Telugu Srimahabharatha Vimarshamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

శీర న్తు. శీమహాభారతవిమర్శ ము. (ఉద్యోగ పర్వము) (్రంథక్త (్రువ్శా(శ్రీ _ పార్షంది రామశాన్తులు గారు 'వేదం అండు కంవెనీవారిచే

మాొదింపంబ డెను 1915

రముుద రాసు

[అణాలు 56౬0,

ఖో బో క మ్‌ సా లీ ఎలో స స్‌ సో ఖ్‌ ఖ్‌ న ఫఫ్‌ ట్లో 0 ణి ॥ ౮ క (గ్రంధాలయ గరం కా! తి? ₹ 2957 స్స షే లా ల వలో పులో. నే

1షగా౦0000గ10. -డ్యుద్యుం- [0 మ 6011666 రేడి క 90606 ౫297 ౪5601 10855 ఇ2€మ 106 1690006 26€ష0౯ 06115 కంం 18 6 50ష6్వ? 0 5209104 296 గలగకైం 0125510 204 10 1000044010 125 భాం 460 6 కల 3క్రట ౩40116 1 861 1 202 డ15002822క్ర 2 రేంస్సా. వ&ం664 €0 6 2106464 21126 మ8 1106 0 ౧1101900 123069 0 06 162064 2౭౦త1 10 €015 0001: 15 [286 18 60ల06 రౌలంక్రిం 1620076 8౨4 ౧6 50/16 0౯ 06001005161010. 15 6611064661 26206664 +€0 €06 116 200 6041006026 0 ౦6 129 ౯6866౯ తమ 02956176 6౫9౦051008 0౧ ఆ ఇాంకడేఅల్‌! 2117 &ఇ96. 10 0214)” 0 €ఈ6 600980001206 06%48201605 0 0912- 2282062, స6ల1506122, 52002972 & విం 206 2 01622 ౩6001. 0 06౬ 1920186 0% 002720606౯ ఇ0100. త180సర్రల5పి ఏ8మిష2 296. 1509002 259 600495926డ055 [00 చ 0810 శఅంం 0 115 6౧10180. సే10క్రట1ం€10 ౦1636003 కడ?6 వీం6న రంజ!6 ఇ౪100 80 ఈ౯ 28 ల 082808 6 120600౯56126100 0 0౨2౯2668 రోసి 1504653100 0 6 ౯౦01601 0 * లర 206ఉ72ఇ ౨22నిసే2క్రణు. 129 0660 క762 1001606200 204. 16 0149 5660 214646 0/1 €00 16400664 [06 06 1207 ౯68660 946 11 203 53 €6002010 6209091000 0 ౨౨42టఏ3మి 0 అ 1006 24600664 ఏం86 16 ఇంల14. 06 [6క్రజనరంకి 18 1005006 €0 16278 115 €00106 0౪% 0€ 0009164682600 1 ఇంటేడి ఉట? 6ంయరులుడే 10 ౩0కి 0 ల చౌతా 210202ర్చు శ జరి 9016 0౯ అర్జున ఇంతే శ0౯0౪82ష వ౯ం6 ౪04210 ఇం 6%20466651565 *సే6 ఇంక 0015 100166 220202 110016 [00౪2 40 6 ౪0014 9 అమషతతం 108 67074 మో్‌షరే?2క 2ర్రా-- ఇదర ] త, ఏ25ష4థ న ఉం, 3 &

న్దీ క అద్య న్‌ శ్రీమహాభారత విమర్శ ము ఉద్యోగపర్వను, పథమాశ్వాసము. ఆటాతకాతూల క, క విరటుదు-ళాంచాలుండును హరియునురాముండు వారియనుజత నూ హల్‌ పిణయసమాగతాఖిల ధంణీశులుం నొలిచియుండం దద్దయునెమ్లన్‌, ఈ పద్యములో గర్త యొద్దియో కర్ణి యెద్దియో తెలి యరాకున్నది మోది దానివలన యుధిష్టిరుండు క_రకావలయు, గృన్దయాుధిప్టి రులతో సంభావణంబుళలు సేయుచుండం బాండపకార్యార్ధి యొ కృష్ణుండు దదియవవ-+ంబులు వాచి వారలం గం యం ₹మంనొని యిట్లనియె అని యున్నది ఇందు శీంకృష్ణులు తన్ను. బౌండవులు కోరక యె తాను స్వయముగా 'రాజులసంఫమవమణంబులు వారించి పాండవ కార్యా రము దూత నంపువిమయము బొానంగించినందునం చాండవసక్ష. పాతి యగుట స్పష్టముః శీంకృష్ణవ చనములలో క్‌ఛ్ధా _ర్తరాన్ట్రులకును పీరికిని హిత నుగునట్లును ధర్మము దప్పని నూర్గము దలంపవలయుననియు పొండవుల వితృధనంబగు రాజ్యంబు. కపట ద్యూతంబున దుర్యోధనుండు వారించుటయు, నది వీరలు దిగ్భిజయంబు'

౭ ఉద్యోగవర్వము, ప్రథమాశ్వాసము. “జేసి యలవరించుకొన్నపదం బగుటయు, ధర్మ సూను ముహీఃను భావంబు విచారిపక ఛా _ర్తరాస్ర్రలు పరిభవించినం ెగి యితంకు చారలకుం గీడుసేయ రోయమియు, మోాంెజుంగుదురు _ఈళెండు చెజుంగులవారికిం బంచి కుడువం దగుటయుం దలఫోక్సి తీగిన కార్యంబు సెప్పు నహు౯లరైనను నాకన్నంత "సెప్పెద పవినుండు పాండవులు సమయము. దీర్చిక్‌”ని తమభుజాబలమును శొర్యమును నెజిగింతుమునుచున్న వారు పీరితలంపు బెలిసినం గారవులును తమమితొవగణ-మును గూర్చికొనుదురు. మతి యును ఏపిరు కొంచెము సహాయము గలవారై యుండలాజీ వింది యుద్ధములో సంవాశింతునుని తలచియుందురు. కావ్రునం "చాండవపక్ష్షమువారందణును వీరియొక్షం 'నాడలా వారికిని వీర కిని ేవాసుకలకువలె యుద్ధము. జరగి తెపదురు వ 17 ఇది యిక్కడి కార్యమురీతి తోచుచున్నది. ఇారిచి త్తృవృత్తి యెొట్లో యెతుంగక కార్యనిశ్చయను కాదు కాన్టన నిప్పుడు తగిన దూతను బంపవలయు, దుర్యోధనుండు వీరపాల్కు వీరికిచ్చుటమేలు కానిచో నప్పటి కుచిత మాలోచించుకొంద్రము. అను (శ్రీకృష్ణనాక్యములలో కళత్ర కార్యంబు సెవ్ప నవహా౯లరు అనిరాజులతో) జెప్పి వెంటన కార్యమును తాశే నిర్ణయించుట కాన్సించుచున్నది శచా ఇచట శీంకృష్ణాభిపాం యషామి? ఆలోచింతము

శ్రీమవాభార తవిమర్శము !

మి ద నొకచోటను పాండవులసితృధనం బగురాజ్యంబు కపట ద్య్యూతంబున దుర్యోధనుండు వారించినాండుూ అనుటను, ప్‌రలు విజృంభించి కారవుల నిజిాంచుటయే యుచితమనవినిశ్చ యింపకుండుటను సౌం౫వులు సమయము. దీర్చికొని తము భుజా బలమును శౌర్యము జతేిగింతువమును చున్న చారనుటనుపాండవు లుేక్సీంపకుండుటకును, లేక అప్పూదే తమసమయ కాలములోను పడిన ముడుములను స్మరించి వారివై నె_త్తిపోం దలంపకుండుకు కును, వీ రిప్పుడు కొంచెము సహాయము గలవానై యుండ వారు వీరిని సంవారింపందిలంచియుందురనుటను, వీరికి రాజు” "తెల వారును సపోాయపడుతలంవుగలనా రణటకును. వారికిని పీరకని చేవాసుకులట్ల యుద్ధమిం జరగి తెగుదురు, అనుటను ధర్మ రా జందుకు సహింపక శరాజ్యునమును విడిచికొని యూరకన్నను వీరి కారాజ్యము పితృధనముగాని స్వాాజికతము గాదు. దానిని పీరు నిలుపుకొన్నవారు గాని యాజకాంచినవారుకారు. ఇట్టి రా జ్యమును ధర్మరా జుపేషీంచిననుకారవులు వీరితం[డిభాగము వీరి కియ్యకున్నను, వీరిపుతుంలనయిననవలంబించి కౌరవుల నిజి౯ంచి పీరభాగము వీరి కిప్పించుట న్యాయ్యమని తోచుటకును, అట్లుకీం కృష్ణులు చెప్పియుందురు. రాజనీత్మిపకాగము మొదలసంధికి6 (బయత్నింపవలయునని దూత నంపు మని నిశృయించియుందురు"

౯౯ జ్ర "వ్రెండ్రు తేజుంగులవారికిం బంచికుడువందగుటయుం దలపోసి” అనుటలో శళ్యమైనంత మనము సంధిశే మొదల బృయత్నింపపలయుననుట స్పష్టము.

శ్రీ ఉద్యో గపర్వము చ్తుఖమాశ్వాసము. పుకోహీత (ాహ్మణుండు ఇకౌరవ్రలసభకు.ల బోయి తక్కు త్య్యమున కనురూపను- గం జెప్పి యచ్చటి వారల వచవమాలను విని వారి 'యఖ్మిపాయమును దెలిసికొని మరల వచ్చి పాండన్రు అనో సంధి కా సేరదని చెప్ప వారు సహీోయులను కార్చి కొని యుపస్తైాన్థములో నుండగా, ధృత రాష్ట్రుండు సంజయుని. బంఫుట 259 తే పాండు నరషాం సుకు లుసపావ్యమునక్కు వచ్చియున్నారు నీవేగి వానుదేన నహితమగ వారిం ౫ని తద్విషాద మేమి, భంగిచాయు నమైయి. దగల బలుక పలఅయా, 21 క నెయ్యమువాటించికడుందియ్యమెసం, నలుక లెల్లం దిెజడునటు"ాం గయ్యమనుకలపులోనుణ నయ్యమృ నందనుండువూను నట్టి తెజంగప్లాతా 260, క మౌుయ్యుమో రుపనచా పాయా సముని సరి యభ్యుదయమ్యుజ్ఞా జాయుటవినిముది కాత్తుం, వై యుటంబు త్తైంచెనన్ను ననుమో-మొద్రలజ్లా, అనిచెప్పి చుట్లు నున వారలతో నిటనియె, ట్‌ లయ ణి 2602 క దుగోోధ నుండు శా ర్యా కార్య జ్ఞుండు ామి నట్టికలక లిగా ఛా ర్యులుదృఢైయ్యలురణధుర్యులు, నగుపొండ్రునుత్రులు దోహిన్వితులే, లం8 క తీరోదకగతిమనమున్క వారలునుం గలస్మబదుక్షవలవదె "నమ్మినా వారిడుముల (బడల? మ్సెడ్స్య, వానేపితృభాగమేలువార లుగాలే ఇందు శ్షీ్ర్రశ్వ్యా గతి మనమును వారలునుం గలసి బదు కవలబే నెమిన్‌”” అనుదానిలో క్రీదకము తీరములో, జేరినట్లు వారు మనలో జేరి వక్ర బ్రోల్బుడి యుండునటని తనయభిపాం ఉగ

శ్రి మహాభారతవివుర్శము న్‌ ప! గీ. మనలనింకన మృరన్ఫ తాత్తులన్యాయ, పరులుగర్వులమచుం ఖాండుసుతులు హాడిమనుటకియ్యకొన సెర్నరెనన్ను ధిరగ్హజుండు గలందు ఈగణవు నడుపు అని పలికి వెండియు. 256. మ మక కీసండంగ సచ్చునే మకము దుర్తా-౦బు నాటించి యొ ప్పి కార్యుంబులు నట్టివారికి6 దగం బాలీక గర్వుంబు లా డిన నిక్య్క౦ బగు నల్క నర్జునుండు ాండీపంబు మో వెట్టి కృ మ్లువిపార భ్యమ్యుమై జగ శ్రళయసంకోభంబు గానింపండే అను మోందివానిలో ధృతరాష్ట్రుని యభిప్రాయము పాం డవులకు వారిభాగమిచ్చి వేయుట కై యుండునా ? లేదా? అ యితే నంజయునితోం డాను చెప్ప్తువమాటలలో నెచ్చటను కటా భాగము మో కిచ్చివేయుచున్నాను రండు”అనుమూటయొక్కటి యును కానఛాదు. కావున నతనియబిపాాయమేమి * సంజయు నిం. బంపుటకును కారణమేమి ? ఆలోచింపనలయు.- సాండన్రులు సమయను ని స్తరించి నిరటునితో సంబం భులై శీంకృష్టదుంప దాది రశాజలోకముతకోం గూడి యుపస్లావ్య మున నున్నట్లు తెలిసి వారె త్తినచ్చుటకు పుతిబంధము రీఆుసమ యమైై యున్నందున వా ర్లు వచ్చినచో. దమవారికి నాశము తప్పదనుఖీతి చేతను, దుర్య్యోననుని నిరాశరించి వారిరాజ్ట భాగ మియ్య్సుంజాలక యును ధర్మరాజును శంహ్క-ష ియముల చేతనైన 'జేర్చిదూత మనుదురాక చే నట్లు చేసియుండవలయు శుష్ష ప్రియ బా ము లెట్లనంగా చాను వొప్పునూటలళో మొనలనే పాండవు లు పస్తావ్యమునకు వచ్చియున్నాగు వారిపిపూద మేరీతిని చాయునో

6 ఉద్యోగపర్వము, చఈుభనూశ్వాసము, ఆరీతిని- బలుకుమిని చెప్పినాండు కాని చేయుమని చెప్పలేదు వా రు రాజ్యభోగములను విడిచికొని పదుమూండు సంవత్సరములు ఇడుముల ననుభవించి “సమయ మెప్పుడుతీలును? ఎప్పుడు వూ రాజ్యమును మేనుపొందుదు”మను నాశతోనున్న వారికి రాజ్య మిచ్చిన-వో విషాదము తీటునుకాని మాటలతోం దిరునా ? వమజియు క వెయ్యమునా4ిం ంకడుం చయ మెపం౫ నలుక లెల్లం వెటడునటు"ాం గయ్యమనుతల6ష్టులోనుగ నయ్యమశంవనుంయు మానుట్టి 'తెజగు కాన్‌, అనుదానిళో, దియ్యని కూటలతో జ్ర తృ్టినొంది ధర్మ రాజుయుద్ధపుడలంపుమానుకొను నట్ల చేయుమసుటను ఆతని కపటము దురాకశకయు స్పష్టనుగుచున్నవి సంజయుని బంపుట యును వట్టిమాటలతోం దీర్చుటకేకాని కాగమిచ్చుటకు కాద్బు “మసకికుండగవచ్చు నే” అన్సదానిలా* మనము ఛా మియ్యకుండందగునా ' అన్సి యచ్చటివారికిం బొియమగునట్టు పలికిన వంచనావాక్యమేకాని యథార్థము కాదు కళ తగంశ్తారీక గర్వంబులాడిన నిక్కంంబగు నల్క-న ప్టమండుగాండీంంబు మో'వెటి కృష్ణుని సారథ్యమునై జగ _త్ర్రీతయసంమ్షోభాంబుం గావింపండే” అని తౌ నజు౯ నకు భయపడి పాలీయక పోళ్టట యేగాక గర్వపు మాట లాడినచో కజుకానుల్వు తమవారిని “ంవారించుననియే తియ్యనిమాటల చేతనై న వారిని తీర్చుమని నంజయునితో నళశ్తు ఇెప్పి పంపందలచియుండును, అందుకే సంజయుండును, ధృతశా ప్రనియభిప్రాయము శెలినికొనియే ధర్మ రాజుతో నక్ష ఇప్పెన్సు

శ్రీ మజపహాభారతవిను ర్శ ము 7 సంజయుండుపస్తావ్యమున ధర్మరాజును న్తుతించుట, వాం గీ ఛాగ్యమున నిన్ను గనుఃనొనం బడసి వాదు చూడ్కి చరి శార్థమయ్యు నిస్తోక పుణ్య ధవిండు మోఠం్యడి ధృతకాస్ట్ర) ధరణినాసు డించు మోయూని_ వి9 (ప్రియ నెసకమెసగ, ఇందు ధృతరాస్ట్రుండు పాండవులయెడలం భతిగల వాండై యున్నట్లు కనుపజుంచినాడుం ధర్ష్మ రాజు ధృత రాస్ట్రుత్షేవు మడుగుట. 27603 అంజు మాదెసం గల్క కారుణ్యముకతమునము సనుళ్నంబున ని టు న్నారము నీవాం జుత్తేంచిన “గా “పముననాదుమదివికాసమునొం బెన్‌ ఇందు సంజయునివూటకనురూపసుగాను, నంజయుండు తన్ను6 జూది.౦దుకం దనచూడ్కి చగరితార్థ మైనదని నెప్పినందున నందుకు బదులు నిన్ను గారవముతో, బంవీనందుకు సామనము వికాస మొంచెసని పొంఢముగాను సాథధాభిపాయముగాను పలికి వ్‌77 క. ఆమ్మిను చేళ్వరునకు వ్‌ మ్మే పుతకులు సుఖులె మనుమలు సమ్మో దమ్ముకం అె8గెదళలే నన్స రముత్తిక జనులకేను నుఖపరంపర 7లటే. ఇందు ధర్మరాజు షియవచన చాతుర్యము సంజయుని మించియున్నది సంజ యునిమూాటలలో ధృత రాష్ట్రుసకు పాండ వులయెకలం (బేమాతిశయను గనుపణుచుట “ధర్మ 'రాజుమూాథ&ు లలో ధృతరాష్ట్రుని ఇ పట పేముకు నంతకుమికు_ టముగ,. డాను ప్రేనుయు భ _క్హిని. గనుపజుచుటయును తెలియంబడును. ధృతశాష్ట్రుండు ధర్మ రాజు కుటుంబవమేమనూ(త్రమునక్షు

8 ఉద్యోగపర్వము, ప్రథమాశ్వాసము

గుట ధర్కరాజు ధృతరాష్ట్రుని. కుటుంబ, పరివారనగరజనుల

యు న్నేమమడుగుట.

278 సీ దోణుండునృపుండును గోణసుకుండును, సుఖమాన్న వారెమున్లోకుండై న భీస్తుండు గళలియె "పెద్దతనం బిచ్చి యాకనిగెరవు లకుసరించి మెలంగుదుళే 'ాహ్మాణులక మన్నవగి యుండు శ యే మ్భి నొసంలినట్టి వృత్తులు సెల్లు నే యెత్వరు వొడ్డులవలనం బుట్టదుగ డా ఇలంకులందుం బుట్టినప్పుడు ాండీవి భుజబలంబుల దంగుశే ఖీమ'సేశునచావిహార ముగ్ధడింతు రెకవలుమపాోే గర ఫ్రుల్క భూూములంకంకకా త్తుటపాణ డంబడుచ్చ

270 మ జకనాండా తమముందటంబలుమబున్‌ హో రాటమై చేలంయొ

త్తికొనంగా బపరంబుల శ్రాలుపలా 'దెల్లంబుంగాం జాచి పాం డుక్షుభూవాళి మతింభకుందుడురు యాటోపంబునకా ఫఘోహషయా (గకణంధర్వులు వచ్చినప్పటి చరితం చాత్ష్మలం చాయు నే అని స్‌ యును ధర్మ రాజుధృతే రాష్ట్రాాదులశ్లే మ పళ్నములొో భీమార్జునాదిసోదరుల పరాకంృనుమును తానే యుగ్గడిం చుటకు . కారణ మాలోచింపవలయు. నల్‌ ఇందు ధర్య్థరాజు గాంభీర్యము గూఢాభిప్రాయమ్ము కార్యజ్ఞ తీయును తెలియనగును ఎటనంగా__ ఛి తేమ(ప్రశ్నపుసంగములో రాజనీతి బస క్రింపం జేసికొన్సి భీమ్మునియెడం గౌరవ్సలు మన్నన గల్లియుండుటయు (ావ్మాణుల మన్నించుటయు, చా మిచ్చిన వృత్తులు సెల్లు నిచ్చుటయు, నడిగి యందునంధిరాజలవలనఆక ౨మణము లేదుగ దా?ియ్సుని (పశ్నించు చు నందుం [బసంగించుకొని ఛీమాదులపరా[క్రచుము నుగ్గడించూ ఓను కౌరథవులకు కొంతభయ్యప్రదర్శవము "ేయుట కావలెను

శ్రీ వువజంభారతవిముర్శము త్ర

280.క+ వినుము మనము మధ్యుష్థుల, మని నర్హును నెదిరి నంజ దూ-యిట మ నన్నె వ్వవిశినిమానముర్యభాణం,బుకుదగంవక్కం గుకొనలంయోయి చెపుమాం ఇందుసంజయునితో మనమిరువురమును మద్యన్థులనును

టచే సంజయుడు కారవపతుముగాం జెప్పరానుంకుటకును _వై పద్య కేసములో. దానును తనవారియందు పతుపాతము లేక యే చెప్పినందుకుం చారా-ణముగా యుద్ధములో నర్టుని జదిరికొన బాంమును మూానమును దక్కి-ంచుకొనంజూలరని ఇప్పుదాని తో నదియును తేనసపడుపాత్‌ వాకష్టముగా సంజయ.6డు భావింప కుండునట్లు “బ్బట్రము న్నెవ్వరికీని” అనుటలో ననుభ వసిద్ధమైన జానినే యుగ్గడించుటను తాను భావిభయహదర్శనము చీయు నట్టి మూటకాశక యది యథార్థ మే యనుటకు గడిచినదానినే సా వమాన్యముగాం జూపి యందు నుత్తర గో(గవాణ వృత్తాంతము ను స్మరింపంజేయుచు సంజయుని నిరు_త్తరునిగా. జేయుటకును, తనకార్యజ్ఞ తకును, అనురూపముగా నట్లు ఇఅప్పినదానింగా, మున

మూహీంపందగియున్నది.

31 క దుకోోధ మనింట చదగ్పు కార్యమునకు ఖడ్గ సునకుం గలవాల చా తుర్యంబు మెఅయం6౫ ర్లు” ార్యత్వమ -సెళ్లుచున్నయకయే ఇమ్మిన్‌ ఇందుం గర్జనివిషయమె కొంత (పళ్నించు నెపమున భీష్మ (దోణాదుల విశ్వసింపక కర్టునే మొల్ల కార్యములలో నమ్మ్మివ_క్తిం చుచున్నారా ? అనుటలో నిపుడు సంధిగానీ యుద్ధముగానీ కర్త మూలముగానే జరుగవలసినదికొని వేరుకానట్లును అర్జునునకు (పతిగా వారు నమ్మియున్న కర్టుడుంను ఘోమయాతులోను నో

10 ఉద్యోగపర్వము, చుథమాశ్య్వాసము.

శవాణములోను అర్జునుని నెజీగినవాజేకదా ఇంకను అతని

యుపబేళశమునే యవలంబించియున్న వారా? అని సోల్లుంరనము గాం బలికనమాట కావలయును. సంజయుంశడు చెప్పుట.

282 వ అరినవినిసంజయంండు సవినయంబుగానిట్లను గురురాజువొద్ద వవినీతులు నీతిమంతులు సత్యసంపన్నులు దురవాంకారులు మబియు వినిధ(పకారులు నయి బెరసీ యుందురు, వారొకల్లొకళ్లమాటలం బోయెడు వారుగార్వ కావున వారి నంఠ య;ం బంిలేదు చావిర్నపంలు చిత్త్‌గింప్రము

283 క పాంవొందలందలంచిత్కి సీవిందుశిశిరమయిన విమలవ్య్బాదయంబు; ఇవా

రందణికును "నీమంబట, ముందరలేకున్న నేంయ చుదలు౫6 గలుగున్నా అనుసంజయునివచశములుమింది ధర్మ రాజుపుశ్నముల కనురూపములగు నుత్తిరము లెట్లు? వారిసంభాషణములోవ్యా యఖి[(పాయ మెట్లు తెలియందగును? ధర రాజు భీష్మ దోణాదుల వేమ మడుగ/గా సంజయుం ళళ

డు కురురాజునొద్ద నీతిమంతులు సవినీతులు, మొదలుగు వారు

కలరని చెప్పుట సంగత మెట్లగునుని విచారింతను, ధర 'రాజసంజ

యు లుభయులును తోము తమ అభిపాంయములు గూఢపటచి తమవచనములలో నా యాసంగతులకుం (బసంగము కలిగించ్రు కొని చెవ్పీనట్లు తెలియందగియున్నది.

ధర్మ రాజు భీష్కదోంశాదుల వేమమడుగుట యుచితమే కావ్రన నందు _(బసంగము, గలుగంజేసికొని వారిరాజకీయకృత్య

శ్రీమవోాభారతవినుర్శము కక ములలో. దమ వారి పర్మాకమ ముగ్గడించుట వారు నంధి గొప్ప కొని తమభాగ మిచ్చునట్లుగాం జేసిన భయ[పదర్శనము, సంజయునివాటలలో.6 దమపతుమునకువిరోధము "లేకుం డను ధిర్జరాజునచసముల కు . లృరమగునట్లును,ధర్భ రాజుగూభా భిపొాయమును తాను -జెలినికొనియే, యందుం దమువారియం దుం గనుపడులోపములను వ్యక్తము కాకుండ, మాటుపజచి యచ్చటను “నితిమంతులు; అవినీతులుు సత్వసంపన్నులునుః గలరు వా రొనొల్లక ళ్శ మూటలం బోయొడు వారుకారు” అనుట లో వారియెడల నింద జూపీనట్లు నటించుచు వారందణును, న్వ తంళుులె యగుటను నారొకరినదూటల కొకరు లోంబడువారు శారు కావున వారు భాగమిచ్చుళొనుట కొప్పికొన్నను, లేకున్న ను పొందలగం దలంబితి నీవు “అనుటలో ధర్మ రాజు అందులో రుటనే సిద్దపజచి చందోపమానమున ఎ" రెట్టివారయ్యును” లోళమునా రెట్టివారయ్యును చం[దుంజెల్లవారికిని చల్లంావే యుండునని రుచ్యమగునట్లు ధర్మరాజును స్తుతించి పై పన్య కే వములో నింతకుముందు వారు “నివుశాంతినొాందుదువ్రూ లేదో యను శంక 6 గలిగియుండుటను అంతగా శ్లేముము లేకున్నను? నన్ను మోతం[డ్రిపంపినందు కే నేండు మొదలు నివు యుద్ధపు తలం పుచెయ వని నిశ్చయించి యందు మూలముగానే వారికి నేంటి నుండి తేమమగునని శుష్కప్రియవచనములచేత నే, స్వపతుము ను దృఢపజచి చెప్తటయును. కానువించుచున్నవి, వీరి పవురి వచన చనుత్కృృతియు, ససద్భుశముగా. దెలియంబడుచున్నది

19 ఉద్యోగపర్వుము, చుథ నూ శ్వాసము, ధర్మరాజు తమభాగమిచ్చివేసిచో శాంతికొందు. నభి పాంయములలవాండును. సంజయుండు వట్టిమాటల నేర్పు చేతనే జాంతినొందించు నభిన్యాయకముగలవాండును అయియున్న వారు, సంజయుడు తన వ _కృవ్యాంశము: జెప్పుట.

2098 ౨౯ శాంతతం బొంది కార్యము దెసళ౯ ధృశరాష్ట్రామహీశుం దాత్త్మన త్యంఠమ చేజున న్నీటం (వియంబునం బంవెడువప్లు వాకు చే "రెంంయువేడ్క6ం చాన (ప్రియ మేర్పడం జెవ్వచు బన్నంబంచెని ట్లి'6ఈ భుటించెం బొందు మన కీపద;ంం చెప వొందగా. దగుక్షా

206 కా చులక 9కాంర్యము చేయిం, చలంచుటమాయట్టినర్వధ ర జ్ఞాలు ఫాం తులుననం(బశిద్ధులగు క ద్ద్హలకుందగవగు ఇ యివ్విధంబునంూడక్నా

అనునానిలో ధృత రాష్ట్ర్రుండు వృద్దుండగుటను _స్పిమితచి తుండుగానందున వొదల జూదమునాడు తనపు తుల దురయ ర. ము మాన్ప/జాలక యిపుడు _స్తీమిత్‌చిత్తుండ'ుటను కానుఇాంత్రి నొందిన వాండై నీయొద్దకు నన్నుంబంపుచు ధర జైలును సౌంతుల్వు ద్‌ అని (పసిస్థినొందియున్న మోకు పొం చాలోచించుట యుచిత ముగా, రీ ఇ ని యిద్హు చులకని కార్యము (యుస్ధము) లేక భాగము (గోరుట) జేయందగ దని చెప్పి పంవెను. మ్‌ంది సందర్భములో థర (్రరాజునూటలలో నెచ్చటను యుద్ధపసంగము లేదు కడా? ధృతశాష్టుంం డట్టుతలంచుటక్ష నంజయుః డిట్లు చెప్పుటకును అభిపాాయమేమి? ధృతరాష్ట్రంండు చెప్పిన చులకని కార్యము యుద్ధము, లేక భాగము నోరుట రెంటిలో నొక టికావలెను, కప్పుడు యుద్ధముమూాట లేకున్నను

శ్రీ మవ+భారతవివముర్శము 19 ముందు దుపదపురోహిత( బాహ్యణుండు నచ్చి వెప్పినమాటలలో భాగమియ్యనప్పుడుయుద్ధమగుననిసూచనమయెయుండున్సు చాని నెంబట్టి కాని యిప్పుడు ధర్మరాజు స్వయముగా భీమొర్టునుల పర్మాకమము నుగ్గడించుచు "ఘోవయా తానో గవాణములను స్మృరింపంజేయుటలో యుద్ధిసూచనమగుట చేత సంజయుడు తేన 'కారళనుకకూలముగ నట్లు వెప్పియుండును.

రి హ్‌ ధర్జురాజు తన నిశ్సయమును దెలుపుటం శి0 ఊఉ ఇెయ్యము దప్ప నొండొకటి నీచెవి సోటానె చాదుపల్కులం ియ్యెడ సంజయా యనికి నిమెయి నుల్కెటె మాకు వారితో నయ్యము దక్కి మన్కి. లీగుకార్యము "'కాదొళొ పోలికంబు ! శయ్యుడు నర్ధ౭ద్ధి రెడైవను నొట్లక యొండు చేయుచే. అనుదానిలో “నాదుమాటలలో. గయ్యమనువా రే లేకున్నను నీవుమాటిమాటికి నుల్కెదవు నీవువట్టి మాటలతోన చుమంగ్దం ేర్చందలచి యట్లుల్కు-చున్నావు కాని యుద్ధమక్క-ల "లేకయే నూ భాగము మాకు వచ్చునప్పుడు మే మేల యుద్ధము శీయవలయుననియు” సోరితంబులే కయ్యెడు నర్ధసిద్ధివెడ గై నను నొల్ల కయొండుసేయునే “అనుటలో వ్యతి లేక ముఖముగా యుద్ధ ముచేంగాని కార్యసిద్ధి కానప్పుడు 'వెజ్సివాడై నను నొండునేయునే యుద్ధము సేయక వాజియొకటి సేయునాగి అను నఖ్మిపాయము "తలియంబజ చెను, సంజయుండు నురలఃజెప్పుట, +29, క పా లీక కారవులు దుశ్నీలత ౬ జెడం దలంచిలేని ఇెవ్పెద రుధిరా భీలాన్నముకం మెను గడు "మీ లగు భిషొన్నమైన మో నడపడికివ్‌.

న ఆతి క్క ఉద్యోగపర్వము ప్రథమాశ్వాసము అనుదడానిలో. బాండవు "లెట్లయినను శాంతినొందుటయే వారి కువ కార నుయినట్లు చెప్పుచు. స్వార్థమున కనుగుణము గానే సమర్భించుట. ధర రాజు బదులు చెప్పుట వంటి చ అనవుడుల. ఛాండురాజ గనయా(గణి సంజయు మోరుం జూదియి ట్లను నది యేల నీవలికివట్టిద ధ ర్తువు లట్లయుండి బో ధవ లరయంగ వచ్చివ వధర్శము౨వెడుం గా షధర్మవ _ర్తనములు "క తోచి కుది ధర్మసు లై చనుం నొన్నికరముల్‌, లి8ళ ఈ వచనములో సంజయుని స్వార్థమా[తపరు వింగా నిరూపించి, ధర్శనిశ్షాయకులగు (శ్రీకృష్ణుల ఎచనములు తమకు అలంఘ్యుములుకాని, నంజయునివచనములు అలంఘ్యము లు కావనునట్లు ధర్మరాజు అభిపాయము తలియయిడును, 886 అనిన విని జనారనుండు సంజయున కిటనిఇ్బు క. నో ని ఈపెాండ్రుతనూజులకు కుభమునే కోరుచుందును. ధృతరాష్టుడయు ట్‌ వుతృుపాతాందులతోనున్న వాండు అతనిచేటును మంచిదా యని యును తలంతును” ఇందు శ్రీ కృష్ణులు పాండవులకు శుభమునే కోరుట వారీక్షి రాజ్యసంపాదనము వే కోరుట కారన్రలక్రు చేటునుగుటించి శంకిం చుట వాళు యుద్ధములో నశింపక రాజ్య మియ్యరనుట, తతి ఇట్లుండంగా వారుశెలివి నొంది పీరిన్సి శాంతిపలు చుటకు నిన్నుపంపినారని సంతోవించినాండను నీవును వచి టల జన చి 'వృేనయుధర్శ మువినయమును పఒప్పునట్లువీరుశాంతింబాందుటకు

శ్రీమవోభారత విమర్శము కేగ్ర దగురీతిని పల్కి నాండవు కానిఅదియంతయునుచూడంగా పొసలి న్స యున్నను, ధర్మరాజపలుకుల చందమును చభూడంగా సం ధిలేనిచాచ్చే తోచుచున్నది ఎందుచేతననలా నీవ మొదలనుండి తుదివజకును వార్మిశేమయు, గారవమె చెవ్పెదవు, కాని ఇచ్చి పుచ్చుకొనుమూటచొ ప్పేమియును కనయలుడదు. వీరు తమపాలు నొందక పట్టితీపుమాటలతో నెట్లు శాంతినొందుదురు? ధర్మరా జువూటలలో సంధివలన సగపాలు చావలయునట్లు కాన్పించు చున్నది,

862. ఉ వీరలు పెద్ద వవ్వకొక వెంట నొడంబడి తేటి శాంళు లై కారవకోటిం గూడి మనంగా మదిం గోరుట "పెంపు ఆల్లియుం -గారుణీకత్వముం దగవుగాచె జగంబున పాడె తంగడిపా లీరనీ తెంపునేనీ వయి నెత్తిన నె త్తిరాాక (దోనవాయే

ఇందులో “వీరు వెద్దతవ్వక”” (కోరక ఏదోయొక రీతికి ఒప్పికొని శాంతినొంది శారవులతోం. గలక్కి (బతుకంగోరుట వీరికి గొప్పళాంతియు, వారియెడల కారుణికత్వము, తగవును కచా అనగా వారు వీరికి చేసిన పరాభవమును, బాధలను తలంపశఈ వారితోం గూడియుండుట దుర్భటమయ్యాను, వారుచే సిన పూర్వాప కారముల నుగ్గడింపక పోవుటయే ““ఇెద్ద(తవ్వకపో వుటి . లేక వీరితండిపొండురాజదిగ్వజయములొ "తెచ్చినది అత నికిస్వార్టీితము అది తమక్రుమ్శత మె సొత్తు; తక్కిన ఆత నిపిత్య్య ముగు కురురాజ్యనులో సగమున్ను తనుకు రా దగియుండలా, అట్లుకోరకుండుట ఇెద్దశన్వకపోవుట “లే పునర్జ్యూతములో

గ ఉద్యొాగపర్వము ప్రథమాశ్వాసము. నోడినవారు. రాజ్యభోగములను. విడిచిళొని అరణ్యావాసము అజ్ఞాతవా సమును చేయుటమూా[తమే సమయము చేసికొనిరిశాని, ఏరిరాజ్యభాగనమును వా రానశ్రమించాకొని అనుభ ప్‌ఏచవలసీనట్లు సమయమువేసికొన లేదు, అట్లుండలాా వా రీపదుమూ:౭డు సంవ తృరములును వీభాగమునుకూడ అనుభవించినందుకు ఆగడిచిన ఫలమును కోరక్క ఇప్పుడు తమసగపాలుమా[తము కోరుటయే

• వెద్దతివ్వకుండుట” ఎట్లయినన. నీరు అవియెవ్వియును తలంప కుండుట పీరికిశాంతియు. వారిమెొడల కరుణయుకడా అ యుండ గావీరులోకనుపాడిగాతి మతిండిిపాలు న పేథీ,0ప వారియ్యన ప్పుడు వారిపై సె త్తివచ్చిన వత్తుకుకాక ఏం కదితప్పిదమా? శాంతిభ౦గ మా? దోవామా? ఏమియును కా దని అభిప్రాయము. క-3%2 క. విమ భువనూనము నడీయి ట్లుకకి. బడయు పొననుకం కు ను స్పలులైమా రొ్క నిన నది అస్స యెొక్షై నను వీరికి బోరు మేలు నాకుం జూడగ్‌ వీరు వారివలన అవమాన మొందియు, నీవు ెప్పినరీతిని శాంతు లయి *ోయునికి కాన్ని లేక వారితో సంధి పొనంగి తవు సగపాలుమాతుము నొంది సంతుష్టు లగుట కానినామతమున "లెస్స కాదు. మజేవమునగా మార్కొన్న ఖా వారిని నిరించుట లెస్స. ఎందుచేతననలా వారిని సిర్టించుటనలన ఏరికి వై ర్వ రన మున్ను యావద్యాజ్యలాభమును అగును, కసటద్యూతములో వీరిని వంచించి, రూపుమాపి యావదాజ్యమును ఆకొమించి

శ్రీమవోా భార తవినుర్శము 7 యున్న వారిని నిర్జించి వీరుకూడను అక్ష యావదాాజ్యమును అపేవీ,0చుట దోవము శాదసని నా యభిపాయము(ఇచట కొన్ని పు స్తకములలో “అక్షైనను” అని పారము)

849 వ మజియం సంఛామము రాజులకు ధర్మము కా దని నీన చెప్పుముం ద్విజులకు కర్మ్శవిఫాగంబు జేయునఫుడు రాజు లిచ్చు వారుగాని వేం డుకొనువారు కారని చెప్పుట సకలలేక పసిద్ధంఎ సర్వనర్షా శ్రమ ధర్మపరిపొఎనంబు జేయునట్టిరాజాలు నిజధర్మంబు వదలుమునే త మ్మైరులు అవ్యాయంబు బేసీనప్పటికిక చా యా కస్తాంస్త్రంబు లిం(చాదు లగు పెద్దలు శకావించిరి నీ ఇెప్పిన ధర్మంబులు శారవుల కం జెప్పవనలచే.

