Telugu Telugu sanghika natakam Vol 1 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

; న వ్యు ఇ క | వ వం! . ॥ షల ॥ గో | | ఒం క్‌ | ఇ / . | ల! 1 _ . జ్‌ నం 1 సు కా ( |. లీ ,. - - . భనం ఆంది భాసం మ సత త | జా ఆకా , సత | . ల వాం లో సా ర న య స ఉ లంలో ॥ శ ఎల ॥ ” ” క 1

తెలుగుసొోంథుకనాటకం మొదటి భాగం ల సా డాక్ట ర్‌ పివి రమణ యం. ఏ,, పిహెచ్‌. డిం, వ ష్‌ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం వారిచే డాక్టరేట్‌ పట్టము నందిన సిద్ధాంతవ్యాసం

ఇక1ల6ఆ 50614౬ రిగిగకికత్‌ ; 4 6116281 80/6౪ 2౧౮6 8006౪ 0 07, 5,౪. గికసినషి 4 న: 50/007 1982 ౧ 60767 లి65/227 శ! “0|14[159 గగ” స్వాం ల్సి భం లిగ్కండి గ, 75/-- తగ్‌ గరగలు ౯౧05677660 యి ్యగ్‌ంధాల న్‌ం/ 600/5 ళ్‌ త గాలి? క ౪ గ౧౭ కస 0910 రర గ్‌ వ ఫ్‌ టో గో సంంగాగంగా (0180) సాం చాన్స్‌ (గ వ్‌; 507211 మై ుంా / (| కిళగట64ీ 86; 88414564౪4 గ౧|౧|6గ౧9 సం, 954/1. 6౪ 01193%600౧886 ఓిర0ఆ298264 - 500 660 శనం కంట ౪68 ఫిళ0!150664 0 ₹%6 గంంంం ఉక91820004 0 06 7ఈ0రై ౪౧౭51గ టళంకలం6 = 500 004.

దృ తజతలు దా

“జద్రెల్సగు పాంఘిక నాటకం *వై పరిశోధన చేయాలన్న నా (వగాధ సంకల్పానికి పాణంపోసి, రూపందిద్ది, ముందుకు నడిపించిన పూజ్య గురు దేవులు, పండిత పరమేశ్వరులు: ఆచార్య వీరుదురాజు రామరాజుగారికి నా వందన చందనాలు,

నాయీ పరిశోధనకు పర్యవేషక నంబంధంతోనేగాక;, అంత్రకు మించిన చాత్పల్యానురాగ బంధంతో నన్ను చేరదీసి, ఆప్పుడవ్సుడు అధైర్యంళో జారిపోయే నాలో ఆత్మ సైర్యాన్ని నింపి, విక్యప్రీకితో, సానుభూతితో నా సాధ నలో, చణనణం రష్షణనిచ్చ, కార్యసాఫల్యంలో ఆశీండత్రలు అండించినః, సార స్వత చళురాస్యులు, పరిశోధనా సార్వభౌములు: మాన్యులు ఆచార్య జి. వి. నుబహ్మణ్యం గారికి నా నమళ్ళ్శతాలు.

విశ్వవిద్యాలయం కాఠీడార్‌లో ఎదురై నవ్చుడల్లా ఎవ్పుడు?: సరి శోధనను పూర్తిచే సేది అన్న ఆప్యాయతతో నిండిన పరామర్శతో నా (వచాల నకు మార్గిదర్శకులై న మహాకవి ఆచార్య డా| సి, నారాయణ రెడ్డి గారికి నమ స్పుమాంజలులు.

ఈ (_గంధమునకు సహృదయంతో ఆక నహకాఠరం అందజేసిన తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారికి, వ. ఖ్యంగా ఆ విశ్వవిద్యాలయ కులవతుణ, పాహితీ మహితాత్ముల “అచార్య తూమాటి దొజప్పగారికి నా హృదయాం జలులు.

ఈ వరిశోధవలో వెన్నుతట్టి అడుగడుగునా ఆమకొన్న బహుముఖ సాహితీ మహా నష (శీ పాముఎవర్తి నదాశివరాపు గారికీ సృాదయ్షపూర్వక వందనములు

తమ అమూల్య సలహాలతో, న హకారాలతో నన్ను ముందుకు నడిపి, నా యీ కృషి సాఫల్యానికి కాఠకులైస ఆచార్య జి. యన్‌, ₹6, ఆచార్య

వ!

[౪ కొ త్తృపల్నీ వీరభ్యద్రరావు, డాక్టర్‌ పి. యస్‌, ఆర్‌. అప్పారావు, డా మిక్సిాలి నేని రాధాకృష్ణమూర్తి, డాక్టర్‌ నేరెళ్ళ వేణుమాధవ్‌, డాక్టర్‌ పీ వి, రంగారాపు గార్లకు నా వినయాంజలులు. ణు ర కృబంధంకన్నా ఆత్మబంధం గొప్పదని నిరూపిస్తూ, నా పరిశోధనకు సౌరథియై సహకరించిన డాక్టర్‌ ఇందుర్తి ప్రభాకర్‌ రావుకు నమస్సులు. ల్‌ నా కార్య నిర్వహణలో అన్ని విధాలా ఆండగా సిలిచి కోరన సహ కొగ్రాన్నందించిన (ప్రసిద్ధ నాటక రచయితలు డా, కొజ్టపాటి గంగాధరరావు, కస్పగంతుల మల్లికార్డునరావు, కె. యస్‌, టి కాయిగార్థకూ, (ప్రసిద్ధ నాటక (షయోక్తృలు శ్రీ ఎ. ఆర్‌, కృష్ణ= విన్నకోట రామన్నపంతులు: పి యల్‌. నారాయణ, రాజేంద్రప్రసాద్‌ (రామాబుకొడిపో, విజయవాడ) [శీనివాన చద్రివిన్హై, దేశరాజు హనుమంతరావు, “చంద్ర” గార్డకు నా ధన్యవాదాలు, అతియులు, (వసిద్ధ ప్మాద్రికేయలు వి. యల్‌. నరసింహారావు, [శ్రీ మూరే మండ సీతారామయ్యుగారలకు నా కృతజ్ఞతలు, | మరిచి, ఫెయిర్‌ కాపీ విషయంతో అహోర్మాతులూ (మించిన, ఆత్మీయులు టేయరులు నుంకి రెడ్డి నారాయణరెడ్డి, నాశే్య్వరం శంకర్‌, వంతంగ శివరామ శర్మ, ఇందురి, మధుకర్‌ గబ్బెట్‌ [శీనివాస నా గ్‌ ఆనివాసరావులక నాస్య ను కృతజ్ఞతలు, ప్యాదయపూర్వక ఎంతో (శ్రమకోర్చి, డీకతో ; పూక్‌ న్‌ య వ షి త్త నా ఆశీస్సులు. (ౌఏల వరిశీలన చేసిన పి, వి, (శీనివాస్‌జ్ర ఆర్థికంగానేగాక్ర, హార్థికంగాగ్పూడ్లా సమాదరించిన ఉస్మానియా విశ విద్యాలయ సారథులక్ష ట్‌ చ్‌ (రసెళ్చి ఆఫీన యాంటీ సి వారికి శీ టి గౌరిళంకర్‌ గారికి ఆం౦డగా నిలిచిన (వముఖ కవి ,శస్లు కరక సాయంలో ధా జ పూర్వక కృతజ్ఞతలు, ౦ (వరవల్లి) నా హృరయ్య అన్సకొస్త స

1. సమయంలో మ్ముదణ పూరి వేసి ఆశీ యత్రతో ఆ రించిన ఫొర్గన [పింటర్‌ పొ ఆధినేతలిక్రూ శన క్‌, క్ర సహత్ర అధ కి జ క్‌ మీ ల శ

ము౦దునూటి

కరూపకాలవో, నాటకానికి అ్యగకాంబూలం ఆ నాటకాల్లో గూడ నేడు సౌంఘిక నాటకానికి అ(గాసనం అధునికయుగానికి, రూపక సాహిత్యంలో సాంఘిక నాటకం పారనస్వత (ప్రతినిధి, సాంఘుక, రాజకీయ, తాత్త్విక, సిద్బాం ళాల కోలాహలంరో ఆధునిక జీవితాన్ని అన్వ్నయించటానికి, చకేళావులు వేసే తపస్సు, (పయోగించే (వమోగాలు వపంచ సాపితంలో బహుళంగా దర్శ నమిస్తాయి. సంఘర్షణ ఆధునిక జీవికంలోని ఆయువుపట్టు సంఘరణకు, సనుష్య మూఎం అట్టిసమస్యను కేం్యదలగా నిలుుకొని రంగజీవితాన్ని రంగ వల్లిగా తీర్చిదిద్దేది సాంఘిక రూపకం _ ఈ నాటి సాహిత్యంలో నాటకమంపే సాంఘిక నాటకమే అన్న ప్రతీతి ఏర్పడించి.

తెలుగులో నాటకమే కొత్తది, వీరేశలింగం యుగంలోనే దీని వృట్టుక, పరిణితి. వ్యాప్పికలిగింది. అనువాద రూపంగా వెలిసినవి కొన్ని, పొరాణిక వస్తువులతో నిలిచినవి కొన్న* చారిత్రక వృత్తంతో సాగినవికొన్ని మనకు (ప్రారంభ దళలో కన్పడ్డా, సాంఘిక రూపకం, సత్తువపుంజుకొని వస్తువై వి చ్యంతో, (వమోగ దాహుశ్యంతో జాహుపులను చాచి ఆధునిక సాహిత్యాన్ని ఆవరించింది తెలుగు నాటక వికాసాన్ని గురించి పరిళోధన జరిగినా, తెల గులో వెలసిన 'సాంఘిక నాటకం” అనే సాషాత్య (వ్మకియ గురించి (వత్యే' కంగా వ్రతిళోధన జరగలేదు కన్యాపళల్యాం వంటి సాంఘ్‌క నాటకాల మీద విమర్శనా. వ్యాసాలు, (గ్రంథాలు రావటం ముదావహం, కన్యాపబ్కం సాంఘిక నాటక గంగా (పవావానికి గంగ్యోతి వంటిది. దాన్ని గురించి ఎంత చెప్పినా, (పవాహ పరీవాహో (ప్రగతి (1పాభవాలను పరిశిలించినప్పుడు డాని సమ్మగ వివేచనం, లోకానికందించినల్దవు కుంది.

తెలుగుసాహిత్య రూఎకవికానంలో ఆచార్య ఆ్యత్రేయగారి “ఎన్‌.4జి నో" ఒకమైలురాయి. ఒక (కొత్తదనానికి ఉషోదయం, దాన్ని గుకించి త్ర గ;౦

నా సత్య్యావచోచనత ఇంకా జరుగలేదు. ఆ తరువాత విచ్చిన నాటకాల విమవద్భవ్యూ వవ౭ంద్సేద నౌగ్‌నంత్రగా నాటకం మీద తెలుగులో విమర్శ రాలేదనే చెప్పా అందువల్బ సౌంహీక నాణకల పుట్టు పూర్వోత్తరాలను. గురించి, వికాసాని, గురించి దాని పగతిమీదబలమైన (నభాఎం వేసిన పాళ్చాత్య సాంఘీక నాటో ఉపయోగ వైవిధ్యాలను గూర్చి, అంతశ్చెతన్యంగా భాసించే (ప్రాచ్య వాక మా ఉక్త న్‌ సంస్కార [సభావాన్ని గురించి ప శ ([్‌్‌యోగ నం / (ఆసభానాన్ని ౦చి వరిశీలనందేసి, కొన్ని మౌలికమైన అంశాలను నిరూవించి, కొన్ని వాస్తవిక సత్యాలను వివరించి కొన్ని ప్రయాగ (పభావా2ను నమీతంచి, ఒకొనమ(గ విమర్శనా (గంథం రావలసిన అవసరం ఉన్నదని దేశంలో రూవక నమాలోబనా తల్సోరులందరూ భావిస్తున్నారు. ఈ మారంలో కొంత కృషి చేనీ కలుగు సాంఘీక నాటకాల మీద పరికోధను వ్యాసం (వాస్తే సముచితంగా =ంటుందని భావించి, నేనీ సిద్ధాంత వ్యాన రచ నకు సంకల్నించాను= నాకు చిన్నవాటి నుండీ కఠథలన్నా, నాటకాలన్నా ఎంతో ఆసక్షి సాహిత్య దర్పణంతో కనుపించే సమాజ జీవితాన్ని దర్శించి. విమర్శించి, ఛాఎంచి*? మనోరంగంలొోనే గాక నాట్యరంగం మీద కూడా (వమోగించాలన్న ఉత్సాహం నా విద్యార్థి దళనుండే నాలో ఉఎకలెత్తుకుంగేది పాళ్ళాత్య (పాచ్యరూ పక పరిణామ దళశల్న్చి గూర్చి, (ప్రామాణిక (గంథాల వలనా వ్రయోగ నిప్తణుల వలన ఎంతో'నమాచారాన్ని సేకరించి నమన్వయించుకోవ టానికి [్రయత్నంచేశాను. సృజనాత్మకంగా శొన్ని నాటకాలు (వాళానుకూడా, సాంఘిక నాటక ౦లో మానసిక (చితజాత్మకమైన _పయోగం నామ; స్వుకెంతో నచ్చింది. మనన్సును విశ్హేషించినప్పుడు మనిషి సమగ్రంగా ఆవగశ్రమవుతాడ్ము మనిషని నమౌజ (వతీశగో బీ్యతీంబీనప్పుడు నమాజ వై తన్యం రచయితలక్సు ఓర్ననమిస్తుంది. _ వాల్మీకికి శోక మే ల్లోకమైనట్ట సమస్యా సంకుభితమెన జీవన (పవుత్మిని, వేదనలో, గూ పకాలుగొ మలచేరచయితకు నాటకమే నజీవ సాపొత్యంగా సాక్షాత్కరిస్తుంది. అలి సాంఘిక నాటక (ద్యకియను నృజనా శ జ్‌ తోక్‌ వై తన్యంతోనేగాక విమర్శనాత్మక (ప్రవృత్నిలో సమీక్షీస్తే అటు వ్రయోగం, ఇటు పర్రిశీలనం రెండూ సాధించవచ్చునని, అనుకొంట్రూవుండే

౪|| వాజ్ణీ ఈ సిద్ధాంతవ్యాసం నేను ఇన్నాళ్ళుగా కన్న కలలకు చేసిన సాధనకూ వాజ్బయ రూపంగా నిలిచిన ఫలం

ఆనువాద నాటకాలనుండి, అత్యంత ఆధునిక నాటకం వరకూ సౌంఘక నాటక (ప్రవృత్తిని పరిశీలించి, వర్గీకరించి, విశ్లేషించి, వివరించటం కష్టతరమైన విషయం. (ప్రాచ్య: పాళ్ళాత్య (ఎభావాన్నీ తెబుగు సాంఘిక నాటక వ్యక్తిని, శక్తిని నిరూపించటం చాలాలోతైన విషయం ఇంతవిసృృత్సీ ఇంత్రలోతూ ఉన్ని ఈ విషయాన్ని పరిపూర్ణంగా తీర్చిదిద్ది పరితలకందించటా నికి యత్నించటం చుక్కల్ని లె గాంచి మూటకట్టటంవఎటిది అందువల్ల ఈ సిద్ధాంత వ్యాసంలో ఈ అంశానికి సంబంధించిన మౌలికమైన ఆంశాలను ఆధా రంగా బేసికొని, విశ్హేషణాత్మకమైన, నమన్వయాత్మక మైన సమీక్షను నిర్వహిం చాను ఈ సాహసమైన ప్రయత్నాన్ని తెలుగువారు నహృదణయ భావంతో ఆమోదిస్తారని విశ్వనిసున్నాను

శ్రెలుగులో సాంఘిక నాటకాలు రెండువేలకు మించి కనబడుతున్నాయి. ఒక్కొక్క నాటకాన్ని తీసికొని స" ్యగమైన సమీవ చేయటం సాద్యంకానివని అందువల్ల: సమస్యనాధారంగా చేనుకొని నాటక రచనా (ప్రయోగాలను పరిశీ లించటం సముచిత మైన మార్గమని భావించి, తదనుగుణంగా వ్యాస రచనాగ్న నిర్వహిఐ౨చడం జరిగింది.

ఈ సిద్దాంత వ్యాసెొన్ని ఎనిమిది అధ్యాయాలలో నిర్వహించాను మొదటి ఆధా యంలో సాంఘిక రూప9౦ న్వరూఎ స్వభావాలను నిరూపించేడి పాళ్ళాత్య సాహిత$ి (వథావం పధానంగా స ఢ విల్లిన ఈ రూపక పకి యను నిర్వచించి దాని స్వరూప న్నఖావాలను పాఖ్చాత్య నిమర్శనా దృక చాన్ననునరించి ఆబగులోని శ్రయో ఇలకు అనుఎర్హించేట్లు నిరూపించటం జరిగింది. ఇంతకు పూర్వం ఇంత నిర్హుక్షంగా వివేెచనం తెటగులో జవగలేదు తెబగుసాంఘిళ నాటకాన్ని (ప్రామాణికంగా సమన్వయిఎచటానికి ఈ అధ్యాయం నూత్యప్రాయంగా తోడ్పడుతుంది

తెబగు సౌంఘిక నాటక వికాసాన్ని చితించేది రెండవ అధ్యాయం, ఇందులో చారిత్రకంగా? స్యకియాపరంగా,(ప్రయోగాల ననుసరించి, తెలుగులో సాంఘిక రూపకం వెలా వికనించిందో స్ఫూలంగా చెప్పటం జరిగింది.

హ్‌!

వర్యాలోచనం ఇంకా జరుగలేదు, ఆతరువాత వచ్చిన నాటకాల విమర్శనం కూడా తెలుగులో మృగ్యంగానే మిగిలిపోయింది, కవిత మీద వెలసినంతగా నవలమీద సాగినంతగా, నాటకం మీద తెలుగులో విమర్శ రాలేదనే చెప్పాలి. అందుపల్ల సాంఘిక నాటకం పుట్టు పూర్వోత్త రాలను గురించి, వికాసాన్ని గురించి దాని వగతిమీదదలమైన (ప్రభావం వేసిన పాళ్ళాత్య సాంఘిక నాటక టవయోగ వైవిధ్యాలను గూర్చి. అలత శ్చెతన్యంగా భాసించే 1ప్రాచ్య రూపక (యోగ సంస్కార (ప్రభావాన్ని గురించి వరిశీలనంచేసి, కొన్ని మౌలికమైన ఇంళాలను నిరూపించి, కొన్ని వాస్తవిక సత్యాలను వివరించి, కొన్ని (పయోగ (వభావాలను సమీక్షించి, ఒకసమ్మగ విమర్శనా (గంథం రావలసిన అవసరం ఉన్నదని దేశంలో రూపక సమాలోచనా తత్సరులందరూ భావిస్తున్నారు. ఈ మార్గంలో కొంత కృషి చేసి తలుగు సౌంఘిక్ర నాటకాల మీద పరిశోదన వ్యాసం వాస్తే సముచితంగా *ంటుందని భావించి, నేనీ సిద్ధాంత వ్యాస రచ

నకు సంకల్సించాను నాకు చిన్ననాటి నుండీ కథలన్నా, నాటకాలన్నా ఎంతో ఆసక్తి, సాహిత్య ఒర్పణ౦లో కనుపించే సమాజ జీవితాన్ని దర్శించి, విమర్శించి? భా ఎంచి? మనోరంగంలోనే గాక నాట్యరంగం మీద హడా (_వమోగించాలన్న ఉత్పాహం నా విద్యార్ధి దళనుండే నాలో ఉంకలెత్తుతు డేది పాళ్ళాత్వ్య [పాచ్యరూ పక పరిణామ దళల్ని గూర్చి, (ప్రామాణిక (గంథాల వలనా ట్రయోగ నిప్పణుల వలన ఎంతో సమాచారాన్ని సేకరించి సమన్వయించుకోవ టానికి [ప్రయత్నంబేళాను సృజనాత్మకంగా కొన్ని నాటకాల (వాళానుకూడా. సాంఘిక నాటకంలో మానసిక (చితణాత్మక మైన (వయోగం నామః స్సుకెంతో నచ్చింది. మనన్సును విశ్లేషించినప్పుడు మనిషి సమగ్రంగా జవగతమవుతాడు మనిషిని సమాజ ,పతీకగా చి్యతించినప్పుడు సమాజ చైతన్యం రచయితలకు £ రృనమిస్తుంది. వాల్మీకికి కోక మే శ్లోకమైనట్ట, సమస్యా సండుభిత మైన జీవన [పన్ఫిక్సివి, వేదనతో, రూ పకాలుగా మలచేరచయితకు నాటకమే సజీవ సాహిత్యంగా సొవాత్కంరిన్తుంది. అట్టి సాంఘిక నాటక (చభజ్రియను నృజనా తక వైతన్యంతోనేగాక విమర్శనాత్మక (ప్రవృత్సితో నమీక్షిస్తే అటు బ్రయోగం, ఇటు వరిశీలనం రెండూ సాధించవచ్చుననీ, అనుకొంటూవుండే

౪1|| వాణ్ణి ఈ సిద్ధాంతవ్యాసం నేను ఇన్నాళ్ళుగా కన్న కలలకు చేసిన సాధనకూ వాజ్మయ రూపంగా నిలిచిన ఫలం

అనువాద నాటకాలనుండి, అత్యంత ఆధునిక నాటకం వరకూ సాంఘక నాటక (పవృత్తిని పరిశీలించి, వర్గీకరించి, విశేషించి, వివరించటం కష్టతరమైన విషయం. _పాచ్యః పాశ్చాత్య (ఎభావాన్నీ తెలుగు సాంఘిక నాటక వ్యక్తిని, భక్తిని నిరూపించటం దాలాలోక్తైన విషయం ఇంతవి న్రృత్మీ ఇంతలోతూ ఉన్న ఈ విషయాన్ని పరిపూర్ణంగా తీర్చిదిద్ది పరితలక్రందించటా నికి యత్నించటం చుక్కల్ని లె గాంచి మూటకట్టటంవఎటిది అందువల్ల ఈ సిద్ధాంత వ్యాసంలో ఈ ఆంళానికి సంబంధించిన మౌలికమైన అంశాలను ఆధా రంగా చేసికొని, విశ్చేషణాత్యకమైన, సమన్వయాత్మక మైన సమీక్షను నిర్వహిం చాను ఈ సాహసమైన (ప్రయత్నాన్ని తెలుగువారు సహృదయ భావంతో ఆమోదిస్తారని విశ్వసిసున్నాను

శ్రైలుగులో సాంఘిక నాటకాలు రెండువేలకు మించి కనబడుతున్నాయి. ఒక్కొక్క నాటకాన్ని తీసికొని స" _గమైన నమీత చేయటం సార్యంకానివవి అందువల్ల: సమస్యనాధారంగా చేసుకొని నాక రచనా (ప్రయోగాలను పరిశీ లించటం సముచిత మైన మార్గమని భావించి, తదనుగుణంగా వ్యాన రచనాగ్న నిర్వహించడం జరిగింది.

ఈ సిద్దాంత వ్యాసొన్ని ఎనిమిది అవ్యాయా లలో నిర్వహించాను, మెదటి ఆధా యంలో సొంఘిక్ర రూవక౦ న్వరూప స్వభావాలను నిరూపించేది పాళ్చాత్య సాహిత$ (వభావం పధానంగా పఢ విల్లిన ఈ రూపక (కి యను నిర్వచించి దాని న్వరూప న్నజొవాలను పాళ్చాత్య విమర్శనా దృకృ దాన్ననుసరించి తెబగులోని యో "లకు అనువర్శించేట్లు నిరూపించటం జరిగింది. ఇంఠప వూర్వుం ఇంత నిర్మష్టంగా వివేచనం తెలుగులో జంగలేదు తెఎగుసాంఘిక నాటకాన్ని (ప్రామాణికంగా సమన్వయించటానికి ఈ అధ్యాయం సూ్యత్యప్రాయంగా తోడ్పడుతుంది

తెబగు సౌంఘిక నాటక వికాసాన్ని చ్చితించేది రెండవ అధ్యాయం. ఇందులో చార్మితకంగా: (వథట్రీయాపరంగా,(ప్రమోగాల ననుసరించి, తెలుగులో సాంఘిక రూపకం ఏలా వికసించిందో స్ఫూలంగా చెప్పటం జరిగింది,

న!

తెంగు సొంమిక నాటక తీరుతెన్నులవగాహన చేసుకోఎటానికీ ఇదా (ప్రస్తావనగా పనికివస్తుంది. అట్టి వికాన వివేచనం గూడా ఇంతవప పూర్వం తెలుగులో వెలువడలెము, "

౩ెలుగు సాంఘీక రూవకం పుట్లటానికీ,పరిజితి చేందటానికీ, పాళ్నాత్య సౌహిత్య్యాల్లో ఏీకాసం శేందిన సౌంఘక రూసపకమే (ప్రధాన కారణం ఆంగ్ల సాహిత్య (ప్రభావం తెలుగు -సాహిత్యాని కందించిన విఎవైన. కానుకల్టో ఈ సొంఘక నాటిక మొకటి, పోళ్చాత్య నాటకాలు తెలుగు నటకంప్రే చూపెట్టిన (వభావ మహోదయాన్ని మూడో ఆధ్యాయంలో వివేచించటం జరిగింది.

నాలుగవ అధ్యాయం తేలుగు సాంఘ్‌క నాటక రచనలోని తీరుతెన్నుల్ని వివరించేది. సాంఘీక రూపశానికి సమస్య అఆయువుపట్టా కాబట్టి, తెనుగు నాటక కర్తలు నిర్వహించిన సమస్యల నాధారంగా జేశకొని, వోరి రచనలను వివిధ సమన్యల క్రింద వగ్షీకరించుకోని సమీషీంచటం జరిగింది.

జక్కొాక్కం సమస్యనూ మొదట చిితించీన నాటకం నుండి, ఆత్యంత ఆధునిక నాటకం వరకూ, పరిణామాన్ని సోవవ త్తికంగా వ్యక్షీకరించటం జరి గింది. సహమన్యల నంటిషెట్ట.కోని వున్నసాంఘిక సిద్ధాంతాలూ, కళా ప్రయోజు నాలూ, తెలుగు నాటక రచయితల (ప్రత్యేక దృక్పధాలూ ఆయా సందర్భా అలలో సమీక్షాంళాలుగా సంవదించటం జరిగిండి.

పాత చిశ్రణం, రంగకల్పనం నూత్నసయోగశీలం మొదలగ్యువి ఈ సాంఘిక రూపకోన్ని ఏ ఏ మలుపులు తిస్విడీ్‌ ఏ ఏ అడుగులను ముందుకు వేయించిందీ: ఆయా సందర్భాలలో ఏవరించటం జఏగింది ఈ అధ్యాయం సౌంఘక సమస్యా రూపకాన్ని, సార్యమైనంత విసృళమైన కొన్వానుమీద, స్త్త్పమైన రేఖలకో ద్మితించటానిక్తే _పయశ్నం చేయబడిండ్రి. నాకు తెల్చినంతవరికూ ఇటువంటి యిక్నాల్లో ఇదే మొదటిది,

ఆమిద్‌వ అద్యోయంగో. నాలుగవ అధ్యాయానికి అఆనుజంధ ౦వృంటిి ముగింప్పమాట. వెండివెర కేక్కాల న్న వ్యామోవాంతో, సాంమ్‌క రూపక రచ యితట కొందరు, తమశాటూలను శిల్బన్యష్టితోకంటే, వ్యాపొర దృష్పితో

1౫ నిర్మించే పవృ త్తి నాటక (పశతికి (శ్రేయోదాయకం కాదని సూచిస్తూ, కళా (వభావంతో తెనుగు సొంఘిక నాటకం సమిజ్వలంగా (ప్రగతి పధాన వయ నించాలని ఆశించటం జరిగింది, ఆరవ అధ్యాయంలో (గీకు నాటక రంగం నుండి, ఆధునిక పాశ్చాత్య (పయోగరంగం వరకూ సాగిన మహోదయాన్ని సమీక్షించటిం జరిగింది. సాళ్ళాత్య నాటక (ప్రయోగంలో (పథాన పాత నిర్వహించిన పాళ్ళాత్య నాటక రచయితలను పరిచయం చేయటమూ జరిగింది. ఆ నాటక కర్షలు, (వయోక్తలు ప్రతిపాదించిన వివిధ సిద్ధాంతాలు, (ప్రాచుర్యానికి తెచ్చిన వివిధ _(ప్రయోగాలనూ విపులంగా వివేచించటం జరగింది. తెంగులో ఈ విధమైన సమాలోచన లోగడ జరగనందున, దీనికొక (వత్యేక (వతిప్తి ఉంది. తెలుగు పాంఘిక నాటకం ఆధునిక బీయోగరూపాన్ని స్పష్టంగా శ్రెల్పుకోవటానికి ఈ అధ్యాయం మార్గదర్శకంగా నిఒస్తుంది ఏడవ అధాాయలలో (ప్రాచీన భారతీయ దళశరూపక ప్యకియలో సాంఘిక వస్తువు ఎంత వరకు ఎలా చోటుచేసుకోవటానికి వీలుందో, వస్తు వునుబట్టి (వ్యకియ అందులో ఎలా రూపుదిద్దుకొన్నదో (ప్రయోగంలో (ప్రాచీనులు సాదించిన వైవివ్య మెటువంటిదో అన్ని ఆంళాలను చర్చించటంతో బాటు, తెలుగు సొంఘిక నాటక రచనకు, సహజ [పవృ త్తి రూపంగా, దళ రూవక (పథావం రచయితల మీద ఎలా ఉంటుందో సమీకించటం జరిగింది ఉదాహరణకు కన్యాశుల్కం” (వకరణంగాచూస్తే, ఆ లకణోలతో దరన మిస్తుంది. కాస్‌, ఆ పరివినిమించి ఐతిహాసిక ఫ్రవృతత్తి కలిగిన సాంఘిక నాటకంగా, పాళ్చాత్యి దృక్పధంతో చూస్తే ఆ ఏవిధంగా (పత్యతమవుతుంది గురజాడ మై, [ఫకరణ (పభావం లేదనటానికి వీలులేదు. పాళ్నాత్య సాంఘిక రూపక స్పృహ కాదనటానికీ వీలులేదు, ఆందువ్ను ఈ సిద్ధాంత వ్యాసంలో ఈ అధాక్టయ3 అత్యవసరమని భావించి (వాయటం జరిగింది. దశరూ.ఎ కాలలో సాంఘిక పన్తువును నమీక్షించే ఎద్ధతి ఇందులో కొత్తది ఎనిమిదవ అధ్యాయంలో తెలుగు పాంఘిక నాటకం యొక్క పరిణితి రూపాన్ని వివిధకోణాల నుండి విశ్లేషించి, సవగ్యి వివేచన చేయటం జరి

విషయ సూచిక

మొదటి అధ్యాయం ఇ

సాంఘీక నాటకం -_ న్వరూప స్వభావాలు సప్పట 1-14 షై సాంఘిక రూపకం --నాటక౦, ళ్రై (బ్‌ అభీ పాయం 3) నాటక రచయిత అన్వేషణ, కర్తవ్యం! త్త సాంఘిక్ష సమస్య - సంఘర్షణ 5) సాంఘిక నాటకం గూర్చి ఆర్థర్‌ మిల్లర్‌ నిర్వచనం 6) సాంఘిక సమస్య -- నాటకం, ఇ ॥/ వరష్మికయం -- కన్యాశుల్కం - సమస్యా చ్మితణ 8 సామాన్య, సంయుక్త సం్లిష్ట నాటకాలు రెండవ అధ్యాయం కా తెలుగు సాంఘిక నాటక వికినం - సర్మగహ సమీక్ష, 15.39

1. నాటక రచయితల కర్తవ్యం -_ హెనీ ఆర్టిర్‌ జోన్స్‌ అభిప్రాయం ల). బళ్శారి రాఘవ నిర్వచనం,
2. సామాజిక ప్రయోజనం. త్రి జెలుగు సాంఘక నాటకం పుట్టుక, ర్‌ నందకరాజ్యం 8కి సంసర్భాత నాటకాలలో సాంఘికత.
3. మృచ్చకటికం, 8), సాంఘిక నాటక వికాసం,
4. ధర్మవరం కృష్ణమాచామ్యల వారి నాటకాలు = సాంఘిక సమస్యల

(ప్రస్తావన,

. కే0) కందుకూరి, చిలకమర్తి; పానుగంటిగారల పహననాలు = సంస్కరణధ్యేయం, 11). జాతీయత, దేశభక్తి (పదోధ నాదికాలు, శ్రీ పాద కృష్ణమూర్తి కాన్త్‌ గారు, 12) కాలానుగుణంగా నాటక స్వరూపం, మూడవ అధ్యాయం :- వివిధదేశాల పరస్పర నాటక (శ్రభావాబు :- 83.50

1. స్లెకినోవ్‌ నిర్వచనం,
2. 'సెనికామీద ,గీకు (టాజగీల (పభావం,
3. "సెనికా (ప్రభావంతో ఇంగ్షీషు నాటకాలు, క్రీ. రష్యా రచయితులమీద (సెంచి, జర్మన్‌ నాటక రచయితల (పభావం. ల్‌) ఇంగ్లండ్‌, ఆమెరికా దేశాలలో రష్యా నాటక 'పదర్శనలు, 6 పారిన్‌లో చై నా, లండన్‌లో జసాన్‌ కంపెనీల నోటక [పదర్శనఎ: తెలుగు నాటక రచనపై పొళ్ళాతర్థి నాటక (ప్రభావం :- శ్రే తెలుగునాటక జీవనంలో సమన్వయం చెందిన పాళ్చాత్య నాటక వ(కియలు - సిద్ధాంతాలు వి జూలియస్‌ సీజర్‌, మర్భంట్‌ ఆఫ్‌ వెన్నిస్ట్‌ నాటకాల అనువాదాలు త్రై మ్మదాను, కలకతా, బొంబాయి మొదలగు నగరాలలో ఆంగ్ల నాటకాల (ప్రదర్శన. "
4. కందుకూరి వారివె పొళ్చాత్య రచనా ప్రభావం శ్నరిడిన్‌, షేక్స్పియర్‌ నాటకాల అనువాదం. ర్స్‌ "షేక్స్పియర్‌ నాటకాల తేలుగు అనువాదాలు,
5. ధర్యావరం, కోలాచలం వారిప్టై అంగ్ల నాటక (వభావ3 '౧ కన్యాపల్కం వై పాళ్చాత్య నాటక (ప్రభావం, రి మనోరమ, సాగరిక కంఠాభరణం, యన్‌ జివో, మొదలగు నాటకా లపై ఆంగ్ల నాటక [వభావం,

నాలుగవ అధ్యాయం ;- తెణుగు సాంఘీక నాటకం -- తీరుతెన్నులు 1). “కన్యాశుల్కంం - గురజాడ అభ్మిపాయం, 60-94 థ్రీత్రీ కెవి రమణా శెడ్డి, శ్రీపాద శ్వరరావు గార్ల వ్యాఖ్యానాలు. 21 మహానాటకంగా కన్యాశుల్క౦. 8) కొండు భట్టీయం 4). వరశుల్కం 5) నాటకాలలో వధ్యతరగతి కుటుంబ సమస్యలు. ఇర్‌-113 గ సంఘం - నమన్యలు కై28ి-116 "౧ ఎన్నికలు = సమస్యలు 116-114 8) హరిజన సమన్య 119-120 కర్రు వేళ్యా సమస్య క్షై2(-126 10] యాచక సమస్యలు క20.127 మ? మద్యపాన సమస్య 120._180 12) కులసమస్య 30-187 13) సంస్కరణాత్మకం 138-160 14) వబోదాత్మకం 151-160 15) విమర)నాత్మకం-పామాజిక నంబంధ విమర్శ శ61._178 16) ఆర్ధిక అంతరాలు -విమర,) క్షే74-108 17) పాలనా సంబంధ నాటకాలు - విమర్శా 194-100 18) శ్రీ ప్రాధాన్య నాటకాలు 199-207 1థ). రాజకీచు సిద్ధాంతపర నాటకాలుంరష్యన్‌ నాటక (వభావం £08-215 20 ప్రయోగాలు - సం్మగహ సమీక్ష లై15.990 21) కళాపరిషళ్తులు ప్రదర్శనలు వ80. 288 22) ముఖ్య నాటక సమాజాలు నతి 4280 అయిదవ ఆధ్యాయం ।; ఈ అధ్యాయానికి ముగింపు, శీత|-240 ఉపయుక్త (గంఛసూచి లిత్త శాంత పాంఘిక నాటకాలు 246-268 ఉపమ ర్య ఆఎన్ష (గంధనూచి 26090. 271

సింంళ ఏ 6 ౪. 5౪88వ [1సకి డి లే, ./ బ్రాల! 5౯1. 0. ర ౮06/5లీ26ీ య టం స 10-7-88 70824820. 600134 + నురో (శ్రీకారం [వయోగాలు బహుళంగా, పాగినా పరిశోధన ఆంతగా జరగని రంగం తెలుగు సాంఘిక నాటకం. ఆధునికాయ్యధ సాహిత్యంలో నాటకాన్ని సమాజ నకార్శాల = ,క్సీకరణంకోనం, ,పయోగంలో నవ్యతను (పదర్శిం వటంకోసం వాడుకొనే నేర్చు రచయితలు వెలార్చారు. పామాన్య _ప్రజల్లోకూడా సామాజిక్ర స్పృహను కల్పించిన (ప్మక్రియ సాంఘిక నాటకం, గురజాడవారి కన్యా శుల్కం ఈ వ్యకియల కన్నింటికి గురుపీరంలా గోచరిస్తుంది ఎందుకంటే అది తెలుగు పాంఘిక నాటకానికి క్లాన్‌క్‌ రూపమనటానిక్రి తగిఊన్నది పురాణ నాటకాల్లోని క్ర ఎతసమస్యను సాంఘక నాటకం వాస్తవిక సామాజికసమస్యగా మార్చి (పదరి,ంచటంతో రూపక్ష వ్యకియ (పజల జీవితంలో భాగంగా పరిణ మించింది పిసువుకం టె సమస్యకు (పాముఖ్యం ఏర్పడింది సమస్యను కలా త్మకంగా పరిష్కరించి చూవటమో, పరిష్కార మార్గాన్ని పరోక్షంగా సూచిం చటమో నాటక కర్తవ్యమని భావించిన దానికం ఇ సమస్యను గురించి సమా వాసికి వివేచనాత్మకంగా వ్యాఖ్యానించి చెప్పడమే ద్యేయంగా సాంఘిక రూపక కర్తలు తలంచినట్లు గోచరిస్తుంది. ఏ సాహిత్యంలో నైనా సాంఘిక నాటకంలో సమస్యాత్మక మైన (వ్రయోగానికే 'పాచుర్యుం హెచ్చు. సంస్కరణోద్యమ కాలంలోనూ, అభ్యుదయ సాపాత్యోద్యమ కాలంలోనూ సొంఘిక నాటకం సమాజ చైతనా నికీ బానటగా నిలిచి సమస్యలను (పజల అవగాహన పెంపొం జేలా వివిధరూపక (స(క్రియలన్నాళలయించి (ప్రదర్శించింది అందువలన సాం ఘెక నాటకం సా ూజబిక సాహిత్యస్పృహను శకి మంతంగా (వదర్శించిన [వ్యకియగా | పనిద్ధి కెక్కింది. మితులు డాక్టర్‌ పి. వి. రమణగారు సాంఘక్ర నాటకంమీద పరిశోధన జేయటం, సమకాలీన సామాజిక సాహిత్యచైతన్యం సజీవ్యపయోగాలు గా జాలు వారిన విధానాన్ని వివేవించటం, (పయోగాలలో వ్యక్రమైన సాంశేతిక కళా నిర్మాణ శిల్ప [వవృత్తులను, నవృతను విశ్లేషించటల, నాటక వికాసంలో కాన వచ్చే పరిణావ ధోరణులను నమీక్షించటం, (పయోగాలమీదకానవచ్చే పాశ్చాత్య

భారతీయ కళాసాపాతో్యోద్యమాల [వథావాన్ని వరిశీలించడం, తెలుగు నాటక్షం సాధించిన వ్యక్తిత్వాన్ని వివేచించటం మొదలెన అంళాలను కూలంకషంగా ఆనుశీలించట౦ం. ఈ సిద్ధాంత వ్యాస రచన ఒక రూపక (వ్మకియయొక్క నవి మర్శక సత్యాన్వేషణం డాక్టర్‌ పి. యస్‌ ఆర్‌ అప్పారావుగారి నాటక వికాస పరిశీలనానికి ఆనుబంధంగా ఈ (గంధాన్ని ఆధ్యయనం చేస్తే చార్మితక సామాజిక, సాహిత్య. రంగ్య్వయోగ (పమృత్తులతో విస్తరిల్లిన నాటక చరిత సహృదయాలకు రూప్పకట్టుతుంది

డాక్టర్‌ పి, వి రమణగారు ఈ న్‌ద్ధాంత గ్రంధాన్ని చర్వికగామాతమే రూపొందించ దలచుకోలేదు. ఒకవేళ అలాచేసి ఉన్నట్టయితే (యోగం వెనుక ఉన్న తాత్స్వికభిత్తిక (ప్రస్ఫుబమయ్మేదికాదు. నాటక నవ్యత మొదట సమన్య మీద, ఆ తరువాత దాని రంగ్యప్రయోగ [వతిభమీద ఆధారణడి ఉంటుంది. సమస్యను ఆధారంగా (వథ్రియూసమాలోచనం సాగిస్తే తాత్వికంగా సొౌంఘిక రూపకం సాగించిన అభ్యుదయ వికాసాలనూ నిరూపించపచ్చు; అది వైఫల్యం చెందిన రంగాలనూ నిర్హేశంచివచ్చు రంగ్యపయోగ పరిశీలనం (|కియావిచా రంగాకొక (వదర్శనపగ్ధతులలోని నవ్వతను సమీక్షంచినట్లాతుంది డాక్టర్‌ రమణగారు నమస్యలనాధారంగా చేసికొని సాంఘిక నాటకాన్ని విస్హేషించటం వలన ఆ(ప్యకియయొక్క సాహిత్య స్వభావాన్ని అవిష్కరించటానికి యత్నిం చారని న్పష్టమౌతున్నది. మరల (ప్రదర్శనను గురించి ఇంత(గంథం _వాయా టానిక్తి వీలున్నది. డాక్స్‌ రమణగారు సాంఘిక రూపక రచనంలోనూ, (పద రృనలోనూ వివిధ [ప్రయోగాలు చేసిన వారు కావటంచేత అధునిక నాటకానికి సమన్య [ప్రాణం అన్న సత్యాన్ని గుర్కించి, ఈసిద్ధాంత వ్యాసరచనాన్ని సొగిం చారు, ' తెలుగులో సౌంఘిక నాటకాలు రెండువేలకు మించి కనబడుతున్నాయి ఒక్కొక్క నాటకాన్ని తీసికొని సమ్య(గమైన సమీశ చేయటం సౌధ్యంకా నివని అందువల్ల సమన్యనాధారంగా చేసుకొని నాటక రచనా _పయోగాలను పరిశీలిం చటం సముచితమైన మార్గమని భావించి తదనుగుణంగా వ్యాస రచనాన్ని నిర్వ షాంచటం జరిగింది.” అని డాక్టర్‌ రమణగారు సముచితమైన నిచయం తీసు కొన్నారు. సాంఘిక నాటకాన్ని సమస్య (పదానంగా వివేచించటమే. డాక్ట5 రమణగారి పరిశోధన సమస్య.

అసలు ఈ పిద్ధా౦త [గంథం ఎనిమిది అధ్యాయాల పరిమాణ కలది, అందులో నాలుగధ్యాయాల (గంధం ఈ మొదటి నంపుటగా వెలువడుతున్నది ఈ విభాగం సముచితంగా కూడా ఉన్నది ఎలాగంటే సాంఘికనాటకి న్వరూప

స్వభావాలూ, పొంఘక నాటక వికాసం, పాళ్ళాతి (వభావాలూ, తేలుగు సాంఘిక నాటక పయోగాలూ అనేఆధ్యాయాలు ఈ(గ్రంథాంళాలు. (ప్మకియ- వయోగం" అనే పరిధిని దృష్టిలో పెట్టుకొని ఈ భాగం అమర్చబడటం చేత ఒక స్వయం సమ్యగతఏర్పడి సరితకు _పయోజనాత్మకంగా ఉంటుంది. ఇక మరో నాలుగు అఖ్యాయాల [గలథం రెండోభాగంగా వెలువడవలసి ఉంది (గీకు నాటకరంగం నుండి ఆధునిక పాళ్చాత్య (ప్రయోగరంగం వరకూ జరిగిన వికాసస్థితిగతులను వివరించటం, భారతీయ దశరూపక (ప్యకియల్లో సాంఘిక వస్తు స్వభావం ఎలా జీవంపోనుకొన్నదో సమీక్షీంచటం, ఆధునికాంధ్ర రూపక రచనలో శిలళ్చదృష్టికం 3 వ్యాపారదృష్టిని పెంచుకొన్న (ప్రయోగాల స్వభావాన్ని పరిశీలించటం పరిణితిచెందిన (పయోగాలను పరిశీలించటానికి అనువైన _పమాణాలను నిగ్దేశంచబం మొదలైన విలువైన ఆంకాలుఉన్నాయి. మొడటి భాగంలో ప్రయోగరూ పన్వజాన విజ్ఞానం పరితక్రందితే రెండభాగంలో (ప్రయోగతత్వవిడ్డానం సామాజికుల కందువాటులోక్రి వస్తుంది. మొదటి భాగం వచ్చింది సంతోషం రెండవభోగం రావాలని అకాంకు । డాక్టర్‌ పీ వ్‌ రమణగారు ఈ పరిశోధనను ఉస్మానియా విశ్వవిద్యా లయంలో నా పర్యవేక్షణలో సాగించారు ఆందువల్ణ ఈ రచనకు నేను 'మొధటి కోతను, (ప్రయోక్తగా, వరికోధకునిగా డాక్టర్‌ రమణగారు నాకు పరిచితులు. ఈ [గంథ రిచనా కాలంలో వారు నాకు మి(శులుకూడా అయి నారు జీవిత సమస్యలతో పోరాడటం వారికి తెలసు. గుండెను నులిమివేసే నమస్య లెమిరైనా వాటిని గుండెబలంతో నులిమివేసే ధైర్యం వారిలోచూచాను ఈబలం ఎక్కడినుంచి ఇచ్చింది ? అ అనుకునేవాణ్ణి వారి కస్నీళ్ళలో ఆ బలం ఉందని తెబునుకొన్నాను సమస్యను శక్తిమంతంగా దర్శించ గలిగేవి కస్నెళ్ళు ఎమస్యకు స్పందన కన్నీళ్ళు సమస్య చిితణంలో సమన్వయ స్మూత్రం కన్నీస్న సవస్య సామాజికల కందించే ఆర్జ్రమైన అన భూతి కన్నీళ్ళు కర.ఐరసమే జీవిత తత్వం అని దర్శించిన డాలర్‌ రమణగారు శరుణరసమే సాంఘిక రూపకత్వ్య ఆని నిరూపించారు. ఈ శాఖలో మొదటి పెద్దకృషి వీరిది ఈ (్రీకారం వారిజీవితంలో యశశ్రీని (ప్రసాదించా అని హృదయపూర్వకంగా ఆకాంక్షీస్తున్నాను. జి, వి, స్ముబహ్మణ్యం

కాం: గొ 5 8. షరి [4౦ న 66/505026 గ. త, గ౧, ౦, 23-8-68

రొ౭౭౦11౧| ౩16౪ 50000! 01 ౧౭1౦౧౧౧1౧౫ నిలం ౧౮67516 01 [0/06/8046 1708౯౧4840 - 500 001

భారతీయాల౦కారికులు పది (వధాన (దళు రూపకాలను, ఐదారు జన్య రూపకాలన్సు సుమారు 28 ఉపరూవకాలను వివరించారు. ఈ వదిరూవక్రాలలో స్టూలంగా రెండు వర్గాలు గోచరిస్తున్నవని డా, వి రాఘవన్‌ సూచించారు.

1. వ్యాయోగం, సమవాకారం, డిమం ఈహామృ్మాగం-ఇవి ఉద్ధత రూవ కాలు, యుద్ధాచులు సమాత్రమయిన తర్వాత వితంతువుల విలాపాలతో కూడుకొన్నది అంకం, లేధా ఉత్సృష్టికాంకం, ఈ ఆయిదు రూవక్షాల (ఈమ వరిణామం నాటక ఆవిర్భావానికి దారితీసి ఉంటుంది ఏ. వీధి థాణం, పహసనం-ఇవి సంఘంలోని వ్యక్తులమ, వారి విపరీత ఆచార వర్థవహారాలను, ఆందలి అవకతవకలను (ప్రదర్శిస్తాయి ఈ మూడు రూషకాల (కమ పరిణామంతో (ప్రకరణం ఆవిర్భవించి ఉంటుంది.

వీధి, భాణం, (నహసనం, (సకరణ౦-ఇవి సంఘంలోని వ్యవహారాలను ఎత్తిచూ పేవి అవుతున్నించున, వీనిని 'సాంఘక రూపకాలు" అనటం సమం జసం, నేడు ఈ భేదాలను అన్నింటిని 'సాంఘిక నాటకాలు" ఆనడం పరి పాటి అయిఫోయింది. తెలుగులో వెలువడిన వివిధ సాంఘిక నాటకాల యొక్క పరిశీలనం డా పి, వి రమణగారి సిద్ధాంతవ్యాన (చమేయం,

నేను 1960లో ' తెలుగు నాటక వికాసం” అనే సిద్ధాంత వ్యాసాన్ని రచించినప్పుడు (వచురణ 19067 లో), ఇట్లా ఆళాభావం వ్యక్తం చేళాను-

“నిజం చెస్పవలెనంటే ఒకే పరిశోధనా వ్యాసమున తెలుగులోని అందరు నాటిక క్త్ర్తలను గూర్చియు, అన్ని రచనలను గూర్చియు, కూల౦కషముగా అటుంచి, న్థూలముగా నైనను చర్చించుట సాధ్యపడదు. ఒక్కాక్క్ల జాత్తి రూవకములను [న్వతంత నాటకములు, అసువాదవిలు, ఏకాంకికలు మొ॥] గూర్చి కాని, ఒక్కొక్క రచయితను (కందుకూరి కోలాచలం, పానుగంటి మొ॥) గూర్చి కాని, పత్తేకముగా పరిశోధనలు చేసి, విపృలమగు పరిశోధనా వ్యాసమ లను వెలయించుటకు తగినంత విషయ విస్సృరి ఇందున్నది. ఇక ముందట్టి శయత్నములు జరగగలవనియు, అట్టి భావి పరిశోధనలకు ఈ నా వరిశోధన ప్పనాది కాగలదనియు ఏళశ్వసించుచున్నాను. ”

నేను విశ్వపించినట్లుగానే, తరువాతి కాలంతో, వ్యక్తులమీద (అంటే, పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు వంటి నాటక కర్తల మీద), జాత్నిరంగా

(ఆంగే, జాల్రుగు ఏకాంకీక వంటి విషయముల మీడ) సిచ్చాంత వ్యాసములు వెలువడినవి. ఇంకా వెలువడుతూనే ఉన్నని, ఇట్టా వెలువడిన పిద్దాంత వ్యాసములలో “తెలుగు సౌంఘిక నాటకం” అనేది (వస్తుత విమయంం

కందుకూరి, చిలకమ ర్షి (వభృతుల (_పహసనాలను విడిచినే సే, తెలుగులో కాలి సాంఘిక నాటకం వావిలాల వానుదేవళాన్త్రిగారి “నందక రాజ్యరొ (1680). ఆసాంతం, కెబగిరిలో (్రాయదిడినది కావటంచేత ఈ న్వతం(త్ర సౌంఘిక నాటకం (చదర్శనమునవ నోచుకోలేదు. నాటి నుంచి నేటి వరజు తెలుగులో సాంఘిక నాటకము చర్చకు వూనుకొన్నారు డా, పివి. రమణగారుం

ఈ సిద్ధాంత వ్యానం రచించటంలో గల కష్టాన్ని, తాను అనుసరించిన మార్గాన్ని “ముందుమూట'లో విశదం చేళారు రమణగారు. అంతేకాదు తాము చేవట్టిన కార్యాన్ని నంత్య ప్తి కకంగా విర్వహించడంలో డా, రవణగారు కృత కృత్యులయినారవటంలో భం:దేహం లేదు, (పాచ్య- పాళ్చాత్య సాంసదాయా అతో తెలుగు నాటక రంగాన్ని నమన్వయించి సమీకీంచిన ఈ సిద్ధాంత వ్యాహంలో ఎనిమిది అధ్యాయాలున్నవి- ఇందులోని తొలి ఆయిదు అధ్యా యాలు “'జైలుగు సాంఘిక నాబకం'' అనే ఈ మొదటి భాగంలో చోటుబేను కోన్న్యాయి. 'పాళ్ళాత్య చాదబికరంగ (వయోగాలను, (పాబీన భారతీయ నాటక రంగాన్ని, తెషుగు సౌంఘక్త వాటకం యొక్క -పరిణితిని వివరించే తక్కిన మూక్రు అధ్యాయాలూ వేర్వేరు భాగాలుగా వెలువడవలని ఉన్నవి.

నాటక్త కర్తగా, ఫాబక 'శ్రయోక్తగా. అధ్యాపకులుగా తెలుగు వాటక రంగానికి సుపరిచితులు అయిన శాం వీ, వి. దమణగాత్కు ఇప్పుడు ఉత్తమ వరికోథకులుగా కూడా తెబుగువారికి షమిఛయం అవుళువ్నారు. ఈ సిద్దాంత వ్యాసం సనహృదయుల వున్ననలు పొండగలధనీ, చా. రమణగారు తెలుగు నాటక రంగానికి ఇతోథిక మైన సేన ముండుము౨డు గూతా చేయగలరనీ, విశ్వసిస్తున్నాను.

ఎపోణరంిగి _శ్రీరా మ అప్పారావు

త్‌, త సాంఘిక నాటతం స్వరూప స్వభావాలు అమనలో పాంఘిక స్థితిగతులను చితించు రూవకములు

ఆని శ్రీ కాశీభట్ల (బహ్మాయ్యూ ళా న్హ్రి గారు 1826లో "మంగతాయి” నాటక పీరిక రాస్తూ అన్నారు అ తర్వాతి ఆర్థశతాబ్దిలోనే సాంఘిక రూప

కాలు అంధ సాహిత్య రంగాన్ని ఎన్నో విధాల అత౦ంకరిచాయి, సాంఘిక రూపక మన్నా సాంఘిక నొటక్రమన్నా తెలుగు వారికి పతే కంగా నిర్వచనం ఇవ్వకు ౨డానే తెలిసే పారిభాషిక వనాల. సామాన్యంగా ఇటువంటి వదాలు ఆంగ్ల వరిభాషపు (వ3వింబాలుగా తెలుగులో వెలయటం కనదిడురూ ఉంటుంది. సాంఘిక నవల అన్నపదం “800618! 10౪761” 0 “5001210602! 10౪61” అన్న అంగ్ల పదానికి ఆగ్మధరూనతి, ఇలాగే “500141 0॥272 “500181 14+ అనే అంగ్ల వదాలకు సాంఘిక నాటకం, పాంఘిక రూపకం అనేవి తెలుగు రూపాలుగొ కని డతాయి. కానీ ఆంగ్ల సాహిత్యంలో నిజానికి ౨500121 0/2గ2” అనే

లె సాంఘిక నాటకం పదం గానీ * 5౦0012! ౧|౮/. ఆనే వదం గానీ పారిభాషిక పదాలుగా బహుళ (ప్రచారంలో కనబడవు సాంఘిక స్థితిగతులను చి్యతించే రూపకాలు అనే వ్యవహారం ఆంగ్లంలో బహుళంగా వుంది దానినే ్కబవ్మయ్యశా స్తై గారు పైన పేర్కొన్నది. నాటకం, రూపకం అనేవి ప్మకియకు పేర్లు. సాంఘకమనేది దానిస్వభావాన్ని చెప్పే విశ్తేషణం. ఈ విశ్లేషణం (వధానంగా వస్తునంబంధి, వస్తుస్వభావాన్ని బళ్లు నాటకొలు సాంఘికాలనీ, పౌరాణికాలనీ చార్మితకాలనీ పిలువబడుతుంటాయి. ఆంగ్లంలో ఒక రూపకంళో సాంఘిక్ష సమస్య నహజంగా చితింపబడినప్పుడు తెలుగుతో మనం వాడుకొంటున్న “సౌంఘక రూపకంొ వంటి రూపకమవుతుంది. సాంఘిక రూపకం అనే పారిభాషిక సదం ఇంగ్రీమలో నుండి తెనుగు వారికి అత్యంత నన్నిహితంగా అందిపుచ్చుకున్నట్లు ప్యవహారంలోకి వచ్చింధి. సాంఘిక రూపకమంటే , , , సాంఘిక నాటకమంటపే సంఘానికి నందింధించిన కధ కలిగిన నాటక మని అర్థం. ఆసలు సంఘాన్ని వదిలిపెట్టి ఏ నాటక వస్తువెనా ఉంబుందా? అనే పశ్న ఉదయించవచ్చు. పౌరాణిక నాటకంలోను, చారిత౦క నాటకం లోను ఒక సంఘం, దాని జీవితుం చ్మికింపబడుతూనే ఉంటాయి. అయితే పౌరాణికాల లోనివి ఆనాదికాలులో ఎప్పుడో జరిగినవి, పురాణాలలో చెప్ప బడి ఉండేవి 1! రంగ'1 ౧10౧| ౧6 261110౧2! *+0/౧ ౦0 €౧64-+ +79 ౧6౭౧౩ 2౧7 01౧0 2౧౪7 10౧286౯. 119 56౧1+108౧06 ౨౮౧61౫ ౧156010. 11080 (1110౧౧౧౭౧6 1 ౪87 11 ౪౧10 6981116! 2865 ?884/666 ౧౮౧౧4౧ ౧91801009[109 060/6960 ౧౧6౧ 8౧6 ౪/0గ6౧, 7౧9 ౧౫81౧ 5౪60)601 01+ 1౧6 64౧౧4 గలం 06 6181100900 614660 0౧6 గొా౭గి 2౧౮ 2౧౦౪౧6౧ 88 (౧6౪7 6౫196 +€0 6487 2"

న్వరూప స్వభావాలు తి కణం షణం పరిణామ శ$లమైన కాలంలో వచి నిర్ష్యృందంగా, (వ్రమాణ బద్ధంగా ఉండిపోదు. రంగస్థలం విషయమూ ఇందుకు భిన్నంగా ఉండదనేది అనుభవం. గతరలోని వర్తమాన పరాళ్థళోకం సాగర గర్భంలో సంగమించిన తటాక స్వరూప పరామర్శ వంటిది. సమకాలీన వ్యక్తుల పరస్పర సంబంధానుబంధాలు నాటకానికి కొల మానంగా ఉండాలని “వెస్టా' అనటం ఈ సక్యానికి చేరువైన విషయం. చార్మితకాలు గత చర్మిత్రను చెప్పే ఆధారాలను బట్టి తెలునుకోగలిగేవి మొదటి చాంట్లో కల్చనకూ, రెండవ చాంట్లో చార్మితక నిష్టకూ (ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. ఈ లెండూ వర్తమాన సంఘ జీవితాన్ని చిితించేవి కోవు, సాంఘికం పురాణ సంఘాన్ని చితించేది కాదు చరిత్ర కెక్కీన సంఘాన్నీ చూపించేదీ కాదు. రచయిత తాను (తుకుతున్న సమాజాన్ని వాస్తవంగా చూసి సజీవంగా చిత్రించే చితణం (వధానంగా కల్గినది నవలకూ ఇటు వంటి లక్షణమే (పధానం. (స(కియాగతమైన ఖేదం నవలకూ, నాటకానికీ ఉన్నా సంఘ జీవిత చ్మితణంలో సంఘర్షణను సృష్టింప గలిగిన సమస్యల నెన్నుకోవటంలో ఈ రెండూ సజాతీయులుగా కన్పిస్తూ ఉంటాయి. అరు.తే, నవల పరిధి విస్సృతం. నాటక (వ్యకియ పరిధి పరిమితం, పరిమిశ _పమా ణంలో సౌంఘక జీవికాన్ని (వతిబిందించే నాటకం నవలకంటే శక్తిమంతం, తెలుగు వారు ఈ రెండు (వకియల కున్న శక్తిని సాజాత్వాన్ని గుర్తించి కాదోలు, సొంఘిక నవలనూ, సాంఘిక నాటకాన్నీ సమాదరిస్తున్నారు. సమకాలిన వస్తువులను నాటకంగా తీర్చిదిద్దటంలో కొన్ని.్యవదాన విషయాలు కళా సంబంధంగా గుర్రింపవలసి వస్తుంది. సంఘంలో నిజంగా జరిగినఒక నన్నివేళాన్ని నాటశంగో చి్యతించ వచ్చును. ఆయికే నాటకంగా మలిచేటవ్వుడు అ సహజ సత్య- నన్నివేళశంలో కళాకృతిలో నిబంధించ వలసిన కార్యకారణ సంబంధ మైన [క్రియా శీలం సమ్యగంగా ఉండవచ్చు- లేకపోనూవచ్చు. రచయిత తన కల్చనతో ఆ సమ్యగతను సంపాదిస్తాడు. వాస్తవ జీవితంలో చూసిన వ్యక్తుల్ని సన్నివేశాలను వాస్తవిక దృక్పధంలో వివేచించినా, దానిని సొఖెత్తు వాస్తవంగా నాటకంలో వ్యక్తీకరించిన దాని కంట్కే వ్య క్తినిష్టమైన అనుభూతిని విళ్వజనీనం చేయటానికి అనుకూలమైన

డ్తే సాంఘిక నాటకం (వతీకాత్మక మార్గాన్ని ఆశియిస్తాడు, ఈ మార్గంలో నాటకంలో కనబడే ఒక పాఠిలో రచయిత లోకంలో చూసిన సజాతీయ, విజాతీయ (వవృత్తుల సమాహారం యథావకాశంగా కల్పించు కొంటాడు, రచయిత వాస్తవంగా చూపే జీవితం అనుభూతికి ఆలంబన మైతే, కళాత్మకంగా చికిించే నాటకం తాను అభివ్య కీకరింవ దబ్బకొన్న అవేదనకు ప౦తిబింబ మవుతుంది. అనుభూతి లోకం నుండి రచయిత లోకి ప్రవహించే “ఆంతస్స్పో9 తస్విని, ఆవేదన, వివిధానుభూతుల మధ్య సమన్వయ సూతం కోసం రచయిత చేసే అన్వేనణల యొక్క కళాలివ్య క్రి; అనుభవం కళాధివ్య కిని తేల్చకపోతే లోకంలో సుఖదు;ఖ రూపంగా భావిస్తుంది సుఖ మెనా, దుఃఖ మైన కళారూపంలో అభివ్య కమైనపుడు అటు రసయితకు ఇదు లోకానిక్‌ రసానుభూతి నందిస్తుంది సుఖదుఃథాత్మక మైన లోకానుఖూతి నుండి తన్ను తాను విముక్తుణ్తి చేసుకోవటానికి రరయిత సాధించే కఠాయోగం నాటకం, అటువంటప్పుడు రచయిత తాను చూసిన లోక9 వైవిధ్యంతో కూడు కొని ఉన్నా ఆది రచయితలో ప్రతిబింబించనప్పుడు ఆతని ఆత్మీయతా మ్ముదను వేనుకొంటుంది. సంఘమంపే లోకానికి “నివసిస్తున్న సంఘం” రచయితకు కాను “చూస్తున్న నంఘం”, నాటకంలో అతడు చూసిన నంఘాన్ని అతడు చూపిస్తున్న సంఘాన్ని సమాజికుడు చూప్తాడు. ఒక్కొక్క సారి సామాజికుడు చూసున్ని సంఘానికి రచయిత ఒక కొర్తిత్త వ్యాఖ్యానా న్నిప్తాడు, అంటే ఒక కొర త్త దృక్పథంతో సంఘాన్ని వ్యాఖ్యానించి చూపు తాడు, ఒక్కొక్కసారి వాస్తవ జీవితానికి కారణాలైన ఆర్థిక, నైతిక వూన సిక వవృత్తులను రూపకంలో రూప్పక్రభ్ధిస్తాడు, ఇలా చేసినప్పుడే అది సాంఘిక నాటక మయ్యేడి “౧6 2651 2౧6 ౧౭110618౧7 16 62౧౧౭౪18 ౮6088 ౧౦1 6౫151 2 ౪60౮౮౧౧. ౧6 159 2 ౧[06౪01 0 [15 1౧69 2౧౮ [3 గం 6600౪9 8౧౮ 5180౧10801 ౪౧9౧ ౧6 8%న౯65565 2౧౦ ౧6116013 116 0౪0//69౧198 0 ₹060౧€ 28౧6 0" +661/౧9 1౧81 ౧౯6౪౭1! 1౧ 16 800160/ 10 ౪౧1౦| ఏ8 11795... ౧6౧౦6 6 6౧౭091 ౧0౧6 080 0061

స్వరూప స్వధావాలు ర్‌ 2115, ౧౮5౬ 6౫0659 ౧1009611 1౧ 66/౧౩ 0₹ 1౧8 +9౧౧౦ 8౧6 1౧6 0౮€100[01 ౧15 6/8...." నాటక రచయితకు సమకాలీన సవితాన్వేషణ, అనుభూతి, తిరిగి ఆ ఆసు తిని వన్తురూపంగా _పసారం చేయటంలో ఎంతటి ఏకా(గత, సమాకలనా దీక్ష _పధాన సాధనఎగా వుండాలో పైవాక్యాలు స్పురింవజేప్తాయి సాంఘిక నాటకానికి వాస్తవిక లోక శ్రీవితాన్ని చితించట మెంత ముఖ్యమో, ఆ జీవితానికి రచయిత ఒక దృక్పధంతో వ్యాఖ్యానం చేయటమూ అంతే మఖ్యం, అయితే వాస్తవ చ్యితణం (వకృష్ణంగా నాటక శిల్చంలో (వదర్శింపబడుతూ, వ్యావ్యానం దాని జీవ వైతన్యింలా (వసారం కావాలి శేకపోతే ఆది నీతిని చెప్తున్నట్లు ఉంటుంది కాని,వాస్తవాన్ని మూబ్చళున్నట్లుం డదు ఈ రెండ్ను పక్కతుల్నుండే సాంఘిక రూపకంలో సమస్కారూపకి౦ పరిష్కార రూపకం అనే ౭0డు శాఖలు బయలుదేరు తున్నాయి, సాంఘిక సమస్య=-సంఘర్షణ నాటకానికి భక్రి నిచ్చేది నంషక్షిణ సంఘర్షిణకు (పాణం పోసేది సమస్య. నమన న్నప్పడే సంఘం జీఐ చైతన్యంతో లొణికినలా డుతుంది సమస్య ఉన్నచోటనే వృత్తి. కార్యశీఅం, |పగతి గోచరమౌకాయి సమ లీన సమాజంలో ఎప్పడూ రచయితకు (వగతిని జర్శించాలన్న వగాడమైన కాంకడఉంటుంది. కాఒట్టి నంఘజీవ పైతన్యానికి నంబంధించిన సమస్య లకు అతడు స్పందిస్తాడు, ఆవేదన ఒడుకాడు ఆ ఆవేధననే సామాజికుని కందిస్తాడు సాంఘిక సమస్యను నిర్వహించటం కష్టం అయిన్నా వనం స్టూలంగా ఇలా భావించవచ్చు సాంఘిక జీవితంలో సవన్వయం పొండటాసికి వివిన్న శక్తులు పరస్నరం సాగించే పోరాటం సాంఘిక సమన్య ఈ సమస్యలు ప్యక్తు ల న్యాళయించి సాగ్వచ్చు జాతుల నృాశయి9చి సాగపచ్చుు. వర్గాల ఉం గ్‌.

ళ్‌ సౌంఘ్‌క నాటకం నాశ్రయించి సాగవచ్చు? గుణారలి నశశయించి సాగవచ్చు. ఏమైనా నాటిక్ర కంగం మీద ఇనన్నీ వాస్తవంగా కనబడే (ప్రతీకాత్మక పాతల ద్వారా (ప్రత్య చమౌకాయి. నిజానికి విథిన్న పకృతులకు సంఘ జీవితంలో సమైక్యళ సాధిలపబడుతుందా? నంఘర్షణయే జీవితంలో స౭(గామంగా. సాగుతూ ఉంటుందా? అనే తాత్త్విక |పళ్నలే సాంఘిక వస్తువుల వెనక రచయితలో (జ్వలిండే వేదనా జిహ్వలు, విభిన్న [పప్పృత్తులను గుద్రిస్తూవే వాటికి సము న్వయ సూక్రాన్న్‌ అందించటానికీ కొందరు రచయితలు (పయత్నిస్తారు, ఆది. (వవోధ రూపం దాలిస్తే నాజక మొకవిధంగా నడుస్తుంది. పరిష్కారాన్ని చూపకుండా నమస్యాపరిక్షానాన్ని మాతం నంఘానికి కల్గించి నాటకంలో రచనా శల్పాన్ని రక్షించుకొనే వారు కొందరు, నిజానికిట్ట్‌వి 1పబోధాత్మకాలు కాకపోయినా (పబటోధ చం్టదోదయాల్లాంట్‌వి. శుద్ద సంఘర్షణను చ్వితించే నాటకాలు, సంఘళక్తుల్లో సహజంగా ఉండే విరుద్ధ లక్షణాల తెలివిడిని కల్పించినా నంఘర్షిణే జీవితమనే సత్యాన్ని _ప్రబోధించినా సాంఘిక జీవితా నికి పరమార్థమిదియని ఒక్కోసారి నిరూపించలేక పోతుంటాయి. సంఘం: సమన్వయం కోనం నంఘర్షణ పడుతుంది, అయికే సమన్వయ మనేది ఎప్పుడైనా. ఎక్కుజైనా సాథ్యమా? అని కొందరు (వశ్నిప్తారు. ఆందువ్వల్ల సంషుర్షణమే సాంఘీక జీవితానికి నహజ లక్షణమని నమర్జిస్తారు, ఈ [కింది నందేశం డీన్నే (స్రతీసాదిస్తుంది, “81౧06 68౧02 66815 ౪/10 900181 61800౧6 ౪9 గ 2190 54౪7 1౧81 618౧0810 00౧11101 19 0% ఇ 6001- 2 ౧8౮౯౦ 116-98560181 00౧8౯8016౯ 0618౧2 15 €౦౧1101....”౩ కళ సంఘర్షణాన్ని చి్యత్రించినవుడు వాస్తవికతను రంగరించు కొంటుందని భావిస్తారు. కానీ కళకు మౌలికమైన ధర్మం సమన్వయం, నంఘర్థణను నమర్థవలతీంగా చ్వితించటం కూడా ససషున్వయ మంటారు కొందరు. రచనకు సంబంధించినంత వరకు ఆది సనున్నయమే. అయితే సామాజికుడు జీవితంలో తాను సతతం పొందుతున్న నంఘర్షణ యొక్క న్వరూపాన్ని రంగం మీద చూచినవ్పుడు ఆత్మీయతను. సాసుభూతిని వస్తు వులో (పకటించినా, అతనిలో నంగుప్తంగా (ప్రజ్వలించే జీవిత సమన్వయా

వ్వరూప స్వభావాల ణ్గ కాండకు నాటకంలో ఆలంబన లభిస్తుందా అని అన్వేషిస్తుంటాడు. అది దొరికిన నాడు, అతడు సానుభూతితోపాటు, సహానుభూతిని గూడా పొందగలుగుతాడు, పౌళ్చాత్యు దేశాలలో వాస్త విక వాదాన్ని ఆ(శ్రయించి వయోగాలు చేసిన రచ యుత్రలలో గూడా ఈ రెండు దృక్పధాలూ కనిస్తాయి.

“07౭౧౭, 6 ౧/696౧13110౧ 0 10౧1670/614260౧8 0₹ ౨౪97౯౪7627 900141 00082౪10౪౯ 4౧౮ ౧౦౧౩౭66౮౪౧! ఉ౦ం110[1 ౪౧10౧ 8౧9 ౦గం!6డ4 2 6౦౦6 ౧౮61/6౧07/. గిశ0౯6 9౪6 88068056 28 4౧6 ౩4616౧౦6. ౧౦౦౧|౦ ౧4౧ 69 ఆ%౧0ళాగ౧ ౧౧౦౯6 ౦0 1౧6 600౪6౯59, ౧0౦౮6969 82౧4 ౧౦౧౩61౮. ఆగ౧౦65 0% &ఇం1100౧ 1౧280౧ €౧6 ౦8౧ 69౪6! ఓగం౪ణ 1౧ +౧6 90612117 ౧981 ౪౦16. 19 +౧649 ౧౧౦౪౮695 ౪౮౩౦౭019 ఇ8/16186౧15 0౯ 00గ౧౮౪౦1.4

నాటక రచనా ప్రయోగం ఏరీతిలో (సయోగించబడ్డా, రతయితి సామా జికుని మనోవికాసాన్ని, అతని అన్వేషణలకు, ఆఅవేదనలకు ఒక (ప్రయోజ నాన్ని అతను పోగొట్టుకొని తిరిగి పొతివటానికి అరంాటపడే చి శృషసనృత్తికి ఉసళాంతిని కల్గించే ఉపాదేయ మార్గాన్ని? దృష్టిలో పెట్టుకోవాలన్న అంళాన్ని వై వాక్యాలు సూచన (ప్రాయంగా వెల్ల డిన్తున్నాయి. మొకానికి ఆలోచించి చూస్తే జీవిత నమన్యలు సమన్వయం కోనం అనాలి అవాతీ నంవది౨చే స-బర్షణలనీ వాటినీ వాస్తవంగా. కొని ప్రతీకాత్మకంగా. కానీం శకి ఘంతంగా, కార్యకారణ నంబంధంగా చిత్రించినదే సాంఘిక నాటకమని కావించవచ్చు" సాంఘిక నాటకం = స్వరూప స్వభావాలు = "౧6 500141! 64౧8 15 006 674308 0 16 ఇగ౦16 ౧18౧; 14 96616 €0 66841 ౫1101౧6 61679౧0668 శింంగ1 019/5 ౧౦౯౧౦౯౪౭'0౪41 40౪4౯6 119 6౧6 8౬ |

8 సాంఘీక నాటకం 0౧|/€/068౧ 6౧20౧13. ౪6 ౧౭౫ 6౧0౪/ ౧0౪/ గాలం ౧16 54008 ౪/౩ 2/6 ...౧68 5006141! 6౧౭౧౧౫౫4 ₹€0 ౧౧౫6 15 0౧1౪7 ౧౧0|646౧1211/ 2౧ 2౯౧818౧0 ౩౧ ౦ 5820160/ . 7౧6 50012! 6౧2౧౧8. ౧౧౮౩౬౦౮60౦ ౧౫౦౧౪ 10౧282౧ 2౧21/56 2౧౦ "2౯8౧౮6 1౧6 900121! ౪౧౦౯౧ ౦1 [9181610౧90105. 14 ౧౮౩1 'శం169 1౧40 19 ౧౭౦౮౧69౦ గ౧౧౭౧ 29 ౪/68 69౫196 10 6500౪61 ౪081 15-౧6663 8/6, 50 (౧41 €౧099 ౧౦6619 నూ 08 2౧౧11166 2౧4 6౫66!౧1౦౧|564 1౧ +€97౧%9 ౦0+ 906121! 60౧౦౭౧18 "5 సద్యుగ మానవుని చ్చితించేదే సాంఘిక నాటకమని ప్పే ఆర్డర్‌ మిల్లర్‌ నిర్వచనం ఈ (ష్మకియకు ఉండవలసిన మౌలిక స్వభావాన్ని సూవిస్తున్నది, మానప్పని అంతన్పంఘర్షణ కంటే బపహిస_ంఘర్ష క (పాధాన్యమిచ్చే (టవ్ఫ_ సాంఘిక నాటకానికన్నా దాని ఆ౦త్రర్యాన్ని బట్టి మౌస్తే మానవుని వ్యక్తిత్వ లోని ఆంతర్యాన్ని అన్వేషిస్తున్న దే అవుతున్నదని, సంఘాన్ని ఒక నెవంగా మాత్రమే తీసికొని మానవ స్వభావార్ని ఈ నాటకం సమీక్షిస్తున్నడని ఈ విమ 'ర్థకుని భాం సాంఘీక సమసల సంభుర్షణలను, విశ్హేషణలను సంఘాన్ని నాఎంగా చేనుకొని వ్యకీకరించటమే గాకుండా. మానవ ఎహజ స్వభావంలోని లోతులను తరచి చూచి అతని ఆకాంతలకు ఆకృతి కల్పించి సాంఘిక సిద్ధాం తాల ఎరిదుల్లౌ వాటిని పదర్శించటమే ఈ (ష్మకియ పాధించే_ పయోజనకుని మి్యిర్‌ బావించాడు. తత్వత।, ఈ అంశాన్ని ఆలోచిస్తే రచయిత నాటకంలో చి తించే సాంఘిక నమస్యలకుకూడా గమ్యం మానపుని సమగ్ర నుఖకామనయే నని బోధపడుతుంది మనిషిని వ్వష్టిగా చూసి అంతర్మధనం చేస్తే మానస చ్యితణమంటున్నాం వ్యక్తిని సమిష్టిగా చూసి విశ్లేషణ చేస్తే సాంఘిక చిత్రణ మంటున్నాం. వ్యక్తి, నమాజం అనేవి మానవుని నాణానికి బొమ్మా బొరు నులు, ననమాన్ని మఓవగా పెట్టుకొని నమ్యగ మానవ స్వభావ (పదర్శనమే పరదు ధ్యేయంగా సాగే కళాత్మక రూపక (వ కియ సౌంఘుక రూపకం,

స్వరూవ స్వభావాలు ట్ర సమస్యా నాటకం

సాంఘిక న్నాబకనికి శరీరమైన వస్తువును. దాని చైతన్యమైన నంఘర్ష అను కల్పించేది సాంఘిక సమస్య' సమస్యాత్మక మైన రూవకాలను చితిం చటంలో "ఆదర్శపాదం ఒక వ్వె పు స్వొభావికవాదం మరొకవై పు బలమైన [రభావాలను సాహిత్యాల మీద వేన్తూ ఉంటాయి, ఏ సాహిత్య చర్మితను చూచినా నాటకాల మీద ఈ రెండింటి (ప్రభావం తప్పక కనడుకుంది. మానవుని ఆధ్యాత్మిక (ప్రషృళత్తికి, మత్త దృష్టికి ధర్మపవుక్తికి (వముఖ. మైన [ప్రాతినిధ్గం వహించిన, ('ప్రావీన కాలంలో రూపకాలు ఆదర్శవాదాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని వ్రపంచ సాహిత్యాలలో (సయోగింస బడుతూ ఉండేవి. పారశ్రామిక విప్లవంతో పరిస్థితులు మారి సాంఘీక చైతన్యానికి వా స్తవ దృక్పథానికి సాహిత్యంలో విస్రారమెన స్థానం ఏర్పడింది. నంఘంలో వెలు వడే సమస్యలను సాధారణంగా ఈ (కింది విధంగా విభజించవచ్చు.

1. కలకాలంనుండి జాతిలో నం్యవదాయకంగానో, ఆచారంగానో నిలిచిపోయిన కొన్నీ "వృవస్థఐ నమకాలీన నంఘృశేయానిక్రి దోహదకారులు కానపుడు వాటి మీద సామాజికులు వనరించే తిరుగుబాటు ధోరణి వాటి పరిణా వాలు

2, ఒకె. కాలంలో సంఘ్య్మశ్రేయానికి ఉపయుక్తాలైన మార్గాలు పెక్కు సూచింవబడుతున్నప్పుడు వాటిలో ఏది ఉపాధేయమన్న అంశం మీద సా వాజీకులలో. జ గే తర్తనభర్ణనలు, సంఘర్షణలు; సమన్వయాలు షె.దలై నవి

3 నంఘాన్ని సామూహికంగా సమీక్షించే వర్దతిని బట్టి ఒక జాకికి గాని, ఒక దేళానికిగాని, ఒక కాలానికి గాని సంబంధించిన సంఘ నమన్వ లను సమీషంచటం.

శ. నంఘాన్ని ఆధార అధేయాలుగా భావించి పరస్పర (పభాన్గాలను టభృష్టిలో నుంచుకొని సాంఘిక సమిన్యలను వివేచించటం.

10 సాంఘిక నాటకం

5 నంఘ పురోభివృద్ధికోనం మేధావులు అయా క్రాలాలలో ప్రవ చించే నూత్న సాంఘిక సిద్దాంతాల నాాధారంగా చేసుకొని సమకాలీన సమస్య లను వ్యాఖ్యావిస్తూ (పజల అవగాహనకు అందించ జేయటం.

6. వ్యక్తిని సమాజంగా ఒక శ క్రిమంతమైన భాగంగా పశి గృణంచి. అతని జీవిశ సమస్వలనే (ప్రతీకాత్మకంగా చ్మితించి సాంఘీక సమస్యగా రూపొంధించటం

7 సామాజిక వ్యవస్త కంతటికీ మూలమైన అర్థిక విధానం, ఆయా (పౌరకాలలో ఆయా పరిస్థితులలో ఆర్టిక విధానాలలో మార్చు రాదగిన పరిస్థి చు, వాటికొరశ్తై ఉద్యమాలు, వాటి.లన ఏర్పడుతున్న క్‌త్త సాంఘిక సమన్యలను మ్మ్యితించటం,

ఇలా విశ్లేషించుకుంటూ పోతే సూక్మ సూన్మ తర భేదాల మరి కొన్నింటిని వింగడించవచ్చు, ఏమెనా సంఘంలో ఏర్పడిన ఓక తీ వమెన

మనా న్‌ జాడ్యంపలన కలుగుళున్న నమన్యయే సౌంఘిక సమస్యగా చెైలాసణ్‌ అవు కుంది వెలుగును మాాతమే చూపించి చీకటి జోలికి పోకుండా. పోయినా దోని స్వరూపా ్నా నమ[గంగా సంభావించకు౦డా విస్య్మరించేది అదర్శవాద నమస్యా రూవ3 మైతే, వెబుగుకు (గ్రహణం పట్టించే చీకటిని మాాతమే చూపించి గహణఏము క్తి కోనం సంఘానికొక నూత్నచై తనా్యాన్ని ఆ౦దించే జ్ఞాన దీపిక నొంఘ్‌క సమప్యా ౧టకం

సమస్యలను చి కించటంలో [ప్రధానంగా రెండు మార్గాలన్సునరియ్భి బక్రుతున్నాయి. ఒ8టి. వాస్తఎ దృక్పధంతో సమన్యలను సామాజికులకు నవిమర్శకాత్మకంగా రంగం మీద (దర్శించి చూపిస్తూ అ సమస్మ్యిలకు పరిష్కారాన్ని రచయిత (పకకుల వచిలిపెట్టే విధానం. రెండు సమన్యను కూలంకషంగా వేదక మీద (పదర్శిన్తూనే పరిష్కారాన్ని కూడా రచయిత

చూపించే విధానం, ఈ దృష్టికోనే సాంఘక సవసాగ్థరూపకం ("౧0016 ౧.87) నమస్యాత్మకమని, ఎరిష్కారాత్మకమని రండు రూపాలుగా సంభా వీంప బడుతున్నదిం

స్వరూప స్వభావాలు శై

ఈ ర0డు (వ్యకియల్లో మొదటి (వ్మకియయే [పజామోదాన్ని ఆధి కంగా చూరగొన్నట్లు సపంచ నాటక చరిత్రను నమీక్షీస్తే మన కవగావాస మవుతుంది. ఆ (న్యక్రియలో ఉండే శక్తివంతమైన (పమూగవిభానమే ఠొక పరిష్కారాత్యక సమస్యా నాటకంలో ఉండే సహజమైన బలహినత్తులు., కూడా దీనికి కారణాలుగా చెప్పుకోవచ్చు. సాంఘిక నమస్య నాటకంలో -చర్చింప ఐడుతున్నవుడు రచయిత దానికి రెండు విధాలైన పరిష్కారాలను కళ్చింప వచ్చును. ఓకటి, నాటక వచ్తువుకు నంబంధించిన వరిష్కారు రెండు, నమాజ నమిస్యకు సంబందించిన పరిష్కారం. వీటిలో వస్తువుకు సంబందిం చిన పరిష్కారం నాటకం రక్తికట్టటానికి తోడ్చడుతుందిగాని శషమంతమైన పరిష్కారానికి తోడ్చడదు. ఉదాహరణకు “ప్రరవిిక్రయం "లో కోటవ్యవ హారిం నాటకం ముగించటానికి తోడ్చడినంతగా సంఘ సమస్యను పరిష్మ రించటానికి తోడ్చడదు మరి .విషాదసారంగదర లో రాజరాజననేందుము చివరకు చేసే వబోధం వృద్ద వివాహలను మాన్పించాలన్న సంస్కరణను మాచిస్తుంది ఇదిసంఘ సమస్యా పరిష్కారాన్ని సూచించే విధానం, కౌందమ కళనూ, జీవిత వాస్తవిక సమస్యలను సమంగా మేళవించి రంగు మీద (ప్రదర్శించే వారు ఉన్నారు. పీరి రచనల్లో కళా తధ్యాకి లోకధర్యానికి సమన్వయాన్ని కుదిరించి పరిష్కార విధానాన్ని (ప్రయోగం ద్వా? [వో దింగే (పప్ఫృత్తి కనబడుతుంది.

నిజానికి సమస్యాత్మక రూసకమం టే పరిషా -రాత్మక మైన రూవకం కాదు ఆని ప్రయోగ నిపుణులు భావిసైరు. తెలుగు సమస్యాత్యకమైన నాటికాలనే రచయితలు పఠుగరు రచించి సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేళారు. అందువల్ల తెలుగు సాంఘిక నాటకం ఉత్తమ మార్గాన్నాశయించిన ఉజ్జ్వల (వ్రయోగంగా నహ్బదయుల మన్నలను పొందుతోంది,

నాటకంలో చ్మితింపదడే నమన్యగానీ, సమస్యులుగాని, రచయిత వీన్నుకొనే శొంఘీక జీవన వరిది మీద ఆధారపడి ఉంటాయి. ఒక్కొక్క సారి ఒకే సమస్యను తీసుకొని నాకం రాయవచ్చు. ఒకే సమస్యను తీసు కోన్నా దానికి ఆనుభంధంగా సంఘంలో విప్టైరిల్లే నజాతీయ సమస్యలన్స కూదా స్పృశిసూ నాటకాన్ని నిర్మించవచ్చు. ఒక్కొాకం సారి రచ్చియిత ఎన్ను

కై సాంఘీక నాటకం కొన్న సమస్య జాతిజీవస పరిణామవికి ,పాతిపదికగా (ప్రవరిల్మే _వకృష మైన సమ స్వైతే అది జీవిత రంగాన్ని ఎన్ని ఆసుఐంధ నవస్యలను అశ యుంచి పెనవేస్తూందో నిరూపిస్తూ సమకాలిన సాంఘిక జీవిత సమస్యా (వనంచాన్నంతా. రంగం మీద (పతిబింబించేటట్లు (నయోగించే విధానాన్ని రచయిత చేపట్టవచ్చు. ఈ మూడు పద్దతున్ని బటి సమస్యాత్మక సాంఘికనా టకం సామాన్య సంయుక్త సంశ్లివరూరంగా భావించపచ్చు. సామాన్య సమస్యా నాటకం (51౧916 ౧౧౦౨16౧) న18)) నాటికలను వివిఛ రూపక (ప్యక్రీయలను ఆశ్రయించి సాగవక్చు. సంయుక్త సమస్యా నాటకం (గోం11019 ౧౯౦916౧ ౧12/౧) స్వయం సమృద్దమైన నాటకంగా రాజణించటానిక్రి కావలసిన లకడాల నన్నింటిని తనయ౦దు పొందు వరచుకొని ఉంటుంది, ఆచార్య అతేయ యన్‌ జీ వో మొదలై నవి దీనికి చక్కని ఉధాహరణలు. సంల్లిష నహస్యానాటకం ౮౦౧౫౧! 6౫ ౯౦016౧) 018) ఒకజాతి ఒక సమస్స్కా ,_భావానికిలోనై పొందే సర్వవిధ వికార విర్మాడూపాన్ని విశ్వరూ పంగా (పదర్శించే (పవయోగం ఇందులో ప్రధానం, వాస్తవిక సౌంఘీక జీవన చిశాన్ని (ప్రతిబింబించుకుం టున్న "ఈ రూపకం ఇకిహన్‌క గారవాన్ని కూడా పొందుతుంది, కొండరు ఈ దృష్టితోనే ఈ నాటకాన్ని సాంఘిక ఇతిహసిక నాటకం ఠిర౦ం18| ఈర్రి!0 1010 అని అంటారు, దీనికి చకగని ఉదాహరణం గురజాడ వారి “కన్యాశుల్కం”,

కెలుగు సాహిత్యంలో ఇతిహనం ముందువచ్చి తరువాత కావ్యాలు ఖండ కావ్యాలు ఏలా వచ్చాయో అలాగే ఆధునికాంద్ర నాటక సాహిత్యంలో కూడా ఇతిహస కల్నీత్రమైన సాంఘిక నాటకాలు ముందువచ్చి తరువాత సంయుక్త సమస్యా రూపకమైన నాటకాలు రావటం గమనింవదడగన విషయం కన్యాపల్కావికి మ.0దు వంిహననాలు సంఘంతో ఉన్న అనంభ్యాకాలై న నమన్యలను సమాజం ముందు (పదత్శిస్తూ వచ్చాయి (వవాసనాలు నమస్తా చ్మితణంలో పిల్లకాలువలుగానే మిగిలి పొయాయి. వాటినన్నింటిని తనలో నింపుకౌని మహనసవ.[దంలాగా సాంఘీక నాటకం గురిజాడ రచనలో ఒక పరిణతిని సాదించింది.

సమ్మగ మానవుణ్ణి చితింటమే సాంఘిక నాటకధ్యెయం,. ఆ చత జలో తెలుపు నలపుల నజీవ చిలాన్ని రంగం మీద (పదర్శించటమే

న్వరూవ స్వభావాఎ ష్షేప్రి దాని న్వభావం, సంఘర్షణ దాని ఆంతళ్ళక్తి, సమన్య:చాని"ఆోళ్చతి. సమస్యా విస్ఫృతి దాని పకృతి. సమస్యా వరిష్కారం కంటే సమస్యా వరి జ్ఞానమే సమాజాని కందించటం ఇచీని-కళాధర్యం. - “సాం్తఘిక/శాటకాన్ని చూచిన సౌమాజికుడు తాను జీవిస్తున్న సంఘాన్ని విమర్శనాత్మకంగా ఆవ గాహనం చేసుకొంటాడు తన వ్యవస్థలో తాను పొందుతున్న ఆవనన్థను తెలుసుకో గలుగుతాడు.

సాంఘిక నమస్యావగాహనం సమాజాత్యదయానికి చక్కని (శ్రేయో మార్గాన్ని సాధింప గలుగుతుంది అన్న శ్యయమే సాంఘిక నాటక ్శపగతికి ఆయుస్సూతం. వరిష్కారాన్ని ,పత్యకంగా సూచిస్తే కావ్యార్ధం కళా గౌరవాన్ని కోల్పోవచ్చు. [(వబోధం బవచ్చన్నంగానో, “మ్యంగ్యంగానో వ్యకం గానో నూచనా మాత్రంగానో స్ఫురింవజేసే వైఖరి నమస్యాత్ముక నాటకానికి బలంగా ఉన్నది. లోకం నూచనను మన్నించినంతగా శాసనాన్ని గౌర వించదు. సాహిత్య మార్గంలో శనత్యక _పబోదకం క9టె కమీణీయార్థ నూచనకే కళాగౌరవం అధికం, పన్తువును చ్వితిం వటంలో వాన్రవికతను సాంఘిక నాటకం ఎంత పొటిస్తుందో పాత్ర విితణలోనూ: సన్నివేళ కల్పన లోనూ సమన్యలో ఉన్న సంశ్వరణ శక్తి ఎంత సున్నితంగా వ్య ్తీకరించ టానికి [వయత్నిస్తుందో సమస్యల వలన ఉత్పన్నమయ్మే సోంపిక సుఖ -కుఃథాల'తెలుప్తునలుపుల చిథతాన్ని చి_ఈంవటరలోి'ఆరిత కళాధర్మాన్ని పొటి స్తుంది. ఈ శైళాధర్మమే ఈ [వ్యక్రియకు (ప్రాణాధారం, సమస్య ఎ౦ంత్ర సహజంగా వ్య క్తీకరింపదిడి ఎదీ, ఎంత కళాత్యకంగా చిషతింపబడిందీ అన్న (వమా జాలే సాంహీక నాటక (పగతికి పాద ద్వయం.

శశ సాంఘీక నాటకం అళోజ్డాపికలు ౩ గృ 8౧౬౯౦౧17 0% 7₹/547౧8౯ 7405146100 0౪ తంగ౧౧ 111! 6€4 (౧....66) 2) నిగికగి! 040! 0౦౧4న ఉగి౦ 175 ౦౧౧1౫1౦9 561164 0౪ గి!2౧”9 ౦006౧6 (౧....82) 9 గిసీకరి! 04 ౬4 ౪౧16౧75 0౦% ల౯4గగన 5611664 0౪7 1078₹-5/6౧2 1111 ౩౧6 ౪౭౧8-గ6౦౪-|1481 (... 110) 4] 50014007, ౬1782౧417౮౧౯ 4౦ రిగినిసీనీ క61104 ౨7 ౬112290610 8౧6 70౧౧ 86/09 (౧... 355, 5) 0% 50014ఓ ౯౬4౪5 శీ[1067 41116 గి....4,8)

ఈ, తెలుగు సాంఘిక నాటక వికాసం అటి అల్షా అలి సంం(గహస మీ ర్న “నమకాలీన వివిధ జీవితానస్థలను; సాంఘిక నసమన్యలను నీతి (వచారక నంస్కరణోద్దేశములతో ఠూపక కధా సందర్భము లందు. విన్తరించెడి స్వాతం[త్యమును నాటక కవులందరూ అవలం చింవ వలయును” అని [పమాఖ ఆంగ్ల నాటక కవి హెనీ ఆర్థర్‌ జోన్స్‌ (వవచిందాడు. పె వాక్యాలను విశ్ణేషించి నచూస్తే నాటక రచన మొకగైమూల తత్వం, ముఖోగద్ధేకం, నాటక రచయిత కర్తవ్యం మనకు విళశదమౌతాయి. సాంఘిక స్ప్రహ సందేశం, (వయోజనం- దురాచారాల ఖండనం, నేంను సంన్క్యరణం, మొదలైన నదాళయాలు, లవ్మెలు మననునందుంచుక్షొని రచనే సాగించే రూపక రచయితకు సమాజ నమ్మ్యక్‌ దృష్టి ఆత్యంఠా స్తళ్యకం.

16 నాంఘక నాటకం

సాహిత్య (ప్రయోజనం కాలానుగుణమైంది. తత్కాల సమాజంలోని 'మేలుకీడులు, భావన్వభావాలు కవి మననను (ప్రభావితం చేసినప్పుడే రచన (వయోజన బద్ధవుమకుంది. సందేశాన్నందివ్వ గలుగుతుంది. సర్వకళల సమాహార న్వరూప మనబదే నాటకాన్ని రచించే రచయితకు సమాజం పరి పూర్ణ రూపంలో దర్శనీయం కావాలి, సంఘానికి నాటకం దర్చణమైతే నాటకానికి రంగస్థలం ఆలంబన కేర్యడం,. ఈ సత్యాన్నే “బెర్నార్డ్‌ షా” వ్యక్తీకరిస్తాడు.

“₹౪60/- 846గ౧01 *10.అగ6౧డు 106 '౧600గ౭౧/ ౧౧౦౪66 1119 ౧6 [8౧౧౭2 ౪౧1౦౧ ౧౧౭౧6౦ 1౧6 ౧68116 2౧౮ ౧01 1౧91068176 6 6౧2౧08 ...51౧066 1016 ౪౧౦6 61160610/ ౧కే 6షపంం యుఫ0ం66య 2౧6 612౧8 0416 62/7 9061౧00 1104060 10? 196 186416 1౧51664 01/0౧ గ8 0౪/౧ 1౧౧౦౯ ౧౦౦౭5౩1€/772

ఒకొక్క. కాలానికి ఒక్కొక్క పవమోగం, (వ(కియ (ప్ర3నిధు లౌతాయి. ఆ (పయోగం అన౦ఖ్యాక జనానికి ఆమోదయోగ్యం కావాలి, (ప్రీకిదాయకం కావాలి. సమకాలీన సమస్యలకు సంఘర్షణల ౫ (ప్రతినింబం కావాలి. అప్పుడు “'సాంషిక నాటకం” అనబడే రచనా (ప్మకియకు ఈ సత్యం శిరోధాథ్యం కావాల్లి.

సమాజం - ఎంత" సత్యమైందో, సజీవమైందో సాహిత్యమూ అంతే, కాలం కవికి శాక్తివిస్తుంద = యుళం కాసిసుంది,” ఇ9వస దొపటిని న (భథక్రియలో పరిణత్రి దశహాబలం, జేవగలిగన న్‌ పే దస్త్రం. ఆలంబనాలుగా ఉండగలిగితే ఆ రచన నమాకానికి నిలువెత్తు దర్పణం వంటిదే నాటక రచన సమాశానికి నన్నిహితరగా ఉండి సందేశాత్మకంగా ఉండాలి. బక్శారి.రాఘవ ఈ. అబి(పాయాన్నే వెల్ల పెప్తారు.

తీ సీ203%62 15 2౪1164 1౧961 ౧౧౦188780% ౦0+ 16 [౫|||10౧9 0₹ 1000001 10/౧8 ౪0100 2/6 086966 0 స0గ4౧ 6గా౦110౧9, 5₹౮81659 8౧6- 88008210౧3 ౧011 0౧౪616- ౧౭౧౦౧. 91/109 2416! 06 ౪౩641 8౧6 ₹6

నం గహా సమీక్ష క్షీ 0023411641 ...౬166811 ౦0౧67 2/18 16 5!/4%8460 గీ! (8565 16 116 ₹(70గ 119 6౧010021 3/28 1౧ ౧౮౧౧౧ ౧౭1౮౧6 నాటక సాహిత్యం కాల్పనిక రసానంద స్థాయినుండి దిగి సాంఘిక (వమయోజనంతో ముడిపడిపోయింది ఈ ఆధునిక యుగంలో. తెనుగు సాంఘిక నాటక రచనలో కూడ ఈ మార్చు కొట్టనచ్చినట్లు కన్పిస్తోంచి. ఈ మార్చు అనివార్యం, యుగధర్మం. తెటగు సొంఘీక నాటకం అయి విషయంతోనూ ఇటు (న్యకియలోను ఎంతో మార్చు చెంధింది. సంప్రదాయ పథం నుండి మరో నూతనమార్గాన్ని అనునరించింది ఈ నూతన మార్గాన్ని గూర్చి స్థాలీపులాక నాగాయంగా చర్చవచేసేముందు ఈ పరిజామాలకు ముందటి వన్తు స్వరూపాన్ని కొంతలో కొంత త్రెలుసుకోోటం అవసరం. తెలుగు సాంఘిక నాటకం పుట్టుక “నందక రాజ్యం” తెలుగులో మొట్టమొదటి సౌంఘిక్ర నాటకంగా రూపుదిద్దుకొంది. నిమూగులైన ఉద్యోగుల చేత వైదిక (బాహ్హాణులు అనుభవించే కష్టనష్టాలను (వధాన ఇతివృ తంగా తీసికొని స్వర్గీయ వావిలాల వాసుదేవ కాన్హై గారు ఈ నాటకాన్ని రచించారు ఈ నాటకంలోని పంద మాంకంలో శ్రీళాస్రిగారు స్త్రీ విద్యను గూర్చి, పాత కొత్త నాటకాల [వదర్కనల గూర్చి చర్చచేకారు (గామ వ్యవహార భాషల మ్మశమీ నాటక రచన ““శాస్త్రీగారు దీనిని నాఖకమని వ్యవహరించిరి, కాని నాటక లక్షణాలు దీనికిని పట్టవు. ఇది పకరణ.ు గూడ్ర కాదు. ఆసలు శా స్రీ గారు “నందక రాజ్యము” మొదలు నేటి ఫరకును *నాటక” వ ను "పేరుతో. వెలువడుతున్న సాంఘిక రూపకము లన్నింటి విషయసను ఇంచు మించుగ ఇంరియే''

18 కెలగు సాంఘ్‌కీ నాటక వికాసం అని డా॥ ప, ఎన్‌. ఆర్‌ అప్పారావుగారు ఈ నాటక స్వరూపమును గూర్చి సవరించారు.

=... ఇది నేను (వ్రాయుటకు గల్గిన ముఖ్యోద్దేశచు* మనవారిలో అందులో [బ్రాహ్మణులలో ఇహుతరముగా గానిపింపనట్రి మైక్యమత్య మును నర్వ విధముల స్వీకరించి, దానివ మేలు పడయు గోర వలయునని యెరింగించుటే గాని మరియొకటి కాదని నృష్టముగా చెప్ప చున్నాడను ॥ర్‌

వంద సంవత్సరాల ,(కితం తెఎగు సాంఘిక నాటక రచనకు తిలకం దిద్దుతూ శ్రీ శాశ్తి గారు ఇచ్చిన సందేళమిది ఒక పర్గం వారిలోని అంతర్గత వైషమ్యాలను, వైరుధ్యాలను, అశాంతి అపోహలసు *"నందక రాజ్యం” సొాటక రూపంలో చిితించారు శ్రీ శాస్త్రిగారు ఒ 9దు ముందు సమకాలీన సాంఘక వ్యనస్థను, అందలి వివిధావస్థలను , స్తువులుగా నిసృృతవరిధిలో, ఊదా తృంగా చిత్రించటానికి నాందచీగీతం వినిపించారుి- ఈ విధంగా ఈ నాటక రచనా (పయోజనం శ్లాఘనీయమైనదే

“నందక రాజ్యం” టక వనుస్వభావాన్ని, సంఘ[్యపమోజనాభావాన్న నందేశ రూపాన్ని వళ్లీకరణ చేసుకునే ముందు ఆకాటి సంఘస్థితిగతుఅను? తెనుగు నాటక ౦వనా (పయోగ పరిణామాలను తెలుసుకోవటం ఆవసరం. 1880 వ సంవత్సరంలో ఈ నాటకము రచింప బడింది, అప్పటి కింకా భారతీయులకు. స్వేచ్చా స్వాళంత్యాలు లేని బానిస జీవితమే ఉంది థీ శా స్తీ గారికి ముందు ఒకరిద్దరు నాటక రచయితలున్నా వారు సామాజ్షిక వస్తుతత్వానికి చేరువలో లేరు తెనుగులో మొట్ట మొదటి స్వశం్యక నాటకాన్ని రాసిన ఘనత థీ కోరాడ రామచందొళా స్త గారిది, ఆ నాటకం “మంజరీ మధూకలీయం ”.

*' ఈ నాటక్‌ కధ యంతయూ నంసభట్ళుత నాటక సామాన్య మెనదే, ఇందు భవథాతి “మాలతీ మాధవప్ప” పోలికలు కూడ కొన్ని గలవు”

అని డౌ॥ సీ. యన్‌, ఆర్‌, అప్పారావుగారు వివరించారు, థ్రీ రామచంద్ర కా గారు కూడ సంన్కృృత నాటక లక్షణాలకు విథద్ధంగా రంగంబీ దనే త

సంర్మగవా సమీక్ష శైఫి విదూషకునిచేత సంతృప్తిగా ఫలహారాన్ని చేయించారు. అప్పటికిదే సాహనం, సంప్రదాయాన్ని ధిక్కారించటం ఏ ఆది రచయిత కై నా కొంతలో కొంత అని వార్యమే, ఇది 1060 'పాంతంలో రచింవబడిన రూపకం అంతకు ముందు సంస్కృత రూపక్షాలే తెనుగునాట అచ్చటచ్చటా సకృత్తుగా పద ర్కింప బడుతుండేవి ఈ పరిస్థితులలో ్రీ వానుదేవ శార్వాగారు న్వతం (తాం్యథ సాంఘిక నాటకాన్ని రచించటమే విశేషం.

