Telugu Srimadramayana Sundarakandam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

లీ శ్రీమదదదామాయణ... |

• సుందరకాండ |

గ శీ ॥ [నిత్యపారాయణ (గంథము] . | ఎవ

| త

నే న

] ప స్వ “హాటే

| “గోష్పదీకృత వారాశిం. మళక్రీకృత రాతసం

| రామాయణ మహామాలా రత్నం వందే౬ నిలాత్యజం|

. రచన

] / “దేవత సుబ్బారావు గ ం నం

(శ్రీమ్మదామాయణ సుందరకాండ విత్యృపారాయణ గంథము [ద్వితీయ మ్యుదణ] రచన దేవత సుద్బారావు 591656 0౧ జీటిరోగ8 6 ఠం క్షు నిజర్‌ 5న 3 'దేవత సుబ్బారావు క్వార్టర్సు 70 [1 ఇపుక్‌ రామచంద్రపురం 3145౬ హైదరాబాదు = ర0008ల2

స్వామ్యములు రచయితవి మూల్యము వేయి (పతులు పదిరూపాయిలు 9039 శావణము మొదటి మ్ముదణ 086 కార్రికము రెండవ మ్ముదణ న్మృత్యంజలి న. ర. 902 స 79 973 సూూభా సళ... కో టే వైటు తేల మారి నాగభూషణరాన్వగారు త. నలక క00606 ౪6 ౬౧00 ౧08 _ నాకు వియ్యంకుడు కర్మిస్టి విద్యావ్నేత్త జ్ఞాని సొమ్యశిలి బంధుసము(దుడు చతుర భాషణుడు అయిన కీ కే కనుమూరి నాగభూషణరావుగారి ఆత్మకు చిరళాంతిని _పసాదించుగాక యని కృతి భర్తయగు శ్రీ శ్రీలానుచర్యదమూర్తిని అర్జిస్తూవున్నాను రామచంద్రపురం దేవత సుబ్బారావు హైదరాదాదు.8? శ 086 ము్కుదణ సరస్వతీ పవర్శ్‌పెప్‌ రాజమర్మడ్‌ 588 0

నామాట (కొలిము దణ)

ఇటీవల జీవిత సమరమున నొక మహావిపత్కర సంఘట నను నేనెదుర్కొనవలసి వచ్చినప్పుడు (శ్రీ మద్వాల్మీకి రామాయణ నుందరకాండ పారాయణము నలన నా సంఘటన నధిగమింస గలిగితిని నంస్కృృత రామాయణ మందరికిని అనుకూలముగ నుండక పోవచ్చును అందరికిని పారాయణయోగ్యముగ నుండ వలెననెడి సంకల్పముతో వాల్మీకుల సుందరకాండను తెనుగున కనువ దించితిని ఈ తెనుగువేతలో (పక్షిప్తములని .పండివో.తములు నిర్ణయించిన భాగములను ని(ద్రాన కతె వ 'శావణాతిళ పురాంగ్‌ నల అనయనవర్షనలను ఎతను కొనలిగాయు “చుండెడి రాకీస భామినుల అంగవై కృత్య వర్షనలను మధువనమున మర్క-టుల ఆసభ్య చేష్టల వర్షనను విడచితిని అందువలన బౌచిత్యమునకు గాని (గంథపావి(త్యతకుగావి భంగము కల్పుగనెగదని న్నానమి్మిక్సే గంథ పావిిత్యమే నా ముఖ్య ధ్యేయము అందువలన కేవలము సౌవాత్య (ప్రాధాన్యములగు కొన్ని అంళముఅను సంతీ_ప్రీకరించి తిని వలయు చోట్ల గోవిందరాజీయమును అనుసరించితిని

ఇక ముఖ్య విషయమునకు వత్తును శెలుగున వందలాది రామాయణములున్నవి మరల నింకొకటి ఎందులకనే వారుండక పోరు ఎవరి అనుభూతి వారిది ఎవరి భక్తి భావన వారిది ఎనరి సద్దీక్ష వారిది రామాయణ మహా కావ్యము పవితమగు గంగా (సీవంకి ఆందలి జలముల నందరన్ని విధములుగ మసయోగించు

కొను నర్శతయున్నది వారి వారి అనుభూతులు వారి వారి మన_స్త్రక్యములను అనుసరించి యుండక తప్పదు అందువలన ముంకొక రామాయణ మెందులకను _పళ్న అర్థ రహితముగనే నిలచిపోవును రామాయణము జాతి ఆంతటికిని జెందిన మహా కాన్యము ఎందరెన్నివిధములుగా వినియోగించు కోనినను గంగా నదీజలములకు క్షైణ్యము కలుగణాలదు పావి[త్యతకు భంగ మునూ కలుగనేరదు అది అందరికినీ నూతనానుభూళులను కలుగజేయుచునే యుండును

నుందరకాండ నర్వాఖీస్థ (పదము పరాశర సంవాతయందు హనుమంతుడు నుందరహనుమంతు” డని వాకొనబడెను ఆతడు కాంఛనాది కమనీయ వి(గహుడు ఎత నుందరీ శిరోభూషణము రామాయణమును సీళా యాళ్ళరితమ్‌ మహత్‌ అని వాల్మీకియే వాకొనెను సుందరకొండమున ఎతపా్యత కెనలేని (ప్రాముఖ్యత గలదు ఈ కౌండమున కథపట్టత్యంత సుందరము జటిలను రామాయణకథా సుధాలహరియందిది అత్యంత మనోహరమగు ఘట్టము వాల్మీకి కధనచాతురికిది వకాకసన్నివేశము రామాయణ మహామణిమాలలో నిది నాయకరత్నము ఈ కాండ పరనఫలము న 970 జనరిలో "౧ ౪4ఉగి90గ౮గ! లో జరిగిన శిఓఓ సర గటిట 00౫గ౯5గక౯॥058£ భో యీ విషయమై నే నాసంగిన ఉసళ్యానమును నా “రామాయణ వ్యాస తరంగిణి లో తూడనగును

సక్షలాభీష్ణఎద్ధి సర్వవ్యాధి హరణము. భూతఎశాచ్యగహ ఎడా వినాశనము దున్వప్నదోషపరిహారము శ్యత్రునాశనము ఆంజనేయ కారుణ్యకటాక్ష వీశ్ళావసార్యపాబ్త అందువలన దీనికి సుందర కాండమని 'పేరుంయటలో నెనలేవి బొచిత్యమున్నది ఆంజనేయు *డాచార్నుపురుషుడు. గురువు గు అనగా అంధ కారమును (ఆజ్ఞానమును) రు = సశిపజేయువాడు. (క్రీరానమచందు నకు అశోచ్యానన్వళో చస్థ్వం నానుళోచంతిపండితా అని ఉపదేశింపగలిగిన జ్ఞాని పండితుడు బుద్ధిమళాంనరిష్టుడు ర దశేంద్రియాధిష్టత్రముగు ేహమేలంక. ఆహ్వకొర మము కారమువే రావణ కుంభకర్టులు ఎత్యపకృతి రాముడు పురుషుడు ఆంజనేయుడు చేతనము రామభక్తియసు సొధనముచే ద్వైతన్య శక్తి మాయయను సౌగరమునుతరించి అవిద్యచే నిరోధింపబడిసి (పకృతి పురుషుల సమాగమమును సాధించును ఆందువలన నాత డాచార్య పురునుడు (ప్రాణాయామ యోగ ప్మకియా కుళలుడు నుందరకాండమున దాదాపు అన్ని సర్గలును త కారముతోనో సకారమ్యుత్రోనో ఆరణన్లిరప ఇడుట గమనార్హము ఈ అక్షరములు పీడాకరములు ఇవి తక్‌ను కాని సల్‌ను కాని సూచించును ఇవి గాలయ్యుతి మంయచాకరములై న ఓం తత్‌ సక్‌ను చూదించును ఈ (గంథభమున గూడ దాదాపు అన్ని సర్గలుసు ఎ లేకత తోనే ఆరంభింపబిడ్షినవి రామ శబ్దము టోనిర ఎక వాబ్దము తోని స అక్షరములు రసోవ్టైస యగు సరమాత్య్మను సూచించును

౪

ఈ నా _పయత్నమున కమికముగా (పోళ్సాహమిచ్చిన నా సతి (శ్రీమతి రామలత్మీకివి నా ప్యాతుడు చిరంజీవి భాస్కర్‌ కును నేను మిక్కిలి బుణపడీ యున్నాను వారల సహకారము అమూల్యము

(గంథమును అపారమగు(శ్రద్ధతో సుందరముగా మ్ముదిం చెడు యజ్ఞదీక్షసు నిర్వహించిన నాబాల్యమ్మిితుడగు శ్రీ అద్దేపల్లి నాగేశ్వరరాపు గారికి నాకృతజ్ఞతలు

పరిశలందరిప్రైనను వారివారి కుటుంబ సభ్యులనైనను శ్రీహనుమళ్నమేశ ఎకారామ చర్మదులు తమ కృషారసమును వర్షించి కుభవరంపరంి నన్ముగహింతురుగాక అని (ప్రార్ధించు చున్నాను

జీవిశరంగము3 నెవరికి ఎట్టీ నమన్యలుత్పన్న మైనను అవి యీా్యగంధపారాయణ నలన తప్పక తొలగిపోపునన్‌ ఆత్మ విశ్వాస ముతో మనవిచేయుచున్నాను 01% 70 1 1 దామచర్యదప్పురం దేనత సుబ్బారావు హైదరాబాదు = 8 ఖ్‌ం?-8

ద్చితీయ్‌ ము(ద్రణసీరిక్ర

(గంథమును మరల ము(దించివు పరితలకు రామభక్త అకు ఉపయుక్తముగా నుండునని ఎ దరో నన్నర్ధించిరి ముందణా భారము (శ్రీరామ్మకకువు అరిదులక్ష నేను నుమఖుడన గాలేదు కౌన్ని మ్మితులు జగత్యాల వాస్తవులు శ్రీ నాగుల కిషన్‌ గౌడుగారు నాయంటారాఖిమానములతో యత్నించి కన్వీనరుగా వ్యవహరించి ఆర్థికముగను హార్షికముగను నాకెంలేని సషాకార మొంర్చి నన్ను మిక్కిలిగ (పోత్సవాంచిరి వారున్న [శీ గ ౪ రాఘన రావు క£:6060 ౪6 6౯౧0 ౧6౦ గారున్ను యీ విషయమై నాకు వంతిగనో నహకరించిరి నా అమ్య్ముదిక (గంథచులను మ్యుదింపజేయుటకును యీ్యూగ ధము ద్వితీయ ముుదణకుసు వారి సహియసహకారములు అమూల్యములు అవి లేకున్నచో యీకౌర్యుము' నెరవేరు నవకాశమ.లేదు సావాతా భిమానులు ఆమాత్య'శేఖరులు అయిన ీ రాజేసంగొడుగారు (ఆ (ధ పజేశ్‌ గృహనిర్మాణళాభామాత్యులు) ఘ మగు వీరాశమిచ్చుటయేగాక తమ అనూల్యమగు సందేశమును ఐ ఇ నాకు చేయూతనిచ్చిరి వీరందరికిని విరాళముల నంఎన వాగ్దాన మొనర్చిన యితర దాకలకును నేను అమికముగ బుణపడి యున్నాను వీరందరి పైనను వీరివీరి కుటుంబ సభ్యులందరి పైనను ప నుమత్సమేత ఎతారామచం(దులు తమ నంపూర్జాన్ముగహపూరిత కృపాకటాక్ష ములను వర్షించి. ఆయురారోగ్య భోగ భాగ్యముల నన్నుగ వాంతురుగాక నాయిలవేల్చగు ీఎక్టిసాయి ప్రభువు వీరి నెల్ల ప్పుడు కంటికి రెప్పవతె గాపాడునుగాక శఈ్ళశీరామ(కళు నిర్వ హణకు సహకరించిన అండర్తికి నాధన్యవాదములు "హైదరాబాదు 'దేవళ సుబ్బారావు

ళ్‌ జిం రీ

ఖే స్పర్వద్యేశ్ల ముఖి 6 రాచజేషంగొడు "హైదరాబాదు ఆం([ధ(థదేశ్‌ గృహవనిర్యాణళాఖా మాత్యులు 20: 1. 9080 సాక సజ్వాపు వయ వ్యియల్‌ డషిట్ట్డ వ న్‌ (0ిచైట్టీ హైదరాచాదు. గారు రచించిన సుందర్శకాండ మైదటి మ్యుదణ చదినిల్సిని సులభ శైలిలో రచించినారు _ మీళు (పచురించుచ్చున్న రెండవము!| దణ మరింత విజయవంతం కొవాలని ఆశిస్తున్నాను శ0-_ శ్రీకి భవదీయుడు న్‌ ౮ రాబ్టేళ ౦ంగొడు కల్లూరి చంద్రమౌళి మోవ్మరు తెనాలి 26-0ల02 చూననీయులు దేవత నుద్బారావుగారికి నమస్కారములు సుందరకాండ అందినది కృళజ్ఞుడను సామాను విజ్ఞులైతు సవాతము చక్కగ వరించి విషయ్యగ్రాహ్యం గఅరవి విన్సండే హముగ మీీగంథము స్పష్టమొనర్చుచున్నది ఆంగధ్ర_పజలకో వ్యాప్తమగ్నుటికు మీగంధము తోడ్పడును కల్లూరి చంయదమౌళి కుందుర్తి [౧105 లా మలకపేట హైదరాబాదు 86 2 88 వరల (రెండు ఉత్తరాల సారాంశము) నుబ్బారావుగారికి నమస్కారం మీరు పెద్దలు పండితులు నాయందభీమానం చూపినందుకు కృతజ్ఞాడను మీ వ్యాస సంబాత లోని త్యాగరాజులోవి నుడి కొరపు స్తొంపులు విమర్శలు నాకు నచ్చినది రజధర్మాలు దౌత్య ధర్మాలు వ్యాసాలు ఆలోచనలను (పేరేపించినవి మీ వ్యాసావళిలోని రాత్షనుడెవరు సోమరనం మద్యమా వ్యాసాలు నాకు 8౧ 9౧ 6౧౧8 గా వున్నాయి పదం ఆద్భుతంగావుంది ఈుందు ర్తి

అభీప్రాయములు = () ఆం్యధ్యప్రభ సచ్విత వారస్యతీకో శి. 88 శ్రీ మ్యదామాయణ సుందరకాండ ఇప్పుడు భారత భాగవత రామాయణాల వచన రచనలు ఎక్కువగా వస్తున్నవి శ్రీమ(దామాయణంలోని సుందరకాండ 'పశష్టమైనందున దొని రచనలు విరివిగా (వకటితా లవ్పతున్నవి అట్టి రచనలలో ఇది ఒకటి గ్‌ రచయితి జీవిత సమరంలో ఒక మహా విపత్కర సంఘటన స భవించినప్పుడు ఆయన (శ్రీమ(దామాయణ సుందర కొండ పాఠాయణ చేయగా ఆది తబ్బపోయిందట స్వయంగా రచనా పాటవం గల అయనకు దీనిని వచనంగా (వాయాలనే సంకల్చం కలిగింది తెలుగులో ఎన్నో రామాయణాలు ఉండగా మళ్ళీ దీన్నే ఎందుకు రచించాలి * అనే (ప్రశ్నకు నమూధానంగా రచయిత - ఎవరి అనుభూతి వారిది రామాయణ కావ్యం పప్యిత గంగా (ప్రవాహం ఆందఠి జలాలను అనేక విధాల వాడుకునే హక్కు అందరికీ ఉన్నది అన్ని అంటున్నారు నిజమే ఈ రచనతో ఒక (సత్యేకక ఉన్నది. మూలంలోని సర్గల సంఖ్య యిస్తూ ఆ సర్గలోని విషయం సం్యగహంగా వచనంలో ఇవ్వబడినది ఈ తెలుగు వేశతలో (పకషీప్తములని పండితో_త్తములచే నిరయింపదిడిన భాగములను ని(ద్రాసక్తల్హైన రావణాంత ణల వావ్‌ రు

౪/

పురాంగనల ఆవయన వర్షనలను ఎతను కావలి కాయుచుండెడీ రాక్షస భామినుల 'అంగవై కృత్య _వర్ణనలను మధువనమున మర్క_టుల చేష్టల వర్ణనను విడిచితిఫి అందువలన బొచిత్య మునకు గాని (_గంథ పావి్విత్యమునకు గాని భంగము కలుగ నేరదని. నా నమ్మిక (గంధ పావిత్యమే నాక్కుు ముఖ్య ధ్యేయము అందువలన కేవలము సావాత్య (ప్రాధాన్యములగు కొన్ని అంశములను సంక్షిబకరించిలని వలయుచోట్ల గోవింద రాజీయమును అనుసరించితిని అని రచయిత చెబ్బకొను చున్నారు. ఈయన అనుసరించిన పద్ధతి సముచితంగా ఉన్నది

(ీమ[దామాయణంలో కూడా నిగూఢాలైన అంతరార్జాలు ఎన్నో ఉన్నవి ఆయా గాథలలో నిగూఢములైన ఆ అర్థాలు వంతో ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిప్తాయి మన (ప్రాచీనుల (వతిభా విశేషాతను అవి వ్యక్తపరుస్తూ ఉన్నవి అట్టి విశేషాలను కూడా రచయిత తమ నా మాట” లో సూత్రంగా తెలిపారు. సథ్యగహూంగా

ఉన్నా ఈ రిక ప్పస్తకానికి శోభను కలిగిస్తున్నది రచన అందరికీ సులబంగా అర్థమయే (గాంథిక భాషలో కూర్చఐడింది

విరాళము నొనగిన వాగ్దాన మొనర్చిన దాతలు ఆ గా రాజేషంగొడుగారు 800 (ఆం (వ అహనిర్మాణశాథామాక్యులు) ణి ళీ నాగు కిషన్‌గౌక్షగారు జగిత్యాల 60 ధరూర్‌క్యాంపు ౧౦ శీ (శీ 5 ౪ రాఘవరావుగారుడ్‌ 2 (00 4 మెంర్సు అన్నాకుల _పభి కర్‌ &ఊకొవారు జగత్యాల 26 (0 5 శీ అళోక్‌లుమార్‌ అగర్వాల్‌గారు జగత్యాల 2 60 మెనర్సు 11 గ ర్యుదగారు కొత్తపల్లి గి _ 7 మెసర్పు తీ జగ్గారాపుగారు తిమ్మాపురం లిం మెసర్సు బా_కృష్ణ ఆటోమొబైల్సువారు జగత్యాల 5 -00 శీ త ఆగవ రావగారు జగతార్థల ( శీర్‌ - జయ్యిగారు జగత్యాల 800 ఓకీ 5 శంకర్‌గారు మెట్టపల్లీ 6-00 జ్‌ గ చొక్కా-రెడ్డి రు వేంపేట (6 [డాక్టరు న లక్ష్మీనారాయణగారు కోరట్ల (0 తి) 'మో రేశ్వరరాపుగారు నరంగల్లు ర్‌ 00 4 1 నాగభూషణంగారు సిర్సిల్ల ర్‌ 00 శీ 0% (శ్రీరామమూ _క్రిగారు నిజొంబాద్‌ ర్‌ 0 7 శీ ఏనుగుల లి గారావగారు మెట్టపలి య 8 శీి* రాజన్నగారు 'మెట్టవల్లి కం. 0 మెనర్సు రవి జనరల్‌స్టోర్సువారు జగత్యాల 6 _00 20 మెసర్సు దారం వీరయ (బదర్సుహారు జగళ్యాల 5 -00 జ. [5 లక్మణ్‌ టశ్రీంవా జబకల్‌స్టోర్సువారు జగత్యాల ర్‌ ఓలి టీ 5 రాజలింగంగారు జగత్యాల 6 (|

ణీ

2 తీ మానాల కిషన్‌గారు జగత్వ్యాల 6.00 శీ మెసర్పు కౌంతిభవన్‌ వారు జగత్యాల &త00 5 శీ గి బ్యాలాజ్‌గారు జగత్యాల 6-00 శీశ్రి శశి గి నరఫయ్యగారు కోరట్ల గ్‌8ి0 27 శీ కు సంజీవరావుగార్లు జగత్యాలా 68.00 కి (శీ 1 సింగారస్వామిగారు కోరట్ల 58-00 28. శ 68 అన్నయ్యగారు 'మెట్టపల్లి 58 0 80 శ్రీగ ౪ రమణయ్యగారు. నాగులపేట ల్తీి-0 శి. (శ ౪ నరసయ్యగారు అల్లిప్పరం 58.00 88 (శీ లింబగొడుగార్తు మెట్టపల్లి 68=040 88 (శీ 9 భూమయ్యగారు జగతాల అభి శ 4 ౯ కుల్హర్‌గారు జగత్కాల (00 ఖ్‌ శీకి బుచ్చన్నగారు జఇృగత్క్యాల 5-0 కక శీ కి నారాయణగారు జదత్య్యాల 58 (0 శ? మెసర్ఫు క వెంకటరమణ & (జదర్చువారు జగత్వ్యాల $8

శకి మెసర్సు (శీనివాస బుక్కు నెల్లర్పువారు జగత్యాల 5 _01 88 మోసెర్చు శారదా ఎలిక్తాంవిక్సువారు జగత్యాల 58.00 4 (శ్రీకి ఆ 5 నాయుడుగారు జగత్యాల న! 00 శీ (4 భువనగిరి జగన్నోహాన్‌గారు జగత్యాల =00 ణి (శీ 5 రాజా గంగారామ్‌గారు కోరట్ల 658200

శశి (4 ౯ లింబ్యాదిగారు ఇబావాంపట్నం 58.00

శశీ (శీ జువ్వతి శంకరయ్యగారు జగత్యాల 00

శీర్‌ (శీ పులి సాయిగొడుగ్గారు జగత్యాల ర!

8 (శ 0% రామగోపాలరావుగారు జగళ్యాల [00

థ్రీ శ్రీరామ థ్రీ మద్వాల్మీకి రామాయణ సుందరకాండ (సార్ధన శుక్షొంబరధరం విష్ణుం శళివర్షం చతుర్చుజం (ప్రసన్న వదనం ధ్యాయే త్సర్వ విఘ్నోవళాన్తయే 2 _ కూజంతం రామరామేతి మధురం మధురాకరం ఆరుహ్య కవితా శాఖాం వందే వాల్మీకి కోకిలమ్‌ 8& _ వేదవేద్యే పరేపుంసి జాతే దళ రధాత్మజే వేద (ప్రాచేతసాదాసీ తాకి దా మాయణాత్మనా శక చరితం రఘునాధస్య శతకోటి (పవిస్తరం ఏకైక మకరం (పోక్తం మహాపాతక నాళనమ్‌ 6 మనోజవం మారుత తుల్య వేగం జి తేన్దియం బుద్ధిమతాం వరిష్టం వాతాత్మజం వానరయూధముఖ్యం (శ్రీరామదూతం శిరసా నమామి (భీమద్వాల్మికి రామాయణ మః (్రీకామాయణ నుహా మంథకన్య వాల్మీకిర్భగవాన్‌ బుషి

సర్గము 1

సత్యవంతుడగు. చాంబవంతుడు. పృరికొల్పగా అరివీర భంజనుడగు ఆంజనేయుడు (శ్రీరామ ము దికను గైకొని సీతా న్వేషణార్థమై అంబరపీధి కెగురనుత్సహించెను అనితర సాధ్య మైన సాగర తరణార్ధమై శిరన్సును కంరమును ముందునకు సాచి మరకత మణికొందితో నెంతగనో (వకొశించెను ఆమహానత్వుడు తన తఊన్నతాకారముచే మృగపడీగణముల కెంతయును. భీతిని గొలిపేను సలు రకముల వన్నెలు కలిగిన ముణి?లాది గైైరికొడి ధాతుష్పల చేతను కామగరూప్పలును అలంకార శోభితులును అగు యక్‌ గంధర్వ కిన్నర కింపురుషాధుల చేతను శోభిల్లుషున్న

• మహేంద్రగిరి నధిరోపొంచెను మదించిన గజరాజు వలె నాఠడు లోథిలైను (బ్రహ్మదేవుని ఆదిత్యుని మహేందుని తన షితృవ్యుడగు వాయుదేవుని ధ్యానించి వారికి నమస్కరించి దకీణాఫి ముఖడై. ల6ంకకు పోవుటకైై తన శరీరమును పెంచి చరణములతో మహేర్యద గిరిని మర్షించెను అచలమగు అ పర్వ తము ఆకని మర్దన వలన ముహూ ర్త కొాలము చలించి అందలి ఈరువులనున్న పృష్పములు నేలరాలెను పరిమళములను గుటాళించు ఆ పుష్పముల చేక నడి పృష్పగిరి యయ్యొను అ భూధరముపె (వవహించు వెలయేళ్ళు అ కాకుడునకు అంకుళప్ప హోటుచే లాయ మానవాళి

సుందరకాండ ర్‌ మదజలము పొంగి (పవహించు గజరాజువలె గానుపించెను సవననందనుని పదఘట్టిన కందలి శిలలు వగిలి నానిలోని రజత నువర్జాది ల్నోఘఫాముల చాళ్ళు సూర్యకొంతిచే (వజ్వరిల్లి రళ్మ్ళులను వెడల (గక్కెను వహ్ని జ్వాల లెగయునపుడు (గమ్ముకొను ధూనుముల వలె నల్లివి మణి శిలలు పై 'కెగసను ఆ గిరియందు వసించు భూతములు వికృత బ్వరమున రోదించెను. ఆ స్వనము అచే దిక్కులు పిక్కటిల్తైను అందలి సర్పములు వెలికివచ్చి ఆగహముతో వృక్షములను శిలలను గజచెను అ సర్ప దంష్ట్ర అకు శిలలు కూడ 1బద్దలమ్యెను అందలి ఓషధులు సహాజముగ విషహరములేయయ్యును ఆకుపివనాగముల విషజ్వాలల నడంస లేకపోయెను ఆందలి బుషులంబర పీధి నా్యాశయించిరి విద్యాధ రాది కేచరులు తమ ఆఅంగనల కోడి విహారములను విడచి అణిమాద్యష్ట సిద్ధులను పొందినవారు కావున గగన వీధి కెగిరి పోయిరి సిద్ధ చారణాదులు సమీర నందనుడు రామకార్యార్థిమై సొగర లంఘనమును గావింసనున్నాడని దెలిసి ఆ కార్య మపూర్వమును మానవాతీకమును నని యెంచి ఆతని నెంతగనో శ్లాఘంచిరి ఖేచరులు సర్సమునలె (వేలాడుచున్న వాయుసుళుని వాలమునుజూచి ఆద్భుత మనస్కుల్లైరి ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసము అను బంధించి వాయు_స్తంభన మొనరించి పవన సుతుడు యోగళక్తిని దాల్బెను (ప్రాణాయామ (స్మక్రియలగు రేచక పూరక కుంభకముల నవలంబించి ఆ వరాాకమళాలి అంగద జాందినదాది వానరవీరులను (శ్రీగంట జూచుచు రామబాణమునలె నెగిరి అంకను జేరుటో లేక స్వర్గపురిని జేరుటో తప్పదని నిశ్చయించు

(0 రామాయణ

కొని సీతా మాత నన్వేషింప నమకత్తైును. ఆమెను కనుగొన జొలనిచో, రావణుని ఇంధించి తెచ్చి-రాముని పాదములకడ ఐడవైవ నిశ్చయించు కొనెను. రామపత్నిని కనుగోనుటయే తన విశ్సృయమని అంగదాదుల 'కెజింగించి యాతజాకసమున కెగిరెను. అన్షైగురగానే ఆతవి యూరువేగమునకు అక్కడి నృక్షములు, శాఖలు, పృసష్పలకాదులు ఆతని వెంట ఎెకెగిరి ఐందుగుని సాగనంపుటకోయన నాతని వెంబడించి, దేవేందునిచే జెక్కలు తెగగొట్టబడిన పర్వతముల వలె (కిందబడి మున్నీటిలో మునిగి పోయెను. వె కెగిరిన పుష్పజొలము నడువు పవననశందనుడు మిగుల ళోభించెను. దింధువులను సాగనంపుట నీటి సమీపము నరకే అని శాస్త్రవచనము ఆ విధము;నే ఆ తరులకాదులు క్షీణ పుణ్యుని వలె సాగరమున పడిపోయెను. పారావారమున పడి పోయిన పుస్పములనమూహము, నీలాకాశమున తారకలు (వకా శంచు చున్నట్లుగా గనువక్హైను. తనదేహము నంటియున్న కుసుమ జాలము వలన హనుమంతుడు మెజపు తీవలున్న మేఘమాలిక వలె కోభిల్లైను. హనుమంతుని దీర్చహస్సములు మహోరగముల వలె జూపస్టైను. ఆతని న్యేతములు రనిశశి వింబములవఠె (బికౌశించెను. ఎర్రని ముఖకాంతి ఉషఃకాంతి వఠె గనువశ్షైను దీర్ధమగు నాతని వాలము ఇం్యద్రధ్వజము భాతి థాసిల్లైము.. ఆతని యున్నకాకారము కులగిరిని దలపించెను. ఆతని సింహనాదములు వర్షన్య గర్జాను కృతిని ళోభించెనుం వ్యోమమార్గమున నెగురు చున్న ఆతడు తోకచుక్కను దోపజేసి, రావఖణునకును, ఆతని అంకౌ రాజ్యమునకును కీడును సూచించెను. నము దమున

నుందరకాండ ( గానుపించు అతని భాయ పయనించు చున్న నౌకను బోలి యుండెను ఆతవి మహావేగము వలన అన్టిలో ఆలలుస్పతిల్లి ఆకనవీధి నంఇెను అప్పుడు కలిగిన ఉత్తరపుగాలి సమీర నందను నకు జయ సూవకముగా నుండెను శిమితిమింగలాది జలచరము లాశని మహావేగమునకు తికమకలు పడెను జలధిలోనున్న మహానర్పము లాతనినిగాంచి గరుత్మంతుడేమోయని మిక్కిలి భీతినొంది కడలిగర్భముననే డాగెను. ఆకస వీధినెగురుచున్న యాత డన్నివిధముల ఖగపతివలెనే గనుపశ్హైను జీమూత సంఘములచే గప్పబడియున్న అంజనాసుతుడు అఆంబరపీధి నవలీలగా నెగురుచు పోవుచుండెను దేవగంధర్వులు జయము నొకాంకించి ఆతనిపై సుమనవృష్టివి గురిసిరి ఆదిత్యు డాతనిపై తన తీక్టతను జూపక, సహకరించెను పవనుడు తన తనయునిపై మందముగా వీచుచుండెను చారణాది గగనచరు లాతని విజయ గీతికల నాలపించిరి దిక్పాలకు లాళని దివ్య పరాకమోజ్బంభణ మును (_పళంసించిరి సముుదుడు రాముని పూర్వుడగు సగరునిచే పూరింపబడిన తన కృతజ్ఞతను జూప్పటక్రై హనుమంతునకు సహక రింపదలచి తనయందు దాగొవియున్న మైనాకుడను స్వర్హగిరీని వెలికివచ్చి రామదూత కాతిధ్యమును మ్మిశాంతిని యాయమని కోరెను మైనాకుడందుల కంగికరించి తన బంగరు శిఖరముల కొంతిచే దిక్కులను (వ్రకొశింపజేయుచు సముుడ్రగర్భమునుండి వెలుసలికివచ్చి భాస్కరుని రీతిభాసించెను తన అంతరికయాన మునకు మైనాకు డడ్డువచ్చుటను ఆంజనేయుడు సహింపజాలకుం డెను మేఘమును వాయుదేవుడెగురగొట్టిన విధమున తన విశాల

గి రామాయణ వకతముచే 'మైనాకువి గొట్టి పడవపై చెను ఆ తాకుడునకు మైనాకుడు పులకితగా[కుడ్లై మున్నుమహేంటదుడు తన వ్యజాయుధముచే కొండలజెక్కలను ఇఖండించు సమయమున వాయుదేవుడు తన కొనర్చిన యుపకారము వలన కాను దక్షిణాట్టిలో దాగొనిన విధమును రామకార్యార్థ మైపోవుచున్న హనుమంతునకు సహో యార్ధమై విశాంతినిమ్మని సమ్ముదుడు సలిషన అభ్యర్థనయు నెజింగించి ఉపకారికి (సత్యుపకారమొనర్చుట తన కనీసధర్మమని దెలిపి తన యాతిథ్యమును స్వీకరింపవలెనని వాయుసూతిని వేడుకొనెను నరవానరులెవ్వరును సలువలేని యాతవి లవణాళ్ధి లఅంఘనమును (పశంసించి యాతనికి విజయము నాకౌంకించెను హనుమంతు డాతనికి తన కృళజ్ఞతను నివేదించుకొని రామ కార్యార్థమై శానేగుచున్న మహత్కార్యమున 'కెట్టి ఏిలంబనమైనను విఘ్నముతో సమానమేయని వినయమొప్పగా బలికి రామధమర్వి ముక్త శరవేగమున నాతడ్యతిహతముగా లంకాభిముఖుడై. గగన యానమును సొగించెను పోవునపుడా సౌహర్ష్భశిలి తన హస్త ముతో మైనావుని స్పర్శించెను రామదూతకు కార్యఎద్ధియగు గాతయని సము(దుడును మైనాకుడును ఆశీర్వదించిరి ఇం్యదాది సురలు (ప్రభంజన సూతిని _ఇస్తుతించి మ్రెనాకుని యత్నమునకు హర్ష మొందిరి దేవతా సార్వభౌముడు మైనాకున కెట్టి ఆపద యును గలిగింపకుండ నభయమొసంగెవు యక్షగంధర్వాది దేవతలు నాగనూత అయిన సురసను విలచి అమెను మళోన్నతమైన కొయమును ధరించి. ఆంజ నేయనకడ్డముగా నిలిచి విఘ్నము నాపాడించి ఆతని శక్తి

సుందరకాండ శ్రి యుక్తులను బరీకింపవలెనవి యర్షించిరి నురసాజేవి అందుఐ కంగీకరించి వికృళాకారముతో న్‌ విశాల వక్త్రమును దెజచి హను మంతునకడ్డముగానిలచి ఆతని నాహారముగా గొనదలచితి నవియు ఏజీవియెైనను తననోట ఐడవలెననియు. జెప్పెను హను మంతుడు వినయముతో రాముని వనవాస గాధను రావజుడొన రించిన సీతాపహరణ వృత్తాంత-బును. తాను సీకాన్వేషణార్థమై లంకకు పోవుచుండుటియును సీతామాతను కనుగొనిన పిదవ తానామె నోటఐడుదుననియు జెస్పెశు కాని నురస అందుల కంగీకరింంక తన వక్త్రకును శతయోజన వి _స్తీర్ణముగా. దె చెను బుద్ధిమంతుడగు హనుమంతుడు వెంటనే తశ కాయమును యోగవిద్యవే అంగున్చమాాత _పమాణముగా సంకోచపరచి ,... ఆమెనోటన (బవేశించి వెనువెంటనే వెలువడి నీ నోటను (శ వేళించితిని నీ భపధము నెరవేరిశది కౌవన నింకనన్ను విడు వవలె నని ఆమెతో వినయముగా బలికెను రాహవుచే (గసింప జడి మరలవెలుపడ్తిన చందునివలె నున్న యీ (ప్రతిభాశాలివి జూచి. దక్మపజాపత్రి కుమార్తెయగు సురస తన విజరూపమును ధరించి యాతనిని పలువిధములుగా ((ిశంసించి కార్యసిద్ధి నాకొంతించెను తానాకర్షించిన ఏ జీవి అయినను తననోట పడవలె ననెడు వరమామెకు విరంచి యొసగెనట ఆ విషయమా వానర వీరోత్తంసు డెరుగనిదికాదు భూతము లన్నియు నాతనిని (బశం సించి నాళీర్వదించిరి కేసరివ్వుకుడు సింహవిక్రమముతో గరుడునివలె తన గగన యానమును సాగించెను 'మేఘపంక్తుల నుండి. గురియు లి

0 రామాయణ చున్న వర్షజలము లాతవిని దడుపుచుండెను నారదతుంబురాది గాయక శిభామణులకా యౌకస మాటపట్టు అచ్చర సృత్య భామి నులకది రంగభూమి శిగముల కది విహారవీధి ఇం్యదచాప మునకది పుట్టినిల్లు దివిజుల వివిధ వాహనములకది రాచబాట హవ్యవాహనునకది నివాసభూమి పుణ్యకార్యముల నొనరించి నక్షతరూపములను గ్రైకొనిన మపొతాత్కులందు తేజరిల్లుదురు యక్ష గంధర్వ విద్యాధర కిన్నర కింప్పరుషాది 'దెవగణములకది 1కీడాస్థలము రవి శశికాంకాదులకది జన్య్చభూమి దేవేందాది దిక్సాలకులకది స్వస్థలము ఆ ఛ్రీరామదూత గగినచారిమై లం కాభి ముఖముగా శరనేగమున బోవుచుండగా కొమరూపిణియైన సింహికయను రాతసి తగిన యాహారము లభింపమికి వంతనొందు చున్నది గావున ఉన్నళాకారుడై వచ్చుచున్న వాయునందనుని నాహరింప నుద్యుక్తురాల్లై ఛాయా్యగహణళక్తి గలిగియుండుటచే ఆతని ఛాయను (గహించి లాగెను గమన నిరోధము నొందిన వాయసూతి అది (గహించి ఉ్యగరూఎయైయున్న ఆ రాక్షసిని వీకించెను దక్షిణ దిశకు బోవుచున్న వానరులకు సూర్యనందను డగు సు (గ్రిపుడు సింహికనుగూర్చి తెలియజెప్పెను మతిమంతు డగు హనుమంతుడు కార్యము నూవబాంచి తిన యాకొరమును వెంచెస అశని దేహమునకంపి యున్నతమగు రీతిని సింహిక తన వక్తుమును దెజచెను ఆమె విశాల వదన గహ్వూరమును దబరీకీంచి ఆంజనేయుడామె ఆయువుపట్టును గనిసెప్టైను వెను వెంటనే ఆ సూక్మబుద్ధి చనదేహమునంగుష్ట న్యూతముగ సంకోచ పరచి ఆరాతసి నోటిలోనికి పూర్ణిమానిశయందు రేరాజు రాహంవు