అని శ్రీకృష్ణులు చెప్పుటలో పాండవులు శాంతి నొంది యూరకొనుటయే నిజధర్శ నిరుద్ధముకాని గ యుద్ధముచే యుట అధర్మము కాదసి స్పష్టము

సంజయుండు (శ్రీకృష్ణులతోం బలుకుట,

815. చేవా నీచి త్తింబున నిడి దీని నిత గొనియా డ్‌సం గర్జంబొడంగాడునే

శారవులదోవములను నీ చిత్తమందు విడువకపోవుటయే కాక వానిని వెద్దగా పొగడి చెప్పంగా పొండువుల చి_త్తములందు సూడ రోపూంకురము వృద్ధినొంది రూఢమగును కదా అట్లు కాంగా నంధి కార్యము సనుకూరునా? అనం? నంతకు ముందు (గతిపతములలో ఎన్నిదోవములున్నను సంధికాలమున వానిని మ అపించునట్లు జాంతివచనములు చెప్పినచో సంధి అగును కాని,

ప

కోపోద్దీపన మగుమాటలు "జెప్పంగా కార్యమగునా? అని తన కార్యజ్ఞ్థ తను తెలిపినాండు. (శీకృష్ణులు సంజయునితో మరల ఇప్పుట. 8468 ఊఉ అత్తతి ఫీష్యయుఖ్యులగు నచ్చటివృద్ధజకంబు లెల్ల నో "ర శృక యూరకుండిరి మహీళ్యరు చిత్త మెఆుంగ కుక్కా నొ త్తి క్షమారులంగినియ నోపండ యక్కాట మౌాన్సంవ్న నా చిత్త కాదు లోకములచి త్రము లెన్లను సంతనింపవే ఈ శ్రీః ఫస్నవాక్య్థము సంజయునిమింది వాక్యమునకు (వత్యు త్తర మె ట్లగు సనంగా ___ సంజరు అఆద్య్యూత కాలమందు భీప్మూదులగు 'వెద్ద 'లెవ్వ రును నోం౭ _త్తీ మాటలాడలేదు; ఆనలానిది తగదని పలుక లేదు అందు నీవున్న వాడ వేశ దా అనిధ్వని. అట్లు మారు ఊరకుండు టకు కారణము ధృతరాష్ట్రూనిచి త్పవృ్ఫ త్తిని ఎజుంగమి యొ న్‌] న వాన్‌ రా యుండును కాని అతనిచి త్తవృ త్తి పాండవుల సిరి నపహారించు టకు నూత్రమా? లేక చౌంపదిని మానభంగ మొందించుట మొదలు వాండన్చల పరాభవమునకుం గూడనా? అదియ్‌ జెలి యకనే మో రూరకుందురు. ధృత రాష్టుండును కుమారులను కోపించి నొక్కి చెప్పంజాలినాండుకాండు కష్టము. అప్పుడు రాజు గాని మోరుగాని అట్లు మాన్చించినచవో నామున స్పేశాదు, లోక ములో వారిమనస్సు లెల్లను సంతోక్షింపకుండునా? మా రట్లు పరాభవము నూన్పనందున నామనమునం దది విడిచివో్య్యునా? అనుదానిని వ్యతి లేక ముఖముగా, అట్లు మాన్చిసచో నామ.ము

శ్రీమువోభారతేవిమర్శము 119 సంతోవీ.౧పకుండునా అనియు ఇప్పురు పాండవ్రులనువట్టి మాట లతో ఇాంపజుపవలయు నన్నట్టీ ధృతరాష్ట్రుని చిత్తము నెటింగి సంధికి వచ్చినాడంవు కాని వీరి చి త్తవృ త్తి నిప్పు డెజుంగవు వీరి పరాభనము. తీజు యెట్లు? భాగము లేక ఇాంతినొందు కొట్లు? అని? ఆలోచింపక యిట్లు చెప్పుచున్నాండ వసి తాత్పర్యము. ఇందులో వారి కనువగుతజీని వారు విజృంభించి చేసిన చుర్గ య మునకు వీరి కనువగుని త్తజిని వీరు విజృంభించుట తప్పుకాదని యును, ప్రసంగము కలిగినపుడు మధ్యస్థు లగు 'ఇెద్దలు చూ మోటమిలేక చెప్పవలయును కావున మో రప్పుడు చెప్పకు న్నను, నే నిప్పుడు చెప్పుట తప్పిదమా అని యును ధ్వని. తట ఊఉ త్వస్టులబోయి. నీపట్టువనేమమా

రయగం బంఫుట శెట్టాలు "జీళ్చె (కమ్మజన్‌ .

అప్పుడు సావాసికుండై నిందలపా లయి అంతదుర్ధ్య్హయ నును దుశ్నా సనుండు చేయుచున్న పుడు ధృత రాష్ట్రు జెట్లు స హించినా. డు? మహాపతివ్రత యగు కోడలియేడ్పుధ్వనుల విని యెట్లోర్చినాండు? దృష్షి లేనందున చూడలేదని నెపమున తల పట్టి యిాడ్చిన; చారింప లేదని సమర్థించుకొనినను వడ్చుధ్వను లను, బెవులుండుటచే వినిన వాఃజే" దా? చానికెట్లు ఓర్చినాం డు అట్టి ఆతండిప్పుడు వీరిత్న్షేమమును "తలియంగోరుట సెచ్చట నేర్పినాండు?. ఇప్పుడు చీరకే మమును గోరినట్లు తలంచినవో, త మవారికి వేనుము కలుగునను ఉపాయమును ఎవ్వరినలననో, జీదర్చి యుండు నని ఆధిత్షేపము

లిం ఉద్యోగ పర్వము, ప్రృథమాశ్వాసము. 358 నీ పాండవేయంలం దణం (బార్టించి యందుల కళాట యైన నరుగు బెంచి కారవ్రులకు బుద్ధి గాం "టెక్చి రాజ్యంబు పాలు నేసి; మృత్యు పాళమునకు6 దప్పరే వారలు శగవు నేర్పును నామాంధద నిలుపుట నాకుం సిడె వన్ను మనవ్నింతు ర వా్యాయంబు సౌరనినా మాటప చా రొడంబాటు బే యుండుదును *కేరడకు లాడు చుండి శేనిం గదిపియ పాండవాన్నియ కాదుసువ్వె తర్ముం దమళోభ మునుచిచ్చు చరంకొసంగ 'చెసినవా రియి పోదు రించీయ శలంప. వైెటాక వ్రైములలో సంధిదుర్ధ్య టం బని చెప్పి అయినను సం . ధికి ఆను వచ్చెదనని శీంకృమ్ణులు ెప్తుట కభిపొాయ మేది, “ఆ కటి" అని విషాద మెందుకు? “సంధికార్యము దుర్తట మెందు ఖు వేతననంగా, వారు వీరియెడలం చేసిన అపరాధములు రెండు కల వు-_ వావాపరాధము, కియాపరాధమున్ను వాచాపరాధ మునకు వావాపరిబశరము, క్రియాపరాధమునకు [క్రయాజరి భోరమున్ను కావలయును, వారు పీరినిపలికిన దుర్భాషణములగు చయెాషఖాభ "రా, ధమునకు వీరు వానిని మజుచువట్లు వారు వినరా కుల మరల (వార్థించినచో వాదాపరాధముతీఆున్సు సిరినపవా రించిన కొియాపరాధమునకు మరల వీరిసిరిని వీరి కిచ్చినచో, అ దియును తీజును, కాని, వారుదుర్థానము గలవారగుటన్సు వార

శఛీమవాఖారతవిమర్శము లశ

ట్లు చేయువారు కారు అందునలన సంధిమర్ధ్యల ననియు, జుయి నను ఆగుణదోవములు వారియంటబే ఉంచి తనుకు సంధినొప్పని నింద లేకుండంగ, నచ్చటికి నేనయిను (అనంగా ఇదివణకు (దుపద పురోహిత _చావ్యాణు డొకసారి వచ్చి సంధిమాటలను చెప్పంగా ఎవొ రొప్పమినిం బెలిసి వీరిలో మజీయెవ్వరు శానొల్లకున్నను అట్టి అవినీతులకడకు నాకు రాందగకున్నను దానికోర్చి) నేనైన ను వచ్చెదనని దూరాభిపాాయము ఒకవ్వుడు సంధి మీూదం జె ప్పిన రీతిని కుదిరివను [(బౌపదికి వారుచేసిళ కేళాకర్ణణ వస్తా పవారణాపరాధముమా (తము మింద చెప్పిన పరివోరను లవలన తీజునవి కావు కాయిట్లి అందుకే తాను వీరిని (పాన్థించి తీర్చివత్తు నని సూధాభిపాయము

త57 ఇంకను కౌరవుల దోవనుల నుగ్గడించి ఇెన్సి, “*ప్రళూపం బయ్యెనేమి యూనేమిటికిన్‌ ” అని మిందివాక్యము లలో యుద్ధమే లెస్సయనుచు సంజయునికి భయ్శ[పదర్శనమును శేసి తాను సంధివిధుటనమువేసినాం డను నపనాదము తనకు శేకుండుట కయి ముదు గతించినది యెట్లయినను ఈర్ష శ్రి ఇకముందు కని తానుకూడ సంధి నంగీకరించినట్లు తుదకు చెప్పు టలో, ఇన్నిచూపద లొంచినవీశే సంధి నంగీక రించుచుండంగా, వారు అంగీకకించ'" పోవుట ఉచితము కాదను నభిపాయము సంజయునకు తోచునట్లు చెప్పుట 880 క. వి నీవనితై నచ్చెదం

చా నొవ్చిన మేలు “క రస్పం దలచిన

లి ఉద్యోగపర్వము; చఊ,థమాశ్వాసము చానన నెగజెద మేమ మ్మానవనాథున కుంజెప్పు మాను మెల్లన్‌ ఇందు శీీకృష్ణులు సంధికి తానే వచ్చెద నని వెప్పుట కఖి (పాయమేమి ? “మేలుగాక”9 అనుచోట చే 'లెవ్వరికి ? చానన నెగజెదము అనుచోటను అవథార ణార్థక అకారమువలన లాభ మేమి? ““మూమతీమెల్లన్‌ ” అని యెందుకు ఇపప్పవ లెను? త్‌నకు సంధివిఘటనాభిపాయయాపవాదము లేకుండుట కయి తానే నచ్చెదనని, 8 సంధివలన దుర్యోధనున కే మేలు, అ ట్లతం డంగీ॥ రింపనిచో అప్పుడే మేము విజృంభించెచము ఆసంధి విఘటనా దోవము అతనికే అగుగాక మూకు వలదు కీము౦ దెట్లున్నను తుదకు నూఅందఆజవుతము ఇదియేకాసి చేజుకాదు అని అభిప్రాయము, తికి. స అని ఇెప్పంం పంజయుయ ధర్మ రాజుంజూచి *పోయి పచ్చెద నా కూడవ మాటఎం దేమియుం దగ నియట్టివి లేవక దా * ఆ;అనియెను ఇందు తా చాకవమాటలోే పాండవులమెడలను తగని నూట లెవ్వి యును లేవ్రకడా ఆఎ సంజయుని అభి పాయను 868 క _ఎదురున్నకూవు ఐలుకగ దుది కటకటపడవు నీవు దుర్ణియమును బె ట్రిదః మును బెండును నగుపలు కొదవదు నీనాలుకకు నయోన్నత యెప్పుడున్లా ఇందు “ఎదు రనలా నెవ్వరు $ ఉన్నరూ 'ెట్టిద ? సంజ లు యుండు కీ టకటపడ నవసర మేమి ? దుర్జి యము, బెట్టదనము,

శ్రీ నవోభారతవిమర్శము లక అెండును అగుపలుకు ఎవరివిమయములో ? సంజయుండు నయో న్నంకుడెట్లు? దీనికి యథా [శుతముగా నసంజయునిమాటలలో దు్డీ తి పారుష్యుము, నిస్సారత యు "లే దనియిను, అతండు కోపాదివికార ములు లేనివాండనియు దూతల కుచితముగు నీతి. దెలిసినవాండని యును నంజయుని గారవించునట్టి మాటగా కాన్నిచును కాని అది అట్టిదిమాతుము కాదు, మాందిమాటలను పట్టి చకాడలాగా ఇచటనుకూడ అర్థ గాంభీర్య ముండును ఎట్లనగా “ఎదురున్నరూ వులఅనణగా విాకు ఎదిరి వార మగుమేము, మోీవారో 1న్నరూ పు” అనంగా వారిదోవములను ఉగ్గడించి పలిక్రినందుకు కటకట పడవు. కౌరవులు చేసిన దుర్గయను, బెట్టుతేనము, వారినిస్సార తయును మే ముగ్గడించినను, నీ నోటను వానిని పలుకక చారి గౌరవము వడనట్లును నీ కార్యమున కనుకూల నుగునట్లుగాను, భాగ మిచ్చునట్టిమాట "లేక వట్టిమాటలతో నే నుమ్మును "లేర్చ నాడి నాండ వనియు, దూతభావమునకు తగిననీతియందు నిపుణు డవు కావుననే నీసా్రమిఅభిప్రాయమునకు విరోధము లేకుండ గను, మా మనస్సులకు నొప్పి కలుగకుండలవను ఇంతమట్టుకును సంభామీంచిన వాడవని సాకూతముగా పలికినపలుకుగా "తెలియ నగును. ఈయభిపొాయము ఈ (కింది పద్యమందుశు 'తేటపడు చున్నది, 384 క నీ వొండె విదురుం డొండెను ఇానలయుం గాక యిట్టి కార్యంబులకున్‌

వ్రిత్తీ ఉద్యోగపర్వము, య,థమాశ్వాసము. రావేజకలలె తగువా నీవివయము "నేర్పుం ౫లచె యితరుల కంకున్‌

ధృతరాష్ట్రూనకు రాజకీయ కార్యములలో నీతిజ్ఞుం డగు విదురుండు ముఖ్యుం చై యుండంగా నతేనిని పంపగ సంజయునిపం పుటకు కారణ మేమి? పంపు గాక ధృత రాష్టుని అభిప్రాయము సంధికొజశేనా? కాదా? అయితే సంధికై వచ్చినసంజయుండు ధర్మరాజుతో నంతదూరనము మాటలాడుటలో నెచ్చటను భాగ మిచ్చునట్లు పలుక కునికికి కారణ మేవింవీని నాళోచింపంగా విదు రుంజే యిట్టినీతి కార్యములలో పంపందగిన వాడయ్యిను ఆతడు భ యపతుములయందును సమపత్తపాతిము కలవాందును, వి్తేవీర్ర చి ధర్మజపక్షపాతము కలవాంకయను అగుటను తనకపటసంధిక ను కూలించునట్లు అతండు పప్పువాండుకాంజు మటియును తానా తనిః బంపునపుడు ఆతనితో వప్పువాటలలో న్యాయాభినయ మును ఆతండు సహించువాండుకాండు ఆతని నే సంధికి బంపీన వుడు తప్పక భాగ మిచ్చుకొనునట్టి మాటలనే అతనితో వెప్ప వలసీ యుండును ఆతడును పోయి తప్పక భఛానమిచ్చునశ్లు చెప్పి సంధి చేసికొనినచ్చును కాబట్టి యింతీయును తకకు నుననులో నిష్టము శాకున్నను మైకి భీస్తూదు లగు వెద్దలకు ముఖవీంతిం 'జేయునట్లు తెలంచి యిది గూఢముగా నుంచి విదురుని మూని అతనితో నీతిలో సమౌాను డగుసంజయునిం బంపుటకు కారణ వముయి యుందును.

శ్రీమహాభారతవిమర్శము లక సంజయుండును ధృతరాస్త్రుఃడు తనను పంపుటకు తలంచి సంధినూటలు చెప్పుట లోనే ధృత రాన్ట్రని అభిపొాయము 'అెలి సికొనిన వాండు కావున అంత దూరము ధర్మరాజుతో మాట్లా డునపుకు భాగ మిచ్చుమాటలు లేకయే వట్టిమాటలతోనే వా రిని శాంతివేయునట్లు 'చెప్పినాండు ధృతరాష్ట్రని అభిప్రాయము నంజయున శెట్లు తెలిసిసదనంగా, ఇంతకుముందు దుపదపురో హితుండగు (శాహ్మబండువచ్చి అచ్చటివారందతి అభి పాయ ము పాండవుల భాగము వారికిచ్చి నేయ నలయు ననియు, లేకున్న యుద్ధము తప్ప దనియు యుద్ధములో పాండవులు జయమొందుట తప్పదనియును స్పష్టముగా ఇవ్పెనుక చా తనకు వారిభాగవించ్చుతలంపున్న వో అ్యబాహణుతోనే యొందు కట్టిసంధిమా-టలు వెప్పకుండును ? అది యెొట్లయినను ఈ సంజ యునితో వొప్పునప్పుడై నను సంజయుని బిలిచి వ59 స్‌ పొండునర పాలసుతు లుపప్ల్టాస్యమునకు వచ్చి యున్నారునీ జేసి వానుదేప సహీరముగ వారి గని శన్విమాద్‌ చేని భం? వాయు నమ్రైయిం గగం బలుకవలయు 260, క మియయ్య మిరు పవవా పొయాసము నిస్టకించి యభ్యుడయమువన్‌ జాయుట్‌ విని ముది కాత్యుం జె యిట బుల్తైంచె నన్ను ననురూ మొదలన్‌ అని ఇెవ్చి చుట్ల నున్నవారిలో నిట్లనియె “దుర్యోధ నుండు కార్యా కార్యజ్ఞుండు శాండుో “కావున నిట్టికల త కలి

ల ఉదొో్నోగపర్వము, చ్కథ చూశ్వాసము, గినది?ి “పాండునుతులు దోషాన్వితులు కారు); *వారును మన మును శ్రీరోదకములగరల్సిం గలిసి (బతుకుట లెస్స” వా రిడు మలం బడందగినవారా?” “వారి పితృభాగమును నా ₹ేలం దగినవారు శారు స” అనియు, “వారు మనల నమ్మరు” “అన కాత్మ్నులము, అన్యాయపరులము గర్వితొలను, అని మనతో వారు కూడియుండుట కొల్ల రు చమునము వారిభాగ వియ్‌ కుండం వచ్చునా? అను మొదలగుమాూాటలు ఇతరులతో (పసం గముగాల 'జెప్పునట్లు చెప్పి, అనిపలికి సంజయుదిక్కు మొగం టై యెల్ల వారును వినున ట్రైట్లనియె. అని యున్న యిీా[గంథ సందర్భములో ధృత రామ్ట్మృండు సంజయుసితో6 జెప్పుమాటలు కేవలము పాండవులను ఇాంతిచే యుమనుటమా_తమును_ ఇతరులతో. జెప్పు ప్రసంగములో మాత్రము పాండవులకు భాగమియ్య దగ దా అనియు న్యాయ ము పాటింపువూటయేికాని అదియైనను వారిభాగ మిచ్చునట్లు "లేంండుటయును పిమ్ముట సంజయుని చూచి పుయాణవు సంగ తులను వెప్పుటమాత కాని యిచ్చి పుచ్చుకొనుమవూట- ఒకటి యు లేకుండుటనలననే ఆతని అభిప్రాయమును సంజయుడు 'తెలిసికొనినవాండు ఇంతడు విదుగునంత స్వతం్యతుండు "కానందున ధృతరాష్ట్రుని నిందింపను, వారింపను చాలక అతని మాటలను, అభిప్రాయమును, అనుసరించువా డయి, అట్టి వట్టిమాటలతోశ్ల పొత్తు చేయునట్లు పలికిసవాండు.. సంజయుం డించుమించుగా

శీ నువోభారతవిమర్శము వలా విదుళు నంతబుద్ధిశాలియు, నీతిజ్ఞాండును అగుటను తనపతుమునకు విరోధము రాకుండను, ఎదిరి కా(గ్రవాము వుట్టకుండను అంత నేర్పుతో వూటలాజెను, అందుల*ే ధర్మరాజు అతనిని (సంజ యుని) “నయోన్నత')లని సాభ్మిపాయముగా సంభోధించినాడు. 877 సంజయూడు మరలి పోవ్రనప్పుడు ధర్మరా జాతనితోంః ను వీము కలవాంబు గోరక పొందు గోరుట తమకు మేలు . వీకకు వారును బుదీయ(పార్టణా ఛంగణంబు నేయక నాదగుళాంతియు, దాంతియునుఓి చెల్లించి వన్నలజడి వెట్టక పోరితంబుకిసితకమతమ ధనంబులు నడిచి సుఖంబు6 డుట మం'పెద్దలకను బుద్ధిమఇకులకును సంకోషంబగు. పెద్ద _లూనోపం డయ్యెనేనిం గుశస్థలంబున్యు వృక స్థలంబున్సు వాసంతియు నారణావ తంబును నంద(పస్థంబును జూలుంగాబేని మజీయు. నెరచేని3ము నళ టి యగుకట్లు?-6 దనతో బుట్టివుల మేవ్సరకును నిలువ కావులయి దెచ్చిన సర్వశాంతి యసను అని చెప్పెను, ఇందు 'తమ తమ ధనంబుి లనంగా తమ పితృధనము లనియే కదా తార్పర్యము పితృధనములు ఇెరిసగమేకదా?ి వ్‌, +! షరచు అట్లు అచ్చట చెప్పి ళ్‌ పెద్ద యాీానోపంజేని అయిదురావులిమ్మని' ఇపుటలో నా్థాయముగా తమవపిళృధనమునం దగుభాగ మది అగునా? కాదా” భాగమే అయినపుడు, అయిదూళ్తుమాతృము కోరుట యొందుచేత? ““వెద్ద యిీానోపంజేని అనుచో సగము కం నెళ్ళున అనియా లేక అయిదూర్లకంయకు. నెక్కువ అని యా? తానట్లు కోరుట తన స్వత్వీమును పట్టి భాగముకోరుటా?ి మ లేక దుర్యోధనుని కరుణాలబ్ధ మగునట్లు యాచనమౌా ? ఆలో

26 ఉద్యోగపర్వము; _పృథమాశ్వాసము. వంపవలయు మొుదటిపతు మున తమ తండి యగు పాండురాజు దిగ్విజ యము చేని “లెచ్చినది ఆతనికి న్వారితము కాన అది అత నికి అసాధారణము) అనంగా అవిభాజ్యము శంతనురాజ్యము ధృతరాష్ట్ర పాండురాజులకు సౌత్తగుటను, అది తమకు పిళ్ళధన మగుటను, అట్రిచ్చుట పెద్ద యిచ్చుట అనిఅభిపాయమైం ఉండు ను. అజ్లియ్యంజాలడేన తమభాగమునకుసరియగునట్లునూతె9ము నంఖ్య కయిదైనము, ఆయము కించుమించుగా సరియగునట్టివి అయిదూన్తును కావచ్చును కాంబట్టి అట్లిచ్చినను సర్వ శాంత్రి అగునని ఇెప్పియున్నాండు. ఇచట నం్పశాంకి కయ గాఅయిదూ శే ట్‌. 'రాజ్యభాగమంతకును సరిగా నుండు నని అభిపాయము "కావ చ్చును కాని దుర్యోధనుని కరుణచే నిచ్చినంత అనికాదు. మూండవపత్మములో అట్లను కాదేని నెంబేనియు నొక్కటి యగు నట్లు గ్కా“ోదన తోబుట్టువుల మేవ్రరకును నిలువ రావు లయిదిచ్చిన సర్వ్యశాంతి యగును”అనుటలో మింద కోరిన కుళస్థలము మొ దలు అయిదూళ్లు ఇ య్య లేని వో అవికాకున్నను మజిమొచ్చట నయినను ఒక్కటి అ౫పనట్లుగా అనంగా ఈ అయిదూళ్లక్రు సరి యగునట్లుగా నెన్వి మైనను మాఅయిదుగురకును నిలువ రావులు (నివానయోగ్యములు) ఇచ్చినను సర్వశాంతి అగును, అన్సడాని లోంగూడ దాను కోరిన అయిదు కాకున్నను తవుభాగమ్వ్వునుక్రు నరి అగునట్టివి అయిదూళ్లు అయినను వాలు నని అభిపొాయమే కాని దుర్యోధను చిత్తానుసార నుని కాదు,

శ్రీమహా భారతవిమర్శము ల పాండురాజుకు విజయోపార్చ్వి తము అసాధారణమన్నం చుకు వంమాణము, యాజ్ఞ వల్క-స్టస్టు తి వ్యవహార కాండము దాయవిభాగ (పకరణముము న్లో (పమాణం మానుషం దైవ మితి భేధేన దర్శితం అధునా వర్ష శే చాయ విభఖాగో యోగమూరర్షినా చీని వ్యాఖ్యానము లేత చాయశబ్దేన యణ్ధనం స్వామి నంబంఛాజేవ నివింత్తా దన్యన్య స్వం భవతి తదుచ్య లే... సద్వి విధ* అపుతిబంధ స్పషుతిబంధ శ్చేతి శతం వుతౌొణాం పౌతాా కాంచ ప్యుతశ్వేన పొతు ల్వేన చ పిళృధనం పితామన ధనంచ స్వంభవతీత్య పితిబంధో దాయః విళృభాాతాాదీనాం తత్పు ఆంభావే స్వాన్యుభావేచ స్వంభవతీతి సపతిబంధో జాయః తజే వాభిేత్యనార చేనోకృం--న్లో. విభాగోఒర్థస్య పిత్య్యస్య తనయొ ర్య త్ప్రకల్ప ఫతే చాయభాగ ఇతి పోం్లక్షం వ్యవహార శుదం బుధః కింవిభా గాత్సత్వంణత స్వత్వ స్యసతోవిభాగఇతి తతస్వత్వ మేవలా వన్నిరూప్య తే, కింఛాస్తెక నమధిగమ్యం ఉత పూమా ణాంతర సమధిగవ్యుమిళి, తతంశాస్క్రక సమధిగమ్యమితి తా వద్యుక్తం గాతమవచనాత్‌ 1! స్వామోరిక్టకరియ సంవిభాగ పరి వోధిగ మే వు బొవాణ స్నాాదికం లబ్వంతృతిియన్న విజతం ణః వె న న! గీ ఏవం ప్‌ సచ్యువాయనే ష్టం చై

త ఉద్యోగపర్వము చథమాశ్వాసము స్వ ల్వే తాకిశే స్థితేబాాన్యా స్వ (పతిగువాదయఉపాయాాతతిం యస్యవిజతౌాదయః వై శ్యస్యనృప్యూదయః। శూదంస్యం శుళూం పాదయః ఇత్యదృష్టార్థా నియమాః”---జ్ఞా తేషు క్టాయలే స్వా మ్‌ బాంవ్యాణస్వాధికం లబ్ధ్బమితి_. కాంవ్మాణస్య పతి గప దినా యల్ల ధం త దధికశం అసాధారణం మ్శ్‌తియస్యు విజతవిత్య (త అధిః మిత్యనున_ర్వజే వెశ్యస్య కృషి.గొర యోదిలబ్ధం నిర్విష్టం తజసాధారణం శూ దన్య ద్విజ శు ళూషాదినా భృతిరూ-పేణ యల్లజ్ఞం తే దసాధారణం”” ఆన్‌ ప్త వితాగమా ధశ్య్యా చా రూలాభః (క కరూజయః (పయోగః క రయోగశ్చ సతృ్రతిగ పా వవచేతి మనుస్మరణాత్‌ యచావా శార్యభార్యాధనే చోభే యచ్చవిజ్యాధనం భవేత్‌ (త్రీళ్యశా న్యవిభాజా వని (ఏ సాచబే యచ్చ పెతృశకే ఇతి ఇత్యాది. పమాణములుండుటను పాండురాజుకు వీత రమ గుళంతనురాజ్యములో సగమును కలిపి చూచినచో నద్ర వెద్ద అగ్వన్సు, అ ట్రిాయ్యనొప్పనిచో సగ మయినను ఇయ్యువలయు నని తాత్పర్యము. సంజయుంయ ధర్మరాజుతో ఇప్పుట 877 “బేవా నీ యాడిన మాగకాం బంతయు నశివద. మా తండి శికును దము బ్ఞలకును, వాసుదేశ్రఃకును సెట్లు [పియం బట్టు "సయువాండు గాక” అని యున్నది ఇందు నంజయునకు ధర్మ రాజు చెప్పినట్టు కార్యమును సంభుటింతుననియీ నా అభి(వా

శ్రీ నువోభారతవిమర్శము 81 యను సంజయునకు ధర్భురాజు కోరినట్లు రాజ్యభాగ మిప్పింతు నని అభ్మిపాయముకాదు. అ ట్లొప్పుదల కాదు, నీవు చెప్పినమాట లన్నియును ధృతి రాష్ట్రునితో చెప్పగలవాండను అతండు నీకును నీ సోదరులకును (శ్రీకృష్ణులకును కూడ మో తండిభాగము మి కిచ్చుట, లేనిచో యుద్ధము వీ దైనను నీకు ఇష్టమే కావున, వానిలో నేదైన నొకటి అగు నని తాత రస్థముం

అడ్జునుండు నంజయునితో పలికినది.

భం మ. బలమత్తాకృతి యెనఖీము డనుశుంధ త్కుంలిసంరంభ మున్‌ నినివెన్‌ నాండును నంకుళం బయి తుదళ్‌ నేడుందదుదేంికముక్‌ ములుగం జేయ నవజాత శ (కునికృ పామాస్ధ ఖ్రబు చాలంగ చా రల శేలా నయవి[కమోచితవిచార న్లేక ముల్‌ సంజయా భీముని కోపో దేక మును నాండు “(ద్యూూత కాలంబునన్సు తుదకిప్పుకును ఆజాతళత్రుని కృపామౌస్ధ న్ట్‌మేః నినవారించుచుం డంగా వారిశేల నీతివ్మిమ విచార శ్షేశములు? ౨నంగా వీరుక్కపం జేయం దగినవారు వీరు తగనివారు అనుఖభేదము లేకుండ అట్టి కూంరులయందుంగూడను కృపచేత ముగ్ధుండయి మూ నంరంభ మును ఈ అజాతళతుంం జీ అణంచిచపేయు చుండగా, వారికి మూ నీతివికందముముల విచార మెందుకు? వారియెడలధర '్రరాజునకుంగల కృప అను ముగ్ధత్వమే మా కందజకును అంకుశ మగుటను, ఈతనికి వ్యతిరేకము చేయందగదను నీతికి బద్ధులమయి ఉన్నవా రముకాని విక్యృదుము శక ఉన్ననారము కామను. విచారము

ళీ ఉద్యోగపర్వము, చుథమాశ్వాసము,

వారికి లేకున్నది ఈతనికి ఆమాగ్ధ్వమెప్తుడు. విడుచునో అప్పుడే విశంమి౨తు మని అభిపాంయ ము- ఇచటను “అజాతశతుం” పద మునకు సార్థక్య్యమును విచారింతము. అజాతః శత్రుం: యన్య అను వ్యుత్స త్తిలో శతుంన్చు లేని వాండనిఅర్థమ స చున్నది, కాంగా తస ఆ ేకునకు భంగము వచ్చు నేమా అనతలంపే యీతని ముగ్ధత్వము, 'ాస్కి వేజుకాదు. ఆ వ్యుత్స త్తీలో తా నాకరికి శ్యతువుకాండని అభిపాయముకాని తనయెడలనొక ండు శతుంభా వమును చేయండనికాదు. కాలయట్టి వారియందు ఇతను థత్రుంభ్ధా వము లేకుండుటవేత నే, ఇంతవఅణును కృపగలవాడయియే ఉన్నాండు. అది యిప్పు డీతను విడిచినను తన అజాత శతుంత్వ మునకు భంగము లేదు కాన్సన ఇటమైని అట్లు జరుగ దని ధ్వని

ఠి

శ్రీ శ్రీమహాభారతవిమర్శము ఉద్యోగపర్వము, ద్వితీయా జ్వాసము- _-వాఫచా ఫాల

| సంజయుండు పాండవుల యొద్దనుండి వచ్చి ధృత గాష్ట్రూ నితో చెప్పునది --- 6 క చా శెల్లను భవదీయ స్ఫారబలము ారణముగ సౌఖ్యంబున ను

న్నార మని పలుపదురు నజ మారయంగా నట్ల కాబె యది జననాఖెం

ఇందులో పాండవులు ధృత రామ్టని బలముశేత సౌఖ్య ముతో నుండు కుట్టు? మాందను సంజయుని తో పాండవులు వెప్పు మాటలలో దుర్యోధనులోభము, ధృతరాష్ట్రుని ఉపే తయే మాశ్హేశ ములకు కొరణ నమువుట కాన్పించుచుండంగా ఇప్పు డాతం డట్లు ఎందుకు చెప్పినాండు? “నీవింతకు ముంటెట్లుచేసి నను ఇప్పుడై నను నసీకొడుకును బలాత్క-రించి బుద్ధి మరల్చి వారి భాగము వారి కిచ్చునట్లు చేసెద వను ఆశతో అట్లయిన తమకు సౌఖ్యము గలుగు నని తలంపుతో నున్నారు, అట్లు చేసినచో నిజముగా సాఖ్యముతో నున్ననా రగుదురుకచా” అని సంజ యుని అభ్మిపాయ మయి ఉండును 7 “క ధర్మజునకు భోగంబుల్సు ధర్మువుల ట్లింపు శావు ధర్మంబులలో నిర్వలబుద్ధి నహీంనకుం గూర్త్మిగలం డతిండు కురువ=ళ "పి న!