సంస్కృత నాటకంలో సాంఘికత

సాహిత్య (ప్రయోజనం కారానుగుణ మైంది, ఆఅ కాలంలో సాహిత్య

టపయోజనం ఆనాటి వ్యవస్థ, సౌంఘిక ధర్మాల, సంపదాయాలు వీటన్నిటి వరిధిలో బిగింపబడినట్టిదే,. ఆనాటి రచన మత విరుద్ధమైంది* ధర్మ్మపబోధమే (వధాన లక్యుంగా గలట్టిడి. అందుకే సంన్క్బృత నాటకాలన్నీ వీటినే పృనాదిగా వేసికొని వర్టిల్లాయి. ఆ నాటి రచయితలు రసావివ్య్మర ణకు వలసిన మూల (గ్రవ్యాలనే రూపక రచనకు ఆలంబనంగా తీనికొన్నారు. అయినా అ నాట కాలు (ప్రపంచ వరివ్యా్త కీర్తిపతివ్హల నార్జించుకొన్నాయి. ఆ రోజులు; ఆ రాజ్యాలు లేక పోయినా, ఆ రూపకాలలోని వసుసంవద ఆఅలౌకికమెంది కాలాతీతమైంది, మానవ ధర్ముగమనానిక్రి నిలువుటద్దాలుగా, ఆదర్శ జీవితానికి సజీవ [వతీకలుగా ఆ నాటకాలు నిలిచిపోయాయి. కారణమేమంటే శ్రవలం భావ సంపద, బాషా లాలిత్యం, శబ్ద _పయోగం, శ్రైలీ నిరుష్షతలే (ప్రధాన విషయాలుగా ఆ నాటకాలు రచింపబడలేదు అంబుతోనూ ఆ నాటి నంఘ చ్మిత్రణ అక్కడక్కడా (ప్రస్తావించబడే ఉంది. కాళిదాస మహీక్రవి ళాకుంత లంలో కూతురు ఆత్తవారింటికి పోయే నమయంలో కణ్వ మహర్షి శకుంత్ర లకు అత్తవారింట మెలగవలనిన తీరుజేన్నుల్ని విశదీకరిస్తూ జేసిన థర్మ (సటోధం* చూపిన ప్వథత్రికా వాత్సల్యం తనలాలిత్యమైనదే కాక, పాంఘీక్ష [పయోజనకర మైనది గూడా అనటి పఠిస్టితులను ఇట్టి సమాజ స్వరూ పొన్ని బట్టి. ఆ మహాకవులా రచనలు చేళకారుం

౭0 తెలుగు సౌంఘీక నాటక వికానం

“7౧6 5420914 ర6/20%4 15 7611010605 1౧ 008069౯ ఇగ6 1౧618౧ 1౧ 0గ61౧....][6 00]601 01 58095516 ౧8౪5 15910 01106 9411580600 10 16 864616౧006 0౪ 69౪6౧౧6 [గ238. 06 1(2౧906౧66[౧8] ౧1639౪66 1౧ [6 ౧౫1౧647

వై వాథ్యానాన్ని బట్టి సంస్కృత నాటక స్వరూప స్వభావాన్ని ఆప గాహన చేసుకోగలం, ఆనాటి నంఘ పక్టివస్థను బట్టి వాటి (పదానాశయం దర్మ(స్రబోదమే, అయితే ఆ రూపకాలలో సమకాలీన సంఘ యధాతధ చిత్రీకరణ వరిధి స్వల్బమైంది. అయినా **మృచృకటికం” వంటి రూపక్తా లలో వన్తువేదై నవ్పటికి ఆనాటి సాంఘిక వ్యవస్థను, స్థితిగతులను సామాన్య జీవల ఆచార వ్యవషారాలను అతక్థిమృతంగా భానుడు చ్మిప్రీకరించటం జరిగింది.

00 ౧160౧48018 1౧ ౧౧8౧౪ ౯95౧6015 119 ౧౧౦51 ౧౮౧8౧ 06౯ | 5809%011 1875. 109 18 890౧601008 8110001 503690068/16౧ 1౧ 16 31111441 6241౧0 ౦1 00240199. 16 3౧997 ౭2౧6 1116 ౦0+ 116 18/86 ౧౪గ ౨౦ 01 ౧౦౦౧౭11169 1౧ 1౧6 0187 2౧౮ 1౧ 118 617601౧690 2౧6 0190870695 0% 1%6 ౧10 1185614 =! ౧8 00౧16 ౪2116 0+ 1015 ర౯3౧18 251606 *౧0౧ [05 1౧196954 839 & వట... 1౧ 6 ౮౧80010 ౧101476. 11 ౧996౧3 0 2 ౪6౫ 1౧1665. ౧8 ౧౧49౦ 0 6౪6౧/647 1116 8౧౦16౧1 1౧6188

అనాటి సంన్మృత నాటకాల్లో కూడ సంఘ వ్యవస్థ నమకాలీన సమాజ యధార్ధ న్వరూవ నిరూవణ సాధ్యమైన౦కగా చ్చితీకరింప బడిందనే మనం

భావించాలి. కర్మ పరంవరలచే చిక్కి, కారీరక మానసిక్రా లైన అటుపోటు లతో అలసిపోయే మానవునికి ఒకింత కాంతి, చింతన కలిగించటానికి, ధర్మ వథహీనుడ్లై అలమటించే వ్యక్తి ధర్య్మభావ (_పేరణ కల్లించటానికి ఆ నాటకాలు ఉద్దేశించఒడ్డాయి అనాటి నాటకకళాకాశాన అవి ధృపతారలే. వనువు పురాణ (పనిద్ధమైనా లేదా శల్చితమైనా ఉన్నత తరగతి న్యకులే [ప్రధాన పాాకఠళై నందున వారి నిత్యనై మిత్తికావస్థలను, సంతోష వ్రిషాదాలనే కల్పన

సంగహనమీత ల్ల చేస్తూ పోయినందువ్న పూర్వనాటకాలలో పొమాజిక నృహ లోపించిందనే అవవిధకు అవకాళ మేర్చడింది. మొదటనే వివరించినట్లు ఆ నాటి సాంఘిక పక్టివస్ట్‌ను నునం ఛృష్టిలో పెట్టుకుంపే ఈ ఆరోవణకు ఆస్కారమ.౦డదు, ఆ౫ాటిది రాచరిక వ్యవస్థ. _రాజుతోడిదే దేశం, కవులకు మాతం" స్వేచ్చ, స్వతంతిత ఎలా లిభించ గలవు? భరతుని .లోకవృత్తాను కరణం నాట్యుమ్‌ తన్మయా కృతమ్‌-*అన్న నిర్వచనానికి ఆనొటినాటక రచయితలకంపె, ఈనాటి నాటక రచయితలే సన్నిహితంగా దవ్నారు, పన్నెండవ శతాని నుండి నంన్కృత రచనకు క్షీజదళ ప్రొప్పించింది. ఈ క్షిణదళ ఒక్క మన డేశానికేశాదు అంగ్లనాటకచర్మికలో మహోజ్వల అధ్యాయానికి అంకురారోసణ చేసిన మేక్పియర్‌ అనంతరం అదేశ నాటకరంగ పరిస్థితిగూడ ఇదే ““ష్టిక్స్ప్రయర్‌. కాలము చెల్టిన వెనుక మత ప్రవక్తల నీతి జోధనల వ) పెద్దమనుషులు, నంస్కారులు నాట్యాశాలలకు పోవుట నేరంగా వరిగణింపబడిసది....నాటకపుపరిషత్తుతే నాబ్యకళను పోషించు చున్నవి. ఆంగ్లదేశమున 18, 19 ౪1న మహకపులు నాటకములను రచింసలేదు. రూపక కవిత్వము సారన్వళ వరిణామ మనెడితలంప్తు దీనిని బట్టి ఈ క్షిణదళ ఒక్క మన దేశానికే వరిమితమైలేదని తెలుస్తోంది. ఏ దేశ సాహిత్య తీరుతెన్నులను మనం పరిశీలించినా అయా కాలాల సాంఘిక స్థితిగతులు, అ స్టితిగతుల వ0భ్రావం 'సాహిత్యం మీద ముఖ్యంగా నాటక సాహిత్యంమీద పడుతుందనే భావించ .వచ్చు. తెలుగు నాటకం మీద, ముఖ్యంగా సాంఘీక నాటకం మీద ఏ ప్రభావం ఎంత గాలధగా వన రించిడో ముందు ముండు పరిశీలన చేయబడుతుంది, భా అమ నట న ళ్‌ యా ళ్‌ త య. జ్జ 4 జ షీ సా లో సె వయ గో వద్‌ గ్రని ఏ

లలి కెలుగు సాంఘిక నాటక వికాసం వికాసం “సాంఘిక ఇతివృత్త మనిన లౌకిక సంఘగాథ. ఇందలి పాత్రలు లౌకికజనులు, అందుచేత వాస్తవికతకు (పాధాన్య మొచ్చింది. నాటక రచనా +ల్చానికి వాస్తవికత పునాది అయింది ,.. . . కధా విన్యాసం, పాాతచిత9 ౩, సంఘటనలు, నాటక్ర౦ ముగింపు వాస్తవికంగా రూపొందుతున్నాయి.” (్రీ శ్రీనివాన చ్మకవర్తి గారి ఈ వివరణను బట్టి, మరికొందరు నాటగ్థికళాకో విదుల ఆలోచనా సరళిని బట్టి సాంఘిక నాటకం యొకంా స్వరూవం నంఘ జీవితం యొక్క యదార్థ చ్చితీకరణే అని, నాటకమందలి వివిథ అవస్తలు నాటి వ్యవస్థా రూపానికి పతిభింబంగానే ఉండాలని విశదమవుతోంది. మన తెలుగునాటీ నాటక రచనారంభంలో రెండు భిన్న ప్మక్రియలు పరన్పరం సహచర్యం చేస్తూ వద్నాయి. ఒక్రటి, సంప్రదాయ 'రశళనారీతి (పౌరాణికాలు), ం0డు, ఫాళ్ళాత్య రచనా పద్దతి (ఆదిలో చార్మితకాలు, లి తర్వాత సాంఘికాలు), ఎలా చెప్పాలి అనే దాని కన్నా ఏమి చెప్పాలి అన్న భావన రచయిత్ర మనస్సును ఆవహించింది, ఇదే సంప్రదాయ పద్ధతిని అవ రోధించింది, కారణం దర్శన భూతమవుతున్నా తన సమాజం, అందలి దురాచారాలు, దుస్సృంపదాయాలు. ఇందుచేతనే నాటక సాహిత్యం రసానంద స్థాయినుండి తప్పుకొని, సాంఘిక పయోజనంతో చేతులు కలిపింది. హృదయ నందింధమైన రచన మానసిక (పేరణకు సన్నిపాత సంబంధ మైంది. నాటక (ప్యకియ, సమాజ యయోజనం చర్చనీయా౦ళా లైనాయి. ఏదైనా లక్ష్యం ముందు పుట్టి చకణం తర్వాత వస్తు౧ది. నాటకాలనే లత్యలగా డీనుకొని లషణాలను శాస్త్రంగా రూపొందిస్తాడు, ఆల౦ంకారికుడు, ఎంత రనభూయిష్టంగా, ధర్మ పజోధ్తంగా నాటక రచన ఆవిమష్మరింపబడు తుందో పూర్వం ఆ న్తాటకం ఆంత్ర ఉన్నతంగా థావించబడేది ఎంత వాస్త వికంగా. నహజంగా, నమాజ ,ప్రతిచింబంగా రూపొందించ బడుతుంవో శ్ర నొడది గొప్పనాటిక6గా కీర్తించబడుతుంది. శిల్ళం', బిగి రెంటికీ అవళ్య కమే. చె ప్ఫేవివయ్యం చెన్సవలనిన ఉదాత్తళగా చెప్పటమే శిల్చం, మహా

సం్యగహ సమీక్ష ట్ర రాజుల్ని నాయకులుగా తీసికొ న్నవన్నీ గొప్ప నాటకాలు కాలేదు. సామాన్యు డి3 పట్టం కడితే కాకపోవు. ఏ విధంగా రచన చేశాడన్న దే (ప్రధానం. అద్దే నాటక సృషికి నరాకావ్ట. కవియొక్క మనః (ప్రవృతిని ఐళ్సే ఇతిఎ్బ త్త 0 అల్లుకొంటుంది. అ అల్లికను క్రమబద్ధంగా. సౌందర్యవంశంగా రూపొం దించేదే శైలి ఆనాటి నాటకానికి (పయోజనం పరమార్థం. ఈనాటి సాంఘిక నాటకంలో ఆకలళి, దౌర్భాగ్యం, దగా, దోపిడి, సంఘర్షణ జీవితం కోనం పెనుగులాట తప్పనిసరి. నాయకురైన సామాను?డు తదభిమఖంగా సాగు తాడు ఈ ఆటుపోటుల తుఫాన్లు ముంధు ఆనాటి ధర్యలోధ అక్షొతంలోకి పోయింది, లేదా అద్భశ్థుమయింది, వంగిన పల్లకీ బొంగులాంటి వంకర జీవితం వై ఆధ్యాత్యిక సిద్దాంతాల అదుపు తప్పిపోయింది. కాలదళను బస్టై మానసిక అపస్టలుంటాయి. ఉన్నవాడిక్రీ లేనివాడిక్రీ ఏర్పడ్డ ఘర్షణలో నరః చాయ సిద్ధాంతాలతో పరలోక పాపఖీతితో, నిన్స్నహాయుడై , నిర్లి ప్తుడ్కె ఉండడు ఇప్పటి పేదవాడు జీవితాన్ని కొండెక్కించుకోవాలని అవసానదిళ కోరితెచ్చు కోడు, ఈ సామాజిక వాస్తవికతకు నేటి రచయిత తలోగ్గక తప్పదు. సామూ హిక వేదనకు రూపకల్చన చేయక తప్పదు సామాజిక వికొనం ఎంత తస్పృనీ నకో, అఆ వ్యవస్థమీద, అసమానత్వం మీది అసహనమూ అంతే తప్పనిసరి. ఈ విధమైన సామాజిక జీవిత వైవిధ్యం, వాన్తవికత, నేటి సాంఘక్నాటక రచయితకు సూచనామా(తంగానై నా తవృ్పనిసరి అయింది సామాజిక స్పృవా సరోవరమే వీ9కి ఈతకొలను అయింది" నంప్రదాయం, ఆధునిశత్వం అనే. రెండు ప్యవస్థల వాధ్య సంశయాత్మక మన స్తత్వం నుండి నెటి సాంఘిక నాటక రిచయిత బయటపడి (ప్రగితిశీల వథంప్రై సాగిపోతూ ఆధు నిక యుగ సంకేత వతాకాన్ని ఎగుంవేనున్నాడు సమస్త మానవాళి మధ్య సమైకృతను ఆళ0చే ఆంళాలనే ఆ. వాదంతో రంగఠించి రంగస్టలాన్ని శోభా వంత౦ చేస్తున్నాడు ఈనాటిసాంఘిక నాటక రచయిత ఒంటి స్తంభం మేడలో లేడుః ఉండగూడదు. సంత్షభిత మానవాళి హృదయ నృండన ధ్వనుకే అతని కలానికి మేలుకొలుప్ప సందేశాలై నాయి నవ మానపతా వావనకు జీవ గడ్డలై నాయి? నొమాజిక వ్యవస్థ నిలబడ్డ భూతంగా ము౦ు,ంచి వక్తి జీవి తాన్ని కాసించే స్థితినుండి కాపోపహతుడై న బడుగు జీవి జీవితాన్ని చూపిసూ, సామాజిక ష్య్వస్దనే పనర్వ్టపస్టీకరించాలన్న తపన నేత్ర సాంమిక్ష నాటక రచ

బ్దెశ్ల సాంఘిక నాటకం యితలటో వ్యక్తనువుతుంది. గురజాడ కాలానికి సామాజిక స్థితిగతులు ఒక రకంగా విషాదభరితం, దురాచారాలు, సంప్రదాయాలు సమిష్టి మానవ నుఖ జీపఛానికి అవరోధాలుగా, (వ్రమాదథభరితాలుగా ఆ మహాకవికి కనిపించాయి. తఈన కౌలావ్న్ని* ఆ కాలపు ఎగుడు దిగుళ్ళను: తూర్చార బడుతూ తనదైన ఒక నత్యేక మార్గంలో పతాకాన్నెగుర వేశాడు పాౌత థావనా వాసనలను అవాస్త విక రచనా పట్టింపులను (తోన్‌ రాజన్నాడు" కొరత్తకు హారతుల నెత్తాడు. వ్యవహార భాషకు పటం కట్టాడు. సవాజ సాంఘిక నాటక రచనకు జీవం పోళాడు. సమకాలీన సమాజాన్ని సంపూర్ణంగా సాక్షెత్కరింత్ర జేశాడు మనిష్సలోని పాళవిక (ప్రవృత్తిని, కర్కళత్వాన్ని, ఆలోచనలలోని వికృతివి వ్యంగ్యభూత్రం చేళాడు.

సమకాలీన సమన్యలు, జీవన సంక్షిషతలు ఆటికమైన కొలదీ తెలుగు నోటక రచనా పరిథి కూడా విస్సృతమపుతూనే వచ్చింది. వస్తు స్వీకారంళో వలసినంత మార్చు చోటు చేసుకుంది, ఆనాడు దేశంలో పస్తున్న రాజకీయ సాంఘిక చైతన్యమే ఇందుకు |పధాన కూతువు. వన్తుపు ఏది స్వీకరించినా &లికో ఇంతో దురాచారాల ఖండన, సంఘసంస్కరణలనే వాసనలు ప్రతిఫలి స్తూనే వచ్చాయి,

ఉత్తమ నాటకకర్తగా, ఆం్యద్రనాటక పితామహుడుగా చిర యశన్స్ను ఆృంచిన శీ ధర్మవరం కృవమాచారురులవారి “పాంచాలీ స్వయంవరము” నాటకంలో యువతీ వివాహ (సళంస, “వమీలార్టునీియము” తో త్రి విద్య, స్వాతర్యత్యాలను గూర్చిన చర్చ' "'ఇంద్భపహాస” లో ఉప్పుపన్ను మీది ఉప న్యాసం, “ఆశామి+”ొ లో రజన్వలా వివహ మనెడి సవుస్యలన్స జొప్పిందారు.

“ఆంధ చారితక నాటక పితామహ” ఆనే వీరుదు వహించి శీ కోలాచలం శ్రీనివాసరావు గారు కూడ సమకాలీన డురన్యాయాలన్స దుయ్యబట్టటానికి వెనుకంజ వెయ్యలేదు. వారి “రామరాజ చరిత 'లో ఆ బాలక్టి వృద్ధ వివాహాలను గృర్థించారు. ““శిలాదిక్య”లో కన్యాశుల్క విదా నాన్ని ఖండించారు, ““మైనూరు రాజ్యాబిషృద్ధి”లో జగన్మోపొని పాత్రచేత్ర గబ్బుకాశవడి తన్ను వృద్దునకు కట్టబెట్టి.౦దుకు ఆ పాథత్రచేత తల్లిదం్యర్ష

నంగహ సమీ ల్‌ లను నింధింవ జేళారు. “4 వతాపకృరీయం *లో సక్తిసహగవన దురాణారాన్ని నిరసించి వితంతు నివాసాలను శోతృహించారు, శ్రీకి విద్యా స్వాత్తం్యత్యాల అవశ్యకతను “బ[(బువాహన”, “కృలవ॥ నాటకాలలో చిితించార్రు"

"కంభఘు దురాచార నంన్క్మరణలోను, పరిశుద్ద నత ధర్మ (వకటికరణమును నా మనన్సునెప్పుడును బాయకువిడును. గాశ నేనే వుస్తకమునై నను వానినించుక జొప్పించుదును” 10

అని రాసిన శ్రీ కందుకూఠి వీరేశలింగం గాఠి [పహసనాలన్ని సాంఘిక దురాదార నిర్మూలనకు వినోదకరంగా, విజ్ఞాన దాయకంగా రచింప ఐడ్డవే. ”

సాంఘిక నాటక పరిపూర్ణతకు ఆంకురారోనణ జరగటానికి ముంచు గానే పంతులుగారు నంఘ సంస్కరణ ఆశయంతో, మూఢాచారాలను,_ దుష్ట సం్యపదాయాలను ఖండించే అభిలాషతో _పహనన రచనకు పూను కొన్నారు.

*శ్రహననములలో (పదర్శింవబడిన ప్యాఠల నంటి వ్యక్తులు జీవిత నాటక రంగమున గలరు, .అందువబననే నైతిక దృష్టిగల వంతులునారు (వహననములలో నట్టి పా్యశ్రలు. సృష్టించి సంఘము లోని వాస్తవ స్థికిని [వజిల కనువిష్ప్సునకై (చభన్మించిరి. 11

చిలకమర్శ్ని, పానుగంటి (నహసనాల అత్యం ఇటే. దురన్యాయా లను విమర్శించటం మూనవ్వలలో ఉండే "లోవ, మోహ గుణాలను ళూర్చార బట్టట౦ అన్న దుహదాశయంతోనే ఇవి రచింపబడ్డాయి.

చిలక మర్తివారి (ప్రహసనాలు అన్నీ సాంఘికాలు, సమస్యా శ్మకాలు. ఆనాడు తనచుట్టూ ఉన్ని దుళన్యాయాలను అవహేళన చేయ టానికి (వాసినవే, అవి అన్నీ చక్కని పక్టివహరశలో (వాయ

పడ'పు వృత్తిమీద ధ్వజమెత్తిన శ్రీ కళిచుకూరి చారీ మార్గధర, కత్వంలో “*కంరాభరిణం”” *చింతామణి మొదలైన నాటకాలు చెలువడి

తెలుగు సాంఘిక నాటక వికాసం లట నాయి. తీ లకు జరుగుతున్న అన్వ్యాయాల్ని పారతంత్యాన్నిందునుమాడుతూ స్రీలకు అర్జిక స్వాతంత్య్రం, విడాకుల హక్కు కావాలనే ఉద్యమం (ప్రభా వంగా కొన్ని నాటకాలు రచింపబిడ్డాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి రాజమన్నార్వు గారి “తెగవి సమస్య", “తప్పెవరిది” బళ్ళారి రాఘవ “సతిపడని సంగతులు”, *ఇంకా విడాకులా, “పంజరంలో పత్తులు' మొదలైనవి. కగ్యాళుల్యాం'" నాటకం తర్వాత తెనుగు సాంఘిక నాటక రంగంలో ఈ నాటకాలు మైలు రాళ్ళుగా నిలచిపోయాయి. వీటితో నాస్తవికత పునఃష్వాపిత మై వచన నాటక్ర యుగం పునాదులను బ౪ంపఫరచు కొన్నది ఆ౦టరానితనం అధారంగా “అస్పృశ్య విజయం", '“నందనాల్‌ ', “పతిత పావన, 'స్ప్తపది” మొదలైన నాటకాలు వెలువడి సంఘంలో వేళ్ళు పాతుకొని పోయిన దురాచారాలను ఆత్ర వాస్తవికంగా చ్విత్రించాయి. ఉన్నత తరగతి వ్యక్తి నుండి ఒక సామాన్య వ్యక్తి నాయకపా(శ్ర స్వీకారం చేయటం కూడ సాంఘ్‌క నాటక రంగంతో తెచ్చిన నూత్న సరిణామానికి నిదర్శనం. జాతీయతను, దేళభక్తిని _పబోధించే నాటకాలను శీ9 దామరాజు పుండశీకాక్తుడుగారు. రాళారు, శిపాదకృష్ణమూర్తి శాగ్రైగారు, శి న్లోొవ్స కాజు రామానుజరావుగారు. శ్రీ పత్తి గొడపు రాఘవరాజు మెదైన వార్చ కూడ జాతీ యోద్యమాన్ని (ప్రతిబింబిస్తూ నాటకాలు రాశారు. ఈ నాటక్రా లనే గాంధీ నాటకాలని ఆ రోజులలో పేర్కానేవారు, మానవ మారణహొోమ్టూ నికి మూలకారణమైన యుద్ధాన్ని లెగనాడుతూ, లోక కల్యాణానికి హేతుభూత మైన కాంతిని కాంషస్తూ నాటకాలు వచ్చాయి, అ్యశ్రేయ “విశ్వశాంతి” వాటిలో ముఖ్యమెంది, క్‌ జనసందోహాన్ని పా_తగా రంగస్థలం మీదకు తీనుకవచ్చి వారిజ్లే తన నాటకాన్ని ముగ్గింవజేసిన |సముఖ రచయితలలో ఆత్రేయ (ఆళోక్‌ సామ్రాట్‌), బెల్లంకొండ రామదాను (అతిథి) ముఖ్యులు, “ఈ నాటకాలలో చి్యత్రితమైన (పజ కార్యశూరులు, ధర్మం కోసం, న్యాయంకోనం. హక్కుల కోసం నిలబడి పోరాడగల ధీరులు, శాంతిపియలు, అనృుకహృదయులు"'/3

నం్యగహ సమీక్ష వో 1046 నుండి తెలుగు సాంఘిక నాటక రచనా చరిత్రలో నవోదయం మొదలయింది* రచయితల దృష్టి సంపూర్ణంగా సంఘ నమస్యలపై (పనరిం చింది. వై తరగతి షురానా వ్యక్తులు క్రింది తరగతి వారిని ళారీరకంగా ఏ విధంగా హింసిస్తున్నద్‌, ఆ అన్యాయాలను, హింసావు త్తిని ఎదుర్కొన లేక (కింది తరగతివారు ఏవిధంగా నాశనమై పోతున్నదీ తెలియజేస్తూ పెక్కు-. నాటకాలు వచ్బాయి. వీటిలో బోయి ఖీమన్నగారి (1945) “పాలేరు”, నుంకర-వాని రెడ్డి గార్ల “ముందడుగు” "దూ భూమి* ముఖ్యమైనవి సంఘవ్వవిస్థలోని కుళ్ళును, ఆ కుళ్ళును కడీగివేసే వద్ధతులక్షై నిర్వచ నాలనిస్తూ, నంఘ పునర్షీవనానికి మార్గాలను సూచిస్తూ కొన్ని నాటకాలు వెలు వడ్డాయి, మధ్య తరగతి జీవితంలోని నిరాశా నిన్సృహలను చిితిస్తూ కొన్ని నాటకాలు విధి [పేరణచేత, నిస్పహాయ పరిస్థితివ్ము కాలుజారిన వ్ర జీవితావ్ని చితిస్తూ కొన్ని నాటకాలు, వ్యక్తికీ సమాజానికీ మధ్య జరిగే సంఘర్షణలను (ప్రధాన యితివృత్తంగా. తీసికొన్నవి వరికొన్ని నాటకాలు వెలువడ్డాయి. 1880 లో ౭లగులో సాఎఘక నాటకం రూపుదిద్దుకున్న నాటినుండి ఈనాటి వరకు ఆ రచనారంగంలో వచ్చిన పరిణామాన్ని మౌలిక వస్తురీత్యా పరిశీలిస్తే సమకాలీన సామాజిక వ్యవస్థా ఆ వ్యవస్థలో కుమిలి కృశించిపోయే అస హోయులు: నికృష్ణులు వీరితోపాటు ఈ వ్యవస్థ సీడన పడగలె తిన కుహనా రాజక్రీయవాదులు, దురన్వ్యాయాలకు ఓీఠంవేసే ఛనమదాంధులు. భూస్వాములు ఒకరనేమిటి సమకాలీన సమస్త జీవితాన్నే ఆయా రచయితలు తమ ఇతి వ్సత్నపు ముంగిట్లో నిలుపుకోగలిగారు. నాటకీయ వస్తుగౌరవాన్ని ఇనుము డంప్‌ జేళారు. నూతన (ప్మకియలతో రచనా విస్తృతికి పట్టంకట్టారుః కాలానుగుణంగా మానవ సమాజంలో 1పవర్టిల్లే సమస్యలను, మార్పులను తెలుగు సాంఘీక నాటకంకూడ స్వీకరించి తన ఎఎరిధిని విశాలం చేసుకుంది. నూతన వికాసానికి బాటలు వేనుకుంది, సమాజంలో తనచుట్టూ సంభవిస్తున్న సంభుటనలకు. సమన్మలకు తెలుగు సాంఘిక నాటక రచయితలు (ఎభావిశుల్లై వాటినే వా స్తవికరూపంలో సంపూర్ణంగా, సమ్మగ్రంగా, కళాత్యుకి 0గా నాటక రూపంలో ఆవిష్కరించారు, ఇది తెలుగు సాంఘిక నాటక రచయితలలో స్వీకరిస్తూ ఒచ్చిన స్తు విస్త్రుత ఎరినా. కీలత.

లప తెలుగు సాంఘిక నాటక వికానం

19జి0నుండ్‌ 1944వరకు దేశాన్ని అల్లకల్లోల పరచిన స్వాతంత్ర్య సమర వీజృంభణమే ఆయా దేశభ క్రిపూరిత నాటక రచనకు నాటక రచయిత లమ [వభావం చేసింది. దాని వలితంగొనే జాతీయోద్యమ ఇతిపృ త్త ౦గల నాటకాలు అ కొలంలో వెలువడ్డాయి.

(ప్రత్యేకార్యధ రాష్ట్ర వాంళ తెలుగునాట బలీయమవుతున్న ప్పుడు ఆ ఉదరిమానికి సంబంధించిన ఇతివృత్తాలతో మన సాంఘిక నాటక రచయితలు ఉ త్తేజితులై రచనలు ఛేళారు. వాటితో 49 (గంధి సుబ్బరామగు ప్రగారి "ఆం[ధనూత” _ 1921) _దోణంరాజు సీతారామారావుగారి “ఆర్మధ్ర పతా కము” (19021) వేదాంతకవిగారి "తెలుగుతల్లి ముఖ్యమైనవి.

ఈవిధంగా వివిధ ఉద్యమ్మ-పేరితంగా ఒకవైపు రచనలు వెలువడు తుండగా సంఘమందఠతి పీడితజనుల దైన్యజీవితాన్ని" తత్కారణ వ్యవస్థన్సు ఆ వ్యవస్థలోని లోపాలను, సగటుమనీషి చావుబతుకుల జీవితంలోని నిసృ హను, ఖీరత్వాన్ని, ఇందుకు హేతువైన ఆర్థికవ్యవస్థను, అది సామాన్యుడి సెక్రిపై పెట్టిన ముళ్ళకిరీటాన్ని అతి వాస్తవికంగా చి్యతిస్తూ పెక్కు నాటకాలు వెలువడ్డాయి. వాటిలో వాసిరెడ్డి - సుంకర రచనలు ముఖ్యమైనవి.

సమకాలీన జీవిత సమస్యలకు దర్పణంగా మారుతున్నకొలదీ తైనుగు నాటకరచన అటు వైవిధ్యంలో, ఇటు వి స్తృతిలో (60౧16౧1 15 16 ౯/౦5/6౧01) 0 00౧+6౧౧6/2౧/ 80016౧ తెనుగు సాంఘిక నాటక రచన ఒక న్వవ్షమైన మార్గంలో చాలా దూరం సయనించింది. సమస్యల మైలురాళ్ళను పరిశీలిస్తూ. వరిష్కార సూచ్రనలిస్తూ ముందుకు పరుగువేగంత్తో సాగుతూనే ఉంది.

సాంమిక, రాజకీయ ధోరణులవైన రానురాను ఏర్పడే అసంతృప్లిన్సి అయిన్టతను, అహాన్ని, ఆందువ్ల సామాజికులలో సంభవించే నైరా

శ్యాన్ని కలవరపాటును రచయిత మనస్సులోని భావాల్ని, ఆవేళంతో నిండిన నిజాయితీద్వారా ఆకర్షణీయంగా చెప్పేదే మెలోోడామా.. విదేశీపాలనపై పోరటం, ధన స్వామ్యం పై తిరుగుబాటు. దరిదంనై అది సృష్టించే దయ నీయత వై నైరాశ్యం, ఆదర్శవంతుని నికార్హ్చైన జీవితం, అందువ్స

సంగహా సమీష లిం ఆత నెదుర్కొనే క్లిననమస్యలు, సంఘాన్నెదిరించి ఐక్యుంకాలేని (వేమి కుల ఆగచాట్టు: న్యాయం, ధర్మం లుపష్తమ్రైపోయిన సంఘం; ఆ స్థితికి కారణభూతులై న వారిమీద నిప్పుల్ని వర్షించటం మొదలై న పన్నీ ఈ మెలో [డామాకు [పాణసంత్రతి- జ్లీవధారలు, నరిగ్గా మన తెలుగు సాంఘిక నాటకం ఈ చటంలోనే పరిభ్రమిస్తుంది. కారణం. మన నంఘంలోని సమస్యలి వేగనుక. పాశ్చాత్య దేశాలలో మనకున్న కొన్ని సమస్యలు లేవు. ఉదాహరణకు కులతత్వం, మనిషి మనిషి మధ్య ఆచారాల అవరోదం మొదలైనవి. ఇవి నేటికీ మన సాంఘిక నాటకాలకు ఇతి నృర్తాలే, పాళ్ళాత్య దేశాల ఆధునిక నాటకాలలో వన్తున్న వస్తువు నమ న్యణ ఇంకా మనకు ఆందరానివిగానే ఉన్నాయి. జాన్‌ ఆర్టిన్‌ రాసన *ఓ|౪78 1169 ౧15% లో ఆకాంతితో యాం[శికంగా జీవించే వ్యక్తుల జీవి తమే మూలవస్తువుగా తీసుకోబడి౦ది. “7౧౭ €(౮9 900181! 6౫౧౦౧8౭౧౦6 1౧814 ౪౩8 ౦0గ౧౫- ౧౧౮ ౧౧౦౮౦౧ ౪85 181 0₹ 6౧౪/౭ ౧9511655 0655, 618౦/68౧|52010౧ 2౧౮ /౮9€/82110[/ 2౧6 6౫0౧65310౧ 0 11656 ౧౧౦0౦69 ౪/89 51౧౧౧16౯ 1౧౧౦౮౫౧ 1౧6 56160- ఉ€ంగి 0 69809061411/ ౧6841655, 6150/0౭2౧15661 060019"”14 అజేన్‌సీట్స్‌= రాసిన =క6౪0[౧6 (1818) అనే నాటకంలో మరణించిన ఒక వ్యక్తి దయ్యమై. తన భార్య (పేమికునితో సరిపా లాడుతున్న పుడల్లా వెంటాడుతూ ఉండటం (పథాన కథావస్తువు. “౧19 ౧187 ౪/89 0౧9 ౦1 €0౧6 ౧౧౦౩1 1౧+6?69166 ౧౧౦౮6౮ 010[౧9.15 ='|811108 07 6060౪ (1957) అనే మరో నాటకంలో కనిపించని గోడాట్‌ కోసం ఎదురుతెన్నులు చూడటమే కథావస్తువు ఈ నాటకాన్ని గురించి “డిం & [౧016 11 50366913 1081 115 1౧౧౧౦591016 6౪6! 10 ౨9 6611810 80061 8౧101౧6. 51౧06

30 తెలుగు సాంఘిక నాటక వికాసం 109 ౧6౭౧1౧8 01 1గ6 2౧6 681] అ౦6/16౧06 19 2౧౨10౮- 0౪5, 16 ౧18 - ౪71006 1616016, ౧౮౦౬ ౧61601 €౩ 2౧౧018010/ 1౧ ౧19 9601601 ౧౭౬6? 2౧6 68౧౧౭110 00౧1 ౧౮695””16 అంటూ అస్కార్‌ (బాశేట్‌ సమీక్ష చేస్తాడు.

ఆయా దేశాల వర్వమాన పాంమిక స్థితిగతుల్ని బజ్టే ఆయా నాటకాలు (వవల్శిణ్ణతూ. వస్తున్నాయి. మన సాంహిక స్థితిగతులకు, నియమనిబంధ న లకు: అచార్యవ్యవహారాలకు అనుగుణంగా మన సాంఘిక నాటకాలు శూపొందుతున్నాయి అట్లా ఉండగలిగిందే సాంఘిక రూపకం (నాటకం) లేదా వాస్తవిక నాటకం అప్పుడే వర్తమాన స్థితిగతుల్ని _ప౭ివింబించే నాట కంగా అది భావించబడుతుంది.

“06 ౧1౧611 02౧౧౦1 0౯6816 2 500616%/, 161810౧606 90 ౪౧11166 29 10 8|10౪/ ౧1౧ 10 ౧౦|- 27/ ౧8౧ 1౧ 681 29 2 ౧౧౦౧౦||౧10 0/981౪66 ౧6 న183/1100 18 ౧౦18 [౧6007167 08 1౧౭ 5671063 ౪౦౧% 0 21 ౧6 082౧౧౦1 391 ౮౧ 8౧ 1౫806 ౦0+ గ౧౭౧”౩ ౧౦0౧641౮0౧ 50 61543౧1 ₹0గ (698110 88 10 ౪101216 6 00గ౧౦౧ 99౧056 ౪౧౭ ౧98110/ 15 . ..17

వైన కెలుపబడినటు పాళ్చాత్య దేశాలలో నాడు (వదర్శింపబడిన

” మెలోడానా” పద్ధతిలోనే నేటి మన సాంఘిక నాటకరంగ పరిధి వృవస్లీక

గ్‌ క్ల ర్త

రింవబడుతోంది. మనసులో ఉన్న భావాలను తీశవతరంగా స్మక్షృంచేయట్రమే

”మెల్మోడామా '" ఆసలు నాటక సయోజనం శవలం రచయిత రచనతోొనే

ఒనగూడదు. అరచన పేకపలప్తై (పభావం చూవగలగాలి సామాజికుని

స్వీకారానికి రచయిత భావనా సరళికి సన్నిహిత పొంతన ఉన్నవృుడే ఆ

రచనాళయం ఫలిస్తుంది రచయితకు వరమాన సమాజ పోకడ పె సంపూర

వకో అజవె లా! న!

బృష్టి వర్పడగలిగినప్పుడే ఇది సాధ్యమపుతుంది. ఈ ఆన్వేషణ, అరాటం

నూతన విలువల్ని కోరే నాటక రచయితకు ఎంతో ముఖ్య మైనవి, “ . బ౭00060 ౪౧000 15 8 ౧606118 1100. 10౧౧౮51 1/6 16 80016006 &| 1౧౧౧955910 ౦0+ ౯68110 ౩౧6 16010 ౧౧౪౮౩ ౧8౪76 ౪101౧ 1861 18

౧0౪/6 0 8౧806౧6108 62811./.187

నం్యగహ సమీక్ష 81 రచయిత అనుభూతి సామాజికునికి కూడా వాస్తవమే. నన్న నమ్మకాన్ని తల్గించాలన్నదే “నికోల్‌ అభి,పాయం,

సాంఘిక సమస్యలను, రాజకీయ సామాజిక వికాన వరిణాలమాలను చృష్టిలో ఉంచుకొని ఆయా కాలాల్లో వచ్చిన సాహిత్యాలను పరిశీలిస్తే ఏత తృందబంధమైన సాహిత్య (_ప్యకియలద్వారా ఉదృ్చవిల్లిన సాహపిళుం తత్కాాల సాంఘిక పరిణామాలకు ఎలా అద్ధం పడుతోంది ఎలా సమస్యలకు దర్పణంగా రూపొందుతుంది. తెలుస్తుంది తెలుగు సాంఘిక నాటక వికాసాన్ని కూడ ఈ దృషితోనే ఆవలోక్రించనలన్‌ ఉంది. నాటకం (ప్రాచుర్యం పొందడానికి రచ*ఐత పేరు రచనా వైవిధ్యం, ఇళిసృ తృశక్రి-వీటిలో ఏదో ఒకటి లేక ఆన్నీనో కారణం కావచ్చు. నాటక రచనారంగాన్నే విస్తేషించవలసి వచ్చి నవుడు సాంఘిక నమస్యల ఆధారంగా పరికించవలసి ఉంది. దానికి (పాచుర్యం రళయితల వ్యక్తిత్వం (వధానాంశాలుకావు. సమస్యాతోరణాలుగా ఉన్న ఈ సమాజం దాని వికాస పరిణామాన్ననుిందే సాహిత్యం, దాని (వ్యకి యాశాఖల (పయోజనాన్ని పురస్కరించుకొని ముందుకు సాగింది, ఈ (వయా ఇంలో తెలుగు సాహిత్యంలోని నాటక (ప్రియ సౌంఘిక ఇతివృత్తాలధ్వారా ఎలా వికాసం చెందిదో, ఏన్ని వివీన్న సమస్యల తోరణాలకు నెలవుగా ఉండగలిగిందో అవకాళశాలమేరకు చెప్పగలగడ౦ ఈ రచనా (ప్రయోజనం.

తిల తెలుగు సాంఘిక నాటక వికానం అథోజ్ఞాపికలు :

1. నాటోక్టిత్సలము (పుట. 1938) ౨. ర౬౧4|౫|4 ౧౧౦% [185801 70 6౯౬1107

• గజ౧౦గ౧6 ౪1112౧15. (౧ 154]

8. 50౮/4 1801401 574068౬ 0౪ 1. ౧౭౦౧౩౪2 0%80౧ "గ80/28్ట212" శిలం 1971 [౧.. 4] శీ... తెలుగు నాటక వికానం [పటం 204)
9. నందక రాజ్య పీరిక- (1-4-1880),
10. తెలుగు నాటక వికాసం (వట. 184
11. 1౧914౧ 7౧౯4౬7౧౬ 07 ౧౧౭౧61?8 808౧6 6౮౧18 [(౧..5]
12. ౪*/1౬.580% - ౪11570%౪7 ౦0౯ 0౦౬4551041 54ిగి56గ17 ౬1౯౧4౬7౮౧౬ 0% 14. కగం[గగ8గ080087/2 (౯... 577]
13. నాట్యోత్చలము (పుట. 190)
14. స్వీయ చరితము ౨వ. బాగము (పుట. 1984) శేష. కెలుగు సాహిత్యంపై ఇంగ్లీషు (చధావము (పుట. 80)
15. చిలకమ లక్ష్మీనరసింహం డా॥ మొదలి నాగభూషణళర్మ పుట న. 13, యపనిక - శ్రీ గ్రీనివాసచక 9వర్సి (ఇట 61)
16. [4006౬౧౫ 8౧171511 0౧4౫447157 5 0౪ గ౮౦86! 8౧౦౪౧ (ద, 32)
17. గ|5870[గ౫ ౦౧ 7౧౬ 7గ[౧౬47౧౬౯ (౧ ర్ట)
18. 7045౯ 7౧౬౯47౧౬ 05028 6. 8౧0౦౧614.
19. గ|౦ంక౬౧|౫ రగ4గిగగీ 56166 07 ₹/42౪15 8003౧6 2౧6 ౪11112౧ 011౪761 (6 20 18 ౪*/0౦గఓ౦ 0గ4||గ 0౪7 జీ!1!3/0౪/6 [16011 (న 0%,

నంగహవా నమీక్ష వెతి వివిధ 'దేశాల పరస్పర నాటక ప్రభావాలు (పనిద్ద ఆలంకారికుడు స్లెకినోవ్‌ (౧16౧౧0౪) వతిపాదించిన “౯0౪/0 ౪8౬6౯ 116067" (కారం చర్మిత్రలో ఆయా దేళకాలాను గుణ పరిస్థితులను బిట్టి ఏదో ఒక డేళంలో పునరుజ్జీవనోడ్యమం (500181 ౯6౪0161107) పారంభమవుతుంది. నీరు పల్లానికి (ప్రవహించునట్లుగానే ఈ ఉద్యమం కూడ ముందు కాను పుట్టిన దేశం నుండి అడేస్టితిగతుఅతో కొట్టుకులాడుతున్న ఇతర దేశాలను (వభావితం చేన్తుంది ఈ ఉద్యమ (పవభావం సజీవముూ, సండర్భోచితమూ అయితే అన్ని దేశాలలోనూ ఆర ఇాత్యక మవుతుఎది. పిధిన్నమైతే విఫలమపుతుంది. అప్పుడే సాంన్క్బృతిక వికాసం తన ఉద్యమి కిరణాలను మరింతగా ళక్తిమంతం చేనుకొందుంది. “11% 0 6౧981 ౪౧౧9౭౪41. 5011410281, 900181 2౧6 5071168! 2౧9" “౩౮8117 ౯6660164 1౧ 9 8గ౦, 8౧6 11 19 ఆ9౧601414/ ఆ 6 3గ ౦ 116 710640 18+ 115 6/06 4 [0౧9 196 1౧౧6 ౪/85. 89 ౪/00/0౧5౩ 89 (1 ౪/29 ౪౭210693" ౮౦౧౧ 6. ౧౪౧౧1౧9౧౭౧ ఆయా కాలాల రాజకీయ, సాంఘిక్క ఆర్థిక, అధ్యాత్మిక వరిణామ ములు సాహిత్యంలో (వతిఫలించి తీరతాయన్న ధానిక్సి వై వాక్యాలు చక్కటి ఉచాహుణం. ముందువెనుకలుగా అన్ని దేళాల సాహిత్యాలమీ ద ఈ లక్షణం విశ్వాజనీనంగా కనపడుతుంది ఇటలీ (ప్రసిన్హ్ప రచయిత సెనికా (56౧608) మీద (గికు [టాజెడీల (వభాఎం ఉంటే, సెనికాను అనుసరించి ఇంగ్తీమలో ట్రాజెడీఎ (వ్రాయాలని పలువుడు ఆంగ్ల రచయితఎ (ప్రయత్నించారు. టర్హనోవ్‌, జుకోన్మీం మొదలగు నాక రచయితల ఇంగ్లీష్‌, స్వా-టిష్‌ రచయితల (పభావను వుందేది. పద్దెనిమిదవ శతాద్ధి రష్యా నాటక రచయితళ్నైన లోమాన్సోవ్‌ ఓం[గ౧0౧౦5౨౪ ను వార్‌కోవ్‌ (54గగం0౪లు గూడ వరునగా జర్యన్‌

తె4 తెలగు సాంఘికీ నాటక వికాసం పద్దతులను | ఫెంచ్‌ (ప్రసిద్ధ నాటకకర్త యోలిమర్‌ పద్దతులను రష్కాలో ప్రవేశ పెట్టినవారే.5 మరో పసిన్ట రష్యా నాటక రచయిత పృష్కిన్‌వె (౯౮౩౧510) ఇంగ్లండ్‌ రచయిత నైరన్‌ (8౪/00) ్మపభావం, గాఠనోవ్‌ (6౦౪6౦౧౦౪) వె షేక్స్పియర్‌ పభావం [వపఠమంగా రష్యాలో “కామెడీ ఆఫ్‌ మానర్చో” వాసిన అలెగ్జాండర్‌ సర్దివిచ్‌ (గ్రిబోయిడోల్‌ (ష16౫2౧౮6॥ 56/3916౪160% 6?100౪76640౪)మీద మోలియక్‌ భావవ్యంగ్యత గాఢంగా వుంది. “706 ౧౧1014౧6 0 ౨8100 616౪67౯” " ౪06 ₹70గ౫ ఆ 11 ౪౦గ6 ౪౦9 2౧౮ 1౧+611156౧06 00౧౫65 10 67180“ మొదలగు నాటకాలలో [గిటోయిడోవ్‌ పందొమ్మిదవ శతాబ్దపు రష్యాలోని సాంఘిక జీవనాన్ని ఆత్యంత వ్యంగ్యంగా చిత్రీకరించాడు. లెర్మన్ట్‌వ్రోవ్‌ (గి! ఓ6/౧౧౦౧1౦౪) పైన గూడా జర్యన్‌ (వభావముంది. “మాస్కబ్వరేడ్‌ ” నాటకాన్ని "షేక్స్పియర్‌ “ఓథెల్లో” ఆధారంగానే రచించాడు. టాల్‌స్టాయ్‌ రచించిన “7009 *౯0165 0+ 6641160169” అన్న నాటకం “బెర్మాడ్‌ షా" ను ఎంతగానో పోత్సాహ పరిచింది. “21985 8౯621 10486” అన్న తన నాటక పీరికలో షా” ఈ విష యాన్ని తెలియజే?ాడు కూడ ఇకోవ్‌ (వానిన “568 6౮411'" నాటకాన్ని ఇస్‌బెల్‌ మొదలగు నాటక రచయితలు ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు. ఎన్నో రవ్యన్‌ నాటకాలు ఈ శతాబ్దంలో ఆమెరికాలో వదర్శింస బడుతున్నాయి షా" తాను *“మోలీయర్‌ " పద్ధతిని అసుసరిప్తానని తెలియజేశాడు,6 గ గే యమా కథాంశాలను, ప్యాతలను తీసికొని సొంతం చేనుకొన్నారు.. ప్లేట్స్‌ ఇ నా “మొనాచిమీ".. నాలకం. షేక్సియర్‌. 'కామెడే ఆఫ్‌ వ్యరర్స్‌" నాట్రక్రాన్సి మాత్యక జ (ప్రావీన పాళ్చాత్య నాటకరంగం శ్రీనివాన చక ర్తి)

సంగవా నమీక్ష ల్‌ రవ్యన్‌ రచయిత గోగోల్‌గూడ ఇంగ్రీవ రచయితల [వభావానికి దూరం కాలేదు.తి యూరోవ్‌లోని ఇతర దేశాలన్నీ కూడ దాదాపుగా 1180, 5౧81౧, 5౧012౧6, గెల8912- ఇచ్చిన్‌, స్టిన్ట్‌బల్ల్‌, హాప్ట్‌మాన్‌, ఇతర (ఫెంచి నాటకరచయితల రచనల (వభావం చేత ఉ_శ్హేజితులై రచనలు చేసినవారే కి దేశాలమధ్య గూడ పరస్పర నాటక (_పదర్శనలు జరుగుతుండేవి, ఈ $పదర్శనల (పభానం కూడ ఆయా దేశాల సాహిత్యం వై వగాఢంగా వుండేది 1985లో చైనా కంపనీ పారిన్‌లోనూ, జపాన్‌ కం పెనీ లండన్‌ లోనూ, (1900) నాటక (వదర్శన తిచ్చినవి. సంన్కృత నాటకాల జర్మన్‌ నాటక రచయిత్రలకెంతో మక్కువ.16 అథోజ్రాపికలు న

1. ౧6 1౧06౧0౦6 0 ౬౧0౮1150 0౧ 769/బ064 1100౧21076 -0॥. 6. స. గ66167 (వట 18) లై. తెలుగు సాహిత్య పై ఇంగ్లీమ (భావము... (పుట 280) 3, ౬౯22060080 8౧౮ 54౧1751451 0౯8౧౧౭ -లీ* ౦౧౧ ౬. ౦౪౧౧1౧9౧8౧ (పట. 9) ఉ. శ గకం ౦ ౧8 7౧684176 (పుట. 274,
2. [016 (వట. 278,
3. 7౧6 8611080౧ 9౪166 €0 €౧౦|19౧ ఓ౬1167౯310616 =క£6. 907 80/౧9 [0184 (వుట. 27)
4. (సాచీన పాళ్ళాత్య నాటకరంగం -థ్రీనినాన చ(కవర్తి (వట 859)
5. ౪౦/4 018౧4 (వుట. 148) 0 (164 (పట. 588]
6. 1016 (వట 627) _-శా; జీయన్‌ రెడ్డి

అజ్‌ తెలుగు నాటక రవనపై పాస్టాత్యపుభావం “70676 15 ౧౦ 9600౧6 001౧10౧ 20061 ౪6 క801 1021 116 66౪0[0006%1 01 76150౮ [8౧08 9 5౪0 19 ౪౧౮౦౪౨1661 6౮౮0 16 5౧91150 1౧1106౧066” -ణౌన జీ,.యన్‌. రెడ్డి “19వ శతాన్టీ ఉత్త రార్టమ్ము, మన సౌహ్రిత్యమున ఒక వరిణామ దిళ_ ఈ దళలోనే ఆంగ్దసాహిత్యమతోవి వివిధ (వ్యకియలు మన రచయితలను ఆకర్షించినవి. మేధావంచులై న భారతీయ రచయితలందరు పాశ్చాత్య పాహితై నంస్కృతులకుగల వైవిద్యమునకు ముగ్ధ్గులె తమ.. భావనా (వనవంచవును రచనా [క్రమమును తీర్చిదిద్దికొనుచు వచ్చిన కాలమును, ఇడియే.. కాలానుగుణ మెన ఈ (వభావమునక ఆం [5 రచయితలు కూడ శలయొగ్గక తప్పలేదు”? “ా డాని కొత్తపల్లి వీరభ్నదరాపు ఆగ్గంభాషా (వభావం తెలుగు సాహిత్య పథకియలపై ఎంత ఆత్మీయమైన సాంగత్యం నెరివిందో మై విద్యావేత్తల పరిశీలనను బట్టి అవగాహన చ్చేన్సి కోగలం ఇతరేతర సాపాతీ రూపాలతోపాటు తెలుగు నాటకంపై గూడా శ్వ 1వభావం (వగాఢమైన ము[ద్రవేవింది. పాళ్ళాత్య నాటక రంగంలో శతొప్టాల

సంగహ నమీశ 37 కాలంనుండీ ((భోదితమై వస్టున్న వివిద (ప్మఓీయలు, (పయోగాలు తెలుగు నాటక రంగం పై సంధింవబడి సహజీవనం కొనసాగిస్తూ వస్తున్నాయి, విభిన్న దేశాల జీవన సరజల మధ్య వైవిధ్యాలున్నా మానవాళి సుఖ దుఃఖాల కలజో తల్లో ఏకత్వమే ఉంటుంది. సమత్వా అసమత్వాల' సంఘర్షణల, న్యాయా న్యాయాల పెనుగులాటలు, వర్గవైరుధ్యాల విషాద [క్రీడలు వీటన్నింటి మధ్యా 1పజ్వలించే జీవన మధనే ఏ కళా సృష్టికెనా అకృతినిచ్చేది. ఈ విషమత్వా లను? విధ్వంస కతకత్వాలను తమ నాటకాఆలో రూ పుకట్టించి, తన్వారా మాన వాళికి వివేకోదయం చేయించాలన్న ఆరాబమే [వతిదేళశ నాటక రచయితనూ ఆవహిస్తుంది.

ఈ ఆరాటం, మొదటగా ఆంగ్రనాటకాల్లో వేహ్య్ళూనుకొని, పెక్కు సిద్దాంత (చప్తారాలతో చిగురించి, విభిన్న (ప్రియా (ప్రయోగాలలో పెష్పించి గుధాళించింది. ఈ పరిమళాలతో తెలుగు నాటకం గూడ నూతన స్వరూప సొగనులు వెలార్చుకొంది నృష్టికి అనునృష్టిలా ఆంగ్లనాటక (ప్రయోగ పోకడల ('పేరణతో, తెలుగు నాటకం గూడా తన న్వయం వ।క్తైజ్వాన్ని మన్నించుకొంటూనే, ఆంగ్ల నాటక (వవ్చాక్రిని స్వాయత్త ంచేనీకొని ఒక కౌత్త న్యరూపాన్ని. సాధించుకొంది

యోగాలు, (స్మకియలు, సిద్దాంతాలు పాళ్ళ్యాత్త్యార్తన్నా ఆవి, తెలుగు నాటక జీవనంలో సమన్వయం చెందగలిగాయి. నహజీవనం సాగించగలిగాయి విశ్వ సాహిత్య న్వరూపాల్లో వైవిద్యమున్నా, అన్ని ర్లటి ఆంతర్యం మానవో భ్యుదయే గాబట్టి ఈ విదమైన ఆదాన.పధాన కలాప్తాలు సర్వసామాన్యంగానే భావించాలి- విభిన్న సాహిత్యాల సహజీవన గమనానికి ఆంక్షలేముంటాయి? ఆహ్వానాలు తప్ప; ఆంగ్లనాటిక భావ సం్యపసారణంతో (పాణవాయువును నింపుకొన్న తెలుగు నాటక స్వరూపాన్ని పరిశీలించుకోవటం ఇక్కడ ఆవన్యకం ౬

శతెలగు నాటకరంగ వికానంలో, ఇతివృత్త వైవిద్యంలో పాళ్ళ్చాత్య నాటక రంగ (వభావం మనకు మూడు విధాలుగా గోచుస్తుంది. ఒకటి పాళ్చాత$ నాటకానుభా వాలు. ( 7721512005), రెండు పాళ్చాత్య నాటకౌను

క్‌8 కలుగు సాంఘీక నాటక వికానం కరణలు (10111840[9)మూడు ఆఠచనల [ పభావంతోగాని (1౧1139౧069) ఉల్పేేరణలోగాని (1050౯1121100) గాని రూపం దిద్దుకొన్న వీను “జూలియన్‌ సీజర్‌” మొదలగు నాటకాల అనువదింపబడినవై తే “కన్యా శులగాం” మొదలగునవి ఉత్చేంరణ చెంది (వాసినవి, ఓక భాషలో గర్భితమై ఉన్న నర్వళ _క్రిమంతమైన, సర్వజన (శ్రేయో దాయకమైన వన్తువును మరో భాషలోకి (పతిఫలింప జేసుక్వోటమనేది ఉచిత మైనదే కాక్ర ఆవళ్యశమైనది. వస్తుగత ధర్మాలను శిల్బ మర్మాలను అక శింపు చేనుకోటంలో, చేసుకొన్నవాటికి సదనద్వివేచనతో సాహిత్యరూపం కల్పించటం. పరస్పరం భాషలకు అనివార్య మైనదే.] ఇక్కడ (వళ్న భాషా, దేశమని గాక, ఏకముఖంగా సాగుతున్న కాలానుగుణమైన మార్పు, ఆ మార్చుకు అఖిన.ఖంగా, అనుసంధానంగా జాతికి అంచీయ వలసిన చైతన్య గుణాతిశయం, కతా్యాల తరబడి ఆంగ్దభాషతో గల సాహచర్యం వ అంగ్రే యుల అధిపత్యంతో న! ఆనుణ౭౪ధం వ పెంచుకొన్న అభిరుచిన క్ర అనుకరణలూ, అనువాదాలు తెలుగు నాటకరంగంవె విస్తృతమైన మ్ముదను 'వేధాయి.2 తొలుత మాను, కలకతా, బొంబౌయి వంటి మహానగరాల్లో ఆంగ్ల నాటక కంపెనీల [వదర్శనాలతో [ప్రారంభమైన ఈ (పభావప్త వెలుగురేలలు క్రమేపీ తెలుగునాట గూడా విస్తరించి తెలుగు నాటక రంగాన్ని సకాశితం చేశాయి... పెద్ద పెద్ద అధికార్లు, సముఖుణ గూడా ఈ (వ్రదర్శనాల్లో రంగ స్టలింై వేషం కట్టేవారు. తెలుగు నాటకరంగ జై తన్యానిక్రి చ్వేక్స ధార్వాడ, బాలీవాలా కంపెనీల (ప్రదర్శనలు మార్గగాములైనా ఈ కంపెనీలు గూడా ఆంగ్ల కంపెనీల (పభావంతో జవాన్నీ జీవాన్ని నింపుకొన్నట్టివే. అందే ఆంగ్ల (వభావం తెలుగు రంగస్థలంపై (ప్రత్యక్షంగా గాక ఆదిలో పరోక్షంగా (తి ఫలించించన్న మాట" తేయగు నాటక రంగాన్నావహించిన మొఅక్ర చీకట్లను పారదోలేందుకు కావలసిన కాంతివుంజాలు పాఠ్మీ, మరాటా కంపెనీఅ (పదర) నాలతో (వనరించగం (ప్రారంభమైనా. ఈ దీప స్తంభానికి మూలకేయ్యదం అంగ్ల నాటక రంగమే ౩

సంగనవో సమీష వం “జూలియన్‌ సీజర్‌ అనే షేక్స్పియర్‌ నాటకాన్ని (ప్యవవమంగా ఇెబు గులోకి అనువదించినవారు శ్రీ వావిలాల వానుదేవళా స్రీ గారు. షేక్స్పియర్‌ భావగాంఖీరా]వికి-₹ల్చ నై స్పద్యానికి ఆకర్షితులై శ కాస్ర్రిగారీ నాటకాన్నను వదించారు 1 ౨916౪76 1115 19 9 +11/91 2[18గ0€ ౬ ౮2౧ఏ- 13110౧9 0౧ £౧0113% 0/2%2 1౧10 116 607౯౭900[౧61౧౮ ₹0160050 గ6|6.. | ౧౭౪౭ రంగ౧6 గ 0681 10 (1/060406 +1064006910గ03 2౧64 ౧౧4౧౧6౦౯౧9 ౪09౯6 1 00౪164. 001 16 త౨రే౪106 01 90౧6 €0 61501262 116 ౧౦౧౧౭౧ ౧౧2౧౧6౬౩ &110- ఆ౮ంట9 08016 10 గ౧౭ 4516౯1 ౧86 ౮76౧ €౧0 ౧౧4116౯ (0 1౧9 ౧౧6589 ”* ఆంటూ శీ9 శాశ్రీగారు 4 జనవరి 18/06 నాడు |వాసిన తమ పీఠికలో (వ్రాసినారు. కేవల షేక్స్పయర్‌ మహాకవి నాటక శిల్చరమణి యళా నై పుణ్యాలకు అబ్బురపడే శ్ర) కాన్ఫిగారు ఈ అనువాదం కొనసాగిం చారు శ్రస్ప, జప్పటిక్రింకా సంఘ సంన్కరణాఖిలాష 'సమకాలీన స్థితిగతుల కూలంక్షష (పస్తావన తెలుగునాట దగిచముతలలో సర్పడలేదు, ఇట్టీ ఆను వాదము కష్టమైనదే. దీన్నిగూర్చి చెప్తూ అతెలుగుకవి ఆంగ్రమూలము యొక్క సౌగనులను తెలుగులోకి రెచ్చుటకు (ప్రయత్నించెను, ఒక ఎంక థిన్న సంప చాయమునకు ఇందిన నాటక యగుటచే ఆనువాదమునందు నచ్చిన చిక్కులు, ఇంకొక వంక భారతీయ సంపచాయానుసారము నాటక మును తీళ్చిదిద్దపలెవను కోరిక-ఈ రెంటి నడుమ పడికవినలిగి పొయెను*న5్‌ అని డా,। కొత్త పల్గి వీఠభ_డ్రరాపు గారు అనువాదం చేయటంలోని కష్టములను పేర్కొన్నారు. కేవలం షెక్చియర్‌ వస్తురామణియకతం భాఐరన చుస్పెళా శ్రి గారిని ఈ ఆనువాదానికి (ఎభావితుణ్ణి నేసిసయి, తెలుగు నాటకరంగం వై రాబోవు ఆంగ రచనా విన్యాసానికి (పభావ (పాభవానికి శీళాస్త్రై గారు [ప్యప్రధవమంగా త లేఖని ద్వారా (శ్రీకారాన్ని మఖరింఎజేళారు. తర్వాత థ్రీ గురవాడ శ్రీరామమూర్తి గారు షేక్చియర్‌ ““గ! 67002౧1 0% ౪6౧106 ను “వెశుసను వణిజ నాటుము”.. లేక అమిహృత నుభాషితమ”ను పేరు 1930 సం॥లో ౩ఎనుేస్‌ పకటించారు-

40 తెలుగు సాంఘిక నాటక వికానం ఈ నాటక పీరికలో శ్రీ రామమూర్తి గారు ఈ విధంగా [వ్రాశారు.” షేక్సి యర్‌ వహాకవి కృత నాటకంబుందెనిగింప సుప(కమించితిని; ఇందుకో నొకటి రెండు నాటకవమ! లీవరశే దేశీయుల బేతనే తెనిగింపబడియున్నవి. అవి నాటకలుకు, పారకులకు వలయు వివిధ వృత్త ౦బులచే నొప్పకుంటయొక కొజతగ నిశ్చయించి యిష్పుడేనా యిర్వుర చనియించుటకీ (దోఎందొ క్కిలేవి....”6 ఆని సీజరు చరిత్ర అనువాదంలో [శ ళా స్త్రగారు ఒకే ఛందస్సును వాడితే “తమ వెనీన వణిజ+ నాటకాన్ని శ్రీరామమూర్తి గారు గద్యుపద్యమి(శ్రాయం చేశారు; అంతేగాదు సంస్కృత నాటక పద్యుకరృలవఠె ఇష్ట దేపతా 'ప్రార్థననుగూడా (వవేళ పెట్టారు. సంసగ్భాత నాటక కవులన్ను చషీక్సి ఎయరును కీర్మించాడు. ఈ నాటకంగూడా (_వజాభిమానానికి నోచుకొ లేక పోయింది సీజరు చరిత” ను పలువురు పరిశీలింళనెనా లేదనటానిక్రి జ్రీశా ఫ్రీ గారుతమ “న-దక రాజృము నాటకంలో (వ్రాసిన పిరికే సౌమ్యం అది ' నేను వెనుకంతెనిగించిన “సీజరు నాటకమును మనవారు చాలామంద్షి చదివినళ్లే కనబడుదుణ అన్న వాక్యవులునందకరాజ్య పీరికయందలివి,

ఏ. పాళ్ళ్చొత్య పాహిత్యా సంస్కృతులకు (పధమంగా (పథావితమైంది బెంగాల్‌ దేళమైనా [క్రమంగా ఆ (వభావఛాయలు దేళమంతటితో పాటు లెలుగృ గుండెస చేరుకొన్నై. పాత జీవన వద్దతులకు స్వస్పిపాడి నూతన సాహితవ్రి రూపకల్పనకు నాందీగీతాన్నాలపించుబకు దోహద మొనర్శినవి. పాళ్ళ్యాత్ర సంన్క్బృతీ సాహిత్కాలు.? భారతదేశ మందలి సాంప్రదాయక జీవనపడ్డత్తలన్న ఆచార వ్యవహారాలను, అవాంచనీయ అంతతాలను, జాతిని వట్టి పీడించ్ఞ ఆక్కరకురాని సం్యపదాయాబను (ప్రశ్నించి రచయితలలో సంఘ సంస్కరణా విలావను, సర్వతోముఖ అభ్యుదయభాస (పేర ?ను ఇవికల్గించాయి. తత్చూర్వ్య సాహేత్య రూవపు పునాదులను భావసం విధానాలను పాళ్ళాత్య (వభావం సెక్షి లంచి వేయటానికి తోడ్పడింది దీన్ని గూర్చి చెప్తూ డా॥ కోవెలసు [పనన్న్నా

చార్యులుగారిలా అంటారు. 4 ., పాళ్ళాత్య సాహిత్య పభానంతో నూతన సాహీత; రూపాలు ఎన్నో సాహిత్యంలో (వవేశించాయి; సాహిత్యం జ్ఞాన్మప్రసా రికంగా _పజలకు దగ్గరగా ఉండేదిగా (క్రమంగా రూపొందసాగింది. .. ఆధ్న నిక విక్షాన శాస్త్ర భావం [కమంగా విస్నరించసాగింది. సాంఘిక్ర చైతన్యం

నంగహ సమీక్ష ల. 'హేతువాధ దృక్పధం, భౌతిక వాద లక్షణం ఆలోచనలో ప్థానం ఏర్పరుచు కొన్నవి .కొత్తగా ఉదయించిన సాహిత్య (వ్యకియలతో సాహిత్వ సీమలు విస్తరించాయి _ వీటిలో నాటకం పూర్వంనుంచే ఉన్నదే అయినా దేశభావష లోకి సంన్కృకాంగ్ధాంల్లోచి దాదాపు ఈ శతాబ్దంలోనే (పవేశించింది* , , పాళ్ళొత్య విజ్ఞాన (ప్రభావంచేత మన మనన్సులన్నీ ఒకానొక నవీన దృష్టిని హేతువాదాన్నీ అలవరచుకొన్నవి శతాబ్దాలుగా? నపహ్మాసాబ్బాలుగా యధాతథంగా అంగీకరిస్తూ వచ్చిన ఆంశాలు అన్నీ (ప్రశ్నలకు గురిచేయజడ్గవి...8 అని,

పాళ్చ్ళాత్య (భావంతో, సంఘ సంస్కరణాభిలాషతో అనుసరణా లకు (్రహననాలకు పసువువొట్టుపెట్టి తోరణాన్నలంకరించి9ది. (శ వీరేశలింగం పంతు గారు అంకకు -. ను, ఆంగ్ల రచనాను వాదులకు వృష్టితో కాకుండ నూ4్న ఆశయంతో, న్మిదాణమైయున్న సంఘానిస్న జాగృతంచేయాలన్న పరమ లత్యంతో సామాజిక జీవనగమనాగ్నః వైతన్య రహితంగా, నిదాము(ద్రితంగా, పురోగతీ లేళంగా మార్చివేసే కుహనా సాంప్రదాయాలను, ఆచార వ్యవహారా అను కూకటి (వేళ్ళతో కూ ఇదోయటానికి పాళ్చాత్య రచనను గిబురాళ్ళుగా చేసుకొని. దానికై తన భావాలను వరిపిడి పెట్టుకొవి నంఘ సంన్క్మరణే పరమ లక్యఎగా రచనలు చేశారు [శీ వీరేశలింగం పంతులుగారు. *సంఘ దురాచార సంస్కరణపు ను పరిశుద్ద మతధర్మా (పకటీకరణమును నామనస్స్నునెప్పుడును వాయకుండుగాక ” 9 అని స్వీయ చరి(తలో వంతులుగారు (వానుకొన్న వ్యాకా?లు వారి మనఃస్థితిని వెల్లడి చేన్తున్నాయి, బాహికంగా, ఆంతర్గత౦ంగా తన (కతి కార్య్మకమంలోనూ ఈ సంస్కరణ లక్షణాన్ని, నమాజ వికాన ఆఅళయాన్నీ ఆయన అనుష్టి ఎ వాడు.

4, _ _కదలభారింది చిమ్మ చీకటేగాని, మంచు చీకట్లింకా విచ్చుకో లేదు. వీరేశలింగం వీరావేశం మొగ్గ విష్పటానికింకా వ్యవధి వుంది. థావపి కాచ రూపాొలింకా వికమిస్తూనే వచ్చాయి. కన్యావికయాలు, అతిబాల్యుఏవా హాలు కుండ మార్పిడి పెళ్ళిళ్ళు వేళ్యావిలసాబ, విద్యాధికుల చీకటి వినో దాలు, బాలవితంతువుల కన్నీటి చిచ్చులు, “పండిత_న్యుల హెచ్చు, కవుల కుబ్ళ విస్తుపుకు, సాౌహిత్త్యైక జీవుల అతుకు (బతుకులు జమీందాళ్ల

శ్రా తెలుగు సాంఘ్‌క్ష నాటక వికాసం దౌష్టీకాలు-యధాపూర్వకంగా నజావుగానే సాగిపోతున్నాయి. మూసేనుకున్న సంఘంతలుపులు నెమ్మదిగా తెరుచుకొంటున్నాయి. ఇంగ్రీషు రూప్పచెడి ఇంగిలిపీపై, ఎంగిలిపీపై పల్లెపట్టుల్లో గూడా వినిపించి పాతకాలం వాళ్ళను కవ్వించినవ్విస్తున్నది =10 ఆనాటికి (ఈనాటిక్రీగూడా) నంఘ స్థితిగతికి పట్టిన [గ్రహణ మెటువంటిదో: తెలుగు వాడవాడనా ఆంగ్లభాష ఏ విధంగా ప్థానం సంపాదించుకొంటూ ఉద్యమిస్తున్నదో పై రమణారెడ్డి గారి వాక్యాలు నిరూపిస్తున్నాయి. సరిగ్గా సంధియుగపు ఈ క్రళ్మలాన్ని కడిగి వేయటానికే పంతులు గారు తమ రచనా యాగాన్ని ఉజ్జ్వలం చేశారు. ఇందుకు వారు కొన్ని పాళ్చాత్య నాటక రచనాళతర్చాగాలైన పార్చు" లలోను ఎన్నుకొని వాట్‌ని అనుసరించి తెలుగులో (హననాలు (నాకారు తెలుగు జాతిని పట్టి పీడిస్తున్న అంధత్వాన్ని, మందభాగ్యాన్ని అవతలికి నెట్టి వెలుగు రేఖలను (వసరింవజేయటానికి నడుం కట్టారు బహుముఖ సాహితీ కృషి సల్ప్చాడు కట్టమంచివారన్నట్లు "06 8792810651 ఉీగ౧64౧?2 01 గ106467౧ ౪1౧౧6౩ 6 9౮౧9౩ ౪౧ 1౧ ౧18 ౧678౦౧౭! ౧18160౧7 16 6౪/0164100 0 8౧ 6౧౦౦౧””|! రమణారెడ్డి గారు వ్యాఖ్యానించినట్లు శ్రీ వీరేశలింగం వైకాళికులకే సైతాళికుడు. “వహసనాప కొత్త భావాలను ప్రిజలమధ్యలు తీనుకుపోయాయి, నవయుగ మేధావులండరిలాగే నృజనాత్మక పాహిత్య సిద్ధి కంపే (పచారా త్కుక సాహిత్య సిద్ద వీ రేళలింగంలోనూ ఎక్కువ. 1) అని రమణారెడిగారే “మహోదయం'” లో అన్నారు. మానవజీవన తత్వాన్ని ఆసాంతం వశగతికి మళ్ళించే ఆ నాటి సాంఘిక దురాచారాలను, సంషచితమెన సంవ9దాయాలనూ నిరోధించటానీ క, నిర్మూలించటానికే పంతులుగారు (వ్రహనన రచనను వేద కగా మలచుకొన్నారు. ఇందుకు భూమిక్ష సాళ్చాత్య నాబకరంగమే. *అపూ్యూ (టఉవ్ముచర్య 1పహననము, విచ్మిత వివాహా ప్రహసనము, మహాబధిర [పహస నమః, పునర్మరణ ప్రహసనము, బలాత్కార గాన వినోద (వహసనము, కలహ పియా (శ్రవహసనము, మహా మహోపాధాయ (ప్రహసనము, యోగని(ద్రా (వహననవు, మహా వంచక (వహసనము, అనహయ శూర (వహసనము, అను పదియనిం షు భాషలో నున్న _పహసనముల ననుసరించి కేరు

సంగహ సమీక్ష శశి లను, కొంత కథను తెనుగు వారి కనుకూలములముగా నుండు లాగున నేను మార్చి చేసిన (వహననము” 18 లని పంతులుగారే స్వీయ చరిత్రలో (వానుకొన్నారు. ఈ ఆంగ్ల వథావిత (పహసన రచనలో పంతులా గారి పధాన ఆశయం అనాటి సాంఘిక దురాచారాలను, దుర్నీకిని దునుమాడా లన్నదే ఈ ఆంగ్లానుసరణా పఠ స్కృృతొా_న (పహనన రచనతోనే పంతుల్తు గారు జాతికి మేల్కోలూపు గీతాలు పాడారు గతాను గతిక నిక్టీవ సంపదా యాలను వెలికి తెచ్చి పజాదృష్టిన నూతన భావా,ప్రాచుర్యం వైపుకు మళ్ళిం చారు, వాస్తవిక దర్శన్తానిక్షి రంగం సిద్ధం చేశారు. రాజోవు పరిపూర్ణ నాటక రూప్పకు వేదికనుసిద్ధంజేళారు సామాజిక బాహ్యరూపంతోప్పాటు, దాని ఆత్మను, అ అత్మ పొందే క్లేళాన్ని గూడా బహిర్గతం చేశాడు ఈ (పహననాల ద్వారా అనాడున్న సంక్షిప్త ఎరిస్టితుల దృష్ట్యా ఈ రూపకాలు అనివారాస్టలయినయి. దీనికి (పేరకంగా ఆంగ్ధ రచనలు స్పందననంద జేసినాయి. ఈ ఆనుసరణ లను [(ప్యపధమంగా (పారంభించింది పంతులుగారే. 14

వరిణామాత్మక మైన మానవ జీవితంలో మార్చు అనివార్యం... ఈ మార్చును (ద్రస్టలు, నూళ్ముదృష్టిగల రచయితలు కాస్త ముందుగా దర్శిఎచ్చి దానిని రచనా పరంజేసి సామాజిక హృదయాన్ని తమ సందేశాల ద్వారా (పతిన్పందింప జేస్తారు. “కాల ధర్మ్యానుగతమై జగతృ్స్ర)వృత్తి మారునప్పుడు వాజ్య్బియమును మారు నిజము” ఆంటూ రాయప్రోలు వారు (ప్రవచించారు. దీనివి అభివ్యక్తం చేస్తూనే పంతులుగారు “సామాజిక సరిణామాయత్న చేతనా చింతనుల్లై లయబద్ధ జీవన లేని ఆనాటి సమాజ హృదయ నాడ్గుల్ని గమనిస్తూ, గణిస్తూ దాన్ని _కమబద్దం చేయటానికి జీవితాన్ని దారపోళారు.

“షెరిడిన్‌ నాటకాలైన 4,డ్కూయెన్నా”ను రాగనుంజరి "పేరుతోనూ: (1885) “రై వల్స్‌”ను "కళ్యాణ కల్పవల్లి" పేరుతోసూ. తెనిగించింది, పంతులుగారు. నూత్న సంస్కార పవునరుజ్జీవనా చింతనతోనే- షేక్సియర్‌ “క్రామెడీ ఆఫ్‌ ఎరర్‌్స"ను చమత్కార రళ్నావళిగా అనువదించారు,

త్తీశ్తీ తెలుగు సాంహ్‌. సటక విఃసం ఆ ఎతెనుగున (ప్రహసనములను రచించుట యందు ౮ తుంగారే యాద్యులు, సంఘములోని తోటుపాట్లను హాస్యరసస్ఫోరకమ. గా, వ్యంగ్య ధోరణి యందు విమర్శించుట పంఠ్షులుగారి కనివార్యము కాగా వారు (పహసన రచనమునకు బూసిరని చెప్పవచ్చును, ఆంగ్ల వాజ్యయము నంధలి _పహస నముల కొన్నింటి ననువదించి 1886 వ సంవత్సర (ప్రాంతం న (ప్రచురిం చికి. నాటి రాజమహేం్యద్రవరమున లంచగొండులగు అధికాసబు, అవినీతి పరులయిన 'ెద్దిమనుషులు, వ్లుక్షింభరులగు విద్వోంసులు, ..?యోపాయ ధురీణులగు కులస్వాములు, ధనవంతులగు దాఇకులుపంతులుగారి నిశిత విమర్శ నకు గురి ఆయి వారి (ప్రహసనముల కెక్కినారని” 75 డా॥ రమాపతిరావుగారు విరూపించారు. అస్త “ఇట్టి నాటక (పథర్శన మూలమున జనులకు వినోద౦ కలుగుటయే గాక య్యక్రమములు చేయువారు సిగ్గువడి తమ (పర్తనమును దిద్దుకొనుటయు, అందువలన నీతి వర్టిల్లుదయు గంగును గాన (కొత నాఒక ములన్సు జేసి నాటక సమాజం నొకదాసిని స్టాపింపవలసినదని నాషమితతు లనేకులు నన్ను గోరిరి,."”5 ఆంటూ తమ స్వీయచరి(తలో స్వయ:గా (వాసు కొన్నారు. వీరి ప్రహననాలపై వ్యాఖ్యానిస్తూ రాయసం 'వేంకటశివుడుగారు తమ **ఆత్మ చరిత్రలో ఈ విధంగా (వాకశారు. + పహసన మాయన కరముల కుచిత పరికరమయె్యెను. శె లసౌంపులతోనూ, హాన్యంపుదజుకు అ తోను శోభిళ్లైడి యా (ప్రహసనావళి యందు" దుష్టాంగంబును ఖండించి శేషాంగ ష్యూర్వ్దికి రక్ష్షచేయు చికితృళుని వలె వీ రచయిత సాంఘికానర్ధముల నురు మాడెను,”*77 ఈవిధముగా [పహనన (స్యకియను _పయోజనాత్మకంగా పరిప్పష్టం చేయటమే. గాక రాబోవు సాంఘిక నాటక పూర్రరూపానికి మేల్కొలుపు పాడారు పంతులుగారు. అసలు పంతులుగారి సాహిత్యం సాంఘిక వయోజనా డీష్తం, విదాణమైన జాతిక్తి మేల్కొాల్చు. ఆ పలుకు (వభావం సోమశేఖర శర్యగారి (కిన్నెర నుండి) భవ్యహృదయం నుండి తరంగాయమానంగా ఇట్లు (వహించింది. “ఆహవనీయాగ్నిళ్ళట వలె తాను పాకినంత మేరా బ్‌ మహాప్తాంఘిక విష్ణవ౦ం పావృట్ర్రాల పయోధరమాలిక లాగ గర్జిస్తూ పునీతం చేసింది. సంఘం ఇల్లు చకగ్రాదిద్దుకొని ఆత్మపరీక్ష చేనుకొని కన్నులు-

సం్యగహ సమీక్ష జకీర్‌ నులుముకొని ఆభ్యుదయ (_పధాన [(పయాణం సాగించింది ””8 ఈ వ్యాఖ్యా నం పంతులుగారి సొహిత్యానికి, హృదయానికి నిలువుటద్దం.

కాని.

“౧9 769 500167 06 2606౧10 ౧౮౧౧౭౧ 00౧౧౫- తగ, 18 అ౫1/84 500181- 2 ౪16067 ఉడం6ం౧9! 500616. ౧1౭8౬ ౧00౧ 18 ౧608118064 0/ 0౮౪౧ 60౧౧౧౦౧ 2౧౫1694169, 0౪! 665169, 0౮౪॥ 8680761 ౧౦౧౭1618 ..? సిం 900616/ ౧85 066౧ 2016 €0 20115౧ ౧౮౧8౧ 586౧655, ౧౦ ౧౦01161081 57516౧) 64౧ ౮611౫67 ౮9 ₹[0గ౧ ₹16 ౧81౧. ౦ 1[/1౧06 0౧ 0౮! 687 0€ 66801. 0౪౯ 101791 +0! 116 20501616, 1115 1౧9 ౧౮౧౧౭౫౧ ౦00౧౮61100 *౧81 4602183 06 500121" ౦౧౦౧౮1 +10౧, ౧౦౪ ౪106 ౪76౧58 . "79 అన్నాడు (సిద్ద నాటకకర్త అవినెస్కో (10౧65960) వ్‌ళ్వానికి సందేశ న్నిష్లటం, సంస్క-రించాలని (చ్రయత్నించటం రచయితకు నంబంధించింది కాదని తెలియజేస్తాడు. ఆర్వాచీన నాటక రచయిత దృుక్సధానికి వంతులుగారి దృక్నథానికి ఉన్న వైవిధ్యత. రూవకర చనోథ్దేశం ఏమిటో వె ఇడవులూనేఉంది. ఏ భాషనుండి ఏ రచన అనువదింపబడింది, అనునరి౭వబడిందే అన్నదిక్కాడ' (పళ్నుగాదు. అది సంఘానికి ఎంత ఉపయుక్తంగా ఉందీ అన్నదే వధా నాంళశ్రం. ఈ అంళరూపాన్ని విస్సృతి పరచి సంఘ వికాసానికి హారతి పట్టిన ధన్యజీవి పంతులుగారు

షక్పియర్‌ ఒధెల్లో' నాటకాన్ని వల్లూరి సద్మనాభరాజు 1884 లో ఆనువదించాడు, “మాగ్బెతు అనుపేరు. *' షెరడన్‌” స్కూల్‌ ఆఫ్‌ స్కౌెం డల్‌ * నాటకాన్ని కె. అర్‌. వి. కృష్ణారావుగారు అపవాద తరంగిణ్‌ అనుపేరు 1000 నసం॥లో అనువదించారు షేక్స్పియర్‌ 'బ్వెల్త్‌ నైట్‌ ను శ్రీపాద కృష్ణ మూర్తి ళా న్రై గారు *మోహినీమనోహర' మన్న పేరుతో 19810 సం॥లోనూ, ఇదే నాటకాన్ని ద్వాదళయామిని ఆన్న 'పేకతో పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహ రావుగారు 148 లోనూ ,*కామెడీ ఆఫ్‌ ఎ్యరర్స్‌' నాటకాన్ని సరన్వతీనాటక

శ్రి తెలుగు సాంఘిక నాటక వీకాసం మన్న పేరుతో తెసుగున రూపొందించటంతో ఆనాటి (పసిస్థ నాటక ౦చయిత లళో పలువురు ఆంగ్హ నాటక రచనా పద్దతిని ఆచరించినవాళశే నన్న విషయం స్పష్టమవుతున్నది. ఆంధ్ర నాటక పితామహ (భీ ధర్మవరం రామకృష్ణమా చార్యులవారి విషాద నాటిక రచనలలోనూ ఈ అంగ్ల [పథాఎం ద్యోదక నవు తుంది. వాంన్నుకొన్నవి పారాణిక, చారిత్రక, సాంఘి” తివృత్తాలయినా రచనా శిల్చ్పంలో ప్నాతల స్వభావ సరళిలో పాళ్ళాత్యముద గోచరిస్తుంది “పాళ్చాత్య రూపక పద్దతితో కొందరు స్వతంత నాటకమలను రచింప నారం భించిలి. అట్టి వారిలో ధర్య్మవరము వారు (ప్రధముతే కాక (పధానులు కూడాను;... అ౦కమును రంగములుగా విభజించుట, నాందీటల్లావనా_ విష్కంభాదులను వదలివేయుట, లేదా కొన్ని చోట్ల *పోలోగ్‌ "ను. ఎపిలోగ్‌ ను వ్రాయబ, షేక్స్పియర్‌ పద్దతిలోన్వగతసును రచించుట, పా్పారోచిత భాష నుపయోగించుట, పౌరాణిక కథలలో ఆధునిక సమస్యలను చొప్పించుట మొద లగునవి కృష్ణ మాచార్యులుగారవలంభించిన కొన్నిపాళ్చాత్యసం(వదాయములు, వీరు _పవేళ పెట్టిన ముఖ్యాంళము భావసంభుర్షణనునకు (పాధాన్యమొనంగుట, ఇంచుమించుగ ఇదే పద్దతిలో రచన సాగించిన వారు కోలాచలంవారు. వేదం గురజాడల (ప్రతావపరు[దీయ-క న్యాకుల్యమ.ల మీద ఆంగ సాహిత్య (ప్రభావ మున్న దనుట నష్టము. ఇంక్క రచించిన రూపకమ.లన్నింటను పాశ్చాత్య (షేట్పయర్‌) రూపక రచనా (పభావను నుస్నష్టముగా కన్చ'నైైడి [ప్రముఖు లలో పానుగంటివారు ప్రముఖులు.” 20 ఆచార్యులవారి “అజామిళ” ప్రారాణీక నాటకం అయినా పెక్కు ఆధునిక నమన్యులనుజొప్పించాడు, “రజస్వలా వివాహ” సమన్యకు (ప్రాధా న్యము నిచ్చాడు. ఆజామి?డు మద్యపానానర్థములను చోరులకు చెప్తాడు. న్యాయస్థానాలలో అనుషణం ఎదురయ్యే అవినీతి పద్ధతులు, ఆన్యాయాలను అన్యాపదేశంగా వివరిపాడు, సారంగధర రచనకు సన్నిహిత మైనవే 4యూరి పిడన్‌-హిస్పోరిటన్‌, నెనీకా- హిప్పోలిటన్‌ నాటకాలు. ఇతివృత్త నిర్వహ ఇము, సాజ్రపోవణను, నాయకుని విషాదాంత స్థితిగతులలో ఇది పాళ్చాత్రశ

సం్యగహ నమీక్ష శ రచనా [స్యక్రియనే పోలి ఉంది. శీల సంపద, యుక్తా యుక్త విచకణ కల్గిన సారంగధరుని మరణము తెనుగు నాటక రంగంలో వినూత్న స్పష్టి, ఒథెల్లో లోని డెస్టి మోని వంటివాడు సారంగధరుడు విషాద సారంగధర తెలుగులో మొదటి విషాదాంత నాటకము. £1 రాజ రాజ నరేంద్రుడు ఏక్రాంత్రంగా విలపించే ఘట్టం ముమ్మూర్తులా షేక్సియర్‌ సొతలనే పోలి ఉంది.... పదిశోకాంత నాటకములు బేసినంతపని తెలుగు వారికిది యొక'సే బేసినది*299 అన్న ఠాళ్ళవల్లి అనంతకృష్ణశర్మ గారి వ్యాఖ్య ఎంతో సమంజనమైనది, “పాంచాలీ న్వయంవరొ నాటకంలో యువకీ యువకుల విహవాసమస్యను, “చింాకారిలో అంగ్ల పదాలను _పవేళ పెట్టడాన్ని, (ప్రమీలార్డునీయంలో స్త్రీ స్వాతం్యత్య (వస్తాఎనను, చర్మదహానళో ఉప్పువన్ను గూర్చిన చర్చను పరిశీ లిస్తే ఆచార్యుల వారి దృషి న్వీక్చికవన్తువేదైనను ఆ నాటి పాంఘీక రాజకీయ పరిస్టిశుల మీద గూడ గాఢంగానే కేం[దీకరింవబడిందని గమనింపగలం. “చార్మక్రక నాటక పితామహా శ్రీ కోలాచలం ్రీనివానరాపు గారి చారి [తక న టకాలలో గూడ ఆంగ్ల నాటక్ర రచనా (సభావాన్ని మనం గమనింప గలం" 28 వీరి ప్మాత చితణలో, నన్ని వేళ కల్పనలో, స్వగతాల కూర్చులో ఈ [పభావ (పాధాన్యతను మనం గమనించగలం. అంగవిభజన, సంచకార్యా వస్థలబ (గ8(6[4! 011/1910౧03 0 6/2౧8010 ౧10%), నాటకీయ వ్యంగాలను [04౧౫2116 (0౧౫) ఆంగ్ల రచనా _పథావంతోనే (పవేళ పెట్టారు రామ రాజు చర్మిత'' మొదట మోదాంత్రంగా వాసినా (పదర్శకు లచే ఖేదాంతలగా రూపొందింది. సురాాఃం సూరిశాప్తి గారు వ్యాఖ్యానించి నట్లు 24 అంగ్ల నాటక వరిచయ (సగాఢతతోనే ఈ మార్చు నంగీకరించి ఉంటారు. “వోమ్‌లెట్‌, [బూటస్‌ పాత్రల మనోవృత్తుల గొన్నింటిని తమపరానునితలోఅలంకరించినందున నీనాటకమున రసో[దేకను మీక్కుటముగా జేరియున్నది-” *శ్రీరావు గారు పొదుకా పట్టాభిషేకం లోని దళరధ షా్యక్రను గూడా విషాందాత నాటకఛ్చాయతోనే తీర్చాడు 25 “హూణ రూపక రనంబుదరంబు నిండారణ్యదావి గజ్జున (దేచి తనిసీం అని ఉషానాటక పీరి కలో (నానుకొన్న శ్రీ వేద౦ వేంక్మట్రాయ శాస్త్రి గారి (వతావ ర్యుద్రీయ, బొబ్బిలియుద్ధ నాటకాల్లోగూడా ఈ అంగ్ల నాటక (పధావం

గ్‌ తెలుగు సాంఘీక నాటక వికాన మనకు గోచరిస్తుంది, శ్రీ శాస్త్రీ గారికి “(ప్రతాప బృదీయం" విథ్వ వివ్యాతి నాపాదించ్చి "పెట్టటమే గాక తెనుగు నాటక రంగాన్ని గూడా అది నిత్యశోభాయ నూనంగా పెటగొందింపజేసింది. వీరి నాటకాలలో అద్యంతం. సంస్కృత నొటకలకణాలే మనకు కన్పించినా పా్యతచిత్రణలో అంకమును రంగవఎలుగా విభజించుటలో [ప్రాళ్ళాత్య రచనల పోకడలు చోటుచేసికొన్నవి. అల్బ పాత లకు వ్యావహారికాన్ని వాడి ప్యాతోచిత భాషావాదానిక్రి పట్టాధిషేకం చేశారు థ్రీ శాస్త్రి గారు. (ప్రతాప ర్యద్రీయం, కన్యాళుల్యాం ఒకే సంవత్చరంలో (ప్రకటింపబడదింతో తెనుగు నాటక రంగ విశిష్టత, (వతిష్ట విశ్వ విఠ్యాతమైంది

*(పశాపరు[దీయయు కా శ్రీ గారి రూపకములందే గాదు, ఆం్యధ్రరూ పక వాజ్మయమునకే తలమానిక్రము వంటిదని ముందు మనవి చేసితిని దాని సరసన గాదు గదా దరిదాపులనైన జోటు సంపాదించిన రూపకవ నజియొ కటి యాం్యమున లేదన్న ననత్యముగాదు అట్టిది కన్యాశుల్క్మ- మొక్కాటి కలదని కొందరన వచ్చాను కొని యవి నరిగాదు. కన్యాశుల్కములోని, యితి నృక్రమునకు కాశ్వుతములేదు (పతావరు.దియొములోని యితివృ త్త మట్టిదిగాదు దానికి శాశ్వతత్వమున్నది....[పతాప రృుదీయమును జదివి యానందించు పాఠకులందటును కన్యాళుల్క మును జదివియానందింతు ౦నలేము....20 అని అమిరేశం రాజేశ్వర ళర్యగారి అభ్మిపాయము. కన్యాపల్క విషయాన వారిది కొంత వివాదాన్నదమైన దృక్పదను కన్యాళుల్క-౦ త్రత్కాల సమస్యా (ప్రద ర్మిత వస్తువుతోనే కూడి ఉన్నందుననే దానికంతటి జగత్న ఏసిద్ధి బహుళ జనా దరణ కల్గలేను ఇతివృత్తాన్ని నైతం వెనుకకు నెష్టే సజీవ పాత నృిష్టి, వ్యాషహారిక సంభాషణా చాతుర్యం, ఆ నొటకానీి కంత (ప్రాచురాన్ని సంత రించి పెట్టాయి సమన్య కనుమరగపవచ్చేమోగాని ఆ ప్యాతలు జన జీవి తంలో, ఏ యుగంలోనై నా నిత్య దర_నీరూలు, ఎప్పుడైనా స్యరణియాలు అవి పాత్రలు కావు, (వతీకలు అవి సంభాషణ కావు, సర్వకాల పజ్లా జీవన వై తన్యన్భూల్రిన్వరాలు, అందుకే కన్యాపల్కం ప్రవంచ రంగన లంలో వేడుక తుగని రత్నకిరీబం వంటింది వొనుచూ వెరుగని యాగాశ్వం వంటిది.

నం[గహ సమీత క్షి

“.. మన దేశచరితలో గుండెలను కదిలించే వృత్తాంతాన్నా కదాన్ని నాటకంగా వెలయించేటపుడు ఈ కవి సాహిత్యాత్మక దేళభక్రిపూరిత కొల్పనిక వాతావరణాన్ని సృష్టించుకొని దానిని నేర్చుతో జయ, ప్రదం చేళడు, కాని నాటకంలోని చార్వితక చిత్రీకరణ మటుకు కేవలం అభూతకల్పన. అసం భావిత విషభూలు సారస్వత కటుబొట్లను లై సెన్సును అతి(కమిస్తు న్నాయి*”27 అని గురజాడ గూడా (పకావరు.దీయ నాటకాన్ని క్ఞైమించటం, పాతపోషణ ఇతివృత్త కల్చన విషయంలో ఆసంతృప్తిని వెల్లడించటం గను నించగలం,

1895 లో ఆచంట వేంకటరాయ సాంఖ్యాయనళర్మగారు (వానిన “మనోరమ” అయిదంకాల సాంఘిక నాటకం, త్రిలకు లలితకళలలో ఉపొవీణ్య మొసంగటాన్ని గూర్చి, స్త్రి జీవిత వికాసాన్ని గూర్చి, విద్యావళ్య కత గూర్చి ఈ నాటకంతో చర్చించబడింది, శః నొటకంపై 'పేక్సియర్‌ “కామెడీ ఆఫ్‌ ఎర్రర్స్‌ |పథావం గోచరిస్తుంది. శ్రీ పి. ్రీనివాసొచార్యులు (వ్రాసిన *"కనకాంగి' లో గూడా షేక్స్పియర్‌ రచనా (వభావం మనకు గోవ రిస్తుంది. ఈ నాటక పీరికలోనే ..””

1౧ ౪11౧06 +€౧19 62౧౧4 |! ౧86] 060/6 ౧౫6 +16 0651 1206606163 01 16 1౧గ౧౦౧౭| 5[8[698698/6 ₹0 ౮౮౧646 ౧6 1౧ 46 66౪610006౧ 0 0౧౬40169 అని ఆచార్యగారు వ్రాయటాన్ని బట్టి స్పష్ట మవుతుంది.

1897 లో పకటితమైన కన్యాభుల్కంం' తెలుగు నాటకరంగ రచనల పోక్రడ్రలకే నూతనమైన బాప్పటా నెత్తింది. నూతనమైన మలుపులను ిప్పీంది

ఆ [2080016800 ౪858 2 6[30%4 0 ౮౧686 ౧68115. 1౧ 1496 60౧060100౧ 46౧6 660౮110౧ 119 96౧10౪69 0 శతింం4[80 0౪/66 1 1౧9918610౧ 10 116 1601౧10066 01 65001190 6/2008.. /20

తావ రుగ్రీయమున. ఉర్దూ భాషా పదముల కెంత [ప్రాముఖ్య మున్నడో కన్యాశుల్కమున ఆంగ్లభాషా సదముల కంత (పొధాన్యప న్నది ని

వ్‌0 తెలుగు సాంఘిక నాటకం అసలు ఆప్పారావుగారు దీనిని మన (పావీన లక్షణములను దృష్టిలో పెట్టుకొని (వాయలేదని తెలియవలెను వారు దీనిని పాణృత్యదేశమందలి “5006181 6౦౧౧66౪ పద్దతిలో రచింపవలెనని ఉద్దేశించినట్లుగా కన్పట్టుచున్నది. ఈ జాతి రూవకర్తలలో మోలియర్‌ (ప్రముఖుడు... అస్కార్‌ వెల్లు లోని నునిశిత హాస్యము. పృ్యాతపోషణావై చ్చికి అప్పారావు గారిలో కన్పట్టును... బెర్నార్డ్‌ షా తోని గుండెను దూసుకొని పోయెడి వ్యంగ్యమును వీరిలో (ప్రకృతి సిద్దముగా నున్నది. ఈ మూడింటి సమ్మేళనముతో అప్పారావుగారు కన్యాశుల్కమును రచించినారు.”29 ఆని డా॥ పి.ఎస్‌. ఆఫ్పారావుగారి వ్యాఖ్య ఎంతో సమం జసమైనది, విలువైనది గూడాను. *కన్యాశుల్క0'. లో గురజాడ వారభిల షించింది. (_వధానంగా సంఘసంస్కరణ ఈ సంన్క్మరణను అధివాస్త విక పా(తలతో, వాస్తవిక సంఘటనలతో, జనజీవన భాషతో, గురజాడ సాంధిచ దల్చుకొన్నాడు, _ద్రాని (సతిరూపమే “కన్యాళులగాం”. బెన్‌జాన్సన్‌ "నిశిత వశింగ్య ధోరణి, "షెరిడన్‌ కుహనా ప్యాత సృష్టి గూడా అప్పారాపుగారిని ఆకర్షించింది. ఈ చర్చ విపులంగా ముందు (పస్తావించబడుతుంది ఇతి వృత్త కల్పనలో: సంఘటన మార్చులో కొంత 'మృచ్చకటికం' ఛాయలున్నా పా చ్యితణలో ఆ ప్మాతల్ని తాడ్డు విరిచి వినీరిన బొంగరంలా (వప్రమూగించ డంలో ఆంగ రచనామ।]ద ఆధికంగా మనకు గోచంినుంది ఇంతకు మునుప్ప వారవలె ఒకరిద్దరు ఆంగ్ల నాటక రచయితల షేక్సియర్‌, షెరిడన్‌ మొ!) (భావ పరిధులలోనే ఇమిడిపోక, ఈ తేధాన్ని మరింత విశాలం చేసిన వ్యక్తి గురజాడ. తన జీవితాశయానికి, మనో భిలాషకు ఆనుగుణంగా అవసరమైన పఎవురు, ఆహ్లాద పాథ్చాత్త్య నాటక ర్రచ యితల ప్యాఠచ్శితజా నై పుణ్యాన్నీ సంభాషణా చాతుర్యాన్ని అతి నిశితంగా పరిశీలించి ఆ ఫలసారాన్ని తన పాత9లకు వంటబట్టిచిన మహః రచనా శిబ్చి గురజాడ, ఆ తర్వాతి తెలుగు నాటక రచనా విధానానికి, సంఘటనా సంవిధా నానికి ఇదొక ముల్యమైన దిక్చూచి, వర్థమాన సొంఘిక నాటక రచనా పద మఖ ద్వారాన్ని తెరచిన వ్యక్తి గురజాడే, వీ ఒక్క ఆంగ నాటకానిక్తీ “కన్యాఖఠలగ్రాం అనువాదం అనునరణ కశకపోయినా పక్క పాళ్ళ్చాత్య

సం్యగహ నమీక్ష 51 నాటక పరనా (వభావంతో అ నాటకంలోని పెక్కు ప్యాతల మనోభావ వైఖరు లను కాచివడటోసిన పరిశీలనానుభవ సిద్ధితోనే “క్షన్యాశుల్క 6* రూపుదిద్దుకొంది తన సంఘ సంస రణాభిలావను _ఎభావితం చేసిన (పతి ఆంగ్ల ఆహ్ఞాద నాటక రచయిత, కవీ ఆయనకు (ప్రేరణగా నిల్బారు' ప్నాతనృష్టికి (పాణం పోయటంలో ఉపకరణలుగా సహకరించారు. సహేతుకంగా, సజీవంగా, సొనలు దీరినట్లుగా “"కన్యాశుల్క-౦” ప్మా సృష్టికి ఆంగ్‌ (పథావం బానటగా నిల్ఫిం దనటంలో అతిశయోక్షిలేదు. శఈనమ.౦దు నాటకోరచనా నియమతులను, నిబంధ నలను తోసిరాజని, నూతన సాంఘీక నాటక గమనానికి మార్షమేర్చర్చటంలో గురజాడదదపు ఈ ఆంగ్ల (పభాపమే ఒరవడిగా (పవర్తిల్లింది.

“౨, ఆయామ్‌ (డెడ్‌ పన్లీమిన్‌ “లవ్‌” దీనిని చూచిన దగ్గరనుంచీ టవున్‌ లవ్‌ సూ డాన్సింగ్‌ గర్ల్‌సూ మీది పరమ అనహ్య౭ పుట్టేంది. ఫోజి టిప్‌ యచ్‌ హరెన్స్‌ వాళ్ళ పెంకె మాటకు, పెడార్ధాలు, వేషాలు, డామిట్‌ ఆంతా యిన్‌ సిన్సియారిటీయే గదా? .-.ఇది ప్యూర్‌ డ్లైమండ్‌. అట్టక్‌ ఇన్నో "సెన్స్‌.....దీనికి నామీద (పేమ యున్నది. నోడౌట్‌ దట్‌ అయితే సక్సిడ్‌ కావటం యొలాగు, దేరిజ్‌ది రబ్‌... టువీ ఆర్‌ నాట్‌టువీ, దట్‌ ఈజ్‌ డి క్వశ్చన్‌.-,.”80 పై వాక్యాలు గిరీశం బ.చ్చమ్మ కోసం పడిగొడ్భులు వడుతూ ఏకాంతంగా పలవరించే నన్ని వేళంలోవి ఇవి షేక్స్పియర్‌ నాటకం *హామైట్‌ " లో హామ్లెట్‌ స్వగతాన్ని పోరి ఉంది. (౧౦ 08 0! ౧౦1 10 ఏ6; 7141 13 106 6౮696100)

0 51660: ౧6 0128006 10 6౯80082 2 1౧9/6"8 6 ౧౨ ;- 708269 15 (౪ ౮" హామ్లెట్‌ మూడవ ఆంకంలో ఉన్న సెక్సియర్‌ రచనను పోలి ఉంది గిరీ స్వగతం గూడా;

(ప్రదమాంకంలో గిరీశం నం! 70108101 ఓ1616 541, 00/1! 0౧606 ౪౧8౬ ౪0౪ డల...

“ఈ నర్సరీ గేయం. వాసింది... ఆడిగ8 క... గిగ౧ 20710! అనే ఇద్దరు ఆంగ్లకవి మ్యితులు “దిస్టార్‌' అన్న నర్సరీ గేయ౦లోది:ః అట్లాగే వథమాకంలో వెంకటేశం పలికే “106 00

ర్‌ల తేలుగు సాంఘిక నాటక వికానం 56006 0౧ 9 0410౧1౧6 660% ౪౧6౧౦6 411 001 ౧6 ౧౭6 ₹1664“" అన్నది గూడా ఎఫ్‌ హెమాక్స్‌ అనే అంగ్ల కవయితి (వ్రాసిన ఎ*క్యాసవియాం౦కాణ= కధాగేయంలోదనీ, ఈ గేయమూ _సఖ్యాతమైనదనీ, బం గోరే. వివరణ ఇచ్చారు. అదే అంకంలో గిరీశం ఉచ్చరించే

0 గ౭గ5 *1/5₹ ర6;50066160౧09 2౧౮6 16 741 ౦0+ 86 ౧౭౧౦9౦ ంఠ" ఇది గూడా మిల్టన్‌ “్మారడై జు లాస్ట్‌" నుండి కొంతభాగం స్వీకరించి మిగతా చరణానికి గిరీశం తన సౌంత గొంతును జతకలిపాడు. గురజాడ ఏయే ఆంగ్ల నాటకాలనుండి, కావ్యాలనుండీ,

• కన్యాశుల్కం" రచనలో పదాలను, వ్యక్తులను స్వీకరించింది. బం. గో, రే విశేష కృషిసనల్చి వాటిని సేకరించి *మొభటి కన్యాపల్క-ం”' ము(దణలో ఆనునంధించారు, వాటిని గమనిస్తే ఆంగ్ధ రచయిక్రలు గురజాడ 'నెంతగా (వభావితం చేసిందీ బోధపడుతుంది అటు ఎనఫ్రై పన్నాల వేధాల నిర్వ్వ్యందంగా పలికే ఆగ్నిహొతావధాన్ల ద్వారా ఆంగ్లభాషను ఆదిలో విమర్శింపజేసినా, ఇటు గిరీశం ప్యాకద్వారా ఆ ఆంగ్లభాషా పదజాలాన్ని అంతగా జలపాతంలా పవ హింపజేళాడు గురజాడ అగ్నిహో(తావధాన్లు ఆంగ్ల భాషనెంతగా తెగనాడినా, గిరీశం అ భాషనే శిరోధార్యం చేసుకొన్నాడు.

అ చంట సాంఖ్యాయన శర్మ గారి “మనోరమ (18951 వల్లూరి బాపిరాజు గారి “పాగరికి* (15897) నాటకాలలో షేక్స్పియర్‌ ప్రభావం గోచరిస్తుంది. పానుగంటి నాటక పహసన రచనల మీద గూడా అంగ (వభావాన్ని మనం గమనించగలం. హాస్య వ్యంగ్యోళ్తులతో సమాజానికి అత్యంత సన్నిహితంగా వచ్చిన వీరి *కంరాభరణం” నాటకం దీనికి సాక్షీ భూతం. *ఎహన్యరస (పయోగమున షేక్రి్పియరే వీరికి గురువు... పాళ్ళాత్య నాటకో సం్రదాయములలో రసమునకు (ప్రాధాన్యమిచ్చుట కావ్యమును విళ్వ(శే యోదాయక్రముగ వొనర్చ్బుట....మ.న్నగు పాళ్చాత్య సాం వదాయములను సమ న్వయింది ఈ కవి చంటదుడు అంధధ్రభారతికి అపురూసాలంకారములనను గ్ర హించెను.*8[! పాంఘ్‌క అనాచారల వట్ట ఆధిక్షేపణారీశిలో సాగిన పానుగంటి *క్రంగ్రాధరణం"”” నాటకంలోనూ తదితర (వహననాల్లోనూ ఈ ఆంగ్ల రచనా ఛాయల్ని మనం వర్తిశీలించగలం, ..