నుందరకొాండ నోట (ఐవేళించెడు రీతిగా చొరవారి తనతీక్ష్ర నభిములచే నాసిం హిక మర్మన్చె నమును జీల్చి వెలికివచ్చెను గళత్యపాణ మైన సింహిక మున్నీటిలో మునిగిపోయెను నురలా మానవాతీతమ% విికమోజ్బంభణమునకు పవననందనుని వేనోళ్ల (స్తుతి యొన ర్చిరి సంహికొ వధానంజరము వాయ ఎ నందనుడు లంకాభిముఖుడై తన గగనయానమును మరల సాగించెను సము[ద్రమున కావలికింయిన లంకా ద్వీపమున కుత్తర భాగమున నొకఎశాలసహుగు ననము నాతడు చూచెను అచ్చటి 'పెష్కునదులు సాగరసంగమము నొందుచుండెను మేధావంతుడు గావున నాతడు తన ఉన్నతమగు రూపమును బలినియాచించుట క్రై వచ్చిన వామునునివలె సంకోచపరచెను మేరు నగధీరుడగు నా రదాంళ సంభవుడు వ్యోనునూర్గము నుంది ఆ మహారణ్యసీమ లోనున్న ఆలంబపర్వత శిఖర్యాగమున (వాలి (తికూటాచలము పై నున్న అమరావతిని బోలిన విశ్వకర్మ నిర్మితమగు లంకాపట్టణ ముపై తన దృష్టిని బఅపెను సర్గము తదుపరి అ వనముననున్న నృతములాతనిపై సుమవృష్టిని

గురినె్ష శతయోజన పర్యంతమగు సాగరము నింతదనుక నేమానవమాాతుడును తరించతేదు ఇంతటి ఆపూర్వమగు మహ 4 ఇది యీనాటి (టింకోమనై.. 1|| ౫ం6|%%ఓష కావచ్చు. అళోక వనమును నికుంభిలయు లంకలో నీనాటి ని గననగునట

12 రామాయణ కార్యము నొనరించినను ఆమహాచల నందను డింతయేనియును అలనటనొందలేదు. అలదీషగ్క్రై(తమును (శమనొందలేదు ఇంకను ఎన్నియో శతయోజనములు తరించగల నాకు యీ సూరామడలేమిలిక్య్త అని యాతడు భావించెను (తికూటా చలాగమున నున్న లంకౌపట్టిణమాతని 30తయును కనులసండు వుగా గానుపించెను అంకౌపురపరినరోప వనముల యందున్న పలు రకములగు పూలచెట్లు మహావృక్షములు వానినాాశయించియున్న వకిసంతకులు సరోవరములు అందున్న హంసములు పద్మ నులు ఆ మహాపీరునెంతగనో ఆకర్షించెను శుభనిమి_త్తములగు పడుచుండగా విజయోత్సాహముతో నాతడు లంకాపురిని నమీసిం చెను ఆప్పరమున్నత 'ప్రాకొరములతో నుండెను ఆసాకొరముల చుట్టును లోతగు నగ్నడ్డలుండెను భయోత్స్పాదకములగు ధనువు అను ధరించిన రాక్షసపీరులెందరో ఆ పురీదుగ్గద్వారోములను పరి రకించు చుండిరి అందువలన అంకాప్పర దుర్గమును (బవేశించుట 'కెనరికిని ఆళక్యము ఆ పుర్యపాకౌరములు కాంచన నిర్మితములు అందలి హర్మ్య్యములు ధనళకొంతుల నీనుచు శరత్కాల మేఘమాలి కలనుదలపింప జేయుచుండెను వీధులత్యంత విశాలమై రమణీయ మువై బహుళ జనాకీర్లములై యొప్పు చుండెను కోట అంతయును అఆసంథ్యాకములగు బురుజులతోను ఉన్నఎమగు ధ్వజములతోను శోభిల్లి అమరప్పరిని మరఎంస జేయుచుండెను ధసదువికై విశ్వ కర్యచే (క్రికూటాదివై నిర్మితమైన లంకాపురము అందర వీధిని చుంవించుచుందడి ఆంజనేయునకెతయు నానంద సం్య్థభమములను

సనుందరకాఠ డగ [8 గొలిపెను సీఠరధియను శీలిచీరచే నాచ్చాడింప బడిన నుంద రాంగిపతె నా పృరప్పరం్యధ్రి యాళనికి గనుపశ్లైను ఆత్యున్నత మగు పర్వత శిఖరము_పై ధవళాకృతితోనున్న యాపురము శైలాసగిరి) దలపింపి జేయుచుండెను అందు తిరుగాడుచున్న భీకరాకారులగు రక్షోఏరులను గాంచి వంతి పన్నగములచే నావ్యళమై యున్న భో “వతీ పురము న్ఫృుధజకు దగ్గిలెను ఆలోచనామగ్ను డై ఆ గపికుంజరుడిట్రివి తలపోనెను రావణుడు. ఖీకరుడగు శృతువు శతయోజన వి_ష్టీర్షమగు నీపముద్రమునెట్లా ముక్ష వానరవీరు౨ 360పగలరు ? సురనైై స్యమునకు గూడ నీ పట్టిుమ జేయము సష్టఫాలములను ఫష్పగిరులను ఒక్క- బాణముచేతనే భేదింపగలిగిన ఘన బాహాబలశాలి రాఘవుడెట్లీ వార్థినిగడచి అంకకు రాగలుగును అట్టి అసాధ్యను ఫు కార్యము నొనర్చ గలిగి నను దుర్షమమైక అంకౌదుర్ల్గము నెట్లు (బవేళంపగిలడు 7? దిల గర్వితులును ఐళ్వర్యమ క్తులును ఆగు నీ రాక్షనులపట్ల సామదాన భేదోపాయములు.. నిరర్ధకయులు చతుర్ణమగు దండోపాయ మీ ూరుల పట్ల నెట్లుపకరించును. వానరవీరులతో అంగదుడు సీలుడు నేను వానరాధీశ్వరుడగు స్నుగిపుడును మాాతమే సాగర మును తరింపసగలము అయినను యీావిషయమై యిపుడాలోచన ఎందులకు జానకీమా౨ సజీవముగా నున్నదా లేదా ఆనునడదే (. కృతాంళము. తక్కిన విషయములను, ఆమెను కనుగొవిన పిదపనే తర్కించు కొనవచ్చును. రజోవీర ఎరిరక్షీ3 మగు నీ లంకౌపురిని నాయీ సహజఎిగు ఆకృతితో (బవేశింవనెంచుట అనాలోచికము. సూక్మ్మృరూపిన్నై రాక వీరులను మోసగించి

శీ రామాయణ సీఠాదేవి నన్వేషిపవలయును ముందుగా నభెద్యునుగు నీలంకా పురమును ,(బవేశింపవలయును రావణుడు కడుదుర్మార్లుడు రాతసవీరు అత్మికూరులు ఐబలవంతులునైై యున్నారు నన్ను గాంచినచో వారూరకొనరు దూతనవి నన్ను కరుణించెడు ధర్మ మూర్తులు కౌరు. ఆ నరథోజనులు కార్యము చెడిపోవకుండ పరులకంట పడకుండ _ నేను రామపత్ని నన్వేషింపనలయును సీతాదేవి ఏకొంతమున నున్నప్పుడే నేనామె కంట వడవలిను అదెట్లు పొసగును దూత అవివేకియయినచో కౌర్యభంకమగున. దుళహాంకారావిష్టుడగు దూత కార్యాకార్య నిచక్షజారహి సరై కార్య వినాళనమును కంఘటించును అపరాష్టాకొలము* లంక లోనికి (పవేశింతునా ఏరూపముతో కార్యమును జెరచినాడను దుర్యళను నన్ను జెందకుండునుగాక “బ్జించి నేనొనర్చి సాగర అంఘనము రిత్తవోవకుండునుగాక కావున రాతి సమయమున సూత్మరూపిన్వై వానరునిగనే లంకాపురమును (శువేశించి శ్రీరామ పత్ని నన్వేషిపపవలయును ఎని నిశ్చయించుకొని హను నుంతుడు సూర్యా _స్తమయమునకై _ నిరీక్షించు. వాడయ్యెను ఆదిక్కుడపరాంబుధిని (గుంకగనే సమీరనుతుడు మార్దాలమంళటి (వమాణముగల సూక్మదేహముం ధరించి చూపరీల గ“ద్భుళ మును గలిగించెను సంధ్యాసనమయము“ నాతడు లంకౌవురిని (దివేశించెను సమీరసుతున కసాధ్య మేముండును అందలిమేడలు ఏడంతస్థులు ఎనిమిద అంతస్థులు గలవియై నుణిమయాలంకృ శములై. కనకకుంభములతో కాంచన _నంభము అతో రజకవితానములతో స్ఫాటిక సంకీర్ణముల్లై వివిధ

సుందరకాండ 0 వర్షళోభితములై + _ముక్రాజాల విభూషితములై, దేవ గంధర్వ నగరములనుగూడ నధఃకరించుచుండెను. (పాసాదతోరణములు చ్వితవిచ్శిత వర్ణములచే నలంకృతముళ్లై శోభాయమానముగ నుండెను సహ్యసరశ్ములతో చందుడుదయించి, తారకొగణ సంస్థితుదై బకాశించెను హనుమంతుడు కార్యోన్ముఖుడై శతు వగు రావణుని పురమున తన వాముషపాదమును బెట్టి వవేళించెను,

సర్గము 8

ఓంకౌర శబ్బపూరితమై దిక్కులు (పతిధ్వనించు చుండెను ధవళ హర్మ్శ్యములచేత శారదపూర్ణిమన- దలపింన జేయుచున్న ఆ అంకొప్పురిలో సముషద్రపుటలలవలె జనముల కలకలలు ఎల్లెడలను వినిపించు చుండెను మలయాఎ౯ముతో నానండించుచున్న వీర వైనిక నికాయము సింహనాదములొనర్భ్చుచుండిరి (ప్రాసాదద్వార సీనులలో ఆలాసములకు కట్టబడియున్న మదపుకేనుగులు ఘీఎక రించు. చుండెను రత్షకభటుల్మపమత్తులై సంచరించుచుండిరి. మణిదీపిక లుజ్వలముగా కౌంతులను. జిమ్ముచుండెను మరకత వైడూర్య మణి మయువేదకలు పాంథులకు (శమవఎనయించు చుండెను. స్ఫాటిక సోపానపంక్షులు కాంతుల నీనుచుండెను- చకుశ్యాలాగ్భహముల్నపై ౮ యంచలు, మయూరములు, (కౌంచ ములును నాట్యవిన్యాసములను టబదర్శించి చూపరుల కాశంద 'మొదవించు చుండెను. కోయిలల పాటలు మానసికోల్లాసమును గలిగించుచుండెను. వాద్యధ్వనులచే దిక్కులన్నియు నినదించు

శ్ర రామాయణ చుండెను కుజేరని ఆలకావురఎ మహేందుని వస్వొకసార పట్టణమున. అధిగమించి లంకాప్పరి సౌభాగ్యగరిమతో తేజరిల్లు చుండెను అభేద్యమగు నాప్పురివరమునుగాంచి అంజనానుకు డాలోచనామగ్నుడాయెను నుుగీవాంగదనీల మెైందడ్విదులకుగాక అన్వులకీ పుర్యసవేశము దుస్పాధ్యమని యాతడెంచెను అటులనే మహాబల పర్శాకమశాలురును వివిధాస్త పారంగతులును అగు రానులక్మృణులీపురి దుర్గమును భేదింపజాలుదురని సంతసమందెను ఆందలి యాంతిక గృహముల పాటనమున కచ్చెరువందెను ఇంతలో లంకాప్పరాధిష్టానదేశత లంకిణి వికృతరూపముతో నాతని ఎదుటి సొక్షొళ్కరించి ఆతని రాకకు కొారణ మడిగెనుు ఆ వానర(శేస్టుకు తాను అంకొపురి సౌందర్యమా చేత నాకర్షికుదై ఆ పురమును గాంచవచ్చితినని చెప్పెను ఆమె తాను లంకాప్పురా ధిష్టానదేవతయగు లంకిణ్‌ననియ్య అన్యులా పరమును (బవేశింప జాంరనియు. పవనసుతుని వాణములను గొనెదననియు పరుషము లాడి. ఆతనిని తనిముప్టీచే పొడిచెను హనుమంతు డా్యగహో వేజడ్రై. అమెను తిరిగిపొడిచెను స్త్రీ-ఎగుటచే శామెను జంప దజపడాయెొఎ అంజనేయుని ముష్టిఘాతముచే లంకిణి విలవిల తన్నుకొనుచు చరణ యాతవనొంది తమ్ము జంసవలదని యాతవి వేడుకొని (బహ్మ వాక్కుననుసరించి తన్నాంచిన వానరుడాపుర్యపవేశ మొనరించినదాదిగ '* రాక్షసడాతియు సంస్క్యుతియు నాళనమొందునని దెలిపెను ఆంజనేయుడంత యధేచ్భగా లంకాపురిలోనికరుగి నుద్యుక్తు డాయెను

సుందరకాండ 1 సర్గము ॥ శతుపురమును ద్వారమునుండి (పవేశించుట అనుచితమవి పండితుడగు వాయునందను డెటింగినవాడు కావున దుర్గ్యపాకొర మును లంఘించి ఆ పట్టణనునకు కీడునే వాంఛించి తన వామ పాదమును మో'పెను సూత్మ రూపమును గెకొవి ఆ పురీరాజి మార్గముల వెంబడి ముందును సాగివోయెను మార్గమునందెల్లడ ముత్యములు పరుపబడియుండెను వివిధవాద్యముల మభురస్వన ములు యువమిధునముల హాసధ్వనులు దిక్కులను(బితిధ్వవించు చుండెను అందలి సౌధములు పద్మ ఆస్తిక వర్ధమానాది వర్గములననుసరించి నిర్మింపబడి వ(జ్ర వైడూర్యాదీి మణులచే స్థగితములై. వింతవింత కాంతులను 'వసరించు చుండెను మహిత గుణవంతుడగు హూనుమంతుడు తాను ఆనాయాసముగా లంకను (బి వేళింపగలుగుట కొనందించి సీఠాన్వేషణమతినులభముగ నెర వేరగలుగుట కిదిశభసూచకమని భావించెను అన్ని గృహములను విడువక ఆమెక్సై శోద్రించెను స్త్రీలు మద్యమునాస్వాదించ్యితిస్థాన స్వరభూషతముగ మధుఠగా ము నాలసించు చుండిరి గాంధర్వ కళశావిధియైన గాలిపట్టి వారిగాన మూర్చనల కెంతయ నానందించి యింతటి సాంస్కృతీ వైభవోపేతమైన ఆపురము రావణుడొన రించిన దుష్కృత్యము కరిన ధూళిలో గలసిపోవు చున్నది కదా యనిచింతించెను రాక్షసాంగనలలో నెక్కువగ పడ్మినీజాతివారిని ముగ్ధలను మధ్యలను (పౌఢలను కలవాంతరితలను గంధవహ నందనుడు గాంచెను వాళు తమ గృహసీమల నడయాడునప్ప త్రి

కేం రామాయణ డుప్పతిల్లి: అందెలరవళకిని మట్టియల మృదుశద్దముల కును గజ్జెల ఘల్లులకును =ఎఅనూళుల మధుర నిన దముఠకును ముగ్దుడాయెను కొందరు రాక్షసులు స్వాధృ్యాయవిరతులు జపించు చున్న వేద మంత్రముల 'ఘాషలకు పారఠరనవశళ్యమును జెందెను వారితో కొందరు దర్భ ముష్టులు దారుకీర్చిన నైఎజల సింహ నాదములను వివిధాయుధముల రుళంరగయుళలన రక్షకభటుల హెచ్చరికలను వినుచు (ప్రభోధికు డాయెన. ధగ్యాహీనుడగు రాక్ష "సేళ్యరునకు వంది మా ధులొచర్చ్భుకై వారగు లకు కుపితుడాయెను రావణుని గూఢచారు లందందు దిరుగు చుండుటను గమనించెలబు సవన దీజీతులను ముండిత శిరసు లను మంతవేత్తలను నిత్యాగ్నిహో,శులను అభిచారికా హోమ తక్పరులను ధనుర్హా రులను పాళశహస్తులను దండవాణులను ఖడ్గ గద కూల తోమర ఎరళు పట్టిస పరిషు థిండి వాలా వివిధాయుధ హన్తు లను విశృతరూపులను విషకు దేహులను ఎకాకుంను వివిధ వర్థులను సు దరదేహులన, రాజలాంఛసులను రథికులను పొద చారులను ఎందరెందరినో జూచెను వారు ధరించి; వివిధాలంకార ములను వస్త్రముల, ఆభరణములను “రికించెను లక్షలాదిమూ లఐలమాలను గాంచెఏ. అతనిచే ళోధింప బడని గృహములేదు ఆనంతరమాతడు కౌంచనద్వార భూషిత మై మహోన్నత మగు (పాకారములచే నావరింపఐడి అన్ని వైపులను ఆగాథము లగు అగడ్తలచే నావృంమైయు న్న లంకాధీశ్వరుని నుందరమందిర -క్షునుజూచి అందు (ప్రవేశించెను అందుండి హయహేషలు

నుందరకాండ రి

గజ'ఘోషలు విహగతతుల కిలకిలారానములు మధురసంగీత

సదములు (వణ గోఎరములగు చుండెను. భీకర పరాాకమో పేకులగు రకోవీర్రలు లక్షలాదిగా నా మందిరమునకు గాపుండిరి

రానణాంతర్భ వామునుండి (కౌవ్యసంగీత నాదములతోగలసి నర్తన ధ్వనులు నానావిధ ను ఇంధపరిమళములు ఆంజ నేయు నాకర్షించెను

సగ్ష్మములు5 (

సవిత్కుని మి్యఈడగు జాబిల్లి చల్లని చందికలను ఐఅప్పు చుండెను ఆశని రాకకు దధి యుప్పొంగు చుండెను మందరగిరి గహ్వారముల యందున్న మృగరాజుభాతి వెండి వంజరనమున నున్న కీరము విధము; మదగజము నధిరోపొంచిన మహాళూరుని యాడ్కిం రజతాద్రరాజిల్లు రాజహంసమురీతి లచ్చితోబుట్టు వంబరవీధి నదివసింది పదియారుకళలతో థాసిల్లుచుండెను ఆతని కౌంతిప్పంజము వలన తక్కిన (గహగిణములు వెలవెల బారుచుండెను సంకులసమరమున సత్య(పతాపుడగు వసు ధేశ్వరు డెట్లు భాసించునో అట్లుగనే రేరాజు కాంతులను (గక్క్యుూచుండెను ఎళల్లెడలను జర్భితగా తములమధురనాదములు (శ్రవణ గోచరమగు చుండెను భార్యలు తమ ఠమ పతుల కౌగిళ్ళతో నుఖసుషుప్తి నొందుచుండికి విదాభరమున నందు నిడురవోవు వారలేవేవో అర్థరహితములగువాక్కుఅను పలుకుచుండిరి చందన చర్చితాంగు లగు సుదతీమణులు నిదురలో మృదుహానము నొనర్భ్చుచుండిరి నిట్టూర్చుల నిగుడ్చుచుండిరి మదనో(_దేకలగు యువకల ఇట్టూర్చుగాడ్పులు సర్పకుల బువబునలవలె నుండెను మద్య

ర0 రామాయఃణ పాన మొనర్చి నేలబడియున్న సుందరాంగులు ధరణిపై బడిన శారకలవలె గన్నట్టిరి అచ్చట నున్న స్తీ లెల్లరును సువర్జాలం కార శోభితలు పుష్పాలంకార భూషితలు తప్ప్టకాంచన వర్ణ గ్యాతలు మద్యపానసంతృప్ప లై రతిపారవళ్యమున న్నిదావిష్టు లైన అచటి విద్యుల్లళాంగులు వివస్తలు అర్హవస్త్రలున్తై యుండిరి ఆ రాక్షస యువమిధునములనడునము మనుష్యాంగనయైన జనకరాజనందినిక్షై మరున్నందనుడు నిశితముగ పరిశీలించెను (శ్రీరాముడానతిచ్చిన గుద్తలకై తీక్టముగ పరిళోధనగావించెను నారి జాంబూనదాభరణములను పరిశీలించిజూచెను విదేహరాజకన్య యాళకనికెందున నగుపడలేదు జానకీదేవి యత్యంత సుందరాంగి సకల కుభలక్షణలకీత్న భర్త్రవిరహ పరితప్ప అవిరళ(స్రవిత అశ్రు పూరికనయన ఏకవేణి సంస్కారరహితయై యుండునని మారుత సూతి ఎలుంగును. కన్నీరే ఆభరణముగాగల అట్టి యాపరమ పళివకాశిరోరత్నము నెందునముగానక వవసనందనుడు మిక్కిలి వరితపించెను (ప్రహస్త కుంభకర్ణ ఇందజిదాది వీరుల భవన ములనుగూశ నాశడెంతయు తద్ధతో శోధంచెను ఎంతగా వెదకినను సీతకానఠాలేదు అంతటి బుద్దిమంతు డును పెల్లువికివచ్చు దు ఖమునాపుకొనలేక పోయెను తనయత్నము నిరద్ధకమాయెనన్న ఈలపో నెను అయినను విఘ్నములకు ఛీతిల్లి (పారద్షారము౯జ్జగి-సవ ళ్లానిధిగావున తన యత్నమును = విరమి+సక రాజ్యప్రాఫాదమున తిరుగాడ సాగెను కొన్ని

నుందరకా౦ండ ల ద్వారముల చెంత రాచభటులతో బాటు సింహములుగూడ రక్షణ కార్యమును నీర్వహించుచుండెను ద్వారములు మహోన్నత ముతైై బాలాదిత్య [వభలను జిమ్యుచుండెను నేలపై రత్నికంబళములు సింహ వా్ళాఘాది మృగ చర్మములును పజణుపబడియుండెను పదు నొకండువేలమంది ధనుష్పాణులు నజ్యకార్ముకహస్తులై. ద్వారంఎ లను పరిరక్షించుచుండిరి రథములు నన్నద్ధముల్లై యుండెను విద్యుల్లతాంగులగు సుందరీమణుల అందెలరవళిచే నామందిరము (వతిధ్వవించుచుండెను. వారు ధరించిన భూషణములు కన్నుల పండువుగా నుండెను వారు ధరించిన వస్త్రము అమూళ్యములు చత చామరాది రాజలాంఛనములు చందనకస్తూరికాగరు ధూవముల గుభాళింపుల హృదయాహ్ల్హాదకరముగా నుండెను జంతగా్యాతముల మృదునాదనులు వీనులకు విందొనర్చుచుండెను న్నిదామ్ముదితలై న బారి కరీరాచ్చాదనములు అర్థముగను పూర్ణముగను తొలగియుండెను ని్మదయందుగూడ వారు రతిపొర వళ్యమున నరో కుల నాడుచుండిరి వారి పుష్పాఅంకారములు చెదిరి శిధిలములై యుండెను ఎన్నియో బంగరు పొనపా్యతలు అందు దొరలాడు చుండెను వానియందలి మద్యములు నానావిధ చి్యికవర్షళోభితములు

సగ్షము 7 తృప్పకాందన నణిమదు భూతతనగు లవణ్యపాసోడము విశ్వకర్మ నిర్మితము కుటేగషయొద్దనుండొ ” శేపకీళ్వరునిశే

రె రామాయణ బలత్కావముగా _గహింపనిడి ఇం్యదధస్సుననుకరించు. పుష్పక విమానము హనును-తుని కనులబడెను అందెల్ల ఎడఅను లోకో _త్తరు౨గు సుందరీ మణులు మధుపానము _త్తలైె నిదురి చుచుండిరి వారు దివినుండి భువికిదిగివచ్చిన అచ్చరలేమల ననుకరించు చుండిరి ఇఅందెల్లడలను అమూల్యనులగు సుందరళిల్ప కళాఖండ ములు నయనగోచఠర మగుచుండెను అందలి లతలు సువరక్ష సుమములతో దిన్యకొంతుల (పసరించుచుండెను వారి ర్న హారములు మొలనూళ్ళు క గ్న ములైై పడియుండెను సర్గములు 8 $

సకలజన సమ్మోదకారియిగు అ విమా“ముననున్న వస్తువు లవ్ని టియందును. విళ్వంర్మ యొక్క శిల్పరచనా చాతుర్యము ద్యోతకమగు చుండెను అందున్న సుందరాంగు లందళును రావణుడుగొనివచ్చిన రాచకన్నియలే వారందరును ఇచ్చికముగా నాతని ఎంటినుండినవాఠరలే అందలివేదికలు వజ వైడూర్యవాఅ చేతను ఇంిదనీలగంల. చేతను నిర్మింపబడి యుండి రని ఇ? తారకా(ప్రభలచే చూపగ్షలను ముగ్ధులను గాపించుచుండెను రావణ నుందిరమునందలీ పానళాలలును పాక శాబలును పలువిధములగు మద్యములతో ష్మడుచులనీను చతుర్విధాన్నములతో' పూరితములై న బంగరుగిండియఅణతోను డి చవులూరించు చుండె” వివిధములసు మృగమాంబమ.లు పక్వ మొనర్పబడియుండెపు రొవణునిపుష్పక విమానసౌందర్యము

నుందరకాం౦ండ క! సకలేం్యదియములకు నానందరసానుభూతిని కలిగించు. చుండెను నిదాభరమున పడియున్న నుందరాంగుల కనులు పద్మముల వలెను వారి?రోజములు భృంగములవలెను యుండెను వారందరును సకలలక్షణ ళోభితలు వారి ఉనికివలన పుష్పకమొక కమలవనములవఠె గనుపన్హైను (బహ్మాకృష్టిలో గల సౌందర్య నుంశయుగు వారిలో మూర్తీభవించి యుండెన.. వారి నడుమ నొక యున్నతమగు పర్యంకికపై రాక్షసాధీశ్వరుడగు రావణుడు శయనించి తారకాస్టితుడగు చం్యదునివలె ప్రకాశించు చుండెను రతి పారవళ్యమునను (దాభరమునను అచట నడి యున్న సుదతీమణులు నవారిలోవారే చుంబనాదిికియలను ఎల్బుచుండిరి కొ ది3 వాహువుల్నపైనను జఘనము9పైనను ఊరువుల్నపైనను మరికొందరు ని్నిదించుచుండిరి అసూర్యం పళ్ళలగు నా మద వితుల సౌందర్యమును ఓటమి జెందిన జూదరుల లె అచట నశ్చులాకృ్య3 సున్న కాంచనమణి దీపములు వవవితీర (గోలు బుండె ౫. అటనున్న రమణీముణు ఎదరును రావణాస్నక్తలే వొరీతోలెన్వరును బలాత్కరింపబడి గొనిరాబడినవారు లేరు

సర్షములు 10 11

ఎత్వశాలియగు రావణుు కయనమందిరము వజ వైడూర్య మరజతమణులతోను రజతకౌంచన స్ఫాటికములతోను సయనా నిందకరముగా నిర్మింపజడి యుండెను ఆంగుష్టమ్మాత మైనను. వెలింలేకుండగ నేలె రత్నకంబళములు గప్పబడి

ల రామాయణ యుండెను రత్నపీరికలతోను కాంచనమణిమయ దీపికలతోను అలంకరింపబడి పరీకుళములను. గుదాళించుచుండి రజతా(ది ననుకరించుచుండెను ఉరగమావలె నుచ్చ్భాస్వ విశ్వాసములను బుచ్చుచున్న అంకేశుడు ఆదిత్యు డవనిపైన" రించిన తీరున నుండెను అతడసవిద్ధ పూనళరాననువిగదోచెన. ఆతని అద్భుత తేజముశకు ద్మిగ్భాంతుడ్రై అంజనాసుతు డడుగులు వెనుకకు వైచెను అతని ధరించిన కేయూనము లిందధమస్సు ననుక రించెను ఇ్యదునితోడి పోరాటిమున ఐరావత శృంగములును వ్యజిన్నజమును ఒనర్చిన గాయములును విస్ణువిచ్యక మొనర్చి 3 నరుకులును ఆశవికొయమునకు వింతశోభనుగూర్చుచు నాతిని వరా(క్రమమునకు కీర్తివతాకల వలెనుండెను బలిష్టములై న ఆతని బాహుంప్పలు ఉరగాధీళశ్వరు ననుకరించు చుండెను చందన చర్చితము లైన ఆతని ఘనభుజములు యక గంధర్వ దేవతానీకములకు భయోత్పాదకములై గన్న ట్టైను కాంచనమణిమయ మౌక్తికము అతో నిర్మింపబడిన ఆళవి కుండలములు ఇం్టద్ర ధనుస్సువలె వివిధవర్హ ద్యుతులను (పశరించు చుండెను మృగమద వంకనంకుల మైన ఆతని విళాలవత్షము రళ్నాలంకారళోభితమై రాజరొటి లాంఛనములతో కేజరిల్లుచుండెను

ఉన్నతమగు నల్లని కళయనమున నిదురించుచున్న లంకేళ్వ రుడు గంగాతోయముల నడుమినున్న స్నుప్పకాజరమును దలపించు చుండెను కారకలచే చరి వేష్టింపబడిన ఉడువతివలె నాతడుదోచెను కపికుంజరున కౌతడొక కొటుకకొండనలె మాషరాళి మాడి

నుందరకాండ ల్‌ గనుపక్టైను నృత్యగాన వినోదముల నొనర్భు నారాక్షనేందుని సుందరీమఖులెందరో పారవశ్ళమున నొడలెరుంగక నిదురించు చుండిరి మద్యపానమ _తలై వీజియలను కౌగిలించుకొని కొంద రును మృదింగాది జయ్యతముల నాక్లేషంచి కొందరును. గాఢ సుషుప్తినొంది యుండిరి వీణియలు హాణములు డిండిమములు అడంటబరములు మృదంగములు పిల్లన్మగోవులు వాయులీనములు యిత్యాదులెన్నియో నేలవైబడి పొరలాడు చుండెను అట పడీ యున్న పానపా్యతము లగణీతములు కొన్నివీజెలకు స్వప్తతంతు లును నూరుతంటతులును అమర్చబడియుండెను రావణునిపట్ట మహిషి మండోదరి ఆతని (పక్కనే శయనించి యుండెను ఆమె కొంచనవర్డాంగి కపికుంజిరుడా మెను గాంచి సీతయని (భ్రమించెను మద్యపాన మొనర్శ్నిన చిహ్నాములామె "పెదవులపై స్పష్టముగ గాను పించెను పరమ పతి్యవతాతిలకమగు జానకి వతినివాసి ఆలంకరించు కొనదనియు మద్యమును(దావదవియు రావణుని పర్యంకమున నిదురింపదనియు నాాతనికి పిదప తోచెను తన (భమకు తానే అభిశంసించుకొని తదితర పరినసరముల నామెశ్రై అన్వేషణమును సాగించెను ఆయత్నమున నెందరో వివస్త్రలగు నస్తీలను జూచి నందులకు చింతించెను తన్నుతానే నిందించుకొనెను ్రీలమధ్య మునగాక సీత్నక్ర తానింక్వెదు వెనకుదునని మనసును నమాధాన పరచుకొనెను అదియునుగాక నా రాక్‌నేం్యదుని కొంతల నన్య భావనతో చూడలేదుగొపున దోషమిం3యును తన్నంటదని ధైర్య మునుదెచ్చికొనెను మనోవాహేతు సర్వేషామిఎ్యదియాణాం-

తే

లి రామాయణ [వవ ర్తనే అను సూ(తము ననుసరించి తనమనమున మాలిన్యము బేదుగొపున ధర్మహాని సంభవింస లేదని సమాధాన పరచుకొనెను ఎందున నెంత 'పదకినను జనకరాజనందిని” ఆతనికిగానుపింపలేదు సరము 12 ణి

సీత కై ఆతడు అంకొమందిరములను శోధించెను చిత శాలలందు (ద్రిమ్మరెను పానశాలలను పాఠశాలలను పరిభమిం జను విశేషణ అక్ష జంబుమాలి కుండోదర మహాపార్శ్వ ఆతికాయ ధమాక విరూపాక్ష యూపాకు కుక సారణ వృశ్చికరోమ మహోదర రళ్ళ్మికేతు మత్త యుద్ధోన్మత్త కరాళ ధ్వజ్నగివ విద్యుజ్ణిహ్వేం్యద్రజితాది రాక్షసపీరుల గృహ ములనన్నిటిని సరిశీలించెను ఎందునను జానకి గావరాలేదు దైర్య మణగారిపోవ వైదేహి దేహముక్త్రయయ్యెనేమో యని శంకించి దు థితుడాయెను తనకోర్కెకొమె అంగికరింపకపోవుటచే (కూరు డగు దళ్ళ్యగివుడామెనుజంపి ఆహారముగా గ్రైకొనెనేమో యని యూహించెను లేదేని సీతయే ఖీతియైపాణళశ్యాగము నొనరించు కొననని (భమనెను ఎతను గానక మరల సుగీవునికడ కేగుట అనుచితమని ఆతడు భావించెను కొర్యమును సాధింపక వెనుదిరిగి పోయినచో అంగద జాంబవదాది వీరులందరును తప్పక తమ అనువులను బాయుదురని మనమున దలపోనెవు దు ఖమునొంద రాదవియు అనిర్వేదమే పరమనుఖదాయియనియు నాతడెంచెను రై ర్యమును విడనాడక పున వయత్న 'మొనరింప నాతడు సం కల్పించుకొనెను తానదివరకు వెదుకని (వ్రదేశములను 'వెదకుటక్షై

నుదరకాండ ల్‌ నిర్హయించు కొనెను ఏడుయును విడువక మరల నెన్నియో (పదేశములను అన్వేషించెను మంటపములు తిన్నెలు సరస్సులు బావులు చతుళ్శాలలు అన్నియును అన్వేషించెను ఎంత వేదకినను ధరణీసుత దృష్టి గోచరము కాలేదు తన యత్నము విఫలమాయె నని ఆతడు దు ఖమాననమగ్ను డాయెను సర్గము 18 సీతను కనుగొనకయే రావణమందిరమును వీడుటకౌ వీరుని మనమొప్పతేదు వెదుకవలసిన (పదేశములింకను నుండు టిచే సమీరనందను డందుండి బయలువెడల్‌ యిటులాలోచించెను (శ్రీరామునికార్యమును నెళవేర్పలేకన్నాను నంపాతి సీతలంకలో నున్నదని చెప్పినాడు గాని ఆమె ఏ స్థలమందున్నడో నిర్ధేశంప లేదు ఎంతగా వెదకినను జొనకి జొడ గానరాకున్నది జ్ఞానియగు జనకుని తనయ దుష్టచర్వితుడగు రావణునకు లోబడియుండునా లేదేని లంకకుగొని రాబడునపుడు మార్గమధ్యమున ఖీతిచేత నట్టి లోబడి అంతరించెనా లేక తన్నాల్లకపోవుటచే సీరాక్షసుణామెను ఆహారముగా గై కొనియుండెనా అటుగాదేని మత్సర మతులగు అంకేళ్వరుని వత్నులామెను (గసించియుందురా? లేవిచో (శ్రీరామ ధ్యానవిరతయై సీతాదేస్‌ దేహక్యాగము నొనర్చియుండనోవు ఆమె పాతిివత్య గుణభూషిత ఆందుచే సీకూరునకు లోబడియు6 డదు ఐచ్చికముగా తన్యప్రాణములను బాసియునుండదు రావణు డామె నేదేనొక పాతాళ గృహమున దాచియుండ వచ్చును ఆమె మరణించియే యున్నచో (శ్రీరామువికీనార్తనెట్లు దెలుప్పదును సత్య

రక రామాయణ

వార్తనెటీగించినను ఎటిగించ కున్నను దోషము నన్ను జెంద గలదు సీతాదేవి వార్త తెలియకుండగా నేను కిష్కింధ కటిగినచో సము(దలంఘనము వ్యర్థమైనశ్తే వానరాధీశ్వరుడగు సు్యుగీవుడు నన్ను కమింపక నిందించును దాళరధులు నన్ను దూషింతురు సీఠాదేవిజాడ తెలియలేదన్నచో రాముడు తన [పాజములను విడ చును లక్ష్కణుడును ఆతని ననుసఠించును వారల మరణవార్హ నాలకించి న్యుగివ భరత శ్యతుఘ్నులు (పాణములతో నుండుట కల్ల తతృలితముగా రాజమాతలును అన్గువులను వీడుట తథ్యము స్కుగివుని మరణవా రృ వినినంతనే ఆంగద జాంబవదాది వానర పీరులును తారయు రుమయును మృతి నొందుదురు అందువలన ఇత్యొకువంళమును కిష్కింధాధీశ్వర వంశమును అంతరించి పోవును ఆయోధ్యా పురమును కిష్కింధా నగరమును రోదన ధ్వనులతో నిండిపోవును ఇంతటి అనర్ధ్హమునకును నేను మూల శొరణమైైతినను ఆపయళనమాచం(దార్కము నన్నంటి యుండును భావిశరముల వారు నన్ను క్షమింపరు రామపత్నిని కనుగొనక నేను కిష్కింధ కరుగ రాదు అటుకొదేవి యిచ్చటనే ఏవర్వత సానువుననో నిరాహార్నినె _పాయోపవేళదీక్ష గైకొవి ఆమర ణాంతము వాన్యపస్థినై ధార్మిక జీవన మొనర్చుచు జీవచ్చవము వఠె (ఐతికి యుందును

