Telugu Telugu Sahityam Muslimla Seva - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

టా డు షం ణం తెలుగు సాహి: మున్లింలసవ (సిద్ధాంత త్రంధం) | . [౧౮51 1గ/ 6017518070॥ 0 75000 67౯౯4౦౧ | (౦౮౦70గ4. 78౬౯515) క . మ్రర- 225 . త ౧9277 న

(ఫ్ర తెలుగు సాహిత్యం-ముస్లింల సెవ 105118 0022000010 00 0000 ఓ0028008 1084లో నొగార్జున విశ్వ విద్యోలయం ఓ, హెచ్‌.డి పట్టం పొందిన సిద్దాంత (గంథల

1. 5%1220 ససేషం1॥ క్‌ గ (1108816609) , క్‌ ఉ గటట , 980

కాల౮60 5ఉంకుంం4840౮ = కళల50శ04 5574 లః. $50211 12562౧, కేర.డ(115082180065 , వశీ త ౧ల08౪), ౨ ౨ కెంరేల 102 "లం, , వేల! కళంఠలంు 1064128 2020286, జ [ శీ1)8279 నెశీట511121 ₹0%ల1 టా లి ఉష. 6తమ-202 002, 10427 జాయ రక తం ల ఖ్శ్‌్తూ రా థెలిణ 5[%21 336౧ న కం నె46ం 21 1994 6921 : 1000 యన. హ్‌ లెంక; 100/. చీ గ్‌ (4 6*ణ ల జీ ను లా అతా క గ న్‌. శాన్‌ పల్‌ 00108 628 06 144 గొంణ గై శిశం కర ఏన ప కోగా2 కొటన![26009 69/3 07. 9120. అ262౧ 'లెల1ర్తేంక వకిమ325 90456006 పేంఠతంరం తం! = 202 002 (౮. 9౨) గ్రీ అబుల్‌ సత్తార్‌, క్‌రీమా పన్లీ కేషన్‌, న &4/2, నల్లి చెరువు, ఇంకిరాగాంధి నగర్‌ గుంటూరు _ 522 008 (ఆం. (ప్ర న్‌ కట శ662 లి1౧669, 3/1, కి[061066%, 66౧047 + 2

| మ స స ము స ల గ. ను. వ ము వ. మ! న ల ట్‌ టన | నం అటే (క స 1 స చ [3 యం సక సరగ. 7 స సం. (| పం (భె ఖ్‌ టం! వు ము న? టన న టి (్‌ నో ష్‌. న. సం... న ట్ట! జీ (1 స. స న! వ వ్‌. పశ క్‌ |... . మ. వ సం. న. బ్శ యు. యు... మ న. మ న శ. యన్‌ ట్ర న స తు. మ; లే నన లం ల అలు షు చప! ర. ం ప లేన రే! లుక్‌ ॥ ఏ న య లు దము టల్‌ రండి. ల ఎస యేస్‌సు ప న గ్‌ గెక్‌లం21201 220 44852112 16012 కఉ00820112 కళ ” గగ ఇసంవకి 516౧1 40 1605) (గ్వా

₹052 0080421 7535 2165

70558 ౨౮0 ౧౨4౦155 30401

ఇభర059 10 14న ౫10)

= కటోీశీ!గ్‌ గోడకి? గీ

వాగిలదాగరిలావ భన లావ మెటిు దాగిలా ఎ దాసలొవదా నలా దాసిలా పు శీ 5515423066 క80716464 ని 4౮ క్ష ఉజిళ2ా%ి 10 ౨40% 0216401 నన నన. బాతలా దాటిలలదాటిలొప వాురులోప ఎయు దొర లోపని లాఅధానలావ లలా ఈ _గంథ మ్య్ముదణమునక్షు ఆర్థిక సహాయమందించి పోత్సహించిన వారు అలుగు విశ్వ విద్యాలయము, అంధ ప్రదేళల్‌ న.

విషయసూచిక పుటలు విషయసహాచిక_ కే కృతజ్ఞతా నివేదనం ఛా 0006100101 త అవతరణిక వ మొదటి భాగం (చార్యితఠ సంబంధం) 1-60 ముహమ్మద్‌ ప్రవక్తకు పూర్వం అరేబియా చళం శ? ముహమ్మద్‌ (ప్రవ క్ర జీవికం._విశేషాలు కి! ఇస్లాం మఠం_అవతరణ వికాసాలు 152 భారత డేశం_ఇస్తాం మతావతరణం 238940 గోల్కొండ సులానులు-తెలుగు సాహిత్య పోషణం ఢ1-56 సూచికలు 57.60 రెండో భాగం (సాహిత్య సంబంధం) 61-880 ఇస్తాం ధార్మిక వాజ్మయం 61-71 అనువాద సాహిత్యం 7288 దృశ్య కావ్యాలు 84_రికి సూచికలు 110120 నాటికలు 121126 'శ్రవ్యకావ్యాలు క27-174 స్తూచికల్లు 175.]78 ఖండకావ్యాలు 19.190 సూచికలు 200201 ళతకాలు 202282 సూచికలు 288286 హరికథా వాబ్బయం 207241 సూచికలు బడే జీవిత చర్మితలు 242046

ఇ నూచికిలు వ40- పారమార్తి క కావ్యాలు 247-260 సూచికలు 280.261 వచన కివిత్వం 262808 సూచికలు _ 808812 వచన వాజ్ఞయం 818825 సూచికలు క. ఉపసంహారం 8282880 అనుబంధం = తికి] కితిశీ పరిశోధనలో (ప్రసక్ర్తాలయిన (గ్రంథాలు స్ట! అనుబంధం = శ్లి తికిర్‌ ముస్దిం రచయితలు రచనలు తిర అన్ఫుతమూ ర్తి 848 ఆధార (గ ౦థ సూచి వ్‌డీత్‌ ల న! 349

అన్‌ నన్ను వరిశోధకునిగా స్వీకరించి కార్యశీలుణ్జ్‌ కావించిన సాహితీ. నిష్టాతులు, త్కు మద్దురుదేవు ఆవార్య కూమాటి దొణవ్పగారి ఆదరణకూ- సన్ను ఆశీర్వదించి అభిమానించే సాహితీన్రస్టలు, సాజనృమూర్తులు, జాతీయా చొర్యు యస్‌. వి. శోగారాప్పగారి బొదార్యానికీ. బాల్యంనుంచి నా అఫీవృద్ధికి తోడ్పడిన విమలవరిళులుు పుణ్యమూర్తులు కీ.శే. పురుగుళ్ళ జోతమ్మ, వెంకటస్పయ్యల వాత్సల్యానికీ- విద్యా విషయంలోనే కాకుండా, వైయ కిక విషయంలో ఒరవడి దిద్దిన విద్యా వినయ సంపన్నులు (ప్రయహిత పవనులు. (ప్రా ఎరుగుళ్ళ ఆదేశ్వరరావు నాగరత్నం దంపతులు, అపన్నీక శరణ్యులు సహృదయులు ఎరుగుళ్ళ జనార్దనరావు లిల్మ్మీరాజ్యం దంపతులు, ఆశ్రికజనమందారులు, విద్యత్క్భపామూర్వులు సద్దుణ పర భూషణలు ప్పరుగుళ్ళ మురహరిరావు లీలాదంపకుల సాభాత్రానిక్క దాతృక్వానివ, ఆస్మ్రాయతకూ... పరిశోధనకు వలసిన సలహాలిస్తూ (ప్రగతిపధంలో పయనింపెజేసే సాధువచనులు, సార మతులు ఆచార్య యస, గంగప్ప, విమల హృదయులు డా॥ జి లక్ష్మణ రెడ్డి హితులు డా॥ గుంటుపల్లి రామారావు? (శ్రేయోభిలాషులు డా! జి రామచంద్రారెడ్డి గార్త ఆఅభిమౌనానిక్రీ= శోళోధనకు ఉపకరిండే ఇస్లాం మత (గ్రంథాలను అందించి, ఇస్తాం మత విషయాలను పశప్తకరించిన స్మితహితి పచనుల్కు సిరృతుల్యులు అళ్‌హశ మహమ్మద్‌ జైనుర్‌ అబేదీన్‌ గౌరి ఆప్వ్యాయకకూ సంస్కృత (గ్రంథాల వివరణ తెలిపిన ఉత్తమ సంస్కృృతపరులు కీ. శే. జమ్మలమడక మాధస రామశర్మ డా; అకురాది శన్నారావ్పు ఆచార్య చేతవూలు రామ(బహ్మంగార్హ సాభిమౌనాసనికి_ నన్ను అభినందించి ఆశీర్వదించిన ఆచార్య కొ త్తపలి వీరభ్యదరావు, ఆచార్య సి. నారా ణ్వా క యణ రెడ్డి క్సీశే 2 ఇరివెంటి కృష్ణమూ ర్తి ఆర్‌ వి, హనుమారెడ్డిగార్ల వివిర్మల హృదమయాలకూ. ౧ సరికోఫనకువలనిన (ప్రోళ్సాహ, (ప్రోద్బలాలను అందించిన గురుతుల్యులు మాన్యులు

కీ! డా॥ యారగడ బాలగంగాధరరావు, ఆచార్య టి నిర్మల పొట్లవల్లి సీశారామారావు సుష,దవానికీ

గార సుహృద్భానాని (=

1077లో సంభవించిన పెనుతుఫానులో నా సరిశోధక సామాగ్రిని భద్రపరచిన తూనూటి సుధాకర్‌బాబు స్నేహశీలకకూం

వశికోధనకు వలసివ (గ్రంథాలను తెప్పించిన సరసహృదయులు సుంకర కో కేశ్వరరావు గారి నహృదయానికీ_

నాతో నహకరించినమ్మితుబ్సు నహవ్రతులు డా॥ యార్తగడ లక్మీ[వ్రసాద్‌, గాజి వడ్డా

లక్‌ న! సుబహ్మాణ్యం, ఈడుప్కగంటి నందకుమార్‌ డా॥ జి. కృపాచారి, గు త్తి నరసింహులు డా॥ గున్మూ సాంబశివరావు డా॥ తేళ్ళు నత్యనత్కి డా! దొంతగర్ల ధ్రసావ్క ఉ, కృషారెడ్తి గార్త ష్నేహశీలతకూ._ లు ౧ న! నా యోగక్షేమాలతో పొటు నా విద్యాఖివృద్ధిని తెలిసికొని అభిశందించి ఆశీస్పులందించే మున్స్ఫణు గెంజుపల్లి అక్ష్మీనారాయణగారు. (పెసిగె-ట్‌ మూలె నారాయవరెడ్డి గారు నణకూరి ఠోశిరెడ్డి (రోః అన్నయ్య), శేబాల పఠాఖిరామిరెడి రేబాల చంద్రారెడ్డి ౧ చింజావల్లి శవ్యపసాద్‌ (శవ అన్నయ్రి, శ్రీమతి & శ్రీ జీ సువాత పూర్ణదం(ద్రరావు థ్రీకుతి & థ్రీ గుంటుపల్లి రాజ్యలక్స్మీ పిరయ్య, శ్రీమతి & శ్రీ న్వర్దలత కృషమూర్తుల అనురాగానికీ. గా అన్‌

తెలుగు భాషపై ఆఖిరుచిని పెంచిన నిష్కల్మష హృదయులు, గురుదేవులు కీ.శే, దేవ భక్తుని రంగారావుగాలి వాత్సబ్యానికీ_

అక్మీయకతో నాకు అండదండలుగా నిలిచి అభయ హన్తం అందించే (ప్రాణమిత్రులు డాగ తోటకూర (ప్రభాకరరావు విజయలక్ష్మి దంపతుల నహృదయానికీ_

నా చదువు సంధ్యలకు కారకులైన అమ్మా, నాన్నలు సోదరుల అవ్యాజ అను రాగాసనికీ-

నా అభివృద్ధిక్షై నిత్యం (ప్రారించి ఆనందిందే ఆ త్తహామల అనురాగఆప్యాయకలకూ. అన్ని విధాలా నన్ను (ప్రోత్సహించి, సహకరించే నా అర్జాంగి ఆనురాగానికీ-

ఆదిలో పరిశోధనకు ఆసకొళాన్ని కల్పించి కొంతకాలం పాటు ₹ షె వౌ.ను మంజూరు చేసిన అంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్‌ పాలకులకూ--

చిదిలీ అయిన తర్వాత వరిళోధనకు పలసిన సొకర్యాలు కల్పించి వరిశోధక (గ్రంథం అచ్చువేయటకు ఆంగికఠించిన నాగార్జున విళ్వవిద్యాలయాఢికారులకూలా

టట! 0డు సం॥లు నిండు పరిశోధక భృతి (క.2,2) ని మంజూరు చేసిన ఆంద్రప్రదేశ్‌ ట్‌ ఆర్కూ్యస్‌- హైదారాబాద్‌ వారికీ_తాస్టడీకమ్‌ (ట్రావెల్‌ (గ్రాంటును మంజూకుచేసిన క లెవా ౧౫1౫ -- న్యూఢ్స్లీ వారికీ 1055 [£ -- హెైవరాచాద్‌వారి సవోయ ళం నూ 1హకొారాలకూ-- కమోదమైన నా పరిశోధన పశ్రాల సమర్పణార్జం వాతియ అంతర్జాతీయ సదస్సులకు విశ్వవిద్యాలయ (ప్రతినిధిగా పంపి, (గ్రంధం అమృ్బవేయుటలో పాక్షిక ఆర్థికసహాయాన్ని టో అద దా త సా అటి టా అందించి (పోత్సహిస్తు న్న అలీఘర్‌ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయ (పోళ్చా ఈినికీ అచ్చువేయుంలో కొంత అర్జిక సహాయాన్ని సమకూర్చిన తెలుగు విశ్వవిద్యాలయానికీ_ అడిగినంతనే విషయ సేకరణకు అనుమతించి సహకరించిన కింది పట్టికలోని (గ్రంశాళయాధికారుల్డు సంస్టాధికారులు, సిబ్బంది తదితరుల సౌహార్డొనికీ - హైదరా బాదు హె మార్చిన్‌ ఇన్‌స్టిద్యూట్‌. ఆఫ్‌ ఇస్లామిక్‌ స్టడీస్‌, (శ్రీ వేమన ఆంధధ్రభామో విలయం, థ్రీకృష్ణదేవరాయాం(ధ్ర భాషా నీలయం, ఆంధ్రపదేశ్‌ స్టేట్‌ ఆర్కు్యస్క్‌ స్టేట్‌ సెంట్రల్‌ లైబ్రరీ, సాలార్‌జంగ్‌ మ్యూజియం, ఆ౫(ధ్రసారస్వత పరిషత్తు ఉస్మానియా విళ్ళువిద్యాలయం, ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ సోషల్‌ సెన్సెస్‌ రీసర్చి థడీణ భారత విభాగం, న్యూఢిల్లీ లో ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ అఫ్‌ హిస్టార్తికల్‌ రీసర్చి, ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ సోషల్‌ సెన్సెస్‌ రీసర్చి, విశాఖ పటణం డాకర్‌ పి యస్‌. జా. బట బు కష్టా మెమారియల్‌ లె బరీ, సారస్వత నికేతనం-- వేటపాలెం, (సాంతియ (గ్రంథా అయం, జిల్లా ్రంథాలయం--గుంటూరు, మహారాజా ప్రాద్య కళాశాల (గంధాలయ- “విజయనగరం; రాజా కళాశాల (గ్రంథాలయం--బొబ్బిలి, గొతమీ (గ్రంథాలయం-ా రాజమంశ్రి- క్‌ంది పట్టికలోని సాహిత్రీ బంధుమిత్ర బృందానికీ_ "హైదరాబాదు-పి కృష్ణమూర్తిగారు ఎస్‌ ఎమ్‌, ముస్తఫా అలీథాన్‌గారు. డాకర్‌ వ వూ! కి అ జియా ఉద్దీన్‌ అహమ్మద్‌ సాహేబ్‌గారు ఆంధ్రప్రదేళ్‌ స్టే ఆర్కు్యుస్‌ టి, ఐ, బిన్నయ్యగార్హూ. హెసీ మార్టిన్‌ ఇన్‌సిబ్యూట్‌. ఆఫ్‌ ఇస్లామిక్‌ స్తడీస్‌, ఇటిక్యాల రం ట మాణయ్యగారు. ద్యూరో ఆఫ్‌ ఎకనామిక్స్‌ నీలో జంగయ్యగారు తెలుగు అకాడమీ, కీ శే. ఆచార్య వల్లా దుర్గ య్యగార్హు ఆచార్య దివాకర్త వెంకటావహానిగారు, థ్రీ దేవుల వల్లి రోమానుజరొవు గారు, డాక్టర్‌ (“క్కి గోపాల కృష్ణారావుగారు, ప్రొసెసర్‌ బి, రామ

కం

శాజుగారు, పొఫెనర్‌ చేకూరి రామారావుగారు. డాక్టర్‌ అమరేశ్వర రాజేశ్వర శర్మ గార్పు డాక్టర్‌ బూదరాజు రాధాకృష్ణగారు, డాక్తర్‌ నాయని కృిష్ణమమారిగారు, ఉస్మా ఇెయా లింగ్విస్టెక్‌ శాఖలోని అప్పటి పరిశొధకులు పి సుబ్బారావు - రమణయ్య, ఉసూమ హేశ్వరరావుగార్లు, విశాఖపట్టణం కీ శే ప్పరిపండా అప్పలస్వామిగారు? (టా జి ను దర రెడ్డిగారు, ప్రా రాజశేషగిరిరావుగార్డు. తిరుపతి , జి యన్‌, వెడి గార్ము ఎస్‌ జవ్వాద్‌ హుస్సేన్‌ గారు, ఎస్క్‌ ఎ. సయ్యడ్‌గారు మధ్రాసు * కీ,శేవ శ ఛహమాన్‌గార్కు ము అవ్విల్‌ అమ్‌ర్‌గారు,. (పొ. వి. రామవ్యంటద్రగార్హు గంం౫ అప్పారావుగారు. ప్రా. జాస్తి సూర్యనాతాయంణగారు.. కర్నూలు = షేక్‌ బుస్‌ సావాచ్‌గార్కు జానుమద్ది హన.మచ్చాన్తి- కడప. ఏ సి దస్తగిరిరావుగా రు విజామ్‌ పీరాన్‌గారు (వొద్దుబూరు సయ్యక్‌ ఇలూం సాహావ్‌గార్చు జమ్మలమడక డా॥ ఎస్‌, ఎమ్‌, ముస్త్రఫాగార్ము "షక్‌ గౌస్‌ సాహేద్‌గార్కు డి, వి, శంకర్‌గారు చినగాసపల్లి 9 ఆబ్బల్‌ థొదకీగారు, కలిక3, చిహ్హారు జిల్లా, దొలానా సయ్యద్‌ నూరుల్లా వొద్రిగారు మహమ్మద్‌ యారుగారు_.. నంం్యిల షేక్‌ మహబూబ్‌ సాహెబ్‌గారు_ పెలుగోడు - షేక్‌ అప గారు- కంభం , సయ్యువ్‌ ముష్కీన్‌ సావాబ్‌గారు_చియ్యేకు అనంతపురం జిల్లా తక్కిళ్ళవల్సి పాపా సాహెట్‌గారు- గు త్తి అనంతవురంజిల్లా * "షేక్‌ ఇస్మాయిల్‌ సాహేవ్‌గార్తు షేక్‌ జాన్‌ మహమ్ముగాద్‌ రు గుండ్లవవాడ్కు నల్లగొండజిల్లా = ఎస్‌ ఎమ్‌ జాసీగారు “షక్‌ మహమ్మద్‌ పీట, కృష్ణాజిల్లా శ షేక్‌ హోందు సాహేద్‌ గారు. షేక్‌ అన్ని సాహేవ్‌గార్డు. జగ్గయ్యపేట , ఆబ్బల్‌ నలాంగారు షక్‌ బుడే సాహేబ్‌ గారు మాచెళ్ల . పళ్ళి శ్రీనివాసాచార్మ్యులుగార్డు నర్సరావు పేట, ఇస్మాయిల్‌గారు-. కాకినాడ నస్మయిల్‌గారు-- రాజమర్మడ్రి ఎస్‌. ఎమ్‌, హుస్సేన్‌ ఛార్కు.. దొరసాని పాడు. పశ్చిమగోదావరి జిల్లా గూడపాటి సాంబశివరావు గారు విజయనగరం ౩ చింతా అప్పారావుగాళ్తు. చొబ్బిలి _ "షేక్‌ రసూల్‌గారు. చాజాం, (శ్రీకాకుళం జిల్లా. మహమ్మవ్‌ షంసుద్దిన్‌ గారు. ఖమ్మం, సయ్యవ్‌ సమీబుల్తాగారు వరంగల్‌ , తోటకూర నారాయణరావు గుబ్దం హనుమంతరావు, పూర్ణచంద్రరావు, చిలకలూరిపేట మవామ్మద్‌ నఫీజుద్దీన్‌ పరుచూరి అచ్యుతరాంం. తెనాలి ; గత స్మృతిలో మరెందరో నుహానుభావులు- (ప్రూవులు దిద్దడంలో నహకరించిన షెక్‌

య రియాజుద్దీన్‌ ఆఅహద్ముద్‌, శ్రీకెవి సుబహ్మణ్యంగారు, శ్రీమతి కే సుకొతగాన్తో సోశీల్యానికీఎ ఎంత జాగరూకత నహించిసా కొన్ని అచ్చుతప్పులు తప్పలేదు, దీనికి సహృదయుల సౌమనస్యమే శరణ్యం, అందగా అచ్చువేసిన విజేత (ప్రింటర్స్‌, గుంటూరు, అధినేత కె వి.సుబహ్మణ్యం, వారి సిబ్బంది సహకారానికీ. మరియు మెటిల్‌ ముచ్చటగా వేసిన సన్‌ ఆర్స్‌, అధినేళ రా ల శ్రీ యమ్‌ సోంబయ్య గోరికీ_ పీరందరికీ కృతజ్ఞతా వందనాలర్పిస్తున్నాను ఇందరి అండదండలతో, సహకార నంవత్తులతో రూపుదిద్దుకున్న పండిత విమర్శకుల సంపన్న మన్ననలకు పాత్రం కాగలదని ఆఇశిసాను. అయనే. "షేక్‌ మస్తాన్‌

ఇ ి0ంలి౮ంయు[0న

కౌం1020, 0706 0016 కజం! 1288202269 0 10614 13 6 క6810841 కం2ళడక్రం ౮5 త0రఏల 380200 110% షం వంట 1166026406 51006 11 టం 0452769 సెశేంల/ 0050806138 ఫైంగ5002111105 ౧020౯10066 గుంం! 0౯ 616 667610006౧ 1964 9౯08659 60 శౌం1420 1166020106 గంట క 66 293 060 06 12[80226 12 63634101 15 069 0౪౧ 0062 100846, 0౧6 020 1276 6906006006 106 ౯౦6406 ౪0౧8 08 7811065 20606 ౧ 146 జంట! ౯ 12080286 క 10202/ 06 2 10010021 (19% ₹0 1౦4466 0110 11 0016 180 0016౯ 100866 [0%6769 1115 ల ౬౭౨౧1092] 60%614102 19 00806 ఇ సశటం!11009 0% &ి॥ర0012 పరే సం జం ౧౯౦4౦4౦౧౩౭ ఇ013 18 ౧ల|౮20 1 ౪8౧ 1011 ౧౦౪౯ల 100806, లర 00౯6 15 13116 2 8006 1౪11069 00 సల4911012 0605 296 ₹51663 +*ష056 60%4104610% 129 మిజగం6 2 5181211041 91206 ౪ 06 1150000 60 గౌలేట8ం 1620౯6. 58075 208 001% క:ల1౯ 3608126 0౯1001 అజ 2130 061౯ 2021061502 2064 ౧260621150 600 1016 2౯6 ౯౦6౮౮108 ఇంగ ర 211 ఏర 2864. [0003 66 161494 1106040426 29 రం౯ ౧ 196 2గ4ీ 1166

0612 19 2 ౧౭(00 ఇ0లక6 1010 10 6౪76910 19 8211182౯ 1413

4 06202.001 60%1018200% 0 4676641 61181009, 64166.3 204 120802- ఇం. 00420 110 ౭0016 రకం 11 61౯ 6౪900110 2౧4 ఉంయ1గ0135 269 276 2 30018 4660102000 6686 ఈల 26 1061205 గెకట5 1008 206 ఇ ౩902164108 ం1౯ 0౪0 1611210289 206 6140211 1409000 2/6 ఏ1232108 2 [6౮ [016 10 పై౦ంయిం1198 206 46౪6100108 0241061529 (90088 +211005 ౪235 648001 23 296 2041 &01216601406, 12884286 286 1160626646 2+ట్వా/ *సల6 36 10 20) 90266 07 [6810%,1026/ 206 16251108 ౪0 1408604= 289 05 404 2౯౧06122 168101 6౯016 6041805” 286 ౧౦4౫౫౦8 ఇాంరిం 015 1001 0౪765 61౯ 40140 €0 ౧౦-51 718 006౯ 360014

44, 2180 000 0016 1100480 1202082865 0% 0612 19 06108 $00001 0 20) 8113 6001600800 14026410 14800 10 2౧6 2౯0౪96 06101 10 106 145 ౧౧46 ౦€ 12/1 66౧04౧ 4 [006 38286 0! [3 ౮676109901601 108 గంగు 0612 4 ౪728 0౯0౪811610 50414 18612 286 ౪25 081106 21101 అ౯రేట ॥

౨జగ88 6 ఉ80 ఈ ఉ1446000 [స్స 104 నెశింం20మ46 - 312- గాైై140 ౮60 986464 0౪9 12 50312 116414 [16 9014188 01 6401421 020 ల! 6 ౨౭8111 0 సెకంయ3కుగు 6-90 00బ01120 ౪23 2910001౯ 1221 10014600 107 (6 4670000606 2౧4 80508464 ౦0 ౮౯644 1208804806 18 30211000 844463. నీకలా చుం 8014 0? 3210401 1మమ్యరేంగు, 6 942668 106 ఆం)ం0షరేడ ఇనిరేల ౧4100 582013 2౨4 మడరి3ం ఇ86ింక త6ః1 నక2013

వది! అవ0066ే 2060800003 8205 286 0602006 006 66౫63 01 763 12%86- 280 జొర 116ల206 040008 ౮౩౧౦ 51203 1416 0001 0౩63 206 61480 ఇలాం బజగాంణ50ండ. ప 1801 060060 6 తీవ2! 2015 100 6౧౦౦౪౯2866 కాలేతరై 12088686 206 1110౯20316. ల 172 296 18% ం౬౦(ఎ3౫165, ౪౦౫ 161023 90621675, 14286 10 మలు *లల 1010666 10 16212 ౯6౪ 29 10 ౪25 ఏం[ 0౧1% 20 05110611] 129 క్రైషైైం అళ+ 2130 066100 01 1059000600 0656 !10[0/3 ౧7౯0౧౦64 గాలే 3205211082 0016 10 1276 60మ0606006 10 ౪64 1208604086 తీ!186! డేంర60ర6ఏ00 286 [16 [00026100 0£ 1108261906 314665, శీగిర014 1669న 0602006 (16 56246 0 161084 5206210102 0౭౦916 206 16 514619 డం అంట 81700 16 గౌం1084 23 0516121 12086386 2064 96౮61౪0) 0౯1056. 00102123 ౪611 3 1015 3110301098, 0165 ₹6౯6 [0౧౧6౮6 206 ౯౮6౮6 న అ్రడ9ి 10 16279 గౌలంైైళ తం 2 769811 గల” 20601641 110 53021 29 అఆ1691 0121 ల 2౯6 ౧౦406108 ౪0103 19 ౮1౪286 ౪0101 1122609 2121ల 206 10 5016 ౮1565 (06) 26 20076 10 116 ఇం 0% 967 090916 *1056 00867 600886 18 161028 1000051206 29013 అలయ &౯6 మజ! &118040, 582110 04౪004 58%69, 504110 వలం వేశం (౧8911 1మ29, 7 క20852060, 246 తీ11 5%1210) 0271 2 05060, వసీ21- సఖ పేరడి 54060, 304110 411, 4 ౮ 01904819, సీర 20246610, 46 చ శ ౦ం6ంల, 5 సశ సడ620009 క[380, కిరు ఉ24మి, కడ [683610 శత *8౯ 582110 254% సరు21% 50116, ఏ సశ 201 వీశీడి ఏకడ11 నల ఈ6ే15 కంఠే సషట్రంలు 406 ౮131200 28910 606 “సంకల ఇంగ 09 “కెశలం1మ 0000106100 10 ౧61688 11620076, (గౌలేోైై3 52111972000-సి!09110012 356౪2) 35 10 €౪)70 ౧2715 ₹100 [76 0%120- 1ల8 6801 113 ఇంక 28906006 006 ౧2000281 10౧1682000 2౧64 0 2 [0064 011801 00 16 6264 ౧0౧౧౮8 ౦1 403110 6౧౦౧౧10౧09 10%0- ₹68 లేం20 10780016 గ06 సగ51 0251 66219 ౪160 (6 118000 0 వేశ్‌లం11009 10 0116 ౯181 98004 ౦12105 6 3 610-600200210 00%64100%5 0 472012 060016 16 015011 050౯౦౧౧6 సశ ంస2ణుగ26 286 2150 (16 0600100601] 60062063 367600 4014 206 [0614 19 క౯6-19120016 ౧ 106 ”06 $60046 0%20- 1 92౯206 16 16-01800౧/ 00౯02260 సెటంటిడణు086ే 286 119 1020. స్తేమళం 01664 20068 6॥౧1128(609 16 0౧811 286 ర౪610096%+ 0॥ కే12 296 18 01001168 206 82000 గ1౦ [00000 ౧020106 6150253- ఈ 16 కఠం18 0% 131202 10 0614 ]06 ౧41 006 ౮66౧1065 టం ౯016 206 30౯01286 0 761082 11662016 9 01600643 0010 90401 క!€2౧9

రక్‌ 81 [౧6 96000౧6 04౯ 6౧11801603 116 8200 ౦౦0౫౫08108 0 సెజ్‌ లం 00

౧0619 2౧6 ౯16653 10 ౪221048 [00005 0 గౌం1080 110బాజయిుం 60 28 టూ 2081411005 2౧6 6౯62076 ఇ౦గ9 0% రేం2 2083 (129 2064 0127. 1018) 206 902702 క2/25 ( ౧౦౭౮? 224 ౯056 ఇ0రం ఏ) 26 కడ749, 602062 ౬27385, 58121025, ౧271021085, 1027891165, మం6-౪ట56 ఇంకేం ౧ ౪761, 58010 3010౯71 5400” 610,

శల 1056 082066౯ [0009565 03 116 9120910 11640౯6 1 కక... 12080226 86 ౯2051600౧3 ౦0౯01 ౧౪29, ఇం] 09 [5120 ,856ే 0872910165 0౧ ౯౦౧౧66 కశ [2000046 560084 ౧1516 1606 0% లల 121ల౯020312000 ఇంగ. 0౧2౯ కమటం80 9 మజ? తింమే&0, 15 106 20౧3126000 గం కిల188 ౧2204108 0౯ 0౧21 సజుం800. 5006 ఇం218 00 స46 ౧8910 021 2౯6 2051800289 గాం 5203121 226 మ081150 0100 26 2108/ మం [౧0౯ 99116160

కాటం 0022062 అం14005 6 0౧6021 28 ౩7011 28 20210002 60060 00౯62116 ౧12౪5 886 123-166 05 సెంం110009 గౌసంం6 216 01531564 206 60)50జ55664. 28 ౧401081621, 13601021, 500121 ఇతే ముూ66 143/5. ఏ1205 0 ఈ%ఒ ఉంగరము 52160 (౧01919 921009, 50420 ౨10/2 11053618, 5 సక్‌ 7211 వెరే ౮148007 218 286 18-166 0 పెళ షగ్‌- 2౪46018 216 6138689564

కంచ యల! 19 16 0010021 2956550016 0 [06 ౮6౯6౬26176 011-

4621 0108 09% క2ళా2క్క ]దష6రే& క2ళ25, 52621020, కజం8ట8, 10 క/200168 క₹266- ౪7696 అం 2013 0%4046౯ 18 0090160661 తటాం[6410 బం6116 [01% 0% 161884 1106920006 02౪129 600 2౯6 0185910166 10 €6 ఈ- 166 0216801163 1 6 మ/01021021, [1300110121 214 $00121 &9 బా (8 గ6- 6006 ౪019 ౩ష6 ఇంగం 0౯౦. 9408 నషకీంం, 5%2)0ఏ 087006 న్‌&- పం9, 5081101 90640 540060, 2 &113 80, సిశంం4డ00ు26 11 కంటం మ౭రే 2% ఉ& ౮ 15618101 2206 1066 ఇం21%) 10 06 1606100164

కరజగ 6210025 00 )4్‌౪8110039 276 15048366 13 106 80226, పైజరా 0610, 60100410%,81183/ 26 306121 00%9010350650 తగ 2గరే2 [29/25 13 0286 0 06 1800101201 0200063 01 కెశ0రం3 "టై 11640116 66- ౪610066 [291413 09 (16 1851360006 0 ఇలట66?1 1611006 ంటేం 01 కం02ఏ6ే2 27/28 00588100 జర. 945 తీ11301% 2౧4 1902811 2౯6 ఛందం *710116 10 06 101664 5162250, 4 పైంంష141 2064 ౯0౧18691 టగ్రురి 10 101280 ర0660/ 18 0010001828 51006 126 0690407 0972169 గ8656 కజ€21025 01 1403811003 226 0123310166 1౧60 రం౪0[10011, 0181 236 1 1090011021 ౪95 ఏ2021028 10 గల08ై0 1276 2 902100 1000206 60 ల౫- ఇ6638 209213 1110080 66110 [000 శెశ4 055610, 566 సేల్‌రే. తీ2జ0 వ్‌[2110 411, 50210 047006, 6206409492111 485610 ౨894, వెశీథ 22118031 తరంరేం680, తీరే 26 204 502860, 5ష411. 62919, 5841104 2511 92 త11804& 4276 00900064 [07 ౦ 68900మ081 0546212 1106418016

ఎ వంటకం కెళం1యిు ఇర1ం3 276 2190 ంళ0 ంగా 90601 1% ౧౭06401098 శ3షా002602 ఇసు1ంస 19 000%12౯ 29018 ₹లే688 ౧6౦916 3502111 ౧౦ 5్‌జుం0, ౧26 029, కశ. 6900120 214 512110 3466 52000 2౯6 8౮మ6 0% 116 గ310039 10 9060066 20820028 206 8 [6% ౦6 10ల0 విటా[ంయి కీ జ26%2 100 2న 192 286 వ్‌నీ2రయ ౮౭56 ౪౯016 0108200163 ౦౧ 0౦0161 వేర్‌ టట డముము&6ే 266 7600202 9692606౪76 కరం *ల30 3036) 13 016 006 00038 65660176 [09 18 సేశీం6601 2 గం!080 ౧౦6౮౫ సేలం18 1276 2190 118266 2 318౧101080 ౧ 2౯ €11- ౫82 126 34ీంరం[0 [0౧0 0౯76108 ౦66) 7221 20200856, 1300211 42240000, న28409 9400, 529264, ౮2౪7461 2359610, 566 కగ్‌న్యుంం? 2806 00011406 0066 న్‌ంగుం 060% 91 & 101101 106 ౦౦౧౧16 17198 ఫా 0460 ౦0౦౨611009 ఉం6 €0 పెం [067 ఇ220664 10 69120113 300141 గ్థంంటంం 0650 ౦68 216 ఈం 11763 0 61107 01988 ౪010 286 3817183 తజురే 07 కం 17618006 23 ఈం లుం గొసం 0211 21% 0 686 ఇం6ె శకం 10 61261026 ౪9836 1000021100 206 ఆ+49115% 50061210)0306 226 3066606 వ0610 06280 కెశ్‌ంం[ 0 లు ఇల8 10[00ల1066 03 సజ , వటం 0180 0020160 రం70164 €0 01096 0901 ౦1 ₹61384 114ల26416- ఫం 29 ౫2౦7ల, 0% 8019002. 699%, 05627001 27001689, £4610- కు, ఏ౦3ు8110మి, 10ల26/ 070008 610 286 ల102066 ౧ ఊంం6ిలుడ10ం 90071663 ఓం 161 01 కశ03190 ఇం3109 286 38016 010821= డిం21021 3661068 01 439102 242013 1 ౧05 2064 అ౦౫955 టం 0018101 114 1616 19 10 926% 0/16 గాంగ 09 013 $20601 28 000706 608176 88 1815 113 ౪౧16006 2041 5001 064 12 80 16ల1గ26 8864 2 201 5016 1119 ఇం ఇ111 మం 10 22స6 0016 20౪1 మడి8/ గీశఉ51100 0605 ౪1036 60166100౧0% పీడ 60000006 "080 1010070 1 నం?686 9 4 610 శ240సం 00 సే గ0128201 280 కిరాయి! [2 2964 సం. 66123 0లకా112 ("వ్‌ తు [0 టల. 1076 1964 20606102. | వ

అవతరణీక

ఏదైనా సాహిత్య సంబంధి అంళాన్ని తీనుకొని పరిళోధన చేయాలనే తలంపు తో పరిళోధినా క్షేత్రంలో వడం మోపాను నత్య తత్త్వావిష్కరణ తత్పరులు, నిరం తరం మహిత సాహిత్య (వత చర్య నిషా గరిస్తులు శిష నత్క-ర్మాచరణ పరిష్లులు, సువరీతా దకులు, మీదు మిక్కిలి కల్యాణ కామస్‌ గలి సోహిత్య కశొారాధకులు సర షి వేక్షకులు పూజ్యులు (ప్రొపెసర్‌ తునూటి దొణప్ప గారితో నాకు తోచిన కొన్నీ విషయా అను (ప్రస్తావించడం జరిగింది. *ఉమర్‌ అలీషా, తక్కళ్ళవలి పొపాసాతూన్‌్‌ షేక్‌ చావూదు సొహెట్‌ లాంటి (వ్రథ్యాత కవులున్నారు, తెలుగు సాహాత్యపు వెలుగు (న రించిన మరెందరో ముస్లి రచయితలు నూరు మూల [గామౌల్లో ఉంటారు. వాలిని సాహితీ లోకానికి పరిచయం చేస్తే వారి కృషకి గుర్తి౦ప్ప కలిగించటమే కాక ఈ రం గంలో కృషబేసిన వారిలో నీవే ఆద్యుడౌతావనే దృక్పథాన్ని ఆచార్యుల వారు వెళ్ళండి చారు. అ అభిప్రాయాన్ని శిరోధార్యంగా స్వీకరించి తెలుగు సాహిత్యం ; ముష్త్‌ంఅ సేవ అనే పరిళోధనాంళాన్ని పరఫ్థివేకకుల నిర్ణయాను గుణంగా స్వీకఠించి స్‌మఢ్‌ కోత్సాహంతో విషయ సేకరణకు పూనుకొన్నాను.

ఇెలుగు భూమిలో పర్యటన- (ప్రారంభించాను. "వెళుక పొతే తీగ కాలికే తగి లిందినట్లు హైదరావాదులో ఆళ్‌హజ్‌ వై నుల్‌ అబెదీన్‌గారి పరిచయ థాగ్యంతో “తీగ వట్టుకుంే, డొంకంతా కదిలినట్లు వారు కొందరు ముస్లిం రచయితల చిరునామాలను అందించడంతో నా యీ వరిళోధన మరింత ఊపును పుంజుకుంది, అనేక ముస్దిం రచ యికలను కలుసుకొని వాశి రచనలను సేకలించుకొస్నాను. చారు నా యందు "చూపిన ఆదకొణాఖిమానాలతో నా పరిశోధనా వ్యాసంగం వేగం అంఘించుకుంది అభ్యిభుల్లిన సామాగ్రి సంక లనంతో “గోళ్లొండ సుల్తానులు=-తెలుగు భాషా పోషణం” ఆనే వ్యానం తయారుచేసి (వ్రచురణార్థం తెలుగు అకాడమీ వాచి *వైల్లగుి తై మాసిక వ(త్రికష పంపించాను, అప్పటి ప్రధాన సంపాదకులు డాక్టల్‌ కొత వల్లి సీఠళ్ళద్రరొవుగారు. ఆ వ్యానం వచురించి పరోత౦గా (ప్రోత్సహించారు. ఆలాంటి (్రోళ్సాహం ఆం౦(ధ్రపతిక అకాళవాణ్‌ విజయవాడ కేంద్రం కలిగించాయి వారికి నా కృతజ్ఞతలు,

ఎర అయితే "ఆంధ్రులవీ ఆరంభ బారత్వం” అన్నట్లుగానే మధ్యలో మరో ఆలో చన తట్టింది, కొందరు [సముఖల సలహాల అనుగుణంగా ఇంకా వినృతమైన యీ పరిశీలన చాల వ్యయప్రయాసలతో కూడింది కాబట్టి ఒక్కరిద్దరు ముస్తింఅ రచయిఎలు రచనలతో సీమితం చేసుకోడం శులభతరం అనే అభిప్రాదూన్ని ఆచార్యుల ముందుం చాను, అయితే వారందరు ఆంతసుముఖులు కాకపోవడమే కాక *“ఉత్సాహవంతుగడ వైన సీవేనా ఇలా మాట్లాడేది అన్న వారి సూటలు నా మంద భాగ్యాన్ని వబాపం చలు చేసి కార్య రంగంలోకి ఉరికించాయి, సేకరించిన సామా సంకలనంతో తెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల సేవ అనే

అంశానికి ప్రణాళిక సిద్దం చేయడానికి నిస్జేళశమయింది. ఆచార్యుల ముందు. ఆసీనుడ నైన నేను ఒక్కొక్క రచయిత అకారాద్మికమంలో ఆతని రచనల గురించి పరిశీలిం చాలనే నా తృద్దేశాన్ని వెలువరించాను అయికే పరిశోధనలో 'వై విధ్యాన్ని, పరిశీలనలో నవ్యతను కోరే ఆదర్శకులయిన పర్యవేకకులు “అది పాత పద్ధతి కౌబిట్టి లభ్యమయిన ముస్షిం రచయితల తెలుగు సాహిత్యంలో ఉత్పన్నమై వికసిస్తున్న (ప్రక్రియా పరంగా విభజించి పిశీలించడం కొత్తదనాన్ని కలిగిస్తుంది అన్న వారి నిర్దేశానుగుణంగా ప్రణా శికా రచన సిద్ధం చేయబడింది, తదనుగుణంగా (ప్రకృత సిర్హాంత వ్యాసం ద్విధా విభ

క్తం, స్రూలమయిన ముస్తిం చరిత నిదర్శన ('ప్రవర్శనం మొదటి భాగంలోను, ముసష్షిం ల తెలుగు రచనల స్వరూప స్వభావాల పరిశీలనం శెందో భాగంలోను వివరించడం

జరిగి౦ద్హి రెండు భాగాలు ఐదేసి (ప్రకరణాలుగా విభజించబడ్డాయి.

మొదటి థాగం చార్మితక నంబంధి

మొదటి 'వకరణం ఇస్తాం మళ ప్రచారకులై న ముహమ్మదు (ప్రవక్తకు పూర్వం అరేబియా దేశంలోని స్థితిగతులు అరబ్బుల "ఆచార వ్యవహారాల ఈ (ప్రకరణంలో స్థూలంగా చిత్రించబడ్డాయి.

రెండో (ప్రకరణం ఇస్తాం మత ప్రచారకుల్తైన ముహమన్ముదు ప్రవక్త జీవిత చరిత్ర ముహమ్మదు బాల్యం, వివాహం, (ప్రవక్త పదవి ఇస్లాం మత వ్యాప్టి ఇత్యాది విష యాల వివరణం ఈ (ప్రకరణం,

మూడో ప్రకరణం , ఇస్లాం మికొవిర్భాన నికాసొలు, ఇస్లాం పద నిర్వచనం, మక విశ్వాసాలు, విధులు మొదల్లై న నొలిక విషయలప ఈ (ప్రకరణ? పట్టుకొమ్మ.

క. నాలుగో ప్రకరణం ; భారత దేళంలో ఇస్తాం మళావతరణం. ఉత్తర దక్షిణ భారత 'దేళంలో ఏ విధంగా (ప్రవేశించి స్టిరవడింద్కి ముస్లి అకు భారత దేశంతో గల నంబం ధాలసమీక యీ (ప్రకరణం, ఐదో ప్రకరణం . గోల్గొండ సులానుల పరిపాలనం. తెలుగు దేశ సర్వతో ముఖా భివృద్దికి పాటు బిడి తెలుగు భాషాభినృద్ధికి దోహదం చేసిన సులానుల కృష ఈ (వకరణంలో అభివర్డి ంచబడింది. రండో భాగం _. సొహిత్య సంబంధి మొదటి (ప్రకరణం ఇస్తాం మత ధార్మిక (గ్రంధాల వివరణం, తెలుగులో వెలయిం చిన ఇస్టాం మత సంబంధమైన రచనలకు అద్దం వడ్పుతుందీ (ప్రకరణం. ఇస్టాం మత సవి([త్ర (గంథం ఖుర్‌_ఆన్‌ అనువాదాలు, ఇస్తాం మత విశ్వాసాలకు సంబంధించిన గంంథాల గురించ్చి మహమ్మదు ప్రవక్త జీవి చరికల గురించి వెలువడిన రచనల గురించి ఈ ప్రకరణంలో చర్చించడం జరిగింది. రెండో పర్పికరణం ముస్లిం రచయితల అనువాద సొహిత్యం. తెలుగులోకి అను వసించిన గం్పంథాల స్వరూప నిరూపణం ఈ ప్రకరణం. మూడో ప్రకరణం . ముస్లిం రచయితల మౌలిక రచనలు, దృశ్య కాన్య రచనలకు ముస్లింల కృష ఈ ప్రకరణంలో -చర్చితం, అభ్యమయిన వీర దృళ్యకొవ్యాలను పొరా ణీకొల్సు చారిత్రకాలు, సాంంఘికాలుగా వర్షీకఠించి ఒక్కొక్క రచనను గురీంచి చర్చిం చడం జరిగింది. నాలుగో (ప్రకరణం (శ్రవ్య కావ్యాల నిరూపణం. ముసిం రచయితలు నృషంచిన ఛం న! సద్య కావ్యాలు ఖండ కొవ్యాలు శతకాలు హరికథలు జీవిక చరిత్రలు, పారమార్శిక రచనలు వచన కవితలు అని వర్గీకరించి ఒక్కొక్క. కాఖను గూర్చి చర్చిండం జరిగింది, ఐదో (ప్రకరణం , వచన వాజ్మయ వికాసానికి ముసిం రచయితల కృ యీ (ప్రక గా న్‌ రణంలో అంచనా కట్టవిడింది, ననన రచనలు నవలలు, కధలు, వ్యాసొల్సు విమర్శలు పథతికల్కు ఆకాళవాణి (ప్రసంగాలు పరిశోధనలు సాహితీ సంసల నిర్వహణం ఇత్యాది విషయాలు వినరించదిడ్తాయి. అ

చం.

అనుబంధాలు : నాయీ పరిశోధనా పరిధిలో (ప్రసక్తాలయిన ముస్లిం రచయితల (గ్రంథ పట్టిక మొదటి అనుదింధంలో చిత్రితం. రెండో అనుబంధం నా పరికోధనా పరి శోధనా (ప్రసక్తులయిన ముస్తిం రచయితలు, రచనలతో పాటు ఆధార (గ్రంథ సూచి ప్రదర్శితం,

నా యీ పరిశోధనా విషయ సేకరణలో ఎందరో కళా పోసకులు, కళాంధకుల నలహాలను సవరణలను జ్ఞాపకాలను రికార్డు జేసి ఉపయోగించుకున్నాను. తెలుగు నేల నాలిగు చెరగులల్నో ఇరుగు పొరుగు నేలలో ఉన్న పెద్దలు, అభిసూనులు ఎందరో నాయీ సాహితీ [క్రతువులో ఆధ్వర్యత్వం వహించారు.- అంణతే ఇది సమ్మగమూ, సం పూర్ణమూ అని నేను భావించడం లేదు. శక్సీ వంచన లేకుండా పూరుమూల (గ్రామాలు సయితం తిరిగి ముస్తీం రచయితల రచనలు సేకరించాను. “మస్తాన్‌ భాయ్‌ పరిశోధన (గ్రంథం పబ్టిష్‌ అయితేనే మనం చేసిన పని (బతికి ఉంటుంది" అన్న క్రీ శే డా॥ అప్ప లరొజు (హందీశాల, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం) గారి మౌటలే ఈ (గంధం ఆచ్చు వేయడానికి (శ్రేరణ, అయినా యూ సాహితీ శేదారంలో ఎన్నో కుసుషూలు ఉద్భవిస్తుం టాయి. రాబోయే తరాల వారిక్‌ నాయీ సిద్ధాంత వ్యాసం ఉపక రిస్తుందనీ విశ్వసిస్తున్నాను,

“తినదోతు రుచి చూడటమెందుకు ? అన్నట్లు ఈ (గ్రంథానికి పీరికలు రాయిం చాలని ఉబలాట పడలేదు పరితలే లోతు పొతులను నిర్హ యిఎుమకోగలరని నా అభి మతం, విబుధ జనుల వలన విన్నంత, కన్నంత తెలియవచ్చినంతగా తెలుగు సాహి త్యానికి ముస్లింల 'సేవను గూర్చి తేటపరచాను. ఇలాంటి నాయీ ప్రకృత పరిశీలనం ద్వారా బృహత్తరమైన ఆంధ్ర) సాహిత్య చరిత్రలో ముస్లిం రచయితలకు ప్రత్యేక స్టానం లభించగలదని ఆశించటం అత్యాశకాదనుకుంటానుః

_ డా! షేక్‌ మస్తాన్‌

నా యె | న్‌్‌ క్తి మ జ ల్‌ కంక డ్‌. క్ర ల ఖు లలో న. ం పూకో టం పో పై గి [ సు తము లా గ (స ఫ్ర మ! వ షు సే మ ఎమ లేం! షో స న్‌ా న వా. ణ్తో కు స శీ ఫో [2 న! 2 శ ళా ఇ ౦ దీన శ ట్ర ళు న్‌ స భై సని పా సే .! పతోన |]. స్ట మ్‌ జీ ఇ య కః గ్ర తు న స్తే [పో ( ఉష్‌ న్‌ న్‌ా రే క్‌ క | | హ్‌ య టి స్‌ వ్‌ సళ్ణైునో [| త క ఎన ఖం కో స త. 1 నుం సాలా 1 కూ, ల [ వ. గ స్తే ఆ యే మట పకన న కా క్త జ్‌ 1! క / ష్‌ ర్‌ూ. ముడ్‌ ప్ర వ! క్‌ ఠి ష్‌ వ గే ణా ఫ3సైనై జ ణు! శ్‌ సర య్‌ స్‌ కళే శక శ కిట గ్య జ. జ్‌ జ్‌ ఉనా జె [2 ౨. ్‌్‌ వ్‌ ల

తప్పొప్పుల పట్టిక “భట “పంక్త తన్వ్ను ఎ వపా. క్ష జ్ర ఫ్ర్‌నక్త గేపవక్ష్త కి 20 ధర భర్మ ర్ల వ పెఠం యైతం 8 4 ఖిన్ని చిన్ని శ్‌ క్ర ప్రతీకారం వతీకారం శె క్ష 71, ష్నవిా కళ్ళే ఏఫి5 శ్రి య! దాకులో దారులలో క0 డీ మయారు మయ్యారు శం శ్‌ వారని రాదని శభ 8 శొాటాడు 'కొట్టాడు కేశ శ నమ్మన నమ్మిన 14 ఖై మోగ్యత యోగ్యత శశీ కస్‌ మొద్చిన నారి సన శ్‌ లి ష్యాతి వ్రవ్యాతి శ్‌ [8 ఎ వ్యక్తి ఏ వ్యక్తి కేర్‌ 18 జాతీ జాతి శే[్‌ క్ష పదానికి పదం శ్తేస్ర్‌ త అస్‌లామ యస్‌లామ్‌ న! శి ఇసొం ఇస్తాం [7 న! జకాద్‌ కాడ్‌ శ వ్య ఇమావ్‌ ఇమామ్‌ శ్ర క్రి రరీరాన్ని వశీరాన్ని క్రి శ దల ష్‌ని శ్చ 2 సొంసారికి సంసారిక 20 కేశ ఇంతకవ్నా ఇంతకన్నా 1 | శై సూవిస్తుంది సూచిస్తుంది ల క్‌ ధనకలు ఛనికులు

2 ఖః 5 ప్రదాన (పాధన్య ర 2డ "స్వేచ్చా ప్వేచా స శై ] (వళ్నిం టషింబే లై శ ఆంద అందరి లై శ్‌ నకల సకల డ్‌ డ్ర్‌ అనుగుణం అనుగుణం లల 8 దేశంతో డేశంతో బిఫ్‌ | భారుకట్‌ వారుకచ్‌ 2 కు క్రీశ 68 క్రీశ 688 కే తై గసర్నర్‌ గవర్నర్‌ | క్‌ క! లిక్‌ లిర్రి 1 మూణులు హూణులు 26 7 పరిసా పకిపా 26 క! లాఘన్‌ లాంఘన్‌ 2శ 2! ఇసడు ఇతడు జ! పే 18 కనూజు కనూవ్ల్‌ ల్‌ లై $002 1022 హః 88 ధనదాను ధనరాసు &ంి కేక్‌ దాచు దోచు లి 16 తటులేక తటుకోలేక లం 1 పర పరీ స్‌ ణ్‌ ఫ్పర్వి ఫృథ్వ 20 [1 హోన్సి రూన్సి శం 20. (18-21829 (1201.152 వ్ర ల 1556 క526 తలి [| దేశంలో దేశంతో శ్రి0 2 పాలనకే పాలనలోకి త్రి గ్‌! ఆరంభిమెం ఆర ౦భమై శ్రి కి చని చవి

తె 80 13 దేఇ ఇదే తి్షే గ్‌ మధురతో దుధురలో బే శ కార్చిచ్చు కార్నిచ్చులా శ్ర] విశ గలవాడూ గలవాడు శి 10 ర్పడ్డాయి లేర్చోడ్డాయి త్రి 16 గోల్లొడ గోల్గొండ న! వికి కోనం కోసం త్‌ శీ రాటకీయ రాజకీయ 86 7 ఆలేవియా అశేవియా తి వ పీం పి త్రి శీక్‌ ఆచ అద ' తికి 18 - మెదటి మొదటి తికి 26 ఇ ద్దలు ఇ ద్దరు 88 గో ఆమెరికన్‌ జామొరిన్‌ త్రి శీ మెదట మొదట రి కి సూర్కో మార్కో 8కి 16 ఉద్దీక్‌ ఉద్ది న్‌ శల 12 ముస్లిం ముస్తింలు శి 7 ఆయి దు ఆయినందు 49 11 విబయ విజయ శ్‌ 24 సాహిత్య సాహిత్య౭. ణీక్‌ య! (ప్రవర్న వ్రవర్జ శ్రీ కేశ చాక చక్ర శీ లిక భాషలయందు భాషలందు శ శ్రి యేరు మేద త్న 8 ముందర మందర శ8 18 పూరీ పూర్ణ 61 శే కొండ కాండ య! ల్లి పైజయం వైోయం

శీ ర్‌కే గ్‌ రాసి వాసి 53 కరి అచ్చు అచ్చ క్‌( ఫై మన్నారు నున్నారు 42 కలీ నోశే నోట 68 కి!0 సురా సూరా న! ళీ కించితైనా కించితై నా ళక్‌ జ కణల్లా కి ణాల్లౌ 65 గ్ర స్థాన స్టానం 65 1 కృతఘ్న కృతఘ్ను 66 $9్క[0 సురా సూరా 68 లకి సమ్మతించిందని సమ్మతించదనీ 70 త్రి (గధాను (గంథాను క. 168 ఆధర్మాన్ని ఆధర్మాన్ని ॥ శీ శి జస్నాస్నత్యం జన్యాన్నళ్యం 0 క్రి వాసప్యులు వాస్తవు వ్ట్‌లు శ2ి క్ష మరుకచోట మరొకచోట 89 ణి సంఘనలు సంఘటనలు 84 శి శాస్తాలు శాసాలు ర్క ని చరిత చారిత్ర కాశీ శిఖ. కనిస్తాయి కనిపిసాయి 5? 2 నర్మదను నర్మదక ఠి శ తలిన ల్లి కల్లిన 80 /| తన త్ర 88 ఠి సాతి పాతి తిః 7/1 అరమం ఆరనం 89 12 చేసాడు జేటిడు లి శ్రి కవించే కనిపించే న్‌! (. ఇవి ఇన కీ 17 అధర ఆధర్మ

ప్‌ స్‌ న! పలికిపవడు వలికెనప్పడు 102 2 స్కి స్కర్వి 103 శ్‌ చిన తన 10% శ్ర శ్మళు శుక శే05్‌ శ్షేగ హొంచు హౌందు 104 త్రి వురుషో పురుషో 106 క్ష కారణం 107 క్‌ చిర్యుల వర్యుల 110 వై ఆనంనం ఆనందం 111 లా (దోహినికి దోహానికి కే! 2 క! ఘ్పరణ ప్పురణ శ16 క్ర డునడత వెడునడత క18 7 1ఈత్రయయుల త్రయము కిరి శ్రీ పలుక పలుకు 11220 శ్‌ యుక్తాయకా యౌ యుక్త 131 శ్‌ పాహిశ్యం సాహిత్యం, కలీ లె ఉధాయ ఉదయ క04 శేతే సురాలిన సురాపాన 105 17 (గ్రకావము (వకావము 137 శే దశలో "దేశంలో శ్షే39 న! చావను బావను 139 [9 "'దాకొ (దాక 140 [8 కమత శెమకి 140 20 కాదొ కాదు శ40 ఓ నిస్తి ఘ్‌స్త్రిం శ41 7 అవర్షన ఆ వరన 141 28 తప తత“ క్షత శ వనమాన పవమాన 153 11 ధ్వని భ్వని క్షే5ర 10 రారి దాతె

ర వరల క. వెడియం వెండియం 162 ః5్‌ గొశు గొప్టే 163 య్‌ అంగ్ల అంగ 63 18 అది అని కేరశీ ప్ల మినికు మినుకు సై/1 2 నంపూరా సంపూర్ణా కప ర్‌ సూచిచా సూవించా కైె/తు ఏ చిరివె తిరీపె సే74 16 వ్‌చ్చ నిను కారి ర్‌ వ్యాపించడంలా వ్యాపించడంలో 180 18 చూచడం చూడడం శేగ్రి1 శిస్ట్‌ యగంబు. యుగంబు శే్ర్లా | కోనం కోసం 100 తీ కలసినోయి. కలసిపోయి కిఫ్రిస్త రి సపందకు వందను 190 లకి ఆలాంటి వారిని పపథి రికా ఆ సొభగ్య ఆ సౌభాగ్య కఫ గి జరిగ జరిగి 201 కై నిసావ్‌ నిసాహ్‌ భ్‌ ళా 204 12 మంశ్య వంశ్యు 8205 లే యుగముగ యుగయుగా 207 15... రచయిత రచయిత 800 లగ అమహా ఆ మహి 216 7 ముఖం ముఖ్యం వొ 19 థి వృధా వ్యధా 220 క్‌ ఎదును ఎదురు 220 క్‌ దుషనిః దుషుని 222 వీ( నంభ సంధి 220 ఖీ సూచిగ సూచిం ట్ర 17 ఆనమీపం ఆ సమీసం

క ర. [| (వ్రభావం (ప్రభావం 22 క్రి యులరు యలరు లిల్లి లశ చీండియు చింతయు వ్య కల్లి గాలధకే గాథలకే ల(0 8 నిల్చు నిల్చు లై ర్‌ నం సందు బక లగి. జొసనీయా జాతీయా లిశర్‌ 6 తీసుకొసే తీసుకొనే వథ? క్షే వవ వపంచం ర? [(0 బొష్షవి బొవని 247 $6 చేనుకొన్ని చేసుకొన్న లి(8 8 ఘుథాలు (వముఖాలు 248 క తత్వ సంచేంళం తత్వసంచేశము వికక వతి ధనవ భగవ ర0 |! పరసూర పరనమార 250 24 విద్య మిధ్య £్ర్‌లి కర్‌ పోతురూరి పోతులూరి ల్‌ర్‌కీ [0 దికుల దిక్కుల 2రర్‌ [1 సత్పచార్థ సత్పదార్డ ఖి్‌( $8 గశ్రీమల్‌ (శమల్‌ 22688 క్‌ ఏవటికీ ఎచటిక్‌ 2ర్రికీ కర్‌ ఆశా ఆకా క్‌ ర్ర0 ల్లి అససి ఆలసి ల) $ కనబడే కనబఐగీ క. లి వావృ వాళ్ళ 78 కి చ్ప్‌్యా దృశార్ధ లశ లా మావవ మానవ లక 2[ విశినదం విశదం 280 4 మడిగి యణగి 260 14 కాపీ కావీ ్య1 | వాష్ఫ వొకృ లైశ్రశ్తి 7 తరోగ తరోగ 285 10 పిడి పిండి

8 235 శతి - మొరుగ మొరుగు 25 కేశ వ్యాఫముం వ్యాఘముల 288 గి దేశ దళ 287 శీ జగత్‌ జగతి 286 శ1 గోడలనే గోడలు లిఫ్రిగ్ర 26 వివప విష్త వ 201 1 మేనని మసన్న- ల్లి 7 మస మన 203 కే పొడి పొడి 208 10 ఎదురు ఎదుటి 298 4/1 రుగుర్గొ రగుల్గొ వరికి త్రి సమ్మి నమ్మినైై 1 28% 2 సిక సీక్ర శ02 | మృత్యుపు మృ్యవు 804 22 సుదర నుందర 805 లగ మిందిద మందిర 806 లి ఆంకి0 అధికం 306 18 నాళిం నాశిం 814 [శీ రచన రచయిత 815 19 శాశామక తారామ3 815 10 సాత్ర ప్రాత వ. శీ ఉవయోగక ఉపయోగకర ఫ్‌? శీ వవ వ్యవ 816 1 అతనికో అతనితో ల్‌? (0 జనాన్ని జవాన్ని 818 క8 అబుూ అబుల్‌ 010 కఠ అప్‌ అనే త్రిలి0 నీతీ వతనం వదనం 820 2] ఫీరులై న భీరువైన శ్ర౭ల్లి జిక వారథ వారధు 82 లశ వికయవాడ విజయవాడ

ఆ౨ంందటి భాగం (చారిత్రక సంబంధం) ముహమ్మద్‌ . ప్రవక్తకు పూర్వం అరేవియా దేశం విశ్వమానవోర్ధారణార్థమై అహర్నిశలు కృషనల్పి అందు కృళకృత్యులై న వారిలో (ప్రవక్తలు, సంన్కర్నలు, మబోత్ములు పలువురు ఉన్నారు. వారిలో [ప్రవక్తలకు (పక్వేక స్థానం ఉంపి. లోకంలో ధర్మం క్షీణించి, అధర్మం వరాకాష్టకు చేరి నపుడు మహాళ్ళులు ఉదృవించి అధర్మాన్ని రూపుమాపి ధర్మాన్ని (వతిస్టెప్తారు. ఇది మానవ అభ్యుదయానికి భగవంతుడు ఏర్పర ఏన యేర్పాటని ఆఖిజ్ఞుల ఉవాచ కొందరు (వన క్షలద్వారా ధర్మస్తాపన జరుగుతుంది, (ప్రవక్త లు వాక్రువ్చిన ధర్మఎూత్రాలు దైవప్రో- క్రాలని ధార్మికుల విశ్వాసం, వవిత్ర ఖుర్‌ఆన్‌ (గ్రంధంలో భగవంతుడు ముశామ్మదు (వ్రవక్తతో “లఖద్‌ ఆర్‌సల్‌ నాయిలా ఉమమిమ్‌ మిన్‌ ఖబ్లిక్‌ ” కా (ప్రవ్హూః లోకంలో వివిధ జొతులష మీకు ముందు ఎందరో (సవక్నలను వంపియున్నా” నని అర్ధం, ఇలాంటి యేర్చాటును గూర్చి భగవద్లీక , “వరిశ్రాణాయ సాధూనాం వినాశాయచ దుష్క్య్బృతాం ధర్మ సంస్థాపనార్థాయ సంభవామి యుగే యగ] "శిష్ట రత్షణకూ, దుష్ట శిక్షణహా ధర్మ నంస్తావననకూ యుగ యుగాలలో నేను ఉద్భ విసానూ అని గీరాచార్యుల నందేళం. ఎందరు మహానుభావులు ఏ 63లో (వ్రాక్కూచ్చినా అందులోని సారాంశం మౌత్రం ఒక్క'పే. ఏ మతంలోనె నా ఉపదేశించే విషయం ఒక్కటే కాని ఆచరణ రీతులలో నే ఫేదం ఉంటుంది. వయనించే దారులు పలువిధాలై నా గమ్యం మాత్రం ఒక్కపేే ఈ గోచరాగోచర్య సృష్టికి మూల భూతుడొక్కదేయని గురి ౦చి “త్వమేకం శరణ్యం, త్వమేక్షం. సరేష్యం” అంటాడు మౌొనవుడు. దేవునికి అవ్మార్పణ చేసుకుంటూ “లోకాన్సమస్తాస్సువ్లినో ఫవన్తు”అనుకుంటాడు, ఈ లోకంలో బహుభాషలున్నా, అనేక మతాలున్నా నర్వవర్ష పధ్రాశ్రాన్ని పెంచుకొని ఆంతా ఒకేచాతి అనే సమైక్య సొహార్డ భావానికి జవజీశాలను చేకూర్చాలని అభియుప్తల నిర్ధారణ, ఒకే

ఓ తెలుగు సాహిత్యం ముస్లింల సేప తండ్రి ఒకే,.కుటుందిం అనే వసుధైక కుటుంబంగా వర్టిల్లాలి. ఇదే ధర్మాలలో కెల్ల మహోన్నతమయిన ధర్మం అన్నది వారి పరమాశయం ఇలాంటి లోక కళ్వాణ కార్య (శమాలలో సఫీకృతుడయిన ప్రవక్త హజరత్‌ ముహమ్మద్‌, హజరర్‌ ముహమ్మడ్‌ వారిని గూర్చి చర్చించేముందు. వారి ఉనికికి మూలమయిన అరేబియా దెశ జన జీవన విధానం ఏ విధంగా ఉండేవై వారి ఆచార వ్యవహారాలెలా ఉలడేేవి, ఎలాంటి పరిస్తితు లలో హజరత్‌ మహమ్మద్‌ ఇస్తాం మతవ్యాప్ని చేయవలసిన అవసరం ఏర్పడింది అన అంశాలను రేథామాత్రంగా వివరించడం వక్యమాణ విషయ పరిశీలనప చక్కటి భూ... కను సిద్ధపరచినట్ల వుతుంది, అరేబియా దేశంలో కొన్ని [ప్రాంతాలు వ్యవసాయానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి. ఆలాంటి [పదేశాలలో “యమను” (ప్రాంతం ఒకటి, ఈ (ప్రాంతాలలో ఖర్జూరపు తొట లెక్కువ కారణం ఇసుక భూములు గనుక, ఖర్జూరపు తోటలే జన జీవనాధారం నీటి కొరత కారణంగా అరబ్బులు ఒక (ప్రాంతం నుంచి వేరొక ప్రాంతానికి కుటుంజాలను తరలిస్తూ నీళ్ళూ పచ్చిక బియళ్ళున్న (ప్రాంశాలలో మకాం చేసేవారు వ్యవసాయ సౌక ర్యాలు చాలా తక్కువ, ఒంచెల్సు గొట్టెలు మొదలగు జంతువుల పాలు మాంసంవారి ముఖ్యాహోారం. వాటి రోమాలతో వసా9లల్లకునేవారు చర్మాలతో గుదారార్చరచు కొనేవారు ప్రయాణానికి “ఎడారి ఓడిలే ముఖ్య వాహనాలు. అడపా దడపా గుడాలను కూడా ఉపయోగించేవారు, ఇస్తాం మత వ్యాప్తికి పూర్వం అరేబియా చేళం అజ్ఞానాంధకారంలో ముగి ఉంది మానవులలో మానవత్వం నశించి దానవత్వం విశ్ళ్శంఖల విహారం చేస్తండేది ఇది న్యాయం ఇది అన్యాయం, ఇది సీతి ఇది అవినీతి అని చెప్పే ధర జ్ఞుడుగాన న్యాయశాస్తాలుకాని మృగ్యం. నోరుగల వాడిదే పూరు. రాజ్యంవీర భోజ్యం అన్నట్లు బలనంతులదే అధికారం, అనాటి అరబ్బులు మూర్తీభవించిన మూఢాచార పరాయణులు ఓూర్థచక్తులై వారి చిత్రానుసారం పర్షిందేవారు. జూదానిక్కి కలహానిక్కి అన్యాయానికి కాణాచి, జారత్వం, చోరత్యం, సురాపానం, (శుతీమించి రాగాసపర్డాయి, అహంకారం ఆవరించి నిష్కారణంగా ఎదుటివారిపె చేయిచేసుకోవడం, సుషుప్తిలో ఉన్న వారిని దోచుకోవడం, పసిబిడ్డలను నిర్దాక్షిణ్యంగా బాణాలతో, కత్తులతో హింసించడం, గర్భవతుల పిండాలను పెతం చీల్చిచెండాడం వారి. నిత్యకృత్యాలుగా ఉందేవి ఇలాంటి ఆసేజుగుప్పాకర మైన, హేయమైన కార్యాలకు కోర్య్టకూరులు అరబ్బులు,ఆ౦ద కు కార

ముహమ్మదు (్రవకకు పూర్వం ఆరేవిమా దేశం శి ణం అరబ్బులు అనేక జాతులుగా పలు తెగలుగా భిన్ని మకాను యాయులుగా భిన్నాఖి (ప్రాయాలు కలిగిఉంటమే. తమ ఆధిక్యాన్ని మరొకరివై చూపించాలనే చుష్టమయిన ఆకాంకే సకలనీచ కార్యాలము కారణమని చెప్పవచ్చు, ఆబారాలు ఏ ఇస్తాం నుతం నెలకొనడానికి పూర్వం ఆలేవియా దేశంలో ఆడ శికువు జన్మించిన ళా తక్షణం (ప్రాణాలతో పాతి పెళ్తు ఒక ఆచారం (ప్రబలి ఉంది. “క్రూతురు పుట్టిన భూమిని దాతిగ నెంతురు దయా (పపత్సి వదలి త చ్లౌతినిం నగులగొారవ సం శాతము నెజ వేర్పందమకు సాగదటంచున్‌”2 “ఆమి బిడ్డలు వృటిన నలతి యమచు టె (బతికి యుండగ గోతిలోం వాతివైతు రక్కటా రాక్షసాధములైన నిట్లు చేసి యుండరరబ్బులు చేయ నఘము"8 “ఆడు వే పుళైనన్నంత 'పెుుగుంతం దాతునట్టి కూర శాత్మి హింన యుగ్గు ఫాలతోడ నొదివిన పెనునిద్దె వౌద్దుమీరు వారి యాగడములు,”* దేశంరో యుద్ధాయ సంభఎంచడానికి కారణం. ్తీల సంఖ్య అధికంగా ఉండ చమే అని నాట్‌ అరబ్బలు నమ్ముకున్నట్లు ప్రొఫెసర్‌ విల్‌ కెన్‌గారు వక్కాణించారు 3 దారి[ద్యం మూలంగానో, కరువు కొటకాల తాకిడికి తట్టుకోలేని కారణంగానో లేదా శ్రీ జనాభా ఆధికమయిన పోరాటాలు సంభవిస్తాయనో అడపాదడపా ఆక్కడక్కడ తల యెత్తిన యీ దురాచారం కాలం కదిలేగొద్దీ నంఘంలో ఒక సదాచారంగా. వేళ్ళూను కుంది, ఈ దురాచారాన్ని (ప్రతిఘటించిన సంస్కృృతాత్ములు లేక పోలేదు, ఆడ శిశువు జన్మించక పూర్వమే సమాధి తవ్వివుంచడం అనే హేయనుయిన. పై శాచికాచారాన్ని ఆరికటడానికి సాసొ అనే ఆరబ్‌ యువకుడు నడుం కట్టాడు. ఎంతోకాలం నుంచి న!

శ్రీ తెలుగు సాహిత్యం . ముస్షంల సేవ పాతుకుపోయిన యీ ఆచారాన్ని ఒక్కసారిగా రూపుమాపడం దుస్సాధ్యం, దాని కోనం ఉద్యమించడం ఆనాడు (ప్రవాహానికి ఎదురీదినట్లుండేది. ఆయినా కాలక్రమేణా మార్చు సంభివింవక తప్పదుం ఆరబ్బులు వి(గ్రహారాధకులు, బహు దేవతా విగ్రహాలను పూజిండేవారు వింగ హాలకు నరదలుల, జంతు దబిలులిన్వడం సర్వసాధారణమైన అవారంగా వాడుకలో ఉండేది. వారికినమైన దేవతా విగ్రహానికి జంతురక్నంతో తర్పణ చేస్తే మాంసాన్ని నివేదించి భక్త లు స్వీకరించే సంప్రదాయం ఉండేది? దేవతా వి్యిగవబోల ముందు మత్తు షాసీయాలు గుమ్మరించేవారు విగ్రహాలకు తలనీలాలలర్చించేవారు. ఒక్కొక్క తెగ వారు ఒక్కొక్క దేవతా విగ్రహాన్ని ఆరాధించేవారు, అర్చనకు మక్కా నగరంలో వెలసిన “కాబా” మందిరమే అందరికి ఆలయం. ఆరోజులలో మక్కా. నగరం వాణిజ్య వ్యవహారాలకు (ప్రముఖ స్టానం, అరబ్బులు ఇతర దేశాలతో వాణిజ్య నిమత్త ౦ మక్కా నగరం ద్వారా (ప్రయాణం చేసేవారు. తత్కారణంగా అటు వాణిజ్య పరింగాను కాబా మందిరాన్ని అధిక సంథ్యాకులు చర్శించే అవకాళం ఏర్పడడం వల్ల కూడా ఇటు యా(త్రాషేశ్రంగాను, మక్కా నగరం వాసికెక్కింది.మక్కా నగరంలో కాబాను నిర్మిం చి నప్పటి నుంచి 'ఖురేష్‌ వంశీయులే కాదాకు పీరాధిపతులుగా. వెలుగొందురూ వచ్చారు, కాబాను నిర్మించిన హజరత్‌ ఇబ్రహీర్య హజరత్‌ ఇస్మాయిల్‌ ప్రవక్త లలో (ప్రజలకున్న భక్తి విశ్వాశాలకు చిహ్నంగా వాతిరువురి విగ్రహాలు కాదా మందిరంలో స్థాపించారు. కాల (ప్రవాహంలో మార్పులు నహజం గనుక వారి విగ్రహాలను (ప్రతి బృంచడాన్ని సాకుగా తీసుకొని ఎవరికిష్టమైన విగ్రహాన్ని వారు తెచ్చి కాదా మంకి౦లో నెలకొల్చడం ప్రారంభించారుక దాంతో భగవంతుళు సెక్కురున్నారనే భావం (ప్రజ లతో బాగా ప్రబలింది. ఈ విధంగా దాదాప మూడు వందల అరవై విిగవాలకు నెల నయింది మూడు పందల యలువది మూర్తులుంచి కొలుకు రరబులు “కాబా”ను దెలివి మాలి ఈశ్వరుని తత్త మావనంత యెజుగలేరు బొమ్మఠే దేవుడనుట మౌఢ్యమ్ము గాదె? రోజుకొక్క విగ్రహం నంతున సంవత్సరం పొడవునా అర్చనలు జరిగేవి, అన్ని పుణ్యకేశ్రాల కంటె కొబొ మందిరం గొ స్ప షెత్రమని విశ్వసించ్హి సుమూర ప్రాంతాల నుంచి యాత్రిపలు తండోప తండాలుగా వచ్చి దర్శించేవారు,

ముహమ్మదు (పవక్తకు వూర్వం అరేనియా దేశం గ్‌

సంనత్సరానికొక పర్యాయం హిజన్‌ తెగవారు తీరయాశ్రార్హం కాబాను సంద రించి అందలి నల్లశిలిను స్పృనీంచడం గొవ్చ పృణ్యకార్యమని విశ్వసించేవారుం కె6 ఆఅరేఎయాలో అడుగడుగున “చిన్నచిన్న రాళ్ళు చిల్లర దేవుళ్ళుగా పమ్మిత్ర శిలల్కురాతి గుట్టలు (ప్రత్యక్ష మవుఠుండేవి (వత్యేకమైన కోరికల సాఫల్యోనికి ఆ రాళ్ళ గుట్టల మాట్టూ (వ్రదఉిణాలుజేసేవారు కాదాలో వి[గూరాధన చేసే సమయంతో శ్రీ పురుములు దిగరబిగరులై (ప్రదకీణం. చేసేవారు 212 క్రాబా చుట్టు వట్లలోనున్న వృషాలను ఆభర ణాలతో అలంకరించేవారు.

జంతువులను, వృక్షాలను, సూర్య చంద్ర నక్షత్రాది (గ్రహాలను పూజించే ఆచా రం (ప్రనర (ప్రచారంలో ఉండేది, మరణించిన మనిష ఆత్మ దేహాన్ని విడచి “హామా లేదా “నదాఅనే సత రూవం దాల్బుకుందని కొన్ని తెగలవారు భావించేవారు. 12ఒకచేళ నహజమైన మరణం కాక హత్యామూలంగానో లేదా ఏదై నావ్యాధి మూలంగానో మర ణిస్తే ఆ వక్షీ సమాధి చుట్టూ “దాహం, దాహతో అనీ పరిటైమిస్తుందని భ్రమించేవారు. ఆ హత్యకు (వ్రతికారంగా పగసాధించడం ఆచారంగా ఉండేది 13 మరికొన్ని జాతులలో మరణించిన మనిషి సమారిపై ఒక ఒం'ెను కటివేసి ఆహార పానీయాలు అందించ కుండా అకలితో చంపేవారు. ఈ విధంగా మర్‌జించిన ఈ జంతువు మరణించిన మనిషికి మరో జన్మలో ఉపయోగ పడుతుందని వారి నమ్మకం,14

అనాడు ఆరబ్బులలో ఆస్తికులు నాస్నికులు కూడ ఉండేవారు మధ్యే మాౌర్గాను సారులు కూడ లేకపోలేదు. ఆరబ్బులు అనేక విగ్రహాలను, జంతువాలాన్ని, రాళ్ళు రచ్చలు మొదలైన తుద్ర దేవలతను పూజించివప్పటికి వీటన్నింటి కంకే అధిక శక్తి సొమర్ద్యాలు, సర్వోత్కలృష్టుడెన థగవంఠుడు మరొకడున్నాడని సకల తెగల విశ్వాసం, అతనికి తమకు మధ్యవర్తులుగా వర్తిస్తారనే దృఢ విశ్వాసంతో యీ క్షుద్ర రేవకలను కూడా ఆరాధెంచేవారు. పొలాలలో విక్ననాలు విత్తనా ఫల వృషెలు నాటినా వాటి ఫలి తం దేవునికి చెందుతుందని నమ్మేవారు 15 యూవృచ్చికంగా ఎప్పుడెనా శుద దేవతల థాగంతోని ఫలాలు దేవని భాగంలో రాలడం నంభవిసే ఆ ఫలాలు తిరిగి తాదదేవతల భాగంలో కలిసేవారు. కాని దేవుని ధాగంనుంచి ఆ వీఢంగా నంభవిసే తిరిగి దేవుని ధాగంలో కలిపే ప్రసక్తే లేదు. పంట పొలాలకు సీర్ప పెళ సమయలో కటలు తెగి నిరు దేవుని భాగంలో (ప్రవహిస్తుంకే వెంటనే మర్గమ్మ ట్వేచేస అలా (ప్రవహిరచకుండ్లా కటుదిటం చేసేవారు. కౌనీ దేవుని భాగానికి న్ని (ప్రవహించే సమయంలో ఏవెనా బబ షా అవాంతర కరణాల వల్లి కద దేవతల భుంఫాగంలోకి (ప్రవపహిసనుంపే ఆ సీటిని అడ్డుకు నేవారుకొదు. ఈ విధంగా ఆచరించడంలో వారికొక దృఢాభి.ప్రాయం ఉండేది,

6 తెలుగుసాహిత్యం ముస్లింల సేవ దేవుడు అందరి కంయే గొప్పవాడని ఆతడు అందరికి అవసర మెసవి కలుగ జేసొడనే గట్టి నమ్మకం వారిలో (ప్రబిలి ఉంది, దేవుని నుంచి ఇతరులు 'దేనినై నా ఆసించాలే గాని 'దేవుడాసించడనే (్రముఖో ద్దేళ్యంతో ఈ విధంగా ప్రవర్నించేవారు. అరబ్బుల మకళపర మైన దృక్పథాన్ని గూర్చి ముస్తిం రచయిత అష్‌ షారిన్తొని (తష వ్‌ఓ211136231) “ఇస్లాంకు పూర్వం అరబ్బులలో మతపరంగా ఛథిన్నాభి (ప్రాయాలున్నాయి. తతృలితంగా అనేక వర్గాలుగా, పమ జాతులుగా విడిపోయారు సృష్టి అంతటికి మూలభూతుడైై న ఒకడున్నాడని కొందరంటే సృష్టికర్త అనేవాడు లేడని కొందరి వాదం. మరి కొందరు ఈ సృష్టినీ సృష్టికర్థను విశ్వసించి దైవ (ప్రవ కలను నమ్మే వారు కాదు, ఇంకా కొందరు బూటకపు దేవుళ్ళ రూపంలో నున్న విగ హాలను ఆరాధించేవారు. మరో లోకంలో దేవునికి తమకు మధ్య వీరు మధ్యవర్తిగా వ్యవహరిస్తారని వారి నమ్మశం ఆ దేవతల ్రీత్యర్హం తీర యా(తలాచరింవడం, మొక్కుబక్ళు చెల్లించడం, బలులివ్వడం మొదలై న ఆచారాలను పాటించేవారు ఈ ఆచారాలు దైవ సమ్మతిని పొందడం చేత జరస్క్బతాలన్కీ తక్కినవి తిరస్మరణీయా లసీ వారి నమ్మకం.” 19 _వైవాదాన్ని అనుసరించి బిహు దేవతారాధన ఆనాడు (ప్రబలి ఉందని పెక్కు దేవతలను అరాధించినప్పటికి ఆందరికన్న అధికుడ్ర న శకి సంపన్నుడు మరో లోకం లో ఉంటాడస్తి వారు ఆరాధించే ఆరాధన అన్నింటికి అకడు సంతృష్పి చెందుతాడనే విశ్వాసం .ఆ (ప్రజలలో దృఢంగా నాటుకు పోయిందని నిర్జారించనచ్చు. ఆతడే సర్వే శ్వరుడలిన అల్లా అని (ప్రజల గట్టి నమ్మకం, సర్వేశరుడయిన అల్లా నామం ఇస్లాం మళ స్థాపనకు పూర్వం అరబ్బీ సామెతలలో శాసనాలలో గోచరించేది. 17 అలాను దేవునిగా విశ్వసించి స్మరించేటట్లు వారంతా (ప్రమాణం చేశారు. హజరత్‌ ముహమ్మదు కు ఒక శతాద్దిం పూర్వం అరేబియాలో బహుగేవతార్చన కీణిస్తూ వచ్చిందనిచెప్తూ క్ట? శతాబ్దాలలో అల్లా మిగిలిన దేవతల కన్న అధిక స్టానాన్ని కల్గియున్నాడు. ఈ విషయాన్ని పవిత్ర (గ్రంథం ఖురాన్‌ నిర్ధారిస్తుంది. “విహువి[గ్రహారాధకులై న అరబ్బులు కష్టసమయాల్లో అల్లాను ఆరాధించి మిగిలిన దేవతలను ఆలక్ష్యం చేసేవారని హజరల్‌ ముహమ్మచ్‌ ఖురాన్‌లో ఉట్టంకించారు. అల్లాయే దైవత్వాన్ని కల్గి ఉన్నాడని విశ్వసించే వారు అని వెల్‌హౌ సెన్‌ (1161] షేంళ56క) పేర్కాన్నారు.18 హజరత్‌ ముహమ్మదుకు పూర్వం ఆరబ్బులలో బహుభార్యాత్వం, బహు విర్శృత్వం (ప్రబలి ఉండేది. విడాకుల పద్దతి కూడా ఉండేది ఒక పృరుషుడు ఎక్కువ

ముహమ్మదు (ప్రవజ్యకు పూర్వం అరేబియా దేశం మంది భార్యలను కలిగి ఉండడం పెద్ద గౌరవంగా భావించేవారు. ఏడాకుల పద్ధతేగాక నంల్వసొధారణంగా న్వల్పకాలిక వివావా పద్ధతి ఏక్కువ వ్యాప్తి లో ఉండేది స్వతన్సి దంగా అరబ్బులు “దేళదిమ్మరులు". గనుక ఎంత శ్మీఘంగా సంబంధాలేర్చడకతాయో ఈం అంత సులభంగా బంధనాలు తెగిపోతుండేవి.

అరబ్బుబలో ముఖ్యంగా “ముతో “నిఖా” ఆఅసే ఇండు వివాలైన వివాహ వద్ద తులు ఉండేవి ముతా (464%) అనే వివాహంలో ఇతర స్యప్తల (ప్రమేయ ప్రాది అ్యాలకు (ప్రాముఖ్యం ఉండదు. శేవలం త్తీ సరుములు ఇరువురి అంగీకారంతో జరు తుంది ఈ వివాహానికి పెద్దల సాత్ష్యెధారాలననరం లెదు, ఒక రకంగా మన సాహా త్యంలోని గాంధర్వ ఏవాహం లాంటివి ఈ వివాహానంతరం ప్తరుతుని ఆధిక్యానికి స్తీ లోబడి ఉండనవసరం లేదు. పెద్దలను సంప్రదించకుండా స్తీ వివాహానికి నమ్మతించిం దస్‌, ఇది న్యాయవిరుద్ధమని ఆ స్త్రీని చులకనగా చూడరు. ఈ వివాహం బాహాటంగా మంత్రతంశ్రాలతో ముగుస్తుంది, ఇలాంటి వివాహాలు అరవ్బీ కవితలలో అరుదుగా అభిన వచితం.18

“వివా” (గైటు2్క ఈ వివాహ పద్ధతిలో జరుషుశు స్రీస్‌ తోబరచుకొనిగాని లేదా బంధువులకు కన్యాశుల్కాన్ని చెల్లించిగాని వివాహం చేసుకుంటాడు. వినాహానంత

గ త్‌ కా! క త రం వ్రీకి స్వాతయ్యత్యం బాన్యం పతియే (ప్రత్యక్ష దైవంగా మెలగాలి భర్త చెప్పు చేతుల్లో ఉంటూ అతని అడుగులకు వదుగులొత్తుళూ అతని అడుగు జాడల్లో నడుస్తూ ఒక పరిచాశికగా సపర్యలు డేసుండాలి కారణం కన్యామల్కం చెల్లించడమేనసి సళ యంగా చెప్పొచ్చు లి ఎ (6

ముహమ్మద్‌ (ప్రవక్త బీవితం - విశేషాలు

అణాల

ఆరేచియా దేశంలో జనం మూడమత విశ్వాసాలతో మూఢమళులె. శీవకం సాగించేవారు. అక్కడున్న నంశాలలో ఖురేష్‌ వంశం (ప్రముఖమయింది. సకల శారుల వాళ్ళు ఈ వంశాధికారాన్ని అంగీకరించారు, ఈ వంశంలో అర్జుల్లాం వీపీ ఆపేశా దంవతులకు ఇస్లాం మత (ప్రవక్త మహమ్మదు శ్రీ త్ర ఏ్టవిళ్‌ 22వ తేదీన మకా నగరంలో జన్మించారు. తండ్రిని చూచే ఆదృష్టం తనయుడికి దక్కలేదు. మహోన్నం పదవి నఅంకరించి విశ్వాన్ని కాసించే హక్కును సంపాదించిన విశ్వ (పవక్తను కాంచి సంతోషాన్ననుభవించే అదృష్టం తర్భడికి కరువయింది. మహమ్మదు జన్మీంచక ముండె తండి అబ్దుల్లా పరమ పదించాడు తండ్రి మరజానంతరం రండు నెలలకు ముబా మ్మదు జన్మించాడు, తల్లి ఒడిలో కూడా ఎక్కువ కాలం గడపలేదు, బడేళ్ళ వయిచ్చు వచ్చే వరకు ముహమ్మదు 'హాలీపూ” అనే దాది పోషణలొ పెరిగారు తండ్రిలేని లొదు (దిళుకుకు తోడు గోరు చుట్టుపె రోకటి పోటన్నట్లు తన ఆరవయేట తల్లి ఆమీనాకూడా తనువు చాలించి మహమ్మదును దుఃఖ సాగరంలో ముంచింది ఆరేండ్ల బాలుని హో ణభారం తాత అద్దుల్‌ ముకలిచ్‌ స్వీకరించారు, కాలం ఎంశఛో దూరం సాగకుండానె తన ఎనిమిదోయేట తాత కూడ దిగపంతుడయ్యాడు, ఇక యీ అనాధుని రిక్షణ భారం పినతం(డి ఆయాఎంల్‌బు వహించాడు ఆ బాలుని మనుగడ అడుగడుగునా ఒడుదుడుకు లతొ సాగురూ వచ్చింది పినరండడి పెంపకంలో ముహమ్మదు గొట్టెల కాపరిగా కోలం గడిపాడు ఆ చిరుప్రాయంలోనే ఆన్నవ్యస్తంగా నున్న దేశ పరిస్థితులను అనగాహస చేసుకొన్నాడు. దినదిన (ప్రవర్ధమానుడౌతున్న కొద్దిలోకంలోని సమస్యలు ఆతని హృఎ యానికి బాధాకరంగా కనిపించేవి. అవినీతి అన్యాయాలను జెళన చేయీలనే కొరిక ఆతనిలో డినదినాభివృడ్ది వెందుకూ వచ్చింది, పెడదారులో పోయే గొచ్తెలను కాయటం తోపాటు మూఢనుతులకో పెడత్రోవలు తొక్కే మానవులను సన్మార్గంలో నడిపింవాలనే ఛింత అతని చిరు హృదయంలో చిగురించింది. అంచెలంచెలుగా సాగిన యీ అశాధ వొలుసి జీఫితం పెవతండ్రి పోషణలో కొంత సాఫల్యాన్ని పొందింది,

ఇతర దేశాలతో వర్తకం జేయటం ఆనాడు (ప్రతి అరబ్బు యొక్క కర్తవ్యం. వ్యాపారం. నిమిత్తం ఇతర దేశాలు వెళ్ళేటప్పుడు పిసతం(డ్రి ముహమ్మడును వెంట తీసుకు వెళ్ళేవాడు, వ్యాపారంలో నిశాయితీగా వ్యవహరించటం ముహమ్మదు నినర్ష లక్షణం. అల్పకాలంలోనే వ్యాపార మెళకువలను అపే పపేళాము ముహమ్మ వ్యాపారం దిసదినాభివృద్ధి చెంది మంచి లాఛాలు అభించాయ్మ మక్కొ నగరంలో భాగ్య

ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త జీవితం _ విశేషాలు క్ర వంతురాలు వీవీఖతీవా తన వద్ద నున్న డబ్బతో వ్యాపారం చేసేది. ముహమ్మదు. సత్య శీలువు, న్యాయబుద్ధిని గుర్తించి ముహమ్మ ుుతో వ్యాపాతం చేయించి పెక్కులాభాలు గడించింద్‌ ముహమ్మదు సత్ర్రవర్శనక్కు సుగుణాలకు నత్యశీ తకు ముస్దురాల్తై మువామ్మదును వివాహమాడాలనే వాంఛ కలిగింది. తత్భలికంగా ఇరవై యైదు సంవత్స శాల ,సాయంగల ముహమ్ముదుకు నలఖై సంవత్సరాల నయస్సుండి కోటికి వడగెత్తిన ధవవంతురాలితో వివాహం జరిగింది రెండుసార్లు విధవనయె, సంతానవతియెన ఖతీశాను పెండ్లాగటానికి వెనుకాడని వితంతు వివాహ (పోత్సాహకర హజరత్‌ ముహమ్మదు. వివాహానంతరము ముహమ్మదు జీవితం మరో మలువ్ప తిరిగింది. డేశక్నేమానికి పూనుకొన్నాడు శతాబ్దాల పర్యంతం ఎడారులలో స్పేద్చాజీవులె న అరబ్బులలో మూఢత్వం కరడుకట్టి ఊందిం సక్రమమైన (వ్రభుత్వం కాని సజావు అయిన చట్టాలుకాని లేవు. (ప్రతి కెగ తన ఆధిక్యానికై పోరాడేది యధేవృగా దోపిడీలు, దొంగతనాలు జరి గేవి, బాటసారులకు రక్షణం శూశ్యం దివడిన గండం నూరేళ్ళాయుష్షులా. ఆరబ్బులు జీవితం గడుపుతున్నారు. బఅవంతుడే అనుభవ యోగ్యుడు. ఇలాంటి అస్తవ్యస్త జీవి లాలకు శాశ్వత పరిష్కారం కుదిర్చి |వజలు సుఖళాంతులతో. వెలుగొందే జీవిత విధా నాన్ని నెలకొల్పటం కోనం సంసిద్దమయ్యాడు ముహమ్మదు సంఘంలోని పెద్దలతో మంతనాలు బసి తదనుగుణంగా కొందరు పెదలతో ఒక సంభూన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. దేశంలో విశ్చంఖట విహారం చేస్తున్న అరాచక్‌ చర్యలను రూప్పమాపటం, బలవంతుల వార్దన్యాలను ఆరికట్టటం, నిరుపేదలకు చేయూత నివ్వటం, (వయాణీపలకు రక్షః కల్పించటం, ఏ విధమైన అనాన్టియాలు జరగకండా చూడటం ఈ సంఘం యొక్క ముఖ్యోద్దేశాలు ఈఅఆళయాల ఛలికంగా దేశంలో కొంత మేలు జరిగింది, ఈ విధంగా (వ్రజాసేనకుడిగా పేరుగాంచాడు ముహమ్మదు ముహమ్మదు పై నున్న _పేషానురాగా లతో (ప్రజలతనిని “అల్‌ అమీన్‌, 'సాదిభ్‌* సత్యవాది అనే మారుపేరుతో వ్యవహ రించేవారుం ముహమ్మదు. చెస్పేవి ముందుతాను అచగ్షిస్తూ (ప్రజలచేత ఆచరింపజే సేవాడ్కు ఆయన ఏది చెప్పినా నిర్వర్శించటానికి జనం _వెనుకాడేవారుకొరు. అంకటి విశ్వాన పాత్రడు ముహమ్మదు. దేశంలోని దురాచారాలను దుయ్యబట్టాడు. బొనినలు యజమా నులుఅనే తారతమ్యంలేదని మానవులంతా సమానులని నమసమాజ నిర్మాణానికి అనాడే నాంది పలికిన మహానుభావుడు హజరత్‌ ముహమ్మదు, దైవ సృష్టియెన యీ భూమం వి=శ్లీ

[0 తెలుగు సాహిత్యం ముస్లింల సేవ డలంలో అందరికీ సమాన హక్కులున్నాయని చాటిచెప్పి నేటి సోషలికానికి ఆనాడే పృనాడులు వేళాడు, మానవులంళా సమానులని చాటి చెప్పే ఇస్లాం మఠాన్ని వ్యాపింప జేళాడు మహమ్మదు, (శవక్త పదవి ఏ ముహమ్మదు నలభై సంవత్సరాల వరకు పరిశుద్ధమైన, న్వదృమైన్క సొజన్యంతో కూడిన జీవితాన్ని గడిపారు, కాని తన చుల్లూ ఆవరించి ఉన్న అజ్ఞానాంధకార ౦లో ఒక విజ్ఞాన దీపాన్ని 'వెలిగించటానికి మార్షాన్నన్వేషంచారు, మక్కా పట్టడానికి దూరంగా నున్న “హిరా అనే కొండగుహలో తన సూర్గాన్నేషణకు స్టానం లభించింది. ఆ కొండగుహలో ఆకుంరిత దీక్షతో విర్విరామంగా కరోర తపస్సు ఆవరిస్తూ ఈ సృష్టం గూర్చి సృష్టికర్వను గూర్చి దీర్పంగా యోజించారు లోకొన్ని ఆవరందివున్న అక్షా నాంధకారాన్ని పటాపంచలు చేయడానికి ఆవశ్యకమయిన జ్ఞానజ్యోతి కోనం తపింవారు భ్రష్టమైన తోకాన్ని సంస్కరించటానికి కావలసిన శక్తి క్ల అహోర్మాతులు దోగ సమాధిలో నిమగ్నమై వుండేవారు. తన నలభై సంవత్సరాల వయస్సులో ఒకనాడు దేవదూత జిన్రీల్‌ దైన సందేశాన్ని ముహమ్మదువారి వద్దకు తెచ్చి “ఓ ముహమ్మదు సంతోషంచు, దేవుడు నిన్ను (వ్రవకగా నియమించారు. నేను దేవుని దూతను దేవ దూతగా నన్ను మీ వద్దకు పంపినారని చెప్పి చదువుము అని పలుకగా ముహమ్మదకు అక్షర జ్ఞానం హన్యం గనుక “నేను చదువుకొన్నవాడనుకాను.. రెండు పర్యాయాలు తన హృదయానికి హత్తుకొని *చదువుమని” పలుకగా “నేను చదువలేను" అని ముహ మృదు సమాధాన మిచ్చారు. మూడోసారి జిబ్రీల్‌ ముహమ్మదును హృదయానికి హత్తు కొని “ఇఖ్‌ రా_బిస్మి-రబ్బి-కల్ల జీ- ఖలఖి/ఖలఖల్‌ - ఇన్సాన-మిన్‌- అలభఖ్‌ /ఇఖ్‌ రా వరబ్బుకల్‌ _ఆ(క్రముల్ల జీ_ఆల్లమ-బిల్‌ ఖలమ్‌/అల్లమల్‌ ఇన్సాననసూలమ్‌ యాలమ్‌ 20 సర్వాన్ని నృష్టించిన నీ వ్రభునామంతో చదువు, అతడు మానపుని చిక్కని రక్తంతో సృష్టించాడు. (వ్రాతమూలంగా 'నేర్పిస పరమ (ప్రదాత అగు (ప్రభు నసామంకో చదువు. తెలియని దానినివారు మానవునికి నేర్పించారు."అని చెప్పి దేవదూత ఆదృశ్యమయారు. దై వనందేశాన్ని విన్న పిదస ముహమ్మదు ఆశ్చర్యాతిశయాలతో కంపితుల్లై శాలువా శిప్పుకొని శయనించిన పిదప ఉపశమనం కలిగింది జరిగిన వృత్తాంతాన్ని తన భార్య ఖతీజాతోచెప్పగా ఆమె ముహన్మదుకు దైర్యాన్ని కలిగించింది. ఖతీజా తన పినతండ్రి కుమారుడు, బహుమత (గ్రంథాల సార మెరిగిని వర్జాభిన్‌ నౌఫాల్‌తో జరిగిన విషయాన్ని

ముహమ్మద్‌ (ప్రపక్న జీవితం _ విశేషాలు క! విశరించగా ఆ వచ్చిన దూత జిట్రైల్‌ అని వర్దా ధృవపరచారు.పూర్వం మోషే ప్రవక్త వద్దకువచ్చి దెవ సందేశాన్నందించే వారని జరిగిన వృత్తాంతానుసారంగా ముహ్మక్మ్ముదు వారు కడపటి (ప్రవక్తయన్శి ధర్మ(ప్రచారకులై న సవక్తలతో (ప్రజ లు విరోధం వహించ డం నర్వసాధారజంగా జరుగుతోంది గెనుక మీతో కూడ మీవారు విరోధం వహిం౨ మిమ్మల్ని పట్టణం నుంచి తరిమి మ్హూరని వర్ణా ఇడీజాతో విన్నవించారు,

ముహమ్మదుకు “హీరా, గుహలో తన నలభయ్యోయేట ప్రవక్త పదవి లభిం చింది. (పవక్త పదవి లభించిన మూడు సంవత్సరాల తర్వాత దేవదూత జబ్రీల్‌ (వత్య ఇమై “యా అయ్యహల్‌,ముద్దస్సిర్‌, ఖుమ్‌ఫ అన్‌ ఫజిర్‌ వరబ్చిక ఫకబ్చిర్క్‌ వసియా ఐక పతఃహిర్‌, వరుుక్‌జ ఫహ్‌జుర్‌ వలాత వలాతమ్‌ నున్‌ తస్‌తకొసిర్‌ వలిరబ్బికళస్‌ చిర్‌ "21 భగవంతుడు స్రేమతో ఇట్లానతిచ్చారు "ఓ దుప్పటి కప్పుకున్నవాడా [పజలు అడ్జానంలో మునిగియున్నారు, లెమ్ము వారియందు పాపశఖీతి కలిగించు. నీ [ప్రభువు మహిమలను స్తుతించు పరిశుద్దుడవగ్ను (ప్రతిఫలాపేక్షతో (ప్రజలకు మేలు చేయకు, నీ (ప్రభువు కోసం ఓర్పు వహించు” అని ముహమ్మదుకు 'దై వనం దేశాన్నందించి అదృశ్య మయ్యారు అప్పటి నుంచి ముహమ్మదు ఇస్లాం మ (ప్రచారం (ప్రారంభించారు, ఇన్లాం మఠ 1పచారం ;

హజరత్‌ ముహమ్మదు దోధిస్తున్న ఇస్లాం మతాన్ని స్వీకరించిన మొదటి వ్యక్తి తన ధర్మపత్ని వీవీ ఖతీజా, పురుషులలో అఎూబకర్స్‌ బాలురలో అలీ, ఇస్లాం మతాన్ని అవలంభించిన వారిలో (ప్రథములు, ఆస్పటి నుంచి ముహమ్మదు (ప్రజలకు ఇస్లాం మతా న్ని బోధించడం (ప్రారంభించారు.

ఒకనాడు ముహమ్మదు “నఫా” అనే కొండపై నుంచి అక్కడ చేరిన (ప్రజలతో “నేను (ప్రవక్తలలో కెళ్లి చివరి వాడను భిగవంతుడు నాకు పవిత్ర (గంథం ఖురానును ఆందజేసి యీ పదవీ బాధ్యతలను నాపై పెట్టారు, మనలో అందరూ ఏదోఒక దినం మరణించి దేవుని నముఖొనా నిలవవలసి ఉంది. ఆదేమన పాపవుణ్యాలికు ఫలితాన్ని అనుభవించే తుది దినం. ఎవరి కరకు వారే బాధ్యులు గనుక పాప (ప్రకశన కోనం దేవుని ప్రార్జించండి. మీరంతా దేవుని ఏకత్వాన్ని అంగీకరించి * అల్లాను” పూజించండి, దేవుని మతమైన ఇస్లాం మఠాన్ని స్వికరించండి. ఆం (ప్రవోధించారు. ఆ జన సమూ హంలో ముహమ్మదు పినతండ్రి అబూలహబ్‌ ముహమ్మదువారి హితబోధను క్తేశన

12 కెలుగు సాహిత్యం ముస్లింల సేవ చేసి వారితో ఏకీభవించక ముహమ్మదు చర్యలను (ప్రతిచోట ఆటంకపర్‌నేవారు ఆ జన సషయాదోన్ని ఉద్దేశించి మౌట్లాడిన నాటినుంచి (ప్రతినభలోను, నలుగురు కలసి ఉప్న వోట ముహమ్మదు నిర్భయంగా దేవుని ఏకత్వాన్ని బోధిస్తూ విగవోరాధపను ఖండిండదే వారు ఆడ శిశువులను నిర్జాకీశ్యంగా చం పేవారిని సిరోధించేవారు వ్యభిచారం, జూదిం, సురాపానం మవోపావకుని దోధించేవారు ఆడిన మూట తప్పగారన్కి అవినిత, అనాని యాలకు అతి మారంగా ఉంటూ (త్రికరణ శుద్ధితో వ్యవహరించాలని [ప్రజలక ఉప దేశించేవారు. సృష్బకర్న దేవుని విశ్యరెంచి సూర్య చంద్రాది నకేత్రాలను చెట్లన్తుపుట అదో ఉం లన్కు గుట్టలను పూజించటం (ప్రజల అజ్ఞానానికి చిహ్నమని బు చింబేవారు, ల అ రోజులలో అరేబియా దేశంలో ఉకాజ్ర యూనియా. జుల్‌ మాజాజు అనే గొప్ప సంకలు జరిగేవి. దూర (ప్రాంతాల నుంచి ప్రజలు ఆ నంతలప వచ్చేవారు అలాంటి (ప్రదేశాలకు పోయి ముహమ్మదు ఇస్లాం మత ధర్మాలను బోధించేవారు. అరబ్బులలో ఖురేష్‌ వంశం (ప్రముఖ మయింది. ఆ వంశీయులు నంకాన్ని ఐటి శేష్టులని,ఇతర నంశీయుల కన్న ఆధికులనే అహంభావంతో వారితో సమానులి న వాటి లేరనే అభ్మిపాయంతో గర్వంగా (ప్రవత్ని చేవారు. ఆ వంశాంకుర మే ప్రవక మహ మ్మదని ముందే చదువుకున్నాం ఆయినప్పటికి ఉన్నత జాతులు నిమ్నజాతులు అనే భేదభావాన్ని ఖండించి సూనవులంతా సమానులని, స్త్రీలు పురుషులు అనే జాతిభేధం తప్ప 'వేరే తారతమ్యాలు లేవని అంతా సొహార్ధంతో, సెఖాతృత్వంతో 'బులగాఅన్కిస ర్వేశ్వరు డైన అల్లా దృష్టిలో ఆంకా ఒక్క యేనని జాతి, మత కులభేదాలకు చోటులేదని దోధించే వారు ఈ బోధలు (ప్రసంగాలు పూర్వాచార పరాయణులై న ఖురేష్‌ వంళసులు గొ డలి అ € ఇగ 0 పెట్టుగా భావించి మహమ్మదుకు విరోధుల్లై ముహమ్మదును, తన అన్నచరులను ర్రిష $. స ళా టి కష్టాలపాలు చేశారు. అయినా చలించని వజగిసంకల్పుడు, కాను సత్యమని నమ్మిన ఇస్లాం మతప్రచారం సాగించిన ధీమంతుడు ముహమ్మదు, ముహమ్మదు చేస్తన్న మత (ప్రదారాన్ని అరికట్టటానికై ఖురేషులు శత విధాల యత్నించారు. మహమ్మదుకు అమిత ఇశ్వర్యాన్ని అందిస్తామని ఆళ చూపారు. ఆరే బిచూ దేశానికి రాజు చేస్తామని (ప్రలోభపెట్టి నా ఇస్లాం మత (ప్రచారాన్ని నిలిపివేయలేదు ముహమ్మదు. ఇస్లాం మఠ (ప్రచారాన్ని (ఎతిఘటించటానిక్రై వచ్చిన వారంతా ముహ మ్మదు బోధలు ఆలకించి ఇస్తాంమతాన్ని స్వీకరించారు. ఎంతటి కరినాళ్ములనై నా క్‌ అ'పే ఆకటు కోగలవిలకణ లక్షణాలున్న సొజన్యమూ ర ముహమ్మదు, ల రో వా

ముహమ్మవ్‌ (ప్రవక్త జీవికం , విశేషాలు 18 ఖులేషు పంశనాయఖుడై న అబూజ్జె షాల్‌ మ్రక్కొచ్చర వీరులతో మహమ్మదును

లుద ముటించిన వారికి బహుమానాన్ని (ప్రకటించాడు, అందుకు ఉవరు అనే సాహన వంతుడు సంసద్దుడయ్యా డు, ముహమ్మదును చంవటానికి బయలుదేరాడు, మార్షమధ్య లో త) డెన్లెలు, చెల్లెలి ధర్హ ఇస్లాం మాన్ని స్వీకరించి ముస్లి ంలయ్యారన్సి వారిని ముందు సంహరించాలని నయీముబిన్‌ అద్జుల్దా ఉమరుతో చెప్పాడు. ముందు వారి విష యం చూడటానికి వెళ్ళి ఇస్తాం మఠాన్ని స్వీకరించిన కారణంగా తన చె ల్లెలి భర్తను వాఎమోదురుండగా చెల్లెలు అడ్డం వచ్చింది. రక్తం (ప్రవహించే వరకు ఆమెను కూడా కొటాడు, రక్తిం ప్రవహిస్తున్నా ఉమరు చెల్లెలు ధైర్యాన్ని నడలనీకుండా “ఓ ఉమరు ని శక్తి కొలని కొట్టు, స్వీకరిం విన ఇస్లాం మతాన్ని విడనాడం£22 అని పలికింది.

“అన్నగర్జ విన్న యన్నువక్షతగా త్రి

నెత్తుకేట మునిగి చిత్త దృఢత

“నోయి ముఎప క్ని యున్నంత గొట్టుమి

స్లాము వదలు మంచు జనదు పలుక” కోోధావళంలో కన్నూమిస్నూ కానని ఉమరు చెల్లెలి మాటలు ఆలకిస్తూ రక్త సిక్త్రమైన ఆమె చేహోన్ని చూది మ3సు చలించి తాను కూడా మువామ్మదును దర్శించి ఇస్లాం మతాన్నీ స్వక రినాడు,

ఇన్లాం మఠం ప్రచారం చేయటం మూలంగా పాలకులు ముహమ్మదును బంధు

మృతులను ఊరినుంచి వెలి వేశారు. అయినప్పటికి ఇస్లాం మత(్రదారం వెనుకంజవేయ లేదు గుట్టువట్ల [గ్రామాలలో ఇస్త్లాంమత వోధ సాగిస్తుండగా విరోధులు పిచ్చివాడని ఊసినా ఛీదరించుకొన్నా, రాక్ళురువ్విన్కా చివరకు స్పృహా తప్పేవరకు కొట్టినా సహిం చిన సహన మూర్తి ముహమ్మదు, ఈ పరిస్థితులు ఇలా ఉండగా గోరుచుట్టుపె రోకటి పోటన్నట్లు తనకు అండదండగా నిలిచిన పినతండి తన ధర్మవత్ని పరమ పదిం చార ఈ దుఃభాంబుధిలో మునిగి ఉండగా ఇదే అదనని విరోధులు తమ ఇషాను సొరంగా దాధించారు. ఇలాంటి కష్టాలను దిగమింగిన సహన సాగరుడు, చివరకి ముహమ్ముదును వైతం సంవారిందాలనే యక్నంలో ఉండగా మక్కాను వదలటానికి నిర యించుకొని ముహమ్మదు వారి శిఘ్యలతోపాటు [కశ 622వ సంవత్సరంలో “'యస్‌రటో అనే నగ రం చేరుకున్నారు. ముహమ్మదు (ప్రవేసించిన పిమ్మట ఈ నగరం *మగీన తుల్‌నవీి అంపే (వ్రవక్న పురం అని ఆ తర్వాత మదీవా” పట్టణంగా జగద్విఖ్యాతి గాంచింది, (వక్త ముహమ్మదు మక్కానుంచ్చి మదీనాకు (ప్రయాణించటానికి హిజరత్‌ ఆంటార్డు ఈ సంఘటన జరిగిన నొటి నుంచి ముస్లిం శకం ఆరంభిమయింది. దీనినే హిజరి అని వ్యవహరిస్తారు.

శ శలుగు సాహిత్యం , ముస్సింల సేవ ఇస్తాం మఠాన్ని (వ్రచారం చేయటం కోసం (ప్రవక్త ఎన్నో యిబ్బృందులకు గురై నప్పటికి తాను నమ్మన విశ్వాసాన్ని ప్రజలలో వ్యాపెంపజేసిన ధీశచ్చైడు. ముహ మ్మదు ఇస్తాం మతం పది సంవత్సరాలలో అరేబియా దేశం యొక్క మూల మూలకు వారిపించి సుస్థిరమయింది. చరిసర దేశాలయిన రోము, ఇరాను, ఈజిప్టు, సిరియా 'దేళాలకు వ్యాపించి ౪ తర్వాత (ప్రపంచం నలుచెరగులా వ్యాపించింది, ఆరేవియా దేశంలోని అనేక అనాగరిక సంఘాలను ఒక్క మతస్టులుగా చ "ఒక్క దేశస్థుల ఒక్క జాతివారనే సోదర భావంతో గర్వపడే మోగ్యవను కలిగించారు భగవంతుని సందేశాన్ని లోకానికి అందించి ఇస్తాం మతం ఆచంద్ర తారార్కం వెలు గొందే విధంగా పునాదులు వేస్తి పవిత్ర ఖురాన్‌ జనావళికి అందించి ఒకే (ప్రభువును మొక్కే భక్తులుగ తీర్చిదిద్ది యీ నూతన శాంతి సందేశాన్ని ఖఎడాంతరాలలో వ్యాపింప జేసి విశ్షాన వంతులుగా తీర్చి, (ప్రవక్త హజరత్‌ ముహమ్మదు క్రీశ 882లో ఆన 68 వ యేట మచీనాలో దివి నలంకరించారు. వాజరర్‌ ముహమ్మదు (ప్రవక్షవారి జీవిత విధానాన్ని ఏకోణంనుంచి పరికించినా నిరాడంబర నిస్వార్హ జీవిగా గోచరిస్తారు. అశాగతిగ లోకాన్ని ఒక నాగరిక దేశంగా మాద్చిన సంస్కృతీపరుడు అనాధునిగా (ప్రారంభమయిన మువామ్మదు (వపంచంలో ఒక మహోన్నత మత ్రవక్షగా వేనోళ్ళ కొనియాడబడుతున్నారు ముహమ్మదు సర్యా 'న్వేషమైన యువకునిగ్క నీతి నియషాలు పొటించే వ్యాపారిగ, (ప్రజాహితాన్ని కోతే నాయకునిగ్య పేమాదరాలు చూసె థిర్హ గాతర్మడ్రిగా, మోక్షమార్షాన్న న్వేషంచిన యోగ పుంగవునిగు మూఢాచారాలను, ఆంధమత విశ్వాసాలను నిర్మూలించిన సంస్కర్త గా విద్యను పోషంచిన విజ్ఞానిగ్య యుద్ద నై పుణ్యం గలిగిన సైన్యాధిపతిగ్య రాడజ్యాంగా 'న్నేర్చరచిన రాజకీయ వేత్తగ్క మానవులను యెల్లప్పుడు సత్యమారాన నడిపింపవేచే భర్మ(గ్రంథాన్ని అందించిన మహాప్రవక్త గ, బహుముఖ (పజ్ఞలతో రాజేంచేసాధుమూలి ణి మహోన్నత త్యాగదనుడుు, మహామనిషి మహమ్మదు. (ప్రపృచం ఉన్నంతకాలం ముప మ్మదు జీవితం జీనన జ్యోతి వలె సర్వమానవులకు సత్యమార్తాన్ని చూప్పతుంది. ఈ మహోన్నత వ్యక్కినిగూల్చి “ఇలాంటి వ్యక్ని నవ (ప్రసంచ సాయకత్వాన్ని వహించిన లోకం ఎదురు చూసే కాంతి సౌఖ్యాలు సమకూరునట్లు సమళ్యలు పరిస్కరించగలడని నాపు విస్వాసం ఉందని”29 జార్జి బెర్నార్ష్‌షా తన అభిప్రాయాన్ని వెల్లడించారు, యావజ్జీవితం మానవ సేవక్కుమానవ అభ్యుదయానికి అహత్నిళలు కృష సల్పిన అసమాన మౌనవోత్త ములు హజరత్‌ ముహమ్మదు (ప్రవక్త * ర్స (0

ఇన్లాం వముతం - అవతరణ వికాసాలు (ప్రవందంలోని ప్రసిద్ధమైన మతాలలో ఇస్లాం మతం ఒకటి. ఈ మతం ఇస్తాం అనే పేరుతో వర్తిల్లటంలో ఒక సారూప్యం ఉంది (ప్రవంచ థ్యాతి గాంచిన నర్వ మతాలకు ఆమా పేర్లు వాటికి సంజంధించిన వ్య కుల పేర్ల తో మతస్ట్రాపకులై (వ్రవక్ష్త ల "పేర్ల త్రో శాతుల పేర్లతో వ్య్థవహార యోగ్యమయ్యాయి ఎసుక్రీస్తు స్థాపించిన మశానికి కైఎన్నవ మతమని జొరాష్టర్‌ నెలకొల్చిన మతానికి జొరాబ్బయన్‌ మతమన్కొ యూదా డొతిలో ఉద్భవించిన మతానికి యూదు మతమని, గౌతమ బుద్దుడు స్టాపించిన మతానికి జౌద్దమతమని ఆయా పేర్లతో జగత్సఏసిద్ధి వహించాయి. కాని ముహమ్మదు (ప్రనక్త ద్వారా వ్యాప్తి చెందిన మతం మ్యాత్రం ముహమ్మదీయ మతమని (వ్రసిద్దీ చెందళేది, ఆ విధంగా పిలవటానికి (ప్రవక్త ముహమ్మదు విముఖతను వ్యక్తం చేశారు. సృష్టిలో ఏ సంఘటన సంఖివించినా అది దైవ సంకల్పమెనని దానితో ఇతరుల కెలాంటి (ప్రమే యం లేదని గాటి చెప్పి అఆ దెవుని ఆదేశానుసారం (ప్రచుర ప్రదార మొందిన మ3ం

ఇస్తాం మతంగా జగవ్వెఖ్యాతి గాంచింది

ఇస్తాం ఆనే నామం ఎవ్యకి ని, ఏ జాతిని సూచించదు, ఈ మతంలో జాత్తీ వర్ష వ్యవస్థలకు చోటుకేదు నర్వ మౌవవులు దేవుని దృష్టిలో నమానులేకని పదే పదే వక్కాణిస్తూ సమనమాజ స్టాపవకు దోహచాన్ని కలుగజేస్తుంది. ఆ కారణంగానే ఇస్తాం మతం విశ్వమకంగా వ్యాపి చెందింది. ఈ ఇస్తాం మళాన్ని స్వీకరించినవారు ము స్లింలు ఇస్తాం అన్న వదానికి సెమిటిక్‌ భాషా కుటుంబ శాఖకు చెందింది ఇస్లాం అనే పదం అరబ్బీ భాషాపదం. ఈ సనానికి శరణం, శాంతి అని 'రెండర్జాలు. ఇస్తాం వదా నికి మూలం సలాం” అంసే శౌంతి అని అర్థం, ఈ సలాం ఆనేపదం ఆస్‌ వామగా నూర్పుచెంది ఆల్‌- ఇస్తామ్‌ లేక ఇస్తామ్‌ అనే స్థిర రూపాన్ని నంతరిందుకొన్నది అస్‌లామ్‌ అంటే శరసావహించటం అని అర్ధం దేవునికి విధేయులై అతని ఆజ్ఞలను శిరసావహించటం ఇస్తాం మత బూలార్థం, మైత్రి, శాంతి నిష్కంల్మషం ఇస్లారి మకా నికి మూల ధర్మాలు. దేవుడు ఒక్కడేనని ఆతడే అల్లా అని ముహమ్మదు అకనిచే వంపబడిన ప్రవక్త అని నమ్మ ఇస్లాం ధర్మాన్ని అవలంబించి వారు ముస్తింల.+

కే తెల గుసాహిత్యం ముస్తింల "సేవ “విశ్వసించి (క్రమ వర్తనులై న వారికే స్వర్గం” అని ఖురాను వక్కాణిస్తుంది. ఇసాం మకంలో పూనవుడు తనకుతాను దై వానికి అంకిత మైపోవాలి తనకున్న సర్నిస్వాతంత్యాా ధికారాలను భగవంతునికి త్యజించి విదేయుడ్లై ఉండాలి, ఇస్లాం మత విశ్వాసాలు ;

ఇస్తాం మతంలో అయిదు విశ్వాసాలున్నాయి 24 “లా ఇలాహ ఇల్లల్లాః” భగ వంతుడు ఒక్కడేనని ఆతడే అల్లా అని, ఆతడు తప్ప వెరే ఆరాధ్య దైవం లేడని ఇస్లాం మతం వక్కాణిస్తుంది. ఇదే ఇస్లాం మత నూలసూ[త్రం ఈ భావాన్నే “ఏకం ఏవ అద్వితీయం” అని వేద వచనం బలపరుస్తుంది. భగవంతుడు ఉన్నాడని విశ్వశించి ఆయనకు ఆత్మార్ప్చణం చేసుకోవటం అన్ని మతాలు అన్ని దైన (గ్రంథాలు బోధించే మహోన్నత ధర్మం మహోంత్త ఆడర్శం.” ఇవ్నప్సలాతీ పనుసుకీ వమహ్‌ా యాయ వమ మాతీ లిల్లానా రబ్బెల్‌ ఆలమీనొ25 నా ఆరాధన, నా అర్చణ, నా (బతుకు, నా చావు సర్వలోకాల (ప్రభువైన భగవంతునికే అర్చితం” ఆని ఖురాను

యత్క_రోనష్‌ యదళ్నాసి యజుహోష దదాసియకీ, యత్తపన్యసి కౌంతేయ తత్యురుష్య మదర్చణమ్‌26 _--అని భగవదీత, భళి

నీ దేవుడై ని (ప్రభువును నీ పూర్ణ హృదయంతోను, నీ పూర్ణ మనన్సులోను, సీ పూర్ణ శక్సితోను, నీ పూర్ణ వివేకముతోను (కేమింపవలెను 27” అని వై బిలు (గ్రం థం దేవుని ఏకత్వాన్ని చాటుతున్నాయి. సా (ప్రవక్తలు ఏ మ.హాన్ముదు (ప్రవక్తకు పూర్వం వచ్చిన (ప్రవక అందరిని విశ్వ

జా

సించడం రెండో విశ్వానం, వీరు అబ్రహాం (ఇద్రాహీఎ, మోనెస్‌ (మూస్తా, జీజస్‌ (ఈస్సా మొదలైన (ప్రవక్త లెందరో ఉన్నారు, (పతి జాతికి ఆయా కాలాలలో భగ పంతుడు (ప్రవక్తలను పంపించినట్లు ఖురాన్‌లో లిఖించబడి ఉన్నది తదను గుణంగా “నీవే తప్ప ఇతః పరంబెరుగ”ొ నంట్లూ త్రికరణ శుద్దిగా భ గవంకుణి విశ్వసించి ఆయా దేశ కాలాలలో భగవంతుడు వంపిన్స (్రవక్రల యయ విశ్వానం సేంచాలన్నది ఇస్లాం మతంలోని ద్వితీయ విశ్వాసం, తి దైవ (గంధాలు ;. మానవాళిని సన్మార్గంలో నడిపించడానికై భగవంతుడు (ప్రవక్తల ద్వారా అందించిన ధర్మ (గ్రంథాలను విశ్వసించడం ఇస్లాం మళంలోని మూడోవిశ్వాసం,

ఇస్లాం మతం -- అవతరణ వికాసాలు కేగి క. దేవదూతలు ; నూనవులకు కన్చించపందా భగవంతుని ఆజ్ఞలను పాటించే 'దేవదూతలున్నారు, ఆలాంటి దేవదూతలందు విశ్వాసం ఉంవడం ఇస్లాం మత నాలుగో విశ్వాసం, ర్‌. మురణాంతర జీవితం ఏ ఈ చరాచర (ప్రవంవంలో చేసిన కర్మలకు భగవం కుడి నసముఖంలో ఒకరొజు ఫలికాన్ని అనుభవించక తప్పదు, అదే తీర్చు జరిగే తుది దిశం సూనవురు అవరించిన పాపప్పణ్యాల పె స్వవ నరకాల ప్రాపి ఆభధారపడీ వూ. గి అనాలో

ఉంటుందని. విశ్వసించాలి,

పై విశ్వాసాలతో పాటు ఇస్తాం మఠంలో ముస్లి లు ఆవరించవలసిన ముఖ్య మైన ఐదు విధులు ఉన్నాయి, ఈ ఐదు విధులు ఇస్తాం మనరానికి పునాదుల వంటివి ఈ పునాదులపె నే ఇసాం మకం పటిషైు జగద్వి వ్యాతి గాంచింది అవి దెవ సంస్మరణం:

ట్‌ ళా పూ. పూ. నమూజు (పార్టన): రొశా (ఉపవాసం), జకాద్‌ (విధి బానంి హవ (తీర్ష్వయాత్రు* ఈ ఐదు విధులు దేవునితో సన్నిహితి సందింధాలేర్పడటానికి ఉపకరిస్తాయి. తోటి మానవుజ్జే సమానంగా ఆదరించి తనతోపాటు సమానంగా పరిగణించుకోటానికి ఇస్టాం మతం ఈ ఐదు విధులను తప్పని సరిగా ఆచరించాలని ముస్తి౧లకు విధించింది, ఇవి. మనోవాక్కాయ కర్మలతొ (త్రికరణ శుద్దిగా ఆచరించవలసినవి ఇస్టాం మత విధులు;

1. కలీమా లా ఇలాఃఇల్ల లాఃముహమ్మదుర్‌ రచూలల్తాః*అల్లా తప్ప పేరేఆరాధ్య

రా శా లః నే దేవుడు లేడు. ముహమ్ముదు ప్రవక్తగా పంపబడారు " అని విశ్వసించి జపించాలి? యక్‌ ఉ తః

కషంం6 18 10 ఆండే 941 ౮౦4 224 నశషకిడయంుడ64 13 13 9209161 ఈవాక్యం యొక్క పూర్వభాగం దేపునిఏకత్వాన్ని నిరూఎంచి ఉత్తరభాగం (ప్రవక్త ముహమ్మదు గారి పదవిని నిర్ధారిస్తుంది. (ప్రకృతిలో గోచరించే రాష్మ రప్పలు చెట్లు పుట్టలు దేవుళ్ళని నమ్మి ఆరాధించరాదని, క%1616 18 0 604, అను భాగం వ్యక్నపరుస్తుంది, దేవుడు ఒక్కడ్మేనన్తి ముహన్ముదు అతని (వవక్త౦ఇ! ౮ంఢ 2264 కట షషంముణుతిడే 18 2118 ఫై£09ష160 అనే థ్యాగం._ కేటి పరుస్తుంగి విజక్తి

[3 తెలుగుసాహిత్యం ముస్తీంల సేవ 8. నమాజు = (ప్రార్థన ముస్లింల ఆచరణ విధులలో నమాజు ముఖ్యమయింది నమాజు ద్వారా భగవంతునికి సన్నిహిత మౌటానికి వీలౌతుంది నబూజు చేయటంలో మనస్సుతో పాటు శరీరానికి కూడ (శ్రమ ఉంటుంది. భగవంతుని (ప్రీత్యర్హ్యం కనీసం రోజుకు ఐదు పర్యాయాలు నమాజు చేయాలి నమాజు చేయడాసికి వస్త్రాల పరిశుభ్రత తో పాటు దేహ పరిశుభ్రత, పరిసరాల పిశుభత అవసరం శారీరక పరికుధఎతో పాటు మౌనసిక సూలిశ్యం అంతమవటానికి నహూజు దోహదమౌతుంది ఇస్తాం మతం లో సామూహిక (ప్రార్జనలకు (ప్రాధాన్యత హెచ్చు, ఈ సామూపాక (ప్రార్ధనలకు మసిము (ప్రార్ధనాలయం)లేదా ఈద్‌గా(ఎండుగ రోజులో నమాజు చేయటానికీ నిర్దేశించిన పెద్ద మైదానం) ముఖ్యస్థానాలు, నమాజుకు ముందు మసీదు నుండి “'అకాన్‌ చెన్తారు, *అజాన్‌ అంటే నమాజు చేయటానికి పిలుపు, ఆ పిలుపును అందుకొని ముస్మింలు మసీదు చేరుకొంటారు. వచ్చిన వారంతా వజూ (కాళ్ళు చేతులు, ముఖం శుభ్రపర్చు కోటం) చేస్తారు. అంటే దేహ పారిశుధ్యం చేసాము నమాజు చేయటానికి వచ్చిన వారంతా బారులు బారులుగా ఒకరి సరనన ఒకరు నిలసారు. అలా నిల్చున్ని వారిలో ఆసురుల్కు గరీబులు, ఫకిర్గూ ఉంటారు. ఇంకా నౌకల్లా వాకిర్లూ కూడా ఉంటారు కాస్‌ వారివారి అర్జిక అంతనస్జులను బట్టి, అధికార హోవాలను బెట్టి స్పానాలుండవిక్కడ సర్వేశ్వరుడయిన అల్లా దృష్టలో అంతా నమానులే గనుక పెద్దా చిన్నా బీవాసాం అనే తారతమ్యం లేకుండా ఒకరి సరసన ఒకరు నిలుస్తారు. ఈ విధంగా నిల్చున్నప్పుడు తప్పని సరిగా ఒకరి భుజం (పక్కవారి భుశాన్ని స్పృశిస్తుండాలి, ఇక్కడ నర్వసమాన శ్వంకొట్టవచ్చినట్లు కన్పడుతుంది మానవులంతా ఒక్క_'పేనని చాటుతుంది ఇస్లాంమతం, అందరూ బారులు తీరి నిల్చున్న తర్వాత వారి ముందు ఇమాన్‌. (ప్రార్ధనలు చేయించే నిమిత్తం మసీదులో నియమించబడిన వ్యక్తి) నిలదిడి ఉండగా మక్కా దిక్కుకు అభి ముఖలై నర్వనమర షా బుద్ధితో నమాజు ముగిసారు, ముస్లింలు మసీదులోనే నమాజు జేయాలనే నిర్బంధంలేదు భగవంతుని ఏళ్ల (పగ్రపంచమె (ప్రార్హనారంగం. ఇస్లాం మతంలో సొమూహిక పార్బనకు (ప్రాముఖ్యమని ముందే వివరించాను సాయీహిక (ప్రార్ధనల వల్లి ఐక్యత, సోవరత్వం. పెంపొందు తాయి. ధనపంతుడు, 'పేదవాడ్కు ఉద్యోగ? నిరుద్యోగి యజమాని సేవకుడు అనే భే చావం లేక అంతా సమౌనులనే నంఘీఖావం పెంపొందుతుంది సమనటూజ నిర్మాణా నికి దోహదమౌొతుంది నమాజు, (బ్రతి దినం ఐదు పర్యాయాలు నిమాజు చేయడం మాన వునికి తన గమ్యాన్ని జ్ఞాపకం చేయటానికి ఉద్దేశించబడిందని విజ్ఞుల ఉవాచ.

ఇస్లాం మఠం _. అవతరణ వికాసాలు 10 తి. రోజూ +(ఊపవాసర్రఇస్తాంముతంలో ఉవవాస మొచరించటం విధిగా విధించబడింది పవిత్ర ఖురాను అవిష్క్యృూకమెన రంజాన్‌ మాసమంతా ఉపవాసం ఆవరించాలని ముస్తింలకు ఆ దేశించఐడ్‌ంవె.. 'భక్సి శ్రద్ధ్దలకో రంజాన్‌ చూవమంతా ఉవవాసపమాద ర80చే వారికి నమస్త పాపాలు పరిహాతించబడతాయ”"ని ముహమ్మదు (్రవక్త (ప్రవచనం, అరబ్బీ భాషలో ఉపవాసాన్ని 'సౌం” అంటారు ఊరక ఉండటం అని దాని వ్యుత్చ త్యర్థంం సహనం, స్టెరత్వం అనే పర్యాయ పదాలు.

రంచాన్‌ శబ్దం “రమ్ట్‌? అనే ధాతువు నుంచి ఉత్పన్న మయింది. సంస్కృతం లోని '“లఅంఘవని శద్దం దీనికి జాతి రూపమని శాస్త్రవేత్తల నిర్ణయం, ర్ట అంపే కాలు తపించు అని అర్హం సాధకులు రరీరాన్ని శుష్క ంప జేయటం వల్ల, పొట్టను మౌడ్చటం పల్లి ఈ మౌశా)కి రంశాన్‌ అనే పేరు సార్భక మయింది పావ (పజెళనం వేస్తుఎవన్కి ముక్క కోన తపింవబమని బోధ పడ్తుంది.

రంశాన్‌ నెల రోజులు ముస్లింలు విధీగా ఉపవసిస్తారు. ఈ ఉపవాసం ఒక్కొ క్కంరు ఒక్కొక్క (్రాంతంతో వేరు వేరుగా పాజించకండా (ప్రపంచ ముస్లింలంతా రంవాన్‌ నెలరోనే ఉపవాసం ఉండేటట్లు విఫింవబడింది, ఇలా ఏక కాలంలో ముస్సిం లంతా ఉపవాసం పాటించటం వారి ఐక్యతకు నిదర్శనమని చెప్పవచ్చు. ఉపవాసాన్ని గూర్చి ఖురాన్‌, “ ఓ విశ్వానవంతులారా మీ పూర్వుల వలె మీకూ ఉపవానం విధించ బడింది. దీల నలశ మీకు నత్ఫలితాలు కలుగుతాయి. కొని ఈ ఉపవానం కోన్ని నీ త కాలాలందు సూ్యశమే విధించబడింది. మీలో రోగ (గస్తులయిన వాళ్ళు, [ప్రయాణంలో ఉన్నవాళ్ళు వారికి పీలై న ఇతర దినాలలో ఉపవాసాన్ని పాటించాలి. ఒకవేశ ఉపనసించ టానికి ఆశక్కలై న వాళ్ళు రోజుకు ఒక పేదవానికి భోజనం పెడ్తే చాలు, ఎక్కువ దాన ధర్మాలు చేసేవారు ఎక్కువ పుణ్యాలకు పొత్రులౌతారు. అన్నిటి కంకే ఉపవానం ఉండటమే ఉత్తమోత్తమం”

ఈ ఉసవానం కొన్ని నియమ నిష్టలతో పాటించాలి రంశాన్‌ నెలలో మొదటి చంద్ర దర్శనానంతరం తురుసటి రోజు నుండి ఉపవాసం (ప్రారంభిస్తారు తెల్లవారు జామున దాదాపు నాలుగు గంటలకు భోజనం చేస్తారు, అస్పటి నుంచి పొద్దు పొద్దుషంకే వరపు ఏ పదారాలను తినకూడదు. నీళ్ళు తాగకూడదు. పొగకూడా తాగకూడదు. కనీసం ఉమ్మి వైఠం మ్‌ంగకూడదు. సాంసారిక నుక్లాలకు కడుదూరంగా ఉండాలి. ఈ విధంగా కడు సియమ నిష్టలతో ముప్పై రోజులు ఉపవాసం ఆచరించాలి

౭0 తెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల సేం నమాజు వలె ఉపవానంకూడా .ఆత్మను శుద్ధిచేసి దుర్మార్గాన్ని దూరం చేస్తుంది. ఇస్లాం మళంలో ఉపవాసం కేవలం ఆహార పానీయాల విసర్హ నే కాదు దుష్ట ఒదులను చూరం చేయటం కూడ ఉపవాసమే. ఉపవాసం యొక్క ఉద్దేశం మసిషలో “ంఖ్వా" అంసపే ధర్మ నిష్టను కలిగించటం అని ఖురాళ (పవోధిస్తుంది ఉపవాసం వల్లి శరిరం తోపాటు ఆత్మ స్టయిర్యం, సహన శక్ని ఆఫక మౌతాయి. మానసిక, ఆధ్యాత్మిక ఏకా (గత లభిస్తుంది సుశీలం, సత్కార్యాచరణం పెంపొందుతాయి. అన్నిటి కన్నా ముఖ్యం గా కలిమిగల వారికి తుద్చాధి ఏ విధంగా ఉంటుందో బోధ పడుతుంది దాతృర్వానికి దారి తీస్తుందిం 4. జకాత్‌ (విధిదాసం) _ జకాత్‌ ఆం'కే విధిగా దానం చేయటం,ముస్లి ౦లు తమకున్న నికరాదాయం నుంచి నూటికి రెండున్నర వంతున జకాత్‌ అనే విదానాన్ని విధగా మి హోాయించాలి. ఇంతకవ్నా ఆధీకంగా ఇచ్చినా అభ్యంతరం లేదు. ఈ విధి మహోన్నత మయింది, ఈ విధ దానాన్ని దానధర్మాల్లాంటి సర్కార్యాలకు వినియోగిసారు. తోటి వనివికి సహకరించటం మవోత్యాగం. ముస్తి ౦లు పరస్పరం సహకరించుకోటంతిండి బిట్ల లేని నిరుపేదలకు సాయపడటం, అనాధులక్కు ఏితంళువులకు శక్తి హీనులకు తోడ్చడటం, మొదలై న సద్గుణాలు మహోన్నతాదర్శాలు “మోనవ సేవయే" ఇస్లాంమఠ (వత్యేకతగా దోధవడుతుంది,

ఈ జకాత్‌ మొనవునీ త్యాగ పరోపకారి గుణాలకు కాణాచి నిస్వార్థానిక్కివిశాల హృదయాసికి నిలయం. స్వార్థ పఠత్వానికి ఇహ్లాం మతం శత్రువు, ఈ ఎం వల్లి పెట్తు దిడిదారి విధానాన్ని కొంతవరకు నిరోధించి సాంఖుక న్యాయాన్ని కలిగించవద్చు, సమ సమాజ వికాసానికి చోవాదమవుతుంది, ర్‌ హజ్‌ (కర్ణమయాత్రు.- ముస్మింలకు ఎన్న ఎృణ్య క్షేత్రం అరేబియా దేశంలోని చుక్కానగరం.ముక్కా నగరంలోని కాదామసదు దర్శన ముస్తి ంలపవిత్ర కర్షవ్యంగా విధించబడింది. నంవూర్డ ఆరోగ్య ఐశ్వర్యాలున్న మ్యుఖ్గంలు ఎ రిజీనిత కాలలలొ ఒక్క పర్యాయం మక్కాను దర్శించటం అనివార్య ౮౮.౩౦గా విఫించబడింది.