శంగవా సమీక్ష వవ

మొదటి (వవంచ యుద్ధానంతఠం ఆంగ భాషా (ఆగంథాలు _ విరివిగా మనదేళాని కందుబాటులోకి వచ్చాయి. తెలుగుదేశంలోని నాటక రచయిత చృష్టిగూడా వీటివెనే (ప్రనరించింది- తత్ఫలితంగా ఆంగ నఓక రచనా పోకడల్నే తమ అధిషేస రచనలను వరవడిగా (గహించారు.

ఆ్మకేయ “ఎన్‌. జి. వో, వె ఇబ్బన్‌, ఆస్కార్‌ వైల్గుల (ప్రభావ ము్యుద మనకు గోచరిసుఎధి- ఎ. యస్‌, అవధాని (ాసిన “అదఠ్శాలూ నాటకం ఫైన ** ఆస్కార్‌ వైల్స్‌* రచనా వొరవడి స్పష్టం,

ఆధునిక తెనుగు సౌొంఘిక నాటకాలపై ఆంస్థ నాటక రచనా (వభావం ఏవిధంగా కొనసాగిందో ఈ కింద ఇచ్చే పట్టిక తెలియజేస్తుంది. - 1930 నుండే ఈ (వ్రభావం కొ త్తకోణాల్లో మనకు దర్శనమిస్తుంది. -ఇటు పాశ్చాత్య నాటిక్ష సాహిత్యమే గాక, అటు రష్యన్‌ సౌహిత్యం గూడా మనకు ఆందు వాటులోకి వచ్చిన చాని ఫలితమే ఇది. ఈ పాళ్ళాత్య రచనలను అనుషదిం చటమేకాక ఆనునరించడమూ తప్పనిసరి ఆయింది- -ఒక్ష;వంది సంవత్సరాలు వెనుక ముందుగా సౌంఘిక సమస్యలు అక్కడా ఇకళ్టిడా కుడి ఎడమలుగా తలెత్తి వాతి జీవనాన్ని విక్సతసరచటమే ఇందుకు కారణం.” ఇాతికి పట్టిన ఈ న మందు మళ్తును వదిలించి _వజల్ని చైతన్యవంతం చేయటం సామా జిక్ర స్పృహ ఉన్న ఏదేళశ రభయితక్తైనా తప్పనిసరి. స్వర్గీయ కొప్పరప్ప సుబ్బారావుగారివై ఆంగ్ల “ఒపెరా' ప్రభావం కన్పిస్తే? “ఇనుపకెరల”పై జె విం ప్రస్టీ “తగ 1౧906010? 68118 ఛాయలు గోచరిస్తాయి... తెలుగునాట తొలిరోజుల్లో ఈ ఆంగ్ల నాటక రచనా (టభానం అనువాదాలకే పరిమితమైతే, ఆధునిక తెలుగు రచయితలు నూటిగా అనువాదాలకు పూనుకోకపోయినా, ఇతి సృెత్తం ఆధారాన్నో సంఘబన ఆధారంగానో స్వీకరించి ఈమనాటక రచనలను వికానవంతం. చేస్తున్నారు. తెలుగు నాటక రంగాన్ని _వథావితం చేస్‌న పాళ్చాత్యనాటికాలను, రచయితలిను వాటి (ప్రభావంతో. వెలువడ్డ తెలుగు నాటకాలను రచయితలను పట్టికద్వారా ముఖ్యమైనవి సూచిస్తాను. అనువాద అనుకరణ, (ప్రభావాల దృష్ట్యా పాళ్ళాత్య నాటక రంగంలో (ప్రతిఫలించింది. ముఖ్యమైన రచనలను మూడు పట్టేకల ద్వారా నూచిస్తాను.

ఠ్‌్రిలి 1 ౯ ఫ్థైజ్ళ కీ క 1 సీ త్త వత క? వొజ్త థ్‌ గా. ర్‌ లర్‌ 1 స శ. ప ష్‌ శ ల్‌ జాష్య కి .. (| | ( . | | వ / ర్జ్‌! ణ్‌ శా క్త శీ ల్ల - - న్‌ నో ణా ళ్జీ యి జ్‌ త్రై ల్లీ ఎస కక 2 క్ట దె ర వళల్‌ కళ్లల్లో శ్‌ కక్‌ వ. కై గో లం ఖి రకర / 5 ట్రశ న్‌. క్ష ర్‌ క డు! క జా లా రొ వ్‌ర్డె రక్‌ క్‌ హా బ్‌ 6 6కక్‌ 1౯౬ న్‌ - ఉర్‌డ ఇ ” శ ఓల్లా డి క . వ కం = శో లర ప. - షస గలే గ జై జ జజ ల్సి ల్‌ స య్‌ ల్‌ 9 మ ష్‌ ర్‌ త్‌" బ్‌ ల చ్‌ లక్‌ కలై . యు | స ఫలు జ కే [ల్ల న స్ట . కో ర ఫి క్టీ గ పషకి న్‌ ॥ శ్‌ లం స్ట [ల కా సస కీ యలషి శ్‌ లేల గ న్‌ . ష్‌ ర్‌ క గో కే స ల్‌ 1 కేష క్ట త గ క ఆం కకక లక్‌ గ 6695 ర్ల . న టల్‌ స ల క గల్లీ క్ష జ క్లో క ల్‌ శతేరలరక్‌ . రై క్‌ న. కే లాథి ౮ క్ట ం

(1 స్క టై జ కల “టర4 6 ైం టం గ్ల హైం ౪2 6 లే ౧౫ ఫ్‌ £6ం జీ 060 త్రిజబ్బి “బ్బ ట్‌ ఏ ౧త ఇస ఆర ఖై శ్రీవ బగ్‌ న్‌శాఖై సం శత అభివ నం వ్‌ ఖ్‌ 600 ళా శ్షళ ణి ల స్‌ స్టో న మ ఇ టే (| 84 ఉప | న ఉశజశా జఇుళ్ల్తా జి ళప చి ళ్‌ స్ద్ణి ర్‌ అల్ట్రా నీ చెత ను ఫ్‌ చే సె ఓ టన క్తేష్‌ స ప్‌ స శా జా యల ౪ ళో ఇళ లా శ్రీ ళా త్తమ ర్‌ ఎది జ్ఞా వర2 119 వీచు శైళాళ్త ర్‌ జ లఇర్ప జఅకీం 9 ౯కి న స్ట జి “కే! శ క 9౫ ఇం [6 ళ్‌ ఓ ఇ జైథ్‌ రే నక్క మ గొ ఆ ౨ఎఫ ౩9స్తా ర్య జ శన ను స్తత "రే ఖ కి ఇ = శి న్‌ా ౬౯ 0/౧౮ క ఆ 6 దవ ౩ 0 ల లి ల్‌ 2 న జొ సఖ అ 2౪క ఇతి పళ 2ల్షులీ ప కొం వళ్ల 5 పవి ఖై చిక్తెలి శ వ. గాం వె ఇ వి స్ట స్‌ స 7 ( ర ౯) వు శే శి ణీ! లతే వ ణా బ్యా 0 అరి న్‌ స స్త్‌ (౮ డ్రి 8 ఓ కి ళల లి చి నీ ఛఉళశ ఇండి టూ న న టె తృావిత్చు? స్త్‌ స్ట్‌ అలిత్తిన శిల 209 నసింరీ సళ శళ్లి ద స న స హం 1 శె 6ట శిలా లో , న గ వ య శ.

జ్జ ల వే ర్జు ఓ తం హ్‌ శ న్డ్‌ ్గ్‌ ఇ శకి న స ఫ్‌ రం జో మ టా, కంటె సాల ల రం 60 ణే రన న ధా పైలై కలల శ జట్ల పకక టు ఖా న గల భ్రాళ్లు శ స మ. ౯ స్‌ గ, లే ష్రగ్‌ శి (క్త టడ నఖ స చ్రూళభ? కే న! . సన్నటి స ॥ న శ్‌ శ క శ్‌ న్‌ స శి చ్‌ శ్రీ గల ల న జూ నర త్తి క్తి ళ్‌ ఆపై ళా వే ఖ్‌ నశ ల్ల న ఇ సేక్స్‌ క్లైజన్లన స్టేలు | 1 దీ) న. (2 టల క్‌ టే జ న ౮ య ళ్‌ కత చిమ పే టై జలేలిజల్లే లే జి సల్ల 2 ణకు 1 శీ న ౫ టర్త ోట్టిల్‌ న్‌ సశ న గ సలల ఓ ల భాన్‌ నగ వ సలి రై కిస చ శం శతి సక్‌ టో క స ్థ్జా ప గ గ్‌ గ గ ॥ లు ఇలైల్వ లీ లేత కలన రట్టు ర్‌ శనై నం. "కి గ ఉం న న స క్‌? 6వ శ్సీ సళారి పే ల న్‌ టే క్ష న! గ్‌ లో ణ్‌ ల్‌ న. లి సంక చల ల్లీ ర నా శకి నాలి లే లక లిణ్లు ంై స్తీ రి కలీ చర్‌ స్తీ లపై స్థప టేకి ఇం చిట్టిలై ర 1... వలి ల సు పం లై ణి న్‌ ఫ్‌ స్‌ 1% కని పై గి

డిసి వీ వి వివి వి భ్‌ కపాలి లి బి శై తలి శరీ వత్‌ లక్‌ క వ నే స స న స ౧ ర రత జ్తె (| | [ లల / వ కలప కకక చస దోర కలో క్ష కటి న రా య [లీ స్తో విర్శాణ్యా ! రే నో 85 లక న్‌ ప్త శ కోర టి చ స్ట్‌సల ఈ్‌ణ [1జీ 1బీ జ! ళో జ్‌ క్షీ గ్‌ రు ల ర 66%, 665

క్‌ి జెలగు సొంఘ్‌కీ నాటకం ళ్లలోజ్ఞాపికలు

1. ఆంధ్ర సాహిత్య చర్మత్ర-డా!! పంగళి లక్ష్మీకాంతం. పృద 21,48
2. 7౧6 1౧లీ06౧06 01 5081180 0౧ 76160 ఓ116816076 ప 0. ౫. గం66౪ పుట 128 ఖై ల! 6 వట 126 తే జ్య్ఞూలియ్యస్‌ సీజర్‌ పీర్టిక - వానిలాల వాసుదేవళా స్రీ క్ర. తెల్లగు పాహిత్యంపై బ్రంగ్లీష (ప్రభావం పుట 3806
3. వెనీను వణిజనాటకము, పీరిక - గురజాడ శ్రీరామమూర్తి గ్గ (1తివేజ్‌ 7/6౧1-40గ| 1953-0౪ 0.౪.6 ౧౭0౧౫౪8. యల02/. పట 19 "క్రి. విమర్శిని జనవరి 1076 కోవెల న్యువసన్నాచార్య పుట ల,6
4. స్వేయళర్మిత - తృతీయ భాగము 1 (క, వట 194 1ల. మజ్లళోధియం-కె వి. రమణా రెడ్డి పుటలు 45, ఈ6
5. 5౪2౫2003 - ౪667699[811098830 -07 0. గ. గ్‌ంర64౪/
6. మహోదయం పట 52 శకి. ప్వీయచర్విత్ర ఇెండువ భాగము పుట 215
7. 7౧0 1060660066 0 6౧0118 0౧ "ఆ|౪606 6116416016 పుట 129 15, వీరేశలింగం పంతులు - సమ్మగ వరిశీలనము డా| అఆక్క్‌రాజు శమాపతిరాప్ప పుటలు 60,61
8. నస్వయచరిిత ప, భా, సృట 175 17, ఆత్యచర్యిత - రాయసం వెంకటశివుడు రి. కిన్నెరంమ ంపల్లి సోమశేఖరళర్మ శ9, 706 ౧274౧౦౧౮౯9 గ0|| 07 10౧6900 వట 14ీ

సం్యగహ సమీష ళ్‌ 20, శెలుగునాటకవికాసము-డా॥ పి. యన్‌, ఆర్‌. అప్పారావు పబ 472 21. 7౧6 $౧౧౮6౧౦౦ 0 ౬౧0119౧ ౦౧ 7౦1౪౮౩౮ [16721416 పట 1584 22. నాటకోజన్యాసములు పజ 97 28. కోలాచలం శ్రీనివాసరావు-డా॥ యస్‌. గంగప్ప పుటలు 50-54 ఫశ, నాబ్యబుజము -- పృరాణం నూరిళా స్త్రీ వట 20 25. వీరు ఆంగ్లంలో [వాసిన శృప్రపంచ నాటక చర్విత వారి సునిశిత మేధానంపత్తిని పరిశీలనా క్రిని వెల్లడిన్తున్నది. 28 శ్రీ శా క్రీ గారి రూపక నమాలోచనము-అమరేశం రా జేళ్వరశర్య పుటలు 259౬20 27. గురజాడ రచనలు ల్‌ పం, పుటలు 87-088 ౨8 1౧8 |16+109౧06 0 ౬౧91190 6౧ ]61౪686.161172166. పుట 189 లర. శెలుగు నాటక వికాసము ౨ 289-260 80. మొట్టమొదట కన్యాశుల్కను - బం, గో. రే: వివరణతో: తృతీయాంకము- వుటలు ఉర్‌*46 30. పానుగంటి వారి రచనా పొటవ్రము నండూరి బంగారయ్య ౪౦1" 12

తెలుగు సాంఘిక నాటకం తీరుతెన్నులు

“సాహిత్యరంగంలో ఇప్పుడు నేను కావించిన కృషికి సమతుల్యమైన కృషి భారతదేశంలో మరెక్కడా కనిపించదు:1

ఆఇతి వృత్త స్వీకరణలో, నిర్వహణలో హాస్యరసపోషణములో , షత్రోస్మీలనములో తెలుగు సాహిత్యంలో ఇది అళ్యుత్తమ నాటకమనే విషయాన్ని మరవకండి” 2

కన్యాళుణ్కంం నొటక్‌ రచన ద్వారా తెలుగు నాటక రంగానికి (పాణ దానంచేసి నమకాలీన సమాజ విఖ్వతో ముఖ చి్యత్రజకు దృష్టీ (ప్రదానం చేసిన గురజాడ మహాశయుడు వెల్లడించిన (పత్యవర నత్యాలు ఫె వాక్యాలుం సెమకాలికమైన జనజీవితప్ప లోలోకుల స్థితిగతులను, చింతనలను సాకి ల్యంగా దర్శించి తన మేదా సంపతితో నిష్పాఓక పరిశీలనాబుద్దితో దర్శించిన జీవ శాన్ని సహృదయ రంజకంగా సందేశాత్మకంగా రూపకల్ఫన చేయగల్లిన వాడే మహాకవి, ఆ విధంగా రూపకల్పన కావించబడిందే కాలాలు కదల్బ లేసి చరిత చెరపలేని మహా రచనగా పరిఇతి కెక్కుతుంది. గురజాడ మహాకవి కన్యాసల్క మాతని మహారచన,

నంగ(గవా నమీక 62 కనా$కుల్కం అప్పటి సమాజానికి భావ్యం చెప్పగల విజ్ఞాన సర్వనం వంటిది. ఆ కాలానికది నవ్య్యవయోగమే అయినా ఆ తర్వాత న్వీక రింవబడ్డ నాటకేతి వృత్తాలకు ఒక విధంగా భూమికకు తెలుగు సాంఘిక నాటక అభివృద్దికి నిజానికి బీజీజాపన గురజాడ క్రవ్యానల్కంలోనే జరి గిందని చెప్పాలి. అంతటి పరిపుష్ణమైన నాటకం గనుకనే తెలుగు సాహ త్యంలో ఐతివోసిక కాన్యంవలెనే ఈ కొవ్యం చిరకాలం నిలవగలిగింది. సంఘాన్ని పీడించే పెక్కు దురన్యాయాలను రూవుమానటానికి సాంఘిక సంస్కరణకు తాను 'క్రన్యాళుల్క౦' (వాసినట్లు రెండని మ్ముదణకు (వాసిన ముందు మాటలో తెబ్బకొన్నా డు గురజాడతి “నాటకళిల్పం మృగ్యమై ఉండి న్వతంత కల్చనా చాతుర్యం అడుగంటి. అరిగిన చెరిగిన (పణయ నంబధి ఇతివృత్తాలు తెగబలిని "అను కరణలకు అనుకరణలు కుప్పకెప్పలుగా వెలువడుతూ వచ్చిన రోజులలో సాహనించి సమాజ వాస్తవాన్ని సంజీవని ఎర్వతం౦లాగా పెళ్ళగించుకొని వచ్చి తెలుగు నాటకానికి [ప్రాణదానం చేసిన మాన్యులు గురజాడ అస్పారాపు”.. అని కన్యాశుల్కం మలి కూర్చుకు పీరిక (వాస్తు కె. వి. రమణా రెడ్డి గారన్నారు. తెలుగు నాటకసీమ అవదుల్ని దాటి వివిధ (ప్రాంతీయ భాషల లోక్షి ఈ నాటకం అనువదింవదిడటం తెలుగు నాటక రచనా లోకానికే గర్వకారణం, అంతే కాక కన్యాశుల్యాం నాటకానికి ముందు ఇరవైై ముస్పయి నాటకాలకుమించి కెలగులోలేవు ఆందులోనూ అధికభాగం అను వాదాలూ అనునరణలూను. 15680 నం॥ వెటువడ్డ్‌ వావిలాల వాసుదేవ శా స్తింగారి నందకరాజ్యం మొదటి సాంఘీక నాజకమైనా బహుళవ్యా ప్రీ చెందలేదు! కారణం పరిమితం తేటగీతితోనే మొత్తం (వాయ బడింది, ఎనా ఉద్దేశంలో ఆయన కన్యాపల్కొలన్ని 1092 లోనే. జాలైనెలలో మొదలుపెట వూ ర్రిచేశారామో అన్పిస్తుంది. అనగా "నందకరాజ్యం తర్వాత కేవలం పన్నెండు నం వత్సరాలకే సాంఘిక వ్వైతన్యాన్ని పరమోన్నతమైన కి ఉల్కంపంటి మహానాటక రచన (వ్రయోజనాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని కన్యాశుల్కం యూ జరిగింది. తొలికూర్చు పీరికలో గురజాడ ఈ నాటక రచన ఏ (సయోజనా

69 తెలుగు సాంఘిక నాటకం న్నాళ్శించి (వాసినారో వివరించటం జరిగింది. దురాగతాలు, దురాచారాల నిర్మూలనకు సాహిత్యంక మ ఉత్తమమైన పధంలేదని ఆయన విశ్వాసం, ఆధునిక మహా కావా లలో అనన్యం, అనితరస్తాధ్యం అని ఖచ్చితంగా చెప్పదగిన వాటిలో కనా?శులమే (పథమం. జీవచైతన్యం తొణికిసలాడే ఈ నాటకం. తెంంగు. సాహిత్యంలో ఏ క్రమేవా ఆడ్వితీయంగొ అని చాటకుండానే చాటుతుందనియు అభిఘారంలో ఆరుద్ర అంటాడు. ఇంతటి మహానాటకాన్న ఒక [ప్రయోగ యుగంగా తెనుగు నాటక రచనకు. కాశ్వత (పేరకంగా (వాయ టంతో గురజాడను (పభావిత్తం చేసిన సమస్యలు సంఘటన ఏమిటి? నిర్దిష్ట మైన (ప్రయోజనాన్ని మహోన్నత లఇ్యున్ని దృష్టిలో ఉంచుకోనిదే. ఇంతట్‌ మహానాటకానికి బీజం గురజాడ మసనులో ఏర్పడి ఉండదని భావించాలి ఆగరా. 4160166౧ 01 ౧196 ౧180౧౦99 1౧9 గ|2౧౭- ౯2180 01 ౪/1): ౩0818౧౫ 8 1151 ౪/89 0౯౦౧౭౯66 161 7685 880 ౦0 8౯20౧౧1౧ 9౪112 ౧౧౭౯౧18865, ౧6160[4166 1౧ 0116 0౯6108౧ 8015 01 6 ౪118+8 ౧8428౧ 019101 66/03 1670 79813. "706 118119 0% ౧౦ గ౧౫౭8౧8 6౫౧8091176 89 ం౧8గ165 ౦0౧౦౦౯౧౪౦6 ౪7616 ౧౭౪౧811౧ 3౪/6౯/2806 10 86౧11141౧9 2006012౧66 0+-0!/166 ౧౦౧6౪ ౧6 ౧౪౮౧౦6| ౦01 [08118065 76601666 626166 0౧6:1%0౪698064 2౧6 1౧110. శింల?, 6171006 2౧ 2౪9౯866 0 769 [౧౮౧౮664 8౧6 +0[4/- ంల?+0/119 ౪68౧. స ౧1౧౦ 9115 ౪౧౦ ౧౭౧166 &4 169 160 011/6 768/౧. +04౪ 106! 21106౯ 1011 510 41 (౧౯66, 502140 ౩౧4 1౧69 8౯ 1౧6 869 010౧6. 7౧6 030105 1౧ 116 1294 1౧914006 08౯౧1౧8 2 ౧౧06'0₹ ₹0గ 10౧766 [౧౪౮౧౮౧66 4౧6 +110/ 10 లంజ! ౧౮౧౮౧66 141౧965. &- ౧626. 5182000 89 1 ౧౧౭౪ 90౪6౧6, 92/062109 42/6 90౧16 1005 99008 0! 6%16/6౧ 1౧ 16 ౪౦౧౫౨. 5600 & 502౧681049 91466 1141 1౧1౧6 19 6 61997209 10" 80ట60/౧. 2౧౮.11167310/6 08౧౧౦ ౧3౪6 2 ౧1006[+60౧0110౧ ౧8౧ 10 9[౧౦౪/.౪0 360% ౧౧1063 2౧6 9|1౪9.0676౧౦౪/- 10 2౧100౧ 6518060480 0 ౧౧౦౯౭! 160688“ 5 “=-6౪౮/181064

నం్మగహోా సమీష ౧88

ఇంతటి ఉదాత్త జీవిత తత్త్వ నిరూపణకు గురవాడను (పేరే వించినవి _వె విషాద ఘటనలే మహారాజాగారు. సేకరించిన బాల్య వివావాల పట్టిక గమనించగల్లితే బాలను వివాహాలు ఆనాటి సంఘాన్ని ఎంతగా వట్టి ఫిడించినాయో ఎందరు కన్యల కంరాలకు ఉర్మిత్రాళ్ళుగా మంగళన్నూశ్రాలు రూపుదిద్దుకొన్నాయో ముక్కుపచ్చలారని పసిప్క్టలు పెద్దల చేతుల్లో "ద్దూరా భారం పేరుతో ఎంతటి దుర్భర జీనికానికి లోనయ్యారో అవగతమౌతుంది. ఈ దయనీయ జీవితాన్నే వధమంగా గురజాడ వె డి చేయదలచుకొన్నది, నాటకంలోని తదితర ఘటనలు, ప్యక్తులు కల్పనకు ఆకృతి నిని నవారే, ఒక సామాజిక వాస్తవాన్ని అందునా సాంఘికమైన రుగ్మతకు మూల -హేతువుగా మనుమలు సశవులకన్నా హీనంగా దయనీయంగా వేలంవేయబడే విషాద విషయాన్ని ఆచారం పేరిట అందుకు జరిగే ఆర్భాటాన్ని గురజాడ హాన్య, హైన్యాలనే పడుగు పేకల అల్లికతో అనితర సాధ్యంగా సిద్దందేని మనముందుంచారు. నీతి- అవినీతుల అంతర్యుద్దాన్ని మానవత్వ దానవళ్వాల సమ్మేళనాన్ని కరుడుగట్టిన కరిన హృదయాన్ని _వెతం (ద్రవింపజేయగల శిల్చ్పచాతుర్యంతో ఈ నాటకాన్ని మలచినాడు, సామాజిక వాస్తవ చితణం సంస్య_ర్పవలి రచయితకు ఎంతముఖ్యమో తెలియ జెప్పినాడు. సంఘం వేటిని గర్జిస్తుందో, ఏ అనాచార పరిన్టితులవ సంఘానిక్రి అరివృం దాప్పరిస్తుందో దానినే అంతచ్ముట్దితో (శేన్షశతమంగా కన్యాశుల్యా౦ంటో చ్యితిం చాడు,

నాటి కా దాసుకుగాని మొన్నమొన్న గురజాడకుగాని, నేటి నాఎక రిచయితపగాని వమాణం చుట్టూ ఉన్న పంచంలోగల మానవాకృక వాఠి జీవన సమన్యలు, వరి భాష, వారి కదలికలు, ఇదె (మాణమైతే నాటక రచయిత నేర్చికోవలసింది ప్పుస్తకొలనుంచికాదు; _పఎంచాన్నుంచి6 అని గంగాధరరాపు గారన్నట్లు గురజాడ చి్నిత్రకారత్వానికి (నమాణం అనాటి సంఘ పరిశీలనమే, ఈ వళిశీలనతోపాటు సాాక్రల వివిధ సున; (పవ్ఫిత్తు లను: సాంఘిక దురాదారాలను [పేకక హృదయాలకు హత్తుకు పోయేటట్టు చి_తించగలిగాడు. ఆందుకే ఆ పాత్రలు విశ్వజనీనత్వాన్ని పొందగలిగి ఇయి ననాతనా ఆచార సిష్టాగరిష్టుల ౯ నేకాక వేళ్యలలో సైతము విశాల మానపళ్యం,

64 తెలుగు సాంఘిక నాటకం అంతప్యద్ధి ఏ ఏదధంగా ఆంతర్బూతమై ఉంటుందో *“మధురవాణిపాి చ్వారా (ప్రత్యశభూతం చేశాడు, నువ్వు విద్యాసొందర్యాలు రెండూ దోహదంచేసి పెంచుతున్నావు. అన్న కరటక శాన్తి) _పళంసకు “అంత కన్న కాపు మనిషినై పుట్టే. మొగుడి పొలంలో వింగమొక్కలకూ. మిరప మొక్కలకూ. దోహదం చేస్తే యాపట్షీవంకాపాడే తన వాళ్ళన్న వారు ఉందు లేమో” అని సమాధానమిన్తుంది మధురవాణి. తన వృత్తి కేవలం జీవిక కొరకు తప్ప క్షుదమైన విలాన జీవనం కొఠకు కాదన్నవే మరురవాజి మతం. మొదటసుంచీ ఈ పాత సృష్టి ఇంతసునిశితంగానే ఆ(గగణ్యంగానే జరిగింది,

“ఆడదాని మీదా చెయ్యిచేసుకొంటారు ? ఏమి పొరుషం అబద్ధవాడక అన్నమాట నిలబెట్టుకొండి . ఆద్మబతుకు (్రిష్టచెయ్యనే చేశారు పెళ్ళాడి తవ్వుదిద్దుకొండి.._ఆవిజ్ణి పెళ్ళాడిన స్తేనే నేను తలుపు తీస్తాను* అంటూ తన నుంచుకొన్న రామన్చంతులను వివాహమాడాలని తహళతహతో రామప్పంతులను వెంఒడించి వచ్చిన మీనావిని సమర్డిన్తూ పంళులుతా అంటుంది మధురవాణి,

జాల్యవివాహం ఎంత ఆనర్హ్జదాయకమో అందులోనూ వృద్ధులకంట గట్టిన బాలికల స్టితిగతుబ, అనంతర వైధవ్యం అంతఃకరణ సవిితతకు పాతి(వత్యానికి ఎంత తంగక్రరంగా పరిణమిస్తోంరో *మీన త్మ పాడే మనకు చెవుతు.ది.

“*“త్రలువపవతల సానీలంజా

తలుపివతల సంసారి వెధనలంజా” అన్న రామప్పపంకతులు పలుకులలో ఆనాటి సంఘ విషాద చరిత్ర బాల విధపల మనః (వవృళ్తులు దర్చణంలో లాగ కన్పిస్తున్నాయి. “సంసారివెరదవలంజగా” మీనాశ మారటానికి ఆనాటి సాంఘిక బాహ్య ఘటనలక్ష బలిమై, వితంతువులనుభవించే మానసిక వికార

వై కల్పాలే కారణంగా గుఠజొడ నిరూపించాడు.

సంగ్రహ నమీక్ష 6 న్‌

“మీకంటే వీలులేమగాని నాకులేదొ' అని రామస్పంతులుతోను, వృ త్తి చేత్ర వేళ్యనిగనుక ఛనాకర్షణ చేపానుగాని మధురవాణకి దాక్ష్యిణాలు నున్నా ఆని తలచారా? మీతోడ్ల బుట్టుకు _పమాధం వవ్చినపుడు నేను డబ్బుకి ఆ? సానా? అని కరటకళకాన్రితోనూ అంటున్న మధురవాణి వృత్తికి వేళ్యఆయినా (వనృకిలో ఎంతటి మానవతను పుణికి పుచ్చుకుందో తెలున్తుంచి.

“యత్నేన "సేవితవ్యుః పురుషః కులశీల వాన్టరి దో అపె

శోభాహి్‌ వణస్త్రీణాం నదృళజన నమ్మాశయః కామః”6 తెళయా౭[గకు (పధానం ధనమేకాదనీ శీలగుణనంప్తి ఆదరణంగాగల ఉతముని సేవిస్తే క్రి వాష్టలు కల్గుతాయని వసంతసేన శకారుినితో అంటుంది మధురవాణి గుణ్మశేన్షతలోనూ ఈ పోలికను మనం గమనించగలం, "డిస్టీ కళిక్టర్‌”” కబురు పంపినాడనీ వ ధురవాణ్‌ కరటకళా స్రితో చెప్పినప్పుడు అతడు మధుర వాణిని ఆ నంవర్కాలనికి పొత్సహిస్తాడు, ఇందులో కరటకళా న్వలాభా పేశ్షనే ప్రధానంగా మనల _గహించగలం. తనపు ధనమే (ఫ్రవానంకాదని చెప్పుకళూనే తనకు దాక్షిణ్యాలున్నాయని తె.తూ మధురవాణి తిరస్కరిస్తుంది. తన వ్యక్తిత్వాన్ని మహోన్నత శఖఠకాలకు చేర్చుకొంటుంచి,

• ఆర్యా బారుదత్తా: యు క్తంనేదమనయా రళత్నావలాశి ఇమంజనం తల యిథఠుమ్‌” చారుదళ్తునితో అంటుంది వసంత సేన తనకురనం. అభరణాలమీద ఆన క్రీేదని,

*నా వృ తియొకగా హైన్యత గుుల్తెరిగుదును, సత్చురుషమల దయ సంప్రాప్రమైన తరువాత దుృ్పుతి యేల ఉంటుంది” ఆని పౌజ శ్యారాపుతో అంటూనే నాళు లోకంలో ధనమంతా అదే అనుకొన్నానే ఆని పిచారాన్ని వెలి బుచ్చుతుంది సొజన్యారావువంటి సత్ఫురుషుని ముద్ధు లోకంలోని ధనమంత టితో సాటిరాదన్న మధురవాణి థానం మనం అవగాహన చేనుకొన్నప్పుదు అనాటి సాంఘిక స్థితిగతుల్లో ఆమె వేళ్యగా మ్యుదవడి జీవిస్తున్నా ఆమె ఎంత్ర ఉన్నళశురాళో శతెలిసికోగల౦,

గురజాడ 'మధురవాణి' ప్యాత్రద్వారా వేశ్యాసవన్కను షప్తావించినా ఆనాటి సాంఘిక జీ.నంలో ఈ డురాదారం కార్చిచ్చువతె ఏ ఏధంగా వ్యాపించి

66 కలుగు సాంఘేక నాటక వికాసం ఉన చో తెలి వజెవుటే రచయిత (ప్రధానాాయం. లైంగికానందం కొరకే గాక జీవనోపాధికి గూడా వారికిది తప్పనిస్థితి ఆనాడు. కన్ఫావల్యాంలో (ప్రధానంగా (వన్తాా౨ంచబడ్డ దురాచారం బాల్య వివాహాలు, పురాజేతి హాసాలను పరిశీలిస్తే యువతీ వివాహారే మనకు గోచ రాయి. దమయంతి, (దౌపది. రుక్మిణి, సత్యభామ, సావ్వతి మొ॥ వివా వాలే మసకు సౌష్యాలు. (ప్రాచీన కావ్యనాటకాల్లో గూశా చాల వివాహ (ప్రసక్తి కొనరాఎ. కన్యా వివాహ వయో పరిమితి విషయంలో మనుస్మృతి 1లీణి పర్షాణదీక్షే త కుమార్యుతు పుతీనతీ ఊర్థ్వంతు కాలా దేతస్మాన్విందేత సవృశంపతిమ్‌” రజన్వలానంతరం కీన్య మూడు సంవత్స?ాల వరకూ వివాహలఠి.. గాకుండా ఉండవద్చ్భనీ వివరిస్తున్నడి అయితే సంవ రన్మృతి” ఇందుకు విరుద్ధంగా వివరించింది రజస్వల కాక మునుపే కన్యకు వివాహం చేయవలెనని ఆ విధంగా జరగపగ్న ఆమెను మూచిన తల్లి, తక, అన్న నరకానీకి పోతారనీ తెలియజేయబడింది ? ఎనిమిదేండ్ల వయశ్ఫులోనే బా౭కలకు వివాహ౦ చేయ ఓం (వళ స్పమనిగూడా “వివాహోష్టను వర్షాయో కన్యాస్తు (ప్రళస్తతే” అని చెప్తున్నది, ఈ వయసులోనే బాల బాలికలలో. దైహిక సంబంధమైన మాద్చఎ సంభవిస్తాయని పె స_వర్హకస్కృతే తెల్చుతున్నది* “ అష్ట వర్షాభవేదేరీ నవర్షాతు రోవాణీ దళసర్షా భవేత్కన్యా ఆత ఊర్ధ్వం రజఫ్వలా” కన్కాపల్క నాటక ! రికలో గురజాడ (వసౌవించిన బాల?వివాహాలు ఘర దురంతాలు కాగా 4సుమ్బ” వయస్సు దానంత ఘోరమెనది కాదు గొని వరుడుగా ఎన్నుకోబడిన లుబ్ధావధాన్లు” వయస్సుతో సరితూచినప్పుడు మ్య్మాశఃం ఈ సమన్య ఘోరా ఘోరచే, లుబ్బావధాన్లు తనకు యేభైయ్యే శే అన్నా అజ్ఞా ,- నేను మునలి వాజ్డాః పీడినిగతరగ, యాభ్రైయేళ్ళకే. ముషల టండీ” ఆంటూనే ““డచ్చచు కున్న తరవాత చచి న శవానికైనా. కట్లళ తీరదు” అనటం ఆనాటి కన్యాళుల్క నికృష నై జాన్ని వెల్లడ్‌ చేస్తున్నది ఏఖైె వీళ్ళని లఒద్దావధాన్లు తన వయసును తన్గి.చి చెృ్పెకొన్నా అతని వయస్సు

సంగహ నిమీష్‌ 6౮7 దరిదాపు డెఖైెఒని పనకు ఆినాటకింలోనే తెలున్తున్నడి. ముపష్పదినంనత్స రాలవాడు పం (డైండేడ్ల పిల్లను చేనుకోవాలనీ ఇరుఎదివాలుగేండ్డ పెక్టిక్త్‌ ఎనిమిది సంపత్సరాల ౯లికను వివాహమాడవలెనని మనుస్క్యృతి తెల్పు తుంది 109

కన్యాశుల్కం నాటకంలో ఇనపించని సుబ్బ - లుక్టొవధాన్న వయో తారతమ్యం ఏ ధర్మళాస్త్ర దృషికి మానవతా భావానికి అందనంత విచార్యగస్త మైనది, ఈ సాంఘిక దురాదారాన్నే గురజాడ (పస్తావించింది.

*ఆఅంతే వాలి యంత ఆందమైన పిల్లా! నాదిగాక దురదృష్టం, యంతట్లో వెన్నెల చీకమైందీ: శేపో యెొల్లుండో యెదిగొళ్చి పిల్లగదా అని సందిర పడ్డాను టరి కుంక పీనుగా, నీకళ్ళు యేమైపోయినాయిరాః రజన్వలా విటండని చూస్తూ చూన్తూ యలా 'పెళ్ళాడావురా? మరి నీకు గతులు లేవు. శాజమమాం(ద్రవరంలో వెధవ ముండల్ని పెండ్లాడిన వాళ్ళు సామాజీకంలో చేరావుాః” అస్నిది ఆ వృద్ధావ్యంలో పెండ్షి తంతు అయిందని పించుకొన్న లుద్దావధాన్న ఆరాటం ఆవేదన ఏపుగా ఎదిగినపిల్లై వట్ల వ్యామోహం ఆపి: పరారై 9 తర్వాత వడే అత్మ ఘోష ౬ భ్దావధాన్త్న దృృషిలో విషాదమైనా మనల్ని హోాస్యరసంతో నింపివేస్తుంది

“రాజమహేం[౬వరంళలో వెధఒ ముంగల్ని పెండ్రాడి న వాళ్ళ సనమాజం' అప్పటికే ఆమలులో ఉంది. ఒచ్చమ్క గిరీ!ం వలలో చిక్కుకొనిపోయి 'పెండ్రి చేసుకొందాపునుకొస్నదిక్కడే మీనాక్షీ రామప్పపంతులతో లేచివెళ్ళి వన్య వాహం చేసుకొందామనుకొండీ ఇక్కడే. బాల్యవివాహాల కారణంగా శల్యావ సిష్టమై (బతుకుళున్ని విధ; ల (ుతుకులోని గుదిబండలను తొలగించటానికి వారి కన్నీటి గాధలను అంతం చేయాలనీ ఈ సమాజం పుట్టింది దుష్ట సంవదాయ శిలా శాసనాలనుండి రక్షించి వహిళలను చకగ్రాదిడ్దటానిక్తి ఆవిర్భవించిన తః సమాజం బుచ్చమ్యుకు చిసరి మజిలీ అయింది, మళ్ళి పోయిన ఈ చెడు సంప్రదాయాన్ని కూకటి వేళ్ళతో సెళ్ళగించి బాలవితంళతు వుల (బతుకులో సౌరభాలు గువాళించేట్లు చేయాలని వెలసిన “ఈ సమాజం లోకి" మీనాకీ అడుగిడలేక పోయింది. ఆమె రామప్పంతుల దృష్టిలో “సఎసారి వెధవలంజ'గా జీవితాన్ని చీకటి గదికి ఆంకిఈం చేసుకొంది. ఐహిక దైహిక

68 తెలుగు సాంఘిక నాటకం వాఎఛలను అరికట్టుకోలేక, నంవత్సరానికో గర్భ సానం చేయించుకౌనే దౌర్భాగ్యంన్న సాంఘికంగా మానసికంగా అసంతుష్టితో, ఆపవాదకరమైన (దిశుకీడ్చింది.

ఈ విధవా పునర్వివాహాలు [ప్రాచీన కాలంలో ఉన్నవే. “పరిపూర్వు” అన్న పదానికి ద్వితీయ భర్తని చేనుకొన్న స్త్‌ అనే అర్ధం. ఎపౌనర్భవ” అన్న పదానికి ద్వితీయ భర్తకి పుట్టిన కొడుకని అర్థలి. ఈ విధవా వివా హన్ని గూర్చి రాజేరద్రలాల్‌మ్మిత అభిపాయమిది.

లలితకి 06 ?₹6-00871869 0 ౪1640౪/5 1౧ ౫161౦ 1065 ౪89 8 ౧౭110౧81 06910౧౫ 02౧ 06 68511౪7 ఆ912011= 50౪6 0౪ 8 ౪87160/ 0* ౧౧౦౦3 2౧6 28/66౧౧6౦౧€8 106 ౪6// 2010 119 58౧9716 12౧0౪89౦ ౧8౪71౧8 ₹0గ౧ 20౧016౧1 ౪10093 960% ౪/0768 29 “01601900 2 ౧౧౭౧ ౪080 ౧౭ ౧౧౭౧166 2 ౪1640౪7” “౯872 ౧౮౧/౭ “8 ౪౦౧౧౭౧ 184 (289 1290 8 5600౧6 [౧౮౪౦2౧6 “086౧8008౪8” & 90౧ 01 ఈఅ౦౧గ2౧ 0౪ ౧9౯ 9800౧64 ౧౪౮892౧6” 876 69౧౦౪౦౧ €0 6918. 01190 1... * అని.

_నేర్యప్రదాయ భావాలలో వ్రంభించి పోతున్న ఆనాటి సంఘంలో ఆంగ విద్యా ప్రభావం న) నూతన భావ నరిణామ అలలు ఎగసినయి... వేషభాష ల్లోనే గాక ఈ మార్చు అంతరంగంలోకి గూడా దూనుష పోవాలి. ఈ స్థితి తోనే నూతన విలువలు, [వభోధాలపై గురజాడ దృష్టి మరలింది, దున్న మైన వాల్యవివాహాలను అత్మహసనంగ్లా చూపెటి మానవతాధృష్టి సెందించాడు, భావితరాల రచయిళలకు మార్గదర్శనుడై నాడు, బాల వితంతువుల దుర్భర జీవిత జ్వాలాజిహ్వలు సమాజ సాభాగ్యాన్ని ఏవిధంగా మంటగలుప సవమకడు తున్నాయో, దీనిని సంన్యరింప వలసిన ఆపశ్యకతతో పాటు వితంతు పున ర్వివాహ [పామ.ఖ్యాన్ని గూడా కరుణరనం చిప్పిల్లేటట్లు మనముందు" చాడు, లేదా ధార్మిక జీవనంలో సాంసారిక జీవనంలో ఎంశగా అవినీతి తొక్కి లాడుతుందో చూప్పతూనే దీనినరికట్టకపోతే వివాహ వ్యవస్థ యొక్క లక్ష్యం మూలమూలలా కళ్ళలభూయిష్టమై పోతుంధని చాటిచెప్పాడు. ఆందుకే శ్రీశ్రీ “గిరీశం రామస్పంతులు, లుక్ధావథాన్లు మొదలగువారు నవ్వుపుట్టించేటట్లు

సర్నగిహ సమీష 60 మాటలాడే టాజక్‌ హీరోలు, వీరిది శిథిలీకృత మవుతున్న ఒకానొక సాంఘిక వరస్టయెక్క కఠాళనృత్యం. . కన్యావల్కం వీతత్శంిన్మవధానమైన వషా దాంత నాటకం , 12” ఆని అంటాడు అవును మరి. ఆనాటి సంఘం లోని బాలవిత్రంతువుల అ,కోళం, వృద్ధుల వివాహ వాంఛలోలత్వం? వేశ్యా వ్యామోహఎ. అధికారుల లంచగొండితనం, (త్రాగుడు, జూదం .. ఇవన్నీ నిండి ఉన్నప్పుడు అది వీభత జీవనం గాక మరేమిటి; ఈ సమాళ రుగ్య తలకు ఫోటో(గ్రాఫ్‌ కన్యాపల్కం.

అకాల వైదవ్యం యువతుల మన కుల నెంతగా కలచివేస్తుందో, చీకటి శృంగారం వైపు ఏవిధంగా మిళ్ళిస్తుందో గురజాడ? మీన్నాకి పాత్ర ద్వాదా చూపెట్టాడు. ఈ విషాద విహ్పలతలోనే అప్పటికే సాని నుంచుకున్న రామప్పంతుళ్ని కట్టుకొని అతని మనిషిగా చెలామణి కావాలనే ఆరాటపడింద, పావవుణ్యాల ద్వారా బంధాలను దాటి పరుష్పువతిష ౨ పాఠులాటలను పట్టించు కోక్ల పునర్వివాహం కోసం పరితపించింది. ఆనాటి పాంపదాయికుల దృుష్టిలో అయితే బరిజెగించి వీధినపడింది.

*బుచ్చెమ్యు " లాంటి గృహంలో మగ్గే వయనీయ అమాయక విత్యం తువ గూడా; కొరణమేదయినా, దారిమళ్ళిన ఒ౦ంగిలో గిరీశంతో రామవవం శేరించి.

*,..ఆయోశి, దొన్ని లేవ దీసుకు పోలేదుగద” అని వెంకమ్మ ఆం దోళన చెందుతూ టే *అయ్యవారు వకీరు ముండని లేవగీసుకు పోయాడూ” అంటూ అగ్నివో తావధాస్లు ఆగ్రహంతో మండిపోతూ అంటాడు. తన నిర్వాకం వల్లనే 2 అవితంతువై అన్ని జీవితాన భూతులకు వెళలియై దయనీయ జీవితాన్ని గడిపే *“కన్న కూతురు” పశ్రీరుముండ:। ఇది ఆనాటి' వితంతువుల నతి. ఇక పునర్వివాహ విషయం గూర్చి చెప్పవలసిన దేముంది? ఈ ఆలోచన ఉన్నా అది అణగారి పోవల్సిందే. ఈ అవ్యక్త ఆశయాన్నే గురజాడ వెక్టిక్తంచేని పునర్వివాహా గమ్యం "వేష వేలుపెట్టి చూపించాడు. తఖ్మడి స్వార్థానీకీ న్వ్యపయోజనానికీ బలిపళువులా (బ్రపకీడ్చే మూగజీవి బుచ్చన్మును బండెక్కింంచి రామవరం స౦పీ9దాడు,

70 తలుగు సాంఘక నాటక ఈఅతిబాల్య వివాహ అత్యాచారాన్ని నిరోధించాలనే భావానికి పపేరణి జలాలను కల్గించింది రాజారామ్‌ మొోహన్‌రాయ్‌లు స్టాపించిన (బహ్మసమాజో ద్యమం, కేశవ చంద సేన్‌ (బ్రహ్మ సమాజ సిద్ధాంతాలకు జ్‌త్తి ఊపు నిచ్చాడు. గురజాడ ఆలోచనలకు స్థిరత్వాన్ని పదునును కల్పించింది వంగ దేళమందలి నంవఏనంస్క్రరణోద్యమమే. సనాతనం నుండి అభ్యుదయం వైపు దృష్టి మళ్ళింది. కన్యాళుల్క-ంలో గురజాడ పవేళపెట్టింది ఈ రెండు సిద్ధాంతాల ఘర్షణనే. వీరేశలింగంగారు చేపట్టివ విధవా పునర్వివాహోదృవమ౦, సంఘనంస్కరణోద్యమం కూడా గురజాడను (ప్రభావితం చేసినాయి, **...గురజొడ అప్పారావు జీవితాకాళాన పీరేశలింగం సూర్యుడు... కన్యాళుల్క నాటకానికి హీరో ఎవంయినా ఉంటే అది వీరేళలింగమే ' నని ఆ వి, రమణారెడ్డిగాయి. “ుహోదయంలో విశేచించారు. నాటక్రాంతాన మధురవాణికి, గిరీశానిక్రి లుద్దావధానులు, అగ్ని హ్మొశ్రావధానులకు సత్కార్య పధాల్నుబదేశించింది,. వారి మనసులో సద్భావజ్యోతులను వెలిగించింది సౌజన్యరాపుపంళు-; ఈ పాత మరుగున చిునప్వులతో దీపశిఖల్ని వెలి గెస్తూ నిల్బన్నది పంతులుగారే. దీనికితోడు పంతులుగారు రచించిన *.[బహ్మ వివాహం” (వహనన తుల్యమైన వచనక్తూ కన్యాపుళ్కం లోని వసువుకు కొంత ఏకత్వం కన్పిస్తుంది, ఇది కాకకాశేయ్యమే.. దీనినే గురచాడ వారు స్వయంగా ఈ లీ కొంత సామ్యుముందని మొదటిము. దణ పీరికలో (వాసుకొన్నారు, అరిక (వానింది జనవరి |807లో, (బహ్మవివాహ రచనాకాలం 1878 ఈ (పహననాన్ని గురజాడ చదివి ఉంటారని, ఆరుద “కన్యాశుల్యాం” తొలి ము.దణ + అభిఘారం'"లో అన్నాకు అయితే రెండో ముదణ వచ్చేనాటికి ఈ వోలికలు చాలా వరకు మృన్యములై నాయి కన్యాశుల్య్మ-౦లో అగ్ని హొ త్రావధానులు వంటివాడే (దిన్మావివారాంలో వామయ్య, కామయ్య తజ భార్య అజ్ఞానమ్మతో మాట్లాడుతూ వెళ్ళికొడుకు 10 ఏండ్డ వాడని, వొత శరీరం వాడు గనుక ముసళివాక్షుగా కన్చిస్తున్నాడని చెప్పి నాల్లన పెళ్ళి అయినా ఫరవాలేగనుకొంటాడు, మరియు మునలివాళ్ళను. చేసుకొని సుఖవడినవారు లేరా అని సవర్థించుకొంటాడు. భార్యకు పినమ్మటం వ వద్చే సంపదను సౌజ్యాన్ని చెప్పి (వళోభ పెట్టి వివాహం జరిపిప్తాడు..8 పావం 'ఆవీడ్డ చిన్నమ్మకు అచిరకాలంలోనే వైధవ్యం (ప్రా_ప్రిస్తుంది. పాపావధానుల

సనం్యగహ సమీక్ష ర్న మాటల్లో “తరువాత చిన్నమ్మ నర్వన్వతయ్యితురాలై లోపల ఒక్క క్తే ఉండలేక తరచుగా వీథిగుచ్యుంలోనే వుంటూ చాలామంది మగ స్నేహితులను నంపాదించు కొని ర్మాతి్ళ భయంచేత డబ్బిచ్చి ఆయినా యెవరినై నా వక్క-ణ్ని తోవల తనతో కూడా పడుకోవటానికి నహాయం తెచ్చుకుంటూ "పరోవకారార్ధ మిదం శరీరమ్‌" అన్న వాక్యాగ్న మరవకుండా (వవరర్తిస్తూ వుండేది.. తమ ఇంటికి వస్తూ వుండే పురుషుల సంఖ్య నానాటికీ వృద్ధి అపుతూన్నందిన వారికందరికీ కావలసిన సదుపాయాలు చేసి, యిరుగు పొరుగు స్త్రీ లకు గూడా వేదాంత ధరా్రలు ఉపదేశం చేన్‌ వారిని తన మార్గానికి దింపి పరోపకార పారీణురాళ్ళను గాను ధనికురాళ్ళును గాను చేస్తూ పున్నది."'!14 కన్నకూతురు విక్రయం చేయటానికి తల్లి అఆజ్ఞానమ్యు భధనవ్యామోజాంతో కూడా సంథయించము. కన్యా పల్క-ంలో వెంకమ్మ నూతిలో పడతానని బెదిరిస్తుఎది, వ్యతి రేకిన్తుందిగూడ. ఛీవరకు అగ్నిహో,తావధాని 'ఆడముండలతోనా ఆలోచవ'* అని గూడా ఈన డించుకొంటాడు. ఆనాటి అదనవాళ్ళ పరిస్థితి అది, మధురవాణికున్న మానవళఠా ర్ఫిష్టి. కారుణ్య దృషి కూడా అగ్ని

పోకావధానిలో కన్ఫ్చించక పోగా సాజన్యరావు సంకడులతో గ్రిమాగా అంటాడు *. ఆహా, మా మేనత్తల్ని అందరినీ కూడా అమ్యారండీ,., మా తండి మేన త్త ల్నికూ డౌ అమ్మడమే జరిందషొ ఈ విధంగా నమర్థించుకోవడమే గాక కూతురు వికయాన్ని నహార్భాటంగా చేయాలని వేంచేప్తాడు. అజ్ఞా నమ్మలో లేని మాతృ(పేమ: దయాంతఃకరణ వెంకళ్పలో ఉంది. ఏ స్టీతి లోనూ మారని ఇనుపగుగ్గిళ్ళ వంటివాశు అగ్నిహోతాధాన్లే. 'నస్త్రీ స్వాతంత్ర్య మర్షతి' అని శాసించిన మనువు కూడా కన్యాశులగ్రా విషయాన్ని మ్యాతం త్వీలంగా నిరసించాడు.

“న కనాక్టియాః పీకా వివ్వాన్‌

గృహ్టాయాచ్చుల్కయణ్యపి

గృృహ్హాం చ్చుల్య్మ౦ హిలోవేన

స్వాసరో పళ్య విక్రయా” 15 అని జ్ఞానమున్న తండి. ఎవ్వగూ కన్యలనపమ్ము కుల్కం తీసికో రాడని చెప్పాడు. బోధాయన స్క్యృతి:

772 తెలుగు సొంఘీక నాటక వ్‌కాసం

“ ీశాదవ్యేణ యానారీ సానవత్సీ విధీయతే...”

“భల్కేన య్యేసయచ్చంతి స్వనుతాంలోభ మోహ్‌తా

ఆన్మవిికయిణః పాపౌ మహాకిల్చిష కారకాః” అని [ద్రప్యముచే కొనబడిన స్త్రీ “పత్నీ నామమున కర్హత కోల్పోపుననీ. తన ప్యుతికను అమ్మన తంగడి ఘోర నరకముల పొలబడుననియు బోధాయను*ు తెబ్చచున్నాడు.

అయితే ఈ పరిస్థితి కాల్మకమేణ చూరుళూ వచ్చింది. సాంఘీక స్టి9

గతులను బచ్ణే ఆచారాలు గూడా నూరుతూ వస్తాయి. “సమిష్టికుటుంబ పద్ధతి యన్ని వర్ణముల వారిలోనూ నున్న యానాడు కన్య యింటికి నచ్చుట3స్‌ అస్తి ఆ దినములలో కన్యయున్న తండి కాలు మీద కొలు వేసికొని జార్చొని యుండును, నేటి ఇరుని తం్యడివలి. ఉన్న యవసరమంతయు నాడు వరుని వక్షము వారే. అంతయో యింతయో దొంగ చాటున పిల్లతండికిచ్చి పిల్లను చేసుకొనుట యానవాయితీ యయినదని” సగ్దేకాయి. తికుములరాపుగారు అనిత. 1 ఆయితే ఈ ఆచారాలకు రాను రాను వెరి తలలు వేసింది నంవర్తకన్మృతి చెప్పినట్లు ఎనిమిడి సంవతరన_.అకే బాలికళలో దైహిక మార్చులు బొడగట్టటం అటుంచి వృద్ధులకు పాద్రి నంటగర్టీటం దారిణ ఎ. మునలి వరుతై కే శుల్కం అధికంగా వస్తుందన్న ఆశే దీనికి కారణం. అగ్మహో కావధాన్థవంటి వారికి ఇనీీ ఒక తృప్తే, వృద్ధనర డు చచ్చినా ఆ కట్న పసొమ్ము ఉంటుంది, వడ్డీల, ద్వారా అది పెరుగుతుంది. ఆ స్పా తో అ వాల వితంతువుల మనుగడ ఫాగిపోతుంది. ఇక్కడ మనుగడ సాగటమే గాని ఆ మనుగడలోని మధుర వసంతాల సంగతి అగ్నిహోక్రాఎధాన్లుం లుబ్ధావదాన్లు వంటివారి కనససరం బుచ్చమ్మను అమ్మిన ఆ డబ్బుతోనే బుచ్చమ్మను (బతికించటం; తర్మిడియైన వాడు ప్యుశిక యెడ చూపెట్టవలసిన మమతానురాగాలు, లేళమైనా అగ్నిహో కావధాన్లలో మృగ్యం; అది హృద యంగాదు కరడుగట్టిన పాషాణం చివరకు డిఫ్టీక లెక్టర్‌ కూడా. అగ్నిహ్మోతా వదాన్లును ఇలా మందలిగాడు *” ,గద్జిత్రిని పిర్ధ నమ్ముకొన్నావు సరేకాని, యిలాటి పోర్టరీలు కూడా భేయిసావూ . సీ దుర్మారతవల్ల నీకునా లెను యీ అవస్టలోకితెచ్చి మళ్ళి "ఎచొడికీవన్‌” కేసు కూడ్తాన ౭ సపొట కదేగింబిపా నుండు? .” అని ట్‌ యో

న్‌ర్యగహా సమీష గ్ర

గిరీశం బుచ్చ మ్మను లేవదీనుకుపోయినందుకు ఆతనివై ఎబ్‌డిషన్‌శేను పెట్టిన సందర్భంలో అగ్నిహో_తావధాన్లు “కనికారంగాకేమి।; కడుస్పలో యేడున్తున్నానుకానూ? అని సౌజశ్యరావు పంతులుతో అన్న ఆ నూచన లెక్కడా మన కతని పవర్తనలో కానరావు. "తిరిగొస్తే యింట్లో పెట్టుకుం టానని'- భరోసా యిస్తాడు. ఆ పెట్టుకొనేది దేనికి. గొడ్డుదాకిరికి “ఫకీరు ముండనా పిల్లేమిటి? ఘట్యకాద్దిం పెష్టేస్తానుం అవికూడా అంటాడు సంప దాయ శరట్వంతో జీర్రించిపోయిన అగ్నిహో[తావధానిలో ఆప్యాయతలు అను బంధాలు శూన్యం; కూతురుగానీ భార్యగాని ఎవరి విషయంలోనై నాసరే కనా శుల్కం యితివ్భత్త మంకా ఆనాటి సంఘ వాసవ న్వరూపానికి తిబింబమే!ీ

ఈ నాటకం యొక్క (పయోజనమషేమిటిః అన్నప్పుడూ సవ.చిత సమాధానం ౧0ది. '“ఎళ్చమ్మిఐంటి అమాయకపు బొల విధవ గడప దాట టమే కాదు, చెంకమ్మ, అగ్నెహో[కావధాన్ల దృష్టిలో వచిపోవటమేగాదు, పూనా లోని విడోస్‌ హోంలో (ప్రవేశించి ఆపాత (ప్రకాశించింది బుచ్చమ్యను పూనాలో విడోసహోముకు పంపషని మీ గురుపుగారికి జెల్ళిగాం యినాన్ను, అమె చదువుకొని _ప్రాజ్ఞురాలై తన యిష్టము వచ్చిన వారిని వెళ్ళిచేను కొంటుంది అని నాటకాంతంలో సొజన్యరాపవు పంతులు గిరీశంతో అంటాడు, ఆమెకోసం తసించి తపించి తలవంచుకొచ్చిన గిరికానికి చి_రికామె యావలేక్ష పోవటం విడ్డూరం లుప్టావధాన్ర ఆస్థికి వారసుడవటౌని కే ఆరాటపడతాడు; అయితే ఈ ఆస్టీ సంకమించిన తనంత్రరం ఆమెను భోగభాగ్యాలలో ఓలలా డించటానికేమోమరి గిఠీశం ఎంత _స్రగల్ఫరారిల్షునా తనని కాను నెపోలియన్‌ ఆఫ్‌ యాంట్రీనాచ్‌గా అఖివర్లీంచుకొన్నా బుచ్చమ్మ యెచల నద్భాన, _ప్పేక్తూతి శయు ఉన్నాయ =మీలాంటి ఒంగారంబొమ్మే లలీంచినప్పుడు లోకంగి)ం అవతల బెట్టి పెళాడక తీరదుగదా * అన్నమా టలు కేవలం గాలిమాటలు కావనీ బుచ్చమ్యను శేవలం బులి ఎచ్చకా లతో రెచ్చగొట్టే పుచ్చకాయలవంటి కూకూ (పేలు కాని ఆమెను లేవడిశుకు వవ్చిందాన్ని బట్టి లర్జ చేబుకొగలం. ఆయితే అంత్రలో *డొమిట్‌ కధ అడ్డం తిరిగింది" అన్న గిరీశ మాటలు బుచ్చమ్మ [పాజ్ఞారార్నె తన యిష్టము వచ్చిన వారిని పెండ్డివేఘు కౌంటు ఎదిన్న సొజన్యరావు వంతులు మాటంకు కినిసిక వచ్చు లేదా మధురవాబిముందు ఈనను అవమానించినందున కొ చ్చు.

ళౌ్‌క్ష ఇెలుగు సొంఘీక నాటకం “ఇంత డబ్బుండిన్నీ డబ్బుకు లోభపడి ఒక్కగానొక్క కూతుర్ని ముసలివాడికి అమ్మను నాజీ వానికి ఉసూరుమంటూ అది కానత్రిరుగులు తిరిగిందం కే దానితప్పా + బుద్ధి తక్కువ వెధవని, ముసలితనంలో నాఆ 'పెశ్ళేమిటి?” అని లుద్దావధాన్లుపొందే ఆత్మఘోష నుండి లఒద్ధావధానుల్లో కూడా యధార్థమైన పరివర్తన వబ్బినట్టుగానే మనం థావించగలం దాన్ని బట్టి ఈ నాటకం పాత్ర పరివర్తన ద్వారా పరోక్ష పరిష్కారం నూచించింది. ఎన్ని ఎదురు దెబ్బలు తగిలినా, తలబొప్పెల కిట్టీరా, కదలని కళ్సేలవంటి వారు అగ్నిహో తా వధాన్లు, రామప్పంతులు పాతలే. సామాజిక దురాగతాలను, ప్యక్తుల అదనుస్థాయి మన న్తత్వాలను వెల్లడిచేస్తూ. సామా జిక వైతన్యాన్ని, నైతిక భావపురోగతిని, లక్ష్యంగా ఎంచుకొనే గురజాడ్ల కన్యాళుల్కాన్ని రిచించింది. [గాంఛిక వద్య నాటకా లతో సిండిప్తోో నాటక రంగళ పరాయి పంచలో పడీగాపులుగా సే దిక్కు మాలిన బిడ్డగా ఉన్న తరుణంలో జనజీవిత మందలి సజీవమైన వాడుక భాషలో ఈ నాటకాన్ని రచింప బూనటం సామాన్యకార్యం గాదు, సాంఘిక జీవితం నుండి తోడిన వ స్తువిది, ఒకవైపు ఆంగ్లభాషపై నూతన శీరులవై మోజు పెంచుకొన్న మనుషులకు ఇటు స్వనాత్రన సాంప్రదాయపు తిరుగలి చృటంలో నలిగి పోతున్న మనుష్యుల మధ్య రగిలిన ఘర్షణను హాన్యరస సలఘ్మపయోజనం కరకు పూరితంగా విషాదగంభీర సంఘటనపొందికతోనునీంపి కన్యాుల్కాన్ని సంఘ _పయోజను కొరకు ఎక్కుపెట్టిన దివ్యాస్త్రంగా రూపొందించాడు గురజాడ, హస్క మే పరమావధిగాగాక, ఆళావహమైన సంఘసంస్కార సాధ నంగా దాన్ని పా([తలలో మిళశితంచేళాడు, వీ వోస్యముమ. గూర్చి “నాటకకర్త గురజాడ్ష అప్పారాపుగా గ్ర లేక్కులు _ వ్యంగ్యహాస్యం సరసంగా (వయోగించగలచతురులు... (పపంచాన్నంతటిన్‌ అద్దంలొకి తెచ్చి, తనకు నచ్చిన వంప్పలో అర్జాన్నీ తిప్పి కావలసి విధంగా విక్సకిని (పతి ఫఏంపజేసి చూశగల చతురుం” అని ముట్నూరు వాంన్నారు,?

సంగహ సమీష 7ల

"ఒక తాత్కాతిక దురాచార హేళన నెపంగా రచింపబడినా కథా చమత్కృతి, భావ సామరన్శమూ, పాతచై తన్యమూ అంచులో కలకల లాడుతూండటంప జన హృద మానికి ఎక్కి నిల్చిన అపూర్వ అఆంగధపద బంధం” అని భమిడిపాటి కామేశ్వర రావుగారన్నారు,168 ఈ కలవంటి పాత్రలు గాక సహజ సంక్షభిత సాగరం నుండి ఉద్భవిల్సిన జీవన మూల్యాల వంటి పాత్రలలో జీవిత తత్త్వానికి లోక దిర్శనానికి దర్పణం పట్టిన రచన కన్యాశుల్క-౦. కలుపు పైరులా సమాజమందలి మంచీ చెడూ అనే రెండు తత్వాలను (సతీకల వంటి పాాతలను రూపొందించి వాటికి ఆమరత్వాన్నిి సాధించి పెట్టాడు; అ పాత్రల ఉండేవి నాటకంలోగాదు: జన జీవితంలో; అప్పుడే కాదు ఎప్పుడూనూ.

“౦౦౧౫౭౮౪ 18 66౧6?8117 2 ౧1056? [౧1310/10[% 0 1€9 50016 1౧8౧ 16 ౧౧౪౧౧౦౭౯౧౩ ౦0+ (14 ౪ఆ౦౪౮|6 98510 26౧౧11 ౭౧6 01180 [౧౮66౮6 *ం! *66? +౧4౧ 1౧6 ౪౧౦౪౮16 106016 €0 79411996 ..”౧6 00గ10 6౧8౧౧౭1181 ౧6౦౪6౯ ౧685695 10 56౪/806 ౧౭౯8911695. 6౧6 1258 1౧6 188౧ 1౧ ౭|| ౧18 ౧18౪9. ౦౧ ౧1౧5 2౧4 08౪/69 2౧౮6 ౧౧౦౦౪౧౦౯౪9 79 4 సంఘ చర్వితను సమగంగా, మానపులనడవడికి సన్నిహితంగా మలచుకోవ టంలో చరిితకారుని కన్న మిన్నగా పదునుగా దృశ్వీకరించే రచయితను గూర్చిన పై వాక్యాలు గురజాడకు గూడ నూటికి నూరుపాబ్శ సరిపోతాయి. హస్యమైనా అది ఠరప్పున వెలిగి అంతలోనే ఆరిపోయే చిచ్చుబ్నువంటిందికాదు. పాతల ద్వారా సమాజంలోకి చొచ్చుకు వబ్బేనులి వెచ్చని కాంతిరేఖ ఆది.

తనసిగార్‌ కొరకు ఎదుటి వ"క్తి చేత పొగాకు తోట వేయించే వరకూ పోరుపెట్టి మొహమాటం పెట్టి, ఉబ్బగొట్టి పబ్బం గడుపుకొనే గిరీశం, తిం కోసం ఒక ధ్యానం చేసే గిరీళం, తన మాటల్లో చెప్పాలంటే ' వెదవలకి 'పెళ్ళిచీయటానిక, సానివాళ్ళను సాగనంపటానికి వీరకంకణ9 కట్టిన వ్యక్షిః రామప్పపంతులు దృష్టిలో బట్ల రింగ్లీషు మాట్లాడే 'గుంట వెధవ' సౌజన్యేరావు వంతులు దృష్టిలో *+బష్టాధభూత్ర", బుచ్చమ్మ, దృష్టిలో *ఏడిచే వాళ్ళను నవ్వించే వ్యక్తి అగ్నిపోథత్రావధాన్ల దృష్టెలో *వకీరు వెధవ" ఇందరి దృష్టిలో

78 తెణగు సాంఘిక నాటకం ఇట్లా విశ్వరూవం డాల్చిన వ్యక్తి గిరీశం ' న్వర్గంలో ఆరుగడియలు అధికా రమి ప్తే సృష్టిలో కోపాలు 'పరిజేసి దేవుడ్లే గభరాయింప చేయగల ఉద్దండుడు, తి ఊట్బలోనూ, ఎదుటి వ్యక్తి గుండెల్లో చోటుచేసి కోగల నేరు ఏ ఉన్నా స్వతంత్రంగా నాలుగు .మెళుకులకు సలీపడ సంపాదించుకోలేలి అర్చకుడు “పూలకూళ్ళమ్మ ” ధనం్యపై ,.ఆధారపడే పరాన్న భుళ్తు, శె. వి, రమణా ఇసి గారి వచనాల్లో. * తెలుగుప్రజల అల్లారు ముద్దు పాతి కన్యాకుల్క నాటకాన్ని ఇంగ్రీమలో పర్జించాలంకే 06 3514869165 2౧౮6 119 ఇ0౪8౧04166 01. 617999%2గ0*” అని కూడా వల్లించేదుక అనువుగా నాటక మంతా కమ్ముకొని పోయిన పాత ఇది.* 16 *“గోడ్రమీది పిల్లి లాగు జీవించే పీదాసి, కాని స్టిర మనన్కుడుకాు”” ఆని శ్రీ పాద కామేళ్వరరాపు గార ఆంచనా, పుల్‌స్టాపులా విశ్వనాటక రంగం లోనే చిరంణీగా స్థిరపడిపోయిన 8౪0 పత్రను గురజాడ ఆ వటి సంధీకా లంలో కొట్టుకలాడుతుర్న విభిన్న వరిణామాల మధ్య నిలిచి రహదారేదో నురచి దొడ్డి [ద్రోవలవెంటట పయనించిన విచ్చిత పొంధుడు గిరీశం ఆడముండ కేం తెబ్బునంట్రూ హుం3కరింతే అ[గహారపుచేయి ఆగ్నిహొత్రాన ధాష్ల, పదిహేను వందల కమ్మివేయబడి, వైదవప్ప వాతబడి వుటింట £03 రుబ్బుతూ కాలాన్ని దొడ్చించే మైనవృబొమ్మా బుచ్చమ్మ కోర్టులే నిత్య క్రీడా వస్తువు ఐగా ఛావిస్తూ శిఖపట్ల గోతాలతో (బతుకు స్మూక్రాన్ని పదిల పరుచు కొనే రామప్పంతులు” (చన్యానవికి సాధ్యురాలు కాని వృతి హైన్యాన్నెంగి జీవింఛె నత్యకాలప్పు మధురవాణి: భగపిద్గీతనే నరపసాదంగా స్వీకరించిన మధురవాణి: దొంగసాొజు లు, మళ్ళీ పడిస్తేగాని సూటాడే లాయరు: కోరు పక్షులు; సారాపానీయంలో యోగ రహస్యాలు తెల్చుకొనే ఇ ంాగు కల్యా ణం పేరిట బాలికల రక్తృమాంస్తాా నమ్ముకొనే ఒటాంత స్వాధ్యాయుల : (వాహ్మఢంచే. మండివడే డిఫ్ట కలెక్టర్‌: వచ్చి దొంగలె స వకీణ్శ: పోలీ సులు: ఒకరనేమిటి, ఒక బడ్డనేమిట? సంఘ సమ్యగ-దర్శసకు నిదర్శనాలుగా- ఈ పాత్రలన్న కన్యాళల్క-ంలో కదలాడుతై ₹ ఈ నాటకంలో సవస్య కన్యాపల్కం, ఈ సమస్యకు బన్ని పాత లనవసరం. కాని గురజాడ ద్భ్‌ష్షి సమస తీ కిము వాం జ గెన్యిను మించి సమ్ముగమానవ స్వరూ

సం(గమా సమీతు 4౮7 పాన్ని నందడి ం౦వజేయాలనే, ఈ సమ్యుగ మానబ న్వలాద చిత్రణ కోసమే, వివిన్న శర్తల మధ్య నంమర్షణను. అలంబనంగా తీనుకొన్వాడు, సమన్యను ఆధారోం బేనికొని నమ్గగ మానవ జీవితాన్ని అర్యయనం౦ కేస (పదక్శించాడు. సమన్యతోపాటు తన దృక్పధాన్ని గూడ వల్లి క్తీకరింపవేశాడు,

“ వేళ్యల వివాహవనిషయంలో సౌజన్యరాపు పంతులుపద్ద “రెడి మేడ్‌” చిట్కా ఏమీ లేకపోయినా, వ దురవాణి (పళ్ళకు మహాత్రరమైన సమాధాన మేవీ ఇవ్వలేకపోయినా ఆ వృత్తి యొక్క స్లైనాగ్టిన్ని ఆమె చేతనే-గుర్తింప బడేటట్లు చేశాడు. మధురవాణి సమస్య ఒరిష్కరింపబడకుండా మిగిటే ఉంది. సమస్యాపరమైన నాటకాలను గూర్చి :

106 ౧7౦916౧ ౧1౩౪ 6౪811 ౪1 50౧౧౪ 1౧౦౯18౧౪ 500121 ౧700186౧05 567,0౪5) 11 ౦08౧౫6 10 26౪00216 *16 ౯10018 ౦0 1౧౮1౪166819 80౭1౧514 6౪4౧౪౧6|౧౫1౯౮ 500181 0/09 0/4%815963 683.6 10 881186 ₹60౧0(౧118110/ 0 ద/8గ4.45 8 6768 506181 ౧6869౧68౧6 ₹€0166;..23

నైతిక భావ (వ్రభోధంతోపాటు దున్న సర్యపదాయపు దుష్టాంగాన్ని సంఘం నుండి వేయచేసే శస్త్రచికిత్స ఆవ్ఞ్యకిమన్న గురజాడ తపనకు పై వాక్యాలు నరిపోలతాయి,. సమస్య సంస్కరణా రె-డడూ ఆయన కెంతటి (నధానాంకాలో . “రోగికి డాక్టరు ళస్త్రచికిత్న చేనినల్లా నమాజంలోగల రుగ్మతలను కత్తి త్రీనికొని దేనికది విడదీసి ఆన్న భూభాగాలను పఠీకించి చూడు” అని ఒంగోలు దునిసుబహ్మణ్యరా గారికి (ౌసీన లేఖ వలన తెలుస్తుంది.

“(30౧86౮1080 6౧౧81౧9 2 గొా౭ం16౯ ౧1606 1౧ 1౧9 ౮6/16615 641% 0900181986. 16 168 010౪410 16206 ౧౮౧౭౧1 15 ౧౪౧ 2౧6 ౪౦౮౫9౧ గగ౦౪౯౭0041 /1౧6-0180635 2౧6 1064౧6౨౪ 06611188 8౧౮6 10061612 195. 21౧6 0010406189) 5806111199 226 470006/10169 01 6681119. 211610 ౪౧100 ౧4౦౧౦ 2౧6 0౪6510౧), 162501 2౧6 ₹861[0గ౧, 36౧౧6౧ 2౧౮6 8006?511000 2౧6 1౧గ౬- 50/20] ఉ*“00[1166..

76 తెలగు సాంఘీక నాటకం అని కన్నడ (నాతపతికి పీరిక (వాస్తూ కట్టమంచి రాయలింగా రక్టిగారు (వ్రాసిన వై వాక్యాలు గమనిస్తే సంఘ కళ్మలాల పధ్య, హేయమైన హూనవ నై జాల మధ్య, వాటి సంఘర్షణల మధ్య గురజాడ 5006181! ౧60/1 కొరకు హాన్య అధిక్షేపజణరీతువలో కన్యాశుల్క నాటకానికి ఏ విధంగా (పాణం పోళారో గమనించగల౦. గడపివతల మధురవాణిని' గడప అపతల మీనాక్షిని పరస్పరం అభి పఖంగా తిప్ఫి సమస్యను, దాస విషాద పరిణామాన్ని సోదాహరణంగా నిరూ పించాడు గురజాడ. కన్వాకుల్యాం నాటక వధ్రమ (వకికి రెండో పతికి ఎంతో వ్యక్కాన ముంది. రెండో పతిలో ఎన్నో మార్పులు కూర్చులు చేశాడు. గుంటూరు “శాన్తుర్లు లుద్ధావధాన్ల వద్ద తీసుకొన్న ధనం మనియార్డర్‌ చేయటంలోనూ కంను బంగీలో పంపటం ద్వారాను సొజన్యరాపు పంతులు ఇది నిజమైస వివాహం కాదసటలలోనూ నాటకం చిక్కు పథమ పతిలో విడిపోతుంది. అయితే అప్బటకే మీనాక్షీ బైమి పాలవుతుంది ఇన్స్‌ పెక్టర్‌ మీనాక్షీ మీద కన్ను వేశాడన్న నత్యం లుజ్ఞావధానుల స్వగతాన్ని బట్టి (టగహిస్తాం ఈ కన్ను" వేసే వద్ధతి గాని, పరిస్థితిగానీ ఈనాటికీ సమన్యగానే ఉండటం మనకు అను భవ దూరంగాదు, మొదటి _పతిలో మధురవాణి అతి సాధారణమైన సాని. రామప్ప పంతులు ఒడిలో ఒదిగిపోయిన ఛాయనూ(తమే, రెంతో (వళకిలో మానవత్వం లౌకికత్వంతో వివర్హమానమై విశ్వరూసం ధరించిన ఉన్నతోన్నత వ్యక్తి. “మృచ్చకటిక” చదివిందే మోనండీ అని సౌజన్యరావు పంతులుతో అన గలిగి నంత ల్లోకళ్ఞొని, మాస్రవతా దృక్సదంతో ఆదర్శ శిఖరాలను అందుకొన్న మహనీయపా(త మధురవాణి అంటూ ఒక వేశ్య శిఖామణి ఉండకపోతే ఈ కళింగరాజ్యూనికి ఎంతలోప మొచ్చి ఉండును? అంటూ కరటక కాస్త్రీవ్యాఖ్యా నిస్తాడు.... - తివిిక్రమడుగా ఉన్నవామనుడు వ్యాఖ్యానిస్తాడు దిగ్దంతానళంగా నున్న ఏన్లుగున్న ఈ తొలికూర్చు (ప్రతి, ఈ మ.గ్దకు రెండవ కూర్పు (సతి వాగొ విరబూసిన భతకం” అని మెదబ ఒకటి రెండు మాటలు లో వ్యాఖ్యా

సంహ నమీష ఇట్టి చిపారు రవతారడ్డిగారు... రామస్ప "పంతులు మొదటి (మతిలో వైదీక రెండవ పతితో నియోగి లౌక్యాన్ని విస్ణేషించి పరమార్థం చెప్పగల దిట్ట. స్వల్ప విషయంలో గూడా బౌచిత్యానికి భంగం కలిగించే మాటల్ని పాజ్రల కొన్నచ్యాన్ని కించపరచే ఘట్టాల్ని గుకజాడ రెండో (పతిటో పరిహరించాడు. ఆంస్ధ విద్యలు చదివితే తన కొడుకుకు షముననబు పనై నా పోలీనుపనై నా దొరికి మబుణాలివ్చి అ్యగహారం భూ లన్నీ కొనేప్తాడని ఆ?ించిన వెంకట్మికు అడ్డు పెదుతున్న ఆగ్ని హో క్రావదాన్ల ను ఆవ్నేపీస్తూ అన్న మాటలను (మీ5ాణ్‌ వాడూ పెద్దక్రడుప్తు వేళ్ళాకేఎకొని జంరూలు విడుక్కుంటూ బతకాలనీ షృంధా యేమిటి?) రెండో మ్యుదణలో కతీనివేశాడు గురతాడ. ఆ(గహారిప్ప చిచ్చర పిడుగ్లైన ఆగ్ని హో త్రావధానులకు అక్జుచెప్పులేక సాగిపోత్సే సామాన్య నం దాయ గృహన్దు రాలుగా వెంకమ్మ రెండో ముుదణలో చర్శనమినుండి అగ్ని సొోకావదాన్ల ను ఆశే సంచటం వెంకమ్మలాంటి వాళ్లకి పా్య్య్థంకాచని థావించి పరిహారీచాడు స్వల్చాంళాల విషయంలో గూడ ఎంత్ర(శడ్జ కచ్చర చొడో సిరూపించటానికే ఈ ఉదాహరణ, కన్యాశుళ్కుంలో (బలంగా మనక దర్శాశవాయే్యేది కన్యాసల్క మే అడి కేషలం శుల్కంకాను. ర క్ష్రమాంసాలమ్య్ముకొనే వ్యాపాౌరిష్టాయికి దిగ జారింది. దీనిమీద పెద్దల దాష్టీకం ఆసాటి సంఘళశిధిలాలయడ్రో. గల్చి లాల చెహారం వంటిది. ఈ శిధిలాలయాన్ని పునరుద్ధరించాలన్న చే గురజాడ (వయత్నం. ఈ యత్నంవల్ల అది పూర్తిగా తుడిచి పెట్టుకొని పోక హైర్బ్య్యా మరో రూప్పలో దర్శనమినున్నా సమకాలీన సొంఘిక్ర వంవస్థకు విన్యాకార 3 ఆపశేషాలను వెలికి శేపటంలో గురజాడ కృత కృళ్యుడయ్యాాడనే థాఏంచాలి, దిన్సినే 4కనారికుల్కుం సంస్కర శోర్జేేంతో (వాయదిడింది, చొలా నవ్వుకు ఈ తృయాజనాన్ని సాఫంచిఃది” అని టియట్‌ కొంతారాప్పగ్గార్పన్స్న తెల్పారు. గురజొడబారి మరో అసంప్తూరి నాటకం “కొండుభటీయం' ఆడీ

“౦మ సంస్కతజ్యోదేశంతోనే వ్రాయబడింది. వేశ్యాసమస్య న (ప్రధానంగా ఫ్రవ్రాటికం తరచి చూపించింది... ఇందులో “ పధానపాత్ర మంజువాళ్యి, ఇం్పుస్మి “రామప్రాన్ని" క్‌ చ నో ఇ రు వె

చ సరల మంకాాణి పగ జకం

80 తె_గు సాంఘీక నాటక వేళుగా రూపొందుతుంది మంజావాణికీ చిటుల్నిరార్చి. ఆమె ఆధారంతో నంసాధాన్ని ఈడుకొన్తుంటాడు కొండుభట్టు ఈ నాటకంలోనూ గిరీశం చత్శనమిస్తాడు. ఇందలి మంజువాణీ గిరీళాలే పూర్ణ రూపాలుగా వివర్ణాలె కన్యాఘబ్కంలో మరురనాజణీ గిరీశాలుగా రూపొంది పాహిశ్య లో చిరంజీపు లైనారు.

రూపాయలే పుణ్యపాపాలకు మూలహేశువన్నది కొండుకట్ట మతం ఇతని మేనకోడలు బాల వితంతువు స్పౌర్దంకోసం అమెను ఎరగాచేయటానికి సంకోచించని లేక్తుడు. ఈ నాటకంలోనూ విత్రంతు వివాహ (పయత్నం జరిగింది కొండుభట్టు కొడుకు రామ్మూరికి పార్వతికి సంన రణ వివావం

_ జిరెప్‌ంచాలని గిరిశం ఆరాటం. కష్టమైన వాళ్ళను రిప్పించుకొంటుంది కాని వాళ్ళను తిరసగసు ది మంజువాణ్‌ వేళ్యలోగూడా న్వంత ఆలోచనల్ని ఆవ్చిపాయాల్ని నికి ఫ్రం భేశాడు గురజాడ,

““మంజువాణీ పొత్రలోంచే రెండో మధుఃవాజిని అప్పారావుగారు సృష్టేంచారని గట్టిగా చెప్పవచ్చు . మంజువాణి పరుష్టకాయ మధురవాణి బాగా పండింది” అంటూ ఆరుద్ర ఈ ఇండు పాతల తారత్రమాాళ్ని విశ్లేషిస్తాడు “మధురవాణి' లానే “'మంజువాణ్‌" డబ్బు కోసం గడ్డికరిచే సాధారణ వేశ్ళలా జీవించదు జీవితానికి ఆధారింగా మాతిమే ఈ వృత్తి గ్రవృత్తి ఈ వృత్తి హైన్యాన్ని వతికణం గుర్తు జేపేదే. అయితే మంజువాణ్‌ చుటూ అకుకొని, ఆ(/ళమించుకొని (తికే ఘంనా మనుష్తు నీచమన స్తత్వాన్ని నిరూపించ టానికే గుకవిడకు ఈ పా ఆపళ్థిక మైనది సానులకన్నా "సంసారసాను" లెంక బరితెగించి ఉ క్నారొ తిలీయజెపస్పటం కూడా ఆయన అవ్మిపాయం,. “నఘంలో లెక్క ఇని వ్యభిచారలైన భార్యచి ర్తలున్నార ని మునిసుండరం గారీకి [వాస్‌న లేఖను బట్టి గూడా గురజాడ హృదయం మక కవగత మవు చుంది పెం కెతనం, మాటకారితనం, దాతృత్వం, అన్నింటిని పించి మాన వత్వం ఇవన్నీ “మంజువాణీ"లో మూ క్రీభవించి మంజావాణి అనే చెం వీిళ తయారు కావటాని సమాజవునే లోహం కశ్యల భూయిషమై ఉందో గురజాడ ([ధువీకరింపజేసొడు. “వెధవనల్ని త8౦పజేసే భూసురో తములకు నవస్కారం"”. అంటూ. శై నాతీ కొండువట్టును వెటకరించే.త ఎత్తులో

సం్యగహ సమీక్ష వ! సావి మంజువాణి ప్యాళను (పతిష్టింప జేశాడు గురజాడ. [ప్రయోజనాత్మక మైన ఈ నాటకం ఆసంపూర్ణంగానే ఉండిపొవటం తెలుగు నాటక ర్‌ంగ దురదృష్తం ““కన్యాపల్య౦"” (గ్రహానికి ఇదొక ఉవ్యగహం,.

“కన్యాశుల్కం రచనోత్సాహ్య_పవాహం పొంగిపొర్ణి కొన్ని కెరటాలు వచ్చి కొండు భట్టీయం మడుగున చేరి పోయాయి. మాటలకు మాటలు-వాళ్యా లకు వాక్యాలు, ఊహలకు ఊహలే కవలపిల్లల్లాగా రెంటిలోనూ కనిపిస్తాయి. 28 అని రమణారెడ్డి గారన్నారు ఈ 6౨డు నాటకాల్లోని పాత్రలు కేవలం వైమయక్రి కాలు; కావు అవీ సంకేతాలు, నంఘ (పవృత్తిని విశద వరచే సామూహిక రూపాలు, ఒక్కొక్క- ప్యాతను సంలై జు చేసి సమస్యల రూప కల్చనద్వారా రోగిషి సంఘానికి ఉపాహారాన్ని గాక పఠ్యం పెట్టడానికి గురజాడ ఉద్యమిం చాడు. ఆ ఉద్యమముయొక్క రూపు రేఖలు మారినా తెనుగు నాట మరో రూపంలో అది కొనసాగుతూనే ఉంది. దురాచారాల కట్టడిలో బంధింపబడి, భంగపడుతున్న సమాజాన్ని విముక్రంచేయటానికి ఈ నాటక రచనా పోరాటం ఉద్యమిస్తూనే ఉంది. నంభఘసారాన్ని పీళ్ళివేసే దుష సం్యపదాయక వచాలను ట్రద్దలు చేసి నవీన నమాజపు నాడులధ్వనులను వినిపింపజేసిన కన్యాపల్క_0= కొండు భట్టీయం తెలుగు నాటక రంగ వికానొనికి వేదికల వంటివి.

కాలం గతానికీ భవిష్యత్తుకు మధ్య తన స్మృతుల వారధి కట్టుకుంటూ భవిష్యత్తువై పు సొగిపోతుంటుంది. ఈ ప్రయాణంలో ఎన్నో నూతన ఘట నలు: అనుభూతు: వీటన్నిటికి వెనుదిరగకి ముందుకు సాగిపోయే మహా నదిలాటి సమజానికందిస్తూ తాను కదిలి పోతుంటుంది, పరిణామం సృష్టి నెజం, పరిశీలన రచయిత ప్రాణభూత౦. కన్యాపల్క నాటి సమస్యనే ఆ తర్వాతి నాటక రచంఐతలూ ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది= సమస్య ఒకే: అది భుల్కం: బొబ్బు బొరునూవిభిన్ని £ ఖాలైనా ఒకే నాణానికున్నట్లు ఈపల్కం “వర పల్కం' గారూపుడిద్దుకొంది అగ్నిహో[్రావధానుు అననే అంటాడు సైౌజన్యరావు పంతులుతో **ఇప్పుడు మీ లేళ్యుల్లో వెయ్యేసి రెండేసి వేలు, వర కట్నాలు పుచ్చుకుంటున్నార్డు. కాదండీ అని సంఘా ్న కాదువేసే దురాచారం వర్టి నే కూడదు. ఇహ దాని కోరల స.ఖ్యకు అంతేమిటి ఆ నాడు కన్యా

82 తేలగు సాంఘీక నాటకం సల్కం, చరిత కొంతనుళిదుకు కథటిలింది వరశుల్కం. ఇప్పుడు వరకల్క నమన. కన్యలకు వివాహం జరిపించలేక కోరినంతరనం పరునితరపు వాళ్ళకు చెల్లించలేక గుండెలు బాదుకొనే తల్లిదర్శడులూ. అవి కావా తలకన్నీటి కథలు, ఆత్మార్చణాలు, మానవత్వం దీనంగా మౌనంగా విలపించే ఘట్టాల. ఈ అచారాలు పద్ధతులు కొందరకి శిరోధార్యమైకే కొందరికి ఇరోభారంగా. పరిణ మించిసయి. కన్యాశుల్కం ధర్మమా ఆని సమకాలీన సమస్యలకు వాటి ఇతి నృత్తాలకు వాకిళ్ళు తెరవబడ్డాయి, కొల్బనిక రచనా వేళానికి కాయకల్ప చికిత్స జరిగింది. జన జీవన ఏషాద సమరాన్ని కొత్త గొంతుకలలో నాక రచయి తలు 'పతిధ్వనింప జేశారు. సాంఘ్‌క దురాచారాలకు సమ్మగమైన ఉన్నత మైన పఠిధినిచ్చి నాటకాలకు రూపకల్పన చేశారు. ఇది తప్పనిసరి, ఆ కాలమే నాటకాలకు ఇతివృత్తాన్నిచ్భింది. సమకాలీన సమాజాన్నుండి పెర్నర్షన్‌ లేకుండా హోవల్‌ కాస్షన్‌తో నాటకాలను సృష్టించారు, 1889లోనే నాటక రచన ఆరంభించిన చిలకమ క్రి లక్ష్మీనరసింహం గారు కూడా సాంఘిక దురాచారాలను దుర్నీతిని వేశ్యాలోలతను, వృద్ద వివాహాలన్స ఖండిస్తూ (ప్రహసన నమానమైన ర్రచసటు చేశారు. పీటికో మై వరశుల్క కన్యాశుల్కాల వంటి ఆనాదారాలు కూడా ప్రముఖ ఎగా (వప్తా వించబడినాయి. అ నాట్‌ ఫాంఘిక తిరోగమన వైఖరిని మళ్ళించి నవ మైన పంధాలో నడివించ్రటానికే చిలకమిర్రి వాము కూడా (పయక్నెంచారు. సాహిత్యం (ప్రయోజనాన్ని కల్లించేదనే పీర్రూ విశ్వసించీనారు, వశ్ఞిలిచార మద్యపాన దురాచారాలను గూడా విడిచి పెట్టలేదు, సంఘ సంస్యరణా రిక్యంతోనే అనాటి జనజీవన పరిస్థితులను పశ్తేశించింది. “వరదశణ వపహననం"”లో వరకట్నం యొక్క 'పమాద స్వరూపాన్ని బహిర్గతం చేప్తాడు' మారుతున్న సమాజం జీవన విదానం ఈ (పహసనంలో (పతి దిందిన్తుంది. ” రాఘవరావు ఆనేతండి కట్నంమీది ఆభతో తన కొడుకుకు తయ వ్యాధిగ్రస్‌ యువకితో వివాహాన్ని నిర్ణయిన్తాడు, ఈ వా-సారం తోళ్ళు వ్యాపారం ప్రంటిదని పురోహిత్తుడు కూడా అనటం గపునారం కాండూరి జానకిరామయ్యి గారి. పెంళ్లి వహసినం'" వృద్ద వివాహాన్ని ఖండిస్తూ

సంగహ సమీక్ష 83 (వాసింది పదేళ్ళాపి కు ఆరవై అయిదేళ్ళ వృద్దునకు ఇందులో వివాహం జరుగుతుంది. ఈ పహసనాలన్నీ వన్తువుదృష్ట్యా ఆ నాటికి అత్యావశక మైనప్పటికి, శిల్ప దృష్యా నాటక స్వరూప గౌరవాన్ని పొందళిక పోయి నాయి. చిలకమర్తి వారిలోనూ కాల్బనికవాదం, పలాయనవాదం బేదన టానికే వీనినిక్కడ ఉదాహరించ వలసివచ్చింది; రాబోయె “వరకట్నం* నంటి సంస్క్టరణాత్మక నాటకాలకు ఇవి (వౌత్సాహాన్ని, స్ఫూ్రిని, |పేరేస అను కచించాయన్న విషయాన్ని గమినిందాలి.

“తెలుగు జాతి పునరట్టీవనంలో నంఘన స్య ర్తగా ఆయన ఎంతటి (ప్రముఖమైన పాత్రను నిర్వహించారో, తెలుగు నాటకరంగ పునరుళ్జీవనంలో కూడా. అంతటి ప్రముఖమైన సా(త్రనే నిర్వహించిన మహారధుడు చిలకమర్తి.” గయోపాఖ్యానం వంటి పౌరాణిక రచనలు చేన్తూనే సాంఘిక, దురాచారాలపట్ట వెరుధ్యా. పట్ల, విషయలోలత్వాలపట్లి దృష్టిని కేదీకరించి సాహిత్యం చ్వారా వాటిని ప”వింవింప జేయటల తమ సామాజిక బాధ్యతగా ఆయన గుర్తించటం హర్షదాయక౦ం,.

కన్యాశుల్కం ద్వితీయ మ్యుదణకు మూడు నాటగు నంవక్చరమఃల తర్వాత పానుగంటి వార్యువానిన వ్పద్ద వివాహం” (1910) నాఏకంళటి-నూ ఈ కన్యాశుల్క దురాచారం నిరసింవబడింది. జీవిత మలి సంధ్యా సనుయంలో ,,రామకా స్త్రి" పసిబాలికను వినాహమ-డటం, రామకొశ్ర ద్వితీయ భార్య కాంతమ్మ వృస్థ వివాహాలను, కన్యాశల్క_ పతిని త్యీవంగా ఆధిక్షేపిస్తూ మాట్లాడటం ఈ నాటకంలోని _పత్యేకత వితంతు పునర్వివాహాన్ని గూడ అభిలషిస్తు ది ఆడముండకేంతెల్పు” అని అగ్నిహోావధానులు చేత తెగనాడబడిన వెంకషు్క కు వుద్ధవివాహం లోని “కాంతమ్మ '" థు మధ్య వున్న రిచనా వ్యవధి స్వలమైనా సాంఘిక అవగాహన విషయంలో ఈ పాత లకు మధ్యఉన్న పరిణతి గొప్పది, సొంఘిక దురాచారాలపట్ల స్త్రీలు గూడ 4బెస్ట్‌టై9న్స్‌ గానే ముందుకు నిలుస్తున్నారన్నదానికిది ఉదాహరణ, సంఘ సంన్కరణ, దురాచార ఖండనలనే (వధానంగా దృష్టి యందుంచుకొని వాటకాలు రచించినందువ్న నాటకీయత, శఇ్చం లోపించి (ప్రహననస్తాయికి

64 తెలుగు సాంఘిక నాటకం జేరినవి, ఈ విషయాన్నే పానుగంటి వృద్ధ వివివ నాటక (ప్రస్తావనలో "పేర్కానటం గమనించదగింది. ఇది పరిహాస జీవనమైన (వహననమే అయినను (గందకలిత బహుళ నద్భోధనా వ్యాప్తి చేత దివ్యనాటకముల కింత దీసిబోదు అని *| [8౪6 & 644/0 50016/ అన్న గురజాడ ఆశ యాన్ని పానుగంటి వారు కూడా విడిచిపెట్టలేదు. పౌరాణిక: కాల్పనిక రచ నలతో పొటు సాంఘిక నాటక రచనకూ వారు పూనుకోవటం ఆనాడున్న పరిస్థితులలో రచయిత్రగా వారి కనివార్యం. మరేదో నూతన సంఘావిర్భానికే చాని భవిష్యత్తుకు పదిలమైన ఆయుర్దాయాన్ని అట్టి పెష్టే కన్న సమకాలిక వ్యి.స్థను ఆ వ్యవస్థ విషాద ఛాయల మధ్య ఉక్కిరి బికి్రారయే్యే దుర్బర జీవుల్ని గూర్చి వాయబం నాటక రచయితకు ఆవశ్యకం. డీనినే 4సాంఘిక నాబకాన్ని"” గూర్చి వ్యాఖ్యానించిన ఆర్థర్‌ మిల్దర్‌ (షి 61 గ|11116౧)*ని గూర్చి (గంధం వ్రాస్తూ డెన్నిస్‌ వెల్లెండ్‌ వెల్లడిసాడు. అది. అం! 19 ౧౦1 16 ₹6500056101110/ 0౯9 68౧46151 0 ఈ84/.౪40 91460/1౧63 0/2 ౧౦౪ 80016/. ౨41 10 91౪76 09 ౧6౪/9 ౦ 16 స/95606 1119 6 -6[80%26 08089113 €0 0౧6౧ ౪౧ 116 ౧0౯956౧1.““__అని. (ఉం? 116; 0౪ 06౧౧13 48118964, గ 111)

1022 (ప్రాంతంలో “వరవిక్రయం” సాంఘిక నాటకం మెలవడే' నాటికి సాంఘిక జీవిత చితణలో కొత్త రంగు లుదృవించినాయి. శల్కం అనేది వివాహవిషయంలో దూరమైపో కపోయినా, అది కన్యల నుండి వరుల వైపు పరావర్తనం చెందింది. పీడించటానికి ఏ వ్యాధ్రైనా ఒకటే నన్నట్లు సామాజిక ప్ప్వరోగమన అవరొధానికి ఏ దురాచారమైనా ఒకే “వరఫి్మికయం” ఎంతగా జన జీవితాన్ని 'పెడమార్ష్గం పట్టిస్తున్నదో నగటు సంసారాలను ఎంతగా పీడించుకు తింటున్నదో కాళ్ళోకూరి నారాయణరాపుగారు ఈ నర్ర వ[కయం నాటకంలో చక్కగా నిదోస్ష్రంచారు. పద్యగద్య సమ్మి(శ్రిత మైన నాటకమిది, నాందీ (పస్తావననమన్నాయి. ఇతి వృత్తం సమకాలికమైనా శిల్చ విషయంలో (శ్రెరిషినల్‌ పద్ధతినే కాళ్ళకూరి అనుసరించాడు. |పజొదైతన్య దృష్టి ఎంతగా" ఉందో (పదర్శన పట్లగూడా వినూత్నతా భావమున్నట్టు ఈ రచన నిరూప్‌స్తున్నది, పద్యాణ సాటణన్ని నాటకొలే నాడు జనరంజ రాలుగా వర్టిల్లుతున్నాయి. “వరశుల్క-౦" వంటి సమస్యను తీసికొని ఆ సమస్య యధాతథ చి్యతణేకాకు౦డా దానికి పరిష్కాంరాన్ని గూడ రచయిత సూచిస్తాడు. కమల “నోయనగారి కి స్పడు ఇంకేమి పనీయున్నది, అహర్నికలు అల్లుళ్ళను వెదకుట కింద -నరివడుచున్నది - ((వఠమారేకం పట 60)

86 తెలుగు సాంఘ్‌క నాటకం ఆ నాటికి అడప్టిలు గలవారి అవస్థలే స్ధితికి వప3ణమంచినాయో క్రమల వాక్యాలవ తెలుస్తున్నది కమల పురుషోత్తమరావుగారి. రెండో కూతురు వరకట్న దురాచారానికి పెద్ద కూతురు కాళింది బలిమై ఆత్మాహుతి చేనుకొం టుంది. మార్వాడీ అప్పునలె, కంటిలోని దోమవలె ఆ తండి. ఆనుషణం పడే వ్యధ దైవానికి తెలునునని పురుషోత్త మరావు వ్యధ ఆయన మాటల్లోనే చఇెప్పాలంపే కట్నాల రేట్టు ఇవి* “*సూ్యూలు ఫైనలు వానికి రెండువేలు, ఇంటరు వాడికి మూడు - పీయ్యే వానికి నాలుగు - ఆ సియేవయినా నున్నచో నంతకు శెట్టింపు ఈ విధముగా రైతు తరగతులవలె రేశ్లేరుపడియున్నవి "9 ఈ కాలానికీ బాల్య వివాహాబు ఓక(్రక్క- స్త్రీ పునర్వివాహ [పచార ఉద్యమం మరోప్రక్క కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. కుహనా నంన్క- ర్తం మాటనీతు ఇటువంటివో మగపీల్లలుగల తల్లిదం్యడుల ఆళలు శుల్కం విష యంలో ఆకాళానికెంత పాన్ని హిత్యంతో ఉన్నాయో కాళ్ళకూరి వారు విశద పరిచారు, కాళిందికి పదమూడవయేడు వెళ్లువచ్చిందని వివాహాం ఏవిధంగా చైనా జరిపించాలని తల్లీ “భ్రమరాంభ ఆరాటం రజన్వలానంతరం౦ వివాహాలు అప్పటికీ సంఘ వాహ్యాలు కాక్రపొయినా ఒక వర్గంవారి వైముఖ్యతకు నిదర్శ నాలుగా ఇంకా మిగితే ఉన్నాయి, వివాహానంతరం ఆట్లుణ్ళుకోరే ఆలవిగాని కోర్కెలగూర్చి కూడా ఈ నాటకం వివరిస్తుంది. మామ అల్లుళ్ళమధ్య అను బంధాలు ఆత్మీయతలు గాక ఈ శల్కమనేది జన్మహక్కుగా సోషల్‌ రైట్‌గా థావింపబడటం ఆనాటి దురాచారం సానుభూతి పదవగాహనగాక పీడన, పరాన్న భుక్కుతత్వం యువకులలో (పబలి ఉండటాన్ని గూడా రచయిత అధికేపిస్తాడు. వరకట్న విషయంలో అక్కాచెల్లెం్యడు కాళిందీ కమలల (పంభాషణ జొచిత్యవంతంగా చిత్రించారు. ఆడు పుట్టుక పృట్టభమంత దీనత్వం మరోటి లేదని వారు వెతనాందటం ఆనాటి సాంఘ్‌క వ్యషస్థ యొక్క దారుణ రూపాన్ని తెలియజేన్తున్నది. నమాజ (పవాహంలో ఒడ్డున ( పేక్షకునిగా ఉండిగాక నదిలో కడుగుపెట్టే ఆందలి లోతులను ఎంజే కాళ్ళకూరివారు ఈ నాటకం [వాశారు. “వెండి నాణెంబె పెనిమిటి వేళ్య, కటుతె కట్నములె బార్యలివృటికి కర్కుకులకు

నంగహ నమీటి 87 వ్య వెలయాలనంబడె వెల్యగహించి కట్నములచేత వెజముగల్‌ కారెవీరు” ఆనికమల కట్నాలమీద (దికుకుభారాన్ని వదిలంచేసుకోవాలనుకోనేవరు అను గూర్చి వశ్చింగ్యంగా విమచ్శిస్తుంది, ఆనాటి నసం(వదాయ యం(తంలో నిర్మింవజడ్డ విషాద రూపాలువీరు ఈ వరకట్న దురాచారాన్ని అంత్రమొం టించాలని “పురుషో త్త మరావు” ఆదర్శవాదిగా (ప్రచారం చేస్తాడు. అయినా (యోజనం లేదు. వ్యకికన్నా నమాజం పెద్దది బలమైంది. దురాబాగాల విషయంలో ఆది పెనుభూతమే అన్ని వర్ణాలవారిలోనూ ఈ వరకట్న దురా చారం పాతుకోనిపొయి ఉంది. “కలలోన గుణలోవములు మాపుకౌనుటకు ధనము పధానసాదనము నేడు* అని భావించే పరము వీని కౌరి లింగరాజు, "పెంఎుడు కొడుకు బసవ రాజుకు కట్నము. కింద అయిదువేల ఆయిదువందల ఈూపాయిల రొక్కా-నికి తడితర లాఎచనాల ఖర్చుకు కమలకు వి(కయింప (పయత్నింనక తప్పింది కదు, “ఆప్వుకన్న నలగయావీ దక్షణ కన్న బన్ను నేవ గన్నతం డ్రి తద్ధినంబుకన్న దప్పనిసరియయి యున్నదిపుడు కట్నమన్న యెడల అని (భ్రమరాంబ ఆవేదన. సంఘజీసితంలో ఈ కట్నిం ఏంతిగా పాతుకొనిపోయిఉందో అవగాహన బేసికోగలం నత్సం[పదాయాలు, సదవ గాహన, కారిణ్య దృష్టి ఇవి అఆడుగంటిపోతూ, దుష్ట నం్యపదాయాలు, దురాచారాలు నీటికి కొమ్ముకాసే మనస్తత్వాలు ఆ నాటి వ్యవస్థను ఎంత అవ్నవస్త్థకులోను జేళాయో కాళింది ఆత్మత్కాగం (కటిస్తుంది. క్రట్నమే కోరివచ్చిన ఖరముతోడ డగునవి కాప్పుంంబు'సేయ దానికంటె పెంళ్లియేమాను కొని మగబిడ్డవలెనే ఈలిదం(డుల కదనుండ తపిదంచె” తలివర్శిడుల చావలనుచూడలేక అవమానాలను, కట్నసుచ్చి కాళ ఎటించుకొనేవానిళన్న ఉరి కోసుకు మరణించటం మంచిని కాళింది అభిపాయం ఈ సొత దారా

48 కలుగు సాంఘిక నాటకం వరకట్న దురాచారాన్ని అతి త్రీవంగా గర్లిం్వపజేకాడు రచయిత, ఉన్న పది యెక్టరాలు వ్మికయించి తన పెండ్రి జరిపిండటోయె తండి _పయత్నాలకు వ్యధచెంది, ఈ దుర్న్మయ కార్యానికి మనసొప్పక, సంఘ సంన్క ర్రలనుః -దేశంసేవా..ధుకంధరులను ఈ గురాచార్వాన్ని మాపమని హెచ్చరించి బావిలో దూకీ మరణిస్తుంది కాళింది. ఈ అత్య త్యాగం లింగరాజును బాధించదమి, తన దురాళకు బలిభ్రైయినద్నిగా భావించడు, పైగా తన పెంపుడు కొడుకును కొళింది చె ల్లెలు-కమలకు వీక్రయించటానికి సిద్ధమౌతాడు. శ ట్ర చచ్చిన దెష్ట ఆ ముడి కాసింతయు పడిన తరవాతనైన జచ్చినది కాదేమోయి” అని విచారించే అష్మానుష మన స్టత్వం బింగరాజుదిం కట్నాల రాయలజచే కల్యాణ న్యూతము. కట్టిచుకొనుబకం 3 గతిమాళిన వని మణి .లేదనుట్ర ' నిశ్చయము” కమల మనోభావపిది, అయిదువేల అయిదు వందలు దుర్యార్లు డైన లింగరాజువళం చేసేందుకు ఇష్ట-లేక బాపి రాజును వివాహ షూడు చంది, వివాహఎ యువతీ యువక్రట ఆత్మదింధంగా గాక్రా కుల్కాలు, లాంఛనాలతో కూడిన విషాద తంతుగా ఎట్లా పళిణమించిందో కాళ్ళకూరి వివరించాడు కవుల కాప్పఠానికిపోదు. నాలుగువేల రూపాయల బంగారునగలు 'పెట్టేనానని లింగరాజు ఘూష ఆ బంగారం కొరకు కోర్టులో దావా వేస్తాడు, “ఆయనను మేము వేలంలో అయిదువేల అయిడువందల రూపాయలకు కొన్నా మొని కోర్టులో కమల వాదిస్తుంది, కమల చెప్పేదంకా యదార్జం అని అమె భర్త బాపిరాజు. సమర్థిసాడు భృత్యుడువలి స్వే చేసానం గూడా (వక టిస్తూ కట్నముట కొన్సవారు “అమ్యుడుకాం[డడు” అంటూ నింసిప్తాడు దశమాంకంతో ఎరుషోత్త మరాప్కు బన్వరాజు, భ్రమరాంబ, కమల వరకట్న దురాచారాన్ని “నర మాంన విికయం"గా అభివర్డిస్తూ రాజవీధిలో (వచారం జేస్తూ నంచరిన్తాడరు.. “వెలచేగల్‌ మెదల ఒస్తెలు కట్ట దౌర్భాగ్య దశ కన్నియల కింక దస్వుగొక అనే కమల (పవచనంతో నాటకం ముగుస్తుంది, లింగరా జూలో పరీన్నర్తన ప్రధాన విషయం. (వపముఖంగా వరకట్న దుఠాచారాన్ని తెగనాడుటతే “కాళ్ళకూరి' ఈ నాటకం [వాసి”ా అనాటి సాంఘిక దురాచారాలు మరెన్నో ఈ నాటక్రంలో స్తావించదిడ్డాయి. నొటి న్యాయవాదుల ధనాపేక్ష, సిగముడి పట్ట ప్రై వారి

సం(గిహ నమీష 89 ఆన క్తి, న్యాయమూర్తి “రాజీ" కుదుర్చుకో మన్నా దావాలక్రై ఇరువక్షిలను ఎగ (దోసే న్యాయవాదులు, దొంగసాఇ్యాలు, లంచాలు, కోడలును కోర్టుకీడ్చా లనుకునే మామలు, నిరకరకుక్షులతో,నీచాతినీచులతో నిండిన మునిసిపాలిటిలూ, లోకల టోర్టులూ, వివాహంలో వియ్యపురా ౦(డ్ర ఆలకలు, ఆళలు, దావాలపై అనక, మొదలగు ఆనాటి సంఘ జీవికానికి ఈనాటకమొక వి నృృతమైన, విపులమైన వ్య క్రీకరణ రూశం,. కొల్చనిక జగత్తును గాక దురాచారపూరిత [ఘైాణావశిష్ట వ్యవస్థను, దాని ఆంతరతత్త్వాన్ని వేయి పడగలతో బుసకొళ్తే అమానుషవై ఖరులను, సమాజ థవివ్యత్తుకు నీరసపరజే అవినీతి చర్యల్ని వాస్తవిక దృక్పధంతో కూడిన పరిశీలనతో *“వరవి(క్రయం' నాటకంలో (ప్రప్తా విందాడు రచయిత. ఈ అఆశాలనే ప్రేక్షకులూ, నమీక్షకులూ దృష్టిలో ఉంచుకోవాలని ఆశిస్తూ 'ముధుసేవ పీరికతో (వాస్తారు.

