Telugu Srimadbhagavadgitha (Slokathatparyamulu) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

1 శ్రీహరిః॥ 1031 గీ మదట[గవర్తుత ల | నో 1 “

• శ్లోకతాత్పర్యములు |

• | నం! న్‌ వ్‌ స

[్‌ాా ల వ వ ల్‌ ఫ్‌ ళ్‌ గ

ల్‌ వం . చ సన - ే ౮ 1 ఆం క ల ఇ టా రగ నకం. 0౧౧10౮౧ గీతాప్రెస్‌ క గోరఖ్‌పూర్‌ _. ” / నం హు కలాల క నటు మ

న/ హు ని య్‌ ళ్‌ తకం రసాతల... 2,85,000 00౧199 వ లర్ష్యు 72005 30,000 000193 నా గు రాం “0141 3,15,000 60౧196 | శ్‌ రాలా ఇట్రయితిక్త్యో నూకణకకం: గి ీ

ప సాదా నిగం? 5% గి౮ం888

నై ఏం శిట్టేర్లు? క 1590 81-293-0474-0 ల్‌

కొం 28 260 2/2/20/2 2౬-

1. 612 ౧53, 6012100047 గ! గొ౮ం4%-00820,

2. 41, 4-4-1, 01504602 ౧22, 5061140 రె౭2డగ /66/4086--500096; ల (040) 24756311

3. (13 ౧౧౪౭౩ క00%512), ౧2[44/ 51460౧, చ! [/0. * 5804౧68౭౧026--5600003 గిర?64& నింంయంర 0.68 నిగం, 6౦1004౧206 (101%) (౮6౧164 ౦01౧6 8౧8౪4౧-16౬౧/౬|4ఏ, ం162818) లి (0551) 2334721; గ8 : 2336997 17091

(యు ॥ ఓం శ్రీ పరమాత్మనే నమః ॥ నివేదన

జగత్తునకు మిక్కిలి ఉపసయోగకరములు, కళ్యాణకరములు, వన (ప్రబోధాత్మక' గ్రంథములు ఈ ప్రపంచమున పెక్కుగలవు. కాని అవి ఎవ్వియును శ్రీమద్భగవద్గీతకు సాటిరావు. శాస్త్రములను బాగుగా అవలోకించిన సిమ్మట, మహాపురుషుల ప్రనచనములను (శ్రద్దగా నిన్న పీదప నేను ఈ నిర్ణయమునకు వచ్చితిని, గతయందు జ్ఞాన, ధ్యాన, కర్మ, భక్తి యోగ సాధనములు తెల్పబడినవి. మానవులు తమ శ్రద్ధ - అభిరుచి - యోగ్యతలను అనుసరించి వీటిలో ఏ యోగ సాధ్ధనను చేపట్టీనను వారికి శీఘ్రముగ సిద్ది అభించును.

(1

కర్మయోగాది సాధన విధానములను ఎయుంగుటకును, పరమాత్మ తత్త్వ రహస్యములను తెలిసికొనుటకును, మహాపురుషులతోడను, ఉత్తమోత్తమ సాధకులతోడను సాంగత్యము చేయవలెను, వారితోడి సాంగత్యమును భక్తి శ్రద్ధలతో _సాదరముగా సాగింపవలెను. గీతను భావార్హ,జ్ఞాన సహితముగ మననము చేయుచుండవలెను. ఆ గీతా మూర్గములను అనుసరించి నూనవులు తను జీవితములను తీర్చి దిద్దుకొనుచు, జీవితాంతమువణకును తత్ర్రయత్నమును

కొనసాగించుచుండ వలెను.

నివేదకులు

జయదయాల్‌ గోయంద్‌కా

(౧ అథ శ్రమద్భగవద్గీతాకరన్యానధ్యానాదయః

ఓం అస్య శ్రీమద్భగవర్గీతామాలామం(త్రస్య భగవాన్‌ వేదవ్యాస బుషిః ॥ అనుష్టుప్‌ ఛందః; ॥ శ్రీకృష్ణ పరమాత్మా దేవతా ॥ ఆశోచ్యానన్వశోచస్త్యం (ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే ఇతి చీజమ్‌ సర్వధర్మాన్‌ పరిత్యజ్య మామేకం శరణం (ప్రజ ఇతి శక్తిః ॥ అహం త్వా సర్వపాపేభ్యో మోక్షయిష్యామి మా శుచ ఇతి కీలకమ్‌ ॥

॥ అథ కరన్యాసః ॥

వైనం ఛిందంతి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావక ఇత్యంగుష్టాభ్యాం నమః ॥ న చైనం క్లేదయంత్యాపో న శోషయతి మారుత ఇతి తర్జనీభ్యాం నమః ॥ అచ్చేద్యోఇ యమదాహో౭. యమక్షేద్యోఐ.. శోష్య ఏవ చ ఇతి మధ్యమాభ్యాం నమః ॥ నిత్యః సర్వగతః స్ట్థాణురచలోల£_ యం సనాతన ఇత్యనామికాభ్యాం నమః ॥ పళ్య మే పార్ట రూపొణి శతశో2.థ సహస్రశ ఇతి కనిస్టికాభ్యాం నమః ॥ నానావిధాని'.. దివ్యాని నానావర్ధాకృతీని చ ఇతి కరతలకీరప్పష్టాభ్యాం నమః ॥

॥ ఇతి కరన్యాసః ॥1

(గు

• అథ హృదయాదిన్యాస?ః ॥ వైనం ఛిందంతి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావక ఇతి హృదయాయ నమః ॥ న చైనం క్షేదయంత్యాపో న శోషయతి మారుత ఇతి శిరస్నే స్వాహా ॥ అచ్చ్భేద్యోఇ-య మదాహ్యో౭ యమక్షేద్యో౬శోష్య ఏవ చ ఇతి శిఖాయై వషట్‌ ॥ నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలో౩.యం సనాతన ఇతి కవచాయ హుమ్‌ ॥ పశ్య మే పార్థ రూపాణి శతశోఃథ సహస్రళశ ఇతి నేత్రత్రయాయ వౌషట్‌ ॥ నానావిధాని దివ్యాని నానా వర్ణాకృతిని చ ఇతి ఆ(స్త్రాయ ఫట్‌ ॥ ఇతి హృదయాదిన్యాసః ॥1 ॥ శ్రీకృష్ణ ప్రీత్యర్హే పాలే వినియోగః ॥ అథ ధ్యానమ్‌ ఓం పార్టాయ ప్రతిబోధితాం భగవతా నారాయణేన స్వయం వ్యాసేన (గ్రథితాం 'పురాణమునినా మధ్యేమహాభారతమ్‌ । అద్వైతానృుతవర్షిణీం 'భగవతీమ్‌ అష్టాదశాధ్యాయినీమ్‌ అంబ త్వామనుసందధామి భగవద్గీతే భవద్వేషిణీమ్‌ 1। నమోస్తు తే వ్యాస విశాలబుద్దే పుల్లారనిందాయతప త్రన్నేత్ర। యేన త్వయా భారతతైలపూర్ణః ప్రడ్యాలితో జ్ఞానమయః; ప్రదీపః 2 |

(యు ప్రపన్నపారిజాతాయ తోత్రవేభైకపాణయే | జ్ఞానము[ద్రాయ _ కృష్ణయ గీతామృతదుహే నమః; 3; వసుదేవసుతం _ దేవం కంసచాణూరమర్హనమ్‌ । దేవకీపరమానందం _ కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్‌; 4; భీష్మద్రోణతటా జయద్రథజలా గాంధారనీలోత్సలా శల్యగ్రాహవతీ కృపీణ వహనీ కళ్లేన వేలాకులా | అశ్వత్థామ వికర్షఘోరమకరా దుర్యోధనావర్రినీ సోత్తీర్ధా ఖలు పాండవై రణనదీ కైవర్తకః కేశవః | 5 పారాశర్యవచః సరోజమమలం గీతార్ధగంధోత్కటం నానాఖ్యానకకేసరం హరికథా సంబోధనాబోధితమ్‌ । లోకే సజ్జనషట్పదై;ః ఆహరహః పేషేయమానం ముదా

• భూయాద్భారతపంకజం కలిమల ప్రధ్వంసి నః శ్రేయసే । 6| మూకం కరోతి వాచాలం పంగుం లంఘయతే గరమ్‌ యత్కృషా తమహం వందే పరమానందమాధమమ్‌ 7 । శాంతాకారం భుజగశయనం పద్మనాభం సురేశం . విశ్వాధారం గగనసదృళం మేఘవర్లం శుభాంగమ్‌ | లక్ష్మీకోంతం కమలనయనం యోగిహృద్ద్యానగమ్యం వందే విష్ణుం భవభయహరం సర్వలోక్రైకనాథమ్‌ | 8 ।

(సు యం (బ్రహ్మా వరుణేంద్రరుద్రమరుతః న్తున్వంతి దివ్యైః స్తవైః వేదైః సాంగపద([క్రమోపనిషదై: గాయంతి యం సామగాః। ధ్యానావసితతద్గతేన మనసా పశ్యంతి 'యం యోగినో యస్యాంతం న విదుః సురాసురగణా దేవాయ తస్మై నమః । 9 | ష్తుచ్లు చు కస్తూరీతిలకం లలాటఫలకే వక్షస్థలే. _ కౌస్తుభం నాసాగ్రేవరమొక్తికం కరతలే వేణుం కరే కంకణమ్‌ । సర్వాంగే హరిచందనం చ కలయన్‌ కంఠే చ ముక్తానళీ గోపస్టీపరివేప్టేతో విజయతే గోపాలచూడామణ్ని ॥ న

(00

॥ ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః; ॥

శ్రీ గీతామాహాత్యమ్‌ ధరోనాచ : భగవన్‌! పరమేశాన! భక్తిరవ్యభిచారిణీ! ! ప్రారబ్దం భుణ్యమానస్య కథం భవతి హే ప్రభో।[1! శ్రీవిమ్ణడువాచ : ప్రారబ్దం భుజ్యమానో2-పి గీతాభ్యాపరతస్సదా స ముక్త స్ప సుఖీ లోకే కర్మణా నోపలిప్యతే।! 2| మవోపాపాదిపొపాని గీతాధ్యానం కరోతి చేత్‌! క్వచిత్‌ స్పర్భం న కుర్వంతి నలినీదళమంభసా | 3 1 గీతాయా: పుస్తకం యత్ర యత్ర సాఠః ప్రవర్తతే తత్ర సర్వాణి తీర్థాని ప్రయాగాదీని తత్ర వై! 4! సర్వే ,దేవాళ్చ బుషయో యోగినవి పన్నగాళ్ళ యే! గోపొలో' గోపికా వాపీ నారదోద్ధన పాొర్చదైః! సహాయో జాయతే శీఘ్రం యత్ర గీతా ప్రవర్తతే! 51

(౧0 యత్ర గీతా విచారళ్చ పఠనం పాఠనం శ్రుతమ్‌ | చత్రాహం నిశ్చితం ప్పథ్వి నివసామి పదైవ హి 16 | గీతాగ్రయేఒ హం తిష్టామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్‌ | గీతాణ్ఞానముసా్రిత్య త్రీన్‌ లోకాన్‌ పాలయామ్యవమ్‌ 17 | గీతా మే పరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న పంశయ: | అర్ధమాత్రాక్షరా విత్యా స్వవిర్వాచ్య వదాత్మికా 181 చిదానందేన కృష్ణే ప్రోక్షై స్వముఖతో౭_ర్హునమ్‌ 1 వేదత్రయిీ. వరానందతత్తార్థజ్ఞానమంజపా | 9 | యో౭ష్టాదళ జపేన్నిత్యం నరో నిశళ్చలమానసః | జ్ఞావసిద్దిం స లభతే తతో యాతి పరం పదమ్‌ [10 | పాఠేఇ_స్రమర్థప్పంపూర్లే తదర్హం పాఠమాచరేత్‌ | తదా గోదావజం పుణ్యం లభతే వాత్ర సంశయః | 111 త్రిభాగం పఠమావనస్తు గంగాస్నానవలం లభేత్‌ 1 షడంశం జపమానస్తు సోమయాగఫలం లభేత్‌ 12 |