మక్కా. నగరంలోని కాబా మసీమసు దర్శించేవారు మక్కా యాత్రకు ముందు కొన్ని నిధులను చరిప్తూూ చేయాలి. యాత్రకు కానలసిశ ధనాన్ని ఇతరుల నుండిఆద్చ గా తీసుకోకూడదు. ఇఎంలయలకు అన్బీలున్ను యాత్రప బయలుదేరే ముందు అస్ప్చల

ఇస్తా) నుఎ౦ _ అవతరణ వికాసాలు లై! సు)కి విముక్ని చెందాలి, తస్నపె ఆధారపడిజీవించే వారికి తానుయూ(క్రనుంచి తిరిగి వబ్బే ౦౦వ కవారికి కావలసిన సాధన సామాగ్రిని సమకూర్చాలి, ఏవిధమైన నీకు,చింతలకు శాపవీయక నిష్టల్మషమెన మనన్సుకో యా[తకు బయలుదేరాలి. అర్థిక స్తోమత ఉంచే తనతొపాటు ఎందరినై నా మక్కాకు తీసుకొని వెళ్ళవచ్చు, స్త్రీ పురుషులు యా(్రకర్ణులే.

మక్కా. గ్యూతను ఎవరి అభీష్షానుసారం వారు ఆచరించటానికి పీలులేదు [వ్రవందంలోని నలు చెరగులందు వసించే ముస్లింలంతా సంవత్సరంలో ఒక నిర్హీత కాలంలోనే ఈ యాను చేయాలి. ముస్లింల కాలమానం (ప్రకారం జిల్‌ -- హజ్‌ మానం 8వ రోజు మక్కాలో ఈ ఉత్సవం ప్రార ంభిమై 12వ రోజుతో ముగుస్తు అది ఐన రోజులు అతి వెభవంగా జరుగుతుంది, ఈ నిర్ణీత కొలంలో (ప్రవంచ నలుమూలల నుంచి ముస్లింలు మక్కానగరం చేరాలి. మక్కాకు వచ్చిన ముస్తింలంతా ఒకే విధమైన బట్టలను ధరించాలి, అధికల్కు ఆల్పులు అనే భేదం పాటించకుండా మానవులంతా సమౌ నులనే భావాన్ని పదే పదే సూఎస్తుంది ఇస్తాం మఠం,

ఈ యాత వలన (ప్రపంచంలోని ముస్టిం అందరు ఒకచోట ఒక పర్యాయం కల్చుకుంటారు ఏ కాత్రి వారై నా ఏదేశం వారైనా సోదరులనే భావం దృడవడుతుంది, ధ.కులు, పేదలు అధికారుల్కు సేవకులు అనే భవం నశించి అంకా సమానులనే భావం దృఢపడుతుంది నమస్త జన్మలలో మానవ జన్మం ఉతిమ మయిందని సర్వజ్ఞాల ఉవాచ, ఆలాంటి ఉత్తమమైన మానవుని బౌన్నత్యానిక్రి ఏ మాత్రం భగం కలుగకుండా వల్పిందాలని ఇస్తాం మతం బోధిస్తుంది. మానవునికి దేవునితో సంబంధం పెరిగే కొద్ది వ్యక్షి లోని మోనివత్త్యం వికళిస్తుందనే సూత్రానికి ఇస్తాం మతం ్రాదాన్య మిస్తుంది, దేవునికి మానవునికి మధ్య మరొకరు లేరని నరాసం భగవంతునితో నంబంధానికి మా ర్షాన్ని నుగమం చేస్తుంది (ప్రజాశ్రేయస్సు దృష్ట్యా మత పరంగ్యా సాంఘీకంగా. అరి కంగా, నైతికంగా రాజకీయంగా ఇస్తాం మతం అభ్యుదయకరమెన నిర్మాణాత్మక మైన సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టింది. బుద్ధికుళ లతకు, ఆత్మ వికాసానికి అటంకొలయిన మూత నమ్మకాలను అంధ విశ్వాసాలను ఆంతరింపజీసి మానవుణి (వగతి పథంలో పయనింప డేస్తుంది ఇస్లాం మకం ఇస్లాం మఠంలో సంక్షుచిక 'సనసశ్వానికి తావు లేదు మనిఎకి తనకన్న క్ఞానంతో ఆలోచించి మఠాన్ని స్వీకరించే. ప్వేబావకాశాలను ఇస్లాం మతం కలిగిస్తుంది "లా ఇక్కొహ ఫిద్దీన్కొ”28 “న్నత్ర విషయంలో నిర్బంధం వనికిరాదు.” అనే ఖరూన్‌ నూకి ఎంతటి విశాల స్టేదా భావాన్ని తెలియ జేస్తుందో తేట తెల్లమపుతుంది, దర యక (గల ధాలు

భ్‌ నా మనన ల. ఖీ (జ్‌ స్‌ు ఉ([00 ౫0 దరథ్యష ) స డను యనా.

లి శేలుగు సాహిత్యం ముస్తింల సవ

సంఘంలో శ్రీకి గౌరన స్టానొన్ని అపావిస్తుంది. “తల్లి పొదాల కింద స్వర్గం ఉంది” అనే ప్రవక్త వామ్యం ఎంత మహోన్నతమైందో దోధపడుతుంది.. “త్రీ పురు షులు ఒకరి కొకరు చుసుల వంట్‌ వారు" అని ఖురాన్‌ సూచిస్తుంది ఒకరిప్తై మొక 0కి ఆశావించే అధికారం లేదని, ఇరువురు నమౌనులని తేట తెల్లామపుతుంది. సమ సమాజ్‌ నిర్మాణానికి, (పశాస్పామ్యు స్టాపనకు ఇస్తాం మతం ఆనాడే పునాదులు వేసింది ఈ నృష్న అంకటికి అధికౌరి భగవంతుడేనని, మానవులు కేనలం ఆతని (ప్రతినిధులుగ వర్శించాలని ఇస్తాంమతం బోధిస్తుంది. పాలకుల దొషాళను దిట్టబియలు చేసి టశ్నింఎ అధికారం పాలితులకు ఉందిని ఇస్తాం మతం వక్కొణీస్తుంది. సమాజంలో వ్యక్తుల గౌరవం వారి నత్ర్రవర్నను సదాచారాల పైనే ఆధ్గారవడి ఉంటుంది, “ఇన్న ఆ్యకమ కుంఇందల్లాహి ఆత్‌ భాకుం”29“సత్ప్రవర్న నగల వ్యకి భగవంతునిదృష్బలో అంద ౫ కన్న 'మిన్న” అని ఖురాను వాళ్ళచ్చింది బుద్ది వికాసానికి విజ్ఞాన సముపార్దనం ముఖ్య మని ఇస్లాం మతం దోధిస్తుంది విజ్ఞానార్హ నకు దిశంతాలకై నా వెళ్ళవచ్చునని అందుకు వభోూపరిమితి లేదని ఇస్తాం మతం చేప్పు౦దిం విజ్ఞాశార్జానకై వెడలు బాటలు స్వర్గ స్రోప్రనాలని (1పవక్ష (వ్రవచించారు సృష్టియే వివిధ విజ్ణా శాన్నందిండే విశ్వవిద్యాలయం (పకృతి నుంచి నకల విద్యలు లభిస్తాయి * ప్రకృతిపై దృష్బ సారించి వివిధ; విషయా లన్సు వివిధ కోణాల నుంచి షిికించి సరిశేధించు” అని ఖురాన్‌ హెచ్చరిస్తుంది

ఇస్తాం మళఠం మానవుని దేహాన్ని (ప్రకృతిని స్వభావాన్ని ఆత్మలను నరిదిది అకనికి తనతోటి వారితోను థిగవంతునితోను సన్నిహితంగా జేసే పరిపూర్త జీవిక వివానమే ఇస్తాం అని వెప్పడం అతిళశయోక్ష మో. సర్వమానవలు ఒక్కటేనని చాటి చెప్పి నమసహాజాన్ని స్టాపించేని ఇస్తాం మఠం, సర్వవర్ల పొభ్రాతృత్వాన్ని నెల కొల్పి (ప్రజాస్వామ్య పంధాలో మౌనవుని నడిపించి (ప్రకాస్వామ్యాన్ని స్తాపించిన మతం ఇస్లాం మఠం, ఇ

0)* (6

భారతదేశం - ఇస్తాం మతావతరణం

అనేక మత విశ్వాసాలతో వివిధాగార వివారాలతో విథిన్న విహార వ్యవహోరా అవీ యెల్లశ్చుడూ అన్వైక్యంగా (వ్రవర్సిల్లుూ వచ్చి3 అరేలవీచూ. దేశ ప్రజలను తన (వ్రవోరబలుతకో ఇస్తాం మకం వైై+ ఆకర్షించి సమైక్య వరిచి ఒకే థత్రాటిప్టై నడి పించిన మహనీయుడు ముహమ్మదు (ప్రవక్త భగవంతుడు సర్వోత్క్యన్షుడని అతడు తప్ప వేరెవ్వరు పూశార్హులు కారన్హీ అతడే అల్లా అనీ ముహమ్మదు బోధించారు, ఫ్‌కే శ్వరొపాననం, నిర్ణుశోపాననం మధ్యవర్తులయిన అర్చకుల (ప్రమెయం లేని నిరాడం బర ఆరాధనా విధానం, సొంఘిక నమాశత్విం, సొాభాతృవ్వం 88 మతంలోని (ప్రముఖ ఎ త్రాలు వీటి విశఎల వివరణం ఇస్తాం మతి పవిపై (గంధం ఖురాన్‌లో అభివర్శితం మవాన్ని వ్యాపింపజేయటత ముస్తిఎల పమ్మిత కర్మ వ్యంగా చోధిస్తుంది ఖురాన్‌ ఈ అంశం ఆధారం? ఇస్లాం మతాన్ని దిలవంతంగా విస్త రింపడేయాలనే అభ్మపాయం పండి పామర భేదం క లోకంలో వ్యాపించిఉంది. కాని ఖురాన్‌ “లాషక్‌ రాహాఫిద్దీన్‌ “89 అగా మతంలో నిర్బంధం లేదు అనీ కూడా సూచిస్తుంవ, ఇస్లాం మతం అవలంవిం ఎటం వ్యక్తి అభీష్టాప సారమేసని పై దాని అర్తం,

ఇస్తాం మతంలోని సిద్ధాంతాలను అంగీకరించి అరబ్బులు సమైక్యమై మత వ్యాప్తి కి పూనుకున్నారు ముహమ్మదు (ప్రవక్తయే వారికి ఆధ్యాత్మిక రాజకీయ నాయ కుడుగా న్యవపారించాడు. ముహమ్మదు (ప్రవక్త వరమవదించే నాటికి అరేబియా దేశమే కాక కొన్ని పరిసర దేశాలు ముహమ్మదు ఆజకు కీటుబడాయి.

షొ బి ౬

మువామ్మదు మరణానంతరం పాలనాధికారి విషయంలో కలహాలు దెలరేగాయి. తత్ఫలితమే ముస్టింలు సున్నీలు షయాలుగా విడిపోవటం 31 ముహమ్మదు తర్వాత అధికొరానికి వచ్చినవారిని ఖలిఫాలని వ్యవభారిస్తారు. ఖలీషాలు ముహమ్మదు అడుగు చాడల్లో ఇస్తాంమత సిద్ధాంతాలకు అమగుణంగా పరిపాలన సాగించారుం శ్రీ శ. 12646 వరళు ఆరబ్బులే ఖలీఫా పీరాధిపతులుగా రాణించారు, [కి శ 7)8 వరకు ఉమర్‌ వంశం వారు, (0మణజస2643), ఆ తర్వాత అబ్బాస్‌ నంళం వారు (ఊఉ 0231645) ఖలీఫొ లుగా వెలుగొందారు, రెండన ఖలీఫా ఉమర్‌ కొలంలో (68144 అరబ్‌ సామ్రాజ్య విన్నరణ గణనీయంగా సాగింది. సిరియా ఈజిస్ణ! వర్ని యా దేశాలను జయించి ఇస్తాం మత (ప్రచారం చేశాడు, తర్వాత మొరాకో, స్పెయిన్స్‌ పోర్చుగల్‌ రాజ్యాలు అరబ్బుల వశమయ్యాయి. ?వళ లో అప్ప సిస్టాన్‌, ౩ క5ివశ, ఆరంభంలో చెలూచిస్టాన్‌ అరబ్బుల

వశీ తెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల సేవ పాలనలో చేరాయి. ఉమర్‌ వంశస్థులు రాజధానిని మదీనా నుండి డమౌోస్కస్‌ఖు తంలిం చారు. ఆ తర్వాత అబ్బాస్‌ వంశంవారు [క్రీశ 762లో బాగ్జాదు రాజధానిగా పఠివాల సాగించారు. వీరి కాలంలో బాగాదు వటం (ప్రసిద సంస్కృతి కేంద్రంగా విలసిల్లి ది, మ! ల ఠా ళం ఖలీఫాలు విచేశాలతో వర్తక సందింధాలను ప్రోత్సహించారు మర్య యుగంలో అంతి రాతీయ వాణిజ్య రంగాలలో ఆరబ్బులదే పై చేయి చైనా నుండి స్పెమిన్‌ వరకు ణి యూ మా వరక వా్యాపారంలో నేకాక సొంన్క్య్భృతికరంగాలలో కూడా అరబ్బులు మధ్యవరులుగా వ్యవహరించి నవనాగరికతాభి వృద్ధికి గణసీయమేన సేవ చేళారు ఉత్తర భారత దేశంలో ముస్లిం పాలకుల సంబంధాలు అరబ్బుల దండయా[తలు శ ముహమ్మదు పై గంబరుసెకు పూర్వం నుంచి అరబ్బులకు భారత చేశంతో వాశిజ్య సం౦గా సంబఐధ దాంధవ్యాలున్నాయి. అరబ్బులు భారత దెశ వళ్చిను తఠంతో కొన్ని వర్తక కేేదాలను ఏర్పరచుకొన్నారు. ప్రాక్సశ్చిమ ఖండాలలొ వర్తక విషయం లో ఆరబ్బులడి అందె వేసిన చేయి ఖలీఫాల కాలంలో ఆరబ్బులు ఆనేక పర్యాయాలు పశ్చిమోత ర భారత దెశంసె దండయాత్రలు నిర్వహించారు ఖఎఫా ఉమర్‌ కాలంలో ఖారికావనిపై తమ ఆధిక్యాన్ని స్టాపెంచడానికి అనేక [ప్రయత్నాలు జరిగాయి శ్రీశ 687? సం॥లో దొంబాయికి సమీ పానగల రాణాపె నౌకలనుంచి దాడిసల్పారు 82 ఫలితం శూస్యం ఆతర్వాఆ భారుకబ్‌, సింధు రాష్ట్రంలోని దేబాల్‌ పైన (కీశ 648లో డండయాంైల చేశారు. అయినా శలి తం దక్కలేదు, [క్రీశ 68లో కూడ సింధు రాష్ట్రం పై దాడిచేశారు, సింధురాష్ట్రంపై చేసిన యీ దాడులన్నీ విఫలమయ్యాయి. క్రీశ, 700వ సం॥లో ఆ ప్పనిస్తాన్‌ అరబ్బుల హాన్తగతమయింది, అస్పటి నుంచి నిరంతర దీక్షతొ సంధూ రాస్ట్రంపై తమ అధి క్యాన్ని సంపాదించడానికి దీక్షబూనారు, హిందూ రాజె న దాహర్‌ స్పింధ్యు రాశ్యాన్నీ పరిపాలిస్తున్నాడు, ఆఆని ఆసమరత నా ౬ జాట్‌ ఛా కారణంగా సామంత రాజులు న్వతంత్తుల్టుగా వ్యవపహారించారు.. [పజలకు అవనిపె అసంతృప్తి కలిగింది. ఈ స్టితిలో శ్రీ*ం 708వ నం॥లో సీంహళ చశం నుంచి పాలకుడు అల్‌ హడ్జాజ్‌ కు కౌనుకలు త్తీపుకొని వెకున్న ఓడనుసింధుశది ముఖద్వారంలో

ఇస్లాం నకం _ అవతరణ వికాసాలు ల 'దేబాల్‌ రేవు సమీపంలో ఓడదొంగలు దోచుకున్నారు, నష్టవరి హారాన్ని. చెల్లి ౦చాలనే హజ్జావ్‌ అజ్జను ధాహర్‌ నిరాకశించాడన్న సోషతో హజ్జాజ్‌ సింధు రాష్ట్రంపై. రెండు సార్డు దాడులు చేయించాడు, ఈ రెండు దాడులలో దాహర్‌ విజయం సాధించి హజ్జాజ్‌ "సెన్యాలను వధించాడు. ఆంతులేసి ఆగహంతో హజ్డాడ్‌ గొవ్చ సైన్యాన్ని సమకూర్చి తన అల్లుడైన ముహమ్మద్‌ బీన్‌ కాశిం నాయకత్వంలొ (క్రీశ 710వ నం॥లో సింధు రాజ్యంపై దాడి చేయించాడు, కాశిం దాహర్‌ను ఓడించి సింధు రాజ్యాన్ని జయించాడు దీనితో నింధురాజ్యం అరబ్బుల వళశమలయింది భారతదేశంలో మొట్టమొవటిసారి ముస్లి ౦ రాజ్యస్టాపనకు ఈ విజయమే నాంది పలికింది. సింధు రాజ్య విజయానంతరం ముహ మ్మడ్‌ బీన్‌ కాశిం ముల్తానును కూడా జయింవాడు,

1కీశ 711లో వహాజ్బాశ్‌ మరణించడం వల్లి ఖలీఫావారీక్‌ కూడ కాశిం విజయీ లలో. శ్రద్ధ చూపించాడు, క్రీశ ₹16లో ఖఫీఫావాలీద్‌ ముణించడం వల్లి ఆతని తర్వాత పదవి నలంకరించిన అలీఫాహ్హజ్జాన్‌ కుటుంబంపై వైరం వహించి కాశింను సింధురాస్ట్రం నుంచి పిలిపించి తుద మూట్టించాడు, కాశిం మరణల ఆరబ్బుల ప్వరోగమ నానికి చావు డెబ్బ తగిలింది. ఆయిన్సా ఇస్లాం విజయ పతాకాన్ని మొట్ట మొదటిసారిగా భారతాననివై (పతిష్పించిన (ప్రతిష్ట మొహమ్మడ్‌ బీన్‌ కాశికే ఎక్కింది,

మొహమ్మద్‌ బీన్‌ కౌశిం మరణానంతరం రెండవ ఉమర్‌ ఖనీఫొపీరాన్ని అది ష్టెంవాడు. సింధు రాష్ట్రంలోని వాలక్షులు ఇ స్తాం మతం స్వీకలిస్తే సామంతులుగా వ్యవ .హర్తించవచ్చు అన్న్మేపకటనను పురన్కరించుకొని దాహార్‌ కుమారుడై న జయసింహూడు ఇస్లాం మళాన్ని స్వీకరించి నస్వతం్యత్రుడై అచిర కాలంలోనే ఇస్తాం మతానికి తిలోధకొ లిచ్చి ఆర బ్బలతో యుద్దానికి తలపడి ఓడిపోయాడు. జయసింహుడితో. సింధులో హిందు సొలకుల పరిపాలన ఆంతమంవంది.

ఆ పిమ్మట ఇఖరీఫాల ఆజ్ఞమేరకు జునాయిడ్‌ సింధురాష్ట్ర గసర్నర్‌వదవి నలతి కరించాడు. కచ్‌ మాల్యా రాష్ట్రాలను జయించాలని జునాలిడ్‌ ప్రయత్నించాడుకాని యా (ప్రయత్నాలను (ప్రశిహార రాజులు గూర్డ ర రాజులు ఆరికట్టార్వు అందువల్ల ఆర బ్బుల అధికొరం సింధు ముల్తానులకే పరిమితమయింది, ఉమర్‌ వంశస్థులలో చెలరేగిన కలహాల మూలంగా (క్రీశ. 50లో ఖలీఫా సింహాననాన్ని అబ్బాస్‌ నంళస్థులు స్వాధీ విజుఖీ

28 తెలుగు సాహిర్యం . ముస్లింల "సేవ నం చేసుకొన్నప్పటి నుంచి భారతదేశంలోని వలస సీమల పట్ల శ్రద్ద "సన్నగిల్లింది. దాఇతో సింధ్యు ముల్తాను రాష్ట్రాలపై ఖలీఫాల అధికారం కీణించసాగింది కి శ 08లో ఇస్మాయిల్‌ ఫాతిమిద్‌ వంశంవారు ములాను.పై పాలనాధికారం. చేపట్టారు, సింధురాష్ట్రంలోని మన్సురా (ప్రాంతంలో ఒకరాజ్యం, మూల్తాను (ప్రాంతంలో మొత రాజ్యం, ఈ రెండు స్వతంత్ర ముస్లిం రాజ్యాలేర్పడ్డాయి. తురువ్కుూల దండయాత్రలు ఫి భారతదేశం పదోళతాబ్దంలో అనేక విదేశీ దాడులకు గురైంది మూణులు తురు ష్కులు మంగోలులు దాడులు సాగించారు పీరిలో తురుష్కులు ముఖ్యులని చెప్పవచ్చు. ఉమర్‌ వంశం పతనంతో తగ్గ ముఖం పట్టిన ఇస్తాం విస్తరణ (ప్రయ్న్నం తురుష్కుల నాయకత్వంలో ఒక ఉద్యమంగా " విన్న ఫతమయుంది.. ఇస్తాం విస్తరణకు అరబ్బుల కంటే తురుఘ్కాలు అముతి ఉక్సాహంతొ ఉదోస్టగొంచారు వర్షియాను పరిషాళిస్తున్న సమసీడులు తను కొలువులో ఉన్నతోధ్యోగి అయిస అల్‌ప్తృజీన్‌ అనే తురుష్క సేనాని క్రీ ఈ 882లో అప్పనిస్తానాలోని గజనీని ఆక్రమించి. గజినీ రాజ్య స్టాపకుడయ్యాడు, నిజమైన గజనీ వంశస్థాపకుడు అల్‌ ప్రబీన్‌ అలుడై న సబక్తజీన్‌. గొప్ప ధై ర్యసాహసాలున్న _ మూధుదు. పెద్ద సామ్రాజ్యాన్ని నెలకొల్పాలన్న ఆకాంక్ష గలవాడు క్రీశ 878లో సబిక్షృజీన్‌ భారతదేశంపై దండెత్తి పంజాబు పరిపాలకుడై న జయపాలుని ఓడించి వాయువ్య భార తంలో కొంత భాగాన్ని వశపర్చుకొన్నాడు. ఓడిపోయిన జయపాలుడు అజ్మీర్కుక నూజు కలంజర్‌ రాజుల నాయంతో సెబక్షజీన్‌తో యుద్దానికి తలపడగా అ కూటమిని కూల దోసి విచ్చిన్నం చేస లా.ఘన్స్‌ పెషావర్‌ (ప్రాంతౌలను సబక్షృజీన్‌ ఆ(క్రమించుకో గలి గాడు సదిక్త జీన్‌ మరణోనంతరం ఆతని కసోరుడు నుహమూడగ్‌ అధికారానికి వచ్చాడు, ఇపడు తిండివలి ధైర్యసాహసొలున్న మవబాచయోధుడు, సింహాననానికి వచ్చిన అనతి కాలంలోనే నమర్హుడెన పరిపాలకుడిగా (ప్రతిష్ట నార్జించాడు, ఇతడు స్వమకాభహాని, అవధులు లేని మితాభినివేళంతో నుతవ్యాస్ని కై, గొప్ప కృషిచేసి ఇస్లాంమతి విస్తరణకు ఎంతో పాటుపడ్డారు. భారతదేశం పె ఇతిడు పద్దెనిమిది పర్యాయాలు దండయాత్రలు జరిసాడన్న విషయం జగమెరిగిన ఒర్మిత్ర

ఇస్లాం మతం _ అవతరణ వికాసాలు 2/ క్రీశ 1000లో జరిపిన మొదటి దండయ్యాతలో సరిహద్దు కోటలు కొన్ని సూత్రం మహమూడ్‌ స్వాధీనమయ్యాయి. మరుశటి నంవక్సరం పెషావరువద్ద జరిగిన యుద్ధంలో హింతూరాజై న జయవాల్తుని ఓడించి అపార ధనాన్ని చేజిక్కి౦చుకున్నారు, శ్రీ శ 1008లో మహమూదు సింధు నదిని దాటి భాటియారా క్యాన్ని వశపర్చు కున్నాడు. [క్రీ ఈ 1008 లో ముల్లానుపై వడిశీసి భిన్నశాఖప వెంపిన దొవూదను ఓడించి జయపాలుని మనుమడైన సేవకపాలునివే ఇస్లాఎ మూన్ని స్వీకరింపజేస నవాసాషా అనే "పేరుతో ముల్తాను రావ్యాన్ని అతనికిచ్చి గజనీకి తిరిగి వెళ్ళాడు కొంతకాలం తర్వాత నవసాషా పూర్చపు సేవక పాలు మతం పార్చుకోడంతో మహమూదు శిరిగి సేవక పాలుని ఓడించి ఆతని అవ విశ్వాసానికి పరివోరంగా కొంత తీసుకొన్నాడు. ముల్తాను యుద్ధంలో దాపూదుకు సహాయం చేసిన కారణంగా ఆనందపాలుసి పై షహమూదు [క్రీ శ 100/లో దాడి నల్పాడు. ఉబ్బయిని గ్వాలియర్‌, కనూజ, ఢిర్జి అబ్మీరు రాజులు తిమ సైన్యాలను పంపి ఆనందపాలునికి సహాయం చేళారు, ఉండ్‌ వద్ద జరిగిన యుద్ధంలో ఆనందపాలుడు ఓడిపోయాడు, ఆఅ విజయౌానంతరం మహమూదు కాంగ్రాలోని నాగర్‌కోటను దోచుకొన్నాడు. [క్రి శ 1014లో (కిలో చనపాలు నోడింఎ అతని రాజ్యాన్ని కొల్ల గొట్టాడు, ఈ దాడిలోనే స్టానేశ్వరం, మధుర నగరాలలోని దేవాలయాలను, కనూజనగరాన్ని కొల్ల గొట్టాడు. ముహమూదు కనూజను పరిపాలిస్తున్న (ప్రతీహార రాజు రాజ్యపాలునిపై చాడి వెడలగా మహమూదును ఎడిరించలేక రాజ్యపాలుడు లొంగిపోయాడు నగరంలోని దేవాలయాలను కూలదోసి అపారమైన థినరాసులతో గజసీ చేరాడు. రాజ్యసాలుడు మహమూదుకు లొంగి పోయాడే కారణంతో చందేల రాజై న విద్యాధరుడు రాజ్యవాలుని మట్టుపెట్టాడు. ఈ కారణంగా మహమూదు చందేల రాజుపై 1618 నుంచి 1003 వరకు దాడులు చేశాడుం ఈ దాడులలో గ్వాలియరు. దగ్గాధిసతిని లొంగదీసుకోడానికి బలాత్కలించాడ్రుః ఇంతలో చందేల రాజె న విద్యాధరుడు మహమూదుకు అపార ధనరాసులనిచ్చి నంధి చేసుకోడంతో మహమూదు విజయంతో గజనీకి తిరిగి వెళ్ళాడు + (క్రీ ఈ 1025.28లో మహమూదు సోమనాథ దేవాలనూన్ని. ముట్టడించాడు. మహమూదు దాడులన్నిటిలో సోమనాథ దేవాలయ ముట్టడి చత ప్రసిద్దమైన సంఘటన33, సోమనాధ దేవాలయం ఆసార ధనదాసులకు నిలయమని విని వాటిని

౭కి శెలుగు సాహిత్యం . మునిం సేన దాచుకోవాలనే (ప్రబల కాంతతో సోమనాథ దేవాలయాన్ని ముట్టడించాడు. సోమనాథ దేవాలయంలోని ఆస్తిపాస్తులను తీసుకొని గజనీకి వెళ్తుండగా నెహవాల రాజు, కొందరు జాట్‌ సంతతివాళ్ళు మహమూదును అడ్డగించగా నెహవాల రాశ్యాన్ని జయించాడు క్రీ, ఈ. 1029లో జాట్‌లపై దండెత్తి పెక్కుమందిని తన కత్తికర _ చేసి వారిని ఊదముటగా దాచుకొన్నాడు భారతదేశంపై ఇదే మవూూయూదు తుది దండయ్యాత ఏ ఆశయ.తొనై తే మహమూదు భారతాపనిపై దాడులు (ప్రారంభింవానో ఆ ఆశయం ఈ దాడితో సంపూర్తంగా నెర వేరిందిం

మహమూదు మరణానంతరం ఆస్ట నిస్టాన్‌లో గజనీ రాజ్యం కీణించ సాగింది గజనీ వంశంవారి పరిపాలన అంతమయిం తర్వాత ఘోరీ వంశం వారు అమ అఫ్‌ కారాన్ని (ప్రతిష్టంచుకొన్నారు. మహమ్మద్‌. ఘోరీ ధారతదేశంలో శాశ్వతంగా ముస్లి ౦ రాజ్యాన్ని స్థాపింటిడావికి గట్టి (ప్రయత్నాలు చేశాడు. తదనుగుణంగా ఛారతా వనిలోని పాలకులంచరిని తన ఆధికార పరిధిలోకి తిసుని ముస్తి౦ రాజ్య స్టావనకు పునాదులు వేశాడు.

(క్రీ శ 1175లో దండయా[త్రచేసి ములాను, ఉడ్‌ రాజ్యాలను ఆకమించు కొన్నాడు. (క. శ 1170లో గుజరాతుపై దండెత్తాడు కాని సోలంకి రెండవ మూలరాజు ధాటికి తట్టులేక పలాయనం చిత్తగించాడు. [క్రీ + 1180లో గజనీ వంశస్తుల నుఎడి పెషావరును వశపరచుకొన్నారు, (క్రీశ 1181లో లాహోరు, సియాలు కోటలను జయింవాడు. శీ శ 1186లో ఖ్య్యఘూమాలిక్‌ ను ఖైదు చేసి పంశాణును స్వాధినం _సుకొన్నాడు. ఖ్యుసూతో గజనీ వంశం అంతమైంది,

పలిజాబు అఆకమణతో ఘోరీ సామౌాజ్యం నశ్లైజ్‌ నిది వరకు వ్యాపించింది. సన్లైవ్‌ నదికి దక్షిజంగా చౌహాన్‌ రాజ్యాన్ని పలిపాలిస్తున్న ఫృథధ్విరాజుపై (క్రీ ఈం 1100లో దండెత్తి సర్‌హింద్‌ను వళవర్చుకొన్నాడు.. - (8. ళ. 1191లో తారాయిన్‌ వద్ద ఫృథ్విరాజు ఘోరీల మధ్య జరిగిన యుగంలో ఘోరీ అపజయంతో మరలిపోగా సర్‌హింద్‌ను ఫృధ్విరాజు తన రాజ్యంలో వేకం చేసుకొన్నాడు, [క శ 1182లో

'ఘో దండెత్తి వచ్చి ఫృష్విరాజును తరాయిన్‌ వద ఓడించి, పారిపోయిన ఫృద్వి రాజును నురతి వద్ద పట్టుకొని వదించాడు.. తర్వాత ఢిల్లీ అత్మీరు ఘోరీ నళ మయ్యాయి, 'ఘోరీ ప్రతి సంవత్సరం తనకు కప్పం చెల్లించే ఒప్పందంపై ఆజ్మీరును ఫృధ్విరాజు కమారునికి ఇచ్చాడు, భారతదేశంలోని తస ఆక్రమిత (ప్రాంతాల వ్యన హోరాలను చూసే నిమి త్రం తన ్రరినివగా కుతుబ్‌ ఉద్దీన్‌ ఐఎక్‌. అనే. సేనానిని

ఇస్లాం మతం _ అవతర౫ వికాసాలు ల$ నీయమించి ఘోరీ స్వదేశానికి తిరిగి వెళ్ళాడు (క్రీ ళం 1188లో దండెత్తి వచ్చి ఒయచంద్రుని వధించి వారణ సి వరకు వ్యాపించిన రాజ్యాన్ని ఘోరీ స్వాధీనం చేను కొన్నాడు. [క్రీ ఈ 1185లో మరల హిందూ దేశంపై ద౦డేత్తి బయాన్సు గ్వాలియరు వరకు చొల్చికుపోయాడు. "

పరిపాలనకు వలసిన కక్రిసామర్జ్యాలు కుతుబ్‌ ఉద్దీన్‌ ఐదిక్‌లో మ్నూర్తీభవించ ఉంవల్ల మహమ్మద్‌ 'ఘోకీ భారతదేశంలో తాను జయించిన రాజ్యానికి (ప్రతినిధీగా నియమందాడు.. కుతుబ్‌ ఉద్దీన్‌ తనకు చేజిక్కిన అవకాశాన్ని నద్వినియోగపత్ళు కొన్నాడు, ఘోరీ ప్రతినిధిగా భారతదేశంతో వ్యవహరిస్తూ ఘోరీ సా(సాజ్యాభివృద్ధికి పాటుపడాడు. కడుకనురతతో దేశాన్ని పరిపాలిస్తూ ముహమ్మదు ఘోరీ అనంకరం శ్రీ శ 1206లో భారతదేశ పాలపడైన బానిస వంశస్టాపకుడుగా చరిత్ర (ప్రసిద్ది గాంచాడు. భారతడేళ పరిపాలకుడైన తర్వాక హోస్సీ మీరట్‌, ఢిల్ట్సీ రణకంబూర్‌, కోయల్‌ దుర్గాలను వశపర్చుకొన్నాడు. ఈ ఆక్రమణలతో ముస్లిం అధికారం భారతా వనిలో సువ్రతిష్టమైంది, అనాటినుంచి భారతదేశ “చరిత్రలో ముస్తిం యుగారంభ మైందని చరిత్రకారులు నిర్ధారించారు.

ఈ విధంగా ఇస్తాం పాలకులు వళ్చిమో _త్తర థారతాననివై జలిపిన మెరపు దాడుల ఫలితంగా [కీ శ [1206లో బానిన వంశస్థాపకుడై న కుతుబ్‌ ఉద్దీన్‌ ఐదిక్‌తో భారతదేశంలో ఒక నిర్ధిష్టమైన్క పటిష్టమైన ముస్లిం స్వామాజ్యం స్థాపించబడింది ఢిల్లీ లో ముస్లి ౦ ధ్వజం నెలకొల్పినవ్పటి నుంచి శ్రీ, శ, 1867 వరకు ముస్లిం పాలపలు భారతదేశ సార్వభౌములుగా వర్టిల్లాకు ఈ సుదీర్హ మైన ముస్లిం యుగాన్ని ఢిల్లీ సుల్తానుల యుగమని (260 - 1588, మొగలాయి యుగమని (1556-1857), చరిప్రకారులు విభజించారు, ఢిల్లీ నులానుల యుగంలో వానిన నంశం, ఖ్‌ వంశం, తుగ్గక్‌ వంశం, సయ్యద్‌ వంశం, లోడి వంశం అనే ఐదు రాజవంశాలు పరిపాలించాయి. ఈ వంళాలలో వానిన వంశానికి చెందిన కుతుబ్‌ ఉదీన్‌ ఐబిక్‌, ఇల్‌తుష్‌మిష్క్‌ గయా సుర్దీన్‌ బాల్బన్‌, ఖీ వంశంలో అల్లాడిద్దీన్‌ ఖిల్లీ తగ్గక్‌ వంశంలో మహమ్మద్‌ బీన్‌. తుగ్గక్కొ ఫిరోజ్‌షా తుగ్లక్‌ అనేవాళ్ళు సోవసిదులు, పీరు ఎక్కువగా ఉత్తర హిందూ దేశంలో విశేష భాగాన్ని జయించి స్వాధీనవర్చుకొన్నారు.

వెరి శెలుగుసాహిత్యం ముసింల సివ దకీణ ఖారఠ దేశంలో ముస్టీింలకు గల రాజకీయ సంబంధాలు ఢిల్లీ స్మామాజ్యం ఖిలీ వంశస్తుల ఎరిపాలనకే వచ్చింది. ఖర పాలపలకు ళం ఆలే ఛి జ పూర్వం ముస్లిం సార్వభౌమాధికారం ఉ త్తరాపధానికే పరిమితం ఫి కాలంళో దక్షిఠాపధానికి ముస్లిం అధీకార విస్తరణ ఆరంభమెంది. దకిణా పధింపై దాది సల్పిన మొట్టమొదటి ముస్లి 6 పొఅకుడు అల్లా గడ్డీన్‌ ఫె3గ ఢిర్లి బుల్తానుల చరిత్రలొ న! ళా ల జ న్‌ అబల అలాడిదీన్‌ళు విశిష సొనముంది. అ౮తఉదీశ్‌ ఖినికో ఢి) ఘూ౮నుల చరిత్రలో ౧ ౬ అ -౪€ ౧౧ ౦౧౬ జ ళం అవి నూతన అధ్యాయం ఆరంభిమైందని చెప్పవచ్చు భారతడేశంలొ ఆ౮ాఉదిన్‌ పరివా చా ళం ళు లనా కాలంలో దకీణాపథంలో యాదవులు హోయసాలులు, కాకతీయుఎ, వాంద్యులు రాజ్యం చేసున్నారు. అల్లాడిదీన్‌ ఖిల్రీ 12084గో చేపగిరిపై దండెత్తి రామవం్యద వావ్‌ ౧౮౧ ౧౨ ణి ళు అలీ దేవుని ఒడించి (పతి సంవత్సరం తనకు కిస్పం చెల్లించే విధంగా సంధి చేసుకొని డిల్లీకి తిరిగి వెళ్ళాడుకక ఈ దండంయ్యూ* మూలంగా దక్షిణ భారత చెశంలొని సంపత్తిని చవిచూచాడు తెలంగాణాలో బంగార్శ గనులున్నాయనె (ప్రజలవల తెలుసుకొని తశ సేనాని సూలిక్‌ కాఖర్‌ను తెలంగాణాపెకి పంపాడు. దేఇ తెలంగాణాపై మున్హంల మొదటి దండయాత్ర3? ఆల్లాడదీన్‌ మాలిక్‌ కాఫర్‌ లి ఆ నాయకత్వంలో దక్షిణ దిగ్విజయ యా(అకు పంపాడు వూల5్‌ కొఫల్‌ అచ్దాఉిద్చిన్‌ ఫీ౨కి వటుబడి ఇస్తాం మఠాన్ని స్పీకఠించిన సేనాని అల్లూ ఎదీ5కు నయ్మినబంటుగా జి ట్‌ లా క ఆనేక యుద్దాలలో కుడిభుజంగా సహకరించాడు మాలిక్‌ కాఫర్‌ [క శ 1006లో దేవగిరి పై దాడిచేసి రామచంద్ర దేవుని జయించి వెనుకటి బకాయిలను నటూలు వెసి అతనిని ఢిల్లీకి తన సుల్తాను వద్దకు పంపాడు _అల్లాఉిద్దిన్‌ రామవ౫(ద్ర దేవుని ల్‌ లి లా! రాజమర్యాదలతో సత్కరించి *“రాజరాజ”నే బిరుదుతో గౌరవించాడు 88 రామచంద్ర దేవుజు అల్లాడద్దీన్‌కు సామంతుడుగా దేవగిరికి తిరిగి వచ్చాడ దెవగిరి విజయీ నంతరం అలాఉిదీన్‌ ఖ% "పెన్యం మాలిక్‌ కాఫర్‌ నాయక3్వంలో (కీ * 1800లో ౧౮ డే ఎ క ఓరుగల్లు పై దాడిచేసింది వజ్రతుల్యమైన ఓరుగల్వను ముటడించి కాకతీయ (పాప ఈ... ళా వె ర్ముదుని జయించి అశ్సగజ బలాలతోవాట ధనరాసులను తీసుకొని, ఢిగ్హి సులానుకు కప్పం చెల్లించేటట్లు (ప్రతాపర్యుదుని ఓరుగల్లు రాజధానికి సానుంతునిగా నియ మించాడు. క్రీ శ 1810లో హోయసాలుల రాజధానియెన ద్వారసన(ద్రంపై. దాడి చేఎ మూూడన వి్లాల రాజును ఓడించి ధనరాసులతోపాటు. బిల్లాల రాజునుకూడ ఢిల్లీకి పంపాడు. ద్వార సముద్రం ముస్తింల అధికాంంలోకి వచ్చాక వారి వ్యనహారంలో దరో నమూన్‌దర్‌ అని మార్చును సంతరించుకుంది

ఇస్తాం మకు _ అవంరజ వికాసాలు తి

ద్వారసము[ద విజయానంతరం మాలిక్‌ కాఫర్‌ అధికారంకోనం తగవులాడు కుంటున్న నుందరపాండ్య, వీరపాండ్యలపవై దాడిబేయగా, పాండ్య వై న్యాలు గెరిల్లా యుద్ధపద్దతిని అనుసతించి కావర్‌ వైన్యానికి అసారనన్హం కలుగజేళశాయి పాండ్య రాజ్యం పై దాడిచేఎ ఆవిక్ననైనిక నష్పంతో చిదందిరం, (శ్రీనగరం, మధురానగరాలను దోచుకొని ఆలయాలను ధ్వంనం చేఎ మరలి వెళుతూ మధురతో ముస్లం పొలకని నియిబుంచి ఢిల్లకి తిరిగివెళ్ళాడు. దానితో ఇంచుమించుగా అపేరు సించోచలం వరకు గల సమ్మీస్త భారతదేశం అల్లాడిర్దీన్‌ సార్వభౌమాధికారంలోకి వచ్చింది తుస్ష క వంళం.

తుగ్గ౭ వంశస్థావకుడు ఘియాసుద్దీన్‌ తుగ్గ క్‌. ఇతడు సొమాజ్య వి నరణకు కంకణం కట్టాడు ఓరుగల్లు (వ్రతాపరుదుడు కన్చం చెల్లించకపోడంతో ఘియా నుద్దీనే తినకుమారుడు జునూ నాయకత్వంలో క ఈ 1822లో ఓరుగల్లుపై కి పంపాడు ఢిల్లీ ఓరుగల్లు సేనల మధ్యభీషణ సంగ్రామం జరుగుతుండగా ఘియీనుద్దీన్‌ తుగ్లక్‌ మరణించాడని, సింవోసనం అన్యాకాంత మయిందనే దుర్వార్త కార్చిచ్చు వ్యాపించింది తిత్కారిణంగా జునా యంద్దం ఉపసంహరించుకొన్ని వెనుదిరగవలసి వచ్చింది. ఈ యుద్ధంలో విజయం హిందువులకు లభించింది మరుసటి సంవత్సరం జునా ఓరుగల్లుపె దండెత్తి వచ్చాడు. [క్రీ ఈ. 1028లో ఓరుగల్లు అదృష్టం వ్రించిందని చెప్పాలి బారీ యెత్తున జరిగిన ముస్లిం దండయ్యాత్రా" ఫలితంగా హిందువులెంత దై ర్మాసావాసాలు (పదర్శించినపవ్పటికి విజయం ముగ్గ ౦లకే దక్కి-ంది ఓరుగల్లుకు బువ్తాన్‌బృరి అని నామకరణం చేశారు అప్పటినుంచి అం[ధదేశంలో స్వతంత్రభాను డస్తబుంచాడు (ప్రతాపరుద్రుడు బందీయై నకుటుందింగా ఢిల్లీ కి తీసుకపోబిడ్డాడుక8ి ఆం[ధ్రప్రాంతానికి ముస్ల ౮ పాలకులతో (ప్రత్యక్ష సంబంధం ఏర సడింది ఘియాసుద్దిన్‌ తుగ్గ క్‌ పరిపాలవా కాలంలో తుగ్గకాబాదు అనుదుర్గాన్ని నిర్మించాడు 89 ఇతని కుషూరుడు జునా మొహమ్మద్‌ బీన్‌ తుగ్గక్‌ అనే పేరుతో సంహాననాన్ని అలంకరించాడు. ఇతడు (ప్రత్యేకమైన వ్య క్షిత్వంగలవాడూ సార్వభౌమాళశయాలలో ప్రభుర్పు సాలనా సంస్కరణలలో అల్లాఉద్దీన్‌ ఖిర్దికి ఏమీ తీఎపోనివాడు ఇతని కాలంలోనే అసేతహిమాబలం ముబ్నం పాలనలోకి వచ్చిండి. ఇతడు రాజధానిని ఢిల్లి నుండి దేవగిలికి మార్చి దానికి దౌలతాబాదని పేరుపెట్టాడు ఉ€ రాజధాని మార్చిడిలో సంభవించిన అవకతవకలాధారంగా ఇతనిని “ఎచ్చిళుగ్గక్‌ " అని జనం వ్యవహరిస్తారు రాజధాని మార్చు అతడు సదుద్దేళంతోనే చేశాడని పరిశీలకులకు టోధపడకపోదు,

8 శెలుగు సావాత్యం ముస్లింల సేవ రాజధానిని దేశానికి కేంద్రంగ్రా వముధ్యలో ఉండడం మంచిదని తరచూ మంగోలుల ద౦డయ్యాతల మూలంగా ఢిలీ లో (పళాంతి లోపిస్తుందని, దేవగిరి దేశానికి మధ్యలో ఉండడంవల్ల పరిపాలనా సౌలభ్యార్లం రాజధానిని ఢిల్లీ నుండి దేవగిరికి మాత్చి దౌలతాబాదు అని సేరు పెటాడు కొని ఈ నూతన (ప్రయోగానికి పరిబైడులనుకూ లించక పోవడంతో అతని సదుద్దేశానికి విఘాతం వాటిల్లింది టుగ్లక పై గేశవ్యాప్తంగా అసంత్స్ల్‌ ఏబిలి, తిరుగుబాట్లు చెలరేగి పొందూ మునస్హం భచోధులు స్పతంత్రి రాజ్యాలు. స్టాపించుకొన్నారు. శ్రి శ 1415లో మధురినవాబు జలాల్‌ ఉద్దీన్‌ హసన్‌షా స్వతంత్రుడయ్యాడు క్రీ శ 1190 లొనే కర్టాటంలొ కంపిలి డిళం స్వతం[త్రమై విజయనగర రాజ్యానికి అంకురార్పణం జరిగింది అబ్బుడే ఆంధ్ర దేశంలో స్వతం।త నాయక, రెడ్డిరాజ్యో" రృడ్డాయి శ్రీశ 1317లో గుబ్బర్లాను రాజధానిగా హసన్‌ గంగూ న్వతంత్ర బహమని రాజ్యం స్థాపించాడు అంగఫడేశంపై ముస్లి ౦ల ఆధిపత్యం సుద్ధరం కెయడానికి దారితీఎన చారిత్రాత్మక సంఘఎన ఇ_ బహమనీ సామ్రాజ్యం (ప్రూనంగా మహారాష్ట్ర (బ్రాంతంలోనె అధిపజ్మాం వచాంచింది చిహమనీ సామ్రాజ్యం !$5న శశాబ్దిలో విచ్చిన్నమై ఐదు రాశ్యాలూ విడి పోయింది. బీరార్‌లో ఇమామ్‌షాలు బీదర్‌లో బరీ షాలు, గోల్గ్లొ డరో కుళుప్‌ షాహీలు ఆహమ్మ ద్‌నగర్‌లో నిజామ్‌షాహీలుు వీజవూర్‌లో ఆదిలి షావాలు స్వతం 'త్రంగా రాజ్యం చేయసాగారు ఈ స్వతం(త్రరావ్యాలలో గొల్కొండ సువానులనుగూర్చి విష్పలంగా చర్చించాల్సిన అవసరం ఎంతై నా ఉంది ని కాలంలో తెలుగు భావా సావాళ్యాలకు ఒక సముచిత స్తొనం ఏర్పడింది పరిపాలకులు పరధాషా సంస్కృతీ పరులైనప్పటికి తెలుగుభాష మెడ గౌరవాఖిపూనాలతో ఆ భాషాభీవృద్దికి పాటుపడి పెష్కుమంది కవి పండితులను పోషంచి తెలుగు థాషా ఫివృద్దికి బహుభంగుల చేయూత నిచ్చి మతసామరస్యాన్ని పెంపొందించారు శెలుగుడేళశంలోని అధిక భాగాన్ని తమ సాహ్రాజ్యానికి ఆంకర్భాగలగా పరిపాలించిన వారిలో గోల్గొండ సువానుల అనంతరం. ఆసప్‌జాహీ వంశస్టులు పేర్కొనదిగ్గవారు పరి కాలంలో తెలుగు భాషా సాహిత్యాలకు చెబ్బకోదగ్గ ఆదరం లభించలేదనవచ్చు ఆంధ్ర (ప్రాంణఅంలో కొన్ని నవాబుల సంస్పొనాలేర్చడ్డాయి ఆందులో కడఎ, కర్నూల, బనగానపల్లి సంస్థానాలు ప్రసిద్దాలు ఈ సంస్థానాధీశులు తెలుగు ప్రజలకు వలబన నొకర్యాలు కల్పించి ఆంధ్ర (ప్రజల మన్ననలకు పాత్రులయ్యారు

భారతదేశం _ మకావతరణం "83 దకిణ ఫారత దేశంతో ముస్లింలకు గల రాజకీయేతర నంబంధాలు

ముస్లి ౦లు ఉత్తర భారతదేశంపై దండయా[క్రలు చేయక పూర్వం నుంచి దకీణభారత దేశంతో రాజకీయేతర నంబంధకాంధావ్యాలున్నాయనటానికి ఆధారాలున్నాయి. క్రీ. పూ. 200 కాలపు చరిత్రకారుడు ఆగర్‌థర్‌ చిడేశ్‌ కాలం నుంచ్యే హిందూ దేశ తీర(్రాంతాలలో అరబ్బుల స్థావరాలున్నాయి.4] (ప్రాగిస్తామిక్‌ యు7౧ల నుంచి ఆరబ్బులు భారతదేశంలో వర్తకం చేసేవారు. వాణిజ్య నిమిత్తం దక్షిణ భారతదేశ పళ్ళ్చిమ తీరంలో నివాసాలు ఏర్పరచుకొన్నారు. పీరు మలవారు తీరపాంతానికికూడా వీస్తరించి స్టానికులై న (ప్రజలతో స్నేహసంబంధాలు ఏర్పరచుకొని సొమనన్యంగా మెలగేవారు.. ఆకాలంనొటి భారతీయులు కూడా విదేశయలైన ఆరబ్బు వర్తకుల యెడ్‌ (పేమాదరాలతో, సంఖ్యతతో (బ్రవర్రించేవారు. ప్పర్తకం శోనం వచ్చిన ఆరబ్బులు (క్రమక్రమంగా స్టానికులైన (ప్రజలతో ఏవాహ సంబంధాలు వైతం ఎర్పరచు కోన్కి సానికల అచారవ్యవవో రాలను పాటిస్తూ వచ్చారు. ఈ విధమైన సంబంధాలు కలిగిన అరబ్బులు , ఇస్లాం మఠ వ్యాప్టితో ముస్లి ౦అయి రాజకీయంగా కూడా (ప్రాదాన్యం వహించారు. ముస్లి ౦లు ఉత్తర భారతదేశంపై దండయాత్రలు (ప్రారం ఓింఛక పూర్వమే దక్షీణభారతదేళంతో నర్తకి వ్యాపారం చేసారనడానికి అరబ్బీ, పారశీక (గ్రంథాత్తే పరిమ (ప్రమాణం,

షాందూ" దేళ తీర 'ప్రాంచాలలో అరబ్బులు వాణిజ్య నిమి త్తే స్టావరా లేర్చరచుకొన పెపాకాలం జీవనం సొగించారు, [కీ శ. 571 లో ఆర్యోజా దీవిని హీనవీ ఆరబ్బులు ఆ(కమించుకొన్నోరు, (క్రమంగా అరబ్బులు దక్షిణ భారత తీర 'ప్రాంకాలతో సంబంధాలు [ఫ్రారంభిందారున. పళ్చిమ తీర [ప్రాంతంలోని మలబారు శేరళ, తరువాన్కూర్వు. కొణ్యొ- కాంట్తే మంగుళూరు మఠి సింహళ దేశంతోను, శూత్చుస కోఠమండల (ప్రాంళాళితోనూ నంబంధా లేర్పరచుకొన్నారు,42 నుదూర (ప్రాంశాటకు అరబ్బులు వాణీజ్యం కోనం వెశ్ళేవార్డు, చైనా మొదథైన దూర [పాచ్యదేశ తీరాలకు అరబ్బుల నరక్తుల గవాణా నావలు పయనించేయి. చైనా చేర శానికి అరబ్బులు ఈవిష్ట్ర, సీరియా దేళాల నుంచి పయనమై వర్రసమ్ముద్రతీరం వెంట భూప్రయాణం చేసి హిజ్జణ్‌, యనమున్ము ఇఢాక్‌ దేళాలగుండా గుజరాక్‌, కన్యాకుమారి, విశిక్‌

ఖలీ ₹లుగు సాహీత్యం . ముస్షిం సేవ కోరమ-డల ప్రాతం బర్మా సయాం దేశాలను స్పృశిస్తూ చైన్నా దేశం _ చేరేవారని ఆర్‌ వ గ్రకుడు 'సులేమాన్న్‌ _నద్వ్మివాత లాభారరగా. విదితం ఉక ఆరబ్బులు రొజ తీయంగా చ్చైత్రన్యవంతులమింది ఇస్లాం మతావతరణానంతరమే. ఆకారణంగా కూడా అరబ్బుల వ్యావాదం భారతదేశంతో గణసియంగా అఫీవృడ్డి చెందిందని అహమ్మద్‌ గ్వారి ఉవాన ఉఓ సమ్ముదయానం అరబ్బులతో ఆరంభమైందని చరిత్రవల్ల సుస్పష్టం ఆరేనియో దేశం ఆఫిక్కా ఐరోసా ఖండాలకు మధ్యలో ఉంటం మూలంగా వ్‌ణ్‌న్యా నికి కీలకమైన స్రానంగా పాధా్య్యాం వహించింది కి పూ 101. నుండి జల ష్తూర్శంద్వారానే కోక భూబూర్ల గా కూడా అ(ఫికొ, ఐరోపా, అసియూ దేశాలతో సాగిన వృరకంలో ఆరబ్బులది నిద్దవాస్తం. చాలాకాలం వరకు అరబ్బుల ఇప్పుచేతుల్లోనే వాణిజ్యం వర్ధిల్మి౦ది, అ దుకు కారణం (ప్రధానమైన ఖండాలకు అరేబియా దేశం మధ్యగా ఉంటమెవని ఊహించవచ్చు. అఫికా ఐరోప్రా దేశాల సరకులను ఉమను యమము, హిజ్ఞనం రియా 'రేవులగుండా భారతదేశానిక్తి ఆగ్నేయాసియా. డేశాలకు ఎగుమితి చేస్తుండేవారు. ఇస్టాఎ మతావతరణంతో అర బ్బుల వ్యాపారానికి నూతన టవ్ల జీవాలు చేక్తూరాయి. సాహాసోపేత్తవైన్న అరబ్బులకు ఇస్తాం మతావతరజతో దూర దేశాల వ్యాపారానికి మంచి (ప్రోత్సాషోర క్తభిగిందిడ5 స్కిన్‌ అభ్మిపాయానుగుణంగా క్రీ శ మొదటి శతాద్దింలోనే అధిక సంఖ్యలో అరబ్బులు మలదారు (ప్రాంతంలో, సింహళదేశంలో స్టిరపడినట్లు మలబారు. తీరానికి ఆరబ్బులే ఆ(గ్రగణ్యులై నట్లు తెలుస్తుంది. అరబ్బల వల్ల నే భారతదేశ సరుకులు విదేశాలకు వ్యాపెంచాయని చలిత్ర స్పష్షం చేస్తుంది హిందూమహాసము[ద్రం లో ఇ ళు కో అరబ్బలే ప్రప్రథమ నావికులుగ్యా వర్తకులుగ్గా. ప్రసిద్ధి వహించారు? హిజ్జకా యమన్యు ఉమను మొదలై న దేశాలు ఆరబ్బులకు వర్తక శ్రేంధధ్రాలుగా వర్ణిల్లాయి. (క్ర శ కారంభంలో అరబ్బులు జావాను సందర్శించి సుమత్రా ద్వీప పశ్చిమ తీర ప్రాంతంలో కా త్తగా స్ట్థావరాలేర్పరచుకాని. సింహళం, - అరేవియా. దేశాలతో మిఠియాలుు, బంగారం, వెండ్తి తగరం వ్యాపారం బేసేవారు * క్రీ పూ. 810 (ప్రాంతంలో సుమత్రా మడగాస్కర్‌లలో తరోచ్చలు సింహళం ద్యోరా వ్యాపారం నడిపారు,48 [క్రీ పూ. 800 కాలంలో గట దేశస్థులు దిగున్ల వై లునదీ (ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించారు, అస్పటికే హిందూ మహానమ్మే[ద్రం లోని అరబ్బులను వ్యాపారం (ప్రాంతాలనుంచి సంపూర్జింగా తొలగించలేకపోయారు.. భారతదేశ సరుకులప

భారతదేశం = మకాసతరణం త్‌ ఆలేవియా దేళంలో గిరాకి హెచ్చింది. ఆకారణంగా పాొందూనుహానమ్ముదంలో ఆరబ్బలకు ఏవిధమైన ఆటగకాళ్టు లేక శ్వచ్చుగా పయనించేవారు,

ఏడవ శతాబ్దం మధ్యలో ఇస్తాం మక్శపహాపకింతో అరబ్బులకు నూతన యుగం ఆరంభమయింది. ఇస్తాం మతం గొప్ప సాంఘిక రాటకీయ్య ఆధ్యాత్మికి ఐబలంతొ వెజ్బంఖించిండి. (వవ _క ముహమ్మదు అనంతరం నూరేళ్ళ కాలంలో రోమక స్మామ్రాజ్యంకన్న పెద్ద సాామాజ్యానికి ఇస్తాం మకం ఆధిపత్యం వహించింది, అయినను హిందూమహానమ్ముదం్హిలో అరబ్బుల రాజకీయ (ప్రాబల్యం తూర్పున దిగువ సింధునడీ (ప్రాంతాలకు ఆధిగమించలేకపోయింది రాజకీయ (ప్రాదిల్యంతోకాక, కొంకణ(ప్రాంతం= మలనగారు, కోరమండల [ప్రాంతాలు మాల్‌దీవులు, సింహళ (ప్రాంశాలలో అరబ్బులు స్టిరపడ్‌ వోరి మతానుగుణంగా ,నంవూర్హ స్వేచ్చా స్వాతంత్యాలతో నివసిస్తున్న విషయం పూర్వోక్తం, అరబ్బుల వాణిజ్యం అండమాన్‌, నికోబార్‌ దీవులకు ఆరకాన్‌ తీర (ప్రాంశ్సానికి; మలన్యూ సుమత్రా జావా ద్వీపాలకు వ్యాపించింది. ఆల్లాఉగ్జీన్‌ థి దక్షిణాపథ దండయాత్రలకు పూర్వం కొన్ని శతాబ్దాలకు ముందే ఏవిధమైన "రాజకీయ (ుమేయం లేక3డా ఇస్తాం మకం భారతదేశ దక్షిణా పదంలో వేబ్ళోనుకుంది.4 ఆరిబ్బలు తరచు సింహళ దేశానికి వస్తుందేవ్లారు. సృష్టికి ఆదివురుషుడని విశ్వసిస్తున్న ఆదాము పొదమ్ము[ద్ర సింహళ దళంలో ఉందనే భావంతో తద్దర్శనార్హ ౦ ముస్లింలు సింహళంతో రాకపోకలు జరిపేవారు 59 అరబ్బుల వ ర్తకానికి తోడు. అదాము పొద్దము[ద్రన్తు డర్శించాళే. కుళూహలం కూడా దక్షిణ దేశంతో అరబ్బులను సంబంధా లేర్చుడశానికి కారమన్ని చెప్పవచ్చు.

(ప్రవక్త ముహమ్మదు వ్యాపింపజే స్తున్న ఇస్తాం మత విశిష్టతను సింహళ (ప్రజలు అతనాదడపా విని ఆ మక విశ్రేషాలను (గ్రహించాలనే డిజ్ఞానతో ఒక (ప్రతినిధితో పాటు ఒక నహచరుణ్ణి అరేబియా దేశానికి పంపి (ప్రవక్తను తమ దేశానికి ఆన్వానించి తోడొొని రమ్మని వంపినట్లు కొందరి రాతలాధారంగా. తెలుస్తున్నది సుదూడ (ప్రయాణం మూలంగా వారిరువురు అరేబియా చేరేసరికి (పవక ముహూన్ముదు పరమప ఉంచి అబూబకర్‌ ఖలీఫా వదవి ముగిసి ఉవుర్‌ ఖఏఫాగా పదవినలంకరించి ఉన్నాడు ఉమర్‌ ద్వారా (ప్రవక్త ముహమ్మదు జీవిత విశేషాలను ఇస్తాం మత ఆవిర్భావ వికాసా లను ఆ మత సిద్ధాంతాలను కూలంకషంగా తెల్సుకొని తిరిగి స్వదేశానికి పయన నుయ్యారు.. మోర్ష మధ్యంలో ఆ (ప్రతినిధి ఇలూచిస్టాన్‌ (ప్రాంతంలో కాలప్రవాహంళతో

88 తెలుగు పాహిత్యం . ముస్లింల సేవ కలవగా సహచరుడొక్కడే. సింహళ స్వశం చేరాడు. అతడు సింహళ (ప్రజలతో శ్రవ క్త ముహమ్మదు (ప్రవర్థిల్ల జేసిన ఇస్తాం మత్త సిద్ధాంతాలను సవివరంగా వివరిం చాడు, అరేబియా దేశ (ప్రజల జీవన సరళిని గూర్చి విన్న సింహళ (ప్రజలు తాము కూడ నీరాడంబర జీవితవిధానాన్ని పాటిస్తూ ముస్లి ౦ (ప్రజలతో సఖ్యతనుపెందుకొన్నాం రని- జై నుద్దీన్‌ (ప్రభృతి చర్మికకారులు ఆ్యమేడించారు. సింహళ (ప్రజల బౌవార్యాన్ని గూర్చి చరిత్రకారుడు మజుందారు ఇలా వ్యాఖ్యా నించారు. అలేబింయూ దేశం నుండి నింహళ ద్యావికి వాష్థపారార్టం వచ్చి తండ్రులు గతించగా సంరక్షకులు కూడా లేనికారణంగా హజ్జవవీన్‌ యూసఫ్‌ ఇరాక్‌ గవర్నరుగా ఉన్న కాలంలో సింహళప్రభువు ముస్లి ంస్త్రీలను, బాలికలను అరేవియా దేశానికి వంపిం చాడు. పై విషయంలాధారంగా సింహళంలో ముస్లిం స్థావరాలు క్రీ శ 610కి పూర్వం నుండి ఉన్నట్లు విదిత మౌతుంది శ్రీశ 85% నాటి అరబ్బు వవ్తకుడు సులేమాన్‌ రొతలాధారంగా కొంకణ ఫ్రాంతం హింయా రాజైన బల్లారా రాజు పరిపాలిస్తున్నాడని, ఆ (ప్రాంతంలొ నివస్తున్న ఆరబ్బల యెడ సౌజన్క్మంతో న్యవహరించాడని తెలుస్తుంది52 క్రీ ఈ 218 నాటి ఆరమ్బు యాత్రికుడు మసూది ద్వారా కూడ స్పై విషయాలే వెలుగులోకి నచ్చాయి58 కవ హిటజ్రీ కాలంనాటి యా(త్రికడు ఇబన్‌ బళూత తాను మలబారు (ప్రాంతంలో "పెక్కుమంది 'వేదాంతులను కలిసినట్టు బాగ్జాదులోని మసీదు నమూనాలో సందా పూరులో ఒక మసీదును చూచినట్లు తన రాతలాధారంగా తెలు స్తుంది5* సందాపూరు నుండి కొట్టామ్‌ నరకు ముస్తింలు అధిక సంఖ్యలో నివసిస్తూ స్టానిపలతో కలసి మెలసి జీవనరి సాగించేవారు. యమను, పార్సీ నుండి ఏతెంచిన న _రృకులు మంగు కూరులో నాలుగువేల మంది ముస్లింలు నివసించేవారు,55 ఇస్తాం మతం మలబారు ప్రాంతాలప పాకిన విధానాన్ని 10వ హి(్రీనాటి జై నుర్డీన్‌ (గ్రంథస్తం చశాడు. సింహళ దేశంలో నున్న ఆదాము పాదసుదద్రను దల్శించాలనే కుళూహలంతో అరేబియా నుండి యాత్రికులు పయనమై మార్గమధ్యంలో (శ్రంగనూరు రాజును దళ్శించి ప్రవక్త ముహమ్మదు జీవిత విశేషాలను విశదసరచి, ముహమ్మదు మహిమతో చంద్రుడు. రెండూ భొసొలుగా విడిపోయి. తిరిగి ఏకమైన వృత్తాంతాన్ని నివరించారు. చంద్రుడు కెండు: భాగాలుగా విడిపోవడం అన్నది మహా

ధారతదేశర _ మతొవతరణం తి ద్భుతమైన విషయం. ఈ అద్బుతాన్ని స్వయంగా. దర్శించాలనే కాంక్షతో ఆ యాత్రికుల తిరుగు (పయా౨౦రో అరేవీయభూకు పయనమయ్యాడు. అరేవియూ దేశం చేరి ఇస్తాం మక్క సిద్దాంతాఎను గ్రహించి ముస్లి ంగా మారిపోయి. అక్కడే మరణిం వాడు మరణిఎచేముందు మకణ శయ్యలో ఉన్నప్పుడు తన దేశ మంత్రులకు ఒక లేఖ రాశాడు. తాను తనువు చాలించిన తర్వాత తన కోరిక [,పకారం ఇబన్‌ మాలిక్‌, మాలిక్‌ జీన్‌ దీనార్మ్‌ మాలిక్‌ వీ5్‌ హవీవ్‌ అనేవారు వారి కుటుంబంతో (క్రంగనూరు చేరుకొంటారు. రాజుగారు ముందుగా రాసవ లేభానుపారంగా అమాత్యులు ఈ వచ్చిన వారిని రావమర్యాదలతో అవ్వోనించి మసీదు నిర్మించుకోడానికి కొంత స్థలాన్ని కేటా యిఎచారు. మౌలిక వీన్‌ హవీవ్‌ మలవారు వరకు మళ మ్పుచార నిమిత్తం వెళ్ళాడు. కొలాయిన్‌ రోను హవిమారవిలో మసీదులున్నట్లు మాలిక్‌ వీన్‌ షూవీట్‌ వల్ల తెలుస్తుంది. 6 ఈ సంఘటన శన హి(జీకి పూర్వం జరిగి ఉండదని జై నుద్దిన్‌గారి అభ్నిప్రాయం. ఈ సంఖుటనకు సంబంఫించిన కాలాన్ని నిష్కూర్ని ంచడానిక్రి ప్‌లుగా కున్నది, మళబారు [ప్రాంకంరో నివసించే మోసిలల ఐతిహ్యాగాథలాధారంగా అరేవియా తీర ప్రాంతంరో ఒక హిఎనమూూవి సధ ఊందని తెల్తున్తుంది ఈ సమౌధిపై నున్న కాశనురో అబ్బక్‌ రవామాన్‌_అక్‌నమీీ (212 ఎహెద్‌ా లో రాక 216 ఎంహాద్‌, రో మరణం ఆని లిఫిక రూపంలో ఉందం చరి,తకారుల నిర్ధారణ,57 కొని పో౨క వీన్‌ దీనాశఠ్ర మవాయి మసి పై సున్న భానన్వం ఆధారంగా 618 ఎహెచ్‌/1124 ఎ.డి లో ఆ మసిను నిర్మించినట్లు తెబుస్తుంది,58

పైన పేర్కొన్న ఐతిహ్యాలకు (ప్రామాణికమైన గ్ఫింఛాలుకాస్స్‌ సమకాలీన చారిత్రక ఎషయాబు కాన్సీ అలథ్యం కాని పై, నుదహరించిన కథానుగుణంగా దకీణ థారత ద్రేశంతో ఇస్తాం మవానకి సంబంధాలున్నాయనే విషయ షోొ(త్రం సున్నష్టం, ఈ సంబంధాలను ఇతర గాథలు కూడ బలపరు స్తున్నాయి,

ముస్తింలు ఉత్తర భారతదేశంలో కన్న చాలాకాలానికి పూర్వమే దమీణ భారత దేశంతో నివసించారనే విషయం నుఏదికమే, పం. న్లివాన సావరాలను గూర్చి చర్మిక్ర మశక వాణిజ్యకాలాన్ని జ్ఞప్తికి తెన్తుంది. ఇతర్శ దేళ్ళాల నుంచి వచ్చి నివసించే ముస్లింలే కొక స్టానిక ప్రజలు కూడా ఇస్తాం మకంవైవు ఆకళ్షి తులయ్యారు,59 త్ర ఇస్తాం మక ప్రభావ పాొొభవాలను గూర్చి పెళ్ళ వషమాలు పూర్వపు య్యాశికుల డిసచర్య పుస్తకాలలో లభ్యం, వ్యాపారార్థం వచ్చి పోయే అరబ్బు (జల వల్లి నూ

39 కెలుగు సొహిత్యం మస్తిం సేవ సింహళ్‌ంలో -సృష్టకి ఆదిపురుషుడై న ఆదాము పాదముదద్రను దర్శించుటకేతెంచే నూపీ సాధువులు, దగ్వేషులవల్లనూ ఇస్తార మఠం ప్రభావితమయింద్సి€9 భారతదేశంలో "మొట్టమొదటి ముస్తింల నివాసస్టానవరం మలబారని కిష్టఆయ్యం గారు న్పిర్ధాగింారు6 ప్రవక్త మహమ్మదు మక వ్యాప్తిని గూర్చి మలజారులో అనక వృత్తాంవాలు వేటునడ్డాయి.!9 ఏదోఒకటి రెండు అంశాలు తప్ప మిగిలినవాటిరో పోలికలు గోచరిస్తున్నాయ”. కొని ఆరబ్బు-కుటుంబ లేఖనాలకు దేశీయుల రాతలకు మధ్య కొంత భేదం గోచరిస్తుందిం ఇస్తాం మతం స్వీకరించే నిమి త్తం ప్రథమంగా ఎవరు? 'ఏ పరిస్టితులలో స్వీకరించారనే. విషయంతో అరబ్బు కుటుంబ లేఖనాలకు శ్రశీయ రాతలకు కొంత వ్యత్యోసం గోచరిస్తుంది, తుఫకుల్‌ ముజహిస్టిన్‌ భారత దేశంలో ముస్లి ల పివేశాన్ని గూర్చి "భారతదేశ పళ్చిమ పా్రొంకానికి వివిధ దేశాల నుండి చాలామంది నర్తకులుగా ప్రవేశించారు వారిలో అరబ్బు లదిఅధికసం ఖస్టాతత్కా-ర ఇంగా చుస్తింల పీనసొందిత హెచ్చి అనేకమైన కట్టడాలతో, కొత్త కొత్త నగరాలు వెలిశాయి, అనాటి సాలకులు పాలనాధికారులు ముస్తృంల యడ "ప్రేమతో మసలేవారు ప్రన్యాథికారులు, ' పై సిక పగ్రుహారాధకులై నప్పటికి ముస్లింలను. వారి సిద్ధాంతాలను ఆచరించేవారు... జనాభాలో పదోవంతు ముస్లింలే. వారియందు హించూ పిభువులు అధికారులు వాత్సల్యం చూపారం టే కొంత' అశ్చర్యం కలగకమానదు ముస్లి ంలయందు 'పమాథమానోలు చూపడం వారి నర్తక నరణిలోని నిజాయిత్మీ నీక్కిచ్చీతనం కారణాలని మనం ఊహించవచ్చు. ఆ కారణంగానే ముస్తింలు మలబారు ప్రొతంరో ఆనేక జనావాసాలు నిర్మించుకొని స్థిరవడ్డారు. 63 ఉమర్‌వంశంలో మెదటి హలిడ్‌ ఖలీఫా(105-715 ఎ డిఎ కాలంలో అరబ్బులు కొందరు వలన వచ్చి మలబారులో స్టిరపడ్డారని రోలాంట్‌ సన్‌ నిరూపణం,% క్రీశ వళ పూర్వవాగం లో అరబ్బులు మ౪బారు ప్రాంతంలో స్టిరపడినట్లు ఫాంన్సిస్‌డే వాకుచ్చాడు,. తొి శో శలాబం మొదటి పాదం తర్వాత మలబారు విక్తువులై న చేరమన్‌ పెరుమాళ్‌ ఇస్తాం మతాన్ని స్వీకరించినట్లు లాగన్‌ నీరూపణం,8% క్ర ఇ 1గ్రవథ.లో కొలికిట్‌ను జామొరిన్‌ పరిపాలించాడు. అతడు అధిక సంఖ్యరో హిందువులను ఇస్తాం మతం స్వకరింప జీసాడు. జాలరుల కుటుంబాలలో కుటుంబానికి ఒక్కరు లేదా ఇదలు ఇసాం మూన్ని స్వీకరించాలని అమురికన్‌ అదేశించాడు, 68 ణ ణం మఠఆబారు ప్రాంతంలో. వాణిజ్య న్యివాంం వృద్ది ఇెందడానికి అరబ్బులే ముఖ్యకారణం, తర్కార్రణంగా దికేణ భారం పెళ_వశ్చిమ తీర పాగంతంలో ఇస్లాం

థారతదేశం _ మకావతరణం ర్ర్రి చుతం వ్యా పి గొంచింది,, మలబారు పాొంతం లో మ్యుఫింలు నివాసాలేర్పరచుకొన్న తర్వాత దక్షిణ భా-తచేశపు కూత్పుతీరం కోరమండల-పా్రొంతంలో కూడా స్టావరా లేర్చరచుకొన్నారు. ఆరబ్బు వ _రృకులు కోరమండళల పా్రొంతాన్నీ మౌబర్‌ అని వ్యవ హరించేవారు. 8వ శ లో ఆరబ్బులు మెదట మలబొరు తీరంలో నివసించి ఆతర్వాత చూర్పు తీరిమందలి కాయల్‌ పట్టణం పరళు వ ్య్రిపించారని బాషా శాస్త్రవేత్త అయిన కౌల్ల వెల్‌గారు అ పట్టణంలో చై న్‌యుల్క జరబ్బుల మట్టిపాత్రలను తాను దర్శించి నట్లు చెవ్పారు.3 కోర్రమండల పా తంలో శాయల్‌ పట్టణం ముస్లి౦ల (ప్రథమ సొవరాలలో ఒకటి [క్రీ క, 1298తో నూర్కోపోలో కాయల్‌ని నందదర్శించి ఆక్కి=డి ధంపంళులయిన ముస్తింలు నివసిస్తున్నారన్క్‌ మలవారు. బంగ్లా దేశౌలనుండి "పెష్కు నావలు వెస్తుండేపని షెప్పియున్నాడు ?9 (వతి నంవత్సరం 2,200,000 చీనారాల విలువచేసే పదివేల అళ్వాలు పారశీక దేశం నుండి మలబారు, థారతదేళ ఇతర (ప్రాంతాలకు ఓడల ద్వారా దిగుతు అయ్యేవి. తాకి ఉద్దీన్‌ అద్ద్జ[ర్రహమాన్‌ బీన్స్‌ ముహమ్మదు ఉల్‌ టివి అధ్వర్యంలో ఈ వ్యాపారం జరిగేది. కాయల్‌ రేవుతోపాటు పైటాన్‌, మళలీపై బాన్‌ అన్న రేవులు కూడ ఈతని అధినంలో ఉండేవని వస్సాప్‌ (గ్రంధస్తం చెనని విషయాన్ని తారాచంద్‌ వెలుగుపర్పారు,.1 పై నుదహరించిన శాకిఉర్జీన్‌ నుంచరపాండ్యుని సహాయమంత్రి అని మార్కోపోలో పేర్కొన్నాడు 72 శాజావీరబిల్లాలుని సైన్యంలొ 20,000 మంది ముస్లింలు ఉండేవాడు", మాలిక్‌ కాఫర్‌ దక్షీణ ధారతడేశ దండయా(త్ర చేనన్రప్పుడు అడిక నంఖ్యలో ముస్లింలు నివసిం చారు. [కీ శ 290లో జమాల్‌ ఉద్దన్‌ వాండ్యరాజుగా రాశ్యాన్ని పరిపాభించారని ఛషీద్‌ ఉగ్జిన్‌గారి అభివ్రాయం,? పరస్పరావగాహనంతో (వళాంత వాతావరణంతో సాగిపోతున్న వాణిజ్య వ్యాపారం కొంకణ, మలవారు (ప్రాంతాలలోని (ప్రజలలో కొన్ని వర్ష భేదాలు సొడచూపె ఈతృ్భలితంగా మౌపిల్లాలు, నవై కులు, దూదేకులుు అవ్బీలు అనే ప్రసిద్దమైన సర్గాలు ఏర్పడ్డాయి, ముస్తిం యుగారంథానికి పూర్వం మలబారు (ప్రాంతానికి వలన వచ్చిన ఆరబ్బులే. మోపిల్లాలుగా పిలునబిడుతున్నారు.?5 [క్రీ క 8వ శ (ప్రారంభంలో వర్షి యా పాలపని [కూరస్వభావం కారణంగా అన్బీల్కు నవయుతులు భారతదేశానికి శరలి వచ్చాడు కాలం గడిచేకొద్దీ వలసవచ్చినవారు స్పానికులతో స్నేహనంబంధాలు "పెంచుకొని వివాహ సంబంధాలతో స్టిరపర్డారని కల్నల్‌ విల్‌క్స్‌ పేర్కొన్నారు?%

శీలి శెలుగు సాహిత్యం , ముస్లి సేవ తరచుగా తరలివస్తున్న విదేశీయ ముస్లింలలో వర్గ భేదాలతో కొన్ని సంచూ లేర్చడ్డాయి.. మధుర నివాసులయిన రవుతనులు (873298) వారి. పూర్వీకులు నతడ్‌ వలి ఆనే యోగిషల్మ నుతం మాల్చిడీ చెందారని వారే చెప్పుకుంటున్నార్హు ఈ_నశడ్‌ వలి సమాధి త్తికుబ్రిరాపల్లి లో ఉంది. సమాధిప్తై అతడు మరణించిన కాలం 411 గ క (క్రీ శ 1088) అవి లిఖించి ఉంది. ఈ నతద్‌వలి టర్కీ 'డేళ రాకషారుడన్సి సన్యాసాశ్రమం స్వీకరించి ఇస్తాంయమక దోధకడయ్యాడని స్థానికుల కథనం, ఇతడు త్రిరుచినావల్లి వుండలంలో (త్రిసూరలో నివసిస్తూ అధిక సంఖ్యలో హిందువులను ఇస్తాం మతంలోకి మౌర్పించాడు. అనంత్రశ్చర మిండస్టలమైన పెను గొండలోని బాదాఫట్రర్డీన్‌ ఈ నఠగ్‌నలి శిష్య సరంప్రరలోనివాడే, బాబాఫకక్రుద్దీన్‌ పెనుగొండ వరిసొలకుని ఇష్టాం మతం స్వీకరింప జేళాడని కొందలి అభిప్రాయం.?? పై ఆధారాల కనుగుణంగా ఉత్తర భారతదేశంపైన ముస్తి లు దండయా(తలు చేయక పూరమే దఓీణ భారతదేశ తీర ప్రాంతాలలో ముస్లిం ఉన్నట్లుగా విశదమౌొ తుంది. అయా టే బనాలు

గొల్లొండ సుల్తానులు- తెలుగు సాహిత్య పోషణం

ఆంధ్ర దెళాన్ని ఆనేక నంశస్టుల రాజులు పాలించినట్లు చరిత్ర స్పష్టవరున్తుంది ఆందులో ళాతవావానులు శాలంవాయనులు విష్ణుషండినుల్లు తూర్పు చాళుక్యులు, శ్యాకతీయులు, 'ెడ్డిరాజులు, పడ్మనాయకపళు నంగము సాకువ్కు తుళువ ఆరవీటి వంశ రాజులు ముఖ్యులని నక్కొ-ణీంవనచ్చు. కూర్పుచాళుష్యులవ వూర్వం అంధ దేశాన్ని పరిపాలించిన ర్రాజాలు ఆంక్రులంవ్రనప్పటికీ ఆంధ్ర భాషాఖివృద్దికి చేయవలసినంత కృషె చేసినట్లు ఆధారాలు మృగ్యం, వారి శాననాలు నంన్క్బృత ధాషలోనో. లేదా (ప్రాకృత ఛాషలోనో వ్రాయబడి యున్నాయి... కాని లూర్చుచాళుక్యుల చాడు తెలుగు. భాషలో (వ్రాయబడిన శాననాలు లభ్యమయ్యాయి. చూర్చువాకుక్య రాజన్యులు దేశాఖిమానుబై తెలుగు భాషాభివృద్ధికి ఇతోధికంగా కృష చేశారు. కాని శూర్పు చాళుక్యుల కాలంలో తెలుగు భొష శాససస్టమంఐందం'పే అంతకుపూర్వం. తెలుగు వదాలు అడపాదడపా అక్కడక్కడ సంన్కృత [ప్రాకృత భాషల మధ్య చోబుచేసుకొని ఉన్నాయనడంలో సందేహం లేడు,

తూర్చు చాళుక్యుల _పరిపాలనానంత్సరం కొాశతీయులుు రెడ్తు పద్మనాయకులు అన్తేక్షల్లు ఆం్యద్రి కృల్ళిసండితుబ్రను ప్లోషంని వా్రిత్రో రనవ్నత్తర కావ్యాలను (వ్రాయించారు. విజయనగత రాజుల త్హాలంలో.. త్తెలుగు- సాహిత్ట్ధిం నూడుప్పవ్వులారుకాయలుగా విలసిత్లి, సంన్కబ్బ్భతి నంవదలము అలవాఖమై ఆ కాలం స్వర యుగంగా (ప్రస్‌ద్ది చహించింది. అదే కాలంలో గోల్గొండ రావ్యాన్ని పతబొషాహీ సుల్తానులు పరిపా లించారు.

బిహామ్లన్లి స్మామాజ్యుం విచ్చిన్నమై ఐదు భాగాలుగా విడిపోయింది. అందులో గోల్గొండ రాజ్యం. ఒకటి, గోల్టొండను రొజధానిగా కుతుబ్‌షాహీ రాజన్యులు పదహారో శతాబ్దం ఆంతం వరకు దాదాపు కెందొందల: సంవత్సరాల కొలం పరిపాలించారు. ఈ సుల్తానులు ఆంధధ్రదేశాధీశులుగా అన్ని కంగాలలో గణనీయమైన శృ చేసి. దేశాన్ని చికజాశీ

కీర్తి తెలుగు సాహిత్యం , ముస్లింల సేవ వైభవోపేతంగా పరిసాలించారు. భిన్నమక భాషాసంస్క్య్బృతి సంపన్నులై విభిన్న ద్యక్పథాలతో వెలుగొందిన వారై నప్పటికి తెలుగు దేశాధిపతులుగా ఉన్న కారణంగా దేశభాష తెలుగును అభ్యసించి తెలుగు భాషన్సు కవులను ఆదరించి తత్కృత కావ్యాలు కొన్నిటిని అంకితం పృచ్చుకొని ఆ భాషాభివృద్దికి ఎనలేని సేవ చేశారంజఆే అబ్బురం కిలుగపోదుం

కుతుబ్‌ షాహీ సుల్తానులు ఫారసీ, ఉర్దూ భాషాభిమానం గలవారు, అయిన్బటికి దేశంలో అశేష [పజానీక మాతృభాష ఆం(ధభాష ఆయిందువల్ల ఆ భాషపె విశేష గౌర వాభీిపూనాలుంచారు. భారసీ ఉర్దూ భాషలతోపాటు సంస్కృ్బృతాం[ధ్రాలను కూడా పోషం చారు. వారికాలంలో ఎందరోకవులు పండితులు పోషంచబడ్డారు. మరెందరో గౌరవించ బడ్డారు. కొందరు సన్మానించదిడ్డారు ఇంకా కొందరు తమ కొవ్యాలను సుల్తానులకు అంకితం కూడా ఇచ్చారు. ఈ ఆధ్యాయంలో కుతుబ్‌షాహీ నుల్తానులు ఏవిధంగా తెలుగు కవులను, పండితులను పోషించి అంధ్ర భారతి అభివృద్ధికి కృష చేశారో దిజ్జ్మా(త్రంగా వివరిస్తాను,

కుతుబ్‌ షాహీ వంశానికి మూలప్పర్తుషుడు సుల్తాన్‌ కులీకుళుబ్‌షా, ఇతడు పర్షియా

దేశవాసి క్రీ ళం 15వ ళం ఉత్తరార్డ౦లో భారతదేశం వచ్చి బహమసీ సుల్తానులను ఆశ్రయించాడు. [క్రీ శ, 1406లో బహమనీ (ప్రభువు నువ౮న్‌కులీకి కుతువ్‌.ఉల్‌_ ముల్క్‌ అనే బిరుదిచ్చి , లెలుగు దేళంపై అధికారిగా నియమించారు.?8 దిహమనీ (వభువు మహన్మదుషా మరణానంతరం సుల్తాన్‌ కులీకుతుబ్‌షా అనే నామంతో క్రీ ఈ 1512 నం॥లో స్వాతం(త్యం (ప్రకటించుకొని రాజ్యం పరిపాలించాడు.?? కులీకుతుబ్‌షా తన శార్యపర్శాకమాలతో దాదాపు తేలుగు దేశాన్నంతటినీ తన అధీనం లోకి తెచ్చుకున్నాడు.

తెలుగుభాషా పోషణ ;. సుల్తాన్‌ కులీకుతుబ్‌షా కాలంలో చరిగొండ ధిర్మన్న “చిత్రఛారతము” అనే ఎనివిదాశ్వాసాల మబోకావ్యాన్ని రచించాడు. కుతుబ్‌ షాహాల కాలంలో చిత్రధారతమే విథమ తెలుగు కావ్యం. ఈ కావ్యాన్ని చికాణు థాను అను ఎనుముల పెద్దనామాత్యున కంకిఠ మీచ్చాడు, న

ఈ నుర్హాను కాలంలోనే ఖమ్మంమెట్టు వాసి సహజ సారస్వత చంద్రుడె న హరిభట్టు వరహా స్పరాణం, మష్చ్యాప్పరాణం, భాగవతంలో 6, [11], 19 స్కంధాల్కు

గోల్గొండ సుల్తానులు - తెలుగు సావాత్య పోషణ 48 ఉ తర నారసింహాప్పరాణం మొదలయిన కావ్యాలను విరచించాడు. ఈ కవి అష్ట ఘంటావదాన మనే గొప్ప బిరుదాంకితుడు,

సుల్తాన్‌ కులీకుతుబ్‌ షా అనంతరం తన తృతియ ప్వుతుడు జంషీజ్‌ కుతుబ్‌ పొ రెండవ సుల్తానుగా రాజ్యాధికారాన్ని స్వీకరించాడు. ఇతడు గొప్ప యోధుడు, మంచి పండితుడు కూడా. ఇతడు కూడ ఆం[ధభాషాభిమానిగా ఆంధభావను సమాదరిం వాడు. ఇతని కాలంలో పిడపర్తి దిసవన్న “వభులింగలీలి అనే ఐవాళ్వాసాల పద్యకావ్యాన్ని రచించాడు ఈ కవి ఓరుగల్లు నివాస్కి

రాజ్యూధికార కాంకతో జంషీద్‌ కుతుబ్‌షా తన సోదరుడైన ఇబ్రహీం కుతున్‌ షాను ఆంతమొందించాలనే (వయక్నంలో ఉన్నాడు, ఈ (పయత్నాన్ని వసికి ట్రిన ఇ్రహీం కుతుబ్‌షా దేవరకొండలో కొంతకాలం తలనాచుకొని తర్వాత విజయనగరా దీశుడ్తైన ఆియరామరాయలను ఆశ్రయించాడు. ఇబగూం కుతున్‌షాకు విబయగగర నివాసం ఆఆ(ధ్రభాషాభిమానాన్ని రాజ్యపాలనా దక్షతను $లిగించించనడంలో సందేహం లేదు అళియరామరాజు ఆస్టానంలో భట్టుమూర్తి మతి కొందరి స్నేహానురాగాలకో సంస్కల్భతాం[గ్రాలి నభ్యసించాడు. ఇబహీం విజయనగర దర్బారులో జరిగే పండిక గోష్టులలో పాల్గొని ఆంధ్రభాషా మాధుర్యాన్ని చవిగొన్నాడు,

ఇబ్రహీం కుతుబ్‌షా, అశియరామరాయల నహాయ నహకారాలతో గోల్గ్లొండ (ప్రాభవం నలుచెరగుల వ్యాపించింది. రాజ్యాన్ని సుస్టిరంగా, సర్వతోముఖ మైన అభ్యుదయాన్ని కలిగించింది కుతుబ్‌షాయే. అళియ రామరాయల నాశ్రయించిన కాలంలో ఆం(ధ్రభాషయందు. తెలుగు కవిత్వమందు మక్కున ఎక్కువైన కారణంగా తన రాజ్యపాలనా కాలంలో పెక్కుమంది కవి పండితులను పోషిందాడు. పలువు రాంధ్ర కవులు సన్మానాలకు స్మాతులయ్యారు. అనేక మంది కవులు ఈ సువానువు మహాదాతగ్య మంచి రసజ్ఞుడగ వర్చించారు తెలుగు కవులీ (పభువువై నున్న గౌరవాళి మోనాలతో “ఇ భరాముడ”న్మి “మల్కిభరాముడిని నందోధించారు తత్కారణంగా జనవ్యవవోరంలోకూడా మల్కిభరాముడనే స్థరపడిపోయాడు. ఈ నుల్తాు కవి, పండితులను పోషంచడమే కాక ప్రజలకు దొంగలనలన, బాటసారులకు దారిదోపిడీల వలన భయం తొలగించి సర్తకం, రాకపోకలు నిర్భయంగా జరిగేటట్లు కట్టుదిట్తాలు చేళడు,. ఇతని పుపాభనలో [పజలు సుఖళాంతులతో నంతుమ్షలె జీవనం సొగింవారు, హిందూ ముస్తిం అస తారతిన్యుం లేకండా ఒలుగు ఉర్తూభాషా. భేదాలు లేఎండా

శ్రీశ్‌ శెలుగు సాహిత్యం : ముస్షింల "సేవ సమదృషతో సమన్వయించాడు, కులమత వర్షవక్షపాతాలకతీతుడై అశేష (ప్రజాదర ల్‌ కా. జాన్ని పొందడంలో ఈ సురానుకు సాటియైన మరొక గోలొండ నుల్తాను లేడనే చెప్పాలి. అందుకు చరిత్రకారుల (స్రశంశలే సాకొధారాలు, ఈ సుల్తాను పరిపాలనను గూల్చి అ46 “*కఈ నవాబు విద్వాంసుడు, జయశాలి (వజాహితెక తత్పరుడు. ఇతడు వెడలిన ఏ దండయా(త్రలోను ఇతనికి ఆపయశస్సురాలేదు యుదమునకు వెకలునప్పుడు భి కూడ విద్వాంసులతో సంభాషంచి, (ప్రజలకు మపేలె న చటముల 'సేర్పరచును, రాజ్య ౬ టబ వ్యవస్థ ఉత్క్బృష్టముగా నుండెను. చొంగతనమే వృ _తిగాగల ఎబుకు, ఏనాది జాతుల వారిని శిక్షలో పెట్టి, బాటసారులకు భయములేకండా చేసెను. ఇతని రాజ్యములో (గుడ్డి ముసలియైనను బంగారపు ముద్ద నెత్తిపై నుందుకొని నిర్భయముగా (సయాజము చేయగలరను ఖ్యాతి వహించెను. కొండవీడు, రాజమహేంద్రవరము, కౌసింకొండ, ఇతని రాజ్యములో ముఖ్యమైన రాజాలసి చెప్పిన ఇతని రాజ్యవిసార మెక్కుడుగ నుండెనని వేరుగ చెప్పవలెశా? ఇతడు సుందరములయిన మసేదులన్సు (వసాదములను అనేకములు కట్టించెను. పెక్కుతోటలు వేయించెను.. వి సిర తటాకములు (తవ్విం అమి లైర్టి చెను. గోలకొండ దుర్గ(్రాకారము, ఇ(్రహీంబాగ్‌. 9 పుల్‌బాగ్‌ (పష్పోద్యానము), లంగరులు (భిజెగృహముల్సు, ఇదిహీంపట్టణ తటాకము హైదరాబాదులోని హుస్సేన్‌ సాగర్క్‌ ఐడనల్‌ వద్ద ఆనకట్ట మొదల్లైనవన్నియు అతని (ప్రభుత్వ కాలములోనే నిర్మింపబడెను, అందుచే సీరాజ్యము రెండవ ఈజిపు అని ప్రఖ్యాతి వహించెను ష్‌ ॥ అరబ్‌ సాన తుర్కీస్తాన్‌, ఈరాన్‌ మొదలయిన దేశముల నుండి అనేక వ రకులు వచ్చుచుండిరి అందుబే చేళములోని వ రృకము విశేషముగా నభినృద్ధిమై గోలకొండలో చొరళని వస్తు వులేదని ఖ్యాతి గాంచెను. ప్రజల కష్టసుఖముల నీనవావెంత (శ్రద్దతో కనుగొనెనో అంత శ్రద్దతో ఏ ముస్థిం రాజును కనుగొన లేదని ఒక (్రంధకారుడ్తు (వ్రాసియున్నాడు,””80 చాటు పద్యాలలో మల్కీభరామ్‌ ౪ ముల్కి-భరామ.ణ్జి పెక్కుమంది కవులు చాటు పద్యాలలో (ప్రశంసించారు. చొటు పద్యాలీనులానును గూర్చి తెలుగు సాహిత్యంలో చాలా గోచరిస్తున్నాయి... తెలుగు తమాల కపలు శ్య సుల్తానును చాటు పద్యాలకో (పశంశించడానిక్కారణం సులానుపై గల గౌరవాభిమానాల్సే ఇక్కడ కులి మత గోశ్రాలకు తావులేదు, ఈ చాటుపద్యాలన్సీ

గోల్లొండ సులానులు _ తెలుగు సాహిత్య పోషణం శీర్‌ మల్కీభరాముని జొదార్యాన్ని, కీర్తిప్రళంశలతో మహారాజోచికాలై న గుణ విశేషాలను కూడి ఉన్నాయి

“రాముడు దుక్కి ముద్చు రఘురాముడు (కోతుల రేడు రేణుకా

రాముడు పోటు ఐంటు పటురాగ సమంచితుడైన గోపికా

రాముడు వెళ్డిగొల్లడిక రాష్ట్రములందు నమానులేరయా

శాముల నెంచి చూడనిభరాము మహీధవ్య థవ్యవై భవా"81 అని ఒక కవీంద్రుడు ఇబిహీం సుల్తానును రాములందర్లో అ(గజుడుగా అభివర్జి ౦చారు. ఆతని బొన్నత్యాన్ని తెలపడానికి ఈ వర్షన ఒక్కొటి చాలు, మకొక కవి ఇబ్రహీం సుల్తాను షట్బ[కవర్తులకు, షోడళ మహారాజులకు సాటియైన 'మేటి యని నర్జి ంచారు

“ఏడు కులాంద్రులెక్కి వెసనేడు పయోధులు ధాటి లీలమె

నేడవు దీవులందిరిగి యేడుగడన్‌ విహరించి కీరి యీ

రేడు జగమ్ములన్‌ వెలయనేలిన మల్కిభరామ చంద్రుడే

యేడవ చర్రివర్శి పదునేడవ రాజుధవాతలమ్మునన్‌ "82 మరో చాటు పద్యంలో మల్కిభరాముని వర్మాకమాన్ని (ప్రశంసిస్తూ రాజంకే భూమండ లంలో మళల్కిఖరాముడే తప్ప మరొకరు కారని పర్టిస్తాడు. ఇంకోకవి --

“రాజును రాజుగాండతడు రాహుముఖంబునం జిక్కెవాషానీ

రాజును రాజుగాండతడు రామశరాహతిం. కూఠె దేవతా

రాజును రాజుగాండతడు రావణమాతికి నోడె నాజిలో

రాజనరాజు మల్కిభరాముడె రాజు ధరాతలంబునన్‌౫83 పె చాటు పద్యాలలో ఇబిహీం౦ కుతుబ్‌ షాను సలువురాంధ్ర కవులు (ప్రళంసించ్రారం యే ఇదిహీం ఎంతటి ప్రతిభావంతుదో, ఎంతటి దాతృత్వమున్నవాడో గోదరమవుతుంది. తేలుగు సొహిత్య స్రానం-కవుల సత్కారం- ;.

ఇబిహీం కుతుబ్‌ షా కాలంలో. తెలుగు సాహిత్యం పటమపాషి సానం

న! ఛి

ఫొందిందం టే ఆశ్చర్య వడనవసరం లేదు... తెలుగు సాహిత్య దినదిన ప్రవర్త

శీ6 కలుగు సాహాత్యం :; ముస్సింల సేవ మానమై మూడువువ్వులు ఆరుకాయలుగా వర్చిల్లింది.. అందుకు ఇబ్రహీం కుతుబ్‌షా తెలుగు కవులప్క, పండితులకు నముచిత స్టానాలిచ్చి గౌరవించడమే నీదర్శనం. ఈ సుల్తాన్‌ కాలంలో కవులు సండితులు ఏవిధంగా సత్కారం పొంది గౌరపంచబడ్డారో పరికి సే మనకే గోచరమవుతుందిం “పవ్వెనా సంగితనాద భేద విభిజ్ల కో ధీరాళ్ళులకు. బదినూ రులిచ్చుం రమ్మననా సభాప్రొఢసత్క-వివర్‌ జొలమునకుః బధివేలునిచ్చుు కోూర్చుండమనియెనా గురుకర శాస్ర జ _ అక్షణవిధులకు లక్షయిచు శాభాసురాయన్న సకలాశ్రికానేక కోవిదులకు 'మెచ్చికోటియిచ్చు, ఐ?ర చతురబ్టిమేఖలాకలిత ధాతి9 చాక0 నిర్వక్శపాలనా చారుకి లర్‌ ఠమ్యుముకాత సతిరారాజితురిడు చారుతర మూ ్తి యిభలొము చకివ ర్తి” పై పద్యం పరికి స్తే ఇభరాము సులాను ఏవిధంగా తెలుగు కివులన్సు వండిళ అను గౌరవించింది ద్యోతకపప్పతుంది, మల్కీభరామ్‌ కొలువు దీరిన సమయంలో కవులు పండీతులు వీద్వాంసులు దండనాధులు రాయబారులు ఏయే స్టానాతందాసీనులై ఉంటారో కింది పద్యాన్ని చదివితే నులాన్‌ దల్చ్బారు మనమనో నేత్రాలతో గోచరమవుతుందిం “సకల వేదప్పరొణ కాస్త పారగులై న యొంటరి విద్వాంసులొక్కవంక నషభాషలయందు నాంద్యంబు లేకండు ళు వ్‌ హోంతకారి కవీంద్రులొక్క వంక

తోక్షాండ సులానులు - తెలుగు సాహిత్య పోషణం శ?

గజపతి నరపతిళ్చు ఖృర్హలంపిన

యొడికపు రాయదార్షాక్కంనంక యేరు ముండరముల మించంగల్లిన మన్ని యులు దండనాధులొక్కవంక్క

జేరి కొల్వ భద్రాననాసీనుడగుచ్చు

రమ్యగుణహారి మల్కి భరాముళౌర్కి

భారత కిరమయ సింధు బఠిధు మధ్య

అలిత పుణ్యకథా సుథాలహరి దేలొ పె విధంగా మక్కిభరాము దర్బారులో ఉచిశాసీనుల్లై ఉండేవారట,

ఇబ్రహీం పతుబ్‌షాకు ఆంధ్రభాషపై అంతులేని అభిసూనం ఉండేది. ఆంధ్ర

భాషపై నున్న అభిమానాన్ని తెలుగు క వులపై నున్న జొదార్యాన్ని పురస్కరించుకొని శీర్తి కండూతి గల కవృలు ఏదోవిధమైన చౌకబారు కవిత్వం చెప్పి కవులు కానివారు సైతం సత్కరించబిడ్డారు. ఒకసారి కవిత్వం రాని చతురులిద్ద రేతెంచి సుల్తానుచే నత్కా-రాలందావ, ఒకడు సాష్టాంగ నమస్కారాన్ని ఈ కింది విధంగా

“"కరయుగములు చరణంబులు

సురము లలాట స్టలంబు నున్నత భుజముల్‌

సరిధరణి మోపి (మొక్కిరి

మకి మరి సీళ్యక్రులెల్లి మల్కిభరామా ౯" ఇండోకవి ?

*యరలవ మదనసయనుచును

బరువడి నీయక్షరములు భయనయతతులన్‌

నిరతమును (వ్రాయనేర్చిరి

మజీ నల్‌ సీప్పక్రులెల్ల మల్కిభరాను ౯

శీ5 కెలుగు సాహిత్యం ; ముస్గింల సేవ అనే పద్యాలు చదివీ సన్మొనాలందారు, నులాను పే కవిత్వానికి కొంత సంతోషించి సరసుడవడం మూలంగా వారి కవిత్వానికి కారణాలెరిగ నప్పట్టికి వారిని సత్క_ రించాడు. ఇబ్రహీం కుతుబ్‌షా దర్చారులో అద్దంకి గంగాధరకవిి పొన్నెకింటి తెలగ నార్యుడనే ఇద్దరు కవులు వలుగ”ందారు. అద్దంకి గంగాధర కవి "తపతీ సంవరణో శై పాఖ్యానము” అనే ఐదాశ్వాసౌల శృంగార కావ్యాన్ని విరచించీ ఇబ్రహీం కుతుబ్‌షో కంకితమిచ్చాడు, ఒక తెలుగు కావ్యాన్ని ఒక ముస్తిం (వభువు అంకితంగా స్వీకరించడం చలిత్రలోనే పథమం, ఆదే స్పుల్లాన్న జాతీయతకు పరాకాష్ట ఇబ్రహీం కుతుబ్‌షా పెక్కునుంది కవులను, పంకితులను సన్మానించాడుం వారిలో (ప్రతివాది భయంకరుడు శబ్దక్తాస్తనుడు. అనే విర్తువూంకితుడైన ఆమారి మరింగంటి సింగరాచార్యుడోకడు, ఇతడు మహాపండితుదేగాక మహాకవి కూడా ఈ కని 1పేమాభిరామము అసే ద్విపద కావ్యాన్ని రామకృష్ణ విజయము అనే ద్వర్ధి సా 0 కావారన్ని సలయాదవ దాఘస పొండవీయమనే నాఆగర్ధాల కావ్యాన్ని రాకానుధాపూర్టీ మనే కావ్యాన్ని దశరోధ రాజనండిన చరిత్రమనే నికొస్ట్య రామాయణాన్ని విరోస్ట్య శుద్దాం[ధ"సీతాక ళ్యాణాన్నీ అనెక శతకాలను కూడా విరచంచాడు, అక్షణ (గంథాలను రచించాడు, నాటక శాస్త్రాన్ని కూడా వ్రాశారంటారు కాని ఆ రచన అఅభ్యం. ఈ కవి చందుర్సినకు ఈ రాజచంద్రుడు మ త్తగందేభ సితభ త్తునౌూ క్తి కాశ్వహోట కాంబర చతురంతయానా (గ్రహారముల్కు ఒపంగి అత్యధిక లగా సన్మానించి గౌరవించాడుం కందుకూరి రుదకవి | ఇబ్రహీం కుతుబ్‌షా చేత సన్మానం పొందిన వారిలో కృరద్దుకూరి రోద్రకవి మరొకడు, ఈ కవి సులాను సమక్షంలో శన కవిశా ష్టార్తిగల్బార్టన్ని (ప్రకటించి సుల్తాన్నేగాక సభాసదులందరిని డిగ్భాంతులను చేసిన దీట్టకవి. ఈ కవికి సులాను రెంటచింతఆ (గామాన్ని ఆగ్రహారంగో ఇచ్చి గౌరవించాడు, సుగ్రివ విజయమనే యక్షగానం, నిఠంకుళోపాఖ్యానవునే ప్రబంధం, జనార్ధనాషకమనే సోత9ిం మొదలయిన రచనలీకవి కలం నుండి నెలునడాయి, టి రుద్రకవి జనార్హ నొష్టకమనే సోత్రి గ్రంథాన్ని రచించాడు, ఈ రచనను బట్టి ఇతనికి శివకేశవులందు భ క పుపత్తలున్నట్లు గోచరిసుంది, అనీ అటా గా ణి

నోల్లౌండ సుల్తానులు _ తెలుగు సాహిత్య పోషణం క్ర

ఇబ్రహీం సుల్తాను కాలంలోనే కాకుసూరి అవ్పకవీ అనే లాక్షణీకడు వర్చిల్లాడు.. పదిహేడో శతాద్ది మధ్యకాలంలో గొవ్చ లక్షణ కర్తగా వాసిగాంచాడు. అవ్చకివీయమనే లాకణిక [గ్రంథకర్త ఇతడే... కల చార్ధవ మనే జ్యోతిషళాప్ర (గంఖాన్ని కూడా రచించాడు. అంచ్లికావాదనునే యక్షగానాన్న్‌ కూడా విరచించాడు- ఆనంతనరకల్పము, కవి కిల్చకము అనే వ్యాకరణ (గంథాన్నీ, సార్విజన ధర్మమనే చ్వివద కావ్యాన్ని, శ్రీశ్లైలేశ్వర శతకం మొదలయిన (గ్రంథాలను రచించాడు,

ఇదిహీం కుతుబ్‌షా నన్యానికి పాత్రుడైన అద్దంకి గంగాధరకవ్మి మెరింగంటి సెంగరాచార్యుల్కు కందుకూరి ఠొద్రకవి అనే కవిత్రయమేకాక తెలుగు కవినని వచ్చిన వారికి విఎతణా దహితంగా నృవపలేశ్వరుడొనిభరాముశాహి, నాయత పృణ్యమూత్తి యతడర్థులు వేగిన నిచ్చు వేలును, రెండువేలు పదివేలునుు అక్షలు కోట్లు ఇచ్చువాడని కీ 8 ంచబగ్లాడు. జారి 6

ఇబ్రహీం కుతుద్‌ షా కాలంలో తెలుగు సాహిత్యం విశేషంగా వికసించిందన చానికి వై సుదహరించినవే చక్కని సాడ్యాలు,. అందుకు కారణం అ (ప్రభువుష ఆంధ్ర భాషప్నై గల గౌరవమనే చెన్స్చక తచ్చదు, ఎంతో బొదార్యంతో, ధాతృత్వంకో శావిలౌన్ష ఈ వప్రళువ్న దివినలంకరించినప్పుడు ఓక కవి నృష్టక ర్త (అహ్మాను పైతం కసితో దూషెంచాడు,

"్రాచ విధితః యోరి వినరాః తగుర కలకొట్ల నూ ని

స్పొరవు లోనిరాజులెస్టు జంపేక మల్కిభరామభూవరున్‌

జారు యకోధనున్‌నుగుటిం జంపితి వర్దులకేసు దిక్కురా

'శేరిన నింతరాజును నృజింపగని తరమా వసుందరన్‌?3క అని వాపోతాడు. ఇ(దిహిం సుల్తానుపై ఎంతటి అవ్యాశానురాగం లేకవాతే సృష్టక ర్తను "పెళ్తం డూషండే ధైర్యం ఉంటుంచో (గహింవడగ్గ 'ఫిషయం, ఇలాంటి కతున్‌షా ఎంతటి క్రీర్హనీయుడో ద్యోతకమపుతుండి,

ఇ్రహీం కుతుబ్‌షా తెలుగు కొవ్య కన్యలనెగాక తెలుగు కన్యలను 'నైకం స్వీకరించాడు, భాగీరథి అనే హింటూ యువతి యూ (ప్రభువు ప్రియరాలు, గోలకొండ వి=(

క్‌ శలుగు సాహిత్యం . ముస్త్‌ ౦ల నేవ వట్టణానిక్‌ "భాగిరధ్‌ వబ్దిణ” మని శేరు పెట్టాడు.85 ఈ (ప్రభువు పేరుతో కృష్ణానదికి ఉత్తరంగా క్తొండపల్లి సమీపంలో ఇబ్రహీం వట్టణాన్ని నిర్మించాడు. ఈ (ప్రభువు హిందూమహమ్మదీయ తారతవ్యుం లేకుండా రెండు మళాల సామరస్యానికి పాటు పడ్డాడుం ఈ [వభువు కాలంలో హిందూ ముస్తింల సఖ్యతను గూర్చి "షేక్‌ బుడవ్‌ సాహెబ్‌ కవి యీ కింది విధంగా వర్షించారుం "శక్లిరములతో సరము వఠెే దారము సూదియును రండు. దవిలిస భంగిన్‌ గూరలలో౬ గారము నలె గూరిమి హింమో ముసిలిము కూటములమరెన్‌”.37 ఈ వీవంగా ఇబిహీం కుతుబ్‌షా కాలంలో. తెలుగు సాహిత్యం, తెలుగు ప్రజలు వివిధ రంగాలలో అభివ్యద్ధి వహించారనడంలో సందేహంలేదు, అందుక కారణం జాతీయతా దృక్పథమేం ఇబ్రహీం కుతుబ్‌షా అనంతరం ఆతని కువూరుడు మహమ్మద్‌ కులీకుతుద్‌ షా శ్రీ శ 15860 గుండి 1612 వరకు రాజ్యం పరిపాలించాడు. ఇతడు వై జ్ఞానకం వోజ్బయ కళా విషయాలలో అత్యంశాభిమానం వహించి వాటి అభివృద్ధికి కృషచేశాడుం తన తం్రివలె ఆంధ్రుల యెడ ఆంధ్రభాషయెడ ఆత్యంతాదరాభిమానాలను పదర్శిం చాడు, ఈ సుల్లాను తెలుగులో కవితలల్లాడనే వాదం ఉంది కౌని రవనలేమి అభ్యం వెలువడ్డాయి ఈ దివాన్‌లు 18060 పుటలతో 50 వేల ఖో పు క నయిం తన ప్రియురాలు భాగమతిపై చక్కని కవిశ్వం (వ్రాశాడు మహమ్మద్‌ కలీ కాలంలో చరిగొండ నరసింహకవి శవిందు చళిత్ర మనే పద్యువాక్యాన్ని (వ్రాశాడు, నెల్లుట్ల నారాయణ కవి వ(్రాభ్యుదంపనునే కావ్యాన్ని విరచించాడు, ఎలకూచి బాలసరస్వతి స్టీదడ్తకని దొడ్డ పండితుడు కూడా, ఇతడు భర్శహరి నుభాషతాలను శెలుగులో కనువదించాడు. భ్రమరగీతి (్రబంధాన్నాక దానిన్కి కార్తి కేదూభ్యుదయము, మల్ల భూపాలీయమ్ము చంద్రికాపరిణయము, ఆండ్ర

• బ్రచింతామణి వ్యాఖ్య రంగకొముది అనే నాదికాన్నీ రాఘవ యూదవ పొండపవీయమనే

గోల్లౌండ సుర్తానులు _ తెలుగు సాహిత్య పోషణం శ

త్యరి కావ్యాన్ని రచించాడు, కొండ్రవేటి రామానుణాచాథ్యులను -కతి "తిగువాయి

మెలు, అనే ద్విపద కావ్యాన్ని రచించాడు. ఇతడు శృంగార కచిరాయవిరుదాంకితుడూ

బుక్కపట్లణం తిరుమల ్రీనివాన తాతాచార్యులు “రసోదార బాణము” అను (గ్రంథం ట్‌

1వాశాడు. చింతపల్లి గోపాల మంత్రి ఆర్య శతకాన్ని (వ్రాశాడుం

'నేదితి కృష్ణయాసాత్యుడనే మరొక కవి ఈ సుల్తాను కాలంవాడని డా! బి. శామరాజుగారు నిర్ధారించారు.39 ఈ కపి రాజనీతి దత్నాకరమును ఆరాశ్వాసాల వైష్ణవ (ప్రజంధాన్ని రచించి నరసింహస్వామి కంకితమిచ్చాడు, ఈ కొన్యం (ప్రచురణ భాగ్యానికి నోచుకోలేదు.

ఈ (వ్రభువుచే నన్మానాలందెన వారిలో నరసయమంతై మరొకడు. ఇతడు కృష్ణ యామాత్యుని సోదరుడు వెందరో విద్వత్క-వులీ (వ్రథుకాలంతా విరాజిల్లినట్లు ద్యోతక మవుకుంది

ఈ (వ్రభువు ఈన తండ్రివలెనే తెబుగు కావ్య కన్యలనేగాక తెలుగు కన్యలను కూడ స్వీకరించాడు. భాగమతి అను తెలుగు కన్య యీకని (ప్రియురాలు ఈమె పేర మూసీ నవికి దక్షిణంగా భాగ్యనగరాన్ని నిర్మింపజేశాడు శాస్త్రీయ నిర్మాణ పద్ధతులతో 9 కళా దృష్టెతో నాడు కట్టిన నగరమే నేడు ఆంధ్రదేశానికి రాజధానిగా అత్యంత వై భవో "పేతంగా రొజిల్లుతున్న' 'హైదరాదాదో నగరం. హైదరాబాదులోని నుక్కొా మసీదు. చార్‌ మినార్‌ మొదలలూన కట్లడాల్‌ (వభువు కాలం నాటివే. ఈ నిర్మాణాలన్నీ దక్కనీ మహ

ల మ్మదీయ శిల్పాలప కొర్కాణొలు,

మహమ్మద్‌ కులీకుతుబ్‌షా అనంతరం సుల్తాన్‌ మహమ్మద్‌ కుతుబ్‌షా క్రీశ 4612 నుండి (క్రీశ. 1626 వరకు సింజోననం వెనున్నాడు, ఇతని షతిసాలన కాలంలో పారరగు తమ్మయ్య కవి వైజయంతీ విలానమవే నాలుగాశ్వాల శృంగార (ప్రదింధాన్ని రచించాడు. ఈ వైజయంటీ విలాసానికి విప్రనారాయణ చర్మితమని కూడ వాడుకఉంది.

మసమ్మద్‌ పఠీ కుతుబ్‌షా అనంతరం సులాన్‌ అబ్లుల్లా కుతుబ్‌షా రాజ్యా ధికొరాన్ని స్వీకరించాడు. ఇతడు [క్రీ.శ 1826నుండి 16/2 వరకు రాజ్యం పొతించాశు, ఈ సుల్తాను చర్చారు నకల వేద్‌ వేదాంగ పారంగతులయిన పండితులతో, కవులతో నిత్యం కళకళ లాబేది ఇతనికి విజ్ఞానళాస్త్రంలో ల్లో, వాజ్మయంలో ప్రీతి

సుద? పిరాలలు సై వం జా 66 న ప! నా

గ్‌ తెలుగు పాహిత్యం , ముస్టింల సేవ ఆధికంగా ఉతటం మూలంగా వాట్‌ అభివృద్దికి పాటుపడ్డాడు. మంచి పండితుడు కూడా _ ఇతని కాలం ఉర్హూ సాహిళ్యానికి న్వర్హయుగంగా రాజ్రిల్లి ౦ది. విదేశాల నుంచి: విద్వాంసులీతని దల్పారును సందర్శించేవారు. ఈ సుల్తాను కాలంలో గవ్వానీ, ఇన్నాని షౌతి అను ఉర్దూ కవులు (ప్రముఖులు, గవ్వాని కవి శుక సప్పృతికి ఫారసీ అనువాద మై$ తూతీనామాను ఉర్దూ భాషలో కనువదించాడు, ఇతని ఆస్థానంలో గణనాధుడు తులసిమూత్తి అనే కవులున్నారు పద కవి త్వంలో (ప్రనిద్దుడు క్షేత్రయ్య ఈ సుల్తానును. దర్శించి ఘశంగా సన్మానం పొందాడు. క్షేత్రయ్య దర్శనాకాలంలో తనక్కు తులసియూర్ని కి సంవాదం జరిగినట్లు కిందిపద్యం లో అఆధార౦. “బలవంఠుడౌ గోలగొండ పాదుషా బహుమానమిచ్చి తులసి మూర్ని తొ వాదుదలచె నానేళ వెలయ మువ్వ గోపాలుడు వెయ్యున్నే నూరు పదములు నలువది దినములలో నన్ను గలసి వినిపించెినూ80 ఈ సుల్హాను కాలంలొ మల్లారెడ్డి దేశాయి కవి గంగాప్పర మహాత్మ్యము అనే (ప్రబంధాన్ని విరచించాడు, గ్ధంగాపురం హైదరాబాదు (ప్రాంతంలో ఉంది. ఈకవి కవిత చారాళుద్ధీ కల్‌గ్గి సరళమైన శైలిలో నడుస్తుంది. ఈ కాలంలో మరి కొందరు కవులు న్నారు, అందులో కర్పూర క్నష్టమాచార్నకవి భగవద్గీత ద్విపదకొవ్యాన్ని రచించి చెర్ల పల్లి లోని కేశవస్వామి కంకితమిచ్చాడు. కేసన మల్లన కవులు దాశాయణి సరిణయము విష్ణు భజనానందము రచించారు. వనప రి (ప్రభువు రాజా బహిరి గోపాలరావు దిహద్దరు రామ చంద్రోదయమును సంస్కృత శ్లేష కావ్యాన్నీ శృంగార మంజకీ భాణమును రచించాడు, కొలచలమ నారాయణ వండికుడు చంపూరామాయణ వ్యాఖ్యను ఎలకూచి విన్నయ (ప్రభాకారుడు ఆదిత్యపురాణము, సోమశాధ కవి వను చరిత్రకు విద్వజ్ఞన మనోర్వజనీ వ్యాఖ్యను, చతుర్భుజాభిషేకము యాదవ చరిత్రము గంగాగొరీ సంవాదము, గద్వాల లక్మీనరసింగయ్య నృసింహ విలాసమును రచించాడు, ఇళ్లారదరో కవ్పరీ సుల్తాను కాలంలో 'విరొజిల్లారు, అనాల్లా కుతుబ్‌షా అనంతరం అబుల్‌ హన్‌ శానాషా పరిపాలన కొచ్చాడు, క్రి శ 1672 నుండి [క్రీ ఈ 1/87? వరత రాజ్యం సాలించాడు. కుతుబ్‌షాహీ

గోల్గొరిడ సుల్తానులు - తెలుగు సాహిత్య పోషణం 8కి వంళంలో కడనటి ప్రభువు తన పూర్వులనలె ఇతడు కూడ ఆం[ధభా షాభిమానే, తానాషా కాలంగడిచినకొద్ది తానీషాగా న్యవటోరంలో స్టిరవడ్ధాడు. తాస్‌షా పేరు విన గానే రొమదాసు మశ మనోనేశ్రాలలో వెఇస్తాడు. కొరణ౦ రామదాసు భద్రాచల రామా లయ గాధ ఆంధలోకంలో (వ్రచుర (ప్రవారంలో ఉండటమేనని చెప్పాలి. రామదాను కీర్తనలు, దాశరథీ శతకం రచించి రాసి గడించాడు. కుద్‌మజెల్లీ విలానపు కర్త పాను గంటి జగన్నాధరావు, యతి రాజళతక కర్త తిరునగిరి వేంకటాచార్యులీ సుల్తాను కాలం వారే,

ఈ విధంగా కుతువ్‌షాహీ సుల్తానులు తెలుగు భాషను పోషంచి కావ్యాలను అంకితం పుచ్చుకున్నారు. (ప్రభువులు అంకేతం తీనుకోడమే కాక (భుత్వోచ్యోగుల్కు నామంతులయిన ముస్లి 9 అధికారులు కూడా గంధ స్వీకారం పొందారు, ఇ(్రహీంకు కుతుబ్‌షా కాలంలో [పముళోద్యోగి సామంతుడు సరదారె న అఘున్‌ఖాన్‌ పొట్ట చెరువు వ్యవహారాలను చూచేవాడు, తన (ప్రఘవ ఇహం జతుబ్‌షా వలెనే అఆమీనుకాను తెలుగు భాషా సాహిత్యాలపై, తెలుగు (ప్రజలపై ఆదరాభిమానాలు కలద్ధాడు.. తెలుగు భాషాధీమానంతో పొన్నెకంటి తెలగనార్య కవిని- ఆస్టానకవిగా చేసుకున్నాడు... ఇతని కాలంలోనే వేదశాస్త్ర ప్రవీణుదై న మరింగంటి అవ్సలాచార్యు డున్నాడ్డు పొన్నెకంటి తెలగనార్యుడు తన ఐదాళ్వాసాల యయాతి చరిత్రను ఆమీను భానుకు అంకితమిచ్చాడు. యయాతి చరిత్ర [ప్రథమ అచ్చు. తెలుగు (ప్రదింధంగా సాహితీలోకంలో స్టానం పొరదింది. (ప్రథమాంధ్ర అచ్చు తెలుగు కావ్యానికి కృతీ భర్త అమినుభాను అచ్చ శెలుగు కావ్య సృష్టికి ప్రథముడు 'పొన్నెకంటి తెలగన, &క్‌ ముస్లిం (ప్రభవు కృతి భ ర్త కానడం, శుద్ధాంధ్రంలో యీ కావ్యం ఉంటం అనే రెండు విశిష్ట అతణాలకు దోహూదమయిందీ యయాతి చరిత,

అమీనుథాశు అవివాహితులై న “సేదలవిడలక్షు (బ్రాహ్మణుల విడలకు “వేడుకతో వివాహాలు చేయించాడట, అమీనుథాను చేస్సే “ప్రజాహిత కార్యాలలో తన సతికూడా సహకరిస్తూ పతికి తగిన సతీగ్గా ేర్గాంచింది అమె గుణ గుణాలను తెలగన చక్కగా వరి ౦చాడు,

ళ్‌ “అ _త్పహరించ్లకు నరుగు కన్నియలను.. గట్నంబు లిచ్చుచు గారవించ్చు ప్రొద్ద ప్రొద్దుననె యెప్పుడు లేచే వాడల పసి విడలకు నెల (వాలు హేయ -టె జో లి

ర శిలుగు సాహిత్యం ? ముస్లింల సేవ నాకొన్న వారల కద్దమ 'రేయైన నారగించక బెట్టు నరోసి యరసి, పాలునీరెనసిన బాగునంబెనిమిటి తలపులో మెలపన మెలగ నేర్చు, నొరతన వుట్టినింటికి నత్త నారి యింటికిని వన్నె దెచ్చిన తుంట విల్లు తల్లి వంటిబడే వీవి దరమె పొగడ దమ్మిపూలింట నెలకొన్న దంటకై న, ఆమ్‌ను థానుకు ముగ్గురు భారులు ఆరుగురు కుమారులు, పీరార్లురు మహాపరాక్రమ లి ఖు శాలులు, తెలుగు భాషయందభినూనంగల వార్వై తెలుగు భాషను (వ్రాయడం చదవడం నేర్చుకున్నారు. కుతుబ్‌ షాహీ నుల్తోనులకు కొన్ని సంస్థానాల పరిపాలకులు సామంతులుగా మన్నారు. -చుహమ్మదు కుతుబ్‌ షాకు దోనుకొండ నంస్టానాధీశులు సామంతులుగా స్గున్నారు. కాచనృవాల శేఖరుడు మహమ్మదు కుతుబ్‌షా ఆహ్వానాన్ని పురస్క-ఠించు కొని క్యష్షా దిని చాటి వచ్చాదు.. ఇతడు మదకు దుర్గాధిపతిగా రాజ్య మేలాడు, ఈ ణి వరోంలో రాజౌ మల్లారెడ్డి గొప్ప కవి. సంస్కృృఠాంధ్రాలలో (ప్రతిభగల కవిత్వం చెప్పాడు. మల్లారెడ్డి సోదరుడు కొమినేని ఎల్లారెడ్డి (ప్రభువుగా, పండితుడుగ్యా కృతి కరగ్యా కృతి భర్తగా థ్యాతి గాంచాడు. ఎల్లారెడ్డి కవి వాసిషము, తైంగ్యము అనే అనాలో వ ౫. లట ముం కావ్యాలను (వ్రాళాదు. మల్లారెడ్డి షట్బ,[క్రవ ర్తి చరిత్రము, సద్మవురాణము, శివధర్మో తర ఇరిడము ఆనే మూడు కావ్యాలను రచించాడు, అజాన్‌?” కామినేని ఎల్లారెడ్డి ఆస్టానంలో వట్ట మెట్ట సోమనాధ సోమయాజి కని ఉన్నాడు, టి క! ఇతడు సూతసంహిత, (బహ్మో త్తర ఖండము అనే కొవ్యాలను రచించాడు, జట(ప్రోలు సంస్టాన్యాశుడై న సురఖి మొాదవరాయలు కవి. ఇతడు చంద్రికా చరిణయమనే శృంగార కౌవ్యాన్ని రచించాడు, కుతుబ్‌ షాహీ నంశంలో కడపటి వాడైన అబుల్‌ హసన్‌ తానాషా కొలువులో అక్కన్న మాదన్నలు మంత్రులుగా నున్నారు. ఈ అక్కన్న మాదన్న సోదరుల

గోల్గొండ సుల్తానులు - తెలుగు సాహిత్య పోషణం ర్‌క్‌ చరిత్ర అంధ్రావళికి ఆకిలింపే వీరు కృతి భర్తలుగా రాజిల్లారు.. ధీర జన నునో రంజనమును పేర తెనాలి రామలింగకవి కావ్యాన్ని సరతరించి అక్క-న్న మాదన్నలకు కృృతినిచ్చినట్లు వంగూరి సుబ్బారావుగారు పేర్కొన్నారు,

కుతుబ్‌షాహీ వంళ రాజి చందులు తెలుగు సాహిత్యాన్నభిమానించి (ప్రోళ్చా హించిచెలుగుభాషాని కాసానికికారణభూతులయ్యారనటానికివారికి తెలుగుభాషా తెలుగుపె ప్రజలపై ఉన్న అభిమానమనే చెప్పాలి. ఎందుకం'కే పరదేళభాషా సంన్కృృతి"సంప న్నులై నసువ్తాశులు_కెలుగు భాషాభిమానంతో తెలుగును పోషించారం కే ఆ భాషలోని మాధుర్య కారణంగానే వారా ధాషాపోషణానికి పాటుపడ్డారు. పొళ్చాత్యుల దృష్టలో తెలుగు “ఇటాలియన్‌ అజ్ఞ ది ఈస్ట్‌" అని పేర్గాంచింది. పళ్ళ్చిమ దేశాలలో ఇటాలి యన్‌ భాష మృదుమధుర మంజుల భాషగా 'సేర్ణాంచి అ స్థానాన్ని తెలుగు భాష (ప్రాక్‌ చేశాలలో పొందింది. అదేగాక ఆంతకు ముందే (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు వైతం “దేశబాషలందు తేలుసు లెన్స్‌ అసి నుడివి యున్నాడు, ఈ భాషలో జాలువారే మాధుర్యం ఉండదే తెలుగు వెలుగులో కొచ్చింది అ కారణంగానే కుతుబ్‌ షాహీ నంశస్టులు తెలుగు భాషపై అభిమానంతో పోషంచారు.