నేశు తిరిగివత్తునను ఆళతో రామలక్మణ ను(గివాదులు

జీవించియుందురు అటుకాదేని నాభౌతికకొయము నగ్నికిఆహుతిగ నొనరింతును రేదేని జలములబడి (పాణములను బాయుటయో

నుందరకాండ £్రి

మృగనసంతతి కాహారముగా నర్చించు కొనుటయో గావింకును, సీతను గానక నేను కిష్కింధ కరుగుటకల్ల జానకీదేవిని జూవ కున్నచో రావణునెదిర్భి, ఆవని అనువులను గైకొందును యజ్ఞ వపవువలె నాతనివి హోమకుండమాన (వ్రేల్చెదను సుదూరమున నేదో యుపవనము గానుసించుచున్నది ఇంతవరకును దానిని 'వెదుక నైతిని దానినలక్యము చేయరాదు రు(దాదిత్యులకు నమస్కరింతును వారందరును నాయత్న మును జయ(వద మగు నట్లాళీర్వదింతురుగాక ఇర్మదాగ్నియమవరుణులును వాయుదేను డును నన్నాశీర్వదింతురు గాక మంగళళోధికమైనయా ఆళోక వనమున కేగెదను

ఆ ఆళోకవననము 'పెక్కండు రాక్షసవీరులబే పరిరక్షింప బడుచుండెను లంకేశ్వరుని ఆజ్ఞచే వాయువుకూడ ఆ వనమున మందముగానే సంచరించు చుండెను వాయునందనుడు వాయ _స్తంళన మొనరించి తనదేహమును చిన్నదిగ సంకోచపరచి జయము నర్ధించుచు సమస్త దేవతలకును (బహేండరు్యుదుల కును (శ్రీరామునకును జానకీబేవికిని అంజలి ఘటించి సీతాదర్శ నార్ధమై ఆళోకవనాఖిముఖముగా లంఘంచెను

సర్షము 14 లె

సత్వరమే అమిత కేజోవంతుడగు బా మంతుడు అళోక వన్న్మపాకొరమును జేరెను సూక్షొతిసూక్మ దేహముతో వన నందున్న పుష్పితములగు చూత చంపక ద "ఎర వృక్షముల

ర్ట రామాయణ శోభను తిలకించి ముగ్ధుణాయెను ధనుర్విము_క్రమగు శరము ననుకిరీంచి ఒక వృక్షమునుండి మరియొక వృక్షమునకు (వాలు చుండెను ఆ యళశోకవనము పథుల కిలకిలారానముల చేతను పిక శుకముల న్ఫుదుగిక ఫణీడి కఠతమునను మధురకూజితముల చేతను (భమరయుంకార నాదము వలనను మృగతతుల ఖీకర గర్జారావములతోను వనమయూరముల నాట్యవిన్యాసముల కారణ మునను సంకులమై బాలాదిత్య ప్రభలను గకుగ్రాచుండెను హనుమంతునకది మిక్కిరి హృదయాహ్లాద మొనర్చెను సుందర మగునానననము శోభాయమానమగు బేవేం్యదుని నందనవనమును ఛనదునిచై(తరధమును నధ కరించు చుండెను సీతను వెదకు చున్న సమీకసుకునిగాంచి సం్యభమమున వక్షిగణ మెగురసాగెను ' వావిజెక్కల ఆఅస్పాలనమునలన తరులతావళులనుండి పృష్ప తతులురాలి నేలఆంతయును పూలజల్లావే నిండిపోయి. నాసికానయ నేర్గదియములకు అనందదీప్తిని చేకూర్చెను హనునుంతుని గాంచిన వనదేవతలాతనిని వసంతువిగ భావించిరి అచ్చటి నేల అంతయును పుష్పాలంకృతయగు జవ్వనివలె గనుపశ్చైును హను మంతుని గమనవేగమునకు అందలి వృక్షములు పుష్పములు నేల రాలిపోయెను వనము ఓటమిజెందిన జూదరివలె గానుపించెను వృడ్‌ శాఖలుగూడ నాతని వేగమునకు ఖండితముల్లై నేలబడి చెట్లమొదళ్ళు డీణపుణ్యులగు పురుములవలె కాంతిహీన ముల్లె బోడిగానగుపించెను అళోకవనము చెందిన ఆ భంగఫాటు

నుందరకాం౦ండ శ్రి వైధవ్యసూచకముగా నుండెను. ఆమాకులు నఖదంతక్షతగా్యత ల్హైన కాంతలవలఠె గన్న్హైను వర్షాకాలమున వింధ్యాదిపెన గల _లతావృక్షములను (_వభంజనుడెట్లుగాసిపెట్టునో అటులనే (పళంజనసుతుడీ యళోకననినున్న వృషైదులకు పొంననొనర్నెను ఆ వనముననున్న నరన్సులు పద్మాలంకారళోభితములై స్ఫాటిక మణిమయ సోపానా వృతముల్లై హంసకారండాది వకిగణ సంకులములై.. నిర్మలోదక పరిపూరితములై లకాగృహసరివేష్టిత ముల్లై మంగళళోభితముకై యుండెను రాక్షసనిర్మితమై శృంగా రమున కొటవట్టయి. వెలయుచుండు కృతకాాదియొకటి యావన మున గానుపించెను (పియుని *ంకమునుండి క్రందికిదిగుచుండు నట్లుగా ఆకీడాపర్వతమునుండి నేలకురుకుచున్న 'నెలఏటి నొక దాని నాతడుగాంచెను కాంచనవేదికా పరివృతమైన నిడవావి నాతడుగాంచెను పూచిన కొమ్మలతో గుబురుగొనెదిగిన శంచుపా వృతమునుగాంచి ఆ కపికుంజరుడు దాని నధిరోపొంచెను ఆ సమీపముననే ఒక వుష్పిళాళోకవృక్ష ముండెను చందన వకుళ నాగ పున్నాగ సహకార తరువులటనెన్నియో గానుపించెను విహగనంతతు లెన్నియో ఆ వృక్షముల సా(శయించు కొని యుండెను నయసనానందకరమగు నందలి తరుసంతతినిగాంచి పానుమంతుడానంద సం్మపీతుడై సీతాదేవియే ఆళోకవనమున నున్నచో నచటికిరాకమానదనీ తలంచెను మంగళాంగియగు జనకరాజనందిని మంగళకరమగు ఆశోకవనమున కరుదెంచి ఆట

శి రామాయణ గల నదీజలమున తప్పక * సంధ్యావందన్యకియను నిర్వహించునని ఆంజనేయుడు విశ్వసించి "దట్టమగు నా శింశుసావృక్షజొంపమున దాగికొని రొమపత్ని యాగమనమునశ్రై, విరీక్షీంచుచుండెను సరము * 15 గ్‌ తావమునుదీర్చు నా యళోకవనమున సహ్యస_స్తంభవిరా జితమై శై లాసగిరివలె ధవళవర్షశోభిత మై కొంచన వేదికొలంగృ తమై గగనమునుచుంవించుచు బహాళకొంతులను (ప్రసరించు చున్న చైత్య(వాసాదముపై సమీరనందనునిదృష్టిపసరించెను అంతలో మలినాంబరధారిణియై దీర్ధోసవాసకృశీభూతాంగియై దీన వదనమై ఏకవేజిమై స్నానాదిదేహసంస్కార రహితయై మలినాంగియై ధూమావృతమగు అగ్నిశిఖ ననుకరించుచు అంగారక (గహపీడితయగు రోహిణీనక్యతమువలె సందిగ్ధార్ధ యు_క్తమగు స్మృతినాక్యము భాతి నశించిన సంపదరీతి అపవాద ముజే క్షీణించిన క్రీర్తిచం్యదిక విధమున మరువబడిన విద్య

• డీనివలన ఆనాడు (గ్రీలహడ 'సంధ్యావందనవిధిని నిర్వర్తించు చుండెడివారని 'బెలియుచున్నడి వారికి ఉవనయననూ వేదాధ్యయనము మొంజిఛారణకూడ యుండెడినట “సంధ్యాకాలను నాశ్య్యామాధ్రువ మేన్యుతిజానకీ నదీంచేనూం శివజలాం సంధ్యాన్టే చరవ ర్తినీ రఎ]కీ49ి వై త్యమనునాముకూ జాద్ధ్మ్యవభావమాచకమా అందుసఅన రామాయణ మహాకావ్యమూ బుద్దుని యనంఠరవు (వాయబడియుండసచ్చును

నుందరకొ౦డ తిర యటుళల శుక్సపకచం్యదరేఖపోల్కి. వ్యర్థమైన ఆళకైైవడి అన్యార్థమును స్పురింపజేయువాక్యముపగిది భీతహరిణళాబకము రేవ సకలకుభలక్షణ లకితాంగి యొకపద్మదళన్నేతి. సంతత (శ్రీరామనామజపధ్యాన నిరతయై అవిరశ్యాశుపూరిత నయ*యై శ్వానములచే పరివేష్టింపదడిన హరిణివలె వికృతరాక్షనీజన పరివేష్టితయైయుండిన యొక లలనామణినిగాంచెను వెంటనే ఆతని మనమున ఆమె సీతాదేవియని యూహ మెరప్ప వలెదోబెను పూర్వముతాను సులగివాదివానరులతో బుళ్ళమూకమున నుండగా గగనవీధి నొకరాక్షనుదేకాంతను గోవిపోవుచుండెినో ఆకెయే యీమయని. అతడు రూపసొదృళమునుబట్టి భావించెన్న సంధిగ్ధారయు_క్తమగు స్మృతివాక్యమువలె నామె యాత నికి దోచెను మేఘానృతమగూ చం్యదునివలె నామె వదనబింబ ముండెను అభ్యాసము లేని యోగవిద్యవలె నామె ఎంతయో కృళించియుంచెను. ఆమె సీకాదేవి యగునా కౌదాయని మరల సందిగ్ధావస్థలో నా బుద్ధిమంతుడు వడిపోయెను అవండిశుడు తర్కం మున సందిగ్థార్థమును కూచ్లించు పదమును (బయోగింపగా సండితు డేవధమున పూర్వాసరములను జర్చించి సరియగు అర్ధమును (గహించునో అటులనే వండితుడగు నా వానరోత్తముడు రాము డానతిచ్చిన గుజుతులను తనమనమున జర్చించి ఆమె సీతయే యని నిర్హయించుకొనెను. జానకి విసర్జించిన తన యాభరణము లను వకపడి నృక్షములక్షు సవేలాడగన్లైను ఇవి ఆఫ్బ్రియు

న! రామాయణ కాను బయలుదేరునపుడు గుజలుతుగ రాముడు వర్షించిన విధముగా నుండెను ఆమె దేహముపై నాయా ఆభరణములు ఛరించిన చిహ్నాములగుపడెను బుశ్యమూకమున తమమధ్య సీత ఏఏ ఆభరణములను వైచెనో ఆవి యిక్కడ నగుపింపలేదు గగన వీధిని రావణుడామెను గొనిపోవపునపుడేవస్తము ధరించెనో ఆ వస్రమే ఆమె యొడలిపై నింకను ఉండెను అపుడామె ఏ వస్త ఖండమున తన ఆభరణములను బంధించి తమ ఎదుట పడవైచెనో ఆవిధముననే యిపుడీమె కట్టినచీర యుండెను చించబడిన ఆ భాగము యివుడీమె ధరించినచీరయందు గానరాకుండెను ఈవిధ ముగా చర్చించుకొని యీ లతాంగి నిక్కముగ జానకీమాత యని హనుమంతుడు నిళ్ళయించెను సర్గము 16 తపించుచున్న ధరణీనందనను గాంచి హనుమంతుడు కడు దు ఖితు డాయెను జ్ఞానయోగియగు జనకునకు కూతురును అమిత సరా(క్రమళాలియగు రఘురామున కర్ణాంగియు వినయధురీణులగు భరత సౌమి_తులకు పూజనీయయునగు సీకామాతకే యిట్టి యిక్కట్లు సంభవించుటచే కాలమెల్లరకు ననతికమణీయమని ఆతడెంచెను రామలక్ష్మణుల అస్త్రవిద్యాపాటవమును బలపరాాకమ నూలను దేల్లిసినది కావున వారెన్నటిక్తైనను శ్యతుమారణమును

సుందరకొండి త సలిపి తనకు విముక్తిని గలిగింతురని అమె విశ్వసించెను కల శిలవయోరూపగుణ శుభనంపదలచేత సీశారాములొకరికొకరు తగి యున్నారు ఈ సుందరాంగికిన్లై రాముడు వాలిని గూలవేనెన మహాబలుడగు కబంధుని వధించెను విరాధుని హతమార్చెను, ఇరదూషణాది పదునాలుగువేవుర రాశ్షసులను తన బాణాగ్నికీలల కొహుతి యొనర్చెను కిష్కింధాస్మామాజ్యలక్క్మీ యీ కల్లి కారణముననే ను(గివుని క్రైవసమయ్యను ఈ యమ్మస్టై (శ్రీరాముడు సృధ్విసమస్తమును 'వెదకుటకై. వానర సమూహము అను నియుక్త మొనరింపగా శతయోజనవర్యంతమగు సొ గరమును తరించి నేను లంకొప్పరిని జేరగలిగితిని పూతచరిితయు అయో విజయునగు సీతామహాదేవి యామయే సందేహింస బవిలేదు ఈమెయే సమస్త రాజ్యభోగములను తృణ(పప్రాయముగా ద్యజించి భర్తృ నేవాపరాయణయై అతనీవెంట కాననసీమలగు జరింస నరుగు దెంచినది ఈమెయే కపటోపాయ ధుకీణుడగు రావణునిచే ఆపహరింసబడి అంకాప్పరికి గొనిరాబ్బడినది ఈమ్సేను దలపోసియే రోక్షసరాజ్యరమను తనబాణాగ్నికీలల కాహుతిగ నొనర్చ రోముడు వేచియున్నాడు ఈమె తన మాత్ళృదేవియైన వసుంధరాదేవిని బోలిన సహనశీల (శ్రీరామమంగతధ్యానమువినా అవ్యమేనియు సిమెమానసపీధి నుండదు ఇట్టి పరమసాధ్వివి కనుగొన గలిగినందులకు నేను ధన్యాతిధన్వుడను అని బుద్దిమంతుడగు హనుమంతుడు తలపోనెను అన్యమేదియు నొనర్బక శింశుపా వృకనున నుపవిష్టుడ్డె యుండెను

ళ్‌థ రొమాయణ "సర్గము 11

సదమలమగు చం్నదికా వీచికలను (పసరించుచున్న చంద మామ హంసగమనముతో ఆకాశ మధ్యభోగమును నిర్మల్నుడె తన చల్లని కాంతులు సమీరసుతున్నిపై పసరించి ఆతని (ఈ మ నపనయించెను ఆ చల్లనిజాబిల్లి పదునారు కళలతో (స్రకౌళించుచూ సీఠాదేవి ముఖపద్మము వలె నుండెను దు ఖవేదనా భారవివశయై కృంగిపోయిన జానకిని _వికృతాకారలయిన రాతసాంగనలు పరి వేష్టించి యుండిరి వారి అవయవ _వైళృత్యము జుగుప్పాకరమై యుండెను (బ్రహ్మనృష్టిలో గల వైకృత్య మంతయును వారిలో ద్యోతకమగు చుంజెను వారు మద్యమాంసములను రక్తమును గూడ నేవించుచుండిరి సీతాదేవి సంస్కార విహీనమైన దేహము తోను శిరోజములతోను పుణ్యవిహీనమై నేలరాలిన కారకవలె గన్నట్టు చుండెను మాసినచీర గట్టినను అలంకార రహితయై యున్నను పతిభక్తియే ఆమెకు గల ఉజ్వలమగు భూషణము రావణుడు పెట్టు బాధలనలన సింహపీడిత యగు గజవధువు వలె తర్మతులు సజ్యము గావింసబడని నిపంచివలె ఆ ప్రాననమూ్తి యగు జానకీదేవి గానుపించెను పంకదిగ్ధమగు పద్మము భాతి నా సౌందర్యరాశి తనువల్లి ధూ?ధూసరితమై యుండెను ఆ మృగ శాఖవిలోల నే్యత బెదరుచూప్పలతో నిట్టూర్చులతో రామ మంత ధ్యానమగ్నయై యుండెను అంజనా నందనుడు రామలక్ష్మణులకు నమస్కంరించి భూపతితమగు తారకనలె కాంతి విహీినయగు

సుందరకాండ 8 నామెను గాంచి కనుగొంటిని కనుగొంటిని సీతను అని ఆనందించెను

సర్గలు 18 $ తానామెను గాంచునప్పటికి ర్యాతి కించిదనశేషముండెను, షడంగ వేదవిదులును (శత్ముపవర యాజికలును అగు (బహ్మ రాక్షసుల సుుశావవేద ఘోషలు వినవచ్చుచుండెను మనోహరము అగు మంగళనాదములచే (చటోధితుడ్రై దిక్పాలకులకు లెల్లరు నూడిగము లొనరించుచుండ రాక్ష నేళ్వరుడు మేలుకాంచెను సీత యాతని తలప్పనకు రాగా కుసుమసొౌయక శరంఎడితుడ్తై బాల భాస్కర (పళలనీను భూషణజాలమును ధవళాంచిరములనుధరించి తేజళ్శాలియై సకలాభరణ భూషతలును విద్యుల్లకాకాంతి ళోభిత లును అగు తన మానినులు పరివేష్టింపగా ఛృతచామరాది రాజ లొంఛనములతో జానకిని గాంచుటక్రై * అశోకవనమున కేతెంచేను ఆతని ననుసతించిన మందయానల మొలనూళుల మృదురనళిచే నాకర్షింపబడి దాగొవియున్న సమీరనందనుడు శింళు పావృక్షమున నెవరికిని గానరాకుండ నణగియుండెను ప లవయతవమతుడను న జ ఆధ్యార్మీ రామాయణమున రావణుడు తన్ను జంపుటకు శ్రీరామా డింకను రొనందులకు వంళినొంది సీతను గాంచి రరూక్తులాడి ఆమె మన సును తోఛపెట్టి ఆమెకా్యాగహమును బెస్పించి శానఐని రస్పించుట కోమెచే త్యీననూగా వాంచింప జేయు ఎకైఆకోక వనవంన శేగెళనియున్నద్మి

ర్ట రామాతుజే రోవణునితో నరుదెంచిన అతివల తనుద్యుతులదేతను కర

దీపికల కొంతులచేతను అశొాకవనమంతయును తేజరిల్లుచుండెను

లంకేళ్వరువిగాంచి హనుమంతుడాతని రూపగాంభీర్యాదులకు ముగ్దు డాయెను అతడు ధరించిన వస్త్రములు కీరసాగరమధనకాలమున నుదృవించిన సుధాధవళ సముజ్వల కౌంతిళోధితములై యుండెను

హనుమంతు డెవరికిని గానరాకుండగ డాగియుండినను రావణుని తేజస్సు దళశదిశలనునిండి ఆతడు తనకత్యంత సమీపముననే యున్నాడనెడి _భమను కలుగజేనెను వాయునందను డాతనీని

సుందరాంగులగు నాతని సుదతీజనమును పరీకించి వీకించెను

తారకో గణముచేత పరివృత్నుడైన రేరాజువతె నావిశవసుప్వుతుడు వాయునందనునకు గోచరించెను అవనిపై అవతరించిన ఆదిత్యుని మాడ్కి- అసవిద్ద సూనళ రాసనునివతె నాతడగుపించెను

పృథివిమె గల సమ_స్తసొందర్యమును రాశీభూతమై అంగ

నాకృృతినిదాల్చిన అవనీతనయను రూపబలదర్చితుడగు రాక్షసరాజు సమీపించెను అతనినిగాంచగనే భీషణపవన సంఘాతమున పయోధి నడుమ చిక్కువడిన నౌకభాతి పెనుగాలికి నల్లలనాడు కదశీతరుపు రితి పూతచర్శితయగు సీతామాత భయకంపితగ్యాత యాయెను

మం్మతబద్ధయగు పన్నగివలె అన్ఫళాపవాదమున చెడినయళస్సు భాతి మరువబఐడిన మం్యతవిద్యరీతి విఫలమైన ఆశకై వడి అనాద రింపబడిన ఆజ్ఞవిధమున అపవిత మొనర్పబడిన పూడ్మాపసవముల

పోల్కా. చల్లారిపోయిన హోమాగ్నిభంగి అమనసనిశ పగిది

సుందరకాండ శ్రీ ధూమకేతువుచే బాధితయగు రోహిణివలె విట్టూర్చులు బుచ్చుచున్న శోకమూర్తియగు నా పరమ పవి(తమూర్తి రావణుని గాంచెను సర్గము 20 సుమశర సంపీడితుడగు నామనుజాళనుడు ఆఅ మానవతీ శ₹ిరోరత్నమును సాథ్యిపాయముగాజూచి యిట్లుపలి'కెను సీతా నీవు నాకు మిక్కిలిగగూర్చు (పియురాలవు కళభాంగివి పద్య పష్మకాయతేకణవునగు సీకునేను దొసుడను నన్నను[గహింపుము నమ్నురకించి నా అభ్యర్థనమంగికరింపుము నీకు భయోత్ప్చాదమును కలిగించువారెవరు విటలేరు కొవున నీ మనమున భీతిదక్కుము నరభామినులను ఐబలాత్కరించి అనుభవించుట మా రొక్‌స కుల ధర్మము కులధర్మమును పాటించుటవలన నన్నేడోషమును అంటజాలదు. నీవునావడ విముఖవై యున్నావు అట్టిచో నిన్ను బలాత్కరించి పొందుటలో నాకు నుఖమేమిలభించును కౌవున నిన్ను బఐలాత్కర్థింప నోవను నీయిచ్చతో సీమనన్సును నాకర్చిం పుము నన్ను విశ్వసించి భయవిదూరవుగమ్ము నాయందనుర _క్రవు గమ్ము ఉపవాసములచే నీమంగళవిగ్రహమును కుష్కింపజేసి కొనకుము నన్ను యధేవ ఏగాగూడి పుష్పృచందనాగురుసుగంధ ములను కాంచనమణిమయాభరణములను రన్యుదుకూలములను మధురాహారపానీయములను అనుభవించి వీణాదిజం్యతగాాత ముల (_శావ్యగాననినాదముల నాలకించి కొంచనరత్నళోభితమగు నున్నతళయనమున నాతోగగీడించి వెన్నెల వీధుల విహరించి సుఖ

సంతోషవీచికల నానందింపున్తు నీవు న్రీజారికే మకటాయమాన మైనదానవు పీయవ్వనమును వ్యర్థ మొనరించుకొనకుము గడచిపోయిన యవ్వనమును తిరిగి పొందడాలవు

సిసౌందర్యమపూర్వము అనన్యము శీకకరుడు నీముఖబింబమును గాంచి సిగ్గపడును నిన్ను జూచి నాదృష్టిని మరల్బ్చుకొనలే కున్నాను నాక్యగమవబాషవై నన్నను్య_గహింపుము సౌందర్యవకు అగు నామగువల పై సీవధికారమును వవబాంపము నా రాజ్యము సాఐళ్వర్యము నాయవ్వనము నాపాణములును సీయదీనములు పృదివి సమస్తమును జయించి సీతం్మడికి కైవస మొనర్నెదను నన్నెదురగలవాడు నభూతోన భవిష్యతి దేవాసురు ె న్తారును నాకు పరాజితులైైరి ఇక క్షదమానన మర్కట కీటకములసంగతి జెష్పనేల సంస్కారిత్యవై రశ్యముగ నలంకరించు కొనిన నీ మంగళకరపి(గహమును జూడవాంఛించుచున్నాను సీకిచ్చ వచ్చిన వారికి సీకిచ్చ వచ్చిక దానము లొనంగుము నన్ను కాసింపుకు నన్నానందమున దేల్చుషు వల్కలములను ధరించి కందమూలము అను దినుచు సంపదళనుబాం అడవులనటమటించు. రాముడెం దులకక్కరకు వచ్చును వాన్యపస్టమున విపి; వీధులను (దిమ్మ రెడి రాముడింకను _దాజములతో నుండెనో లేడో సంశయము నావళమున నున్న నిన్నారాముడేకాదు (తినేతుడైనను 'తేరిజూడ జాలడు తిరిగి రామ్షగ్రింక నివ్నపొంద నేరడు మందస్మిత వదనార విందముతో సీకరుజొకటాకకులను నాపై ఐరసి అనుగ్రహిం పము పౌలోమిన్సి అచ్చరకొంతలు వేనించునటుం నానధూ

దుందరకొండ 4 జనమందరును నీకూడ్తిగచ్వు లొనరింతురు ధనదుని నకలై శ్వర్య మును నేన్ను క్రైజ్వ మొనర్చుకొనియుంటిని దావికంతయుసు సీచే శోశ్వరవి శపోదల సంపదలో రాముడు నాకు సరితూగ్రాలడ్తు స ధన మాన (ప్రాఇములకు సీవే క ర్రృవు నన్నస్ముగహిం న్‌ అల్లి రక్టొవిదూడ్ముడై దుగూక్తు లాణెను

నర్షమృు 2! సీళమ్ము ర్వబన 1 ణున్సి ష్య దీ శన సీషఘ్టరోక్తుల నాలకించ్చి మిక్కిరిగ ల్‌ ఊర్వవ్పలజ్ష నద షన గప్పుక్త్య్నా రమును బాహృవృలచేత్ర నక్ష నన్న శనమాతృడేని ఇ్వైదిలోన్తా! అగ్షమగా బిగ దానినే నాసనమై ఒక తృణ చచ్చు కీనన్వరవ్ను నసంజోధెంచుచు ₹రన్స ధ్యాస్‌ం కొళడసర్ల గై ను 'పత్యకృష్నుగ్య మాట చుసా సన్యా! అతనీని అతని ఐశ్వర్యమును తృ శరస క్ష “గ్‌ కొవించు చున్నానని టు కృజమేదగిన షనయ. పక్కుపాయ్షుడగుట వృ న వియ్య సొమె భాను నయ్‌ ప నిసీకృణమువలె క్షా న్‌ వు నీ అనురాగవ్వ్యన్స సీ “చగెటీ అనురాగము శ షన్‌ కొనుము సీభార్యల సరగ జూపుకు సీవన నాదరింద్వ తప్పు శేష సై యేన్కరము్య! నేను సఖ తనను వాం నీయ గీ పరళ్చ్వి కు లభ్యషునృట్ర జ్ర గ కౌగ్ర (తమగ్న ఇత్ష్వాక్ర్యన శ అసం నక్ష వల్ల (శీమును ఇ ంళపు కోరా ససల వసత నేను సంబ ప్‌ నింద గ్‌ సకల న్న కు నేన్స పరసత్రిన్సి "రాడు ఆటు న్లాన ర్సుట వారికనర్థ

శీల రామాయణ "హీతువు. ఇం్యదియములకు వళుడవైై నశింపకుము ఆటులొన' ర్చుట ఆయురైశ్వర్యకయకరము నీకు నద్భుద్ధిని గరపు వారెవరు నిట లేరా

నీవు శిష్టాహారములనువిడచి అధర్మ్శవృ త్తి ననలంబించుట సర్వనాశనమును కోరిదెచ్చుకొనుటయే నీ ఆధర్మ (పవృ త్రివలన రాకస్రరాజ్యము నశింపగలదు. శిష్టాచారముల నత్మిక్రమీంసకుము ధర్మమార్గమును విడనాడకుము సాధ్యువతమున చరింపుము రాజు దుష్టాచరణ, మొనర్చినచో రాజ్యమే నశించును. సిరిసంపద లతో తృులదూగు అంకారాజ్యమున కట్టిగతిసంభవింప నున్నది నన్ను (పలోభపరుప దలపెట్టుట అవివేకము (తికరణకుద్ధిగ రాముడే నాకు పతి ఆతనివివీడి .నేను జీవింపశాలను ఎన్ని జన్మ ములకైనమ ఆతడే నాకు పతి (శ్రీరాముడు దక్క అన్వులెవ్వ రును, నాష పతి గాడొలరు. వేదవిద్యాావత స్నాతుడగు వానికే మం[కమొప్పెడు నటుల నేను రామునకే తగినదానన్లు నీవు సత్పధగామివే మైనచో నన్ను నాపతికడజేర్చుము (తిజగన్మాన్య వీరవ్మికౌన్తుడగు శ్రీరామచంటదుని భయదకార్ముకముక్తమగు శర మాలచే మృత్యునాత.ఐడక లంకలో విలున వాంఛించువేని ఆ పురుష్తోత్తమునితో మైైతి నొడగూర్చుకొని నిన్ను నీ సంపదను రాకశకులమును రజించుకొనుము ఆ కరుణామయుడు నిన్ను తప్పక వమించును ఆవడు శరణావతవళ్సలుడు కమూగుణ సాం్య్రుడు దేవేద్యదుని వజ్రాయుధము " ర్యుదుని శూలము తభముని గడాదండను నర్గణునీ పాశమును వ్యర్థమ్రైననగును

ను౦దరకొ౦డగ క్ష గోని రాముని బాణమెన్నటికిని వ్యర్హముగాజొలదు మహాత్ము లగు రామలక్ష్మణుల ధనుష్టంకారములు శ్యీఘముననే నీశవణ కుహరనులను (బద్దలు చేయగలవు రామనామాంకిఠరములగు నమోఘశళరములు లంకావట్టిణమును దహించివేయగల సమయ మాసన్న మైనది రాక్షసుల -ఆ (కోళములచే. లంకొపుర వీధు లింఠలోననే (పతిధ్వనింప గలవు తానొక్కడే ఇరదూషణాది దుష్టదానవుల పమనాలుగు వేవురను వధించి జనస్థానము నరాకస ముగ సలిపిన నా పతి నిన్నింతయు నుపేషీంపడు “శార్టూలమువేని సమయమున సృగాలము :విజృంభించు విధమున -మోరగించి నాపతిలేనవినముయమున చోరునివలె నన్ను లంకకపహరించి తెన్నెతివి ఇం్టదుడు వృ్యక్రవధమాచ రించినట్లు నాపతి నిన్ను =ంఫకవిడువడు ఆదిళత్యుడ. తన తీవ రళ్కులచే సరము నెట్లు రభూంచునో అటులనే తనతీ(వ నారాచము లచే నాభర్త స్మీ్పాజములను గోలగలడు నీవెచటికి వారిపోయి నను రామబాణముల బారి ఘురడి తప్పించుకొనలేవు నీకు వృద్ధనేవ లేదు _తద్చిద్ధి _పణిసాతేనఎరినేవయా డీపదేక్యంతికేజ్ఞానం జ్ఞావిన్సస్తక్వ దర్శన అము వాక్కు నీవు వినలేముకొటోలు నునుష్య స్తీ పొందును రాక్షసుడు వాంఛిచుట సిషమాలంకౌ'ము వంటిది అది-యొ1 దుష్ట సమానము * సరము 22 సీత ఆడిన -పరుషవాక్యములకు కోపించి థావణుడిట్లనేను “*ప్పరుషుల సాంత్వవచనములను భామినులెస్పుడును తిరన్యరించు

శక రషహాటీటి చునే యుందురు. నీమై నాకుగలిగిన అనురాగము నాకోపమునణచీ వేయుచున్నది న్నేహభావమును ద్విగుణీకృత మొనర్చుచున్నది. నీ వొడీన నిష్టురో క్తులకు సీపువధ్యవు ఆయినను నిన్ను చంవక విడచుచున్నాను. నేను నీకొనంగిన గడువింకను రెండుమాసము లున్నది అంతవరకును వేచియుండెదను ఆ రెండువూాసముల యనంతరము నీవు నాపర్యంకమునైైన నలంకరించనలెను లేదా నాపొకళాలనై. జేర్చబడవలెను నిన్ను భజించుటకును భుజించుట కును యీరావణుడుసంసిద్దుడే ఆకరినో క్రల నాలకించిన దేవగంధ ర్వాంగన లెంతయును. దు ఖించికి కొందరు రావణాంగనలు దుఃభించుచున్న సీత నూరడించిరి సీత ఊరడిల్లి యిట్లు పలికెను నీవొనర్చుచున్నది ఆధర్మమని చెప్పువారెవరునిటలేరు కొటోలు ధర్మాత్ముడగు రామునిపత్నీ నిట్లాడుట మహాపరాధము- దీనినుండి నీకు నిష్కృతిలేదు రాముడు నిన్ను జంవకమానడు ఆతని కంటబడినచో నీకువెంటనే మృత్యువులభించును ఓదళ(గీవా నిన్ను నాపాత్మివ్రత్యాగ్నిచే భస్మ మొనరింపగలుగుదును కౌనినాపతి: అజ్ఞలేకుని కటులొనరింసకున్నానవని తెలియము సీఘనతనెంతగనో చెప్పుకొనుచుంటివే అంతటి ఘన్గుడవేఅయిన సీచపునూయోపాయ మునకు బాల్బడి మాయలేడినేలబంపి నాపతిని దూరీకృతునిచేసితివి? దశకంరు డందులకవధులెరుగని ఆ్యగహహమునొంది ఖీకరాకృతిని గొని దుర్నిరివడయ్యెను ఆతని భీషణాకొరమున్నతమగునుందఠ సర్వ్యతమునుబోల్షియుండో శ్యశానమునందలి వ్వైత్యమును దలపిం

సుందరకోండ ళ్‌ చేను ఎజ్జకలువలవంటి. కనులతో సీతనుగాంచి సర్పమువలె బుసలుకొట్టుచు యిటుల సలికెను “*నాహితవు మాటలనాలింపక దర్శిదుడగు రామునుగ్గడించు చున్నావు నిన్ను నాశనమొనరిం తును రాక్షసాంగనలారా మీఠరందరును వోధించి సామదానాదులను (పమయోగించి సీతను నాకు వవ్యరాలిగా నొనర్చుడు అటుకాదేని 'రండుమానముల యనంతరమామెను జంపి భుజింపుడు ” రావణుని భార్యలలో నొాకతెయగు ధాన్యమాలిని రావణు నాలింగనమొనర్చ్భు కొని యిట్లు పలికెను మహారాజా రమ్ము నాతో (్రీడింపుము ఈదద మనుష్యాంగననీకేల? నీతోగూడి దివ్యభోగములనుభ వించెడు భాగ్యమీమెనొసట లిఖింపబడలేదుకౌటోలు నీపై అను రాగములేని వనితనుగూడినచో సీకానందమేమి లభించును? నన్ను గూడి ఆనందింపుకము మేఘాకృతినున్న రావణుడు ధాన్యమాలిని వాక్యములకలరి నవ్వుచు ఆళోకవనమునువీడి ఈనమందిరముస కేగెను రానణదయితలందరాతని ననుసరించిరి సీశమనమున

నిరాశ నిస్సృహలావరించెను

సర్గము 28

శి సకలతోక వి(ావణుడగు రావణుడును ఆశని అంతః పుఠాంగనలును వెడలిపోవగనే సీఠకకు కావలిగాయుచున్న వికృత రూప్పలగు రాక్షసాంగనలు విజృంభించి ఆమెను మానసికవ్యథకు గురిచేసి ఆమె మనోనైశ్చల్యమును నడలింస యత్నించి వేర్వే రగా నీట్లుపలికిరి రావణుడు పులస్త్యుని పాకుడు పృలస్తుడు

4కి రామాయటి శ్రాహ్యాకు మానసప్వుకుడు. (వజాపతి. (బహ్యాతుల్యుడగు విశ వసు పృళిస్తుని పుతుడు రానణునితం్యడి రావణుడు సామాన్యుడు కొడు కంరోపహారమిచ్చి కౌలకంరుని కరుణకు పాథత్రుడైనవాడు కులరూప విద్యాసంపన్నుడు షడంగవేదవిదుడు సంగీతళాస్త పారంగతుడు ఖడ్గరావణ మంత్రాధిష్టానదేవత రణసండితుడు సకలాస్తు విద్యాాప్రపీణుడు బలపర్మాకమ సంపన్నుడు సురా సురుల నెల్లరగెల్బి ఇంటద్రాది దిక్పాలకులను బందీలుగాగొన్న శౌర్యపిధి దిక్నాలకులందరాతని కనుసన్న సనూడిగము లొన రింకురు కుబేరునిజయించి ఆతని పుష్ఫకమును లఅంకాపురిని శైవస -మొనరించుకానిన శేజోనిధి ఐశ్వర్యమునందాతని నధీగ మించువారీ. విశ్వమునతేర్పు సూర్యచందులాతని 'నేవకులు పుడమియందునగల రాజన్యుల మణిమయ మకుటముల దివ్య కౌంతి నీరాజనములచే లంకేశుని పాదములు దిన్య్యసభలను జిమ్ము చుండును రాముడెంత అతడొక కద్రమానవుడు ఆతని వలన నీవేమి సుఖింపగలవు రావణుడెక్కుడ అడవులన్నుదిమ్మరు రాముడెక్కడ రావణ పళ్నివె రాజరాజేళ్వరివిగా తేజరిల్లుము సకలవైభవముల _ నన్నుభవింపుము అంకొరాజ్యమునకు నీవే రాట్టివె రాజిల్ల గలవు ఆయాచితముగ లభింపనున్న _వైభవైశ్వర్య ముల నేల కౌలదన్నెదవు నీవు మంగళన్వరూపిణివి రాక్షసేం (దున కనురక్తవె సకలకుభముల నోలలాడుము అేదేని రెండు నమూానముల ఆనంతరము విన్ను (ప్రాతకాలభోజనముగ ఎగెకొం దుము అని కరినోక్తల నాడిరి

