Telugu Sulabha Vyakaranamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

గ.

|

1

॥

|

| |

|. శీ

|

త్ర శ్రీః వావిలికొలను నుబ్బరాయ "ఆచిత- పుసకముల పటి. అధి లు వాయాం అమక్పుట్చిట్టీక్రుస్తరప్రలాల లాలా. కం శ్రీమదాంధ్ర వ్వాల్తీక రామాయణము. 9.వ కూర్పు లముటీశకతోడ మొదటి సంపుటము (నిండుకాలిళో) కి శిండవ సంపుటము 93 చుందరికాండము పొారాయణమునకు రామపంచఛాయకనముతోడ- 2 శ్రీకృష్ణలీలామృకము, (వచనకావ్యము) ]1-వ భౌగము వి న 2న సృ, న ణు కాన, ్రీళ్ళస్టావతార త్రక్త్యమంతయు€ బ్ర ల్యేక పీకకశారల ఇ-న భగము ఏ ,శ్రీకమారాభ్యుదయము, 2-న కూర్చు (రంగుకాగితము) శ. నుమనోల్లాసము, మైవానికి టిక (వనర్షుద్రగణము' కావలెను) 5, శ్రీశాసల్యాపరిణయము 2-న కూర్పు "పెద్దయత్సరములు, గా (నిండుశాలికో) 39 [వగముకాలికోో 6 1నుభద్రావిజయము కవ కూర్చు (నిండుకాలికో) = ₹ కాసల్యాపిణయ టీక వ్రథమాశ్య్వానము కాసల్యాపరిణ యముతోడం దీసికొనీన 4 బమ్మెరపోకన నిశేకనవర్చ 9 బమ్మెర పోరరాజు విజయము తగ టా-86-9 ఈ రండును గ్రంథాలయములవారికి €- 4 0 కీయంబ 39 బమైెర పోళన గీకములు రామనుతి, శసనుతి | వ టీళతోడ. గలసినది గవ 18 మెర పోతన రత్నముల్నా [(కాలిక్కో ఇండ్‌న కూర్పు) మత్మీత్కయము *

సులభవ్యాకరణము, ద్వితీయ నాగము, శత్సకపరిచ్చేకము మొనలు ఇాక్యపరిచ్యేవము వణకు. అలా అాసురరివునరిటాం లా. వావిలికొలను సుబ్బరాయ వికచికము,

]0070764 2064 20110866 మూండవ కూర్చు. ౨౦౦౦ ప్రతులు, వెన్నపురి: బ్రిటిష్‌ మాడెల్‌ ముద్రాషమ్షర శాలయందు మ్యద్రింపంబడియె ౧౯౨ సి చెల గిళ అణాలు,

(000 ౪2 గిట్టల)

భం ౪౦ . న.

శ్రీరామాయనమా॥. లు జ. క ఏరి న్‌ రం సులభ వ్యావ రిణ; అజజాజా అవాశ్రాదదిక్తుల్ధీదిధలాలు జా తశ్చముపరి చ్యేవము. అదంత ప్రకరణము, సంస్క ఖైలేలబ్బంబులు శత్సమంబులుగ మాజువిధము లోనగు విషయ ముల దెలుపు ఫాగమునకు6 వత్సశుపరిచ్చేవమని బీరు. అందు అద్భు కదపటం సెల శబముల గపథణీంచి తెలుఫునది అజంత్క్టాకినణము, విగృక్తల కేరులు. ప్రశ్య్యయములు, సూః ౧, ప్రథమా విభక్తి. (దు=ఎము*వు-లు. ఎ ౨ ద్వితీయా ,; నింను=ల, ; 9. తృతీయా ,; చేత. చేఎంతోడంలో 9 ఈ చతుర్థి 9... కై -కొఆకు. 9 “౫. పంచమి ౧, వలన =కంళకె.ం పట్టి. 9 ౬ మన్టీ 9... కింకు= యొక్కంలోపలంలోం 9 ₹. సప్తమిోా నా అందున, ళా సంబోధన బర లం... పీంటయి. పీరి- ఓక.

ళీ సులభ వ్యాకరణము "డు" మొపలయిన వానికే వకకచులు ఆలి ేటయోము అలి కేకు. ఒక కబమున కాయావిభ్గిక్సియందు రూపము వెప్పనలనివచ్చినపు యా ఓల ఎల వ్యక్తికి వెచుయుళ నుండు. ప్రుత్యయములలోే. నొకటి చృ్చువలయును శాన శోల్యమునమన సా తీయావిళ్లకి మూఎము. లేవనలగా 6రాముచేత - రాముచే - ప్ప ప కాకుతోడ - రాముళో” నని ఇెషృవలరూను ఏ యర్ధమునం దేప్రుత్య యము6 జేచ్చవల ముకో కది కారకపరిచ్చేదంబాన వివరింపంబశును. మె ప్రృల్యచు ములలో కండు విఫములెర సధమలును, వై -ఇట్టి- యొక్క లును ౫ళలుం శక్కి.వవానికి నుగాగనవ 0బట౬ గాన (క్ర తప్తుకృతికములు, సూ ౯ ంషమ-ము-వు= ని లేకశవచనంబులు, వచన మనంగా వస్తువుల సంఖ్యను జలప్రవది ఒకటిని చెలియ జేమునది యేశవవనము.. ఊఉ రాముకు. కోవును వర్నీమును వనమున మేపెు... ఇచ్చి కెముండు-గోవు-వత్సము. (దూడ) వనము-ఒక్క్పొక సంఖ్య నే తెలప్పును,. కావున నివి యేక్షవవనమం దున్నవి. సూ+ూ ౧౦ 'లు=లి లు బఇహుశచనంబులు, ఒకటింటె సెషసవ సంఖ్య గల వస్తువులను 'చెలుపునది ఒహువచ నము ఉఊ. రామక్ళెస్టులు గోవ లను వత్సచులను వనముల మేపిరి, సూ, ౧౧ తక్కినవి యుభయంబులు, తిక్కన ప్‌నంగా డు=ముిు-వు-న-లు-లి యివి తిప్ప మిక్కి లీనవి ఉభయంబు అనలా నేకవచనమునంచయును ఒహువచనవందును 'హ్య వాచంబడునవి ఉా, రాము నిమొక్క_ -రాములయొక్కా, మొదలైనవి. మాంక6 టా య! 2 ష్‌ ఛ్‌ త్వ శా చేప్పలుడినవి ప్రశ్యేయము. ల్రవపష్యుడే యా యస్థొవచనంబులు తృహ్‌ంపవ౬ లము గాని యా యతవరములు వచ్చినవోటనెల్ల గ్రహింపరాదు. ఎట్టకంశా కాన (అడవి యను కబ్దమునందుల గడపుట *ని యున్నదని సష్తళామి

తత్సరుపరిచ్చేదము. ఖై యనరాదు,. ఇచ్చట ?ని యప్రశ్యేచుము గారు, కాలు వితలె, ఇచ్చట కాలు ఆనుదానిలో 6లి ఉహువచవనముల ఇెలుపస్తు.. విణట్‌గింది మొకకా లవియే యర్థము. ఇట్ల నేం మొదలైనవి, స్తూ ౧౨. శబములు మహ వర్థికములు = అనముపహాదుఎక్స్‌ న న ఎఎమహతరక = మహనవా”గెవ్షైరకి ములు ౨ అవళంయావ ములు-మహ నిర్‌ ములు=మ వన్య స్టర్‌ ముటు=ఎఆ నయము లనీ యయిదు వధంబులటు. స్తూ టక పసుుమఅమ చెలుఫు శబ్దములున్సు వాని వీ పణములును మవావరకములు. లై ఉ రాముండు _ ఖీముండు - సోముండు... రామండు సుపణాభి శాముండు మొదైనవి, సూ। ౧౪, రు-కిర్యక్కులు=జడములు వాని విపేషణ ములు అమహదర్థకము. లు, ఊఉ. వీక- ర్రైశది = పార్వతి. నీత లోకనూత తిక్యష్కలనం గాం బళువులు = పతులు ఉ ఆవు.దూప = చిక - "కాకి. ఒడము లనం గాల ఫ్రాణము లేనివి వీకే అచేశక;ము లనిశేకు. డా. శె్టు జా గప్ప = ఇల్లు - ముల్లు మొవలెనవి అద్య వ్‌ అత్య స్కూ ౧౫, శ్రీలను మాళల్రేము 'దెల.పుశబ్దంబులు మహ త్యర్థకంబులు, యి క ల ర్తుక్థిశి - జానకి - లక్షీ = గౌరి - సరస్వతి లోనగునవి, మవాసీ 4 అర్షకము = వహత్వర్లకము. థి దళ సూః ౧౬, శ్రీలన్కు బుకుషులను దెలుపు శట్దంబులు మహాన్గహత్య గకంబులు, ఆశ ఖ్‌ ఉ. అందజు - కొంకడటబు - నలుగసరు మొవలైనవి.

౬ నులభ ప్యాకంణము. నూః ౧౬ లింగ విభక్తి నచనమాలులేనివియన్యయంబులు, ఉ. జెర - అవా = భరీ - బాపు? - కట్టా - అక్కట ఇత్యాదులు, అన్టయములు ప్రతిపదోక్షములు-లాతణికము లని ఆెండు లి ౮/ ' విధంబజులు, పుట్టినవి పుట్టిన్టుండు ఆవ్యయములు _ప్కతిపవోకములు. ఊ. మతే - మిక్కిలి = కడుకొ - ఎల్టకా - భాఫుకి - ఇంచుక - అకట - బెం -ఓహో -కద-ంఆంఎ-వీ మొవ్నలెనవి ఎలక అనుదానికి మ్మొాత్రేము అందు-పలన ప్రల్యేయనములు. భారతం బున గాన నగ. ఎల్లకుందు ఎల్లవలనం శాస్పవిబ్బన్నములు లాత్తణికములు. ఉ. అటు = ఇయి - ఎటు = మా. (ళల ఛి ళం అడిగి = వేడక - చూచినకొ - దదువక్‌ - ఆనుకుకొ లో వైనవి. వి'శేష్యము. ఇం్చద్కైయ గోదరము లస '్రాణముగల పొొణములేశివాని కేకులు విశేషము లనంబడును ప్రాణము గలవైనమ థ్తాణచు లేనినైనను త్వ్క (చ్చర్షను కన్ను లు- చెవ్టలు = ముక్కు = నాలుక = మనస్సు వీనిచెరర చెళినికొనలయడువాని వానుములా విశే్య్యము లవంబడుమను, రృక్క వేం జెలిళతలడునవి, వేండి- శలి- కాలి లో నైనవి. బ్‌య కిన్నులచేం. దెలియంబడునవి. బెట్టు - నొ జ్ఞ-నూది - సూర్యుండు- పలక = కలము లో నైనవి, వెవులచేం చెళలియంబడునవి, కూంత్రి = చప్పుడు లోనెనని ముక్కు చేం చెలియఃఒడునవి. వాసన - పరివళ్‌ము - గబ్బు కంపు - గంధము లో నెనవి. న.

తత్పమపరి చ్చేదము. రె నాలుక చేం కెలియంబడునవి, ఇులుసు - చేందు - ఒగకు- కారము- ఉఊష్వు = తీపు లోవైనవి. మనస్సు చేం ఇిలియలడునవి. కలఎన్వష్నుము న! సల్యేము = నీజ2ము అఒద్ధము లో వైనవి, మనుమ్యుండు - పర్వతము - వెట్టు - షట్టనము - పశువు = పక్షి = నది లో వైనవి జానివిశ్స్యేములు. ఇవి యొక విధమైనజాలిని చెలుఫును, = మన వలె నుండు నెసరిని జూచినను మనుషమ్యులని యందుమేకాని పర్వతమని కాని "చెఎనికాని యనము కదా, వ. ఇ రాముండు - హీమవంతేము = వేము = ఇశ్రీరంగపట్టవము = దున్నపోతు- చిలక = గంగ - లోవైనవి సంజ్ఞావిశేప్యాములు జా సంజ యనంగాల చేరు ఇ ష్టెక్కీతి ననంగా నేచెట్టో-వేంపచెట్టు అరిన వెక్కినవెట్టు పేరు తెలియును. తెల్లన-పు(న్న వొంగతేనము-సోనుగతీనము లోనైనవి గుణవిశేష్యములు, ఇక్రీ యలనుండి పుట్టిన విశేష్యములు కృవంలేములు -, క్షి ,యావిశేష్యములు. ఆలప-ఆంకథ వఆంంగు-ఎబుక లోనైనవి. కృడంఠపరిచ్చేదము చూడుము విశేమణము, విశేష్యముల ధర్తములః బెలుపు కబ్బములు విశేషణములు,. ఇవి విశేష్య మునం దొక విశేషమును దెలుఫునుం వి శేణముం వి శేష్యము. జూచి వులి ప్ల కత్ర్తియ కాలుడు ఛక్రి.యాజన్యవిశేపణము. వకమానార" విశేషణము, చేయుచున్న పని బాన ళో భూతార్థక విశేషణము. చేపిన పని

చా సులభ వ్యాకరణము. భవిస్యవర్థకి విశేషణము. చేయులల పని తడరారః విశేషణము. చేయు వవ థాాథ వేసెడు పసి వేపెడీ బని వ్యతిశే కార్థవిశేషణము. చేంకని వని గుణము శబము, కనే ధ్వని య స్పర్శము కేండీ గాలి రసము తియ్యని చెజకు స్‌ంధము కని వాసన రూపము 'తెఎని గో ప! ళ్‌ ఎత్తు చెటు వావ లు "వెడలుపు తలుపు సోణ కన్ను స్పఫౌవము సోమరి వీ్లనాండు వెడు గుజ్జము చ్ర్కవ్యము. శ్రీమంతుడు కాజూ సంఖ్య, సంఖ్యార్థకవిశేషణము, నాలుగు పండ్లు నంభ్యేయార్థః విశేషణము నలుగురు మనుస్యులు సంఖ్యాపూరణా రక విశే ఖి వనన దినము సషణములు వీడవ యేండు తొమ్మిదవ గంట

తత్చమపరిచ్చేదము. సమపరి చ్చే సంజ, వేం వైటు ష్‌ లు శామ కావు పు్బూక వినూనము, అకారాంతములు, చధహావిళ్ళక్తి వకవచనము, డు సంస్కృృతెమునందలి అకారాంత ఫుంలింగ శబ్దములు తత్సనుంబు లగ విధ మింక€ జెప్పలబడునుం సంస్కృతళబ్బములు శత్సమము లగునపుడు విసర్ణ ములు లోపించు నని సంజ్ఞాపరిచ్చే వంబున6 (నూ ౭౨) జెప్పంబడినది. కా నున రామ? ఆకుదానిలో విసర్షము-లోపింప 'రామి_యని మిగిలెను. ఇట్టి డానికే ,స్కౌతిపకమంి జేరు. ఇట్టి హ్రాతిపదికములకే ప్రత్యయములు 1 చేక్చంబడును. అట్లు చేక్చునపుడు హ్రాతిపదికము కొన్ని మాలుప్వాట్టు చెందును సూ॥ ౧౮. లఅకారాంత పుంలింగ మహద్వాచకంబునకు డుజగు.* జ "ఒక కార్యారమైవచ్చి యా కార్యము ముగీయుటతోడనే లోపించి ళో పోవు నతృరమునకు ఇక్‌ "అని పేరు. డుజ్‌ ” ఆకుదానిలో 'జ్‌” ఇత్తు. ఆది చేయుకార్య మేమనలా, నూత్రుము చొప్పున రాము ఆనదానికి డుజ్‌ చేల్చంగా "రాముడుజ్‌ ” ఆయొను, ప్‌ ళ్‌ ప ర జిత్తు బిందుపూర్వుకం బగు అను సూత్రముచే జ్‌ యే యతీరమున। కుల జేరుంబడునో యా యత్మకమునకు_ ముందు బిందువు వచ్చును. రాగా +శాము€ డుజ్‌” అని యాయొను, బిందువును నూచించుకు +జ్‌ యొక్క "కాగ్యము గనుక నది చేర్పలయడలయగ చే 6క్‌ోీ బోలి ం౧గును రాముండు అం మిగు లును, ఇస్లే క్ర(యాపరిచ్చేకంబున కలజ్‌” 'పడుజ్‌ లోనైవి గలవు, అస్లు చెప్పినప్వు డవి “యగు బడు "గా మాటునని యెలుంగునది, “ఆ

౧౦ సులభవ్యాకరణము.

అకారము గాని ఆకారముగాని కడవటల గల పుంలింగ వహడ్య్వాచకం బులకు బిందుపూగ్వక డు వర్డ్‌క6 బగునని యము మాందం జెప్పంఇఒడిన చొప్పున రామి యనునకి అకారము కడపటంగల 'ప్రాతిపదికము. “హాహా యనునది ఆకారము !డపటలల ప్రైతిపదికము. ఇవి పుంలింగ మహద్వాచ కంబులు గావున లీనికి డు చేర్ప్చంశా రామండు *- హాహాండు అని యేర్చ చెను బ్రరుషులను బోధించునది ఫుంలింగము

సూః ౧౯ దజ్‌ ప్రశ్యయము పరమగునపుడు పుంలింగం బున మవాద్వాచకమైన (స్రాతిపదికము తుదిఅత్వ్పమున కు ఉత్తగు

ఊ రాముండు - హాహుండు గం శాకబ్బము మహతీవాదకము కావున గంగడు అనియే రూపము

'ప్తొచిపదికములైన రామ - హాహ యనువానికీ6 బైనూ త్రీముచొస్వున డు పమైనఫ)డు వానికడపటనన్న ఆఆ (రామ్‌ + ఆ హహ్‌ + అ) లకు బగులు వాన్వ మైన ఊఉ” వచ్చును రాగా రాము-హాహు అయి ండు తోం శేరి రాముండు - హాహుండు ఆయెస్ధను

ఇట్లు డుజ్‌ ప్రశ్యయము బేనికి. జేరియుండునో దానికి డుమంత ముని వేకు

డు అనునది రౌము - హాహు ఆనువానికిం జేరి యున్నది. "గావున రాము *- వోహు - డుమంతము లనయిడు సంజ్ఞాపరిచ్చేవము 33-వ సూత్రము కారము రాముండు హాహుంసు.

౧౮-వ న్మ్నూర్తృంబున ఆకారాంక మని చెప్పుటకుల గార శమేమున -- ఇకారాంతీశబ్దములకు డుజ్‌. రాదనియు (ఉ హరి - శౌరి) ఊకాగ - లబుకా రాంపళబ్దములకు డుజ్‌ బహుళ మనియు (ఊఉ. బాహు + విధాత - ఇత్యాదుళు ఫౌవము ఇవి యిక ములదు వివరింభంబడును

మవహద్వాచక వన వేల యనిన అనంద ఇది అకారాంతమైన

తశ్చమశరిచ్ళేవము. ౧౧ పుంలింగ శబ్బమైనను మహద్వాచకము కాందున మ పర్థక్‌ ము 6 జేవ్ప ఆనందము ఆశి వెప్పవలయుకు గాని డుజ్‌ చ్చారాదు (చూ నూ 3)

అపవాడ సూగశ్రేములు

అగ జం జ ఇ

సూ ౨౦ నీచ, మూస, భూర్త్య న్బస్థ గృహస్థ ఛష్టః ఇార్య్వ్రక భజంబులకు ఉన్తగు, డాజ్‌ విధాష నగు

ఓటు హూ.

ఈ నీచాద్రిక్యంయిలకు ఉత్‌ ఆప ననటచే నీచు-మూర్చ-భూ ర్తు+ వగ - గృహను _ శ్రుస్టు- కార్వాకు ఆని ప్రథమావిభకి - ఏకవచన రూపం౭ంలు. (తాత్‌ - హ్మస్వమైన ఉకారము)

కుజ్‌ విధా నగు ననబచేన 6డు శేర్చికం జేర్పవచ్చును. నీచుండు- మూర్థుండు = భూర్తుండు - వండు = గృహస్థుందు య చార్వాకుండు అని యును మూపంబులు నీచు సుయోగననందు నీచుండు కుయోగనుండు

కీ జ గా ( మూర్చ్రవు శిశుపాల - మూస్థండవు శిశుపాల ఒక్క గృహస్థు భూవరా - ఇళ్లే శేక్సినవి (నీచకబ్దంబునకు డుడ్‌ వచ్చినపుడు నీచుండు అనియు డుజ్‌ రానవుడు నీవి యనియీ రూప మని విద్యార్థులు నం దడేహీంతురని నూ త్ర మిట్లు చ్రాయలడియె ) శ్రామదాసు = శా?చాసు,. ఇత్యాదులకు సాధుకవి పుయోగంబులు లేవు

జరు

సూ ౨౧ భట్టశబ్దం బుదంకమాతశ్రం బగు ఉ నన్న

భరీ ఆ ప్ర = పాకి = కీంకు భో ప, యభట్టు నారాయణభట్టు హా భట్టు కంకుభట్టు ఉదంతమాత్ర్త్మ, మరుటచే ఊి మ్మార్తము వచ్చు ననియు ండుి రానవిరపు నర్థము,

సూః ౨౨ యోధావలు ఒహూుళం0బుగ స్రీసమంబు "గు ఉ యోధ. యూోధుండు, శుంర = శుంయండ్య దూత = దూతుండు

౧౨ సుబభవ్యాకరణము నీదమంబు లనంశ్యా 6డు-ము-వ - యనే? యుయి లా శాకండు నవి స్రీససుము చూడు సంధి సూ రణశి పహనుమంకుంకు రాముల దూత వానమంతుండు వాముంి దూడుండు ఆ౨9 కళెంక్తువివరముం( జై వమ్చరు గాని యశ వడ్త్వ్యేమున న్రీసనుమూపమే గృహింపశగు. ఉ హంళల దూత చక్తృవాకంబు భై ఇందలి 6జి 6కు నిమ్మ్తేముగ వచ్చుఓచే డుము వులు లేకుండినను ఇది న్లీసమంబు వాళు దథ చూవిధ్గక్తి.ము సూ ౨౩ అదంతింబేన యమవహాంన్నపుంసక శ్యమున క ౨భ మెక్‌ వచనంబున మువరకంబును, చదనసింబున ముగాగ క న! మంబు" నగు ఆవంచమైర అకువాత్తువవ టా పర్వతము - పర్వతములు ఆపంతేమైన నపుంళకి మునకు ఉం కళత్రము ఎ అపర్యేముబు కళ్ళ ములు = అపత్యిములు. ప్వూవేః ఇది అకారాంతేము.. (స్కొణము లేనని కావున ఆమహద్వా చకము ఇని పక్ఫేచుమున 'హ్రామవళలసి వచ్చినప్పుడు విసర్దము లోపేంపలగా వత అని మిగిలి దీంకి ము వ్గకము చేర్చంగా ప్వైతీము అని యేశవచ నంబుళ మూపంబు _ (మవాద్వాచకమైనపుడు. “పర్వతుయి ఇడి యొ బుషి "పీకు. షర్వతి అను ప్తారెఎదికమునప బహువచన ప్రత్యయ మైన €లుి చేష్పంగా. ఎన్వైకలు అరి యాయొను ఈ (లి ప్రశ్యేయము ముప్రృవ్యయ నవ న క. 1!

• ముగాగమము - ముక్‌ +- ఆగవుము నుక అఆనవోం ౫ కాము ఇత్తు. దానివలన ప్రయోజన మేసునంగా నదె యే యకషృరమురకుం జేర్చం 'బడుశో యా యక్ష్వము మొవటిళబ్దమునకుల గడశటం హూర్చవలముకు అట్లు చెళ్ళనియెనల మువర్షము లు కు ముందు చేస్చవలనూనా వెనుకల జే్చవం యునా యని సందేవాము దోంచును చూ సంధి ౧౪ నూ,

తత్చమపపరి చ్చేదము, ౧౩ మన౦). వేయైనది కావున ఈము అనువక్షరము ఆగవముశా వచ్చును ( రాగా పర్వ3ములు అని ప్రథమాఒహువచన రూపంబు ఇళ్లే తక్కినవి

తవన్య వనగా6 ట్రళమైక వచనము గాక రక్కి పథిమా ఒహువచ నము స్వరమై క వదనము మొపలగనవి

సూః ౨౪ మూలకు ద్విశ్వ్చంము, యులు విభామనగు

డ్‌ ఇ్వవేము అ వ చిపేము - వగ్వవేంబు = పర్వతములు - పర్వతములు = పప్వోకంబులు మూల కనగా మింవం జెప్పిన మున్నొకిమునకును ఆగమ

ఖే వ న! వష ష్‌ ము నో అ ము* వచ్చిన మువర్ష్శమునకు నని యస్ధము టు ము [బు లనలామ్య ంబు లనియకము

అపవాద సూత్రములు

సూ ౨౫ -కుశాదుబకు ము లోపంబు,

యా కక ఎ చర్చ గండ - వనన కకిము చిగ్భాము కంయము పనసము అఫి చెప్పరాదు. పనపక్కాము వైకృళకముంగలదు అప్పడును ము లేదు

ఎ వ్రెము

సూ ౨౬, చత రాదు కు మువర్షకలోపంబు విభామనగు

ఊఉ చకిత్తము చరిత్రే అఫిలావ - అక్షర - అలక - ఆరాధన - ఆవా హన - ఆప్వణ - ఈక్షణ - ఆల్లోదన గర్జన-సర్టా-ఫోత = వావర - చిన్నా - (త్షన్‌) చరణ = చరక - తోరణ = 5రంగ = నటన = పారణ - పాస = పుకాగ-తక్ష -బోధ-రీభక్సంశ్రరు-లాలన - రంజన - వత్సె వఫ్గ-వి*ర్శన = విజ్బంధణ-సక్తన -పాకణ-సంబోరన = స్ఫురణ హంస - సన్షపా్హా (ఫాజనము) శ యా కఒబులకు మువగకయు చేర్చియైనం జెప్పవచ్చును చేర్చకయెవం

ఆటీ మ! మా చా

జెష్పవచ్చున

ప్ర్తాసము-ఆంక మ.-వధ్యము- క్రామమ. -వీని ము లోపంబునవ సాధు కవ్నిప యోగంబాలు జేవ్టం

౧రో సులభ వ్యాకరణము,

సూ ౨౭. ధర్తాదులకు వువర్మకంబును నగు,

ఉ ధ్యాము-ధక్షవు; ఆ్యఘు-అక్టువు; వగ్దము-_వర్లు వు; హీకము-హీపపవు వష్ట అన మా గలను ఆహోబలఎండికుండు. కకర్యువ గంవవి యిచ్చిన

న గ్‌ సా

ప్రృయోశముపాధుత్వేము చింత్యమ

ను+ ౨౮ నపుంవకంబులగు మితొాదులు మహాద్వాచ కంబులు విఖాషమం బుంలింగ తుల్యంబు లగు,

ఉ మిక్రుండు - మిత్తేము మిత్ర శగణ, ప్రధాన పాత్ర ళం (పసామాన్యాదులు మిత్రాగులు ఇస్‌ దెనులపన వుంలింగక్షుట్యంపులు రాజు

టక. జ | చ్త్‌

మ్మాత్రుండె ఎ కృష్ణో ఫోవకులు శీవలులే _. ఆకండు సొమాన్యుండె వేంకటాద్రి, విసండు ఇతరుల్‌ నీ లీకుం బ్యాత్రముల్‌ ఇత్యాదులు వండు నాకు మిశ్రుయ పీండు నాకు మిత్రము అరి యిరుదెంలపల6౬ జెప్బనగు నప్పుం సక మనుటచే మిత్రు డుదయించె నన చలయు౬గాన మిత్ర ముదయించె నన రాదు మహద్వాదక మినగుఎచె 6సింగంబు మ్మత్ర్కనుగు జంబుకంబు" ఆశవం యులాని మిత్రుంగ జంబుకం బనకాదు ప్కకొంవబ్బము సంస్క్య్భృతంబున శస్రృం=నప్రుంసక లీింగంయిలు గలది

సూ ౨౯ మహద్వినషమీయందు. గొన్ని యకహచ్చటబ్ద మొుజక్రు డుజ్జ్ఞగ్యు

ఉ్‌ సమ్ముద్ర్యము = సముద్రుడు మేఘము - మేఘుడు, వాయసము = వాయసు(డుు పన్నగను-పవ్న్యగపండువ; వానరముఎవానరులడుని ఉరగము * ఉరి నుండు ఒడ్తిండు = కెత్తిళండు-కోటండు (తె బసవండు=ఇవి మహచ్వాచక ములు గాకున్నము 'ండదు గలవీ ఈ కడపటి నాలుగింటికి మువర్షకమురాదు

ఇ,

చ 3 అకు క జం

సూ 30 ఇదంతశ్వ్చము కుల ట్రథమైకవచన ప్రత్యయ ములు రావ్స

తత్సమపరిచ్చేవము లి ఊఉ నస = మతి పథమైకవచన ప్రళ్యయములైన 6డు మువుి లు ఇకారిము కడప టంగల ళబ్బములకు రావు హకిండు * మతిము అనరాదు నూరి “నాతి యినియీ యనవలయొ ఉ అధ య గక ల స్తూ 3౧ ఉకారాంతళబ్దములకు సర్టత్ర, వువ్దుకం బగు- ఊఉ గరువుదా్యాహువు (హూహాోపబ్ట్బము) జరత్కొా రువు-సాధువు = ఛభూ,వు-తేరువు సర్వత్ర యన6గా నన్నిలింగంబులయం దని యర్థము “సరు ఇది ౩ కారారకము. వ చేరి గురువు ఆమ్యెను తుకుల్యి హూహాోో॥ ఇంకు విసర్టిము లోవించి హరొహచూ అని మై 3౯వ న్యూర్తము చొప్పున హరూహు ఆనిమయె యా న. కారము: చనావువు అమెను. యభ్‌ూన (చూనూ రత) సూః 39౨ లువరకాదిష త్య యములు పరములగుచో జీ ణో వుగాగమంబు బహాుుళంబుగ నగు ఆ గురువు - గురులు = లేనువులు = బేనులు = తకువుకా - తరుకొ ఎ రమువుకొా = రఘు£ా = చేరువుకా = మేకుకొ = లువర్లకాది 'ప్తశ్యే యము లన శాం బ్ర,ధమావిభక్సి లి మొదలు తేక్కిన యన్న్మి ప్రశ్యయములు వుగాగమము. ౨3-వ న్యూతశ్ర్యంబున ముగాగమము చూదునది బహుళ తుహణముచేతే నును శప్టంబున క$ిన్నివిభ్ధక్తుల వుగాగమంబు నిక్యంయబు 4 మనువు = మనువులు = మనువులకొ = ఇత్యాదులు సూ $9. గోళబమునకు వు నిత్యంబు టు ఊఉ గోవు -నోవుల - గోవులక గోం అం చెప్పరాదు

౧౬ సులభ వాకరణము, అపవాదసూత్రములు.

సూ 356. ఉదంత మవాదాస్ట్రచకంబులకు డుస్హు ఒవా ళంబుగ నగు,

ఉ గుమ - గురువుని కంఘండు - కంభువు విమ్హుండు - విస్ణువ్వ; వటుండు = వయిప్సు నిసుండు = వసువు బహుళ మని వెక్పుటచే మనవు ఇామువు ఇత్యాదులకు దుస్తురాదు

సూ 3౫% రాహ్వామంకు వ్రు లోపంబు వైకల్పికంబు.

ఉు రాహు = కాహువు బాహు _ బాహువు సాధు - సాధువు, శరస _ కోరర్తువు

సూః 9౬, కద్రూ, కద్రువ

ఊకారాంత న్త్రీలింగమైన క దూ,శసాముయొక్క_.. లళ్సనునమూపము కువ ఈమెయే పాములన( ఇల్లి

ఛ్‌గి

(క్యద్రువు అను క్నమునకు కోరో జవవ గ్లమని యర్థము )

బు

సూః 98 బుకారాంతంబు లవంతంబులు ను సీపమం

కో జబుయనగు,

హ, వీరే - మాతే - స్వవ =న్వ - హోత _ పోత _ ఉద్గాత - భ్హాత ఎ జొమాక _క్తో - భక్త హక గంత - వండ = నియంత మొదలైనవి ఇవి యన్నియు బుకాకాంతములు సృ - మాల్ళ్‌ - అని యిట్ణు రహపములుగలవి ఇవి ఆఎ౦తేములు శ్రీ సమములు నగు

అవవాద సూత్రము సూ 3౮. మహసక్తులగు వి మహాకత్తులగు వీధాతొాదులకు డుస్టును నగు ఊఉ, విధాత విధారృండు; దాత - దాతృండ్సు ధాత - ఛాతృండు, విత - సవిళృండ్కు నేర = నేరృండు; ఇవి విధ్శాత్కాదులు,

తశ్సమపరిచ్ళేదము. ఎ ౧2 ఆ=౨ఈ-డొ,

ళో చె న

సూ ౩౯, నామాంశ్యదీర్థుబులకు హాస్పుంబగు.

ఉ నీకా - నీక; భామా - భావ; లతా = లత; ర్తుకిజ్‌ - యక్షిణి లీ - ఇకజ్షీఫ జరత్కాారూ - జరత్క్మారు వంస్క్భృలేశటబ్టమునకుల గడవట దీర్ధ్స ముండెనేని తత్పకమ%ప నపుడు ఆద్‌ర్ధఘు థవ్రాస్వ మగునని యర్థము హండా శబ్దము దీర్థ్రాంతముగా నే కన్నట్టు

సూ॥రఈం కృత్యహాస్ట్రోంబులు హ్రస్వంబు లట్టివ

హ్రాస్వ్రంబులున నుండువాని శీయేవిభ్శక్త లెక్లైట్లు చేర్చవలయునో యక్షే దీర్థమ్టులు గానుండి హ/స్వములు శాం జేయు బడీన వానికి జేర్పవలయునని యము ఉఊ పవాహుండు - లతులు- హూహువు ఇత్యామలు,

థి లా అపవాదసూశ్రృము

సూళం సదా ద్యేకవర్లదేశ్తూంబులకు వా,స్వంబు లేదు.

ఉ జ్యా-మా-టశ్రీ-ఖీ- భూ - శ్రీ - కై సదా సర్వదా ఆండా ఆండీ మొవలైంవి వృశా నవలా, నేజ్యా లకోరీ - సల్ల కీలకు హ్రాష్వ యూపంబులును గలవు

సూ ఈ౨ అకూదంతంబులగు దీచెకవరంబులు (న్రీసమిం ఖు ని ఈ యులు

ఆ;నంగా ఉఊకారాంతంబులకుం దప్పు దీర్థమలగు చేకాతరములకు య్రళన్శాప్రత్యె గ ములు జావ శవ భూవు

ద్వితీ నూవిభక్తీ - ని. నూః ర3 ఈధాతు, యుప్వవర్థంబుల మోందం దక్క నికా వైశారాంతశబ్దములకు ద్వోతీయాషప్తుల నిదంతవర్తకము లగు. టు ఇ 6 ఖతి

లం సులభ వ్యాకరణమూ

ఉఊ కరిని - కరికి, శ్రీని - శ్రీకి లకోరీని - లకోరీక్సి ఇవి ఇకారాంత ములు. నైని - రైక; ఇది వికారాంతము (ఇకార+ఐకారములు=ఇకానవై “ాఠములు) ఇచంతేవర్షశము లనంశా ఇ కడవఒనుండు న ఎకి - అను పశ్య యముల్వు రై = పై-నవైఎ మై ఇవి రైంవంతేంబులు,

ఈ ధాతువునకును - యమ్మ దర్థక నున గా నీవు ఆనునస్థముగలది దీనిక౦ 48 _ నిరావ్ర ఈరు-ఈవు-ఈను ఇవి (ఇచ్చు) ఈధాతువూపంబులు వీవు *నీక్కు ఈవు = ఈకుశ మిరు - మికు? ఇవి యు వర్ధక ములు, యూ చర్థకముల నజూదిరూపంబులు చ,ధమా మళ్హాలకు మాత్రమ యప

సూః రరీ డుక్జున కా బేశంబుగ ద్వితీయ నివర్షకం బగు

ఉఊ రాముండు - రాముని - గురుని - వటుని - ఉరళని- యోధని విధార్భని.

ఆనం౫ా 'రాముండంి అను చావిలోని *(డినకు బదులు గ్వితీయా

కి విశ్చ్షియందు +ని వర్షకమా వచ్చునని యర్థము, | వ!

సూ॥ రి అనిరాకాంతెంబులకు, “ము=వ్ఫి వర్జక్రింబులకు +ను=ంకు వర్గక్రంబు లాగమంబుగ నగు,

ఉ ఇకారాంతములు కానివి అనికార్వాతములు వీని! ద్విశకు యందు ఉ, యోధను -_ విధాతను = వనితేను = నవలామ _ చరిత్త్యను = మైూము-

న

కొడుకును = భట్టును = గ్లోను - గొను అని మూపంబులు,

మువర్రకంయినకు ట్‌. చర్మిత్తృమును = వనమునుం

వువర్ధికంబునకు ఊ గోవుకు = భఖీనువును - గురువుకు = ధనువును

ఆ౦కాళాంతములకు పెస్ట్రిని ఉఊ. యోఢకు - వనికకు = నవలారకు - చరం శ్రక్‌ = క0ఘ(న)కు

తత్సమపరి చృేదము. ౧౯ మువరకంబునకు ర్‌ం చర్మిత్త్మేము(న)కు = వనము(న్ఫాకు, వువర్డక్‌ ంబునకు డా గోవు(న)కు = గురువు(ను)కు మొద.

వీనియందు నవర్శ్మ మెక్కువగ వచ్చుటకు ఈర౮-వ మూత్రము చూడుము.

సూః నీక. డుమ౦తమునకు ద్వితీయా ట్యేకవచననము పరంబగునపుకు నాాగమంబు సగ్వశ్రవిభామ నగు,

ఊం గురుని = గురునిన్కి గపగుచే = గురునిచ్చే గురునికి = గురునకు,

దుముంరేము చూ నూ, ౧౯

సర్వత్ర యనుటచే కిఎస్టికి ముందు. నిశ్యంబనియు కువర్టకంబునకు ముందు నగాగమంబనియు నెజబులగనది, ఈ6ళ-వ మ్యాశత్ర్రముచే *గురుని యని రూపము సిద్ధంపంగా ఈ నివరక్షమునకు ము౦గు నివర్మం కాగమంబయి గరు నిని అని యేర్సడియె,

కు,

నూః రరి ఈధాగు యువ్న వగ్ధములం గువర్లకంబ యగు,

ఉఊ ఈప -నీకు- మికు, య్వామ్మదర్థ మనంగా “నీవ అను నర్థము గలది. ఈశి = నీకి .- మికి యనుట శప్వుం

సూః। రళా ఉకార బుకారంబులకు ౪కు మష్టిపరమగుచో నగాగమంబు తఆచుగ నగు,

ఉ. రామునకు - గుకువువక్కు చాతృవకు = "వీరృనకు. రణచుగ నను టచే బచ్చుకు - ఊర్పవముకు, వంతుకు ఇత్యాది మహాకవి ప్రయోగంబు ల%్ళడ చేంల గలవు,

అందు.

నూః రగు ఉకార బుకారంబులకు నందువర్షికము పరం

బగునపుడు నుగాగమంబును నగు,

కం సులభ వ్యాకరణము ఉఊ. రామునందు * పరునందు = సవీష్ఫైనందు (రాము ను + ఆందు = కొమునరద్సు సవితృ-+-ను -(ఆందు = సవితృవందు) నుశాగమంబును నినుటచే ఈ&-వ సూత్రముచొప్పున రొమునియందు = సవిలృేనియందు - గురు నియందు ఆరిచుు మూపంబులుం సూః సిం అందువర్షః మాగమంబులైన ముంవు వన్మంబు లకు బరంబగుచో నుగాగమంబు నిభెప నగు ఊ తీరము+ఆందు = తీకమందు తీకము ను అంకు ఆ తీరమునంకు కరువు+ఆందు = రరువందు, కరువు -ను-+ఆందు = తరకువునందు సూః సిం, ఉదంతంబు లన యమవాద్వాచకంబులకు కంచి +అందు' వరంబులు పరంబు లగునపుకు కొండొకచో నగాగమంబును నగు ఊం శతంబుకం మె = శతంబునకం కు వనయుళయందు = వనమునందు * వనమంను న సూ! ౫ ౩, ఉదంతం వెనజకవాచకంబునకు సపమిని +న వం బగు పం ఉఊ వనమున-గృహమున వనము ఉదంకేము.జనవాచకము (పాణ ములే౦ిది కావున *ని వరము వచ్చెను, చంక మరుటచేం గాళింి నెత్తి బహువచనము, సూ॥ వం, చథ మాబహుకచనంబువ డుజున కాబేశం బుగన్తు ఉకారాంత, శమ, ము=వ్లుంల కాగమంబుగను లు) వరకం బగు,

తత్సమపరి చృేవము ౨౧ ఉదా. పే, బ ప రామ్వుకు రొముల్తు డుస్టున కాడేళంబు కొడుకు కొడుకులు ఉకారాంతము యోధ యోధలు పే సమము జ్యా లు! ఆ వనము వనములు మువరకము తరువు తరువులు వువర్షకము, సూః సర, ద్వాతీయాగివిభక్తులు పరంబగుచో బహువచ నంబున లడాగవముం బగు, ఉఊ రాములను = రొములచేత - రాములకొణకు = రాములకుకొ - రాము లయందు, (లట్‌ +ఆగమము=లడణాగమము చూ సంధి ౯ సూ) అపవాదము, సూః సని, దీర్థపూర్వక లకారోపధ కాదంతి సంస్కృత సమ మహాచ్చబ్దంబులమిోంది “లుఎలిలకు *రుంరి లగు, ఉఊ వాలురు - దయాశీలురు - వహీపాలురు - వాలురకొ - దయా ఫీలరకొ = మహీపాలురళా. దీర్టూతురము ముందుగం గల లకారము నుపధిగం గల అళారాంళ తత్సమ విహచ్చ్భబ్దమనకు బహువచనంబున. లుకు మాఆుగ (రు, లికు మాజుగ రి వచ్చు నని యర్థము కాలః దీని ప్రాతిపదికము బాల ఇది శత్సమము మవాళ్ళబ్బము. కడపట అకారమున్నది ఈ అకారమునకు ముందు *ల్‌ో యున్నది. (శాల్‌ +అ = కాల) ఈ లకారమునకు ముందు "ని యను ద్‌ర్టుషర మున్నది కౌనవున నీ,బాలి కబ్బమునకు "సేకవచనంబున ఇాలుండు శాంగా బహువచనంబున భాలులు అని ౫$3-వ సూత్రము ప్రకారము కావలసి యుండంలగా నటుగాక యి మరత్త్మ్యము ఉపకారము లుకు న! వచ్చి 2."విఠ0)

న! సులభ వ్యాకరణము,

కాలురు అ౦ి యయొును, అటులే బాలులకా బదులు బాలురళ అని యగును. ఇట్లు బాలురచేశళ - బాలురయొక్క, దయాళుళబ్దముమ్మాత్రము ఆకారాం తేము గాకపోయినను ఈ మత్తము ప్రకారమే “దయాళురకు ఆని బహు వచనమున ేర్పడుచున్నది. 6“వయాళువులు ఆనియు౬ గలదు. మల్లాశబ్బమున అకారమునకు ముందు డీర్థఘు లేకున్నను మల్లురు అనియు వాల్లులు ఆనియు కండు రూపంబు లాక్యప్రయోగంబున౬ల శాన నయ్యెడి,

ఆదంత మన్నందున ఏ3. కరుణాకాలి. బహు. కరుణాశాలులు,

ఏక దృధతాలుండు. బహు. దృఢతాలులు, ఇందురు - రలు లేవు.

న్యూ సజ. బహుశచనంబు పరంబగునపు డిశ్పంబున కుత్వం బగుం

ఊఉ. కరి ల అ కరలువ బలి లు = బలులు? వెవి +లు = చెవలు? కర్‌ + ఇ 4 లు :2=కర్‌ (ఊఉ +లు జ కరులు,

నూః ౫౭. లుల 'ని లు పరంబులగునపుడు గొండొ శచో 'ముగాగిమంబునకు లోపంబును దళప్పాగ్వం 2న అకా రంబునకు దీర్థర్ధిబును విభాష నగు,

ఉ రర్నములు - రత్నాలు రత్నాలను - రత్నాన్న నవోములు = సవ రాలు సవళాలకు - సవరాలచే.. గెత్నములు ఇందు (ము ఆగమము, చూ. నూ. విక. ఈ “ము లోపింప(గా రత్నలు, అ *మూ వర్రమునకు ముం ధున్న *ర్నో మింది *అి కారమునకు దర్ధు రాయా రత్నాలు పూర్వం వైన ఆఅకారమనుటచే నాణెములు - నాశేలు - నాణాలు అని కాని తుటుము ఆను నడి తులూలు ఆ9 కాని కానేరదు.

సంబోధనము. వకవచనము.

సూ సర. ఆమంత్రణంబున విశిస్టా౭_ విశిష్టసంబోధు

వాచకంబునకు ముందు విభామగ ఓ యగు,

తశ్స దుపరి వేదము. ౨౩ ఊఉ. ఓ రాముండ _ ఓ రాములార్య ఓ భామ = ఓ భామలార్యా రాముం ఉ- రాములార్థు ఫామ - భామలార, ఇవి యవిళిస్టసంబోధ్యవాచ॥ ంబునకు ముందు (టి వచ్చుట కుదాహారణములు, అఆవిళిప్టై మనంగా విశేషణముతో. ఛాడనిది. ఆమంత్రణ మనంగాల బిలుచుట, ఏడి పిలువంబడునో యది నంబోధ్య వాచకము. ఊఉ. ఓ దయామయుండవైన కామా - దయామయుండవేన రామా, ఇర్చట సంబోధ్యవాచక మైన రామా యనునది “దయామ ముండవైన్‌ ఆయను వివేషణముతో€ గూడియున్నది దయాచుయుండవైన యోరామా యనియు6 కెప్పనను.. రాముండ ఓ! వీత ఓ ఆం పంబోధ్యవాదకమునకు వెనుక లీ? లేర్చళాదు. నూః ౫౯. ఓయి పుుుషులం చిలుచుటయందును, నిందా మైక్రులం బురుముని. చిలుచుటయం. దోరియు, త్రి చిలుచుట యం దోసియు ఏభావ నగు సంబోధ్యవాదకము ఓయి = ఓరి - ఓసీ ఇవి లేకయం6 బుయోగింపం బకు, వీరికి దీర్ధాంతయాపంబులును గలవు, ఫుకుములం బిలుచుటంళందు ఓయి. ఊఉ. ఓయి భీము.డ- ఓయీ ఫీముండ, నిందయందుల జురుషులల బిలుచుతశయందు ఓరి, ఊ. ఓరి వీదుండ - ఓరీ నీచుండ. మైత్రియందుల బుకుమలం బిలుచుటయందు ఓరి. ఊ. ఓరి ర" న్నా ఓకీ రామన్న. నించయందు స్త్రీలను బిలుడుటయంలు ఓసి. ఈ ఓసీ పొపాత్తుకాల + ఓనీ పొపొత్తురాల. మెత్రి, ఓపీ... ఊ. ఓసి కూంతుర - ఓసీ కూంతుర,

తద సులభవ్య్థాశరణముూ. సూ! ౬౮. సపంలోధనంబున ఉదంతప్ర్రథ మైకవచనంబులా యాశ్వంబుశకు అఆశారంబుక్కు అ ఇ ఎదంతంబులకు దీర్దం బును విభాష నగు, ఉవంతము - కొడుకు ఓ కొడుక ఓ కొడుకా. ఓ రాముండ ఓ కాముళడాం ఓ వీడ ఓ వీణాం ఘు ఓ ధరను ఓ ధినమాం ఓ పామ ఓ సామా. వ్రు ఓ జీనువ ఓ 'భీనువా, అ ఓ మగువ ఓ మగువా, ఓ రంగ [ఓ రంగా. గ! ఓ క£లక-ఓ శరం ఓ కలికీ-ఓ శారీ ఎవ ఓ పదే ఓ వదిచే. నూూ౬౧ రొంరోలు ట్రీసంబోధ్యంబులక పరంబుగన గు, ఊం చెలియరొ = వెలియగో, అక్కరొ - ఆక్కరోం అన్నతో - ఏనుంగతో. ఇవి సాధువులు గావు. నూః ౬౨. కృతోత్కంబగు సంస్కృృతనామంబు సంబుడ్ధి దుద్జునకు లోపంబు విభావ నగు, ఊఉ. ఓ రొమాకీ రాముండా-నారాయణు(ణా యని సోమయాజిా3 ప్రయోగము వీధౌష ననుటవలన ఓ రంగండా లింగండా యనీ కాదు, రంగ లింగకబ్టములు ౧౯వ నూత్ర్త్యమున కపవాదములు. రంగుడం = లించండు అని శేవు. సంస్కృతేనామంబనుటచే ఆఅక్కజాండు ఇత్యాది 'కెలంగల డుశ్‌ తోపంబులేదు, అక్కుజాండోయనటకు అక్కజూ యనరాదు. కృతోత్కమువ= శాత్రత్రుకారను వచ్చిన “కారము గలది, సంబుద్థి=సంబోధనము,

తశ్స్చమపరి కే వము. వ!

సూః ౬౩, సంబోధనంబున నుదంతిసంస్కృత నామంబు

మింద *వ్రు = డుజ్జుల కూ కారప్లుతా చేశం బొండె, వాని యుక్త్తింబున కచ్వం బొండె నగు,

ఊ. గురువ - రువ. గురుండ - గురుండ్యా మినూ - మనువ - మనువా, ఊకారము దీర్టమైన గురూ. వు- ండులలోని ఊకారము అకార మైన గురువా - గురుండా,

ఉ దంత సంస్కృత వామంబు లనుటచే కొడుకూ = తమృంచూం, ఇత్యా రులు ఆా/మ్యుంబులు,

సూ ౬ర, "బేళ్యంబున నేకవచనంబున అల * అలాయను నవ్యయంబులు సంబోధ్యవా చకంబునకుం బరంబుగ నొండొ కచోనగుం

ఊఉ. అక్కల = అన్నలా అనం గా అక్కా అన్నా యిని యర్థము. ద్‌ని నే వాడుకయందు +అల్లి అఆక్మ్మల్లా యని యందురు,

నూః ౬పి, సంబోధ్య వాచకంబ.న కుం బరంబుగ 'కాని యు నగు,

శల్లికాన - పానికాన = అనంగా ఓతల్లి - ఓపామి యని యరము, రత్సమంబులందును బహువచనంబున నిది ఆరగాగమంబున కనుప్క్రయ్యృక్తంబు

గనునగు. ఉఊ. దురాభారులారకాను వ్యభి చారులారకాన యని ప్రయో గంబులు, సంబోధనము, బహువచనము. నూ॥ ౬౬. సంబోధనంబున బవూునవదనంబున కారగా గమం బగు, ఉం. రల్లులార = రమ్థలార - రాములారా,

౬ సులభ వాస్టకరణము.

ఆర దీర్థాంకంబును గలదు. తీల్లులారా - రేములార్కౌ (ఆకక్‌ఛ

ఆగన్వుము = అరణాగమము ) అపవావము.,

స్మూ ౬కి, మధ్య రుపుుువు బహువచన యోగంబుననొర గాగమంబు విభాష నగు,

ఊ. వెస్పపండీ. బుధులు - చెప్పకుడ్తీ బుధులారు. ఇచ్చటల జెప్ప కుండీ యనునది మధ్యము యు శ్రీయ గావున బుభులని లుధులారయని. రెండు విముల6 జెస్పవచ్చునా. జనులార నాయభ్ళి ప్రాయముల జెప్పెద. ఇచ్చటఃళి జెప్పెద ఆనునది ఉృత్తిముపురుపు క్రియ గావువు జనులార యనియే. చెప్పవల యును. *జనులుీ అనకొదు,

స్తూ ౬౮. స్వగ్షివాచి "జేవశబ్దంబు న్నిత్యైశవచనంబు.. సురశబ్దంబు నిశ్యబహుకచనంబు యీసమంబు,

ఉం లేవుండు - సుకలు. స్వక్షినాచి యన్నందున మహీటేవుండు-మహ్‌ సుకులు అరి చెప్పవచ్చును. ముష్పది యమూండుకోట్లబేవు లనికాని ఇంద్రు,6 డొక నురండం-సురుండు అని కాని చెప్పరాదు. స్వక్శివాచి=స్వన్దమునందుండు వారిని తెప్పునది.