“నీ ౧8606 ౮609 ౪/11 ౧6464 9200 ౪౦౧౪ ౦ ౪౧1 ౪/10 1౧6 58006 501గ11081 19 861౧0? ౪౯4 అని తాను ఎంచుకొన్ని అంళం ఆనువంశికం కారాదనీ దాని ఉనికికి కాళత భరోసా నివ్వరాదన్నది గూడా రచయిత సంకల్చం- సమాజం మీద పరభ్యతాల్లా నివసించాలనుకొనే వ్యకుల్ని, అజ్ఞానావేళ మైన “రక్తమాంన విక యాల్ని' త్మీవంగా నిరసించటమే గాక తామెంచుకున్న వద్ధతిలో దానికొక పరిష్కారం చూపాడు రచయిత, తాను భర్తను కొనుకొగ్రాన్నాననే కమల వాదనను భర్ర శిరసావహించటమే గాక, తన అకర్యకారికను తెలిసికొని, ఆ శక్తిని (గహించి దొన్నుండి విచాక్తు డై కమలతో ఆమె భావాలతో సన్ని హితుడవటం, వరశుల్క నిశ్వాసం ఎంత భయంకర మైనదో గుర్తించటం ఈ నాటకంలోని సారాంశం. సనుస్యను (వస్తావించటమే గొక దానికి తగిన పరిష్కారాన్ని గూడా నాటక రచయిత ఆందించినప్పుడు ఆ _పభావం౦ నాటక లక్ష్యాన్ని విస్త్పృతవరుస్తుంది రచనకు మరింత విలువను చేకూరుస్తుంది. సామాజికి స్పృహను (పచలితం చేస్తుంది 4

శీ 0408119158 183% 18 00 $46866 ౪౧4 ౧౯౦9౦16౧09 2౯6 ౧౦1 $01౪76 €08౧1”25

ళం శెంగు సాంఘక నాటకరా అని అస్లో రన్‌ (వవచించినా మళ్ళీ [03 18 8 1109 ౪౧౦౧ ౧6౪౧6 66౧08౧6 +౧0గ ౭ఈ౧6౯-= 1100906 ౪0814 016౪ 681] & “౩౦16610౧.” 706 అ(60€ 0 18౪9 917 1116 5014010౧ 78661108 2౪87 60౪/1 16/6 1౧ 9 06౧0౯8 01 1౧6 0187 1106 2 0౧౧1900085 0౧౭౦81. అంటూ పరిష్కారం విషయంలో కొంతయినా (చజాలీష్టాన్ని అవగాహన చేసి కోక తప్పింది కాదు, వం గ్‌మస్యల మధ్య న బగుతున్నా, ఆ వ్యవస్థలో అణగారుతున్నా, అ శ్‌వస్థ్‌ చాపిన హల మధ్య నూటిగా బిగుసుక్రు ప్ల తున్నా కాళ్ళకూరి వారి స్తారు జీవచ్చవాల్లా (బితకప్ప కీలుబొమ్మలుగా ఉండిపొవు చసూ బతుకుతూ గాగుగెద్ప ష్‌ ో నం పసిగడతాయి మదిర జేపంచవు . పీలమండల దాటగానే ,పవావాపు వ్‌ తా 1 పవాహాన్సి సమస్యల ్రిగత 1 ణప ను దాటే సాధనానికి ప్రయల్నిప్తాయి. వల్‌ వ వినయంగా గాక్క పామాజ్‌క వాధ్యతగా అవగాహన చేసు యి మల తే / గూడా కన్నీ [తో గార నై ఇందుకు దృష్టాంతము, దుర్చు యాతనల్ని వం వే 7 బృరంతో ఏదుర్కోవటం, సఫలంచెందటం: కమల చ టరకత రాబోయే నారీపాత్రలక్షు ఇదొక కుభసూచక్రం క సనమ కౌాలమన వెటవడి్స కొన్ని ఉత్తమ రూపక్రములలో డినికి క లంచుచున్నడి. అన్ని రూటుకలుము నజ్విమగా చి(ంపబడిన ననుట నిస్సంశయము ” ఆని డౌ॥ పి. యస్‌ ఆక్‌ అపారాప్ల (్‌ ర ॥ ణి న = రాఖుగారు *ఐ విక్రయం” నాటకాన్ని గూర్చి (పంపించారు ఎ సంఘసంస్కాార ధేరియంతో సష కాలీన జీవిత సవన పణకే కాళ్ళకూరి వారు తమ సాంఘిక నాటక రచనల న స్యల నిరూపణకే మ్యాతం నం(వదాయానుసారే న్నుకొన్నా రచనా వ్యతి లతో నాటక రచన సాగించినా ఇతివ తవ .-ై ? అంకాలలో పద్యా ఫ్ప్టతృప్కు ఎంపికలో దానిన్సి నడిషి తీ లో దుప్తిలో ఉంచుకోని కృతకృత్యుళైనారు " ౨ రన్న మి ఖ్యంగా గ శ్‌కనారు, సమాజ మార్చును దృృష్నియ ఇస 0

చుంచుకొన్న రచయితకు ఇది ఆవళ్యకమే- ఈ (కి-ది వాక్యాలను గమనిస్తే చ సత్యం (వకాశవంత్ర మవుతుంది. జో ఆ బీంం+85 10 116 169 ౪11152140౧ 0 ₹6 6590 శక 9655601121, 90 2160 1౧ 11066800౧6. 706 66౧6౧౦8 0 6 ౦౪౭౧౧9౧1 19 69౪1428016. ఉళ86౧659 0 19 00605, 111 10 ?6౪1181126 ౧6 ౪86140౧౪. 0౧8౪700 0 ౧౦౪61/ ౧6 ౪౭7160. ఈన|10112110౧ 0 16 50012] ౧60గ- ఈ101009 10 19 01110601 0₹ [60౧8౧ 96600410 51/౮9916 0? 0007659 "26 కాళింది సాంఘిక అనాచారానికి ఆత్మబలిదానం చేస్తే ఆ అనాబారానికి ఎదురొడ్డి నిల్చి ఈ అమానుష పద్ధతిని కూకటివేళ్ళతో పకళించటానికి యత్నిం విన ధీరురాలు కమల ఈన సషన్యను తాను సరిష్కరించుకొనుటయే క్రాక పాటి అవివాహిత యువతులకు వైతం ఆదర _పాయంగా నిలబడగలిగింది. మాందరకత్వం. నెరపింది. అసలీ వరకల్క విషయాన్ని ఏ దర్మాకాస్త్రం శ్రే శ ఇం ఆ మెదించక పోగా “ఆనుర్నోదవిణా దానాత్‌ అంటూ యాజ్ఞవల్క్య స్క్రతి మొదలగునవి తీీవంగా నిరనించినవి కూడా, అర్జాంగి సహధర్యచారిణి ఆంటూ కీ రింవబిడీన తీ ధనమిచ్చి, వరుని చెరుటేమిటి? ఈ విధమెన జీరిక ఉత్య్భృషమైన ఆనామాల్ని సైతం అపహాస్యం చేసినట్టుగా నేభావించాళి, తన రథాన్ని జనవథాల పై నడిపించుకు పోగల్లుతున్న శక్తిలో ఉన్నదనిన దీని అయుర్థాయం సుదీర్‌ మైనడనే అన్పిన్తున్నచి. సుభ్యద అ *,మ్సీతో పాటు నాకూ అన్నివిధాలా సమాన హక్కు లన్నామ్‌ .మా నాన్న బోలెడంత డల్బపోని మిన్నుల్ని - (ఆర్జోక్తిగా)

• బాబూరావు... నీకు కొనిపెట్టాడంటావ్‌ అంతేనా”. సుధద్వి అర్లోక్రిలో ఆపిన వాక్యాన్ని భర్త వూరిస్తాడు.. దాసరి గోపాలకృష్ణ వానిన శరం నొయిక ధి ర్యంగా చెవ్పగలగటం గవనించ తగ్గదిం

| తెలుగు సాంఘిక నాటకం రంగమ్మ. = మీకు బొత్తిగా ఆలోచన లేడు. ముందు అబ్బాయి పెళ్ళి ఖాయం. చేస్తే కట్నం వుంది... అల్లుడు మేనల్లుడే కాబట్టి ఆ డబ్బులో అమ్మాయి పెళ్ళి చేసేయొచ్చు.""27 భ_ర్హ.,.*నా వయ ముడిరిపోయిండి. నాకు చావు తవ్చదు. నేను చచ్చిపోతానని కాదు.-నా మూలంగా తనకు రావలనిన పరకట్నం లక్మి భచ్చిపోళుందని; ఆందుప అస్బ్యతుల ఆళ వదిలేసి ఆడపడుచుల అన్వే షణలో పడ్డాడు ,. “కొడుకు పృట్టేందగ్గర్ను ంచి ఎన్ని వేలు కట్నం గుంజగల్లు తానా అని లెక్కలు చేసుకొంటున్న త్రర్మడికి కొడ్తుక్రు ప్రాణం కన్నా కట్నం ముఖ్యం కాదా మరఠరో౨£8 ఈ సంఘటనలన్నీ కాళ్ళకూరివారు ఆనాడు (పస్తావించిన వరకల్యం నిత్యనూతనంగా, ఉందని తెలియజెప్పటానికి, ఆ వికార అకారానిక్తి (పతి రూపాలుగా మిగిలి ఉన్నాయి, ఒక దురాచారం మొలకె త్తనేరాదు. దానికి (పోద్చలం: ఆదరణ లభిస్తే ఆ మొలక్త్ర కాథోపళాఖలై నమాజసారాన్నే పిప్పి జేస్తుంది. ఇహ అఆ సమాజంలో కౌళరా కులు గాక కాండిరేఖలు ఎక్కణ్జుంచి (వసరిప్తాయి? వేలకువేలు కట్నం యిస్తామని వచ్చారు, కానీ ఒక్కరూ నచ్చలేదు” (వి,యన్‌,నూరి “కన్ని విడ్డ" పుట ల్‌తి) “కూటికి లేని క్రటిక స్తే ౦ ఎ౦ కొవాలి?,, ఆదైన్సుంచీ వస్తున్న అచారాల్ని అను సరించి కట్నం *కోరాను సీతంరాజు పెళ్ళి పెద్దలులో పురుషోత్తం కొడుకు క శ్‌ (5 విక్కచ్చిగా చెప్పేస్తుంది. చట్లం (పవేశించినంతమా తాన కట్టాల సమన్య మటుమాయం కాదు. అంతం చేయాలన్న ఆళయం వజలలో క్రూడ (పతీ ఒక్కడికీ ఉండాలి? అంటూ వాసు టథోధిస్తాడీ నాటకంలో, మధ్యతరగతి మంద్‌ భాగ్య (శప్రలకు, దుర్భరావస్థలకు దర్పణంగా నిలిచిన ఆత్రేయ ఎన్‌, జీ. ఒ. నాటకంలోనూ ఈ సమన్య దూరం కాలేదు, ళా స్త్రీ వాడనుకొనే చదువంతా సాగాలంపే. శ్రసీనం వదివేలన్నా

వంగహ సమీష ర కావాలి. ఎలాగైనా మీపి, కు మీరు. పెతుతున్నళ్లై గదండి. (తవ పేజి, శాస్త్రిగారు “మునలాయన” కూతుర్ని తన కొడుక్కు చేనుకొనేందుకు సిద్ధమే ఆ వదెవేలూ నమర్చణకు మునలాయన సంసిద్దుడైతే, ఆ ఇంట్లో నంసాదించే చిక్కు ఒక్క రంగనాదమే. ఆశని దృష్టిలో చావాల్నా (ైతకాల్నా అన్న సమస్యలో కూరుకుపోయిన జీవితమది ఇనుపగజ్జెల ళల్లి శివమెక్కి. ఆడే కొంపగా మార్చ్‌బడ్డ మోటార్‌ షెద్‌ అడ్డ అది మునలాయన దృష్షిలో వాళ్ళవి

సం్యపదాయ కుటుంబిలు, వాని మెళ్లో ఆ మూడు ముళ్లూ పడితే ఆయన

హాయిగా [పాణ మొదుల్లాడు ఆ మూడుముబృ కట్టటానికి “ఠంగనాధం"

అటువంటి బీవితాళ్ని పదైనా ఎర్హి ఆ కావాల్సిందేదో మూట కట్టాలి. “దిన్ని మీరు కట్నంగా భానిస్తారనే నాకయం కట్నమెందుకండీ సీచం” అంటూనే

రెండు చేతులూ అందుకోసం జాపే శాస్త్రం ““ఆడదాపి ద్వారా , డబ్బు నంపాొ

దించేవాడు భోగంవాడు కాదూ” అంటూ (పళ్ళ్నించే క్కురాడు గోపీ, అనాది

నుంచీ వస్తున్న దురాచారాలు అవి తప్పని తెలిసీ తప్పవని విలపించే పెద్దలు

వాటి కోసం అ(రు* చూచే మగపి ల తం్మడులు ఇదీ సామాజిక వ్యవచ్థ

ఈ నాటకం రూవుదిద్దుకొన్న కాలం స్వాతంత్ర్యం నచ్చిన తర్వాతనే మధ్య

తరగతి గృహస్థుల విషాద జీవన వ్యవస్థను ఆ[తేయ ఎన్నుకొని ఎన్‌ ,జి,ఒ.

(వాసినా ఆ విషాదంలో మరింతగా చిక్కగా పేరుకుపోయిన వరకట్నపు సమి

న్యను వస్తావించక తప్పించికాదు,

= నా వయన్సు మించినదనే వ(ిసాకును తీసికొని ధనాని కాసించి

దౌర్జన్యంగా నాకంఠరానికి ఒక మసలి హ స్తద్వయంచేత ఉర్మితొాడు నేయి

చారు. మా నాన్సగారు మీకు సరిపడే కట్నం కొమకలను ఇవ్వలేదనే భావంతో

మామయ్య మూలాన్నే మునలి పెళ్ళిళ్ళ దళారిచే ఈ పెళ్ళి కుదిర్చి చావటానికి

సావకాశం లేకుండా నన్ను ఈ నీ చానికి బంధించారు. (కన్నకొడుకు - పిని సెట్టి పుటి కేశ) ఉదయఖానును (మించిన తన ఆశలన్ని ఆడియాసలై

అధ్వాన్న వేవిశంలో (మళ్షిపోయే “నిర్మల” పాత, ఆ మనల కు

ధ్వనులు తనకు వినిపిస్తూనే ఉన్నాయని, యారెనా మయ “విలం ఎడారిలా

ప్యర్థమవుతుందవి కోభిచెందే దయనీయ పాత్ర “నిర్మల

క్షన్నకొ కనే అధికారానికీ కట్న" నే అళను ముడి పట్టీ వగ

సాంసారిక జీవనళోభను నగ్నంగా భగ్నం చేర” కొడుకుతె షం

7 శలుగు సాంఘిక నాటకం కొరకు ఎదురు తెన్నులు చూచే “నుబ్బారాయుడు'కు జ్ఞానోవయం కల్లిస్తున్న డాక్షర్‌ “కన్నకొడుకు” 1944 లో పినిశెట్టి దీనిని వాళారు. అప్పటికి ఈ వరకట్న సమస్యేగాక వృద్ద వివాహాలు గూడా అమలులో ఉన్నట్లు ఈ రచన తెల్పుతుంది. శ్రీ సర్వత్ర పూజ్యురాలన్న (వచనం ఎడారిలో సీటి విందు వలా ఆఅనవాలై నా ఆందకుండా కనుమరుగై పోతున్నదన్న విషయం శ రచనలవల్ల వ్య క్తమవుళున్నది.

“మా నాన్న కట్నం శక్కువని. పేనీ పెద్దినా సరే ఈ అమ్మాయినే చేసుకొంటానంటాను” (రాగద్వేషాలు)

“నా పెళ్ళి వ్యవహారం వ్యాపారం కాదు నాన్నా! ఈ నంబంధానికి నేనొప్పుకోను” ఈ మాటలూ కొట్టపాటి గంగాధరరావు గారి నిజరూ పాలులోనివి. ఈ రెండు వీరి నాటకాల్లో కట్నం కోసం గాళ శాను ేముం చిన పిల్లనే వివాహమాడతానని తెలియ జేపారు.”

మధ్య తరగతికి సంబంధించిన ఇతి వృత్తంగల నాటకాక్తో ఆశ్ర ధిక భాగం ఎప్పుడో ఒకచోట ఈ “వరకబ్న" (ప్రస్తావన వనూనే ఉం కారణం? ఆ సమస్యా విషవాయువులు ఇంకా సమాజాన్ని ఆవరించి ఉన్నందువలన, నిత్యం నిప్పుల కొలిమిలా ఇది రగులుకొంటూ ఉండట మేకాదు. మర తరగతి జీవితాన్ని కల్లోల పరుస్తున్నది. వారి కోర్కెలన్సు పండుటాకు లీ రాల్బివేస్తున్నది, కన్యల త ల్లిదంథడ్రులు ఈ విషయంలో చిక్కుకొని ఆ, శిస్తున్నారు. అందుకే నాటక రచయితల థావస్పందనకు ఈ సపషన; క ఇంధనంలా ఉపయుక్త మవృతున్నిది. సామాజిక సృహ, (ప్రయోజన భానం, ఆశించే నాటక రచయితకు ఈ సమస్యను (పస్తావించటం ఆవళ్య క్ర మౌతున్నడి. ఇతి వృత్తాల విషయంలో సమక్రాలీన సమస్యావగావేన అక్కరకొచ్చే అతిథివంటిదే, దైనందిన గృహస్థ పంబంధేకి న నాటక రచయితలకు అనివార్యాలయినాయి. న లర్తాలు

== 0౯8౧౧౭9 9[0616 800/0)/%8+6 1౧ 506800 & | 5110680100 10 19 90014 806 60185110 $?00169[1 ( ఈ౪6౧/ 6౮4౪.”29 క్‌ 0

సంగహ సమీక్‌ ఫ్‌ “వరవి[కయం”. పేర 1026లో చెలుపుపల్సి పట్టాభి రామమయ్ము, జి, కామేశ్వరరావు గారు నాటక రచనకువ[కమిస్తే 1976లో జి. రాజిరెడ్డి ఈ సమస్యకే (పాధాన్యమిత్తూ “'మామతం-మానఎత్వ?' అన్న నాటకాన్ని (వాళాడు సమస్య సజీవం కావున ఈ సదుస్యాత్మక నాటకాలు (వొడ బడటం తప్పనిసరి.--- అల్‌ మధ్యతరగతి కుటుంబ సమస్యలు | సాంఘిక జీఐనాన్ని వికృత పరచే సమస్య అది ఏంత జటిలమైనదై నా మానవ మనుగడను కివతరం జేసేదైనా కల౦ గడిచేకొద్దీ దాని (ప్రభావం ఎట నస్నగిల్లకబొయినా, స్వరూవంలోని ఫీకరత్వం సాధారణ మైపోతుంది ఆ సశ స్యననుసరించటం అత్మహనం వంటిటై నొ సము(దం౦౨ తం ్న లి 0ది జాతి దానికి తలవంటి శట్టుకొంటుంది, తట్టుకోచేకపే కిని సన కానే వినూత్నల్వొగ్న . ముక్కున వేలంచుకొని, నోరునొక్కు వ న కి నమినుంది న కోల్పోవచ్చు. దాని ఉనికికి మనిషికి సంఘం స సేం టంగా గమనమంళలో ఓ పెడద్ల మలుపూ కుదుపూ సంభథవింవినపు వ లా 6 0 ఈ జ వి యం దాని వభావం సన్నగిల్లి కనుమరుగై పొతుంది కనా స ది జరిగిందిదే, వరశులగ్రాం నిమయంలోనూ జరగబోయే ఏ “|

• కలౌ తెలుగు సాంఘిక నాటక రచయితలోనూ ఏర్పడ్డ దృక్పధమ పనలు అలు 0 ॥ గ ఫపాఎనల గుణంగా వారూ తమ తేఖలను సడిపించారు వరవర? ప గ తవ రచనలో పొొందుపరిచినొ దానినే (పథాన వస్తువుగా న్‌ ర ల్ల వా నవికతను విరిచి ఆదరపు గ” కాలకు రూపకల్చన చేయట) లేదు, పి సమీద మీగడ నాధనంత నాటక రచ్రయిత లవలంభలించడంలేదు, పచ్చి హై శ పార[ోలటాన్ని అసంఖభ్రవంగా “3 రశుల్కాన్ని" సంఘపొలి మేరల ౦0 ట్ర! శ శ జతి భావించింది గూడా ఆంతే అసంభవంగౌ (వన్తుతం తరం సంఘ సమన్యల కన్నా కుటుంబ పోషణ జాతికి స్వాతర్శక్యానం తర తలో గ్రహా జీఏళంల్‌ మొలకి కి (పవానమెనడి. ముఖుిగొ మధ్యత గ్య గలనా నల్‌ లో ష్సర్రి వృక్ష య పెరిగి పడ లవలె దిగిన స సృలెల షి గలహాజవితే ఒదింల్‌ హ్‌ (0 ఏలొ

కథ తెలుగు సాంఘీక నాటకల ఇవే ప్రభలాదిరకంగా పరిగబించదిడదిం, వీట్‌ బాధా నిర్మికీకై [ప్రయత్నిం చటం ఆరంభమైంది, పాంఘిక సమస్య “నలుగురితో నారాయణ అన్న ట్లుగా మారి గృహజ్రీవితం చాటఠాని మహాసాగరంలా దర్శనమీయసాగింది. న్‌! నాటక రచయితలు కూడా ఈ ఆలోచన" పందాను గర్హించి గృహ సంబంధ సమస్యలకే ప్రాధాన్యమిచ్చి కేటుంచిశేతి వృత్తాలను స్వీకరించారు. అరచేతిలో వైకుంళంవంటే శుద్దనలు బోదలకు తిలోదకాలిచ్బారు. ఈ కుటుంబ సమస్య గల ఇతిపృత్తాలలోనే వాస్తవికతకు (గం813౧) (పాధాన్యమిచ్చారు. ఇందులో పట్టణ (గ్రామజీవిత కుటుంబ పరిస్థితులకు, సంఘర్షణలకు స్థానమి చ్చారు, రాహు్యగ్ర చందునిలా (బళుకులో తీపిని కోల్పోయిన పధ్య త్య గతి మనుగడనే రచయితలు ఎంచుకొన్నారు ఈ తరగతి వరిగణనలో చెల్లని కానులా ఎంచబడుళున్నా సామాజ్షిక గమనానిక్తి మాత్రం ఆత్యవసర మైన దినుసే. మన మధ్య తరగతి కుటుంబాల ఆందులో పట్నవానుల అగచాటు మనస్తత్వం _పిస్ఫేజ్‌ పేరట ఎడుతూన్న ఆర్థిక సాంఘిక బాధలు చిత్రించ టానికి ప్రయత్నించాలి” అన్పి అతేయ త్ర 60 నాటక పీరీకలో వాకాడు. మెదట ఈ నాటకానిక్షి “అద్దెకొంప" ఆని నామకరణం లేసినా *0.గానే పళసీ గి.3.0.గా వాత (పళ సినందింది 10.12.48 న ఇది మదా నులో '్రదర్శింవం ఏది క సెప్టారోల్ల (వదిర్కింపబడబమే గాక 5వ ఆ౦_లనాటక కళాసరిషత్పమావేశాల ఉత్త (వదర్శనను ఉతమ దచనకు బహుమతులను పొందింది. వా గత్రి గృహజీపి వ్‌ మద్య తరగతి గృహజీవితంలోని ఆరనిచిచ్చుపంటి విషు జీవిత గ్రరు నమే ఈ నాటకం. అచారాలు సంప్రదాయాల అంటువ్యాధిత్రో వాదపడుత్తూ తాహతుకుమించి ఆడ్రపి? పెండ్లి చేయాలన్‌ తపనచెంచ్చ ముసలార్చ్య్వ్య న 44 ౧హా చ్వారం మూనుప్రపోయి బియటపజేమాధరం లేక అర్థిక అందకాం్ర కూపంత్రో శః శశి ప్ర కూరుకుపోయిన గృమాసా రంగనాథం, అరచేతిలో స్వర్గాన్ని క్రాక్ర అన్యువంతో అవీ | 0 జీవికాన్ని అపగాహాన బ్లసిర్రా (టిళుకు రధాన్ని రహదా్య మీదకు మ కోవాలని తహతప్రూబ్రాన్త కరాడు గోపీ బాధల్ని దారి గ్రించు ఇ ః €ద్యాన్ని మనంగా

సంగహ నమీక్ష ర భరిస్తూ కుటుంబ (శ్రేయస్సుకై తననుతాను దహించుకుపోయే నలుకున్న మూగజీవి 'సీత' వీరంతా ఈ నాటకంలో పొ,తధారులే,

ఉంటున్నది ఇట్లుగా ఎంచబడే కలవారి వాహనాలుంచదడేసెడ్‌. వంటిల్లులేదు. అడ్డుగోడవతఅ ఉన్న మరుగే వంటిల్లుగా చేసుకోబడింది. కిటికీలోంచి అవతల దూరంగా ఉన్న గుడిసెలు కన్పిస్తాయి. (బతుకు పోరా టంలో అత్యాసలులెక, డాంబిక పోకడలుపోక న్రజ్ఞతలోనే అత్మవంచనక్షు, నమాజవంచనకు పూనుకోక పోయే సంసారాలవిః కవా మధ్యతరగతి ఇంట్లో ఈగలమోత బయట పల్లక్రీమోత మాదిరి ఉండేది నేల మీదైనా చూపు ఆకాళంమీద; (వేళ్ళు లేకుండానే ఆళల మొక్కల్ని మొలిపించుకోవాోలని దాని ఫలాలు తినాలని కాపష్యతయం సంపాదన ఓక్కారు, అరగింప్త ఈందపా కాయక్షిష్టం చేయలేని పరువు |[పళిషల (ప్రాకారంలో ఒదుగుతూ, వచ్చిన ఆకార్శాలవి చుట్లూ మెరికి గుంటల్లై నా, కస్తూరి వరిమళ వాననలకు త్రహ తహ చెందే మనస్తత్వాలు, ఉన్నదానిలో సర్జకుపోవటం. చేతకాదు. బతుకే ఒక జరిమానాగా ఖావించి విల్లికీ బొంగులా వంగివ (బతుకులను వరించిన వాళ్ళు ఉరడటానికి ఇల్లు (మంచిద్రి' దొరికిందంటేనే ఆ ఇల్లోలిముఖంలో దివ్వెలు వెల్నగుతై! ఆ యింట్లో దె య్యముందంటే నమ్మి వొణికిపొయే భాంధ సురాలు, రోగాలు అందుకే వన్తుశ్నాయని అలమటించే అమాయకురాలు భర్త లంచం తీసికొని పొలీసులకు పట్టుబడితే ఇనైనా ఇచ్చి ఆయనను రజించే కోనాలనుకొని ఆది సాధ్యం కానపుడు కన్నీరు కార్చే అమాయకురాలు “న్వీత్ర*,

తన పెళ్ళాం బిడ్డలు రండు పూటలా తిండితిని (బఆాకాలనే భావం తోనూ విడ్డలకు పాలగ్గూడా గలిలేని సంద సృంలోనూ *రంగనాధం' లంచం తీసుకొన్నాడు అతనికొళ్చే జీతం ఎనల్లై రూపాయలు అందులో; ముప్పై రూపాయలు ఇంటిడ్దే మింగేస్తుంది.

“జప్పెద్దలూ అధికారం కలవాళూూ వేలకు వేలు లంచం తీస్తే గవ్‌చిప్‌; అదీ నేరంకొదు; అది బయటఓకురాదు?, రాసీయరు: వాకీట కావలా కాసేవాడ

రి కలుగు సాంఘిక నాటకం కడుప్పమూడి కానుకు చేయిజాపితే అది నేరం ఆది లంచం. దానిక్తి శక అన్న గోపీ ఆవేదనకు, అంతః కరణం నుండీ చిమ్మకొని వచ్చిన హృద యాగ్నికి ఏన్‌ ఏ చలించడు ఆలోచించడు ఆ అవసరం అతనికి లదు గుప్త గార్ని కొట్టినందుకు పల్లిక్‌ మీటింగులో అరాచకాన్ని రెచ్చగొశ్హే ఉపన్యాసం ఇచ్చినందుకు” ఆ శురాణ్ణి గూడా అరెస్టు చేస్తాడు. కాంతి భద్రతలు కాపొడ డానీకట “జై ట్హోవాస్తే రేషన్‌ కోసం సడిగాడ్పులు త్రప్పుతాయి. తిండైనా దొరుకుతుంది ' జీవన విషాన్ని మింగి [మంగి ఆ చేదులో (బ్రతుకు చేవశే కోల్పోయిన రంగనాధం అనే మాటలివి నంసౌరం సంతోషం కోసం, పిల్లలు జబ్బులతో చావకుండా వుండేందు కోసం, చావటానికీ అవమానం థరించటానికీ సిద్ధమరప్యీ ఉన్నాడు రంగనాధం వజలు, ప్రజలు, మాహానేర్చారు గరవయ్యా, యూ యొంగిరి ముక్కల; కానుబేయని వేధవల తా (జ... ఇవి గు పగారినోటినుండి వైబుషడ్డ ఆణివ త్యాలు, బ్లొక్‌ మార్కెట్‌ వ్యాపారంలో ఆటు పది ఇటు పది ౌమాలు కొనగల అంతస్తు. కెదిగిన గుప్త ఆ మోటర్‌ షడ్‌ అద్దెకు గూడా కరువ్వాచి పోవటం ఆ పాక నై జాన్ని వెల్లడిన్తున్నది చదువుకన్నా [బ్రతకటం ముఖ్యమని చదువు మానివేని జీవనాధారంగా వంచ్హపొడి పొట్లాలమ్మే గోపి అది మునలాయన దృష్టిలో నేరం వంశళ్యపతి వ్టకు కాహతుకు చావుదెబ్బ, ఇది విన్న ర౦గనాథావికి ఒళు తెలియని అగహం. గోపీ చెంపలు ఎడా పెడా నాయించేదాకా కాంతి పొందలేని రంగనాధం 'సెరటి వాకిలి జీవితాగాహన, దిట్టలు లేక్‌ చలికి పిలుం వణికీ పోతున్నా, ఆప్పలవాబ్ళు దుర్భాషలతో సత్క-రిన్తున్నా ,మురుక్కాలవ కంఫులో జీవిస్తుశ్నా, తన ఆసమర్థతను భార్యావిడ్డలమీద అగహరూవంలో (పదర్శిస్తూ శణం కణం చచ్చిబితుకుతున్నా. తమ్ముడు కుటుంబకషేమం కోసం బస్‌ స్టాండులో పంగ్రపొడి పొట్లాలమ్మితే తలకొట్లేసినట్లయింది సర్మపదాయ రక్షణకు లాను చేతులలో పట్టకొన్న లారీ విరిగినట్లయింది. తన జీవితమే నడి వీధిపాల్లై నప్టయింది 664నాధానికి. ఏ నుయ్యోగొయ్యో చూసుకొనే వరకూ ఈడ్నింది ఈ సమన్య, కడపు మాడి. చస్తున్నా నైతిక బలంతో రొమ్ముణ విరుచుకొని (బతికాను” అనుకొని తనకుతానే శఠకోవం పెట్పకొనే

నంగహ నమీష రం పాత రంగనాధానిది. ఒక్కరోజయినా హాయిగా న్మిదపోని మధ్యతరగతి సంసారానికి పెద్దదిక్కు ఆపాత,” ఒక్కరోజయినా చీకూ చింతా లేకుండా ఉండే కాలం వస్తుందా,... (బతుకే బండదారిపోయింది” ఆంటూ విలపించే పాత అది. దారిద్యాశ్లేషసణలో చిక్కుకున్న పాత అది. చొరవ, నవ్వు, తెగింపు అడుగంటిపోయిన ఆథాగ్యుడు రంగనాథం. అయినా ,ఏీ డబ్బు గల వారో కశ్తైలు మానుకొస్తే "సింప్లిసిటి" అంటారు. అదే మాజోటి వాళ్ళ యికే గతి లేపంటారు" అని చెప్పగలిగేంత లోకజ్ఞానంగల రంగనాధం ఆచరణలో (బతుకు నమరంలో పమస్యల పలయంలో కణత్షణం దగ్ధమయ్యే సందిస్థుడు,

ఒంటి రెక్కవై ఆధారపడే మధ్యతరగతి వారి మనుగడకు మళ్ళబాట వంటి జీవిశానికి దిభాష్యం గుమప్తా జీవితంలో ఊటలా ఊరుకొచ్చే ఉప్మదనా లకు, తెచ్చిసెట్టుకొనే భేషజాలకు ఒక కోరిక.

"నాటకానికి పాతదనం అనే బూజును మననుల్లోంచి దుల్నిపేస్తే మన పాందూ సమాజంలో మధ్యతరగతి నిలబడ్డన్నాళ్ళు' నిలిచే , నాటకం, ఎన్‌ ,జి వో,*8€.

ఆ్యతేయ అసలు పేరు కికాంబి నరసింహాచార్యులు, తెనుగు సాంఘిగ నాటక రచనలో ఆద్యుడు గాకపోయినా అద్వితీయుడు వర్తమాన సామా జిక విఖిన్న సమస్య సంఘర్షణల్ని అవలోకించి జీర్ణం చేనుకొన్న ఆగన్యుడు, డా॥ పీఏస్‌.ఆర్‌. అఆస్వారావుగారి మాటల్లో... “ఆచార్య అ్యత్రేయగోరు సన్నివేశ చ్విత్రణమున అందెవేసిన చేయి; సంభాషణా నిర్వహ మున సిద్ది పొందిన రచయిత అసలు అత్రేయగారిని పీడిత వజల పవవున గోంకెత్తి వాదించిన విష్ణవ వీరుడని చెవృవచ్చును. వారి కలము వినరిన పతి మాట యును అనుక్షణం కుమిలిపోవుచున్ని జనుల పహృదయములలోని అగ్నిజ్వాల లను వెల్మిగక్కును. తాను నమ్మిన ఒక సిద్దాంతవ. నాధారముగా జేసికొని, దానిని నిష్కర్షగా, నూటిగా, నగ్నముగా (ప్రదర్శించి, చేపట్టిన సమస్యకు నాక్టయము చేకూర్చిన శిల్ఫి శ్రీ ఆచార్య ఆ([త్రేయ'' అని3]

అనిసెట్టి సుబ్బారావుగారి గాలిమేడలు నాఓకం గూడా మధ్య తంగతి జీవిత సమన్య ప్రధాన వస్తువుగా స్వీకరింపబడింది, వాన్తవ జీవితంలో ఓడి

100 తెలుగు సాంఘిక నాటకం పోయిన వ్యక్తి స్యాన్నీక. జగత్తులో (వికుకును సాఫల్యం బేసుకొంటాడు. కళ్ళముంచరి. జగత్తు కరిన శీలాకంట్రకావృతం, క్రషాలకావిళ్ణ, కన్నీటి వెపయిళ్లు తప్ప వేరే 'పేమీ అనుభూతిలోకి రావు, కలల లోకంలో అ వ్యక్తికే ఆశోకవనం వంటి ఈ వనం వంట ఈ జగ శ్రే ఒక నుందర నందన వనం. అనుభవంలో ధూరమైపోయిన దగాచేసిపోయిన అనేకానేక ఆలు, అవసరాలు, అఖిలాషలు, కునుకు తీసిం తర్వాత కళ్ళ ముందుకు కదిలి వస్తాయి. మనో ఫలకంపై తిష్ట వేస్తాయి. ఆ వ్యక్తివి ఊరడిస్తాయి. ఉత్సాహాన్ని శేకెత్తి స్తాయి, సరిపడని జీవితాలను, సమన్యల పాలెగూళ్ళు అల్జకొన్న అరకొర మధ్యతరగతి _వజల (బతుకులకు స్వాస్నిక జగరే యడారిలో ఒయాసిస్పులా దర్శనమినుందని రచయిత భావం. ఊహావ్యవస్టే ఉపాధికేందంగా, ఉప కరణ సూత్రంగా ఒడ్డుకు చేర్చి సేద త్రీరున్తుందవి రచయిత నర్మీగర్భంగా ఈ న్వాటకంలో (ప్రప్తావిందారు, కొల్దపాట గంగాధరరాపుగారి “నిజస్వరూపాలు" (1957) కూడా ఒక పామాన్య ' కుటుంబప్ప ఇంటి ఆవరణ న్సండే (పారంభమవుకుంది. సంపద ఆధారంగా కుటుంబ సభు[ుల మధ్య ఏర్పడే అంతరంగ వైక్సబ్యాలు, మనను నుండి మాటల్లోకి (చ్రవషించే విష్ణారాలు, ఏ విధంగా ఉంటాయో ఈ నాటకం (మిషోద్‌న్తుంది, కేమి కళలమల మధ్య వారథి నేర్చుకోవాలని, తన్నుకుఠాడే బ్యక్ర్తుల మనః (పహవ్పత్తుల్ని ఆ (ప్రవృత్తులాధారంగా దిగుడు బొవిల్లాలో లోతుల్నుండి ఉవీకివద్చే స్యోర్థాన్ని కొపాజ్డటివారు చిర్మతించారు. “మారవం'" సా(త ఇందుకు నిదర్శనం' సాధారణ సికిగతులో ఆచారాలకు వల్లించటం. మానవ న్య్వభావం, కుత్తుక బంటిగా కూరుకుపోర్వన సమస్యల బిలో [ప్రాణ రవణ పెరబొబ్బలు పేళ్టేసితలో ఇ ఆదర్శారు ఏ రూప మెళుకాయో, ఎంత రాషసత్వానికి విడిది మేక్రంగా, సీచాతిసీచి యోచనలకు జన్యస్థానంగా, మానవుని అంతరంగం స్థానమవుళుండో మాధనం పాత నిరూపిన్తుంది;, మాధనం పాత మానవుని (వకృళతికి (పతిరూవకం, ఈ నాటకంలోని శ్యామల ప్లాత్ర విశిష్టమైంది, *మాధవం' లోని స్వార్ధమే శ్యామల దూవంలో (పత్యశమవ్వకుంది; మాధవం మనను దోచు కొన్నే (స్రియరాటు శా్టమల, స్వార్థం మాదవాన్ని పరిపూర్ణంగా ఆపహించి

$0[గహ నమీక

$పుడు ఆతవిని త్యజించి దూరదూరంగా వెళ్ళిపోతుంది, కష్టనమయాల్లోనే

హూనవ మానస్తిక 1వవృత్తుణ మబ్బుదుబ్బుల్లా తత్లానికోరంగు మారునా

మన్న భావం కొ పాటి వారు ఈ నాటకం ద్యూరా వె డిసారు ఆర్షిక జ యు నే

పరిస్థితులు గూడా మానవ అనుబంధాల మద్యి ముఖ ప్రాత వఫ్రాస్రాయని

ఈ నాటక ౦ తెలియజెస్తంది

స్వార్థంతో తండిని తరిమేసి చెల్లెలు నగలు దొచుకొన్న నీచుడివి, ప్వార్ధంతోనన్నూ నా మనోధ్రనాన్ని నా సౌందర్యాన్ని, నా ఆ వరణాళ్ని కోరిన స్వారపరుడిని నువ్వ సామాన్య పరిస్థితుల్లో ఆదరా లకు అర్రులు చాచావు; అన్నీ ఆ దర్శాలు మట్లాడొవు, కష్టాలొచ్చేటప్పటికి అన్ని ఆదర్శాలు విడనాడొవు . “అంటూ శ్యామల మాధనంవై నోటకా౪తలిల్లో విరుచుకు పడుతుంది తన మాటలి , కోంకల్ని తిరస్కరించిందని కామల షీద కాల్పులు జరుపుతాడు, శ్యామల వెళ్ళిపోకుంది నాలో ఉన్న స్వార్దాన్ని ఖూనీ చేసేశాను? అన్న మాధవం వాకషంతో నాటకం ముగుస్తుంది

సామాన్య పరిస్థిళుల్లో “మాధవం " తర్మడినీ గౌరవింభాడు.. చెల్లియెడ (సేమాభిమానాల్ని కురిపించాడు శ్యామలను చరిదీన్‌ స్ఫాదయాన్నర్సించాడు నడమం (తపు సిరివచ్చి ఆ *సిరి" త8గి తన మజిలీని మరోచోటుకు మార్చు కొన్నప్తుడు మాధవంలో స్వార్ధం చిమ్ముకొచ్చింది, ధనం కోసం నగల కోసం తం దిని ఇంటి నుండి" వెళ్ళగొట్టాడు, చెల్లెలు నగలను ఆశించాడు ఆ నగలకోసం హత్యలకైనా న్తీద్ధ పడ్డాడు, తన: జీవికొన్ని నాశనం చేసిన 'వేరుప్తురుగులుగా తంగిని, చెల్లెలుగా భావించాడు, ఇది ఆహారం కోసం వేటాడి అందినంత చేజిక్యించుకొనే అది మానవుని నైజం, నవీన నాగరక మాసవుల్లోనూ ఇది నిక్షిపమై ఉన్నాయనే రచయిత చూ పెటింది.

“శెండు పూటలా తిండికి మాడిపోకుండానే నుండాలని నీకుం కే, ఉన్నవ్షన్నీ యిచ్చివెళ్ళు” అని కూతురు నగలక్షోనం ఆర్వాటపడే. కొధండం; ఈ దారిద్య దళలో. కన్నకొడుకును నైతం విశ్వసించలేని ప్వాత ఇద్సి ఆ నగల కోనం కూతురు “రాజ్యాన్ని. ఓక్క మనవి మ్మాత్రం ఉంది, మనవికాడు - ఒక వేడికోలు = అహా; కాదులూటక విన్నపం; అల్చే కొదు,

ధక" ంధా న న "శ్‌ ప ల

109 తెలుగు సౌంఘిక నాటకం ఒక్ష భిక్ష -దయాబిక; సీ మనసు కరిగితే (పసాదించు”- అంటూ అభ్యర్థి స్తాడు, పరిస్థితుల _సభావం అనుబంధాల్ని ఆంతర్యాలని చివరకు రక్త బంధాల్ని గూడా చెదపురుగులకు ఆహారంగా సమర్పిన్తుందన్న సతృం తండ్రీ కొడుకుల పాత్రలు ఎరుకవరుష్తాయి.

(పేమించిన *రాజ్యం' కోసం కన్న త్రర్మడ్రినీ అన్సినీ, సుఖాన్నీ, అన్నింటినీ వదలి *కళ్ళవెంట నెత్తురు వడుళున్నా [శ్రమించి ఆమెను పొంద గలిగిన కనకం ప్యాఠ్ర ఆదర్శవంతమైంది, “ఒకే రథం = రెండు గుజ్టాలు; ఒకే బాధ-రెండు పద్దతులు అవి కనకాన్ని ఊరడించి, మనస్సుకు నైర్యాన్ని కల్గించిన రాజ్యం పాత ఉన్నతమైనది గంఖీరమైనది, పిల్చినప్పుడల్లా వచ్చే కన్నీటితో కుమిలిపోయే ఆబల కాదా పాత. “క్రస్నీటితోనై నా కడుపు వింపుకోలేకపోం” అన్న కనకం మాటలకు ఊతను హృదయాన్నీ అందిం చిన థ్రీ పాత ఇది, కనకం తంటడి పరంధామయ్య స్వార్థం మరో రూపంలో సాఇణత్కరించిందా అన్పించినట్లుండే పాత్ర,

మధ తరగతి గృహ జీవిత అంతచ్చి(ద్రాల్ని అంతరంగాల్ని ఆవిష్క రించిన నాటకం '“విజరూపాలు,,

కొజ్జ్ఞపాటి వారి “రాగద్యేషాలు? (1962) మరో కుటురిబ ఇతి వ్త నాటకం స్నేహితులైన యువతీ యువకులు సన్నిహిత్రంగా మసలి వప్పుడే జరిగే అనర్థమేమిటో ఈ నాటకం వెల్లడిన్తుంది. సం(్రదాయాలకు, వాటి వియమాలకు: ని'షేధాలకు విర్వూంగా వివాహానంతరం గూడా యువతి, ఈన తొలి చెలికానితో ఏకాంతంగా గడపటం అనవాయితీ అయినపుడు ఆఅదెంతటి విష ఫలితాఅనిన్తుందో “ఇందుమతి” “మనోజం” హత్యలే తార్కాణంగా నిలుస్తున్నాయి. గురునాధం చిన్నివట్టణంలో నీవసీంచే భూస్వామి కూతురు ఇందుమతి. మనోజం పొరుగింటి యువకుడు; మనోజం, ఇందు మతి చనువుగా మనస్పిజే "స్నేహితులు, వద్దు వద్దనుకొంటూనే, అనం కల్నితంగా రామదాసుకు వివాహ నూడుకుంది, ఇందుమతి. తంగడి (యత్నాన్ని: తల్లి అంగీకారాన్ని బొదల తాలుస్టుంది, అయినా 4మనోజం తో చెలిమికి అంత రాయం ఉండకపోగా ఇందుకు ఇందుమతికి భర్త(ప్రోత్సాహం కూడా లకి మంది.

రామదాసు *మనముగ్గురం ఒక |పయాణం చేనుకోవాలిరా... అనవన రంగా, ఏ పరిస్టికుళ్లోదూ. మనలో మనం ఒకరినొకరు అనుమానించు కోవ టంగాసీ, ఆపనిందలకు ఆస్కారమిన్వటం గాని చెయ్యమని. ..[పమాణం....” (2 రంగం ఉరి; చేనుకోవాలన మనోజాన్ని కోరుతూనే

“నిన్నుంతగా ఆపేమించి: మరినన్ను ఎట్లా ( పేమించగల్లుతుంది. ” ఆని మనోజం ముందు తన రామనసీయకళతను వెల్లడించుకొంటూనే

*4 కాదురా ...ఇందు-చాలా అందంగా తయారైంది. నువ్వూ బాగా అందంగా కన్పిస్తున్నావ్‌-మీ యిద్దరికీ మధ్యనేను- = +నాకిష మే గొని- ఇవ్వాళ ఎందికనో అసూయగా ఉందిరా .. (రంగం ల్‌-పు, కి6) ఆంటూ మనో జంతో తన కనూహ్యమైన సమన్యలను ప్రస్తావిప్తాడు రామదాను: ఇందు _ వినను ఒదు మనోజం,. ఒక్క ర్యాశికి ఊరుకో. ఒక్క గణం ఆగి ఆలోచిఎచుకో, సీ దునసునీ స్వాధీనం అవుతుంది...” అంటూ నాటకాంశంలో (ప్రాధేయపడే ఇందుమతి వేడికోలు, కామనతో నిండి పోయిన మనోజం మన నులో కెక్కవు, ఆమెను బలాత్కరిస్తాడు: ఫలితం ఇరువురూ అనుభవిస్తారు ఒట్టి తెలివి తక్కువ వాస్ననుకొనే రామదానులోనే అసూయ (వజ్వరిల్లుతుంది. ఇద్దరి హత్యకూ పూనుకుంటాడు; ఆతర్చాత = “వాళ్ళిద్దరూ అంపే నావ యిష్టం. నేనన్నా చచ్చి వాళ్ళను (బకికిప్తాను” ఆంటూ ఆ(కోశిస్తాడు,

ఈ నాటకంలో *“ఇందునుతి' పాత విచిత్రమైంది మనోజాన్ని మర్చి షప్రోయాకంటుంది: పట్టరానిద్వెషం ఉన్నదంటుందతని పట్ల = ఏట్లాగో అట్లా (బతుకుదామని నేననుకుంటుంయకే చచ్చిపోదామని నువ్వనుకొంటున్నావ్‌ " ఆంటూ తను బతుకులో ఎంచుకొన్న సర్దుఐటు మార్గాన్ని అఆవలంభింవి వివాహం చేసుకోవమంటుంది, ఆమాయకఎు భర్త” తనకు తెలియపండానే అంత రంగ తిష్టవేసిన +*మనోజం” వీరి మవ్య నఎిగుతూనే తనదైన వ్యక్తి త్వాన్ని వ్యకృపర్భుకొంటూ, భర్శను ఆదరిస్తూ, (ప్రియుణ్జి చెలిమికి ఆహ్వా నిస్తూ జీవితంలో కాంతిని కోల్పోయిన పాక ఇందుమతి.

వివాహానంతరం గూడా పూర్వ(ప్రియువతో చనువు కొనసాగి స్తే అదెంత స్వచంగా, విషయ వాంఛలకతీతంగా వున్నాసరే, మన దేశ సంప్రదాయంలో

104 తెలుగు నాంఘక నాటకం ఎదుర్కొపనే సమ స్యేమిటో **రాగద్వేషాలు *” దర్చిన్తుంది. భగ్న _ పేమికుల సమాగమం భంగపాటుకే దారత్రీస్తుందన్న సత్యం ఈ రచన వెలువరిస్తుంది. గుడివాడలోజరిగిన ఆంధ్ర నాటక కళా వరీషత్తు" పోటీలలో ద్వితీయ ఉత్పమ [పదర్శన పొందిన రచన ఇన

పివి'సేట్టి “ఆత్మీయులు” (19854) నాటకం గృహజీనితం భితి కగానే రూపుదిద్దుకొంది. “లక్షైపతి* అ ఇంట్‌ పెద్ద, ఆలోచిస్తే అయాన మొన్తుంద్‌, గట్టీగా నవ్వితే దగ్గాన్టుంది, శ్లీడరు మిత్రునితో పేకాట కాలక్షేపం. శాంతమ్మ"

ట్రి!శాతి ఆయన మరదలు, (ప్రపర్ననద్వారా పేరున్స అన్వర్థం చేసుకొంది. నుందరమ్మ సరోజలు లష్మిపత్ధి కూతుళ్ళు, నాగేం్యదం సుందరమ్మ మొగుడు; కౌన్సిలర్‌ సుబ్బారావే సరోజ మొగుడు, *గోపి' లక్ష్మీపతి రెండో థార్య కొడుకు. నాగేంధద్రానికి ఆస్తిపిచ్చి, నుబ్బారావుకు “పజిల్‌” వార్థ్టమోహాం. కాంత్రమ్మను దాసీగా వంచి సరోజ చేత బైటిక్రి నేట్టిస్తుంది. గో్ప” జ్వోరంతో తన్నళ్వలడి పోటన్నా, తండి ఆస్తి కోసం అక్కా చెల్లెళ్ళ అంత ర్యుద్ధం ఆసిక్రి గోపి వారనుడవి. (గహించి అతనీ హతశికు నాగేణద్రం పధతం, నాన్న గారికి చారా అస్తింది. మేము ఆడపిల్లలం ఆయన (టికిపండగానే చెరోకస రాసస్ల బాగుండేది కదా అని అక్క అభిప్రాయం” అని (పేజి, ర్‌) గా ర !

మీద వ్యామోహం, శ్‌

భర శాబ చే ౨ఏమరిడీం ఆని సిలుస్తుందట సరోజ “న్పర్తుందా, అన న యి ప)శీలించి వరివక్వుతచేంవన పడీతి, అతిట్లుః పోర్షుగ్గా శిటాలకపే యెం గ్లీష్‌ లో తిట్టాలి. దాగాఏడ్వాలం' కే తెలుగులోనే పేడ్వాలి ఈ' రెండ్రూ సీపు చేతకాన్స* (పుట 81) అని నువ్భాాపు పాాతద్వారా పలికించే చెణుకులు, వీచన్నింటిసే

౧ మరే కొన వతి ఈ8గ ౪ ట్ల న ల

ఇడి ణీంచాడనుకొన్న లక్ష్మీపతి తిరిగి ఇంటికొస్తాడ్స సరోజతో, న్వంద్ర రమ్యల వళ్ళా త్రాఎం, మామూ గృహవాడా వరణ్యంలో నాటకం" నడిచినా ఆస్తిక్‌ సం మానవులు రక్తృబభంధాలను కూడ ఏ విధంగా ఆహం చేయేటానిక్ర సిద్దసడతారో ఇందు నిరూపించబడింది

సంగవా సమీక్ష 105

గొల్లపూడి మారుకీరాపు గారి *“ఒకచెట్టు-రెండేపూలు” (1969) గృహవాకాపరణం, ఆ వాకావరణ౭లో నవ్వ మర్చిపోయి నమస్యల నుడి గుండంలో తన్నుకు లాడిపోయే వ్యక్తుల గూర్చిన ఇతివృత్తంతో రూపుదిద్ద బడి౦ది.

రామానుజరావు శ్లేషన్‌ మాస్టర్‌. చలపతిరావు (డ్రాయింగ్‌ మాస్టర్‌. అందువ ఆ యిల్లు గక్వేస్తాట్‌ ఫారంలా ఇరుకుగా, స్కూలు గదిలాగ గజివిజిగ ఉంటుంది * చలపతిరావు “అవసరానికి కళను ఆధారం చేనుకొ న్నాడే గాని కళని అవసరంగా చేసుకొన్న జీవికాదు: ఉత్సాహంగా ఉండ డానికి ముందు ఏమైనా దొరుకుతుందా అని వెంపర్ణాడే విషాదజీవి, నుఖాన్నీ నవ్వును: కాంతిని బతుకు గమ్యాన్ని మరోజన్మకు ముడుప్త కట్టిన మనిషి. “రామానుజం” కల్పించు కొన్న సంతోషంతో నైనా కాలక్షేపానికి లోవం రానీ యని మనిషి

చలపతి కూతురును పెళ్ళయిన దగ్గరినుంచి ఆనుష్కతే నివానం: అన్హుడు *మాధవరావు' రోగిష్టి భార్యకు కారియర్లందిస్తూ మామనీడలోనే తన (బతుక్కు నిర్వచనం వెతుక్కొన్న వ్యక్తి. _బతుకు అన్ని అవస్థలను చవిచూసి, భంగ పాటు చెంది అన్నింటితో రాజీపడ్డవ్యక్తి = మామగారు. వేసిచ్చే చిత్రాలనమ్మ్యి తన అవసరాలకు అంతో ఇంతో సమాధానమిచ్చు కొంటున్న వ్యక్సి, అనమ ర్భుడైన జావంయకే చలవతి కూతురు గీతకు చిరాకు, బావమరిది “సత్యం "కు కాలి ముందు బంతి ఇగ్ని )టిమధ్య్యా .నిశ్చితంగా పద్మని చూనుకొంటూ ఉంటాను మీకు తోడుగా ఉంటాను *అని'మామగారితో నిశ్నింతగా నిబ్బరంగా ఫలికే మాధవరావు పాత్ర ఈ నాటకంలో ఓ (ప్రత్యేకత ఉద్యోగం ఊడిన వ్యకక్రి మాధవరావు.

*ఈ ఇంటి అల్లుడిగా పుడితే, చలవబట్టకాదు-చలవ కళ్ళజోడు కూడా పెట్టుకొని నువ్వు చెప్పావే-అది లేకుండా హాయిగా తిరగ్గలిగే వాడిని, (పేజీ 21) అంటూ బాఐని, తర్మడిని, తూష్టీ భావంతో చూసే సత్యం? ఉద్యోగం చేయటానికి సరిపడ్డ చదువు చెఫ్పించలేదని తండ్రిని నిగదిసే సత్యం, బో లలు వేసి అనళ్ళను పోషీంచే తండ్రికి ఆరోకొడుకు? *భ ర్తగా

[06 ఆలుగు సాంఘిక నాటకం కొంతకాలం ఉండగలవా?* అని అడిగిన ఓ (శ్రీమంతురారైన యువతి “లత' కోరికను అంగీకరించి ఆమెచేత లేవదీనుకు పోబడుతున్నాడు.... సుగుణలో పెల్లునికిన మాతృత్వవు వమకారానికీ, ఇజళ్వర్యానికి చెదిరి భర్త అనే గుదిబండ మోతను దారిద్ర్యాన్ని భరించటా౨కి భయపడి ఆమెను వివాహమాడి, మచ్చిక చేసుకోబడ్డ మగాడుగా (బతక లేక దూరంగా వెళ్ళి పోయి వేరే వివాహం. చేసికొని క్రమలికోత్సే. రాజు: వైధవ్యంతో. ఇంటికే తిరిగొచ్చిన సుగుణ అ “రాజు” ఆనంత9కోసం పుట్టిన పి లైనా పీక్రనులి మిచింపేసే దాన్నని వాపోయే సుగుణ: వివాహానంతరం కనబోయే పిల్లి గూర్చి కలలుగని ,వేణుకు దూరమైన గీత: వీళ్ళంతా ప్రాతలు: మధ్కతరగతి గృహాల్లో మసిలే వ్యకులు, విత్యం మన కళ్ళముందు శారట్లాడే కల్లోల భరిత జీవులు; అనుక్షణం పునం వినే వారి దీన వ్యధలు--ఇవే నాట కంగా రూపెత్తి మనకు దర్శనమిషప్తాయి. '*బడద్సి మగాడి వీదరికాన్ని చూసి భయపడుతుంది, మగవాడు అడదావి డబ్బును చూసి భయపడతాడు” (వు, 50 అంటూ ఆడ, మగ పెళ్ళి చేసికోవటానికి గల కాంణాలను మాధవరావు “సుగుణ క్షు వివరిస్తాడు. ఇటువంటి సంభాషణచే పతిపాత నోటి వెంటా వెలువ ష్‌ శ వెంటా వెలువడుతాయి, వెకి శెస్పుకోలేక, మనను విష్పుకోబేక మధన వడే మధ్య తరగతి వనమ్యల సజీవ రూపమే ఈ నాటకం రావికొండలరావుగారి * 9 ఉమ్మడిగా కలిసీ ఉండే మ నాలుగిళ్ళచావిడి" (1064) అద్దె కొంపల్లో రువ చి గ ను వెంటన ధ్యతరగత్రి వ్యప్తల మన స్రశ్చ్వాలను, లోలోపలి ఆ౪౦శ్రరా ॥ల ల ( ఉంద క . న చసుంది. వీమళంకరం' రిశైరైన బడిపంతులు. షం ఆయస రు. ప ఆమె వివాహం పెద్ద సమస్య అయిపోవటమీ కాక కలసి మెలసి (బకికే ఆ ఉమ్ముడ్‌ గృహస్తుల జ సక / సుల మధ్య పెద్ద దుమారాన్నే స్ఫిప్పినుంది. “రాఘవయర్లొ. ఫీడరు ల్‌ ప్ప స్ట్‌ గుమప్తా ఓ క స్‌ వా భయి. సంవత్సరాలు దాటాయి.” చంద్రశేఖరం ఈ్పున కొడుకు కే *. రత్నం చంద్రశేఖరం (శమించు కొంటారు. లక్షణంగా సర్జుకుప్తొత్రూ బతికే మధ్య ఆపార్జాల చిచ్చును రగిలిసాయి. దురము ॥ అ కుటుందాల ట్ర గ లు గ్గమ్మ అనే గయ్యాళి తన కొడుకుతో

సంర్మగహా సమీష 107 మరో పోర్టన్‌లో ఉంటుండి. నలుగురు కలిని మెలినీ నవ్వుకోనటం ఆమె దృష్టిలో మహాసరాధం. ఆమె మనసుకడి భరింపరాని కాసం-

“సి క్రాతుర్ని నాకిచ్చి చెయ్యవయ్యా: ఆని ఫేమళంకరాన్ని అడగ మను... చెప్పటంకాదు నాగా పురెక్కించు. ..నూరిపొయ్‌ ” (పుట 43) అని దుర్గమ్మ తన కొడుక్కి చెప్పి వాళ్ళ మాస్తాకును (_ప్రటోధిన్తుంచి ఈ ఉచ్చులో విగునుకు పొయిన వృద్ధుడైన రాఘవయ్య, వద్ధెనిమిదేండ్ర ఖీమళంకరం కూతుర్ని తన కిచ్చి వివాహం చేయమని ఫీమళంకరాన్నే అడుగుకాడు ఇరు వురి మధ్య ఘర్షణ, అపార్జాలు, ఎత్తిపొడుప్పలు, చంద్రశేఖరం” జోక్యంతో ఈ సుడిగాలి సద్ధుమణుగుతుంది.

ఈ, యిదిగో ఇది నాలుగిళ్ళా చావిడి: ఇదొక దేశం వంటిది. ఒక దేళంలో నమ న్తజాతులూ, నుతాలూ ఎట్లా కలిసి మెలసి ఉంటున్నాయా. అదే విధంగా యిక్కడ కూడా అందరూ అట్లా కలసి కట్టుగా సభ్యతగా వుండాలి (పుట, 94) అని చం (దశేఖరం (వబోరిన్తాడు అన్యోన్యంగా కలిసి ఉండే ఆవనరాన్ని గుర్తు చేస్తాడు ఉమ్మడిగా నాలుగు. కుటుందాఎ కలిసి ఉన్న సప్పుడు అద్దె” కొంపల్లో సంవవించే అపార్జాలను, అనర్జాలను 'నాలుగిళ్ళచావిడి' వెల్లడిన్తుంది-

మధక్థి శరగతి గృహాల్లోని ఆడపిల్లల 3 0డ్హ సపన్యలను చిస్తూ తెలుగులో పెక్కు. నొటకొలు వచ్చినాయి. ఆ కోవలోకే. చేరుతూ. వాటికి మించి మరింత సమస్యాయుత౦గొ రాఘవ (వాసీన “కనకప్త్పష్య రాగం” 1071 లో వెలువడింది. నూటలు రాని మగువ లక్ష్మి. ఆమె వివాహం ఈ నాటకంలో మ.ఖ్య సమస్యం ఈ నమస్యను ఆధారం శేనుకొనే షగిలిన హైతలన్నీ కదలాడుతాయి. కల్లోలం చెందుతాయి ఉగహం కురిపిప్తాయి. ఆవేదన చెందుకాయి, (పసొద్‌ లక్ష్యని చేపడుతాడు. తన పినళల్లి దారి తప్పిన ప్రీ, అమె కూతురు పార్పతి' (పసాద్‌కు “పార్వతీ' వివాహం మరో విషమ నమస్య. “ల ్కి"" సోదరుడు “"ఆనందఎ*' పార్వతిని స్వీకరిస్తే, లాను లక్షశ్రని అన్ముగహిప్తాన ౦ టాడు అట్లాగే జరిగిపొతుంది' “లక్ష్మీ” తండ్రి రాజశేఖరం గుండెల బరువు దిగిపోతుంది: అయనకు ఊపి తి.గీ

108 కలుగు సొంఘిక నాటకం అందుతుంది, పుట్టినప్ప డే ఆనందం భార్యగా ఎంచబడే “కనకం” ప్మాత ఈ నాటకంలో విశిష్ట మెంది: ఉన్నతమైందిః గంభీరమైంది: స్త్రీ సహజమైన మమత అనురాగం, ఓర్చు, సహనం, త్యాగం, ఇవన్నీ మూటగటుకొని మూర్తీభవించిన రూవమే కనకం. కనకం నిబ్బరం, దూరాలోచన, త్యాగం ఇవే లక్ష్మి పార్వతుల వివాహానికి దారు లేర్చరుస్తాయి. పెండ్లిండ్ద వ్యాపా రంతో నాలుగు రాళ్ళ మాట్రగట్టుకొనే “నీలకంఠం” పాత్ర గూడా మహో ,న్నకమైన మానవత్వంతో తొణికిస లాడుతుంది. “తాను ఆనందంను వివాహ మాడ” నంటూ కనకం నిర్చరంతో చేప్పే నిశ్చయం. “నీలకంరం'"లోని వాత్సలానురాగాలను వెలికితోడి, కనక ౦వట్ల ఆగ్రహాన్ని వర్షింప చేస్తుంది. ఆ కుటుంబంతో అల్లుకుపోయిన ప్మాత సీలకంరం.” నిప్పుల్ని గూడా గుండెల్లో దాచుకొని నవ్వుతూ (బతికే పాత్ర కనకిం, ఏడుప్పలో గూడా నవ్వి, నవ్వించగల శకి కనకం పాతది. నువ్వు నాకు ఆక్కటశ్టేడు దొవొ అని చెప్పగల తెగింపు, బాధ్యతలతో నిండిన ప్మాత అది. ద “నీకు స్రీ స్‌ఖమే కావాల్చిండి. నాకలా కాదు, నాకు కొన్ని రా ఫతలున్నాయి. ఈ సంబంధం కాకపోశ్రే సీత్రంశడి ఏహమౌొళాడో నీకు నవా” ఆంటూ (80) చిన్ననిడే జ్ర భర్తగా ముద వేయబడ్డ అనందం'కు ఈ జీవితంలో అందనంత దూరంగా పోత్తూ గూడా నిష్కర్షగా తన బాధ్యతల్ని నిర్వ రించిన అదర్యపాత. “కనకం. “కష్టాల్ని సరహ సించగల్లిన వారితో నే ంటి వరు క డా ఇతనే కల్పి ఉండగలన్స, క్రాని మీలాంటి వాళ్ళతో ఒక్క ణం (ప గ న మ్‌ (పుట 40) (తుకంపే ఏవిదో అవగాహన 0 మందలినూ లట న్‌. * -కీమీదకు తెచ్చుకొన్న .. రాజశేఖరం మామను " మందలిసూ అంటుంది కనకం, ఆ లిక్ష్మి"స్సి ఒజ్ట కక యింటేదాన్ని చేని మామయ్య మనసుపు ళాంత్రి చేకూర్చుబమే నా నికయం 1 కాను జీవితాంతం దహింపజేస్పుక్షానే న్ల్య యం జేపుకాన్న “కస్తక్రం' ఉదా రత్వం కన్నీరు కార్పించదు సరికదా, లక్షి” వల నన్న సంత్స ప్రి రాజశేఖరంలో స్యర్రాని 2 న ఉరరే దాలు కోవాలనే “సుందరం” క-కంవు లిన చేస్తుంది. ఆత్మని చేను వా సుందర౦ “కం; ర అనుగహించటంతో నాటకం ముగుస్తుంది,

“కనక పుష్యరాగం ఒక్క రసననమాఖ్యకే కాకుండా యావ

దాం్యధ చరిత్రకే గర్వకారణం * అని “నా మాటి లో పనిద్ధ రంగస్థల టు నటుడు, చ్రయోక్ష, స్వశళ్లీయ కె వెంక పేశ్వరరావు 1వన్తుతించ ఓంలో ఆణు మాత్రం అతిశయో క్తి గూడా గోచరించదు. ఆటీ

ఆంధ నాటక కళాపరిషత్తు* లో. ఉత్తమ (ప్రదర్శన బహుమతి పొందిన గౌరవమే గాక, మ౭ెన్నో లెక్కకు మించిన పరిషత్తులలో ఉత్తమ దర్శన, ఉత్తమ రచన, ఉత్తమ దర్శకత్వం మొదలగు బహుమతులు ఐడసిన నాటకం “కనకపుష్యరాగం "*

ఈవిధంగా కుటుంబం కేందంగా, నమస్యా వ్యక్తీకరణకు సాంఘిక నాటకాలు తొలిరోజుల్లో దిద్దుకొన్న రూపం కాలం గడిచినకొలడి శాఖోపళాఖ లైంది. నాటకాలలో కుటురఐమే ఆలంబనగా స్వీకరించినా, సమన్యల అక్కకు మించి ఆందులో (ప్రసావించబడినాయి. వివాహాలు, శుల్కా-లేగాక అర్జిక అంశరాలపై, స్వార్థచింతనల పై దొష్యాలపై ఫీడనలవై బహుముఖంగా నిమర్శులు విస్తరించాయి. సంఘంప్రే ఈ విధంగా సమన్యల పరిధుల్ని విశాలం చేశాయి. ఒకోసారి ఒకే నాటకంలో ఈ అన్ని సవిస్యలూ, విమర్శలు స్థానం సంపాదించు కొన్నాయి. యండమూరి ఏీరేంథద్రనాథ్‌ .“రఘుపతిరాఘవ రాజోరొం”, యన్‌ వి. రామస్వామి ''వెల్లువ కెటాలు, కొజ్జపాటీ “ సన్మతిదే భగవాన్‌ ”, ఆదివిష్ణు “సిద్ధార్ధ” మొదలగు పెక్కు నాట కాలలో వివిధానేక సంక్లిష్న విషయాల ఇపప్తావన మనకు గోచరిస్తుంది,

“547917 1068 519% 0811 16 1౧ 24 ౧88 84/23 "6౪011 8981౧51 8610100౧. 106 64619[0211౧21106 10 160161 ఇం౦16 10/58 ౪౧౦ ౧0 10039? ౧6౧60017 00౧81౧ ౦ ఈ0!655 ౧16 ౧6౪ 90121.--32 అని (గాన్‌ విల్లి చెప్తాడు. అతివేగంగా పరిణామం చెందుతున్న సాంఘిక వ్యవస్తకు సరితూగగల, సమకాలీన కధావస్తువుల అవళ్యకిత రచయితలకు

థఖ

[పధానమైననాడు, సంఘంలో వేబ్ళానుకొంటున్న నూళన సమస్యలను వాటి పరిష్కారాలను రచయితలు తమ ఇతిస్ఫర్తొలలో (ప్రప్తావించడం తప్పన్ని

కే నాటికీర 110 తెలుగు సాంఘిక నా సరి. వారి విరి కూడా,వై విమర్శకుని వాక్యాల అంతరార్థమిదే. సమకాలీన పౌమాజిక న్పృహలేని నాటకాలు నిర్మాణ శిల్చం దృష్ట్యా ఉన్నతంగా ఉన్నా నాలుగు కాలాలప్రాటు నిలిచే అవకాళం లేదు. సృష్టి వరిణామశీలమైందే కాదు, మానవుడూ (ప్రగతిశీల కాముకుడే. వ్యవస్థ, జీవనసరఖి. ఆలోచనా పద్ధతులలో మార్పు సంభవిస్తున్నక్‌ ద్దీ రచనా పరిధి విశాలమవుతుంది.మార్క్ప్పిణం (పభావం, వర్ల సంఘర్షిణ హేతు వాద దృష్టి సామ్యవాద చింతన ఇవ్వన్నీ వ్యాప్తిచెందిన కొలదీ రచనా పరిధి పాత పూత మెరుగులతో గాక, నూతన వా స్తవిక్ర దృష్టితో విస్తృతమవుతుంది. తెనుగు సాంఘిక నాటక ఠచనా పరిణామంతో జరిగిందిదే. ఒకనాటి _ప్రదిల సమస్య ఈరోజు |ప్రాణావశిష్టమై, రేపు నామరూపాలే కోల్పోవచ్చు. మ్పుతి చెంది స్మళుళ్లోనే మిగిలిపోవచ్చు, పికాక్‌ వాక్యాలీ భావాన్నే (పతిపీందీ ప్తాయిం33 వరపి;కయం నాటకంలో **శల్కం” ఇచ్చి భర్తను కొనుగోలు చేయ టానికి మనసొప్పసి కాళింది ఆత్మహత్యకు షాల్వడింది కాళ్ళకూరి వారు ఆ ష్యాతలో ర/;లే అంతన్సంఘర్షణలకు పరిష్కారంగా చూపించిన మాగ్గమిదే. ““క్రములొ వివాహానికి సమ్మతించి న్యాయ స్థానంలో తన ఆంతర్యవు పుటల్ని విప్పి నిస్సంకోచంగా నలుగురు ముందూ తన ఆశయాల్ని వెల్లడించింది. ఆధునిక నాటక రచనలలో ఈ విషయఠ హరో కోణంలో మనకు దర్శనమిస్తుంది. వైవాహిక పల్కు సమన్యల్ని పరిష్కరించటంలో శ్రి పాాతలు ఎంతో ఉన్నతి శెదిగి తర్వాతి తరాలక్ష మార్షదర్శకాలైనాయి. ““ఒళ్ళూ పై తెలియని దౌర్భాగ్యపు పేయసీ ప్రియుల కర్మ ఫలాన్ని వ్‌ స్వార్థం స్వాతిశయాలతో సర్వనాశనమపుకున్న మన సామాజిక వ్యవ న్ధకి నొక (ప్రత్యక సందేశాన్ని .... అంటూ (పృట, 48) తనను (మిం చిన “చంద్రం” తండికి వివరిస్తూనే 'సంర్య' పాత్ర .“ర్రూఫం, చదువూ, డబ్బు: స్వేచ్చ యిచ్చి మీ తల్లి శర్మక్రులు తయారు. చేసిన ఆట బొమ్మవి. నలం? నువ్వు మానవ జన్మ యెత్తినండదుకు స్వయం కృషితో సీ వ్యక్తిత్వాన్ని నిల

కం గతా నమీత కం బెట్టుకొని (వయోజకుడి వై సమాజం నిన్ను గౌరవించిననాడు నేన నిన్ను వెళుక్కు ంటూ_పస్తాను. అంత వరకూ. గుడ్‌బై"... (పుటి ల్‌త్రి ఆని చంద్రానికి హితబోధ చేసేంతటి విళాల వ్యక్తిత్వంతో తొణికినలాడుతు౦ది * (శద్దకానీ ఒక ఆశయంగాని లేని చందాన్ని మందలిన్తుంది. పెళ్ళే తన జీవిత పరమావధిగా భావించే వ్యర్థ జీవితం తనదిగాదనిచం్యదం తండడికి తెల్పి తన గంఖీర గుణ సంపత్తి వెల్లడించి ఎదుటి వారిక్‌ కనువిప్పు కట్లించి వారిని తన ఆద రృపథానికి అకర్షించుక్‌ంటుంది +1పేనువ్యూహా8ి* నాటకంలో నంధ్య.

, పెళ్ళి విషయంలో వొడి స్వాతం్యత్యం కాధనటం అవివేకం చంద్రం యింకా చంటి పిల్లాడుకాదు వాడికో వ్యకి,త్వముంది* (పుట కిరి) అనేంత ఉదార హృదయం చర్మదం తండ్రీ రాజశేఖరంది

కన్యాసల్కం నాటకంలో ఎనుబ్సి” ముక్కుకు తొడు వేపి మూతికి చిక్కాంకట్టి, వృద్ధునికి విక్రయించటానికి, తరలించుకుపోయిన అగ్నిహో(క్రా వధాన్షకు [పేమవ్యూహం నాటకంలో అనాధాశ్ర మంలో పెరిగిన సంధ్యను చేసుకొంటానని (ప్రకటించిన సందర్శంలో తండి +రాజకే రం వెలిబుచ్నిన వై అభి(ప్రాయానికీ ఇరువురి వ్యకి శీల నడుమనున్న అగాధ ఆంశ్రకాసికీ గల కారణం కేవలం ఎనథఖై సంవత్సరాలు గడచిపోవటమేకాదు. ఈ గడచిన కాలం విడిచివెళ్ళిన పొతదురాచారపు కుబుసాలు, వర్షిమానానికి న్మిష్పయోజ నాలై పోవటమే. (ప్రమాద భలికాముగా కన్సించటమే: నహజ వరిణామ్యక మంలో నవ్యాదర్శాలతో నిండిన ఈ మార్చు ఆహ్వాన సూచకమే. కాగలుగు తుంది అయాకాలాలకు తగిన ఆశయా దర్శాలు, ఆచార స్వభావాలతో నిండిన జాతీయనత్వం సమౌజ ఆంత రాళాల్లో ఆ౦తర్వత౦గా (వవహిస్తూ ఉంటులది ఈ బైతన్య (ప్రభాఎమే కాలానుగుణ ఆవళ్యక రిచనా (పక్రియ , లకూ (ప్రబోధాలకు స్వాగతం వల్కుకుంది వర్తమానంలో నుకట్నం౦, అంచ గొండితనం, అవినీతి, అధికార తావ్మతయం, శీవనిగొము: సమస్యను వ్యకీ కరించటంలో పరిష్కారాన్ని చూవటంలో ఆయాకాలాల (ప్రభావం తప్పుని నరిగా నాటక రచయితల మీద్‌ (ప్రతి ఫలించి తీరుతుంది. దీని ఫలి ఈంగానే ఖతి వృల్తౌలూ పాతలు నమకాలీన సంఘ జీవిాన్ని ప్రతిలీంబిన్తూ ఉంటాయి

19 తెబగు సాంఘిక నాటకం వి ఆర్‌ రంగారెడి 1వాసిన *జీవవసంధ్య' నాటకంలోని సంధ$ి పాత ఆదిలో సర్మవపదాయ ఛాయల్లో వొదిగి వొదిగి మనుగడ సాగించినా పోనుపోను తనద్దైన ప్యక్తిత్వావ్ని గ్రదర్శించటమేగాక తన ఆశయాల్ని సఫలీకృతం చేసుకొంటుంది “మానాన్నె పెద్ద అవకాళవాది. ఆయన కడుప్తన పుట్టిన నేనోపెద్ది ఆ(పయోజక్కుణ్ఞ” (82 పుట! అంటూ తంగడి మాటకు ఎదురుచెప్పలేక చాటు చాటుగా (౯తికే చం్యదంను తన మేనత్త కొడుకైనా తామిరువురి వివాహం గూర్చి పెద్దలు నిర్ణయాలు చేసుకొన్నా ఆ వివాహానికి తాను సమ్మతించదు నడమం్శతజసిరితో కొట్టుకులాడిపోయే చఠదం తండి బసవలింగం, తనను బలవంతంగా యీడ్చుకుపోయి మూడుముళ్ళూ వేయిష్తానని (ప్రకటించి నప్పుడు “సంద్య' తన నిర్ణయాన్ని విస్పష్టం చేస్తుంది, :1 నా మీద యెవ్వకరికి అధికారముేదు నయం నాసొంతం మీరు బలవంత్రంగా ఈడ్చుకు పొవ టానికి నా మెళ్లో కా కట్టటానిక్ర నేనేం వకువునుకాను నేను తలవంచినంత కలం నన్ను చులకనగా చూళారు. బ్మేర్తాలాడారు , కట్నాలసీ కానుకలన్‌, వేడుకలని ముచ్చట్లనీ బెట్టుజేశారు. కట్నంకోసం కక్కుర్రి పడే వింత మగజ౦ళువుని జేముకోన్సు వెళ్ళండి...” అంటూ చం్మద్రంసి కాదని తనని వెతుకుగ్రాంటూ వచ్చిన “మోహన్‌” చేత్రికి తన చేతినందిస్తుంది. 'ఆడదానికి (యసేషంచేహక్కు. అేదని” వాపోత్చే సంధ్యలో తెగింపు ఆకాశవాణి సందేశంతో ఆబ్బినట్టిదిగొాదు కాలం తెచ్చిన మార్చేఇది ప్యవస్థలో వస్తున్న చైతన్యమే మరి, రాచకొండ విళ్వనాదళా స్తే (వాసిన “తిరస్కృృతి' నాటక్షంటో 'కామే శ్వరి" మోహన్‌ కామపాళంలో చిక్కుకున్న పడతి వాడిక్ష పెండ్రిచేసి ఏ ఆడ వి రా న 4 శ ప్‌ గ్యాంకుకా నేకొయ్యలేనని. “కంకి రమణయ్య". వాపోయ్యేంత విం రించిన విషవృక్షం మోహన్‌: సో 9 పి ౦ ల్‌ పు సోమనాధం దృష్టిలో దగుల్బాజీ మోహన్‌ అటువం జ్‌ దగాచెసినా ఆ దగాతాలూకు చిహ్నాలు త్రన గర్భంలో రూప్పడిద్దుకొంటున్నా కామేళ్య 3 నిబ్బరంగా అంటుంద్సి,

సర్మగవా సమీష్‌ పషేే3 “అక్కటల్లేదు నాకక్కర్తేదు ఈ పెళ్ళి నాకక్కంర్తేదు? ఇతన్లో నాకు మంచి ఉండదు. గొక ఉండదు. (పుట96, సోమనాదం * వీ అవతలకు బౌమ్మంది* ఆర్థిక అంతరాలు, కలవారి కల్మష మన స్తత్వం? వంచనతో నిండిన నంఘం ఇవన్ని చోటుచేసుకొన్న ఈ నాటకంలో “కామేశ్వరి” అసవో యంగా దిక్కులేకుండా, మూగమూగగా ఇంతటి అధర్మమా* అని ఆకో కించిన విలాపమే (_పళ్నకా వెంటాడుతు -ది. స్వీకరించింది మధ్య తరగతి కుటుంబ ఇతివృర్తొలై నా (పప్తావించింది వివిధానేకి సమస్యలు, వాటిలో వివాహ విషయం ఒకటి ఈ విషయంలో నాటక నాయకులో వచ్చిన ఎస్తున్న మార్పుకు హేతువు కాలాన్ననునరించిన రళయితలు వాస్తవాన్ని అంతరాత్మను జోడించి రచనలను సాంఘీక న్వృహకు సన్నిహితంగా మలచినందువల్ల నే తారతమ్యాలు , వైషమ్యాలు అంతరంగ (వ్చూత్తి విభేదాల సమస్యలే ఇతివృత్తాలయినాయి. ఇన్నీ మానవ పరో గమనానికి, స్వేచ్చకూ ఆటింకాలుగానే ఉన్నాయి. సంఘం = సమస్యలు తైలగువాట నాటక రచనారంభంలో రెండు భిన్న (ప|కియలు పరస్ప 'రం సహచర్యం చేసికొంటూ సాగివచ్చినాయి, ఒకటి సం్యవదాయ రచనారీతి? ఈ పద్దతిలో పౌరాణిక నాటకాలు :సొంఘక నాటకాలు కెండూ కొనసాగుతూనే వచ్చాయి. పాంఘిక నాటకాలలో ఇతివృ క్రవి సమకాలీన మైనదే అయినా, ఒశే నమన్యీను [వధాన౦ంగా ఎంచుకున్నందునల్ల నాటకమంఠతా ఆ సమస్య స్పీదనే ఫోకస్‌ చెయ్యుటం అనివార్యమయ్యింది తదితర సాంఘిక అవరో ధాలు, అక్రమాలు పసొవించబడినా పథాన సమస్యకు ఇపి ఉపాంగాలుగానే ఉఊపకరించినాయి వరకట్నంలో వరశుల్క౦* “దింతాపుణి"లో. వేళ్యా సమస్య, “మధు సీవలో” (తాగుడు వలన సంభవించే అనర్థం తెలియజేయ అమే ఆ రచనలకు టారెట్‌ అయింది. పైగా ఇవి గద్యపద్యి మ్మిశ్రమములు, ధునికత: సాంప్రదాయం రెంటిని చేతబక్షకున్నాయి కాలం ముందుకు

| టకం 114 జెలగు సొంఘీక నా సాగినకొద్టీ నోట్రక్ర రచయిత పరిశీలనా న్మేతం విన్సృతమైంది- 'కేం్యదీకరింప వలసిన సమస్యలు ఎన్నెన్నో: ఆధునిక నాబక రచయితకు ఎలా చెప్పాలి అన్నదానికస్న ఏమీ చెప్పాలీ అన్నది (పధానమైంది. కారణం? దర్శనీభూత మవుతున్న సమాజం, ఆ సమాజంలో కుదించుకుపోతున్న మానవత: మానవ హృదయ మెందిరాలను విడిచి ఎక్కడో ఆడవులలోకి వాన (వస్థాళమ మజలీలకె పయనం కడుశున్న న్యాయధర్మాలు। ఆర్థిక అంతరాలు! వర్గ వైరుధ్య నుర్షణబ ఈ ఘష్షణా పోమంలో నమిదలవుతున్న బలహీనులు? ఆకలి, హత్యలు, పడుపు వృత్తి, దుర్భరమైన బౌతిక జీవనం, ఒదిగి ఒదిగి (3కే మధ్య తరగతి జీవులు, వీరి నిష్కింయాతత్వం: అణగారిన ఆత్మ వి- షనం-ఇవన్నీ దుర్వ్యవస్థకు చిహ్నాతే ఈ చిహ్నాలన్నింటిని అంతో ఇంతో చి ఫించవలసిరావటం నేటి నాటక రచయితక్రు అపశ్యక మైంది. వీటికి పరి ష్కారం చూపినా చూపకపోయినా (పనొవించటం మాతం అనివార్య వింది. + ౯ ౧49 16 6106068 రం6104410%౧ 10 01875 ౪౧1౦౧ "61160166 60౧16౧%00/8%/ 9006121 1553069 52/2౧0 *+0౧ ౦0౧ 6901100 0 019819 89 907181 ౭5 ౪/61! 2540 2౯618610 1౧ - 5111400 86+ 7[15 906141 ౯016 ౬5 ౧01 00౧0661766 1౧ 3౧౪ ₹6ఈ/016%1008౧/ $68౧56 అ శ[౧06 90౦౮౧ ౪/29 00౧౧౫1 - 186 10 ౧1౩౪8 | ర రి క ౪100 6000666 60118౧౧04౯ 80014! న70016%059 0641 1 ౪9 ౧౦+ ౦౦౧౧1166 (0 1౧౪ 35౧6011106 3001281] 801౪0107 1 0614 060౧061166 €0 ?816 | 1810౪654 ఈ 2౧౮ ౧611607 90018&!.0 0౧3, 82006 18౧ 10 011 | వ్‌016110౧”34 6 & ౪౧1౦౧౧౫ సాంఘిక సమనస్యల్సీ ఎతి బ్రూ. ల ల్‌ ఎ ఎత్తిచూపడమేగాని వాటికి పరిష్కారం చూప డం (గ్రూఫ్‌థియేటర్‌”” లక్ష్యం క్రార్రని “రాబ్కాన్‌"” రెల్పిష్టిట్టగాన్లే తెలుగు ఫా నాట కూడ అవాంఛిత సాంఘిక సమస్యలని నాటక రచనరదో ౯ వతివి లు టమేకావి, వాటికి తగ్గ వరిష్కారాలను చూపెటని ( ంబించ ఉన్నాయి. రష్యా, (ఫాన్స్‌, జర్మన్నా ఇంగకు “ల మిక్కుటంగా శా ఠి ౩ జంల్యాన న! ఎ శ్రి ఇంగ్లండ్‌, అమెరిక్సా దేశాలలో

వనంగగవా నమేక్ష 115 వంధొమ్మిదవ శతాబచ్చి ఉ త్త రార్థంలోనూ, ఇరవయ్యో శతాబ్చి _సథమార్థంలోనూ ఈ (గూఫ్‌థియేటర్‌ ఎంతో సంచలనాన్ని లేకెత్తించింది,

క్రనాాశుల్కంలోనూ గురజాడ ఆయా దురన్యాయాలను దుర్నిత్సి పాత విముఖత ఎతిచూపినాడు గావి వాటికి తగ్గ పరిష్కారం మాతం ముందు తరాలవారికే విడిచిపెట్టాడు. నాటకంలో పరిష్కారం. జరిగినా అది ప్యత్రల పరంగానే జరిగిందిగాని సమాజపరంగాకాదు ఆ ళ₹ర్వాత నాటకాలలోనూ సంఘ విమర్శకు కొన్ని పూనుకుంపే సంఘ స్థితిగతులను తేటత్వెం చేన్తూ. పరిష్కారాన్ని (ప్రేక్షకుల సరం బేసినాయి. వాటిని పరిశీలించటం ఆవళ్య

ఎన్‌, జి. ఒ. మరో మె హంజదార్‌ క్షి శీషలు “సిద్దార్ధ” *న్హూడ్రు కాకుల్లో " “సంఘం చెక్కిన శిల్చం”” “కొడిగట్టిన దీపాల” ““విషకుంబొలు” “"ఆరనిపాఠాణి'” “మారని మనిషి” మొదలగు పెక్కు నాటకాలో సంఘం దొని భయంకర వనస్యము, పెరుగుతున్న ఆస్థ్‌క అంతరాలు, ఈ అంతరాల వల్ల సంఘ జీవితాని కెదురవుతున్న అవాంతరాలు, అనర్థకాలు- వన్నీ _పము ఖంగా (వస్తావించబడినాయి ఇలదుకు శగ్గమూల కారణాల అన్వేషణ చాని పరిష్కారం ఏమిటో ఆవిష్కరింవబడకేదు. ఆ పరిష్కారం౦ చూపటంకూడ ఎంత దుస్తల్‌ మైనదో ఈ (కింది వాక్యాలు వెల్లడిస్తున్నాయి

ల 0% 6 ౧6౪ ౪₹౦||6 050116 రేంగాంం!06)/ 1౧68 ౪/11 06 ౪150659150[5 200641 ౧౯097995 ఈ 10 శం4[63 64606756 ౭2౧6 ౪110 1౧ 116 60116 16001067 .. ౪6 60 10660664 ౪4018510 06 1౧ 8 ౪1606 96006 8 951816౧౧9౧ ౭2500616 9 000౧611101 2౧6 0౯66109గ౧౪౧ 0 ౧౧౭౧౫ 801 ౧6 6986 6౧9 01 (2610101197) 15 శం 010510 16 ౧6గ౧6౮౪ కం? 1౧8 ౭౧01091081 ౪11గ 10౧ 2౧౪ దీగాఠ)6280 ౧9001211 +? 6౯2౧4 15 “3613 60610" 1౧6 760౧166౪ +0[ $0[100104 541121౧099 15 “008069 1116 9006160 864 ౧౮౧౩౧ ౧8౪౦౧ 19 0001016169 806 1 13 1౧ 191906 0 ౧0౫౧౭౧ ౧81౮6 181 9001010097 15 6౪014196. 1158 ౧౦ & 300141 ౧18౫

216 తెలుగు సాంఘిక నాటకం కం! 60 2112611009 304 16 906101001631 2007020) ఇం1ంసి ₹ంగ6 114211 2౧6 ౩00 116 ౪11016/ 0% 96 6౯3౧008 ఇ౧గే 116 సం66000 6 16 018 ౪1804 48 009606 2౧6 141౧655. చమన్వల ఎవరణలో ప్రంక్సిష్టమయ క్యానలు విడుస్తున్న ఆదునిక జీవితాన్ని, సామాజిక దృక్చదంతో వళ్లే శంచి రచనల్లో షవతిబించించండల , నుర్మార్షాలను విరసించడం వరకు విరాపేకజియంగానే తమవంతు పొ్రతు శ్రళ్ల ఈ రచనలు నిర్వహించినాయి. సమాజాన్ని 'నెరుగా నిందించడం, మానవపి అడుగంటిన, వీల్చిన్నళర, వివాళనకర భక్తుల్ని ఎతి చూపడం. అ క్తుల నారీకిక. వంహీనుల (బతుకు. చిన్ని. భిన్నమవటం సరకు ఇవి వరిమత మైనాయి ఎన్సికలు = సమస్యలు సామాజిక వరమైన మార్పును రచయ్యి ఆళించగలడే గాన్ని వ్యక్తిగతంగా కానే ముందుకు వచ్చి నంఘున్నె చకగ్రా దిద్దలేడు గదా; రచయిత సామూపాక్షంగా (10 10141) మార్తును అలిలశపే నుప వ్యకిగత స్థాయినుండి మాద్చును ఆసాడు, వీలేశలింగం గారు శించినదే; న న రచన మానసిక వరమైంది, మార్చు భోతికమైందె. ఈ మార్చు ప్ర కు. ఆశించే కోవ చూక్షించేగ రచయితలు; బేదా ధాపులు, సామూహిక సంఘదర్శనం 'శన్లక్రృ అతనారకుల్క౦ టో వరనమవుతుంది. వరకోట్నం ఇత్కాడినాటకా ల్లో అనాటి సంధుంలో లారి అలర పల్చుల సమన్య తీ(వ్రత ేర్కానబడిండి. తాలూకా బోరు 'ెసికెంట్‌ వెడి బుష్ధల్హ గళ ణే అతగాయల ప వైల్లగకన్న, ష్య ద్యారా అధికార పదప్పలోకీ క నం, మద్య్యహ్లైన్ష ర్య వెడి. భేయ్లబడిఇది.. పలకను జాబు దగ్గర పడుతున్నాయి వెనుకటి లాగె ఓట్లు క్రా ; టి 'జూజుమే ఇంకా శేశ్రలేద్చ కి క

• పాఠ కాలను ఢ్వ్యో సి కి లాభ్రిల్‌ కావాకి (వ్రళాస్యావ్య జీవనంలో, (పాజ వాయషు వంక 'ఎవ్నిక్షలు ఈ ,ఎన్నిక్షలలో ఓట్లు (ప్రొాణవాయుప్పను ెంపొండింపజేళ్ళచ్చ ఠః షీట్లు న్నకజా శిషాన్నను , నే న!

సంగహ సమీక్ష శై? ఉపయుక్త మయ్యేవేగాని వేలం షాటలో కొనేవి కవు. ఈ కుస్పం్యపడాయాగ్త ఆనాటి నుండి ఈనాటి వరకు 'సేయితలల శిఖండీలొ ధర్శనమిస్తూవే ఉంధి,

వగచూరి వెంక క్షేక్వురరాపు (వానిన “మరో బార్రతం* లోని ఈ కండి వాక్యాలు ఈ బావొన్నే (పతివింబిను న్నాయి “పదవీ వారసయ్య్వనిక్రీ 1పజొస్వా మ్యూనికీ మధ్య జరుగుతున్న కలియుగ కురుక్షేత్రం (వ్రజాళక్నిని తవ్వగా అంచనా వేయక* అంటూ ధర్మారావు ప్యాత్ర చ్యకవర్నికి నూచించినపుడు

క

చ్యకవర్సి చక: నువ్వు నెత్తి న పెట్టుకున్న ఈ (వజాబలాన్ని నాకున్న అర్థ ఐలంతో నా వాళ్ళి కింద అఖీగి మణిగి ఉండేటట్టు చేస్తాను. ధర్మా: చ్యకవర్మీ.... ఈ దేశ [పజలు న్వతన్నశ్రించి చేయగఖిగ్సిందీ వాళ్ళకు మిగిలిందీ ఒటు హకిగా మ్యాతమే. ఆ హక్కు దేశాభ్యుదయానికి ఉవయ్రోగ వడాలిగాని స్వ్యవయోజనాలకు వినియోగిఇచు కోమాడ్రదు (వటి త) ఆచ్యకవర్తి పాత్రే దాసుతొ ఓటర్లీప డబ్బు వంచాల్సిన సమయంతో మన దగ్గర చిల్లిగవ్వ లేకుండా పోయింది = ఆంటూ బాధను వ్యక్తవళున్తుంది. రాజకీయ అవినీతి, ప్రజాస్వామ్య పధంలో మొల కెత్తుకున్న జిల్లేడు బ్‌డులా ఏ స్థాయిలో ఉన్నాయో, పాభారణ పోనటీవితానికే. భవ్లితవ్వ్యానికి ఎంతటి ఆటంకాలుగా పరిణమించాటైో గమనవించగలం., ఉవ్నవాశ్రికి, పైన్తున్నవాడికి ఎదురులేదన్న యడార్థం ఆనాడూ ఈనాడూ గదనీ శ్తుబ్నట్లీదే.

యన్‌,ఆర్‌ నంది (వాసిన “మరో మొహం శోదారో”. లోనూ ఈ ఓట్ల అకమార్జన సమస్యను మనం వపరిశీలించగలం. ఆవసర మైన పుడు" అవనరమెనప్పుడూ ఆడవాళ్ళను చెరిచేవ్య క్రీ, ఆ్యగ్రహం కల్లినపుడు "పేదల (ప్రాణాల్ని ఆఎలీలగా వారించే వ్యక్తిః మేరావులైన డాక్టర్‌ , లాయర్ణ చేత సెతం తన అడుగులకు మడుగులో త్రించుకోగల మాన_రూప2లో ఊన్న దానవుడు “క్రో చేజ్యరరావు'” మొహంజోదారో సృష్టికర్త; వుద్రమానపురు; శర్మళశ్రహృదయుక్చు సీచాళ్కుడు, ల శో పేళ్ళంరాపి షలివ పమఖికుల్లు నన్ను సర్వవాళనం చేశాడు . నమ్మంచి (దోహం చేశారు. నా డబ్బు శని వన్నె

18 తెలుగు సాంఘీక నాటకం భోలిలో దించేశారు, వా సొమ్ము తిని నా రొమ్మే గుద్దుతావా. * “భిక్షలు కనకు ఒకేయలేదని నివృలుకక్కి ఇ సివ్వుల్లో భిజలును ఆహుకి చేస్తాడు కోస్కే్యేరరావు,. దనంతో అది పెంచిన అహంతో రాజకీయంగా తాను సాధించలేనిది వేరే ఏడి లేదు అన్నంత దీమూ అతనిది. తనకు ఓటు వేయవి వారిని చీర్చి చెండాడే కిరాతక మన సత్వం ఆతసిది, వెడికే నాన్‌గారు గెల్ఫినట్లు; లేకపోశే గెలువు చెక్కేసినట్లు అని ఖచ్చితంగా

యప్‌. కాశీవీశ్వునాదం (వాసన “ఇదీ భారతం” నాటకంలో ఎన్నికల యుద్ధంలో తలమునకలా కూరుకుపోయిన (పపాదరావులో ఆవతారం వలికే పలుకులు వైవి, ఎన్నికల్లో సిలపాలన్నా న్‌లిచి గెలవాలన్నా “ధన్య? వంత 1పాముఖిం వహిన్తుందో, ఓట్ల కౌనుగోలు వ్యవహారంలో ఎంతటి కీలకపాత్ర ధరిన్తుండో *ఆవకారం” కెలియజేసాల్చు.

కకం ఇపును... విసుగూ డబ్బు; కొనూ ఓటు: వెళ పచవీలోకి; న! మగాడితవం ఆంశ్స ఏ జ్‌

జి జాట్లు మృడ్డి ప్లస్సే సెత ఆహానకాల్పు, సలహా బద్రి (పజాస్వామ్యం

డతో ఓట్ల కొనుగోలు వద్ధతివ్‌ ఆచరిండే స్వార్థఫరుల కుహనా రాజకీయ విధానం వర్తి సాంఘిక జీవనం ఎంచగా కలుషితమైపోయిందో తేటకెల్ల మవు ఉంది, పు ఈ&హార్తి స్‌ హరిజన సమస్యణ గూడ 4ఇర్సి ధారతంం లో వష్తావించబడింద. హరిజన సమస్య ఒక కుటుం౦టి వినా క్రి కారణమనవ్పతారో శ్ర నాటక నీ సర నాద స్వార్థవర వ్యక్తులు ఎట్లా 6 'శ్రలీయుజేన క

సం[గపహా నమీక్ష 119 గృహ తో నాటక మారంథభమవుతుంది. మధ్యతరగతి జీవితం... వసాద్‌*; పెద్దకొడుకు, రాజకీయ జీవితం 4గజేక్‌*. రెండో కొడుకు; కార్మికుడు “తిలక్‌ " కడగొట్టు నంతానం. వ్యఎసాయజీవితం : పాొనకాలు వేలువిడిచిన బందువు; ఆ కుటుంది విచ్చిక్తికి మూలకారకుడు. 4.హరి* పేద ప్రారీిజన

ద్యార్థి ౩ *అన్నపూర్ణః పసాద్‌ కూతురు, వారికి అన్న పూరక వివాహం జరపాలన్న ఇంటి పెద్ద పురుషోత్తమరాపు నిర్ణయంతో నాటకం సమా ప్రమప్తుతుంది. వర్ణాంతర వివావిల సమన్యగూడ ఇందులో (వస్తావించ బడింది. దానికి పరిష్యారమూ నూచింపబడి౦ంది,

'వేదాంతకవి *కవకాలం: (1946) నాటకంలోనూ ఈ హరిజన సమస్య ప్రాధాన్యం వహిన్తుంది

ళం కులాల్లో దుమారాలకి కూలిపోతున్న లోగిళ్ళుకోనం ఈ కచ్చకాలం చూపీస్తున్నా . * అంటూ రచయిత ఎసవాల్‌ ౫లో ప్రస్తావిస్తారు.

క (వ్రభుళ్వాల్లోంచి, (ప్రారద్దాల్లోంచి “కస్ట కాలం * దిగలేదు. దిగదు కూడా వనీపాటా లేక భాగ్యవంళుల చుట్టూ వహారా కాస్తున్న నానారకాల పెద్దమనుష్పుల్లోంచి కష్టకాలం దిగింది ..* ఆని *గమనించాలి?: లో తెలియ వేస్తాడు,

+నిరంకుళకవి* ఈ నాటకంలో కధానాయకుడు, సచ్చరిత్ర, సామా న్యుల యెడ సదరవౌాహన, (పేమాదరణ కల వ్య క్రి, అతని కూతురు కళ +సుంద్యరావు*అనే హరిజన యుపకునకిచ్చి వివాహం జరపసాలనీ నిర౦ంకుణ్ల తివీ నిర్ణయం.