(యు

ఏకాధ్యాయం తు యో నిత్యం పఠతే భక్తిసంయుత: | రుద్రలోకమవాప్నోతి గణోభూత్వా వసేచ్చిరమ్‌ | 13.1 అధ్యాయశ్లోకపాదం వా నిత్యం యః పఠతే నరః । -

స యాతి నరతాం యావన్మనుకాలం వసుంధరే! । 14 | గీతాయా: శ్లోకదశకం సప్త- సంచ చతుష్టయమ్‌ | ద్వౌత్రీనేకం తదర్దం వా శ్టోకానాం యః సఠేన్నరః | 15 ॥ చంద్రలోకమవాస్తోతి వర్షాశానుయుతం ధ్రువమ్‌! _ గీతాపొళఠసమాయుక్తో మృతో మానుషతాం వ్రజేత్‌ | 16 ॥ గీతాభ్యాసం పునః కృత్వా లభతే ముక్తిముత్తమామ్‌ | - గీతేత్యుచ్చారసంయుక్తో మ్రయమాణో గతిం లభేత్‌ | 17 | గీతార్టశ్రనణానక్తో మహాపాపసయుతోఇసి నా। వైకుంఠం సనువాష్నోతి విష్ణునా సహ మోదతే 1181 గీతార్థం ధ్యాయతే నిత్యం కృత్వా కర్మాణి భూరిశః | బీవన్ముక్త స్ప విజ్టేయో దేహాంతే పరమం పదమ్‌ | 19 |

(యు గీతామాథ్రిత్య బహవో భూభుజో జనకాదయః । నిర్జూతకల్మషా లోకే గీతా యాతాః పరం పదమ్‌ । 20 & హ్‌ గీతాయా:ః పఠనం కృత్వా మాహాత్మ్యం నైన యః పఠేత్‌ | వృథాపాలో భవేత్‌ తస్య శ్రమ ఏవ హ్యుదాహృతః | 21 | ఏతన్మాహాత్మ్య సంయుక్తం గీతాభ్యాసం కరోతి 'యః | స తతృలమువాష్తోతి దుర్షభాం గతిమాప్నయాత్‌ 1221 మూత ఉవాచ : మాహాత్యమేతర్గీతాయా మయా ్రిక్షం సనాతనమ్‌ ; గీతాంతే చ పఠేద్యస్తు యదుక్తం తతృలం లభేత్‌; 23 | ఓం ఇతి శ్రీవరాహప్పురాణ్రే గీతామాహాత్మం సంపూర్ణమ్‌ శ ళ్లు వ్ల (గీతా పారాయణమైన పిద్రపు గీత్రా మాహాత్మ్యమ్లును పఠింప్రవల్ర)

4110 అథ శ్రగీతామాహాద్మమ్‌ గీతాశాస్త్రమిదం పుణ్యం యః పఠేత్‌ ప్రయతః పుమాన్‌ । విష్ణుః: _ పదమనవాప్నోతి భయళోకొదినర్దితః 111 గీతాధ్యయనశీలస్య _ ప్రాణాయామపరస్య చ॥। వైన సంతి హి పాపాని పూర్వజన్మకృతాని చ 2; మలనిర్మోచనం వుంసొం జలస్నానం దినే దినే; సకృర్గీతాంభసి స్నానం సంసారమలనాశనమ్‌ 1౫ గీతా సుగీతా కర్తవ్యా కిమన్వైః శాస్త్రవిస్తరైః | యా స్వయం సద్మనాభస్య ముఖపద్మాద్వినిఃసృతా 1త్త। భారతామృతసర్వస్వం విష్ణోర్వశ్రాద్యిని:స్పృతమ్‌ / గీతాగంగోదకం పీత్వా పునర్జన్మ న విద్యతే 151 సర్యోపనిషదో గావో దోగ్జా గోపాలనందనః ॥ పార్టో వత్సః సుధీర్బోక్తా దుగ్గం గీతాన్చుతం మహత్‌ 161 ఏకం శాస్త్రం దేవకీపుత్రగీతమ్‌ ఏకో దేవో దేవకీపుత ఏన | “ఏకో మంత్రస్తస్య నామాని యాని కర్మాప్యేకం తస్య దేవస్య సేవా 171 ఈ 4

(య) కృష్ణాష్టకమ్‌ వసుదేవసుతం . దేవం కంసచాణూరమర్దనమ్‌, ॥ దేవకీసరనూనందం కృష్ణం నందే జగద్గురుమ్‌. 1 14 అతసీవుష్పసంకాళం, - పారనూవురళోభితమ్‌, | రత్నకంకణకేయూరం, కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్‌. ॥ 2 ॥ కుటీలాలకసంయుక్తం, _ వూర్షచంద్రనిభాననమ్‌, 1 విలసత్‌కుండలధరం, - కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్‌. ॥ 3 ॥ మందారగంధసంయుక్తం, చారుహాసం చతుర్భుజమ్‌, ॥ బర్జిపింఛావచూడాంగం, కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్‌. 1 ॥ ఉత్ళుల్లపద్మప త్రాక్షం, నీలజీమూతసన్నిభమ్‌ | యాదవానాం శిరోరత్నం, కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్‌. ॥ 5 ॥ రుక్కిజీకేళిపంయుక్తం, - 'పీతాంబరసుశోభితమ్‌, | అవాస్తతులసీగంధం,.. కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్‌. ॥ 6 ॥ గోపికొనాం . కుచద్వంద్వకుంకుమాంకితవక్షసమ్‌, శ్రీవికేతం మహేష్వాపం, కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్‌. 174 శ్రీ వత్చాంకం మహోరస్కం వవమాలావిరాజిచమ్‌, | శంభిచక్రధరం దేవం, కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్‌. ॥ 8 ॥ ఫ్లష్టాస్టకమిదం వుణ్యం ప్రాతరుత్హాయ య్వ-పరేత్‌, జన్మకృతం పొపం,. స్మరణేన వినళ్యతి. "ఇతి శ్రీ కృష్ణాష్టకం సంపూర్ణమ్‌ చళ్లు ఈ

ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః వసుదేవసుతం దేవం కంసచాణూరమర్షనమ్‌ । దేవకీపరమానందం కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్‌ 1. శ్రీమద్వగవద్గీత అథ (ప్రథమో£_ధ్యాయః - అర్జునవిషాదయోగః ధృతర్శాష్త్ర ఉవాచ ధర్మక్షేత్రే కురుక్షేత్రే సమవేతా యుయుచ్చవః | మానుకాః పాండవాశ్ళ్చెన కిమకుర్వత సంజయ 11 ధృతరాష్ట్రుడు పలికెను- ఓ సంజయా! యుద్ధసన్నద్దులై ధర్మక్షేత్రమైన కురుక్షేత్రమునకు చేరియున్న నా కుమారులును పాండు పుత్రులును ఏమి చేసిరి (1) సంజయ ఉవాచ దృష్టాతు సొండవానీకం వ్యూఢం దుర్యోధనస్తదా ॥ ఆచార్యముసనంగమ్య రాజా వచనమబ్రవీత్‌ | 2 | సంజయుడు. పల్కెను- ఆ సమయమున రాజైన దుర్యోధనుడు వ్యూహరచనతో సమరమునకు

మోహరించియున్న _ పాండవసైన్యమును చూచి, (ద్రోణాచార్యుని కడకేగి యిట్టు పలికను. (2) పశ్యతాం పొండుపుత్రాణామ్‌ ఆచార్య మహతీం చమూమ్‌ | వ్యూఢాం ద్రుపదపుత్రేణ తవ శిష్యేణ ధీమతా | 3 | ఓ ఆచార్యా! బుద్దిమంతుడైన మీ శిష్యుడును, 'ద్రుపదప్పత్రుడును ఆయిన ధృష్టద్యుమ్నునిచే వ్యూహాత్మకముగా నిల్చ్బబడిన పాండవుల ఈ మహాసైన్యమును చూడుడు. (3) అత్ర హరా మహేషాసా భిమార్డునసమూ యుధి | యుయుధానో విరాటళ్చ ద్రుపదశ్చ మహారథః | 4 | ధృష్టకేతుశ్చీకితాన; కౌశీరాజశ్చ వీర్యవాన్‌ । పురుజిత్‌ . కుంతిభోజన్చ శైబ్యశ్చ నరపుంగవః । 5 । యుధామన్యుళ్ళ విక్రాంత ఉత్తమౌజాళ్ళ వీర్యవాన్‌ సొభద్రో 'దౌపదేయాశ్చ సర్వ ఏవ మహారథాః |. 6 |

• ప్రథమో౬_ ధ్యాయః- అర్జునవిషాదయోగః * 3

శానా ననననననానానానా నినా నానా ననా సనననినిన ననన భాభి నొసననకకనుననాధాతనుననాననానానకనతసు ననన ననన.

ఈ సేనలో ధనుర్దారులైన గొప్పయోధులు కలరు. వారిలో సాత్యకి, విరాటుడు, మహారథిైన (ద్రుపద మహారాజు, ధృష్టకేతువు, చేకితానుడు, వీరుడైన కాశీరాజు, పురుజిత్తు, కుంతిభోజుడు, నరశ్రేష్టుడైన శైబ్యుడు, పరాక్రమవంతుడైన యుధామన్యుడు, వీరుడైన ఉత్తమౌజుడు, సుభద్రావుత్రుడైన అభిమన్యుడు, (ద్రౌపది యొక్క ఐదుగురు పుత్రులును కలరు. వీరందరును మహారథులు. శార్యమున భీిమార్దునసమానులు. (4-6) అస్మాకం తు విశిష్పాయే తాన్నిబోధ ద్విజోత్తమ | నాయకా మము సైన్యస్య సంజ్ఞార్డం తాన్‌ బ్రవీమి తే | 7 |

ఓ బ్రాహ్మణోత్తమా! మన పక్షముననున్న ప్రధాన యోధులను గూడ గమనింపుడు. మీ యెజుకకై మన 'సేనానాయకులను గూర్చియు తెలుపుచున్నాను. (7) భవాన్‌ భీష్మళ్ళ కర్షశ్చ కృపశ్చ్ళ సమితింజయః | అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ సొమడదత్తిస్తశైెవ చ18।

మీరును, భీష్ముడు, కర్టుడు, సంగ్రామవిజయుడగు కృపాచార్యుడు, అశ్చత్భామ, వికర్ణుడు, సోమదత్తుని

త త్త శ్రీనుద్ధగవర్గీత ఖు కుమారుడైన భూరిశ్రవుడు ఇందు ముఖ్యులు. (8 అన్యే చ బహవః శూరా నుదర్దే త్యక్తజీవితాః | నానాశస్త్రప్రహరణాః సర్వే యుద్ధవిశారదా:। 9 ఇంకను సెక్కుమంది శూరులును, వీరులును మన 'సైన్యమునందు కలరు. వీరందరును యుద్దవిశారదులు. నానాళ్ళస్తాస్త్రధారులు. నాకొరకు తమ (ప్రాణముల నొడ్డియైనను యుద్దయు చేయుటకు సిద్ధముగా నున్నవారు. (9) అపర్యాప్తం తదస్మ్కాకం బలం భిష్మాభిరక్షితమ్‌ । పర్యాప్తం త్విదమేతేషాం బలం భీమాభిరక్షితమ్‌ । 10 | భీష్మపితామహునిచే సురక్షితమై, అపరిమితముగా నున్న మన సైన్యము అజేయమైనది. భీమునిచే రక్షింపంబడుచు 'పరిమితముగానున్న ఈ పాండవ సైన్యమును జయించుట సులభము, (10) అయవేషు చ సర్వేషు యథాభాగమవస్థితాః | లట భీష్మమేవాభిరక్షంతు భవంతః సర్వ ఏవ హి 111