సూః ౬గా, అనురశబ్దంబు వెళల్పికంబుగ 'తీసమంబు.

ఉ, అసుర - ఆసురుండ్యు ఆసురలు = అసురులు,

సూ, ౭0. నీధ్ధసమాసంబున సురాఒసురళబ్దములు పుం లింగంబులు.

ఉడా సశకలసురులు = సకలానురులు, పీద్ధసమాస మన్నందున వెల్ల సురలు _ వెాళునురలు-వెల్లయసుకులు సిద్ధపమాళమనంగాం చేవలసంళ్కృత శస్దములతో వైన సమాసము, ఎల్లనురలు - విక్రృసమాసము... (చూ. సమా వపరీంనూ, 3.)

తత్సమపరి చృేదము. ౨౭ విశేషహపంజులు, సూః ౭౧, భూ భువి నా నాన.

ఆన(౫గా భూకబ్దమునకు భువి యనియు నౌళజబ్ద్బమునకు నావయనియుల. వత్సకుకూపంబులు

నూ 89. రె రోలు = గౌ గ్తోలు = కోరణు కరణములు,

ఆరకంగా వార ద్ధ్హ్మంటున నీ రెండువివముల రూపంబులును గలవంి

సూ 23. కంధ రాదుంఎకు మువర్షకంబును బహాుళం జక నగు.

ఈ. కంధర - కంభరము. ఆగ్బ్పన - ఉల్క - ల్పన = కంధర - వా ఘెట్టున = పొలన - సంఫావన = నాసిక = పాగుక - భిక్ష - దంస్ర - మాయ - మిష లో వైనవి కంధరాదులుం మా(త్ర్తాళబ్బమునకు మాత్ర అ మాత్రము అ మా్యత్రుుడన యు కూపంబులు, వి ధాళబ్దమునకు విధయని రూపవు రాదు.

ఈ కబ్టములు డీర్టూంతేము లగుటచే 3౯-వ నూ, తేముచొప్పున ద్య మలు హృూశ్వంబు లసటయే గాక నపుంవకళబ్దంబులవలె మువర్షః మును గల వియు నగసమ.

సూ[ 75. ఇచంతంబునకు బహువచన వప్రశ్యేయంబులు పరంబు లగునపు డుపధా ళవర్ణంబు సవర్జం బగు,

ఉఊ, రెళి - రాసులు బరబే?ి- పరబేసులు, జేశి - శనులు.

సూః ౭2౫, ప్రభవాదులు 'సశుంబులు.

ఊఉ. (ప్మభవ - విధవ = కుక్ల-యమొన, సపంవస్సేరముల జ్పైన ప్రళవ విధవ లోనగణునవి శ్రీసకుంబులు,

స్యూ ₹౬. వైశ్రాదులు నపుంసకములు,

కం వత్రుము - వైశాఖము మొదలగునవి.

తం సులభ వ్యాకరణము, హలంచేప్రగక రణము. ఇందు హాల్లు లంతమందు€ల గబ సంస్కృృతేకబ్దంబులు తెర్నెచురిబు లగ విధము చెప్పంబడునుం న్యూ ౭౭2. (పొపిపదికంబు సంస్కృత చథమైకవచ+ తుల్యంబు, జ్‌, 1 కా ఠా. దిక్‌ - దృక్‌ = కకుప్‌ అ యేనుక్‌ = లలామ' సూ బా. శ్వశబ్దంబు తప్ప నాంకంబులు ప్రథమైకవచన సమంబులు. జో త్త లు యు గ్త్‌ కగ్గము అ చ్యైముము అ జము = వరము నాసముము ఆర్యముండు మఫ్టువుండు. జాంతంబులనల గా నకార మంఠమందుల గలవి కర్శక ఆ జనళా అ పకక" - నావక - ఆర్యనుళ' - మభువక్‌. ఇందు మొవటి యయిదు అము హత్తు లౌట (ము వర్ణకముక్కు తక్కిన రెండు మహమ్తులైనందున డుడ్‌ ను గల చ జ్‌ 1 వయ్యెను. శ్వకబ్బమునకు ద్వితీమైకవచనము ప్రాతిపదిక మగుటచే +శ్వానము అని యపకు, మ! యని మువ్నక వివహీిళఠంబుగ వ్రాయుట సాధువు ఇదు, లలామ కస్పమునకు లలాను = లలామము అని రెండు రూపంబులుం ఇట్టులే సీను = నీమమ్ము శ్రమ - డ్రేకుము అనియు సంస్కృతము ననుసించి ఇెండు రూసంబులు. సూః 7౯. (వొాస్తంబుమోాంది హల్లుల కుత్వ ద్ద్‌చ్వంబు లగు, ఊ. దిక్‌-దిక్కఫదృక్‌ -దృక్కు.? కకువ్ష్‌-కకుప్పు,.. కించిశ్‌ -కిం చిత్తు, దిక్‌ ఆకు శబ్బమునందు శక్‌” ఆను హాల్లునకు ముందు హ్హ్మస్వమున్న న గాన వీ “క్‌ హల్లునకు ౪ఊ కాగము వచ్చి !దిపి ఆని యయి ద్విర్వము వచ్చి “దిక్కు అని యయ్యొ. ఇస్లే తక్కినవి, కించిళ్తు నల్లికజచిన. జ్‌ జ ల స్తూ ౮0, దీర్ధప్రూర్పకహాల్లునకు ద్పశవ్వంబు బహాుళంబు.

తత్సమపరి చృేదము. 9౯

ఊ. వాక్‌ -వాకు-వాక్కు; సమ్రాట్‌ -సమ్రాటు-సమా ట్టు డ్విళ్వము బహుళ మనుటవే ఉత్యయు నిల్యకు. వాక్‌ ఇ ఇందు పూల్లు +క్‌ి, దీనికి పూఖ్వముననున్న వా దీర్హామగము గావున €క్‌ అనునది దీర్ధృవూర్వక వాల్లు,

సూ, ౮౧. ఉగాగమాంతంబు కు టుథ మెకవచనలోపం బగు.

ఇబ్లవుటచే. దిక్కూ - వాక్కు, వీనికి డు రు, వు అకు "ర్‌ ములు రావ.

సూః ౮౨. గుణవన్షణము ద్వోతీయైకవచనతు౯లన్యము.

రికి స్తూూత్త్యంబునల గొన్ని హలం కళబృములకు6 '(శి/థమికవ చనతు ల్యంబులు ప్రాతిపరికంబులని చెప్పంబడియె. ఆవి గాక వుతకొన్ని వాలంత

| క్‌ జ ములకు ద్వ్యి౪మయైకవచన తుల్యములు 'పొతిపదికములు, ఇట్టిశబ్దము లన్నియు సణవద్దం మముతెగలో6 జేరుచున్నవి ఆనగా క్వకా శబ్బముయొక్క_ ప్రథమా విశ్శక్తి ఏకనచనము శ్వానమ్‌.. ద్వితీయ వీకవచవము శ్వా. ఈ *శ్వానమ్‌ి ము ి న ర, శ శ్‌” స

రెక్సేనుమున 'ళ్వానము ఆమ్యొకు. ఇట్టులే సణవత్‌” బ్దము. ప్రై వీ గుణవాక, ద్వి ఏ. సుణవంతిమ్‌

గుణవంత ప్రాతిఏంశరు.. ఇదియే 6సణవంకుండుి ఆని యేర్చడియె, కలి యనునద్థము గల “మత్‌ * ఆశుదాని వక్‌ "గా మార్చి ణి శబ్దమునకు కేస్పేలా *“ఉణవక్‌ ” అ9 మయేష్చాడిమొ. గుణవంరు౯డన(గాం గుణము గలవాం డి యర్థము బుద్ధిళలనాంయు బుద్ధిమంతుడు. ఇట్లు “వత్‌ *వత్‌ి కడపట గల వానిశే వతుబంతము లని జే. మగుబంతంబులును మకాం"౦లేములైన భులిటొన్నిక్వంబులు 'పణవన్షణంమున6€ శేరుచున్నవి. ఊఉ గణవంకమ్‌-ఫీమాం శమ్స్‌ = బున్వి జమ్‌ = సువ్భాడమ్‌ - చజేవవివస్‌ = విచ్వాంపమ్‌ = శ్వానమ్‌ = ఆన "హామ్‌ ఆఅప్సనసమ్‌ం

సూః, ౮3, గుణనన్షణంబుల యంత్యకుకారంబునకు లో సెంబును నవజంచశములకుం బో ల ట్రైచన్టోయములు నగు,

ఏం సులభ వ్యాకరణము,

ఉ గుణవంగుండు _ ధీమంతుండు = బుత్విజుండు సుహృదుండు న జేదవిదుండు - విజ్వాంసుండు,.. శ్వానము = ఆనణ్వాసాము. (ఆమవాత్తు). ఆప్సరస ( స్తీ నింగము గావున.) |

“గుణవంరేమ్‌ి అనుదానిళలోం గడపటి మకాగము లోపింపంగా +గుణ వంతి యంి మిగిలి 'రొము6ండు*'వలె (ఏణవంతులిడని యు ఆమవహూుద్వోచక మైనఫుకు 'వృశము'వలె గు+వంకము ఆయు నగు,

సూః ౮ర. బుత్చు గాదులు గుణవన్గణంబు వివామనగు.

డ్‌ బుత్విక = బుర్వీకాండు - బుర్విషక్క్టు వణీళ్‌ = పణీజాండు పణీష్క నీవృత్‌ = నీవృకీము = కీవృత్తు మరుకుండు - మరుత్తు, పరిక్నీతుండు- పకిక్షిత్తు, భూభుక్కు. = భూరయుజూండ్కు ఇంద్రజిత్తు జు ఇ౭ద్రజితుండ్సు స్రా లిర్తు - స త్రాజితుండు. బుత్విగాదిఃం లాకృతిగణంబు, (చూ సంధి నూర

నొంతంబులు.

సూ॥ ౮౫ ఒకానొకచో మహాత్తప్పంబునందు మతు _ప్రకారమున కానా దేశంబు విభామ నగు.

ఉం పొనుమంఠుండు - హనుమానుండ్కు భగవంకుండు = భగవాను[య. ఇత్యాదీ.

పానువుడ్‌ * హానుమంతు(డమ్యొను.. ఇందు 'మక్‌ి లోని “క్‌ కార మునకు +అని ఆదేశయుగ రాలా 6వానుమూనియై. (హొళుమానుండు అయ్యె.

సూః। ౮౬. యువాదులు '్య్చసమంబులు.

ఊఉ, యువ - యబ్బ = ఆశ్వేళ్థామ ల కృప. ఇప్పటివారమ వ్ర యువోనుండు - యువానులు అను రూపంబులు శ్రాన్యుంబులు,

సూః రాతి, ప్రహ్తము పుంలింగభువా జా్ప్రచకము బ్రహ్‌

చ్రున్గాము అనంగా పరమ్వాత్త - వేదము తపము = (క్రువామోగము టన్యాఐనలువ = విన్లువు = శ్రాన్నణుండు + బుత్విజుఃడు.

తత్వమపంిచ్చేదము, కి నూః ౮౮. విశ్వకర్గా చృశబ్దంబులు, ఇ్రమనిదెంతంబులు, నకారాంత మనుప్యూభిధానంబులు, బహాుళంబుగ సమం బులు, ఊం విశ్వకర్థ = విశ్వకర్థుండ్కు అక్ష + అ్తక్తేము = అక్తుండు. ఇమనిజండింబు లనలగా +ఇమీ అను (హ్రంగేస్ట మము కడపటల గలవి. ఉం. ఆణీమ - ఆణిమము (అణు +ఇ మ=అణిము మపొము * మహిమము3 లఘిమ = లసఘిమన్సు గరిమ = గరిమము, పొండిను * పొండినముముు మధురిమ + మభురినుము ఇత్యాదులు. ఇమనిచ్‌ + ఆంతములు=ఇమనిజంతేంబులు, నశకారాంత మనుహ్యాభిధానంబులు, అన గా నకారము గడసటలగల మనామష్యులడేర్లు. ఊ. చండపర్ధ చండవర్తుండ్యు కృశనర్థ - హ్‌ బళ అ శ్‌ విప్ణ కర్ణ = విషుకర్షుండు. 6విశ్వకర్షునికూంతు విశదలాపగ్యాసముజ్జ్వ్యల నను పాఠమే సాధువు వీళ్వకర్శకూంతు వినిన చణభంగము, సూ; ౮౯. వి శేపార్థంబు రాజశప్టము మహదస్థకంబున శాజు అమహదర్థకంబున రాజము. బహూవ్రీహిని రాజుండుం ఊఉ. పుష్పకం బను విమానరెజమున నర్గివనీంరి పరిపాలిత రాజు(రైన శామకాజా నన్ను రత్నీంచుం. గాక, పరిపాలితరాజుండు. ఇది ఒహువ్రీప్‌. విశేషణము. తశారాంతంబులు. సూఃగాం జరద్దరుందాు, జరత్‌ కబ్బ తర్సనుము జరులను, సూ ౯౧. జగదింద్రజిత్తుల తకారంబునకు లోపంబు విభామ సగ్గు. జగర్‌ = జగము = జీగె్సు ఇంద్రజిత్‌. = ఇంద్రజ - ఇంద్రజిత్తు (చూ నూ, ౮ళ)

దం సులభవ్యాకరణము. సకారాంతంబులు,

సూ గం పయఃప్రభ్ళాగుల సకారంబున కుగాగమ ద్వొిశచ్పుంబులు నిత్యంబు,

పయస్సు - వయస్సు = సరస్సు = ఆంఫస్సు - అంహస్సు = మేదస్సు - ఏనస్సు = అమయస్స్ఫు - అహస్సు = వ్చూస్సు, (పయస్‌ + స్‌ + ఉ=ంపయస్సు)

సూ ౯౩ యశఃప్రభృతుల యంత్యసకారంబునకు లో పంబు _వైకల్సీకంబు,

ఉ యళకము - యకస్సు, లేజము - లేజిస్సు, నదము - సదస్సు, ఉర ము _ ఊరస్సు, వక్షీము - వికృస్స్పుు అక్చి = ఆర్చిస్సు రోది - రోచిస్సు, ధమవు _ ధనుస్సు, మనము - మనస్సు, శిరము = శికన్సుు చక్కువు - చక్షుస్సు, ఆయువు - ఆయుస్సు,

సూ ౯రీ. మవఃప్రభృాతుల సకారంబునకు .వైకల్పికం బుగ ద్విశ్వంబు.

ఉ. మనసు = మనస్సు, శి5ము - శికస్సు, సదను *-పదస్సు,

నూ ౯౫. వేధ పుళోధ పుకోధనముయం

వేధస్‌ = శబ్దమునకు వేధయని భురోధక్‌ కబ్దయినకు ఫుతోద. వుళో ధనుండు ఆర్‌ మూపంబులు,

సూ ౯౬. సశారాంత మహదాషస్ట్రచకంబులకు నంత లోశం బొండె గుణకన్గణశ్వ మొండె నగు.

అుంతేలళోపము =కగపటి యక్షరము (న్‌) లోపము.

ఊఉ. విళ్తవుండు (6కారము లోనము) విశ్హ్రవసుండు,. ఆంగిరమండు అంగిరనుండ్కు భూరి శ్ర్యవసుండు = భూరి క్తృపుండు ఉగ్ర, కృవుండు జ జ్‌ శ్రావసువడ్వు వ్ర,చేకుండు ఎ ప్ర చేతసుం డు," దుర్వాసులని మాన్రము వ్రయోగంబులం ఇజనంబడెడి.

తత్సిమపరి చృేదము. వ్ర సూః౯రి దివి హృది = సమిధలు, అఆనంగా ళద్యు శబ్దమునకు దివి యనియు, “హృద్‌” శబ్దమునకు వడి మయొరియి సమిన్గ్‌ శబ్దమునకు సమిధ యనియు, రూపంబులు, సూః ౯౮. ముదాదులకు. బథ మెకవచన లోపంబు లేదు ళ్‌ మ. ఉ, మువము -* ఊఉపానపహము = స,జముం సూ లగా లింగ శబ్బ్దంబులు నియత స్త్రీ ప్రత్య యంబులు, అవగా సంస్కృతిళబ్దంబు లెల్ల ద్రీళింగరూపంబు లగుట శీయీ ప్రశ్య యుంబులు పొందునోయా శ్రీ వర్యియందులా ఫొందియే తర్సమంబున వ్యన చారింపంబడుం త్‌ న వామము. త్తపశ్యేయాంత ము, శర్చ్సవ ము. రాజక€్‌ రాళ్డీ రాజ్ఞ. ళ్వక శనీ శుని, విస్వాక్‌ విగుషీ విటషి, కాల శాలా బాల, శాలకి్‌ 9 బాలికా జాలిక. * శూద్రః కూద్రీ, - కూ ద్రా ళ్యూద్రి కూ ద్రు. గ్‌ రి! శ్రీమత్‌ శ్రీమతీ శ్రీన తి యావళ యువలశిః యువతి, శతి పన్నీ పల్ని. *ళాలక్టి యను ననంతామాత్య ప్రయోగపాధుక్వంబు చింఠ్యంబు, ౬!

తలో సులభ వ్యాకరణము, కృశో దర కృళోదరాజ కృశోదరం కృశోదరీ శృకోచరీ నుతివుత్‌ వతిఘణే మితివతి, దయావాళా దయావతీ దయాచవతి రం కర్తృ కెర్రీ క్‌ు జనయిత్ళి జనయి శ్రీ జనయిత్రి. భాగ్యశాలి న్‌ భాన్యశాలినీ భాగ్యళాళిని, బుదిశాలికా బుద్లిశాలీనీ బుడ్డిశాళిని, థి ధి థి సూ। ౧౦౦. అమవాతివాచకంబుల విశేషణంబు లుళ యవధంబులు ఊఉ. ునోవార మైనచందద్కిక = మిసోవార మైనచంద్రికం అమవానెఐమవాతి గానిది.. అనళగ* స్త్రీలను బోధింపని వ్రీలింగ రూపంబులు, ఉం చంద్రిక - (వెన్నెల్సి విద్య - బుద్ధి - మతి ఇత్యాదె. (రూ. సూ. ని) సూః ౧౦౧. హొలవనోన౯ణబులు పఠంబు లగు వపపుడు లుంరు ప్రశ్టియంబుల మాంది యుత్య్టమునకు లోపదిబూ వెకల్పీకంబు, ఊ. జశముల్‌ - చూవెదర్‌. ఉనాన్నే కా = త్తావర = ఓ = జఇంిఘా - డరిస కర్ణ - శృంగ = ఆంగ - గాత్ర, = కంక - వుచ్చ కబ్దంబులు కెడిపటం గెఖవానిక్షి నిట్లు కండు రూపం ములు, అనయనములను బలుపు శబ్బంబులలో వీనికీం దప్ప దక్కిన వానీక్‌ *+భ్రశికావ మంతమందు( గల చ్రీళింగయాపంబులు లేవు గావున కమలే శ్రి, మొదలైనవి యసాధువులు, ఇళ్లు బింపాధరి - మొనలోచఛని లోవైనవి సాధు శులు గావు, చంద్ర వుతి మళంబంతముగాదుం

తశ్సముపరి చృేవము, న్‌ ఊ. జనముల్‌' = చూవెదర్‌. అధ, సూః ౧౦౨, మహత్సమఃూహాోర్థిక శబ్దం బమవహదూూపం బను బొంది యుండెనేని దాని విశేషణ,క్రియలకు వైకల్పికం బుగ మపహదూ,పం బగు. ఊ. పడ నడతురు నిన్నుల గన్నఓి బ్రమధగణంబుల్‌ ; కడుదయాళురు జేవతాగణము లెల్హ ళం సూః ౧౦౩. భవచ్భశ్రాదులకు "శీఫాంతంబులకు చ్య్య్యా ద్యల్చ సంఖ్య్బలకుం దదాదులకు నిందు యోగంబు లేదు. సంధి ౭౮-వ నూత్త్మంబున౬ జెప్పిన కబ్దములక్కు ద్వి త్రిలోనగు నల్ప సంఖ్యలకు తత్‌ లోనగు వానికిల దత్సమరూవంబులు లేవు. ఏకః అనునది వీకమనియగునుగాని యేకుండు అని కాదు, అయ్త్రద్కనుా

వెడి సులభ వ్యాకరణము. ఆచ్చి కపరి వ్ఫే దము, నా అచ్చిశమనలగా నచ్చనెనుంపు. జేళ్యము తవ్ఫ్భవముమా త్రము గలనీనరి. క్‌

నసూః। ౧. వకాదులుతప్పు వికృతిశబ్దంబులు (ఊఆనమంబులు న్రీబస మంబులు,

ట్‌. చ్రీసరుంబులు: --బల్ల _ పిల్ల - వేరు - గోరు - జేను - మొను - శావి - బొవి . నవలా - లకోరీ = పల్లకీ ఇత్యాదులు.

క్లైసమంబులు: ఆా(ట్షీము = నఫుంసకరము కయ్య్థము ఎ నెయ్యము అ కారము = బేరము - అల్లము - పల్లము.

వశాదిగణములవో€ కేరన ఒక్కంంలడు - వాండు - వీంకు - పాజుయు - ముగండం మొవలగు శబ్ద బులం తచ్చల దక్కిన యచ్చతెను(గు కబ్దంబులన్నియు స్కీ వమంబులు గానో కీ వమళ బులు గానో యుండును. తద్భవములయంవలి వాటి ఉందురుండు లోనగు పుంలింకరూపంబులు ఏకాదిగణములో: కేరుచున్నని.

డుం

నూః ౨, ఆక్కజూదులు సంస్కృత త్రుల్యంబులు,

డ్‌ అక్కుజ = అక్కజాండు - ఆక్కుజము, అక్కజ = కావల - బల్లిద ఉ బెట్టి! ౨ బెడ్లీవ + మిసీమింత - మొక్కల = పదిల = పనన = "కె కుం ఉక్క్‌వ - కుచ్చిళ లోనైనవి యన శాచులు,.. అక్కజు శబ్టము మహద్వా చళమైనచుడు (రామళిబ్బము రొము(డు అయివష్టు) “అక్క కాండు”. అనియు, అామువా ద్వారక మైనపుడు (వనము - వలె) *అక్కజము. అనియు, స్త్రీ నాద మైనపుడు ($ీరురాలువలె) ఆక్కజురాలు అనియు రూవంబులు,. ఇళ్లు తక్కి లవి. పగిలుండవై పోరుము. భార

అఆచ్చిశపరి చ్చేదము. కల్లి

, మసాన న్‌ స్క

నూ 9 మహాన్నహాత్య ర్థకంబులం బగత శబ్దంబు సంస్కృ్భృళ తుల్యంబు.

ఊ, పగఠ - పగతుండు - పగతురాలు, మహదర్థకమందును మహా త్యర్థకమందునని యసధ్ధ్థము= దీనికి. బగతము అను రూపంబులేదు.

సూః ర. మవాస్తులగు మగాదులకుం, గయిరాదులకును, డుజ్షగు ఉచ్వంబు గాదు.

న!

ఊఉ మగండు = శయిరండు. మగ + మనము + రాయ = పాొప- బెక చాయ - చే ఎ ం-ఈ-ళా ్రుశ్యయంబులు మొదలనవి మగాదులూ

కయింరడు = కత్తళండు - అన్నండు - నీలండు - కడవండదు-పులియండు- కోటండు = బసవండు ఇత్యాదులు కయిరాదులు.

జ శ

ఈ ళజబ్దములకు మవా;ర్థక మందు డం మాత్రేమువచ్చును ఖాని ఉత్వ మురాదు. అనంగా మగండు నాయుడు శయియమండు అని హూపమేీర్చదదు.

నూ స్మి, చిజ్హాదులకు డుసును విభావమ నగు,

ఉ. బిడ్ణండు - బిడ్డ. బిడ్ద - మాల = బోయ - కొడుకు = ముదుక = టూల్‌ ఇత్యాదులు భిళ్షాదులు, డుజ్జనుచో ఉగ్వంబునకు ఆశ్వంబు, కొడు కడు - వెడుగండు = దుడుకండుం

సూః। ౬. అక్కజూదులకును మగాదులకును సంబోధనం బునదు జ్లోపంబు లేదు.

ఊఉ, అక్కజాండా *- ఓ మగండా, కాయశోబ్దంబునకుల గృర్దధారయం బున డుళ్లోపంబు గాననయ్యెడి. ఉం కృృష్ణ'ళాయ! కృషరొయని = శృష్ణ రాయలు శాయుండు = కాయలు అపళప్టంబులు,

3౮ా సులభవాకరణము. ము

సూః ౭. వెట్టనాదులు ్రీ క్లీబసమంబులు,

ఊ. నెట్టన - నెట్టనము. నెట్టన - ఆక్కటిక - అగ్గలిక - ఈరస - ఆచ్చిక - ఆటమట - ఆఅరమర - ఇత్యాదులు. వెట్టనాదులు వీనికి మువర్థ్యకము తోడ నొక రూపము. మువగ్గశము లేక యొకరూపము,.

వ్రు

నూః ౮, అకర్వాదుం వులోపంబు వైకల్పిశంబు.

ఉఊ. అకరువ్సు = ఆకర్కు అ త్తగువు - ఆత్తసు పుట్టువు - పుట్టు, తట్టువు-

నూః ౯. ఉదంతడుముంతములకు ద్వితీ మా బ్యేకనచనంబు పరంబగునపుడు నాాగమంబు విభావ నగు.

ఉం పగరుని = పగతునిన్సి పగతువేత - పగతునిచేతు పగతునకు * పగోతునికి.

సూ॥ ౧౦, ఉదంశముకాని డుముంతేమునకు నిశాగమము నిత్యము.

ఉఊ మనుమనిని - మనువానీచేశ్త మనుమనివ్షై. = వానుమనిక్స్‌ ఇట్లు మగనిచేత - పాపనిచే - "అనియొగ్ళా - థ్రేనికి - మన్నీనికి - విలక్షానికి ఇత్యాదులు,

బహువచనము.

స్తూ ౧౧. సగతాదుల బహువచనల కారంబువకు లేవం బగు,

ఉడ్‌, సుతుడు = సకతురు, పగతుండుి లోని ః6డుినకు *లు ఆదేళము గావచ్చి 'పగతులుి కాంగా నీ నూ,ర్రము చొప్పున రేఫ మాడే మయి *+పగతురు ఆయ్యె.

ఆ ద్భిశపరిచ్చేదము. ౭

పగతుండు - ఆల్లుండు - నెయ్యుండు - బలియుండు-మార్తుండు, ఇత్యా చుు పగ తాదులు,

సూః ౧౨. బహునచనమ్ము నం గొన్ని డుమంతంబుల మోది *లుి నర్లంబునకును, అల్వాదులలోని *+లు? నర్ణింబున

నద ల

కుమ్ము బ్లూర్జివిందు పూర్వక డ్రశారం చాబేశం బగు.

ఊఉ. గండం డ్రు, = మిండండ్రు - వేడుక కా-ంత్రు,

ఆలు = అఈండ్రు, వెలియలు - చెలియం ద్రు, ఆలు-వెలియలు-కోడలు- ఏవాలు - మజఆిందలు - చెల్లెలు = వెలయాలు ఇవి యాల్వాదులు గండండు, ఒహు గండ్రలు. గండందడ్రు అనియగ ఆలులు కావలసినది, అం్మడ్రు, అగు,

నూః౧౩ కాండు లోనిడుస్జునకు బహూుకచనంబున శక

ఎల్ల అల ౬

టశపఫం బొండౌం, బూర్జబిందుపూర్వక డ్రువర్ష్యం బొండె నా చేశంటబగు,

ఊఉ. విలునాండ్రు, - విలుకాట్యు వేంటకాండడ్రు, = వే(టకాటుం

వల రు శ

నూ ౧౮ తేండు సుభృతులకు *లు వర్ణకం చాగమం బుగ నగుం

ఊఉ. పండ - పీండులు,

సనూూ ౧౫. కూంతుకు శబ్దంబునకు “బి మొదలగు ప్రే యంబులు పరంబగుచే శేపంబునకు లోపంబు.

ఉఊ, కూంతుకు = కూంతులు - కూంతులనుు కూంఠులచే కూంకుల తోద కూంతులందు. ము, లి మొదలగు ప్రత్యకుము లనంగాం ట్రూ బహువచనము డ్వితీయాది యన్న్ని బిళ్ళక్తుల యన్నివచనములు,

ళీఠ నులభ వ్యాక ణము, నూః ౧౬. చఎెయువు మాది లునర్జిక్టంబునకు కళట శీపుంబు విభావమ నగు. ఊ. చెయువులు = చేయువులు. సూః ౧౭. ఆచ్భికంబుల నిదు పోశత్తమోత్తమంబులకు బహువచనము సరంబగునవా డువోత్తిమేశ్వేం బుత్వం బగు, ఊఉ. శలిమి - శలుములు, బలీమి - బలుములా, ఇ₹లిమి - చెంముల-* కలికి - కొలికి = మనికి = వినికి - కోరిక = పూరికి - పోలిక-నేరిమిఎకూరిమి. ీకిమి * ఇత్యాదులు ఇత్‌ + ఊపోర్తమ + ఉృత్తేమంబులు ఇక్‌ = హ్రూస్వషకారము, ఊపోత్తేమము 2 మా౭డత్నరములాళోల కడ యచత్తరమునకు ముందరత్కేరము. ఉర్తమముఎ౭డ కుక్కరము, మూండతురములు గల యొక కబ్దమునకు. నడపటియకరము. చొని ముంవత్నరము రెంపును *ఇ” వగ్ధవాలు గలవయ్యె నేం +లవర్ష్మకము పరమైనవుడు ఊపోత్తిమ మైన ఇ కొరిచు హాడ ఉకాగముగ గూలును ఈ కలిమికబ్బనునం గడపటి మమాము మి చానిముంవతరము (లి శండు ఇకారములుగలవి. దీనికి ఃలువరికము పరము కాంగా (కలిమి[శలు తక్సళు ౫ి౭-వ నరా ర్రేమాుప్రుకారము. కెలిముల్కు ఆయి మూ సూత్రము ప్రకారము కిలుములః ఆఫ్‌ యయెొ్యును. విరి = ఇందు నుపోల్సనుమైన *వి" మొవటి యక్కర మైవందున నది వ శాదు.. విరులు - ఇట్లు జిగి = అిగుల్కు వినీ = నిసుల్కు గిలి = గింలు, పిడి = పిడులు, ఇత్యా దులు రిండగయేరములు గలవగుటచే నీ నూ ్ర్ర్యమునకు లత్ష్యములు గావు. అపవాదము, నూః ౧౮ తొమ్మిది "పెనిమిటి శబ్దంబులయు, *15 ౮ డౌ లుపధలగాం గల శబ్దంబులయు నుపోష్తమం బెన యిత్విం జబు త్వంబు గాదు.

ఆచ్చికపరచ్ళేదము. ళ౧

తొమ్మిది = తోమ్మిదుల్కు 'ఫెనిమిటి = పెనిమిటిలు, బందిరి - పందిరులు, ఎంగిలి - ఎంగిళులు, దోపీడి - దోపిడుల్పు కడమితరమునకు ముందత్నవవము ఉపద తొమ్మి+ద్‌ +ఇ - ఇచ్చట వ్‌ - ఉపధ, ఇచ్చటి మ్తి= మ్మ గారు.

సూః ౧౯ లుశర్టక్టము నకు ముందున్న జలజ ట్ర రిల మిది యుశ్పబునకు బహూుళంబుగ లోపంబు.

ట్‌, పంక్తులు = పండ్లు బండులు - బండ్లు

ఆంబలులు = అంఒళ్లు పాలులు _ పాళ్లు

ల! ననే చెట్టులు = చెట్లు, జెట్టులు = బెట్టు నోరులు = నోరు. ఏీటులు = వీరు, మ! టి

ఉఊ. ఏలు. ఇది యేకవచనము. బహువచన 6లూీవర్టకము పరము కాలా *ఏలులు. లువక మునకు ముంచున్న “జు మింది 'ఉఊి లోవీంపలా వీల్‌ లు = ఏల్లు ఆయి. సంయూక్తమున నలఘులేఫములేని కారణముచే నది లములేఫముగా మాతే కవర్ల ఆయ్యెకు ఇళ్లు బండులుంబండ్లు తెలుంగున న్విత్వాతమరముమాంది యచ్చ లోపించి నపుడు ద్విత్వమును లోపించుల. గావున దెట్టులు-దెట్‌ లు, (చూ. నూ. సంధి, లారా) కెట్లు. ఇక్షే రక్కినవి యూహీం చునదె,

బహుళమళటచే ద్విత్వ లుకార అుకెచములమాందను మబికొన్న కబ్బములమి౯దన ఉఊఉర్వలోపంబు శానరాదు... బల్లులు - పిల్లులు = విల్లులు = నల్లులు = మిళ్లులు = లిల్లులు - ఇజ్టుల - మజ్రైులు - వొజ్టులు = అక్టులు - కట్టలు | జ్టులు = కొల్టులు = త్‌ొజ్డులు = పులులు - చెలులు ఇత్యాదులు.

సూఃంం౦ లువర్థక్టంబునకు ముందున్న యసంయుక్తము "ల యుదంశేయిలెన *1డ *ల రులకు నలఘులకారంబు బహు ఓ. న. కంబుగ నగు.

ఊఉ శ్రాడులు - క్రౌాళులు, గుమ్మడులం = గుమ్హళుల్కు మొగిలులు - మొగిళుల్కు పిడికిలులు = పిడికిళుల్కు ఊరులు = ఊళులుు పందిరులు = పందిళులు,

ప! నులభ వొస్టకరణము

బభుళభున్నందున చూరు - జేరు - కారు =ళోకు. వేర -తీరుం ఇత్యాదులందు అేదు. నానమపర్యాయంబున ౬ చే్ల అనుట సరిెశాదు.

నూః ౨౧. బహాఐచనల్లిస్టంబు లయి యద్విరుక్షం ఒబులైన *లఎడిల కలము లకారంంబు నిత్యంబు

ఊం మొసలులు - మొళ్షు, తీశులు = కిళ్లు, గుడులు = గుల్ల

పై మూ్థత్ర్త్యముచొపష్పున. నేర్ప్చడిన (త్రాడులు - గుమృమలు లోనగ వానికి 9౯-వ 'సూత్ర్మము చొపహ్పునచి చ్రాక్లు - సమ్హద్డ్గు అను రూపంబులు పీద్ధింపకుండుళే యీ న్యూత్రిముపలన ప్రయోజనము

నూః ౨౩. మూండు నొంషలం దప్ప నేకసవంబున సంయుక్ర్తామరంబు పరంటగునపు డటిసున్న సనెటసున్న యగు,

న!

ఉం, బోంటులు = బోంటు గూండులు - హాండ్లు ఏండులు = పీంద్లు 'ోయులే ననునది యొకసదము. ఇది గగన సూత్రము చొప్పున బోంట్లు అగును ఆట్లగనపు డీ నూత్త్మము ప్రకారము ఆరసున్న నిండుసున్న యయి బోంట్లో ఆపను. గెపిండ్ల్‌ అనుడానికి మాలు! "పెల్లి - పెంల్లి అకుం తప్పు.

భ్‌ త్స ఎట మూండు నాడులు మూత్రము మూళ్లు వాళ్లు ఆగను, ఉం మూండు భం శర

మూల తొమ్మిది ఎన్నినార్లు వకపదరబనుటచే దోపెండు ఇత్యాదులందు లేదు. దోపెండులు - దోపెళ్లు,

సూ ౨౩. కొపవిభకికములందు ద్వొన్వ లున ర్లోంబునకు లు, ల్మ వ్యకంబులు పరంబగున పుడు పూర్ణినిందుపూర్వక *ద్హు! నర్షోంబు వైకల్పికంబు.

విల్లు - విల్లులు * వింయల్కు ముల్లులు = ముంహుల్కు సల్లులుం

పరిడులు, బండిళల్లు-బండికల్లు ఎంబండి* ద్ద ఇత్యాదులు ౧౯-వ న్యూత్త్మము చొప్వున వింద్లు - ముండ్లు - పండ్లు, పళ్లు లోనగు రూపంబు అసాధ్ధువులు,

ఆచ్చికపరి చృేడము, ఈ8

నసూః ౨౩౪ శ్లాఫవి భక్తిక లివల్షమునకు +టలుఎఎిలు పరంబు

అగున పుడు పూర్ణబిందు పూప్టక డువర్వంబులు బవాళంబుగ నగు,

రోంకలి-.ఠో6ఇలిల్తు కోశండులు -రోంకండ్లు (మూ ౨౦) రోంక లులు (సూ, తత్స ౫౭) రోంకళులు (నూ. ౨౦) రోంకళ్లు ఇట్లు గొడ్డలి ఇ కొడవలి - ఆటకలి ఇత్యాదులు ఒహుళ్‌ గ్రృహ-+ముచేతిను జెపవిభిక్సిక ముగా సండుటను పెండిలి-పెండ్లి, ెంన్లులు - ఫండ్లిండులు- పెంద్లిండ్ల్యు అని దూపము జీర్చడియె.

నసూః ౨౫ కొన్ని బవూుువచనాంత నాముంబుల మింద బహువచనం౦ంటబగు.

ఉ. కొడవండ్లులు - కొడవండ్లులన్సు బేడు కాండ్రురు వెలయాం డ్రూరు ఆండ్రురు - ళోడండ్రుుు యందు, ఇత్యాగులు, కొడవండ్తు ఆనుశబ్దము ఒహు వచన్తాంఠేమై యుండ మరల చానిమై లూ నిగ్షికము వచ్చి కోడవండ్లులు అయ్యెను. అబ్టులే కోడంద్రు/ ఎ కోడం డ్రు,రు, లువన్లకముమై లీ వర్ణశము రు వర్శకముపై ర" వరకము వచ్చును ఇట్లు కొడవళ్లులు ఎ మొంసళ్లులు = వెమిళ్లులు - ముండ్లులు - నీళ్లులు - ఆ-ంక్లిష్టనుం ది;ియివంబు లేదు టాం చూపలులు - వారు -వీు - మిరు = వారలు = వీరలు = మోిరెలు అగు.

న్వంశెంబులు.

సూ[ ౨౬ కలను మొదలగు శ్ధంబుల నువర్ష్రంబున శీకవదనంబున వైకల్పీకంబుగను బహూువ వన 9బున నిత్యము నను కుజ్జగుం

ఊ* కలను - కలంకు = కలంకులు. (కుజ్‌ = (6కు కలను - మను - కొలను - వలను - కెలను - గవను = నెజను = వరను. కొజను వి శిలన్వాదుల్తు మ-శీఆంరేము=న్దంద ఘు,

రర సుబభవ్యాకరణము, నూః ౨౭ లేను గోను శబ్దంబుల నువర్థంబునకుం లై యట గుజగు, ణా "వై శేను- లేం = కేంగుల్కు గోను - నోంగు - నోయలు. వై కట్ల యశలగా నేకవచనంబున వైకల్పికిము. బహునచనంబున నిర్యము. సూ ౨౮, *ల్కు లొలు పరంబగునపుడు చేను ౨ వేను _ మోక. లేయి. శఆకౌెయిం వేయి - వ్రాయి = పాయి = ప్రాయి= శబంబుఎ కడవరంబులు లోవపించు. ఆ లా ఊ. చేశు - చేలు జీలు - మాలు - శీలు - తాలు _ వేలు- వ్రాలు - పౌలు -స్రాలు, *మినులకొ ఆను నొకానొకి కవి ప్రయోగము సాధుత్వము చింత్యము, శేజా వేలకు వ్యష్తంబు లైనపుడు స్వతర్శత్ర, వృయోగంబులు గలవు ఈళే మువనాన్త్రఘాతేముల; ఇనుమో జాయోని మొగములు జే గల శేషుండు. నూయి = గోయి - వాయి - చేయి ఇత్యాదులు కౌెంవిళ్ధక్సికము లణట నీ నూూత్రంబునకు లమ్యంబులు కాజేరవు జ వోనీనఎకుగ్ని; చే మిడిచినం జల్లారు నే యిత్యాదులు ళన్సి కబ్బమునకుల శాన నయ్యెడిః సూః ౨౯, బహువచనంబు పరంబగునపు డావ్స ప్రభ తుల గుది యశతరమునకు లోపంబు విభామ నగు, ఊ ఆవు = ఆవులు - ఆలు, జొము -_ జొములు - జూలు చుట్టము - చుస్టేములు - చుట్టల్కు మిసము - మాములు - మొనలు, ఫూవు = వూవులు - పూలు, పూ యనివ్యస్త వవముం గలదు. కాలకంరుని శిరను వూ గగన సొంగ.

అచ్చికపరి శేదము., ళ్‌

నూః 90. నామాంతమందలి ;ఇయికు బవాుళంబుగ సనెళకారం బగు.

ఉా జన్నియ. జన్నె వన్నియ-వన్నె, కోండీ[కుుము - కొంరెము, శొంచియమి - కొంచెము ఇట్లు వీల ం వల్లె =మించె - లంబె - గెడ్టె = ఒళ్లె. ₹0=2ెము - పందెము. బహుళమన్నందన ముద్దియ = కాలీయ - సండియము * ఇెలియ ఇత్యాదులందు ఇయక్‌ మాజుగ *ఎీ త్వెంబు రారు.

సూః 3౧. *“ఇయి శబ్రంబునల దికారలోపంబు మత్తి యాదులం దగు,

ఊఊ. ముత్తియము-ముగ్తెము - ముక్యము, కన్నియ - కన్య, వీడియము * ఫీడ్యము దివ్వుయ = దివ్య, కల్లియము అ క్‌ళ్యముం పల్లియము ఎ పళ్యము, ముత్తియము=ముళ్తు+ ఇయ-+ము -ళఇయి కుమూటు. వి వచ్చిన ముర్తెము. (ఇ లోపించిన. ముఠ్‌ + + ము =ముత్యోము, (చూ. సంధి. నూ. ౮౮)

నూ[ 93 నస్తుని సేశమం దద యదిగో లు స్ట యగు,

కనులకుగోచిరించు వస్తువును జూఫుటంయందు 'జీక వచన ఒవువచనము ల౦వను మహతీ మవా డవహ దర్థకములందును అదె - ఆదిన్కో ఇదె - ఇదిగో నమ నవ్యయంలులగు- ఆది రాముడు, ఇగె సీర, అదె వనము, ఆతినో శాముఃడు ఆగిగో వీఠ, ఆడినో ఇనము. అచెపో ట్రా్మ్గాణ నీకును సద యులు నా ఫౌగుసుతు.డు; అదినో సురులు ఫు్కు కాదులగు దీవులన్నిట నండి వచ్చియున్నాని దె శీభాను దిననాయక వంళి జైన రాజబ్బృందారకులు,.

వాం కాముండు, కీ5 జేల్చు లని కలను శాని వారు నో వీకుు నో యగు మూ పంబులు చింట్యంబులు,. ఆది గోంబుగు హావ్వాయినని వంగ? సూరన్న ద్రుకేప్రళృ తిళముగాను,. అడి గో కానంగంబడియెనని వరొవా

రో౬ సులభ వాస్టకరణము. పుఠరాణక్షర్తలు కళశాను బ్రయోగించిరి. పింగళ నూరన్నుశారి ్రయోగమే ప్రామాణిః ము, ఇదె - ఇదినో సమాపవస్తువులం జూచుటయందు నగు, సర్టనామ ప్రకరణము,

ఆంతె _ ఇంగ = ఎంతే = కలొంతఎనా=నీ = మన = అ = క్కు లును, ఒకటి ెెండు లోనగు సంఖాష్ట వాచకంబులును సర్వ సామంబులు,

సంభ్యార్థమును చెలుఫుశది వాస్తవముగ 'న్నిియేం ఆం ఆః యన్నట్టు లుచ్చారణ పొకర్యయునక్షై. అ చ్యేలుడుట *+అన్ని” యయ్యెను. అనునాసీ శ్‌ము లనుస్వారముగ€ పామాన్యముగ[ి జనులనున మాజుటళ గలదు శాన 1త పరమైనపుడు !న్నీ" 10 ఫూర్జబిందువుగ మాతి ఆంత యయ్యెనజ ఇది యితరొచ్చులకుల బర మైనఫుడుం పౌఖ్యాాగ్ధ మె వచ్చిన (అ లోపించును.

ఆ + ఆంతే = ఆ + ౦త = అంగ (ఆ వ్తాష్పమైం

ఈఫ అంత = ఈ+ 0డే = ఇంత (ఈ ౩, ౨)

వీ +, ఆంర = వీ 6ంక ఎంత (ఏ న

సూః 35 ల్నష్పశేషంబులు ది=ంవీ=న్ని ౦శే,లు పరము లగుచో ఆ= ఈ-ఏలు హొ,స్పము లగును.

ఉం అక - అవీ - ఆన్ని - అంతే. *అన్న" కజ్బము సంఖ్య్ధకు ఆలు వును త్వార్థంలైన 1తని వర్షకములోని ప్రథభమాతరము దీనికి బరమ కాలా

క ల] 'ఐ సచార్‌ ఏవ పూల

“అన్ని+/-చ. యనియయి. దిక్టునివ్యకము (న్న్రిపు ర్ధవిఎకు వా మాటే సర్వము అశు నర్థము బోధించు "అంత" యను ళబ్బమేర్సడియె

ఆ అన్ని = ఈ +న్నీ = అన్నిం

ఈశా అన్ని అ శ్ర శ న్ని ఇ వన్ని,

ఆచ్చిశపరి చ్భ్చేకము, శ ఏ+ ఆర్న=ఏీ--న్ని = ఎన్ని ఇట్టులే ఆది* ఇనె- ఎకి =ఆవి- ఇర - ఎవి. సూ 3౫, 'ఒకికు .న్నింపిలు పరములగసచో నర్మ తయ సంయోగంబు లగు, అన(౫గా ఒః +(ఆ)న్ని న జ్పక్షచన్ని = కై +న్ని వా కొన్ని, షక్‌ ఆంరే = ఒక + ౦05 కఒ+౦5త = కొంత. సూ ౩౬. నకత్వుబహాున్పింబుల మహ వర్ధికంబున డుజ్‌ ఆ గు -_ లును, నమవావర్థకంబున ది_వి-లు నగు. ఆనం౫ా మహవర్థకవఐన వేకవచనమున (దు బహువచనమున రి” అమహదవర్థకముశ చేకవచనముక (ది ఒహువచనమున *విీ యళ, మవా, ఏకు వాండు. బహు. వాకు. ఆగు, ఏ. ఆది. బ. అవి. నూః। ౨7. డుజ్‌ పరమైనపుకు ఆ “= ఈలక వకారరిబు పూర్వాగమం బగు. ఊఆ + 6యడథు=వ +ఆ ((డు = వాడు, ఈ+ (డు = వ + ఈ+ (డు లీండు. సూ 3౮. ఏకారంబునకు డుజ్‌ పరివైెనపుకు నగా రంబు పూర్వాగమంబు వైశల్పికంబు. ఊ.ఏ+ంకువ=వ+ వడు ఒచేకు (వూర్వాగనమమూ) వీ+ లకు = వీడు (వకాకాగమములేదు ) సూః 3౯ వాండు శస్టమునకు బహూునచశంబున రువ రకం వాగమం బగు. అగుచో €డు వర్షకోంబున కుత్పుళలోపం బును ఖండవీందును పూర్చవిందువు నగు,

రా నులభ వాస్థకరణము.

ఊం. వాడు - వాండుకు, వా(డ్రు - వాండ్రు, వీంద్రు, ల ఎవం డ్రు.

నూ ఈం. వారు - వీరు. మీరు శబ్బంబుల గువ్వక్టం ఒంపె నుకు బనుాువచనంబున లు్యకల బగు, ఆగుచో రువ కంబు మింది యుకారం బగు.

ఊ. వారలు - వీరలు - మరలు.

నూః రం, బహువచన టశ్యయంబయిన, బు దొన్ని మయుకల నలషురేఫం బగు. అగుచో అన్ని = ఇన్ని = కొన్ని ఎన్నిలోని *న్ని"కిం బూర్లబిందు పూర్వుకదకారం హవాదేశంబగు.

ఊఉ ఆంవటు ౨ ఇంవలు - ఎంవలు - కొందలు - చూచువారు = చూపబు (చూపుగలవారు) పనవాకుజపగటు. (పగ గల వార్సు ఆని యశ. ఆందటునకు +అఆంవొలుి అం ముం గలను.

నసూః ర౨. వాండు మవాదర్థకంబునకు బవునచక భూ పరబులు మహనవావ్యర్థికంబులును నగు,

శీ థు

'వాండు పఫుకుషుం లోధించును, వాండ్రు = వారు - వారలు వుక షుంకు వ్రీలను బోధించును. ఇట్టులే వీండు - ఎఏవండు.

సూ ఈక ది *వి లు పరములైనపుడు *ఆం-కిలు నిశ్య ము%న్సు 1వ వైకల్పిళముగను హొస్ట్రై మగు.

ఉ ఆ+ది = ఆది, ఊ+ది = ఇద్మి ఏ + ది= బద్రి అవి- ఇవి - ఏవి - ఎవి.

సూ[ ఈర దింవి.న్నింంగాంతంబు లమహదర్థకంబులు

ఆది - ఆవి - ఆన్ని - అంళ, ఇకి - ఇవి - ఇన్ని - ఇంకు ఎది - ఏది ఎవి - ఏవి ఎన్ని - ఎంత కొన్ని = కొలక; ఇవి యమహదర్థకంబులు,

ఆచ్చికపరిచ్చేవము. ఠా నూః రోగి, హ్రస్పంబురూంది దింవింలకు ద్పోశ్వుంబును నగు, సమాసంబున. గాదు. ఊ. అద్ది - అవ్వి; ఇద్ది = ఇర్వి ఎద్ది - ఎన్వీ అయడి _ నాయది వమాలడద్యి నాయవి = నీ.కువి. సూః ర౬, ఆ ఈ వ వీనకిం ద్రికమనివేరు. నూః ర౭, మహాచాస్టచకంబున నేకద్పుంబునం బూజ్యా ర్థ్‌బునం ద్రికంబునకు *వాండుి పరమగు. అగుచో వా"కుం దవకం వాబేశం బగు, (వ) ఆఖ(నాండు = ఆశయ్య ఈశరాండు = ఈరండ్యు ఏీవాండు = ఏకండు ఇట్టివో ఆ ఈ వీలు చా స్పంబులు నగు అరండు ఇనండు ఎతండు. నూ ళు పూ జ్యార్ధంబున నేకత్వంబున మవాదర్ధకం బున అన్నయా, మహశ్యేర్థకంబున అమ్మ = గిప్పు = ఆక్కయు, నద్వి త్వైాంతేంబులయి ట్రీకంబున కనుప్రయుక్ష్తంబు లగు, అగు చో అమ్థాదు 'లెకంశింబులయి యావ్య కార ళూన్యుంబులగు, ఆన్న దీని ద్విశ్వాంతిము గాని రూపము ఆను ఇది వూక్యార్థంబు, పేకవచనంబున ఆ ఈ ఏ లకు కే్చంశా ఆయన = ఈయన = వీయన యప. మెహత్యర్థకంబున ఆమ్మ + ఆప్ప - ఆక్క వీ9ి ద్విత్వాంతములు గాని రూపం బులుఆఎ-అప-ఆక. ఇవి ఆ- ఈ - ఏ-లకుం కేర్పంగా ఆ+ఆమ, ఆ+అతప్యు అశటఆక యగు. ఆ శబ్బంబుల యందలి మొదటి అకారములు పోంగా ఆ + మ్య అ +ప్య అ+ నిలిచి యవి మెకారములు పొందినప్వై అమె - ఆపె - అకె యని యేర్చడియె, ఇట్టులే రళ్కినవి. శ

ణం సులభ వాళ్ట్రకరిణము అద వా వరిం ఎత్తై వ ఆ జరు సూ రహా అట్టి-ఇట్లి ఎట్టి, శట్టంబు కు వాంయయు*వా పరంబుుగుచో, వాకు లోపంబు వైకల్సికంబుళ నగు, అట్టి ఓ వాండు == అట్రిండు అ అద్రివాండు; ఇట్రివాండు = ఇట్టండ ఎటివాండు - ఎట్టిడ్వు అటినారు - అటివ ఇత్యామలు, లు లు లు రలు సః ప్లాం, వ శ్టంబునకు వాదు = వాక్కు పగమైనపుకు అద ఊ న్‌ లే దీన్హూదీస్స ద్వి త్వాగ్యన్వంబులు *1వా'కును, హా,స్తద్వ్వ్వా నవశా రంబు+ ముందు ఏళబ్దంబు పహా,నష్టంబును నగు, డ్‌, ఏ(వాండుం దు ద్విర్వమైన వా = వీవ్వాండు ఇచ్చట వా ద్విర్విను కావున వ్‌ హ్రాస్టు మశ ఎవ్వాందు. అద్‌ ద్విస్టుమైన వా = ఏీవ్వండు న ఎవ్వండు. దరు ఆక్వ్వెశ్వెము = ఏీ+ళ6దడు = ఏీనాండు. అ సెర్ధము ఆడ్విశ్విము = ఏ+-ఎండు = 4వ పహృూన్వుము కావున ఏ వొృన్వమగు. ఎవడు. ఇబ్టులే దీని బహువచనములి ఎవ్యారు = ఎవ్చురు? వీవారు - ఎవకు సూ సిం, వకవచన బహూ చనంబుల అస్థవ్ట్థింబున మెం క్‌ జం వ నగా అకు? న ఏకు (నముంమూీలును య్యష్య చస్థకంబున ఈకు +వ్రుంరోలు నగు, ఉా వక ఏకు బహు ఫఏము ఏ ఈవు ౧. ఈర, పర్యా మింసున సు-ము=లు పీ ఈ లకుం బూర్యాగనమంబులు నగు. ఏ నుఖఏీకు = చేను బం ము(పీము = మేము. ఈ, నుఖకఈవు= నీవు, లబ, ముఖఈరు = మిరు సూః వ ౩. ఎల్ల కబ్దంబునకు వారు పరమెనపుకు 1వాఃక్రు లోవంబు వైకల్పికంబు.