నుందరకాండ శ్రీ సర్గము 4 సదమలాత్మయగు జానకీదేవీ కన్నీరుని డిన కన్నుగవతో విట్లు పలికెను మీవా్యములు పావఫూరికములు వానినాలించి నచో స్వర్గదూరులమగుదుము. నేను మానబాంగనను మనుష్యాం గనకు భర్తయే దైవము ఆమె ఎన్నటికిని రాక్షసునకు భార్యగా జాలదు రాముడే నాకు పతి ఆతడు సామాన్యుడుకాదు- రావణు డెత్తజాలని పరమశివుని కార్మ్శుకము నవలీలగా విరిచిన పర్మాకమ శాలి ఎతృవాక్య పరిపాలనక్రై అయోధ్యా సా_మాజ్యమును తృఖ (పాయముగా విడనాడి వాన్మపస్థ మి నవలంవించి దండకలతో తవ మాచరింప వచ్చిన విష్టాగరిష్టుడు ఖరదూషటొది దుష్టరాక్షనులను పదునాలుగు వేవురను ఒక్క-డై హతమార్చిన వీరాధీపేరుడు శరణా గతవత్సలుడు మీరాజు మాయాపాయమున నాపతి అసన్నిధిని నన్నపహరించి తెచ్చిన ఖీరుడు ఆ మహాసత్వు నెదుట నీశడొక నిముసమైనను నిలువనళక్తుడు పుడమినిగల సకలైశ్వర్యమును నాపతి కాలికొనగోటికై ననుసాటిరాదు ఎన్నిజన్మల[క్రైనను రాముడే నాకుసతి సువర్చల సూర్యునకెల్లో శచీదేవి ఇ (దునికే విధము ననో రోవాణి చర్మదునకేరీతియో అరుంధతి నంష్పనకేభ గినో లోపాము[(ద్ర అగస్తునకే (పకారమో సుకన్యచ్యవనునకే న్యాయ మునో సావ్వితి సత్యవంతునకేధర్మముననో స్వాహాదేవి అగ్ని 'కెటులనో దమయంతి నలునకేరేవననో అశన్లే నేను రాముని (తికరణముల ననుసరించి యుందును మీరందరిటు లేటికి వెడగు మాటలను పలికి నృధ్శ కంరములను ళోషింస జేఎకొందురు

1! రామయణ ఆ రొతసాంగనలు కుపితులైై సీతశిరోజములను పట్టుకొని పీడించిరి ఆయుధములను పట్టుకొని బెదరించి బాధ'పెట్టిరి శింకుపొ వృషమున నడగియున్న హనుమంతుడిది యెల్ల యును గాంచి ఆగహోద్మగుడై రావణుని రాకసాంగనలను జంపదలసెస్తైను కాసి ఆంశలోననే నిగగ్రహించుకొనీ పరమాత్మ సమస్తమునకు నెట్లు సాకీభూతుడు మతమే యగునో అటులనే సాకీభూతునిగ ఆ శింశుపావృకనమున నణగియుండి తరుణమునకై. వేచి యుం డెను కపితలగు నారాక్షస స్త్రీలను విడిపించుకొని దు థాాశుపూరి తములగు నయనవద్మములతో సీతాదేవి అ శింశుపా వృకమూళి మునే ఆ్యశ్రయించెను ఆ రాకఎజన మామెను నిందావాక్యము లాడుచు బెదరింపసాగిరి సీతనుజంపి ఆమె వివిధాంగములును ఒక్కొాక్కరును భుజింతుమని భయపెట్టిరి వారి శూరవాక్కము లకు సీశ మిక్కిలిగ రోదించెను సర్గము £5 సమీరనందనుడు. వారి పరుష వా ములను వినియు నేమియు నొనరింపలేక మౌొనమును వహించెను సర్నాకమమును జూపుటికది తరుణము గాకుందెను అంతియేగాక కొర్యభంగము కూడ వాటిల్లగలదని యాతడెలుంగును నే అప్పటి పరిస్థితి తోడేళ్ళబే బాధితయగు మృగళాబమువలె నుండెను ఆ శ0కుపొ వృతమూలముననే అసీనమై యామె రామధ్యాన నిమగ్న యాయెను ఆమెకఏియే తరణోపాయము నయన్నాశుధార లామె

నుందరకా౦ండ 49 వకమును దడుపుచుండెను 'పెినుగాలికి పతితమైన కదళీతరువు వలె నామె పడిపోయెను అయినను రామధ్యానము నామె విడువ కుండెను ఆఅమెదు ఖమున కంతమెపుడో ఎటులనో దు థావేళ మున ఆమె మాటిమాటికిని రామలక్ష్మణులను అ _త్తలను భరత శళుఘ్నులను శఅంచుకొనుచు వారినావమముల న్మ్యపయత్నముగ స్మరించుకొనుచు నుండెను తనకు (వొప్తించిన మహాపదను వారికి దెలుపుకొనుచుండెను బాధకోర్వలేక యామె మరణమును వాంఛించుచుండెను ఈశ్వకేచ్చ లేనిదే మరణము (పా_ప్తించునది గాదని ఆమె సమాధానపడుచుండెను తాను పాపిష్టురాలనని ఆత్మ నిందఠరు బొాల్బడుచుండెను కష్టముల ననుభవింపక తీరదని మనసును దిట్టపరచు కొనుచుండెను ఈ జన్మమున శ్రీరామ దర్శన (ప్రాప్తి తనకు గలదాయని సంళయే[(గస్త యగుచుండెకు మరణించుటకు పూర్వము రాముని దర్శించి ఆతని పాదకవమల ములచెంత తన శిరమునుంచి నమస్కరించుట యొక్కసే ఆమెకు గల ఐపికవాంఛ ఆఅభాగ్య మెన్నడు కలుగునాయని ఆమె విరీ కించుచుండెను ఇంతలోననే (కూరాత్మలగు రాక్షసాంగనల చేతిలో తనకు మరణము తప్పదని ఖీతిల్లుచుండెను పరతత్త్వ వేత్తయగు రామునిధ్యానమే ఆమెకు చి తృ్తశాంతి నొనంగుచుండెను ఆశడులేవిదే తనకు (బతుకులేదని ఆమెఎలుంగును తనకు న్వేచ్చా మరణ-యోగమున్న బాగుగానుందెడిదని దానినే ఆమెవాంఛించెను

పతియాజ్ఞ లేనిదే పాాణములను వీడెడి అధికారము తనకు లేదనెడి సత్యిమునుగుర్తెరింగి తినమానుషజన్మమువు అభిశంసించుకొనుచు 7

ర్ట రామాయణ హృదయము (ద్రవించునటుల దు ఖించెను అంతయును వినుచున్న వానరో త్తమునకుగూడ దద ఖమౌగలేదు రాముఢు తనవిముకక్తి కికరాడని నిరాశాభావమున కృంగి ఆమె “కలండు కలండనెడివాడు కలడోలేడో అని చింతించెను సర్గము 20 సకలళుభలక్షణ లడితాంగియగు జానకిదేవి (ధైర్యము వహించి కానురావణునెన్నటికిని పొందజాలనవియు అతనిని తనీ కాలిగోటనైన స్పృశింజాలననియు తన్నుజ౦ంపి ఆరాకసాంగనలు యధేచ్చగా భుజించ వచ్చుననియ వారికనెంతగా జెస్పినను అది నిరుపయు కృమనియు త్రననిశ్చయమును వాగికెటింగించెను శ్యతువు లసుగూడ కనికఠించెడు స్వభావముగల రాముడు తనపట్ల నెందుల కిట్లాపేక్షెభావమును పహించియున్నాడని యామె వ్యధనొందెను (శ్రీరాముని _కారుణ్యశీలము నామెళంకించెను సాగరమధ్యమున నుండుటచే లంకాదుర్గను భేద్యనుని ఆమెకు దెలియును అయినను రాముని శఈ్టవనారాచములనేదియ నిరోధింపలేదని యామె విశ్వాసము రాముడులంకకేతెంచి తన్ను రక్షింపమికి కారణమామె శనూహ్యము రావణవధ తక్షణ మేజరుగవలెనని ఆమె ఆకాంక్ష తాను రావణునిచే అంకలోబధింపబడి యున్నాననెడిహిర్త రాము నకు తెలియకెదనెడిళంక ఆమెకుదృవించెను రావణుడామె నపహ రించుటను _పత్యకముగ గాంచి. జటాయువు రావణునితోడి పోరాటనులో నుఠణించినంథున నామె యిటుల సంళయ్యగ స్త

సుం దర కొ ౦డ&డ ర్‌ యాయెను రాముడు సౌగరమును తనబాణాగ్నిజే నింకించి లంక కేతేరగల శక్తిమంకుడని యామెనమ్మిక తాఒపుడెటుల నేడ్చుచుం ' 'డెనో అటులనే లఅంకతో టింటను రాకసులరోదన ధ్వనులు వినిపింప గలవనియు రామలత్మణుల అపూర్వ శరనంధాన (సయోగ కౌళశలమున లంక పీనుగులతోనిండి కౌకగృ(ధములు యథే చృగా విహరించు మరుభూమి యగుననియు నామె ధృఢముగా విశ్వసించెను ఆమంగళకరములగు దుర్నిమీ త్తములపుడే లంకలో పొడచూపవుచుండెనవియు లంక వైధవ్యవ్యధతో గృంకి తేజడో విహీినయగుననియు నామె అచ్చటి రొక్షవవనవితలకు తెలియ జప్పెను రావణుడొనర్చిన ఆధర్మయు క్తమగు కొర్యమువలన రాక్షస వినాశము తప్పదని ఆమె వాటకుచ్చెను కార్యాకార్య విచకణ నెలుంగక నరభోజనులగు రాతసులు శతిమనాశనమును తామే దెచ్చుకొన్నారని సీఠాదేఏ తెలిను జేనెు అంతలోననే జనక రాజనందిని తన నునోధైె ర్యము సడలి పోవగా తని వియోగ మును థరింపలేక రాముడసువుల జానెనేమోయని _పాశృతాంగన భాతి వరిదేవనము నొనరించెము తనవియోగమును సహింపలేక రాముడు సర్వసంగ పరిక్యాగమొనర్శ్ని సన్యాసి అయ్యెనేమో యనెడి సంళయముతోనూగులాడెను డోలాందోళత మానసయై కపటిమున రావణుడు రాములత్మణులను శన మొనర్చెనేమో యవి ఖీతిజెందెను శంగాకులమును భయాకులమును ఆగు నూననమున ఎన్ని సంళయములుత్సన్న మగునో అన్ని సం॥

క్‌ రామాయణ సీడ్చుకొవి ఏగినటులీ పరికించితిని కుంథభకర్హుడ్సు ఇం్యదజీత్తు ఆతని సహోదరుల రావణుడును వేర్వేరు మృగవాహనముల నెక్కి నకల రాక్షసగణముతోగలసి యామ్యదిక్కునకరుగుటను జూచితివి విభీషణుడును ఆతన్ని సచిపులును ధనళాంబరధార్తులై గజేంద్రము నెక్కి. భేరీశంఖపవినాదమలతో నృత్యగిశాది వినోదములతో విజయ సూవకముగా లంకలో సూరేగినట్లు గాంచితిని లంకా పురము నొకబిలశాలియగు వానరవీరుడు దహించినట్లు కలగంటిని మీరిక ఎతనుబాధింసకుడు ఆమె కెట్టికష్టమును గూర్చినను రాముడు నహింపడు మీరందరును మైథిలితో మతిని పాటింపడు ఆమె ఉమాఖిక్షనర్థింపుడు ఆమెమిమ్ములను తప్పకక్షమించున్న [(వసన్న కాభావమున జూదును ఆమె శుభలకణలక్షిత కష్టమువేమియు నొమెను పొందజాలవృు ఆమె కచిరకాలముననే కభముచేకూరును చింతవీడి పోవును అదిగో చూడుడు ఆమె వామనేత్రమును వోొమహస్తమును ఉభసూచకముగా నదరుచున్నవి కాన్సన శ్రీరామాగమన వార్త నామె త్వరితముననే వినగలదు (8జిట చెప్పన స్వస్నవృ త్తాంతమునువిని రాక్షస స్రీలెల్ల రును భయసం్యభ్రమ ముణ ముస్పిరిగొనగాచేష్టలుడిగిరి అనంతరము వారని(దావిష్టులెరి నృకళశాఖిపై గూరుచున్న సికము సంచమమున నాలపించి నింధు సమాగమనమును సూచించెను అంతయును గాంచుచున్న వాయుసూతి ఆనందవారాసిలో నిమగ్నుడాయెను తాను నిిరీక్షీంచ్చ చున్న సమయమానన్నమాయెనని అతడుప్నొంగెన్సు రొతసాంగ నలు ని(ద్రించుచుండిరి

నుందరకాండ గ్‌ సర్గము [08 (తిజట చెప్పిన న్వప్న వృత్తాంతముచేత సీత మనస్సునకు న్యస్థతలభింపలేదు మృత్యువు గూడ నాకలభ్యముగా నున్నది నాకిక రావణుని చేతులలోనే మృత్యువు చేకూరవలెన్లు నాహృద యము న(జనిర్మితమేమో అది పగులకున్నది అసవితునకు వేదమంగమీయణాలని యట్లు నామనస్ఫును రావణున 'కెన్నటికి నీయజొలను ఈరెండు నూసములగడువును శీఘముగా ముగి సినచో నాజీవితనాటకము ముగిపినశ్లే బంగరు లేడివలె పొడ సూపిన ఆదుష్ట రాక్షసుడు రామలక్ష్మణులను కడతేర్చినాడేమో లేకున్న వారింతదనుకనిటకేల రాకున్నారు నావలననే వారికట్టి కష్టముకలిగినది కావున నేను (ప్రాణములను త్యజించుటమే యుృుత్తవామని వాపోవచు నామె తనచీరచెరగుతో నురిపొోసి కొననెంచి హనుమంతుడున్న శింశుపావృతము దరికిచేరెను ఆ వృతముదరికామె రాగానే ఎన్నియో శభనిమిత్తములామెకు దోచెను సర్గములు 0 80 సన్నుతొంగి యగుసీత ఎడమకన్నదరెను వామ భుజము స్పందించెను వదనము నూక్నమగు కాంతివికానములతో శోభి న్లెను మనస్సుక్పాహముతో సందడించెను అంతయును వినుచు చూచుచున్న హనుమంతు డిట్లుతలపో నెను ఏతల్లిని వెద కుటక్తై వానరసార్వభౌముడగు న్నుగివునిచే వానర ఫీరులు నేల

టి రానోయణ ఆ రాక్షసాంగనలు కుపితులై సీఠశిరోజములను పట్టుకొని పీడించిరి ఆయుధములను పట్టుకొని బెదరించి బాధపెట్టిరి శింశుపా వృకమున సడగియున్న హనుమంతుడిది యొల్లయును గాంచి అఆగహోద్యగుడై రావణుని రాక్షసాంగనలను జంపదలపెస్రైను కాసి అంతలోననే నిిగహించుకొనీ పరమాత్మ సమస్తమునకు నెట్లు సాడీభూతుడు మామే యగునో అటులనే సాకీభూతునిగ ఆ శింపపావృకమున నణగియుండి తరుణమునశ్చై వేచి యం డెను కుషితలగు నారాక్షస స్త్రీలను విడిపించుకొని దు థ్మాకుపూరి తములిగు నయనపద్మనులతో సీతాదేవి ఆ శింకుపా వృతమూల మునే అ(శ్రయించెను ఆ రాకఎంజన మామెను నిందావాక్యము లాడుచు బెదరింపసాగిరి సీఠనుజంపి ఆమె వివిధాంగములును ఒక్కొక్కరును భుజింతుమని ఛయ'పెట్టిరి వారి (కూరవాక్యము లకు సీఠ మిక్కిలిగ రోదించెను సర్గము 15 సమీరనందనుడు వారి పరుష వా క్టిములను వినవియు నేమియ నొనరింపలేక మౌనమును వహించెను పరాక్రమమును జూప్పటకది తరుణము గాఠండెను అండియేగాక కొర్యభంగము కూడ వాటిల్లగలదని యాతడెలుంగును సీ అవటి ఇరిసితి శోడేళ్ళచే బాధితయగు మృగళశాబమువలె "ను ఎ ప డెను ఆ ళింకుపొ వృకనమూలముననే అసీనమై యామె రామధ్యాన నిమగ్న యాయెను అమెకిపియే. తరణోపాయము సయనా(శ్రధార లామె

నుందురకా౦డ శ్రి వకమును దడుపుచుండెను 'సెనుగాలికి పతితమైన కదళీతరువు వలె నామె పడిపోయెను అయినను రామధ్యానము నామె విడువ కుండెను ఆమెదు ఖఇమున కంతమెపుడో ఎటులనో దు థావేళ మున ఆమె మాటిమాటికిని రామలక్ష్మణులను అ తలను భరత శ(తుఘ్నులను శఅంచుకొనుచు నారినావమముల న్యప్రయత్నముగ స్మరించుకొనును నుండెను తనకు (బాప్తించిన మహాపదను వారికి దెలుపుకొనుచుండెను బాధకోర్వలేక యామె మరణమును వాంఛించుచుండెను ఈళ్వరేచ్చ లేనిదే మరణము (పాప్తించునది గాదని ఆమె సమాధానవడుచుండెను తాను పాపిస్టురాలనని ఆత్మ నిందకు బాల్పడుచుండెను కష్టముల ననుభనింపక తీరదని మననును డిట్టిపరచు కొనుచుండెను ఈ జన్మమున శ్రీరామ దర్శన (ప్రాప్తి తనకు గలదాయని సంళయే[గ్తస్త యగుచుండెను వమరణించుటకు పూర్వము రాముని దర్శించి ఆతని పాదకమల ములచెంళత తన శిరమునుంచి నమస్కరించుట యొక్క'పే ఆమెకు గల ఐహిశవాంఛ ఆభాగ్య మెన్నడు కలుగునాయని ఆమె నిరీ ఉీంచుచుండెను ఇంతలోననే (కూరాత్మలగు రాక్షసాంగనల చేతిలో తనకు మరణము తప్పదని ఖీతిల్లుచుండెను పరతత్త్వ వే _త్తయగు రామునిధ్యాన మే ఆమెకు చి త్తశాంతి నొనంగుచుండెను ఆశడులేనిదే తనకు (బతుకవేదని ఆమెఎయింగును తనకున్వేచ్చా మరణ యోగమున్న బాగుగానుండెడిదని దానినే ఆమెవాంఛించెను పతియాజ్ఞ లేనిదే పాాణములను వీడెడి అధికారము తనకు లేదనెడి సత్యమ్లనుగుర్తెరింగి తనమానుషజన్కమును అభిశంసించుకొన్నుళ్లు గ్‌

స్ట రామయణ హృదయము (ద్రవించునటుల దు ఖించెను అంతయును వినుచున్న వానరోత్తమునకుగూడ ద ఖమాగలేదు రాముడు తనవిముక్తి కికరాడని నిరాశాభావమున కృంగి ఆమె కలండు కలండనెడివాడు కలడోలేడో అని చింళించెను సర్గము 28

సకలకుభలక్షణ లక్షితాంగియగు జొనకిదేవి ధైర్యము వహించి కానురావణునెన్నటికిని పొందజాలననియు ఆతవివి తనే కాలిగోటనై న స్పృళింజాలననియు తన్నుజంపి ఆరాక్షసాంగనలు యధేచ్భగా భుజింం నచ్చుననియు వారికనెంతగా జెస్పినను అది నిరపయుక్రమనియు తననిశ్చయమును వారికెటింగించెను ఈ (తువు లనుగూడ కనికరించెడు స్వభావముగల రాముడు తనపట్ల నెందుల కిట్లు పేకెభావమును పహించియున్నాడని యామె వ్యధథనొందెను (శ్రీరాముని _కారుణ్యశీలము. నామెళంకంచెను సాగరమధ్యమున నుండుటచే లంకొదుర్గమ భేద్యమని ఆమెకు దెలియును అయినను రాముని శవనారాచములనేదియు. నిరోధింపలేదని యామ విశ్వాసము రాముడులంకకేతెంచి తన్ను రక్షింపమికి కారణమామె కనూహ్యము రావజవధ తక్షణమేజరుగవలెనని ఆమె ఆకాంక్ష తాను రావణునిచే అంకలోబధింపబడి యున్నాననెడివార్త రాము నకు తెలియలెద్రనెడిళంక జమెకుదృవించెమ రావణుడామె నవహ రించుటను _పత్యకముగ ంచిన జటాయువు రావనణునితోడి పోరాటములో నురణించినం్తషిన నామె యిటుల సంళయ్యగ స్త

సుందరకొోండ గ్‌ యాయేను రాముడు సాగరమును తనభాణాగ్నిచే నింకించి లంక కేతేరగల శక్రిమంతుడని యామెనమ్మిక తాపుడెటుల నేడ్చుచుం డెనో అటులనే లంకలో టింటను రాకసులరోదన ధ్వనులు వినిపింప గలవనియు రామలత్మణుల అపూర్వ శళరసంధాన (సయోగకౌళలమున లంక పీనుగులతోనిండి కాకగృ(ధ్రములు యథే చృగా విహరించు మరుభూమి యగువనియు నామె ధృఢముగా విశ్వసించెను అమంగళకరములగు దుర్నిమి త్రములపుడే లంకలో పొడచూపవుచుండెనవియు.. లంక ైధవ్యవ్యధతో గృంకి తేజో విహీినయగుననియు. నామె అచ్చటి రాక్షసవనితలకు తెలియ జెప్పెను రావణుడొనర్చిన ఆధర్య్మయు కృమగు కౌర్యమువలన రాక్షస వినాశము తప్పదని ఆమ వాకుచ్చెను కార్యాకారర్థు విచకణ నెజణుంగక "నరథోజనులగు దాతనులు ఉమనాశనమును తామే దెచ్చుకొన్నారని సీజాదేఏ తెలిను జేనెు అంతలోననే జనక రాజనందిని తన వునోధైర్యము సడలి పోవగా తన వియోగ మును భరింపలేక రాముడసువుల దానెనేమోయనవి (పాక్యకొాంగన భాతి వరిదేననము నొనరించెబు తనవియోగమును సపొంపలేకో రాముడు సర్వసంగ పరిత్యాగమొనర్చి చన్యాసి అయ్యెనేమో యనెడి సంళయముతోనూగులాడెను డోలాందోళిత మాననయై కపటమున రావణుడు రామలత్మణులను ళన మొనర్చెనేమో యని ఖీతిజెందెను. శంవాకులమును భయాకులమును అగు నూనసమున ఎన్ని సంళయములుత్సన్న మగునో అన్ని సంళ

్రీలీ రామాయణ యములు నామె మానసమును గలంచి వేనెను తితీజి పరులగు నంయములు సుఖదు+ఖములను సమదృష్టితో జూడగల సమర్థులు గాపున .వారికిట్టిమానసిక వ్యథలుండవవియు అట్టి స్థితి తనకు గటిగ వలెననియూ జనకప్వ్యతి వాంఛించెను. ఇట్టి వ్యధలనుభ వించుటకన్న మరణమే 'శేచమని భావించి ఆత్మహత్య నొనరించుకొనుట కౌమెనిశ్చయించు కొనెను సర్గము ల సంతతత_ప్త్రహృదయయగు సీతాదేవిరావణనాళమును రాతస కుల పధ్వంసమును కోరి పలికిన నిందావాక్యములకు అక్కడనున్న రామసవననితలు కుపితలైరి ఆమె పాణక్యాగ నికర్ణయమును రావణునకెటిగింప కొందరటశేగిరి ఇతరులు సీతసొన్నిధ్యముననే నిలచిరి ఇంతటో నంళవరకు నిదురించుచున్న (తిజదియను వృద్ధ రాక్షసి సీతను బాధింప సుద్యుక్తు లెన రాకసస్తీలతో విట్టుజెప్పెను ర క్షసవనితలారా *మీదౌస్ట్యమును ఛాథింపుడు. సీత యావత్ప) వంచమునకును వందనీయ మీరా మెశెట్టి ఆపాయమును గలిగింప కుడు ఆమె కర్మయోగిమైన జనకుని ప్మతిక దళరధునకు కోడలు ధర్మాత్ముడైన రామచం్మమనకు ధర్మపత్ని నేను నిదు రలో-రామునకు (పియమును సూచించు స్వస్నమును గాంచితిని దారుణమగు ఆ స్వప్నము రోమాంచమును గలిగించెను చెప్పె దను. వినుడు అది వేకువకాలమున గలిగిన న్వప్పము గావున వా_స్పవమైతీరును రాముడు ధవళాంబర థారియై శ్చ పున్నమాలికా లంకృతుడ్తై. వేయిహంసణ పూనిన వాహనము

సుందరకో౦ండ రి నేక్కీ లక్ష్మణునితో గలసి అంకను జేరెను. సీతయు శుక్లాంబర ధారిణిమై సాగరవ్లుధ్యమున _ శ్వేతపర్వతము నథధిరోహించి యుందెను సూర్యుడును _సూర్యకాంతియు నెటుల కలసిష్లోవునో అటులనే వారిరువురు నేకమైరి రామలక్ష్యణులు నాలుగు డ్‌ంత ములు గల ఉన్నతనుగు హస్తి నధిరోపాంచి లంకతో _సంచరిం చిరి సీతకకూడ ఆ ఏనుగు నెక్కెను వారు మువ్వరును అంకా గగనసీమ పై విజయగర్వమున నంచరించిరి ఆదే న్వన్నమున అష్ట శ్వేత వృషభములు పూన్చిన _ అరదమునెక్కి సితారాములు లంకాప్పరి కరుదెంచి నటుల .గాంచితిని మతియొకదృశ్వ్యమున సీతారామ లత్మణ్తులు పుష్పక విమానము నధిరోహించి, ఉత్తరాఖిముఖులై పయవించి నటుల గాంచితిని రాముని సురాసురులెవ్వరును టియింనలేరు మరియొక స్వప్నమున రావణుడు రృక్షవర్ణాంబరముఇనుదాల్ని కరవీరపుష్ప మాలికళనుధరించి కత్రైలమును(దావుచు నేలబడిపొరలాడుచున్నట్లు గాంచితిని వరియొక స్వప్నదృళ్యమున రావణుడు ముండిత శిరన్కుడై. కృష్ణాంబరధారియై పుష్పకమునుండి నేలకుగూలి, యొక శ్తీచే నీడ్వబడియున్నట్లు జూచితిని ఇంకొక దృళ్యమున రావణుడు నూనెను (ద్రావుచు నాట్యముచేయుచు ఖరయుక్తనుగు అరదమునెక్కి. దషిణాఖిముఖుడై. అరిగినట్టుగంటిని గాడిదనెక్కి= సయశించునాతడు తల్మకిందుగా నేలపైబడినట్టు చూచితిని మతి(భష్టుడై మలపంకమునందు మున్సిగిపోయినటుల గాంచితిని ఒక కృష్ణవర్థాంగి రావణుని కంరమునకు ాటినిగట్టి దషిణదిశగా

ర్‌థీ రామాయణి సీడ్చుకొని ఏగినటులీ పరికించితిని కుంభకర్ణుడు ఇం్యదజీత్తు ఆతని సహోదరుల రావణుడును వేర్వేరు మృగవాహనముల నెక్కి సకల రాక్షసగణముతోగంసి యామ్యదిశ్కు-నకరుగుటనుజూచితిని విఖీషణుడును ఆతన్ని సచివలును ధనళాంబరధార్తులై గజేం్యదము నెక్కి. ఛేరీశంఖనినాదములతో నృత్యగితాది వినోదములతో విజయ సూచకముగా లంకలో నూరేగినట్లు గాంచితిని లంకా పురము నొకదిలళాలియగు వానరవీరుడు దహించినట్లు కలగంటిని మీరిక ఎకనుబాధింనకుడు ఆమెకెట్టికష్టమును గూర్చినను రాముడు నహషింపడు మీరందరును మైథలితో మైత్రిని పొటింపుడు ఆమె కీమాభిక్షనర్థింపుడు ఆమెమిమ్ములను తస్పకక్షమించును $(సనన్న శాధానమున జూదును ఆమె కశుథలక్‌ణలక్షిత కష్టమువేమయు నొమెను పొందజాలవు ఆమె కచిరకాలముననే కథముచేకూరును దింళవీడి పోపును అదిగో చూడుడు ఆమె వామనే[(త్రమును వామహస్తమును ఇభసూచకముగా నదరుచున్నవి కావున ర్రీకామాగనువ వ్వా త్త నామె త్వరికముననే వినగలదు (త్రిజట చెప్పిన స్వన్నవృ కాంతమునువిని రాక్షస స్తీలెల్లరును భయసంభమ ముణముప్పిరిగొనగాచేష్టలుడిగిరి అనంతరము వారుని(దావిష్టులెరి వృకకాఖిపె గూరుచుస్న పికము సంచమమున నాలపించి దింధు సమాగమనమును స్తూచించిను అంతయును గాంచుచున్న వాయుసూతి అనండహారాసిలో నిమగ్నుడాయెను. తాను నిరీక్షించ్లు చున్న సమయమానన్న మాయెనని ఆతడుప్పొంగెను. రాతసాంగ న్‌ణ ని(దించుచుండిం

సుందరకాండ క్‌ నర్షము £6 (తిజట చెప్పిన స్వప్న వృత్తాంతముచేత సీత మనస్సునకు న్యస్థతలభింవలేదు మృత్యువు గూడ నాకలభ్యముగా నున్నది నాకిక రావణుని చేతులలోనే వమృత్యువు చేకూరవలెను. నాహృద యము వ(జనిర్మితమేమో అది పగులకున్నది అపవి(తునకు 'వేదమం(తమీయణాలని యట్లు నామనస్సును రావణున కెన్నటికి సియజాలను ఈరెండు మాసములగడువును శీ ఘముగా ముగి సినచో నాజీవితనాటకము ముగిసినన్లే బంగరు లేడివలె పొగ సూపిన ఆదుష్ట రాక్షనుడు రామలక్మణులను కడకేర్చినాడేమో లేకున్న వారింతదనుకనిటకేల రాకున్నారు నావలననే వారికట్టి కష్టముకలిగినది కావున నేను (ప్రాణములను త్యజించుటయే యు_త్తమమని వాపోవుచు నామె తనచీరచెరగుతో నురిపోసి కొననెంచి హనుమంతుడున్న శింశుపావృతము దరికిచేరను ఆ వృకముదరికామె రాగానే ఎన్నియో ళభనిమిత్తములామెకు డోచెను సర్శ్యములు 20 80 సన్నుతాంగి యగుసీత ఎడమకన్నదరెను వామ భుజము స్పందించెను పదనము నూత్నమగు కాంతివికానములతో శోఖి న్లైను మనస్సుక్సాహముతో సందడించెను అంతయును వినుచు చూచుచున్న హనుమంతు డిట్లుకలపో నెను ఏతల్లిని వెద కుట క్రై వానరసార్వభౌముడగు స్ముగివునిచే వానర వీరులు నేల

ర్య రామో యాజ

నాలుగు చెరగులకును బంపటడిరో ఆ సీశయేయీమె. నేను కడు భాగర్ధశాళిని న్మాశమ ఫలించినది రావణుని వై భవమును గాంచి తివి రాక్షసుల జీవితవిధాన విశేషముల నరసితిని లంకోదుర్లరత్షణ వద్ధతులను జూచితిని ఇంకనీమెకు రామునికే మౌోదంళమున్లు దెలిపి య్య్లూరట గల్పింపవలెను ఈమెకోభాషింపకయే. నేనురాముని ఎయొద్ధకు తిరిగి పోరాదు ముందుగా నీమెను సమాశ్వాసింపవలెను

అటులయనచో రామునకును యూరటకలిగి రావణునిపై నెత్తి వచ్చుటా కుక్పేజితుకుకాగలడు సూర్యుడుదయించు లొ పునశే నేనీ మత్తో భాషింస వలెను... సూక్మశరీరమును ధరించితిని గావున

నన్నీ రాక్షసాంగనలు కనుగొనలేరు అదియునుగాక సంస్కృత భాషలో నీమకతో చూట లాడినచో సీరాక్షస భామిను లెరుంగలేరు

వనచరుడు “సంస్కృత భాషతో మాట్లాడు చున్నాడే అని సీతొ దేవి ఆళ్యర్యునడి నన్ను శంకించునేమా కావున (పాకృతభాషలో నీమెతో సంకాషించెదను. వన్నుగాంచి సీకభయమున నజచినచో నామెకుకొవలిగాయుచున్న రాక్షఎజనము నిద్రలేచి దగ్గరకువత్తురు అందువలన కార్యము చెడును ఆమెకు భయము కలుగకుండ నేర్చున కార్యమును సోధింపవలయును రాకసాంగనలచే (టో ధితుల్టేన రాకసపీరులచేత నాకేదయిన అపాయముకలిగినచో జానకీదేవి కేమోదంతమును రామున శెజిగించువారుండక అనర్ధ ములు సంభవించవచ్చును కౌవున చాల మెలకువతో ఆర్య మును సాధింపనలయును శఈసగాచి నక్కలపాలు చేయుట బుద్ధినుశీకుల లక్షణముళోధు- (సథుకొరర్ట నిర్భహాజమున దూళ

నుందరఠరకొ౦-డ ర్‌? ఆవివేకముగా (సన్నర్తించిన _పమాదము సంభవించును అని నిశ్చ యించుకొని హనుమంతుడు మృదుమధుర స్వరముతో (శావ్య ముగ నాలపించుచు శుభవచనములతో నిట్లు పలుకసాగెను సర్గము 1 సత్యభాషణుడును ఎన్నియో రధాశ్యగజముల కధిఫతి యున్వై కోసలమును పరిపాలించెడు దళరధమహారాజు పుణ్య శీలుడు నత్యభాషి యళోవిభాఎతుడు దానళూరుడు మహా సర్యాకమవంతుకు పురందర సమానతేజుడు ఇవ్వొకువంళ తిలకుడు ఆతని జ్యేస్ట్ర ప్యుళుడగు రాముడు తారాధిప సమానుడ్రై అందరికి నాహ్లాదమును గూర్చువాడు ధసుర్విద్యా పారంగతుడు సత్య పరాాకముడు సకలాస్త వేది సుగుణసాంగదుడు ధర్మ రతణ పరతం్యతుడు అరివీర భయంకరుడు తండ్రి యానతి నాతడు (భాతయును భార్యయును తోడురాగా అడవులను సంచ రింప దీక్షగ్రైగొని తరలెను దండకలో విరాధ కబంధాది ఘోర నస్వరూపులనేగాక ఇరదూషణాది పదునాలుగు వేవురు రాక్షసులను హత మొనరించెను దానికిన్నై కోఎంచి దుమ్లుడగు రావణుడు రాముని మోసగించి. ఆతని ధర్మపత్ని సీత నపహరించెను రాముడు దుఖముతో సీకను వెదకుచు కిష్కింధ కేతెంచి స్యుగీవుడను వానరో _త్తములితో మైథత్రినెర పెను నుగివుని అన్న యగు వాలిని (శ్రీరాముడొక్కకోలతో గూలనేసి సుషగ్రీవువి వానర రాజ్యమున కభిషిక్తునిజేనెము సుగగ్రీవునాజ్ఞచే కామరూపులగు 'వేలాది“వానరులు సీత నన్వేషించుచు అన్నిదిక్కులకును బంస 8

గ్‌ రామాయణ బడిరి జటాయువు అన్నయగు సంపాతి మాట వలన నేను శత యోజన వి_స్టీర్ణమగు సాగరమును లంఘించి జానకీమాత జాడ నరయుటకైై యిక _డకు వచ్చితిని రాముడు వర్షించి చెప్పిన కశుభాకారముగలిగిన సీతమ్మవిటగాంచుటచే ధన్యుడనై నాను అని సమీరనందనుడు మృదువాక్యములను మెలపొలయ బలికెను సీకకొతడు కానరాకుండెను ఆ వాక్కులను పలికిన దెవరని జానకి విస్మయమొందెను ఉరిపోసికొనుటకై యత్నించుచున్న వై దేవా ముఖమును పైకెత్తి ఆ శించుపా వృతమును జూచెను ఎవ్వరును గానరాలేదు ఆమెవిస్మయతచి _త్తముతో అన్ని దిక్కూ అను పరికించెను తానువినినీ శుభవాక్యముల కామె హర్షము నొందెను పరీక్షించిచూడగా నామెకు అరుణాదిళ్య _పథభలతో తేజరిల్లుమున్న ఆంజ నేయున్లి ఎట్టివిముఖను దృష్టి గోచర మాయెను సర్గము 88

సీతాకమలాయతాక్షి ఆ శింపపావృక్షశాఖిపై నాసీనుడై యున్న ధవళాంబరధారియగు మరున్నందనుని గాంచి భయాకుల మానసమై అదియొక దుర్నిమి_త్తముగా నెంచెను పింగశనయను డగు నావానరమునుగాంచి యిట్లుచింతించెను నాకీనమయమున నీ వానరమగుపించెను నానరదర్శనము దు ఖహేతువందురు రామ లఅక్యణులను దలచికొని ఆమెరాక్షస వవికలు వినియెదరనుభయమున సన్నని ఎలుగునదు ఖించెను ఆదు ఖమువలన మూర్చాాగస్త యయ్యెను మూర్శదేతి యామెఘరల హనుమంతుని గాంచి