• ప్రథమో. ధ్యాయః- అర్జునవిషాదయోగః * 5 కనుక మీరందరును మీమీ స్థానములలో సుస్టిరముగా నిలిచి, అన్నివైపులనుండి నిశ్చయముగా భీష్ముని రక్షించుచుండుడు. . (1) తస్య సంజనయన్‌ హర్షం కురువృద్ధః పితామహః | సింహనాదం వినద్యోచ్చెః శంఖం దధ్మా ప్రతాపవాన్‌ । 12 కురువృద్దుడును, (ప్రతాపశాలియును ఐన భీష్మ పితామహుడు (దుర్యోధనుని ఈ మాటలు విని) అతనిని సంతోషపణఅచుటకై ఉచ్చస్వరముతో సింహనాదమొనర్చి, తన శంఖమును పూరించెను. (12) తతః శంఖాళ్చ్ళ భేర్యళ్చ పణవానకగోముఖాః | సహసైవాభ్యహవ్యంత స శబ్దస్తుములోఇఒభవత్‌ | 13 ॥ మరుక్షణమునందే శంఖములు, నగారాలు, తప్పెటలు, మృదంగములు, గోముఖవాద్యములు మొదలగునవి ఒక్కసారిగా (మోగినవి, దిక్కులను పిక్కటిల్లజేయు. ఆ వాద్యనాదములు భయంకరములై ఒప్పినవి. (13)

6 * ,శ్రీమద్ధగవర్గ్‌త ౪ తతః శ్వేతైర్హట్రైర్యుక్తే మహతి స్యందనే స్థితా | మాధవః-హిండనక్చైవ దివ్యా శంఖౌ ప్రదధ్మతుః। 14 తదనంతరము. శ్వేతాశ్వములను _ పూన్చిన మహారథముపై అసీనులైయున్న శ్రీకృష్ణార్ణునులు తమ దివ్యశంఖములను పూరించిరి, (4) పాంచజన్యం హృషీకేశో దేవదత్తం ధనంజయః ॥ పొండ్రం దధ్మా మహాళంఖం భీమకర్మా వృకోదరః । 15 | శ్రీకృష్ణుడు పాంచజన్యమును, అర్జునుడు దేవదత్త(శంఖ)మును పూరించిరి. అరివీరభయంకరుడైన భీముడు “పౌండ్రము” అను మహాశంఖమును పూరించెను. (15) అనంతవిజయం రాజా కుంతీపుత్రో యుధిస్టిరః | నకులః సహదేవచ్చ సుఘోషమణిపుప్పుకౌ | 16 కుంతీపుత్రుడును, రాజును ఐన యుధిస్టిరుడు 'అనంత నిజయము' తను శంఖమును, నకులసహదేవులు “సుఘోషః' 'మణిపుష్పకము'లను శంఖములను పూరించిరి. (16)

• ప్రథమో౭_ ధ్యాయః- అర్జునవిషాదయోగ: * 7 కాశ్యశ్చ పరమేష్వాసః శిఖండీ ఛచహారథః | ధృష్టద్యుమ్నో విరాటళ్ళ సాత్యకిళ్ళాపరాజితః | 17 | ద్రుపదో గద్రాపదేయాళ్చ సర్వశః 'పృథివీపతే | పొభద్రశ్చ మహాబాహుః శంఖాన్‌ దధ్య్ముః పృథక్‌ పృథక్‌ | 18 |

ఓ రాజా! మహాధనుర్జారిమైన కాశీరాజు, మహారథుడైన “శిఖండి”"యు, _ధృష్టద్యుమ్నుడును, విరాటరాజు, అజేయుడైన “సాత్యకి'యు, 'ద్రుపదమహారాజు, _ (ద్రాపదియొక్క ఐదుగురు పుత్రులును, భుజబలశాలియు సుభద్రాపుత్రుడును అగు అభిమన్యుడును తమ తమ శంఖములను వేర్వేరుగా పూరించిరి. (27-16) స ఘోషో ధార్తరాషాణాం పృాదయాని వ్యదారయత్‌ | _ నభశ్చ పృథివీం చైవ తుములో వ్యనునాద్తయన్‌ । 19 |

పాండవపక్షమహాయోధుల శంఖనినాదములకు భూమ్యాకాశములు దద్దరిల్లినవి. ఆ శంఖారావములకు ధార్తరాష్టుల హృదయములు కకావికలములయ్యెను. (19)

అథ వ్యవస్థితాన్‌ దృష్ట్వా ధార్తరాష్ట్రాన్‌ కపిధ్వజః | ప్రవృత్తే శస్త్రసంపాతే ధనురుద్యమ్య పాండవః । 20 | హృషీకేశం తదా వాక్యమ్‌ ఇదమాహ మహీపతే । . అర్జున ఉవాచ సేనయోరుభయోర్మధ్యే రథం స్థానయ మేఇచ్యుత | 211 ఓ ధృతరాష్ట్ర మహారాజా! స్‌మ్ముట యుద్దమునకై నడుము బిగించి సమర సన్నద్దులైయున్న ధార్తర్యాష్రులను చూచి, కపిద్యజుడైన అర్జునుడు ధనుస్సును పైకెత్తి శ్రీకృష్ణునితో ఇట్లనెను, “ఓ అచ్యుతా! నా రథమును ఉభయసేనలమధ్య నిలుపుము.” (20-210) యావదేతాన్నిరీక్షే హం యోద్భుకామానవస్టితాన్‌ । త్రేర్మయా సహ్నయోద్దన్యమ్‌ అస్మిన్‌ రణసముద్యమే | 22 | రణరంగమునందు యుద్దాభిలాషులై నిలిచియున్న ప్రతిపక్ష్టయోధులందరిని బాగుగా పరిశిలించు నంతవర్శకును, వారిలోఎవరితో శ్ల్వ యుదము ఏ, | లు చేయవలసియున్నదో గమనించునంతవరకును రథమును నిలిపియుంచుము. (22)

*ః ప్రథమో౭_ధ్యాయః- అర్జునవిషాదయోగః * 9 వన ఎ పకననను న నన ననుట న. క యోత్స్యమానానవేక్షే£ హం య ఏతేఒత్ర సమాగతాః | ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్చుద్దే: యుద్దే ప్రియచికీర్షనః । 23 |

“దుర్చుద్దిమైన _ దుర్యోధనునకు ప్రియమును గూర్చుటక్షై యుద్దమున పాల్గొనదలచి వచ్చియున్న రాజులను అందరిని ఒకపరి పరికించెదను.” (23)

సంజయ ఉవాచ

ఏనముక్తో హృషీకేశో. గుడాకేశేన భారత। సేవయోరుభయోర్మథ్యే స్టాసయిత్వా రథోత్తనమ్‌ 24 | భీష్మద్రోణప్రముఖతః సర్వేషాం చ మహీక్షితామ్‌ | ఉవాచ పార్థ పశ్యెతాన్‌ సమనేతాన్‌ కురూనితి । 25 ।

సంజయుడు పలికెను- ఓ ధృతరాస్తా! అర్జునుని కోరికమేరకు శ్రీకృష్ణుడు ఆ _ దివ్యరథమును భీష్మద్రోణులకును, ఆ పక్షమునందలి మహారాజులందరికిని ఎదురుగా ఉభయసేనలమధ్య నిలిపెను. పిదప అతడు అర్జునునితో “ పార్టా! ఇక్కడ సమావేశమైన ఈ కౌరవ వీరులందరిని పరికింపుము” అని నుడివెను. (24-25)

10 శు శ్రీమద్ధగవద్గీత * తత్రాపళ్యత్‌ స్తీతావ్‌ పార్థః పిత్తానథ పితామహాన్‌ | ఆచార్యాన్‌ మాతురాన్‌ భ్రాత్యాన్‌ పుత్రాన్‌ పొత్రాన్‌ సఖీంస్తథా | 26 | శ్వశురాన్‌ . సుహృదళ్ళెన సేనయోరుభయోరసి | (27 పూర్వార్థము) పిమ్మట పార్టడు ఆ ఉభయసేనలయందును చేరియున్న _ పెదతండ్రులను, _ పినతండ్రులను, తాతముత్తాతలను, గురువులను, మేనమామలను, సోదరులను, పుత్రులను, పొత్రులను, మిత్రులను, పిల్లనిచ్చిన మామలను మున్నగు ఆత్మీయులను చూచెను. (26, 27 పూర్వార్థము) తౌన్‌ సమీక్ష్య ష కౌంతేయ: సర్వాన్‌ బంధూనవస్థితాన్‌ । 27 । కృపయా. _ పరయావిష్టో _ విషీదన్నిదమట్రవీత్‌ | (27 ఉత్తరార్థము, 28 పూర్వార్థము) సమరభూమికి వచ్చియున్న బంధువులను అందరిని చూచి, కుంతీపుత్రుడైన అర్జునుడు అత్యంత కరుణా సమంచితుడై శోకసంతస్తుడై ఇట్టు పలికెను.

ఈ ప్రథమో౭._.ధ్యాయః-అర్జునవిషాదయోగః * 11 అర్డున ఉనాచ దృష్టేమం స్వజనం కృష్ణ యుయుత్సుం సముపస్తితమ్‌ 1 28 | సీదంతి మమ గాత్రాణి ముఖం చ,పరిశుష్యతి 1 వేపథుళ్చ శరీరే మే రోనుహర్షశ్చ జాయతే। 29; (28 ఉత్తరార్థము, 29) అర్జునుడు పలికెను- ఓ కృష్ణా! సమరోత్సాహముతో రణరంగమున నిలిచియున్న ఈ స్వజనసమూహమును జూచి, నా అవయవములు శిథిలములగుచున్నవి. నోరు ఎండిపోవుచున్నది. శరీరమునందు వణకు, గగుర్పాటు కలుగుచున్నవి. గాండీవం స్రంసతే హాస్తాత్‌ త్వక్సెన పరిదహ్యతే | న చ శక్నోమ్యవస్థాతుం భ్రమతీవన చ మే మనః। 301 గాండీవము చేతినుండి జారిపోవుచున్నది. చర్మము తపించిపోవుచున్నది. మనస్సు 1భ్రమకు గురియైనట్టు అనిపించుచున్నది. కనుక ఇక్కడ నిలబడలేక పోవుచున్నాను. (30)

12 శ శ్రీమద్ధగవద్గీత త నిమిత్తాని చ పశ్యామి విపరీతాని కేశవ। వచ శ్రేయోఇ_నుపశ్యామి హత్వా స్వజనమాహనే | 31 1 ఓ కేశవా! పెక్కు అపశకునములు కనబడుచున్నవి. యుద్ధమున స్వజనసమూహమును చంపుటచే (శ్రేయస్సు కలుగునని అనిపించుటలేదు, (30 న కొంక్షే విజయం కృష్ణ న చ రాజ్యం సుఖాని చ | కీం.నో రాజ్యేన గోవింద కిం భోగ్రెర్టీవితేన వా। 32 | ఓ కృష్ణా! నాకు విజయము గాని, రాజ్యము గాని, సుఖములు గాని అక్కరయే లేదు. గోవిందా! ఈ రాజ్యమువలనగాని, ఈ భోగములవలన గాని ఈ జీవితమువలన గాని 'ప్రయోజనమేమి? (3బ యేషామక్థే కొంక్షితం నో రాజ్యం భోగాః సుఖావి చ| త ఇమేఒవస్టిధా యుద్ధే ప్రాణాంస్త్యక్ష్యై ధనాని చ। 38 స చునము ఎవరికై ఈ రాజ్యమును, భోగములను,

• దులుకొని యుద్ధమునకు వచ్చియున్నారు. (33)

*ఓ ప్రథమో౭_ ధ్యాయః- అర్జునవిషాదయోగః * 13 ఆచార్యాః పితరః పుత్రాః తథైవ చ పితామహా: | మాతులాః శ్వశురాః పొత్రాః శ్యాలాః సంబంధినస్తథా | 34 |