• • సుంద్యరావూ. నొబిడ్డకిక నీవే వైనం (శషించుకో అని ఆనిరంక్షుళకవిం తన మనోఖిష్టా ష్టై వెల్ల డిస్తాడు 4 నేను పెళ్ళిచేనుకునేది నాజీవితసాఖ్యానికి, మీయిష్టం వచ్చినట్టు ననేసు నడపను; నదవకూడదు8? ౫ ఆంటూ కళ తన ఉద్దేశ్యాన్ని స్పషపరచటం గమనార్హ 9. తన పప్రాణముండగా ఈ వర్ణసంకర వివాహం జరగరాదనే తల్లి*మాధురి” వాదనకు (వళిగా 4కళణ ఇచ్చిని నవూధానంపైది. కన్మాల్కెం నాటికీ ఇప్పటికీ వచ్చిన (నాయికల్లో) మార్పు ఇది,

ష్‌ శ్రద్ధ తెలుగు సౌంఘక నాటికలా చనికుల కెతర్రాలు, పేరం కడగరట్లు, దొంగసాష్యాలు, కారిక నచుసప్థలు! షొలమేల వక్‌హోత వైఖరి. పర స్రీ పట్ట వ్యామోహం, కుహనా సా్యాముళు-ఈ సెచుస్యళన్నే ఈ నోపకంటో వివరించబడినాయ. 'భావేయ్యి శోటిళ్యరుడో.. 'నిరంకుళకచీ' “టోర్య “ఖ్లూధ్రురినె బలవంతం చేయబోయి ఆక్సీ 1వకిఘటించ్‌గా సత్య చేస్తాడు ఆ నేరం “నిరంకళకపి” మీద ఐనొ ముకిజేట్లు నేర్పుగా కథ నడిపిస్తాడు: రే సాహిబ్‌” ప్యాత పీన్ట మెడి, మత సొకుళస్యాలశేగాక, న్యాయ, దర్మాలవట్టి అతనికున్న ఆపేక ఆదర్శసంత మైనట్టిది. క్తన్రోబాయా నాయం సె పస్పేహోడ్కి, కష్టం చేసేవోడ్కి. ఖూడు ఫడిపొతే హంజా సీళు జఇల్ముం హంచ్య్యూూబాయీ , ” అన్న బడే కాహెద్‌ ఆవేదనలో నాదికం ముగుస్తుంది. ఆప్మ్యక్తి భహీహ సమన్య' గూడ ఈ నాటకంలో చోటు. చేసుకుంది “కళను తసకిచ్చీ చేయమని “భాపయరక్టా రాయవార ర పంపుతాడు కళ తల్లిని బలాక్కారం చేయబోతా * “*ధవిక లోకానికి కళ్ళు లేపు! షేడవాళ్ళని జాని సలుగా జేనుకొని సర్వ సొఖ్యోలూ అనుళపించ మరిగిరది, ౨” అని కళ సాంఘిక కల్మన వాతావరణాన్ని, దోపిడీ మన స్తకశ్వాన్ని బహిర్గత పరు స్తుంది. మానప సంఘం మారణ సంఘంగా. ఏ విధంగా రూపుదిద్దుకురదో ఈ నాఐకం వె డీస్తుంది. వేశ్యా సమస్య కాళ్ళకూలి వారి చింతామణి నాటకం 'వేళ్యా సమస్యు ప్రధానంగా 1వాయబడ్తీంది కన్యాశుల్కం నాటకం నుండీ ఈ సమన్య సంఘాన్ని చెన్నం'కే వస్తున్నద్ర అ నాటికి వేశ్వలదొక (ప్రత్యేక వర్షం, అ సర్గం మీద అప్నటేకీంగో నీయమ నిబంధనలు, విషిద్ధాలు వవ ఈ వేశ్యా వర్షం వివాహ చళకన్నా ముందునుండే కొనపాగుతూ వచ్చింది, ఈ క్రింది వరేశాయి శిపమలళాప్పుగారి వాక్యం దీనీనే బలపరుస్తున్నచె, ద్‌ ఎ దేశ్యా విపిస్థ వివాహ ప్యవస్థక చే షప్రాచీన మైనది 58 పరిస్టికులి పాదిళ్ళుం వలనా మరే అ చరువు లేక్షా, స్తీ నేడు కుటుంబ జీవనాన్నిండి (ప్రక్కకు మళ్ళుతుంపే- అనాడు వేశ్యలకు సంఘ జీవ

సం్యగహ సమీష కలమే నంలో ఎట్టి అపరోధాలులెవు, విశృంఖల జీవితానికి అడ్డుగోడలు లేవు- * 'మృచ్చ కట్రికం* నాటకంలో వనంళసేన' పాత్రే ఇందుకుదాహరణ, బౌద్ధమత (ప్రాబల్య దినాల్లో ఈ సమస్యకు (ప్రాధాన్య మధికంగా ఉండేది. వేళ్ళకు ఆద రణీయ పీరాన్నిచ్చారు బౌద్ధమతావలంభులు బౌద్దమత స్వీకారంజేసిన వేళ్యలూ ఉన్నారు. ఇరవై ఐదవకాం్మగెన్‌ ఆఫ్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ ఎబాలివనిష్టు “ఫెడరేషన్‌” 1072 అక్టోబర్‌ లో ఢిల్లీతో సమావేళమై వేశ్యా సమన్యను గూర్చి కూలంకష చర్చ జరిపింది. ౮ .. ౯౧౦914600౧ 15 4 ౧8010021 2067410 ౪౧100 1౧ 6 ౧896 082 06/[600౧ ౪/06606/ ౧౧2౧ ౦ ౪0౧128౧, ౧౦౧9919 1౧ 0611౧6 ౧10౧861 01 [187861 శం! 596౫018! ౮౧౧౦569 10 2౧౪ 01[6[06౯500 ౪/౧౦ [౧౧౫4౪ 06 ౯౭౧2౯౭6 ”” 10౧0౪10? 1౧19 1౧ 50౧9 0౯౧/౧ 0 0106! (బళుకుదెరువుకై ల్లైంగిక వ్యాపారం చేయువారు *వేళ్య"లని పై ఫెడ శేవన్‌ సమావేశ సందర్భంలో సిద్ధాంతీకరించింది. సారంగు త్రమ్ముయ 'వైజ యంత్రీ విలాసం? లోనూ సంకుసాల నరసింహకం “*కవికర్ణరసాయనం 'లోనూ వేళాని వాటికల (వసావన చశీయబడింది సంఘంలోని మానవాంళరాహిత్యం, పురుమని కాముక దృష్టి. విషవాయువులా విజృభించి, సాంఘిక, అర్థిక అన మానతలనే నివును మరింత (వజ్వరిల్ల జేసి “వేళ్యా' వృవస్సను సమస్యను అధికం చేసీనాయి ““50016%/ 18 080617 00౧౩౪౪౦166 19 ౪౦౧౧6౧ 276 ౭00966, ౧6౧ 1 (9106 ౧6౧ ౪౧౦ ఇ౯6 6౧111617 10 912- ౧౧6 06 6౧08౦1 5600 101౧08 115160౧-1 68౧ 1611 *0౦౪౮౪ ౧౦౪ 1౧811 | ౪6 6౪6 ౧౭6 10 60 ౪/1౧ ౧6౧ "౪611. ! ౧6౭- ౪88 [౧86 €169 16854 ౧1645౪6168 - ౧౦ ౧౦౪ ౧6 16451. .. 39+" వేళా వ్యవన్ధ్‌ స్థాపనకు, దాని (ప్రమాదమైన మనుగడకు కారణం స్వార్థ పర పురుషజాతి, సంఘం, అని “నానా” ప్యాత్ర వెల్లడిస్తుంది 'మధుంవాణి" కూడ “దుధురవాణి ఆనే వేశ్య శిఖామణ్‌ గిరీశం గారి ఒంటి కుక్కల పొతన తగి ఉన్నిదిగాని, సాజన్యరాపు పంతులుగారివంటి సత్చురుషులసు మూడడాగ-నా

నాటకం అర్హత కలిగి ఉండలేడు తమవంటి పండితో త్తృములు మాతం కార్యావసరం యౌ కలిగినప్పుడు పూరూ వాడా వెదికి మధురవాణి దగ్గరలా చారీ పడవచ్చును. . ఆంటూ తన వృతీ హైన్యాన్ని, జీవన దైన్యాన్ని వ్యకృపరుచుకుంటుంది. “చింతామణి” నాటకంలో “విద్యకు వాజి వివేకమునకు శర్వాబి= పంటి సౌందర్య, గుణాధిక్యతగల భార్య రాధను తూష్టీ భా,ంతో చూసి, చింతా మణి కంటబడినగాని నాచిత్తము కుముబిపడమ* అన్న ఆలాపనలో ముసిగి తేతీ బీల్వమంగళుడుం నాయకుడు ' క్షలకాంతల విలాపం, వార కొంతల విలాసం* ఈ నాటకంలో _పధాన సమస్కల "ట్స దేశ బాంధవులారా మీ్రేమి చేయుచున్నారు? ,(పజా నాయకులరా। మీ రెచ్చట ని(ద్రబోవుచున్నారు . ఈ (వత్‌ పికాచమలను పట్టి ఎడ్జార్పరేమి?40 అని రాద తనహృదయా వేదనను, ఆరాటాన్ని వెల్లడించుకుంటూ రోదిన్తుంది. నసంభుంనుండి, 'పెద్దలనుండి సవ్య మైన సమాధానంరాదు గాని, కృష్ణభగవానుల పిమేయంతో “చింకా ఏణి*ంలో ఏర్పడ్డ వైరాగ్యం దృష్ట్యా పాత శ్రీత్యా పరిష్కారం చూపబడింది, రాధ(పశ్న ఇప్పటికీ సంఘంలో 1పళిధ్వనిస్తూనే ఉంది 'చింతామణి""లో తస బహృనీచ వృత్తిపట్ల ఏర్పడ్డ ఏహర్థభావం, (శ్రప్రత్వం గూర్చిన ఏవగింప్ప పుణ్యపాప విచక్షణా జ్ఞానం మంటగలిపి వవర్షించానన్న వివేకం చింతామణికి వెలుగు దారి చూపించినాయి రచయిత వేశ్యా సమస్యకు చూపిన పరిష్కాారమిది, వేశ్యల వట్ల ఏర్పడ్డ దుర్మోహం, ఎంగిలికూడుల పై ఉదిలాటం ఆనాడు చిన్నా "పెద్దా అన్న భేదం కేక ఎంత త్మీవస్టాయిలో వ్యాపించి పోయాయో ఈ నాటకం నిరూపిన్సుంది *సుబ్బికెట్టి' పాత జన జీవితంలోంచి పుట్టు కొచి నటిది, దానికి తెను గునాట చిరంజీవత్వం సిద్ధించింది. తల్లీ నమస్కారము సీవు నన్నుద్దరింప దలచిన చిత్వ్వరూపిణవి కాని చింతామణివి కావు *అన్న బిల్వమంగభుని అంత క్వేదన, ఆత్మవిచారం నాటకంలో సంధేాత్మకంగా చెప్పబడింది బహుంనికృష ౦బగు వ్యాదిచార జీవితము వినాశమందుగాక అన్న బిల్వ మంగుపని [వబోధంతో నాటకం ముగుసుంది కొండముది గోవాల రాయళర్మ కౌటకం 4ఎదు రీత వేళణ్యా సమన్యనే (పసావిస్తుంది వై వాహిక దింధం ద్వారా ఆ సబస్యకు పరష్కారాన్ని సూచి

నం(గహ సమీ 1208 స్తుంది, పాత కొత్తల సంది దళలో తన్నుకులాడి పోతున్న నంఘానికి త ఆఅదర్శ*ి ద్వారా రచయిత కొత్త ఊపిరి పోస్తాడు

ఆర్‌ వి చలం (వాపిన 4ఉనురు* నాటకంలో ఈూడ వ్యభిచార సమస్యే [వధ్రానంగా (ప్రప్తావించదడింది. *, ఈ నాటకంలో కొన్ని దృశ్యాలు సామాన్య నాటకరంగ రచనకి కాస్త కష్టతరంగా ఉన్నమాట వాన్నవమే. అట్లా ఊండటిమే నా పద్దేళ్యం .... * అని "మనవి" లో పస్తా విందాడు రచయిత. వ్యభిచార దురాచారం సాంఘిక పురోగమనానికి ఎంత అటంకంగా పరిణమించించో జాతి సొశీల్యాన్ని ఎంతగా దహించి వేస్తుందో రచయిత వివరిస్తాడు, 1841-42 మధ్యకాలంలో ఈ నాటకం (వాయబ డింది కుల క్రిలలో కనుచాటు వ్యభిచారం, ఆ వృత్తి లో జీవిస్తూనే మర జిస్తూ మునుగడ సాగించే స్త్రి లు మనకు గోచరిస్తారు

అనాటి వ్యవస్థాపరంగా వేళ్యలుద్భవిస్తే ఈనాడు పరుల ప్వార్ధానికి, అ కళవాద తత్వానికి స్రీలు ఆట బొమ్మలుగా మారిపోవాలని కోలే వ్యక్తులుదయించడం వినటానికి విడ్డూరంగానే వున్నా నాటక రచనల్లో పక్కా నబడుతూనే ఉంది, సంఘంలో కొనసాగుతుందే

ఆశ జేర్ణ ఐప్త్రోలను వదిలేసి ఖరీడైన వీరలూ, తళతళలాడే ఆభరణాలతో ఆలంకరించుకో ఆ తర్వాత చూఢు ._ నీమీద కేసు పెట్టిన పోలీసులే కాదు మీసాలు తిరిగిన మొనగాళు,) కూడ నీ పాద దానులయేట్లు చేసాను.” *4 1 బు

విదవరాలైన కోడలుకు సౌక్షిల్తూ మామ చేచ్తున్ని _పబోధమిది ధని రనే పరమావధిగా ఎంచే దురాళా పీడితుడ్రైన మామ అన్ముష్ముల నాటి ఆచారలను పాటించక సంప్రదాయపు సంకెళ్ళను తెంచుకొని విశాల 1పవం చంలో కాలుపెట్టీ విలోసంగా జీవించమని నూచన చేస్తున్నాడు సానిదానిగా (బతకమని నర్మ గర్చంగా సందేశ మిస్తున్నాడు కోడలికి,

నీ వి ఆర్‌ రెడ్డి (వానీన ఆసర్వేజనా సుఖినో భవంతు” (1074) నాటకంలో “ఛాయ” గోవిందరావు ఈ ఖని కూతుకు, అపమిత్రుని కూతురనీ అమెను గూర్చి పరులకు వెప్తాడు హొం మినిష్టర్‌ భావమరిది రంగారాపు

14 తెలుగు సాంఘిక నాటకం ద్వారా పర్మిట్లు సాధించుకోవటానికి ఛాయను” ఉపకరణంగా వినియోగించ బోతాడు రేవు యం, ఎల్‌ ఏ ఎన్నికలో సీటు రావాలంటే ఇతని సహయం ననకెంతో అవనరం కాబట్టి నీవు రంగారావు దాహానికి గురికావాలని “చాయికుఉపదేశించే స్థాయికి గోవిందరావు దిగజారిపోతాడు, పనులు సానుకూల పర్చుకునేందుకు! ఘరానా వ్యాపారానికి తార్చుడు గోపురాలు కట్టుకంటున్నాడు. ఈ “చాయ” అనలు పేరు సీత, సీతకోసం అమెతల్లి “యశోదమ్మ” పరులకు విలాస వస్తువు అవుతుంది. తన (బతుకే కూతురు (బతకరాదని తపించిపోతుంది, కొజ్బపాటి గంగాధరరాపుగారి నిర్మల (1869) నాటకంలో రేణుక” విశ్వంను (_పేమించి అతనితో లేచి వస్తుంది. 4మాణీకృంలాంటి పి రాజ మ్మతో పచ్చిరిదేమ”ని పళ్ళవర్తకుడు సుబ్బారాయుడు అనుకొన్నాడు. మేక నన్నె పులుల్నీ పయోము.ఖ విషకుంభాల్ని, పరాయి ఆడది అంగడి బొ మ్మేనన్న విర్ణారణతో యుక్సాయుక్తాలను విసర్జించిన వాళ్ళను చూసి ఈ [పపంచంలో “ఇంతమంచి వాష్శన్నారా” ఆని విస్తుపోళుంది ఆమంచివాశ్ళే ఆమెగబ్రతుకును జగ్గిపాలు చేప్తారు. "కడ్షుపుమాడ్చి సత్తికి కట్టుబడక పోతేఏం? సీతినే ఒదులు కుంటాను....ఈ క డుపష్పకోకా ఈ కష్టాలూ తీరిన తర్వాత ఏరుదాటి తెప్ప తగల బెడకాను” అని నిశ్చయానికొచ్చిన ' కేజబుక ముత్యాలు తెచ్చే చీకటి రసిక రాయుళ్ళు రాసిక్యాశికి ప్రాణంలేని రంగు కాగితంలా అందిపోతుంది. జనిశ్చింతగా, మనసిచ్చిన సీజళ్ళో భగవంతుడు కరుణిపే నేను వరణిసా* అన్న త్రనవాడు దూరమవుృశాడు *మీలా౦టి వాళవతే నాలాంటి వాళ్ళు ఇలా ఆభయ్యారు। వాగువడాలన్నా వాగుపడనియ్యరు నేను చెడిపాయా ను పపంచం నాకంటె ముందే చెడిపోయింది * ఆంటూ కర్మ" త్రో వాపా మం మంచి వాడు, పవిత్ర హ,దయమున్నవాడ్రు 4రాజారాపుం రేణుకను వివహనూడలా నంటాడు. ఆంతకు మునుపు రేణుకన్స వీివాహమాడమని విశంకు సలవి ఇపాడు పవిత వృదయాన్ని రక్షించడంకంటె సద నియోగపేవ ద్‌” అని లోధిస్తాడు; పతీత శరీరమేక్రాద మనసూ అపవి శ్రమ ఖీ ప మగపే యం వలని చేయని నేరానికి జై లుపాలయిన రాజొరావుక్సు మ్రూనస్లిక్ర ఇలాటి కేణుక మిగిలిపోతుంది. విశ్వాన్ని వెళ్ళిచేనుకోవాలని తన పవిత్రతను నిరూపచు

నంగడా సంవ కేక్‌ కోవాలని తవన చెందీచెండీ తనని వవ్మిత్రంగా ఎంచుకుంటానని, వివాహం చీసుకుంటానని అన్న “*విశ్వంతో"” అంటుంది, తాను రాజారావు ఇల్గాలునని.

“ ఆలన్యం ఆయిపోయింది ... నేవివుడు వెలయాలిన్గికాను; అతనీ ఇల్లాలిని”

శరీరల జేసిన పావం నుశనుకు పట్టదని, వేళ్యలాగా కాక రాశారావు మనిషిగా తన శేష జీవితం గడిచిపోతే చాలని తృప్తి చెందుళుంది, రాజారాపుకు ఉరిశిత పడితే వైధవ్యం అనుభవిషప్తానంటుంది. “ఆ ద్రేఖ్సుక ” పాత్రను విశిన్షంగా రూపొందించారు రచయిత. చెడిపోయి. వడలిపోయి వీష (ప్రాయమైన కుళ్ళిన శరీరంతో, కుళ్లు ప్రపంచాన్ని సర్వనాశనం చేయాలని బడబానలం మధ్య బతికిన “'రేణుక '" ఆత్మాన్నత్యంతో మహాత్మురాలైై ంది. మానవతకు మార్గదర్శకురాలై ంది.

శతెయస్‌ టి శాయి వాసిన “సంఘం చెక్కిన్న శల్చ్యం' లో,శిల్బంగా చెక్కబడ్డ ధర్యయ్యభార్య సావ్మితితో, నాగభూవణానికి సమీద మోజున్నది.. అవకాళాలు అందరికీరాపు సొవితి.. నాగభూషణానికి, లాంగిపొమ్మనటంలా, నటించమంటున్నా. ."” అని నరిహానిప్తాడు. సొగభూవణం అన్నిటా తనకు పొటీదారు. లోగడ సావి్య్ళిని బలవ౦త్రం చేయటోయిన కామాంధుడు అటు వంటి వ్య క్తి చెంతకు భార్యను పొమ్మని పేరేపిసాడు.. దేనికిటః తన చద రంగపు బెతులో మరింతగా శెలివిమీరటానికి' తన ధన దాహపు పరమపద సోపానంలో మరో మెట్టు ఎకగ్రాటాని కి! లోగడ ధర్మయ కూతురు తయవ్యాధితో తన్నుకుంటున్నా సరైన మందు కాదు కడా అవసరమైన ఆహారమే అందీయ తేనివాడు, ఇప్పుడతను సంఘం చెక్కిన శిల్పం, లోగడ తన మంచితనం తనకే మహమా్యారిగా దర్శన మిచ్చిందనీ, చేతకానితనాన్ని , చేవలేనితనాన్ని వెలడి చేసిందని కనుక ఆ మంచితనం ఉండరాదని సమూలంగా ఇప్పుడు నమాధి చేసిన "నంమం చెక్కిన శిల్పం" ఆతను. ఆ మంచితనంతో సాటు మససునూ హైతరలో పెట్టాడు. లడలు కూడ బెట్టాడు. “కావల్సినంత డబ్బు సంపాదించి ఆ దేవుజ్ణే నా దగ్గజకు రప్పిప్తాసు. నా ఇంటికి కొపలా కాయి ప్లాను. మరో డబ్బుగలవొట్టీ (బ్రతకనీయను,. .” ఇదీ అతని ఫిలాసఫీ ఇస్పతు,

1246 తెలుగు పాంఘీక నాటకం ఆ తక్యానికి చేత్తువెన మనిషికి ఉచ్చ నీచాలతో. నిమిత్తమేము౭ధి “జన్మ జన్మలకు నన్ను ఆడదాన్నిగా పుట్టించవద్దని, అడదిగా పుట్టినా రాజకీయ నాయకుల భార్యగా చేయొద్దని వేడుకుంటాను” అంటూ ఆ ఇల్లాలి కుమిలి పోవడం సహజం. రచ్చకెక్కే రాజకీయాలు వద్దనీ స్వచ్చంగా. (బతుకు చామనీ భర్తను వేడుకోవటం చెవిటి వాని ముందు శంఖమూదినచ్తే.

సాంసారిక స్రీ పతనం చెందిన పశిత అయితే స్పరుషుడే బాఘ్యడన్న విషయాన్ని పేర్కొవటానికే ఈ వివరణంతాను, వేళ్యలవలే పీరా (పత్యేక వర్షేంగా. ఏర్పడలేరు. మామూలు జీవితాన్ని సాగించలేరు, మానసిక ఆళ్ల కళల్లోలాలమధ్య ఆతలాకుతలమపుతూ వనుగడ సాగిస్తారు. డినికి ఒక పషడం కారణం పీరైచే నంపూర్ణకారణ౦ం సంఘం. బెర్నార్ష్‌షా కూడా తన శగరంళల8 [005699 [15 8౧౪౧౪ కి ౧౧౦168910౧ నాటకాలలో ఈ భావాన్నే బలపరుస్తాడు,

“...ఏగం౪ 100% ౪౧ [113 ౪07069 6586 ౧6 ౧౪6 19 "12౧19 ౦౧ క00160/ 0! ౧7956౧4 00౧61౧౮౧ ఆం" ఖ$2 యాచక సమస్య

యూచక నమస్య ఈ నాటిదికాదుకాని నేడు బహుముథాలుగా విస రిల్టిండి. ఇది వ్య క్రీగత సమ'స్యేకాదు, సంభానికే తలబొప్పికష్టే సమన్య ఆర్థిక అసమానతలు, ఒబ్యువంచి కష్టం చేయలేని సోమరితనం, సమాజంలో ఉన్నంతకాలం ఈ నమన్యకు పరిష్కారం అందదు, వె[రితలలు వేసిన ఈ సమస్యనే కప్పగంతుల మళ్లీకార్డునరావు “యాచకులు” అన్న నాట కంలో పేర్కొన్నారు... ఈ పమస$ిమీద పరిపూర్ణ రూపంలో నాటకం రావటం “యాచపలొ” తోచే మొదలయింది.

కొందరికీ వృత్తి, కుటీర పరిశ్రమైతే మరికొందరికి భాగ పరిశ్రమ”

అని “వయో క్త” చలుకుల్లో వివరింపబడింది.

సం్యగహ సమీష షర? ్రీవతి' సంష౦తో స్టానమున్న వ్యక్తి ఛ్రీమంళుడు ఈ థ్రీమంకతు డవడానికి హేతువు ““యీరాసామి” “సన్నాసి” “వినోదం”. ? “గరటాలు”' చేసిన వివిధ రకాల వ్యాపారమే థ్రీవతి పర్యవేతణలోనే వీరి యాచక వృత్తి సాగుతుంది.

“నా జీవితపు మడతల వెనక ఎంత మలినం దాగి వుందో అర్ధ మయింది, నా శరీరంలోని పతి అణువు, (పతిరక్తకణం యాచన [దవ్యంతో 'పెరుగదిడింది 48ీ తండిచేసే యాచనావ్యాపార 0 మోసప్పమురుగు కాలువగా బావించి కుమిలిపోయేకొడుకు * వేణు" శే కడువున పుట్టీన కొడుకే తనలోని చెడును చూసి అసహి్యించుకోవటంతో ్రీవతిలో చిత్రవధ ఆరంభమయింది,

అన్నీ కలిగిన అదృవవంతులు అతిదలాలెకి(ా ఆధికొారం చెలా యిస్తున్నారు ఐలపొనులు, దురదృష్టవంతులు యాచకులైై వీదరింపబడు చున్నారు ౨ యా విషయాన్ని దేవుణ్ణి నిలదీసి (వశ్నిస్తానని శ్రీపతి పలవరించి, పడిపోవటం వాటకొంత ఎలో చూడగలం. నంఘంలోనే యీ

సమస్యకు పరిషాాంర 9 లభించక పోగా మరింత బిటిలమైంది= రచయిత దృష్టలోనూ. ఇది పరిష్కరింపరొని దుర్ళేదమైన సవమన్య అన్నభొవమే ఉన్నదన్నట్లొ యా నాటక ఎ వెల్లడి చేస్తుంది.

పింగళి నాగే్యదరొ పు (వానిన్‌ .ఒకేకుటుంబిం" నాటకంలో నూ యాచక సమస్యకు (వవేశమీయబడింది నత్ఫమూ ర్తి తన నౌకరు వరహాలులో యాచక వ్యాపాలన్ని చే లొస్తాడు? వరహాలు రోజో కశడూ. డిబ్పెం,ల వ్యాపారం శేపాడు జనం శ్రెలివిమీరీ పోయారని డిచ్బెం వేయటమే తప్ప

అనల

చేతికి పెనలివటం లేదని వరహా కల్ఫినవపైతు సత్యమూర్తి చేసిన కామెంట్‌ ఇది*

*ప్టడిశారు: తెలివిగలవాళ9 అనుకుంటూనే జనం శెలివికుండా పోతున్నారు. అందుచేతనే మన హ్యాసొరం ఇంతే నులవుగా. సాగిపోతోంది,

1268 ఈలుగు సౌరంఘ్సిక నాటకం మద్యపాన సమస్య కాళ్ళకూరి వారి “మధుసేవి* నాటకంలో అనాటి సంఘాన్ని ఏవిషపురుగులా తొలిచిపేసే రండు సమస్యలు (ప్రస్తావించబడీనాయి. అవి మద్యపానం, వేశ్యా లోలత్వం, " సారాశాగినోడే సరసుడు కల్లుకొగినోడే ఘనుడు" అంటూ విద్యాహీనుడు రంగడు కామెంట్‌ చేయటం అటుంచి ఉన్నత పంళంలో పుట్టి వివేకంతో జీవితాన్ని గడిపిన రఘునాతరావు ఈ దుర్వక్థిననానికి వానిసవటం వేళ్ళ కస్తూరి కథగంటి చూపుల కటావానికి కావిర్లాడిపోంటం భార్యను అనా దరణగా చూడటం “'మధు'సేవ" పేర్కొంది. *తర్యము వచింతు-మద్యనుందరికి గన్న త౦ జీ వైద్యుడు-వెలయాలు కల్లి వైన్సు వుండ చెలికాడు తద్వ ర్రకుండు దూత జారులుం, చోరులు, నిశాచరులు, మం వాదులుం జూదరులు నటుల్‌ వలపు మగలుక్షీక్ష మద్యంలో మునిగి తేలళూ అవాపలూ. చవాకులూ (పేలుతూ (బతికే అకర్మ” సింద్దాంతీకరణపైది, మొన్నమొన్నటీ వరకూ మద్య పానమునునా కంశే నిరసించువారు మన ఇండియాలో లేరు” అంటున్న రఘునాథరావుక్సు నేడు అదిలేసిదే కనురెస్ప 'వె'లేవదు షేక్సియర్‌, షెరిడిన్‌, వ్యాసుడు వాల్మీకి కాళిదాసు మొదలుకొని మస్పదిమూడుకోట్ల దేవతలవరకూ (శాగుబోతృలేనని శర్మ శ్రాగుడును నమర్జిసూ ఉదాహరణలవ్వటంలో గిరీశం. నీడలా మదలినట్లుగా (భ్రాంతి కలుగుతుంది మనకు, (కాగినవారికే గౌరవమని శర్మ తేల్చివేయటంలో ఆనాటి సంఘంలోని ఉన్నత పథంలో ఉన్న వ$ీకుల్లో మేధావంళుల్లో ఏ కొందరినో మినవాయించితే ఈ ఇగ్టిసనానికి దాసులేనన్న భావం ఏర్పడుతుంది “వతి పురాణాన్ని పరికించినా, (పశిదేశ చరిత్రనూ పరిశీలించినా మద్యపానము మరగనెగ్గినవాడు మచ్చుక్రై నను గానపడలేదు,.. మనకథయే యిందులక్షు నిదర్శనమని “నిర్మల'' తన భర్త రఘునాథరావుతో వివేకాన్ని ఆశిస్తూ మొర పెట్టుకొంటుంది. “శర్మ్య'" కన్తూరి భేసిన కుతం[తాలలో కూరుకుపోయిన రంగడు చేత్ర హత్యచేయణడుతుంది. రఘునాథరాప్పులో

నంగహ నమీక 129 క్లానోదయ మవుతుంది. '“శర్మ' పాత్ర సంఘంలోని స్వార్ధపరులకు, వరాన్న భుక్కులకు, మిిత(దోహులకు, సమస్త నైతిక విలువలకు తిలోధకాలిచ్చిన వ్యాకులకు (ప్రత్యక నిధర్శనంగా చితించారు రచయిత. ధనేషవణ, వరదా 'రేషణ, మద్యపాన దుర్వ్యూననం మనిషి కాలాన్ని? కాయాన్ని సమస్తాన్ని ఏ విధంగా పిల్చి పిప్పిచేప్తాయో మధుసేవ నిరూపిస్తుంది. కొడాలి గౌపాలరావు (వాసిన “దొాంగవీరడు” నాటకంలో "ఈ పాపా త్కుడు భార్యను పుట్టింటికిపంపి (త్రాగుడు, వేశ్యా సంపరాగ్రాలతో ఈ ఆస్తిని సర్వనాళనం బేళాడు” అంటూ రాపుబహదూర్‌ సత్యనారాయణ (వసాద్‌ దుర్మార్గుడు, మటదుడు, పాపి అయిన కొడుకు రాఘవరాప్తుగూర్చి చెందే పరి తాప చిహ్నాలే పై పంక్తులు, “పుష్ప” అనే వేళ్యను దగ్గజకు తీసి. భార్యను పుట్టింటికి తోలిన రాఘవరావు రాంబహ్మం” అనే స్వార్భపరుని, పరభాగ్యోప జీవిని, వీరు పురుగుని, మానం, మర్యాద మచ్చుకైనా లెని వంచకుని (పోత్సా హంతో. [పోదృలంతో తమ్ముని కొడుకు మురళిని చంపించడానికి కూడ సిద్ధి మవుతాడు. అందుకు ప్యూహమేకాదు: ఆయుధంగా కూడా కార్యాన్ని నిర్వ ర్రించబోయింది రా (బహ్మమే, త్రాగుడు వేశ్యాలోలత్వము మనిషిని ఏ స్థితికి తీనుకు వస్తాయో రాఘవరావు పొత నిరూవణగా దర్శనమిస్తుంది. రాంబహ్మోం వంటి వంచకులకు, హంతకులకు ఈ సమాజంలో కొదవలేదు. సాగరంలో విషసర్పాల్లా వీరి ఉనికి, స్థావరం మానవజన్మ మొగలై న నాటి నుండి వదిలంగానే సంఘంలో ఏర్పడింది దానికి పగుళ్ళు లేవు, విది గుళ్ళూ శేవు. తెనుగు పాంఘిక నాటకాలలోనేకాదు, ఏ దేశ నాటక రచనలు పరిశీ లించినా ఈ మేడిపండ్రం జాతికి లోటులేదు. రాఘవరావు స్నేహితుడు +నాగబసవయ్య= గిరిశం కుదరులోనుండి వెలికి. వచ్చిన వ్యక్తి మరో నాలుగడుగులు ముందుకేసి టోకరాడ=గా రూపొందాడు. సామ్మంతా దోచు కొని, దండగొచ్చిందని ఐపి పెట్టిన గురవయ్య శెట్టి * కవిగ్రప౦ం తెలిసి కడుపుకు కూడు లేకుండా చేసుకున్న ళాన్తి ఈ నాటకంలో దర)నమిస్తారు దొంగ వీరడు పాత్ర విశిష్టమైంది. పుట్టుకతోనే దొంగగా ము్యద్రపడ్డా విషభాండంచెంత్ర అమృత కలళంలా భాసిస్తాడు. “నువ్వు నిజంగా మహ ర్షివ్‌ అని రార బహ్మ౦చేత పశంసలందుకొస్న ప్రై క్తి ఎదొంగిపీఎడుః చేసిన

180 ఇఆలుగు సాంఘీక నాటకం పాపాలకు యిదివరకే కుగ్మి సత్తుండా. బంతిపూవులాంటి ఆ పిల్టోడిని చంపను అంటూ- సివేకోదయం చెందే పాత దొంగవీరడు ది. కుల సమస కొత్తతరం వస్తుందనీ ఇప్పటివర్జ్ణ వ్యవస్థనికృష్ణ జీవనాన్ని. లోప భూయిష్ట సంప్రదాయాన్ని కులాధిక్యతా ఆహంకారాన్ని ఆది ఎదుర్కొని పొరాడుతుందనీ ఛావిన్తూ “పిని శెట్టి” “క్సలంలేని ప్టి” నాటకం (వాకాడు. సాంఘిక జీవితంలోని కులతత్వ విద్వేషాన్ని, స్పార్ధచింతనను బట్టబయలు జేణడు,. ఒకానాక ఉదశ్షిమదళలో ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, అంధ విళ్వా సాలు వాటి"వాటి తీవ్రతను కోల్పోతాయి. లేదా నాషఘరూపాలు లేకుండా కొట్ట కపోతాయి. కొట్టుకొని పోయినవి పోగా మిగిరినవి (ప్రాణావశిష్ట రూపంలో చర్గన మిప్తాయి, మకికొన్ని ఏ ఉద్యమ ఉప్పెనకూ తల వొగ్గక రాటుదేలి దర్శనమిస్తాయి. ఇటువంటి వాటిలో కుల సమస్య ఒకటి: సమాజంలోని, అర్థిక సాంఘిక, రాజకీయ స్థితిగతుల వ్రీజం నుండే ఈ కులం మొక్క మొలకె కుతుంది వర్గ వైరధ్య ఘర్షణ అతిళయించినకొద్దీ ధనిక, పేదతారతమ్యం వృద్ది పొందిన కొద్దీ. ఈ సమస్య నిరంకుశంగా నిరాఘాటంగా, (హుబలిపో తుంది. హేతువాద వై ఖరిక్ర కన్చించనంత దూరంలో నివసిస్తూ, అమానుష త్వాన్ని పెంపొందించజేనుంది ఈ సత్యాన్నే “హమ డ్‌" మరో రూపంలో విశదీకరించాడు, పో స్‌ ౦11 (మి 106౧104 [3 ౮0౧1౧౪౦౮౪1 ౯61౧0166 081 2౧6 గ(68| గంగి! 60౨౧40౧౧10, 800121. ౧౦1141 - 9౧౦8 01 ౭|| అరల. (291100 8౧6 0౪ (19 ౧౭631! 2007/6- 01167 025165 శ (205 60౧12614 ౪/11 ౧౧6౧౧౦9౧ 01 [8 ౭500168౧06 ర 68౪16991 9౧౧౧2515, 01 60౪59 0౧ "0 019163 [0401 [మ ౩౧6 110081 00౧120%1౧8110౧ గొల వీఆ (౮1 | గ ౧|౧౭౦[౧౪/ ౪౦114101 01 116 [౧౪6169 60800100. ౧౧౪7581081 ౧౮౧9౧౧9౦౧౬ 2౧౮ ౦౪10881100 “46

నం్యగహా సమీష 182

(క్రింది తరగతి కులాలపట్ల అణిచివేత వైఖరిని అవహెళనా పద్ధతిని ఆవలంభిస్తూ రావటం-_అనాధినుండీ ఆరుగుతూ వస్తున్నట్టిదే మనిషి తనలోని ఆంతన్షగత్తును దర్శించుకోవాలన్న అభిలాష లేకపోవటం హేతువాద విధానాన్ని అవగాహన జేసుకోక పోవటం వల్లనే-ఈ సమస్య ఆరికట్టబడలేదు. వ్య కక్తిరూ పంలోనూ, అవ్యకృరూనంలోనూ ,ఈ నమస్యుకు సంఘంలో ఐలుపు అఖిస్తూనే ఉంది.

““కృలంలేనిప్సీ ** నాటకంలో '“పాపన్నపంళులు” పాత తరానికి పత్రి నిధి. సం్యపదాయ ఆచారాలకు రక్షక భటుడు ఆయన మాటల్లో ““ఓ పరమ చండాలనరాంతక కిరాతక దుర్మదాంధ దుష్టాగేనర సనాతన చ్మకపర్తీ పావన్న పంతులూ... దయాహీన దర్వ్శిద దామోదర వకబుద్ధీ'” మడి, ఆచారం, కుల౦. గోతం?” అని పలపరిష్తూ మాన పత్వాన్నే మంటగలుప్ప కొన్న ప్యాత్ర అది అ(గకుల దురహంకారంతో కులంకలేని. పిల్లమైన తన కోడల్ని హత్య చేసిన మూఢుడు. పావన్న పంతులు పెద్ద కొడుక్సు “సుద ర్శనం” కథకుడు, సంన్క-ర్న: కులంలేని పిల్లి సుశీలను వివాహం ,చేసుకుం టాడు. ఇందుకు ఉప్పొంగి పోకాడు.

“,..కులంలేని పిల్లకు పుట్టినా కులాన్ని నాశనం చేయటానికి తయారైన ఆ శిశువును నాశనం చేప్తాను. _..అంటూ పసిపాప మనుమరాల్ని హత్య జేయటానికి హుంఠరిస్తూ ముందుకువద్చే ప్మాత వంతులుదై తే, కులమతాలు కొక మానవత్వం కౌవాలన్న యువక పాత శోభన్‌ది "కుల తత్వం, మతతత్వం మీలో బాగా జీర్హించి జీవించి ఉంది, నేట్‌ యువక లోకానికి వతి దేళంలోనూ జరుగుతోన్న కుఒమత మారణ పైకాచిక కృత్యాలు ఒక నూతనానుభవాన్నిచ్చాయి +, ” అంటూ యువతరానికి పతినిధి ఆయిన శోభన్‌ “పావన్న వంతులును” ఎదుర్కొంటాడు “నుదర్శనం” తం్మడి దృష్టిలో మానవుడేకాదు. కులాచారులను ధికారించి ఆదర్శ వివాహాం చేసుకున్నందుకు, యువతరం దృష్టిలో అత దేపతల్తో నమానం. (ప్రతీవారూ తమతమ కులాలను సంరక్షంచుకోవాలని, వర్త సంకరం మహా పావమని వాదించే పాపన్న పంతు తో “కల్యష పూరితమైన కులాల

182 తెలుగు సాంఘిక నాటకం భవిష్యత్తును నాశనం చేయటానికి ఒక పరికరంగా కావాలని దీక్షపట్టాను” అంటూ కొడుకు సుదర్శనం తన ఆశయాన్ని విదీకరిసాడు, ఈసుదర్శనం చూపిన ఆదర్శ పంథానే చెల్లెలు “విమల” తమ్ముడు “రఘు' ఆనుస రించటం, తండి అవలంభించే మూర్ధపు సం్యపదాయ పద్ధతిని తిరస్క రంచబం కులంలేని పిల్ల నాటకంలో విశేషం. ఈ కులమత ఊబిలో కూరుకుపోతున్న (పపంచాన్ని పరిగణనలోకి తీసికోకుండా, పట్టించుకోకుండా, **వీరేళం”ను వివాహమాడుతుంది విమల. ఆ శ్రీతార నాటకానికి పరిపూర్ణత్వం ఏర్పడింది. కుల విఖభేధాలకుః విద్వేషాలకు వ్వతిరేకంగా వరిష్కార గమ్యం చూచింపబడింది. బోయినీమన్న ““పాలేరు”” నాటకం గూడ ఇదే సమస్యను (పస్తా విస్తుంది. కులరక్కపి విషవాయువృల్లో పడి (మగ్గిమ సై పోతున్న ఇాకికి ఉపదేశాన్నిచ్చి ఉద్దరించటానికి భీమన్నగారు (ప్రయత్నించారు వెంకన్న పాలేరు *వుల్లయ్య". కొడుకు, 'కుబ్యేర్రావు”. పేరుకుతగ్గట్లే తరతరాలకు సరిపడే సంపదను ఇంట్లోనే పదిలంగా భదపరుచుకొన్ని క్తి మాతున్న [ప్రపంచాన్ని పట్టించుకోనివ్య క్రి పాలేరు కొడుకు చదువుకోవటం కూడా మహాపాపంగా భావించి దాన్నే నిర్వ్యందంగా (పకటించగల అహంకారి, === ఓరి మట్టిత్రలకాయ గాడిదకొడకా! అది కాదురా? పాలేరుతనం చేనుష్కుబతికే తొత్తు కొడిక్కి చదువేమిటిరా”,.. వెంకన్న చదువును సహించలేని కుబేరయ్య పు న్నతో పలికే పలుకులు వెవి కులాధి పత్య దురహంకారం సికితో వచ్చిన పెడసరి మనస్తత్వం, అభివృద్రి నిరోధక తత్వం, పాలేరు కొడుకు పాలేరుగానే జీవించాలి గాని పైపైకి రారాదనే ఛాందస భావం-ఇవన్నీ రూప్పదిద్ధుకున్న వ్యక్తి *“ళుబేరావు"'. ఆతను పాత తరానికి (పతినిరేతేే ముందు తరాలకు, కుల రాహితక్టి నససమాజ ద్వారా లను తెరిచే వ్యక్తిగా *దాలి ఈ నాటకంలో దర్శనమిస్తుంది, ఉత్పత్హి అయిన ఆహారం సద్వినియోగం కాకుండా మూలపడి వుండి, నీ కష్టజీవులంళా మలమలా మాడిపోళూ ఉండడం పాపం కాదా అన్నంతటి

నం్యగహ సమీక్ష 188 ఆదర్శ భావాలను సాటిమనిషి దైన్యవు జీవితాన్ని పసిగట్టగల అవగాహనను ఆ చిన్న వయనులోనే అలవర్చుకున్న పాత్ర *బాదిలణ వెంకన్నని 1కేమిస్తుంది. కులాచారాలను ధికగారిన్తుంది తన (పేమ విఫలమైతే అత్మ హత్యే శరణ్య మనుకొంటుంది. డిప్పీ కలక్టరుగా ఉన్నత స్థితికి పోయిన ౨ వెంకన్న *తో బాల వివాహాన్ని జరిపించి "పాలేరు" నాటక నందేశమిడీ అని జాతికి _ప్రబోధిస్తారు ఫీమన్న జాతి సమైక్యతకు: సహోదర భావానికి “౨కులసమస్య” ఏ విధంగా (పళిబంధకంగా పరిణమంచిందో వీమన్న గారు తెలియజేసారు వల్లేటూరి బడివంతులు (ఉవకారి పాత) ఈ నాటకంలో ఎంతో (ప్రాముఖ్యాన్ని సనంకరించుకొంది, పల్లెల్లో విద్యాజ్యోతి వెలగందే జాతిలో మాళ్చు రాదనే ఆళయాన్ని జీర్ణింపజేనుకొని దాని అచరణకే ఆంకిత మైన వ్యక్తి. *కుటిల కులబేద తత ము కూలదోని అలముకున్న పూర్వాచారముఐను బూజు దులిపి జాతి నిద్దర లేచి నడువ బాల 'పెండ్డాడే వెంక్ర టేళ్వరుడు నేడు.... పు, 46. అంటూ ఉపకారి పాత ద్వారా తనే సందేశాన్నందిస్తారు *నీమన్న్య్క పగ్గాలు విగించి పట్టుకున్న ధనిక స్వాముల పాదాల (కింద నలిగి సీలుగుతున్న బడుగు జీవుల ఆ్మక్రందనల్ని, ఆవేదనల్ని (వతివింవింవజేస్తూ హృదయంలో చొచ్చుకు పోయే సందేళాన్నందిప్తారు వీమన్న, జీవఫలం చేదు విషమే కాదు, మారుతున్న కాలంతో పాటు ముందుకు పోతీ ఆమృత ఫలాలు అందే అవకాశమూ ఉందన్న అఆళాభావాన్ని * వెంకన్న, పాత వెల్లడిస్తుంది. మానన సౌవాక్ట్ర జీవనానికి అడ్డుగా నిలచిన కులతత్వపు కంచు గోడల్ని (బద్దలు చేయాల్సిన ఆవశ్యకతను వ క్తృపయిన్తూ, ఆ కంచు గోడల ఆవలి (పక్కన (యమగ్గిపోయే అభాగ్యులలో ఆకా జ్యోతుల్ని వెలి గిరీచారు వీమన్ని,. ఆర్థికదుర్వ్యలస్థే సంఘు9లౌ ఏర్పరచిన ఎగుడు దిగుళను సరిదిద్దటానికి బ ల్‌డోజర్‌ లలా కష్టజీపులు ఉపక్రిమించాలని (ఎచ్చన్నంగా రచయిత ఉద్బోధిస్తారు. అప్పుడే తమ కష్టాల కారడవి జీవితం నుండి

134 తెలుగు సాంఘిక నాటకం విముక్ని లభిస్తుందని, శతాబ్దాలుగా త్రమని పట్టిపీడిస్తున్న ఆటవిక భూస్వామ్య మన స్తక్వాన్ని ఎదుర్కొనే విద్యుత్తు నరాల్లో (వ్రవేళస్తుందనీ వీమన్న స్పష్టం చేస్తూ పాలేరు? నాటకాన్ని జాతికందించారు. ఈ కాం స్పృహతోనే పాలేరు లోనీ నిస్పృహను తొలగి చడానికి ఉద్యమించారు వీమన్న, ఈ సందృ్ర లోన ఫీమన్న వె, డించిన అనీప్రాయం గమనార్హం నేను కావాలని పని కట్టుకొని సాంఘిక (పయోజన దృష్టి తో [వాయతేదు. కానీ దానంతటదే అ ఫలాన్ని ఇచ్చింది. కస్పగంతుల మల్లి కార్టునరావు (వాసిన “సప్తపది (1985) నాటకం గూడ ఈ కులతత్వ సమస్యనే (సస్తావిన్తుంది. కాలంతో కదిలివచ్చి ఆదర్శ భావాలతో ఎదిగి వచ్చిన “శేఖర్‌” క్సలం తక్కువ యువతి, "కారద ను వివాహమాడుతాడు భవిష్యత్తు పట్ల ఆళ, నంపదల పట్ట నిర్లిప్తత నాటకం ఆదిలో _ శేఖర్‌ ” పాలో కన్చించినా* రానురాను ఏ చిన్న ఆకు కదిలినా కదలవారే చంచలత్వం; ధీరత్వం గోచరమవుకాయి, ఆన్ని అవరోధాలను, అవమానాలను ఎదురొడ్డి థీర గంభీర వ్యక్కిత్వంతో నిలిచిన పాత 4శారదం మనల్ని మనం హీనంగా చూనుకోపటం ఆ(గజాతుల మనుకొని ఆభిజాత్యంతో (బతికి వారిని దాసానుదానుల మన్సుకోవటం తపనేకాము, నేరమని క్రూడ తర్మడి గోపయ్యకు తెలియ జెప్తుంది* నాలుగు నమనక్థిలు విదురుకాగానే ఆత్మ న్నిగహాన్ని కోల్పోయి మనో స్థైర్యాన్ని జారవిడుచుకొన్సి, వ్య"క్రిత్వాన్ని పతనం చేసికొని తన వివాహంతలోని అదర్శాన్నే సశ్నించుకున్న వ్యక్థి శేఖర్‌” భార్య కారదను అవమానించి తనూ అకాంత్రి పాలై పోతాడు, అయితే శారద ప్యాత శేఖర్‌కు భిన్నమైంది. ఆదర్శాలు, సంఘ సంస్కారాలు, ఆత్మ సంయమనం, మనోసైైర్యం లేన్సిదే మనిషికి ఆందుబాటులో ఉండవన్న విశ్వాసంగల పాళ్ర అది. ఆ విశ్వాసం తోనే భర్త తొందరపాటున్లు, ఆవేశాన్ని సహించింది కలిసిరాని పరిస్థితుల్ని నిబ్బరంతో ఎదుర్కొంది. తన దైన ఆదర్శజీవితంలో శ్రిం్రగ సౌఖ్యాన్ని సాధించుకొంది, శేఖర్‌ మామయ్య సీకాపత్ర, కృతం తక్కువ పిను శేర్‌ వివాహమాడినందుకు కుమిలి స్తోశ్రాడ్ర వంశ ప్రతిష్ట మంట గలిసిందని వాపో

సం,గహ సమీక్ష క 2తి5్‌ వివాహాన్ని హరించేటంతగా వాదయా రాదని (పబోధిస్తూ శేఖర్‌ ఆదర్శ యె ట్టి న్ని వికాసవ౦తం చేనుకుంటాడు. లుం ర్‌ నగి కదా నరేలలో ఒదగలేక యం, వి. యస్‌, హరనాధరావు "హసీన గా మధ్యతరగతి. ఇతివృత, 0 వ్రాసిన క్షీరసాగర మథనం”లో ప్రస్తా వించదడి౦ది ణి కులం పెద్దదే అయినా ((వాహ్మణ) దన లేమితో వ్యథ చెందే ఊర ంగాచార్యులు” , కులంతక్కువదై నా, సిరసంపదలతో తులదూగే 4వెలిగం దల రాముడు”, రెండు సమాంతర రేఖల మీద నడుస్తారు ఈ నాటకంలో, రంగాచారుగిలు కూతురు ఎరంగనాయకి* వివాహిత. సంపన్నుడైన వారిజన యు,కుడు *సొల్యగామం” పట ఆమె ఆకర్షితురాలవుతుంది: ఫలితంగా గర్భ భా. ణం ఎసాల్యగ్రామం”తో రంగనాయకిని పంపడానికి అయిష్టత చూపు తాడు. ,వెలిగందల రాముడు” కూతుర్ని రంగాదారి కొడుకు అప్పలాచారి దగ్గణకు తీస్తాడు. ఈమె గర్భం ధరిస్తుంది. దీని తంఠటికి (ప్రోత్సాహాన్ని చ్చింది రంగాచారి మేనల్లుడు. ఈ సంబంధానికి తమ స్థానం హోదా దృష్ట్యా పెద్దలు యాపన్మంది విషం (తాగి మరణిస్తారు. అంతర్వర్ల వివాహ సమస్య ఈ నాటికీ ఎంత భయంక్షర రూవంలో ఉందో ఈ ఆత్మహత్యలద్వారా రచ యిత వెల్లడి చేస్తాడు కులాల పట్టింపు విషయంలో మార్చు నంభవిన్తున్నా. నలుగురూ కలిసి ముందుకొచ్చి ఈ నమన్గను నామరూపాలు లేకుండా చేసే స్టాయిలో ఈ మార్చురాళదన్న భావాన్నే రచయిత వ్యక్తపరుస్తాడు కుల నిర్మ్యూలసకు ఆంతర్వర్ష నివావీ లొక్క శే పరిష్కారమని వబోధించిన దీనాటకం కులాలమధ్య అంతరోలు, వ్యక్తులమ ద్య అనమానతలు సమా జాభ్యున్నతికి అడ్డువడుళున్న వీటి భయంకర రూపొలు ఆధారంగా

• తీరసాగర మధనం” రచింపదిడింది= ఆర్‌, వి* చెలం అమౌటి తస్పకు నాటక 0లో ననాతనత్వుం, అంటి ని తనాల మద్య (పజ్వరిల్లే సౌంమీక వ్యత్యాసాలు పేర్కొనబడీనాయి బాహ్య

136 తెలుగు పాంఘక నాటకం త్వం కులకత్వాన్ని (పోళ్సాహపర్చేదిగానూ, పెంచి పెద్దజేసేదిగాన, ఉండ రాదన్న భావం గూడ ఈ నాటకంలో వ్యక్తం చేయబడింది. శంకరళశాత్త్ర పాాత ఉదాతృ్పమయింది. కులాధికృతవట్ట అభిజాత్యంతోగాక హేతువాద దృష్టితో ఈ సమస్యను వరిశీలించి వ్యవహరించగలిగిన విశాల దృక్ప ధంతో వ్‌కసించిన పాొ్తత్రఆది భారతీయ సంస్కృతీయాత్మకు (ఫతీకగా, పతి తలు. ఆర్హులపట్ల సానుభూతితో బౌదార్యంతో (వవర్నించాలని (ప్రబోధించే మహోన్నతులకు (పతినిధిగా ళంకరళశా స్త్రీ క పాసతరూపుకట్రబడింది. తెనుగు నాటక రంగంలో ఈ నాటకం నూతన చైతన్యాన్ని కలిగించింది- అర్‌, వి చెలంగాదే (వాపీన “దారి తప్పుకు” నాటకంలో కూడ వర్షవైై రద్య ఘర్షనజతే (వధానంగా (పసావించబడినాయి. ఆర్‌, వి. రామస్వామి (ట్రాన్‌ిన , కెరటాలు నాబకం కులతత్వాలు కూరుకులా బల్లో మధ్యతరగతి జీవికాలెలా భగ మైపోతున్నాయో తెలియజేస్తుంది పాఠతరాన్ని కొట్టివేసే కొత్తతరం, ఆ తరంలో అల్జాకుపోకున్న ఆభ్రుదయ భావాలు. పొతతరంలోని ఛాందస భావాలతో ఘర్షణ వడతాయి. వెంకట్రామయ్య కులపెద్ద సరువకోసం (ప్రాణాన్ని ఫణంగా పెప్టే మధ్యతరగత్రి మనిషి *విజయం ఆయన కూతురు, ఆమె వివాహం ఆయనకో సమన్య విజయను వివాహమాడాలని ఉచ్చులు పన్నే వ్చద్తుడు తిరువతయ్యు, సూర్యం వెంక్కటొమయ్య చెల్టెలి కొడుకు ఆ చెల్లేలు కులం తక్కువ వాజ్జి కట్టుకున్న౦దుకు ఆమె మీద అంభాడాలు? ఆమె కొడుక్కు, అంజచే మేనల్టడికి తన కూకుర్నీ ఇవ్వలేకా, కాదనలేకా కుల పెద్దగా తీర్చుచెప్పి వాళ్ళ జీవిశాలరో నివ్చులు పోయలేకా వెంకట్రామయ్య విషం తీసుకుంటాడు, వాలిపోయే ముందు ....“జోగయ్యా . కులాలకు తిలోదకాలిచ్చే ఈ తరుణం నా జీవి తంలో తిరిగిరాదు. అదిగో. . కొతసీరు వెల్లువలా వస్తోంది , ,పాతసీరు కొట్టుకు పోతోంది పసివాళ్ళ చిరునవ్వులముందు చీకటి తొలగి లోతుంది ఆ నవ్వులు చెరవకూడదు. అడ్డుతొళిగినోదాం పదండి ==

సంగహ నమీక 187

పా_తరీత్యా పరివర్తన చెందినా కులపెద్దగా సంభాూన్నెదుర్కో లేక ఈ వివాహాన్ని అమాదించి సంఘంలో ఇమడలేక వ్యక్తిగా విషంతో పరిష్కారం సాధించుకుంటాడు.

కలం ఒప్పుకోనన్నా ఆరుగురుబిడ్డల తండి అల్జుడవుళానంటున్నాడు, మీరు తల పెడుతున్న యజ్ఞంలో బలివసవు నా చెల్లలేనని మురిసిపోతున్నారు. ఈ యింటి ఆడవిడ్డను అమ్ముఠకుం కేగాని అప్పుతీర్చలేం ...కదా నాన్నా ..... = కొడుకు సత్యం తండి వెంకటాామయ్యతో వలికిన వలుకులివి. తం్మడిమాట పడని వ్యక్తి, మాట నిల్చుకోవటమే ధ్యేయంగా గల వ్యక్ని. తిరుపతయ్యు అప్పుకు ఫణంగా కూతురును వ్మికయించబోతున్న తం్మడిని యువతరం (వతి నిధి, యుక్తా యుక్తం తెలిసిన వ్యక్తి “సత్యం' నర్మగర్చితంగా ఆడిపోసు కుంటాడు ఆడ పిల్లల పెళ్ళి సమస్య, మధ్య తరగతి కుటుంబాలలో నిత్య రగులుతుండేది. దీన్నార్ప్వగల పాధనం వితృ్పమే. నాటక రచయితలు, నిత్య నూతనంగా వర్జల్లుతున్న ఈ సమస్యను (ప్రస్తావించటమూ మానలేదు, సాంఘిక స్పృహ గల రచయితలకు ఈ (ప్రష్టావన తవ్పవిసరి, ఎఎల్లిహాగ్‌ దీనినే వ్యక్తి కరిసాడు.

“7౧6 ౧?౦916గ ౧187 ౪88 8౧ ఆ౫ర6౧౧6౧1 ౧6 01 0 ఉగ 2౧౮11 6610/66 16 +0/0౪ ₹[6౧ 19 00౧18- ౧౧౧1 0 8156 గింగి౭౧10 1606815 2౧౮6 ౧౧౦౧౪ ౧౦౧౫౧౧6౦181 +*౦01౪065 = .. ౪7౧65 61౧60196 1౧61 ఆ€[0[19 10 9[0౪/1౧0 ౧6 ౧౪0110 6 ౧641 1206 ౦0% $00181 61060565 2౧6 ౪66%. ౧౪5569. [౦ 5688? 600811౧0 0 1౧6 1౧11159 ౪/85 "6౪1766 8౧౮ €౧9 '“ద౯౧౦9016గ [12 ౧౭౧౧౭౩ 1౧ 10 6౫19120069 ౧౧16 6/69 0 6౧6౯౭! 6౮6౧6౧ 018010౧” 48“

ఇ అ సంస్కరణాత్తకం వెనుదిరగక సాగిపోయే కాల్యవాహంలో అక్కరకురాని నం(ప దాయాలు వెనక్కునెట్టి పేయబడతాయి , అవసరమైన నూతన సిద్ధాంతాలు, సారవంతంగా, సౌష్టవనంగా దర్శన మిప్తాయి, ఇది సహజం మానవ మనుగడకు నియమాలు, నిబంధనలు వాటంతట అవే అవశేష రూపం ధళిసాయి, అట్లా ధరించని “కొరుకుడు పడని కొయ్య"ల్లాటి సమస్యలున్నా సంఘాధ్యుదయాన్ని కొకించే సంస్కర్తలు పీటి నిర్మూలనానికి పూను కుంటారు, వాగ్పలంతో, ఆచరణతో సంస్క ర్తలు నడుం బిగిస్తే రచయితలు కలం బలంతో ఈ ఈ “సంస్కరణ ధ్యేయానికి పానుకూల పడతారు: సంఘానికి [సమాదకరంగా పరిణమించే సంప్రదాయంలోని దురాచారాల్ని ఎత్తి చూపుశూ, వాటి సంస్కరణకు ఆవశ్య కరమయిన మార్గాల్ని (ప్రబో థిస్తారు పాత్ర వ్యవస్థ పనికిరానిదై తే, దాన్ని అధిగమించవలపిన ఆపనరాన్ని క్త వ్యవస్థ నిర్మాణానికి అనుకూలమయ్యే. రీతుల్ని సీతుల్నీ, (పతి పాదిస్తారు. కుహనా బుద్దులతో, కూటసీతులతో, ఏ సమాజమయినా వ్‌ కాలం ఊపిరి సలువుకోలేదు. దురాచారాలతో, వర్గవై షమ్యూలతో, వర్ణ వైరు

సంగహ సమీవష 189 ధ్యాలతో, నిండిన "సమాజానికి ఆరోగ్యముండదు. ఈ వ్యాధిని అరికట్ట డానికి, సామాజిక న్పృహగఠఅ* రచయితలు నంసిద్ధుఅవుతారు; తెలుగు సాంఘిక నాటక రచయితలూ, ఈ సమాజ సంరక్షణ, సంస్కరణ భావాలను (పతిపాదిస్తూ జాతికి _పబోధిస్తూ నాటకాలు (వాశారు. ఈ సంస్కరణకు “కన్యాశుల్కం” నాటకంలోనె గురజాడ అంకురార్పణ చేసిరి. [ప్రయోజన దిద్దమయిన ఈ వంధానే ఆ తర్వాళ నాటక రచయితలు అనుసరించారు, ఈ సంస్కరణ రెండు విధాలుగా మనకు గోచరిస్తుంది. ఒకటి నాటకంలో పా,తలు, సంఘర్షణలోనలిగి, వెలికివచ్చి సంస్కరణ మార్గంలో పయనించటం (చింతామణి మధురవాణి, రాజశేఖరం (మధుసేవ) పావన్న పంతులు (శులంలేనిపిల్ల) సీతావతి (స సప్తపది) మొదలయినవి), రెండు; "పొటత్రలు పరివర్తనకు (పటోధానికి లోబఢక ఆహాతై. పోయినా" అన్యాప దేశంగా రచయిత సంన్మరణావళ్యకతను సంఘానికి తెలియజేయటం, (క్షీరసాగర మధనం: తమసోమాజ్యోతిర్లముయ: మరో మహంజోదారో మున్నగునవి)

సాంఘిక సమస్యల్ని చర్చిన్తూ ఆ సమస్యలలో చిక్కుకొని తన్నుకులాడే వారి సంక్షోభాన్ని మానవతను, తన్నివేసే కరడుగట్టిన సంప్రదాయ వారనుల మనో వికార ధ్వనుల్ని నాటక రచయితలు సమాజానికి " వినిపింపజెప్తారు, దుర్వుసన, దురాచారపు గాయాలతో నిండిన సంఘాన్ని" న్లూనవ జీవితాను ఖూతుల్లో నిండిన విషాదాన్ని తెలియజేస్తూ ఆ విషాదానికి కారిణమయ్యే వై విద్యాంశాలకు అవాంచిత అంతరాలకు తగ్గ ఎవిరుగుడు: సూతాన్ని వతి పాదిస్తారు. మానవత్వపు విలువల్ని" (వప్తావిస్తో జాతి మనో వికాసానికి ద్వారాలు తెరుస్తారు. అవహేళనలు, ఎత్సిపొడుపుల ద్వారా ఈ సంస్కరణ ను కొందరు రచయితలు అఃిస్తే, పాతల మనోగత విశ్లేషణ ద్వారా ఆవి పొందే అనుభూతుల ద్వారా ఈ “సంస్కరణను మరి కొందరు రచయితలు ఆశించారు, ముందు దానిలో చురకలు ఉంపే రండో దానిలో వాన్తవికత, నంస్కరణ ఆవళ్యకత (ప్రస్నుటికరించబడింది. నాటక రచనలలో ఈ ఉధ్వ మం బహుముఖంగా కొనసాగింది దుర్నీతి వ్యక్తులతో కూడిన నంఘం ఎంతో శక్తి వంతమైందీ, నంషబితమైంది, దాన్ని ఎదురో[వెడంలో +. సపగతి మార్గాన్ని జాతికి చూపటంలో నాటక రచయితలూ అంత శక్తివంతం గానే

140 తెలుగు సాౌంఘిక నాటకం రచ్సనలు కొనసాగించారు" ఆర్థిక, రాజకీయ సాంఘిక సమస్యలతో పొట్టు, మధ్య తరగతి జీవుల దైనందిన విషాదాన్ని ధ్రనమదాంధుల వ్యక్రగతుల హైకడల్ని, ధగాకోరుల్ని, కామ వాామోహుల్ని, వేశ్యా వ్యవస్థ లోని లోపాల్మి స్రీ సమస్యలను: ఒకటేమిటి, వెక్కు నమస్యల్ల ప్రస్తావనకు, ఈ సమన్యల ద్వారా, కుళ్గిపోయే సమాజ సంస్కరణకు, నాటకరచయతలు, పూనుకోవలని వచ్చింది. “పసన్న యాధవము, నాటకంలో చిలకమరి భారు అనేక సాంఘిక ౬ నాజీ రాజకీయ సమన్యలన్ని (వ్రస్తావించటమే గాక, స్రేల స్థితి గతులను, సంస్క వీంచవలిసిన ఆవళ్యకతన్ను శేర్కొన్నారు. నంఘాభ్యుదయానికి, స్త్రీలు విద్యావంతులనుట ఎంతో అవసరమని (ప్రబోధించారు. “శ్రీకృషం* పాత చాన్షరా ఈ (వ్రబోధం ఛేయిస్తారు. విధ్య. నేర్పని. స్త్రీల దుర్భర మనుగడ ఏమిటో జకన్యాషల్మం” షేర్కొంద్ర. అచంట సాంఖ్యాయన శర్మం గారి 'మనోరమ (1895) నాటకం ల్‌ు, తీ వీద్యావళ్యకత్త, లలిత కళతో వారు పప్రావీణ్య మొందవలఅసిన తపన్యానప్పుస్తంద్‌. శ్రీ విద్యా (ప్రాధాన్యతను గూర్చి, *మనోరమ మగవారలు జదువు కొనుట మర్యాదాగ” విధవ అని రచయిత “భర్య" గారు "పేర్కాంటారు. సాగరిక” నాటకం హొల్యదళలోల సమన్యను (ప్రస్తావించి వారిపునర్వివాహాన్ని పోత్సమిన్తుంది. వ ' వెధవ్యం ,ప్రాప్తించి, చీకటిలో (మగీపోయే " యవతుల దుర్చర జీవితాన్ని నాబక్ష రచయిత “కసా య్‌ ళుంలో సర జరిగి తీరాలని పేర్కాంటారు. (స్తైవించి, సంభఘంల్‌ నంస్కరణ సా వ ౦ఘక దురాచారాల మీద, వేళ్యాలోలత్వం మీద పానుగంటి వారు ౫. ధాందసొచార సంభయములు దమకును నితరులకును (శ్రమ- మిచ్చు వారో

వం్యగహ సమీ శత

బయటపెట్టి స్ముసహసన ప్యాతఘుల్నుగకేసి

శాగోగులను విభజించి చూసి

వరమదుష్టులకును, నీలుగర ఫజాలు

5న వతంప్రంబుగద-హాన్యరన్నవతన్వి” ఆని నాందిలో పప్తావించబడించ్సి, ఛాందసభ్లావ సర్రిస్కారణ్య వేశ్యాలోలత్వ నంస్కరణ (నథమంగా దృష్టిలో నుంచుకోనే, హె₹నుగంటి వారు, " కంఠాభ రణం” (వ్రాసినారు, ఇందులో కృష్ణారావు ప్యాత తన భార్య రుక్మిణి” ని' “వేళ్య* గా (భమించి అమె పొందునాళిస్తాడు, కృష్ణారావుకు నాలుగవ ఏటనే వివాహమౌతుంది. భార్యను వివాహ నమయంలో తిన్నగా ఛూడను గూడా లేదని చెప్తాడు. “వేళ్య” అని వెంటపడిన కర్న క ష్టారాపుతో. భార్య ఎరుక్కిణి్‌” సంభాషణలో ఈ [కింది భాగం వరిశీలిస్తే వేశ్యా నంపర్కంలో (బతుకును, వెళ్ళమార్చుళునే పురుషవుంగవులవట్ల భార్యల మనన్సులు, ఏమిటో తెలుస్తుంది

• పీకు బుద్దిలేక నీ భార్యను వదులు కొనుటయేమిః_ వేళ్యలు వెడల నిచ్చిరి కారని వారికే ఈనిందపమి? .. ,బుద్దిలేక థార్యను* వదలి యొడోి మదమున చెళవడి సాని వీధిన పడిన నిన్ను-దన్నాళచే వై నను వారలాదరించి నీయవసరము గడిషినందుల కిప్పుడు వీరికి గయ్యాశి ముండలని తిట్టులా ౫

శ(కంరాభరి ణము పుట 87) సాటి కాంతలలో “కృష్ణారావు” పళ్ళాత్తాపం చెందుకొడు. తానిప్పుడు ఖార్యా చానున్నని వెల్లిడించుకుండాడు, బాల్య వివాహాలు, వేళ్ళాలోలత్వ౦, ఛాందన' సం(వదాయాలు, వీటికి విసిగి, నమౌజి సంస్కరణ అభిలాషతోనే పానుగంటి వారు, కంఠాభరణము” రచనకు పూనుకున్నారు.

ఈ నాటకంలోని సోమావఛాని పోత (పక్కేకమైంది. సర్మపదాయ ఆచారాలపట్ల, మక్కువ. విచక్షణా జ్ఞానము, కేశ? పెరిడిన్‌ ర్రైవల్స్చ్‌* నాటకంలోని *మాల (ప్రాప్‌” వలె *సోమావధాని= కూడా ఒక మాటకు బదులు మరొక మాటను మాట్లాడును ఆ మాట్లాడిన మాటలు, విషరీతార్థషణను న్పురింప జేప్తాయి |

మేశ42 తెలుగు సాంఘీక నాటకం హరిసెట్టి సత్యనారాయణ వ్రాసిన “వితంతు విజయము* అన్న నాటకంలో “'మోహన్‌రావు" నంసగ్రార్న; తన ఆశయాన్ని ఆచరణలో పెడుతూ సుందరమ్మ అనే వితంతువును. వివాహమాడుకాడు *వెలకపండ్ల వేముల శా స్త్రీ ” “పిల్లడుగు విస్పావదాన్లు" పురోహితులు, బాల్యవివాహాలను సమర్ధిస్తారు

4 గ్రీ పునర్వివాహములు-(_శేయనులని

విిప్రవరులు భక్సితోడ గావియ్యతుగాక (పుట 180). అనే సందేశంతోనే ఈ నాటకానికి రూపక్రల్చ్బన చేయబడింది.

“సప్షూదేవ సూర్యపకాశరావు* .,అంబకానిషా"” అన్న హిందీ నాటకం ఆధారంగా (వాసిన 4సరోజవిం (1985) నాటకం గూడా వేళ్యా సంవర్క సంస్కరణాన్నే వ్యక్తవరుస్తుంది.

4 , జగలు వ్యభిచార దోషంబు సమయుగాక

పురుషులు సత్చరమున బోవుదురుగాక॥ అన్న నాయకుడు సుగుణ భూవషబుని సంభాషణతో నాటకం ముగుస్తుంది.

బళ్ళారి రాఘవ “సరిపడని సంగతులు” నాటకం (1938) సాంఘిక దురాచారాలను, మూఢవిశ్వాసాలను ఖండిన్తూ, సంఘ నంస్కరణ, అభిలాషను వ్యక్తంజేన్తారు మానవ విలుపల వునరుద్దరణను మ.ఖ్యంగా, సాంసారిక, జీవ నంలో కాంతి, సాభాగ్యాలకు, మూలమైన ఆలుమగల మధ్య (పేమానురాగా లను, నహృదయతతో కూడిన అవగాహనను, ఈ రచన ద్వారా అభిలషిప్తారు రచయిత రాఘవ, రాఘవ పి, ఎ. రాజమన్నార్‌ గార్ల తెగని సమన్య (1910) నాటకం నాటి సంఘానికి తగిన ఇతి వృత్తమే. భగ్మ దాంపత్య సమస్యా సంనస్కరణానికి ఈ నాటకం (వాయదబడింది అన్యోన్యత లేని అతుకులబొంత వివావాల యొక్క నస్వరూపాలసు వెల్లడిప్తారు రచయితలు; ఆత్మహత్యు.మినహా వేరే గత్యంతరం లేని అసహాయ స్థితిలో కొట్టుమిట్టాడి పోతాడు కధానాయకుడు నరసింహరావు, _పేమఅనుభంధము మినహాయే బంధమూ దంవతుల్ని నిర్చం ధించి ఉంచలేదనీఅట్లా నిర్భంధింపబడివున్నా నుఖసంతోషాలుండవని కెల్ప్చుతూ వివాహ సంన్మరజణాన్ని అభిలషిస్తారు. రచయితలు; స్త్రీ స్వాతం్యత సను

నసం్గగదా సమీేష్‌ కద! స్యకు నంబంధించిన ఇతీవృ త్పమిది, ఈ సమస్యా సంన్క్మరణతోనే, (వాయ బడిన మరో నాటకం పి, వి, రాజమన్నార్‌గారి తప్పెవరిది” వృద్ధ వివా హాన్ని కూడా వ్యతిరేకిన్తుంది ఈ నాటకం.

కొండమువి గోపాలరాయళర్యగారి ఎదురీత నాటకం,- వేళ్యా సంస్కరణ (వధానోద్దేశ్యంగా రూపొందించబడ్డది స్వాతం (త్యానికి పూర్వమే [వాయబడిందీ నాటకం ఒక వైపు ఆంగ్ల విద్యావ్యాప్తి అధునిక ఖావాలఅవట్ల యువకుల మక్కువ, సామ్యవాద సిద్ధాంతాలు వ్యాప్త చెందుతున్న కాలం, వీటికి యువతరం (వతినిధులు శిథిల మవుతున్న సం;పదాయ భావాలు సడలి పోతున్న ఆచారాలు వీటి పరరకణకు, నడుం కడుతున్న వృద్దతర౦ ఈ సంఘరక్షణాయుత సంధికాలంలో “ఎదురీత” నాటకం రూపొందింది. వంళ గౌరవాల కోసం (ప్రాకులాడే “ఠామారావు* కొడుకు గోపి” సానిదాన్ని, పెళ్ళిచేనుకోవాలనుకునే నిరయాన్ని మొదట్లో హర్షించలేదు; అ్యపతిన్టపాలయి పోత్రామని, (బతుకు బండలయిపోతుందని విలపిస్తాడు- సంపాగ్రారాల విష యంతో కాలంతోపాటు ముందుకు పోయే వాడు గోపి ఈ ఇరువురి మానసిక సంఘర్షణల పర్యవసానంగా ఆత్మహత్యకు పాల్పడే గోపి

“వేళ్ళ కుఒంకో వడటం ఏనాటి పావఫలమోం మాలో గూడా మంచి వాసృండగూడదా అందరూ డేవాన్ని నణగురికి తాకట్టు పెట్టకో ఎల్సిందేనాః” (పుటం ఉర్‌)

ఆని విలపించే “కునువుకువూర ఈ నాటకంలో నాయక (తాగుడుకు, జూదానికి, నల్లమందుకు, కూతురు మీద ఆధారపడి ఆ (కుకును చశ్రేీలం వేసే తర్మిడ్రి *హామవంతుడుణ మి్యత్యదోహి అవకా వాది కరత సంసార భావాలు జీర్హించుకొన్న “ థ్రీదాను” నాటకంలోని ప్యాత్రలు ఈ నాటకం కుసుమ కుమారి కన్వాషల్కం (పస్తావన లెన్తుంది- అమెకు గోవి చదివి విని పిన్తుం డేవాడట ,క్ల్‌గిరీశంలాగ, గోపి తనని మోన పుచ్చాడని భావిస్తుంది. నాట కాంతంలో కొడుకు సంస్కరణ వివాహానికి తం(డి కూరా సమ్మతిస్తాడు పూర్వాచార వరాయణుడుకాలేక, అధునిక కాచాల్నీ అ మోదించలేక ర పోయే పాత “రామారావు”, ఆళ్యధ్రనాటక కళా పరిషక్‌ పోటీల్లో ఉత్త

శె ఉత తెలుగు సొంఘ్‌క నాటకం బహుమతి పొరదటమేగాక, ఆ పరీషత్తుచే' (వచురించబడిన (వధమ నాటకం జడే.

“జాన్సన్‌కు” బా 'స్వేలు:? ఎలాగో గాంగిజీకి మహదేవ్‌ ఎలాంటి చోడో, నాటికానికో, నంఘం- అటువంటిది...” ఆన్‌ .,తొలివలుకుణ లో రచ “యతి ఆలయ జేస్తారు.

సంస్కరణ నాటికాలలో పినిశెట్టి, “ఎపంజర౦లో పక్షులు*, విశిషమైన రచన, విరుద్దకులాలకు మతాలకు, చె.దిన యువతీ యువకులు, పరస్పరం [పేసుంచుకొని, వెండ్డ చేనుకోవటం, సంఘంలో చూస్తున్నదే సాంఘిక నాటక రచనారంగంలో దీని ప్రభావం (పతివింబిస్తూనే ఉంది. రంగనాదం

“రి ప్రెర్డ్‌జడ్జి” రాము” అతని తనయుడు, “రాధ” జడ్జిగారి మేనకోడలు, రాము: రాదల వివాహం జరుగుతుంది. దాంపత్యంలో ఆన్యోన్యత లేకపోగా ఒకరిపట్ల మరొకరికి ఆనురాగం ఉండదు “సీత” రాముని (పేమిన్తుంది. గోపి సీతను 'పెండ్లాడతాడు. ఈ దాంపత్యము ఇరువురు కలిసి ఉండే ఇల్లు లాగానే ఉంటుంది. గాని అన్యోన్వతతో జీవించే భార్యా భదర్తలనే భావం బేళమయినా కన్పించదు. కోరిన ఆడది గుండె కోత కోసి దూరమైంది. 'ఆన్నవ్‌ రాము వ్యధ బతక మీద తీపి, (పైతుకాలనే “ఆజ్ఞ అడుగంటిన గోపి దంపతులు కావాలని కోరుకున్నాం, దారులు మారాణు దగా పడ్డాం ఆని గోపీ దెంత విలపించే రాద,-ఈమనసులు కలవని మనువుల్ని 4రంగనాధం” ఉదార హృదయంతో, ఉన్నత సంస్కారంతో సాల్వ్‌ చేస్తాడు దీవించే 'పెద్దనుకాను, దండించే కింకరుడిలా క్రనిపినూనే “జీవకారుణ్య భావాన్ని" మన సులో పెట్టుకొని ఆ దాంపత్యాలను, తారు మారు చేస్తాడు (పేమించుకొన్న జంటల్ని ఒకటి చేస్తాడు వివాహం సాంఘిక బంధం. రంగనాధం తల పెట్టింది ఆత్యబంధం దీనికి వునాది ఆ జంటల్లోని పరస్పర అనుబంధం.

. _ " _దెంలో మన సమాజంలో వ్యాధాపూరిత జీవికాల నెన్నీటినో పరి శీలించి, జరిగిపోయే దుర్చటనల కెంతో కన్నీరు కారి , హృచయమున్న మన (పభుత్వం ఏనాడో, విడాక్రల చట్టాన్ని, ఆమోదించింది, దానినే నేనీనాడు ఆమలుపరచాను.,. శ్ర సమస్యా పరిష్కారానికి సాహసించాను ఈ నూతన

నంర్యగహ సమీవ కడం దంపతులను ఆశ యసిద్దులె నుఖళాంతులు చూరగొనాలని ఆశీర్వదిస్తున్నా అంటూ (పుట 183]

తన ప్యక్తిత్వాన్ని ఆకాళపుటంచుల వరకు, 'పెంచుకుపోకాడు రంగ నాధం. పంజరంలో పక్షులకు 'స్వేచ్భనిచ్చి, రూపెత్తిన మానవతగా వెలిగి పోతాడు వివాహ విషయంలో “పంజరంలో పక్షులు" చూపెట్టిన సంస్కరణ సంఘానికి ఆదర్శవంతంగాను, వెర్ణమాన నాటక రచయితలకు, మార్గదర్శకం గానూ, ఉండిపోతుంది.

“విడాకులాం ((198క) గుళ్ళపల్లి నారాయణమూర్తిగారి రజన ఈ నాటకం సంనగార ణాత్మక రచనల్లో మైలురాయివంటిదిది, “ళారద' విద్యా వంతురాలు, శ్రీ స్వాతం్యళ్య రక్షణకు ఆయత్త మైన యువతి, తెలియక, వివాహితుడయిన వేణుగోపారావును వివాహ మాడుతుంది. వేణు అసలు స్వరూపం తెలుసుకొని మొదటి థార్య కుటుంబాన్నంఠకా తన ఇంటికి ఆహ్వా నిస్తుంది

౨... నారింగ్‌ నాకిచ్చెయ్‌। అయామ్‌ నో మోర్‌ యువర్‌ వైఫ్‌” (పటి;

' 102) అని వేణుగోపాలరావుతో ఖండితరగా చెప్పేన్తుంది శారద- _ఫెండ్‌గా [టీద్‌ చేయడానికి అబ్బకన్‌ లేదంటుంది. మొదటి భార్య రత్నంను స్వీక రించమని సలహానిన్తుంది. ఈ నాటి రచయితలను తలదన్నే ంత అభ్యుదయా త్మకః సంస్కరణాత్య్మక నాటకం "*విడాకులా” *ళారద' మాట్లాడే ఆరవ, ఇంగ్లీమ, తెలుగు భాషల మ్మిళకమ న్వరూవం విచ్వితంగా ఉంటుంది *రత్నం” తండ్రి కామళాన్త్రీ ఛాందసుడయితే, వేణుగోపాలరావు తండి శంకరరావు” మున్చివల్‌ ఛైర్మన్‌ , పొపకార్యాల్లో కొడుకుకు నీడగా నిలబడుతాడు చదుపు సంధ్యాలేదనే మొదటి భార్యని విడిచి వెట్టాడుట వేణుగోపాలరావు, సతాగహో ద్యమం, సహవిద్య, విడాకులు, హరిజనులు, మగవాళ్ళతో చదివే అలలో “కనాాత్వం (౪601౧10౧) *” మొదలగు అనేక విషయాల (ప్రస్తావన ఊ ది ఈ నాటకంలో. సకాఖ్యగహోద్యమంలో పాల్గొన్న కొడుకు *_పకాశం' ఛాందస తర్మడి *కామళా స్ట " దృష్టిలో శౌరవాది నరకాల పాలయ్యేవాడు కొడుకు కూర్చొన్నచోట గోమయం తెచ్చి శుద్ది చేయమని, భార్య నాదేస్తాడు

146 ఆలుగు సాంఘిక నాపీకర చాంవత్యి సమప్యా సంస్కరణకు “కారద" ప్యాత్ర పూనుకుంకే, సంప్రదాయ ఛాందనుల, వివేకోదయ సంస్కరణకు “కామళా ని” పాత్ర రూపుదిద్దు కొంది. యండమూరి వీరేర్యద్రనాధ్యవాసిన “శిపరంజని" నాటకంలోకూడా, ఉఊద్రే కంతో కాలుజొరిన స్త్రీ పురుషుల సమస్యను, సంస్కరణ దృష్టితోనే చూడ ఐడింది,. *గొరీనాథ్‌ రిమైర్ణు జరీ సీతిథర్మాలను, న్యాయశాస్త్రం ఇనుప చకాల మధ్యనే ఆమలు జరపాలని కావించే వ్యక్తి ఈ చింతనకు మాన పెళా దృష్టి, గోక న్యాయశా ప్ర దృష కరణమవుతున్నడని, అన్యాయం జరిగిన వ్యక్తిని ఎలా ఆదుకోవాలా అన్న సహకార తత్పరతగాక, ఆనేరానికి పాతు డైన వ్యక్తిని, శిషంచటమే దాన ధ్యేయంగా న్యాయచట్టం అమలవుతున్న దవి, కొడుకు 'రజని" వాదన, రజని భార్య "యశోధర" పరిస్థితులకు బలి ఆయి తన (ప్రమేయం లేకుండానే ఏివావినికి పూర్వమే కన్యాత్వాన్ని కోల్పో యిన దురదృష్టవంతురాలు. దాని ఫలితం “హారతి ఆ హారతిని తెచ్చి ఆద రించే పాలహృదయం *రజనిది యశోదర దృష్టిలో దేవుడైన రజని ఈ నమన్యమ మానవకా వాదంతో పరివృరించుకున్నాడు “... పది సంవత్సరాలుగా నాజీవితంలో జీవితంగా కలిసిపోయావ్‌.... మా [8206107 లో జీ౦ం016601 జరిగితే నన్నాదిలేసావా' , అంటూ భార్యన్‌ ఆదరణతో ఆక్కన జేర్చుకొన్న సంస్కారనంతుడు. “రజని', గౌరీనాధ్‌ చిన్నకొడుకు కృవ్నకాంత్‌, పనిమనిషి సత్యం, కూతురు *ళాంత'లో ఎ్రఫ్టకాంత్‌ వీవాహ విషయంలోనూ, ఇదే సంస్కరణ, భావాన్ని అచరిణలో 'షెడతానం టాడు గౌరీనాథ్‌ శాసనాలు, చట్టాల విర్వచనాలతో గాక మానవతా హృదయం తోనూ? సంస్కరణ భావంతోనూ ఈ నమస్యకు పరిష్కారాన్ని సొధించేష్తాడు గౌరీనాధ్‌. “౨ కాననాలను, చట్టాలను ఓణ్నంగా జీర్ణించుకున్న వాణ్ని ,_ కాని ఈ శాసనారు, చట్టోబ, మనుషుల్ని బంధించటానికే, పరిమితం చేయబడ్డాయే గాని, మనస్సులో సరివ్నర్తనాన్నీ కలిగించలేవురా . = అని తన ఆంతర్యపు

నం్యగహ నమీక్ష 147 ఆలోచనల్ని వెల్లడిసాడు గౌరినాధ్‌, న్యాయాన్ని ఆతికమించిన వ్యక్తి ఆతని చృష్టితో “అడవి మృగమే*,.

యశోధర, కాంతల సమస్యలను అటు రజని, గోరీనాధ పరిశీలించిన తీరు, సంస్కరణాత్మక మైన, నందేశానికి తలమానికంగా ఉంది సంస్క శఆశణకు మార్షదర్శకంగా “ఉవరంజని” నాటకం రూసకల్ప్చనం వేయబడిందిం

భూపతిరావు (వాసిన 'నంశుర్షణ' నాటకంలో భర్త చైసీయుడూ; ఇార్యి భారత శ్తీ . ఈ అనుబంధం రీత్యా ఇడి తెలుగులో తొలి నాటకం; భారత. చై నా దేశాల యుద్ధ పర్యవసానంగా భి “చింగ్‌ చాంగ్‌” తన దేళ స్వాభిమానంలో భారతదేళశంపట్ల (దోవానికి పాల్చడకాడు. ార్య “లక” భర్తను దేశ్వదోహిగా యెంచి సి ఐండి అకు పట్టిస్తుంది. ““ఆయన నా దేళానిక్‌ 1దోహం తలపెట్టిన (దోహి దేశ్యదోహిని చేను కమించను, నా నంసారం కన్న నాకుదేశం ముఖ్యం _..నాభర్న, నొ విడ్డకన్న నాకు పజలు ముఖ్యం.” లక్ష్మీ హృదయంలో భర్తగా “చ్చింగచాంగ్‌ "కు ఉన్నతమైన స్థానం వున్నా చేళదోహిగా మారి ఆ స్థానాన్ని కోల్పోవటమే కొక శత్రువుగా రూపొందాడు, ఆయన రూపునునా హృదయ ఫలకం నుండి భగచంతుడు కూడా చెరప లేడు” అంటూ భర్తగా అభిమానం చూపిన అడిశ్చ దేళశ్ళదోహిగా సహించ లేకపోయింధి; శతమించటం నేరమన్న ఛావాన్ని వ్యక్తీకరించి దేశంపట్ల తన (_వగాఢ భక్తిని వెల్లడంచు కొంటుంది :చీశ “చై నాదేశంతోనే గాని, చైనా (పజమీదకాదు, అన్నంత భావోన్నతితో పరిఢవిల్సిన ప్యాత లవీీది, “ప్రేమకు” హద్దులు లేవన్న నానుడిని ఈ రచన ఆషర సత్యం చేసింది. స్తీ పురుష అనుబంధాలకు, నంసార బంధాలకు నరిహద్దులూ, సమ్మదాలు అడ్డునిలవలేవన్న నళ్యాన్ని ఈ నాటకం చ్చాటిచెబుతుంది ఈరీత్యా ఈ నాటకం మానవజాతికే మార్గదర్శక మన్నతుంది, సంస్క రణాఖ్యక రచనగా వెలుగొందుతుంది,

బెల్లంకొండ రామదాసు [వాసీన టట. నాటకం కాముకుల విలాస వలయంలో చిక్కుకొని, డాక్షర్‌ ఆదరణతో ఆ ప్యాయతతో ఇచ్చిన “భార్య” స్థానంతో స్వస్థత చెంది పునీతమైనిట్లు భావించే పడతి ఇతివృత్తంగా

143 తెలుగు సౌంఘిక నాటకం కలది. “కుమారో వ్యామోహానికి మోవోనికి ఎరగా” ఉవయోగవడి, ఆ తర్వాత జీవితం తన వరిధులను దాటిపోగా, వదిమందికీ ఉపయోగపడే భోగ్య వన్నువుగా మిగిలిపోతుంది ఎనిర్మల తాను ఫతసం కావించబడ్డందుకు మొందే వేదనకంశ్నె, జ పతనాన్ని ఆధారంగా చేనుకొని తమ నిష వాంఛల్ని వెళ్ళపచ్చుకొనుటకు మొగ జీవులు పడే తపన, ఆరాటం అమెకు మరం ఆవేదనను కలిగిస్తాయి. ఆమె చైజానిక్కే తత్వానికి ఈ వడుపు వృత్తి న్యెతిరే మైండి. అనహ్యశరమైంది ఇది తన అనుభవంతో నేర్చుకు న్న నిజం. ఉన్నత (శేజీ మానవృవి నుండి కద మానవుని వరకూ నర్తీ పట్ట వ్యామోహమే. వీరికొరకే ఆమె శన తీవిజాన్ని తివానీగా వలిబింది.. ఆమె వ్యధను అంత 'మొందిన్తూ ఆమె మనోకాంత్రిక్ష “డాక్టర్‌” పాటుబడడంతో సంస్కా రహృృదయం యొక్క ఉదాత్తత వె డవృత్వంది, ఈ నంన్మదణ ఆంకాన్నే క్క షద్దర్శనంగా చూపించాడు బెల్లకొండ్త అనుభూతి, కల్బన, కబుర్గూడొక అంతావా స్పవికతతో, అదర్శుంతో రచ్చన్షన్ష రంగరింపజేశార్త, సంకీనషమెన విషయాన్ని ఆందరికీ అవగాహన్ష మత్య్యేకిత్రిబో, చాతుర్యంతో దూవకల్పన చేశాడు, ఇదే 9ల్చ్ప ప్రారం. సజీవమైన ఖ్య్యా నంస్కరణాభిలాషతో కూడిన భావన, వీటితో జీవసే భావ వ్రర్మిత్‌ కథన దాశుర్యుం. ఇవన్నీ కలిసి 'పునర్జన్మ' ను తెలుగు నాటక రంగస్థల్రాన్నిక్ర అపూర్వ కొన్సకగా అందించాయి, తన జీవితాన్ని ఎంగిలాకులాబేన్స ఆవసరం త్రీర్ర్వి ఆనంకరఏ విసిరి వేసిన 'కృమారొ” ను అరిత మొందిన్తుంద్స చర్యల. పజ చెట్టుకు వే చీడవురుగుల్లోంటివారే కుమారో, లాంటి వ్యక్తుల, ఈ వ్యకులు నీర్యూలమైతే తప్ప సనూజం ముందుకు పోశ్ర్య్య "నీర్మలు వంటివాడు సుఖళాంకులకు నోచుకోలేరుం నాటకంలోని _డాక్టర్ర్‌* పాత ఉదాత్త మైనది, ఆశరం వాడైనా భాం దనుడుకాడ్కు దెబ్బతిన్న జీవిగాలప్వు అతనుష్తా ప కారుణ్య దృషి పొ,త్రకే కొక నాటకానికి న్యగ్లా వా ణ్‌ రం నుచూ క క ల

"జ తెచ్చింది. “విర్య్ములొ గత జీవితం డెలిన్‌ సంభూ నిక్‌ వెరచి (మగ్గిపొన్షు కొడుక్రక్ష ఆతవిచ్చిన నందేకం ప్పనర్జన్మ* కు శాళ్వతత్యాన్ని సాద్ధింల్లి పెట్టింది. ఎమిలీ అగియర్‌ (బోసిన *ది ఎడ్వంచరన్ష” నాటకంలోని అట్లో రెండ్ల, పాశ నిర (0పా్రవంటిదే పిని శెట్టి * కన్నకొడుకు” నొటికం కూడా “పంస్కర్రలః శత్వుంతోనే జ్వీం పోనుకుంది వాల వితంతునే

చంగహా నమీక్ష 149 ఛశి"కి వసాదొతో పునఃర్వివాం జరుగుతుంది, ఛాందన భావాలతో కొట్టుకు లాడే “సుబ్బారాయుడు” నంనగ్రారణాభిలాకతో ముందుకు వచ్చిన కొడుకు 4 ఉదయభాను= ఆళయాలతో నాటకాంతలతో'వకీభవిస్తాడు; తర్మడి స్వార్ధానికి నిర్భంధ వివాహానికి బలియై. వృద్ధుడైన మొగుని మరణంతో వై ధవ్యం పొందిన +విర్య్మల” ను వునర్వివాహం౦ చేనుకుంటాడు 'ఉధయభోనుడు", ఈ వివావిన్ని జరిపించేది. సంప్రదాయ చ్మటంలో బిగిసి, అక్కరకురాని ఆచారాల దాస్యంలో (మగ్గి బయట పడలేక కొట్టు మట్టుకు లాడిన సున్సారాయుడ్వే నంఘ నంస్యారణే మీ జీవిత లమ్యంగా భావించి ఆచరించలడి:ః ఇదేనా ఆశీర్వాదం. , సుబ్బారాయుడు నోట వై 'నంస్కరణ' పదాల్ని పలికించి +పినిశెట్టిణ తున రచనోస్దేశ్వాన్ని వె డించు కొన్నారు. అధర్యాలతో, విధవా వివాహ నిషేధా లతో, బాల్యవివాహాలతో వీటిని సమర్థించే కుహనా వ్యక్తులతో కూటసేతు లతో నిండి ఉన్న వ్యవస్థ ఆరోగ్యంగా వర్తి జోదని థావిరచి వీటి పంన మాప్తికి మానవతా దృష్టి వ్యాప్తికి *"కన్నవిడ్డ' .రచనను రూపొందించారు పిని శెట్టి.

మల్లాది అవధాని “ఉక్కు. నం కెక్ళు* వోతబడిపోయిస ఆచారాలను సంస్కరించ వలసిన అవనరాన్ని తెలియజేసే రచన

కోపల్లి వెంకట రమణారావు ఓన్లీ డాటర్‌ * బాల్య వివాహమఃులను నిరసిసూ, వితంతు వివాహాల ద్వారా సంఘ సంస్కరణను అశించే రచన, సోమంచి యజ్ఞన్న కానీ గారి కట్నం కోరని కళ్యాబి* కట్న సమస్యా నంన్యరణను ఎత్తి చూపే రచన.

కాళ్ళకూరి “కాలేజి గరాక్‌ * వృద్ధులకు బాలికలనిచ్చి చేసే వివాహాలను నంస్కరించాలన్న ఆశయంతో [వాయబడ్డ నాటకం,

మునిమాజేకక్టిం “గృహ వ్రవేశం” కూడా సంన్యరణాలిలావతో (వాయబడ్థ నాటక్రమే వృద్ధుడు యపళిని వివాహమాడాలని ఉబలాట పడితే ఆ యువతి తాను వలచిన యునకుత్జే రహస్యంగా వరి ఇయమాడుతుంది.

150 తెలుగు సాంఘీక నాటకం పి వి రాజమన్నార్‌ తప్పెవరిది లో గూడ వివాహ సంస్కరణే (ప్రధానంగా తీసుకోబడింది యువతిని వృద్ధుడు పరిణయ మాడితే, ఆమె అతని (పధ భార్యా నుతున్ని ప్రేమిస్తుంది వృద్దుడు ఆత్మహతగ చేను కుంటాడు పళ్చాతాపంతో హరిజన సంస్కరణ మునిమాణిక్యం “తిరుగుబాటు= నాటకం హరిజనుల ఆగచాట్లను: అణగారిన (బతుకులను వెల్లడిస్తూ వారి దైన్య స్థితిని సంస్కరించాలన్న ఆశయంతో (వాయబడింది సవర్ట్యల అక్వాచారములను, అఘాయక్యాలన్స అణచివేత చర్యల్ని భరించలేక హరిజనులు తిరుగువాటు చేయటంతో రచన పరాకాష్టకు చేరుకుంటుంది రాయనం వెంకట్రమణయ్య “దేవదాసు” నాటకం గూడ హరిజన నమన్యనే పేర్కొంటూ, ఈ నమస్యా సంస్కరణను (వబోదిసుంది వన్నెకూటి దాలసుందరం ,వ్రవయగం” ఇదే భావంతో (వాయబడ్డ “రచన తాం,డ నుుబహ్మణ్యం పతిత పావన, కస్పగంతుల మల్లి కార్టున శాపు 4సీలిసీడలు హరిజన సంస్కరణను అభిఆషిస్తూ సాగ రచోనలే కె యన్‌ టీయిశా (వాప్‌న “పులి. మేక” నాట్రక్రంత్రో ఇక 'హరిజనుని మంగా చూడగలం + మద్యపాన దుర్వ్యుసన సుస్కరణ రా ఇ కో ఇంటికి నల హనుషుంతరావ్ప మధుకల్గోలం రాయసం హన్ముఎతశ్రరావృ అ ఓన్లీ వన్‌ క్రజ్‌ క్‌ ళా ణా క్ష నో జై * యస్‌* ట్రి శాయి మహనీయులు” మొదలగు నాబకాల్సు మద్యపాన దుర్వ్యసన దుష్ష లీతాలన "ఇ 24 సంస్కరణను (ప్రబోర్రిప్తా, ఎలకాలను వెల్లడిస్తూ, ఈ

నం్యగవా సషిత్ష కె బ్‌ (ప బోధా త్మ క్‌ం జాతిలో జనజీవన నవన్యత వన న్‌ నాటిక రచన, ఆ (ప్రసొదించటానికి ఉన్యుఖంగా [ప్రయత్ని ంచింద వ్య న్థాతనక న్‌ ఉధృ్యతరూపం దాల్చినా. వ వం గన. దా ఏ సమస్య " (వబిలి సంఘ మనుగడను ఛిన్నా భఛిన్నెం జేసినా జెనుగునాటక రచయితలు వాటిని (్రస్తొవిన్తూనే వచా రు. సాధ బు లి మైనంతగా వాటి నిర్మాలనకు సంస్కరణకు మార్గాలను. నూచిస్తూనే రచన లను సాగించారు దేశం పారతచ్యతపు వివవాయువుల్లో చిషూకొని, జొతి ప్రశాంత మును గడే (పశ్నార్థకి మె, దేశపు విలువలు, మంటగలిని పోతున్న సమయంలో భార తీయుల హక్కులకోసం: అఆ తర్వాత స్వవరిపాఠన కోనం. తిలక్‌, లాలా లజవతిరాయ, గోపాలకృష్ణగోఖలే గాంధీజీ, నెహూలాంటి దేళనాయకులు ఉద్యమాలు, నత్య్యాగహాలు నిర్వహించారు వీటితో దేళం అట్టుడికి తోయింది జాతి నూతన స్పూర్తితో నాయకుల్ని ఆనునరించింది ఉపునత్యా్య[గహం (1980), క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమం (1942) స్వాతం్యత్య పోరాటం నంటి పెక్కు సమయాల్లో భారతజాతి పీకవ్య క్రీగౌ కలిని పోరాటానికి తలవడిండి అహింసాయుత మార్గంలో గాంధీజీని అనునరించింది ఈ సూతన చై తన్యోదయం నుండి. నొటిక రచయితలు వేరుపడి పోలేదు దూరంగా జరిగి లోనూ చేదు వై పెచ్చు ఈ ఉద్యమాల్ని, నక్వా [గహాల్ని ఇతివృత్తాలగా తీనుకొని పెకుగా నొటికొలు (బాశారు నంఘంలో సంభవించే ఆనర్ధాలను. దుర్భర స్థితిగతులను ఎప్పటికపుడు చిత్రించటం నాటక రచయితల కర్తస్యంః సొంఘ్‌క నాటక రదయితకు నమకాలిక సంఘటనల చిత్రణ మరీ అవళ్యకం జేమ్స్‌ ఎ హెర్నీ న్య కవరిచే భావమూ ఇదే 1119 90068117 ౧616 1001 118 000౪1006 01 116 618౫2 18 10 &8గోలం8 1 018102 1081 11౧89 8 ౧19౧9!

169 తెలుగు సాంఘిక నాటకం వ౮0099, 1191699 8 ౮౧6౧౮81 5180681659 8౫6 4౧481 9618008 14318౧06 ₹0/ 106 [౧10067 66౪6100260 8౧౪ 109 9 1౧611664! 11565 01 ౪06 [౧౪౧౭౧ ౧206.""49

తెనుగు నాటకమూ ఈ ఫావాన్ని విస్మరించలేరు ఈ ఉధ్యమాల్లో నాటక రచయితలూ ఉత్తేజం పొంజోరు రష్యా సోషలిష్టు విప్లవానికి ముందు ఆ దేళ నాటక రచయితలు షహించిన పాత ఉజ్వలమైంది. 1905లో (వ్రఠమ రవ్యన్‌ విప్లవం సంభవిన్తున్నవుడు, ఇరుదేశాల ్యవజల పోరాటానికి నమానాదర్శాలున్నాయని గాంధీజీ (ప్రకటించాడు, రష్యన్‌ (శామిక వం ఇతర దేశాల గ్రామిక వర్గం కన్నా ముందున్నది లాలాలజపతీరాయ్‌ (ప్రవ చిప్తాడు. భాంత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో ఈ ఇరువురు మహానాయకులూ వహించిన సారధ్యమే, పెక్కు దేశభక్తి (పజోధ నాటకాలకు రూపాన్నిచ్చింది,

చోచురాజు పృండరీకోక్తుడు గాంధీ మహోదయము (నవయుగా రంభము) అన్న (ప్రజోధాత్మక నాటకం ాళౌరు,

“ఈ నాట్రకముతో (పన్తుత మహోద్యమము యొక్క మూలన్నూతమగు ఆహింసాత్మక దాస్య వీముక్తి ని గూర్చి బాగుగా వర్షించదిడినది శ అని అయ్యదేవర కాశేశ్వరరాపుగారు (పళంసిసారు

దేవుడు, కృష్ణుడు రాముడు, ౯ ద్ధుడ్ర, నారన్‌ంహుడు మహమ్మదు, కై9న్తు మొదలగు" అవ్షశారప్పరుషులూం

తిలక్‌, గాంది లాలాలజపతిరాయ్‌, భరతమాత, షాకోతాల్రీ మొదలగు వారు ఇలిదు ప్మాతలు

రి యగంబిన స్య్వాతం్యత్ర్యావిలాష జధీకంగా వుంటుందని, భూలో

ది, “జ్‌ ళంటో (ప్రాణి టలు సతంతపియులై న్వద్భావ్మ ్ర నాశించుచుందురు * ఈురువ్‌గ్రారా జ్యాలను పొళ్చాత్యులు వళ పర్చుకొంట్పన్నాశ్ర మహమ్మ డ్‌ "పేర్కొంటాడు తాను భారతదేేా న్య క్‌సె స డా ల గ పృడళాన్యన్లి దేపడు అభయ

నంగిహ సమీ 158 మిస్తాడు తనయులు వందల యేళ్ళు దాన్యవృ త్తిలో (చగ్గిపోతున్నందుకు భరతమాత కుమిలిపోతుంది. భారతదేశంలో బానిసత్వానికి కారణమేమిటని “కృష్ణుడు” దేవని (పళ్నిష్తాడు తిలక్‌ మరణం, స్వర్గారోహణం, గాంధీజీ దైవ సభలో _ప్రవేశించచిం, గాంధీజీవి చూస్తే తిలక్‌ను చూసినళ్లే వున్నదని భరతమాత చెస్పటం--ఇత్యాది విషయాలతో ఈ నాటకం దూసొందించబడింది థారతదేళ సారతం త్ర్యాన్ని పార్యదోలుతానన్న గాంధీ (ప్రకటనతో నాటకం ముగుస్తుంది స్వాతంత్య సమరం నేవధ్యంలో పౌరాణిక రూవం తొడు క్కున్న నాటకమిది,

దామరాజు రొమానుజరాపు (వానిన స్వరాజ్యరధం* నాటక నిర్మాణం గూడా స్వాత్రంత్ర్య సిద్ధి వాచంతోనే జరిగింది

దేవేర్యమని వద్దకు తిలక్‌ రాయబారంతో (వథమాంళం (ప్రారంభమై,

“+నవనాగరికత భూతముండ రాదని, సరదేళపాలన ముండరాదనీ, హిందూమునల్మానులు ఐక్యతతో వర్ధిల్ల గలరని* అని గాంధీజీకి భూమాత చెప్పే బోధనతో నాటకం ముగుస్తుంది

కలిపురుముచు: దేవేం్యదుడు, షాకళాలి, విక్షోరియారాణి, మొదలగు వారిందు పా(శ్రలు (_పథమాంకంలో భారతదేశ బానినత్వాన్ని తలచుకొని విక్టోరియారాణి గూడా ఏలపీంచటం శ నాటక రచనలోని (పశ్యేకళ

జాస్తి వెంకటనళనయ్య, ధూళిపాళ వెంకటసు.[బ్రహ్మణ్యం ఇరువురూ కలిసి (వాసిన దేళభ క్తి |నభోధనాటకం ఎకొం్యగెను విజయము (1946) యుగపు వడిని, వేడిని, ఉత్సాబామును (వక్రటించుచున్నవి * అంటూ ఆచార్య రంగా ఈ నాటకొన్ని గూర్చి (పన్తుతిపారు,

అరవై సంవత్సరొల కాంగెసు చర్మీత్ర సం్టగపో స్వరూపమే ఈ రచన

క్లైగశ తెలుగు సాంఘీక నాటకం (టూషన్‌, లాన్క్‌. స్టాలీన్‌, గాంధీ, న్యెహూ? (బూక్స్‌, కల్టూరి సుబ్బారావు, రత్నమాంబ మొదలగు వా౭ందు పాత్రలు అలహాబాద్‌ ఆనంద భవన౦ నుండి రాయలసీమలోని లౌమం వరకూ ఈ నాటక రంగం విస్త ర0బింది ప్రజా విష్ణవం, ల్రైళు నాయకుడు రంగాను గూర్చిన (వళంస, “ ఎగౌంధీమహాత్స్యుని అహింసా విధానమే కాంతిని నెలకొల్చి, విశ్వమానవ కళా్యాణమున్లు చేకూ ర్చినది'” ఆదీ గాంగ్రీజీని గూర్చి రెండవ రంగంలో అలాస్కి* వస్తుతించటం ఇందలి విశేషాల. య మొత్తం దేశాన్ని దేశంలోని సలు (పాంకాల్లో జరిగిన సంఘటల్ని శేం్యరీకరించి నాటకంగా మలచ్రట్రం అపూర్వం లా నే శ వమా రి శౌగైగారు ఉ్యాంత్రీ విజయధ్వజ నాటకవ.” ణః శళక్తి వబోధ నాటకాన్ని రచించారు గాంధి నాయకుడు, మాలవ్యా, గహ! చేళమాత్రు కస్తూరిబాయి, చిత్రిరంజన్‌దాస్‌ తిలక్‌ మొ॥ పెక్కూ (కలీ నాటకంలో వున్నాయి ఉందో న గాంధీ శంకర రామాన్సుజ, మధ్వ, బువ్చాది మతక్షర్త సక క్‌ మత్యమతోగ్థారక్కుకై ర్వ రించి; మహాపురుముడు నవలలబ్షను సామాన్య (ప్రానన వతరించి; మహాపృ శ నిక్కాలమున నాయీ ర పాయ నాటకములకును బాళన్య్యమిచ్చు యు న జి నేన్స శ్చ ॥ ఛిమమ్మ నర్వజనాదర పా త్రంబగునని న్యతవి శ అనులు ల్‌, గో రుచున్నాడవ్లి గాంధీమహాత్రన వంపు చేయుచున్నాడు పిచ్చికోరికల మును పెరీషొ సింపక్షుందరా[!' ర ॥ సింపజొలినవార్ప నా (పయోగ విజాన పహాత్ముష బరీకలో వై డిస్తారు కాశి గారు ఏం ఆనహాయోద!వ గ (ఫీ చేసిన చేతలనుండీ, నాగపూర్‌ కోంగగెస్‌, ర్‌ం, చ్‌జలు గాంధిని జ లే వరకూ ఈ నాటకంలో (వస్తావించండి పూజించటం మెదలగు విషయాల మ బడిన , నహాయనిరాకరజోద్య వం. స్థ న్య అరెస్టు, లక్‌ నిర్యాణం, మొదలగు సంఘటనలత్రో నీండి న 0, దీర్శనమిచ్చి దుఃభించటం- నీజయ ధ్వజము” లీని పకొధిచిన నాటకం శైగాంిధీ

సం[గహ్మ నమీష్‌ కేగ్‌గ్ర ఆ... బిడ్డలారా: మీకు భ్యద్రంబగుగాక; మీరు కోరిన కోరిక్రలన్నియు దీరి సఫల౦ంబగుగౌక” అన్న దేశమాత దీవెనతో నాటకం ముగుస్తుంది నొంది (వప్తావనలున్నాయి ' శ్రీ శా స్రీ గారు వ్రాసిన మరొక నాటకం తిలకు మహారాజునాటక ము” (1921) తిలక్‌ నాయకుడు, అరవింద "ఘోషడు నులేం్యద్రనొఖ్‌ బెనర్షీ, గోట్లే, సాకబాలి, మాక్స్‌మ్హు శు, వెలియంహంటర్‌ మొదలగు వారు పాత్రలు నాంచి (ప్రస్తావనలున్నాయి 44 మనమేకాదిప్పుడు, తరత వర్షంబునం గలవారై విరికి వందలే, దేశాభివృద్ధింగోరిన స్వార్థవరిత్యాగి యొక్కండును. గ్వానరాడు ?.” | అవి సూత్రధారుడు వ్య కీకరిపాడు అణాని అబటి తిలక్‌ నిర్యాణం" మండుతున్న చిశినుండి అపురూప తేజన్చు మింటి 'కేగటంతో నాటకం నమా_ప్ర మవుతుంది చేదాంతకవి (వ్రాసిన ““విశ్వస్వరాజ్యం దేశదుస్థిశిని తెలిర్వుజేసే ద్వని ట్రధాన నాటకం కొన్ని ప్యాతల [పతీక్షలు (5౪70101039) గా స్వీకరించ బడినై భరతమాత, జనకుడు (భారతీయులను కాపాడే తండ్సి,” విద్యానిధి? ధర్మరాజు, బలుడు హరుడు, రత్నం, భేతాళుడు, బైరవు,, రాజ్యలక్ష్మీ (తరతమాత కోడలు), దర్శిదడేవత (లంక నుండి వచ్చిన తల్లి ఈ పాత్రే మోహినిగా వ్యవహరిస్తుంది తనవలఎ) పహోయగల _సైగలవ్వారా ఆన్న చమ్ముల్ని ఛిన్నాభిన్నంచేసి, ఆత।ఃకలహాలు లేకెత్తించి, అందర్ని నిర్పాదించి జెళశాన్ని ఆక్రమిస్తుంది, ఆంగ్లేయలకు ప్రతీకలుగా మోపొని? భేతాళుడు, భైరవుడు చ్వికించబడ్డారు, భారతీయుల ఆనైైక్షమళాలన్ని ఆన్యొషదేశంగా వస్తోవించి, దేళభ్రిని (వబోధించే నాటకం ఇది "

156 తెలుగు పాంఘిక నాటకం

“౨. బారత స్మ్నామాట్టులంకా నా వలలో బడ్డారు; ఇంకా వీళ్ళ

సకల సో(మాజ్యం నా హృస్రిగతం, ఈ కారర స్వామాట్టులనెల్లి నాపాద

చాసులుగా జేర్చి అడుగులకు మడుగులొ త్తించుకొంటాను, అఆనాటికి గాని నా కనులు చల్లారవు ==" ఇది జగన్మోహిని స్వగతం.