నుందరకొండ క్‌ అది న్నస్నమేమో అని (భ్రమించెను స్వస్నము* వానరమును గాంచుట ఆపదలకు హేతువవి దెలిం రామ క్షీణులకున. పితరు డగు జనక మహారాజునకును శుభమును గోరెను అది స్వవ్న ముగాదని గుర్తెటింగదుు భర్త్పవియోగ వ్యధితమానసయగు తనక నిదుఠరాదనియు అందువలన తాను స్వప్నమునుగాంచుటి అఆసంభవమనియు కెలినకొనెను ఆదియునుగాక హనుమంతుని వాక్యములను సుసృ్పష్టముగా వినియుండగా నది న్వపష్న దృళ్య మగుట సంభవపముగాడని యామె తర్కించుకొనెను వాయునుకుని ఉనికియను వాక్యములును వాస్తవములే అనియు నాతడు (శ్రీరాముని వార్తను తనకు దెలియ జేయవలెనని ఏతెంచినవాడ నియు నామె విశ్వఎంచెను హనుమంతుడు శింశుపా తరుశాఖపై నుండియే వినయముతో నామెఎ నమస్కరించెను ఆ దృళ్వము స్వస్నృముగాకూడదని అమె ఇం్యదాది దేవతలకు నమస్కరించెను సర్గము త్రి సమీరకుమారుడు రై ర్యముతో నేలకు దిగివచ్చి భక్తివిన [ముడై జానకీదేవికి నమస్కరించి యిటులపలికెను అమ్మా సీవెనతెపు వద్మప్యతములనుండి (సవించెడి సీటివిందుపులవలె కన్నీరు గార్చ్బుచున్నావేల నీవు దేవవనితవా బేక వసుర్ముదాది వనితాగణమునకు చెందినదొనవా నీవు దివ్యభామినివని నేను విశ్వసించునున్నాను సీవుతప్ప నొకమహారాజు ప్వుతికవగుటకు నందియములేదు అటుకాదేవి నివు చందుని బాఎన రోవాణీకౌం

శ్రీ రొ మా యణ తవు లేక అ్యగహావేళమున వసిస్టుని బాఎన అరుంధతీ నత్నివై యుందుపు పూజ్యుడగు సీఎతరుదెవ్వడు అదృష్టళాలియగు స్‌ భ_ర్తయెవరు సకల శుభలకణ లకిత్నవైన సీవొక రాజకన్యక వని విశ్వసించుచున్నాను. లేకున్న జనస్టానమునుండి (కూరుడగు రావణునచే సపహరింసబడిన (శ్రీరాముని ధర్మపత్నినగు ధరణిసుతవా వేగముగ దెలియజేయుము. నీకు కుభంబగుగాక అ౦తర-సంలభ్యమగునీ అతిలోక సౌందర్యమును తాపన వేష మును పరికింపగా నీవు నిక్క-ముగా రామపత్నివే అని నాకుతోచు చున్నది. హనుమంకునినోట అమృతోపమానమగు రామ శామమును వినిన జానకి హర్షపులకితగాాతయై యిట్లు నుడివెను నేను రాజన్యమాన్యుడగు దళరధేశ్వరుని కోడలను కర్మయోగియగు. జనకునితనయను _ధీమతశేస్టుడును ధర్మ మూూర్తియు. సత్యపరా్యాకముడును అగు (శ్రీరాముని ధర్మపళల్నిని ఎతను శ్రీరాముడు శివధనుస్సును విఅచి ధర్మవిధిని నన్నుద్వాహ మొడినయనంతరము అయోధ్యలో" పదిరెండేబ్ళు గా ర్హస్థ్యవిధిని నిర్వబాంచి సకలేష్టభోగములదవనినతిమి పదుమూడవ వత్సరన్నున మహారాజు నాపతిని వఎష్టముని నిర్హయించిన ముహూ_ర్తమున రాజ్యాభిషక్తుని జేయదలసెళ్తైను రామాళభి షేకమునకంతయ్యును సనుకూర్చభడెను కాని మహారాజు కనిష్టభార్యయగు కేకయర్గాజ వ్యుతి అఆ ముహ్గూర్తముననే రాముని పదునాలుగేండ్రడవుల వసించు టకను. తన ప్యుకుఢగు భరతుని రాజ్యాఖిఎక్తుని చేయుటకును

& పూర్వదదత్త్రమగు వాక్యముననుసరింళ€ నొనరించుట కిచ్చగింపవిచో (పాయోవవేళదితే, డెలియజేనెను ధర్మబంధ బంధితుడును సత్య(పతిజ్ఞుడో మహారొజు రాముని అడపులవబయింప నాజ్ఞయొనగెను అందులకు నావతి ఆవంతయును చలింపక నిర్వికార్డుడె ఆనందముతో నడప్పల వబయింప నంగీకరి చి సహధర్మణియగునన్నును సహజన్కుడగు లత్మణుని దోడ్కొంవి అభిషేక వస్త్రములనుత్యజించి వల్కలము లను ధరించి అయోధ్యవాసు లార్హారవము లొనరించుచుండగా విపినవీధుల కేగెను రాముని విడచి స్వర్గమునం దైనను నేను వసి యింపనోఎను జనస్థానమున నాభర్త ఖరదూషణాది దుష్టరాక్షను అను పదునాలుగువేవుగను తన బాణాగ్ని కీలలకాహుతియొనర్చెను దానికిన్నై-విఎ దురాత్కుడగు రావణుడు మాయోపాయము ననలంబించి నన్నవపహడించి యిటకు 'దెచ్చెను రావణు డొసంగిన గడువు నాకిక రెండుమాసములే యున్నది అనంతరము నాప్రాణ ములు నిలువజాలవు అనిీీయామె దు ఖమగ్నమాయెను సగము 84

ధరణీశందన దు భోవేగమునుగాంచి హనుమంతుడు మిగుల దు ఖించెను దిటవుతెచ్చికొని. ఆమెను సమాశ్వాఎంపనెంచి యిట్లు పలికెను నేను రాముని దూతను రామలక్యణులు సేమముగనే యున్నారు వారు నీక్షేమవార్తనువిన వాంఛించుచున్నారు. వారి శేమోదంకమును దెలుపుటకే నేనిటకు వచ్చియున్నాను ధనుర్విద్యా

గ్‌8ి రామాయణ బడిరి జటాయువు అన్నయగు సంపాతి మాట వలన నేను శత యోజన వి_ప్టీర్ణ్షమగు సాగరమును అంఘించి జానకీమాత జాడ నరయుటశై యిక _డకు వచ్చితిని రాముడు వర్షించి చెబ్బన కుభాకారముగలిగిన ఎతమ్మవిటిగాంచుటచే ధన్యుడన్వై నాను అవి సమీరనందనుడు మృదువాక్యములను మెళపటొలయ బలికెను సీఠకాఠడు కొనరాకుండెను ఆ వాక్కులను పలికిన దెనరని జానకి విస్మయమొందెను ఉరిపోసికొనుటశైై యత్నించుచున్న వై దేవా ముఖమును పైకెత్తి ఆ శింశుపా వృతమును జూచెను ఎవ్వరును గానరాలేదు ఆమెవిస్మయచి_త్తముతో అన్ని దిక్కు అను వరికించెను తానువివినీ శుభవాక్యముల కామె హార్షము నొందెను పరీక్షించిచూడగా నామెకు అరుణాదిత్య _పభలతొ తేజరిల్లుచున్న ఆంజనేయున్ని ఎజ్జివిముఖము దృష్టి గోచర మామెను సర్గము 82

ఎతాకమలాయళకాక్షి ఆ శింశుపాన్సక్షశాథిపై నాఎనుడైై యున్న ధవళాంబరధారియగు నురున్నందనుని గాంచి భయాకుల మాంసమై అదియొక దుర్నిమిత్తముగా నెంచెను పింగశనయను డగు నావానరమునుగాంచి యిట్లుచింతించెను నాకీసమయమున సి వానరమగుపీంచెను నానరదర్శనము దు ఖహేతువందురు రావన్న లఅక్క్మణులను దలచికొని ఆమెరాక్షస వనిశలు వినియెదరనుభయమున్యు నన్నని ఎలుగునదు వించను అదు ఖమువలన మూర్చాాగ_ స్ట యయ్యెను మూరృదేజి యామెమరల హనుమంతుని గాంచి

కుందరళకొండ్‌ గ్ర

అది న్నప్నమేమో అని (భమించెను న్వన్నము* వానరమును గాంచుట ఆపదలకు హేతువవి దెలిం రామ త్మణులకుని పి-రు డగు జనక మహారాజునకును శుథమును గోరెను అది స్వప్న ముగాడని గుర్తెతింగముు భ_ర్పవియోగ వ్యధితమానసయగు తనకు నిదురరాదనియు అందువలన తాను స్వప్నమునుగాంచుట అనంభవమనియు తెలిఎకొనెను అదియునుగాక హనుమంతుని వాక్యములను సున్నష్టముగా వినియుండగా నది న్వప్న దృశ్య మగుట నంభవముగాడని యామె తర్కించుకొనెను వాయునుతుని ఉనికియును వాక్యములును వా_స్తవములే అనియు నాతడు (శ్రీరాముని వార్తను తనకు దెలియ జేయవలెనని ఏతెంచినచాడ నియు నామె విశ్వఎంచెను హనుమంతుడు శింళువా తరుశాఖప్తై నుండియే వివయముతో నామెఎ నిమన్యారించెను ఆ దృశ్యము స్వస్మృముగాకూడదని ఆమె ఇంద్రాది దేవతలకు నమస్కరించెను

సరము 88 ల

సమీరకుమారుడు ధ్రై ర్యమాతో నేలకు దిగివచ్చి భక్తివిన (ముడైై జానకీదేవికి నమస్కరించి యిటులపలితను అమ్మా సీవెవతెవు వపద్మప్యతములనుండి (్రవించెడి నీటివిందుపులవళలె కన్నీరు గార్బుచున్నావేల నీవు దేవవనితవా లేక వసుర్నుదాది వనిశాగణమునకు చెందినదానవా నీవు దివ్యిభామినివని నేను విశ్వసించునున్నాను నీవృతప్ప నొకమహారాజు ప్పుతికవగుటకు నందియములేదు 'ఆటుకొదేవి నివు చర్మదుని బాన రోవాణీకొం

1. రా ముయణ తవు లేక ఆగ్రహావేశమున వసిస్టువి బాఎన అరుంధతీ నత్మివె యుందువు పూజ్యుడగు సీపితరుడెవ్వడు అదృష్టశాలియగు నీ భృర్తయెవరు. సకల శుభలక్షణ లక్షిత్నవెన నీవొక రాజకన్యక వని విశ్వసించుచున్నాను. లేకున్న జనస్థానమునుండి (కూరుడగు రావణువిచే సపహరింపబడిన _ ్రీరాముని ధర్మపత్నివగు ధరణిసుతవా వేగముగ దెలియజేయము. నీకు శుభంబగుగాక అంతర సంలభ్యమగునీ అతిలోక సౌందర్యమును శాసన వేష “మును పరికింపగా సీవు విక్కముగా రామపత్నివే అని నాకుతోచు చున్నది. హనుమంతునినోట అమృతోపమానవమగు రామ శామమును వివిన జానకి హర్షపులక్రితగ్యాతయై యిట్లా నుడివెను నేను రాజన్యమాన్యుడగు దళరధేశ్వరుని కోడలను కర్ముయోగియగు జనకునితనయను ధీమతశేస్టుడును ధర్మ మూ_ర్తియ సత్యవర్యాకముడును అగు (శ్రీరాముని ధర్మపళ్నివి ఎతను (శ్రీరాముడు శివధనుస్సును విజి ధర్యవిధిని నన్నుద్వాహ మోడినయనంతరము అయోధ్యలో - పది రెండేళ్ళు గార్హస్థ్యవిధిని నిర్వబాంచి సకలేష్టభోగములదనినతిమి పదుమూడవ వత్సరమున మహారాజు నాపతిని వఎస్టముని నిర్ణయించిన ముహూర్తమున రాజ్యాభిఎక్తుని జేయదల'షెక్టైను రామాభిషేకమునకంతయాను సమకూర్చభడెను కొని మహారాజు కనిష్టభార్యయగు కేకయరాణ పరి అ ఘముహ్డూర్తముననే రాముని పదునాలుగేండ్తడవృల వఎంచు టకును తన ప్యుతుడగు భరళునిరాజ్యాఖిషక్షుని జేయుట్టషను

సీందరకాండ | పూర్వద త్తమగు వాక్యముననుసరించి అభిలిషంచెను రాజటుల నొనరించుట కిచ్చగింపవిచో (పాయోపవేళదీకను గైకొందునని 'దెలియజేనెను ధర్చుబంధ బంధితుడును సత్య(పకిజ్ఞుడు నగు మహారాజు రాముని.అడపులవసియింప నాజ్ఞయొస గెను అందులకు నాతి ఆవంతయును చలింపక నిర్వికార్డుడె ఆనందముతో నడవుల వబయింప నంగికరించి సహధర్మణియగునన్నును సహజన్ముడగు లక్మణుని దోడ్కొంని అభిషేక వస్రములనుత్యజించి వల్కలము అను ధరించి అయోధ్యవాను లార్తారనము లొనరించుచుండగా విపినవీధుల కేగెను రాముని విడచి న్వర్గమునందైనను నేను వసి యింపనోఎను జనస్థానమున నాభర్త ఖరదూషజాది దుష్టరాక్షసు అను పదునొాలుగువేపుఠరను ళన బాణాగ్ని కీలలకొహుతియొనర్చెను దానికిన్లై-నిఎ దురాత్కుడగు రావణుడు మాయోపాయము నవలంబించి నన్నపహరించి యిటకు దెచ్చెను రావబజు డొసంగిన గడువు నాకిక రెండుమాసములే యున్నది అనంతరము న్యాపాణ ములు నిలువడాలవు అనిలీీయామె దు ఖమగ్నమాయెను సర్గము 84

ధరజీనందన దు థొవేగమునుగాంచి హనుమంతుడు మిగుల దు ఖించెను దిటవుతెచ్చికొని ఆమెను సమాశ్వాఎంపనెంచి యిట్లు పలికెను నేను రాముని దూతను రానులక్మణులు "వేమముగనే యున్నారు వారు నీక్షేమవ్వార్తనువిన వాంఛించుచున్నారు వారి కేమోదంకమునుదెలుపుటకే నేనిటకు వచ్చియున్నాను ధనుర్విద్యా

శ్రి రామాయథటి పారంగతుడును నిఖిలాస్తవేదియు. సకలాగమవేత్తయు శీల విధియునగు రాముడు సీ వియోగమును భరి పలేకున్నాడు లత్మ ణుడు నీకఖివాదన మొనర్చుచున్నాడు రామలత్మణుల కేమో దంతమును వినగానే ఆమె హర్షపులకితయయ్యెను పవన నంద నూని సుతితోజూని తసకీవార్త ఎనలేని నంతనమును గూర్చెనని జెప్పెను హనుమంతుడు మెల్ల మెల్లన నామె సమీపమునకురాగా సక శంకతో వెనుకకుపోయ్పెను రావణుడే యారూపమున వచ్చె నేమో అవి అమె మనమాందోళత మాయెను శోక కర్మి-యగు నొ సౌందర్య దేవతనుగ్యాచి పూనుమంతుడు నమస బారించెను సందేహవివృ _క్రికొరకై ఉ నకి వాయునందునునిజూచి రామునిగుణ రూపములను వర్షింఎమని అర్థించెను హనుమంతుడు తనకు బందుగుడేయని యామె భావించెను సంళయాకులితమగు ఆమె మానసికవ్యధను గుర్తెతింగి సమీరనందనుడు ఆమెకు (శ్రవణా నందమును గలిగించుచు విట్లునుడివెను (శ్రీరాముడు పద్మదాంధవ (ప్రభాభాఎతుడు శీతకరాహ్లాద రఠుడు సత్యపరాక్రమ్స్య్స వాగ్మి ధర్మాఖిరతుడు వినువువత విికమళోభికుడు వికాలయళోవిరాజితుడు ఆతడు బుద్దికి బృహు న్పతికుల్యుడు క్షమాగుణనున పృథ్వికితుల్యుడు పుంసొంమోహన్య రూపుడు ఆతని దొకమాట ఒకదాణము ఒకభార్య బుద్ధిమతాం వరిస్టుడు (సజాపాలనతంతజ్ఞుడు వేదవిద్యా (వతస్నాతుడు కర్మ నుద్యాగవీరుడు సమ్మస్తలోక. క్రశ్యాఖగుణుడు. సర్వభూతవాడ్ర

సుందరకాండ (08 రతుడు రూపౌొదార్యగుణుడు ఒక్కమాటలో జెవ్చవలెనన్న రామోవి_గహవాన్‌ ధర్మ రామునిచే నియుక్తుడనై నిన్నన్వే షించుచు యిటికువచ్చితిని రామునిసోదరుడగు సుమి[తానందను డును సూర్యప్వుతుడగు నులగీవుడును నీనేమము నరయు చున్నారు. వానరులందరును నీకేమవ్వార్తకై. వేచియున్నారు రాక్షస హ_స్తగతవయ్యును నీవు జీవించి యుండుట మా భొగ్య విశేషము అనతికాలముననే రామలక్ష్మణులు వానర వై న్యకోట్లతో అంకకేతెంచి దానిని ధ్వంసమొనర్చుట కనులార గాంచగలపు నేను స్ముగివుని మంతులలో నొకడను వాయునందనుడన* సొగరమును అవలీలగా తరించి నిన్నుజూడగలిగిన ధన్యుడను నీ ఆజ్ఞ అయినచో దుష్టుడగు రావణుని మ_స్టకములపెనా వామ పాదము నుంచగలను నేను మాయావినిగాను శంకనువిడనాడుము అని పలికెను

సర్గము 85 తద్వాక్కు-లకలరి బతాదేని ఆతనివిట్లు (వ్రక్నించెను రామలత్మణుల నెక్తైటుంగుదువు నరవానరుల 'కెట్లుసమాగమమా కలిగెను రామలక్మణులను గూర్చియింకను వివరింపుము విసు టకు నేనెంకయును ఉత్సహించు చున్నాను అదివిని హను మంఠుడిట్లు చెప్పెను ఓ వద్మాయకాకీ ఈవిధమున రామ లక్మణులను కీీర్తించు. భాగ్యమును నాకను_గహించి ఆనందము

| రామాయణ నొడగూర్చితివి ఛెప్పెదను వినుము రాముడు సర్వాంగసుంద రుడు సమవిభక్తాంగుడు కమలనయనుడు రూపదాడీణ్యాది సంపన్నుడు భాను.ప్రకావిభాబ మార్తాండతేజస్కు-డు బుద్ది యందు బృహస్పతికిని క్షమాగుణమున పృధ్వికిని యళస్సున వాసపువికిని సాటియగువాడు “కల ప్రాణికోటిని (యేమించువాడు ఇెక్రతేజమున_ దుర్నిరీక్యుడు శాంకసహనశీలుడు లోకొచార మృర్యాద్తలనన్నిటిని అనుష్టంచు నియమశీలి (బహ్యచర్య్యవవ విస్తుడు సాధుశజ్ఞనరతకుడు కర్మిష్ట రాజవిద్యావినీతుడు శీల సంపన్నుడు శళ్యతుభీకరుడు సాంగోపాంగ వేదవిద్యాానత స్నాతుడు ధనుర్వేద విద్యాకుళలుడు భండన ఖీముడు సకలాత్ర శస్త్ర విద్యా (పవీణుడు విప్పలాంసుడు ఆజానుబాహుడు అరవింద దళాకుడు. గూఢజ్యతుడు కంబు్యగగిపుడు క్యామలగా్యతుడు హలకులికాంకిత పదరేభాసంళోభితుడు ఉన్నతమగు మాతృఎత్స నంశములు గలవాడు నత్యధర్మరతుడు జనరంజకుడు ఆపరా జితుడు కరీరచ్భాయయందున దక్క లక్ష్మణు డన్నివిధముల నన్ననుబోలినవాడు (లక్క్ముణుడు కౌంచనవర్దుడు ) రామలత్మణులు నిన్నన్వేషంచుచు. బుళ్యమూకమున కేతెం చిరి. అట మాాపభువగు ను(గ్రివుడును (శ్రీరాముడుశు అగ్ని సాక్షీగ మెతీదీష బిద్ధలైరి వాలి తనతమ్ముడగు సులగీపువి కియ్యాంధనుండి నిర్వాఎకునిజేనెను ఆకని పత్నియగురమను ఇలాత్కారముగగ్రైకొనెను. నేను వాయునందనుడను స్నుగీవని మం్యతులలో నొకడను రామ సుుగివుల మతిని సంధించిన

నుందరళొండ గ్‌ వాడను మేనుందరమును బుశ్యమూకముననుండగా రామన్నుగీ వుల మతి ఏర్పడెను సత్య(వకిజ్ఞుడగు రాముడు వాలినీ వధించి సు్యుగిపుని వానరరాజ్యాఖిషిక్తువి జేసెను “న్నగీవువిచే నియుక్తులగు వానరవీరులు సృథివి సమస్త మును నీత. వెదకుచున్నారు. ఆంగదాది వీరులతో నేను దకీణ దిశ నన్వేషించుచు కతయోజన విబ్తర్ల్ణమగు సౌగరమును తరించి లంకను జేరితిని నిన్నిటిగాంచితిని రావణుడు పలికిన దుర్భాష అను వింటిని అళడిక నెంతకొలమో జీవింవడు కాము. బుళ్యమూకమున నుండగా రావణుకు విన్న వ్యోమమార్షమున గొవిపోవుచుండుటను గాంచికిమి నీ యాథరణ ములను చీరచెరగున బంధించి మామధ్యను నీవుపడవైవగా వానిని భ్యదపరచి రామాగమనానంతరము వాొనినాతనికి నివేదించి తిమి ఆ ధర్మశీలుడు వానిని గుర్తించి సీకై మిక్కిలి విలపిం చెను ఆతని దు ఖమునకవధులులేవు నీ కేమన్నార్త నాతనికి నేనెలీగించిన శకణమే బుక్షవానరనైన్యములతో, నిటక్షేతెంచి రావణునినబాంధనముగా నాశనమొందించి నిన్నయోధ్యకు దోడ్కొని సోవగలడు నిన్నుగాంచు వరకు నాతని దు ఖమున కూరటయుండదు ఆతని మాటలు జానకికొనందమును గూర్చెను రావణుని వర్యాకము మెటిగినదగుటచే నామె మనమున శంక యుత్చన్న మాయెను అందుచే నామె యిటుల పలికెను “నాభర్త బలవీర్య శౌర్యములు నాకు దెలియును ఆతడెటుల అంకను జేర రి

1. రామాయణ నొడగూర్చితివి చెప్పెదను వినుము రాముడు సర్వాంగనుంద రుడు సమవిభక్తాంగుడు కచులనయనుడు రూపదాకిణ్యొది సంపన్నుడు భాన్ముప్రభావిభా మార్తాండతేజస్కుడు బుద్ది యందు బృహస్పతి ని శ్షమాగుణమున పృధ్వికిని యళస్సున వాసవునికివి సాటియగువాడు “కల ప్రాణికోటిని _పేమించువాడు త్యాతతేజమున దుర్నిరీత్యుడు శాంకసహనశీలుడు లోకొచార నర్వాద్తలనన్నిటివి అనుష్టంచు నియమశీలి (బహ్ముచర్య్యవక విస్టుడు సాధుసజ్ఞనరత్షకుడు కర్మిష్హై రాజవిద్యావినీతుడు శీల సంపన్నుడు శ్యతుథీకరుడు. సాంగోపాంగ వేదవిద్యాావత స్నాళుడు ధనుర్వేద విద్యాకుళలుడు భండన ఖీముడు సకలాస్త్ర శస్త్ర విద్యా (పవీణుడు విపులాంనుడు ఆజానుబాహుడు అరవింద దళాతుడు గూఢజ్యతుడు కంబు(గీవుడు శ్యామలగ్యాతుడు హలకులికాంకిత పదరేభాసంశోభితుడు ఉన్నతమగు మాతృఎతృ వంళములు గంవాడు నత్యధర్మరతుడు జనరంజకుడు ఆపరా జితుడు శరీరఛ్భాయయందున దక్క లక్మణు డన్నివిధముల నన్ననుబోలినవాడు (లక్మణుడు కౌంచనవర్డుడు ) రామలక్మణులు నిన్నన్వేషంచుచు బుళ్యమూకమునకేతెం చికి. అట మాపభువగు సుగగివుడును (శ్రీరాముడుకు అన్ని సాడీగ మైశీదీతె బద్ధులైరి వాలి తనతమ్ముడగు సు గివృవ కిబ్కంధనుండి నిర్వాఎతుని జేసెను ఆకని పత్నియగురువున్స్న బలాక్కారముగ గై కొనెను నేను వాయనందనుడను సుగిన్షన్సి మం్యతులలో నొకడను రామ సు(గీవుల మైలతివి సంధించ్వి

నుందరకాండ గ్‌

వాడను మేమందరమును బుశ్యుమూకముననుండగా రామను(గీ వుల మ్మెతి ఏర్పడెను సత్య్యవతిజ్జుడగు రాముడు వాలిని వధించి న్యగీపుని వానరరాజ్యాభిషిక్రువి జేనెను

స్యుగీవునిచే వియుక్తులగు వానరవీరులు పృథివి సమస్త మును నీక్రై వెదకుచున్నారు అంగదాది వీరులతో నేను దడిణ దిశ నన్వేషించుచు శతయోజన విస్తీక్షమగు సాగరమును తరించి లంకను జేరితిని నిన్నిటగాంచితిని రావణుడు పలికిన దుర్సాష లను వింటిని ఆతడిక నెంఠకాలమో జీఏవింవడు

మేము బుళ్య్ళమూకమున నుండగా రావణుడు విన్ను వ్యోమమార్షమున గొనిపోవుచుండుటను గాంచితిమి సీ యాభరణ ములను చీరచెరగున బంధించి మామధ్యను నీవుపడవైవగా వానిని భ్యదపరచి రామాగమనానంతరము వానినాతనికి నివేదించి తిమి ఆ ధర్మశీలుడు నానిని గురర్తించి నీకై మిక్కిలి విలపిం చెను ఆతని దు ఖమునకవధులులేవు నీ క్షేమవార్త నాతనికి నేనెటిగించిన తక్షణమే బుక్షవానరనైన్యములతో నిటక్షేతెంచి రావణునినబాంధవముగా నాశనమొందించి నిన్నయోధ్యకు దోడ్కొవి కోవగలడు నిన్నుగాంచు వరకు నాతని దు ఖమున కూరటయుండదు ఆతని మాటలు జొనకికొనందమును గూర్చెను రావణుని వరాాకమ మెతిగినదగుటచే నామె మనమున శంక యుత్పన్న మాయెను అందుచే నామె యిటుల పలికెను “నాభ ర్త బలవీర్య శౌర్యములు నాకు దెలియను అతడెటుల లంకను జేర

9

86 రామాయణ గలడు వానరవైన్యముల 'సెట్లిటకుగోని రాగలడు అందులకొంజ నేయుడుత్సాహముతో నామె కంకలను చాపుటక్తై యిట్లనెను

“అమ్మా వానరవీరులు సింహవికములు దివ్య తేజో దృపవులు వారందరికిని శిరోభూసణము సూర్యనందనుడగు న్ముగీ వుడు రావణునితో పోరిక జటామువు తవ మరణసమయమున రామునకు నీ ఆసహరణగాథ నెటింగించను రాముడే ఆకనికి చ్రంస్కాంరాది విధుల నిర్వర్తించెను. జటాయువు సోదరుడగు వంపాతివలన సీవిటనున్నావని మాకు తెలియవచ్చెను ఆందువల ననే నేను సాగరో త్తరణ మొనరించితిని రామలక్మణులు తమ దివ్యాస్తములచే సాగరము వింకింప చేయగలరు కొవ్సన నీవు శంకదక్కుము వానరవీరులలో నెందరో వ్యోమగాములున్నారు నీవిక దు థిఎపపవిలేదు నేన రథామదూతను రాక్షసుడను గ్గాను అ వరకాలముననే రాక్షన నిర్మూలనము తద్యము ఢీరచి త్తవృగమ్ము రాముడు నీకున్నై శననామాంకితవగు అంగుళీయకము నొసంగి నాడు= దానిని శిలకించి శోకమును దక్కుము

సర్ష ము 86

త_ప్తకొంచన నిర్మితము రత్నవిరాజితమునగు రామమ్ముది కను జా కేదెవి పరిశీలించి కనులకద్దుకొని తన పతిని దర్శించినట్లు గనే అనుభూతినంది హర్షపులకిత గ్యాత్రదై అనండా(క్రువులను (సవించెను తన దు ఖమంతటితో దీధినదని ఆమె భావించెను

సుందరీకొండ (7 రాహువీమ్నుక్తయగు పూర్ణ్షళళినలె నామెవదనము ళోభిలైను హనుమంతుని గాంచి యిట్లనెను ఓ మహావీరా నీ వొనర్నిన యుపకార మెన్నటికిని షురునజాలను నిరాశతో కృంగిపోయి యున్న నాకు నాపతి యదంతమును దెలిఎ నన్ను విలువజేఎతివి నాజీవితము నుద్ధరించితివి నీకన్న నింకెవరును నా-ట్టియుపకార మొనరింపలేరు శతయోజన పర్యంకమగు సాగరము నవలీలగా తరింపగలిగిన వీరోత్తముడవు నీకు నేనాజన్మమును కృషజ్ఞు రాలను నేను సేకేమొనరి పగలను నీవు ధైర్యపరాాకమో పేతు డవే గాక మహా బుద్ధిమంళుడపుగూడ నైయున్నావు సీవు సామన్య వానరుడవు ఇవు దివ్యాంశ సంభూతుడవు తోకాతీక శక్తి సంవన్నుడవు నీ సామర్ధ్యము వెజిగియే నా వతితన ఆంగుశీయకమును నీచే బంఎమున్నాడు. లేకున్న నన్నన్వేషింస నెంకమంది వానరులు నియుక్తులు గాలేదు నాదుఖ మరాటితీ నంకరించినది నా చిత్తమళకూరట గలిగించికివి ఇక నీతో భాషంపగలను రామ౪క్ష్యణు9 నేమ మెజీగించి నన్నుద్ధరించినావు త్రళయకొలాగ్నివలె విజృంభించి రాముడింకను రాతసుల నంత మొందింపకున్నాడేల సురాన్తురుకేకమై వచ్చినను (నుక్కజేయ గల మహాశూరులగు రామలక్మణులకు ఇర్మిదియ లోలురగు నీ రావణాది రాకనులెంత ? నన్ను దలచికొవి రాముడు పరిశపించి కృషంచియున్నాడా ఆ పరమార్థ త _త్వవేత్త ఇట్లరీరుడై నచో కార్యము. చెడిషోవును రాముడు నన్ను మరువకేదుకదా పూజ్యు డగురాముడు కార్యాచరణ శెప్పుడున్నకమించును. అత్తల "నేను

.! రామాయణ మును భరతశ్శతుఘ్నుల సేమమును 'దెలియుచున్నదా స్యుగీవుని యొద్ద నెంత వానరనైన్యమున్నది వ్యూహము నేరీతిగ నిర్మించి నారు

రామలక్మణుల అస్ట్రాగ్ని కీలలకాహుతియగుచున్న రావణాది రాక్షసుల నచిరకాలముననే గాంచగోరుచున్నాను. కదన భూమిలో పొరలాడు రావణుని కశేబరమును గాంతునుగాక మందహాసళోభితముగు నాపతినదనారవిందము నచిరకాలముననే గాంచెదనుగాక నారకణక్ర్షై రాముడింతలో నేతేరకున్నచోనేను (ప్రాణములను త్యజింతును నీవొనంగిన యీరామాంగుళీ యకము నాపాణములను నిలువబెట్టినది మొ వివాహ సమ యమున నాతర్మడిగారు దీనిని నా పకికి బహూకరించెను రాముని బేత్యివేళ్ళుబలిష్టమైనవి ఇన్ని నెలలుగా నుపవసించుచున్న నా 'గేహము శ్రీశల్యావశిస్టమైనది ఇ కావున యీ అంగుశీయకమును నాచేతికంకణముగా ధరించుచున్నాళ్లు దీనిసిగాంచుచు నా పతి నందర్శనానందమును పొందెదను ఇకరెండు మానములే నాకున్న గడువు అంతవనరకును నా్యాప్రాణములనెట్లో ఇని*పు కొందును ఈలోననే నా పతినీటకు గొనిరమ్ము

వాయునందనుడామె శాక్యములను భదక్తివిన్నమభావవ్వున నాలకించి అవనీసుత కవనతశిరస్కుడై నమస్కరించి యిటుల పలికెను నేనేగినీవ్నార్త నెజింగింపగనే రామలత్మణ సుగివ్పల్ప శీ క్టరానమూయణమునుండి వై కొనబడినది

నుందరకాం౦ండ త్రీ సమ_స్తవానర నెన్యముతో నిటకేతెంచి రావకణాది రాక్షసులను, లంకౌపురమును భస్మ్కీకృత మొనరింపగలరు వారు సము[దమును _స్తంధింపజేయగల సమర్థులు సురానురులేకమై రావణునితోగలసి నను రాకశనాశనము తధ్యము నరభోజనులు స్త్రీలోలురు మద్య పానమత్తులు ఇంటదియనళవర్తులు నగు యీరాక్షశకుల నంతమొందిం చుట ఒక లెక్కలోనిదికాదు రాముని ముఖరాజీవము నింతలోననే గాంచగలవు నిన్నాతదడేమరలేదు న్నీకె దు ఖింపని క్షణములేదు నిన్నువీడిన అనంశరమా3డు ని(దించిఎజుగడు నీయాభరణము లను జూపినపుడాతని క్యళుధారలడ్డమగుటచే వానిని వరిశీలింప లక్మణుని వియోగించెను ఈల్మీ నీవు పవి(తచఛరి్యతవు భావిశరముల వారీగాథను సీతాయాళ్చరితమని కీర్తింతురుగాక్ర సర్గము 87

ధరణీనందన ఈపలుకుల నాలకింపగనే శోకవిహ్వూల మానస యాయెను “నేను నావతికి ఎంతయో కష్టమలనుదెచ్చి పెట్టిచిని ఆయినను ఆతడు నాక్రి పరితపించుచున్నాడనువ్నార్త నాకెంతయు నానందమును కలిగించినది మాకొదవిన యీకష్టము దైవనిర్హ యముకాటోలు దీనికంతయును నేనేకారణము లోకముననెవరైన స్వర్షమృగమున్నదని నమ్ముదురా దానిని పట్టుకొనుటకు పతిని (బేరేపింకురా?నాపతి నత్వరమే లంకకేతెంచి రావణువిసంహరించి, నన్నుద్ధరించునుగాక రావణుడు పదిరెండుమాసముతఆు నాకు గడు విచ్చెను ఆందింక రెండునూసములేయున్నవి ఆన్యవధితోననే

/ రామాయ పీ రామలక్కణులనిటకు దోడ్క-నిఠమ్ము రానణు3 అనుజుడు విఖీష జుడు ధర్మవేత్త రావణుడొనరించిన కార్యషుకార్యమబ విర్భయ ముగాజెప్పి నన్నుమరల నాపతకొప్పగింపుమని జెప్పెను రావణున కావాక్యము అపధ్యములయ్మెను ఆతడందులకియ్యకొనలేదు కాలుణాకొవియుండగా నాదుష్తుడందులకియ్యకొనునా రామునకెగ్గొన రించి ఎవరును (బతుకజాలరు అని ఆమె వ్యాకుచ్చెను ఆమె వాక్యములకలరి పవననందను డిట్లుపలికెు తల్లీనీ దు ఇము నిష్పుజే అంత మొందింపగఐను నావీపుపై నాఎనవైె రమ్ము సాగరమునవలీలగాతరించి నిన్ను(శ్రీరాముని సన్నిధికీజేచ్చేగలను నాళ క్తీవిళశంకింపవలదు వలయునేని రావణసవాతముగ్గా నీ లంకా ధ్విపమును 'సెశలించుకొనిపోయి రామునెదుటనుంచగలను అగ్ని ేవృకు హవ్యమునుగొని పోయి ఎట్లుఅమరులకందించునో అటులనే నిన్ను (శ్రాశాముష కందింపగలను నావీప్కగ నధిజ్బంచియున్న నీవు రవిళశికారకాగణముతో భాషంసగలవు ఎంకసునాథయాూసముగలంక కేతేరగలిగితినో అంతటి సునాయాసముగ నిన్ను రామునిసన్నిధికి గొనిపోవగలు సుదును మరున్నందనువి. మాటలకు ఎవాదేవి ఆంగీకరింపక యిటు పలికెప ఇంతచిన్నదగు దేహముగల వాడవు నన్నెటుల రామునికడకు గొనీపోవగలవు ఆంజనేయు డాపలుకులనువిని యిట్లుజె ప్పెను అమ్మా నాళ్తి సీవెజుంగవు నా నిజస్వరూపమునుగాంచుము. అని విజృంభించి దేహమును (తివికమునివలె జె చెను అతడు మహాయోగి వాయు స్తంభన యోగమునవళలంబించి దిగంతముల నిండిపోయెను అతని యాకృతి