అచ్చికపరి చ్భేచము. సం ఊఉ ఎల్లవారు = ఎల్ల, సూః గ3. వాండు. వీ'దు = వేయం-వీండు ద్వితీయా జ్యే కవచన రూపంబు, నువంశ డునుంశంబులు వోలె నగు, ఉ. వాని౯ొ - వానిచేకొ = వానితోళొ = వానికొఆకు = వానికై = వానికి - నాం చుంచు, ఇస్లే తక్కెనవి, సూ! ఎర, ద్వాతియోది బహువచనంబుల యుగ్వంబున కిచ్వుం బగుం వా డు బహువచనమున వారు అని యిదినంకే చెశ్చం బడినది ద్వితీ యావి]క్లి మొవలైన విస్తు బహువచనంబున గొ - రి యగు, వారళొ - వారిచే3క . వారికొరకు = వారియందు 'మొ-=లైనవి. సూ, గప అది-అవి = 9ది = ఇవి = ఎది = ఎవి వీనికి ద్వోతీ యాది వీభక్తులు పరములగునపుడును, సప్తమి నశర్థకంబు పరం బగు నపుకును, దా*వా-దీ-ఏ. బే వే లగు. ఏక. దారకా=బహు. వానిళొ దా౦చేక-వానిచేక్సొ చానికొటకుళా. వాలికొఅకుక్‌ డానికకా-వానికిళ్యొ దానీలోక-వాలిల్‌కా చానికుందుకొం వానియందుకా, ఇళ్లు డక్కినవి. చాన -వీన = దీన - బేన - వేను నవర్ష కంబు తృతీయార్థృమున ము వచనమ గావున నీ రూపంబులు తృతీయ యందును నగూ వాటిని - వాటిలో _ వాటి బుంగ్సు వీటిని - వేటిని శ/మ్యంబులు, సూ ఏ౬. తిదాదులకు ద్వితీ కయం దుభయ వచనం బుల నివర్లకం బగుం అడి - ఆవి ఇది - ఇవి వీది-ఏీవి ఇవి తదొదులు, చా9కొంవానిక్నా నను సూః సర అత్షార్థం బొకచో గ వర్టటాననా

సక సు )భ వ్యాకరణము.

ఊ తన కీష్టుండు.. అనలా (నా కేష్టుండు అని యగ్ధము. అత్తార్థక కబము తొను, ఆపసవరకకబము నేను కావున (నాకి ఆనులకు మాఆం చి శ ఖల ౧ *'తేకన అని పయో” ము,

సూః సూ, సంఖ్యా ఫూరణార్థంబున +1అవికు *ఆఅగు నొళానాొకచో నగు,

టు పీడన పగ్వము - పీడగు పర్దుముం

సూః ౫౯. మహదాస్ట్రచకంబుఎకు వికేవణంబులైన నం ఖాావాచకంబులకు నమహ దూూపంబులఎు నగు,

ఉఊ. పదివేలు మనుష్యులు పడి కేవుకు మనుష్యులు, మనుష్యులు వనా చ్వాచకముం దీనికి విశేేణము సదిజేలు ఇది సంఖ్యావాచకము. కావున నిది మహూద్రూపముగా నొండె ఆంహద్రూ,పంబు గా నొండె నుండ నగ,

సూః ౬౦. అన్నాదు లవంత వుశ్నార్థకంబుల కను అట్‌ న చ్రయుక్తము లగుచో నష్టతి లేకాగ్థ నూచకంబు లగు.

య్‌, రగున య్యాశే శ్‌గున ఆయ్య? తేగున ఇది ఆకొారోంత ప్రశ్నర్థ కము దీనికి ఆయ్య చేస్పంగాల దిగునయ్య? యయ్య బహుళ శ్రవాణముచే సంధి నిర్యేము. నీకి సేయ దగునయ్య, ఆనంగా సీ కిటు వేయుట తగ దను నర్థమును నూచించును. ఆ అ పీ శీవల ప్రశ్నార్థకమునందున్ను వ్యతి 'లేకార్స మూచనయాందును నగు. అక్యాదు లను ప్రృయ్యాక్తము లైనపుడు వ్యతి "తేకార్ధ మును మూత్రము సూచించును. వినయగారవప్రూర్వకతింస్కారములం దివి చేర్చంబదును, అన్నాదులు సంధి. నూ క చూడుము,

సూః ౬౯౧. అనాద్ధంబును నసంయృుక్తంబును నగు గశా రమునకు నొకానొకచో వకారంబగు,

ఆఅచ్చికపరిచ్ళేకము. 3

ఊ. వేగి - వేవ్వి ఆలిగో- ఆలివై గులు - తవుల్యు నగస్ల్‌ - నవళ్లు. అనాద్యము అనలగా కబ్దమునకు మొవటి యత్మరము 'గానిది. ఆసం యుక్త ము= ద్విత్వాషమ్షరము గాని సంయుక్తాత్షరము “గాని కానిది, ముస్తుకు అ మువ్వురు. ఇచట డ్విక్వంలైన *స్టోనకు *వు క్రి రాలేదు. మూగురు - మూవురు = మువ్వురు ఆని యయ్యొను. ఇర్వురు ఇది ఇగ్గురుిలోని గశారమునకు వకారము రౌ లేదు... ఇకుసరు = ఇరువురు - ఇర్య్వురు అని యయ్యెను. ఒకా నొకరో నన్నందున లేగు = కాగు = వాస - ఓీగు - లాగు - సాగు ఇత్యాదులందులేదు. బిందుపూర్వశ గకారంబునకు వకారంబు రౌదనుట సరిశాదు, ఊ. మెసంన - మెసవు; మణులను - మటువు; వుడు6స - మడువు; తీంగ = తీవ; నిసుంను - నిసువ్వు విసుంగు = విసువు; వేసంగి-జేసవ్వి మూంగ-మూవు లోనై నవి వెస న్వసింగి పోవు విస్త వీసనముంచలేదు”” విప్రనారాయణ చర్శిత్తము, ఈ అ,

కౌాపవిభకిక ప్రశరణము, తాజా తావురర్థిప్తునమింల ఉపవిభక్తులంగూగ్చి అెలు పుప్రశరణ మాపవిభక్తిక! ప్రకరణము,

సూః ౬౨. ఉఫవిభక్తు లనంగాం గొన్ని నామంబుల ుకవచనవిభక్తుఎకు ముందుగ వచ్చువట్లి ప్రశన్లియములు.

ఇవి ఇ -టీ-౦టి- తి యను వర్గికముల ఉదా. కాలు దీనికి! దృతీయావిళ్ఞక్తి వేత చేగ్సంల౬ ఓశాలుచేతి నని కావలని యుండలగా కా లు++చేక = కాలీచేత ననియగు, ఆఫు,

కూడు+ పండ = కూటికుండ. కన్ను+వీరు = కంటినీరు.

అజం + ను = అజే+నీ+ను. అజుతికు = అజులిని ఇ అకర్సిని,

సూ; ౬౩, ఊసు మొదలగు వాని కీస్వంబగు.

ఫరో సులభ వ్యాకరణము. ఊఈరు మొదలగు శబ్దములకు ఇవన్షము వచ్చుకుం

ఊఠు ఊంకా. టి చూ,నికి

లేప దే ందుకొ మేను మేనికి

జే జ్త్రక్తి గవను గవనికిం

నోరు నోంకి. కొలను కొంనికి,

నగరు నగరికి, కలను క్‌లనికి, వోటు చోటికి. వలను వలనికి.

చేను చేని!

ఒడ = 2ఒడలికీ, లోను = లోనికి. శాలు = కాలికి పాలు = పాలకి. (భాగము ప్రోలు న్‌ ఛౌ లికి. వమిఆజందటు= వజంపలికి, లి ఎ న ఇ డలు శె నవీ అలు = ఇల్లాలు = హెల్లెలు ప్రోయాలు = కోడలు మొవలైనవి టి

నూః ౬కి, టినర్లంబు గొన్నింటి యుంతాశ్షరంబున కా "దేశంబును, గొన్నింటి కంతాగ ముంబును, గొన్నింటికిం బర్యా నయంబు రెండును చెెయికంబుగ నగు.

*టి ౦055ను ఊపవిళ్ఞక్తి ళాన్ని శబ్దముల కడపటి యషరరబునకు అబే ముగు వచ్చును. కొన్ని క్దముల కడపట ఆగశుముగా వచ్చును. కొన్ని శబ్దంబులకు ఆదేశముగను ఆగమముగను గూడ వచ్చును.

కడపటి కుక్ష్కరమునకు ఆఅటేశముగ టి? వచ్చుటకు ఊదా, శ్రౌడు- చశ్రౌటీని ఇంకు 6కి బదులుగ అచేకముగ టి వచ్చి శ్రాటి యని యాయి తత్సమపరిచ్చేనము 5వ పూ. ప్రకారము త్రాటిని నయ్యెం

ఆచ్చికపరి చ్భేదను. క. కాడు కాటిని, ఛాండు గాంటికి, నోరు వోటి౨. ఫుగుడు పురిటికి ఏలు వీటి ఆం౭లీి అంబటి! నుదురు నూగుటికి, కొడవలి కొదవటేకే నో సోట్రి కై తోంకలి కో టికి అంగిలి ఆంటికి. గొడ్డలి గొడ్డటిఓి నాగలి జాంగటికి, కుందేలు కంటేటిక్‌. లోగిలి లోంగిటికి, శాయేలు చాంచేటి? వఇెక్సిలి చె్క్పటి?. ఆగమవముగ 'టివద్చుటకుడా హరణములు, నాండు నొాంటికి అక్షి అన్నిటీ”. కూడు టాటి3ి ఎన్ని ఎల్నిటిని, పండు ఏంటి, కొన్ని కొన్నిటిని. తిుుణలి తివాగటికి ఎనిమిది ఎరివి దొటిని. ఆ(కలి ఆకటి! నాలుగు వాలుగిటి ఫి దోసిలి దోసిటికి. వేయి ఇేయిటిలి. ఆఈోలు ఆఉోటి! తొల్లి తొలిటికి పెడు ఇజ్పాళటిక్సి కాడ్డు కాటికి ఆడేశముగను ఆగమము౫ను వచ్చుఓ కుజాహకణములా, ఆ*శము ఆగఇ'ము, వీమి వీటికి ఏమిటికి, మూండు మూఃటి! మూండిటికి రండు ఆంటికి శండిటికి, మొనలు కొదటినుండి మొసళలిటినుండి.

౬ సులభవ్యాకరణము. పగలు పగటిక్తి పగలిటికి. నూలు నూటికి నూతీటికి, ఇ త్యైదులు

నీరు శబ్దమునకు ఇకారము టికారము కలెండును వచ్చును. నీరిలోన =

ఫీటిళుందు. నీరిలోన€ దోంచు బింబము. నీట బుట్రినవాండు. టి సూః ౬౫. 'హా,స్వముమిాంది +టి* వరమునకు ముందు మె

పూర్షబిందువు బహూుళంయబుగా నగు.

మోంది నూత్రృముల కుదాహరణములుగో నీయంబడిన కజ్చారులందు 4ట్రి” వర్షము కొన్నిచోటుల హా/స్వమునకల బరముగనున్నది. కొన్ని చోటుల దీర్థమ్రునకుం బరముగనున్నుది. ఊఉ. అన్ని - అన్నిటికి. ఇచ్చట 'న్ని"

జ జీ

వ్రాస్వము ఏమి = ఏటి! ఇచ్చట ॥ఏీ దరు.

దీర్గామీరమునకు( బరముగనుండు టి వర్ణమునకు ములదు నిండు సున్న రాదు అనంగా €ంటి” రాదని యర్థము. హ్ర్హస్వాషీరమునకుల బగమైన “టికీ ముందు కొన్నిళబ్దంబులో నిండుసున్న వచ్చును. కొన్నిచోటుల రాదు.

అన్నిటికి అన్నింట్‌క

జేయిటికి జేయింటికి. [షు నిండుసున్న వచ్చినది.

తోల్లిటి! తొల్లింటిఃి

మొదటినుండి ఇది మొ“ంటినుండి యనికాదు.

చమొ-లిటినుండీ మొవలింటినండి ఉని యగు,

నుదుటికి = ఆంగిటికి = అంబటికి = పగటి। ఇత్యాదులందు నిండు

ఈ నూర్త్మము. నిండుసున్న విధించునేకాని యరసున్న విధింపరు. కావున అన్నింటి కొన్నింటికి నని ఇవాాయుట రతచ్వు.

అచ్చిశపరిశ్ళేనము, స్మ౭ చా,స గః వవ

నూ ౬౬, పదాద్యంబగు హ,స్వంబుమో:ది టీ వర్షం బునకు ముందు పూర్ణ్‌ందు వగు.

పవముయొక్క_ మొవటియతీరము వృస్యముగానుండి యాపద మౌపవి ఛక్సికాంత మైనయెడల “ంటియే వచ్చును. ఉ,

కన్ను కంటిని, విల్లు వింటిని.

మిన్ను మింటి౨ి. ఇల్లు ఇంటిని.

మన్ను మంటీనిం పల్లు పంటిని...

చన్ను చంటి. ముల్లు ముంటీని,

తి

నూః ౬౭. అలు మొదలగు శబ్దముల తివర్షం బంతాగ మంబును "రేఫంబున ళొక్కటికి లోపంబు సగు,

ఆకు మొదలగు శబ్దము లనలగా అజ్షు-క జ్ఞు-కొ బ్రు-గొజ్తు-మిజ్టు- వజ్హు-పజ్జు లోనగు డ్విళ్వ ళకటనేఫములు కడపటల గల ళబ్దములు వ్‌నిక నౌపవిశ్థక్తిః మైన తి అగమముగం గడపట వచ్చును. అక్టుతి. తి ఆగ మముగ రాంగానే *లు లోని యొక లేఘు లోపించి (టీ యని మాత్ర, ముండి “అలుతి యని యగు. ఇది ఇకారాంతవూ గను ద్వితీయావిళిక్షి ప్రగ్య యము ని చచ్చును రాంగా అబునలిని యయి యా ప్రకరణము నూ. ఇకా కారము ఆటేతిని యగు. ఇది ఆర్జన” ననిము నగు. తాటిపబజ్డు తాటిపర్తిని,

సూః ౬౮. విథ్ధక్తి పరంబగునపుడు గోయి ప్రభృతుల తుది యవగంబు తివర్థం బగు

పృఠ్య మము పరమైనపుడు గోయి. మొవలగ కబ్ద్లములందు. గడపట నుండు యి మొవలగు నతరిములు *+పీగా మాణును.

నోయి దీని?! బహంఏచిన' ప్ర,శ్యేయము శటుతి వేళలా +నోయిలి అనియయియీి నూశ్ర్య,ప్ర, కారము "యి €తి కాంగా *నోతిల) ఆయి రేశ్సను

హా సులభ వ్యాకరిణము పరిచ్చేనము ౫౬.-వ సూూర్రే ప్రకారము (గోతులు ఆం యయ్యొను. ఇట్లు గోతిని = గోతులను అవియం నగు గోయి = చేయి = చొయి = నూయి - జేమి- వాయి-తోయి. ఇవి నోయి వ్కుధృతులు, తాయి. అనుదాలికి ద్వితీయాది వప్రశ్యయములు పరమైనపుడు తి వచ్చును. ఉం, జాతి9 = డాగిచేత, చేందుకబ్బరు సమాసంబున చేంతి యని యగును, ఉ, చేంధివేము. జాగు నూ ౬గాటి తివర్షంబులు పరంబులగుసపు డుత్వ్పోంబున కిచ్వుంఒగు అనంశా చెపవిభ్థక్థ కాంతములై ఉఊకారాంకములైన ళబ్దములకు టి - లి= వర్షంబులు పరంబులయినపుకు ఊకారము ఇకారముగ మాలును. ఇండు ఇది అకారాంతము. దీనికి (టి పరముకాంగా శండుటి అని అస డు “డి యగు రెండిటి. పెస్ట్రీవిబ్గక్తి కందు కండిటిక్సి ద్వితీ, రెంటిని. ఇట్టు మూండిటికె - వాలుగిటికి - ఐిదిటికి - అతీటిక - ఏడిటికి - పన అ జ సుర్‌ ణు ఎనక కి లిటీకీ = మొకలిటీ? _ పెక్ళటి! 'పొక్టిటికి తివన్షమునకు “అబు మొవలగు మోది సూత్రము చూకుండు. కొన్నియెడల నుర్వంబున కిత్వంబులేదు. కుడు టికి - నుదుటికి = వెత్తుటిక సూః ౭0, టినర్లంబు పరంబగపనఫుడు ,క్రిందుంమిందు = ముందు-పు నర్దంబుల యుశ్వ్చుంబున కెడ్టిం బగు క్రియ. ్రితటిి.... వాస్త... మాటికి మోండు మో౬ండటిం జీపు శేఫటికి. ముందు ముంవటిని అప్పుకు ఆప్పటికి, ఇప్పుశు ఇప్పటీకి ఎప్వూడు ఎప్పటికి,

అఆచ్చికపరిచ్చేదము. ఏనా

యె శబ్బంబులందలి ఉఊకారాంతినువైన ద - ఫు వరంబులు అకారాంత మొలైద-ప లయ్యెను.

సూ ౭౧. కూపవిభక్తీకముల తృతీయాస్తష్తముు కశ్వం వనాబేశంబు బహుళంబుగా నగు.

జౌపవిభకికముః కుం దృతీయావి్యికియొక్క. యర్థమందును స్వమిోవి భక్‌ యర్థవ దును ఆ విభక్తుల ప్రత్యియములకు మాజుగా. అకారము బహుళ ముగా వచ్చును.

గొరు లృ. నగోరుచేతను చేతి కుభూలు అ కారము రాంగా గోరు + ఆమ=గోరను గీేజైమం

డోరు. స్పష్టం ఊకుళ[ఆందును జ టదిరు+.అక _ ఊరము బహుళ మనుటచే గోరచేక్త ఊరియంగు నిత్యాది రూపములు నప ఇట్లు గొడ్డటు నణకెను ఇంటలేండు - వాంటంగలిసె - వతుతీంబోయె - కజు రేటబొడివె = శరట6 జూచె - మింటనుండె - శేలంాడకె లోనైనవి,

'కొజంతం బడుం సకష యను మనుషరిత్ర పుయోగసాధుత్వెము చింత్యముం

౬౦ సులభ వాస్ర్రకరణము, కారగపరి చ్చే దము. లాలయకథంలాా

నూ ౧. వాకస్టంబున గర్తికుం గ్రియకుం గల యన్వయ సంబంధమును 'దెలుపునది కారకము * ఇది కర్తం కర్ణము = కర ణము-సంప్రదానము=ల పాదానము= అధికరణము అని యాజు విధములు,

వథమావిభక్తి

సూః ౨, పా తిపదికార్థ్క పరిమాణ, సంబోధ, నోకా ర్థంబులం బ్రథమ యగు,

ప్రాతిపదికార్థము. ఉఊ. కృమ్ణుండు - నోవిందుండు.

పరిమాణార్థము. ఉం, వెట్లకు నీళ్లు కండు కడవలు పోయుము కండు కడవలకొలంత గల నీళ్లని యర్థము కావువం గడవలు అను పదము పథక ఆుందున్నది.

సుబోధనము. ఊ. ఓరాముండ - ఓళ్ళన్లుంయ.

ఉక్తార్ధము. ఊ. రాముండు విల్లు వితీదెను,

ఇక శు నుద్దేశించి ఎవండు-ఏది యగును వశ్నోము వేయంగాం బృత్యు త్తర మీది కుగుకో చాని బోధించుకబ్దము పథకావిళ్ళక్తి కుందుండును. రొముండు విల్లు విలివెను - విణీచెను ్రీయు. విటుచు ఆకు కార్యముచేసీనవాం డెవం డను ప్రక్నమునకు రాముండు అరి వ్రగ్యుశ్తము కాన రాముండు అను పదము ప్తథమాబిళక్సియం భున్నది.

అ [021152 13 6 92006 817601 10 106 ౯612609 5809156086

సీంర660 2 ౧03% ఇగ 2 ₹౪ల0 10 2 క680006”

కారకపరి చ్ఫేదము. ౬౧

నూ 3. కాలా ధ్వములకుంల, దజచుగ€ బ్రథధమ యగు.

ఊ. నిన్నర్యాత్రి నేను మేలుకని యుంటి9. రాత్రి. (కాలము) ప్రథమ

వాండు పది సకుగులు నడచెను. పరుగులు, (దూరము) చ్ర,దమ.

ఇచ్చట ఆధ్వ వానగా దూరము. తఆఅచుగ ననుటచే6 టొగ్దున మేలు కాంచి, ఇత్యాదులు గలవు,

న!

నసూః ర. కర్షంబున ద్వితీయ,

ఎవనిన్సి దేనిని అను ప్రశ్నంబులకుం బ్రత్యుత్తర మేది యో చానిని బోధించునది ద్వితీయావిభక్సియం దుండును.

ఊ. సజ్జనుని కుభములు పొంగు నూ బేఐనిని బొందును? అను ప్రశ్నకు “సజ్జనునిో నని ప్రత్యుత్తిగము. కావున నది గ్వీతీయావిళిక్సియం దున్నగి,

నూూ స. కర్ణప్ర్రవచనీ యో ద్రేశార్థంబుల ద్వితీయ కుం

కర్త పృవచనీయము. ఊఊ. లెవముగుతించి జపము. ఉదేశకారము.

అాట్రీఆలీ చక ఈ ఊం. క్టైనముగుజించి వివ్య * కాళిం గూర్చి ప్రయాణము = మోతీ సతీంచి ప్రయత్నము. ఉద్దేశ న్వితీయకు కొజుకు - క్రై -కు = వర్షకంబులు నగు. కాశికి బ్రయాణము.. మాతీము కొజకు6 (కై) బ్రయరత్నము,

తృతి యావిభక్తి

సూః౬ కర్తృ, కంణ, “పీరు పకృతి, గోత్రః తుహ్యో దులకుం జేశ యగు, . అం్తార్టిం 2006926176 66006 116 09])6611 ౯౬ 46 ౧౦౧౦౧ 01 108 ౪రంగ ఇషం 0౯ ఇసి! ఓం 6గకొంం[0% 202 8౭0600 11%ఓల లీషం6

౬౨ సుఎభ వ్యాకరణము.

కర్త కార్యము చే మువాండు. (48౯606 01౯ రంల 05 28 20600)

నాలి

ఉం. గుస్టముంచే సజ్జను లవమానింవంబడుదురు. ఇచబం జార్య మనమానిందుట దారిరి జీమొువాగు దర్జనులు కావున నాపదమునకు( 'జేశ్వయను 'ప్రశ్యేయము చ్చాంబడియె కర్ణణిప్రయోగమునం దే కర్త్హృవాచకమునకుం జేతకా-చే నగు,

కరణము. = కార్యము€ జేముబయం గుపయోగపడు సాధనము బేక్‌ యుపాయము (103 1౧30300601 0౯ ౧౧6205 ప ఇస ౧౧ 2౧ 2ంటం0 15 గేంగం) ఉ. రాములిచే బాశమిచే వాలి చంపం౭డియె.. చంపుటయం దుపయోనపడిన సాధనము బొణము కావున దానికి జేం జేర్చంబడియె, (వేశ _- తోచంలో6 గవపటి యిక్షరము వోంగా మిగిలినవి చే- తో యను ప్ర,ర్యేయములు,

'హేశ్రువు ఊ ఛిక్తిచేతి మోక్షంబు గలుగు, మోమము గెలుగుటకు భక్సి హేతువు గాన దానికి జేతి. కేర్చిబడియె.

ప్రశృతి = స్వఫొవము. (౧200560) ఊం వాండు స్వభావముచేత మంచివాంమింం

గోత్రము = కులము... ఊఉ. వాండు కులముచే బా హృణుండు.

గ్రైుహ్యాది = గ్రహించులు మొవలైనవి. ఊఉ. రామిండు దేవకలచే మొక్కులు ఫొనియె, ఈ కిషయము నారగుచే వింటిని. వాండు జడలంచేరనే తాపసుల ద9 తోంచెడి. వాండు స్వ వేజముచే సూర్య దేజమును (మ్రింప చున్నాడు ఈ చేశకు వలన వగ్ణికంబును నప,

స్తూ ల. కరణ సహోర్థింబులం దృతీయకుం దోడ నరకం

ణ

బగు

కరణము. డా కృత్తితో నటనను,

నెహార్థము... (సహ = కూడు ఉం రాముండు కప్పులతో లంక శేశెన్ను

కారకపరిన్ళేవము, ఇం సూః౮ తుల్యార్థయోగంబునను, అను" లోనగు ఛాతు 1 ఫో వ్ఫుం యముఖ్యకర్ణంబున కను తొయికంబుగ పోష్‌ కు” నర్తకంబు లగు. కం ఠా తుల్యార్థయోగము (గుళ్యము = నమవానము) డూ గుణంమున శామునితో ఒముండు భరతులడు. పశమువ రాముకు సమండు భరతుడు. “అమి లోనగు ధాళువు లనలౌా ఆకట - చెప్తాం యీ య్‌ ర్ధము గల భాతువు లనియిర్ధము.. ఊఉ రాముండు నీతితో నిట్టనియ, ఇచట +అనియో నను క్రి కుకు. “ఇట్టి ముఖ్యుకెర్ణమ్సు.. *నీఫ అముఖ్యకృర్ణము. (20611604 090)660 కాఫున +డీశీ యను కజ్టమునప తోడి కాని (కీ గాని చేర్చ చచ్చును, స్రాయికముగ ననుబచే *నీ3ం ఒలికెకాోో ఆరియుం జెష్పనచ్చుకు, పా 4 (4 జే ఇ వ్‌ సారా చేసి. చె భళ్త్‌ర్థ కావ్థియంబు అది తిన్చశ్యెయూర్ధకనర్లికంబులకును వలన కుం వఆచుగ ననుప యుక్త న ఏ ఖ ౧౫ న టా మగు, షా విష్తృసంబోధనం జేసీ = వంబోధనన + వేవ్సీ సనంబోధనను ఆవలగా సంబో?నచేశి నని యరము కొవున6 ద్భితీ మూరమునంచు ద్వితియ... దీనికిం జ్ర యప యారకృ మయ్యె. నీ యు3శముం. చేని ఆనంగా ఉపటేక ము చేత నిని గర్ధము. ధెర్భతినూఛవువలన ౬ కేసి, ఇత్యాదులు, చేత విచియొక్క_ యర్థమున వచ్చు చేసో యనునది వెస్థి రు. గాదనియు నవ్యయమనియు( ఇ "బెలియవల మును. సూః ౧౦. యుక్త ఫ్టిర్థంబునం దోడకుం దోడుతీయు ఇగ, ఊ భముములోడుత - వినయముతోదుత, (య్వుకి = కూడ్తిక )

౬రీ నులభవ్యా॥ రణము,

నూః ౧౧. ఉపయోగంబునం దాఖ్యాతేకు6 దృతీయా వున లగు.

ఊఉ. మామగవారు దోోశాచార్యుచే విద్య నభ్యనించిరి.. కుశలవులు వాలీపలతో రామాయణము6 ఒకించి*%, వానివలన "నేను విద్య గ్రవొంచితి,

ఆశ

అఖ్యాళ = నియమముతో విశ నేర్చువాండు,

ఉపయోగము = నియకుముతో విద్యగ్రపాంచుట్న

సూ॥ ౧౨. అచేశనంబులమి!,ది తోడకు మై మెయి లు విభాష నగు.

ఊ. రయముమై - ఆసమియి,

సూః ౧౩. సంవప్రదానంబునకుం జతుర్జీ అ కుష్టు లగు.

ఇమ్బధాతువున కముఖ్యక్షర్మమునకును ఎవనిని లేక దేని ను ర్రేశించి యీములబడుచున్నదో వానిని లేక, దానిని లోధించుపదమునకు చకుర్ధీ విభక్తి ప్రక్యయములుశాని, పప్టి *క్ర వర్ణకముగాని వచ్చును 6, విన్లుండు జేవతిలకొఆకు నమృతేము పంచి యిచ్చెను... డేవతేలకు నని మైనను జెప్ప వచ్చును. రాముండు విీషణున కభయ మిచ్చెను.

ఉద్దేశమ్మాత్ర్ర్యమునకు ఊ. బుషులు మోతుము కొఆకు యల్నింతురూ

నూః ౧౪. హేను ప యోగంలున( జతురి, కుషము లగు.

టీ థా ఆ

డా, అన్నముకొ ఆకు6 గాచిరున్నాండు, కాచియుండుటకు అన్నము హీశ్రువు. ఎవ్వనికొణ కవతార మెత్తితివి. క్షానముకొఆకు వారి వేవ్యులడు. గుడ్డకు యాచింఛెను,

కొయకు ప్రర్యయార్హ ౦బునం బొంచియు నగ, ఉ,. జగములు రక్షించు

ళా

పొంయె=రథీంచుకొటకు,

కారకపరి చ్ఫేదము. ౬ ని పంచమిోవిభక్తి, వలన, సూః ౧౫, అపాయ, జగుప్వా, విరామ, చ్రృమావు హణ, భీ శౌణ, జన్హ పరాద, యాంతర్థి, వారణ, హేను వుఎందు నలన నం బగు, ఊఉ. అపోచళుము = ఎడంవాటు (గకింటంంి 292 క00గ0) దింశే ఎపాదాన వనిపేరు,. ఊఉ. బేకశమువలన వెడలె అవగా దేశమును వవతి వోేయెొను, ” జుపప్పు = రో (12066) జ. పాపమువలన "నేవగించె. విరామము = ఛాళలించుట (గం రేంం50 ఉం శుళక్తర్తంబులవలన వి౩ మింపనాదు. ప్రమావము - హౌచ్చరిక కిక్పుట. (గౌం 96 62౯61659 10060 _త్యేమువలన 6 టమాదపడరారు, తృహణము = ఇం ద్రియాగులచే చుపొటచుట, ఊఉ. పొచ్తలు లోకః వలన లంచము చ్కహ్‌ంతురు, భీ భంగము (168) ఊఉ, కోరునివలన భయపకియొ, తౌ/ాము=కాపాడుట (౯౦660600 ₹00౧) ఉ. కొంచెము దు మైవను నొచ్చు ఛయమువంన రక్షించును, జసు = పుట్టుక ఉ దితివలన మైత్యులు జర్గించిరి, పగాజయుము = గాసీ - శ్రాముము. ఉ చదువువలన గాసిండిరా, (శ్రైనాము కలిగించునది మేదియో దానికి 6వలనీ చేక్పవలయును ) అంకర్థి = కాంగుకీం ఊఉ కెహ్లండు కల్గివలన జాల. (1060 16 ౧౦౧౦౦1౧6౧6 13 60 $61441 [660౪౯56 €0, 1246 ఇసేం56 91806 3 శేంంహి66 (0 06 27016664 3 ౧4610 (6 గ9!136 ౪6 ) వ్‌

కడ సులభ వ్యాకరణము.

వారణము = అడ్డగింత. ఉ పొపమువలన వా౭౦చె.

“కూతుపు- ఊఉ, మౌశమువంన మూకుం చనంబడును. ఈ 6వలన"కు కొండొకచో కీ వర్ణకం బప. ఈ*వంనికు ఉండి యు నగు

ఉండి.

సూ, ౧౬. అధో కాల నిర్తాణంబుల నండి యగు,

అధ్య్ధ మనంగా దూరము... పెక స్టమునతు నుజియొకసలచునకల గల దూరము చెప్పవలసివచ్చినప్పుడును. ఒ౩ "కాలమునుండి మతయొకి కాలమునకుం గెంవిళభంబము. చెప్పవలసి వచ్చినపుడును *పండి యిపను ఉం ఆ యూరి నుండి యీూ యూరిక్‌ నొక యాడ వైత,ముకుండి. ఫాలువమువజకు

అ మా లో న!

వ "నెలలు పండి పత వళ్గయు మనిం = ఏం డ్రైండ్రు లు (ఈ *ఉం చ్రగ్య్యేయ మవ్య యు వానియు శ్వా కము కాదని ము సెలుంపనది)

ఆది పుభ్ళమిలకు “ఉండి యగు, ఉఊ ఆజనండి - మొవట్‌ నసుండ్త్‌ - విలినుండి- వెలు పలనుండ్మి = వైసుండి జు ఇక? ందనుండి = అంతనుండి - ఎందుండి - ఆందుండి కడశగంక్తి ఇత్యాది

సూ ౧౭౩. వలన *౨న _. లకు *నుండకి యనుప్రయుకంజు

వాన్‌

నగు,

ఉడ్‌. పొలసం ద్రమువలననుండి యహృతేము జన్నిం చె. అఆకాళంబుననుండి గంగ డిగియె.

నూ; ౧, ఉండిశబ్బము పరంబగునపుడు 'నలని కు ద్వత మూస్తపము లా దేశంబు లగు అగువోం గొండొక యొ] నుంక్షి కి లోపంబుకు నగు

ఊ. కాఖనుండి వచ్చితి, కాశినవందుండి వచ్చితి. శ0ంటివండి నీ

ము!

కాను కిం0ంకుండీ వల్లి కాను.

కారకపరిచ్చేదము, ౬౭ ఉంక్తి లోపమునము ఊఊ. గర్భముక్‌ వెలువడుము, కఠ నీల్లు శాసును, నూచిలో వెలువవం గోమలిం దిగిచ ననుచోట నుండి లోపించి, కంటినుంచి- ఇంటినుంచి * నాటినుంచి ఇట్టివి ౌ/గ్యుమాపంబులు, కంచం పటి, ళల

సూః ౧౯. అనను దూర, సమీపే, తరోత్తరాద్యర్థ యో గొంబున గంయచబ-కు వర్షక్రంబు లగు,

ఉ రాౌమునకింటై. నన్యుండు దయాళుం డెవండు వాలికంళి పీండు మంచివాండు రామేశ్వరమునకం కె6 శాశి దూరము, శాళికంళి ౨ెమేక్య్టిరము ద్వజ,. దానికంళి నితరము, కాశికం కు హీహావంత ముత్త ముం రామేశ్వవమునకం క సీంవాళము దశ్నీణము రామున కన్యుండు దయాళుండెవండు? ఇత్యాదులు,

సూ, ౨౦ కంక వర్షంబు నిర్ధారణంబున నగు,

ఉం. భేవగుణముగలవానిని బోల్చునపుడు (కంకి. నుపయోగింపం బడును. నూఆన్వుమేధములక ౦ మె సత్యము శేేయము దొంగిలించి పరమా న్ను తీకుటకం టెం గష్ట్రింది కలిత్రాగుట మేలు. చగదువకుండుటకం శె( ఒదివి మజచుట మేలు

90 ఎ మాలు +కన్నయు నగు.

సూః ౨౧. హేతువు లగు గుణ,క్రియలకు, నన్నంత శ్రీయలమిోిందను పటివరికం బగు,

శు శ

ఉ. విద్యనుబట్టి గౌరవము. కలుగును. నీవు వ్రృశ్యకమగటంబట్టి నాజ్బు మాజేర... ఇచట 'పట్టికి (వలన*'యుం గలను. విద్యవలన గౌరవము కలుగును, నీవు ప్రత్యత మిగుటవలన నాబ్దక్య మిడేళ.

౬౮ సులభ వ్యాకరణము.

ఆవన్నంకృ్కక్రియకు. ఉ నీవు నలుగంగలట్రి యే నీయుసు చప్పిందు కొంటిని నీవు గలుగు ఎం బట్లి చే ఫీముప్టూ తీప్పించుకొంటిని,

షమీ, ఠి సూ ౨౨ సంబంఫంబున షమ్హ్‌ని యొక్క కు లగు. ఊఉ మాయొక్క. యిఫ్టైనము రౌముణ. మాప నిషృజెనము రె చపా రజా

ముఖం

బా_.కయొక్క చనువు ఇట్టి వోప్లావి పరకలబు రాదు ఈ యొకృం_ ప లోపంబు వైకల్పి౩౦బు, మాములుజే బ్బ జేంక శుళ్వురులు.

న. సూ ౨౩. నామంబులకు( డాలానధియందు శకి వర్ష న

కంబు లగు,

ఉఊ కాలపసెకి. ఉం శివు పదెశాళ్ష ప కము వీ చేండావకి నల. కెలావథి = గడువు

చూ, 39౦5. న్య_స్తం బైన కర్తృ పద్య్ర్రభ మకు సమాసంబున మొక్క పషమీ యస, అది యొకచో వస్టానహితంబును నగు. ఇట

అ

మొక్క. కం లోవంబు నిత్యంబు.

ఊ. నేవు బకించఛిక వేవమున, ఇద్యీు6ల బకించిన యక కియా

ఏ ఆ

కేచి కర్త ప్రథమావిఖ్ఞిక్తి దీరి చమావముగ న్రామునో నీ కళ్యృఫవమునకు దారి పెస్ట్రీవి వైక్తిహావము వచ్చుకు. “నేవి ఆకుదార పష్ట్రీవిద్ధక్షి పాపము నాయొక్క" కాంట్టి “నేసు బకించిన వేవములుి అమకదె నాయొక్క పకిం చిశవేదములో ఆమొొను యొక్వ_ కు లోపముకాలగా ॥నాపరించిన వేవములు ఆఅమ్యొను నీ విప్పు డొనన్చుంటూనిన కతి” ఇది నీయిష్య డొనర్వం బూనిన కృతి యని యాసను. ఇందు అపూ9ిని యన్ముక్రి యుకును దీశెకి,

కారక పరిచ్ళేచమంు. ౬౯ గృ పవమైన *శివ యొక్క పెస్థికి భిక్సిదాపమైన న ఆనపదమునకు నడుమ “ఇప్పు డొనివృకోిఆనుపవము లున్నవి. ఇంగ ఒవర్సృళ” అనునది మాత్రిము వూరికి ఆగుదానికి విశేఎ+ము.. ఇటు 'ఫిషు కొనిపోయిని లోవనైంవి.

ళం ఖే టై

సమాసముగం గాక. వేలు వేలుగ వ్రాసిన పదయులు న్యిస్మ ములు, వ్యవహితేము = నడుము నిశరంపదములు వచ్చుటచే నెషమైనవి.

సూ; ౨౫. నిర్ధారణ మందు లోపం అందు నర్గకంబు లగ -

నిస్థారం వనంగా ేకవిధమైన జూతి గుణము (క్రియగల గుంపునులడి వేలుపలుచుబ,. అట్లు నిర్ధ్థాాంణము చేకునఖ డు బక్ట్రిని “పల. సప్తమిని “అందు'వర్షనింబు లగు ఉం విలుకాంఢడ్రలో రౌముఃగు మేటి విలుకాండ్ర, యంచు రాముండు మేటి దయావతులలో సీత మిన్న. దయావళులయంగిు నీక మిన్న. సంస్కళృతిసమానంబున నిస్థాంణమందు మన్టీసమౌా సంబు లేదు. ఊ బుఫోత్తిముండు = బుధులయిం ద్యత్తవుండంయే. విగ వాము, ఒబుభులలో ననుట వరిశారు.

సస్తమి, ఎని

సూః ౨౬, అధికరణ చూరాంతి కార్థంబుల సష్పమ్‌ యగు,

అధికరణ మనంగా నాడారము. ఆది మూండు విధములు,

(1) చొెపశ్షేషళము,.. అనలగా నొకడాని నొకటి నొజసీకొని యుం

రీ ప 1

డుటు.. ఉఊ, వ్రేళ్ళయందు నోళ్ళున్నవి

(౧ వైఎయిక ము అనలగా విజయసంబంధమైనది ఉఊ, విదగ్యయం చాస్తక్షి గలదు. న.

శల 1206 ఇస0ల6 20 20000 12109 212066 *1 960696

“2౦6 10 ౧6 క925)666 05 00)061 15 02]168 శతి మ26202'

౭ం సులభ వా్థ్రకరణము

(39 అఫిశ్యాపకము ఆనంగా నంతటవ్యాపిం చి యుండునది ఊ. అన్నిటి యండు వాయూున్హ్శలదు

దూరారము, ఉట. ఆ ఫ్ల్యకము దూకంబుననున్నది 6దూరమునంచుి ఆఅనియు౬ జెప్పవచ్చును.

సమిపారము. ఊఉ. ఇది దాపుకకున్నది దాఫునందున్నడి. వైేగౌఖ మూసంబున నెండ్తలు మెండు. ఫూర్వాఫాద్ర్రయందు నా జననము

సూ ౨౭. విశేష్యు వి కేషణంబులు తుల్వ్సలింగ విభక్తి వచనంబులు,

ఊం, రాముండు జగవభిరాముండు.. శ్రైలోక్యమాకకు సీతకు నమస 8ంతు. చూ కత్సమపరిచ్చేవము. ర౫ఇ పుటలు,

సూ ౨౮. స్త్రీసమంబులును, మువర్శకాంతంబులును నగు విశేషణంబుల బహూువచనంబున శేశవచనంబు బహూుుళంబుగ నగు,

ళ్‌ శ్రీసమము. ఊం చిపరులు మృాకువుగానున్నవి.. చిగురులు వ్యదు వ్రులుగా నున్నవి, మువగ్గక "ంతేవిశేషణము ఉఊ మనోహర మగువనముఐ: మనోపారము లపవనయిలు మింది సూూత్ర్ర్యమున కిది యఎవాదము.

సూః ౩౯. కొన్నియెడల నొక విభ్ళక్షికి మటీయొక విభ _క్రియు నగు,

రౌముండు ట్రైహాదులకుం బూజ్యుండు ట్రహాదుల చేతను బూకీజ్యు(డు.

నాతో మార్కొనలేరు, నన్ను మార్కొనలేర.. నాకు మార్కొన లేరు నీకు ఛకృండు _ నీయంను భప్త్పండు. కాము. ౬ చయోభ్య వెడలెను, రాముల శడమయోఛ్యకు వెడలెను రాముల డమోధ్యకుండి వెడలెను,

కారకపరి చ్ళేదము, రెం వాడు వ్నకి దిగెను వాయ కల్లకీనుంి డె దినము నీను సుఖము9కుము కస్ట నుఖమునోనుంకుము.. లోనైంలి. మూ 30. ఉకంచజకంబు చృతీయకు (సి వగకం బగు. ల యా కాషుంకు శిశుపాల నికంకంబు చ్యక్తంబున ఖండించె. చక్రం చే వని యరయు సూ 3౧. శృతీ యాాస్తుములనుం యొయికంబు! జకం జుుకు ద్వితీయ బహూురంబుగ నగు, తృతీ యక డ్వితీ ఈ ఊఉ సహనాసదోఎము6 జేసి. ఇంగు ౦డక్తు ప ్మాహతి వృత్తి నధిందె. చక్ర్యవాకముల నలరు కొలను. (ఆజవము ) సపషమి టా, శిరమును వన్నె. ఆయోశఫ్యం గళ జకులు, వమనుశల బాలి కూ ల చో యుస్తరుండు, బహుళ గృహణముచే ఆజసంబులకు కుుసంతంబులకు ఒహువచ నంద యగు వాండు పువ్తలం బూజించె వాం డన్య క 6బుల౬ జం౦చె మకీ కంబ వై గ అచ నౌ! పాయికమకటచే నజడంబులందచు ౬ అయోనకైక భ్యం నుచు ఆన్హ్రైడి సూ 33౨. జకంబుకు నగు సిదద్వితీయకుం బ్రశమ యఖ యగు, ఉత వాడు వస్త ములను నేప వాడు స్‌స్త్రములు నేసి (జడం “మీననుటచే నుం న న ఖ్‌ ం సము ననుట చెల గ్వాచిక్కంబుగ నజడంము ద్వితీయకుం బ్రధమ యగు వాడు వాజం బొంకుకొనియె, నాండు హూశుంబ నొండు నగొనియె వి జదెంతీ ఈ యకక అవిభకం వ్‌ళస ఇ ఫ్‌ద్వెతీ సై యనటచే నితకవిభకృలగసు మాలు% వచ్చిన ద్విశీయస4 ట్రైథధవ శాశు న జడ రా చళళభి- కస స సూ! 33. జషించైన సవ్టమికిం బ్ర్రభమ నైక్‌ల్పీకంబుగ నగు డ్‌ తృీమాడి - శేనోలళంబుండి = ఏకంంబుండ్తి - చిచ్చుజి!ి.

ర సులభ వాాాకరణము.

సూః 35 విభేయవిశేషణంబు డ్వోతీయకు. బ్రధమయః నగు,

శు రానుండు లంకకు విలు రాజుగంజేసెను.. వు తగనవారిం నాం త్రులుగాల జేసితివా? వు తగినవారిన వాం త్రులం గాం జేసీచివా రాజుగ- సాం ల్రు లతా ఇట్టివి విలే ౬విశేంములు,

అభ ల స వక్‌, ఇదగై వు కీ, శ చా

సూ 3౫ అ శ్వాదివ్యనహి తాన్యనహిశిం స లగు పిస్‌మష నఅింబులకుం ట్రధమ యగు,

౯కు - అవు - చె - ఆమిన, ఇవి అగ్వాగులు ఇవి విశేష + వి శేబ్యే బములమ్‌ నడుంవచినకు బేక యి వ్యాహాసామ్ములైనను విశేష్య మేవిళ్శక్థి మం గున్నను. విశేషము శ్రైఫమానిట్ధిక్తి చంప ండును ఇచట నవ్యవహీత వనంగా న ఛ్యాహావ్యునాని యస్థము

నువణాఫిర*ము6 డగు ₹"ొమునకు బొహారు వొన ర్చెదం

నసుచణాభికాముండు కామునకు పొహారు వొనర్నెవ ఇచట విెేే ఎర్టిచు వ్య వ్రపవము,

పాన్థివ స్రాత్రునముండు ధ్ధర్థసుతు పను | ఇచట విశే్య్యము

4 స్వ జ్యో చసన వ న్‌ శై

పార్థివ 1పాగ్రుసరుంషగు ధనుకు పనవ్ష్య సమాసాంశ్శతీము

బశాహుబలసాకఘ$ుల్‌ మభుకైటభాదిరైత్య పతుః నెం6 'రుళేనవె. వాహుబలసారఘకు లస మధ్ధవైటభాదిదైత్యిపతుల నెల్ల ద్రుళ్లడంచి... తల్లి ద్రౌసడితోడళ్‌ = తిల్లి యగు ్రవదితోడళా మాలిండ్రి పకాకం సుకు చేతకొ-మాతండ్రి యగు పర కరసుతు చేర నృపధిర్లోదయముం దక్టునుతోడను- కృపథర్షోదయుల డగ నడ్డునుతోడను లోనెస వి,

కారికపరిచ్చేవము, 23 సూ, 3౬. విశేషణంబు లనేకంబు లున్నవోం గడడానకి ననావ్రదులును, చత్పూర్దుంబులకు “అయి యనుప వంబునున గు, శానివోం బతివివేషణమున 'శేని యంశ్యవి'శేషణంబు మాగ్రం బునకేని సముచ్శయాకంబును -వెకల్పికంజబు* నగు. క్చయాన్థ్‌ వై

జ ఆనములడు నిశ్చలాత్ముంయు మ్‌హాత్తు డగు రెవ భద్రుని సరింతు; ఆనఘు౬గై నిశ్శలాళ్ళుండై మహాత్తుండగు రామభద్పుషకింతుు ఆనఘుండ్డును తా త | ల లం , చనంనతు.ు ర విక్చలాత్తుండును నహాత్తుండు నగు ర వాభ్ళయ్య_కరింతుు అనఘుండు నిక లాత్యండు మాహాగ్ముండు నౌ రఘుఠరాము నెంగు

బ్‌ (య ల

సూః 502, భావా్థ కా వియో %ంబున( గిరికంల బ్రధమ యగు,

ఉ, రాముండు వచ్చుఎ, నాముండు రాలా భంతుంకు సంతనిండై, రకాముండ వ్మిందినం ద్రిగోః 0బు లాకులంబు లగు రాముడు పట్టిన త్రుటెన వాంంపం వరలలట గాలు వచ్చుబ భావార్థక ము ఇట తళ్ళనవి

సూః 3౮. సఒర్వనామ, సంఖ్యాఖి ధాన తద్విశేష్యంబులం "దెయ్యది ముందు ప్రయోగించంబము దాని ద్వితీయాదులకు. టెధమ బహూళంబుగా నగు

డ్‌ ఆర్సిగుజ్రములకు - అమ్నింటికి ఎజ్జముల్న - గుజ్ఞ్బము లన్నింటికి - గుస్టముల కెన్నింటికి సాహిణులు మువ్వ్థ్ధరు,

ఇ₹ండు కిపస్త్ర ములకు = ఇ₹ండింటికీ సజ్జములకు = గుబ్రములు రెండింటి? - గజ్జములస ఆండింటికి సాహీణులు నలు?పరు, లవ గుజ్జ్ఞములకు - లతకు "పస్త్రములకు = గుద్జములు. లతకు - సజ్జములకు లక్షకు రివుతులు లత్మ ఇత్యా దులు,

౭ళీ సుః భవ్యాశరణము

అన్ని - స్టైనావము. చెండులో వైనవి సంఖ్యమ ఆలుపునలి

య హు సూ! ఏనా, అపచ్చుబ్ద విశేషణంబుుకు నుము = యను, శ శాప

లకుష్యచ్చ్టు విశేషణంజులకు వురి = లున్ను నేక బహువచ నంబుుఐ న*ప. అగుచో ముందున్న *జికారంబు *అికారం బగు,

ట్‌, ఆందబగం నేకు అభరు విశేం.*ము ఉ. మంచివాంచను

ఎజి లోగ వశీ ఆం వీ. నేను మంచికాండను, (గుంచివాండు ను = మంచివాండ పాను.) బు మేము నొంచినారచు, (గంచివాసు -ఓము - మంచిశార +ము) సనన కి

య్యుషచ్భుబ్టము =నీన

ఏ నీవు పుశ్యాచితులడవు = మొరు పుల్యదరిగులరు.. ఇకారాంగతి బుఃమిందికుమువుల్కునివిలఏ ఉ నేకు గవిం -నీవు హవి

సూ ౪౨ కొన్ని యెకం మధ మోశ్త్వమపుుుషుంబు లకు బ్రధమపుళంపషు మగు

ఉ పాండు భూవరుననం వేష కైతి కోడ చై నీవు కంచికాండు నీవు మంచినాండవు మారు ప్వైలా, మేము వీన్నలు.

స్తూ రం సంబోధనంబునను మధ్యుమోళత్తమ ఫుగుమ *వ్ఫు = నిలు పరంబు బగునపువును 1అది' కి *'జాని యాచేశం బగు.