84 ఉద్యో గపర్వము, ద్వితీయాశ్వాసము. ఇందు ధర్మరాజు అహీంసయందు. మిగుల వతి గల వాండసి చెప్పినాండు $ చా ధృత రామ్ట్రుండు పాండవ్రలవలని ఛీతిచే నొకప్పుకు వారిపా లియ్య నొప్పిళొనునేమో కాని ధర్ధుమాతు ముకు లోంబడిఐవాండు కాండ అనశ్లు అయినచో తనంతట తానే వరిని పిలిచి భాగమియ్యండా? ఇట్టి సందభ౯ముణలో భయపుద కకావనము వేసి కడా నంధిః: జేయవలయును లేనిచో కార మగునా? అవి శాక పాండవులుగూడ తనతో మాభాగము మాకు న్యాయ ను.గా నియ్యనిచో యుద్ధము తప్ప దని "చెప్పిరి శదా అ ట్లుండంగా నిందు కిచ్చట తౌ సిట్లు వెప్పనలయు? సంజయుని అభిప్రాయమును వారిపా లియ ట్ర్‌ నాఆ 'లేకుండు నట్టుకాదు కదా? ఆలోచించవలయు. . భర్జురాజునకు ధర్మములట్లు భోగము లింపుకావు అనగా తవు రాజ్యమును కోరుట బోగముల కొజకే కాదు తతి యులకు పృుజాపాలనాదులు ఉ త్తమ ధర్మములు కావున ఇాని నపేషీంచుచు, అహీంసయందు పీతిగలవాండు అనంగా కత్రి యులకు హింస దోపముకాకున్నను హింస లేకుండగా తమక్షల ధర్మము తమకు సిద్ధంచుట మంచిదను తలంపుగలవాండ్స నీవు కురుకులవఎనకు నిధివి అనంగా మూలపురువుండ వయి యున్నా డ్రం ఈయుభయ పతములవారికిని ఒకరివలన నొకరికి బ్రవా యము లేకుండ చేయవలయు. అనగా యుద్ధము "లేకుండ వారి భాగము వారి కిచ్చి, వీరియట్ల వారికిని జాత్యుచిత మగుపుజా రతుణలో యాగాది సద్ధర్ధాచరణము సంభ వించునట్లు చేతు మని సంజయుని తౌత్పర్య మము యుండును

శ్రీ మపవాూభారతవిముర్శము తె 8. ఉ. మానుషళ క్రి యొల్ల ండు నసముంచిళత్నద్రైనమ యాది యుండు ని మెన యకండు పుణ్యమును పవముం బటజ్రినవాండూ న్‌ర్టనీ నూనుపళంబ కాని యొక చొపష్రూందలంపవు కర్ల సొౌబలా థీవయు శార్యనిశ్చయము తెల్లిము నీమతో మొప్ప బేమియాన్‌-. ఇందు ధర '్రము శ అవలంబించినవాండయి పురువ కారము నే ముఖ్య మని తలంపండు అని యున్నదిక దా. అయితే తభుకు వైవమెట్లుచేసిన అక్స్లు అగునన్నచ్చో సంధికాన్మి యుద్ధము కాని వైవమేచేయునని అభిపాయవా ” అక్షైునచో తా నెందుకు సంజయునితో నంతదూరముగా తనుకు వారుచేసిన అపకార ములను ఉగ్గడించుచు, నంధి అగునట్లు ఇప్పుడైనను ఇెప్పవన లను అని ఇప్పెను?ి నుజీయును “నియం బే పుణ్యసాపములను వెట్టి నవాండొనలా నేవి? తమ భాగ మిచ్చినచో పుణ్యము, 'లేకుళ్న పాపమును లఅనియేనా ? అకళ్లు అయినవతమున మొదల నంజ యుండు చెప్పినమూటలలో కౌరవు లే, నిందను పాపమును పొందు దురు గాక; నీయట్టివాని కిట్టకరాంరకృత్యము తలంచుట నుంచిది కా దని చెప్పయుడినది కదా అప్పు డామాట లెల్లను ఖండించి తిరుగ సంజయునితో ఇప్పు మెందుకు ? ఆలోచింపనలయుగి మిరు కర్ణ శకుని దుళ్శాసనాదులయందే కార్యభారము వెట్టి వారిక క్ర్‌నే నమ్మి ఉన్నట్లుకౌక, నిరంకుక పరా[కములగు భీమార్డునుల శక్తీని తా నొజిగియు, దానినే నమ్మికొనక దవ మనందగు. శీకృమ్ణులనే నమిియున్నాండనియు. వుణ్యపాపము లను నీవై నే వెట్టినవాండనంగా? వారి రాజ్యభాగమును వాళు పొలించుకొనుచుండుటను, కులోచితమగు ధర్మము చారికి సిద్ధిం చునటుల చేయుదువూ (అనంగా నంధించేసి వారి భాగము

86 ఉద్యోగపర్వము, ద్వితీయాశ్వాసము చారి కిత్తువ్రూ) "లేక యొల్ల రాజులు నశించునట్లు వేసి పాపకృత్య మును వేయింతువ ఆ₹ెంటికిని సేవే నిమిత్తము కావున ఆపు ణస్ట పాపములను నీమోందనే 'పెట్టియున్నాండని అభిపొాయము మిరు మానువశ క్రినే నమ్మియున్నవారు,. వారు దెవమాను వశ క్తులు రెండును సవిర్టయు; కలిగియు, నున్నవారు, ఇందలి తారతైమ్యుమును సీవే ెలిసకొన్నవలయు. తష క పినుము యుధిప్టి ళుసైరణ

మనవారలు వెజఫుగా సమక్థింతురు డీ

కొనంగగం దగశే కొండం

గని యోటమ పెట్టినట్లు కారవనాథా,

ఈ పద్యమునకు పలుపవిధములుగా నగ్ధమును చెస్పుదురు. ధర్మరాజు సెైరణను చూచ్చి మనవారు గొత్లైపోతు కొండతో పోట్లాడందలంచి తానే విబ్బృంభించుచు నిశ్చలమైయున్న కొండను మాచి కొండయందు ఓటమి 'వెళ్తినట్లు, ధర్మరాజు మసైరణను సమస్థింతు రని కొందటుం

(ఎ) “ తగళేకొండంగని, అనుచోట తగరు, ఎకొండం గని అనంగా గొల్డై తగ్టుటను చూచి చానియం దోటు వెట్టినట్లు ధర్త్య రాజ్డుసైరణను మనవారు సమక్థింతు రనికొందటు, ఈ పత ములో గొళ్హా తగ్గినచే గెలుచు నని అభిప్రాయము కాన్సి క్ష యర్థములో గొ జైకు పృతిపతృముకూడ గొచ్చైయేనా కాదా? గొడ్హై అయినప్పుడు ఆజాతికి పోట్లాటలో తశ్రుచుముందక్రు పొడు చుట స్వభావయి కదా అయినప్పుడు అ రెంటికిని తగ్గుట కనయడు చుండలణా నందులో చేనియం దోబుపెట్టవచ్చును? ఆక్రియకు కర్తయెద్ది?ి మజియును ఇచట “ఏకొండక్షన్‌ ”అనునది “వకొనుథా

ఛీ మవాోభారతవినుర్శము 87 తువు భావార్థకరూప మని కదా శెప్పవలయును అయితే “వకొను ఛాతువు భానార్లకరూపము. “కొనుట “వకొంటి అగునుకాని వకొండ కాదుగదా

(1 మతియొక శీతినికూడం గానంబడును- ధర్శరాజు సెైరణవమూాచిి నునవారు కొండతో పోట్లాడందలంచిననారు కొండ నిశ్చలమై ఉండుటనుదచూచి, జఉజానియందు వా రోటమి వెట్టినప్లు మనవారు తలంతురు కొని అక్చద్రానగందగ లే” అనగా వారు ఏరితో డీకొన-జాలకయున్నో రా అని ఇందు కొండతో పోల్లాడం దల చినట్లు అను సామిత అగును

ఇ ట్రీయొక[ పద్యమే కాక ఈ కౌారన పొండవుల సంధివివు యములో వప్పంుడిన పద్యములు పొయికముగా పొరాణికు లకు వి[గవాములో నుపయోగపడుచున్న ట్లున్నప్‌

18 క. అనుజులకు నడ్డపడి బీ మిని; చేయంగ లేమి జూచి మెచ్చితి ఆ క్‌ వు సాదు నేలా నేని వ్యాను తలపొలమునన కా* నిలుపదు సుమ్త్‌

అందు ధర్మ రాజు, తమ్ములు విజ్బంభింపకుండు నటుల శా నడ్డుపడి, యేవెయును చేయలేక పోవుటను చూచి నివు 'మెచ్చుచున్నావుగాని, సాధు జనుండు సహించినంత సహించి ఓర్వక , ేగానేని తుదింజూడక విడువండని అర్థమును ఇప్పుచు న్నారు ఇందు ఆరెండు ఆలోచింపవలసియున్నపి.

(1) ధర్మరా జేమియుం జేయలేమిం జూచి మెచ్చెద వను నది సంగతముగాం గానరాదు, సంతోవి.ంచుట అయినవో కావ చ్చును కాని మెచ్చు క₹ందుకు ?

88 ఉద్యోగపర్వము, ద్వితీయాశ్వాసము,

(2 “* మజియు సాదుశేగౌ నేని నిలువదు.” అనుచోట “సాధుజనుండు కర్త అయినపుడు “నిలువదు అను[కియ అ మనా చ్వాచకముగా నున్నది ఇందు మొదటిదానికి “ధర్మ రా జేమి యుం జేయంగలేమిి అనుదానికి వమియ.ను వేయక ఉఊరకుం దుట అని కాని శ క్షిలేకుండుటకాదు, అట్టిడానింజూచి నీవు శక్తి లేవిగాందలలది మనవారు వేసిన కృతిమ వ్యాపారమే చాగని తలంచి దానిజే నీవు మెచ్చెద వని చెప్పినచో సంగతముగాం దో చును, రెండవదానికి ఉపప త్తీ కానరాదు. ఇచట సాదు అను దానికి మదించిన వృషభ మని కొందటు చెప్పదుకు

అంతకంజశిసాతు" అని ఫారముయినచో బాగనితోచు చున్నది “సాతు'అనలా చాటసారులగుంవు (బిడారు అది కేశా నేని (ఉ దకించినచో)గంతవ్యస్థలమును చేరక మథ్యను ఆన దని తాత్పర్యము. శశ చ అనయము వుక్టై జూదమునయస్వుడ యంకయం 6 జిచ్చు వెట్టి క్షా ల్చి* యది నీయు పేషయ పశీక్ళత చిత్తుండు ధర్మసూతి ఇ్లై

_శ్తనికలి యెల్ల వారలు నధర్మశ నీపయిం బెట్టున తకు

ర్వినండును గానందుం బిదప నీకును నాకు మరల్ప వచ్చు చే,

జూదనుంద న్యాయముపుట్టిన ది దానినప్పుడు వారింపక నీ

చేయుఉ పేక యీ వారిమనములందుం బుట్టిన కోనానలమై మన

వారికి చిచ్చుగా పరిణమించి దహీందినది. అనగా అప్పుడే

దహించివేయును గాని ధర్భురాజు వశీకృతచిత్తుడగుటను తనకు

ధర్భబోనినోర్వక సహించి మోరుచేసీనది అధర్మ మని తానితి

గిన వాండయ్యును, ఎల్ల వాడను నీయందు అధర్య మును నిశ్చ యించి పలుకువజకును మె _త్తనిపులివలె సహించినాండుం

శ్రీమవోభారతవిముర్శము 89 “చ్చులిమోాసముల నుయ్యెలనూంగో ననుసామిత అగును తన కెంక క్లేశ ములు మోారుకలుగ. జేసినను చిత్తమున వికారము నొందక ఉండి; పులితనను మిక్కిలి పరిభవించి కోపము తెప్పించు నంతవజకును ఓర్చి పిమ్మట నెన్వురికిని అశక్యమైయొట్లు చేయునో, అశక్షే యితండును మోయంబెల్లవారును తెప్పసి నిశ్చృయింపగా పిన్గుట (ఇప్పుడు) విబృంభించిన ఆతనిని నీకును నాకును? మర ల్పుటకు నక ఫ్రిముగునా? అన గా ఉపశాంతికియి. సంపినసీకును, పోయిననాకును ఉపశమింపం జేయుట యెట్లు శక్యమయగునని సం శ్షేపముగా పర్యవసితాంశమును సూచించుచు చెవ్పెను- ఇట్లు చెప్పి “౫7 మునాయాసమున అంగములునొచ్చుచు న్నవి మిగిలినది జేపువచ్చి వి_స్తృతముగాం జెప్పదని ని పలికి సంజయుండు వెళ్ళగా ధృత రాష్ట్రండు విదురుని పిలిపించి “సంజ యుడు పొండవులయొద్దకు వెళ్ళి వచ్చి నన్ను మిగుల నిందించి ఇేపుంచ్చి అక్కడిసంగతులు వెవ్పెదనని వెళ్ళి నాండు. ఆంతిటి నుండి నామనమునకు నెన్వగకలిగి కంటికి నిద రాకున్నది” అనిచెస్పలగా, విదురుడు 21. 42 క. బలపంతుండు మై "నెత్తిన బలహీనుండు ధనము. గోలుపడినయకండు (ము చ్చిల వేం;యువాంచుం గానూ కుల చిత్తుండు నిద్రలేక కందుదు రధిపా క ఇక్కాల గాములలోప 9 నొకటి వీచి గ్రవ్భ త్తి నొదవెనా? యొరు సౌ మొుక్కటిం గుడువ6 దలంచితొ కాసు గత యేమి నీకు నిద్రసెడుటకున్‌ * ఇందు విదురుండు ధృత రాష్ట్రునిచేయు (పశ్నములు జచి తము లేనా? మొదటిపద్యములో ని[(దలేమికి కారణములను

శ్తీ౦ ఉద్యోగపర్వము ద్వితీయాశ్వాసము. మూటినిసామాన్యముగా నుగ్గడించినాండుక దా?ి అంతకుముంటబే ధృతెరాష్టంండ. సంజయు€6సు పాండవులయొద్దకు వెళ్లివచ్చి అచ్చటి సమావార్రము చెప్పిపోయినప్పటినుండియు. తనకునిదరాకున్న దని చెప్పుచుండంగా, వీదురుండిట్లు విిల్పించి అడుగుట సంగత మగునా? ఒక్రప్పుడ్సు మొదటిపద్యములో నిద్రలేని కారణము లను ల క సామాన్యదృ్టి చే నుగ్గడించిసను "౭ ఏడవపద్ధములో “ఇక్క అగాములలో పల నొక్క-టి నీవ త్తవ్ఫ త్తికాదవెనెం”,అని ధృత రాష్ట్రునియందు సంభావించుట అసంభావితముశాజా? వి దురుని అభిపాయమేవి సూశ్త '్రచ్చప్రీనాలోచింపగా విదురునకు ధృతరాష్ట్రూనియం దాదోషములుండునని అభిపాయము కాదు. లోకసామాన్యముగా స్ట్దాభంగ కారణముల నుగ్గడించి వా సిని కొజిగాము లుగాలలి॥ పీనిలోనొక్కటి నీచ _త్తవమందు తగ లదుకదా అని? (పశ్నించి పిమ్ముటను 99 ఒరుసా మొక్క టిం గుడ వందలంచితొ అనియ్వున్సు అనుగుటవలన మోదం జెప్పిన కారణ ములు ధృత రాష్ట్రూని నిద లేమిక్షి నిజమయిన కారణ ములు క్రావన్సి 'లెలిసియును. వానితోక్ర్యర “కొడలసొమ్ముం గుడువందలంచుట” సమానదోషముగా నిరూపించుట అతనిఅఖి వొయము అదా నిజబ్వమెన కాాణమని తా్స్సా తెలిసిన శా-డయ్యును ఇతకకారణ ములనుకూడ్ర్త సామాన్యముగా నితనియందా వూదిచినచో అందుకెన లజ్జనొంది పశ్నా త్తాపమునొందునచ్చా అనుతలం పుతో నట్లు (వళ్నించి యుండునని ఊహింపనగును, ధృతరా్టుడ్సు విదురునితో 28 తే అకిన ధృతరాహ్రిం డట నతవతోడ్త ధర్యసు కుమాటచా 'వ్పెవ్విధంబా మయొజుంగ

శ్రీమవాభారతవిమర్శము త్తే కునిశిజేశి చింతిల్లితి కోపు దివు "'చెలీయం జెబ్సి నాయలనుట మలు”6 జేయ అనిచెవ్పెను

ఇందు విదురునివికల్పముల కవకాళములేని యటుల ధర్శరాజు తలంపుచాచ్పెద్దియో జెలియక చింతలివట్లు సను వ్ట్‌ం చుకొని ధృత రాష్ట్రుండు చెప్పుటులో భర రాజు నంజయుని మాటలవలన ఆజాంతినొందినో లేక ఛభాగమియ్యక తప్పనట్లుం జనో అనుఅభిపాయను తోచును క్కి 5 ఆరకవుడు గిట్లనున్‌- వి ఘురుం డక్కట ధర్మానుకుండు ఇశాంధవుం

డును జెలికాండునుం దగుభటుండును [బెగ్షడయుం గుకుండుల 6

"జెల నృపవళేణ్య నీక (పకటీకృళ సత్యుండు శాంతమూర్తి స

ద్వినయవివేక శీలకల వ్నికుకుం జాంతడు గీకు బల్కు "నే

ఇందు విగురుండు ధృతరాష్ట్రుని అభిప్రాయములో ధర్భ్థు రాజు శాంతినొందెనో, యుద్ధము చేయునో అనుచింతకయి ధర్మ ఆరాజు యుద్ధము చేయండని స్వాభిపా్రాయాను గుణయుగ సమక్థిం చుచు వెఫ్పచున్నాలడు,

“కీడువల్కు- నే అనంగా మాయెడంగాని తనుయడ' గాసి ఒక కీడు కలుగునట్లు పల్కుునా ఆని తముభాగమిచ్చినవో యుద్ధ నూ వలనికీడు నంగీకరింపండు. అట్లుకాక నీ వట్టిమాటలతో సాంతినాందినచో తనుకుకీడును. యుద్ద్గమయినచో నునవారికి కీడును వచ్చును. కావు నట్లుకాక తమేభాగమును తమకిచ్చిన వో నుభయులకును కీడురాదని అభిప్రాయము,

-ఈ పద్యములో ధర్మరాజు ధృత రాష్ట్రునకు గురుండని ఇెప్పెనుగ డా విదురుని అభిప్రాయమేమి? అనంగా వాతాహిత

త్తి ఉద్యోగపర్వము, ద్వితీయాశ్వాసము. జోధచేయువాండు గసరువు కావ్టన యుద్ధము కాకుండ స_ ధివలన తమభాగమిచ్చి సుఖముననుండు మని చెప్పుట సాతముగాన నట్లు వెప్పుటవే గురువని అభివాాయము కావచ్చును. 25 ఆ నీవుం నొడుు వారి నటీ క పజచితి

రిదియ. చాలును చిత మయిన పాలు

పంచి యిండు విల్లిపక్షినయీకవ్రు

నేసి యున్న నేల ఇెల్ల చేర్చు

సీవును నీకొడుకు దుర్యోధనుడును వారిగొడ్ష (పేవులేక వారిని రాజ్యభిష్టులం జేసి తోలివేసినాకు, అదియే చాలు అనం గా లోకమందు నిందుకు అదియే వాలు ఇంకనై నను వారి తండివాలు వారిక్షియ వ్రవలయు. అట్లుకాక ఒళమాంన ఇఒండము తనకు దొరికినజని పట్టుకొని విల్లి విడువసట్లుు మిరు హౌగిఛ్చా మియ్యక ఆ[క మించుకొనం గా నదియెట్లు చెల్లును? “పులి నోటి మూాుసఖండమును పిల్లి తీసికొనినట్లు "అని సామిత కలదు, వ-25 వ మిరు కకం కర్ణ దుశ్ళాసనుల మింద రాజ్యభారంబు

వెష్రికొనియుండు రిషి తుదిముట్ట చేర దది యొట్లంకేళం

మోళు శకుని కశ్తాదుల దురౌలోచనమువ కపటద్య్యూత్ర ము కల్పించి, వార రాజ్యమునై తే అపవారించితికి కాని చాని నిర్వహించుకొని నిలిషకొనుటక్రు వాకు సమర్ధులు "కారు కిల్లి వుల్ని నోట్‌ మవాంసఖండమును ఎట్లో తాన పట్టోొనినను పులి చాన్సిక పుృయత్నించి నపుడు తాను నిలికికొనం గలడా అనిళాత్ర సర్యను, క కము చారెబులుట వేగస

డమి దాలిమి విడుపు గలుటయు లే9 (వభు

శ్రీమబాభారత వినుర్శము శ త్వము గలచె వారియందీ శు మూసునము లాకండు ఒట్టి చూడంబల మే,

ఇందు 'వెవ్పంబడిన కోభనగుణములగు పురుమగుణముల

లో ఇెతకిదూచిన నొకటియైనను వారియందు అనంగాళకునిక శ్రా

దులందు కలదా? ఇట్టి గణములు లేని (పభుత్వ మెచ్చట నైన

నుండునా?ి అనంగా అట్టి పురువుగుణములు లేని వారు రాజ్యభా

రమును నిలుపం గలరా అనిఅభిపాయము శకునిక క్రాదులందా గుణనులు లేకవోవుకుట్లనలా తమశ క్షిని తామెజుంగక వారితో

విళోధనును కల్పించినారు ద్యూతేమున గల్బ్చినా మన్నంలతేమా త్రముననే ఉచిళానుచిత వివేకము లేక వేగిరపడి, మహాపతివం) తయగు, దోపదిసి; పరిభవించినారు పిమ్మట చారజ్ఞాతవా స భంగ మొండ నలెనసి నోగంవాణము చేసినారు విమ్మట, దుంప దపురోహితుండువచ్చి ఇెప్పినప్పుడు వారిభాగము నిచ్చుఓకంగీక రించినారుకారు. కాయట్టి యీా నోవములు మనవారియందును,; ఆనుగుణములు వారియందునుక లవు అదియెట్లనం గా, చవారుతమ త్తిని తాము'తెలిసినవార యుస్థను; ద్యూత కాలమందు తవముక చేసిన పరిభవమునకు వేగిరపడక, (అప్పుడే విజ్బంభింపక). తాలి మికలిగి దుష్కురమగువనవా సాదొక్లెళముల సహించి, (విడుపు కలిగి అనంగా యుద్ధమున విబ్బంభించినవో తమకు యా వచా జ్యలాభమును కలుగునను నిశ్చయమున్నను, సంధికొడః బడి, సగ పాలుకే అంగీకరించి, తమకున్నంత పుభుత్వమునే తాము కల వారు, మనవారన్ననో తమకు లేనిప్రభుల్విము నారోపించికొని యున్నారు యావదాజ్యమున్ను తముకు దక్కెనని తలంచు చున్నారు. ఇంకను మనవారికి తమ్ముందామెజులమి యెట్లన న

డక్తీ ఉద్నోగపర్వ్యము ద్వితీయాశ్వాసము, "ఘాూషయా తంలోగంధర్వుల వే చిష్కబడినపుడు ధర్మ రాజునొద్ద కుపోయి ఆతనితో త్రమవారమనియు రితీంవువునియు పారన్థిం చివారిచే రతేంపబడ్డి యిపుకతమరువారి నన్యులుగాం జేయుట పీరికనాల్మజ్ఞత అనియును శానచ్చును, విదురునితో ధృతరాష్ట్రుకు వెప్పుట ___ 89 తే సంజయుని'ేతం గార్యంబు చందమేప్ల ఇతీయ మన కెద్దినేవుుంగం దెజయగ చాని వ:చిచేయింపు మిఠష్టడు నామనము దల్ల డిలుట హీరభాషణంబుల డిందుపజష్రు ఇందు ధృత రాష్ట్రని అభ్మిపాయము సంజయునినలన వారిధాగమిచ్చుకొనక తప్పనట్టి చొప్పు తెలియంబడుటచేతన్స న్మిదలేక కుందిన వాడయ్యును విదుకునితో నిఫుడు చెప్పుటలో సంజయునిమాటలల్ర* కార్య శేషము లేటంబడనట్లునటించి. అతం జేమి ఇెప్పునో అన్సు సంచేవాూమే తనుగుందుటక్రు కారణముగా సమర్థించి విదురుని అభిపొాయనును అట్టిదిశానే కెలినికొన్ని దానికొప్పు దలకాక్ష అప్పటికి తగినట్టుపశాంతి వచనములను చెప్పుమని కోరినట్లు 'తెలికనగను మజీయు, “మన కెద్దిసేయంగ ( దెజుగుదానిపనిచి చేయుం పుమిపుడు ' అనున్లద్ర విదురునక్సు (వీతిగాం జెప్పుట కాని అతండ్తు చెప్పినట్లు చేయుటక్రుక్రాద్పు అప్పుడు తన క్ర్వక్ర లిగియున్న (వజాగరమువలని సంతొపము తీునట్లు హిత భామణములు చెప్పుమని యెకాని వేటు కానట్లు ఈ పద్య కేషమువలనన్స ““నీవుధరాధర విదుండనవ్హు నయానయజుం న్లో జ కా షా డవ్ల” అన్ను ౨ వచనము వలనన్సు స్పష్టమగుచున్నది ముందు

శ్రీనువశ భారతవిమర్శము గ్‌. ద్యూతము కల్పించినపుడు “వ్యూటలలో విదుర ఛీష్తాదుల నను సరించి నట్లుండును కాని కార్యముపట్ల నీవృాదయమునే యను సరించి'యుందు నని దుర్య్యోధనుతో తాను చిప్పను. అక్తే యిప్పుడు విదురుని స్తుతిచేసి అతని వీీతికయి ఇెప్పినదిగా' తెలి యవణగునుం విదురుడు చెప్పుట

(81 జనులకు నొడబొటగువిధమున ఎఅం

(842) కోపము నుబ్బును --.

(88) ఏలిన వానిని- +

(84) నెమ్మి గల వారినల్లను యం

(85) ధనమును విద్యయు వంళంబు ...

(86) అరిడివిలుకాని ...

ఈ పద్యములులోక సామాన్యముగాను, విశేషించి ఆగు ఆఅములు పౌండవులందుం గలిగివున్నట్లునుః వ్యతిలేకముగా కార వులందు 'లేనట్లునుః సమర్థించి చెప్పినాండుం 8 తే ఒకటిం గొని అంటి నిళ్చలయు క్షి: జేర్చి మూం4ి చాల్టింటి

గడుపశ్య ములుగ జీవి యునిటినిగెల్బి యాతింటి చెలియ యేడు విడిచి వర్తించుచాడు విజేక ధనుండు

ఈ పద్యమునకు “నిశ్చులవృ _త్తిం జేర్చి ” అనియును పార భీదముకలదు. ఈ పద్యమునకు పలువిధములుగ- నర్ధములను ెప్పుచున్నారు. దీనికి మూల భూతముగు. శ్లోకము సంస్కృతే భారతములో,--

“ళ ప్రజ్ఞ ర్రమూ 'జ్వేవినిశ్చిత్య (శీంశ్చంతుర్భిర్వశీకురు

వం చజిత్వావిదత్వావట్‌ స్తహిళత్వా సుఖిభవ

గ ఉద్యోగపర్వము, ద్వితీయాశ్వాసము అనియున్నది దీనినిభూచి అవిభక్పుల ననునరించి కొం దరీ పద్యమునే *ఒకటింగాని ఇంట నిశ్చలవృ త్తింజేర్చి మూంటి నాల్లింటః గడువశ్యములుగం జేసి యేనిటినిగౌల్చి యాజింటి నెజియ్‌ యేడువిడిచి వ రించువాడు వివేక ధనుండు” అనియును చదువుదురు మొదల తిక,;గా శేదో ఒకవిధముగానే ఇెప్పి యుందురు, కాని యిటీవల “తిక్క నలు అవేకులులేచి పారము లనేకములు కల్పించుట-చేత వానికర్థములను కూడ అనేక విధ ములుగా వపెప్పుచున్నారు. ఎటన గా య శుకారము, ఒకటి జీ శెంటియందు నిశ్చేలవృ గిచ్చు ఖ్‌ టిసి సేల్లింటిచేత మిక్కిలి వళపఅచుకొన్సి అమిదింటిని జయించి, అజింటిని తెలిసికొని, యేశింటిని విడిచి, న _ర్తించువాండు గొప్పవివేక ఐం తుడు, ఇచట నొకటిలను చానిక్షి “బుద్ధి అనికొందరు ర! ర్య మిని కొందఅును * శెంటక్‌? అనుడానికోపుణ్యపాపములయుంద నియు *“జయపరాజయముల యందని,” యు, *“ఘూంటన్‌” అను దానికి **(తుమితం బంధువ్రు లనియు “పుభుమంతోంత్సావా క క్రులనియు “నాల్గింటిన్‌' అనుచానిక్షి “సామాద్యు పాయముల “వేతననియు, “ఐదింటన్‌ అనుడానికి “ఉండియములననియు“ఆటిం టన్‌” అనుదానికి “నంధ్యాది వడ్ద్డుణములవనియు “వీడ్సు అను దానికి *స_స్పవ్యసనములని యును చెప్పుచున్నాను ఇట్లు చెప్పుట కుకారణము పకయా బ్వేవినిశ్చిత్య “అన్సళ్లోక మునకు. ప్‌కయా+ బుధ్యాద్వే వుణ్యపాపే త్రీక్సా శ తుమికంచాంధవాన్‌, చతుర్చిః సామాద్యు పాయెః పంచ జ్లై నేంద్రియాణి వషట్‌, సంధ్యాదిగు తాన్‌ సప్త ద్యూతపానాది వ్యసనాని అనియున్నటిప్పణమును చూచి యిట్లాకపత్‌ము నారు చెప్పునర్థము, రాజనీతి (ప్రకరణ

శ్రీమహాభారతవినుర్శము షా ములో విదురుడు. చెప్పినదగుటను రాజనీతికనుగుణమని రెండవ పషమువారు ఇెప్పునర్థముగాను శాన్పించును. కాని యే పత ములో నయినను సరిగానున్నబ్లు తోచదు మూల వ్యాదయము "తెలియదు మూలక్షోకములోని విభ క్తులను లింగములను మ్యూత ము ననుసరించి టిప్పణమువాయయడి నట్లున్నది, కానిపిమయ ముకు సరిగాగానరాదు, ఎందుచేతననంగా _--ధృత రాష్త్రు- డు చేయ్యుపశ్నము విదురుండా చెప్పు సమాభానమునుబట్టిదూడంగా నది రాజునీతిటూ, లోక సామాన్యధర్మ్మ మో స్పష్టముగాక ఇట్లు ఛిన్నాభిప్రాయములు కఖిగియుండును అది యొశ్షైనను ఒక పతీముకు ఆ పతమువారు ఇవెప్పునర్థము సరిపడిఉండవ లెను కదా? అట్లుకానరాదుః ఆరాజనీతిపతుములో బుద్ధిచే పుణ్యపా పములందు నిశ్చలవృ త్తీనేర్చి లేక చేర్చి లేకచేసి అనిశాని ఎట్లు వెప్పనను ఆదిన్వారసి కార్థ ము గాం గానరాదు పుణ్యపాపము లందు నిశ్చలనృ త్తిని బుద్ధిచేం జేయుట ఎల్లవారికిని ఎల్ల కార్య ముబయందును తుల్యమగుటను 'రాజనీతిలో చానింజెప్పుట కావశ్యక తే కానరాదు, వుజీయు సామామ్యు పాయములచేత శ తుమి తబంధువుల! వశపజిచుక్‌'నుట సందర్భోచితము కాదు. రాజనీకిలో సామాచుల ఉపయూగను శ్తుల విషయములో మాతమేఃగాని మిత్ర బొంధవుల పఏపిషయములోంలగాదుశ దా, ము జీయు నిశ్చలవృ త్తి జేర్చి (నేర్చి చేస్తి ఎట్లయిననుు ఈ పార ములలో ఆ₹ంటిన్‌ అను ద్వితీయ కన్వయమంతగా సమంజసమై ఉండలేదు, ఇంకి “మూంటి నాల్లింటిన్‌ ఏ, అను "కెంకురూపము లుకూడ,, ద్వితీయాంతములగుటను వానియర్ధమున్ను ఉచితము

డర ఉద్యోగపర్వము, ద్వితీయాశానము. గాం గనుపడదు. మజియు “౭0టిన్‌ అనునది కర్షఅయిక దా, ఉండవలెను, చానికిచేర్చి, చేస్తి అనువానితో అన్వయనందర్భ మెట్రో కానరాదు. అళ్లు నాల్లింటిన్‌ అనునది కర్శఅయినచో సానూదులు కడా అర్హము వాసిని వశపజు చుకొనుట అనునది స్వారసికముగాం దోచదము, అట్లుకాక ఒకప్పుడు ఆంటన్‌ అని న_ప్తమిలో పారము ెప్పినప్పుడు నాల్లింటన్‌ అనునదికూడ్లా ను "చెప్పనలయునుకచా అప్పుడు సామూాదులలో అనిక చా, అర్థ ము అది పొందుపడదు అందు కేనాల్లింటన: అనుదానికి సావాదుల చేత నని తృతీయాపారభును చెప్పుదురు. కాని పాఠములలో (స్మశ్రమ విరోధమువచ్చును కడా అందుకే కాబోలు (క్‌ త్త గా శోధించి ము[దించిన పు _స్తకములలో నన్నిటికిని ద్వితీ యాంతపారము శే (నాసినారు. వారును (ప్మకమమును మూ (తము వాచి దిద్ది (వాసినట్లు కాన్సించుచున్నది కాని అర్థ 'మెట్లాలోచించిరో “ఇలియదు. ““స్థళన్యగతిశ్చి _న్తనీయాో” ఆన్స న్యాయమువే నేదో ఒకప్ర్రమున కొక పతములో నొాక్షరీత్రిన్స అర్థము చెప్పవలయును కావున నొకపారమును వివారింతము అందుక ముందు మూలక్షోకమునక్రు సరిపెట్టికొనినవో పిమ్ముట పద్యముకు కొంతసుక రవుగ ను కావునం దానివిచారింతము శాజనీతిల్లో వక యాబ్బద్ధిచేత లేక సమవృష్టి చేశ జ్వేకార్యా కార్యములను, లేక్ష “ఆతోదయః పరజ్యూని ద్వయం ్ఫీత్రి రితీయ తీ” అనుష కారము తనవృద్ధిని శతుంవుల శ్నీగతిన్సు. లేక “ఉచ అఖలాఒనుచ్చ ఖ్ఞంఖిల పత్వముల”న్సు వినిశ్చిత్య, నిశ్చ యించి చతుర్భిః సామాదులచే త్రీంన్సీస్వాజ కృతి మపాంకృత శతుంలను వశీకరు వశపజచుకొన ము పంచజిత్యా బ్వంగ్రయ

శ్రీమవోభారతవిమర్శము డ్రి ములను జయించి, పదిత్వాపట్‌ = నంధ్యాదిగుణములను అెలిసి స_్తహితా్యా=వ్యసనముల డ్షింటిని విడిచి సుఖీభవ, సుఖవంతు. డవు కమ్ము. అని సందర్భోచితముగ6 దోంచుచున్నది. దీని నను సరించి పద్యపాళముండవలయును- అదె యేదియును సరిగా "కాన రాదు. కాని ఉన్నదాని కేదో ఒకవిధమున ఆలోఛింపనలయాను కావున, ఒళటిం గొని (శద్ధనవలంబించి; ₹0టి నిశ్సలయు క్తి నేర్చి? అ్థ నీతిశా _స్తృ్వముల రెంటిని స్థరమగు పూనికతో నేర్చిళొని; మూంటిని(పభుమంతోత్సావా ₹ కలను, నాల్లింటిన్‌, రాజ విద్యలు నాల్లింటినివళ ముచేసికొని; వనిటిని గెల్బి=ఇం(దియములను గెల్చి; ఆజిటి నెజింగి=సంధ్యాది "సణములను, లేశ “అనాగమోని త్యమరోగితా చప్తియాచ భార్యాసప్రియవాదినీచ, వశ్ధకృపు తోంర్ధత రీచవిద్యా వడ్జీవలోకస్య సుఖానిరాజన్‌. అనుష కార మువానినితెలిసి; లేక ““నిజాాతందాాభ యంలజ్ఞా చాలస్యం దిర్ధసూతుఆా, వడదోపాః పురుజే.చేవా హోతవ్యా భూతిమిచ్చ ళా అనుష కారము ఆ యాజుదోపములను, '్వాజ్యములుగా నెటింగి; ఏడువిడిచి, వ్యసనముల నడింటినివిడిచి, అని చెప్పవచ్చును. లోక సామాన్యధర్న పవములో.--ఒకటింగొని =విద్యనవలంబించి కొని; ఆెంటిని=వహికాముష్మిక సాధనముల నేర్చి; మూంటిన్‌ =(తి వర్షమును, నాల్లీంటిన్‌ =వన్షా (శమధర్య్యములను వకశపజఅచు కొనిఇసిదింపం జేసికొనిః ఏనిటిన్‌ =కంద్రియములను ఇలిచి ఆజి టిని, శేమ్యకోభాదులు థతుంవులుగా జజకింగి; ఏడు వ్యసన ములను విడిచి అనియును కౌవచ్చును. కొని ముందీవిదురుని వాళ్యములలోనే “వెలందిజూదింబు” (ఖ-ఓట అను: పద్యములో న_ష్పవ్యసనములు దూషింపండియున్నవి కాంబట్టి యిచట వడు క్తి

ళ్‌0 ఉదో్యోగపర్వము, ద్వితీయాళ్వాసము. విడిచి అను దానికి వ్యసనము లే అనివెప్ప్తుట యేపతుములో నైనను సరిపడదు, అంతకంచు మజియొక అక్థము కానరాదు. విదురాభిపాయము 'జెలియంబడదు శం ఐ ఇట్టి వందంబులు ధర్శ్మశందనునకుం గలవు, అని ఇెప్పినాంయ. మోాంకం జెప్పిన వానిలో కొన్నిదోమ ములు కొన్ని గుణములును ఉండుట చేతు ఈ వచనముకు దోవముల-చోట ఆవి లేవని విపరీతలతణచే నర్థము వెప్పవలసి నట్లు కాస్పించుచుస్నది, ధృతరాష్ట్రుడు పఏిదురునితో 50 లే హీిరంం గ _ర్తవ్యమునుల దగ ెలులగు దివు ధర్మ్మసుశుచందమును పిదితంబు నీకు నట్లు -గావున నెజియింపు మఖిల కార్య జాలేమును? జిత్త ళొాపోసళమము వాల. ధృతరాష్ట్ర డు మొదలం జి త్తతాపోపళాంతిని కోరంళు కడా విదురుని అడీగినాండు. విదురు-డును పాండవులను పిలిపించి వారి భౌగము వారి కిచ్చివేయటయే క _రృవ్యముగాః 'జెచ్చిను గదా ఇట్టుండంగా మరల క _ర్తృవ్యము నడుగుట్క విదురుండు చెప్పిన ప్లే తౌను చేయుటకా? లేక మాటమా[(తము వినుటకాని ధృతరాష్ట్రుని అభిప్రాయమెమి? విదురునిమూాట ననుసరించినట్లు నటించుచు, తిన శేదో యొకరీతిని మాటలమా[తముననే చిత్త శాంతి కావ లెనని కోరినట్లు 'తెలియందగియున్నదిం విదురుండు చెప్పుట, 252, ఊం డక్కెను శాజ్య మంచు నకటా యిటు నమ్ము ఇాజమోాక నీ వెళ్ళుటి (మింగంజూవె దది యొట్టజుగున్‌ వినుమినులోలకన్‌