“=. దేశ వానిసత్వమును నిర్మూలించగల విద్యలే విద్యలు పీర రస (ప్రధాన రచనలకే యిది సమయము...” అనే తిక్కకా న్రి (సంస్థాన కవీశ్వరుడు) 1ప్రబోఢడంతో నాటకం సమాప్త మప్పతుంది.

ఆర్‌.ఎం చెలం “డెబ్ళైపీళ్ళ జీవిత ఫలం'" అన్న నాటకం ]వ్రాళాడు; గాంధి అహింసా సమరం ఇందలి వన్తువు, “నియంత పతనం” (1947) అన్న మహా నాటకం గూడా చెలం (వాశాడు, కిట్‌ ఇండియా ఉద్యమం (ప్రథావంతో (వోయపిడ్డ నాటకమిది.

ఆబ్బరాజు రంగారావు (వ్రాసిన “స్యాథ్రం్యత్య సనమఠ౦ం"ి (1940) గూడా దేళ వానిస స్థితిగళులనే వివరిస్తూ జాలితో చై తన్యాన్ని (పబోధిస్తూ వ్రాయరడ్డ నాటకం. ఆం గ్లేయలత్రో కాంగెసువారి రాజ్లీ సం్మపతింవులు

న్ముకంగా పోవటం: స్వాతంత్ర్య దీక్ష బూానటం ఇందు ప్రస్తావించ ఎడి6ది, వ్‌

కళస్ధ గార్‌. గ 18

వ భగత్చింగ్‌ నాటకాన్ని వల్పభనేని క్రాక విశ్వనాధం 'పాశారు, స్వాతం్యత్యోద్యమము వగరి+ంగ్‌ పోవటంఈ నాటకంలో పాల * . * * ఉద్యమానికి అహ్మతే

టంఈ నాటకంలో (వప్తావించబడింది. టా

జి ఇ

రాష్ట్రుభక్తి వబోద నాటకాలు “ఆం(ధ్రజో్యోరి?? అవే నాటికాని ్న్‌ గుళ్ళపల్లి (నాకారు, ఆర్మధరాష్ట్ర్రం సాద్రింపబడేషందుక ' శ నారాయణమూ రిగారు వైతన్యాన్నీ ఉద్ధిపింపవేసే (ప్రానాశయంతోనే శస “స దొంగకోర్యగెనువాది. “కృషారావ్య?? శ వ నాటక రచన సాగింది, (ఆంధరాన్ట్ర ప్రటోధకుడు) “వాను” చ్చే లాచలం,””. కర్మవీరుడు దలగు వారంతా పాత్రలు.

నంగ్రవా నమీగ్‌ 07 నాయనా ఆంధ్ర దేన్ని ఆవరించిన దాన్యతిమురాలను తొల గెంచే జం[ధజ్యోతిన్లి వెలగించావు ...ఆర్కర రాష్ట్రినిచే. కాదు. భారత దేశానికి స్వరాజ్యం కూడా అచిరకాలంలోనే [పా్తిస్తుంది.. అని, కళ్య వీరుడు,” “వాను"కు జీసే [ప్రబోధంతో నాటకం ముగున్తుంది. ష్పదాంత కవి బ్రవానిన “తెనుగుతల్లి” నాటకం గూడా రాహ్ట్రావతారణాన్నే అభిలిషిన్తుంది.

౨ తెనుగు రాజ్యం కావాలన్నా, తెనుగుథాష.. తెనుగు గడ్గ పే | నిలపాలన్నా....పతీ కెముగు సోదరుడు, తెనుగు తల్లి నాటకాన్ని తస్పక చూడాలి” అని రఛయిత' [(వానుకొన్నారు.

ఈ నాటకంలో నాగేశ్వరరావు ఆంద్ర మహా నీరుడుం అయికే +“జన్దేశ్య[రావు" ఆంధ రాష్రం నాశనం జేయటానికీ దాప్పరించిన ఆవత్తార చుష్ట మూర్తులలో అ్యగణ్యుడు. *అర్యడ్రవార తి” కథానాయకుకాలు, మత సామరస్య (పజ్రోద నాటకాలు

“న్సుత్రం* మనిషి మనుగడను భ్మధవరిచేది. మానవతను పెంపొంది అవజేసేదిః: “మతం? అంక "నమ్మత మెనది” అన్న తాత్పర్యాన్ని ఇక్కడ గమనించగలిగితే (క్రమబద్దమైన, సాంఘీక (శేయోఐర్గ్‌మైన జీవనానికి, వ్యక్తి శానవలంబభించే మతం, వేగుచుక్క వం్రటిదనీ, వెలకట్టలేని చుమతలకువు ది వంటిదని? భావించి శలంః అణుతే మతానుష్టాన నూశ్రాల పక్టీపౌడ్యం "పెరిగితే, తన మతమే సర్వాలీప్త్‌ పిద్ధివం బిదనీ, వేరే మఠాలు జిల్లేడు పాదులవంటిపన్న భావన కలిగితే ఆన్యక్షీ అమానుషళ్వానికి, ఆగొగళిక ఆలోచనలకు దాను డవుతాడు! ఇది కొనప్పుడు ఎమత్రం* వర్ల మనిషికి ఓక గమ్యం, అత్యం ఏర్పడి, ఆధ్యాత్మిక భావచించనతో అతని జన్ముకు చరితార్థమే రృర్యత్యుడ్‌, మళ విశ్వాసం మనిషికీ ఊపిరినిన్తంది: మత మత్యం తనకెగొక, నాట్‌ మనిషి ఊోపీరికీ ఎసరువంటి దౌతుంది.

శెనుగు సొంఘీక నొటిక శచనల్లోని పాతల ఏ మరాని! ప వై నప్పటికీ, అవి కలిసి మెలిసే జీవిస్తున్నాయి. కష్ట సుఖాల ల

160 తేలుగు సాంఘీక నాటకం కోళ్ళకూరి “మధుసేన* లో కాసిం పాటశా ఇటువంటిదే.

ఈ అల్బ సంఖ్యాక పాత్రల్ని తమరచనల్లో పవేళపెట్టి, ఇతర పాత లతో పరస్పర అన్యోన్యతను పెంపొందిస్తూ, మానవతా దృష్టిని (పళిపాదిస్తో వచ్చారు. సాంఘిక నాటక రచయితలు: ఈ అన్యోన్యత _ద్యారనే మత్రసామ రష్‌ (ప్రజోధాన్ని నంఘోవికి అన్యపదేశంగా అందజేశారు. నాళంలో కలిసి (బ్రతీకినట్టుగానే: సంషంలో కూడ ఆత్మీయతను షెంపొందించుక్సుంటూ 'ట్రత కాలన్న భావోన్ని వ్యక్షీకరిస్తారు.

కే, యల్‌ నర్చింహారాపు వ్రానన ఆ*ఆదర్శలోకొలు? ఈ మత్ర (ప్రబో

ధనాటికాల్లో మైలురొయివ౭టిది హిందూ ముస్టింలు అన్యోన్య మతితో, పరస్పర అవగాహనతో మెలిగినవుడే? జాతి సుఖ కాంతృులతో వర్భిల్లతుందనీ, దేశంప్పరోగమిన్తుందనీ ఈ నాబకంలో తెలియజేస్తారు రచయిత, కాజ రాధాకృ స్టేమూట్చి జిన్మభూమి నాటకం గోడ హించూ-ముస్తిం మతాల మఠ్య సమె క్యతను, ఇరుమత్రస్థుల మద్య సయోధ్యత్రను ఆంగ్లేయులు తమ స్వార్థ చింత సకు ఏ విధంగా ఆటకం కలుగజేస్తున్నదీ తెలియజేస్తుంది

ఆర్‌ వీ చెలం 4ఇది నాటకం కాదు" నాటకంలోని మెఖేల్‌ పాత; పీ వి, రనుణ "చలివీమలు నొటకంలోని “జోనాయి* పాత; ఇదేవిధంగా అన్యమతనస్థుల్ని నాటకాల్లో (వవేళపెట్టటంలో రచయితల దృష్టి ఈ మత సామరస్య (పబోధమే,

స్‌ర్యగహా సమీష్ష 161 వినుర సనాత్మకం

సాంఘీక నాటక ఆవీర్భావానికి సమకాలీన సంఘ జీవనమే హేతువు: ఆ సంఘంలోని వివిధ సమస్యలు, వైరుధ్యాలు వైక్లబ్యాలు, సంఘర్షణలు, సౌంఘిక -ఇతివృ త్రాలకు ఆధారొలవుతాయి “*సౌంఘిక నాటకం” వీటి ఆధా రంగా జన్మనెక్తినా ఈసమస్యలనూ, నంఘర్షణలను వెలికితెచ్చిః ఆసంఘాన్నే 'వేలుపెట్టీచూపటం అనివార్యం? అవనరంకూడ: నాటక రచనకు, సంఘంనుండి శనక కావల్నిన వన్తువును అప్పుతెచ్చుకొని, బుఇణభారం నుండి విముక్తి ఇందే తహెతహతో ఆ తెచ్చిన వస్తువును తిరిగి నంఘానిక్షి ముట్టచెస్పటమే రచయిత కర్తవ్యం ఆ ముట్టీజ ప్పే వస్తువుతో పొటు విమర్శనో, శంననో వగ్గీలుగా ఇవ్వాలి ఈ ఏషయాన్ని మొక్కపాటి వారు వివరించిన విధం ఇది

“సాంఘీక జీవితంలో ఎటు చూసినా అనేక రకములైన అనంద్‌

ర్భాలూ, తారతమాశ్టలూ పరస్సర వై రుధ్యాలూ నాకు తరుచూ కనబడుతూ ఉషటొయి. మానవుల ఊహలలోకాని మాటలలోకాని చేన్షలలోకాని ఈ వైదధ్యం, సంఘర్షణ ఉన్నచోట నాటకం ఉండి తీరుతుంది,” 50

ఈ నిమర్శ వలురకాలు, వాటికి బహుముఖాలు,

ఆలుగు సారఘిక నాటకం శ6డ్ల సామాజిక సంబంద వివుర్శ సమాజంలో ఉనన్హ పరకాల వ్యక్తులను, అ వ్యక్తులు నమాజంలో కెచ గొట్టే సమస్యతి చిచ్చును, ఆ చిచ్చులో విరజమ్మే దుర్నీతి ధూదుంతో కావురు గమ్మన సంఘ న్వరూపాొన్ని ఈ విమర] ద్వారా అవలోకన చేనుకో గలం కన్యాపుర్కి౦, వరవ్వికయం,. మొదలగు నాటకాలలో సాంఘిక దురాచారాలను వివృఠంగో వస్తావించడం జరిగింది, తొలి తెలుగు పొంఘీక సాట్‌కర నందకరాజ?ంలో - గూడా ఆనాటి సంఘంలో పేరుకుపోయిన స్వార్థచింతన, రోజో ద్యోగులలో అవినీతి, సియోగీవై దీకుల అ౦తఃకలహాలు అధికారుల దౌర్జన్యాలు, మొదలగునవన్నీ పేర్కానబడినాయి, జమిందారు. పేరు “నందకుడు” అతని ఆధీనంలోని నియోగులు వె దీకులను వెతలపా ౬ జేయబయేగాక, వారికిచ్చిన మడీ, మాన్యొాదులను గూడా స్వీకరించటం సాగించారు. *+నుబ్బారాపు, సహకారంతో వైదికులు రాజునకు తమ అవస్థ అను, ఆవమానాలన్స తెలియజేస్ప కొంటారు 'నందకుడు ఈ దుష యల్‌ చర్యలకు బాధ్యులై న మంత్రులను తీసివేసి సుబ్బారొపును మంత్రిగా జేనాడు, మంతులు కాశీకి పయనం కడతారు. _ నందకుని దివాన్‌ శరధోజీరావు ఈ నాటకం నిరూపిస్తుంది, 1850లో ము(ద్రింపబడీన నందక రాజ్యం "పేర్కొన్న సామాజిక అవాంఛనీయ పద్ధతులు అంచగొండితనం ధనం దుర్వినియోగం, శాఖావైరు ధ్యాలూవంద సంవత్సరాలనంతరం నేటికీసంఘుంలో కొనసాగుతూ వనుందటం జాతి దిరదృవ్హం, టైగొ పీటి పునాదులు మరింత పటిష్ట మవటం గూడా గమనా రం. నీ నేను వన్ని తాటాకాల్లో నోఖరీ చేశానో. అన్ని కాలూకాల్లోను ళండొ గర్భాలు య్సేన్నని చెప్పను అంటూ. హెడ్‌కానిస్టేబుల్‌, మున్సట్‌తో తన అనుభవాన్ని చెప్పట్రం నామాలాడ్షు పిల్లను మూలకు శ్రీసుకెళ్ళి

ఛంగగహ సమీష ]63 చుద్దెట్టుకోటం" “న్గంగనడిమిని పీపాలలో సారాయి, ఆ సారాయి కోరిన బ్రాహ్మణులు" ఒకటనేమిటి? “కన్యావలగ్రాము" నాటకంలో, గురజాడ ఇజారవిడిచిన సాంఘిక నమన్య యేముంది? (ప్రాస్తావించని పామాటీక రుగ్మత మాషతమేనుంది ౩ 165080 నంవత్సరానికి మించి, ఈ రుగ్మత 1892వ సంవత్సరానికి మరింత తంగా తనవ్యాప్తి నభివృద్ధి వర్చుకొంది. ఈ నాటికీ ఈ రుగ్మత రూపే మారిపోయేంతగా దాని నరిహద్దుల్ని దాటు కొంటూ వికమిస్తూ ఉంది అధునిక నాటకాలలోనూ దీని ఛాయలు అనం తంగా మనకు గోచరిస్తాయి.

“సంఘం చెక్కిన శిల్చం” నాటకంలో ఛర్మయ్య మామూలు బడీ పంతులు ఆదిలో; కూతురు కయ వ్యాధితో మంచానపసడినా అంళా ద్వైవ కృతం" అంటూ. భారాన్ని దైవం మీదకు మళ్ళించే వ్యక్తి దుర్యార్గం ఉయిస్తే భరించలేనివొడే కానిం

*(పాణంకన్నా మించినవా ధత్కాలు, ఆళయాలు, లోకంతో పాపే మనం” అన్న భార్య సావ్వితి (పోళ్సాహంతో మార్కుల్ని కలిపేందు,కె అంచాన్ని. పత్మిగహిప్తాడ్డు. కాదు బలవంతంగా బలిపపవులా లందచానికి ఆధర్యానికి లౌంగదీయబడకాడు, ఇహ అక్కడి నుండి ధర్మాయ భాన స్వభావాల్లో నివరీతమైన మాం్పః వంచాయతీ నభ్యుల్ని దాన్తాడు అవస శానికి మించి ధనాన్ని దోశాడు, రాజకీయ వగ్గాలను తన చేతిలోనే ఉంచు కొంటాడు, ధనం అధికారం, దురాశ మనిషి కౌనహిస్తే అతని స్వరూపం ఎంత వయంకరంగొ మారిపోతుంతో థర్మయ్యపాత్ర సౌాశీ తన స్వార్థ వబావాోనికి తానే ఆహాత్రై పోజ్రాడు,

**జ్పృవ్పిల్రా అపడానికి మికే కార్గణం ఈ సంఘమే కారణం ఈ సంఘమే, ఈ మనుములే మమ్యుల్నిలా తయారు చేశారు. “అని సావ్వితి సంఘాన్ని నిందిస్తుందిస్తుంది, (పుట 108) మానషత సంపూర్ణంగా అడుగంటిన ధర్మయ్య గూడా సంఘాన్నే నిందిప్తాడు, (బతుకు దెరువు చూనుకోమనిచే పే మృగంలా మాఠావన్న"” శ.భయని ని.దలో దొచిత్య మంది, నరరూవం రుచి చూసిన పులి,ఒ క వ్య బలిదానంతోనే తృప్పి

164 తెలుగు సాంఘిక నాటకం ఇెందుతువదనేమీటి? దాన్నుండి ఆహీంన సోశించట వెరి, తను; ధర్మయ్య విషయం లోనూ జరిగిందిదే. హంతకుడు డొంగ అయన రాముడు మానవతతో నిండినమనిషిగా పరివ ర్హనచెందబానికి ధర్మయ్యు కారకుడై తే. మహోన్నతమానవుడై న, 'ధర్మయ్య మృగంలా మారటానిక సంఘం: ఆసంఘంలోని శరభయ్యలు నాగభూషణాలు తయవ్యాధి కూతురు, వీళ్ళంతా కారకులే, జీతాలురాని దిడి పంతుళ్ళు, ముందు పార్టీలు, వయసు మళ్ళిన వాళ్ళకు పడుచు వెళ్ళారే (శేయస్కరం” ఆంటూ పడుచు 'పెళ్ళాన్నే చేసుకొని క్షణ క్షణం ఆనుమానించే శరభయ్య” వయవాశరి పీడిత్పరాలైన భార్య మీదకన్నా నూమ గారి సంపద పైనే మమకారం సంచుకొన్న ధర్మయ్య అల్లుడు శేఖరం =, నటభూసణం పదసీ వ్యామోహంలో వెనకకు పోయిన పురుగు శరభయ్య జిత్తుల్లో చెక్కు కు పోయిన పాత. ఈ షా(క్రలన్ని వీవిధ కల్మష కషాయంతో మరగి పోతున్న మసాలా దినుసులు, నంఘం కంట్లో జేరిన నణసులు=: నుంకర 'వత్యనారాయణ (హ్రానిన 4నూరుకాకుల్లో” నాటకం సామాబిక స్వరూపాన్ని మరింత విస్పష్టంగా చిత్రీకరొంచింది. ౨41 * ఈనాడు దే మ్ష్యప్రుట్రా ఎక్కడ చూచినా లంచగొండితనం, శి దోపీడి విధానం తాండవమాడుతూ ఉంది. కవారు వంచకులు కుబేరులవు తున్నారు. కష్టజీవుల మలమలమాడి కరువు కాటకాలకు దిలియై పోతున్నారు నిజానికి, నిజాయతి వరులైన వారికి స్థానం లేకుండా పోయింది. అని పిరికలో (ప్రస్తావిస్టాడ్సు రచయిత్ర. ఈ (ప్రస్తావనకు (పతినిధుణ గానే ఈ నాటకము నందలి పాలు రూప్రాండినయ్‌, తండ్రి వ్య తన వంశ (ప్రరిష్ట కేర్చడిన కళంకాన్ని తుడిచి. వేసిన *వీరమనీడు” నలె ఆంజనేయులు వంచనద్వారా లంచాలిస్వటం ద్వారా

నంగిహ సమీడు కే6ర్‌ పెంచుకున్న కుహనా వరవతిని కూతురు తుడిచి వేన్తుంది, కోర్టులో తండి కెదురుగా సాక్షం చెప్పి “రాజును రక్షించు కోఎటమే” గాక తండికే బెడీలు 'వేయిన్తుంది.

=అశివశంకరం” ఎగ్జిక్యూటర్‌ ఇంజనీర్‌, .4భార్య బా-ధువులు -స్నేవాతులు ఆఫీనర్హు నాయకులు, మహా నాయకులు, ఒకరనేమిటి” అకా నన్ను అంచం తీసుకోమన్నారు, నేను నిరొకరించాను”. అంటూ శివళంకరం' మామగారి మందు అత్మ వేదనను వెళ్ళజోనుకుంటాడు తనవై అధికారి నూవరింటెండింగ్‌ ఇంజనీర్‌ అన్ని దురాచాలకు. వ్యామోహాఐకూ లొంగి జీవించే వ్యక్తి ఆంజనేయులు చేతి క్రీలుబొమ్మ. అతని దృష్టిలో కూడా శివళశంకరం పిచ్చివాడు, (బ్రతకటం చేతకాని వాడు, _(పతి చిన్న పనికీ మం్మతులు జోక్యం' ఈ కరస్షన్‌ను అరికట్ట గలరా, అని శవళంకరానికి (లోదించి మట్టి ఇసుక 90 పాళ్ళతో ఆంజనేయులు సీర్మించే (ప్రాజెక్టును చూసీచూడనట్లు పొమ్మనమని సూచన బేస్తాడు.

పెద్ద అధకార్లలో నున్న లంచగొండి తనాన్ని, దుర్వ్యుననాలను, రైతుల దుర్చరావస్థలను “ఆంజనేయులు వరిటి స్వాాపరులకూ! చేయాత్‌నిచ్చే (ప్రభుత్వం తీరును పీటిని ్నపతిభఘటించే వ్యక్తులకు 'శమ్యూనిస్టు"లని (రాండ్‌ వేసి బెదరించటం! నిజాయతీ పయిన ఆఫ్‌నిర్ల పట్ట (పభుత్వం (ప్రజల యొక్క. నిరాదరణ, నిర్జిష్ణత-వీటన్నింటి. సమిష్టి -రూపసమె. ఈ నాటకం నూరు కాకుల్లో ఉన్న కోకిల శివళంకరం.

4 ఈ తెలుగు దేశంలో నిన్నెవడు పుట్టమన్నాడు. =, తెలుగుదేశంలో కవీ, కళాకారులూ (బ్రలికున్నన్నాళ్ళూ చప్తారు చచ్చాక మాదయ ఉంటే (బిశుకుతారు, ఆదీ మాతెలుగు ఆచారం,- మీ కవిత్వం కకాచూచి కావలిస్తే ఓపో: ఆ టాం గాని (బతికుండగా కాళ్ళొట్టుకు షె కానీ ఇవ్వం = నువ్వు (బ్రతికుండటం మనను నంస్క్పృతీ జొతికికూడా తీరని 8ళంక౦,(పుట 101) అని నంఘాన్నేకాక తెలుగుజాతిని, తెలగు ఆచారాన్ని ఆలవాట్లను యవస్ఫుత్తిని హేళన శేన్తూ సమీక్షించే ఈ ప్యాత ముఠారిది. కీ శే, భమిడిపాటి రాదాక్కిస్ణ (వాన్‌న కీర్తి శేషులు నాటకంలోది పొజ్జుడు విద్యావంతుడు, ఒకానొక ప్పుడు తెలుగు దేళంలో కళాదేవికి ఒిద్దువిడ్గ, అన్ని పరిషత్తుల్లోనూ ఉత్తమ

186 తెలుగు సాంఘీక నాటకం నటుడు అయిన మురారి. [పళంనించటిం, చప్పట్టు కొట్టడానికిగాని, తన జీవికాన్ని ఆదుకొన్నవాళ్ళ లేరని ఎండమావుల్లా ౦టి పొగడ్తలకు తన జీవితం ఆహుక్రై పోతుందని విలపిస్తాడు తమ్ముడు “వాణీనాథం" కు హెచ్చరికలు చేస్తాడు. జనాన్ని, వాళి పొగడ్తలను, వారు చేసే సన్మానాలని ఏ మాతం నమ్మి వద్దనీ నమ్మి జీవితం దరి[దంతో కాల్చుకోవద్దనీ నలహోనిష్తాడు. వాజినాధం కవి *ఈ కవిరాజు ఆంధ సంనగ్భాతీ సంవడికీ వెలలేని మణిపూస” అని ఆకాళానికెత్తుతారు. ఓ కాయవ కప్పుతారు ప్వర్మపముఖులు, కవిగారింట్లో అ పూట పొయిలో పిల్లి లేవదు. “మామ"గారొస్తే ఓ పూట తిండి పెట్టలేని మహాకవి యతడు. భార్య జానకి తన్నీళ్ళతో త్రప్పవేరే విధంగా అదుకోలేని అమాయ కరాలు. అయిదు సంవత్పరాల ఆకుంరిత [శమ ఫలితంగా, వాణీనాధం (వ్రాసిన ఉద్గరింధానిక్షి వన్లిషర్‌ ళరగోవం ఇప్పుజూపింది కేవలం ఏ ఛై రూపాయలు

ఆ కవిగారికి పట్టణ (పముఖులు, పెద్దలు అంఠొ సన్మానం చేయదల్బు కొన్నారు. (బితిపండగానే నాలుగు రోజుల్లో చనిపోతాడని భమించి “కవిగా శీలా విగ్రహం" (నకిష్ణాప్టించదల్చుకొన్నారు. ఇందుకో మంతిగారిని ఆహ్వా శించారు, వాజణీనాదం (బతికే ఉన్నాడని తెలినీ అందరికీ మతులు పోయాయి, కాళ్తూ చేతులూ కొట్టుకున్నాయి, తనుకోసం, శిలావిగవా విష్క్రరణకోసం గవిగారు మరణించాలి. మరణించి తీరాలె అని నిర్థారణచేసుకొంటారు, ఈ కందరగోళంలో మురారి ఆహుతై పోతాడు,

(బతికుండగానే *కవింని తమ స్వార్ధంకోనం, 'పరపతికోనం వసూలు చేసిన్‌ చందాలకోనం, మంట్రిగారి రాకకోనం మరణించమని ఒత్తిడి పెస్సే పెద్ద మనుమళ్ని, వారిని కడుపులో పెట్టుకొన్న ,సంఘాన్ని ఆ సంఘ స్వార్థ స్వరూపాన్నే కీరిశేషుణ నాట్రకంద్వారా బహిర్గతం చేస్తాడు రచయిత వ్యాపార రీత్యా పన్మానాలుచేసే గంప శంకరయ్య నుండి, ఖరీదైన డాక్షర్‌ గంగాజలం: దేశంలో పేరుమోసిన పబ్లిషర్‌ శరగోపం గారు, జమీందారు వరకు అంతఠొ ఈ సంఘం రూపొందించిన హృదయంలేని షాషాణాళే, హపోళశాడనుకొన్నవాడు (బికికి ఆ పెద్దలకు కవిద్రోహుం చేశాడు,

సంగగహ నమీళ్ష 167

దారి.ద్యంతో మగ్గిపోయే మహాకవులను, రచయితలను ఆదరించటం గాక, అదుకునేవాబ్ళు లేక, (_కాగుబోతులుగా మారే కళాకారులను, వీళ్ళని (వళంసిస్తూ వెవె మోటలఅతో 'గాన్‌' కొడుతూ తమ పరవతి పెంచుకొనే “వద్ద మనుష'ల భయంకర మన న్తజ్వాలను వ్యంగ్యహాస్యాలతో రంగరించిన సలు కులతో మనముందుంచుతాడు రచియిత”. తెలుగు సాంఘిక నాటక రంగాన్ని వికానవంతం చేసిన నాటకమీ కీర్తిశేషులు”.

కప్పగంతుల మల్లికార్జునరావు (వానిన *మారని మనిషి" నంఘంలో ఘరానావ్యక్తులుగా పెద్దవీటలువేనుకౌని నోరులేని బలహీనులచేత న బజారు అమ్ముకొలు, దొంగతనాలు చేయించి, దానినే వ్యాపారంగా మలచుకొనీ, నిరా ఘాటంగా నిభాయించుకొని రాగల పెద్దమనిషి జీవితిం ఆధారంగా అల్లిబడిన ఇతివృత్త ౦=

వాసుదేవరావు కుబుసమున్న నర్చం కుబుసు విడి నే అమాయకు లకు (ప్రాణహాని అతని నీచమైన వ్యాపారాలవ మునుగుగా మవిభ కుని వేషం టోకు దొంగతనాలు అతని వోనీ ఇది [బళుకుతెరువుకు కాదు ఇతరుల [బతుకు భగ్నంచేసి, వారి రక్తమాంసాలతో తాను బక్షలతో బలు పెక్కటానికే, రాజయంది నల్లబజారు వ్యాపారం. ఈ వ్యాపారం రాజయ్యు కోసం కాదు వాసుదేవలాపు స్వార్ధమనే విషపుకోరల్లో మరింత ధనమనే వషం నింవటానికి మృాతమే కడుపుగాలే గుమస్తాముండాకోడుకు ” పది మంది పిల్లలతో పస్తులతో చేతకాని (బ్రళుకును (బతికే గుమాస్తా పార్వతీళం వాసుదేవరావు స్వాతీ చేసే గుురాఎ ఈ ప్యాతఎ, అంజీగాడిది దొంగసారా యాపారం. ఈ వ్యాపారం గూడా వాసుదేవరావుగారి హోల్‌ సేల్‌ బిజినెస్‌ లలో ఒక భాగమే యువతుల శరీరపు నిగనిగలు అమ్ముకొని బతికే వ్యాపారం కూడా ఉంది వానుదేవరా పుకు

• ,. మీరు తయారుచేస్తున్న దెవరిని; దొంగలను, చీకటి వ్యాపొరన్దు లను, శాగుబోతులను, వక్థిభిచారులను, శ్రయారుబేసి వాళ్ళు వెనుక నిలబడి లాభం పొందుతున్నారు. లక్షలు లవషలు ఆర్జించి గొప్పవారవుతున్నారు ” (పుట 78) అంటూ సంభ నంస్కరణే ద్యేయంగా గల యువకుడు 'కలణా

సాంఘికీ క కరం” చానుదేపరొపులో మనోవికానం కల్లించటానికి ఫలితంలేని పొట్లుపడుతూ జీసిన పొతబోథ ఇది" ఆ వాసుదేవకాపు మారడు ఈ సంఘం స్పబ్బతలో, ఇదే గీశిలో కొనసాగుతున్నంత కాలం మారడుగాక మారడు ఆ అవసరమూ

స్ట్‌ ౮ లేదు... “అందలో గోపీలో “రాజయ్య'లో అందరిలో ప్రరివర్తన వస్తుంది, ము చేసున్న సంఘవిదోహకర వినాశకర పనుల్నుండి విముక్తి చెందాలని తహతహ లాడిపోతారు. “పశువ్వలాగానే (వవరించాను' అని అఎజీ పళ్చార్తావంతో విలవిల్గాడు కాడు, నాకీ జీవితం చాలింక; నోటికి తిప తెలిసింది, మనసులో విషం పీరగింది (పుట 61) ఇవి పళ్చాత్తాపం చేందిన అంజి హృదయాన్ని పీల్చుకొని మానం మునిగితేలే వానుదేవరాపు మున్చిపల్‌ 3 ర్మన్‌ కూడా అవుతాడు 'వాఎుదేవరాపు బ్కాపాదప్ప పలలో చిక్కుకున్న మర్నోప్రాణి కనకం”, పతిత నె పాణంకనీ యీ దేహాన్ని ప్వ్తాలిరోయిన ఈ అందాన్ని పదిమందికి వంచి పెడ్తాను పద ” జాస్‌ కొరకు కనకంను వ త్రీడ్తి పెళ్ళే “నారిగాడి"తో కన$్రం మాటలు శ్రోనోదయం కల్గిస్తాయి, కళ్ళకు కమ్మిన చేకటిపొరలను చీలు పాయి. అందరూ మారినా మారని మసిష్ని వానుదేవరావ్వు సషృంలోని వ్‌ లి ౦ఖు(ి జ్‌ లో కీలబో థ్‌ స్వా్థశ క్తుల చేజలో కీలు మ్మల్తై అసాంఘిక జీవనంలో బందీలయ్య్యే ఆడాను లను గూర్చి ్రాసీన నాటకం "మారని మనిషి-, స్త్‌ వ్య్షికీ వ్యక్తికీ మధ్య ఉన్న సరఘర్షణను, వ్య కికీ సమాజాన్సిక్రీ మధ్య పలరేగే సంవుర్షణనూ, సత్ర? అపినీతులమధ్య, ధర్యాధర్మాల మధ్య, దు చార సదాచ్వారాల మధ్య అల్బత్వ ఉదారత్వాల మధ్యా, స్వార్దం శ్రా

• ల లై గాల మధ్యా, ధనం దారి ద్యాల మధ్యా సంఘంలో జరిగే నిరంతథర హోరన చృీకించిన నాటకం '“'మరోమహోంజోదారో”, సమస్య తేన్పిద్ల స్య జ ౦ఘ6 లేదు, నంఘరిణ లేనిదే ఇతివృత్తం లేదు. ఈ నిరంశర ఘరల నక నాటక శిల్చ రీత్యా ఆసశ్యకమైనదే ఆయినా సర్వమానవా? 'పకాంత్ర మనుగడకు ఈ ఘర్టణే పెద్ద అవరోధం స్వార్థం, అతిశయం , చర్చం: ధనం త వివ కోరలు పెరుగుతున్నకోలదీ మనిషి క్యూరన్బుగంలానే వ్యవహ్వసా్కా వ స్తాడు ఈ

సంగహ సమీక్ష 169 సంఘజీవనానికి ఈ మృగాలవల్ల ముప్పు తప్పదు, శ్రీ యన్‌, ఆర్‌,నంది ఈ సొమాజిక అగొధ ఆంతరాల నుండి వెష్ళకొచ్చిన మారవ అంతస్పంమర్థణ లను ఈ నాటకంలో బలీయంగా చ్నితించాడ, రచయిక ఈ నాటకంలో ఉపయోగించిన శిల్పం, (ప్రయోగం తెలుగు నాటకరంగానికి వినూత్న మైంది. “౨1౧06 61/2౧ 664159 ౪/11 80015-"618161009౧[0 ౪/6 ౧౧ &150 58౫ 1౧46 6౧8౧2౪10 60౧1101159 250018! ౧౭౮6. ౧6 6956014121! 0[౧౭/8016! 0/ 68౧౫8 15 90018! ౦00౧1161, ౧౭/90౧5 2621094 01067 ౧6౧90౧8, 0 1౧61/1608159 8981౧51 0౧0౦౪609 6౧౦౪౧5 8981౧91 01061 8/0౪6౧5 0౯ [౧61౪16౮681 0? ౦౮౧౩ ౭881౧51 800181 0 ౧౭1౪8! +0/63 “"51 వ్యక్తులమధ్యా, వర్థి క్రీ వ్యవస్థా మద్య సంభవించే నంఘర్షణే నాటకానికి జీవమని “అలెన్‌ టేలర్‌” గూడా తన అభిప్రాయాన్ని వెల్లడిస్తాడు తిండి తివ్చలు ఉన్నా లేకపోయినా మానాభిమానాలు కోల్పోవటానికి, వాటిని బలిసిన వ్యక్షులు బలవంతాన దోచుకోటానికి ఏ ఇలహీనుడూ తనకుకానుగా తలవంచి అంగీకరించడు, |1పాణవి.న్నింత వరకూ సెనుగులాడుతాడు ఎన్‌,ఆర్‌. నంది మహోంజొదారో నాటకంలో కోటిశ్వరుడు మిల్లయజమాని “*క్రోశ్చేళ్వర రావు”, బిక్షిలు అతని దగ్గర నొకరు అడుగులకు మడుగులొ త్తే అల్పజీవి తనకెంత అన్యాయం జరిగినా దానిని వెనుక జన్కలో చేసిన పాఎఫలితమని భావించే అమాయకుడు, భిక్షెలు తాత జఒకవ్వుడు మోతుబరి రైతు. ఆ మోతుబరి ఘనమైన కులం గలవాడు భికెలిప్తుడు దరిదుడు కులంరీత్యా అడుగడుగునా కూరుకుపోయిన వ్యక్తి మూషణ్‌ ఈ తరానికి (ప్రతినిధి. మిల్లులో పనిచేసే వ్యక్తి *ఉమసుషులందరూ సమాననునుకుస్నపుడు ఒక్కడి దగ్గర కోట్లు మిగతా వాళ్ళందరి దగ్గర కుండలూ ఉండటానికి వీలలేదు. ఈ పాతకోట్లున్న వాడి చేతిలోనే అధిశారముంది. తుపాకులున్నాడయ్‌, అణు బాంబులున్నయ్‌, వాడు ఒక్కుడు, ఎందుకు వీడికింత డబ్బుః కోట్టజనం అన్నమోరామచం దాయని ఆల్లాడి పోతున్నా రే. రాలిపోతున్నారే _. ఇక లాభం లేదు వాడి తుపొకులూ, అణుళక్తి మనల్ని అడ్డగించందు, జగన్నాధ రథం కదిలింది ప్రొఫెనర్‌,” (పట 87) అని (పొఫెసర్‌తో శ్రన ఆ-త్రర్యా

170 కలుగు సాంఘిక నాఏకం విప్పిచెవ్చుకొంటాడు భూషణ్‌, సమసమాజవ్యపస్థాపనానికి భూషబ్‌ వతీక, కొండను పొక్టైలు ఢీకొంపే జరిగే పరిణామమే భూషజ్‌ విషయం లోనూ జరిగింది. 'తమించరాని తప్పులు" చేసి కో టేశ్వరరావుతో తల పర్ణందుకు భూషణ్‌ (పాణాలనే కోల్పోవాల్సి వచ్చింది. కండ్తుగప్పిన కామంతో కోటేశ్వరరావు భూషణ్‌ మనిషి తులసిశిలాన్నప హరిస్తాడు ఆమె ఆగ్నిపర్వతంలా ఆరిపోయింది. తులసి “'తష్టరంాలు' ఇప్పుడు ““సపంచంలోని మనుషలనందరినీ మనుషులుగా చిితించుకోవాలని (పయ త్నాలు బేవామే. ఆదే మేం చేసిన తప్పా? ఆ౦టూ కనిపించని ఖిగవంతునితో తులసి మొక పెట్టుకొంటుంది. “నీ సృష్టిని నువ్వే చేసికో మొహెంజొదారో చేసుకో అని పరమాత్మునికి సలహాలిచ్చింది కో టేళ్వరాన్ని ఆంట్‌పెట్టుకు తిరిగే పాత లాయర్‌ వా ,ఘ్యేశ్వరం ఛనం మినవా ఏఘు తెలియని జీఎ అది (బతుకు తెరుపు కోసం బోనం ఇవ్వాలన్న కార్మికులు ఆయన దృష్టిలో వెదవలు “నా దయా దాతిణ్యాల మీద (టతుకవలసిన వీళ్ళు నన్నెదిరించి నా దగ్గర్నుంచి ఏం సాధించ గలరో చూస్తాను* అన్న కో టేశ్వరాపులోని అంతరాత్మ ఎవ్పుడోచబ్చీంది మానవత వేరే మజీలీ వెదుక్కొంది. ఇంత మందిని బలి చేసి*) ఆతని (బతుకు నూరు గొర్లను తిన్న రాబందు చావులా హీనంగా అఆళ౭తమైంది అతని [కింధ ికికి అతని అడుగులకు మదుగులొౌత్తి , ఆతను క్రావాలను కొన్నప్పుడు భార్యను సైతం అతని మేధావి మిత్రులకు ఆహుతి చేన్సె నోరెత్త లేని తన నిజాయితీ ఎంతటిదో ఏిరూపిఏచుకొని అఆవె వలవల ఏడ్చే పరంధామయ్య, ఆవై విజృంభించి: కో సేశ్వ్యరావును చంపుతాడు పోగులు పెట్టుకున్న వలుకుబడీ, పిలిస్తే పలికే భటులూ కళ్ళుకు అడ్డ కట్టు కట్టుకా్న న్యాయస్టానాలు. కో పేళశ్వ రాపును రజించలేక పోయాయి, పర్గ పోరాట ఛాయలు ఈ నాటకంలో పస్తా వంచబడేనాయ్‌. వగ్గాలున్నంత కాలం ఘర్షణల నివార్యం అన్న భావమే ఈ నాటకంలో ఆంతర్హీనంగా ఉంది మధ్యతరగతి దని స్థక్వాన్ని గూర్చి చేసిన విశ్లేషణ వాస్తవంతో నిండి ఉంది. ఈ తరగతి ( -తినిధిగా పరంధామయ్య నిల స్తాడు ఈ కోటేశ్వరయ్య అండన చేరినప్పుడే నా చావు మొదలై ది

సంగ్రహ సమీ&ి 171 నా భార్యమీద ఆవేదన కన్ను వేసినప్పుడే సగం చచ్చాను చివరికి నాభార్యను చెరచి, సర్వనాశనం చేసినప్పుడు పూర్తిగా చచ్చిపోయాను (3 151, కో చేళ్వారరాపవు పడగ నీడన శిఓచి కాటుతిన్న పరంధామయ్య పరితాపమిది _ ఆధునిక్ర మానవుని త్ముధ అంశ్రరంగానిక్షి, చ్నితమైన మనస్తత్వానికి

కల్లోల జీవితానికి ఈ నాటకం దర్శణం ఆర్డిక అంతరాల విపరీత వై రుధ్యాల అవాంఛిత నేవర్యంలో (కింది. మథ్య, ఉన్నత తరగతి వ్యక్తుల్ని, వారి జీవిత వివిధాశాల్ని నిశితంగా ప్పశీలించి ఈ రచన ఇళాడు రచయిత తెబుగు సాంఘిక నాటక వికానంలో ఈనాటక$ం పహించిన పాత ఆదర్శనీయ మైంది అసామాన్యమై౦ది నాటకంలోని ఇతి వ్య త్రం కన్నా దాన్ని మలచిన విధానం అపూర్వంగా ఉంది, శాస్రజ్ఞాని సా్పాళను నడిపించిన తీరు ఇంతకు మునుపు నాటకాల్లో కన్చించదు పరికరాలు లేకుండా అవి ఉన్నట్లు, పాతల అఖినయి చటం ఈనాఓక శిల్పంలోని త్యేకతలు. “మీమీ వ్యక్తిగతమైన స్వార్దాలతో పార్టీల కక్షలతో సమాజాలని ఏకమొత్తంగా ఎలా మొ హెంజొదారో నాగరికత లా బేసి వరేస్తున్నారో చూడండి అనేదే ఈ నాటక ఉద్దేశ్యం = అని రచయిత (ప్రారంభంలో తన మాటల్లో తెలియ వేనాడు,

పి, వి, రమణ చలిచీమలు నాటకం గూడా సౌమాజిక వై రధ్యాలనే (ప్రదర్శిస్తుంది.

గోవిందయ్యు పంచాయతీ |పెసిడెంట్‌ తన కింద పనిచేసే 6రంగల్ణి = ఎం డ్రిన్‌ పోసి చంపించి, అతని ఆత్మ కాంత్నికైమోన (ప్రార్థనలు చెయిస్తాడు పూజొరి పరందామయ్య కూతురు. విశాలాశ్షని బలాత్యరించ టోయిన ఆతని “స్నేహితులు పొంపాటున గోవిందయ్య భర్య మానాన్నే బలిగొంటారు గోవిందయి". [కింద [బతికిన “జొనా యి చేతిలోనే అదే ఏ్టండిన్‌ (వ్రయోగంతో గోవింద య్య మరణిస్తాడు

సమాజంలో వదవులపట్ల ఆశ, అవచ్చిన పదప్పలు వా పాంంగా భావించి దోపిడీకి నెలవులుగో చేసుకొవటం, నతి నియనూల్ని పాఠర వేయడం, ఇపన్నీ ఈ నాటకంలో చర్చించిబిడినై కుల సమస్యో రూపు మానా వారంటే అంతర్వర్ల వివాహాలాకం పే మాన్షమని, దొన్ని పొలఖటం ముధట అచళించి

179 తెలుగు సాంమీక నాటకం చూపాలనీ, అట్లా ఆచరించిన వారికే ఎన్నికల్లో నిలిచే అర్హత నివ్వాలనీ ఈ సాటకంలో సూచీంపబడింది. కొడాలి గోపాలరావు .వైపంతభవనం* ధనం కోసం మనిషి విష సర్చంలా మారుతున్న వైనాన్ని తెలియజేస్తుంది, ఈడబ్బు వ నేతన జీవితం నాళనమైందని. వెంకన్న సుజాతకు చెప్తాడు, లై సెన్స్‌ లేకుండా సుగంధ (ద్రవ్యాలను చేరవేసే “వైకుంఠం ఇన్సూరెన్స్‌ కంపెనీ పేరుతో పాలసీ దార్లను “దుర్గారావు”. చేర్చిస్తే వాళ్ళ చనిపోయారని దోంగ సర్టిఫికేట్లు ఇచ్చే డాక్టర్‌ *శివకాశీణ వీరంతా ఈ నాటకంలో షాతలే. ఆత్రేయ “కప్పలు” నాటకంలో డబ్బున్నవాడి చుట్టూ చేరే మనుషుల్ని అ డబ్బు పోయిన్నాడు అత్రన్నే పురుగులా శ్రీనిపారేశ్స విషయాన్ని విమర్శనా త్మాకంగా వినోదనరిడ ౦గా బాను ఇది సంఘంలో పాశుక్సు పోయిన వార్థిధే. మాన్వ మనస్త తృం మారంద్రి, ఆర్థిక అంతరం మాసిపోంది, ఈ సమస్థాన శద; ఇది ఉన్నంతకాలం సంఘంబొగుుడదు,. ధనం మీది వ్యామె్యిం అగ షంతుని చుట్టూ చే అతన్ని భజన చేస్తూ కాలక్షేపం చేయుట క - టోడేూదు, లోగడ్ల వైతాోపలు, ఆ రూపంలో ఇప్పటి వారు లేక * యినా (ప్రవర్తనలో ఆంచర్యంలో అవే పోకడలు, అవే ఆలోచనలు. " సీళ్ళుతొపేనే కవ్పల్సు, సీకు క్రీశ వంకజయ్య హౌ వెయ ఖా న్‌ క షంగనే- గో నాటకంలోని అల ముకొనివచ్చే ఆడపడచులందరికి వరిస ఎసి వంచశ్వం అంటూ చేరిన కస్వల్ని నయానో, భయానో వెడఏగాటప సారం కా ఇచిన డ్రం. సంఘంలో దనవంఠం వో ( కప్పలు' నాబకంలోని వాటిక కాని వ కామన్నాషం మల గా చేసి ఆయిన ల ఏవ్యిక్తుల మీద "సెఖర్‌ రూపంలో (వాయబడీన నాటకమిది, “చెన్‌ జొన్ఫన్ల్‌ వ్రాసిన “వాల్‌ పోన్‌" నాటకం గూడా ఇటువంటి ఇత్రినృత్రాన్నే కల్గింది. దీనికి 'కవ్పలు' అనువో చమా అన్నంత భమలో ము౦చుత్మంది మనల్ని, ఎరా

సం్యగవా సమీష 278 ధనంపట్ల సమాజంలోని వ్యామోహించినరకు “నరబలి క గూడా దార శేయిస్తుందన్న సత్యాన్ని కొడాలి గోపాలరావు (వాసన అలంకెల విందెలు” నాటకం నిరూపిస్తుంది, అధికార విఖేదాలతో (గామాన్ని రెండు ముక్కలుగా చేసి పంచుకోవా లనే గంగయ్య అళని మి్యతులు కాంత్రయ్యు పొలంలో నిధి ఉన్నదని అను చూనిప్తారు. కొంతయ్య పొలంమీదికే మిడతల్లావాల్తారు *దూడవాతులవెంకడు"” నరబిలినిమి త్తం గంగయ్య అల్లాట్జే తెస్తాడు తెతియకం ,. ఆబరేయికీ అట్లా కాదురా? నాకు చైలియకడుతాను. గణొచారిలొ కత్తివట్టుకొవి ఎగురుతావేం? ఇదిగో తలతైెగగానే రక్తృంగోతిలో వడొలి., ౪(వుటం5€) పాచికల పావయ్య వెంకడితో ఇెప్పెమాటలివి. “నరబలి” ని గూడా (వత్యతం చే సేంతవరకూ తెలుగు నాటక రంగం ముందుకెళ్ళింది అన్న ఆలోచనకం౭ టే అధ్ధునిక మాన వుని అంతరంగం దనవామోహంతో ఎంఠ భీకరంగా మా తిపోయుందోనన్న చిగ్న వాస్తవాన్ని గ్రహీంచటమే ఇకాడ (వధానం

అరిక అంతరాలు = విమర్శ థి

సౌమ్షాజీక ఆర్థిక స్థితిగతుల ఆధోరంగానే జూత్రిలో వైతన్యం, ప్రశాంత జేఏతం ఒసగూడుతాయి. ఈ ఆర్టీక అంతరాలు ఊహించలేనంతగా పెరిగి పోయిన్నాడ బంఘం సహించలేనంత్ర సమన్యగా ఇవి రూవు తెచ్చుకుంటాయి ఈ ఆ;శరాలను రూప్పమాపాలన్న ధ్నేయమే సామాజిక స్పృహగల రచయితల కుంట్టీగది. అది వా( బాధ్యత కూడా నాటకం _రింపబడేదేకాదు దాని ము (ప్రదర్శన ఆ (ప్రదర్శనకు మూలధనం (పేషకులు. (ప్రదర్శన ముండి పై బ్లైనం పొందేది వారే,

2 719 16806 13 500616/ 0! ౪118 9060 1008617౮ 1 11 3991 1౧౪410౪6 ౧౧0/3 16 1౧08869 76% 60186 1౧69 శ౧ ౧౫౬|1౧0 106 ౧౪౦౧16 60౧౦౭౧౧౫66 1౧6 50601260/9,౪/660, 18600 0౯ 60౧6 10 $0[8 6601910౧ ౪11% 1౧0౯6836 /6802 1660009 70౧66 [5 ౧౦ 11628 ౧౧౦6 500౧12౧6063 14౧ 116 62౧08 ౪౧10౧ 6౧10165 1౧ 6811 300141 16 “02

పేవకుల క ఆర్థిక అంతరాల్జో కొట్టుకుబాగే భాగస్వాముతే . అణగ గొట్టిన వ్యకి అణగారిన వ్యక్తి ఈ ఇరువురూ (పేకకులు కావచ్చు,

లేదా వీరిలో ఎవరైన కోవచ్చు, నాటక సందేశాన్ని అవగాహన చేసుకో నడం ఇరువురుకు అవశ్యకమే బనపుడు శ అంతరాలను వీటి మూల క్రారణో

సంగహ సమీక్ష 175 లను, వీటి నిర్మూలనకుతగ్గ _వరిష్కారాన్ని చూవడంలోను రచయితకున్న భాద్యత అనంతమైంది సాంఘిక నాబ్రకం యొక్క తొలిరోజుల్లో ఆర్థిక అస్తమానళల మీద రచనల్లో (పస్తావనలున్నా ఈ సమస్యే (_వదానంగా ఫోకస్‌ చేయబడలేతు 1940-50 మధ్యకాలం నాటక రచనకు అభ్యుదయ యుగం, నొటికాలలో సామాన్యుడే నాయకుడై నాడు. అవ్రూడే ఆర్థిక తారతమ్యాల విషయం (ప్రముఖంగా పేర్కొనబడింది. ఈ తారతమ్యాలనే ఆధారం చేసు కొని నాటక రచనలు వెలువడినాయి మరింత వుందుకష్రపోయి కొన్ని ఇజుమ్స్‌*లో రూపుదిద్దుకొంటే మరికొన్ని ఈ అసమానత అను "పేర్కొంటూ సమస్యను కళ్ళ ముందుకుతెస్తా, అంతటితోనే సరిపుచ్చుకొన్నాయి,

ఆత్రేయ, నుంకర, వాసిరెడ్డి, కొజ్ట్డపొటి, కొడాలి గోపాలలావు మొద లగు వారి నాటకాలో తారతమ్యాలవల్ద ఆణగారిన వ్యధాజీవుల చరిత్రే మనకు గోచరిసుంది. సెంట్‌మెంటాలిజ౦ం, దురాచార నంస్క్రరణ తఆంపు ఈ కాల్వ రచయితల్లో. తగ్గుమఖంపట్టి. _అర్జిక సమస్యమీద దృష్టి అధికమైంది మౌమాలు గృహొ వాతావరణములోనే నాటకం జరిగినా ఆ రచనలొ అక అంతరాల సమస్యే (పదిలంగా ఉండేవి. ఏ రూపములో ఈ సమస్యను పస్తా వించినా అంతర్గతంగా రగిలించేది అర్థిక సమస్యే" జమిందారులు ర్జతులను పశు బాదలతో కూడిన ఇతివృత్తాలు కని, యజమాని. పాలేశును హింసించే ఇతి వృత్తాలలోగాని వెనుక నిలబడి వుండేది అర్థిక సమస్యే

వెలంకొండ రామదాసు (వాసిన “అతిథి” (ప్రజాకలం వ్రాసిన “దొడ్డ దొర" తె అంజయ్య (వానీన ఎదేవుని బిడ్డలు సీతంరాజు 'దోపిడి" భూషణ్‌ బాబు (వాసన ధర్మదీక్ష' మద్ది సత్యనారాయణ “నాట్యిరొణీ. శార్వరి స్‌ దూప్రాలు” చల్లా ఈశ్వరుడు (వ్రాసిన ' నేటిన్యాయం చిరంజీవి ీలినీడలు పరివ రన (ఆత్రేయ) ,నాభూమి” (రవి): కష్టజీపులు (తంది ర్తి, కూలివకొంవ (పి వి భదం), కూలిరోజు (బోయిఖీనున్ని] ఇదే్యేపపంచం (పెను పొల), ఇదీలో50 (కొండముది, ఇద్మాసపంచ౦ (కణ్వ), అసాలి (షేక్‌. నాజర్‌) అధునికలోక౦ (రంగకవి), అంతకి చాపం అన్నప్తూర్న (శే వి రమణారెడ్డి: వేణు) కలి (ఎన్‌, వి శా మేశ్వరరా వు),

క్ర తలుగు సాంఘ్‌క నాటికోల గెలపునీదే (శే, యల్‌ నర్భొంహారావు) పెత్తందార్లు (కోడూరి అచ్చయ్య్ర), పేఠరై తు (కొడాలి) వైడినడ్డ (కోనేరు కుటుంబరావు) పోతుగడ్డ (వాసిరెడ్డి భాన్మరరావ్వు (ప్రజారాజ్యం (జా న్త్‌-ధూళిపాళ) (పజావిజయం (నవకుమ్హార్‌ ) భూమికోసం (నుంకర)* మావూరు (ఆవి సెట్టి) ముందడుగు (సుంకర-వాసి రెడ్డి రైతుబిడ్డ (సబ్నపీసు రామారావు) విము ఒక్‌ (అంచా శాతయ్య్ర) నమ్మె పిలుపు (లక్ష్మీకాంత మోహన్‌) స్వతర్శతభేరి (భూషణ్‌ బాబు) రాబందులు (సోంపల్లీ బావయ్య) పేద సంసారం (యం వి, రనణా రెడ్డి (పతీకారం (నూర్యనారాయణ మూర్తి) ఈ నాటకాలన్న్‌ (1945-65 మధ్య వచ్చినవే. సోమాజ్‌క వ్యవసా పరిణామ దళల్లో బానిస వ్యవస్థ, ప్యూడల్‌ వ్యవస్థ పెట్టుబడ్తిదోరీ వ్యవస్థ, సోమర్శివాద వ్యవస్థ ప.ఖ్యమైనవి. పాదార్థికి సంస్కృతి (గీకీ6(6/181 0౮11078) బౌద్ధిక నంన్కృత (౧161606068! 6411016) అని రండు విభాగాలు. (దక్కతి గతంగా శన పాదార్టీక అవసరాలను జన గూర్క్చేద్‌. మొదటిది, రెండోది బుద్ది కుళ లతతో రూపోందించుకునే సాహిత్య, క్‌ాత్మక్ర దృష్టి శాస్త్ర సొంకేశ్రికపర జాన వళ్ళా ౦ మొదటిదాని కంత ఆవళ్యకమైో, ఆ విస్థానస్టు కాస్త య దృకథం త్కాలిక చింతనా ఈ కలా స్పృషి పరంగానూ అంతే అవళ్యకం. పెన తెల్చిన పొదార్థిక అవసరాలకు, అవసరంతేని, అవసరావిక్రి మించి సార్రంచు కొన్నవాడు, సొధించుకొన్న దాన్సిని ప కు ల ॥ నడికొప్పుమీద ఉండి, ఆ అవసరాలు అందక సమా జ గర్భంలో కూళరుకొని హోజ్సీవాడిని మఠీంతగా అణగదొక్కృడ్రాన్సిడి చేసిన (వయత్తమే కాల ఆగారం ఇంత త్రీవ్రంగా ఊండిపోవట్టన్సిక్ర ేక్రవై ప అర్థిక ఆంత్ర శూపాన్నే రచయితలు తమ నాటకాలలో వె చంది ఈ హెతువైన నిడించారు సంఘ స రూప మారేకొలదీ. సాహిత్వస్యరూప మారుతుంద్షి స్య సను సరూపం రిస్తూ, పెట్టుబడిచారీ వ్యవస్థ శ్ర షాదులను వద వొక వ్యవన్గ అంత టి మది. అంతరించే వ్యవస్థిఛాయలు భయంకరంగా. ఎంచకొంటున్న తరణ నీ ర స్‌ నూతన ఉద్యమం గొంకు వివ్వు కర్మ ఛనమిప్తాయి. అప్పుడే

నం[గవూ నమీశ 177 సందేశం అందుతుంది. ఆ నకదేశమిచ్చిన అనుఖ్తూతితో రచయితకు నూత్త నాన్వేషణా చింతనా దృష్టి ఏర్పడుతుంది. ఆ దృష్టితో రాసినవే పై రచనలు, పట్టి పగ్గాలు లేకుుడా పాకిపోయిన భూస్వాముల డౌర్జన్యకాండను' పేడ రై ఈుల దుర్భర జీవితావస్థలను వర్షిస్తూ. ఈ ఆర్జిక వ్యత్యాస వ్యపస్థకు అంత్మ్మ్మకియలు చేయాలని తలపెట్టారు నాటక రళయితలు, మార్పు దళను చైతన్యదిశగా మళ్ళించటమే రచయితల కర్తవ్యం, 1768 లో ఫెంచి రాజును ఉరితీసిపజాపభుత్వం ఏర్పరచుకొన్నారు. అక్కడి [పజలు. ఈ ఉద్యమన్ఫూ ర్తి తగ్గిన తర్వాత ఆ దేళంలో స్తబ్దత, ముఖ్యంగా కళారంగంలో ఏర్పడింది తెలుగునాటా జరిగిందిదే, స్వాతత తానికి ముందు “దేశభ కిని గూర్చిన నాటకాలు, భూస్వామ్య వ్యవస్థ భయంకరంగా ఊన్ననాడు ఆవీభత్సాన్ని సృష్టించే రచనల వెలువడ్డాయి. షెట్టుబటిదారీ వ్యవస్థ కాలూను కొన్న ఈశాడు నాటక రచనలలో భూస్వామికి బదులు ఫ్యాక్టరీ యజమాన్లో (రఘు పకిరాఘవరాజాశాం, మరో మహోంజోదారో ఇత్యాదులందు), మరో సార్యశామికనంస్థ యజమానో దర్శనమిస్తాడు ర తుస్టానంలో కార్మికుడుం టాడు సకల కల్మషాలకూ ఆలవాలమైన ఆర్థిక వ్యత్యాసాల సంక్షోభిత్ర మహాసాగరంలా టి సమాజ కాలువ్య నివారణకు నేటి సాంఘిక నాటకరచయితలు (ప్రభమస్టానమిన్తున్నారు. వీ పరిణామమైనా సంఘంతో సహజంగానే వళ విన్తుండి. ఆ కాలంనాటి పరిస్టీతులే దీనిక్తి సారథ్యం వహిస్తాయి. ఈ కింది వాక్యాలను గమనిస్తే ఈ సత్యమే బలపడుతుంది.

“గం ౧౭౬౪ (1౧61౯04౧ ౧1910 864 ౧6౪ 640 ౧౦ గా౭కం 1 1౮94 88 1౧9౪ ౧16856. [16౪7 గ౦ ౧01౧౧౭౬6 11 ౧68 01౧0౮౧౫9180౧0698 00059౧ 0౫ 1108గ59|౪95, 001 అగడం 01/0౪6౧1312౧099 61600౪7 0606. ౪1/90 8౧౮ ₹2౧- 36౧11064 0౧1 16 గి&క1....""53

అర్థిక అంతరాలకు, అవి కలిగించే అనర్థాలకు తీలోదకొలుచిస్పి గాయపడ్డ నంమఘానిక్తి వైద్య సదుపాయం కల్గించాలనే భాాంతో ఆధునిక సాంఘిక నాటక రచయిత 9౪ ముందుకు పాగిపోతున్నారు. ఈ ఆర్జిక అంత

శ?ఈ తెలుగు పాంఘక నాటకరా కాలవ న్యోయం ““ఉన్నవాోడ్‌క్‌ ముంజేతి కంకణుంగా ఉండిపోతే, లేనివానిక్‌ కనుచూపు కందనంత దూర 'గా జరిగిపోయింది”.

రాచకొండ విశ్వనాభళా స్రీ “నిజం*” వల్లడించ్‌ సత్యమ్‌దే, వైనున్న వాడు, పదవిలో నున్నవాడు, పదవిలోక్‌ వచ్చేవాడు, సంఘ నియమాలకు. విబందనలకు, చట్టానికి దాని వరిధిక్‌ అందనంత అంతన్తులో ఉంటాడు, వైనున్న వ్యక్తి నేరం చేసినా ఆ శివను. అతదనుభవించదు; అనుభవించ లేడు, అతనిని సంరక్షించేందుకు ఎన్నో సాధనాలున్నాయి. న.ఖ్య మైనది. డబ్బు, దానితో వచ్చే మిగతావన్నీ.

“సార్వభోమారోపు”. పృరపొలక్ర సంఘాధ్యక్షుడు పార్తమెంట్‌ మెంబర్‌? పవర్‌పుల్లో మనిష్‌, నుంద్యరాపు అతని కొడుకు, ఆర్మీలో ఆఫ్‌నర్‌* “జడ్జి? ఇతన్‌శెన్నో ఆలు (వమోషన్‌ మీద, సుశీల సార్వ ఫో వారావు గారి మనిషి చనిపోయిన వంటి మనిషి కూతురు, సోమసుందర రావు (ప్రాసిక్యూబర్జు, డిఫెన్స్‌ లాయర్లు, స్టెనోగ్రాఫర్‌ అంతా ఉంటారు, ఇంతమంది ఉన్నా న్యాయం” ఎగిరి చక్కా పోతుంది. పేదవాని కంద నంతగా చుక్కల్లో ఓడిగి కూర్చ్నోంటుంది.

నుంద్మరావు మిజ్రులలో కలిన్‌ కార్లో షకారుకెల్తాడు,. ' మిలటరొ నస్టి' తొోలూకు విస్కీ బాట్‌క్స్‌తో బప ,వద్దనే దాకా సేవిస్తారు. హిస్టరీ ఆంశ్సే మందులు; లా ఆంపే డబ్బు” అస్‌ వ్యాఖ్యూునంచేంతగా నందుకు దాసులవుశ్రార్హ తం్మడి. 'సుశీలోల సంబంధాన్ని వ్యాఖ్యానించినందుకు “నత్యరా ను సీక్రిం్రా ఛాన్స్‌ లేదురా సత్తిగాః చంపితీరుతాను” (పు, 4ల్కి, ఆనటమేమిట్‌ది సుందరం హోత్య చేయట మేమిటి వెంటవెంటనే జరిగిపోతాయి. ఇదే కలవోడీ కొల్లూక్షూ ఆ. వేశం. దోన్ని ఆచరణతో తేవటానికి నదురు! బెదురూ ఉండదు, తర్వాత్రి పరీణామాలతై ధ్యాస ఉండదు, చట్టం తన్ని కాపాడుతుందనే భరోసా, ఊహ తెల్పిన నాటినుండి ఏర్పడి ఉంటుంది. ఈ “హత్యకు” సార్వబోమారావు బెదరిపోడు, మనసు జెదర గొట్టుకోడు, మీరబద్ధం' ఆకడపోతో నేనాడగల నబద్ధం, నేనాడత్రా నబద్ధం। నొఅఆస్తిి నా పాణం, నా కొడుకు-నాడేదై నాసరే నో ఇంట్లో పూచిక ప్ప్పుయినా సరే_ నాదాన్న్స్‌

సెం్యగహా సమీేష్‌ నగ కాపాడు కొందికి నేనెంత ఘోరమైన్‌ ఆబన్ధం అయినా నశే ఆకేనాను* ఎంతొ "ఘోరమైనా చేసేస్తాను నా మీద కేసౌస్తే లోకానికి చిప్పెట్టియటానికి ఏమీ వెనుకాడను? (పు. 79) లోకానికీ నిప్పు పెట్టబమేకాడు, జడ్జికి ముందే వ్రైబ్బ ఉంచుతాడట కోర్టులు, విచారణలు, జడ్డి, న్యాయం చట్టం ఇవన్నీ ఉన్నా అమాయకుడు ''సోమసుందరరాపు*కు ఉరిశిక విథధెంపబడుతుంది. సాక్వభౌమారావు కొడుకు సుంద్యరావుకు వీమకుట్టదు ఖుషీలు తగ్గవు

“భగవంతుడు లేడనే దానికి దినుల, పేదల" ఐబిలహేనుల, బాధతే విదర్శనం*. (పు. 178) డిఫెన్సలాయర్‌కు చెప్తాడు ఉరిశికే వడిన ఫోమసుందరరావు. సుశేల ఏడుస్తుంది మూగమూగగా.

“వాడు అమాయకుడే అనుకోణ నా వల పొంపాకే జరిగిందె....అలొ ఉత్త రాదికో ఇలా దష్షణాదికో పోయివచ్చేద్దాంరా, వస్తోవని నాలుగు వుణ్య శిర్ధాలూ చూసి రావచ్చు (పు, 162) ఇవీ సార్వబౌమారావు గారి వలుకులు, చేసిన పాపాన్ని పుణ్యతీర్థాభ్రో విడిచివేస్తే ఇహ అతన్ని బాదించేదేదీ లెదు, ఎన్నడూ రాడు.

తెల్లవారు జామున అయిడు గంటలు, సోమసుందరరావును ఉరితాడు చగ్గరకు తీసుక వెళ్ళారు ఇచే *+నిజం' రూపం, క్రలవాడి జేబులో మనపర్చు అది పేద చాడికీ గగన కునుమ౪.

రాచకొండ వారు ఇనిజంొ కు ఇచ్చిన రూపం విశిష్టంగా ంది. "పేదలు, బాధా చర్చ్య్మదష్టులు, చీనులు హీనులు, వారి వ్యధలు, గాధలు - ఇవి చచయిత అభిమాన వస్తువులు.లోకానికి ఆవసరమైనముడిసరుకులు. “గాల్స్‌వర్జీ రచనలోనూ చిర్చాగ్యుల 'ఘోషే విన్పిస్తుంది అయితే పరిష్కారం చూపే విషయంలో: అణగారిన జీవుల నాదుకోడు, సామభూతి చూపటం వరశే *గాల్స్‌వర్తీ” చేసేది, రాచకొండ వారూ అంతే

1౧ ౧౧ 04 81114666 10 06 ౧4౧4౧ ౪01716 ఇగంలగితే ౧10 15 61646౧6 2 గా౭గంండ 61600100౧7 ౧6 116౯9 4/6 8౯౧౦19 818౧9 1010610816 ౪088౧6 [౧1౧8611 ౪/౭8 ఇ౪/8!6 0 013 2౧64 466601౪7 ౪౦401664 0౪ 1. 7౧9 1416

180 తేలుగు సాంఘిక నాటకం గగ, 106 ౪9804౧, 116 60౪/0 42౧౮6 ౦౪1 ౧౭౧ ౪౧౦ 15 69౪0౧11౧ ౭౧4017 1౧ 16 9818010 ౧౧1119 20౪65661 ౨01% ౧15 010/ 8౧64 ౧15 6౧౦౮6/918౧6106'" .. 54 రాచకొండ వారివై గాల్ప్‌వర్టీ ప్రభావం అధికం ఇతివృతాన్ని ఎన్నుకొనే విధానంలో, ధాన్ని నడిపించే శైలిలో ఇరువురి మధ్యా ఉన్న పోలికలు బహుళం. గాల్స్‌వర్డీ గూడా “జస్టీస్‌ అన్న నొట్రకాన్ని (వాశాడు, సంఘంలో ఉన్న అంతరాల్ని, వ్యత్యాసాల్ని, అసమానళతల్ని వీటి వల్ల లబ్టీ పొందే పెద్దల్నీ వైకి తట్టపండానే చర్మం వొలిచి సమాజం ముందు పెట్టటంలో రాచకొండ వారి నేర్చు అద్వితీయం, యండమూరి వీరేర్యదనాధ్‌ [వాసిన రఘుపతి రాఘవ రాజారాం” కూడా ఆర్డిక అంత్రరొల ఆధారరగా అ బడ్డ ఇతివృ త మే, రఘుపతి, రాఘవ రాజారాం ముగ్గురు సోదరులు భూత భవిష్యత్‌ వర్తమానాలకి (ప్రతీకలు. “నిన్నటి చరిత చదవటం అర్థం లేదనే వాళ్ళకు కష్టాల్ని ఏరుకోవటం ఇలియధని రాజూరాం అబిప్రాయం . *“్వరిసితులకు బలియయే వాడు నిన్నటి మనిషి, ఎదురు తిరిగేవాడ్డు రే వ వ్‌ ని వాడు రవటి మనిష్ని, పరిస్థితుల్ని తన స్వార్రం కోసం వి మోగంచుకునే వాడు ఈ రోజు మనిషి” గ్రాజారాం విశషబ ఇది ఈ పటి మనిషీ రాజారా ॥ ౯౫ ఉద్యోగమే కాదు తన వకుడు- సెద్దంానికి జరుగుతున్న ఘర్షణలో పాణాతే కోలోత్తుర, (టగ్‌ పిమాని “షాజిక్యాలరావు”. పథకంతో (4 ఎకొడు, తప్పుడు లెక్కలు చూప్రించి బోనస్‌ ఎగగొటినందుకు కార్మికులు చేసిన సమ్మె పోరాటం రాజారాం [ప్రాణాలను శ్రీ మీద చెప్పే మరీ పు టైణాలను రీసింది,. నడిరోడ్డు ్స్సి హత్య చేయిపాడు మా అధికౌలా వ ణిక్యాలరావు. ఆన్న్బా రాజుకుండే తాతాలు ఈనాడు వై ఎతున ఉన్నవాడికి శ క్యాగం త్రప్ప మరేది భావ వై న్నాయి 4నిస్వార్థ మయిన అతనికి జీవితాంతం తోడుగా నలిచింది దారిద ల రఘుపతి అభ్యిపాయం జీవితంలో అన్నిటితో రాశ్రీ పడుతాడు, భా బ్‌ నిన్నటి నునిషి కనుక శ ల! విప ః అక చక్కబడుతుందన్న విశ్వానం గల వ్య 8 నట్టుడ్డు ఎవం వస్తేనే ని లేషండొ లభించింది. | ఆ డా, కాని, పెసాఖ ల ౦౧౦ది భార్య జాసక్‌ నవ్వు మాత్రమే, చారం

'శం్యగ్రహ సమిష 191 చా టి శ మ న వంబలుపిన్న మని.

సంది అ న్న లఅవ్యున్నీ చేరుకోవోలను

కున్న వ్యక్తి. చచ్చు సంపొదిందుకోవాల న్ని భ్యయంతో, 'సిన్యాకవిగా కూరకు తాడు: అడ్డదారుల్లో పయనిస్తాడు. బూతు పాటలు వాప్తాడు ఆ డబ్బుతో పెరి చిన అంతస్తుతో మాణ్‌కొ్టాలరావుతో నమ ఉజ్జీఅయి, తనని (ప్రేమించిన అతని కూతురును చేనికోవాలన్న భావనే అతేనిది.

ఇండులో దనస్వోమ్యుం నుండి ఆం(ధ్రనాటక రంగం వరకూ వి సేర్య లున్నాయి ఈ నాటకంలో నమకాలిక సంఘ వశ్చవన్థలోని తాసుగులి పై సౌట కరచయిత నంధీంచని అ నంలేదు,విమర్శించకుండా విడచిన విభగమూళేడు వమర్శజోలికిపోక మిగిలిన పాత్ర నాటక ంలో లేనేటేడు ఎఎయిర్‌ కలడివన్ల రూముల్లో, మెత్తటి సోఫామ్‌ద కూర్చుని? బగన కోరా కిళ్ళి పంచి విప్లవం కిద "పేజీలకు పేశీలు (వాసే మహాకవుల్లారా , అని రాజారాం విష్ణఐ కవల పోకడల మీద చురకలంటిస్తడు. దొకి చూపిస్తామని. (్రోన్తో. వెనుక చాక్కుూ౦టారెందుకని (పళ్నిస్తారుం

శకం _మనిషిక్కానలసింది మానవత్వం మంవే చెడుల కొరతమ్యం ఇంకా చాలా కావాలి” అన్నడి లేనివాడి సిద్ధాంత మైతే +ల కాల కావాలంటె చబ్బుకావాభన్నది ఉన్నవాడీ భాష్యం ఉరేపెలి కడుస్తుందీని” ఒకడి భాద వచ్చే జన్మకు కూడ సరిపడే సంపౌదను నిబ్బకోవాలన్నది మరొకడి ఆరాఓం--ఈ విరుద్ధశక్తుల సుధ్య ఘర్షణకు, ఇందుకు కారణభూత మైన ఆర్థిక అ౦తరొస్టీ శేటతై 0 జేసేదే ఈ నాటికి 6,

వి యన్‌ గణే పాత “తరంగాణ” మూడు. వేర్వేరు తరగతుల జీవిపాలను ఒకే షీతివృల్తే చం[టంలో నుండి వె డిన్తుండి రంగాలు వేశే వశే అయినా రంగం పే ఆనునంధించే. చస్టువులోని భావమొకటే ... ఇడి తెలగునాట నూతన (వయోగ9:

ఆ, ,పంతపట్టుక ంతీగొలి. అన్న సామెత ఎంతంరకూ నిజమో పర శించాలనే [ప్రయోగమే “తరంగాలు” నాటక (ప్రయోజన 1 అని షేశకలో

182 తెలుగు సౌొంఘీక నాటకం రచయిత (నాసాడు, పెనుగాలికి మహావ కృమే. కలత చెందేది కూకటి వేళ్ళతో కూలపోయేగీను. చిన్నమొక్కకు అగాలి చింత కలిగించినా తీసి అవతలకు విసిరివేయలేదు గడ్డిపోచకు ఈ బాధేలేదు.. ఈ మూడు తరగతు ల్లోని ప్మాతల్ని అభినయించేది ఒకశే. మొదటి తరగతి ధనవంతుని ఇంటి నుండి (ప్రారంభమపుతుంది. నాగరికత హద్దులు దాటింది స్వేచ్చ రెక్కలు వీప్పుకొండి. *రామరాజు" ఇంటి యజమాని, “పోలుపిల్లి" నాఖరు. 'విజ్ఞి రామరాజు వడుచు భార్య. పోలుపిల్లి అందరితోపాటు (తాగి 'విజ్ఞ' మీద పడ బోతాడు. విజ్ఞగూడ మందుసేవిస్తుంది. రామరాజు పుట్టినరోజు. అదే ఈ పార్టీ హంగామా కొడుకు మధుకు “మనుఘలంతా సనమ్రానమేనాం అన్న _పళ్న నిజమా! ఆబద్దమా? అనే సందేహం కలుగుతుంది తన దగ్గర రెండులక్ష లఎనభై చేల బ్బాకొమని” ఉందిని రామరాజు తెలప్పత్రాడు అక్కడనుండి (డొమా మొదలవుతుంది. మానపికవ్య్థధలు, ఆ డబ్బుకోసం ఆలవలలు ఒకరి కొకరు పోటి. శండిన్‌ హత్యచేయడానికి క్రూడ్ర సిద్ధపడిన మధు “ఆపాటిచంపబం ఎవడికి చేతకాదు, ఏం, కొడుకును తండిచంపుతాననగా లేనిదితం(డివి కొడ్తుశ్చే చంపలేక పోతాడ్రా (పుట.34) ఇది మధు సిద్ధాంతం. మేనేజర్‌ జగన్నాథం ఆ డబ్బుకోనమే యజమాని రామరాజుతో సహాముగ్గురిని హత్య చేస్తాడు, షు అంగర మంగళం పరుచుకొన్న కలవారి కుట్పంబాల గాథయిది, ॥ కర్టైయతలు ఉండని, అనుదింధాలఏతక్రన్నా ఉండవు. 0 ఆలుపుత్పుంద్రి, మహావ్మక్ష్య కూలిపోర్చుంది రెండవరంగం ; మధ్యత్రరగత్తి గృహం ఆర్జిక్ష అంతరాల్లో ఇటునేల, అటు ఆకౌంళకాక్ర మధ్యంలో తృశళంకు స్వర్గంలో వేలాడే వ్పక్తులు జగపతి" (వభుత్యోద్యోగ తండి “రమణయ్య' భార్‌ కావేర్య” పూజలు (గ్రకాలలో (పొద్ధపుళ్ళేవ్యక్షి లక్ష్మీద్దేవిక్తి శతమానం పెట్టాలన్న ఆతురత ఆ డబ్బే ఉంటె కొడ్పుక్షన్సు కాలేజీలో చేర్చించి మెడిసిన్‌ చదివిష్తానని జగపతి. ఒటువస్తే పదవ కట్నంవస్తుందని ముసలాయన, మూడువతాల భావ సమ్మే

నంగహ నమీత్‌ 188 శనం కోవేరహ్మ తమ్ముడు. "సీరు డేనిడ(బ్రహీమారామ్‌” లంచంపుచ్చుకోవడం తప్పని జగపతి ఆం అది "లాంఛనం *అంటాడు మనలాయన “సోలినాయుడు' వద్ద జగపతి లంచంత్రీశుకుంటాడు. దానిమీద అందరికి తలోకమైన (భాం తులు, అ “డబ్బును ఆఫీనుటోనే మరిచి వచ్చి పోయిందనుకుంటాడు జగ పతి. ఆందరిసి అనుమానిప్తాడు కడుష్పన పుట్టిన కొడుకును, కటుకున్న భార్యను, కన్నతర్మ్నడిని అవమానిస్తాడు. అందరూ బాధను దిగ్యమింగి ఆ యింటిని విడిచిపోగా జగపతి ఒక్కడే కూన్యంలోకి చూస్తూ నీలబడకాడు. మధ్యతరగతి జీవికాల్లో ఒక్టాసొరిగా వచ్చిన డబ్బు ఎటువంటి వివ ఫలికాలనిస్తుందో తెలియజేయబడింది. వై శరగతి వాళ్ళులా ఇక్కడ పొడుచు కునో, కాల్చుకోనో చొవరు అభిమానం దెబ్బతిందని కుళ్ళి కుళ్ళి ఏడుస్తార్డు నాల్లురోజులు జరిగి (కొ త్తదనం మానిపోతే తిరిగి ఏఠమవుకారుం

మూడో రంగంలోనూ ఇదేభావ౦ ; స్యోతలు (క్రింది త్రరగతివి, ఆర్ధిక పరిస్థితి అధ్యాన్ని మైనా అనుజ౦ధాల్లో మానవజాతిశే ఆదర్శంగొ మార్గదర్శ కంగా ఉన్నవాళ్ళు అనో్యోన్యకలు. అప్వాయతలు గుండెల్ని డొ నమ్మకాల మీద, అభిమానాల మెదనే జీవితం.

*4స్రోత్రరాజు" తమ హోటల్లో జారవిడుచుకున్న దబ్బు తిరిగి అతనికి యిచ్చిందాకా అసిరమ్మ ఆత్మకు ఛాంతిలేదు.. "ఆ సొమ్ము మామకాడు న్నించ 'సివు నా వల్లంత సేవ సిమలాడి బోనాది? ఇవ్వుడు నూడెంలే శేలికై పోనోదో” ఆ డబ్బు. యిచ్చించాక సిమనిమలాడి పోయిందట వళ్ళ. డబ్బుకోసం తరగతిలో హత్యలు, మధ్యళరగతులో అవమానామి? (కింది తరగతిలో అది ఉన్నంత సేప్ప పాపాలు, శాపాలు. వీటినే వచివరిస్తో గడిపింది ఆసీరమ్మ్య. ఆర్థిక వ్యత్యాసొ లవ అన్లకల్లోల మయే]దీ: అవమానాం పాలియ్చ్మేది మధ్య, తరగతే. [కింది తరగతి (కుకులో దైన్యం చిలకుతున్నో, నలకులలో పర న్పరం పన్నీటినే ఆ ళటోనుకుంటారు. మసెళుకు (దిశుకుతానంటుంది గాని దొంగ సోమ్ము కూడదని అనిరన్ముః జుద్ధిక వర్లాలో [కింద వున్నదని (భ్రమించినా అత్మోన్నతిలో ఎంత ఎత్తునుందో రచయత వివళిందారు

గడ్డిపరక ఎన్ని గాడ్చులోచ్చినొ చెదరకుండా నిలిచే ఉంటుంది,

;వథ శబగు సొంఘ్‌కే సాషళోల రజిళ్ళస్మాత్ల్‌. (బావన మరో నాటకం “అనురనంధ్య” కూడ జస్ట్‌ ఒనమానతట. స్నిరనే. హైకస్‌ లేభస్లబిచ్‌ (వ్రాసింది... చిన్నవేవను షెద్ద జీపు గ్రుంగిత్నే పెళ్దకేస్తను కిమితులం (మింగుతండన్న సామెత 'అనురసంధ్యిళు పరిపోతృంచి లేసివాజ్ఞి సధ్యుతరగలివాడు మద్యతరగతివా్డి. పెద్దవార్తున సైంగటమే మోనుడాత అమనిత్తున్న ధర్మం హెత రాడ్రియిగం నులి అరిసొగరిక మైన స్వ్యుత్మిక్‌ భగం వరకూ ఇంహేదుడై న మనిషని ఇలవంచు పడిన మనిషి శరమ త్రరిత్సు చుట్టుముట్టి, జుట్టుపట్టి నాంపించి హింసించు త్‌ంప్‌ ఎ శరవాత ఆ శవాన్ని తనివితీరా తినటం, అనవాయికి అయి లో జవ మొదటరంగం చివరతో నేపడజ్ఞంలో పేనివించే సబికురిన్‌ ఈ వలు కులే కః నాబ్బక్తాస్తక్స హౌట్యోగాక్‌ వంటివి. ముననణు, కరణద బలవంళులు పరస్సడం కళ్ళళోన కత్తులు వినుర్వకొనే బలవత్‌ విరోదులు, పీఢిచేతిలో ఐల హీనులు మరపోమ్ములుం వట్ట పేన్సుగు చాంటే ఈ క చభ్ళన్వల చేతుల్లో + వాప్పు త్‌స్కు, కనకయగర్థ, సైడిరాబ్రో మరజొన్ములు.. గంజికోసం కరీ కోర్సు మలు కోట్టాడుక్కచే దుస్తిత్‌ నాగరిక యుగంలో, ఆడియానల ఆరాటాన్ని స్మర జు వెన్పుండి.. విశ్యంతో ఇంత అభ్యుదయర. జరుగుతున్న, ఆకలిని ఆ కట్టివేసి అశక్తత పౌలషలడ, ఆ అకలిని బాప్పక్తోత్రని సాలా ఎగనిం బడుగు జేవలర్‌ను. మనసు కరడ ఇరువురు ఒకరినొకరు. సారించుకోవటా సీకి కనకయ్యును, సైడీరో జక చౌంగసొవ్యం కోసం వ్ల జెక్‌ వేస్తారు ఇక కీష్తారు.. ధయవెడ్రకారు. *'ఆక్చన్లే శే షట్టపుశ్తేనుగులమే.. ఇళ కాశి ంద్‌ మీలాంటి ఆలగాఖ్షీన్రబ్య నలిగిపోవల్సించేనే ఇది ' రావమ్మ "త్రో కరణ చాష్‌ గవచనాళు,. అటగా జీప్పల్నీ సబగగొట్టడ్య ఆన్మహక్యు ఆన్మట్టుగ చరతరొల స్వండీ సంగికమిన్తున్న ఇడ్ర్యిల్ల సుశ్నటుగా ఈండి కరణం హైక్‌ ఈ కోట్లాట్టబ చుర కతం కాల మధ్యా కలిగ షే సుటుంచి పష్ట్యస్యభ్ట్యాల బల్లై పోయాడు శల్తోపేగు. శమం న బికెకించి బీవరమ్మకుంలై సృతుడ్మైన కొడు చొన్తా ఉండిపోర్పుండ, కప్పను పౌక్సు మింగింది. ఆ పామును వజ్దదాసిత్ర ఉగద కూవంటో “ఐంగ్యాబా” రండవ రేంగ్రరలో దళవమిస్తాడు హ్‌ద్ట న ఇడ వ్‌! మున్షసలు

వం[గహ సమీక్ష 19

ఆర్థిక అంతరాలు కొనసాగుతూ వన్తున్నంశకాలం, ఈ అవాంతరాలు ఈప్పవు దండధరం వంటి సహకార సంఘం అధ్యక్షులు అతలులవలు (వజొ ధనాన్ని ' జీర్ణం జీర్ణం వాళాపిజీర్ణం” కావించుకోటాన్ని అరెకష్టే విషయం నంభవంకాదు. బాలయ్యవంటి పాలేరుల నజీవ దహనారూ అనివార్యాలే.

ఆ౭్మధ్మపదేశ్‌ సాహిత్య ఆకాడమీ బహుమతి పొందిన రచన ఇది. (వజలు అధర్మాన్ని _పోత్సపాన్తూ ఉన్నంతకాలం దండధరంలు” పుడుతూనే ఉంటారు. అన్యాయాన్ని ్యవజలు అఆరికట్టిన్నాడు న్యాయం నిలజడుతుంది. ఈ భావంతో నిండి ఉన్నదే “యధ్యాపజా తధారాజా?,

ధనంకోనం మనిషి ఎన్ని దోపిడీలకు, హత్యలకు పాల్చడతాడో యస్‌ కాశీవిశ్వనాధం (వాసిన ,,.మంచుబొమ్మలు” తెలియజేస్తుంది. బంగా 4రాజు వంటి అమాయక నౌకర్ష్లకు ఈ వ్యాది వ్యాపిస్తుంది. వరగ్రసగా హత్యలు వేసి జమీందారు ఆ_స్పినంతా స్వాదినం చేసుకుంటాడు,

అ. శీపంటే ఇష్షవడని చేమ, డబ్బంటే ఇన్టవడని భామ ఈ పెసంచ కంలో వుండరా. అయినా ఇయ్యాళ మనం డబ్బున్న మనుసులం కాబట్టి మనతో నంబంచాలు కలుపుకోవాలని పెద్దవాళ్ళు ఎగబడళారు (పు రి) అన్నంతగా ఐంగ్యారాజు పెరిగిపోతాడు, చేసిన వాత్యల్ని రనంచేత మాఫీ శేనుకుంటాడు, జమిందారు కొడుకనుకొని తన కొడుకునే హత్యచేసి, ఆ తర్వాత విలపిస్తాడు ఆస్తిని పదింతలు వెంచుకోవాలనీ, పూళ్ళొకే దనవం తుడ్డె పోవాలని కలలుగన్న బింగా[రాజుం. ఆత్మీయతల్ని అనుబంధాల్ని ఆహాతి చేసుకుంటాడు,

పైడిపాల “దేవుడా రక్షీంచు నా డేళాన్ని” నాటకంలో డేళా న్నిదోచుకొశే +*దయానిధి"కి కుషన్‌ బెడ్‌లాంటి వదవివుంది దాన్ని కాషాడుకునే చట్బుంచి, ఉన్నతవర్గానికి చెందిన *రాజశేఖరం” మధ్య తరగతికిచెందిన *,జోగారాపుో భార్యను ళంకించి విషమిచ్చిచం పే ఉదారుడు *దయానిథి' శుట్రలళొ నిండిన రాజకీయ జీవితాన్ని నంసప్రారణ మనుగుతో క్రప్పిపుచ్చుకోవాలనుకునే దయా నిధి మంతి పదపికి తహతహ లాడతాడు ఈ చదరంగం ముగింపులో శంకరం ఆహుతై పోలాడు.

ంం టకం 180 తెలుగు సాంఘిక నా కూడ పెట్టీనధనం కుష్పలుకుస్పలుగా కునుకు తీన్తుంటే మనిషిరూపం వంత్ర వికారమవుతుందో మనసు ఎంత మలినమవుతుందో ఈ నాటకం నిరూపిస్తుంది. బక్మారిలో జరిగన “ఆంధ్ర నొటక కళాపరిషత్‌” పోటిలలో (1977) తత్తమ రచన బహుమతి పొందిన నోటకం ఇది, గొ పూడి మారుతీరావు *సత్రంగారి ఇల్టెకగ్రాడ” నాటకం, ధనం హోదా రెండూ కొరవడితే ఆ మ్యష ఎంత ఉదార హృదయుడైనా. మేధావం తురైనా (ప్రజాహితాన్నికోరే వైద్యుడై నా ఎటువంటి వీవము పరిస్థితుల్ని ఎదు ర్కోటవాలో తెలియజేస్తుంది, ఈ నాటకంలో “సత్యం” డాక్టరు! ఇంటి అద్దె సైనా ఇచ్చుకోలిన్సివ్యక్రి; సత్యానికి ప్రతీక. భార్య “పార్వతి”. మామగారు “పశుపతి” " ఆ పట్టణాన్ని వదేచ్ళగా పాలీన్తున్న “దైర్మన్‌ "మందుల కంపెనీ (పొష్రేటర్‌, ఈ సౌరి అపైర్మెన్‌ గ్లాడ్రిష్పుద్ష దెబ్బతీయాలని మా మావ పొలాన్ని కూడ కాకట్టు పెడుత్తన్నాన్ను, వ్యవసాయంకన్నా శ్మయంకన యాపారం ఇన ల కనరాళసాటిగా వుంటుందని . ౫ (పుట, 17) భావించి ఎన్నికల గోదా -€కి దిగ ఖై త్మెన్‌ వదవిమీద కలలుగనే పెంచలయ్య” రాయించి “క్‌ వారిన ఆశకి మస సైర్మన్‌ చేశ త్ర నీతై కి రసీదులు 0జి, కలా ల “ _శో[రూపాయలిచ్చిన మైనారిటీ కౌన్చిలరొ “పీ రాజు”, మనసు వెన్న. వాడీకదే వరం అయిన దేవుడు_్లిర్య్య ఈ పింగేపా ధారలు, నాటకాన్ని నడిపింబేప్యాత పదేళ్ళ [కీతం మంచిసీట్రి సరఫరా గోతుల్లోకి మురుగుసీరృవాగ్ర కౌలువలి న వేయించటం కొటకు తవ్విన శస శ మడ్‌ కలిపాౌర్ష, మృంచినీటకీ ముంకి సీటికీ సంబంధం కలిసీ సర్చ్‌ విషపూరితన్నై ॥ జసీరూ నీశ్రను కం. మింది. కన్ని కారణం ఆ నాటి ఇంజబర్లూ, ఆ ఇంజ ర్ల్‌ను పేలిపించిన "చెర్మన్‌? డ్రి సీటీతో (ప్రజలకు వాంతుల ఆరంభమైన నూ, ఈ విషపూరితమైన శేవలం ఆర్థరూపాయి మ్మాక్రమ్సే, కనిపెట్టాడు దాని ఖరీదు

సం్యగహ నమీక్షె 91 ఇక్క-జ్ఞుండే స్వార్టానికి, సత్య సంధతకూ సంఘర్షణ (ప్రారంభము యింది, (వజా సంషేమ దృష్టికీ, వ్యక్షిస్వార్థ చింతచా పరక్తాష్టకూ యగ్ధం మొదలయ్యింది, ఆర్టికస్తోమత్త, ఆధికారణలం ఉన్న “పకుపతి" క్క సంఘ ర్లణలో నెగ్గాడు. సత్యం ఆ పట్టణాన్ని విడిచి మరో సజిలీకోనం పయనం కట్టాడు. ' నత్యాని*కి నిలువనీడ లేకుండాపోయింది. ధర్యానికి దిక్కులే కుండాపోయింది. ఊరి _పజలంతా అడ్జానంతో నక్యాన్ని అంతంచేయాలని (వయత్నించటం సంఘంలోని బుద్ధి మాంద్యాన్కి గొత్తెదాటు తర్త్వాన్ని తెలి యకేస్తుంది దేశానికి కొత్తే ఆలోచన నిచ్చిన వాళ్ళని మృత్యువుతో సత్కం రించటం ఈ లోకం ఆచారం” (పుటి, 102) అవి పా్వాతికి శెల్చులాడ్లు సత్యం, ఈ మారణహోమంలో కూతురు శళి సర్వనాళనమై పోయింది. మానవత్వం కోల్పోయిన మానవజాతి నిర్వక్వించే ఘనకార్యమిదే. ఇబ్బన్‌ యాన్‌ ఏనిమీ ఆఫ్‌ది పీపుల్‌ నాటకానికి అనుసరణ, కొజ్జపొటి గంగొ ధరరావు నమ్మతిడే భగవాన్‌” నాటకం అర్థిక అంత రాల దుస్టితివ సంథవమయే) విష ఫలిత మేమిటో తెలియక్షేన్తుంది. ఆదర్శ మేకాదు, దాన్ని సాధించే మార్గమూ ఉన్నంతగా ఉండాలని భావించే రామ చంద్రయ్యం కూతురు ళళిని నుందరంకు ఇచ్చి మడి పెట్టాలని భావిస్తాడు" పునుషోత్త ౦ తనకొడుక్కు- శ౭ినిచ్చి వివాహంచేయమని వట్టువడకాడు, రామ చంద్రయ్య ఫురుహోత్తానికి రాసి యిచ్చిన నోటు ఈ నాటకంలో (పరానప్పాతె వవొసుంది ఆ నోటుతోనే రామచం[దయ్యును లొంగదీసుకోవాలని పురు ష్షోత్తం ఆలోచన, దానిన్ని కొడుకు రంగారొవు తన్కరిస్తాడు, ధనంక్రోనం, దానిమీది వల్లమాలిన వ్యామోహం కోనం కన్నకొడుకునుగూడా హత్యచేయ జోతాడు. పురుషోత్తం: మనిషి వైళాచిక మనస్తత్వానికి నిదర్శనమిది, నుందరం హత్య చేయబడలాడు నాగలింగం పోత “రామప్పవంతులిం"కా జీవించీ ఉన్నాడనిపించే టుగొ మలచబిడింది ఈ నాటకంలోనే కాదు, పెక్కు. తెలుగు సాంఘిక నొటకాలలో రా మప్పపంతుళ్ళు దర్శన మిస్తూనే ఉంటార్స(సంఘం చెక్కివే శిల్బం"లో శరభయ్య, శెంటాల్లో తిరుపతి).

శ99 తెలుగు సౌంఘ్‌క నాటకర అ మీలాగే, వేదాంతం నేనూ గుళ్ళో రోజూ వింటున్నాను. స్లీడక్లు జడ్డీలు, సమస్ష _పజలూ,. వింటున్నారు రోజూ, కాని వాళ్ళందరూ. గుడ్‌ వడివన్‌ కోద్దులెందుకు _వస్తోయిల (పుట 48). ఇదీనాగలింగం. స్వరూప స్వచవమూనూ,. వీస్తైయి.. సంభాషణలు స్పీడ్‌గా నడవటానికి ఇవి తోడ్సడతాయి.. +బెర్నార్డు షా” (సభావం కొట్టపాటివాఠి రచనలమీద ముఖ్యంగా సంభాషణల మీద ద్యోదక మవుత్వరిద్‌, | అరదుశే +టెక్నీక్‌లో ఇబ్బన్స్‌ గ్రెలాగ్‌ రె టొంగ్‌లో షా” నామీద రో ఖ లై జా 'అభొవం చూపారు గ్య” అన్వారు, ఆర్‌, ఏ. రొమస్వామి +వెళ్లువ” నాటకం కూడ ఈ కోవలోన్‌దే లేర పోడు జేబులు కొడీతే వాడి కడుసృను కొప్టే ఘరానా వ్యక్రుట మ౭ికొందరు సరటదానిక “కోట్‌, రెండోదానికి ధనుంజయరావు" (వతివిదులు నల్లవీధిలో వనె స్‌ న రన ఇరు మేడలో పళ్లుగుల్ల జేసుక్కన్తే ఆమ్మాయిలు, అందులో సగము టొవికే “కోటి” న అనుభ వీంచలేక్ర ఉన్న ఉద్యోగం కోల్పోయిన మాధవరావు, *= న ధనంజయరావు వలలో చిక్కుకొన ఇల్లు పట్రకుండా తీరిగే “శంకరయ్య = డూ బోంగరం తే న్‌ ళా ౦ కుండా తిరుగుతూ [కొగోచ్చే కొడుప గోపి, తీర్చుకుంటున్నట్లు (ికికే వోటు ఇల్లైల్రా అవుతుంది 9 (పట 78) అంటూ తండ్రి భంకరయ్యకు బుద్దిగరశ్వే ఎత్తుకెదిగిన రాణి: వీరంతా ఈ నాటకం లో షోక్రలే ఈ వ్యవస్థకు చివ్నాతే

నంగవా నమేష 1585 కరణాలు పిల్లులు, మొదటి రంగంలో ఎలుకలను వేటొడినవి ఇక్కడ పులికి బెదిరి తోకాడించినాయి. బంగా[రాజు ఖరీదైన వ్యక్తి. ఆ బంగార జును గడ్డికరిపించే రాజశేఖరం -..” బలహీనుల్ని బలవంతుడు ఉన్నంతకాలం తింటే.... ఆ బిలవంఠుల్ని పదిమంది బలహీనులు యేకమై తినేకాలం వస్తుం దండి...” అంటూ న్వజనం చేతనే బంగా_రాజును ముప్పుతివ్సలు పెట్టాడు రాజశేఖరుడు,

ఈ గాథకు ముగింపు లేదన్న వాక్యముతో నాటకం ముగుస్తుంది. ఈ వ్యధ ముగియందింకా సంఘంలోనే ఆర్థిక అంతరాబు ఆ అంతరాలు కలి గించే అమానుషకృత్యొలు, ఈ కృళ్యాలు ఇరిపే రాష్షనులు, అనురసంధ్య వేళలలో ఇంకా వీరవిహారం చేస్తున్నారు,

ఒకే వావాన్ని, ఒకే సండేళాన్ని రెండు తరగతుల వ్యక్తులలో చూవ టంలో రచయిత చూపిన నేర్చు ళ్లాఘనీయమైంది.. ఇది. ఆస్‌ిధారా (వతం లాంటి (ప్రయోగం. వీ కొంత లొసుగు కనిపించినా రచయిత ఉద్దేశ్యమే విఛలమవుళుంది. సంఛాషణలు మొదటి రంగంలో మాండలిక యానలో సాగుతాయి, అందుకే జీవంతో తొణికినలాడకాయి.. అఆధివిష్ణు నాటకము “సిద్ధార" కూడ అర్ధిక ఆంతరాలను అధారంగా చేసుకొని మలచబడ్డ రచనే. అనాటి సిద్ధారుడు జరామరణాలను, రుగ్మతలను చూసి, సన్యాసం స్వీకరించి ఎబుద్దుడు"గా రూపుదిద్దుకొం ప, ఈ నాటకంలో సిద్ధార్ధుడు నకిలీ సరుకు మాటి లలో కరుణ చూపుతూనే కత్తులు దూయగల చతురత్వం ఆతని! వంళపారం పర్యంగా కొంత అవ్బిజే. కొను మజిలీచేసి వచ్చిన అమెరికా దానికి మెరుగు 'పెట్టిందన్నట్టుగా (స్రవ_స్తొడు వెన్నుపోటులలో. కుయక్తులలో: మొసతి కన్నీళ్ళు కార్భటంలో మరో పోటీ లేనివాడు. ఆర్థిక అంతరాలతోనే తన (శుతుకు అంచన్తులు పదిలంగా ఉంటాయన్న (భ్రమలో ఉన్నవాడు,

వందలాది కార్మికులను ఎండబిస్టే నేర్చు అధికారాల్లో ఉన్న పెద్దల ఆంత్రర్యాలను అవగాహన చేసుకోగల అయస్కాంత శక్తి ఉన్న *వాస్‌= దగ్గర సత్యం 'నెకరేటరి, ఆ వాన్‌ నీడలో పితికే గంగి గోవు సీతయ్య,

కంల తెలుగు సాంఘ్‌క నాటకం ఆ. మీలాగే వేదాంతం నేనూ గుళ్లో రోజూ వింటున్నాను. ఫ్లీడర్తు జడ్జీలు, సమస్త (పజలూ, వింటున్నారు రోజూ. కాని వాళ్ళందరూ గుడి గుమ్మంలోనే మరచిపోతున్నారు. విన్నదంతా గుర్తుపెట్టుకుంటే ఏడాది కేడాది కే ఎడిషన్‌ కోర్టులెందుకు _వస్తాయిం (పుట 6). ఇదీనాగలింగం. స్వరూప న్వతవమూనూ, కోట్టపాట్రివార్‌ సఎభావణల్లో, (పశ్నలూ, సమాధానాలూ అధికంగా అగు పీప్తాయి. సంభాషణలు స్పీడ్‌గా నడవటానికి ఇప్‌ తోడ్పడతాయి, *బెర్నార్డు షా” (పభావం కోట్టపాటివారి రచనలమీద ముఖ్యంగా సంభాషణల మీద ద్యోదక మవుతుంద్‌ అందుకే ,టెక్షక్‌లో ఇబ్బన్‌, డ్రై లాగ్‌ రైటింగ్‌లో *షా” నామీద చభొనం చూపారు. *కక” అన్వారు. ఆర్‌. ప. రోమస్వామీ +వేల్చువ" నాటకం కూడ ఈ కోఎలోన్‌దే. లేం పొడు జేబులు కొడీతే వాడి కడుప్పును కొళ్తే ఘరానా వ్య కుటు మరికొందరు ల్‌వ నెంబరు. మేడ్తలో వళ్లగుల్ల చేసుకునే ఆమ్మాయిలు, అందులో సగము థనుంజయరావుకూన్సు. డ్షినిక్ర సూ్యధారి "రామచంటద.ర్యు"” ఈ పాములకు పౌల్రపోయటొనిశే “కోటి జేేలు కొట్టింది,” (పుట 59]నికృష్ణపు డబ్బుతో ఆనందం అనుభవీంచలేకో ఉన్న ఉద్యోగం కోల్పోయిన .మాధవరావు, _ధనంజయరావు వలలో చిక్కుళోన ఇల్లు పట్టకుండా తీరిగే శంకరయ్య కాడూ బోంగరం లేకుండా తిరుగుతూ కాగోచ్చే కొడుకు గోపి. కొన్నాక (పేమ, మమకారం ఉంటుంది- వీడకలల్తో మొక్కుబడ్‌ తండ్రి శంకరయ్యకు బుద్లిగర పే ఎతుశెదిగిన ,4,రాణి=: వీరంకా ఈ నాటకం భి అతి తోషాళ్రత్రే ల వ్యవస్థకు చివ్నాలే

సం్యగహ సమక 195 కరణాలు పిల్లులు, మొదటి రంగంలో ఎలుకలను వేటాడినవి. ఇక్కడ పులికి బెదిలి తోకాడించినాయి. బంగారాజు ఖరీదైన వ్యక్తి. అ బంగాగరా జును గడ్డికరిపించే రాజశేఖరం ...” బలహీనుల్ని బలవంతుడు ఉన్నంతకాలం తింపే .. ఆ బలవంతుల్ని పదిమంది బలహీనులు యేకమై తినేకాలం వస్తుం చండి....” అంటూ న్వజనం చేతనే బంగా్యరాజును ముష్పుతిన్సలు పెట్టాడు రాజశేఖరుడు.