కుతువ్‌ షాహీ వంశస్థులు తెలుగు భాషను పోషంచటంలో ఆ భాషా మాధుర్యం వమనీఖ్యమయిందనే చెప్పక తప్పదు” కాని మరొక్క- కారణం గణంగా పాతి వహించిందని చెప్పక తిన్పదు. దేశం సుస్థిరంగా వది కాలాలపాటు వచ్చగా వెలు గొందాలంటకే రాజన్యులే మతస్తులయినప్పటికీ? వాఠికెంకటి అధికారకాంశ ఉన్నవ్పటికి (ప్రజల శ్రేయస్సే ముఖ్యం. పిజారంజకంగా దేశాన్ని పాలించినప్పుడే ఆవిభువు ప్రజల దృష్టిలో కలకాలం నిలుస్తాడు, కొన్ని కార్యాలు నెరవేర్చడంలో ప్రభువుకు ఇషం ఉన్నా లేకపోయినా వ్రజాభిష్టాన్ని కూడా పరిగణన లోకి తీసుకోవాలి. స్పిజాఖీష్టానుసార ౦గా ప్రభుత్వాన్ని సరిడిద్దుకొన్ననాడే ఆ ప్రభుత్వం. నిలుస్తుంది. అలానే. కుతుబ్‌షాహీ వంశస్తులు. పరమత సంస్క్యూతి పరులయినప్పటికి వారు పాలకులుగా ఉంటున్నది ఆంధ్ర దేశం, వారి పరిపాలనలో నున్నది ఆంధ్రువ)ిజలు, కాబట్టి వారి ఆఫీష్టాన్ని కూడా గ్రహించి పరిపాలించాలి. వారి (ప్రభుత్వం కొన్ని కాలాలపాటు నిలవాలంపే (ప్రజలను తృ ప్తి వరచాలి. సులానులు వారి (పభుత్వం నిలవడానికై తెలుగు (ప్రజలకు కావలసిన కార్యాలు నెరవేరుస్తూ, తలుగు (పజలకు ఉన్నతోద్యాగాలు యిచ్చారు. కాబక్లే వారు

క్‌ తెలుగు సాహిత్యం , మస్తింల "సేవ దాదాపు రెండు శతాబ్దాలపాటు ఆంధ్రదేశాన్ని పరిపాలించారు. పై లక్షణాలండాలం టే పరిపొలకులలో జాతీయభావం ముఖ్యం. విశాల హృదయులై. ఉండాలి. వారు ఏదేశాన్ని పరిపాలిస్తుంపే అదే వారి దేశొంగ్భా ఆ దేళ (ప్రజలే వారి దేశ (ప్రజలుగా భావించాలి. కుతుబ్‌షాహీ చుల్లానులు రెండు వంద సంవత్సరాలు ఆంధ్రదేశాన్ని పాలించారం'ే వారి జాతీయభావనం సమరసభావం్క విశాల హృదయం, సంఘీభావం మొదలైన సలక్షణాజే కారణనుని వక్కాణించక తప్పుదు. వారిని గూర్చి తెలుసుకో వాలం'కే గోల్గొండ చర్శిత్ర పుటలను తిరగేస్తే వారెలాంటి. దాతృత్వ గుణాలతో వర్ణిల్లారో బోధపడుతుంది, కుతుబ్‌షాహీ వంశస్థులు ఆంధ్ర ప్రజావసరాల కనుగుణంగా పరిపాలించి. ఆంధస్రజల అభిమానాన్ని చూరగొన్నారు. ఆందుకే దకిణాపథఢ చరిత్రలో గోలగొండ సామ్రాజ్య చరిత్‌ (ప్రముఖ స్టానాన్ని వొందింది ఈ గోల్గొండ రాజుల యుగాన్ని. ఆంధ్ర చరిత్రాంతర్లతంగ భావించాలి అని ఆంధుల సాంఘక చరిక్త = అనె (గ్రంథంలో ఉట్టంకించారు,.1 ఎందరో అభిమానాన్ని పొందిన కుతుబ్‌ షాహీఆకు ఆంధ్రదేశ చరిత్రలో సముచిక స్టానం కలిగింది ఈ విధంగా కుతుబ్‌షాహీ సులానులు పలువురొంధ్ర కవులను పోషంచ్చి పెక్కుమంది తెలుగు కవులను సన్మానించి తెలుగు భాషాభివృద్ధికి దేశాభివృద్ధికి తోడ్చ డారు. ఈ రాజన్యులీగాక వారి సామంతులు, ఉద్యోగులు జూడో తెలుగు భాషావివృదికి సివాశులందెంచిన వాళ, 9 అ వూ

అబ సూచికలు శ. శ్రిమదృగనగ్గిత్యా పు 4కి 2 ఉమర్‌ ఆ౨షా శ్రీ మహమ్మద్‌ రసూల్‌ వారి చరిత్ర, పు, ర్‌ర్‌ శ, ఉమర్‌ అలీషా, (శ్రీ మహమ్మవ్‌ రసూల్‌ వారి చితి వు 55 శ, షేక్‌ దావూద్‌, చ్చిత్తవరివర్తసమ్ము పక్‌ 5 వఏొ2౭గంం! కిక్‌ 2700100 01201 2 0021142080 10 2110, లై 5 ఈ 1014 వైర్ర 7 10164 పై 11 శ, యస్‌, అవామ్మద్‌వాషా అబ్దాలీ, శ్రీ సువ్వక్ష ముహమ్మడ్‌ రసూల్‌ వాతి దివ్య చరిత ప, 2 8. ఉమర్‌ అలీషా, శ్రీ ముహమ్మద్‌ రసూల్‌ వారి చరిత), పు 122 10 5494ల 1 2ఛలులా 13120 2 6024112086 (001001, వలె 10, 11 11, అహమ్మద్‌ బాషా అద్దాలి, (శ్రీ పినక్త ముహమ్మద్‌ రసూల్‌ వారి దిన్య చరిత పృ, 26 శ2 4000664 ఉ 6217281, ₹180 £ం118103 0 131881, ప 19 శ 1010 ఖై 22 14, నారాయణరావు, చిలుకూరి (అనువాదం) ఖురానె షరీఫ్‌ పుం 11 క. డ[గం6ే శ. ౪41౪899, 210 20118100 ౦151810, వ్‌ 20 16 కమం స 2610ల, క31202 2 0081121086 10 11, వై 10 17 వడమింల సిక్‌ చాయం పే12880 2 0041149386 10 120%, వై 12 18 క0164 వై 13 10 5200061 స్‌ 2ళలులా, 191201 2 ౦014114080 10 0 వై 7 20, ఖురాన్‌ 10 1964 21. ఖురాన్‌ 8 74 22, షక్‌ దావూడదా చి ' తృపరినర్హనము, ప్ప 18 23 ఆ ౫ 5147 100 6612109 10180, 5810810300 01 11 0,8 19036, విజకీ

కళ తెలుగు సాహిత్యం , ముస్ల్‌0ంల "సేవ 24 ంల5016 తక2మి2రే 66), 129113 మ6ం2వఏఏకై 296 652కు ఓ9 25 శా వై 21 25. ఖురాన్‌ 8102 ₹6 _ (శ్రిమదృగవద్దీత $ 27 ల్లి మతయి సువా ర్త బక. ఖురాన్‌ ౭ 256 2కు. ఖురాన్‌ శ09 1% $0. ఖురాన్‌ 2 206 శ 2204 58500, ఈ గధ కగంగా౭ం46ళ8ు 6, తడణ00664 కం 0౯19062, 1980, వ్‌ 29 92 4ళాజంరం9, కరం ౦0 కంయి04ి/ వై ₹ 46-40 33. ౨ 6 పెడటుడిరేడకు శరం మ15000/ 206 0౪1016 ౧౯100 ౭0916 ఇ కత నెడటయులేడంి మ 0, గజరయంం0న0ం, 0, 111100127౯ 211 శీఠే?22306€ే 519007 010412, 1961 వ్‌ 295 క 1616 వ 296 ఫర వంక వ్‌లయణండ నషర0, ట్‌డ120200, 08౮ యక శ్వ తంర0?2 13601, శ క్ర కళల 4846, ఉ 38074 123000 02 గెల 1ంు 2016 19 కే0612, వె 91 38 10144 క2022402%, + 24 గెశటం)300 కళడ08100 19 50600 ౧618, వై 101 పం 12102018 నడకలు, క ఈ, 55003972520522, 6; &ఠ?2086ఈ6 13105 60£ 26382, వై 358 40, గెగషంమిరేడం, ఓ. 6 ₹06 515601 186 00104196 06 06180 వం౦ంల16 ₹701= *₹1 ౨201ల 111, న్‌ 66 412. వరే?! 90౧0050121 16120008 ౮£ 10614 ౪10) 4ఈ22014, 13120 21026 701 ₹11, 1933, ౯ 282 ₹10%131500౨6, 18000 ౦0106042, ౪01 1, వ్‌ 189 ఉ2 సడటంరు6ర8? 8 ౧౧ ల 5411202406, 70110, క₹9 647-654 షశ26021 11026, 060-41203 612౧003, వ్‌ 6-7 4కి 0200286, 10006006 01 [3140 00 106120 1౪౬ 2 38-39

సూచెకలు షా అ గ1గర| గషిగుడరే. మతెం-గే!ంం0 125003, [ఖ్‌ గ్ర2 తం వగం01096612 058౯123102 (౧౦ ౬60 *01. 2 వ్‌ 597 46 తగగ 30 4206 1007166486 0 0౪0109 9180010 041016,

701 ౧౬ వ టే 7100602 ౦౦0౧6506 2064 2712200908 0 ౧6 గరంం8ట 18

లం పగడ: 00౦618, ₹ం 11, వె 62 శశి 200611, ౭౩౪78 విడ50 2941 న09ల01%, 01 1 వై ౨ 86-87 శకి వంబరే, 06 7106 206 800708 6౯10081821 [2లైలగ411550,

శల ₹701 1, 1922-22, వైలై 147-148 న 1106011 64266166 6 12618, 01 1/1 వి 203 వ్‌ శజంరరజా మ 0, ₹16 49 10725100 ఈ 186182, ౮156,

₹01 క932 52 కై1101 4964 ంళంంగ. 0005 99 [2512 23 (6016 0 146 0%

2190051205, 701 1 క. వొ 10. వై ౨ 20, 22, 24

26471, మరం-%10 61864005, వై వ 22223 54 తశంం[16, ఇ 5, ౨6400198 018125 వ్‌ 269 55 01822 153210, 11000566 01 కిశంరే! 2100188064 వివి 1113 నర ఉీరం]రం, 1 ₹ , 9౯౦1200108 0 1200 క్‌ 627 7 తూగ౦06ీ, | 5, గాంజం189 05 51200, ఖై 268 నకి [0164 చం 0352810, “గం 1౧50ల౦66 ౦3120 09 ఒం ౧౪101

వె0జటం01 10విశంరే1ల21 1006012, బం120010 0810016

0101 1033 వై ౨ 6438-49 ఈ0 100ల021 6426116200[20612, *01 7, వ్‌ 203 ఛ్‌] శమి19098 శ్వుగ209820 312090 10 సశడ14029 ౨10 గల

౧౧౦0), 3569102, 19141 వై 271 ఈ2 1దరంకకిడ ఉుండక28క కం)200 10 కేడడ12021 ౨1 6

4% 8/0), 5083100, 1941, ఖై 271 ౮53 తీిా20ం16, 1. ₹ , ఇ౯ం2జ00108 05 812201 వై ౨ 3392-83 64 ం12%64501, [001 0016 10 2014262104 ట్యడ216410) వ్తై5 65, క08్ర20, నేజ0 041 00 24414045 0186106 పై వై 1941-95 రర గౌజ20010ర, 10120206 00 [812000 106120 001086 ౨ ౨ 36-37 67 _. 147011, 11300౧ శర16761ేం వై పగ 658 క014& లె 41

60 తెలుగు సాహీత్యం , ముస్తింల సేవ ర్‌ ళా 69. త్వీగజగ[ై!? 5006 106120 206 ఓం: కశ ఎఏ8ిమమడరిషం 10౪7136613. వ 70 70. *సశేర్‌ం, సేసడ20009010, *₹01, 11 వ్‌ 307 71 గొజ20%806ే, [0004066 0 181200 09 కే౧6329. ఈఎ1టూలి వై 42 72. మ211106 & ౨0%500, 119103 01 10614 23 $01164 0) 143 0౪౧0 2150- ₹2295, ౪01 1 విల, 3-7 ఖై 1 7221, 5. 1౬ , వాంచలు 1612 296 161 కశ ళ [39002620 1?2రేళల3 వ లై ర9-73 74. 1101 & ౨078303, 1131050 0 10612 29 1016 9 19 091/8 10 క₹4105 లై క్క 46-47 75 కండను ౧56 1980660066 01 10129 0% ఓం 08% 0 ౩%2కట 11 కెళ్‌ంరే!ంళ21 10612, 15120016 6౪1౧1౯6 *01 7311 (౧933) కై రథం 76 ₹1005, 1350011621 5610068 ల 6 000 10612, 7701 1 వొ వై 242 43 77 గరలం00, 286 186 1106 0 ఏం0టలం 6414, 01 1 వి ౨ 1905-96 78 ఆరుద్ర, సమ(గ్రాంధ) సాహిత్యం, సం, 8, ప 1 క్‌ి ఆంధ్ర దేశ చరిత) సంగంహాముం పృ, 100 80. సురవరం పితాపరెడ్డి ఆంధ్రుల సాంఘీక చరతి ప 886 81. ప్రభాకరశాస్త్రి, వేటూరి, చాటు పద్య మణీమంజరి. న. 82. ప్రభాకరళాన్తి వేటూరి చాటు పడ్య మణిమంజరి, పు 45 83. పహృభాకరళాస్త్ర వేటూరి, చాటు సద్య మణిమంజరి. పు శక్‌ 84 ప్రిభాకరళాత్త్ర వేబూర్కి చాటు వద్య మణీమంజరి, ప 46 85 _ఆరుద సమగ్య్భాంధ) సాహిత్యం, సం, శ పు, 48 ఈ, హిస్టరీ ఆఫ్‌ గుంజూరు డిస్టిక్స్‌, (్టాలిజకల్‌, ఎకనామిక్సు, రెలిజియస్‌ అండ్‌ సోషల్‌ 1600 నుండి 1047 పృ, 7 87. షేక్‌ బుడన్‌ సావొబ్‌, ఖుతుబ్‌ నామా, పు 2 88 ఆరుద) సమగా౨ంధ్యి సాహిత్యం, సం 8, పు 18 "80, సాహితీ వల్లభ్యము న ముం భాం పః 80౧ 0 సాహితీ వల్లభ్యము _ ము, భా పు 006 గ్‌ జ్య క న 81, సురవరం ప్తితాపరెడ్డి ఆంద్రుల సాంహిక చరితం, వృ, 88]

(సొహిత్య సంబంధం) నా జయం ఇన్గాం ధార్మిక వాజ్మ, కఇెజగుతలో వెలుగు చూసిన ఇస్లాం. ధార్మిక వాజ్మయ పరిచయం (ప్రకృత (ప్రకరణంలో చర్చితం ఇస్తాం మళ పవిక్ర [గ్రంథమైన ఖుర్‌_ఆన్‌ గురించీ, తద్గ్రంథ అనువాడాల గురించ్హీ ఆ నుత విషయాలకు సంబంధించిన వివిధి వ్యావ్యాన (గ్రంథాల గురించీ, (ప్రవక్త ముహమ్మద్‌ జీఏతంపై వెలువడిన రచనల గురించీ ఈ (ప్రకరణం వెలుగు పరుస్తుంది. ఈ విషయాల గురించి ఏవరించే ముందు ఇస్లాం మఠ వవిత్ర (గ్రంథం ఖుర్‌- ఆన్‌లోని విషయాల అవగాహన నిమిత్తం ఆ (గ్రంథ పరివయం అవసరదునే భావంతో తద్ద్రుంథ స్వరూప స్వభావాలను సూచ్మంగా వివఠిం చడం జరిగింది ఖుక్‌-ఆఅన్‌ వ్‌ “ఖుర్‌ -ఆన్‌” ఇస్లాం మత పవిత్ర (గ్రంథం, భగవత్రో వీమయింది ధర్మ సంస్టాపనార్థం భగవంతుడు ప్రవక్త ముహమ్మదు ద్వారా సర్వనానవులకు (ప్రసాదించిన పవిత్ర (గ్రంథం, “సత్య న్యాయాలను జూప్ప (గంవాన్ని (ఖొర్‌-ఆన్‌ ) ఆసొదించినది భగవంత్రుడే!. ఇహవర సుఖశాంతులను కోరుకొనే వారకి ఈ (గ్రంథంలోని ఉపదేశాలు ధర్మాలు సహకరిస్తాయి అధ్యాత్మిక నె తి5 థర్మాలే కాకురిడా మానవుడి నిత్యజీవితంతో ముడిపడ్డ సాంఘీక, అర్థిక్క రాజకీయ, సొంన్క్భృతీక్క్‌ న్వెజ్జానిక విషయాలు (గ్రథిక౦ చేయబకి వున్నాయి. నదత్ర్రవ రనకు ఖర్‌-్రిన్‌ (ప్రాముఖ్యమిస్తుంది “నత్రవ ర్తన గల వ్యక్తి భగవంకుని దృష్టిలో అందరశేన్నే మిన్న”2, నూనవజాతి నంతిటిని ఒకే (క్రాటిపై నడిసి మానవులంతా సోదటకస్స

(2 తెలుగు సాహిత్యం ముస్లింల సేవ భావాన్ని పెంపొందించి విశ్వమంకా వసుదైక కుటుంబంగా సర్టి ల్రేఎట్లు తోడ్పడే సూల ధర్మాలతో ఖుర్‌-ఆన్‌ నిండి ఉన్నది, అలాంటి భగవంతుని వాక్కుల సంపుటి (వవ క్ర మహమ్మదు ద్వారా ఏవిధంగా ఆందదేయబడింది తెలుసుకుందాం ఇస్తాం మత ప్రన్నక్త ముష్తామమ్మదు బాల్యం నుంచి సత్యాన్వేష. ఆయన తరచు మక్కా పట్టణ సమీపంలో ఉన్న “హిరా” అన్తే కొండగుహలో ఏకాంతంగా ధ్యానంల నిమగ్నమై ఉండేహరు. ఈ విధంగా కొంతకాలం జరిగిన తరువాత ఒకనాడు యడావిధియోగ సమాధిలో ఉండగా ఒక దివ్యానుభూతి కలిగింది. ఆ పరిస్టితులో వారికి 'పరింపుము అని ఆజ్ఞాపించే ఆశరీరవాణి వినిపించింది. నిరక్షరాస్యుడై న ముహమ్మదు ఎట్లా యా ళం పరించగలనని శంకిస్తుండగా జివ్రీలు అను దేవదూత (ప్రత్యక్షమై ముహమ్మదును తన హృదయానికి హత్తు కొని *పరింపుముి అని మరల పలికెను విజ్ణానవంతమై శోలిసున్న ఆ హృదయ కమలాన్ని పరంజ్యోతి కరుణా తేజోకీరణాలు రాకి (సబ్వలింప అనో న్‌ జేయగా “ఏమి పరింపవలె" అను పలుకులాయన నోశే వెలువడ్డాయి, అబ్బుడు ఆ దేవదూత భగవంతుడు పంపిన పారాన్ని ఈ విధంగా తెలుుతుంది ఇథ్‌ర అబిస్‌మి రబ్బికల్ల జీ ఖలభ్‌, ఖలఖల్‌ ఇన్‌సాన మిన్‌ అలధ్‌, ఇఖ్‌ర అవరబ్బుకల్‌ అక్‌ రముల్ల జీ ఆల్లిమబిల్‌ ఖలమి అల్లమల్‌ ఇన్‌సాన మాలంయ అల౦________;8 అనగా సృష్షక ర అయిన ని ప్రభువు పేర పరించు శై అని "పేరుకొన్న ఒక (శక్త ) విందువునుంచి (ఆయన మానవుణ్ణి సృష్టించారు “ప్రకటించు! నీప్రభువు నర్వసంపన్నుడు, లేఖిని ద్వారా విద్యాజ్ఞానాలను ఖా నేర్పును? ఈ దిన్య వాక్యొలు వారి హృదయ ఫలకంపై న్పష్షంగా సరంగా యబ ముద్రించబడ్డాయి ఇలాంటి అపూర్వాను ఖఇవనంతో గుహనుంచి బయటకు “వచ్చిన వెంటనే మరల అళరీర వాణి వినిపిస్తుంది “ఓ ముహమ్మడ్‌। నీవు భిగవంతుని ప్రవక్షవు నేనే జిబ్రీలును” అనే వాక్కులు విని వారు తలయె త్తి చూడగా దేవదూత మానవ స్వరూపంలో కన్పించి అదేవాక్యం సలుకుతుంది, (ప్రకృతిలో ఆ మాటలే (పకిధ్వనించాయి. ఈ విధంగా ముహమ్మదుకు (పన క్ష పదవి లభించిందిం

ఇస్లాం ధార్మిక వాజ్ఞయం 638

ఖుర్‌_ఆన్‌ అనె పదానికి “గధిక మొనర్చబడింది" లేదా "పరింవదిడింది అని అర్ధం, పూర్వ మం గ్రంథాల సా౮ాంళాలతోపాటు విశిష్ణమైన ఉవదేశవాక్యాలు [గథికం చేసిన కారణంగానూ (ప్రతిదినం పరన నిమిత్తం ఉద్దేసించబడిన కారణం గానూ యీ పేరు వచ్చిందని అభిజ్ఞుల ఉవాచ ఈ పవి(త్రగ్రంథం ఖుర్‌_ఆన్‌ అనే నామంతోనే కాటండా కలామల్లా (భగవద్వాక్కులు, ఫర్‌ఖాన్‌ (సత్యానత్యాలను వివరించి తెలిపేవ), అబజ్జికర్‌ (జ్లావకిం చేసేది, ఆల్‌ ముహేమిన్‌ (పూర్వ(గ్రంథాల లోని సత్యాలను నంరథించేద్కి అనే నామాలతో పిలువబడుతుంది,

ఖుర్‌_ఆన్‌ లోని ఒక వాక్యాన్ని “ఆయత్‌” అన్కీ కొన్ని ఆయత్‌లను “రుకూ అస్కీ కొన్ని రుకూలను “సురా అనీ వ్యవహరిస్తారు ఇందులో 114 సూరా లున్నాయి. ఒక్కౌాక్కి సురా ఒక్కాక్క- అధ్యాయంగా నిర్ణ యించదిడిలది (గ్రంథంలో 80 భాగాలున్నాయి. ఒక్కొక్క- భాగాన్ని “పారా” లేదా “జూస్‌ అని వ్యవహరిస్తారు. రోజుకొక భాగం నంతున నెలకొకసారి సంపూర్ణ (గంధివారాయణం చేసుంటారు. ఈ పవిత్ర [గంధం అంగుళం పరిమాణం నుంచి అడుగుకంచ అధిక పరిమాణం వరికు (గ్రధిత మొనర్చబడింది.

(ప్రవక్త ముహమ్మదు ఇరవై మూడేళ్ళ కొల్వంలో ఈ గ్రంథాన్ని దర్శించారు ఇందులో కొంత మక్కా పట్టణం లోను మరికొంత మదీనా పట్టణంలోను (పోక్త మయింది మక్కాలో (పో _క్షమైన బూరాలను మక్కీ-లస్కి మగ్గీనాలో (పో _క్షమైన వాటికి మదనిలని న్యవహతిస్తారు. మక్కాలో (పో కృమైన సూరాలలో భగవంతుడి వై విశ్వాసం, దానిని దృఢపరిచుకోడం వివరించబడింది, మదీనాలో (పో క్తమైనవాటిలో భగవంతుడికి అక్మార ణం చేనుకొన్న మానవుడు ఎలాంటి ధర్మాలు, సాంఘిక చటాలు

చ్‌ ఆచరించడంవల్ల నుఖళాంతులు పొందగలడో. విదిత మొనర బడీంది (ప్రవక ముహమ్మదు ఈ (గంథాన్ని పూర్తిగా రంజాన్‌ మానంలో దిర్శించిన కారణంగా రంజాన్‌ మానం పవిదత్రమైందిగా పరిగణించబడుతుంది

ఖురీ_ఆన్‌ లోని వచనాలు మూడు విధాలుగా నుడివినట్లు ద్యోతకమవుతుంది కొన్ని వచనాలు భగవంతుడు ప్రజల నుద్దేశించి చెప్పినవి, మరికొన్ని దె వదూత నుదేశించి చెప్పినవి. ఇంకా కొన్ని దైవదూత (ప్రజలనుద్దేశించి చెప్పినవి, ఖుర్‌--ఆన్‌

లె (గ్రంథాన్ని వరించునప్పుడీ విషయాన్ని (గ్రషించడం (శ్రేయస్కరం,

కిక ఇెలుగు సాహిత్యం . ముస్సింల సేవ

వవిత్ర ఖుర్‌-ఆన్‌ లోని విషయాలను స్టూఅంగా కొన్ని తెలుసుకుందాం ఖుర్‌--ఆన్‌ కేవలం ఒక వేదాంతం కాదు, కేవలం ఒక సీతిళొస్తం కాదు, కేవలం ఒక ధర్మ్రశోస్త్రం కాదు, కేవలం కర్మకాండలకు సంబంధించిన (గంధం కాదు, ఇది ఒకి సంపూర్ణ సత్యగంధం. మానవ జీవితానికి వలసిన సర్వధర్మాలు ఇందు విపులీకిరించ బడిాఉన్నాయి.

ఈ (గ్రంథం భగవంతుడి ఉనికిన్మి ఏకత్వాన్ని పదేపదే దృఢపరుస్తుంది. నృష్షిలొ భగవంతుడి జాడలు శెలిపే వివిధ దృశ్యాలను సేర్కొని *ఓ పానవుడా। వీటిద్వారా సృష్టక రను గుర్తించు" అని (ప్రబోధిస్తున్నది. భగవంతుడి ఏకత్వాన్ని విర్దష్షంగా సర్వచించి” ఆలోచనలో కించితై నా *ంకగాస్తి ఆచరణలో ఎలాంటి దోషంగానీ రానిచ్చిన వ్రోహ్‌ పగుదువు సుషూ” అని హెచ్చరిస్తుంది.

“నిష్కళంక విశ్వాసం, నిర్దుష్ట యత్నం” భగనంతుడి (ప్రేమాదిరాలక ఆరుడు కావడానికి పుథను సూతం, ఈ భావాన్ని పవితి ఖుర్‌-ఆన్‌ చూపించిన ధర్మాస్‌కిదే ఆయువుపట్టు ఖుర్‌_ఆన్‌ శాసించే విధులలో ఇది అతిముఖ్యమయిుంది, “సీవేశవ్చ నితః పరం దెరుగను” అన్నది కొశ్తేమికాదు.. “ఏకం ఏన అద్వితీయం బిహ్మ” అనే వేద వాక్కు పవిత్శి ఖుర్‌ _ఆన్‌* వహదవు్కు లాషరీకలహుూ” అంబూ వక్కాణించింది* ఈ రెంటి ఆరం ఒక్కపే “భగవంతువెక్కడే రెండవవాడు లేడు”,

భగవంతుణ్ణి మానవుడే వీధంగా ఆరాధించాలో, ఏ విధంగా ఆత్మార్పణ బేనుకో వ ద న్‌ ళ్‌ వీవంగా విదీర రించబిడింది, మానవుడు చేసే ప్రతి కార్యం

• పష్వితిఫలాక్సేక్ష లేకుండా మూనవుడు కర్తవ్యాన్ని నెం వేర్చాలి ఖక్తి విశ్వాసాలు, భగవదర్నికమైన నిష్కామకర్మం, దైవ (గ్రంథాల మూల ధర్మాలు, కౌబిట్టీ ప్రతి వ్యక్ని దైవ (గంథాంవ్నింటిసే విశ్వసించాలని పవిత్రి ఖుర_ఆన్‌ (పదో ధిస్తుంది. దుష్టశిక్షణ, శిష్టరక్షణ, సర్వమానవ కళ్యాణం సాధిందడానిన్లై తోకంలో (ప్రవక్తలనె నమహాత్మలందరిస్కీ వారి ద్వారా షూనవాళికి అందించిన పవిత్ర (గ్రంథాలను విశ్వసించమని ఖుర్‌--ఆన్‌ శాఎస్తుంది,

మానవుడికి భూరోకం ఒక పరీకొ రంగం, పుట్టిన ప్రతివ్యక్షి తలంపువాక్కు శర్మ భద్రం చేయబడుతున్నాయి, ఈ జగత్తుకు (సయ దినం రానున్నది. అనాడు మనక్ష

ఇస్లాం ధార్మిక వాజ్బ్యయం ళ్‌ దృగ్గోచరమయ్యే (ప్రకృతి చిన్నాభిన్నమై శిధిలమౌొతుంది. పర్వతాలు సైతం ముక్కలు ముక్కలుగా, ధూళి కణల్లాగ్యా దూద్ని పింజాలూగా తేలియూదుతుంటాయి. ఈ సువిశాల మైన భూమండలమంతా చాపచుట్టినట్లు చుట్టుకొని పోగలదు ఆందు మానవుడు, జీఏం చిన కాలంలో చేసిన పాపపుణ్యాలకు తీర్చు జరుగుతు-ది “ఎవరి కర్మకు వాఠే బాధ్యుల” న్నట్లు మానవుడు చేసిన కార్యాలాధారంగా స్వర్ల నరకాలు 'స్రాప్పిస్తాయి. కాబట్టి మానపుడు భూలొకంలో ఉన్నంత కాలం తుది తీర్పు దినాన్ని విశ్వసించి *కికరణ సుద్ధిగా వ్యవహరించి న్వర్ష ప్రాప్తికి యత్నించాలి ఈ తీర్చు దినుపై విశ్వాసముం్నని నత్ప్రవర్న నతో వ్యవహరించాలని ఖుర్‌..ఆన్‌ (వోధిస్తుంది

భగవంతుడు నూనవుడికి ఉన్నత స్టాన- కల్పించాడు అందుకే సకల జవ్మలలో మానన జన్మం ఉత్తనుం అని విజ్ఞులు వర్యా-జిస్తుంటారు. భగవంతుడు సృ్దంచిన దేవదూతలు లెక్కకు మిక్కిలిగా ఉన్నారు. మానవ దృప్వకి అగోచరుల్నై ఈ దేవ వాతలు నిత్యం భగనంకుడి స్తుతి స్రోత్రాలలొ ॥, అతని ఆత్జాపాలనలో నిమగ్నులై ఉంటారు.భగవింతుడు ఆది మానవుడైన ఆదంను సృష్టంచ్చి ఆతదు తనకు ప్రతినిధి .అసి తెలిపి దెనదూతలను ఆతని ముందు మోక్షరిల్లిమని అజ్జాపిస్తాడు. వైతాను అనే ఒక చూత తప్ప తక్కిన వారంతా భగవంతుడి ఆజ్ఞను శిసావహించారు తన ఆజ్ఞను: ఉల్లంఘించిన కారణంగా భగవంతుడు వైతానును శపించాడు, అప్పటి నుంచి వైతోన్‌ మానవుడికి గర్భ శతువై మానవుజ్జి భగవంతుడి కేమకు అనర్హుడయ్యేటట్లు శాయ శక్షులా (ప్రయత్నిస్తుంటాడు ఇతని ద్యుష్పేరణ కారణంగా ఆదం, అతని భార్య హవ్వా భగవంతుడు నిషేధించిన పండును తిని, కృతఘ్నలయి భః;వంతుడి (ప్రేమాభి_ నూనాలకు, స్వర్తసీమక్కు పాప మెరుగని పవిత్రతకు ఎారిమై మర్త్య లోకానికి పంప బడ్డారు, ఈ మానవకోటి అంతా వారి సంతానమే ప్రతి నిమిషం మానవుజ్జీ చెడు మార్షాన సడిసించడానికై సైతాన్‌ వెంటాడుతుంటాడు ఈ పైతాన్‌ బారి నుంచి తప్పించి తిరిగి మోనవుడికి స్వర్గప్రాప్తి కలిగింఎటానికై భగివంఠుదు ఎందరో ప్రవ క్షృలను, వంపి హితబోధలు చేస్తున్నాదు. (ప్రతి వ్యక్ని హృదయంలో మంచి వెదులకు సంఘర్ష్మ ఇ జరుగుతుంటుంది, భగవంతుడు మానప్పడికి వివక్షణా జ్ఞానాన్ని (ప్రసాదించాడు, దాని సాయంతో చెడును ఛేదిస్తూ మంచిని పెంచుకుంటూ. జీవించాలని ఖురొ _ అన్‌ (ప్రబోధిస్తుంది, మానవుడి న్యష్ట్రః ఆతని లక్షం గన్యుం- స్పష్టంగా సొక్షొత్కంరించివట్లు వి=$ి

66 తెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల సేవ ఖుర్‌ఆన్‌ నిర్వచించింది భగవంతుణి తిరస్కరించి పెడదారులు పట్టిన మానవులక్కు ఎ ల్‌ ఆం గట్రాం మానవ సనూజాలకు ఎలాంటి గతి పట్టిందో పూర్వ చరిత్రను విప్పి వివరించింది డేన దూతలే మానవుడి ముందు మోకరిల్లారం'కే మానవుడి మహనీయత వ్యక్ననొతుంది పవిత్రులైన దేవదూతలు ఉన్నారని విశ్వసించాలే కాని వారిని ఆరాధించరాదని శాసిస్తూ వార్‌ _ఆన్‌ మానవుడు దేవదూతల కంశే ఉన్నతుడని న్పిష్టం చేస్తుంది, ఏకైక భగవంతుడు, ఆందరు (ప్రవక్త ల్కు ధర్మ[గంథాలు దెపదూతలుు తీర్చు జరిగే తుది దినం ఈ అయిదింటిపై దృఢమైన విశ్వాసాన్ని పర్చరచుకొని అటు భగ వంశుడి (ప్రేమాదరాలను ఇటు తోటి మానవుల అన్య్యోన్నతతో సోదర భావం పెంపొం దించుకొన్నప్పుడే మానవుడు తనజీవిత లక్ష్యాన్ని సాధించగలడు తత్సాధనక్షై ప్రార్టన, డానధర్మాలు సీతి నియమాల పాలన సాధనాలుగా (గ్రహించాలని ఖుర్‌_ఆన్‌ (ప్రదోది స్తుంది ఈ నియమ నిస్టలతో (ప్రవర్శించే మానవుక్తి జీవితం భగవంతుడికి అర్చితమై శాంతి యుక్తంగా సాగుతుంది. మనిష దైవ సన్నిధి చేరడానికి కానలనిన శకు లుద్భవి స్తాయి, శరణు శాంతి భావాలను పెంపొందించే ధర్మానికి భగవంతుడు ఖుర్‌_ఆన్‌లొ “ఇస్లాం” అని నామకరణం చేకాడు, మానవుడి శరీరం, బుద్ధి అక్మ ఇస్లాం పథంలొ సయనించినస్పుడే సన్పలికాలు పొందవచ్చు. అనగా మానపునిలోని నహజ శక్తులు సరైన మోర్గంలౌ పయనించి జన్మ సాఫల్యానిక్సీ లొక కళ్యాణానికీ ఉపకరించే ధర్మమే ఇస్టాంం పవిత్ర ఖుర్‌-ఆన్‌లొ భగవంతుడు నర్వమానవులకు ఒకద్రార్హన ప్రసాదించాడు ఈ ప్రార్ద స్‌ పవిత్ర (గ్రంథంలోని మొదటి సురా ఏడు వాక్యాలలొని ఈ ప్రార్ష న సూరాయెఫాతెహో” అనేపేరుతో ప్రసిద్ధి హించి ఉన్నది ఈ సురా పవిదత్ర ఖర్‌.౮న్‌ సారాంపాన్ని విహంగనావలోకం చేస్తుంది మిగిలిన (గ్రంథమంతా ఈ సూరాకు వ్యాఖ్యా నమే నని అభిజ్ఞాల ఉవాచ, దీని అర్ధం ఖా

1. దయానిధి వర(ప్రదాత అయిన భగవంత్తుని పేరుతో (ప్రారంభం, లి సర్వస్తుతులు ఆ భగవంతునికే చెల్లుతాయి. ఆయనయే సర్వలోకాల పరిసపోషకుడు, వె (ఆయన) దయానిధి వర (ప్రదాత అంత్సిను దినాధి నాధుడ్లు 4 (ఓ ప్రభు మేము నిన్నే ఆరాధిస్తాము నీ నహాయమే అరిసాం. ఖీ వా!

ఇస్తాం ఛార్మిక వొబ్మయం ౭7 5. పూకు సన్మార్షం చూపించు, 6 నీవు అనుగ్రహించిన వారి మార్గం చూపించు 7, నీ అ్యగ్రహానికి గురియైన వారి మార్షం దారి తప్పిన వారి మార్గం నూప వద్దు, తదాస్తు

ఇందులో ముందు భిగవంతుడికి స్తుతి స్తోత్రాలు తరువాత భగవంతుడి మాన వుడి నసంబందభాథధవ్యాలు తుదకు మానవుడు 'వేడుకొనే (ప్రార్దన తెలుపబడింది, ఇది సకల లోకాల (ప్రభువుకు సకలమానవులు సమర్పించిన సన్మాన వక్రంగా భావించవచ్చు,

ఇహఫర నుఖశాంతులు కోరే మానవులకు ఈపవి(త్ర (గంథంలోని ఉపదేశాలు, ఛర్మాలు మార్గ డర్శకాలు స్వర్గ సోపొనాలై వెలుగొందుతున్నాయి మానవుణ్ణి ఆంధ కారం నుంచి వెలుగులోకి తీసకొనిపోవు మహోన్నత (గంథం, మూనవ జీవితానికి కావ అసిన సకల విషయాల నంపూర్ణ (గంథరాజం పవిత్ర ఖు--_లన్‌,

పవిత్ర ఖర్‌.ఆన్‌ అవతరించినప్పటి నుంచి లోకంలో ఒక విప్లవాత్మక పరిణొ చుర అభ్యుదయ నంచలనం కలిగాయనడంలో సంళశయమక్కరలేదు.. ఈ (గ్రంథ రొజోన్ని పరించ్చి విషయాలు పరిశీలించి (గ్రహించి, జీర్ణంచేనుకొని, ఇందులోని ధర్మ చూశ్రాల పాలనా పోషణకై. తమ జీవితాలే అర్చించి వివిధ రంగాలలో "పేరు పెంప్పలు పొందిన వారు అనేకలున్నారు. ఖుర్‌_ఈన్‌ అవతరణకు పూర్వం అరబ్బు (సజల సాం ఘిక నైైళిక పరిస్టిత్తి మిక్కిలి హీనంగా ఉండేది. మూఢాచారాలు, మూర్ధత్యం, ప్‌ంస దార్జన్యం రాజ్యం చేన్తుండేవి, వమ్మిత్ర ఖుర్‌ _అన్‌ తేజస్పూక్పులు సోకగానే వారి అజ్ఞా నతిమిరం అదృశ్యమై విజ్ఞాన వికానం వెలుగొందింది. సవిత ఖు5్‌_అన్‌ వికసింప జేసినజ్యోతి ఆధారంగా నూతన వికాస జ్యోతిని అరబ్బు (ప్రజలు ఇఐండాంతరాలక దిగంతాలకు తీసికొనిపోయి' అందించారు. “అల్లాహు అక్సిర్‌” (భగవంకతుడు నర్వశ క్తి మంతుడు “లా ఇలాహ ఇల్లల్లాః” (భగవంతుడు తప్ప వేరొక ఆరాభ్యుడు లేడుఆనే జీవ స్యూశ్రాలు వారి ఆంతరరగాలను ఉత్తేజ సరచగా దైవ తత్పరత, తవన వారి ఉత్సాహోన్ని ద్విగుణీకృతం చేసి అనాటి ప్రబల పారశీక్క రోము సృామాజ్యాలను గడ గడ లాడించి నేలకు కూల్చాయి. విజ్ఞాన రంగంలో వారు సాధించిన ప్రగత్కివిజయాలు అద్వితీయాలు, “ఓ మౌనవుడా ప్రకృతిపై దృ (ప్రసారించి, అందులోని వివిధ విస

608 శెైలుగు సొహిత్యం ముస్సింల సేవ యాలను గురించి బొగుగ ఆలోచించి ళేధింయోఅని హెవ్చరించే పవిత్ర ఖర్‌_ఆగ్‌' (ప్రబోధాలు అమలు చెసిన ముస్లింలు వివిధ శాస్రజ్ఞానాలలలో ఆధిక్యాన్ని సాధించారు రసాయనిక, భౌతిక్కి గణిత ఖగోళ, భూగోళన వై ద్య, వృక్ష శాస్త్రాలు సాంఘీక, రాజకియ్యా నైతిక విధానాలు మానవ జీవివాలక్లు సంబంధించిన (ప్రతి శాస్త్రం ముస్లి ౦లచే పరిళోధించబడి నూతిన విషయాలు కనిపెట్టబడ్డాయి ఇల్తాంటి మహోన్నత (40థంలో, (ప్రవక్త ముహమ్మదు (ప్రవచనాలలో పర నకాల విషయంలో సహఎం, సద్భావం చూపాలనీ సుస్పష్టంగా ఉన్నప్పటికీ వీటిపై కొంత దుష్ప్రచారం కొఎసాగింంి అందుకు కొందరు పొళ్ళాత్య రవయితలు, చరిత్ర కారులు దీనికి వ్యతిశేంంగా (ప్రచారం 2వదీశారు కొందరు తెలిసీ తెలియక్కమరికొందరు కావాలని సత్యాన్ని కప్ప పుచ్చటానిక్కి ఇంకా కొందరు దుష్ప్రచారం చేయడానికీ ఇస్తాం కత్తితో వ్యాపించింది" ఆని (వాసారూ “దున్నపోతు ఈనిందం శే గాటిన కశ్తే యమసే అభిప్రాయం గల౧ంహ్రజలకు ఇతరులు చెప్పిన దానిలో ఎంత సత్యం ఉన్నదీ అనే ఆలోచన అవసరం అయితే కొందరు. స్వార్టిపరులు మత మౌఢ్యంతో మూల సిద్ధాంతాలను విస్మరించి (ప్రవర్శించగా వారిని నిదర్శనంగా తీబకొని మూల (గ్రంథాలను మతాలను దూఎంచడం సమంజసం కాదు *ఏ పుటలో ఏ పాముంటుందో”. తెలుసు కోడానికి స్వయంకృష అవసరం, కాబట్టి (పతివ్యక్ని బవరో చెప్పినదానిని ప్రమాణంగా స్వీకరించకుండా స్వయంగా (గ్రహించి ఒక నిర్ణయానికి రొవటం ఉత్తమం, అందుకే విన్నద్రాని కంశే కర్నది బలీయం అంటారు ఆయితే ఇస్లాం కత్తితో వ్యాపించిందనే -విషయం సత్యానికి వ్యతిరేకమయిన (ప్రచారమనీ నిర్థారించటానికి “మతంలో బలవంతం కూడదు” అనె ఖగ-ఆన్‌ లోని ఒక వాక్యం సరిపోతుంది మరికొన్ని వాక్యాలు పరి కిద్దార, “నిశ్చయంగా భగవంతుడు నా (ప్రభుప్పి సీ ప్రభువు కావున అతనినే సేవించు దార అదే సత్య మార్గం నీ మఠం సిక్కు నామతం నాకు అనేవాక్యాలు మతం సేరుతో జగడాలాడటం, భేదాప ప్రాయాలు కల్గించడం ఇస్లాం మతం సమ్ముతించిందని స్పష్టమౌా య తుంది. ఈ వాక్యాలలో ఎంతటి విశాల భావాలున్నాయో పరికించండి, మానవుడి (ప్రవ ర్క జీవిత విధానం సరిదిద్దుకొని సఫలం చేసుకో డానికి ఇలాంటి భర్మసూడశ్రాలెన్నో ఉన్నాయి. మత ఏళ్యాస సాధనాలను లౌకిక్క చై నందిన కార్యగక్రపూలను జోడించి ఐహకాముష్మక శాంతి సాభాగ్యాలక్షై ఈ దర్మ .౮ఢశ్రాయి అధికంగా తోడ్పడతాయి.

ఇస్తాం ధార్మిక వొజ్బయము ఠి ఖుక్‌-ఆన్‌ అనువాదాలు *

ఇస్లాం మత పీక (గంఠం ఖుర్‌-ఆన్‌ అరవ్బీభాషలో లిఫి-చబడిందె. దీనిలో (గ్రథికమైన విషయీఅను అరబ్బీ భాషేతతులకు తెలియ జేయటానిక్రై ఈ (గంధాన్ని (పపంచంలోని అనేక భాషలలోకి ఆనువదించటం జరిగింది. ఆలాగే ఆరన్బీ, ఉరుదు భాషలతో చర్‌చయంలేని ముస్తిం౦లకూ, ఇస్లాం మఠ ధర్మాలను కెలుసుకోవాలనే ఇతర చిజ్తానువుల కోసం ఖుర్‌_ ఆన్‌ తెలుగు భాషలోకి అనువదించడం జరిగింది, ఈ (ప్రయ తం ఇంకొ కెందరు కొనె"గిస్తూనె ఉన్నారు,

ఈ పవిత్ర (గ్రంథాన్ని మొదట తెలుగులోకి అనువదించిన వారు సుప్రసిద్ధ పరి శోధకులు, విమర్శకులు భాషా శాస్త్రవేక్తలయిన కశ చిలుకూతి నావాయణరావుగారుం ఏరి ఆంధ్రానువాదమే ముస్లి ౦రచయితఅకు (ప్రేరణ కలిగించింది తక్కారణంగా కీ శే, ముహమ్మద్‌ వాఎంకథాన్‌ సాహేవ్‌గారు ఈవవి[త్ర (గ్రంథాన్ని తెలుగులో కనువదించారు పైవి అనుహదంలో మొదటి పది భాగాలు ఒకే (గ్రంథంగా 1845వ సంవత్సరములో ముద్రితమయింది

ఈ (గంధాన్ని సంపూర్తింగా తెలుగురో అనువదించి ప్రచుకించిన ఖ్యాతి క్రీశ మౌల్వీ మున్షీ ఫాజల్‌ ముహ మ్మ్‌ అబ్దుల్‌ గవూరొగారికి దక్కింది... వీరి భునఎఆన్‌ అనువాద (గ్రంథం రెండు-భాగాలుగ్గా. 1ఖ48 సం.లో ముద్రిత మంుంది?. దీనిలో అనువాదం విపుల వ్యాఖ్యలే కాకుంణా-ఆరవ్బీ లిఫిని తెలుగులో చదివేటట్లు రచించారు

షేక్‌ హీదుల్లొ షర్టీఫ్‌ పవిత్ర ఖర్‌ = ఆన్‌ (గంథాంధ్రీకరణలో నిమగ్నులై ఉన్నారు అనువాదంతో పాటు సులభంగా ఆరం కావడం కోసం అవగరమని భావించినచో ప్రే సంక్షీవ్త వ్యాఖ్యానం కూడా చేశాడు

పవిత్ర ఖర్‌_ఆన్‌ (గ్రంధంలోని కొన్ని భాగాలను, ముఖ్య సూత్రాలను శేలుగుతో వెలుగు పరచిన వారున్నారు. కాజీ సయ్యద్‌ ఇస్మాయిల్‌ ఖుర్‌-ఆన్‌కి ప్పకొర్‌ (ఖురాను పిలు). అని పవిత్ర (గ్రంథంలోని కొన్ని భాగాలను తెలుగు చేశారు. టి. హెచ్‌, పిరాన్‌ నిజామి సూరాయె ఫాతెహా అనే ఖరొ-ఆన్‌ (ప్రధమ అధ్యామాన్ని ఆంధ్రీకరించారు, మొహిద్దీన్‌ పీరా ఖుర్‌-ఆన్‌లోని నూరాయె ఫాతెహో, ఐఖర్‌ అనే రెండు అధ్యాయాలను ఖర్‌-అన్‌-ఎ-మజీద్‌ అనే తెలుగు (గ్రంథంగా

70 శలుగు సాహీత్యం . ముస్తింల నేవ తీర్చి దెద్దారు. ఆల్‌హజ్‌ ముహమ్మద్‌ జైనుల్‌ అజేదీన్‌ భుర్‌-అన్‌ లోని అతి ముఖ్య సూక్తులను ఖుర్‌-ఆన్‌ సూక్తులు అనే తెలుగు (గంథంలో. వెలుగు పరచారు, వీరు తెబుగు అవువాదంతో పాటు అరన్బీ సూళ్తులను తెలుగు లిపిలో పొందుపరచారు.

ఈ పవిత్ర ఖు -ఆన్‌ (గ-థాన్నీ వ్యక్తులే కాణండా కొన్ని సంస్థలు సయికం ఇతర భాషలలోనికీ అనువదించి అరిన్బీ భాషేకరులకు మహోపకారం చేస్తున్నాయి ఖురొ_ఆన్‌' సీరత్‌ సాప్రటీ హై..రాబాదువారు, ఈగంథాన్ని ఊరుదు ఆంధ్ర ఆంగ్ల భాష లలో విస్తరింపకేసే కార్యభారాన్ని వహించి ఉన్నారు ఆంధ్రవ్రదెశ్‌ జమాతె ఇస్లాం నంస్థ వారు ఈ పవ్విత్ర (గ్రంథాన్ని తెలుగులోకి అనువవిస్తున్నారు. ఈ రెండు సంస్థలు శేవలం పవి(త్ర (గ థానువాదమే -కాకుండా ఇస్తాం మఠ ముఖ్య సిద్ధాంతాల సారాంశాల (గంథాలను అచ్చువేసి ఆల్బ ధరలకు అందక్‌స్తున్నాయి.

షేక్‌ మీరాజాన్‌. ఇస్తాం పవొందూ కైసవ మకాలలోని విషయాలను సమన్వయిస్తూ "సర్వమత సార సర్యగ్రహము” అనే తెలుగు [గ్రంధాన్ని 19858 నంలో ్రచురించారుం ఇష్టాం మత వివరణ రచనలు :_

మానవుడు ఇహసర లోకాలలో సుఖ జీవనం సాగించడానికె సవిత్ర మత గంథాతిలో. నీతి సయమాలు, తచార వ్యవహారాలు, సందేశాలు, విధులు 'సేర్కొనబడ్‌ ఉన్నాయి. ఆతి నుఖ్యమైన వాటిని పవ్విత ఖుర్‌_అన్‌ (గంధం నుంచి స్వీకరించి మూోతార్దాలకు లోటురాకుండా స్వతతక్రాను సరణతో వ్యా్యానించబడిన ఇసాం మత నేక మానవులకు కలిగించాలనే నదభిప్రు ప నే ఇగందానరూడులను వరచారు. ఆలాంటి అనుసరణ తెలుగు కారల్‌ చ ముఖ్యాంశాలను. వెలుగు

స్లాం సాహిత్య వేత్రంలో కృష చేసిన, చేస్తున్న (ప్రముఖులు లెక్క మిక్కిలిగా నున్నారు, మౌల్వీ ముని ఫాజల్‌ ముహమ్మదు అబ్దల్‌ గపూర్‌, మౌలానా సయ్యద్‌ నూకుల్లా, భ్యాక్కి అలీహక్‌ మహ మ్మద్‌ జ్లైనుల్‌ అబెదీన్‌, ఎస్‌. ఎమ్‌ మల్లిక్‌, జనాబ్‌ జలాలుద్దీన్‌ యూసఫీ పీరాన్‌ సీజామ, సయ్యద్‌ అమీన్‌ సాహెన్‌* ఏలూరి మెహిద్దీన్‌ పీర్కా అదూననీమ్‌ ముహమ్మద్‌ అద్దల్‌ మై సయ్యద్‌ షాస్స్‌ ముహిస్దన్‌ హువైస్కీ అలీ ముహమ్మద్‌ అల్లానేన్‌,

ఇస్తాం ధార్మిక వాబ్మయము య! "షేక్‌ హమీదుల్లా షరీఫ్‌ సయ్యద్‌ ఇస్మాయిల్‌ సాహెబ్‌, టె హెచ్‌, పిరాన్‌ నిజామి= "షక అబ్బాల్‌ థాదర్‌ హూనఫి, మర్వెందరో న్గుహానుభవ్రులు ఇస్లాం మత విషయాలను ఆంగర్రీకరించి అఆరన్బీ, ఉర్దూ భాషా జ్రారం లేన వశా వాహుక్యానికి విషయాపగాహో నిక్షై తోడ్పడ్డారు. న

పారనూర్చిక దృష్టతో మార్మిక వద్ధతిలో క్రీర్హనలు, గేయాలు రచించిన వారిలో ఉమర్‌ ఆలీష్కా "షేక్‌ భాదర్‌ నుస్తాన్‌ అలీషా ఖథావరి షే డరియా హుస్పేన్‌ అఫీష్కా గుడికంటి లల్లీ పాహోబ్‌ ముఖ్యంగా పేక్కొానదగినవారు, ప్రవ క్త ముహమ్మద్‌ ఫై వెలువడ్డ రచనలు _

ఛర్ముం అడుగంటి అధర్మం అందలం ఎక్కినబ్బడు మహాత్ములు ఉద్భవించి ఆ ధర్మాన్ని అజ్బగదొక్కి. ధర్మాన్ని (పతిష్బంపజేనారు. ఈ విషయం అన్ని పవిత్ర (గ్రంథాలలో వక్కొణ్తించదిడి ఉంది. అరేఎయా దిశం అవినీతికి ఆలవాలమై, అన్యాయానికి నిలయమై, దోపిడీలు దొంగతనాలు, వ్యభెచారాలు, సురాపానం మొదలై న దుర్హి కణాలతో ప్రబలి ఉన్న కాలంలో ముహమ్మదు ప్రవక్త జన్మించి నకల దురాచా రాలను దూరం చేసి మానవాళిని నన్మార్ల్గంలో నడిపి ధర్మ సంస్థాపనక్రై అహర్నిళలు కృష చేసిన మహోమనీష, ఆలాంటి మహనీయుల జీవిశాలే తదనంతర యుగాలకు మార్గదర్శకాలు, ఇస్తాం మత (ప్రచారం. గావించి భగనంతునొక్కడేే.. వేరొక ఆరాధ్యుడు లేడనిచెప్పి (ప్రపంచానికే మార్షదర్శకుడై న విళ్వ(స్రవక్ర్త ముజాన్ముదు జీవిత చరి్యక్రను, వారి నంచెశాలనుకెలిపే (గ్రంథాలను అనేకులు తెలుగులో. వెలయించారు* నౌళ్వీ ముస్దీ ఫాజల్‌ ముహమ్మద్‌ అబ్లుల్‌ గఫూర్‌, ఎస్‌ అహమ్మువ్‌ దొష్కా అల్‌ హక్‌ ముహమ్మదే కుల్‌ అదెదీన్‌ మువ్వలీ ఆమీర్కీ ఉమర్‌ ఆలీషా (వభృతుల తెలుగు (గ్రంథాలు [నవ క్త ముహమ్మద్‌ జీవితానికి అద్దం పడుతుంటాయి,

ఆజా లారటి (లా

అనువాద సాహిత్యం అనువాదంతో ఆరంభమయిన ఆంధ్ర వాజ్మయం 'నేడు సృజనాత్మక రచనలతో

అనేక (ప్రక్రియలతో విలసిల్లుళూ ఒక విష్ణ స్పానాన్నలంక రించింది ఎందరో మవోను భావుల సాహిత్య సేవా కత్పరతతో ఉన్నతిమయిన గౌరవాన్ని పురన్కరించుకొన్నదీ తెలుగు సాహిత్యం ఇంతటి బొన్నత్యాన్ని సంతరించుకొన్న తెలుగు సాహిత్య వికాసానికి “చంద్రునికో నూలుపోగిన్నట్లు తెలుగు దేశంలో జీవనం సాగిస్తున్న ముస్టింల తేలుగు సాహిత్య సేవ పేర్కొనదగింది. వీరు అనువాదాలలో, అనుసరణలో, అనుకరణలో= సృజనాత్మక రచనలలో వారిదంటూ ఒక (ప్రత్యేకతను నిలుప్పుకున్నారు. ఉమర్‌ అలీషా, ముహమ్మడ్‌ థాసిం ఖాన్‌ ప్రభృతులు సంస్కృృతాంగ్ల పారశీ హిందీ సాహిత్యాలనుంచి ఆంధ్రీకరించిన రచనలున్నాయి ఏతద్గ్రంథాల వివరణమే స్రికృత ప్రకరణ లక్ష్యం ముహమ్మద్‌. వాసింథాన్‌గారు కేనలం బాలల నిమిత్త మే సంన్కృృృతాంగ్ల (గంథాలను ఆంధీకరించినట్లు తెలియజేశారు. తత్కారణంగా బాల సాహిత్యమనే విభాగంతో వీరి రచనలను పరిశీలించడం జరిగింది ఈ (వకరణంలో ఉమర్‌ ఆలీషాగారి “ఉమర్‌ ఖయ్యామ్‌” (పద్య కావ్యం) ముహవ్మద్‌ కాసిం ఖొన్‌గారి (ప్రతీమ, ఆవిమారకము, వానవదత్త, ఉత్తర రామ చరికి మొచలై న నాటకాలు, “అల్బర్ట్‌ ఐన్‌స్టీన్‌? “దేవుడు నాదేశము” అనే గద్య కావ్యాలు పరిశీలించడం జరిగింది

ఉమన్‌ ఖయ్యామ్‌ _

ఉమర్‌ ఖయ్యామ్‌ విరచించిన రుబాయీలు స్రవంచాన్నే మురిపించి మైమరపించి

ఆనందడోలికలలో విహరింప జీసాయి ఖయ్య్యామ్‌ పారశీ భాషలో -వెలువరించిన యీ రుబాయీలు పలు చొషలలో భావాంతరీకరణం చేయబడి ప్రపంచ ప్రిశంశలకు పాతం మయ్యాయి ఆ రన గుళికలను కొందరు ఆంధ్రకరించి ఆంధ్ర రఎక లోకాన్ని అల రింపజేసారు ఉనుర్‌ అలీషా, దేవులపల్లి వేంకట కృష్ణళాస్త్రి రాయపోలు నుబ్బారావ్యు బూర్గుల రామకృష్ణారావు, దువ్వూరి రామిరెడ్డి ఆదిభట్ల నారాయణదాన్సు చిలుకూరి నారాయణరావ్వు గుడిపాటి వెంకట చలం, స్వామి శివ శంకర శాస్త్రీ రామచం[ద్ర అప్పారావు, మేకా రంగయ్యప్పారావు, బుచ్చి సుందర రామ శాస్త్రీ లవ్భార్ని క్ర, లత ప్రభృతులు ఆంధ్రీకరించారు వీరిలో ముక్కాలు మువ్వీసం పాలు ఎడ్వర్డ్‌ ఫిట్టరాల్డ్‌ ఆంగ్లానువాద గ౦ంథాన్ని మాతృకగా స్వీకరించినవాలే కాని ఉమర్‌ ఆఏషా పొరశీక

అనువాద సాహిత్యల 78 గొంథంలోని 714 రబాయీలను అంధ్రికరించారు. వీరు ఆంధ్రికకించినన్ని గువాయీ అను తెలుగులో అనువడించిన.వారు మృగ్యం. ఉమర్‌ అలీషా వద్యాలు ఆనువాత్రాలై న వ్పటికీ న్వతం(త్ర రచనలుగా, ద్రోక్షిపాకంలో రసమయంగా ఆలంకొళిక శైలీ విన్యా సాలతో భాసిలుయుూఉంటాయి అలీషా అనువాదాలు చదుపుతుం కే ఖయ్యామ్‌ షునస 3ైతి పధంలో దర్శన మిస్తూంటాడు అంతటి థాన వెగం గల విస్పష్టంచన చేశారు ఉమర్‌ ఆలీషా, ఖయ్యమ్‌ రుభాయీలలో అసుస్యూక మైన ఇతిపషృత్తం ఖూన్యం. చాటుపుల్లాగా ఏ పద్యానికి ఆ వద్యమే సమగ్రార్జానిస్తుంది ఈ రసమయ కాన్య కళాఖండ౧లో సృష్టి, జీవుడు, న్వర్గనరశొలు, "వేీడాంతం, జీవన్ముక్షి, మానవ _ప్తివృత్తి, వినృత్నె మ్నార్గాలు, ముఖ దుఃకొలు, ఈశ్వర జెజ్ఞానత త్త 9 మధువు మొదలైన విషయాలు వివరించబడ్డాయి. గానం, మధువ్వు మానిని ఇత్యాదులకు (ప్రాధాన్యమిచ్చి జీషిత సత్యాలను వెలుగు పరచారు. కావ్యంలోని _మధువు చయారసానికె నంకేతమస్కీ మానిని ఈశ్వర సంకేతమని ఉవుర్‌ అలీషా వేదాంత పరం గా నున్నష్టం చేశారు. ఆధ్యాత్మిక సంపత్తిగల ఉమర్‌ ఆలీషా నంఘ సంస్కరణాఖి రాషత్కో నైతిక స్టాయినిసెంచె అభిప్రాయంతో రుబాయీలను తెలుగులోకి అనుపదించి నట్లు విదిత నువుళుందిం బహుముఖ (వజ్హాశాలి ఉమద్‌ తయ్యామ్‌ జ్‌త్తం ఉమర్‌ అలీషా అనువాదం ద్వారా సులభ లాహ్యం “ఎక్కడ నుండి వచ్చితిమొ యెక్కడి కీగుటకొనొ యెన్వకీ నిక్క. మెటింగి చెప్పుటకు నేర్చిన వాఠలుగారు ధాత్రియం చక్కటి దీనికిన్‌ మొదలు నంళము నిట్టిదటంచుందోచ దీ ఫక్కిని జీవయా[త్రకయి వచ్చుచుంటోలుబునుంటి మెం. యున్‌ జనన మరణొల "రహస్యం తెలిసెస వారు బేటి అడ్యంతాఅమక్మం తెలిసిన మనిషి మృగ్యం. కాని మానవ్పగు చరాచర ప్రపంచంలో జీవ భూత్రక్షై వచ్చిన బాట సారి అని జీవిక తత్త్వాన్ని వెలుగు వరచారు, విజ1(

74 తెలుగు సాహిత్యం , ముస్తింల సేవ స్వర్గ సరకొలు మానవ కల్పికాలు, అవి ఛాన్యమని వాటికై తపించడం వృధా ళ ఆ శ్రమ అని వక్కాణించాడు, “గతం గత” అన్పట్లు భూత భవిష్యత్తులకై వగవకుండా వర ూనాన్ని వ్యరం చేయకుండా అందిన దాన్ని ఆసుథవించి ఆనందించ మంటాడు అని న! ఇయ్ర్యామ్‌. “పహోయిన కాలమన్నదల పోయక, వచ్చెడిదున్న ముందెవా పోయిన వాని భంగాదలపోయకు, భూత భనిస్యదంతరా పాయములన్‌ బునాదినిడి భంగపడన్‌ వలదున్న వేళశనీ ష్ణ మందం జూడుమా” పొొయము వ్యర్త పుచ్చష నిరంతమున్‌ ముదమంద అచేతన పదార్థాల ద్వారా మానవాళికి మహోన్నత సందేశాన్నందించారు.. ఇది ఖయ్యామ్‌ భావనా పటిమకు నిదర్శనం, మానవుడు తనకంటశె శకియికి సంపనుత్త ఊత అతి డైన అధికుడున్నాడని విశ్వసించి అతని చిహ్నంగా ఏక పితిమను ప్పితిబ్బ-చి ఆరా ధిస్తుంటాడు. ప్రతిమ ఆ భక్తుల్మి ఉద్దేశించి పలికిన పలుకులలో మానన జన్మాన్నత్యం న్యకృమౌతుంది, (ప్రతిము వచించెదన్ను నిజభకి భజించెడు వానితోడ నో హితుడ మదీయ సాదనుల శేటికి (మొక్కెద నేను జొయినై వేత బడి పెక్కు సమ్మెటల వేగి గడించితి దిన్య వ్యక్తిత__ ద్గతి శ్రమ పడ్డసీ పదయుగంబులు మొక్కెదరెల్ల వారలున్‌”? కృషతో మానవులు మహాస్పరుషులై వేల్పులొళారనే సత్యం తేటతెల్లనోతుంది జన్మతః అంతా సమౌనుల్కే ప్రతి వ్యక్తిలో ఏదో (ప్రజ్ఞ నిగూఢంగా నిబిడీకృత మై'ఉంటుంది ఆ (ప్రజ్ఞాపాటవాలను వెలుగు పరచడానిక్రై నిర్తిరామంగా కృషచెసి అనక సాధక బాధకాలను ఎదుర్కోవాలి అన్నిటిని ఎదుర్కొన్నప్పడే మని.లోని అస లైన సినలై న తేజస్సు వెలువడు " చుండి. ఆ జ్యోతికి అందరూ దాసులౌతారనే విషయాన్ని నిన్సీవ (ప్రతిమ (ప్రబోధిస్తుంది* జె అవాలి జడ పదార్థమైన మటిద్వారా ఒక చక్కని సందేశాన్నందించడం ముదావసాం్య |

అనుహద సాహిత్యం కాగ్‌ “పమ్మరి నుట్టిని గాలన్‌ (గ్రుమ్మగ నది చూచి వానిని గూర్చి వచిందెన్‌ కుమ్మరి నీవతి మునునే నిమ్మహమానవుడ; గౌరవింపుముపన్నున్‌8” “జాతస్య మరజం ధృవం” మరణించిన వాడు మట్టిలో కలసి మై పోతాడు. ఆయితే లు మట్టిని నివంగా హినంగా భావీసు న్నారనే థభానంతో ఆ మక్హే మౌనవుణి హెచ్చకించడిం మీలో మ! ఖఇయ్యామ్‌ అమాఘ భావ (ప్రదర్శనకు నిదర్శనం, స్టాణువులు, నిర్హీవాల్క చైతన్య రహితాలైన పదార్దాల ద్వారా మహోన్నత నందే శాలను ఉపదేశించడం నిశిత పరిశీలనా చృష్టకి, భావకుశలతకు, అనల్బకల్పనా శిల్పానికి నిదర్శనంగా నిర్ధారించవచ్చు ఇలాంటి సందేశాలతో పాటు మనిషి విద్యుక్త ధర్మాన్నీ టోధించారు. “నీవు ధిరిత్రింగామ విషయేచ్చలక్రై జనియించినట్లు సి ఛావమునన్‌ దలంపకుము వ్యద్ధిడవై నశించిపోదు వే తావుల నుండి వచ్చితి వొ తథ్యము సీవన నేమి వస్తువో నీ విపుడే మొనడ్చుటకు సంచితివో పరికింపు మెంతయున్‌”9 అందిన దానిని అనుభవించడం అంశయే విషయ వాంఛలను తీర్చుకోడం కాదు వాటికై జీవితాన్ని జర్టర్థం చేయకుండా కఠ వ్యాన్నితలంచి నడచుకోమని హెచ్చరిస్తాడు. ఖయ్యామ్‌ మధువు షూసినుల (ప్రాముఖ్యాన్ని వివరించాడు. మధునే తన నర్వ స్వంగా భావించి ఆది తనకు కానలసిన సుఖ సోఖ్యాలందిస్తుందని ఎంచి మరణించే వరకు కాలాన్ని నృధి చేయకుండా మధువును సేవించమని (ప్రోత్సహిసాడు. *' శారద చంద్ర చంద్రిక్క (వ్రళోంత నిశాసమయంబు (యేమ యే పారెడు 'నేడు కొంత। మధుపానమొసంగుము! జాగు సేయకా 'ఘోర విదగ్ద మృత్యువదిగో! జ్వలడగ్ని కణంబుకీతినే దారినొవచ్చి మీద బడి దగ్ధమొనర్ను, నెజుంగు మీ నుడిన్‌,” 19

?8 జిలుగు నొహిత్యం 4 ముస్లింల సేవ “లేమ్ము మనోహరాంగిః నటలీల భవన్ముఖ కొంతి? జూపితా పమ్ముశమింప జేయు మధుపొతత్రను గైకొని రమ్ము? (తావిహ ర్రమ్మున బాడుకొందముః శరత్స మయంబిది జాగుచేయుచో జె నిమ్మెయి మటేలో గలసి యేకలళమ్ము లొయోదడు మవూావలన్‌.”]1 ళా అం మధువుక్షై తపంచి పోతుంబాడు తోను మరణించిన తర్వాత తన గోరీ నిర్మాణా న. విక్లై ఉపయోగించే రాళ్ళను పైతం మధువుతో తడసమని విన్నవించడం పరికిస్తే తాను మధువుకు ఎంతటి (ప్రాధాన్యమిచ్చింది తేట తెల్లమౌతుంది తన చెలి మధువును అందించకుండా అము మధుకలళాన్ని ముక్కు చెక్కులు చేయగా పచ్చిప్తండుపై కారం చల్లినట్లు పట్టరాని కోపం, ఉక్రోషం కలిగినప్పటికి ఆమెను పల్లేత్తి ఒక్క మాటకూడ తోలనాడక ఈశ్వరుణ్ణీ ప్రార్జించడం తనప తన చెలిపై నున్న ప్రేమ, మధువుపై నున్న మమకారం వ్యక్ర। మౌఠుంది. “"సివు నోమధు కలశంబునేల బగుల గొట్టి మధువంతయును నేలబెట్టినావు నావునో [వణము రేపినావు నేనిం కీశ్వరునీ గూర్చి మొరనిడ నేగు చుంటి.”12 ఈ కావ్యాన్నీ పరీస్తుంపే తార్వీక చీంతన కాన్యమైన వారికీ మధువ్వు మానిన్సీ భోగ పరాయణత్వం వాహ్యాంగా దర్శన మిస్తుంటాయి, తాత్విక చింతనా వరుఅకు మానిని ఈశ్వరుడని (భగవంతుడు భావించి మధువును దయాతసంగా స్వీకరిస్తే వరితల పృాదయానందానికి అవధులుండవు మధువును దయాఠసంగ్యా మానినిని ఈశ్వరుడుగా భానించాలని ఆలీషో ముందే స్పష్టం చేశారు ఖయ్యామ్‌ భోగి అయినప్పటికి జీఎతోన్ని ప్రగతి పథంలో పయనీంప జేయ డానికి (ప్రజాబాహలక్యానికి కొన్ని సూక్త్రలను పదేపదే (ప్రవోధించాడు, తద్వారో మానవ జీవితం (వ్రాంతి పధంలో పయనిస్తుందని వొచ్చరించారు

అనువాద సొహిత్యం 77

“క తుమ్మితుల యడ మేలు సలుస వలయ

కోవిదుండన్యులకు గీడు కోరటోడు

మిశ్రందిటిన నాతడు శతుడగును

న!

శతు వొగడిన నాతడు మి(త్రుడగును.”18 అని మ్యిశ్రల శత్రువుల మనః ప్రవృత్తిని తెలియ జేసిన అనుభవజ్ఞులు.

“సుజనులకు బొ ణమిడవచ్చు జొక్కిి వాస్‌

చరణములకును జోహారు సలువవచ్చు

గాని సజనునితో మైత్రి గలుపరాదు

నరక కూసంబదేయొన్ని నాళ్ళకె న,”14 అని సజ్జనులి కోసం (ప్రాణత్యాగానికై నా వెనుదీయనద్దని (ప్రబోధించారు,

“వోవిద్రులు పవిశ్రాత్ముల్యగూడి మనుము

దుర్దనుల జూచి క్రోశముల్‌ తొలగిపొమ్ము

కోవిదుండిచ్చు ఏషమైన (గ్రోలూ మల్లి

చుర్ట నుండిద్చు పాల్లేనంద్రోసీ పుచ్చు "25 అని దుష్టులకు దూరంగా ఉంటం (శ్రేయస్కరమని (వ్రబోధించడం ఆతని లోకజ్ఞతను చాటుతుంది, ఇలాంటి నీట్యువదేశాలందించి మానపుడి కర వ్యాన్ని బోధించడం అకని విజ్ఞతకు నిదర్శనం,

ఏ చీకు చింళొ లేకండా భూసీపై ఉన్నంత కోలం అందిన్‌ దానిని అనుభవిస్తూ అసందంగా జబీఏకాన్ని గడపన్షుని వచేవదే 'ప్రబోధిస్తుంటాడు ఖయ్యామ్‌ జీవితాన్ని ఆనం దమయం చేసుకోవడమే ఖఇయ్యామ్‌ సిసలైన తత్త్యం,

"వారు నదీ తటంబులను, ఇపెకతసీమల, కాద్యలంబులన్‌ జేరి జగంబు మైమజిచి శీధువు గైకొని సంచరిప్వ్యు మీ దారుణి జీవిళంబు సుమదామముకె వడి మూడునాళ్ళ దై

య్‌ (మా జాణఖనుగాన నవ్వుదునె సాగుము పుల్లి సుమా: పోలుచున్‌”,18

ళ్‌! కలుగు సొహిత్యుం = ముస్లి ౦ల సేద జీవితంలో ఆనంద హేతువులై న విషయూలకు దూరమైతే ఆబీవితం ప్యరం నా! థ్‌ అని హెచ్చరిస్తాడు అందుక్షై ఆనంద హేతువులైన విషయాలను గూర్చి. “వ్రేయసి లేని ,వవంవము గాయక తతిలేని వాడ్య గణమును, సుఖమున్‌ హోయియు లేని వయస్సు వృ థాయగులోక ప్రవృత్ని దర్కించు నెడన్‌”ం1? ఆని వివరిస్తాడు ఖభయ్యూమ్‌ ఆనంద తటాకాలపై విహరించటానికి తన చెలిని బయలు చేరమని (ప్రోత్సహిస్తాడు. "లెమ్ము చషకమ్ము, మధుకలళమ్ము గొమ్ము పోఎదము చెలి 'వెలయటి పొంతములకును నెటి సుందరులజోను గాలమెన్ని సారు చ్‌ ళం కలశ చషకంబులుగ జేయ గలిగ నొక్కా” (బ్రాజెపాకంలో సాగిన యీ మధురమంజుల రనవత్కాన్యం పరితలను మురిపించి మె మీరపించి నురో లోకంలో విహరిస్తున్నరతటి స్ఫూరిని కలిగించడం ఉమర్‌ అలీషా గారి శైలీ విన్యాసానికి నిదర్శనమని చెప్పక తచ్బదు. పరితలు కావ్య పరనాంబధిలో మునిగి ఉన్న సమయంలో వారి మనోనేశ్రాలకు సన్నివేశంలోని చిత్రం రూపు కటక మానదు,ఈఆనువాడం చదువుతుం కే ఉమర్‌ అలీషాయే బోధినున్నటు వ్యక మౌతుదు, ఏత ఉమర్‌ ఖయ్యీమ్‌ బహుము దు 'దోల త్కావ్యం ద్వారా ఖ్రయ్యూ ఖ పరిశీలనా దస దో శ్రతకమౌతుందిం బాల సాహిత్యం తెలుగులో బాల సోహిత్యం ఆస్పినోసి వీచికిక్సాహేతువు, కడచిన శతావిలో కూర్చదిడ్డ పెద్దబాల శిక్ష వంటి (ప్రాథమిక వడ్యా సంబంధిరిచనలు ఒకటి. శెండు సనా బాలబాలికల కోసం (పత్యేకించి రచించబడ్డ రచనలు తెలుగులో లేవు, శాతాచార్యుల కథలు పరమానందయ్య శిష్యుల తథలుు మర్యాద రామన్న కథలు చార్‌ దర్వీష్‌ కథలు పంచతంత్ర కథలు మొదలై నవి అచ్చంగా ప్‌ల్లల కోసం గాక పెదల కోసం వ్రాయ న! దిడ్డ రచనలు సుమతి భాస్కర కృష్ణ నరసింహ, కుమార ఇత్యాది మకుటాలతో వెలసిన కతక వాజ్మయం బాలల కోసం ఉద్దేశించబిడ్డా వాటిలో సీత్రియో భక్సియో (ప్రధానంగా వినరించబిడ్డదేకాని వారి సాహిత్యాభిరుచిన్మి సాంస్కృతిక అభిలాషను పెంవొందించినవిగా కనిపించపుం

అనువాద సాహిత్యం శా అయికే బాలదాలికల అవసరాల కనుగుణంగా జానపద గేయ “సాహిత్యం, (క్రీడ విశేషాలు అనేకం రూపొంది పెంపొందాయి అడ్డాల "నాటి నుంచి నూనుగు మిసాలు పుటమరించే వళకవరకు పిల్ల లకోనం నృష్టించిన జానపదసాహిత్యం .అతివిస్పృతమయింది* పాశ్చాత్య నంన్కృృతీ (ప్రభావం వల్ల బాలసాహిత్యం. తెలుగులో ఎక్కువగా పెంపొందువా వచ్చింది, పురాణేతిహాసాలలోని మహాబ్బరుషఘల గాథలన్ము దోధలమ సరళమైన శై లిలో బాలల నుద్దేశించి రచించినవి ఆధునిక యుగంలో కొన్ని కనిపిస్తు న్నాయి. వావిలకొలనుల సుబ్చ్బారావుగారి ఆర్యకథావళి చిలకమర్తి లక్ష్మీ నరసిరహం గారి కొన్ని రచనలు (ప్రసిద్ధాలు, ఈ చూపుతోనే హెదరాబాదు వాస వ్యులు ముహమ్మడ్‌ ఇాసింథాన్‌గారు చిన్నపిల్లల కోనం ఒక విశ్హాశ సర్వస్వాన్ని రచించి (ప్రచురించారూ అఫ్లే సంస్కృతంలో భాసమవోకివి రచించిన అనేక నాటకాలను ముహమ్మద్‌ కొసిం కొన్‌ గారు తెలుగులో అనువదించడం జరిగింది. చిన్నపెలల అంతసునకు చెందిన మాట లతో వారి అనువాద విధానం నసిగింది, వారు అనువవంచిన నాటకాలు బాల నాటకాన? పరంపరలో (ప్రచురించబడ్డాయి. భాన మహాకవి ఆవిమారకము, (ప్రతిన్కు వాసవదత్త ఖవభూతి రచించిన ఉత్తరరామ చరిత్ర మొదలైనవి ఈ రచనా పరంపరలో (ప్రసిద్ద మైనవి. భానుడు పృరాణేతివోసాలలోని (ప్రసిద్దాలైన కథఅను, ఛుట్టాలను. స్వీకరించి నూలిక రచనల కంపే విన్నమైన మార్పులనేకం చేని నంన్క్బృతళల్నో, రూవకాలుగా నంతరించారు. మన బాలబాలికలకు జాతీయ సాహిత్య సంపదను అందచేసే ఉద్దేశంతో సంస్కల్భుతాం ద్ర కావ్యాలను ముహమ్మద్‌ ఖొసింకొన్‌గారు అనువదించారు. అనువాద విధానాన్ని గురించి అనువాదకుడు ఈ విధంగా పేర్కొన్నాడు "పిల్రలకై అనువడించుటచే అనుసరణ మార్గము (క్రొక్కవలసి వచ్చినది మ్వూల మున అక్కడక్కడ మార్పులు చేయక తప్పనది కాదు ఐనను సాధ్యమైనంత వరకు మూలకావ్యను నందలి భావనరళినే ఇందు వతిఫరింస జేయుటకు (వ్రయత్నించితిని మూలనునందలి వద్యిభాగమును గద్యముగనే (వ్రాసితిని, ఇందు ఉపయోగించిన భాష అతి సులభమైనది, పదేండ్ల పిల్లలు దీనిని చదివి ఆనందించగలకుల

80 తెలుగు సాహిత్యం , ముస్లింల "సేవ

1. సలిమ ౨ ఇది రాహఘాయణ కథాసంబింధి రచన, ఈ నాటకాన్ని చీలకమర్త్హి నరసంహం గార్కు వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు కూడా అనువదించారు. రామ పట్టాభిషెక ఘట్టం మొదలుగా అది భగ్నమై వనవాసం, సీతాపహరణం, రావణ సంహారం జిగి రాముడు అయోధ్యకు వచ్చి రాజ్య భారం వహించే వరకుగల కథా భాగం ఇందులో ఆతి సంక ప్పంగా చి(త్రించబడింది. (ప్రతి ఘటం, (ప్రతి సన్నివేశం భాస మహాకవి కథా సంవి వావి య! ధాన చాతుర్యానికి అనల్బ శిల్చ విన్యాసొనిక్కి నూతన సన్నివేశ సృష్టికి గీటు రాళ్ళుగా కనిపిస్తాయి. ఈ చతుర రచనకు థాసింవాన్‌గారు సరళమైన శైలిలో ఆనువదించారు, ఏడో అంకం రెండో రంగం నుంచి మూదిరికి కొంత భాగం. రాము ౪- మైథిలీ! మసము పూర్వముండిన తపోవన మిచే, ఇందు మన పరశాల జ్ఞాపకమున్నదా? న సీత ,; ఆర్య వ్యత్రులతో తిరిగిన చోట్లను మఃణకతునా? రాము ఇ- ఇవే సీపు సీరు పోసిన మొక్కలు, ఇప్పుడు ఎంతేసి చెటయిననో. మైథిలీ: ఇవి నీకు గాపకమున్నవా? అ "కొం షో సీత ఫా శాగుగ జ్ఞాపకమున్నవి, ఇవి ఇప్పుడు పువ్వులు కాయలు లొడిగి ఎంతో అందముగ నున్నవి, రాము ?- మన మక్కడ ఉండగనే కదా భరతుడు వచ్చెను? సీత ;- అవును మన మందజము (వేలితో చూపు్చు అంతవరకు పోయి. భర ఈుని రథము నెక్కించితిమి, కాసింథాన్‌ గారీ మరొక అనూదిత బాననొటకం "అవిమారొకము*, బుష్‌ శాసం వల్లి భండాలుడుగా అల్సకోలం జీఏంచనలసి వచ్చిన అవినూరకుడు అనే సప్వీరరాజ కారుడు కంతి భోజుని తనయ కురంగిని వివాహనూడిన కథ ఇందలి ఇతీవృత్తం, ఇది కూడ తేలికైన భాషలో కూర్చబడింది, చిలకమర్తి లక్ష్మీ సరసింహంగారు కూడా ఈనాటికొన్ని అనువదించారు,

దృళ్య కావ్యాలు నే స్వీకరించిన కథావస్తువులు నూటికి నూరు పాళ్ళు హిందువుల పృరాజేతిహాన కాన నాటకాదులకు పరిమితం కావడం, _ఏవొక్కు రచన కూడా ఇస్తాంంమత గాథలకు దోధలకు సంబంధించినది లేదు వపీరి రచనలలో మౌలికాలతోపొట్లు అనూదితాలు కొన్ని లేకపోలేదు. ముహమ్మద్‌ థాసింకొన గారు భానమహాకవి రచించిన ఆవిమార కము, (ప్రతిము వాసవద త్త, భవభూతి రచించిన ఉత్తర రాను చరిత్ర ్యవకృతి గీర్వాణ రూపకాలను అనువదించడం విశిష్టంగా సేర్కోదగ్గది. వీటిని గురించి రె-డో ప్రకర ఇంలో చర్చించాను. నాటక రచనా మర్యాదల పరంగా అనీషా భారతీయ రూవక మర్యాదళతో పాటు పౌళ్చాశ్య రూపక మర్యాదలను వైతం పాటించార్హు ముహమ్మద్‌ థాసింథాన్‌ (ప్రభృతులు అంక విభజనతో పాటు రంగ విభజనను కూడ. క్రావించారుం ముహమ్మద్‌ నఫీజుద్దీన్‌ (వ్రభ్బితులు కేవలం నాటికలను మ్యూత్రమే రచించారు. ఆధునిక పాళ్ళాత్య నాటక శిల్చ రీతులను వీరు అనుసరించారు. ఉమర్‌ అలీషా, షేక్‌ దరియా హాుస్సేన్క్‌ ఖాసిం సాహెబ్‌ మొదర్చై నవారు వద్యాలను సైతం తమ రచనలలో జోడించారు. అయితే సాధారణ నంభాషణలలో చెప్పిన భావాలను పద్యాలలో కూడి పునరావృత్తం చేయడం "కొన్ని తెలుగు నాటకాలలో మనకు కనిపిస్తుంది. ఈ లక్షణం ముస్లి ౦ రచయితల రచనలలో కన్పట్టదు. నంభాషణలకు తోడుగా పాతబాణీలో కొందరు కృతులను కొందరు నరికొత్త వరునలలో గేయాలను చేర్చడం కూడ కద్దు,

ఇక భాషాశైరీ విషయంగా పరికిస్తే కొందరు నరళ (గ్రాంధిక శై లీని కొందరు శష్ణవ్యవహరిక శెలిసీ అనలంభించినట్లు చెవ్సవచ్చు, అయితే నరళ (గ్రాంధిక శెలిలో -స్వంతరించబడ్డ ఉమర్‌ అలీషావ్రభృతుల "రచనలలో ఆయా పాతల సంభాషణలలో పాత్రోచిత. భాషాశై లికూడ (పయోగించబడింది. శిష్ణ వ్యవహారిక శైలి కేవలం--సౌంఘి కేతి నృ శ్తాలుగల నాటకొలలో మత్రమే ఉపయోగించబడింది. ఈ ఇతిన్న త్తాలుకూడ మభ్యతరగతికి చెందినవి కావడం వల్లి ఈ నాటకొలలోని పాత్రలు వై విధ్యం లేని (ప్రామాణిక శిష్టవ్యనహారిక శైలిని అనలంభించినట్లు నిర్ధారించవచ్చు. కీంది తరగతులకు చెందిన ప్యాక్రలను ఈయీ రచనలలో (ప్రవేశ పెట్టనందున న్యూన (ప్రామాణిక శైలీ (వ ఏ్‌ఉ9రజుతు చ్రయోగానికి అవసరం లేకపోయింది,

ఇతి వృత్త పరంగా వివిధ విభాగాలకు చెందిని రచనలను [క్రనుంగా పరిశీలిద్దాం, పౌరాణిక నాటకొలలో ఉమర్‌ అలీషా రచించిన *అనసూయాదేని, "దానన వధి,

82 తెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల సేన మరకచోట “శై శవాత్‌ (ప్రభృతి పోషతాం(ప్రిచూం సౌహృదాత్‌ "ఆప్ఫథగాశ్రయామ్‌ ఇమాంమ్‌ ఛద్మనా పరిదదామి మృత్యవే సొనికే మృగ శపంతి కామివ”29 శైశవం నుంచి పోషంపబడినది ప్రియమైంది వేరు ఆశ్రయంలేనిది ఆయిన సీతను మిషతో మృత్యువునకు ప్రాజహింనతో బీవించేవాడికి పెంపుడు పకివలి ఇచ్చుచున్నాను ఈ భావాన్నే మహమ్మద్‌. భాసింథాన్‌ తాను పెంచిన చిలకను బోయవాడు వైతము ఇలి ఇవ్వడనుకొందును” అని అనువదించిరి పొరాణీక రచనలను మూర్తి కట్టేంచడంలో వారి అంచనాలకు ఊహలకు ఏమాత్రం వ్యత్యాసం కనపించినా ఒప్పుకోరు, ఓర్చుకోరు, సహృదయులను మెప్పించ లేని కవిక్కి్న నిరర్ణకం కదా ? అందుచేత ఆనువాదకార్యం అనేక కష్టాలతో కూడు కొన్నదని వివరించిబడింది అయినా ఇన్ని పరిధులలొ రచన సాగించవలిసి వచ్చిన స్పటికి ఖాఎంథాన్‌గారు కృతకృత్యులయ్యార నే చెప్పవచ్చు అల్బర్జ్‌ ఐన్‌ స్టిల్‌ జొ మేన్లాకర్‌ (ఫేమన్‌ రచించిన “ది ష్టోరి ఆఫ్‌ అల్బర్‌ ఐన్‌సీన్‌” అనే ఆంగ ట్‌ ఉం (గంధాన్ని మహమ్మద్‌ థాసింథాన్‌ “అల్బర్ట్‌ ఐన్‌స్టీన్‌ ” అనే (గంథంగా ఆంధధ్రీక రించారు, "ది థీ అఫ్‌ రెలిట్‌విటీ (సాపేక్ష సిద్దాంతం అనే సిద్దాంతాన్ని కనిపెటిన బి జర్మనీ మేధావి అల్బర్ట్‌ ఐన్‌ స్టీన్‌ జీవిత చర్మిక, సూనవోన్నతికి కారణమెన అణాళ క్రి ఉత్పాదనకు ఈయన స్థాపించిన సాపేకశా సిద్ధాంతమే 'ఫాకిపదిత!ి. అవిరళ శృషతో మానవుడు ఎంత ఉన్నతివై నా సాధించగలడు, విశ్వరహస్యాలు శనిపెట్‌న చ్‌ ప! విశ్వవిథ్యాత విజ్ఞాన ఖవి అల్బర్ట్‌ ఐన్‌ స్టీన్‌ జీవిత చత్మిక బాల్యం నంచి ఆయన జీవితంలో సంభవించిన మలుపులూ, మెలకువలూ సకల నంఘనలు సహజసుందరంగా “మృప్రామహుల జీవితాలు పురోగాములకు వెలుగు బాటలు అని అభిజ్ఞాల ఉవాచ తదనుగుణంగా వారిని ఆదళ్శంగా (గ్రహించి భావితరాల పొరులు ఫ్ర్‌గతి

ఆసువాడ సాహిత్యం క్ర పథంలో వయనించాలనే సదుద్దంతో వాసింఖాన్‌ విజ్ఞానళాస్త్రవే త్తృఅయిన ఐన్‌స్టీన్‌ జీవిత చర్మికను వెలుగు పరచారు క211170 18 6 860128 96006 10 900689” అన్నట్లు ఆనేక క ష్టాలను- బొధఅను, భరించి నిర్విరామంగా కృష చేసిన ఆల్బర్ట్‌ ఐన్‌ స్టీన్‌ గొప్ప విజ్ఞాన శాస్ర్రవే త్త్‌గా “పేడ వ్రథ్యాతులు గాంచాడు. అతని బాధలు, నే కష్టాలు నష్టాలు ఈ గర్పింథంల చిత్రితం 'దేవుడు - నాదేశము *= ముహమ్మద్‌ కాసింథాన్‌ ఆంగ్లం నులడి ఆంధధ్రికరించిన రచన “*ర్రెండ్ర 284 మూ 601000” అనే ఆరిగ్ధ గంథం దీనీకి మూలం, ఆమెరికాలో (ప్రసిద్ధి చెందిన మ్యాక్‌ కిస్స క్యాన్‌టర్‌ ఈ ఆంగ్ల గ౦ంథకర్త, స్కాట్‌ నాయకుడు లేవ్‌సిడ్డన్స్‌ జీవితానికి అద్దం పడుళుందీ థచన పరమో దాత్తు డెన సిడ్డన్స్‌ స్కాట్‌ ఉద్యమ వికాసొనికి అహర్నిశలు కృష, చేసిన వ్యక్తి, ఉద్యమ నాయకుడుగా తాను అనుభవించిన సుఖదుఃథాలను పఠితల హృదయాలకు హత్తుకొనే రీతిలో రచన సాగించారు. ఆదర్శ(ప్రాయమైన సిడ్డన్స్‌ జీవిచ చరిత్రను ఆంధ్ర పాఠకలోకానికి అందించారు. వాసింకాన్‌గారు సిడ్డన్స్‌ తన_ జీవితాన్నే కాకుండా తాను నివసించే (ప్రదేశాన్నికూడా పునీతం. చేసిన మహాత్ముడు స్‌డ్ణన్స్‌ స్కాట్‌ నాయకుడుగా, భర్తగా, తం(క్రిగా అనుభవించిన నుఖదుఃథాలను మరప్పరాని ఘటాలుగా చిత్రీకరించబడాయిం బు రు

న? తెలుగు సాహిత్యం ముస్సింల సేవ , సొతివత్యమో పరమ ధర్మంగా ధావించిన అననూయను పరీక్షించడాసిశకై జగ జనకులై న “బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్వరులు బ్రాహ్మణ వేషధారుల్లై అత్రి ఆనహాయల అతి స్‌లుగా వస్తారు భోజనార్ధం తసీనుల్తైన ధూసురోతృములకు భోజనం వడ్డించదోతుంది ఇశుచిచేవి వసాలతో భోజనం వడ్డించడం వారి నైర్మల్మానికి విఘాతమని అతిధులు ఆన సూయను వివస్తగా భోజనం వడ్డించమంటారు కర్ష కరోరాల్లై న వారి వాక్కులకు అత్రి మూర్చపోతాడు అ మహాపురుషుల అభిమతానుసారం వివస్త్రగా భోజనం వడ్డించడానికి సిద్ధమై *& సచరాచరాత్మక మహోన్నత తేజ నిజప్రభపదె వా నదయాంతరంగ విపద్దల్ధి మునింగిన వారిరబోవనీ వే సరిలేరు నీకు నవివేకులు నిన్ను (గగహింపలేరున న్నీ సమయంబునన్‌ గరుణ, సేలము (మొక్కెద నిన్ను దీననై 721 ఆని వేడుకోగా ప్రకృతి పొగండంగా ప్రకోపించి ఉరుములు మొరుపులతో పిడుగులు పడగా చతుర్దశ భువనాలు తల్లడిల్లి బ్రాహ్మణ వేషధారులై న త్రిమూర్తులు పసిపాపలుగా హోలి రొదిస్తు =ఎటారో సతి మహాత్మ వృత్తాంతానికి ఖిన్నుడొతాడు అత్రి మహాముని, పతులు కానక సతను౩ మౌతున్న సతులు నారదుని నలన వసిపాపల్లై న (త్రిమూ ర్తుల గాధవిని అనసూయను ఎతిబిక్షకై వేడుకొంటారు. వారు (తిమూ 'ర్తులని తెలుసు కున్న అత్రి ఆనటాయలు అశ్చర్యానందాలతో ఉప్పొంగి జగన్మాతల ప్రత్యక్ష దర్శన థాగ్యానికి హృదయోల్లాన భరితులౌతారు (త్రిమూర్తుల యాను రూపాలకై అనసూయ, “నేనె పతివ్రతా మహిమ నించుకణశల్లిన దాననేని నా (ప్రాణ విభుండు సేదల కుధార్తిని దీర్చు ముసీం్యద్రుఃడేనియున్‌ భాను సహసన్రమంగల విభాకర తేజుల మూడు మూర్తులన్‌ నేనిట సత్కరింపనిట నేనిజరూపము దాల్తుగావుతన్‌ “22 అని ప్రాల్టించగా (త్రిమూర్తులు నిజూపథారుల్నై అనసూయను క్షమించువని వేడుకొని జగద్ధిత తేశొమూర్తీ దత్తా (క్రేయడు జన్మిస్తాడన్కీ కల్పాంత. సతివితా శిఖామణిగ్గా శ్రీల కలంకారమై (ప్రకాశించేటట్లు ఆశీర్వదిసారు, అత్రి అనుసూయలు అమితానంద భరితు లౌతారు ఈ విధంగా ముగుస్తుందీ నాటకం,

ఆనువాద సాహిత్యం న! వాసవదత్త ఫం పానన దత వబాలనాటకావళతొ మూదొది వత్ప్సరాజై స ఉదయసుడు రాజ్యం కోల్పోయిన కారణంగా ఆతని మంథత్రి ఆవర చాణక్యుడు యౌగంధరాయణుడు తిరిగి రాజ్యం నంపాదించి పెట్టడానికై చేసిన వ్రయత్నాల నంపుటమే ఈ నాటకంలోని కిధ ఇది అరంకాలలో తీర్చబడ్డ రచన ఈ నాటకాన్నే చిలకమర్తి నరసింహంగారు “ప్రతిజ్ఞా యౌగంధ రాయణముగా” శెలుగుతోకనువదించారు ఉత్తర రాను చరిత అట ా కరుణ రసానికి పట్టం కట్టిన భవభూతి మహాకవి రొచన ఉత్తర రామ చరిత రామాయణ ఉత్తర కాండలోని కథాభాగం దీనికితివృత_ 0. భనభాతి ఉత్తరరామ చరిత్రను జయంతి రామయ్యగారు మల్దాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రిగారు. వేదం వెంకట శామళాస్త్రగారు తెలుగు చేసి ఆంధ్రలాకానికి అందించారు ఇది ఏడంకాలలో నిబంధించ బడింది మూలంలోని క్లొకాలను యధాతథంగా అనువదించకుండా ఆందలి భావాన్ని నచనంలొ కుదించి అనువదించదిడ్డాయి. కొంత ఆనువాదాన్ని తిలక్రిద్దాంం “హా హోదిక్ష పరగృహ వానదూషణం ఏత్సతి తత్చునరపి శైవ దుర్వి ప్తాక్రాదాలర్య-ం విషమివ సర్వతః [పన కొం”2ళ అయ్యో అయ్యో వై దెషా యొక్క వరగృహపోనం ఇసే నింద అద్భుతమైన ఉపా యాలతో సమసిపోయిన దైననూ అది తిరిగి దైన దుర్విపాకంవల ఆలర్కవిషంలాగా ర్లు న్‌ రా అంతటా (ప్రనక్షమైంది, ఈ భావాన్ని కొసింథాన్‌ బాలబాలికల సౌక్రర్యార్హం నండీ వ ౦గా నరళంగా శాలి “వడీని ఇంట ఉన్నదను అనువాదము అగ్ని పరీక్షవల్ల మాసి మరల మోసుల్నెత్తినది, ఇది విధికృతము,”19 అనీ ముగించారు వి=1 1

88 కెలుగు సోహిత్యం ముస్తింల సేవ “మహాభోరత కౌరవరంగము”, థాసిం సాొవాబ్‌ రచించిన “పీరభద్ర విజయము , ముహమ్మద్‌ థాసిం సాహెబ్‌ అనువదించిన “ఉత్తర రాను చరిత్ర, “ఫ్రతిమి ముఖ్యమైనని ”

ఆధునిక యుగంలో తెలుగులో చారిత్రక నాటకొలు కొత్తకాదు, ఇతర శాఖలకు ఇందిన వాటికీ వలె చారిత్రక వస్తువు ఇతిన్చ త్త రగా కలిగిన నాటకొలు కోకొల్ల లుగా తెలుగులో ఉత్ప త్తి ఆయ్యాయి వాటిలో కోలాచలం శ్రీనివాసరావుగారీ "రామరాజు చరిత్రము), ,శ్రీపాదక్భిష్టమూ ర్రిగారి “బొబ్బిలియుద్దము, పొనుగంటి లక్ష్మీనర ఎంహము గారి. “ప్రచండ చాణక్యిము” ఇచ్చావ్వరప్ప యజ్ఞనారాయణ శాస్త్రిగారి *రనపుత్ర విజయము” బాలాంధ్రపు వేంకటరావుగారి “యాచళూరేంద్ర విజయము, ధర్మవరం గోపాలా చార్యులుగా రి “రామదాస, సురివరం (ప్రకావరెడ్డిగారొ “ఉద్బల విషాదము, భక్త తుకారాం, దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారి “కంభిరాణా” ఇత్యాదులు (ప్రసిద్ధ చారిత్రక నాటకాలు... వీరితో పాటు ముస్లిం రచయితరైన ఉమర్‌ అలీషాగారి చందగు ప్తః “షక్‌ దరియా హుస్సేన్‌గారి పురుషోత్తముడు ముహమ్మద్‌ ఖాసిం థౌన్‌గారు అనున దించిన “అవిమారకము వానవద త్త ప్రకృతి చారిత్రక నాటకాలను చించి తెలుగు నాటక వికాసొనికి దోహదం చేశారు,

సాంఘిక సమస్యలను ఇతివృ త్తాలుగా స్వీకరించి నాటకొలు, నాటికలు రచించిన ముస్తిం రచయికళల రచనలు కూడ లేకపోలేదు, వాటిలో ముహమ్మద్‌ గపూర బేగ్‌ గారి “గిష్మంలో వనసంతళ”, “కరగిన మనసులు, ఎన్‌, ఎమ్‌ వలిగారి “ఊర్వశి ఇత్మాది నాటకొలు ముహమ్మద్‌ నఫీజుర్దీన్‌ గారి “కనకపు సింహాసమున?” “గ్రేవుడూ; సీకు దిక్కెవరు? “ధర్ముసంరకణార్థం) (ప్రభృతి నాటికలు ్రసిద్దాలు

ఉమర్‌ అల్‌షోగారు కళ, మణిమాల ఆనే మీశ్రమ ఇతిన్న త్తాలుగల నాటకోలను వెలయించారు.. ముస్లిం రచయితల దృశ్యకావ్య రచనా విశేషాలు పిక్యత ప్రకర ణంలో చర్చించడం జరిగింది

)] యట,

నాటకాలు పౌళాణకాలు

అనసూయాదేవి ;

ఉమర్‌ ఆలీషాగారి పౌరోణిక నాటకాలలో అననూయాదేవి నాటకం ఒకటి ప్రాచీన నాటక లక్షణాను గుణంగా (వ్రయోగ యోగ్యమైన ఐదంకాల గద్య పద్యాత్మక నాటకం అక్కడక్కడా పాటలను కూడా జోడించారు. ఉమర్‌ అలీషాగారి సతీమణ్‌ శ్రేమతి అక్చర్‌బీవీ ఓక మహావతివత చరిత్రను రచించమని కోరగా శాంత రవ (వధానమైన అనసూయాదేని నాటకొన్ని 1818వ సనం॥లో రచించారు. పాతివ్రత్య మహిమను ఇతినృత్తం౦గా స్వీకరించి రచించిన నాటకం, (త్రిమూర్తుల విషమ వరీక్షలకు "సెఠం ఓర్పుతో ఒడ్డి పతివ్రతలలో కెల్లి గణసీయమైందని నిరూపించుకున్న అన సూయాదేని పాతివ్రత్య మహిమ ఈ నాటకంలో అభివర్డితం.

శంతనుడి ద్వారా కలిగిన ఏడుగురు కమారులను గంగ కర్పిస్తుంది గంగాదేవి గంగపాలు చేసిన పొతకానికి వాపదేవత గంగను యమయాతనలు పెట్టి వేధిస్తుంది ఆ బాధల కోర్వలక గంగ 1బహ్మ విష్ణు మహేశ్వరులను శరణువేడి విఫలమౌొతుంది తుదకు అనసూయా దేనిని ఆశ్రయించి పాపడేవత బాధల నుండి విముక్తి పొందుతుంది సర్వశక్షి మంతులైన జగజ్జననులు సైతం సొధిందలేని కార్యాన్ని అనసూయ తన పాతి (వ్రత్య మహిమతో నెరవేరుస్తుంది _- = గృహస్థాశ్రమ ధర్మాన్ని నెర వేర్చుటానిక్షై భూతలానికి వచ్చిన నర్మద తన భర్ష ఖై రవుడి సేనలో కడు బాదలను ఎదుర్కొంటుంది. అకారణంగా తపోనిష్టా గరిష్టుదెన మునిని కొట్టిన కారణంగా ఖభైర వుణ్ణి మరణించుమనసి బుషి శ పెసాడు నర్మద తన పతి (ప్రాణాలు దక్కించుకొడం కోనం తనపాతిప్రత్య మహిమతో బూర్యోడయం కాకుండా ఆక్ఞాపిస్తుంది, ఆ కారణంగ పద్నాలుగు భువనాలు అనంతకోటి జీవరాబులు తల్లడిల్లి పోతాయి. (త్రిమూర్తులు నర్మదను తనపతి (ప్రాణాలకు అభయం యిస్తే తన ఆజ్ఞను ఉపసంహరించు పంటానంటుంది (తిమూర్తులకది సొధ్యం కొదు తుదకు అనఘూయా దెవి తన పాతివ్రత్య నుహిమతో భైరవుడి (ప్రాణాలను కాపాడుతుంది

గంగను పాప దేవతబారి నుండి, నర్మద భర్తా (ప్రాణాలను కాసాడలేక .విఫణు లౌతారు (త్రిమూర్తులు ఈ తెండు విషయాలలో అనసూయ తన పాతివ్రత్య మహా చశ్మ్యంతో విజయం సొధిస్తుంపి ఈ విధంగా అనబూయ పొతివ్రత్య మహిను |తిలౌకా అతో వ్యాపిస్తుంది,

దృశ్యకావాాలు “క్రాప్యేసు నాటకం రమ్యమ్‌" అసీ “నాటకాంతంహి సాహిత్యమ్‌" అనీ అధి యుదక్తుల సూక్తులు లలిత కళలలో సాహిత్యం (ప్రముఖ స్టానాన్ని వహిస్తుంది ఇందులో దృశ్య (శ్రవ్య కౌవ్యాలు (ప్రధాన భాగాలు దృళ్య కావ్యాలనే రూపకాలని వృనహరించడం కద్దు _ భారతీచూలంకారీకుల వివేవనలో దళవిధరూపకాలు అనేక ఉపరూపకాలు ఉన్నట్లా నిరూపితమైంది దశవిధ రూపవకొలలో నాటకం ఒక్కటి సాధారణ వ్యవహారంలో దశవిధ రూపకాలలో పెక్కింటిని నాటకమని సేర్కోడం మామూలు దృశ్య (శ్రవ్య కావ్యాల [పపయోజనం ఒక్కటే ఆయినా వాటి పరిధులు రచనా రీతులు శిల్పవిన్యాసం, వేరు వేరుగా ఉంటాయి. సంన్కృతంలో సంధానించ బడ భాస- కాళిదాస రాజ శేఖరాది మహాకవుల రూపకాలు (ప్రపంచ సాహితీ సృష్దలో ఉత్తమ (శేజికి చెందిన ఉదాత్త రచనలు వెయ్యేళ్ళ చరిత్ర గలిగిన తెలుగు సాహిత్యంలోని పూర్వ పూర్వ యుగాలలో చూపక రచన ఇంచుమించుగా సాగళేదనే చెప్పాలి. సంస్కృత వాజ్బ్యయంలోని సమ స్తరీకుల్కు శాసాలు వెలుగులోనికి యధాతథంగాన్ను యధానుఫారణంగాను అనూ దితి మైనప్పటికి రూపక శాఖకు చెందిన రచనలు రూపకాలుగా తెలుగులోకి రాలేదు సంస్కృత రూపక రచయితలు సంతరించిన అనెక రూపకాలు తెలుగులో చంప్పవులుగా తీర్చదిడడం మనం గమని స్తున్న విషయం, దృశ్యకావ్య రచనలో పైతం ముస్లిం రచయితలు ముందంజ వేసినట్లుగా వారి రచనలే ఆధారం, ఉమర్‌ అలీషా, "షేక్‌ దరియా హుస్సేన్‌ మొడామ్మడ్‌ ఖాసిం థాన్‌ కాసింథాన్‌, ముహమ్మద్‌ గపూర్‌ాన్‌, ముహమ్మద్‌ నఫీజుద్ది నొ ఎస్‌ ఎమ్‌ వలి (ప్రభృతులు (ప్రయోగ యోగ్యాలైన అనేక నాటకాలను రచించారు కొందరు నాటికలను, మరికొందరు ఏకపా(కలను తీర్చిదిద్దారు కొందరు పీటిని రంగంపై ప్రయోగించి, నటులుగా నటించి ఆధునిక ఆంధ నాటక రంగానికి ఉదతాభక్తి గాదోహదం చెశారు శ్వ దృశ్యకావ్యాలు కథా వస్తుపరంగా విశ్లేషి స్టే వీటిలో కొన్ని పౌరాణికాలు కొన్ని చరితకాలుు కొన్ని సాంఘి కౌలుగాను. కనిస్తాయి. అన్నింటికంటె ఆశ్చర్యకరమైన విషయమేమిటం శే వీరు

నాటకాలు ఫలి సతికి పతియే ముఖ్యమని, కష్టనుథాలతో భర్హతో భార్య పాల్రుపంచుకొని జీవి-

తం సాగించాలనీ నారీలోకొనికి రచయిత సువ్యక్షం చేశోరు భర్త చెడ్డునడవడి నడు సున్నా పతినంటి నతి ఉండాలని నర్మద పా(త్రద్వార విదిత సోతుంది పాతివ్రత్య మహిమ మహోన్నతమైందనీ అనసూయ పాత్ర ద్వారా తేబతెల్లదొత్‌ంది. పత్మివత లుగా పేరుపెంపులుగల గౌరీ లక్ష్మీ సరన్వతుల కన్న మిన్నగా ఆనసూయ గోచరిస్తుంది అన వాయా దేవి-పాొతినిత్య- మహిమకు (తిమూర్తులు వైచం. తలలొగ్గారు ఆకారణం గానే వతివ్రతలత్రో కెల్లి తనమానికంగా గణన కెక్కింది అనబూయిాగదేవి అనసూయా చవి సాత్మివత్యమహిసూ (ప్రశంసకు సహించని సరన్వతితో నారదుడు అససూయాదెవి పాతివ్రత్యాన్ని గూర్చి

“ముక్క. ముక్కలుగా మిన్ను రిక్కవబ్బు

రిక్కలన్నియు నక మూల(ద్‌ క్కవచ్చు

పంచ భూతంబులల్త లాడించ వచ్చు

మ!

కాని సాధ్వులందాక నెవ్వాని తరము”28

అని అననూణూ దేవి మహిమను ఉగ్గడించాడు (త్రిమాట్సులు అననూయ్లాదేవి పాతివ్రత్యాన్ని పరీక్షించడానికి బియలు. దిరగా

నారడుడు మహ్లివతివ్రతలను పరీక్షించడం. ,మహాదోష్వ దూషతమని తెలిపి అనసూయను గూర్చ్వి,? ”

"నిగురు గలి నిప్పుపై సీగలెగురంగలవె

భాను వించిమూపై .జెదపట్టంగలది

అట్టులా సాధ్వి యనసూయ నంట నెవరి

శరము మృక్సాతి మేరువుందాకినట్లు వళ ఈ, విధంగా అససూయా దేవి పాతివ్రత్య మహినును మరెన్నో విధాలుగా కొవియాడు శాఢ్డు నారదుడు, నన్నివేశాను గుణమైన వర్షనలు చేస్తి రచయిత తనవర్డనా వై విధ్యాన్ని విజక్షస్లో

00 శెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల 'సీవ నిరూపించుకొన్నారు. (త్రిమూర్తులు (బ్రాహ్మణ వేషాలలో ఆశ్ర్యాశ్రయ పరిసర (ప్రకృతి దృశ్యాలకు ముస్థలొశారు రచయిత సవాజ (పకృతి దృశ్యాలను చక్కగా వర్నించారు “పాజెడు సీళ్ళ వచ్చికలంబండిన లేళ్ళును చెట్లనుండి సాం షారెడు వండ్లు పూపొదలంబప్టల గూండ్లు వెలార్చు విశ్వసం 1 సారము నైం(ద్ర జాలికుడు చక్కగ నొక్కడె జూప్పు రీతినా ప్పారెడు సీవనంబు కడు బాపనులన్‌ బొనరించు నెల్లరన్‌”£5 అని ప్రకృతి దృశ్యాలను మసమనో నేశ్రాలలో మెదిలె విధంగా వర్షించారు, నాటకంలో చక్కని జాతీయాలను, సామెతలను వాడీ నాటకౌనికి ఒక వినూతన శ్వాన్న్‌ కలిగించారు మహాభారత కొరసన రంగము *= ఉమర్‌ అలీషాగారి మరొక పౌరాణిక నాటకం “మహాభారత కౌరన రంగము. మహాభారతంలోని ఉద్యోగ, భీష్మ పర్పాలలో సంగ్యథితమైన కథా భాగం ఈ నాట కాసికి మూలం దీనిని ఉమర్‌ అలీషా పర రనప్రాధాన్యమైన ఏడంకాల నాటకంగా 1816 సంకలో రచించారు. నాటకి లక్షణానుగుణంగా గద్య పద్యాత్మకలగా తీర్చిదిద్దారు నాంద్యంతాన సూద్రధారునితో నాటక కర్తను గూర్చి, (ప్రదర్శించదోయే నాటకాన్నిగూర్చి (ప్రస్తావింప జేశారు ఈ నాటకాన్ని గూర్చి రచయిత “ఈ మహాభారత కౌరవ రంగము” అను సీ నాటకము పాండవ కౌరవులకు గల నైతిక స్టానిక సం్రదాయాది (ప్రసిద్ధ ధర్మములు నిష్పాక్షీకముగా నిరాఘాటముగా భారతి వ్యక్తి త్వమును 'ప్రతిపాదించునట్లు చారిత్రకప్ప బునాదులప్టై స్వాభావికముగను ధర్మయుక్తృముగను, సిశ్వివాదముగను నుండు ఫక్కిని విమర్శించి 1816వ సంవత్సర (ప్రాంతమున ్రాసితినొ అని పీరికలో తిమ ఆభ్మిపొయాన్ని తెలియ జేసి తదను గుణంగా ఈ సాటకొన్ని రూపకల్పన చేశారుః ఆజ్తాత వాసానంతరం పాండపులు తమ రాజ్యభాగానికై ధృతరాష్రుని వద్తకు నై ్స్‌ా ళు లు (ద్రువద పురోహితుని పంపడం దానికి సమాధానంగా ధృతరాష్త్రుడు సంజయుణి రాయ బి ణ్‌ చారిగో ధర్మరాజు వద్దకు పంపి శాంతి (ప్రకారం కార్యాన్ని నడిపి అంతా కలసి బ్రతికే విధానాన్ని సానుళూలం చెసుకొని రమ్మనీ పంపడం జరిగింది ఆ రాయబారం వలన

నాటకాలు న! పాండవులకు కుష్కప్రియాలు శూన్యహస్తాలు తప్ప (ప్రయోజనం శూన్యం, తుదకు పొండన ఎక్షంగా (శ్రీకృష్ణుడు ధృతరాష్ట్రుని దర్శించి పాండవుల రాజ్యభాగాన్ని పొండ వులకు చెందేటట్లు చూడమంటాడు. కొని సంధి కుదరక యుద్ధం తధ్యమొతుంది రణ రంగంలో పాండవుల శక్తి సామక్థ్యాలు సన్నగిల్లి విజయావకాశాలు క్షీణించె సమయం లొ పాండవులు కుహన కుతండ్రాలతో, కపటోపాయాలతో యుద్ధం చేసి అనేకులను యుద్దనిహ తులుగా చేస్తారు, రచయిత ఈ నాటకం ద్వారా పొండవుల దొష్ట్యాలతోపాటు, (శ్రీకృషుడి ట రి పాండవ పక్షపాత బుద్దిని తెవయజేసారు. కర్టుడు కుంతికి పుట్టినవ్చటికీ మొదటి నుండి బ్‌ దుర్యోధనుని పక్షం వహించి అతనికి అండదండగా నిలబడకాడు, కర్ణుడు పాండవ పక్షం వహిస్తే అజేయిమైన శక్తి సామర్ద్యాలు తోడౌతాయని శ్రీకృష్ణుడు కర్దుణ్ణి పాండవ పక్షం వహించమని పరిపరి విధాల నవ్చజెస్పి (వ్రలోభ పెడతాడు కాని కరుడు లు కృషుడి మాటలను అలక్ష్యం చేసాడు ఈ నాటకంలో కర్టుడి వ్యక్తిత్వం నుహొన్న యో జాని అవ తంగా చి్యతించదిడింది కర్దుడి అవంచల (ప్రభభక్తి ౩ దృఢ సంకల్చం ధైర్య -సైర్యాలు, శౌర్య చర్మాకషూలు దానగుణం కళ్ళకు కట్టినట్టు, హృద్యాతి హృద్యంగా చిత్రించార్ము ఈ నాటకంలో ముఖ్యంగా కర్షపాత్రతే అధిక [ప్రాముఖ్యం ఇచ్చినట్లు వ్యక్తమౌతుంది, రచయిత సాత్రచిత్రణలో రసపోషణలొ, సంభాషణా చాతుర్యంలో, నన్నివేళ శల్చన లో, మనః(వ్రవృత్తుల వ్యక్తి కరణల లో, వర్ణనా ప్టై దగ్ధ్యంలో నద్దవాస్తులై నట్లు ఈ నాటకొధారంగా ద్యోతకమొతుంది ఉమర్‌ అలీషా మలచిన కిర్దుడి వ్యకి కాన్ని వతిశీలిద్దాం, రాయవారం విఫలమై రాళ ఆద శి, యుద్ధం తప్పదని నిర్ణయించుకొన్న (శ్రీకృష్ణుడు కర్టుడి శౌర్యపవ్యాకమాలు తెలిసిన వ్యక్ని కాబట్టి కర్టుడు కౌరవ పకంలొ ఉం అతని పీరవిహారాన్ని మార్కొనే యోధుడు లేడని భావించి పాండవ పక్షంలో చెర్పించడానికి పల్ముపయత్నాలు చేస్తాడు. అనేక ఎతులు వేసినా చివరకు విఫలుడౌతాడు బాట ఇంద్రుడు యతి వేషంలో కర్టుడి నహజ కవచ కుండలాలను దానంగా (గహి సాడు (ప్రాణం కంక అధికమైన కవచకుండలాలను అర్ద పంతుడైన ఇంధదుడికేల అవత ర్ల దానం చేశావని కృష్ణుద్దు సుడువగా అర్హమంతుడై నన్నూ అర హీనుడై నమూ యీచ చు ఎమొోనాు కునికి ఇవ్వడంలో సంశయయెందుకు? ఒకవేళ (ప్రాణాలడిగినా నిస్సందేహంగా జర్సించేవాడిన్వే ఇచ్చేవాడికి అధికం, నీచం అనే తారతమ్యంలేదంటూ +, .

గ శెలుగు సాహిత్యం ముస్సింల స్‌ “వార్జి రత్నాలు గ్లైకాను వానికిద్చు కుజము ఫలము లన్నిటి కోంకొనగ నిచ్చు సకులు జహి యటన్న భికిములోొసంగు దాతగడియించి యడుగు 'పేదలకు(దెట్టు”26 ఇంద్రుడు పేదవాడన్నృట్లు కర్ణుడి భావం అందుకు కృష్ణుడు ఇంధద్రుడు పేదవాడు కానే కాడు నిన్ను మోసగించాడని కృష్ణుడనగా కర్జుడందుకు “క్షోడ్తయె గౌతముని వువ్వుందో డింగూడి "హెడుగాండేసి కొన్నాడు నాడు తనువు నేడు కవవక్తుండలముల నృతము చెప్పి £్‌, జ్‌ అల్పణ్థా తీసి కొన్నాడు దుష్కీర్సి దిశలు నింత అసి ఇంద్రుడి అల్పబద్ధిని తెలియ కేఫాడు కరుడు పాండవ పక్షం వహిస్తే కర్టుడికి (ప్రముఖ స్టొనమిచ్చి గౌరవిసారని చెప్పె, కౌరవులు కర్పుడికి తలపెట్టిన దుఠాగతాలను వివరించి పాండవులతో చేరమని కృష్ణుడు పలికినప్పుడు కర్తుడు ఏమాత్రం ఉన్నత స్తానాలను అశించకుండ ,, వ! న! థి “చుట్టము కాకపోయినను జుట్టము కం పెను 'వేయి రెట్లునా పట్టున నాదరించుచు శుభంబులంగూర్చుదు నంగరాజ్యమునన్‌ బట్టిము గట్టినట్టి నరపాలు సుయోధను విడి కుంతికిన్‌ బుట్టినవారి పక్షమునంటోయి కృతబ్నుడనౌటం బోలునే”28 అని పలకడంలొ ఉపకారికి అపకారం తలపెట్టకూడదని, మనప సహాయం చెసిన వారిని మోసం చేయ కూడదని వారికి సదాకృతజ్ఞాలె ఉండాలనే లోకధర్మం వ్యక మౌ తుంది. తనపి దురాగతాలు వన్నిన వారిలో దుఠ్యోధనున 'కెలాంటి ప్రమేయం లేదని యూ స్పస్తంచేస్కి అకని జవ పఠ్వాలు ప్రభుసైన సుయోధనుడిక్రై వెచ్చించడానికే గాని తన స్వార్ధం కోషం, తన అధికారం కోసం కాదని పలికిన (ప్రభుభఎ పరోయణుడు కరుడు, అజాత స!

నాటకాలు 83 కర్తుడి జన్మ వృత్తా-తం వివరించి త్రల్లి కుంతీ దేవి కోరికపై పాండవ పక్షం లు లాం మ్‌ వహించమని కృముము పలుకగా ఇంత కాలం నుంచి చూరమెన తల్లి వద్దప ఈనాడు | కూ దేని కోనం వెళ్ళాలి ఈ లొకంలో కనింంచే (ప్రతి స్తీ తనకు మాతృయీత్తియేనని జవాబిస్తాడు " ఎంతికియిటినన్‌- మజీశకుంతకు౯ బుటిన యుటని మ్శునే స! ల మ! యింతికొమాూనపుందు జనియించుట తథ్యము నాకు దానిశ్హై సంతయొకీంత లెదు బలవంతముగా నిది తల్లి యంచునీ వింతగ(డెపస్పనేల సెల యింతులు తల్లులుగా రె మాఢవా29 అని కరుడు పలకడంలో పరశ్త్రీల యందు కిర్తుడికి గల మాతృదృప వెలడొతుంది వ! |! న! యి కర్టుడు పాండవులలో వేరిన (దావది అతనిని ఆరవ భర్హగా స్వీకరిస్తుందని కృష్ణుదు శ్రీ వ్యామోహాన్ని కలీగించగా కరుడు సుయోధనుని పంటి మహారాజును న! (గ్రుడ్డివాని కుపూరుడని అధికేఎంచిన న్తూజ్జసేనిని అలిగా నమర్చించెదవా?. సీ వెంతటి కైనా సమర్దుడవేశని కృష్ణుని వంగ్యపూర్వకంగా మందలించి పరకాంతన్‌ జననీ సమోనమని నేభావింతు పాంచాలి బం "గరు పొంచాలిక మందరాంగి యెనన్‌ గావచ్చు లోకాన నెం చజు సొందర్య విరజమావలగు కాంతల్‌ లేరు వొకెల్ల వ త్తురె కొంకీంచిన సన్యకాంతల రతుల్‌ దోషంబుగా కుండునే"39 అని తోటి స్త్రీని సోదరిగా భావించాలనె ధర్మాన్ని కెలియజేసి ఏకఎత్నీ తత్వాన్ని తెలియ జేసొడు కరుడు తావ న! ఈ విధం?” ఏన్నో (ప్రలోభాలను ఎతచూపినప్పటికి కర్తుడు లొంగక పోవడం లు చెత చివతిగా కృష్ణుడు రథకార కుల సంజాలుడనే-మహాకళంకం నమసిపోయి. ఏకిచ (ఈగా సాండపులతో కూడి రాజ్యాన్ని పరిపాలించగఅవనిి నీ కరి భారత జాతీయ గీతాలలో కలసి గానం చెయబడుతుందని పాండవుల విజయాన్ని సూచన ప్రాయంగా సూచించగా కృష్టా ఇది ఎంత మాత్రం సరైనవి కొదంటూ ,. ,, .,

| తెలుగు సాహిత్యం , ముస్టింల సీవ “హెండవ పంచక మని (ప్రఖ్యాతి గాంచు వా ల రలలోన కానీినుండలర లేడు 'సెటిదాకను సూతవాటిలో(దెరగిన రాధేయుడిపు డొక్క రాజుగాడు ఒకి పేద కూద కన్యక భర్నయగు కరం డల ద్రౌపదికి భర్వయనగ బోడు దుర్యోధనుని మైత్రి (తోసి రాజని మీకు దోసిలొగ్గ శ్రవుండు (దోహిగాడు ఐలమునకు చెగ్గడలి మీకు వళముగాడు సొమ్ములకు లొంగి మీకు దాసోహమనడు చానలను గోర మీకువై చావులిడడు ఇవి తనూజుండు కురు సుయోధన సఖుండు”9] అని- వివరించిన మేరు నగధీరుడు దానవీర శూర కర్టడు ఛ్రీకృష్ణుడు తన శకి యప్ప అతో (ప్రయత్నించి నప్పటికి కర్దునికి శుర్యోధనుని చ నున్న అవ్యాజొను రాగాన్ని నడలించక పోయాడు, కర్డుణ్ణి పొండవ పతంలో వెరు ములు ళా మని కృష్ణుడు అనేక విధాలుగా ఆడిగుతున్నప్పటికి కర్టుడు తీరస్కరించగా పంతికూడా కర్దుని పాండవ పతం వహాంచమని (ప్రాధేయ పడినప్పటికీ చలించని ధీశక్‌ సంఎన్నుడు కరడు అంతలో విదురుడు కల్పించుకొని పూజ్యురాలై న తల్లి కంతి కోరికను మన్నించడం థావ్యమని ఎలుకగా రర్డడు కుందితో ., .. “సూర్యునంతటివాని సూనుడం చెతిగియ కృవసాలి గంగ కర్చించినాపు చీరకాలమై పొసి చి _త్తంబులో రోసి మరణించెనని కరు మరచినాపు టా! సూతుని నుతుడనైై సూత కన్యను గూడి కాపురంబును సేయ గాంచినావు పాండు నిల్లాలివై పడసిన పుత్రుల గెలిపింప నన్నాంపదలిచినావు

నాటకాలు తగ్‌ నిజముగా నన్ను తొమ్మిది నెలలు మోని కాంచి యుండిన సొస్టితి గాంచి నీకు కడుపు చుమ్మలు చుట్టక వడక యున్నె తల్లి గొంతెమ్మ కోర్కెలు జెల్లునమ్మ”32 | అని ముక్కు. పచ్చకతారిని పసికందును నది లో వదలిన తల్లి పె తన మనోవ్యధను వ్యక్తం చేసి నిజంగా తొమ్మిది నెలలు మోని కనిన తల్లి కి కడుపు తీపు తెలుస్తుందని విచక్షణా రహితంగా ధిక్కరించడం కర్పుని వ్య కిశ్వానికి మచ్చు తునక అని చెప్పక తప్పదు, కంతి చివరి సొతిగా రణరంగంలొ పాండవులను చంపనని మాట ఇవ్వ మని వదేవదే ప్రాధేయనడి కొంగు పట్టి యాచిస్తున్నాని పలుకగా _ఆర్హునుజి తప్ప మిగిలిన వారి నెవ్వరినై నా వదలివేస్తాననడం అతని వీరలక్షణానకి (ప్రతీక సింహం సింహంతోనే ఫోరాడుతుందన్నట్లు తనకు సరిజోడి అయిన అర్జునునితోనే పోరాడతానని అనడం ఆతని దైర్య పైర్యాలకు నిదర్శనమని చెప్పవచ్చు ఈ విధంగా ఉమర్‌ ఆలీషా పాత్ర చిత్రణలో, మనః వ్రనృ త్తుల రూపకల్పనలో, రనపోషణలో చేయి తిరిగిన వాడని చెన్నవచ్చు, అలానే బలరాముడి పాత్రపోషణ లో బలరాముణ్ణి - నిష్కల్మష హృదయం కలివాడిగ్యా న్యాయంకోనం పోరాడే మనిషిగా తీర్చి దిద్దడం పాత పోషణా చాతుర్యానికి నిదర్శన (ప్రదర్శనమని చెవ్పడం ఆతిళశయో కి గాదు కురుక్షేత్ర రణరంగంలో పాండవులు అధర్మ వర్రనులై శిఖండిని అడ్డుంచి భీష్ముని సంహరించడం, అశ్వత్థామ చనిపోయాడని ధర్మరాజు " మృషో క్తులు పలికి (దోణుని గూల్చడం, రధచ్నకాలశు నవరించుకొంటుండగా కరుణ్‌ హతమార్చడం: కృష్ణుడి సహకారంతో వై ంధవుట్జి చంవడం ఇత్యాది అధర్మ కార్యాలను నహించక బలరాముడు పాండవాధములను అంతమొందించటానితై నన్నద్దుడు కాగా కృష్ణుడు అడ్డుకొననప్పుడు బలరాముడు , “*పళయకాలానల జ్వాలలేతెంచి బి సహ్మాండ భాండము కాల్చు చుండనిమ్ము రోదసీ వహరముల్‌ (మోయ నళనిపాత ములచేత ధరశ్మగుంగి పోవనిమ్ము ఉల్కలు రాలి విళ్వోర్వీకలము తూట్లు ూట్లుగా పడివారిందొరగనిమ్ము పృష్క-లావ ర్త యంబణుధ రాశి పరిసిజ లార్డ వంబని చల్లార సృనిమ్ము

రగ తెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల సేవ కడలు నొక్క. చిమ్మ చీకటులు (కమ్మి మన్ను మిన్నేరు భేదనుల్‌ నూయనిమ్ము కాని యెన్నటికిని ధర్మ హాని కింత చోటు నిడరాద ధర్మంబు చూడరాదు” 38 ఆని ధర్మానికి హానీ సంభవిస్తుందని, ధర్మాన్ని (ప్రజ్య్బింపస జేయాలని (ప్రచంత కోపా వేశంతో పాండపులపైకి బయలుడిెరడంలో వీర రనం ఉట్టిపడి, బలరాముడి పా(త్రకు ఐలం చేకూరుస్తుంది. దీని ద్వారా బలరామ పా(త్ర చిత్రణతోపాటు సన్నివేశ కల్పనలొ జొగరూకత వహించి నొటకీక రించారని చెప్పవచ్చు ఈవిధంగా ఉమర్‌ అలీషా కరుషేత్రసం([గ్రామంలో పాండవులు అవలంభించిన ఆన్యాథాలను తెలియజేశారు. నిష్పక్షపాతంగా కౌరవ పాండవుల యదార్హ యుద్ధ గాధను సువ్య క్రం చేశారు విర భద విజయము ;. హెరాణీక నాటకాలలో శ్రీ థొసింస్తాహెబ్‌ రచించిన “శ్రీ పీరభ(ద ఏజయము” ఒకటి. దీనికే “దక్షయజ్ఞము” అని మరొక 'పేరుకూడ (సిద్ధమే... కడప జినా కమలాఎృరం తాలూకా, పాయసంపల్లై (గ్రామంలో శ్రీ పీకభ(దాలయ ప్రతిష్టనాడు ప్రదర్శిం కడానికి వీరభ్యద్రవిజయము” _ఆనే నాటకం లభిందకపొవడం వఆన పర (ప్రముఖుల కోరిక మెరకు వాసంసాహెద్‌ గారు పదకొండు దృళ్యాల వీర రసోపేతిమెన (ప్రదర్శనాయోగ్యమైన నాటకాన్ని కొన్ని మార్చులు చేసి రచించారు. నాటకం గద్య పద్యాత్మకమై అక్కడేక్కడా పాటల మేళవింపుతో మనోరంజకంగా సొకెత్కరి స్తుంది దక్షుడు శంకరుని కొలువ్పనక్షు వెళ్ళినన్నుడు అతనిని ఉచిత రీతిగా సత్కరిందని కారణంగా శివుణ్ణి అవమౌనించడానికి యజ్ఞం తలపైటి. శివుడి 1పఠినిధి వీరభదుని చేతిలో తగిన శిక్షను పొందడం ఈ నాటకంలో వరి కం, ఈ కథ భాగవత పురాణం లోనూ ఇతర శైవ పురాణాలలోను (ప్రసిద్ధం "కొబిట్ట కఛో(ప్రస్టానం ్రకృతం ప్రస్థావించడం లేదు. కాని కొసింసాహేన్‌. క్రొత్తగా తాను కావించిన మార్పులను తెలపడం జరిగింది,

నాఐకాలు ఇ శంకరుని కొలువులో దకుడు అవహానం ఫ్రాలౌతాశు దానికి (పతీకొర౦గా శిపుడి నామరూపాలు లేకుండా నాళనం చెస్తానని (ప్రతిజ్ఞ చేసిన దషుడు తిరిగి వచ్చి తన వెన్యాధిపతితో వ మఠం ద్వనం చేయీలని ఆనతిస్తాడు. తదను గుణంగా వైన్యాధి పతి శివనామసోంత్రగాళ్ళను హింసిన్హుంబాడు ఇవి ఖాఎం సాహెబ్‌గారు చేసిన మొదటి మార్పు, వైన్యాధివతి శివభక్త్రలను హింసిస్తుండగా కలహ భోజుడు నారదుడు (ప్రత్య తమై ఆగ్నిలో ఆజ్యం పోసినట్టుగా మామను అనమానించడం ఎంఏ మాతం తగదని దళకుణ్ణి మరికొంత ఉసికొల్చడం రచయిత చేసిన రెండోమౌర్చుం శివుని అవమానించే నిమిత్తం ఒక యజ్ఞం తలపెట్టవలసినదని దకుణ్ణి (ప్రోత్స పాంచడం మూడో మార్చు యాగ సందింధమైన ఆహ్వానం అందలేదన్న కారణంగా చాకయణి మొదట యజ్ఞానికి వెళ్ళికూడదని నిర్ణయించుకోడం నాలుగో సూర్చు, కన యాగాన్ని చూడవచ్చిన సతీదేవితో దకుడూోనిన్నాహ్వానించిన దెవరు? సిగ్గు మాలిన సీవు పిలవని పేరంటానికి రాదలచుకొన్నా ఆమాన హీనుడు అడ్డగించలేదాం ఏ ముఖం పెట్టు కొని వచ్చావీనాడు” అని అందరి సమక్షంలో తండి తూలనాడడం రచయిత కావించిన ఐదోమౌర్పు, అందరి సమక్షంలో శవమాషణ కూడదని (బ్రహ్మా, విషు, దేచేంద్రాదులు ద్‌ జర ను! జ్య కూరి అధిక్షేపించి మాట్లాడడం ఆరో మార్చు. ఇత్యాది మూలంలో లెని మౌర్పులను కూర్చి నాటకాన్ని రచించారు దక్షుడు తలపెట్టిన యక్ఞాదర్శనార్థం వచ్చిన నకల దేవతలు, ముషీశ్వరులు ఆశీ నుర్హై ఉంటారు యజ్ఞం (ప్రారంభించడానికి నంసిద్ధుడె దకుడ్డు అహ్వానితులతో యోగాన్ని ఆరంభించడానిక్తై అనుజ్ఞ అడుగుతాడు అనడు భృగు మహర్షి దకునితో జగజ్జనక్కుడైన సర మేళ్వరుడు రాకుండా యాగం ఏ విధంగా జరుగుతుంది. శంకరుడు లేషండా యాగం జరుగకూడదని పలికిపపుడు దక్షుడు శిఎని తూలనాడకాడు దానికి భృగుమహర్షి నహించక శివుడు అలిగిన ని యాగం నర్వనాళన్వ కాగలదని శివుని గుణ గణాలను ; “ంరసీమనుగల గరళంబు విడిపెనా మాడిపోపు జగంణు మరుక్షణమున వి=!8

(08 శైలుగు సాహిత్యం ముస్లింల సేవ తన భూషణంచై న తక్షకున్‌ ఏీడెనా తపియించు జగము లాతని విషాగ్నీ (థమదల నొకపరి బనిపెనా తృటిలోన నుగుగా జగముల నూరగలరు ళ్‌ ఫాలాక్షమున మంట (ప్రభవింప జేసేనొ = (బ్రహ్మాండ భాండమే మండిపోవు అట్లీ యుగ్రుండు శంభుడే ఆలిగెనేని ప! ఒక్క దడుడే కొడిక ఒక్క కోటి దడులై నను తృటిలోన దగ్ధమగుట తథ్యనుని యెంచు కొమ్ము ఓ దకరాజా”54 అని కాద్రరసం ఉట్టిపడేటట్లు భృగు మహర్షి పాత్రను చిత్రించారు రచయిత యాగానికి ఆహ్వావించక పోయినా సతీదేవి తప తండ్రి చేస్తున్న యాగాన్ని దర్శించుటకె వచ్చినప్పుడు కుమారై అని సహించకుఎడా దూజస్ట్రాడు తనను చూవ్వం చిన సతీదేవి సహిస్తుంద్కి కాని తన పతిని చూషంచినఎుడు తండ్రి అనె సంబంధాన్ని కూడా లెక్కచేయకుండా “ఓర; మూరుడా। సీ పాపమునకు నిష్కృతి లేదు స్‌యాగ మును సీవును నాశన మగుదురుగాక్క" అని ఉక్రోషంగా మందలిస్తుంది పతి కంటె గొప్పవారు లేరన్కి పతిని దూషంచిన తండిని 'వైతం ఓరి మూర్జుడా। అని సంభొో ధించినప్పుడు సతీదేవిని ఒక పళిన్రకగా చిత్రించి సంభాషణలలో సైకంి రదర సం ఉబిక్‌ వచ్చేటట్లు సకీదేవి పొత్రను చ్నితించడం రచయిత పాత్ర చిత్రణా న్నై పుణ్యమని చెప్పవచ్చు తండ్రిని ఓీః మూర్జుడాః అని దూషంచినప్పుడు (ప్రేక్షకుల మనసు సతీదేవి సకిన్ని వహించి సతీదేవి పాకలో లీననొళారు శివ నిందను సహించలేని సతీదేసి ప్రాణాలు కోల్పోగా సతీఎవితో వచ్చిన నంది దతని, "పటుతరళక్తి నీకలను బ్రద్దలుగొటి త్వదీయ శోణితం న్‌ా. నా! ట్‌ విటుసటు చల్లి మాంసమును (పేతలు మెక్కగ సీసతీసుతల్‌

నాటకాలు రఫి కటకట నొంది యేడ్వనిను కాలుని సన్నిధి కంపు వాడసీ 'వెటు చనువాడ వింక పృధివీ తలి నోహత భాగ్య దకుడా”55 అని హెచ్చరిస్తాడు నందర్భాను సొరంగా థావాను గుణమైన రచన చేఠారు- సతీదేవి శివనింద కారణంగా ఆత్మ త్యాగం చేనుకొన్నదని తెలిసినప్పుడు పర మేశ్వరుడు రౌద్రరూపుదై దకుణ్ణి సంహరించడానికై ఉస్మీర్రీ దుష్టుడా నా ప్రాణ్యోరి (పాణములనే హరించితివా? ఇదిగో ఫలముననుభవింపుము” అని కోవంతో తన జటా జాటాన్ని నేలపై కొట్టగా దానినుంచి (ప్రచండ శబ్దంతో ఆయుధ పాణియైన వీరభదుడు (పశ్యత మైనప్పుడు శివుని రౌద్రరూపాన్ని ఏీషించిన (ప్రేక్షకులలో భయం, విస్మయం కలుగుతుంది రౌద్రరూపంతో (ప్రత్యకమైన పీరభదుడితో దకుని సంహరించ్కియజ్డాన్ని ద్వంసం చే, చూగాన్ని చూడవచ్చిన వారికి బుద్దిచెస్పి రమ్మన్నప్పుడు వీరభదు)డు “పటు దోర్వీర్య (వ్రకంపితాఖీల జగద్విళ్యుండు భద్యుండి దె చటులోత్కలృష్ట గదా విభూషతుడు సత్సం[గ్రామ ఖీముండును దృట కోపానలు డౌచు వచ్చెనిను మదింపంగ నొక్కుమ్మడిన్‌ కుటిలాత్మా ఎటు పోగలాడవిక తత్కో-పాగ్నిని బ్లాల్బెడిన్‌ “86 అని వీరభద౦ి ప్యాతను పీరరసాొనికి వరాకాష్టగా చ(్రించి నందర్భాను సారంగా సమాస భూయిష్టమైన రచనచేనీ రచయిత తనరచనా పాటవాన్ని వెలుగు పరచారు ఈ విదంగా సన్నివేశ కల్పనలోను, పొదక్ర చిత్రజలోన్కు నంభినణా చాతుర గంలోను రచయిత తనదంటూ ఒక (ప్రత్యేకతను (ప్రదర్శించారు థాసిం సాహెబ్‌ ఈ నాటకంలో సందర్భాను సారంగా పాటలను చేర్చారూ. బంగారానికి కావి అబ్బినట్టు పాటలు రాగతాళయుక్త మై ఉండడం విశేషం పాటలు ఈ నాటకంలో కొన్ని నందర్భాలలో జంటగా కలసీ పాడడం నురొక విశేషం చలన చిత్రా అలో జంటలు కలసి ఒక (వ్రేమఘట్టాన్ని కెలిపేటప్పుడు పాడినట్లుగా "ఈ నాటక౦లొ సతీవవ్మి శివుడు కలసి ముఖారి రాగంలో ఆదికాళంలో పాటసాడతారు, అందుకు నిద ర్శన (ప్రదర్శనంగా

100 లెలుగు సాహిత్యం ముస్లింల సేన పాట; శివుడు నా హృదయములో దాగిన వాంఛల బయటకు లాగిన తుంటరి యెవరా ॥నాః సతీ నా హ్యాడిందావిన సిగ్గు తెరలమ తొలగించిన ఆ తుంటరి యెవరో ॥నా॥ శివుడు నెమ్మది నుండిన- నా హృదయములో, తీయని కలతల సతో _పెమను చెంచిన్ననా తలిదండ్రుల సస్నిధివాపి తనదరి జేర్చి గారడి చెనిన భూరులు పీకే ధూరులు పీశే 4నా॥ శివుడు. ధూర్హుళు వీరే స3. ధూర్తులు పేరే ఇద్దరు ధూూర్తులు వీరే ధూథ్చులు వీళే;87 అని (ప్రణయ సంబంధ ఖావాలను చమత్కారంగా పాబలలో ఇమిడ్చారు. ఈ విధంగా సండర్య్నిను గుణంగా పాట హా పహ శ్‌ న అనుఇమిడ్చి వ్యాదయాహ్లాదమైన సన్నివేశాలను స్యృష్బంచారు ట్‌ దానవవధ్ధ ; పౌరాణిక నాటకాలం” ఉమర్‌ అలీషాగారి *దానవ వధి మరొక నాటకం ఇది ఆరంకాల గదు పభ్యుంగేయాత్మక. నాటక. నౌపిక లక్షణాను గుణంగా తీర్చ్‌ దిదిన క జస . ఇగ, ల నాటకం. దీనికి క్రష్ణోద అనే నాహాంకరం కూడ కలడ్న సూ(కధారుడు ఈ నాట ( న్న్‌ గూర్చి దానవులు చనకలసై దాడి 'వెడల్కి జేసిన వథావిధానంబు చెడి హిరణ్య వ పగార్మలు దాధించి కమ సంగ్కి పడిన వధ చేత _ “దానవ నధిము నయెకొ అని లియ నాడు దానవుల చేతిం అపజయం పోంది ఆనేక వాధలనుభవించిన చేవేం (చుడు మొర పెట్టుకోగా విస్ణుష్ట-నరసింహుని రూపంలొ అవతరించి దానవులను వధించ డం ఈ నాటకంలో వరితం, ! జీ దేవతల పై దండెత్తి దేవేర్యదుజ్ఞి జయించి హిరణ్యకి సిప్పుడు సింహాననాన్నదిబ్న సాడు సారణ్యకఎపుడి సంకానమైన (సోను క్యనరాధర (పసంచ నృబ్వకర కోన దయోజించి యోజించి చివరషు వర మేళ్యరుడ్తు ఎక్కడో లేడు తన లోన్సే నెలవే ఉన్నా డనే సత్యాబ్న తెలిసీకొనీ పర మేళ్వరుని యందు మశసు నిలిపి ధ్యానిఎంటాడ్రు