శ్రీమవోభారతవిమర్శము ర్‌1 గ్రక్కున నామిసంబుగవి గాలము (మింగినచాడ్చుసూ వె ము టుకికావుండయిన నీ కొడుకు నుల్లమునున్నటు లాడంహాడు నే ఇందు ధృత రాష్ట్ర్రుండు త న్నాత్తి యడుగుటను కర్ప వ్యాంశమును "తెలియన కుగుచున్నట్లు గా-నే సమర్థించి, తన యభిపా్రాయమున పాండవులకు భాగ మిచ్చివేయుట అనుదాని "నే, మజియొకభంగిని దృష్టా _నపూర్వకముగా 'చెప్పుచున్నాండు. ఈ పద్యమం దభిప్రాయము బాల గూఢముగా నున్నట్లు తోచుచున్నది ఇంతకుముందు వారి భాగను వారి కిచ్చి వేయు మని ఇెప్పుచున్నప్పటికిని మరలనురల ధృతరాష్ట్రుండు. “నివు ధ ర్మాధర్మజ్ఞుండవు: నయానయవిదుండవు” అనుచు సడుగుట వలన ధృతరాష్ట్రుని మనమున నొక ధర్మసం దేవా మూహించ్చి, యిట్లు వికేమించి చెప్పియుండును. ఎట్లనంగా, ఈరాజ్యభాగము ధర్భరాజుకు, దుర్యోధనునకునా? తనకును ధర్మరాజునకునా? తేక తనకును పాండురాజునకునా? అని శంకించి తాను జీవించి యుండంగా ధర్మరాజునకు, దుర్యోధనకును కాదు, ఇంక తనతో భాగభాక్కు. పాండురాజుగాని ధర్మరాజు కాండు. పాండురాజు మృతినొందినాండు గాన నతేని భాగము తనయందు స౫[క్రమిం చుట న్యాయ్యమే అయి యుండు నని ధృతరాష్ట్రుండు తలచి, తన్ను ధ ర్థాధర్యవిదుండవు నయానయజ్ఞుండవు, అని అనుటలో తాను పాండవుల భాగమియ్యకున్నను అది ధర్మ విపద్ధము, నీవి వికుద్ధము కాకుండు నటుల: 'జెప్పుదునేమో అని అట్లడుగువాని గాల దలచి ఆసంశయమును తీష్పుటకయి. “నీ తమృుండు మృతి నొందుటను, మొదల పాండవుల శెట్లో భాగ వించి వేసిసందుం, గూఢముగా విషాద మొుది. అందుకే జూళ్య

ర్‌2 ఉద్యోగపర్వము, ద్వితీయాశ్వాసము. ఇంచి ఇంత కాలమున్ను, వకభోగ్యముగా ననుభవించుటచేత దక్కెనసి తలంచెదవు కాన్సి అది అట్లు కానేరదు. పాండురాజు మృతినొందినను అతని కది పిత్యృ్యమగుటవేత ఫ్థర దాయములో పుతులు లేనప్పుడు చానికి పాతుంలు వాక్కు6 గలవానై యుం చురు కావున, ధర్మ రౌజునకును, సీకును దాయము కానినీ కొడుకు ధుర్యోధనునితోం గాదు. ఇప్పటిక్కి నీవే స్వతంతుంండ వగుటను వారి భాగమిచ్చివేయు 'స్వాతింత్య్థ్రాము నీయంబే ఉన్నదనియు; జూదములో హారించుట న్యాయ్యమై చెల్ల ద నయు ఎక్కటి, ఒంటరిగా మింంగందలంచిదవు” అవివేకి భయ్యాభ క్యములనెబుంగక, జీర్ణ ముకానిచానిని మి%ంగినచో అది యెట్లు జీర్ణమగుననియు అజుంగసట అనగా ో*పరిణామ్సా సుఖావహార” అన్సు న్య్యాయమున జీర్ణనుయినపుడు సుఖకరము "కానిది జీర్ణ ముకానిదసియే అనియ్ము “ఆమిపము చవపింగాని గాలమును మింగిన మోన మెట్ల గునో?? అస్లు ఈ ద్య్యూతసమయ (వశార మింతవజఆకును అనుభవించుటవే “నత భాగమే లేదని వారించినచో అశ్లై అగునని 'తౌత్పర్యముతో ని క్షు విదురుండు ఇెప్పియుండును. ధృతరాష్ట్రుండు. లక, క ఇండాంక నీదునలుకుల్క 'డెందము తాపంబు గొంత డించుపడియ నా కం దగ నయానయంబుల చందంబులు "సెప్పుచుండు సొజన్యనిధీ, ఇందు కొంత శనక్తు చ్చి _త్తశాంతి అయినటు ఇవ్పెను కడా అది వారి భాగమిచ్చుకొనుట కొప్పికానుటన్నా లేక్‌ విదురుని నీతి వాక న్టిముల వినుచుంక్షట మొాతముననా? భాగ విచ్చుటకు సమ్మతించినచో, నింతవజ శెచ్చటను తననోటన్స భాగమవ్చెద

శ్రీమవాభారతవినుర్శము ల్‌కి

ననక కొంత చిత్తశాంతి అయినదనియు ఇంకను “నయాన యముల చందంబు చొప్పు” చెప్పువమునే కోరుచుండుటము, వదు రుం డింతవణకును ఇెప్పినడానిలో తనశిష్టము, కానరామిని, చానితో తి ప్రిలేక రాజనీతి బవాువిధము లయ్యూండును అందు కొరత వెట్టి విదురుండు తనుపతిపతమువారికి భాగమిచ్చి సంధి చేసికొనునట్టి నీతియ్‌ చెప్పుచున్నాండు. వాని కతుంవుల నెట్లయి నను వంచించి, వారిసిరివారించుట యే. రాజ నీతి అని కర్ణశకుని చుశ్శాసనులు ఇెప్పునట్టి చొప్పు ఎచ్చటను కానరానందున అట్టి మాట ఎచ్చటనయిన ఇొప్పునేమోా అను అఆళచేత నట్లు కోరుట కావలెను, అట్టి అభిప్రాయము ఈపద్యనుందలి ౯౮ ఇందాక ”” “౯ ద్రొంత్ర? “నయానయంబుల చందంబుచొప్వు” అను పదముల నలన _ స్ఫురించును, లేక నీవు నయానయముల చందమును "చెప్పుచుండుము అని కాలయాపనముకు మూత్రము కోరుటకాని అయి ఉండును. 56, ఆ కమియంబండకుండ ... 57" తే మాలకరి ఫున్సు ములు నోయం ..

ఈ విదురుని వాక్యములను (పకృతమున సందర్భించుట దుర్ధ టముగా నున్నది. 59, క. ఎదిరికిపొతీమును (పియమును.., 60, క 'ఇెలిమియుం బగయు , 62 క. ఇెడిదయగం ఇతి గొడ్డటన్‌ .. 62. క. తనువున వితిగిన యలుగులు..,

ఈ పద్యములుకూడ పూర్వో_కృముకు సందర్శించినట్లు కానరావ్స కాని.

ర్‌కీ ఉద్యోగపర్వము, ద్వితీయాత్వాసము,

63 ఆ అక్కాట ధర్మశంవనుని యాస్యము నం కొకవాండుకీడుప లా్క్కాక్కడు లేదు నీ కొదుకు లొండొరుమిరి నికృష్ట వాక్యముల్‌ "పెక్కులు పెక్కు భంగులను టేళలుచునుండల నీవు దానికిన్‌ (గుక్కక పించు నుండె దను రూపమె నీక్లీఎ కారవేళ్వకా,

అను నీపద్యములో ధర్య రాజకారవ్రలయందు వికేషించి పల్కుల చందమును నిరూపించి చెప్పియుండుటను మై పద్య

ములలో సాదూన్యముగా పల్కుల చందము శే చెప్పి ఆ ప

లుకు లుచితములయి యుండనప్వుడు కార్యసిద్ధి కానేరదని సూ

చించి, ధర్మ రాజు నొజ్ట ననుచితపు పలుకు లేదనియు నీ కొడ్షు కులయం'బే నికృష్టవాక్యమ. లు "కాన బడుచున్నవి కాన ధర్మ రాజు సంధిని కోరునుగాన్సి సీ కొడుకు లొప్పరనియు, డానికి నీవును కాదనక, ఊరకుందువు కాం బట్టి సంధికాదని ఆాత్స ర్యము, 6% ఆం చేటు శాలమయికం 'జెట్టమాటలు 'నెతీ ఇగ్గాని తెరవునట్టి కర్ణ ముల్పును దగవు లట్లతోచుం దగియెడు నవి యవి నీతులకిమనమున నిశ్చయించు. ఈ పద్యముందు “నిశ్చయించు” అన్నుకియకు కర్ర కానరాదు “అవివేక? ఆన్స అభ్యాన్భాతమగును. చై 82క 6త్త యుపచారముల"్షే నుర్స్‌ముం జప ధర్మ తనయు నుడికించితి దు ర్వ్భృత్తులగు మళ్ళుతులక్షవు మిత్తియగుం బోర్ర వగల మిసలకయున్నే, 2-38 ఏ, 'నెప్వగనివ్వటిల్ల నిక నిలుఫునట్టిడిరొ. య్యెది చాని ఇటీిగంఛ్రము

శ్రీ మహాభారతవిమర్శము ల్‌ల్‌ _ అను వీని వలన ధృత రాష్ట్రూండు తనయభిపాయమును తానే స్పష్ట పజచుట కాన్పించుచున్నడి- 86 క్ష జాతుల సోరివమును గోదాము చాక్రమము విపపర్దముచలువ్సన్‌ నాతుల గారింపమి యాను (బీచింజన నిద్చు నతని షెంవాప్పున్చుపా ఈ పద్యముకు సరి అమున అర్ధము కాన రాదు, కొందిఆీ పద్యములో “జ్ఞాతులపూరితమ”ని దిద్దిదదువుదురు_ కొందరు “విిసవర్షినసు చనువు” చుంచిదనియును కందరు మంచిది కా దనియును "చెప్పుదురు పదో ఒకరీతిని మనము సరిపఆ చుక్‌ "న వలయును, ఎటనగా, “జాతుల పోరతోము” అనగా. వారితో విరోధము, “నోసంఛుమును కీడించుట ” ల ాహాణుల చొడల చకువు” అనగా అనాదరము' స్త్రీలను ఇజారవింకుండుటు” గారా పుషట్టి అని (పేమాస్పదమగు వ్ముతునకు (డ్రకూగముగలదు ఇవి 'శేకుండల చేయువాని పెంపు (అతిశయము) ఒష్పూను ఇందు కు సంన్కృత భారతములో నిన్లోక ములు న్లో. సంపన్నం గోషుసంభాన్యం (సంభావ్యం)(బావ్యాణే తప్త సంభావ్యం చాపలం స్త్రీషు సంభావ్యం క్ష్రాతిళోభయం. (నావ్మాణే మచయెొళూరాః స్త్రీషు జ్ఞాతిమ నోముచ వృంతాది వపలం పక్వం ధృత రాష్ట్ర పతంతి తే ఈ. న్లోళశము. సమువి తార్ధమును మనమునందుంచి కొన్సి కొంతమార్పుతో సోము యూజగారు చెప్పినట్లు "కాన బడుచున్నది ఆ

శ్రీ శీ మహాభారతవిమ ర్శ ము ల ఉదొ్యోగపర్వము, తృతీయాశ్వాసము. ఆనాన్‌కాకేవార 3 ధర్మరాజు ఎల్లవారితోను పలుకుట 8- 4 క, మనము జనార్జను పాలిక్కే జని కౌరవ సభకుశతని జశామనిపొర్థిం చిశీలు బంధుహితశగురు జకరములతోరణము కాక సంప్రీతియగున్‌. ఇందు ధర్మరాజు నీక ఫస్తులను ప్పొర్థించుట సంధికొజ శ్తీీచా.. ఇంతకు ముంచే విరటునగరనుందుండగా (ఖీ కృష్ణుల అనుమతి'నే దుుపదపురోహితుని పంపియేయిుంజేను కదా అ తని వలననే కౌరవుల అభిపాయము. ెలిసినది కడా ఇట్టుండం గా మజిల శ్రీ కృష్ణులను పంపండలంచుటక భిప్రాయమేమి? రాజ నీకి ప్రకారము నామకు పృయత్నింపక యుద్ధ పొంరంభనము చితముకాదని సంధికాదని "తెలసియును వారిని. నోరుట యిష్ట ముకాకున్నను లోకనింద తనుకు లేకుండజటకు దూతను పంప వలయునని శీకృష్ణులు నిశ్చయించిన (ప్రకారము పురోహితుని పంపి అతనివలన సంధికుదరదని 'తెలిసినను దవారదృష్టియు, బుద్ధికుశే లతేయుం గల ధర్ధ్మరాజు మరల (శ్రీకృష్ణుని పంపందలం చుట కభిప్రాయ మిట్లయి ఉండవచ్చును. సంధికికావలసిన వచ న రచనలో నెల్లవారికంయె. నెక్కుడు నై పుణిగలవాండగుటను, సం$ి పొనంగనప్పుడు స్త్వమయమయోూచితముగ నితరోపాయములను

శ్రీమవాభారతవినుర్శము ర్‌? చేయుటకు శ_క్రియుం నేర్పును; స్వాతంత్య్రమునులల శీంకృష్ణుం చతు నయభయ ములను కూడ చారికి క నంబజచి, కారస్థసంధాన ము చేశనచో చేయవచ్చునని ధర్మరాజు తలంచియుంచును.

6 క ఆపదం గడునం కెట్తంగలం వోవ్‌ శుభం బై నచానినొడలహార్పంగమా కీపుట్టువునకం చాండు మొశ్రిపాలుండు నిన్ను. జాపిదనిమెమహాత్తౌ ఇందు శ్రీ కృష్ణుండు పాండవులకు గడువం. బెట్టిన ఆప

దయెడ్డి? ముందుఖాంజోవునదియా? గడచినదా? ఈ వుట్టువునకు అనుటవలన ఈ జన్మములో నంతటికిని అనియుక దా” అయి నప్పుడు ముందు లాతాగ్యవా చావానుందు శ్రీకృష్ణుండు తేమ ను కాపాడట లేదు కచా? అంతకంకు జెక్కు-డాసద ఉన్నదా” అప్పుడు శీకృమ్ణుం చెందు కుచపేకించినాడు? విచారింపవలయాు పాండవులకు నచ్చు నాపదలాు పొరుమ నివ_ర్హ స్రైములయినప్సి వారి ఫురుషకారము చేతనే నివ _ర్హింపణ బడునని సకల జ్ఞాన నిధియగు శ్రీంకృమ్ణుండు శెలిసియ్‌ అప్పుడు పేవీ.0చెను, కాని వీరి మెడల నుపేవకాదు కెరవసభలో ఉాపదికి: జరిగినమాన భంగమవాపత్తును అనితర సాధ్యమగు దానిని తానే తొల గించి రషించినాండిని అభిప్రాయము “పాండుత్యైపాలుండు నిన్నుం జూపిచనియోో” ననంా, “తండి లేనివారికి మేనమావను యి శరణమ” నులోక నా్ట్రాయమును పట్టి, పాండురాజు చసి పోగా తమభారము వసుబేవుని కృత్యమంతయును వాను బేవు నిది అగుట ఉచితమని అట్లు చెప్పి యుండును*

7 శే సమయ మీది మిత) కార్యంబు భక్యుంజేయ

సీళతంబున మే మవినీకుం డయిన యా

క్‌కి ఉద్యోగపర్వము, తృతీయాశ్వాసము. సుమోధనుతోడిపోరాటం దక్కి యనుభఏీంతుము మొాజు మగుధరితి ఇందు “సమయమిది” అనంగా నేమి? విత కార్యిము చక్కంయేయుట యొట్ల ? అనలా పూస్వాము మేనరణ్యవానము లోనున్న ప్పుడు బలభ(చాదులతో మమ్ముంజూడె నచ్చి, పసం గములో నప్పుడే కౌరవ్చల సంవారించి మూకు రాజ్యమిచ్చెద నని నీవ్రుచెప్పంగా, ఇప్పుడే అట్లు చేసినచో నాకు సత్యభంగ మగును కాన నట్లు కాకుండ ద్యూతసమయము తీజిన వమ్మట నీయనుగొవాముకు సనుయమని చెక్పియుంటిని. ఆసనుయ మిది వచ్చినదని అభిప్రాయము. “మఠం కార్యంబు జక్కం జేయుట పోరాటలేక వాబాగము మాకు వచ్చునట్లు సంధిం చేయట సుఖముగాన, నదిచక్క-_.జేయుట. ఈపతు.ములోో మూ యంశమదముగ ధరితి”? అనుటను సంధిలో మాభాగము మాత్స మే మాకువచ్చును, అయినను అది సుఖలబ్ధము కాన్సన, చక్క జేయుట అగును, అేక్ష సంధి కానప్పుడు యుద్ధములో మమ్ము, గెలివించి యా వనాణ్ధమును మాకుంచెచ్చుట “ఆ విఫ్రత్రుం కేన యాసుమోధనుతోడి వోరాటండక్కి” అనుటలో మొదటి పతములో యుద్ధము లేక సంధిలో సగమ్రైకను పోరు వేశం బునె_డు అను న్యాయమున నదియె లెస్స కాక యూుద్ధమయి నప్పుడు వారందరు నభించ ధరిత్రి అంతయు మా యంశమే అగును. అప్పుడును అవినీతులగు వారందరు నశించుటచే మటి వోరాట అనగా కలవాములు బేక నిష్కంటకముగా నన్యుభవిం తుము. _ నీకెట్లుచితినుని తోంచునో అట్లు వేయవలయునని తాత్పర్యము.

శ్రీమబోభారత విమర్శము ల్‌ 8 వ నీకు మేము పిద్యున్నాది కమారులతోడి వారము మన్తు దురితం బులు వొరయకుండ నరినీ రథతీంపుము మేము. నీకు పుద్యువ్నూదులువలె రతణీయులము= మాశెట్టి యాపడలు శేకుండు నటులననియు. లేక బంధుహింస నలని దురితంబులు ేకుండగ రతింపుము. స్యుతులు తండు) లను కోరుటయేకాని ఉచితా నుచితేముల నరసి వారి కోరికల నెజవేర్చుభారము తండంలదియే శాన్టన మేమును అశ్లు కోకుట్ర మాత్యుమెశాని దాని యాచిత్యమా లోచించి చేయు భారము నీజేయని తాత్పర్యము- 15 కే తత్శిధర్మమింత కష్ట్ర మగునె పర ధర్మమాచరింపం దగ దటండు) శా శ స్తిజీవిశయ తగి యున్నది మైనవంశ నాశ మనభిమళము, తత ధర్ముమనంగాః విజయోపార్ణనము అది హింసా రూపమగుటను కష్టము ఇచట హీంసారూసమగు న్వధర్మ ముచితినూ? పరధ ర్థావలంబన ముచితమా? అని పిచారించి “స్వధర్ష్మే నిధనం "క్ష్రేయ:ః పరఢరోభయావవాః” అను (ప్రమాణ వచన పుకారము హింసా ఓంసలలో నహింస ఉత్తమమయ్యు ను, తృత్రియులకు హింస స్వధర్మమగుట విశేవవిధి పొాస్తము కాన్టను అదియే వతి్యియులనుగు నూకు ఉచితమయ్యును, అట్టి హింస ఇతర వివమయవుయిన చో నుచితముగాని తము వంశ వోని అయినచో నదియే విశేవవిధిని జొధర్మమగునని చర్చించి నాడు ఇచట సామౌన్య విశేషభావ మాలోచింపనగును, అ హింస పరమధర్మ్శ మూ? స్వధర్శ ము పరమధర్శ్య మూ? “మా

60 ఉద్యో గపర్వము, తృతీయాళ్వాసము, హీింస్యాత్సర్వభూతాని” అనుశ్యాస్త్రము “గామూాలభేత”, అనెడు విశేవ శాస్తముచేత పరావాతమగుటను అహెంస్క, సామాన్య ధర్మము, స్వధర్మము విశేషధర ము కావచ్చును. అయినను వంశనాశనము హింసలలో విశేవమగుటను విశేషకా స్త్ర నిషిద్ధ మని ఆాత్పర్యముం 21 చ పగయడంషించు కెంకయు శుభం బది లెస్స యడంగు నే పగం బగవగం గొన్న మార్కొనక పల్కక యుండగవచ్చు-నే కడుం బెక మొదలెత్తి పోవం బగందీర్చక యుండీనం (ర్య మొందునే మిగతివలంచినం బగక మేలిమి లేదు (ధువంబు ేళకవా 2. ఉఊ కావ్టన కాంతిబొందుటయ కర్ణరు చా నది యట్టులుం'ె (ని ఇావలెవంచుం బోరికము గామియుం నోళెద మెల్లసొమ్మలుం బోవుటయుం గులషేయము పుట్టుటయున్‌ వెలిగాయి నొండుమై "నేవిధినైనం జక్క బడుెంకయు నొప్పు జుమౌజనార్జనా పె పద్యములో సహింసకం ళు స్వధర్మ మే యొక్కుడని నిరలూవించి, యిీపద్యము లోహింసా హింసలలో పీంనయీ స్వధర్య 'మనప్పుడు అది యెొక్కు డై నను, హింసా సాధ్యమునిరి చే కడా దానికై కులతమయకరమగు (కూరకర్య కంకె నొంక్సనుపా యమున అసీరి లభించునపుడు పింసకంచ నదియే వేషం చును, వతుధర్య ము అయాచితము కాని హింసళయ్‌ కావలెనని కాదు; కాన్చన నట్టియుపాయాంతరమున మాస్వధర్య మగు అ యాచితముకు భంగము 'లేకుండునటుల సామాదులలో నొక యొండు నుపాయమువేత కార్యము సాధింపపలయునని తాత్ప ర్యము సానూదులుకూడ రాజనీతి! విరుద్ధములు కావు విశే మీంచి యుద్ధోపాయము కంచె ముందు సానూదులచేతన కార్య

శ్రీమవోభారతవిమర్శము 6] ము సాధించుకొనుట యుచితముకడా మింది "రెండు పద్యముల సముదితార్థ వూలోచింపగా, తమకు చారు కలుగంబేసిన యుడు ములనుం గలిగినదిపగ. దాని నడగించుట ఉచితము అదియును యుసగ్ధముచేసి వారిని చంపుటవలనను. లేక శాంతినొందుటవల నను 1 లుగంగలదు ఈలెంటిలో నెద్దానివలన వగనుడిగింపవలయు ననలూ, య ద్ధమున్నుపగ యే శావున, బగవలనం పగదీర్చుకొనం బంయత్నముక 0మె వమొతుములో హింనకండు నామాదులెట్లు నిశేషములో సగనుడిగించు నుపాయములలో యుద్ధముకంయె

వో

శాంతియే విశేషధర్మనును తాత్పర్యము" = తతుధర్మముకు నిరోధము లేకుండగ సామాదులచే మాఖభాగము మాకు లభించి: నచో మేము శాంతివలనం బగనుడిగి సుఖమున నుందునుని "కాత స ర్యను. 23 చ మనమునం బతపొరగతిమాదేస మానును

ఇందు మేము నీకా శీతులమని మూ యందు పతుమా: తమును విడిచి మా రెండు పతముల వారికిని ధర్మము నీతి పత్రము, వెంపును కలుగునట్లునుః విదురాదులకు సమ్మతము అగునట్లున్కు అనంగా సంధిలో మా భెగములు మూకు అగు నట్లు అయిన చొ నన్నియు సిద్ధించునని 'కాళ్చర్యుము. యుద్ధస హాయులగు రాజు లెల్లరు వినుచుండ పరుపముగాల బలుకుట వారికందజణికిని భయపుదర్శ నార్థమై యుండును సీతిజ్హులగు వారు నీ నయ వాక్యముల "చేతను, అవినీతులు భయ వాక్య ములచేతన్సు సంధికి సన్ముతింతురని దూళాఖి (పాయము, 824 ఈం తనవులల బోకలుం

49 ఉద్యోగపర్వము తృతీయాశ్వాసము.

నీవు సంధివిఘటనము వేసినావను నిందల పాలు కాకము, దీనికే “తగవ్రన బోక ౫ అని పారాంతరము అప్పుకు ఆ రాజు తగుమార్షమున. రాక్క అని అర్ధము. ఆనిందసుయోధనుని యం 'దచేయుండనిమ్ము. జ్‌ మృ. సురువాలడై వినయంబు సే కొనక

ఇందు ధృతరాష్టంండును, కుమూరునట్టి చాంజే అయి న్యా యమును చెప్పక ఊరకున్నచో సంధికాదని 'తెగపడక మన ధర్మస్థితి లోక మంతటను (శకాశమగు నంత వజుకును అనంలగా మనమే త్వరపడి సంధ్ధి విఘటనమ. వేసికొని 'తెంపుచేసి నామ నునింద మనకు లేకుండంగాం జేయుము అని* వేగెగంబాజకా అనుటవలన “తెంపుసేయు సెడలో కంబెల్ల మెచ్చక్‌ "అనుటవల నను తెలియుచున్నది శశ్యమగుసంత నహీంచి సంధికే (పయ త్నించి కా సప్పుడ్చు యుద్ధమునకు 'తెగపడినను లోకము మెచ్చు ను, అక్షైన.బో నామున్సవ్వు నిశ్చింతవముయి యుండును.

2. అ. ఇన్ని సంకటకుల నింతయు నిభ్చృంసి ,.

మోంచి నానిలో యుద్ధము వలదని కాన్పించుచున్న ది, ఈ పద్యములో నీవ చేయల్వలచీన జే నాకు (వియమని కాస్పించు చున్నది ఇందువల్య పరస్పర విరకోధమున్స శంకింపరాదు. ఇంత వజుకును తమక్షు కలిగియున్న మనోవ్యధను తెల్వి రో త్వ బాధను తెలిసి చాన్స్సి తీర్చుమని వెద్యుని కోరటయ్‌ కాన్సి యెట్లు తీర్పవిలయునో ఆబభాగ్రమ్సు వైద్యునిచే అయినట్లు మాను నోవ్యధనుకోడ నెట్లు తీర్పవలయునో ఆ భాగ నీదేకాన్టన నీ వెట్లుచేసినను నాకది సమ్ముత మే అన్సి తాత్పర్యము, రోగి రుచ్య మయిన మందువలన త్వ రోగచాధ పీకుటన్సు గోరుశుటో నేను

శ్రీమహా భారతవిమర్శము 68 ను అహింస వలన మా కార్యసిద్ధి గోరుట అక్షు కాబట్టి మా వ్యధ ఎట్లు తీరునో అశ్షుచేయుమని అభిప్రాయము.

28 క నివు సుమూ ధను పాలికి .. 20 తే కటిలమతు లవిలీగులు =.

ఇందు మయుదటి పద్యములలో నీవు చెప్పిన చక్కని సం ధివచనములను వినడనియు, రెండవ చానిలో నీకు కష్టము వచ్చునట్టి 'రాజ్యమునొల్ల ననియు నిన్నొంటిగాం బంప నొల్ల నని యును వెప్పయిడినది సంధికాదని యా” (శ్రీకృష్ణునికి కష్టమువచ్చు నని యా? ఒంటరిగా వెళ్లు వలదని యా? ధర్మురాజాభి పాంయ ము? సంధికాదను నిశ్చయ మున్నప్పూడేల (శ్రీకృష్ణుని పిలిచి ఇెప్ప వలెను? సంధికి వెళ్లు వా రొంటరిగా, గాక సేనలతో వెళ్టుదురా? దుపద పురోహితు డొంటరిగా వెళ్ల లేదా? (శ్రీకృష్ణునకు కష్టము విచ్చునను శంక యెందుకు కలిగినది? పురోహిత (ఛావ్మాణుని పాటిళ క్రి (శ్రీకృష్ణునకులేచా? ఆలోచింతము సంధికాదని తోచిన ను సంధి కానప్పుడు నయభయములను కనుపజుచి చానభేదము లయిన చేయనేర్పుగలవాండు(శ్రీకృష్ణుండు గనుక నతనినిపంపంల చెను. కాని కౌరవులు కుటిలచిత్తు లగుటచే ఒకవేళ దాసిసి స హీింపక కీడు. దలంతురని శంకించుట ఉచిత మగునుః పురోహీ తుండుయభా[శ్రుత వ_క్తగాని; ఇఆమొక్కువ బెప్పువాండుకాండ్యుఅలా గుగాకృకృష్ణై 7జుఎక్క వగా: జెప్పంగా వారుసహింపకపోదు రేమో ఇంతియ "కాక (చాపదీస్వయం వరములో అర్జునుండు, (బౌవ్మా ణఅరూపములో నుండుటను, జొపది యాతని వరించుట, తము కసవ్యామయినను (చాహణుండు: వధ్యుండు కాండని, (దుపదుని బె? నుద్ధతులగుటకు అక్లు, ఇపువకూడ, (చాన్మాణునకు న్‌

62 ఉద్యోగపర్వము, ద్వితీ మదూశాిసము. రొక అపాయమును తలంపరని పురోహితుని పంవినపుడు ధర్మ రాజుకు శంక యుడయింపక పోయి యుండును. (శ్రీకృష్ణులియం దో, ఇతండే తమకెల్ల కార్యములకును ముఖ్యుండవి ఆతినియందు కౌరవులకు అసూయల గలుగవ చ్చునని ధర్మ రాజు శంకించి యుండును, కాని, జ్ల త్త గోోగవాణములోనర్జును జొక,_ండే వెళ్ళి యెల్ల వారిని జయించుకొని రాగా (శ్రీకృష్ణు-డంతకంకు శక్తి హీనుండా?ి ఇది ఆలోచనీయము, ధర్మరాజు లోక జ్ఞైండును అతిని పుణమతి యగసనాండు గావ్సన శానకు స్వకార్య పరతా దోషము ను పామరలోకము, తలంస కుండుటకు అట్లు చెప్పియుందును. 40 చ అనవుడు కృన్లుం డిట్లనియె నా ధృతళాష్ట్రిండు నట్టివాండ

త_ట్టిెనయుండ యేల నీ పలుకు ఈథ్యసు నీ తలల పే ఇెచింగత

న్మనమున శంక దక్కు విననొఎలతే వినును నిక్కమ

బ్లీస నదటం ౫ల౦డె రణేళిక మాక్కొన నొక్క_లజేనియున్‌

మాంది ధర్మ 'రాజువచనములలో దుర్నయములో దుర్యూ

ధనుండు ప్రధాను,డును ధృత రామ్ష్ర-డుపేమూపరుండగుటనువాన్సి కను రూపుండును, అన్వునటుల గాన్పించు చున్నది శ్రీ ఫిప్‌ నచ నములలో ధృత రాష్ట్రుంకుపుభా కుందు, దుక్యోధముందు అనిరూ పుండును అయినట్లు 'కాన్పించుచున్నది. నారి అభిప్రాయ మేమి? ధర్య రాజు ధృతరాష్ట్రునియందు తనకుం గల గౌరవ బుద్ధిచేత సతి ని నంతగా నిందించుట సష్ముతము గాః దుర్యోధనుని ప్రఛానుని గాంజేసి యుండును, ధృత రాస్ట్రయి వెద్దయు. స్వతంతునును కావున అతినినే నిందింపనలయునని శీకృస్తాభి పొాయమై యుందును కాంట్ట ఇ ఈ పద్యములో “(అధృతే రాష్ట్రు-డు నట్టి వాండత_త్సనయు డ యేల ధృతరాష్ట్రం జే అట్టివాడు దుర్యోధను

శ్రీ మపహఃాభారలేవిమర్శము 66 శీ అన నేల, అని చెప్పినాంయ. లేక “తే _త్పృనయుః డూ'అతని కొడుకే, “దీలన్‌*”రాజ్య మేలుటకు గాను, అనలా ఆ ధృత రాష్ట్రాంజే అట్టి స్వభావము కలవాండని అర్థము కావచ్చును* -ముదటిపతు ములో “నీపలుకు తథ్యము * అనంగా ౫ శ్రావలమునం. బక్క పవ్‌నరు కార్యవచనముల్‌ ” అను నిమాట సత్యము, వారు పిన రని నిశ్చయము. “లండవ పతములో “పలుకు”. అనగా "నేను చెప్పినమాటు, తథ్యము, అని అర్థము. ఈపద్యములో “అచట ౨ణశేళికి మారోళన నొకళాదేనియన్‌” అని శ్రీకృ ష్లుండు యుస్ధమునే నిశ్చయించు కుట్లు? “భ్చంకదక్క్యు.ము"”, అను వోట ధర్మురాజునకట్టి వంకనిజముగా6 గలిగనా? సంధికిలోవు వారికే యుద్లము పస క్రృమగుసొ? ఆలోచింతదము. ధర్భరాజు వచనములో *ఒంటియం దరుగుటడుగు” అని యుండుటవలన అతని కాళంకనూహించి (శీకృళ్తుడటు పలుకుట ఉచితమగును. కాని ధర్శరాజుకా థంకయల అనంగాః నిజముగా నతని శా శంక మనస్సులో "లేకున్నను దుర్గ యూద్ధతులగు వారియొద్దకు నొక్క_నిం బంపినందుకు లోకులు నన్నునిందింపకుండుట కట్లు ెప్పుటకాని నేజుకాదు= (శ్రీకృష్ణ వాక్యములో: గూడ నచ్చటం చాను యుదముజేయం. గలనొాణజినన్‌ అతని అభిప్రాయము శాదు. ఏంట చేగనంతు,. దుక్యోధనుండు, అడ్జునుండును తన్ను యుస్ధసహాయుని ౧౫౬ నోరవచ్చినప్పుడు తౌను 'పాండవపతుమున యుష్‌ము చేయ నని చెప్పియె ఉండెనుక జా ఇప్పుడు యుద్ధము

డు ఎ ర జ చేయునా? మజీమనగా “ నీనల్లినచో లోకములనే సంవారింపః గలను; నా అల్క-వేతనే వారందటు నశింతురు, నన్ను యుద్ద ములో మార్కొ.న నుందువాండెవ్వంయ' నాకు యుద్ధ ప్రసక్తే

ర్‌

66 ఉద్యోగపర్వము, తృతీయోచ్వానము. యే ఉండదు కాస్టన యుద్ధముచేయ నని పలికిన నేను యుద్ధము చేయవలసి వచ్చుననికాని నన్నొంటిగాం. బంవినందుకు లోక నిందవచ్చునని కాని శంకవిడువుమసి?? అభివ యము కావచ్చుమె. తి క భనుపుకము కారవసభశే జన కెట్లను మేల యర్థ సంసీద్ధియపళ మనకొళకటం చాపము రా కునికికిం గతమెనపలుకు లాండెను ౫లుగున్‌ ఇందు “ఎట్లనుమేలొ, ఆఅనంగా నంధి అయినను కాకున్న నుమేలే అనితోచుచున్నది. “అర్థసంసిద్ధి” అనంగా సగపాలు సిద్ధించుట గాని సంజయునితో చెప్పినట్లు అయిదూళ్లు మా తము కాదు. *“మనకొాకటం శాపంబు రాకునికి కిం గతమైన పలుకుల”. అన,7ా సంధింజేయమినింగాని, తూత్యంము విడిచి సాంతినుండుటనుకాన్ని తేక యుద్ధము తటస్థించిసపుకు కూర కృత్యములోంగాని మునకు పాపము రాకుండునట్లి పలుకులు మనయందు పాపము లేదని లోకులు అనునట్లు అభిప్రాయము, ఆపాపము వారిబేశాని మనదికాదని తాత్పర్యము. భీముయ (శ్రీకృష్ణునితోం బలుకుట. ఉరి క సమరంబు గలుగుకంచున్సు మరు వెఆపంపగ వలదుమాధవనీవా వమతియాపధా ర్హరాష్ట్రరియ్య,ళమిందు కార్యంబుకడపుపొజన్యవిధి ఇందు (శ్రీకృష్ణుడు తమ్ము వెజంపించినట్లు భీముండు పలి కెను గదా శీకృష్ణుడెచ్చటవెజీపీంచినాడ. భీముండెందుకాలా 'పలికినాండు; ధర్మరాజు యుద్ధము లేకుండ సంధియే అగున్ను చేయుమని ఇెప్పినస్వుడు (శ్రీకృష్ణుడు సంధి కా నరద్భు యంద్ధమె

శ్రీమవాభారతివినుర్శము ర్‌ అగును. అదియ్‌ క _ర్పవ్యము, అని మాటి మాటికి పలుకుచుం దుటవలన అదియే వెజపుగా ఖభావించిభఖీముండు అట్లుపలికినాండు= కర్‌ బ్రా పాపొష్షండుమ దాంధు6 డాతులువనీ పం పెట్లునుం జేయం7ా నోపం డజ్లముసెప్పర5:0రును మానో దేకమున్‌ గర్యమాం జ్జ స్ప రెన్వు' ( ప నోపంబుకొదను [దిప్పవా_ప్పజకులం గుంగించుటం బోమున ఫ్లు పోనిత్తురు గాన నిన్నతండు జాలింబ్యెక్టైడుం అూడుమో ఆ చుక్యోధనుండు నీవు చెప్పినట్లు వినండు. అచ్చటి వా రెవ్వరును వాని కడ్డము చెప్పరు. వానిని దురథిమణానము, గర్వ ము కోపమున్ను ఎట్లు (తిప్పినో అక్షువాడు తిరుగును. కావున అప్పులను వాంు బాధించుటలో నాయ పోయినక్లై సోనిత్తురు కాన్ని (తిప్పః జాలరు కాయిట్టి అతండు నిన్ను జాలింబెళ్హైడుం జుమో,” అనంగా బాధించును సుమోలఅని అర్థము. ఐందు “మ మును చెజపించెన వేలు నీవు వంధికి. బోయినవుడు ధుర్యో థనుండు నిన్ను వెజుపునొందునట్లు చేయును సుమో అది నీవ మాచి కొనుము, మా వెజవు నూటకేమి” అని తన ర్య గాంభీర్యములను (ప్రకటించుచు. (శ్రీకృష్ణు.డు మేనత్త బిడ్డఅగు తమను ప్రరిజోసనముగాం. బలికిన వెజబుపుమవూటకు బదులుగా నాతని ,ఫజించియు. దాను పరిబోనముగా నే "వెజపుమవూటగా “మాడుమిో” అని పలికిన ట్లూహింప నగును. టూ చొచ్చిరచోటం జొచ్చి తెగంజూచెద నందుగడంగుచుండున మ్మైచ్చడం చాహుగర్వమున నీచు సుమోధనుండట్టి వారి శోం బోప్పైములేకకూడిమునం బోసక వోనగరార్యు నాస వి స్వ్థిచ్చుండురాచవారుం గుమువంకము చేటు కోప కుందుటన్లా

88 ఉద్యో గపర్వము తృతీయాశ్వాసము.