గురువులు, తండ్రులు, తాతలు, కొడుకులు, మనుమలు, మేనమామలు, మామలు, బావమజదులు, ఇతర బంధువులు మొదలగువారు అందరును ఇచ్చటికి చేరియున్నారు. (3థ ఏతాన్న హంతుమిచ్చ్భామి ఘ్నృతోఇసి మధుసూదన | అపీ త్రెలోక్యరాజ్యస్య హేతోః కిం ను మహీకృతే 1 35

ఓ మధుసూదనా! ముల్లోకాధిపత్యముకొరకైనను నేను ఎవ్వరినీ చంపను. ఇక ఈ భూమండలవిషయమై చెప్పనేల? అట్లే వీరిలో ఎవ్వరైనను నన్ను చంపబూనిననూ నేను మాత్రము వీరిని చంపనే చంపను. (35) నిహత్య ధార్తరాష్ట్రాన్న కా ప్రీతిః స్యాజ్ఞనార్ర | పాపమేవాశ్రయేదస్మాన్‌ హత్వెతానాతతాయిన:ః | 36 |

ఓ జనార్దనా! ఈ ధార్తర్మాష్టులను చంపి, మనము బావుకొనునది ఏమి? (మనము మూట కట్టుకొనునది

14 శ శ్రీమద్ధగవద్గీత ౪ యేమి?) ఈ అతతాయులను చంపుటవలన మనకు

• పాపమే కలుగును: (36) తస్మాన్నార్హా వయం: హంతుం ధార్తరాస్ర్రాన్‌ స్వబాంధవాన్‌ । స్వజనం హీ కథం హొత్వా సుఖినః స్యామ మాధవ ! 37 । కనుక ఓ మాధవా! మనబంధువులైన ఈ ధార్తర్మాష్టులను చంపుట మనకు తగదు. స్వజనులను చంపిన మనకు సుఖము ఎట్టు అబ్బును? (37) యద్యష్యేతే వ పశ్యంతి లోభోపహతచేతసః | కులక్షయకృతం దోషం మిత్రద్రోహే చ పాతకమ్‌ | 38 | కథంన జ్టేయమస్మాభిః పాపాదస్మాన్నివర్తితుమ్‌ | కులక్షయకృతం దోషం ్రపశ్యద్చిర్హనారన । 39 । లోభకారణముగ (భ్రష్టచిత్తులైన వీరు కులక్షయము వలన కలుగు దోషములను, మిత్రద్రోహమువలన సంభవించు పాపములను చూడకున్నచో, ఓ జనార్దనా! కులనాశనమువలన కలుగు నష్టములను ఎరింగిన మనము ఈ పావములకు దూరముగా ఉండుటకు ఏల ఆలోచింపరాదు? (38-39)

ఇ ప్రథమోల_ ధ్యాయః- అర్హునవిషాదయోగః *4 15 కులక్షయే ప్రణశ్యంతి కులధర్మాః, సనాతనాః | ధర్మే నష్టే కులం కృత్నుమ్‌ అధర్మో౭౬భిభవత్యుత । శ0 |

కులక్షయమువలన సనాతనములైన కులధర్మములన్నియును నళించును. ధర్మము అంతరించి పోయినప్పుడు కులము నందు అంతటను పాపమే వ్యాపించును. (40) అధర్మాభిభవాత్‌ కృష్ణ ప్రదుష్యంతి కులస్రియః ॥ ప్రీషు దుష్టాసు వార్నేయ జాయతే వర్ల్షసంకరః। 41

వ!

ఓ కృష్ణా! అధర్మము (పాపము పెచ్చుపెరిగి పోయినప్పుడు కులసస్త్రీలు మిక్కిలి దూషితలగుదురు. ఓ వార్షేయా!. (స్త్రీలు దూషితలు ఐనచో వర్షసాంకర్యము ఏర్పడును. (41) సంకరో నరకాయైన కులఘ్నానాం కులస్య చ। పతంతి పితరో హ్యేషాం లుప్రపిండోదకక్రియాః । 42 |

వర్షసాంకర్యము కులఘాతకులను, కులమును నరకము నందు పడవేయును. పిండోదకములు (1శ్రాద్ధతర్భణములు) లోపించినందువలన వారిపితరులును అధోగతి పాలయ్యెదరు. (42)

16 4 శ్రీమరద్ధగవద్గీత 4 దోషైరేతైః కులఘ్నానాం వర్లసంకరకారక్రైః వర్షసాంకర్యమునకు మూలములైన ఈ దోషములవలన[;. కులఘాతకులయొక్క _ సనాతన కులధర్మములు, జాతిధర్మములు నష్టమగును. (43) ఉత్పన్నకులధర్మాణాం నునుష్యాణాం జనార్దన । నరకేఓనియతం వాసో భవతీత్యనుళుత్రుము | 44 | ఓ జనార్దనా! కులధర్మములు నశించినవారికి నిరవదికముగా. (కలకాలము) నరకప్రాప్తి తప్పదని ప్రతీతి (ఉట అహో బత మహత్‌ పానం కర్తుం వ్యవసితా వయమ్‌ ( యద్రాజ్యసుఖలోభేన హంతుం స్వజనముద్యతాః 1 4&5 అయ్యో! మనము బుద్దిమంతులమైయుండియు రాజ్యసుఖ ల్లోభముచే స్వజనులనే సంహరించుటకు వదు ప్తులమై, ఈ ఘోరపాపకృత్యములకు ట్పుచున్నాము- ఇది యెంత దారుణము? (45)

• ప్రథమో౭_ధ్యాయః- అర్జునవిషాదయోగః * 17 న సు ను. కున 1... యది మామ(్రతీకారమ్‌ ఆశస్త్రం శస్త్రపాణయ: ధార్తరాష్ట్రా రణే హన్యుః తన్నే క్షేమతరం ' భవేత్‌ । 46 |

శస్త్రరహితుడనై, ఎదిరింపని నన్ను శస్త్రములను చేబూని ధార్తరాష్ర్రులు యుద్ధమున వధించినను, అది నాకు మిక్కిలి క్షేమకరమే యగును. (46) నంజయ ఉవాచ ఏవముక్త్యార్దున: సంఖ్యే రథోపస్ట ఉపావిశత్‌ విస్పజ్య సశరం చాసం శోకసంవిగ్నమానసః | 47 । సంజయుడు పలికెను- అర్జునుడు ఈ విధముగా పలికి శోకసంవిగ్నమానసుడై, యుద్దభూమియందు ధనుర్చాణములను త్యజించి, రథమువెనుకభాగమున చతికిలబడెను. (47) ఓం తత్స్ఫదితి శ్రీమద్భుగవద్గీ తానూపనివత్సు) (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగళ్యాస్తే శ్రీకృష్ణార్దునసంవాదే అడ్జునవిషాదయోగోనామ ప్రభమో౭ ధ్వాయః (౧౫ ఖలు ల్ల

18 ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ ద్వితీయా౬ధ్యాయః య సాంఖ్యయోగ; నంజయ ఉనాచ తం తథా కృపయావిష్టమ్‌ అశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్‌ నిషీగంతమిదం వాక్యమ్‌ ఉవాచ మధుసూదనః | 11 సంజయుడు పలికెను- -ఈ విధముగా కరుణాపూరిత హృదయుడైన అర్జునుని కనులలో అశ్రువులు నిండియుండెను. ఆవి అతని వ్యాకులపాటును, శోకమును తెలుపుచుండెను, అటి అర్జునునితో శ్రీకృషభగవానుడు ఇట్లనెను. యస్‌ వన్నసభ (1) శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ కుతస్వాకశ్మఅమిదం విషమే సముపసితమ్‌ నార్యజుష్టమస;ర్స్‌ క అనార్యజుష్టమస్వర్థ్య అకీర్తికరమర్డున | 2 | __త్రీభగవానుడు ఇట్టనెను- ఓ అర్జునా! తగని సమయములో ఈ మెప్పు న్లీక్స ఎట్టు దాపురించినది?

ఓ ద్వితీయో౭_ధ్యాయ- సాంఖ్యయోగః * 19 ఇది (శ్రేష్టులచే ఆచరింపబడునదియు కాదు, స్వర్గమును ఇచ్చునదియు కాదు, కీర్తిని కలిగించునదియు కాదు. (2) క్రైబ్యం మా స్మ గమః పార్ట నైతత్త్రయ్యుపపద్యతే | క్షుద్రం హృదయదౌర్చల్యం త్యక్ష్యోత్తిస్థ పరంతప 1 3 |

కావున ఓ అర్జునా! పేరికితనమునకు లోనుకావద్దు. నీకిది ఉచితము కాదు. ఓ పరంతపొ! తుచ్చమైన ఈ హృదయ దౌర్బల్యమును వీడి, యుద్దమునక్రై నడుము బిగింపుము.. (3)

అర్జున ఉవాచ

కథం భీష్మమహం సంఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన | ఇసషుభిః ప్రతియోత్స్య్యామి పూజార్హావరిసూదన | 4& |

అర్జునుడు సలికెను- ఓ మధుసూదనా! పూజ్యులైన భీష్మపితామహుని, (ద్రోణాచార్యులను యుద్ధమున ఎదిరించి బాణములతో ఎట్టు పోరాడగలను? ఏలనన ఓ అరిసూదనా, ఈ ఇరువురును నాకు పూజ్యులు. (4) గురూనహత్వా హీ మహానుభావాన్‌

శ్రేయో భోక్సుం భైక్ష్యమసీహ లోకే [1031 70 ఇం (ష్య్మ్యా) 2

20 నై శ్రీమద్భగవద్గీత శ హత్వార్థకామాంన్తు గురూనిహైవ భుంజీయ భోగాన్‌ రుధిరప్రదిగ్ధాన్‌ | 5 | మహానుభావులైన ఈశ గురుజనులను చంపకుండా బిచ్చమెచ్తుకొనియైనను ఈ లోకమున జీవించుట నాకు 'శ్రేయస్కరమే. ఏీలనన ఈ గురుజనులను చంపఫినను, రక్తసిక్తములైన రాజ్యసంపదలను, భోగములను మాత్రమే నేను అనుభవింపవలసి యుండునుగదా! (5) న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో యద్వా జమేమ యడి వానో జయ్వేయు: యానేన హత్వా న జీజీవిషాను; . లేజవస్టితాః ప్రముఖే ధార్తర్శాష్టః ; 61 ఈ. యుర్ధముచేయుట (శ్రషమా? లేక చేయకుండుట 'శ్రష్టమా? అనునది ఎజుగము. యుద్ధమున వారిని మనము జయింతుమా? లేళ్ల వృనలన్సు వారు జయింతురా? అను విషయమునుగూడ్ర ఎజుగమ్సు, మనక్తృ అత్మీయులైన ధార్తర్యాష్టులే ఇ మనలను ఎదిరిం్చి (పోరాడుటకు) నిలిచ్చి యున్నారు. వారిని చంపి, జీవించుటక్రున్న మనము ఇష్టపడ్తమ్వు, (ట్ర [1031]

• ద్వితీయో౬.ధ్యాయ- సాంఖ్యయోగః * 21 కార్పణ్యదోషోప హతస్వభావ:ః పసృచ్చామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః 1 యద్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే శిష్యస్టే2హం శాధి మాంత్వాం ప్రపన్నమ్‌ !7॥ కార్పణ్యదోషము (పిరికితనము) నకులోనై నా స్వభావమును కోల్పోయి గిలగిలలాడుచున్నాను. ధర్మాధర్మములవిచక్షణకు దూరమై నా కర్తవ్యమును నిర్ణయించు కొనలేకున్నాను. నాకు నిజముగా (శ్రేయస్కరమైన దానిని తెలుపుము. నేను నీకు శిష్యుడను. శరణాగతుడను, ఉపదేశింపుము.. (7) న హి ప్రపళ్యామి మమాసనుద్యాత్‌ యచ్చోకముచ్చోషణమింద్రియాణామ్‌ 1 అవాప్య భూమావసపత్నమృద్దం రాజ్యం సురాణామసి చాధిపత్యమ్‌ | 8 1 ఈ శోకము నా ఇంద్రియములను దహించివేయు చున్నది. సిరిసంపదలతో గూడిన తిరుగులేని రాజ్యాధికారము లభించినను, కడకు సురాధిపత్యము (ప్రాప్తెంచినను ఈ శోకదాహము చల్దారునుపాయమును -గాంచలేకున్నానుు.(8)