ఓని పనీదా:! నీవు పసీచానవు = నేను బనిడానము

నూ ర౨ అన్య, యుస్య, దస్థ త్కార్యంబులం. దుతకో _త్తేరంబు ఒలీయంబు,

కారకసరిన్ళేనము, లీ

వాండు = నీవ, నేను పవంబులుగాని వీ? బహువచనం౦ంబుల గాని

వీరిలో నేళండైనను నొక (క్రియకుం గర్హ్భ్యపవంలయులున చైవచో వీనిలో ముం చా నా యె టి మా

కటి పదంబున కన్నం దరరాచివ బలనుగలది గావున దాని ననురిందియే క్రియ యుంచగవలయుకు. అనలా వాడు నీవు అవనవి యొక వాకిమున 6 చ్ట్టైవదంబులుగ నున్న యెడల6 మధ్యమ పున క్రియ యుండవవిను 65వాండు శేకు కర్తలైనవో నృున్సియుభారుష్ముక్రియ. యుందవల'నమును.. ఇళ్లు తిక్కినవి శ వారు మోరు మేము పోవుదుము - వారు మేము పోమొదరు,. వారు మివ పొండు

సూ; 53 వాకంబున॥ బూరపప5నియమంబు కొన్ని శబంబులకుం దక్క_6 గానరాదు, యు

ఉ, కొన్ని యనలగా వీని - తప్ప - దనుక ఇత్యాగలు, చూ. వాక్యపరి చ్చే వము,

సమాసచరిచ్చేచము. ఎ లాతయపిలింలా

సూ౧ ప్రుసిద్దముగ "వేజు వేఆగు నర్థింబులుసల పవనం ఖు బొకఎవం బగుట సమాసంబు.

(వంధిఫంచ్చేదము ఇఒ౮-వ పుం చూడుము)

పూః। ౨. భాపాభేకంబు వఎన సమాసము మూడు విహభంబులు,

సాంళ్ళ్యాచికి బి వ్‌ ఆద్భికము 1] మిశ్రమం

సూః3.1 శేరలసంస్కృతశ్య్చంబుంణ సనమాసంబు నాం స్క ఖైలీకంణు. ॥ ఎ

ఇది పెండువిఫయిలు, సీవము = సాము సంివ్యృృత వ్యాకరణ సా్ర ముల నకుసకంది కూడినది సిద్ధము. ఊ. రామ + అజ్ఞ, = రౌ పంకీతివ రుఃండ్తు ఇంగు౬ గడవటి కబ్రతు తత్సముష్ట్రాటాపంబు గలరైయుండునాం

సూ రీ, తిశ్చరుంబుల సమాసంబు నాధిష్టైంఎు

షా రాము-- అజ్ఞ = రామునాస్థ (చూ సంధ, గ౯ నూ) కుంతి తనయుడు... (చూ. తత్చమ. 3౯ సూ౦ ఇం దన్నిళ్వాంబులు తత్సవు షు *పరయఎయఎంఎ గెలవగు.

సూ, ౫. తెనుంగు పవంబుు సమాసం 'బాచ్చికంబు. దీనినే సవకాసక వెందుకు

ఉ. గొంతికొడుకు) ఆలకు6 దేనియ; చూను వానికి (క్రోంతి ,

ఒనూ ౬. తెనుంగు పదములు సంస్కృతపడములు కలిని

అమాసంబయిన మిశృసమాసం బగు,

సమాసపరిచ్ఫేవము. రెరే

(మీశ్రాము = కలయిక). ఊ. రామునానతి (౨ాము+నానతి) మంచి కాలపుండు.. మిక్కనమానంపునందు మొదట నసంన్కృలళబముండగు. ఒహు సంది ఆనేక మార్షులో నెనవి దుష్టులు. యవిణి లో పాలోపముపలన సమాసములు ఆెండు విధములు,

విభకీ లోపముగా"నిది 'అఎకృమాసము. విభకిలోవించిన

లక పా హాని “లుగొవూసము.' ఉ. కిరిను + వాండి ౨కిరనాండి పుస్ట్రము +గోంచి= పుట్ట నోంచి,

(చూ. దరికి ఉలి సూ) ఆగ్గభేవమువలన ఇమా::ంబులు నొలుగు విధిం లు,

ర. అవ న్‌ ఫ్‌ వై భ్‌ ఎవీపీ*

(1) ద్యండ్వము. (1) తత్పురుషము. (3) బహువ్రీప. (4 ఆవ్య యీ భావము.

(1౨ దర్పంచప్రిసమాసము,

నూ ౫, అనేక సుబంతములు సముచ్చయార్జంబు గల వై సమసించిన ద్వంచ్యసమాన మగు. ఇది య భయపదార్థ పధానము.

“సుజంకములు (చా. సంధి, ౭౬ సూ) అనేకములు = ఒపటికిం ఖై డ్‌నవి. సముచ్చయార్థ్యంబులు సెలవై యనగా వి ్య్యహమున సముళ్చయంబు లన యు క నులు చేళ్యుట శడమిచ్చట గలవ్కీ

లా

ఠాభ్‌య పగార్థ్యప్కజ్ధానము అనలగా సమానవాం గున్న యన్నిపడములు ముఖ్యుము.లైన ననుటా ఇట్టి సమాసము డ్వండ్వము. (ద్వండ్వమా= జంట.)

ఊఉ. తల్లివం్యడు,లు పూజ్యాలు.. ఇందు6 దిల్లి చ్‌ండ్రి, యనునవి సుబంఠ ములు (వామవాచకిములు ఒకటికి వ్రైపడి యున్నువి.

శకి 2062 ౧0100036 60౧31515 0 1౪10 0౯ 10016 ౨౦95 *ఫే[ం 1000 00100౪0666, ౪0౪164 06 ౧60౧06౦164 పీ 106 60౧)6061003.”

లూ సులభ వ్యాకరిణము. విగ్రహమున6€ ఇల్లియును తిండి్సియును అని వ్హాయం దగి మున్నవీ. జ. స వి ల పై గ పచావను తిల్లి ముకు తం్యడ్రియును ఇద్దజయు పాాజ్యులే గ్‌ మక భఛయపదార్థ వ్ర కావున నిచె వ్వండద్వసమానము ఇఫులే హార గాయలు ఊకువళ్లైఎ మొవలైవన్‌, న స్‌టుకి చ స ము, తల్లి కిందడ్సి = లేల్లిపం కుులపబకి ఉంధి సూ ఈం చాకు

ద్పంద్వము మూడు వి;ఇములు, 1 ఇ8 నేతవ ద్వంచము $1 సమా హాంవ్వుంద్వము.. 11 ఏ౩ కేమి.

సూ౮షష్త త్యేకాన్వయము గలది యిక శేతర దం ద్వము* *

జా, ఆన్నవములు చదువమలం అనంగా ఆశ్నయుశు జగువవ తమ్ముం డును జమవక యానునవి సమాసముగ6 'హడీన వండుపవములు వేశ్విం €దకు

శ ల ర్‌ + ం, ల ఆ వరి శబ్దముతో నన్వయిుంచుచున్నవి, ఇళ్లే నీతొ రామ లత్మణులు కానలకం బోయిరి

సూ ౯, సమాసాంత శబ్దలింగ మ సమాసంబున కు దద్వ కశేషణంబుశకు నగు.

జ. సీతారాములు ఇచ్చటల గడఎటిదైన. రౌమ?బ్బము. ఫుంలింపము, దాఫి బహువచనమే సమాశంబుక కంతేయు నయ్యెం ర్తుక్షిశ్స్‌ మ్మిత్త వించంఎ ఇంమల గవపటి మి త్రేవిందకబ్బము స్రీనాచకము “న దాని బహమువచవకూ పమే సమాసమున ఇయ్యెకు. నలదమయంగు లు మనః ప్రభవానల బాధ్య మౌనలు-నిలకమ.యుంతు లకనంమాసమున “దవుంకుందచి యును సీవాదకళబము

ఇం స0లు 6 56౪00621 గఅయపేం3 01 2 వేిళష0రే2 00౧1- పైంటగ6ే 206 +6౪664 ౩300292661) 16 [5 011106 102౯6“ 211 ఇజర62 స 115 500163 64౧% గ౧౧6౧పీే6ం01 01 604-1 1ురైం[[20206 * 6 1185 1068 0౪2 106=0606ీం0( 20200ర్ర”

సమాస పం చ్యేచము రా జజ? వం ఉర గా వెడపట నుష్టది కావున విశేచంంయు “బాధమానలు ఆఅ3 త్కికంగ మాష మం గురై యున్నది (ఫపుంవింగయాపము' బాధ్యమానులు) సమాహార ఛ్యంద్దుము, ల న! ల సమాహాం మవలగా సమూహము ఇం౦వు6 "ప్రక "న్వచుము ముఖి ముగాదు సమూహాగరమే ముత్యము, న ర్‌ సూః ౧౦. సమాహోంచ్వం బ్వంబు* 'తెనుంగున( ఇస్తాయ శంబు% బహాునవచనము.,. ఉ ఆవేర 9 చావ-నుములు 'ప్రాయికవా?. బచే భమిభికి - పాల హీరము ఎ మెదడు బూర =దకి డాఫ., - నేవగలు - కూడు సద. ఇత్య్యాగులు మ! చ్కమోగ:బుల గలవు వాకాడు సస్తయిచ్చి రష్షీంబము.. అనం గా4 ల జ వా. పా లు వాడు గుస మాత్రిమే గాక ప్రాణము నూనము క్‌ డుకొనుటకై క వల సినవన్ని యని యర్రము హో వక శేషము. సూః ౧౧. వశవిధిహపముుఎ గల పెక్కు శబ్దములు సమ న న ఒడ అద సించుశపు పందొక్క_శబ్రమునకు మా్రేము బహాువచ నప్రళినై యం గు తక్కినవి లోవింది. దీనికే యీక శేవ మనివేరు. ఊఉ. రాముంకు 4 రెబుండు ఉ రాముండుు, లాముండి ఆకు చేసు గలగాము ముప రుబ్వచ్వు డొ*ః *రాొముండుి ఆిశుదానిః మాతి,ము ళా ళం జజ వణికి జంత 13 (46 5060165 01 కాం1062 అసలి! 1001165 2౧ 2వ్రక్ర!ి6క్ర206 ౧౯ 6 € 1069 అ9౮౧69266 1 ౪0100 00101206 2 ల౦౧౧16% 1662. 1౧ 00 5060163 (116 620106 05 16 ౦150700 గాలుపేంణ 13 54500[6102116 ఓ0 6116 60116661౪6 5౭056 0] 10 ౪1016 ౦౦౧౫౯౦౪౦౧౮”

౮౧౦ సులభ వ్యాకరణము, హువదన ప్రత్య కుయు€ భే పకి నకబజములు లోపింపంశగా రాములు ఆరి రుసుం. అనేక కుబంతముబలు లేమి నిదె ద్వంవ్టంబు గాదం్యడ్సు. సూ ౧౨ పుంలింళ క్రీలింగ శబ్దము లేకశేషం ఒబ% వో బుంలింగహావంపె యగు, ఆ. శెవ్రుండు - శివ = శివ లు. విటుండు--విటి=ంవిఎలు తెనుంగయవన విశకీవిఎలు” ఇత్యాది ప్రయోగములు గలవు, ఇది మాకెన్‌ శేకలు - వికూకైకళకే షు ఆం రండు విఠముయ సూ ౧౩. సమానహావంబులు గల శబ్దంబు ళుక ఇ్‌షము) సహాపైక శేషము, ఉం రెముంకు--రాముండు (రాములడు = కెములు, సూ ౧౪. భిన్నసపములు గలశబ్బంబుఎ య్‌కశేసషము వి'రాసకశేషము ఇవి రెండువి;యులుు పీకార్థవిహూడైన శేషము. ఉ, వ్యక్రుదండుండుకు ౫పటివంకుండుకు వచ్చిరి. ఈ 30కు శబ్టములు పంక్షంక స్ట య నై ఎకుర్ధ మేగలవి కూాపముబుం మాత్రము వేఎబుగనున్న వి కావన వక్ర చంకులు వచ్చి ౦నియైనకు కుటిలదం వులు వచ్చికరి యైనను జెప్పవచ్చులు. ఫిన్నార్ధవిమూవై॥ శేేఖు. ఇంచు హవి _ అర్థము ఆండును చే వే-ుగ వుండును టా వొ+శటళాా = భొతం నోంబుట్టినది _తోంబుట్రికవాండ. పీత 4 మాతి = వీచేలు పుత్రి+ పుత్రుండు = ప్తుత్రులు సూ, ౧౫ ఆచ్చిక ద్వంచ్వుంబునం బూర్వుశదంబు ఈ మం బగు,

సమాసపరి చృేచదము ఆలె ఉ అన్నవమ్యులు = తల్లిదం్సులు = ఊరువళ్లైలు = ఆలుమగలు - కూడ గాయలు, ఇచ్చట అన్న - తల్లి = ఊరు = ఆలు - కూర సీనమంయులు, తమ్మండం + = న్న - ఇత్వాగులు ఇమాసంబుగ6 చాడవ్పు సూ ౧౬ బుశారాంతశబ్దంబులు ద్వంస్పంజంజణ 6 బూహ్ట్రపదాంత బుత్వంబునకు ఆేఫంబొండె, దీర్థుబొండె నైక ల్సికంబుగ నగు. మార్ళే - పిక్ళేకబ్రములు బుళారాంతములు,. ఇవి డ్వంద్యముగక చాడలా 'మొత్రపితేలు అనికాని 'కూాతొాపిపలు ఆఫ కాని యగు, బుకాకాంఅ౭ బ్ఞంబులు రధింద్వంబన వో నన్నందున రామమాంధాతృ కఘుక్షీతీస లన్నష్పుడు మాంధాల్భే శబ్దము “మాంధ్యాత్రీ” జానెందు, నూ! ౧౭ ద్వంద్వాంతమందలి శబ్దము సమాసమున( ట్రతిపదముతో "వేటు వేఆగ సంబంధించి యుండు, ఉఊ కిపులకృవులచే =$ఫులచే శ్వన్కపులచే, కిన్నవిన్సది జ కన్నది + విర్నగి. వాసరవానవ నా మలు=వానర నాభుండు (వానర వా శుండు. వో వాకుండంగ =ఇపోవండలా + రాకండంగ “రివోరత్వైములు ఇ జారత్య్వేము +చోరిల్వేను, సూః ౧౫. మహద్వాదకంబులు ద్వంచ్పుంబు లగువోం 'దెుంగున నొక్కె డం బూర్వపదాంత స్వరంబునకు దీర్తంబును॥ ఘ్‌ నగు ఊ. అన్నాదమ్లులు _ అప్పావెల్లైండ్తు, - తల్లీదందడ్తులు, వాచ్యులు కృకృనంఓం?ముగలవారైనంూ 2 యీ సూల్రమన్వయిఎచును, సూ ౧”, ద్వం క్వకర్థథారింబులః బూర్వపడాంత నువర్ష ఖి కము లోవింది యొక్కెడి సమసించుటయు!6 గలదు. 6

లో9 సులభ వ్యాకరణము

చుట్టము +పక్కాము = చుట్టపక%ములు, అందము +చందము = అరద చంవములు,. పుట్టముఉగోంచి * పుటగోంచికరము + వాండి=కరవ్నాలడ్రి ఇట్రివి పమయోగంబుల నెజుంగునది. లీ

శత్పుకువము సమాసము. _

సూ ౨౦. ఉన్తకపదార్థ్యప్కృధానము తత్పురుషము. *

కండు ళబ్దకులు గల సమాసమున రంచవపవముయొక్క_ యర్థమే ముఖ్మ_ ము7గా నున్న యెడల నద తిత్పురుపము. ఊ. నల్లగుజ్రము పరువెఠెను. అనువో4 బకువ్వత్తినది గుజ్జమే కాని నన్ఫన కాదు గనుక ఉఊత్తకపవమే ప్రధానమైనది.

(నం క్‌ సమాస కాయట్టే నస్తగుజ్షిము* తత్పురుష సమాసము

ఇది 1. సమానాధికరణము, 11. వ్యథధికరణమ్ము 111, న్‌్‌ 1, ప్రెడి,

ఉపపదమని ౫ విధంబులు, సమానాధి కరణము. ల

సమాన=ఒక టియు యయిన ఆధికరణము= ఆధారముల గలది. అనంగా సమాసమందలీ రండు పదముల బొవము ఒక కబమానండే నిలిచియుండవలెన నల్లసతిము = అన్నపూణు నల్లందనము - గుజ్జపుందనము.. రెండును. గుజ్జుకు నం డే యున్నవి. ఈ చమావాగిగగణ చవ కర్ధదారయ మనియు€ల చేరు. (చూ మొ శా. 2౭0-2౭౧ పుటలు సాధారణముగ చెందటిపదము ఇెండవ కానికి విశేేగముగ నుండును,

ఇకి విశేషణప్రూర్య్గపవము - విశేనణోత్తకపదము - విశేఎతోభయపనము- ఉపమానపూర్త్యపపము = ఉపమానో తరపదము - బంభావనాపూరగం పదము + క

*సస6రి ఇ 60౧00౪06ే 601365 06 1౪0 గుఅంవీల5 206

06 [156 రేంలయణి10065 (06 50056 0 ల 0౪69 016 19 621166 గౌజరుంరంల099డం

సమాసపరిచ్ళేదము. ౮3 అవధానరణా పూరరపవము = మధ్యమకపదలోపి ఆ ద్విసవు అ మయూరవ్వంసక సమాసము - అ౨ి ఇవంబులు గలది.

న్యూ ౨౧. సమానాధికరణమంవదలి రెండు వదములలో మొదటిపవను విశేషణముగను "రెండవది వికేషరముగనుండిన విశేషణపూర్వపద కర్థధారయము,

ఉఊ కలకు వాణము. ఈ విశేషణము త్రిక - స్తీ సమ-ముగంతంధాతు జ విశేషణంబుల "నెడెనైయుందు,.. త్రికపూర్వకబి... శ, ఈకాలము,

శ్రీసమములు, ఊఉ. వేండిపాలు = వాండివమయూఖములు.

ముగంతము, డా కకినపు6. బల్కు.

ధాళుజవి శేషణము=, క్రియా జన్యవిశేషణము. వినెడు సభ్యులం,

సూ; ౨౨. ెండవపదము విశేషణమైనచో విశేషణో త్తరపద కర్ణధారయము,

ఠా. కపోశవృద్ధము, ఇచ్చట విశేషణమైన *వృద్ధ కబ్ద్బ మ్వుత్తరపన ముగా నున్నది. ఇట్లు రముం గుణండు. చిలుకమొకరి

సూః ౨3౩. ఉభయపదములు విశేవణనులైనచో విశే మణోభయపద కర్శధారయము,

ఊ. కీతోష్ణరు.. కనని వినని విషయము,

సూః ౨౦. ఉపమానము పూర్వపదముగనున్న నుపమొా నపూర్వపదము,

వ వస్తువును గుణించి మనము మాటలాడుచున్నామో యది యుపమేయము* ఆ వస్తువును నే యితరవస్తువృతో సమాన మని పోల్చెదమో యది యుపమానము=

ఒకండు తియ్యగ మాటలాడినపుడు అ మాటలకు గుజంచి చెప్పుట

౮ారీ సులభ వాస్థకరణము లో దేనెమాటలు అనినచో *“మాూటలు ఉసమేయము లేనే యువమానము. ఆవంగా మాటలు తేనెవలెం ది్యుగా నున్నవని యర్థము. తేనెవంటిమాటలం అరి వ్యిగృహము,. ఇచ్చట నుపమానమైన తేనె యనుళూట ముందుగా నుండుటచే +తేనెమాటలు ఉపమానోత్తరపద సృర్ణభారయము, ఇట్లు చిపరం గోలు = వూవంోండి.. పూవుంటోండి యిత్యాదులం దుత్తరపదంబు పరుషాగి (పోండి యని యెజుంగునది సూః ౨౫. ఉపమాన ముక్తరపదముగాం గలది యుపమా నోతరపద కరథారయము. ఎత శీ ఊ. ముఖపదము. ఇచ్చట నుపమానమైన స్తద్దము రెండవపదముగా నున్నది, ఇట్లు మోము(దమ్లి. దీనినే యుపమిత సమాసమందురు. సీంహమ. కార్టూలము - నాగము + వ్యాఘ్రము - పుంగవము - బుషము - బుపుభము కంజరము = దంద్రు,ండు ఇత్యాదు లుక్టకుషదరు, 'ల్లైవపుడు శ్రే స్తైర్ధమును జలు వును, ఫురుపసీింహాము = ములికుంజకులడు ఇత్యాది. ఇందు సానూన్యవ్యచు వెప్పకాదు. సూ ౨౬. సంభాననాపవము పూర్చునుందుం గలది సం భావనా పూర్వపద కర్ణధారయ ముగు. సంఫావవ యనంగా ఊవ్పా లేక, సంజ్ఞ ఊఉ. వేయచెట్టు వెల్లు జాతిలో నొకవిఫమైన చెపనకు వేము ఆం పేరుపెోటంబజెను కాం౭టి లు లు లు వేము అనగానే యాపణములు ౫ల వెట్టుగదా యని మనస్సునకు స్ఫురిం చును, అటాకవ డార్ధము గుర్తు తెలియుటకై డాని కుంచంబడిన పేలే సంజ జా అదె ఫూర్వపనము గా నుండిన సంఫావనా పూర్వపద కృర్ణధారయము. ఇటు చచిండచెట్టు - రామరావు - నన్నయభట్టు = కృష్ణశాస్త్రి - రంగము ఇత్యాది

సమాసపరిచ్ఫేదము. లి

సూః ౩౭. అపధారణాపదము ఫపూర్చుమందు( గలది యన ధఛారణాపూర్తపవ కర్ణధారయము,

అవధారణ యనగా నొక వస్తువును మజియొకనస్తువుగ నిశ్చయించుట ఊఉ. ఆజబానాంధకారము. అజ్ఞానము - అంధకారము (చీకట్సి యివివేటు వేబువస్తువు లయినను అజ్ఞానము'నే చీశటిగా నిశ్చాయించుట వేత ఆవధారణా పూర్చుపద కర్ణధారయము, దీనికి రూపకసమాసమనియు(€ చేకుగలదు. ఇట్లు విద్యూధనము. 'సంసారసాగరము.

సూ ౨౮, సంఖ్యాపూర్వపడము ద్వోగువు,

అనరంగా6 గర్భధారయ నమాసమందు మొదనటిపదడము సంఖ్యావాడ కముగా నుండిన ద్విససమాస మగు. ఊఉ, మూండులోకనులు ఇచట మొదటి పదమైన 'మూండు సంఖ్యావాచకము.

నూః ౨౯. సమాహోరద్దగు వేకవచనము,

ఉఊ. త్రిలోకి=మూండులోకముల సమాహారము. (సమూహము) ఇట్లు తి,భఘువనము-పంచపాత్ర, ము. 'త్రినంభ్యము. 'తెనుయన బహువళనమున౬ శ్రైయోగముళు గలవు. పష్టిహాయ నద్విరదంబులట్లు,

సూః 30. మిశ్తద్విగువు బహువచనము,

అనంగా మొనటి సంఖ్యావాచకము తెకుంగు గాను రంచవళబ్దము తత్స మొముగా నుండిన బహువచనమే యగు, ఉఊ. శరెండులోక౦బులు - వాలుగ పురు హిర్ధములు = ముజ్జ్ఞగ్తముచు - ఇత్యాదులు,

ముష్ణగము.. ఇచట బేగము తద్భవమని యెఅురపఐది.. నల్లిక్క్లు ముక్షోకము - ముమ్థుహూూర్హము ఆనునవి ప్రైఢ ప్రయోగములు,

సూః 3౧. అచ్చద్విగువున కేశవచనంబు ప్రాయికంబు:

ష్‌, ముమ్థాబు - ముప్పాద్దు = ముస్రోవ - ముక్కాలు, ్రాయికం బకుటచే - న్యవలు - ఇకుగడలు = ఇకుపరియలు ఇత్యాదులును గలఫు,

౮౬ సులభ వ్యాకరణము.

సూ। 3౨. మిశ్రద్విగువున విశేషణం "బేకశాంతంమై విశే హ్యుం బమహదాచకం మైనచో వీకవచవమే యగు.

ఏకాంరేము = ఒకటి. కడపటంగలది - పదునొకటి _ ఇకవవొక్క_టి లోనైనవి. ఉ. ఇరువదియొక్క_ ప్తస్తృము. ఇరువదియేడు నతత్రములు=

ఇచ్చట విేశేఎణ చేకాంరముగాదు గనుక విశేష్యము బహువచనవాం దున్నది.. పుక్తకము తక్సృమళబ్దము, సమాసము గానియెకల విశేష్యము పూర్వ పదంబైై బహువచనంబగు, పుస్తకము లిరువదియొక్క_టి. ఇకువడి యొకరు భటులు ఇచ్చట !భటి కొస్లము మహెద్వాచకము. గాన బహువచనంబున నున్నది.

నూ! ౯39, సమానాధికరణంబున€ బూర్వపదంబైన మూ౯ల డుశబములోని డుక్లునకు లోపంబును ఉగంపదాది హలునకు

యు రై వావ ౦

ద్విత్వంబును బహూుళంబుగ నగు,

ఊఉ. మూడు +మాలులు = ముమ్థాజ్యు మూండు+మాటులబు== మూ 4 మాబులు = ము + మాటులు = ము -- మాయిలు = (చూ. సూ 3౧) ముమాయి.

= సూః 3, ్రికంబున నేదైనం గర్హధారయ మందః ను శ ది. త

దొలుత నుండెనేని శ్రికపూర్వుక కర్షధారయ మగు

ఊ. ఆవోటు - ఈళాలము - వీయూరు ఆ-* ఈ-ఏ- లపం ద్ర మనిపేరుు_

సూ 3౫ ద్విశ్వహాల్లు పరంబగునపుడు పూర్వురుం

కద్‌ ఇ స

దున్న యాచ్చి దీర్థబు హా/స్వం బగు,

ఉ. మూండు+మాటులు = ము+మాణు. ఏది - బెడ్డి,

నసమాసపరిచ్ళేనము. ౮౭ సూః ౩౬, త్రీకంబునకు నసంయుక్తంబులును బుకా రంబును నూపష నేఫేకరంబులు వెన హలులు పరంబులైనపుడు

• నకం వానికి డ్విశ్వుంబు బహూుళంబుగ నగు.

ట్‌, ఆదేశము = అవ్హేకము; ఈ నెలవు = ఇన్నెలవు; ఏీళాలుండు - ఎల్బాలుండు - మొదలైనవి. అసంయుక్తము. లనుటవే అగ్రామము - ఈ ప్రోలు ఇవి ఆగ్గామము - ఇపహ్వ్పాలు కానేకవు నీ విళ్ళభావో మనునది

న నో కఫీ | (నీవు +ఈ చుభావమ్సు. నిర్బంధమువలన _నెన యుచ్భ్చృంఖల్ల్న ప్కయోగమని యెొజుంగునది అబుమషి ౬= అభ్టుషికా-నేరదు.

ఊప్థ లేఫీతరంబు లన్నందున ఊ ప్యృములకు "రేభములకు డ్విత్వము లేదు అళ్ళకక్రి అ అష్నట్క్లము | అస్సృంతతి = ఇహ్లూవిస్సు = ఆర్హాజు - ఎజ్బాయి యిట్రి మహాపంబులు లేవు.

బహుంళమనుటచే6 బరంభైన వర్షద్వితీ:య చతుర్ధములు రత్పూూర్వు వక్ష నిషమంబులతో సంయ్యుక్తము. లగు,

ఈ ధికిత్రి, = ఇద్ధరిల్రి యగాఫి కావలపీ యుండగా నది యుచ్చారణము నకు సాధ్యముకాకుండుటచే నావర్ధలబున చాని పూర్వంబుననుండు (ద "కార ముతో సంయ్యిక్తమయ్యెను, ఇద్ధరిిత్రి + ఇళ్ల అద్ధీరాక్రణి గెల్సుటుక్సవము- ఇబ్బ్భంగి యిత్యాదులు. ఎన్ను6లడు - ఎవ్వుండు ఇత్యాదిరూపంబులు బహుళ్‌ చుహణముచే నని యెటుంగునది-

సూ 32. కృత్యహ్రస్వం బగు త్రికంబుమిోంది చొటు శబ్దంబు నోత్వంబున' కత్వహ,స్టంబులు విభాష నగు.

“అశవోటు మైనకొత్ర్యము. ప్రకారము అచ్చోటుకాంశా నో యందుండం *ఓక్వ్రము ప్రాస్వముగా౬ కావి అత్వముగాల గాని యగును

౮౮ా సుభ వ్యాకరణము. 'హూస్వము కాంగా అచ్వ్చొటు ఆత్వమురాంగా ఆచ్చటు, ఇళ్లు ఇచొటు- ఇచ్చటు = వెచ్చొాటు - ఎచ్చటు, వీని ద్విశ్వంబునకు లోపంబును గలదు* అచటు - ఆచొటు - ఇచటు - ఇచొటు - వెచటు - ఎచొటు. ముచ్చో. టులు = ముచ్చబులు య ముచ్నోబులు ఆను రూపంబులు ప,యోగంబుల6 గానంబడియెడి.

సూ; 3౮ ఉశ్తవపవం బగుచోటు శబ్దము టాత్సరము నకు లోపంబు విభావ నగు.

చోబుళబ్టము జొపవిభకికము. దీనిసప్టమ ఏకవదనమావము, చోటళొ ఇంమ (టికాంంబువకు లోపంబు వైకల్పికంబు. అవ్బోకొ = ఒకచోళకొ ఎ అవ్చోటక్‌ - ఒకచోటక్‌.

సూః 3ళ్ళా కర్ణధారయంబున "'రెంకుశబ్దములకు నడుము ఇ గ వ స్‌ నర్ధగృహణమున కావశ్యకమైనపదము లోవించిన మధ్యమపవ లోపి యగు.

జ ప క్‌

ట్‌, జవ్వాది సెట్టి = జవ్వాకి + అము+ సెట్టి యని యర్థము, అమ్మ లోపీ౦చినది.

త్‌, జడ్‌

సూః। రోం, సంబంధఛాక్థ్రమం దన్నిళబ్దంబులమిోా6ద6 దచ్చ జబంబగు, టు

ఉఊ. నాది - వానిది- నీయది - మావాండు _- ఇంటియారండు - ఇంటి నాండు ఇంటిదిం

అవి - వాండు లో నెనవి రచ్భబ్టంబులు.

న! (ద.

సూ రం, ధాతుజవిశేషణంబులకు విభక్తి వివమ్నీంచు న్‌ శ ళ్తు (ల్‌ నపుడు తచ్చబ్బం బనువ్రయుక్తం బగు,

సమాసపరి చ్భృేదము ౮౯ టాం వచ్చినవాండు = వచ్చినది = రానివాండు = రానిది. వచి?న శాని యివి నచ్చుధాతువుల న విశేషణములు, సూ। ౪౨9, ఎల్ల యెడల6 లియావిశేమణంబులకు *అట్టా యనుపదంబు నైకల్పికంబుగ ననుప్రయుక్తం బగు. ఉఊ కిఫులు కట్టిననేతువు = కపులు కట్టినట్లి వేతువు, అధ న ళీ స్తూ 53, పడ్వర్షపర్యంతం బైన యాంధ్రశబ్దంబు తత్సమ శబ్దంబుతోడ సమసించు, ఊఉ. వాడి మయూఖములు - జేండి పయోఛధారలు, అజుక్స్షరముల వఅకుల బరిమితి గల తెనుంసళబ్దము శత్సమళబ్బముతో జేరి కర్ణధారయమగు, 'తెను౯గుకోబ్బము పూర్వమున. నుండవలయిను గాని శుద్ధ సంస్కృత ళబ్దము తెనుగు కబ్దముతో సమనీంపదు గావున శుద్ధతప్వు, అవేకమార్లు బహువాంది ఇత్యాదులు పాధుఖవులుగావు. ఆపపాడి (దశ ౧౧౪) అపనమ్ముకిము దిన వెచ్చము. (కటికి చీంకటి దిండికరముల గిలిగింతి ననువో కటికి చీంకటిదిండి విశేణంబయి యా అత్మగము6కు మించియున్నది. ఇట్టి ప్రయోగ మిది యొక్క_టియ చూపకైడి, లు సూ కర. కర్ణధారయంబునందు గుణవచనంబులకు నిగా గమంబు బహుళంబు, గుణవదగన మనంగా విశేషణము. నళ్లి - కెల్ల - చల్ల - పచ్చ - ఎజ్జ = ళా ళం బగ లల తియ్య - కమ్మ - ఫుల్ల - విన్న - లీన్న - అల్ల = చక్క - ఆలక = మెల్ల - ఇత్యాదులు నగుణవచనంబులు, ఉఊ. దల్లగాలి - చన్లనిగాల్కి పరుషంబులు పరంబు లగుగపుడు కొం డొకచో నిగాగమంబునకు బిందువగు, చల్లని + తెమైగ = చల్లందెవ్యైరు కమ్మ + నీ+ లేనె= కమ్ణందేనె కమ్మందేనె.

౯ాం సులభ వ్యాకరణము.

సూ॥ ర్‌, గుణవాచకలబు శ్రీయావిశేషణం బగు-చో నొక్కెడ ననర్షకంబునకు బిందువు గానంబడి యొక.

ఊఉ. చక్కంగం చాంజాడ నోపరివాండు - చక్కంగం చ్రీయుండు వర్థిలట,.

సూః గ౬. సమాసంబుల నాపవిభక్తికంబుల దీర్ధస్తూర్వక ద్విత్వ మువర్షంబులకు ఖండ పూన్షబిందు పూర్వకంబుగను, లఘు ఫూర్వక మువర్శంబునకుం 7వలమును పనర్మంబునగు.

దీర్ధవ్రూర్వక మువర్ష్యంబునకు '60పిీ వచ్చినందునకు ఉ. చూ. మొ, భా సంజ్ఞ సూ. ౨౮. డ్విన్వ మువర్షంబంనకు (ఫు ఉం అమ్ము - అంపవాన ఎమ్మ - ఎంప ప్రోవు.

లఘువ్టూర్వక మువర్థంబునకు *వు! ర్మ, ఇనుము - ఇనుపకా(డ - ఎను పగొడ్డు = మినుపపప్వు - జనుపనార - కమపపులు ఇత్యాదులు,

నూః రోం, మయూరవ్యంసక సమాసములు.

ఊఉ. మయూరవ్యంసకము (మోసపునెమలి) ఉచ్చావవము (అనేక వ్రకారములు గలది). ఆకించనుండు - అవతోభ ముండు - రాజూంతరము - శ్తా,-వాంతరము = చిన్నాలేము = అహమళానిక - ఆహంప్రూర్వక * అహో ఫ్రరుషిక.

న్గరికరణ తత్పురుషము.

స్తూ రళి భేవమయిన యాధారము గలది వస్టధికర అము.

ఆశగా శెంయడుపవముల యర్థములు జేజబుజేలు ఆధారములు గలవిగ నుంచవలవమును,

సమాసపరిచ్ళేదము. కాం

ఉఊ. రామునిగసంంము. ఇచ్చట రౌమునితనము - రామునందే యుండును,

శాని గుజ్తమునందుండదు, అక్ట్రులే గుజ్జపుందనము గుజ్జమునందే యుండును,

కాబట్టి నెంటీయర్ధము శం టీయందగున్నది గాని సమానాధికరణము నందువతె

నొక పచార్థమునండే లేను. (చూ. సంధి. నూ. 3౮) ఇది డ్వితీయా తరు

రుషుము - లృతీయాళత్పురుషము - చతుర్థీతత్పుయపును పంచమిోతత్పురు

పెము - పస్థ్రీతత్చురువము = స్త్పప్పమోతత్పురుషము - న్‌ తత్పురుషము ప్రా + ఊఉ పపదము - గలి - నిత్యసమాసమని "భీదంబులు.

విగ్రహమునందు మొబటిపదము ద్వితీయా విభక్తియం

దుండెనేని ద్వితీయాతత్పురుషము.

ఊ. నెలతాల్చు - వాఃక తాల్చు = దుఃఖాతీతము - కృష్ణ శ్నితుండు-అన్ను బుకుత్యువు = సుఖాపర్ను€డు - ముూహూగ్రసుఖము - సంవత్ఫ్సరవాసముం మొ నెల ను+ తాల్చు= నెలతాల్పు.

తృతీయాతత్పురకుపము. ఉఊ. నెల తక్కువవాండు = నెలచేత తష్కవవాండు. ఇట్లు హరిరక్షీతుండు _- నఖభిన్నము - మాతృసదృశుండు - మాసపూర్వుండు = మాసావరుండు - పీరృనముండు = వాక్కాలహము = గుడ మి్రితీము అ డధ్యోదనము = రాజప్రూజితుండు - ఆచాంనిపుణుండు.

దీనియందలి యృలుక్రషఘూసములు, ఊఉ. నీతోడిచెలిమి నాచేత్మిప్తాపు = ఫ్పుంసానుజాండు (ఆన్నగలవాండు జను షాంధుండు (పట్టు ప్రి)

చతుస్థీతత్పురుషము, ఉ. చేవరమేలు = జేవజకొటకు మేలు విప్కార్ధము (బ్రాహ్మణులకొ ఆక్క) భూతబలి = నోహీరము.

అలుకృమూాసములు, ఆళ్ళనేపదము = పర స్తైపదము.

౯౨ సులభ వ్యాకరణము

పంచమిోతత్పురుషము. ఊఉ. దొంగభయము-దొంగవలన భయము- సుఖా పేతేము = చ్యక్త్మముక్తుండు - స్వగ్దపతితుండు,

అలుకృమాసములు. చానా?ని నేరము - దూరాదాగతురడు, మొ! శిరప్రావహిరచి ఇది తెను(/ చ్రైంథములల బ్రయోగింపలుడియున్నదే గానీ సంస్కృత ప్యాశరణసమ్మతిము గాడండ్రు.

షవీశత్చుపవము. ఊఉ, రౌమునివాణము రామినియొక్క వౌణ ము, ఇల భూళర = రాజపరిచాకకుండు = దేవప్రాజకండు* పూర్వకాయము, (కాయముయొక్క_. పూర్వము] అపరకాయము - అర్థరాజ్యము = మద్యి హ్న్‌ము - సాయాహ్నము - మధ్యరా త్రము.

అలుకృమాసములు. దేవానాంప్రియుండు - వానోయ్యక్తి - పళ్యతోహరుండు - దివోదాసుండు = దివస్పతి - వాచస్పతి - కునశ్యేపుండు - మాతువ్వస.

నిర్థారణమష్టియందు సమాసము లేదు. ఊఉ నృపో్తే ము(డు + నృఫషులయం౦ దుతరు౯డని_చెప్పవలయుకు గాని నృఫులలో నుత్తేముం డనంాదుః

సప్తమితత్పురుషము, ఊఉ. మాటనేర్చరి _- దొనకౌండుండు - యుద్ధకుశలుండు - రణపండితు(డు = వాదనిపుణుంకు - ఆతీసశుప్కము -స్థాలీ పక్వెము - ఈశ్వరాఫ్టీనము = చక్రృబంధము = తీర్థకాకము = నగరవాయసము = ఘాపమంభూకరము.

'తెనుంగున మళ్టీ = సప్పమితత్పుకుషుంబుల నవర్థక్టంబు విభాష నగు,

ఊ. యోగచ్నేమమున ెజంగు-పుణ్యాశ్ర్రమంబున యొద్దంలోకంబున వారు - లోకమువారు.. అలుక్పకూసములు,. ఊ, గేహాహాకుండు = పారే

సమాసపరి చ్చేదము. గ్‌కె కుకలుండు = యాధిష్టుమండు - _వంబేకమము = విలేశేయము - కన్షేజవము ఎ 'భీదకుండు - పంశీరుహము - కుశేేయము - దివిజూలు = కంశేకాలుండు - వ వేచకులు - నీరేజము -త౭౬ బాలు - ఒడి.బ్యాలు - ఊోగంబంది లోనెనవి. లో లీ న్‌ సూ రల యుష దస జా తాకకంబుల కుతరపదంజు కక శిఖి పయి పరంబగునపుడు 'దమి గాగమంబగు, ఉ. నీదుకరుణ-నీకరుణం నాదునేరమి = తనదురూపు. బహునచనంబున సాభుప్రయో “గంబులు లేవు, నవ్‌, సూః సం. అకార నళారములు సమాసాదినుంగి నతి “లేశార్థము బోధించునేని న్‌ తత్పురువము. సంస్కృణేమునందు వ్యతిరేకార్లము తెలుపునది ని. అచ్చువషరవ చో నీ నీ = 'అన్‌శా మాటున, పాల్లుపకమైనచో *“ఆిగా మాటును. జి. నశటాచికోము = ఆన్‌ +-ఊచిశము = ఆనుచిరతీము. నశజాహృణుండు = ఆ శ్రాహ్మణుండు = ఆనశ్రాహ్మణుండు.. ఇట్టిని నచ తర్పురుపములు, నముచి= నఖము = నకలము - నపుంగకుండు = నకత్ర్త్మము - నక్ర్యము - నాకము - ఇత్యాదులయందు “ని 'అిగా మాజగు గాని యిందు6 గొన్ని బహువ్రీహి సమాసము లున్నవి. వ్రాచితత్పుకు షము, సూ సిం ప్రైది = ప్ర+ళది. పు +-హౌ- ఆప -సమ్‌ - అను + ఆవ + నిస్‌ - నిర్‌ - దుస్‌ = దుర్‌ =వి- ఆడ్‌ - ని=ఆఫి - ఆపి- అతి-సు-ఊద్‌ -అభి- ప్రతి - పకి = ఊప = ఇవి యుపసర్షములు ఇందు "ప్రి మొదట నున్నది గాన నివి

గర సులభవ్యాకరణము. ప్రాగులనంబకు... తక్పుకుషు సమాసమందు వీవిలో నేజైన మొదట నురడె శీ యది (ప్రాదికక్పురుపు వగు. ఊఉ. ప్రాచార్యుండు,. (ప్ర ఆదా ర్యుండు) చ్రునాతేము. అతిమాలము. (ఫప్రూలసరమును నలికోయించినది) అతి రెళుండు - అవకోకిలము. (వో9ంలచె నాకర్షిి పయశినద్సి నిర్ణ*కండు. (లంక నుండీ నిర్ణమించినవాండు.) గతితత్చుకుువము,

సూ స్లో9,

ఆస్టముదోము ఎ పురస్కారము = తిరస్కారము * సత్కారము = ఆలం కృతి ఉం ఇత్యాదులు గతి తత్చురముషములు.-

సూః ౫3. సంఖ్యావ్యయంబులు పూర్వపదంబులైనవో “అంగుళొ అదంతమగు. =

సంఖ్యాఫ్రూర్వము, ఉం. ద్వ్య్యాంగుకము దారువు, అనలా లెండంగుళ్‌ ముల ప్రకూణముగల కొయ్య,

అవ్యయపూర్వము, ఊం. నిరంగుకము.

సూః సర. వక దేశ సంఖ్యాన్యియంబులకును సర్దు-సం ఖాాశంపాణశబ్బములకును బరమైన రాత్రి శబ్దము అకారాంత మగు,

వీకలేక మనంగా భాగము, ఊ అర్థరాత్రృము = మధ్యర్శాతృము పూర్వర్శాత్ర్రేము - ఆపరర్శాత్రైిము - లోనైనవి.

సంఖ్య = టం డ్వికాత్రము ఉ త్రి రౌత్ర్యము ఎ సప్త్పర్శాత్రృముః మెం! అన్యయము. ఆతిర్యాశ్రము. (ఆతిశ్ర్రాంక మైన రాత్రి) సర్వరాత్రృము సంఖ్యాత క్యాత్రైము = పుణ్యర్మాత్రము.

ద్యంవ్వశమాసంబున అహస్సు పూర్వము గాంగల రౌత్రిళబ్ద మిట్టయగు, అహోరా త్రకు, పువమువెలి మూంకహోరొత్ర ములు, ఏకాహము

సమాసపరిచ్చేదముం జ్‌! పృణ్యానాము = ఫూ ర్వాహ్హము - పరాహ్నము - ఇట్లు అహక్‌ ళబ్బము ళత్పు రువంబున నగు.

సూః స్య, తేత్పురుపాంతమున 1. గో = గవము అగు,

అయన్‌ = సరన్‌ శబ్దములు = బూతి = సంజ్ఞల చజెలుపునపుడు అకారాంతములగు.

]. ఉ. పరమగవము. పరమగోవు ఆనరారు, 11, ఉఊ. కాలాయసము (నల్లయినుము) వుంగూోక్షసరసము అ (కప్పులతో నిండినళొలను) జలసరనము (ఇద్‌ యొక కొలనిపేరుం

సూ సగ౬. కర్ణధారయ అ బహూప్రీహులయందుం దొలి పదమైనప్తుడును జాతీయశబ్ద్బము పరమైనపుడును మవహచ్చబ్బము మహా యగు.

ఉఊ. మహత్‌ +వృతము = మహావృశ్నము. (కర్తృ, మహాబాహుండు- (ఉహు). మవహాజొతీయము మహన్చేవయనం గా గొప్పవారియొక్క నేవ యిని యర్థమే కాని గొప్పసేపయని యస్థముగాదు,

ర్‌లో బహావ్రీహి. ఈం

సూ ౫౭. అన్యపదార్థ ప్రధానము బహాప్రీహి,"

అన్యప దొర్థ మనల గా సమాసమునందలి పూర్వపదము బోధించుచాని కంచెను ఉత్తవపవము బోధించుచాని క0ఘేను 'వేశైన మటియొక వస్తు

అన్న 204౪501 ౧౦౧౫౧౦౪౧64 60౧51563 0 €/0 0౯ ౧౦౧౦ ఇంకర3 206 తం౧0€953 50౫6౧108 6156 20 ౪26 18 6౫65564 ప్ర ఓక ల. 18 శైం0621 26100465 జక ఇప1య 15 6౫౯65564 0 169 3600064 6౧న, రేలగు1066 0౯ ౧౦61864 స ఇాసీ2 19 66౧0664 ప? 18 తీంర గుల సి6క +0 90౧6010 రలంం166 9 ౨6146౯ 05 69 100

౬ సులభ వ్యాకరణము. యొక్క_యర్థ మే ముఖ్యముగా6 గలది, ఊం. కాముండు పాధుబుధ్ధి, ఇచట సాధుబుద్ధి యనంగా సాధువైన బుక్ధి యని యర్థమైనయెడ నది క్షర్తధార యము.* ఎ.నియొక్క బుద్ధి సాభువో వాండు సాధుబుద్ధి అని యర్థమయిన యెడ ఆ ఫపుకుషుండు సాధుల్వేము కంళను బుద్ధికం'మెను వేహైనవాండు గనుక

లం కే సకుని కశ ఉం శ జము సాధుబుద్ధి యనునది బహువ్రీహి సమాసము. ఈ సమాసమునకు విగృహము వెప్పువపుడు. వీది - వీవాండు - ఎవ్వుతె యొక్క. విభ్ఞక్షిమాపము. లుండవల యుకు.. ఊఊ, పితాంబరుండు, ఎవనియొక్సు అంబరము (వక్తము) పీతమో (పచ్చనయో. వాండు వీతాంబరుండు విష్ణువు. వీఠమైన యంబగము డ్షు

ప. వాండు. ఇవియును సమానారకిశరణము వ్య$కరణమని శంకు విధంబులు, సమానాధికరణము ద్వితీయాదిభేవములచే శాలు విధంబులు. ద్వికీహుబయ్యావ్కీహీ. ఉం ప్తస్తోదకము. (గానము... ఊదకము కేం9 తా, ప్తించేనో యది. విగ్త్రహమునందు :డేగిని యని ద్వితీయావిళికి ఈాపమువచ్చినండున, ద్వితీయాబహాు ్రీహీం ఇళ్లు తక్కినవి. తృతీయా బహు న్రైహి, ఉఊ ల్ధవిద్యుండు కృషముండు. ఎవనిచేత

విద్య లబ్ధమమ్యొనో చాండు = కృష్ణుండు.

శాం రేహంలంరం6 0600660 2 కంంణు2ర 0222 204 2 పె2ంళ101 6౦౧0౦౪14 13 15వ గ శంగుంణ 0[౧6౦ ౪16 60068 216006 15 10 2200091602 €0 8 90912061౪6 18 ౧౫211563, ఇలీ16 10 06 12666౯ (06 ఇసం16 60౧౧౦1౧6 13 50. 10 6 శంక 116 560056 13 60౧౫16౪ 10 ౪06 ౦0౧౧౧౦౪౧64 105610 ఏ0 06 11646౯ 1 15 906 50.

అ గౌ 15 & 53020460 ఏ02౯292 పిక ాళ00%ఏ 120 ఇస!ం్‌ ౨00 8 గ6ణ065 8౯6 2 2౧౧౦౩60౧ 60 60% 06౯ 61 1276 16 92006 6296 612600 ఇసే60 4155901766”

సమాసపరి చృేచము. గలి ఏనుకి.వులీహి ఊఉ వద్తైస్తుండు రాము డు ఎవనికొజక అన 1] ల ళో 1౮ ములు దకేము లమెొతో వాఓ౬కు = రొముండు పందమాఒహు ్రీహి ఉఊ నిరష్షదోమలు, ఎవరివంన నుండి దోవ ములు నిెర్తము లమయ్యెనో వారు = మునులు సీబహు వీపీ ఊఉ పీశాం.కుయు. ఎవనియొక్క యంబరమా 0౮ కలీ ఠా వరమో నాండు పీలాంబకమండు చ్తమాఎహువ్రీపీ ౫ వీరపురుుము గ్రావము చేరియంగు వీరులస పుసుషుఎ గలరీ యది క జ హ్‌ * వన్టిధికరణ బహా్రీహీ వ్యభికరం ఒహు్రీహి స్ట్రీత్తమ లందు.మ్మాత్ర్త మే ముండును, పసి ఎపు వ్రీహి ఊఉ పర్తగంధి పద్దమయుయొక్క గంగమువంటి గంధ మెవకపల *లవో కుది = దెమయంతి ము భీ వష్వమిఒహువ్రీహి ఊఉ చక్తృవాణి పాణి.కంప్తుల జక్ర మెననికి. ళఇబవో వాండు = వ్‌స్టువు ఇ చం ద్రశే,రుండు, 4 నఇక్‌ పూర్వపద బహావ్రీహి సూః సంా నజ్‌ ఫూవ్వరవముగాం గల బహావ్రీహీ మామా న నవ పూార్టిపన బహాప్రీ హీ, డ్‌ ప్తుత్రుడు ఎవరి! లేడో వాండు ఆపుత్రుండు.. అఘము ఎవ ఎన్‌ శేవో వాయ అనభఘుండు ఈ నథ్‌నబిం కొన్ని యయుపసర్థయులును మారక్వ" వంబులున నుండును ఉ దేవయొక్కు పన్యములు (ఆకు) ప్రపతిత ములో (రాలిన ప,పర్త్‌న క ములో (రాలిఫోయిననోో ఆడె ప రము ఎవనిమయొక్క దయ నిర్ణరమో తత 1 1260 28494 2027? 01 19 6326 ఇ [056 6% వీల 2£6 06 1 2030510100 €0 ఉం ౦0195 ఓ 256 ౧ తలింం60€ 6౫935 ఇ స60 6 3501766. 2-7

౯౮ సులభివ్యాక రణము, వాండు. నిర్దముండు (దయ లేనవాండు ఎవనియొక్క కంథర 5 పకేత్థు) యుద్దకమో (ఎత్తింఒడినదో) హాందు. ఉత్క_ంధిరుండు. ఎవనియొక్క జీవితెము విగరమో వాండు విజీవిరుండంా ఇషు సొర్టనము = విజశము మొవలైనవి

సూ; గగ. “సవా శబ్దము పూర్చుపడముగా నుండిన ఫహా పఫపూరప్పవద బహు ప్రీహీ,

శృతీయావిళక్తి నామవాచకముతో. సహ కబ్దమ్ముచెం ఒహున్నిహె యయి విశేషసణమున నప. అప్పుకు +సహి కబ్దము *ఒ టోని వైకళ్చొకి మళ నగు. (సహ అ కూడు పుత్రురతో సవా (కూడు సవ్మోప్రుశ్రుండు, . సపుత్రుండు,. అశిస్సు (దీవన) నందు వహ కొబ్టము సి కాదు, ఊ. పతా పుత్రుంయగు రాజునకు స్టిప్లి యనవలయును

నూ। ౯౦ సంఖ్యావా చకము సంఖ్యా వాళచకములో గలసి బవాువ్రీహియైన యెడల సంఖ్యోభయపద బహువ్రీహి.