నే నెచ్చట దడాలిననచ్చటం చానును (పవేళించి నన్ను తె గంజూచెదనంచుం జూచును అట్టి వానితో నై చ్యము కేక కూడ్తి (బతుకుట కొప్పికొనక తస్పకున్నది, నాకట్లు నమ్మతము "కాకు న్నను అడ్జునుండును ధర '్రగౌజును వంశ నాశమున కోర్వకుం డుటచేత నని అర్ధము ఇందు *కురువంశము చేటునకు” అనంగా యుద్ధమున కనియేకడా అర్జనుండు ఇంకను తన అభిపాయ 'మెట్లో చెప్పనేలేదుకదా భీమంంజెం మకట్లు పలికినాండు? ఒక ప్పుడు ఇపినజకు నుంచే ద్య్యూతాంత మందును, పిమ్మట నరణ్వ నాసములో నున్నప్పుడును, తాను యుద్ధముకు విజ్బంభింపలా నప్పుడు వారు తనను వారించి యుండుట చేత నిప్పుడట్లు చెప్పి నాః డన్న-వో అర్జునుని అభిప్రాయము ఎప్పటిక్షిని యుద్ధము వల దని కాదు కడా అట్లుండంగా నాతనిమాట వినకయే అట్లు నిశ్చ యించుట సంగత మెట్లగును? వఏిచారింతము.

అస్టునుం డిప్పు జేమియును పలుక కున్నను ధర్ధురాజుపలికిన మాటలలో సంధియేకాని యుద్ధమువలదని కాన్పించుచున్నది. అద్హ్రనుం డెప్పుడును ధర్భరాజనూట నతకమించువాండు కాండు. కావున నిప్పటికిని ఆతని అభిప్రాయ ముపే అయి యుండునని నిశ్చయించి భీనుం డట్లు పలికియుండును ఉ8 చ తనపొరి పోవు నంతకు నువ్యగతయుం గపటంబు మానే

ర్చువె ధృతరాస్త్రునూన్సండు యశోభరితం ఒగు భారతాన్వియం

బునం కొక నింద వచ్చునను బుద్ధి దురాత్యుల న. గళ్లు నా

యనయము నోయి పీనగత్రి ఎవైన ఘబు చిన ఇెంర యొప్పున్నో

ఈ పద్యములో నాల్లవపాదము కర్థము సరిగా గానరా దు. యధ్యాళుతముగా" మిది మూండు పొదిములలోను దుర్యో

శ్రీ మపహాభారతనిమర్శము 69 ధనుని దుర్షయను క నంబడుచున్నంద న ఇవుదు ఆ“అనయానుం అనంగా చుర్గ యనువోయి. అనియు, హీనగతిచేత నయినను ఘటించిన (సంధిఅయిన చో) అసి అగ్భామాను. కాని హీనగితొ మయొట్టది యెన్నరికి? దుర్గయము వోయినచో. వారికి హీన)తి మయెొందుచేతను* నరిగానుండ లేదు* అందుకే శాంబోలు (కొత్త వు_స్త్రకములలో “ఆయన మెయి బోయి” అవి దిద్దిపారమును వ్యాపినారు. కాని అప్పుకును అన్థమెట్లో తలియరాకున్నది- ఈ పద్యములోనే మొదటనే “తనపారివ్రూవు నంతికును” అని యుఎడుటను, ఇచటో మెయి” అనుదానికి ““శరీంము” అర్థము చెప్పినవో మెముంజోయి “ఆఅన్సుోట నముయిన్‌+పోయి అని అశును కాన్రవ ఆ యర్షముశన్ను సిద్ధింపదు- కాం బట్టి యింక నీ దో యొక విధముకం జప్పవలయునా కావున నిట్లగు నేమో “ఆయనయము వూయి పీనగతినైన ఖటించినన్‌” అనంగా అట్టి దుర్ణయము పోయి దుకభిమానము. విడిచికొని తనది కీీనగతి అని తలంచుకొనినను సంధి కొప్పికొనినచో నెంత యుసు ఒప్పుగానుండును. లేక మనకు శఅహాయనయము వ్రూయి (దాయవిభాగపు శొ_స్తపు కారము తప్పి) “హినగతినై. నన్‌” న్యాయముగా పాండురాజు దిగ్విజయములో నంపొదించినదయు శంతను రాజ్యములో నగపాలును కలిసి యెక్కువ రాగున్నను సగముగా నైనను మాకిచ్చుకొనునట్లు ఖభుటించినన్‌ సంధి అమునచో ఒప్పు అగునని శానచ్చును-. దీనికి కొండలు ధగ శ రాజు తుదకు కోరి ప్రకారము అయిదూళ్తు అయినను అవు చెప్పుదును కాని అది భీమునికి సమ్ముతిము క*దు కావున, అట్టి అర్థము స్వారసిశముగాం గాన రాదు. ల

70 ఉదో్యోగపర్వము, తృతీయాళ్వాసము. 51. క, అం యొవ్విధమున్ననెనను వనజోచర సంధి జేయసలయున్‌- అనలా మిదం జెప్పినరీతిని మా ెక్కువచ్చునట్లును "లేక సగమయినను ఏపిధముగా నైనను అని తాత్పర్యము 58 తే, అని సపోదరు లాజి నాయాసపడుట తోర్యమియం౬ గౌరవులం జంప నొల్లమి యును గలుగ నెయ్యంబు పెంపునం గరుణ శాద్ది ఇదైనం పపనజాం బురకొల్చ నాత్మ్మం దలచి. ఇందు యుద్ధములో తనసోదరుల కాయాస మొలని మము. వానీంగా భీమునిందలంచెను కదా శ్రీకృష్ణుడు భీముని తలంపులో తనశే నూత మాయాసము రావలదనియా, లేక పరాజయము గా వచ్చునని శంకయాి తుత్రొయలకు యుద్ధములో నేమాతు వూ యాసము రాకుండునా? ఇంతకుముందునారు యుద్ధములు చేయ లేదా? భీమునకు పరాజయళంక అసంభావితముకదా అదియు ట్లయినను పాండవులే స్వయముగా శాంతించియుండగా, శ్ర్రీకృ న్షుడు వారిని పురికొల్పు కెందుకు? భీము డుద్ధతుండును, యుద్ధ వ్రియుండును అయ్యున్సు ఇప్పుడు అతని చి త్తవ్బ త్తియే మాటి కరుణార్జం మగుటను శాంతవచనములు సలుకుట యుచితమ గును కాని అట్లు అతనికి చిత్తవృత్తి వాజుటయే అనుచితమని తలచి అట్టు చెప్పియు౦డును (శ్రీకృష్ణు. డు దుష్ట సంహారము చేసి భూభారము నడంచు టకే అవతరించిన వాండగుటను, భారత్‌ యుద్దముకా$, దుష థి ౭9 సంహారము కాదు కాన్టన, అది భీమార్జుకుల మూలముగాం

శ్రీమబోభారతవిమర్శము 71 గావలసినది కాంబట్టి; భీముని చిత్తవృత్తి మరల మార్పుటకయి పురికొల్సియుండును. క్‌ ఉ యుద్ధము మిదంచేడ్యయాు మువశో(గ విరోధుల నుల్క ంజేయుద

ర్న్పోస్థతియున్‌ సుయోధనుని యాన్నతి వైప) యీపు కాజ్యసం సిద్ధిం జాగ ఒన్మునకు జేయు తలుపును గల్తునీ పసం బజ్ధము లెళచాక్యమాలు పల్యు-ట యొప్వునె శ్‌ కాంత కా మోది6 పద్యములో ని అభిప్రాయము నే స్పష్టపజచి అట్టి తలంపు గలసీకు ఇట్టి ఛాంతవచశముల అసంబద్ధములు అనుట లో వ్రవాతలంపు మార్చుక నుట అసంబద్ధమని ఆాత్పర్యము, తలంపుమూార్పుటశే పురికొల్పుట* 59 ఊఉ, బంటుకనంబు మాటలకి6 ఇఅాజకు పాండు నృపాలు పాలు ప్లై తొంటమయ ఇవొలునన్న నృపకుంజరు మాటలకడ్డరా కంట మయుజుంగ చేముకు చుయోధను శందముం అాచి యస్వుటే దుంటి వుపషేంద నన్నని రణా్యగతున కా నినుమూద లి? దెదస్‌. ఇది ఛీమునివాక్యము- ఇందు (శీకృష్ణుండు తనయందు ఏరికి తనమా పాడిఎచినట్లు న! గ "తెలిసికొని ఖీముడు సంతినివిడిచి “నీవు నాకు యుద్ధ పోశ్చా వాపు నూటలు ఇచన్పెదవేలి ధర రొజు మాతిండి హాలుమాకు వచ్చుకు చాలుననుట వలన అసంగా సంధియీకాని యుద్ధము వలదనుటను, అశనిమాట కడ్డురాంగూడదని అట్లు ఇెప్పితినికాని 'వేజుకాదు. నీవు చొనిని ఇజపుగాఖావింపవలదు, ధర్మరాజుమాట లకునే నడ్డురారాదు నాకును ధర్మరాజు వమాటలులడ్డు కానిచో అనలా నాతండు యుద్ధము థ్‌ ప్పకోనినచో + మును యుద్గ్లముయి నప్పుడు దుర్వ్యూధను(డు నావలన బొందిన పౌటును వూ నిను ఏ లనిస్షై

ఇల్టి ఉద్యోగపర్వము, తృతీయాశ్వాసము. ముదలకించెదను” అని చెన్పెను ఈ పద్యములో ళ చందనుం జూచి” అముచోట *జూవ” అనిపాం మున్న చో చాగుగనుండును, 68 ఊ పొర్ధుండు పోర: జేరు గడఫం దనకు న్నను గోరి యెంకయుం (కార్బనల జేసె దాని కనురాగము వొందితీ నేను చావ యుద్ధార్థులమైన మాకు నిను చాసపడందగబీ యళయునా నార్థములుప్స్‌ వికోధివిజయంబునం దకృాల నొంట: గల్లు చే దీనిలో అర్జనుండు తన్ను యుద్ధములో సారథి యగుటకు (ప్రార్ధన సెసె అనుటవలన అర్జునునకు యుస్ధమం దత్వంశోత్పుక త ఉన్నట్లును తనను సారథిగా: గోరివంతి మూ తమునః దనకు గూడ నంతగా యుద్ధగాంత్ష, క లిగియుండుటను, యున్ధార్థుల మైక వమూకు “నినునాసపడన్‌' అని తమ జె”త్సుక్యమును 'జెలుపుచు “వివ్వచ్చుండు రాచ వారుం గుకువంకముచేటున కోప కుండుటస్‌” అనుభీముని మాటలో. గనంబడు అక్జునుని యుద్ధ వై ముఖ్యము తిలఎపు భీమున కది తప్పు అని సూచించుటకు, నారధిగామా(తి ముండవలసిన నాకే యింత యున్ధాభిలాషకలి గీ యుండంగా ఫలబాక్కునగు నీ కిట్టి వై ముఖ్య ముచితము కాదని అతని (పోత్సావామున కట్లు చెప్పె నని శాత్పర్యము. 68న ఆని విని దేవకీతనయుండా తనికిట్లను జెన్చిళంతకం “టెను మిగులంగ ౧ జేయుటగ|గడించె మగండవు నిష్నం చెప్ప గా0 గౌని పలుమాజు నాపనలక్షన్‌ భయ మొందక దుకిఖ వార్లులీ దాము 6నెల్ల నిక్టాలత దీర్చి సుఖాత్తులం జేయుపొవనీ శ్‌ ఇందులో శీకృష్ణులకు కలిగిన చుఃఖమెద్దిగి దానిని భీము నినలన తను నిస్తరించు కొట్లు? నీ? అన్హుల అభిప్రాయ మేమి? “నుమున్‌”?' అని తెన్నుం గలివికొని ఆపదల నుగ్గడించు

శ్రీ నుహాభారతవిముర్శము (8 టను, వారి యాపదలు తనవిగా భావించినప్పుడు తేనుయాపదల విషయములో భీమున కెంత ఆతురత యుండవలెనో ఆలోచింప వచ్చు కాముని అభిపాయము కావచ్లునుః

స్ప నని ! సస్లుని అభిప్రా స 7౫ లే శెచ్చం గల యంకవట్టును జెప్పగ్‌కి జూతశ(త్రు ండువింటినా"తెజింగు మాకునెల్లను బలుకంగ మాట లాండు గలవె మొనను కెప్పెవం గన్నయంక ఇందు “గన్నయంతి. అనంగ ధళ్మురాజు నీతోడను, వీ వాయనతోడను చెప్పిన మాటలలో జను అెలిసొనినంత, అని. ఆమాసంభాపణములలో నాకు “శెతిసినది ధర్మరాజు వచన సులలో యుద్దము నలదనియు నీమాటలలో యుద్ధమె అగు థి ననియును అభివ్యాయము అగూమం జః బా 72 భు ధృశ రాస్ట్రం డతిలోభరూపికుండు ధాత్రీ భాగ మోేక్చునే నుతుడుం ళు డు కంధియేల యస నందున్‌ మున్న కై పెక్కన ట్టితలంపచ్యుత నీకలస్టివది ాండీవంబు దివ్యా స్త్రిసం లతియుం బెట్టిరయట్ల యుుడ మము: జింతి౦ జబాపరాదోకచేం ఇందు“మున్న"యనం గాః (శ్రీకృష్ణు-డుసంధికి బోకమున్ని, శే వారుచపీ నమాటలు. వినక ముంజే అని కావచ్చును* “కె పెక్కి-నట్టి తిలంపు”' అనుచానిలో “కైపు” (శ్రీకృష్ణుని కని చెప్పుదురు. కాసి శారవు*కు కె వెక్కియున్నట్టి తెలంపు అని, వై వెక్కుట నారిమాటలు ప్‌ని కదా నిశ్చయింపపలయు? అట్లు వినకముంచజే సీ కందు కట్టి తలంపు పుట్టినది అని, శే కైవె

గా ఉద్యోగపర్వము, తృతీయాశ్వాసము. క్కి-నట్టి తలంపు, యున్ధావేశవుతలంపు సంధింజేయక ముందే యుద్ధపు తలం "పేల కలిగినది? అనితాత్ప్సర్య మగును. 78 ఊ. నీ వొనరింపం బూనిన పని గమలోవర కీడు వుట్టునే శా పనివట్ల యుండి యవు శాక్యములట్లగటం (బమర్నసం థఛావన నేతపౌరుమము పన్ధతి గళ్ళలపిద్ధి వొందుచోం వెవము దోడ్చడన్‌ వలయు దథ్యము రెండును నీ వినోదముల్‌ ఇందు అర్జునునకు (శీకృష్ణునియందు చైవథధావ ముండు టవేత నొక కార్యసిద్ధికి చెవమానుషములు ఆెండునుకావలయు టెవ మగు నీవే దూతభావమొంది పురుష పయత్నమును 'జేయుసప్పుడు కార్యసిద్ధి యెందుకు కాకుండును అనిభావము, (శ్రీకృష్ణాభిప్రాయములో తనకు నంధి సమ్ముతమే కాదు. క్క పురువ కారమున్ను ధర్శరాజుది కాని తనదిశాదు. కావున ంబెన మానునములు రెండును నమకూరక కార్యసిద్ధి కా నేర దని నిశ్చ యను. 74 ఊం పేరిమి ధర్మజుం బరిభవించిన (ద్రోహులు వధ్యు లన్ననె వ్య్వారికిం బోలదే సుజన సర్సఎ నీ విటు లంటివారు మ మోర సమె త్తి జేడ్చుజచి యితలు ేశనచాన శీ మదిం హారిన కూర్మి ెంప్పునను నోపము "పెంపువలా దె యారయన్‌* జిప్‌, పెరిమిన్‌ స్వభావ వైరముతో వారు మమ్మింతలు వేయు ఓట చవేతమాయందలి కరుణను బట్టి వారియెడల నీకిట్టి జ్వేషను కావున మేమే సంధింగోరుచుండ.ంగా నీకేల అట్లితలంపని పూర్వ వ ముతో నంబంధించును. 75 ఊ ఐనను చి£0ష్ర (దుపదాత్త్మజ వాకభ నట్లు నేశినన్‌ బానికీ యై లెస్స యస్‌ ైన్యము? బొందుట కోర్చి యిమ్థైయి

శ్రీమవోభారతవినుర్శము భర్‌ “ాననభూమికిం జరుటు కారుణికోత్తను నీ వెటుంగ వే శాన సహించి పొండవులం సెరవులందగల గూర్చు చేర్చునన్‌. అట్లు వారు. చేనినను అన్ని కేశముల నొందిన ముమే సహించి నంధిని కొరుచుండ(గా, నీకేల అట్టితలం పని తాత్ప ర్యము నుంచే శ్రీకృన్ణుండు సంథి ఆకుల యగు నని అనుటచేతనే యిష్వు డెక్టనుండు శానికార్యముల, నగునట్లు చేయుటలోను దరు.నియ లు శాని వాని యెడల దయ జేయుటలోనే కదా, నీ అభుటనీయఘటనాపొటనమున్ను అకారణక రుణాశాలిత్వ మున్ను (పకటింపయిడు నని సూచించుటకయియే “కారుణికో త్త మ అనిసంబోథించియుండును. 76 తే. అల వెబుంగక చార్తశాష్ట్ర్రలు నడంగి మన్తుంబణచినపొటులు నూరసము వం జవుటం బెట్టిం విత్తుల కంద మొంది యంషరింపక ఇడిపోయె నంబుజాట “అలవెజుంగక'? ఒప్పులెలియక; “చవిటినేలం. బోసిన చిత్తులు'వ-ల మమ్ము వారు నా డు వెట్టినపాట్లు నాంబేచెడినవి అనుటవలన మాకు కోంధబీజములు నశించినందునం [(గోధము సౌంతించిన దని తాత్పర్యము 50 ము హీర మిబ్భంసిది మాక ధథర్ష్మువు "'తెజంసి ట్టండు నం చేనునీ మళి బోధింప వలంతి నే? హితేము ధర్మంబున్‌ పిచారిం చి త౫ణం బొమ్మకి యీది పంచి గది నిళ్చిక్రంబుగం జ్‌) యు న్నతిం బొందం గలవార్‌ మై యానికి కస్తై ్‌ండు పప్పు నే. అనలా మా ద్ద హితమోా, ధర్మము తెజంగెద్దియో, జాని నీకు బోధింపం గలవాండనా? మాకు హితమున్కుధర్శమున్సు,

76 ఉద్యోగపర్వము, తృతీయాశ్వాసము సేవే ఆలోచించి, ేనిని చేయు మన్న, దానినే చేయువారము. ఇందు హితము ధర్మువు అనీ వేజుగా వెప్పుటకు అర్జునుని అభి ప్రాయ మేమిశీ అనంగా నంధి సద్ఫ్సి[పియ మగటను “న యు దైన కదాచన” అని యుద్ధనిషేధను కాన్సించుటచేత మేము. సంధి. నోరినవారము, గాని నూ కదిహితిము శుభోదర్క్య_ముం అగునో కాదో యుద్ధము ధర్మ '్రవిరుద్ధము కాకుండునో లేదో అది విచారించి సీకుం జెప్పునంతవాండనా? లోక సామాను దృన్టీ చేతనే నేము సంధిం గోరుచున్న వారము. ఇట్టి కుత్పితులతోడి సంధి హితము కాకున్నను, యుద్ధము ధర్మవిరుద్ధము కాకున్నను నీ కెట్లు నమ్మతమో అక్ష విధింపనలయు నని తాత్పర్యము, కోన్నిధర్మములు సద్యఃవ ియములు కాకున్నను హితము లగును కానవ్రక్కు మాకు హిత మకధర్థుమునే విధి'సవలయును.

8 &ఉ వెరవువ లావుకం నృసికి నేయువిధంబుల అం లొనరిివన్‌ దొరకును ేఫలంబు దచికోం దగుకర్థ 1 లేశయున్న నె స్పరుసున "లెస్స చేసింకు పౌరునముల్‌ భలియించు పెల్లశా దరణమునం (బసన్న మగుద్రైపము చేరనెదూవె ఫన్దునా

ఈ పద్యముఅస్టనుని మిం౭దివాక్యమునకు అనుగుణమగు నుత్తీర మెట్లను? అద్దనుని మాటలలో మాకు హితము ధర్భుము ఎద్దిరో చానిం జెల్పీ చేయించు మచ్నట్లను, శ్రీీక్ళ ష్టునిమాటలలో ైవ మనుకూలింపక పొరుషములు. ఫలీఎచ్‌ వనుటయును కాన్పించుచున్నది ఈరెంటికిని అనుగుణ్య మెట్టు? కాయిట్టి ముందు వచ్చెడిపద్యముతో సాఎగత్యము చేఫకొననల యును.

శ్రమవాభారతవిమర్శము ళా శం ఊఉ శావున సంధికిం బురువుకార మొనర్పెద నోషిళంంక యుస్‌ దెన్‌ సుజిత యుట్లగనొ దాని ఇలుంగ సుయోధనుండు సం భ్రాఐబన సేసి పా లొసలగు పొశీయ కనిన చాట్వమాంశా చఇీవిధి మైననుం జెటుప నింఠలు పాము లావరించు నే ఇందునలన నక్టునునకు మొదటిపతము సంధియు, రెం డవపమషమము యునముగాను గలిసిక్‌ ని అతిని మొదటిపశు, మును మొదటనే పూర్వపతు మెందుకు జీయనలయు నని తలంచి, సంధి పృాయత్నరూప ము పుకుషకారము నాశ క్రిక్‌ "లది! 'జేసెదను గాన్సి వారియెడ “టై వముచేతి (అనంగాదైె వము చేయందలచి నది యొట్లుండునో -కైలియిం జూలను అినంగగా చారి కనుకూల దైవ మున్నట్లు తెలియును దురోస్ట్రధనుండు మన్నించి మిపా లిచ్చునట్టి న్యాయబుద్ధిం నలవాండయినచో, నింతికు ముందు మిమ్ము నశింపంజేయనగు పాపములు చేయునా? అట్టి పాప బుద్ధితల అతండు ఇప్పుడు న్యాయబుద్ధి. గలవా 6 డగునా?ి ముం దు వాగువేసిన పనులలుట్టి యూహించి చెప్పితిని కాని భవి వ్యత్తు నెట్లు తేలియంగల మని లోకదృష్టిని చెప్పినమాట గాం చెలియ నగును. లేక మాపతుమున6 బురువకారముం. జేసెది6 గాని మో ద్రైవ మెట్లున్నదో -ఇలియదు అని అర్థము. ఈ వ అది యొళ్ల నట్టుండె నిచ్చట విరాటపనసులం ఇెట్టింప నీవు పోయి నప్పుడ భిష్ముండు దుర్యోధనుంతో6 జెప్పిన తెజుంగు, 5 ఉం వచ్చినవవాండు ఫల్దునుండంలారి త్తం బాం దగు చేశయుం దగున్‌. అసి ఇచెప్పంగా 57 అ, మునకు ంలాండురాజతన యవన్షమున కొ “నెట్లుపొందుగలుసు నేను రాజ్య

78 ఉద్యోగపర్వము, తృతీయాశ్వాసము. భానమిక కమరభం౦% నవిక్రము నింతిలూను టిదియె నిశ్చయంబు.

అనికు మోందివాక్యముల సందరృనులో దుక్యోధినుని అభిపాాయము యుద్ధమే కావలయును కాని సంధిలో రాజ్య భాగ మియ్య నన్నజ్లు స్పష్టమగుచుండంగా నిష్పుడు మనము చేయు ంఫిప్రయత్న మెపస్లు సఫల నుగును. ఇందులో వారి యవృష్టము కూడ కారణ ముయి యుండును, కాన అది దుక్యో ధనుసి అభిప్రాాయమున యావ దాంిజ్యమును తాజ్‌ ఆనుభవి౨ చుటకుం గాని తేక, యుద్ధములోం దాను చెశి యాకదాంాజ్యు మును విడిచికొనుటకుం గాని, ఆంటిలో నాకచాని కనుకూ లించి యుండల్గా, నది భాగ్యపాాప్లి కెట్లు నిమిత్త మగును? కావున మనపురువ,'కార మెట్లు సిద్ధించు నని 'ఆాత్పర్యము ఒకది సలమున కొకరియదృష్టము ఎట్టునిమి త్త మన్నచో యచ్చ కార్యం యదదృష్టాధీనం తచ్చ సాతొత్‌ పరంపరాయా వా తదుపభోగం జనయతి” అను శా స్త్ర నియమపహుకారము వార్రి యదృష్టము కూడా మనపురుషకారముకు కారణము కావచ్చు ను నుననవురువకారముకు మనఅదృష్టమే కారణ మని వెస్పక వారియదృళ్టము కారణముగా వెందుకు చెప్పవలె ననగా __- ఇ ్రదృష్టిచే దైవపర్యాయనుగు నిద్భష్టపదము శుభాశుభ నిమిత్తీపరముయిునను వోకదృష్టిలో కుభదమూతుపరముాా నే వాడంబకుటచేత నిచట సంధియగుటలో వారికి సుఖమే కానుక వారిదై న మెట్లుండునో అన్సి వెప్పవలసి నచ్చినది. ఇంతవజకును యుద్ధమే కావలయునను నిశ్చ్వయనుతో నుస్న దుర్యోధనుని అదృష్టము, ఆశనిజీవితనాశమును, యావ ద్యాజ్య నాశ మును,

శ్రీ మవాభారత విమర్శము 79 తప్పించి జీవితలాభమును, అర్ధ రాజ్యలాభము నొందునటుల నాతని బుద్ధినశ్సయమును మరల్పంగలడి మై యున్నదో ేనో అని దూరాభిపాయము. “బుద్ధిఃక ర్థానుసారిణ్‌”, అనుపుకా రము టుద్ధియును అతండు చేయుక ర్శలను బట్టి చూడలూ బుద్ధిని

వ ఆస్‌ మూర్చునట్టి అనుకూలాదృష్ట మున్నట్లు తోచదు. కాని పురు ముని వాసనారూపమయిన అదృష్టము సత్పంగాదికమువనలన మౌాశ్చకొనం దగియుండును కావున, నిప్పుడు పుయత్నముం జేని చూత మని శీంకృష్ణైభిపాయము కావచ్చును, ఇందువలన అదృష్టము దుర్చోధము విచితుము అయియుండు నని మనము 'తెలియందగి యున్నది.

నకులుండు

390 స అనిన ముకుందుతో నక్షలు డల్లైన యిట్లను నీకు ధర్మజుం

డును బఐనార్ష్మ జాండు నరుడుం దగం జెస్పుటం కిల్తే గాదు మౌ

మవము లరణ్యవాసమున ముత్చ బ్రమహోపతిపాల నున్నయ

డ్జినములభంగి *ాదు కృపందీ వతం గుందినచంద మయ్యుడ.న్‌

ఇందు వూచునస్సులు అరణ్యనాసా జ్ఞాతవాసదినము లలో నున్నట్లుండ లేదు. అప్పటిదుఃఖవేగము తన్ని వారియెడం ఊడల

గృపగలుగుటవలన తీ(వత తజుంగుటం జేసి సంధి కిష్టపడుచున్నా ము తోకమందు కష్ట మనుభవించుచున్నప్పటి నొప్పి (కమ ముగా తన్గుట ఆభారమేకచా “తగంజెప్పుటు,” ఇప్పటికి తగ నట్లు వెప్పుట 9 కం కడఎగ నొకండు పసరము నడచిన నొకరుండుబెయ్య నడవవలయు నే?

వడు తెరు ఇాకారవున్షలక డ నిలచుం * క మనకు ౌర్యంబేలా

80 ఉద్యోగపర్వము, తృతీయాశ్వాసము, ఒకడు “కడవన్‌ కాసీ కడవ అగునట్లు, కుండవు పగుల6 గొట్టినట్లు, ఆవును కొట్టినచో దానికి (పతిగా మజియొకండు వానిదూడను కొట్టపలయునా? ఇెడుతోవ అ కారవులయంబే ఉండు గాక వారు మన కపకారము జేసినందుకు వనము మటు ల వారి కపకారముచేయవలయునా'? ఇచట చారు వునకుచే సిన అపకారము ఆవ్సనుకొట్టినట్టిది మనము వారికిచేయలోలది దూడను కొట్టునట్టిదిని అగును. అపకారత రెంటిలోను సవమూన మయ్యును అపకారములలో శారతన్యు నున్నది, అవుకు ఛేసి నళగాధథకంయచ దూడకు చేసిన బాధలో పహానియెక్కు డయినట్లు వారు మనకు చేసినచాధలకం3ు మనము వారికి చేయందలచిన చానివలన వారికి గలుగువోని యొక్కుడుం ఎట్లనగా వారు మనకు చేసిన పరిభవము ఆరాజ్ఫువారణము, మొదలగునవి నివ _ర్తవ్టిములు లాతూ గృవాచాపహానము మొదలగునవి పాాణహాోని కరము లగుటను. ఎక్కుడయ్యును, అవి యెట్లో దై వానుగం పామున వునకు తీప్పనవి మనము చేయందగ్‌నద్ది యుద్దములో వారిని చంపుటకాని వేరుకాదు. అది అనివర్హ [ము “౯వ్పఫ్రి జీవిన మానందో నరం వర్షశతా దపీి* ఆను న్యాయమున ఎట్లో నునము జీపవించియుండుటను ఎప్పటికయినను సుఖము లను పొందగలము, వారు యుద్ధములో వృుతినొందిన పిమ్మట మనము పశ్చాత్తాపము. పడినను (ప్రయోజనము. లేక పోవ్చను అని తాత్పర్యము ఈ పద్యములో “కడవగన్‌' అను పారము కంంు “కడువగన్‌ ” అని పార మయినసచో చాగుగం దోచు చున్నది,

శ్రీనుహాభారతివిమర్శము జ] 98 ఐ అట్లుంగాక నీవు వన పాలికిం బోవ్లుట దార్త కాన్ల లాదరింపకుండ చెజవలే9ి నీ సోమునపుడ యీ కార్యంబు చక్క్ళావగును ఈపారములో నర్థము సరిపడినట్లు కానరా కున్నదిం ఏ. నీవు దమ పాలికిం బోవుట చా_ర్తరాష్ట్ర) లాదంంచవండునారె అని (వాతపు _సకమాలలో పారమున్నది. ఇదియి సరిగా నున్నట్లు తోచుచున్నది. లేక మొదటిదానిలో “ఛా_ర్హరాష్ట్రా లాదరింపకుండ వెజవరి కనగా వెజవరా? అని అర్థమగునట్లు పారవుయినను కొగుగ నుండును *“ని అనునది అేఖక్యపమాద ము కావచ్చును ” సపా ళే్రండు 98ఉఊ రక్యాసమాట లాజెదకు రాజును దచ్ములు ఐవానిలోన సీ వొక్కా-టియైనం శాదనక యూళొనుచుందుట యంకకం శు చీ లక్కుటయ న వేంజికొన వైనను6 బోయెదవో సుయోధను౨ "జెక్క్ళడ భూమిలోన సగ మిచ్చుట మొక్ళాడ చానవాంత కా దినిలో రక్కానమాట లెట్టివి? రాజును, తమ్ములు నెవరు? “ర కఇెసమాలులూ రాకిసపుమూటలు (అనంగా మాయా మూటలు ) రాజు ధగ రాజు తిమ్ములు ఛీవూాదులుం అని చెప్పు దుకు వారిమాటలు మాయనూట "లెట్లనసంగా: ఇంతివఆకును శత్రువులవలనిళాధిల నొందుచున్న నుమ్ము నుశ్లేశించి, తొను కూడ విషాదము గనుక జుచుచు, ద్య్యూతె సమయము నిస్తరించి నవెంటన శతల నిర్నించి 'రాజ్యసుఖ ముల ఎనుభవీంపం గలవా రమని మవద్శూరడిఎచుచు; నిష్పుడు సంధి కా నేందెని నీవుచెప్పు చున్నను “నీఐ యేకుగడవు” నీయాటదేశ మే నూకు కర్తవ్యము అనియు అట్టి(కూ రుల కడకు ని న్నంపం జాం ననియి సంజ

82 ఉద్యోగపర్వము, తృతీయాశ్వాసము

యుని తో. 'జెప్పి*నూటలలో “*వితేషీంచి మాకు నితనివచ నంబు లవళ్యంబు నలంఘనీయంబుో లని ఇెవ్పీ, యిష్త్పుకు నీవు “నితరుత్సాహివి కాక సమరసన్నావాంబు సేయుచుండనలయు నని చెప్పుచుండు “న్య సురదాధనుపాలికిం బోవలదనియును నొక్కబుద్ధి వైడ మెడున్‌ * అను చును ఇెప్చి *మేము వారు నర్థ్‌ం బొందియ.ంకునటు గాంగ నొడంచాటు గావింపును"" అనియు, నెట్టి పరస్పరవిరుద్ధము లగు ధర రాజుమాటలును ద్య్యూత కాల మంచే పరిభవము నహింపక అప్పుడే శ్యతువుల సంవారించుట క దేకించి, "'ఆయుధములనిడం జూడ నర్దును చే వారింపంబడి ధర్శ'రాజునకు బాహుదావాంబు సేయవలయు "నని సంరం భించ్చి యెట్లనొ తాళి ద్య్యూతిసముయాసంతరమున యుద్ధములో దురోర్టధనాదిసోదరుల సందజను చంపుదు ననియు, దుక్ళాసను ర కృవానము వేసెద ననియును (పతితిజ్ఞ 6దేసి యిప్పుడు సంధి చూటల్సు వెప్ప్తుటవలన భీమునిమాూటలును శ్యతునంవోరార్థము చుష్క్టరమగు తపము చేసి మహేళ్వరునిపలన పాశువషతమున్సు ఇందాదులవలన దివ్యా స్రాములను సుఎవాదించి క క్రాదులం జంపుదు నని (ప్రతిజ్ఞ వోని యిప్పు డీట్టిశాంతివ చనములం జెప్పుట వలన అర్జునుని మాటలున్ను. అ్లు నకులుమూటలును, పరస్పర విరుద్ధము లగుటవలన మాయమాట్ర లని సవా దేవ్చని అభ్మివాయ మయ యుఎడును నానిలో 'నొక్కటియెనం గాదనక్‌ యూంకొ నుచుండుటి వారివూటలలో న్వా రిమాటమైనను ఒక్క _టిఅయి నను కాదనక వినుచును ఊంకుండుట, “అంతకంయె మేలు” అం తకంశెను పౌస, అనగా నవా బేన్చండు. సంధిని సమ్మతింపని వాండు గావున ఆ్యగహాతి శయమున ఏిపరీతి లత్షణాభిపాయ