నాటకాలు న! ఈ విషయం తెలినన హిరణ్యకసిపుడు కుమారుణ్ణి మవను మార్చుకోమంటాడు, తండ్రి వచనాలను పెడచెవిన పెట్టి తాను నమ్మిన పర మేశ్వరుట్డే ద్యానిస్తుంటాతు. ఇది నహిం చని తండ్రి కుహూరుజ్జీ యమ యాతినలకు గురివేస్తాడు, (వహ్లాదుడు అన్ని కష్టనష్టాలను ఆనందంతో స్వీ! లిస్తాడు (ప్రహ్లాదుడి మార్గ ౦లో సత్యం ఉన్నదని (గ్రహంచిన తోటి దాలరు ఆతని అడుగు జొడలను అనుసరిస్తుంటారు. “తాచెడ్డకోతి వనమెల్లా చెరచింద" న్నట్లు (ప్రహ్లాదుడి కారణలఠిగా రాక్షస సంతతికి ముప్పువాొటిల్లి ందని భావించిన హ్‌రణ్య కణఎడు (ప్రహ్లాదుని పిలిచి తాను విశ్వసిస్తున్న పరమేశ్వరుడు ఎలా ఉంటాడోోఎక్కడ ఉంటాడిని (ప్రశ్నించగా ఎందెందు వెదకి చూచిన అందందే కిలడని జవాబిస్తాడు (ప్రహ్లా దుటు అయితే నీ పరమేశ్వరుణ్ణి ఈస్త్మంభంలో చూపించమని దగ్గరలోనున్న స్వంఖాన్ని కాలికో తన్నగా ఉగ్రనరసింహమూర్తి ఉద్భవించి హిరణ్యకసిపుణ్ణి చీల్చి చెండాడు తాడు ఈ విధంగా రాతస సంహారం జరుగుతుంది,

రచయిత్యీూ నాటకంలో భగవంతుడి ఏకత్వాన్ని నిరూపించడానికి (ప్రయత్నిం చారు హారివేరు హరుడు వేరు అనే భావాన్ని తొలగించి హరిహరుడు ఒక్కడే అతడు ఎక్కడో లేడు ఎవరికి వారు పరిశీలించుకొం టే వారియందె నెలవై ఉంటాడని నీరూ 0 చారు (ప్రజా దాహుళ్యంరో భగవంతుడు ఆనేక రూపాలలో ఎక్కడో ఉంటాడనే అధి (ప్రాయాన్ని రచయిత భగవంతుడు ఏరూపంలో దర్శించే వాడికి ఆ రూపంలోనే దర్శన మిసాడనీ, ఆ భగవంతుణ్ణి ఎక్కడైనా చూడవచ్చన్మీ ఈ చరాచర నృష్టకి మూలభూళు డై నవాడు ఓక్క-డనే విషయాన్ని ఈ నాటకంలో (వస్లాద సా(త్రవ్వారా తెలియజేశారు, భగవంతుడా కరుణా-కటా.శోటురుకు.. ఎన్ని" కష్టాలు: కలిగినా అన్నిటినీ అధిగమించి సుఖంగా జీవించవద్చనే ఏషయాన్ని ఈ-నాటకరలో వెలుగు పరుస్తారు భగవంతుడు లేడ జి నిక్షత్యర చేసిన వర్షిక్తులకు గతులు నున్న అని హిరణ్యకస్‌ఎుడి పాత్రిద్వారా

చారి[తకా లు

చంద్రగుప్త ; |

చారిక్ర నాటకాలలో ఉమర్‌ అలీషా 1810లో రచించిన 'చం[డ్రగుప” నాటకిం ఒకిటి చంద్రగుప్త చ(క్రవర్తి! చరిత్ర యందలి ఒకభాగాన్ని న్వకరించి ప్రాచీన నాటక లక్షణాలతో ఆరంకాలలొ వీర రసోపేశమైన దెళభికిని (ప్రదోధించె నాటకాన్ని రచిం చారు వీర రస (స్రాధాన్యమైనప్పటికీ రాద కరుణాది రసాలు గౌణంగా చొటుచేసు కొన్నాయి, ఇది గద్య సద్యాత్మకమైన నాటక౦, ప్మాతపోప్తళై సస్తోషణలో, నన్ని

కరక లశ (గంధాలు ఖా భంగ ఉహ క జట 0 ౫ండ్‌ పళ

102 తెలుగు సాహిత్యం ముస్లింల సేవ జ కల్పనలో, మనప్రవృత్తుల చిత్రణలో రచయిక తన రచనా వైవణ్యాన్ని శెలియ జేశారు. సన్ని వేశానుగుణంగా ఆలంకారాల్సు. సాముకలు,. జాతీయాలు (ప్రయోగించి రచనకు ఒక తేజస్సును చెకూర్చారు మహాపద్మునందుడి. కపటోపాయాలక్షు గురియై నొర్యువంళ స్టాపకుడు చంద్ర గుప్తుడు రాజ్యభ్రిష్షుడె తరిగి రోజ్యూన్ని పొందడం ఈ నాటకంభా వత్తి అచజడింది శ్ర ర. కళా నాటక రచనను గురించి రచయిత “చంద్రగుప్తడను చ్యక్రవర్సి మగధ రాజ్యమున షపాబలిపుత ఎంహాననా రూడుడగుటక్షు పెక్కు వ్యాఘాతములు తటస్టించినవీ తదీయాది చర్మెబ్రొనికములు ఎృరోయ ('ప్రఎద్దము”గాక్ష సంస్మల్భతమున గ్‌ది ము[ద్రారాతసమను నాట కముదే మరి౩త వెల్లిడి యయ్మొను అ మ్యుద్రారాతశము చురా థ్రీ (బ్రహ్మశ్రీ శశాన ధానులు తిరుపతి వేంకదికివులు రసవంతముగా నాచ్చక్రీకరించిరి అంతకు పూర్వపు గాధ అనగానంద వంశమున చాణుక్యుడు సంహరించునట్లు మ రా శ్రీ (బహ్మాశ్రీ పానుగంటి లఅక్మీనఎంహకవిగారు “'పచండ చాణకహను శేర నొకనాటకము (వాసర ఈసెండు కథటకు తరువాత కభయిది విజ్ఞాన చర్చద్రికా (గ్రంథమాల యందొక కృన్వ్వ్హన్నుగా మరాథ్రీ కే వి లక్మణరాపు గారిచే రచింపబడిన పాందూ మహాయుగములో చంద్ర గప్ప సీ గూర్చి యొక్కింక చరిత్రము గలడు దాసిస్‌ సషప్రదించి మ8కాన్ని సం్రడా యములు సంపాదించి సందర్భానుసొారముగా కథ చెడకుండ దీనిని కొన్ని వారములలో పూర్తి గావించితిని” ఆని నాటక పీరికలో వివరందారు, నాటికారబభంటో రచయిత (ప్రవక ముహొమ్మ్మడ్‌ రనూలున్కు గురుపె న అభ అటో ము జై లలీషాను, గురుపత్ని (ారు మాంబిన స్తుతించాడు నొంద్యుంతంతో సూత్రధారుడు నటీ (పమేించి (వస్తావని (ప్రదర్శించే నాటకం చరదగుప్త అన్నీ కర ఉమర్‌ ఆలీషా ఆస్‌ నుడివి నిష్కంమ సాగ్ర చే అధి ఈ నాటక (ప్రాశస్త్యాన్ని గూర్చి సూకధార్రుడ్ము “భారతవర్షమందితర పొర్టీవు లంజొర సీక్ష శౌర్య గం ఫీరత నేక చశ్రముగ మ్మేర్షన్సి స్యా చక్రవర్రి జ స్కీంరితితో దిగంతముల గెల్చి జయర్వజముల్‌ రచించి ఫ్రొం సౌరిన చంద్రగుత్త్యని సజొన్వయనాటక మిదిక్షోన్వవ్టిక్యం వ అనీ నటితో వాకృచ్చాడు

సాటకొలు క్‌0కి

నందవంశాన్ని సమూలంగా నాశనం చేయాలన్నది చాణుక్య శవథం “చావు దప్పి కన్నులొట్రపడినట్లు” ఆ నంశంలో మహాపద్మనందుడు మిగిలి ఉంటాడు. తన పూర్వులు నంపొడించిన శాజ్యలక్మీని చంద్రగుప్తుడు అనుభవంచడం అతడికి కన్ను కుట్టినట్లయింది. ఎలాగ్రై నా చం్యద్రగుత్త్రడి నుంచి రావ్యాధికొరాన్ని హస్తగతం చేనుకో వాలని నిర్హయించుకొంటాడు తిన వాంఛా సాఫ్యూనికి అగ్నికి వాయువు తోడై నట్లు శక్రుళవుడనే మిత్రుడు పద్మ నందుడితో చేతులు కలిపి కుహాన కుతంత్రాలతో వెన్నలో వెంట్రుకను తీసినట్లు చం్యద్రగుప్తుణ్ణి రాజ్య(భ్రస్షుణ్ణి చేస్తారు

మహావద్మునందుడు మోసంతో రాజ్యం కాజేసాడనే విషయం (గిసు దెళరాజు "సిల్యూకన్‌ తెలునుకొని రత్నగర్భ అయిన భారత దేశాన్ని జయించాలనే కాంక్షతో వద్మనందుడి స్నేహాన్ని ఆర్థిస్తాడు తిన ఉషమార్సై శోణోత్త రను పద్మనందుడి కిచ్చి వివాహం చేసి మిగిలిన భారతదేళాన్ని కొలగొటి ఇదరూ వె భవోసేకంగా వల్చిల్లవచ్చని (ప్రలోభ పెడతాడు, "సెల్యూకన్‌ (ప్రలోభాలకు లొంగ ద్మనందుడు విఫీషణాసంా వ్యసన హరిసాడు రాజ్య(భష్టుడెన చంద్రగుప్తుడు ప్రచృన్న వేషంలో కానలలో కొలం గడి ఎృతూ తనరాజ్యాన్ని తిరిగిపొందడానికై యత్నిస్తుంటాడు శేణోత రను తన తలిదండ్రులు పద్మనందుణ్ణి వివాహమాడుముని వరిపరి విధాల వేడుకొంటారు - కాని చం(ద్రగుప్తునివై మనసున్న కోజోత్తర తల్లిదండ్రుల కోరికను తికన్కరిస్తుంది తల్లి అనేక విధాలుగా (టతిమిలొడగా శోజోత్త ర వారి ఆత్మ తృప్ని కోసం పద్మునందుడితో వివాహానికి నమ్మతిస్తున్నట్లు నటిస్తుంది,

(వచృన్న వేషంలో చందగుప్తుడు కొంత సైన్యాన్ని ఆయత్తం చేసువొని యుద్ధానికి తలవడతాడు ఆ యుద్ధంలో శీనాధిపతిగా కేణోత్త ర చంద్రగుప్తుడికి తోడ్పడుతుంది యుద్ధం చేయలేని నిస్సహాయ స్టితిలో పద్మనందుడు అక్మహశత్యకు పాల్పడతాడు విజయలక్మీ చంథద్రగుప్ప ణి వరిసుంది సెన్యాధిఎతిగా తనకు తోడ్చ డింది శోణోత్త ర అని తెలిసి మిక్కెలి సంతోషసాడు చం[గగప్ప డు కమర్తై సూటలు అలత్యుం చేసినందుకు తండి విచారీసుండగా అతనిని ఊరడించి తన మనోరథమైన చం(ద్రగుప్పుడితో వివాహం చెయించుమని కోరగా ఆమి అఖీష్టానుసారం వివాహం జరిపిస్తాడు పోగొద్దుపన్న రాజ్యంతో పాటు గ్రీసు రొజప్యుతిక శెణోత్తరను భార్యగా పొందుకాడు చంటదగి బ్నిం. ఇలా ఒకారతనొయింరే నాక

104 శ్రిలుగు సాహిత్యం ముస్లింల నే “బూడిదలో పోసిన పసన్నీరులాగా” ెల్యూకస్‌ (ప్రయత్నాలన్నీ పచ్మనందుణ్ణి 'సమ్ముకొని వమ్మైపోయాయి, “కుక్కతోకపట్టి గోదావరి యీడ్చిసట్లు" భావి వాంఛలకు సంధిళొట్టింది స్వార్దం కోనం పాకులాడిన పెల్యూకస్‌, పద్మనందుడు ఇద్దరు విఫలు లౌతారుం ఉమర్‌ ఆలీషా దేశీయ్యులలో డేశభకి ని పెంపొందించాలనే (ప్రమ ఖోద్దేశంతో ఈ నాటక రచన చేళారు. భారతదేశం పలు మకాల మణీహోరం ఆ హారంలో ఒక్క మణి తొలగినా అనర్థం వాటిల్లిక తప్పదు. కౌబిట్టీ అందరూ ఐకమత్యంగా జీవనం సాగిస్తూ. దేశ నమైక్యతకు పొటు పడాలనే ముఖ్యసూత్రాన్ని యీ నాటకం ద్వారా తెలియజేశారు ప్రజలలో జాతీయతను అభివృద్ధి దె డేళ సేవతై ప్రాణాన్ని పణంగా ఆర్పించడాన్నికి వెనుకొాడ కూడదని తెలియచేస్తారు, స్సార్ట ౦ కోసం దేళ ద్రోహం ఈల పెస్టే దేశదోహులకు గతులు నున్న ఖని మహాపద్మనందుడి పా(త్రద్వారా వెల్లడౌరుంది మాతృదేళశాఖిమానంతో ఉమర్‌ ఆలీషా 'దేళ్లభక్కై పూరితమైన యీ నాటకాన్ని ఆంధ పాఠక లౌకానికి అందించారు భారతదేశ జొన్నత్యాన్ని (గ్రీసురాజు -సెల్యుకస్‌ ద్వారా వెల్ల డిబేయించడం .ఇందుకు నిదర్శనం _హోళక్షి ని శచ్రుల్లొలికే ఘట్టాలు అడు గడుగునా (ప్రత్యక మౌతుంటాయి. మహావద్మసందుడు ఈన 'యూప్సిత సిద్దిక్షై పరద యుడై న 'సెల్యూకస్‌తో చేచులు'కలిపిసపుడు మరొక -సన్నివేశంఠా (గ్రహాలన్నిటిలొ స్తూర్యుడెంతటి-శకి నంతుడో దేశాలలో హిందూ డేశం అంత ఉన్నత మ్టై-దని "ఎల్యూ కస్‌ వక్కాణ్‌స్తాడు. “*భూలలనా గళంబున నిమాషితమైన విదెశీ రత్నహో కాళిని ముత్య ముట్టులల్లరారెడు భారత పర్షమిందుతోం బోలునే రోమకాది వరభూములు? దీనికి రత్నగర్భయం బోలి వచించు సల్కు దగి యుండెడు నెంతయు స్రీ ధరాస్టలికి 39 వై నుదహరించిన విషయాల వలన భారత దెశొన్నత్యం కన్నులకు గబ్బనట్లు గోంరి స్తుంది భారత జాతీయకా భాదం నరనరాన జీరించు కోడం మూలంగానే రదలయుత దేశభక్తికి కాణాచి మైన ఈ నాటకొన్ని 'రచించిసట్లు వెదికమొతుంది, ఈ నాటకంలో అలంకారాలను జోడించి రచనకు వన్నె కూర్చారు ఉపమాలంకొ శాలను ఉత్స కాలంకొరాలను చ్రమోగించారుం

వాటకాలు కేఫేగ “మాకు దాయాది యిప్పుడు మీకు వైరి చం(దగుపు డు చాణుక్య సాయమునకు ళాహువోయన వెన్య సన్నాహుడగుచు మింగ జూదు చున్నాడు మమ్ము మమ్ము" తన్వర్భమైన భరత వంళ నంజాతుడ వైన కత్రి యుండవైన సీకు (క్రీను దొరలకు నహ వానమేటికి పెద్ద పులికి నక్క చెలిమి గలిగినట్లు' 41 అని చంద్రగస్త్తృడు మహాపద్మనందుజ్ణే దూవషస్తాడు, ఇక్కడ భోర తీయుజ్ణి శార్టూలంగా ట్రిసు రాజును జంబుకంగా -చితించడర భారతీయుడి సామర్ధ్యానిక్‌ ఉపకిక. పద్మ నందు జెతో స్నేహం చేయడానికై. వచ్చిన 'వెల్యుకస్‌ భారత డెళౌన్నత్యాన్ని + అప్‌ మహారాక్ఞికి హీమవన్న "గంబులు కుల గిరుల్‌ పెట్టని కోటలొక్కా ఏలఅకాతన్వికి హించు గంగానదుల్‌ దరిలేని మంచి ముళ్యాల నరులొ ఏ నరోడాన్యకు నా సేంహక ద్వేప మక్యంత రత్న సింవాననంబౌ ఏ దరనూ ళమణికి భొారత యోధుల ాశి. దాసాదుల్యశన్నకడు పొ అట్టి సుగుణ రత్నాకరమై జగాన ననదృళ విలాసిపిగ నలరారు చుండు భరత వర్షావ కూటినించిడయవసలయు నమర భూమిని రాజుల నంహరించి *2 అని .(ప్రళంసిస్తాడు ఉమర్‌ ఆలీషాగారి రచనలలో సామెతిల్కు జాతీయాలు అధెకం జన వ్యవహా రంలొ వాడుకలోనున్న వాటిని 1షబవయోగించడం వారి లోకజ్ఞతకు నిదర్శనం అనీ చెప్ప వచ్చు (ప్రకృత నాటకంలో ఇవికవిగారి రచనకు జిలుగును తెచ్చినవని వక్కాణించవచ్చు= విజుశీక్ష

106 జెలుగు సాహిత్యం ముస్లి 0ల పేవ పురుషోత్తముడు : చారిత్రకాంశాలను ఇతినృత్తంగా (గ్రహించి "వురుషోత్త ముడు అనే దేళశభక్ని 'ప్రపూరితమైన పదిరంగాల చారిత్రక నాటకాన్ని షేక్‌ దరియా హుస్సేన్‌ రచిందారు బావిలోనియా. డెళస్తుడు అలెగ్దాండరుకు భారతాధిశుడు ప్పరుషోత్తముడికి జరిగిన యుద్ధాన్ని కధా వస్తువుగా స్వీకరించి నాటకంగా తీర్చిదిద్దారు సర్వ (ప్రపంచాన్ని జయించి (గ్రీకు విజయ పకాకాన్ని దిగ్గిగంతాలలో ఎగురు వేయాలనే ధృఢకాంక్షతో అలెగ్జాండరు రత్నగర్భమైన భారతావని'పై దాడిచేఎ పురుషోత్తముడితో తలవడి అతనిని బింధించి, ఆతని ధై ర్యసైర్యాలను, రాజనీతి కశలతను కొనియాడి సార్ధక నామధేయు డిగా పురుషోత్త ముజ్జీ ల్లమ్‌ంచి తిరిగి ఆతని రాజ్యాన్ని అప్పగించడం ఈ నాటకంలో వరి తం పురుషోత్తముడు హైందవ మహన్విజ్ఞాన సత్య ధర్మాలకు (ప్రతీకగా, మాతృ భూమి రక్షణక్షై |1పాణాలను ఫణంగా పెట్టి పోరాడిన ధీరుడుగా, దేళఖక్ని. పరాయణు డుగా ఈ నాటకంలో అడుగడుగునా గోచరిస్తుంటాడు. ఇవన్నీ రచయి.తకు మాతృ భూమిపైగల గౌరవాభిమానాలనే చెప్పక తప్పదు మాతృ వకంపై మమతను పెంచే విధంగా రచన సాగింది ఈ నాటకంలో వీర రసం (ప్రధానమై రాద శృంగార కరు జాది రసాలు గొణంగా చోటుచేసుకున్నాయి. రచన నన్ని వేశాను గుణంగా సంస్కృత పద భూయిష్టమై దీర్దసమాసాలతో కదళీపాకంలో సాగింది. భాన గాంభిర్యమైన పదళత్‌ సమ్మెళశంతో పారత్రలను తీర్చి వద్దారు.. నాటకంలో (ప్రయోగించిన నానుడిల్కు జాతీ యాలు సొమెతలు, ఆలంకారాలు నాటక రచసకు జిగిని బిగిని సంతరించి పెటాయి ఈ రచన ఆధారంగా రచయిత తన భారత జొతీయతా భావాన్ని (ప్రస్ఫుటం చారు పొత్రల మనః (ప్రవృత్తుల కనుగుణంగా పద్యాలను నడిపించిన విధం రచెయిత థావనా పటిమకు పరాకాష్ట నూతృదిశం పైకి పర దేశీయులు దండెత్తి వల్చారని తెలిఎనవ్బుడు ,రుషోత ముడే కాక అతని నుతుడైన సమరుడు యుపకిళోరంలాగా గర్జిస్తాడు. ఆ నన్నివేశాన్‌ కను గుణంగా వీరరనం ఉట్టిపడేటట్లు పద్య రచన చేశారు “అతుల 'సైర్య పరాక్రమ (క్రమము నందకీణ మేధా సము ద్ధతితో నందిజి మించి వర్తిలెడి యోధ శేన్టుడై థక్సితో

నాటకాలు 107 సతతంబున్‌ నిజమాతృధాతిని భుజన్య్మంంధణునన్‌ మోయుమీ సుతుపై నమ్మకముంచి నన్ననుపుడీ చూపింతు సామర్థ్యమున్‌ “43 ఇలాంటి వీర రన్యప్రధానమైన పద్యాలు లెక్కకు మిక్కిలి ఈ నాటకంలో గోచరిస్తాయి పద్యాలలో నే కాక సంభాషణలల్నో నైతం పీర రనం ఉట్టవడి పరితలఅలో ఉత్సాహం ఉప్పాంగి దెశభక్ని పెళ్లువికే నన్నివేశాలెన్నో ఉన్నాయి, అలిగాండరు భారతదేశ ౦పై దండెత్తి వచ్చాడని తెలిసినప్పుడు పురుషోత ముడు ,_ "స్ట కె వీరులారా! నిర్తి (ద్ర పరాక్రమ [క్రమ (వచండ భుజాటోపులై విజయకాంతమై ('ప్రాణములొడ్డు వీరవిర్యుల దీకెదక్షత రూపించుకొను సమయమానన్న మైనది వళశుదబల విహార గర్వోన్నత్తులగు వై రి వీరుల స్వాసోజ్య కాంత పిళాచీ (ప్రళయ నృత్యమును మాస్పనడుము విగ్గింపుడు గండరగంతలై భారతీయుల యశఃకాంతులు నల్వంకల విరజిమ్ముడు”**ఆని భారతీయ శొర్యు పర్మాకనూలను నిరూపించుమని పలికాడు పురు షోత్తముణ్ణి ఆలెగ్జాండరుకుబందీచేసి పళ్చాత్రాపమే చివరకు మిగులుతుందని అలెగ్జాండరు పలుకగా వురుషోత్త ముడు భారతీయ పొారుష లక్షణాలను శాత్రవ విదారణ నిశిత కాత ఖడ్గమండి3 హస్తుల్టై సంగ్రామోర్వికంపింప సంభూతాగోమహోదగు9లై పోరుపే భారతీయ లక్షణము కాని, పళ్చాతప్ప్టృలగుట చరిత్రలో లేని పని*ఉ5అని నందర్భాను గుణంగా పౌరుష వచనాలను వల్లించాడు. నాటక రచనలో అవసరం ఉన్నుద్మోట దీర్ష సమాస రచనదర్శన మిచ్చినప్పటికీ సులభ నుం దరమైన శైలి గోచర్రింపకపొదు పద్యం ఆర్షకారిన్యం లేకండా నడకలో ఒడుదుడుసలకు అస్కారం లేకండా సాఫిగా సాగుతుంది "వబొంగులువారు 'పొరుష వీభూతికి పెట్టని కంచుకోటవై సంగరమందు చండగతి శ్యక్రు శిరంబులు చెండు వేళనా సంగడికొడ్కు నాస్బదయ సారథి చేతికిజిక్కెనేనికా వంగదె భారతాంబ విభవ (ప్రథితోజ్జ్వల కీర్తి కారణా”౬6 "ఉండవు రాజ్య భోగములు నుండవు నుందర సొధరాజముల్‌ ఉండవు ధాన్యముల్‌ ధనములుండవు దర్చములున్‌ “తిరంబుగా నుండవు, నూర్య చంద్రగతులుండిన దాక దిగంత కీర్హియే యుండునుధాతతి, దుర్యశము నొందక సీనిధినిర్వహింపుమూ”4?

10₹ కలుగు సౌహిచ్యం. మున్సీంల సేవ సన్నిన్నేళామసొదంగా: పాతల మవవషృృత్తుల కినుగుణంగా. రచించిన వద్యా లలోని, పదాల్త, ఫదిక పద్య దవనకు ఒక ఊగుత్తూగు కలిగించి ఒక సంత సొగసు పషంజుకొన్నదసి 'షప్పవచ్చుం అందుకు నిదర్శనంగా వి గమైబలా డేనియ శేటలా యనుచు వ కట్నిశథలను నన్న కాలమందు చూప్పలా వుదనుని, శూస్తబా యని పొంగి తనుపును మజచిన తరుణ మందు -వప్వులా విరణాత్రి పువ్వులాయని వెట్టి మెజ్టియూహల్లనున్న జేళలందు చెళ్లుబా సుషులకా జూత్తునాయని భ్రాంతి దిక్కులు జూచిన దినము లందు హానసై తినిళుందవల్కాని పూన్కి వమ్ము చీఠటి మున్నీట చిక్కియుంటి “నుగమా శచమంబు పిజెనో కలికి నేడు ఎబుర్ట్‌ చందు -వుద్దురు జోధకత్తస్తోకి అని అచెగ్ధాండరు భువన మోహన సోండర్య శాశియైన ఈరాను రాషమార రక్సాన చూబ్లాలో “రధకుదై మన్యమడి (భావానికి లోస్టై సలికీస సందర్భం తోని పద్యంలో వదాలాఫోంిక వద్యూనడకషుఒకంజగును కూగును ఆపాదిస్తున్నాయ్పి. ఈవిధంగా బొరిత్రక విషయాన్ని నాటకేతిపృత్త 0గా స్వీకరించి న్వతం శ్ర రీతిలో నాబకంగా కళ్ళి ఉిద్దారు "సక్‌ దరూ హుస్సేనొ, నొంముశా ల ఊర్వశీ శ వైస్‌ఎమ్‌,. వలి "ఊర్వశి అనే నాలుగు రంగాల (పయోగ యోగ్యముయిన సౌంఘిక నాటకొన్నిిరచించారు. చలక చిక వరిశవును ఇతివృత్త 6గా స్వీకరించి ఈ నాటకాన్ని రూహోందించారు,. బారులో నాట్యం చేపే కొంతాన్ని మేటినటిగా. శ్రీశ డిడి “ఊర్వశో బిహణనులిని (గ్రవాందే ఉత్తమ నటిగా చేయీలనె జీవిశయంతో. కళారార్డి కఠు శ్రీదర్‌ చయళ్నఫలమే ఈ సొటకం

నాటకాలు 109

కళోపాసకుడు (శ్రీధర్‌ ధార్య కౌంత్రం నాటకాలలో పాత్రలు పోవన్తుర్లిటుంది. ఆమె సొందర్యానికి ముగ్పుడెన ఎనీ డ్రైర్టర్‌ రాంకుమార్‌ కాంఠాన్ని తన చలన చిత్రం లో కథానాయికగా ఎన్నుకొంటాడుం (శ్రీమతి కాంతాన్ని కుమారి కాంతిశ్రీగా చిత్రసీమక్ష పరిచయ) చేస్తాడు రాంకుమార్‌ మరోచికి నిర్మాత కరుణాకర్‌ తాను విర్మించే చిత్రం తో క్షాంతి శ్రిక్సి కజ్తానాయుకగా బుక్‌ చేసుకొంటాడు ఇలా పీధి నాట్యకత్తె వెండితెర మైక్‌ ఎక్కి-నందుకు శ్రీధర్‌ ఆమితానంధ్గ భరితుడొతాడు. కాంతాన్ని ఊర్వశిగా చూడాలనే తన లక్ష్వైనిక్‌ జవం చేకూళ్ణుతుంది

కరుణాకర్‌, రాంకుసూర్‌ల సహకొర్తాలతో వెండితెర పైకొచ్చి కథానాయికగా పెరు (ప్రక్యాతులు గడిస్తుంది కాంతి(్రీ రూపలావణ్యాలకు మగ్దుడేన రాంకుమార్‌ కాంతి(శ్రీని తఈన కామవాంఛను తీర్చమని కోరతాడు ఎందరో నాయికలు చిత్రాలలో నటించే చారుండగా తన్తనే కథానాయికగా ఎన్నుకోడానికి కారణం-తన సొందరగ్థి మేనని చెప్పి: కాంతం.కాదన్నా కౌమదాహం తీర్చుకొంటాడు డబ్బే (పాముఖ్యమనే మనస్త త్వం గల కాంతి(క్రి తం(డ్రి శీనయ్య వైతం రాంకుమార్‌ కోరికను తీర్పుమని కమార్తెకు సలహోనిస్తాడు.. దెవుడు లాంటివాడు, విమల హృదయుడు శ్రీధర్‌కు అన్యాయం చేఎనందుకు కొంతి'శ్రీ కుమిలి కుమిలి విఆపిస్తుంది మలినమైన కాంతి(శ్రీ (శ్రీధర్‌ను స్పర్శించె అర్హత ఒదని పరివరివిధాల చింతిస్తుంది అయినా తన గంభీర (ప్రవత్తనక్షు తోటు రాకుండా. వర్తిస్తుంటుంది,. కడలి నలె పైకి (ప్రశాంతంగా కనిపించినవ్పటికి కాంతిశ్రీ మనసుల సుడిగుండాలు సుడులు తిరుగుకొంటాయి.

"ఒకనాడు వార్తాష్మతికలో కాంతిశ్రీ రాంకుమారొను వివాహం చేసుకొంటుందనే హరాచ్వార చూసి 'సిక్కాత కరుణాకర్‌ ఖిన్నుడౌతాడు కాంతిశ్రే అందానికి దాసుడైన కరుత్తారర్‌ కాంతి(శ్రని "కలసి ఆమె అందం అంధుణ్జీ "సైతం ముస్ధణ్ణి చేస్తుందని చెప్పి ఆమెను వివాహహాడాలని ఏనాడో నిర్ణయించుకొన్నట్లు చెప్పి తన కోరికను తీర్చమం టాడు. లేదా కాంతి(్రీ పరుపు బశారుపాలు చేస్తానని భయపెడతాడు. చిత్రరంగానికీ (వవేస్తంచిన కాంతి(్రీ తన పాత జీవితమే పవత్రమైండని వదెపదె కావిస్తుంది. వెండి తెరపై కాంతిమంతంగా ప్రకాశించే కాంతిశ్ర్రీకి నిజజీవితంలో కాంతివిహీనమై (ప్రళాంతి కరువయింది. మనక్షోభిను భరించలేని కౌంతి(శ్రీ రాంకుమార్‌ తో చులినమైన తన శరీరాన్ని కరుణాకర్‌కు అర్పిస్తుంది చిత్రపరిశ్రమ ఒక తివాచిలాంటివి, ఈ తివాచిపై ఎందరో నకచి: వెళుకుంటారని కాంతిశ్ర్రీ తెల్లుసుకొంట్రుంది,. రాంకుమార్‌ పుణ్యమా అంటూ పత్చితగామాదిన. కొంతి్రీ కరుణాకర్‌ పృణ్యంతో (శ్రాగుడు కూడా నేర్చుకొంటుంది,

110 కెలుగు సాహిత్యం , ముస్తింల "సేవ ఎన్నాళ్ళనుంచో కలలుకంటున్న శ్రీధర్‌ కల్గ నిజమైంది తన నటనా కౌళలంతో కొంతి్రీ' ఊర్వశి బహుమతిని పౌందిస్‌. వార్నకు శ్రీధర్‌ ఆనంనంతో ఉప్పొంగి సు న హోతాడు, తన జీవిత లత్యెన్ని సాధించి నందుకు ్రీధ౯ జీవితం థభన్యమైందని సంతో షస్తాడు కాంతి.శ్రీ కరుణాకర్‌ ల వివాహం నిర్జీ యనోతుంది. ఈ వషయం కెలీసిన ్రీవర్‌ స్తాణువుగా మారిపోవాడు ఆంతవరకు తనలో దాచిన నశ్ననత్యాన్ని (శ్రీధర్‌కు పవి ది కాంతి/శ్రీ- తన శీంం ఎడిపోయిందనీ, చీలితలై న ఎవకు ఎన్ని పీలికలం ) ంచినా "అండం రాదనీ శేలం చెడిన అడది శూ విగవాంతో సబౌనమనీ, శిలతో. టా డాలనీ, జీవికాన్ని గడపాలనీ ప్రయత్నించవద్దని శ్రీధర్‌కు పిన్నవిస్తుంది కాంతశ్రి వాక్కులు దాకుల్లా శ్రీధర్‌ గుండెలో దూసుకు పోతాయి మహోన్నత లత్యాన్ని సాధిం చాలనే తపనతో లచలకొడ్డి అస్పిపాస్తులను, తల్లిదండ్రులను వదిలి కాంతంతో వచ్చిన శ్రీధర్‌ కప్పలా కూలిపోతాడు గళాన్ని స్మరిస్తూ విస్మరించలేక పిచ్చివాడిలా నిష్క్రి మిసొడు తాట సినిమాలో చేరాలనే చిక్త్కచాపల్యంతొ భవిష్యత్తులు మంట గలిప్కి తల్లిదండ్రుల ఆశలను నిరాశలు చెబస యునకులెందరో ఉంటారు, అలాంటి వారికి కనువిప్పుగా ఈ నాటకంలో వి సాత) నిదర్శనం _ డబ్బులిస్తే చలన చిత్రాలలో నటించే అవకాశం ఉంటుందని డబ్బుగుంజే మోస్రగాళ్ళుంటారని శీనయ్య పాత్రిద్వారా తెలిపి చిత్రాలలో నటించాలనే పిచ్చికోరికలున్న వాలికి జరిగే మోసొలను రచయిత ప్రజల ముందుంచారు కళకళ కోసమే అనే ధ్యేయంతో ప్రారంభమైన చిత్ర పరిశ్రమ కళ వ్యాపారం కోన స్వేనని నేటి చిద్రాలు బుజావు చేస్తున్నాయని చిత్ర పరశమలోని నిజాలను ఈ నాటకం నని శ్రీధర్‌ పాత్రద్వారా బుజువౌతుంది చిత్రపరిశ్శమలోని నాయికలు ఎలాంటి విషమ పరిస్థితులను ఎదుర్కొనవలసింది కాంతం పాత్రద్వారా తేట తెల్లిసూశ్రుంది ఇలా ఎస్‌, ఎమ్‌ వలి ఈ నాటకంలో సమాజంలోని విభిన్న మనసృత్వాలను'. భిన్నమెన పాతల చ్వారొ 'వెలుగు బరచారుం గిఎష్మంలో వసంతం బీప్‌ ్మంలో వసంతం అనెసొంఘిక నాటకం చేశరత్షల బాధ్యతను ఇతివృత 0గా స్వీఃఠంవ బదారంగాల యోగ యోగ్యమైన నాటకంగా వెలయించారు ముహమ్మద్‌

నాటకాలు - క్‌! గఫూర్‌ బేగ్‌ ఇందులో పీరరసం (ప్రధాన రసం, అక్కడక్కడా _ పాటలను కూడా జోడించారు, నాటకంలో వ్యవహారికొన్ని (ప్రయోగించారు. గేశభక్తిన్కి జాతీయ సిమై క్యాన్ని పదటోదించే నాటకం (గిష్కంలో వనంతం కులమతాలకు తావు శేపండా మాతల 'దేళ రక్షణకై ఆంతా సమైక్యతతో ఉండాలని (పదోధించే డెళభక్సి (వదోధిత నాటకం" ఈ నాటకాన్ని రచయిత ఆనాటి అర్థిక ళాఖాదూచ్యులు పిండతలఅ రంగా రెడ్డిగారికి ఆంకీ తమిచ్చారు.

'డేళశమాత పిలుపునందుకొని మాతృభూమిని రక్షించుకోడం కర్షవ్యంగా భావించి వెళ్ళిన 'కెప్రేన్‌రాపు శలవులకు ఇంటికి వసాడు అప్పుడు రావుకు తనమేన మామ రామయ్య కుమాక్సై వితంతువైన సుశీలతో నివావహాం జరుగుతుంది. నుశీలకు మోదట హావల్డారెన బాలరాజుతో వివాహం జరుగుతుంది. కౌని విధివక్కించి పెళ్ళయిన వెంటనే యుద్ధవార్త ను అందుకొని రాజు యుద్ధానికి వెళ్ళి యుద్ధంతో మర ణిస్తాడు-విధి బలీయం గనుక సుశీల పాదాల పారాణి ఆరిపోకముండె ఐనొతనాన్ని కోల్పోయింది. ఈవిషయం తెలిసిన కెస్టేన్‌ రావు మిక్కిలి నంతోషస్తాడు కారణం సుశీలతో సెళిాఆయిన అనంతరం అదే యుద్ధంలో రాజు రావును కాపాడి తాను ప్రాణాలు పోగొట్టుకున్న విషయం తెలిసి ఆమందానండ భరిత గౌతాడు,

సుశీల రావుల వివాహానంతరం, కొద్ది రోజులకే శ్యక్రువులు దేశంపై దాడి ('ప్రాంంబించారన్కీ వెంటనే బయలు దేశ రమ్మని అజ్జ వస్తుంద్‌ ఆయాజ్ఞను శిరసొవ హాంచి తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్రించడాని క్రై రావు రణ రంగానికి మోతాడుం యుద్దానికి బయలుఒరిన రావును తల్లి రాధమ్మ డై ర్యంగా నీతి నిడాయితీలకు క ట్లుబడి ఆఖరి రక్సప్త బొట్టునేల రాలేవరకు పోరాడమని వీవసూతగా (ఫ్రదోధిస్తుంది,. శ్యతువులను జయించి పురోగమించేటన్బుడు ఎదురు వచ్చే అబలలయంమ సోదరి భావంతో మెల? మంటుంది పీరపత్ని సుశీల యుద్ధానికి వెళ్ళవోయే ముందు రాపు తన తమ్ముడు రమేష్‌ మి్యిికులు ఫరీద్‌, జాన్‌లను డేశదోహూ౨ను పట్టి (ప్రధువ్వానికి అన్నగించి వారి కర్పవ్యాన్ని నెర వేర్చమని (పేరేపిస్తాడు,

ఫరీద్‌, జాన్‌, రమేష్‌ వీరు ముగ్గరు దేశదోహులను ప్రభుత్వానికి పట్టిస్తుం టారు. రామయ్య కుమారుడు సుధాకర్‌ స్వార్దం కోనం మాతృచళ విషయాలను రహ చ్యంగా శత్రువులకు చేరవేసి చెళద్రోహినికి పాల్పడతాడు, సుధాకర్‌ళూ తన తండ్రి ఛానుయ్యతో ఘర్షణ కలుగుతుంది, ఆ ఘర్షణలో సుధాకర్‌ ఈన తోబుట్టువు ఖకయైన

112 తెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల సేవ రావును చంపి రెండు లక్షల దిహుమానం పొందటోతున్నట్టు రామయ్యకు తెలియ చేసాడు, ఆ విషయం తెలిసిన రామయ్య కడుపు తరుక్కుపోతుంది కన్న కడువులో చచ్చు పెట్టటోతున్న దుర్మార్గుణి (దిఠకనివ్వడం ధర్మానికి హాని కలుగుతుందని భావించి అలాంటి వాడిని తుద ముట్టించడమే దేళ రక్షణగా బావించి రామయ్య తన కొడుకును స్వహష్తాలతో తుదముట్టించి దే రచణకై కునూరుణ్ణి పణంగా పెట్టిన దేశభక్త సరాయణుడుగా సాషిత్కరిస్తాడు తండ్రి కుమారుల మధ్య జరిగిన సంభధాషణలకు పరి తలకు ఒళ్ళు గగుర్పొడిచి సుధాకర్‌ దొరికితే పరితలే చంపేయీలి,, అనే ఘృరణకలిగే టట్లు రచించడం రచయితకు సంభాషణా చాతుర్యంలోని రచనా చణత్వమేనని చెప్పక తప్పదు నంధి కారణంగా యుద్ధం నిలచిపోతుంది. ఎవరి కోసమైతే ఇంటిల్లి పాద వెయిన్‌ కళ్ళతో ఎదురు చూస్తుంటారో, ఎవరి వలన తన భావి వాంఛలకు పూలబాటలు చేచూ లని సుశీల “కలలు కంటుందో, ఎపరికోసమైశే కన్నకొడుకును సెతం రామయ్య చధించాడో ఆ మనివ కేఫ్టేన్‌ రావు తిరిగివచ్చేటప్పటికి కోటిదీపాల కాంతులతో ఆందరి ముఠార పించాలు దేదీస్యమౌానంగా 'ప్రకాశిస్తారు.. ఇలా సుఖాంతంగా ముగుసుంది నాటకం రచయిత ఈ నాటకంలో లోక కళ్యాణాన్ని కాంకించాడు, చిని ద్వారా రండు నుహోన్నతమైన కార్యాలను (ప్రదోధించారు. ఒకటి జాతీయ సమైక్యత 'ెండోది వితంతు వివాహం, ప్రతి రచయిత విశ్వ కల్యాణాన్ని కాంకించాలి, యుద్ధాలు లేకుండా (ప్రపంచమంహి వకుదై క కటుందింగా వర్జిల్లాలనే విశ్వజసీన కను కౌండించారు. అది ఎప్పటికైనా జరిగి తీరుతుందని భావించాటి ఒకవేళ స్వార సటిల కుహనా కుఠ౦(శ్రాలతో యుద్ధం సంభవిస్తే కులమకాలితో (టబమేయం లేకుండా (ప్రజలంతా సమైక్యమె దేశాన్ని శతుివుల హస్తగతం కాకుండా కాపాడుకోవాలని ఫరీద్‌, జాన్‌, రమేష్‌ పాత్రలద్వారా బహృభాషలప, పలుమళ విశ్వాసాలకు విలయ మైన భారత జాతీయ సమ్టైక్యాన్ని నిరూషిరిచాడు రచయిత యుద్ధం సంభవిస్తే (ప్రకృతి సంపద నాశన మవడమే కాక ఎందరికో వసు, కంకాలు చెరగిపోయి జీవితాలు మోటువారి పోతాయి. అభాగినుల జీవితాలను వారి తర్మకు వదలి వెయకుండా వాళ్ళ జీవితాలు తిరిగి చిగురించి వసంతాలు కురిసించి క కళలాడే విధంగా చేయాలని నితంతు వివాహాలను సుశీల పా(త్రద్వారా (ప్రోత్సాహాన్ని

నాటకౌలు క8 కలిగించారు అందుకే ఈ నాటకానికి సార్జకంగా"(గిష్మం౧లో వసంతని నామకరణం. చేయడంలొ బొచిత్యం ఉంది థారతదేశంతో అనేక మతాలున్నాయి కాబట్టి దేళ సమ్మ్యూగతను పటిష్టం చేయడా నికి యీ నాటకంతో రచేయిక హిందు._ముస్టిం-కై 9న్న్వవ మళిసులయిన రమేష్‌, ఛరీదొ--జాన్‌ పొత్రలను ఎన్నుకొని వారు సమైక్యమై దేశ రక్షణకు వారి కర్షవ్యాన్ని ఏ విధంగా నిర్వశ్చించింది చ్యితించారు.. మూడు మతాల నుంచి మూడు పాత్రలను స్వీకరించడం రచయిత పా్యత్రపోషణా కౌచిత్య నిరూవణకు నిదర్శనం అని చెప్పక తప్పదు పాత్ర పోషణతోపాటు, పొత్రల సంభాషణలఅలోళూడ చాకచక్టిం చూపించారు ప్యాతోచిత భాషను నాటకింలో ప్రయోగించారు

• ఈ నాటకంలో అక్క=డేక్కుడా పాటలను జోడించారన్నది పూర్వోక్తంం సన్ని వేళాను గుణంగా పొటను జోడించి పరిస్టెతులకు తగినట్లుగా భావం వ్యక్తృమయ్యే పాట లను జోడించారు,రావు సుశీలలకు వివాహమౌొతుంది వితంతువు అలున సుశీలను వివాహ చొడాడు రావు, ఆంభకారబంధురమైన తన జీవితం (ప్రకాశ నంతమైనదంటూ సుశీల పాటసాడుతుండి, "పృన్నమి రాతిరి వెన్నెలలో చల్లని గాలుల వీవనతో పందిఠిపై ని మల్లియలు విరబూచి నవ్వులే ॥పున్నమి॥ కన్నులలోన్‌ కన్నీరు జారగా పన్నీరు చేళావుకే చికటి నిండిన మననులోనే "వెలుగు నింపావుతే ఇపున్నమి॥ శేయని ఊహల తలిపులలోనే మై మరపించావులే సెగులు తేరిన బుగలపే శి ౧ శూ ముగ్గులు 'వేఠావులే”49 పైవి! క్‌

114 'కెలుగు సాహిత్యం ముస్లింల సేవ వన ( ఇస్మాయిల్‌ దీనిని తొమ్మిది దృశ్యాల నాటకంగా తీర్చిదిద్దారు. ఇది సాంఘిక నాటకం, 1875 సంవత్సరంలో రంగ దీపిక నాటక రచనల పోటీలలో (ప్రథమ బహు మకికి పొత్రమయింది. పాత్ర పోషణలో సన్నివేళ కల్పనలో” సంభాషణా బాతుభ్యం రో బొచిత్య పోషణలో రచయిత తన రచనా నైపుణ్యాన్ని (ప్రదర్శించారు, ప్రణయగాథను ఇతివృత్తంగా (హించి నాటకంగా రూపషుదిద్దారు సమాజంలో ఎందరో (గ్రేమికలు జీవితాంతం కలసి జీవనం సాగిస్తున్నట్లు విషయ్యం తెలియనిది కాదు, తండి స్వార్థం కుమారుడి (ప్రేమకు సంధిక్తాడుతుండ్రీ నాటకంలొ, ఆయితే తండికంే మరో అడుగు ముందువ వేసి "అతని కంచి ఘనుడు ఆవంటు మల్లన్న”- అన్నట్టు తండిిన మించిన పని చేసాడు తనయుడు, ఆ విధంగా చెసిన కారణంగా సంభ్రమాళ్చర్యాలతో షట్రర్ర అన్నయ్యాఅని ఆశ్చర్యార్థ కంగా వినిపించి విసపింఎకుండా పలుకుతుంది అందుకే రోడయిత ఈ వాదికానికీ ఆ ? అని నామకరణం చేశారు ఆ నామం సార్ధక నయిం దని పరితలు (గ్రహించగబరు, సన్నివేశంలో (వేకపలు సయితం ఆ? అనే (పళ్నార్ధ కనుయిన తశళ్చర్యాన్ని ప్రకటించకుండా ఉండలేద జొచిక్యాన్ని చక్కగా పోషంచినట్లు దో ఫ్టతక మవుకుంది. పోలీసు ఆధికారి చక్రపాణి అన్యాయంగా చేసిన హతానుంచి కాపాడుకోడానికి సర్వేశ్వరరావు అనే వ్యక్తితో చేయి కలుప్పుతాడు. చక్రపాణి పమారుడు మురళిని అల్లు డుగా. చేసినట్లయితే తాను చేసిన నేరం నుంచి విముక్సి కలిగిస్తానని సర్వేశ్వరరావు అభయ మిస్తాడు మురళి సోదరి రన్న స్నేషాతురాలు కరుణను (గేమిస్తాడు మురళి, వారి (సేమను మంట కలిపి తన స్వార్థం కోనం కంటి చూ) కరువైన నద్వేశ్వరరావు కమాన్నై తో మురశిక్రి పివాహం జరిపిస్తాడు చకపాణ్కి మరణ చేనన పాషాన్ని గర్భంగా భరిస్తుంటుంది కరుణ, ఆందుకు రదు అండదండలే కారణం, వివాహమయిన కాది రోజులకే మురళి తిరిగి వచ్చి రమళతో సర్వేశ్వరరావు కుమార్తెకు విడాకలిచ్చినట్లు తం(డిని తనను కలుసుకోడానికి (ప్రయ్వ్నించ వద్దనీ చెప్పి చక చకా. వెళ్ళిపోత్రం చై నిర్వాక్కయిని రమ ఆశ్చర్యంగా మురళీ వంకే చూస్తుంటూంది, దొరతో నాటకం సమాస్త 0, [మేమ అనే పేడతో యవతీ యవపలు తణీకోదేకాలక్ర లొనై హద్దు మీరి (పనర్షించిన కారణంగా అనివాహితులుగనే మాతృత్వానికి నోచుపంటాద, ఆ శ్రీలను

నాటకాలు శీర్‌ వివాహచమాడకండా ఏవో సాకులు చెప్పి తప్పుకుంటారు పురుషులు తక్కారణంగా ససాజం తనను హీనంగా చూస్తుందనే భయ-తో ఈ(వ్రపంచానికి దూరమవుతుంటారు శ్రీలు ఇవి సమాజంలో సహజంగా జరిగే న-ఘటనలు, అయితే ఈ నాటకంలో ఇలాంటి సంఘటనను న్రీఎదుర్కొని అవివాహితగానే గర్భంతో ధైర్యంగా నిలుస్తుంది కరుణ అ-దుకు రమ (ప్రోత్సాహమే కారణం. వివాహానికి ముందు గర్భిం ధరింవడం. ఆ[క్రిమం కాదని, వివాహమయిన్నా వివాహం కాకపోయినా కనేది మూనవ దేజోన్నేనని అవ స్టయిర్యంతో నిలబడిన పాత్ర కరుణది ఇలాంటి సమస్యా పరిష్కారార్డమే ఈ నాటకం ర చించినట్లు (గహించగలం పోలీసుల దొర్జన్యం కళ్ళకు కట్టినట్లు చిత్రించారు చక్కని రచనా శిల్పంతో తెలుగునాటక రంగానికి వెలుగు నిచ్చే నాటకాన్ని అందించారు రచయిత ఇస్మాయిల్‌. మిషశమాలః

కళ

మిశ్రమ నాటకాలలో ఉమర్‌ అలీషా విరచితమైన “కళ ఒకటి. పాతివ్రత్య మహిమను ఉగ్గడించే ఐదంకాల కాల్చనిక నాటకం, పాళ్చాశ్య నాటక ఫక్కీలో నాట కొన్ని అంకాలు రంగాలుగా విభజించి (ప్రయోగ యోగ్యమైన నాటకంగా తీర్చిదిద్దారు. ప్రాచీన నాటక లక్షణాలను పాటించి రచించబడిన నాటకం. చంపూ నాటక మైనప్పటికి పాటలనుకూడ జోడించి రమణీయ నాటకంగా సృష్టంచారు. నాటక సుళంవ(గ్రాహ్యపై సూకులు సామెతలు దాతీయాలతో అలవారుకూ ఉంది.

గ ఉమర్‌ ఆలీస్తాగారి పూర్వీకులు స్థాపించి పేరు పెంపులు గడించిన ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞాన పీరానికి ఆచార్యులుగా ఉమర్‌ అలీషా. స్థానం అలంకరించారు. ఆ అధ్యాత్మిక విజ్ఞాన పీఠరంలోని సభ్యుల చరిత్రలను ఇతినృత్న 0గా స్వీకరించి “కళి అనే నాబకాన్ని రచించారు. కళ పత్కివతా తిలకం, కష్టసుఖాలను వతితో పాటు పాలు పంచుకొన్న సాధ్వీమణీ, భార్యాభర్న లై న కళసోమపాద్రులు మొదట ఆనెక బాధలకు గురై నప్పటికి వాటినన్నింటిని సహిలచి సుఖజీవితాన్ననుభవించిన కథ ఈ నాటకంలో వర ంచ ఐకంది, న

నాంద్యంతంలో నటి సూత్రధారులు (ప్రవేశించి “జ్ఞాన నుహా నభానభ్యులునేడు కొలువు దీర్చి యేకత్సభ్యుల పూర్వ చాఠిత్రములు యథావిథిగ మనచే (ప్రదర్శింపదిడు టకు సముత్సుకులై యానతిచ్చి యిదే యెదురు చూచుచున్నార"ని చెప్పి ప్రదర్శించతోయ నాటక (ప్రాముఖ్యాన్ని గూర్చి

$16 తెలుగు సాహిత్యం , ముస్హింల సేవ “కళ మహాసళివ్రత జాన శళను నేర్చి కషకాలానంబళినంటి కాపురంబుం జేసీ ధర్మంబు దప్పక వాసికెక్కి ఆయుదంత నాటకమె నేడాడవలయు*50 నని వక్కా-ణిస్తాడు సూ(త్రధ రుడు ఈ నాటకంలో దుర్వ్యుసన లోలుడై న సోదిరుడి డునగత కారణంగా ధవహీను డౌతాడు అన ర్‌గ్గ ఉన్న ఉబ్బేకాక బుణంగా తీ ₹ొని గుఇదత్రుడి కిస్తాడు గుం దత్తుడు బూడిదలో వోనన పన్నీరులా ? డబ్బును వ్యర్థం చెస్తూ తన భార్య జయను నిర్తక్ష్యం చేస్తుంటాడు పతచే. (ప్రత్యక్ష దైవంగా భాఎంచిన జయ ఎన్ని కష్టాలు కలి గినప్పటికి సహిస్తుంటుంది. తన భర్ష ఎంతటి హీనమైన పనిచేస్తున్నా అదే మార్గంలో తానూ పయనించి తన భర్తను సాధువర్త నుడిగా చేయడానికి యత్నిస్తుంది భర_ వేళశ్యాలోలుడని (గ్రహించి తాను 'వేళ్యావాట్‌కలో చంచల ఆనే వేళ్యగా గుణ దత్తుణ్ణి ఆకర్షిస్తుంది వేశ్యగా చండల గుణదక్రుడి నుంచి అధిక ధినాన్ని కోరుతుంది డబ్బులేకపోతే డుబ్బుకు కొరగాడని గుణదక్త డు డబ్బుకోసం చేయరాని హీనకార్యాలను సేవపద్దతులను అవలంఫస్టాడు పతితోడిదే లోకమని విశ్వసించిన చంచల "గుణదతుణి వెన్నంటి ఆతని ప్రపర్శనను మూర్చీ చివరకు జయం సాధిస్తుంది. గుణదత్తుదు శాన చేసిన తప్పులికు వళ్చాతిప్త హృదయుడై జయతో సుఖంగా కాలం గడుపుళాడు కాలం-కర్మం కలసి రాకపోతే తాడు పామై కరసిందన్నట్లు, సోదరుడి కార ఇంగా భాగ్యహీనులై న కళ సోమపాదులు కవైలమ్మ (బ్రకుకవలసిన దురదృష్లం పడుతుంది, పూలబ్మిన చోట కజ్హైలమ్మినట్లుగా కళ సోమపాదుల జీవితం ళు మారాతుంది అయినప్పటికి దంపతులు న్యాయం, ధర్మం తుచ. తప్పకుండా. పాటి వుంటారు. అడవిలో కజ్చెలు కొట్టడానికి చెద్దు ఎక్కేటప్పుడు. గొడ్డలి జారి సదిలో పడుతుంది మూలిగే సక్కమీద కాటికాయపడ్డట్లు ఇతరుల వద్ద తీసకొన్న గొడలి జార నదిలా పడడరి మూంంగా బాధపడుతుంటారు. వారి ధర్మ (ప్రవర్తనను పరీక్షించి వచ్చిన భవుడు నీటిలో దూకి బంగారు గొడ్డలిని వెండి గొడ్డలిని వెతికి తీసి చూపించగా వారిది ఇనుప గొడ్డలి అని పదే పదే వక్కాణ్‌స్తారు వారి ధర్మప్రవర నకు భవుడు సుతో ' ఇంచి ఇనుప గొడ్డలిత్‌ వాటుబ గాం వెండి గొడ్డళను వారికిచ్చి సంతోషంగా జీవించమంటాడు ఇది కౌంచిన గుణదత్తుడు సోమపాదుడి వద్దనున్న బింగారంతోనహ

నాటకాలు కే! కళను కూడా ఎతుకొనిపోయి. ఆమెను వబానినగా విక్రయించే నమయంలో చంచల వచ్చి కళసు తన ఇంటికి తీసికొని వెళుతుంది కళ దూరమైన సోమపాదుడు కళావిహీ నమై ఒంటరిగా తిరుగుతుండగా అప్పులవాళ్ళు బంధించి బానిసగా వ్నికయించేటప్పుడు ఈతనినికూడా చందల తన గృహానికి చేర్చుతుంది. ఇలా భార్యాభర్నలిరువురు చంచల గృహంలో కలసికొని సంతోషస్తారు

గుణదత్తుని భార్య జయ పాత్ర చితణలో రచయిక తన నై పుణ్యాన్ని వెలుగు పరచారు జయ [తిపాత్రాథినయం చేస్తుంది గుణదత్తుని భార్యగా, చంచలఅనే వేళ్యగా ఎ౩బుకల సాొనిగా నాటకంలో దర్శనమిస్తుందిమూడు విఖిన్న పాత్రలశు పోషంచినప్పటికి జయను తుది నరకు మిగిలిన వారు పసికట్టలేరు, ఏవీ పాత్రను ధరించినవ్పటికి ఆ పాత స్వభావానికి భంగం వాటిల్లపండా పోషించడం రచయిత చాతుర్యమనే చెప్పవచ్చు,

కళ పాతను కూడా పతివ్రతా శివామణీగా తీర్చిదిద్దారు కష్టాలలో వెైతం ఈష న్మాాకం భర్వకు బాధ కలుగకుండా అతనిని అనుసరించి వర్తించే ధీరయునతిగా మనకు సావెత్క-రిస్తుంది

పతికి దూరమై తనకు కలిగిన కష్టాలకు చింతిస్తూ నేలపైబడి రోదిస్తున్నపుడు సహోమపాదుడు కళ చేయి పట్టుకొని లేపేటప్పుడు “ఓకీ! శరాత్మా? పాపి! నా కర(గ్రహణ మున నా శరీరము మిగుల కళంక భూయిష్టముగ జేసివై చితివి అయ్యో, నిరఎరాధీనగు నన్నేల ముట్టుకొంటివి నా భర నన్ను బాసినది మొదలు నేనీయొంటి వలునతో కంటికి మంటికేక ధారగా. నేడ్చుచు కాలము బుచ్చు నాకింకను మరణము తాలేదని వేచి యున్నాను దోషదూషతులై న మీవంటి వారు వదన జ్వాలా మాలికలన లోకించుటకు, మాటోటి థిన్న హృదయులు కేమిసని కావున నీ విచ్చటనుండి వెడలి పొమ్ము దూర ముగా పొమ్ము, నేను నా మునుగు తీయను నాయెదుట నుండి లేచిపొమ్మూ” అని పలి కిన పలుకులలో పాతివ్రత్య ధర్మం తేటతెల్లమౌొతుంది

నాటక౦లో రచయిత పాత్రల కనుగుణంగా మనః (ప్రవృత్తులను చక్కగా చ్చిత్రిం చారు భవుడొసంగిన ధనం కళ సోమపాదుల వద ఉన్నప్పుడు బాటసారులను కాంచి వారిని దొంగలుగా భావించినప్పుడు కళ సోమపేాదునితో “నాధాః ఈ భావము మన యొద్ద డబ్బలేనప్పుడు కలుగలేదు అప్పుడందరు మానవులు మనవలినె కనిపించిరి ఇబ్బడందరు దొంగలవలె కనుపించుడున్నారు ” అని పలుకుతుంది, డబ్బు మనిషలో ఏ విధమైన ఆలోచనలను 'రేవుతుందో ఈ సన్నివేశంలో విశదనూతుంది,

11$ తెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల "సేవ నాటకంతో సన్ని వేశాను గుణంగా పొటిలనుకూడా జోడించారు ఉమర్‌ ఆలీషా గారి రచనలు ముక్కాలు మ్లువ్వీ సంపాలు కాత్చొక చింతనతో ఇమిడి ఉంటాయి. “ముకి మార్గము మూలము దెలిసెను దా వా మోదమీ గలిగెను మాకంక భక్ని పధంబున భవభయటాఏఎ మగు కా ఉన్న. న్యూ లభించెను = ళృంక ॥ముక్త్‌॥ తాప్మ్ర్తయయుల అ్లవదల్పుడ్తిష్లే ఆ పరమెశళ్నరు నర్చించి క్షాపాదముటకె యె ఎురుమందేడ నోపి"భజిందుచు నుండుకొ ఇముక్స 153 అన్‌ జ్ఞాన సభల్లోన్సి శిష్యుల చేత ముక్సి దాభ్తుక మైన సాటలు షాడీంచారు ఈ నాటకిం ద్వారా మనకు కొన్ని విషయాలు వెల్లగౌతాయి. ఈ నాటకంలో రవయిత కొన్ని స్వన్నివేశాలలో జానపద గాళ్లల్రన్తు మధ్య (ప్రాచ్య లలోని ఆచార న్‌ వ్యవహారాలన్సు వర్తిక్తొన్ని ఛారతీయ సరవ్రేదాయాలన్ను జోడించారు ఈ నాటకంలా గొడ్డళ్పకు సంబంధించిన కథ జానపదులకు సుపరిచిత మైనది బానిసల వి(క్రయానికి సందబింధించిన £థా భాగం పాళ్చాష్య దేశాలలోను, మధ్య (ప్రాచ్య చళాలలోను (ప్రచు రంగా ఉన్న వ్యవల్లోర్తానికి ఆనుకరణం భ్లర్హతోడిదే లోకమని భావించివారు ఏతబ్చు చేసేనా మన్నించే ఆచ్చారం భారిత్తియ కృుటుంబంలో 'ఛురం. గుణదతుని భారశ్థా అయిన జయ భర్తను వళపర్టుకోడాన్సికి చంచల ఇన్న వేశ్యగా సూరడమన్నది కాశీ మకిలీ కథలక్ష అవు,స్పాసం ఈ విధంగా రకరకొల నన్నివేశాలను అక్కడివి కొన్ని ఇక్కడివి కొన్ని ఊహించినవి మర్సికొన్ని సంకలనం ఛచెస్తి ఒక మిశ్ర కథా కథనం కిలిగిన నాటకంగా రూపొందించారు శాంతి రస్మపధానమూ్తూ భక్తి "భావ (పచురణమూ అయిన ఈ నాటక పర్టియోగం జాన సభాసభ్యుల కోసం ఉదిసమెనవి ఠా న. పతివ్రిక నూహాత్మ్యాన్ని తెలిపే అనసూయ కథను నాటంంగా రాసిన్యా. మళ్ళీఈ నాటకాన్ని రాయడంద్వారా రచయితకు పతివర్సితల మాహాత్మ్యాన్ని తెల్పడంలో ఎంతటి మక్కువ ఉన్నదో తెలుస్తుంది, 4

నాటకాలు కం సూచితలు ఇస్తాం య ధార్మిక అ వాబ్బ్యయం

1. ఖుర్‌.ఆన్‌ శై 71 ఫి 99 90,18 శ వష 1, 2,స్కి4క్‌ శే న శ్‌[్ర3 అనువాద సాహిత్యం ల్‌. ఉమా ఆతీషా ఉీమళ ఇయ్యామ్‌ వక్ష 8 1 కా వ్రు ₹/ 7, శ్ర న! పుం షై వ్ర 19 ఇఇ పు, [శీ గ. లా న పు, 00 లీ, $39 ప్ప, 4కి 11, ఇ ఇం ప్తి శ కం ఇ ప్ప 140 శక్ర కః కఫ పుం క్ర
2. కా ఆం పు తి శస క! న! పు, 164 9 9 ప్ప న్‌్‌ $9 గ ష్చ, శక. ఉత్తర రామ చరెతమ్స్‌ చౌఖాంబా వెబ్దిషర్చొ, హారజాసి, 197%,పు శ టై 40 18 కొసింథాన్‌ ముహద్ముద్‌ (అను ఉత్తర రాము చరిత పు 15 2గ్ర ఉత్తర రామ వదితమాడాఖాందా పి షర్స్‌, వాఠణాసె, 1976 మ, ?2 చాటకొల్ల్సు 21 ఉమర్‌ అలీషా అననూయావవ్కి (085%, ళ్‌ 7 లై 9 న న పు 86 లై, క్‌ జ్ర య! చ్చు ల్‌ లి ॥ శ | ప్ప, (8 లక్‌ కె టి! న! చ ష్ట్ర

120 కెలుగు సాహిత్యం ముస్నింల సేవ 20. ఉమర్‌ అలీషా, మహాభారత కోరవరంగము, 1836 27. ఉమర్‌ ఆలీషా, మహాభారత కౌరవ రంగము 1086 లిక కక కక న! 99 99 లలి. కా గ! రి]. 9వ $9ి 82, నం 99 కలీ 3 84. వాసిం సాహేవ్‌, వీరభద్ర విజయము, 10508 పు 46 ర 9 ంం ప, 50 తిం, న కం పు 5కి 87. $ క ప్త 68 88 ఉమర్‌ అలీషా, చంధదగుప , 1056 పు శి 88, ం పు, 64 40, ॥/ 99 ప్త 71 శ కొ కక ప్పి 78 థీం క్‌ గగ! ప్ప, శీకీ శకి “షేక్‌ దరయా హున్స్పేన్‌, పురుషోత్త ముడు, 181? పు, 58 కక ః 9౫ పృ, 68 తీస్‌ గ గా: ప్త, కిక్‌ శీర శర కక పృ, 48 47, 1౯ 7 పు, 1% శీర కశ కక్‌ ప్ప, 8 శ) ముహమ్మద్‌ గపూర్‌ భేగా (గీష్మంలో వసంత, 177, పు 8102 50, ఉమర్‌ ఆలీషా, కళ 1051 ప ॥ 5, ॥. పు 16 .

నాటికలు శివుడూ: నీకు దిక్కెవరు?

ఈ నాటికను మహమ్మద్‌ నఫీజుర్టిన్‌ గారు రచించారు, చేవాలయాలలో. విగ హొలను దొంగిలించి విక్రయించే (ప్రవృత్తిని ఇతివృత్తంగా స్వికరించి యా నాటకం రచించారుం

వేణుగోపాలస్వామి ఆలయంలోని విగ్రహాన్ని విదేశస్తులకు విక్రయించే దుష్ట శక్నలను శిక్షీంచిన వృత్తాంతం ఈ నాటకంలో పన్టితం,

వేణుగోపాలస్వామి ఆలయాన్ని కావలాకాన్తుంబాణు ఫకీరయ్యూ దయానిధి ఆజయానికి ట్రస్టిగా ఉంటాడు. అవకారం 'దేవాలయాధికారిగా వస్తాడు. అవతాతం: ఉయానిధి చేతులు కలిసి వేణుగోపాఅప్వామి. విగ్రహాన్ని విదేశీయులకు విక్రయించి చానిని తరలించడానికై యత్నిస్తు టారు, వారి హంఛాసాఫల్యానికి ఫకీరయ్య సాయం ఆవనరం గనుక ఫకీరయ్యను అర్థిస్తాడు శయానిధి. ఆ-దుకు ససేమిరా ఇష్టపడడు ఫకీ రయ్య ఇక ఊపేక్షీంచి లాభం లేదని ఫకీరయ్యపై దేవాలయంలో దొంగతనం చేళాడనే నేరం మోప్పశానని భయపెడతాడు దయానిధి. ఈ విషయం ఆలయ పూజారితో సకీ రయ్య హెచ్చరించాడు, ఆచారి వేణుగోపాలస్వామి అసలు విగ్రహాన్ని దేవాలయ (ప్రాం ణంలో పాతిపెట్టి నకిలీ వ్యిగ్రహాన్ని దాని స్టానంలో (వ్రతిష్టించాడు. ఆచారి పాతిపెట్టిన అసలు విగ్రహాన్ని దేవుడయ్య అనే భక్తుడు ఆచారికి తెలియకుండా మరొకచోట భద చరుస్తాడు ఆచారికూడ దుష్టళప్తలలో ఒకతైై తాను ఆ విగవోన్ని మరొకరికి విక్రియి స్తానని బేరం ఇచ్చి ఉంటాడు, దయీనిధ్కి అనతారం వేణుగోపాలస్వామి వి(గ్రహానిఎ విక్రయించడానికి తీసికొని వెళ్ళినప్పుడు ఆ విగ్రహం నకిలీదని దానికి వెల తక్కువని తెలునుకొని మరల ఆలయానికి చేరుస్తారు. ఆనలు విగ్రహాన్ని ఫకీరయ్య దాచి ఉంటా డని అతనిని చంపటోతారు. అంతలో దేవుడయ్య అడ్డువచ్చి అతడు నిర్జోష్‌ అతణ్ణి చంపవడ్డని చెప్పి కాను అవి(గ్రహాన్ని ఫ్‌ పరిస్థితుల్లో దాచిపెట్టింది వివరించి భద్రపరచిన స్థలాన్ని చెప్పగా వారిరువురు విగ్రహం కోనం వెళతారు. ఆదే అదనుగా (గ్రహించి 'దేపుడయ్య పకీరయ్యతో ఊళ్ళో జనాన్ని వెంట తీసికొని రమ్మని పంపుతాడు, వేణు గోపాలస్వామి విగ్రహం దేవాలయం (ప్రాంగతం, దాటిషోతుందని ఏ్యగ్రహాన్ని రక్షించు కోడం వారి కర్మవ్యంగా తలంచి ఫక్రీఠయ్య ఊళ్ళోకి వెళళాడు మోక

122 కైలుగు సాహిత్యం . ముస్తింల సేన వేణుగోపాలస్వామి విగ్రహం పెస్టైలో ఉంది ఆ పెళ్లై చుట్టూ ఆచారి, దయా నిధి అవతారం ఉంటారు, ఒకరిలో ఒకరికి స్వార్దం పెరిగి ఎవరికి వారే మిగిలిన ఇద్దరిని చంపి ఒక్కడే ఆ విగ్రహంపై వచ్చే ఆదాయాన్ని అసుభవించాలనుకాంటారు. ఆ అవకాశం మొదట దయానిధికి వసుంది. ఆచారి, ఆనతారాన్ని పరలోకానికి పంప తాడు దయానిధి, ఇక తనకు అడ్జెనవరూ లేరని ఆ విగ్రహంపై వచ్చే డబ్బంళా తనదే నని అపరిమితంగా సంతోషస్తాడు. దయానిధి ఆనందానికి ఆట౯కంగా దేపుడయ్య వచ్చి తాను "పేరు మోసిన గజదొంగ గంగడనీ ఆలయాలను డోచుకొని, పవిత్ర వ్మిగవోలను విక్రయించినందుకు కాఖ్ళు చెతులు పోయి, పక్షవాతంతో గుండెపోటుతో దాధపడుళూ రశ్షక భటులబారి నుంచి తప్పించుకోడానిక్రై కళ్ళుండి కూడా (గుడ్డివాడిగా (బ్రముకుతున్న తన బాధామయ గాథను వివరిస్తాడు, 'దేవుడయ్య మోటలను ఆలక్ష్యంచేసి విగ్రహం ఉన్నపెళైను మోసుకొని పోవాలని ఆత్రంగా దిరువు పెశును వైన వేసుకొని గిలగిల తన్నుకొని (ప్రాణాలు వదులాడు దయానిధి దాంతో నాటక అంతదొతుంది, ఆపదలో నున్న వాలిని ఆదుకోడానికి డేవుడుంబారంటారు, కాని ఆ దేవుడికే ఆపద సంభవిస్తే ఎవరు రకిస్తారనే (ప్రళ్న ఉదయించకపోదు అలాంటి వారికి సమా ధానంగా దిక్కులేనివారికి దిష్కు దేవుడై తేడేవుడికి దిక్కు దేవుడేనని యీనాటిక ద్వారా రచయిత తెలియ జేశారు, ఈనాటికలో స్వార్ధపరుల మనః(ప్రవృత్తులను చక్కగా చ్మితించారు విగ్రహాన్ని తీసికొని పోదోయే ముందు స్వార్గం పెరిగి మిగిలిన ఇద్దరినీ చంపి తానొక్కడే అను ఉవందాలనే బావం పొదచూపుకుంది, అదే పేధంగా దయానిధి వరి ౦చి చివరకు తాను చా (బాణాలను క్‌ ల్భొకాడు,.. దురాశ దుఃఖావకి చేబన్నటే క్ష న్‌ టు ఈ నాటిక ద్వా వెల్లడౌతుంది. మసి ద్యారా ధర్మ సంరకణార్థం ; ( ముహమ్మద్‌ సఫీజుద్దీన్‌గారు స్రీ సాగ్ర చేళండా “ధర్మసంరక్షణార్డం” అనే నాటీకను రచించారు, 10875 సం॥ గుంటూరు ఏలూరులలో జరిగిన కళాశాల నాట భ నో నా! నాటికల పోటీలలో (ప్రదర్శించబడి ఉత్తమ (ప్రదర్శన ఉత్తమ నటుడు, ఉతమ విలన్స్‌ ఉత్తమ దర్శకత్వానికి బహుమతులను పొందింది, సా ఢీ జభ వ న్యాయవాదుల మనస్త త్వాలను తెలుషృతుందీ నొటిక,వ్యాయవాదులు డబ్బు కోనం షని నిర్జి షగ్యా నిర్ణోషని దోషిగా. నిరూసితచడం ఈ నాటకలో వకితం, దొంగ శ

నాటికొాలు క29 తనాలు, హత్యలు వృత్తిగా జీవించే రంగడు ఒకర్యాతి రత్త మ్మను కత్తితో పొడిచి తనను శిక్షనుంచి తప్పించమని న్యాయవాది హరిశ్చం(ద్రరావుకు ముందుగానే నాలుగువేల రూపాయలు ముడుప్ప చెల్లించుకుంటాడు, లాయర్‌ హరిళ్చందద్రరావుకు డబ్బే (వధానం గనుక రంగడిపై హత్యానేరం తొలగించడానికి పూనుకొంటాడు, కారు (నమాదంతో రంగిదికి తలకి గాయమై వారం రోజులనుంచీ హాస్పిటల్‌లో ఉంటున్నట్లు డాక్టరు కుచేలరావుకు కొంత డబ్బిచ్చి నల్లిఫికేట్‌ సంపాదిస్తాడు,

లాయర్‌ హర్ళోంద్రరావుగారి గుమాస్తా పశుపతి వీధిలో కెళ్ళి దిచ్చమెత్తుకుంటున్న ధర్మయ్యకు కూడూ గుడ్డా యిస్తానని మభ్యపెట్టి లాయర్‌ ఇంటికి తీసుకొచ్చి రంగడు హత్యచేసి వచ్చినప్పటి రక్తసికృమైన చొక్కాను రంగడు కప్పుకొని వచ్చిన దుప్ప దని కప్పి, రంగడు హత్యచేసిన కత్తిని ధర్మయ్యను పట్టుకొమ్మని గడ్డించి కుర్చీకి కశ్వేస్తాము అన్నెం పున్నెం యెరుగని ధర్మయ్య లబోదిటోమని నోరుకొట్టుకొంటున్నా ఆతం గోడు పట్టించుకొనే వారే ఉండరు. తాయర్‌ దగ్గర కొంత డబ్బు తీసుకొంటూ దొంగ సామ్యాలిబ్బ సత్యమూర్ని, రంగడు హత్యచేసిన రత్తమ్మ తన మనుమరాలి కూతురన్కీ రత్తమ్మను ధర్మయ్య హత్యచేయడం తాను చూసినట్లు నత్యమూర్తితో సాత్యుం పలికించి రంగడి శిక్షను అధర్మంగా ధర్మయ్యనై మోపుశాతు లాయర్‌ హరి శృ-(్యద్రరావు

న్యాయాన్యాలు విచారించకుండా డబ్బుకు దాసోహమంటారు లాయర్‌ హరిశ్చంథద రావు, డాక్టరు కేచేలరాప్సే" సాకి నతక్రమూర్తి మరి గుమస్తా పశుపతి, వీళ్ళకు డద్బే (ప్రధానం కోర్టుకు చెవులురటాయి కాని కళ్ళుండపని ధర్మయ్యపై హత్యానేరం మోపి నప్పుడు ద్యోతకమౌొతుంపి. పచ్చైడన్నం దొర్తికితే ఆ పూటకు కడుపు నింపృకోవచ్చని ఆనందంతో వచ్చిన బిచ్చగాడు ధర్మయ్య శిక్షను అనుభవిస్తాడు,

కంచే చేను మేసినట్లు న్యాయరత్షకులే అన్యాయానికి పొల్చడుతుంటే ఎవరావ గలడీ అధర్మాన్ని. న్యాయవాదులు ఏ విధంగా తను *కేనును నెగ్గించకోటానిక్‌ చేయరాని ప్రయక్నాలేన్ని చేస్తారో ఈ నాటికలో న్యాయనాది హవిశ్చంద్రరావు పాత ద్వారా తెలుస్తుంది. నేటి సమాజంలో న్యాయానిక్కి ధర్మానికి చోటులేదని డబ్బుంయే ప్‌ కార్యాన్నైనా సులభంగా గొధించవచ్చని యీ నాటిక ద్వారా తెలియదేశారు రచయిత నఫీజుద్దీన్‌ గారు

121 తెలుగు సాహిత్యం . ముస్తింల సేవ ఈ సాటికలో పాత్రలకు నెట్టినా పేర్లలొ కూడా రచయిక తన నై పుణ్యాన్ని ట్‌ లియజేశోరు. తలిదండ్రులు తమసంతానం సుగుణవంతులుగా తేజరిల్లాలనే కాంక్షతో తెలియ: న్‌ ళం కొందరు మహానుభావులను ఆదర్శంగా 1గ్రహించ్చి- వారి పేర్తను తమ నంతానానికి ెటుకుంటారుం ఎన్ని ఊం్తైాబు ఇయిలతో - ఆలాంటి మంచి పేర్లు పెట్టుకున్నా (పస్తు తర తద్విరుద్ధంగా తయాలౌతున్నారు. మరి ఆందరూ ఆలా చిరుద్దంగా వ్యవహరిస్తారా అంశ దానికీ ఏ కొందరో అసవాదమని చెప్పవచ్చు, ఈ నాటికలో హరిళ్చంద్రరావ్వు సత్యమూర్తులు వారి పేర్తకు విరుద్దంగా వ్యవహరిసారు కాం ధర్మయ్య సూత్రం ధర్మం అప్పుని వాడుగానే వ్యవహరిస్తాడు. ధరయ్యా+పార్తక నామదేయుడనే వక్కాణి.వమ్చ కనకపు సింహాసనమున. ఇది మహోమ్మాద్‌ నఫిజ్రూవ్‌గారి మరొక నాటిక. దేశంలోని రాజకీయాలను ఇళివృత్త ౦గా స్వీకరించి హాన్యరస (ఫ్రధానమెన నాటికగా తీర్చిదిద్దారు, వ్రజాప్రభుత్వంలొ ప్రజలచేత ఎన్నుకోబడిన మంతులు (ప్రజాసేవ అనే ముసు గులో మౌనవశ్వాన్ని మ్లంట- గలిపి రాబుదుల్లా తోటి మనుష్యులను పేక్కుతింటూ, అవినీతి. లంచగొండి తనానికి దోహదగమిచ్చిన వారికి శిక్ష విధించి (ప్రజానాయకులకు కనువిప్పు కలిగించే నాటికం మంత్రి పోతురాజు సన్మానం ఆనే సాకుతో (పజల్లోకి వచ్చి గాంధి నామం జపిస్తూ షనో పనులు చేయిస్తోసంటూ. తన ముఠా మనుషుల ద్వారా డబ్బుపోగు చేసు కంటుంటాడు. భూతలింగంపి్నే అనేవ్యక్షి తాను నిక్మించబోయే కర్యాగారానికి ఇను మును ప్రళుత్వం ద్వారా కేటాయింపజేయమని పోతురాజుకు కొంత డబ్బును ముందుగా ముట్టడెప్తాడు. స్మ్యతికా విలేఖరికి ఉన్నత ఉద్యోగం ఇప్పిస్తానని డబ్బు తీసుకుంటాడు: నిజంగా సంఘసేవకుడై న అమరయ్య గాంధీ పేరుతో. అనాధా శమ నిర్మాణానికి కొరత నడేన ఇనుమును ఇప్పిస్తే కట్టడం పూర్తిచేసి అదనంగా కొంతమంది అనాధ బాలురక ఆశ్రయం -కల్వించవచ్చని మంత్రి పోతరాజుతో విన్నవించుకొంటాడు. అందులోకూడా కొంత అంచంగా అడుగుకాడు మంత్రి పోత్తురోజా, మంత్రి అలా అడిగి నందుకు హృదయం చలించి కోవంతో మంత్రిని చూపిస్తాడు అమరయ్య, ఆ కారణంగా అనాధా శ్రమౌన్ని మూయించె ఉత్తర్వులు పంపవలసిందని (ప్రభుత్వశాఖకు ఆదేశాలిసాడు,

నాటికాలు 195

తన సన్మానం నాడు ఊరేగింపుకు సన్నద్దుడుకాగా చేయని నేఠం మోపి జై అుకు చంపబడిన "గంగడు కక తీర్చుకోడానిక్లై పోతురాజు ముందు (పత్యుక్షనోతాడు.. కావల సినంత ఉబ్బిస్తానని అ శళచూపింవినోలొంగడు. "ఇంతలో పోతురాజుపు వంట మనిషిగాన పనిచేసున్న నవాణు: పోతురాజు చేసిన అవినీతి. అన్యాయాలను ెలిప్కి తాను సిఐ అథి కారినని చెప్పి పోతురాజు" చేసన "తప్పులను (ప్రభుత్వానికి తెలియజేస్తాడు,

ఈ విధంగా రచయిత నేటి రాజకీయ్‌ నాయకులను దృష్టిలో పెట్టుకొని “కనకపు సంహాననమున ఒక శునకము కూర్చుండ తగుశా అనే నీతి వాక్యాన్నివల్లించ్చి ఆ సింహాసనంపె కూర్చునే నారు తగిన వారె ఉండాలని భోదించారు.

మూ చ్‌

జన్సిఫితిక్కీ అన్యాయానిక్తీ అఎచగొండి-తనానికీ పాల్పడిన (పజ్యాపతినిద్రులక్కు అదుకు శోత్పడీన సంఘ విద్రోహులకు శిక్షలు. తప్పవని యీ నాటికలో “మంత్రి పోతురాజు, శ్నాక్రమూవ్చ్యాపారులు భూతలింగపి శ్ళేవంటి పాత్రల ద్వారా బుజువవుతుంది,

సెలిగ్యా. నిజాయితీగా సంఘసపేనక్షై పాటుసడేవారు సంఘంలో నిఅదొక్కు= కోడం" కష్టసాధ్యమని అనరయ్య పాత్రద్యారా రచయిత నిరూపించాడు.

ఈనాట్‌కలో పా(తోచిక భాషను ప్రయోగించారు. పోతురాజుక్తు వంటమనిషగా పనిచేసిన నవాఃఎ వచ్చీరానీ తెలుగు భాషను మాటాడుశాడు. తక్కారణంగా (ప్రేక్షకులు అడుపుబ్బ నప్వుతుంటారు

లంచగొండి తనాస్నీ రూపుమాస్తాలన్కీ అవిసీతి అన్యాయాలను అణగ(దొక్కా లనీ. నేటి రాజకియ నాయకుల కుటిలశ్వాన్ని ఎత్సి చూపాలనే ఉద్దేశ్యంతో" రచయిత యీ నాటికను రచించినట్లు దోధపడుతుంది. మధు, ౨

ఈ సాంఘిక నాటిక సృష్టకర్పి సయ్యుది మస్తాన్‌, వితంతు వివాహాన్ని ఇతి వృత్తంగా (గ్రహిలిచి పాటల సమ్మేళనంతో తీర్చిదిద్దారు.

ఈ నాటికలొ మధు అనే యువతి వికంతువె సంఘాచారాలకు తలపంచి కూసస్త మండూక0 వల్కె అసూర్యం వళ్యగా జీవితం గడుప్పతుంటుంది, అభ్యుదయ

థి వాదీ సంస్కార నంపన్నుడయిన ఒక యువ విద్యార్ది మోహన్‌కు తటసపడుతుంది, థః ఆమె వ్రైధవ్య జీవితాన్ని గూర్చి ఒక్కసారి యోజిస్తాడు, దారం తెగిన గాలీసటంలాగా

1268 తెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల నీవ అమె నిరాధార జీవితం తన మదిలో మెదలుతుంది, అలాంటి అమె జీవితానికి ఆధారం కలిగించాలని, ఆఆధకార బంధురమయి ఆమె జీవికంలో ఒక దివ్వెను వెలిగించాలని న్‌ర్ష యించుకుంటాడు,. అందుకు పూర్వాచార పరాయణులైన తస తల్లిదండులన్ను స్పార్టం కోసం కొన్ని కబ్టుజ్‌ ట్లతో కట్టుదిద్ధిం చేసిన నమౌజానికి ఎదురు తిరిగి ఆమెకు దైర్యాన్ని నూరిబోసి తాళికడవాడు. వికఎతువును వివాహమాడి ఆమె జీవితంలో నవ నసంవాలను సృష్టించిన సంస్కార మోహన్‌, బ్‌ యాట సంఘంలో పాతుకు పోయిన మూఢ విశ్వాశాలమ, దురాదారాలను హేతువాద పూర్వకంగా ఖండించి వ్యక్తి వికాసానికి పాటుపడిన సంస్కరణాభిలాష రచయిత. ఇది నాటిక అయినప్పటికి (ప్రదర్శించటానికి (ప్రయత్నిస్తే యేకకులకు. ఓపిక నశిస్తుంచని చెప్పక తప్పదు ఇది మూడు భొగాలుగా రచించబడింది మొదటి భాగంలో మోహన్‌స్వగతం దాదాపు పదకొండు సేజీలుంటుంది, అదంతా రంగసలం పె (ప్రదర్శిం చక్త తప్పదు ఆలానె రెండో భాగంలో. “మధు స్వగతం దాదాపు తిది శ్చ్‌క్లీలుం టుంది. ఈ స్వగతాల (వదర్శనలో మరోవజి రంగస్థలం పై (ప్రవేశించడు, ఈ రెండు భాగాల (ప్రదర్శనలో (పేక్షకులు ఓపికతో కూర్చోడం కషమయిన పని, మూడో భాగం న! లో మధు మోహన్‌లు దర్శన మిస్తారు ఈ ఘట్టం కొంత రక్తిగా ఉంటుంది, మొదటి నుంచి న్వగకాలతో విసుగు పుట్టించిన పాత్రలు అంతంలో కూడ అలానే ఉంటారని గ్రసళ్సాహంలో ముక్కాలు మువ్వీసం పాలు (పేక్షకులు సద్దషంటారు. ".. పోతపోషణలో గ వ కడు కా్రత కథక నరో ణా దాతుర్యంలో, సన్నివేశ కల్పనలో రచయిత గమ అలో న్‌ ఏది ఎలోగనే ఈర ఫ్‌ కె కనన స (దర్శన అయినా రికి కడుకుంద్ని న్న చెయి లుగ) నాలాత్యానికి కొంత సేన చేశారని చెప్పవచ్చు

(శవ్యకావ్యాలు అంబ 1 “అధు౨క ఆం(ధ్ర కవితా వాటిని ప్రాచీన లక్షణానుగుణ పద్య కవికా భరణా లచే సంచరించిన నేటి ముస్లిం కవులలో తక్క-_ల్లవల్లి పాపా సాహెట్‌గారు (ప్రధమ 1శేజికి చెందిన వారు. పీరుజాతీయవాదులు. సంస్కరణాఖెలానులు పృరాంధ్ర కావ్యాలను? ఆఘనికాంద్ర రచనలను పుక్కిట పట్టినవారు, ఏరు రచించిన అఘు కౌవ్యాలు ఖండ కావ్యాలు అనేకం కనిపెస్తున్నాయి. శావ్యళాఖలో ఏ విభాగాన్ని పట్టీ చూచిచా పాపా సావాబ్‌ గారి మృధుమభురమైన 3 లి, సహజ కవితాధార్య జొచిశ్య నుందూవైన సన్నివేశాలు అడుగతుగునా *1ఫత్యకీమవుతాయి. “ప్రతిపద మాధురీ ధుకిణ రస భావము జీవము పోసి కొన్న సంగతి నతిమాత్రప్యాత గుణగా్యక భవక్కవితా విలాస అని చిద్వత్కవుల జేత పీరి కివిశా రీతి ప్రపస్ని నందినడి. వీరి పౌరాణిక లఘు కావ్యాలలో *"అంబ” ప్రధమ గణ్యం, ముస్లిం కవులలో పౌరాణిక పద్య కావ్యాలను రచించిన ఖ్యాతి వీరికే దక్కింది. ఆంబఐ కావ్యావకారికలో కౌవ్యావతరణొనిక్రై 'హీతువుతై న వరిస్పితులు న్వభాన సుందరంగా వివరించబడ్డాయి. రాజకీయమైన ఎన్నికలలో తనకు కలిగిన ఊహించరాని ఓటమి నారి హృదయాన్ని శతధావ్యధితం కావించి ఈ కావ్యోత్సత్సెకి హేతుధూతమైనట్లు తెలుస్తున్నది. తన శాధకు (వసిద్ద పొరాణీక పాత అంబ విషాద గాథకు కొంత సామ్యం ఉన్నట్లా కన్పిం చగా అంబ విషాద గాథను ఇతివృత్త ౧గా స్వీకరించి కావ్యంగా తీర్చిదిద్దారు ఏ దోషం లేకుండానే అంది తీరని వరాభవం పాలై నమాట 'జగడ్విదితం. (ప్రతీకార వాంఛా పరి పూరితమైన అంది సాగించిన 1ఇవయత్నాలు యీ కొవ్యంలో ఆనుకరణ్‌ంబడ్డాయి, రచయిత చదుపులకు తల్లి నరన్వతీ డేవీని ప్రార్థించి, కాళిదాస్కు భారవి, ఫీమ కవి, పోతన, పిన వీరన్క శ్రీనాధుడు ప్రభృతి కవులను స్మరించి కావ్యాన్ని ప్రారంభిం చారు. ఈ రసమయ కావ్యాన్ని (శ్రీ వేం'ఓక్వుర స్వామి కంకితమిచ్చి సర్వమత సామ రస్యాన్ని చాటుకొన్నారు. శ్రైలి మృదుమధురంగా (ద్రావపాకంతో ఆలరారుకూ ఉంటుంది. ఆక్కడక్క-డా సమాన భూయిష్టమైన దభ్రనతో కావ్యానికి గాంభీర్యాన్ని కావ్యంలోని సామెతలు జాతీయూల్సు అఖంకోరాళ్కు. వఠితలను ఆనందింపజేస్తాయి. శ్రాన్యం వీర రన (ప్రధానమైనవ్పటికీ కరుఖ క్ధళగుక, సాలు అంగరసాలుగా చోటు

128 తెలుగు సాహిత్యం , మ స్షింల సేవ చేసుకున్నాయి. అయితే రౌద్ర రసానికి కరుణ శాంత రసాలు శతు) పక్షెవికి చెందినవి, కౌ్యద్రరస [పధాన ఘట్టంలోగాని తద్వ్యతిరిక్త రసావిష్కరణం కూడదని అలంకారికుల ఆదేశం. కాస్‌ ఈ కావ్యంలో అద్బుతాది రసాలు అవాంతర రసాలుగా పోపంచడం వల్లి విరుద్ద రన సంకరమన్న దోషం తప్పిపోయింది, పొత్ర పోషణప, సంథధాషణా చాతుఠ్యానిక్తి సన్ని వేళ శల్చనలికుు మనః(వ్రవృత్తుల చిత్రణలకు అంబ, ఫీప్మ సాళువ ఠాజుల ప్యాతలే నిదర్శనాలు. అందిను సాహసవంతురాలుగ్యా దీమంతురాలుగ్మా సత్య వాక్చరి పాలకురాలుగా చిత్రించి ఆంబ అబలకౌదు సబలెనస నిరూపించడంలో రచయిత విశిష్టత నిరూపితమౌతుంది, (ప్రలోభాలకు లొంగక, (ప్రతిజ్ఞప భంగం కలుగకుండా భీష్మ పాత్రను పోషంచారు. అంది ఖీమ్మని స్పర్శతో కళంక మైందని భావించి సాళువ రాజు కక్కిన కూటికి ఆసపడేటంతటి హీనుడు కాడని (ప్రేమించిన స్త్రీని తిరస్కకించి తన నిర్మలత్వాన్ని సిర్దారించుకొంటాడు.

కావ్యాన్ని ఎత్తుగడ చేయడంలోనే కవి కొత్తదనం గొప్పదనం న్నష్టవడు తుంది “అవి యమునా మహానదికి నావలి యొడ్డున్క స్వర్గ శుల్యమై పొదలెడు హస్తి నా పురమపూర్వక్షక్రా కమనీయ శిల్చ సంవద సవళోభలీను ,,,...” అని కావ్యారంభం లోనే హస్పినాప్తర వర్తనలొని *'ఆపూర్వ కళా కమనీయ శిల్ప సంపలి తన రచనతో నృు నవ ళోభలీనుతున్నదని భింగ్యంతరముగా భావించవచ్చు, ఆ పట్టణంలో ఊజ్యలా మళ౪ చం్యద్రకాంతోపలముల ఉన్నత వేవికపై విశ్రాంతిగా ఉంటూ మహో వ్యధతో ఏదో విచారిస్తున్న శాంతమూర్తి శాంతనవుని ధీరమూర్ని తన కన్నులకు సావొత్కరిసుందం శాంతనవుని విచార ధారతో గడచిన కథాభాగం కొంత వివృతమై భవిష్యత్‌ కర; వ్యం గూర్చిన ససూలోచనం కావ్యాదియందే భూచించబదుమూంది ఆ సమయంతో అం బి లీ్ముని దర్శించడం అంబా భీమ్మల మధ్య వాగ్వివాదం సాగడం వొష్కభావం, అహ మహమికతో సాగినట్లు రచించబిడ్డాయి, తాను సాపవ రాజును (యేమించ సని అతని దగ్గరకు పంపించమని భీ్మని ఆర్థిస్తుంది ఆంబ,

అచ్చంగా డ్వితీయ తరంగం చరాజయ పరాభవాగ్నిచే స-౭ప్పుడైన సాళ్విరాట్టు చింత్రా కథనంతో ఆరంభమౌతుంది. సరిగా ఆచే వేళలో అంబ సాళ్య రాజమందిరాని వ్రవెశిస్తుంది. సాక్వనిచే తిరస్మబృతటైన అంబ దెబ్బరినిసి నాగుబాము పగిది రోషత్తూ తాత్మయై మరలి హస్తి నాఎరికీ నస్తుంది, మరల తృతీయ తరంగం రహస్య మందిరం లో రాజ్యాంగ వివేఎనా చతుళకనీసనున్ను గాంగేయనితో మొదలాతుంది, ఇట్లు మూడ్తు

(శ్రవ్యకావ్యాలు గత రంగాలలోను అఎరూవమెన ఎత్తుగడలను పాటించడం కావ్యశిల్పముతో ఒక నూతన (పభమూగంగా భావించవచ్చు, సాళువ నృప్పుడు ఆందిను అనేక విధాలుగా తూలనాడగా మ్యనశుము దిట్టిపట్టుకొని శాను నిర్ణోని నని విన్నవించుకొంటుంది ఆమె వలుకలను ఆలకించిన సాళువ రాజు తన ఇస్తం వచ్చినట్లు దుర్భాషలాడతాడు. ఆంఐ నహింవక యుకాయుకా విచక్షణా రహి బి వ! అట అవనీ తంగా, “మానినియాడె సీదురభిమానము, నీ యధిక (వనంగమున్‌ మౌనుము, రిత్త్యపేలి యవమానను బొందకు సాళ్వ నాకు సీ పైన గలట్టి గొారనము పాడయిపోయి జనించె చేవ, నే మేనియునింక నాల్క గదలించిన చేల్కలు సేతు చేవమై”1 అవి సాకు వరాజును హెచ్చరిస్తంది. ఒక పీర వనితగా వీర రనం ఉట్టిపడేలా పారకులకు సొకొత్కరించినట్లు చిత్రించడం రచయిత పాత్ర పోషణా నై పుణ్యానికి వన్నె చేకూరునుంది, న! భీష్ముడు అందిను రధంపై కూర్చుండదెట్టుకొని పోతుండగా సెన్వీర్యులై నిలు మ ట ము చున్న భూనాఢులలో సీపూ ఉన్నావు గదా ఆని సొకువ రాజుతో -- "పగ్గంబుల్‌ బిగదిట్టి గుజ్తుముల నాన్‌ యంతకేల్చట్టినే సెగ్గన్‌ ఫీమ్మని యంతయాడ్చుచున్ను సికెవ్వండు. దిక్య-ంచునం బిగ్గంచిట్ట్‌ రయాన జోవు తటి నిన్వీర్ముండవై వివ్వెరన్‌ నిగ్గు న్‌మాతిశ పండవైై కనుగొనన్‌ నీ లాపు ఏమయ్యెనో” 2 అని సాపవరాటు బలపరాక్రమాఠఅను కించవరుస్తుంది, ఈ సమ్మివేశంలో రౌద్ర రసం పెల్లుబుకుతుంది, తన (ప్రాణం కంక మిన్నగా (ేమించిన వ్యకి తనను లూల నాడి నిర్తత్యం చేయగా,.?..= ళం “పోనిచుండ నిజమ్ము నీత్రినియముమ్ముల్‌ లేని హీనుండనా శీసీతుల్‌ వచ్చియింపగా నిప్పుడు నోరెటాదెనో సీకు నా పై సీ కెంళటి (ప్రేమ, ఎంత జయ, విశ్వాసంబదెంతౌర। యె ట్లౌనిన్నావని పూర్తి జేసియిక్షనీవే। పుణ్యముం గట్టుకో”8ి విజ!?

180 తెలుగు సాహిత్యం , ముస్లింల "సేవ అని దూషిసుంది అంబ, ఈ ఫఘటంలో తాను అమితంగా (ప్రేమించిన వ్యకిని *పో అవి టి ౯. సీచుండి అని దూషంచడం వల్లి ఆంది హృదయీ'వేచన పరితలకే సువ్యక బూతుందిః

వ! తాను (ప్రేమించిన మనిషపె ఎంత వ్యతిరేక భావం కలిగిందో ద్యోతకనూతుంది. ఈ విధంగా అంబ ఒక అబలగా కాక సబలగా మనకు అడుగడుగునా సాది త్క-రిస్తుంది, పాత్రలను తీర్చి దిద్దడంలో రచయిత ప్రావీణ్యం పరిస్పుబదూొతున్నది, ఈ కావ్యంలో రచయిత ఉసమాలంకారాలన్సు జాతీయాలన్సు సామెతలను సూక్కుఆను (పయోగించి కావ్యానికి ఒక శోభను కలిగించారు, “పస్పమునకు లొడిమవొఠె వైవాహిక క్రియకు బంధనమ్ము (యేను గాదె”ఉ “డెబ్బదిన్న కసిని దీండడించు బెబ్బులి గృహమృగమ్ము మోడ్కి. కుందిరదన పరకలిత పరాథభవమున. గుమిలి పోవు రాజసింహుమందిరమ్ము(జొచ్చె”5 “వనిత దెబ్బ దినిన నాగుబాము పగిది రోషధూశాత్మ (వాషిచ్చె రోజుబటుల”6 అని వదే పడే ఉపసూలంకారొలతో కావ్యం ఆలరారుతుంది, రచయిత సమాస భూయిష్టమైన దొచనకు పదర్శనంగా ఒక పద్యాన్నీ నిదర్శిసోను* “దుర్వార్యాగహూ దుర్నిరీక్ష్యవటు రోళ్ళూనాన్యతే జు డుదో ర్గ్‌ ర్వన్యక్క్బృత కర్త వీర్యకరవృక్ష (ప్రాత విచ్చేదనో ఐర్వ (క్రోధ పరీత భార్గవుడు దక్షి ధ్వంస కాల స్పురకొ శర్వాకార భయంకరుడయిన యాసాల్వుండు దురరుడె”? పూ. చారిత్రక కా ప్యాలు చరీఆలొని సంభిటనలను కాన్య ఈపాఎ సంధానించడం కతీ మీది సోము వంటిది, కే (తక ఘటాలను ఉన్నవి ఉ సీరం పం నలం చార్వీత్రక ఘట్ట పన్న; న్నట్టుగా డిట్టంకిస్తే అవి వరిత్ర అవ తు-ది కాని సాహిత్యం కాదు. వరే గల వీరుద్ధం కాకుండా అందలి సన్నివేశాలను ర అబి టో అల్ల సొహిత్యరూపంలో సాచత్యంరింప జేయడం సా వౌన్యమైన పనికాదు. భారతీయ

(శవ్యకావ్యాలు 181 సాహితీ సృష్టిని విహంగావకోకనం చేసి చూస్తే చారిత్రక కావ్యాలు చాల తక్కువ అని చెప్పక -వ్పదు, మన రచయితలకు చారిత్రక దృష్టి బొత్తిగా లేదని నిర్ధారించడం పొకీక సర్యమౌతుంది అయితే చరిత్రలోని ఘట్టాలను అత్యుక్తులుగా, అతిశయోప్త లుగా వర్తి ంచడం మన రచయికలలో ముఖ్య లక్షణంగా కనిపిస్తుంది. భారతీయ పౌరా ణిక పాహిత్యం ఇట్టి జక్యుక్త లతో అతిశయోక్తులతో కూడిన పాక్షిక చార్మితక రచ నలుగా పేర్కోనచ్చు. అభూత కల్పనలను, అతిలోక ఘట్టాలను వేరుచేసి పరిశీలిస్తే మన పుఠరాశాలలో కొన్ని చారిత్రక అంశాలు బయట పడకపోవు,

అయితే అచ్చంగా చారిత్రకాధారాలపై ర చించదిడ్డ రచనలు కొన్ని లేకపోలేదు దాణుని “హర్షచర్శికి, కల్పణుని “రాజతరంగిణి”, బిల్హణుని “విక్రమాంక డేవ చరిత్ర? మొదలై నవి సంస్కృత సాహిత్యంలో (పసిద్ధమెన చారిితక కావ్యాలు. తెలుగులో పాల్యూరికి సోమన'* పండితారాధ్య చరిత్ర, కానె సర్వప్ప*సిదేశ్వరి చర్మితి, శ్రీనాథుం శ్చేర న ామణ అవుతున్న “పల్బోట్‌ పీక చరిత)” నలో వెంకయ్య “'ఉార్చిన *రామరాజీయము' “నరపతి విజయము కూచిమంచి జగ్గుకవి “సోమదేవ రాజీయము” కుమార ధూర్జటి రచించిన “కృష్ణరాయ విజయము”, చాకురాతి లక్ష్మీనరసింహం విర చించిన “వద్మనాభయుద్ధము మొదిలైై నవి చారిత్రిక కావ్యాలుగా విశేష (ప్రచారం పొం దాయి. అదే విధంగా ముస్లీం రచయికలు సయితం చారిత్రక కావ్య రచనా వికాసానికి దోహదం చేళారు. ఉమర్‌ అలీషా “బర్జిజీదేవి”, 'షేక దావూదు “దాసీవన్నా” చిక్వపరి వర్ష నము” తక్కులపల్లి పాపొసాహెట్‌ “రాణీశంయుక్త * క్‌ బుడన్‌ సొహెద్‌ “ఖుతుబ్‌నామూోొ “జలాల్‌నామా” మొదలై నవి సు్రసిద్ధాలు, (సకృత ఆధ్యాయంలో ఈ కొవ్యాల గురించి చర్చించడం జరిగింది, బర్డి జణీదేవి ;=

“బర్ది జీదేవి” అనే చారిత్రక కావ్యాన్ని ఉమర్‌ అలీషా రచించారు. ఆరు (ప్రక రణాల చంపూ కావ్యం, విజయనగరాధీశుడు బుక్కరాయలు గర్భవతియైన భార్యతో వేటాడే వేడుకతో అడవికి వెళ్ళగా భార్య మృగరాజువాత పడి మరణిసుంది. “చావు వప్పి కన్ను లొట్టపడినట్లు” ఆమెకు జన్మించిన కుసూర్వె బర్సి ణి సంఘసేవకై తన జీవి తాన్ని అర్చించడం యీ కావ్యంలో రమ్యంగా వర్ణితం.

బుక్కరోయల కాలం నాటి సొంఘిక్క రాజకీయ్య మకపరిసితులకు దర్పణం లాంటిదీ కావ్యం, రచయిత పాత్రలను పోషంచడంలో, సన్నివేశాలను కల్పించడంలో

ఫలి తెలుగు సాహిత్యం , ముస్లి 6ల "సేవ రసాన్ని పరిపోషంచడతలో కృతకృత్యుడై నట్టు యా రచనాధారంగా వ్యక్తనూతుంద్ని దక్కిని వర్తనలతో చిక్కని అలంకారాలతో కావ్యాన్ని అలరింపజేశారు, న! తల్లి సింహనిహత కాగా సమీపంలో రోదిస్తున్న పసిపాపను నెమళ్ళు కాపాడిన కారణం?” ఆ బిడ్డకు “బతి జి అనే పేరు సాన్టకమయింది. హస్పిపురాధీశున ఆశ్రయం లో పెరిగి పెద్దదౌళుంది బల్సిణి చెలికత్నె శ్యామ బుక్కరాయలతో వివాహమౌతుంది బరిణ్లి మొకం అవివాహితగా సంఘసేనకై తనశీవిశాన్ని పవియోగించాలని విరయించు ణ్‌ కొంటుంది ఇది భారతంలోని శకుంతల జన్మవృత్తాంకాన్ని తలపిస్తుంపి ల ఒకనాడు బుక్కరాయలు శ్యామ ఏణాగానాన్ని వినిపించమని కోరగా తన చెలి బర్హెజ ఎడబాటు కొరజంగా వీజాగానం మానినట్లు విన్నవించి ఆమె బుక్కరాయల కుమోె నని తెలియజేస్తుంది బుక్కరాయలు తన కుమార్నెను చూడాలనే కుకూహలఎ య! గ! అతిశభుంచగా జూర్వత వేటకోనం వెళ్ళినప్పుడు చూచిన మునిపుంగవుని కలిసే తన కమా రెశాడ తెలుస్తుందని తెలియజేస్తుంది శ్యామ బుక్కరాయలు మునిని సందర్శించి మాటో తశద్యోరా తసకుమౌర్తె విషయీలను తెలుసుకొంటాడు, బి్దిణి తండ్రి బుక్కరాయల వద శ్యామగా కొంతకాలం గడుప్పతుందా న్‌ మునిపుంగవుని శియ్యారాలిగా పెరిగి పెద్దద్దైన బర్లిజ్‌ ఆతని ఆదేశానుసారం మ్య ప్రచారంలో, సంఘసేవలో తన జీవితాన్ని ముగిస్తుంది రచయిత వర్షనా చాతుర్యానికి నిదర్శన (ప్రదర్శనంగా (ప్రాతఃకాలాన్ని వరి ౦చిన తీరు శిలకిదా౦ం * ళు “తెలతేలవాఖు చుండును, దీన్యంగాంతులు విన్న(టోవుటన్‌ గళలు దొజంగి చందురుడు (గ్రాలుటంాకులు కావుకావు మం చేలికిడి చేయటన్‌ గని వయస్యయొసంగిన పూలదండ మం గళగళ మందుగాల్చి యొక కన్య (ప్రయాజము సేయు నెంచుగున్‌” 8 “భళ్ళున చెల్లి వాజిగనె వచ్చెను భానుగు, వచ్చి పూర్వని కల్లి సరోరుహాస్యదగుకుడ్యముడేరెన్సు లెండటంచురా జీల్లైడు వేగుజుక్కళన స్నిగ్ధ కరణంబుల లెపెనొయనన్‌ అర్లినలేచి పకీతతి హాయిగ బాడెను మేలుకొల్పులన్‌ కార్టు

(శవ్యకావ్యాలు 193 ఇలా ఉ(క్రేశిలంకారంతో సూఢ్యోదయ వర్షనను వర్షించి నన్నివేశానికి జిగిని కలిగిం చారు,

సంస్కరణాభిలాషతో ఉమర్‌ అలీషా ఈ కావ్యాన్ని వెలయించారు. బాల్యవివా హాలు? కన్యాశుల్కాలు సహగమనాలు ఇత్యాది దురాచారాలను దూరం చేయూలనే (ప్రముఖోచ్దేశంతో ఈ కావ్యాన్ని రచించినట్లు ద్యోతకపొతుంది దాసీపన్నా ఫం

ఈ చార్నికక పద్య కౌవ్యాన్ని "ఓక దాపూదు కవిగారు రచించారు. రాణా సంగ్రామ సింహుడి కుమారుడు ఉదయసింహూడి రక్షణార్ధం అతని దాసీ వన్నా తన నిజ సుతుణ్ణీ బలియిచ్చి ఉదయసింహుని సింహాననారూఢుని చేసిన ఉదంక౦ం యా కావ్యంలో వర్షితం,

శ్రీదావూడుగారు ఒక చారిత్రక ఘట్టాన్ని స్వీకరించి రసమయ రమణీయ కావ్యంగా తీర్చిదిద్దారు. ఈ కావ్యాన్ని (ప్రతిదానము, ధార్మికాహుతి, పరివేదన(ప్రతిన నూత్నపాలన, రక్షళజాన్వేషణమ., భిల్లరకణ, రాజకికోరము, గుష్నవార్త, విప్లనోద్యో గము, పరిపంధి పఠనము, కృమావై భవము, విజయకేతుపు అనే వన్నెండు పరిచ్చేదాలు గా విభజించారు. ఒక్కాక్క సంఘటనకు సంకేతంగా ఆ పరిచ్భేదానికి సరైన నామ కరకిం చేసి కేధను రనవళతంగా నడిపింఛారు- కౌవ్యం (ద్రాెపాకంలో, ధారాళుద్ధికలిగి అర్హ గాంధీర్టంతో, భావానుగుణ చిక్రజణలతో, కృతకు అనుకూలమైన సహజ (ప్రకృతి వర్ణనలకో ఆలరాలేటట్లు తీర్చిదిద్దిన (దష్టలు దాపూదుగారు. కావ్యంలో ఏర రసం (ప్రధా నమై కరుణ శాంతరసోలు గౌణంగా చోటు చేసుకొన్నాయి.

'మేవాడ రాజైన సం(గ్రామసింహుడి అంతఃపురంలో కలహం చెలరేగుతుంద్ని కాలం కోనం కాచుకొని ఉన్న వన పీరుడు విక్రమ సింహుణి బంధింది వధిసాడు్క “శాక్రుశేషం బుణశేషం మిగులకూడద"న్నట్లు ఉదయసింహుణీ తన కతి కి ఎళచూపడా నిక్రై దోస్‌పస్నా గృహానికి వెళతాడు ఈ విషయం ముందుగోనే వసికటుతుంది పన్నాః ఎలాగ్జైనా ఉదయసింహుజ్హీ రడీంచి సింహాసనా రూఠుని చేయాలని నిశ్చియుతచుకొని, సనమవయస్ము-డై న శన సుకుణ్ణి వనపీరుడి ఖడ్గానికి ఆహాతిగా ఆర్పిస్తుంది, ముక్కు పవ్చలారని పసికందును రాజకుటుంచానికై ఆహాతి చేసిన (వ్రభుఖభక్ని పరాయణురాలు పన్నాః

కేకి|్‌ కెలుగు సాహిత్యం మున్షి ంలసేవ

పన్నా తన వాంఛాసాఫల్యం కోసం ధైర్యం సడలనీయకుండా కారుచీకటిలో ఉధాయసింహంజ్ఞి ఎత్తుకొని కానలగుండా పయనించి తెల్లవారే సరికి మూర్వాడా. దేశం చేరుకుంటుంది. ఆ దేశపాలకునితో ఉదయుని ఉదంతం విన్నవించి ఆ పనివానిని కాప్రా డుమని వేడుకొంటుంది కాని ఖీరువైన ఆభూపతి వనవీరునికి భయపడి తన ఆశక్తతను వెల్లడిస్తాడు. ఇలా మరికొందరు భూపళులను ఆశ్రయించి విఫలురాలౌతుంది, చివరకు పచ్నా కరుణామయ గాధఏిన్న భిల్లనాయకుడు ఉదళయుమడ్‌ రక్షణభారం వహిసొచ్సు పన్నా తిరిగి చిత్తూరు రాజ్యం చేరుకొంటుంది, న

ఖీల్లపతి సంరక్షణలొ ఉదయనుడు దినదిన (ప్రవర్దమానుడై సకల అస్రశాస్త్రా అలో ఆరితేరిన రాజకిఠ*ంంగా వర్డిల్లుకాడు. తన (ప్రతిజ్ఞను నెరవేర డానిక్టై పన్నా చిహ్హారు సశంలో వనవీరుని దుష్పరిపాలనను,దొష్ట్రకృత్యాలను (జల దృష్టకి తెస్తుంది దుషవర నుడెన వనవీరుని శికీంచడానికి సం(గ్రామసింహుడి కుమారుడు నేడో రేపో రాస్‌న్నాడని భావికాలాన్ని నూచిస్తూ హెచ్చరిస్తుంది వనపీరుడి దుర్వ్యుసనాఅను, దుస్ట పరిపాలనను వెలుగు పరుస్తూ చుట్టువట్లి సామంతరాజులను ఆకట్టుకొంటుంది, ఇ. విజయృదళమినాతు వనవీరుడు పూర్వసంప్రదాయాలను పర్టించి సురాఫీనచిత్తుడై. వేళ్యాపరివేష్టితుడై - నృత్యగానాలతో ఆసందడోలికలలో ఓలలాడుశుంటాడు, అదను చూసి ఉదయినుడు వనపీరుజ్జి ముట్టడించి బంధిస్తాడు. పట్టుబడిన వనవీరుణి (ప్రజలు సామంకులు కరోర శిక్షవిధించాలని క్లోరినప్పటికి పన్నా కోరికపై వనవిరువ్‌ క్రమంచి విడిచిపెడతాడు ఉదయసింహుడు చిక్తూరు రాజ్యాధిపతిగా వెలుగొందుతా్తు, పన్నా కోరిక_ నెర చేరుతుంది

ఈ విధంగా దాసీవన్నా తన కునూరుణ్ణి రాజకమారుడ్‌క్రై అపఖత్రి చేసిన ఉదం తం చరిత్రలో ప్రసిద్ది గాంచింది ప్రభుభక్తికి పరాకాష్ట ఈ కావ్యం,

కొన్యంలో రచయిత పాత్రల మనః ప్రవృత్తులను సహజ సుందరంగా చిత్రిం చారు. వనపీరుడు ఖడ్గం ధరించి విక్రమసింహుణ్ణి వధించినప్పుడు రాణివాసంలో ఆక ందనలు బయలు దెరాయి, ఆఆ్మకందన దాసీ పన్నాను కలవర'పెటిన తీరును సహజంగా చితించారు. ల

“సన్నాధాతి మనంబు శీఘిగతి కంపంబందడె నారోదనల్‌ వీన్నంతన్‌, వనవీరుడాత్మగత విద్వెషాగ్నికిన్‌ విక్రమం

గోవ్యకొావాస్థిలు క్షైపైన గొన్నాడాహుతి రాక్షసాంశగరి యా (కూరుండు తానిప్పుడీ చిన్నారిన్‌ సమయించి యార్పగలడా చిచ్చంచు నూహించుచున్‌”19 ఉదయుని ప్రాణాలక్షై తన సిజ సుతుని వలి యిచ్చిన మాతృమూర్తి మన్య షోఖను వళ్ళింవ శక్యంకాదు. మనసును ఎంతగా దిట్టపరచుకొన్నా దుఃఖం పొరలి పొరలి వసేంది, దాసీవన్నా తన సుతుడు మనసులో మెదలగా విలపించిన ఘట్టాన్ని చావూదుగారు కరుణ రసష్తావితంగా చిత్రించారు. “ఎన్ని మహత్తరాళ లుదయించినవోభవదీయ చిత మం దన్ని నిరాశలై యసువులట్టుల గొన్నవి చిన్నకూన, నీ యున్నతి రిత్తవోవగ నిశోహలకున్‌ బలి యిచ్చుటిచితో చున్నతికాయటన్నతలినున్నదెయత్త ర? మోకుమారకా”13 “"నాయాత్మ౦బరితాసమున్నిలిపి యన్నా, పోయిన పీవు, నీ యాయుష్యమ్మును నిల్చ్బలేని యసమర్జాంగిం గదా నేను? నా "హియస్తర్యామనిషముం జరెపెస నేయిపు దుఃఫింపళ౦ త్త ట య రెట్ట చద్దా యోగీంద్రుని నిన్నుగోల్చడితి వ్యర్యంబయ్యె జన్మ్రంబికన్‌ “1 పన్నా తన నుతుణి దిలియిచ్చి ఉదయసెంహంబ్లై కొసాడటాలశికి చింజిస్తూ తన వ. త్యాగాన్ని గూర్చి తలంచినప్పుడు గాంభీర్య౧గా వీరరనం ఉిబ్టైవడేటట్లు చిత్రించారు “తామన మంతరించిన, వతాపముళలారెన్క తేక తేజమువ్‌ భొమి మణం౦ంగినం, (దీకృతి భూతులు క9ంగిన షెగుంగుగొక్క నం (గాముని వంళ రక్షణము గొరన హేతువు గానంద్యాగమే కేమకరంబు నాక్కు +జరికించెద గోంచొక యుకి సీయెడన్‌”13 రచయిత తన రచనలో పదాలను పా(శ్రలి న్వభావానుగుణంగా [వ్రయోగించడం చారి రచనా నై పుక్యానికి నిదర్శనం వశపీరుని గుణగణొలను వరి సూ చక్కని వదా ౧... గ హా. లను వాడడం మూలంగా పద్యరచనలో ఒక ఇయ ధద్వనించి ఒక వింత సొగను ఏహరింది, థోగాల మేడలో రాగాల గోలితో చ్యిదలో 'మునిగెడు సీటు కౌడు

186 శెలుగు సాహిత్యం ముస్లింల 'సీవ మిత్ర్తప్రశంసకు తత్రశా స్ఫురణక్షుం గడు గర్వ మందెడు పడుచువాడు, వతదాల మధ్యలో సరదాల జూలుతో | చార్షించి తిరుగాడు పౌసుకాడ్డు (భ్రమరంబుగతి మనోభ్రమ నన్యకాంఠతల వలపింప మలపించు వన్నెకాడు “తనకు జగమున సాటిలేరని తలంచి వెనుక ముందు లెజుంగని వేటకాడు విధి నశుండయి యవ్వన వీరుడపుడు రాజసేనల కుంజిక్కెనోజ దరిగి,”14 ఈ విధంగా (ప్రకరణోచితమైన శైలిని అవలంభించి కావ్యానికి అందాన్ని అవాదించారుం రచయిత ఇస్తాం మతస్థుడెనస్పటికీ భారతీయ సం(ప్రదాయాలన్తు ఆకిళింప్ప చేసు కొని హిందూ--ఇస్లాం సంస్కృతుల సమ్మక్స మేళితం పొందిన పౌజన్యమూరి గా సాక్షి త్కంరిస్తారు “ఆహింసా పరమోధర్మఃి అన్న సిద్ధాంతానికి కట్టుబడి ఈ కావ్యాన్ని రచన కావించారు. వనపీరుడు ఉదయసింహుడి చేజిక్కినప్పుడు (ప్రజలు సామంతరాజులు 'పెతం వనవీరునికి ఖరోర శిక్షను విధించముని ఘోషెంచగా. వన్నా అపకారికి వైతం ఉపకారం చేయాలని వనవీరుని హింసించక విడువమంటుంది ఇలాంటి సంఘటనలా రచయిత భారతీయ సంప్రదాయాన్ని ఆవిష్కరిసాడు, శరణందిని వచ్చిన భీ కర శత్య్రువునై న, ఫీతి గావగివలయ్సునొ కరుణా పరుల తెరంగిది అన్న భారతంలోని పద్యం స్ఫురిస్తుంది. “నేడదూచిశిముగ దాదీ నేర్చినట్టి బ్‌ శాంత్య సొంసల సాఠముల్‌ శోశ్యతముగ భారతావని న్హర్జుత్ర వరలుగా త

(శొవ్యకావ్యాలు క్రి? చావూదు కవిగాతిని గురించి విద్వవ్విమర్శకులు మరుపూరు కోదండరామిరెడ్డి రి మాటలు మరువరానివి. “హిందూ ధర్మవక్షపాతి యయ్యున్వథర్మ పరిక్యక్సుడు కాడు, ఆంధ్ర భారతీ ఆరాధనా లౌల్యుడయ్యు పారశీక 1వ్రతిపత్తులకు వెలిగా లేదు .- ... ... మొగర్‌ పాదుషా కాదగిన దారా మళల్కిభరాం మొదలగు వరఠిణిత హృదయుల కొలువు కూట మున కూర్చుండ దగిన తేలుగు సాహిబ్‌ యీ వండిత కవి1ళ అన్న రెడ్డిగారి వాక్కుంలు దావూదు సాహెద్‌ గారి పట్ట (ప్రత్యక్షిరం (ప్రవర్తిస్తుంది చిత్త పరివర్త్హ నము =

"షేక్‌ దాపూదుగారు “చిత్త పరివర్తనము” అనే పారమార్థిక ఖండ కావ్యాన్ని రచించారు ప్రవక్త ముహమ్మదు జీవితంలోని ఒక మట్టాన్ని వస్తువుగా స్వీకరించి ఈ చిరుపొత్తాన్ని వెలయించారు ' ఇస్లాం నుకాన్ని వ్యాపింపడేస్తున్న (ప్రవక్త ముహమ్మదును వధించజోంఐన ఉమరు పళ్ళ్చాత్తాప హృదయుడై తాను ఇస్తాం మకాన్ని స్వీకరించడం యీ (గ్రంథంలో వర్తి ంచబడింది, ఉమరు ఇస్తాం మతంఠలో (ప్రవేశించడం ఒక విచిత్ర ఘట్టం. అలషడ్వర్షాలను అణచుకొను ఒక దివ్య నండేశ మీ కాష్యంలో నిగూఢమై ఉంది, భగవంతుని అనుగ్రహంతో సృదయ వరినవర న ఎలా జశిగిందో ఇందులో చర్చి ంచదిడింది, క్‌

(గ్రంఛారంభంలో కవి ముహమ్మదు రసూలును స్తుతించి కావ్యాన్ని ఆరంఖిం చారు, ఈ కావ్యంలో (నవక్త ముహభ్ముదుకు పూర్వం అరేఎయా దేశంలో (వ్రవర్తిత మైన దురాచారాలు ఆ ఆచారాలను ఆరికొట్టి మానవాభ్యుగయానికై _ (స్రవక్త ముహ మ్కదు ఇస్లాం మతాన్ని వ్యాపింవదేయడం, తత్కారణంగా (ప్రవక్తకు దూషణ భూషణ శిరస్కారాలు తుదకు (వవక్ష్మను వధించడానికి బయలుదేరిన బలవంతుడు న్యాయ నిర్లేత ఉమరు, ఇస్లాం మళాన్ని స్వీకరించిన తన బావను సోదరిని చావమోదిసప్పటికీ రక్ష్తృసిక్కమైనవాడు ఆ మతాన్ని త్యజించమని వాక్రుచ్చడం అప్పుడు వారి స్థితిని, ఆ మత జొన్నత్యాన్ని తెలుసుకొన్న ఉమరు తన హృదయంలో పరివర్హ్‌న కలిగి తానుకూడ ఇస్లాం చుళాన్ని స్వీకరించడం, ఈ విషయాన్ని దాపూదుగారు అర్థ కారిన్య్థం లేకుండా సరళాతి నరళంగా ద్రాషపాకంలో రసమయ కావ్యంగా తీర్చిదిద్దారు సంఘటనలను కళ్ళళు కట్టినట్లు చిత్రించి వీత రస ప్రధానమైన దచనగా తీర్చిడిద్దారు.. కరుణ రౌద్రి రసాలు అంగం సొలుగా పోషంవదిడ్డాయి. సమయోచితంగా ఉపమాశాలను (ప్రయోగించి సన్నివేశానికి అందాన్ని ఆపాదించారు. వివ!8

186 తెలుగు సోహిత్యం , ముస్లింల సేవ పింపజేసున్న 1వ ప చేరిన ఉమరు .. ఇస్టం మళాన్ని వాష్టపింపజేస్తున్న ఫ్ర వక్త ను చంపడానికి బయలుజరిన “*ోగండశీలలంజెండు గండ్ర గొడ్డలి మాడ్‌ జెంగులేడి కరుగు సింగమట్టు కత్సిదూసి యతని ఇండింతునిప్పుడే యనుచు నుమరు పయనవయ్యె జేగ”ా1? అని సన్రైన ఉపమౌనాలతో ర్యద్రఖూర్తి ఆయిన ఉమరు మూర్తిని మన కళ్ళకు కను పించే విధంగా నర్షించారు. వీరావేశంతో (ప్రవక ను తుదముట్టించడానితై పయనమైన ఉనురు మార్గ్‌ మథ్య అంది న! చా క్‌ు ల లో ఇస్తాం మశాన్ని స్వీకరించి పొటిస్తున్న తన బావన్ము సోదరిని శిక్షీంచడాసికి థజోదావేళంతో ,. “మృగము మీది కురుకు మృగరాజు చందాన బావఃజంపు కొబకుణురుగులెతి "18 అంటూ చక్కని ఉపమానంతో సరళ పదాలతో రచన చేశారు, ఇస్టాం మకాన్ని స్వీకరించిన కారణంగా ఉనురు తన బాసమ చాపమోదుళుండగా సోదరి అడ్డుపడుతుంది దయాదాఓీణ్యాలు లేకుండా అమెపైకూడ తన కోవ (ప్రభావాన్ని చూపిస్తాడు. రక్తసిక్త మైన దంపతులిరుప్పరూ ఉమరుతొ “నోయి యుమరు శక్సి యున్నంత గొట్టము స్తాము వదల మంచుం జనదు పలుక 39 అని పలుకగా ఉమరు హృదయంలో పరివర్త న కలిగి అతడు టాడ ఇస్లాం మతాన్ని స్వీకరిస్తాడు ఈ ఘట్టంలో కరుణ రసం ఉట్టిపడుతుంది. నిజ జీవితంలో కొన్ని సంఘటనలు చాల విచిత్రంగా జరుగుతుంటాయి. పఫన్సి నైతే ఆరికట్రదానికి ఉద్యుష్తడ్డి ఏకెంచాడో దానినే స్వీకరించాడు ఉమరు ఆవ ఈ కావ్య రచనలోని ఫరసూర్ద 0, అందుకు ఉమరు , “వంస్పతలఅప్పన వచ్చికిజింసినాడ నాయహంకృతి దై వమ్మునన్ను;గరణ

“శ వ్యకావ్యాలు శ38 నరసి రకీంచె నిటునరకాగ్ని నుండి స్వార్థ మణగిన నాదిన చర్య గనుడు”20

అని వళ్చావ్వాప వ్చాదమయుడౌతాడు

ఈ విధంగా 'షెక్‌ దావూదుగారు చక్కని (ప్రభోదాత్మకమైన లఘు కొవ్యాన్ని వెలయించారుం రాణీసంయుక్షృ ==

భారతదేశ చరిత్రలో సునర్డి ఘట్టమనదగిన రాణీ సంయుక్తం ఫృద్విరాజుల (వజయ గాధను కావ్యవస్తువుగా స్వికరించి అయిదు తరంగాలలొ తిర్చిదిద్ధిన ఘనత పాపాసాహెబ్‌ గారిది “మూర్తి స్వల్పం, కీర్తిఘనం” అన్న నానుడికి చక్కటి నిదర్శ నం ఈ చారిత్రక కావ్యం, * మొత్తముపై ఈ ఏీరగాధను రసోచికముగా వ్రాసి కవితా రసాయన సృష్టిగావించి రసపిపాసవుల కామెత లోసంగినారు” అన్న విమర్శకుల అని పాయ"ఎకాన్యం పట్తి సార్షక మయింది,

ఈ కావ్యంలో సంయుక్త హృదయావేదన్య రాయబారి విప్రని పాత్ర, స్వయం వర బఖుట్టం, సంయుక్త ఫృష్విరాజు రణకౌశలం, భారత దేళొన్నత్యం్య జయచందుని స్వార్ధవరత్వం, "ముహమ్మద్‌ ఘోరీ కపటత్వం మొదలై న ఘట్టాలను వరితల మనఃఫ ఎకాల-పె (వ్రన్ఫుటంగా ముద్రపడేటట్లు వర్ణించి దచలయిత తనవర్హనా వై ధగ్ధ్యాన్ని నిరూపిఎచుకొన్నారుం

(ప్రాచీనకావ్య రచనా సంప్రదాయమైన (శ్రీకారంతో కావ్యమారంభమయింది, రచన సంస్కబ్బత నమాన భూయిష్టమై, సరళమైన శైలీ విన్యాసంతో, దాక కదళీ పాకాలలొ రసమయ కావ్యంగా అలరారుకూ ఉంది, పాత్రపోషణలో, సంభాషణా చాతుక్యంలో, సన్నివేశ కల్చనలలో, సహజ వర్ణనా పాటవంలో రచయిత నై పుణ్యం సువ్యక్త మొతుంది.- కావ్యం దేశభక్ని (పవూరితమై, వీరరస (ప్రధానంగా లౌద్రభయా నక శృంగార కఠరుణాది రసాలతో (ప్రకాశిస్తుంది అలంకారాలు సామెతలు జాతీయాలు సమయోచితంగా (ప్రయోగించి కావ్యానికి కోఛిను చేకూర్చారు కవిగారు, చిక్కని తెలుగు దనంతో చక్కని భారతీయ సం(ప్రదాయోలు కావ్యంలో అక్కడక్కడా వ్యక్త మౌతుం టాయి, కావ్యంలోని ఉపనూనాలాఛారంగా రచయితకు పురాణ పరిచయం (ప్రగాఢంగా

140 తెలుగు సాహిత్యం ముస్లింల "సేవ ఉన్నటు స్పషదొతుంది. ఆ పరిచయ భాగ్యమే పాపాసాహెద్‌ గారి రాణీ సంయుక్త బారిద్రక కాహ్యానికి వన్నె తెచ్చిందసడంలో అతిశయోక్షి లేదు ఫృద్విరొజును వలచిన సఎయుక్త ఆతిని దర్శన భాగ్యం కరువైన కారణంగా ఆతనికి. వేచి ఎదురు చూసున్న తీరుకు సంస్కృత సమాసాఎతో కవి చక్కగా వరి ంచారుం ణు ఆ ( 'స్వేద జలార్డ్ర పంకిల విశ్‌ర్ణ మృదుద్యుతి బాహుమూలచి తోదిత నిస్పృహ (ప్రకటనోత్క-లికాంక కిరంచితాలసో న్మాద చలాదలేక్షణజయుస్తూన కపోలము వేదనోజ్లితా మోదముకాబ్జయున్నయిన ముద్దియ స్వ(ప్రియ దర్శనోత్కై*21 సృద్విరాజు వద్దకు రాయబారిగా వెళ్ళిన విప్రవర్యుడు ఫృద్విరాజును వలచి వగ చిన సంయుక ను నంంచిన తీరు పరితల హృదయాలను కదిలింపజేసుంది అబన ళి అవవ “వయిగురాకు బోలు పసిడి డెందము మాడె వియోగనహ్నిలో దీయని భానముల్‌ కమల తేటలు బాసెను, స్నిగ్ధముగ్ధపీ కతాయతి వెళ్టులెతె = నకటా। నను ఐకెనళాంతి భూతముం ప న! ట్‌ టోయెకు నాకు నీ స్మృతియుబోవకనిల్చి భరీర మేలొక్రో “22 స్వార్థం కోసం బూతృభూమికి (దోహం తలపెట్టిన తండ్రినే కాదు మరెవ్వరి నై నా నిర్దాీణ్యాంగా శిమీంచవలసిందేవని పలికిన సన్నివేశంలో సంయుక్త దేశభక్తి గల ప నాకీమణిగా మనకు సాకొత్కరిసుంది. “పరమ పవిత్రమైన మన భారత భూమి (బ్రతిష స్వారత ననే ధి త్పరమతి దుమ్ములోంగలుప్ప తండ్రియెకాదా మరెవ్వడై ననున్‌ స్టిరకరవాల ధారలను నిర్ణయ గొంతులు గోతుగొజెలం |! గరణిి దదసృగార్దు శికఖడ్గమునిచ్చెద సీకుంగాన్కగా "28 జయచంద్రుడు ఫృద్విరాజు పైకి దండెత్సి వస్తున్నాడని విన్న ఫృద్విరాజు తోక తొక్కిన (తాచుపాముళలా కోపాపేళుడై దీవకంకణ ధారినై నిశిత నిస్త9-శద్వయోద్దారినై సొవెచ్భాంకరు గింగరుందిగిది నుక్సాహమ్ముతో నూతృభూో

(శ్రవ్యకావ్యాలు 141 రళొొకాంక్షను దూకి యుద్ధమున న్వర్షద్వార మోస్వైర తా కక్ష ద్వారమొ విచ్చి స్వాగత మొసంగన్‌ రేగి పోరాడెదన్‌”24 "ధారుణి మౌతృభూమ్మి తలిదం(థడుల కంజె దినమ్ము కంపు బృం దారక పాళికంమెశిత తత్పరయైన భవానికంచ మి న్నారయ హైందవ (వ్రతతి కామె గులామగు నొక్క ప్లుద్చుచేం గూరిన మానమున్న కొడుకుల్‌ సహియింతురె యూపిరుండినన్‌ "26 “ఎత్తిన కతి దింపకొక'పేవడి మత పరాళికుత్తుకవ్‌ గుత్తులు గుత్తుల్జె దొరలక్షోణిన్సి నెత్తురు "పేర్ల పారను వ్వెత్తుగ నుత్తరించు చరిభీకర భంగి జయమ్ము చొందుటో మిచ్చికి స్వాగతం వొసగమే కొనుటో యిక తేల్చుకోవలెన్‌ "26 అని వెచ్చిరిసున్న ఘట్టాలలో ఆతని దేశభక్తి, తో పాటు పీరరనం ఉట్టిపడుతుంది. కొవుంలో డేశభకిని (ధేరేపించి మాతృభూమి రక్షణార్తం ఆసువులు వదలడానికై జ నావి 9 న్‌్‌ సింసిద్దం చేసే ఘట్టాలెన్నో ఉన్నాయి. రచయిత వాత్రపోషణలో చాతుర్యం గల 0 వాడని ఆయా సంలుటనలతో సొాత్రల చిత్రణను బట్టి తెలుస్తుంది. జయచం[ద్రుడు ముహమ్మద్‌ "ఫాూరీ సహకారంతో యుద్ధభూమిలో నన్నద్ధుడె ఉండగా ఫృద్విరాజు రణరంగానికి వెళ్ళి యమునా నదిని దాటుతున్న సమయంలో ఆకా శం మేయావృతమై కుండపోతలా వర్షం కురుస్తుంది అవర్షన రచయిత సహాజ నర్తనా చూ అతు కా పాఠవానికి నిదర్శనం “ఆశా విళాల విశ్వావసీ ఖీకర గాథఢాంధకారముం 1గ్రమ్ముకొనగ జీర నిశేతన(శేజీనిపాకన ప! వ్య(గప్రకంపన ్రనసర మెసగ తప జగదండ విదారణ దారుణ వజ నిర్ణోషముర్‌ (ప్రబల మొండ పాషాణ కిర్యళ వర్షోవలా విర తపాతి పణోత్కర మడఠ లె

142 శెలుగు సాహిత్యం , ముస్లింల సేవ జీవనల సమాన వవమౌన చాలికో[గ సఏీలమేఖు కణకణ నిర్షతక్ష ణ (ప్రభా (వ్రధాదర్శమాన (పధాన వస్తు జాలమై కురిపెను వర్షమపుడు అబలా జయదంద్రుడు రణర౧గంతో యుద్ధ్దసన్నద్దుడె ఉండగా సంయుక్త _సైన్యాధ్య కుని వేషంలో తనతండి పద్దకు వెళ్ళి తం్యడితో కావించిన సంభాషణా ఘట్టం ఆమెధథ్‌ శకి క్రి దేశభకి క్కి వీరత్వానికి నికషోఫలం, వాని అవి టి తన తండి సైన్యంలో ప్రవేశించి తండ్రితో భారతవశ స్పికగతులను జ్ఞస్పి చే సున్నప్పుడు దేశొన్నత్యానికి తగినట్లు రచించారు. “అలక్యాగోద్యమ పౌరుష (క్రమనివాసాస్మవ్యహాభారతో జ్వల దుర్ధర్ష్ణతటోత్కటోత్కుషణ దుర్వార్మదుతో ద్వేలయు గ్వ్విల యూద్భన్నట నార్భటీ చటుల నిర్వేలోద్దుతక్షత్రని స్తుల కూలంకష నడ్డ సాధ్యమ హరిక్కుడ్యా?ికే నింప్రభూ”28 అని పౌరుష వవనాలను ద్‌ర్ష సమౌసాలలో రచించారు. భారత దేశాన్నళ్యాన్ని గూర్చి ఐ “*నిక్యకి కళ్యాణము సవృతోరణమయి కలకలలాడు బంగారు గడ ణి దీక్షతో స్వాతం్య్య రశుకై తుదిదాక ము పోరుధీరులంగన్నపోతుగడ కిడీవి యాకలి మంట కడుపు మంటలు లేకు ౦ దారత నింపారు తంప్పగడ ఒక చెంపమోద వేరొక చెంపంజూవుణు * ద్ద 'శేజిగల సుకృతం) గడు యె ఈ యాఖిల దేశముల గుండె కాయవంటి హైందవ స్వరాజ్యపు నడ్డ మందులై న కటిన తురకల కున్నేడు కటిక బుది ళల పిఠేత శ శా అమ్మ జూపిత తంగ్రిః స్వార్థమ్ము కొజకొ29 ఆం వారశీయ సంప్రదాయాలను తెలియ జేశారు తం్యడ్రిమి యుద్ధ ఏముఖని చేయడానికెళ్ళిన నంయుక్త మొరను తండి) ఆలకీంచసు

1శవ్యకావ్యాలు శల కారణంగా సంయుక్త తన ఖిర్త ను అనమర్థుడని, సిస్గమాలిన వాడని మొదలైన పరుష వచనాలతొ ద్నూ్య్నూంచిన ఖుటంలో సంయుక ఉగ్రరూపం మన కళ్ళ ముందు మూరీ భ ట్‌ ఇఅబాదొ. వంచినట్లు చ్మికించారుం “కాండవించెన్ను రాణి న్మెశాఆలోన నాగనర్పాలు విప్పి యాభోగ ఫణులు (పళయకాల మహాకాల పావకాడీ పటు శిథా తతుల్‌ వదనానలదిజ్వరిల్లై "89 “ఉఊ(గ పశుపతి నిరసన వస్టగ దక్ష భర్తని నాఖంగుర (క్రోధ పరవళ సతి తీవ్ర రౌది రనమ్ము మూకి భివించి కోణిటొడసూపెనన నొప్పెరాణీయస్పడు”31 తన వతియైన ఫృద్విరాజును ఆక్షేపించిన జయదచందుణి తండ్రి అని కూడా గౌరవం ర్లు మా ఇకుండా దూషించిన ధిరవనిత్వ పతిభక్తి పరాయణురాల్యు సంయుక్త, ళ్‌క, ఆర్మీ అద, నను మర్యాదగంబల్కారింపు మిటులన్‌ వ్యర్ద (ప్రలాపమ్ములా డిన్మ నీకేగతి పట్టునో, కరినుడ్ధా డెందాన నూహించుకోో కన సూజాతి (వకిష్ట శాళ్వతముగ (గౌలన్‌ మహాత్కాగమ ల్రైనింగావించెగగాన్సి యింత యును ఫీతించొందంబవ్చట్లకు న్‌ "౩2 “ఖలుడ్వా లోభ విశేష మూర్చిత వివేక జ్ఞాన సంపన్నుడా కలకలమ్మునిటుల్‌ విశ్ళంఖలత సాగందబోదు దార్జన్యనున్‌ లలి నన్నుంగని నట్టి తర్యిడ్రీవగుటం దక్కెన్‌ థవత్ప్చాంణముళల్‌ సెలి మద్దున్స్నహథిడ్ణ బవతకు వోనమ్మేమి గాకుండగన్‌”38 “అఆనికింగతుల నూరు మండయయి పళ్యతృా లుడు న్వచ్చియ ప! లాను బిట్లాగిన నిష్టదై వమగు దుర్షాఒవి (ప్రత్యక్షమై నను (ద్రాక్టించిన, (జందువో పుమునుచునొ దాక్షిణ్యమున్నాని చుం పినినుం, గుందెడు హిందూ చశమునకుం. వీడందొలంగించెదన్‌ ” 34 అనే సంయుక_ ధీర వచనాలలొ రచయితో పాకఠ్రపోషణ లో సంభాషణా చాతుర్యంలో జాన్‌ శన నై పుణ్యాన్ని నిరూసించుకున్నారుః యక్‌

144 తెలుగు సాహిత్యం ముస్లి ంలోేవ ఇంతట్‌ ధె ర్యసాహసాలతో వచించిన సంయుక్న చివరిలో ఒకవేళ భగవంరులు వారిని చిన్న చూవు చూస్తే . “వలని గుండెగో సి పిడిచాకున ముంతకునోడ్చి వేడిక ళ్‌ న్నీళ్ళను, పచ్చి కండలను నెత్తురుంగుండలనింపి (తైంపినీ కుళ్ళుతొ, కాళినింపసువు కుంకుముతో జత జేసి వంపెదన్‌ జలగ౭గండ కదుకొన్తి నాయసః మానిదిగుల్‌ సుఖింప్పమా”83 ళా భి ది అని సంయుక్త పలికిన పలుకులు పరితల హృదయాలను (ద్రవీభవింప జేయకమానవు, ఎంతటి ధెర్య సాహసాలున్నా చివరకు తనఅబలక్వాన్ని కూడ వెలుగుచేశారు రదయిల పాపాసాహాబ్‌గారు ఆలంకారిక రచన చేశారు అనేక చోట్ల ఉసనమా ఉత్స లంకారలను (ప్రయోగించారు మచ్చుప కొన్ని -- ఉపమాలంకారాలు కే “"కజలార్త 9 మలిన బొప్పకణములురలి జ బబ తడిసి పోయిన చెక్కుటద్దాల(గ్రాలు తరుణిముఠ మొసప్పేనపుడు మధుర మరండ పాన మధుక రొవృత మైన సద్మమట్లు “88 గ “మచ్చరమూని హస్పిపురి మానవ నాధిని వై నదండడీనొ కుచ్చు విధమ్యుగా మేడకు నొల్లని వానిని నంటగల్డ మౌ వచ్చని జీవిత మ్ములంగృపార హితాత్య(గడంగెంజిచ్చిడన్‌ పె పద్యాలలో ఉపమాలంకొరాలను (స్రయోగించారు ఉత్పే9క్షాలంకొరొలు * తో “పొయన్వ డేళభిక్ష్‌ యేడబొయనీ బంధన మేయేసంగునో మా త్మీయత, నై జవత్సలత (మింగి మహీపఠి దెబ్బతిన్ననా మాయనరోజు చుం, బలనముద్దురు డే రథమెక్కి, యుక్కునన్‌ దోయె, మనోళథమ్ము జవమున్‌ హసియించుదు, భూమి కంపిజన్‌ 8

గ్రోవ్యకావ్యాలు క్‌ “పొంగు సము[ద్రమోయనం (దిళభూత ఉవోద్దక్క శ (తృునైన్యము ప్పొంగుచ్చు దిగ్గణంబ్యద్రువ చొబ్బలు వెట్టుచురాగంజూచ్చి యా యంగన భర్వతోననియె, నల్ల దెవచ్చెడు రాజు పైన్యమీ భంగి జనంగనేమిటిక్కి వైరి ధరావరరాజి నవ్వగన్‌కొ పొపాసాహెబ్‌గాతు జాతీయాలను నానుడులను 'సెక్కింటిని యీ కావ్యంలో (ప్రయో చెంచారు. జొతీయాలు నానుడులను 1నయోగించడంపల్ల సన్నివేశానికి సంఘటనకు ఒకి బిగువు లభిస్తుందనడంలో అతిశయోక్తి లేదేమోం ఖుతుజ్‌నామా ;

ఈ చారిత్రక కావ్యాన్ని 'షెక్‌ బుడన్‌ సాహాబ్‌గారు రచించారు, దాదాపు రెండు శతాట్షాలపాటు ఆంధ్రదేశాన్ని అతివైభవంగా పరిపాలించిన గోలకొండ ఎబూూనుఆ చరిత్రకు ఆద్దంవడుతుందీ కాన్యం. ఖుతుబ్‌షాహీ సుల్తానుల చర్విత్రలోని (వ్రథానాంశా లను (గ్రహించి ఐవాళ్వా""ల రసమయ కొవ్యంా తీర్చిదిద్దారు తెలుగు సంస్కృతిని భూషంచిన ఆంధ రాజ్య పాలకులలో గోలక్షొర్యడ్ధ సుల్తానుల నంశం స్నుపసిద్దమైంది ఖుతుబ్‌ షాహీలు తెలుగు (ప్రజల జీవన నఠళలో, మ్మ్లికమై తెలుగు దేశాభివృద్దితో పాటు తెలుగు భాషాభివృద్ధికి ఇతోధికంగా కృషదేశార్రు, “బాబర్‌నాషౌా ” “అక్బర్‌ నామా” అనే కొవ్యాలు మొగలుల పాలనలో వెలిశాలయు, గోల్తొండ సింహాననాన్నధిరోహాంచి పవి కాలాలపాటు పదిలంగా వరిసాలించిన నుల్తానులు పీకొ వి[క్రమాలకుు దానదయా గుణా లప భాషాపోషణకు పేరు పెంపులు గలవారు. వాతి గూర్చిన యళోగానమే (ప్రకృతకృతి ఖుతుబ్‌నామా, ఖుతుబ్‌షాహీల కొలం నాటి రాజకీయ, సాంఘీక, ఆర్థిక్క మతపరిస్టితు లక్కు అద్దం పట్టుతుందీ కావ్యం, ఆ రాజుల రాజ్యప్రాభవం, రణకౌశలం, తెలుగు సాహిత్యు పోషణం,ముహమ్మదుకులి భాగ్యనుకుల (ప్రణయ విలాసాలు హిందూ_ముస్లైం సఖ్యత మొదల్లైన అశేష విశేషాలను మధురమైన శైలిలో (ద్రావ్షాకదళీపాశాలలో రసాత్మకంగా వర్థి అవాగు,

జడన్‌సాహెబ్‌గారు రచన న్భుధుమఘరమై ధారాళుస్టి కలిగి భావగంఖీరింగా (ప్రవహిస్తుంది ఇతని వద్య రచన (వ్రబింధ:కవులను తలపిస్తు(ది ఉపమానాలు జాతీ యాలు (ప్రయోగించి కావ్యానికి ఒక నొతనత్భ్యాన్ని ఆసావెంచారు. అర్హసొలభ్యం కొరజ వివా!