ఈ గాథకు ముగింపు లేదన్న వాక్యముతో నాటకం ముగుస్తుంది. ఈ వ్యధ ముగియందింకా సంఘంలోనే ఆర్థిక అంతరాబు ఆ అంతరాలు కలి గెంచే అమానుషకృత్యాలు, ఈ కృళ్యాలు జరిపే రాశనులు అనురసంధ్య వేళలలో ఇంకా వీరవిహారం చేస్తున్నారు,

ఒకే థావాన్ని ఒకే సందేశాన్ని రెండు తరగతుల వ్యక్తులలో చూవ టంలో రచయిత చూపిన నేర్చు క్లామనీయమైంది. ఇది. అసిధారా (వతం లాంటి [సయోగం. ఏ కొంత లౌనుగు కనిపించినా రచయిత ఉద్దేశ్యమే విఫలమవుతుంది. సంథాషణల మొదటి రంగంలో మాండలిక యాసతో సాగుతాయి, అందుకే జీవంతో ళౌణికినలాడతాయి. అధివిష్ణు నాటకము “నద్ధార్ర" కూడ అర్ధిక ఆంతరాలను అధారంగా జేసుకొని మలచబడ్డ రచనే. అనాటి సిద్ధార్థుడు జరామరణాలను, రుగ్మతలను చూసి, సన్యాసం స్వీకరించి “బుద్దుడు'గా రూపుదిద్దుకొం టె, ఈ నాటకంలో సిద్ధార్థుడు నకిలీ సరప మొడ లలో కరుణ చూపుతూనే కత్తుల డూయగల చతురత్వం ఆతని! వంళపారం పర్యంగా కొంత అబ్బిజే కాను మజిలీచేనీ వచ్చిన ఆమెరికా దొనికి మెరుగు పెట్టిందన్నట్టుగా (స్రవ_స్తొడు వెన్నుపోటులలో. పయుక్తులలో: మొసలి కన్నిళ్ళ కార్చటంలో మరో పోటీ లేనివాడు. ఆర్థిక అంతరాలతోనే తన (బతుకు అంతస్తులు వదిఅంగా ఉంటాయన్న [్రమలో ఉన్నవాడు.

వందలాది కార్మికులను ఎండనెట్టే నేర్చు! అధకొరాల్లో. ఉన్న పెద్దత ఆంత్రర్యాలను ఆవగాహన జేనుకోగల అయస్కాంత శక్తి ఉన్న *వొష్‌ దగ్గర నత్యం 'సెకరేటరి, ఆ వాన్‌ నీడలో ట్రైలికే గంగి గోవు సీతయ్య,

166 ఈలుగు సాంఘక నాటకం దుర్గ తర్యడి:ఆడుర్గ గంగిగోవు దగ్గర,లేగదూడ సత్యం -దృష్టిలో పేదరికంతో చసాడు గాని నీత్తి నియమాల్ని వదులుకోని జాతి అది, రాజారంగనాధరాపు లక రూపాయలు కాకురేత్తుకు పోయినా భరించగల దిట్ట' తన వ్యాపార పరిధి

పెంచుకోవబనికి మేధో జ్రీవుల (శ్రమనంతా జ్యురుకుంటాడు. చెన్నయ్య వరునకు దుర్గకు అన్న, దబ్బుతో పెరిగిన దుర్యార్గాన్ని పూడ్చిషెట్టాలన్న ఆశయం అత్రనిది, అమెరికా నుండి వచ్చే *ఊ పేం్యద్రను” చృంపాలన్న పథకం చెన్నయ్యిడి దీనిని ఉపే (ద్ర చిత్తుచేసాడు సిద్దార్టుని పోజు పెట్టాడు చెన్నను (పక్కనుంచుకొం పట్టణంలోని బాధలన్నీ పరికిం పొడు షరీతపించాడ్డు చెన్న మనను కరిగింధి పేదవాడి కష్టోలు ఊపేం[ద్రే తోలగొస్తాగన్న మగతలోకి పో వూడ్చు చేన్న, చెస్నకు ఇరువై వేలు యిచ్చాడు, గాలిపీల్చి గుణం చెన్సగల ఉపేంద్ర మర్‌కి పేటల్లో వాళ్ళక్రియ్యమని, చెన్న కళ్ళు తిరిగిపోయాయి. ఆశయాలు తిరగబడ్జాయి. డబ్బును అనహి్యించుకొనే చిన్న డబ్బుకు దాసుడయ్యాడు 2 పిటెయ్య నాన్నా” ఇకువ్నై. వేల రూపా అవస సీ ఇద్బనరోడు. వరమ కపి ఇటై ఏలో జాంత వై * ఆశేంతగ్గా చనిపోయాక చౌర్యయి " విడ్డయినా ఒకటే సీతిగతి బోయాడు, డబ్బులో ఉన్న కిక సితల్తోల ర. చెన్నవాన్‌. ౮ తెన్టేన్న న్‌ ట్‌ నక దని అమెకు బోధించాడు ఇబ్బడ:

గ్గ కత్తి చి చంప్‌ండి* జ్‌

చెన్న క్షణక్షణం చన్గూనే పా | ర శ పెద వన సంజినా కౌర్మిక్ర ఉద్యమాలు వంచన వం. క స. శన్నీళ్శక్ష యెరజ్యేవీ, చేన గరయ్యవి, పైదల ఆగరాట్లు మెనలి

• అన్న మరిం౦శ్ర ఎత్తుకు ఏదిగేవాడు, శ్చేం ఖే చే క! “లట సంసపంది! రన
• ట్యెతతన్సు మలచి శీర్చు దృష్ట్యా 'త్రిలుగునాట ఈ నాటకం

నళం్యగహ సమీక్ష 197 మరో (ప్రయోగం, నమాజప్ప అంశనుల్లో పైనున్న వాడిని సౌధించాఅని (కిందఉన్నవాడు ఆవేళ పడితే, [క్రింది వాడి పెదాలనుకొట్టి. శాశ్వతంగా నోడు యూయించగల. నత్తా. వై వాడీది.. ఉపేం్యద చేసిన నరికొక్త మనన్తత్వ పరిశోధనలలో చెన్నగాజు. నాళికలోని (ద్రవమిశ్రమంలా అనలు రంగు కోల్పోయాడు. ధనపంతుల గంఫీరళి, చేతుఠళత నేర్చుకోలేదు సళికదా, పాత్ర జీవితంలోని నిజాయితీని, నికార్సయిన మననేను అమ్ముకొన్నాడు, నడమం(త్రపు సిరిలో చెన్న రక్తం విరిగిపోటుంది.. అళిరో చెన్నచొవు అయ్యో అనిపిస్తుంది.

కోణ9పొటి గంగాధరరావుగారి ఇయధ్యావజొ తదారాజా” నాటకం ఆర్థిక ఆంతరాలవల్ల బలహినులకెురయ్యే. మువ్చున, బలవంతులు నమో ఉన్ని తమ గుప్పిటిలో ఇరికించుకొని తము. చేసిందాన్నే వేదంలా కెళా యించుకోవాలనుకునే తళ్యొన్ని నిరూపిన్తుంది=

“దండతరం” ఎన్నో బోగన్‌ (010869) సొసైటీలను “'నెలకొల్చు ఈాడు. మెంబిల్లే ఉండని నంఘాళవి. (వతుక్వాన్ని, వజల్నీ -నిలవుదోపిడీ వ్దోస్లే యతళ్నాలవి, అన్నీ కాగితాల మీదనే? ఆచరణలో క్రంటిక్యనిప్‌ించపుః రిపోర్డా వ్రాయటానికొచ్చిన “ఆఫీసర్‌ ' మీద శరంమోపి ఆతన్ని దాసోహం అనీపిప్తాడు,....... "ఇన్ని లతలు ఎక్కడ్చుంచి తెస్తాను? తిలిగి. కర్పిటానికి కాదుగా తీన్నది.... ఏమయినా సరే ఈయనలతోనే ఈయనతళోనే కావాల్సిఎదంలొ కాగతంమీద (వ్రాయించుకోవాలి... శాన్రాడు చచ్చినట్టు శాష్తాడు..”. (పు ఓ) ఇవీ బక్షలు క్షైంకర్యం. చేసిన దండరరి3 ఆలోచనలు.

అన్యాయపు సాచ్యుంచెస్పనన్న భాలయ్యను ఇట్టుక్కలట్లీ నవీ దహనం చేస్తారు,

శివం యువతరం వ్రతినిధి, ఫీటిని (ప్రతిమటీన్రైడుః. మోన అరికట్టి దండధరం ఆటకట్టించాలని టయశ్నిస్తాడు? నీద తరపు చ

106 తెలుగు షపాంఘీక నాటకం మనిషి సంఘజీవిగా మారి కష్టనుకాల్ని అందరితోపాటు పంచు కున్నపుడు, ఈ ఆర్థిక ఆంతరాలు సమసిపోతాయని దండధరం కూతురు మహోలక్ష్మీ" భావం, ఈ పాత్ర ఈతరం యు_తులకు ప్రతీక, వాలయ్యను హత్యచేసిన నేరం నుండి దొంగ సాణ్యులతో సత్య సంధుడిగా చెలామణి కావాలనుకున్న దిండదరాన్ని కూతురు మహాలక్ష్మి సొడిచిచంపుతుంది ఈ భావం సింబలైజ్‌ చేయబడి ౦ది; దుర్మార్తం దోపిడి సంఘంలో ఆణువణువూ ప్రాకిహోయింతర్వాత దాన్ని అరికట్టటిం కష్టం, ఇంటి నుండే దాని అంతం (ప్రారంభం కావాలి, అట్టా [ప్రారంభించిన మహాల స ... నేరం విచారించేది, శిత విధించేది ఆ భగవంతుడు, కాక పోతే దేశమంతా నిండిఉన్న మానవత్వం. నేను శిషవిధించలేదు, ?ి& నేనమలు వపరచక తప్పలేదు . అంటుంది, ఆ శిక్ష ఠా నమలు జరుపక్త బొర్జేమరెందరో అమాయకులు [ప్రాణాలు కోల్బోవాల్సివస్తుంది, మరెంతో (వభుక్వ' (పజల ధనం పటికబెల్లం ముక్కల్లా అరగించబడుతుంది, ఈ షాపానికీ, దోపిడికి అంతుండదు. అడ్డగించే శక్తుండదు, *హై(దాబాద్‌ లేదా? పెన అధికారులు లేరా? అంతా మనవాశ్ళేగాం,,, ఈ ధీమాతో (బ౭ికే దండధరాన్ని అడ్డుకోవటం అంత లేలిక్కాదనే మహలక్ష్మీ ఈ హత్యకు పూనుకు౦ది. న్యాయవాదులవంటి మేధావులు గూడ దండరరం లాంటి వ్యక్తుల కొమ్ము కాన్తుండటం సంఘంలో పరిపాటి. ఆ విషయమే ఈ నాటకంలో ప్రతిబింబించింది. “న్యాయాన్ని తగలబెట్టటాని క్రి" ఈ నాటకంలో ఫీడరు సదిపైసలు తన వంతుగా దానం చేసాడు. వన (వజాస్వామ్యంలో పజల ఏ (వభుత్వాన్ని కోరుకుంటారో ఆచే స్తుంది, 'క్షజత్తి అరాచకకానిక్తి దుర్మార్గానికి, దోపిడికి న్యాయధర్మాలు నిల దిడిటావికి సాధనం కౌవటం, కాకపోఏటం (వజల చేతుల్లోనే ఉంటుదన్న భావమే ఇది, ఓటు క తికన్నా పదు ర్న అప్పుడు విచగణ నువయో క నైంది, భవిష్యత్తును పదిలపర్నేది. ళఈ నాటక సారాంశం, గి దండధరంవంటి వ్యక్తుల ౦డనే ఉండరన్నది

నం్యగహా సమీష్‌ 1988

*నాడ్‌బ్బు, హోదా పతొకష్టాయిలో నిలవాలనీ, పెనూయిల్‌తో కడి గినొ దాని వాసన పోరాధనీ= ఆరాటపడి సమాజపు ఆండల మెక్కి కూర్చున్న *ఎధనంజయరావుః విడిచిన వివశ్వానకు రాణి జీవితం ఛిన్నాలిన్నమైంది, ధనంజయరావు అటిను అరికట్టొాలనుకొన్న 4వేణుణ ప్రాణా లెగిలి పోయినాయి

ల్లో పాలనా సంబంధ నొటకొలు = ఏముర్శ పోలిన అనేది జక పేద్ద సాగరం, పెక్కు అలలతో, కాకిడులతో కల్లోల భరితమే ఇడి. ఈ సాగరంలో ముత్యాలు లభిస్తాయి గులక రాశా) ఆందుతోయి, విషసర్వాలూ జీవిస్తాయి. వివర) మ ఖ్యంగొ సంస్కరణ నుపరిక్మంచి చేసేదే. సోంఘిక జీవనంకో ఎగుడు దిగుళ్ళున్న క్లే పాల రార గం తోనూ ఎన్నో కుదుపులు, కహకాలు, నత్తనడకలు, పెద్దపెద్ద ఆథీ వారుల్నుండీ వారిని అడుపులో పెష్టే మం్యత్రివర్గంనుండి చిట్టచిపరి జీవి 'వ్యూనుస్టాయి వరకూ ఈ కుదుపులు, లొసుగుల్సు, వ(క్రమాళ్లాలు, వంచనలూ జరుగుతూ ఉండటం సహజం. ఆ సహజోనికి వా స్పప రూపంలో (ప్రతికల్బన చేయటమూ రచయిత అకు ఆవశ్యకం, దెన్నకేశవులు పోత గోడ్యావస్తావించాల్సిన అవసరముంది. ఎన్నికల పర పద సోపోనంలో మెట్లు ఎక్కిఎక్కి మల్యతి పదవిని చేపడతాడు. ఎరేప్ప నో తరవ్సన ఎన్నికలో పనిచేయించు .. పీతకూ. నీకూ సెళ్ళి ళం చేస్తోను ఈ పెళ్ళికి అడ్డుపడే వెద్వల్ని అక్కడీకక్కడే. కొల్చేస్తాను. ..* (పేశి. 00) ఎన్నికలకూ. కూతురు సీత పోకీ ముడిపెట్టటం పదవుల పై

మెట్టులెక్కా అనుకొనే ఆధో రాజకీయం. అన్నప్లే చ(శ్రపాజికిచ్చి చివావోం జరి పిస్త్పాడు. అనుకున్న క్లే మంతి అవుతాడు (వ్రాందీ సేవించిన మంతిగారు "నా మాటకెదురుచెప్ప్తే కార్చేస్తాను 99

పజ్మాడ గొడతాను. _వజల్లో మాబ్దాడకు చిరాకునాకు* (పే 88) మంతిగారు మాట్లాడే సుభాషితాలివి. థార్యను ఇంటి గడప తొక్కరాదని శపించిన వ్యక్తి, కూతురు మనను తెలిసికోలేని వ్యక్తి చెన్న కళవులు యుషపలో శకుని. "

అటి కర

ఎన్‌ తారకరామారావు కురుక్షేత్రం" నాటకంలో కూడ పొలకులపై విసుడ్ధన్నాయి.

ఎంత తీసికొన్నా పొగను గుప్పిట్లోకి తినుకున్నట్లు సహాయం స్వీకరిం చినా తీరని కష్టాల్నోమగ్గే "లిక , &టోప్‌ సోదరులు, ఆవతలి నవకంలో ఆరంగనాయకులు” మూలవిరాట్టు రాజీ చిన్న విరాట్టు, ఉత్ప మ్మిగహాలెన్నో. మంతి గారితో నంబందాలున్న వ్యక్తి రంగనాయకుల” ఇవిగాక ఆయన ఓ శిలావ్మిగహం ఏర్పాటు చేయమని కోరాడు... వాళ్ళను (కూలీలను) తీసుకుని రాందే మీటింగుకు జనం ఎలా? చదువుకున్నో ళ్ళు ఏలాగూరారు.. చదువుకొని వాళ్ళన్నా మీటింగ్‌కు రాకపోతే సభలెలా జయ్యపద మవుతాయి...” (పేజి 55) మంథకిగారి నభకు కూలీ జనాన్ని లారీమీద తోలుకొచ్చే వథ కంలో ఆరితేరిన వ్య క్రీ రంగనాయకులు రంగనాయకుల ఐంళ పారంసర్యప్ప హక్కులలో (ప్రవేశించి కాలేజీ ఎన్నికలో నెగ్గిన "బోన్‌ ”కు డ్రైలు9తు పడింది న్వరాజ్యలక్రీ పా(త్ర ఈ నాకటంలో _వతీక వంటిచి,

ఆంగ్రనాటక రంగంలోనేగా క, వవంచ వాటక్‌ రంగంలోనే జాజ్యిలక్టి మానంగా వెలుగొం దిన షేక్స్వియర్‌ కాలం నాటికే రాజకీయాల అధో గళులప్రే (ప్రస్తావనలున్నాయి. షేక్సీయర్‌ తన చార్మితిక నాటకాలలో శన కాలం నాటీ రాజరికాన్ని అన్న్థిపదేశంగా విదురి స్తాడు.

““నిం1110180 19 861/0 ౪౮౧6 1౧ ౬112806000౧ 6౧913౧. 50, ౧1౦౧8౧6 111 2౧6 గ8౧!161 ౧18౫7 0౪ 011 ౧6౯90181

శ2066169 6ర్రత!గం 109 0806 0706౧6 0 €[9 60౧11100 సలుకులివి, రాజరికంపోయి, 1పజాస్వామ్యం అవతరించాక, నాయకుల, అధికారుల జీవితం అవినీతికి. అ్మక్రమాలక్రీ ముడ్తుపుకట్టుకొన్నదన్న విషయం మనం చూస్తున్నదే, తెలుగు నాటక రచయిత్రలకుగూడా ఈ విషయాన్ని (ప్రస్తావించ టం త్రస్పని సరై పోయింది. రాజకియ నాయకుడు సచ్చీలుడుగా, దేశభక్తి వరుడిగా చిత్రించటం జరిగితే, అ నాటకం (ప్రజల తిరస్కారానికి గూడా గురయ్యే (వమాద్‌ం ఏర్పడోపో యురి. ప్ర్తుతం ఆరు(ద్ర (వాసిన రహదారిబంగకాలో కూడా పౌలకుల అవినీ8ి పోక డే ఉదవాంళిచబడ్డాయి, బంగళా ఒకటో నేరు గదిలో బసచేసిన ల శిజు క ఆఫీసర్‌ అనంద్రరావు రాాతల్లా మధువుగ్రోలి, దానితో అవసరమైన ఆడ సేరటినూ 'శెప్పించుకౌని ఉదయం “=విసీ .. ఫెగెట్‌ రిడ్‌ ఆవ్‌ది నూ[్రసెన్స్‌ ఏయ్‌ మంజులా ... మంజులా - ల, గెటప్‌ ఆ” (షి 19) అంటూ మంటలను లేపి “జీపులో ఎక్కించి పంపించెయ్‌” మని గోపాలంకు పురమాయిసాడ్ష “ఆ కంటా క్లరు మా యింట్లో వ్లబ్బు జే స్ట గ క్‌ హా లంక డబ్బు పేజేసి ఉంటాడా? దీ ఆయిస్టిగారు గోపాలంతో భాం భర్త కనుగప్పి “భర. “కారా ప తెలియకుండా భ్నర్త ఒకరి తెలీయకుంళే మరా ప్ప క ర్త 6 కరు ఆదే బంగళాకు రావటం ఈ నాటకంలో (పప్తావించ్‌బడిళది. తేలుగు నొట్రక రరిచంలో బద్రి శ్రా (వప్తావనన (ప్రముఖ గ నాటక రచ ళ్‌ ః న నా కామళ జఠాన్న న్‌ గూరా భర్యాక రల విల్చలవిడి కూ వణట్రీ నాము న్ని న నాటకాలలో పర్కొాంటాడు, ఆ ఛాయలే ఈ నాట కంలోనూ కన్పిస్తాయి, సీతంరాజు “రాబందులు” నాబకంళో “రాజగోపాల్‌ " ఉన్నత ఆఫీసర్‌, అంచం తీసుకోవటాన్ని హావీగా వ్యకి భరకిచే లక6చంతో భారి “రంగమిక్ర చాటు భాగం, ల్ని ఆ “ల భమిడిపాటి రాధాకృష్ణ “దెవళానన్య* న 7” జగన్నాధాన్ని గూర్చి అ పడించే. బరా వ లగా “నిరువైన ఉర్యోగి య గూర్చు అ బడిందే, మిగతా ష్యాకలన్నీ అతనీ ప్యాత చుటూ పరిభ్రమిష్తాయి. మ అకని హార చట్ట

సర్మగహ నమీష 107 కనకమ్మ అత్తని భార్య భుజంగం బావమరిది, నలక్రంపే ముండే అడు గంటే జీత్రం ఆస్థిప్తాన్తులు లేనందున అప్పు దొరకని స్థితిలో భార్య బావ మరుదుల (పోద్స*ంతో లంచాలు తీసుకొంటాడు . సహ ఉద్యోగి విశాఖరావు ముందునుండీ ఆచరిస్తు న్నదిదే, జీవిశనుంతా ఈ మచ్చతో ఛిన్నాఖిన్నమవు తుంది. బోగం దానింట్లో కొడుకు ''మురళి” పహాతగ్టచేయబదళాడు లంచాల నమచన్య (వదానంగా చర్చనీయాంళ మైందీ నాటకంలో వ్య క్రిత్వంలేని దుష్టుల సలహాలు పాటిస్తే జీవిత మెంత భయంకరమనేతుందో జగన్నాధం * ష్మాశ్రే పాకీ, ఇట్లా లంచాలు వుచు కొంటున్న నలుగురు పెద్దల్ని పట్టుకొని ఊరుమధ్య నిలబెట్టి నిలువున ఉరిదీ స్తే, అప్పడే దేశం ఏమన్నాకాన్తదాగువడు తుంది. = (0/6) విొాఖరావు కొడుకు శంకరం “క్యష్టి ఇది. (తాగుడు విష న యంలో తనని అడ్డుగించ వద్దని “తల్లి "కే లంచమీయజబోయిన “మురళి', సాంఘిక్షమెన ఏదురాచారమైనా (ప్రారంభమైతే ఎంత ఖీకరంగా దేశాన్ని పొడుచీనుందో, ఇంటి పెద్ద తప్పటడుగు వేస్తే ఇల్లేనా ఆంతేనన్న నగ్ను సత్యా జాలి రు న్ని తైలియజేప్పే రచన. 1962 నం॥ గుడివాడలో. జరిగిన అరధ గౌటిక్‌ కళాపరిషక్‌లో ఉతమ రచన బహుమతిని పొందిన నాటకమిది. తాటి .ఇెరంకొండ రామదాను” *ఆకాళరామన్న" నాఓకీం గూడా అధికొరు జో జో గచళి కా ల ళీ జ టె గ ఎగ ల్లోని అవినీతీని: రాజకీయ నాయకుల్లోని ఆవతోళవాద్‌ తర్వాన్నీ వెన్లిదీస్తోంది జయశంకర్‌ గోపీనాద్‌” గ ఇన్స్స్‌క్టీర్‌ గా కావించి తప నూలు శ *+అవధాని', మువృయియళ కప్పిప్తుచ్చుకునేటందుకు టఖ్రౌామ వరిపొలనాధికారి "అన నర స్స , న (+ ॥ శి గా 04౬, యేకధాటిగా (ధ్రెసిడెంట్‌గా పనికేసిన "అవధాని" ఆతని అ చర బభ్బంద౦ జల్ల = జఠర] శీల వెదా;ధీిపతి” వైకుం పాట్లు-ఈ నాటకంలో తెలియజేయబడినాయి ' ధరశ్రిలవ్లి 6 ల్‌ లణ ॥ టో ఉళతొారాలు ఇందు పత్యతే౦ న 1 చేయబడతాయి. “గ్గాగోల్‌ * ఇన్స్‌ క్ష్‌ జనర

108 జెలుగు సాంఘ్‌క నాటకం సాంఘిక నొటకంతో అపూర్వంగా మెంది. నలుగురు (వసిద్ధరచయితలు కరిసి వ్రాసిన గొలును నాటకమిది, ఆ నలుగురూ అనిపెట్టి సుబ్బారావు, పాల గుమ్మి పద్మరాజు, పిని సెట్టి శ్రీరామమూర్తి, గొ పూడి మారుతీరావు, =లెలుగు నాటకరంగ చరిత్రలో రెండుతరాల నాటక రంగంలో (ప్రాచు ర్యాన్ని సాధించుకొన్న నలుగురు రచయితలతో కలిసి ఈ నాటకం (వాణలుంచ గలిగినందుకు నేను గర్వపడుతున్నాన్స్న నాటక రంగంలో యిలాంటి వయోగం ఇదే మొదటిది... “ఈ నాటకాన్ని గూర్చి గొల్లపూడి మారుతీరాపు చెప్పిన పలుకులివి, ఇందులో (ప్రధానంగా చర్చించబడ్డ నమస్యలు రెండు-లం౦చం, కట్నం చెల్లెలి సుఖంకోసం రఘు. “ఆడిట్‌ రిపోర్ట్‌” వెడించకుండా ఉండేం దుకు "రాజశేఖరం' ఆందించిన పార్రికవేల్ప తీసనుకొంటాడు. చెప్పరావి చిక్కుల్లో ఇరుక్కుంటాడు నిర్మలొ, సుగుణల సహకారంతో బయటపడతాడు ( మెొగొళ్ళు సీతిగూర్చి ఉపన్యాసమిస్తార సమయం వచ్చినప్పుడల్లా అవిసికికి వై ల్పటానికి వెనుడీయరు” (పుట, 140) ఉచులోనుండి బయటపడ్డ “రఘు” మాటలివి, ల కొడాలి ఇం నతన గా! గ్రప్రారాను వ్రాసిన “వైర్యున్‌”" నాటకం అధికారంలో ఉన్న ఇ ఇ 4 కః వ్‌ గవికాన్ని వెల్లడిస్తుంద్ర రామచంద్రరావు” మునిసిపల్‌ వ్రైర్మన్‌, కచైలడిత్రి కనకయ్య, పాపాల పకీరయ్య, దగాకోరు దానయ్య, పాత్రలు రామచం(దయ్య నిజాయితీ ఫరుడ్చు, అత్రన్నిచంపితే గాని తమకు షి ర సంపొదించుకొన్స ఎలుం౦డద్రన్సి హత్య చేయ్రట్రానిక్తి కౌన్సిలర్బొ (ప్రయత్నిష్తారు.

సం్మగహా నమీష 199 స్త్ర (పాధాన్య నాటకాలు కన్యావల్కం నాటికీ ఈ నాటికీ ఇతివృ త్తంలోః రంగస్థల [పయో గంలో మార్చ వచ్చినా స్త్రీ పాాతలకు నంబంధించి కొన్ని నాటకాల్లో వరో న భాయలు కన్పిస్తే, మరికొన్ని పాొాతలు “బుచ్చమ్ము" స్థానంలోనే ఉన్నాయి. బుచ్చిబాబు “ఆత్మవంచన” నాటకంలో కౌముదీరాణి, కలెక్టర్‌ గారి పెద్ద కూతురు. రాజశేఖరం, కలెక్టర్‌ గారింట్లో ఉండి చదువుకొనే: వారా లబ్బాయి. రాజశేఖరాన్ని, ఆమె తూప్ణీధావంతో చూస్తుంది. తూలనాడుతుంది. అంతరాంతరాళాల్లో ఆతనంశే అభిమానమూ, (పేమ, చెల్లెలు వాణి రాజశేఖరాన్ని ఇదినుందీ అభిమానిస్తూనే ఉంటుండి. ఇది వాణి సహించ శేదుు ఆమె తత్త్వం అందుకు విరుద్ధం రాజశేఖరానికి మనసువిప్పిచెప్పలేక దాచుకోలేక అల్లాడిపోతుంది, న్ఫుత్చువు తప్ప వేరే విముక్తి లేదనికొని వ్యదచెందే రాజశేఖరం, స్త్రీ లకున్న తెగింపు త్రనకులేదని బాధపడకాడు వారాలు. చేసుకొని [ఐకుకుతున్న ఈ పూల్‌, ఈ దౌర్భాగ్యుడు నన్ను కాదంటాడా॥. (పుట 81) అంటూ రాజశేఖరాన్ని పైకి నించిన్తుంది? ఏడుస్తుంది రాణి అందరూ తనంటే పడిచస్తున్నా “ర్రాజొ' నోరు మెదవ డన్నది ఆమె వ్యధ, “రాణి” ఎవర్నీ నువ్వు (గేమించలేవు; ఆలా అసు కోఎటం ఆత్మవంచన” అని రాణి నిజ స్వరూవ మామెకు తెలియజెప్పే ఆత్మ హత్య చేసుకొంటాడు రాజశేఖరం, వివాహానంతరం కూడా రొణీ రాజశేఖరం పట్ల ఉన్న వ్యామోహాన్ని కక్కుకోలేక బాచుకోలేశత అర్లాడిపోతుంది, ఇదొక విచిత్ర మనస్తత్వం ఆ స్తిత్వవాద సిద్ధాంత [ప్రభావ నాటకం ఇది ఆకుఠాలిన వసంత౦ ; రచన పివి. రమణ | పేమించి పెళ్ళిచేనుకొన్న ఆనంద్‌ యవ్వనంలోనే పమవార వాల పాలవుతాడు. రాధ అశలన్నీ క్రూలిసోయినొ ఆనంద్‌ క్షేమంగా ఉంటెదాల శాంతినుంది. కతఎతణం తనను అనుమానిస్తు న్నా భరిస్తుంది. బొచాయి భో భీ నిందిసుంది, రారను (ప్రాణ మిమ్రడు జగన్నాధం వేరే పెండి చేనుకోన్కు౦ ణ్తు

సాంఘీక నాటికల 200 తెలుగు సాం సారథీని విషంతో చంపటోయి. కానే. ఆత్మహత్య చేసుకొంటాడు అనంద్‌, ఆనంద్‌ శవంమీబ్ల కూలబిడిపోత్వంది రాద్ధ “నెష్టో పోటీలలో ఉతృమరచన ఆం (వ. నొట్యసంఘ ప్రోటిలల్రో జ కమ వదర్శన దిహుమతుల్లు పొందిన సహట్‌క్రం, నంధాశిరాగంలో శంఖోరానం ; శాంత శేఖరం (ప్రియురాలు. శాంత గ్‌ర్చం ధరిస్తుంది, కాంతను నెచ్చి వేరే ఇంట్ర కొప్పరం పెట్టీన శేఖరం అమెనన్సుమానీంచి ఎట్రో వెళ్ళి పోతారు. కాంతను చుట్టూ ఉన్నవాబ్ళ వృరుగున్స చూసినట్లు చూక్తుంచే ఆమె కుమీలిషోతుంద్షు ఆమెను జగన్నాధం వేరే దోరవు చోట్సక్ష తీనుకొని పోతాడు, ఒకే ఇంట్లో అన్నా ఛెల్లెళ్ళగా (టెకికినా పైకి భొర్యా ల్‌ ర్తలుగా జీవిస్తారు ఆంత్ర కొడుకుకు క్ష విషయం ెలియరాగన్నడ్రి వోరి భ్రాన్య, శ్‌ఖరం తర్కిడి నాగర్రాబ్లు రాక్షత్రో అన్ని వీషయాలు వెల్లడవ్వత్రాల్ప. కాంతకు ఆవక్రారం చేస్తాడని భావించి నొగరాజాన్సు జగన్నాధం హాత్యచేసాడ్సు, సౌంథికి సుజాతక్ష పెండ్డీ ఘనంగా చేయమని. కాంతకు నలహా నిసా జగన్నాధం, దీన్ని ఇంధ్యాల (వాకాడు. ఆ నాట్రి నమకాల్యీ సామాజీక్ర చి తఈడిలతోపోటుగా. ఆర్థిక, సావ్వూత్రళ్త స్వేచ్చ కేక సౌం్యపదాయ చట్రంలో ఉనికిని కోల్పోయిన సీనే 2ల8 తెచ్చి “వెలుగు. చూపిరిచే (వమత్నం “ఇబ్రన్‌' నొట్రకోల 'ద్వారా ఆరంభిరచోక్ష, ఇత్రస్‌ “పడాత్స్‌హౌబ్టన నిటకోం ఆ రోజుల్లో పెద్ద కలవరం రేపింది, శన ఉనిక్రిన్ని వ్యక్తిత్వాన్ని కాపాడుకొనే వ్వన్షః ఫ్రైంర్యాతో ముందుకడృగృ కేసే శ్రే పాత్రల్ని (నోరా, హెన్ట్రా న్నష్టించి మార్గదర్శకుడై నాడు? అన్నీ దేశ [ప్రాంతాలతో పాటు, తేణగు నాటకం పై గూడా ఇద్భన్‌ (వ్రభావం వగాళంగా (వన రించింది. కొజంిపాల్ర గొల్లపూడి, పి, వి రాజమన్నార్‌ మెదలగ్య పెక్కు నాటక రచయితల 1ై ఈ ఓవలావమ్ముద గాఢంగా ఉంది, త్తి ఆలోచనకు గృ ర్షింప్య, వ్య క్రీత్యానికి పరిగణన, ఉనికికోస్తం ఆ్రన్చై ద్ర తాప కాయాన్సిక్ర న్యూ్తి ఇబ్బన్‌ నాటకాలలో [సరొనంగా పేర్కొనబడింది, శళ్కానంక ప్రష్యా కవన ఇటు బర్కొనల్ల షేక్స్సియర్‌ చెంత్రనే ఇట నొక కూడా స్టానం కల్పించ

గహ నమీవష 201 బకందని హిస్టరీ ఆఫ్‌ డి థియేటర్‌” (గందం పేర్కొంటుంది. స్త్రీ పురుషం అన్యోన్యతను. సాంప్రదాయపు, ఐలవంతప్త వివాహిల్లోని ఎళాంతిని థార్ధా భర్తల.మన నృత్వాలలోని. వైరుధ్యాలను పేరుని స్త్రీ వడే అంతస్పంఘర్ష ఇనీ, స్యేచ్చకోసం ఆమె పడే కాప్యత్రయాన్ని, ఇబ్బన్‌ తన నాటకాల్లో (వము ఇఖఇంగా్యపస్తావిస్తాడు ఇబ్బన్‌ నాటకాలకు కాలదోషం వట్టిందవి -ఇకొవ్‌ * వక టింఛినా, మనదేళ నాటక రంగంలో ముఖ్యంగా తెలుగు నాటక రంగంలో ఇబ్బిన్‌ పేర్కొన్న సమన్యలే నేడూ పెక్కు ఆధునిక నాటకాల రూవకల్చనకు (పేరణలుగా ఉన్నాయన్నది యదార్థం.

చలం, రాజమన్నార్‌, బుచ్చిబాబు మొదలగు తెటగు నాటక రచయిత లంతా 'ఇబ్బన్‌ వాన్తవిక దృష్టీ రచనలపట్ల, (పత్వేకించి స్త్రీ ఆలోచనలకు "స్వేచ్చను, గౌరవాన్ని కల్పించిన తీరుపట్ల ఎంతగానో (ప్రభావితులై నారుం ఈ నిషయాం ముందు (వకరణలో వివరంగా చర్చింటం జరుగుతుంది. దేవుడూ నిద్ర లే: రచన : చిట్టిబాబు, తాళిని ఎగతాళిగా భావీంచి ఆందిన ఆడప్స్లల క ంళ్తాలన్నిటికి ఉరిశ్రాడుగాచుట్టి ఇెర్లిని వ్యాపార నమి త్తం చలపతికి అప్పజెప్తాడు చ్యకవర్తి చలపతి వారివి నయానా భయానా లొం గదీసుకుని రసికులకు ముట్టకెప్తాడు, సీతకు ఇదే అనుభవం తటిస్టిన్తుంది- కాళికట్టీన భర్త తన నమ్ముకోపట తెలిసి వేదనతో తన్నుకులొడిపోతుండి. వేడుకున్నా ఫలితం కన్చించదు తన జీవితం నాశనమై పోయిందనీ, దురో కన్య జీవిత౦ నాళనమువగూడదనే భావంతో **డావర్‌ భర్తను” హత్య చేస్తుంది. లావాలో ఎ్యారగుటాలీ నా. శేఖర్‌, గీతల జీవితాలలో ఎదురయిన పెలుగు సీడల నయ్యాటలు, ఆఆొటలల్లో ఫరెన్నో అటుపోటులూ, కొట్ల పరిగిన శేఖర్‌ చుండె నుండి బావా చిమ్ముకొస్తే గులాబీ వంటి గీత మనసు కుమిలి కమిలి పోయింధి. పైకి చిరునవ్వులు చిందిస్తున్నా లోలోన ఆంతిమఘడియలు లెక్కందుకొనే మధు క్యాన్సర్‌. వ్యోధిగ్రస్తుడు. చిన్నవయసులోనే శాపసర్ప బ్రస్తుడు.. చిట్టిపోయే. సిటిబుడగ, జాలిపడింది గీత. స్రీ కనుక కారు ణ్యాన్ని వర్షించింది. వర్షించబో యే అనురాఘమేఘంలా అయింది ఆమె

202 కలుగు సాంఘీక నాటకం మనసు. శేఖర్‌ హృదయంలోనీ అసూయ ఆనే లావా ఏికబిగిని చిమ్ము కొచ్చింది. వాతావరణంలో విషాదం కమ్ముకొచ్చింది. ,-ఇష్‌! ఎవరో వస్తున్నారు, త్వరలో మగియబోతున్న నా జీవిత నాటకంలో ఇంకా స్పేసపే నేను ఆనందంగా నటించాలి= (పేజీ తె మదు మాటలు ఆమె గుండె నరా లను సొరంగి కమానులా అల్లల్లాడిఎచాయి. షకణంలోనో మరుక్షణంలోనో ఈ గూటి నుండి చిలక ఎగిరి పోతుంది, జ్రీవితక్రాలం. గీత మనళ్ళాంతిని కోల్పోయింది. మధుమీది అనుమానంతో అసూయతో శేఖర్‌ మనస్సు చిన్న దై,పోయింది తన్ను తాను కాలు కోబోయిన ఆ మిలటరీ ఆఫీసరుకు పాణ అడ్డువేసి కాపొడుకాడు మధు శేఖర్‌ను చూచిన గీక మొఖం ఆనందంతో వెలిగిపోయి౨ది, మరు నిర్జీవదేహాన్ని శ్రాక్రిన ఆమె మనసు వండి తిరిగి విషాదం చిమ్యకొచి ౦. “స్పీన్‌ వ్రాక్రాన్సీ , సిల్వర్‌ టాస్పీ” నాఓకం ఛాయలు ఈ నాటకంలో రూపుకట్టుకొంటాయి. ఈ నాటకం రచయిత గొ్పప్పూడి, పూలరగండు -_ జీ యన్‌ పతి, “రంగమ్మ” విశ్వరూపం చూపిన నాటకమివ, నివు గప్పిన నిప్పు, అన్యాయాలకూ, ఆ కమాలక్రూ మూల విరాట్టు అయిన “భుజంగరావు, వంచాయిత్రీ హాసిడెంటు, ఇమీందార. కామాం టీ ద్ధి యటపడలేని కరణం ప్రాయ కార్యడుగాడు చుక్కుయ్య. వీళ్ళందరి వైకుంఠ పావ్య్యవల నుండి నద గా తవకొంటూ అందరి ఆట కట్టించిన రంగమ్మ", శ్రర్రధ్ధ్‌ “ర్రాజ్య*, జమీందారు యాం గారి మేనకోడలగా శర్వాత వైల్పుగృర్రోడ వస్తుంది, లదారు తైసాక్షి వూ మ+శ్రః న గర్భస్థశజవు భారమై అల్లాడే వత హారం” నా కరిగి ఇంటికి తెచ్చి ఆ శయమిసాడ్తు చి ఎ జగన్నాధం” మనసు రంగి క నుట. దొప్పబకుకుల మధ ఇగినలాదే నోను క్రిచ్చివివాహం జరుపుతాడు ఏగన్నారం మర్రణ శీ నూర; రిరిగి వస్తాడు, ఆ ఇల్లొాక సమ్ష్య్య్యల సా ఏనాదనుకొన్న మార సులలో ఆలకలోలం “౧ “లీ గొగరమవుత్తంది, ఆ నలుగురి మన నర్స్‌ 9౦. భయంకర నగ్న సత్యాన్ని తెలిస్సీకో జీవితంటో *దురైన విషాడసంభుటనలను తలిచుక్తొన్సి దొన్సుండ్తి వము స రన వతం తెలియక ముందుకుపోత్నే స్థితిగానక సుడిగుండ క శైవం మార్గం ధి కొట్టుమిట్లాడి పోతుం ద

సంగ్రహ సమీష లం8ి హేమ క లత, తన ఎడారి జీవితంలో చల్లని సీడనిచ్చిన తల్లివంటిదనీ, అత్యృసాడీగా పదిన పవి్యతురాలు ఆమెను స్వీకరించు అన్నయ్యా (88) శిఅంటూ వాసు అన్నను వేడుకొంటాడు, రెస్టోరేషన్‌ పీరియడ్‌లో. “ధామన్‌ ఆటవే” వ్రాసిన “ఆర్బన్‌” నోటకం చాయలు. కన్పిస్తాయి ఈ నాటకంలో యువతివట్ణ అపోహను. పెంచు ఆహుతై పోయిన అన్నదమ్ముల ఇతి వృత్తమే అడిను “అత్మసాడ" రచయిత తారకరామరాప్ప, ఒకె యవలిని [పేమిస్తారు. “మాల తమ్మునిట్ట ఆకర్షితురాతై తే, అన్న ఆమెను బలాత్కారిప్తాడు అమెఆతశ్టహత్య థామన్‌ సౌదర్న్‌ (వాసిన పీటర్‌ మాళేజి' ఇటువంటి దయనీయ యువతి ఇతివృత్త మే అప్పుడెవ్పుడో రూపొం డిన ఆ నాటి కాలంలోని వస్తువు మొన్ని మొన్నటి. తెలుగు నాటకాలకు డైెపధాన ఇతివృత్త ౦గా ఉన్నదంటే, త్రీ స్థితిగతులలో ఎచ్చినమార్చు న్వల్ప మైనదనే మనం భావించాలి+ బొమ్మ బొరుసు ఆదివిష వా తన యింట్లో మనుషలంళొ. కోమేకు మర వనుషలా కన్పిపారు ల ం పలి, వ్యక్తిత్వం లేనివాళ్ళుగా. గూడా అన్నిప్తారు.. ఎదురుగా డాక్టర్‌ అమేడ అనాటి కొన్నప్పటినుండి శాంత అవస్థయిదే ఆమె మననంకా ఆ డాక్టరీ' విలాస జీవతం మీదనే మేడ కారు, నొకర్లు- ఈను ఆ డాక్టర్‌ భార్యగా (దితక వలసింది అనుకొంటూ కావిర్లాడిపోయే శాంత అన్ని వట్టచలతో గుమానా ఇల్తాలుగా ఈ ఇంటికొచ్చి ఇరుకు జీవితంలో కూరుకుపోయింది. డక్టర్‌ నిజ న్వరూవం తిలునుకొన్ను శాంత, తన వన్తుత జీవితంతోనే తృప్పి వడుళుంది. ఇందులోనే శాంతిని వదుక్కుటుంది. రంటూన్‌రొడి స్వ్గీయ స్రోమఠాటా రామానుజరావు :-- గొంతు కోయబడుతుంది. పతిని సంరికించుకోవోయి రాను 6హుతి

తం తెలుగు సాంఘిక నాటకం అవుతుంది. అన్నపూర్ణా: అంటూ నెత్తురు (కక్కుకొని శంక్యరావు మరణి స్టైడు,. భారత మహిళల వరమ ధర్మమెరిగిన మహిళ అన్నపూర్ణ, బూత రాగ జ్వాల ;--దాసరి గోపాలకృష్ణ శేషాచలం వయను కీ0 నం॥ ఇప్పటికీ భార్యచేయని (చోహం మీదనే మనసులో ఈర్జన భర్జనలు చేనుకొనేవ్యకి, ఒక్క ఆనుమాన వీజం ఛార్యని కాళ్వతంగా దూరంచేసింది. ఆమె మరజానికి కారణమైంది. అభమూ శతమూ ఎరుగని సంగీత "నరన్వతిని దూరంచేనుకొన్నందుకు ఇప్పుడు విలపిస్తాడు. ఆన్నాడెవ్వుడో (ప్రాచీన లీకు నాటక రచయిత 4మెనాండర్‌” పురుషా ధిన (బతుకులోని స్రీ-కానిన (బతుకు దుర్భరస్థితిగతులను తన నాటకాలలో వెెడిష్తాడు, ఇన్ని వందల సంవత్సరాలు గడిచిప్తోల్పునా, - ఇవే సమస్యలు ఇంకా తెనుగు నాటక రంగాన్ని వెన్నాడుత్తునే వసుంగటం ఆశ్చర్యకర మెన అణటి చా విషయం, స్త్రీల వట్ట ఆదరణ, వారి అలోచనల్వబ మన్నన, వాం (పాము ఊళ్ళ ఉం లు కర్థితకు గుర్షింప్ప ఇంకా సమాజంలో అభించల్లేదన్న వొసవం నీరూపించటా నికే ఇంకా ఇటువంటి నాటకాలు తెలుగ్యల్రో వస్తున్నాయి * వలయం ;-- లఈ టో క్‌ లతె యింట్ల్‌ కొలుషెట్టి ఆ గృహంళోని కాంతిని దూరం కా రఈ బిళుకలోనిప్పుల పోడు, ₹6 రంగారావును దారు కాంతా - కన కొం ;-- కొడాలి గోపా ధాన్ని తన్కలరిన్తూ “న్స బా రన పటీర తెచ్చిన సంబం న ర చ్సిన్సా విజ్జి చేనుకోనం"టుండి విమళ కొడాలి పాఠరావు *కాంకా..కనకంం నా ' టం శం 6 నాటకంలో, వాక్య గోవించును చేనుకొం ౦ది. ఆంతరాలన్న లెక్య్విజ్ఞ సంఘానికి వ్యతిరేకంగా తన వ్యక్తి త్వాన్ని నిళ్వబెట్టుకొంట్పుంది, ళ్‌ 0గా మహానీయటల ;_ యస్‌ 0 టిం శాయి భ నా సీచుట్టా. ఉం. అదమరిచాప నె యం కరమైన నమాదం 9 శస్పదు (64 పేజి ఇది

సంగహ నమీష లిగ్రిక్‌ అవర రామప్పంతులు నరనయ్య, శేఖర్‌ గుండెల్లో ఎగరోస్తున్న చిచ్చు. అమ్మ టికే శేఖర్‌ గుండెలు (బద్దలై ఉన్నాయి. “అన్న” నూర్య్యం విషయంలో. తన ముఖీ వంచించిన దగుల్బాజీ తర్మిడి నూర్మ్షిం తంగడి పోటోను చ శేసీకోడ కాడు ఎకళల్లో తర్క కత్వ౦ మనినన్సులో పజత్వం కట్టలు తెంచుకొనిళ ' కర్మడి, తన కోడలు తాధ, జీవికాన్న నాళనంబేశాడు.

అప్పటి (త్రాగుడు మత్తు దిగింతర్వాత ఆత్యైహత్న చేనుకుంట్యాడు అన్న విషయంలో శేఖర్‌ భయపడతాడు. తంగడీ (తాగుబోతు కోడల్సిభస్యల్వ చేశాడు. అన్న (బ్రాగుజోతు సరళమైనా ఆడదిగా పుట్టటం మొదటి తన్ను అందరూ. కలిని [బిళకాలనుకోన్టటం అన్నింటికీ - మించిన తమ్ము” " (వ 85) ఈ సమస్యమీద నలిగిపోయిన సరళ ృత్మఘోషఇది, అహ్లునోరు కట్టుబడిపోయి చాలాకాలమైంచి. ఆమె (బతుకులో అపషస్వరం6 తస్మార్‌ జాగ త్త కొజ్దపాటి. గంగాధరరాప, ౮వవంచంలో అన్నింటికన్న పాపెష్షిదొన్ని కాల్చేస్తున్నాను మనిష్‌నే రాక్షనుడిగా మార్చే 'పిళా చిని కాల్చేస్తున్నాను " (సు 81) అంటూ బోరచేస్తుంది. పెశ్టులోఉ న్నడబ్బు కోసం నిలబడ్డ మానవ పిళాబాలను చూసి ఆ డబ్బుకు నిప్పు వెడుతుంది. భర సోమనుందరం కొడవలి దెబ్బకు నేలకొరుగుకుంది ఎఇవానన్నా. మీరందరూ -- మనుషలుగా (ఇతకాలని అశిస్తూ”

ఇలా చెవ్పుకుంటూపోతే శ్రలుగు నాటక స్టాహిశ్యానికి న్యూర్నినికలి + గించిన శ్రీ ప్మాతలను (ప్రముఖ రచయితలు నృృష్తించారు నంఘ+సమన్థ లకు స్రీ కేంద్రంగా ఎత్సిచూవటమనేది ఈ నాటకొల్లో కన్చింటే తరానాంకు అందుకుదాహరణగా ఆవసళాల నూర్యారావు “నంజరం, కవ్పగంతుల సీలినీడణ”ను పెరొళనవచ్చుం అన్నిటిని గరించి నమీకీంచటం

క! రి సాధ్యంకాదు. ఆందుగే స్థాలీపులాక న్యాయంగాక్‌ న్ని పేర్మానటం జరిగింది “సన్మతిదేభగవాన్‌ * ,-నాటకంలో * ₹4* ఎక టు కా న్సా చేతులు కాలిపోనో అంటూ

రాన్ని బాచి చెంపమీద. కోడులుంది! / తర్వాత విచారిస్తుంది+

206 తెలుగు సాంఘీక నాటకం ఆగ్రీమంశులు” నాటకంలో కర్యాణి' శ్రీపతి కూతురు, ఆతడు కోటీళ్వ రుడే కాదు, వరువు బ్రలివ్రల కోనం (పాణాలు ఇచ్చేవ్యక్ర తీసవ్యక్తీను, కళ్యాణీనీ తాను పేమించానంటూ వచ్చిన రవి ధసహీనుడని తెలిసి విషమీ యటానికిగ్దూడా వెనుకాడని వ్యక్షి అటువంటి ఊద్దండుని పల్టీకొట్టించి, తాను కోరిన వ్యక్నిని వివావామాడుతుంది, “పౌవం కేనుకొని షీ కడుపునవృట్టాంం తండ్రితో అనేంతగా పెరిగిన హక ఉకోళాాదోద్ష ఇది ఆత్మహత్య ;- ఆదివిష్టు”, వర్థనమ్మ భవంతి, రంగనాయపుల్ని (యేమించి ఉన్నట్లుండి తిఠస్కరిన్తుంది శ్రీదేవి. వరదరాజుల్ని పెండ్లాడు తుంది. కార్టమీదా, షికార్లమీద పున్నమననును సంబాళించుకొని బాధ్యతగల గృహిణి అవుతుంది. వరడరాజులు ఆఫీసరుగా వస్తాడు రంగనాయకులు, “మిమ్మల్ని మీరు తక్కుపజేసుకోవటం మంచిదిగాడు ఆంటూ ఇన్‌ ఫ్టీరీయా రిటీతో, రగిలిపోయే చరక షలహాప్‌స్సంపి రంగనాయకుల్ని ఎందుకుతిరస్క రెస్తుంగ్‌ కారణాలు తెలుసాయి. వర్థనమ్మ రంగనాయకులు చిన్నాన్న “బుచ్చి” విషం. బుచ్చిరైల్లో ఆత్మహత్య చేనుకొంటాడు. గౌరీపతి. డేరడిగి కీ వీసనోన భార్యగా లోకాన్సిక్షి పరిచయం చేసాడు, ఆ రీత్యా రంగనాయ క రీ వి చెల్లెలు వరున, అది తలిచ్ల, పాత్ర గాధలు మరచి, (బతు య వడుళూ గడుష్కకొన్తుంద్ప, అట్టా గడపలేని '“00గనాయకుల” ఆత్మహత్ర్మ చేనుకొంటాకు, సద్దక్షష్టోత్ర టితస్గలిగే ఈక ని వర స సా గా న అ వరంవుండనేవుంద *” (్రసాదిందాడు. దేవుడు, (శ్రీదేవికి పురుషుని శ్రీ ఒకే శ్తద్రార్చన్సి ల పని కబక్లకు గతంతో మోసగింపబడ్డా, భవిష్యత్తులో ల్లాలుగ్గా పశా౦త్ర శ్రీ న న్‌ నాటకాల శెబగ్యూ న్లో. వనం గడ పాలన్సజ్షన్స త్రీ స్యాత్రలుగల స ఉవచ్చాయి. పునక్షన్మ వ టిల్లో [పము ంగా సీకొన జ"€ పంజరం మై నాటకాలు థానబడతాయి, ఈ శరపహః పాశ్రలుగల నాటకాలు

నంగహాస్న (ఓ 207 యాూరోవ్‌లో వంధొమ్యిదమ కోతాబ్రింలోనే (వదల్శింవబడ్తినా ఉన్నతమైన్న గౌంవమైన “భార్య " స్థానంపొ౦దటావికి వరిశ్రపించే “పతిత”ల మనోప్రవ త్రికి అద్ధంవత్హే. రచనలు చేనిన వారిలో ఎమిలీ ఆగియర్‌ ముఖ్యుడు. ఎది ఎడ్వంచరన్‌” =ఒలింపియాన్‌ మారేజి” అన్న అతిని నాటకాలు ఈ కోవలోనివే వంథొమిిదవ శతాబ్దంలోనే ఇంగ్రీమలో మహికా ఉధ్యమం ఆరంభ మైంది. ఖార్థుకు అనంగీకార మైతే, భర్శనుండి విడాకులు పొందే వాక్కు కొకు, శ్రీ స్వేచ్చ కొజకు ఆరంభమైన ఊఉద్యమనుది, జార్నిశాండ్‌, అవిలి "సెంట్‌ మొ॥[వారు ఈ ఉద్యమాన్ని ఐలవర్నారు, 1921లో విడాకులు చటం చి అమలులోకివచ్చింది. త్రీ వునర్వివాహానికి అనుమతి లభించింది ఈ సాంఘిక మార్చులన్నీ అక్కం-డీ నాటకాలలో ,పతిబింబిదాయి.. ఆ (ప్రభావం తెనుగు నాటకం మీదా (ప్రసరించటం అసివారుఘైంషి- 'యేమంచిన మ్యక్రని వివాషి మాడేందుకు తల్లిదండ్రులతో ఘర్షణపడి, శమ ఆశయాల్ని సాఫల్యుంచేసుకాన్న నాయకళగాఖ శనగ ఫాంటక ₹ళొట్ట్‌ నో క్ని నే నమప్వా నాటకాలలో. ఆ నాడెప్పుడో వచ్చిన శ్రీ పోదొవారి =సులానా” విశష్టమైన నాటం౦.

108 తలుగు సొంఘిక నాటకం కోజకీయ సిద్ధాంతపర నాటకాలు వరవెషమ్మ విపతునుండి జాతికి నూతన జీవితాన్ని నసాదించటానిక్‌ 1 94రొ-ర్‌0 మధ్య తెనుగునాటి గూడ ఉద్యమాలు వెళలసినాయి. దోపిడీకి సమాదికట్టి.మత్ర మౌడ్య్యాన్న బద్దలుకొట్టి వర్గరహిత సనూజ స్వర్గాన్ని నెల క్లైల్పటానికి శృద్యమకారుట వయత్నించారు. అర్థిక, సాంఘిక స్థిశగతుల సుర్చురత్వం నుండే (వగతిభావం శ్రెలెత్తుకుంది. సాంఘిక (పగతి, వర్గరహిత సమాజం్యధ్యేయంగా భూస్వామ్య వ్యపస్టపై పోరాటం జరిపేవారికి ఆ సమ యంలో అపే భావాల్లో. వచ్చిన రచనల పెన్న ధులుగా దర్శనమిస్తాయి. జెనుగునాట్‌ జరిగిన భావవికాసం, నాటక రచనా వికానం గూడ ఇటువంటివే. పడున్న వాసిదే భూమి: అన్న సళ్యాన్ని _హృాదయ మురూత్ర లూగించే విదంగా, అతంత వాస్షఫికంగా చ్చితించిన మాభూమి, నాటకం వెలువడి౦ద్రి. రచయితలు నుంక్ష రావాసి రెడ్డి రైళులు, మనుబనాక్సి (వాయబడ్డ రచన ఇది దేశమఖులు వారి తాబేదార్థ వ లను ఆరికట్టాలవి ఒక్ష ఉద్యమంగా ఏర్పడ్డ వజావాహిని రాటి సట నమన్యగా తంంగా డ్‌ “ప చ బొటికం వెల్లడిస్తుంది. జీవన్మరణ శ్‌ వ 0గాణా [ప్రజలు సాగిన్తున్న సర్యగామానికి దచర్చజం పట్టిందీ టక౦0, కను స [ణు శ్రతర్ని పరప టకం కూరపనక కం. పర దం ఇ ద్ద రాశక చర్యలు, వీటన్నింటినీ [వప్తావించారు, నాటన్‌0అ , (ఫజలంతా సంఘంగా వీర మ్‌వా మక 'ధెర లన ఎక్షెరు. అడుగడ్వున్ప్స వీషాదం చిమ్ము య డి శ్టివ్రర్యాలను (వదక్శించి శవ విజయాన్ని చాటు లున్నారు, “నల్లిగొండ్‌ జిల్లాలో జరిగిన (వకొపోరాటాన్ని సార్చి క్క నాటక కం స యబడింది. ఆ పోరాబంలో 240 (గ్రామాలపై ప్రోల్ళి 10,390 మంది నేజాం (వళుత్వ పాస్తా చి సుడొడుల్స జరిగాయి, న్‌ యూ (స! న్‌ హౌంసొకాండ్షక్స గురిదైన్సార్వ, ర్‌2 మంది

నం్యగహ సమీషి 209 మృతి చెందారు....ఈ మహొోజ్జ్వల పోరాటమే మమ్మల్ని ఈ నాటకం (వాయ టానికి ఫోతుహించింది * ఆంటూ మనవిలో తెలీయజేస్తారు రచయితశ్రలు,

ఈ నాటకం ఆంద్ర దేళంలో మారుమూలల్లో గూడా (ప్రదర్శింపబడింది వెయ్యికి వైగా (దర్శసల్లో £0 లవల మంది (వజలీ నాటకాన్ని చూచారు

జగన్నోధ రెడ్డి దేళముథ్‌, వెంకట్రావు పట్వారి, వీరారెడ్డి రైతునాయ కుడు సీతమ్మ నీరారెడ్డి బార్య, కమల చెల్లెలు, దేశముఖ్‌ను ఎదిరించి పోరా డిన “బందగీ” సమాధి వద్దనుండి నాటకం (ప్రారంళమై సీతమ్మ దాదా సాహెబ్‌ల సమాధితో అంతమౌ్తుంది పోరాటానికి, ఆత్మబలిదానానికి, ఉన్న ఎంధమిది పోరాడుతున్నది (క్రూరుడై న దేశముఖ్‌తో అతన్ని; ఆంటకొగి ఉండే పోలీసులతో; అవసరమైతే ఇంటికొకడు ఐలియై పోవాలి ఈ హక్కు కోసమే సీత తన (ప్రాణాన్ఫిచ్చింది మళ్ళీ మన పొలాల్ని వదిలి "పెట్టడమంటే దాదాకీ, సీతకీ (దోహాం చేసినళ్లే (93వ పుట) అన్న వీరా రెడ్డి మాటలతో దున్నేవారిదే హక్కు భూమిపై అన్న గతాలావనతో నాటకం ముగుస్తుంది ఈ మహోజ్వల పోరాటంలో స్తీలుకూడా తము ,పాణాలనొడ్డి పోరాడటం ఉద్యమం యొక్క మహోన్నత లజ్యున్ని, స్పూ ర్తివి తెలియజేస్తుంది.

ఈ పోరాటాన్నెగుర్కోవటావికి జూగీర్జార్లకు లభించే నహక్రారం (ప్రజలనుండి కాదు, పోలీసుల నుండి, వీళ్ళ శుపాకులనుండీ, అదే బేళాడు జగన్నాధ రెడ్డి. పోలీసుల్ని రానిప్తాడు,. కొంపల మీద దాడి, దోపిడీ చేయిస్తాడు (పజలవై ఉనిగొల్బుతాడు, ఆడవాళ్ళ పరువు తాడు. దీన్ని ఎదుర్కొంది [వజాళ క్షి. ఇాగీర్జారు. వేలికివేస్తే. ప్రజలు కాలికివేస్తారు. కులాల అస్త్రం ప్రయోగించి (పజావిస్లవాన్ని అణగ్గొట్టాలని పీరా రెడ్డి నాహ్వా నించటం ద్వారా దేశముఖ్‌ పయడ్నిస్తే మతంపేకుతో దాదా నాహెబ్‌ను లోఐబర్చుకోవాలని ఆమీల్‌ (పయత్నించాడు, కుల నుకాలకు అతీతంగా సాగిన మహాపోరాటమిది.

అ ఏడ్చారు! గుడ్డి కన్నుషూస్తే ఎంత. తెరిస్తే ఎంత? రేపీసాటికి నరిక్రిపోగుల్లేస్తాను గూడు నాదెబ్బ' | ఇది దేని. ఖ్‌ ఆవశారం, ఆ'ఆ_తారం"

ల( తెలుగు సొంఘిక నోటక6 మరుగున“అమానుషత్వం ఉండి.

“కుంఫిణీ వాళ్యంమే ఎవళ్ళు, వాళు స మన తెబగోశ్లేగా. మనం కష్ట పడుతుంటె మసహాళ్ళు చూన్తూ ఊరుకుంటారా ఏమిటి” (పుటి. 0) కుంఫిణీ (ప్రజలం్లే అప్పటి ఆంధ్ర రాన్టఫ్యవ్రజలు,- ఇంకా ఆంధప్రదేశ్‌ ఏర్పడలేదు- ఇరుప్రాంతాల (వజల నహోదర బంధం వాత్సల్యాను బంధం ఆటునంటిది వీనికి కూడా ఈ నాటకంల్లో స్థానం కల్పించబడింది. ఎల్లమంద అడిగిన 'వ్రళ్యకు సమాధానంగా ““నుఖాన్‌” చెప్పిన మాటలు పైవి సుంకర (వాసిన

ఎనూర్హుకాక్కుల్లో “కూడా సివ్దాంత వస్తాన వనుంది ఆ (పభుత్వ పనులు జరక్కుండా చూడటం, దాన్ని ఆపథ్యాతి పాలు చేయటం కమ్యూసేన్టుల వలెనే ,” (పేజి, 1) ప్రభుత్వ రనాన్ని, 'వ్రజాధనాన్ని కలగలిపి ఏక కాలంలో భుజించే. అంజనేయులు పలికే పలుకులివి, మ న వాసిరెడ్డి (వ్రాసిన “ఆపనింద* నాటక్తం, వయసొచ్చిన క య లి భార్య నుశీలపై రేగిన అపవాదును ఆధారంగా చేసుకొని బ్ర వింద ఈ నాటకశలో భుజంగరాపు* ఆతని మి తులు చేసే పసం గాల్లో రష్యాదేశ (వసపావన వనుంది పట్తుకొన్నారవి, లేకపోతే ప్రాట్దర్శా. బోర గ్‌ న అసంభ్రవమని శేషగం. షే! ంగ్‌, గొబెల్స్‌లు, ఓడిపోవటం న్‌ *, మురహరి ముచ్చటించుకొంటారు, అపనింద, మౌ భూమి కన్నా ముందూ రాసారు. రచయితలు. అప్పటికే శచయితల్లో కష్యా విష్ణవాన్ని గాం షే స్‌వాన్ని షన అవగాహన ఏరాడి ఉంటుంది తెఐగులో వచ్చిన కర్షక, కార్మిక సంబంధ " షె ౦దబింధ నాటకాలలో సె రాస్వంతో మగుతూ ఆ్ఫైకంగా ఆణశ%దొక్కబడిన వ్యకులో లల స టీ ఆత్మగౌరవాన్ని, ఎదిర్మే ధోరబోని. కాటువేసే ధన మదాంధులపె క్రష్ష తీర్సుకొ ఇ ( చై ఛకొనే ధోరణిని అలవర్శినది రష్యన్‌ నాటకొలే, అన్ని దేశాల ర “నది శ్‌ ॥ స దెశాలప రవ్నన్‌ (స న [ చ్త నై 4పకావం పడినటుగాన్సె మన దేశంపెన? తెలుగునాడుపైనా ఇది త్రప్పనిజే అయింది క్‌ ల కా * రాదర్జ్‌ 3, మైర్పన్‌ దృష్టీ

నంగవా సమీక్ష 211 “7706 గి౮99180 ౧80016 189 (06 7101691 ౧19100 1౧) 06 00605060 1119 ౧18100 4 [౧88 668166 116 +100 691 0౮10036, 8౧6 811 ౦116౯ ౦౦౪౧1165 0 19 ౪1/0716 2౪6 68౪4౧ ౧8౦౧ 11 ౭౩౧6 (1 2౧4 00౧41౧౪466 0 6౮/8౫ లం0౧ 1110 115 6౬ “56. ఆమెరికన్‌ నాటకాలు మనిషికీ కుటుంబానికీ ఉన్న సంబంధాన్ని శైల్రియకే స్తే, బ్రిటిష్‌ నాటకాలు మనిషికీ మనిషికీ ఉన్న ఆనుబంధాన్ని నాటికాలు . వెల్లి డీస్తాయి = వ్యవస్థ మీద, ధాని హెశ&ిక్ర ధోరణుల్న్వమిద తెలుగులో విమర్శనాత్మకంగా (వ్రాదబడ్డ నాటకాలన్నింటి వై ఈశష్యా నాటక రచయితల 1980 నాటికే రవ్యనో సాహిత్యం భారతదేశ లోకి ఇబ్బడిమ బృడిగా వచ్చి జీరంది. అన్ని (ప్రాంకాల వారితోపాటు తెలుగు నాటక రచయితలూ ఆ సాహిత్యంవట్లి ఆకర్షితులయ్యారు, ఉహా కల్పితవగ్తు వివరణ నుండి ఉన్నత, మధ్య తరగతుల వ్యక్తు జీవీత వినోద విషాదాల చృతణ నుండి, రైతు, కూలీల దైన్య జీవికాన్నిః చూస్వాముల అమానుష చర్యల్నీ యజ మానుల రని ర్జ్లనా బోగవై భాగాల్ని + కార్మికుల అణిచివేయదిడ్డ హక్కుల్ని, వాళ్ళా సంఘటిత పో రొట్లాల్ని, పాలేరుల వెట్టిచాకిరీ దుర్శర (వితుకుల్ని చ్వతించే స్థాయికీ ఎదిగి. తెలుగు. సొంఘక నాటకం. పరివర్తన చెందింది, ఈ వరిణామంవళ్లే, తెలుగు నాటకం జను జీవనంలో భాగమైంది, వాతి ఆదరణకు పౌ(కమైంిది గోర్కి,. శెకోవ్‌, ఆస్ట్రావిస్కీ?. గొగోల్‌, మొదలగు వారి నొటికొల శ్రైలుగు నాటక రచయిత్రలకు ఆరాధనీయ రచన లె నాయిం రష్యన్‌ నోటకాలు తెలుగు నాటక రంగాన్ని ఇంతగొ ఉల్తేజీత పర్చడానికి కారణం, ఈ ర౦డు దశల సామాజిక వ వస్థతోని సారూస్యతలి? లాడిక, పీడితుల అత్మ 'ఘోవకు అక్షర రూపం -ఇవ్వటావికి రషిన్‌ రచయితలు పొటు పడ్డతీరు జెలుగు నాటక రచయితల్ని _పేరేపించింది టాల్‌స్టాయి వాక్కు లపట్లీ పీడితుల్ని+పోరాడమని చెప్పడుగాని. “గోర్కీ ద

22 శెలుగు సాంఘిక నాటకం విష్ణవ నినాదం ఇస్తాడు, పచ్చి నిజాన్నే వెల్లడిస్తానని తెల్పి తన పేరు “చేదు” అని (ప్రకటించుకొంటాడు గోర్కీ. మానవుణ్ణి (యేమించమంటూ, “మానవుడు? అన్న పచమే తనను మైమరపిస్తుందని, అ పదమే ఆత్మ గౌరవ ధ్వనుల్ని మోనుకొన్తూ తనకు విన్చిన్తుంటుందనీ గోర్కీ తెల్బుతాడు. బలహీనపర్ల (వజల బాధామయ జీవితాల్ని తమ నాటకాలలో చ్వితించాలనుకొన్న తెలుగు నాటక రచయితలకు ఈ విధంగా రవ్యన్‌ నాటక రచయితలు మార్గదర్శక్నులె నారు. సామాన్సులు, కర్షక, కార్యిక, రై తులు పాత్రధారిలై సాగిస్తున్న నంఘటిత పోరాటాన్ని చితించి తెలుగు నాటకాలు, ఆ నాడు (వజా హృద యాలలో చొచ్చుకుపోయేంతగా విజయవంత్రమయినాయి. (పజానాట్యమండలి వారు సారధ్యం వహించిన ఈ (వదర్శనలకు, (ప్రజలు గోనెసంచులు, ముక్కాలి పీటలు తెచ్చుకొని వేలాది నంఖ్యలో హాజరయ్యేవారు. ఇవి ప్రజలకు నాటిక కళ పట్ల అఖిరుచినేగాక, ఆరాధనా భావాన్ని కల్గించాయి. *నాటకం సమాజాన్ని చూస్తుంది; అన్వేషిస్తుంది? వివేచన చేసుంది, బంధిసుంది అన్ని 1 4 అథి అవవ "షీ పలుకులు ఈ నాటకాల పట్ల అన్వర్థమైనాయి. న ౧౦1 ౧౧౫66 0/ 6 &గ1154, 041 €19 51 01 | 100౧009౧01 సో క 0% ల0గా019 1౧6 66౪6- 0 116 500181 ౦660" నస తిగిరే 119 1౧౧౯0౪6౧౭౧ సందే అన్న (ప్రసిద్ధ అలంకారికుడు ,పె క్లినోవ్‌ సంవేళానినికి, సజీవ వైశన్య రూపాన్సిచ్చాయి శమెక క ని ఇ ఫ్రం నింవుకాన్న ఈ నాటకాలు. 20 వ శతాబ్దం శెన్సుగునాట ప్ప ఈ సూ, 6, ఉద ద్ద నౌట్ట పునరుజ్జీవన కాలం. సంఘంలో ఏర్పడ్డ న్యూ ర్తి, ఉద్యమ మే సాహిత్యంలోనూ పతిఫలించి న న్వతమెళిది. స (ఠిరించింది, రచనా పరిధి వి్వైతమైళది. సృబ్చిత, చెదిరిపోయింది మరుగునకుపోయి దాని పాశే ఆందోళనలశో యు ఆకందనలు, టే విండిన ఉద్యమం తీవరూపం కాల్చి విష్లపంవై పు సాగింది, వ్యకి తన్యం సామూహి క చారి తీసింది. ఈ (వళావంతో వచ్చి నవే నాండి క చ్రైతన్యాని ల్‌ అన ౦ట, గెరిల్లా తిరుగుబాటు: మృందడుగు మైదలగు నాటకాలు, ఇదర్సాలు రా ఇరు, పంకల్ఫాలు, పోరాటాలు?

వంగహ సమీష 9౨19 సామరస్యం చెంది నహజేనం చేసినాయి. ఈ కోవలోకి. చేరందే కొడాలి గోపాలరావుగారి 'తిరుగుదొటు నాటకం, చిత హీంసల్ని దారణ నిర్చంధాల్నె (వతశుజించి వ్రహమో ఆక్యార్పణ గావించిన అమరజీవులం చ౭(తే య్రైది.. ఈపాకీగుండ్లు వర్షంద్షల్లు కమ్యూనిస్టుపార్టీ జిందావొద్‌ రై తుకూలీ (సజారాజ్యాలున్న్టలో విస వం వర్ధిల్లాలి? కమ్యూనిష్ణుపార్టీ జంచావాద్‌* (పేటి 78) అంటూ భాన్మరం ఒలిగి హోబ్రాడు. గోముఖ వ్యాామఘ మైన కాం(గెను పార్టీని (వఖుత్వ బలాన్ని స్వార్థాని కుపయోగెంచుకొనే చెన్నయ్యి ఉల్చిపోతాడు భాన్మరం[గూడెపోళ్ళుకు దేవుడు మోతుబరులకు వక్కలొబల్లెం. ర్లైశునంఘం పెట్టి పరపీడనలేని పథంవైపు పయనం సాగిస్తాడు, రై తాంగమంతా కమ్యూవిస్తుపార్లీ సభ్యులౌతారు, బాస్కరంపై [వభుత్వ ఆంక్ష ఉంటుంది, బ్లాక్‌ మార్కె ట్‌చేసే ఇన్నయ్య (పోళ్సాహంతో భాన్మరం కాల్చివేయ ఐడకాడు. ఈ పౌరాటోద్యమంలో శండి (పోక్సాహం కూడా లభిస్తుంది. ఈ శరంతో ఆ తరం సహకరిస్తుంది. ఈ తనేకో (గామాల్లో జరుగుతున్న పొరాటం యెక్కం అనేక లభూూలను గుదిగూర్చి ఈ నాటకంలోని (వదాన సమన్యగా రూపొందించాం” అని రచయితలు ఈ నాట్రకఠలో వర్గపొరాటాన్ని చక్కగా. చితింకారుం విసవాత్య్మకమైన నాటకాల సంగవదాయాన్ని ఈ అన్నపూర్ణ. నిలబెట్టగలుగు తుందనే నా ఉద్దేశం అంటూ .మననులోనూట”లో సుంకర (వ్రాస్తారు. అనుపూర, తండీ గోపాలం దనదొవోనిక్తి స్వార్ధానికి బలౌతుండి. సుంట థను సేద్యం చేనుకుంటూ.. జీవిస్తారు వ్యవ "పందికొళ్కులగుంట ఫోరందో ను లి బాత్‌ భ్‌ సాయ కూలీల. దొనివై భూపామిః యమ్మ ఎల్‌. సి అయిన నాగవిహ్మం కన్ను వేప్తాడు సోరాటం జరుగుళుంది. రామబ్రహ్మం కాల్చులక ఇద్దర కూలీ మరణిస్తాడు. విశ్వం ఉగ్నేలీ వద్యావంతర ఈ మందకు ఓ ' కలిసి రాటొ నా 6 వపాస్తాడుం

2214 తెలుగు సాంఘిక నాటకం ప్రోలీనులు భూస్వాములవైపు కొమ్ముకా స్తే కలెక్టరు ఈ అన్యాయాన్ని నహీంచలేక ఉద్యోగాన్నే విడిచివేస్తాడు. భూస్వామ్య వపస్థ ఆ వ్యవస్థదే సే బారుణమారణ కృత్యాలను ధీరత్వంతో రైతు కూలీలు ఎదుర్కో వటాన్ని (పదానంగా ఈ నాటకం చి్యతించింది. ఆదివిష్ణు (వాసిన “సిస్టర్ల" నాటకంలో కూడా ఈ వర్గ పోరాబ ఛాయలు కన్చిసోయి. యమ్‌, సంజీవి వాసిన,సమాధాన౦ కావాలి" నాటకం నక్సలిజం చెళ్తూట్రంలోవి' యుక్తాయుక్తోలను పస్తావింస్తుంది. == ““క్రార్మిక్టుల ఘర్మజిలాన్ని, కారుటో 'పెటోలుగా మార్చి గడుపు శున్న .సీల్తాంటి వాళ్ళు కాళ్ళు విరగొట్టటానికి -మేము ఇక్కడకు వచ్చింది” (వట, 100) అని *వైతన్యం .డ్రీపతితో అంటాఏ, ఆయుధాలతో (పతీ అభివృద్ది, విరోధకుల్ని ఏరిప్తారవేయటమే లత్యంగా కలిగిన విస్తవకారులు జ్యాల్వా వై తన్వ్యుల్లు, వర్షశ్యతు నిర్మూలన వారి ధ్యేయం. సుంకర (వాసీన గెరిల్హ్టా నాటకం కూడా వర్గ పోరాటం ఆధారంగానే (వ్రాయబడింది ,..మా భూమి. తరువాతి భాగమిది, ఒకరిగ్దరు తస్ప అవే ప్యాతలు, హోలీసు ' దాడుల స్థానంలో మిలటరీ వచ్చించి, పేద (వ్రజలు అడప్పలలో దాగి భూమి కొరకు పోరాటం సాగించటం ఇందు పేర్కొనబడింది. *ఎల మంద" గెరిల్లాలలో ఒకడు, కాల్బుల్లో మరణిప్తా ..దున్నేవానిదే భూమి అన్న నినాదంతోనే ఈ నాటకమూ ముగున్తుంది, గంగి రెడ్డి వ్రాసిన “నాంది” నాటకం వర్గపోరాటాన్ని చిత్రిస్తూ[వాసిందే. ఐక్యతతోనే (ప్రజా విప్లవం వర్థిల్లతుందనే సందేశమినుంది నో నాటకం, వజా న్యాయస్థానం ఏర్పడుతుంది (జా [ద్రోహులకు “దే వమ్ము శిక్షలు విథీస్తుంది. ఎవి్లవం వర్ధిల్లాలి, _పజా యుద్ధం పర్గల్లాలి” - అన్న నినాదంతో నాటకం ముగుస్తుంది. భూమే కాదు, ఉతృత్తి సాధనాలన్నీ (వజలకు సమంగా ఆందిననాాడే ఈ పోరాటానికి ముగి౦ంప్ప లభిస్తుంది, అది జరగనంత. కాలం ఇంకా నాంది గానే సాగుళూ ఉంటుంది " ఉత్పత్తి విధానాలు: సాంఘిక పరిస్థీషర్ని చైతన్య వంత్సులుగా మారుప్తాయన్నది ' కెర్‌” అభ్మిప్రాయం.

సర్మగ్రహ నమీష న అ ఇ06 గారం 01 009 968660 1౧ అంశింరం! 16 ఈ౭€6౧0౫1౧౨ ౪06 90661 6౧౫8016 0% 108 500120 రింగ్ర- 08! కంల 1౧13119068! గ[00850 169 4 19 ౧౦ 406 60గ౧510690855 0 గజి అం ఢ618ల005 1[15 త్తే- ఆ1ఈ009 కటల 1068 తంగ 40 061 90812 కన!9490666, 66197111065 + 6? ౧0౧9104511658 57 కెబగులో అన్నో సాహిత్య వ్ర(్రియల్లోనూ. వచ్చిన ఈ నరిణానుమే తెలుగు నాటిక రంగంలోనూ 'ప్రలిలింబించింది. తెలు గు సొంఘిక నాటకం = (ప్రయోగాలు ఇ ఆలి ఇ (పాళ్ళాతథదే ర నాటక రంగంలో రన కెంత్ర (ప్రాముఖ్యముందో బాని +వదరించే సద్దతికీ అంతే (ప్రాముఖ్యముంది? చెప్పదలచుకొన్న స భ్‌ క్రంద చర్చేసీయాంళమై". పెక్కు చక్తువుతోపొటు చ ప్పేవిదాన మేమిటన్నదీ అక్కల చర్చ స మోగాలకు.. దొరి తీసింది లాండిలో,.. స్‌? మీటర్‌ లింక్‌, న గా శ | ల . ల కత మొదలగు వారికో ఠః వయోగాల్లో సాఫలకం్తే చెందినవారే, అయే." లోపమున్నో రచనలు చ్రయోగబుద్దంగానే ఇనుగునాట గొడొ ఈంగన్టలి వికన్‌ స్ట దాలో వా మరో మెవొంజో ర రంగన్ట్‌ల9 ఒక్కటే. కుర్చీలు మార్చ నాబకంలో రంగ ఉనా ల న టానిస్టైబట్టీ ఆది చేలకు అవగావాన కీల్లీసొడు రచదుత.. వన్తువులు అన్న విషయాన్ని క నముంచట. ఈ [పయాగంలో మ రకల. లేనుగు లేకున్నా ఉన్నై ర కటికో త్త డే ఆయినా, శూచివూడిన నృళే[ నొటికల్లో సాంఘిక నాట మనీంచగళల ప్రొ శ్చాతకీడేకొలో మేటర్‌ లింక్స్‌ అడోల్స్‌ చః పద్దతిని: మనంఎగ్‌ ల సళళ రూన వమనం జ ” షైచురా నికీ తెచ్చిన 9 (వయోగం

ల్‌ జెలగు సాంఘ్‌కే నాటకం సొదికంలో ప్రాముఖ్యం వహించి, ₹06 (062176 0 1%6 505617 లో (ప్రాఫెసర్‌ పోత ఈ విధమైన మోన్నోడామా (8080 వ?8౧1&; నే (పద ర్మినుంది, జ్లాక్‌ బోర్డు మీద మానవజీవితాన్ని ఆంకెల చ్యితణ ద్వారా నీరూ వస్తాడో ..ధేయేటర్‌. అవ్‌ ది సోల్‌* నాటకంలో ప్రోఫెసర్‌ పత్రదారి, మరో మహొంజోదారో నాటకంలోనూ ఈ కొ త్తే ప్రయోగ విధానాన్నే గమనిప్తాం- నమాధానం కొనాలి;-

వైద్యం చేసే న్‌మ్‌ త్తం తెచ్చిన పిచ్చిమనుషుల గత చరిత్రను, అ పీచి కి కారణమైన పరిస్థితులను తెలుసుకొని తగు చికిళ్స్చచేయటానికి డాక్టర్‌ నంకల్ని స్తాడు, ఇాళ్ళను గూర్చి (కేషకులకు అమర్‌ తెలియ జేస్తాడు, ఈ ఎపిచ్చిమనుషులుల _పేషకులలోనే ఉంటారు, మరబోన్యుల్లా పేకపలలో నుండి ఒక్కొక్కరే రంగస్థలం మీదకు నప్తారు.

దేవుని పేరుతో జరిగే దోపిడీవి, మూఢభ _క్రీని సహించలేక వళంబలి పీచ్చువ్నా గాడు, తింటానికి తిండి, చలిలో చస్తున్నా దిట్టల్లేని మానవుడు సదు రగా ఉంపె బేవృనికీ అలంకొరాలూ ఓట్టలూ ఎందుకు అన్న (పళ్నేకు అనత౦జలీ"కి సమాదానం కావాల్మీ

బ్‌ బైలేన్య పభుత్వం చృష్టిలో దేళలదోసా. గుట్టల్లో, అడవుతో రా తింబ క జ ణదర ౦ కాదని రియలైజ్‌ అయిన వై శన్యను చూసి చాలపంది సిచ్చివానాడ్నరు ల శో వా తెలియకేను షంటాడు వైతన్న పత్ర మే పణ € ఇడ న ల బి 1 పజలు మెంటళ్‌ హాన్సిట్రల్‌క్షు చేర్చిన విధా

శాన్ని _ఎవకుల డైరెక్టుగా. వీవరిపాడు. ఇంఠవరకూ పె ఎల్బక్షి "ఆచారి'గా రంగస్థలంపీ ద ఆపీనయించి క స్త తన్యగా ఉన్న స్రుదర నలో ఒకడుగా కలేసి పోతాడు. తరజిలి. శేవిత్ర చరిత్ర . తే నరం నదీంచి టరిగబారీపో్రాడ్ర *వీకలవ్య భార్య ఆ ఉన్నా ఆమెచేత పాత్ర ”

అ మ గ ధరింపజేడ్ము నటనను స్యార్థ చింత

నర్యగవా నమీష ల? నకు గురిజేసి, సీనిమాలతో చేరాలన్న అభిలాషను పెంచుకంటున్న సాటీ నటుల్ని చూసి కలత్ర చెందుతాడు కళా జీవితంలో నాశనమైన పాత ఏక అవ్య కళామందిరాలు విలాస మందిరాలు కారాదన్నడె ఏకలవ్య సిద్దాంతం, విలానమందిరాలు అయినందుకు వ్యధ జెందుళాడు, తనలోని నటుడ్ని హత్య చేస్తానంటూ వెళ్ళిపోతాడు.

ఇదంతా గళం తనకుకానే (ప్రేషకులకు పరిచయమైన అనంతరం. ఈన గత జివితం రంగస్థలం వై ఆరంభమనుతుంచి ఈ దృశళ్ళ్శరూపం ద్వారా (యేవకులు ఏకలవ్య, చైతన్య, పతంజలుల జీవితానుభవాలను తెల్పుకుం టారు,

నటుడ్ని నటుడుగా, భౌతిక వాదిని భాతిక వాదిగా (ట్రతకళనిప్వమని సమాజానికి డాక్టర్‌ సం దేళాన్నిష్తాడు.

ఈ నాటకంలో ఒకే నటుడు మూడు విభిన్న ప్యాత్రలను వెంట వెంటనే నటించడం జరుగుతుంది ఇదొక (పయోగం*

“*ఆర్మద్ర ,పేకకులందరూ టికైటు కొనుకు్రూని నాటకం చూసే శభ సమయం షరకు నటిస్తూనే ఉండాలని” ఎకలవశికు డాక్టరు బోధిప్తోడు

ఈ నాటకంలో మనకు వగ్రమఖ నాటక రచయిత పిరాండిలో (512౧6110) ప్రయోగ పెష్నిక్‌ గర్భితం ఉంది. సత్య వర క్తీీరణలో ఒకే వ్యక్తికీ చెందిన ఒకే సంఘటనను పఎవురు వలవిదాలుగా. చెప్పఓం పిరాండిలో "పెక్నిక్‌లోని (ప్రత్యేకత, ప్యాతల్ని రంగస్థలంవె (ప్రవేశపెట్టి, వాటికి (పేషకులతో డై రెక్టు ఆనుబంధం అంటగట్టి, పాకలు వాటివాటి వ తు లక్ష్యాలను, గచమ్యాలను మంచి రంగస్థలం షి దనే సరన్పఠం వాదులాడ్మ కొనేట్లు చూపించే (ప్రయోగపోకడే పిరాండిలోది రంగస్టలాన్నిగాక నమాజాన్నే తన [పదళ్శనకు వేదికగా భావించుకొంటాడు పిరాండిటో, ఆవేడికమీద పివిన్న (వ్రవృత్తుల మనుష్యుల్లా పాతలు గూడ కలహించు కొంటాయి వశ్నించు కొంటాయి, ఒకెట్‌, అవి సస్కో మెదలగు వారి ఈ ఒబ్దగ్బజం సిద్ధాంకాన్ని ఎంతో (ప్రాచుర్యానికి తెచ్చిన (పముఖులు,

218 తెలుగు సాంఘిక నాటకం సిద్ధార్ధ ను ఇళివృత్త దృష్ట్యా, (పదర్శన దృష్ట్యా +శూడ్ర ఈ నాటకం పయోగాత్మకమైంది దీని రచయిత. ఆదివిష్ణు... నాటక (ప్రారంభంలో “సత్యం” (శేశకుల నుద్దేశించి నాటక సంషటన లన్న వివశిస్తూ వుంటాడు, పాతలు (ప్రవేశించిన అనంతరం తాను తవ్ఫు కుంటాడు రంగస్థలం మీద ఉండి నాటక ప్యాతలతో ఏ సంబంధం లేపండానే [| పేవకులతో (పసంగించటం ఒక్క టేకాదు ఏప్మాత దాస్‌ గూర్చి వివరణము (సేవకులకు. ఇస్తుంటాడో ఆ పాత రూపంళలోనీ (బాహ్‌) వేత్యక మవుకాడు, ఇతి వృక్తంలో ఏ పయోగం జరిగినా రంగస్థల వై దాని (ప్రతిరూపం ఉండీ తీరుతుంది. 1 యేక్షకుల ఆవగాహన పెరిగినకొద్దీ ఈ (వయోగయాగం కాళ్వత్న మవుకుంది రంగస్థల. సౌకర్కుం కూడ తెనుగునాట లభిపే సాంఘిక నాటకానికి అది ఉజ్వల దశే అ్య్యతుంది వర్ష,పోరాట దోరణుఎ గూడా ఈ నాటకంలో కసాయి తరంగాలు ;- రచవ ,.: గదప్‌పా త్రో చెస్పదలచుకొన్న విషయం ఒకటే ఆయితే వివిధతరగత్ప్సల అనుభవాలు, ఆనుబూతులూ ఎల ఉంచాయో తెలియజేస్తుంది నాటకం మొదటీరంగం దన్వంతులై న వ్యక్తులు రెండోరంగం మధ్య తరిగతి..వ్యక్తుబ మూడవరంగం బడుగు. జీవులు ఆనుకోకుండా అందివ్మిన ధనుపట్ట , ఈ మూడు పెర్గొల వారికి కత్తిగే. ఆలోచనలను ఆెల్సియకే ప్పి జ్రయోగమిది.. పాత్రం వేర్చైనా నటులు మారరు. ఒనే నటుడు మూడు వర్షాల స్వరూపంలో ఇవ్బిడిస్రోత్రార్స,

న ఒకే భావ-సంవిదానేశ్ర వృకాన్ని మూడ్ష రంగాలగా విభజించి. వివిధ వర్ష్‌ జీవితావస్థలను వివరి ంచేవద్దత్తిని “బీకజీ =. అంటాద ఈ ;కీను. పూర్వపు (గీవ రచయిత గ గీనిదారు. (ప్రసిద్ద అమెరికన్‌. నాట రచయిత = *యూనిజీ టఓనిల్‌ ౪ కూడా శః పద్దతిన పయోగం చేశాడు

అసురసంధ్య తరంగాల లోసి--పెక్షిక్‌ ఇందులో గూడ ఉపయోగిస న్‌ గ నడీంది. స్త్రంది ప్‌ సరం పడి స్తే మధ్యమ వర్గాన్ని ఉన్నతవర్వం విదంగా ఫడిస్తుంద్‌ తెలియజేయజడిందీ .నాటకంల్రో తెల్బబడింది పృాతలు వేరున్నా నటుణువారే ఈ నాటక ్వచ్రయిత్ర గణేష్‌ పాత్రా

సర్మగహ'సమీక్ష లర

నాటకం ;- రచన డి వి నరసరాజు. నాటకంలో అంతర్నాటకం (ప్రవేళ వెట్టి ఆ జరిగిన నంఘటన యధార్థంకాదని, నాటకంలో బాగమన్న (భమ కల్గించి ఇరువురు (సేబుకుల్ని సన్నిహితం చేసిన ప్రయోగమిది. ఇది రంగ స్టల ప్రయోగం కాకపొయినా ఇతివృత్త ౦ దృష్ట్యా ఇదియు ప్రయోగమే. జీవన్‌మృక్యు -- నట్టల కృష్ణమూర్తి రచన ళాంళి గాయన్ని రఘు వెక్ళరర్‌, ఆకాశవాణిలో (ప్రాగాం కొరకు వెళ్ళి (పెయిన్‌ యాక్సిషాంట్‌ లో గాయపడి గత ,స్యృితుల్ని కోల్పోళుంది కాంతి. ఎమాధవింగా " సారధి. ఇరటికి. చేర్చబడు "తుంది సోరథెనే థిరోగా"(భమస్తుంది అఆతడు ఆదరించఠేశహోతే' కుమిలి సోతుంది “రభయు' విశాంతో కోరకు సొరధ ఇంటి. కొస్తాడు '“దూధవి”గా శాంతి రఘుకు సపర్యలు జేస్తుంది 'క్రాని-భార్త అని గర్తించలేదు. శళ్ర్రన్‌ శబ్దం. పాట ఇవన్నీ వినిపించి 4శాంతి”కి గతన్కృతులు + గుర్తుకువస్తాయి. పషయంలో మ్మితులిరవురూ వాచించుకొంటారు. కారణం రఘు ఆరోగ్య సాంతం దెబ్బతింది రాలిపోతున్న కొమ్మ అది కాంతి మెడలో రఘు తిరిగి మంగళను (తధారణ జేస్తాడు. సొ౭ధి* రఘు అనారోగ్యం గూర్చి విలపీ న్తూనే గేకకుల్ని ఆ తొలిరోజాల్లోవి పెళ్ళి పెద్దలుగా థావంచి ఉవన్యానం చేపాడు,

తాలి

ఇతి 'వృత్పం బళువైనది. నాలుగు జీవితారి మానసిక కళ్లోళాలకు సంబంధించింది. ఇతి వృత్తం, (వదర్శనం దృష్ట్యా ఈ గాటకం మరొక (ప్రయోగమే,

రోగకోఫత కొల్డపాటి గంగాధరరాపు రచించారు. తెజగు రంగస్ట వాలే, భార్యోభ ర్తలి స్వర్ధలు, అనుమానోలతిపై (_వాయబిడిన ఇతకివృత్తృమిది.

ఫోటోచూచి జుర్రస్త్రీ నంబంధమున్నదని “జఒయరాశ్‌నిః భార్య ఎనాగి ణీ అనుమానిన్తుంది = 'బీనినే ఆన్లీడలోగా వర్థహారించి కుమార్‌ వరివష్క రిపాడు* "సంసారం నాబక రరగమైతే నోటక రంగస్థ్రబరలో శకోర్టుం అంత

ఖో

220 కెలగు సాంఘిక నాకం ర్భాగ మవుతుంది ఆ ఫోటోలో ఉన్న స్త్రీ ఆడవేషంలో ఉన్న వసంతరావని తేలిపోతుంది. కథ సుభాంతం, థార్య మహిశమండలి కార్యదర్శియైన తర్వాత ఆమె చేత 'ఏరా' అని పిలిపించుకొన్లే భర్త ఆఅమురారి,, ఆ ఇంట్లోనే మరో జ౦జ ఇది. ఇది నాటకం కాదు: దళావశారాలు నాటకం (ప్రయోగించాల్సి ఉంది. రైరక్టర్‌ బహ్మం (పేకషలనుర్దేించి (ప్రసంగిప్తాడు హీరో యిన్‌ రానందువల్ల నాటకం ఆడే స్థితిలో లేషని ేషకులది భరించలేరు రంగ స్థలంపై శెళ్కుతారు.. దర్శకునివై చేయిచేసుకొంటారు. వదని “ఆనితి స్థలంపై కెక్కు వై ప్‌ వారిస్తూ రంగస్థల 'మెక్కుతుంది. రంగస్థల మెక్కిన (గేకకుడే వొరి వారి జీవిక చర్మితలో సహజీవులు. వారే వారి వారి అనుభవాలు ఇపారు, అదే నాటక (పదర్శన. పర(విహశం పాత్ర అపూర్వమైంది. కరీఠం శేని రూపమది. (హ్మం యొక్క అంత్రరాత్మ పర్శబహ్మం, రంగస్థలంపై (హ్మం వెనకనే న. ఉంటుంది. ఎన్నో ఘైరాలు చేసన (విహ్మాం యొక్క అంతర్గత న్వరూ పమే పరదిహ్మం, అఆ సాంతం కెల్లని బరఖ్గా వేసుకొని ఉంటుందీ పాత. ఒళులు కదపక సీళశ్చలంగా ఉంచి కదులుతుంది మెథేల్‌, స్ప్విక్రాన ఇ వ వ ఖ్‌ సర్వనాళనం చేసినప్యక్షి, జాన్సన్‌ ఆజాన్సన్‌ కూడొ పి ఈని జెసులుకొట్ట (దికికే *రాజా? తల్లివి వదలేసిన నాన్న, ఆ నాన్న వనం తృప గష్షలపిన్‌న్‌ కొండకు పురిగొల్చి మోహన్‌. జీవితాన్ని కాళ్ళ ప ట్ట్‌ అందరికి శ్మ ౨మాడా పర టిహ్మన్సే (ద్రిహ్మం సర్యబ్రహ్యాం మెడ బిఖ అం ప వరవిహ్మా౭ ఇప్పాడు. * చొసొడు. టహ్మమ ఆనలైన రోక్షనుడని సే (.. 9 రూ (విహ్మా వ మానవ జీవిశ్రాల్లోన్న దుషళప్త లకు,దురాలోచనలకు (ప్రతి రూవంగా ,; రబహ్మం నృృష్టి జరిగింది ఇది (పతీ = (వ కాత్మక పత్ర, ఈ నాటకంలో వ్య క్ష శ్ర్వకరణవాద్ర (60/695910౧8౧) ఛాయలు కన్పి పాయి, చూపదల్బ్నుకొన్న ఘటనజ్చ క్‌ పాధాన్యమీయటం, మానవ *. వర్చక్తికీ మామూలుకన్నా అధి ధా 0, ట్‌ రి ఆంతరిక జీవిత్ర భౌవాలక్ష 'ప్రాచుర్యమిచ్చి (పద

సం్యగహ నమీక్ష లలి] ర్థెంచటం ఈ సిద్ధాంత [పత్యకత, వ్యక్తి ఆంతరంగిక న్వథావం వీ రూవంలో ఉంటుందో, ఆ రూపాన్నే వెల్లడి చేయాలని ఈ నిద్దాంతవాద రచయిత (పద్లు త్నిప్తాము.. “ఇది నాటకం కాదు" నాటకంలో “పరబ్రహ్మం” పాాతకు స్వీయ అ స్రిక్వంలేదు. సాంఘిక జీవితాన్ని విక్సతం చేసే మనస్తత్వాలు గల విభిన్న మనుషమల ఆంతరంగిక సామూహిక రూవమే పరబహ్మంది. ఆండదతి దురార్గాలకు ఏకపతీక రూపంలో "సర్యబహ్యాం ను నిలవెట్టడమంటే: అవసర మైనవ్వుడు ఆ దుర్యార్గాల థికరత్వాన్ని మరింత బలంగా (ప్రేక్షకులకు తెలియ జ్రప్పటావికే. ఈ ఎక్స్‌పెషనిజొనికి పునాది జర్యన్‌ దేశంం (న్టిండ్‌ బర్గ్‌, ఎర్నెస్ట్‌ పేలర్‌, జార్జి కైజర్‌లు ఈ (ప(కియా.పయోగంలో (ప్రసిద్ధులు. (వదర్శనలో ఒక ప్మాత మరోప్యాతలోనికి (పవేశించవచ్చని గూడా స్ట్రిండ్‌ బర్లు వెల్లడిప్తాడు నలగురి రాతన (నవృాత్తుై ఒకరిలోనే ఫోకస్‌ చేని రంగస్థలం మీదకు తేవటనుంటే, ఆ (ప్రవృత్తుల థీకరస్య భావాన్ని మరింత ఐబల౦గా చూపెట్టాలన్న అభిలాషకోనే, ఈ నాటకంలోనూ (బ్రహ్మం, జొన్నన్‌. కామేశం వీళ్ళందరి ఏకస్వరూపంగా “వపర(బహ్మాం” [వవేశించటమంళే? ఈ (పతీక (యోగం చ్వారా వాళ్ళ వాళ్ళ దుష్టత్వాలను, కార్యాలను వ్‌క ముఖంగా, గాఢంగా (శేతకులకు శెలియజెప్పాలన్నదే ఈ _పయోగం “6 [681/8 618౧965 ౭811 ౧౧6 0603489 11 70211 (90/959600 0౪1 11౪959 8౧06 008 1/65 ౧౧౭౧౮66 & 10+ అంటాడు “ఫ్రాంకోన్‌ రోసే” మానవ భొవస్వవావములు మారినకొలదీ, వాటిని (పదర్శించే రంగస్థల (పయోగాలూ మారటం సహజం, అవగాహనకు అరధ సత్ర ఆగమ్యంగా మనిషి (పవర్తన మారుతున్నప్పుడు, అ మనిషి నైజాన్ని వెల్లడించటానికీ హంగస్థలం తను నూతనంగా ఎంచుకొన్న (ప్రయోగ 'విఠానాల్ని అది అమలుపరున్తుంది. అందుకే నమాజంలో ఏద్‌ చంభథవిస్తుందో, అదే మోకా దులో రంగస్థల (ప్రదర్శనలో అది 1 వలివలిస్తుండ్‌ “నాటక (ప్రదర్శనలో ఈ నూతన ,వయోగాలా, (వక్రియల జరుగుదలలో అంత రార్థమిదే, ఆకర్షణీయ 7 కోవాలను పయోగానికనా పరమార్దం, (పదర్శనద్వారా (పేకకడ్తే ఆకట్టు వాం న్నదే వ్మప్రయోగానిశ్రైనా ౨ల€యార్చిం

• రాగద్వేషాలు" నాటకంలో 'కొక్టిన ల" స్మాఠన్ను గూడా (వతీక ప్యాతగా స్యష్టించారు కొజ్జపొటి వారు.

2ల్పిల్సె కెలగు సాంఘిక నాటకం వెంటాడే నీడలు $==. జీవతంలో ఆించినవన్నీ విఫలం కాగా మతి భ్ర మంచిన అయిదుగురు పిచ్చివాళ్ళతో కూడిన నాటకమిది, పి, వి, రమణ రోచిరచాడు, మెంటల్‌ వోస్పిటల్‌ రంగస్థలం. 'సెమికాన్షవ్‌లో ఉండే పాతలివి. కౌష్షస్‌లో ఉన్నప్పుడు మామూలు పేషంచ్లే, 'సెమికాస్షస్‌లో వెనుకటి వ్యకులు “శళ్ఞాకార్రుడ్రు” హాస్పిటల్‌'నే రంగస్తలంగా ఎంచి ఏకపాత్రాభినయం చేస్తాడు. 'చేన్నిన్‌ ప్లేయర్‌ "టెన్నిస్‌ ఆగతాడు. రాజకీయ ఉపన్యాసాన్ని రంగనాయకులి స్తాడు, ఇట్లా మతొభ్రమించటానికి కారణాలైన వివిధావస్థల జీవులుగా దర్శన ఏసూ పేషంట్లుగా జీవిస్తుండే పాత్రలతో కూడిన నాటకమిది. ఇతివృ,త్త రీత్యా, ప్రదర్శన రీత్యా ఈ నాటకం ఏలకణమైనది. దేవతలెత్సిన పడగ ?. పివి రమణ, 'సెమీకాన్షస్‌తో పసిపిల్లల ప్రాణాలు శొసే శ్రీకాంత్‌ ఇందులో నాయకుడు, అత్రన్ని పట్టుకోవటానికి రంగస్థలం చట్టో పసిపి ల బొమ్మలు. ఆ బొమ్మళతే ప్లలనుకొని గౌంత్ర పినుకుతూ పట్టువడే థ్ర్‌కాంక్‌ పాశ్రలరీత్యా, (వదర్శనరీత్యా ఇది ప్రయోగం, మాలపల్లి ;_ నవలారచ్ళన ఉన్నవ, జీవనాటక్రం నొటికీ కరణ 'ఆర్‌ క్ష 1020లో ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ గారృ (వోసిన మాలపల్లి నవల ఆధారంగా నాటకం రూపొందించబడింది భూశ్యాములు, అగ వర్ణాలవారు, హరిజనులను పీడించే విధానం, చోప్తడ్రిచేస్స వర్థతి ఇందులోని ఇతివృత్తం ప్రదర్శన రీత్యా ఇది అపూర్వ (ప్రయోగం, లగి పాత్రలు, మరెందరో "రంగసలం చే [పవ్యే 'పేట్టదిడతారు. ముష్టియద్ధాలు, క్యరసాములు,. త్రపాథుం యుషాకు అన్ని రంగంపై చూవటం తెలుగునాటక రంగ చర్వికలతో అపూర్వమైన విషయం,

ఈ నాటక (పదర్శనలొో ఫ్రీ వ, ఆర్‌, గా “మేయర్‌ ప్రశోగ్రాః (145/6? ౧౦016) యోగ పద్దతిని అవలంభించాడు "పదర నను శ రంగస్థలానికి, నాబుగుగోడల క్షే దందించకుండ్రా, పదవ లి దిహిరంగ స్థలాల్లో ఏర్పాటుబేన్సి, రష్యన్ల ద్‌ ది ఎప్‌ సునీ కల్పీంచిన' వాడు మేయర్‌ పథ నాటక రొంగావికి ఓ వినూత్న న! డ్‌”

పసిద్ధ జర్మన్‌ దేశీయ్సడ్ష * శ ఇ న. గూడా [౯ పయన్ని ఎంతో న. కోన ౯19010)

• ప ల్త పఏదర్శ

సం[గహ నమీష 228 నకు న్వన్నిచెప్పి,. పెద్ద పెద్ద నెట్స్‌వేసి, (పేషకులను మెప్పించేవాడు ఈ పద్దతికే ఆతశ్రను...* ఎవీక్‌ థియేటర్‌” అనీ నామకరణం చేశాడు.