శ్రీనువోభారతవిమర్శము 88 ముతో మేలుకాదనుదానినే మేలని ఇప్పుట+ లేచా ధర రాజా దులు సంధిని కోరి పలుకటయు అట్లుకాదని నీవు చెప్పక అంగీక రించుషటయును మాశతువులకు “మేలి మేలేలనియు. లేక వారికే మేలుకాని నూకు శాగనియును కావచ్చును- “అక్కటి అయ్యయో ఎంతకష్టనము. “వేండికొననై ననుం బోయెదవ్రై, ళ్‌ రీతిగాం (పాన్థ్‌ంపం బోదువా”, అని (పళ్నార్థకము; లేక (పాస్థిం ప-బజోదువ్చుపో. అని సంభాననార్థక ము. దుక్యోధనుండు భూమి లోన సగమిచ్చుట యొక్క-డు అది అనంబాపితము, ఇచట సవా 'జేవునికి సంధి సమ్ముతమా,? అనమ్ముతమా”? అని ఆలోచింపం దగియున్నది. “నమ్మలత మైన చో రక్కె-సమాట లాజెదరు రాజును దమ్ములు అనుట సంగతముకాదు. అసన్ముతముయిన చో "ను మోఫధనుం ఇక్కడ భూమిలోన సగ మిచ్చుట యెక్కడ? అ నుట నిరరకము, సంధియే సన్ముతము కాని వానికి సగమిచ్చిన "నేమి ఇయయ్య్యేకున్న నేమి? దినింబట్ట దూడంగాసవా చేవునకు రాజ్య ములో సగ మిచ్చినచో? సంధిసమ్ముత్‌ నుయినట్లును అట్లుకాక ధర్భురాజు తుదను చెప్పిన (పకారము అయిదూళ్ల యినా వుజి యెొట్లయినా పుచ్చిళొని సంధింజేనకొనుట టై న్యమయినట్లును అట్లు పుద్చికొనుట దుర్యోధనుని క రుణాలబ్ధము గాని న్యాయ్య ముగాం దమకు రావలసిన షతస్టమగు భాగముకాదు, అది అశ క్రులువలెం. గోరుట యూాళ్చాదె నర్ధమన్నట్లును. సవా బేవువి అభిపాయముగా కానవచ్చును. "కాని సంధివిఘటనమే ముఖ్య సన్ముతము, ధర్మళాజువాక్యములలో అత-డు కోరిన అయిదనా లును ఇంచువించుగాం దమభాగముకు సరిపడినట్లు "తెలియక, భీమాదులు ధర ్రరాజు వచనములు అలంఘ్యుములని తలంచి

8ఓ ఉద్యోగపర్వము, తృతీయాశ్వాసము, వారుకూడ అశ్లు పలికియుందు 0ని భావించి తానును ధర్మశరా జునఖ్నిసాయమును తెలియక యె అట్లు పలికియుండును ఇదియొక పతేము, ఇంక పమోంతరము... రాజును దమ్ము లు అనలా దుద్యోధనుండు,తమ్ములును రక్కెస మాటలాడెదరు, నీవు సంధికి పోవునపుడు [కూరపు మాటలాడెదరు, వానికి “సీవు "కాదన్శశ” ఆఅమాటలను ఖండించి వారికి సదు _త్తరములను "జెప్పి యెట్త్లయిన వారి నొడంబఆచి ధర్ధురాజు కోరిన (కారము సంధికి (పయత్నించుట కంబ నూజకుండుటమేలు, మాకు మెలు, ఇచ్చట మా యన్నల మాటలను నీవు (పత్యాఖ్యానము చేయక ఉఊరకుండుట వలన కౌరవులకు మేలనియు, వారు బలి 3డు మాటలను కూడ పత్య్థాఖ్యానమా చేయక ఊరకుండు ట మాకు మేలనియును సహా బేవుని అభిప్రాయము. 95 మ. కలప:ఐగూడునె యింతలేసి దొర లీ మైన్యంబు చుట్టం బులుం 'జెలులుం దిట్టరి లాతిరాజులకు మెచ్చే యివ్విధం బిజ్టిదిం గలదే వేడల ధర్మజుం డడుగం బోగాం నృష్లుండా ధార్తరా ష్టిలు ఫాలీక చలంబునం చెనల వెట్టుం గూడు దీప య్య నే “ఇంత లేసిదొరలు” హీడింబబక కివి్శార కీచకామల వధిం చినభీమ పేనుండును ఖాండవదవానముచేఫి ఇం దాందుల నోర్చిన టియు వారికిని అసాధ్యులగు కాలకేయాదుల జయించినజ్హి అ ర్టునుండును, రాజసూయములో దిగ్విజయిముచేసి కస్పములు "అచ్చిసట్టి నకులుండును, “ఈచై న్యంబు మో్‌ాంది పద్యార్థములో. గనుపజుచిన యాళ్ధా బెన్యమును తనువునముఎందు తలంప నె నందగునా? చేయంగాడదు సరియేకచా తలంపనయిన దగదు బంధభువులును, మి్మితులును నిందింపరా ? బతరరాజు లి

శ్రీమువోభారతవినుర్శము రిల దై న్యమును మెకళ్తురా " ఇట్టిదిం గలదె” వా రిట్టి దైన్య ముందుకు యెొచ్చటనైనం గలదా? ధర్భురాజు యాచింపం దలం పంగా, అందుకు కృష్ణుండు స్వయముగా వెళ్లగా, కౌరవులు పా లీయ నొప్పక చలమునోనే వెనంగులాడు చుండెనేని, “ఎట్లున్‌” వరీతింానై నా అయిదూళ్లుగాని మి యొట్లయినన్‌ అసగెం దవుకు గ్ర్రాస వాసస్పులకు మాతను ాలునట్లు కాని తలంచు టను, అట్టికూడుతీపా? రుచ్యమగునా? 96 ఉఊ వీరలు ధర్మమౌన్షము సవిస్తరతం దగ వాజిరేనివు న్వారలు దాని కియ్యకొనినన్‌. వినుమవ్యుత్‌ యట్టిపంధి పెం ఇారల నేర్చునే యుచిత మెనడి కయ్యము పంకమాటలే దేరం గురుత్నీతీకుసభ నిశ్చయ నిట్టిద ౩౮66 జెష్పామూ మావారు ధర్దునూర్ణ్షమంతయు వి స్తరించి ఇప్పినట్లయితే డానికి వారొప్పికొనినను “లట్టి సంధివెంపారంగ నేర్చు; స్థిరమై వృద్ధి నొందంగలదా? కాబట్టి యుద్ధమే ఉచితము, ధర్భురాజు తన శాంతికొ ఆకు అయిదూల్సి చ్చినను వాలుననునది ధర్శము కాదు, కారవు లతిలుబ్ధులగుటను చానికైనను నారొ స్పిక్‌ "నరు ఒకప్పుడు ఒప్పిళొని అట్లిచ్చినను, అవి మాకు గ్రాసవానస్సులశే చాలక్‌ మై న్య మొందవలసినప్పుడు సహింపక మౌొవాగే పిబ్బం భించినను, ఈనంధి వెంపారనేరదు లేక యిట్రిప్తుడు సంధిలో: గొంచెము మొకిచ్చినను వారు కపటులు కావున పూర్వమిం(ద పుస్థము, వాననుగాను, భాగమును, మూకిచ్చి వట్లిచ్చి, పీమ్సుటను కపటద్య్యూతము క్‌ ల్పించి. నారించినట్లు, వురల దానినపవా శింతుగు, అప్పుడైనను ఈ సంధిచెడునుగాని -వంపొారునది కాదు, “వంం మాటలేనేరన్‌” అయిదూళ్లను ఇాలునను ధర్జారాజుమా

ళ్‌6 ఉదొో్యోగపర్వము, తృతీయీశ్వాసము.

టబలోను, అంత జ "ద్ధత్యము పలికి ప్రతిజ్ఞలు నేసి ఇస్వు డీంత శాంతి వచనములను పలుకు భీమార్డునుల మా టలలోనున్ను, వేజభిపాాయ మున్న-వో, సవి యొల్బ నంకనూటలే యగును; కావున వేనట్టినంకమాట "లెటుంగను నాలభిపొాయము కినుగు అఆముగానే స్పష్ట్రయిగా యుద్ధ మె యుచితిమని చెప్పినాను మొ చలనే సంధియుచితము కాక యుద్ధ మే ఉచితి మెట్లనంగా __ళార

వులు ఇతరరాజులవలెంగారూ కవటులు కావున పీరితో స

సంధి వెలంపారదు తుదకప్పుడై నను యుగ్ధమేతప్పదు. "కా బట్టి

పఏర8తో యుద్ధ మే ఉచితముగాని సంధి ఉచితముకాదని ఆతా త్చర్వ్యము..

మ తుది రాజ్యక్ము సగమ్ము గొ మృడవిణందుం చేరుపంచించియుం బదుమూ ంజేండులు నీవునుం దిరిి రా పా లీక పో వచ్చు యదిశాదేం బగ్‌ బంట్నవై యజుము మాయల్‌ పన్ను నేస్పింళంజె ల్లిగు నూనీ కనియాసుయోధనునియుల్ల ౦ బుచ్చి పోనాడుమో

మోాంది పద్యములో కయస్థమే ఉచితమని ఇెప్పి యిందు: లోఆ శయ్య మే యెట్లగునో దానికనురూప ముగాం జెప్పుచు న్నాండు. ఈ పద్యము కు యధాశుంతముగా ముందు (పతిపదార్థ మును జూతము. “తుదిరాజ్యమ్ము సగమ్ముగొమ్ము క అంత మందు రాజ్యములో సంగోరు పుచ్చుకొనుము, “అడవియందుం బేగువంచించియుం బదుమూంజేండులు నీవునుందిరిగి ఠా నీవున్ను పదుమూంజేండులు అరణ్యనాసా జ్ఞాత వాసములను జేితిరిగి రమ్ము.

“పాలీకవోవచ్చు నేమాపాలు మాకియ్యకుండుటకు నీకుశ క్యమా?

“అదిగా బే౯ో ఆలాగుకానక్తై లే, "తెగ సాహసించి, “బంట వై?

బంటుతనము౫ల వాండవయి );మూతోయ ద్ధము చేసి, అజుము'?

శ్రీ మవాభారతవిమర్శము 87 నళింపువు 'చవాయల్‌ వన్ను నేర్పింకం జల్లదుసూ? మాయలు పన్ను నేర్చు ఇటువైని ఇెల్ల దుసుమిో; 'నీకుఅని? ఆదుర్యోధనుని; ఉల్లంబుచ్చి వోనాడుమి, వానిగుండె బద్ధలగునట్లు పలు.౩మిా-

ఇందు సనాబేవుని యభిప్రాయమేమనంణాా సంధిసమ్ము తము కానందున అదివిఘటించునట్లు ఉపప_త్తితోం జెప్పుచు న్నాండు. కపటద్యూతములో మమ్మోోడించి పదుమూం దేడులు మాక్రుం బ్రేశములం గలుగంజేసినందుకు నీవును కూడ, అట్లు తిరి గిరా, మా రాజ్యము అనధికారముగా నీ వనుభవించినందుకు ఇప్పుడు నీ భాగమును గూడ వమూయధీనము చేసి పదుమూ?దే6 డుల వీన్నుట వచ్చి అప్పుడు నీసగము భాగమ్ము పుచ్చుకొనుము. నీవట్లుచేయుట నీదుర్గ యముల కది ప్రాయళ్చి_త్తేమున్ను నూకు పతాంతియునగునుం భాగమిచ్చుటమాతుము కార్యము కాదూ మా భాగము మాకు ఇయ్యకుండుటకు నీశక్యమా అని లేదా నీవును మేమును పాలివారము కావున మాకు శీవుచేసిన క్షు నీకు ను మేము, చేయకుండుట నూ కుచితమూ?కాంుట్టి మావలెనే నీవ్రంగూడా పదుమూండునంవత్పర ములు శాజ్యమువిడిచికొని,అర ణ్యా కాత నాసములనను భవ్‌ంచి తుదను రాజ్యభాగము పుచ్చి కొన్నచో మాతో నీకును పాలు సరిగా నుండును. ఆశ్షేశము లలో గూడ నీకు ఖభాగమియ్యకుండ వగునా?ి ఇందు సగమ్ము గొమ్మా అను చానిళో కొమ్ము అను మధ్యను పురువక్రియను బట్టి మమునీకు భాగమునిచ్చునారము. నీవుపుచ్చుకొను వాండ వుకాని, నీవు ఇచ్చువాండవుకావు, నీవు నీపాలు6 బుచ్చికొనుటకు స్వాతంతృ్యూము కలవాండవుకాని మాభాగమును మాకిచ్చుటకు గాదు, మాది మేమే తీసికొనంగలము, నీవియ్య నవసరము లేదు,

88 ఉద్యోగపర్వము తృతీయాశ్వాసము ఇయ్యకుండుట "కెవ్వరు శక్తులో ఇచ్చటకును వాలేశ క్రులు కానన మాపాలు మా శియ్య్రుకుండుట న్‌క శక్యము కాంబట్టి మౌ కిచ్చుటకూడ నీది కాదు, అనంగా నీశశస్యమయినది కా దని తాత్పర్యము. అదిగాదేక్‌ ఆలాగు కానిచో తెగి బంట.వై బంటు తనముగలపాడ వై యుస్ధముం జేసి అజుము నళింపుము. అనగా నట్లు చేయనిచో యుద్ధములో సశింపం గలవు. కాని “మాయల్‌ వన్నునేర్చింకం 'జెల్ల దుసూ జూదములోం జేసిసినాయల నేర్పు ఇప్పుడు చెల్లదు నుమో, సీకు మాయలలో నేర్పు, మాకుయుద్ధ ములో నేర్పు సీ నేర్చు జూదములోం జెల్లినది. ఇంక మానేర్పు చెల్లందగీ యున్నది.

యుద్ధములో సీమాయల నేర్పు ఇెల్లనందు మాయలు ఇెల్లునప్పుడే సీబుతుకు. నిర్ధాయికముగా మేముచేయు యుద్ధ ములో నీను నళింతు వసి తాన్పర్యము.

““ ఈపద్యములో “పదుమూందేండులు నీవునుందిరిగిరాం చాలీక పోవచ్చునేౌ” అనిపారాంతరము తాళప్యతపు స్తకములలో నున్నది. అప్పుడు డానికర్థము ద్య్యూతములయందు నిర్ణ యించు కొన్న సమయ పృచు రము తిరిగిరాగానసి

ఇంకొక వాఠరమును చదున్సదురు._ *పదుమూం.జేండు లునీవ్రను౨దిరుగు రాపాలీకపోవచ్చునే” అనిఇందు “తిరుగు అను నదొ(కియ, “రావాలీకై పోవచ్చునే, పొండురాజు సాలు ఇయ్యక శక్యమా అన్సి అర్థమును చెప్పుదురు. ఇచ్చటనే “తిరుగురా' ఆని [క్రియం జేన్మి సాలీకపోవచ్చునే అనియును చెప్పుదురు. ఇందు దుర్యోధనుని యందు నై చ్యసంభావనచే “తిరుగు. అను (శ్రీయకే 'రా' చేర్చట, ఈపారములలో “రాషాలీకపోనచ్చునే,

శ్రీమవోభారతవిమర్శ ము తి అను చానిలో ధృత రాష్ట్రూండు జీవించియుండుటను పాండురాజు వ్యృుతినొందుటచేతను మాకు భాగములేదను గొందువేమో) మౌాతండ్రి పాలు మాకియ్యిక తేప్పదని అభిప్రాయము. ఈపార ములలో మొదటీ చానిలో సవాబేవునికి సంధివిఘటనము సమ్మ తమయినట్లును, తక్కినవానిలో న్యాయముగా దనుఖాగము వచ్చినచో సంధి సమ్ముత మయినట్లును "ఆలియయిడును మొదటి దానిలో నింకొక యభిప్రాయము కాసవచ్చును. నీవు మాకు భాగవిచ్చునాండవు కావు, మేమే నీకు పాలిచ్చెదము- అది యొట్లనంగ్యా మూవలె నీవును పదుమూంజేండులు తిరిగివచ్చుట మాతో వ్లక్టన్సు సమమగును కావుననది నీకు పాలగును వేదా అట్లు తిరిగివచ్చుట కాక యుద్ధము చేసి చచ్చుట ఈ రెండును నీకు సమానములే కావున నిందొకటి ,యేదైనను కకొనుము” పుచ్చికొనుము, అదియే నీకు పాలగును అనంగా పదుమూందేండు లుతిరుగుటలోనే (భష్త్రాండవయి చళ్తువు యుద్ధములో నై సను చత్తువ్చు ఈరెండును సమానములగుటను నీకు వానిలో నొళటి పాలగపనని తాత్సర్యముః సాత్యకి 98 మ అనినకొ పాఠ్యకి (పీకులడె యితియ లెప్సెయుండల బల్కెం (బమయోజనమాుం గబ్లదు గారపంబు ఇెడుదుళ్చార్మితకుండా సుక ధను బోధివగబోయినక్‌. సరభ సోళ్చానాంబువై నున్నివీ రసశాయంబుక. శెబ్లనుం బిియము సంగ్రామంబు 'ేలెమ్మెయిన్‌. ఇందు “గొరంబు ఇెడున్‌' అనంగా నెవ్వ రికి? రాజ నితి పుకారము సంధిః గోరినభర్శురాజున కా? చానిం బూనికొని వెళ్లిన (శీకృళ్ణునకా? సాత్యకి అభిప్రాయమేమి? వారికికాదుం

ఛి0 ఉద్యోగపర్వము, తృతీయాశ్వాసము మజియొవ్వరికనంగా, యుద్ధసాహశ+య్యము కై కోరంయగా నత్యుతాా వాముతో వచ్చియున్న యీ వీకులకందటికిని యుద్ధము లేదని ఇప్పి నురల ఫ్రైట్టినేపొము స్హనలగా వి యుత్పావా భంగమగు టను వీరికి గౌంవభంగమని సాత్యకి తన అభిప్రాయమును 'తెటుపుటం 'చాపడదిం 101 ఉ ఆంశలు చేఫ పోనడవి యక్కాట సంజయుచేరం జెప్పి ఫు త్రైంతురె యిజ్టియా5ట మందిం (చియమందె యాధిస్టిరుండు దా నంతీన యూళులేవురగు వైదుసుయోధముండిచ్చునొ క్కొా,యిీా కంఠ కృషపావిహీనమతి నాతండు నొంచు నె యన్నదక్ములన్‌ అంత దుర్గయములువేసి నుమ్తుడవులకు. (తోలివేసిన వారుఇప్పుడు సంజయుపి చేత నిట్టి యూరటము అనలా భాగ మిచ్చునట్టి యూరడింపు చెప్పిపంపుదురా అట్లు పంపరు మిదిం (వీయమంచె యుధిస్టిరుండు చానంతన దానికి యుధిష్టిరుండు నం తటఓల దానే సంతోషించినాండు, సంజయుని" బంపినంత మాత ముకు నంతసించుచున్నాండు. ఊళు లేన్చరకు నైదు నుయోధను డిచ్చు నొక్కా ఇచ్చునా అని కాకు స్వరము ఇయ్యండని తాత్ప్స ర్యము ఈకంత అంత అయినను ఇయ్యక కృపావిహినచుతిత్‌' అన్నదముల న్‌ తవును నొంచున్‌(.ఎ నొంచున్‌ నొప్పించునే కానియియ్యండని ఇచటను ఎ * అన్సువది వవకారార్థకము. ఇది యొకపతేము ఇంక రెండవపతుము ఊళుళేశ్చరకు నైదు నుయో ధనుండిచ్చు నొక్కొ యీకంత, అత్రి స్వల్పముగానయి. దూళళ్లుని చ్చుశేపో అనంగా నిచ్చులాక అట్టిచ్చిన; చోఅన్న అనలా ధర్మా జుతములన్‌ భీమాదులనుకృపావిహీ-న మతిన్‌ దయాళూన్యమయి

శ మహాభారతవిమర్శము ప్ర సబుద్ధిచే నొంచునె నొప్పించునా? “ఐంతకును అన్ని ఆకేళములు నోర్చి సమయము తీజనవెంటన్‌ శాజ్య్వ మనుభవింపంగల మును నాళశత్తోన్సన్న పీరికి ఆశాభ రగమగునట్టు (గాసవాసన్సుల కయిన6 బాలకుండగం బుచ్చికొని వీరిని నొప్పించునా? అనియును కావ చ్చును ఊప క్ష ములో జాపదికీ అయిదూళ్లు పుచ్చిక'నునట్టి బంధ సమ్మితముగాదు”,

302 సత్ర మునుపడ్డ బన్నములుం పమ్మువిపెల గలకూర్తై పేర్మినీ జనపతి శ్రైవకున్నె యదిసక్కాన రాజ్యమా పాలులేక తీ జంవ కొడభాటు గల్లిక ఇెఅుంంగమి వెట్టీరె చాల్వరెరి వీ రనరొళొ చానలేమియని యాడిరి లోకముఐవారుకేశఐా, తన తాజ్‌ ముందు పొందిన కష్టములను సహింపలేదా? అది సక్క్యన ఆలాగు సహించుట చక్క-నే. కూ్తరులెన్ని దుర్శ యవముల్వు చేన్సినను శొంతుల మినిపించుకొనునారు సహించుట ఉచికమగును. శాని రాజ్యము పాలులేక తీజునకొడంబాటు గల్గినన్‌ భాగము లేనట్టి తీర్గానమున కొడంయడినవతుమున ఎజుం గమివెట్టశ, ధర ,మెజుంగరని నిందంబెట్టరా? ఇాల్చరైరి పీక నరొత్రా, ఫ్రిక్చ హేంకిం జాలక యిచ్చినంతేం బుచ్చికొనినారనరా థి లేక 'రాజ్యభాగము కనర్హులనళా నాన లేమియని యాడ లోకమువారు. సిగ్గులేదని లోకు లనరా?. వీరు శసనొంద కన్నను లోకములో నీగ్గువెట్టరా? అనంగా ఐారు వీరికిం జేసిన పరిభనములకు వీరు స్వయముగానే సిగ్గునొందక పోయినను లో కలు సిగ్గు బేనివారని అత్మేవింపరా? ఒకప్పుడు ధర్మరాజును, మే మేవియు నన లేక యూరకున్ననులోకమువా. నా నిందింపరా?ి ఇందువలనం దాము 'చేయుపని లోక్‌ సమ్ముతము కానిచో లోక

రి ఉద్యోగపర్వము, తృతీయాశ్యాసము-

మునిందింపక మానదు. తమపనిలో. దాము స్వతం(తులయ్యును

లోకము ననుసరించి చేయవలయునని ధ్వని,

104 ఊఉ. ఓట యొకంఠ యేకయు సుయోభధనుచి శ్తీముకందు లేదు నీ మాటలంోవు నే దురభిమానముయెొక్కుడు సూకు శాకయ చ్కోటనసంగరంబులగు చొప్పులు వుట్టిన వైచి పొండట్పుల్‌ వోటువకిచ్చసింతు రొకోపోదురొ కానలవముండ నచ్చుతా

దుర్యోధను చిత్తమం జేవూ(తముయిసను ఓటఓఓడుట తట లేదు. నీ నమూటలణోవునే, నీ నీతివచనముల వంక నాతండు పోవునా? దురఖి నూనమయెక్కు_డు పూనుగాక. దురభిమూన మేమిక్కుటముగా. బూరించుంగాని యతనిచి _త్త్‌ము వమూజుదు. అచొ్పీటన అచ్చటనే సంగరంబులగు చొప్పులు యుద్ధముల॥ు నట్టి జాడలు పుట్టినళా పుట్టంగా- వీర్నుసైెచి సహీంచి పోటునకిచ్చ గింతు రొకొ, యుద్ధము చేయుటకొప్పికొనుదురో, లేశ కానలను౦ చన్‌ మరల నడన్చలలో నుండుటకు పోదులో అని యథాళం అర్థము, ఇందుంగొంత విచారింపన్తై యున్నది. ఓట అనునది ఈడు ఛాతవు భానార్థకమగునా? అయితే ఓకుట అని కదా రూ పముండపలయును లేక, ఓటు_అ_పీట అన్న చోనచ్చటి అచా రముకర్తి మేమి? అనధారణముయినచో దానికిం (బమోజన మేమి? "లేక ఓడుధాకతు భావార్థకము ఓటు అన్నచో పారము “ఓటునొ కింత” అనికచజాయుండవలయును ఉకారముకు సంధి కానిచో నకారము నానియ కారను రాదుగచా? కాబటి యదియెట్లు? అనంగా ఓటు,అ=పీట ఆకారమవధార ణారకవము. ఓట్‌ దురోపు ధనుని చిత్తీముదు లేనప్పుడు ఓటు మూక మయిన సంధియె ప్లుకుదురును. అతని మనమునందు ఓటు, కూంరత్వము తగ్గుట,

శ్రీమవో భారతవినుర్శము రై లేక యుద్ధమయిన-వోం దామోాడు దునును శంక, లేదు అదిక లిగినం గచా సంధిొప్పికొనునుం “ అచ్చటసన నంగరంబులు” అనుచానిలో నకారము మిది. అకార మవఛార ణార్థక ముగునా శాదా? అయినచో దాని ప్రయోజన మేసి? శీంకృష్ణుం డచ్చటికి వెళ్లుంగా పుట్టినవి అచ్చటనే కాక మతేయెచ్చట' బుట్టును. ఆ అకారము చేనినిన్నవ చ్చేదిం చును” సంగరంబులగునసి బవాువచన మెం దుకు? కురుపాండవ యుద్ధను, స్థలాంతర మందును, కలాం తరవుందును, ఒకథసారియే. కదా ఆరునదో శాయట్టి బవా వచనము సంగత మెట్లు? అనలా నీవు చేయంబోను నంధికానేరదు సరియేక చా నీకే అచ్చట యుద్ధ్యపస కీ కల్లు నేమో “అన్ని అదిఅచ్చటవైే "కావలసి నది గావున నవథారణార్జమాు సంగతము కాలాంతర మున సలాంతరమునను ఏీరికింగూడు వారితో యుగ్గనే "కావలసి యుంజేను "కావున “సంగరంబులు” అని బవాుువన చనమున్నుు నంగతెము సను, 107 ఉ ఆజక్షిపోకయుక. ఫఎమునంచుటియూుం నని పల్క- నేరమిక్‌ క మాజటశోరిదాననయిమాటిలు చృత్తమునందు నిల్చశే ాటంలు యేలెదన్‌ ఐనుకం కర్హమా ఇద్హనుగాననల్యం మై వీండియైవ మానసిక వెండి వివేకముగల్ల చేర్చు నేం “అఆఅడిపోక యు నీష్టర్థ్‌ (సయత్నమును- “భలమునం దుటయు నీ” ఫలనిద్ధిని 4 ని” (తెలిసి పల్క-నేరమిన్‌ ,““నీ పలు కిటకు నేర్పు లేక పోవుటచేతను” మాజటనోరిదాననయి మన వాళు ెప్తునూటలకు (పతిగా జెప్పునట్టి నోరుం/గలదానవై,

న్‌. ఉద్యోగపర్వము, తృతీయాశ్వాసము. “ళమూూట్రల్పు చి త్తమునందు నిల్చ్పక” మనస్సులలో దోచినమొ టలను మనస్సులో నిలుపుకొనంజాలక *ఏంగాటులు (ేలెదన్‌ 97 కరినపువమూ- టలు పల్కెదను “*ీవినుండు తమించి వానిని వినవ లయు క రము నెగ్దునుగాననల్క_మై “వారునాకు చేసిన పరిభవ =౨ములవలని కోప్రవృుచేత క _రవ్యమెద్దియో, కీజెద్ది రూ తలి యక. కారువూాట్రలు పల్కెడనని తాత్పర్యము. “వీటిండియైన వమూసస్పిక్రి వెజ్సై తన అభిమాన శాలికి “వెండి” పిమ్మట “వి వేకముగల్లశేర నే కోపవేగమువ నశించిన వివేకము మరలలగ నుగునా, కా బట్టి 8 "పముచెతి వివేకము లేక కను పలికితినికాని ఉచితాన్స చితముల నరసి మా కటు తోచునో అపేచేయుమని సముదితౌభిపాయము. న స (శీకృష్ణుండు (ాపదితోం ఇెప్పుట 08 టా (ముచ్చిరానేల "నేం గలునముగ్చియనాకు వృకోదరుండు వివ్వ మృండుల దోడుగాలయగజనవిం క్యండు ధర్ముసుకుండు వంప నీ మెచ్చుగ శశుసంతయ ము మేకొని నేసెదలాక వేటొళం డచ్చుపడ౦) త్‌ దురాత్యులు గౌరవు లుర్వి యిత్తుశ (ముచ్చిర నేల ఏసాదమొంద నేల? వేజొకండచ్చు పడంగ "నేర్చునె యుద్ధముతప్పి సంధితేప్పక అగునా? కాదు “అనలా నేను సంధికిటోగా సుధి కుదిరనో నిన్ను పరిభవించిన శతు వులు నళింపరు. వార్చ నళ్గింక్త నీ వకభవదు॥ఖము తీఅదుం కావున సంధియగు నేమో అను విషాదము నీవు బొందవలదు. దురాత్ళులగు కౌరవులు భూమి నియ్యరు భూభాగమురాని నంధిని నను సమ్ముతింపను భీమాడ్డునులును నాకే తోడ్లగు దురు అనగా ననుసరింతుర్చు అప్పుడు ధర్మరాజు యుద్ధ

శ్రీమహా భారతవిమర్శ ము 0క మునంగీకరించును వ(తుతమేయమగం-నుం నీవు నుద్ధ కావుననట్లా 'తలంచు చున్నానను నభిప్రాాయముతోనే ముద్దియు” అని శ్ర కృష్ణుండు సా బోధించుట అక్హ్యనుండు మరలంజెప్త్పూటు* )28తే పాండవులు ఇ" ర్తరాష్ట్రాలు పుండరీక జ్‌ త మట్టజకంబున నీకు నొక ్వా రూపు కావుల౬ గొరిమే ఠరూఫు నందు నుభ యపత్మంబులకును జేయుము పొలంబు పాండవులు, కెరవులును (శ్రీకృష్ణునకు బంధుత్వమున నొక్కురూవు వాలెట్లు? పాండవులు మేనలల్తే చిడ్డలుక చా? శారవు 'లెట్టివారు?. అడ్జునుని అభ్యివాయమేమి! దౌపది (శ్రీకృమ్ణునకుం దోయిట్టుననుట యబ్లో యిదియున క్షే అయియుండును. లేక పాండవ్రలున్ను ఛా_ర్తరాష్ట్రాలును బీచెత్ర వీర్యునకు. పాత్రులు సమాన బంధువులే యగుటను విచి (తవీర్యుని రాజ్యముకు సమానన్వత్యము కలవా చేయను దృష్టికలవాం డవు కావున మా యుభయ పతముల వారికిని హీతంబనలో" సంధిజేసి సగపాలు ేయుమని తాత్పర్యము 128 ఇ. అని విని ఇారవులమ మౌ కను హిఠరము (చి బుంబుంకేయంగోరియ కెంతీ తన యా గజుపవిధృ్యశ రొ ష్ట్రాం కడకుం చోయెదను గడుం బీతిమెయిన్‌ (శీక మ్షుడు వెప్పుటు ఇందు*వీయము హీతము ఎట్టివి!? భీదముండునా? "లేచా? ఉన్నచో నొక కార్యము వ్వియమున్ను షాతమున్ను అగుకెట్లు?

06 ఉద్యోగపర్వము, తృతీయాశ్వాసము లేనిచో వేజుగాం. జెప్పుకెందుకు?.. పియము సద్యః వతి కరము హితము తత్కాలమున రుచ్యముకాకున్నను క్రమ మున చ్నేమకరము. ఇచటం చాను చేయింబోవు సంది కౌర వులకు హీతమున్నుు పొండవులకు ప్రియమున్ను అని అభి ప్రాయము, ఎందుచేతననంగా నీసంధి కారవులకు నిష్టముకాకు న్నను ఎట్లో ఒప్పికొనినచో చానివలన వారికే నేముమెక్కుడు కానుననది వారికి హితము పాండవులకు బంధుహీంస లేకుండుట యే ప్రియముగాని కారవులు కుత్సితులగుటను ముందు మరల వీరిని పూర్వుమువలెనే 'బాధింపక మానరు కావున నీనంధి పాం డవులకు శేముకరము'కాదు. అందుచేత వీరికి హీితముశాదను అభిప్రాయము'చేత'నే (శీకృష్ణుండట్టు 'చెప్పియుండును, ఇందు ““కంక్టీక్రన యాగంజుపని' అను జానికన్వయము బేనితో సరిగాంగనుపడదు. అది వేఆవాక్యముచేసి నాకు క _రృన్యము అసిక్రియ, సద్యావారించు కొనుట యుచితముగాం దోచును- మజియు ధర రాజు వీంతిక యి, తాను ధృత రాష్ట్రూని యొద్దకు బోవుట మాతుమే తనకు క _ర్వవ్యాంశ మనియును, సంధికా నేర దనియును శీంకృష్ణుని యభిప్రాయము తెలియనగును. 129 క్క అనిపలికిన వరిధర్మ ఏ

చవముల "తెజుంగున కజాత ఇ (శుండు చిత్తం

బునర బొంగి యశ్లు చేయుము

మన నికృ్వయవి.ది ము దీవి మజవ్టకు మునఘా,

ఇందు, ధర్మరాజ శ్రీకృష్ణునకు నుజపు శంకించుట, లోకద్భష్టిలో సయియుండును. అది తాను సోదరులు చాపది, సాత్యకియును చెప్పిన వానీలో గొన్ని పరన్పగ విరస్థము గాం

శ్రీమజాభారతవిమర్శము 97 దోదుటచే “నవాంతర భేదము లెట్లున్నను అందజికిని సంధియే సమ్ముత మును సముదితాభిప్రాయముతో తుదికి కార నిశ్చయ మివయే యని సూచించినాండూ””

ఆ ధర రాజు (శ్రీకృష్ణుని సంధికి బంపుట

330, వ అని కార్యంబు నిశ్చయించి దినశుద్ధి నిళూపించి నారాయణుం

జూచినీ నత్మల్రంబు తోహాణిగ చా యొల్లి శేవతి నీకల. జంద్రతారా

బలంబులు గలవు గమునంబునకు శీపకడ మేలు పయనంబగుట "లెన్స

యలి చెప్పీ ఆంయాన్నరది.

ఇందు ధర్మరాజు శ్రీకృష్ణునికి దినళంద్ధియు6 జం్యదతారా బలములువూచఛచి ేవతినాండు (వయాణమును నిశ్చయించినాండు దిసళంద్ధి యున్నట్లు చెప్పినాండు గాని దిన మెద్దియో చెప్ప లేదు. ఏదినము?ఏమూసము ? అని ఆలోచింపవలసీయున్నది- ఈ యాం ధభారతముంబేమియును ఇెప్పంబడ లేదు. సంస్కృతభారతవరు లో “శ్లో, శాముబే మాసి చే వత్యాం శరద నే హిమాగమేో అనియుండుటను కొ క్తికళుక్ష్ల చ్య్వాదశినాండని వ్యాఖ్యాతలు (వాసినారు. గాని ద్వాదశి (పయాణముకు నిపీద్ధము శాదా? వేదా తయోదళి అనునేమో ? అనొండు జీవతి "జేషమున్నను (శీకృన్లుడు బయలుజేటుట సూరోన్టైదయమున మె[తమువాూర్త మందనంగా తృతీయ ముహూర్తము ఆజువగడియలో గానే కావున (తయోదళి అయినను పౌర్గవి నాటికి కృ త్తీకా నమత మమోగ ముండ నచ్చును, కాన నిదియే రమణీయముగును, అటు గి బయలుచేజి ఆఅపూంట నొక మున్వా(శమము నందు బసచేసి యుండి యారాతికి కుస్థలికే వెళ్ళీ అచ్చట నారాక్రి వసించి నుటునాంటి ఉదయమున బయలు వెడలి కరి నగరము (ప్రవే 7

కర్రి ఉద్యోగపర్వము, తృతీయాశ్వాసము.

చించి శాజమందిరమున ధృత రాస్ట్రాదులం జూచి ఆనుభ్యా వ్నూ భోజనమునకు ఏవిదురినింటికి వెళ్ళి ఆ దినము అతనితో సుఖనోష్టిని గడపి మరునాండు మరల కారవసభ కుంవచ్చి అచటి వెద్దలు వినుచుండ ధృతరామ్టునితో తన రాక (ప్రరరాజనమును ఇప్పి దుర్యోధనుని తగు మూటల నుపకాంతి జేసినను, నతండా మాటలనాదరింపక తనయందు దలంచిన కృ(తిమమును 'జెలిసి, కొని కోపించి అచ్చటివారికి విశ్వరూపమును జూపిం వెను.