ద్వివశెము = లెండు పదులు ఇకువది.

సూ ౬౧, దిక్కులయంన రాళమును (నడిమిప్ర, దేశము) "జెలుఫు బహాప్రీహి దిగంతరాళ బహూవ్రీహి.

ఉఊ. దక్షిణప్రూర్వ్రుము = దక్షిణమునకు. దూర్చునకు నడేమిప్ర దేశము ఇ అన్నేయమూలు ఇళ్లు ఉత్తవపూర్వరు.

• ఇల 4

సూ] ౬౨ న్టైతీహారలక్షణ బహూ ్రీహి.౮

వ్యతిహార మన6గాం దన విషయవుం దొక6 ఇీఖిధముగ పర్తించునో యట్టులే యతీనియందు€ జాను సర్తించుట, ఊ. కచాకది ఒకని వెం్యద్తుశిలు మతీయొకండు పుకొని చేయము యుద్గము. ఇసులే దండానండి.మువా

ల న థి లు ల

ముష్టి - హస్తాహస్తి-బావోచాహీ - ముసలారుసలి. ముప్టీ ముస్పియనియు( గలదు,

సమాసపరి చ్చేదము.

నూః ౬౩, తెలుగున (క్రీసమఘటితంబ 'యొకానాకండు

బహావ్రీహి చూపక్తైకు, లు

ముక్కంటి - వేగంటి - చలివెలు6గు - వే వెలంంగు-మోటబరి ఇత్యాదులు

సూ! ౬౪ తెలుంగునను బహాప్రీహిని సమాసాంత కార్టుంబులు గానంబడి యెడి.

డ్‌ ముక్మఃంటి = కడలిరాచూలి - నలువ - గట్టువిలుతుండు,

అవ్యయీభావము,

సూ। ౬ పూర్వపడార్థ ప్రధానము అన్యయీభావము,.

ఆశలగాం బూర్వపదము యొక్క యస్థమే ముఖ్యము గా6 గలది యవ్యా యీభావనమాస మగనని యర్థము, ఊం నిష్షనము = నిర్‌ 4 జనము = జనము లేమి. ఇచ్చట ॥లేమీ ని జెలుపు నిరో అను నవ్యయము ప్రధానము గాని "జనము. కాదు.

ఆఅవ్యుయీ ఫావమందు€ శౌ;యికముగా. మొదటిపవ మవన్యయముగా శెండవది నామవాచకము”గా నుండును ప్రాయికమనుటచే నుర్తరపద మవ్య య ముండుటయు. గలము,

యశాక్షక్తి యప్రుత్యషము = పరోక్షము - సమత్నము = ఆధ్యాళ్షము _ నిర్శక్షీకము =. ఆతిమాత్రృము = అనురూపము - అనుగుణము - 'పుశ్యహము - పృతిపర్వతము = సహరి అన్ముక్రృమము = ముంగేలు = ముంజేయి - ముత్తాత య అబాలము - సప్పఫోచావరము = సమభూమి - ప్రదక్షిణము. ఇట్టివి యవ్యయీఫావ సమాసములు,

సూ ౬౬ తెనుంగున నొక్కొకచో సమాసగతపూర్వు పదంబు వ్యవహితోత్తరపదం బొంటిళోడను, వాని ఇక్కింటి తోడను నన్వయించెడి.

౧౦౦ సులభ వ్యాకరణము

ఉ, వానిబలమును దేదముషవ అశ6ంగా వాసీఒలమువు వాసిపేజము నని యరమ్ము పమలభథవమునకు విద్వాపకిణతికి

హో సూ ౬౭. అవీ శబ మకాగాంత మగు, ఆజ

జలళాతుండు - జలజమువంటి కన్నులు *లాండు (జంజాత్షకట్టము తప్సనుమున జలజూామాంయను ) డివి స్త్రీనింగమాపము ఒజలకాశ్నీ, నూత్రమున బహు వ్రీహిసి అకఘుపవ మధ్యాహార్యము,

జ్‌ స్‌ ే నగి శే జ

సూః కళా అవర్షపూర్వకం బైన శక్తిశబ్బము నెకల్పికంబు% అకాళాంత మగు,

ఊఉ. ఆశళపండు - అశక్తి,

అనాటి. అమన

నూః ౬౯. బహూువ్రీహి సమాసాంగమున.

శ జూయ = జూని యగు.

1 ఉత్‌ =పూతి సు శబ్దంబులు పూ స్పమందున్నమ, ఉప్ప వమూానవోోతక మగు సమాసంబుశను గంధభశబ్దము గెంధియగు.

ఇతో

1. వాస్తారి=సరిస్వతి యెవనికి జాంయమో యవేంపు (జూయి=ఫార్య)

11 యాం ఉఊన్గంఫె = మోందన్యాపేిందు నగంధములది... పూతింంధి = వైకునాసన గల. సుగంధి = మంచివాసన గలది,

ప్యణంధ్గి = పస్థగంకమువంటి గంధము. దేశికింగలవో యని న్రీ-

ఉపమావవ్సోతక నును. చే యోజనగంధ బుని రూపము, యోదజనగంధ్ధి యను ) యసాధువు, (యోజననంధ = వీడే - సత్యవతి)

సూః ౭0. సు దుస్సులు పూర్వునముందుంగల హృవంకు శజము వ్యా త్తగు.

చు తి మాల, న ఇ కా సుహ్మత్తు = స్నేహితుడు దగ్హ్య్భృల్తు = విరోధి

తద్ధితపరిచ్చే దము, శ్‌ చింతా

నూః౧ విశేష్ఫములకు. గాని విశేవణములకుం గాని

భావార్థము స్వ్టర్థము లోనగువర్థంబుల రాయగిన యొకవిధ ఎవ వళ న్‌ “ను

మైన యశ్య్యయములు తద్ధిశము లనంబకును.

ఈ ప్రత్యయములు పవములగనక్కుడు “యు వర్గకము లోనగు ప! యములు లోపించును.

ల అట్‌ ల శ

రాముండు - ఇది విశేష్యము, ద్‌నికిం దద్ధితప్రృత్యయము *+తనము ఖాళార్థంబున€ జేర్చినవో “రాముండు + తనము అని కాంగా (డు లోపించి నాముతేనము అని యగు, వాంచికనము. మంచి యను విశేసణమున కికళ ప్రశ్యయములు చేకియుండలేచు గాన వానికి లోపములేదు.

సూ) ౨ తనవర్లకంబు భావార్థంబునం దగుం

భావము అన6ం౫ా స్వభౌవమువలనం గళిగినదని తెలుఫునది ఆ యర్థంబు నందు "శనము ఆకు వకంబు చ్చేంబడును.

విశేష్యమ.లు.. రాముశనము - రామునితేనము - డీతరనము = సునుమని తనము - బంటుతనము,

విశేవణములకి, గొప్పతనము = మంచఛికనను = నల్లండనమా - ఫుళ్లం దనము.

ఆంకొన్నుతనము - ఓర్వులేనికనము లోనగు పయోగంబులందు 'వాని యనునది వైకల్చికంబునగ లోపంబు, ఆంకొన్నరేనము = ఆంకొన్ననానిగననమ్హు ఓచ్వాలేనికినము ౯ ఓర్వజేనివానితోవముం

త,

౧౦౨౩ సులభ వ్యాకరణము,

సూః। 3. చిన్నాదులకు ఆక వర్ణకం బగు.

చిన్నలికము - క న్నెలికము - పెద్దటీకము - చుట్టజీకము - దొంగ తికము = పేవటికము = మిండజణీకము - లంజెజికము. విశేషవికులు సామాన్న విఘలను నైకల్పికముగ బౌధిందును గనుక “+చిన్నటలీకము మాలు “చిన్నతనము ఆశియుల జెప్పనగు. ఇట్టులే తక్కినవోటు౪ నెజుంగునది.

స్యూూ ఈ, జేకము పరంబగునపు డుత్పుంబున కశ్వ్రం బగు,

మోంది న్యూత్రమున కీఈు6బడిన యు దాహరణంబులందుం (జిన్న మొడ లముశ శబ్దములు ఆ ఎ అంకమందు( గలవే కావ) ఉఊకారాంతములులేవు. ఉకా రౌంతేశబ్బములకు జికము పకమైనయెడ ఊకారము అకారముగ మాలును, ఊఉ. తొత్తు+బికము = తొత్తటికము, వెద్రా+తీకము = వెళ్తటీకము. వెస్తు-ఓ లీకము = వెద్దలికము. | క్ట

సూసి ఇమివర్లకంబు వేర్వ్హాదుల కగు.

జేరు మొవలైనళబ్బములకు *ఇమి ప్రత్యయం బగ,

జ్‌ ఎ జీ జీ 0 ల ఇ అ

చేడు ఇమి = ేరిమి, ఇట్లు ెపేరిమి - మ్రుచ్చిమి - కడిమి "చులిమి చెలిమి = పోండీమి * వాండిమి = వేండిమి ఇళ్యాదులు,

సూ ౬. ననర్ధక్రంబు గుణవచనంబులైన నల్లాదుల కగు.

గుణవచనము లనంగా గుణమును బెలుఫు విశేషశములు,

నల్ల + న = నల్లన ఇట్లు తెప్లన _ సచ్చన = ఎప్పన = వామన - తియ్యన - కమ్తున - ఫుల్లన - చప్పవ = విన్నన - తిన్నన - అనన - ఒయ్యన - తివ్షున = చక్కన - (్ర్రేకన లోవైనవి.

సూ '౭ ఇకనర్గకం బగ్గలాదుల కగు,

అ్యాలము+ ఇక == ఆఅగ్ధాల+ ఇక వ ఆగ్థలిక, ఇటు - ఒమ్ము జఒ మ్మ్‌కం

తద్ధితపరి చ్ఫేదము. ౧౦౩ ల

సూ ౮. కరనర్ధికము నాయఃకశబ్దమున క్‌,

నాయ(కుండు+కరము అ నాయ(కరము

సూ ౯, టివకం బొంకుశళబ్దమునందలి డునర్షంబునకగు,

ఒందు - ఒంటి.

మ! జ గ

స్తూ ౧౦ మగటిమ్యాదులు యధాప్రయోగంబుగ లా,హ్యుంబులు, న

మగండు - మి6టిమి - మగళవము. ఇట్లు జ్జీనతీమీ - ఒజ్జనము- కోటరము _ కోడంట్రము - కోడం ట్రికము = కోడటీకము = కోమలికము - వలికారము = నయారము - తెలుపు - బెటుఫు - పసువు + నలుపు.

మోందల జెప్పినవన్నియు భావార్హంబున వచ్చుప్ర్రృత్యయంబులు, ఇ6క స్వార్థంబున వచ్చు ప్రల్యేభుములు వెప్పంబకు.

స్వ + అర్థము = స్వాస్థము. ఇందు తొలురటి పదమున కేయర్ధమో తస్థిత ప్రశ్యయము చేరియు నదేయర్థమే కాని యర్ధమునందు భీవముండదు.

నూ ౧౧ అరమళాదులకు స్వార్ధంబునం దికవర్థక్టింబగు.

ఆరివరి +-ఇక = ఆరమరిః. అరమర యనిన "నేమియర్థ మో యర మక యనిన నా య్యమే. ఇట్లు ఆము = అమిక్య అల్లిబిల్లి అ అల్లిచిల్లిక్య గండి = గండికు నడపడి - నడవడీక? నాడు = నాడిక్య నివ్వాళి - నివ్వాళిక, పొత్తి - పొన్తికథ మాన - మానిక;) మెలి - మెలిక వాలు = వాలిక ఒరిమ = వఒకిమిక; ఇత్యాదులుం

నూ ౧౨. ఉక వర్షక్రంబు చిలు ణాదుల కగు,

చిజుక్‌ - చిజురుక్క నాతి - చాతుక; నెలంత - ెలంతుకు మెలండ = మిలంతుకు పడతి - పంంతుక వదంతి - వడంగుక్కు పొలంతి = పాలంతుక్క 'వెలంది = వెలందుకు నిప్పు = నిష్వుక్య బిమ్మ్‌ అ ఎమ్మ, ఇత్యాదులు,

౧౦౪ సులభ వ్యాకరణము.

సూ! ౧౩. అష, యిమి, నర్జక్రంబులు వేజున కగు,

వేలు +-ఆడము = వేజదము జేజలు+ఇమి =వేచీమి.

సూ। ౧౪. అడివరకంబు నెల కగు.

లా క్ష

వెబడి.

ము!

సూః ౧౫, ఇడివర్లకంబు "తెలివి వికివి, వినికి లేమి రాపులకు నగు,

'తెలివిడి - వి౭విడి = వినికడి - లేమిడి - రాపిడి.

నూ ౧౬. ఇత న్షం వింపు, విశ, వోకుల కగు.

ఇంపు +ఇకేము ౬ ఇంవీతమ్యు బిగితముఫ పోరితము,

సూః ౧౭. 939 వర్జక్రొంబు వాంపున కగు,

వాంపిరి, సూ ౧౮. కార వర్షికంబు నుడి = కొలంత ల కగు,

నుడికారము = కొలగారము. నూ। ౧”. మిరి వర్గికంబు చలీ కగు,

ఖీ

చలిమిగిం

ఇంక మతుబర్థంబున వచ్చు ప్రత్యయములు వచెప్పంబడును.

సూః ౨౦ కాండు కీత్తియ వర్షకంబులు పుంస్తవ్ర, శీ త్వంబుల మకుబర్థంబునం చాటాదుల కగు.

ఆట మొదలగు కబ్దములకు మతుబర్థంబున( బుంలింగంబున €కాండు అను ప్రత్యయమృు స్రీలింగంబున క్త” యనుప్ర్రళ్యయము వచ్చును. మత్‌ అనునది కలయను నర్థమున వద్చు సంస్కృత ప్రత్యయము, అదియే లత్చ్సుం

తద్దితపరి చ్చేదము, ౧౦౫ థా బునల బుంలింగంబున మంఠతు.డు - వంతుండగును. ఉట. బుద్ధిమంతుండు అ బుస్ధిగనలవాండు, దయగలవాండు = దయావంతు(డు, ఇంకమిందం జెప్పంబడు ప్రుళ్యయములు కల లోనగనస్థము లిచ్చునవి. వెలిమఒకాండు అనంశా౬ జెలిమికలవాండు అని యగ్ధ్థృముం శ్రీవాచక మైనపుడు చెలిమికత్తియ- చెలిమకత్తె. కటారి (ఆయుధముగాల గలవాండు = కటారికాండు. ఈయర్థృములందు నీ యప్రుత్యేయములు ఆట - అచెపము - ఎమె - ఓయారము = కటారి = కొల - ఇెలిమి - చేరువ - చొరవ = వటి = అజ రా ఈ చోంబర = హౌదము = తిండి _ తేర = దొద్ద + నీటు = న్తేస్తము = బేరము - బయ ము-వీణె - సంబళవు - అమ్ము - అంటు = అంకము = కవళి = వైలాటము - వగ - విల్లు = వెచ్చము - సొగసు - మాయము _ వేంట - పొలము - జీత ము = తెక్కలి - తెరవాటు - బంది - బోనము - కన్నము - వేడుక - లోనగు పదములపవై వచ్చును. ముపర్ణకంబునకు లోపము = మాయగాడు, నూ ౨౧. కాండు, కత్తీయ, కారంబుల్క)ు కశారమునకు గకారంబు కొండొకచో. గానంబడి యెడి. ఆందగాండు = అందగత్తె; కొండెగాండు - కొండెకత్తె; చేరగాండు 'చేరగత్తైం మొనగ%ాండు - మోసగాండు - నయాగాారము లో వైనవి. సూః 99. కాండు కొండొకచో. దశ్సమంబులమి:దను గానంబడియెడు. లిపి కాండు- కార్య గాండు-ఆంక కాండు-ఆంయ కాండు-ఆ యకలతికాండు. సూ॥ ౨౩. కాండు, కత్తియలు నొండొకవానికి స్వార్థం బునం జూపటు, లు

౧౦౬ సుల భవ్యాకరణము. చెలికాండు - శెలికత్తియ; హోెద్దడికాయ జూ హాన్షడీకత్తె; అకప కాండు _- ఆడపకళ్వై విటకాండు - విటకన్తె - ఆఅఎకకాండు ఇచట6 దత్సమ కబములమి౯ద వచ్చెను, హాస్య శాండు నికి దకా నెంచ నగ న్‌ లు సూః ౨౪ కాండు తిక్యక్కు లకుం గానంబడ్షియెడ్షి, త్‌్య్యోష్కలు = పళుపక్ష్యూగులు, ఇబ్బంది గాండు-ఒం టి గాండు-కొముకాండు-పరికాండు. ఇత్యాదులు, సూ] ౨౫ ఈండు న్వాకంబు పుంస్తప్టంబున నటమటా దుల కగు, ఆటమటము + ఈండు = అటశుటీందు.. ఇట్లు కమ్ముషము - కన్నడము - ళొండెము _. నాననము - బూటకము - మంవడ్తి = మన్నెము - సుంకము - గారడ్సి* ఇత్యాదులు, ఉక్కివము+ఈండు = ఉక్కీయని యస, నూః ౨౬. ఈండు కొన్ని యెడల స్వార్థంబునం దగు, చిమ్మం+ ఈండు = దిమ్మరీండు - మొక్కలీండు - కల్లరీండు, సూ॥ ౨౭ అకివర్జకంబు పజొలాదుల కగు. పోంలము+అరి = పోంలర్కి ఇట్లు ఒజుపరి - కల్ణకి - చదువరి = జూదరి - టక్కరి = తగవరి - తీకుపరి = తెంపరి - తెదవం - నేరుప౦ - మతకం (మత కము) వెరవరి = వేంటరి - సిసి - వరాపగి - లాపరి - చూపరి (సుంకముగా అప్సి సుంకరి = ఫ్రూజకిలో వైనవి ప్రూజఆరి = పూజారి సొన్నము + అరి = సోన్నారియని కడయచ్చునకు దీర్ధూలు. స్తూ ౨౮, ఇవర్లకం బోయారాదుల కగు, ఓయారము-+ ఇ=ఓ యాక ఇ =పీయార్సి ఇట్లు అక్క_సము - కడలం - చాగము - బోగము. తమకము - తుటావము - బంజారము - బిక్తవము - బీటా

తద్ధితపరిచ్ళేదము. ౧౦౭ రము = బేహారము - మచ్చరము - మిటారము - విన్నాణము - వెక్కసము = నల్ల లోవైనవి ఓయారాదులు,

సూ ౨౯ తీ వర్ణకంబు కులవాచకంబునకు వాచి బగునపు డగు,

కొజవ - ఇది కలవాదకము కొఅవజాతి న్త్రీయని వెప్పునపుడు పాజవ+త = కొజవత్‌ యని యగు ఇట్లు వాకిత - వాసెత - (వేత = సాలెత - బోయిక - బోయత లో వైనవి.

నూః 30. తవ్షకంబు పరంబగుచో నొశానాకచో నెత్వంబు చూపక్టైడుం

బోయెత - వెంచెశ - మాలెత. ఛచెంచిక యని ఇకారంబును నగు.

సూః 3౧, చెడుగుందుడుకు = నిక పులకు. బుంనవ్టంబునం దుకారం బగు,

వెడుస+0డు = వెడున +అ+ండు=వెడునండు,. ఇట్టు దుడుకండు- నిడుపండు.

సూ 3౨. యువతి. విటీ = రజస్పులలు గు బ్బెత = మిండతం ముష్టుతలు నాంబడుదురు.

యువతి = ప్రాయశ్రన్షీ గుబ్చెతయనియు. విటకత్తే - మిండతేయని య్కు ముశ్హైన త్రీ ముక్తుత్‌ యనియు ననంబడుదురు.

సూః 99. వగాదులకు బహువచ నాంతంబులకు బుంస్తవ్లం బునం దాండును, క్ర్రీనాచ్యం బగునపు డాండియు నగు,

వగ - దీనికి బహువచనము వగలు, ఫుంలీంగమున “ఆండు చేస్చంగా వగలాండు అనియా శ్రీవాచ్యం బమునప్రడు వగలాడి యగననియు నెటుంగు నది. ఇటు మాయలాండి.

౧౦౮ సుబభ వ్యాకరణము,

వగ - చిన్నె - పలుకు - వన్నె - వొమ్మి - ఎమ్మె = మయము = బిషుదుం లో నెనవి వగాదులు,

అుంవింగ ప్రణ్య యము డు అనియు ఉబ్చాాణమున సుఖమునవై అ చ్చయడి “ఆయి. అయ్యె ననియు సంస్కృృతమునందువలె డ్రీం ప్రశ్యకమైన ఇ పరముకాంగా. అండి యయ్యుననియు శ్రహొంచునది చూ ప్రదమభాగము ౧౨క-వ పుట

ఈ *అండు త్రుత్య యము “వాయ - కాండుి లోనగు శబ్దంబుల౦ దున్నను ఆచ్చం వాండి - విలుకాండి యని స్తీలింగరూపంబులు రావు

నూ 3౪౮, ముక్కులోనగువానికి వాని లేమిని డెలుపుచో నిండి రర్ణకం బగు,

ఇండి ప్రత్యయ మొకళబ్దయునకుం జేర్చినపుడు డానిలేమిని నూచిం చును, ముక్కు + ఇండి = ముక్కి.6డి - ముక్కు లేనినాం డర యర్థము వాలు = వాలిండి; వెరవు - వెవిండి? ఇట్లు స్నిండి = ఉప్పీండి లోవేనవి? చూ సంజ్ఞా నూ. కే౦. మకుబర్థ ప్రత్య యములు ముగిసెను, ఉప్పిండి లిండీ పోశుల నోళ్టంబడి యాష్యూపిండి యయ్యొకుం

స్మూ 3౫ (ఇ వర్ణకంబు కొన్ని చోటుల 'లేమినిదెలుపును,

శ్రుడ్డు(4% = గ్రుడ్డి కొన్నిచోటుల ఃగలి యను నర్ధ్థంబునగ నల్ల + ఖ్‌= నల్లీ నల్ల మనంగా క్‌త్తుపు

నూ: 3౬. కలయను నర్థంబున 4అి యగు.

ఉఊ, చెలును +(- ఆ = చెలువ, దున్ను + ఆ == దున్న

నూః 3౭ పరిమాణార్థంబున. ట్రధమైకనచనంబు నంద యెండు వర్లక్రం బగు,

కొలంతిను చెటుపునర్థమందుల బ్రథమావిళక్తి ఏక్రవచనమండే (ఏండు- వ్యయము వమృనకు, ఉతూమెండు -ముంతెండు - వెచైండు - వీసెండు

తద్ధిశపరిచ్చేనము. ౧౦౯ (న

జేజెండు - మూళండు - కుండెండు - గంపెండు - ఓడెందు + లోనైనని. కం చము+ఎ6డు = కుంచెండు చిక్కము+4ఎెండు=చిక్కెండ అవి మూపంబుల్డు ఇందు మువర్షికలోపము

సూః॥ 3౮. ఎ౯డునల్లికము పరంబగునపుడు లినర్ధము వోవీంచు.

కె మక్‌లి + ఎంయ =కమికెండు; పట్టిలి యా ఎండు = పస్టైండు. * ఇట్లు కొడిదడెయ - వోపెండు - పిడికెడు - పుడీసెందు - సందెండు - పుక్కెండు లోనైనవి

సూః 3౯ దిఘ్నార్థంబున బంటి - కొలందు లు సర్వత్ర యగ

చిఘ్నాస్థమున ననలగా లోంకును జేలుపుటయకందు బంటి - కొలది యను చ్రుల్యేయములు వచ్చును,

మోంకాలీబంటి - మూకాటికొలంది, అోొమ్హుబంటి (= అొమృళొలంది, సూత్ర, యనుట చే౬ డత్సేమళి బ్టంబులమో6డను నివీ వచ్చును, కిటిబంటి.

సంస్త | క నదర

ఈ యర్థంబున సంస్కృత ప్రత్యే య ఘన మ్మొాల్తేము ఆనునదియు వచ్చును. ఏమ్మాక్రము నీరు? గిరిగెల మాత్రము.

నూ రం, 'ప్రాచుక్యార్థంబునం 'దెనుటయసపదంబుల మిం దను మయట్‌ పశ్యేయము చూపక్షైడు.

ట్‌

మిక్కుటమిను నర్థము తెలుపు “మయము” అనుప్రళ్యయము. తెనుంగు పదంబులమిందను వచ్చును. ఉఊః తేవమయము = తమమయము.

సూః రం. మతుబర్థింబున నవర్డకం బెం చేనియగు,

(ఓ ఉ్‌, దివ్య తేజంబుననా 6డు=దివ్య లేజమ. గలవాడు,

౧౧౦ సులభ వ్యాకరణము,

ఇవి గాక మజీగొన్ని వరక౦ంబులును అమోగంబు 5౬ నగలను *6డూ మంటమారి - తంటలమాకి - నికురిపోతు - తూంగుపోతు - తిండిపోతు - ఇవి వదిఫభావమున చెళలపును,

ఆడవము = లౌంటాబపుడచ్చి లేక త్తి చారినుందుకొని యుండు కాండు అవప,

పెండ్లి - వివాహము - వివావామైన త్రీ పెంళ్లము,.. ఇట్రివి యార్య పయోగంబుల సనేబురిసనదిం

పగి చే అాాహ్తరస్టాప్రుల్భిదినాలలా

క్ర) యులు తీత్సీోమములు, ఆచ్చికములు ఆశి ₹ండు విధంబులు.

స్తూం సంప్కృతధా త్వాదులకు “ఇంచు చేర్చంగానైనవ్‌ తర్చము క్రియలు.

ఉఊ,. రంజిందు - భుటించు - పోషెంచు = నుతించు. స్తుతించు - పా8ించు ఇత్యాదులు.

చేయు-కొట్టు-తిట్టు-సయనించ్చు లోనగునవి ఆచ్చిక్కక్తియలం,. ఇవి నకరక ముల అకగకములు - అని లెండువిధంబులు.

జీ ళీ సూ ౨ కరమును గోరునది సకరఠకము., వ ఆశే

ఊఉ. కూరుండు కత్రువులను గొట్టును.. కొట్టును ఆనంగానే యెవని నని ప్రశ్నింపంగా ృత్రువులకుి ఆం కృర్ణమును దెలుఫుగున్నది. కాన కొట్టు ఛాకువు సక్తర్థకము,

సూః॥ 3, కరిమును గోరనిది అకరకము,

ఆశి ఎంజీ

ఉ అవివేకి పట్టినకాగ్యము పాచపను. ఇచట '్కపాడగునుి అనునది శ్రీయ. 'ఎవనిని *డేంలి అని యడుగుటను వల్లలేదు, కావున నిది అకర్థ కము,

ఇవి సమావక క్రియలు, ఆసమాపక్కక్తియలని కండు విధములు

సూ॥ ఈ, కార్యము కోజుంత లేగ ముగియునట్టు చెప్పునది సమాపకక్రియ,

ఉఊ. వాండు వచ్చెను. వీండు పోయెను.

౧౧౨ నుబభ వాష్టకరణముం నూ] స కాకము పూన్తాముగ ముగియనట్టు వెస్పునకి ౯ ళు తు యసవమాపక క్రీయం

ఊఉ. హూమమంనులిను నము్తైము చాటి లంకల జొచ్చి వీశం ఆాచి యూరి బాత్చసులం ఒంసి అలంకలగాట్మి వరా వచ్చెను.

ఇందు దాంట్‌ - చొచ్చి = చూచి - వూబలాడి - చంపి = మరలి యివి న్ని నవమాపః క్రియలు. వచ్చేను - సమాపక క్రియ. వా4ళను వచ్చుచుంి జ్తోవ్నము నాతో మాట్లాడెను. వచ్చుచు పోవుచు. ఆంమాపుక (క్రి యులు

అవమాపః క్రి యల కాయా కాఎయెరమాపక ముం లని నామాశొంక్షా చమాపవము అని కెంయు విధములు

నూ! ౬. కావున్థకము లోనగు క్రియలు క్రీచయూాకాంచాస సవమూాపకములు,

జ. వామునుంచుంను అంకంకొచ్చి నీతను కూచెకు ఇచబంకొచ్చి యనునవె యసమాపక క్రి కలంకంకొచ్చి” ంనంగానే +ఎరుచేసను” ఆను త్రలోమను కాలా (నీకనా) జారెను ఆని వ్తుగ్యూ దైనా. కశ “చూచెను” శ్రీయ గానున నికి క్రియాచాంసమాపకముం

సూః। 8. క్రీయావిన్భ విశమణములు నామాకాంమా మాపకములు,

చెదివెను చాలును. ఇచ్చటల “జకివెము” ఇక్రియాజన్యవి శేషము. ఛనవెనువాకెవనుకి అని ప్త బాలురు ఆం ప్రుచ్యు త్రివముం ఇవె నావు వాచకము... “చదువని అను ధాతువునలనం గలినిన విశేషణము. చడివెవు

కావున *చకెవెను” క్రియాజన్న విశేపంముు.. ఆకాంక్ష చూ వాళ్ళవి చ్చే శా ప శా నము. పరా ౨

కి శాపం న్ఫేవము. ౧౧౩ న స్త జ టొ జ అ సను వన ఆ వ మమ క్ర చలు వృమానాస్థకము ఫై తాస్థకము ఫ్‌విష్య స్టమః జ్యా వ్యస్థకము ఆ౦౩ నాలం విసెంసులుు మూ: తా జవజబచున్న కాళమును చెలుపునడి భఛవిషన్థై వెకముం ఖి అవంలాా నెకవిఎచామై మాటళావునున్నప్వటి కా కారము ముకి ముక జవంవున్ననమెద నదె వ్వమావ మెనంబమును.. డిం ఆపి అందరు త్‌ కామము వచ్చుచున్నాలము. అనలా సీమాం మ్క్ప్పులయుచు స్పై న్న సమయమునందు. వచ్చాట ఆశుకారైము వాను నిచేం కేయియబవుచున్నడి.. అడి ఎరుప్తటిక్‌ ముిచరులేవఎ అప్పటికే గైవంనము ఇాక చుంంవన్వేే న యోస్థముం సూః కా కవచినకాలమొను చెలువునడి భూ కాకము. నో శం కాముంపు వర్చెవుు.. అర వెన్నినమెదం వముటా యును కార్యా మోమాట వేశ్తుటను ముంచే ముశనినన న యయాకార్యు మప్పుటికి జవపతుంనుటు సీ చేర శుద ముంశమాలంనల అకొాకంఫరు కొంచోనన అవము దీం0 టం లో నగ మి ఆంసురు. సూ। ౧౨. వా్ళల కాలమును వెలపునతి భవివ్యు ష్‌ాకముం న! క్‌ు రాములము కాలశలయు. అనలా వమ్చఓ యును కార్య మదిత్తకు ముంను జవ%ుంందతేవని యస్వువు జర%ల బాాంంధమిు కాలేన? యింక ముందె జదపునని ంయస్థముం దీరిన “లృట్టు అందురుం సూః ౧౧౫. మిండం జెప్పంబడిన మూంటికన్న వేత యూ మూంకు కాలముల యస్థమునం దుపయో *ంసంబకునడి తేళచావనశకముం ఉచళీ సిజి డిం ట్ట ఆందురు టాస్‌ లు!

౧౧౪ నులభ వ్యాకరణము.

సూ, ౧౨. త్త య తచ్చీల -_ సంధాననా _ సంప్రశ్న - సాతత్య -_ వర్తమాన _ భా - వ్యాశీ రాదులందు దద్ధర్యాద్యర్థిక మగు,

తస్థర్మము. ఊ. వర్తకుడు వ్యాపారమును శ్రేమును, (థక్షము్ర)

తచ్చీలము,. ఊ నీళ్లు పల్గమునకం వాలుకు (స్వభెవము )

సంభావన, ఉఊ. వాం డిష్పుడు వచ్చును, (ఊహు)

సంప్రక్నోము. ఊఉ, ఇచ్చెదవా యూయవా? (అడగుట)

సాలేత్యము. టం భూమి గుండ్ర్రముగ నుండును (వెస్టప్వుడుండునది.)

వర్తమానము, ఉ. ఆమాట మఆచినను మజఆఫు రాదయ్యుడి.

భావి. ఉ పు వర్షము వచ్చును. (రాంబోవునది)

ఆశీస్సు. ఊఊ. భశవంతుండు మిమ్ము రక్షించును, (దీవన)

సమాపక (క్రియాపవంబులకు ఉ్వాత్తమపురువము - మధ్యవావురుషము - ప్రథమపురుషము అని మూడు ఫుకుపములు గలవు,

సూ॥ ౧౩. త న్ను త్తృమపురుషము.

తన్ను గుజెంచి తానే చెప్పుకొన్నయెడల నుత్తిమపుకుషము. దీనికి !నా” శబ్దము కర్తగానుండును.

ఊఉ నేను వచ్చితిని. అని యీ వెప్పినవాండు తన్ను గుజించి తానే వెప్పుళొనుచున్నాండు. +వద్చిలిని ఆమ్మక్రియకు (నేని క్షర్షగానున్నదిం కావున 6వచ్చితిని ఉాత్తమవురుష శ్రీయ. ఇచ్చట “చేని లోపించినను దోషము లేదు,

సూః ౧౪. ఎదురు నుధస్యమ పురుషము,

ఎదుటనుండువానిని గులీంచి చెప్పునది... దీనికి *సి కబ్బము కర్షగా నుండును. ఊ. నీవు వచ్చితివి. ఇది యొకండు తనయెదుటనుండువానితో నతినిగుతించి చెప్పునది 'నీవుికర్త కావున “వచ్చితివి” మధ్యమపురుష క్రియ,

క్రీయాపరిచ్చేవము. ౧౧౫ నూః ౧౫. ఎక్క_డెక్కదినో ప్రథమ పురువము, తన్ను గుజించి శాక యెదుటివాని గుటించి శాక యితరుల గుటించి వెప్పినల బ్రథమపురువమగు,. దీనికి నామ వాచకముగాని ౯నా = నీ శబ్దములు తప్పు మిగిలిన సర్వనామళబ్ద మేనైనను గర్హగానుండును. ఊ. రాముండు వచ్చెను. అందటు చాసన్నారు, వచ్చెను అ ఊన్నారు. ప్రుథమపుకుష, ఇ,నొలు. ఏకవచనము, అహువచనము. ఉత్తమఫురుషు యప్రశ్యయములు, ను ము, మధ్యమపురుష, 93 వు రు, ప,థమఫుకుష $0 (డుడ్‌), డు. రు, ఊదా. న్తం భూత. భవి. ఊఉ ఫు, ఏక వచ్చుచున్నాండను. నచ్చితిని. రాంగలను, బహు వచ్చుచున్నాము. వచ్చితిమి. రాలటోలము. మ, పు, వక, వచ్చుచున్నాండవు. వచ్చితివి. కాయలను. బహు వచ్చుచున్నారు వచ్చితిరి. రాంలరు, వ్రు ఫు వక వచ్చుచున్నాండు. వచ్చెను. రాంగలండు. హు, బ్బ వచ్చుచున్నారు, వచ్చి. రాలలరు. ఈ వప్రశ్యయములు మహదర్థకమం దగు. ఆమహచర్థకమందు ప్ర పు దుం వు, ఇవి (ఉన్ని అనుదొనికి ననుబంధములైన ది. వి. యగు. అనుబంధ మనంగా శబ్దమునకు గడపటం శే్చి వెప్పుటా ఉదా ఏక. అడి రాగలదు. బ. ఆవి రాగలవు.

౧౧౬ నసులభవ్యాకరణము ఆది వచ్చుగున్నది, బ, అవి వచ్చుచున్నవి, మహత్యేర్హమందు బహువచన్య్రుత్యయములు మహత్తునకువలె నప వర్తమానార్దశము (లట్టు) అవని థు ప. సూః ౧౬. ఉదంత ధాతున్సలకు వర్తమానంబున “ఉన్ని యనుబంధ మగు. అగుచో ముందు చు వర్ణం బగు ఉ. 'నచ్చు ధాతువు, ఇవి ఊఉ? త్వము కడపటం గలది. దీనిని వర మా నార్థకమునం జెప్పవలసినయెడల వచ్చు+చు + ఊన్న =వచ్చుచున్న్య, యగు, ఇట్టులే రశ్నీంచుచున్న మొదలయినవి ది, వి, దక్క-ందక్కిన ప్రళ్యయములు పరమైనపుడు (ఉన్న దీక్తూంత మగు, ప్ర ఉం. వచ్చుచు+ఉన్న +6డు = వచ్చుచున్నాండు.. ఇళ్ల వ బ, వచ్చుచున్నారు, ఉం వచ్చుచున్నాను - వచ్చుచున్నాము. మధ్య. వచ్చుచున్నావు. బం వచ్చుచున్నారు, ప్ర వచ్చుకున్నది = వచ్చుచున్నవి, భూతా్థకము (లిట్టు.) న ॥ త్‌ క్‌ సూ ౧౭. భూత ధ్ధర్థాద్యుర్థకంబులం బేకవచనంబున ఎను*ను వర్ణంబు లగు, అనంగా భూతంబున ఉఊదంతే ధాతువునకు పథమపురుమైకవచరంబు ఎను వర్షంబును, లద్ధర్థంబున ని చేర్చయుడును. ఊం. భూ, వచ్చు+ఎను= వచ్చెను. రస్థ వచ్చు .ను=వచ్చును, అధ. సూ! ౧౮ అన్వురంబున తంబునకుం దదరాదర స స్పర్థ భూ ద్ధర్గా బ్రర్ధకం ర్చి క

క్రియాపరి చృేదము, ౧౧౭

అన్వర్థమున ననంగా “అనుటి యననర్థంబున భూ తార్థమున మం దద్ధర్తా రక ముపయోగింపవచ్చును.. అనుట - వెప్పుట-పలుకుట లోనసనవి యన్వస్థ పవంబులు,

6విశ్వామిత్రు,.డు రామున కనియెళ” అనుటకుజదులు విశ్వామ్మిశ్రు,ండు రామున కినుక అనియు. జెప్పవచ్చును,

సూ ౧౯, భూతంబున ధాశ్వంతోత్వ మిత్వ మగు.

భూతార్థికంబున ఛాతువు కడపటి ఊకారము ఇకార మగును, ఉట వచ్చు +ఇ=వచ్చిి చూచు +ఇ=చూచి, వీనికి మధ్య మోళత్తమ ప్క్య్యే యంబులు పరంబులగునపుడు “తి వర్షకంబసు, ఊదా, వచ్చి+తి+ము వచ్చి+తి+ను మ వచ్చి +తి+వు, వచ్చి+తి+రు.

సూ॥ ౨౦. ఇశ్వంబుమిో:ది నుమువురుంల కిక్వం బగు

వచ్చి + తి + ని = వచ్చితిని - వచ్చితిమి = వచ్చితివి = వచ్చితిరి.

భవిష్యదర్థకము (లృట్టు,

సూ ౨౧ భవిమ్యదర్థకంబున "లి (కలజీ) యగు,

ఊ. చేయంగల్స చూడగల, జి బిందువును నూచిందును.

సూః ౨౨. కల = పడు (పడుజీ) లును, ఛ్తాక్థనాదులైన ఇమ్ము = కదె-కదవె. లును, అగధాతుపున కన్నంతరూపంబు లును, బరంబులైనపుడును, దుమున్నర్థ భావలతణంబులను ఛాతువు లన్నత్యయాంతము లగు.

టా ఆవ్పత్యయాంతము లనం౫గా అకొ అను ప్రళ్య్యయము కడపట; గలవి. సులీ వేయు +(-కల = చేయక (కల = వేయలల - చేయంగల, చేయు + పడు = చేయక పడు = చేయంుడు.

౧౧౮ సులభవ్యాకరణము,

చేయు + ఇమ్తు= చేయక + ఇమ్ము = చేయనిము.

చేయు+కటె = చేయక + కదె = చేయంగచె

చేయు + కదవె = వేయక + కదవె= చేయంగదవెం

దరకము. ఊఉ. చేయ యత్నీంచెను

శుమున్నా ్యిర్థ 6౬ బైయల్న్యం

ఫావలశణము. ఊఉ వీండుబేయ నఠండు చూవెను

అగుధాతువున కన్నంఠరూపంబులు శక్‌ -కాకొా. ఊఉ. చేయణగళొ చేయలాకా

సూః ౨౩. జిత్లు పరంబగునపుడు ధాతువు కడపటి యు "కార మకౌారమగు.

చేయమి = చేయకుము - చేయని = చేయండు - చేయదు - చేయను = వేయవు = చేయరు.

అనలా కలవి - పడుజీవలె నేయే ప్రళ్యయములకు +తీ? చేర్సం బడునో యని పరమైనపుడు ధాతువు కడపటి ఊకారము అకారముగ మాటును,.

తద్ధర్థాద్యర్థకము (లాట్టుం నూః ౨. తద్దర్తాద్యర్థకంబున డుజీతరంబులు పరంబు థఅ-4 రధ

లగునపుడు దుగాగమం బగు,

ఊ. చేయుదునా = చేయుగుము.

మ, చేయుదువు = చేయుదురు,

ప్ర చేయును = చేయుదురు,

డుజితరంబులు = డుర్దునకంకె నన్యములైనవి. (చూ. క్రియ నూ ౧౫

ఛక్రీయాపరి చృేదము. ౧౧౯

సూ ౨౫, తస్ధ్థర్మంబున డుజీతరంబులు పరంబు లగు

నపుడు *ఎవియును, ను వర్తకంబు పరంబగు నపుడు ఎడి? “ఎకుిలును బహాుళంబు నగు.

ఊ. పచ్చెదను - వచ్చెదము మ. వచ్చేదవు - వచ్చెడరు పై వచ్చెడిని - వచ్చెడును - వచ్చెవరు, ఈ ప్రత్యేయములు 'పొయిక ౦బు* నర్హమానమంవ యగు,

సూః ౨౬ భూత కద్ధ ర్యంబుల వకారంబునకు లోపంబు వైకల్పికంబు, యా

ఊఉ విరిరివి - వింతి; విశుగువు - వినుభు; వినెదవు - వినెదు,

సూః ౨౭. తిర్భస్తడంబులు క్షగ్ధ వైనచో భూతతద్ధ ర్యాద్య స్థ చధమాబహూునచనంబున శీకనచవం బగు.

ఉం. చిలుకలు రంజిళ్లై - రంజిల్లు - రం జిల్లెడీ; చిగుళ్లు విలసిన్లె - విల సీలు - విలసిచెడి,

ళో మణి

అధ,

సూః ౨౮, తద్ధరృభూత్కక్రియలకు నన్నాదులు పరము లైనచోం బ్రశ్నార్థకంబు లగు.

ఉఊ. పెద్దలగు వారి నెపుడు వేవింతువన్న? జగడగొండివి గాకుండం

జదువుదయ్య?

ఆన్నాదులు. చూ.సంధి నూ, 3,

సూ[ ౨౯. అన్నాదిపరకం బయిన తద్ధర్థక్రీయ ప్రశ్నా రకం బయి వస్ధితి రే కార్థంబు సూచించు. థి యి

ఉం శీలమును నీవు వణివంగ6 జెల్లునయ్య; పొడియయ్య యముట్టిపనికి6 బనుపీ

80 సులభ వ్యాకరణము.

ఈ య్థంబున నన్నామలకు నుం చటుశబ్బంబును నగు, 6 పొడీ

యట ఖ్యు = పొడీ + అటు + ఆర్య; కలదటయ్య? ఆశీ రాద్యర్థకము (లూట్టు)

సూః ౩౦. ఆశీ రాద్యక్థకంబున (ఎదు తి వర్షకంబు లగు, ఇవి ద్రు, తాంతంబులు.

ఆశీ ఊఉ. శ్రీరాముండు ప్రుసన్నుం డమ్యొశును.. మికు జయంఒగు రకొ, ఇొసమునకు ఆఉ మిరు వంధ్య లయ్యెవరు శగారకొా,

సం హ్రర్ధనంబునము, ఊ. లకీ నన్ను6 గటాక్షించెకుక్‌.

ఆశీ రొాదులన(౫ా ఆశీస్సు _ శాపము - సంప్రా ర్థనము ఎవిధి. నీలిని “లూట్టు, అందురు,

నూః 3౧, అశీ రాద్యర్థంబునం “గాకి యను నవస్టియంబు నగు.

ఉం. నీకు మేలు గలెడుం గాక. కలుపంాక, ఇది కళ,

నూ; 39. విధ్యర్థంబున నెకు తలకు మాతుగ నుగా గమ పూర్వకంబయిన 'యది యగు

ఊ. నీవు అపు వచ్చునది.

సూ 33౩ ఎకడుతీంల చ్రుుతంబున కచ్చు పరంబగునపుడు మకారం బగు,

ఊం నీకు జయం బమయ్యొడు మని, నీకు మేలగుత మని. (ఆయ్యెకుక్‌ + అలి = అయ్యె సుమని అకక 4 అ౨ = ఆగుతమాని )

సూః। 39, ఆశీ రాద్యర్థిక మధ్యిమపుకుషంబున ము డుళ్లు లగు,

క్రీియాపరిచ్చేదము, ౧౩౧

అనంగా ఆళాదులంచు మధ్యమపురుమైక వదంంబున (ము బహు నచనంబున *ండుి అగును

ఆశీస్సు. నీవు భాగ్యవంతు(డ వగుము. మిరు భా గ్యవరతులరగుండు,

శాపము, నీవు వంధ్య వగుము, మిరు వంధ్యల రిసండు.

సం ప్రార్హనము. చాకీ కా్య్యాము( జేయుము. నా కీ కార్యము౬ జేయుండు,

విధి. నీవు వెడలిపొమ్ము. మారు వెడలిపొండు,

సూః 3౫. ఉభయ ప్రా/ర్థనంబున దూ *1ది యగు,

మన మిద్దజము కలిసీ యొక కార్యము€ జేయుద మనుకొనుట తెలుపు నది యుభయ్య ప్రార్ధనా రకము. ఆందు ౨౪-వ నూ. ప్ర, వచ్చు'దుి ద యగు,

ఈ. వుడుదము - నినువము _ పోశము,

సూ, 9౬, వ్యతి నేకంబున మధ్యమ పురుషపంబున కు వకకం బగు,

లా

మధ్యమపుకుషంబున చే ముము - చేయుండు అని యుండంగా నీసూ శ్రుముప్రృకారము చేయుకుము - చేయుకిండు ఆని యయి .93-వ సూ. వ్ర చేయకము = చేయకండు అయ్యెను.

సే చ 4

సూ] 3౩౭. 'పొర్థ్గనాద్యర్థక మధ్యమమునకు నదాదులు వ్‌భామ ననుప్రయుక్తంబు లగు.

ఉ చేయామ - చేయుమా,. చేయుమి - చేయుసూ, ఆదాదు లనంగా ఆఆఇఈఎవఒజఓ అమ - అయ్య, ర - రా ఇత్యాదులు.

అగ

సూః 3౮. ఆప్తాన్టనార్థక మధ్య్థమపురుషంబున నడాదు లనుప్రయుక్తంబు లగుచో ము డుజులకు వుంరు లగు,

జాత జ

౧౨౨ సులభ వ్యాకరణము, ఆదాదులందు ఎ మొవలుకొని యుండునవి ఎదొాదులు. ఎ ఏ ఒ ఓ అన్న-ఆయ్య, ఆమ్మ-ఆప్పు, ర-ఠా ఇత్యాదులు ఎచాదులు, ఉం చేయుము + ఎ=చేమువు + వ = చేయవు శూఎ (నూ. ౨3) = చేయవె,. ఇట్లు చేయనే - చేరువొ - చేయవో - చేయవన్న - చేయవయ్య * చేయవహ్హు ఎ చేకుర - చేశురా ఇత్యాదులు, వేయుమి + అయ్య = చేయు మయ్య ఆనువదియు సాధువని తోంవెడి. (నంధి ౭₹వనూం) వినురా = కమురా - చేయుకా యిత్యాదు లసాధువులుం సూ 9౯, వ్యతి౭ేకస్రార్థనంబున నన్నాదు లనుద్రయు కంబు లైనపుడువురులు లాహ. ళా త్రీస్పకమన్ను ఎ శాష్పకుమన్న ఎ తస్పపమన్న వు ఆవకుముయ్యి. సూః। రం. 'పార్థనంబునం గద = కదవు లన్నాదిపరకంబు లయి యుండు ఆది శబ్దము ఎవీ = లును గ్రహింప నస ఉ చెప్పగటె = చెప్పంగద వె = వెప్పంగదన్న - చెష్పంగదవన్న మొన. కో శీ సూః రం. (ప్రార్ధనాదులం దిమ్తునకు నీ వీభామ నగు. ఉ. చేయనిమ్లు = చేయనీ = రానిమ్థ - రానీ - పోనిమ్ము పోనీ సూ ఈ9, టవర్లక్రంబు భావార్థకంబునం దగుం ఊఉ చేయుట - వచ్చుట. ధాత్వర్థము భావము. సూః ౪9. పూర్వాదులు పరంలులగుచో భావంబున వ్యతి రేక క్రార్థకరయాపంబు విభామ సగ. ఉండు దీని కనుప యుక్తం బగుటయు. గలదు,

్రీయాపరిచ్చేదము. ౧౨౩

ఉఊ. చేయుటకు: బూర్యము _ చేయకపుూర్వము,

పూర్వము - మున్ను - ముందు - మునుపు - తొల్లి ఇవి పూర్వాడులు

ఉం తోయజమిత్రుండు గ్రుంకకుండు మున్న - గ్రురికకమున్న.

సూ॥ రోరీ ఫొజకు = కంళ₹లు _ పొంకెలు పరంబు లగు నపుకు ఫావ టనర్ధక్రంబునకు లోపంబు వైకల్పికంబు.

ఊఉ చేయుటకొజుకు = చేయుకొఆక్కు చేయుటకంకు - చేయుకంపి- చేముబపొంళి - చేయుపాంటె.

సూ రి, వ్యతి కేకభావార్థంబున 4మి? (మిజీ) యగు.

ఉ చేమయుఓమి=చేయమి (నూ. ౨3)

సూ ర౬. ఇవరకంబు క్వారంబున నగు.

మ! ఆాత్‌రా పై నే చా =

ఠా, చెనీ - వచ్చి కొట్టి

ఒక య్యాక్ర్రయమే గలక్రియలలో ముం దెదిజరిగియుందడు'ు తెలు ఫునో చానిం ఇెలుఫు క్రియకు6 మ్యార్ధకమని జేరు. అది (ఇి వక్షాంతముగ నుండు, హనుమంతు(6డు సముద్ర్యముదా!టి లంకంజొచ్చెను, ఇచ్చట చా టుట యన్యుక్షియ యొక్కయు చొచ్చుట యను,క్షి మ యొక్కయా, వ్యాపా రమున కాశ్రయమైనవాండు హనుమంతు(డు, ఈ ౩౦డు కార్యములలో ముందు చాంటుట యనుకార్యము చేజుయడెను. కావున ఆ +(దాంటు థాతువునకు 1వ వర్లకము వచ్చెను. లాగా 'దాటి యని యణయ్యొం

ఫీమురిచేం గద్దండు కొట్టంబడి పరువేశ్తే ఇచ్చటం గొట్టుట యను

హ్‌ ప! వాటి లు "కార్య మొనర్చినవాండు భీముండు ఆయినను కొట్టుపడుటకును_పరు వెత్తుటకును = ఆక్ర్మృయమైనవాండు కర్ముండు. ఈలెంటిలో ముందు జరగినది కొట్టంబడుట. క్ర త్త దా,

కావున దానికీ ౯ఇి వచ్చి కొప్టలబడి యయ్యె వాండు గుజకవెట్టి నిద్ర పోవుచున్నాండు ఇపిియపవానము. విద్రపట్టినపివ్యట నే సుణుక వెలంవడున్కు

అర సులభ వాస్టకరణ ము.