నుందరకోండ | మేరుపర్వుళము నధిగమించెను వ్యదంష్రలనుగలిగి భయమును బుట్టించచుండెను ఆతని వాలము అదిశేషనివలెయాడెక ఎత కపుడాకవిళక్తిపై నమ్మకముగుదిరెను “నీవు నన్నుగొనిపోవ 'సమథ్ధుడవే కొని నేను భీతిచే సము.దమున జేడిపోవచ్చును సీవృ నన్ను గొనిపోపుటనెంజిగి రాక్షసులు సితోపోరాడునపుడు నీవు వారితో యుద్ధమొనర్చుచు నన్ను రక్షించుకోనుట కష్టయు క్రమగు కార్యము నేను సాగరమున బడిపోయినచో అందలిజలచరములు నన్ను[గఎంపకమానవు అప్పుడు సీశమ వ్యర్థమైపోవును అది యునుగాక నీవే రాక్షసులను నిర్మూంచి నన్ను రామువికడకు గొప్‌ పోవుట రాముని యళస్నునకు కళంకము నాపాదించున హిపతియే యిటకువచ్చి నన్ను గొనవిపోవలయునని నేను వాంఛించు చున్నాను అది ఆతనికి క్రీ 'రిదము ఆదియునుగాక అన్యపురుముని 'డేహమును నేనంటరాదు ఆదిధర్ముముకాదు నన్న పహరించున ప్పుడు రావణుడు నన్నంటుట వాస్తవమే కౌవి అప్పుడు నే నళక్తురాలనై_ ఆ యకార్యమును నిరోధింపలేన్ని బితిలోనుంటిని 'కొవున నీవు సత్వరమేగి రామలక్ష్మణుల నిటకుగొనిరమ్ము నాపతియేశ్యత్రువుని జంపి నాకు విముక్తిని (పసాదింపవలెనవి నాకోరిక కర్తవ్య నిర్ణయమును రోముడే యొనరించునుగాక అని పలిశేను సర్గము శకి 89 40 తత్త వ్రిళోభితములు ధర్మయుక్రములు నగు ఎతమాటల కొంజ నేయు డెంతయును హక్షించెను తనయా మోదమును దెలుపుచు

ల! రామయణ “అమ్మా నీవు పవిత చరిితపు నీ వాడిన మాటలు ధర్యాయుక్త ములు రాముని పఠ్నివగు సీకవి ఎంతయును ఉచితములు నేను గాంచినది వినినది అంతయును రామునకు నివేదించెరను. నేనిక రాముని కడకు సక్వరమేగవలయును నీవేదైన నొక అభిజ్ఞానము విమ్ము దానిని రాముచం్యదునకు వివేదితు. అని పలికెను ఆది విని ఎత గద్గదకంరముతో విట్లు చెప్పెను నీవు నాకత్యంత సనిష్షవాతుడపు ఆప్పుడవు నీవేగినచో నాకిట రతణలేదు. ఏది ఎటులై నను నీవరుగక తప్పదుకదా నాకును నాపతికిని దక్క అన్యుల శినరికిని తెలియని రెండు సంఘటనలను జెప్పెదను వానిని వినినచో నావతిదేవుశు నిన్ను విశ్వఎంచును మేము చిత కూటముననుండగా గంగానది సమీపమున ఎద్ధ్యాశఘమున జరి గిన సంఘటనను దెలిపెదను ఒకనాడు పుష్చాపచయము నొనరించి నేను నాపతి ఆంకమునుజేరితిని నాపతి నిదించుచుండెను ఇంతలో నాక వాయసము నాకు దగ్గరగావచ్చి తనముక్కుతో నా స్వనాంళర మున బొడిచి గాయమును గావించెను రక్తము (స్రవించేను నేనెంతగా దానినదలించినను అది నన్ను విడువలేదు. ఇంతలో నాపతి మేలుకాంచి ర _క్షసావమునక్యుగుడై. ఆ కొకమింటదుని కుమారుడని 'దెలియజేస ఒక ఇచకమున (బహ్మాస్త్ర మంతము నారోపించి అకాకమువై (బయోగించెను భగ్గునమండుచు. తన వైకీవచ్చుచున్న ఆ దర్భనుగాంచి కాకము ఖీతచే పారిపోయెఫ అయస్తము. దానిన వెంబడీంచెను. (బహ్మాదిసురలనందరను ఆ కొకనురక్షణ క్రై అర్థించెను వారది యొసంగలేరైరి. భీతితో

నుందరకా౦డ గ నాకొకము తిరిగివచ్చి రామునే శరణమర్డించెను శరణాగత వత్సలు డగునావతి ఆయస్తమున*కేదైన తనయంగమునిచ్చినచో (పాణ భయ ముండబోదని చెన్నేసు అభుత్తమునకు తనకంటి నొక దాని నర్చించి అకాకము మృత్యువాత పడకుండ తబ్బంచుకొనెను నాపఢి కొకమునుగూడ కరుణించి అస్త్రము నుపనంహరించిన దయా సమ్ముదుడు. మరియొక” దినమున చెమటిదే. చెరిగిపోయిన్‌ నానుదుటి తిలకమునకు మారుగా మణి?అతో నాతడు తిలకమును చిత్రించెను కాకొసుర వృత్తాంతమును మణిళకిలాతిలక రచనా వృత్తాంతమును వినిననాపతి నిన్ను తప్పకవీళశ్వఎంచును అదిగాక నాశరో భాగమున నున్న యూచూడామణివి _నీకొనంగుచున్నాను

మావైవాక సమయమున దినిని నా శల్లిగారు నాకు ఐహూకరించిరి దీనవి నావతిదేవునికిజాఎంపుము హన.మంతుడా (చూడామణి నందుకొని కనులకద్దుకొని భ్యదపరచుకొనెను అట నుండి వెడలనెంచి ఆమెకు పొదాఖివందన మాచరించెను ఎక ఆతని ధద్రీనించి యిట్లనెను లంకాపట్టణము 'దేవతలశ్షైన నభే ద్యము వానరనై న్యము లెట్లుజలదధిని తరించి యటకురాగల్లును నాకు శంకగానున్నది దానికి హనుమ్మంతుఢిట్ల నెను తల్లీ “వీవు శంకింపబనిిలేదము స్నుగీవునికడ మహావీరులున్నారు నీలుడు అంగదుడు నలుడు మైందుడు ద్వివిదుడు గజుడు గవయుడు గవాషడు నుషేణుడు గంధమాదనుడు నాతర్మడికేసరి యిత్యాదు అెందరో యున్నారు. సూర్యుపుక్రుతగు న్నూగీవ్లుడు పీరమ్మిక

ణి

//! రామయణ స్రుడు. వీరందరును పుడమిని (ద్రవ్వియైన సాగరము, నింకింతురు చారిళక్తి నెవ్వరును విరోధింపజాలరు రామలక్ష్మణుల శస్త్రత్త సంపద సేవెరగఒదికొదు అపారపారావారమును బంధించి వారంద్ర రును లంకకేతెంతురు సాగరమున నేనే తరంపగలిగితిన వారం చరునునాకన్న నధికులు కేజోవంతులు వీర్యవంతులు దూతగ్గా సామాస్కునే బంపుదురు కౌవి అధికుని బంపరుగదా అట్టినో వార్ధుద రన్నివిగ్ధమ్రుల నాకన్న నధికులు ఆంధద్లరును ఆకాళగమ నులు సాగరిము నింకింపజేయటయో వ ంభింపజేయుటయో వారుస్రాధింప గలటీ కౌవ్సన సీప్పచింకదక్కి యుండుము ఆదర మిదేవచ్చి అం ను భన్మకరింందము రావణుడు సబాంధవముగొ “నశించును. 'సీకు విమక్తి సత్వరమే లభించును రామలత్మణుల సెరువురను నా మూప్పమై నిడుకొని వెనువెంటనే _గొనివత్రుశు "సురాసుళు లెప్వరును. వాఠలవిరోధింపజాలరు మధించిన మార్తాండునివేలె రాఘుడై 4న భరపరరివరను శప్పితోకనులను హత మునర్చుటలు నీదచిరకొాలముననే గాంచగళత్స నన్ను దీవీంచి దుప్పము. అని నుడీవెన్తు సీత లక్మణునాడీన' నిందొ వోక్యముణు మనుక నెంచి ఎజనే మువితో నిట్లనెన అత్యుణు నితో రామాటగా నన్ను కమింపవేషము ఆళన నేనెన్నియో నిందావాక్యములాడీతిని. ఆ పావఫల మిప్పుడనుభవించడున్నాను అతడు సొమాన్యుడుకాడు సకళిరాజ్యభోగములను నవడధువను గూడవీడి ఎమావెంటకానలకేగుచెంవి.. కష్ణముల ననుభవించిన శ్యాగళీలి ఆతనిని నిందించిన నాకు నిష్కతిలేదు సా నిందో

సుందరకోండ (08 వాక్యముల కౌతడెంత గనో శపించెను నన్ను క్షమింపుమవి వ్షేర్తుము. అనర్హితర మర్తిజినానంద్రవర్థను డామెదీవెనను గై కోవి అళ్లోకన్సనమును వీడెన్సు త కు లభిఇచిన ఆప్తుడు. వెడ్యలి పోయె నవిసీత విపించెను

సర్గముల్తు & 8 సంతుష్టమానసుడైై పవ నందను డు _త్తరాభిముఖుద్రై చని యిల్లాలో చించెను జానకీదేవినిజూచితిని నాఆన్వేషణకార్యమునెర వేరినది ఇంక (కూరుడగు రా=ణునెట్లయింను గా చి ఆఎనిహృీద యమునేరుగవలెను ఆతని డససామదానభేనో య ఎలు నిరర్థక య్య్యల్ప దండొపాయమున ,పయోగిం కతస్పవమ అఆ-డైళ్వరృ _గర్వితుడు బలదుర్కుదుడు నేల వరాామించీ సుందరోమగు యీ ఎకోకవననమును విధ్వంస మొ ంర్చి చో వంరక్షకులు నాపైకెత్తి వత్తురు వారలనందరను హతోమార్చినచో రా-ణుడు 'నేనల నంపును ఆనేశావావా ఎంగూల్చిన పిదప నెటుల్యనైనను నేను రావణుని గాంచ ఇల్లుమన్‌న్ని విశ్వఎంచు చున్నాను కొనున్నది కౌక మానదు లంకొపురి వీడుటకు మంచు శా(క్రపుం బలోబల శంపదను పరకీషిస్రవలయును,. దావిని లైభువు తెజిగిపవలయును. నేను రామ్తని దూతనే అయినను శేనలము సందేశహరుడనుగాను ఏ స

నియన్లుముల్లును నన్ను బుధీ పనేరప్లు అందువల, నేను మితార్థు సృషార్లుడన. శావుని సందర్శోచితముగా

డను నైతముగాను నిసృస్థాష్ట ఖి

7/6 రానా యణ

హికణునితో ట్ర్రషంగించి (ప్రవ్నర్తింపగల _అధికారమునాకున్నదీ

శకుపుల బలోబలములను.. దెలిసికొనుటయే గాక వారి యుద్ధ నై పుణ్యమును శస్తాస్టబలసంపదను వ్యూహరచనా విధోనమును 'దెలిసికొని నా స్వామికి వ్లివేదింపవలసిన బాధ్యతనాపై నున్నది సీతారాముల కరుణాకటాక్ష వీకణములు నాపై (ప్రసరించువరకు నన్నెట్టి ఆసదయును నృృశింపనేరదు వాయువు మందగించును, అగ్ని చల్లినగ్గును, అనితర్కంచుకొని, లఅయకాలర్వుదుని భౌతి విజృంఖించి సుంద్రరమగు నా అశోకననమును నాశనమొనర్న సాగెను అందలివృ్యతములు లతలు, పొదరిండ్లు, వేదికలు, (క్రీడ్వాదుణు సరస్సులు దిగుడుబావులు తనతికాలముననే నాశన మాయెను (కొత్తగానంకురించిన వై ధవ్యవ్యధతో ఆననము వోభను గోల్నోయెన్ను రావణునకును ఆతని కాంతలకును విహార భూమియగు వావసము మిక్కిలి కాంతిహీనమయ్యెను అందలి వృక్షముల న్నాశయించిన విహగతతులు థీతితోనణచుచు ఎగిరి పోయెను మృగసంతత్తులు ఆకోశమొనరించుచు దిశలకు ఖీతిచే పరుగిడసాగెను వాని హొహారోవములను విని లంకావాసులు శీకి నొంది యీసంఘటనను గొప్పడీర్నిమి త్తవగా నెంచిరి

సీతాదేవిని కొవలిగాయుచున్న రాక్షసాంగనలు మేల్కాఇచి,

హనునుంకుని రొద స్వరూపమునుగని భయముజే నరచుచు సీతనుసమీసించి ఆతడెన్వడని (పశ్నించిరి రాక్షసుల మాయలు రాక్షసుఅకే తెలియగలవు నాకెట్లు తెలియును. నేను గూడ దూ

సుందడరోహేర్రడ్ల 77 ీకర న్వరూపమున్నుగాంచి మిగుల ఛీతిల్లితిని _అనివచించెను రాక్షన వనితలు కొందరు రావణునికడకేగి ఆంతయును నివేదించిరి పూనుమంతుడు వనభంగ మొనరించి తోరణ_స్తంభమున నుప విష్టడామెను ననపాలకులు హలుమంతు నెదిర్పిహతులైరి. రాక్ష నేళ్వకుడు కోపోటదిక్సుడె భీకళరూపులగు ఎనిమిదినేలమంది రాక్షన వీరులను హనుమంతుని బంధికునిగా నొనరించదం'పెను వాడ నకలాయుధములను ధరించి ఆవానర వీరుని పైకి టోయిరి 'వజ్వరిల్లుచున్న అగ్నిహో(తము నెదిరింపవోవు మిడతల దండు వలె వారతనివి బొదివిరి మహాబలనందను డ్యుగాకారుడై ప్రళయ

కాల పర్జన్యునినలె గర్జించుచు వాలమును (దిప్పుచు చనేను రాముని దూతను రావణుడొనొనరించిన_ సీతాపరహర ణాొపరాధము నకు రాశతపకులమంతయు నంతము నొందగలదు ఇది తథ్యము అని అజచి తోరణ _స్తంభముసనున్న సరిఘమును గైకొని గదా ధారుడ్రైన కృళాంకునిభాతి ఆరాకస వీరలనందర నసంఠమొందిం చెను యుద్ధము నింకను వాంఛించుచు మరలతోరణ _స్తంభమున నుపవిష్ణుడాయెను భయమున బారిన కొందరు నై వికులీ వార్శను రావణున కెటిగించిరి అతడా్యాగహోద్యగుడై మహామంయ్యత్రియగు (వహస్త ప్యుకుని జంబుమాలి యనువానిని వివిధాస్త్రపారంగ తుని, వేనలతో వాయు“ందనుని పైకి టం'పెను

గ్గ రొయ్యా య.ట సర్గము 4 సత్వశాలియగు హనుమంతుడా ఎధిమిది"వేలమందిరాకసు లను హీత మొనర్చిన యనంతరము తోరణ స్తంళమున నా సీనుడ్రే అదణాదిక్య-సమ్యవళమగు ముఖకాంతితో పర్వళాతారుడై అతి ఛయంకరునిగా జూపెన్టైను ఆటన గ్న వై త్య్యప్రాసాదమసై శన చృష్టినిఐరపి తళోకవనమును ధ్వంస మొనర్ఫీశినేణాని మౌ కైక్యపప్రాసాదషువు నాశనమొనర్చ నెతినని విచారించెను దానిని దూడ .ధ్వంసమైొసడ్రివ విశ్చయించుకొన్ని స్వర్ధగిరి శిఐరము కలె భాసల్లుతున్న ఆఅప్రాసాదము మీదికి.ల౩ఫ్సించి మధ్యాహై యూౌర్తాండువిన్లలె. భాసించి దాని నేల దెచ్చి అమితోత్సాప్లొ ముతో భుజముల నాస్ఫాలించెన్టు ఆ శబ్ద మ “కు అంకొపుర మంతయ్యు. (ప్రతిధ్వవించెను. (ప్రాసాదరతకులా వీకరాూవమా నకు మూర్ణిశలైరి వివిధాయధహస్తులగు (ప్రాసాదరక్షకులను ఆ ్మప్రాసాదస్తంభము నొకదాఎవి ధరించి గిరగిర (దిప్పుచు సంహరించెు రావణుని దుష్కార్యముసజం ఫలితహాని ఎలుగెత్తి చాపెను జయళత్యతి బలోరామో లక్మీణళ్చ మహాబలః శాజా జయళిస్ముగివో, ర్పాభువేచాధి పారితు దాసోహంశోసలేంద్రస్య రామస్యా క్లిమ్షర్మఖ? హనుమాన్‌ భ్యక్రు వైన్నానాం, వ్ర్రిహంతామారుతావ్యుజ!

సుందరకారఠడ గ్గ్‌్ట్టి

న రావణసహ్యనంమే యుద్ధే (పతిబలం భవేత్‌

శిలాభిస్తు +రతః పొదపైళ్చ సహ్మనళః

అర్థ యితార్తి పుఠరీంలంకా మవివాద్యచమైధిలో

సమృద్ధా ౮ గమిషాఃమీ మిషతాం సర్వరక్షసోమ్‌

[సత్య పర్యాకముడగు శ్రీరామచం(ద్రునకు జరయసచ్లూ దుస్సహశతేజుడగు లక్మీణునకు జయము వారి రకణలోన్లున్న వోనరేశ్వకుడగు స్ముగీవునకు ఆయము సకలకళ్యాఖ, గుణుడగు (శ్రీవామునకు నేనుచానుడను ఇ్యత్వువెన్య మిూశ్రతుడను వాయు నందనుడల / హనుమంక్షుడను వేయిమంది రావఖులై నను. నాకు పరిగారు. తరశితా (పహరణములచేత గ్యతుపుల నంతమొందిం ఇెదను]

సర్గము 44

తన నేనావాహినులు జయజయధ్యానము లొనర్చ్భుచు పరి వేష్టింం కవచకుండలధారియు రక్తనర్థాంచరుడును, మహాకాయ జోను అగు జంబుమాలి వివిధాయుధ హస్తుడై వేగముగ నట _క్షరుదెంచెను ఆకని ధశ4ిస్స్పు ఇం(ద్రథనుస్పువలె నున్నతమై (వకాళించెను ఆక్తని అరదమునకు ఇరషులు పూన్నబడియుంజేను

గా (యూల్లైేకవాలను నిత్యమును పరిచిచదో తద (చమయోగములను దుస్పపష్నఫలితమును హరించునని అనుభ సజ్ఞాలుచెప్పుడుట )

క రా న! యణ జ్యాఘోషముచే దిక్కులు (పతిధ్వవించుచుండగా, జంబునూలి తీక్టశరములను (బయోగించి మారుకనందనుని ముఖమునను భుజ ములను నాకను. రక్తము. (ఆవి చి ఆతనిముఖము శరదృతువు నందల్ని ఎజ్జకలుననలె నగుసించెను సమీరసుతుడట వడియున్న "పెద్దలను _గెకొనీ దానిని జంబుమాల్నిపె (పయోగించెను దళ విశిఇములను ప్రయోగించి, జంబుమాలి ఆ శిలను చూర్లమొన రించెను నురుళ్ష౦దనుదొక సాలవృతమును నై కొని తనమిదకు రాగా, జంబుమాలి శన కళర్గసయోగ కాళలమన దానిని ఖండము లగా సలిపి యార్చి, ఆ కపికంజరుని వక్షమునను, భుజమునను నవనారసకులను జొన్సిపెను అంజనాసుతు డార్చుచు, న్యాగహా వేన్యడై పరిశుమును గిరగిర (దిప్పుచు "జంబుమాలి యరముపై బైచెను,. ఆశ్రేటునకు జంబుమూరీ ?రము, కరచరణముణి రధము, రధ్యములు రేణువుల్లై చ్చుత్తికను గలసిపోయెను అనంకర మాకక్ష జంబు మాలినైన్యము నుగ్గొనరించెను, సర్గము 43 తఈనవారివలన రావణుడావార నాలిపగనే చేష్తలుదక్కీ-* దిటవు దెచ్చికొ కన్నులమీణుంగురుళరాల హుంకరించి నిర్వ(ో పర్శాకములగ్గు మంగతినందనుల నేర్లురను సనై శ్యముగా సమీఠనం దనుని పెకి బింపెను వారేడుగురును రత్నాలంకారభూషిత్కుతే అగ్నిజ్బాలలవలె _ప్రజ్వరిల్లుచు, ఉన్నతి మగుకార్ముక ములను దాల్సి రొజలాంఛనళోభితులై, తమరధథ్వజమృులు న 'రృనమాడుచుండగోః

నుంధకా౦డ 81 వ్రీరాలాషములనాడుచు తోరణసంస్థిశుడగు వాయునందనువి సమీ పించి, ఇతనిపై నేకకాబమున శరవర్ష మ్యున్సు గురిపించిరి రధధ్వను ల్లుర్రుష్తులుకాగా, అంబుపాత మే వృష్టికాగా హనుమ్షంతుడు హ్‌మ వంతుని. వలె దోచెను. క్యాకువుల రధవేగమునకును, విశిఖ వేగమునక్తును అంధక, అంజ్ననేయు. డాకనవీధినుది అందు ననే సంచరించెను విద్యుల్న్లతవలెదోచుచు శా్యాతవవీరుల నఖంబుల జీల్చుచు అరచేతులచజమచు, కొళ్ళవేదన్నుచు, దంతమ్హులచే పీడియచు,. వాలమునగొట్టుదు పిడికిటటొడుచుచు, మంతి సుళుఖతో ఖీకరష్యుగామ మొనర్చి అందరన్సు బరిమార్చి వై చెను. “ఆకడొనర్చిన భీకర పీరవిహారమునకు యుద్ధభూమిలో. రుధిర ఛాక్షల్కు ఏరులై పారెను. ముతిప్యుతుల ,ఫైన్యము విశేషముగా సంగర భువికి బలియాయెను.

సర్గము శ$ీ

సమర -శ్శాతవ భయంకరులుసు భండనపండితుల్లునగు మంగతినందనుల మరణవార్తను వివిన రావణుడుకంపించెను హనుమంతుడొకభూత్తమని భావించెను. ఆగహోద్యగుడై విరూ పాఠ యూపాకు దుర్ధర, (వఘశ, భానకర్షలను యుద్ధండులగు మహా వీరులను, సేశానాయకులై. తనవలన మన్నసనలనందు చున్న వారలను, తగ్గి సేనలతో హనుమ+తుని మైనంపుచు, హను మంతుడు సామాన్య వనచరుడుగాడనియు ఇందుడు (వయో గించినయొక మహాభూశమనియు రాక్ష“ రాజ్యేందిరకు కీడును వాంఛిరది యీ. భూతము యవయోనించబడినదనియ్లు_ వ్లారంద్రనే

[1

గి రామాయణ కోన్ముఖులై. అృపమత్తతతో అని యొనర్చి ఆ భూరమును బంధించవలెననియు. జెప్పెను అగ్నిలేజులగు నా నేనానాయకు లేవురును, మార్తాండుని పగిదిభాసించుచున్న సవననందనునిః వివిధాయుధములతో నెదుర్కొనిరి దుర్ధరుడై దువిశఖములను (వభంజనసుతునిపె(బ్రయోగించెను నిష్తురములగు నొతవి నిశిత (థదరముల ఘాతకోర్వలేక ఆంజనేయుడు బెట్టిదముగనార్చెను. ఆ పీరులు తన మైన [బయోగించు శరములను తస్పించుకొనుటకున్నై వాయున ం౦దనుడు వినకానుతునివలె నాకసవీధి 'కెగిరెను, దుర్భరుడును అంజనానుతు ననుసరించి అంబర వీధికెగిరెను. వినువీధితో నాతడాంజనేయునిపై శరన్మేఘమువలె సంపవృష్టిని గురిపెను మరున్నందనుడు శరపీడికగాాతుడయ్యును జయకౌండుతో విద్యున్మాలికవలె లంఘించి దుర్దరుని ఆరదముపై అశనిపాతము వలె (వాలెను ఆపాటునకు దుర్ధరుడు, రథరథ్యములతో,_ ఛిన్నా భిన్నములై పోయెను, దుర్ధరుని దుర్మరణమ్హునకు కినసి విరూపాక్ష, యూపాకులు హనుమంతుని బొదుపుటక్షై గగనతలమున కెగస్కి సవనసూకివక్షముపై ముద్గరాఘాత మొనర్చిరి యు క్తిపరుడగు వాయునందనుడు చాతుర్యముతో నేలకురికెను నేలవిడచిసాము జేయువారుండరుకదా ? కనురెస్పపాటు కొలములో సమీరనందను దొకసాలవ్మక్షము నందికొని దానితోమోది* విరూపాజీ యూషా వల ఇహలోకయా(త్ర నంత మొందజేనెను భీభత్సమగు వారి మృత్యు వును గాంచిన (ష్రఘ్రస, భాసకర్డుఎ, శూలాయుధహనస్తులై మరున్నం ఛఢని మూర్కొనిరి. వారుకలుగకేసిన గాయములనుండి రధిరన్సు

సుందరకోం౦ండ శ్రీ (సవింపగా- పవనసూతి దాలభాస్క-రువిపగిది భాసించెను. ఆగ హోద్యగుడ్తై ఆతదొక గిరశృ్ళంగమున పెకల్చి దానితో నాయిరు పురను నిధనమొందించెను వారి _వైన్యమును శిలలతోను, వక్ష ములతోనుమోది నిరవశేషముగ నాశనమొనరించెను. రథ, గణా శ్వములుకూడ చూర్షమాయెను - లయకాలర్నుదునిభాతి నతడు హాుంకరించుచు, తోరణ_స్తంభమున నాసీనడై రావణుని నేనలకై నిరీకడించుచుండెను. సర్గము 47 "వేనాపతుల మృత్యువా _ర్త నాలించి రాక్షసరాజు సర్పము వలె బునలుకొట్టును,యుద్ధోన్మ త్తుడగుతననందన. నక్షకుమారుని వై తనవీక్షణములను బట పెను. దానినాజ్ఞగాగొని, అకకుమారుడు కౌంచవ చికకార్ముకమును, కాంచనవిశిఖములను ధరించి (వేల్వ బడిన హవిస్సువలె, జ్వలించెడి అగ్నిహో్యతుని మాడ్కి, నువర్హ సంశోభితమగు అరదమునెక్కి తన నేనలు పరి వేష్టింంహనుమంతుని తోడి అలమునకరిగెను. ఆతని ఆరదమును, రధ్యములును తప స్సంగహసంచయార్జిత ములు, ఆ యరదము కాంచనాలంకృతము, రత్నభూషితము రాజలాంఛనసంళోభితము రధధృజమున్నత మై ఆంబరవీధిని చుంబించుచుండెను. రధమునకు పూన్నబడిన అష్టాళ్వ ములును మనో వేగము నధిగమించెడి శక్తిగలవి వివిధాస్త్రశస్తము లచే శోవితమై రవిశశిసన్నిభముగ _బకాళించుచు, గగనమార్షమున గూడ పకషనింపగల ఆ ఆరదము, సురానురు లెన్నరును

క్‌ఓ కామాయ 'జ శ్ర్పచూడతోసిదై, పలువిధోగేకరణములదేత నమేర్చటిడినది రణ సండితుడకు అక్ష కుమారుడు “అరీపీరదుర్దాంళ్ళుడె యుగాంతకా తొగ్నివలె జ్వలించుచు, (పళయాదిత్యునివలె (వజ్వరిల్లచున్న చళభంజశ నందస్‌నువి గాంచి ఆతని తేజమునకు నం్యభమా శ్చరోములను జెందిన ఆళతదొక మహోాపీరుడని గుర్తించి, సమర్ధుతో సమరము సిద్ధమై నందులకు సంతసీంచెన్లు. ఆకనిని జయించుట నులభముకాదని గుర్పెజిగి తీవళరము లను మూడింటినేకకాలమున (బయోగించి గాలిపట్టి గా్యక మున నాపెను వారి సమరథ్రీడ సురాసురలక్రును భీతినికలుగ జేనెను, పుడమికంపించెను, వాయువు స్తంభించెను “అదులల్లో డెను, వార్ధణ కలగెను అక్ష్యశుద్ధిగల అత్షకుమారుడు (వఘయూగించీన శర్యశయమఘును సమీరనుతు? శిరస్సుననాటి అందుండి రుధిరము (సవించి కిశుకమువలె బాలాదిత్య (సభలతో నాతడు శేజరిల్లైనుం తనకు తగిన (పళ్యర్థిలభించినందుల కొంజనేయుడు సంతనమును జేంది యుద్ధమునకు సన్నద్ధుడాయెను ఉత్సాహపూరితుడగు మరు న్నంవనుడు మందరగిరి శీఖరముప్రై (బకాశించు భాస్కరునవతె భాసిల్లెను ఆతనినయనము లగ్నిస్ఫులిం గములను (గక్యచుండెను, అతడంత పర్వతాకొరుడగు (పభంజనసూతిపై శరవర్షమును గురిపించెను

అక్షుడు బలగర్వితుడని ఆంజనేయుడు. గుర్తెటిగి, ఆతని లక్ష్యమున కందక ఆంబరవీధి కెగిరెను రధికోత్తముడై న అెత్షుడ్న ఆంజనేయుని మేఘ గర్జనలకుగలంగక తానును ఉడువీధి కెగయ్య్యూ

సుండరకొ ౦డీ క్‌ి సోరాచ- వరంటేరల నాంజనేయుని మై బజపెను. “అరి పీరదుర్దురతు డగు హనుమంతుడు క్యాతపునిశిత్య్సదరముల-కందక యు వైతో దప్పించుకొనుచుండి, ఆతవివి తనమనమున క్లోఘించుచు, తచ్వధో పాయము నరయుచుండెను, -అక్షునిశరయము లోశసి “భుజమునుండే రుధిరధారలను (బవహింపజేనెమ. దేవాసురులకుగూడ నషడ జేయుడని అంజనసూతి కర్షమాయెను. -జ్వలించెడో ప్రోశాన్నుల నుపేకింపజనదని భావించ్హి అక్షవధా విధానమును నిర్షుయంచు కొన, గాలివట్టి తన గమనవేగము నధికముగావించెను. విద్యుల్లత నలి అకుని రధాశ్వముల్నవై కెగిరి. బేతితోచజచి వానినాకన' వీధి యంచే జంసపెసు ఆయాఘాతమున కళని రధచ్శకములు భగ్న మై అరదము భూవతన- మాయెను ఆకుడా థీగ్నరధమునుడిగ్గి వ్యోమ చరుడాయెను. _పైశెగురుబుల్న అకకుమారుని పోజిములను ఐత శాలియగు వవననందనుడు దీర్స ములగు తన బాహువులచేబంధించి, ఆతనికి గమనవిరోధమును 'గావించెనుం గరుడుడురగమును బట్టికొనునట్లుగా, నాతని పాదములను బట్టీ. గిరగిర్యదిప్పి సమీరకుమారుడు 'అకువి బలముగా నేలకు గొప్టైను- కరచరణాదులును శిరమును, దేహమును "తు త్తని యలై. నెత్తురు వఐదత్సై పాతి, అక్షకుమారు డంత మొందెను, సురలు నమీరసుతుని సంస్తుతించిరి భయదరూవృడగు 1కభంజన నందనుడంత అతునిసేనలతో తలపడెను. కౌళ్ళదనుక్తచు,. చేత చజచుచు, ముష్టితోబొడుచుచు, నఖంబుఅజీల్చుచు, డంతముఅ

శ్రే రామాయన గఅచుచు వాలముచేగట్టి విసరివైచుచు, రాక్షస నేశావాహినుల నాతడు చిందరవందర సలిపెను రాతసవీరుల ఆయుధంబుల కందక, వార్థిపోటులను పొందక గాలిలో నెగురుచు, మెజలుపువలె మెదలుచు, ఉస్పెనవలె వారలముంచెత్తుదు, శతు నేనలను జీకొఠు పరదెను. తమనాయకుని గోల్పోయిన రాక్షసవాహిసులనాధలై నిశ్చేష్టితులై రి. వాయనందనుని ముష్టి ఘాతములకు కుంభములు (వచ్చి సోలెడుగజంబులునుం కయ్యుంబునకు కాలుదువ్వెడు రధి కుల్లును చేష్టలుదక్కి రణంబు నేయ మానెడు కొల్చలంబులును, మనంబున జంకుంచెడు అళ్విక వై న్యమును గలిగి వాయుసూతి సలుపు విళ్ళంఖల వీరవిహారమున కానేన అంతయు ధూ+౭ిగలనెను, హనుమంతుడ్కుగరూపియై తోరణద్వార మధిరోహించి సింహ నాదములచే రోద్రసిని గప్పివైచి దుర్నిరితువిగ తేజరిల్తెను. సర్గము 18

• సీకలాస్త్రవేదియు,. వీరాధివీరుడును. ధనుర్విద్యాపార గుడును ఆగు ఆక్షకుమారువి మరణవా _ర్హకు లంకేశ్వరుడు మన మున మిక్కిలి షోభించి ళోకించెను.. ఆ శోకమాాగహముగ పరిణమించెను. కనులనుఎడి(కోధాగ్ని సు లింగములు రాలెను. పండ్లు పటపసటలాడించుచు తనజ్యేష్ట సుతుని మేఘనాధుని సొఖిప్రాయ ముగ్ర జూచి యిట్లు పలికెను. “నీవస్త్ర శస్త్ర విదులలో వరిస్ట్థుడవు, నురానుర్శకేణికి కోకకారకుడవు, సలుమారులు నురలను జయించి, ఇర్యధుని చెజగొన్న వి్యికమో త్తంసుడవు, సితామహని

సుందరకాండ 87 మెస్పించి, యాతనివలన(బహోాస్తాది దివా! స్త్రములనుబడసితివి, 'దేవానురులెవ్వరును నీఎదుట విలువజాలరు, ముల్లోకముల యందును నీకు పరాజితుడుకానివా డెవ్వడునులేడు, ఏసనమయమున నేది ఆచరించుట యుక్తమో దానిని లెస్సగా నెటింగిన బుద్ధిశాలిని. సమర యజ్ఞమున నీకు తెలియని మంతములేదు. తపోబల సమన్వితుడవు జంబుమాలియు, మంతి సుతులును, సీ అనుంగు తమ్ము డకుడును యీ వానరాధమువి తోడిపోరాటమున నణగి పోయిరి అపారమగు నేనావాహిను అంతమందెను. ఇది రాక్షస అాతికే ఆవమానము. లంకాప్పరి గౌరవక్యాతులకే భంగము. ఈ తుద వానరమును బంధించనిచ్లో మనమవనత శిరస్కులమై యుండవలయును, నీవేగి, నీశక్తి యుక్తులను (పయోగించి అప -మత్తతతో మెలగి యీకోతిని ఐంధితునిగావించి విజయివెైవచ్చి, నాకౌలింగనమిమ్ముు. నీవంటి వీరాాగేనరు నిట్టి త్యద్రవానరముపై నంపుట అనుచితమె,

“అయినను గత్యంతరములేక నిన్నునియోగించుచున్నాను. సర్పమెంత చిన్నదియైనను సెద్దదండముతోడనే తాడన మొనరింప వలెనుగదా. నిన్ను ఆశీర్వదించుచున్నాను” ఇం్యదజిత్తామాటల నాలించి తం్మడికి బదకణ మొనర్చి పాదాభివందన మాచరించి, అంకాపురి వానులు జయజయధ్వానము లొనరింప, పురంధ్రీలలా మలు విజయసూచకముగ నాతని పై చందనాగరుయు క్త కుసుమా కతలు 'గురియ, చతుర్షంతియుక్రమగు నరదము నధిరోహించి,

క్రి రోమాయ-ణ వివిధాయుధ ధార్సిమైై, ధనుష్టంకార మొశర్చుచు, కదనభూమికి కదలిపోయెను రావణా (గసుకుడొనర్చు ధనుష్టంకారము నాలకించి మహాబల నందనుడు జాగరూకుడ్లై యుండెను. ఇఖగమృగ చావములచే దిక్కులు బతిధ్వవించెను పవనసూత్రియు పంక్తి కంధరఘాతియు నొనర్చబోవుమహాహవమును గాంచునుత్కంరతో 'దీనాసుర సిద్ధసాధ్య యక్షగంధర్వాదులును బుషిగణమును గగన -చరుల్లై విచ్చెసిరి. సమీపించుచున్న ఇంధదజిత్తునిగాంచి పవన స్తందనుడు సింహైనాదమ్లులతో రోదసివి గప్పివై చెను ఇందజిక్తు ఈన చికకార్ముక మెక్కువెట్టి ఆశనిపాతములను బోలు అస్ర్రముల నాంజనేయునిపై (బయోగించెను హనుమంతుడు శ్మీఘగమన. డ్రై శ్మతుని శరల్లక్త్యమున కందకుండనెగిరెను ఫం క్తికరదరరనందనుడు సర్మాక్రమించి కాంచనపుంఖ్నములైన (పదరమ్యులను పష్టననందను నున్నిపై (బయోగించెను,. నాయుస్తూ3 మింటికెగసి *ఖండల విజయిచే _పయో _కృములగు శరములను వ్యర్థమైనరించెను. చిత విచ్యిక్రముగ, గమనవేగ గతులనుమార్చి ఇంథద్రజిత్తునకు లక్ష్య శుద్ధి లోపించెనాయని" జూపరులకు దోపజేయుచు, నాంజనేయుడొ యమ్ములను వ్యర్థ మొనరించెను ఎల్లరు నాతని గగనవిహార పద్ధతులి కాళ్ళర్యచకితులై 8. అమేహాపీర్సల సమర్శకీడానై పుణ్యము నకు సకలభూతములును సం్యభమావిష్టులెరి పరస్పర జయ కాంతుల్లై ఆ వీర్శాగేసరు. లిరువురు నశ్సైంతగనో పోరొనర్చిరి ఇం్యదజిత్తుఎ శరసంధాన (వయోగమోక్షణ నైపుణ్యమున కౌంజి నేయ ' 'డెంతయు నాళ్చ్ళర్యచకికుడాయెన్న, - గాలిసూతి వేగగనున