22 ఇ శ్రీమద్ధగవర్గీత * నంజయ ఉవాచ ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరంతప 1 న యోత్ళ్య ఇతి గోవిందమ్‌ ఉక్తా తూష్లీం బభూవ హ 19 | సంజయుడు పలికెను- ఓ రాజా! ఈ విధముగా పలికిన ఫిన్ముట అంతర్యామియైన శ్రీకృష్ణునితో గుడాకేశుడైన అర్జునుడు, “నేను యుద్దము చేయనే చేయను” అని స్పష్టముగా నుడ్తివి, మౌనము వహించెను. (9) తమువాచ హృషీకేశ ప్రహసన్నివ భారత | సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదంతమిదం వచః । 10 1 ఓ ధృతరాష్ట్ర! ఉభయసేనల మధ్య శోకసంతప్తుడైన అర్జునుని జూల్చి, శ్రీకృష్ణుడు మందహాసముతో ఇట్టు పలికెను, (10) శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ అళోచ్యావన్వళోవప్ట్యం ప్రజ్ఞావాదాంళ్చ భాషపే | గతాసూనగతాసూంచ్చ నామళోచంతి. పండితా: । కక. వాలా పడు పలికెను- ఓ అర్జునా! కోకింపదగని ల్‌ నవు శోకించుచున్నావు. సైనా. పండతుని

• ద్వితీయో౭.ధ్యాయ- సాంఖ్యయోగః * 23 (జ్ఞానివలె మాట్టాడుచున్నావు. పండితులైనవారు ప్రాణములు పోయిన వారిని గూర్చిగాని, ప్రాణములుపోని వారిని గుజించిగాని కోకింపరు. (1 న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిసాః | న చైవ న భవిష్యామః సర్వే నయమతః పరమ్‌ 112 |

నీవుగాని, నేనుగాని, ఈ రాజులుగాని ఉండని కాలమే లేదు. ఇక ముందు కూడ మనము ఉండము అనుమాటయే లేదు. (అన్ని కాలములలోను మనము ఉన్నాము. ఆత్మ శాశ్వతము. అది అన్ని కాలములయందును ఉండును. శరీరపతనముతో అది నళించునది కాదు.) (12) దేహినో౬స్మీన్‌ యథా దేహీ కౌొమూరం యౌవనం జరా 1 చథా దేహాంతరప్రాస్తి ధీరస్త్తత న ముహ్యతి | 13 |

జీవాత్మకు ఈ దేహమునందు కౌమారము, యౌవనము, వార్దక్యము ఉన్నట్లే మజీయొక దేహ్రాప్రియు కలుగును. ధీరుడైనవాడు ఈ విషయమున మోహితుడు కాడు.(13) మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌంతేయ శీతోష్ణసుఖదు:ఖదాః | ఆగమాపాయినో౬. నిత్యాః తొంస్రితిక్షస్వు భారత। 14 |

ఓ కౌంతేయా! విషయేంద్రియసంయోగమువలన శీతోష్టములు సుఖదుఃఖములు కలుగుచున్నవి. అవి ఉత్పత్తి ఏనాశశీలములు. అనిత్యములు. కనుక భారతా! వాటిని సహింపుము. (పట్టించుకొవకుము) (14 యంహిన వ్యథయంత్యేతే ప్పరుషం పురుషర్షభ | సమదుఃఖసుఖం ధీరం పో౭మృతత్వాయ కల్పతే। 15

ఏలనన ఓ పురుషశ్రేష్టా! ధీరుడైనవాడు సుఖ దుఃఖములను సమానముగా చూచును. లి పురుషుని విషయేంద్రియ' సంయోగములు చలింప యజాలవు, అతడే మోక్షమును పొందుటకు అర్జ్హుడు. (15) నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః ॥

ఉభయోరసి దృష్టా_ంత; శ్వవయోప్రత్త్యదర్శిభి: । 16 । అసత్తు అనుదానిక్తి (అనిత్యమైనదానిక్ర ఉనికియే లేదు. సత్తు అనుదానికి లేమి లేదు. ఈ విధముగ ఈ రెండింటియొక్య వాస్తవస్వ్యరూపములను తత్ష్యజ్ఞానిదైనవాడే ఎణుంగును. కా - గ16) ఆపినా తు తర్విద్ధి ట్వ్వై సర్వమిదం శతమ్‌ | వినాశమవ్యయస్యాష్య ఎ కళ్చిత్‌ కర్తుమర్హతి 17

• ద్విరతీయో2.ధ్యాయ- సొంఖ్యయోగః * 25 నత కుక సు నన నన నాశరహితమైన ఆ సత్యము (పరమాత్మ తత్త్వము) జగత్తునందు అంతటను వ్యాపించియున్నదని యెరుంగుము. శాశ్ళతమైన దానినెవ్వరును నశింపజేయజాలరు. (17) అంతవంత. ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణ: | అనాశినో£_ప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత 18 | ఈ శరీరములు అన్నియును నశించునవియే. కాని జీవాత్మ నాశరహితము, అఫ్రమేయము (అనిర్వ్భచనీయము). నిత్యము. కనుక (ఈ విషయమును ఎటింగి) ఓ భరతవంశీ! అర్జునా! నీవు యుద్దము చేయుము. (18) య ఏనం వేత్తి హంతారం యశ్ళెనం మన్యతే హతమ్‌। ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హంతి న హన్యతే! 19 | ఆత్మ ఇతరులను చంపునని భావించువాడును, అది (ఆత్మ) ఇతరులచే చంపబడునని భానించువాడును, ఆ ఇద్దజును అజ్ఞానులే. ఏలనన వాస్తవముగా ఆత్మ ఎవ్వరినీ చంపదు, ఎవ్వరిచేతను చంపబడదు. (19) న జాయతే మియతే వా కదాచిత్‌ నాయం భూత్వా భవితావాన భూయః |

26 *ఖ్ల శ్రీమద్ధగవర్గీత ౪ అజో నిత్యః శాశ్వతోః౭యం పురాణో న హన్యతే వహాన్యమానే శరీరే! 20 1 ఈ ఆత్మ ఏ కాలమునందును పుట్టదు, గిట్టదు. పుట్టి ఉండునది కాదు. ఇది భావ వికారములు లేనిది (ఉత్పత్తి, అస్తిత్వము, వృద్ధి, విపరిణామము, అపక్షయము, వినాశము అను ఆజును భావవికారములు) ఇది జన్మ లేనిది, నిత్యము, శాశ్వతము, పురాతనము. శరీరము చంపబడినను ఇది చావదు. (20) వేదానినాశినం నిత్యం య ఏనమజనున్యయమ్‌ । కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హంతి కమ్‌! 211 ఓ పార్భా! ఈ ఆత్మ నాశరహితము, నిత్యము అనియు, జననమరణములు లేనిదనియు, మార్పులేనిదనియు తెలిసికొనిన పురుషుడు ఎవరిని ఎట్టు చంపించును? ఎపరిని ఎట్టు. చంపును? (21) వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహోయ నవాని గృవ్దోతి నరో౭౬పరాణి ॥ తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా- | న్యవ్యాని సంయాతి నవాని దేహీ! 22

• ద్వితీయో£.ధ్యాయ- సాంఖ్యయోగః 4 27 మానవుడు జీర్ల్షవస్త్రములను త్యజించి, నూతన వస్త్రములను ధరించినట్టు జీవాత్మ (ప్రాతశరీరములను వీడి నూతనశరీరములను పొందును. (22) నైనం ఛిందంతి శస్త్రాణి వైనం దహతి పావకః । న చైనం క్లేదయంత్యాపో న శోషయతి మారుతః । 23 ॥ ఈ' ఆత్మను శస్త్రములు ఛేదింపజాలవు. అగ్ని దహింపజాలదు. నీరు తడుపజాలదు. వాయువు ఆరిపోవునట్టు చేయజాలదు. (23) అచ్చేద్యోఒయమగాహ్యో౬యమ్‌ అక్షేద్యోఇశోష్య ఫీన చ | నిత్యః సర్వగతః స్థాణుః అచలో£౬యం సనాతనః । 24 1 ఈ ఆత్మ చఛేదించుటకును, దహించుటకును, తడుపుటకును, శోషింపజేయుటకును సాధ్యము కానిది, ఇది నిత్యము. సర్వవ్యాపి, చలింపనిది (అచలము) స్టాణువు (స్థిరమైనది) సనాతనము. (శాశ్వతము) (24 అవ్యక్షోణ యముచింత్యోషయమ్‌ అవికార్యోఒయముచ్యతే | తస్మాదేవం. విదిత్వెనం నానుశోచితుమర్హసి | 25 ।

28 * శ్రీమద్ధగవద్గిత 4 ఈ ఆత్మ అవ్వక్తమైనది. (ఇం(ద్రియగోచరముగానిది) ఆచింత్యము (మనస్సునకును అందనిది) వికారములు లేనిది. దీనిని గూర్చి ఇట్లు తెలిసికొనుము. కనుక ఓ అర్జునా! నీవు దీనికై శోకింపదగదు. (25) అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్‌ । తథాపి త్వం మవాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి । 26 ఓ అర్జునా! ఈ ఆత్మకు జననమరణములు కలవని ఒకవేళ నీవు భావించినప్పటికిని దీనికై నీవు శోకింపదగదు. (26) జొతస్య హి ధ్రువో మృత్యుః ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ | తస్మాదపరిహార్యే రే న త్వం శోచితుమర్హసి | 27 | ఏలనన పుట్టినవానికి మరణము తప్పదు. మరణించిన వానికి పునర్దన్మ తప్పదు. కనుక అపరిహార్యములైన ఈ విషయములయందు నీవు శోకింపదగదు. (27) అవ్యక్తాదీని భూతావి వ్యక్తమధ్యాని భారత | అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా। 28 ఓ అర్జునా! (ప్రాణులన్నియును పుట్టుకకుముందు ఇంద్రియగోచరములు గావు- (అవ్యక్తములు) మరణానంతరము గూడ అవి అవ్యక్తములే- ఈ జననమరణముల మధ్యకాలము

నందు .మాత్రమే అవి (ప్రకటితములు (ఇంద్రియ గోచరములు) అగుచుండును. ఇట్టి స్థితిలో వాటికై పరితపించుట ని(ష్రయోజనము. (28 ఆశ్చర్యవత్ప్సళ్యతి కళ్ళిదేనమ్‌ ఆళ్ళర్యవద్వదతి తథైవ. చాన్యః। ఆళ్చర్యవచ్చెనమన్యః శృణోతి (బ్రీత్వాస్యేనం వేద న చైన కళ్ళిత్‌; 29, ఎవరో ఒక మహాపురుషుడు మాత్రమే దీనిని (ఈ ఆత్మను) ఆశ్చర్యకరమైన దానినిగా చూచును. మరియొక మహాత్ముడు దీని తత్వమును ఆళ్ళర్యకరముగా వర్షించును. వేజొక పురుషుడు దీనిని ఆశ్చర్యకరమైన దానినిగా వినును. ఆ విన్నవారిలోకూడ కొందరు దీనినిగూర్చి ఏమియు ఎజుగరు. (29) దేహీ నిత్యమవధ్యో౭.యం దేహే సర్వస్య భారత | తస్మాత్‌ సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హపి | 30 | “ఓ అర్జునా! ప్రతిదేహమునందును ఉండెడి ఈ ఆత్మ వధించుటకు వీలుకానిది. కనుక ఏ ప్రాణిని గూర్చియైనను నీవు శోకింపదగదు. (30)