శ్రీ శచీవనుహాఖభార తవిమ ర్శ ము ళ్‌ జాంసము ఉద్యోగపర్వము చతు ర్థాశ్వాస జాయేత శ్రీకృష్ణుడు క ర్దనితో రవాస్యో కులు బల్తుకంటు. శీకృముండు విదురునింటికి. బోయి కుంతి నూరార్చి కలి వురమునుండ్‌ బయలునెడలు నప్పుడు నానుము నంభవించ నందున భేదమును జేయందలంచి కక్టుని' బిలచి. ీకన్తుడూ- షన్‌ నవు ఇృద్ధజనోవ 'నేవివి ధర్మసంచేదివి “శివియంన వినును సీస్ట మళ్ళత బలంబున మూరాండు సరమునంగన్నియరేలే౬ గొంతి నన్న వాండ వగుట పాండు నృపొలు వ(గసుకుండవు; ధర్మమార్షం బిది ధ్వర్శతీనయా౯ జాదిగాగల గిముబందలు నా బేత ఇటీ నీ చుడుగుల జగ్‌ సకల హా పుకమి(డత్ర బంధు భూంసే చాసమ న్విరచు గాలంగాలిచినిన్నా స్వే ఛార బవానమునకుంకుట్టీ-బు గట్టను జ్వలుడపగుదా రన్తువారి కడకు అని చెవ్పెను- ఇందు కరుండు పొండురాజునకు అ్నగ్గజు6 వాయ పాండుళాజుక్‌ కునూరు. జెట్లగును. ధృతరాష్ట్ర పాండు రాజులు విచిత్ర ఏీర్యునికివ ల ఈ కర్టుండు పాందురాజుకు కుననా

100 ఉద్యోగపర్వము, చతుక్థాశ్వాసము.

రుండనుటకు అవక్రాశసు కానరాదు. విచ్యిత పీర్యునకు తశ భార్య అందు వ్యాస్ట్రస మవార్టి వలనం బుట్టిన ధృత రాష్ట్ర పొంశురాజులు త్నేతజులగుదురు కాస కుంతి అప్పటికి ఒకరికి శ్రేత్రమె (బభాళ్య యొ) కాకుండ గన్యాత్వావస్థలో పుట్టిన కర్టుండు పాండు రాజునకు వేతజు జెట్లగును. కరుడు శ్షై్యతజంయకాండు. కానీనుంయు అన గా కన్యకా పుత్రుండు. ద్వాదశ పుతులలో నొకండు క న్యాత్యా వస్థలో, నితనిం గన్నకుంతి విమ్మట పాంశురాజును వివావాము వలనం బొందినది కావ్రన ఈ కర్టుండు పాండురాజునకు కానీన పు(తుండగును,

యాజ్ఞ వల్క్గ స్స ఖః వ్యవవోర కాండము.

“౯ న్లో. కూరసోధర్మపత్నీజ స్త్రతృమః ప్యుతికాసుతణ త్నేతజః వ్నేతజాతస్తు సనో, తేణే తశేణవా. గ్యహేపచ్చన్న ఉత్పన్నోగూఢజన్తు సుక స్మృతీ! కానీనః కన్య కాజాతో వమా 'తామవాసువో భుత న్యా..-'కానీనః కస్యకాయా ముత్పన్నః పూర్వవత్‌ సవర్హాత్‌ సమాతామవాస్య ప్యుతః యద్యనూథా సాభవేత్త దా వీతృగృవా ఏవసంస్థితా, అధోథాత దావ్రూఢులే వ పుత్రః యథావానునుః న్లో పితృవేళ నిక న్యాతు యత్సు తుంజనసయే దొవాః తంశానీనంవ దెన్నామ్నూూ వ్రఢుః కన్యాస మొద్భృవమితి. అని ఉండుటచేతె నిచటంగుంతి కన్యయె ప్యుత్రునిం గని వివావాముకాక తండింయింటశే అ్లే ఉండపోయినచో నట్టి శానీనుండు ఆమెతం(డికే కానీన పుతుంండగును అట్టుకాక ఈమె పాండు రాజుచే వివవాము ేనుకోంబడినది కావ్టున నీకర్టుండు వాండునాజుకు కానీన పుత్రుండు కావచ్చునని అభి పాొంయము,

శ్రీమవాభారత విమర్శ ము ] 0 ప క షౌాంచాలకాజప్కుథియు నంచికమున నిన్ను. బొందు నాజన సరుసన్‌ సందిత ఫుణ్యుండ వీ వొక యించుకయును వేలు సేయ ేతె మైలమిన్‌ ఇందు “నిన్ను6 బొందు నాజవ వరునన్‌” అనగా నౌాజు వ భ్ర్తగాననియే నాశియర్హము* సంస్కృత భారతములో: “న్లో *రాజన్యా రాజక న్యా శ్చ2-పాదయంత్వ ఛిపే.చనం, వస్తే త్యాంచతథా కాలే జాపద్యుపగమిస్యతి. అని యుండుటను బట్టి మూడంా చాండవ్రలయిదుగురు ఆమె కీదివజకు భర్తల యుండుటచేత, నిచటం గర్జనియందు వష్టభావమును. బెట్టు టలో, నతనికి పతిత్వినుంబేనా యభిపాాయను ఫి అప్లై అయినచోనది సంభావికిమేనా ? (శ్రీకృష్ణ వాక్యము, అసంభావిత మగునా?ి ఒకప్పుడు కర్డు డంగీకరించివచ్చినచో నట్లుంజరుగునాం అది శాస్త్రీయ మగునా? అట్లు శానిచో శ్రీకృష్ణునిది మృహో ఛామణముకాడా./నకలలోకనువానీయుండును, ధర్మ్రధర్శని శ్లేత యు గాలోచితజ్రుండును అగు శ్రీంక్ళమ్ణుండు లోకదృష్టిలో రాజ నత్తి ప్రకారము ఫేంధివై వచ్చి ధర్శు వ్రములు హితములు అగు సావమవచనములం దగురీకిని వతుంల బోధించినను వార నమ్మ తింప నందున చాన భేదములను గూడ ౯ బన్నందెలచి కళ్ణని బిలచి నీకు రాజ్యాఖిపే కము చేయింతునని చానోపాయమును కను పజచి అదియును నంఘటింపనందున జొపది నిన్నాజువ వరున నొందు నని భేదోపాయమును గనుపఆ చెను. నీతిజులు శతుంవ్రలయెడం. జేయు న. యుండును, అట్లు కానిచో కత్తు ్రరదిరతరరం రాజ

40 ఉద్యోగపర్వము చమెన్ధాశ్వాసము. కది దోషముకాదు. కానన ని ఎ భేదోపాయములో కాలోచి తజ డు శకము డు పలికినది మృవమొనను అదిదోవము గాద ని తెలియందగును ఇబ మ&ీరాళ్ధి మథనానంతరమున అమృత మునకైై "ేవదానవులు వెనుగులాడుచుండ భగవంతుండు మో హిానీరూపమును ధరించి అన్బుతమునుబంచి యిచ్చెదనని చెప్పి “రాక్షసుల వంచించి జేవతల క మ్బతము నిచ్చివేయలేదా. సుం దోప సుందులను రాతసులను _స్త్రీరూపమున *“బలాధికుని వ రీరంచదు”) నని చెప్పి మాయచే వారిని వంచించి, నశింపంజేయ లేదా. మాయానంతులయెడ నవూయజేయుట నీతిజలకు ధర్మ మేశాని దోషము కాదు ఇంటియకాక కొన్ని శాల్యేములలో మృౌషాభాషణము మృవకాదని కూడ విశేష సాస్త్రము. వెప్పు చున్నందున శీంకృష్ణుం డట్లు "చెప్పి యు5డును. కర్టుండు. (శ్రీకృష్ణునితో ___

తీ క మ్యూకస్పరీ షాదులు

"గ్యారములం దింక వారు గౌరన మెసలం

బ్యుకుం డని సంవర్థిత

గాసతునిగాల జేసి రంఠశాలము హరిన్‌,

క "నేండింక ఇతిల్స మయొకువుల

వాడంయిడీ యనుచు నేను వాకిం దొజంగం

బోడిమి పెడ శే కదం గడు

వాండి నలప నాకు సకట వారిజనాఖా లం వ వృష్ధోప 'నేవనంబుకు ధర్మ శందేదనంబునుం గలవాండ పని నన్ను

నీనవెప్పితీవి రాధయు నధిరభుండును నాకు జాతకర్శాది సమస్త

శంసా్కారంబులు సెట్య లో ంళంబులా చాదరింబే వట్టి తల్లిదండ్రు

శ్రీమవోభారలవినుర్శము 108 లక్‌ం బ్యరకృత్యంబులు నిర్వ ర్తింపక చారలం నొని ణునువచ్చుట ధర్మంబగు నే _ ఈమిోాంది వాక్యములలో దనను సెంచిన తలిదం[డుల

విడిచి వచ్చుట యే తనకు ధర్మువిరోధవాని కర్టుండు ఫంకించినొండు గాని (జాపది తన్ను నాజనవాొనింగా౬ బొందు నని శ్రీక ఎమ్షుడు "ెప్పినదానికి “అది ధర్మముగునా?ి అని కంకింపతేదు. అందు చేతనే ఆతండట్లిబుది వాపలముగలనాండని యూహించియే (శీకృష్ణుండత న్మిపలోఫేనమున శే అట్లు చెప్పెనని మన మూహాంప చచ్చును, కర్టున కట్టిదుర్భుద్ధి యెొట్లనంగా. నాండు ద్య్యూతమ-లో పాండవ్రలోడలా (బాపదిని సభకు రావించినప్పుడు వికర్ణుని నచ నములు. [ప త్యాఖా్టనము శీయుచు (బౌపదిని. గుజించి “ధార్యకు దై వాధిక్టితుండయిన భర్త ణమొక ([రుండుయిదియచేక భర్తృక గావున బంధకి యనంబడును” అనుట వలననే యొ కర్దుండట్టి అనుచిత బుద్ధిగలనాండమునట్లు -శలియవచ్చును- కాని యితర స్త్రీలకు పురుషు-డొక గాలబెట్లు జై వాధిప్టీతుండో యా ాపదిక శ్లు అయిదుగురు చైవాథిప్టీశులు గావున నది దోపము “కాదు కర్ణుణాధర్థుసోత్యలే చిజుంగనివాండని -కెలిసియ్‌ (శీకృ మ్లుండట్లు (పలోభమును ననుపజచి యుండును. ఉక తే. ధర్మతనయాండు దాను చాకక్ముండగనుట యమొజుంంగు నేనియు బోయజు హేల పూను నట్టి ఛాక్మికుం చాధిపత్యంబు జేయ పలవచే శాశ్వతీ సై యుండ వసుధ శెస్ట- ఇందుందనను అన్నగా నెజిగినచోధర్హ్య శాజుస్మామా జ్బమేల ఫూనునని క ర్లుండువెప్పెనుగదా- అయితే థర్మరాజురాజ్యమును

104 ఉద్యో గపర్వము, చతుర్థాశ్వాసము పూనుణళొనడని యా? యుద్ధము చేయండని యా? కర్టునిఅభ్యిపా యము?ి తనన్వ జ్యేమ్షునింగాం 'ెలిసినవో ధర్ధరాజు రాజ్య మొల్ల కుండుట ధర్శమగును గాని తనకును, (శీకృష్ణునకును, తానే జ్యే ఘ్రండని తెలిసియు, ధర్మరాజుక ట్టి భర్జువికోధము కలుగం జేయు ట ఉచితమగునా? అట్టి థార్జికుండనంగా తనకంశె ఛార్జ్మికుండని యా? వసుధ కెల్ల అనలా భూమికెల్లను ధర స్టరాజున కాధిపత్య ముసిద్ధించునా? ఛార్జికుండనంగాల దనంక ెననిశాదు కారవుల కరంజ ధార్జికుండని యు దనరవాన్యము. దెలిసినచో ధర్భరాజు యుద్ధము వేయండనియు యుద్ధము లేక 'తౌను కౌరవ్సలును చాన రనియు డాము చావక ధర రాజుకు ధర్మవిరోధము "లేకుండ రాజ్యము సిద్ధింపదనియును, ఒగప్పుడు సంధిమెనను ధర 'శ్రరాజు క ర్థరాజ్యము నచ్చునుగాని వసుధ కెల్ల ను, ఆధిపత్యము సంభవిం: పదనియు, వసుధ *ెల్ల ననంగా కురురాజ్యమంతకు ననియు, న్నీ రాజ్యముకు కౌరవ్టలకంు థార్జిపండగు ధర్మరాజే ఆధిపత్యము వేసినచోం దనకును ఆతనికిని. గూడ, థార్మికత్విము సిద్ధించును, మోదం గనబజుచిన రీతిని దనకు పోవక త్యాగము ధర్మరాజుకు పరివేదనదోషమున్సు లేకుండునటులను ఉభయులకును లోక నుందు ధర్భము వాశ్త్యత మయి ప్రసిద్ధినొందుననియు, దూరద్భ వ్ర జెప్పినట్టిదిగాం చెలియనగును, యుద్ధము నిశ్చయించి శ్రీకృ్ణుండు చెప్పుట.

ఉ9వ ఎల్లభంగులం చాండవుల కాళ్తు రది యట్ట్లుండె నీవ్రపొమ్మిప్పుడునుయోధ

నుశకుం గురుళ్ళీస్తులక్తును మోకుం దోడుపచ్చిన రాజులందజుకుం జెప్పుమిమ్తా

సంబుసౌమ్యంైై సమశీతోస్తంచై పున్సఫలోకేతింబును సమగ ధాన్యం బుమసులభయవ హెంధవంబునునగుచు నొన్న్‌యుస్నాయది యొనిమిది దిపస

శ్రీమవోభారతవినుర్శము 108 బుల నమావాస్య వచ్చుచున్నయది ఫుణ్యడినంబునాండు భందనంబు ౫ వల యునని( కానీవుండు కములనాళభున కిట్లనియె

అనియున్నది ఇందు ఇవమ్మాసమనం గా నెద్దియో "ఆలి యదు. సౌమ్యుము, నమశీశోస్టము సమ్యగథాన్యంబు క అన్సి మిచటం జెప్పుటను లేవతినాడు (శ్రీకృష్ణుని వయాణమగుట ను బట్టిచూడలానది కార్షిక మునందగినట్లున్నది దినము నిశ్చ యించుటకు దివిలో చాలినంత ఆభారము కానరాదు, ముందు దీని.హూర్చి కొంత విచారింపంబడును” ఇచట నింకొగ జెద్ద విషయము విచారింపవలసియున్నది అది యొద్ది అనగా

ఇప్పటి న్యాయవాదులు కొందటును విద్వా౬ సులు కొంద అును పాండవుల రాజ్యభాగ విషయములో “రాజ్యములు అవి ఫాజ్యములు, జ్యే షై శానుభోబ్యములు. కావున విచ్శితవీర్యుని రాజ్యమునకు, జ్వేన్టుంయడు ధృత రామ్ట్రఃడు గావున, నాొత డే రాజు కాని పాండురాజు రాజ్యాధికారియే “శాకుండ నతనివు(తులగ పొండనులు రాజ్యభాగము+ నోర టయు. దానికై శీకృష్ణుడు సంధి, జేయంోవుటయు, నచటి వెద్దలు. భీష్తాదులుకూడ భాగ మియ్వువలయునని చెప్పుటయు, నిది అంతయును అసంగతనుని. ప్మతిక లలో (వాసియున్నారు- వీ రొక పతుమువారు, మజియొక పతుమువారు ధృతశరాష్ట్రుండు జాత్సంధుండుగావుననత ఒజేరాజ్యా నర్ష్ముండని తలంచియే సత్యవతి మజియొక పు(తొనిం (బసనాదింపుమని వేదవ్యాస మవార్షి నిగోరంగా నక్ష. ఆయన (పసాదింపం 'బౌండు రాజు జన్మించినవాండు గావునం బాండురా చే రాజ్యాధికారము గలవాండుగాని ధృతళాస్త్రుడుగాడు” అనియును వెప్పుచు ఏవా

106 ఉద్యోగపర్వము, చతున్థాశ్వాసము. దము చేయుచున్నారు. వారు తమ తమపవత.ములలోం. గను పజుచిన పుమాణము "లెప్వియసనంగా మొదటి పత్షనులో ధృత రాన్ట్రన కాపేరు, రాష్ట్రమును ధరిచినవాండగుటను వచ్చిన దనియు పాండురాజు వేటకుంబోయి నప్పుడు రాజ్యభారము ధృత'రాష్ట్రుని యంబే యుండుటను పాండురాజు శతశ్శంగ మున. జనిపోయిన వినుట నిళ్శంకముగా రాజ్యము ధృతరా మ్హ్రవిదిగాజే యుండుటను, వాసులు మొదలగువారు ధృత రాస్ట్రునినే “రాజు నరపతి, పృథివీపతి” అనుచునచ్చటచ్చటం బలుకుచుందుటను, రాజు మతమే చేయందగిన అశ్వమేధ ములు ధృతరాష్ట్రుడు ఇేసినట్లు భారతములో నుండుటవను, ఈ మొదలగు వానినియుట్టి ధృతరామ్ష్రుండే రాజుగాని పొండు రాజు కాం డని మొదటి పతమువారు చెప్పునడి. ఇంక శెండవ 'పత్ష ములోం ధృత రామ్ట్రుండనునది రూఢిపదముకాని యా%షకము కాదనియు సాండురాజువేటకుయోయినపుడు భీ విదురుల సాన్లః యమున 'రాజ్సభారమును ధృతరాష్ట్రుడు వహించిపాండురాజు చనిపోయిన పిమ్మట తానే రాజ్యమేలుటచే నంతమా[తమున ధృత రాన్హంజే రాజ్యాధిపతితాం జాలండనియు విచ్శితవీర్యుండు వహనిపోయిన వీన్నుట కొంతకాలము భీష్తుండు రాజ్యము వహం చినను ఆతండు ఎట్లు లాజ్యాధిపతి కాలేదో అశ్లు పాండురాజు రాజ్యమునండు లేనికాలములో ధృతళాష్ట్రుండు రాజ్యమును వహించినా డన్నంతమా[తమున ధృత రాస్ట్రం జేఠాజ్యాధిపతి యని చెప్పునది చాలిన (పమాణము కాదనియు చెప్పుదురు. ధృ శ రాష్ట్ర పొాండురాజుల జననములను బట్టి యి శెండు పశతుము లవారి వివాదమును కొంత నునముచక్చింతము, విచ్శితవీక్యండు

శ్రిమవోభారతవినుర్శమాు కేగ౯ సాతానము లేకపోంగా భీముని సమాలోచననున సత్యవతి తన కోడం డస నిచ్శితపీళ్యుని భార్వలు అంచి కాంచొలిక లయందుం బ్యుతుల నపేప్కేంచి వేదవ్యాసుని నరింప నా చువార్షి “మొదల నంపిక యందు నియాగవిధిచేం బు[తునిం (బసాదింప నుద్భవిల్లీ న వాండు ధృత రాస్ట్రుండు. ఇతిండు మూాతృదోవమున జాతంధు:డు కాంగా అంఛాలికయందుంగూడ పుత్తునియ్యపాదింపువని సత్యవ తికోరలా న క్షేవేదవ్యాసు డన్ముగహింప నాచెయందు. బెండు రాజు జన్మించిన వాండు. ఇలేండును మాతృదోవమున; అనలా వెలవెల. ఛాటుటను వెల దనమునః బుట్టిన నాండు కాన పాండుం డని అప్పుడే వ్యాసుండు నిన్చేకించి వెన్లేను. సత్యవతి అంబికయం దుం బుట్టినవాండు జాత్యంధుడగుటను వమురల నర్ష్ముండగుప్ముతు నపేవ్షేంచి వ్యాసులను కోరలా వచ్చిన అమన్నర్షి ని జూచి అతని మునివేషమునకు రోసి లంబిక శనదాదినిపంప నామెయం దుద్భ పిల్లినవాండు విదురుండు ఇట్లుండ ఇండువతములవారును జెప్పు యు క్రి (పమాణములను విజారింపవలయుం ఆ. 6. వ, ఇట్లు (బహ్తో _గృరంబు 77౬ (బజాప్పద్ధియా ససష్టసమృద్ధియునగు చుండ నాంవెీయుం2ైన ధృతరొహ్రి రాజారఖిపి క్తుంకేసి భీమ్మండు దన కువిళ్లును విదురుబుద్ధి యాను సహాయంబు గా రకీంచుచున్నంఠత. ఆనియుం డుటచేత ధృకళాష్ట్రాండే చట్టాఖిహి క్పుంట్రెనట్ట్లునుం ప థృత రామ్ట్రిండు యాధిస్టారు యౌవరాజ్యధురంధరుం గా నెటిం కస్య విదురు అనో విచారించి యౌపకాజ్యాభా క్రుందేపీవం అనుటలో యుధిస్టురు. డు యావరాజాన్దభివీ, క్పుడె నట్లు నుకానయిడుచున్నందున $ేురాజ్యాధిపత్యము ధృత శాష్ట్రూనిచే

108 ఉద్యోగపర్వము, చతుర్జాశ్వాసము. "కాని పాండురాజుది కా దని మొదటివారును. ధర్శురాజునకు యావరా జ్యభిపే.కము చేయుటవలన యకాండురాజురాజ్యాధిపతి యగుటచే నాతని ప్యుతుండగు ధర్మరాజునేధృత రాస్ట్రండుయావ 'రాజ్యనుం దభికేకించినాండు గాని తినపుతుంని దుక్యొధనుని అభి కేకింపలేదని "రెండన వారును వెప్పుచున్నారు. మటీయు, ఆ 64, వ ఒక్కనాడు ధృత రామ్ట్ర)ండు భస్మ విదుర దోణ దుక్యోధ చా దులసమత్మంబున6 పాండవులకిట్లనిమె

65 గీ. సర్వలోకసాత్నీ ౨ కృష్ణుండు

సావ్షీ గాల మికు సకల వస

రాజు లొద్ద నర్ధ రాజ్య మిచ్చితి బాండు

రాజా విభవ మెల్ల రమణం నొనుండు.

ఆని ధరశ్ట్రకాజు నభిషి కుం జేసి. అని యున్నది

ఇందు ధృత రాష్ట్రండు పాండు పుతుంలకును తన పుకుం

లకును గలవిరోధమును జూచి ధగ '్రరాజు యౌవ రాజ్యముకు తనపుతుంల యోర్వలేమిస్సి టెలిసి “వారితండిం యర్థ్ధరాజ్యమును వారికిచ్చి ఇంద్రపుస్థముకుం బంపినట్లున్నది. ఇట్లుండ సంస్కృత భారతమందు పాండు రాజునే పట్టాభిషేక మైనట్లుండంగా ధృ తేరాష్ట్రునకు పట్టాభి పే.కము చేసినట్లు చెప్పినందున నన్నయభట్టుం డును, పిమ్ముట తమకండిం భాగము తమకిమ్ముని, ధర్ధురాజా దులు కోరి (శ్రీకృష్ణుని సంధికి పంపినట్లు చెప్పినందున, తిక్కన సోము యాజియును బొరపాటుపడ్షి సంస్కృ్భతమునకు భిన్నము గాం దెనిగించినారని మయమొకరు సోపప త్తికముగా (నాసినారు ఈ విరోధమును గురించి ముం డాలోచింతము కారవ పాండ వదాయ భాగవిషయములో, సంన్కృతభారతములో_

శ్రీ మవాభారత వినుర్శము 109 “ల్లో, ధీయేణ విహితం రాష్ట్రే ధర్జుచ(క మనర్తత, పెచ్మికవిసస్ధంచ తేచా 'బౌల ము పొ_ప్రరగయొవనం- కరురా జ్యే మవాబావా రభ్యుమీంచ దన: తరం, వాతే చితాంగచే భీహ్లు బావ్యేభాతరి కౌరవ పాలయామాస త(దాజ్యం సల్యేవ ల స్టా ముతే స్ట్‌ విచ్నితపీర్యు _స్తరుణో యత్మణా సమగ్భవ్యాతే, ” జగా మూాస్త మివాది దిత్యః కౌరవ్య యవమసొదనం* ఇట్లు విచ్శితవీర్యుండు సంతానములేకయే చని వోంగా శ్లో,తయోరుత్పాద యాపత్యేం సమర్థో న్యాసివ్యుతేక అనురూపం కులస్యాన్య సంత త్యాః (పసవస్యచ అని సత్యవతి వేదవ్యానులను నోంంగా న్లో (ఛాతుః పుుతాన్‌ (వదాస్యూమ్‌ మి తౌ వరుణరయో స్పమాన్‌ 1వతంచశేతాం ేదేవ్యానిర్దెష్ట మివాయన్ముయాం సంవత్సరం యథానాస్రాయం తతళ్ళుద్ధే భవివ్వతః అనివ్యాసులు "చెప్పంగా సత్యవ్యతి--- శ్లో. నద్యోయథా పప ్యేలే జీప్‌ గర్భంత ఖాకురు, అరాజ కేషు రాజ్యేమ (పజానాథా భవివ్యలొ అని మరల వ్యానులను నోరి తనకోడలి నంబికను శుచి గా నుండుపట్లు నియమించంగా అట్లు వ్యానులును ఆమె నను(గ హించి పోవ్చనపుడు* శ్లో *+నాగాయుత్‌ సమపాాణో విద్వాన్‌ 'రాజర్డిస _రృనుక ముహాభానో మహావీర్యో మహోబుద్ధి రృవివ్యతి. శింతువూాతుస్ప వైగుణ్యా దంధఏనభ వివ్యతి

110 ఉద్యోగపర్వము, చతుర్థాశ్వానము అని చెప్పగా నట్టి యంధుండు కురువంశమునకు అను రూపుండు కాండని తలచి నురల సత్కవతి, శ్లో.నాంధః కురూణాం నృవతి రనురూప స్తపోధన, క్ఞాతివంశస్య గోప్తారం పిత్యాణాంవంశవర్థ నం, ద్వెతీయం కురువంశస్య 'రాజూనం దాతుమర్హ్హసి, అని కోరలాగ నందుకు వ్యాసులు సన్సు నుతింప తన రెండవ కోడలు అంచాలికను పూర్వమువతె సత్యవత్‌ని నికూగింపంగ నామెయందుంగూడ, వ్యాసమవార్షి (పసాదించి పోన్రనపుడు, శ్లోంవివర్షా పొండుసంకాళా సమపద్యత భారత, వ్యాన స్పత్యవతీప్యుత ఇదం నచన మబవీత్‌ . యస్మా త్పాండుత్వ మాపన్నా విరూపం[పేళ్యుమూామిహ్క తప్మాజేవ. నుత _స్తేవై పాండు లేవ భవివ్యతి. నామచాపై శీదేవేవా భవిష్యతి శుభానశే అని చెప్పిపోవ్రునపుడు మొదటి కోడలు అంబికయందు బుట్టినవాండు పుట్టుగుడ్డివాండగుటను, ఆమెకు మరియొకని నను[గహించుటకు, న్లో తం నూళా భృనళే వాన్య మేకం ప్యుతమయాచత, త భేకిచమవార్షి స్తాం మాతరం పృత్యభామత, ఇట్లు అనుమతించి వ్యాస భట్టారక్షండు మరల నంచికనను గంహింపయలోవ్రనపుడు ఆమె యాళని వికృత రూపమునకు రోసి తన దాడిని బంపెన్ను ఆమెయందు. బుట్టిన వాండు విదుళుండు ఇట్లుండ, నాంధు భారతములో సన్నయభట్టుండు, ధృతరాష్ట్రుని కే పట్టాభిపేకమైవట్లు ఇెప్పినందున చానీని సనుర్థించుట క్రై

శ్రీమబో భారతవిమర్శ ము 111 “విచితవీర్యుండు సంతానము నే చనిపోయినందున ఆతని భార్యలందు ధృతరాష్ట్ర పాండు రాజులు నియోగమున౬ బుట్టిన. వాకు అందు ధృతలాష్ట్రూండు "ఇద్దవాంకు నియూగవిధిలో--- శ్లో. పకముత్పాదయే త్పుత్రం నడ్వొతీయం 3థంచన,

అని ఆ0డవవానికి నిపేధముండంగా నట్టినిపిద్ధబన్సుండగు' పాండుండు రాజ్యార్జుం జెట్లగును? అని మొదటి పతమువారు వెప్పూదురు. సంస్కృతే భారతములో పాండు రాజుకే పట్టాభి పే? మైనట్టు ఇెప్పియున్నందున దానినే సమర్థించుటకై.. శ్లో.ధృత రాష్ట్ర స్త్వ చతుస్ట్వాదాచ్టం న పత్యెపద్యలేః అనియు,

నాంధః కురూణాం నృపతి రనురూప _స్తవపోధన;

అనియు. నుండుటచేత ధృత రాష్ట్రాడు పుట్టుగు డ్రి వాండగుటను మజియొక పుత్రనింగోరగం 'బాండురాజు పుట్టిన వాండుగావ్రున. క్లో న్‌ా ముత్సాదయేత్‌. ॥

అను నియోాగపిథి అర్హ్మ-డగు జకపుతుని పరముగా నన్వయించునని చెప్పి పొండు€జే రాజాకు డని శెండవవారు ఇప్పుదురు. ఈ రెందు పవములను మనము మధ్యన్గులముగా పిచారింతము.నియోగ*ొ స్తవః చిమ్ముట నాలోచింతిమ్రుభరత వంశపు రాజుల చరితముకు అభరతి వంశోద్ధార కుండును భారత క_్రర్రయునగు వ్యాసభట్టారకండు ఇప్పినవి ముఖ్యపుూమాణము. కాలా భాంతములో నెల్లచోట్లను శ రవ పాండవుల నుభయు లను భాగము పుచ్చుకొ నుని వ్యాసళి ట్రాంకుయ విధించి చెప్పుట వలనను కురువృద్ధులగు భీష్మ చాహ్లీెదులును అ్లే సమ జి 0 చుటవలనను ధృతరాష్ట్రుడు నిర్వవాదహముగా" ముందొకి సారి

క్‌12 ఉద్యోగపర్వము, చతుర్థాశ్వాసము, వారి యరక్ధ రాజ్యమును వారికిచ్చియుండుట వలనను. ఉభయు లును రాజ్యాద్హ్హ లేకాని వేలుకాదుభారతమట్లున్న న్యు ధర్భుశాస్త్ర (పమాణములు విచారింప వలయునన్నచో వానినియాడ విచా రింతముమనుస్మ ఫతినివమాభధ్యాయము ని యోగవిధి.౫౮వ- న్లోం శ్లో ఎ "జేనరా ద్వాసషిండాద్వా స్త్రియా సమ్యున్నియు_క్తయా, పి జేఫ్పి తాధిగంఛవ్యా సంతానన్య పరితమయే.

ఇందు సంతానాఖభావముందు _న్త్రీనిమోగింపయిడి "దేవ రువివలనం గాని సపిండుని నలనం గాని యిష్ట్రనుగు సంతానమును -జడయవలయునసి "కానంబడు చున్నది. సమ్యుజ్నీ యు_కృయా యనుటలో నెవరిచే నియోగింప బడవలసినది మూలమందుః “జెప్పబడ లేదు ““పత్యాది *ఏరుజన నియు _కృయా అని వ్యాఖ్యా నము, పుజేఫ్పతా అనుటలో నీఫ్పిత 'మెవ్వరికో "'చెప్పయడ లేదు, కాని నిమోదకు లెప్టురో వారికేయని “నియు_కృయా” అనువి శేసణ సామర్థ్యమునలన జెలియందగియున్నది. ఇచట నియోక్రి సత్యవతి. ఆమె కీఫ్పితపజ మొట్టిదని వివారింపలా వంశాభివృద్ధి కరమును వారుక్ష(తియులగుటచే రాజ్యార్థ్య మును అగునట్టి సంతౌనమని చెప్పందగీయున్నది. ఇట్లుండ మ. ౬ం న్లో, శో. విధవాయాంనియు _కన్తు భృతాళోవాగ్యతోనిశి.

పకముత్పాదయెత్పు[తం నద్వితీయం కధం+5న.

వందుపురునముండుకూడ్త నియు క్పుండై. ఒక గాప్యుతునుత్చా చింపవలయునన్నట్లు కాస్పించుచున్నది. ఇందువలన ఒకనిదానూ గములో ఒక్క-ని నే కాని 'పెకం(డ్ర నుత్చౌదింపంగహాడదనియును, "కేలుచున్నది.

శ్రీమపోభారతవిమర్శము 118

న్లో మ. ౬ం ద్వితీయ మేకే (పజననం మన్యం తే _న్త్రీషుతడ్విదః

ఇందు మజికొ, ౦దఠాచార్యులు (ధ* కట కలు) "రండవ సంతానమును గూడ నివ్వవచ్చునని చెప్పినట్లు కానంబడు చున్నది. దీనినింబట్టిదూడంగా నియోంచువారు ఒక్క-ప్య్ముతుంయు వాలునని తలంచి యొక్క పర్యాయము నియోగించినచో నిరాకా గింపంబడినవాండు అన్తే ఒక్క-.నివ్యతమే యుత్పాదింపవల యు, రెండవవాని నుత్చాదింపరాదనియు నియోతక్తలు అనే కవ్యుతులను కోరి యనేకవారములు (సల్వేకము, మరల మరల నిరూగింపవలయును. గాని అట్లుకాక మొదటి ఒక్క_ని ఆయూగమును బట్టియే అనేకుల నుత్చొదింప౮హాడదనియు చకము త్పాదయేత్‌. అను వచనమునకు అర్థముగుటనునది సామాన్య వాస్తృమగుచున్నది

కావునం బ్రకృత మందు సత్యవతిః శ్లో,.తయో రుత్స్పాద యాూపత్యం సమక్భిన్యా సిప్యుతక,

అనురూపంకులస్యాస్య సంతత్యాః (పసవన్య చ,

అను వచన [పకారమున కురుకులాభివృద్ధిక ర మును; కుల మునకు అనురూపమును, అగు సంతానమును, ఆ కోడర్మడిరు వురయందును గలిగింపుమని వ్యాసభబ్దారకుని కోరుట చేత, సత్యవతి క్రీ సలే[సజ యిద్దజేయందును కులాభివృద్ధిక రము, రాజ్యా ర్హ్యమును, అగుసట్టిదియే కావున “ఏక్రముత్పాదయెత్‌ * అను సామాన్యశ్శాస్త్రమిచట వర్తింపదు. ఆవచనము ఒక స్తీ యం దొక్కసంతానమును గోరి యొక్క_మాలు నియోగించు నట్టి విషయములో సావకాశము. “ద్వితీయమే క్మేపజననంగో ప్ర జేప్పి "తాధిగన్త్పవ్యా' అను;వి నిరపకాశమః లు*సొవగా శాన్నిరవశకా

ల!