148 తెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల సేవ పరభాషా పదాలను మీక్కుటంగా (ప్రయోగించారు పర్షనా వై ధగ్ధ్యంలోన్నూ రసపోషణ లోనూ శెలీ విన్యాసంలోనూ రచయిత తమ నైపుణ్యాన్ని తెలియజేసారు, నుల్తానుల శౌర్యా వర్మాకమాలను వర్షి ంచే ఘట్టాలలో ఇతని కవిత (ప్రొఢంగానూ, గాంభీర్యం గానూ శార్దూల, మత్తేభ, స్‌స పద్యాలలో నడుస్తూ లలితమైన భావాలను వ్యక్తం చేయడంలో తేటగీతి, ఆటవెలదులతో సరళంగా సాగింది, బుడన్‌ సాహెబ్‌ గారి రచనా చణత్వానికి నిదర్శన (ఫదర్శనంగా కొన్ని పద్యా లను తిలకిద్దాం. భాగ్యమతి ముహమ్మదు కులీల (ప్రణయ కలాపాల చిత్రణ [ప్రాచీనకవుల ఫక్కీలో నడచిన సంస్కృత సమాస భూయీస్టమైన రచనలకు నిదర్శనమని వక్కా ణించవచ్చుం “స్ఫటిక విధుశిలాస్ట్రగిత సోపానలీ లానరోహారోహభావు కములు శరదిందు చంగద్రకా సమయ శిరోగ్భహో వేడీ సుహృత్కథా వీభ్రమములు కృతక సొదామిసీ గృహాదీస్‌ కావలీ శలిత కసీనికొ చులుకితములు కాను (క్రియో దార కబరి కాలంకొర మల్లికా సౌరభా మం(తణములు, సహ్య నిర్ష్ణర జలకే? సంభ్రమములు బాహ్య పరిసర వాద్యోళి ఛాసురములు బిగువు సడలని కౌగిళ్ళ(పేంఖణములు ఖుతుబు థాగా సతీ నిత్యకుర్తనములు”*0 మహమ్మదు కులీ తన (పైయసి భాగ్యమతి చిహ్నంగా బాగ్యనగరాన్ని నిర్మించాడు, ఆజే “నేటి మన రాజధానిగా (ప్రకాసిస్తున్న హైదరోబాదు, ఆ కోభను రచయిక... _. “రాజొర్కో- బింబమురల్‌ రాగిల్లు మణీసొఢ వీథీప్రభా జాల వేస్ణతంబు, పద్మాలణూరామ బహు పుస తరులతా శక శారికానీక శోధితందు,

(శ్రవ్యకావ్యాలు శక్ర? సంధ్యారుణవృ విశాత గోపుర వ్యన వద్మరాగోవల [ప్రవిమలంబు చంద్రకాంతోపల సందోహ కీలిక మహనీయ మస్టీదు మంగితంబు విమల బహు దేవతాలయ విలసికంబణు కవక గోపానసీన్నంభ కబ్చితంబు అావో సీలగో మేధికోపల నిర్మితంణు దాలికామణి'సేరిటి భాగ్యప్పురము”4 అని భాగ్యనగర హర్మ్మ్యాలు (ప్రసిద్ది చెందిన (ప్రాచీన కళాఖం౦డాలకు చిహ్నాలని కెలియ జీసారుం “ఫారోల పిరమిడ్రు బాహ్యవినిర్మిత లం గోలుగుమ్మదులకుంగేలు 'మొగుచు ఘనమెన చార్‌ కమాన్‌ కటడమ్ములంజూచి నూ. వా! ఆథ్రాపొలిను సిగ్గునవినయించు ఆమెరికా దేశంపు నంమైరు నదనంబు ॥ చర్మినారునుఃగని నఖ్యవడును జుమ్మామసీదుకు జోవోరు లర్ఫించు శాశ్‌మహాల్‌ పేరిమి తక్కువనుచు బావిలోనియా వనములు భాగ్యప్పరప్ప నిష్కటంబులంగనుగొని నిష్క్రిమించుల మరి నా నజంతల శిల్ప భాగ్యనెఆ అనానో న! పేటి చెక్కడములంజూచి వీడియ పడును"*2 ఖుతుజ్‌ షాహీల కాజంనాటి హిందొ.ముస్లిం సఖ్యతను గూర్చి సులభ నుండరమెన ఇ లిలో రచించారు వ. హొందూ-ముస్లింలు గోలకొండ నులొనుల కోఅంలో ఒక్కటిగా. జీవి౦చారు వరమత ద్వేషం లేకండా నకల క్రుతాలకు సమ (ప్రాద్యాన్నిచ్చి పరిపాలించారు. ఆ కార

ప. కెలుుు సాహిత్యం మసింల సేవ అంచానే గ్లూూండ సుల్తా వలు అందరి మన్నలను పొంది చరిత్రలో నిలచిపోయారు. ఆ కాలంనాటి హిందూ ముస్పింల ఐక్యతను గూర్చి ౨ = “*క్షీరములో వీరము వతె వారము సూదేయును ఠెండుఃదవిలిన భంగిన్‌ గూరలలోోగార ముధలెః గూరిమి హిందూ ముసిలిము కూటముల మళరెన్‌ "43 “చారు తర మాధవీ మృడు కోరకములు ఎరుష వృకకుఓశ్చల తరితోం గూరిమి నేజపేడు రీతిని సారస్యము తోడ యువక జనములుంటోదలున్‌ " 44 “బండికి రెండు చ్యకిముల భాతిని ముస్లిము హౌందవాన్వయుర్‌ నిండు మనంబుతోడ నవిసీతి మతోంతర భేద భానముర్‌ చెండ్‌ యశో-విళోలురయి (శ్రీలను విద్యల నిత్యకాంతులన్‌ మెండుగ నాన్మపోలు కృష మేడినించొందికి యాషలోయనన్‌”*5 అని చక్కిస ఉపమానోలతో దొమ్మకట్టినట్లు చ(త్రించారు భాగృమతీ కులీ కుతుబ్‌షాల (ప్రణయం హిందూ_ముస్లింల సంస్కృతీ స్నేహా అకు చిహ్నంగా చిత్రించారు హన్యిమతి కత ఖ్బుషా (వజయ భవము హైందవిస్తాము సంస్కృతి మంధనంబు 'హైదరాదాదు నేటికి నటులే శెలుగు పారశీకంపుఃగళల విభాసమగును”*46 గోలకొండ్‌ సుల్తానులు పరచెశీయుకై నప్పటికీ తేలుగు దేశాన్న పరిపాలిస్తూ. శ్రేల్పున్క కళలను చక్కగా -బోవించారు, పరభాషా సరిస్క్యతీ సరసన్నులై నప్పటికీ ఆంధ్రుల మోతృభాష అయిన తెలుగుభాసప విశష్టశ్థానాన్నిచ్చ పోషించారు, దొదొప్ప గోలకొండ సులొనులందరూ తెలుగు భాషాభిమానంతో తెఇగు భాషను పోషంచీకవారే. సింలో ఇ(బ్రహొం కలీ కుతుబ్‌షా తేలుగు ఇ షొవోషణకు పెట్టీ దిపేరు. అతడు అశీయ రావు

(శవ్యకావ్యాలు కం రాజు ఆశ్రయంలో ఉన్నప్పుడు తెలుగుభాషా మాధుర్యాన్ని చవిచూచి ఆ తర్వాత గోల ఫొండ సుర్తానుగా సింహాననాన్ని ఆధిరోహించినప్పుడు తెలుగు భాషా వికాసానికి గణ నీయమైన కృష చేశాడు, అతడు “తపతినంవరణోపాథ్యానము” అనేతెలుగు కావ్యాన్ని అంకితం పుచ్చుకొన్నాడు, అతడు తెలుగు సాహిత్యాన్ని ఏవిధంగా పోషంచిందీ రచ యిత ఈ క్రోవ్యరలో వినరించారు. “ఉలుగుంబిల్కుల రాణి తెలుగున్రైతకుంగొర్పిత మ్‌ న! హంగులు గూర్చిన హరువు కాడు ళారదోల్లాసుల సర్వంకషమ్ముగా౬ దృప్తులంచేసిన దేవతరువు, ఆంధధ్రావనీ స్టలి నతిథి సత్కారాల నాజఖబండించిన త్యాగమూరి అనాది ఆశాంతములగదాకి నాం[ధ్రపతాకల బారులు నడిపిన బలిమికాడు పూతగోదావరీ సింధు వూసినమల వారి సుధలనుం(గ్రోలిన శూరుడైన తెలుగు రాయ్యడ్రి (బైహీము, డీట్లు భూత వర్తమాన ధూతలేశ్వరుఅంగల రె”? గోలకొండ సులానులలో ఈ ఇబహీం సుల్తానునే ఆంధధ్రి (ప్రజలు ఇభరాము మక్కీభ లోము ఆని అధిమానంగా నామకరణం చేశారు బుడన్‌ సాహెవ్‌గారు సన్నివేళాను గుజరిగా ఆలంకొరిక రచనచేసి కొవ్యానికి ఓజస్సును తేజస్సును కలిగించారు, ఉపమా ఉక్సే్యకొలంకారంఅను (వయోగిండారు. ఉపమాలంకొారాల (ప్రయోగం నుక్కుటంం “ఖుతుబు కొలిమిల (గషెంచి కూర్చినటి ఈ లట ల నిస్తులంబగు నాం(ర్రీ (ప్రశస్పిఅక్మి యస మీంచెను నఖుల హస ముఠను అవీ న్‌. ఇవే చీడపటిన జిలకటి చేసినోల48 నన!

150 తెలుగు పాహిత్యం , ముస్లి 6లసేవ “గోలకొండకు (దోహంబుంగూర్న్చి (ప్రతిగ మొగలు సాామాజ్యమందున ముఖ్యమంత్ర పదవినందెను, తన స్వామి పతన కృతికి నిల్లుగాలిన ఖలమన్న సి ల్లిరీతఉ9 ఉత్పేంకెలంకారాలను కూడా సన్నివేశానికి తగినట్లుగా ప్రయోగించి. కావ్యానికి అందా వ్ని అపాదించారుం “అం చాటు లేత గుబ్బల గొజు యించుక లేని యట్టికొమరగు మేనన్‌ మకు వింట.జిచ్చులు మిసడు శరమాయన నాతితోప సమ్మాహితుడై "50 “శ్రుంకిన ప్రొద్దుకె వనటగుందగ నేటిక్‌ంబ్రాగికాంగనా స్వాంకమునందు దోచు నరుణాద్భుత దీప్త ల పంజమో యనన్‌ గుంకుమ పుస్పలాజలనుంగోమలు లెలను సేసలెక న (బ్రంకషకీశ్ని ఘుర్డి తము భాగ్య పురంబు తెలుంగు పీరమె”52 రచయితకు. అంత్య(ప్రాసలపై గల మక్కువ కొదీ... . యువా లు 60 ఇఇ “*క్షరుడ్రు తై ్రలింగ మంథ(కుల కలిమీ పంట మేన యల్లుడు గోపన్న మిసిమిదంట గురు కవీర్దాను దీకయన్‌ గొలిమితుంట సతము రొమునిఃగొలుచు సచ్చరితుండంటోళ2 భాషకు జవాన్ని జీవాన్ని కలిగించే జాతీయాలను నానుగులను రచయిత ప్రయోగించారు. ఈ కోన్యంలో జలాల్‌నొమా; “షక బుడన్‌ సాహెబ్‌గారీ చా ప గక బాలీట్రకీ కొవ్యాలలో రేండోది “జలొరొనోమో,ఇది ఐదాళ్వాసోల హృద్యమైన పద్యకావ్యం, చరీత్ర (ప్రసిదుడెన మొగర్‌ స్తా లునీన్‌ మహమ్మద్‌ అక్సరు పాదుషా మహోజ్యల చ్‌ త (మ్రాట్టు జలో ర్‌ శో చరిత్ర యీ కావ్యంలో వరితం. ఖు

వ్యకావ్యాలు నగ! ఆక్చరు బాల్యం, పటాభిషేకం, వివాహాం, రొజ్యి విస్త రణ్క రాజ్య(ప్రాఖవం మొడ లైన విషయాలు రనవంతంగా చి్విత్రించబడ్డాయి. ఆ కాఅంనాటి సాఠిఘిక, రాజకీయ, మత విషయాలను వెలుగు పరుస్తుంది కావ్యం, చారిత్రక అంశాన్ని వస్తువుగా స్వీకరించి శాహ్యాను గుణంగా తీర్చి దిడ్దబడిన కమనీయ కావ్యం. ప్రాచీన (ప్రదింధ ఫక్కిటో రసానుగుణంగా వ్యక్తమౌతుంది కావ్యం. ఈ కొవ్యంలో వీరరసం "ప్రాధాన్యం వహించి రద శృంగార కరుణాది రసాలు గౌణంగా చోటు చేసుకున్నాయి, పాఠకుల ఏకా(గతకు భంగం కలుగకుండా కధను సడిపించారు. అలిత పదభూయిష్టమై ద్రాకెపాకరలో పారకుఅను ఓలలాడిస్తుంది మనోహరమైన వర్ష నలతో హృదయరంజకంగా అలరారుకూ ఉంటుంది కొన్నిచోట్ల సంస్కృత సమాన ధూయిష్టమై (ప్రాథంగా మత్తేభంనలె మందగమనంతో గాంభీళ్యంగా పద్యాలు నడుస్తుంటాయి బుడన్‌సాహపెబ్‌గారి సమాస భూయిష్టమైన రచనా-సపాటవానికి కొన్ని ఉదాహఠణలు “స్ఫాటిక మణీశిలా సప్తభూమికలందు సొరాన్నపానాల చచృలందివురు మందార ఘనసౌర మాకందవాటికా సీమాంతరంబ్లుల స్తిమిత మొందు మల్లీ మతళ్లి కౌ మధుయస్టికా నేక _ వల్లీ గృహంబుల వనటదేజు నిర్మల కల్హార సీరెజ విలసిత 'వేళన్తతటముల ఏశ్రమించు వైకతోర్వీస్టలంబులంజౌకళించు కారికా కీదరుతముల సంభ్రమించు చక కలహంస ధవముల వికమించు విగత ఖీదుండు హుమయూను వెలదిగూడ్రి*5కి అనీ అక్బరు బాళ్యావస్టను కన్నులకు గట్టినట్లు వర్జించారు, ఆలానే శౌర్య వరాశక్రమా అను వర్డిస్టూ..

152 కలుగు సాహిత్యం , ముస్తింల సేవ కుదరగా[త్రుం డైన గోలియత్తు నుంజెండు బాలుడు దాపీదు వీల మెజిసి ధేనుకానురుంబిట్టి తీగిచి తాశీవన (శేణిగూల్చిన కృష్ణు చెల్వమెనని అమృళినహర జా మమ్దధాధిపత్తిందాకు వై నశ్చేయన్సి సత్వ పటిమఃబెరసి పాదత్రయంబ్యున బలి నిర్జీత్తున్సిడ్వేయు వాన్తునుండగు విష్ణు బలముంబడసి మెజప్ప మెజసి నట్రులం గొజవిద్రిప్పిన మౌడ్కి- స భ్యులబ్బురమున. షపాగిచూడ హమిద సుతుడు న్రాల్సే వపపీకలంబున నిబహీం సుతు జనుల (ిసడగ”54 అక్చరు సర్వ మత సమౌరాధకుడని కీర్తి గన్నవాడు.ఆగ్బరు సరమతాలను గౌరవించిన తీరు ఈ కింది పద్యం ద్వారా వ్యక్షమ్లొతుంది, “జై నులు శ్రైంన్తవుల్‌ గ్విజులు నర్వ మతస్థులు స్వీయధర్మముర్‌ తేనియలొల్కు మాటలను తెల్లముగా నరనాధు చెంగటన్‌ పూనికళదెల్ప నర్వమును బిద్ధిదలంచి మతంబులన్నియున్‌ మాననసేవకేందోడమె మళత్సరముల్‌ వలదంళ్లు నిటి శున్‌ "53 ళా ల. వై పద్యంలో అక్సరు నర్వమత నహానం వెల్లడొతుంది. ఏ నుతమెనా మాన వాభ్యుదయాన్ని కాంకించేదేం -ా మిడన్‌ సాహెట్‌ గారు రేండు చారిత్రక కొవ్యాలను అంగధ్రోవళి కందించారుః రెండు కౌన్యాలు రతయిక దేళపేవక్కు. బాషాసేవకు నుకుటాలని చెప్పవచ్చు, వీం మొదటి చారిత్రక కావ్యం“ఖుతుబ్‌ నామా”, రేండవది 1వక్యకం చర్చించిన జలారనామా వీఠి రచనలలో రాయలసీమ పలుపబళ్ళు” జాతీయాట వేష్కు చోటుచేసుకొన్నాయి భారతీయ సాంప్రదాయాలను ఆకళింపు జేసుకొని యీ శెండు. చారిత్రక కావ్యాలను శ పడీన మహనీయ నృష్టంచారు మదగున ల చరిత్రను వెలుగు వరచిన మహనీయులు దిడన్‌ సాహెబ్‌ గారు,

(శవ్యకావ్యాలు 58 బుడన్‌ సాహాబ్‌గారి రచనల కారణంగా పరితలలో దేశాభిమానం పెంపొందు

తాయనడంలో సందేహం లేదుం

మమత “=

ఇది ఐదాళశ్వాసాల చారిత్రక కాష్యం- ముహమ్మద్‌ అలి ఈ కావ్య నృష్టికర్న* చారిత్రక విషయీన్ని కథా వస్తువుగా గ్రహించి కరుణరన (ప్రధానమై నకావ్యంగా తీర్చి దిద్దారు సన్నివేశాను గుణంగా ఆశ్వాసాలకు నానముకరణం చేశారు సందర్భానుసారంగా సహజ సుందర నర్షనలతోను సన్నివేశాను గుణమమిన రనపోషణతోను కావ్యాన్ని నిబంధించడం రచయిత రచనా చణళక్వానికి నిదర్శనం. అల్ప పదాలళ్లో అనల్పార్హ కల్పనా రచనగల నిపుణులు. సహజ (ప్రకృతి వర్షనలతోపాటు జీవిత నం కేతార్థాన్ని స్ఫురించే మట్టాలెన్నో ఉన్నాయి. తక్కారణంగా ద్వసి గర్ళిత కావ్యంగా అంచనా కట్టడంలో అతిశయోక్షి లేదు. అలంకార రచనలతో, నానుడాల [ప్రయోగాలతో కావ్యం అలరారుతుంది, శవి రచనా శైలిని గూర్చి ముచ్చటించేముందు కావ్యంలోని నంగ్రహ ఇతివృత్తాన్ని దర్శిద్దాం,

షుమత రోహితాశ్వ దర్గాధిపతి మంద్రి అయిన చూడామణి పుత్రిక, ఈమె నిండు యౌవనంలో వై ధన్యం (పొప్పించిన విధినంచితు రోహితాళ్వ దుర్గాధివతి, పుమాయూన్‌ చ(కవర్సికి సామంతుడు. పఠాను నాయకుడు షేర్‌ షాహ్‌ రోహితాశ్వ దుర్గాధిపతిపె దండెత్తి వస్తాడు యుద్ధరంగంలో దుర్గాధివతిి మంత్రి చూడామణి నిహ తలొతారు. మమత మిగిలి ఉంటుంది ఈమె శత్రువుల కంట పడకుండ ఆరణ్యాల

• పొలౌతుంది, కాశీకి సమీపాన గంగానదీ తీరంలో "ధర్మ చి"మనే బౌద్దారామం సమీ పంలో నివానం ఏర్పరచు కుంటుంది,

"షిరిషాహ్‌ హుమాయూన్‌తో తలపడినప్పుడు హొంపాయూన్‌ ప్రాణాలతో పలా యనం చిత్సగిసాడు. (పాణ రక్షణ కోసం పాకులాడే హుమాయూన్‌ మనత ఉన్న కుటీరం చేరుకుంటాడు, మమత గల మమత హుమాయూన్‌కు ఆశ్రయమిస్తుంది. మరు నాడు హుచూయూన్‌ సైన్యం తనను చేరుకుంట్టుంది. తన _వైన్య తో హుమాయూన్‌ వెళ్ళిపోతూ కృళజ్ఞుడెన ఆ చక్రవర్తి అమె స్మృతికి చిహ్నంగా ఆ (ప్రదేశంలో ఒక వి=2౮0

154 తెలుగు సాహిత్యం . ముస్తింల సేవి ఆకాశ హర్మ్యాన్ని నిర్మించడానికై! ఆ స్టలాన్ని గుర్తుంచుకోనలసిందని తన మంత్రిని 'హెచ్చరిస్తాడు, ఆ మాటలు మమతప వినిపిస్తాయి, హుమాయూన్‌ మరణానంతరం తన తనయుడు అక్బర్‌ చ్యక్రవర్షి తంగడి కోరికను నేరవేరుస్తాడు. భవన నిర్మాణం పూరి కాక ముందే మమత వరమ పదిస్తుంది, ఇది కావ్యంలోని కఢా సంగ్రహం.

న రచయిత రచనా చణత్వాన్ని పరికిద్దాం, కథా (ప్రారంభంలోనే ఒక నూతన ఎద్త తిని అనుసరించారు. అనగనగా ఒక రాజు అనే పద్ధతిలో కథను [ప్రారంభించకుండా (ప్రకృతి ప్రవృత్తిలో కథా నాయికను మిళితం చేసి పరితలకు సాకొత్కరింస జేశారు. ఇలా సొవొత్కరింపజేసి (ప్రకృతిలోని సూర్యాస్తమయాన్ని వర్ణిస్తూ ఆ నన్నివేశంలో కథను స్ఫురింప చేశారుం

“విదచే నోటమిజెంది తేజమ.దుగన్‌ వేవెల్లు పర్వెత్సె కా కుధరావాస మొనర్చ వళశ్చిమమునన్స కొక్కావినిండెన్‌. దిళా వధులన్‌ సాంధ్య తపస్విసీహృదయ భావన్నిగ్ధ రాగప్రభా విధమ్రై యాయమ నాశ్రయించినటు కానిందాలిచెన్‌ సూర్యుడున 56 "పడమటి వైపు (వాలిన దివాకరబింబము జేవురింపగా తోడ రేను రోహితాశ్వగిరి దుర్గ పుటంచులతో హితచ్భవుల్‌ పొడమెను కోణ్‌వేణిజలపూరముపై ఘన ళోణి మమ్ముల ప్పుడచట కూరుచుందెనొక పుత్తడి వొమ్మ నదీ తటమ్మునన్‌ "5? (పళ్ళతి సిద్దమయిన సూర్యాస్త మయ వర్ణనలలో నదీ తీరమందలి విధి వంచిత మమత స్టితి కన్నుల ముందు సాక్షెత్కలించినట్లు వర్షి౦చడమే కాళ మొదటి పద్యంలో మమతను ఆయ మ అని సంబోధించడం శెండో సవ్యంలో “పుత్తడిబొమ్మ” అని మమతకు పర్యాయ పదంగా (ప్రయోగించడం వలన వరికలక్షు మమతమై సహజంగా మమళ కలుగు తుందని చెవృవచ్చు, కళథా నాయిక వరిస్థితిని వర్షించడమే కాకుండా అమె ఆ నదీ తీరంతో దీనంగా కూద్చున్న వ్యక్తిని కళకు కట్టినట్లు నహజ సుందరంగా వర్ణించారు, “చల్లని గాలికింజెదరి సారేకు మోమున మూగు ముంగురుల్‌ (వేళ్లను ద్రోయుమన్‌ గనెను వేణీజలంబులనింగి సీడలన్‌ అల్లన గూడి యన్లి యెడమై విడిపోయెడు మేఘమాలలన్‌ కళ్ళకు గానుపించునది కల్లియనన్‌ మదివోచెతన్న్వికిన్‌ 58

(్రవ్యకావ్యాలు కేక్‌ మధుక మంజుల వర్ణనలతో వరితల హృదయాలలో ఉత్కంరతను కలిగించే దచన జేశారు, కాన్యంలోని ఏ వద్యంలోను అస్పష్టతకు తాంవుడదు, కప్‌ చక్కని అలంకారిక రచన చేశారు, అలంకారాల (ప్రయోగం కావ్యానికి వెలుగును కలిగించాయి. సూర్యకాంతిని చక్కటి ఉవమాలంకార (ప్రయోగంతో వరి ౧చారు, లి “అద్దము ముక్కలై పిసరులన్ని తళ తక రాలికటుల నూ ఇయాజో లబ త్యుద్దతి జేతితోడ నొరనుండి కటారులు లాగినట్లులా వ! పొద్దన రేయి చం్యద్రుడుడివోనగ నేడ్చిన రాలు కంటిసీ ర్నిద్దపు మంచు ముత్సెముల రీతి రవిప్రఖ వెండితే జిడెన్‌ "59 ఈకవి చేసిన వసంత బుతువర్షన కాళిదాసు మహాకవి వర్షనలను తలపిస్తుంటాయి విరిసిన పూల పశ్ళెముల వెచ్చని తేనెల విందు జేయ బం భరములొనర్చ సందడులు పచ్చని కొమ్మల కొగిలింతలన్‌ పరగెను గంథ వాహుడు, న భమ్మునతో రణ పంకి గటి సం అనాతో న! బరమున పర్వులెత్తె పలు పఖిలు కన్నుల పండువట్లుగన్‌. ఇర్రం దోహితాళ్వదుర్దాధి పతికి షేరొషాహ్‌ష జరిగిన సంగ్రామంలో మతి చూడా మణి శతువుల చేతులలో మరణించుట కంళశే అత్మ హాత్యమేలని కృపాణంతో (ప్రాజాలు తీసుకుంటాడు. మమతకు నా ఆనేవారే లేరు. అలాంటి పరిస్తితిని ఒక్కసారి శలచుకుంళే హృదయం (వంచక మానదు. “కంటి పాన వంటి కన్నబిడ్డను వీడి కన్ను మూసె నకట కన్న తండ్రి కంటి వెలుగు వంటి కన్న తండ్రిని వీడి మనుత మిగిబి కనుల తమము (గ్రమ్మ.”61 “చెట్టకాల మిటుల చెట్టంత తండీని కజూకకేళ్ళ నేల గూల్చి వెచె యా. ఇంక కొమ్ము మాట లేమన వచ్చును నాడి పోవకున్నె వన్నె దరిగి62

$56 తెలుగు సాహిత్యం , ముస్లింల నేవ తండి మరణ వార్త విన్న తనయ పరిసితిని వరి చిన భుఏం వాస వానికి ఆతి నన్ని అనా ఎ లు ల అలై దాతిముయి పరికలె ఆ పరిస్టికికి జాలి వహించే విదంగా ఉంటు-ది కన్నుల యందు చీలటులు [గమ్మె, నిగాధములె మ, యో థియో త్పన్నం. ర్లై హృదంఠఠిము బమ్మె పఎన్ముల కిద 7లతే కున్నటు దొచె ఖాన్య హృది యుమ్మలికమ్మున మున్షియండుటన్‌ ళ్‌; ం ఇ నళ ఆ శ మిన్నులు మీద జడ్డటులు మక్కిలి తన్నికి దోచె నత్తరిన్‌ 68 హోనవులు బతికున్నం౨ కాలం బంధాలు పంచుకుంటారు అందరు ఎశ్చిడో ఒకఎ్చుడు ఈ ల కొన్ని వదలి వెళ్ళక తప్పదు ఆవిషయం తెలి శనిప్పటికి మన బంధాలను దూరం చేనుకో3ము మూనవ (ప్రవృత్తే అది ఈ లోకంలొె ఒకరి కొంకు మరొకరు వేచి పుండరు కాలు తీఠరడ తొ ఈ లోకాన్ని వదలక తప్పదు రచయిత మూనవ (ప్రవృ తిని చక్కగా చిత్రించారు ఊఈసన్నివెళశంలో రచయికకుగల తాతి నిక్‌ చింతన ద్యోతక మవుతుంది “పరి శెవ్వరుగారు బంధువులు ధొత్రి బారి దిత్తైము ముగియగ దూరమగుదు రొకరి కొ-ంారుగాని పోరొకరి వెంట నొకరు విం యాత్ర మర్త్య (ప్రకృతి యిద్ధ64 మనిష అనుపిన్నది అనుకున్నట్లు "జరిగికే ఆతని ఆనందానికి అవధులుండవు, కోలం కలసి వస్తుంచి మసిఎ, (బతుకు మూడు పువ్వులు ఆరు కాయలుగా వికసినుంటుంది వాలే అలా ఎదిగి ఎదిగి ఎబ్బుడో ఒకప్పుడు అదృష్టం తల్లకిందులై వేదనను అనుభవించడం నూ. జరుగుతుంది అట్లాంటి సమయంలో మానవుడు సృష్షికర్‌ ను పరిపరి విధాల (పళ్ళిసుం టట ఒం న! టాడు,అర౮ాంటి మానవ (ప్రవృత్తిని ఈకావంరో రచయిక చక్కగా ఆవిష్కరించారు “నాలుగు నాళ్ళ జీవితమునన్‌ మురిపించితి వింతదాక ఈ లిన కోర్కెలందు మరి రేపటికై. మిగిలింతు వేదనా శాలను డెన। నీదయిన చందమ నూహ్యము, కార్చి కొర్చినే (త్రాల నశించె నీరయిన తన్న వహింపదు వేదనాగ్నియున్‌” 85 జీవితమనే నుహాయానంలో ఎవరూ లేక ఏకాంతంగా మీగిలి పోయిన మవత దైవాన్ని జీవితి తత్వాన్ని గూర్చి వెలువరించిన విషయం వై పద్యంలో వివతం ఆశలు

(శ్రవ్యకావ్యాలు శీ? అడియాళలను కలిగించి మముషులను తోలుబొమ్మల మాదిరిగా ఆడించి ఆనంద పరచ గలిగే టక్కరి తనం నీ కున్నది అని కష్టవడ్శే నష్పవడ్శే గాయవడే మనునులు భగ వంళుణ్ణి గూర్చి పలకడం నహజం, అలానే ఈ కౌవ్య నాయికి కూడా ఇలా అంటుంది ఆనలడియానలను రెండు-హరువు మిగులు రంగులను బుల్మి లోక చిత్రణ ముగిసి నరుల బులిపింతు పకట టక్కరి తనమున 'దైవమాః యేలనరులతో దాయతనము”66 అని మానవ (పవృత్తిని వెల్లిడించారు ఆలాంటి వద్యాలెన్నో ఉన్నాయి. కధా నాయిక మమక పళిస్టికికి పారకులక ఆమెపై మమకారం జనించక తప్పదు కావ్యంలా ఆసాంకం మనకు విషాద జీవితచ్చాయలే గోచరించి మమకవై సానుభూతి కలిగిస్తుంటాయి. పూనవ మాతృలకు తోటి వారికి జరిగిన అన్యాయాలకు శాలివహించి వారిపై సానుభూతి చూషించడం సహజం, హేమంత బుకుపులో తర్షు లకా గుల్మాదులు హిమ బిందువులతో కప్పబడి ఉంటాయి ఆని చెప్పడంలో విశేషం లదు ఎందుకంపే అది పకృతి సహజం కాని వృజాలపై కప్పబడిన మంచు నీటి , విందువులవలె కింద రాలుతుంటాయి. అలా రాలే హిమ చిందువులను కావ్యాంతంలో మమత పరిస్థితిని గాంచిన తరువులు సయితం సానుభూతితో కన్నీరు కారుస్తున్నాయసని భావించడోం కవి భావనలో కొత్త ధనానికి నిదర్శననునిచెప్పక తవ్నదు. "ఆ మందిర శిరమందున 'హేమంతోదయముల కరియించు నిరతమున్‌ హైమా(ువులు నికట తరు లా మానిని దుఃఖగాథ కార్ధ్రముగుగతి న్‌ "6? ఇంకటి మధుక మంజుల రనవత్కావ్యాన్ని గూర్చి శ్రీమాన్‌ వానమామలై వర దాచార్యులు “(సతి పద్యములో భణిత వక్రోక్తిగాన్నో ధ్వనిగానోో అలంకారముగానో (ప్రాత పద్దతికోగాక నవ్యతలో సౌషొత్కరించినవి, గతానుగతికములై న పూర్వ వర్ణన లవఠె కౌక వీరి వర్ణనలు వినూత్న పంథాలో విహరించిన వనదగును, భొవకతలో కొత్త దనము అడుగడుగునా చిందులు (దొపష్కుళూ పారపలక్ష విందిచ్చు చుండును,” అన్న వాక్కులు (ప్రత్యకర సత్యాలని చెప్పవచ్చు

166 తెలుగు సాహిత్యం ముస్లింల "సేవ సాంఘిక కావ్యాలు సాంఘక విషయాలను కథానస్తువులుగా స్వీకరించి పద్య కావ్యాలలల్లి న కవులెందరో ఉస్నారు. సమాజం రోని విషయాలను వివిధ కోణాలతో తిలకించి కౌవ్యాఎగా వెల యించిన ముస్టిం కప్రెలలో "షేక్‌ దావూదుగారు, తక్క-ల్తివల్సి పాపాసాహావ్‌ గారు ముహమ్మడ్‌ యార్‌గారు, ముహమ్మద్‌. అలిగారు సనసిద్ధులు ఆ రవనల రవనా విశే షాలు (ప్రకృత (ప్రకరణంలో వివరించడం జకిగింది సంస్కార (ప్రణయము := “సంస్కార వ్రణయము” అనే సంఘ సంస్కరణ కావ్యాన్ని హృద్యమైన ఏడు గుచ్చాలలో పద్యకా వ్యంగా తీర్చిదిద్దారు థీషేక్‌ దావూడ్‌ కవిగారు ఇది ఒక కల్పిత కథ సమకాలీన జీవికంలోని వితంతు పునర్వివాహం అనే సమన్యను కావ్య వసువుగా స్వీకరించి సంప్రదాయీనుగుణంగా రచన చేశారు. కావ్యంలోని వసువ్కు పాత్రలు సవ్యమైనప్పటికీ రచనలో సంప్రదాయాన్ని పాటించి పాఠ కొత ల మేలుకల యికగా వెలయించారు వంగదేశంలో రొాజుారామమోహనరాయలు (బిహ్మసమాజాన్ని స్తాపించి సంఘం థు తొనీ దురాచారాలను మూఢనమ్మకాలను రూపుమాపి సంఘాన్ని సంన్కంరిసున్నారు రామమోహనరాయల (ప్రభావంతో ఆంధ్రదేశంలో తరతరాలుగా గూడుకటుకొని దుర ంధ సంఘ న లట జ్‌ దూసషితమైన సంఘ దురాచారాలపై ధ్వజం ఎత్తి సంఘ సంస్కరణ మహోద్యమానికి ్రీవీరేశలింగం పంతులుగారు, వెంకటరత్నం పంతులుగారు పూరించిన శంథారావ (ప్రభా వంళో ఎందరో కవులు మేల్కొని సొహిత్యకేదారంలో అనేక సంస్కార కావ్య మొల కలను మొలిపించి దేళశసేవతో పాటు భాషాసేవ చేశారు 'ఇంటింటికో పూవు ఈశ్వ రునికో మాలి అన్నట్లు (శ్రీదాపూదు కవిగారు “సంస్కార (పణయము అనే కావ్య కుసుమౌన్ని 'వెలయించి తక్కావ్యం ద్వారా వితంతు పునర్వివాహాన్ని నిర్విమ్నుంగా జర పించి ఉడుతాభక్ని గా సంభుసేవకు దోహదకారులయ్య్యరు దాలవితంకువయిన ఉమకు సుదర్శనుడనే యువకునితో వివాహం జరగడం ఈ కావ్యంలోని కధావస్తువు కథాగమనంలో పా(త్రచిత్రణలోో సన్నివేళ కల్పనలో సహజ వర్షనలతో అర్భిగాంభీర్యంగా ఆలంకార శోభింమయిన రసవతర కావ్యం, శ్రీ లు అూదో జనో ద్ధరణ (ప్రభానాంశమయినప్పటికి దేళభకి ? దైవభక్తి పూరితంగా అలరారుతుంది.

శోన్యకావ్యాలు కకక ఉమ వబాలవితంతువు, సంస్కృత భాషాధ్యయనార్థం ముందియి (బొంబాయి లోని విద్యాలయంలో (ప్రవేశిసుంది,వితంతుపుల గాథలను వర్డిస్తూ కవికలు రాస్తుంటుంది తత్కారణంగా ఆంగ్లవిద్యావి కేషజ్జుడు సుదర్భ్శునునితో పరిచయమవుతుంది, ఇద్దరు వివా హానికి సమ్మతిసారు. కాని మధ్యలో “కాంచనలత” సుదిర్శనుని ఆక ర్షించి వలపుల వల అవే టో వేసుకొంటుంది. విషయం తెలిసిన ఉమ ఖిన్నురాలౌతుంపి, మనోవ్యధతో ఉమ రె లెక్క. న్వగామంలో దిగటానికి ఐదులు వరధ్శానలొ సాయిబావాకు నెలవెన య్‌ మా షిరీ డగ్గర దిగి సాయిబాదా భకురాలౌతుంది. న! వావి ముంబయి నగరం హిందూ-ముస్లిం కలహ కారణంగా వీధులు పీనుగు పెంట లుగా మారిపోయీయి. కాంచనలతను వివాహమాడటానికి సన్నద్దుడె వెళుతున్న సుదర్శ నుణి కొందరు దుండగులు గాయపరుస్తారు. కొన ఊపిరిలోనున్న సుదర్శనుణి వైద్య హూ శాలలో చేరుస్తారు సుదళ్ళనుడు వై ద్యశాలలో ఉన్నజ్బడు కాంచనలతకు వివాహమై నట్లు వార్తాపతిక ద్వారా తెలుసుకొని స్వయంకృతాపరాధానికి కుంగిపోతాడు, ఉమను గూర్చి చింతిస్తాడు జీవితంపై విరక్తితో షరిసాయి వదకు చేరతాడు ఉమ అక్కడనే వూ! న మూవ్‌ ౧ 0 వున్నట్లు సుదర్శనుడికి తెలియదు, *విథి విధానంబు నెదిరించు విధము గలదె” అన్నట్లు దైైవనిర్ణయం తప్పించడం ఎవరి తరం? ఇరువురిని ఒక్కచోట చేరుసాడు నృన్నకర ర్త వా అదొ ఊచు జావ ఒకనాడు ఉను తన బాధామయగాథకు చింతిసూ సాయిని ధ్యానిస్తుంది. సాయి (వత్యజుమై విషయం తెలుసుకొని ఆమెకు ళుభం కలుగుతుందని ఆశీర్వదించి అంతర్జాన మౌతాడు, మరునాడు సాయిభక్పుల సనమతంలో ఉమ సుదర్శనుల వివాహం జరుగు తుంది, ఈ విదంగా మంగళాంతమొతుంది కావ్యం. హిందూ--ముసిం కలహాల పెళాచిక చర్యలకు కవి తలడిలి సర్వమానవ హం మా ఎమ సొభ్రాత్రాన్ని కాంకడీంచి దెళ సమైళ్యతతై పాటుపడిన పరాయణులు. “అజ్జానంబున (మగ్గి సోదరులు నన్యాయంబుగాంజంపమే లా? జ్ఞాతిన్యధంజూచుకో ర్కెగలదా లజింపగారాదెమీ న జ (పజ్ఞల్‌ వ్యర్డ ము మత్సరంబణు విడి దివ్య (_సేమ వర్జిల్లుడన్‌ విజ్ఞానంబు ఘటింవభానుడు దయించెం డూరుపుఆ గట్టునన్‌ “68 అని విశ్వమానవ కల్యాణాని కై కృష్నచేశారు.

160 శైలుగు సాహిత్యం ముస్తింల "సేవ జ స ని ర్వపకం ఇం స్త్రీజనో “నస్త్రీ స్వాతంత్ర్య మర్తతి , అనే స్కృతి వాక్యాన్ని వూర్వ యు దరణకె పాటుపడారు జన్మతః అందరూ సమానులే గనుక ఎరుఖల కొక న్యాయం, ప్రేలకాక న్యాయం తగదని స్త్రీ పురుమల అససూనతలు రూ్శమాపే యత్నిం కషవ్యం లో గోచరిస్తుంది “"స్పరుషుడు కామ జడదడయి ముందటి భార్య గ3ంప వె డియుం ధి దరుణుల నెందజఅంగొనినధగ్మముగా విధి తెల్చుసంటదె ప్పరలు నితాంత బాల విధపల్‌ వతింగోరిన పాపమం౦ంట ము స్కర సభకూర్చు కటడకు సత్యపథమ్మును నీతి దయుండస' 69 ల్‌ న అని వధవలె న స్రీలఅ అన్యాయాలను చాటి చెప్పిన సంస్కర్హలు దాపూదు కవిగారు స్తీలిపె “పీరకన్ను వేసిన దేశానికి ఆధోగత పడుతుందంటారు జప్పిడేశప్రజయాడుజాతిని మహా హేయంబుగా-జూచునో దమౌ దేశంబు స్వకం్యత్ర భానువుల కిర్ష్యాంధ్యమ్ము ప్రాప్తి ంచు శ్ర దా దాకీణ్యము లంతరించు బిదిపన్‌ దాస్యంబు చేకూరున అ ప్పాదుల్‌ నెక్కొాను-నంత నాశ దశ సం్యప్రాప్పి ంచునెల్లప్పుడున్‌? 0 అని శ్రీని హీనంగా చూసే డేశం పతన మౌొతుందని 'హాచ్చరిస్తారు కాంచసలతా సుదర్శనుల పెండ్రి ప్యతికిను చూచిన ఉమ తొటుపాటును సహా జంగా చిత్రించి స్త్రీ హూనసిక చితణను సహజ సుందరంగా చిత్రించారు “గుండె వడంక సాగెచలకున్నెల దిమ్ము ఘటిల్లై మాంస ప్పం గండరముం కురప్రతతి ఖండము లంబొనరించిసట్లు వె దండము తుండమందు.గొనితాన పరాంబుధి (దాజపవై చిన ట్లుండెను [క్రిందు షిదగుచు నుంటిని నేదురవస్ట నూతరోః”?1 అని ఉమ మౌనసీక చ్యికణను మన కళ్ళకు గోచరించిసట్టు “స్వభావోక్షి"లో వర్షించి ప్మాతచిత్రణలో సిద్ధహస్తులుగా నిరూపించుకున్నారు కవిగారు ఈ విధంగా శ్రీదావూదు కవి నులభగ్రాహ్యమైన శేలిలో పరితల హృదయా లకు హతుకొనే సన్నివేశాలతో చక్కంని చిక్కని కావ్యాన్ని తెలుగు సాహితీ లోకానికి అందించారు.

శవ్యకావ్యాలు కక సత్యాన్వేషణము కజ నంఘంలో జరుగుతున్న దుర్షనుల దుష్కృత్యాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని “నత్యా న్వేషణము” అనే సౌంఘ్విక శల్చిత పద్యక్షావ్యామి వెలయించారు తక్క-ల్తివల్లి పాపా సాహెజ్‌గారు పర్లైపట్టులలో జీవించే కష్టజీవుల కస్టోటిగాత పీరి కథావస్తువు, రెక్కా= చితేకాని డొక్కాడదన్నట్లు వల్లేప్రాంకాలలో కాయకష్టం వేనుకాని జీపఠాన్ని గడిపే (ామికులను అష్టకష్టాల పాలు జేసే కావు-ద్వుఖ,.. ముఠానాయకుక్తు దురహంకార మదాంధుల దుష్షకార్యాలను చిట్టవియళు చేసి దోమలను శిక్షించి నిర్దోషులై న కర్ణ క కార్మిక (శ్రామికులకు న్యాయం చేకూర్చడం ఈ కావ్యంలొ అను వర్షితం. జనవదాలలో అనువడం జరిగే నంసుటనలకూ, నన్ని వ్లేశాలకు అద్దం వటుతుందీ కాప్యం- చు యా కవిత ధారావాహికంగా మృదు మధుర శై తిలో ఒదుదుడుకులు లేకుండా సొఫీగా సాగుతూ, (ద్రాజిపాకంలో పఠితలను సౌలిలొడిసుంది- (పకృతి సిద్ధంగా నహజ సుందర వర్త నలతో కవిగారు వారి వర్షనా వై విధ్యాన్ని ఫిరూపించు కొన్నారు కొవ్యంలోని కృషీ వలుడి వర్ణస్య"పల్లెస్తీల చిత్రణ... మురానాయకుడు జక్కన్న దార్జన్యానికి గురైన చూడెం చిత్రణ, పల్లెవాసుల పాట్లు ఎద్తితల మనో నెశ్రాల ముందు సాక్షొత్కరించేటట్లు వర్డించడం రవయిత యొక్క వర్షనా వై దగ్గ్యానికి నికషోవం౦ అని చెప్పక తప్పదుం శావ్యంలోని రై తువర్షన, ఎర్రేప్పట్టుల చిత్రణ కవికోకిల డువ్వ్యూరి రామిరెడ్డిగారి కృషీ వలుణ్ణ చలపెస్తు అంటాయి క్ష “చలది తృప్పిగ మెక్కి పొలమునసకుంటోవు పొఠములో నింఠథి యంబలిని ద్రావుల ఛైండలోంజలిగాలిలో మెలఎనిండల గబొత బట్టియు చెకళబాటువడును చేతికందిన ఫంట సిరిదక్కుదాక్షను శట్రిక ర్యోత్రుల నొంటొగాపుగాయ గంప జ్లేకొని వడకల నేరుకొని వచ్చి యెరువుంగూడగ బెట్టు నెనగునోత్మి పీజల!

[62 తెలుగు సాహిత్యం = ముస్లింల సేవ ఒక్కా నిమిషము సేపైన ఊరుకొనడు బొందు బోయిన నొక యేడు గుందు మిగుల బరులక్షై తన సర్వము బలి యొనర్భు నెంత త్యాగమూర్తి యొకదా యీతడనని*? 2 అని ర తు కృఠ్యాలను కన్నులకు కట్టినట్లు చిత్రించారు, పల్లెసీమలలోని న్రీల కృత్యాలను గూర్చి కింది విధంగా వరి ౦చారు. న! న! గుబ్బ పాలింగు దబ్చిబ్బుగా. గదలాడ ళం జలిజిల్కైడు మోటు గొలభిమ ళం క! తొడల బెడగు నుట్టిపడంజీరనెగ జెక్కి 'పేడకసవు నూడ్చు పేద గరిత బిగువౌ నితంబొల జిగిబిగి తొడిబడ సీళ్ళోలి మోయు పట్నింటి విడ 0% ముఠువగు మోమున చిరునవ్వు గోముబ్బం బొచి పనులుందీర్చు భవన లక్ష్మీ మేనుగఆచెడు చలిగాలి మెదలకుండ బికిని బిగ్గకౌగీట (గుచ్చి పండుకొనిన (కొత్త కోడలి మేల్కొల్చునత్త - (ప్రకృతి సిద్ద భూషలు నూ పల్లె సీను కెప్పడు”?73 ఆనీ సహజ సుందరంగా తీర్చిదిదడం కవి వరనా నెృృణ్నొనికీ " క్‌ చక్కని నీదరునం: మరొకచోట, 9 ఐ ర్‌ ఛం “వడిసెల ద్రీప్పివేయ వడింబియ్యేద చయ్యున జొరీపోయి వి ద్దడరెడు నిక్కుదాటి వదులై విడిపోవగరెక గంటు గ న్పడు బిగి గబ్బిగుబ్చుల కవంగడు న్‌గ్గ్‌న చీత మూగగగ్‌ొ నెడ నెడంవై టదాచు తరుణీ స్ఫుర్‌ దాక్ళృత్ర కొత్మ ముగుడె”?4 అటా ఆ పంటపొలోలలో మంచెలపై నుండీ వడీసేలలు తీప్పీ పకిలను చెదరగొ'పే పడథ్రి తొటుపాటు మనప సాక్షొత్కటరిస్తు 0దీ,

॥ క శ్రవ్యకావ్యాలు 688 కావ్యం పీరరస (ప్రధానమైనప్పటికి రసరాజనునే ళృంగార రసం ఇంకా హృదయ వివారకిమైన కరుణరనం కూడ ఆంగ్ల రసాలుగా చోటుచేసుకొన్నాయి. అక్కడక్కడా అడసాదడపా (ప్రయోగించిన అలంకారాలు ఫలికంగా ఆయా ఘట్టాలకు వన్నె చేకూరింది జక్కన్న దౌర్జన్యాన్ని పొలం దున్నుతున్న వెంకప్చతో విన్నవించు కోచానికి ఏతెంచిన గంగన్న ఆతని అనుచరులకు భోజనం వడ్డించే సీతమ్మను అమృ తాన్ని పంచే మోహిని పఠె నున్నదని చక్కని ఉపమానాన్ని (వయోగించారు, “నెమ్మి నిరరులకు నమృతమ్ముంబంచు మ! భువన మోహన మోహిని భోలెనపుడు తొలుత దోసిల్ల లోంజింత తొష్క బెట్టి పోనెనంబలి వారికా పొలతి మిన్న”? మరొకచోట రామమూర్తి (గ్రామీణ (ప్రజల నిర్భాగ్య జీవితాలను గూర్చి చెప్తూ వర్ష ౦లో తడిసిన వల్లె జీవితాలకు మార్చుకోడానికి మరొక పొడిబటలేని గుడసెలో మారుమూల ట్‌ తో గూటిలో తడిసిన గువ్వలని చక్కని ఉపమానాన్ని (ప్రయోగించారు, “తడిసిముద్దయినట్టి వస్త్రముల మార్చ చూరు ప్రాతచీరయు లేక మారుమూల గూడిలోపలందడిసిన గువ్వలబ్బు లొదిగి వణకు చు గుడిసెంగూర్చుండ వలయు? ఆది భావగర్భితమైన ఉపమానాల్ని (ప్రయోగించారు. వసీడికి తావి అవ్బినట్లు కావ్యంలో యా ళం (ప్రయోగించిన సామెళల్సు జాతీయాలు కావ్యానికి కోభను చేకూర్చాయి, సన్నివేశానుసారింగా సమాస భూయిష్టమైన రచన చేశారు. వెంకప్పతో జక్కన్న దొర్జన్యాలను గంగన్నవాళ్ళు విన్నవించగా 'వెంకప్ప (పదండ (కోఢావేశంతో “ఫాలాక్షుండెదురొడ్డినన్‌ భయదదుర్వార (పకాపానల జ్వాలోల్కాచ్చీటలన్‌ దాహించెదను, సావష్టంభదంభోత్కటా ఖీలా మిత్రచమూసమూహ ననము ద్వేలారి మె బంచ బం అలి మొల గాళంబై నను వీడ నంచు (ప్రతినం గావించె "ఘారమ్ముగా”?? ఇక్కడ వీరరసం విజృంభించి సమాస భూయిస్టంగా రచన సాగింది,

168 శెలుగు సాహిత్యం , ముస్షింలనేవ ఆలానే రామనూత్ని సైరశ్రాలలో ఉండగా న్యాయవాదిగా అనసూయ =రసాల వద్దకు వళ్ళి రామమూల్చిని చూచినప్పుడు సగ హాస్పదదై న్య సంభరిత పీజొమాలికాడోలికా మ*దాందోళన దివన్య_సొఖ్య కఠ నామందొర్హితా నందదు స్ప ద స్వాంతమునందు క్షొభమడంన్‌ వాల్లింటి వాజుచ్చిసీ వీందుండగ “గు మీకణమయింకేలా విచారింపగన్‌ "78 అని ఎడనెడ దీర్చ సమాన రచనను జీళారు కావ్యంలో కొన్ని (ప్రతీకలను వాడి ఆ సన్నివేశానికి జీవంపోశారు చెఅసాలలో ఆలోచనా సిమజ్ఞు డైన రామమూర్తి జీవితం అముదం అయిపోయి మినుకు మినుకమనే య్‌డ్డి గ్రిపంలాగ్లా వెలవెల వోయినట్లు వర్జించారు “ఆముదమ్ము పూర్తి గ నడుగంటి పోవ మనకు మినుకు మినుబు నోలిఃగునికి పొట్టు పడిచునుండేను (గుడ్డివీపమ్ము దూర్తి శిధిల జీవితగతిని సూచించునట్టు”?9 సై పద్యంలో (గ్రుడ్తిసీపాన్ని మూర్సి శిధిల జీవితానికి (ప్రతీకగా చిత్రించడం కవిగా భాననా పరిమకు మైలురొయి అని చెప్పవచ్చు, ఇకను మసప్రవృత్తుల చిత్రణలో సంవాషణొ చాతుర్యంతో = గంగన్న, రామమూర్తి, జక్కంన్న్క సుబ్బన్న రంగయ్య (ప్రభృతి పాత్ర3 నిదర్శనం, (ప్రాణాన్ని పెళ వం పందిన తత్పరుకాల్డై న పతివ్రతగా, శీలం కోసం రన భారతీయ నీమలం వర చ న ల! జ! ఉనను ర కొదర్శ('ప్రాయంగా మలచారు, అలానే అనసూయ పాత

• అనసూయ అని సర్లు పెట్టడంలోనే పాత్రా ఎత్యం గోచరిస్తుంది.

(శ్రవ్యకావ్యాలు 165 ఆవేదన ;= సమాజంలో అన్పృళ్యులుగా అట్టడుగునృమగ్గుకున్న హరిజనుల సమస్యను స్వెకరించి "ఆవేదన" అనే పద్యకావ్యంగా రచించారు ముహమ్మద్‌యార్‌గారు నమా జంలో విళ్ళంఖల విహారం చేస్తున్న అంటరాని తనాన్ని రూపుమూపాలనే (స్రముభోద్దే శంతో రచయిత ఈ కావ్యాన్ని రచించారు, హరిజనుల కరుణామయ గాథలకు ఆద్దం పట్టుతుందీ కావ్యం హారిజనులు పలువిధాలుగా సమాజానికి ఉపకరిస్తున్నప్పటికీ వారిపై సమావానికున్న హ్రస్వదృష్టిని వివరించి వారిని అంటరానివారుగా దూరంగా ఉంచ కుండా సన్నిహితులుగా చూడాలని ఈ కొన్యం (వ్రబోధిస్తుంది, ఈ కావ్యంలోని కధా వసువు వికోభము, విచారము, వియోగమ్మ.విషాదము, విరాగము, విశ్రామమ, విరా మము, అనే ఏడు ఉపశర్ణి కిల కింద విభజించి కరుణ రసభరితంగా, ద్రాకెపాకింలో రచించారు. హరిజనుల స్థిిగతులు రచయిత కిన్నుల నుందు సావెత్కరించేటట్లు వర్ష ౦చారుం కోటికి గూటికి కరువైన హారిజనుని స్టితన*మన కన్నులకు కట్టినట్టు వర్షించి రచయిత తన వర్జనా నై పెణ్యాన్ని బుజువు చేసుకొన్నారు, "అన్నము మెట్టివేల? యన్ని యాక్షట (గాసిలి పిల్ల లేడ్వనా చిన్ని గులావి బుగ్గలను జృందిళ్యుడా రెరువావ్వధార అన్‌, గన్నుళలాంచుచున్‌ దుదకుంగాగండేర్చ ంగలేక రోగియై యున్నది కుక్కి మంచమున నొక్క_తె దూర్విధి కంగాలార్చుచున్‌”” 80 సమాజం తనపై సీఠకన్ను వేసనవ్పటికీ తాను సన్వొజానికి ఏ విధంగా ఉపక రిస్తుందీ దీన వదనంతో వెలుగు పరుస్తాడు, “ఎండకు గాతివానలకు నెండుచు నానుచు రైతు సేవకై కండలు కోరు పెట్టితి నుఖంటును గానగనై తి"నక్కటా। గుండెలు నీరగున్‌' దలచుకొన్న _ నిరాళలు వార్థకంఎుసీ భెండలలోని క్రీడ్చెనివుడిట్టి విశీర్ణ వివర్జ చేహమున్‌ "81 0

186 తెలుగు సౌహిత్యం ముస్లింల పేవ “నూకొపు చేనను మమతతో నెండలో జెమటలంగార్చడే సేద్యగాడు కో డెలూరేగింపంగొమ్ము తప్పెట్లతో గట్లైను ద్రిప్పడే గాస గాడు పండించె కంకుల బార ముందర నిల్చి చందులు (దొక్కడే జీతగాడు పొంరిర్నింపు సంబరమాపగాంలేక పోలాడి పాడడే కూలివాడు కూలి ముంతెడు గింజల కొలటికు గాదె? యరకగంచ్‌సిన సోలతోంగరుణ లేక తాలు తరకలు కూలికై దాచీ కొలుచు వైళునకుంగూలే వై దయరాదెః చేవ82 అని తాను నిర్మల నిష్కల్మష హృదయంతో చెమటోర్చి కష్టించినందుకు ఫలితం తాలు తరకలేనని వాపోతాడు తన అష్టకష్టాల జీవితాన్నిగూర్చి దేవునితో నివేదించుకుంటార్ను అలా దెవ్చనితో నివేదించుకొన్నప్పటికీ ఈశ నిర్భాగ్య స్టితికి దేవుడు కూడా దాధ్యుడేనని ఆతనిని టకం తూలనాడటానికి వెుడీయడు, “అగ్నిని రేగెడి యాజ్యధూమంబు మా యాపదల్గాంచ సీకడ్డు వడెనె? గోదధిక్షిరముల్లోరు సీయభిషేక వాంభమాయాకలి బాధ గనదె? నిధులగా జేసెడి సీసెండ్రి మురిపింత మరపించె నొక్కామామలిన గాథ మము గాంచుచో కనుల మైలను బడునను పిరికి బోధలవిని ఖీరివడ్రత్రో గుడియె పదిలందిటంచని కూరుచుండ్రి స్వార్థమానవ కల్పనా చతురతలక్ర బలియగుచు నున్న జగత్రి సీబ్బంగి మర్చి మాటు వడియంట తగునె, న్లీ సీటుగాల,*88

[శవ్యకావ్యాలు న! "దిన జన బాంధవా? యని దిక్కులేక లేబివల్గొల్చు త్మోద్ర దరిద్ర జనులం చనుల్యంజణూడవు కలనై న;నినుందఅంచి యెరుగనట్టి కృతఘ్నులే మెజుగు సీకౌ84 అని దేవుడిపై కోపంతో నిష్టార వచనాలు వల్తిస్తాడు, ఈ సన్నివేశంలో మానవుడి వాన్తన మనస్తత్వం మనకు గోచరిస్తుంది, ఏదైనా కష్టం కలిగినప్పుడు దేవుణ్ణి వేది కెౌెంటాం. కొని ఏ సుఖమైనా దుఖమైనా ఆ భిగనంతుడికి తెలియకుండా సంభవించ ఉం జరుగదు 'కివుని ఆజ్జలేనిదే చీమైన కదల దొన్నట్లు ఖగవంతుని ఎరుక లేకు డా ఏ సంఘటనా నలభవించదని భావించి దేవుడిపై కూడ కోపతాసాలు కలగడం నహ జమే, ఆలాంటప్పుడు తరతమ భేదాలు పాటించక దేవుణ్ణి వైఠం ఆక్షేపించడానికి వెను కొడం, ఇలొంటి నూనవ నై జగుజొన్ని, మనః్యవ్రవృత్తుల స్వభావాలను రచయిత వారి ఇజనుని పా్యత్రద్వారా వ్యక్త పరచారు, “నేను లేపన్నచో నిస్రొవ మెరుగక (ధిహ్మారుద్రాడుల (వక్క లెండు నేగావకున్నచో నిమిష మూత్రముననే యూధరాతలమెల్లి సీటు వోవు 'నేనల్క్మంయీనుచో నిజముగ మక్కొటి దేవత తల్లిల్లు చేవురి-త్రు 'నేనూర కున్నచో నిలిచి పోవక యున్నె? నన్నుగానని జగన్నాటకం౦బు కిధరికమున ేబవలర్‌ విసుగులెకి కష్టవడి న్వార్డితాన్న నంతుస్టి యెందు నట్టినన్నేల గుఠింవవయ్యె నకటః స్వార్థ లోకపు గనులు నిస్వార్థ బుద్ధెకిక5 సి క్రార్య వచనాలు నల్లించి మాలవాడ౦ంచె ఎవడో ల్లినరిస్తాడుం

106 శెలుగు సాహిత్యం . ముస్మింల సేవ “ఆమ్షూఖ్ర కుసుము మొలొక్షర మాఠలయగున్‌ మాలవాడు నూలోవాడే మాలడు మాలండగునే? సూలండన వలయు సీతి షూలిన వానిన్‌”86 “కుటిల జట్‌ల చండాల దుర్గ్లుణములున్న న్మగకుల జుండు చంణాలుడగును, కొని కటకడ జాతింబుట్లి సక్కర్మంజేయు ల టె శీలవంకుడదెట్లు చండాలు డగును? 8? అసి సీతి మాలినవారు, దుర్గుణ సంపన్నులు మాలవారని సీర్టారించాడుం “మాట దప్పిన యాతడు మాలగాక మమత దప్పిన యాతడు నూలగోక అన్నె మును(ఐన్నె మెటుగని యట్టి మొల మాలయే? దేవసెడంబూలపూల గాకొకిక ఈ విధంగా ఒక హరిజన యువకుని ద్వారా ససూజంలో అట్టడుగున మగ్గుతున్న హశీ జనుల సితిగకులను పరితల హృదయాలపె మాద్రవేసినట్లుగా వర్తించారు, డు శూ ళ్‌ ణు రచయిత వారిజనుల స్టిరిగతులను ఇతివృత్తంగా (గ్రహించి గొంధీజీ తలపేట్టిన హరిజనోద్ధరణ ఉద్యమానికి జీవం పోశారు కావ్యం పరోలిస్తు-పే రచయిత. భావా అలో కవిత్వపు నడకలో వేనున్మ్న జాషువ, గురజాడ ('ప్రళ్ళతుల కాడలు (ప్రస్పుటంగా గోచరిస్తుంబాయి వేదనా సౌరభము := సమాజంలోని పరిస్థికులను అద్దం పదుకుందీ కావ్యం. "అప్పుడప్పుడు మనను బాధ పదినప్పుడు స్పందించి రచించిన కవితలే ఈ పేదనా సొరభము" అని రచయిత ముహమ్ముదో ఆలి విన్నవించుకున్నారు, సొంటప్రవయక రచనలో కబాడంబరం లేసీ కవితలు, సొసొజిక సృహాయే ఈ రచసలకు ఊపెరి, పోమర్‌ జమలకు సయితం సుఖో ధకమయ్యే సులభ ఇగ్రాహ్యామైన శైలిలో రచన సాగింది, సమౌజంలోని పీడిత (ప్రజ లపై జాలి వొంచి. వారి ఆభ్యున్నతని కొంకీంచిన వ్యక్తీ రచయిత సంప్పటంతో ముప్పై రెండు శి కలతో కచితలున్నాయి,

(్రవ్యకావ్యాలు శఫ3 అటనేలదులలో. సమస్యా చకిష్కారాన్ని తక్కడకక్కదె మాచించారు. _ ప్పి డ్రి చొడ్రవులు వలదు నా భావములకు సహజ సుందర రూపాన సాగనిమ్ము. 'నేతి యన్నము సలదు-న్గా చేతమునకు ఛంశడంబలిలో తృప్పి గాంవనిమ్ము న్వవ్నముల మైటత్రి నలమ, నా భానములకు వాస్త వములి ఉన్యాదాల వరల నమ్ము ఈ రసాయనికపు దుస్తులెంత పొధ జ చౌక దూది బిట్టలథునై చావసెమ్ము.89 చమనిషె గొవ్చ వాడనిపించుకోడానికై. తనకు లేని ఆడంబరాబకై. తహతహ లాడు శుంటాడు కొని అలాంటి జీవితంలో తృప్ని లేదనుకొని ఉన్నదాంకోనే తృప్పి పడటం లో ఆనందముంటుండస్సీ సొమాన్య జీవనాన్ని గడపాలనుకోవడం్క “వలదు” అనే కవితలో స్పష్టం చేశారు. న! సమాజంలో కొందరు. నమ్మించి మోనం చేస్తుంటాడు, మోసపోయాక గాని "ఆతని ప్రవృత్తి ఎలొంటిదో తేటతెల్లమవుతుంది. అలాంటి సగ్ననజ్యాలను కవి “ఎంతో అనే శవితలతో ఇలా వివరించారు, “వాని చిరునవ్వులో నున్న స్వవృ కెల౩ 'నేతి వీర లోపల నున్న నేణు యంక వాని చెలిమిలోగల హాస్త్‌ నంబి దెంత శాగితపు పూఠలోని సుగంథమంత ఛాని నూటకు చేతకు వరుస యెంత శ్రాకి ఐంగారనుందతి కనక మంత వాని హృవయ వై శాళ్యపు పరిధి యెంతి కోడి (గ్రుడ్డున పండు ప్యాకోచడుంత 700 సూనవత్వం మంట గలసి దాసపత్వం విశ్చంఖల-విహాహం చేస్తున్న శలఘటసే అకు వళితస్తృ హృదయుడయిన రచయిత భగవంశుజ్ణే నూనవ జన్మ మెత్తి సన్మాళ్లాన్ని ల!

ణా శ్‌ 0 తెలుగు సాహిత్యం ముస్లింల సేవి చూపమని వేడుకొంటాడు. సంఘంలోని అవిసీతులను, అన్యాయాలను, దార్జన్యానలసు, దురాచారాలను వెలుగు పరచారీ కింది పద్యంలో “చూడ విశ్వానియై ముద్దు బిడ్డను శిలా మూర్తికి బలి జేయు మూఢు డదొకడు కన్న కూళురు తోడ కావురం బోనరించు వావి వరుస పూని పశువోకిండు ాగుడు జూద మాతతముగ నలవడ ఆలు పిల్ల లనమ్ము కాలుడొళడు అన్యాయ మ[ఠమ మవలంబనము గాగ (దితుకు సాగించును పాపి యెకడు 'నేటి నాగరికవు ధారుణీ తలాన సరుల నాగరికపు పనుల్‌ జరుప్త చుంద్రు మానవత్వ విలువలు మట్టి గలి పాళవిక శక్ర అ తాండ వంబొనర్నె,”93 'పెవిధమయిన సమాజాభ్యున్నత్రిశై భగవంతుజి మానవులలో జన్మించమని ప్రార్తిస్తాడుం ప. తనో “విభువ నీవుంటివని నీరూపించు కొరకు మరల నవకార నొతుము మనుజుడవయి పోక జూస్పము మరల సన్మార్ష మిప్పడు పొపమీక మీద నాపి కాపాడుమయ్య “02 సమౌజంలో జరిగే అవిసీతిక్రీ అన్యాయాలకు, దౌర్జన్యాలకు సత్ర్రవర్తన గలవారుఏమ చేయలేని నిస్సహాయ స్టితిలో ఉండి చివరకు మన మేంచేసాం. ఇక ఆ భగవంతుడే కౌసాడాలనీ ఆంటుంటారు. ఇదీ సత్యమని చెప్పక తప్పడు ఆలాంటి మానవ (పవృ తిని రచయిత చక్కగా చిత్రీకరించారు, ఒకవేళ ఇవి రచయిత అనుళవాలు కావని గూడ చెప్పలేము, ఈ కవితో సంపుటంలో వీరేశలంగం, మహాోత్యాగాంధీలోపె రచించిన కవిత ము లున్నాయి. మహాత్ముని బోధలు కూతలలొోచే తప్ప చేతలలో ₹వని కచయిత వాపో తాడు చెట్టు పేరు చెప్ప కాయలన్మ కొన్నట్టు మహాత్ముని. శేరు. చెప్పి చలామణి

(శవ్యకావ్యాలు శః ఆమయ్యే వారెందరో ఉన్నారు. ఆలాంటి వ్యక్తుల్ని ఒక్కసారి వచ్చి దర్శించమని మహా త్ముని వేడుకుంటాడు,

“ఒక్కంటి రెండు సార్ల నినునోలి దలంచెదమస్పుడసు మా

కక్కూర యన్న వేళలను న్మశ్రుపులు రాల్తుము ధ్యానముద్రలో

ముక్కు-లమీల (మింగు బకముల్‌ వలె స్వార్ద నుభాలకోనమై

ఆక్క-ట మింగు చుంటిమి మహాత్మ భవద్విమలోవడేశముల్‌, "93

“ప్పిన సాటిన ప్వేద్భాంకురావకులిట

"పెరుగు చున్నవి మహితాత్మ వృక్తమ్ములయి

కాని యొకగారి వచ్చి ఈ కాననమున

ఆటవిక జీవీఠకమ్ముల నరసి పొమ్మ్ము.”౨4 ఈ వేదనా సౌరభ కవితా సంప్పటంలో. రచయిత వేదనా సౌరభాలనే వెదజల్లారు. సంఘంలోని హమూనవ (ప్రవృత్తులను అద్దం వడుతు-దీ కవితా సంపుటం. కవితలలో కారిన్మత అన్నది కాగడా పట్టి చూసినా కానరాదు, తమ భావాలు అందరికి నులథమయిన భాషలో వ్యక్తం చేయడత కొందరి ఉద్దేశవుయితకే మరికొందరు పదాల గారడిలో అర్హ కారిన్యత గల రచనలతో వారి పాండితీ (ప్రకర్షను వెలుగు పరుస్తారు. అయితే-రచ యిత మొదటి కోవకు చెందిన వాడనడం సిశ్వి వాదాంశం, అంత మాత్రాన రచయితకు పొ9ఢ రచనా విన్యాసం చేతకాదని కాదు, అందుకు వారి “మమత” అనే చారి[క్రక కావ్యమే నిదద్శసం. హృదయ మాధురి ,.

భగవంతుడు ఉన్నతుడని అతడు సర్వాంతరాగ్థమి ఆనే సమ్మకం మానవులలో

అధిక సంథ్యాకులకున్నది, ఆదే భావంతో ముహమ్మద్‌ అలి వద్య కొన్యంగా వేల యించారు ఇందులోని కథ ఒక అనూస్యూకంగా ఉండదు. ఏ పద్యానికావద్యమే సంపూరార్జాన్నందిస్తుంది పద్య రచనా 'శై విత ఒక విధమయిన సొందర్యం 'సొకొత్క రిమ్తుంటుంది. ఊహలో ఒక నూతనత్వాన్ని ఆవిష్కరించాడీ కవి, వరమెశ్వరునిక్షై పరి తపించటం. కవి హృదయం ఈ కబ్బంలో 'దర్శనమిస్తుంటుంది. భగవంతుని 'పెగల భక్తి (ప్రపత్తులే అందుకు కారణమని చెప్పవచ్చు; ఆ అనందోనికీ సూచనంగా ఈ కావ్యానికి చక్కని నానుకరణం చేశారు, అ

ప్లు పలుగు సాహిత్యం =, ముస్గింల "సేవ భగవంతుడు సర్వోత్క్యృష్టడస్‌ ఈ శావ్యరల్లో కవి న్పష్టం చేశారు. కావ్యారంభంలోనే “*డేన్ను పూవును కావివి సీవుం వాస్త వమ్ము నాకఠ సివున్కి. వలన సిందు వలపు సీ నుండి నను దేరి పలుకు కలల (భువః సిదయ నడప నా (దిశుకటంచు = అని ధిగవంళుజ్జే కన జీఏకాన్మా నడపమని వేడుకుంటారు, భగవఎచుని విషయంలో కొందరు ఆస్తికులు మరికొందరు నోస్పికుజు ఇంకా కొందరు మాధ్యమిపలు ఉంటారు. (పొరంభంలో అంప్‌ నవయావనంలో ఉండగా వేడి నెళ్తురు వరవళ్ళు తొక్కే వయస్సులో-యవకులు ఆభ్యుదయ భావాలు కలినీ ఉండ చం నా. ఆ దశలో వారిని కదిబాస్నే ఆం ఏడి భగవంతుడుం చే కనబడచే అని నిచదీసి అడ్రుగుకర్యు ఆయితే ఆ (ప్రశ్నక్కు న్వమాధ్దానం సొమ్యుంగా కెన్నటానికి ప్రయ త్వుంవ్రిన్నా బారు అలకింభ్రటాప్రికి వలసిన ఓర్పును భ్రూపిందలేరు.. కొని కాలం. కదిలే కాద్టీ అంక్కేగయస్సు వెత్తిగే -కొ్టీ పాద్యుంలోన్తీ అభిప్రాయాలు సడలు తుంటాయి ఆక్మి,వక్తుస్పులోవి మాద్బుల వజ్ఞ సంభవిస్తుంది. అయితే చ మాడు హం కొద్ద సంగిలో చూడభేస్సుఅలాంట్రవురిని దృజ్జలో పెట్టుకొని కుదచయిక భగ్రవరతుజ్ఞి నంభో ఢెన్తా ఇంతా పే-విరేయున్క ఇప్పుడు -కొకపోయ్రిస ఎన్నటిక్టైనా సీడరి. చేరక త్స దటార్ము “సి ప్రభుఖ్వాన మాకు మన్నికలు కలుగ మూర్జముర్‌ వాల్చి నీకు నున్ములమైకి మెవ్వడో పరాజ్మడై హీనుడిప్పడు గాక ఏక్‌ నాటిక్తైన సీ శద రాడోంం భగవంకుడ్డి ఈనాడు తృుణీకరించిన వారు" కేశైనా ఆయనను 'ఆ్య్రయించక తచ్బదనే జళో భావాన్ని వేలునరంఛారు హై పద్యంలో ఈ ఎడారిలో సెనుమండుటిసుకలందు పయన మొసరించుచున్న ఓ బాటసా; అలిసి గమ్యము చేరక నాగిపోతి " సటినొయాసిస్సు” గలదు దూప్తార్ష్సి పొమ్ము”96

శవ్యకావ్యాలు [3 నిత్యజీవితంలోని సమస్యలతో సతమకమై అనలు చేరవలసిన గమ్యాన్ని చేరలేక హోతునార్ను ఎడారిలో వయనంబేవ్యక్షి (వభూణంలోని-బాధణకారణంగా గమ్యం చేత కుండానే మధ్యలో ఆగిపోతాడు,. ఆలాంటి బాటసారిని రచయిత ఒయాసిస్పులోని సిటి తో శేద తీర్చుకోమని (పబోధిస్తాడు. ఇక్క-డకవి భగవత్పర మైన ఆర్జాన్ని అంతరార్థం గా నూచి చాతు ఆందులో ఓయోసిస్సు దూపార్చి పొమ్ము అనడంలో అడుగో భగ వంతుదున్నాడు అతని సాన్నిధ్యంలో ముక్త్తని వొందుమనే అర్థాన్ని (ప్రతిపాడించాడని వెప్పనచ్చు భగవంతుడు వవ్మిత్రుడస్కీ అతనికి కల్మషం అంటగూడద్‌న్సి ఒకవేళ ఆది సంభ విస్తే తన నయనాల నుండి జాలువారే సీటితో (ప్రషెళనం చేస్తానంటాడు కవి, ఈభావం భగవంతునిపై గల భక్షి (వత్తు లక్‌ పరాకాష్ట “అడుసుల్రొక్కితివ శు (పభూః అడుగులవిగొ మైలపడిపోయె, నా నయనాల నుండి వెడలు కన్నీటి వస్నీట కడుగగలను, ఈ చొకండవ దన్న నాకేమి గలదో? థిగవంఠుడు తప్ప తనకు వేరొకరు లేరస్‌ నిర్ణ యించుకుంటాడు చినరికు మానవ జన్మల్లో విసుగు జనించి మానవ జన్మ కంచే (ప్రకృతిలో వరి ముళాలతో వికసించే కుసునుమే మేలసీ భవించ్చి నలుదిక్కులా వరినుకాలను. వెదజల్లే వుష్యాశివలె తాను "భౌ నించుకుంటాడు న! పర్‌కొంతమైనది మనుష్య అఎన్మమున్క (ప్రభూ; ఇదిగో మసలికినిపుడు. సిదృళా సుగంధప్ల్రశిమౌదిగంత పవన పరిరళభప్పలకిత (ప్రసనషుగుదును”98 కవికి భగనంతునిప్పై భక్తియే కాకుండో సనూజంలోని పేద (ప్రజలపై అభిమా నం అధిక౦, వారిపై జాలి వహిస్హైడు, వస్త్రధారణ నంస్మ్య్బృతికి నిదర్శనం కొదు. వాహ్యూ సొందర్యం కంపే అంత స్ఫాందరస్థం ముఖ్యం, డబ్బుతో మనిషని ఈూచి చూడకూడదు. అర్థిక అసమానతలు మనిషిని వేరుచేస్తుంటాయి, అలాంటి సంఘటనను వురోస్సారించుకొని రచలుత ఒక చక్కని రచనను ఆపిష్యంరిగచాడు.

74 తెలుగు నొపొల్యం , ముస్లింల సేవ “ఆ తపత్రమ్ము తపనుస కత్చముంచి “రోడ్డు పై నుండి పోయెడు దొడ్డ “సూటు” దొరను చూచి విశయడుతో తిరివెమైత్తు "పేదదాలను కసరెనా విహితమూర్ని "99 పుట్టుకలో అందరూ సమానమయినప్పటికి ఆర్జిక అసమానతలు మనుషులమధ్య భితి కలు నిర్మిస్తాయి కిలవారిని చూస్తే లెని వారు భియభక్తు లతో (ప్రవర్శి స్తుంటారుం విలువయిన వస్త్రధారణ జెసే థాగ్యవంతులము గౌరవం కరిపిస్తారు పేదలు, అలాంటి భావంకొ వినయ విధేయతలతో వ్యవహరించిన బిచ్చగత్తెను చూచి ఏహ్మ్యాభావంతో కసి రిన ఎటు దొర (ప్రవృత్తి వై పద్యంలో నక్ష మౌతుంది. ఈ సందర్భంలో ఎవరి సంస్కృతి అధికమో శేటవెల్లమౌతు-ది యాచకులను చీదరతో శనుర్రకొనే సంఖుట నను కన్నులకు శిట్టినట్లు వై పద్యంలో చితక్రితం నిర్భాగ్యపు నిరుపేదల పరిసర (పాంతాల చీత్రీకరణ వాస్తవానికి అడి సన్ని హితంగా &ండే విధంగా [కింది పద్యంలో వర్షి ౦చారుం “మురికినీటి రొంపి కడ, గుప్పుమని ముసరు ఈగలకు మధ్య భాగ్యవిహీన యొకతె బట్ట (పేలికల్‌ పొత్తిని పెట్టి యెవరి వో పిలిచె నినుగాదుగదో పసి పభుూ100 ఒక అభాగిని పరిస్థితిని చిత్రించి ఆమే ఎవరినో పిలుస్తుందని ఆ _ పిలవండే వ్యక్షీ సీవు గాదు గదా పసి (ప్రభూ అని సంభోడిసాడు. ఈ సంబోరన రచయితకు నిరుపేదల పై గల జాల్సి అర్హతకు నిదర్శనం ఆని చెప్పవచ్చు వర్షం వర్షించడాన్ని రచయిత భాఏంచిన తీరులో చమక్కారంతో పాడు మృదు హాస్యం సమ్మి శితమై ఉంటుంది, "చలనుతో రెండు మబ్బులు సలిషె పోగ్ర పోరి పోరి చివరకోగ్లి పోయి ఏడ్య తన్నయసన భాప్పములు ఇారితడియొనన్చ సనుల్కి గరుల, చేల్క సమస్త ప్రాంతములను101 రెండు నుబ్బలు సోరు సలిపి సలివీ ఓడిపోర్చు దుఃలించగా (స్రవించీన నీరే భూమండలాన్ని తడీసిందని చెప్పడం నోతన భావంగా వ్యకృమౌొత్రుంద,

సూచికలు

1, పాపాసాహెబ్‌ తక్కళ్తివల్లి, ఆంజ వృ 54 శే వం 9 ప్ప కిక శా ఇక 99 ఖు కిక శ క న ప, 1కి ౩ న వ. భి కె ళం పు. 24 గా + 9 ప్ప 2జి 8. ఉమర్‌ అలీషా, దిక్త జీదేవి 1878 వు 1 0, గ శం న 10, దావూదు షేక్‌, దాసీవన్నా 185% పు, 65 11 శ పు 17 12, న | క. 13, త న పు 8 కి$ం 83 క ప్ప లిక కరం ॥ ఇం పు 108 కక 28 కా పు నిక ఫ7,. “షక్‌ చావూదు, చిత్త పరివర్తనము, 1084 పు 11 కఫ. + ఖం పృ 18 10+ ౪9 ఇ పు, 8 20, క శక పు, & 21 పాపాసాహెచ్‌, తక్కల్ల పల్లి, రాణీ నంయుక్న పకి 22, 93 ఖం పు 18. లి, 13 99 వ 21 4, లి ఖం ప్ప తిక ఫర, ళ0ి క పు 22

ళా శెలుగు సాహిత్యం ముస్తింలి "సేవ 80, కలో క్ల ప, లత డ్‌ ఇకో థా ప్ప 58.509 28 కక కక జ్ర కీర్‌ ఏరి 9కో కక 2న భోగం పు, 45-46 809 క్‌ $కో పు 48 ర్‌ం 09 క్‌ ప్‌ 48.40 కై గా గ పు, 48 శె ఇకో కఫీ పు, 40 తిక ఫా ం పుర స 3క ప 0 8కి. = ॥ పు ॥ ష్‌ = ॥ పు 83 8 ం (| ప 88 వ ఇకో కక పు 88 40. షెకొ బడన్‌ సాహిబ్‌, ఖుతుబొనామా 1985 పు 868 శీ1ేం ఖం ం పు 4843 42 క ళం పు, 40 ళ్‌ ళు ళం పు 26 న శూ కో ప్త (1 ఖ్‌ || (| పజ య న ః వ శ శం క గ న 11 ఖ్‌ న్‌ పళ థిలిం ౯ గ ప్త 61 80 నాం ః ని ర్‌ి ళ్‌ క్లో ప్ప 64 రొ ణం... జలొల్‌నామా 1009 పు? రక్‌ కొన్లో కిలో ప్త 60

శోన్యకొవ్యాలు 177 55. "షేక్‌ బుడన్‌ సాహెబ్‌ జలొల్‌నామూ 1808 పు 1/4 శ్‌0, ముహమ్మద్‌ అభి మమత 188, స్పై శే శ, న ఇం పుం 5కి ॥ 99 వు 2 స్‌కిం క ఖం ఇప్పు 18 60. నా కం వ్చ, 86 61. ఖా ప్త 4 62. 9 ఃః న 68. వం కం యహ. 4జీ 64, గా గ స్ప, 48 65. 9కి కి సప 4కి 6౦, క నా పృ 87 607, నగా నా పు, క్తి దావూదు షేక్‌ సంస్కార ప్రజయము 1857 పు, ళి 69. ఇ ౪ వ కి 70. ః ఇం ం జ శకి 1, ఇం ఖం వు క2 72 పాపొసాహేబ్‌, తక్కల్లివల్లి , సతాష్థన్వేషణము వు, 89 గాటు ఖం ళం పు,తీ5్‌ థం 9వ ఇ9 పు, 40 "గం ణా కం పు, రడ 78+ కం గాగ పు, 157 ౯77, నా అం వ, 5% ఇగ్రి గ ఫా పు 88 సా కలి ళా పు 186 విజావిత్రి

1129 ఇెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల స్వ ౪. యార్‌ మహమ్మద్‌, ఆవేదన 1085 పు, 28 81. గ ౯ ప్త, 48 ర ణ్‌ 9న పు, 8 83 కౌ కో పు, 82 84. క ణా పు 45 శం 97 కా పు, 40.41 806 ల న పు 44 రం ంో వౌ ప్ప (1 88 ః ॥ ప 89, ముహమ్మద్‌ అలి, "వేదనా సౌరభము, 1088 పు 17 800 * నం ప్త 21 ఫీ, ళా కొం ప్ప, 40 4 | పకి త, ళా ౯7 పు 86 8 న | ప శి్‌ 5 హ్యాదయ మాధుత్కీ 1089 పు 12 9ి్ట లో 33 పు, 24 శ్‌, కక్‌ 95 ప్ప, కి2 4 39 ప్ప 86 కం ఇ 9 పు 26 100, న్‌ పు 26 101 ఆ క ప

ఖండకావ్యాలు

తెలుగు సాపాత్యం వివిధ (కియా విలసితమై వికసిస్తూ ఊంది. అలాంటి టశక్రియలలో ఖండకావ్యం ఒకటి ఇది నన్యకవిత్వంలో (ఫథమ గణ్యమైన (ప్రక్రియ ఆంగ్ల సాహిత్య (ప్రభావంతో తెలుగు సాహిత్య కేదార౦లో వెల్లివిరిసిన సాహిత్య కాఖ, అలాగని ఈ ఖండ కాన్యం మన తెలుగు సాపొత్యానికి కొత్తేమీ కాదు. ప్రాచీన లాక్షణికులై న ఆనంద వర్డ్‌ నుడ్కు భామహుడు, విశ్వనాధుడుఈ ఖండ కావ్యాన్ని గూర్చి చర్చించే ఉన్నారు,

ఖండకావ్య వికొసానికి భారత స్వాతంత్ర్య సమరం అధిక దోహదం చేసింది, స్వాతం(త్రోద్యమం 'దెళం నలుచెరగులా వ్యాపించడంలా ఖండకావ్యాల పాత్ర ప్రముఖ మయింది అల్బకాలంలొ అనల్పానందాన్నిచ్చి (ప్రజలలో ఉత్తే జాన్ని రేకెత్సి ఆచడానికి ఖండకాన్యాలు దాగా ఉపకరించాయి, కారణం ఒక మహా కావ్యాన్ని '(ప్రచురించడమే ఒకి యజ్ఞమైతే దానిని పరించడం మహి యజ్ఞంగా ఉఊఉండేదిం పైగా ఆలాంటి కావ్యాలు చదవడానికి ఓపిక, తీరిక కరువైంది. కాబట్టి [గ్రంథానలోకనానిక్రై ఎప్కువ కాలాన్ని వనియోగించడానికి ఆనకాళశాలు ఆంతగాలేని ఈ యాంత్రిక యుగం ఇండ కొవ్యావిర్భా వానికి దోహదం చేసిందని కూడ చెప్పవచ్చు ఆంగ్ల సాహిత్యంలోని ఖండకావ్య ళాఖ తో పరిచయం కలిగిన మనతెలుగు కవులు ఖండకావ్య నృష్టికి కంళణం కట్టుకొన్నారు. తత్కారణంగా తెలుగు సాహిత్యంలో అనేక ఖండకావ్యాలు వెలిళయి. ఈ ఖండ కావ్య వికాసానికి తోడ్చడిన వారిలో ముస్తి ౦ కవులను కూడా పేర్కావచ్చు, ముస్లి 0 కవులు ఖండకావ్య సృష్టెకర్నలుగా సాహిత్య రంగంలో ఏమేరకు చోటుచేసుకొన్నది (ప్రకృత అధ్యాయంలో చర్చించడం జరిగింది,

ముస్లింలు వెలయించిన ఇఖఇండకావ్యాలలో ఉమర్‌ ఆలీషాగారి ఖ౦డకాన్యములు, "షేక్‌ ఫరీదుగారి ఇండకాన్యము, అచ్చుకట్ల చినదస్నగిరిగారి మణిమంజూష పతిగణించ దగ్గవి ముస్లిం కవులు చేపట్టిన ఈ ఇండకావ్యశాఖలో ఇతివృత్తాలు (ప్రధానంగా (వకృత్యుపాసనావరాలు, [ప్రణయ వస్తు సంభరితాలు, కొన్ని డెళభక్ని (ప్రపూరికాల్కు కొన్ని జొతీయాఖినూన నంకలితాలు, కొన్ని పారమార్థిక తత్వావిష్మ-రణ సమర్దాల్కుకొన్ని సామాజిక న్నృహకు పట్టంకట్టినవి, కొన్ని మహాప్పరుషుల వ్యక్రిత్వాఅకు అద్దం పట్టి నవి, కొన్ని స్మృతి ఖండికలు ఉన్నాయి. ఒక్కొక్క- కవి విరచించిన ఖండకొవ్యాలను గురించి చర్చిస్తాను,

189 తెలుగు సొహిత్యం ముస్లింల సేవ ఉమర్‌ అలీషాగారి 120 కావ్యఖండికలు రెండు భాగాలుగా (నఎరితమయోీ్యూయి ఇందులో అధిక ఛాగం ప్రణయ కవితా "సంబంధులు పీరి కవితా విహంగం సంప్రదాయ పరిధిని దాటకుండా భావకవితాకాళశంలో విహరించింది. వీరి ఖండకావ్యాలలో పేయసీ ప్రియులకు సంబంధించిన (పణయ కవిత్వం అధికం (పేయం కోసం [ప్రియుడు ఎదురు తన్నులు చూడడం, ఆ సుందరిక్షై విరహవేదన పడడం పీటిలో చ్మితితం [ప్రణయ కవిళ్వానికి సంబంధించిన ఖండకొవ్యాలలో శపెమ గానము, (పేమ గీతను, ళృంగార పద్యములు పాంధుడు, పారాణి, నాకేటి సిగ్గు విరహము మొదలైనవి (ప్రబద్ధాలు ప్రణయ కవిత్వం భాపకవికాళాఖలో (ప్రముఖ మైంది భావకనిత్వంలో భావానికి అగ్రతాంబూలం అలాగని వస్తువుకు అనాదరణం జరుగదు థావ కవిశ్వంలో ప్రణయ కవిత్వానికి (ప్రాచుర్య (ప్రాభవాలెష్కన ప్రతి హృదయాన్ని కదిలించి కలవరపెట్టే లక్ష ణం ప్రక్ఫుతిలో ఒక్కడ ప్రణణూనికే సొధ్యం (పేమ అన్నది (ప్రకృతిలో (ప్రతి ప్రాణీ సహజ లక్షణం 1 పదయ శద్దిం స్రీ పురుషుల మధ్య ఉద్భవిల్లే (ప్రేమకే. కాకుండా భక్ని స్నెహార్థాలలో కూడా (ప్రయోగిస్తారు కాని భావకవిత్వంలో స్తీ పురుషుల మధ్య గల పేేష్తానురాగాలకే పరిమితం భావకవులు ప్రిఇయ కవిత్వంలో స్త్రీకి అగస్టానం కల్పించారు. స్త్రీ పవిత్ర మూర్నిగా, ప్రణయ దేవతగా ఆరాధించదిడింది ళు ఉమర్‌ ఆలీషాగారి "పారాణి అన్న ఖండికలో (పేయు కోనం ('ప్రియడు ఎదురు తెన్నులు చూచడం, ఆమెరాకకై. తహతహలాడడం వరి తం, లా "ముసుగు దీయప్పు రావు నాముందు కబలి ఏల అగియాన పెళ్లైదీసీల, బాల నెనొనర్చిసా యపరాధమేమొ. చెప్పము హ్యదయమును జింపిపెకైడు సిదిగొ గొన్సమ్లు వేడిక్రాన్నెత్తురదిగొ, స్విపెమగిత మును బరించుచుు బుసబున్క పొంగపొర్రలి పోవుదున్నది సీ పొదములను దాక వేతే పారాణిసీవిక బెట్టుకొనకు] అని [ప్రియడు వేడుకొంటాడు

ఇ ఎడకావ్యాలు న! “శృంగార పద్యములు అన్న ఖండికలో ననీ దకాయతాలైన కనుంగవ్య ఆడాను విలంబమొకురులు, మనోహరమైనతనూ విలాసం గల (ప్రేయసి కోసం ప్రేయడి వియోగావస్థ వివరించదడిందిం "ఫణయినీః నీపేమ వార్థిపీచికలందు సౌక్కిా సోలుచునున్న జూడవేమి (వేయసీః సీరాగ వీధిలో తెగ రక్త సిక్తమై యుండ వీకీంపనేమి నెచ్చెలి! నీమోహ నివహ దావాగ్నిలో నిలువు సీరె నంజింతింపవేమి మానినీః నీవచో మాధుర్యవాహిని కనువులర్పించిన నరయవేమి, చుట్టలుగ (జుట్టి యరులట్లు సోలుచున్న లు ల ళం ముంగురుల నాదు హృదయ విహంగ మె న! చిక్కు-వడి వియోగాచ్ధి పీచికలందొగి యృశువుల రాల్బుచున్న నన్నరయ 'వేమి "2 అంటూ అసు కోసం తపిస్తాడు, ఈ విధంగా తపించి విలపించిన తీరు ఆమె స్వయం గా చూస్తే (ప్రియడికి తృప్పి కలుగుతుంది ఆ కారణంగా పేయసికై . ,.. “ఏదవియోగాగ్ని రవిలించి యింధనముగ తనువు గాల్నుచునుండ లోచన యగంబు అ్యకువులంణాల గురిసి చల్లార్చు చుండ సీవిచిత్రరణుంజూడరావేమి యువిదొః అని జాలిగా వేడుకొంటాడుం (ప్రేయసి వియోగాగ్నిలో (పేమ పిచ్చివాడుగా మారితన్ను కామ్‌ కించపరచు కొని (ప్రేయసికి ఆ(గ్రస్టానం ఇస్తాడు, పెయుని యసువులు సీననవీధి పీచు వాయువులందోలుటకునై న యబనికిరావె (పముని విరహోగ్ని సీయింట వెలుగు దిన వంకు తను నోలుటకునె న వనికి రాదె4 అవి నాం! అనీ తన న్యూనతను బటబయలు చేసాడు, ఖు న!

182 తెలుగు సాహిత్యం , ముసింల సేవ విరహాగ్నిలో దగ్గమౌతున్న (ప్రియుడు (ప్రేయసిరాక కోనం ఎదురు చూబ ఎదురు చూన వ్‌ంగి పేవారి పోతాడు, తాను (పేయుకో గడిపిన మధుర స్మృతుల స్మృతి పథంలో మెంలినల్బుడు (సీమ గీతము అన్న ఖండికలో "ఆసువులాపోవు బ్రతకాశ యెసగంటోదు నీవు రాలేవు నన్ను రాసీయవబల”5 అని విచారించ ఆ (ప్రేయసి జాడ శెలి కుక పోవడంతో వలచి మాననమా। చెలిందల పవలదు ఆ స్తితిని నాగి పొమ్ము అనీ మశను కుదుట వరచుకొంటాడు ప్రియుడు వేయు కోబం తన్నుతాను ఆర్పించుకోడానికె నా వెనుదీయడు అందుకు ఆమెపై నున్న గాఢానురాగమే (ప్రముఖ కారణమని చెప్పకి తప్పదు “ప్రాణములు నీదు పాడాలపైని విడిచి మట్టినై సీవు (తొక్కెడి సూర్గమందు నుండ నూహింతు జీవితముండు వజకు నెద్చు చుందును నిన్ను పీకించు కొకు "? అన్న పై పద్య పాదాలలో (ప్రెయుడి (ప్రేమ శిఖర్యాగాలను తాకుతుంది య్రేయసి రాకకై ఎదురు చూచి విఫలుడై నప్పుడు ప్రియడు ఆమెపై ఆళను కోల్పోకుండా తాను జీవించినంత కాలం తన వద్దకు రాకపోయినప్పటికీ చివరకు మర ణించిన ఈర్వాతనై నా కలుసావని భావిసాడు “అసువులు నోట వచ్చినవి యక్క్యంట నసీకయి నిల్చి యుండెనో బిసరుహ నేక నేగనిస వెన్కను వచ్చిన లాభమేమినిన్‌ కంమన పీడునే వలప్పనన్‌ గలశక్తినినున్‌ దహింపగా ససియసి రాకిపోయిన శ్మశానము నాదకు రాకపోదువే 8 న! అని “విరహము"అన్న భండికలో (పేయబకై ఎంతవరకు వేచిఉంచేది వ్యకమొతుంది 'అాత ప్రణయ కవితా పరంగా స్త్రీ ఆరాధ్యమూర్తి కాని సాంఘిక సంస్కరణల వరంగా పరికిస్తే ఉమర్‌ అరివాగారు స్రీవిద్యక్కు స్త్రీ స్వేచ్చకు విముఖలని కొన్ని ఖండికలను బట్టినిష్కంర్షించవలసి వస్తుంది

ఖండకావ్యాలు 183 దేశభక్తి పూరితాలు : జొతీయోద్యమ కాలంలో ఎందరో కవులు తము కలాలను కదిరించి వాడిగా వేషగా సూటిగా హృదయాన్ని కదలించే చై తన్యవంకమైన దేళభక్న కవిత్వాన్ని వెల యించారు. తద్వారా నిద్రాణమై ఉన్న భారత జాతిలో స్వాతం(క్రేవృ పెల్లుబికింది జాతిని మేల్కొలిపి మాతృదేశం కోనం కవికలల్లె న కవులనేకులు ఆలాంటి వారిలో ముస్తిం కవులైన ఉమర్‌ అలీషాగారొకరు తెలుగు మాతృ భాషకాకపోయినా న్వస్టాన వేషభాషాప్రియులై న ఉమర్‌ అలీషాగారు జాతీయతనుడ్భోదిస్తూదేళభకి పరాలై న అనేక కాన్య ఖండికలను వెలయించారు యుగయుగాలుగా పర దేశీయుల పాలనళలో మగ్గుతున్న దేశీయులకు దీర్చ సుషుప్పేనుంచి మెల్కొటల్పి స్వాకంత్ర సమరానికి సన్నద్ధంచెనే సత్సం కల్పంతో ఉమర్‌ అలీషాగారు అనేక కావ్యఖండికిలను ఆలపించారు. వీరి దేశభక్తి ఖండికలలో ఛారతదెళ వై వవోన్నకులు, భారతీయుల శక్తి సామర్యాలతోవాటు 5 _పైర్యాలను శ్ఞాఘస్తూ భారతజాతి యొక్క గత వైభవ స్మృతులను మన మస్పిష్క్మంలో తట్టిల్లితిలా మెదిరే విధంగా చిత్రించారు ఈ కోవకు చెందిన పీరి ఖండికలలో జాతీయ గీతము్ము ఎవరు తల్లి, భారతసూత్క భారతమాత కాలము, జన్మభూమి ఐకమత్యము: జల్యనువాలాబాగుు దేశమాత దండకము మొదలై నవి మకుటాయమానాలు హర్యక్షంపలి వై రిగజకుంభానీకాలను చీల్చిన భారత వీరుల శౌర్య వర్మాకమా లను, శక్తి సామర్జ్యాలను కన్నులకు గట్టినట్లుగా “జల్యనువాలావాగు” అనే ఖండికలో చ్యితించారు “పళయ పయోధముర్‌ గురియుభంగి ఫరంగి ఫిరంగిగుండ్ర గుం డెలదర చేసాపంజరము డిల్లగజల్ల డరీతి మార్చినన్‌ సొలసియు నిస్సురుస్సురని నుక్కడు చిక్కడు వైరి చేతికిన్‌ బలవదరి (ప్రభంజనుడు భారతవీర్రడు మాటకేటికిన్‌ "౨ వె పద్యంలో కొనఊపిరితో ఉండికూడా దేళం కోసం పోరాడె భారత వీరుడు మన నేత్రాలకు దర్శనమిస్తాడు, మతాలు ముకి సాధనాలేగావి భుక్తి మౌర్షాలు కొవని నొక్కి-చెప్పి దేశ పటిష్టత ష్‌ (ప్రజలంలఠా ఐక్యం కొవాలని (ప్రభఖోదించారు. దేళంలో ఏఒక్కలరికి డెబ్బతగిలినా ఆది భారత జాతికేదాధగా సరిణమిస్తుందని హెచ్చరించారు. దేశంలోని (ప్రజలంతా ఒక్కటిగా

104 తెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల 'సేవి చునవలేనసీ ఏ ఒక్కరు 'రోహం తలపెట్టీనా తతృ లితాన్ని యానద్భారతీయులు అనుభ వించ వలసివస్తుందని “ఐకమత్యము” అనే ఖండికలో తెలియజేశారు పలు మతాలతో ఆనేక జాకులతో విలసిల్లే ఆంధ్రదేశాన్ని గూర్చి _ఆంధధ్రడేశమనెడు నట్టి యీ యోడపై భిన్ననుతము వారలున్నవారు, ఒకరి శెగ్గుగదుర నొకఠు రంధము సేయ సమముగానె హానీ సంభవించులి 39 అని చక్కగా వీవరించారు వీరి సొహితీనృష్టలో డెళభక్తి తార్కాణాల్లైన ఇటువంటి ఖండికలేన్నో ఉన్నాయి ఫాషాఫిమాన' పూరితాలు := ఉమర్‌ ఆలీషాగారికి అంధ్ర భాషపై మక్కున ఎక్కువ తత్కారణంగా తెలుగు ల్లో అనేక (గంథాలు వెలయించి తెలుగు భాషాసాహిత్యాలకు గణనీయమెన సేవ చేసిన భాషాసేవాతత్చరులు, తెలుగు దేశంలో (గ్రాంథిక భాషపై తిరుగుబాటుకేచ్‌ వాడుకభాషకు (ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలనే వాదం (ప్రార ంభమైనప్పుడు ఉమర్‌ అలీషా దానిని వ్యతిరేకించిన (గ్రాంథిక భాషావాది. మహోన్నతమేన తేలుగుభాష హీనసితికి దిగజారి పొతుందని ఒ యూ న్‌ ఖ వాపోయార్రు భ్రాంధిక భాషాస్టానంలో టామ్యభాష అందలం ఎక్కుతుందని హృదయా వేదనను తెలియజేశారు అందుకు వారి తెలుగు "భాష-దాని దురవసి, * గ్రామ్యభాష" (గ్రామ్యము మొదలై, న కవిశా ఖండిరలే (ప్రబల తార్కాణం, శ “స్రామష్టభాష్‌ అనే ఖండికలో రమణీయమైన తెలుగు భాష(గ్రామ్య భాషాక్రార ఇంగా నిక్నషన చ సకృష్టస్థితికి దిగడారపోయిందని హృదయా వేదనను వ్యక్కం చేళారు, “*వ్యాకరణ౦బు సల్వదట వాక్యములంగల ఫ్రొస్టసంబువి ద్యాకలనంబు 'పేశల సుధామధురోక్తుల సర గౌరవ వ! (ప్రాకటమైన శ్లేషయును' ద్వ్యర్థినృఢాయట పెంటపాటరే సీకిక దిక్కటాంధ రమణీమణి యెంత నికృషవె తిపే1] బ్‌టా భావవిషయంగా ఉమర్‌ అలీషాగారు. సంస్కరణ వొదులే నప్పటికీ భాషా. వ్లన యంగా సంప ల ర్‌ంగ లే ౦(ప్రదాయ మార్గానుయాయులన్‌ స్పష్టవుతున్నడి ఇది అనాటి తెలుగు కవితా ౨€ వి ముఖ్యలక్షణంగా కనిపిస్తుంది (గామధాషను అనేక విధాలుగా ఈసడించి

అ ఎడరావ్యాలు కర్‌ నప్పటికి ఉమర్‌ అలీషాగారు చను -శిసతగణం విశ్శపార్తాయణం _నిమితృం అనేక కేర్తనలన్ను గేయాబకు నరళి సుందరమైన ప్యవహాలిక భాషలో రచించడం గమనింద దగ్గ విషయం. అంశయే ఉదాత్త భావ 1వకటనక్తై గ్రాంథిక భాషన్తూ సామాన్య భావావి ష్కరణక3ె ప్రజల వాడుక భాషనూ ఉపయోగించవచ్చని ఆవఠణలో వీరు నిరూపించిన అంశాన్ని మనం విన్మరించకూడదుం పార మార్థికాలు క్‌

ఉమర్‌ అరీషా పుట్టుకచే ముస్లిం. అయితే జొతీమాఫిమాన్‌ం పేరిలో కొట్టివచ్చి నట్లు కనిపిస్తుంది. విశేషలవి ఆధ్యాత్మిక గురుపదస్తులవడం వళ్త_ఇక ,వకమైైన _ పార మార్చికి చింతన పేరి రదనలో గోచరిస్తుంది ఇస్తాం మతం ప్రధానంగా ఆవ్వైతరా ఉమర్‌ అలీష్షాగారు ఉపాసెంచినద్ది ఉవయోగించినది ఆదరణల్లో అద్వైత భాప పర మైన నూఫ్‌ తాత్విక దర్శనం_ ఇస్తాం మత్త _వృనానికి నూఫీమార్లం నూతన వ్యాక్యా

గా గొ ఇ బు జు 6౯ నీ లే

నంగా కనిపస్తుంది భగవంతుడు తవ్చ సర్వాన్ని త్యజించడమే. సూఫీ మఠం ** ఆని దుల్‌నున్‌ మిసిరి అనే ఒక 'పసెద్ధ సూఫీ పేర్కొన్నాడు*

ఉమర్‌ ఆఅలీషాగారి పారమార్థిక పరమైన రచనలలో ఒక నూతన _వ్రిచారధార ఆనుస్త్యూతంగా ఆవిష్కుతమె నట్టు మన్బం గక్తునింపవచ్చు. ఎన్ని భోగ్యభాగ్రాాలున్య

మై నట్లు మ్రనింప్రప ఎన్ని స్టుఖకాధ్త్యాలన్లుభవ్నించినా _ఇవన్ని ఆనిత్యాలని వివర్షించి శాశ్వత్తమైన్ర నవ్యవథాన్నిం దిన్య పద్రాన్ని శైలుసుక్షోవ్రాలని 1వ్రభోడించ్చార్తు పాప పంక్షిలమైన ఈ నంసార సాగరం నుడి మానవుడు బయట్న పడినప్పుడే ముక్షి సాంనకు. ఆర్టు డౌతాడని హైచ్చరించారు= బ్రహిక్స బంద్వాలను తెంచుకొన్సి న్వపర భావాన్ని. దుల్చి _ వేసి నిష్కాముల్సై యోగ సమాధిలో. నిమగ్నులై , తానెవర్యోతెలునుకోగల్లికే ఆదెబ్రహ్మాత్వం అన్సి ఉమర్‌ ఆలీషా గారు త్రత్వవోధ్య చేశారు ఈ పాఠమాత్షిక పర్గాన్నైన రచనలలో జీవగీతము, మోక్ష చితి, జీవిత్రన్తాట్యము, ఆక్తొాంత్రు అక్షరము కథకుడు నిర్వాణము, (భ్రాంతి, నైైరా జా

శ్యము నిశానసందెశము ఇత్యాదులు (ప్రసిద్ధాలు,

“నిశానందేశము అనే ఖండకొవ్యంలో (ఇహ్మూ పిద్టిను గూర్చి వివరించారు

“ట్రాంకీ వదలిన తత్మ్యమెవ్వనికిందెలియు ఛశక్విమన్నె తానేకచాతనకుందానె న!

విజశిశే

118 తెలుగు సాహిత్యం మ.స్తింల సేవ తెలియ'ేమిటి యున్నదే తాను తనకు మార్చులేదని చూచుకే (బహ్మవిద్య"15 కథకుడు ఆనే ఖండకావ్యంలో (బ్రహ్మం ఆంకే ఏమిటో ఎరుక వరచారు “నేను పర (బ్రహ్మంబది దానంచు నెజింగి తనకుందానై రసమం దానందమొంది వానికి గానగదడుతత్త ఏ గాథలు తొలగన్‌ో14 అని తనక కాను తెలుసుకోడమే (బ్రహ్మం అని నిర్దారించారు క్‌ పద్య భావంలో ఆహం (బహ్మస్మి, త్వమేవా హం అనేవేదాంత సూకలు రూఢిపరుస్తున్నాయి" ఉమర్‌ అలీషాగారు (బ్రహ్మం ఆంపే ఏమిటో పై విధంగా వాకృచ్చారు సామాజీక వస్తు చ్మికణ పరాలు :; కవీ సమాజానికి దూరంగా జీవించలేడు అన్నదీ నగ్న సత్యం సమాజం శపిలో కవి సమాజంలో (ప్రతిబించించడం సహజం కాబట్టి సమాజ (ప్రభావం కవిపెన కవి (ప్రభావం సమౌజంక్షైన (ప్రసరిస్తుంది కవ్కీ సమొజం అవినాభావ సంబంధం కలిగ ఉండడం నగ్న సత్యం సామాజిక స్పృహతో కవితలల్లిన వారు వనందరో ఉన్నారు, ఆలాంటి వారిలో ఆఫీషాగారొకరుగా పేర్కోవచ్చు. ఉమర్‌ అలీషా సామాజిక నృపహా తో ఖండకావ్యాలను రచించారు వాటిలో సొమాజిక స్థితి గతులను చిత్రించి పరీతల ముందు సౌతొక్కరింప జేశారు కాన్ని ఖండకావ్యాలతో సమాజంలో ఆటిడుగున బతుకులీడుస్తున్న అస్ప్బృఫ్యుల బాధానమయ గాథలను చిత్రించారు ఈ కోవకు - చెందిన ఖండకావ్యాలలో ఎవరుకల్లి, కొమదేవత్త పల్లేటూరికాప్పు మేలుకొలుఎ్య, సీత్రి పదముల్వ, త్తీ స్వాతంత్ర్యము, ధనమా? అన్నపూ? నిమ్నుజాత్యుద్ధరణ, పంచముల్యు ఆంధధ్రచేశద్య ముహమ్మదీయుల స్టితి మొదలై నవి సామాజిక స్తితి గతులపషు దర్చణం లాంటివి “ఎవరు కల్లి *అనే ఖండకాన్యంలో భరతప్రూత (ప్రశంశత్రో పల్లెప్రాంకాల స్త్రీల కట్టు బొట్టులను సహజ నుందంగా చిత్రించి పల్లెజన స్త్రీ మూర్తులను పరితల ముందు సావెత్క రింపదేశారు

ఖండకొవ్యాలు న! "నుదిటి వెం జుక్క్యూ రత్నాలు పొదిగినట్టి కమ్మ, తలకట్టు వర్శ కలంకొది చీక సొఠు సొంపార బారుమై జారు జార జీశెడేసి కన్నులుకరుల్‌ బారడేసి లత్తుకరనంణు వదములమెత్తి, నెత్ని గంపనెత్తుక పొయెడు గరిక యెవరో? ఎణుకం జెప్పక పోయేడ వెవరు త్రి?” 15 ఆని గంపనెతి న పెట్టుకొని పోయే పల్లె వట్టు త్తని వర్షించారు. పల్లె సీకులోని రైతుల జీవన నరళిని “పల్లెటూరి కాసు"ఆనే ఖండికలో చక్కగా “మాచేలు మాగొడ్డి మాచెర్వు కన్నాలు చూశోట్లు మా పొట్లు చూ చి్వికచిశ్రాలు చానళ్ల తడిసేటి కానల్ల మెలిగేటి చూనల్లి రూపుల్లో చూతెలి చూపులో ళా భం మీకు చోటుందా+”]6 ఆన 3 తుల నిత్యకృత్యాలను తెలియ చేశారు సమౌజంలో అస్పృథ్యలనే వపంచములు సీన్నుజోతులు ఏవిధరగా ఏర్పజ్డాయో వివరించి బుద్ధుడు, రామానుజుడు, భంకరుడు (ప్రభృతి మహనీయులు అందరూ నమా నులని చాటిచెప్పినప్పుడు పంచముఅని వాలిని వెలివేయడం తగదని అన్పృశ్యతను శూపుమౌావడానికి యత్నించారు. అ్యగణాతి, నిన్నుజాతి ఆజే తారతన్యు భేదం నంఘం లోని కొందరు స్వార్ధవరుల సృష్టి ఫలితం, ఎప్పుడై. శే ఈ భేదాథావాన్ని రగుల్గొల్పారో అది మంటిల్లా (ప్రజ్యరిత్లిందని “నిమ్నుజాత్యుద్దరణ” అనే ఖండకాన్యంలో. వెలుగు చరచారు

$56 తెలుగు సాహిత్యం ముస్తింల సేవ క ౯ 4608000 8 = మనుజు కోటియని మేటి సొౌధింబు గూలునట్లు నిప్పుపెట్టిరి దావిచేనేట్‌ దాక మందుచున్నది??ని యేపంచితుండు నడుముకట్టి యాచిచ్చార్చథగడగలేదు" 15 అని. వాపోతారు డిమర్‌' అఆఫషాగారు, “దేశవానుడ్కు వీ యిష్టదేవు(/గొలుచు ముకు సోదరప్రాయుండు మీ సఖుండుూ మాలవాడని వర్డించి త్రోలదగునేః మైల వచ్చునె ముట్‌న్వ... ..... 415 శ్‌ అణా అస్‌ పంచముల_పై జాలి వహి౦చింల4ంలళలళ9 ౯4 ౯ రం లోలాళో ఉంధిల శలవు అఐఐచి లఇ + మోొటలందు' 'నేర్చవచ్చునె శ్రీరంగనీతులేన్నో చేయనివి చెప్పుటకుంగాదె చీన్నకనము19 అనికల్లబొల్లి కబుర్లు చెప్పె మభ్యపెళే వారికీ చురక ఆంటించారుం ఖం భగ న్‌ ల “మంచి. చెడ్డలు మనుషులందున పంచీ చూడగ రెండు కులములు. మంచీయన్నది. మాలయెతే మాల సనేయగుదున్‌ . ...*26 అన్న గురజోడ మహాకవి మధుర సూకులు గుర్తుకొసోయి. నో వాతిగ అవ్వ “లోకంలో ధర్మం ఆడుగంటి ఆధర్యాం పరోకాష్టకు చేరినప్పుడు దుషళీక్షణు శిష్టరక్షణార్హం ధర్మాన్వ్‌ (ప్రరీష్టాపించడాసకింఅవళాడ ఎరుషులు ఉ దృవిస్తారు. బశ మనం కారణ. జన్ములుగా పరిగజీస్తోం, “పపి(శ్రాణాయ సాధూనాం విగాాయచో దువ్మ్య్బకాం

ఖండకావ్యాలు క189)

ధర్మ నంస్థ్టావనార్ధాయ

నంఖభవామి యుగే యుగే,” అనికదా గీతాధ్రవచనం, తదనుగుణంగానే అరేబియా. డెశంలో (ప్రవక్త ముహమ్మదు జన్మించారు, ఆ నమయంల్లో ఆరేవిళ్రూ దేశం అవినీతికి ఆలవాలమై అన్యాయాలకు ఆటప', దుర్వ్యుననాలక్రు నెలవై, మ్తూడవిశ్వాసాలక్కు మరాచారాలక్కు.స్‌ిలయమై మని మనుగతస ఫద్రతటాన్యమైంది. అలాంటి పరిస్థితులలో అవతారమూర్తి ముహమ్మదు (ప్రవక్త జన్మించి ఇస్తాం మకాన్ని వ్యాషింపజేసి, సకల మానవాళికి సన్మార్గాన్ని చూపిం చారు. అలానే శ్రీరామ చంద్రుడు కూడా అవతార ప్వరుషునిగా అవనిలో కొలూని సుస్తి రమైన రాశ్యాన్నేర్చరచిన ఆదర్శుమూర్సి, ఇలాంటి కారణ జన్ములను గూర్చి ఉమర్‌ అలీషాగారు కవితలల్లారు. ధూశి దూనర పరివృతాఖీల నిఖిల దోష "దూషిత నసుద అయిన అరిబ్బు 'దేళంలో చిమ్మచీకటిలో "నెలచెలగినట్లు కొండకనుమలలో కోయిల కూసినట్లుగా ప్రవక్త ముహమ్మదు జన్మంచి ఆరబ్బు (ప్రజలనుద్ధరించిన మహనీయుని గూర్చి శీశ్రీ ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త” అన్నే ఖండ కావ్యంలో- తెలియజేశారు,

ఈకోవకు చెందిన వాటిలో శ్రీరాముడు శ్రీరాజారామ మోహనరాయలు గాంధి

మొదిలై నవి (వ్రసీద్ధాలప స్మృతి నంబంధ్రాలు $

భ్ఞావకవిత్వంలో నృ్యతికావ్యవిభాగం ఒక ముఖ్యళాఖగా 'పెంపొందింది దీనినే ఆంగ్ల ౦లో ఎలిజీ' (ైంక్ర్రాఆని అంటారు? పాళ్చాత్యులు ఎలిటీని నష్టం 21689 ఈ 2 1010 6221089176 6 01200ష010. 0౯ 81061 శ న ఛాషంక ం౦ంయుంగం080876 06 శేండ4 [1624 అని మిత్రస్మృతికే పరిమితమైనట్లు నిర్వచించినప్పటికి ఆస్పల్లై నవారెవర్లైనా. దేహం చాలించినప్పుడు వారి స్మృత్యర్థం గేయమోో వద్యునముదాయమో;. కావ్యమో (వ్రాసిన అది ఎలిజీ అపుతుంది.21 ఈ స్మృతి కావ్యలలో "కప్‌ కేవలం వ్యక్తి గత విషయూలనే విన్నవిస్తాడు. ఉమర్‌ అలిషా ఆంగ్ల (ప్రభుపుల్కు థాజకీయ నాయకులు, సాహితీప్రియులు మ్మిక్రులు సతి దివినలంకరించినప్పుడు వారి స్మృత్యర్షం కొన్ని ఖండ కావ్యాలను వెల యించారు ఈ విధమైన వాటిలో “భ్రీనంచమ జార్జి నిర్యాణము” వొథ్రీ.న్లొలానా ముహన్ముదాలి నిర్యాణము”, “శ్మీమౌలానా ప్తాక్టర్‌ ఆలీ నిర్యాణము,” “ల్రీకొమ(ర్రాజు

100 తెలుగు సాహిక్యం : ముసింల "సేవ లక్మణరావు నిర్యాణము” “శ్రీ ఎ.వి, దాసు పంతులుగారి నిర్యాణము”, మొదస్ట నవి ముఖ్యమైనవి, రవి అస్తమించని రాశ్యానికీ సొార్వభౌములై న ఆం గ్లేయల పరిపాలనా కాలంలో భారత దేళ (వథువుగా వచ్చి కాల్మపవాహ:లో కలసినోయిన పంచన జార్చి (ప్రభుపు స్మృతిపూర్వక 0గో ఎల ఎవల ఇలంటి ఎలిశిక “భారత దేశమంతయును భానునిక్లై వడి రాజ్యమేలిదు ర్వోర విచార ఘోరమగు ధ్య్వాంతము దిక్కులనావరించున టారయధాత్రీ బొసిచని నాడవు పంచమ జార్జి చ్మకవ ళం ర్తి రమణీయ కీర రమనెల్లిడనిల్చి జగద్దికంబుగన్‌ బైబై అసి తన మనసులోని దుఃఖాన్ని స్యక్నం చేశారు. భారత స్వాతంత్ర సిద్ధిక్టై పోరాడి ఎందరో మహానుభావులు జెళ్ళ పాలయ్యారు, మరెందరో (ప్రాణాలు కొల్పోయారు. అలాంటి దేతభక్పు లలో శ్రీ నూలానా ముహమ్మ దలీ కన్ను మూసినప్పుడు కవిగారు పరితప్త హృదయంతో స్మృతి గీతిక నాలపించారు “ఏడీయాగుణరాజ, భాసుర కళానేకార్డ నిర్లేత కం! దేడి భారత దాస్య శృంఖలమునెంతే (తెంప నూహించి పో రాడన్‌ యూరపష్ప (బిహ్మరాక్షసికి 'దాణార్జ ౦బులన్‌ ఏగ్రువా కేడి పోయెను యామహమ్మదలి లేనే లేడు విశ్వావ?న్‌”28 ఆదే వీధంగా భోరతస్వాతందత్ర్య సమరంలో కారాగార నాసం చేసిన (శ్రీమౌలానాషాకళ్‌ అలీగారు న్వర్షష్టులేశప్పుడు-- “భారత దేశ దాశ్యమును బాబటక్లై చెరసాలలందు దు ల్వోర దురంత 'ఘోర విషవాహ్‌నులందు వసించి మీంచి సో కార (ప్రభుత్వ వర్ష పరికంపిత శానన సభ్యుశామహో వారధిసీడి షొకతలి స్వర్గము స్వాగళమియ్య నేగెడు న్‌”24 అని రోదించారు శేలుగు దేశంలో విజ్ఞాన వ్యాప్తి కే కృష చేస సాంఘీక సాహీతీ రంగాలతో అభివృదికె పాటుపడిన శ్రీకొమర్రాజు లక్మణరావుగారు పరమపదించినప్పుడు,.., . నూ.

ఖండకావ్యాలు శం! తెలుగు నలుపల చరితల తెలివి దేర్చి చదువు నర్వన్వమున వన్నె సంతరించి 'మేరపువతె దోచి యక్కటా మింట దాగి రా కొమ్మరాజు అకత్మణరాయవరులు”26 అసి వెలవెల బోయారు. ఉఊమఠ్‌ అలీషాగారి అభిమాన్వి పిరాపురవాసి తయినీ థ్రీ ఎ వి దాను వంతులు గారు లండనులో బారిష్టరు పరీక్షలో ఉత్తీ ర్లుడె తిరిగి వచ్చి దివినలంకరించినప్పుడు.... “హాః యావంచకులాబ్లీ చందగుణ ధన్యదాన విద్వన్మణీ నీయావ్యానము నేటితో ముగిపెనే నీరేజ గర్భుండ నీ (ప్రాయం బింతయె వ్రాసెనే కటకృపారాహిత్యుడై చెల్లనో మాయాలోకము స్వన్న దీపముల సామ్యంబై విడంవింపగన్‌ో26 ఉమర్‌ అలీషా ఆంగ్లశానన సభ అభ్యల్రిత్వాన్ని స్వీకరి చడానితై తన నతి అగ్బరాంబతో చని చలక్‌ విద్యుల్లిశవలె ఆమెసస్రాణాలు దివికేగగా హృదయం ముక్క కటు విలపించారు. నహధర్మచారిణియైన ఆమెను న్మరించుకుంటూ ఆమెకై __ హృదయము ముక్కలౌనటుల నేడ్చుచు/గన్నుల నీరు కాల్వలై చెదరగ నీమ్నలోకములంజేరుటకం ప నమాధిలొంటిని నదనము జేరు మారను విచారణ వేయుట అెన్సయైహికా స్ప విభవానుషంగ భవబంధము వాసిన నిన్ను చూడగన్‌”2? ఖండకాప్యము " ఇది షేక్‌ ఫరీదుగారి పద్దెనిమిది కవితా ఖండికల నంపుటం. సమకాలిక నమో జంలోని నిరుపేదల దుస్థితిని కళ్ళకు గట్టినట్లు వర్షించారు. అన్నార్తుల సమన్యలు ఏంత దుర్శరంగాభయ.కరంగా ఉంటాయో ఫరీదుగారి రచనలవల్ల తేట తెల్లనోతుంది* కవి తాను విన్నదాని కం పె కన్నదానిని చక్కగా చిితిస్తాడు. కన్నదాని కంక. ఆను భవించిన డాని చిత్రణ నర్థనాతీతం అని చెప్పక తప్పదు. ఫరీదుగారు మూడో కోవకు చెందిన వారయినందునల్ల వారి కవితా ఇండికలు శ్రదుప్పతుం'పే "పేడల నమన్యలను చిత్రించడంలో కవిగారి నిశిక పరెశీలనా దృష్ట వ్యక్తనూొతుంది. వీరి ఖండికలలో (పసోధాత్మకాలు సామాజిక నృహగలవి అత్యధికం. తక్కినవి చేశనాయక గుణ కీర్త నానికి నంబంధించినమి

199 శెలుగు సాహిత్యం . ముస్లి లల సేన ఉపబోధాత్మకాలు శి ఫరీదుగారు విరచించిన ఖఇండ్రికలలో ఐకమత్యము, ఉ్రపచేశము. అనేవి (ప్రదోధా త్మకాలుగా వింగడించవచ్చు, *ఐకమక్యము అన్న ఖండికలో [ప్రపంవంలొసి (ప్రజ లంతా కఠఅసి జీవించాలని సూచించారు. “జాడికలమత వళ్యాసన సరణి. ధనిక _తత్వదారి[ద్యతతుల భేదముల దులిపి తోడి మానవు లెల్ల సంతుష్టినంద కరుణ రసముట్టిపడ మెతి నెజిసమన్న”28 న! న అనీ సత్వపర్గ సెభ్రాత్వాన్ని కాండీఠచారు. సామాజిక పరాలు ? సామాజిక స్పృహతో రృచించిన ఖండికలు ఆకలి, _కన్నీటి కెరటాలు కోల చక్రము, అస్మి ఆఅసహనమ్ము, శనిగాడు ఇత్యాదులు ఈ ఖండికలలో సమాజంలో అట్టడుగున ఆకిలి దప్పులతో అలమటించే నిరుపేదల దుర్శరదై న్య సితి గతులను జు గా ్గ పర్టింవడం౦ం్త కవి ఆ దుర్బర వాలను స్వయంగా అనుభపించినటు వ్యకమౌతుంది. శ ళా 'అావె షునిషెలోసి మౌొనసిక దౌర్చల్యాలను సహజంగా చిత్రించారు. గతించిన వైభవోపేతమైన జీవితాన్ని గూర్చి స్మరించుకొంటూ వగచి ప్రచె పె నం లేదు, ఆలాచింతించడం పల్ల మనోవ్యాధి మనిషని తృపి పరవదు. గత వైభవ అ జ్య జావ షా స్మతులను త్యజించి (్రస్తుతం . ఉన్నగావితో సుఖఎగా ళీషి చడం మంచిదని “మనో వ్యాధి అనే ఖండిక వల్ల ద్యోకకమౌతుంది, “కమ్మవీశావులన్‌ వడియగట్టి గుబల్కొను విచ్చు పూలహో రమ్మున గంటంబులు కీరాయిగ నున్నట్లు సి పహృాదంతరా కమ్మున పూర్వవాసన కలాయముఃగట్ద వసించు నిసమ త్యమ్మును ఖర్లధారలను భగ్నమునర్చుము హోయి గల్లెడున్‌ 29 ల “ఆకలి అనే ఖండికలో భృయ్రంకర మైన, కొవ్చాధ శ్రేటతెల్లమాతుంది, ఆకలికీ అవధులు లేవు. స్వపర భేదాలకు చోటులేదు, ఎబాంటీ వారినైనా ఆకలి అనే వ్వాల

ఖండకావ్యాలు కరి “కలమత భఖేదభావముల గోవ్యము సీవరకాల రాచెని ప్పులసెగ కంవటిన్‌ బలె చివుక్కున దొక్కఅంజొచ్చి ష డనం బులకును. న్వస్విజేప్పి కలున్రందడమున్‌ దిగ (మింగకున్నచో మల్లన్తుల మాడ్చి చఛంవ్రగల సూయవున్తీస్థ కదమ్మయాకలీ"38

'డేళశంలో అజీర్ణహ్యశితో వాధపడేవారెందరో ఉన్నారు అలాంటి వారిని ఆశ్ర అఖంచి షడ్రసోపేతమైన ఆహార పదార్థాలత్లో తప్పి చెందాఖిగాని “షీదవానిని బెట్టుకొని పిడించిన లాభం లేదని జాలిగా నిట్టూర్చాడు.