శ్రీ ఎం అర్‌. కృష్ణ గూూ- ఇహిరంగ.. స్థలాల్లో, భారీ 'సెట్టింగ్‌లతో- న్వాట్టక గవదర్భున మన్న ధోళణిలో.గాక, వాస్త ఛ జీవిత,దర్గునంమన్న రీథిలో (వధక్శించి 4మ్వాల పల్చి” నాటకానిక్ష సాచుర్యానికి తీనుకొచ్చాడు,

శ్రెలుగు రంగస్థలంకం టే ముఇదుగానే (ప్రాశ్చాత్య దేశాల్లో వివిధరశాల చమోగొణు అము ,జరఎబడ్రినాయి, ఆ వివరణ౦కొ- ముందు ముందు వివ, రంగా వివరించటం జరుగుతుంది.

య [814 8 ౧06౧16౧169 6౫%0910౧60౧15 ౧౦౧౮౪౦16౮6 1౧ ౧6౭౧7 6౪౭౧ 61౪7112606 60౪6౧1౫, ౧86 ౧0౪/ 6 7 ౧6817౯6 018062 ౧6౪ 16163 0₹860]661 గ౭16౯ 4౧౮6 10699 0 ౧/0016[) 8౧6 ౧౧౭8 1 8 180167 01 ౧౩:66 500181 1౧1౧0 16008 21406 98006 11009 106% ౧86 006911 (09 ౧0606 018 80101 98 201 శంచల 6౪6100౧160 0106. ౧611606021. 906181. ( “01111641).ఉరిం[8006 (౪91 60కు [౧8 21115010 ౫0616౧09 58” వయోగాల్లో వివిద మైన రకాల సాంఘిక ఇతివృత్తాలిను ఎన్నుకొంటున్నా, సామాజిక పురోగతి అధికమై ఈ (వయోగాలో అధికమైతే కళాత్మక సృష్టి నళనుందని విల్లెద్‌ పైన-తెలి న విషయం గమనార్హం తెనుగుగాటి వెకి కళో

ల! మ్‌ ల చ పాటు ఇళివృ త్తం కూడా వైవిధ్యంతో పెరుగుళూనే వస్తుంది, మానవ మనో అదె గత నూవ్యాంకాలుగూడా రచయితలకు ఇతివృత్తాలను తున్నాయి ప్రోమో శెకువాలిటీ 5౮. విద్యాసాగర్‌ వ్రాసిన “గుడ్‌ ట్లై. నాటకం పొొమె సెక్సువాలిటీ దీమ్‌ ఆధారంగా. (వ్రాయవిడింది ఇది వన్తుంర గా ఇ (హెడ్‌ తెలుగులో నూతన, (యోగం. [వసాద్‌ నాగేథ్వర్‌ మితులు. ప్రసాద్‌. నాగే ళస్ణర్‌ ను వాపేసుకొని గిర గీరొ తివుతాడు,

294 లుగు సాంఘిక నాటకం “ఛ వెదవా బాగుండదురా ఆందులోనూ ఈ వేళప్పుడు ఒరేయ్‌ ఒరేయ్‌ బయట తలుపు తీసి ఉందిరా ఎవరన్నా చూస్తారా వదలా (పు [78) ఆంటున్న నాగేళ్వర్‌ను మంచం వైపు తీనుకవెళ్తాడు ప్రసాద్‌ ఈ అలవాటు మానసిక సంబంధమైన వ్యాది (పపంచమంకా వ్యాపించిపోయింది ౧0౧౦96౫౪81 30710 1౧ ౧05 000౮౧౪69 1౧ 6 ౪98670 ౪౦56 19 8౭] ౧౧050 81/83 6౮౭౧౮6౧౦౮9, ౮9౮౭1/ 6161960౧00. 6౧౦/౦ ౪517 11810” ౭౧6 68౧౮6౯౭11౪ 56061 706౪ 60౧9616016 1౧ 19 ౧౧౭౦1 0 62863 2 ౧౦0౧౧9౧18౧ 2 ర603:16%6 ₹్‌ంగా "6506012011, 2 35[07౯£ ౪10 1౧10 2 ర6౪13౧1 1% 118 1066. “59 వచనగణేయ నాటకంఎ పయో గాలు లా కుందుర్తి అంజనేయ ఏరచితం రచనిగేయ రూపక మైన కృతాత్య్మక్ష నాటకం, అశ ఈ నాటబ్రక్రంలోని విత్రలన్నీ [పతీకలే కాలం, ఆశ, కవి చరిత్ర మొకఇందలి పా తలు ఆశతోనే వ్యాపారం చేన్సి వృద్ధిలోకి వస్తాడు నరుడు ఆ ఆఖన్స విడిసే దివాలాతీప్తాడ్రు చరక ఏ ఒక్కంరికొరకూ కాదు నిన్నటిది కాలం గడిచిన 'కర్వాత చరితగా రూపుదాలుస్తుంది “కవి ఆశనే నరిన్తూ కాలంతో క్రలిన్సి సుంధుకు పోవా చరాచరజ్వగత్తుక్ష అరర్నంగా నిలబడాలి మానవాభు[ిదయ్య్ళమే ఆతవి మప న్నతాశయం కావాలి కని ఆశను విడి స్తే సాహిత్యం నీరన్‌ంచి పోత్సుడి ఇాతి స్పూర్తిని కోల్పోతుంది నూదారుడు నటి వస్తారు నాట్రక్రాగ్రత్రో ఈ నాటి నమస్త సాహిత్యం ల్‌్త్త పుంతలు తొక్కుతున్నది. నేటి కధానాయకులంకా సంఘంచేత మోసగింపబడిన వార్రన్సి నూ శ్రధారుడు చెప్తాడు భయ్య్యచావిలో పడిపోరున లొ హ్మక్కెనలగాల* క్రాలం (తోవతప్ఫిపోయి కవిని సవ్యమైన పధంలో పెట్టడాని కెద్తుంది ఈవిడ మ్రా ఆవీడంట్రూ చరితను పరిచయం ఒస్తుంది. కాలం లోకంలోని సంపదంతా స్య ముట్టనిచోటుకు ప్రోర్పుం ద్‌ని, (మళక్తి వృధాఅయిందని కవి విలపిస్తాడ్సు “ఈ నాటకతి కైన్సగు సాహిత్యంతో (సవర్శ్భొలో (వాసిన మొట్టమొదటి రంగస్థల నాటకం * గ్ర0 పాతలు కవిత్వంలో మాట్లాడుకుంటాయి ఇందుకు నామా నక్టిమానవుణ్ణి కవిత్వంలో పోతపోయుటకు తన లష్యంగా కుందుర్తి

సం[గహ సమీక్ష 225 చెవ్వుకొన్నాడు పాత్రలు కవిత్వం మాట్టాడటం అనహజమనే విమర్శ ఉంది కాస్‌ మహానాటకాలలోని సంభాషణలు అనేకచోట్ల కవితాత్మకాలే, నని కుందురి నమాధానమిప్తాడు సామాన్యుల కష్పసుథాలను వారిచేతనే ఆది కవిత్వమనే (ఛాంతి కలగకుండా కవితా భాషలో వలికిప్తాడు దీన్ని నేషనల్‌ ధియేటర్‌ హై(దాబాద్‌ వారు (ప్రదర్శించారు కూడా

శిక్ష ఏమిటి! -_.... అనే మరో కవితానాటకాన్ని కూడ కుందుర్తి వాళాడు

“ఇద్దాలందె 'పెద్దోల్టా: మాటల్తో మింగ జూస్తరు, గట్టిగ నిల్టీస్‌ ఆఅడీగితే కమ్యూనిష్ష ం౦టరు, * హరిజనుడు గురవయ్య పెద్దల స్వథావాన్ని

ఎర్నో ఘోరాలు, నేరాలు చేసిన గొవయ్యకు శివ ఏమిటి? అన్న ధర్మయ్య (ప్రశ్నతో నాటకం ముగిస్తుంది ఇందులో తాత్రపా(త్ర అనుభవానికి, అదివండించిన వివేకానికీ (ప్రతీక, *రొందాబు” నేటి యు,తరానికి (పతిసిధి

విచిత జీవులు -- షాతశీ

హితశ్రీ (వాసీన "వీచ్చిత జీవుల * తెనుగు నాటక రంగస్థలాన మరో దృళ్య ప్రయోగం

ఏక కాలంలో రంగంపై రెండు సంఘటనలు సొగిపోతాయి. ఒకటీ ఇళివృ త్త వా_స్తనిక ఘటనా (పదర్శన రెండోది హృదయాంతర్జత క్షోధిత భావనా(ప్రదర్శన ఈ రెండూ సమాంతరంగా రంగస్థలం పై నడుస్తాయి

ఈ నాటకంలో “సింబాలిజం'" (ప్రవేశానికి తెనుగు నాటక రంగన్ధల ద్వారాలను సంపూర్ణంగా తెరిచాడు ఆత్రేయ, (వతిపాతా జీవితానుభివ నుండి పుట్టకొచ్చిందే అయినా, ఆది వ్వైయ క్తకమైందిగా కక సమస్త మానవాళికి (పతీకగా ఉంటుంది. అన్ని పాతళల్నీ సింబల్తె జ్‌ చేయటంతో ఆనాటికి ఆక్రేయోది ప్రయోగ నరశే

26 తెలుగు సాంఘ్‌క నాదికణ “మనిష్షక్‌ మనిషన్న భయం మనసరంశు మనకు భయం సతక్థమన్న చచ్చే ఫ్రియం చచ్చుదాక చావు భయేంా ఆఫ్‌స్‌ కార్యాలయయే రంగస్థలం అఆఫ్‌సులోనే వెనుక మేనేజరు గృహం జీవితంలో ఈది ఈద్‌ ఆశలడ్తగంటిన భార్య ఆందరూ అన్ని విధాల భయాలకు బానిసలె , (అతుకును బలిపీఠం మీద ఉంచుకొని క త్రివేపెప్పుడోనని భయంతో వణికిపోయే వ్యక్తుల మషణా క్షణం భయం (బళుకే యాల కొలిమి. ఏ య నృతక్థం చేస్తూ ఇంటికి నిప్పు పెట్టేక మెనేజర్‌ భార్య పచ్చి సంతోషానికి అవధుబండ్రవు. ఈ వళ్ళివస్తరు సమూలంగా నాశనం చేశానన్నదే ఆమె సంతోషం భయాలతో (మగ్గిపోయే శ] ఈ జోత్రిన్ట వయంనుండి నీవి చేసిందన్న భావం సింబలైజ్‌ చేయబడింది విధిన్న జీవిణావస్థలకో కొట్టుకు మిట్టుక్స వాడుత్రున్న వ్యవస్థను, ఆఅ వ్యవనలో ఇమడలేక, బయటపడలేక గంపెడు దిగులను గుండెల్లో దాచుకొని భయంతో జ్‌ ల ఛా సన్ని నొట్టుకో స్తున్న వకుల జీవితాల ఆటో[గ్రాఫ్‌కు అచ్చమైన ఫోటోగ్రాఫ్‌, 0౯ జగన్నాథ రథచక్రాలు. హరనాధరావు ఇ దేవునీకీ మనిష లో వః నిషికీ మధ్య పరోక్షంగా రేగిన ఘర్షణ ఇది, ఈ నాట తంల ని పాకలు రెండు పర్గాఎగ్గా విడ్‌పోశ్రార్చ కొందరు దేవనివె పు, మరి కొందరు మానవత్వంవె పు, స నో నో స్రంచై పు దైవత్వానికి మానవళ్వానికీ జంగే పోరా టంత్‌ సంపూక్త్ప ఇతివృతం 'సతీకాత్మకంగా నా (వాయటం తెన్సుగు పాంఘిక నాటక రంగాన ళొలి (పచయత్నం.

నం[గవా సప 6 చ 227 అథోక్షొాసికలు ౫

1. గరవొడ లేఖల ప్పటిం 207 ౨ గరతొడ లేల పుట 19 శ. 56209 €0 1౧9 5800౧4 6611100. కనాశ్టెకల్కా౦ పుటి 6-5 త్స అభిఘారం, మొదటి కన్యాభళ్కం తొలికూర్చు. ఆర్యుద ళ్‌ ౯6120910 119 156 66416401 97 664౯2]4648, పుట 10 4 కృష్ణా వ్యతి అక్టోబర్‌ 26, 19857- ₹ మృచ్ళకటికం ఆం సా అకాడెమీ అష్టమాంకణ-? 2వ ఖై. వ మనున్క్రళి 9-00 ఫ్ర “మాకాటైవ విఠాకైవ జ్యేస్టో కారా ఈదైవచ త్రయసే సరళం 'నూంత దృష్ట్వా కన్యాం రజన్వకాం”
2. లగ త్రింళద్వర్డో ద్వహేతగా నాం పహ్బూదొక్టిం బ్వాదళ చొక్షికీ9 న వర్షోజప్ట్‌ నర్షాం వౌ ధర్య సీదళి సత్వర £” 6౧8 1818 112 ౧౪౦.గీ7/805, అ [8060౧ ఓ! ౪0! 11 155 12 నెలక్రలాుడ్‌లో కన్యాముల్రాంాలురజాడ పట లిం 13 (బహి వా ్రథఠమాంక9ి పట ఖీారిం 15 మకునజ్రితి 3-5కే” ల్లో 16 క్రన్యాళులగ్రానొటికో కళ, సర్షేకాయి తీరుమలరొవు పుట 14! 17 శ్రబుగుహాన్యముః మట్నూలళు, పట 160: 161 గా కోత్సవ నంచికీ ర (వతిళా నవమ వర్షిక్‌ లై)” వ్రగభం50680880 ౧0౧964౪ ౧800800012 పబక0
3. మహోదయం, లో 409.

228 తెలుగు సాంమేక నాటకం ఏ1. 1706 06౪61001006౧1 0 ౯081181 ౧౯౦016౧) ౧187 అ 13010 ౬11604౧006 ౪0166 ౯౩73 2జి... పజామతం 21-4-1008 నంచిక, పట 6 ఏలి. మహోదయం, పుట 409. ఓడ. చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహము, మొదలి నాగభూషణళర్మ పుట $8 25 ౬01006. గ 80661 01 308౧681 ౩౧6 60౧06౧౧ 9 ౮౦౧౧ ౦990౧16 ఓ6, [1066170 206 60౧19౧08/4%/ 1౧612౧ 11168016. =!12606/8, నా, 424 27 రాబందులు, రచన . సీకంరాజు పుట 14 250, ఇది నాటకం కాదుణ, రావి వెంకబచలం ప్పట్‌ 60 29. 0004 60౧108౧10౧ 10 116 0606. 8. 660 త్‌0, ఆదార్య ఆ(తేయ, నాట్యకళ, జూన్‌ 10060 తే. తెబగు నాటక వీకానమ్సు, ప్పట్‌ 427 32, గీరి), 68071116 628166౯ ౧ 53 33, [686 1౧ [016 వ 06౧00 ౨ గింగం414 ॥ 04 వెఢ, 08018 2౧4 ౧16 6౦౧౧16౧4 ఖ్‌ 6816 ౧౩౦1౧. ౯ 71 35, 50018100 1197441706 806 0౧౧౩. గ ్ర 61196 0౪ 51123060 8౧6 70౧04105. ౧ 271 గా కష్టకాలం, 'వేదాంతక్షన్సి తృ, అం, పట శ్వీక్ట్‌ - 38 కోన్యాళుల్క నాలక కళా పృట 146 తం 2౧8 (16౧ 07 ౮౦11 క0. చింతామణి, కొళ్ళక్రూరి నారాయణరావ్ఫ పుట 81 త్తే ఆకిది నాటకం కాదు, షట 69 న్‌ 42 ౬౯౧౦||౪౧ 0/82, 56760614 51011, ౧ 207 ఉలి, అయాచకులుం కప్పగంత్రల మల్టీకార్టునర్రాన్మ పృట 7శ్తీ జేశ,. మధుసేవ, వుట [7 సల ల

నం గహా నమీక జ బి9 జ5్‌ గం 1౧40066060 10 0౪114181 2౧6 300121 4కి 0/0-= ౧01087 -క646 గ. గంగాణాంగ6. ల 206 46 పాలేరు బోయి భీమన్న పుట 80 శే, బోయి ఫీమన్నతో ఎఅముఖౌనుఖి* -డౌాగ ఇందుర్తి (వకాకరరావు ఆంగద్యవభ 28-12-1977 48. 706 06౪61007601 0 ౧6 8౧91190 ౯౯౦0161 0147 01,66 ౯౩/7 49. గీగాం/?080 0/24 80౧6 113 6౪11105. 61466 07 నీ18౧'5 00416 ౭09 50 తుదిపలుకు 4 (మొక్కుబడి = నాటికల నంపుటి 51. గీగాంగం80 6012008806 118 0710109 513 52. 50012109 ౬1628109 2౧6 618008. 6616964 0౪, 5511260610 226 ₹0గ9౪/౧8' 5 76, 78 53. 5001281 ₹౧60 8౧6 $00181 50/06106 1 ల 200651 న, గిం/000 9602

280 తెలుగు సాంఘిక నాటకం కళాపరిషత్తులు = (ప్రభర్శనలు రంగస్థలం, నాట్రక రచన పరస్పర ఆశ్ఞితాలు, ఒక దానిని విడిచి మరో దావిని షరిశీరించటానికి సార్యపడదు, థియేటర్‌ను ఆశ్రయించే నాటక రచన కొనసాగుకుంది కొత్త రూపాలను సంతరించుకొంటుండి ర్‌్త భావ్హాలలో, క్రశామర్మ క్రైతలతో (ప్రాముఖ్యతను సాధించుకొంటుంది, “సురేం్యద సిహాయి' శ విషయాన్నే తన ఇంగ్లీషు (డామా” (గ్రందంలో వివరిస్తాడు “పసల పూడా ఉద్యషు రూపంలో, నూతన న్ఫూ్రితో తెలుగు నాటక రచన పురోగమించిందం టే దానికి కారణం ముఖ్యంగా కళాపరిషత్తులూ = వాటి (పోద్బృల (ఫోత్చాహాలూను ముఖ్య కారణ్లాలై తే, ఆక్కడ కూడా, ముఖ్యంగా సట్టణాలలో పెద్ద యెత్తున నిర్మింపబడిన రంగస్థల మందిరాలూనుః పాశ్చాత్య దేశాలలో కళాపరిషత్తులతోపాట్స, థియేటర్‌లూ నమంగా సహ చర్మం చేస్తుకొంటూ విక్తాసమలదితేే శ్రెన్సగృనాబ్ర పరిషత్తుఎ ప్రచులిత మైనంతగా, రంగస్థలాల నిర్మాణం ఒన గూడ లేదుః అయిసా తెలుగునాట పల్లిపల్లెలా సౌంఘ్టిక నాటకాల (ప్రదర్శనలు జరగట్రం గమనినూ వనున్నటిదే, *(వజానాట్య మండలి, నిర్వహించిన. నాటక (ప్రదర్శనలతో శెనుగునాట వదర్శనంసు నిర్వహ న్‌ (వకానాట్య షందలి వారు తమ ఆ క వ్రబాంచారు. బ్య కుమున్సష్ప “*ఆ౦౮ధ నాటక కళా మై మై (వతి సంవత్సరం క్‌భ్టా పరిషత్తువారు పోటిలకు ' “ఆం భావ స్వరూహపాశ్షా తెనుగు సాంఘిక నాటకం (ప్రచలికమై (పాచు్యానికాచ్చింద సాంఘి నాటక వురోగవ్షు నానిక్ష్‌ ఆంధ్ర 1020ల రూపం దిర్చకొన్నా దీనిక వ్య గ్‌ గష్టివాకి స్త స్వరూపం ౦ నొ దేనికి వీజం 1928లోనే ఏర్పడింది మల్లాది విళ్వనాథక్రి రాజుగారు మ్‌ళుల ఆదీరాభివానాలతో 1928లో ..గంజాం

నంగగిహ నమీ

6 వ ర్య మండలి అంధ నాటిక కోళావరీషక్‌ ఉత్సవములను నిర్వహించారు (వధిణీ ఆంధ్ర నాటక కళా పరిషత్తు ఉత్సవముఎ [1920 జూన్‌ నెలలో నిర్వ హింపబడినవుడు ఆహ్వాన సంఘాధ్యుతులుగా విశ్వనాథకవిరాజుగారే వున్నారు ఆ తర్వాత ఆంధ నాటకొంకు బహామతిపోటీలలో ఎన్నో సాంఘీక నాటకొ లకు బహుమతులు లభించినాయి

“ఎదురీత,” ఈ నాడు, ఎన్‌ జి,వో, వల్లేనడుచు నాటక౦, ఆసొమి, కొళర్యాతి), త్‌స్యాల్‌ జ్యాగత్త! దొంగవీపడు, చంగస్టీలం, క్రీ ర్రిశేదులు, అరణి, మ టతవ్చకు పట్టాలు తప్పిన ఐఎడీ మొదలగు. నాటకాలు ఉత్త (దర్శన బహుమతిని పొందినాయి

*హ్వాభ్రూమి' ఆత్మవంచన పునర్జన్మ, నేరిమూం- కష పంజరం, దైవ శాసనం, నాలుగిళ్ళు చావిడి, మాటతప్పెకు, నటనాలయం, * మొదలైనవి థ్‌త్తమ రచన బబామతిని విడినినాయి'

ఈ రీతిగా ,ఆంధనాటక కళావరిషత్‌ తెనుగు సా ఫీక నాటక వీకాసొ నికి చేయూతనిచ్చి తోడ్పడించి రచనలలోని వైవిధ్యాన్ని _పోత్సపాంచింది, ఆర్మధ్ర నాటక కళాపరిషత్తు వారి ఆపంరికదీ షీ వల్లనే నాటక (దర్శనల మీది వికోదపు పన్నును (పభుత్వం రద్దు చేసీంది,

1948-44ఉవ సంవత్సర? శైనుగు సాంఘిక నాటకవికొనంలో మళన్నో ఉజ్వలి ఘట్టాలకు అంకురార్పణ జరిగింది వ! విశ్చ విద్యాలయం బారు నాటక ఉద్యమాలను ఆరంభించారు! అనుబంద క్రశాశాలలిందులో పొల్గొన్నా యి, కె వి, గోపాలస్వామి గారి కృషి ఈ విషయంలో ల్లాసనీయమైనది

1048లో బొంవాయిలో _ఇండెయన్‌ పీపుల్స్‌ దియేజక్స్‌ అనోసియే

రిషత్‌ సా షన్‌* (ఇష్టా) పేరుతో బక అలిల భారత్‌ వ్యాను కరా గ | ల ను ౦ంఘిక నొటి జరిగింది అనిల్‌ డిసెల్యాః ష్‌ అబ్బాస్‌ లతో వము తప దాః గరక పొటీ వికాసానికి, విశిష్టతకూ అంతరంగాన్నే అంకిలేం ( ల 'నొవకులలో ఒకరవటం మ కుగర్వకాంణం ఫలి రాజారాపుగారు గూడా 'ఇపొ ఫ్ర న ॥ తేనుగువొటి పజా నాట్యమండలి స్వాపించవి వ!

282 తెలుగు సాంఘిక నాటకం 1945లో (ప్రజానాట్యమండలి ప్రదర్శించిన ,ముందడుగుం విపరీత సంచన లాన్ని తెనుగునాట కల్గించింది. పళ్ల పల్లెలా ముందడుగు ప్రదర్శనలు జరిగినాయి దీని రచయితలు సుంకఠ సత్యనారాయణ, వాసిరెడ్డి భాస్కర రావు గారలు 118క6ిలో (ప్రదర్శింవబడ్డ మాభూమి” నాటకం తెనుగునాట పగ్లాపల్లెను ఉ్యరూత లూగించుటమే గాక, గుండె గుండెను స్పందింపజేసింది, య సాంఘిక నాటక ప్వరోధివృద్ధికి,డా॥ రాజారావు, శె, వెంక"పేశ్వర రావుల కృషి (వత్యేకించి న్మరింపదగినట్టిది, వై విధ్య రచనల (ప్రాదుర్భావానికి పీల్చ మూలస్థంభాలైై సిలిచారు. (ప్రజానాట్యమండలి 'పదర్శంచిన నాటకాలు ముందడుగు, ఆసనింద, మాషూమి* పోతగడ్డ, పరివర్తన, కన్యాశు ల్భాము, వరమికయం: ఆసామి, ఈనాడు, ఇదాతలోకం మొధలగునవి, ఈమధ్య (వశొనాట్యమండలి కార్యకమాలు, కళావ్యానంగాలు పునక్మపారంభ మైనాయి, ఇదీ హరదాయకం', ణు కందుకూరి వారి వ్యవహార ధర్మబోథధిని? తెలగునాట తొలిసారిగా [వదర్శింపబడింది 1880 (పాంకాన ధార్వాడ కంపెనీ తెలుగుదేశం నంచారం జేసి (సదర్శనలిచ్చింది. ఈ నాటకాలు హిందీ భాషలో వున్నా, ఈ కంపెసీ కలిగిం చిన చైతన్యం అప్పరూవమైంది ధార్వాడ వారు విడిచి వెళ్ళిన పాకలోన్ల కందుకూరి వారు “చమత్కార రత్నాప?* నొబ్రక్రాన్ని (ప్రదర్శింప చేసాను. డీనితో తెలుగునాట కళార 0గంళలో స్రూశ్రన చైతన్యం వెల్లివిరిసింది, 1884లో సాంగ్లీ పార్శీకం పెనీ తెనుగునాట సంచారం చేసి (ప్ర దర్శన రిచ్చింది, దీనితో హిందీ నాటకాలను గూడ్లా మసవాళ్ళ (ప (క శ (పదర్శించారు. కళా (ప్రభావానికి, వ్యాప్తికి హద్దులేని?

నర్మగహ సమీక్ష 288

ఇతర (ప్రాంత కళాావదర్శనలవ2 (_వభావంచెంది దైతన్నం పొందట్ల మనేది తెలుగునాటేకాదు, అన్ని ప్రాంతాల్లో, దేశాల్లో ఇది నహజమైనదే ఈ (కింది వాక్యాలు ఈ సత్యాన్నే బలవరుస్తాయి,

(6 ౪156165 0౦+ [0[6106౧ [౧0౮౧9 10 ఓ0౧640గ ౧౫466 6 ౧681158410౧ ౦0 1౧15 ౪8౧16811! 1౧0 ౧౦/6౦ 20౪8169. శి శ1ంజగి౧ం 0౦౧౫౧2౧౪ ౦ ళం 00౧18616 [౯౭౧౦41౩6 ౪191166 క0ం14206 07! 9 11650 గం 1౧ 1871 2౧6 ౪/85 ౪౭౧౧17 ౪610001664 7౧6 ౧650160 €6 ౪1518 ౦0+ 16 (00/౧౮ ౧౦౧౧8౧౪ 0 ౧89 00౧16616 8౧౦8166 1౧ 1879 ౪49 €0 ₹624/866౧ 1౧6 56156 01 ॥6500౧9101114/ ౦01 1౧6 00౪౧€౧7 4048863 19 1౧9806," (6౧91150౧ 0౯8౧౫8 క౭౮౦ 72)

“జగన్నాధ విశాసినీ నాటిక నమాజం [898 లో కన్యాశుల్కం (నద ర్మించింది నమ్మగ సౌంఘిక నాటక ప్రదర్శనకు ఇచి అంకురార్పణం,

బళ్ళారి రాఘవ 1920 నంవత్నరంతో విజయవాడలో నాబక [పర్య్శాన లిచ్చారు కన్యాపల్క-ం తువాత తిరిగి అంతటి సంచలనం కల్గించిన సాంఘిక నాటకం వరవిక్రయం,

1080 తోపి వి రాజమన్నార్‌ ,బక్లైరి రాఘవగారలు సౌంఘీకనాటక రచనకు, (పదర్శనకు పూనుకోవటంలో ఈ (ప్రభావం తెలుగు దేళవనఠ్రూ పాకింది ఆం్మద నాటక కలావరిషత్‌ పోటీలు, ప్రజానాట్య మండలి పదం? నలూ శ్రలుగు సాంఘిక నాటక రిచనకు, సదర్శనతు స్థిరత్వాన్ని ఆత్మ విశ్వా సాన్ని చేకూర్చి 'షెట్టినాయి సాంఘీక నాటకాలను (ప్రదర్శించే సమాజాలు తామర తంపరగా వ్యాప్తి చెందినాయి

న! తెలుగు సొంఘిక రాటకం సాంఘ్‌క నాకాలను పదరి శ్టంచే కొన్ని ముఖ్య నాటక సమాజాలు | అమెచ్యూర్‌ ఆర్జిస్హు అసోసియేషన్‌ వెంకటగిరి జాతీయ"కళామంది క్‌ బాపటి ళా ఆదర్శ నాట్యమంగలి పాలకొలు ళా ఆంధ ఆర్ట్స్‌ ధియేటర్‌ విజయవాడ “ఉదయ సీ “రాఘవ కకాతేర్యదం విజయవాడ ్రభాకర న్వాబ్యమంగలి గుడీవాడ నటరాజ 'కళానమళి కల్చరత్‌ "ఆర్టు దియేటర్‌ ధ్రీకాకుళం నే కళావవి వెంకటగిరి మహాత్మా ఆర్టు దియేటప్పు విజయవాడ మన్పివల్‌ ఎంప్లాయీన్‌ కైట్‌ ఏలూరు నవ్య కళామండలి " గుడివాడ విద్యానగర్‌" కల్చరల్‌ అసోసివ్చేష్షన్‌ విజయవాడ నవోదయ అర్హ హై(్రావాద్‌ అం(ా [గమెటిక్‌ రిటరతీ అపోసియేషన్‌ క్ష అరణోదయా నాట్యమండలి జమ్‌షెడ్‌ పూర్‌ వెంకటరమణ "అర్హ అహోన్‌ దేవన్‌ విజయవాడ ప్యారిప్‌ ఫైన్‌అర్హ విజయవాడ యర అక్ష ఫైన్‌ అర్థ [| తాడేపల్లి కకారాజ్యం మాను పి, ఆర్‌, క్టబ్‌ [గ్రమెట్‌క్‌ అసోస్తి క్ర్వోక్షన్షా హైదరాబాద్‌ విజ్ఞాన కఠానికేత్రన్‌ చిలకలూరిపేట నా=నా-= సమాజం నెల్లూరు వి జి తిలక్‌ అర్హ ఆసోసివ్సేసన్‌ నెల్లూరు విజయవాడ

నం్యగ్రహ సమీషి 285 మోడరన్‌ అర్హ దియేటద్సు సౌన్నూడ్‌ నవీన్‌ అర్హు మ్రాను ఆర్‌ టి అర్‌ స్‌ హై(రావాద్‌ ఆర్‌ టి ఆర్‌,సి విజయవాడ ఉమా రసమయ ఇర్గపూళ (శ్రీరామా ఆరు అసోసియేషన్‌ తిదమణ రైల్వే టిక్కెట్‌ కలెక్టర్‌ నైన్‌ ఆర్జు అసోసియేషన్‌ విజయవాడ (శ్రీ కృష్ణరాయ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ కొల్దిపర తీ గురజాడ కళామందిర్‌ విజయవాడ యూత్‌ అసోసియేషన్‌ బొడ్చితి నవరన వాకనడ చినోదలహరి వోవవిగడ్డ క్రశారొబక్థం మైదరావాడ్‌ ట్‌ టి, డి ఎంప్లాయిస్‌ యూనియన్‌ (గ్రమిటిక్‌ నింగ్‌ శీరమల నవశేతన్‌ ఆర్ట్స్‌ వరరగల్‌

296 తెలగు సాంఘిక నాబకం ఈ అధ్యాయానికి ముగింపు తెలుగు సాంఘక నాటక పరిణామవికాసాలను, సూచించగల రీతిలో వివిధ సమస్యల ఆధారంగా నాటక రచన పాగిన విధానాన్ని వెనుకటి (పక శణలో చర్చించటమైనది. ఫ్టూలంగా పరిశీలిస్తే ఈ పరిణామ వికాసం ఒక క్రమంలో జరిగినట్టు కనపడదు. భారతదేశం, (ప్రధానంగా, తెలుగు చేళంలో సాంఘిక పరిస్థితులలో వచ్చిన మార్చులు ఒక నిబద్ధతను కలిగి సట్టివికావు- రాజకీయ, సాంఘిక రంగాలలో పచ్చిన మార్చులు, అనేక ఇతర పరిణామాల ఆధార౦గా జరిగినట్టివి, అందువల్ల వీటిలో లోపించిన (క్రమబఐద్ధత, పాహీత్య రంగంలోనూ ,ప్రలివింబించింది. సాహిత్య (ప్యక్రియి లన్నింటిలోకి (పజలతో సన్నిహిత సరిదబంధంగల (వకియ నాటకం కనుక, నాటక రచయితలు సమా జొన్ని వరగ్రవడిగ్గా పెట్టుకొని రచనలు సాగించ్చినా అయా కాలాలలో (ప్రాధాన్య తను సంతరించుకొన్న పాంఘిక్ర సమస్యలనే ఎక్ష్వగా త్రమ నాటకాలకు వను మా చేసుకొనగలిగారు. అందుపల్ల ఈ పరిణామ్మకమాన్ని విశ్లేషిస్తే నకు స్థూలంగా అవగాహనకు వచ్చే విషయం - ఆంగ్ధ సాహిత్యం. లేదా అంగ్ల నాటక (వభావం ఎక్కువగా శెల్పగు సాంఘిక నాటకం పె ఉన్నదనేది స్ప్షంం టా తొలి సాం అప్పటికి శ ర సౌపీకంగా. చెప్పుకో బడుతున్న. నంద కరాజ్యం” గ స ఆ౦ ఇ ఏతృంలోనే కొత్తది అందు సంభాషణలకు ఉపయో చిన కాన్న, రచన సంవిధానం అన్నీ పెన్‌ సం,పదాయ పంధాలోనే సాగనవి, టీ ణం ఎదా ఆకోనా శల క! నా వత ఏదో శాల నాట్రక్ర్య సాం్రఘ్ఫిక్ష సమస్యల ప్వట్ల, అందులో ఇతి ల్టల 0 ఒక వర్గాన్సిక్తి సంబంధించిన పే ళ్‌ జ్జ దృష్టితో పరిశిలిచ్చ ౯ రీనిపించినా,. పఠిశీలనాత్మక ప్పి స్త్‌ ఆనాటి సంస్హం్రళ్సి ( సూటిగా, వ్యంగ్యంగా రని న పలురకాల సమన్యలు (వత్యజంగొః ఏడో ఓక స్‌ సూచకంగా (వమత్రంగా, ఆ(పమత్తంగొ ఒక ప్యాక్రద్యారా గర్భితమౌళ్ర్వా అద లై టీ రగనమ ముడిసరుకులుగా మిగ్గి్య్యిన్న ననీ పవిర్శవించిన కాలం నా ష్‌ సాంఘిక సమస్యలు గుట్టలు గుట్టి

సంగవాన గ 2877 నా! లుగా, పేరి ఉన్నాయి. ఆంతువల్ల సమాజొన్ని ఏకబిగిన దళ్చజం వట్టడంలో చ కు న్‌ _ఫీఈ రయోగంళ కొత్తదనం, భాషలో అభ్యుదయం: నభావ ణ్‌ చాతుర్యం, పాతక్థి వరంగా వివవాత్యకత ఈ నాట గుర్తింవజేస్తాయి స్పవాత్యికత ఈ నాటక (వ్రయోజకత్వాన్ని ( కాలంలొ వచ్చిన మార్పులు తమ సహజ ధోరణలో, రచయిత ఇతి వాలళ గూడ మార్చులుకొని తెచ్చాయి రెండవ (వ్రవంచయుద్ధ కాలంతో ద్ధంవ్ను సంభవించిన దోపిడి, నంభురక్షణ మాననీక వ్యాకుఃశ, అమాను స (ప్రజ్వలన అప్పుడిప్పుడే (వపంచదేశాలలో (ప్రబలుతున్న ఎనియోం ా స్తు" *కాపిటలిస్టు” శక్తుల విజ్బంభణ, మధ్యతరగలి, (కింది తరగతి ట్రాంను అణచి వేస్తున్న స్టీతిగతులు, ఒక్కొక్క సమన్య ఒక్కొక్క మహా కంగా వెలువడగలిగే అవకాశమున్నా, ఈ సమస్యలన్నీ రచయితల క్టీమేధా శక్తులను కెలికి వేన్తున్నందుచేత, సమాజ క్రళ్యాణానిక రచనలు సాొగిద్ధామను కొన్న అభ్యుదయ రచయితలు సమస్యలను విడగొట్టపండానే కలగావులగం చేసి, అన్నింటి వరిష్కారానికీ తిరుగుబాటు తత్వాన్ని బోధించడానికి అను వగ రచనలు పొగించారు అటువంటి నందర్భంలో వచ్చిన మొదటి నాటకం దృష్టిని కేందీకరించి 'సెక్కునాటకాలను ఆయన రాళరు ఎన్‌ జి వొ మొదలగునవి,

(వజలకు నంబంధించే ఏ నమన్య అయినా సాంఘిక నమస్యే అప్పు తంది, చున సమాజంలోని సమస్యలను. విడి విడిగా చూడగర్గడానిక్‌ అను గుణ్యంగా నమన్య [ప్రాదాన్యతను గుర్తించి నాటకాలను ఆ ట్రేజిలో స్ఞూలింగా విభజించుకొచే వీలుంది ఆండుపల్లి తెబగు సాంఘిక నాటకాన్ని నమస్యాత్మ కం+ విమర్శనాత్యక౦' సంస్కర జొత్యికం, (వబోధాత్మకం, మనస్తత్వ చ్మితణం, (వ్రయోగాత్యకం। వివ్ల బాత్యకాలుగా విభజించవచ్చు,

“నందక రొజ్యం" నాటికి ఇతిన్బ త్త ౦లో మాత్రమే మాద్చులు నంతరిం చుకొన్న సాంఘీక నాటకం “కన్యానల్కాం' కొలరి నొట్‌కి భామ, ర్టయోగం నంవావణ మొదలైన వాబన్నింటీలోనూ వ్లూద్చలు తెచ్చినా ఇందలి సాంఘిక

లుగు పాంఘుక నాటకం 288 తెలు సమన్య మ్యాశం, బ్రాహ్మణ ఉంటుంబాల మధ్య నలిగిందే కాని సమాజ వ పరిణామాల దృష్ట్యా అ తరువాత వచ్చిన నాటకాలలో అనేకరకాల ఇతను రాలు వివిధ వర్గాలకు చెందన సమస్యలు చోటుచేసుకున్నాయి... వితంతు వైవహం, బాల్యవివాహం, ఒకప్పటి సమస్య యికే, వేశ్ళా సమన్య నురొక వ్వుడయితే, స్వాతంత్య సమరకాలంలో ఇరివృ త్తం దేళభక్నివూరితం, విస్త వవై తన్యనహితం, అయి పృనరుజ్జీవన, జతి జాగృతి, తిరుగుబాటుతత్వం మొదలయిన అక్యాలను కలిగి ఉంటే, స్వాతం, త్యానంతరం, ఆర్జికసామ్యం వర్గ సంఘర్షణ, మధ్యతరగతి మనస్తత్వ చిత్రణ, పెక్కు రకాల మధ్యతర టే ష్‌ న్‌ ఆ గతి సమస్యలు, రచనలకు ఇతివృత్తాలయి. పాంఘ్రక నమన్యలక్షు దర్చణం పట్టినవి మౌర్క్సిజం, గాంధీయిజం, డౌాడాయిజం వంటి ఎన్నో ఇజమ్స్‌ గూడా ఇండులో తల దూర్చాయి, ఇటీవలి కొలంల్రో వచ్చిన చాలా నాటకాలు, సినీ అనుశరణకు యోగ్యత్రన్న సంపాదించుకోవడం క్రోస్య మధ్య తరగతి సమస్య ర అను ఇతి వృళ్తాలుగా త్రీస్పక్ఞ్వా రచింపబడుతున్నాయి. రచయిత రటనలత్రో లక్ష్యం మారడ్రం కడా ఒక విధమయిన మార్చు రరర మనం గహనించవచ్చు, ఓక రచయిత లచ్యం ఒకప్పుడు సాం దార “పప వరం, (వజలష, కైతన్నోన్ముఖులను చేయడానికి ప్రబోద నాళ ర్ల పానదం' ను తరువాథ సమూ మార్పులో భాగ్య పంచ్రుకోవ డా క! లీ గ థాంరాలన, గకాలను నిష్టతో ష్టైదిందింపజేయటం క్రా న ది కా ఖి నమా వ గా తీ వలి కాలంల్రా పెక్కు మంద రచయితల లక్ష్యం జ థి స్‌ ఘ వ లే ఎనివృరాల్నినే ఆకల్సి దగ్య దా పీడ్తి వంచన, న వంచి __ నస సం మణ ౮6 మక్‌ బడ్డ కధనంబ్రాా (వదర్శన కి౭లో రచయిత వ్య కిగతంగా అభిలషించిందేన్లో కొట్ట్వచి న - యూ -. కానట్టు కనబడుల్యద్రి ఆదే బహు నాటకాన్ని వెండికెర కెక్కించడాన్యి వదే షా ఆ లట కాసు తెలగ సాంఘిక్ర ల చేసిన ప్రహాయం. వీమిటి /. అని (పశ్నించుకుం'ే వైన చర్చించ అనేక అంధా ల య ల్‌ క సాహిత్యాన్ని వమకాల్‌న జ మనో తవికాసాని న రపాక అధువిక కి తక్షున్నణంగా 'కాషన్సు

వ్ర భావాన్నీ నంభాషణల్టో సంధించడం ద్వారా. సాహిత్యాన్ని (వడా వాను శ్యానికి, శేచువ చేయగలగటమే ఆనీ జేలుకుంది? కథా పాహిత్యం, నవలా సాహిత్యం కేవలం, పాఠకులవడ్డే. నిలిచిపోగా. నాటకం. సాహిత్యదృష్టితో గతా (వజలలోకి వెళ్ళగలిగింది (వవంచ భానలన్నీ ఆధునీకరణ డి నష్టే తెలుగు భాషా సాహిత్యా ఎ గూడా నాటక రచనల ద్వారా ఎకుగ్లానగా ఆధునీకరణ చెండగలళిగినవి ఐతే నాటక రచయిత నమన్యణ లోతుపాతులను గమనించి, లోతుగా అలోచించి రచనలు శేసినప్పుడూ!.. నిబిద్ధరచయితగాం త్రమ సిద్ధాంరాల్ని ప్రాచుర్యంలోకి తేదలుచు కున్నష్రుడూ, నమన్యలమ నమస్యా దృష్టితోనే వివరించినవ్వుడూ: ఉకగ్రా మాటలో చెప్పాంం తే, రచయితలో నిజాయితీ లోపించనవ్పుడు. వెణివడిన నోటకం: సాహిత్య విళు వలను కూడా నంతరించుకోగలిగింది రచయిత తన రచన నుడి నై యక్ష క భాబ్యాలీక ఆననరోలు తీడ్చకోదలుచుకొ న్నన్వురు, నాటకం (వయోజన) లోనూ, వైశిష్ట్యంలోను డ్రగడారి?ది:. సినీవాలి వలొనంనన్లీ అది నురీ ఎక్కువయింది. సినిమారంగాన్ని దష్టిలో ఇఉట్టుకొఏ నేడు నాటకాలు (వాస్తున్న రచయితలు జీవిత లోకుల్నై తుచిచూసే సికీతమన. బడ్జిన్‌ క్రొల్పోయారు [వజాజీవితంలో కలగలిని అనుకివాల్చి వంచుకొని ఆ (ధేరణలో రాసిన రచ నల్లోనే జీనముంటుంటి జేనినాడు ఫారుశైలొ వఠిధికి లోబడి గంగీరద్తువా నంచరిస్తాయి రచయిత సృష్టించిన పాత్రలు. సామాజిక అవగావానో రాహొ త్యంలో నాటక రచయితలు నేడు బాస్తన్ను గాటకొలు, ఈ వ్యపిస్థేకు ఏ విధంగానూ నం కేతంగో ఉండలేక పోతున్నాయి? జీవతం రావిడిలో. రాటు శిలని రచయిత నాఓకొలా వొస్రఏక వ్య కృత్వం పని తో లొమ్మిలుగా ఉండీ పోతాయి, కాకటోటే? నస్పేన్‌) గ పెల్నికేల హంగు ఆర్భాటాలతో. అయోమయ [ప్రయోగాలలో తంగన్దలంపై పదర్శించి విజయం. చేకూరు కో వాలనే ఆరొట్‌ దుస్థితీ పిర్పడుతుంది _ షఎ్టైడు శ్రబుగు నాట నాటికొనికి అందరూక లిం ఎట్టీరిచిన షడ్లోతి ఇదే- ట్‌న్‌ర ఇాటక్‌ రచయిత అవినేస్కోంలను ఘీరిందుకు నాటకాలు (వాస్తు న్నారని బళస్తే! ఎనోటివై డంగొవ్నీ ద్వేషీస్తు న్నాను కాబట్టి + అని సమాధొ =

తెలగు సాంఘిక నాటక 240 మగు సౌంఘి న

మెస్తాడు. ఇక్కడ అవినెసోగ ద్వేషంచేద నాటిక రంగాన్నికాదు, నవకాలీ జీవిరానుభూతుల వాన్గవతను జీర్దించుకోలేని నిశ్ళేతన సాం్యసదాయ. నాటక రంగాన్ని మామే అఆవీనిస్త్కో గాని శ్పస్ట్వ్వి (పళ్ననే మన వర్ధమాన తెలుగు నాటక రచయితల్ని వేాారనుకోండి సినిమా మాయా (పాళగణంలోక్షి జొరపడటానికే ఈ నాబక్ర గ్రచనా న్యర్థ (శమ అంకాను” అంటూ మన ముఖం మీదనే కొట్టినట్లు రకీమని సమాధానం చెప్తారు మన తెలుగు నాటకో రచయిళలు దృష్టి అంశా సిని (ప్రలోభ వ్యామోహాలలో కూరుకుపోయి చరాన్ముఖమై ఉన్నప్పుడు మంచి సాంఘిక నాటకొకు పట్లా వస్తాయి? వస్తా యని ఎట్లా ఆశంచగలం ,

ఈ విషాడ దోరణిళో ఇట్రీసల వచ్చిన చాలా నాబ్రకాలు రాశితో తస్ప ణంలో ఆ(గగామిగ్గా లేనందువల్ల _ శై వగు నాటక సొహిళ్యం వికసనంలో ఇటుసంటి రచనలు వెనుకబొటుతనాన్న సొచిస్తాయ నాటకం 1పాష.ఖ్యతను సంత్రరించుకోన్టడాన్సిక్రి సాంఘిక నాటక రచన, రంగస్థలం రెండ్రూ ఉమ్ముడిగా అలినృద్దీ చెందనలస ఉంది

తెలుగు సాషాత్యంలో సౌంఘ్‌క సకపక్షిల ప్రై రచనలు సాగడమన్నది దేశయ ఆలో ప్టళుల్లో ౨పిగ్యద్రిక్రామ్సు కవిత్వం, నవం. కధ వ్యానం, నంతర 'ైల్పుగు రచయితలలో వన్నిన మానసిక వికాస కారణంగానే అవి ఆవివ్కంణ గావించబడ్డపన్న సత్రం నిరూపిత మవుతుంది శ మౌనస్పత్ర వికొసంవల్లనే ఆయా రచనల్లో సాంఘిక దృశ్చడం చోటుచేసుకున్న ది షాంఘక రనవల్సు (పారంభసయిన తర్వాడ భిన్నమైన సమన్యల్పు (వతిషా దింస బడటవము, థి షమ్‌న నీద్దాంతొంకు రచశల్య దణ గొౌనబమూ అన్పి వారర్థమైంది

అత్యధిక్‌ నంఖ లో "సేవ పడకుగల మనదేశంత్రో ఆకలి ఆని ద్య ఆర్థిక ము్ట్యుపస్ట్‌ సాంఘిక నవస్కలుగా వివిద రూపంలో శక తడ , అవి

జమ్త నాట కాలలో మరింతగా బోట్సుచేను క్రోవడ్రం ఇటీవల కాలంలో నకి బద్రిక్ర మైంది. వీటి! వడా, రణ లభించటం నవొజ్బ క్ష్యడ్షా నొటక్ర్యం ఆనంధ్రానికి

ల్డిడ్త్రకే

అహాదానికీ (పదర్శించబడటం అనే ఆలోచన, అవనరంతగ్గి నంఘం, మర మ్యుత్తు అనే దృష్టి రచయితలలో (ప్రఐలడం [ప్రారంభ మయింది. సాహిత్య కళా రంగాలలో, ఉభయ కారకమైన '“నాటకం' ఎదగటంతోపాటు ఇతర పాహిత్య (ప్యకియలు ఇతర లలిత్ర కళలు నమకాలీన నమాజానికి [పతీకగా విలుస్తూ రావడంవల్ల “నాటకం జనంలో నిలబడ గఅగటానికి జన నమూ హము సమస్యలను (పతిబిందించటం ఆనివారశిమైంది సాంఘీక సవున్యలే ఇతివృత్తాలైనవి, (ప్రాచీన సర్మపదాయాలకు ఖిన్నెంగాః వద్యం, పాటశాకుండా నంభాషణకు (ప్రాముఖ్యత పెరిగిందిం గేసవనికో అభిమచి. మారటానికి మూలనుయిన మార్పుఏదో జరిగివుండాలి ఈ మార్పు జరగటంవల్లనే సోఎఘక నాటక అవతరణ, (ప్రాచుర్యం సాధ్యమై బలవడింది. ఈ మార్చు దృక్పథానికి నంబంఛించినడి అదే సామాజిక దృక్సం. తెఒగు. సాంఘిక నాటకం పై ఆంగ నొటక (వథావాన్ని వనుక వివరంగా చర్నించవైనది "

నాటకంలో సాంఘిక్రత ఎంతంరకు లేదా ప్‌స్టాయి వంకు ఉ డాలన్న చర్చలు, విమర్శులు (బిటన్‌, అమెరికా దేశాలలో బయబదేకినప్పటికీ ఆరూప నిరూవణలో ఒక నిగ్ధన్టమెన నిర్ణయవేదీ జరగళిదు ఇవ్నటికీ ఇటువంటి వాదనలు చర్చలు ఆ దే?లలో ఇంకా కొనసాగుతూనే ఉన్నవి రచయితలు ఉపయోగించే సమాజం, రాజక్రీయం, వాస్తవికత, మానవతవంటి ఆకళ్షశీయ వదాల వయోగం ఆస్పష్టంగానూ, అనిర్దష్టంగానూ ఉండి నంఘ (యోజన వాదాన్ని మరింత అయోమయంలోకి తోనివేస్తున్నది ప్రఖ్యాత వివార్శళుకు హోన్సీ ఆడ్డర్‌ 1ే విమర్ప సందర్భంలో ఒక ఉదాహంణను కూడా ఇచ్చి నారు ముగ్గురు ఖైదీలకు నంబంధంచిన కదా విశ్రేపంగల నాటకం వక ర్థింవబడినపుడు (44. [౧6 16౧41 6%8౧66 '; హాలులో అకపులు, ఈలలు (ప్రారంభమైనవి ఈ నాటకాన్ని అస్టువరు హాల్‌ రాయగ్‌ వాళారు ఈ విమర్శ అప్పటి (పేవకుల స్టాయిని సూచిస్తున్నది ౩ గు నాటకూడా పీక కుల స్దాయి గమనించాలి, జ్‌. గారం 12 ౧6 1౪60000 660060

70 ౧611 ౪14 906166” 7 66౧ &ఉ&616/ (౧ 2465)

బ్రైత్త2 తెలుగు సాంఘిక నాటకం ంవేశకముణ 1౮. 'సోం క ప్రయోజనాన్ని ఆశించి రచింపబడ్డ నాటకానిష (వదర్శించటానికి అనువైన చాకావరణం ఉండాలి. [ప్రధానంగా ఆ సమస్య లను అర్థంజేనుకోగల స్థాయికి (పేషకులు ఎదిగి ఉండాలి కూడా, ఈద్చష్టితో చూసినపుడు ఆందవేశంలో ేషకుల చిత్తవృత్నికి అనుగుణ్యంగా నాటక (ప్రదర్శన అందుకు యోగ్యంగా రచన పెంపొందుకూనే వచ్చింది (వజా నోట్య మండలి”, ఆంధ నాటక కళాపరిషత్తు వంటి నంస్థలవారు నిర్వహిం చిన _వదర్శనలే ఇందుకుదాహథళణ ౨, తెనుగు సాంఘిక నాటక వికానంలో, సాంఘీక చైతన్యాన్ని సంతరించి పెట్టడంలో ఈ సంస్థలు నిర్వహించిన పొ్యాత తకన్గుపమానమైంది ఆదర్శుదంత మైంది, మొదట్‌ ప్రసంచయుద్దానంతరం ఆంగ్ల దేశపు సాంఘిక స్థితిలో, ఆలోచనా నరశిలో ఎంతో మార్చు వచ్చింది 'ఇబ్సన్‌ నాటి సాంఘిక సమస్యా నాటకం గూడా ఆ నాటి ఆంగ్భ వాతాాురణఎలో కొంత పాత్రబడిన పే: భావించి, ఇలివృ కంలో మరింత నూతనత్వం సహజత్వం కోసం నాటక రచయితలు ,అన్వేషణ సాగించారు వీరిలో జార్జ్మ్‌కైజల్‌ , గిరిడౌ క్స్‌, జార్డ్‌ బెర్నార్స్‌షొం పింటిర్‌ మున్నగువారు ముఖ్యులు పారికాాబుక ఆంఖాలు కార్మిక సమస్యలు మొరికి పేదలు ఆర్టిక అంతరాల కల్లోలం మొదలగు సమస్యల్ని వీరి నాటరొ లలో చర్చించబడినై ఆంగ్ల నాటకాంను. సషిక్షిన్తూ రోనాల్డ్‌ పికాస్‌2 చేషీన ఈ న్మాఖ్య సమకాలీన సమాజాన్ని (పతిలిందిన్తున్నది, నాటక రచన సెగింబే (పకి ఒక్కరూ ఆదర ౦గా గ౦హెంచదగినదేఇది ని వ్‌ వు + ద్దాంతచ్భాయలలోనే “నాబ్రక్రం" తెనుగునాటి గూడా (పక్కేకంగా వాన్తవికతన్స ఆపాదించుకోగలిగింది. 10వ శతాబ్దపు మధ్య భాగంతో ఆరంభమైన ఇబ్బన్‌ నాటక సాహిత్యం యొక్క ప్రభావం తెనుగు ఇద్‌ రసమ నదవయ్యా ళతాబ్ధప్ప పూర్వార్థంలో పాదుకొన్నదంళే దాదాస్స శతాబం 'బెడా శ ల తొద్సి ఇది కొన గొగిం పబడిందన్నమాట ఆంగ్ల పొహితడి 2. 960110 ౩౧6 నిగ౭9 070012౧౯ రా రట! అ గ౧0౧౭|6 గొం౭0౭0% (58099 319)

ర లోను (ప్రధానంగా ఆంగ్ల నాటక సాపొత్యుంలోను సామాజిక చిత్రీకరణ (క్రమ వికానం, ఉన్నట్లుగా తెణగు నొటక సాహిత్యంలో కనపడదు ఆయితే చాలా నాటకాలు అయా నందర్భాలలో వచ్చిన ఆంగ్ల నాటకాలకు అసుకరణలో, అను నరణలో;, భాయా మాత్షకలో, అన్నది విన్నన్షం వీటిలో కొన్ని (ప్రత్యషం గానో, మరికొన్ని పరోక్షంగానో (వ్రభావాన్ని పొంది ఉన్నాయి ఇట్రీవల వన్తున్న నాటకాలు ఆంగ్లనాటకాల వరోష (వభావంతో ఆవిర్భవించినవే నిసీ రచనా వ్యామోహం నుండి అధునిక నాటక రచయితలు బయటవడ్తే తెలుగు రంగస్థలం, తెలుగు నాటక౦, అభివృద్ధి చెందగలదనడంలో సందేహంలేదు ఇండుకు కావల్సిందల్లా రచయితలలో, దర్శకులలో నటీ నటులలో వాటక రంగ పురోగతివట్ల నిజాయికీతో నిండిన కార్యాచరణ మాత్రమే

ఎిస్‌నగా

తేలుగు సాంఘిక నాటకం లశ డ్తీ ఉపయుక్త (గంథసూచి నాట్యశాస్త్రము - అను పి, యప్‌, ఆర్‌, అప్పారావు అఫినవబాకకి - ఆను శ్రీ వ యష్‌, ఆర్‌, అప్పారావు, అర్మధ దళరూవకను - శ్రి మల్లాది నూర్యనారాయణళా ఫ్రీ గీర్వాణ రూపకము - థ్రీ కృ త్తివానతీర్థులు, నాట్యదర్చణము-- సాహిత్యదర్నణము _ అన్న, శ్రీ వేదం వేంక టాయళా స్తీ బావ (ప్రకాశము... కావ్యాను కాసనముఎ ఆం(రసాహీత్య చరిత్ర -_ (శ పింగళి లక్ష్మీకాంత౦. స్వీయచర్శిత్ర ఒస్రీ కందుక్తూరి వీరేశలింగంపంతులు, వహోదయం _ శ్రీ క. ౨, రమణా రెడ్డి, పీలేళలింగంవ్రంతులు - సమగపరశీలని _ శ్రీ అక్కిరాజు రమాఎతిరాపు, ఆత్రగైచరి త్ర _ ఫ్రీ రాయసం వేంకటశివుడు కెల్పగునాటక వికాసము వ తీపి, యన్‌ ఆక్‌ అప్పారావు నాటకోపన్యానములు _ (శ్రీమాన్‌, రాళ్ళపల్ది అనంతకృష్ణ శర్మగారు, మొట్టమొదటి కన్యాపర్కం - బం. గో, రే. వివరణతో. నాట్యాంబి జము -_ శీ పురాణం సూరి త్రం కోలాచలం (శీనివాసరావు _ డాగ గంగప్ప గురజాడ రచనలు, చిలకమర్తి లక్మ్మీసరసింహం థ్రీ మొదలి నాగభూషణళర శ (పాచీన పాశ్చాత్య నొట్రక్ర రంగం _ ఫే (ీనివావచ్చకవ రి, సొళ్చాత్య నాటక రంగం _ గురజాడ లేఖలు - (బవ్మా వివాహాం - కందుకూరి, కన్యాశల్కనాట్రక కళ _ న ద్దేక్చా తిరుమలరావు, "నెల్యూలాయిడ్‌లో కన్యాశుల్కం _

2క్లత్‌

కెలగు వొన్యము ,- (శీ ముట్నూరు నంగమేళంగారుం నందకరాజ్యము - శ్రీ వాఏలాల వానుదేవళా స్త్రి , యవనిక - (శీనివాన చ్మకవరి జూలియస్‌నీజర్‌ -- పీఠిక, ణీ వావిలాల వాసుదేవ శాస్ర. వ్యతికలు, వ్యాసములు _ (చతిభ నవమ వార్షికోతవసంచిక చకామత - బై! -క-1 908 సంబర కృష్ణాపతిక అక్షోబర్‌. 262. 1957, పొనుగంటి వారో రచనా పొటవము -నేండూలి ఐబంగారయ్యా. భారతి ౪01. 12 “బోయిఫిమన్న -- ముఖాముఖి, తి9ఎ 121977. అం(ర్యపత చా॥ ఇందుర్తి (వకొకరరాపు, నాప్యకళ- జూన్‌, 1960 కీన్నెరం విమర్శిని, సంస్కృత (గ్రంధములు అఖెక్టాన శాకుంతలమ్‌ .- కాళిదాసు మృచ్చకటికమ్‌ - శూదకుడు, ఉత్త మరామచరిత్రమ్‌ - భవభూతి, నాట్యుశాస్రమ్‌ = భరతముని మనుస్మృతి = మనువు, నంవర్తకన్యతి -నంవ్నర్హకుడు

ఈ పరీకోధక వ్యాసమును (వాయుటకు ఇధారముబై నవి అనేక నాటకముణు- వాటిని పేర్కొనుట అభీలవషనీయము కాదు? జి గ్రంథకర్త అందరకు నా కృతజ్ఞతా భివందనములు, |

246 ళలుగు సాంఘిక నాటకం సాంఘిక నాటకాలు = రచయిత (తు లు ఆడయిక్కూ ప్పపీళ్ళ ముద్దు కృష నే అనామకులు యన్‌, శోగిరాజు చే క న్ను పిని శెట్టి ౪ బంధాలు బంటెల సిద్దేష్వర్‌ అవననింద క్ష ఆదిరెడి రామారావు ఆవవి౦ద య అపోవా సుంకర, వాసి రెడ్డి అత్మవంచన గాలిబాల నుంద ళలాపు బుచిాబాటు ఆవద్బాంధవులు బ ఆలోక్రంనుండి ఆహ్వానం రావు వై పరి శ్‌ నంసారం 0 ప ఉత్తమ ఇల్లాలు సోమంచి యజ్ఞన్న కాస్త ఊనురు బుచ్చిదాను కన్న కూతురు పింగళి కోతలరాయడు క్షర్తుణ (శ్రీ మొగుడు సుంక్షర- గయ్యాలి గంవ "సేషమళ్ళ కామెళ్నడావు గర్భప్రతి చిక్రపు హన్మఎథ్కరా ఇ గాలివానా కోంవల్లి వెకటర ౯.౮ చిల్లరకొట్టు చిస్టెమ్మ మల్డాధి ఒ దాను దుగ్గిరాల విశ్వత

వశ? ట్రీ కప్పులో తస్టాను ము ద్దుకృష్ణ చారాదిలం౦ం రొవూకి తారుమాళు పోరంకి నుజ్బారావు తేలుకుట్టిన దొంగలు పొట్లూరి వెంకటేశ్వరరావు దంవకులు పి వి రంగారాం ధర్మదుర్గం విద్వాన్‌ విశ్వుం నిమి తృమామ్రఎ ముద్దం కెట్ట పంజరం ఆవనరాల సూర్యోరోవు నద్యానాణి వలం పద్యిని పానుగంటి పునర్జన్మ ఇ ౦కొండ స్పట్టుమారి మొగడు కొంవల్లీ వెంకట దొమణారాపు ఇజ్పళ్శుయా్యాక చూడు సీతంరాజు జ్పృశ్శిచూపులు సీత్రరిరాహి జ్పీదపడుచు సిళ్రంరాహే ప్రోరపాటు రచన ఛాన్కలర్‌ రావు "న ంగమ్మ చళిం రాకన విలానం ఇవకాకల్‌ శరహస్క్దితి ఠలాహకొంద వాగ్దానం జి సంచ్వేరాన్య విషాటాంతం మొదలి నాగభూషణళర శారద గన్పిశెళ ఆవరాభి 'కొడ్డా॥ ఆకాశరామన్న ఇైంకొఠడ్‌ తామచాన ఆత్మహత్యు మంథా నెంకట రోమణారా2? ఆపీశ్రయులు పినళ ఇదే శా ధర్యం మౌన, ఛమిడిపా ఇదేమిటీ నే భావ.రా చణరా ఉఫ్బిన

243 ర ింహం ఊలాపీద కొంతూరి నర్చిం నో ఆ,తేయ కన్పలు న కాంత్రం--కనకరా దాసరి వెంకటకృష్ణ య్య గాజు పెంకులు సీలంరాజు శ్రీనివాసరావు కాలిగోప్పరం ఆంగర సూ రారిరావు గాలిదుమారం' దేవత చీడప్పరుగులు. వేదుల జగన్నాధరావు చెన్స్పలేం భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు థైర్యన్‌ కొడాలి డాక్తర చైతన్యం వావిలాల సోమయాజులు ఈంశ్రాలు 'వేదాంతకవి తస్మాద్‌ జాగర్త కొబ్దసాటి ను! తొలకరి (వజాకలం కోజేళ్ళు కుమార్‌ ఢంభ్ర (వదర్శనం మాచిరాజు దేళనోహం చి ర భావనారాయణ దేశోద్ధారకులు ఘట్టి అంజనేయళర్మ చైవకాననం షమిడిపాటి వొంగవీరడు కొడాలి నటన కొరసాటి శ్రీరామమూర్తి నిజరూపాలు కౌజిప్రాటి విరపకఠాధి సితరాటు పధవి-కోనం ॥ వనీమనిషీ వి' యన్‌ నూరి పల్లె పడుచు ని పిని శెటి ప్రతిఫలం వ శెట్టి (వకినలం కావ్య శ్రీ జ్లతిమ ల సతంరాజ్తు (0 (వ్రరూగ కోదండ రా* మూర్తి కాష్ట్ర

ల్లెడ్లర్రి మరమ్మళ్ళు రాయనం మాష్టర్డీ బెల్లంకొండ శక్ర శంకరశెట్లి వెంకటా లలో సంబంధాలు థీ స తణరంగం అంగర సూర్యారావు రాగడ్నేషాలు ముద్దిషాటీ రై కుభిడ్ణలు కొడాలి లంకెలనిందేలు కొణాల్‌ లంచాఅ పిశాచం వన్నాఖ రామ శేవగిరిళా స్రీ లవెధికాలి పీతరరాజు లక్షీషపతి గారి అమ్మాయి దచత్భాంంషా 'ిచ్చితజీవులు పాతశ్ర్రీ వైకుంఠ భవనం కొడాలి సంకెళ్ళు వడాల రోమాళావు సంఘర్షణ కారెసు అప్పలస్వామి సందేశం కె వి (ప్రసాదరావు నుఖ దుఃఖాలు కోడాలి హంశకుల్లు పోళక్రకూచి అమరజ్జీవి విరేళలింగం అవసరాఅణ వెంకటనర్సు అరూన రత్నం శ్రీన్‌వాన చ కవర్డి అన్న్యళ్య విజయాలు ధర్మవరం ఆత్మధమాత గంధ వెంకటనుబ్బారాయగు ప్త ఆర ధ్రజ్యోతి గుళ్ళపల్లి నారాయణ మూర్తి ఆంద్లతేజం నాడూరి దింగారయ్య ఆ (ధవకాకము కవుళారి హనునుంతరాపు ఆఅం్యర శ్రీ శేషుబాబు ఆదర్శులోకం క యల్‌, నర్కింహరాపు ఆషాకి కొండముది గోపాలళర్మ ఇదాలోకం కొడాలి సుబ్భారాష్మ

250 తెలుగు సాంఘిక నొటకం ఇదా స్వరాజ్యరా సుదర్శనా చారి ఈనాడు ఆత్రేయ ఏక్రదేశ్రం కాండముడి కలెక్టర్‌ కావ్య శ్రీ కల్లోలం శివరామళొ శ్రి కాం్యగేసు విజయము జాస్పి ధూ?పొక గాంధీ విజయం లామరాజు పుండరీకాతుడు గోందీ విజయధ్వజం* శ్రీపాద కృష్ణమూర్తికొ స్రీ గాంధేయ విజయం యడ్ల పలి కోటయిక్ట్‌ ఛలో హైదరాబాద్‌ ర రొవీదాంతకలి జస్మభఘామి కాజారా దాకృష్ణళతీ జన్మహక్కు వెంపో జావో ఢిల్లీ ఒగిరబి షి వేదాంతకచి క్లే జయిల్వారుల సూర్య(పకాళశరతీ ఓ య పులిపోక రామచం(ద్రకాళీశీవీ చవంచకీలు చ రరాన | దొనరొ పురిటిగడ్డ య కే రాయ”ొ వాస్త వం చిల్లర భావనా జే ఆ విజయ విహొరం దామరాకో విశ్వన్వరా జ్యం: శ్రదాంతకలి శంఖారావ రావం పొట్లోరీ శాండ్కిక్‌యలు- పోట్లోళీ లయ శిధిలాలయం గర నూరా$లొవీ నందేశ?0 ఆర్కా రామారోనే న్‌ బడాల సంస సారం చీంతా నూర (ప్రకాశరానే గ్‌ శః కగరేనిం వల్లభనేని కాశీ విళనేగ ద *

న. సర్వోదయ వేదాంతకవీ న్వరాజ్యరధం ఇచండిత సీతారామారావు స్వాతంత్ర్య నమరం అబ్బతాజు రంగరాహ ఉక్కు సంకెళ్ళు మన్లాది వెంకట నూర్యనారాయణ ఎదురీత కొండేముడి ఓన్లీ డాటర్‌ కొంపల్లి వెంకట రమణారావు ఓన్లీ వన్‌ కప్‌ నేలకంటి హన్మంతరాపు కంఠాభరణఎ పానుగంటి కట్నం కోరని కళ్యాణం సోమఃిచి కన్నకొడుకు పినిశెట్టి కళ్యాణ్‌ ఛువ్వా మురవారి రెడ్డి కలియుగ భారతం రామరాజు కాలేజీగర్ల్‌ శ్రాళ్ళకూరి కులంభేని పీ) పినిశెట్టి కూలిపి బి యన్‌, శెల్ట్‌ గ్భొహా్యవేళం వుని మానిక్యం చింతానుణ్‌ కాళ్ళకూరి నారాయణరావు తప్పెవరిది పి వ రాజమన్నాల్‌ తిరుగుబాటు మునిమాణిక్యం శీరన కోరిక ఛంగాభర రామారావు డికీత దుహిత చల్లావర్షుఎల దేవదాను వ్‌ొజ్జ సూర్యనారాయణ సీచలరా జు దేవదాసు రాయసం వెంకట రమణ .మ్యు నవభాంల్‌ రాయనం వెంకట రమణయ్య నవయుగం వన్నెకోటి వాలనుందరరో నీలినీడలు " శప్పగంతుల వశితపావన తర్మడ నృుుబమణ్యళాన్త్రీ పది హేనువేలక్యాష్‌ యమ్‌ జి. యమ్‌- సోమయాజి

252 తెలుగు సాంఘిక నాటకం పళ్దె కదిలింది. పోతుకూచి వలెజేవి వి యన్‌ సూరి వల్లిపిల్లి సిఠంరాజు పవిత్నలు ధనికొండ హన్మంతరావు హెకేరు బోయి భీమన్న పెళ్ళి సీత్రంరాజొ పేదఫ్సి మల్లాడి నత్యనారాయణి అంకిళం పెడిషాటి నుబ్బరాయళా స్రీ అంచశి ఆనందం కొబ్బపొటి ఆంతా ఆబన్థ్యం శె వి. గోవిందరావు వ్తీరుపోటు భీమన్న (వణ మంలో చశయం దేవరకొండ సుబ్బారావు ప్రతీక చదలవాడ పిచ్చయి ప్రవాసం వి డి (ప్రపాదరావు నా రమపీతం ముప్పన విశ్వపసొద్‌ మర్‌ మనుమలు '్రీవాతువ న. వల్లర కావనారాయంా క్‌ క కాళ్ళకూరి రము ల పివి రాజమన్నార్‌ యాచకులు కప్పగంతులే ర్‌ రౌ రంగూన్‌ రౌడి సోమరాజు రామౌనుజరొనే ర_్హక్షన్పీళు పౌలగుమిడి లాత్మిస్తంథ్రం పానుగంటి చ్‌ాల అణా వైనలు సోకలి నర్సింహారొనీ పతి మానాప్పరం అప్బారొన లేడీడాక్టర్‌ కాళ్లకూరి నారాయణరానీ

ట్ర్‌్‌క్ర వరవిక్రయం తాళ్ళుకూలి నారాయణటిలివు వొరకారళ శ్రీపాద నుబమట్యళా స్రే విచ్చితవివాహం పొనుగెంటే విడాకులు గొల్వవ్లి నారాయణమూ ... చేళ్వుళాంటె ఆశ్రెము వృద్ధవహపాం పానగంటీ వెన్నెల కౌంవల్లి వెంకకు రమణోరాపు వేక్సుంథం పీ వి రాఘవ్‌రాన్వ సంసారి పీచంరొషు నళ్యాన్వేషణి శోతనారాప్పే నమత క్మొర్సపాటి (శ్రీరామమొ క్రి సరిపడని సంగతులు చళ్మ్టురీ రోఘవ సరోజిని పానుగంటి సాంప్రదాయం జ "వి ఫెక్ఞి ఎక్కడికీ సరుగు జోయి ఖీమన్న కామరిదు చీల్లర భావనారాయణ కాలం మారింది లక్ష్మీకాంవ మోవాన్‌ మారినమవిషి శన్ని శెట్టి [కీసీడలు త వళ్‌ నరీంవాకొవు గాలిమేడలు అనే శెజ్ట గొడిగంటటు చెర భావనారాయణ గుడ్డిలోకం కొజ్డమేట్‌ యన్‌ జి.ఓ. క్యకేయ తలనని తలంపు పుళుగూోట్ల తల్లిలేనపీల్ల విశ్వనోడ్‌ తీరనీ కోరికలు శహొత్వవ శ్రేరలోతర' కొస్ట్రప్తొడే సూదోబు కొల్దపడో

2రఢ కలుగు పాంమేక నాటకం సీ కుడ పడాల రామారావు నా్య! కొడాలి నిరుద్యోగం సలి తెరలు అంగర సూర్యారావు నేతబట్ట. పడాల రామారావు న్యాయం: కొండమూరి గోపాలరాయళర్యై వాక్రియం: చ్యిటా ఆంజనేయులు (ప్రగతి ర్ముదవరం వెంకపేశ్ళరులు ుతుకువాబా శార్వరి (బ్రహ్మముడి గణిపతిరాజు, అచ్యుత రామారాజు భవ బంధాలు కొజ్టపాటి కౌంతినివాసం పాలగుమ్మి మనదే అంతిమ విజయం చదలవాడ పిచ్చయ్య మన నమాజుం పి వి, ఆచారి లోకం పోకడ కొజ్డపాటి న్వర్గం - నరకం నీ వి ఆచారి ఈరోజు సీతంరాజు కన్నబిడ్డ వి. యన్‌. సూరి కశామయి ముప్పన విశ్వ పసాద్‌ వగారరిజిని మికియాల నాగేశ్వరలింగం రి ఎ రావూరి కి కేషులు: భమిడిపాటి పో టీ నాటకం కొలపాటి భలేపెళ్ళి జ న గని శెట్టి రంగస్థలం కోడూరిపాటి నొ _ జ్య లక్ష్మీ నంగూరి బంగారయ్య నంగీత ఇందసభ టి.వి రాఘవాచార్యులు

శ్పాగ్రగ్ర సమాధి వియన్‌ సూరి సెనిమాపిచ్చి ఆదుల్షీ వెంకట నర్మింహమ్వూర్తి నుందర్‌ గుడిపాటి సౌరీవ్‌ అడుగు జాడలు 3 మల్‌ నర్శింహారావు కొత్పమనవిషి చిల్లర ఇఛావనారాయళి కొత్తగుడి ఇ యల్‌ నర్తింహారాపు (గామజీవి వనుమృర్ధి పోరునష్టం పొంధులాతం గూడపౌటి సేతారామయ్య రాష రత్నాలు పోకల నర్శింవోరాపు సహకారం తిమ్మరాజు వెంకటశివరాసు అగ్నిజ్వాల అబార్య కౌండిన్య ఆతిథి ఇల్లంకొండ్‌ రామదాసు అఆణ్నవూర్త్‌ ఇవి రమణా రెడ్డి ఆశాంతి భూషణ్‌ పొటు ఆసూయ చోయి ఖీమన్న అకలిమంటిె వేదాంఠకపి ఆధునిక లోకం శంగకవి అపొమి శివసాగర్‌ సీలిదిపాలు ఆ చిరంజ్రేవి మాలపల్లి (నాటకీకర ణ) నెగ్నుహితి సులతాని వేలూరి ఛవరామళా స్త్రీ ఇదా (వ్రవంచం కణ్వ ఇదా స్వాతం (త్య వడాలరామారా "అ ఇదీ లోకం కొండ్రమూడది ఇదే (వ్రవంచం 'పనుపోళు కలి చస్‌ వి కా మేళ్వరరాప్ప కన్దకాలం 'వెదాంత కపి కష్టజీవులు చందుర్తి

[ళ్‌ తలుగు సొంఘక నాటకం కూలి కొడాలి కూలిన కొండ్ల ప్‌ వి. భం కూల్తిరాజు బోయ్లిఖీమన్న గేలుప్పనీదే శ యల్‌ నర్పంహారావు తిరుగుబాటు కొడా దేవుని వీడ్ధలు కె. అంజమ్యు జొడదొం౦ జా 5 (చజాకలం డ్లోపిడి సీతంరాజా ధోపిగీమూక్ష సి ధనికలోకం న జే ఢర్షడీన రాజ్‌పా నాట్యరాజ్‌ భూషన్‌ బాబు నాభూమి మద్ది సత్యనారాయణ నిజ్ఞం రవిశీ గిజర్లూపొల్లు రావికాస్త్రీ ! న్లార్గియరా శార్యరి వరివర్హన చల్లా ఈశ్వరుడు 'సషెక్త ంధార్లు అాక్రేయ కు కోడూరి ఆచయ జ బాప్‌ వెడిగడ్ణ యమ్‌ వి ధంగారెడ్తి క్రో ఇ. పోత్తుగడ్డ నేరు కుటుంబరావు శ్రళారాజ్యం వాసిరెడ్డి భాస్క్టరరాపు (వజా విజ్లయరా జాశీస్తి ధూర్ధిఫ్రాళ ట్‌ళిక్ల నాగకుమాల్‌ శ్రీకారం వడ్లమూడి నాగేళ్యరరావు వీదపిల్ల నూర్యనారాయణమ్లూ ర బుటబోమ్మలు విశ న ల గీ భూమికోసరు విజయ శ్రీ సుంకర

బ్లివై[ మాభూమి సుంకరి వాన రెడ్డి శాబంధులు 'సోంవల్లీ బావయ్య రై తుభూమి అంచాకాతయ్య సమ్మె పిలుపు లక్ష్మకాంత మోహన్‌ న్వతంత్యజేరి భూషణ్‌ బాబు కాగితప్పులి రఘుపతి రాఘవ రాజారాం యండమూరి పీకేందనాధ్‌ మరొ భారతం పరుచూరి సిద్దా ఆదివిషు హిరోషిమా యండమూరి వీరేర్యదనాఠ్‌ పుట్ట + ళా గాంధీనగరం కాజ9పొటి గంగాదరరావు అసురసంధ్య గణేష్‌పాటతో సంఘర్షణ ళా పవత్రిరామా ఠావు సత్యంగా రిల్లైక్కడ గొల్లి పూడి నర్వేజనో నుఖినోభవంతు సే వి, ఆర్‌ 3ెడ్డి ఇది నాటక ౦కాదు ఆర్‌ వి చలం చళలిచీమలు పే ప్‌ రమణ ఆకురాలిన వసంతం పి వి రమణ తమసోమా జ్యోతిర్గమయ శి వి రమణారోపు శుట్‌లేభ బొమ్మి రెడ్డిప ఛి లావాలో ఎర గులానీ గొ పూడీ మారుతీరాసు సమాధానం కావాలి సంజీవి నాంది జి వి కొండాలకి [శ్రీమంతులు కొడాలి గోపాంరావ నాలుగి చావిడి ఛావికౌండ్రలరాపు తరంగాలు గజేష్‌ప్మాతో రహదారి బంగళా అర్వ్మువ

లభపా ఇఆ౬గు సాంఘీక నాటకల ఆత్మసాక్‌ యన్‌ తారకరామారావు జీవననంధ్య జి.వి ఆర్‌ ఢంగారెడ్డీ వెల్లున ఆర్‌ ఎ యస్‌ రామస్వామి ఆరనిపారాజి కొల్డపాటి గంగాధరరావు శారద గన్పిశెట్డ్‌ యధ్యాస్రజా తధారాజా కొల్డపొటి మహానటి పోలేట్‌ అచినీతీ సివెక్కడ? గొల్లపూడి, పిని ఇట్‌, అని ఇట్టీ కంధ్యారాగంలో శంఖారావం జంధాన్థల రాగళోఫత కొజవ*ట్‌ సంఘంచెక్కిన శల్చం శయస్‌ టి కళాయి రంజని యండమూరి మృత్యు సిట్రల కృష్ణమూర్తి (యేమవ్యూహాం' న క న! వి, వి రమణారావే లం డలు ఏీ వి, రఎుణు సుడిగాలి ఒంట ఆర్‌, వి ఎస్‌ రామస్యామ్‌ న్స పట్టయగ్థ కొండేట్‌ సత్వంగారిఇై శ్ర ల్లెక్యడ గొల్లపూడి గాలివాన "సా మ్‌ ఠ్‌ వి, ఎస్‌ కావనొక్షి డేవతలె 8న కక ప్‌ కిన పడగ పి వి రమణి

వగం ఆఅటివలి సొంఘిక నాటకాలు _శయానికడ్డుగోడ భూదం లక్మణ కుమార్‌ గవిగాల్‌ కప్పగంతుల రకాల శ్చ ఛ్రీనివాసవాబు ,0జీరూ మనుషులే విర సనియ్యు ,ందని ఆశలు *అనరదేప్‌ = యన్‌ సూర్యారావు లాటీ యం ఆర్‌ పురుషోత్తం శరనిమంటలకు నీలెక్కడిడి వి యాది గ సవాహం ఆర్‌ జె పథభికఎరాఎు అనతోమానద్గ్‌ మయ థి నర్చింహ్య్మయాష్ట అభినవ్‌ శ్రీకృష్ణ కాయ బారను నానారొవు అక్క తమని ఆ అనుభంధం ఎ వెంకటరాజం న టే కో జి లక్ష్మీసారధి షా వళి ఇ రాజగోపాల్‌ రాపు ఆభాగ్యజీవులు చుక్క వక ప్‌ అర ంకులు వి నుభదృదమ్మి అదే న్సరాగము పి సాంబయ్య అకాళ దీపాలు యన్‌ సరన ఆం(ధుల వండగ్‌ న హె రలు ఆందిన్‌ (దాక న అందినే డ్రె "హైమావతి అఆత్కార్సో త్‌ అహరిన-అనుళాగం మురయా అప 3౩ యలే జయలక్కైు రుం ఎ వి రనుణయ్య క కె సత్యనారాయణ న కె యళ మోహనకృష్ణ “ఆ ఇస్యాయిల్స్‌

2606 జెలుగు సాంఘిక నాటకం అంగ్రజ్యొతొ యస్‌. మహబూబ్‌ ధాషా ఆకలిమంటలుః ఆర్‌ _పభాకరరాన ఆదర్శమ్మిక్రులు క్ర వై చాసు ఇనుషకటకటాలు- యస్‌ వి రమణమ్మ ఇద్భాపగతి కుండేట సుుబమణ్యం ఇంటిదొంగ వై. సత్యనారాయణ రెడ్డి ఇంటిదీవం కుమారి యం నివేదిత ఇ తృర్ణంటుకొన్నాయి! ఎ రాజయ్య ఈశ్వర్‌" అల్లా తేరేనామ్‌ శ వి యస్‌ రమాదేఎ ఈ ఊల్లో బతకతేం కె బంగొ[కాజూ ఈ రోగాలకు మందేమిటో యన్‌ నాగభూషణ) ఉద్యోగం యం హన్మంతరానే టమ రొమచర్మిక పి సుబ్చారొపే ఉ త్త మళుండాలు కె. ధర్యారొనే రెండు చెల్లకు ఒకే వువ్వు చింతా జయపాల్‌ రాగళోభీత జా కొరపాటి గంగాధరరావు రంగుల అప్పల నర్పయగ్తి ముణాను బంధాలు జి రామస్వామి రంగుఅకల ఎ పెంచలయ్య నాయుగు రొగొలు-రాతిగుండెలు పి మాలొ?దేవి రజని “ బి డి యస్‌ విజయకుమార్‌ ఠంగువెలననబొమ్మ జి (పేంకుమార్‌ రాబ దులు యం రామచంందే బూణానుబంధం యం సు(బమణ్య” ర0డుసున్నాల కథ ఇంకొల్మి 9 ళొధర్‌ శొండు కుటుందాల కథ చిటురి వెంకట నూర్యకళో రంగు వెలసిన బొమ్మ జె ౯ ఉనూమహేశ్వరరాే చివేపాన్షు క్తి శ్రీరామమూీ

గ రంగులవల జంకరపు హారిరావు లేదు పైవి నం0హమ్పూ్తి ఎవరు దొంగ ్రీమతె రమాగాంటి కులాంతర వివాహాలు ధ్రుమతి సాధనాల కన్నీటి ధారలు యరె అపేమశ్ర్రీ కారణ జన్ములు కె కామేళ్వరి కట్నం లేని పి ప్‌ గోపిరెడ్డి శోనమెరుపు పి వెంకటళా స్రీ శారు చీకట్లో కాంతి రేఖ యన్‌ సంఘ మేశ్వుర్‌ రావు కథ మారింది ఎస్‌ జగన్నాధరావు క ళాహ్యదయం ౫ చాన్మంతరాపు క్షంతవ్వ్యులు విద్యాసాగర్‌ రావు కొడుకు పుట్టాడు శ్రీమతి నీల్యాదీ వాలసరోజనీ కళామతల్లి శ్రీమళి కనవ్యతి యశోధర ఉీరసాగర మధనం ఎం చి ఎన్‌ హరనాధరావు కాకి-కోకిల ్రీమళి హేీమలకాదేపి కళలేచిపోయింది పనుపులేటి రామారాప్తు కలువని హృదయాలు క. కృషమాచాద్యులు కాంతికిరణాలు నిట్టల ఖర్మభూమి కలికిసి విజయకుమార్‌ గుణనిధి వ్రుంగతుర్తీ ఉ పేందర్‌ రావు నరదాయాంస్వమాయ ప్‌ రాజేశ్వర్‌ రావు (గ్రామోధ్ధారమః యు యం రత్నమ్‌ గాజుగుండెలు పీ యన్‌ రావు గుండెకోతలు కె కృష్ణాంజునరావు గోరీకట్టినకళ జి యు సుబ్బారాపు

కుల ప్తట్లలో పొములు అను విప జి రాజేళ్యర్‌రాప్ప చెడపురుగుల టివి రావు

2602 తెలుగు సాంఘిక నాటకం చీకటి చీల్చిన కరణం స్‌హెచ్‌ నారాయణ జేజారిన స్వర్గం జి చెన్నారెడ్డె ఇెదరిన హృదేయాలు యం ఫిలిఫ్‌ సీకటి తెర తొలగిపోయింది శ్రీమతి యం నిర్మలాసాయిబాబా చీమలు పెట్టిన పుట్టలు కె విశ్వం వైతన్య ₹ఖరం కొప్పుల వసంతరావు చీకటి బొమ్మలు పుఠరాణపండరంగనాద్‌ పీకటీ (బ్రతుకులు ఎ శివనారాయణ వెజసాల బి లాజరస్‌ చిపరకు మిగిలేది టి హరనాథ్‌ ఇమిందారుగారి అబ్బాయి యమ్‌ పి, విక్రం జీతాలు -జీవితాలు పులిమామిడి బాలకృష్ణా రెడ్డి జ్వలితజాక్టల “ఉమ” జముమీలకథ అత్రిలి కృష్ణారావు డుసువులు మల్లాది సూరిబాబు డబ్బుమను షలు మళచిమనుషులు జి ఎప్‌, కె రాజారావు డబ్చుచీకటి సంఘంరెడ్డి (శివిక్రమరాపు తానొక టిత్రలి స్తే ఎ. ఎన్‌ _ఎకోశరాపు తమసోమాజోతిర్గమయ శ్రీమతి ఎస్‌ ఆన్నిపూర్త త్యాగఫలం యన్‌ సన్యాసయ్య తాంటూలం ఎ భాస్కరా (తింర్ల చైతన్నవర్మ త్యాగమయి పార్వతిదేవి తోడేళ్ల జొగిలం సిహెచ్‌ శేషసేనరావు తమసోమ జోళర్గమయ వి యు లష్మణరాపు తన్మల్‌ జాగ త్త శ్రీమతి ఎ వకుళాదేవి తీరని సమస్యలు పల్లడి వెంక చేళ్వర్‌ రావ తొలగిన తెరలు రామోజు మోహన్‌

269 త్యాగశ్రీల చె సెహెచ్‌ వెంకకేశ్వర్లు ఈ ప్పెవరిద్యి శ్రైమతి వేములపల్లి నరోజనీ దేవి చాగని నిజం ఆబార్యగొతమ్‌ దివ్వెరాల్చినరవ్వ చిట్టూకి గోపీచంద్‌ దేశోద్ధరణకు ఇదేదారి వేం ల సీనయ్వ దాహం తీరింది ఇ. రామారావు దోషి యెవరు ఎళ్‌ ర ఎాద్దేవి దేవుడిలాంటిభ ర శి, యు రామారావు దర్పణం. టి ఛామమూర్తి దిిగ్భాంతి డాక్టర్‌. కోటేసీల న్నాయానికి సంకెళ్ళు పె వి ఏత్‌ నర్శింషోగావు నిరుద్యోగులు పి నుష్చిరామి నడి నాగరిక౦ వి యస్‌ రామచర్మద్రదాన్‌ నిజరూపాలు సిహెచ్‌ సాంబశివరావు నాటకంలో అంతర్‌ నాటకం తోట న్వరాజ్బలమ్మి నివేదన ని పట్టాభిరామయ్య నిన్న- నేడు-రేపు పి ప్‌, కేశవమూ ర్తి నవనమాజం చంఘ శెట్టి రాధాకిషన్‌ నాటకం కృష్ణమూర్తి నిప్పుకణిక్షలు కిం ణ్థ్ర్రీ నరఫేరిన కోరిక టి వెంకటకా స్త్ర నాతిచరామి ఎన తారక రామారావు) నాటకం "కె నెంక కేళ్వర్‌ రావు నొవిచరాబి ఇ విర" అణఅము*రి సితి - న్యాయం ఎ కె పసాద్‌ నాటకమాడి చూడు ఇ కృష్ణమూర్తి నాడె రీరో ఒక పేజి శుయూరి జి, రత్నకుమూకె నింధలు - సీడట యమ్‌ సూ ]రారాయణ

లగ్రిడో తెలుగు పాంఘీక నాటక 6 పొపథఫలితరొ నారపరాజు రాఘవరాపు ఇపేమపరిధి బి దేవదాసు పరీవ్రర్తన దాది వెంక టేశ్యర్‌ రాపు పితదేవోభవ ఎప్‌ తె మిసే (ేమవాణి డీ రామలింగస్వామి (పే ఎజ్యోతులు' యష్‌ వి సుబ్బారావు హేపాలరూపం యమ్‌ యస్‌ మూర్తి పరిష్కారం ఆర్‌ బాలస్వామి పరిష్కోరం యస్‌ లలిత పొద్దుకిరుగుడుపువ్వు ఎ కె ఆర్‌ మూర్తి సరదెం కె ఏ యస్‌ యప్‌ యన్‌ మూరి పొరపాటు- నా వియత్‌ ఎన్‌ మూరి పంపకం ఆ టి. తిరుపతిరాజు పరిష్కారం క్‌ పరిణిత యస్‌ పద్మరాజు పెండ్లి సంబందం వివి యస్‌ ఆచ్యుతవల్లి భక్తరక్షణ - లక్ష డై ిళుకు బంగారునావు ఎ సాయికృష్ణ బందీలు ఫ్రీమతి ముళ్యాలల్లీ ధనమ్మ్య బహు ధ్ర సి వి ఎన్‌ ట్రసౌద్‌ బంగారులేడి టి వెంక పేశ్వర్‌ విక టి న్వయనారాయణమూలరరి ్రైహ్మానందభవన్‌ బి గురువూ దవరాపు (భమ టి రామ ఒత్హి పరిసమా ప్రి శీసింకోట (భాకర దేవ్‌ జట్టినర్‌ జా వి నాగమణి పగ ఫలించింది క ల్నేటి నాగమణి (్రశాగోహి కె మహెష్‌ మహమూద్‌

ల్సిచ్రస్‌ వతశం ౩ నర్శింగరాపు పచ్చని సంసారం కె దుర్గాలత్మికుషూతి పురుమఠందు పుణ్యపురుషులు వేరయా చల్చారి సీతారామేశ్వరరావు (వజాస్వామ్యం వచ్చింది శె జయమాన్‌ మాూదవరాపు పరిష్కారం శ్రీమతి వి ఇెందామని పాపానికి సంకెళ్ళ షి విమల (పథమ తల్లికి పురిట్‌ నొప్పు "క సౌజన్యరావు పెళ్ళివాళ్ల పి పోలిమ్యుదేవం షత వమాదం వి, యల్‌ యస్‌ 'పభానతి పెద్దింటిపిల్లి టీ వెంకటరావు "పెద్ద మనిషి సి హెచ్‌ భాస్కరరాజు యేను నమ్మదం టి సో .సుందర్త్వరాపు పరదాచాటు సి ఉమామపే శ్వరరాపు పగగొన్న పడకి బి హెచ్‌ సక్యనారాయణశర్మ (గేమాపెషి టి వెంకటఠరమణమ్యు పద్దలాకా నిదపొండి యమ్‌ మబ్బారాపు (సగతి పథంలో పాకుడురాళ్ళు జొాతశ్ర్రీ శకిడకల యస్‌ అక్బర్‌ అలి యవగతికి సంకెళ్ళు ౩ సంవడిరావు (వతీకారం యప్‌ కామేశ్వరరావు మన్ళష్షి మమత మానవత ఆర్‌ వి సుజ్బారా, మభ్యు న్మృళతులు యమ్‌ పి జాన్‌ మం*) షమనసు సి గొవిందస్వా ం న ట్టుగోమూకు-స డికట్టుకున్నాను ౩ ని యస్‌. సికారావమ మరోకావ్యారంథం జ్‌ (ఎసెదిరాా నూరని మనుషుఎ ౩ ఎన్నారావు మూన.ళ కరమిశెట్టి లక్మి మరో్యోవంచం బి వంంటంం

2/౧6 తెబగు సాంఘిక నాటకం మధుపాత్ర జి లలితారత్నం మహొోదధిలో తరంగా వి యస్‌: (ప్రకాశరావు మమత-మానపత గ్యానవతి కో టేశ్వరరావు ముళ్ళ గులాబి య్యరంశెట్టి జోగారాపు మనం మారాలి అమతోజు సంహాలం మంచిరోజులు వవ్చనా? డి ద్వాగ _పసాదరాపు మాలిక ఎ ఆర్‌ యన్‌ శర్మ మాయలో మనమెందుకో కె యమ్‌ ళాస్త్రి మరబొ_న్టలు (శ్రీపాయి మంచేగో బతకండి. యమ్‌ వెంకటప్పారాపు మంచి సునుషు ఉదానవర్‌ నాయుడు మయూరిన మనుషులు కోరాడ వెంకట సుబ్బారాఎ మనుషు ఎ-పనసులు పాలవాడి సాయిబాబా షమావత్రం మానవత్వం యస్‌ రాబి.3 శ టె నూరిన మనషు, యస్‌ వెంకట సుబ్బారాపు ముల నళ హూ టి రాజేళ్వంరాఎ మనసు చంపేసింది థ్రీవతి యస్‌. సీతాలక్ష్మి మనోరంజని _ ౦ యం చందారావు పి ధురవాణి బి పు మశెటి గా ల మంచికి మనోటు మ పి పుష్పాంజలి మెరిసేదల్లా బంగారంకాదు మూగబాధలే మూర్ణ గాధల్కు బి అస లనాయడు మానవుడు క వు దీ ఆర్‌ రంగా ఇ్తె మరోమను వ యన్‌ వీ యల్‌ యన్‌ రామానుజాచార్యులు మనిషి-యమత ఇ చం దావాలు మనమంతా ఒక్కపే ని మరాజు జ మీక్‌ళక దండ మీ పెమకు రెండు దండా యన్‌ దిలీప్‌కుమార్‌

లి? మారిన మసుషలు ఇ వి సుబ్బారావు మూరదు ఈ లోక౦ ౨ చి నాగేందాచారె మాధవి యం చై నాషాబు మంచి మ త్యాలు పే రామారాన్ఫ మిత్రలాభం ఏ వి సుంచకరావృు య. దర్మరాజు టి నర్చింహమూ రి యాగ్గేకం ఉ్రీమతి యప్‌ సజాళరశి యువసేన వస్తోంది జ్మొగ్తీ న్‌ యన్‌ రావు యగవర షట పట్టాలి నై _పబాకరరావు యమలోకపు మెజిస్ట్రేట్‌ కెదున్గవనన్న యుగధర్మం యల్‌ వికె ప్మాతుకు యుషధ్యేయం జ యస్‌ పి శె సాయిబాఎ వెన్నెల పరిసింటి బంగారు విజయజాస్కరీ వింశ ఆర్‌ వి యన్‌ కృష్ణమూ క్షి వాడ్నే ఉరితీయండీ ట్‌ రామిరెడ్డి వడచవేట రాధిక్‌ వ్రడనిబంధం నువ్వుల రామగొపార్‌ పైడనిబంధం యస్‌ నారాయణరావు ప లానం యస్‌ రమేష్‌ భాబు పవిలానం యన్‌ యస్‌ (ప్రకాశరావు వివవృషం యం వి రామారావు వం ౩ భోజరాజు వందేమాతర న. పాడు జె కో పేళ్యరరాను విని స్తున్నాయి పివి రమణ వేద చదం ఎ సీతారామాంజనేయులు

సర్‌ వాగ్దానం ఒ ఓలయ్య వర్షిచ్వకం

268౪ శెఎగు సాంఘీక నాటకం శాంత శ్యాం[శీపతి శిష్నేమిటి అమల వరకృష్ణ శ్రీవిలయం వి స్కుబమణ్యం శతృవు సివి యన్‌ బఖుసాదు శుభోదయం అల్లాడ నారాయణరావు సుఖంలేని జీవితాలు వి కుమార్‌ బాబు స్వర్గంలో నరకం యస్‌ ప్రణవి సూరోక్రిదయం పి బృదొవనం "స్నేహము గొజిశెట్టి అప్పారావు సంఘాపికి సంకెళ్ళు కె జగదీశ్‌ భాబు సేంతాన సన్యాసి పర్వతాల నవనసీతయ]) సంఘం మారాలి బుగినేని రాజేశ్వరరావు సెక్షీ-శిక్ష " జిపియస్‌ బాబు సంఘంలో సవాల్‌ జి విజయరత్నం సశేషం యం వెంకట సుబ్బయ్య సానిపిల్ల యం అచ్యుతలకీశ్రి స్వార్ధము జయించదు డి నాగేశ్వరరావు నంగమరి కొరిటాల (ప్రభాకరరావు నంకల్చ వఏికల్చాలు యం యస్‌ పి దాను సుప్రభాతం యం నాగలతి్యై సంఘం మారాలి యన్‌ జానకి నమిథలు (మతి యస్‌ సునుతి కళాణీవితం రాజి శివానంద్‌ సమాజంలో ననం గట రాం ఒడి గ. న!

6౮8౭౧196 ౪6౧ 0 60గ9, 706 560౧106- ౫ గగ 1085 గీతంగా. 7 ౧98౯06 1౧ ౧9 ౪౪౭౧660 66౧6404 గిరిం, ం40 2101064772 66 ౬ శనం! దింంగం008 1౧ ౧౮/4౪/6 ఉ౧+000001067, 56, 5% ౭70

1. ఉం౪డ46గ౧0)620౧ 8 కంంకి 600గ౧౭౧౪ ని/౭/౭08 10 ౧/4౨ ౮౨4//6- గ౧౭5568 2౧6 గ౭౧ 2 బీగం[9 10 (016 వింలటింల 57 70/16. న౭18౭08 10 ౧88 645801 8౧౮ ౮౧౧6౭8౧౬ ర 5్‌గ్‌ంళ్యు స8౧0/60- కగ8క65068[6, క600౧ 4500 ౪/400ఏ శీ 0౧00౧1 13000 0 8౧2/౧ ౮6౭౧4 8౫ 110 ఊ8౧3

ల తెలుగు సొంఖతం నాటకం 7+065 0584౧95711 0/6గ౫4 0,0 గ 14౧126 స20/4630808గ)-66 6 ౧ 77౪7661

58౧91016 07208-4 8 గం

06 106130౧ 706806 002౧62 004౧6 6౮౧1౭-

06 50618] 018 1౧ 88౧591 5౪ గ880౧82౪8౧.

??912066 10 ౧౧౦౧౭ స11%2

1౧406౪0110%౧ 10 116 9౪46౪ 0 బం[౧8 40182 -

వ క.

"9 012 - ౪71౦౧1 ౧౦011, 0౪7 10౧6500

౬001180 01201 - వఏ816౧612 920౧21

తి? 1౧౯౦646610 €0 64143141 2౧6 906141

గీగ10౧/000100౪ - 610! 8 40%గ0౧౮

"06 1౧106009 61 క౧08115[ 0౧ 61666 [16౯31076 -

0? ఆ గ ౧౦౮6

5128061020 8౧6 58117 51/1 018009 = 07

5 04౧%108౧4గ

5౫1916౧118116[00 ౭౧6 ౧౧౦66౯౧ [9౧6% ౫0౪61, 0౪ గ0౧8/గ| 6080101

5౬091190 0804 0 6 గ99[0124100 206 6191066000 68౧1౪6౧076 1 ౫6416100 శీ ౧15101 0౪16 7౧96876

108 0611630 90166 10 81180 116816 56 68౪ 0119 [0706

లక్ష ౪*/0?16 07408 ₹00 110866 8౧ 1౧౯౦66౦610 ౪౦07౧4 గ18000%/ 888 618౧06 - [661 8౧6 [౦౧౫౭౧ 01౪111 22010౧ 1౧ ౬118741476 2గిరే జీ1 1౧60 గిగ౧/2౧8 = 0 గ౭6౧6౧౩ 202 ౧౧12 200 06౧66 [09/20 0/14150) ౦గ౦!/6 60౧102౧120 10 1౫610 6౧8౧8 07 120085 ఓ 571110 072౧8 ౧0% 10960 (0౬1101 7౧6 ౨౧౭౧2116 615000౧/ 0 116 ౪౦౧6, 7 క్‌ ఏ/68౧1/252[80 7౧8 ఉిల౭!5 01 1106-90 గ [186౧681 706 గింిని!8 ౧81 గ్రం౧౭౯8! 1౧౪౯060060౧, 0౪ య 0 ౭/6 7౧6 7౧8206 061806 10 ళం ర. సప 7౧6 11130 0ంగబోకు [10౪7౭౧౧6౧6 ౫ స॥[3 61115 61108 శి! ఫ్య క శ కం018109% 116020 రిక, [56/16 ఓ (₹ర్ర60810 తల్‌శ్‌ జ గ 8164 70౧06405 వ గ 600181 1060౯ 2౧6 500121 91061౪18, 0౪ 100651 1 [40గ[100

272 తెలుగు సాంఫిక నాటిక ౦ 508850682/680 60౧౧66, 8 9, 0౧81108 09 616౪0100 16౧1 0 ౯081190 ౧7౦016౧) ౧12 0 ౧1371౧ 616౧8౧౦6 5011009. 4 9401680107 5040681 8౧6౮ ౦00౧౦6౯౧ 97 ౮౦౧౧ 0900106 గ!06676౧ 81౧6౮ 6౦౧౫16గ౧౭౯4౧౫/ 1౧618౧ ఓ11618214/0, 07 1౩6౧61౧2 [10644౧ 61014 0 77౧15 క081164 ౪11114౧౩ తీగ 55532౪7 0% ఏ౧ సం 07 ౮౦౧౧ 0౧/66౪౧ 1115101 01 61531041 5805171 1169721476. గ్‌] నగ5003010085/ ₹06 9065910 01 త ౯6౧1 [|[0[౧6 5041 1౧618౧ 51806" వ 7 ౧౭౧౭౪ 0085 1౧ [8081418 లగాంగంగ 01201 2౧6 16 6/1409" ౦ 0౪ దీ“ ర౦%౧6 భం; గామా / లె ప్న ఖా / టో గ్‌ 6,606 | శ స ఎస్టీల | ర్న సూ ల గ్‌ ట్ట నా ల

"౬౬౮౮౮ 30014౬ 0[౬|4గిగేగి ; శ 0౧111081 500/6 8౧6 30467 ల. గ ్త్త్స యం సు. శ్‌ సమన డాక్ట ర్‌ పి.వి రమణ - యం. ఎ., పిహెచ్‌.డి. వ తసనం వ ₹లొ.0. 795989 నతన నననననలకననా ననన (వితవ బొబ్బాంది, (బతుృతాడుథు చవిందీ వరంగల్‌ _ బ్బ వ్‌ అవ్యావతత్నం (వవ త్తి. రచనా వరిలోధన . వ్యావ్భ త్తి * తాత్సిక నమాలోచనం , అంజోరోంగం . నాటికరంగొం ఆరొఖిం 2 నమావి బికానం . అన్నేవణ ల్‌ న్వూచ్భమైన స్న్మేవాం ఆర్జింబినది + “అవ్య” ఆలీన్ధులు, మాశవతాబింతన ఠి ననన యయా... “రాబోవు శెండ్రవ థౌగం + ఇ ల శ్‌ త్న అలుగు నాంఫ్లీక నాటకం . ల | ఇ "అరి న. వొళ్ళాల్న 1? నాటతరంగ |వభ్రావం