శ14 ఉద్యో గపర్వము, చతుర్థాశ్వాసము. కంబలీయణ అనున్యాయమున నిరవకాళ శా స్త్రృదృష్ట్రీచే త్త మయూోరుత్చాదయాపత్యం” అని ద్వివచనముండుటను, సత్యవతి కిద్దజియ ౦దును సంతానమిష్టము- “భాాతుఃపుతాంన పడాస్యా మి” అని బహువచన ముండుటను వ్యాసభట్టారకుండు “ఏకము 'శ్చాదయేత్‌ ” అను శాస్త్ర ముత్పర్ల్షశా_స్తృము కావుననే బవు ప్యుతుల నివ్నాద నని 'ఇెప్పి అట్లుచేసెను. అందువలన నిచట విచి (త పిళ్ళుని భార్య లిజ్షజగుటను వారియందు* గల్లునట్టి సంతానము వంశవృద్ధికరము, "రాజ్యార్హ్హము అగు నట్టిదియే సత్యవతికోర్కి- యసణుటను, టెలిసియ్‌ వ్యాసమవార్షి “భాతుః పుతాాన్‌ (పదా స్యామి'” (వతంచ శేతాం తేదేవ్యా”అని యిద్దతె నుద్దేశించి వారి యందు విచి(త్రి పీర్యునికి అనేక శ్షేతంబుల ని శజ్బదనని ఇెప్పి అట్లు త్చాదింపగాం బుట్టిన ధృత రాష్ట్రపాండురాజులు వమూళ్ళభేదము నుబట్టియు. సత్యవతి యు్హేశమునుబట్టియు, నుభయులును, రాజ్యార్ట్హలనియే 'చెప్పవలయును, “ ధృతరాష్ట్ర స్త్వచము ప్వాడాజ్యం నపుత్యపద్యత” అనునది అతనికి 'రాజ్యమంద సామర్థ సమును దెలియం జేయునుగాని అనర్హ్హతను చెప్పునది కాదు అందుచేత నే భీవు స్నాండు పాండురాజు నభిషేకించినాండు ధృ త రాష్ట్రం డూ జాత్యంధుండయ్యును వా రిరువ్చరకును 'రాజ్యనుందు న్వత్వభ ఎ౦శము లేదు, మునులమతమున నియోగమంగీకార్యమై యుఎడను, ఆ సనికమయోగము నియోక్తల ఇచ్భ్చాదీనమయియుండం గను అదిాతుర్వర్డ శి సామౌాన్యమైయుండుటను దాని ముఖ్య ఫలము నం శాభివృద్ధియె, రాజులలో గౌణఫలము రాజ్యపాలన మును అయియ౦డునుః, ఇచట నుభయాభి పాాంయములలోను: స ల్యవతికోరుట చేత, ధృతరాష్ట్ర పాండురాజు లిష్రజునుగూడ

బ్రీమవోఖారతవిమర్శము 115 రాజ్యస్వత్వముగల వానేకాని ేరివారుకారు. అందుచేతనే నిర్వినాదముశా వ్యాసనార దాది మువార్జులునా ధర్ముతత్వజ్ఞులగు భీవ్మవిదురాదులును వా రిరువురకును భాగము నిర్ధయించి చెప్పు చుండంగా శీంకృవ్ణభగవాను లక్ష చేయందలచి ప్రవ _రింపంగా కారవులుకూడ లోభబుద్దిచే భాగమును వారింపందలంపుంగల వారుగాని, వారికి భాగము లేదన్నవారు. కౌషండలా నింతియె సక్‌ సారి ధృతశరాష్ట్రుకు వారి కద్ధ రాజ్యమిచ్సి యుండంలా

స్పర(పతిపయములగు శోరవపాండవుల రాజ్యానుభవము లో వివాదనుకాని, స్వత్వములో వివాదము లేకుండంగా మన'కేల యా శువ్మ_వివాదము ధర్భుళా సఖి (పాయమునలాని వెద్దల అభిపాాయమునంగాని ఉళభయపవములవారి అభిపొయమునం గాని డాయన్వత్వుములో వివాదము కాన్పించదు ధర్భుశ్శాస్త్రమ న్ననో వ్యాపాదులు చెప్పిన దాసి ౦కు నింకెద్ది? అగును, ఆచార మన్ననో భీప్మూదులకం"కు నింశివ్వు -జలటులగుదురు రాజ్యార్ధము వివాదము. వారి కట్టుండంగా శిప్పటి నొష్టయవాదులు రాజ్యము లవిభాజ్యములని ఇప్పుటనుబట్టి, యాసచ్యూార్స్‌ ములకు వివాదము! గల్పించుకొని పరస్పరాథితేపదులకు ఛా(ఠములగుట యనవసర ముగా "దెచ్చికొనినట్లు ాసన్పించుచున్నది అప్పటి పెద్దలు చవారికి సంధి (రాజీన్సే కోరిచెప్పిరి శాలుట్టి యిప్పటినాదులుగూడ శాజ్‌ నొందుటయే యుచితమని తోంచుచున్నది. ఇంక రాజ్య మవిభాజ్య మును దాని కభిపొాయ మిట్లుకా వచ్చును. 'రాజ్వ మేకాధిపతిక మయి యున్నచోం బిజల కాతని మెొడల భయగారవాతిశయములు కలిగి యుండును పృజలయిం డాతసికి దండపుచారపాట పము గలిగియుండును అట్లు కాక

కళ ఉద్యోగపర్వము, చతుర్థాశ్వాసము రాజ్బము. ఛిన్న భిన్నము కాంగా నెక నుహానది యనేకములు కాల్వులయి చాని గాంభీర్యము చెడి మెల్ల వారికిని సులభముగా లంఘ్యామయినట్లు ఆ యాధిపత్యముకూడ నల్చ్పమగుటచేః (జ లకు నూసనసీయ ము కాక గాంభీగ్టుము. చెడును. అందువలన నట్టి యధిషతికిం జెల్లందగు దండ్మపచారము. సరిగాం జెల్ల నేర చు, దండ్యపచారము బెల్లనినాండు. (పజలనృతి న్యాయ్యమై జరుగ వేరదు. అందువలన, లోకమున కనరములు మెండుగా సంభవించును. ఇట్టి యభిప్రాయము చేతి నే రాజ్య మవిభాజ్య మని తలంచి యుందురు ధర్శశ్నాస్తములలో విభాగము కాన్సిం చక పోలేదు అవి భాజ్యమను తలంపును అల్పరాజ్య విషయ ముగాని యిట్టి అసంఖ్యాత వై శాల్యముగల కురురాజ్య విమ యముకాదు, అయినను పూర్వరాజులు విభాగముచేసి కొనక యుండుటయును ౫ాడ ఆకాలమున, నెల్లవారును పొొయికము శా సాభాతంము గలవారై యుంకుటను వారు వివాదము చేసి కొనక రాజ్యమం చదేశాధి పత్యమునే యొప్పికొని తక్కిన సోదరులు వెద్దవాని యను మతిని రాజ్యసుఖములను మ్యాతము తౌముగూడ ననుభవించుచు నాధిపత్యమును 'వెద్దవానియంచే యంగీకరించుట చేత నయియుందును ఇట్టి సౌజన్యము. రాజు లలోనే కాక 'చా్రావ్మాణాది గృహస్థ కుటుంబములలోను కొ న్ని చోట్ల 'రెండుమూండు తరముల వరకును విఫాగములేక యుండుట యిష్పుడును కాన్చించుచున్నది. ఈ కురురాజ్య మం దును ధృతరాష్ట్ర పాండు రాజులకు అట్టి సౌభాంతృముండుట చేతనే వాండురాజుకు మొదట పట్టాభిపేశ మయి నప్పుడు ధృత రాష్ట్రుండుగాని, పాండురాజు రాజ్యమందు "లేని కాలములో

శ్రీ మహాభారత వినుర్శము కై17 ధృత రామ్టుంండు రాజ్యాధిపత్యమును వహించుటకు పాండురాజు గాని వివాదము వేనికొనలేదు ఇప్పుడు గలిప్రవేశ మగుటను, థ్యార్త 'రాష్ట్రపాండవుల కట్టి సాభ్రాతుము "లేనందున వీరికి వివాదము కలిగినది, అందుచేతనే ధృత ళాష్ట్రుండు జీవించియు న్నవాండగుటను, ధృతరాష్ట్ర పాండుకాజులను బట్టయే రాజ్య విభాగము వేయవలసి వచ్చినది. ఇదిగాక పూర్వమిత్యూకు వంశవురాజులలోం నొందజు సోదరులు విభాగము చేసికొని నట్లు రామాయణ ము_త్తరకాంండలో కాన్పించుచున్నది- (గం థవి_స్తరమగు నని వాాయలేదు ఇ.క ధృతరాష్ట్ర నామసార్థక్య మును కొంతవివారింతము ధృత రామ్ట్రుండనునది రాష్ట్రముథరిం చిన నొంజని వందటిపవమము వారి వాదను అయితే యీురా తనికి పుట్టిన పిమ్ముటచే వచ్చినదా ని రాజ్యమును ధరించిన 'మ్మాటనే నచ్చినడా ? విమ్ముట నయినచో వారి వాదముకు ు గొంత అవకాశ్‌ ముండవచ్చును గాని “ధృతరాష్ట్ర నచ కుష్ట్వా దాజ్మం న (వత్యపద్యతి, అను శ్లోకము చలన ఆ పేరాతనికి శాజమను ధరించుటను స్థిరపజుపం జాల] పోపు స్ట్‌ ఖ్‌ మ కీ మాత్రమే కాదు అతని కా కారిణను చేతనే రాబజ్బుప్యా _ప్రీయ లేనట్లు వెప్పందగియున్నది కావున, యాధిన్టీరండు సహా ేవ్చ-డు, దుర్యోధనుడు, నుజయాూాధను(.శా, దుశ్శాసనుండు అను నామము లెట్టిఫ్రూ యిదికూడ నట్టిదేయని ఇెప్తూ రెండవసతము వారి వాదము కవకాళశము కలుగ చున్నది కాని విచారింపం గా ధృతరాష్ట్ర సామముక కొకరీతిని వ్యుత త్తి సిద్ధింపవచ్చును. ఎట్లునంగా కురురాజ్యము విచితవీర్యునితో +, నంతరింపంనుండగా వ్యాసమహర్షి (వసాదమున, మరల కురుకులమును రాజ్య

18 ఉద్యోగపర్వము, చతుర్థాశ్వాసము మును ఉత్పన్నము కాకుండ నిలిపినవాం డగుటను ఆ వేరుపుట్టి సతోడనే, ఆతనికి వచ్చినదని చెప్పుట యుచితము. -ఈపతుము లో ధృత రామ్టండు "రాజ్యము థరించినను ధరింపకున్నను కురు వంకము, శాజ్యమును ఉత్చన్నములు కాకుండ నంశక ర్హయగు టచేతను అతండు కాకున్న నతని పు్యుతులయిన ధరింపంగలవారు గావున కురురాజ్యము కురువంశాన్యాధీనము కాకుండ నిలిపిన వాండు కావుననే ధృతరాష్ట్రం శని సిద్ధింపవచ్చును, కావుననే ధృతరాష్ట్రూనికిగాని సాండురాజుకు గాని “రాజు నరపతి పృథివీ పతి మొదలగు పదములు వాడుటలో నొక తప్పిదనుగాని, విశే షముగాని లేదు, ధృత రాష్ట్రుం డశ్వమేధములం జేయుటం గుజిం చి సంస్కృత భారతములో__ న్లో, తస్య వీరస్య ఏకాన్తై స్పృహా సశతదథీ, నై, అశ్వమేధశ కై రీజే ధృతరాష్ట్రో మహామక్షై ౩ *” అనియు, ఆం(ధభారతములో__

*8ి గ వినులయకుండు పాండుఖృపవీఠరుండు ద్యిస్విజయంణు శీ పెం

పున గొరివచ్చి యిచ్చిన యసూర్వమహాధవరాశ్డి శే వా

రని విభవంబుతోడ ధృత రాళ్టు9ండు "సేసె శ కాళ్వ్య'మేధముల్‌

దనరల భూసులేశులకు దతీణ లిచ్చి యదోచికంబుగన్‌

అనియు నున్నది. ఈ రెంటివలనను, వాందురాజు తాను

దిగ్విజయుము హ్‌ తెచ్చిన ధనములతోం దనయన్న ధృత రాష్ట్ర నిచె నశ్వమేధమ లు చేయించినట్లు తెలియంబడుచున్నది. ఇది యును వా రిరున్సరకు గల సౌాభా్యతమును, ధృతరాష్ట్రుని అభ _క్తతను, పాండురాజు 'రాజ్యశాననము నును తెలియజేయును

శ్రీమపాభారతవిముర్శము 119 ఇందొక విచేషము తోచుచున్నది. వివాహము, యాగము, రాజ్యపాలనము నివి జ్యేమ్లు నత్మికి మించి క నిస్టుంచు వేయరాదు. వారిలో జ్యేష్టుం డనర్హ్యుం దై తాను వానియం దిచృవిడిచిక్‌ని, కనిమ్టునకు అనుజ్ఞ నిచి వచో గనిమషుండు చేనిళొననచ్చునా- అం దువలన నవి రైరచి ల ౦ యతి ధృితరా

మొచ్చికము లయి యున్నవి. కాయిట్ట ధ్భి ష్ట్రుండు జ్యేస్టుండు గావున, నతనికి నుపనయన వినావది స్వా ర్త కర్యలు జరిగియుంకుట్క నిర్వివాదమేక చా? శౌతకర్మ్య లనుగూడ నౌతనిచే జేయింవ నభ్మిపాయము కలవాలై పాండురాజు అట్లు వేయించినవాండు* "రాజ్యమును కూడ చానే నహించిన వాం డయ్యును 'వెద్దవానియందళి జారవముచేం (బభుత్వే మతనియం చుంచినట్లు తన ప్పత్యమంత యు, నతినికి నివేదించుచుం నునొ/డుం

ఇంతవమతమున ధృళేరాష్ట్ర పొండురాజులలో నొకరికి రాజ్యనుందు స్వత్వమును ఒకరికి అస్వత్వమును నిద్ధింపదు-

అశ్వవే.ధమీను చేయువాండు రాజే. అనునచి షమ్మతియ జాతినిం చెలియంజచేయుటకే చాలినట్లున్నది- కౌని రాజ్యాధిపత్య ము సిచ్చునట్టిదిగా నుండ లేదు చీరుమా[తమే ధృతీరాష్ట్రూనిది రాని అట్టి యోగ్యత వాంకురాజది గానే ఆ యశ్వ మేథ కర్శృ త్వసు “వలీయ చేయం జాలును కొవున ఆపతుము వారి కడి బొత్తిగా నాధకము కాదు. ఇంకోకటి మాత్రము శంకించు కేమో ఇప్పటికి దాని నవ్వరును ఉదవారింపచేసు గాని, ముంటెవ్వరైన నట్టివాదమును, చేయుదులేమో యని దానిని మొదలనే వివారదదుట యుచితము ఎట్లనంగా, కౌరవులు ద్య్యూ కాలమందు పం(జెండు సంవచ్చరము రణ్భవాసమును, ఒక సంవత్సర మజ్ఞాత వానమును పణముగా నిర్ణ యించు కొనుట

190 ఉద్యోగపర్వమ్యు, చతున్థాశ్వాసము. ఒ భిపాాయ మాలోచింపంా నిబ్బటి న్యాయశా స్తై ములలో, పర (డెంకు సంవత్సరములకు కాలదోవము పట్టుననియును అంత వజకు నొకరిసాత్తు మజియొక రనుభవించినచో సౌత్తుగల వారికి కాలదోప శా స్తం ప్రకారము సాత్తునందు స్వత్వను _ వెచును గావున నట్లు పాండవులకు స్వత్వభంంశమును జెప్పందలచి వా రట్టి సమయమునిర్ణయించినారని యూహీంతురు కానిఆది సరి అయినదిశాదు- ఏ వ్యవహోారములోనై నను అవధి కాలము (వా యిడా) అత్మోక మించిన పిమ్మట పం(డెండు సంవత్సరములు కా లము కావున నది అవి చారరమణీయుము ఇంతియెకాక ఇప్పటి న్యాయశాస్త్ర మెట్లున్నను మన్వాది న్ట్గ తులలో భూ విషయ ములో నతువది సంవత్సరములు నిర్వివాదముగాం మై వార్మాక మించుకొని అముభవింపలా పిమ్మట కాలదోవము చెప్పంబడి నది మధ్యమధ్యను వివాదను జరుగుచున్న చో నెన్న 6టికిని కాల దోషము లేదనియును కూడం 'జెప్పం బడినందున నట్టి దోమ మిచ్చట లేదు. కాని యింకొకటిళంకంతు లేమో? ద్వితీయద్య్యూ తములో కాలమును పణముగాం జేసికొని నారుగాని రాజ్య మును కాదు. అకాలము పదుమూండు సంవత్సరములు, ఆవ ధ్యను పాండవులు వినాగముచేసిననారు కారు. అఆ కాలములో వాండవుల 'రాద్యము నెవ్వరనుభ నింప వలసినది నిర్ణియించుక్‌ ని నట్లు ఈ మూంధు భారతములోం 'జెప్పంబడ లేదు. అందువలన డానిని కారువ్చులు సిర్వినాదముగా ననుభవించిన వాగు కాన్సున నిదట గాొలదోషమసి కాని యదియును సరిపడదు మోందడలనం బజుచిన (ప్రకారము అజువది సంవత్ప్చరముల వజఆకును కాలదో పుముేదని కాని లేక “నో” అవిశుద్థాగమో భోగః పా

శ్రీమహాబారత వినుర్శ వు 191 మూణ్యం నైవగచ్చతి అను వచన[పకారము అపరిశుద్ధాగ మముగల అనుభవము (వమాణము, కాదని కాని, నిషనాద ముగా ననుచోట వాదుల సమతువుందు వారి వివాదము బే కుండలా, ననుభవమని దాని తాత్పర్యము, కాని పరోత ముందూ: కాదు గావున), అందునలన గాని యొట్లయినను పాండవుల స్వత్వ ము 'వెడలేదని అెలియవలయును. *0క సంస్కృత ఫారతము లో నీ యాంధ్రభారతముకు గల విరోధమును గుటించి కొంత విచారింతము.

ఈ యాం(ధ భారతములో నంస్కృతే భారతముకు భిన్న ముగా కొన్నిక థాంశములు వపప్పంబడుట సత్యమే. వానిలో సంస్కృతనుందు పొండురాజుకు పట్టాభిషేకము ఇప్పంబడీ యుండంగా నీయాంధి భారతములో ధృత రాష్ట్రాన కయినట్లు ఇప్పుటచే నన్నయ భట్టుడీ విషయములో. బొరపాటు పడినట్లు మవాోరాజశీ అనంతాచార్యుల వారు తము వ్రైజయనన్తి గ తికలో (నాసియున్నారు. కాని అది అంతగా. బొరపాటు కా న ట్లూహాంపనచ స్ప్‌ను* నన్నయ భట్టుండు సంస్క్ర్టాలే భారతకర్త యగు వ్యాస భట్టారకుని వచనముకు శీటుపడినను అభిపొ యమునకు వేజుపడిన వాండుకాండు* వ్యానభట్టారకుండుపాండు రా జుకు పట్టాభిషేకము మూ(త్రము ఇెప్పినను ఆ పట్టాభికేక ఫలము

రాజు స్వాతంతస్ట్రామును ధృతరాష్ట్రుని యంజే చెప్పుచు ధృలే రాష్ట్ర పాండురాజులుభయులకును భాగమును విధించుచునే యెల్ల వోట్లను చెప్పుటచేత ధృత రాష్ట్రా డంధుడగుటను పట్టాభి "షీకోత్సవ మున కనురూపుడు కానందున పాండురాజుకు వ లాభిపేకనము చేయించియు వారిరువ్సరకును రాజ్యస్వత్వము

కలలై ఉద్యోగపర్వము చతుర్థాశ్వాసము- నూహీంచియే, యభిపేకమునునది యొక శిస్టా చార _పాప్పమ యిన ఉత్పవముగావున నది యొుంు యుత్సపమే కాని రాజ్య స్వత్వముకు నిబంధనము కాదను, వ్యాస భట్టార శాభిప్రాయ మును, జెలిసికొని అది మనకు స్పష్ట మొగునట్లు ధృతరాష్ట్రున కభిపేకమును తాను చెప్పినను, వారలుభయులకును భాగ "'మొప్పినవాండు కావున యధాశుుత విరోధముల తన గంథము కశాన్పించినము వా స్తవాఖి పొాయమున నది విరోధము కాదని యట్లు చెప్పియుండును* ఇది యిట్లు సమాభానముకు శకమగును గాని ఈ విషయములో నింకొళటీ విచారింపవలసియున్నది, సంస్కృతము లో “ధృతరాష్ట్ర స్త స చతు స్ట్వైదా్యజ్యం నపుత్వపద్యతి' పారశవత్వాద్విదురో రాజాపాండ.రృభూవహా, ధృత రాష్టడంధుః డగుటను విదురుండ్షు శూద్యాపుతుంండగుటనువాంకురా జే రాజ్య ము నొందినాండని కాన్పిం.చుచున్నదిః దా? ఇచటవిచ్యితపీర్యునికి జెరసపుత్తులు "లేవందున్మ నాతని శేతుములందు, వ్షేతజులను కోరంగా ధృతరాష్ట్ర పాండురాజులు పుట్టినవారు. మమస్థ ఖతి నవమాధథ్యాయములో చదాయభాగ విషయములో శ్లో పుతాకా జ్యాదళశ యానావా న్యాణాం వ్థాయంభు న్రైనునుః తేషాం మడ్చంధుదా యాదాష్టడదాయాదచాంధవా, అని దార్పిదశ విధపుతుులను. చెప్పుచు నందులో “న్లో? శూరః శేతృుజతై వ దత్తః కృతెమ వవచ గూఢోత్పన్నో పవిద్దశ్చ దాయా*దా ఇాంధవాశ్చవట్‌, అని వేతుజులు డదాయాదులుగాం జెప్పరి ఇచ ట థృతరాష్ట్ర పాండురాజు లుభయులును శ్చేత్రుజులు గావున చృత రాష్టునట భాగపుస క్రీకలిగ్తి యళేం డంధుడగుటచే రాజ్య

శ్రీమబో భారతవిమర్శ ము 128 చవాన శ క్రుండుకాండన్తి పొండురాజురాద్యనును, పొందునట్లు చెప్పుట ఉచితిముగును కాని విదురుండు విచితవీరునికి జేతు జండు కానందున అతనికి రాజ్యభాగ (వస క్రాయే లేకుండంగాధృత రాష్ట్ర్రనితో సమముగా నిపేధకారణముగా నతని పారశవళ్తు ము నుడ్గడించుట కభిపాంయ మేమి? ఇచట విదురుని జననమును బట్టి విచారింతము.__

సత్యనతి అంచికయం'దే నుజీయొకనిం నోరుటయు, అం చికతనకు బదులుగా దనసానమందుం దనకృత్యముక యి తన చాదిని. బంపుటయును ఆమియును ఆ కృత్యములో: దనకు వ్‌ స్వయ 'బ్చేశము, ఫలమును, లేక అంబికకయియె పర్నర్తించుట యు, సక లధర్భజ్ఞూన నిధియగు, చేద వ్యాసనువాక్షి మొదల శ్‌ భాంతుః పుత్యాకా ప్రచాస్యామి” అని మువ్వురివజకును అ నుబ్ఞ యిచ్చుటయు, నత్యవతియును ముదల “తయోరుత్చాద యాపత్యం *” అని అంబికాంబెలికలయందు వకానేకసాభా రణముగా నపత్యమును గోరుటయును అందుకు స్త్ర్రీభేధ మెట్లు న్ను “ధాంతుః ఫుతాన్‌ ప్రదాస్యామి” అని ఎవ్వ'తె యందు గలిగిన వారైనను వి చితువీర్యునకు నారు తేతుజు లగుదురని తలంచి అట్లు చెప్పుటయు, నంబికయాు, ఉఊాదియును పవృ త్తి లో వ్యత్యోసము గలవారయినను, దాని ఫలములో వ్యత్వా సము లేక యొక్కయు ద్దేకమే, కలవారగుటయును, వీని నన్ని ఉరీనిం బట్టి చూడంగా ఈ బాదియందును, విచిత పీర్యుని త్త తమను తలంపుతో ప్రవ _ర్హించుట వ్యాసమవార్షి బీజోప్పన్న త ధృతరాష్ట్ర పాండు విదురలకి తుల్భమగుటను, విదురునికూడ మేశ్రజనింగానే భావించి ధృత రాష్ట్రానకువ లె, విదుగునకుం గూడ

194. ఉద్యోగపర్వము, చతుర్థాశ్వాసము. జొ యాదత్వ ముండు నని యాళంకించువారికి చానిని పోగా ట్టుట కయియ* పారళథవత్వాద్విదురో రాజ్యం నపుత్వపద్యత” అని అతనికి రాజ్యభాగ సత్వమును నిషేధించి చెప్పియుందురు, మోందం గను పజచిన హేతువులు విదురునిను చాయస్వత్య ముకు చాలకున్నను భాగ(పాప్తా శ్టిళంకకు చాలియుండును. కావ్రననట్లు నిపే.ధించి చెప్పవలసివచ్చినది. కాయుట్టి అది అనం: గతము కాదు. ఇదియొక పతుమున సమాభానము. ఇంకొక పతుమునలహాడ నరిపడవచ్చును. ఎట్టనంగా ఈదాది అనునది విచిత్రఏీర్యునికి అసనర్మ త్నే(త్రము కానచ్చును ఆకాలమున మేతి యులకును అను లోమకమమున వ్రైశ్యళ్యూద్ర _స్ర్రీలుకూడ వివావామునకు అసజాతీయ భార్య అగుటను ఆమెయందుం బుట్టిన వాండు విచ్శితవీర్యునకు శ్షేత్రజుండగును గాని దాయా: నుండు కాటని నిపే.ధించిరని కావచ్చును, సం భా ఆ ప ౧౦౫ అధ్యాయము సత్యవతి. భీమ్లు లా నితో చెప్పునపుడు, నో, సనియుకో మయావ్య_కృం త్వయాం 'బ్యాపతిమద్యతి, (భ్రాతుఃవ్నేకేవు కల్యాణ మపత్యంజనయి వ్యతి తవవ్యానుమ తే భీవ శ్ర నియతం సమ హాతపాః విచ్శితవీర్య గ్రే(లేషు పు తానుత్సాదయివ్యతి ౧౦౬ అసజక్ఞై విదురో నావు క్ష న్‌్‌ వ్రపాయ నాత్మజః ధృత రాష్ట్రస్య వై భఛాళాపాం జోకై వ మహాోత్త (నః అనియున్నది. ఇందువలన చాదికూడ న! విచితవీర్యునకు ఒక భార్య, విదురుండు, విచ్శితఏర్వునికి ప్యుతుం డును అగుదురు.

శ్రీమహాభారతవిమర్శము కే2కీ పారకురాజు పాండుతను గుజించి..- ఇతని పాండుత, ఆజన్మసిస్థముగాని మధ్యను వ్యానిధివశ మున వచ్చినదికాదు. ఆది శ్వ్యతమునుండ కుష్టమును కాదు ఈపాండుతే సౌభాగ్యయయియె యుండును, కానిచో సౌందర్య (వధానలగు _స్ట్రీలు గారాంగులు కనకాంగులు అని వర్ణించుట యును. అట్టి పాంకుతకయి స్తీ లు (పయత్నించుటయును, ఎం దుకులి “నీతా లాధ (కసవరజసా పాండుల" మాన నేకీబి అని "కాళిడాస మహాకవి (పయోగములోం గాన్పించుచున్నది" ఆగంతు కోపాయము వేతనయినను, సంపాదెంస చనాళొన్యమై యున్న పాండుతు రోగవిశేవనునుట, యుచితలేముగా. కనంబ డదు. అన్హు అయినచో సత్యవతి ధృత రామహ్ర్రనిం గుజతించి వలె నాతని గురించియు, నెందుకు కంకింపకుండును- నుజియు. గుంతి, తన స్వయంవరముకు వచ్చిన రాజునుండలిలో---- న్లో దిదర్శ 'రాజశార్టూలం వాండుం భరత నత్తమం, సింవాదర్చ్పం మహోరస్క-ం వృవభాతుం వవోబలం- ఆఅదిత్యమివ సర్వేషాం రాజ్ఞాం (పచ్భాద్యవై (వభా౯, తిష్టంతం రాజసమితౌ పురందరమివాపరం. వాండుం నరవఠం రంోే వ్యాదయే నాకులాభవళ్‌ ; తతః కామ పకీతాంగీ నకృత్ప్ర చలమానసా, (వీడమానా స్రజం కుంతీరాజ్డి 8 స్మ-ంభేననూసజత్‌ ॥ అని ఆతనిశ ఎందుకు కోరికొనును కాలుట్టి ఎట్లుచూచి నను ధృతరాష్ట్ర పాండుళాజు లుభయులును రాజ్య భాగార్జులే కాని అవర్ద్యలు కారు. అట్లుకాక సత్యవతీ వేదన్యాస వచన ములు [పమాణములు కావని చెప్పే ధృతరాష్ట్ర పొాండురాజుల

శేి్య ఉద్యోగపర్వము, చతుర్థాశ్వాసము.

జననములే నిషిద్ధములయ్యును వారిరువ్రరకును, భాగము నిర్ణ

యించి చెప్పినవ్యాస నార దాదినుని వచనములును ప్రునూ

ణములు కావన్న-వో నీకురురాజుల చరితమే, యసాధాగ ణమె నష్నడు, వారి రాజ్యభాగము మూత్రము అసాభారణము కా కూడడా 2. చాని కితర సామాన్యక్శాస్త మెందుకు? కురువంక

'రాజులకునలె, కురురాజ్య నియమున్ను వేలు” అని తలంచిమైనా

యీ ఏవఏవయములో మనము తృ ప్పి నొందటమేలు కాని వివా

దము అనవసర్‌ ము. ఇంతవణజకును పుసంగమున కౌరవ పాండ వుల దాయ భాగమును గుజించి విచారింపయిడినది. ఇంక (పకృ తమును ఆనుసరింతము,

కద్దండు శీకృష్ణునితో మరల వెప్పుట

58 వ ఈ సమరసముదంబు గడపనీందె నిన్నుం గనియెదం శాదేని నూర లోకంబుకం “ంవెద ఇందు యూాద్ధసముదముకు ని_స్తరించి నిన్ను జూ చెదననునది తౌము పొండవులను యుద్ధములో సంవారించి నిన్ను చూచి మూదలించెదనని ఆవలేపగర్భిత మైన, మాటయగును

శీీకృష్ణుండు వా స్వివ్రరమునుండి వచ్చి ధర్మరాజుతో __

83 వ ఎవ్వరెంత "సెవ్చినను- నరం డక క్రదుర్దవఠ్‌ చేయంజూచిన నమాకుమం బులగువానింగొన్న్ని వెడనూయలంబన్న్ని "వెప్క_తోకలం బోయిది.-- ఇందు దుర్యోధనుని ఆళ క్త చుర్ణనతియు నెన్వియనంగా

'తానందుకు శక్తుండు కాకున్నను శీకృష్ణులను గట్టింప (పయ

ల్నించుట. అమానుషంబులగు వెడనూయలవగా విశ్వగూవ

దర్శనము

శ్రీనువోభార తపిమర్శము 197 భీముడు దుర్యోధనునితో తనయుద్ధ నిర్జయమును జెప్పుట 152 ఆం మున్ను కర్టుళాండె నన్న్నొం డం గయ్యంబు

"నేయంబనుపు నిట్లు సేయువాండ

వైనం *ాని సకల నేనాధిపత్యంబు

బూన నేరం జుముత్రై భూపతనయ ఇట్లు భీమ్తులు చెప్పుటకు అభిప్రాయ మేమి సర్వ సేనాధి పత్యవించ్చి, నన్నుంగాని కర్ణునిలాని మున్ను పంఫుమనుటవలన, తామిరువురును, కలసి యొక్‌కాలములోః సర్వసేనాధిపత్య మొం దుటకు ఒకరి యాధ్ధిపత్యమును, ఒకరు అంగీశరించు వారము కామనియు, ఒకరిని ముందు సంపువని బర్య్యాయమును నిరూ పీంచి చెప్పుటపలన, మొదటివారు జీవించియుండు వజకును "రెం డవవారికి అవకాశములేదు. కాలట్టి కరీటిక'కనికి నే నోర్వన్‌- అని మోంద చెప్పుటవలన ముందు "తాను యుద్ధమునకు: జోయి నను అర్జునునిచేం చాను నృతినొందంగాం గర్టున కవకాశము గలుగును లేక కర్షుండు ముంచుబోయినను, అర్జునునిఇేం గర్హుండు చచ్చువాండను నీశ్చేయముగలవాంజేయగుటను; తనకునువివ్యట నవకాథళము "రావచ్చుననియు, నభిపాయమును, గసూఢపణచి కర్టునియందలి ఈర్ష సైచే నట్లుబెప్పినదిగా ఆతత్వజ్ఞులకుం వోచు నట్లు పలికియుండును. ఇందువలన నర్జునునకు జయము తప్ప దని తోంచంగా నప్పుడై నను సంధికప్పి కొనుదుేేమోయను నఖి పాొంయము. గూడం గావచ్చును.. భీమ్ము లెస్పటికయినను సంధి కావలయునను అభిప్రాాయముగన్లీ యున్నందుకు నింకొకి యుచా వారణనున్ను శీ ఎదు. యుద్ధములో 6 చాను పడినప్పుడు తన యొద్దకు కురుపాండన్రులందటును వచ్చియుండ నప్పుడు తేనకు తల

శ్రర ఉద్యోగపర్వము, చతుర్థాశ్వాసము, గడలు కావలెననియు తన దప్పీదీర్పుకొనుటకు దివ్యూదకము కావలయు ననియునుకోరి అర్జునునిచే నట్టి అద్భుత కర్శుచే యించి కౌరవులకుం జూపించుటకును నిది యే యభిప్రాయము. ఛీష్ము లంబోపాఖ్యానమును_ చెప్పుట కభిప్రాయము తాను శిఖండిపలన మృతినాందం గలవాండనని సూచించుటచే ఎతనయినను డానికి దుక్ఫోధనుండు భీతినొందిమయైనా సంధి కొప్పి కొనునేమో? అనియే కావచ్చును, దుక్యోధనుండు “పాండవుల వధించుట” కెంత కాలము అష పట్టుసని భీష్ముని అడుగుట 409 ఆ పాండవులకుం ౫లుగు బలము లన్నియు సమ యుఎపనీకు దినము లెన్న పట్టుల గుకుండుం గృప్పుండు గురుంకొడుకు కర్టుండు ఇం "తెంక మానమున పధింకు రశ ఇందు దుర్యోధనుని ఆశాచాపలము, అవివేకమును 'ఇెలియంబకును ఆవివేకమెట్లనంా భీష్ములకు సర్వసేనాధిపత్య మివ్వంగా నాతండొక_ండే పొండవబలము లెల్లజంపిన చోందక్కి.న (చోణాదుల విషయములోం (బశ్న మెందుకు? లేక భీష్ములు పాండవబలముల జంపలలిగియు. నుపేషించును;, కాక వారిచే నోడునో చచ్చునో అనయా అహ్హ అయినపక్షముస (దోణాదుల విషయములో,గూడి న క్లుక చా అభిప్రాయము? అదియీ, దుక ధనుని తలంపు అయి5చో యుద్ధ్య్వపయత్న మెందుకు (పశ్న వందుకు?

శ్రీముహాఖారతవిమర్శము 129 భీష్ములు బదులు చెప్పుట ఉ05 5, అనిం చఛాండవసేనలంజిం, పను జెజంపను సేము సొలుఫంగుల నీకి ట్లనుమానము వాయ ౧౫ నడు, గన తగుం గడు లెస్స విందుగాక నంలేర్యడాం ఇందు భీమ్ముండు దుర్యోధనుని (_పశ్న నందలి అనందర్భ మును కొంతపరివాసించి తమసామర్థ వనముల నడుగుటగా సవ ర్థించి “అనుమానము వాయంగనడుగన తగు” అను దానివలన నీకు మూ యొడలనుండు అనుమానము నీ మనమునందే వట్టి కొని యూరకుండుటకంశ నడుగుటయీ మేలు అయినదను అర్థ ము యథా(శుతముగాను, గూఢ ముగానుఅడుగ౯ + అఅని కాంగ = అడుగుటకుమూత్రమే తగును కొని మేముట్లు చేయ శకష్టము కాదు అను నర్థమును అగునట్లు పలికెను. వ్మ అన్హు గురుకృపాళ్వ్య న్టైమ కర్ణుల నడుగంగా వారు (కమమున గురుండు నెలకనియుం నృపుండు లండుఇలలకనియు నళ్వన్ఞామ పడిదినములకనియు౬ నర్షుర్నడెదుదినముల కనియం6 జెప్పంగాం గర్టునిం గుటించి. క్ష అన్మిపతిని-ేసికం గలకల నవ్వి ఇంగయుండు అనియున్నది. ఇందుఖీష్లు ్తండు క్‌ ర్థునిగుజించికలకలనవ్వుట కభ్మిపాయమేమి? తమ అందటికంకు శీఘు కాలములో:జంపుచు నన్నందుశయితే నశ్వన్థామకూడ తనుకంక శీధుంముగా. బది రోజులలోననన్నందుకు నతని నవ్వకుండుటవలన నాతండంతకు తగి యుండునుగాని కర్టుం డట్లు చేయంజాలండు. మాటలునూ తము పలుకువాండసి అభి(పాయము ఫి

180 ఉద్య్యోగపర్వము చతుర్థాశ్వాసము. శర. చ, పలుకలశకేమి యన్నియంకు బల్క-నగుక్‌ మనగొజు నొద్ద మా ర్పలిడు ఇరు లేరు విను పొండవమధ్యము?ణండిపంబు దీ _వులు మిటిమిట్లు నొవ్నకనుదోము గుణ ధ్వని (పయ్యలేన వ్‌ నులు నయినక్‌ బలేబలుక నూలొఫశ్రానకుంచువు హాళనందనా. ఇందు “అర్జునుడు తటస్థించు వజకునే కదా స్మీపతాప ము” అని కర్టుని యధితేపమంచ్నే భీష్ముని యభిప్రాయము? “అ బ్లెతే తాముకూడ నర్జునుండు బేనిచోటనే తమ (పతాపమును జెప్పికొనిరిక దా? అందుకు కర్షునిమా[తమే అధ్ధిత్నేపంచు కొందు కఠి మన రాజునొద్ద మార్చలేదు నారు లేరు, అని అనెనుక దడా? తానట్లు చెప్పుటయే మార లుకుటక చాలి అనగామునరాజును మం (క్రులును నీ (ప్రల్లదనమును విని సహించువాశే కాని నివారించు వారుకారనియు, నేన్స దక్కి ంజెచ్చిడు వారులేరుకావున నేనే ఇెవ్చెదననియు నీవు మూ్యశట్ర వారిచూటల కూజకొనాండవును కావనియును అధిశ్షేపమ్సు, రాజనొద్ద మౌర్షల్రిశ్ప్య్రావారు లే రన్నందుకు ముందు రథికుల నిరూషించు (పసంగమ్నలో భీష్టుండు కరుని అర్షరధునిగా సోప ప తికముగం జెల్వి- స న్‌ ౬ దలకి-ంద్చుక్సు క్రరుంయు మరలం దన నే యర్ధరథుం జ ణా డనునప్పుడు రాజుగాని మందత్రులుగొని మాజు పలుక లేదు కావు నభీమ్ముండట్లు పలికియుంక్య లందర య్య గంభొ సర తతో న ం ౯ ణ్‌ ల ఉ(గ%జల్ళి 6 య ల ల్‌ ణు షె న. లో వొ లావ బతాడ్నాగగ0 0కి