నుందళథకాంగ గీ నై పుజ్యమున కిందజిత్తాతని నెంతయు నభినందించెను. కడకు హనుమంతు డవధ్యుడని ఇం(దజెత్తెఅింగి (బహ్మా స్రమునకుదక్క ఆన్యములగు నస్త్రముల కాతడందడని దెలిసికొని, _బఐహాాస్రము నరిజోసి అభిమంథతించెను, ఆ యస్త్రమునకు సవననందనుడు పట్టుబడి నిలబిడెను, ఆస్త్రబద్ధ్యుడై ఆవనిబఐడిన అంజనాసూతి, పూర్వము పిఠా మహుడొసంగిన వరమును గుర్తైటింగి, అతనినిస్మరించెను తాను రావణునికడకు గొనిపోవబడుడు ననియు, నాతనితోభాషించి,రామ స్కుగీవులొసగిన సందేశములను వివిపించుట కిదియేశరుణమనియు నాంజనేయుడూహించెను, వెనుషెంటనే అవివేకమున నచ్చటి రాక్ష నులు (తోక్లతో చోకవిని బంధించితి, డానితో నాతవిబహ్మోా స్రవంద ముణు సడలిపోయెను అన్యబ౭ధముల నుపయోగించిన [బహ్మాస్త్ర ఐంధము లూడిపోవును రాతసుల అవివేకమువలన తనకృషివ్యర్థ మగుటకు ఇందజిత్తు చింతించెను అంజనేయునకిది తెలిసిననేమి, తెలియకున్ననేమి అతడు వాంఛించినది రావణునిగాంచుట అది యిపుడు సిద్ధింపనున్నది, బ్రహ్మాస్త్ర బంధములుండినను ఊడినను ఆతనికొకపే, రాకససులాతవిని గొట్టును పొడుచుచు రాక్షసరాజు కడకు గొనిపోయిరి అంకేశ్వరువి సభలో ఇం్యభజిత్సాంజనేయుని నాతనికి నివేదింబెనుం ఆటిగల రాతసానీకమున గలకలముహెద్న్చెను * ఈకోతి ఎవరు, ఎందులకిటకు వచ్చను ఎవరీతని నంపిరి అనెడి (పళ్నలు 12

ర రామాయణ పరంపరగ నటనున్న వారి మనముల నుతృ్పన్నషాయెను. వారిలో రానణుడీకవి నేమిచేయుననెడి -కుతూహలమెక్కున యయ్యెను, ఫానువ్శుంతుడొనత్చిన విధ్వంసకాండకు ఆగహావేళులయిన కొందరు రాక్షసులు “ఈతనిని గాల్చివేయదము, చంపుదము్కు భషింతము” అని ఆజచిరీ హనుమంతుడు పరికించి అచట సమా వేళులై న రావణు)మం్యతులను మణిమయాలంకృతమై మహో జ్వలముగ (బకా?ంచుచున్న రావణనభామండిరమును, తిలకించి దిగ్భాంతుడాయెను, తేజోబలసమాయుక్స్తుడు. తపంతమివభాస్క రుడు, అపవిద్ధసూనశరాసనుడు, అవనిపై నవతరించిన ఆదిత్యుడు నగు రావణునిజూచి హనుమంతుడాళ ఏర్య మగ్నుడాయెను, అద్భు మనస్కుణాయెను సర్గము 49 తులలేని యారాక్షనేం్యదుని వైభవమునుగాంచి వాయునండ్ర నుడు విస్మితుణాయెను లంకొధీశ్వరుని మకుటము కౌంచననిరా జీశము మౌక్తికమణిమయ ళోభితము అందు స్థగితమైనవ(ఆ ములు వివిధవర్షద్యుతులతో 'దేదీష్యమానములై జ్వలించుచుండెను రావణుడు రక్ష్తవర్థాంబరధారియై చందన కస్తూరికాది నుగంధ్రలేష్ష్వ సంళోభికుడై. అరుణర:జికన్నేతుడై, కాటుకకొండవలె, మాష్షర్రాంి పోల్హి., న్యేతపర్వముగనుండి, (కూరమ్బగ సంకీర్టమగు మందర గిరిళఖరమును దలపించుచుండెను. ఆతడు ధరించిన రత్నస్థగ్నత్ర కౌంచనకంకణ, కేయూరకుండలములు సప్తవర్థ ద్యుతులతోజ్వలించ్చ

సుందరకాండ శ్రీ

చుండెను రత్నకందళముపరచిన కొంచనరత్న సింహాసనమున నాతదుపవిష్టుడాయెను. చామరహ_స్తలగు మత్తగజేం్య్యద్రగమనలు వీచుచుండిరి, వ్మేతహస్తుబు బరాబరులు చేయుచుండగా యహస్త దుర్ధర, మహాపార్శ్వ, నికుంభులను సలువురు సచివులును, ఇంద జితాగిక్షమారవర్గమును, విభీషణాడి (భ్రాతృవర్గమును, యితర మంథతిసామంతాదులును పరివేష్టించియుండగా, రావణుడు మహి 'వైభవమున నోలలాడుచు, కొలువుండెను ఆశని యద్భుతరూప మునకు సమీరనందనుడు సం్యభమావష్టుడగుచు. విట్లుదలపో నెను. “*ఈరాక్షనేళ్వరుని వైభవము, తేజస్సు రూపము, దీరత, సత్త్వము, దర్శనీయములు రామపత్నినపహరించుటయనెడు సీచకృత్యము సీతడు సలుపకున్నచో దేవలోకమునకును (పభువు కాదగినవాడు. ఈళడొనరించిన (కూరకర్మములవలన నీతడు నృశంసుడైనాడు. ఆందువలననే దేవదానవమ_ర్త్యగణమీతనికి ఖీశిల్లుచుండును విశ్వమంతయు సీతని ఖ్యగహమునకు వెజచునుం”

సర్గము 50 లి

సకలలోక వ్మిదావణుడగు రానణుకు హనుమంతువి తన పింగాకీములతో నవలోకించి యిట్లని దలపోనెన క్రైలాసగిరిని కదలించినపుడు నన్నుళ ప్తనిగా నొనర్చిన నందికేళ్వరుడే యీరూప మున వచ్చినటుబున్నది లేదే? సరమళివ భక్తాగ గణ్యుడగు 'బాణుడే యీ అకృతిని దాల్చి అరుదెంచి యుండనోప”. రాక్షస స్మామాట్టు కన్నులకెంప్పులురల, (ప్రహస్తునిగాంచి హనుమంతుని

(తశ్నింప నాజ్ఞాపించెను. వహస్తుడాంజనెయునిజూచి యిట్లడిగెను, “ సీవెవరవు నిన్నెవరిటకు బంపినారు. ఎందునిమి త్తమై నిన్నంపి నారు? దేవళాలోక సార్వభౌముడగు మహేంగదుడు నిన్నిటకే ఐంపినాడా, లేక యమకుబేర, నరుణులు నిన్నిట కంపినారా? అటు కాదేని విష్ణుని ఆదేళమున నరుదెంచినావా ? భయముదక్కి- వాస్త వము నెజిగింప్పము. ఆకృతిలో సీవువానరుడవే అయినను తేజి మున నట్లు. గానిపింపవ్వ, అసత్యమాడిన నీ అస్తువులు నిలువ నేరవు,

(సహస్తుని పలుకులనాలించి (చభంజన నందనుడు రానణు నితో నిట్లు పలికెను ఇందాగ్ని యమవరుణ ధనదాదు లెవ్వరును నన్ను ఇంపలేదు, వారితో నాశెట్టి అనుబంధమునులేదు. విష్ణు వెంతమా్యకమును నన్నునియోగింపలేదు పుట్టుకచేతనే. నేను వానరుడను, వానరాకృృతిని దాల్చిసవాడనుగాను. నేను వానరాధీశ్వరు డగు సుగీవుని దూతను, సుగిపుడు వాలిసపోదరుడు. వాలి నెణుగుదుపుగద్యా ్రీరాముడును,. న్నుగివుడును అగ్నిసొడీగ మై(8 నెరపుకొన్నారు ఆయోధ్యాధీకుడగు శ్రీరాముడు నీ వెలుగవి వాడు కౌదు ఎవని ధర్మసత్నియగు అగ్నివంటి. సీతను మాయోపాయమున సీవు తస్కలరిం్చని 'దెచ్చినావో అతడే రాముడు: రఘుకులాన్వయ రత్నదిపము సీత రాజర్లియగు జనకుని తనయ అట్టి సీతాదేవి నన్వేషించుచు కోట్లాది బుకవానరులు నేలనాలుగు చెజగుల నెనుకుచున్నారు,

సుందరకోం౦డి రీ వాలీ నందనుడగు అంగదుడును నేనును మరికొన్ని సహ (సముల వానర నై న్యమమ దకిణదిళ నన్వేషించచు వచ్చితిమి, అంగదధు డన్నివిధముల తంగడివి బోలిన తనయుడు శతయోజన విస్తీ ర్లమగు సాగరమును లంఘించి నేనిట కరుదెంచితిని సీతాదేవి నళోకవనమున గాంచితిని, సుగివువి దూతను గావున ఆత డొన గిన సందేశమును. నీకు వినిపించెదను. నీదర్శనము దుర్లభము గావున నీవనమును భగ్నమొనర్చి, ఆ నెపమున నీవారితో టోరి విన్నుగాంచదలచితిని నీనంపిన రాక్షసవీరుల నందరను (దుంచి- తిని. స్వీయదేహమును రకించుకొనవలసిన ధర్మము నాకున్నది గదా, నన్నే యస్త్ర శనస్త్రములును నాశనమొందింపజాలవు ఇంద జిత్తు (పయోగించిన _పైతామహాస్త్రమునకు నేన్తైచ్చికముగనే లోనైతిని. అన్యబంధములుపయోగించిన (బహ్మాస్త్రబంధములు సడలి పోవుననెడిది సివెంంగవిదిగాదు ఆయినను నిన్ను గాంచి

నీతో భాషింపవలెననెడి ఆకాంక్షతో నిటక వచ్చితిని

సర్గము 51 న!

"*సవితృపుుతుడగు నుగీవుడు సీనేమమునజయుచున్నాడు. తన సేమమును నీకు దెలియదేయుచున్నాడు, రాముని కార్యము నొనర్చుటకు సుుగివుడు (ప్రతిజ్ఞాధర్ముబద్దుడు ఆతవికడ గగన చరులగు వానరవీరులెందరో యున్నారు వారు ఖగవతి యంతటి ఐలవంతులు, వేగవంతులు, నేను వాయునందనుడను, న్నుగీపుని సచివుడను

1|| రా మారుజణ

• పవ సకలధర్మముల నెటింగిన వాడవు వేదవిదా్రి వినీతు డవు కర్మ సుచ్యాగ పఏరుడవు, ఇడ్గరావణ మం్యశోధిస్టాన దేవతవ- శిడోబలసమాయుక్తుడపు. తపోధన సంపదన్వితుడపవు (బహళ నాల్లవతరమువాడపు. పౌలస్త్య (ప్రజాపతి పొొకుడవు, బుషియగు విగ్రావసుప్ముతుడవు.. పరసతిని వాంఛించుటి ఆధర్మము. సీవద్ద చెందరు సుందరాంగులులేరుం. నీనొనర్చిన అధర్మము ఇం్యన్‌య దౌర్చల్యమును సూచించును బుద్ధిమంతు లిట్టి ఆకార్య మొనరించి తపళ్ళ క్తిని నాళశనమొనరించుకొనరు. ఆ్యగహా వేశులగు రామలక్కు ణుల [కోధాగ్ని కాహుతిగాకుండ నెనరును విలువనేరరు ధర్క వ్మిగహుడగు రామునకెగ్గొశరించి ఎవరును (బదుకజాలరుం కొర్యము మించిపోలేదు సీతాదేవిని మరల (శ్రీరామున కప్పగించి ఆతనిక్షమ నర్ధింపుము. ఆతీడు శరణాగత వక్సలుడు సీకను దెచ్చుట అగ్నిని చేలచెజగున బంధించుటయే- సీత నాతని కొప్పగింపకున్నచో రామువి విశిఖాగ్నిపస్సులంగమాలకు రోక్షనజాతి అహుతిమ్రైపోవక మానదు రాబోవుసమర యజ్ఞమునకు రానుడుహోత్క ఆతని వైష్ణనధనస్సును. దివ్యాస్త్రములును సృృక్సు వములు, నీవేయజ్ఞపశువగుద్దువు. సూర్పునరదను డగు సుుగీవుడధ్వ ర్యుడు రాక్షసరుధిరధార లాజ్యము నురానురులేకమై పోరినను రామలక్మణులఎదుట నిలువజాలరు. నీకితరులచే మృత్యుపులేదఏ గర్వింపవలదు నరవానరులచేత మృత్యువు నాందకుండెడివరమును సీవు విరించివలన బడయవై తివి, నీనొనర్చినకారపు మధర్మముః

నుందరకా౦డగ ర్రిగ్ట దావివలన. సీకపస్సునశించినది. సీత సీకు కాలపాశము, కాల పాశము. నెవ్వరును మెడకుజుట్టికొనరు, రామవధ్యుని (బహ్మ రుదాదులును రకింపకాలరు అకర్మమెన్నటికిని ధర్మమును జయంపజాలదు. కొవున సీయదర్మ(పవృత్తివి విడనాడి, రాక్షస జొతిని రషించుకొనుము ధర్మరక్షణము చ్లైవమునకువిధి దైవము. ధర్మము నెన్నటికి నుపేకింపడు ధర్మమునకు గ్గానిని కలుగ సీయడు, రాము బలపర్మాక్రమములు నీవెలుంగనివికావు. * సీ వెత్తజొలని నీలకంరుని వింటి నాతడు తృణమువన విరచివై చెనుం నిన్నుచెరగొన్న కార్తపీర్యుని జంపిన పరళుామువి గర్వమడచిన బల్లిదుడు, తనవాలపాళశమున నిన్ను గట్టిన వాలి నొక్కకోలతో గూలనేసిన ధనుర్విద్యాావవీణుడు దండకలో ఖరదూషజాధి పదు నాలుగు వేప్పురు రాక్షసులను ఐలిగొన్న ళౌర్యవిది. అంకొరాజ్యమున్తు, రాక్షసకులమును అంత మొందింవనే నొకడన్నే జాలుదును. _నన్ను ముంచిన వీరులు స్ముగీవునికడ నెందరోయున్నారు కాలపాశష్తును

• భ్రాస్క్టరరానమాయణమున సుందరకాండమాన ముల్లికార్జునభట్టు యీసన్నిచేశమున నొక చక్కని నీసపద్యమును. జెప్పెను పీ చరణా్యగమున నీభుజాదర్పమడచిన ధూర్టటీవిలు లీల్యద్రుంచివై చె చాలపాళంబున వడి నిన్నుగట్టివవాలినొక్కమ్మువ 'సాలనేసె నని' నిన్ను జెరగొన్న యిర్దును బొరిగొన్న పరశురాముని నాజిళంగవటేచె గడిమిమై నొక్కడ ఖరదూషుణాదుల బదునాల్లు జేవురచారిసవుల నమ్మహాథనుగ్థరున 'కెగ్దాచరించ్చి హరిహర(బహ్మాశ[క్రాదులైననలేని ఎభయదనిర్ధ్యత నంఘాతపాఠళశాత్య ఇాణఘాతహశులం గాకబతుక గలం

రి రామాయణ నీమెడజుట్టికొనకము (తిన్యేతుదై నను రామునెదురజాలడు, అంకొపురమున పేదవిదులు, పండితులు, ధర్మవే త్తలు ఎందరో యున్నారు కులశీల వయోవృద్దులగు వారిని నీనానర్చినకార్యము నందలి ధర్మాధర్యముల నిర్నయింపనిమ్ము. సీత నప్పగించి శాంతిని నెలకొల్పుము సంధికివి సమరమునకును రాముడు సంసి ధ్హుడ్డై యున్నాడు సీవు ఖడ్గరావణుడవే, అతడు కోదండరాముడు సరము 52 లి

సత్యదిద్ధములగు వాయునందనుని వాక్కులకు రావణు డా గహోదగుడాయెను ఆవాక్యములు జ్వలించుచున్న హవ “నాగ్నిలో నాజ్యము పోసినటులుండెను రాక్షసరాజు కనులనుండి మిణుగురులు రాలుచుండగా, సమీరనందనుని జంపవలసినదిగా ఆజ్ఞయొసగెను ధర్మాధర్మ విలక్షణులాయాజసు విని (మాను డిరి. రావణుని" సోదరుడగు. విధీషణుడు పండితుడు, ధర్మ శాస్త్రమును కూలంకషముగ నెటిగినవాడు, ఆతడు తన య(గ జునితో నీటులసలికెను దూకస్యవధం నకుర్వ న్ని ఆ్యగహా మును విడనాడి (పసన్నుడవుగమ్ము. నీవు ధర్మాధర్మము లెటింగిన వాడవు దూకను జంపుటకు ధర్మజ్ఞులొప్పరు ధర్మమందులకంగీక రింపదు + దూత అవధ్యుడు దూతవధ లోక్షగ న్లీతము. నీవంటి వీన్షియంట్‌ ఇండియా (0౧౦౧౫1౬౦ గ్‌! ఓహ్‌ ౧ వగ0 601 [౧61 8 అనువ్యాసమును చూడుడగ్సు,

నుందరకా౦డ ర్ధ రాజనీకిజ్ఞునకది మిక్కిలి అనుచిఈము నీవు నకల ధర్మవేత్తవు సీవే యిట్టి అకొర్య మొనరించిన నికధర్మమును రక్షించువారెవరు. దూత తనవిధినళికమించినచో ఆతనికుచితవముగు దండనను విధించుటికు శాస్త్రమంగికరించుచున్నది. ఈదూత అళోకవన భంగ 'మొనర్భ్బుటనలనను, అక్షకుమారోది రాక్షస వీరులను జంపుట వలనను తశ విధిల నతి(కమించినాడు కావున దండన కర్ణుడు దూతకు విధింపటడిన దండనలు వై రూపస్య మళ్డేషు కళాధిఘాతో మౌజ్జ్యం” యిత్యాదులు, కావున ఆ్య(గహమును వీడి యీతనికి తగిన దండనను విధింపుము, దూతను జంపుటకన్న నీఠవి విటకు బంపిన వారిని జంపుట యుచితము దూత వరాధీనుడు ఇతరులు చెప్పమని చెప్పినదానిని జెస్పినోడు ఈళడిక్కడ పట్టుబడినచో సీతవార్ప రామునకు తెలియదు. అందువలన రామునితో యుద్ద 'మొనర్చుట సంభవముగాక పోవచ్చును ఈవనిని విడిచిపెట్టినచో యితడేగి వారినిటకు తోడ్కొని రొగలడు " అని చెప్పేను. సర్గము రల సమధికోళ్సాహమున రానణుడదివిని తన అృాగహమును న్మిగహించుకొని యిటులజెప్పెను ధూతఅవధ్యుడని నేనెటుంగు దును. నీవు చెప్పినది ధర్మయుక్తము ఈతనికి దండనను విఠింతును కోతులకు తమవాలముల్సపై నెక్కువ మక్కువ కావున నీతనిశ్లే వాలమును (గాల్చింపుడు, దగ్ధమైన వాలముతో నితనివి అంకొపురమంశటను. 1 దిప్పుడు కాలినతోకతో నీ కొతి తన వారలను జేరికొన వలయును ” వెనువెంటనే రాక్షనులు 13

గి రామాయణ ఆంజనేయుని హింసించుచు చీసికొనిపోయి, ఆతని వాలమునకు, నూనెలో ముంచిన వస్త్రములన్నుజుట్టి చహించిరి.వ సూర్యోదయమైన యనంతరము లంకాప్పరమును, దాని రక్షణవిధానమును బరికింపనెంచి హనువమంళుకు రాక్షస భటులను యధేదృగా ననుసరించెు భటులాతవిని పురమంతయును (దిప్పి జనులకు వినోదమును కలిగించిరి ఆతవిని జూదుటకై ఎందరో రాత్తస స్తీ పురుషులు, వృద్దులు, బాలచాలికలు గుమిగూడిరి ఈ విధముగా హఫమంతుకు లఅంకొప్పరి నంతటిని చూడగలిగెను, “ ఆయుధాగారములను, రాక్షసగ్భృహములను, రాజమార్గములను పూజాగృహములను, ఇంకను ఎన్నియో (పదేశములను ఆతడు చూడగలిగెను సీతను బిరివేష్టించియన్న రాక్షసాంగనలు హనుమంతుని వృశ్తాంతమును_ సీతకు చెప్పిరి. శోకసంతప్పయగు వై చేపా, అగ్నిదేవుని వాక్థించి. హనుమంళున కెట్టి వాధయును కలగ కుండ నాతనిపట్ల శ్రైత్యమును వహింపుమనిగోరెను, ఆమె (పార్థనను మన్నించి సవనుని మితుడగు వహ్ని పవననందనుని యెడల చందనమువలె చల్లగా నుండెను తనవాలము దహీంపబడు చున్నను అగ్ని చల్లదనమును వహించుట కాంజనేయుడు కారణ చధ్యాళ కమల అంక ్రదాదు వానా రాత్షసులు అంకతోగల (తాళ్ళకు వనశ్ర్రమలను అన్నిటిని హనుమంఠుని వాలమాునకు జుట్టినను అవి చాలకుండెను ఇక అంకలో మిగిలినవి శాకళ్షస కా మగంళన్తూ్యకపుతాశ్ళే అని షవాసిను. అవికూడా. రామళావణ యాూద్ధఫలికేముగా 'కెగిఫోవును అని ధ్వని

సీందరకొ౦డ లలి మెబుగబేకుండెను. అయినను అది సీతారాముల యశావమేయని నమ్మియుండెను అగ్నిజ్వాలలాతని నిసనుమంతయును వబాధింప లేదు. పంచభూకములును రామునికి నహాకరించుట నాకడు గుర్తై అింగెను. అందువలననే సాగరమును, మైనాకుడును ఆతని క్మొాళయమిడ్చుట నాతడు మరువలేదు హవ్యవాహను డందు వలననే తనయెడల చల్లనాయెనవి గుర్తెలిగి తన పిళృసఖునకును, సీతారాములకును నమన్క-రించెను. తన భావి కార్యక్రమమును నిర్ణయించుకొని పవవసూతి తన బంధములను (దెంచుకొని, పాణాయాముమయోగము నవళంటించి, గగనతలమున కెగిపి పర్వ తాకారమును దాల్చి, పరిఘమమును ధకించి సింహనాదమొనర్చి రాశ్షనభటుల నంకమొందించి, జ్వలించుచున్నవాలముతో ఆదిత్యుని వలె తేజరిల్లైను. సర్గము 54 సకలజన నయనానందకరమగు లంకొప్పరమును నాశన మొ శర సంకల్పించి, తనవాలమున జ్వలితమగుచున్న అగ్నిచే అంకయందలి భవనములకును, శాలలకును సుందరోద్కానము లకును, ఇన్నిటికిని చిన్చుపెస్పైను, ఏ గృహమును విడువషండ అన్నిటికిని అగ్నిని దరికొల్ప్సెను అగ్నియుము వాయువును సన్నిహితులు. పంచభూతములలోనివారు రావణుని నేవలొనర్శ్చి మిక్కిలిగ వాధనొందినవారు. హాశమంతుని లంకా పవేళమతొ రావణుని అధికొరమంతరించెను. అందువలన వారిరుపురును విజృంభించి నిర్ణయాత్ముబై అంకొప్పరిన నిర్ణహింపసాగిరి

140 రొదూయణి వననాత్మజుడు తొలుత (పహస్తుని భవనమున కగ్ని సంస్కారము గావించెను. అనంతర మాఠడు మహాపార్ముువి మందిరమును మంటిపాలొనరించెను. తదుపరి వ(జ్రదంస్త్ర, శుక, సారణుల భవనములిను భస్కీళ్ళత మొనరించెను. తదుపరి యౌ ర్యుదాంశ సంభవృని దృష్టి ఇందజిత్తుని యింటిమైబడి అది దగ్‌ మాయెను ఇందుని వేయి కనులనుండి ఆనంద్యాకువులు (సప్‌ం చెను. అనంకరమాతడు జంబుమాలి రళ్ళికేతు, ధ్వజ్యగీవ విద్యుజ్జిహ్వ, పిశాచ, కరాళ, శోణ్‌తాక, మక్షరాక్ష, యూపాొత విరూపాక్ష నరాంకక, కుంభం నికుంభ, కుంభకర్ణ దేనాంత కౌది రాక్షస నాయకుల సదనములను దహించివై చి అనిమిషుల కొనందమును గూర్చెను. ధర్మాత్ముడగు విఖీషణువి గృహమును విడిచిపెనైైను. ఆయాభవనములతోబాటు వారు 'నేకరించిన ఆపొర సంపదను, వస్తాది "ఆభరణములును ఆహుతి ఆయెను. అనంతర మాకడు లంకేళ్యరుని (పాసాదముపైకి లంఘించి సింహానాద మొ“ర్చి అనిలానల సహకారమందికొని, దేవ యక్షగంధర్వ సిద్ధచారణాది దినిజుల కనులు చల్లగానగునట్లుగా అగ్నిని దరి కొల్చెను వారందరాతని నాశీర్వదించిరి లంకాపురి కొలి భన మూమెను. దగ్ధమగుమున్న వాలముగల వాయుసుకునిజూచి వినో చంప వచ్చిన లపకొవాసులా యగ్ని్యప్రశయమునకు ఖీతుల్లై విల పించుడు రొవణుని నిందింపసాగిరి ఆక్మరక్షణ మొనరించు కొనలేక విలసించిరి ఆత్మీయులను. వీలచుచు హాహారావని

నుందరకోండ 10] నోనర్చిరి హవ్యవాహనుడే హనుమంతువి రూసమునవచ్చి పగ తీర్చుకొను చున్నాడని భావించి భీతిచే చేష్టలు డక్కిరి. (పాసాద ములు, (ప్రాకారములు? ఉద్యానవనవాటికలు, మందిరములు, అయుధాగారములు, ఆస్టానములు, కౌర్యాలయములు, అన్నియును కారి భన్మమాయెను. ఎందరో రాక్షసులకు సజీవ దహనకాండ జరి గెను, అంతవరకును చూడజాలని లఅలంకాపురి సౌందర్యమును అ్టైశ్వర్యములను. అగ్నిహోకుడు చూచి ఆనందించి, స్పర్శా సుభ మనుభవించెను సమస్తమును తనయం దిముడ్యుకొనను. ఆలానములకు కట్టబడిన గజసందోహము, అళ్వాది వాహనములు రధములు వాహనములు అన్నియును పంచభూతములయందున భీనమాయెను కాలిపోవుచున్నధాతువుల ననుసరించి వహ్ని చిత విచ్శిత వర్షములను వహించెను.

ఆనాటి ఆంజనేయుని అక్కతి (తిపురదాహమొనరించు త్మేదుని దలపించెను. అగ్నిశిఖలాకస వీధినంటి, భానుకోటి సమ (వభమై తేజరిల్లైను.. ఖీతులగు రాక్షసులు, అకన్తము, అవ్య క్తము అచి న్యమునగు వైష్ణవ తేజమే ఆంజనేయుని ఆకృతిని వచ్చెనని భావించిరి ఏమహాబుషి శొవమో, చతురాస్యుని (కోధమో, రుదేయ్యదులఆ(గ్రహమో, వస్‌ుధాసుత పొతివత్వ _వభానమో రాక్షనుల పావమునుండి రశ్మి మంతుడగుళ్తజ్లాన్తుచు ఆజ్సుకాకితిని (వతీకారమును గై కొనుచున్నడగి౯.2ళ6సించిరె. కాలు*టికియా నితర మేదియునుగానక, హన్తోమాంకొడు.. బంతెంచి (తికూటా

108 రామాయే ఇ

దిపై తేజరిల్లై ను. అటశుండి రాముని యొద్దకుటోవ సంకల్పించేను

గగనచరులందరుశు ముక్తళంర్నులై పవనసుతుని (బ్రస్తుతించి ఎన తేన్మి సంతసమున నోంలాడిరి

సర్గము 55 సందీప్వవహ్నిశిభావృతమైన తనవోలమును పవననంద

నుడు వననిధిరోముంచి అగ్నిన్సి చల్లార్చుకొనెను. ఆతనికావంతే వియు అగ్నివలన ఆపదరలుగలేదు హరాత్తుగా. నాలిసకి. సీతా దేవిని గూర్చి శంకపొడమెను. ఈలంకొదహనకాండలే నామె కేదయిన నాపద కలిగెనేమోచ్సుఫి అక్క మనస్సు శంకొకురిత మామెఫు, రావణువివై గలిగిన (కోధమువలన సీతాదేవికాపద సంభబంపగలదన్సి నేనూహింపనై, తివి, (కోధమెంతటి కీడువైన సంఘబిఎచును. ఈన (క్రోధక్సున్స బుద్దిచేక శమిఎపచేసికొను వాడే ధమ్యుడు జికకోధుడగవాడే మహా్ముడు అం.లో నేను రగ్ని ల్చిన పావకజ్వాలకా ధూస్సుక దద్ధమైనచో నన్నుబోలిన పొపి వరియొకడుండడోసు. స్వామి కార్యమును ఆ(గ్రవేళమున భగ్న మొనర్నిశిని దీరి -ఫలిిముగా కిష్కింధాయోధ్య రాజవంశములు నాళశనమగును. సీవాగేవిక్స మరణించ్చి యున్నచో నేనిక కిష్కింధ కేగుటి వ్యర్థము ఇక్కడనే (వాఎములను త్యజి.తును నాాశమ యంతయును వ్యర్ధ మైఫ్రోల్చున్స ర్‌ ప కించి చూఢం. [మి అని చాంచింతించెను పరి కో నాతన్సిక్రి ఉభరిమిక్తములు దోచెను. సీవక్షు కీడు లఅగదని ఆతని ఆంకరాశ్మ్య 'పతోధించెను సీశాడేవి (పథానము

సుందరళకౌ౦డ 10 ననే అగ్ని తనకు శీక కరుడాయెను.. ఆతడు సీత శెట్లవకార మొనర్చునని సమాధోనపడెను అళోకవన పరిశరములందున గూడ అగ్నిస్పృశించిన చిహ్నములేవియు నతనికగ పింపలేద్దు అశిడందుల కానందించి సీతను గాంచిన పిదపనే కిష్కింధకేగుటకు విర్ణయ్యించుకొనెను

సర్గము 66

స్వామికార్యనిర్వహణ దీక్షాపరకంయ్శతుడగు హనుమంతు ఇళోకవనమునుజేరి శించపావృకమూలమున ఆసీనమైయున్న సీతాదేవికి షాదాఖివందనమొనర్ని అమెను మరల కన.గొన గలు గుట ఈనకమిళతానందముగు గూర్చెనని జెప్పెను. ఆఈమెయు పవన నందనుని పరా్యకమోదంతమును రాశసాంగనల ముఖమున నాల కించియుండెను గాపున అతనిని గౌంచుటకు మిగుల సంళసమంది యిటుల పలికెను, రావజొది రాక్షసులను నిక్టింం నీనొక్కడవే చాలుదువని నేను విశ్వసించుచున్నాను, అయినను సత్యపరా(కము డగు నాపశియే లంకకేతెంచి రావణునంత మొందించ్హీ నన్నయో ధ్యకు గొవిపోవలెనని నేశువాంఛించుచున్నాను. శ్వీఘముగ రాచు లక్ష్మణులను లంకకు గొవి తెమ్ము ఇందీవరశ్యాముడును. విష్ప లాస్త్రవేదియువు రూపొదార్యగుణుడును ఆగు నాపతిని షేగముగ గొనిరమ్ము నీవు పండితో త్తముడన్వ, వనచరుడవుగావు, వ్యాక రణ శిరోమణివి, ఉత్తమ చార్యపురుషుడవు సంగీత కాస్త్రరహస్య కళానిధివి, (బహ్మానంద సేంస్థితుడవు, సొమాన్యుడవుగావు (బహ్మ

104 రామాయణ చర్య (వతనిష్టాగరిష్టడపు * హనుమంతుడామెకు నమస్కరించి, కిష్కాంధకేగి రామలక్మణులనుగొనివత్తునవి బాసజేసి ఆమె షాదారవిందముల 'కెరగి, ఉత్తరాభిముఖుడై చవి, యరిష్ప పర్వతము నధిరోహీంచెను. ఆతని యున్నతా కారమువుగాంచి ఆపర్వశమున వాసమొనర్చుచున్న ఖగమృగతులు భయాకులగతినొంది అజ చుచు పారిపోయెను యకగంధర్వాది వ్యోమచరులు, భయౌొ విష్టున్లై. వినువీధి కెగసిపోయిరి. ఆకని పదఘట్టనకు లీతిల్లీ సర్నములు తమ శిరోమజులు నేలపై బడువుండగా రతీజక్షై (ప్రాకికోయెను పవనసూత వాయు _స్తంథన మొనర్చి (శ్రీరాముని ధ్యానించి నమస్కరించి, పితరుడగు వాయుదేవృవి సంన్యరించి, అలలచే ఘూక్టీల్ల చున్న మహోదధినిజూచి, ఉప్పొంగి ఉత్తరాఖి ముఖుడ్రై లంఘించెను, ఆపీర్యవంతువి యూరువేగమునకు పెద్ద వృక్షములు కూలిపోయెను లతలు తెగి పుష్పములు నేలరాలి+ వసుంధర పూచినయట్లుండెను,. అఆకని వదతాడిశ " అయిన అరిష్ట సర్వతము. నేలకు కృంగెను. ఉడువీధిలోని మరియొక (గహ రాజువలె (పభంజనసుతుడు (ప్రకాశించిన. మహోజ్వలమగు హనుమంతుని జీవికచరి.తలో పతాకాధ్యాయములగు సీతాన్వేషణ, లంకాదహన ఘట్ట మలు విజయవంతముగా ముగనెనుం సర్గము 67

తరణివలె నీలాకాశమున్మ అపారమ*స నాపారావారముపై

నెగురుచున్న హనుమంతుడు సురాసురయక గంధర్వ సంఘము

నుందరకాండ కేల్‌ 58 దుర్నిరీత్యునిగ నుండెను. రాకసపీడ తొలగుటికిది నాందియని. వారెల్లరు మతిమంతుడగు హనుమంతుని నుతియించిరి కమల బాంధవుడు కారండముగను, పునర్వసు నక్మతము మహామీనము గను, తారకలు కలహంసలుగను, ఐరావతము మహాద్వీపముగను, 'మేఘమాలికలు శాద్వలముగను, చందకిరణములలలుగను, అంగారకుడు మకరిగను, గంధర్వులు కమలములుగను హను మంతుడు సయనించు గగనతలము మరియొక కడలిరాయనివలె గన్న ష్టైను అఆగగనార్హ వనుమున నెగురుచున్న పవనసూతియొక నాకవలె గన్సశ్రైను. హనుమంతుని తనుకొంతిచే మేఘమాలికలు చ్మితవిచ్నితవర్షములతో శోభిల్లైను భావాభావమధ్యమయిన లకాంగిమధ్యమువలె, ' హనుమంతుడా మేఘసం కిలో దృళశ్యాదృ శ్యుడ్రై సయనించుచుండెను. ఆతని సింహనాదములచే రోదసి ఆంతయు (వతిధ్య్వనించుచుండెను. ఆతని (శ్రమనపనయించుటక్రై మకరాలయమునుండి వెలికివచ్చిన_ మైనాకగ్యోతవిభుని, మరు న్నందనుడు తన కరముచే స్పర్శించెను, (శ్రీరామ ధనుర్విము_క్త మగు బాణమువలి నాతడు సాగిపోయెను.. తన ఎదుటనున్న మహేంద్రపర్వతమునుగాంచి సింహనాదనును గావించెను, అటి నాంజనేయునిరాక క్రై నిరీషించుచున్న అంగదాదివానర వీరులు, ఆతని సింహగర్జనలచే నాకర్షితులై రి. ఆతడు తిరిగి వచ్చునారాడా యనెడి శంకతో నూగులాడుచున్న వావరవీరులలో వృద్ధుడగు జాంబనంతుడు “హనుమంతుడు ఏిజయియైవచ్చు చున్నాడనుటకీ సింహనాదములే నిదర్శనము” అని ఆనందో(దేక 14

104 రామాయణ మున వలికెను. ఆతని పలుకులకు తక్కిన హనరవీరులు హర్షా బ్థిలో మునిగిరి హనుమంతునిగాంచుటతై. వారున్నతమగు వృక్ష ములను, పర్వతళశిఖరములను అధిరోహించి తమ వాలముల నాడించుచు నాతనికి స్వాగతమిచ్చిరి. మహాబలనందనుడు మహేం (దగిరిపై (వ్రాలగనే సంతనముతో వానరులందరాతనిని జుట్టు ముట్టిరి. కందమూలాదులనాతని కపాయనముగా నివేదించిరి. హనుమంతుడు యువరాజగు అంగదునకభివాదన మొనర్చి “సీతను గాంచితిని” ఆని యుక్సాహముతో నఆచెను. ఒక రమణీయ (వదేశమునందు పవిస్టులుకాగా హనుమంతుడిట్లు పలికెను, “లంకలో, అశోకవనమున, వికృతాకారులగు రాతసాంగ నలు పరివేష్టింపగా, ఉవవాసం కృశాంగియు, మలినాంబర ధారి. జియు. సంస్కారరహితయు, రాముమం[ఆధ్యాన నిరతయు' నగు సీకాదేవిని గాంచితిని.” వెంటనే వానరవీరులు హర్షాతిరేక మున జయజయద్వానము లౌనర్నిరి సింహగర్దనలు సలుపుచు తమవాలములతో ధరజీని తాడనమెొనరించిరి. అంగదడాదులు హనుమంతుని మిగుల న్లాఘించిరి అంగడుడావానర సమూసా మున తనపీశామహండగు దేవేం్యదునిభాతి కేజరిల్లెను. మహేం (దగిరి మహేం్యదప్పరినలె భాసిల్లైను. సర్గము 58 సంస్తుతముతియు, గురునృద్ధుడునగు జాంబవంతుని అబేళ మున హనుమంటేతు సవిస్తరముగ వృత్తాంతము నిట్లు జెప్ప

నుందకఠకాండ 107 దొడగెను. ఇటనుండి లంఘించి గగనయాన మొనర్చుచుండగా నర్షవపితి యాదేశమున మైనాకుడను హిమగిరితనయుడు సమ్ముద మధ్యముననుండి లేచి నాకాతిధ్యమీయ నంకల్పించెను, నేనాతని సౌహార్జ్రుముకో కరస్పర్శ గావించి, విలంబనము లేకుండ లంకొాభిముఖుడన్నై పయనించితిని. సురల అభ్యర్థనపై దకవజా పతి తనయయు, నాగమాతయు నగుసురస నన్ను పరీకించుటకు వచ్చి, (గసించుట్నకై తనవిశాలవక్ర్రుమునుదెరచెను. నేను సూక్ష్మ దేహమునుదాల్చి. యామెనోట (ఐవేశించి వెలికివచ్చి ఆమెనియమ మును బాటించితిని ఆమె నన్నభఖినందించి వెడలిపోయెను. ఆట నుండి నేను వేగముగా పయనించుచుండగా, మన (వభువు న్నుగీ వుడు చెప్పిన సింహికయను ఛాయా(్రాహిణి నన్ను నిరోధించి (గసింప నుద్యుక్షురాలయ్యెను ఆమె తన నోటిని శతయోజన పర్యంతముగ తెటచెను వెంటనే నేవంగుషస్టమ్మాత చేహిన్లై ఆమె నోటజొచ్చి, హృవయకుహరమును జీల్చివై చితిని. ఆమె మృతి నొందెను. సూర్యా స్తమయమునకు పూర్వమే నేను లంకను (బవే శించితిని అంకాధస్టానదేవతయగు లంకిణి నన్ను నిరోధించి నాపై ముష్టిఘాత మొనర్చెను నేను నాముష్టిచే నామెను బొడిచి చంప కండ విడచితిని. ఆమె నన్ను పురములోనికి బోనిచ్చెను, లంకా పురములో నే నందరి రాక్షసుల గృహములు, చతుళ్శాలలు, రాజి వీధులు ఆయుధాగారముణ, రావణ్యపసఫాదమును, పుష్పక విమానమును వేదకితిని, ఎందునను సీత ఆగుపడలేదు. కడకు అళోకవనమున నామెను కనుగొంటిని. ఆమె ఉసవానములచే

108 రామాయణ కృశించి, సంస్కారరహితటై, మలినాదిర ధారిరణియై, రాక్షసీ జన పరివేష్టితయై కనిపించెను. శింళుపావృక్షపు ఆకులమాటున దాగియుంటిని. ఇంతలో రావణుడటకరుదెంచి. సీతతో సలు దుర్భాషలాడి, యాఘెకు రెండు మాసములు గడువిచ్చెను ఆమె ధైర్యముతో నాతవిని దిరస్కరించెను.