30 *ఓ శ్రీమద్ధగవర్గీత * స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికంపితుమర్హసి | ధర్మ్యాద్ది యుద్దాచ్చేయో౬న్యత్‌ క్షత్రియస్య న విద్యతే | 311 అంతేగాక న్వధర్మమునుబట్టీయు. నీవు భయపడ నక్కరలేదు. ఏలనన క్షత్రియునకు ధర్మయుద్దమునకు మించినట్టి శ్రేయస్కరమ్తైన కర్తవ్యము మజియొకటి ఏదియును లేదు. (30 యదృచ్చయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్‌ । సుఖినః క్షత్రియాః పార్ధ లభంతే యుద్దమీదృశమ్‌ | 32 | ఓ పార్టా! యాదృచ్చికముగా అనగా అనుకోకుండా తటస్టించిన ఇట్టీ యుద్ధము అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులకే లభించును. ఇది స్వర్గమునకు తెజచిన ద్వారము వంటిది. (32) అథ చేత్యమిమం ధర్మం సంగ్రామం న కరిష్యసి తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్వ్యసి । 33 । ఈ యుద్ధము నీకు ధర్మబద్దము. ఒకవేళ నీవు దీనిని ఆచరింపకున్నచో నీ స్వధర్మమునుండి పాజిపోయినవాడవు అగుదువు. దానివలన కీర్తిని కోల్పోవుదువు. పైగా నీవు పాపము చేసినవాడవగుదువు, (33)

• ద్వితీయో౭.ధ్యాయ- సాంఖ్యయోగః 4 31 అకీర్తిం చాపీ భూతావి కథయిష్యంతి తేఓవ్యయామ్‌ 1 సంభావితస్య _ చాకీర్తి మరణాదతిరిచ్యతే 34 | లోకులెల్లరును బహుకాలమువణకును నీ అపకీర్తినిగూర్చి చిలువలు పలువలుగా చెప్పికొందురు. మాన్యుడైన పురుషునకు. అపక్షీర్తి మరణముకంటెను బాధ్రాకరమైనది. (3ట భయాద్రణాదుపరతం మంస్యంతే త్వాం మవోరథాః | యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్‌ 1 35 | ఈ మహారథులదృష్టిలో ఇప్పుడు నీవు మిక్కిలి 'మాన్యుడవు. యుద్దవిముఖుడవైనచో వీరి దృష్టిలో నీవు ఎంతో చులకన అయ్యెదవు. అంతేగాక నీవు పిరికివాడవై యుద్ధమునుండి పారిపోయినట్టు వీరు భావింతురు. (35) అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్‌ వదిష్యంతి తవాహితాః | నిందంతస్తవ సామర్ద్యం తతో దుఃతరం ను కిమ్‌ [36॥ నీ,ళత్రువులు నీ సామర్థ్యమును నిందించుచు నిన్ను గూర్చి పెక్కు అనరాని మాటలను అందురు. అంతకంటె విచారకరమైన విషయమేముండును? (36) హత్తో నా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యపే మహీమ్‌ | తస్మాదుత్తిష్ట కౌంతేయ యుద్దాయ కృతనిళ్చయః । 37 |

32 శ శ్రీమద్ధగవర్గీత *

ఓ అర్జునా! రణరంగమున మరణించినచో నీకు వీరస్వర్లము. ప్రాప్తించును యుద్ధమున జయించినచో రాజ్యభోగములను అనుభవింపగలవు. కనుక కృతనిశ్చయుడవై యుద్ధమునకు లెమ్ము. (37) సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ । తతో యుద్దాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాస్ప్యసి | 38 |

జయాపజయములను, లాభనష్టములను, సుఖదుఃఖములను సమానముగా భావించి, యుద్దసన్నద్దుడవు కమ్ము. అప్పుడు నీకు పాపములు అంటనే అంటవు. (39) ఏమి తే౬భిహితా సొంభ్యే బుద్దిర్యోగే త్విమాం శృణు | బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్ట కర్మబంధం ప్రవాస్యసి । 39 |

ఓ పార్టా! ఈ (సమత్వ) బుద్దిని ఇంతవజకును జ్ఞానయోగ _ దృష్టితో తెల్పితిని. ఇప్పుడు దానినే కర్మయోగదృక్సథముతో వివరించెదను, వినుము. దానిని ఆకళింపుచేసికొని, ఆచరించినచో కర్మబంధములనుండి నీవుముక్తుడవయ్యెదవు. (39) నేహాభిక్రమనాశోస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే।. స్వల్పమప్యప్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్‌ | 40 |

• ద్వితీయోలి.ఛభ్యాయ- సాంఖ్యయోగ: * 33 ఈ (నిష్కామ) కర్మయోగమును ్రారంభించినచో దీనికి ఎన్నటికిని బీజనాశము లేదు. దీనికి విపరీత ఫలితములే యుండవు. పైగా ఈ (నిష్కామ) కర్మయోగమును ఏ కొంచెము. సాధనచేసినను అది జన్మమృత్యురూప మహాభయమునుండి కాపొడును. (40) వ్యవసాయాత్మికా బుద్ది: ఏక్తేహా కురునందన । బహుశాఖా హ్యనంతాళ్చ బుద్దయో౬ వ్యవసాయినామ్‌ । 41 | ఓ అర్జునా! ఈ (నిష్కామ) కర్మయోగమునందు నిశ్చయాత్మక బుద్ధి ఒకటియే యుండును. కాని భోగాసక్తులైన వివేకహీనుల బుద్ధులు చంచలముల్లై ఒకదారీ తెన్నూ లేక కోరికలవెంట నలువైవులా పరుగులు తీయుచూ అనంతములుగానుండును, (41) యామిమాం పుస్పితాం వాచం ప్రవదంత్యవిసశ్చిత: ॥ వేదపాదరతాః పార్ట _నాన్యదస్త్రీతి వాదినః! 42 | కానూత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్‌ । 'క్రియోవిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి। 413 | భోగ్రైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్‌ వ్యనసయాత్మికా బుద్ది: సమాధౌ న విధీయతే! 14 |

34 * శ్రీమద్ధగవర్గీత *

ఓ అర్జునా! వివేకహీనులైన జనులు ప్రాపంచికభోగముల యందే తలమున్కలై యుందురు. వారు కర్మఫలములను ప్రశంసించు వేదవాక్యములయొక్క బాహ్యార్థములయందే (ప్రీతివహింశురు. వాటి అంతరార్థములజోలికేపోరు. స్వర్గమునకు మించినదేదియును లేదనియు, అదియే పరమ(ప్రాస్యమనియు వారు భావింతురు. క్షణికములైన (ప్రాపంచిక భోగైశ్ళ్యర్యముల యందలి ఆసక్తితో వివిధ సకామ కర్మలను ్రోత్సహించుచు ప్రీతిని గూర్చు ఇచ్చకపుపల్కులు పలికెదరు. ఆ ఇచ్చకపునూటల ఉచ్చులలోబడిన భ్‌ గైశ్టర్యానక్తులైన అజ్ఞానులబుద్దులు భగవంతుడు లక్ష్యముగాగల సమాధియందు స్థిరముగా ఉండవు. (42-44) తైగుణ్యవిషయా వేదా ని(స్రెగుణ్యో భవార్డున | విర్వంద్వో నిత్యసత్త్వస్తో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్‌ 1 15 |

ఓ అర్జునా! వేదములు సత్వరజస్తమోగుణములకార్యరూపములైన సమస్త భోగములను గూర్చియు, వాటిని పొందుటకై చేయవలసిన సాధనలను గూర్చియు ్రతిపాదించును. నీవు ఆ భోగముల యెడలను వాటి సాధనలయందును ఆసక్తిని త్యజింపుము. హర్షశోకాదిద్వంద్వములకు అతీతుడవు కమ్ము. నిత్యుడైన పరమాత్మయందే స్పితుడవు కమ్ము. నీ యోగక్షేమముల కొజకై ఆరాటపడవద్దు. ఆంత:ఃకరణమును వశమునందుంచుకొనుము, (త్వక్‌)

ఇ ద్వితీయో౬ధ్యాయ- సాంఖ్యయోగః *౪ 35 యావానర్హ ఉదపానే సర్వతః సంఫ్లుతోదకే ॥ తావాన్‌ సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః | 46 |

అన్నివైపులా జలములతో నిండియున్న మహాజలాశయము అందుబాటులోనున్న వానికి చిన్న చిన్న జలాశయములవలన ఎంత ప్రయోజనమో, పరమాత్మ ప్రాప్రీనంది పరమానందమును అనుభవించు బ్రహ్మజ్ఞానికి వేదములవలన అంతియే ప్రయోజనము. (46) కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన। నూ కర్మఫలహేతుర్భూః నూ తే పంగో౭స్యకర్మణి । 47 |

క్షర్రవ్యకర్మమునాచరించుటయందే నీకు అధికారముగలదు. ఎన్నటికినీ దాని ఫలములయందులేదు. కర్మఫలములకు నీవు హేతువు కారాదు. కర్మలను మానుటయందు నీవు ఆసక్తుడవు కావలదు. అనగా ఫలాపేక్షరహితుడవై కర్తవ్యబుద్దితో కర్మలనోచరింపుము. (47) యోగస్టః కురు కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా ధనంజయ । సిద్ద్యసిద్ద్యోః సమో. భూత్వా సనుత్వం 'యోగ ఉచ్యతే । 48 ఓ ధనంజయా! యోగస్ట్రితుడనై ఆసక్తిని వీడి, సిద్ధి-అసిద్దుల యెడ సమత్వ భావమును కలిగియుండి, కర్తవ్యకర్మలను ఆచరి౦పుము, ఈ సమత్వభావమునే యోగమందురు. (48)

36 8 శ్రీమద్ధగవర్గ్‌త + దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్దనంజయ | బుద్దా శరణమన్విచ్చ కృపణాః: ఫలహేతనః । 49 | "ఈ సమత్వబుద్దియోగముకంటెను సకామకర్మ మిక్కిలి నిమ్న'శ్రేణికి' చెందినది. కావున ఓ ధనంజయా! నీవు సమత్వబుద్ధియోగమునే ఆశ్రయింపుము- ఏలనన ఫలాసక్తితో కర్మలు చేయువారు అత్యంతదీనులు, కృపణులు. (49) బుద్దియుక్తో జవోతీహ ఉభే సుకృతదుష్కుతే | తస్మాద్యోగాయ యుజ్యన్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్‌ | 50 1 సమత్వ బుద్దియుక్తుడైనవాడు పుణ్యపాపములను రెండింటిని ఈ లోకమునందే త్యజించును. అనగా కర్మఫలములు వానికి అంటవు. కనుక నీవు సమత్వబుద్ది రూపయోగమును అశ్రయింపుము, ఇదియే కర్మాచరణమునందు కౌశలము, అనగా కర్మబంధములనుండి ముక్తుడగుటకు ఇదియే మార్గము. (50) కర్మణం బుద్దియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః జన్మబంధవివిర్ముక్తాా పదం గచ్చంత్యవామయమ్‌ 1511 పీలనన సమబుద్దియుక్తులైన జ్ఞానులు కర్మఫలములను త్యజించి, జనన మరణబంధములనుండి ముక్తులయ్యెదరు. అంతేగొక వారు నిర్వికారమైన పరమసదమును పొందుదురు, (51)

• ద్వితీయో£_.ధ్యాయ- సాంఖ్యయోగః 4 37 యదా తే మోహకలిలం బుద్దిర్యతితరిష్యతి ॥ తదా గంతాసి నిర్వేదం (శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య 'చ 1521