స క్‌జి క్‌ నివి రే ర

సూ ఈ, (శజి కవర్ష్వ ంబు వతి గ్రేక క్యుర్థకంబునం దగు,

ఊఉ వనక వినక (నూ, 33

సూః రళా “ఇన౯ిి చేదర్థంబునం దగు.

ఊ వాండు వచ్చినళ్‌ నేను బోయెదను 6ఏని యనునర్ధము కలది

ళో చేశరము *వచి+శళో అనంగా వచ్చె చేని యని యరము. భం ఖీ అస

సూ రగా ఆనంతరక్టంబున డు స్వ్టర్లకం బగు.

ఉఊ. చేమయుడుకా - ఆనడుక. చేయుడు౯ా ఆనంలాం కజేనిన యినం తరము (=పివప )

సూః సిం, భావటవర్ణక్టంబునకు ను శబ్దం బనుప్రయుక్తం బయి యానం తా ర్యార్థకంబు కొండొకచొ నగు.

ఊఉ. వాలి యిట్లు చేపష్పాటయు, అన(గాల జెప్పిన యనంతరము.

భగ

హ్యూ ౫౧. తుమున్నాద్యుస్థకమునకు. *గళ్‌ -గా౯ా పరమై యానంత ర్యార్థక బోధకంబు నగు.

ఉా ఇట్లు వెప్పంగకా - చెప్పంగాకా.

నూ, ౫౨, చుళి వగకంబు శశ్రర్ధంబునం దగు.

ణ థి

ఊ. వచ్చుచుక్‌ (ఫోవుచుక్‌.. చీనికిం క్రియతో నవ్వయము. ఊఉ. చూచుదుం లోవుచున్నాండు. చూచుదుం బోయెను. చూచుచుంబోవం గ్‌లంండ్తు

సూః ౫3 తన్షర్లాద్య ర్థక విశేషణంబున నెడి-యెడు లగు,

ఇం అథ

ఊం. వీనికి లోపంబు బహుళశింబు టా. వచ్చువాండు వచ్చెడివా(డు-

(ఎడి వచ్చెడునాండు (ఎడు)

శ్రీయాపరిచ్చేదము. ౧౨౫

నూః గర. 'ఉన్ని వరమా నార్థిక విశేవణ౦బున నగు,

గ్‌ వచ్చుచున్నవాండు (చూనూ ౧౬)

సూ సస, (ఇని భూ తార్థక విసేమణంబున నగు,

ఠా వచ్చిన రాముండు

సూః ౫౬ (కలజ్సీ 'కలి భవిమ్యదర్థక విశేషణంబున నగు.

ఊఉ. చూడంగల పఫురుముండు.

సూః। ౫౭, ని వ్యతి శేకతద్ధర్తార్థక విశేషణంబున నగు.

ఊఉ. చూడం వస్తువు.

సూ] సరా. (పడుజి) పడ్తనుబంధము కర్యార్థకంబున నగు,

యా చూడంబడుచున్నాండు = చూడయడుచున్న 3 చూడంలబడుట - చూడంబడని మొ! (చూ నూ ౨౨)

సూః। సి లఘువు లయి యకారాంశములుగాని యీక స్వర ద్విస్వక ధాతువుల కించుగప్పు క్రంబులు పరంబు లగునపు డియుడాగమంబు పఏిళావు నగు,

ఊఉ. వచ్‌ దీనియం దొక యచ్చుమ్శత్రమున్న౦దున వీకస్వరచాతువు

నగు దీనియం శిండద్చులున్న౦దున నిది ద్విస్వరధాతువు, వచ్‌, దీనియందు గురువులు లేవీ యకారము గడపటలేగు, కావున దీనికి ఇంచు (ఇంచుక్‌ ) పోముకా6గా వచ్‌ + ఇంచు = వచించు అని యయ్యొ.

"వచ్‌. ఇచట వకారము చ్‌ పాల్లుతో6 గూడియున్నందున గురువని తలంపరాదు. దీర్థామరములుము లిందు సంయుక్త పరకంబులును నిందు గురు వులు, ఇచ్చట త్రహింపవలపినది పూరక్షాతమరము వి మ్యూూర్రమే,

౧౨౬ సులభ వ్యాకరణము, ఇయుట్‌ ఆగమముగ రాంగా వచ్‌ + ఇయు + ఇంచు = వచియించు అని యయ్యె.. సంస్కృృతిధాతువు..కు వక్ర్మంబులు (ఎఏ ఒ ఓ-లు పరములు “గావు

తెగ, ఇది రెండుస్వఎములు గలధాతువు. దీనికి ఇంచుపరము కాంగా ఇయు ఆగమముగ రాలగా తెగు+/ఇముళాఇంచు ౬ 'తెసియించు అనియు అగ వాము రానపుడు లెగు + ఇంచు = తెగించు ఆనయు రూపంబు, లఘువు” లని చెప్పినందున యాన్‌ - అర ఆమభాతువులు యాచిందు = అర్థించు అని మాత్రమే యగును డాని యాచియించు ఆర్థియించు అని కావు

“'యకారొంతములు గాక్స్‌ యన్నుందున నయ్‌ - నయించు అని మాత్రమే యగు

4ఏీకస్వరగ్విస్వరంబు లనుటచే ఒనరు=ఒనరించు అని మాత్రమే యస, ఇంగు మూండు స్వరములున్నవి,

ఈ యియుడాగవ ౦బు కొండొకచో. ఛా,దియోళంబున నప ఉట. 1 రిళ్యే జీియింపక్‌ (భోజకాజీయము ) సన్నులియింపళ్‌. (చిన్నయ్య నూరి సీతిచం, దక)

కొండొకగో ననుట ప్రయోగవైంళ్యంబు నూచించుం

సూ ౬౦ పడా్వ్రదుల నిని నర్షకంబున కత్వంబును గడ హాల్లునకు ద్వాశ్వోంబును విఫావ నగు.

ఉం పడు+ఇన=పడీను పడు + ఆ = పడ = పడ్డ ఇట్లు ఇడ్డ = వెక్ణ ఎ ల్‌స్ష = అన్న -కన్న = కొన్ని అ లిన్న = మన్న - చ్‌న్న = విన్న.

పడు = ఇడు - చెడు “తప - అను = కను - కొను = తిను - మను-వికు - చకు ఇవి పజడ్వాదులు,

శేవక్రములు పగమైనపుడు తె = కెగియె నని రూపంబులు,

నే శ్రీయాపరిచ్చేదము. ౧౨౭ న జేషద ల క్రియలు పకన్మైదములని య్వాత్త జేపదములని ౭౦డు విధములు, స్తూ ౬౧, శ్రీయూాఫలము కరినుగాక యితీరుని. జెం దువోం బరస్థెపదం బగు,

ఊ. వండుచున్నాండు. అనగా సంటకమును వండినవానికి. "క యితేశులక ని యిర్థము. ఇట్లు రన్నుచున్నా(డు రేట్టుచున్నాలండు.

సూ, ౬౨. క్రియాపులము కర్తను జెందుచో నది యాత

జాన్‌ ను. నేపవ మనయుడును._ అిళ్ళనేపదమందుం గొనుధాతు వనుప్ర్త యుక్త మగు.

ఊ. వండుకొనుచున్నాండు, సంబకము చేసినవాందే. చినువాండని యన్థము, ఇట్లు తన్నుచున్నా ౯దు తన్నుకొనుచున్నాండు భేదము(గ్రహించునది.

సూ। ౬౩. కొనుధాతువు పరంబగునపుడు యకారాంతి ధాతువులకు నిత్యంబుగను, దదన్యంబులకు వైకల్పికంబుగను ఇగాగమం బగు,

ఉ. తీయు-కొను = (ఇ ఆగవము రాంగా) తీయు + ఇ + ఫొ ను= (యూ సు కాలా) తీయు + ఇ +కొను = తీసికొ*ను. ఇట్లు వ్రానీకొను - చేసికొను - మూసికొను ఇత్యాదులు... చేసుకొను - మూసుళోను - తీసుళొను ఇట్టి ఈూపంబులు సాధువులు గావు

ఆడుగు +కొను=అడుగుకొన్సు అడిగికొను. చూచుకొను = చూచికొన్యు పోషించుకొను - పోషించికొను ఇత్యాదులు యకారాంతధాతువులుగావు గనుక రెండు రూపంబులు, చేసికొని - తన్నుకొని యిత్యాదులందలి (కొని శి క వర్షా దేశంబును, ఊ. రన్నుక; ధారువునండలి యాకు సకారంబున్వు ఊ. చేసుక = ఆధునిక వృయోనంబులం గాన నగు,

౧౨౮ సులభ వ్యాకరణము.

సూః ౬౪, ఇకార వ[క్రంబు లందలివి పరంబు లగుచో యాకు సకారం బగు.

ఇంతకు. బూర్వము వెప్పలడిన నూత్ర్తృముల ప్రకారము ఇకారము గాని వక్రములనంగా ఎ ఏవీ ఒ ఓ-లుగాని యకారంబునకుం బరంభైనపుడు ఆ యకారము సకారముగ మాటును. చేయు ఇది యకారాంత ధాతువు. దీనికి ఇ కారము పకముకొ4గా చేయు+ఇ అయి యది చేసు+ఇ యయి యది చేని యనియశను. ఇట్టులే చేయు + ఎను = చేసు + ఎను = చేసెను. ఇట్లు చేసిక = చేసెను = చేపెడిని = చేసికొను ఇత్యాదులు

సూ ౬౫, చువర్షకంబు సరంబగునపు డన్వాదుల కుత్వ లోపం బేని నుష్థానంబున బిందువేని విభామ నగు

ఆను -కను = కొను = తిను - మను = విను ఇవి అన్వారులు, వీనికి వర్షమానార్థక చు వర్షకము పరమగునపుడు ఈ కబ్దంబుల కడనుండు ను వన్షమందుండు ఊర్వమునకు లోపమువచ్చి *న్‌ ఆని యగును అనుగ+చు= అన్‌ + చు = అన్ను అని యగు. లేక (ను వర్షము ఫపూర్ణవిందువుగ మాటి “ఆంచు ఆని యగును ఈ కెండుచూపంబులు వచ్చిన రావచ్చును. రాక పోయెనేని ఆనుచు ననిమయీ యుండవచ్చును... ఫూనుచు ఫపూంచు అనియు6 గలదు.

సూ! ౬౬. ఉన్నశబ్దంబు పరంబగునపు డుండుధాతువు నకు లోపం బగు,

ఊండునకు *ఉన్న పరమై దానికి ఆండు - ఆవి లోనైనవి 'చెర్పం బడును, అప్వుడు ఉండుధారువునకు లోపము,

ఉండు+ఉన్న+ఆండు ఊన్న +ఆంయు ఈన్నా(డు, ఇట్లు

పథవాపుకుషమున ఉన్నాండు ఊన్నారు.

ఉన్నది ఉన్నవి.

శ్రీ యాపరి చ్ళేదము, ౧౨౯ నుభ్యకుపురుషమున ఊన్నావు ఉవ్చారు. ఉత్తమపురుపుమున ఉన్నాను ఉన్నాము. ఉన్నవాండు నా ఊన్నవారు అ ఉన్నయది ఇ ఉన్నయవి ఎ ఉన్నాండవు, ఉన్నారరు - ఉన్నాాండను - ఉఊన్నారము. అనియు రూపంబులు, “*చావ్రులేపండ నున్నారు దేవదేపో యను వహరివరళ వుయోనగంబునం జావులేపండకా+ ఉన్నారు అం పదచ్చేనము, చావులేకుండు నట్టున్నారనియే

ఉండు+ఆండు=ఊండా.డు అని తెనుుంగున రూపములేదు,

సూః। ఇం చేడా ద్యర్థనాంతంబయిన యుండున కున్నా 'జేశంబు విభావ నగు.

ఉండు ధాతువునకు6 చేడాద్యర్థక ప్రశ్యయము +ఇనక్‌ీ బరముకాలా ఉఊంను+4 ఇనక్‌ =ఠాండినక్‌ అని యగు ఇందు6 జేదావ్యర్థనాంతంబయినది “ఊండీని అనునది దీనికి ఉన్ని ఆదేశముకాంగా ఉండిన + కొ=ఉన్న శ కొ ఉన్నక- ఆని యగును, ఇది వి్ళాషకావున ఉండినకా - ఉన్నళా అని కెండు రభూపంబులు.

నూ ౬౮ా తిదు టంలు పరంబు లగునపు డన్వాదులను స్టానంబున సున్నయు నుండు డులోపంబును నిభావ నగు,

అన్వాన లింతేకు6 బూర్వ మే వెప్పంబడినవి, (చూ. నూ. క్రయ ఇం వానికి “తి శాని (దు గానీ [టి గాని పరమైనపుడు ఆళబ్బములయందు “ఎను ఆను నత్షరమునకు మాజుగ నిండుసున్న వమ్చును ఉఊండుధాతువున కవి పరమైనపుడు :డుి లోపించును.

అను + తికి = అనితిరి = అంతిరి. ((ని మాజుగ నిండునున్నఎ

అను + దురు = అనుదురు= ఆందురు

అమ ,ఖట = అనుట ౫ అంట,

2-9

౧౩౦ సులభ వ్యాకరణము,

ఉండు + శివి = ఊండ్డితివి = ఇంగు +*డ్తి లేదు.

ఉండు + దుకు =టూండ్తుదురు=ఉందురు (డు లోపించెను)

ఉండు+ట ఇడాండ్రుట = ఉంట. ఇత్యాది

సూ; ౬౯, ఇట బిందువుమాః?ది త దంలకు నిత్య వైకల్సి కశములయిట డ లగు,

ఆనిరివి - అంటీవిి అనుదురు - ఆందురు - ఆండురు.

ఇట మింది స్కూర్ర్మము ప్రకావమేర్చడిన ఆంతిరి - ఆందురు లోనగు శబ్దంబులందు€ గల “ంతి' లోని '6ఊ కి మాజణుగ నిర్యముగ ట్ర? వచ్చును అనుబచే అనితిరి యనుదానికి ఆంటిరి యని రూప మేన్పడునుగాని ఆంచికి కకునుచూపము లేదు.

అందురు అశుదానిలోని *దుి కుమాటుగ *డు వర్షము వైకల్పికముగ వచ్చుననుటచే ఆదిరు = ఆండురు అని మూపంబులుం

ఇట్టులే ఉంటివి = ఉండిలివి - ఉండురు = ఉందురు,

నూ 8౨. ముస్దు పరంబగునపుడు శొనునకు మాజు శర్టాలే? శబ్దంబు అహాుళంబుగ నగు,

కొనుముబలి - కొనుబలి - కోబలి; ఆందుకొనుము - అందుకో; చేసి కొననిము - ఇచేసికోనిమ్ము; చేసికొనండం = చేనికోండు; చేసికొనంగల = చేసి కోంగల; చేన్‌కొనని - చేసికోని ఇత్యాదులందును నగు,

మధ్యమపురుషమందు వచ్చు “ము *ండుి లం “ముకు” అనబడును, బహుళమనుటచే బలికో అని+చేసికొనుండు అనునునదిః చేనికోండు ఆ౨ కాము

నూః ౭7౧. ముకు స

ముస్టు పరంబగునపుడు దీర్ధర్రబునకు చ్రా,స్తం

బుకు మువర్గక్రంబునకు వమూాముడియు నగు,

శ్రీయాప౦చ్చేదము. ౧9౧

మిందినూంత్రము ప్రకారము లక వర్షంబునకు మధ్యమఫురుష 6ము- "డు లు పరమైనపుడు 6క్కో' +కొ యయి మువర్షకంబునకు -* మాపర్తు వచ్చును, "ఉం కో-ము వ కొ-[మ్ము = ళొమ. కొండు - కొనుండు.

నసూః ౭09. రువర్లశంబు పరంబగునపుడు సున్న మింది త దడ లయుత్వంబునకు లోపంబు విభావ నగు,

పోషింతురు ఆను పదంబున “రూ పరెమైయున్నది. జానిముందు సున్న మింది *తు వర్షమున్నది. ఈ (కు లోనుండు *ఉి లోేపింప పోషింతురు= పోషింత్‌. రు=పోషింత్రు, అవి యగు, విభాష కావున పోషింతురు అనియు6 గలదు, ఇట్టు కొందురు. కొండ్రు, = కొండురు = కొండ్రు,

ఇంచుక్సకరణము. లీ

సూః 23. సంస్కృృతంబున కొంగలాదుల కించు కగు,

అనలా సంస్కృతే భాతువులకున్ను "బెనుంగ్పు ఆంగల మొదలయినవానికి

• ఇంచు” వచ్చి తెనుంగున ధాతువు లగు, సంస్కృతమున పచ్‌ ధాతఖ్రనకుం 'జమంగున 1 ఇంచు” ఆగమమయి *పచించు అని యేర్పడిన రూపము తేనుంపన ధాకువ్లు. ఇట్లు వచించు -క్యజించు - భజించు = సేవించు లోనైనవి. ఆంగల దినికి “ఇంచి అగవుము కాలంగా *అంగలించు' అనునది ధాతువగు. ఇట్టులే ఆడక = ఆరగ - ఆవుల - ఉఊంక - ఉన్హడ - ఓసర - కార = గాల - జాడ = తిలక తులక - సంక = పరిక - పలవ = అప్పు = ఒప్పు - అల యీ మొదలైన కబ్బముల మోందను ఇంచు ఆగమము వచ్చిన నవి ధాతువు లగు. తెనుంగున సాధా రణముగ "ఇంచు ద్రేరణాన్థ్యంబున వచ్చు. ఈ కబ్దంబులపై నట్లు గాదని యొజుంగునది.

నూ, ౭5. ఇ ఉ బు=ల కించుక్కు వరంబగునపు డయు గవ్భు గరుక్కు లగు,

౧9౨౩ సులభ వ్యాకరణము,

ఆయు గవ్చు గరుక్కులు=ఆ యుకొ,ఆవుక్‌(ఆకుక్‌ అనంగా ఆయు ఆవు అకులు వరునశా ఇ ఊఉ బు-లకు ఇంచు పరమైనపుడు వచ్చును.

సంన్కృృతధాతువులు ఇకారాంతములయినచో వానికి ఇఠచు పరమగు నపుడు ఇకారమునకు మొాజు ఆయ్‌ ఆడేశముగా వచ్చును. జ్లీి=జి + ఇంచు:=జ్‌ + ఇ + ఇంచు = ఇందు *ఇి కీ మాలు అయి రాలా జొ + అయ్‌ు-+-ఇంచు = జ్‌ అ+య్‌ఇం-[చు = జయించు ఆని యయ్యె.. ఇట్లు *నీ ధాతువు నయ్‌ ఆయి '“ఇంచుితో. జేర 'నయించు ఆని యగు.

ధాతువు కడపట ఉకారముండీన *అవ్క' బుకారముండిన ఆక్‌ ఆడే ముగ వచ్చును,

“ర్రు ధాతువు ఊకారాండము. దుుశషంచుజట్‌ ర్‌ +ఊ - ఇంచు. ఇందు 1ఊి మాబు అవ్‌ రొంగాద్‌ +ర్‌ + అవ్‌ + ఇందు = వ్‌ +ర5 ఆవ్‌ ఇంచు = ద్‌ +ర+వించు = ద్రువించు అని యగు. ఇట్టులే లూ = లవీంచు; ధృ = ధరించు; త్య = భరించు ఆఫ యగను.

సూః రస, నిర్ణిః నామంబుల కయుగాగనుంబు గలుగదు,

నికి యను ఇకారాంతధాతువునకున్సు నామధాచువులకును మింది సూూత్ర్తేమునం జెప్పంబడిన “ఆయ్‌ కలుగదు, నిర్షి + ఇందు = నిరించు ఆని యనును గాని నిర్ణయించు ఆని కాదు,

నుతి _ స్తుతి ఇత్యాదులు వీంకి ఇంచు పవమైనపుడు అఆయుక్‌ కారు. నుతి+ఇందుజు నుతించు. స్తురీ+ఇంచు = స్తుతించు అని యగు

ఇట్టులే నామంబులకు ధాతుత్వవివతమయందు * ఇంచు వచ్చును. శయ నించు-పయనించు. కయన(ము) పంయన(ము నామములు,

సూః 8౭౬. సంస్కృతంబునకు లఘూపధంబునకు నించు క్కు పరంబగునపుడు గుణం బగు,

క్రీయాపరిచ్ళేదము. ౧౩౩

సంస్కృలేళబ్దంబునందు: గడపటియత్షరమునకు ముందటియత్షరము +ఘు

వుగా నుండెనేని ఇంచు పరమగునపుడు దానికి గుణంబగు (నంధిపరిచ్చేదము

సంస్కృత సంధిప్రకరణము మా. ౬. చూడుడు, పీఓ ఆర్‌, ఈ

మూంయను గుణంబు లనంబడును. ఇకారముయొక్క్స_ గణము ఏ, ఊకారమునకు శ బుకారినునకు అక్‌, గుణములని యెజుంగనది.

ఊ. ఛివ్‌.. ఇది సంపక్కృతధాతువు. కడపటియక్షరము ద్‌, చానికి ముందకత్సరము. (ఛ్‌ ఛఇ=ఐధి ఇ. దీని గుణాషమరము ఏ, కావున ఛిద్‌ అనుదానికి ఇంచు పరముకాంగా ఛిర్‌ +ఇంచ్చు భి (ఛ+9ఇ) ఇ ఏకాలగా ఛే (చ+వ) అమి ఇేక్‌శఇంచు = వేవించు ఆని యగు. ఇట్లు ఖిద్‌-+ ఇంచు - 'భేదించు

ఘుమ్‌ (ఇంచు = ఫోోషించు.. (ఉకార ముపధిగావున *'ఓి వచ్చెను) పుష్‌ +ఇంచు = పోషించు.

వృష్‌+ఇంచు = వర్‌ మ్‌ఫ ఇంచు = వర్షించు. (వ్‌+బు =వృముకా రమునకు ఆర్‌ రాంగా వ్‌ +/ఆర్‌ =వర్‌ అయ్యె. వర్‌ మ్‌+ఇంచు=వర్‌ +. షీంచు = వర్షిిచు ఆయ్యెను.)

హృమ్‌ ఇంచు = హర్టిచు, కుచ్‌-౮-ఇంచు ఇ (౧౦0) కోచించు.

నూ ౭2. స్పృళికి గుణంబు విధామనగు.,

స్పృళ్‌ అను భాతువున ఉపధ లఘాివైనను గుణామేరము. విఫాషగ వచ్చును స్ప ల్‌ సఫఇంచు=స్పృశించు. (గుణమురాళతేదు) స్పర్శించు (గుణము

సూ ౭౮. లిఖ, భుజ, రుచ, కృళంబులకు గుణంబు లేదు,

లిభ్‌, భుజ్‌ రుచ్‌, క్‌ ఆను ధాదువులందు ఉపభలఘువైనను గుణా తృగములుకావు.

౧౩౪ నులభ వ్యాకరణము.

లిఖ్‌+ఇంచు = లిఖించుఆని యగునేకాని మింది ౭8౬వ నూత్రీము ప్రకారము ేఖించు అని కాదు. ఇట్లు భుజ్‌ +ఇంచు = భుజించు. రుచ్‌+ ఇంచు జరుచించు. కల్‌ = కృశించు.

నూః ౭౯ సృజికి నిరితిని గుణంబు లేదు,

నృజ్‌ 'భాతువునకు విడుచుటయనియు నిర్థించుటయనియు రెండర్థములు కలవు అందు న్లిర్ధించి యను నర్థమున ఇంచు పరమైనపుడు గుణంబుల్తేదు, సృజించు=సృష్టించు. “విడుచు అను నర్ధ్థమున ఇంచు పరమైనవుడు గుణంబు వచ్చును. (వ్రిసర్టిచు ఆనంలగా విడుచు అని యర్థము.

సూః। ౮౦. సర్పంబునకు త్రేరణంబున కించు క్కగు.

అన్ని భాతువులకు అనంగా 8 3-వ నూశ్ర,ంబున6 జెప్పంబడినటువంటి ఛాళువులకుల గాని తక్కిన తెనుంగు ధాతువులకుంగాని చ్రేరణార్థంబున ఇంచు చేర్చంబడును. ఊఉ. పచించు ధారువునకు వండు అని యర్థము. దీనికిం ట్రేకణార్థమున ఇంచు. చేర్చయడును.. పచించు + ఇంచు = పచించించు ఆగును. ధ్రేరణేంచుక్కు పరంబగువపుడు పకారంబు చకారంబున కగునసి ముంక ముందువెప్ప(బడు సూత్రృముచొప్పున వచించు+ఇంచు = పచింపు + ఇంచు = పచింసించు అని యగు. ఆనంగా వండించు = వంటచేయించు అని యర్థము ఇట్లు వచింపించు - ఆవ్వలింపీంచు - వండించు = పండించు.

నూ ౯౧. రంజూదుల యిందుక్సృ కారంబునకు సబిందు కంబున కృవ్రేరణంబున ద్వరుక్త లకారం బగు.

రంజ్‌ +ఇంచు=ంరంజించుి అనుపదంబునందలి “ఇంచులోని జబిందు కము 1ఫూర్జవిందు పూర్వకమయిన చూ ఆనంగా 60చు నకు “ల్లో వచ్చి రం జిల్లు అనియా నగు, ర్రేగణార్థంబున వచ్చిన ఇంచు కాకుండిననే ల్లు వచ్చును. ఇట్లు ఫావీల్లు = వర్ధిల్లు - విలసిల్లు = రాళిల్లు మొదలయినవి. ఇట్లు సంపకిల్లు - నంతసిల్లు = పెల్లగిల్లు - పిక్క-టిల్లు పల్లటీల్లు సన్నిల్లు లోవైనవిం

కి యాపరిచాదము, ౧౩ శ్రీ ప చ్భే 3 ఫో ఈ *ఇంచుిన కాటేశముగ వచ్చిన (ఇల్లు భిద్‌. లోనగు కొన్ని ధాతు వుల అక్షర్ణకంబులుగ6 జేయుము, ఉఊ. రాముల డొక య్ర్రంబున వాలి యురంబుము భేదించెను, ఈ వాక్యమునందు 'భేడించు సక్షర్శకముం జేనిని 'భేదించెను? ఉరమును అని యుక్తీరము పుట్టుచున్నది. రాముసాయ్య్తముచే వాలి యురము ఖేదిల్లె. ఇందు వీ భీజిల్లెనని వపశ్నయేకాని జేనిని భేదిళ్తె నని ప్రశ్నపుట్టదు. కావున “భేవిళ్లో ఆక్షర్థక్క క్రియ. ఇట్లు కంపిల్లు - సంధిల్లు - భుటీల్లు, 6ఇల్లు నందు *ల్లీ ద్విర్వములేకయుల బ్రయోగములు గలవు. ఫేదిలె నలధిలె - సంఘాటిలె - కంపిలె లో_నైనవి, సూ! ౮౨. ఇల్లుక్‌ పరంబగునపుడు "లేదః వప్రుజ్బులలప వ్‌ ఎల శ₹ఫం బగు. ఊ తేజరిల్లు - ప్రజ్వరిల్లుః సూ॥ ౮9. ఇంచుక్కు-. పరంబగునపుడు రంజాదుల యిం చుక్కునకు లోపం బగు. ఇడి మొదినూ గ్ర్మంబునం కజెస్పంబడిన లకారమున కపవాదంబు ఉఊ. గింజించు = ఖేదించు = సంధించు. సరిస్కృృరంబున కలగలాదుల శించుక్కూగు నను ౭3-వ స్కూర్ర్త్మము ప్రకారము “రంజించు ఆనునది యాంధ్రంబున ఛాతువయ్యె. సర్వంబునకుం శ్రేరణంబునం దించుక్కగు నను ౮0-వ నూర్ర్మముప్రకారము రంజించు యొక్క యైేగణాన్థకము రంజింపించు కావలసియుండంశా నీ న్యూత్ర్త్కము చొప్పునం దొలుతటి “ఇంచు లోపించి చ్రేగణార్థంబున “రంజీంచు" అనియే

౧౩౬ సులభ వాస్టకరణము, యయ్యొనని యర్థము. రాముండు ప్రజల రంజించెననంగా కాముండు ప్రజలు కంజిలునటు చేసెను అని యరము గా ఖు సూ ౮ర చుగాగముం బౌచ్చికంబున కసంయుక్తన ల డ రాంతంబునకుం గ్రైరణంబున బహుళంబుగా నగు, అచ్చతెనుంగు పవముగానుండి దాని కడపట సంయాక్తముశాని నల డత ర-లలో “నేన నుండినవో6 శ్రేంళార్థంబున బహుళంబుగ చువార్తము ఆగమముగ వచ్చునుః పూను ఇది అచ్చతెనుంగ కబ్దరు. ద్‌ంి కడపట నకారమున్నది. ఆద మజి యే:కుతరముతోడను సంయాక్తముగాలేదు. కావునల ్రేరణార్లం బున *+చుి వర్ణమాగమమున వచ్చిపూనుదు ఆనియగు, ఫూను ధాతువునకుం వ్రేంణాక్థంబున ఫూనుచు అని రూపము. బహుళముగావున మింది ౮౦-వ సూత్రము ప,కారము ఇంచువచ్చి పూనించు అనియు నగు. ఇట్లు "లేల 'తేలఎచు.. లేలించు. (అకారము కడపటనున్నాది.) మగుడు మగుడుచు మగిడించు.. (షకారము కడేవటనున్హ్నుది.) కుదురు. కుగురుధు కు2రించు.. (రకొరము కడపటళున్నది) విను వినుచు వినిపించు. ఇందలి పకారమొ క్రింది ఛాతా-వ నూ శ్రముప్ర'కారము వచ్చెను, ఆకు 1) అనిపించు. ఆ ప్‌ గ నిను ॥ లినుపించు. ఆైురణంబున చుగాగమము లేపండుట బహుళ (గవాణ కను 9 కనిపించు. ముచేననియొ నది వం, (. కానిపించు, జా సూ సి అట్లు పుగాగమంబును మాన్వాదుల కగు, అట్లు మింది న్యూత్ర్యమున చుగాళమము వచ్చునని చెప్పినట్లు మాన్వా దులకు మాకు మొదలగుధాతువులకు *పు వర్ణమును ఆగమముగ వచ్చును.

క్రియాపరిన్ళేదము, ౧౩౭ మాను మానుచు మానువు మాసిపించు. ఊఉ. ఆదరణీయోక్తుల మ్లూనిపింవిపలికెం దావారితో వెండియుక గఫాస్కః మను మనుచు మునుపు బహుళ చుహణముచే నీ శ్వాశ బునకు ఇంచురారు. సూః ౮౬. చుక్పువర్షంబులు పరంబులగునపు డిత్వంబున కుత్వం బగు, లిసయు దీనిక్‌6 ్రేరణంబున శచీ గాగమము రాలా బిగుచు అని యగు. ఆగుచో ౫ యంవలి ఇకారము ఉకారనుగ మాటి /సి అయ్యెను. కలియు దీనికి 'ఫు వర్షముకాలగా లి లిగా మాజీ కలుపు అని యయ్యొను, “యూుజణారములు ఈక్రింది సూూత్తేము చుకారము లోపీంచును. ఇట్లు తడియు - తడుపు. సూ; ౮౭, అట్లు చుక్పుగాగమంబు లడంగ్వది మూ య్వాదుల కగు. అగుచో వాని కడవ్రాలు లోపీంచు. చుష్పాగమంబులు మవర్గము పఫువర్థము అఆగమముగా వచ్చుట. అకడంగు లోవైనవి ఆడం గ్వాదులు, మాయు మొదలైనవి మాయ్యాదులు. ఆడంగు దీనికి చు వర్గ మాగమముగ రాలగా అవంగుచు అయ్యెను, "చు ఆగమముగ రాంగానే ఆడంగు అకుదొనిలోని కడయక్షరము “గి లోపీం చును. లోపింపంగా అవంచు అని రూపమేర్చడును, అడలు అచడంచు ఆనంగిందు క్‌ రంగు శరంచు కరంించు కలలను కలంచు కలలగించు నలళను నలంచు నల౬కించు ఇత్యాదులు అడంశ్వాదులు.

౧౩౮ సులభవాస్టకరణము, మాయు మొఫు మాయించు ఉడుగు ఉడుపు ఉడిగించు కడచు కడపు కడపించు కుడుచు కుడుపు కుడిపించు విిియు లిచు బిగియించు _ బీగించు ఇత్యాతులు మాయ్వాదులు, ఆఈగు అంచు ఆంపు ఆంగించు శీను లేచు లేపు "ేయించు పాయు పాదు పొఫు విజుగు విజుచు చూచు చూపు చీరుచు “జేరుపు చేయు మేపు లేచు లేపు కలియు కలుపు తడియు తడుపు "తెలియు తెలుపు ఇత్యాధులు ఆంగ పళ్ళకులు ఉభయగణంబులు, బహు ళమనుటచేక6 గొన్నింటికి రండు రూపంబులు, కొన్నింటికి మూడు కొన్నింటికి నాలుగుళవూపంబు లని యెజలుంగవలయు. సూ ౮౮. ఇంచు కృ్పుక్పుగాగమంబులు పరంబు లగు నపు డాగమా జేశలోపంబులు పెక్కు. లెఆంగులం గానంబడి ఇొకి,

క్రీయాపరిళ్ళేదము, ౧౩౫” ఇంచుక్‌ చుక్‌ పుగాగమంబులు, ఇంచు చు ఫువర్జంబులు, ఇవి పరంబు లనసనపుడు ఆగమము = ఆదేశము లోసము ఆూనునవి కపలులెజంగల నయ్యెడి, ఆప ఆకావించు వచ్చు రావించు రప్పించు విన్నపము. విన్నవించు శీఆ శేకరించు సలవ పలవరించు పలవించు మోంకాలు మోకతించు మోంకారించు ఆల ఆలించు ఆలకించు వా చ,కరాలించు నొచ్చు నొంచు నొప్పీంగు ఉండు ఉనుచు ఉంచు నిండు నిుచు నించు డిగు డీించు డిగించు "పెకుంగు *ెకచు "పెంచు తుమంగు ్రుుంచు మునుంగు మునుచు ముందు మొగుడు మొపడుచు-మొగుచు మోడుదు- మొగిడించు చొచ్చు చొనుఫు చొవ్పించు చికములగ చించు చింపు ఆగు అంచు తెంపు

౧౮౪౦ సులభ వ్యాకరణము, తిమగు. త్రీవ్వు చచ్చు చంపు నిలుచు నిలువు నిలవకెంచు కొను కొలుపు పోవు - భుచ్చు = పనుచు - పంచు = పనుఫు - పంపు, ఆకుచు - అంచు - ఆంఫు = ఆనఫు. ఆమ్మ ప్త్క్రయుక్కం బగు పోవునకు “పుచ్చు” మ్మాక్త్మంబ యగు, చమూసపోవు ఇచ్చట పోవు అనుబంధముగ€ శేక్చంబడినది గావున పోఛవుయొక్క_. అన్ని భూపంబులు రావు. పుచ్చుమూత్ర్యము వచ్చి మోసఫపుద్చు అని యగు, సూ॥ ౮౯, అన్వాదుల కించిక్కు పరంబగునపుడు ఫుగా గమం బగు. మానునకు విభావ నగు. " అను - అనుగాఇంచు = అమ-ఫు+శఇంచు = అనుపించు,. ఇట్లు కను - కనుపీంచు - తినుపీంచు = వినుపించు ఆని ళూపము లేర్చడి యివి యింకమా6ంద జెళ్ఫంబడు * ఇత్వంబుకాని ఎత్వంబుకాని కహూడువో”నను ౯ాసి-వ న్యూత్ర్యము పకాగరమా ఆఅ౨ిపించు = కనిపించు - తిగిపించు - వి౦పించు నని యగు. మాకు నకు ఫువర్ణాగనుము. వైకల్పికము గాన మానించు - మానిపించు అని రెండు రూపంబులు, వినిపించు - వినుచు ఆని ర౪ండురూప౦బులు. సూః ౯౦. అడ్జాదుల కించుకుూూ పక౦ంబగునపుడు గుగా గమం బగు. అప్పాదులకు విభావు నగు. అస్టముశఇంచు = అడ్డము+గ + ఇంచు = అక్డ(గు య ఇంచు = ఆడ్డ గ్‌ంచు, మువర్థకమునకు లోపము.

యాప జ శ్రీ పరిచ్ళేవము, ౧౪౧

ఇషు ఓర ఓరగించు; చిగ్తము-చ్చిత్తగించు; వంతము = పంతగించ్యు "పెల్ల - "పెటనించ్యు బోర = లోరగించుు గోరము - గోరగించు మట్టము - మట్టగించు; 'మేళ్‌ము = మేళనించు ఇత్యాదులు అడ్డాదులు.

ఆప్ప = అప్పగించు = అప్పించు, అప్ప - ఒప్పు - పసృము. ఇత్యాదులు ఆఅప్పాకులు, (శత్స్ర) కోపము - కోపీందు - కోపగించు ననియు నగు.

సూః ౯౧. ఆడోడుకూడుల డకారంబునకు. జుక్కుపరం బగునపుడు శ౭ేపం బగు,

ఆకు - ఓకు - కూడు ఆను కబ్దంబుల కకపటకుండు డకాగంబునకు “ఛు పరమైనపుడు రువర్లము ఆడేశముగ వచ్చు. ఇంచుపరమైనవుడు రాదు,

ఆడు + చు = ఆరుచు = ఆడించు,

ఓకు 4 చు = ఓరుచు - ఓడించు.

కూడు+ చు = కూరుచు - కూడించు,

సూ ౯౨. చెడునకుం జక్పుగాగమంబులును జాకు నల ఘు శకేపంబు నగు,

ఇెడుధాతువునకు( ్రేరణంబున చు ఫు-లు కెండును వచ్చును, అపుడు డు లుగా మాలును,

చెకులచు 2 చెలుచు చెడ్తుసపు = వెటుపు,

సూః ౯౩ పడునకుం జుక్కును డాకు నలఘు ేఫంబు నగు,

పకుశీచు = పటుచు.. భయపడు ఇత్యాదులండలి యను ప్రయక్త మైన పడునకుల ్రేరణంబునం బల్టుచు ననిమే యుండవలయు. నూరకవి యొక్కచోం బజుము అని చ్రుయాగిం చెను,

౧౮౨ సులభ వ్యాకి రణము,

సూః ౯౮. శబ్బపల్లనంబగు పడున కించిక్కు విఫాష నగు, అగుచో డాకు లఘుళేఫం బగు,

వెలువడు ఇది శబ్బపల్లవము, (చూ. నూ. ౧౯ పడు ఆనునది వడు అమ్మ్యొను, దీవికి ఇంచు పవరముఖొంగా వెలువడు +ఇంచు 'దుి $రుి "గా మాణీ వెలువరు+ఇంచు అనియయి వెలువరించు అనియయ్యొు. మోంది బూ శ్రేముచొప్వున 1చుి పరమైనపుడు వెబువఅంచు అవి యగు.

సూ గ్నూ. య్రైగణంబునం దించుక్కుమింద నించుక్కు లేదు,

జీ

డ్రైెగణార్థంబున వచ్చిన ఇంచుమో(ద మరల ఇంచురాదు.

శ్రేరణార్థంబున వచ్చిన వజియ్‌ీ ప్రల్యేయముమాందనైన ఇంచు వచ్చును.

నొచ్చు - నొంచు = నొప్పించు. నొంచు అనునది ర్రేకకార్థః రూపం బయినను ఇంచువాలేను గాన మకల ఇంచువచ్చి నొప్పించు అని యయ్మ్యొ. ఇట్టు చచ్చు - చంపు = చంపీంచు,

నూ ౯౬ ఇన్వుంబుగాని యెక్పుంబుగాని కూడువనో ననా దుం బయిన యునశ్వంబున కీశ్వం బగు.

ఒక కస్టంబునం గడపటి రెండక్షరములవై ఊత్వముండెవేని దానికి ఇక్రియాపరిచ్చేదము ప్కుకారమగు ప్రత్యయముల ఇఎ లు పరమైనపు డా శిండు ఉశ్వములును ఇల్వేములు గా మాజును. మొదటియమషరమున (టి ఉండిన ఆది (ఇ గా మాజదు.

మునుగు ఇందు కడపటి కెంచదత్తరములమోంద *ఉజీ కారములున్నవి.

న.

దీనికి క్యార్గకమైన ఇ కాంగా. మునుంగుల్లాళ = మునియ్‌ యని యగు.

క్రియాపరిచ్యేగము. ౧౪౩ మువటియత్షరము [మీ మింద ఉత్వముండినను దానికి ఇత్వమురాదు. ముము౬లగు+ఎె = ముని౮ంగి.

నిగుడు నిగిడి నిగిదె, మగుడు మగిడి వగిరె, ఉడుగు ఉడిగి ఉడిగె.

ఇకార ఎకారములేకాక ఇకార ఎకారము లాగియందు€ గల టపశ్యే యములు సరమైనపుడు నిళ్లేయగు. ఊ. నిగిడించు. వందురు = అలందురు శబ్దములుమా త్రము వందురి - ఆలందురి యనియే యన్ని ప్రతుల జూాపట్టు,

నూః ౯౭. యేరణేంచుక్కు పరంబగునపుడు పకారంబు చకారంబున కగు,

పచించు-ధాతువునకు€ చ్రేగణంబున ఇంచురా(గా పచించుశఇంచు ఇ పచించించు అనికాలా నీ సూత్రము ప్రకారము ధాతువు కడపటనుండు చశారము పకారమై పచించ్ర+ఇంచు = పచింపించు అని యగు, ఇటు వచించు = వచింపించు; పీలుచు - పీలిపించు; వలచు = వలపించు.

"హెచ్చునకు పర్వంబు 'రాదు హొచ్చించు.

'మెచ్చునకు వైవి ల్సికము. మెచ్చించు - మెప్పించు.

సూః ౯౮, ముక్జీశ్తులు ముత్తు నాంబడు,

ముజ్‌ +జీత్తులు = ముజ్డీత్తులు. ఇందు ముజ్‌. అనునది నధ్యమపురుష ము డు లకు సంజ్ఞ

లతి వ్యతి రేకార్థకము.

కలజి భవిష్యదస్థకమైన 6లో వండంగల,

పడుజి అనుబంధమైన “పడు వండంబడు,

మిడీ వ్యతిలేక భావార్థంబున వచ్చు *మి వండమిం

౧౪౪ సులభ వ్యాక రణము, కజి వ్యతిలేశ క్ష్వ్వార్ధకంబు క్షి వంసకం నుజే తుము స్నాద్యర్థక మైన ఈనుీ వండకు. నిజ పృతిమేధమందు వచ్చు "ని వండనివాండు ఇన్నిటికి చిత్తు లని పీరు, సూ! ౯౯. ఆగనౌానస్ధ చకారంబుల కద్విరుకృంబులకు ముస్తు పరంబగునపుడు ప వ లగు, అనలా ద్విశ్వముగాని యాగమచకారమునకు ముత్తు పరంబగునవుడు పి వచ్చుననియు, ద్విశ్వముగాని యన్యచకావమునకు ముత్తు పరంబగునపుడు (వి వచ్చుననియు నర్థము. పచ్‌ధాశువునకు ఇంచు ఆగమముగవచ్చి పచిందూ అని యయ్యె. ఇందులోని 1చు ఆగమదకారము. దీనికి ముత్తు పరమైన వ్యతి శేకాద్ధంబున పచింపండు అని యప. ఎట్లనలగ్భా చటించు +ండుఐఅిని డుజ్‌. సరముకాలగా రూపము. పచించ+ండు=ఆని. జీత్తు పరంబగునపుడు ధాతువు ఉత్వంబునకు ఆక్వంబగునను ౨3-వ నూ,్రము ప్రకారము ంచు (ది యయ్యును. పచింప+శండు=పచింపండు.. ఈ నూూర్రముప్రుకారము ౪ది కార మునకు పకారము వచ్చెను. మధ్యమవు రపు మువర్లకము వరమైనపుడు పచింపుము.. ఇచ్చట ము జీత్తులోల శేరలేదు గనుక (పీ యని కాదయ్యె. ఇట్లు వచింపంగల-పచింపం బడు = పచింపమి - పచింపక - పచింపను = చచింపనివాందు + పచింపుండు ఆని తక్కిన ముత్తులు పరంబగునపుడు రూపలబులు,. అడంండు = ఆడంపుము... ఇదిమును అగమచకారము పకారమైనం బున కచొాహరణము. అడంగ ధాతువు.

జఓ క్రీయాపరి చృేదము, ౧౪౫ అన్యమునకు ఊఊ. పీలుచు ధాతువు. ఇందలి చదకారనము ఆగవమముగా వచ్చినది గాదు గనుక అన్యమనయంబడియె,. దీనికి ముత్తుపరమైనపుడు చకార మునకు వకారము వచ్చును. పీలువుము - పీలువంగల = పీలువండు లోవైనవి. నూ॥। ౧౦౦. ఖండచిందువ్రమోంది సిద్ధ చకారంబునకు ముక్తు పరంబగునపుడు *+పికారంబు _పొయికంబుగ నగు. తలందు - శ్రేంచు _తోంచు ఇత్యాదులు ఖండబిందువుమోంద నుండు సిద్ధదకారము గలవి. (ఆగమచకారము గాదనుట) దీనికి ముత్తు పరంచైనపుడు పకారంబు ప్రాయికంబున వచ్చును. తీలంచు వ్యతిశేకక్త్య్వార్థంబున రలంపక, ఇట్లు శ్రేంక తోంపక లోనైనవి.. తీలందక - తోంచక ఆసాధువులు, ప్రాయికమనుటచే ఏంచునకు వైకల్పికము వీంచక = వీంపక. నోంచు - వాంచులకుం గలుగదు. నోంచక - వాందక అనియే రూపంబులు. స్తూ ౧౦౧. ఆగమ చకారంబునకు నెఆజసున్న మో్‌ంది చానికి దుక్కు పరంబగునపుడు *'పికారంబు విభావమనగు. అకర్థిగు. ఊ. మాందం జెప్పినట్టు. ఇందలి “చి కారముఅగవమద కారము. దీనికిముందు. నెజసున్నయనంగా నిండుసున్న యున్నది, దీనికి ౪దురి పర" మయి. ఆకర్టిచుదుగు ఆయ్యెను, ఇందలి చకారమునకు (పికారము వచ్చిన ఆకర్థింప్రదురు ఆని దూపమగు, విఫెషయనుటచే *పికారము రానియప్పుడు ముందు వెప్పంబడు ౧౧౯-వ మూత్రము ప్రకారము ఆకర్థ[తురు అని యగు, ఇట్లు దంచుదురు అనునది దంఫుదురు = దంతుకు అనియు చించుదురు ఆనునది చింపుదురు - చింతురు అనియు నగును.

• స్యూ ౧౦౨. అగు, వచ్చు, చొచ్చు, చూచులకు ముత్తు పరంబగునపుడు కా రా, చొర్కు చూడు లగు, 2-10

౧౦౮౬ సులభ వ్యాకరణము,

ముత్తు పరంబగునపుడు ఆగే ఆనునది "కోోయగ, “వచ్చు ఆనునడి రా యగు. “చొచ్చు అనునది *+చొరుి అగు. “చూచు అనునది చూడు ఆగును, కావున అగు - కాడు = కమ్ము; వచ్చు-రాండు ఇ రమ్ము, చొచ్చు- చొరండు = చొరుము, చూచు = చూడండు = చూడుము ఆని రూపంబులప.

న్యూ ౧౦౩. ఇచ్చునకు సర్టంబున కీ యగు.

ఇచ్చుకకు ముత్తు పరంబగునపుడు అన్ని రూపంబుల *ఈి యస. ఇచ్చు + 4గు = ఈండు = ఇమ్ము - ఈని - ఈక = ఈంగల = ఈంబడు - ఇచ్చునకు $ఈయియు౬ గలదు. ఈయని - ఈయణంగల ఇత్యాదులు. ఇన్వ౩- ఇవ్వని ఇత్యాదులు ర్రామ్యుహమాపంబు లపాధువులు, చ్చు డ్విళ్యము ₹ావున పి రౌదు.

సూః ౧౦౪. లే- లేరుంలు కెచ్చున కగు,

తెచ్చు - లేండు = తేంండు - తెమ్ము - లేరుము.

సూః ౧౦౫, చావ, నోవు, లు చచ్చు, నొచ్చు, ల కగు,

చచ్చు - ఛావుము - చావండు.

నొచ్చు - నోవుము - నోవండు.

నొవ్వండు అనియు నగు.

సూః ౧౦౬. జీత్తు పరంబగునపుడు వాని *వు వ్మోాంబు విభాషను లోవించు.

అనలా భావు-నోవులలోని వకారమునకు వైకల్చికముగ లోపము.

వావక - ఛాక్క చావకుము - చాకుమ్ము నోవక - సోక్క నోవవము- సోకుము.

సూః ౧౦౭. అగున కను కీను-లకు ముక్డీత్తులు పరంబు లగునపుడు క నా, కానంలు విభాష నగు,

శ్రీయాపరి చ్యేదము, ౧౦కి

ఆగనకు ముద్దు పరంబగునపుడు కి యును అను - కను-లకు జీత్తుపరం బగనపుడు వమస౫ా న్నా కానాలును విఫావనను.

ఉ్‌. అగు -ము = ఆగుము - కమ్హు.

పదము మొవటనుండని 1గి కారమునకు "వీ కార నును సూత్రము చొప్పున అగుము = ఆవుము = ఆనియనగును. ఆది నూ. ౧౧౦ఈ-వ ప! చెము ఆనియ'ప. ఆగుము దీని బహువచనరూపము అగుండు - కండు - అవుండు- కండు.

అను+6డుఎఅనండు - నాండ్యు అనక్‌ = చాక,

కను+60దం=కనండు - కానండు.

సూ॥ ౧౦౮. నేరుచునకు లిడ్రాట్టులు ముత్తు పరంబు లగు నపుడు రు చు=లకు లోపంబు బహూుళంబుగా నగు,

అనం గా * నేరుచు అను కబ్దములోని “రు చి అను వర్షంబులప భూత తద్ధర్గావ్యర్థకంబులను ముత్తు పరంజగనపుడును లోపంబు బహుళంబుగా నగు, లిట్టన౬౫ా భూతార్థకముం లాట్టు=ళద్ధ ర్లాద్యస్థకము.

"నేరుచ్చు రేఫమునకు లోపము. భూత - నేర్తిచెను - చేచెను. ళద్ధ డ్‌ నేమ్తచును = చేచునూ నేరువండు = చేరండు. వకారమునకు లోషము.

సూ॥ ౧౦౯ పోన్సనకు దుబ్తుత్తులు, ముక్దు పరంబులగు నపుడు “వి లోపంబును, బొద పదంలును విభావ నగు,

పోవు దీనికి "ది పరముకాలగా పోవురురు అని యయ్యొును. ఇందలి *వ్చ లోపించిన పోదురు అని యగు.

పోవు దీరికి 6దు ము (ముళ్తులు) పరముగాంగా పోవండు - పోవుము అని రూపంబు లేర్చడి వకారలోపంబయి పోండు = పొమ్తు ఆనియయ్యెొ,

నులభవ్యాకరణము, ముష్జు పరంబగునపుడు పోదము = పదము - పొదండదు . పదండు ఆని రూపంబులు, నూః ౧౧౦. అగు, పోన్స్చుల క డవ్రాల కిద్దుక్రుంబులు వరంబునగనపుడు యనొారం బగు, ఆగు - పోవు అను నీ ₹ెండు శస్టంబుల కడపటనుండు నషరములకు (సు - వు) వ్రూస్వామైన ఇకారముగాని వె వీ ఒ ఓంలు కాని పరంబు లగు నపుడు యళకారం బగు. ఆప శా ఇ అ ఆయు శ జ ఇ ఆయి. (గగ్వ్వాక్థకమున) పోవు( ఇ ఇ పోయుగా ఇ ౬ ఫోయి. పోవుఖ చ్రిను= పోయు చినువపోయొను. పోవుట ఎడు పోయా ఎడుఐపోయెడు. +ఆయి యనునది ౧౧రంవ సూ, పు, ఐఏ యగు. అయిరి = విరి. సూః ౧౧౧. అగునకు వక్ర్తంబు నూడుచో దీర్ధ్ర బగు, అప + వెను = అయా . ఎను = ట్హమయు ఎను = ఆయొను. ఆగు + ఎడు = ఆయు + ఏడు= లయు + ఎగుఐ ఆయొడు. అయమొను - ఆయెదు ఆనునవి నూ! ప్ర! ఆయ్యును అ అయ్యెడు నని యగు, సూ, ౧౧౨ వీలుచు మొదలగువానికి ముత్తు పరంబగు నపుడు కడనవ్రాయి బవాళంబుగ లోషించు, పీ్‌లుచు వ్యతి కేకార్థకమున పిలువండు. వకారము లోపింపంలా.. పీలండు (పేలు+ఆండుు ్రైన్థనార్థకము వీలువుము. వకారము లోేపింపంగా... పీలుము.