"అస్త అనే ఖండికలో నంవదకున్నే సౌర్వభౌమాచికారాన్ని _ వివరెంచారు డబ్బు పిరికి వందకు సైతం థై ర్యష్టైడ్యాలను .చేకూరున్తుండ,. పరమ లోలికి _వైతం. గౌరవాన్ని ఆపాదిస్తుంది అనాగరికుడ్డ నాగరెకుడిగా తీర్చిదిద్దేశక్షి ఆస్తిలో ఆంతర్భూత "మై ఉన్నది. *ధనమూల మిదం జగకొ అన్నట్లు [ఏవంచమంతా డబ్బుకు దాసోహాం అంటుంది, డబ్బుతో సొధించలేనిషి లేదనపచ్చు, ఆలాంటి అస్పై వ్యష్పలను ఏవిధంగా ఆకర్షించేవి శవి నహజ సుందరంగా కింది పద్యంలో వర్చించారు.

“కొందర ముద్దులాడెదవు కొందరి చూచి హసింతు సక్కటాః

కొందర కాలందన్నెదవు కొందరి కాళశసుటిల్ల చేయుచున్‌

కొందరి మోనగించెదవు కొందరి గూడుచు, మాయలాడినీ

గందరగోళమున్‌ నలుపగా భవదాత్మకు తృప్తి గల్లునాలఃక అని అస్పిని అధికేపించారు

“అనహనము అనే ఇండికతో అసప్రహనమనే మనోదొర్బల్యం యొక్క శక్తి సొమర్థ్యులను 'వెలుగు పరచారు అనపహానం నూనసిక నొర్చల్యమని చెన్నక తస్పదు* (పతి వ్యక్తిలో ఎంతో కొంత ఎక్కడో ఏమూలనో నిగూఢంగా నిర్లిప్తంగా చోటు

చేసుకొని ఉంటుంది. దీని (వ్రభావానికిలోను కొని పారు అరుదు. ఎకడో ఒక్కరో ఇద్దరో దినిని జయిస్తారు. ఆలాంటి మహానుభావులని, పుజణ్యుమూర్తులని చెప్పడం అతి శయోక్ష్మి కాదేమో, దానిని జయిస్సే ఆుతకంటపే ఉత్తమమయిన క్రౌర్యం లేదు కాని అదే మనల్ని జయిస్నే ఇకదాని చెప్పుచేతలలో ఆటచబొమ్మలలాగా తిప్పుతుంది. ఆలాంటి "అసహనం" ఆనే మనోదొర్బల్యం ఏవిధంగా విహరించేది ఫరీదు కవి కింది వద్యంలో చక్కూగా చిత్రించారు,

చి=శిక్‌

104 తెలుగు సాహిత్యం ; ముస్లి ౦ల సేప “ఎందరి నెన్ని రీతుల దహించికినో? తమవారి నుండి యిం కెంకర వేజుంజేసితినా? యెన్ని కుటుంబిములెట్లు మగ్గెనో? యెందరి చేవడిందని యహీసపు భావము లేట(జారెనో? ఈందువయైన నీదు కడకంట వెలింగిన ద్వేషదీప్పి లోన్‌ "౩2 (ప్రశిమనిషని అదృష్టం, శని అనే (గ్రహాలు వెంటాడుతుంటాయని జనవ్యవపహో రం, కలిసొచ్చే వాడికి నడిసొచ్చేవాడు పుడతాడన్నట్టు అదృష్టం పరిస్తే ఈ లోకింలో పట్టింది బంగారంగా, ముట్టింది ముత్యంగ్యా నిత్యకళ్యాణం పచ్చతోరణంగా కళళ లాడుతుంటారు. ఇక శనిగ్రహం పట్టిందం'ే కొండంత అసి అంతస్తులున్నా ఆలా వంచులా కరిగిపోక తప్పదు. ఆ వ్యక్ని ముఖంలో సంతొషమనేది ఎక్కిడా వ్యక్తం కాదు, ఎంత (ప్రయత్నించినా ఫలితం శూన్యం. ఆ చింతతో మానవులు కుమిలి కుంగ్‌ కృశించి నశిస్తారు, అలాంటి వారిని చూచి వాడికి పెద్దమ్మ పట్టింది శని పట్టింది, దుర దృష్టవంతుడు, వాడి ఖర్మ అలా కాలుతుంది అని లోకం పరిపరి విధాల ఆడిపోయడం సహజం, ఇలాంటి మహత్నరమైస శనిని ఫరీదు కవి “శనిగాడు అనే ఖండికలో సర్చి ంచారు గా ౯ “కనకముంగూర్చుకొన్న మొనగాడు పకీరగు, శౌర్మవంతుడున్‌ మనవి యొనర్చు, వక్త కొటిసూలిన దేచెయగున్స్‌ న్వరూపితా పనిగొని పిచ్చివాడగును బంధు విరోధిములదృవించు, సీ జనన చరిత పేదలకు నమ్మెట పెట్టు దర్శిద డేవతా”88 ఇదే విధంగా మృత్యువు, ఆవ్యక్షుడు అనే ఖండికలో వాటి (ప్రభావాన్ని వివరించారు. “కన్నీటి కెరటాలు అనే ఇండకావ్యంలో నిరుపేద గృహాన్ని కళ్ళకు కట్టినటు చిత్రించారు. " బల కూటికండలపై పెతం మూకుళ్ళు లేక యుమ్మని ముసురుకొనే ఈగల హోర్కు ఏదైనా చీకి గుడ్డ దొరికితే చవిచూద్దామనుకొనే మూషకాల సూక్క కొంచెం సదుమణి గికే స్వైర విహారం చేసే పంది కొక్కుల్సు పీల్చి పిస్పిచేసే నలుల బాధతో, నొమల వికృత సంగీతంతో క్షణం కూడా కన్నుమూయడాసికి పీలులేని అస్త వ్యస్తమైన పేడ (చికను అతి సహజంగా వివరించారు,

ఖండకొవ్యాలు కే[ిక్‌ పాచిపని చేసి కుటుంబాన్ని పోషంచే గృహిణి కాలధర్మం చేయగా ఆకలితో అలమటించే ప్‌ల్లి లకు సబ్దెడన్నం పెట్టడానికై కుళ్ళిన జామపళ్ళను సంతకు. తీసుకెళ తాడు, కుళ్ళిన జానుపళ్ళను కన్నెత్తైనా చూడరెవరు. నిరాకావిన్సృహలే వృద్దుడికి మిగి లింది, ఇంతలో నంత అధికారి నుంకానిక్సై వస్తాడు, “గోరుచుట్లుపె రోకటిపోట'న్నట్లు వృద్దుడు నుంకం చెల్లించలేని తన ఆశక్తిని వెళ్లడిస్తాడు. మరోక ఆధీకారి దయాదాకి ౦ ళా అనా మాటే

జ్యాలకు తిలోదకాలిచ్చి సుంకం చెల్లించని వృద్ధుజ్తీ కాలెత్తి తంతాడు, ఆ సంఘటనను పసృాదయ విదారకంగా నర్జించారు ఫరీద్దు కవిం

“ఇరవుగ నేటివాలుగ జయేచ్భంజలించు గీర వారధిన్‌

దొరలి మునుంగు మానవునితో నెకనక్కెములాడి రాళ్ళుసె

గురిసిన రీతి వృద్ధుడిల గూలెకటాః హృదయంబులేని యా

తెరువరి యెవ్వండో? యతని తీవతకెయ్యది హేతు భూతమోోళిఓ పై స్థితికి హృదయం తరుక్కుపోతుంది.. జాలితో గుండెనీర్టై కన్నీటి చుక్కలు రాలకసూనవు,

ఈ విదంగా ఫరీదుగారు చెప్పదలచుకొన్న విషయం హృదయానికి హత్తుకునే టట్లు, కళ్ళముందు సాతెత్కంరింపజేశారు," ఫరీదుగారి కవితా ఖండికలన్నింటిలో కథా వస్తువు కష్ట జీవుల గాధలే, దానికి తోడు అనుభవాన్ని జోడించి కవితలు వెలయించ డంతో బంగారానికి తావి అబ్బినట్లున్నదస్‌ ఆ(మేడించవచ్చుం మణిమంజూష

ఇది ఎంసి దస్త్‌ గిరిగారు రచించిన ఇఖండకావ్యాల సంపుటం. నమాజ సితిగళు

ఖు లకు స్పందించి వెలయింనిన ఖండికల సంపుటం, దేశంలోని సితిగతులను వివిధ _ వ

కోణాల నుంచి తిలకించి చక్కని శెలీ విన్యాసంతో నంప్రదాయ శీతిలో కవితలను వెలయించారు దస్పగిరి, ఈ సంఎటంలోని ఖండకావ్యాలను కింది విధంగా వర్షీక రించవచ్చుం

1. సుతి పరమైనవి

అనాది మ్‌ ర దేళభక్షి పూరితాలు శి సామాజిక పరమెనవీ షు

708 తెలుగు పాహిత్యం . ముస్లింల 'పేవ 4. (ప్రళంసాపర మైనవి క న్మ్వతి 1వ్రహాహలు స్తుతి పరాలు .£" దన గిరిగారు విరచించిన స్తుతి పరమెన ఇ౦ండకొవ్యములలో "పారనిః వావి కా థి “నిర్వేదము అనేవి ముఖ్యమైనవి. దైవ (పార్థ నతో కాన్యం ప్రారంభమెంది. ఈ నియమాన్ని (ప్రాచీనులు తప్పకుండా పాటించేవారు. నవీనులలో ఏ కొందర పాటిస్తు న్నారు. ఆధునిక యుగంలో సంప్రరాయాలను పాటించడం చాలా అరుదు, దస గిరి గారు సవీనులై సప్పటికీ ఈ (ప్రావీన సంప్రదాయాన్ని పాటించి దైవ ప్రార్హనతోకావ్యం ఆరంభించారు. అలాగవి చిస్తగితిగారు ప్రాచిన నం[ప్రదాయాలను తు.చ, తప్పకుండా పాటించారనడానికి పీలువేదు. “విర్శేదము” అనే ఫపడికలో కవీ త్రీన్‌ ఫైకి [వపత్తులను దేవునికి నివేదించు అని అవీ కొంటాడు, “జ్ఞాన హీనుడమును సుంతజ్డాని నిపుడు భోగభోగ్యమ్ములిడుగ నోయోగి వంద్య సీదు పాదాల్‌ చెరతనె నొదు (బతుకు కడపనియోవే స్పోమ్‌ మోకుంటు పొందో85 అనీ ముకీ కోసం చేవుణీ పాళిసాడు. అతి ణ్‌ యవి "షేశభక్తి పూరితాలు : దస్తగిరిగార ఖఇండకొవ్యోలలో దేశభక్తి రులు యకులు దోట్‌ంది. కఏ పీమతోం వాడైన్యా కులం పోడై-నప్పటికి తాను నివస్‌ండే చేళం తన దేశమునే సద్భావర ప్రతి అణువునా (వ్రక్యతమౌతుంటుంది ఆ భిళభక్తి (వతివ్యకి లో మూవీ భవిరచీ ఉండా అనుకోవడం. సహజం. ధరతిమాత్త ఆం(ధ్రవళిస్తి అనే ఖండకావ్యాలు చేశభకి రస పావిశాల సాహిత్య కేదారంలో వరబూశాయి. చా గహ ఘు “భరతమాత” అనే భండకొవ్యంలో సహజసిద్ధమయిన (పకృతి సంపదలతో తులదూగే భొరత దేశౌన్నత్యాన్ని కన్నులకు గల్టినట్లు చిత్రించి ఆ సౌభాగ్య సంపదలతో శులదూగే భరత మాతను...

ఖండకావ్యాలు శ్ర “అట్టి నాతల్తీ (భ్రీభరోతాంది దలతు పరమ కలోశైణి డీన్య నళసదల (వ్రోటి36 అని అశిపర్జి ౦చారుం “ఆంద్రపళస్తి” అనే అండకాన్యరలో తెలుగు దేళంలో వెలసీన శేషా(దివాసుడు (శ్రీవెంక పేళ్వరుడు, శ్రీశ్లైల మల్లికార్జునుడు భద్రాద్రి శ్రీరాముడు, సింహాచలంలోని వరాహ నరసంహ మూర్తి మొదలై న పపష్మిత మూర్తుల కరుణా కటాజెలతో ఆంధ్ర చీశం కళ కళ లాడురూ గొవ్చ పుణ్యషేశ్రాలకే.నెలవై ందస్కీ ఆంధ్ర కవితా వికాసానికీ తోడ్చడిన నన్నయ తిక్కన, ఎబ్జిన, శ్రీనాధుడు మొదలైన కవివరేణుంలుు సంఘ సంస్కారపరులు దాషానంస్కార (ప్రియులు అయిన గురజాడ్య రఘుసత్కి కందుకూరి ఇత్యాదుల పృణ్యక్షోకల్క మహానుభావుల (వ్రతిభను వాకృచ్చారు. * “తెలుగు వారల శౌర్యాంబు తేజరిల్ల డేళభక? ధీళక్షియు తేట వడగ అం(ధ్రసంస్కృ్బృతి (పాథవంబఖిల జగతి సాఠరమ్మోయి ఆంధ్రుడా సాహాసోరకళ8? అని ఆంధ్రరాష్ట్ర బొన్నత్యాన్ని చాటారు. సొమాజిక పరాలు : సమాజంలోని స్టితిగతులకు స్పందించని కవి సామాన్యంగా ఉండడు, అదే విధంగా కవితన రచనా పటిమతో నమాజంలో కదలిక కలిగిస్తాడు. నమకాలిక జీవితం లో తటస్టించే సంఘటనలను చిత్రించి కవులు రాబోయే తరాలకు వెలుగు (ప్రసొదిస్తారు, దస గిరిగారు "స్వవ్న వృత్తాంతం”, “న్వవ్నఫలంో; “(బ్రతుకు ఆనే ఖండకావ్యాలు సోమాజిక స్టికులను న్వభావ నుందరతగా నంధోనించారు.. నమాజం అట్టికుగు. పొర లతో నునుగడ సాగస్తున్న దీన జనుల హీసావస్థను యదాతధరగా “న్వస్న వృత్తాంతము" అన్న భండీకలో చ్యొతించారు.. వారికి కలిగన అనాక్రయనివృత్తిశ్లి గాంధీజీని "వేడు కొంటారు. నతఘంలో మతోన్యాదుల సంకుచిత తత్వాన్నీ, (ప్రజోవకోరమనే మునుగు లో మోనం చేస్తున్న కవటనీతి, భోష్యకారుతిను; కులమక నర్గతత్వాలను. రేపి పదవుల శై పొపలాడే స్యార్ధవర నాయకులను నృల్ల బజారులో నరుకులను దాచే చీకటి మను మల అకృత్యాలను చిత్రించారు ఈదుర్నీతి డుష్కాంర్యాలకు బలౌతున్న నిర్భాగ్యులను

పహ తెలుగు సాహిత్యం , ము స్తింల సేవ “తిండికి గుడ్డకున్‌ కరువు దీరక బాధలబల్మి [మింగుచున్‌ చండమయూఖు తీవ్ర కిరణంబుల బోలిన కష్ట సంతఠుర్‌ గుండెలపైన పంపటులు గూర్చిన రీతి సెగర్‌ ఘట్తింపగా బండలువ్వారు అక్కటిక కాగ్యహీనుల శేది దిక్కగున్‌ "58 “స్వస్నఫలము” అనే ఖండకావ్యంలో 1076 సం॥లో ప్రధాని శ్రీమతి ఇందీరో గాంధి ప్రహేపెట్టిన ఇరవై సూశ్రాల పథకంతో దేశంలో నిర్మాణాత్మక కార్యక్రమాలు జరిగే కవిగారి న్వస్నం ఫలించిందని అనండించారు, దస(గీరి భావనా పటిమకు “బతుకు అన్న ఖండిక పరాకాష, కవికీ జీతంతో క! |! నీరాశా నిస్పృహలెదురై నప్పుడు హృడయంలో కలిగే ఆవేదనను శేరమరుగు లేకుండా వెల్లడిప్తారు. తాను నిర్మించుకొన్న ఆశాసోధాలు కుప్పగా కూలిపోతే ఇకమిగిలేది నిరాశా నిస్పృహలే, ఆ విఠాశా నిస్ఫృహలకు చక్కని ఉపమానాలతో వెలుగు వరచారు. “ప్పడమి రాలినది దిరిసెన పూపు వోల నింగ్‌ వేకువ చుక్కల నిగ్గునోలె సంద్రమందలి తరగల జాలువోల వాడి వెలవెలబారీ-అలాడె (బతుకు799 ట్‌. ఆసీ కవి తన మనోవేదనను వ్యక్తం చేశారుం (సశంహిపూర్వకళాలు $ దస్కగిరిగారు (ప్రశంసా పరమైన భండకావ్యములు పేక్కు రచీంచారు.. చేశ నాయకులు సంఘసేవకుల్కు కర్మయోగుల్లు కవులు మొదలైన మహాశుభావుల కృషని కొనియాడుతూ కవిగారి లేఖిని ధోరోహహికంగా సాగపోయింది, ఇలాంటి వాటిలో స్వాతం[త్ర్యఫలము, జోహాోర్‌-జవహాోర్‌, నమోవాకము, రాజశేఖర స్క్రాత్కి సిద్దయోగి, రామయోగి, పియల్‌. స౦జీవరెడ్డీ మొదలైనవి ప్రసిద్ధాలు, థి భారతదేశ స్వాతం(క్ర సిద్దిక్సై అకుంరిత దీక్షతో, అహాన్నిశలు కృషసల్సిన తిలక్‌, గాంధిజ్కీ న్యెహు, సుభాస్కు వజ్రసంకల్చుడు వల్లవాయి (ప్రేమక్తత్వంధి అబుల్‌

ఇ ఎడకొవ్యాలు $00" కశలామణాదు. (స్రభృతుల కృషనికొనియాడుకూ :స్వాతంత్య్యివలము" అనే ఇండ కావ్యంలో వాకృచ్చారు*

*నమోవాకము” అనే ఖండకాన్యంలో పండిత నెహోూ వంశంలో జన్మించి గాంధిజీ సూత్రాలను గౌరవించి లోకకల్యాణార్దం పాటుపడిన ఇందిరాగాంధి నమర్ద రాజ్యపరిపాలనా విదానాన్ని (ప్రశంళించారు. “రాజ శేఖరన్మృతి" అనే ఖండకావ్యంలో ధర్యదీఇానకుడు, అరివీర భయంకరుడు ఆడవుల పాలై నప్పటికి అగ్నరుపాదుషాను ఎదిరించి జయించిన రాణ్యాస్రతాప చరిత్రను కావ్యంగా వెలయించిన రాజశేఖర శతావ దానిని గూర్చి కాఘించారుం

ళం స్మృతి ఖండికలు

దస్త గిరిగారు నతి మాలికలను కొన్నింటిని వెలయించారు. పుట్టపర్తి నారో యణాచార్యులవారి శిష్యుడ్తూ దస గిరి గురువులైన గంగిరెడిగారు పరమషదించగా .,౧

అణాల ల! “వీనుల బడు సీనుడి వాయులీన మౌచు అగపడును నీదురూపు భావాంబరమున మహ నె సిదుపార్టివ దేహమ్ము లేదు కాని తలచినంత సీభావాళి తనువు నికడెొ 10 ఆని భాష్పాంజలిని వదిలారు.

506 శేలుగు సాహిత్యం ః ముస్లీంల సేవ సూచికలు క. ఉమర అలీషా, ఇండకావ్యములు, ప్ప 109 ల లం న పు, 248-248 కె ణా ణా పు 248 శం 97 ౯5 ప్త 240 వ్‌ ఫా నా పు, 286 రి నా కక ప్ప 282 శ న 95 ప, 202 కి న 9౯ పు 158 రి న ఖా పు, 1 శ్ర, నా కా పు, 42 శై ః?ా కా ప 189 12. ఇస్తాము దర్శనము, తెలుగు అకోడమీ,. హైదరాబాదు, 10/1 పు 29 [9 ఉమర్‌ అలీషా, ఖండకావ్యములు " పు 882 క 99 ప్త 128 1క్‌ ॥ ॥9 ప్ప] క్క ౯ నం! ప్ప 480. ౧0 శ, ః న పు 20 19. ం కా ప్ప, 21 ౯5 ప్ప, 11 20. అప్పారావు గురజాడ, ముక్యాలసరోలు పం ర! నారాయణ రెడ్డీ, సి, ఆధునికాంధ్ర కవిత్వము సం్యదాయములు, ప్రయోగములు, 180%, పృ 4800 ణ ఉమర్‌ అలీష్కొ ఖండకోవ్యములు, ప్ప 2కి) ౯ కి ప్ప, రీఫ్‌రే

ఇండకావ్యాలు 251 ప. న పు 285 లై, 99 9 పు, 286 28. ఇ ఇ9 ప్పు 282 చా ౩9 ౭ ప్త శరై. ఫరిదు షేక్‌, ఖండకావ్యము పు? ఫర, ౪9 శ9 పు 12 41 ఇ ప 22 82, ౪9 ౩3 పు కి శి. ఇళ క పు ౫ వేకు గా అం ప్ప, 50 విగ్‌, దస్త్టగెతి ఎసి ; మణిమంజూన్కు 1876, పు, 48 సైగ, కం 99 షం వేగా కి కం పు, తిజి లకి ఃం వు 18 89. 9 న వు, కఠ ల్సి న ప వ 48 “౦0+ భరయ ్యగంధాలర్కు ఖా శాంగంగా జం ప ఆ[0 గంట పకట స” లో చిల్లీ.

శతకాలు పీరేశలింగం పంతులు సాహిత్య చరిత్రకారులై న ఇతరులు ఒక శాఖగా పరి గణించకపోయినా (పజాదరణతో పాటు శతక వాజ్మయానికీ విశిష్షస్తానం ఉన్నది. తెలుగు లో కవిత్వం చెప్పిన (వతికవి ఏదో ఒక శతకం అల్లినట్లు చరిత్ర వల్ల తెలుస్తున్నది, ఈ శతక రచనకు మూలం సంస్కృత (ప్రాకృత శతకాలే కారణమని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం. ఈ సంస్కత (ప్రాకృతాలతో పొటు కన్నడ వాజ్మయ (ప్రభావం కూడా తెలుగు శతకాల'పె (వ్రసరించి ఉండవచ్చని పరిశోధకుల ఆభ్మిప్రాయం. (క్రీ.శ పన్నెండో శతాద్దం నుంచి నేటిదాకా శతక వాజ్మయం పృష్టని చేకూర్చుకొని అవిచ్చన్నంగా సాగుళూ ఒక విసృత మైన సొహిత్య శాఖగా (కమ వికాసమొందింది. ఇలాంటి (ప్రముఖమైన సాహిత్య శాఖలో ముస్తిం కవులు కూడా అంతో ఇంతో ఉడతా భక్తిగా కృ చేకారు. ఈ శతక వాజ్ఞయ కాఖలో (ప్రధానంగా! భారతీయ సమైక్య భావం, ఇస్లాం మక (స్రవక్న ముహమ్మదు గాథలు.బోధలు, సర్వ మశాలకు సామాన్యమైన హితోపదేశం సీరూపికాలై న ముఖ్యాంశాలు, ముస్తిం కవులచే విరచించబడ్డ శతకాలను వస్తు స్వధా పన్ని ఐటి భక్తి శతకాలు, సీతి శతకాలు, తాత్విక ళతకాలు, (పచోధాత్మక శతకాలు ఆని నాలుగు వర్గాలుగా వల్లీకరించవచ్చు, ఈ శతక వాబ్మయ క్షేత్రంలో కృష చేసిన ముస్త్యం రచయికలు సేర్కోదగ్గవారు పదిహేను మంది దాక కన్పిస్తున్నారు. వీరు రచిం చిన శతాకొాలు ముప్పైకి పె చిలుకు అయితే వీటిలో పద్దిశమివి ష్మాకమే లభ్యనౌొతు న్నాయి. ఇంకా వెలుగునకు రాని అముద్రిత శతకాలు ఎన్ని ఉన్నాయో అంచనా కటలేము, టి థ్‌ క్తి శతకొలు | ఈ ఆరింటిలో భక్త ప్రధనాకైన శతకోలు ఆరు. కండు కతకిలు పీమత స్పర్శా కనిపించవి సర్వేశ్వరో పాననకంకితమైనవి. తక్కిన వాటీలో ఓకటి హరిహర గ శ నాథ నంబుద్దీతో వెలసిన జగద్ధిత హోతువువై న సీతులకు నెలవు, రేండు జగక్‌ ప్రవ క లు హజరత్‌ రనూల్‌ (వభు నమహిమాఖి వర్ణన (ప్రవణం, మరొకటి షరీ సాయిబాబా అనో చి లీలా విలాన నిరూసకంం

శతకాలు 208 భక్త ఠల్చ్ప్మ(దుమ శతకము ఈ శతక కర్త ముహమ్మద్‌ హుస్సేన్‌గారు.. “భక్న కల్పద్రుమా $ అనే మకుటంతో భక్తి పూరికమైన ఈ శతకాన్ని 1948 సం॥లో (ప్రకటించారు నూట పదకొండు శార్దూల మత్తేభ వ్యికీడిత వృత్తాలలో, ఆత్మాశ్రయ రతిలో రచన సాగింది. శ్రీకారం, దేనతాస్తుతితో శతకం (ప్రారంభమైంది. మానవ జీవితంలోని కష్టసుథాలను, వాటికి కారణాలను నర్షిస్తూ ఈ సకల చరాచర (ప్రపంచానికి మూల పురుషుడు భక్తుల కు కల్చ్పవృతమైన భగవంతుణ్ణి ఖక్నితో వేడుకోడం ఈ శతకంలో చి(తించబడింది “కాళహ స్తీ శ్చిరలోని ధూర్జటి కవిత్వంలో ఉండే యూవత్తు గుడాలు ఈతనిలో మూర్తీ భవించాయనిన్నీ నన్నయ్యులోవి సమానం పొదగింపున్ను పృంజీభవించందనిన్నీ” అని చెళ్ళపిళ్ళదుళ్లేశ్వర శాస్త్రి శతావధానిగారు ఈ కవిని గూర్చి వాకృచ్చారుం మదమాత్సర్యాలతో తనకం'మ అధికుడు లేడని అహంభావంతో భగవంతుణ్డీ నిర్హక్ష్యుం చేసిన మానవుడు పలుపాపకృత్యాలకు పాల్పడి తుదకు భగవంతుణ్ణి గుర్తించి తన పాన పరిరతణకై. వేడుకొంటాడు “ఎన్నో సత్క్బృతులుండపీడ్కి దురికాహీన (ప్రయక్నుండనై. సిన్నుంగానక మోనపోతి, మదమే నిత్యంబటంచెంచి త నన్నా ః దీనుడనై తి గుర్తైతిగి పాపానీకముల్‌ బాయ, నా వన్నుండం గృపతోడనన్ల నుమ, దేవా । భక్త కల్ప(ద్రుమూ”1 మానవులు సుఖ(ప్రియులు, ఎల్లప్పడూ సుభాన్నే కౌడీంస్తుంటాడు, కష్టాన్ని కాసంతై నా భరించలేరు. ఎప్పుడూ సుఖమే కలుగుతుండే భగవంతుడి ఊసెక్తే వారుండరు, భగ వంతుజ్డీ న్మరించేటందుకే మానవులకు కష్టసుఖాలను ప్రాప్పి ంపజేస్తున్నావని, .. “సతతోదంచిత నిర్నివార్య సుఖ వాంఛా తత్పరుల్‌ మానవుల్‌ 'వెత రన్వంత భరింపజాల రకటా | క్షేళంబులేలేనిచో కితిలో నిన్ను స్మరించు (ప్రాణికలదే': (శ్రేయోవ్యధల్‌ సర్వమున్‌ మతిగుర్తి ంచియె పూకుంగుర్తువు మహాత్మా ః భక్త కల్చ(దుమూ”2 "ప్తె పద్యంలో నివేపింబుకొని ఎల్లప్పుడూ తన పైనే మనసు అగ్నమై ఉండేటట్లు భగ వంతుణ్ణి కింది పద్యంలో వేడుకొంటాడు,

భశ. కలుగు సాహిత్యం ఏ ముస్లింల సేవ

“త్రలప్పల్‌ సీసయిం, జిత్త మేల్లిపుడు నీధ్యానంబునన్‌, వాక్కు నీ

లలికా నంత మహాద్భుతానులకధా రమ్యస్త వంబందునన్‌

నిలుపంచాలేడు సక్తి భ్రక్కి యిడినీ నిర్హిద్రనిర్వ్యాజ్యపే

మలతౌబిద్దుని నన్న్హొనర్పుము మహాత్మా | భక్ష్య కల్చ్ప(ద్రుపూ”8 ఆకుచాటు పిందెలోగా-తనను తండ్రివలె కాప్తొడీ తన కర్తవ్యాన్ని తెలియజేసి నమస్త లోకాన్ని కోపాడమ్‌ని భగవంశుజ్ణి వేడుకొంటాడు,

“నాకర వ్యము బోధసేసి (ప్రభువా । నన్‌బిడ నుందండడ్రిలా

అా2 ది

గేకాలంబును సలితరింపుము రవంతేనీవుపేషీంచినన్‌

నాకేగాదు సమస్త లోకమునకున్‌ శ్వటశ్నేయసంబిబ్బునే ?

ప్రాకట్యాంబగు రాణ చేకుతునె 2 దేహ 1 భక్త కల్పద్రుమా”క ఈ వీధంగా మానవులకు నంభవిస్తున్న కష్టనుఖాలమ వెలుగు పరచి తరింప బేయునుని కవీ "నీస్‌ నిఫ్టావ్‌ చమంళ్యు సచ్చీల హ్రద్యుకుయుస్మత్కరుకాభిలాషపు ముహమ్మద్‌

ళం హుస్సేన్‌ సమాఖ్యున్‌ గృపామతిచే నేలుకొనంగదయ్య ......”, అని భగవంతుణ్తీ భక్షి పురస్పర్వంగా వేడుకొంటాడుం సుమాంజలి * ముస్లూమ్మద్‌ హుస్సేనొగారు, మొక్కపాటి శ్రేరామళాశ్రుగారు. “గురుశిఘ్యలు” అనే జంటకవులుగా నుషహాంజలి ఆనే శతకొన్ని రచించారు, “గాంధీజీ అన్న మపటం నో చంపకోత్పల సౌర్లూల మత్తేభ వి[్రీడిథ వృక్తా లలో సంద పద్యాలతో ఈ శతాకాన్ని వెలియించారు. శడక్రం “శ్రీకారంతో ఆరంభ్రమైంది, గాంధీజీ హత్యావార విన్నప్పుడు కలిగిన భావావేశం, హృదయ్లూ వేదనతో-రచించిన పదనూడు పద్యాలను అనుబంధంగా ఈ శతకంతో చేర్చార్డు, జంట కవులలో పొందూ-ముస్లిం రచయితలు చేరి ఉండడం ఇదేకొత్త కొవచ్చు కిందటి దినాలలోపల గ్యుర్రం జాషువా, డీపోల పిచ్చయ్య శాస్త్రిగార్లు జంట కవిత్వం చెప్పినట్టు పెద్దలవల్లి తెలుస్తున్నది, పిందూ-మహన్ముదీయ సఖ్యం తేలుగు కవితలో (కొత్త. ఇది ఎంతో (ప్రళంసార్హమని. విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారు ఈ చిషయమై పేర్కొన్నారు. భారత జాతిని దాస్యసృంఖలాల నుంచి విముక్తి చేసి, అస్పృశ్యతా నివారణన

పాటుపడి సకల మతాల సమైత్యానికి తోడ్చడిన మహనీయుడు గాందీ బ్మ్‌ మతమనే

శతకాలు వర్‌ పవిత్ర ఆశయాన్ని స్వార్ధపరుల నంకుచితార్థాలతో అన్యభాష్యాలు చెప్పి అనేక కపటో పాయాలతో అంత్యకలహాలు 'సృష్టిస్తుంటారు. అలాంటి సంఘవిదోహుల కుహనా కుత౧(శ్రాలకు (ప్రజలు బలికాకుండా గాంధిజీ ఏలక్ష్యుం కోసమైతే యావజ్జీవికం పోరా డారో ఆలక్ష్యమైన పొందూ_ముస్లి ౦ ఐక్య సిద్ధాంతాన్ననుస రించాఅనే (వముఖో ద్ధేశంతో గాంధిజీకి అంజలి ఘటించడం ఈశతకంలో కనిపిస్తుంది. ఈ శతక నృష్టకర్న లిరు వురూ భిన్న మతస్టులు, వీరిరువురూ కలసి ఈశతకాన్ని వెలయించడమే పిందూ- ముస్తి ౦ ఐక్యానికి చక్కటి నిదర్శనం, వీరిరువురి ఐక్యానికి చిహ్నంగా. ,.

“ఓయి మహాత్ముడా ।! మతములొండొక కైక్యము నొందగోరు నీ

యాయువదేశముల్‌ నఫలమౌొనటులేము ముహమ్మదీయ హిం

దూ యుపక ద్వయమ్మొక వినూత్న కవిద్వయ మేళనమ్ముగా,

సీయనురక్షిభక్ని మదినిల్పి లిఖించితిమిద్ది గాంధీజీ 15 అనీ విన్నవించుకొంటారు.

మహాత్ముని ఆశయాలను, సామాన్యజనాభిప్రాయాలను ఈశతకంలో. వెలుగు పరచారు, వలుమకాలు ఉన్నప్పటికీ పరమేశ్వరుడు మాత్రం ఒక్కడేనని ఇలిపిన

గాంధిజీని ,.44,

““పన్దుత మైన్వనేమి ? పరమేళ్వరు తత్వముణదెబ్బు మేకదాః

.యావ్తుత లక్ష్య మారయగ్ర నన్యమతస్టుల ఛిన్నథిన్న భా

షాచ్చుద్దు చర్జ భేదముల్ల స్రంగతికింీని కోధ ఐద్ధురై,

ప్యామరు శ్లౌటవెల్లి”దని ప్పాడిని డెల్పితివీవు ; గాంధిజీ్‌”6 యుగయుగలుగా హరిజన్రులను ఆంటరానివారగా "ఊరొకి దూరంగా ఉంచి దేవాలయ (ప్రవేశం లేకుండా ఆంక్షలు విధించారు ఆన్ఫృళ్యత్కా నివారణకై కంకణం కట్టుకొన్న గాంధిజీ హరిజనులను సోదరులుగా భామించాలసన్కీ వారు (వ్రవేశించని చేవాలయాలు కిలుషాలయాలని చెప్పి సకల మానవులు సహోదరులుగా “మెలగాలనే నండేశాన్ని ఇప్పిన గాంధిజీ వొాక్కులను ప్రస్తుతించారు,

“హరిజనులేగరాని సకలాలయముల్‌, కలుషాలయముకే

హరిజనులన్న నెవరు ? మహత్తర మీవిషయం బెజింగ్కి సో

దరులగు వారి వేరని వృథా తలపోయకిడన్న వీదు సుం

ఢఠ తరవాక్కులందుగల 'తత్వమ పారము కాదె ? గాంధిజీో?

806 తెలుగు సాహిత్యం : ముస్తింల సేవ “పుడమింగలట్ట్‌ సర్వమతముల్‌ సమమంచుల గులంబు జాతులున్‌ దడవపలంబు లేదనుచు. దథ్యము దేవము జీవకోటికొ క్కడయనుచున్‌ సహొదరులతైై వడి నెల్లరు నసుండుడంచు, మా కడకుప నేర్పునీకుఃణగలదా ? మతభేదమొకింత £ గాంధిజీ"3

అం భక్త [పవత్తులతో అంజలి ఘటించారు. “సీప్రేయాశయ సిదికె నిరతమున్‌ నిస్వారా చిశుండవె _ భి. ధా ఎవ అలా యావజ్తీవిత చంపకం౦బు, బలిగా నర్చించి ధన్యుండప జు క్‌ నావోః తద్విపులా శయంబు ఫలవంత మ్మె విరాజిల్లునా సీ విశ్వ [పవణాత్మ శాంతి గనునా ? నిర్విల్నుమై . గాంధిజీ”కా అనీ సుమాంజలి ఘటింవాచుం హరిహరనాథ శతకము; ముహమ్మద్‌ హుస్సేన్‌ రచించిన రెండో భకి పరమెన శతకం *హిహర నాథ శతకిము “హరిహరనాధా అన్న మకుటంలో అందమైన కందపడ్యాలలో ఈశత కాన్ని తీర్చి దిద్దారు. శతకాన్ని (శ్రీకారంతో ఇష్టదేవాతాస్తుతి చేసి ప్రారంభించారు. మధుర మంజులమైన శైలిలో ఆర్జకారిస్యం లేకుండా రచన పాగింది. రచయిత శతక సంఖ్యను మించి న్యూటముప్పై పద్యాలను సంధానించారు. "“మకము” అన్న ఖ్షి కతో అనుబంధంలో పంజాబులో చెలరేగిన మతకలహాల మారణబోమాగ్నికి హృదయం చలించి, జ్వలించి ఇదే మకుటంతో, రచించిన నలభై ఐదు పద్యాలు చేర బడ్డాయి. క్రైవ వై; ష్టన మత తశ్వాలను "సమన్వయ మొనర్నే మహా సేతువు హరిహర నావ పసాసన, ఈ హరిహరనాథ తత్వానిక్‌ మహాభాష్యకారులు తిక్కస సోమయాజి. తిక్కన చేతి మీదుగా (వచుర (ప్రచారమొందిన హరిహరనాధ తత్వంతో (ప్రభావితమై ముహమ్మదు హస్సేన్‌ గారు ఈశతకాన్ని వేలయించినట్లు తెలుస్తున్నడ, రచయిత తన భక్తి భావాన్ని హరిహర నాభుడికి సమర్ప్చించుకోడం ఈళశతకంలో వర్ణితం, హరివేరు హరుడు వేరని భావిం భిన్న వర్గాలకు నాధుడు హరిహరనాథుడని ఏకత్వాన్ని కలిగించ 4 గి చి డానిక్షై రచయిత (ప్రయత్నించారు. ఒక ముస్లిం కవి హిందువుల ఆరాధ్యదైవం పేర మకుటం నిలిపి-శతకం రచించడం కొంత వింత అని కింది పద్యంలో (ప్రకటించాడు,

శతకాలు లి?”

“కవి “ముసిలి” మ్మట 1 వ్రాసెము

కపనము జొను తెనుగునట ః కవితా (ప్రభువో £

ఛవహర 1 హరెిపహార పతివట 1

హవణిల్లదె నుంత విరత ః; హరిహరనాథా”10.

కవి హరిహరనాధుజ్జీ వేడుకొన్నతీరు ఈ కింది పద్యాలలో వ్యక్తమౌతుంది.

“కనుదెఅచి జాగరూకత.

జనగలనా ౩ బెత్తెడైన, న్వవిధి పధానన్‌

భనుమూసినంగనుదెజిచిన

సననయము నీప్రాపు జూపు, హరిహర నాథా 113

“నరురుతర బాధ్యతలను సూ

శిరములంగొని లేచుచున్న శికువులము, శుభం

కరమగు (దితు కుందెరవుల

నరిగెడు ధేబలము నిమ్ము, హరిహర నాథా 12 అసి తనకు గుండె బిలం, ఆత్మ స్టయిర్యం పెంచమని 'వేడుకొంటాడు.

మళాల విషయంలో రనయిత తన దృక్చథాన్ని “మతము” అన్న అనుదింధం

తో హరిహరనాధునకు విన్నవించు కొన్నాడు.

“"చయతముళలు స్వార్డ్‌ వరాత్ముళ |

కతమున్క మూథాఖిమానన కరినుల కతసన్‌

మతి నంకో చద్వేషా

హతి నిలయములయ్యెం గాదె? హరిహరనాథా” 13 ఆని చింతించి

“మును దేశకాల పాత్రల

"కనుగుజముగందెక్కు మతములమ్మెను, యావ

జ్దిను లిపుడు (భాతృసున్నే

హని బిద్దత మెలగంపగదె ? హరిహరనాథా”14 అని కవి కల్యాణాన్ని కాండీంవాడు

208 తెలుగు సాహిత్యం , ముస్లింలసేవ “మత విద్వేషాగుకి నా మత మేలనుంటం గల్పినె ? హతమగుటక 1 (ొత్సబుద్ది । హరిహర నాథా” 15 అని వాపోయారు, జగత్ప్రవక్త, లు హజరత్‌ రసూల్‌ పభు శతకము $ ఇస్లాం మత [పవక ముహమ్మద్‌ రస్తూల్‌ వారి జీవిత చరిత్రను చంపకోత్పల లా అవాడి మాల వృతాలలో స్నాగ్గిన శత్తక్షమిది “రసూల్‌ పళూూ అనే మకుటంతో షేక్‌ దావూద్‌ గారు 1988 సం॥లో రచించారు, ఆత్మాశ్రయ ఫక్కీలో. భిక్సి (పభానమైన శతకంగా తీర్చిదిద్దారు. ఈ శతరం.శ్రీకార్తంతో ఇష్టడ్నేవతా స్తుతితో (ప్రారంభమైంది, ఇ ల నో స్తూ “ముస్లింల్లై యండి కవిత వ్రాయు కక్ని య్యండిన మీరు ముహమ్మదు [పవక్త, గారిని గూర్చి యొక శతకమును (వ్రాసి కృతజ్ఞతలు తెల్పుట సమంజసము గాదా” అనీ డా॥ కే. గోపాలకృష్ణరావుగారు కలిగించిన మానసిక చై తనఫ్థామే- ఈ శతక సృష్టికి జీవం |! పోసిందని రచయిత విదితం చేశారు, పామర జనులకు తం సువోధకమయ్యే సరళశై లిలో వండిక పామర జన రంజకంగా ఈ శతకాన్ని సం(గ్రధిత మొనర్బారు, వీరి కవిత్వాన్ని గూర్చి అభినవ తిక్కన (శ్రీతుమ్మల సీతారామమూర్తి గారు గశ్రీదావూదుగారు. శెలుగునన్సు పాండి యందును విద్వత్పపష్టము 'అరబడసి సోరనస్వత సేవకాపించుచున్న దిట్టలు పరి వై దుష్య మునకు గవితయుదోడగుట బంగారమునకుందావి యబ్బినట్టున్నది” అని కవిగారి పరివయ వాక్యాలతో వక్కాణించడం హార్షించ దగ్గది. ఇస్తాం మత జ్యాప్తికి పూర్వం అరేబియా "నేక (ప్రజల స్పితిగతులు, ఆచార న్యనహారాలు, (ప్రవక్త ముహమ్మదుజన్మం, -పరాశ్చరుని ఆదేకంసె (ప్రవక ఆ చేళం య్‌ వం లోని దురాచారాలను రూప్పమాపి ఇస్లాం మన్ని న్వాపింప జేసిన తీరు (పవక మాన వాళికి అందించిన దివ్యా సెంబళాలు మొదలైన సకఠఅ విషయాలకు అద్గం పట్టుతుందీ న! శతకం,

శతకొలు - చెర్రి దేవుణి గూర్చి ఆనేకావిప్రాయాలు (వ్రబకినపుడు దేవువొక్కడేనని (వవచించిన ణు (ప్రవక్త ను గూర్చి - “వంళశభవు5 విరొధుల్కు వివాదము నళ్లిడ వి(క్రమి చెడే చాంకభవుండనై న నిను నారయు జ్ఞానము లేని నాడుసి ద్రాంశము చేవడొక్కడన్లు నట్టి నుడిన్‌ వినిపించి నెకి మౌ నంశయమున్‌ హించి భువి సత్యన్వుశాటితి వోర సూల్ప్రభూ”10 అనీ వివరించారు ఆభెకులు అల్పులనే భావం మానపులలో (ప్రవర్నితం. కాని మాధవుని దృన్ణిలో చూనవులంతా నమానులేనని ఏకత్వాన్ని చాటి చెప్పిన (పవక్క ముహమ్మదును గూర్చి- శ్వక్ష్యుంస తక్కుంపల్‌ విడువుంెల్లరు దేవునకున్‌ సమానులే యొక్కడు సూనన (వ్రభువ్లు సూత్చిక భక్తి భజించు నాతడే చొక్కు.వ నుక్కువంబడయ నెంతయు నర్హుండటంచుబల్కిభ్యూ భక్తుల చిత్త గర్వము నమ్తూల మణించితవో రసూల్బ్రభూ” 1 ఆని రచయిత తెలియ జేశారుం 1స్రవక్త గుణగణాలను. “ధన జన్‌ గణ్యశీల్కు నుముతత్వ విశారద, త్యాగ భావ, హృ త్రణయము (శ్రద్దయున్‌, మధుద భక్షియు సీచరణాల నిల్పి తీ తిని నను నేలు కొద్మును “ఖడ్తీజ్‌ మకల్తి నముద్దఠించు నీ యనుషను నంయను (ప్రకృతి యద్భుతమో మహమ్మద్రసూల్బ్రభూ”13 ఆని ఈళతకంలో పొండు-వరచారు షేక్‌ దావుడ్‌ కవిగారు అలామాలిక్‌ శతఠము + ల!

“ఇక్‌ దావూదుగారు విరచించిన భక్తి శితశిలలో ఆల్లామాలిక శతకము ెం చోది, “అల్లామాలికొర్డ 9ిపభూ” అనే మకటంతో ఈ శతకాన్ని వెలయించారు. దావూట్‌ గారు షిర్టీసొయికొద్నాను మౌనసిక గుకువుగా పూజించి “ఆయన లీలలు మూనవ (ప్రపంచమున సర్వ వ్యాప్తములు ఆఅమహానీయుని లీల..పిశేషములే..నాస్తి కడై న నన్ను అస్తక్షనొనర్చనవి. అండునలన నేనా మహసీయువకు కృతజ్ఞతలర్భింప దలచి సాహి వవ=ల

210 తెలుగు సాహిక్యం , ముస్లింల సేవ త్య రూపమున శతకము_దండకనము-సాయిలీలలు పలు తెరగుల [వాసితి"నని దావూద్‌ గారు శతక పీఠికలో చెప్పుకొన్నారు. “కాఐబస్లే ఈయనకు హృదయ ఓరాధిష్టాన 'డేనత సాయిబాబా అయినాడు అని మరువూరు కోదండ రామిరెడ్డిగారు పైతం 5వి గారికి సాయిజాబాయందు గల భక్తి తతర్పతను (పశంసిలచారు. ష్‌ర్డీ సొయు.దాదా దివ్య (ప్రభావాస్న, మహిమాన్వితమైన వ్యక్షిత్వాన్నీ ఈశతకంలో వివరించారు. (వపం చంలో(వ్రబలి ఉన్న హింసాస్వరూపాన్న్‌, మానపుళ మనసులలో నెలవై ఉన్న అజ్ఞా నాన్ని వివరించి షర్షీసాయిని వేడి ధన్యులు కాండని ఈశతకంలో నిర్దేశించారు, సాయి చిరు నగవుష, నామకీర్తనలలోగల ఆనుభూతికి కవి తన్మయుదై - “అది దారిద్ర విభంజకంబు (ప్రణవ వ్యాపార సంకేతమ య్యాది సాతిన్మహసీయ రూపము మహాయుజ్ఞంబు విద్వద్పుదం ష్‌ డు గద మాళ్చర్య విశిష్ట మార్గము మనోగాఢాను రాగంబు శీ లదనూ సీమృదు హాస మారసతి నల్లా పూలికార్త) (ప్రభూ”39 ఛం వ! నీతి శతకాలు లభ్యమైన సి శతకాలు ఏడు. రెండు పిన్నలకు సంబంధించినవి. తక్కిన ఐదు సర్వులకు సంబంధించినవి, అనుగుబాల % అనుగుబాల అనే సీతి శతకొన్ని ముహమ్మద్‌ హుస్సేన్‌ కవి రచించారు. ఆట వెలది వద్యాలలో “అమలధక్మశీల । అనుగుబాలి అనే మకుటంలో ఈ శతక రచన సాగింది. ఈశతకం రెండు భాగాలుగా ఉన్నది. ఒక్కొక్క భాగంలో నూటపదేను ఆటవెలదులున్నాయి. శతక నియామాన్ననుసరించి యీ కృతిని 'ర0డు శతకాలుగా వెల యించాలి. కౌని రచయిత ఒకే పొత్తంలో పొందుపరచే నిమితం రెండు భాగాలుగా అచ్చొత్సి చడం జలిగింది, వాల్మీకి వ్యాసుడు మొదలై న సంస్కృత కవులు ; కవితయం, ఛ్రీనాథుడు, పోతన, పెద్దన్న, రామరాజ భూషణుడు తెనాఠి రామకృష్ణ, నంది తిమ్మన థూర్తట్కి జ చేమకూర వేంకట కవి మొదలైన తెలుగు కవులు మొల్ల, రంగాజమ్మ,. వెంగమాంబ మొదలె న కనయ్యితుల్యు రాజరాజు కృష్ణదేనరాయలు, మొదల్వైన సాహితీ సముద్దా లా! స!

ఖండకావ్యాలు ల రకులు ఈ అనుగు బాలలో నివాళు లెత్తించుకొన్న ఉత్తమ సంస్కృతి పరులు, వం! జూన ఉదాత సాహిత్య (నష్షలు, వాని ప! ఈ శతకంలో భారతదేశ విమలత్వం, భారతావనిలో జన్మించిన మహార్డుల మహిమను గూర్చి వివరించారు. అనేక మత సంస్కృతులతో మిళితమైన విశిష్టసం న్క్బృతి సంవదలున్న భారతావనిలో జన్మించిన 'నేటి యువతీ యువకులు మహోన్నత ఆదర్శాలను విస్మరించి శాత్కా-లికానందం కోనం వారి విలువైన జీవిశాలను ఏవిధంగా వ్యర్థం చేనుకొంటున్నది. ఈ శతంలో చిత్రించారు, భారత చెశొన్నత్యాన్ని గూర్చి -- “ఎన్ని సంస్కృతులకు నిది తానంక౦ందియ్యె నెన్ని గొప్ప మళములిచటంబునై నెందణు మహనీయ బుషులుద్భవించిరి 1 అమల ధర్మశీల ౩ అనుగుబాల 20 “భరత సంస్కృృతియన (బ్రహ్మ చఠ్య[వత పాలనంచె మొరటి పారమోయి చాంభలందు కొనుషె పాళ్చాత్య సంస్కృతి అమల ధర్మశీల । అనుగుదాల $ొవి2

ఆని వివరించారుం

ఇలొంటి పుణ్య భూమిలో ఆధునిక్‌ యువతీ “యువకుల (ప్రవర్తనను జాలి

చక్కగా చ్యితించారు, ఆదదువు సంధ్య విడిచి."జలసొఅి కలవడీి రాజకీయ చర్చలందుందేలి వృధ యొనర్భ్చు "నేటి విద్యార్థి కాలంబు అమల ధర్మశీల 1 అనుగు బాల ॥ 22 “ఈ “సిసి.జగళ్తు”--శ్చంగార దృశ్యాల కతన డి జకిటివుల కతల కతన అసరి పక్వ సహృదయ..మపరిక్వతనిల్బె | అమల ధర్మశీల 1 అనుగుబాలో28

282 శైలుగు సాహిత్యం , ముస్థింల సేవ

“వత్తు మడమ. జోడు-సింపు కండ్లకు జోడు

ఏీప్పు బదినులున్న-వింత “చోళ

నాఫ్‌.-్కక్తీంది కృట్టులానాత్రి చేబస్హైరా 1

అకుల భర్యైషీల : అనుగుదాల 124

“శిర్యదసన వాడూ నేర్పీ వొడయ్యాందె

చ్రలకు గురువుళల్ల దర్రులకును'

రాజకీయ నూనెరా $' నేటి విద్యార్థి

అమల ధర్మశీల 1! అనుగుబాల”25 అని నేటి యువత పోకడలను తెలియ జేశారు.

ఆఫ్సీత్రి యన్న నాత దాతికే దేవత

గడనయున్న మగని నొడువు తొడవు

పరువమున్న కవత వన్నీట్‌ జల్లురా 1

అమల ధర్మశీల అనుగుబాలి 26

“క్టల్రిమి, ప్రభుత, బలన్వు జాన వైరాగ్య క్‌

రులు నజీవములుగ, నిలుము నేమ

వావావ్‌

హత్కు చెంత, నతడేరా ॥; భగవానుండు

అమల ధర్మశీల ॥; అనుగు బాల 1౨ అనీ మహానుఫొవులను గూర్చి విపరించారుం తెనుగుబొల ?

ముహమ్మద్‌ హూుస్పేన్‌గారి మరొక సీతి- శతకం -తేనుగుబోలు. మళ్లెపోవు లాంటి మనసుగల పసి బాలల వ్య్థదయోలళ్టుహాత్తుకోనే “విధంగా నీతులను ఈళశతకం లో వెలయించారు వినుత ధర్మశీలి ! -శనుగుటాల 1 అన్నే మకుటంలో ఆలవెలదు లలో ఈ శతకాన్ని రచించారు. ఈశతకంతో.నూట నలభి అయిదు పద్యాలున్నాయి, శతకం ఇసషదేవతా సుతితో ఆరంభమెండి బి అడి టు? అరకారిన్యం లేకుండా," వద్యాలను నడీపించారు. రుటిస్ఫోర్తి. నిమిత్తం యి

రచయిత సెక్కు భాషాపదాలను ప్రయోగించి తెలుగు భాషకు ఒక జిగిని కలిగించారు,

శతకాలు డ13 (బ్రహ్మ శ్రీమధునా సంతుల నత్యనారాయణ శాస్త్రిగారు నహిన్ముదీయులం దిట్టి తెనుగు భాషా శకి తోలిట్‌ నుండి ఉన్నదని ఈ రచనను అభినందించారు అాఖో ళా ఈ శతకంలో మాతృదేశొన్నత్యం, మాతృభాషా మాధుర్యం, దేశభక్తు ల త్యాగ మయ జీవత గాథలు మహాత్ముల బోధలు వివరించి భావిపౌరులైన నేటి బాలలకు ఆ జోధనలను ఉవదేశించారుః మచ్చుకు కొన్ని ఉదాహరణలు. “తప్పు నొప్పుకొనుట తప్పుకా దగి హీన తయునుగాదు గొప్పదనము సూవే ః ఒప్పుకొనడె గాంధీ తప్పులు పల్మరుల్‌ వినుత ధర్ముశీల । తెనుగు బాల 1728 “ఎట్టివానిన్నైన, నెగతాళి సేయకు, వెక్కిరింపటోకు వికల దేహు ఎతి. పొడవందోకు, మే కృతఘ్నుని గానీ జూమ్‌ చ్‌ వినుత ధిర్మశీల & తెనుగు బాలీ 129 అని లోకనూక్తు లను వివరించారు. “జననీ జన్మ భూమిళ్చ్న న్వర్షాదపి గరీయసి” అన్న నూకి తలపించే. విధంగా క న! ఎన్నో పద్యాలను పొందు పరచారు. “తల్లి కన్న మించు “దైవంబు మజిలేదు నాన్నకన్న మిన్న యెన్న నున్న " జన్మభూమి కన్న స్వరరణులేదురో 1 వినుత ధర్మశీల ? తెనుగు బాల $”80 “మాతృదేవి యొకటి మాతృభోమి యొకండు మాతృభాష యొండు, మాన్యముగద చూతృశబ్దము విన మదిప్పలకింపదా వినుత ధర్మశీల 1 తెనుగు వాలొ8ి1 సూకి శతరసు హాని ఈ శతకం సయ్యద్‌, ముహమ్మట్‌ ఆజమ్‌గారి నృష్టి 'నయ్యదయ్య మాట

2కి కలుగు సొహాత్యం : ముస్తీ౦ఠల నేప సత్యమయ్య" ఆనే మకుటంకో (ద్రాకేఫాకంలో ఆటవెలది పద్యాలలో నీతి శతకాన్ని రచించారు. శతకాన్ని (శ్రీకారంతో ఇష్టదేవతాస్తుతితో పారంభించారుం "అమల మనసుతోడ అల్లాను ధ్యానించి ముదలు పెట్టు చుంటి మొదటి కృతినో అని కవిళన రచనకు (శ్రీకారం చుట్టారు, బ్‌ తన రచనకు "వేమస ముని వర్యు విథ్యాత శతకంబు వేలుగు చూపగా, నార ల

వారి పోటనడక నేర్చగ కోనలు సాగిం"దని కవి కృతజ్ఞతో బద్ధ డ్రైనాడు,

ఈ శతకం నేటి సొమాజీక స్ట్‌తి గతులకు దర్చణం లాంటిందీ- సొమెతలకు, జాతీయాలకు, పలుకుదిళ్ళకు నిలయం, నేటి వీద్యాలయాల పరిస్థితులు విద్యార్డుల పన రృన్క మోనవుల గుణగణాల ఏ పరిస్థితులలో ఏివిధంగో మార్చును సంతరీంచుకోం టొాయో ఈశతకంలో వర్ణితం,

"గుళ్ళలోన భక్తి, బళ్ళులోన చదువు గుల్లలాయనేడు, గుళ్ళు బళ్ళు వెళ్ళి కండ్రం షోడ ఒళ్ళుమండనిపుడు సయ్యదయ్య మోట సత్యమయాక2 అనీ నేటీ దేనాలయాలలో కనిపించే కుహనా భక్నిని ఇసుకోలు బళ్ళలో వినిపించే నిస్పా రమైన చదువును తూళల్చార్‌ పట్టారు. "కాపి కొట్టనీయ కాఫీ టీఫనులబ్బు కొట్టసియకున్న గూదిలదరు, పంతులయ్య (బ్రతుకు వపఠనమై పోయెరా ః సయ్యుదయ్య మాట సత్యమయ్య “38 అస నేటీ పరీకొ విధానంలోని అవకతవకలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చిత్రించారు. "లంచమీయ్యకున్న లఅఘుకార్యమనను నెగదయ్య 'నేతు _ సిగ్గు సిగ్గు ళం ట్‌ ళ్‌ మానధనుల (బ్రతుకు దీనమయ్యేవప్పడు సయ్యదయ్య మాట సత్యమయ$్రాతి& అవీ నేడు నమోజంలో లంచం ఆసే నుహానూలి మహాశకి స వేలుగు పరచారుః

శతకాలు య లే “నమ నమాజమంట సొధింతురట పీరు కరి దాగునొక్కరోర్వ లేరు నమత సాధ్యమగునె మమత పెరుగకున్న నయ్యదయ్య మాట నక్యమయ్య”85 ఆని మనిషలో మానవతను పెంచి మమతను పంచి నమంగా మసుగడ పాగించాలని 1వటోరించారుం వ్యకికి గుణం (వ్రధానంకొని కలం ముఖం కాడని ,.+ జాతి. “సంశమేది యైన వలయు మంచి గుణమ్ము కులముకన్న మంచి గుణము మిన్న గుణములేని వాని కులమేల ? కాల్పనా 7 సయ్యదయ్య సూట సనత్యమయ్య"”36 ఆని నిధూపించారు,

కొవ్వాత్సి ఇతరులశ్షై వెలుగునిస్తుంది, అడే ఏరంగా పరుల బాగుక్తై పొటు

పడాలని సూచిస్తారు. విజ్ఞుడెప్పడు తెలివి వెదజల్లు జగతి చఠుల కొరకు తాను దాఢలోర్చి వత్తితాను కాలి వరగించు కాంతులు సయ్యడయ్యమాట సత్యమయ్య" 8?

ఈ విధంగా సయ్యద్‌ ముహమ్మడ్‌ ఆజమ్‌గారు. సూక్తి శతకంలో అనేక సూకు లను అందించారు, సోదర సూక్తులు ;

ఈ శతక కర్న ముహమ్మద్‌ యార్‌. చిన్ని తమ్ముడనుచు జేప్పుచుంటి అనే మకుటంలో నూటా ఎనిమిది ఆటవెలదులలతో సంతరించబడ్డ చక్కటి. రచన. శతకం ఛ్రీకొఠంతో ఆర ౦భమైంది, విద్యార్థులకు విద్యాబుదుల్లాపె అభిమానాన్ని పెంచి, విద్యతో పాటు సత్చ్రవర్ననులుగా విరాజిల్లే విధంగా నీతులను సోదర సూక్త ఆద్వారా అందెం చారు శ్రీయార్‌* వీరి సదాాలను పరికిస్తే నీతులను ధర్మాలను, వ్యక్తి లక్షణాలను వివరించింది సువిగితనోొతుంది,

216 తెలుగు సాహిత్యం ముస్థింల సేవ “అశ్వలక్షణంబు హయచోదకు డెరుంగు భర్చా పిరికి తనము భార్య యెలుగుం యెరుగు స్వామి సత్యమెల్ల పూజారిరా చిన్ని తమ్ముడనుచు(జెప్పుచుంటి”98 అసి ఒకరిలోతుపాతులు వారి సన్నిహితులకే తెలుస్తాయన్నట్లు తెలెయ జేశారు, క “ఉపకరించు వాని కరపకార మొసనరించు దూర దృషిలేని దుళనుండు బట జ పాలు పోసి పెంచంపాము కాటందరా ? చిన్ని తమ్ముడనుచుఃజెస్పచుంటి”89 అని దురనుల మనస్నత్వానికి ఆదం పడుతుంది. జ అటి ల్‌ “కంపలో:గులావి, రొంపిలో వనజంబు కంపు సీటయబిటుం గె రవంబు టి య గుణము వలయుగాని కల జన్మ లేలరా ః చిన్ని తమ్ముడనుచుంజెప్పుచుంటి”49 ఇందులో కులం కంజె గుణం మిన్న అని. కెల్షియ జేశారుం “కొడుకు (శేష్తడెనతొంప స్వర్శంబగుం అంశా ళ్‌ సతి గుణాఢ్యయెన సొభఖ్యమునరుం పొలము మంచిదై నా ఫలమేల దస్వురా చిన్ని తమ్ముడనుచుంజెప్పుచుంటి”ఉ] ఆని సదుణాలను శాఘించారు. శ్‌ ళం ఈ విధమైన సితులను, ఈ శతకం ద్వారా జనావ కందించ్శిన ధన్వ్యులు నయ్యవ్‌ ముహమ్మడ్‌ యార్‌ గారు య హుస్సేన్‌దాను శతకము ఈ శతకొన్ని గంగన్నవల్లి హుస్పేన్‌ దాసుగారు రచించారు, “ధర్మగుణధుర్య శ్రీహుసేన్‌ దాసనర్య" అన్న మకుటంతో గిత పద్యాలలో సీతిశళకాన్ని దచించారుం తలపిస్తుంటాయి, ఈ శతక కర్తను గూర్చి (ప్రకాశకులు శ్రీమాన్‌ వుసేన్‌ సచ్చిదానంద

కౌతకొలు లీ? స్వరూపః?” అఖిల వేదాంశార్జ ఫ్రతిపొదకంబును, నాథిల ముముక్షేజన యపేక్షీతంబును ఈ (గ్రంథము కడపజిల్లా పుల్లంపేట తాలూకా రొజంపేట నివాసులగు-ముధుర మనో హర కవీశ్వారుండగు ముహమ్మడియ వంశ పయః పారొవారా రాకా సుకరుండైన శ్రీ గంగన్నవల్లి నయ్యదు నలీ సాహేవ్‌ సత్యవరప్ప్యతుండగు నయ్యదు వుసేన్‌ నుజన వర్యునిచే రచయింప బిడియో”అని పేకిక రో తెలిసారు. మమ్చుకు కొన్ని పద్యాలు

లె క్రల్తు సొరాయి యును దాగె కష్టవడుచు

వచ్శ మణచుచు తమని వాంఛ విడిచి

కల్ల లొడుచునుందురు కరిస మతులు

ఛర్మగుణ వర్య (శ్రీహుసేన్‌ చాస పరర ౫కి

** బిహ్మ్యాకుళమని జాపల పొద్రములకు

పూజ సేయుచు నుందురు భూమి జనులు

శులము 'దెలియక బెడిరి యాగుణము లేక

ఛర్మ గుణ ధుర్య శ్రీ హుసేన్‌ దాసవర్య "49

శిప్పస్పుకూడని విని మూర పాపలెల్ల

పదులు నూజొమడైసేను పనులు విడెచి

పోవృుగళి పాచుకులతోడి పొందు విడువ

ధక్మగుణ ధుర్య శ్రీ హుసేన్‌ చానవరస్రోశిే ఆని బ్రాహ్మణుల లక్షణాలను వెలుగు చేశారు శ్రవక్ర సూక్తి శతకము 1

ఆర్‌హశ్‌ ముహమ్మద్‌ జై నుల్‌ ఆెవీన్‌గారు'(ప్రవక్త సూక్ని శతకము అనే

శతకాన్ని సృష్టించారు. “ప్రవక్త సూక్ని వినుము భయ్యు” అనే సుకుటంతో ఈ శత కొన్ని తీర్చి దిద్దారు. ఇస్లాం మతాన్ని (ప్రపంచ వ్యాప్త మొనరితచిన (ప్రవక్త ముహ మ్మద్‌ మానవాళి కందించిన సూడ్తలీ ఈ శతకొనికి జీవగల్డు. 1ప్రజూపొహుళ్యం ధర్మ వధంలో మునుగడ సొగెంచడానికి (వ్రవక్తృ ముహమ్మడ్‌ కొన్ని 'సూప్త్రఅను తెలియ టజులికి

£18 శ౭ెలుగు సాహీత్యం . ముస్టింల సేవ వేశారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి కొన్ని [గహించి ఒక్కొాక్క- చూక్షిని ఓక్కొక్క పడ్యంగా వెలయించారు భయ్యూగారు, భయ్యా అనేది కవిగారి మిత్రబృందం ముద్దుగా, ఆప్యాయంగా సంభోధించే నామం, "త ల్లి పాదాల కింద స్వర్షమున్నది"£ అనే ప్రవక్త ముహమ్మదుగారి సూ క్స్‌ “తాల్లి (ప్రభువు పిదప తిల్లి దండ్రులు యెడ భక్షి సేవ (ప్రేమము కియొసగు కలదు తల్లి పాదముల [క్రింద స్వర్షబుంని ల్‌! మి. అను [ప్రవక్త సూక్సి వినుము భయ్య"45 బటి అవాటీ అని భయ్యాగారు పద్యంగా తీర్చిదిదారు ముహమ్మదు (పవక సూకి వలన జన్మ ళు అనాటి అటి మిచ్చిన మాతృమూర్తికి ఎంతటి మహోన్నత స్టానం గలదో వ్యోతకమౌొతుంది, “కూలి నాలీ చేసీ కృుంగ మసలు వారు కాయ కష్టములతో కార్చు చేమట ఆరిపోక ముందె అందింపు మొకూలి అను కవక సూకి వినుము భయస్టి46 న! అవీ ఆనే పద్యం “శ్రోమికుని కష్టారిక వేతనము ఆతనీ వంటి చేమట ఆరక ముందే యిచ్చి 'పేయవలెను? అనే (ప్రవక్త సూక్షికి నిదర్శనం, రెక్కలు ముక్కలు చేసుకొని కష్టించి పని చేసిన మనిషి శరీరం పె చమట ఆరిపోకముందే కూలి డబ్బులు చేతికీ అందితే ఆ మనిష అనందానికి అవధులుండవు, నిజమైన ముస్లిం అంపే ఎవరో ఈ కింది పద్యంలో వెలుగుపరుసొరు, “పక్క నున్న 'పేదవోక్కు మోడుచునుండ నిక్కి పౌట్టనిండ 'మెక్కుట వాడు నిశ్చయముగ కాడు నిజమేన ముస్టిము అను (ప్రవక్ష సూక్తి వినుము భయ్య*4క విద్య నభ్యసించి విజ్ఞానమును పొంద దూర దేశమైన జేరవలయు విభుని జేర్చు బాట విద్యార్థి మార్షంబు అను (వ్రవ్హు నూకి సమం భయ్యు "49

శతకాలు 210 “దిశాంతములకై చ కేగి విద్య నేర్చు. కొనుమూ50 అనే ముహమ్మదు సూక్తికి ఫ్రె పద్యం నిదర్శనం. ఇలాంటి నికషోఫలాల వంటి సూప్తలు భయ్యా కలం వెంట ఒక్కొక్క పద్యలగా రూపు దిద్దుకోవడం వారి రచనా నై పుణ్యానికి పరాకాష్ట పాపసొబు మాట 'పెడిమూటు జహం[గ్రంథకర్న తక్కంల్లపల్లి పాపాసాహెబ్‌ విరచించిన శతకం, పాప సొబు మౌట 'పెదీమూట అనే మకుటంతో ఆటవెలది పద్యాలతో నీతి శతకంగా తీర్చిదిద్దారు. రాజకీయ రంగంలో తనకు సంభవించిన అన్యాయాల కారణంగా వృథా కలిత మన స్కుడై తన బాధామయ గాథకు మూలమయిన సంఘటనలు అంతరార్థంగా స్ఫురించే విఛంగా చక్కని సామెతలను నానుడులను జోడించి శతకంగా సంతరించారు. రామా యణ భారతాదులలోని సంఘటనలను దృష్టాంతాలుగా స్వీకరించి శతకానికి వింత సౌగ సును ఆపాడించారు. వేమన తన అనుభవాలను శతకంగా తీర్చిదిద్దినట్లు పాపొసాహెబు సయితం తన అనుభవాలను శతకంగా రచించినట్లు వ్యకృమౌతుంది. వేమన తన శతక రచనలో ఒక విశిష్టమైన పద్ధతిని అనుసరించాడు, వద్యంలోని ఒకటి రెండు పాదాలలో విషయాన్ని తెలియజెప్పి మూడో పాదం ఒక చక్కని దృష్టాంతంతో నాల్గో పాదాన్ని మకుటంతో ముగించడం మనం గమనించగలం, అదే పద్ధతిలో పాపాసాహెబు ఈ శత కొన్ని రచించడం మెచ్చుక్షోదగ్గ విషయం. ఇందులోని సూప్త్రలు (వజాదాహంళ్యానికి అత్యధికంగా ఉపకరిస్తాయనడంలో నందేహంలేదు.స్తామాన్య మానవుల రననా(గ్రాలపై _ఆటిలాడే సామెతలను జోడించిన కారణంగా శతక పరనంలో సరితలు ఆహ్హాదించడం లో సందేహంలేదు. మచ్చుకు కొన్ని పరికిద్దాం, “మంచిగోరు భార్య వంచించి తలబిడి సాన బట్టి కలచు సాని గొలుచు ఇచ్చు గేదెనమ్మి ఎనుబోతు గొన్నట్లు పాప సాబు మాట పైడి నూటంరి1 కలకాలం కలసి కొప్త్పరం చేయనలసిన భార్యకు మోనం చేసి జారశ్తీలక్షై ఆరులు చాసే వారందరో ఉన్నారు, అలాంటి వారి అవివేకాన్ని పొడి గేదెను అమ్మి, పొలివ్వని ఎనుబోతును కొన్నట్లు అని తెలియ జేశారు పై పద్యంలోం

ల! తెలుగు సాహిత్యం . ముస్తింల "సీప ఆలానే'ఈన కోసం 'ఎదును చూస్తున్న హిళుడ్డెన స్నేహితుజ్జి ఈసడించుకొ న క్ష న వ! దుషుని దరిచేరే వ్యక్ని ప్రవృత్తిని చాలా చక్కగా కింది పద్యంలో వ్యక్తం చేశారు “దూచు కాంక్ష నెదురు-చూచు హితువి (దోచి ఈనడ్రి చు సహిత్తుకోసమేగు కంపు ఇంటియాలు ఇంపు పోవెలయాలు పాపసాణు సూటపై డీ మూటి”52 షి పద్యాలలో దాహ్యంగా గోచరించే అర్థం కంపే ఆంతరారం చాలగొప్పది. రూ ఛి రాజకీయ రంగంలో పేరు మోసిన నీలం “సంజీవరెడ్డి తనకు అన్ని విధాల ఆప్పడు. అలాంటి సంజీవరెడ్డి తనకు గిట్టినివారు క0వరు చెప్పిన మాటల కారణంగా పాపా సాహెబును ఈఫడించుకొని మరొక చొట-మకాం చేసిన సంఘటనను పురనస్మరించు కాని పొపాసాహోబు పైవాక్కులు వచించినట్లు స్పషమవుతుంది. ఇలాంటి మర్మ్కగర్భిత మెన్‌ ఆర్జాలెన్నో ఈళశతకంలో రుచిచ్చూడవచ్చు. వాటితోపాటు చక్కని సూ కులు / అటి అందించారు “కన్నవాడు పెట్టు ఉన్న వానీక కొని పోయి, పేదకడకు ముద్ద బువ్వ నిండు కడలి సీరు సింపవానదు లెల్ల పాప సాబు మౌాటపెడి మూటం38 నదుల్తన్నీ [పవహించి సము్ముదంతో కలసినశ్తే కలవారు కలవారితోనే కలసి ఉంటారు _గౌన్నిపేదలకు చేయూత నివ్వరనే స్త్ష్యాన్ని తెల్లియ జేశారు. ఏకలవ్యుని విషయంలో 'దోణుడు '్రవర్శి ంచిన విధం లోకవిదితం. ఏకలవ్యుని మహోన్నతా ధర్మాన్ని క్లాఘం చారు కింది పద్యంలో. లా “హీనుడెపడయ్యః ఏకలవ్వ్యుడ! (దోణు డాః యిలా తలాన జచోయవాడే విశ్వదాత మరియు ఏిశ్వ విజేతయు పాపసాబు మౌట 'పెడి మూటల5క మహాభారత సం[గ్రామంలో శిఖండిని ముందంచీ కరుపీతామహులయిన ఖీష్ష్మ్యా చార్యుణి అంతమొందించడం అర్జునుని పరాక్రమానికి చిహ్నాం కాదు. ఆసం(గ్రామం లో లు నిజమెన వీఠాధి వీరుడు కర్దుడని అర్జునుణ్ణి న్యూన పదచి పాపసాహెబ్‌గారు పలికారు,

శతకాలు వై! “భారతోత్వి యందు వీరాధిపీరుడు అర్భ- జుండు తప్ప అన్యు డెవడు! విజయు నంటి వారు వేవురు ఉద్దియాః పాససాబు మాటపైడి మూటి*55 నమాజంలో ధన పిపాసవులధీకం డబ్బు సంపాదించి కూడబెట్టాలనే తపన తప్ప మరో ఆలోచన వారికి న్పురించదు. ఏవని (ప్రారంభించినా లాథాసేకే వారి లక్ష్యం. ఆ సంపాదన మార్గంలో కూడు నీళ్ళను నయితం లెక్కచేయరు. భోజనం చేసే చేత్తో ఏ కాకినై నా తోలితే చేతికి ఉన్న మెతుకులు రాలిపోతాయనే బుద్ధి గల లోభులు సమాజంలో అధికంగానే తటస్థవడుతుంటారు. అయితే అంత కష్టపడి నంపా దించి కూడబెట్టినా సంతానం లేక ఎవరో దారిన బోయే దానయ్యకు ఆ సంపద దక్కు తుంది, పాపం అతను సీళ్ళలాగా అనుభవిసాడు, అంపే కషవదేది ఒకడే తే అనుభవిం న ల క్‌ లయ ష్‌ చేది మరొ౭డనే లోకనూక్సిని స్పురింపజేస్తారు కింది పద్యంలో .... “కాను దినక పరులకె న వెట్టక కూర్చు పాపి సొమ్ము పరుల పాలు సుమ్ము మకీకములు గూర్చు మధువు పాంధుల సపొలు పాపంసాబు మూట పెడి మూటోే56 సమాజరలో పరల కోసం" జీవితాలను వెచ్చించే మహసీయలెందరో ఉంటారు. "ఆందులో హరు అత్వంతానందాన్ని ఆనుఖవిస్తారు. లోకోపకారార్హమే బతుకతున్నారా? అని అనిపిస్తుంది. గడ్డిమేసే గోవు వరులశై పుష్టకఠమైన పాలను ఇన్తుందని దృష్టాం తంగా చెప్పడం రచయిత లోకజ్టతను చాటుతుందె. “పరుల కొరకు తాను పస్తుండి మైనం యోజనమ్ము గూర్చు నోలి ఘనుడు గడ్డి మేసి గోవు కమ్మని పాలీదె పాప సాబు మొట పెడి మూటి56 రచయిత మత సొమరస్యానికి సయితం పాటు పడినట్లు కింది పద్యాల వల్లి శేటకెల్లనువుతుంది.

222 తెలుగు సాహిత్యం ము స్షింలపేష “వ్లుతము వాప్పపోదు మహితాత్ము నకు నది లి లేని నాడు జ్డాని యగును కతలు పుట్టవేమి? మతము సమ్మతమైన. పాప సాదు మాట పైడి మూటి”58 ““-వేకం సేశ్వరుండు, వీవి నాంచారమ్మ, బెండ్లి యాడ్‌ మతమభేదమని యె హర్కి-(వ్రమాణమైన వ్యర్డ వాదాలేల? పాపసొబు మాట పెడి మూటి*59 పాపో సాహబుగారు అడుగడుగునా ఒక సామెతను గాని నానుడిని గాని వయోగించి జక సూక్సిని బోధించడమే కాకుండా పరితలకు ఉత్కంరతను కలిగించే వదతిలో రచన చేయడం వారి (ప్రత్యేకత అని చెప్పవమృ, ధి పాధుశీల శతకము ౨ ఈ నీతి శతకాన్ని షేక్‌ థాసింగారు-రచించారుం “సాధులోకపాలసత్యశీలుఅనే మకుటంలో ఈ శతక రచన సాగింది, సమాజంలో వంభవిస్తున్న సంఘటనలక్కుసన్ని వేశాలకుంయనుషుల (ప్రవృత్తికి స్పందించి ఈశతకం రచించినట్లుగా ద్యోతకమౌొతుంది. మానవుడు సద్దుణ సంపన్నుడు కావాలని కవి కాంక్షించారు. ధర్మపథంలో జీవితం సాగించాలని బోధ చేశారు. కుల మతాలు మనువమలను దూరం చేస్తు న్నాయని వాసోతారు, మతం సూసవ మనుగడకై ఏర్పడిందే తప్ప హింసాకాండ కోసం కాదని అ(మేడిం చారు. ఎవరు ఏమకాన్ని ఆవలంబించిన్నా భగవంతుడు ఒక్క_డేనస్కీ మంచి కోసమే మతం ఏర్పడిందని తెలియ జేశారు, శి ఈళ యా గరుండు అల్లయిల నొక్క-రేసుమ్మి సర్వమానవులము సములమవవి మతము హితము కొజకె మత్సర మేలయా సాధులోక పాల సత్యశీల60 ధిగవంతుడు పలు పేర్లతో, వివిధి రూపాలలో వెలసి ఉన్నప్పటికీ అతడు ఒక్కడేనని, ఎవలికిషమెన రూసొన్ని వారు ఆరాధిస్తుంటారంటూ గ్‌ ట్ర ల.

ఇఅండకావ్యాలు శకి "రామ, కృష్ణ బుద్ధ రహ్మాన్సు య్‌సుల్కు చొపరి కెయ్య దిష్టమెంచుకొనువాదు 'దేవుడొక్క-దేను తెలియదు రూవంజు, సాధులోకపాల నత్యశీలళ1 ఫగవంతుణ్ణి ఏ (ప్రదేళంలోనై నా ఆరాధించి ముక్తిని పొందపవ్చని "వెలుగు జేశారు, “మస్ట్‌ దందు రామ మందిరమందున్క చశ్చిలోన దేవు శరణువేడి ముక్తి నొందవచ్చు మొరటు ఖకి_చెనై ను సాధులోకపాల సత్యశీలోళో భక్తి ముఖ్యంగాని పూజించే (పదేశం కూపం ప్రాధాన్యం కౌదిని స్యకృమౌ శుంది. నిజమైన భక్త్రల భావం కూడ ఇదే. ఒక కులం ఈంశు మరొక కులం, ఒక మతం కంప మరొక మతం గోప్పదంటూ వ్యవహారం ముదిరి తుదకు శిగపట్ల వరకు వస్తుంది.భేదభావం లేకుండా కులం మతంకన్న గుణం (ప్రధానమయించని (ప్రటోధించారు* "కలము మతముగాదు గుణము ప్రధానంబు, దై వ చింతలేమి తపము గాదు, చాలఅమూగి పలము పంచమ కులమయా, సాధులోకపాల నత్యశీల”61 చుత సొమరన్యంతోపాటు కవి చక్కని నీతులను ఈ ₹తకంలో పొందునరచారు చుంచి మనుగడ సౌగించథానికి వాటి అవసతం అత్యవసరంగా భావించవచ్చు, పరువు లేనివాడు గురువుగా నేరదు, ఛావృకతయి లేక కవియు గాడు వేళ్యభార్యాగాదు దాన్యము జేసినన్కొ సాధులోకపాల నత్యశీల”92 *ఏదుటి వారి తప్పు కెన్నంగ జూడక సీదు తప్పు నెరిగి నిజము నరయ్యు పొగను వీల్చి పారబోధన జేతువే? సాధఘలోకపాల నత్యశిల”08 "

విక ౭ెలుగు సాహిత్యం , ముస్లి ౦లసేవ ఈ శతకంలో కవీ సూచీంచీన కొన్ని విషయాలు, వాస్తవానికి అతి సన్నిహితంగా ఉన్నట్లు ద్యోతకమౌతుంది. నిత్యనత్వాలుగా ఉంటాయి. | “అత్త మామ, నాన్నయమ్మలుగాటోరు. యల్లుడెంత దిన్న సవడు కొడుకు, కోడలేపుడు కన్న కూతురుగాడోదు, సాధులోకపాల సతథ్రీలా64 టోక (ప్రవృత్నిని చక్కుగా చిత్రించారు. “తల్లీచూచు తనదు తనయుని పొట్టను, భర్హ జేబు జూచు భార్యయపుడు, తల్లి భార్యులోని తరతమంబులు యిస్వి, సాధులోకపొల సత్యశీల”65 పై భవం తెలుగువారి రసనాగ్రాల ప్రై నోట్యం జేస్తు ంటురదిం “పామరుండి గోన పండీతుంగొగా దే పండితుండులేని (ప్రోంతమందు, యోముడంపు చెట్టు యగ్రవృక్షంబట్లూ సాధులోకపాల నత్యశీల”ఈ చెట్టులేసిచోట ఆముదం చెన్లే మహావృకం"' అనే సోమేతప పే పద్యం ఆపవొదు గలదు, ॥ ా కాగలదు. ఆలానే “స్ట్రీన్స చూస్తే (బ్రహ్మశ్రే.నా పుడుతుంది రిమ్మతెగులు ఆనే సొమెతా ధారలగా కవి మరోక్క ఆడుగు ముందుకు చేసే లోకనృద్తీకే సృషంర్న ఆలో (వర్తి స జేశాడని చక్కగా సమన్వయించారు. ళం అ గా “బహ్యాచారిక్రే న కొమ్మను జూచిన రిమ్మతెగులు బుట్టు తిమ్మి రెక్క, లోకనృద్ధి కొలుకు లోకేశుడిటుడేప్సే సాధులోకపాల నత్యశీల”97

సొకకాలు నో

భారతదేశం విచేశాలకు ఆదర్శప్రాయంగా కావాళని కాలంకించారు.. ఆదఠ *

వంతమైన దేశంగా తీర్చిదిద్దడానికి పాలకుల, కవుల కర వ్యాన్ని సూచించారు. వాతో “కవులు సంస్కరణను డై సేకురుంగాక పాలకులును సీతిబరగు గావ యవని భారతాంచి యాదర్శదొగాక్కు సాధులోక పాల నత్యశిల?0 అసి కతకాంతంలో చక్కని నసందేశాన్నందెించారు. (పబోధాత్మక శతకాలు

ఈ విభాగంలో షక్‌ అలీగారి గురుని షూట్య మానక (ప్రబోధము షక్‌ శనూల్‌గారి మత్రబోధాన్భుతము, ముహమ్మద్‌. జ్లైనుల్‌ అదెనీన్‌ గారి భయ్యా శతకము ఆనే నాలుగు శతకాలు పేర్కొనదగ్గమి ఛచురుని మాట |

ఈ శతక కర్త 'షెక్‌ అలీ గారు "గురుని మాటి యళము గూర్చు జౌట, అనే మకుటంతో ఆటవెలదులలో రచించబడ్డ శతకమిది. ఇందులో నూకెనిమిది సద్యాలు న్నాయి. ఈ శతకంలో (ప్రబోధించిన విషయాలు భావి పౌరులుగా 'తిర్చి దిద్దబడే. నేట్‌ విద్యార్థులకు డెపకరిస్తాయి. ఉత్తమ విదార్థిర్దులుగా తయారు చేయడానిశ్లై ఉపాధ్యాయు అకు ఉండవలసిన సద్గుణాలు, అలానే విద్యార్థులు ఏ విషయాలకు ఎక్కువ (ప్రాముఖ్య మొవ్వాతి అనే ఆంళాలను థచమిక ఈ శతకంలో పొందుపరచారు.

“విత్తు మంచిదై తే చెట్టు మంచిదొతుం దనట్లు గురువు సద్గుణ నంపన్నుడై తే శిష్యుడు కూడా సద్గుణాలరాసిగా హెసి శెక్కుతాడు లేదా ఒకవేళ గురువే దుర్గుణాలకు నెలవై తే ఇక శిష్యుని వర్మనం చెప్పనలవేకొదు, సొధారణంగా గురువుల (ప్రభావం శఇష్యులపై ఉంటుందనడంలో నందేహంలేదు, అందువల్ల గురువు సద్దుణాఆ నంపసన్ను 'డై శే శిమ్యులకు నూటికి నూరుపొళ్ళు సద్దుణాలబ్బక పోయినా ముక్కాలు మువ్వీనం పాలైనా ఆబ్బుళాయి. “కస్హై నంక పొయ్యి తీరుస్తుందన్న్‌ట్లు” దుష్ట వర్ననుదైన ఇమ్యుణ్ణీ గురువు కిర్చిదిద్దగఆడు గాని ఆసలు పొయ్యే అనేకసంకలు._లిరిగి ఉంఘే ఇక చెప్పే అవసరమే లేదు, విజులి$ీ

228 తెలుగు సాహిత్యం : ముస్టింల 'సేవ గురు శీష్యులను గూర్చి (ప్రబోధాత్మకంగా వెలయించిన ఈ శతక పద్యాలు కొన్నింటిని పరికిద్దాం. “*గురుడటన్న నెవడు? కట్‌ల తంత్రమ్యులః గూల్చు వాడు హితముం గూర్చు వాడు నిర్విరామ కృషకి నిలయంబు నగువాడు గురుని మాట $ యశము గూర్చు వాటా? “నిజమెజుంగంజెప్ప్‌ (ప్రజకు సద్బుదులు థి గణప వలయు బాలకా గురుండు యోసగించునేని దోసము వాటిల్లు గురుని మాట $ యశము గూర్చు దాటొ?2 "ఆత్మ శక్ని లేని ఆధ్యాపకుండును తప్పు,కోవ (బొక్క తథ్యముగను మాలకుండు నట్టి బాటను నడచును గురుని మొటి ; యోము గూర్చు బాట”?3 అని గురువుకు ఉండవలసిన సద్దుణాలను తెలియ జేళారు, విద్యార్దులు ఏ విధంగా (ప్రవష్తించవలసింది కీంది సద్యాలలో చక్కగా వివరించారు, ధ అలి కులమత (ప్రనక్సి కూడదు మీ యెడ దైవ దూషజమ్ము తప్పు_మనసు నిలిపి చదువు కొనిన 'నేర్పరు_లౌదురు గురుని మాది ।; యశము గూర్చు బాబ”?4 “ఎదుటి వాని నెప్పుడు హీనునిగా నెంచి. సీన్ను సివు పొగడుకాన్న కీడు చదువుకొనియు నుంత సత్య మేలుగ వేమి ? గురుని మాట | యళము గూర్చు బాట? ఈ విధంగా గురు శిష్యుల కర్తవ్యాన్నీ తెలీయ జేళారు వారి - కఠ వ్యోస్వ (వటోధిస్తూ కొన్ని నీతులను జోడింనడం బంగారానికి తావి అబ్బినట్లున్నది, న

శతకాలు చ? “గడ్డి తినిన పశువు కడివెడు పాలిచ్చు షడ్రసమ్ములాను జగతి జనుడు విషము (గక్కు- చుండు విధము నెలుంగుము చురుని నూట | యళయు గూర్చు బాటొ?6 “నత్య మెలిగి చెప్పజాలని కుటిలుసి వలిమి_జేయనెంతో చేటు గల్లు పరులంజేజచు తనదు బాగెదనూపాంచి గురుని మాట ; యశము గూర్చు బాటి?? "పరుగెత్తి పాలు తాగేకన్నా నిలదీడి సీళ్ళు దాగడం మంచిదన్నట్ల నూతృభాషను అలక్ష్యం చేసి వరభాషక్స్షై పరుగెత్తే వారిని గూర్చి కింది పద్యాలలో చక్కగా చృల౦ంవారుం “ఇంగిలీసు” బాస నెంతగ నేర్చిన్‌ పాండితీప్రకర్ష పట్టుబడదు పరుల దాసగాన బాధను గూర్చును గురుని మొట యశము గూర్చు బాటొ?3 “దేశ భాష లెల్ల దీక్ష వహించిసీ వభ్యసింప వలయు నర్భపండ 1 మాత్మ భాష నేర్చి మర్యాదలందుమా గురుని మాట $ యశము గూర్చు దాటొ?8 ఈ విధంగా షేక్‌ అలీగారు ఈ శతకంలో గురుశిన్యులు మంచినడవడితో మెలగాలని (బోధించారు. మానన (ప్రబోధము | ఇది షేక్‌ అలీగారి రెండో (ప్రబోధాత్మక శతకం. *మనసా” అనే మకుటంలో సులభ (గ్రాహ్యమైన శైలిలో విరచించారు, ఎక్కువ భాగం కంద పద్యాలలో నడచి ది ఆక్క-డక్కడా అటవెలదులు తేట గీతులు కోడా దక్శనమీస్తుంటాయి. ఈ రచసా శీర్షికను బట్టీ చూస్తే ఇది పారలౌకిక దృష్టి గలిగీన ఒక తాత్విక రొచనేమోననిసిస్తుందె, కాని ఇది కేనలం లౌకిక విషయాలకే (ప్రాధాన్య మిచ్చిన (ప్రబోధ శతకం. ఇందులో సూట యిరవై అయిదు పద్యోలున్నాయి. శతకల (శ్రీకొరంతో ఆరంభమైంది, రచయిత

ళకి9ి శెలుగు సాహిత్యం , ముస్టింలసేవ గురువులైన జొస్కి వెంకట సరసయ్యును; నేటి కవులను మదిలో దలచి శతకాన్ని ప్రారంభించారుం లోకంలోని కొన్ని'సమస్యలను ఎళ్చిచూపి వాట్‌ని ఏవిధంగా పరిష్కరించాలో సూచిగచారు. సమాజంలో నేడు పెద్దపెద్ద చదువులు ఏకార్య సాఫల్యానికి ఉపయోగ పడుకుంది, డబ్బుకున్న ఏలువనూ, (ప్రజా బాహశళ్యంలో కొన్ని నగ్న సత్యాలను వెలుగు పరచారీ శతకంలోః పండిత పామరుల రసనాగ్రాలమై నాట్య మాడే జారీయాలను, సామెతలను (ప్రయోగించి శతకానికి ఒక వింత సౌరును సంతరించారు. “మి[త్రత్వము శత్రుత్వము భాత్మింనెటుల సంభవించుందలపోయగ స ద్వ్యతనవి మాట్ల, వలననె _ చీత్రముగ ఘటిల్లునండ్రు, సిద్ధము మనసా”8౦ “న్లోర్రు మంచిదైతే ఊరు మంచిదౌళుంద్రోన్నట్లు మనం నూట్లాడే విధానాన్ని బళ మ్మికులు, శ [శ్రువులు ఏర ఏడుతుంటారని తెలియజేశారు "కృషతో నాస్కి దుర్భికుం” అన్నట్లు ఆవిరళంగా కృషిచేసి పది మందికి తోడ్పడడం మంచిదని (ప్రణోధించారు. “ఆపిరళశమగు కృష సలుపుము హవణీల్లు జయమ్ము (పజల కాదర్శంబో (్రవిమల మార్గముంజూపుము భువి (బ్రదుకును వ్యర్త పణుపంటోలునె ? మనసొ”82 వ్యక్తి విశాపానికి ఉపక రించే ఆవేక విషయాలను ఈ శతకం ద్వారా షేక్‌ ఆలీగారు ఆంధ్రావని కందించారు. మ్మ్‌త బోధామృుతము 1%

“వివేకోదయ స్వామి" అసే కలం పేరుతో షేక్‌ రసూల్‌ కవిగారు ముత్ర బోధో మృతనునే శతకాన్ని ఆంధ్ర పారకలోకానికి అందించారు. “మిత్రా” అనే మకుటం తో చంపకోత్సల మాల వృత్తాలలో సంధానించీన శతకం. “శ్రీకరమైన దైవమును, చిత్తమునందు. దలంచి లల. అన్‌ (శ్రీకారంతో ఇష్టడేవతాస్తుతి చేస శతకాన్ని ఆరంభించారు, క

ఈ శతకంతో భగవంతుట్జీ గూర్చి, మతాలను గురించి భాగ్యవంతుల నిర్భా

శతకాలు వికి గ్యుల స్టితి గతులిను కన్నులకు గట్టినట్లు చితించి దేశభక్తిని (ప్రబోధించారు. నిత్య జీవనంలో (ప్రవర్నిల్లుతున్న విషయాల మర్మాలను వెలుగు పరచి కర్షవ్యాన్ని (వబో ఛించారు, హరిహారుల భేదత్వాన్ని తొలగించి ఇరువురూ ఒక్కంరేనని భక్షి తత్వాన్ని పెం నొండింవి ఏకత్వాన్ని (ప్రబోధించారు. “నివ్వ” శివః యటన్న మజినేహరి ; యన్నను నింక నెందరో యా వసుధా స్టలంబునను నెట్టుల దైవము నెంచి గొల్పినన్‌ భావము లొక్క-కే 1 కనుక భక్తిని హూత్రము స్వీకరించునా దేవుని నెట్లు గొల్చినను దివ్ధిపథంబు అభించు మిత్రమా”8ి9 ఎవరు ఏ మతం వారైనా మానవులంతా ఒక్కశేనని భగవంతుడే ఈ ఇలకు గతియని చెప్పి మానవులంతా ఒక్క పేననే జాతీయతను కింది పద్యంలో 'వివరించారు, పొతమకులై న వారలిల హిందువు ముస్లిము కై 9స్మవాదులౌ మతముల యందు వాదనలు సూనియు, దై వమే లోకమంతకున్‌ గతియని నమ్మియున్‌ సకల కార్యములందు నమష్టి స మ్మతమును స్వీకరించుట యె మానవ ధర్మము కాదె? మి(త్రమా”8 “ఒక్కడు పల్కినట్లుగ మజొక్కడు వల్కడు నైజనుందు నిం కొక్కని కుండు రీతిగ మరొక్కని'కుండదు : రూవనుందు వే రొక్కని పోల్కిగాను మజి యొక్కడు పోఅక యంండునట్టు లీ టక్కరి చిత్రకారుని దృడత్వమహత్వము జూడు మి్మితమా”ః* అని (ప్రజల మనః ప్రవృత్తులను వివరించారు. రచయికకు మూతృ దేశంపై భక్సి మెండు, మాతృ దేశంపై పరదేశీయులు దండెత్తి వచ్చినప్పుడు- పౌరుషవంతులార 1 మన భారత దేశ సురక్షణార్దమై "ఘోర దురంతముర్‌ నలుపు (కూర విదేశ శతుసేనలన్‌ వారంగ(ద్రోలునట్లుగను బాహు బలంబులంజూవగల్లుడీ భారత జొతి పొరుషము బాహ్య జనంబులు మెచ్చ, మి(త్రషూ”85 అని దేశ రక్షణార్దం భారత జాతి పౌరుషాన్ని చవిచూపించమని పురికొల్సి దేశ భక్తిని నెలడించారు రచయితఈ "ఈ విధంగా ప్రతి పద్యం ఒక విషయాన్ని స్ఫురింపజేస్తూ మనుషుల మన స్త త్వాలు ఏవిధంగా (ప్రవర్షి ల్లుతుందీ ఈ శతకంలో అభిపర్డి ౦చారుం

2856 తెలుగు సాహిత్యం ; ముస్తింల స్వే భయా శతకము;

ఈ శతకం ఆరహజ్‌ "ముహమ్మద్‌ జై నుర్‌ అవెదీనగారు విరచించారు. “భవ మెన దాట భయ్యీ సూటి అనే మకుటంలో సంధానించిన శతకం, “ధయ్యా” అనది కఎగారి మిత్ర బృందం అప్యాయంగా పలుచుకొనే నామం. ఆదే వారి కలం. పేరుగా చొటు చేసుకొందని చెప్పవచ్చు. వారి "పేరు మీదుగనే ళతక సృష్టి చేయడం ముడాహం,

ఈ శతరం సాహాజిక పరిస్థితులకు, మానవ మనస్తత్వాలకు దర్చణం లాంటిదిం ఇందులో నృష్టక్‌ మూలమైన భగవంతుణ్ణి భక్తితో కొలవాలని అమేడించారు. స్వాను భవాలను హాస్యరసంతో మేళవించి కొన్ని చేదు నిజాలను బట్టబయలు చేశారు.

నేటి స్త్రీల వస్రధారణం అందించే వింత కోభలను కవిగారు వ్యంగ్య ధోరణిలో కింది పద్యంలో చిత్రించారు,

“బాహు మూల రుచులు వాహాిటముగ జూప్ప పొటనడుము ళోళ బటి బయలు బి మ! “కటు బటి తీరు కడకేమి జూప్పనో చ! య్‌ భద్రమైన మాట భయ్యా మాటి"86 సగరం లో 'నటువకతె ఆర్జనగ్నంగా నాట్యం చేస్తుంకే వయాఖేదం లేకండా టు యూ మోజుతో తండోపతండాలుగా జనం మూగి ఫోజు పెట్టి భావావేశంతో ఊగిపోతుంటారు. అసమీపంల్లోనే హరికథా (ప్రవచనం చేస్తున్న హారిదాసుణ్ణి ససేమిరా కన్నెతెనా చూడరు అని న్నేటి మానవ (వ్రవృత్తుల నిజ స్వరూప స్వధావాలను కింది పద్యంలో వెల్లడించారు. న! న! “"నాట్యమాడు శార నగరాన విచ్చేయ వేల కొలది జనము వెంట బడును "అరయ నటుని మోజు హరిదాసునకేదయా ళదమైన చాట భయ్యా మాటో? “భావి గర్భమాపు ఫామిలీ ప్లానింగు భగ విధవలకేలయనెడి వీంళఠ వలదు ఎందుకైన మేలు నుందు జొగత యా భద్రమెన దాట భయ్యా మాటొ8ి8ి కుటుంబ నియం[త్రణ విషయమైకడు జ్యగ్రత్త వహీంపలనీ "ప వదశ్టం వినృష్ష మా చల్‌

శతకాలు క! చేసుంది ముందు జొ(గ్రత్త కోసం విధవలకు వ్రతం కఈకటుంది నియర్యక్రణ విధించడం ఉచితమని ఊహించిన స్ఫుర(ధ్రూపి. ఈ చూచన హాస్యాస్పడంగా స్ఫురించినప్పటికీ చీనిలో ఒక చేదు నిజం తొంగి చూస్తుంది. కవిగారి స్వానుభవానికి మెలు రాయి కింది పద్యం, పూరీ దేవాలయంలోని జగన్నార స్వామి దర్శనార్థం కవిగారు వెళ్ళినప్పుడు అన్య మకస్థులకు ఆలయ (ప్రవేశం నిషేదిం చగా వేదనతో, .. “జగతినేలు సామి జడరూపమును దాల్చి పూరి ఆలయమున చూరెనకట |; చాగి యున్న వాని దర్శెంపనేలయా భదమైన వాట భయ్యా మాట89 అని తమ బాధను వ్యక్తం చేశారు ఇందును జాషువాగారి మైతి వ్రభావం కొంత కారణమని చెప్పవచ్చు భయ్యా గారు ఆమభవాలను జోడించి తమ శతకానికి జిలుగు వెలుగులను కతి గించారనడం అతిశయోక్సి కాదేమో, తాత్విక చత్రర్రాల్సు 1బహ్మ విద్యా విలానము ఈ కోవకు చెందిన శతక నృష్టికర్త లలో ఉమర్‌ అలీషా గారు (వముఖులు, వీరు కాచ్విక చింతనతో “టహ్మ విద్యా విలాసము” అనే శతకాన్ని రచించారు. "కలుష గత వేష భూషయాతై లలీష” అనే మకుటంతో నూటమూడు తేట గితాలలో ఈ శత కాన్ని రూపొందించారు. శతకం (శ్రీకొరంతో, ఇష్టదేవతాస్తుతితో (ప్రాదంభమెంది. శతకొ చ్యుంతాలలో గురుస్తుతి గావించారు. ఈ శతకంలో జీవాత్మకు పరపాత్మకు గల సందింధం తేట శెల్లనొతుంది, అహం అం'సే ఏమిటి? (బ్రహ్మ నిర్ణయం, మాటోొత్పళ్సి, నగుణ నిరుణ నిరూపణం, తె అతి క్‌ ఇంద్రియాల సంఖ్య, ఆత్మన్వరూప నిరూపణం, యోగ నిరయం, జాన మార్గం, చు వ్‌ ముక్తి మౌర్షం మొదలై న విషయాలను విపులీకరెంచాడు. "అహాన్ని గూర్చి, ఆత్మనుగూర్చి, బ్రహ్మను గూర్చీ ముక్తిని గూర్చి కింది వద్యాలలో వినరి౦ దారు,

క్రి శెలుగు సొహిక్యం : ముస్గింల సేవ “నిశ్చలంబయి నక్క-మై నిత్య సత్య నిష్కుళానంద నిష్కిఫియ నిర్ణణంణు యైన (బ్రహం బహంబసి యులరు మున్ను కలుష గత వేష భూషయాఖై ల లీషి0 అని అహాన్ని గూర్చి చెప్పారు ఉజపహ్రానియే దేహమందున గాని లేదు నేను యెప్పటికీలాగు గానె యుందు ననుచు యూషొంచు వాడు నాత్మనగ జూవే కలుషగత వేష భూషయాబైల లీష91 ఆని ఆత్మను గూర్చి వాకృచ్చారు, కింది పదంలో ఆత్మయే బ్రహ్మ అని పక్కాణిం చారు. “స్టాల సూత్మాదు లొ శపంచాళులకును కర్మ వర్ణాశ్రషూచార ధర్మ రహిత మైన కేవల యార్మయే (బ్రహ్మ మగును కలుషగత వేష భూషయాఖైల లీషో92 కోరికలే అన్ని ఇడుములకు మూలమని విజ్ఞుల ఉవాచ, కోరికలను నశింపజేసిన ము క్తి లభిస్తుందంటారు. కోరికలు మరోజన్మకు సోపానాలౌకాయి. కాబట్టి కోరికల విరనాగ మని [క్రింది పద్యంలో విశదీకరించారు. ఉమర్‌ అలీషా. "వాంఛ నుంచక దేనివై నించుకై న వాంఛ జన్మకు మూలంబు పాయ యదియె వాంఛ విడిచిన ముక్తి అభించు నిజము కలుషగత వేష భూషయాథే అ లీషొ95 ఈ ధరాతలంపై పదికౌలాల పాటు పదిలంగా మనగలిగే వ్యక్షి- "సత్యశాంతంబు శమదమ సాధు తనము భూత దయానాత్మ చింతియు నీతి గలుగు వాడు భూషింపబడు సుమీ వసుధ యందు కలుషగత వేష భూష యాఖ్టైల లీష94 అని వివరించారు, ముకి మార్గానలంబనకు కావలసిన ఏషయాలను అలీషాగారు ఈ శతకంతో కేట తెల్లం చేశారు,

సూచికలు

క, ముహమ్మద్‌ హుస్పేన్‌, భక్త కల్పద్రుమ శతకము, 1848 ప క శే ళా ఇ9 పు 8 శ్రే 39 కక వు 11 త్స 7౭ 99 పు 26 5. గురుశిష్యులు, సుమాంజలి 1€5శే ప్ప, 6 కి 9 ( ప కా శి 99 య క్రి కా ౩2 వ్వ కే ఠి ఇ కా వ 14 10. ముహమ్మద్‌ హుస్సేన్‌ వారిహరనాథ శతకము పు, ఈ శక. ఇ ఇం పు, 7 పై ౪9 39 పు £ే క్రి ?9 ఖం పు, కిఓ శక ణి న పు 88 కేర్‌ 99 శా వ 28 18. "షేక్‌ దాపుదు, రసూల్‌ 1ప్రభు శతకము పు శక కే. 99 98 ప్ప 12 కఫం శం $9 పు 12 19, డా॥ కగోపాలకృష్ణరావు, ఆంధ్ర ₹తక సాహిత్య వికాసము 3976 పు, 265 20. ముహమ్మద్‌ హ్యూస్సేన్‌, అనుగువాల వక లై క కౌ పు 8 వ సెదే ప

23, పెడే ప్ప క్రైశ పెటీ ప్కు-కి క. వెరే ప 41 వి=ి౦ి

తెలుగు సాహిత్యం , ముస్లింల సేవ 204 24 "పెచే పు 14 న్‌ ప్రైదే పం 20 281 "పెదే తెనుగు బాల పు, కి

. జా పెచే పు, 29. కా పు, 1॥ీ లిం పదే వల 81, పైజే పు 12 32. స్వయ్యుడ్‌ ముహమ్మద్‌ ఆజమ్‌, సూక్తి శతకము((అముద్రితము ప్ప 808% పెదే తశ పైడ్‌ కం పైడే తి 'పెదే ల్‌, పైదే 880 ముహమ్మద్‌ యర్శొ సోదర సూక్తులు 195] గ 6 త్రి 'పెదే ప్త?

ర్‌ం

40, పెచే పు, 11 తీ! పజ పు 12 45, వంగూరి సుబ్బారావు, శతక కవుల వరిత్ర ఉర 'పెచే 41 పడే 4న ఆక్‌హన్షా ముహమ్మద్‌ జై నుర్‌ ఆదెదీన్‌, హజరఠ్‌ ముహమ్మద్‌. (ప్రవక

న క్‌ ్‌ో ల!

• జీవిఠవు సందేశములు, 18,86 -ప్పు,- 81 46, పెదే (ప్రవక్న సూక్తి శతకమ్ము(ఆముద్రితమ్ఫ.- డ్తీ్గౌ పె చే ప్ప, థీ కా

పైదే త్ట్కై తీరి ఇన్‌ శీ8ీవ సూచికలోనిడి ప్ప ర్‌0 వన్‌ శ5్‌వ సూచిక లోనిది పృ ర్‌! పాపాసాహెబ్‌ తక్కంల్లపల్లి, పాపసొబమాట వైడీమూట, 1081 పృ ర్‌ి పెదే ప్ప రి కక్కి 'పెదే పం

కతకోలు ఖ్డ ల్‌శీ “పదే పం 10 కక. పైచే వు 11 ళ్‌6ి. పెచే పు 17 న్‌7. సడే పు 20 క్రి వశే ప్ప 26 50. వచే పు 18 60. షేక్‌ ఇొనిం, - సాధుకిల శతకము, పు, కి

1. న ఇం పుం 03, ంం ఇం పు 6 6]. ఇం || న
2. ౩9 క9 పు ర్‌ 6న 9క. గ! చ్పం 0
3. క్త” ఇం ప్ప 16
4. ఫం ళా ప 16
5. 9కి శ్రి స్ప ౭కి ౧8. కసి న! ప్ప 8
6. 06 ళం ప్ప, 28
7. "షిక్‌ అలీ, గురుని మాట, వు కీ 72, స్పెదే వ్వ శే
8. వైడే పు 18 76 పెదే పు, 16
9. పైదే పు, విపే 786, 99 గా పు 18 77, ఇల 4 వ. 18
10. న కక పు 17 78, 9 న వు 11
11. షేక్‌ అలీ, మావస (పటోధము, పుళి రే. ౩ క పు శి

కతకొలు 20 82. "షేక్‌ రసూర్‌, మిత్రటోధామృతము, 192 ప్ప? 85+ పెదే ప్త 10 84, 'పైదే ప్త 26 8ఫ్‌ం సైడే పు 88 88. అభ్‌హజ్‌ ముహమ్మద్‌ డైనుల్‌, భయ్యాకతకము(ఆముద్రితము

074 పెదే

88 సైడే

80 పెదే

వ0, ఉమర్‌: అలీషా, (బ్రహ్మ విద్యా వలాసము, 1880, పు కే 981 పేదే పు, 7 02, పెదే పు 1 కీర పైదే పు 16 కట వ్నేపే పు [1/

తు ట్రీ అవా

హరికథా వాజ్ఞ్బ్యయం మానవుడి మనోవికానం వివిధాంశాలపై అధారపడి ఉంటుంది. లలిత కళలు మానసిక వికాసానికి దోహదం చేస్తాయి. (వజల వినోదానిక్రీ విజ్ఞానానికీ సాధనాలుగా ఉపయుక్త మౌతున్న కళలు అనేకం, -ఇలాంటి వాటిలో హరికథ ముఖ్యమయింది, హర తిథలు చండిక పామర జనుల ఆఅఆనందానికీ్‌ ఆటపట్టు, ఇది జాతి వైశిష్ట్యాన్ని, వదగ్ద్యా న్నీ చాటిచెప్పే ఒక ఆపూద్వ కళానృష్టి. తెలుగు (ప్రజల హృదయాలలో (ప్రత్యేక సానా నికి పాాతమయింధి. ఇది మన ఇరుగు పొరుగు భాషలలో వేరే పేర్లతో వ్యవష్యాత మయినప్పటికీ తెలుగులో ఒక విశిష్టతను సంతరించుకొన్నది. తెలుగులో నర్వాంగిణ మైన క కారూపంగాాసన కలకళా సమాహారదీవంగా రూపొంది పెంపొందింది “హృ ద్యవద్య నేయాత్మిక మై అన పద్య వచన రచనా భానురమై నంగీత నృత్య కళా సమ్మిశితమై ఉపకథా వ్యాథ్యానాదిక పరిబ్బృంహితమై పండిత పొమర జనరంజకమైన విశష కళా రూపమే హరికథ”1 “నంగీత సాహిత్యాలు రమారమి సమమైన పాళ్ళలో మేళవింప పడి నపరసభరికంగా భక్ని సీత్కి వై రాగ్యాలను సమకూర్చి శ్రోతల మానసిక గానిని ఆపనీయుంచి పరమానందాన్ని కలిగించే (పక్రియ హరికథ ఈకహరికథ ఏకవ్యకి “మె దబహుసా[తాభినయంతో _సొగుతుంటుంది, దా హరికథా (ప్రవచనం చనవారిని భాగవతులని, హరిదానులస్కీ హరికథా ధాసులని న్యపహరించడం కద్దు, వీంనే పౌరాణికులు, తథకులు దాసులు అనికూడా వ్యవహరిసార్డు కవికి అవసరమైన (ప్రతిఖాది లక్షణోలతో పాటు నరస వచనా పొటవం, నందర్భోచిత హోన్యో పశలత, చతురొక్త్రమయ సంగ్రికోభినయం కలవాడే ఉత్తమ కథకుడని హరి కథా పిశామహాలై న ఆనిఖట్ల నారాయణ దాసుగారి ఉవాచ, వేదకాలంలో వీజప్రాయమైన హరికథ ఇతిహాస యుగంలో కళ అవుల రామా యణ గానంతో రూపురేఖలు దిద్దుకొని ఆధునిక యుగంలో విశిష్టస్టానానికి పాత్రమై తెలుగు సాహిశ్రీ షేత్రంలో వెలుగును సంతరించుకొని ఒక (ప్మక్రియగా వరిలుకూఉందా. పండిత పామర జన మనోరంజక మైన పహారికథా గానంతొపాటు రచనకు చవూనుకొని వాసిగాంచిన వారెందరో ఉన్నారు. హరికథా వరిమళాలను చేళవిచెళాలలో (పైసకింప జేసినథ్యాతి హరికథా పిశామహంలై న ఆదిభట్ల నారాయణ దాసుగారికి దక్కింది. తెలుగు డేళంలో నారాయణడాసుగారి శిష్యులు (ప్రశిష్యులు తామర తంపరగా వృద్ధిపొందారు]

నగా తెలుగు సాషిత్యం ; ముస్తింల నెవ హలికథా రచన ఒక ఎత్తు, కథా (ప్రపచనం మరొక్ష ఎత్తు. రెంటినీ నమషాళ్ళలో నంత రించి పేరు పెంపులు పొందిన "కథకులు ఆంద్రదేశంలో పెక్కురున్నారు. ఆలాంటి వాలితో ముసింలు ఉండటం హర్షి ౦చదగిన విషయం,హలికథా [వ్రనచన కారుల స్నేహ సౌహ్రాశ్రాల కారణుంగానో, తెలుగు (పజల జీవననరళిలో మిళితమై జీవితం సాగిస్తున్న కారణలగానో బౌత్సాసాకు తళాకారులై న ముస్తింలు అనేకషలు హరికథలు రచించ్చి ప్రవచించి హరికథా వాజ్మయ వికాసానికి కొంత దోపూదం చేశారు. ముస్లింలతో వారి కథలను వెలయించి ఆలరింప జేసిన వారిలో "షేక్‌ నవీ సాహెబ్సొ ఖాదర్‌ సాహెబ్‌, జాన్‌ సాహేబ్‌, మహాన్‌ సాహెద్‌, ముహమ్మద్‌ గులామ్స్‌ శక్నకా బడే సాహెబ్‌ మొదలై నవారు ప్రసిద్ధులు, షేక్‌ దాదా సాహెబ్‌, షేక్‌. ముత్తువా సాహెబా సేక్స్‌ హాుస్సేన్మొ "షేక్‌ బిడి సాహఎ, షేవ్‌ సలారు సాహెచ్‌్‌ (పళృతులు కథాగానాలను రీతిలో, స్తాగిస్తున్నారుం శష్వాతం(శ్రానికి పూర్వం హరికథలు ధొారశ రామాయణాది గాలథకే పరిమితం, తడనంతరం పోతన వంటి కవుల జీవిత చరిత్రలు త్యాగయ్య రామదాసువంటి భకు ల జీవిత గారల్లు. ముహమ్మదు, ఏసుక్రీస్తు వంటి (ప్రవక్శ ల జీవిత రేఖలు మహళ్ళా గాంధి వంటి డేశనాయపల జీవిఠవిశేషాలు కూడా హరికథలుగా రూపొందాయి ముసిం రచయితలు హైందన పురాణగాధలతో పాటు ముస్దిం మఠ గాధలన్ను ముస్లిం పల జీవిత విశేషాలను హర్‌కధలుగా తీర్చిదిద్దాయ. షక్‌ నవీసాహెబ్ల్‌ ఆంబరీషోపాథ్యాన్నన్సు (ద్రువోపాఖ్యానము, చంద్రహాన చరిత్రము, థౌదర్‌ సాహెబ్‌ ముహమ్మదు నిలాసమ్మ షేక్‌ బడే" సాహెన్‌ ముహమ్మదు జీవిత చరిత్ర " కర్చలా వీరగాథ ముహమ్మదు గులామ్‌ గురుశష్య సంవాదము, మస్తాన్‌ సాహెబ్‌ కుచేలోపాఖ్యానమ్యు. తిరుపతి వేంకశేశ్వర సహాత్మ్యము, పురందరహిన్యు (బ్రహ్మంగాశి చరిత్ర భారతము, తాష్రా యణమ్ము ఖ్వాల్రీల్మ సీశాక్షల్యాణము, సూరదాసు, మొదలైన హకికథను విఠచిం్చ హరికథా నాబ్మయాభివృద్ధిక్రి కృష చేశారు. హరికథా-- రచనలలోను -(ప్రవచనంతోన్స ముస్లి ౦ కళాకారులు పేతం సాంప్రదాయిక రీళినే అఫలంభించినట్లు న్పష్టవడుతుం్యి ఇలాంటే ముస్లిం రచయితల కృష ఎంతై నాహక్షనీయమే, హజరత్‌ ముహమ్మద్‌ : ఇస్తాం మత (ప్రవక్త ముహమ్మద్‌ గుజగత్రాల్సు, సదుపదేశాలు సాధ్య విధా నాలు “హజరత్‌ ముహమ్మట్‌” కధలో 'ఫెక్‌ బడ్తే స్రాహ్ఞ్యా చిత్రించారు, " నర్వమత్ర

చారికథా వాజ్బయం 208 సెమన్వయానికి ఈ రచన (ప్రకీక. మూత విశ్వాసాఎచడో నదాచాన సంపదకు దూర మయిన జాతిని జాగృతం చేనిన వ్యక్తి ముహమ్మద్‌. వారి జననం (వక్ష వదవి, మతి (వచారర్శ ఇత్యాది సన్నివేశాలు ఈ కథలో చిత్రించబడ్డాయి ఐడే సావావ్‌గారి రచనా వద్ధతి పరిశీలించడానికి కొన్ని ఉదారణలు నా (బతుకు అడవిగాచిన వెన్నెలాయెగా ఇన్నాబతుకు॥ నాజోడు విడిపోయె, నానీడ వవపోయ లాలించి పాలించే నా స్వామి కరువాయె నా బతుకు॥ కలుగవోయెడి శిళువున్‌ కనులార చూచేటి భాగ్యంబు నావభువు కలిగి యుండగలేదా ఇనా్మదితుకు॥ ఇవి నుండి ఎన్నెన్ని కషాలు ఎదురౌనో చలు రాబోవు శికువెన్ని నషాల పాలౌనో 1నాాదితుక॥ ఖా ముహమ్మద్‌ తంగడి అబులా వ్యాపారారం ఇతర చేశాలు వెళి మరణించగా ళం స! ఆకస్మిక మరణవార్త విని గర్భవతి అయిన తల్లి అమీనాపడవేవన'పె కీ రృనలో విదితం. అవని ళా గ జు ని (పజాపరిస్టితిని (వత్యక్షంగా కాంచిన ముహమ్మద్‌ (ప్రజానీకానికి సత్యఘార్షాన్ని అన్వేషంచాలనే తఆవనతో నకీపంలోని హీరా కొండగువాలో యోగ నమాధీలో నిమ గ్నెమలయిు ఊ న క ముటాని నులి ఉంటాడు, అప్పుడు ముహమ్మచ్‌ వరిస్థితిని వర్షించే ఘట్టానికి కింది వద్యం_ "నిద్రాహారమ.లన్‌ ద్యజించి మదిలో నిర్వ్యాజతేజంబుతో నిద్రాణంబులునై న శక్తుల పునర్నిర్మాణమున్‌ వేయగా కఇుద్రంటై న జగంణు దామరచి వకల్‌ దీళ్ష నర్చించిని రి (ద(స[ియి సిళ్వరుదెలియయళత్నించున్‌ర బూలారుడైై 7” కర్చు లావీరగాథ ; బడే సాహెబ్‌ గారి నురొక హరికథ “కర్చలాసీర గాధి. (ప్రవక్త మువామ్మదు మకణానంతరం మఠూశ్యాధికారం కోనం జరిగిన పోఠులో కధ్బలా మైదానంలో దర్మరణ౩ పాలయిన నుహమ్మదు వెహితులు హాస్పేన్‌ స్మారక చరిత్రను కర్చలా వీరగాథగా కన్నులకు కట్టినట్లు చిత్రించారు

940 తెలుగు సాహిత్యం ; ముస్లి ంలసేవ “ర్రాల గర్భమున కలసిన కర్చలా కదన గాథ వినరయ్యా పాలవంటి పరమ సుజనులందిన భంగపాటు గనరయ్యా అవని యేలిన రారాజులకును చావు తప్పదయ్యా సీతియె జాతి మకాల వెన్నెముక -- నిజమిది వినరయ్యా సీతిలేని జాతి మకాలెన్నడు నిలిచి యండనయ్యా” అనే గేయంతో ఈ కథ (ప్రారంభమయింది, దుర్మరణం పాలయిన హాుస్పెన్‌ స్టితిని స్మృతి పథంలో నిల్చుకుంబూ కూఫా వాసులు చేసిన అకోళశం కింది కీర్త నలో వర్షీ తం, “కరుణామ హుస్సేన్‌ సొనియిటు-కన్ను మూసినావా దేవా కన్ను మూసినావా దురమున చిక్కటి రక్నపు కేరున-దొప్పడోగినావా ఆయ్యో గొప్పదోగినావాఃకరుణ్యా వీర స్వర్గ మలంకరించితివి విమల వీర మౌళి కారు చీకటులు ముసిరె కనుదెరచి కనుము బ-ధుపా? ॥కరుణా॥ కన్నీరే ముస్నీరుగ నేడ్చెడు కాంతవంక జూడు మన్నులోన బడి దొరలియాడు నీ కన్నవాని జూడు 1కరుణా॥ ఆశా సూత్రము దెగి ఫొగిలెడు సీయాప్తుల గను మోయి దేశానికి కీడు కూడెనను సహవానుల గను మోయి శోక సాగరము చెలియలికట్టను దూకి పొంగెనోయి చేకటి రక్కసి సీలి ముసుగుతో చిందులొడెనడిగో 1కరుజా॥ మధ్య మధ్య పవి(క్ర (గ్రంథం ఖర్‌ -ఆన్‌ (గంథంనుంచి, ఇతర పవిత్ర రచనల నుంచి అరబ్బీ భాషామయ సూప్త లను (ప్రకరజోచికంగా (ప్రకటించడం పీరి (ప్రవచనంలో ప్రత్యేకత. బడేసాహెబ్‌గారు -అక్కడక్కడ ఉర్తూలో కూర్చిన స్వీయ _. గేయాలను సమితం_గానం చేసి తెలుగులో వ్యాఖ్యానించడం కద్దు, ముహమ్మదు _మదీనా రాకను పురస్కరించుకొని మదీనా పొరులు అమందానంద హరోడ్వేగాలను (ప్రదర్శిసారు. ఆ లె అతి ఘట్టాన్ని బడ్తే వంహైబ్‌గారు కింద ఆవిష్కరించారు,

మారికథా వాజ్బయం 2శ్త!

*ఆవో మేరే అహమ్మద్‌ ఆయే

అహమ్మద్‌ ఆయే ప్యారే అవామ్మద్‌ అయే

దో ఆలంకే సర్దార్‌ బన్‌కే ఆయె

కుల్‌ అన్‌ బిమోంకే సపాత్ష సరతావ బఐన్‌త్‌ ఆయే

ఇఅన్నతుల్‌ మూవామే జాకే ఆయే

చామ్‌కో భీ సావ్‌లే జానే ఆయే

ఈ మాన్‌ కే హోరొ గూన్‌ధ్‌ లాయే

ఇన్నానియక్‌ కోవున్‌సే నశానే ఆయే

మెతానియత్‌ సే హహ్‌కో భుడానే ఆయా శథా (ప్రారంభానికి ముందుగా ఖార్‌--ఆన్‌ లోని *సూరేఫాతెహొె మొదటి నూరాలలోని వాకాగ్రలను గానం చేయడం కద్దు. "యాసీవల్‌ ఖురానిక్‌ సాకీమ్‌ ఇన్‌నకల మినల్‌ మురసలీన్‌ హలాసి రాతిమ్‌ ముస్త ఫీస్‌ ఈ వాక్యం “పరిత్రాణాయ సాధూనాం” అన్న గ్‌తా శ్లోకానికి నరిళలూగే రచన “అల్లాహు అక్‌బర్‌ లా ఇలాహ ఇల్లల్లాహ్‌”, అనగా భగవంతుడు నర్వశక్షిమంతుడు. భగవంతుడు తప్ప మరొక ఆరాధ్యుడు లేడు అన్న పవిత్ర సూక్షితో కధ సమాప్తి చేస్తారు.

సూచికలు

1. దొణప్ప లూమాట్కి తెలుగు హరికథా సర్వసం, 19878, పు, 7874 శై మహత్కి యువభారతి హై(ద్రాబాదు ప్త, ౧6 జంట బు బీజాల!

జీవిత చరి తలు

సుషప్పిలోనున్న మానవాళిని మేల్కొలిపి చైతన్య వంతంతో జాతి పురోభి వృద్దికి దోహదం చేసిన మహనీయుల జీవిత గాథలే జీవిత చరిత్రలని వక్కాణించవచ్చు= ఎవరి జన్మం మానవ జుతికి అలంకార భూతమోో ఎవరి వర్తనం లోక కళ్యాణానికి హేతువ్కో ఎవరి ప్రవృత్తి మానవ నాగరికతాఖివృద్ధికి కారణ భూతమోో అలాంటి ఆసాధారణ (పభావంగల వ్యక్తి నడివడియే జీవిత చరిత్రకు వస్తువుగా ఉపకరిస్తుంది] ఆ మహసీయుల జీవిత చర్మిత్రలాధారంగా రాపోప్ప తరాల భవితవ్యం నిర్మాణాత్మక పధంలో పయనించాలనే 'ప్రముఖోద్దేశంతో జీవిత చరిత్రల రచనలు సాగాయి. తదను గుణ రచనలను సైతం ముస్లిం రచయితలు చేపట్టారు (ప్రకృత అధ్యాయంలో ఉమర్‌ అలీషా విరచించిన (శ్రీ మొహమ్మద్‌ రసూల్‌ వారి చరిత్ర "షెక్‌ ఫరీదుగారు వెల మించిన రచనలను గూర్చి వివరించబడింది. శ్రీముహమ్మద్‌ రసూలళొవారి చరిత :

చిహ్యగంద కర్తలయిన ఉమర్‌ అలీషాగారు ఏకేశ్వరోపాసన మతమైన ఇస్టా మన్ని వ్యాపి చేసి [పపంచ మతాలలో ఒక విశిష్ట మతంగా నిలబెట్టిన (ప్రవక్త ముహూ మ్మద్‌ రెసూలువారి చరిత్రను చంపూ కావ్యంగా వెలయించారు,

ముహమ్మద్‌ రసూలు జన్మించినప్పుడు అరేబియా దేశం పలు విధాలైన విగ్రప్రః రాఫఫలకు ఆలయమై, అనేక దురాచారాలకు నిలయమై విలసిల్లింది. పూర్వాచార పర్రా యణులు అఆంధమత విళ్వాసీయులైన అరేవియా దేళ (వజలు ఆ దురాచాలాలకు చాని సల్చై సదసద్విదార విదూరులై మూఢ విశ్వాసాలతో (ప్రవర్విల్లై మనుమల చ్విక్రణ, వారి ఆజ్షాన మససులల్లో విజ్ఞాన జ్యోతిని వెలిగించి సత్య సమ్ముఠమెన ఏకేశ్వరోషాన్సన్లా మతాన్ని వ్యాపింపజేయడం, ఆ వరిస్టితులలో ముహమ్మదు వారు ఎదుర్కొన్న క్‌షాలు ఈ కావ్యంలో దర్శన మిసాయి. ల

షై

ఈ కావ్యంలో ముహమ్మదు వంశ వంగడం, జననం. బాల్యం, వివాహం, నంతానం, సంక్షీప మైన పూర్వ (ప్రవక్తల గాధలు ఇస్లాం మత నొలిక సిదాంశాలు, ఇస్తాం మతవా సప్త: ఇస్తాం మతాన్ని వ్యాసింపజేస్తున్న కౌరణంగా ఖురేషు వంశీయులు పెట్టిన కష్టాలు ఉమరు మొదలైన (ప్రతిపక్ష సాయక్షులు ప్రర్రివర నుల ఇస్తాం ముత 'ప్రాపకొనికి తోడ్చడిన విధం ఈ కౌవర్యలో చిక్రించబడింది. న

జీవిత చరిత్రలు ల(3 ఈ కావ్యం ద్వారా ముహమ్మదు రసూలు వారి చరిత్ర పామరులకు సైతం దోధపడాలనే కాంతతో సుందర వర్షనలతో సులభ సుందరమైన శైలిలో ఆర్ధకాలిన్యం లేకుండ చక్కని ఉవమానాలతో, సామెతలతో కావ్యాన్ని చక్కగా తీర్చిదిద్దారు. నన్ని 'వేళాన్ని ఐటి నమౌస భూయిష్టమైన రచనలు కూడ అరుదుగా గోచరిసాయి, లు మో జాలి “వంచనయందు.[బేమయుంగృపాణమునంంగృపార సంబువ రించిన గిత్రి యాసికతసీమ ఖజారపృంయచోటలుండి శో థించును నచ్చటచ్చటుడు వీధని జించియం్వుర్గలక్న్మి వీ &ంచుచున్న'- దోయనగంజెప్పక చెప్పుచుంబాంధకోటికిన్‌”1 అని సిటి బొట్టుకు కరువైన ఇసుక ఎడారులలో అక్కడక్కడ నయాసిస్సుల వద్ద 'పెరిగి పెదవెన ఖజూరపు తోట అందచందాలను ఉక్పేంఇొలంకారంతో సహజ సుంద భసె కుజ రంగా వరించి ఎడారులు సెతం రమణీయంగానే ఉంటాయని నర్చించారు. ము చూ “పచెడు వాయువట్లు వినువీధిని బాతేడు పతులట్లు దోం బూచులనాడు మత్స్యములంటోలె నెడారులంబటణంబులన్‌ న! రావరికంబు సేయుచు సిరంతఠమున్‌ విహరించు చుందురా భూచరులున్‌ స్వతం[కత (పబోథము సేయుదు రార్యులోయనన్‌,"తి ఆని అరబ్బుల జీవన విథానాన్ని చిత్రించారు. కొన్ని కఠోర స్థితి గతులను చెప్పవలసిన సమయాలలో ఆ పరిస్థితుల కనుగుణంగా శబ్ద (ప్రయోగం చేసి పఠిఠలకు ఆ సంఘ ఉఎనల (ప్రభావాన్ని వ్యక్తం చేశారు. అరేవియా దేశాన్ని అభినర్జిస్తూ వా “భన మధ్యందిన చండభాస్కరుని ధిక్కారించు తేజంబుతో ననలంబై నను జల్లనైై యెనయు రూకొలో కనజ్వాలతోం ము లమ గన దుత్తుంగ తురంగమ (వకట శృంగారైక థావంబుతో జను ఏవీరావ? సొంపు నింపరబు వశం బచిము నష్షచ్చారతిన్‌ "8 ఆని నమాస భూయిష్టమైన రచన చేశారు. (వపక_ ముహహ్మదు జీవితాన్ని, వారొసర్చిన కార్యాలను ఒక్క సీన పద్యంతో పఠితల నునోగేశ్రాల ముందు సాకెత్క్మ-తింప జేరు

24 శలుగు సాహిత్యం : ముస్లింల సేవ అత్జాన తిమిక హృదాగారముల యందు విద్యా (పదీపికల్‌ పెటై నెవరు కరీన శీలా 'వేదకల యందులబేమ (ప వాహముల్‌ పొటించి పరగెనెవరు. "ఘార దురాచార కధర వర్ణంబులం గులిళొకృతిని దాల్చి కూల్చెనెవరు మృద్దారు శిలల నర్చించు మూర్జాచ్చాడ పటము ఖేదించు (వ్రవక్న యెవరు సమరములు మాన్చినట్ట సంస్కర్న యెవరు విశ్వమౌన వోద్ధారక విభవు జెవరు (ప్రజల (్రాతలంశేసిన ప్రభు వెవండు అట్టి ముహమ్మ(ద్రసూలు వారవతరించె”4 ఈ వీధింగా ప్రవక్క ముహమ్మదు రసూలువారి ఖీవిత చరిత్రను సంప్రదాయ. రీతిలో 'పెయ్యికి పెచిలుప పద్యాలలో కావ్యంగా రచించి-కెలుగు పఫారక లోకానికి ఆందించాతు శ్రీ ఉమర్‌ ఆలీషా. వేమన " సంఘసంన్కర్త గా, [పజాకవిగో ఖ్యాతి సార్జంచిన భోగ యాగి త్యాగియెన 'వేమన జీవిత చరి కను షె ఫరీదు నాలుగా శ్వాసాల హృద్య పద్యాత్మాకంగా రచించాతు. రన నంచూదు రచనా పద్దతిలో, ధారాశుద్దితో దాత పాకంలో, సామెతలు త్త కావ్యంగా తీర్చి ఆంద్ర రసిక పిపాసపవులప ఆందించారు. స్థింగా చ్యితించ ఐడింపి, వ్రవరమ (ప్రేమానురాగాలను చూరగొని అల్లారు ముద్దుగా. దిన దిన ం ఓ ఇమన బాల్యంలో చదువు సంధ్యలక్షు స్వసి లిక్‌ పోకిరి కూన లతో కాలయాపన చేసి వెద్దవాడ్లై వేశ్యాలంపటుడౌశాడ్రు, సాని కొవాలన్నది కాదనక అదనక్ష ధనధాన్య కనక వస్తు వాహనాలను సమర్చించి్య వేణ్యాశ్యాగధనుడుం.. వ్లేళ్య

జీవిత చరిత్రలు వర్‌ కోరిక మేరకు తనవదిన నర్సమాంబ అలంకార భూషణాలైన ముక్కెర తప్ప ననుస్త ఆభరణాలు వేశ్యకు సమర్పిస్తాడు, వాటితో తృప్పి చెందని వేళ్య తన వదిన ముక్కు పుడకను కోరుతుంది. వేశ్యా లోలత్వంలో మన్నూూ మిన్నూ కానని వేమన తన వదిన ముక్కె-రక్రై యాచిన్తాడు, సాధ్వియైన వవన మరిది కోరికను మన్నించి ముక్కైరను 'వేమనకిస్తూ దానిని సాన్మిగహాం కీటప్పుడు స్నానమాచఠించ్చి కురులు విడిచి వివస్రయై అణాల భూమిమై నున్న ముక్కెరను తీసుకొ సేటట్లు చేయమని వేమనకు చెప్పి ముక్కెర విచ్చి పంపిస్తుంది. 'వేమన వవిన ఆజ్ఞాను సారంగా వర్షించి వివస్తయైన వేళ్య వంగి నేలపై నికో జావ న నున్న దుక్కెరను అందుకొనె సమయంలో ఆమె వెనుక నుండి ఏక్షించిన వేమన ఏహ్యూభావంతో ... ఉలి “హేయ మాంసాస్టిమయమగు కాయ మిద్ధి స్వర్షపురమని యాత్మలో సంతసించి కాలుగాలిన పిల్లినై [కాలినాడం ఇందా గటికి నెత్తుటియిల్‌ వేళ్యకాంత యొడలు" ఆని అనహించుకొని “మల మూ(క్రంబులు ళోణికంబు నరముళ్‌ మొంసంబు శల్యంబులున్‌ గలదై తోలును గప్పుకొన్న తనువున్‌ గై సేయు సొౌందర్యమున్‌ గలయంజూచి తరింప నుండ నిపుడా గంథీర సౌందర్యమే విలయంటబ్నె కనుపకైై సిగ్గులిక నా వేషంబులున్‌ గాల్బనా"ో అని చింతించి వేశ్యావాటిక వదలి యోగిగా మారిపోఠాడు, “ఆటవెలది కూర్మి నాసించుంకతమున థనము గౌరవంబు దగ్ధమయ్యె నాట వెళ౪ది నలన నద్భుత జ్లానంబు (1పాప్తమయ్యెంచామరత్వముడిగె” అని “దెబ్బ తగిలితేగాని నెప్పి తెలియ దొన్నట్లు సళ్యోన్ని తెలుసుకొన్నాడు బోగియెనే

£ళం కలుగు సాహిత్యం . ముస్ష్‌ంల సేవ జీవితంలో నమస్త భోగ ధాగ్యాలలో సుఖహౌఖ్యాలనుభవంచిన వేనున ఎందుకు శీవించాలో, ఎవరికోనం (బకకాలో తెలుసు కోడానికి ప్రయత్నించి యోగిగా మారిన ేమన గాథను మేక్‌ ఫరీదు పరితల హృదయీలను అలరీంస జేసే విఫంగో చిత్రించారు. ఈ కావ్యాన్ని గూర్చి లబ్ద (ప్రతిస్టులైన శ్రీ చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రిగారు “ధారాశుద్ది మొదల్లేన విశేషములకు మిక్కీ-లీగా నానండెంచితిని. ఈయన వివ్వత్క-వికాక పోవచ్చును గాని కవివా దోరణ్‌ వద్వత్కవికృత మనిపెంచును.'కవులు పుట్టుదురుగాని చేయబడరు” అను నభియుక్తోక్ని కి ఈ ముహమ్మదీ యాల(ధ్ర కవ యుదా జారణము" అని (ప్రశంసించి యున్నారు ఇలాంటి కావ్యాన్ని ఫరీదుగారు కోమవంద్రాపురము శ్రీశ్రీశ్రీ కొండపల్లి గోపా అరాయ *వ్రభువులు జేక్‌ ముఖ్‌, దళ పాండ్య ముత్హైదారులకు అంకితమిచ్చారు. ఇస సూచికలు 1... లక్ష్మీ కాంతం పింగళి సాహిత్య సమీక్సు 1881, పు తక్‌ 2. ఉమర్‌ అలీషా, శ్రీ మహమ్మదు రసూలు వారి చరిత, 1855 పు 18 ? క్కి ॥2 పు, జిం క్‌ 99 కం పు 10 ! కసా లప్టైలు యం!