'మోహమనెడి ఊబినుండి పూర్తిగా బయటబడినప్పుడే నీవు వినిన వినబోవు ఇహపరలోకనంబంధమైన సమస్తభోగములనుండి వైరాగ్యమును పొందగలవు. (52) (శ్రుతివిఫ్రతిపన్నా తే యదా స్టాస్యతి నిళ్చలా | సమాధానచలా బుద్ధిః తదా యోగమవాప్వ్యసి ॥ 53|

నానా విధములైన. మాటలను వినుటవలన విచలితమైన_. (అయోమయమునకు గురిర్రైన) నీ బుద్ధి పరమాత్మయందు నిశ్చలముగా స్థిరముగా ఉన్నప్పుడే నీవు ఈ యోగమును పొందగలవు. అనగా నీకు పరమాత్మతో నిత్య(శాన్ళత) సంయోగము ఏర్చడును. (53)

అడ్డున ఉవాచ

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్టస్య కేశవ | స్టితధీః కిం ప్రభాషేత కీమూసీత వ్రజేత కిమ్‌ | 54।

అర్జునుడు పలికెను- ఓ కేశవా! సమాధిస్టితుడై పరమాత్మ (ప్రాప్తినందిన స్టితప్రజ్ఞాని యొక్క లక్షణములెవ్వి? అతడు ఎట్టు భాషించును? ఎట్టు కూర్చొనును? ఎట్టు నడుచును? (54)

38 శ శ్రీమర్ధగవర్గీత 4 నలు శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ వ్రజహాతి యదా కామాన్‌ సర్వాన్‌ పార్ధ మునోగతాన్‌ | ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః సిత ప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే | 55 | శ్రీ భగవానుడు పలికెను- ఓ అర్జునా! మనస్సునందలి కోరికలన్నియును పూర్తిగా తొలగిపోయి, ఆత ద్వారా ఆత్మయందు సంతుష్టుడైనవానిని, అనగా పరమాత్మ సంయోగమువలన అత్మానందమును పొందినవానిని స్టితస్రజ్ఞాడని యందురు. (55) దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః. సుఖేష్ప విగతస్పృహః వీతరాగభయక్రోధః స్టితధీర్మునిరుచ్యతే 156 1 దుఃఖములకు క్రుంగిపోనివాడును, సుఖములకు పాంగిపోని వొడును, అసక్తిని భయజ్రోధములను వీడినవాడును ఐనట్టి మననశీలుడు (మ్సున్సి) స్థితప్రజ్ఞడన బడును. _ (56) లన నర్యత్రావ్టు తత్తశ్‌ ప్రాష్య శుభాపభమ్‌ | అరి న ద్వేష్టితస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్టితా 57! దే స ప నియందును మమతాసక్తులు లేనివాడున్స, అనుకూల ఎరిస్టతులయంద్రు హర్షమ్సు, (ప్రత్రికూం షు (ప్రతికూల పరిస్టితకులయందు

• ద్విశీయో౬ఒధ్యాయ- సాంఖ్యయోగు * 39 వ పసు తనన ను నన పన... కన ద్వేషము మొదలగు వికారములకు లోనుగానివాడును అగు పురుషుడు స్టితప్రజ్ఞుడు అనబడును. '* (57) యదా సంహరతే చాయం కూర్మో౬ంగానీవ సర్వశః | ఇంద్రియాణీం ద్రియార్జేభ్య! తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిస్టితా । 58 తాబేలు తనఅంగములను అన్నివైపులనుండి లోనికి ముడుచుకొనునట్టుగా, ఇంద్రియములను ఇంద్రియార్థముల (విషయాదుల) నుండి అన్నివిధముల ఉపసంహరించుకొనిన పురుషుని యొక్క బుద్ది స్థిరముగా ఉన్నట్లు భావింపవలెను, (58) విషయా వినివర్తంతే నిరాహారస్య దేహినః । రసవర్జం రసోఇప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే। 59 । ఇంద్రియముల ద్వారా విషయములను (గ్రహింపనివానినుండి ఇం|ద్రియార్థములు మాత్రము వైదొలగును. కాని వాటిపై ఆసక్తి మిగిలియుండును. స్థితప్రజ్ఞునకు పరమాత్మ సొక్షాత్కారమై నందు వలన వానినుండి ఆ ఆసక్తిగూడ తాలగిపోవును. (59) యతతో హ్యపి కౌంతేయ పురుషస్య విపశ్చితః ! ఇంద్రియాణి ప్రమాథీని హరంతి ప్రసభం మనః । 60 | ఓ అర్జునా! ఇంద్రియములు ప్రమథనశీలములు, మనుష్యుడు వాటిని నిగ్రహించుటకు ఎంతగా (ప్రయత్నించినను, ఆసక్తి తొలగి

40 *₹ శ్రీమద్ధగపర్గీత 4 ఆనన పోనంతవఅకును అవి అతని మనస్సును ఇంద్రియార్థములవైపు బలవంతముగా లాగికొనిపోవుచునే యుండును. (60) తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః | వశే హి యస్యేంద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిస్టితా | 61 |

కనుక సాధకుడు ఆ ఇంద్రియములను అన్నింటిని వళమునందుంచుకొని, సమాహితచిత్తుడై (చిత్తమును పరమాత్మయందు లగ్గముచేసినవాడై) మత్స్చరాయణుడ్జె, ధ్యానమునందు కూర్చొనవలెను. ఏలనన ఇంద్రియములను వళమునందుంచుకొనువాని బుద్ది స్టిరముగానుండును. (61) ధ్యాయళలో విషయాన్‌ పుంసః పంగస్తేషాపజాయతే | సంగాల్స్‌ సంజాయతే కామః కామాల్‌ కోధో౭౬భిజాయతే | (621

విషయచింతన చేయు పురుషునకు ఆ విషయములయందు యీ ఏర్పడును. ఆసక్తివలన ఆ విషయములను పొందుటకై

లు కలుగును, ఆ కోక శీరనప్పుడు శ్రోధరము ఏర్పడును. (62) క్రోధాదృవతి 3

బద్ధినాళో బుద్ధినాశాశ్‌ ప్రణశ్యతి | 63!

• ద్వితీయో£_.ధ్యాయ- సౌంఖ్యయోగః * 41 పనన సుక కపుప. 1 అట్టి క్రోధమువలన వ్యామోహము కలుగును. దాని (ప్రభావమున స్కృతి ఛిన్నాభిన్నమగును. స్మృతిభ్రష్టమైనందున బుద్ది అనగా జ్ఞానశక్తి నళించును. బుద్దినాశమువలన మనుష్యుడు తన స్థితినుండి పతనమగును. (63) రాగద్వేషవియుక్తెస్తు విషయానింద్రియైశ్చరన్‌ । ఆత్మవశ్యెర్విధేయాత్మా _ ప్రసాదమధిగచ్చతి | 64; అంత;కరణమును వళమునందుంచుకొనిన సాధకుడు రాగద్వేషరహితుడై ఇంద్రియముల ద్వారా విషయములను (గ్రహించుచున్నను మనశ్శాంతిని పొందును. (6కు ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే | ప్రసన్నచేతసో హ్యాళు బుద్ది: పర్యవతిష్టతే। 65 | మనః(ప్రసన్నతను పొందిన వెంటనే ఆతనిదుశుములన్నియును నళించును. ప్రసన్నచిత్తుడైన కర్మయోగియొక్క బుద్ది అన్నివిషయములనుండియు వైదొలగి, పరమాత్మయందు మాత్రమే పూర్తిగా స్థిరమగును. (65) నాస్తి బుద్దిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా న చాభానయతః శాంతిః అశాంతస్య కుతః సుఖమ్‌ 1 66 |

శ2 గ్‌ శ్రీమద్ధగవర్గీత త్త తాకను లను నొతాలనానానావానాలు ఇంద్రియములు, మనస్సు వశమునందు ఉండని వాని యందు నిశ్చయాత్మకబుద్ధి ఉండదు. అట్టి 'అయుక్తమనుష్యుని అంతఃకరణమునందు అఆస్తికభావమే కలుగదు. తద్భావనా హీనుడైన వానికి శాంతి లభింపదు. మనళ్శాంతి లేనివానికి సుఖము ఎట్టు లభించును? (66) ఇంద్రియాణాం హి చరతాం యన్మవో౬ను విధీయతే | తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివాంభసి | 67 | నీటిపై తేలుచున్న నావను గౌలినెట్టివేయును. అట్టే ఇంద్రియార్ధములయందు సంచరించు ఇంద్రియములలో మనస్సు ఏ ఒక్క ఇంద్రియముతో కూడియున్నను ఆ ఒక్క ఇంద్రియమే మనోని[గ్రహములేని మనుజునీబుదిని అనగా విచక్షణ్రా శక్తిని హరించివేయును, (౯) న. మహాబాహో! నిగృహ్రిశ్రాన్సి సర్వశః | 0 యా య ఇం్రియాణిం ద్రియార్థేభ్య; తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్టితా | 68 । కనుక నుండి “ఖగౌ! ఇంద్రియములను ఇం(ద్రియార్హముల రెన్నివిధములుగ. పూర్తిగా నగబంచిన పురుషునియొక్క బ్బద్ద సర్వ డగ నిగ్రహించి . 6 స్థరముగానుండును, (68)

• ద్వితీయో౭_ధ్యాయ- సాంఖ్యయోగః * 43 యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ । యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పళ్యతో మునేః | 69 |

నిత్యజ్ఞానస్వరూప పరమానంద(ప్రాప్తియందు స్టితప్రజ్ఞుడైన యోగి మేల్కొనియుండును. అది ఇతరప్రాణులన్నింటికిని రాత్రితో సమానము, నళ్చరమైన (ప్రాపంచిక సుఖ'్రాప్తికై ప్రాకులాడుచు ప్రాణులన్నియు మేల్కొని యుండును. అది పరమాత్మతత్త్యమునెజిగిన మునికి (మననశీలునకు) రాత్రితో సమానము. (69) ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్టం

సముద్రమాపః ప్రవిశంతి యద్వత్‌ తధద్వత్‌ కానూ యం ప్రవిశంతి సర్వే

స శాంతిమాస్నోతి న కామకామీ । 70 | సమస్తదిశలనుండి పొంగి 'ప్రవహించుచు వచ్చిచేరిన నదులన్నియును పరిపూర్ణమై నిళ్ళ్చలముగానున్న సము(ద్రమును ఏమాత్రము చలింపజేయకుండగనే అందులో లీనమగును అట్లే సమస్తభోగములును స్థితప్రజ్ఞనియందు ఎట్టి వికారములను కల్షింపకయే వానిలో లీనమగును. అట్టి పురుషుడే పరమశాంతిని పొందును, భోగాసక్తుడు శాంతిని పొందజాలడు. (70)

44 *ః శ్రీమద్ధగవర్గీత 4 విప యనక విపోయ కామాన్‌ యః సర్వాన్‌ పుమాంశ్చరతి ని;స్పృహః | విర్మమో నిరహంకారు స శాంతిమధిగచ్చతి | 71 | కోరికలన్నింటిని త్యజించి మమతా-అహంకార, స్పృహా రహితుడై చరించునట్టి పురుషుడే శాంతిని పొందును. (71) ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితి పార్థ నైనాం ప్రాష్య విముహ్యతి | స్థిత్వాస్యామంతకాలేఓ పి బ్రహ్మనిర్వాణమృచ్చతి । 72 | ఓ అర్జునా! బ్రాహ్మీస్థితి యనగా ఇదియే. (ఇదియే (బ్రహ్మస్రాప్టి కలిగిన పురుషనిస్థితి) క్ర (బ్రాహ్మీస్టితిని పొందిన యోగ ఎన్నడును మోహిత్రుడు క్రాడ్రు. అంత్యకాలము నందును ఈ 'బ్రాహ్మీస్టితియందు స్టిరముగానున్నవాడు (బ్రహ్మానందమును పొందును. (72) ఓం తత్పదితి శ్రీమద్భగవద్గీ తాసూపనిషత్సు (అన్నైనిద్యాయాం యోగశాస్ర్రే శ్రీకృష్ణార్దనసంవాదే ంఖ్యయో గో నామ్ర ద్వితీయో ధ్యాయః 1౨11 సళ్లు న్ను