శ్రియాపరి చ్ళేదము, ౧క౯ా

ఇట్లు పిలుచు _ నిలుచు - తలంగు లోవైనవి. లేచునకు ముజ్జు పరం బగనఫుడు *చుి లోపం బగు. లేచు = లెమ్లు = లెండు.

సూ॥ ౧౧౩. లాంతిచో సహితము శాచేశాదులు కానం బడియొడి.

లాంతిచో = ఇదివఅకుం జెప్పినట్టు ముత్తు పరమగునపు జే కాక యితర

'సంకర్భములందును. కాదేశాదులు=క కారాదేశము వర్ణలోపము లోనైనవి గలవు, _ _ అగుట = కావుట. కావార్థక ప్రళ్యయమయిన “టి ముత్తులళలో6 కేరలేదు, ఇళ్లు తక్కినవీ చూచునది,

"కావుతను * కారతేను; అగుడును = కొవుడును?

"కానవునను - కానను) అనవుడును - అనుడును * శావుడును; ఇత్యా దులు, శానళ్‌ (ద్రుత పుకృతి౩ మేకాని కళగాదు.

సూః ౧౧౪. అచ్చికంబులం దయ్య్మి యవ్హుంలకు వక్రతమం బులు బహుళంబుగా నగు.

అచ్చతెనుంగు కబ్దంబులల గల ఆయి 1కి *ఐిి 6ఆవుినకు టె బహుళేముగా నగు,

అముదు - ఐదు? అఆమిశేని - ఐనేనిః అన్లుడు - కడు? గవుసెన = గౌపెన్స ల్వయ్లునళా = వినక కయి = క్రై ఇత్యాదులు.

స్తూ ౧౧౫. కలుగున క్షస్తర్థంబునందు లట్టు పరంబగు నపుడు కల యగు.

కలుగు కబ్బమునకు శానార్థములుగలవు. ఆందు (ఉండు అనునర్థంబు నందు (లట్‌) వక్తమానంబున *కలో యగు.

పం భు. శలండు = కలరు = కలదు = కలవు.

మ. ఫు, కలవు - కలరు,

ఉ. పు, కలను = కలము,

యం సులభవ్యాకరణము. నూః ౧౧౬. త్రుర్థంబునం గలాచేశంబు విభావమ నగు, శ్రీర్థము వా తృ యఖ అర్థము ఈ యర్థంబున కలుగునకు “కలి వైకల్పికముగ నా టేకమనును, కలగవాండు = కలవాండు. కలాచేశకంయబు వచ్చినపుడు నూ త్రంబున€ జెప్పంబడిన ఎడి = యెడులకు నిర్యముగ లోపంబు. కలెడివాండు - కలెకు వాండు అని రూపంబులు లేవు, ఉ. కలుగంజీ వాపాలి కలిమి సందేహించి కలిమిలేములు లేక కలంగువాండు. సూః ౧౧౭. అస్త్యర్థంబునకు లజ్కీ మి, కొన్ని వడి వర్ష కోొంబులు పరంబు లగునసపుడు లే యగు. ఊండు అను నర్ధముగల యుడు కలుగునకు వ్యతి లేకార్థంబున ప్ర లేండు = లేరు = లేదు - లేవు. మ, లేవు- లేరు. ఉట. లేను - లేము, వ్యతిరేక భౌచార్ధక “మి పరమైనపుడు. లేమి, వ్యతోక క్యెర్థశంబున లేక వ్యతిరేక తృవర్ష కార్ధంబున ని లేని. వడి పరమైనపుడు లేవడి. అఆనియీిా ప్రకారము బ్ర వచ్చును. సూః ౧౧౮. న్యతిలేకంబునందు నలచున $ఫొల విభామ ళం నగు, వ్యతి కేకార్థంబున “వలచు” అనుదానికి (ఒల్లు యమనది వైకల్సిక ముగ నగు,

(క్రీయాపరి చ్చేకము. ౧౫౧

• వలవండు = ఒల్లండు, వలవరు = ఒల్లర్కు వలవదు = ఒల్లదు

మ, వలవవు - ఒల్లవు, వలవరు - ఒల్లరు.

ఊ. వఎవను ఒల్లన్సు వలవము - ఒల్లము,

ఒల్లమి = ఒల్లలలాటు (ఒల్లనిపొటు) అని కన నయ్యెడి,

సూ ౧౧౯. చునర్దంబుతోడ దొగ్తకారంబు తకారం బగు.

చువక్థంబుతోడ దుగ్ణకారమనలగా ధాతువులోని *చు'+ద్యు తీకారం బ॥స=తువర్ణ్యముగా మాబును,. నిలుచుద్తురు = నిలుత్తురు.. ఇట్లు పిలుతుతు అకంతుగు = కడతురు - చింతురు = పెంతురు - పదచింగురు - వచింతుకు చేరురు - కోతురు ఇవి అసాధువులు, వీలనంగా చాతువునందు 'చివర్ణము లేదు... చేయుదురు - కో-రుగురు.. “గూధులకు *తీరాదు, భారతవందలి ్రోళురు = పాళురు అనునవి త్రోోచుదురు - పాచుదురు వలన వైనవి,

నూః ౧౨౦. పడుజి, కొను లొశానొకచొో స్వార్థంబునం దనుప్రయుక్తంబు లగు,

చొచ్చు-చొరలబడు. పడు ఆమశది కర్శార్ధంబునను వచ్చును. ఇచ్చట అటుగాదు.. చొచ్చున శీమియస్ధ మో చొరంబడునకా యర్థ మే. ఇట్లు

నిలుచు _ నిలువంబడుు కూడు - కూడంబడు, పండు - పండుకొను యొెగ్దండు = కూలంబడు ఇత్యాకులు.

సూ; ౧౩౨౧, తెంచు ధాతు -నగాప్టదుఆ. -8మశ్రియుక్షరి బగు. అగుచో నుత్పుంబుపయిని .చానిత కారంబు దకారం బగ

ఆగ్య్వాదులు = ఆగు యొువలైనవి, సీనిక (తెంచి ఛాతువు చేర్చ బడును. ఆగు తెంచు.. ఇట్లు చేరునప్తుడు తెంచునకం బూర్గుమున

౧౫3 సులభ వ్యాకరణము, ఉండినవో తెంచులోని తై (చెగా మాటును, టా, ఆగు+తెందగు = అణ 'ఇెంచ్యు వెగయు+తెంచు = సీగనయుడెంచు, పోవుగ4ాతెంచు = పోవుదెంచు,

'తెంచునకుం బూర్వము ఊకారముగాక మతి యే యన్నైన నుండిన తె” *దొగా మాజదు, ఊఉ. చొచ్చు+తెంచు = ౧౨3-వ నూర్రృము ప్రకా రము *చు లోపింప[గా *చోీ మిగిలెను. ఇది ఉకారాంతము గాను గనుక “చొ శ్తెంది అనియే రూపంబు, ఇట్లు పుచ్చు+-తెంచు = వు త్తెంచు.

తోచు. తెంచు=తోంతెంచు, నడచు + వెంచు = నడతెంచు.

సజుచు + తెంచు= పఆతెంచ్యు మొలచు+ లేంచు = మొలతెంచు.

వీచు +తించు= వీతెంచు ఇత్యాదులు.

సూ ౧౨౩౨. అభ్యాగతి నరుగాపదుల కయ్యది యను ప్రయుక్తం బగు అగుచో గువర్షంబు విభాషను లోపించు.

వచ్చు ఆను నర్ధమున ఆరుగు మొదలగు ధాతువులకు *లెంచు అననది చేర్చంబడును. అట్లు చేర్పునపుడు ఛాతువుకడపట “గి వర్షముండిన వైకళ్ళిక ముగ నది లోపించు.

చను + తెంచు = చనుబెంచు.

• అరుగు + తెంచు = అకుగుదెంచు - అరముఇెంచు (5కు లోపము)

వీస -ఓ తెందు = వీగుదెచు = వీతేంచు.

సూః ౧౨౩. అయ్యది పరంబగునపుడు చువర్షంబు లో వించు,

*తెంచుి పరమైనపుడు ధాతువుకడను *చు పర్షముండిన లోపించును,

ట్‌. చొచ్చు శ తెంచు = చొత్తెంచు, పుచ్చు ఇ తెంచు = పుత్తెంచు తోయ + వెంచు = తోంతెంచు.

శ్రీయాపరిచ్ళేదము. ౧౫౩

సూః ౧౨౪. అద్దానికి ముత్తు పరంబగునప్పుడు తే తే లగు,

తెంచు ఆనుదానికి ముత్తు పరమైనయెడ నది “తే గాని తేరి గాని యగు,

అగు కెంచు ఇది వ్యతి లే కార్ధమున ఆగు దేరండు ఆని కాని ఆగుదేండు అనికాని యగ. ఉ, అగుబెమ్లు - అగు దేకుము

స్కూ ౧౨౫. భూతంబున లజీకి లికంతంబగు నగుధాతు వనుప్రయుక్తం బగు.

లడీ = వ్యతికె కార్థను. లిడంకంబగు *+అపి ధాతువు అనలా +అమ్మ్యును లోనైన రూపసు శిట్‌+ఆంతము = లిగంతము - లిట్‌ అనునది భూళ కాలమునకు పంజ్ఞ వాండు రాయెయ్యెను,. రాండు వ్యరి రేకార్థము. దీనికి భూశకాలంబున అగుధాతువు రూపము, 'ఆయ్యెొను పరమై రాండి య్యొను తని యయ్యొ ఇట్లు.

వారు రారయిరి = ఆది రాదయ్యెకు = అవి శావయ్యెను = నీవు ళలొవయి తివి = మిరు రారయిలిరి = నేను రానయిశివి = మేము రానుయితిము, ఈ సనూత్త్మమునలన నేను జేయనైతి యనుటకు( జేయంగ నేతి ననుటతప్వూ చేరును అయితి అనువో చేయను ఆనునది వ్యతి రే కార్థమును బోధింగునుగావున చానికి అయితి చే్చ్పవచ్చును.

చేయంగను+ఆయితి అకునో చేయంగను అనునది న్యతిరే కార్ధమును బోధింపదు గావున ఆయితి చేర్చుట తప్పు.

సూ॥ ౧౨౬. నుబ్యంతంబగు నగుధాతువు శ్రీయావిశేష ణంబుల కనుప్రయుక్తంబగు నుజీకి వభావు నగు,

౧౫రో సులభ వ్యాకరణము,

కాను ఇది నుడీ అంతంబగు ఆగు ధాతువు ళూవంబు, ఆప ధాతువు నకు, +కా" వచ్చునని యింతకము న్నే చెప్ప(బడినది. ఆ*కా” కు 6నుి చేర్చంగా (కానే అయొను. దీనియందు( గడపట నూ ఉఊంకుటచేకను దీనికి బూర్చము శల వచ్చుటచేతను నుజీ యనంబడీయె.

సూ। ౧౩౭ దానికీ హా,స్పంబు విభాష నగు,

లెస్సర్తైను = లెప్పన్షను; న్యా య్యము గాను ఆ నార్టయ్యముగను. కాను అనునది నుడి యయిననో లెప్ప6గాను వారయ్యములగాను అలి యుండవలదా యి సందేహింపరాదు. లెప్స - న్యాయము అశునవి కళలుగావున ఆర సున్న రాకపోయినను చానివలన జగగవలనీన కార్యము ఆనలగా “కి కారము గి కారముగ మాటుట జరగి కాను అననది గాను ఆని యయ్యొను. లెప్పకను- శెస్స్పకామ అకుట శీప్పు,

చూడంాను = చూడంగను = చూడను ఇట స్వత్వంబులేదు. అన౬గా చూడనుగాను = చూడనుగను ఆని రూపంబులు రావు.

సూ ౧౨౮. ఉన్న, కల, న, పడ్డలమింది తచ్చబ్దన కారం

ట్ర

బునకు లోపంబు విభాష నగు,

వాండు-వారు-లోని (వో మిందనుండు వి తచ్ళబ్దవ కారము, ఊన్న, కల్ప నృ పడ్డలకు *వాండుి. గాని 6వాయి గాని చేరినపుడు (వి విభాషగ లోపించును, వండుచున్నవాండు “వి లోపీంపంగా వండుచున్న ఆండు. ఆత్తునకు నంధి బహుళము గాన నిటనిత్యంబు. వండుచున్నాండు ఆని యగునే కాని వండుచున్నయా6డు ఆని కాదు.

ఇట్లు వండుచున్నవాండు = వండుచున్నాండు - వండుదున్నవారు _ వండుచున్నారు.. వండుచున్నవాండవు - వండుచున్నాండవు - వండుచున్న పారరు -వండుచున్నారకు-వనండుచున్ను వాఃలడను-వండుచు న్నాంయకు. వండు

్రీయాపరిచ్చేదము, ౧౫౫ చున్నవారము - వండుచున్నారము. వు వండంగలవాండు = వండగలా(ండు- వండిశవాండు = వండిబాండు, పద్దవాండు - పడాండు, పడ్తవారు = పదారు

భి ళ్‌ న! వ!

ఇత్యాదులుం

చిజ్హలకు బుద్ధిచెష్స9ి య్రజ్షికీ6 బిండంబు వండికొని పొండివపే, జ్ఞానం డని కిం0 చానొకరుండ గెల్చు6 గడిమిం గ్లీ్తీంపం బజ్జాండు. అని ప్రయో గంబులా.

సూ ౧౨౩౯. ధాత్వాదులకు ధాతువు లనుప్రయుక్సంబు లయి విలమణార్థాభిధాయకంబు లగు నీ యవి శబ్బషల్లవంబులు నాంబడు.

భఛాతువులు లోనగువానికి ధాతువులు చే] ప్ర/ల్యేకార్థము గలవగునవి కబ్బపల్లవంబు లినంబడు.

కూరుదు+ ఉండు = కూరుచు ఆను ధాతువునకు ఉండు ఆను ధాతువు చేర్షంగా ేక్చడిన కూర్చుండు ఆను శబ్దమునకు ఆభాతువుల యర్థంబునకం కే భిన్న మైనయస్థవబన్నది కావున కూరుచుండు అనునది కబ్బ్దపల్లవనము. 6కూర్చొనూు అనునది యపళబ్బము.

మేలుకొను ఆనమచోట మేలు అనునది ధాతువుశాదు. మెలుకొను అనునది భిన్నార్ధముగలదై శిబ్బపల్లవ మయ్యుడి. ఇట్లు నిలుచుండు-పరుండు = పన్ను౦డు-ఆ౮కొను-ఈకొ ను-ఈ యకొను-ఇయ్యకొను-ర కొ .ను- లెక్కొను- మేకొను-మయికోను-మేలకొను- జులుకను - మేలు కాంచు-ఆలవడు-ఏజుపడు- చొప్పడు - వెలువడు = తలపోయు = వాసపోవు - ఆఫోవు - కొంపోవు - కొని పోవు = విజయంచేయు - విజయముచేయు = నిచ్చేయు - బేంచేయః - ఆందిర్భ్చు లోనెనవి శబపలవంబులు,

ము నయ!

౧౫౬ సులభ వ్యాకరణము,

సూ! ౧౩౦. చేదర్ధ్థయోగంబున లృట్టునకు లిట్టగు.

లృట్టు = భవిష్యత్కాలమును. దొలుఫునది. లు = భూతకాలమును 'దెలుపునది.

చేదర్ధంబున భవిష్య త్యాలమును దెలుఫు రూపమునకు మాజుగ భూత కారమును దెలుఫుకూపము వచ్చును,

ఊ. ఆ బుషీశ్వరుండు వచ్చెచా ఫలించు. గార్యముల్‌ .

ఆ బుషీశ్వరుండు వచ్చినక- ఫలించు€ గార్యము లని యర్ధము.

వచ్చినక్షా అను నర్ధమునందే వచ్చెనా ఆను రూపము ప్రయోగింపం బడెను. వచ్చినక్‌ ఆనునది రొంబోవుకాలమును దెలుఫును. వచ్చెను+-ఆ = వచ్చెనా భూతకాలమును బెలుపఫును.

వాండు "పు వచ్చెనేని నీవు "కార్య మారంసింపుము,

వచ్చేనేని యనునదివచ్చు నేనియనుటకు మాటు ప్ర,యోగి:ప బడినది.

సూః ౧౩౧ అత్తార్థంబు కర్షృపదంకైనవో దాని లింగ

వచనంబులె విశేషణ క్రియలకు నగు,

ఆత్తార్థములు తాను-తౌాము, ఇంచేది కర్ణృవాచకముగ నుండునో చాని లింగము దాని పచనంచే విశేషణంబునకును ్రియకును నగు.

ఊఉ. రాముండు రౌవణుం బరిమాక్చి సీతయుర చాను సౌమిత్రి సహితం బుగ4 బుష్పకారూఢుండై సాశేశంబున శేతెంవె.

ఈ వాక్యమునందు తాను క్షర్చృపడము, తౌను అనం౫గా రాముడు. ఇది ఫుంలింగము కావున6 బుష్పకారూఢుండను విశేషణము ఫుంలింగమంద యున్నది. తాను ఏకవచనము కావున *ఏలేంవె” అను క్రియయొు "నేకవచనం బున నున్నది. నీతారొములు తా మళిమానించినవారికి దయాళుర్తై సకల

క్రియాపరిచ్చేదము, య్యో౭ి

సాఖ్యంబు లానగూర్తుకు. ఇక్కడ తాము బహువచనరబున నున్నది. కావున6 స్రయయు బహువచనంబున మన్నది.

నూ ౧౩౨. ప్రాదు లుపసర్షంబులు.

ప్ర-పరా = అప = నమ్‌ - అను - అవ _ నిర్‌ _నిస్‌ - దుర్‌ - దుక్‌- వి-లఆజ్‌ -ని-అధి- అపి - ఆతి-సు- ఉద్‌ - అభి ప్రశి- పి- ఉప. ఇవి సంక్కృతంబున నుపసర్దంబులు, ఇవి మాటలకు మొదట6 జేర్పం బడును, ఈ ళబ్బములకు మొదట పి యున్నది కావున6 ్రాదులనంబడు. చ్ర,+అది= ప్రోది.

పభవించు అ ఆవిర్భవించు = ఉపచరించు - సంస్క_రించు లోనైనవి.

నూః ౧౩౩ వలయు లోనగు ,క్రియలకుం గర్హయగు భా వంబునందు నుజి యగు.

నుజీ యన అగ ధాతువుయొక్క_ అన్న౦ఠమయాపము కళ్‌ = కాక్‌ ఎ (చూ. మా. ౨౨) ఊఉ. వాడు చూడవలము. ఇందు +వనలయుి క్రియ ఏదినల:రు? *చూచుటి వలయు అని య్వుశ్తవము. చూచుట అనునది చూచు ఛాతువుయొక్కు ఫఖావము. ధాతువుయొక్క య్యే భావము. ఈ ధాతువు మొక్క రుమున్నర్థకమయాపమే చూడకా. దీనికి కళ గాని *కాకో గాని చేక్పంబడును.. చేర్పగా *వాండు చూడంగవలయు - వాండు చూడంగా వలయు అని రూసంబులు, ఇక్షు వారలు చూడవలయు = వారలు చూడంగ పలసయు = వారలు చూడంగావలయు = నీవు చూడవలయు = మిరు చూడ వలయు - చేను జూడవలయు-మేము చూడవలయు - మనము చూడవలయు.

వలయును - వలదు = కూడును = కూడను = చెల్లును = చెల్లదు = తగును- తరగదు = వచ్చును = రాదు ఇత్యాదులు వలయ్యాదులు,

౧౫౮ సులభ వ్యాకరణము.

సక్టర్థకంబునకు స్వమాప ర్రేరణార్థంబుల కెండును కొను పద్వను బంధంబులం దొక్కొక్క_టితోడ ఆంటితోడం గూడుచో నగునవి యాజునుం గూడ నెనిమిది రూపంబు లయ్యె.

సకరకమునకు స్వరూపార్రరబున కర్తగ కము. శ థు లఅోఖ మెతుండు వంటకమును వండెను, 1వంటకమును క్తర్ణము గనుక సక్తర్శకముం ఆత్తనేపద క ర్తర్థకము. కొను అను బంధము గలది, మ్మైత్రుండు చంటకమును వండుకొనియెను. కరారకము పడు అను బంధము గలది. ఆ*శఖి

'మైత్రునిచేత వంటకము వండంబడియెను.

ఆళ్శనేపదకర్తార్థక ము కొను = పడు రెండును అను బంధములుగ6 గలది.

'మెశ్రునిచేత వంటకము వండుకొనంబడియెను,

ళ్‌ జే

సక్షర్శకము యైసాకత్రక్థ కము

వెత్రుండు మైత్రు,నిచేత వంటకమును వండించెను. వండించు యో అార్థకరూపము.

య్రైగణాత్షచేపదకర్రర్థకము కొను అను బంధముగలది.

వైత్రుండు మై త్రునిచేక వంటకమును వండించుకొనియొను,

(య్రైరణక క్యార్ధకము పడు అనుబంధము గలది.

వైత్రునిచేత మైత్రువిచేక వంటశము వండింపంబడియెను.

యగ గౌక్షనేపదక ర్లార్ధకిము కొను-పడు రెండును అము బంధములుగల గలది,

వైత్రునిచేక మైతునిచేత వంటకము వండించుకొనంబడియెను.

్రీయాపిచ్యేదము. ౧౫ి౯ా

నూః ౧౩౮౪. గత్సి బుద్ధి 'ప్రుళ్టైవసానార్థ్క శబ్దకర్గాకర్గకం బుల కవేంణంబునం గర్హ్వయగువది యేరణంబునం గర్శం బగు,

గర్యర్థకము = బుద్ధ్యర్థకము = ప్రుళ్యేవపానార్థకిము అ ళబ్దక్షర్ణము అ ఆకర్ష కము. వీనికి ఆవ్రేరణంబున నెయ్యది కర్తయగునో క్రేరణంబున నదియే కెర్ణ మగు,

పొందు మొనలైనవి గత్యర్థకంబులు, "తెలియు మొదలైనవి బుద్ధ్యర్థ కంబులు, కను - దీని పర్యాయసపదర౦ిబులుః బుద్ధ్యర్థశ ంబుల వాడంబడు._

తిను మొవలైనవి ప్రశ్యవసాచార్థకంబులు. (పళ్యవపానము = భోజ నము) విను - వెప్పు - చదువు మొదలైనవి కబ్బక్తర్ణంబులు. క్షర్ణవాచకములేనిది

మైత్రుండు ఈశా/'మంబుం బొందెను, ఆప్రే, రణము, గత్యర్థకము ఇందు మెశ్రుండు క్షర్ణ్యృపదము.

వైశ్రుందు మెత్రుం శ్రాయంబుం బొంద్‌ంచెను. ర్రేరణము. గత్యర్థ కము, ఇందు “మైర్రుని" క్వర్ణవాచక ము,

సూః ౧౩౫, అనభిహితకర్త కొకానాకచో మస్టి బహు ళంబుగా నగుం

ఊ రాముండు మిథిలం గనియె, ఇందుం గనుట అను కార్యము చేనీన వాండు రాముండు గనుక శాము౯డు ఆను పదము కర్ణ పదము,

రామునకు మిథిల గనంబడియె. ఇందును గనుట ఆనుకార్యము చేనిన వాండు రాముడే. ఆ పదమున కీ వాక్యమునందు 4 క్ర షష్టి యయ్యొను,

రామునిచే మిథిల గనంబడియెను. ఇందు6 గ్వర్హ్భృపదమునకు లృేతీయా 'ప్రశ్యయము +వే యయ్యొను

ఇబ్టు మ్యైత్రుండు క్రత్త్యంబుల దెలిపెను, వెత్రుండు మెగర్రునకుం ద్త్త్వ్వంబు6 'బెలిపెను.

౧౬౦ సులభ వాస్టిక రణము, సూ ౧౩౬. కన్వాడి యోగంబునం బ్రయోజ్య కర్తకు వస్టీ నిత్యంబు. ౮ అన6శా కనులోవైనవి (ఆ యర్థము కలవి) కూడినపుడు ఆకార్య మొన ర్చినవాని( చెలుపు కర్ఫృపదమునకు పస్టీయే యగును విళ్వామిత్రుండు శామునకు మిథిల గానిపించెను. కనినవాండు రా ముండు, ఆ పదమునకు ష్ట్ర. కృస్ణుం డస్టునునకు విశ్వయాపంబుం జూసపెనుు. చూచినవాండు అష్ట నుండు గావున ఆ పదమునకు షష్ట్రీం అక్షర్శకంబున క(్రేరణంబునం చాత్తనేపడ కర్తానుబంధంబులు లేమిం జేసి కహూపభ్ధేదంబు లయిదని యెటు€గునది. కర రకము, యలఫి మైఠుుండు ట్రరికెను. జ్‌ తారణ కర్తర్థకము. వైత్రుండు మ్మెక్రుుని ట్రుతికిం చెను, "చ,ఠణాత నేపద కర్తగకము, ల ఆథ వైత్తుండు మెు/ని బ్రశికించుకొనియె. జ్‌ వైళతునిచే మె,త్కుండు ఉ్రుశికింపంబడియొ. జీ త్త 'డ్రేగణాత్తనేపద కర్గార్థకము, వైఠ్రు;నిచేత మెత్రుండు బ్రతికించుకొనంబడియొ.

కృదంతపరి చ్చేదము, ౧౬౧ కృదంతపరి చ్యేదము. అాశంయికనంలాల

సూః ౧. ధాతువులవలన6 గలుగు నామవాచకములు కృదంతమనులు.

ఆంగుధాకువు దీని కృదంతరూపము నామవాచకము అంక,

సూః ౨. ఈ నిమిత్తమై ధాతువులకుం "జేర్చంబడు ప్రత్య యములు కత్తులు,

ఇందు 60డీ లోనైనవి చేరవు ఆంగ +క జ ఆకు. ఇచట "కి ళృత్తు,

నూ 3 ఇట్లు కృృత్తులయిన కగత పవ ఇమి,పరమై నపుడు ధాతువుల కడపటనుండు కగ చయ వాలకు లోపం బగు,

నూ ఈ, క్‌వర్షకం బలుగ్య్వాదుల కగు,

అలుగు లోనగు ధాతువులు నామవాచకము లగునపుడు కి య్ర్యే యము వచ్చును.

అఆలుగ ఆలుక, కాయ కాశం

ఆగు అం తుకు/ప. తునుక

ఎతు(గు ఎలుక, నడదు నడక,

ఇట్లు కొన్నికబ్దంబులందు బిందువు లోపంబగు, క్‌డంగు కడం నలంగు నలంక, కలల శలంక. పోవ పోక, 2-11

౧౬౨ సులభవ్యాకరణమూ.

మడంగు మడక క్షు క్షానికం

మలంగు మలక, వై శ

మునుంగస మునుకా కానుపు,

మూంగు మూణశ, కను ధాతువునకు ఇక క ఫు-లు. పరమైనపుడు *కి కు దీర్టుబగు.

మెలచు మొలక

(వచ్చు) రా రాక శినియు ముదియులకు ఉక్వంబగన,

వంగు వంక

వీంగు వక శీనీయం శీనుకం ముదియు' ముదుక.

కడచు కడక కణాకం

సూ ౫, ల్తమి వర్షకంబు కలుగ్య్హాదుల కగు,

కలుగు కలిమి. ఒడ్డు ఒడ్డీమి..

ఓీరుచు ఓరిమి. తాలు ఆాలిమి.

కూరుచు కూరిమి ముదియు ముదిమి

“దేీదుచు “నేరిమి. బడియు బడీమి,

వేలుచు జేలిమి. శ్రుదుకు బ్రదిమి.

సూ ౬. తజ్వగక్రంబు చేయాాదుల కగు,

కజ్‌ అనంగా 6కి చూ, సంజ్ఞా, నూ. ౨౭.

చేయము వేం. పూయు ఫూంత,

ఆలయు అలంరే. పోయు పోంత,

కూయు కూంత. మూయ మూంరం

కోయు కోంత. చేయు చ్‌ంరం

శృదంతపరి నృేదము, ౧౬౩ గ్‌యు గత. మ్రోయు. మ్రోయ, ఠరోయు రోత, వ్రాయు. వ్రాంం లాయు లాంతే. వ్రేయా వ్రేంశం నసూఃలి. కువ వర్షకం బడంగ్యాదుల కగు, అడలగు ఆడంకువ, మజచు మజఆకువ. ఎటుంగు ఎటు6కువ. మెల(/స మెలంకువ, కలంగు కలంకువ. లోంగు లోకువ నలంగు నలంకువ. జేస జేకవ.

"ఆపెనంగు =పెనలకువ, పొలయు పాలకువు

సూః ౮. టవర్టక్రం బాడ్వాదుల కగు, అగుచో నంత లోపం బగా,

ఆడు లోనగు ళబ్దంబులకు టి వర్షకంబు వచ్చునపుడు వజాంతనున నుండు *డు లోనగు వర్షంబులు లోపించు.

ఆడు ఆట, తివురు తివుట.

ఊరు ఊట, "లేటు లేట,

ఊఆడు ఊఆఅట, తి, మే త్రిమ్లట.

వీణరు ఏంకటా పండు పంట.

ఓము ఓట, మండు మంట.

పాడు పాట, వండు వంట.

'వేసలు వేసట.

ఆటళబ్బము మతీయొక శబ్దసునకుం జేర్చి వెప్పునప్పు డదిె ప్రాయికం బుగల గ్షీబసమం బగు, అనంగా ఆటము అనియు నగ, కోలాటము - పోరా

౧౬౪ సులభవ్యాకరణము, టము - నుండ్రాటము = (ప్రాయికమనుటచే కొట్లాట - గ్రద్ధులాట అని (ము లేకయం నుండు. నసూః గొ, టువర్షకంబు పడ్వ్రాదుల కగు. అఆగువో నవి యాద్యతమరశేమంబు లయి దీర్ధర్ధిబు నొందు, పడు డీనికి టు వర్షకము చేర్ప్చంగా పడు+టు అని యయ్యె- ఇట్లు టు వర్గ్శశము కాంగా శబ్దమునందు మొదటి యతృరము తప్ప వక్కినవన్నియు లోపించు.. మొదనటియతరము దీర్ధర్థిబును నగు, పడు + టు=పశ+ టు = పాటు. వడు చేటు, వయిచు వాటు, ఆడుచు ఆటు, ఏయు వీటు. కణచు కాటు, మీడు ఓటు, పొడువు పోటు. యవ్రేయు ద్రేటు. సూః ౧౦, పము వర్షకంబు తిరియ్యాదుల కస, చికియు తికపము, మురియు మురిసము. క్‌లయు కలపము, సొలయు సొలపము. పొాలయు పొలపము, వలియు వళలిపము. సూః ౧౧, తవర్షకం బౌవ్రలించు లోనగువాని కగు, ఆవుళలించు ఆవులింత, కునీలించు. కునిలింగ. ఇగిలించు ఇగిలింఠ, కొక్ళారించు కొస్పరింత, ఓకిలించు ఓకిలింత. కొప్పరించు కొప్పరింత, కుళ్లగించు కుళ్లగింక, గలిగించు గిలిగింత. లోనైనవి.

కృవంతపరి చృేదము. ౧౬౫ నూ! ౧౨. పువర్షకంబు మూయాం్వాదుల కగు, మాయు మాపు. త్రేంచు త్ర. చేయు కవు. తోచు తోపు. ఆడుచు అడుఫు, ఫూంచు పూంపు. జడియు జడుపు. *పెనుదు పెనుఫు వెజచు వెజపు. పొలుచు పొలువు. ముడుచు ముడుపు. పో/చు పోపు ఇంచు ఇంపు. మిచ్చు మెప్పుం ఏమ వుం మోచు మోఫు- కను "కానుపు. వలచు వలపు, కాచు కాఫు. వాంచు వాపు,

రాచు లావు! చూచు చూపు పజిచు పఆిపు; కశలంచు తలంఫుం మొలుచు 'మొులుఫు. తోంచు తో 6ఫు, ప్‌లుచు వీలుపు నడచు నడు. తుడుచు తుడుపుం కఆచు కజపుం ఊరుచు ఊకుఫు. ఆరుచు అరుపు. ఆజచు ఆఅజఫు, నూ) ౧౩. ఇంక వర్షక్రం బంజుప్టదుల కగు. అంజా ఆం౦బీక ఆరయు ఆరయిక- అమరు ఆమరికం ఆలయు ఆలయికం ఆడు ఆడీక తూను (శూల) తూనిక. ఓడు ఓడిక ముసియు ముగియికం

౧౬౬ సులభ వ్యాకరణము.

ఓపు ఓపిక. తోయ తోంవు-తోంపిక.

కమ శానిక, న్డ్‌ నమ్మికం

కూడు కూడీక, పొందు పొందిక.

కోరు కోరిక, పోలు పోలిక,

సూః ౧౪. అప్పాదులకు నజి యగు,

ఆప్ప అప్పన, పాట పాటన,

ఉస ఉజ్జన. మన్న మన్నన

ఒప్ప ఒప్పనం వీచు వీవన,

గు నట్టను ద్టు దట్టనః

గడ గడన. దీవ దీవన,

సూ॥ ౧౫, బడి యేల్వాదుల కగు,

వీలుబడి = కట్టుబడి = కనుబడి - కొనుబడీి = గిట్టుబడి _ వెల్లుబడి = చేరుబడి - రగులుబడి - తీరుబడి - "పెట్టుబడి = ఆయొ్కెెక్కబడి - వచ్చుబడి ఇ సాగుబడి.

నూ॥ ౧౬. గడ చేర్వాదుల కగు.

వేరగడ తిరుగడ తీబుగడ వేఆంగడ శ్రేగడ.

మనుగడ = విడుగడ వీడుగడ పన్నుగడ,

సూ॥ ౧౭. ఇకి కోర్వాదుల కగు,

కోరు + ఇకి = కోరిక్సి ఫూనికి - పోలికి - మనికి - వినికీ - (చూచునకు, చూడు) చూడికి, కోర్కె కోరికె ఆపకబ్దంబులు.

సూః ౧౮. వువర్షకంబు మన్వాదుల కగు,

మును మనువు, నొచ్చు నోవుం

కాచు "కొవు, ఫూచు ఫవూవుం

కృదంతపరి వేదము. ౧౬౩౭

కోలుచు కొలువు, శున్చు తున్వ

“వచ్చు చావు. ఉలియు ఉఊలివు.

రిడయు తడవు, నిలుచు నిలువు.

నూ ౧౯. అవర్ష్మకంబు గ్‌ర్వాదుల క్‌గుం

గీలు + ఆదులు = గీర్వాదులు నీలు లోనెనవి,

గీఆ - ఊంద -ఎండ- కాయ = ఛభదియ -రునియ -పరియ - పాయ - వీడుచ * మోట - ముడియ - వదర = చ్రయ్య,

నూః ౨౦. అకవగ్శశంబు మార్వాదుల కగు,

మాజు లోనగు కబ్దంబులకు +ఆ$ ము ఆగు “మూటలు మూలకము. ఆంపు ఆంపకము. అమ్ము ఆమకము, దంచు దంపకము., =ాజీ

నమ నమకము. పంచు-పంపు పంపకము.

వండు వంటకము. అద్దు అద్దకముః

ఇందు *+డి కారమునకు (టి కారము. పెంచు - పెంపకము,

తోము త్రోమకము.

న్యూ ౨౧. డువర్షకం బార్వాదుల కగు, అగునపుడు పికారంబు చయల కగు.

ఆటు లోనగు శబ్దములకు డు వర్ణకం బగు, అఆట్లగునపుడు చయ వర్షములకు ॥వి కారం బగ

ఆటు +డు. అజుడు, దోయయ్ల+డు=వోంపుడు.

మాయ్రు +డు=మాపుడు? అమ్ము = అమ్మడు, ఆల్లు - అల్లుడు.

ఎక్కు - ఎక్కడ్యు క్రుము = క్రుముడు; చోు - చోపుడు,

శొప్క - తొక్కుడు; త్రోచు ఎ తోపుడు, దంచు - దంపుడు,

౧౬౮ సులభ వాస్టకరణము,

జాంచు - దాంపుడు, దిగు - దిగుడు; పెంచు = పెంపుడు - గ్రేయుడు, ప్తాంకు = ప్రాగికుడు, రాచు - రాఫుడు ఇత్యాదులు,

సూః ౨9౨. ఉవర్షకం బడుక్వోదుల కగు,

ఆడుకు = ఆంటు - ఒప్పు = ఒజుగు - ఒసల,

నూ! ౨౩, వడిలోనైన విళ్షైణుంగునది,

వడి - కొలువడి - గెలువడి - నడవడి వ్యతిశేకంబున లేవడి,

మిడి - లేమిడి.

వి-తేనవి = తెలివి - విరివి.

ఆవు - తగవు - నగవు - ఉఅవు

ఇ - చేయి - వ్రాయి; దప్పి - డప్పి - నొప్పి - పుస్పి. ఈ కడ చాలి కెంటి యందలి య చలకు6 బవర్షం బగు

కలి - కనుకలి - వినుకలి,

ఇడి = రాయిడి,

ఎన = ఈర్చు _ ఈర్చెన ఉబ్బు = ఉప్పెన కందు = కందెన దువ్వు - దువ్వెన; వడ్డించు = వడ్డైన - వడ్డన,

ఫ్రుకము = దౌంచు - చాంవురము? కాంచు - కాంఫురము; చాయు = చాఫపురము.

మతి - ఎక్కు-+మతి= ఎగుమతి; దిగు (+ మతి=దిగుమలతి.

వలి = కాచు+వలి=కావలి, వీచు ఛీవలి=వీవలి.

ఆధునిక కృతుల ఆరగింపు - ముగింపు లోనగస ఇంస్వంతములు "కొన నయ్యెడి. ఈ *ఇంపు' సాళగింపు - నశింపు అనువోల డిత్సమ క్రియలల దోంచెడి,

'ప్రకీర్షకపరి చ్భ్ళేదము, ౧౬౯ ప్రకీర్షక పరిచే దము. అవావారస్రీవున్తంధిలా.

సూ ౧. పడాద్యంబులు, బు ౪% వర్షంబులు రల తు ల్యృంబులు,

మాటకు మొదటనుండు బువర్షము రకారముతోన్సు గృవర్షము లకా రముతోను సమానములు, అనంగా బు గ ఆచ్చులైనను ఆచ్చులకుల బరము 'లైనఫు డచ్చులవలె సం$ి లోనగు కార్యములు జకుపరాదనియు వాల్లులైన ర లలు పరమైనపు జెట్టికార్యము జరుపంబడునో యట్టులే జరుపంబడు ననియు నస్థము, ఊదా. అఆకండుబుషి సంధి, సూ, ౧౦ ప్రకార మిట సంధి గలియదు.

ఆ బుషి సంధి, నూ, ౧౫ ప్రకారము యజడాగమము లేదు.

వచ్చె బుషి సంధి, మా, ౨౯ ప్రకారము 'ర్రుశేమునకు లోపము,

వచ్చె౯ాబుషీ సంధి. నూ, 9౪ వ్కృకారము సంస్లేషను వచ్చెనృషీ,

వచ్చెను బుషి సంధి. నూ. ప్రీ 'పుకారము స్వర్వము.

నూః। ౨. ఆచ్చికపడంబులం దుత్తమంబులగు, రులుడు ముందజి యేత్వంబునకు ్రాస్పంబు విభాష నగు,

అచ్చ తెనుంగు పదంబులం గడపటీ వర్షము రులు డు-లో నేరైననుం డినయెడల దానికి ముందున్న ఏకారము (హ్రూశ్వమైక వెకారమగును.

గన్నేరు. గళ్నేరు. పళ్లేరు పల్లెకు. ఆజేలు ఆడెలు.

కోనేరు. కోనెరు.. పెన్నేరు పెన్నెరు. కుంజేలు కుందెలు,

నల్లేరు నన్లైరు మానేరు మానెరు, తోడేలు తోడెలు,

౧౭౦ సులభ వ్యాకరణము. నాంలేలు నొలలెలు. చీశీడు చేరడుం మారేడు మాళశెడ్డు, ఫూరేడు పూరశెడు. ళంగేడు తంగెడు. సూః 3. ఊయీల, యూయాలల చాంఫుల నొండొం టికిం గుజుచ యొండె నగు, ఊయేల - ఊయాల ఆను కబ్దంబులం గల దీర్థామరముల కొక్కక్యా చానికి హ్మస్వామాపము వైకల్పీకముగ వచ్చును. ఊయేల ఉయీల మొదటి యతరము చూస్వుము, ఊయెల శండవ 99 కం ఊయాల ఉయాల మొవటీ 9 ఖా ఊయల లెండవ థి 92 ఉయ్యేల = ఉయ్యల ఎ ఉయ్యాల ఎ ఉయ్యల, వి ది ర ం స ఇవి యకార ద్విత్వముతోం గూడిన రూపంబులు. (చూ సంజ్ఞ. 'నూం. రతా సూ ఈ. పయ్యెద పయ్యద, (సంజ్ఞా. నూ రతా పయ్యెదకు హూపాంతరము పయ్యద, సూః ౫. ఊ యేలాదులం దొలి యచ్చుమో+ది వాల్లు నకు ద్వొర్వ్రాచనం బొండె నగు. ఊయీేంలల ఇందుల దొలియచ్చు 'ఊ దీని మింద వాల్లు (యీ చాని!కి బ్రైకల్పికముగ ద్విక్వము డ్విశ్వెము వచ్చినపుడు పూర్వాతమరము హృప్వ మగును, ఊయేల - ఉయ్య్యేల ఇట్లు దీవియ - దివ్వియ. ఊయేల - ఊయెల - ఊయాల - ఊయల. ఆయె - ఏలిదము - ఓయి = ఓయారము, కోపు (వింటి

పశీర్షకపరిచ్భ్చేవము. ౧౭౧ కొన) జూజర - తీనియ - తీయము - తేప (కట్టుమ్రూ?6క) తేమ - తోయిలి = నూవు -నోవి - నోవు - ఫూవు - పేయ - మోక (యొలకు మోటిక - మోవు- వీయుము ఇత్యాదులు.

సూ॥ ౬. ఆశారంబుక్రీంది ఆకారంబునకుం, దుదిను లు ర క్రింది నలలకు లోపంబు బహసుళంబుగ నగు,

అజ్జు - అలు? కజ్ఞ -కఆ (మజక) కట్టీ - కటి నగొక్టియ - నగొతీయ, మొత్త - మొక, కన్ను -॥6ను, నన్ను -నను, దున్ను - దును పల్లు - పలు, కల్లు = నుల్లు - విల్లు లో నైనవి.

సూః। ౭. అక్కటాదుల జ కు లోపంబు విభాష నగు

అక్కుట. అకట ఇల్లు అ్య్మపాటు, అట్టిక, అట్టు, అసష్టై అయ్యో, ఆయ్యానే, అవ్వార్సి ఇట్టిక, ఉప్పవడము, ఉమ్మి ఎక్కుసక్క్యయము, ఎకు ెక్క్‌్యయమ్మ్యు బెక్కిరింక్క ఎడ్డ, ఎన్నిక, ఎముక, కజ్ఞాయము, కట్టూ కట్టిక కష్టునము, కమృటము, కమ్మతేము, కవ్వాడము కొట్టిక, కొము కొయ్య హార, గయ్యాళము. గస గాండు,. గుజ్షైత్సి చిట్టి చిన్న చిక్తుట, వెన్నంటి: చెప్పుము. చెశ్వుండు వెమ్షట, వెల్లియలు, జవ్వాజి, జాబిల్లి తమటము, తమ్తులము తల్లి, తుమ్మికి, తువ్వక, కెల్ల, దవ్వు, దివ్వియ, నభ్వ, నిద్దుర, నివ్వకి నివ్వాళ్శి నువ్వు, నెట్రిక, నెక్ళలి, పవ్వుళించు, పిన్ను పుల్లియు పువ్వు పప్ప, పొట్టి పాస్ట్రేలు ప్రాశన డ్రెన్టడ, బెగ్టడు, బొమ్మ బొమ్మికము బొమ్మిడీకము బొమ్మిడీకముు మజ్జ మత్తాబ్బు మల్లారము; ముక్కు, ముద్దియ మెటిక, మొక్కసత్వు 'మొగ్గరము, మొల్లాము, రడ్డి లొట్రిపిషై వట్టి, వయ్యాళి సవ్మియ్మ సవ్వడి, నీవ్వుంగి అట్టు, ఇట్టు, ఎట్టు అప్పుడు, ఇప్పుడు, బెప్పుడు, ఆన్ని ఇన్ని, ఎన్ని, కొన్ని; మము, మిమ్ము, తమ్ము, అమ్మ అఆక్క-, అన్న

౧౭౨ సులభ వ్యాకరణము, అవ్వు ఆ మ్య అప్పు అచ్చొటు ఇచ్చొటు, ఎచ్చొటు అచ్చొట్టు ఇచ్చట్సు ఎచ్చటు లో వైనవి

సూః ౮ హోదులయు, నీలుగు లోనగువాని తోలివాల్లు నకు లోపంబు బవాూుళంబుగ నగు

వాకావము ముదటబంగల శబ్దంబులయొక్కయు నీలుగు మొదలైన శప్ద ములయొక్కయు. మొదటి హల్లు బహుళంబుక లోపించు అనంగా అచ్చు లాదియందు€ గలవగు

పహడపము ఆడకపము

పహారిదళీము ఆరీదళేము ఇవి హోదులు

వాలంది ఆలంది

నీలుగు ఈలంగు పొనరు ఒనరు,

“నెనయు ఎగయు పూను ఉను

పొందు ఒందు పొదవు ఒదివు,

కే

సూః ౯ ఆరాటాదులం బ్రధమేకర దీర్ధబునకు హా స్వంబు విభామ నగు.

ఆరౌటము. మొవలైన కబ్బములందు మొవటి యతృరముగాక తక్కిన యకతరములలో దీర్ధామర మయురిడెనేని యది వైకల్పికింబుగ హ్రస్వామగు.

ఆరౌటము-ఆరటము. ఇట్టు కక్కూ అితి = శేభాకూ? - కొమారుండు = కొమారిక - గంబూరము = ఊపెండారము - బంగారము -* బేహారము = వీటతొ టము = సంతోసము. ఇంగిలీకము = అఃటావికటము - ఆంకాపొంకములు, ఎడపా దడపా

సూః ౧౦. ఓయారాదులందొలి దీగంబునకు హస్పుంబు

ఖు లో

విభామ నగు.

ప్రీర్షకపరి బృేదము. ౧౭౩

ఓయారము _- ఒయారముు ఓయారము- శీగాకూళ = కోలె =. హూడా రిము = సోరువంక. (పక్సీ జోవోరు - నీలుగు - పేండి = చేహారము - (బెవో రము) మాటు = మూలుగు - మోజకు - వీటతౌటము - వీడియము - తోడుకొను ఇత్యాదులూ

నూః ౧౧. అడంగ్వాదుల *డాకు 'ణికారంబు వీభావ నగు,

అకలు - అణంగు అడం కడంగ్పు చిల్లాడము తడగము నాటెము, పోండిమ్హి మిడు6గు, వడంక్కు మిడుంగురు ఇవి యడంశ్యాదులు

సూః ౧౨. దక్కులోనగు వానికి చాకు +డ'కారంబు విభామ నగు,

దిక్కు - డక్కువ దక్కు, దగ్గజు చాంగ్సు దాకల్కి దిగు దిగ్గియ్య దూయుు దెందమ్ను చెన్పరము్సుు అప్పు దొంగ వొప్ప దబ్బజ్కు దాయు, దప్పి, దాపల ఇత్యాదులు

సూ ౧౩. వ తాదులకు మువర్షకంబ) పరం బగునపుడు దీర్ధబు విభామ నగు

ఏీశము - వీతౌమ్సు. వీతేము, కళ్లము గాలము గుదము. గోణము గోతముు కొజమ్సు జుంజము. జోతము లేణగము బొంస్లము ముండము లాలేము, వీణము ఇత్యాదులు.

నూః ౧౪, పదాంతంబులయి యసంయుకంబులయిన ను లురుల యుగ్వంబునకు లోపంబు బహుళంబుగ నగు

మాటకు(6 గడపటను౩డి సంయుక్తంబులు గాని నులు రు లలోని ఊకారము బహుళంబుగ లోపించు

౧౭ర సులభ వ్యాకరణము ఇందు ను రు-లకు ఊఉకారలోపంబు ప్రాయికంబుగ హల్లులు పరమై నప్వూ డగు ఊ మ్రానుపడె - మ్మూన్వడె). మినువడె - మిన్వడె వత్తురు వారు - వత్తుర్వారు, కారుకొనియె - కార్కొనియె రాములు - రాముల వనములు = వనముల్‌ , సూ య్య్కో చుక్పరక రువరంబునకు ముంనతి దువర్ణంబు నుత్వంబునకు లోపంబు విభావ నగు, అగుచో. దత్పూర్వంబు గురువు గాదు ఒక శబ్దము కడపట చువర్షముండి చడానికి ముందు రువర్షముండి చానిక్‌ ముందు దువర్షముండినవో దువర్గంబుమోంది ఊశాగమునకు విభాపగ లోపంబు అనంశా నొకళబ్దము కడపట దురుచుి ఉంజెనేని ఆందలి (దు ద్‌ ఇానయి రు తో సంయ్యాక్తమగు ఆదురుచు "ఆద్రుచు" నగు. ఇట్లయినపుడు (ద్ర ఇ మం దున్న యకారము చంధళశ్ళాస్త్రము ప్రకారము గురువు కాదు సంయుక్తాతీర మునకు ముందలణి యత్నరము గురువు అకు ఛందళ్ళా స్త్ర నూతత్రృమున కది యప వాదము. ఇట్లు ఆదిరుచు - ఆద్రుచు, ఎదురుచు = బేద్రుచు, పదురుచు = పద్రుచు, విదురుచు = విద్రుచ్చు గదురుచు = గ్నద్రుచు, కుదురుచు - కుద్రుచు, ఇంగు ద్రుకు ముందున్న వర్ణములేకాక ఇగ్రుచు - చ్చిద్రువలు అను ళబ్బము లందును సంయుక్తాక్షరమునకు ముంరుండు నతృరములు గురువులు గావు ఉం చి ద్రిచిన కాలపాకమున నీగతి వీమదిం శోధివన్లికం బద్రిచినవారు మన్నిశిత కాణ పరంపరలై మిడుంగలుల్‌ విిద్రపంగ6 దతృలంబుల వవిం ఒం తార్థులుగా శరీరపుం జి ద్రుషలుచేక దత్సేకులచేతుల6 శాకకులంబువారులకా, టా. నారి ఇగ్ర్రచు కోక్కులం దనడెంవ మివతళింప కవికర్ణ 3ఆ ఈ వివ యంబు నుదీయ ఛందోదర్చణంబునం ట్రైపంచింవండియొ

ప్రశక్షకపరిచ్ళేదము, ౧౭౫ నూ॥ ౧౬ జూచాదుల చాకు జకారంబు విభావమనగు జూదము- జూజము, అవుడు = జవాదడి - జాది - జొదు + విరవాది సూః। ౧౭ నించదయం దాన్చ్రేడితంబు నాద్యతురములకు ప్రస్వదీర్ధములకు గి గీ లగు.

రావణుండు - గివణుండు; కుంభకర్ణుండు = గింభకర్ణుండు నించయం దొకమాటనే రెండుమార్డు చెప్పునపుడు ₹0డవపదముయొక్క_ మొదటి యత రము హ్రస్వమెనచో ౫ యును దీగృమైనచో గి యును నగు మాట మొవటీ యతరము గి-గీ లుగా నున్నచో నీ నూ,త్రి వన్వయింపదు

౧౭౬ సులభ వాస్టకరణము, వాక్యపరిచ్ళేదము. లా తరయకరంలు లా

సూ॥ ౧. విషయబోధక పదరచన వాక్యంబు,

విషయమనంశాల చెలియః దగినట్టిది. ఆట్టిదాని నితరు లెలటుంనట్లు చేశులోలది విషయబోధకము, అట్టి పదములర గూర్చిన వాక్యమగును,

కొన్ని విషయముణం వైంగలచేత మూలగలవలెం జెలుపవచ్చును, అట్టి పైళంగలు వాశ్యములు గావు, నోరనుండి వచ్చుఢ్వనులన్నియు౬ బదములు గావు, మూంగలు శిశువులు వైంగలచేం దమ యభిప్రాయము 'వెలిపుచ్చినను అవి వాక్యము లనిపించుకొనవు.