పారమార్థిక కావ్యాలు పంచ భూతాత్మక మైన (ప్రంపంచ కౌలవాహిని చీకటితో కప్పంణడి మాయాత్మ కమైన మహానదివతె శరవేగంగా సాగిపోరూ ఉంది ఈ కాల్యపవాహంలో మానప జీవితం ఆగాధంలోకిదిగజారిపోరూ ఉంది ఈ జీవిక రహస్యాన్ని తెలుసుకోలేక మాన వుడు జఢుడై (వకృతి బంధాలలో చిక్కి. వివరకు గడ్డి పరకికు కూ ౫ కొరగాని వాడిలా వ్యర్థ జీవితాన్నిగడిపి మానవజన్మకు పర్యవనా్రం తెలియక గళిస్తున్నాడు. కాని మూనవ ఖీఎత పరమార్థం వ్యర్థంగా కాలం గడపడం కాదు. మానవ జన్మెత్తినందుకు పరమా ర్దం తెలుసుకొని జీవితాన్ని ధన్యం చేసుకోమని పాఠరమాత్శైక రదనలు నిర్తే 9ిస్తాయి. పడ మార్థమనగా ఉత్తమమైన (ప్రయోజనమని తాక్సర్యం. లౌకిక విషయాలకు కాక పార లౌకిక విషయాలకే (పాముఖ్య మిచ్చే చింతన పరమ (ప్రమోజనంగా కలిగినవి పాఠ మార్చిక రచనలు. జౌషనిషడమైన భారితీయ విచార ధార సమస్తం ఈ కోవకే చెందు తుంది, (ప్రతి మకానికి ఈ రీతి తాత్విక వివేవన ఆయు ఫ పట్దువంటిని ఇస్తాం మతాను యాయులై న తెలుగు రచయితలు ఉమర అఫీషా, షేక్‌ కొదరీ మస్తాన్‌ ఆఏషాఖాదరి “స్నీక్‌ దరియా హుస్సేన్‌ అలీషా థొదరి (ప్రభృతులు పాఠ మాత్చిక మైన కొన్ని రచనలు కావి2చారు. వాటి అనునరణను (క్రమంగా చూద్దాం. ఉమర్‌ అలీషాగారు వాతి ఈత్వ (గంధాఅద్వారా (సజా కాహుళ్యానికి జీవిత వర్‌ మార్చాన్ని బోధించి జన్మ సార్ధకం చేఘుకొన్ని మహనియులు. అశంద్రియుడు, అ(ప్రతి హతుడు అనంతుడై న భగవంతుడు భూమ్యాకాళాది పంవ మహా భూతాలు సూఢ్య చంద్రాది నత్ముత మండలం, నచరా చర భూత కోటికి నృష్టకర్త అస్‌ నకల మతాను యాయుల విశ్వానం. అందుగలడు ఇబదు లేడని సంఓషహం లకళవడా అన్నింటిలో నిండి నివిడీకృతుడై అన్నిటికి సాకిగా (వ్రకాళిస్తున్నాడని వారి అధటైాయం. అలాంటి ఈశ్వరుడు సచ్చిదానంద స్వరూపుడై ,సగుణ విర్లుణాత్ముక పరబహ్మ వ్చైతన్య మదో తేజో విరాజితుడ్రై వెలుగొందు తున్నాడని కూడ వారి నిర్జారణ. హానవుడు నసంసాద్‌ మనే గంభీర సాగరంలో మునిగితేలుళూ వారం కానకుండా కొట్టుమిట్లు లాడుతున్నాడు. ఈ మానవుడు కరుణామూర్తి, దయా దాక్షిణ్యాలక నెలవు, డీనజన దాంధవుదు మవో మహినూన్వతుడై న ఈశ్వరునితో ఐ- కమైఎచ్చిడె మానవ జన్మకు సొఫల్యం అని అఫీషాగారి తత్వం. ఈక్చరై క్యం చెందాలఐ టే ఈశ్వరుని నిజ రూపాన్ని దళ్ళ్శించాలి అందుకు మానవుడు మదసూత్సర్యాలను విడచి ఆదంచణ తపోదీతొదపేడై న్రాన

జః తిలుగు సాహిత్యం . ముస్తింల సేవ సాధన చేసి ఈశ్వరుణ్ణి దర్శించాలి. ఈశ్వర దర్శనంలో ఎన్నో అడ్డంకు లెదురౌతాయి. అన్నిటిని ఓర్మితో సహించి నిలవాలి. అప్పుడే బీవ రహస్యం తేటతెల్లమౌతుంది, జీవ రహన్యం తెలుసుకొన్నవ్పుడు తానంటే ఎమిటో సుబోధకమౌటుంది. తనకు తాను తిల్చుకోడమే ఈశ్వర సాక్షొత్కారం అంటారు, ఆదే "అహంటబ్రహ్మస్మి” అన్న మహా వాక్యొనికి [ప్రాతి పదిక,

ఈ జీవిత సాఫల్యాసికి మార్గాన్ని సుగమం చేసి దైవ చింతనతో దైవంతో ఐకమొందమని (ప్రబోధిస్తూ ఉమర్‌ అలీషా పారమార్థిక (గ్రంథాలను రచించారు. వారి రచనలలో “తత్వనందేశము", "సూఫీ వేదాంత దర్శనము, “స్వర్గమాత” మొదలై నని (బ్రముఖాలు. ఈ రచనలలో మానవుడు తనకు కాను తెలునుకొం'పే అడే దైవత్వం అని ఉమర్‌ ఆలీషా (ప్రబోధించారు. స్థూలంగా ఒక్కౌాక్క (గ్రంధంలోని ముఖ్య విషయా లను పరిశీలిసాను. తత్వనందేంశము ;

ఉమర్‌ అలీషాగారు తత్వ (ప్రచారార్జం ఇతర (ప్రదేశాలకు వెళ్ళినప్పుడు రచిం చినపుడు రచించిన తత్వ కీర్త నల సంపుటం ఈ “తత్వ సంగేశము ఆనే పారపారిక గంధం, ఇందుతో కొన్నింటికి పాటల నరువలు నిరేశించబడ్డాయి, కొన్ని గ్‌తికు

టి (గ్రాంఛిక- శె లిలోన్తూ మరికొన్ని వ్యవహారిక శె లిలోను నిబంధింవ బడాయి, అలానే లా. ఈ. ణం

గీతారిలో కవినామ ముద్ర, ఖై లవీ గురు దేవ ముద కనినెసుంది,

అనంఘుండీశ్వరుండొక్కం౦

డని ఏముహమద్‌' రసూల జాండములోండ్లా

పెను అతేజమును సిదా

మనముసందర్కించి నేనమస్సు లొనరు న్‌” 1 అన్న ప్రార్ద నా పద్యంతో ఈగితికా సంప్పటం మొరలౌతుంది, మాక ఈ తాత్విక గికాలలో హిందూ-ముస్లిం మకాలలోన్సి భనవన్నామాల్కు ప్రాణ వ నంకేకాలు సరసంగా సమ్మిశితాలై కనిసిస్తార్బి 'అన్నేషణము” అన్న గే్య్రం “వి చిల్లర పూజలు సేయ నాయుల్లి మొల్ల దేమో దేవా. ట్‌ అన్న బాగం

న్లర పూజలు చేయుచు నుంళె చిత్తము చెడును జశ్ర ఒకే. అన్న బ్రంహంగాతి

తత్వానికి అనుకరణం, -

పారనూతి క కావ్యాలు 243 రు

ఈ తత్వసండేశంలోని “తొట్టిపాట” కలికి అవతారగాథవు వెలుగు పరుస్తుందిం

“శ్రీ మిర వరము లిడగా

భక్పులందె ముకుశి తాంజలి వేడగా

ఆ మహోస్వామ్‌ కళెకి

అవతార మెత్త నంకల్పించెను అ(శ్రీ[౨ ఉనే చరణాలతో ఈ గితం _పారంభ మౌతుంది.

“కలి నంహారము అన్న ఖండికలో కల్కిపురుషుదు కవిని ఎదిరించి జయించి కలికి రాజ్యాన్ని స్థాపించిన అంశం నిరూపించబడది.. ళ్‌

*రాలేమి అక్కలారా ద్వారాలు తీయరేలా

(శూరుడాకలి కల్కకి (ప్రాదంభమయ్యె

పోరు మిన్నులు ముట్టగ ॥రా[”3 చుర్వ్యూసనాలకు లోనై మూనవుడు పాపవంకిలమైన జీవితంతో కృంగి కృశించేకన్న స్వామి పరసూర్డ మందిరానికి పున్పఫల ప్రాలతో పూపచేదామంటూ ..+*

ప! “విరులు కరముల తెండో తరియింవ మీ హృదయ చనరసిబోపల (లెంపి 1వి॥”కె

ఇఅచి యున్నది స్వామి 1 పరమార్థ మందిరము పరగు జ్దాన దీప వంక్తి తమమును వావ

"కరుణరసము విట్లి

వితియుచున్నది భక్తి ॥వీరు॥"”3 అని 'పూజి అనే కీర నలో స్వామిని పూజను గూర్చి (ప్రబోధించారు.

“*నివేదని ఆన్న మదొక కీర్త నలో ఈ చరాచర (ప్రపంచమే కొక కనుపించసి స్వర్గ నరకాలు భూమ్యాకాళాలు సర్వం ఆభగవంతుడేనని అంతటి మహామహిమాన్వితు మ లు డెన ఆ ఈశ్వరునికి దుఃఖంతో (ప్రతి దినం బాధించే నిరుపేదవాడు బలికి నన్నాళ్ళూ ఆభగవంతుని పాదవద్మాల వద్ద శిరన్సు వంచి దెండు కన్నీటి బొట్లకన్న ఏమివ్వగలనని ఇవేదించు కొంటాడు.

విజశిలి

జి, జష లిగ0 తెలుగు సాహిత్యం , ము స్టింల సె “ఏమియ్యంగలను స్వామికి నేను ఏమియ్యంగలను ఈ మహిలో సార్వభొముడవు సీవు ఈ మహిమలో వట్టి నియపేదను నేను ॥ఏమి[”6 “తి దిన దినము ఈ దుఃఖము బాధించు నెదను బతికి నన్నాళ్ళునీపదముల శిరముంచి గతి సీవెయని రెండు కన్నీళ్ళ కన్న 1నేనే॥? నేనే మీయగలను అని తన భక్సిని భగవంతుడితో ని వేదించుకొంటాడు, “తత్వము అనే కీర్షనలో ఉమర్‌ ఆలీషా తత్వ చింతన పరాకాష్టకు చేరిందని చెప్పక తప్పదు. ఈ కీర్తనలో మనిషకి, (పాణానికి కొన్ని సంకేతాలు సూచించి ఆ ప్రాణం ఎలా పరిభ్రమిస్తూ, పరిభ్రమిస్తూ ఎవరికీ తెలియకుండా ఎప్పుడు ఎలా ఎగిరిపోతుందో వివరించారు. ఇది మార్మిక కవిత్వానికి మచ్చు తునక. ఈ కీర్శన పూనవుని ఉనికిని బట్టబయలు పరచి వ్యక్తి మహోన్నత ఇక సంపన్నుడని తెలుపుతుందిం న “వెట్లులె తిరిగదరు జనులొర నిజమింత చెలియక వేళ్లులై తిరిగెదరు జనులార మలట్టికిరువది యైదు కొమ్మలు తొజ్లలారయ తొమ్మిదున్నవి సల్టుసజ్జున తిరుగు పక్షీ తుట్దుమని పోళేను మధ్య 1;వెలుత॥[8 వ. ఇక్కడ మనిషకి బదులు ఒక వృషిన్ని సంకేతంగా తీసుకిని అవృక్‌ శౌఖలన్స్ను బ్రా ఆవయవాలను చిహ్నంగా నిలిపి మనీషకి నవర ౦(ధ్రాలున్నాయని చెప్ప ప్రా స్‌ 9 జాని సంకేకఠంగా పకీన్‌ నిల్చి ఆపక్షీ తుల్టుమని వెళ్ళిపోతే వీద్య ఆంటారు. ఇక ష్‌ = విస వకరర ప్రాణం సమిత్త హారం ఎన్పేడు పోతుందో ఎవరీకీ తెలియదు, ఆతర్వాత వి న దేముంది ? ఆంకా మిధ్య | దాంతపరంగా [షాణాన్ని తీసుకొని మార్మిక త్వంలి 'ప్రాణరహస్యాన్ని వెలుగు పర్నారు, ఆలాన్సే లం

పారమార్థిక కావ్యాలు 281

“పంచకోశములనుసరించి

పంచవాయువులను నటించి

వంచవిషయములను కలంచి

సంచరించెడు హంస నెకుగక

వ్యెరుళై తిరిగెదరు జనులారొ9 మానవ శరీరం పంచకోళాలుు, పంచవాయువులు, పంచ విషయాలకో నిర్మితం. ఆ ఆ విధంగా నిర్మితమైన ఈ (పాణమనే శరీరంలో హంన సంచరిస్తుంయే జీవిత రహ న్యం తెలుసుకోకుండా మనుషులు 'వెరులై తిరుగుతున్నారని తెలుస్తుంది.

మానవుడు తన్నుతాను తెలుసు కొన్నప్పుడు ఈశ్వరుణ్ణి కొంచగలడు. అంశే తానే

వరో ఎక్కడ నుండి వవ్పాడో తెలుసుకోగలిగితే ఈశ్వరత్వాన్ని తెలుసు కొన్నశ్తే. తన్ను తాను తెలును కోవాలం-కేు ఇంద్రియాలను వశీకరణ చేనుకోవాలి, అప్పుడే తానె వరో బోధపడుతుంది. అతడే ఈశ్వరుడు. ఆలా తెలుసుకొన్నప్పుడు ఈశ్వరుడంకే వేరేలేడు తానే ఈశ్వరుడు “ఆహం[బహ్మస్మి” అని నిర్దారించారు ఉనుర్‌ అలీషాం

చం(ద్రుడెవరు చుక్క లెవరు

ఇం(దుడెనవరు ఈశ్వ 'డెవరు

ఇం(దియంబులు కట్టి చూచితె

యిన్ని తాన్నై యుండ లేదు

వెెరులై. తిరిగెదరు జనులార”19 హరి మనలోనే నెలవై ఉన్నాడని చెప్తూ అందుకు కొన్ని ఉపమానాలతో నక్కంగా సామ్యం చెప్పారు.

“బంతి చెట్టు వనరుద్దే నా

బంతి పువ్వు పసిమి దొను

అంతె చూడు నరుడు గూడ

వింతగా హరి యగును నిజము

'వ్యెరుల తిరిగెదరు జనులార” 1౫ అని నరునిలోనే హరి ఉన్నాడంటూ మౌనవుని జొన్నత్యాన్ని వేలుగు వర్చోడి,

ణ్‌? కెలుగు సాహిత్యం ; ముస్లింల సేవ

"ఆదీయందున నీవే యుంటివ

నాదియందున నీవెగలవా

వేద భావము తెలిసికేని ౪

ఖేద (బ్రహ్మము తానెగదా

వ్యెరువై తిరిగెదరు జనులార”12 అని "అహంధిహ్మస్మి” అనే సూక్తిని పదే పదే వక్కాణించి నిర్దారించారుం “నిరాశ” అనే కీర్వన అద్వైత తత్వానికి నిరర్శనం,

నేను దేవుండన్న నాడె

మొనుసురుపి ఉరిని దీసిరి

మేనులో డేవుండు లేడ

వేను దేవున కన్వమగుదునాో 15 పెన చెప్పన కీర్తన భావంలో శంకరాచార్య (ప్రోకమెన అద్వైత తత్వం (ప్రస్ఫుటంగా కనిపిసుంది.

ఆర్ష సం(ప్రదాయాల (ప్రభావంతో భారతీయ తత్వం మూర్తీభవించిన ఉమర్‌ అలీషాపై వేమన, పోతురూరి వీర బ్రహ్మం, అతని శిష్యులు సిద్ధయ్య తత్వాల (ప్రభావం అక్కడక్కడా గోచరిస్తుంటాయి, ఇలా ఉమర్‌ అలీషాగారి వేదాంత తత్వం సావౌత్మ రిస్తుంటుంది. సూఫీ వేదాంత దర్శనము 7 కన మహాతత్వ వేశ్తలకుదురులో పుట్టిన ఉమర్‌. అలీషాగారిలో తాత్విక చింతన డ్‌ సత్‌ శిఖరాలను చేరి.ది. "సూఫీ వేదాంత దర్శనము" అన్న ఆరాందుల నాలుగు పద్యాల కృతి ఆధ్యాత్మిక తత్వ సంహిత, ఈశళ్వద్‌ స్వరూప నిరూపణం ఈ కావ్య నృష్టకి పరమార్థ 6. సూఫీలనే ముస్లిం తాత్వికులు, 'వేదాంతువై సన్యాసులు భావాంతర వర్తియెన ఈశ్వర సాయుజ్యానికి కోవలసిన ఏకత్వ సిద్ది ఏవిధంగా సాధించారో ఈ కాన్యంలో వివరించబడింది. పరోక్ష క్లానమైన ఈశ్వర శ్లానం, మర్మ గర్భికాలైన యోగ రహస్యొలకు ఆలవాలం ఈ కౌవ్యత, ఎవరి ఖర్మకు వారే బాధ్యులన్నటు తన ర ద్‌ ల మోళం తన చేతులలోనే ఉందని ఉమర్‌ అఏష్షా ఈకావ్యం ద్వారా (ప్రబోధించారు. ఈ కావ్యాన్ని గూర్చి వివరించే ముందు సూఫీ మఠాన్ని గూర్చి |[పముఖుల అభి పాయా స్కై

పొరమార్చి క కొవ్యాలు శ్ర అను స్టూలంగా తెలియ జేస్తాను. భగవంతుడు వినానర్వాన్నీ త్యజించుబయే సూఫీ వాద మని దుల్‌నున్‌ మిసిరి వక్కాణించారు. జునాయిద్‌. బాగ్జాది జీననానికే మృత్యువుకే కాక (ప్రతి దానికి భగవంతుని మీద ఆధారపడటమే సూఫీ వాదమని వాక్రచ్చ్భారు.25 పె అభ్మిపాయాలను బట్టి సూఫీ మఠం అంజ భగవంతునికి విధేయులె ఉండ ఢం అని దోధపడుతుందిం “సూఫీ చేదాంత దర్శనము” అన్న ఈ రావ్యాన్ని ఉమర్‌ అలీషాగారు “శ్రీయనుఃగ్లై వల్యము జే గీయ దయా 'వైభవంబు గీర్హింప సదా మేయాభేయం బగుతే జోయిత రబట్‌సతము గూర్చు శుభ శతకంబుల్‌*కే6 అని కానవ్యాన్నారంభించారు, ఆళ్వాసషాంతంలో ఉక “క్కు సూఫీ వేదాంతము భాసుర విజ్తాన తత్వవధ విశ్రుతవి శ్‌ న్యాస సముల్లా సము సము పాసిక ముక్తి (ఛదంబు భక్త్తల 'కెలమిన్‌”17 అని కాస్య పొా్యముఖ్యాన్ని ఉగ్గడిం చారు కవి చెప్పదలదుకొన్నది కొన్ని శీర్షికల ముఖంగా ఈ కావ్యంలో అఆవిష్కరిం చారు, ఈ కావ్యంలో (ప్రబోధము అస్ప్నికము, ఆణువు, సాధన లక్ష్యమృు, నిస్పృహ అవధూత సిద్దులు వంచకులు, మజోత్మ్యములు, వైరాగ్యము, శీలము, (ప్రత్యుశానము ల థి భ్రాంతులు భక్తుడు, త్యాగము, జీవుడు, రాగము, జడా చేళశము, మౌొనవుడు, గురువు, నింద్యులు అన్యాపదేళము హంస, సీవు, తపస్సు, కలికానవతారము మొదలై న శీర్షిక అతో పొనవ జీవితంలో ముఖ్యమైన పారమార్షిక సత్యాలను (ప్రాచీన సంవ్రదాయ రచనారీకులలో విశదీకరించారు. ఈ సూఫీ వేదాంత దర్శనంపె భారతీయ దర్శనాల (ప్రభావం అధికంగా పడిందన్న ఆంళం జగద్విదితం. ఉమర్‌ అలీషా సూఫీ దర్శన పధానుయాయి, విశేషించి ఆధ్యాత్మిక చింతనకు ఆటపమైన వీరి జ్ఞాన నభలోవి శిష్యులలో అధిక సంఖ్యాకులు జన్మతః హిందువులు, తరతరాలుగా ఈ శిష్యుల నర

కక్‌ల్‌ పబుగు సాహిత్యం , ముస్లి 6లసేన నాలలో ఆర్ష దర్శన పరమైన పరిభాస్క దేవతా పఠివారం, అర్బనా విధానం, ఆక్కిన లొకికమైన పూజా స్పరస్కాంరాలు వీటి (పగాతమైన మ్యుదనిలచి ఉంది, అందుచేతి ఈ వేజధ్యోప్‌ కనుగుణంగా ఆయన రచనలతో హిందూ సంస్కృతి అడుగడుగునా సా2 త్క-లిస్తుంటుంది సకల చరాచర నృష్టకీ కొరణమైన ఈశ్వరుని దర్శనార్థం (ప్రజలలో నొఢ్య రూపం దాల్చి ఉన్న అభిప్రాయాలను పూర్వపళం చేస్తూ భగవంతుని చెపు వునసు లగ్నం చేయుమని (ప్రజలను [పదోధించి జన్మను చరెకార్థం చేనుకోమని వచే పదే ఉద్భోదించాడుం “ఎక్కడ ఈశ్వరుండనుచు సృష్ట చరాచక ళూత కోట్రినర్‌ దేకులందొక్కు. చున్నది యదేపనిగా(జిరకాలమై వరన జిక్కి. మనుమ్యదేమి హరి జేరుట యేమ దురూశ దుఃభదు ర్చుక్కుడు వంచకుండు తన మోక్షము జాగనవోత్సు లోవిమై” 15 అని హేద్చరించి- “దాహ్యము నంతరళగమను భోవమ్సులన్‌ వీడనాడ్‌ వేసి దం దహ్యాముగోని యీ తపువుందాల్నిన నొత్మసిబద్ధమంచుదా నూష్యా చుటంచు మాసముల నొందక (బ్రహ్మ పదార్థ తత్వమై తిహ్మాము వేయ కశ్వకుని డిన్య సథంబునఆఅూరు సీపుగనో 19 లని ఈళ్యర దిన్యపథం వ్నెపు దృష్టసారించి ఆకుహసీయ్లుడ్ర సొతొత్కారం పదిన నరుని గూల్ళిం “అతడె వ్‌డ్డాని వానికజొండ మంత్ర సళ్లిపూసగ ఇచ్చి ముస్తటను నీలుడు అథధిల నుణ గుణములు తెగువణగిపోన్యు శే కెల్లింబుగా నాత్మ తెలియందరును 2౪ ఆనీ ఆత్రవ్లి గొప్పతనాన్ని ఇెలుగు వర చారు, పౌనవులలో మాధవ్వట్ది గూర్చి అపోహల్సు కోకొల్లలు, వానీటో ఆన్స్‌ కలు నాస్‌ (| కే ద్ద ంతా టాన్యంగా చించి తరచి కూపే కరస సమస ఠి ఉందని నక్కాణింగారు, సా గో

పౌరమార్జెక కావ్యాలు లక “అంతా శూన్యము నీవె యాస్పె కము సియందియణాండంబు రా ద్దాంతందైై విలసిల్లు చున్నది నిశాద్య్వారంబులన్‌ నీసిసి స్వాంతంబందు తితీక్ష నిల్పునెడ విశ్వంబెల్ల శ్లైలూషయై మొంతో వింతగ నాట్యమడ గలదీ సృష్టిన్‌ విడంవిఎచుచున్‌ “23 "ఆని మానవుడి గొవ్ప నాన్ని శ్రాఘించారు. మనిషని నదలి వెళ్ళిన జీవం మరొక జక్ము యెత్తుకుందని, ఆ జన్ముకు కారణం పూర్వ జన్మకృతమని కొందరు, పావ పుణ్యాల వరిహార స్వరూపమని మరికొందరు, వర్కుఫలం అని ఇంకా కొందరు అభిపాయ పడుకున్నారని చెప్పి ఉమర్‌ ఆలీషాగారు జీవుణ్ణి గూల్చి- “జడములు 30డుకావొకటి వాయ మజతౌొక్క-ట్‌ వస్తు, పందు క స్పడు నదనత్పచార్దములు నై జనుగాందెగిపోయెనేని జీ వుడు జడ భావమున్‌ వదలి పోవును విత్తును ఏడు మొక్క-క్రై వడి ఫలసెద్ధి వాసనలు పర్వెడు తేజము వచ్చునాత్మకున్‌ "22 మానవుడు సమస్త విషయాఅకు నిలఅయమని తనకు తాను తెలుసుకొన్న దాసి జఇంశే వేరే శక్తి సంపదలు లేవని మానవ జన్మలోని కొన్నత్యాన్ని వివరించారు. “వమూనవుండొక యస్ని వంజర బద్దుండు కామాది విషయ వర్షముఅ నెలప్ప మేఘాల మేయుపులు మెలగెదు చందాన దీనిలో తేబంబు తేజరిల్లు ఆమనస్త్రత్వ మహా శక్తి విళ్వంబి కంపింప జేయు విజ్ఞాన గరిమ క్షాన సాధన జేవ జడములంబరిమార్న్చి విశ్వ కవాటంబు విప్పి వేయు ఆప్పుడీ వెవ్వవై నది యరయంగఅవు జ్లాన తత్వంణు పాఠాలుగాంగనేర్చి యాగతిని జయభేలి వాయించ వయ్య పజల హృదయాలు సీరయి పాయినట్రు "౨8

258 కలుగు సాహిత్యం : ముస్లింల సేవ అని ఆత్మజ్డానాన్ని తెలుసుకొని దాని గొప్పతనాన్ని వెలుగు పర్చమని కోరతారు. లోకంలోని నగ్న సత్యాలను ఆలీషాతన తత్వాలకు జోడించి రచనకు వన్నె బేకూర్చిన సన్నివేశాలు పెక్కులున్నాయి. “నుంచివారలు హితులు లభించకున్న చెడ్డవారల 'స్నేహంబి చేయరాదు మల్లెపువ్వులు లేపన్న మాన వలయు ణ్‌ పుడు”24 ఉల్లి పువ్వుల ముడువగా నొల్లి 'దెప్పుడు' అని నిర్మల నిష్కల్మష సా౭గత్యాన్ని కాంకీంచమన్నారు. “కరుల మాటున సౌందర్య మణికి యుండు ర్యాతిచాటు (ప్రభాతంబు (గ్రాలు చుండు మేఫ.మములలోన మెలుప్పులు మెలగు చుండు భక్తి ఇతెరయందుగలడు సీశ్వరుడు గంచె”25 అని కొన్ని వాస్తవాలను తెలిపి అదే విధంగా ఈశ్వరుణ్ణి తెలుసుకోమని పవోధించాకు ఈశ్వరుణ్ణి దర్శించడానికి అనేక బాధలను ఓర్పుతో సహించాలని చెప్తూ "అనగ ననగ రాగమతి శయించునిన్నట్లు గోరింటాకును రాతితో నూరిన కొదీ రంగు పసుం నే స గా ట జాలి దనే తోక్ష సత్యాన్ని మేళవించి దర్శనార్హ ౦ అనెక బాధలను భరించాలని విన్నవించారు. "ఐహికాతిక లబ్సీకె వ్యథలు బడగ థు 6౬. జ్ఞాన రాజ్యానకై ్రీమల్‌ కాంచనలదె రాళ్ళ దెబ్బల గోరింట రంగొసంగు బాధలను బడి భక్పుగ్రీశ్వరుని గాంచు26 అలి త్యాగమే మోవెనికి హూరమంబూ- లొ ధాన్య మెద జల్లకుండగా ధాన్యరా॥ బిడయగా లేరు , సాంటద్రాణి వాసనలను జిమ్మగా లేదు నిప్పు వేసినను గాని త్యాగమునగాని మోక్ష మేలాగు వచ్చు2? అని వరి౦చారుం న!

పౌరనార్జిక కావ్యాలు ౭57 కొన్వొూత్సి తనకు తాను దహించుకొని లోకానికి వెలుగును (ప్రసాదిస్తుంది. అలానే త్యాగం చేస్తేనే గాని మోక్ష మార్గం దొరకదని తేటతెల్లమవుళుంది. "“520౯1- క106 19 టం 116 ₹€0 09620 1160 రేం013 90 €ష6 62702” అన్నది (వ్రత్య తర నత్యంగా నిర్జారించనచ్చుం మానవుడు ఆళావాది. అభ్యమైన దానితో తృప్ని పడకుండా ఇంకా కావాలని కాంకిస్తూ చివరకు దుఃఖాల పాలొతాడు. దురాళ దుఃకానికి హేతువన్నట్హు అందవి పళ్ళకు అ్యారులు చాచినట్లుగా దొరికిన దాంతోనే తృప్పి చెందాలంటూ- “పన్లైడన్నంబు దొరికిన పార వేస తయెడన్నంబు గె కొనందలంయచెగేల ళల మ్‌ అభ్యిములు మౌని సేరాసలాతి వాసి పాద ధూళిని నెత్తి వె (పామికానకు”28 అని కొన్ని సీతులను, సూక్తులను ఈ కావ్యం ద్వారా తెలియ జేశారు ఉమర్‌ అతిషా గారుం సగర వి స్వర్ణ మాత శ ఈ తాత్విక పద్య కావ్యాన్ని-ఊమర్‌ అలీషా [817లో రచించారు. ఇందులో ఇహోాలోక విషయాలను 81 శీక్షి కలలో కందార్థాలలో విశద పరచారు. ఐహిక" ఆనందాలు శాళ్వతం కావనీ వాట్‌క పాకులాడ కుండా ఖగవంతుణి షు ణ్‌. లు ధ్యానించి ఆతనిలో ఐక్యమొందడం మానవుని కర్తవ్యం అని దోధించారు. ఈ (గంధం ద్వారా మానవాళిలో దైవభక్తిని ఉద్భవింప జేశారు. ఇహలోకంలో నిత్యం (చ్రవర్తిత మౌతున్న కష్ట సుఖాలను చక్కని ఉపమౌొనాలతో, నమయోచితమైన సామెతలు జాతీ యాఐతో పామరులకు వైఠం సుబోధకమయ్యే నృుము మధుర శ్రైవిలో ముక్తి నూర్లా భై. ఇవాన్‌ గట "ఐహిక నీరనన”లో మానవుల మనుగడను గూర్చి, ,- ఇబకుకనునది ీతివై మన కతియల్బ్సము తామరాకు నందలి జలము చి=కితి

£8 తెలుగు సాహిత్యం ; ముస్టింల సేవ టతి చరితము మేఘంబుల ళం గతి (ప్రతి నిమిషంబు నూటు గతులు లేనండి తాను తాగన దుర్గ ళులు లేవండి గతిమంతులె పుణ్యగతికై యత్నించుట టూ. న. సతము శాళ్విక పదము నితర మేదై నను.”29 అని వివరించి శాశ్వతమైన పుణ్యగతి కోనం (ప్రయత్నించమని బోధిస్తూ ఈలోళంరోని సుాల గూర్చి “విలు విడిచి పోవు బాణము వలి సుఖములు పరువ్ఫ లెత్తు సండియు పగునా కలవలె మృతి వచ్చును కర తలమున జలమట్టు లునురు తలగి పోవునురా ధనికులు నిరుపేదలు నొక్క పేరా తలపులు కలలోని దంతి యూధములు సి శ్చల మార్గ మరయుసు వెలుతురుండగనే ॥తలగ[”30 అని చక్కని ఉపమౌనాలతో తేట తెల్లంచేసి మృళ్యునన్నది ఎవరికి ఎప ఏడు ఏలా నన్తుందో చెప్పలేమని వివరించి గీపముండగనే ఇల్లు చక్కదెట్టుకోమన్నట్లు ప్రాజ ముండగనే ముక్తి మార్గాన్నన్వేషించమని “ఇహలోక నిరసనము అన్న శీరిక్రలో వివరించారు. య ఈశ్వర కక్తిని గూర్చి “జగమున భగవంతుడు నున కగ పడడని పలుకు (ప్రజలు నజ్జానులురే4 విగలు (ప్రపంచ కాలము నిగమముళలే చేవుడనగా సీలోన లేడా ః లేడ ననేలా సీకుళటనరాండా పాలు నందు నేయ్యి పాలై యన్నరీతి సీలో సీళ్వర శక్తి నిమిడి యున్నది జూడు 1నీలో[31 అని ప్రతి వ్యక్తిలో ఈశ్వరుడున్నాడని (ప్రబోధించారు

పొరనూర్చిక కావ్యాలు జక3 వూనవు లేర రచుకొన్న మఠాలను గూర్చి “చకములు మత వాదంబులు నతతము నీనా స్వరూప సంవాదంబుళ్‌ చకిరోస్‌ సత్యశాంచా న్వీతమగు సద్భక్తి నేర్చి నిజగురు సేవ జేయగ వలయు భజియించు [తోవ చిజన స్టథము నందు పి(శమించి (పకృతి వజ్రము సోకని స్టిర వైరాగ్య బోధ చేత 1నిజ॥”5ీ2 అపి ఇరువర్గాల వాద ఫలితమే వలు మఠాలు అవిర్భవించడానికి మూలమని వివరించి వె దద్యాలు వినర్డించి నద్బక్షితో దైవ పూజచేయనంటారు. “నన్సు' ఆంపే ఎవరో ఎంతటి ఉన్నతమైందో వివరిసూ_ "స్టిత్రోనన్వర్ష మున్నది స్‌లోన సమస్త వస్తు నిస్తులమగు వి శ్వాలయము గబదు తెలియము నాలోచింప్పము (ప్రపంచ మంత యున్నది రొ సూర్యులు చంగద్రుఅదిగోచూడు మురో వింతలుగల భగవండుడు గలడడుగో యెంత బేసి మహాను తెంతలేసి మాయ 1అంతప3ిక్‌ సమస. విషయాలు నీలోనే నివీడీ కృతమై ఉన్నాయి, తరచి చూస్తే గోచశిస్తాయని అవే 0 న. అటో వాయి విజపి చేసారు చ్‌ ఎనీ ముక్తి ని గూర్చి చక్కగా వివరింబారుం అహ్వక్టము ఫలియంచీగడా పంశేజము పుటునఘే (పకృతి ఫలింసన్‌ టట ఈ గొంకక జానోదయమె (నో ర్‌ు కంళా టంకములు టోయి శకి. దొగలుగు దేహములో చిచ్చకి రాగలుగు అవీ అవనీ ముక్తి కాంత వచ్చి నుంద6ి నిలుదునా సవలని యెడు దెత్య సంఘం సమయుసత్‌ 1శక్టీక డ్‌ వాట్‌ మల జూన

280 కలుగు సాహిత్యం , ముస్హ్‌౦ల నేవ ఆశి చక్కనీ భావ గర్భితాలై న ఉపమానాలతో ముక్తి కాంతను మన యెదుట సాక్షొత్క రింప జేశారు. ఉమర్‌ ఆలీషా దురహ గాహాల్దైన దుర్చోధలను విడచి శాశ్వతముకి కె పొటు వగడమని (ప్రబోధించారు. ఇలా ఈకావ్యంలో ఇహలతోకాన్ని నిరసించి ఈశ్వరుజ్ఞి ఆతస్‌ క్షి సంపదలను ఉగ్గడించి మకాలావిర్నాన్ని గూర్వి భక్తులు క్లానులను గూర్చి. భక్తులు జ్ఞానులను గూర్చి వివరించి యోగం (ప్రాణాయామం ఎలా ఉండేది మనసు అత్మల భేద సొదృ శాలను వివరించి “అహం” ఎంతటి ఉన్నత మైందో శెలిసి ముకి సాధనకు సూరాన్ని క అత ళం సూచించారు! ఇడ సూచికలు [. ఉమర్‌ అలీష్కా తత్వ సంచేశము, 195ళి ప, 2 ప పైదే పు 40 ల పైదే పె 11 శ్‌ పైదే ప్ప శ రు పదే పు € వైదే పు | క్‌ పదే పు? రి ఫ్రైదే ప్త 8 క - పైదే పు 8 స పైది పు) 12 వరే పశ న పైదే పు 10 కరి "సైడే పు 08 14. మధుసూదన ెడ్డి వీసంప్రా, ఇస్టామ్‌ దర్శనము, 1871, పు 98 10 పైదే - 10, ఉమరో అలీషో్కో సూఫీ వేదాంత దర్శనమ్ము 108% ప 1 ./ పైదే పు 117 వేత వైదే పు 22

పామార్దిక కొవ్యాలు ప! 10. పైెదే ప్ప 2! 20. వైెదే పు 22 వి, పెదే ప్ప ఏక ల “పెడే వ శ! /.. పే పు 116 దశ పెడే ప్ప 64 ౭, 'పెదే ప్ప 76 ౭0, పెదే పు 77 27. 'పైదే వ, ?8 తిఫిం పైదే వు 87 కి. ఉమర్‌ అలీషా, న్వర్శమాత్య 1980, న శ్‌్ర పైదే పు 3 త్రీ పెచే పు 0 శ్‌ 'పైడే ప 11 కి పెచే ప్త 48 84 వసే ప కక న

వచన కవిత్వం

విశ్వసాహిత్య విసీలాకోశంలో వెలసిన వీనూత్న (ప్రకియ వచన కవిత, (పేంచీ భాషాంసాహీత్యంలో అంకురించి ఆంగ్ల భాషా సాహిత్యంలో మొగ్గదొడిగి. తెలుగు సాహితీ సందవ వనంలో పరిమళాలను వెదజల్లుకున్న (ప్రకియ ఇది. ఈ వవన కవిత ఎంశర్లో నవయువకవుల చేకులలో జిలుగు వెలుగులను సంతరించు కున్నది. కీ.శే కు )దుర్ని ఆంజనేయులుగాలి (ప్రోత్సాహ (పోద్భలాలతో ఈ కవితకు మరింత జవ జీవా లు కలిగి దాని కంబూ ఒక విశిష్ట స్దానం లభించిందని చెప్పక తప్పదు. అఫిక (ప్రచుర (ప్రచాళంలో, వేగాన్ని పుంజుకున్న ఈ నవన కవిశా రంగంతో ముస్లిం కవులు సయికం పదగ పెట్టిపయనించడం గమనార్హ్య ౦, ఈ రంగంలో మంచి పేరు పెంపులు పొందిన వారు ఇస్మాయిల్‌ వజీర్‌ రహమాన్‌, సుగమ్‌ వాణు, గులాం యాసీక్‌ (ప్రభృతులు. ఇస్మాయిల్‌ గారు “చెట్టు నొ ఆదర్శం" '“మృత్యువృకం” “చిలుకలు వాభిన చెట్టు ఇత్యాది వవన కవిన్లా సంపుబాలు వచన కవితా నృవినికి ఆమూల్యాలంకారాలు, “మృత్యు వృక్షం 1976లో వచన కవిత పోటీలలో ఉత్తమ బహుమతికి పాత్రం కావడం మెచ్చుకోడగ్గ విషయం.

ఈ పచన కఏకలకో పాటు వవన గేయాఐు సయితం రచించిన రచయికలః లేక పోలేదు. వచన గేయ సంపుటాలను వేలయించిన ముస్తింలలో మహబూద్‌, సుగమ్‌ బాబు (ప్రముఖులని చెప్పక తస్పదు, మహబూబ్‌ గారి “సమక” సుగమ బాబు గారి సూరీడు వచన గేయ సంప్కటాలుగా వాసిగాంచాయని వొకృచవచ్చు. పీరి విసవా శ్మక ఛావాళను వాడిగా, వేడిగ్యా సూటిగా పయోగించడానికి ఈ వచవ గేయం హూ కింగా ఉపకరించింది. వచన కవితలయినప్పట్‌కి మనీ కవితలని పిలువ దిడుతున్న అవ్యాధుసిక రవనలు సయితం సృజించి ముస్త్‌ఎ) రచయితలు తెలుగు కవితా కన్యను అత్యంత కోధాయమాసంగా 1ప్రకాశి చటానికి డోహదం చేశారని చెప్పవచ్చు సయ్యద్‌ సమడద్‌, జవాద్‌ హుస్వేన్‌ ఈ రంగంలో గణసేయంగా కృిషిచేస్తున్నవారు, సమడ్‌ గారి “వేదనా శిఖరాలు ఈ మిస కవీతాకాశలలో ధృవతార (పకాశిస్తుంది ఈ కవితా సంకలనాల గురించి (ప్రకృత ఆధ్యాయణలో స్పష్టం చేయఐకింద, ఏచటకిపోతావీ ర్యాలీ;

ఇది పణీర్‌ దహటయాన్‌ రచించిన కవితా సంపుటం. ఈ 8వికా స టంలో

వచన కవిత్వం 2883 యాబభె మూడు కవితా అండికలుళ్నాయి. వీటిలో చాలా భాగం అనువాదాలో, అనుకర ఇణలో అనుసరణలో అయి ఉన్నాయి. నమర్‌ సేన్‌, బుద్ద జేవబోస్కు హళఠీంటద్రనాధ్‌ చటోపాధ్యాయ, మనీష్‌ ఘటక్‌, (ప్రమధనాధ్‌ బిశ్కి రవీంద్రనాధ్‌ రాకూర్వ దినేశ్‌ దస్‌ మొదలైన బెంగాలీ కవుల రచనలు ఈకృతికి ఊపిరి పోళాయి. ఉర్దూకవి మీర్జాగాలీబ్‌ పారసీక కవి ఉమర్‌ ఇయ్యామ్‌ మొదలై న వారి రవనలకు అనుకరణలుకూడా ఇందు లో చేరి ఉన్నాయి. తన యీ రచనకు కారకులు, (పేరకులు అయిన చలంగారికి తనా భక్తిని కృతజ్ఞతనీ నివేదించుకొంటున్నానని కావ్య పరినమాప్పిలో కవి చెప్పుకున్నాడు. చలానికి శిష్యుడుగా తగిన వాట్డే,,. ఆని కవి స్వయంగా వెప్పుకొన్నాడు. “చలం శిస్య రికం'లో ఈయనకు సం[కమించిన వెచ్చని చీకట్లు, విరహ వేదనలు, శోకగానాలు తప్ప మరేమి కన్పించవు, ఈకవితా సంపుటంలో భావ కవిత్వ ఛాయలు ప్రస్ఫుటంగా గోచ రిస్తున్నాయిం భావ కవిత్వంలో (ప్రణయ కవిత్వం (ప్రబల మైంది, ఈ (ప్రణయ కచిత్వం 'తెండు విధాలుగా వికసించింది. ఒకటి ఆత్మాయశయ కవిత్వం. రెండోది వస్తాశ్యియ కవిత్వం ఈ రెంటిలో ఆత్మాశయం చిలీయమైంది. వస్త్వాశ్రయంలో కవి అత్మ పాత్రల ద్వారా వ్యకృమౌొతుంటుంది. వజీర్‌ రహమాన్‌ కవితలలో ఆల్మా(శశ్రయ -రీతి ఎక్కున మోతాదులో గోచరిస్తుంది, ఈ కావ్య ఖండికలో ముక్కా-లు మువ్వీనం పాలు ఆత్మాశ్రయ కవితా ఖండికలే. అలాగని వస్తాాశళయ రీతిని నిర్హక్ష్యం_ చేశాడని అనడానికి వీలు లేదు. ముకలి వేళ్య, మాతృ ళోకమ్‌ ఆనే కవితా ఖఎడికలు వస్తా శయ కవిత్వానికి నిదర్శనం. పిరికితనం నూప్తి కట్టేన ఒక (పేమసవి భగ్న (యేమకు నంబంధించిన ఉన్నత (ప్రలాపాల సంచ్చటి ఈ కవితా సంపుటం. ముసలి వేళ్య, మా శోకం అన్న రెండే రెండు ఖండికలు దీనికి అపవాదాలు, ఈ రెండింటిలో కొంత కవితా న్పర్శ కనిపిస్తుంది, (ప్రియడు (ప్రేయనిక్షై ఎదురు చూస్తుంటాడు. అమ్మెకై గ అటి ము అవాలి మూ ఎదురు చూసున్నప్పుడు ఆమె అల్లరి చూపులు తుంటరి సూటలు, సౌందర్యంతో పొట్టు నె లో = [ప్రియుడు ఎవరి న్పర్భాసాఖ్యాలు వతం స్మృతి పథంలో తటిల్లితల వలె మెరుస్తాయి. (1 కొరశై తే ఎదురు చూస్తుంటాడో ఆసుందరి తనకు దర్శన మివ్వ పోవడంతో విసుగెత్తి 'వేసారిపోతాడు, ఆవినుగుతో ఆమెసె క్రోధాన్ని పెంచుకొని అనెవై కసి తీర్చుకోవాలని భావిస్తాడు, 'ఇలా ఆమెపై కోవతాపాలను వెలడించినప్పటికీ ఆమె దర్శన మిచ్చి తనకు చ్‌ ళం వళమైనప్పుడు తన స్టానమేదో అతడు ఎంతవరకు ఏవిధంగో వ్యవహరించాలో తెలుసు

1 శెలుగు సాహిత్యం : ముస్లింల పేని కొని ప్రవర్తించిన తీరు హర్షించ దగింది. అవధులు దాటిన (పేమావేళంలో (ప్రేయసి తన సరసన ఉన్నప్పుడు కామ ్రవృత్తికి స్థానం. కల్పించకుండా వ్యవహరించడం అతని సవిత పేమకు పరాకాష్ట అని చెప్పక తప్పదు "పేన చెప్పిన మనః ప్రవృత్తులకు చక్కటి వర్ణనలతో రూపళల్పనలు చేసి చక్క ని భావ చిత్రాలతో అందమైన ఆలంకౌరాల విన్యాసంతో ఈ కవితా సంపుటం అల రాళుళూ ఉందిం

ప్రకృతిలో (ప్రేమ అన్నది (ప్రాణికి సహజ లక్షణం, అందుకే కృష్ణపక్షంలో కృష్ణషస్తిగారు ,,*

“హౌరభములేలచిమ్ము పుష్ప వజ్రంబు? చంధికల నేల వెదజల్లు చందమామ?

ఏల నలిలంబు పొజు? గాడ్బ్పేల వినరు? ఏల నాొహృదయంబు (ప్రేమించు నిన్ను 1”)

(ప్రియుడు తాను (ప్రేమించిన సుందరిక్షై. ఎదురు చూస్తుంటాడు, ఆమెకోసం ఎంతో కాలం నుంచి వేచి చూస్తున్న (ప్రియడికి ఆ సుందరి అలా కన్పించి ఇలా వెళ్ళి పోయినప్పుడు (ప్రియుడు అశాభంగంతో తన వ్యధను 'కరిన* అనే కవితా ఖండికలో చిశ్రించబడిందిం

“దయగా నవ్వి పిలిచి

కవ్వించి, కాంత పెంచి

చప్పున్న కరిగి పోతావు

నాపునికే యెరగనట్లు*2 పై చరణాల్లు చదువు తుంశే కృష్ణశాత్తి కృష్ణ పక్షంలో వెళ్లిడించిన (ప్రియడి ఆందో శనా తరంగాలు మనస్మృతి వధంలో గోచరిస్తాయిం

“*తళుకుమని కనిపించి వలప్త వెల్లువ ముంచి

వళలసించి నూయుమై వనట గూర్చితివాః (ప్రియడికి దర్శనమిచ్చి ఆతవిలో కాంక్షపెంచి ఆదృళ్యమైన (ప్రేయసికోసం , ఆతని 'నేత్రద్వయం ఆమెక్సై ఏవిధంగా 'వెదికేదీ చక్కంగా చిత్రించబడింది,

వదన కవిత్వము కకక “అనేక మార్లు గాయపడీ నిన్నే వెదుకుకాయి చూపులు సేచిరునవ్వు తొలి మలువులోనే కిరాతక భూతుక మోసం కాచుకుని వుందని యొరిగి నిలవలేక నాతల రాతని తిట్టుకుంటో: 4 అని ఆమెక్షై వేచి చూడడం ఆమె చిరునవ్వుల ఆకక్షణేనని తెలుసుకొని ఆదంతా తన కర్మగా చింతిస్తాడు సష్రయసిని గూర్చిన ఆలోచనలో ఆమెను దర్శిస్తూ ఒక వేళ ఆమె తనకు దూర మైందని భావిస్తే తాను ఏ విధంగా వ్యధ వనెందేదీ “నీకిదంతా వుత్తఆట అనె” కవితా ఖండికలో వ్యక్తమౌతుంది, "నువ్వులేని నన్ను వూహించడమే భరింపరాని వాథ్హై నెనెట్లా మరువగలను"”కి ఆమె తన ఆలోచనా నమ్యుగ్షంలో తేలియాడుతున్నప్పుడు తనపరిస్తితిని తలియడేస్తాడు. ఛి “ప్చెంన్తుత్నో మోహంతో మధుర క్లావకాలతో ఏనాటికీ శాంతి నెరగని రౌదినముద్యిడి వలె విల ఏల లాడి పోతాను; అని తన పొధను ప్యకం చేస్తాడు, ఈ విధంగా ప్రేయసికై తపిస్తున్న ప్రియుడు ఒక్కసారి తన ప్ర్తోయసి వచ్చి ఆమెక్షై అతడు ఏవిధంగా బాధ పడుతున్నదీ తిలకించమని వేడుకొంటాడు. వ.

266 తెలుగు సొహిత్యం : ముస్లింల సే “న్తూడునాలో, సీకై వెలిసిన విరబూసిన నీడలు నీ స్పర్శక్రై ఆశతో వేచి వొణుకుతోః”? ఇలా ప్రియుని కోసం వేచి చూచినప్పటికీ తన ప్రేయసి దర్శన భాగ్యం లభించకపోన డంతో ఆ ప్రెయసిని న్వప్నంలోనై నా కాంచి తృప్పి పడాలని భావిస్తాడు.

ఆ సుందరిని కలలోనైనా కనిపించమని ఆమెను ఆహ్వానిస్తూ, ఆమెక్రై తాను ఏ విధంగా కుమిలి పోతున్నదీ “ఊర్వశ” అనే కవితా ఖండికలో వ్యక్న మౌతుంది,

“ఎన్నాళ్ళ కోభ కన్నీళ్ళు,

నాకెన్నాళ్ళీ వెక్కిళ్ళు,

ఎన్నాళ్ళీ చీకటి గుడారంలో

బతుకెన్నాళ్ళు ..,

నీకోసం యెదురు చూసో

వొక్కజైై లోకానికి! ఈ విధంగా ఆహ్వానించిన (పేయసి చివరకు తనకు వశమౌతుంది, అప్పుడు ప్రియీ ఆనందానికి ఆవధులుండవు. ఆమె తనను సమీపించింది గదా ఇక తన కోరిఠ నెరో వేర్చుకోడానికి ఆటంకాలుండపు, కాని ఇక్కడే (ప్రియుడు తన నిగ్రహళక్తిని పెంచు కొని తన పవిత్ర (పేమను బుజువు చేస్తాడు,

(ప్రథమంలో (ప్రేయసి దర్శనం కోనం ఆరాట పడడం సహజమే ఆ తర్వాత అమె స్పర్శను ఆశించడం అతి సహజం. అంతటితో ఆగలేక సంయోగంతో తృప్తి పడాలనుకొంటారు. కొని ఇక్కడ (ప్రియుడు సంయోగావకాశం ఉన్నప్పటికీ ఆ (ప్రవృ త్ప్‌క్రి అవకాళం ఇవ్వడు. ఒక వేళ ఆ (ప్రవృత్తికి అవకాశమిస్తే ఆతర్వాత ఒకరి నొకరు అనహ్యిాంచు కొంటారని భావించి సంయోగానికి దూరంగా ఉంటాడు. ఈ విఛంగా భావించడం (ప్రియడి మహోన్నత వ్యక్ని త్నానికి నిదర్శనం, ఈ అదర్శం శిరోధార్యమని చెప్పక తప్పదు, పవ్మిత (ప్రేమనే ప్రియుడు కాంక్షించినట్లు తెలుస్తుంది

వచన కవీశ్వము 287 పవితి పేమ పడి కొలాలపోటు పదిలంగా వర్టిల్లాలనే (ప్రగాఢ వాంఛ (ప్రియుడి మన సులోనిగూఢమై ఉన్నదం శే నిజంగా హర్షించ దగిన విషయం,

“తిధోగమనమ్‌” అనే కవితలో (ప్రేయసి తనకు వళమైనప్పుడు గత మధ్యు న్రుతులతో తృప్తి చెంది అలాగే ఎక్కువసేపు కలసి ఉంటే ఏవో అనిర్వచనీయ వాంఛలకు తలవంచ వలసి వస్తుందని భావించి వెనుతీరిగి పోదాంసద అని హెచ్చరించ డిం అతని పవిత్ర 'షేమకు నిదర్శనం,

“పద పోదాం తిరిగి వెనక్కి

నిరపాయకర (బ్రతుకుల్లోకిః

ఈ ర్యాత్రి జ్ఞాపకాల మాధుర్యం చాలు

ఇక యింతటితో ఆగుదారి

ఇంకేం వద్దు మనకి

ఈ జన్మకి; అని తన వెలికి హితటోథ చేస్తాడు. ఒక వేళ ఆమెలో కామ వాంఛ బలీయమై. బేలగా తనపె వాలిపోతే కళ్ళెం లేని గుర్రం వలి తనలో ఏదో కోరిక చెలలేగు తుందని తన బలహీనతలను సైతం ఆమెతో విన్నవిస్తాడు,

“వొద్దు వొద్దు పోగాం వెనక్కీ!

ఇట్లు జిలగా నాభుజం మీద వాల్కి

నాలో వేరి ఆవేశం రేపకు,

సీ నుహోజ్వుల (యేవాస్రవంతి ముందు

నేనుత్త్వ ఫీరువుని

సరే!0 అని ఆమె ప్రేమ మహొన్నతమైందని, ఆ పేను వాహినీ ముందు తోను పిరికీవోడసీ శెరమరుగులేకుండా తేటతెల్లం చేస్తారు.

ఒకవేళ కణీకొనందం కోనం తప్పటడుగు వేస్తే ఆ తర్వాత ఒకరిపై మరొక రికి ఏహస్రథానం కలుగుతుందని సత్యాన్ని ఆమెకు తెలియ జేస్తాడు, హరిరువురి స్నేహ బంధం హద్దులు దాటకుండా ఉండటం నుహోన్నతమైన (ప్రేమగా పరిగణ్‌ంచవచ్చుః సంయోగ స్థితికి వెళితే అది మలిన శృంగారమే, ఆ స్థితికి చేరకూడదనే ధర్మాన్ని ఇలియ జేళాడు

ల్‌ తేలుగు నోహిత్యం ,ము సంలనేన ఓకవేళ కోఎకలకు వానిసల్రై పరిస్థికులకు తలవంచితే కలిగే ఫలితం ఎడదా టీ నని న్పష్టం చేస్తాడుం కొదనీ కేగుంచామో వొక్క-రా(త్రితో కళ్ళు మూతలు పడీ రాలిపోయే పూలమళ్లే పుదయానికి నిర్షీ వంగా వొకరి నొకఠరం భరించలేక అలసి అసహ్మ్యాంచు కుంటాము; ఈ డఉ్మదేకం క్షణికం ఈ త్యాగం నిరర్హకర।౫1 ఈ వీధంగ్లా (ప్రియుడు తన (పేయసితో పలకడంలో తన వవితస్రేము వ్యక్ష్తమో తుంది. ఇక్కడే కవి యొక్క సవనవో స్మేషమైన "భావ సంపదతో పాటు తన మహో న్నతాదర్శం వెల్ల వోతుందిం వజీఠో రహమాన్‌ అనుకరించి అనువదీంచీన కవీతలలో భావ చీత్రాలు కోకొ ను భావ చిత్రాలతో పర్‌తల చశృాదయోలను ఆకట్టుకొన్న సన్నివేశాలు ఎప్కునం చక్కని అలంకారాల వర్ణనలతో థావచిత్రాళా మేళవింపుతో ఈ కవితా సంకలనం మనోరంజకత్వాన్ని ఆసావించుకొన్నదని వక్కాణించవచ్చుం వొస్తోంద్కి వొస్తోంది చీకటి కుత్పీడిక మృగం మళ్దే "12 ఇక్కడ చీకేటీన్‌ అకలిగోన్న మృాగం వలే చిత్రించారు, ఆకలిగో ఉన్న మృగరయేుక్క క్రోధావోం వర్షనా పీఠం. ఆ ఆపేశపు ఉద్వేగం పరితలలో మెరుస్తుంది, ప్రియడికీ ప్రేయసి స్మృతి పథంలో మెదలుతుంది. ఆ శ్రాపకాల భోన నము ద్రంలో మునిగి తేలుకూ ఆ సుందరి తన వాకిలి వద్ద వేచి ఉందస్‌ భావించి తల్టుపులు శెరచి చూస్తే అ వెన్నెల ర్యాల్రికో (పేయనీకి బదులు ఎదురుగా కొండకు వెళ్ళే దారి కనబడుతుంది. ప్రియుడికి అది చలనం లేని సర్పం వలె దర్శనమిచ్చింది,

వచన్‌ కపత్వము తైగ0 “ఎదురుగా కొండ బొట అనసి సద్బం మళ్లీ చలనం లేకుండా 313 దూరంగా కొరిడలపై కదలాడే మేమాలను చిరిగిన చీరలనలి (వ్రేలాడే మబ్బులుగా హృద్యాతిహృద్యుంగా చిత్రించారు. “దూరాన కనబడే కొండలపై నించి కఫిమేపి కదలి వొస్తో, ఆరేసిన చిరుగు చీరలవఠె వేలాడే మబ్బులో14 హృదయ తంత్రులను మీపేఇలాటి సుతిమెత్తని - భోవచిత్రాలు అధీకంగా గోచరిస్తుం టాయి. ఈ కావ్య ఖండికలలోని ఊహాచితశ్రాలకు సెనుదాహరించినవి సికషోఫలాలని చెప్పవచ్చుః న్‌ శ్రీల యొక్క అంగ (ప్రత్యంగ వర్షన చేయడంలో రహ్మాన్‌ (ప్రబంధ యుగం లోని కీణదళను స్కృతికి తెస్తుంది. (ప్రదింధాలు శృంగార (వ్రథానాల్నై కచ కుచ వర్ణనా ధిక్యం మెండు, ఈ కోవకు చెందిన (ప్రబంధాలు ఆ కాలంలో పుంథాను పుంకొలుగా వెలువడ్డాయి. రహ్మాన్‌గారి. స్త్రీ సంబింధి వర్ణనలు మోతాదు మించడంతో ఆలాంటి శవితలపై పారకులక జుగుప్సోభావం కలగడానికి అస్కారం ఉందిః "అనామీక"అశే కవితా ఖండికలో... 3 “తిరపతి కోనేటి తళుకులో శతకోటి సూర్యులు వెలిగే వేళ అర్థ నగ్నంగా, గర్వంగా లక్ష్యుం లేకుండా సించుని నవ్వుతో శేరింతలు కొడుతో పాడుతో శేకళసి పిల నువ్వ!

ప! ఇలుగు నొహిత్యం , మున్డ్‌ ంలపేవ బుజాల సించి జారే తడిజుటుని మ! తప్పించుకుని తొంగి చూసే లేత రొమ్ములు, తెల్ల నె విచ్చుకుని ఎండకు మెరసి వొణుకులో' వోంహైన నడుంకింద _ స్‌ళ్ళ చాటున నర్పాల మఠే లో కదిలే తొడలు. కనబడే కనబడక కవ్వించే యవ్వనోజ్వల నూగారు చీకట్లు"కే5్‌ ళం అళానే మరొక చోట... కర్న ఆం, అశ్వ కుష్టు కురుపులతో బక్క-చిక్కోం వొంటి నిండా చీముతో చింపిరి తలతో చిరిగిన గోనే కప్పుకుని ముసిరే ఈగల్ని కసురో” 36 అాటి ఇలొంట్‌ వరనలలో జుగుప్స జనించకపోదు. రచయిత భావకవి ఆయినప్పటికీ తి వ! వర్షన అభ్యుదయ కవుల జొస్త్రవికతకు సన్నిహితంగా ఉంది, ఈ విధమైన వర్షనలను విగంబర కవుల వర్షనలతో పోల్చడానికి అవకాశం హోచ్చు. రహమానో కవిత్వోదయానికి చలంతోగల సహవాసం, అతడిచ్చిన (ప్రోత్సాహం ముఖ్యప్రేరకొలు. తనపై చలం 'చభావం ఎక్కువగా ఉన్నదని: రచయితే స్యయంగా చెప్పుకొన్నాడు. చలాన్ని స్మరిస్తూ రహసూన్‌.,. “అప్పును బొ కవితర్చ సాధనలో చరణ వరణమూ అతని (ప్రభొవం, పర్యవేక్షణ నాజీవితంలో నిమిష నిమిషమూ

వదన కపేత్వము ల ఆతని రకతణహస్తం, (ప్రోళ్సాహం నకు ఆతనిచ్చిన బలంతోనే చూపిన అతని తోవ వెంటనే ఈ నడక నాకీనాడు మధురానంద కవితాకాశంలోనూ దుర్ష మ బీవన కీకారణ్యం లోనూ”37 అని చలం తన గసండెలప అల్లుకొని పోయిన రీతిని “మాటలో, రాతలో, ఈ ఇదుపలో విడదీసి ఎట్లా వ్యక్తం చేయగలను?” అని (వగ్రషిస్తాడుం దీనిని బెట్టి చలం గారి భాన సంపద వజీర్‌ రహమాన్‌ నరనరాలలో జీర్మించుకొని పోయినట్లు చ్యక్త మౌతుందిం ఇతని రచనలో భాషను, కృష్ణకాత్రి భావాలను అనుకరించడానికి ప్రయత్నం చేసి పూర్తిగా కృతకృత్యుడై నట్టు గోచరించదు, భావాన్ని సూటిగ్కా చురుకుగా చెప్పడానికి 1'పయత్నించినట్లు కనిపిస్తుంది చిలకలు వాఠథిన చెట్టు? ఇది ఇస్మాయిల్‌గారి వచన కవితా విపంచి. ఈ కవితా సంపుటానికి వూర్వం తాను రచించిన కవితలను “చెట్టునా ఆదర్శం”, “మృత్యువృకం” అనే రెండు సంప టాలుగా వెలువరెంచారు.. ఈ “మృత్వుప్పక్షంొ 19076 సంవత్సరములో ఫీవర్‌ న ఫ్రంట్‌ వారి ఉత్తమ వచన శవితా బహుమతికి పాత్రమయిందిం ఆతర్వాత రచించిన ముప్పై మూడు కవితలూ, చెట్టునా ఆదర్శం, మృత్యుషృతం కలిపి చిలకలు వాథిన చెట్టు ఆనే కవితా సంపుటంగా (ప్రచురించారు. తెలుగు సాహిత్య క్షేత్రంలో కొందరు కవులు కొన్ని కొన్ని నూతన మార్గాలలో జయనించి వారిద్దైన ప్రత్యేకతను స్టాపించుకున్నారు.. ఆలానే ఇస్మాయిల్‌ కూడ (వత్యేక మార్ష ౦లో పయనించి తెలుగు సాహిత్య రంగంలో ఒక విళిష్ట స్థానాన్ని పొంద గలిగారు, థీ దేవులవల్లి “వేంకట కృష్ణ కొస్త్రీగారి గురుత్వంలో తవిత్వం ఆరంభించి నప్పటికీ (శ్రీకొస్తిగారి కవితా భావానికి వ్యత్యాసం గోచరిస్తుంటుంది, “కృష్ణశాత్రిగావి బాధ (ప్రపంచానికి బాధ్య (ప్రపంచవ్చ బాధ (శ్రీల్రీకి బాధా అని చలంగారు వాళ్ళుచ్చారు

డం కెలుగు సాహిత్యం ; ముస్లింల "సేవ పీరిరువురి బాధలే ఇస్మాయిల్‌ కవితా గాథలుగా బొమ్మ కట్టాయని అ్యమేడించవచ్చు. శ్రీ శాత్రిగారు ప్రకృతి దృశ్యాలకు తన్మయులై భావ కవిత్వం పలికితే ఇస్మాయిల్‌ ఆ దృశ్యాలకు తాత్విక భావం కల్పించి జీవిత తత్వాన్ని వెలువరించారు. ఇస్మాయిల్‌ కవి తలలో షూనవ జీవిత చిత్రణ పరోక్షంగా దర్శన మిస్తుంది, తాను అవిష్కరించదలచిన విషయాలకు భావ చిత్రాలతో చక్కని రూప కల్పన చేసి పరితఠల హృదయాలకు హత్తకొనే విధంగా తీర్చిదిద్దారు. ఇస్మాయిల్‌ (ప్రయోగించిన భావ చి(శ్రాలు తన కివిక్వానికి తేజస్సును కలిగించాయనడంలో సందేహం లేదు. *చిలకలు వాలిన చెట్టు” అనే కవితా ఖండికలో "కిద కిచ మని శబ్దమైతే కిటికీలోంచి చూశాను ఎన్పటి లాగే చెట్టు ల్‌ గుప్పెట విప్పి నిలుచుంది” 39 చెట్టు తన శాఖోప శాఖలను చుట్టూ ప్రసరింప జేసిందినే విషయాన్ని గుప్పిట విప్పి నిలుచుంది అనే భావ చిత్రంతో అద్భుత కల్చన చేశారు, “పచ్చటి చీకట్లో న! మం'ేదో ఎర్రగ కదిలింది” 19 ఆకు పడ్పని చెట్టుపై చిలుకలు వాలినప్పుడు ఆవికూడ' వృక్ష వర్షంలో మిళితమై చిలకల ముప్కూలు మాత్రం ఎరగా కదలినట్లు దర్శన మిచ్చి చెట్టుపై చిలకలున్నాయని వ్యకృమొ తుంది ఇస్మాయిా చెట్టు యొక్క హరేత వర్షాన్ని పచ్చటి చీకటిగా చ్చితించి చిల కల ముక్కుూలను ఎరటి మంటలుగా వరి ౦చారు. త్‌ త్‌ ణు వావి" అనే కవితా ఖండికలో... “*నవ్వడి చెయ్యక భూమి బుగపై చల్లటి కాలా. శాం నవ్వు ఫొట్టలా ముడుచు కుంటుంది బావిొ29 కొందరు నవ్వుతుంశే చెక్కిళ్ళమై గుంటలు వడుతుంటాయి,. అలాంటి చెక్కీళ్ళు అందానికి (వ్రతీఠలు, పె చరణాలు చదువుతుంయే స్త్రీలు నవ్వుతున్నప్పుడు వాళ్ళు లేత బుగ్గలపై దర్శన మిబ్బే సొట్టలు 'సరితల మనో నేతలలో దర్శన మిస్తాయి.. “కోసిన మామిడి పండు" అనే కవితా ఖండికలో మామిడి చెటుకున్న కొయను కింది విధంగా ళు

వదన కవిత్వం 2/9 ప్రక్రుంై జలపాతం కింద "ఆకు చవ్చని నీడలో ఛా చిశ్చితంగా ఈత్తుంది మౌసుడి కాయో? మ చరణాలు చదున్సకుంటి చదువరుల భావనా తరంగాలలో ఒక పెద జరిపాతం నా. న. చూసుక వస్తున్నట్లు గోచరిస్తుంది శెదివప్పు కేకల "పెన వాలికు ఇనుని సీతాకోక చిలుకొ22 “దినము ఆనే పూరెపల పై న నూడ్యుడనే సేంవాకి చిలక వాలి+ది ఆని కవి వొక్రు చ్చిగా పరితలకు పుష్పంప్రి వాలిన సీశాకోక చిలుక జ్ఞాన నేళంలో. మెదులుతుంది, ఈ విధంగా ఇస్మాయి5 కవితలలో భావ చెరాలు కోకొల్ల అగా దర్శన మిసుంటాయి, ఇస్మాయి5్‌ గారి కవితలలో భావానా పకిమతో సాబు అతని నిశిక పరిశీలనా దృష్టి వ్యకృదూతుంది, ఆందుకు అతని (ప్రతిభయే కారణమని పక్కాణించవచ్చు. టీ కప్పు, సంధ్య నారింజ తాటితోఎు, సీస్కా స్వేచ్భాగానం చెటు నా ఆదర్శం, కోసిన చు మామిడి వండు, మొదలైన కవితా ఖండికలు ఇస్మాయిల్‌ భావనా వరిమకు నరాకాస్ట మౌనివులు అల్ప విషయాలుగా పరిగణించే వాటికి ఈ కవి అల్పమైన భాన సంపదను (ప్రసాదించి తని భావనా (సాగ్భల్బ్యాన్ని నిరూపి-చుకొన్నారు. ఇతని ళవి తలు చదువుళుంకే శ్రీఛ్రీ చెప్పిన- “కుక్క పిల్లా అగిప్పలా, మ క సబ్బు బిఖ్భా-ా హీనంగా చూడకు దేన్నీ 1 శఈవితానుయమే నోయ్‌ అన్నీ23 అన్న పొక్కులు సత్య చూరాలు కౌపనిపిస్తుంది, ఇస్మాయిల్‌ “టీకప్పు” అనే కవితా ఖండికలో మషపోన్నత భావాన్ని వ్యక్తం ఛ్రేసాప, విఐశిశ్‌

ల( శెలుగు సాహిత్యం . ముస్తింల సేవ

“తన కళ్ళ స్వాగతం బేనర్స్‌ కింద

నాకోనం టీకప్పుతో

నిలుచుందామె

ఆ టికప్పులో

ధూను హస్తాలూపుళూ

నిజంగా నా జీవితం"24 వేడి టీకప్పులో వెలికి వచ్చే 'సెగల పొగలను చేతులుగా భోవించీ ఆ టీకబ్బరో తన జీవితాన్నీ ఒక్కసారి పర్యోలోకించారు.

ఆక్షాస చేదుగా

కాస్త తీయగా

కాస్త హుషారుగా

"వేడి వేడిగా”28 మనం టీ తాగుతున్నప్పుడు అది చేదుగా తీయగా వేడిగా ఉన్నశ్లు జీఠళఈ0 కూడా. వివి ఢానుభూతుల సంమిశ్రంగా ఉంటున్నది రాత్చర్యం ఏర్పడుతుంది.

“ఇప్పుడే టీమీద

కనురెవ్పలా

పల్చటి పొర కప్పింది

కలలు కనే కన్నులో

(ప్రియురాలి రహన్య చర్మంలో

ఒడిసి పటుకొన్న గువ్వలో

ప!

కొద్దిగా చలిసోంది"26 టీ వేడిగా ఉందని, కోంచెం కాల వ్యవధి కలీగికే అంతలోనే టీ పోర్టు భోగం పల్చటి పొర (ప్రత్యతమై నెమ్మదిగా కదిలినట్లుంటుందిం ఇవి ఎక్కువ కాలయోపన చెయ్యకుండ

“ఇదే అదను

టీ తాగటానికి "2? ఆని అంటారు ఇస్మాయిల్‌, ఈ కవితలో పద చీత్రాలతో మానవ జీవితంలో కఠిగే ఆటు పోటిలను, కష్టసుఖాలను తెలియ జేశారు.

వచన కవిత్వం త్‌ “బెట్టు నా ఆదర్శం” అనే కవితా ఖ డికలో ఒక చక్కని సందేశాన్ని ఆందించారు

“తరు చాపము పీడి పోయి

గురి మరచిన బాణంలా

తరుగాడును పిట,

ప!

ధరణి గుట్టు తెరవ వోయి

దిరడాలో ఇ్యృస్కూలా

ఇరుపష్కాన్న పురుగు

సరునగు సగం సనగం పిట్ట

ధరను చొచ్చి దివివి విచ్చి

విరులు లాల్చు తరువు28 నృక్షం యొక్క వేళ్ళను భూమిలోనికి చొచ్చుకొని పోయి వృతేనికి కావలసిన ఆహో రాన్ని అందింది శక్సిని కలిగిస్తాయి. వృక్ష కాండం పెరిగి శాఖోపశాఖలుగా విస్తరిలి

ఊది ఉం

ఆకాశంలో వ్యాపిస్తు-ది భూమి యొక్క రహస్యాన్ని తెలుసుకోటాసకి వెళ్ళి తిరిగి రాలేక ఇస్కూ)లో ఇరుక్కుపోయిన పురుగులాగుందంటారు. ఆకొళంలో తన శాఖ లను ఎగిరే పక్షిలా స్వేచ్చగా (ప్రసరింవ చేస్తుంది. కొవున వృజొన్ని సగం పురుగుగాను నగం పిట్టగాను చిత్రించిన ఈ ఊహ దోహఅం కొందరి కేవశమైన శక్ర, "నంజ నారింజి అనే కవితా ఖండికలో ;-

“ఛొలి నంజ నారింజ ఎవరు ఒలీవేరు

శొలియెండ తొనలను ఎవరు పంచెరు ?”

“ద్షినప్పు 'రేకల 'పెన పాలేసు

ఇనుని సీతాకోక చిలుకొ29 సాయంకాల వర్ణనను హృద్యాతి ప్పోద్యర?* చ్వీత్రించారు.. సంధ్యా సమయంలోని ఎండను నారింజపండుతో పోల్చటం, నారింజ తొనలను సూర్యా కిరటణాలుగా ఊహించ డం ఇస్మాయిల్‌ గాలి వర్దా వైదగ్థ్యానికి నిదర్శన మ? చెప్పక తప్పుదు. ఈ జగతి లో స్వేచ్చ అనేది ఎవరికి లేదన్కీ ఎంటి వారైనా ఏదో ఒకి డానికి తోను గాత తప్ప దని స్వేచ్చ్భాగానంలో విశిదం చేళారు,

క్‌6 తెలుగు సొహిత్యం , ము స్టింలసేవ “వదివిరో ఊగే విహాంగాన్ని భుఏలో పాకే ఎరుగు బంధిస్టుంది”80 ఆకాశంలో ఎగిరే పక్షీని భూమి మీద చలించే పురుగు బందిస్తుందంటారు. ఆ విహం గానికి ఆహారం పురు, కాబిట్టి ఎంక ఎత్తు లో విహరిస్తున్నా ఎర కనిపిస్తే భువికి దిగిరాక తప్పదుం “తన ఎుబ్లూ తాను తిరిగే చక్రాన్ని దులుపు &౦గే రోడు బంధిసుంది"83 గణ అని రోదు మీచే వేగంగా పయని.చే వాహనాన్ని రోడ్డు మలుప్ప వేగాన్ని తగ్గింప చేస్తుంది. న! అటో ఈ మశిష ఆమనిషని బంధినొడు. ఇదర్న్‌ కలిసి బంధిసుంవి మనిషొ32 చి వానో ఒక మనిష ప్పరోగతికి మరొక మనిషి అడు కట వేస్తే ఇ ద్దరి మనసుల్ని నిలిపేస్తుంది జ. లబ మౌసవ మేధస్సు, ఇలాంటి రచనలాధారంగా కవికి గల నిశిత పరిశీలనా దృష్ట ఉనార్త భవ సంపద ద్యోతక నోతుంది, లోకంలో జరిగే సంఘటనలను నహణసుందరం౦గా వాస్తవాలకు సన్నిహితంగా చ్యీతించిన ఖుట్టాలు పేష్కలున్నాయి, “ఆశ్చర్య చక్రాలు” అనే కవితలో పల్లె (ప్రాంతా అ కాలవలలో ఈతకొశే పిలల చ్యీత్రణ అతి సహజంగా చిత్రించారు. అ ల! బట్టలిస్పేసే పషరాళ్ళు కొందరు కాలవలో శేకింతలు కొడుతుంశే ఒడ్డున నీలబిడి ఒర రీదరన్మూయిలు ళు ఆళ్చర్యంగా చూనున్నారు.”58 “ఎనంతవ్బరంతో వీధి కుళాయి" అనే $వితా ఖండీకలో. శ్రీలు కడవలతో కుభటి వకు వచ్చి నీళ్ళు నింశకోని పోవడం అభివరి తం, నా!

వవన కవిత్వం 277

"పొద్దు కూకే వేళ

కడవల నిండా చీకట్లతో

విఇ బల మంబూ

ఆడవాఇొసారుం

ఉం జాని

వెశ్ళేటప్పుడు

చీకట్లుని ఒంపేస్తి

కడవ నీళ్ళసపె లేలే

సొయ.౦త్రపు తునకలతో

ఈ8గి పోతారు” 8 త్తీలు కశాయి వద్దప వచ్చేటపుడు కాశీ కడనలతో వస్తారు. థాశీ తడవలు ఆని అన కుండా కడవల నిండా వీకటతోవవ్చారినీ చెప్పి *కడవ సీళ్ళ'పె తేలే సాయంత్రపు తున కఠర్కో, తిరిగి వెళ్ళారని వర్ణించారు.

“న్యష్ట" ఆనే కవివా ఖండికలో స్రీ పృరుఘల (ప్రాముఖ్యాన్ని అల్బాక్షరాలతో

ఆనల్పార్జాన్ని స్ఫురింప జేశారు,

“*ఆడద్సీ మగాడూ

ఏమీ నృషి £

చు

ఒకళ్ళ ఆనందానికొకళ్ళు

వత్తీ + మంటలా |

అడదీ మగాడూ

ఒకళ్ళ నాశనానికొకళ్ళు

వత్తి +, మంటలాః” 80 ఈ జగత్తులో స్త్రీపురుషుల సమైక్యం వర్షిల్లి తే జగమంకా ఆనందమయిమే,. లేదా వోరి ముగ్ధ్యం. ఒకళ్ళ నాళనానికొకళ్ళు వత్తి మంటలేనని విన్నవీంచారు.

ఇస్మాయిల్‌ తన కవిత్వం ద్వారా జాతీయ సమైక్యాన్ని ఉద్బోధించారు, మూన

వులు విశాలమైన దృక్పథం కఠవార్హై ఉండాలని “మనిషీ మనిషీ అనే కవికా థండి కలో ఉండాలని సూచించారు

278 తెలుగు సాహిత్యం ; ముస్తింల సేవ “మనిషీ మనిషీ ఎత్తుగ ఆకాశంలో ఎగిరే డేగని చూడు సరిహద్దుల్లేవు దానికీ నిరిగిసుకుని కూచోదు భూచకక్రాన్ని గుండ్రంగా చూచుకొగంపై తిప్పుతుందిం స్ఫుటంగా తీక్షణంగా వీ&ంచే సూర్య నేత్రం దాని ఆదర్శం”8€ ఆకాశంలో విహరించే విహాంగానికి సరిహద్దులనేవి లేవు స్వేచ్యగో తన అఫీష్టోను సాఠం పయనిస్తుంటుంది. ఏ దీశకు పయనించాలన్నా ఎంత దూరం వెళ్ళాలన్నా తన ఇష్టానుసారమే జరుగుతుంది. ఆ పక్షీ అలా విహరించడానికీ ఏదై నా ఆదర్శంగా (గ్రహిస్తుందా ? అని ప్రశ్నిస్తే అందుకు సూర్యుడని కవి వివించారు.. కారణం సూర్యుడు తనకు వెలాంటి సంకుచిత న్వభావం లేకుండా వెలుగును (ప్రపంచంలోకి (ప్రస రీంన జేస్తున్నాడు, అలాంటి విశాల భావంతో సూర్యుడు తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తు న్నాడు. కౌబిట్టి ఆ సూర్యుడే డేగకు ఆదర్శం అని ఇస్మాయిల్‌ గారు వర్టించడం కవికి గల విశాల హృదయం వ్యక్తమౌోతుందని వెప్పవచ్చు. (ప్రపంచంలోని మోనవులంతా విశాల హృదయంతో వెలుగొందాలనే దివ్య సండేశాన్ని పరోక్షంగా సోనవాళికి అండిం చాతు, ఆదే కవితా ఖండీకలో .,. “మనిషీ మనిషీ పీట్లలకు ఎగరోటం నేర్చీన చెట్టుని చూడు ప్‌ భాషలో పుష్పన్తుంచదిో3* చెట్టు పక్షులకు ఆశ్రయాన్ని కల్పం ఆకాశంలో ఎగరడం కూడ్‌ 'నేర్పుళోయి. అలాంటి పరోపకాఠీ అయిన తరువు ఆందమైన విరులను వికసంవజేస్కీ మనోజ్ఞ పరీ మకాలను గుదాళింప జేసి లోకానికి అనందాన్ని అందిస్తు 0దీ, అలోనే మోనవులు నైకం ఒకరికి ఒకరు సహాయ నహాకోరాలందంచుకొంటూ నమ్రేక్యంతో జీవనం సొగించా లని

వవన కవిత్వం . (వ్రబోధించాకు. ఈ నందేళంలో సమసమాజ స్థాపనక్షై వలసెన వీశాలు స్ఫుదింగా గోచరిస్తున్నాయి “కసం కంళతు. ంక ఇజ్‌” అనే శవితా ఖండికలో (ప్రేమికుగు, సైని

కుడు తమ లవ్యాన్ని చేరుకోడానికి ఏక్యగ్రత (పధాన లక్ష్యమని వివరిస్తారు. యుద్ధాల కారణంగా మారణ హోమం జరుగుతుంపి, అలాంటి యుద్దాజు జరగకుండా ఉండాలని వెశ్వకాంతిని కౌండిస్తారు

*మోహానిక్తీ

'మోహరానికీ

రశవంతే తేడా

(యైమికడికీ

'వెనికుడికీ

ఒక శే ఏకాగతః

ప్రియుడి కంటి కొనని

1పేయసి నిత్యం జ్వలిస్తే

జవాను తుపాకి తుదని

(కువ నిశ్చలంగా నిలుస్తాడు.”38 "వాన వచ్చిన మధ్యాహ్నం” అనే కవితా ఖండికలోని పద (వ్రయోగాన్ని విశ్తేషస్తే దిగం బర కవుల (వ్రభానం కొంత కనిపిస్తుంటుంది. అలాంటి (ప్రయోగ రీతికి తావీయకుండా ఉంటే సముచితంగా ఉంజేడి,

"బరువెక్కిన సూర్యుడు

చితకనీడు భూమిని

ఉదయమ్మొదలు

ఊపిరాడ నీడు

సర్వాన్ని అదిమిషట్టి

వీర్యాన్ని విరజిమ్ముతాడు,

ఇంకలో హటాత్తుగా

ఇలకు కలిగింది ముబ్బు కడుష్ప

208 జెలుగు సాహిత్యం మస్తి ఎల సేవ వేవిళ్ళ గోలులు వృతాగ్రాల్ని పూపాయి ధాత్రీ చూచుకాలు నల్లదిడ్డాయి తటాకాల చెంపలు తెల్ల బడ్డాయి89

ఇస్మాయిల్‌ కవిత్వంలోని తాత్విక భావన అందరికీ సులభ గ్రాహ్యం కాదు. జభోవం సుటోధకం కాకపోతే ఇతని కవిత్వం అనూహ్యంగా ఆగమ్య గోచరంా, అస్తవ్యస్తంగా గోచరిస్తుంది. అంత మాశ్రాన ఇస్మాయి5 గారి రదన హైఢమైం వని చెప్పటానికి పీలు లేదు, వీరి రచనలోని దాషలలికమెవదే. కాని ఒక్కొాక్కచోఎ థావం నిగూఢం, ఆ నిగూడార్జం న్ఫురించినప్పుడే ఇస్మాయిల్‌ గారి కవిత్వ 4టొన్న త్యాన్ని చవి చూడగలం, అందువల్లనే కానోలు ఏీరిని గూర్చి శ్రీ స్మైరగారు “నేల నుంచి చూస్తే ఆకాశం ఆంత ఎత్తు, సింగి నులచి చూస్తే పాతాళారోకమంత ల్నోతెన వ్యకి శ్రీ ఇస్మాయల్‌” అని విశ్లేషించడం గమనించ దగింది,

ఇస్మాయర్‌ కవితలను గూర్చి శ్రీ పి, హనుమయ]? “దగ్గరలో కళ్ళు జిగేలు మంటూ తాక్కాలికంగా మండి మడిగి పోయ్కె కాగడాలు కాపీ కవిళలు, ఆర్ధ నిశీధంలో అకాళపు సిగలో ప్రళాంతంగా మెరిసే సుదూర తారలు” అని సరిగా అంచనా కట్టారూ

ఇస్మాయల్‌ గారి కపిత రాశిలోను వాసిలోను గొప్ప కవికలని నొక్కి వక్కౌ ణింవవచ్చు, సమత :

ఈ గేయ సంపుటాన్ని మహబూబ్‌ గారు ఆం(ధ్ర పాఠక లోకోనికి అందంచారు సమాజంలోని తొడిత పీడిత (జల జీవితాలకు దర్పణం, ధనికుల ఉక్కు పొదాల కింద నలిగి పోయే దీనుల దీనాలోపోలకు సీలయం, ధనిక వర్గా దొర్జన్యాలక్కు బూర్జువాల దురహాంకారాలకు బలీయైన కష్ట జీవుల గాథల పట్టుకొమ్మ ఈ సమతా గేయ సంకల నం, ఇందులో ఇరవై యారు కవీతా ఖండికలున్నాలయిా

సమాజంలో వర్ణం, వర్షం, జొత్తీ మఠొలు అనే భీత్తీకలను రూ నూపే సమ సమాజ స్టాపనమే ఈ “సమత” సంకలనం యొక్క (ప్రముఖోచ్దేశం. సనూజంలో అట్టడుగున మగ్గుతున్న (ప్రజల వికొసానిక్షై పాటుపడి నమతా రోజ్య స్టాపనకై కంకణం కట్టుకోన్నారు రచయిత మహబూబ్‌గారు అందుకే నారు స్వయంగా “ఈఈ

వవన కవిత్వం 281 గేయాలన్నీ నాగాయాలే వాటి మూల్లులే సమత” అనివాకృుచ్చారు తమ ఉద్దేశాన్ని ఈ కింది విధంగా వెల్లిడిం చారు **స్పెన్సు దోపిడి వర్ష ఒషషిని నేను (శ్రామిక రాజ్యకాంతీని సమ సమాజం సంసుతించెది"శి9 లు అని సమ నమౌజ వఏికాసొనికి అంజలి ఘటించారు. అంజలి ఘటించి వదలి వేశారా? ఆస్‌ అంపే ఆలా అర్థాంతరంగా వడలి వేయకుందా సమ నమాజ స్టాపన్మకె నిర్మాణా త్మక కార్య్మ్యకపాలను 'ప్రోత్సాహించి దానిక్సై కృష చేసిన కార్య శూరులు కవిగారు శనాటికి నేటికి వంతెన చెట్టిన "పటి వెలుగే సమతా కొన్యం"కి! అని సమతా కొవన్యం యొక్క ముఖ్యోద్దేళాన్ని తెలియ జేశారు. రచయిత కమ్యునిష్టు మౌలిక సూత్రాలను ఆకళింపు చేసుకొని వాటికి కట్టుబడి (ప్రజాభ్యుదయానిత్తై పాటువడ్డారు. ఈ రచయితపై. వేమన్స గురజొడ్క, (శ్రీశ్రీ ల ప్రభావం మిక్కూట9. వారి (ప్రభావ (ప్రాబల్యాలతో (ప్రశాదాహుళ్యంలో న్టైతన్యం 'శీశెతి ౦చి సమ సమాజ సొపనకే అకుంఠిత డీక్షతో కృష చేసిన వై తాళికులు, వాల్‌ స! మ్‌ నా! యుగ యుగాలుగా ధరాతలం "పై ధనవంళులు నిరుపేనలను వెట్టి చాకిరీ చేయించుకొంటూ వానిసలుగా వాలి రక్తృమాంసౌలను హరిస్తున్నారు 'శేడలు ధసికులతో సమానమైతే ధినవంతుల ఆటలకు గొడ్తలి పెట్టు అందువల్ల పేదలు “సీదరికంలోనే లా నే ణా బతుకులు చాలించాలి, ఢనవంతులు 'వ భవోసేకంగా వెలుగుతుండాలి నంఘంలో థసి కులు పేదలు అనే తారతమ్యాలు ఉన్నంత కౌలం పేద జీవితాలలో. వెలుగు రేఖ చిజ$ీకి

రకల కెలుగు పాహితక్థం , ముస్తి౦ల సేవ పొడచూపదు. ఆ తారతమ్యాలు నమసిపోయి అంతా ఒక్కటిగా సహజీవవం సాగిస్తు న్నప్పుడు సమ సమాజం ఏర్పడటానికి దోహదమవుతుంది, నమ సమాజం స్టాపించాలం'శే దేశంలోని (ప్రజలలో ఎక్కువ తక్కువ అనే భేదం సమసి పోవాలి. కాసి సమాజంలో ధనవంతులున్నంత కాలం సమ సమాజం ఏర్పడటం కష్ట సాధ్యమే. ఎందుకంయకే సమాజంలో అట్టడుగున పడి ఉన్న (ప్రజలు పై స్టాయికి పురోగమించడానికి వెనుకాడరు, కాని "పైస్థాయిలోని వారు కింది స్దాయి లోకి తదోగమించడం దుర్లభం. కాబట్టి కింది తరగతి వారే పై తరగితి వారి స్పాయికి ఎదగాలి, అందుకు బడుగు (ప్రజలొక శై వారి శక్తి సామర్థ్యాలు తెలుసుకొని పైస్తాయికి ఎదగడానికి (ప్రయత్నించాలని రచయిత (పదోధించ్చార్డు బడుగు (ప్రజలు తమ అభ్యున తికె ఏ ఏవిధంగా పొటుపడాలో రచయిత *సమత"” సంపుటంలో వివరించారు.

• “యుగ ధర్మం” అనే కవీతా ఖండికలో పేదల పట్ల ధనికుల (ప్రవృత్తిని చ్మితించడం వాస్తవానికీ సన్నిహితంగా ఉన్నట్లనిపిస్తుంది. ఏలుకలను గని పిల్ల - ఎటులూర్‌ కుండును శేదవారిన్‌ ధవిప లుద్ధరించుట యెట్లు? కుక్క ప్‌ల్లుల జూచి కసిదీర వెంటాడు పషెటుబడిదారుటెటు కచ్దే జీవుల హితులుకో2 అనీ పిన్లీకి ఎలుకతోో కుక్కకు పిల్లితో గల సాంగత్యాన్ని సామక్టంగా డిప్పే థనీటి లకు "పేదలకు గల్‌ సంబంధాన్ని చక్కగా తెలియ జేళారు, మహబూబ్‌ గారు కలిమి గల వాతి పాట్లులేమి గలవారి ఇక్కట్లు హృద్యాాతో హ్యృాద్యంగా ఆపరేషన్‌” ఆనే కవి ఖండికలో తేట తెలం చేళారుం “ఒక్క-నికి తాతిన్న దరుగదు / ఓకనికేమోతిండి దోరకదు మూలుగు ఒక పే మూోల ముక'పీ మాహమొక పే ఆశలొక పే అస్టీ వంజడ ముఠని దేహాం ఆరటి బోదిం కొఠని కాయం"4క

వవన కవిత్వం 283 అని కడుపు నిండిన కొమందిని, కడుపుకాలి దిక్క- చిక్కిన నిరుపేద స్థితిని కళ్ళకు గట్టిసబ్లు చిత్రించారు “పనలను ధస్‌కులే కాకుండా రాజకీయ నాయకులు ఏ విధంగా ఉపయోగించు

కొంటారో “పజా సేవకుడాః” అనే కవితా ఖండికలో వివరించారు.

"నాయకత్వ జూదంలో

పావులుగా వాడుకొని

ఏరు దాటి తెప్ప గాళల్చు

నంచకులే నాయకులో యి” రాజకీయ నాయకులు తమ స్వార్ధానికి ఉపయోగించుకొని వారి కాత్యం నెర వేరినతర్వాత పాపం ఈఅమాయకులై న పేదలను నఘేట్లో ముంచుకార నేనగ్నసత్యాన్ని తెలియజేశారు.

దెళానికి వెన్నెముక వంటి లైతు ఎండనకా వాననకా కష్వపడి బంజరు భూము

లను వైతం బంగారు భూములుగా మారుసాడు, అంత కష్టం చ్‌ దేశానికి అన్నదాత ఆయిన ఆ రైతు కష్ట ఫలితం ఎవరికి చేరుతుందో “కిటుకు అన్న కవితా ఖండికలో విపుఠంగా వివరించారు,

“తరి ధూముళు మరు భూములు

తరుణంలో చెకుటనోడ్ని

వృట్లు పుట్లు వండించి

పస్తులు పంటా 'వేమిటిః

అంజలియో చర్చి కూడొె

ఆదర బాదర గకికీ

ఎద్దల్లే మొద్దల్లే

ఎంతెంతో పండిస్తే

ఎవరికోయి ముద్దు నొ

ముద్దుల రైతన్నా

ఏమిటో యీకిటుకు?

ఎందుకోయీ బతుకు?”45 లనే వై తుల సొధక బొధకొల చిత్రణ పరితల హృదయాలను కదిలిస్తోయి

284 తెలుగు సాహిత్యం ; ముస్తింల "సేవ “యుగ ధర్మం” అనే కవిళా ఖండికలో పేదల స్థితి గతులను చిితించటంలో రచయుత పహ్యాదచూపవేదన స్పషమౌొతుంది న! “కలవారి కడుపులే కడవలె నిండితే చా లేని వారల డోొత్క- కేమి గానోపు?46 అని నీలదీసి (ప్రశ్నించారు. స్వాతం గ్ర్యానికి పూర్వం (ప్రజలు ఆనేక బాధలకు గురి ఆయ్యారు స్వాతం[త్ర్యం నస్తే సగటు మనిషికి సైతం సంపూర్ణ స్వేచ్చా స్వాతం[త్యాలతో పొటు వంటినిండా బట్ట, కదుపు నిండా తిండ్‌ లభించి (ప్రజలంతా సుఖశాంతులతో ప్రశాంతంగా జీవిస్తారని భావించారు. కాని దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత మేలు జరిగింది ఎవరి ౨౦ ే దొంగ వ్యపొరులకు, పెట్టుబడి దారులకు మాత్రమేనన్‌ రిచయిత నిర్ఫీతిగా “స్వారాజ్యం” అనే కవితా ఖండికలో ఎలుగెత్సి ఘోషెంచడం వారి దేశభక్తికి నిదర్శనం. "దేశ (ప్రజ లకు జరుగుతున్న అన్యాయ అక్రమాలను గూర్చి కింది విధంగా అత్రోసించారు, "స్వాతంత్యమే తెచ్చి సంతోష పడినాము స్వారాజ్య నర వర్‌౮ న! బెల్లాల పాలయ్యే ఆశలన్నీ సాంత మడియూళ లె పోయ అనుకున్న దొకథైతె అయిన డింకొకటాయ టోసీల రాయులకు టోకు చేపారులకు దోరలు భూస్వాములపు దోద దోవలు పెరగ”?

వచన కవిత్వం 28 ఈ విధంగా సంఘంలో కర్షక కార్మిక కష్ట నష్టాలను 'వేలుగు పరచి వారి ఐకును చాటలను పూల బాటలుగా మార్చడానికై సామ్యవాద పథంలో పయనించి గస్యూన్ని కేరమని - అజ్ఞానాంధకాతంలో మునిగిన బడుగు (ప్రజలను వెన్నుతట్టి లేపారు. నివాన్ని తెలుసుకొన్న పీడితులంకా నడుం కట్టి దోపిడి వర్షం పై పిడికిలి బిగించారు. దోపిడి .వర్గాలి దురన్యాయాలను లిపి [ప్రజలంతా ఒక్క-సై ఆ దోపిడి వర్షం పై పోరాడటానికి సంసిద్దులను చేయడాన్ని కై వారిలో ధైర్య 'సైర్యాలను కింది పద్దతిలో (సేశేసిందారు, న "అవి లింప యూడిందు స్నొధు మృగమేదైై న పిడి పీలుస్తున్న మొండి కెత్తెద రేల వేను దరిమి కొట్టంగ శునక మే మొరుగనే నర రూప వ్యాఘిముం నరుడేల వై రించుక*8 అని ధనికులను ఉపేకీించక ఎదురు తిరగమని "యుగ ధర్మం" అనే కవీళా ఖండీకలో (ప్రోళ్సాహించారు రచయిత, ధినికులకు ధన హీనులకు మధ్య జరిగే సంఘర్షణకు కారణం “మెట్ట వేదాంతం" అనే కవితా ఖండికలో వివరించారు. “పెరిగిన ధరలు విరిగిన (దితుకులు ఎదిగిన వేడలు (్రంగిన గుడిసెలు కూటికి గూటికి కుస్తీ పక్టైను”19 'పెకారణంగా ఉన్న వారికి ఘర్షణ జరుగుతుందని వ్యక్తగతమోతుందీ.

£్‌80 తెలుగు సాహిత్యం ; ముస్లింల సేవ వైన వివరించిన విషయాలన్నీ రచయిత సమ సమాజ స్థాపన కాంక్షతో చేసిన యతశ్నాలే, బడుగు (ప్రజల బాగు కోసం సమ సమాజ స్టాపనం ఆనివార్యం. వారి సంక్షే మౌన్ని కోతే వాళివ్వరని (పశ్నించినప్పుడు సామ్యవాదులని రచయత సమాధానమిచ్చారు. సామ్య వాదంతో సమ సమాజాన్ని స్టాపించమంటారు. అందుకు (ప్రజలందరినీ ఎర జెండా కిందకు ఆహ్వానించారు. ఎ్యర్రవావుటా ధగ ధగలతో స్వార్ధపరుల కుహన కుతంత్రాలను ఛేధించి, బూర్జువా మనస్తత్వాన్ని మంట గలిపి పెట్టుబడి దారుల ఉక్కు పొదాలకు సంకెళ్ళు వేస్కే బూటకపు మాటలతో నాటకాలాడే బడా చోరులకు బుద్ధి చెప్పి (ప్రజలంతా సామ్యవాదమనే సమకా రథంలో పయనించిన రోజు ఈ దేళ కీర్తి (ప్రతాప యళస్సులు దళ దిశలా వ్యాపిస్తాయని ఉద్బోధించారు రచయిత మహబూబ్‌ గారు కర్షక కార్మికుల కష్ట ఇలికం వారికి చెందడానిక్షై విశ్వ (కేయన్సు కోరే రచ యికలను కార్యోన్ముఖులు కావాలని “ధన మూలం” అనే కవితా ఖండిక ద్వారా వొచ్చ రించారు, "శామీక జన శ్రమ ఫలాలు మ జీవుల వరం చేయ చచయితలందరు వడిగా రండయ్యా మును ముందుకు 6 అనీ తోటి రచయితలను తమ కలోలను కదిలించమస (పదోధీంచారుం మహబూద్‌ గారు (ప్రజలను సామ్య వాడం వైపు ఆహ్వానించిన తీరు తెన్నులను పరికిస్తే పరిళలే ఉద్వేగ పూరితుల్లై సామ్య వాద అక్షర్షణను తప్పించుకోలేరన్నట్టు ప్రభావితులోతాము,. అంతటి శక్తి యుక్తులేగాక భావా వేగం రచయిత కలం వెంచి జొలు వారిందనడం అకిళశయోక్తి కోదు. అంతటి స్ఫూర్తి చైతన్యం కలగడం అతని మనో వేదనే (ప్రముఖ కారణంగా భౌవించవద్చు, “*దండోయిరా రండు రండు (ప్రజలారా సౌమ్య వాదుల రథం సాగిపోతుందండి 51

వచన కవిత్వం క్రో? ఆని"జనతా రధం"అనేకవితా ఖండికలో సరళిమెస పలకలతో జనతా రథంసాగుతుంది, "ఈ రథం మన రథం ఇండియా జన రథం జగత్‌ జనతా రథం “వగతి జీవన రథం”52 ఇక్కడ మన అనే ఆత్మీయతలో విశాల దృక్పధం (పన్ఫుట మౌతుంది. ఈ దృక్ప ధంతో గంభీరంగా వేగాన్ని పుంజుకుంటుండీ రధం, ఈ విధంగా సాగిన రధంలో ఆంతా సయనించవచ్చని చెప్పడం మానవులంతా ఒక్కటేనని ఏకీ భావానికి నిదర్శనం, "కాన మక్కడ కలిమి లేములు సాగ దక్య_డ దగా దోపిడి లేవు అచ్చట లేమి బాధలు సర్వ జనులది నమత రాజ్యం చ్యక్ని క్షేమమె "సంఘ క్షేమం సంఘ క్షేమమె వ్యక్తి అక్ష్యుంోతి8 “క్సాను భేదము లేదు కాసంషె భ్రమ శేదు ఒక భావ మొక మనసు ఒక లత్యమందరిది”5* అని మనిషి మనిషకి మధ్య అంతరొం లేదని న్పష్టం చేని (వ్రజలంతా ఒకటని పాలి గమ్యం కూడా ఒక్క శేనని తెలియ జేళారు, అందుకై ఆందరి కోనం ఒక్కరు నిలచి, ఒక్కరి కోనం అందరు కలసి అంతో ఒక్కటప్వాలనే ఏకత్వాన్ని (వ్రబోధించారు. అంతో కలసి సయనిసున్న టనకా రథం ధన స్వొమ్య దంషా౦లను పెకిలించ జాటి న! డానికి సాగిందని గొళకెత్తి దాటారు?

288 తెలుగు సొహిత్యం . ముస్తింల సేవ “ధన స్వామ్యం రద్దు చేసి ధన గర్వం నులిమి వేసి శ్రమ స్వామ్యం ఉద్ధరించు సమత కాలమిదేశి”55 అని సమతా కాలాన్ని స్మరించారుం ఈ సమతా యుగంలో “కులం మతమ్మిక ఖతం నిజమ్మిక ముందు చూసపృలే మనకు లక్యమికో5€ అని కు లమశాల అడ్డుగోడలనే చేదించ బిడతాయని సూచించారు, మహబూబ్‌గారు కమ్యూనిష్టు పంథాలో డేశాన్ని పురోగమింప జ్రేయడానిక్రై కఠిం వటి కవీక వెలయించి దేశొన్నత్యానికై పాటు పడ్డారు, నా! న ళం రచయితను గూర్చి మరొక విషయం. ఎందరో రచయితలు సామాన్య సూన వుడి సమస్యలను చి్రీకరించడం సహజమే, కాని వాటి పరిష్కార మోర్గాలను సూచించే వారు చాలా అరుదుగా ఉంటారు. ఈ పరిష్కార మనూర్గాలను సూచించిన వారిలో శ్రీ మహబూవ్‌ గారొకరు. కమ్యూనిజానికి కట్టాబడ్డ మనిషి కాబట్టి ఆ సిద్ధాం తాలను ఆకశింపు జేసుకొని వాటిలో బడుగు (ప్రజల అభ్యున్నతి ఉన్నడవి గగహించి తద్వారా సమతను సాధించి సొమ్యువాదంతో సమ సమౌజి స్టాపనక్తే కృష చేశారు. ఇతర కవల (పథావం నంఘంలో భాన విప్లవాన్ని రగిలించి ్ఞై తన్యవంతంగా చేసి సమాజాభివృద్ధి కై చా. ల! యత్నించిన (దజాకవులలో వేనున గురజొడ, ఠీథీ ముఖ్యంగో 'పేధ్కోందగ్గవారు, వీల (పభానం అనంతర కప్పలపై (ప్రస్ఫుటంగా ముద్ర వేసింది. అలాంటి (ప్రభావానికి

వనని కవిత్వం జఫ లోనైన వారు (శ్రీ మహమూబ్‌గారు, మహబూబ్‌గారిపై "వేవ్సన్న గురడాడ, న ల (ప్రభావం మిక్కుటంగా గోచరిస్తుంది, సంఘంలో ఉన్న మూఢాచారాలనుు అంధమక _ విశ్వాసాలను నహేతుకంగా వివరించి విశ్వక క్యాణానికి పాటు వడ్ల (ప్రజాకవి వేమన, మహబూబ్‌గారు కులమతాల అడ్డుగోడలను నిరసించి నమతను (ప్రోత్సహించారు. కులం మతమ్మిక ఖతం నిజమ్మిక ముందు చూపులే మనకు లక్ష్యమికొం (శ్రీ మహబూవ్‌గార్గిపై గురవాడ వారి కాడలు కూడా (వన్ఫుటంగా వ్యక్తమౌ తుంటాయి. గురజాడ వారి ధేశభక్ని” గేయం మహబువ్‌గారి "గురజాడకు" అనే గేయానికి స్ఫూరి నిచ్చిందనవచ్చు. గురజాడ వారి సందేశాన్ని మహనూబ్‌గొరు అటే కూడా ఆ(మేడించారు. "మనుషులందరు ఒకటి మౌనవత్వ మొకటి” వీరి “బాటసారులు” అనే గేయం శ్రీ శ్రీగారి 'జోటసొరి అనే గేయూన్ని స్ఫు రింవజేస్తుంది. “సాహమ్యాలోకపు కొమ్యు పధమున కష్టనష్టాల్‌ అిక్ష్యపెట్టక పరమార్థం కోరివెదకే చాటసొరుల కొంత డ్టైర్యం, దారిపొడుగున ముండ్త కంచెలు క్యూర మృగముల కారు కూతలు ముసలి నక్కల మాయదారులు ఏమి వాటా । ఎంత దూఠంంే? వీజక్టీ?

280 తెలుగు సాహిత్యం : ముస్లింల పేవె పె గేయంలో ఊగుకూగుతో పాటు శ్రీశ్రీగారి ఆ ర్తిన్మి మూర్తిని, స్ఫూర్తిని తలపింప జేస్తుంది. అలానే శ్రీశ్రీగారి “నీడలు అనే గేయాన్ని మహబూబ్‌ గారి “పొతకొత్తలు అనే గేయం సృురణకు తెస్తుంది, ఉమ్రూడ్రు చూడు చూదు చెలీ భి పాత కొత్తల జూటీ తీరు చూడు.”68 సూరీడు ; ల క త ముస్లిం రచయితలు తెలుగులో వెలయించిన విష్షవ సాహిత్యంలో. “సూరీడు గితాల సంకలనం మణిదీపం, దీసి కర్త సుగమ్‌బాబు ఆనే కలంపేరుతో వ్యవహృత మౌళున్న మహబూబ్‌ కొన్‌, ఇందులో 18 కవితా ఖండికలున్నాయి. సమౌజంలో అన్నార్తుల కోనం, దగా పడ్డ తమ్ముళ్ళ కోనం, తాడిత పీడితలై న సాటి మానవ్వల అభ్యుదయంకోసం విస్తవ శంఖొరావాన్ని పూరించిన విష్ణవ గిశాల సంప్పటం, ఒక్కా క్క గితం పదునుగల బాణంలా చూసుకు పోతుంది బడుగు (ప్రజల అభ్యున్నతిక్తై విప్లవ మొక్కటే శరణ్యమని నమ్మి సామాజిక స్పృహతో కవితలను వెలయించారు. ఈ సంప్పటంలో సమాజాన్ని దోచుకొంటున్న దగా కోరుల వై నవాలు చేసి పీడిక ప్రజల కిష్టాలలోని చేదునిడాలను తెలియ జేసి వారి శక్ని సామర్జ్యాలను మనమనో నేశ్రాలలో మొదలేటెట్లు చేశారు. (ప్రకృతి సంపదను అనుభవించడానికి సర్వమానవులకు సమాన హక్కు- ఉన్నదనే నగ్న సత్యాన్ని ఎలుగె తి వినిపించారు. అహక్కు- కోసం విష్ణవ శంకారావాన్ని పూరించాడు. పీడితుల్కు కాడితు లు, అన్నార్తులు ఆశంథారావానీకి (ప్రతిధ్వనించే న్పూర్నిని కలిగించి వారిలో గుండె బిలం, కండబలం, ఆంగబిలాన్ని పెంచారు. అత్మ స్టైర్యంతో ధన సామ్యం పె ధ్వజ మెత్తి నమ సమాజ స్థాననకు పునాదులు వేయాలని చాటి చెప్పారు, సుగమ్‌ బాబు రచించిన గితాలలో పల్లె ప్రజల సమ్య ఎ వారి బాధామయగాథలు తెలియ జెప్పి పరిష్కార మార్గాన్ని చూపించారు, మంచి మౌటలు, సాధు సమస్కాా రొలతో ధన స్వామ్యం ఊలకద్యు సలకదు అన్ని వారిని కదిలించేది, కబళించేదీ వివస్ణ

వచన కన్వీతం తం! మేనని థీసంపన్నుడు. (ప్రజలలో విష్ణవానికి అవసరమైన మానసిక్క శారీరక్క సాంఘీక చైతన్యంతో పాటు ధైర సైర్యాలను పెంచిన విషవ సాహితీ న్రిష్ష, నాలు న. ట్జ్జ ళం ప!

ఈ సంపుటంలోని గీతాలువావా వేగంతో (ప్రజలను ఏవిధంగా వై తన్యనంతు లుగా చేసింది వివరిస్తాను,

ఈ నంకలనానికి “సూరీడు” ఆని నామకరణం చేయడంలోనే దాని [వ్రభ మనకు న్యురిస్తుంది. దాలార్కుడి లేత కిరణాలు (ప్రపంచంలోకి (ప్రనరిస్తుండగానే చీకటి వటా పంచలై పోతుంది. అదే విధంగా మానవులలోని అజ్జానాంధకారాన్ని తొలగించి వారి జీవితాలలో వెలుగును (ప్రసాదించ గలదు ఈ “సూరీడు అనే సంకలనం,

ఈ సంకలన కావ్యం [ప్రపంచ నిర్మాతలకు అంకితం, ఆంకితమిస్తూ 466

“దోపిడీని ఎదిరిస్తూ

అన్‌ దారిపొడుగునా (ప్రాణాల్నే బలి చేస్తూ సమతను సాధించబూని సాయుధుతె తరలి లెవరు? భావితరాల భవితకోనమై ఎర జెండా ఎత్తుకొని ఎ్మరపాటలు పాడుకుంటూ శత్రు గుండెలు చీల్చు కొంటూ పోయే దెనరుభార9

వారికి యీ సంకలనం అంకితం చేయడంలోనే రచయిత ఉద్దేశం తేట తెల్ల నొతుంది" “సూరీడు అనే మొదటి గీతంలో రచయిత యొక్క పరమోద్దేశం న్యకృనూ తుంది. రచయిత తన ఉద్దేశ్యాన్ని మనోజ్ఞంగా ఆ్యమేడించారు. “సత్తేన్నిరా నేను నాళ సొవేలేదు సూరీణిరా నేను ప! నాకు సీకటి లేదు.60

జై తెలుగు సొహిత్యం . ముస్తింల సేవ అని చెప్పడం రచయిక శృాదయానికి దర్చణం అవి చెప్పక తప్పదు, గూర్యుడు కేజోవంతంగా (ప్రచండంగా ప్రకాశిస్తూ తన చుట్టూ పరిభ్రమిస్తున్న (గ్రహాలన్నీ శూమ్య డ్‌ చేదీస్యమానమైన కాంతిలో మరుగున పడిపోతాయి, అలాగే సత్యమం'టే. దు్టుంకు సింహస్వప్నం, అక్రమాలను సహించడు, అన్యాయాలను ఉసేషీంవడు, అందుక ౩న లక్ష్యాన్ని యీ కింది విధంగా తెలియ జేస్తాడు, “*దడిసి కోరే మంచి లోకిమేనా గురి మడిస్‌ మడిసిగ బతికే దేశమే నాగుడి? 61 ఆని అమర సందేశాన్ని తెలిపిన మాసవాతా వాది. దోపిడీ వర్షాన్ని నాశనం చేయడానిక్లై కవి కలం పట్టాడన్న విషయం పూర్వోో కం. అందుకు కారణాలు వివరించాడు సామాన్య మానవులను ధనిక వర్షం ఏవిధంగా దోచుకొంటున్నది తన నిసర్గమనోజ్జ కవిత్వం ద్వారా తెలియ జేశారు. “మన బతుకు” ఆనేగితం కర్షక కార్మికుల జీవితాలకు అద్దం పస్టింది. “నిన్ను సూసుకున్నా సన్ను సూసుపున్నా బతుకు సిండుసున్న మస బతుకు గుండు నున్న । గొడులాగా సీబతుకు మన్నుకలసి పొయ్యెనా ? మిసిసి లాగే నాబతుకు అలిగి ఇరిగి పొయ్యెనా?" 02 అని వారి నికృష్టమైన జీవితగాథలను కీంద తెలియ జేశారు. “నెత్తురు తాగేరూ మన నెత్తురు కాగేరూ

వచన కవిత్వం ణః పొడిగొడ్డులా పితికి పితికి ,.* నెతురు తాగేరు "68 అని దోపిడీ వర్షం ఏవిధంగా పీల్చి పిప్పి చేసిందీ “కాడో పేడో” అనే గేయంలో కళ్ళకు కటినటు వివరించారు సామాన్య మానవుడు చెమబోడ్చి పని చేస్తే ఆకష్టానికి ఫలితం బట ౯ వాని దక్కింది కామందుకే, కాని కష్టపడి పన్గిచేసిన వాడికి దక్కి-ంది కాలేకడుపులే. వార్ర కషంతో ,.. మూ! “కాపు పెంచాడు యకరాలు కాపు పెంవాడు మేడల్లు మనకు సీక శే మిగిలింది మనకు ఆకలే దక్కింది" 6 అని వాపోతాడు. కేద (బ్రకుకులు ఎలా తాకట్టు పెట్టబడింది “యెలి అనే గేయంలో వివరించారు. "*తన్నారి పెళ్తైల్లో మన పేద బతుకు మురిగి పోతావుంది ఎంకా $” అని కష్షజీవుల కన్నీటి గాథలను కళ్ళకు గటినట్లు విప్పి చెప్పాడు, యట వ పె విధంగా ధన స్వాములు బడుగు (ప్రజలను ఏవిధంగా దోచుకుంటున్నడి_ వివ రించి ధనిక పై ఆధార పడి బతకవలసిన అవసరం లేదని చెప్పి మనల్ని రడీసున్నది మన కష్టమేననీ, ఎదురు వాడి దయా దాడిణ్యాలు ఆనవసరమని చెప్తూ పోరాటం అవే గితంతో “మన కట్టమే మనక కూడు పేడతన్నాది మన ధైర్నమే మనకు దారి సూషెడఠాది ఓరికెందుకు తలను వంచాలి? ఓరికెందుకు మనం దడవాలి??”65 అని ధీపౌూగొ చెప్పడంలో జీవితపు వెలుగు జిలుగు రేఖ మెరుప్పలోగ మోనవ మసి ఈ విధంగా మనిషిలోని సూనవత్యాన్ని రగుర్గొల్పినప్పటికీ తరతఠాలుగా థన

గ తెలుగు సాహిత్యం ; ముస్తింల స్‌ స్వాములను నమ్మి వారి సలవకాసుకొని తమ జీవితాలను అర్పిస్తున్న సొమాన్య మాన పుడిలో త్వరితంగా మౌర్పు కలగడం దుర్తభం. ఒక వేళ పకొద్చి మౌర్పుకు అవకోళశం కలిగినా యుగ యుగాలుగో కాము నమ్మి మతంలోనూ, దైవంలోన్తూ నమ్మకం దృం మె ఉంటుంది. అనన్ముకాలను సడలించడం ఆనంభవం,. ఆందువల్ర వారి హృదయా లలో 'సాూతువాద మొలకలు అంకురింప దేసిసట్లయితే వారి ఆంధమత విశ్వాసాలలొనూ మూఢ నమ్మకాఅలోనూ అంతో ఇంతో విముఖతకు అవకాళం దొరుకుత్తుంది. తత్కా రణంతో రచయిత హేకువాద పూర్వకంగా (ప్రజఆలొౌ మార్చు కలిగించి ఆత్మ విళా? “దేవుడంటూ వాడు యాడ్నుంచి నచ్చాడు వనిేక పళ్తుంటే కూడు పెట్టిత్తాణః” అని పోరాటం” అనే గేయఎలో సూటిగా (ప్రశ్నిస్తాకు, అంతటితో వదలకుండా ,.. “"మం(క్రాలకు సింతకొయలూ రాల్వయ్య నుం(శ్రాల్ని నష్మావ ఎంకా ? రాయి యిసిరినగానీ కాయ తేగిరాలదు గుండె గటివె "సయ్యి ఏఎంకా 166 న! అని నూసవాతీత విషయాలను (ప్రజలు నమ్మిన వాటిని ప్రశ్నించి హేతువాదంతో నూనవ కార్యాలను కూడా 'నుప్పు” అనే గేయంలో కింది విధంగా వివరించారు. “రె ఉ దున్నాకుం జే "పొలం పండదు గంద ఇత్తు నాటా కుంశ్సె మొక్కం లేవదు గందొ6? అని శాస్త్రీయ దృక్పథంతో హేతువాదాన్ని వివరించిన కారణంగా సామ్య వాదం బలం పుంజుకొంటుది, “శాస్త్రీయమైన మోౌర్కిస్తు అవగాహన లేని వాడు నంఘోపయోగమెన లా అడ్‌, న! దే య్‌ సాహిత్యం సృష్టంచలేడు అనే ఠీ వాక్యొనికి జీవం చేకూరింది. ప్రే విధంగా సామాన్య మానెవుల కష్ట నష్టాలమ్కు మూఢాచారాలను, అంధ విశ్వాసాలను హేతువాద పూర్వకంగా వివరించి ధవస్వాష్యూన్ని ఎదిరించడానికై. వారి లో గుండె దైర్యాన్ని పెంచుళిడు.

వచన కవిత్వం 298 “నడుము గటీ ముందు ఆడుగు ఎయ్యెంటే 'సేనాలు నిలవపురా ఎంకొ అని అన్నిటి కంశే ముందు (పాణాలు కాపాడుకోవాలని బోధించడం “శరీర మాంద్యం ఖలు ధర్మ సాధనం? అనే ధర్మ సూక్షి స్పురిస్తుంది ఆతరువాత ..*..*4 “ఉమ్మలో యీగలా ఎన్నాల్లు దికికేవు కామందు అరికౌల్లు ఎన్నాల్లు నాకేవు ఆన్నాయముకు తలను యితావా ? తరతరాలు యిట్ట సత్తా వా న పులికి మేకా మీద ఎప్పుడూ గయ లేదు ఉన్నోడ్కి పేదపై (యేమ పుట్టాబోదు మోసంలో పడదోకు ఈరన్నా సీబుర్ర పెంచుకో సుబ్బన్నా $”68 “తలయెత్తు” అనే" గేయంలో ఎవరికి వారు నిశితంగా ఆలోచించి కోవాలన్నట్లు వారిలో పరిశిలనా వీజూన్ని నాటాడు. వారి సరిశీలనలో న్యాయాశ్యాయాల వివతణా జ్ఞానం 'పెరుగుతుంది. ఇక విప్లవానికి నాంది పలుకుతారు. అప్పుడు... "ఊదు... ఊదు ... ఊదు నిప్పునూదు వూదు మంటసెయ్‌, కాలిసేయ్‌ నీకటుంతటోదు. కొలుముల్నిమండనీ కొడవల్లూ కాలనీ వనిముళ్లే వగదడితే దొపిడింక సాగదు &

206 తెలుగు సొహిత్యం ము స్టింలసేన నిప్పుతోన ఏడుందీ సిప్పులోన ఎల్తూరు నిప్పులాంటి మడిసిలోన సిస్పెత్తువు వుండదు. 1”69 ఊదు,...... ఊదు ...... ఊదు. ,.. అనే గేయంలో "పేదలను ఉసికొల్పుకాదు. 'పేదలలో రగిలే జ్వాల పెత్తందార్ల ఆటలకు గొడ్డలి పెట్టు. ఊదు, ,.ఊదు,, ఊదు అని మనిషలో న్మదాణమై యున్న శక్తికి (ప్రోత్సాహ ప్రోద్బలాలతో జనం కలిగి వ్టైర్య "సెర్యాలు పెంపొందుతాయి, దై “*పవరిదీరా యీబూమ్మి వొగ్గేం ఎవరు సేశారు కట్టం 7 దండం పెడితే గండం గడవదు గుద్దుల అలికి ముద్దులు తగవు, ముల్లును ముల్లుకో తీయాలి ఇండను బండతో కోటాలి”?0 జ అనీ “వడ్రాన్ని వజంతో కోనూలి అనే సూకీ ని స్ఫురణకు దెచ్చుకొనీ విప్ర వానికీ నడుం బిగిసాడి, గా విష్ణవం సోగించడానికీ ముందు గుండేను సబ్బరర పరచుకోవాలి. అంశకే అంత ఆంతక్‌ పూర్వం తనకున్న మానసిక్క శారీరక బాధలకు కుంగిపోకుండా గుండె దైర్యం పెంచుకొని ఆత్మ పైర్యంతో సాగిపోవాలి అందుకే “తీరం సేరుకో అనే గేయంతో.... నా. “కల్ల సల్లు తుతుసుకో గుండె గట్టి సేసుకో తీరం శోనో దూరం గురిని బాగా సూసుకో అంటూ విష్ణవానిక్ర సాగపోతుంపే .... “అడుగడుగున వలేసీ సూత్తుంటాయ్‌ నక్కలు జి

వచన కవిత్వం వా కల జొలి కబుఠలితో లు ళం శా ఎదురొత్తయ్‌ కుక్కల.” =] ఆని విష్ణవ నిరోధక శక్తుల క్ముట్రలను, కుటిల సీతులను, అధర్మ పన్నాలను జాగ్రత్త గా అర్హం చేసుకొని ముందడుగేయమని యీ (వ్రతీకల తాత్పర్యం. వొటి నన్నింటిని మట్లు పెట్టి తన సోదరులు పెస్టవ పరులతో పాటు వెల్లనంబు నంధించ మంటాడు, విష్ణవా శు ళా

నికి నంసిద్ధులేన విష్ణవ వీరులంతా కచులుకుంటారు.. రచయిత విప్లవ శంభారనం వీనులకు ాకుతుం'పే యువకులలో వేడి నెతురు పొంగి పొర్గువూ మక్తుక్షణంలో శత్రు వును మట్టు పెట్టాలనే కర్వవ్యం పొడసూప్కతుంది. అంతటి స్ఫూర్తి, శక్తి, పదును ఇతని గీతాలలో వ్యక్త్రమవుతాయి, అందుకు తార్కాణంగా "కదలండి! అనే గేయంలో

“కటండి సిడికిలు

శన గ

కొట్టండి జేలు

అడుగులో ఆడుగేసి

కదలండె వేల|1”72 ఇలా కదులుతున్న వారితో

“నడవడి అడ్చవులు

సాగండి కొండ్రల్తు

చారుల్ని డొంకళ్ని

కలపండి కోనలుః?38 అని ఉద్వేగంతో కొండ కోనలను గాటుతారు,

“"ఆడన్లిలో అగ్గిలా

అంిటుకోండి మల్లి

సళ్చలో నిప్పులా

పాకీపోళిడి మల్లా”కిక అనగానే నడకకు వేగాన్ని కలిగించి ముందుకు ఉిరుకుతారు. ఈ విథంగా ఎందుక ఏగబడశ్రారని 'వళ్నిస్తేా వైజుకీ$ీ

208 తెలుగు సొహిత్యం ; ముస్తింల సేవ “మడిసిగా బితికేటి ఆక్కుకై కదలండి"? 5 ఆని సర్వ మానవుల హక్కు-క్రై కదలి సమ సమౌజాన్ని స్టాపించమంటారు రచయిత సుగషమ్‌ బాబు గారు ఈ విధంగా సమతను సాధించటాని క్రై భావితరాల భవితవ్యానికి మనిష మనిషిగా మనుగడ సాగించడానిక్షై రచయిత ఈ రచనలను చేశారు. ఆఅచేయీ సంపుటం యొక్క పరమార్థం, రచయితపై మార్కిస్టు ప్రభావంమిక్కుటం. థఅీథ్ర రచనల ఉద్వేగం యీతసి రచనలలో స్పష్టనౌతుంది, _

ఈ రచనలో మరొక విషయం స్పష్టం చేయాలి, ఏ రచనకైనా భాష్య భావం ముఖ్యం. ఈ సంకలనంలో భావానికి అగ్రతాంబూలం యివ్వవచ్చు. ఇక పోతే భాషా విషయంలో రచయిత ఒక భాషా మండలంలోని శైలికే ఎక్కువగా కిట్టుదిడినట్టు కను పిస్తుంది. ఏ రచన ఆయినా సాసూన్య మౌశవుడి ముంగిళ్ళలోకి సులభంగా అదుగు పెట్టగలగాలి. అంశే అ మనిషకి బోధపడే భాషలో భావాలను తేటతెల్లం చేయాలి. కింది అంతస్తు మనిషకి టోధపడితే ఇక మధ్య తరగతి వారికి అతిసులభనొతుంది, అట్టడుగున మగ్గుతున్న పీడిత (పజల మాండలికాలలో రచనలు చేస్తే వారికి విషయం సులభంగా ఆవగత మౌతుందనే (పముఖో ద్దేళంతో రచయిత ఒకే మాండలిక పదాలను తన రచనలతో ప్రయోగించడం వివేషంగా చెప్పుకోదగ్గ విషయం. వేదనా ఇఖరాలు ;

ఈ వచన కవితా కావ్య సృష్టకర్వ సయ్యువ్‌ నమద్‌, ఇవి వచన కవితలయిన ప్పటికి (ప్రస్తుతం (ప్రచారంలో ఉన్న “ఇస్స్‌ క్రవితల కోవకు చెందుతాయని చెప్పవచ్చు, రచయిత తనకు కనిపించే పరిస్టితులను చూచి స్పందించి కివిఠలు 'వెలయించినట్లు దోధ పడుతుంది. చెప్పదలచుకున్న విషయం పరితల హృదయాలలో నాటుకునే విధంగా వాడిగా వేడిగా సూటిగా చెప్పినట్లు కవితలు చదువుతుంటే స్పష్టౌతుంది. ధావానికి తదిన భాషా సంపద కారణంగానే కవితలలో అంత వేగం ఉందని చెప్పవచ్చు, ఈ కవితలలో ఆర్బి, స్ఫూర్తి పరితలను భావోచ్వగులను చేస్తుంటుంది,

అూవి చాలీ

అస్పష్టత, అయోమయం అనే విషయాలు అగ్గిపుల్ల గీచి తరచి చూచినా దర్శిం

చడం దుర్గభిం, కవితలు చదివిన కొలదీ చవులూరించి నురల మరల చదవాలనే

పచన కవిత్వం 289 అవొంక్ష్క కుళూహలం వరితలలో జనిస్తుంది. అందుకు కవి రచనా శిల్పంతో పాటు వస్తువు కూడా కొరణమని చెప్పవచ్చు. కుల మతాలను కూకటి వేళ్ళతో పెకిలించి మమత నమతల పెంచే నవ నమాజం కావాలని కాంకిస్తారు, ఆందుకు,...400*0

"మంచులో నిప్పునై

నివ్పులో సీరున్నై

స్‌టిలో బాటనై

నిద్రించు (ప్రమిదన్సై

మనలేను మనలేను

మనలేను నేను

శోకించు ఆర్తుల్ని

చోదించు గుండెల్ని

వర్షి చు కన్నుల్ని

వినలేను వినలేను

వీనలేను నేను

గరళాన్ని దిగమింగి

మమత నమతల పెంచు

నన సమాజం కోసంఎో?ళీ

ఆనే ఆశాభావాన్ని వెలుగు పరచారు నమౌాజంలో ధనవంతుల పొదఘట్టనలతో పైకి లేవని పీడితులెందరో ఉన్నారు

స్వొర్టపరుల్క ధనవంతులపై నిరుపేదలకు గల కసిని కింది కవితలో స్పష్టం చారు. అలాంటి (బకుకుల్లో వెలుగు శేఖక్లై ఆకాంతిస్టారు.

"దుఃఖం ఘోసషస్తుంది

నిరుపేదల (బ్రతుకుల్లో

నుఖం నిద్రిహ్తోంది

ధనవంతుల దర్పంలో.

కోపం జ్వలిస్తోంది

ఆర్తుల గుండెల్లో.

మోసం వర్తి స్తోంది

860 శెలుగు సాహిత్యం మున్హింల సేపు స్వార్ధల వూరహల్లో- కరిసత్వం ఎదుగుతోంది కసి సిండిన సమాజంలో-- కాలనర్పల కరుస్రోంది నా సహనం $రుగుతోంది. నా హృదయం రగులుతోంది లొవాలా వుడుకతోంది అణువణువూ జ్వలిసోలది అనునిత్యం తపిస్తోంది ఏనాటికి లభిసోందో పీడితులకొక్ష కాంతిచ్చట? వ్‌ నాటికి మెరుస్తుందో దీనులకొక తటిల్లత?”?7 పరుపేదల హృదయాలలో రగిలే పొగలను,'పేగలను, ఆలాంటి వారని కాంచీన ఈన హృదయ అఆక్రోళాన్ని వెలువరించి వాశి జీవితాలలో వెలుగు రేఖకైై ఎదురు చూస్తుంటారు "నేటి సమాజానకీ అవసరమయిన వ్యష్త అను గూర్చిం. ౯.4౯ "ఈనాటి సమాజానికి కావబస్‌ందీ బోధకులూ 'సాధువులూ కాడు. ఆకళ్కి అన్యాయం, ఆసమోనతల ఈలలు కోస్కి న్యాయాన్ని స్టాపించే భార్ల వులు-”?8 అస్‌ స్పష్టం చేస్తారు. ఆశల హరి విల్లులో విహరించే వీలోనులేందరో ఉన్నాడే, ఆశ అన్నదీ (ప్ర మనిష్‌ సుదూర తీరాలకు తీసుకేకుతుంటుంది. ఆయితే ఆ ఆళ యోగ్యమయిందా?కొదా? అని నిశృయించుకోవోల్సిన బొధ్యత ఆ వ్యక్తీ పె ఉంటుంది. తొగగలం అనుకుంపే ముందడుగు వేయలి లేదనుకుంచే అలాంటి కోరికలకు శోవు లేకుండా చేయీలి,అయితే

వనన కవిఠ్యం 801 కోరికలు నెరవేరక పోవశానికి దారి[ద్ర్యమే మూఅమని సూచించ్చిఆలాంటి దారి[ద్యంలో ఉన్నా కుల మతాల (వ్రస్తాననలతో (బతుకుతుంటారు కొందరు, అలాంటి వారికి రచ యిక కింది కవితలో చక్కగా హెచ్చరించారు.

"పూట గడవని సీకు?

పూలపానుపులేల?

కూలి దొరకని నీక

పూవోడీ సొదలేలః

పూరి గుడిళ లేని

సీ పాడు (బతుకులో

అకాశహర్మ్మ్యాల

ఆడందిరాబేల?

దావాగ్ని రగిలేటి

నీ పేద గుండెలో

కానూన్ని అర్పేటి

అరువు ఆడుది ఏల?