(శ్రీరామధ్యాననము తప్ప నామె కన్యములేదు. రావణుడు వెడలిపోయిన పిదప నేను మెల్లన రామకథాగాన మొనర్చి, సీతకు నమ్మకమును బుట్టించి, ఆమె కేమోదంతము నరసి, రామ లక్మ్మణుల క్షేమోదంకము నెజింగించితిని. రామముదిక నామె కొసంగితిని. ఆమె రాముని దలచి. ఎంతగానో దుఃభించెను. నావీపుపై నామె నధిష్టింపజేసి, సము(దనును తరించి, రాముని యొద్దకామెను గొవిపోయెదనంటిని, కొని దానికామె అంగీకరింప లేదు రాకుడేవచ్చి, రావణుని హతమార్చి, తన్నుగొనిపోవలె నవి ఆమె నిశ్చయము రామునకిమ్ముని తనచూడామణి నామె నాకొసగెను, అనంతరము నేను విజృ్బభించి ఆళోక్రవనమును భగ్న మొనర్చి, ఎందరినో రాకసవీరులను జంపితిని రావణుడు నన్ను బంధించుటకైై జంబుమాలిని, ఆశ్షకుమారుని, నేనాధిపతులను, మంర్శతిసుతులను బంపెను వారందరిని జంపితిని. అనంతరమాతడు నాపైకి ఇందజిక్తును బంపెను అతడు (బహ్మాస్తమును (వయో గించి నన్ను బంధించి తం(డికడకు గొనిపోయెను, రావణుడు నన్ను జంపుటకొజ్ఞ యొసగెను. విఖీషణుడందుల కంగీకరింపలేదు. తఈదరు నావాలిమున్సు గాల్బనాజ్ఞయొసగెను రాతనస్నులు నావాలమును

నుందరకాండ 100 గాల్చిరి. ఆయగ్నితో లంకాపట్టణమందలి యిండ్లనవ్నిటిని గాల్చి వైచి, సీతాదేవికడ అనుజ్ఞగైకొవి. సమ్ముదమును దాటి యిట క్రేగుతెంచితిని, భావికార్య్యకమమును మీకే నిర్ణయింపుడు, అని యింకను ఇట్లు చెప్పదొడంగెను

సర్గములు 59,00,601

నత్వగుణ సంళోభిత, సజ్జన గణ్య సదమల చార్మితయగు రామపత్ని కమాగుణశీల, తపళ్ళ క్తి సంపన్న, రావణుడు కడు తేజళ్ళాలి. షడంగవేదవిదుడు, వియమ, నిష్టావిహీనుడు, తపో బల శౌర్యయుతుడు కర్మసుచాగ్రపీరుడు. రావపత్నిపై నాత డొనర్చిన అత్యాచారమే ఆతనివతనమునకు హేతువగును. ఆతవ్సీ వై న్యములగణితములు, యుద్ధసన్నద్ధములు, రాక్షసులు నకలాస్త్ర వేదులు, నేనొక్కడనే లంకనుకాల్చి, ఎందరో రాకసపీరులను జంపితిని, రావణునిగూడ బంధింపగలను, మనమందరము గలసి అంకై దాడివెడలి రానణాది రాక్షసులను హతమార్చి సీకాదేవివ్‌ కిష్కింధకు దీసికొవిపోగలము కాని అమె యాకార్యమును తన పళియే యొనరింపవలెనని వాంఛించుచున్నది ' అవి జెప్పెనుం అంగదుడందుల కిట్లనెను “జాంబనంతుదు, హనుషంకుడు? నీలుడు, నలుడు మైందద్వివిదులు నేను, మనమందరము గలిసి సాధింపలేని దేముండును. రావణునిజంప్పి సీతాదేపిని గొనివ _త్తము. ఆమెను దీసికొనిపోవకుండ రామునియొద్దకు పోరాదు.” వృద్ధు డగు జాంబవంతుడు మన యువరాజు చెస్పినయు క్రియు_క్తము-

110 రామాయణ అయినను మనము రాముని అజ్ఞలేకుండ ఏ కార్యమును సలుస జనదు” అనెను.

వానరు "అందరామాట కంగీకరించిరి, అందరికిని హను మంఠుని ఎడల థభ క, గౌరవములు అధికమాయెను రామున కుపకరింపనలెనను ఆకాంక్ష త్మీవమాయెను. వారందరును సింహ గర్జనల నొనరించుచు, ఆకనవీధి కెగిరి నుగగివువి మధు వనమును జేరిరి ఆ వనము స్ముగీవుని మాతులుడగు దధిముఖుని రక్షణలో నుండెను, స్పగివుని భయమునలన నెవ్వరును ఆ వనమును కేరిచూడరైరి, -ఆ వనమునగల తేనెను్యుగోలుటికై. వొనరులు యువరాజగు అంగదుని అనుమతి నర్థించిరి ఆతడందుల కంగికరించెను వానరులు విజయోత్సాహమున న్నర్తించుచు యధేచ్చగా మధువృదావిరి వారి కిలకిలారావములు, నగవులు, పరువులు, గంతులు ఆటలు, పొటలు, పరుషభాషణలు, శాకా చం్మకమణములు, యిత్యాదులచే మధువన మల్లలాడిపోయెను వారి మర్క-టచేష్ట లూహలకతీతముగ నుండెను. ద్రధిముకొది వనరక్షకులు వారలన్స వారింపటోగా, వానరవీరులు నఖకళం దంతకతములచే వ్లన్యప్రంలక్షలను గాసి పెట్టి (హరించి యథేచ్చగా (కీడించిరి గ

సర్షములు 12,68,684

శ(తునిషూదనసుడగు హనుమంతుడు వానరుల నందరును తృప్తిగా తేనెలనుగోల్సడవియు, దాని కెట్టి ఆటంకము పొడసూపి నను తాను నివొరించెదనన్రియు వారికి దై ర్యముజె స్పెను. ఆంగదుడు

నుందరకాండ శే 11 కూడ వానరులకు (పోత్సాహమిచ్చెను. వానరులంగదాంజనేయులను కీర్పించి మిక్కుటముగా. (గీడించి మధువనమును భగ్న మొనర్చిరి, దధిముఖుని _బహరించిరి. అతడికి గత్యంతరములేక సు(గీవువి" కడకేగి ఆర్తుడై. స్యుగీవునితం్యడి బుకరజుని కొలమునుండి దేదీప్య నూనమై వెలయుచున్న మధువనము హనుమదాంగదాది వానర పీరులచే ధ్వంస మొనరింసదిడుచున్నదని నివేదించిను. రానములక్మ ణులుగూడ నటనేయుండిరి. -

నుగివుడాలోచనా మగ్నమాననుడై. లత్మణునితో నిటు లనెను “అంగదుని నాయకత్వమున హనుమదాది మహావీరులు పూజ్యురాలగు జానకీ దేవినన్వేషించుచు దకిణదిళకు జనిరి ఇతర దిశలకు బంపబడిన వారందరును గడువులోవలనే ఆరుదెంచిరి.వీరు మాాతమే గడువునతిికమించి యిప్పుడే కిష్కింధ కరుదెంచిరి, వాఠు నాఎదుటకురాక నాకత్య౦త వపియతమమగు మధువనమును భగ్న మొనరించిరి. వారిలో హనుమంతుడు చండపరా.కమో "పేప్రడు, సురాసురులనెవ్వరిని గూడ లెక్కచేయడు ఆతడుకౌర్య మును సాధించియండనోపు. కృతకృత్యులు గాకుండ వారిట్టి అకా ర్యము నొనరింపజాలరు. ఆందువలన మనకందరికినిడి సంతసింప దగిననమయను,” ఆ వాక్యములనాలించిన రామలక్మణుల ఆనంద మునక్షవధులులేవు, నుుగీవుడు దధిముఖునుచితమగు విధమున నమాశ్వాసించి, అంగదాదులను గాంచుటకై తానును, రొమలక్షుణు లుసు మిక్కిలివాంఛించు చున్నామనియు, వారలను వెనువెంటనే

[12 కామాయ జ తనయొద్దకు దింపుమనియుజెప్పెను. రామలక్మ్మణ్యులానందాతిరే మున పులకితగ్యాతులై హనుమదాదులరాకశ్తై విరీకించుచుండిరి" వారికెన్నియో శభనిమ్నిత్తములు దోచెను. దధిముఖుడంగదాదులకు నమస్కరించి సు గివునా దేశమును దెల్బెను అంగదుడు తనతోడి వానరులనుగాంచి మిమ్ములనాజ్డొ పింవబూనుట అయుక్తము వానరాధీశ్వరుని అభీష్టమును మీరును వివి యుంటిరి మీఠరందరెటుల నిర్నయించిన అటులనే యొనర్భు దము" అని నుడివెను దానికి తక్కిన వానరనాయకులు మిగుల సంతసించి అంగదుని వినయవినమిత వాక్యసరణిని (బళంసించి యిటులనవిరి “ఓ వానరస్యశేస్టా నీవు మాకు అధిపతివి. (పభువైన వొడెనడు నిట్టి ఏనయపూరిత వాక్యములను పలుకడు అధికొర మత్తులు సంపద్గర్వముచేత నొడలుమఅచి యుందురేకొని నీవలె వినయధుర్‌ణుల్లై యుండరు, ఇకావృన నీకు శుభమగుగాక అందర మునుగలస్తియే మహావీరుడగు స్యుగిపునొద్దకు బోవుదము అంత వారందరును గగన వీధి కెగసి సింహనాదములొనర్చుచు, రామలక్మణ న్యుగీవులఎదుట (వాలిరి. అంగదుని మున్నిడికొని వారు ను(గ్రీవుని సమీపించి ఆభివాదన మొనరించిరి, హనుమంతుడు రామునకు టఅణొమమొనరించి “చూచితిని, చూచితిని, సీతాదేవిని అని పలికెను. ఆ వలుకులక్కుతప్పసోన్నలై రామలక్మణ సుగీపుల వళ్వర్యమదముల్తోహి సర్యో౭_హమితినన్యతే (5 ఈ?)

నుందరకొ౦డ 118 మితానందమును గూర్చెను వారు (పసన్నతా వీకణములతో గోలి ట్టినిగాంచిరి చి సర్గము 85 లః

సత్యపరా[కములగు రామలక్క్మణులు హర్షోన్మీలిత న్యేతులై, శ పులకితగాాతుల్లైరి, పదినెలల ఎడబాటు అనంతంము సీతాదేవి కుళలవార్హ రాముని (శవజేం్యద్రీయమున కమృశబిందు'నేచన మొనరించెను జడలు గగుర్పాటు. చెందెను. కనులనుండి హర్షా (శువులు (సవించెను

సీత తన ఎదుటనే యున్నట్టుగా భావించెన్ను అట్టి కళ వ్యార్తనుగొనివచ్చిన హానుమంకునికన్న నింకెన్వరు న్నాప్తులు తనకు లేరని భావించి, ఆతని కరమును తనకరమున గీలించెని. రామున శెన్నియో శుభలక్షణములు దోచెను ఆంజ్యనేయుని తన వకమున జేర్చి గాఢ పరిష్వంగ మొనర్చి “జానకి ఎటనున్నది, ఎట్టుల నున్నది, నా వియోగము నెటుల భరించుచున్నది. అని (పళ్న వరంపరను బరపసెను. ఆంజనేయుడు ఇంకొఖిముఖుడై సీతకు నమ స్కరించి యిట్లునుడివెను

“డ్హానక్రీ మూతకు కళలము, తమకేమము నెణుంగ' వాంఛిర చినది. ఆమె లలీకలో రావణుని ఆళోక్‌ వనమున శోకసంత _ప్తయై సంతత రామమర్శత్‌ ధ్యాననిరతయై వికృత రాక్షసీజన సరివేష్టి

15

114 మాయణ తై, ఇశ్రుపులవిరళముగ ్‌వింస ఉపవాసకృళాంగియ్దైం నులి శాంగిటై మలినాంబరధారిజిమై. పంస్కారరహితమై. జడగట్టేన 'కేజితో న్యధావలిత మానసమైై. మీరాకను.. నిరీకించుచున్నదిం తనవతి ల౦కకేతెంచి రానణుని (ద్రుంచి తనకెపుడు విముక్తిని (బసాదించునా యని ఆమె తన (ప్రాణములనజచేత బట్టుకొని నిరీ కీంచుచున్నది మేమందరము దడీణముగా సము(దమును జేరి సంపాతి వాక్యములచే సీత లంకలోనున్నదని ఎజింగితిమి శతయో జన పర్యంతమగు పారావారమును నేను లంఘించి అంకను జేర గలిగితిని లంకమ పరిరకీంచుచున్న లఅంకిణియను అంకొరిష్టాన దేవతను నామష్టిఘాతమున జయించి, అంకొప్పరిలోని కరిగిలిని చర్మాదకిరణ కాంతిలో సీశ్రాదేవికై అంకలోని రాక్షసుల గృహముల నన్నిటిని ళోధించికవి, రావణ (పాసాదమును, అతని పుష్పక విమాసమును గూడ 'వెదకితిని కడకామెను ఆళోక ననమున గాంచగల్లితిని. అటనొక శింపపావృక్షమూలమున_ రోడీసీజన మధ్యనున కోక సంతృప్తయగు నామెనుగాంచి ఆ వృతమును సూక్మళరీరుడనై అధిరోహించి ఆకులయండదు దాగితిని. రామ నామన్మరణమును సలుపుడు ిట్టాద్పలబుచ్చుట తప్ప నామె కితరమేమియునులేదు, ఆమె సీతొదేవియే యని నిశ్చయించు కొంటిని 'ఇళీకలో తన్టపేనితాజనములు పరివేష్టింపగా రానణుడటకు వచ్చి సీశామాతకు (సేమను వెల్లీడించు కొనుచు, తన అభ్యర్థన మంగీకరింపునువని వేడుకొనెను. ఎన్నియో దుష్టవాక్యములను పలి ను ఆమెను వెడరించెను. కాని సీళకామాశ యాతనిని కన్నెత్తి

సనుందఠకాండ జై మైన జూడక. యొక తృణమును నంటోధించుచు నాతస్సిని మంద లించెను, తన (పాణములన్నైన వీడెదనుగాని ఆతనినొన్లనని జెప్పెను. ఎన్ని జన్మములకైనను రాముడే తనకు ఫతియవిఖెప్పి యాతనిని మందలించెను. రావణుడాాగహావేశమున నామెకు ఇెండు వమాసములనే గడువుగా నొనగి అఆటనుండి :కదలిపోయెను. అనం తర మామెను జంపి (గసింతునని బెడరించెను. ఆమె భీతిని గన లేదు. రావణుడు వెడలిపోయిన పిదప రాకసాంగన లామెను నిక్షురములాడి. తదనంతరము వని(దాసరవశత్వమును బటొందిరి. జానకీదేవి విరాశతో ఆక్కహకత్వా_(పయత్నము నొనరించు చుండగా నేను రామకథా గానమొనరించుచు నామెకంట బడి ఆ యక్నమునుండి విరమింపజేపసి, తమకషేమ సమాచారము నెజటుంగజేసితిని. తమ అంగులీయక మామెకొనగితిని. _ ఆమె దానిని గాంచి దీనమై విలపించెను. నన్ను కన్నకుమారునివలె నాదరించెను. రావణుడామె నపహరించిననాడు ధరించిన వస్తమునే ఆమె ధరించి యున్నది. తన ఆభరణములను బంధించి మాఎదుట బుశ్యమూశకమున పడ వైచినపుడు తనచీర చఇెరగును చింపినభాగ మశ్లేయున్నది. ఆనాటి నుండి యామెకు స్నానముగాని, వి(దగాని పానముగావిం ఆహారముగాని లేదు తల్లిని నా పీపుమై కూర్చుండజేసి మీకడకు గొవిపోవజాలుదునని చెప్పితిని గూని ఆ యసన్ము అందులకంగిక ౦పలేదు. తన పతియే లంకకేతెంచి రావణుని నాశనమొనర్శిరి

116" రామాయణ తన్ను చేజనుండి” విడిషించవలెనవి ఆమె త్మీవముగా వాంఛించు చున్నది మీ వివాహక్షాలమున తనతల్లిగారొసంగిన చూడామణిని తమకు నివేదింపమని నాకాజ్ఞయిచ్చెను అంతేకాక, కొకొనుర వృత్తాంతమును, మణిశిలా తిలకరచనా యుదంతమును తమకు జ్ఞప్తికి తెమ్మని జెప్పెను ఇంక నొక్కమాసము దినములే తాను జీవించి యుండగలననియు, " యీలోననే తనకు విముక్తి కలుగ వలెనవియు నామె గుర్తుజేయమని జెప్పెను.

॥ హనుమంతు డొసంగినచూడాపుణిని రాముడు తనహృదయ మునకు హత్తుకొని మిగుల విలపించెను: కప్పలెల్లరును మాన్సడిరి" లక్మణాదులు" రామునెంతయు. నోదార్చిరి. జ్ఞానియు. "పండిళుడు నగుహనుమంతుడు “అళోచ్యానన్న శోచస్ట్యం మీరు క 'రృవ్యము నాలోచింపవలెను గావి, సీతమ్మనుగూర్చి శోకించుటకిది తరుణము గాదు. కణికమగు నీ క్లైెబ్యమును ఎవిడనాడి లంకను. రొనళొని? నశిపజేయుటకు సంకల్పించి యత్నము నారంభింపుడు అని యుద్భోధించెన్ను రాముడు సీతాదేవి వృత్తాంతము నింకను వినగో రెను తక్షణమే శన్నులంకకు గొనిపొమ్మవి ఆంజనేయు సర్ధి చెను. తనయిల్లాలి చూడామణిని గాంచగనే ఎన్నెన్నోస్మఫో లాతని మనస్సున నర్తించెను

సర్గములు 660, 67 సవినయముగ హనుమంతుడు రామునకు నమన్క-రి*చి యిటుల జెప్పదొడగెన, "సీజాదేవి తనపాతిివత్య (ప్రభావమాన

సుందరకాండ 7 నెట్టికష్టములనైైన నదధిగిమించగలదు కానవలంబించిన విరళన (చతమువలన నెంతగనో శుష్కించినది మీరంఎన అంగుశీయక నూమెకు కంకణమైనది కొని ఆమెదీక వర్నన్సు ఎంత మ్యాత మును సడలలేదు రామచంర్యదా యింక నేమాతముపేకింపక వానర నేనావావానులతోడ సాగరమును తరించి ఇంకొపురమును రావణాది సమస్తరాక్షస వీరులను నిర్మూలించి మాయమ్మ నుద్ధ రింపుడు ఇంక నొక్యమానమే ఆమె వేచియండెద నన్నది

ఇంతలో రావణుని వలన నామెకే విధమైన అపకారమును కలుగనేరదు తననిమి_త్తమై త్యదమగుకాకముపై (విహ్యాస్త మును (వయోగించిన తనపతి శననెందుల కిట్లు పేకించుచున్నాడని అమె కంతజిందుచున్నది ఆమె అనుమతి నొంది నేను వెడలి శ(తువుల బలాబలములను వ్యూహరచనా విధానమును పరికింప నంచియు రావణునితో భొషింస గోరియు పథకమునూవాంచి అళోకవనమును అందలి చ్వైత (పాసాదమును ధ్వంసమొనర్న్చితిని రొవణుడు న్నాపైకి బంఎన సీంా నాయకులను మర్మితి సుళులను జంబుమాలిని అక్షకుమారుని అనిలోనంత మొందించితిని వేలాది రాక్షస చమూవాపానులను రధగజాళ్వాదులను చూర్ణ మొనరించి తిని కడకు ఇం్యదజిత్తునన్నె దుర్కొని నాపై (ద్రిహ్మాస్త్రమును ఆఅయమోగించి ఐంధితుని గావి చి రావణునికడకు గొసిపోయెను రావణుడు మహాతేజకా లి బలపర్యాకమ సంపన్నుడు వేద వేదాంగ నిష్ణాతుడు తపన్వ షడంగ వేదవిదుడు కర్మ నుచాాగ

116 రామాయణ పీరుడు, వేదవిద్యా_వతస్నాతుడు. ఆయినను ఇంద్రియ లోలుడు సయమరహితుడు, చిత్తవద్ధిలేనివాడు, దురహంకారా విష్ణుడు, సత్యధర్మ దయాళౌచనిహీనుడు. -సాధుసాౌంగత్య రహితుడుః అందునలన నతడు నీచేత నంత మొందక తస్నదు. ఆతని సభా భవనము ఇందకుజేర సభలను మరపింప గలిగినయంకటి వైఠళ వము గలది. రాక్షనులు మిక్కిలిగ మద్యపానాసక్షులు, స్రీ లోలురు, ఇంద్రియములకు వజ్యలు. అచట కోట్లాది రాక్షస ఐల ములు నిత్య సన్నద్ధములై, సకలాయుధహన్తులై. సిద్ధులె యుందురు. వారస్త్రళస్త కుశలులేయైనను, వారి యుద్ధపద్ధతులు ఖడ్గ గదా తోమర్శ పరథ, పట్టిన, పరిఘ, భిండివాలముల్నపె నెక్కువగ నాధారపడి యున్నవి. రావణాది (ప్రముఖరాజీన వీరగణము వివిధాస్త్ర సంవేద్యులు రౌద్ర, ైళామహేది దివ్యాస్తముల (వ్రయోగోపసంహారక కలలు. + కౌని వాయువ్యా గ్నేయ వారుణైం్యదాది దివ్యాస్త్రములు వారికంతగా వళములుగాప. . కొవున (ప్రభువుల శస్ర్రాస్త్రబల సంపదను వారు (వతిఘటింపలేరు. సొమ్ధాన్యముగా రాక్షసులున్నతకాయులు, శారీరక బల సంపద న్వితులేగాని బుద్ధిబల సంసన్నులు కొరు. కామనగుణో సేళులు, అహంభావపూరికులు వేదవిద్యావ్రతస్నాతులేగాని నియమ నిష్టా పరులగారు.

రావణుడు నాదౌత్యమునాలించి, ఉగ్కుడె నన్ను జంపదణి 'పెక్టైను. కాని సత్వగుజో పేత్పడ్చున్స ధర్మజ్ఞాడును ఆగు నాతని కనిష్ట్మ్యభ్రాత విభీషణుడందుల కంగీకరింపక. దూత ఆవదు౭డని

సుందరకాండ 10 జెప్పి తన ఆగజునొప్పించెను, అందుప్పై రాక్షసరాజు నా వాల మును దహింప చలెనని దండనను విధించెను రాక్షసులు నా వాల మును గాల్చిరి. సీళారాముల కరుణాకటాక్ష ' దివ్య్యవభావము వలన అగ్నిదేవుడు నాపట్ల శీతలుడాయెను రగులుచున్న నా వాలాగ్నితో లంకనంతయు గాల్చివైచి జానకీమాత యనుజ్ఞను బడసి యిటకేతెంచితిని మాయమ్మ నేమముగా నున్నది. ఇంక నుపేక్షవహింవక నామెరకణ కుద్యోగింపుడు.

సర్గము థి

సామానృనత్త్వుడనగు నేనొక్కడనే లంకను నేలపాలొన రింపగలిగిత్తిని నాకన్న " నధెకులగు విందరు వీరాధివీరులు తమ శక్తులను సమన్వయింప గలిగినచో మనము సాధంస జాలని జేదియు నుండదు. రామ లత్మణు లిరువురే యీకార్యమును అవలీలగా సాధింవగలరు. అట్టిచో వారికి స్యుగివ, సీల, నల, జాందివంత, ఆంగద, కునుద, గజ, గవయ, గవొకుు గంధ కూదన, కేసరి, సుషేణ, మైందద్వివిదాది మహావీరుల ఏకో న్ముఖళ క్తి విబృఖించి సహకరింపగా లంక బూడిదపాలు గాకుండ నెట్లుండగలదు? రావణుడిక నసవాంధవముగా నళింవకో తప్పదు. (పభూః రావణనాశమును సంకల్పింపుడు మీ అస్త శక్తిచే సాగరమును దహింపుడు, లేదా స్తంభింపజేయుడు. మీరే మాఅందరికిని (శ్రీరామరక్ష, లంకాయాతకుద్యోగింపుడు అని నివేదించి రామునకు (వణామమాచరించెను. రాముని వైష్ణ వధనుస్సు

120 రామాయణ అ్యప్రయత్నముగ టంకారవెవీనరించెను వానర _నైన్యనికొయము సీళారామలక్క్మణ పొనుషమత్చుుగీవులకు జయజయ ధ్వానము తొనరించి, ఆంజనేయు నెంఠగనో అభినందించిరి, (శ్రీరాముడాం జనేయ నాలింగన మొనర్చుకొని స్నేహ్శాశువులను (స్రవించెను “నీత కశలవా_ర్హ నెటీంగించి నన్ను వ్రిలువబెట్టితివి, మా ఇజ్వెకు వంశమునుద్ధరించితివి. నీకన్న గూర్చు మ్యితుడు నాతెవరునులేరు- సీకు నేనాజన్మాంతమును బుణపడి యుంటిని. అన్యులెవరును యీకొర్యమును నీవలె. సాధింపలేరు, నీవు నాసోదరుడవు. నేటి నుండి నాకు నలువ్వరు తమ్ములు, రావణుని లంకొరాజ్యుమును 'సముుదమున గలిపివై చెదను. రాకనజాతిని విర్యూలించివై చే దను రావణుడు నాకనులబిడినంతనే తీ వళశరముల నాతని (బో ములను (గోలెదను, సీశకు గలిగిన ఆపద అంతమైనస్లే' ఆవి గర్జించెను; వానరవాహినులాడిరి పాడిరి.

రాము లక్ష్మణ గ్నుగివులు లంకపై జైషతయా్యతను సంక ల్చించిరి. సుగ్రివుడు. తన సచివులతోను, యూధములతోను యాత్రా సన్నోహములొనర్చుటయందు నిమగ్నుడాయెను.

దిక్కరికర్ణపుట భేదనముగ (స్థాన భేరిమో గెను

సుందరకొండ సమాప్తము

(శ్రీరామ పట్టాభిషేకము

తపోధనగరిస్టుడగు వసిష్టమహాబుషి శ్రీ సీతారాములమ నవరత్న మణిమయస్థగితమగు కాంచనభ్యదపీరమున ఆసీనులను చేనెను వసిస్ట, వామదేవ, గొతమ, కాళ్యపాది అష్టమహాబుషులు స్వర్ణపా్యతములతో (పనన్న నుగంధసలిలములతో (శ్రీరామచందు నభి షేకించిరి. అనంతరము వళిష్టా దేశమున బుత్విజులును, కన్యకా మణులును, సచివగణమును, యోధవరులును పవ్మ్శితతోయములతో (శ్రీరామునఖి పేకించిరి. వసిస్టునిచే నాహూతులయిన దిక్పాలక (శేజియు, దేవగణమును ఓషధీయుక్తమగు రస్యద్రవ్యముతో రఘువాము నభి షేకించిరి శ్యతుఘ్నుడు 'శ్వేతఛ్యతమను. స్ముగివ విభీషణులు చామరములును, చేబూని మెల్లనవీచిరి. భరతలత్మణు లిరుపార్వముఅందున నిలచిరి. హనుమంతుడు రాముని పాదకమల ముల కడ నాసీనుడాయెను. దేవేంయ్యద నియోగమున వాయుదేవుడు న్వశ్హ్ర హారమును సభక్తికముగా రామునకు సమర్శ్చించెను. ఆనంత రము వివిధరాజాధిపతులు కాంచన మణిమయాద్యలంకారముల నుపాయననముగ నయోధ్యాసార్వభౌామునకు నమర్పించిరి.

ఆ కథభసమయమున అచ్చరలాడిరి. గంధర్వులుపాడీర్ని సుమసౌరభము. లెల్లెడల పీచుచుండెను. కోయిలలుకూ నెను. రాముడు గోగజొశ్వముల భూసుర(శేణికి దానమొసంగెను. కాంచన రత్నహారమును సుుగీపునకును. మణివ యాలంకృతమగుకేయూరో ముల నంగదునకును ఐహూకరించెను. నువర్హమ్గొ_క్తికహారమును

16

క22 రామాయణ సీఠాదేవికొసగి ఆమెచే దానివి కృతజ్ఞతాపూర్వకముగ హనుమంతు నకు బహూకరింపజేనెను. అనంతరము రాముడు జొంబవంత, నీల, నల, మైందద్వివిదాది వానరయూధపుల కందరికిని సముచితరీతిని రత్న కాంచన మణిభూషణములనొసగి సత్కరించెను. దివ్యదుకూో లమలనే సంభావించెను. ఇక్ష్వెకుల కులదైైనమైన (శ్రీరంగవిమాన మును విభీషణునకు బహూకరించి సన్మానించెను. పట్టాథి'షేకొనంత రము వానరులు కిష్కింధకరిగిరి.

(పజాక్షేమమే తనపరమావధిగ నెంచి శ్రీరాముడు పదు నొకండు వేలవత్సరమాలు రాజ్యపాలన మొనరించెను. భరతునకు యౌనరాజ్యపట్టాథిక షేక మొనరించెను. సవనదీకితుదై.. యజ యాగాది(కతువులనిర్వర్తించి సురభూసుర(శేజిని దృస్తులను జేనెను.

రామరాజ్యమున స్త్రీలకు వైధవ్యదుఃఖము బేకుండెను- (పజిలకు జారచోరరుజాది పీడనములు లేకుండెను. పెద్దలచే పిన్నల కపర కర్మలౌనరింపబడు దుర్గతి లేకుండెను. పరస్పర వ్వైెషమ్యములు లేక ప్రజలు సుఖశాంతులతో మెలంగిరి తరువులు ఫల, పున్న పల్లవభరితములై , పృధివి సస్యశ్యామల మై జనులకానందమును గూర్చుచుండెను. (ప్రజలు సత్య, ధర్కః దయాశీలురై నెగడిరి, పాలకవర్గమువలన (ప్రజలకెట్టిపడనయును లేకుండెను

వాల్మీకివిరచితమగు రామాయణ మహాకావ్యము నెవరు పరించినను, వినినను, [వాసినను వారుధన్యులై సంతతాయురారో

నుందరకాం౦ండ [128 గ్ర్యైశ్వర్యాభివృద్ధిని, వాంచిశార్థనంసిద్ధిని. పరిపూర్హమగు చిత్త _ శాంతిని, (శ్రీసీఠారాముల కృపావృష్టికతనబడసి, పునరావృ_త్తరహి తులగుదురుగాక. రామకార్యమునకేరూవమున సహకరించినను వారు సకలశుభములను, ఈస్సితార్థసంసిద్ధిని బడయుదురుగాక:

మంగళం కోసలేయ్యదాయ

మహనీయ గుణాత్మనే

చ్యక్రవ _ర్తితనూజాయ

సార్వభౌమాయ మంగళం

శుభం మంగళమ్‌ శుభం.

భా విజాన జమొ ర కే స్మ ళల [గ్రంథాలయం /' గింనె 1 *|| ఖా ఛ న్‌ ైదరాబాడు..నలో నై మ.

| రచయిత - దేవత సుబ్బారావు, జిల్లా నెషన్సు జడ్జి 170. బే

. పితృపాదులు' - కీ.శే. దేవత (శ్రీరామమూరర్తిగారు = న్లో . 1... మాళృమూ ర్తి - కీ.శే. దేవత లక్ష్మీ దేవమ్మగారు ల్‌

“ కళ్ళతము _ (శ్రమతి దేవత రామలక్ష్మి - |.

న్న, వేయడు - శ్రీ దేవతగశీరామమూ ర్తి 8.50. 8.540415...

ఖ్‌ జనరల్‌ మేనేజరు. 8.1.5... గ౩౧౬౦18౧6౯80 లర ॥

1. /66720464-32 - స

2 ప్యుకిక -. శీేమతి ౪. లక్ష్మీరాజ్‌ (బళ్ళారి | |

-* పత్రి = స్మ 0.౮, అనూరాధ 8. 7000. | ; 1

" . దౌహి్రి ఆస స విజయలక్ష్మి గ. 50. (ఒళ్ళారి | య యీ

" , ప్యాతుడు వీచి. 0.౪, భాస్కర్‌ 8, ౧౦౫. ! .

స్‌ శ గురుదేవులు _ క్రీ;శ్ఞ। మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రిగారు | |.

ఫు... అభిరుచులు సంగీతసాహిత్య్షుల్ను కవిత్వము, నాటకరచన ష్య

[ విమర్శ, హీతదారజ, కళాఖండ నేకరణ, హాకీ. (విడ్డి,బన్నీసు

ఇతరకృతు్ధు _| అంజలి 2 సార్వ స్తవము, 8 హిమబ్గిదువుల్లుణ్మీ

4 తమ్ముడి పెళ్ళ, గ గాలిదుమారం, | విముక్తి, సఅభిషి క్ష రాఘవ, 8 పునర్జన్మ, 0 భుపన విజయము, 10 వ్యాసావళ్ళి, "| . 11 రాహాయజవ్యాన. తరంగిణి 12 వ్యాస త. = [0 ఉపనిషన్మధువ్పు 1ఉష్డి రృనములు, "15 ౯7౯౧141

ం 1౮7౫9, 16 సుందరకాండ్శ 17 మల్లి కార్డున' స్తోతము. +

(అచ్చుళో సాహితీ మంజూష, గాయ్యతి, “ష84 4||0 ఓ (|