సూ ౨, అర్థరంతమై, యన్వయ యుక్తమై, ప్రయో గార్పర్థిబెనది పదంబు.

శ. పదమునకు నొక యర్థము ఉండవలయును. భమ్ము - (నజ్మత్తృము ఖమ్థ - (ఆకొళము) నభమ్ము - (ఆకాళము) నఖమ్లు - (గోరు) లోనైనవి

1. ఒక పదనుతోడ మతియొక పదమున కన్వాయము. సరివడి యుండ వలయు. అన్వయ నునంగా నొక పదమునకు మలీయొక పదమునకు గల పరసృగసంబంధము. ట్‌ ఇంద్రియంబులందు( గన్నులు ,ధానములైన వి, పశు లెగి రెను,

శ పృయోగయోగ్య ము. ఉ. రాముండు - మంచివాండు - వీనిని (రొము - మంచివా యని చెప్పుట 'సరిగాదు,

ఇట్లు. విషయమును బోధించుపదమునకు లేక పదసముదాయమునకు ఇాక్యమని జ్‌,

వాక్య పరిచ్చేదము. ౧౭౭

ఒకండు మతియొకనిం జూచి *పో యని ఇెప్పిన నది వాక్యమే యగూ

ఏలన పో -కునునది యరముగల పదము ప్రుయోశళయోన్యము. అన్వయము ఇ

సంకేహింపం బనిలేముు పో యనునది మధ్యమఫురుషము గావున నీవి అనునది ఆధ్యాహార్యము నీవు పో యిని వాక్యము కావున నీవి ఆను కర్ష్యపదముతో నన్వయించును. ఇట్టులే తే-రా లోవైనవి ఇవి యొంటొంటి పదములు

పతు ₹ెగురును శాముడు రావణు. జంె్వను ఇట్టివి వపదసమూ పహముచే నప వాక్యంబులు ఇవి యొక పడార్థము గుతీంచి యొక విషయము బోధించెను

వాడు వచ్చెనా "నేను బోదునా ్కశ్నించటయం దిట్రి రూపంబు లగు ఇట్టులును విషయంబు బోధపడునుశాన నిట్రిరి వాక్యంబులే యగును.

్రీరాముండు నన్ను రక్షిందనా నే నంకటి యచదృ స్ట్రవంతుండనా "నేను గడరేఆుదునా! నే ెన్నండు సుఖముగాంతునో నీవు బుద్ధిమంతుండ వగురువా? ఇట్టివి మనస్సులోని కోరికల బయలంబెట్టున్ను. కావున వాక్య ములే. పవము లర్రవంతములై పయోశాక్రమ్రలయ్యు జేనితో నేది యన్వ యించునో యవి చేరియుండవలయును అన్నయసనంబంధము గల అెండు పద ముల నడువు సంబంధములేని వేటుపదము రారాదు

కృష్ణుండు వెన్న దొంగిలం డిల్లి తోలం గస్టైను. ఇది వాక్యము

ల న

తల్లి వెన్నం దొంగిల6 గృ్ణుండు అతోలంగ క్ట్రైను ఇది విరుద్ధార్హము గలీ గెంచుచున్నది గాన సరిమయొన వాక్యము గాదు

కృష్ణుండు దొంగిలం దల్లి వెన్నజణోల౬ గశ్యైను

కశ్చైను వెన్న దొంగిల లోల6 గృష్దుండు తల్లి

(ఆ ఇటైైవి వాక్యము లనంబడవు 212

౧౭౮ నులభ వ్యాక రణము, క వె జ ది నెక్కెను, ను

కృళ్ణుండు వెన్న మెక్కెను శంకరుండు నం సా ఆ వాక్యములను,

కృష్ణుడు నంది నెక్కెను ళంకరుండు వెన్న మెక్కెను

ష్య వెన్ను నేకె,.ను శంకరు(డు నంది మక్కెను

కృష్ణుండు న్న ఢా ౦కరు( 0 "క్కా

వెన్న నంది మెక్కెను కృష్ణుండు శంకరుల డెక్కెను

ఇట్టి యర్థహీనంబులు వాక్యంబులు “వు

ఎవ్వంగడ్రైనను విషయము. ఠీనకు బోధపపకుండినం దా నొకనికి బోధ పలుపలేండు కావున బుద్ధిమంతుల డగువాండు. తాను జెప్ప నుద్దేశించిన విష యమును బోధించు పదముల నెస్లైట్లు మనస్స్ఫునం గుదుర్చుకొనునో యా విధ మున నితరులకుం జెప్పవలయును ఆటుగాకి మభియొకవిభముగం లెప్పెనం చాను గలవరపడుటయీ శాక యెొదుటివారిని గలవరపెట్టును ఇట్టు లన్వయ మసేక్షించు పదార్థంబుల౬ జేర్చుటకు లామణికలు ఆస్తత్తిశుందురు,

పిశ్రాణ్ఞ శ్రీరాముందు షీతాలక్షణులతోడ నరణ్యమునకు ౬ బోయెను,

వ్ర గ్‌

ఈ వాక్యమును శ్రీరాముండు పీత్రాజ్ఞ నీతాలక్ష్మణు: తోడ నరణ్య మునకు బోయెను

శ్రీరాముండు వీతాలక్షృణులతోడం లిత్రాజ్ఞై నరణ్యమునకుం బో యొనుం

శ్రీరాముండు నీఠాలక్షణుంతోడ నరణ్యముకకుం బి శ్రా జ్ఞల బోయెను.

అని యీ వాక్యమునం జేసవ మెచ్చటనుంచినను నర్థము వెచడదు గావున నన్నియు సరియైన వాళ్యంబులే (చూ కారక 'ఈ3 సూ) వాక్యము నందుల గల యొక పదార్హమునకు మలణీయొక పదాగ్రమునకుం గల సంబంధము నకు బాధ శలుగరాదు.

ఉఊ వాండు మంచుచేం గొంపం గాల్చెను మంచుచేశ€ గాల్చుట పానణయదు డావున నిది సరియైన వాక్యము గాదు,

వాక్యపరిచ్చేదము. ౧జా ఇటీ పదార్థ పరస్పర సంబంధమునకు యోగ్యకయిని "పేరు. ఒక6 డొకమాట వెష్పంగానే వినువారికి డొని విషయమై యింకను వినవలయునని యపేత కలిగినయెడలం దరువాత వచించుమూట లట్రియ పేక్షుం దీర్చునవిగా నుండవలయును ఒళ.6డు అవుపాలు అని వెప్పళగానే వినువారి కావుపాల విషయమ యేమివెప్పునో యని వినంగోరక కలుగును, ఆవుపాలు దేవామునకు బారోగ్యకరము అని చెప్పినయెడల ఆవుపాలగులించి చేప్పుం దలంచినవాండు వెప్పుం దలంచినది వినం గోరువా ₹టీంగినవా నైరి కొముండు చంపెను ఎవ నిని? అని వినం గోరిక కలుగను వచ్చిరి అనిన ఎవరు అని తెలియ గోరిక కలుగను వాండు వచ్చుదు అనిన వచ్చుచు ఏమిచేసెను అని విన నేత గలుగును, ఇట్టీ యే క్రూపంబంధమునకు ఆకాంతృయని జేరు శ్రీయ వినం గోరిన ్రీయాకాంక యగు, కావున ఆస్త్తి యోగ్యత ఆకాంతృుకలనియే వాక్ష్య్యంబులు ఇవి చక్క_ంన నుండున్నస్లు పదములం "హర్చిననే విషమయంబు బాగుగ బోధపడును, స్తూ 3౩ పదములు 1! నామముల్కు 1. శ్రీయలు, 1 అవ్యయములు, 17 విశేషణములు, 7 సర్వనామములని సీ విధంబులు, 1 నామములనంగా వస్తువులపేర్లు చెలుపు శబ్దములు, రాముండు శివుని విల్లు వితివెను ఇచ్చట రాముడు విల్లు నామవావ కములు ళివ్చండు అనునదియు నావకు దాని పస్ట్రీ విభక్తి రూపము శివుని, విబేవెను ఆనానది యొక వస్తువు *పేరుగాదు గనుక నది నామముగాదు, నాము ములు క్షర్పలుగాను గ్వర్మములుగాను ఉండును నామములే సందర్భానుసారమున క్షర్తలు క్షర్ణములు నగును,

౧౮౦ సులభ వా్థకరణము.

21 (క్రీయలు

ఒక కార్యము వ్యాపారము జయసట చెల్సుపదము. క్రియ యనం బడును

4ఎగిలెను ఆరి నీవు మతియొకనితోం జెప్పిగి వకముకొమ్ము దానివలన వాంజేమి శ్రుహించును? ఎగురుట యను కార్యము ముగిసిన్య్రై త్రహ్‌ంచును గాని యేది యెగిళెనని నీ వుద్దేశిచితివో యది నాండు గ్రహింపంజాలక య్‌ది మయెొగిళినని విశంగోరును. పముణు ఎగిశను అని నీవు చెప్పినం జెప్పవలసిన విషయము ఫూక్తిళ. జెసప్పినవాండవైనివి ఇట్లు. విజయము కొజ(తేలేనట్లు వెస్పుక్రియలు సమాపక్నక్రియలు (మా క్రియ నూ ఈ) పయులు ఎగి39 ఆని నీవు చెస్పినయెడం€ బకులగసటతించి నీవు ఇప్పపలనీనదరిత మయః6 జెప్పిన వాండవుకావు ఎగిరి పమ లేమయ్యెనో యని యింకను వినువానికి మన సునం గొజుంతయుండును ఇట్లు కార్యమా పుూర్జియయినట్టు చెప్పని ఇక్రియలు అసమాపక క్రియలు (చూ క్రియ నూ ౪) క్యార్థకము వ్యతిరేక క్ల్యూర్ధకము = కత్రర్శకము - తుమున్నర్థకము - చేడాద్యర్థకము = ఆనంతర్యార్థ కము లోనైనవి ఆసమాపక క్రియలు. వీ9ి లకణములు [క్రి యాపరిచ్చే దంబున€ కూచునది

చంపెను అని నీవు చెప్పిన వినువాని మనస్సులో 'నెవండు చంపెను అని యొక పశ్నోపుట్టుకు గదా, రాముండు చంపెను ఆ౦ ఛచెప్పితి వను కొమ్ము దీనివలన చంవుటి అను కార్యముచేసినవాండు రౌముండం ఆని యేర్వ డియె.. కార్యముచేనిన వానిని లేక దారిని చెలుపు పదేమునకుం గర్హృనాచ కము కర్తృపవము క్షర్ష్ణయని వ్‌

నూః ౪. వ్యాపారావబోధకిము క్రియ,

6దంపెకు అనునది యొక వ్యాపారమునుగు టి ంచి బోధించుకు గనుక4 శ్రియ యని మీర్చడిగిమొన,

వాక్యపరి వేదము, ౧౮౧౩ నూ సి ధాత్వర్థవ్యాపార్యాశ్రయము కర్త రాముండు చంపెను, ఇంచుల “జంపెకుి శ్రీయ చంపెను అనంగాం జచ్చునట్లు చేసెను ఆరి యిస్ధము కావున “దంపెకి. ఆనునది చచ్చుధాకువు నుండి వచ్చినగి. కనుక చచ్చునట్లు చేసెను అనునది చచ్చు ఛాత్వర్థవ్యాపా రము6 దెలుపును. చిచ్చునట్లు చేయుట అను వ్యాపారము. ఎవరి? నాక్క యించి యున్నది? అనంగా చచ్చునట్లు వేసీనవాండు ఎవడు! అనిన నేమని చెప్పెదవు? కాముందిని చెప్పెదను కావున *రౌముండు క జ అగ హే! సూ ౬. కర్త పదముమాత్రము, వస్తువ్యాపారము క్రియ, ఉ పత్తు లెగిరిను ఇచ్చట కర్త పతులను మాటయీకాని యాకాళ మున బోవు పము లమ జీవజంతువులుకావు. బిగిశెుు అనునది షశ్యులను మాటయొక్క_ వ్యాపారమును బెలుపదు ఆ మాటచే నెటుంగం గల వస్తువు లన6౫ా నాకాశమున నెగిరెడు జీవజంగువుల వ్యాపారమును జిలువును, పత లనుమాట యెగురం గలదా? వాచ్యము ="అక్క_లునల జీవజంతువులు, వాచ కము=వానిని చెలులు పషులను పరము ఈ కెంటికి నభేదము. బల నూః। ౭, థాత్వర్థ ఫలా శ్ర్రయము కర్థము. కృాషుండు తినెనూ అన్నవ్వూడు కృవ్లుండు 'తినుటి యను నొం కార్యము చేసెనని తెలిపెకు గాని తినుట కొక పదార్ధ మేదైన నుండవలయాు"నే యా పదార్ధమేది? జేనిని తివెను అని తెలిపీకొను కోరిక కలుగును కృష్ణుండు వెన్నను దినెను. అని చెప్పినయెడల నా సందేహము తీఅును ఇట్లు చేనిని ఎవనిని అను ప్రక్నమునకుం బ్రృత్యుత్రవ మేదియగునో యది కర్ణము. క్షర్ణ భునకు6 చ్చి నుకురి గల నంబంధము చూతము. తినెను _- శ్రీయ = లినుధా కొ తున వినుట = ఛాల్వర్థము “చినుటి అను వ్యాపారమునకు ఆక్రయుండు “ావున6 గృష్షుం డనుపదము క్షగయయ్యు. తినుట అను కార్యఫలమునకు

౧౮౨ సులభ వ్యాకరణము. ఆశ్ర్రృయమైనది కావున వెన్న. కర్ణ మనంబడును.. ఇట్లు కెర్ళమును గోరు క్రీయలు సక్తర్షకములకి క్షర్ణమును గోరనివి ఆకృర్శకములు (చూ, (క్రియ. మూ ౨-౩) నా!

న్యూ ౮ క్రియచేం గర్త చెప్పబడిన నది కర్తరిప్రయో గము,

ఉఊ వానరులు సేతువును గట్టిరి

ఇందుల క్రియ కట్టిరి ఎవరు కట్టిరి? వానరులు, కావున వానరులు కర్త ఇందుం గ్రైియ కర్తను జెప్పుదున్నది కావున నిశి కర్తరిప్రయోగకు.

సూ ౯ క్రియచేం గరము వెప్పటబడునేని యది కరణి

టీ ఆశీ

ప్రయోగము

ఉ వానరులచే సేతువు గట్టంబడెను,

వానరులు సేతువును గట్టికి యను విషయమే మతియొక్ష విధముగ నిటు వెప్పంబడెను కట్టలుడెను ఆమనది క్రియ వీదికట్టంబడెను అసు ప్రశ్నకు వేశువు అని ప్రుత్యుత్తరము వానరులు ేతువు కట్టిరి అనునప్పుడు ఛాత్వర్థ వ్యాపారమునకు వాశ్ర్యృయ మైనవారు వానరులు కావున ఆ పదము క్షర్తయనియు ధాళ్వస్థఫలమునకు వా శ్ర్రయమౌట నేతువు క్షర్ణమనియు6 చెలిసి కొంటీమి, మాటలు మార్చినంతమాత్ర్మమున విషయము మాజరు గదా. కావున నెట్టు చెస్పీనను నేకువు కర్ణమే. శ్రియయైన 'ట్టంబడెని అననది కర్ణ మును బోధించును గావున వానరులచే నేతువు కట్టంబడెను అనునది కర్మణి ప్రయోగము. అంగ్లేరు భొపనేర్చిన విద్యా్థులకు 6వానరులచే వేతువు గట్టం బ౫ెని. అను వాక్యమునందు6 గర్తృపదము తెలినికొనుటయంగు. గొంత కష్టము కలదు ఆంగ్లేయ వ్యాకరణము చొప్పున నింగు సేతువు కర్త సంస్కృ

వాక్యపరి చృేదము, ౧౮౩ తాంధ్ర వ్యాకరణముల ప్రకార మట్టు చెప్పరాదు కట్టుట వ్యాపారని.గును గాని కట్టబకుట వ్యాపారమపనా? తినుటి యొక కార్యమగును గాని 'రికంబకుటి యొక "కార్యమా?. చంపుటి యొక కాక్యమాపను నాని చంపం బడుటి యొక కావ్యమా మాటలు మార్చినంత కార్యము చేసినవాండు మాటే పోవునా? *+వానరులచే సేతువు కట్టలబడెను' అనునపుడు కర్త వానరు లను పదమే క్షర్షము సేగువే (చూ కారకనూ ౬ క్రియనూ ౧౩౪)

ఆవ్యయముల గుటీంచి తర్సకు నూ ౧౭ వెష్పలడియె

జ్‌ అర

సూ ౧౦ సమాపక క్రియ గల వాక్యంబు సంపూక్ష్మ వాక్యంబు

ఉట రాముండు పిరృ వాక్యము€ బరిపాలించెనుు

సూః ౧౧ అసమాపక శ్రీయ గల వాక్యంబు అసంపూర్ష వాకస్థంబు.

రాముండు వీతృవాక్య్యము6 బ్టక్తిప్తాలింవ్త నీతాలక్యణులతోడ నడవి శే యేక కషస్ట్రయిల సహించుచు సంచరించుచు ఇందు నన్నియు నసమాసక క్రీయలేకాని సమాపక క్రియలేదు గనుక్ష నసంపూర్మవాక్యము. ఇట్టి వాక్యము లందుం గర్తకుం దద్వి శేఏ+మాబకును నర్తనం గ్రైియకును గల సంబంధాదులును, దనపవాక్యంబు ఎను ముండే నూ త్రైంబులల జెప్పంబడినవి ఫూర్వము వెప్పు బడని వివయంబులు కొన్ని యిందు6 జెప్పంబడును

శ

నూః ౧౩ వకపదంబునను, ధాతూప సక్షములందున్ఫు సమాసంబులందును, సర్వత్ర సంధి నిత్యము.

వీశపడమనంగా విడందీయుటకు వ్యాపడకుండునట్టం నంధి గూడిన పదము ఉ గోనెండు ఇవ నోవె ఎండు ఆని విడందిసీ '్రాాయకాదు

౧౮౦ నులభవా్రకరణము

ఛాతువు ఉపసర్టము కలియునపుడును విసంధగ 'వ్తాాయరాదు. టాం ప్రాప్తి ఆనుదాని ప్ర, ఆప్తియని వ్రాయరాదు ఆశ్యేష్షమనుదాని తతి అశ్ష్మము అని 'వ్రాాయరాదు ఛ్తొప్రీంచె ఆనుదాని ప్రప్తీ ఇంచె ఆనివ్రాయ రాదు సమాసంబుంందును విసంధి కారాదు ఊఉ. దళశరథా _త్మేజూలు దిని దళ రథ ఆక్షజులు అని వ్రాయరాదు

సర్వత్ర, యనుటచే గద్యంబులందును బన్యంబులందు నిది నియతము,

సూ ౧౩ గద్యుంబున నుచ్చారణ శ్ర్‌నణ పారుష్యు విర హీతంబుగ యధాయోగ్యత వక్త యిచ్చకొలంది సంధి విడం దీయ నగు,

ఇట్టి వినంధి పక్తయొక్కయు. శ్రోతయొక్కయు సామర్థ్యము నను సరించి యుంచవలయాను, స్వభావ విరుద్ధముగ నుండకాదు.. నక్తయు శ్రోత యుం శ్రాధులేని విసంధి దుష్టమ శ్రోత బాలుండేని సర్వత్ర, సంధి గలిపి చెప్ప్తుటయు సమంజసము గాదు గ్రహింపలోలిగినంతి సంధి కలిపి చెప్ప వచ్చును నీ నెవ్వండవు. ఆకే6 డిప్వూ డెందున్నాండు ఇట్టి స్వఫావసిద్ధము లైన చోటుల విసంధిగ వ్రాయశరాదు.

వాక్య్వాంతమందున్సు సంధి కలిపినచో సందిస్థ దోఎమున కెకరమగు చేనియు శబ్దస్వమాపము€ జెప్పు ెడలన్యు అతి ద్టమురైన వాక్యముల నడు మను బెక్కు ద్రుతంబు లొక్కాచోల గలియు "నెవన్సు నంధి గలిపిన నక్రీలామం గళ ట్రీడావోసంబులు కలుగు నేనియు గద్యంబులంద విసంధిగ వ్రాయుట దో షెంబుగాదు నీవు మధ్యాహ్నముండవా? వానికొక గుద్దిమ్లు ఇత్యాది. ఇట్రిపదము లాకచోం జేర్చుకు దోషము. తేక్టిన సందర్భముల సంధి గలుపవలయుకు

సూః ౧౮. ద్రుతంబున కచ్చు పరంబగుచో ద్వొవ్వుంబు మహాప్రబంధంబులందు సకృత్తుగం గానంబడెడి,

న!

వాక్యపరి భ్ళేదము, ౧ర్మా ఇది సంధి ౨౫వ సూ॥ నకు అపవాదము, ఈ నూ్యత్రంబు ద్రుత మున కచ్చు పరమైనపుడు ద్విత్వము మహా కావ్యంబుల6 బవ్యంబుల 'సకృృర్వుగల ట్రుయోగింపంబడుట లెలిపెడి ఇట్లు తీజచు ప్రయోగింవరాదు దత్నీవాటికి న్ననుపమ రిత్నేటికి మనః ప్రమదావవా వస్తుకోటికిక భీము 6 ఆ అన్నిష్ట్రన్‌సఖినూంది యున్నదాని ఎన్నండుచ్నీని భారిత ఆది ఆను+ ఇస్ట్రసఖి=అను+నిసష్టసఖి (సంధి మూ. ఈ౮) ఆక్‌ -(నిష్టవఖి (ప్రశీర్ష నూ ౧౪౯) అన్నిస్ట్రసఖి యయ్యె ననియు, ఏని కజ్ఞపర్యాయింబుగ వాలాది నేని యను వవము గలదనియి వీనిశిం గొందజు సమాధానము చెప్పెదరు జ చాటి సూః ౧౫ సమూహోర్థక ౦బైన మహచ్చబ్దం బమవాచ్చుబ్ద మయాపంబుం బోలియుండినను దద్వి శేమణ, శ్రీయలు వైకల్పికం బుగ మవాద్వాచకంబులయి యుండు. ఊఉ పన నడుతురు నిన్నుల గన్నల ట్రైమథ గణంబుల్‌ సూః। ౧౬ నీచచ్చుంబునం బుంలింగంబున, నేకవచనం బున గొన్ని సంజావాచకంబులకు *గాండుి చేరచోం గూాతి వ ల పదిక మికారాంత ముగు. యట్‌ రామ - నీ చార్ధంబునం బుంలింగంబుల నేకవవనలణబున రామి గాండుం ఇ్జు సుబ్బ్చిగాంయడు _ పాపిగాండు = జేషగాండు - రంగిగాండు - సూరిగాండు = నారిగాండు లో వైనవి, కాండు అనువది యిస్లైయ్యేనని యెటుంగునది.

రెలాజణ౬ సులభ వ్యాకరణము,

చంజోధనంబన డుజ్జూనకు లోపంబు నిత్యంబు గకారంబునకు ట్రా స్టంబు వైక్లల్సికంబు ఉ రామిశా = రామిగ లోనైనవి

సూ ౧౭ తజచుగా సమంబుల కడపలం గొన్నింటి "శీోవచనంబునం బూజ్యశయందు +గారుి శబ్దంబగు ద్వితీమయైక వచనకహాూపంబుమింద గారు వారును నగు.

ఉ అన్న గారు = అక్కగారు * అమ్మగారు ం అవ్వుగారు = తల్లిగారు అ తంస్రిణాకు = అశ్తగారు = జట్రిగారు = రాజూగారు - రాజేగారు లో'వైనవీ తజచున నమటచే కాస్తారు ఎ తమ్ముండుగారు - శ్రుభువుగారు = ఆల్లుండు గారు - నాయండుగారు - సోమయాబీశారు - నన్నయభ్టు శారు = చేవిగారు లోనగు ళూపంబులును గలవు

రౌాయనిగారు - రాయనివారు ఆని రండు భూచబంబులు

నూః ౧౮ తశ్చమ డుమంతంబులకుం గొన్నింటికి ద్వితీ యా బహువచనంబు మిదం బూజ్యతయందు వారగు

శీ,రాములవారు అ రామాకుజొచార్యలవారు = శంకరాచార్యులవారు ఇ వ్యాలీ కలవారు = వ్యాసులవారు - రాయలవారు = అయ్యవార్ష్లవారు - స్వాముల వాతు లోవై5వి

అర్థవిశేషంబున నేకవచనము మిందమ భాన్నియెడల( గాన నగ ళ్‌ అయ్యవారు - ఆమ్షవారు = జేవరవారు

సూ ౧౯, పూజ్యతయందు నామవాచకంబుల-రు, వాం డు=ంవీయ*నా-నీ శష్టంబులఅయు నేకవచనంబునకు బవాువచ నం బొక్కెడ నగు,

వాక్యపరిచ్చేదము* ౧౮ ఢి

అగు వో శ్రయయా సంబోధ్యవాదకం 'చేకవదనాంత బసటయుల గలకుం

ఊఉ శ్రీరాము6డు- శ్రీరాములు మౌ రు విట్లు చెప్పెను మా గురువు లిట్లు చెప్పిరి ఇచ్చట మా దననది సంబంధంబున బహువచనము గురు వుట ఫూజ్యాస్టంబున బహువచనము

వారు మహానుభావులు వారిశేమి కొఅ6ర,

మిోదయ యొబట్ల్టు వచ్చిన నట్లు చేయుండు ఇందు నీదయ యమటకు మిోిదయ మామాట జవదాంటువాండెవ్వుండు సుఖంచును

"ెయ్య/ంఫు టొజ్జ్ఞలు పెమై నెనయింపసాే! వ చ

ఇచ్చటం బూజ్యార్థంబున ఒజ్జలు బహువచనము ్రీయ వీకవచి నము అనమా మిోయట్టివారి యాశ్సితుం డిట్టులుండ నొప్పరికింప౦ందగవా, ఇశ్రీరొములు నన్ను రక్షించునా?” ఆమ్యలారా మీ య్యాత్తరం ఒందొను

సూః ౨౦ సంబోధ్యవాచకంబు బహువనచనాంతంబ య్యూం శ్రియలమింది యమ్థాదు లేకవచనాంతంబుల యగు.

మిశ్రుులార నాకు మిరు తోడ్చ2ెదరయ్య

మన్లికలార మి పొదల మాటునలేండుగదమ్షు చేష్ప రే,

సూూ ౨౧ వూద్యతాతిశయంబున మోరునకుం దాము తమ రగు,

తాము వ్రాయికిచిన పత్రిక, తమ రంపిన గ్రృంథధకసు తమ యోగ శేమములు రేన తన వాహనము లాయుఫము లెల్లజనంబును ననువునేసి కొనుండు ఫార

సూ॥ ౨౨. సంబంధంబున నీ=నాొ లకు బహువచన వహాపం బొక్కె.డ నగు

మి యూరు మా తల్లి

౧౮౮ సులభ వ్యాశరణము.

నూః। ౨౩. చతళ్నాదుల కీమర్థక శబ్బంబులు బహూువచ నాంతంబులు నగు,

ఊనీ వెవ్వండు? నీ వెవ్వరు?

మా లల్లి యెవతె! మా తల్లీ యెవరు! + ప్రశ్న

నీ పేరడి? నీ పేశివరు!

ఎవ రక్కడ! తెలియని వస్తువు నుద్దేశించి ప్రశ్న

నన్ను ం బిలిచిన బెవరు? నా జననియా జనకుండాి

నిన్ను6 చిలిచిన చెవరని తలంచితివి?

నీవు నన్నెవ రనుకొలటివి?

నీవు నన్నెవరింగ భావించితివో యిట్టివాండ -చేంగాను

కొన్నియెడల "నెవ్వరు “అది ఫూర్వకంఒయి యుండు ఉఊ నన్ను€ బిలిచిన జెవ్వరు? ఇచ్చట బిలిచినడి శ్రీయో పుకుషుండో నిన్హేశింప రాకండు టను బిలిచినవా రొక్క_ళే యగటను అది ముందుగం జేర్చంబడియె

త్రీ వ

సూ ౨౮. ఈపుపమల నిన్చేశింపరానియెడను, నిస్తే శించినను వారిలో నొకరినే గ్రహింపవలసిన యెకను +ఒక్కొ6 డి బహువచనాంతం బగు

ఊఉ కట్టుంతాటు లేనియింట నొకరు చెప్పినట్టు మిలీయొకరు వినరు నీతారాములయం దొకంి కీససము నొకరి కీసరము నర్సింపుము

సూ ౨౫. 1 సస్య లోవావాచక శబ్బ్దంబులును,

• కొన్ని సంభార భానస్ట వాచకశబ్దంబులును, 11 గుణరస వాచకములు సమానార్థికములు నైన 'దేళ్వవి శేషణ శబ్దంబులును,

వాక్యపరి చృేదము. ౧౮౯ 1౯ ీల్వాదులును,

• నిల్యైకనచనాంతములు, ఊఉ 1 సన్యము అనంగా పెరు, వరి = కంది - సెనగ - ఆమన - బొన్న - ెసగ - మినుము = ప్రత్తి మొదలైనవి లోవాములం, ఇనుము = రాగి = విర్చి = వెండి - బంగారు కంచు మొవలైగవి, 1 సంఫారములు = సంబారఫుదినుసులు నూనె - ఆముదము - “నెయ్యి - చమురు - ఉప్పూ = ఇంగువ _ చింతపండు = పసుపు లోనైనవి కొన్ని యనుటచే అవలు - ఆవాలు = దనియాలు - మెంతులు ఇవి బహువదచనాంతంబులు ఛావ్యములు = బయ భీము - జిలకజ్ఞు లోనైనవి. 11 గుణవాచకమైన విశేవణము.. కాకులు నలుపు హంసలు కెలుఫ్పు చిలుకలు పసుపు లోనైనవిం సమావార్థకములు = సరి = సాటి - ఈడు - జోడు = ఎన - ఉడ్డి -దీటు,. ఊ నీతారాములతోడ నెనరు సరి _- సాటి - యీడు - జోడు లోనైనవి 17 శేలు? ఇరులు ఆఅప్పుడు-ఇపూడు-ఎప్పుడు; అక్కడ-ఇక్కడం ఎబెళ్ళడ్య అచ్చట- ఇచ్చట - ఎచ్చట ఇవి యన్నియు న్నిత్యేకవచనములు, వీనికి బహువచనంబున రూపములు లేవు అట్టులు - ఇట్టులు = బెట్టులు, సూ ౨౬, అవస్టియంబులందు. గొన్ని బహువచనాంత తుల్యంబులు నగు,

౧గ౦ సులభ వాస్ట్రకరణము.

నూ] ౨౭ శ్రీడానిశేషవా చకశబ్దంబులును, "కుం ధాన్యవా చక శబ్దంబులును, అందటు లోనైనవీయు నిత్యిబహూు వచనాంతంబులు

క్రీశావిశేషమునలగా ఒక మాదిరియాట ఆమ్మృనబంకులు = డాలరు మూంరలు - ఆలంకులు - నంటచాళ్లై = గుడి గుడి గుంచాలా - గీరన గింజలు. గుజి గుజ అసలు = చల్లుడు పిచ్చెలు.. గురైన గూళ్లు - గొచ్నిళ్లు - ఓమన గుంటలు - అచ్చన గాయలు లోనైనవి

ధాన్యవాచక ళబ్దంబులు వడ్లు = పెసలు = కందులు = మినుములు "సెనగలు - అల్లు = జొన్నలు లో వైనవి.

ఆందబలు - ఇందలు - ఎందలు _ పెక్క-ండ్రు) = "పెక్కురు - గుస్లిళ్లూ కురులు - ఆతతలు = ఫులకలు - అగచాట్లు = అవరులు = పేలలు - పేలాలు లోవనైైనవి

సూ ౨౮, నామ పునర్గహణంబున! దత్సర్యాయంబు గ్‌6 దచ్చుబ్ద బొండె నగు. క

ఈ. రాము€కు ళ్ళక్తవత్సలుండు. ఆలిని భ్సిక్తులకు. బరాభవంబు లేదు* ఒండె ననుటచే మరల నామంబి యొంకొకచో. బ్రయోగింప నగు

నూః ౨౫౯ కర్చృబహాళస్టంబున. దన తీనకుం దమ తమ యునగు

ఊఉ. అఆ యోధులందటజుం దమ తమ ప్రైణంబుల ఇస నాసలు మాని పోరిరి

సూః 90, సంఖ్యాపూర ణా ర్థక నిశేవణంబు నందలి 1అవి 5కు *1అగు నగు.

వీ౩ర ప్వూము - వీడగు పర్వయి.. (చూ కర్సమ, పుట ౭)

వాక్యపరిచ్ళ్చేనము. ౧౯౧

సూః 3౧ కొన్నియడల మవాదాస్ట్రచకంబునకు విశేష ణంబయిన సంఖ్యావాచకం బమవా,దూ పంబు కలదియు నగు

ఉఊ కాత్నసులు పదివేల - పకివేవురు రావమసులు, ఒక మున్నూలు దెచ్చిన చాపంబ్య

సూః 3౨ ఊరు = వోటు = మేనులకుం దృతీయయం దత్వి ము లేదు

ఈ ళబ్దములకు స్త్పష్పమావిభకి యందు ఊరళొ _- చోటకొ = మేనకా ఆం యగ ఆచ్చికషరిచ్చేదము 2౧-వ సూత్రము ప్రకారము తృతీయికు నళ్లు "ావలనీయుండంగా నీమూ.డు శబ్లనుల కటులు ఆర్వమురాదు

యల లు నే

నూ 33 క ర్యాదులకు ్రైఛాన్ఫ వివమయందు ధాతుజ విశేషణంబులు కర్తత డం బోలె వానిత్‌ డ సమసించు.

ఉఊ రాముండు రక్షించిన భృత్యుండు లోకోత్తర చరితు6 డగును

రాముండు రక్షించిన భృత్యుండను చోట రాముండు కర్త భృత్యుండు కరము రామునిచే రక్షింపంబడిన భృత్యుండని యర్థము ఈ క్షర్ణవాదళమైన భృళ్యుండు ఆను పదమునకు6 శాాధాన్యము వెప్పవలసీయున్నది అది (అన నను (క్రియకు) క్వర్తగాల కేయంబడినది. రత్నీంచిన యనునది దీని విశేఉణము క్రియాజన్యము.. కావున భృత్యుండను కర్ణముతో నన్వయించేను రశ్షీంచిన ఎవరు రక్షించిన? కాముండు ఆం క్షర్హతో నన్వయించెను,. కర్తాదలనంగాం గర్గము = కగిణము - సం ప్రదానము * అపాదొనము - ఆధ్థికరణము

ఉ్‌ రాము(డు వాలినేనిన వాణము. (కరణము. రాముడు నోవు నిచ్చిన విఫ్ర్రండు (నంప్రదానముూ రాముండు వెడలిన వనము (అపొ దానము. రొముంయటు వసించిననోటు (అ$కరణము)

౧౯౨౩ నులభ వాస్టికర ణము,

సూః 8ళ భావవ్వంద్పంబున. దొలిపదంబు టవర్షకం బునకు లోపం బగు, టవర్షకం బిటం గృత్చత్యయంబున కుప లక్షణము

భావార్థక వ్యతిశేక భావార్హక కబ్బములు ద్వంవ్వుసమాస మగునపుడు ముదతి పవంబునందలీ టవర్గకంబునకు లోపం బగు

ఆవుట - కామి జు అవుగశాములా

చెల్లుట + వెల్లమి = చెల్లు సెట్టముంం

వచ్చుట + రామి = వచ్చు రొములు.

వినుట + వినమి = విని వినములం (ఇందు వినుటయొక్క_ కృదంత

రూపమైన వినికి యందలి కి వర్ణమునకు లోపము )

సూః 3% సమాసంబునందలి పూర్వవపదంబు వ్యవహితం మైన యత్తరపదంబుతోడ నన్వయించు.

ఉఊ రొహుకంకము గి బేవాము ధరణింబడియె

శాహుకంరము సమాసము, ఇందలి తొలుతటి పదము రాహువు అది వ్యవహితంచైన జేవాముతోడ నన్దయింిచును.

పరులధనమునకు విద్యకు బలమునకు గుఃఖపడు వాండు= పమలధనమునకు౬ బరులవిద్యపల బరులబలమున కని యన్య్వయము*

సూ! 9౬ క్షరృబహాక్పుంబున బహువచన క్రియ యగు,

ఉఊ సీతా రామలక్ష్మణు లడవిశేగరి. (నమాసము ) నీతయును రాము€ డును లక్షణుండును నడవి కేగి (వ్య్తము)

వాశపరిచ్ళేదము. ౧౯కి స్యూూ 92 కర్త ల నేకంబు లున్నవోం తీయకు. సమిప "క్రర్హయొక్క లింగవచనంబు అగు ఉ రాముని శాజ్యంబున మనుష్యులు పశుపమ్ముదులు సుఖముగ జీవించెను రాముని రౌజ్యంబునం ఒబకుసక్ష్యూనులు మనుష్యులు సుఖముగ జీవించిరి సూ 3౮ ఒండె - కాని- బేకాదొ వ్యవహితంబులయిన కర్షృ పదంబులన్నియు ేకవచనంబున నున్నుల శ్రియయు నేక వచనమంచ యుండు. భిన్ననచనంబులైనచో సమిోపకర్తృ వచ నంబ యగు, ఉఊ రాముండుగాని లక్ముణుండు గాని యుద్ధమున "వెనుదీయువాండు కాడు లక్ష్యణుం డోండె నీతారాము లాండె నొడికప్పువారు జారు, నూః 3౯ క్రియా కార్యంబు విశేవణ నామవాచకంబు “ఎచే నొండె నగు, ార్యము ముగినినట్టు చెప్పుటకు సమాపకక్తి యయే యుండవల యునని నియలిలేదు,.. ఆ కార్యశు నామవాచకము చ్చేవేనను విశేషణముచేనైన నగు ఇట్టివో అగు = కల = ఉండు (క్రి యారూపంబు లధ్యావార్యుంబులు ఊ. రాముండు సుగుణాభిరాముండు. సుభ్ళృత్యుండు దుర్షభుండు - సంపద యాపదలకు నెలవు, ఇం దధ్యాహార్యమ్నులైన ,క్రీయలం కర్తతోడనే యన్వయించును, సూః ఈం, పెక్కు విశేష్యంబులకో నన్టాయించు వినేస అంబునకు బహూువచనంబ యగు. 2-13

దారీ సులభ వ్యాకరణము

వ్‌ శేష్యంబులు త్రీ పుంలింగంబుల నున్నవో విశ్నేణంబు. పుంలీంగ మాపమె వహించు. నీ పుం నపుంసకలింగంబు లైనవో నవుంనళ లింగంబటె యగు

దయావంతులు కీత యు రాముంకును భక్తుల బరిపాలింతురు.. విశేష్య ములు రెండుంటచే విశే)*ము దయావంతులు బహువచనంబున నున్నదె నిశేష్యనులు. నీత రాముంఢు శ్రీలింగమందును. బుంలింగమందు. నుండుటచే దయావంతులని విశేశణము ఫుంలింగహూపమే. కలదయ్యెను (చయావకులు న్రీలింగయావము )

శ్రీలు పురుషులు పశువులు పత్తు లన్యోన్య ప్రీతి ప్యాత్తములు కొన్ని యెడల ెక్కువనంఖ్య విశేష్యముల లింగంబె విశేషణంబున కగు వృద్ధులను తల్లివండ్రులును బత్మివ్రత యగు భార్యయా శిశువు నూ అకార్యముల6ి జేనీయైన భం ణయోగ్యులని మనువు చెప్పెను

ఇందు విశేష్యములు శ్రీ ఫుం నపుంసక లింగంయిలందున్నను కండు విశే వ్యముల త్రప్‌ొంచి వానీ లింగం బె విశేషణంబునకుం 'హర్చంబడియె

సూ1[ రణ అవస్టివహిత భవిమ్యత్తువకు వర్తమానభాత ము లగు.

ఆప్పటికి జకగకున్నను వెంటనె యాూత్తిర కాలం బున జరగల గలదౌనిడి పర్పమానముచే నూచింప నగు

ఉఊ. ఇదె పోవుచున్నాను వచ్చె సుదర్శనాయుధుండు

ఆ పని చేసి9వా? ఇవో చేసితి? చో చచ్చితి - చచ్చితిన

నూ ౪౨. అవ్యవహిత భూతంబునకు వర్తమాన మగు.

అనాటి నీ వూరినుండి యెొస్వుడు వచ్చితివి? ఇప్వడె వచ్చుచున్నాను

వాక్యపరిచ్ళేవము, ౧౯౫ నూ ఈ3 ప్రబంధముల ఇూశమునకు నర్తమాన మగు. ఊఉ. మూర్చ్శిల్లిన లక్షణుంకాది రాము6 డిట్లు దుఃఖపడుచున్నాండు ఎవండు అన్నదానము చేయునో వాండు స్వర్షమునకుల బోవుచున్నాండు. ఈ మూందును విశేష విధులు.

సూ రీరీ వకజేశి సమానంబు లాంధ్రంబునను గలవు

తిన = చా-నీ -ఆ=ఈ - ఏలు లోనైనవి పిద్ధసమాసగతఎదంబు తోడ నన్వయిందు

ఈన య$ోవిశదముక్తాఫా?ంి. ని యను తెలలంపపదము సిద్ధసమా చంబులోని యకస్ఫు అను పదముతో నన్వయిరిచు

నీ కంఛార్చిత కాలపాశము మొష్టలెనవి

లోనైన వనుటచే 'అఖండికరూప విలాస సంపదక్‌ వంచిత పంచ బభాణుండపవాని" ఆఅనుదో సంపవకొ ఆనునది వంచిత శబ్దముతో నన్వయిం చును ధృతరాష్ట్ర జాధము నకేఎసువృాత్పురబంధు చాహనసూచళళయి

సూః రగ ఉపమేయము ప్రథమౌాంతే మగునపుడు “అట్లు పరంచెనవో నుపమానంబులగు నామ తదస ద్యుషదాత్తార్ధ

యా చాత పళ చళ్ళ

ములకు సుష్టియగు

ఊఉ రౌముండు తన కరంబులచే సహ్మస్తకరున్నూ “వెలింగను

ఇందు రాముండు ఉఊపమేయము సహ్మస్త్యక రులడు ఉపమానము నామ వాచకము కాన దానికి 'అట్టు' పరముకాంగా సంధి నూ రఈ౬ ప్రకారము 6సవాస్త్రృక కునట్ల ఆరి యయ్యె ఇది షస్ట్రీతత్చురుషు సమాసము

శకగకము, చానియటు దీనీయి వానియటు,

థి నే నే రా ఆసదడరకము నాయటు నూయటు జజ శు లి నే

నాడ. సులభ వ్యాక రణము,

య్వ్య్య్తదర్థకముం నీయట్లు మోియట్లు

ఆత్తాద్ధశము ఠనయట్టు తమయట్లు ఇట్లు కరణి మాడ్కులునూ గప్‌ ంచునది

సూః। ర౬ పోలి బలె, లు పంంబులగుచో నామతచ్చ

అర ర

ప్టైర్ధిములకు బ్రథమయు, నస్తద్యు వృదా క్థార్ధములకు ద్వికీయ యునగు

నామము అమృతము నోలె తామరపాకు నీరుబలె

రచ్చ్భబ్దము వాండువోలె - వాండుబలె. ప్రథమలమాంది పోలె - బలె = సోనిశబ్దంబులు (ద్రుతేఫూర్వకంబులు నగు. అమృత ఢారాపాతంబును బోలె ళోవైనవి

ఆస్థడర్థకిము లోనైనవి నన్నుంబోలె - నిన్నుంబోలె - తన్నంలోలె

“ప్రథమాంశమగు నుపమేయమునకు" అనునది యధ్యాహార్యము ఇట్లో ఛ్రీంది సూ త్రమునను గ్రహించునది

సూ 6582, వలె పరంబగుచో నామతచ్చ స్టార్థములకు షవీయు, నస్తవరాదులకు పక్షీద్వితీయలం టబేదియే నోొకటియు

0 4 ఖ 0

నగు,

నామము, రామునిఐలె తచృబ్బము వానివలె

ఆష్టదర్థ కము. నావలె నన్నువలె

య్ముదర్థక ము నీవలె నిన్నువలె,

ఆకత్షర్ధకము తీనవలె తన్నువలె

సూః ఈర౮, ఉపమేయము ద్వితీయాద్టంత మగునపుడు పోలె ప్రభృతులు వకంబులగుచో నుపమానంబులకు నుప మేయ విభక్తుల యగు

ఊఊ, మమ్లు ఫీరులంబోలె వెజపించెదవు లోనైనవి

వాక్యపరిచ్చేనము. ౧౯౭ సూ రగ” ఉపమానంబు లనేకంబులగుచో నుషమా వాచకొంబు కడచాని కొక్కటియ కొన్ని యెడలం గన నగు ఉఊ శారదెినీరదము చంద్రబింబము శ ర్చూరమువలె నీ యళన్సు ధవ ళము సూ సిం, శబ్బపల్లవాదులగు క్రియలు కొన్ని ద్విపక్తం బులగుచో న్తుత్తరపదంబు ఫూర్వావయవంబునకు లోపంబు విభామ నగు. చల్లు పోరొడి యాడి = చల్లు పోరాడి పోరాడి. తలపోసి పోని = కలపోనీ తలపోనీ తూంటాడి యాడి. ఆదికబ్బ్దముచే నిట్టూర్చి యూర్చి యిట్రిప్రయోగంబులు శ్ర్తావ్యూంబులు, సూ, సిం. ఒకానాకచో సహార్థంబున యుష్య దస్థదర్థంబు లభిహితంబగు వోం లయలు తత్క్మ_ర్హ్భృకంబులు విభామ నగుం ఉం నరనఖుండ నీవు పఖుండును నరలోకమాన6 జనించి పీడ లుడు ఫుము భార ఆలుం గొడుకును గోడలు నీవు నెక్కుము. సూః ౫౩. మవాద్వాచకంబులైన కర్త లనేకశంబులు సము చ్చయ వ్యవహితంబు లగుచోం తీయకు. దఆఅచు బహువచ నంబ యగు తజచుగ ననుబచే కఠ రనయెతి;గిన యర్ధం బొరు6 డనఘా యిది యొట్లు చెప్పావని యడిగిన6 జె ప్వ్పనివాండును సల్యేము చై ప్పనివా(డును ఘోరనరక పంకమునం బడుళక్ళొ

౧౯౮రో సులభ వా్థకరణము

ఆఅనియునుండును. పడుకో అను వీకవచన క్రియకు చెప్పనివాండును సత్యము చెప్పనివాండును అను మహచద్వాచకంబులు కర్తలు చెప్పనివాండును నరకపంళమున.౬ బడు౯ా సల్యేము6 జెప్పనివాండును నరకపం౦కమున€ బడుకా ఆని వేబువేఆ ఆన్వయింపవలయును క్రీళు బహువచనంబునందు నుండ నగు ఈ పద్యమునంము వాండు ఆనుటకు( నాండు అనునది యోధునిక కల్చితి పారము,

సూః సగ3 జూజిన చెలుపుటయం చేకవచనయు నగు చ. | అడవిమృగములలో సింహము శ్సేస్టము "

ఆడవి మృగములలో సింహాములు ేస్టములు

ప్రాణికోటిలో మనుమ్యు డుత్తముండు

ప్రాణికోటిలో మనుష్య లుతే ములు.

ఇదట సీించాములు మనుష్యులు జాతిని దెలుపు బహువచనంబులు,

సూః సగర జంట * జోడు= జత లోనగు ద్వంద్వంబుల

శే

"శీకవవన క్రియ యగు,

ఉ జంట సరిగానున్నది, జోడు కుదిరనది మొ ॥

సూ సి గ్ర. = పత్రికాధిపతులు = ఉత్తము = లుత్తమపురుషమందు నేకవచనమునకు మాణు బహువచనమ! ప్రయోగింతురు

నూ। ౫౬ నామంబు బహూుశక్వుంబున గో తా ర్ధకిం బగు,

ఆజా థి

రభఘువులలో రాముండు మేటి రభువులలో ననంశా రఘువంళమున

లుట్టినవారిలో రాముండు మేటి యిని యర్థము

వాక్యశరిచ్చేదము. ౧౯౯ నూః ౫౭ ఆళ్షనే పదం బనిత్సంబు. ఉఊ సుముగటి యేలుము నముక్‌ - కటికొని యనుటకుల గటియిని లు లు లు లు "శ శాత ముం నూ సరా క్త్వార్ధక ద్వంద్వంబున నర్థవి శేషంబునం బూగప్రపడంబునకు దీరము విభాష నగు దీర్ధము రానిచో సెముచ్చుయ మధ్యాహార్యుంబాండె నగు ణ మౌ నమ్మక = నమ్మియు న్మక = నమ్మి నమ్మక చక్కు. = వ్యతిశేక క్త్వాస్ధకము= క్యార్థక ద్వంద్వము ౫౯ నూస్టననచో వాక్యంబునం దద్వచనంబు )ఛాన్టైహ'ం ఇ "పి లగు హ్య్యనన ంబుల వివం పీం =ఎవీ- ఓ ఉ బెట్ట ము నలనలయ్ము.. బటులైన ధగ్గము కేయవలయు ధ్ధర్తము తలంతా చుచు -శ్నేమె తంలాచును వీవా” ఒ6 మ్మా) హు జీఎధ ంబులును షప్పిం జెందును. డప్పి6 శైందునో, సూః ౬౦. కొమ్నియెకల గర్భ కర్ణక్షియ లధ్యాహో ర్ర్రంబు లగు కొన్నియెడల సనలాగ ప స బుబట్ట్‌ మే ఉఆలియునెనడ నని యగ్ధము ఊ నన్నుంజూోచి గె కర్త లోకులు ఆభ్యాహార్యము వాండు నిద్రపోయిశాండా? పోయినొ(డు నీవా పండుకు చింటినోో తింటిని. కర్తృ కర్ణము లధ్యాహార్యములు వాకిట చెవండున్నాండు? చ్వారపాలకుండు కీయ అధ్యాహార్యముం

౭409 సులభవ్యాకరణము. నూ ౬౧ కిమర్థక పూక్వంబయిన శుమున్నా శబ్దము తద్వ్యతి రేక్యా వష్టింజకంబగూ, బల మీ౮శ నేమిచెప్ప - ఆదిశబ్బముచే ఏమి వెప్పుడుం సుకునా సూః ౬౩౨. క్లేషయందు. పబిందుక నిర్బందుకమ. లఘ్వ లపుశేఫములణకు మేళనంబు కొందవజ మతంపె. ఊఉ, పొంపరాంాగల = పొంగు +,కాలోల = పొంగసకాలోల ఒప్ప+పసహాఢావ్రూర్యు సత్కీర్తి ఫోక్‌ ఒప్పెవంగు +హాఢావ్రూర్వు సక్కీక్రితోల. ఒప్పెససహాఢాప్రాక్వు పక్కీ్ర్తితో౯ా నూః ౬౩ ఐ యొకానాకచోం గలయర్థంబూ న ఉం కృసుని పాక ధ్యమ్మునై=విడలంపు టుకమునుచై సూః ౬ర. తుమున్న౦కముమిోః:ది *వ యుినక్కు బవూుుఠంబుగ నాదేశం బగు. కావలెనంచు = భా - ఉద్యో సుస్రీకండవు కావలె. ఆక్వ చన్నవోట ఈ వారి నూ ౬౫. వినీతి నుక్తగుపుసషుంబునకుం బ్రభ “పు మొక్కెక నగు ఊఉ. కవివకుం డిట్లనియె (వే విట్లంటి నమటకు భార ఆద, ౧౨6! రృక్కింత్షా