అని నూచించి దారి[ద బాధతో దగమయ్యే నీకు థి జాతి మత ఖేవాల నీతి వాక్యాలేల? "79 అని పసల మతాల (ప్రసక్తి లేకుండా అంకా ఒక్కటిగా జీవనం సొగించటం ఉత్తమమని బోధించారు, రచయుత విశ్వశాంతిని ఆకాంక్షించారు, దారుణ మారణాయుధాలు ఉత్పతి చేసే అజాత

దేశాలకు ఒక ఛాలెంజి చేసారు. ఒక వేళ అబ్వస్ర్రాలతో నూ దేశం సెకివసే వృ

మేము గుణపారం నేరు ౦ ర్‌ నవి పచ త్యుంజయులమయిన - ఇపొరం నర్చుతాం, ఖబిగ్డార్‌ జాగ్రత్త అవి హెచ్న రించడం కవికి గల దేశాఖిసమానంతో పాటు ఆక్మ విశ్వాసం 'వెలగౌతుంది,

ల!

శ్‌ ఇటుగు పాహిత్యం = ముస్లింల సేవ రచయిత తనకు మృత్యుపు దాజేడిన్తుందని, తన ఆశయాలు నెరమేరే వరకు తన

ముంగభిలో అకుగు పేటనదని మృత్యువును (ప్రావేయసడతాడు, తన ఆయా కేంటో కింద అవీష్కరించేరు

క్‌ మృుత్యునాః

పేడిత (ప్రజలకు అర్చిళం కావాలనీ

మండే గుండెల్లో మల్లెతోట వేయాలని

సౌమాన్యుడ్ని మాన్యుర్నీ చేయాలని

నముతాను రొగాల విలువ కట్టాలసీ

నేను కవీత కడుప్పన కొత్తగా చ్చట్టాసుం

ఛాడితుల్ని పీడితుల్ని సెదమతున్నాను...

స్వార్ధాన్ని అదిలించి నొక్కుచున్నాను-

నా జాకి వేన్నేముకగా ఎదుగుతున్నాను_

చీకటిని చీల్చీ

'పేలుతున్నీ పిండీ

నా ప్రయత్నాల బొటల్లో

కొత కాంశుల్ని సింసి

నా హవ పీలునామాను

(వానుకొంటాను

ఈ యజ్జం పూర్తయ్యే దాకో

మ్యుత్యు భంబల్ని (మోగించకు

నో (బతుకు తలుప్ప శట్టకు

సా ప్రయోగ శాలలో

సి వికృష్ణపు మంటలు పషెట్రక్ష్ట

కెలునుకో బి

నేసే సిప్పును

నిదురించే నా జాతికి

మధురంచే ఒక దీదయాన్ని

బేశఎచ్చుకొని వచ్చిన రూర్పును-

చేను పిలిచే దాకొ

వవన కవిత్వం న్‌! నా గుమ్మం దగ్గర సిలువకు నా కల ఫలించగాన నేనే పోతాను శిలువకు_”8 తన కంకే అధికుడు మరొకరు లేడని గర్వంతో విర్ర పీగుతుంటారు, మనిషె లో గొప్ప లక్షణాలు ఉండవచ్చు ఎంత గొప్ప లక్షణాలున్నా వీటికి అడ్డు తగిలే స్పీడ్‌ బేకర్‌ లాంటి అడ్జెంపలు ఉంటుంటాయి, అలాంటి వాటిని సమవ్‌ కివి చక్కగా పరితల ముందుంచారు. “గగన మంత హృదయమున్నా నసంకుచితం దహిసోంది- కొండంత దై. ర్యమున్నా కాలనాగు భయముంది దిక్కులంత పౌలాలున్నా కూటికొరకు కరువుంది &ఈ&పినంత ధనమున్నా "పేదరికం పెరుగుతోంది కోటికోట్ల జనమున్నా చిలహీనత ఎదుగుతోంది నలుమూలలా నదులున్నా భూమి సెగలు వుముస్తోంది._ అడుగడుగునా ఐదులున్నా నంస్కారం కుంటుతోంది.' 82 కావలసిన దానికంటే అధికంగా ఎంతో ఉన్నది అని అనుకున్నప్పటికీ ఏదో కొరత ఉంటుందని 'పై కవితలలో వెలుగు పరచారు ఎన్ని ఉతమ లక్షణాలతో (ప్రకా శిస్తున్నప్పటికి వాటిని ఎపిరించే లక్షణాలు తప్పపండా ఉంటాయన్మి దెనికి నంపూర్ణత అనేది ఉండదని కవిభానవం కావచ్చు, సమాజంలో కొందరు తమ కం అధికుడు లేడని గర్వంతో వి(ర్రవీగుతుంటారు. అలాంటి అధికుడే కొన్ని ఐలహానతలకు తల ఒగుతాడు, కొౌబటి ఏందో ఉన్నదని (భ్రమించే కన్నా ఏమి ఉన్నదో తెలుసుకొని జీవించ డడ మంచిదనే భవం కవిగారిదై ఉంటుంది న

శ0ి4 శెలుగు సాహిత్యం , ముస్లి 0ల సేవ ఈ కవితలలొ రచయిత సూర్యుని ఎరుప్పను 'ప్రకికగా స్వీకరించి ఆ ఎరుపులో ఎంకటి శేజస్సున్నద్కీ ఎంతటి వేగం ఉన్నదీ అరుగడుగునా హెచ్చరిస్తుంటారు.. ఆ ఎరుషు (ప్రభావం ఏంతటిదో వివరించారు. “నేను ఎరుపును నన్ను మీటి చూడు... విన్నిస్తుందొక ష్య్మర్రటి అరుపు నన్ను కోసి చూడు కన్పిస్తు ందొక రక్త పృ పరున్స అప్పుడే వీచే అనిలం ఎరుపు మూనవ ప్రగతి రూసం ఎరుస్ప నమరం చేసిన బాటలు ఎరుపు రేపటి సూర్యుని కోపం ఎరుపు నా వూహలణ పూవ్పల తాపులు ఎరుపు. నేనే ఎరుప్పను_ దిక్‌ దిగంళతాలున గుండెలో నిండిన అఆరుఎను.ోకి2 సమడ్‌ రచనలలో శ్రీశ్రీ భావాలు లొంగి చూస్తుంటాయి. చిక్కనీ భావ చిత్రాలతో విచిత్ర (ప్రయోగాలతో అండ్య [ప్రాసల రానికే9తో రచన సెణరు నమద్‌, రాగపరాగాలు నయ్యద్‌' ముజీర్‌ ఈ కవితా సంశలన సృష్టకర్ష తేలుగు కవిళ్వానికీ ఒక ఆభ రణంగా సేర్కోవచ్చు, కవిత్వం భావావేశంతో, భావనా వినువీధిలో వివరిసుంటుంది, లలిత పద థూయిష్టమై, సుదర గమనంతో ముందుకు సగుుంటుంది, "సమకాలీన సమాజం లోని సమస్యలే కాపండా, మదిలో భొవసరంపరను ఒడుదుడుకులు. లేకుండా కవితా రూసంలో వెలువరించారు. శ్రీముబీర్‌, చింతకాయను చూసే నోరూరినపే ముజీర్‌ ఏ విషయాన్ని తిలకించినో కవిత వెలువడుతుంది. ఇంతటి కపళా శకి ముజీక్‌ గారిలో నిబిడ్తీ కృతమై ఉందని చెప్పడానికీ ఈక “*రాగాసరోగాల్‌ సంవృటమే వెధర్శనం, ఇందులో కొన్ని అనువాదాలు కూడా ఉన్నాయి, "రాగ పదాగాలు” అనే కవిత ద్వారా కవి తమ ధ్యేయాన్ని వెలువరించారు.

వచన కవిత్వం శ05 “వికసించిన ఎదలనుండి చాలు పరాగమును నేను నే సోకిన కుసుమాలు డీత్త మ గుణ నీవా ఉద్భవించి-వ్యాపించి వినూత్నమైన వనముల్లై మానవాళిమనుగడ కే ఏడ్రుగడగ నిలుకునేను*83 ఫారతదేశం పలుమకతాలప్కు అనేక భాషలకు భిన్న సంస్కృతులకు నిలయమె భిన్నత్వం లో ఏకత్వాన్ని చాటి చెప్తుంది. ఈ భావాన్ని దృఢసరునసూ ._ శా “భిన్నత్వంబున ఏకత్వంబు ఏకత్వంబున భిన్నత్వముల దాగియున్నదొక వేదాంతం భాషల కందని పరమ రహన్యం_ కంచన వ ఉఫ్‌ తలల అలల 60లిళ కరె06 అర66 49 98 ఓ 2 వ పీం వివ శభ శప బచాలషీ జ్ఞాన నేత్రముల శెరవండీః ద్వేష భావముల వదలండీః విశ్వప్రేమ (వ్రకటించండీ! * విశ్వశాంతి నెలకొల్చండీ1”84 అని చక్కని సందేశాన్ని అందించారు కులమత కుథ్యాలను కూల(దోసి మమతొను రాగాలతో మసఅిమని హెచ్చరించారు “మ్లానవతా ఐక్యతకు మిందిరమ్ము నిళ్టుంచు కొలమొకటి రానాలని వీవఐశీ$ి

06 తెలుగు సాహిత్యం ముస్లింల సెన కలవండి; భుజం భుజం మానపుండు మానవుడై మెలగాలని ఆశిస్తూ”86 అని విశ్వళాంతిని కాంకీంచిన శాంతి కాముకులు, అందుకు కవి “సమరములు సమాధి చేసి శాంతి పృనాది వేసి విశ్వమందిరాాగము పై శాంతి ధ్వజం నిల్చుదాం”86 ముజీర్‌గారు అంకంగా జాతి సమెక్యతతో చేశాభిమానాన్ని పెంచే కవితలు రచించారు, కొన్ని కవితలు (ప్రేమ తత్వాన్ని వెలుగు పరుసాయి, పారశి సాహిత్యంలో పేరు పెంఎు లున్న ఉమర్‌ ఖయ్యాం రుదాయీల ఫక్కీలో కొన్ని కవితలు దర్శనమిసాయి, అందుకు “నిషా” అనే కవిత సాషెళ్కారంం “నా హృది రుధిరమ్ము నీపొద పారాణి నా మృడుల మధుష్మ్కాత అందించవే రాణి సాఫీ ఒక మధుపాత్ర గ కొని రమ్ము పార మార్జికుని జేయ పీయూషనిమ్ము ౯8? “మధురాధర మధువు చాలు మధుపానము సాళింపను దయ మీరగ నన్ను నేరి ధన్యువి గావింపు మింక;88ొ అంటూ తన మానసిక సవ్లిన్స వేడుకుంటారు, ఇక ౪ డ ఉమర్‌ ఖయ దర్శనమిసుంది. థా ౮ ఖయ్యాం సఖి మనకు అణలీ ఆట, ఇద పరమత సహనంతో భారతీయులంతా ఒక్కటిగా జీవించాలవి (ఫ్రబోధిస్తూ మత మంకే వ్షన్నశ్రన్స (గ్రహించటమేనని విజ్ఞాపించారు.

వచన కవిత్వం శ్రి07 “హిందూ, ముస్తిం,. సిక్కు, కైరిస్తవుల్‌ భాయిభాయియని చేతులు కలిసి పదవోయ్‌ ముందుకు పదవోయ్‌ నవీన భారత నవయోధాఃళొ89 అని నవయువకులను (పజోధించి మత మర్మాన్ని కింది విధంగా ఆవిష్క-రించారు, బూజు పట్టిన భావాలకు 'మేజువాణిని చేయకంటివి మతము అఆం-పే నమత నెరుగుకు:ః మమత లెబుగని మళము లేలకో?”96 పి.వి, పెల్లిగారి లవ్స్‌ ఫిలాసఫీ అనే గేయానికి అనువాదంగా “(యేమతత్వంి అనే కవితగా వెలయించారు, “సెలయేళ్ళు నదుల కలియు నదులు కలియు సాగరాన వవనమ్ములు ఆకసాన ఎగసి=ఎగసి జలధరమున అందుకొనును పొందుగోరి ఆనందము ఆతిశయింన జగతిలోని [పతి వస్తువు వాతి జంటగానె ఉండవలయు।ః”*91 ఆంటూ (ప్రేమతత్వం ఏమీటి వెలుగు చేశారు. ముజీర్‌గారిని (ప్రకృతి వరవసింప డేస్తుంది, ఆ అందచందాలను చక్కని కవి ఈలుగా వెలయించారుం “పిక సించిన మరిదారము మధు బిందువులను రాళ్చి ఎగసి వచ్చు (భమరమ్మును సుమకన్య ఒడిని వాళ్చె

808 తెలుగు సాహిత్యం , ము స్లింలనేవ

గడచిపోమె శశిరమ్యు

వచ్చెనిదే వసంతము

మావిపూల గుదాళింపు

మాధవీ అకల సొంప్త

కోకిలమ్ముపాట వింపు ప్రకృతిలోని సుందర్‌ దృశ్యాలు మనిషలోని కవితాళ కివి పురికొల్పుతాయి.. అందుక ముజీర్‌గారి పలుభావాలు నిదర్శనంగా పేర్కోవచ్చు

అ రైలు

వచన కవిత్వం 8008 సూచికలు

1. వేంకట కృష్ణ శాస్త్రీ, దేవులపల్లి, కృష్ణపక్షము, పు &8
2. వజీర్‌ రజణ్మూన్‌, ఎచటికి పోతాపీ రాత్రి 1868 పు 14
3. వేంకట కృష్ణళాన్త్రి దేవులనల్లి, కృష్ణవక్షము, ప్ప 8-50 శ, వజీర్‌ రహ్మాన్‌, ఎచటికి పోతావీరాత్రి 1868 పు, 14 ర పైదే ప్త కిక
4. పైదే పుం లీక 1, పైదే పు శక రిం పైదే పు, 87 8, పెదే పు 89
5. పెదే పు, 88 11 పైదే పు 89 2 'పైదే పు 89 18, పైదే ప్తుకి కకం పెదే పు కి కేర్‌ పైదే పు 15 18 పైదే పు 18 క. పదే పు 107 18, ఇస్మాయిర్‌ చిలికలు వాలిన చెట్టు 1080, పు, 208 10, పైదే పు 28
6. పైదే పు 92
7. పైదే ప్ప 107 2 పైదే పు, 146 2, ్రీభీ, మహాప్రస్థానం, 1878, పు 80

816 తేలుగు సానాత్యం. ముస్లీంల మూ లీక ఇస్కొాయిళల చిలకలు వాలిన చెట్టు [080 ప్ప 20 ళ్‌ పే దె- ప్త 20 28. ఫ్‌ దె ప్ప 21 బం షెశ్ర ప 21 2జీ పదే ప్త 184 29. షప ప 146 3ళి పె డే ప్త, 120 81 పదే ప్త 129 32 పెద వు 180 శ్రీ పైదె పు 82 శిత "పెదే పు 8 త్‌ పజ పు 60 శి వచ పు 181 తగ ఫ్రైడే పు 182 తష పైడే పు 152 తి ప్రెదే పు 185186 శ0, మహబూబ్‌ సమక 1048 పు 55 కసే జ్పెగ్రే పు 12 శల పైదే ప్ప 4 ట్ర పైదే పు 81 శ్రీశ పెదే ప 29 శీర్‌ వైదే పు కిక్‌ 48. పైదే ప 25 44 పైదే ప 280.27 (శం వైదే పు 24 క్‌లిం పేడే పకి 50, పైెదే పు, 50 ర్‌ పైదే ప్త రీ0

వచన కవిత్వం ఇ11 ఫల 'పైదే ప్ప 14 శ్‌, ప్రదే పశ ర్‌క వ్రైచే పు 17 శ్‌ పెదే ప్ప శ0 శ్‌కి, వైదే పు, 21 శ్‌, 'పెదే పు 8 భ్‌ర్రి 'పెదే పు, 1 58, యం శె. సుగమ్‌ బాబు, సూరీడు, 1998 ప్ప, 1 60. పైదే పు, 2 81, పైదే పు, 2 శిడ, పెదే వు, 28.24 608, పైదే పు, 18 శశ "పెదే పృ, శి 65. సైచే పు, 8 66, పెదే ప్ప క్‌ (7, పైదే పు, 16 608. పెదే ప్త 87 60. పెదే ప్ప జపే 70. ప చే పు 8కి ర పైదే వు 22 “1 పెచే పు 8840 79, పడే "ప్ప 88-40 74. పెచే పు, 3840 75 పైదే పు 89-40 76. నమద్‌, వేదనా శిఖరాలు, 4880; పూ 13 77, ఫైదే పృ 11 70, పెదె ప్ప శి

శై12 తెలుగు సొవొత్యం , ముస్లింల సే 70, పెదే ప్త 48 80, పెదే వు 81 81. పైడే ప్ప 42 ర్స పైదే పు 85 88, ముజీర్‌ రాగపరాగాలు 188%, పు 1 84, పెదే పు 17 8 పైదే పు కి 86 పెదే పు 89 872 పెదే పు 10 , తికి వైదే పు 15 80 పైదే పు 37 క, పైదే పు, 8 క. వెడే పు 48 8, పైదే ప్ప 48

వచన వాజ్ఞ్యయం ఆధునికి యుగంలో తెలుగు వచన_రచన చిపొముఖంగా విస్తరించింది. విష లూన్ని ఆతి సులభంగా శీఘకాలంలో (సవా దాహుక్యానికి అంధించతానికి,[వవవ రచన అధికంగా తోడ్చడగుతుంది. ఈ విషమనాన్ని (గ్రహించిన వీరేళ లింగం వంతులు గారు వనన వాజ్ఞయ నృష్టకి పూనుకొన్నారు. [ప్రజలలో పాతుకుపోయిన దుశోపారాలము. మత మౌభ్యాలన్వు మూఢ విశ్వాసాలను. ఖండించి దేశభక్తి కోనం, విజ్ఞానాభివృద్ధి కోనం పాటుపడ్డారు. పంతులుగారి తొలి (యత్నం? సరళ వ్యవహారిక భాషలో రజిశేఖర చర్వితము, నత్య రాజాపూర్వు దేశ యాత్రలు, [పహననాలు, ఉపన్యాసాలు “వెలువడ్తాయి. శంళులగారు వచన వాజ్మయం చేపట్టడంతో నవల, వ్యానం, విమర్శ, జీవిత చరిత్రం సాహిత్య చర్విత్ర కాస్త రచన మొదలైన (ప్రక్రియలలో వచనం స్టానాన్ని కల్పించు కుందీ, చంతులుగారి లత్యుంతో యెకీఫపెస్తూ గురజాడ అప్పారావు కన్యాకుల్కాన్ని వ్యవహారిక భాషలో రచించారు. వీటిని ఊతగా (గ్రహించి శ్రీ గిడుగు రామమూూ పంతులుగారు వ్యాసాలు, ఉపన్యాసాల వలన వ్యవహారిక ధాషా వాదాన్ని బలపరచగా, గురజాడ తమ రచనలను లతే భూతం. చేసి కృతకృత్వులర్యూరు. తదనంతరం తెలుగు సాహిత్యంలో వచవ వాజ్మయంలో రచనలను అక్ష్యుభూతం చేసి కృతుకృత్యు అయారు. తదనంతరం తెలుగు సాహిత్యంలో వవన వాజ్బయంలో రచనలు తొమర కతంపరలుగా వెలువడి బహుంజనాదరణకు పా(త్రమయ్యాయి. ఆలాంటి సృజనొత్ముక వాబ్బయ వికాసానికి ముస్లిం రచయితల పాత్ర (పశంనసియమయింది వచన రచనలు నవలలు కథానికలు వ్యాసాలు, విమర్శలు, వదఠిశోధనలు (తభృతి (వకియా' వికానంలో ఇతోధికముంనిన కృష చేశారు ప్రస్తుత అధ్యాయంలో వచన వాబ్మయ వికాసొనికి ముస్తిం చఛచయితల కృష అంచనా వెళటుడం జరిగింది వచన రచన మహాభాదతంలోని (శ్రీకృష్ణ రాయబారాన్ని *రాయదారవమన” అనే నామంతో వచనంగా కీ శే మొహన్ముద్‌ థొనింథాన్‌ రచిందాకు కృష్ణ రాయబారం లోని చరమ (స్రాముఖ్యాన్ని పామక జనులకు తెలియ జేయాలనే (ప్రముభోద్దేశంతో ఈ రబన చేళారు, వివాశీకీ

814 శెలుగు పొహిత్యం * ముస్తింల సేవ విశ్వవిఖ్యాత విజ్ఞానవేత్త ఆల్బర్డ్‌ ఐన్‌స్టీన్‌ జీవిత చరిత్రను, స్కాటు ఉద్నమ నాయకుడు లెమ్‌ సిడ్డన్స్‌ జీవిత చరిత్రను ఆంగ్లం నుంచి తెలుగులో వచనంగా. తీర్చి పద్దోరు. ఈ రెంటిని గూర్చి ఈ సిద్ధాంత వ్యాస రెండన భాగం (వథమ 'ఫకరిణం అనువాద సాహిత్యంలో చర్చించడం జరిగింది. శ్రీవైల ష్మేతమాహాత్మ్యము : మధుర కవి “బాపు అనే కలంపేరుతో 'ప్రసిర్థి వహించిన షేక్‌ మహబూబ్‌ సాహేబ్‌ వచనంగా తీర్చిదిద్దారు. ఆం(ధడేశంలో ప్రసిద్ధి వహించిన "శై వాలదూలలో థ్రీతైలం మల్లి కార్జున స్వామి ఆలయం పేరు పెంపులు గలద్మి ఈ న షా హాత్మ్యాన్ని గూర్చి ఆనేపలు రచనలు చేసినప్పటికీ బాపు ఈ స్థల మాహాత్మ్య్యాన్ని గూర్చి రచించడం మల్లికార్దునునిపై గల భక్తి (ప్రపత్తులు విశదమౌతున్నాయి. ఇస్తాంమతస్టుడెనప్పటికి హిందూ మత(ప్రాశస్టాన్ని ఉగ్గడించే రచన చేపట్టడం రచయిత విశాల దృక్పథానికి నిదర్శనం అని చెప్పడంలో అతిశయోక్తి లేదు. వేత గాధలను వృద్ధుల నుంచి (ప్రాచీన (గ్రంథాల నుంచి, తాళపత్ర (ప్రతుల నుంచి విషయాలను సేకరించి రచన చేస నట్టు రచన తెలియ జేశారు, కవిగా చలం ; స్తీ స్వేచ్చా సమానాత్వాళల కోసం సాహిత్యాన్ని ఆయుధంగా స్వీకరించి ఆంధ్ర పారకుల ఆలోచనా సరశిత్నో మార్చు కలిగించిన ్రీ గుడిపాటి వెంకటాచలం గురించీ, ఆతని రచనల గురించి శ్రీ వజీర్‌ రహామాన్‌ గద్య కావ్యంగా పొందుపర చారు, చలం సమౌజచానికందించిన సందేశాలన్సు ఆతని సూకు లు ఇందులో పొంయ పరచార్ము పై నవల పాళ్చాత్య సాహిత్య (పభాకంతో తెలుగు సాహిత్య కేదారంంతో వీకనిసున్న పక్రియ నవల, అత్యధిక (ప్రజాదరణతో (ప్రచుర ప్రచారం పొంది ఒక విశిష సానాన్ని పొందగలిగింది. వీరేశలింగం పంతులు గారితో అధ ంభమై పీలే ర్రనజ్‌ త్‌ వీనూత్న విలువలను సంతరీంచుకన్న పటత్రీయ, అలాంటి నవాలా విశాసొసికి ముసిం రచయితల కృషి (్రళంళ నయం, సమకాలీన సహమౌజంలో సమస్యలకు, సంఘటనలకు, సరిస్థితులకు స్నండించీ నవలబను సృష్టించారు, సేమన్యలను (గ్రహింవడమే కొక వాటి

వచన వాజ్ఞ్మయం 8516 వరిష్కార మార్గాలను సూఏంచిన రదయితలు లేక పోలేదు. కథాగమనంల్కో నన్ని వెళ కల్పనంలొ ముస్సిం రచయితలు వారి రచనా నై పుణ్యాన్ని వెలువరించారు. పార కులలో ఉత్సుకతను ఉత్క౦రను రేకెత్సింప జేసిన నవలలనేకాలున్నాయి. ఆలాంటి నవలలను స్మష్టంచి బహుజనాదరణ పొందిన వారిలో ఎమ్‌ండి, సౌజన్య (మహమ్మద్‌ నిఫీజుద్దీన్స్‌ కౌముది (ముహమ్మద్‌ షంసుద్దీ న్‌ ముఖ్యులు, నవలలో నూతన్వం లేక జోశే జనాదరణ శూన్యం ఆ నూతనత్వం కోసం కధను నడిపించడంలోగాని, నన్ని దేశాలను కల్పించడంలో గాని పాత చిిత్రణలోగాని ఎమ్‌,డఊ సౌజన్య నిష్టాతులు, నమాజంలోని వాస విక విషయాలకు సన్నిహితంగా ఉండేటట్లు రచన సాగిస్తుంటారు, అదే వీరి (పతేకిత. విధి విన్యాసాలు విముక్సి, మరో ధరిత్రి ఈ చర్యితను ఎవరు శాస్తారో ౩ ఓ నటి కథ, కణం కణం, మృత్యులోయ ఈ తప్పెవరిది ? ఇత్యావె నవ లను ఎమ్‌,డి సొజన్య రచించి తెలుగు నవలా వికాసానికి దోహదం చేశారు.

సమౌజానికొక చక్కిని సందేశాన్నందించాలనే కులూహలంలో ముహమ్మద్‌ షంసుద్దీన్‌ నవలలను సృజించి ఆంధలోకానికి అందించారు. వీరు అన్య భాషలలోని గాథలను (గ్రహించి నవలలకు (కొత్త దనాన్ని అపాదించారు. కళంకిని విజయ్య ధన వంచిత, నల్లబంగారం (ప్రభృతి నవలలు ఆంధపారకలోకానికి సుపరిచితమే, మరి కొందరు లెక్కకు మిక్కిలి నవలలు రచించ లేక పోయినా ఒకటి రెండు రచనలతో తెలుగు సాహిత్య రంగంలో లబ్ది (ప్రత్‌ష్టులయ్యారు. అలాంటి కోవస చెందిన వారిలో ఉమర్‌ అనీషా, ముహమ్మద్‌ యార్‌, ఆజ్మతుల్లా (వసిద్ధలు ఉమర్‌ అలీషా పద్మావతి ఉొరొమత, శాంత నవలలు రచించి పాత్ర న్మరణీయులయ్యారు. అజ్మతుల్లా "మణి, ॥ “సుజాతి, ముహమద్‌యూర్‌ *రూపరాణి నవలలను సృష్టించారు ఇంకా కొందరు గొప్ప పేరు పెంపులు పొందలేక పోయినా రచనా వ్యాసంగంతో తెలుగు నవలా వికా సానికి దోహదం చేసిన వారు చేస్తున్నవారు ఉంటం హర్షి చ దగిన విషయం, వాచ్‌. కొన్నా ఎస్‌ కె,వలి, షేక్‌ ముహమ్మద్‌ హుస్సేన్‌, షేక్‌ భాసింసాహెబ్‌, షేక్‌ మహబూబ్‌సాహెబ్‌, దాలత్‌ బేగం, (పభృతులు నవలా రననలు సాగిస్తూ ఆంధ్ర భార తికి నవలాభరణాలతో వినూత్న శోభను కలిగిస్తున్నారు.

కథ-కథానిక

నవల తరువాత ఉద్భవించిన ప్రక్రియ కథానిక, నవలతో నమానమైన (ప్రాచు

ర్యాన్ని పొంది అల్బకాలంలో అనల్బ ఖ్యాతిని సంపాదించింది నవల కంపే ఫం

114 కలుగు సొహత్యుం ముల సేస మాజంచొా సరీలో ఆప్పువయినప్పటికీ తక్కున వ్యవదినా ఎక్కువ ఆనండావికీ ధామ మయితడి కొఫంతోసోడు. బానప్పుడు కూడా పోతే పడ్‌ సయనిమ్మేన్న ఈ నవీన యుగం నీ కభాబక ఆలిని కాలవలో జదికానందాన్నందిప్తుంది నూవప్పుడు ఏడో ఒకి పనిలొ ఆది ఉతయోగల మైనా, వితవయోగంర మైనా త్‌ణం సేరీక భేనట్లు నిర్పిరమంగా వన హశిస్ష్రంటోముం.. ఆంలతే అప్పటికి ఆ సన న్మేవయాజనకర మ్రైనశ్లే అనిపిస్తుంది. ఇలా కార్య సేమగప్పుడయినామానక్పకకి చకక దొరకడం డోర్గభవులుంంది.. జక వేళ ఎప్పు డన్నా చికు ఉధపసే అతనితో పిక లేనట్టుంటాడు. అబాంటి వరిస్టిములలో హ్యాధయా సంఈజకోసల, ఆలఘు. కావ్యాలను చడవాలనె తలంస్త జనించను (వతి విషయా నూక్టూంగా సొధించాలనె ప్రయత్నంలో ఉన్న ఈ సమాజం ఆత విస్ప్యత మైన రవన ఇంతే సవతాతల్తి (మేసను చూపిసుంది. అలళ్పట్‌ యో నహౌవాసేక్‌ ఎడాశలో ఓఒయా ఖో అంటే సెస్సువార కశాశవానికా ఉదృసీంచి పౌరకులకు కొన్ని ఇమిషాఖ పొచ్చైనా పనన్సుని శశ వధమెన ఉబ్లాసాస్నే జహ్హాదాన్ని కలిగిస్తూ జొజిక్షేప్తాన్సిక్ష ఊనకిరిను ందు క్యూ ర. టే నాటే అయితే ఈ కథానిక అర్ర వొద్మాయానికి కొన్హేమీకాధు. సంస్కృత వొ ఇంట. చంటో జదప్సుడు. ఉచ్వప్టీతలో తండి మర్యు కొదంచో నురుగున పడి వలా వరము స్టానాన్న వంజాపస్తిజిని సెజ్చవచ్చు. ఇబాంటే కథాసాహిత్య వికాసొనిక్ర ముస్ణం రచ అరలు కూడా యహోక్ని కస్ట చేస్తున్నారు ఇసాస్టయిర్‌ గులాన్‌ గొక్స్‌ ముహమ్మద్‌ సప్తారొజేనొ దంచ కేళి దా ఆాక్లూత్ర సక్స స్తై హౌజస్యు ముహమ్మద్‌ వంసుడ్తీన్‌ న ల్ల ళా సయ్యద్‌ బావూదా అలి. షక్‌ బాజా మౌహిద్దీన్స్‌ (ప్రభృతూలు న్యు జీవిోంటోని ఒకా నొక సన్నివేిన్ని [గచాంచి మున కళ్ళ ఎ అడుగుతున్నట్లు నృష్టంచి పారకుబనూ అనంద పరనకలను నశ చంచ పీరు పెంపబపు సోందుకూ ఉన్నాళు ఇస్మాయిక్‌గాశ కౌళీసీస్తాల్చు బ్లల్బ మహమ్మదోొ గప్పూర్‌ జీక్యూ విరసదాధు దు స్యోాయబాఛచ్చింధ్క చమిింమంచ్పి వరత తొదాబూఛన్చోల్ను చరప్పరాస్రడీపావళ్ని నవ్మిన పరదల వెన్క, రొధకో బేగం గాం అపోహ తికి కోరకు తీరిన కోరిక స లో! ఎలుగెచ్చిన చికటి చుగువ మనను , నయ్యన్‌ షకో పననగాడి అళాణ్‌వొ ఒప్తకగారి శన కోరికలు ఎడతో పొసే వేండాసేవుల్లు మరికొన్ని కొష్టీడ విషానికలకు తెలుగు భనుసానాలు , ఎమ్‌డ్రి వాజన్యగా ర సేదమూాభ్ళా * దొధాహయాన్‌ గారి. అహూంస్త

వచ న్దావబ్మ యం 817 మొదలై న కథా సాహిత్యాభివృద్ధికి దోహదం చేశాయి. ఈ రచనలలో (ప్రతివ్యక్తి తన జీవితంలోని అనుభవాలను కొన్నింటినై నా చవిచూచి ఆనందించగలిగినంతగా వాస్తవానికి ఆతిసన్నిహిళమైనవిగా- రచించి పారకుల మన్ననలను పొందగలిగారు ఈ ముస్దిం రచయితలు, వ్యాసం

సాహిత్యాంశంగా పరిగణింపదగిన వాటిలో వ్యాసం ఒకటి, సాహిత్య రచనలకు (ప్రధమ లక్షణమైన సర్వజన నమ్మోదడ జనకమైశ విషయం వ్యాసానికి (ప్రధానం, శబ వ్యుత్పత్తిని బిట్టి వ్యాసం, ఉపన్యాసం నమనార్థాలని కీ శే. పింగం అక్మికాంతంగా6 ఉవాచ " ఒక వక్త, విద్వత్సదస్సులో నిలబడి ఏ విషయాన్ని గురించియైనా నభ్యంగా సరనంగా? ఇంపై న కాషలో, ఓక పరిమిత కాలంలో అళుపుగా చేసిన (వనంగాన్ని తుటోం తప్పకు-డా సవర్థుడెన లేకరి రాయకల్గిన యెడల అది వ్యానమనిపి చుకుం టుకని 1 ఒకవేళ సభ్యులు తన నమకుంలో లేకపోయినప్పటికీ ఉన్నారని భావించి వ్యాసోన్నే ఉపన్యాసఎలాగా రచించగలిగిన యొడల అదికూడావ్యాసమౌతుంది ఇలాంటి వ్బాసాలను (ప్రచరి చాన ముస్తింలు అనెషలున్నారు. కొందరి ఉవన్యాసొలు వ్యాస భాగాగనికి నోచుకోళదని కూడా చెప్పవలసి ఉంప్క అయితే ఈ వ్యాన రచనలో 'వరా నాక్ముకొల్ళు విషయ (ప్రభానాలని ద్వివిధాలుగా ఉంటాయని కీ.శే పంగళి లక్ష్మీకాంతం గారు అ్యమేడిం వారు. ఏదో ఒక రమణీయ వస్తువుమా చూచి వ్యానకర_ దానిని తన వర్ణనావై దగ్జ్యాన్ని 'ఇనుమడింవజేన్తూ వవనరిలో రచించిన ఆనివర నాత్మ క్‌ వ్యాస రచసా విభాగంలో చోటు చేసుకుంటుంది విషయ (నధానాలై న వ్యాసొంలో (ప్రబోధం, వివ రణల విమర్శనం అనె మూడు ముథ్యాలంశాలు (పస్తావించబడతాయి, (వభోదాత్మక వాాసొలు రచించిన ముస్తి ౦ వ్యాపకిర్తులలో ఆల్‌ పహశ్షా ముహమ్మద్‌ జెనూల్‌ ఆ దీన్‌; షేక్‌ పీ రాడాన్‌” మువ్వల్‌ అపర, దొలక్ష్‌ బేగం ముహమ్మద్‌ నఫీజుదీన్‌ సయ్యద్‌ చావూడ్‌ అలి అబ్దుర్‌ రశాహుస్సేన శ్నీక మస్తాన్‌ ఎస్‌ ఎమ్‌ బక్‌ (ప్రభృతులు పేర్కొనదగినవారు, వివరణాత్మక వ్యాసకర్త్వలలో కీశే ప్రేముల్‌ ఇలీ్షా కీ.శే మెొహమ్మవ్‌ కొసిం, "షేక్‌ దావూద్దు ఎస్‌,ఎప్సు ముస్తఫా ఎస్‌ ఎమ్‌, సుకాని ముహమ్మద్‌ షంసుక్టి క్‌ వి దస్సగిరి, జమాల్‌ వల్సి స్‌ అభి యస్‌, గౌస్‌ మోసొద్టీన్‌, , షేక్‌ మహబూబ్‌ సాహెబ్స్‌ ఆస్ట రహిమాన్స్‌ జాఫర్‌ అలీఖాన్‌, రజియా ఇస్మాయిల్‌ మొదర న వారు చెవ్నుకోదగ్గవారు, విమర్శనాత్మక వ్యానకర్తలు

816 శెలుగు సాహిత్యం . ముస్తింల న్‌వ గా క్రీ శే ఉమర్‌ అనీషా, కీ శే మొహమ్మద్‌ కాసిం, పెరు పెంపులు పొందారు అబుల్‌ సలాం, ఇస్మాయిల్‌, ఎస్‌,ఎమ్‌, ముస్తఫా ఎస్‌,ఎమ్‌. సుభావి, మొహమ్మద్‌ ఐం € న షంసుద్దీ న్‌ ఆబ్బర్‌ రజాహూుస్సేన్‌ (ప్రభృతులు విమర్శనాత్మక రచనలు చేస్తూ వారిదంటూ ఒక (ప్రత్యేకతకై పాటు పడుతున్నారు విమర్శ _ ఆంగ్ల సాహిత్య సొాహచర్యంతో జనాన్ని పుంజుకున్న విమర్శ తెలుగు సాహి త్యంతో ఒక విశిష్ట స్థానాన్నందుకొన్నది ఈ విమర్శ వ్యాసంలో భాగమనే చెప్పవచ్చు. ఈ రంగంలో ఎందరో (నముఖలు కృష చేసి వారిదంబూ ఒక (ప్రత్యేకతను నిలుపు కున్నారు. వారి రచనలే ఎంతో మందికి మార్గ దర్శకాలయ్యాయి, వారి ఒరవడిలోనే ముస్లీంలు కూడా యీ రంగంలో కృషచేన్తున్నారు. ఏదైనా ఒక కావ్యాన్ని విమర్శించ డానికి సరస హృదయంతోపాటు నద నద్వివేచన ఆత్యావశ్యకం _ వీటితో పాటు విమ రృకుడు బహుముఖ (ప్రజ్ఞావంతుడయితే తాను చేసే విమర్శకు బంగారానికి తావి అబ్బి నట్లుంది. విమర్శ అనేది కత్తిమీద సాము లాంటిది, తత్కారణంగా పలువురు విమర్శ నాత్మక రచనకు సాహసించడం లేదని చెప్పవచ్చు కావ్యంలోని గుణదోషాలను నిర 9 దంగా, నిష్కర్షగా సహేతుకంగా నిరూపించడం వల్లి విమర్శకుడి విలువ పెరగడమే కాకుండా సాహిత్యం ఒక విశిష్టతను సంతరించుకొంటుంది, ముస్లి లలో కీ.శే, ఉమర్‌ న. అలీషా, కీ శే మొహమ్మద్‌. ఖౌసిం తెలుగు విమర్శనాత్మక రచనలను (పారంభించి వాసిగాంచారు. అబుల్‌ సలాం, ఇస్మాయిల్‌, ఎస్‌ ఎమ్‌ సుభాన్సి అబుల్‌ రజొహుస్సేన్‌ న్‌ గా ౧ మొదర్నైనవారు విమర్శనాత్మక రచనలలో ముందంజ వేస్తున్నారు అద్దుర్‌ నలాం చలంగారి శ్రీశ్రీ” అనే చక్కని విమర్శనా (గ్రంథాన్ని రచించారు. (శ్రీశ్రీ రచనలకు (ప్రత్యేకంగా మబో(వస్టానర్సి శ్రీశ్రీ వ్యక్తిత్వానికి అద్దం పడుతుందీ విమర్శనాత్మక రచన, సలా గారి విమర్శనాత్మక దృష్బని ఆంచనా కట్టడాసిక్రై మచ్చుకు కొన్ని వ్యాసా అను గూర్చి కింద వివరించాను చలంగారి శ్రీశ్రీ £ జ్‌ "పే అధ ళ్ళ ళ్‌ అబ్దుర్‌ సలాం థీ ఖీషే రచించీని విమర్శనాత్మక వ్యాస సంప్పటమే "చలం గారి అభీ” సంపుటంలోనీ ఒక వ్యాస నామంతోనే ఈ సంవుటం పచురించబడిందిం రచయిక శ్రీశ్రీని అనేక కోజాల నుంచి దర్శించాడు, ఇందులో చలంగాతి థీథీః సాహిత్యము--త్రే శ్రీ, దదృిఎము-్చ్రీ శ్ర, శ ఎవ్వాము-శ్రీశ్రీ, మూప్రస్తానం-శ్రీ శ్రీ

వనన వబ్మయం చల కవిగా శ్రీశ్రీ ఎలా జీవించాడు, అచేవ్యాసాలు (గంధిఎమై ఉన్నాయి. పైథాగరస్‌ ఆరి స్టాటిల వోట్స్‌ ర్‌, వ్లాటోః ుస్కోకరం మార్య్య్భ్యాఎం౧ల్స్‌ లెంన్‌ ,బర్నాండ్‌ రసెల్‌ బేకన్‌ క్రిష్ణఫర్‌ కాడ్‌ వెల్‌, టి.ఎస్‌. ఇలియట్‌, లాంటి (ప్రముఖ శాస్రవేత్త అ తత్వవేత్తల కవుల సిద్ధాంతాల ద్వారా ీథ్రీని దర్శించడం వ్యానకర్న బహుముఖ (పజ్జాపాటవాలకు నిదర్శనం శీంశీం కవిత్వం అదే ఆయుధాన్ని ఎవరి కోసం, ఎందు కోసం చేతబట్టిందీ విపులికరించారు. శ్రీశ్యికి (త్రాగుడు అనే వ్యసనం ఉందని లోకం చుమ్మెత్సి పోస్తుంటే దానిని సహించలేక ఈ రచనలు చేసినట్లు రచయిక వాకొన్నార “ఫ్టిరిశ్ట్సి తాగుతాడు, పొగ పూదుకాడు నాగరికులైన కాలనీల మేధావులు అంటూవుంపి ఆలగా జనం నోళ్ళ నుండి వెలువడే యదార్థాల ఆధారంగా విజ్ఞుల అభిప్రాయాలను స్వేకరించ్చి శశ్సి తరపున సంజాయిషీ చెప్పవలసి వచ్చింది, అందుకోనం చలంశీసిన గీత దాటి శశీ కవిత్వాన్ని ముక్కల కింద కత్తిరించి ఎత్తి చూపాను చూడండి” అని వ్యానకర్త తన ముఖ్యోద్దేశాన్ని తెలిపాడు, శస) (త్రాగుజోతు తనాన్ని సమర్థించడానిశై బెర్ట్రాండ్‌ రసెర్‌ విషయం (ప్రస్తా విస్తాడు, బెర్జ్రండ్‌ రవెల్‌ తన (ప్రథమ కళ్యక్రంతో (పేమయాత్రకై ఇటలీ వెళ్ళనవుడు *నిషొ కోసం ఆచార్యులను వెదుక్కుంటూ దై స్కాల్‌'3ై తిరిగిన విషయాన్ని వెల్లడి స్తాడు. (ప్రసిద్ధ రచయితలు నిషాలో ఉంటారనే విషచూన్ని శశీ (శ్రాగుదోతుతనాన్ని నమతర్చించడం వ్యాసకర్త ఊద్దేశమేమో, అయితే రచయిత దేశకాల వరెస్టితుల్ని దృష్టిలో పెట్టుకోడం ఆత్యవసరం= చలంగారె శ్రేశ్రి ఆనే వ్యానంలో చలం దృష్టైలో శశికి గల స్టొనాన్ని నిర్దా రించారు, కవిత్వం అనృతమని, నీతి బాహ్యామయిందన్నీ కవిత్వం మానవుజ్జి నకిలీ మనిషిగా తయారు చేస్తుందని పేబోఆంటాడు, కనుక కవులు బహిస్క్య్భుతులు అన్నాన తత్వవేత్త. ఆయితే తత్వం మానవ్వజ్జై మానవుడిగా నిలుపుతుంది అందువల్ల కప్పల కశంయే వేదాంతులే అవనరమంటాడు ప్లేటో, చలం కూడా “కవిత్వాన్ని ముఖ్యంగా తెలుగు కవికా కన్యలను చూస్తే 3002610206” తాను నహించవేనంటాడు, కాని శశిని కవిగ్యా ఆతని కవిత్వం యోగ్యమయిందసి ఆంగీక రిస్తాడుం స్రేస్వేచ్చా నమానత్వాల కోనం సాహిత్యాన్ని ఆయుధంగా 1గహించాడు చలం, మహోన్నత సమాజ నిర్మాణం కోనం, కార్మిక, కర్షక, తాడిత్క. పీడిత (ప్రజల అభ్యు న్నతి కోసం శ్రీకి సాహిత్యాన్ని ఆయుధంగా చేపట్టాను అందుకే శ్రీశ్రీ ఇలాఅంటాడు

820 తెలుగు సాహిత్యం * ముస్తింల సేవ “నాలో కదిలే నవ్య కవిత్వం కార్మిక లొశపు కల్యాణానికి, శ్రామిక లోకపు సౌభాగ్యానికి”2 చలల ఆశించిన చూర్పు మానవ జీవితంలో ఒక వ్యానంగానికి సంబంధించిందై తే, జీవన వ్యాసంగాలన్నింటితో మార్పును కోరాడు $్రశొ, తన (ప్రయత్నమంతా శశి బృహాత్సథకంలోని అంతర్భోగమేనని చలం (గ్రహించాడు, అందుకే ఏ లొకంలొ అన్యాయాలు, అధికారాలు ఏడుపులు క్షెమాల్సు యాచకాల్సు తద్ర కవిత్వాలు శిక్షణలు ఏ్‌08%64218 లేవో అలోకానికి 102680 చేస్తున్నాడు యీ శవి (శ్రిఖ్సి అని చలం అన్నాడు శృుశ్సు కేవలం కవికాదు, ,ఖ్రశ) 'వేదారతి. దార్మినికుడు సత్యాన్నేష, -శశి తాత్వికుడైన కవి కనుకనే సర్వేసర్వత్రా ఆంగీకరించదగినవాడని చలంగారి. నిళ్చితాభి ప్రాయం. ఖిశ్సీ అసుసరించిన తాత్విక చృక్చథం, స్వీకరించిన సాంఘిక బాధ్యతను (గ్రహించి చలం మురిసిపోయాడు. శ్రీఖిని కౌగలించుకోలేక చేతులు కట్టుకొని నిలదిడి శని చూశాడు. శశి వకనంలో (వసన్నత కన్పించింది. కోణం తర్వాత సందే హం కలిగింది. ఏ కాం మల్లి సమౌజం గౌరవించలేదు తన వరకు గల తాత్వికులకు అనుభవైక వేద్యాలై న నిందలు అవమానాలకు శ్రీశ్రీ కూడా గురి యౌొతాడేమోనని జాలి పడ్డాడు చలం, నింద అవపూనం, భరించే నహనం, గాంభీర్యం శ్రీశ్రీలో ఉన్నట్లు చలం (గ్రహించాడు. సత్యస్ఫూర్తి పొందిన వాడు చలించడు,. ఖీరులైన సత్యాన్వేషకుడు (ప్రవక్త కాలేడు. “భక్పసకు భియము, ప్రవుల్త ్రసూనంబలకు దుర్గంధము, పండు వెన్నెలపు వేడిమి ఎచ్చట” అన్నాడు ఆడవి బాపిరాజు, చలం ఖీకు లేన నత్యాన్వేషకుడు కాడు, అందుకే ఆ మహశ్షి మోగ్యకా పత్రాన్ని ఖ్ర్రస్థ్ర కోరుకున్నాడు శశ) యోగ్యుడు ఆయన కవిత్వం యోగ్యమయింది.. కనుక చలం యోగ్యతా పద్రం్ద రాళాడు. వైన చెప్పిన విషయాలు వ్యాసకర్త చలంగారి శశీ) అనే వ్యాసంలో తెలియడేశారు “దర్శనను19” అనే వ్యాసంలో భావషడు, తోత్వికుదై న శశీ) దర్శించిన విషయాల విశ్లేషణ నిరూపించబడింది, సాహిత్యం అనందదాయకమే. కాక .విజ్ఞవ్యదాయకమై వున్నది కవిత్వానికి శత్వళాస్తానికి గల నంబలిధాన్ని గూర్చి పింగళి ఇత్మీ కొంళం

వదన వాజ్మయం ఇ21 గారు “విద్యలలో తక్కిన శాస్త్రముల మాట యెట్లున్నను తత్వకాస్త్రము మాత్రము కవి త్వమునకు సోదర (ప్రాయము. ఛిన్న ఖిన్న.మతములకు సంభధింధించిన ఆచార్య పురు మలును, (ప్రవక్ష్తృలును, దోధించిన (వ్రత్యేక ఈత్వములు గాక నమస్త సూసవ జాలికి ఇహికాముబుక ధార్మిక జీవితమును నిర్దేసించెడి విశ్వజనీన తత్వ జ్ఞానము, కవిత్వమః “ను పాలలో సీక్సవలె కఠ్ససి పోదగినంత గుణ సాదృశ్యము కలవి ఆ విజ్ఞానోవదేశము (ప్రత్యక్షముగా కాకుండా వ్యంగముగా జేయు కళ కవిత్వము అత్వ్యుచ్చ స్టితిలో ఆనంచ దాయకమే గాక వి జ్లా న దాయకనును అగుచున్నది, అనంద దాయకమే దాని పరమ (వమోజనమైనము ఆయు వంశీకమైన విజ్ఞాన (ప్రధానము దానికి వన్నె 'పెట్టునెగాని మచ్చ_పుట్టింపదు” “సెంశీ మంచి భోవకుదేగాక తాత్విక నిబద్దగ గలవాడగుట చేత విశ్వజనీనమైన విద్యా శ్రానాన్ని అళ్యున్నతో స్టితిలో కవితా రూపాన ఉభివ్యక్షీక దించబిడినందువల్ల-మహా(వస్టానం ఆనంద (వ్రరానమేగాక విజ్ఞోనదాయక మై ఉన్నది. మవా (వైస్తానంలో శర అభివ్య క్రీకరించిన తత్వ జ్ఞానం " నమస్త మానవ జాతికి ధార్మిక జీవితాన్ని నిస్దేశంచగలదు, ఆ దిన్య జ్లానమే మార్క్స్‌, ఎంగెల్స్‌ దర్శ మని వ్ధవహరించ బడుతుంది చర్మ చకుప్పలకు గోచలెంచేదంతా యధార్హం కాక పోయినప్పటికీ వియను దిద్ద మైన ఏక్యాగతతో యదార్థాలను శ(గ్రహించవచ్చు. ఏక్యాగతలో ఉండగా భావకుని మస్మెష్కంంలో అనేక భావాలు డిడ్భవిస్తాయి. చెశ్ర విచిశాల్నెన దృశ్యాలు సొక్షొత్క శిస్తాయి అనేక రణగొణ ధ్వనులు "వినిపిస్తాయి, వినూత్నమైన వెలుగులు కనిపిసాయి భొనకుడు ఆ భావాల నుంచి ఒక సౌందర్యాన్ని ఆవిష్కరిసాడు. దానిని నత్యుకూపం అని అంపహిఠు నత్యకూవ దర్శనమే దివ్యా ముభవానిక్తి (బ్రహ్మానందానికి మూలం. దివ్యా 'యభివానురిక్రడై న శశి తన మహా (వస్థానంలో "సీ (ప్రాదిల్యంలో చెరదీషా శిషి తపస్సమీక్షణంలో నిశ్చల సమాధిలో స్వర్ణ ద్వారపు తోరణమై (వెలినానా మస్వి స్క-ంలో వ్రయే ఘౌనలుు, భాషలు దృళ్యాా తోచాడూూ నేనేమచచిత్ర విచిత్రశష్షమంత విజ॥ి!

822 తెలుగు సాహిత్యం , ము స్టింలసేన రోచిర్నీనహించూశానో। నా గీళఈం ఏయే శక్తులలో [ప్రాణ స్పందన పొందిందో? సీళ్లై నే నేరిన వేయే ధ్వనులో”౩ సత్య సందర్శనంతో ఉద్విగ్నుడై న భావకుడు తన దివ్యానుథవాన్ని భాషా సాధనంతో అత్యుచ్భ స్థితిలో అభివ్యక్తం చేస్తాడు వ్యాసకర్న శ్రీశ్రీని భిన్న కోణాలనుంచి దర్శించాడు, మిగిలిన వ్యాసాలస్నీ శి కనితా వైభవాన్ని ఇనుమడీంపజేసినవే.. అన్ని వ్యాసాలు మహా 'వ్రస్టానం ఆధా ర ంగ్గా లిఫించినట్లు ద్యోతకమౌతుంది. తాద్వ్యాసాలాధారంగా శశి మనోభావాలు, శశ) జీవిత విధానం తేటతెల్లిమౌతాయి. కొన్ని పునరుష్తులున్న కారణంగా వ్యాసాలన్నీ ఏక కాలంలో లిఫిఎచినట్లు గోచరించడంలేదు. అయినా వ్యాసకర్త క శ్ర్రిఫ్రి మహాకవి "పై నున్న ప్రగాఢమైన ఆత్మీయతాభిమానాలే నిదర్శనమని వ్య క్స్‌ మౌతుంది. వివిధ శాస్త్రవేత్తలు, ఆనేక తత్వవేత్తలు అభిప్రాయాలతో తులనాత్మక పరిశీలన చేసిన (రష్ట అబ్దుర్‌ సలాం, ఆకాశవాణి పా సాహిత్య (వ్రచార్‌ సాధనాలలో వ(త్రికలతో పొటు ఆకాళవాణికూడా (పముఖ నష 0ది, సద్రికల ద్వారా నవలలు, కథలు కథానికలు, వ్యాసాలు విమర గలు, లు పచు నై యై రించడమే కొకు౦ండా ఆకాశవాణి కేంద్రాల ద్వారా (ప్రసంగాలు చేస్తున్న నరాలు స్తింలలో కూడా లేకపోలేదు. నాటీకలు, కవితలు, 5థలు వ్యాసాలు నా క సమీక్షలు ఇత్యాదీ విషయాలను ఆకాశవాణి కేంద్రాల ద్వారొ 'వేలుగు పరుసు నాక " అహ్‌ జైనుల్‌ అదేదీన్‌ "ఖర్‌_అన్‌ సూప్త్రల్ల్గ (ప్రవచించడంలో ప్రస్‌ గులు మకపరమైన ఆనేక విషయాలను ఇతర మళే సూత్రాలతో సమన్వయించ్చి మానవులలో సోదర భావాన్ని కలిగించడంలో పరు (ప్రసిద్దులు,. పీరి (ప్రనంగా నాందూ-ముస్లి 0 ఐక్యతకు వారధలనడంతో వీప్రకిపతీ లేదు.” పీరి వలేనే ఖుర్‌ ఆన్‌ సూక్తలతో పొట్టు కవితలు, కథలు కూడా (వచారం చేయడంలో (ప్రముఖురొోలు థ్రీషతి దాల్‌ ఆభ ప్ప బేగం, ముస్లింల పండుగ పబ్బాలపై (ప్రసంగాలిస్తూ వాటిలో ఇతర మతస్తుల్ను విధంగా భాగస్త్వాములవృతుందీ వివరించి సోదర కానొన్నీ పెంపొందించడంలో ర

వచన వాజ్మయం తివితి చేస్తున్నవారు ఈ సిద్ధాంత వ్యాసకర్త. సాహిత్య పరమైన నాటికలు కవితలు, కధాని కలు, వ్యాసాలు విమర్శలు, సమీక్షలు (ప్రసారం చేస్తూ (శ్రోతలను ఆనంద సరవళులను చేయడమే కాకుండా విజ్ఞానాన్ని "పెంచుతున్న వారిలో ఎ.సి.దస్త గిరి, ఎస్‌ ఎమ్‌.ముస్తఫా ముహమ్మద్‌ నఫీజుద్దీన్‌, ముహమ్మద్‌ షంసుడద్దీన్స్‌ సయ్యద్‌ మోహిద్దీన్‌ మహ మ్మద్‌ అలి, ఎస్‌ కమాల్‌ సాహెబ్‌ "షిక్‌, బుడన్‌ సాహెబ్‌ ఎమ్‌ ముహబూద్‌ 'పేర్కోదగినవారు. ప్మతికలు $ (క్రీపూ. భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన అశోక చక్రవర్తి రాతిశిలల వైన వార్తలను రాయించి, వాటిని రాజ్యంలోని మారు మూల (ప్రాంతాల్లో కూడా టప్రతిష్టించాడు.తర్వాతి రాజులు కొందరు గోడల మీద రంగుల ద్వారా చిత్ర లిపి వార్తలు రాసే ఏర్పాటు జీళారు. రోజూ వాటిని తుడిచి వేసి తాజా వార్టలు రాసేవారు. వార్తా (ఫసారంలో మొగలాయి పాదుషాల కాలం ఒక నూతన శకం స్టాపించింది, ఆ కాలంలో వార్తా లేఖలు (ప్రచారంలో వుండేవి. (ప్రతి మండల కేంద నగరంలో వార్తా సంగ్రహణ కేంద్రాలు వుండేవి, అక్కడ విలేఖరులు కూడా ఉండేవారు. వాక్వి హ్నవ్‌ లనే ఆ విలేఖరులు లేఖల ద్వారా వార్లను రాజధానికి అందజేసేవారు ఈ వార్తాలేఖలు పారశీక పద భూయిష్టమైన ఉర్దూ భాషలో ఉండేవి. పాలకులు దేశంలో జరిగే విషయాఆు తెలుసుకోడానికి ఈ విధానం ఎంతగానో తోడ్పడేది. మొగలాయిల కాలంనాటి ఈ లేఖలన్నీ చేతి రాతలోనే ఉండేవి. భారత దేశంలో వెలుపడ్డ మొదటి ముద్రిత వార్తావత్రిక “బెంగాల్‌ గజెట్‌* ఈ పత్రికను కలకత్తానుంచి జేమ్స్‌ ఆగస్పన్‌ పిక్‌ అనే ఆంగ్లేయుడు 1780 జనవరి 29వ కేదీన వెలువరించాడు. ఈ పత్రిక రెండేళ్ళు మాతమే (ప్రచురితమయింది. [కీ,.ఈ-1818 ఏప్రిల్‌ నెలలో నిరాంపుర్‌ మిషనరీలు “దిగర్శన్‌* అనే బెంగాల్‌ మానపతిఏక పారం భించారుం రాజనీతి, చలిత) మొదలైన విషయాలకు సంబంధించిన వ్యాసాలు (వక టనలు, మత పరమైన విషయాలు ఈ పదత్రికలో ప్రచురించేవారు, ప్రభుత్వం నుంచి ఎలాంట్‌ అభ్యంతరం లేక పోవడాన్ని గమనించి వారు కెండునెలలలో తర్వాత మరొక భిరతీయ భాషా వార సతికా ప్రచురణకు పూనుకున్నారు. ఈ సాహసిక యత్నంతో డాక్టర్‌ మార్ష్‌నున్‌, వార్డు గారల కృష ప్రిశంససియం, 1818 జూన్‌ 28 వ తేదీన “సనూచార దర్పణ్‌” అనే బెంగాల్‌ వార పత్రికను స్టాపించారు.

వ. తెలుగు ఛావాత్యం , ముస్హింల "సేవ్‌ 1822లో ఫర్తూన్స్‌ చర్దవాన్‌ "ముంబాయి.కా-సమాచార్‌ “అనే గుజరాక్‌ వార పతిిక స్తాసంచాడు ఆ పతక 1802లో దిన పత్రిక అయింది “బాంబే సమాచార్‌” జతికిపున్న దేళశభాషా పత్సికల్లో అతిప్రొచీన మైందంటారుం 1856లో యుగం కిళర్‌ ఘూ అనే ఆయస హిండ్‌లో మొదటి పత్సిక "ఉదంత్‌ మార్తాండిను కలకిత్తానుంచి. వెళొపరిందారుం (శ్రతికలు; పందొమ్మిదో శతాన్ది మూడో దశకంలో తెలుగు పతి9కలు అవతరించ్రాయి ఇవి మద్యాసులో ప్రొర ంభమణయ్యాయి..]882 జనవరి 4ీవతేసీన “పోర్టు "సెంట్‌ జార్జి గెజెట్‌, 'పెందటి సంచిక వెలువడింది. మొదట్లో ఇది ఇంగ్లీషు భాషలో ఊండేది.. 1884 నుంచి తెలుగు ఇందులో నియకతంగా చోటు చేసుకుంది. ఆనాటి ఆ గెజట్‌్‌ లోని కెలగు బిషలా ఉర్దూ, అరప్బీ,పార శక శబ్దాల (ప్రయోగం అధికం. 1880లో అసలు సిసలయిన తెలుగు పత్పికు “వృత్తాంత పా్రొరంధ మైంది వృళ్తాంతి, పత్రిక ప్రతి ఒక్కటి కూడా ఇప్పుడు అభించడంలేదు, అంవితే. గిడుగు రానుమూర్షి గారు "గద్య చింకామణి” లొ ఆఅచ్చయున జాణును- ఉదాహరించారు, వర్షషాన తరంగిణీ : కథ న స్మిం (బ్రారంభించారు. ఇతను తెలుగు పథత్రికా రంగం వర పూన తరంగణి సే వం యేజ, గాదు, యాప్పుడు పుదయించి పండే సళ్ళని ధనవంతులమా కావ. అంధ్ర ంటున్ను ,పొవ్రయిబరున్ను అయిన మేము వృద్ది పరచడముసకు. నహాయులవుడునన న్‌ పెన్స్‌ చమునుష్యులు యూ విషయమును _ ల త్చర్యము చాతనున్న యీ మూలముగా చాంచువుల యొక్క స్నేహమునకు మేము పోతృలనుయి తద్వారా (ప్రతిషసు పౌందవల నన్నే తాత్పర ఖం చాతనున్ను గూరార్లు మ్యయపడి మ్మ్నుదాక్షరములు మొదలుగా గల పని ముప్టను సంపాదించి యీ పత్రికను వుదయించ చేయడమునకు కారళుడనయ్పుత్రిమ్మి& పై ్రకటనను బిట్టి రహిమకుల్లా సాహేబ్‌ గారి ఆశయాలు ఎంటి ఆదర్శుప్రాయ్యవై సవే (గ్రహించవచ్చు కుం

వచన వాజ్మయం 825 వండ్తొమ్మిదో శతాబ్ది పూర్వార్థంలోగాక ఉత్తరార్థంలో కూడా మీగ్‌ము జాయత్‌ అల్లీఖాన్‌ అనే ముస్లిం నరసావురం నుంచి 1881లో “విద్వన్మనోహారిణి, ఆనె శెలుగు వథ్రిక (ప్రారంభించారు. ఈ స(త్రిక తరువాత కాలంలో విరేశలింగంగారు నడిపే సుప్రసిద్ధ వ్యత్రిక “వివేకవర్థని లో కలసిపోయింది. ఆల్లీ ఖాన్‌ గారు వివేక వర్ణనిలో ఇంగ్రిమ విభాగం నిర్వహిస్తూ వుండేవారు. 1806 నుండి బజులుల్లా సాహేబ్‌ అనే మరో ముస్లిం రాజమండి నుండి “సత్యాన్వేషణ” అనే తెలుగు మాస పత్రిక (వచు రించడ్గం- మొదలు పెట్టారు. 000లో రాజమండ్రి నుంచి హకీమ్‌ షేక్‌ అహ్మద్‌ సాహేబ్‌ గారు “ఆరోగ్య (పదోధిని ఆనే తెలుగు మాన వత్రిక నడిపేవారు. 194॥ లో హైదరాదాదు నుంచి 5లకతోవాలా అనే ముస్లిం వర్తకుడు “మిజాన్‌” అనే అరబ్బీ పేరుతో- ఉర్దూ, ఇంగ్రీమ దిన వతికలతో పాటు ఒక తెలుగు దినపథత్రికను (ప్రారంభించారు, ఈ తెబుగు' దినష్రతిక సంపాదకత్వం (చసిద్ధాయధ్ర రచయిత కవి అయిన అడవి బాపిరాజుగారు. నిర్వహించారు. బాపిరాజుగారి నవలలు గోనగన్నా రెడ్డి మొదలై నవి మొదట మీజాన్‌ ద్వారానే వెలుగు చూకాయి, ఈ విధంగా నాడు వ(త్రిలా రంగంలో ముస్తింలు పాత్ర వహించగా నేడు అనేక ప(ైకలకు సంపాదకులుగా ఉన సంపాదకులుగా ముస్షింలు భాగం పంచుకొంటున్నారు. చికూరు జిల్లా పలమనేరు నుంచి వెలువడుకున్న “సాహిత్య నిధికి సయ్యద్‌ మోహిద్దీన్‌, చిళూరు. నుంచి. వెలువడే “తలుగు తేటికు సికిందర్‌ (ప్రొద్దుటూరు నుంచి పెలుపడుతున్న “వ్రబోధినికి _విద్వాన్‌ యస్‌? స్‌, హొపన్‌, మైదరాబాదు నుంచి వెలువడే "గిటురాయి'కి ఎస్‌, ఎమ్‌. చులిక్‌ ఇనాలి నుంచి వెలువడుతున్న “సౌజన్య సాహితికి ఎమ్‌.డి, పొజన్య (ప్రధాన సంపదకు లుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. ముహమ్మద్‌ షంసుద్దీన్‌ విశాలాంధ్రకు కొంత కాలం ఉవ సంపాదకులుగా తమ విధిని నిర్వర్నించారు. (ప్రకృతం 'షిక్‌ థాదర్‌ విళాలాంధక్కు గులామ్‌ గౌస్‌ ఈనాడుకు హైదరాబాదులో అబ్దుల్‌ రజాహుస్పేన్‌ ఈనాడుకు తిరువతి లో, ముహమ్మద్‌ బషీర్‌ ఆంధ్రజ్యోతికి ఏకయవాడలో ఉప సంపాదకులుగా విధి నిర్వ సహాణలో నిమగ్నులై ఉ&ంట౦ ముదావహం. సాహిత్య (ప్రక్రియలన్నిటి వలెనే పరిశోధన కూడా పాళ్చాత్య సాహిత్య (వ్రభా వంతో జనించ్చినదేనని చెప్పవచ్చు. మౌలికసత్యాన్ని కోధించి నిరూపిస్తుంది పరిశోధన్న విమర్శకు పరిశోధనకు ముక్కాలు మువ్వీసం పాలు ' సామ్యం ఉంటుంది. ఈ పరిశోధ

ళ26 తెలుగు సాహిత్యం ; ముస్తింల సేవ నలకు (ప్రధాన రంగాలు విశసపీద్యోలయాలు. ఎందరో ఈ పరిశోధనా రంగంలో. నిగూ థమెస నూతన విషయాలను వెలికి దీసి సాహిత్య (ప్రమాణాలను పెంచారు, ఇందులో ముస్లిం కూడో ముదావహం నాగార్జున విశ్వ విద్యాలయంలో ఎస్‌, ఎమ్‌, సుభాని ఆచార్య తూమాటి దౌణప్పగారి పర్యవేక్షణలో "వేమన జీవితము, సాహిత్యము-నమ్మగ పరిశీలనము అనే అంశంపై పరిశోధనా (గ్రంథాన్ని సమర్పించి పిహెచ్‌డి పట్టాను ఫొందారు. డాక్టర్‌ ఎస్‌, గంగప్ప నేతృత్వంలో. ఎస్‌,ఎమ్‌, ముస్తఫా ఉమర్‌ అఫీషా గారి "“ఉనుర్‌ ఇయ్యామ్‌ రుబాయిలు అనే అంళంపై పరిశోధన చేసి ఎమ్‌, ఫిల్‌ వట్టాను పొందడమేకాక ప్రస్తుతం “శక సప్తతి కావ్యానుశీలనం” పై. పి, హెచ్‌డి, పట్టాను పొందారు. వారి ఆధ్వర్యంలోనే అద్దుక్‌ రజాహుస్సేన్‌ ఆర్వుద్రగారి “తరమే వాహం కావ్యానుశీలసం” అనే అంశంపై ఎమ్‌ ఫిల్‌ పట్టాక కృషచేస్తున్నారు థి వెంక'కేళ్వర విళ్వవిద్యాలయంలో జవ్వాది హంస్పేన్‌ పరిశోధనలో నిమగ్నులయ్యారు, రాహౌయణంలో సరిశోధినకు ఉపక్రమించిన నప యువకులు గులామ్‌ యాసీన్‌ను కాలం కాశ్పేసిస కారణంగా ఆ రంగంలో సఫలీకృతుడు కాదేక పోయారు ఇంటింటికోపూవు ఈర్వరునికో మూల అన్నట్లు ముస్లింలు పరికేధనా రంగంలో ఉన్నత (నమాణాలను పెంచటానికి చేసే ఏరి కృష క్లాఘనీయమే.

| తెలుగు 'వెళుగును నలుచెరగులా వ్యాపింపచేయాలనే ప్రముఖోర్దేశంతో ఆంధ్ర

కే సర ఆ ( పట్టుక్‌ మ్మళలు, ఈ విధంగా తెలుగు

సాహితస్థిం ఇనజీవాలను పుంజుకుంటుంది. ఉత్సాహవంతులయిన ముసిం కొందరు

సాహిత్య సంస్థను నెలకాల్సి తెలుగు సాహిత్య గుభాళింపులను వ్యాపింప చేసున్నారు.

వస ల వ్య నవ్య పతక నమితా స్దుబూర్కు షేక్‌ కమర్‌ సాహెబ్‌-జమ్మల

వము పహషాబ్‌ సమక రచయత ద వినగానవలి సంస్థలకు కార్యదర్శులుగా,

లుగా వ్యవహశిసూ తెలుగు పాహితా[ివ న్న (సరసం) హైదరాబాదుకు అధ్యక్షు

వో సభివృద్దికి కృషి చేయడం మెచ్చుకొదగ్గ విషయం, నసూచిశలు ,-. పింగళ లక్ష్మీకాంతం, సాహిత్య శిల్ప సమీక్ష 1981, సు 887 స థీథీ మహాప్రస్థానం, 191%, క 5 త్‌ . 9 గ! ప శి! శ వర్వమాన తరంగిణి 1840,మే. పు 18

ఉపసంహారం

అసంతమయిన సాహితీ సాగరాన్ని మధించి ఆసేక నవసెరాలను వెలికి తీసిన సష్టలు, (ద్రస్టలు పెక్కురున్నారు. అందులో ముస్తి౫ తెలుగురవయమికల పాత (ప్రశంస మయింది. కలుగు సాహిత్యంలో వీరు ఆడుగిడని కాఖపచు న్పృశించని (పక్రియ శైదు. మన భోరతగేళం వలు మతాఆకు, అనేక భాషలకు, విభిన్న సంస్కృతులకు నిం యం, భిన్నత్వంలో ఏకజ్వాన్ని చాటిదెప్పేది మన _ సంస్కృతి. భరతమాత అనేక మతాల మణీహారంతో ఆలంకడించుకొని నిత్యనుతసంగా వినూత్న కోభలందిస్తూ మన మందరం భారతీయులం అనే భావాన్ని దృతపరచి ఏ3(ర్రాజ పై పయనించేటట్లు ప్రవోతి నుంది తత్ప్రవోధానుగుణంగా మన మందరం ఒక్కటిగా జిఎంచడం హార్షించదగిన వషయం. అటభాంటి జీపవ విధా౮ాన్ని ఆలవరచుకోడంల మూలంగానే మళాలతో; సంస్కృ తులతో [ప్రమేయం లేకుండా ఆంతా సుఖళాంతుఆతో జీవనం సాగిస్తున్నారు స్వార్త ఇర ళక్పులు సంఘ విదోహక శక్తులు కాల్వ ఆవ్పడన్చృడు అకతపావడపా స్వా ఉపయోజనాల కోసం మతాలను, కులాలను దెవ్పగొట్టి రచ్చకెక్కి సుంటాయి. ఆలాంటివ తాక్కా-లికమే*, అయినా అబాంటిఏి కూడ ఉత్పన్నం కాకుండా మసిష్‌ పరివర్తన చెందితే ఇంతకంయే స్వర్షం ఉండదేమోననిపిస్తుంప ఇది సామౌన్య శతా జీవన సరళికి సంబంధించినది

అయితే క నంస్క్య్బృతికి చెందిన్‌ కవులు, రచయితళు ఆ సంస్క్య్బళికి వాహ కమయిన థాషలో రచనలు చేయడం నర్వ సామాన్యమమున విషయం. పర భాషను ఆభ్యసెంచి, ఆ భాషాముఖంగా తను నంస్క్ట్బాతిని, పర భాషా వకమున సంస్కుతి 3 నహనంత్కోో సరసంగా ప్రకటించడం అరుదైన అంశం, ఈ అరువ్వై న ఆంళాన్ని నమర్జంగాః సమరనంగా పోషంచిన ఉత్తమ సంస్కృతి. పరులు తెలుగు గడ్డ మీద్‌ ఉర్దూ మాతృధాషియులై న ముస్లిం మసీషులు, పిరి కృషిలో హిందా-_ముస్తం సఖ_ం? ఛారత జాతీయ సమైక్యం, ఉత్తమ నంస్క్బృతి (ప్రయత్నల, ఊచాత్త్మ కవితా విశ్యాసం గోచరిస్తుంటాయి

వశ్చిమాసియాలోని ఆలేవియా దేశంలో ఆంకుతించిన ఇస్తాం మతం ముహమ్మ ౨

(వవక్త వలన చే విదేశాలలో వేజ్ళానుకొంది. ఈ ఇస్తాం మతొనుయాయులనే “ముస్లిం లన్నది పూర్వోక్త 0 ఇస్లాం మతస్టులకు భారతదేశంతో సంబంధ బాంధ చవ్యాలు సపూర్వకొలం నుంచె ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది, మన భారత దేశాన్ని పరిషపాలించినట్లు

898 తెలుగు సాగాత్యం . ముస్లింల సే కూడ చరిత్ర సుస్పష్టం చేస్రోంది, అయినస్నటికీ తెలుగు సొహితర్థం పట్ల గౌరవాద రాఅతో తెలుగు భాషా వికాసానికి దోహడం చేసిన వారు ఆంధ్ర దేశాన్ని పరిపాలించిన గోల్కొండ కుతుబొషాహీ సుల్తానులు పరిగణించ దగినవారు.. పీరు పెక్కుమంది రవి పండితులను పోస్తంచ్చి నన్మానించి గౌరవించిన సౌబన్యమూర్తులు. ఇబ్రహీం కుషన్‌ షా కెలుగు భాషాభివృద్ధికి గణనీయమైన కృ బేసి పేరెన్నిక గన్నారు, అధునిక యుగంలో ముస్లిం కవులు, రచయితలు సమైళ్య భావంతో రవనలు చేసి తెలుగు సాహిత్య పరిపుష్టికి దోహదం చేశారు. వీరు ఆధునిక సాహిత్యంలో అన్ని శాఖలను చేపటి పదిమంది చేత భభాన అనిపించుకున్నాడు సంన్కృృతాంధ్రాలలో మంచి పాండిత్యం సంపాదించి అకుకవిశా (ప్రదర్శనలు సలిషినవారు ఉన్నారు. భోవపరంగాను, భాషా విషయం గాను మార్పులను ఆంగికరించి అత్యాధునిక రీతిలో. వ్వన కవితను 'వెలలయించీన వారున్నారు, త్య ముస్లిం రచయితలు నాటకాలు పద్యకావ్యాలు, శతకాలు: హరికదద,. వచన కవితలు నవలలు కథానికలు వ్యాసొల్సు విమర్శలు ఇత్యాది సాహితీ శాఖలకు చెందిన రచనలు చేసి పేరెన్నిక కన్నవారు పలువురున్నారు. పీరిలో కొందరు సాధాత్య పరమయిన రచనలు చేసిన వారుండగా మరి కొందరు ఇస్తాం మళ (ప్రచారానికి సా్య్యూన్ని సాధనంగా స్వీకరించి రచనలు. చేసిన వారున్నారు అయితే మళపరమైన రవనలు చేసినప్పటికీ ఆ సిద్దాంకాలతో పరమత్ర సభ్యతను శౌంకిస్తూ ఈదను గుణంగా రచనల వసన వారు లేకపోపెద్ము సాహిత్య పరమైన రచనలు చేసన వ్యా రచనలలో వృత్ర సౌమరస్యంతో పాటు దేశ సమైక్యతను కౌపాదేరదనల్సు దేశభక్త ని పెంపొందించే రచనల్కుసంఘ సంస్కార పరమయిన రచనలు అధికం సమకాలిక సమాజంలో అటక్షుగ్యన మగుతున్న హీనుల దీనుల గాధలను ఇలివృత్తాల్సుగా (గ్రహించి వారి అభ్యున్నధ్‌౩ కంకణ? కటుకొన్‌ రచ నలు చేసిన వారు కూడ లేకష్టోత్చ్య్య బా బ ముస్లింలయినవ్పటిక్ష సార్వజనీన మయిన కొన్యొలను వెలయించడం ముదాన హం, ఆని ఆనేక్తల్పు అభిప్రాయ ప్రశడంలా అబ్బురం. లేదు. ఆర్బుకే ఇక్కడ హిందు-ముస్లిం అనే భావ్రాన్రిక్ర తౌవ్నరిశరాదు,. మనిషలో అంతర్నిగాడంగా ఉన్న భావాలను చెలువరింపచేయడాన్సిక అంతా ఒక్క ప్రే క్రాన్సి భొవొలిను 'వెల్పువరించడానికి భాష ముఖ్యం, సర్వసాధారణంగా ఎవరి. మాళ్ళభాషతో వారు భావ పరంపరను వెలువ వించడం సహజం, అయితే కొందరు అలి సాశృభాషలొ కాకుండా. ఇతర భాషలో

ఉపసంహారం 888 చక్కటి భావ (వకటన చేయగల ళక్సి సొమర్యాలున్న వారుంటారు అందుకు వరినర 1ప్రాంకాల (ప్రాబిల్యమని ఖెన్నక తవ్పదు. వారు వస్తాస్తున్న ప్రాంక (ప్రజలతో కలిసి 'మెలసి జీవించడం కూడ :పధాన కారణం అని చెప్పవచ్చు అ కారణంగానే మన 'దేశంలోని ముస్లింలు వారు వసిస్తున్న [పోంతీయ భాషలలో చక్కటి రచనలు చేశారని చెప్పక తన్పదు ఆం[ధడెళంలో జేపస్తున్నై ముఎంలు తెలుగువారి సోహచల్యొంవల్ల 55 గెన్స ఉత్తేజం, |బొత్చాహం తెలుగు దచనల. చెళారని చెప్పక త్రప్పమ్‌ "తెల్‌వి ఒకరి సౌమ్మూ వె | స్పగురవమ్మా” అన్నట్లు (ప్రతిఫ తోనేది వవరిళ. ఉన్నో పారు _(వకౌశిస్తారన డం నిర్వివాదాంశం ఈ ముస్తెం రచయితలకు 1పోత్సాహమ్యుంశే ఇంకా ఉత మ [గంథాలు వెలువ ఉదానికి అవకాశమంత ఉందె విషయ సేకరణ నిమిత్త [౯ పర్యటించినపుడు అనెక ముస్లెం రచయితలు కొంత నిరాళా నిన్నృహలను 'ెలువరించ్చారు ముస్లిం రచయితలు 1పోత్సాహం కరువయిందస్వి ఆనెక రచనలు (వపచరణ్యాభోగాగ్థనికి నోచుకొలేదన్తి "ని చరికోధన వల్ల ముస్లిం దదయిడలకు గుక్తీంవుతోపాబు సౌహీత్యంలో ఒక స్టానం కలుగు తుందని" చిరునవ్వులు చిందించారు; వండిళుడికి రాజు, తీగకు పందిర్కి స్త్రీకి పురుబుడు ఆధారం ఉన్నప్పుడే.అవి ప్రకాశిస్తాయి. ఫీకు (ప్రకటించిన నమస్యులు ఒక్కం ముసెం రచయితబకే కాదు అందరు రచయికఅన్తు పట్టి పీడిస్తున్న శమన్యలేే, ఫము చితమైన (ప్రోళ్సాహం రచియితలందతికి అభించాలని నా అభిప్రాయం ఆప్ఫుడవ్చుడు ఆక్క-డక్క-డ్య ఆడపాదడపా జరిగే సాహితీ సభబలో ముస్లెం రచయితలకు కూడా స్టానం శల్చించినవాదై వారి చ్వారా ఉత్తమ రొచన్తలను 'వెలువరించడానికి ఆవకాశం ఉంటుంది 1089 సం॥లో మైదరాదాద్భునగధంలో అచాద[ సె నారాయణ రెడ్డిగారి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన *“ఆంధప్రదెశ్‌ ముస్త్షిం తెలుగు రచయితల సమ్మేళనం ముస్తెఎ రదయికలలో ఎంతో ఉత్సాహాన్ని ఉత్తేజాన్ని కథిగించిందనడంలొ విప్పితిపడ్సి లేదు ఆలాంటి పో9ంత్సాహం అన్ని వైపుల నుంచి అందుకుంటే రినయితలందరు వాఠు రచ లుతభయినందుకే ధన్యులుగా" భావిస్తారు ముస్లెర్టర్ధచంికళలు (వ్రకిట్‌ంచిన నమస్యలు తీర్చలీకపోయినా నన్నయ్య నుంచి

శన్నే సొపాబు వరకు ఉన్న ఈ తెలుగు సాహిత్యంలో ముస్లిం రచయితలకు నము చితమయిన స్థానం నాయీ పరికోధనా (గ్రంథం వల్లే లఫెంచిగలదని ఆశిస్తున్నాను నాయీ వ!

890 తెలుగు సొహత్యం ,ముస్లి ల సేవ కృష సంవూర్హమూ, సమగ్శిమూఅయిందని ఆంచనా కట్టడం సముచితంకాదు. కాలం ల అరం ఆం గడిచేకొది మరెందరో రచయతలుదృ్భవించి తెలుగు సాహితీ నందన వనాన్ని సుసంప వ! న్నం చేస్తుంటారు. నాశక్షి వంచన లేకండా ఆంధ్ర దేశంలోని పొంతాచ. కాకుండా ఇరుగు పొరుగు రాష్ట్రాలలో సయితం లభ్యమయిన ము స్తం రచయితల రవనలు సేక బి రించాను, అయిశే నాయీ పరిశ్రమ పరిశోధన రాబోయే తరాల వారికి ఉపాఠధేయంగా ఉపకరిస్తుందని విశ్వసిస్తున్నాను. ఈ రంగంలో వరిశోధన చేసే వారికి ఒక్కొక్క ముస్లిం రచయిత రచనలలో గాని లేదా ఒక్కొక్క సాహిత్య కాఖలోగాని సరిశిలించ టాఎకి వలసిపంత సామాగ్యి ఉన్నదని మాతం నొక్కివక్కాణించగలను అలాంటి వారికి నాయీ సిద్దాంతగంథం సూర్షదర్శిని కాగలదని ఆశిస్తున్నాను, అకాంకీస్తున్నాను వ! “చుట్టూరా ఆఅనరించుకుని వున్న చీకటిని తిట్టుషంటూ కూర్చోడం కంయె, వియత్నించి ఎంత చిన్న దీపాన్నయనా వెలిగించడం మంచిదొ అన్న వాక్యమే యువ భారతికి ఊపిరి పోసిందనడం ఎంతో ముదానహం,. ఆ దీపం 'పలుగునో ఆనందించే కంపే ఆ గీపం కొడికట్టకుండా కాపాడడం. లెలుగు వారి కర్వన్యం, ఆందుకే 1. “దేదివష్యమానంగ బ్రకాశంచే జ్యోతిని చూది ఆనందించే కంటె, ప్రయత్నించి కొంఠ క్రైలం అంపవడం మళ్ళ” అనే నాధావాన్రికి శవ పిరిగా ముసి చేయడానికి సాప్రాస్టాం 1 ఇం రచయికల్వు తల్పగ్య వెలుగులను చ్వీగుణీక్షృత్ర ౮ కొందరు హాసించి పురోగమంచారు.. ఆ గమనంతో ఎందరో గమ్యం చేరారు మా ఉం క మేషాలు ఇ లోనే మరుగున పడ్డార్కు. మర్రి క్రొంద్వర్తు ప్రయత్నంలోనే మిన గ్రాంచుకుంటున్నారు, వీరందరికి ఏ “౨ బేకూరాలనీ కౌంకీస్తాన్ను “న థ్వేజనా; సుఫనొళాన్న1

అనుబ౦ధ౦ాశ1 పరిళోధనళలో (పసక్తాలయిన (గంథాలు

అబ్దుల్‌ గపూర్‌ ముహమ్మద్‌ --. ఖుర్‌...ఆన్‌ (అను, ఇస్తాం మళ (ప్రభు వుల్తుమిష్‌కాతె షరీఫ్‌ (అను);జగదత్ర్రవక్త

అబుల్‌ అలామౌదూది నయ్యద్‌ ఎ... ఇస్టాం జీవిత విధానము (అను, ఆర్హిక సమస్య-ఇస్టాం పరిష్కారము (అన్సు, కలిమ-యె-తయ్యివా-జఅర్తము,

భఖ

అలి ముహమ్మద్‌ ఎ. ఆణీముత్యాలు, హృదయమాధుర్శి వేదనా సౌర్రభము్యు మమత,

అహమ్మద్‌ బాషా సయ్యద్‌ --- ఛశ్రీవవక్త ముహమ్మడ్‌ రనూల్‌వారి దివ్య చరిత్రం

అమిరి మువ్వలున్‌ _... విశ్వ శ్రవక్తం

ఆలీషేక్‌ ఎఎ... గురునిమాట, మానస (ఫటోధముం

ఇస్మాయిల్‌ ఎ... బెట్టునా ఆదర్శం, మృతునకం, చిలకలు వాలిన చెట్లు

ళు

ఇస్మాయిల్‌ వా అం?

ఉమర్‌ ఆలీషా ఎఎ అననూయాదేవి, ఉమర్‌ ఖఇయ్యామ్మ్‌ కళ్ళ ఖండకావ్యములు, చంద్రగుప్త, తత్త సందేశము, దానవవధ, బర్జిజిదేవి (బిహ్మ విద్యా విలానము, మజోఖారత కౌరవ రం గము, (శ్రీ ముహమ్మద్‌ వారి చరిత్ర స్వర్షమాత్క సూఫీ వేదాంత దర్శనము,

ఖాసింఖాన్‌ ముహమ్మద్‌ ఎ. అవిమారకము ఆత్మాభవిమానము, ఆల్బర్ట్‌ ఇన్‌ స్టీన్‌, ఉత్తరరామ చరిక్ర ఖురానెష రీవ్‌ (ఆను, 'దేవుడు--నాదేశము, దేశభ క్తులు (ప్రఠిను, వాసవగత్త ఇ

కై కలుగు సాహిత్యం ముస్లింల సేవ సత షక్‌ ఎఎ. సాధుశీల శతకము వాసితి సె వ. =... నిరపరాధులు, (గీష్మంలో నసంతం' గపూర్‌బెగ్‌ ముహమ్మద్‌ జలాలుదీన్‌ యూసఫ్‌ మొహమ్మద్‌ లా... లోకళాంతికి వైన సూత్రము మఠము దె ఛాజకీయము యదార్థ మేది దై వనియమా వళిం జై నుల్‌ అబెదీన్‌ ముహమ్మద్‌ ఎ... ఖుర్‌ఆన్‌ సూక్షల్కు ఖుర్‌--ఆన్‌ (ప్రవ జా చనములు ముమమ్మద్‌ (ప్రవక్త జీవిత ము-సం దేశములు, భయ్యా శతకము (అను శ్రవక్త[ఘూక్సి శతకము దరయా హుశ్సేన్‌ జిక న పురుషోత్తముడు, దస్త్‌ గతి అచ్చుకట్ల ఎఎ మణీమంబజూపష అమృతమూర్తై దాపూదు "పేక్‌ న చిత్తపరివర్హ నమ్ము దాసీపన్నా, రొనూల్‌ ప్రభుశతకము సంస్కార హుణయమ్ము సూఫీ సూకులు నఫీజుద్టీన్‌ ముహమ్మద్‌ ఎ. కనక్తప్త్ప సింహాసనమున 'దెవుడూ నీక దిక్కెవరు? ధర్మ సంరక్షణార్థం, విమకొ విధి వన్యాసాల్సు, చా మారుల్లాః భొద్పిసయ్య్యద్‌ “ాా... రమజాను మహిమ్షల్ము నమౌజు చోదిన్మి సుందరమగ్సు నమూనా విశ్వాసములు ఆరుమాటల్సు జువా? పొాపాహాటు తక్కల్లకుల్లై. అం... అ౦బ్క రాజీసంయుక్త ణ్‌ సత్యాన్వేషణము పొపసాణమాట "పె డి మూట చు పు పీరాన్‌ నిజామి, టి హాన్‌ “ఆ . హజరత్‌ ప్యాస్సేన్లా సంస్కరణము, 'సూరాయె. ఫ్రాశ్రిహః హజ్యశ్‌ ముహమ్మద్‌ సల్లల్లాహు ఆలైైహివస్సలాంగారి సీరక్‌న్సు గురించి ఉపన్యాసములు,

అనుబంధ€ల _+1 8881

ఫరీదు షేక్‌" వేమన

బుడన్‌ సాహేబ్‌ షక్‌ ఎ “కుతుబొనాపూ, జలాల్‌ నామా

మస్తాన్‌ సయ్యద్‌ ఎ. మధుంా

మహబూబ్‌, ఎస్‌ ఎమ్‌, ఎ. నమత

మహబూబ్‌ కోన్‌ సూరీడుం

మహబూబ్‌ సాహేబ్‌ షేక్‌ నా థ్రీశైల క్షేత్ర మాహాత్మ్యము,

మువామ్మాడ్‌ ఆజమ్‌ ఎ. సయ్యద్‌ సూక్తి శతకము (ఆము

ముహమ్మద్‌ హంస్సేన్‌ షేక్‌ ఎ క్త కల్పద్రుమ శతకము హరినాథ శత కము, నుమాంజలి, తెనుగుబాల్కు ఆనుగు వాల,

మిష్కాన్‌ సాహేబ్‌ షేక్‌ న నానార్జ నవనీకఠకము (అము,

మీరాజాన్‌ షేక్‌ ఎ. సర్వ మత సార సంగ్రహము,

మొహీయదీన్‌ హుపెనీ సయ్యద్‌షాహ్‌... తౌహీద్‌ (అను,

హా. మోనా

మొహిద్దీన్‌ పీరాన్‌ వటూరి ఎ ఇస్లాం జోధిని, ఇస్లాం జీవిత విధానమ్ము అర్థిక సమన్య ఇస్తాం పరిష్కారము, నిర్మాణము __ విచ్చిన్నము, కలిమ-యె- తయ్యబ = అర్థము, ('ప్రవంచ మార్షరర్శి ఇసాం శికీణం

ళా మొహిదీన్‌ మల్లిక్‌ సుల్తాన్‌ --- (శ్రేయస్కర మార్గము, మరణానంతర జీవి జ న తము, ఇస్లాం పరిచయము, రసూల్‌ పేక్‌ జా. మిత్ర బోధామృశముం

క్రి తెలుగు పాహ్‌త్యం- . మున్ల్‌ంల సేన

వజీర్‌ రహమాన్‌ _-- ఏచటికి పోతావీరాతై, కవిగా చఅం-

వలి, ఎన్‌,కే- ఎ... ్రీమతి లక్మి

వల్మ ఎస్‌ఎమ్‌- ఎ... ఊర్వఓ

సలాం అద్దార్‌ జా. చలంగారి శ్రీఆ్రీం

షంసుడ్డీన్‌ ముహమ్మద్‌ ఎల కళంకిన్మివిజయ,నల్ల బంగారం, ధనవంచిత అమృత సథం,

హమీదుల్లొ షరీఫ్‌ షేక్‌ --.. టైవప్రవక్నలు, ఖురాసీ గొథలు(అన్వు

వా ౨6 ౨6

అనుబ౦ంధ౦-= శి ముస్షైం రచయితలు, రచనలు. అను, ఇ అనువాదం, లి గ జిల్లా అము, , ఆము[ద్రితం. తల్లి. . తల్సిదండడ్రులు, కపే $ తలం పేరు తా . తాలూరౌం చ - చదువు ఈ 1 రచనలు, జది , జన్మ దినం నం -సంపుటంం జస్స = జన్మస్థథిం, శ అబ్దుర్‌ వాదర్‌ వి ససెకటరి, వాయల్పాడు తాలూకా "3 టర్స్‌ఆసోసియేష్‌న్‌ కలికిరి జి , చిత్తూరు, చ- బిఏ ఎల్‌ టిఐ,ర గేయ కవితలు ౭ క్రీశ అబ్బర్‌ గపూర్‌ ముహమ్మద్‌ , ఉర్దు పండితులు, జస్థ?ః కంభం, జి (వకాశం ర. ఖుర్‌-ఆన్‌ (అను, జగత్చఏవక్ష_ మిఫ్‌కాతెషరీప్‌ 2 నంళలు ముస్తె 0 (వ్రభువులు శ. అజ్మతుల్లా + జస . దేవరకొండ, జి. నల్సిగొండు ర ౭ సత్యసింధురేచరిత యు ఖ రొ తత్వవృస్పము, మార్క_౦ంజేయ జననము శ, అబుల్‌ ఆలా నొదూది నయ్యద్‌ -ర = కలిమ...యె-తయ్యిభా-ఆర్జ ము,ఇస్తాం జీవిత విధానము , అను + మరణానంతర జీవితము (అన్స్ఫు; ఆర్జీక సమస్యా ఇస్లాం వరిష్కారము (అను శ. అమీన్‌ సాహెబ్‌ సయ్యాట్‌ * ర ? జీవొక్చుత నంజేవని, శి అహమ్మడ్‌ బాషా నయ్యద్‌ ? పిఠొపురం. జి ; పళ్నిమ గోదావ8తి రఈ౮* శ్రీ (ప్రవక్త ముహమ్మద్‌ రసూల్‌ వారి దివ్య చరిక్రం ” _ అలిముహమ్మద్‌ కోఆపరేటివ్‌ జాయింట్‌ తిజిష్టాల్‌ కడవ్మ జస్ట్ర గుట్టు మ! ఐత్తూరు జ కఠింనగర్‌, తల్లి . అమీనాప్కీ హుస్సేన్‌, చ: ఎంప్కిర 9 హృదయ మాధురి, ఆణిముత్యాలు, వేదనా సౌరభము, మమత, కె ఆలిస్‌య్యద్‌ స్ట్‌ దేవరకొండ టి, నల్లగొండ, ర జలంధరాసురవధ (వమీల, దిగంబర మోహిన్కి చపీన సత్యహరిశ్చంద్ర, నల చక్రవర్తి, ఖీమ

856 తెలుగు సాహిత్యం ముస్లింల షేవ వరమహాత్మ్యము, బబవాహన, ధృవ్మ సగర, అనందగురు గీత ముక్తి (ప్రదా యిన్మి నత్యాద్రౌపది నంవాదీము, కాళింది, సిరిసీనగండ్త నలనాటకము, సీశారామ శతకము సురభాండేశ్వరమ్యు మానబక రాజ మోగము

$ _ అమిరి మువ్వలున్‌ 802_ఎ, దకీణరై ల్వేభవనాలు, విల్లిన్మకమ్‌, మద్రాసు? వొ విశ్వ(ప్రనక్త

10 అలీనేక్‌ ఆంధ్రోసన్యానకుల్లు (ప్రభుత్వ కళాశాల కంభం, జస్ట్‌ , యద్దవ పూడి జి (ప్రకాశం చ ఎంఏ, బిఇడి, ర గురునిమాట మాససట్టదోధము

11 ఐస్మాయిల్‌ , తత్వోపన్యానకుల్చు పి ఆర్‌ (ప్రభుత్వ కళాశాల కాకినాడ చ న! క!

*౦ంవ్యిర్‌ చెట్టునా ఆదర్శం, మృత్యునృకం, చీలకలు వాలిన చెట్టు

1 ఇస్యాయి ల్‌ కసే పైల్‌, ఆదాయ పన్నుల అధికారి ఏలూర్చు జస్ధ కాండ చ ఎంఏ ర కాళీసీనాలు, ఆం?

18. కశే ఉమలి అలీషా. పిరాప్పరం, జి తూర్చుగోదావర తల్లి , చాంద్‌ వీపీ మొహియుర్దీన్‌ దాద్దా ర అనసూయాదేవిఉమర్‌ ఖఇయ్యామ్‌, కళ్ళ ఖండకొవ్య ములు చంద్రగుప్త, తక్క సందేశము, దానవ వధ్క పద్మావథి,ప్రధాత 5థావళ, విలిబీదేవ్కీ వాం దారి విలాసము, మణినూల్క, మదాలస, మహాభారత. కౌరవ

య్‌ ఈ 9 గ్రంగము, విచిత్ర ఏలభయమ్ము. విషాడ్‌ సొందర్యము, శాంత, (శ్రీమణ ఎన్మికి రామాయణము శ్రీ ..వామ్ముదువారి చరిత్ర, స్వర్గమాత్మ సూఫీ వేదాంతి దర్శనము, కవితలు వార్థిసాలు,

ఓఓ కమాల్‌ సాహిబ్హాయు . అం(ర్రొవన్యాసకులు, జూనియర్‌ కళళాల, జమ్మల మడుగు జి , కడప, జశ ప్లాపా, ఇది , ₹.క_1068్కి తల్లి హుస్పేన్‌ బీ ఫాల, చ ఎద్యాన్క ర, గయ లు, న

15 భాజా హెచ్‌;కసపే: రోషన్‌, 3ర్నూల్సు ర , విధివినోదం, గేయకవికలుి

1 వాసింథాన్‌ మొహమ్మద్‌ సూ్యూ పెట్స జి నల్లగోండ్క చ ఎంపి ర అవిమారపము అత్కాభిమానము ఆల్పక్‌ ఐన్గ్‌స్టీన్‌ ఉత్త రఠరామ చరి, ఖురానె స్టీస్‌(జృన్వు, డేవుడు.నాదేశమ్మ, చేళిప్తల్కు ప్రతిమ. వాల విజాన

నర్వన్వము, వానవదత , న!

అనుబంధం -- శ్లీ శం? శ? భాసెం సాహెబ్‌ షేక్‌ 1/2థ్‌స్కి శ్రీరామ నగర్‌, కడెప్ట జస్ట అఅమూరు శా ఆళ్ళగడ్డ జి - కర్నొల్కు ఇది; 2461824 తల్లి. మదార్‌బ్హి లాల్‌ మియ్యా, చ, చి ఏృబ్మిటి, ర. వీరభద్ర విజయము, దెళమంకేజ అనార్కలి? శాముడు శిరి. భౌసిం షెక్‌ జూనియర్‌ ఇతజనిర్హ్‌పి డబ్హ్యడి,.ఇరెగేషన్‌. ప్రాకెష్టి గుల్చర్ష కర్నాటక, జ న్డ్‌ నందిగామ జి కస్త జది. +5.219028 తల్లి _సైదాబి ఖుదాడ్డిన్‌ చ యగ్‌,సెఇ ర గేయస్టోవితలు సరి ధాసపిం షి ఈ హాస్నేన్‌న్ని తం హాస్సేన్‌పాహెబ్ట్‌ చ. భాషా ప్రవిణ ఈ సాధుశీల శతకము, వృ అఆభ్యావకుల్ళు చినా శనగపస్కాడ్కు సందిగామ శాలూకొ, కృష్ణాజిల్లా 20. చపూరా యన్‌, వ్యకికా ఏి3ఖర్హి కర్నూలు, శ కథలు, వ్యాసోలు, శక. గొవ్రూర్‌ జేక్‌ ముహమ్మడ్‌. న్యాయశాఖ, సచివాలయం, హైదరాబాదు, జస శంభం, ఈ నిరవరాధులుు (ీష్మైంలో వసంతం, కతఠిగిన మననుల్సు కవిత ఓ, కీశే గులామ్‌ యాసీన్‌ జిస్థ , కల్వకుర్తి జి మహబూబ్‌నగర్‌ ర, గేయకపితలు శై జలాలుడ్డ్‌న్‌ యూనఫీ వెపహొమ్మద్‌ క త్రోక్రకాంతికి దైవ సూత్రము మ్వూ ము రాజకీయము యుదార్జ మేది దైన నియమావళి శక జవాద్‌ హంస్సేన్‌ ఆం(ధ్రోపన్యానకుల్కు యస్‌ వ్మిఆక్ట్ప్‌ కాలేజి తికువత్సి చ ఎంవీ ర గేయాలు వ్యాసోలు 2% డ్రైనుల్‌ ఆదెసీన్‌ ముహమ్మద్‌ కశ్సే భమ్మూ £.8కిక్సి విజయన్లగర్‌ కొలని హైగరాదొదు 28 జస్ట్‌ సామర్తతోట్కు జ ది. 24=12.181% తక్షి మహ బూబున్నీస్నా మహబూజ్‌సాహేజ్‌ చ వియస్‌సె (అభకల్పల్సి ర చార్‌_ఆన్‌ శూస్త్రల్కు ఖుర్‌ఆన్‌ (ప్రవచనములు ముహేమ్ముద్‌ (వవక్న బేవి అటో తాన్‌ శము-నం దేశముల్భుభయ్యాకతకము ముస్లి ౦ పిళ్యాన సాదశల్యుకవితలు వ్యాసాలు బీఐ)

898 తెలుగు సాహిత్యం . ముస్తింల సేవ 28. __దరియా హుస్సేన్‌ సెక్‌ విస్తరణాధికారి, (విద్యాశాఖ, పంచాయితి సమితి కళ్యాణదురం, జిం ఆనంతపురం,జ,స్థ్ర వినుకొండ,జది = 17-103 అల్లి టి క్‌ మౌలావి ఇమాం సొహేబొ చ వి,ఏ, ఏ ఇడిర పురుషోత్త ముదము, విశ్వ నాధ విజయమ్మ, కవితలు

2/౧. దాదా హయాత్‌ షేక్‌ * ప్రొద్దుటూరు, జి కడపు చ *బిఏ,ు ర కథలు

28 వదసగిర్కి అచ్చుకట్ల _ తెలుగు పండితులు, 26/78 మున్సిపల్‌ కాలస్కీ ప్రాచి అాప టూరు జి కడప, జస్ట డద్దనాల, జంది 5.610009, చ భాషాప్రవీణ ఈ వద్యోపసహారమ్ము మణిమంజూష, నర్తమానమ్ము గేయకవితలు, అమృత మూర్తి "|

28. దావూద్‌ అలి సయ్యద్‌ క,పే మంజు హిందీ పండితులు, ఖమ్మం, జస్ట్‌ సతుపల్సి, తల్లి ఇమాంబి, అబ్బాస్‌ చ విఏ, సాహిత్యరత్న (హింది

కరక కన కా్టీరీ భాషలలో డిప్లామ్ము ర కథానికలు గేయాలు,

80 దావూదు షేక్‌ , గనిబవారు చినమార్కెట్‌ వద్ద, కర్నూలు జంస్థ చిస్వేల జది 17-016, తల్లి వాదరొచి సుల్తాను సాహెచ్స్‌ చ విద్వాన్‌'(తెలుగు హింద్రిర = చిత్త పరివర్షి నము, దాసీపన్నా, రసూల్‌ (వభుశతకమ్ము సంస్కార (ప్రణజయమ్ము సూఫీ సూకు లు,

81, దౌలక్‌ జేగం ది 11/ఎఫ్‌ 2-విజయనగర్‌ కాలని, హైదరావాదు, జ,స,

ఠి చ్త్హూ ఇ మచిలీసట్టణం,జ,ది , 17_6-1007,చ వివర అభిమానస్తులు కథలు గేయాలు

త నఫీజుద్దీన్‌ ముహమ్మద్‌ , క,పి | ఎమ్‌,డి, సౌజన్య, ఆంగ్లోపన్యాసకులు, వియస్‌,ఆర్‌. కళాశాల తెనాలి జ,స్ట తెనాలి చ ఎంఏ, ర కనకప్ప సింహాసనమున? 'దేముడూ నీకు దిక్కెవరు, ధర్మసంరకణార్థం,ళి విముకి , వింవిన్యాసాల్తు కలల అలలు ఓనటి కథ మరోధరిత్రి ఈ చరిత్ర ఎవరు రాస్తారో? క్షణక్షణం, మృత్యులోయ, ఈ తప్పెవరిది కథలు గేయాలు విమ ర్శాలు చిందహానచ రిత్రమ్ము (ధువోసాఖ్యానము,

అనుబంధం _ 2 888

వశీ నూరుల్లూః ఖాద్రి సయ్యద్‌ ఉర్జుమున్షీ, శర్నూల్ను ర , రమజొను మహిమలు నమౌజు బోధిని, సుందరమగు నమూనా విశ్వానములు ఆరుమాటల్సు జుబా

85 కీ శేపాపాసాహన్మ్‌ తక్కంల్ల పల్లి ఆసప్పేచర్త, తా గుత్సిజీ అనంతపురం, ర -అవధ్మి ఆంబ్బ కన్నీటి చుక్కలు, (యేమ విలానము రనఖండమ్‌, రాణి సంయుక్త, శకుంతల సక్యాన్వేషణము, పావసాబు మాట 'పైడిమాట

868 _ పీరాన్‌ నిజాయి, టీిహెదగ్‌ హజరక్‌ హుస్సేన్‌ నంస్మరణముు సూరయె ఫాతిహా (అను హక్‌ ముహమ్మద్‌ నసలలాహు అలె హివన్సలాంగారి

ణి 4 భవా

సరత్‌ను గురించి ఉపన్యానములు (అను)

87 కీశే ఫరీము షేక్‌ వినుకొండ జి గుంటూలు ర ఇందిర్కఖండకాప్యము గోరువంక, దక్షిణ గో[గగ్రహణము వేమన

88 బఐడేసాహేబ్‌ జడ్‌ సి హైస్కూలు, తుమ్మకోట్క తా పల్నాడు జి గుం టూరు జస్ట జానపాడు జది 1_7_1831, తల్లి , మొహిర్డీన్‌వీ, వైదు సావాచ్‌ చ యస్‌ యస్‌ యల్‌ సిస్కి రాష్రిభాషా (ప్రవీణ (ప్రచారక్‌, ఈ ః

ల జ క్‌

గేయాలు హరికథలు

శ9 _బషరానంద్‌, 2]1_7--క్క85, చెలాపుర, హైదరాబాదు, ర, గేయాలు కథానికలు

40 _బుడన్‌ సాహోట్‌ షేక్‌ అడ్వకేట్టు కడప జస్ధ కొత్త వల్లి జి కడప తల్లి మహబూబ్‌చి, థాసింసాహైబ్హ్‌ చ వివ వియల్‌, ర. ఖుతుబ్‌ నాహౌ, జలాల్‌ నామా

4] మస్తాన్‌ సయ్యద్‌, విశాఖ పట్టణము రా* మధు

42 మహబూబ్‌, ఎస్‌ ఎమ్‌ తెలుగు పండితులు మహబూవియా స్కూలు, సికిం (దాదాదు, జ స్థ , జంగాలపల్లి, జి కడవ, జది 1.7_1024 తల్లి హుస్తేన్‌వి మహబూబ్‌ సావాబ్హ్‌చ ఎంఏ ర సమత్త గేయకవీతల్సు

43 మహబూబ్‌ భాన్‌ కపే సుగమ్‌వాణు జస్థ _గుందూర్డు ర సూరిడ్డు విష్ణవం

44 మహబూబ్‌ పాషా 1-1-51, మోబిగల్లి, సిద్ధి పేట చ విఏ ర వాసవ

అతి

చిత్రాలు, గేయ కవిళలు,

శి4( తెలుగు సావహాత్యం మున్న్‌ంల 'న్‌వ

46. మహబూబి బాషా * పడుగురాశ్ళు జి గుంటూరు, ర కధలు

45 మహదూబ్‌ సాహెబ్‌ షేక్‌, కే మధుర కవి “బాప వెలుగోడు జి కళ్నూలు, జ-స్టు పాములపాడు ర _ శ్రీశైల క్షేత్ర మాహాత్మ్యము శ్రీ నల్షక్షలువ లక్మ్మ్‌ నృసింహ స్వామి మాహాత్మ్యము, (శ్రీవేంక శేశ్వర ఎైళవము కవితలు, వ్యాసాలూ

? _ ముహమ్మర్‌అబమ్‌ ఎస్‌ అధ్యాపకులు హైసూ]లుు రామల్లకోట, జీ కర్నూలు జస బేతంచర్తజది 15_2.1028, తలి గొస్‌వ్హి మహబూబ్‌, చ

న్నే ళం ళం బిఏ, బిఇడి ర సూక్తీ శతకము. కవితలు

4 ముహమ్మద్‌ ముస్తఫా శ్నక్‌ ఆంధ్రోవన్యాసపకులు, (ప్రభుత్వ కళాశాల బనగాన వల్లి, జె. కర్నూలు, జస్ట హనుమగుత్ని జ్‌ కడప జడి. 17-089 తల్లి. కఇాసింవీం పేరాన్‌సాహెద్‌, చం ఎం ఏ ఎంఫిల్‌ పి హెచ్‌డి సావాత్య రత్న((హాంద్సి రం రామరాజక్థైమ్ము. తెలుగు వెలుగు (గామసీమ్య వసంతోద యమ్మ, తనుర్‌ ఇయ్యామ్‌._.టవాయతులు,

9 మహజ్ముద్‌' హుస్పేన్‌ సెక్‌. జ స్ట దోరపానిపొడు, జీ వళ్చ్నీమ గోదా వరి జడి 8.810918, త హుస్పేన్‌వి సిలాల్‌ సాహెచ్‌, చ్‌ భాషా మీ, .ర.. భక్తు కల్చద్రమ శతకము హరిహరనాథ శతకము సుమాంజలి లేభాగుచ్యమ్ము ఇెలుగుజాల అనుగుదాలం

0 కనే మిష్కన్‌ సాహెబ్‌ పేక్‌ చెయ్యూడుం ఓ, అనంతప్పకం, జస్ట్ట గుఠ డం సలి కా ధర్మపరం, జి అనంతరం జది, 6-7-114, చు, 6వ తరగత్తిర్య నానర్థనవసీతము

651 మీ అపై క ఇ స్‌ షెక్‌ కే. కవివాశా పెనుగొండ, జ పశ్చిమగోదావరి జస

స్థాంతం, జది 15..8.1822 త సైదాలీమీ పీర్‌ సాహెజ్ళొద సన్లల్లి? ఎర్‌ స్కి ర్క. నరక సార నంగ్రహ,

రై హె.

క ముహయుద్దిన్‌ వాంబనినయ్యద్‌ షామ్‌ ౮ తొహిద్ష్‌ా (అను మొహిదిన్‌ ప్ల

న * కమం మోడపీపి పల్ళె ప్రొద్దటూరు 2. కడవ జ్య కమలాప్పరం, జి కడప,జది. 1 చ్‌ కే క్‌ 1027, త మహబూ ది మాహ ల వసన మెన్యూ ర్‌ ఇస్తాం బీవిత విధానమ్ము ఆర్ట్‌క సమస్య, సాం ణా (్రారము, జమాతె ఇస్లామీ సందేశమ్ము సీర్యాణము-విచ్భిన్నమ్క్ము

అనుబంధం _ 2 లిథపే కల్‌మ.ఎ._తయ్యది.అర్థ మి,. [పపరద-మార్షవర్శి, ఇన్లొం శషణ ఖక్సాల్‌ (హిఖీఖతే ఇమాన్సొ ఖురాన్‌ (ఆలీఫ్‌-లాం-మీమ్‌ జిందగీవాద్‌ మౌల్‌, జ(ట్రా-ఖదర్‌, మేరాక్షఢీరాడ్‌,

ఈ4 మొహిద్దీన్‌ మల్లిక్‌ సుల్తాన్‌ 1881681, లాల్‌దర్వోపి, హైదరోవాదు] జస్ట్మ "కంధ్రం, జి , (ప్రకాశం్యం ఇది, (ంీక్తి0ీ-1940, ఈ, సర్టీమ్హుస్నీసా బేగం," గవ్తూర్‌ నికామి, చు ఒఎస్‌్రైన్స్‌యల్స్‌సి, ర, (శ్రేవుస్కంరమార్షము, మరణానంతర జీవితము, దైవ విశ్వాసమే జీనసాధారము ఇస్తాం , పెలుగులో 1బళుకుబాట, ఇస్లాం వరిచయము,

55 మొపాచీన్‌ సయ్యద్‌. = ఎడ్తిట్రరొ పాషాిత్యనిధి పలమనేరు జబ్ని _చిత్తూరు జస్ట్‌ _పలక్షునేర్రు బ్రది,118.2855 త. జువేఖావి. ఫనక్థుద్డీన్న్‌ చ వి, కాం, విశారద (హింది, ర తొలివెలుగులు, వ్యాసాలు గేయాలు

86 మౌలానా మాదూది. నిర్యాణము _ విచ్చన్నమ్యు ఇస్తాం దొధిని

57 యార్‌ మపూమ్మద్‌ కసే తూర్స్‌ జస్ట యాళ్ళూరు జి కర్నూలు

జద్మి 1-7-1011 ఈ ఇమౌంి, మదార్‌ సాహెబ్‌ చ ఎస్‌ ఎస్‌ యళిసి, ర సోదర సూప్తల్యు ఆవేదన

58 రజాహాస్సేన్‌ జ,స్థ్ర _ మరెగళగిర్కి చ, ఎం్యఏ్మ్‌ ర కథలు, గేమూలు, వ్యాసాలు,

68, రసూల్‌ షేక్‌, జస్థ ్రీకాకుళం, జి గ్రీకాషళం, ర,మితబోధామృతము

60 రహమకుల్లా, ఎన్‌ . ఈ పేేశళ శ్రీ, మిత్రసాహితీ సమితి కడవ, ర,గేయాలు

61! రహిమాస్‌, ఎస్‌ , స్టేషన్‌రోడ్‌, అనంతప్పరం ర సీలంరాజు

82. రహిహాన్స్‌ ఎస్‌ఏ జస్ట్‌, ఓబు లేసునిపల్లె, తా మాచర్ల జి. గుంటూరు జది , 15-.8._104% త , అమిర్‌బి అల్లీ సాహెబ్‌, చ, పియుసి ర పరివర్తన, గేథూలు

(3 కీశ్లే వజీర్‌ రహసూన్‌ కాకినాడ చ, ఎంప్క ర , ఎచటికి హోళాఫీరాత్రి కవిగా చలం, సాహసి,గేయకవిశలు,

[4 వలి ఎస్‌3. కారుబజారు ధవశేశ్వరము, ఇ _ పశ్చిమగోదానర్శి ఈ, శ్రీ నుతి లక్ష్మీ

త్రలో శెలుగు సాహిత్యం మున్ష్‌ం శ్‌ 65 _ వలి ఎస్‌ ఎమ్‌,; కన్నావారితోట్స గుంటూరు శీ జుస్థ ప్రత్తిపాడ్యు చ = ఎంంప్పు ర ఊర్వశి 686 సమద్మ్‌ ఎస్‌ ఏ పక్స్రైవ ఇన్‌ స్పెక్టర్‌, భవానినగర్పొ శిరువత్మి చ ఎంప్హ ర * వేదనా శిఖలాల్సు వ్యాస్తాల్యు కవితలు 67%. సలాం అద్దల్‌ ఉపాధ్యాయులు మోచర్ల. జుస్ట , సుద్చారెర్డిపారెం, కా , చ వాంంఫ్క రం చలింగాలి ్రీ్ర, అలుధిచూప్‌, విహైండ్‌ పక్చర్స్‌, (ఇంగ్లీషు వ్యాసాలు గేయాలు రొ ర సుల్తాన్‌ పాషా, ఎమ్‌ తెలుగు వండితులు (ఎభాత్వ ఉన్నత పారకాల సీల్‌ కానా హెోదరాబాదు, స్టే కోల్లాపూరు, జి మహబూబ్‌ నగర్స్‌ జది6 6 1950, తం అఆషాబేగం, కాస్‌ర్ద చ ఎంఏచీఓఎల్మ్‌ ర గేయాలు క (1 షంసుద్ద్‌న్‌, ముహమ్మద్‌, కంపే కోముది, హింది పండితులు బాలాజీనగర్‌ ఇన్ముం, జస్ట్‌ 9 ఇఖమ్ముం్య త లాల్‌వి మహబూబ్‌ అల్‌ చ సొహిత్య రత్న "(హాంద్రు, ర " జ్వాలాపథం, సమాంతర రేఖలు, అమృత పథం,నల దింగారలి కళంకిన్హి విజయ, రంగభూమి, థన వంచిత, స్వేద్భాపథం, అస్‌ ధార్దా వ్యాసాలు విమర్శలు, కవితలు /] ళ్ళ నై 0% హమీద్‌, యగ మి = జూనియర్‌ లెక్చరర్‌, (్రళుత్వ డ్నిగీ కఠాశాల జగ్‌ చర్ష జి మహబూబ్‌ నగర్‌, జంస్ట అక్కెనపల్లి జి ,ఎంకొాంర్హ వ్యాలు 71. హమీ ష్‌ హమీదుల్లా వరీప్‌ షేక్‌ , ర,, దై వష్రవక్తృలు ఖుకాన్‌ గాథలు (అను. ణం 1 ఇబఆ

న. ఇఅమృతమూర్తై వ్‌ మొగల్‌ చకవర్సి జహంగీర్‌ జీవితంలో జరిగెన ఒక నొంఘటనాధారంగా ఎసె దస్తగిరి ఈ చిభుకొవ్యాన్ని రచించారు, పరమత సహనంతో పలమకాల కుడ్యాలను శూలడ్రోసి భగవంతుడు ఒక్కడే అనే ఫావాన్ని (వ్రచాఠరి చేశాడు అకృటు చీక్రవరి తర్మడ్రిన్‌ అనునరించి మరొక ఆడుగు ముంధుకు వేసి మతం 'కన్న మౌనవత్వం మిన్న అనే భావానికి ప్రాధాన్య మిచ్చాడు జహంశగ్‌ీరొ. ఈ కోవ్టుం జహంగీర్‌ బొదార్యానికి “దర్పణం. నర్వమానవ సౌ్రాాతతతో మానవత విలువలకు అగ్రతాంబాల మిచ్చి జాతీయ సమైక్య నమైక్యతను పటిష్టం చేయాలన్న దృఢ సంళల్పమే ఈకావ్య నృష్టకి కారణమని చెన్సవచ్చు. మఠ సొమరన్య మే. ముఖ్యమని భావించినవకవి భారత దేశ వరిస్టితులను చిత్రించి భారతీయులను వేరు బేప్రేవాశు తెరని హెచ్చరించారు. భారతదేశం అనేక పల మతాలకు సెలయం. ఆయినా +ప్రజలంతా కలసి జీననం సాగిర్తున్నారు వారిని ఎన్వరూ విడదీయలేరని కవి తన ఆత్మ స్రైర్యాన్ని వెలుగు చేశారు, "ఎ న్నేళ్ళ నుండి యోయిఏ సనన్నాదమ్ముల విధమున నాళ్మీయతతో నున్నారందర్క వారిని భిన్నముగా జేయజూచు వెజ్డులు గలళె కలసి మెలసి జీవిస్తున్నా హరికుధ్య మళం "పేరుతో భూరణపోమాలు జరుగుతుస్నాంబి. చానికి కారణం స్వార్ధపరులు నంఘ విద్రోహక శద్తలని న్పష్టం చేశారు “*దిన మఠ దురావేపలు, స్వార్దపర్రలు సంఘ విద్రోహకారులు సమయ మెటిగీ చవదు వబ్బాల గడుస్తకొదలచినప్పడు మఠము పేర వక్తిలు జఇనమారణంబ2 నర్వమతాలు మానన కల్యాణాన్ని కాంకించాయ్యి. సకల మత్యగ్రంథాలు ఈ విషయాని గూఢి చేస్తున్నాయి. నంయమషన మనసుతో పరిశీలిస్తే అన్ని మాల పరమార్థం ఒక్క టనే జోధపడుతుందని తెలియజేశారు

లిశీశ

“బఫిల మళతములంగన్నట్టునంతరా

మెల్లమధియింప నొక్కంటియే యటంచు

వినవొః గిత్త ఖురాను, వై బిలు మొదలగు

నవి (ప్రబోధించు సత్యమ్ము నదియగాదె,”8 మకళమేే (ప్రద్రానంగా రాజ్యం చేసిన ఏ స్మామౌజ్యం దీర్త్‌ కాలం మనలేదని హెద్చరించి ఆన్నిటి-కం'ె (పధోనమయింది మానవత్వమని "వివరించారు

పాలకడెనండయిననేమి? వాని మళమ

'దేదియైన నేమి? ఈ. సృష్టితోన

కులమతాల వై రుధ్యాల గొడన యేల?

మానవత కం'టెనుత్తమ మత్రము గలదె” కవి ఈ కావ్యం ద్వారా ఒక విశ్వజనీనమైన హెచ్చరిక చేశారు,

(ప్రళువు పర్యవేకణలేని పాలనంణు

ప్రజల కన్నీరు తుఢువని రాజపదము

న్యాయరచణలేనీ “న్యాయాలయన్ము

నడవి గాచిన వెన్నెల మౌసవిిత్రొక కవి ఈ కావ్యంలో చక్కని వళ్షనలు చేసి నన్నివేళానికి జగన్న కలీగంచారు.

“రాజు చనెనగరిక్కి దినరాజపేసడు

నస్త్రగిరికి, రేరాజంత సందిదమున

మబ్బు' పరదాల మాటున మణఃగియున్న

వాడు మెల్లమేల్లగాం రోన బయలు ప్రాక॥

స్సు, ॥ సూచికలు ల వస్కి నే. అమృతమూర్తి శ వు జి గే వ్‌ పు 2 క వ్‌ పు 20 ర్‌, షై పు, 2 [0 పడే పుస కం పు. 2

ఆధార [గంథసనూచి గ (గ్రంథాలు

1. ఆనంత కృష్ణళర్మ, రాళ్ళపల్లి + నాటకో పన్యాసములు
2. అహోబలరావు, కల్లూరి *.. రొయలసీమ రచయికఠి చరిత్ర 10607
3. ఆంజనేయులు కుందుర్ని *.. కుందుర్ని కృతులు 1975

4. ఆరుద్ర -. నమ।గ ఆంధ్ర సాహిత్యం (సంపు టాలు 1967 ర్స్‌ ఆంధ్ర దర్శిని *** విశాలాంధ్ర (ప్రచురణాలయ, విజయ వాడ్య 180514 శ) కృష్ణమూర్తి, భద్రిరాజు (సంక .... తెలుగు భాషా చరిత్ర, 1070
5. కేశవరావు ఉమ్మెత్తల === కురానుసారము, 1874 శి గంగప్ప, ఎస్‌, === కోల్లాగలం శ్రీనివాసరావు నాటక సాపాత్య సమాలోచనమ్ము 1977 కి ౩1 . మేత్రయ్య వదసాహితమ్ము 1874
6. గోపాలకృష్ణరావు, కె + ఆంధ్ర శతక "సాహిత్య చికాసము 1076 [1 99 ఎఎ తెలుగు 'ప్రై ఉర్దూ పాఠరశీకముల (ప్రభావము, 19088
7. జామవ్క గురిం లం పిరదొస్కి 1871 టి జోగారావు, ఎస్‌.వి, ౨. ఆంధ్ర యక్షగాన వాజ్మయ చరిత్ర 1961
8. జోగిసోమయాజి; గంటి = ఆంధ్ర భాషా చరిత్రము 15 తెలగన్క పొన్నెకంటి యయాతి చరిత్ర
9. తెలుగు వైతాళికులు, సం,ము (11%) .... ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి హేదరావాదు, 1079 శ్రి దొణప్ప తుమాటి ౨. అంధ్రసంస్థానములు సాహిత్‌ పోష అమ్ము 1068 ని=(4

శెలుగు సాహిత్యం ము స్లింలసేవ 846 *. జొనవద కళాసంపద్ద 1975 శప క9 *, భొషాచారిత్రక వ్యాసావళి 1072 ః్‌, 99 తెలుగు హరికథా నర్వస్వము, 1078 ల! తము 21) ధర్మన్న, చరిగొండ చిత్రభార క ధిజీ (వధవ ల నో 0 22) నాగభూషణ శర్మ, మొదలి అ తెలుగు సాహిత్యం. గాంధిణీ ప్ర 23) నాగభూషణ శర్య, మొదలి తెలుగు సవలా వికాసము 2) నాగేశ్వరరావు కాశీనాథుని ** ఆంధ్ర వాజ్మయ సూచి ణి నరసింహం, ౩ వీ, ఆర్‌ సాహిత్య దర్శనం, 1978 ఆధునికొర(ధ్ర కీవిశా సమీత,1081 20) నారాయణరావు చిలుకూరి ఖురానె షరీఫ్‌ (అను 1888 28) నారాయత్‌ లెడ్‌, సి, ఆధుసికాం్యధ్ర కవిత్వము సంప్రదాయ 2 ములు-(వ్రయోగముల్లు 1067 29 బ్రకాశరావు గొల్లపూడి = (వకొళం జిల్లా సాహిత్య (ఫ్రకాశిక్క “78” 80) (ప్రతాన రెడ్డి సురవరం, ఆంధ్రుల సొంఘిక చఠిత్ర 1061 త్ర క గోలుకొండ కవుల సంచిక 8% ప్రభారర శాస్త్రి పేటూరి చాటు పద్య మణి మంజరి క్రి రామరాజు, వీరుదరాజు తెలుగు జానపద గేయ సాహిత్యము1056 54 రామమోహనరావు గెల్లి == అధునిక సాహిత్య (ప్రస్టాసములు, 1875 శక్‌ రామామజరావ్వు 'కేవులవల్లి *. సాహితోక్థిపన్యాపాలు, 1270 తీరు రామిరెడ్డి, దువ్వూర్శి పొనశాల్క 83 87) లత్మీకాంతం, పింగళి + పాహేత్య్య శిల్చ సమీక్ష్య 1800 88) లక్ష్మీరంజనం, ఖండవల్లి ఆంద్ర సాహిత్య చరిత్ర నంగ్రహమ్ము, 1065 8కి ఇమ్మేరంజనం, ఖండనల్లి బాలేందు ,., అంధుల చలీత్రసంస్కృతి, 1061 ఖరం

ఆథార (గంథనూచి రిక్త? 40) విజ్ఞాన సర్వస్వము ఆలం ల్వీ4క్కి? సదిప్పటాల్సు తెలుగు థ్రాషా నంధుల్కు మ(ద్రాము శ1) వీరభద్రరావు కొత్తపల్లి అం తెలుగు సాహిత్యంపై ఇంగ్షీమ (ప్రభా వమ్ము 19686 42% వీరేశలింగం, కందుకూరి 4 ఆం్మధ్రకవ్పల చరిత్ర 1012 4కి వేణుగోపాల స్వామి, కూర్మా... తెలుగు వాబ్మయమ్సు సంగ్రహ చరి (నంకలనం) (ఈము, 1800 శశ) వెంకటరావు, కురుమెళ్ళ ఎ మౌ పిరాప్పరం, 1078 శక్‌ 'వేంకట కవి కొండవీటి అల4ల రాజర్షి, 1970 శ6) వేంకటావధాని, దివాకర్త == ఆంధ్ర వాజ్మయ చరిత్రము, 1087 శ === సౌహ్హిత్య-సోప్టానమ్లుల్తు, 1875 శీ8 (శ్రీనివాస చగ్రవర్ని == అల్షిధ్ర నాటక దర్శిని కళ్టిరిి శి ఎం ఆంధ్ర నాటిక సమీక్క్క 1988 60. 95 ఆఆ. తెలుగు నాటక కవులు 806 51) (శ్రీ రంగాచారి (నంప్ఫొ =. బౌటుపద్య రత్నానళ్శి 1878 ళ్‌ థ్రీ (శ్రీ =. మహావస్టోనము, 1057 కల్సో శేషయ్య చాగంటి .. అంధ్ర కవి తరంగిణి (నంపుటాల్సు రశ సత్యనారాయణ శచ్చు, శ్తేరాల .... .ఇాచకొండ చల్నితము 1826.1480ఎ,4 55 సం(గ్రహాంధ్ర విజ్ఞాన కోశము .... నికి సంపుటాలు కరి సత్యనారాయణ శాస్త్రి, మధునా నంతుల .... ఆంధ్ర రచయితలు 1860 క్‌?) సుబ్బారావు వంగూరి 96 కీతక కవు్పల చరిత్ర 851 వ ప్యతికలు £

1. ఆంధ్ర వ్యత్రిక (ఉగాది నంచికల్సు జి, అంధ్ర వభ (ఉగాది సతిచికలుు 8, ఆంధ్రప్రదేశ్‌
2. ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్స(త్రిక

క48 శెలుగు సాహిత్యం ; ముస్లింల సేవ గ్‌ కృష్ణా విక 6 గృహలక్ష్మీ 7. వ్రబోధిని 8. (స్రవంతి 8 న్పందన తి [పత్యేక సంచికలు ;

1. ఆంధ్ర సొరస్వత పరిషత్తు, రజతోత్సవ సంచిక్క హైదరాదాదు, ఓ గోలకొండ కవుల నంచిక 8 శెలుగువాణీ-స్రివంచ తెలుగు మహసనభల ప్రత్యేక నంచిక్క హైదరాబాదు.
2. మహతి_భారతస్వాతంతర్యి- రజతోత్సవ సంచిక, యవభారతి, 1870, 'హేదరాదాదుం [1 వ్యాససంగ్రిహము._ శ్రీ గిడుగు వెంకటరామమూర్తివంతులుగా పతి తమ జన్మదినోత్సవపచురణం, 1881 న క, భ్రీకృష్ణ దేవరాయాంధ్వభాషానిలయ వజి్రన్సవ నంచిక్క, 1982, హైదరాబాదు 7, సాహీకఠ్‌ వాల్తి ఫ్యము-(శ్రీనరేంద)నాధ సొహిళ్య మండలి, తణుకు, 8 ౫ వాం

త్‌శం్రి 81. కంట! 5[.

1. ఉ&౦ ₹2007010066414 01 మం 81008.
2. ఉాంం!1రు స 2/ లా ౬6 క2680ష1108 0 1981208, 1896.
3. తం! మరే 981 ఆజా ఇ₹7026 19123902 1967.
4. 2216964 ఏంేయడి2ండ2మ2=-కౌవీరి ఉలిరేం?83ం శవి?ంజక్రంి 6 తఆ,1973. వ. కెకజ8ప నడట ఆ మెక్‌ంరే!ం*21 వ౨య12 6310020 206 2౨05280.
5. ౨111042964 0౨009012 -- ం4ంవ/ ౦౯12612 28 1016 59 10 071 8ందడమక్కు ₹0]1. 1.
6. 0070100661 0% ౩3౯1201028, 701 ౫౯1. 8 వగ0ం/01006612 0౯ ెం181002 204 40168. 9 4900 మి -- వసం 00 స808 1970.
7. 19728౯1 వె12526 --- 4 5౦11 156057 ౦£ వెట్‌టం 0 మ0106 10 10ర612,1951
8. 10021, 5.0%. --- శరం 00189109 0% 51209, 1977.
9. కం982౯ వ్‌. .మ. -- ఏంచకు 612 286 పలా వెరటక్‌జ00క629 074665.
10. 2౯ వొక = 151200 2 08 1972. ॥
11. ౮౦20 తెరళైక నెశ.మె.ఉ.5 -- 15600 0౯ ం £1:6 0 క వెడలడ- మమి&628 వ౦ఇ01 111 6 9621 4.0 1612;
12. కది22296ే2021, వెట్‌. ఉం--వం8మ స 06128 శంణ83141081 10 మిండిలయ! టు
14. మలాం016 ఉపి2ము2రే 06)---101259ఏ-115 మం౭9%28్ర 286 మ0552826,1975
15. వెళజంమురేడకా .0 --. ౧౬౦ 130000” 2౩6 001026 05 6 1860120 ౭౦16, 701 771. 99 లేసి? ఏజ29266, 01. *1 1960.
16. 426001 శకిమి2రే అజా 06409 - ఉరి ం!1201003.
17. నెశల్యం60, శ్‌ -- 1312010 20006006 ౮౩ ౧06128 5ంం0160 1972.
18. 99 ఎ గం 136120 సెశటం! ముకు 1967.
19. చల, ౮ నా 6110003639 ౦[ఇ0గేరే 51320007.
20. 2180162 52800, మ ఉం వరం[/28200211, 6--4ర౪26066 113600 0౯ 8612.
21. కెడ02 జట, తె = మెకీంట2రా2రు కో10ట-500283 10 61290, “ర4
22. నరకటం! సక 2బయిలా 19120 గ 02112086 10 8219, 1909.
23. న్‌క2%ఇ, ౮.3. ఎ కొమం ౮౮౦84110 91209, ₹01 క 0. 8 1936.
24. ఏకం ళ291 మాక. ఎ మం0ంం ౦ 6 ౧44190 58201 07085167.
25. శ _ా వెశ్‌చపే2రుమిడడే ౧011 ౧4౪౧9 నకి20, 1967.
26. 5%టలఇ29), ₹ మ. ఎ... వాంగ ౦02 మడర21 ంంండ81, 1973.
27. 5టజయ064ఏ0, త ల్‌ -- గెట్‌లం1 ము 8100 866 01014106, 1979. 03931, కనడ. 0640)

శ50 30. కింయుకంంక022 52102, నెల -- ఎం801162 00201౮ 10 ఈ౨6012 15402 31. న6201ట షజ06రం16 బా పెడంరే!ం?21 సందు ఇురేం! సెడ్‌ ఉటడరుమ2రే20 వటి 19256 క2. గెటజయపేకంత సా మటంంం8 ౦0 1512%9-00 106100 ౧౭10౦. ఏకు కొలు కరా ల శమిలే1డ9 281200, 1930 ఏడు గొటతలంతిక --- శరళం.20రే ౧0.00 కంంటులుం కేకు, *01-1] 85. ₹ఇ9షముడటు!. 2 = వేలం చండ టాం 101000 508201 61106 36. ₹7లుకష(మా2మి202149 ల “4 2801 ముం1మ లం29910%8 18 5030 తగరే!2. 37. మంగ నయలు + ంయిఖ6?06 26 2271980108 0 6 0160063 శ మం కేడి 00020), 701. 11. 2 0౮౧% క&1ఓ5 : క. కము యలు లా 2. ఏ0భరు21 05 26128 18009. త. వంయిణే 0% గ్లాని ఊః1209 నొంంలం జీ. మెం616 5131 గ సన ర 222629 32062002622 పంటిస్వ2 818, కశర!ిడనిని.

1. కళంంి గా పటు ఫబులంయళు 1970 2 మలము 2 లా. తూషరం 0క్య్యంట్యయుు,. 1972. గంధా వ లొ వో వ్‌ లి ౯ 40 ద్ద న ష[స 0 స్త సరి ళ న మా లాల న్యుత ఇ జనా ల తో సద బాడ్‌.గ0 1డీ

75౯౬0౮6౮ 5%64గ44-40914145క/4 .. యం క్‌ (14౮51౧ ౦౦౧1౦౦౫40౧ 10 7614006 11620469) ౧. | ( గిర శ. 2, ౧16౧159 : 51414 12౧౧994౧90 ॥

న. 9041 84001661౧0!

3 ౬60౪404100 2 . 50౧000! ; న/2010460 | 0011806 ; న౮.0 : 5గ[6.0.0016096 స్త | అీ౭ర్జ్రజ!12౧0614 1969 ' ॥ ( “8.4 : ౧456.0015౯6౬ నై

౧9౮2౧౧౮|౧౭6౮ 1972 శక

౮౧౧6౫0 : , ] |

1 సీ. (6౮౮౮) ఉగరగ౧/2 ౮౧౫/౭౧|/ 1974 ...

. 1. 14.&(610045109) 2116940) 1109117 + !

౮౧|/6/510/.41194%) 1988 .

" 11. ౧౧.0: 1284౧6౧౭ ౮౧౫౭౩01984 - ర

4. 6౧౧|౦౫/౧౧6౧1 ; 320101/ 0౦11606, ౪14౭4862. _.. న |]

1979-84 - య.

తీ1్ర41 [409110 అ౧౧/౭౧౪1|/ | ఎ |

. తగ) 1984004205 _ ప

5. 004౧116919166 ౯1౧1౧6, ౮.6. . 1. |