ఉర్‌ ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ తృతీయో౬_ధ్యాయః - కర్మయోగః అర్జున ఉవాచ జ్యాయసీచేత్‌ కర్మణస్తే మతా బుద్దిర్ణనార్హన తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ 11 అర్జునుడు పలికెను- ఓ జనార్దనా! కేళవా! నీ అభిప్రాయమునుబట్టి కర్మకంటెను జ్ఞానమే (శ్రేస్టమైనచో, భయంకరమైన ఈ యుద్దకార్యమునందు నన్నేల నియోగించుచున్నావు? (1) వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే । తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రీేయోఇ హమాస్నయామ్‌ 12 కలగాపులగమువంటి నీ మాటలతో నా బుద్ది భ్రమకు లోనగునట్లు చేయుచున్నావు. కనుక నాకు శ్రేయస్కరమైన ఒక మార్గమును నిశ్చయముగా తెల్పుము. (2) శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ లోకే ఇ స్మిన్‌ ద్వెవిధా నిష్టా పురా ప్రోక్తా మయానఘు | జ్ఞానయోగేన సాంఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్‌ | 3 |

46 * శ్రీమద్ధగవర్గీత 1 లతను నవక ననననననోయనానాలు శ్రీభగవానుడు పలికెను- ఓ అనఘా! అర్జునా! ఈ లోకమున రెండు నిష్టలు గలవని ఇంతకుముందే చెప్పేయుంటిని. వానిలో సాంఖ్యయోగులకు జ్ఞానయోగముద్వారా, యోగులకు కర్మయోగముద్వారా నిష్ట కలుగును. _ (3) న కర్మణామనారంభాత్‌ నైష్యర్యం పురుషో చ్నతే | వచ సన్యపనాదేన సిద్ధిం సమధిగచ్చతి 1 4 | మనుష్యుడు కర్మలను ఆచరింపకయే నైష్కర్మ్య్యము అనగా యోగనిష్టాసిద్ది అతనికి లభింపదు. అట్టే కేవలము కర్మలను త్యజించినంత మాత్రమున సిద్ధిని అనగా సాంఖ్యనిష్టను ఆతడు పొందజాలడు. (4 న హి కళ్చిశ్‌ క్ష్యన్సుపి జాత్రు తిష్టత్యకర్మకృత్‌ కార్యతే హ్యవశ; కర్మ సర్వః 'ప్రకృతిజైర్గుతై: । 5 | ఏ మనుష్యుడైనను ప కాలమున౦డైనను క్షళమాత్రముగూడ కర్మను ఆచరింపకుండ ఉండలేడు. ఇందు ఎట్టి సందెహమునకును త్షా్ఫలేద్చు. ఏలనన మనుష్యులందలును ైష్టతిజనితములైన గుణములకు లోబడి కర్మలను టకు బాధ్యులగుదురు. (ప్రతివ్యక్తియు. కర్మను

• తృతీయో౭.ధ్యాయః-కర్షయోగః * 47 నప నటయనడ న... కర్మేంద్రియాణి పంయమ్య య అప్తే మనసా స్మరన్‌ | ఇంద్రియార్జాన్‌ విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే । 6 |

బలవంతముగా, బాహ్యముగా ఇంద్రియవ్యాపారములను ని([గ్రహించి, మానసికముగా ఇం(ద్రియవిషయములను చింతించునట్టి మూఢుని మిథ్యాచారి అనగా దంభి అనియందురు, (6) యస్వీంద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతే౭ర్జున కర్మేంద్రిలై: కర్మయోగమ్‌ అసక్తః స విశిష్యతే | 7 కాన్మి అర్జునా! మనస్సుతో ఇంద్రియములను వశపజచుకొని, అనాసక్తుడ్జై ఇం(ద్రియములద్యారా కర్మయోగాచరణమును కావించు పురుషుడు (శ్రేష్టుడు. (7) నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో వ్యాకర్మణ: । శరీరయాత్రాఒపి చతేన ్రసిద్ధ్యేదకర్మణ:। 8 | నీవు శాస్త్రవిహితకర్తవ్యకర్మలను ఆచరింపుము. ఏలనన కర్మలను చేయకుండుటకంటెను చేయుటయే ఉత్తమము. కర్మలను ఆచరింపనిచో నీ శరీరనిర్వహణముగూడ సాధ్యముగాదు, (8

4 ఇ శ్రీమద్ధగవర్గీత 4 కహ న యజ్ఞార్జాల్‌ కర్మణో౭౬న్యత్ర లోకోటయం కర్మబంధవః ॥ తదర్థం కర్మ కౌంతేయ ముక్తసంగః సమాచర | 9 | ఓ అర్జునా! యజ్ఞార్థము చేయబడు కర్మలలో గాక ఇతర కర్మలయందు నిమగ్నులగుటవలన మనుష్యులు కర్మ బంధములలో చిక్కుపడుదురు. కనుక నీవు ఆసక్తిరహతుడనై యజ్ఞార్థమే కర్తవ్యకర్మలను చక్కగా ఆచరింపుము. (9) సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్టా పురోవాచ ప్రజాపతిః । అవేన ప్రసవిష్యధ్వమ్‌ ఏష వో౭_స్విష్టకామధుక్‌ | 10 1 కల్పాదియందు (బ్రహ్మదేవుడు యజ్ఞసహితముగ ప్రజలను సృష్టించి, “మీర్రు క్ర యజ్ఞములద్వారా స్రు్టిచెందుడు. ఈ యజ్ఞములు మీకు కామధేనువువలె రిన కోర్కెలనెల్ల తీర్చును” అని పల్కెను, (10) దేవాన్‌ భావయతానేన తే డేవా భావయంతు వః | పరస్పరం భావయంత (శ్రేయః పరమవాప్ప్యథ । 11 1 మజ యజ్ఞముల ద్వారా మీరు ద్వతలను తృప్తిపఅచుడు. నిసార ఆ దేవతలు మిమ్ములను అను[గ్రహింతురు. బ్రకభావముతో మీర పల రము సంఖ, పరమ్‌్రేయసును పొ ల! న౦తృప్తేపజుచుకొనుచు సను పొంద్రగల్రర్ర* అని పల్కెను. (11)

*౬ తృతీయోఇధ్యాయః-కర్మయోగు + 49 న ఇష్టాన్‌ భోగాన్‌ హీ నో దేవా దాస్యంతే యజ్జభావితాః । తైర్హత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుంక్తే స్తేన ఏవ సః । 12 |

యజ్ఞములద్వారా సంతృప్తిని పొందిన దేవతలు మీకు (మానవులకు) అయాచితముగనే ఇష్టములైన భోగములను ప్రసాదించెదరు. ఈ విధముగ దేవతలచే అనుగ్రహింపబడిన ఈ భోగములను ఆదేవతలకు నివేదనచేయక తానే అనుభవించువాడు నిజముగా దొంగయే. (12) యజ్ఞశిష్టాశినః సంతో ముచ్యంతే సర్వకిల్చిపైః | భుంజతే తే త్వఘం పొపాటే పచంత్యాత్మకారణాల్‌ 1131 యజ్ఞశిష్టాన్సమును తిను శ్రేస్టపురుషులు అన్ని పాపముల నుండి ముక్తులయ్యెదరు. తమ శరీరపోషణకొజకే అహోరమును సిద్ధపఅచు (వండు)కొను పాపులు పాపమునే భుజింతురు. (13) అన్నాద్భవంతి భూతాని పర్హన్యాదన్నసంభవః | యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః | 14 ॥ కర్మ బ్రహ్మోద్భనం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్‌ ! తస్మాళ్ర్‌ ఖ్గ జే పతిష్టితమ్‌ | 15 | గత సర్వగతం బ్రహ్మా నిత్యం యజ్ఞి ప్రతి

కం ₹ శ్రీమద్ధగవర్గీత 1 కను శ నుండి జన్మించును. షాణుల అన్నము (ఆహారము) అనో ఏర్పడును. యజ్ఞములవలన ఎర్జములు కురియును. విహితకర్మలు యజ్ఞములకు మూలములు, వేదములు విహిత కర్మలకు మూలములు. వేదములు నిత్యం పరమాత్మనుండి ఉద్భవించినవని తెలిసికొనుము, అందువల సర్సవ్యాపియు, అవ్యయుడును ఐన పరమాత్మ సర్దడా యజ్ఞములయందే ప్రతిస్థితుడై యున్నాడు... (14- ఏవం ప్రవర్షితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః అఘాయురింద్రియారామో మోఘం పార్ధ స జీవతి | 16 1 ఓ అర్జునా! ఇట్లు పరంపరాగతముగా కొనసాగుచున్న సృష్టినక్రమునకు అనుకూలముగా ప్రవర్తింపనివాడు అనగొ తన కర్తవ్యములను పాట్రింపక ఇంద్రియ సుఖలోలుడైన వౌడు పాపే. అట్టివానియొక్క జీవితము వ్యర్థము. (16) యస్తాత్మరత్రిక్వే స్యాత్‌ ఆత్మతృవ్తశ్చ మానవః | ఆత్మవ్యేవ ఎ సంత్కుష్ట తస్య కార్యం న నిద్యతే। 17 | ఎ ఫనానందమనపరమాత్మప్రాప్టినందిన జ్ఞానిలైైన వహోత్కుడు నిత్యమై ఆత్మయందే రమించును. అతడు పూర్ణకాముడు. క్రస్స్‌క్ర ఆత్మయందే తృప్తినొందును. అతడు

• తృతీయో౭.ధ్యాయః-కర్మయోగః * 51 ఆత్మయందే నిత్యసంతుష్టుడు. అట్టినానికి ఎట్టి కర్తవ్యమును ఉండదు. (17) నైవ తస్య కృతేనార్డో నాకృతేనేహ కశ్చన ।

న చాస్య సర్వభూతేషు కళ్ళ్చిదర్ధవ్యపాశ్రయః ! 18 । అట్టి మహాత్ముడు ఈ జగత్తునందు కర్మలు చేయుటవలనను, చేయకుండుట వలనను అతనికి ఎట్టి (ప్రయోజనమూ ఉండదు. అతనికి సర్వప్రాణులతోడను స్వార్థపరమైన సంబంధము. ఏవిధముగను ఏమాత్రము ఉండదు. (18) తస్మాదసక్త సతతం కార్యం కర్మ సమాచర । అసక్తో హ్యాచరన్‌ కర్మ పరమాపష్తోతి పూరుషః | 19 | అందువలన నీవు నిరంతరము ఆసక్తిరహితుడవై కర్తవ్య కర్మలను చక్కగా ఆచరింపుము. ఏలనన ఆసక్తిని వీడి కర్మలను సదా ఆచరించు మనుష్యునకు పరమాత్మ ప్రాప్తి కలుగును. (19) కర్మణైవ హి సంసిద్దిమ్‌ ఆస్టితా జనక్తాద్తయవిఎమా వ. స లోకసంగ్రహమేవాపి సంపళ్యన్‌: 1కర్తుమర్దసి.20._ [10313 ఇషం ఇం (గజా) గే ల వ మో

50 వు శ్రీమద్ధగవర్గీత శు న యయ 'ప్రాణులన్నియు అన్నము (ఆహారము) నుండి జన్మించును. అన్నోత్పత్తి వర్మములవలన ఏర్పడును. యజ్ఞములవలన వర్షములు కురియును. విహితకర్మలు యజ్ఞములకు మూలములు. వేదములు విహిత కర్మలకు మూలములు. వేదములు నిత్యుడైన పరమాత్మనుండి ఉద్భవించినవని తెలిసికొనుము, అందువలన సర్వవ్యాపియు, అవ్యయుడును ఐన పరమాత్మ సర్వదా యజ్ఞములయందే ప్రతిస్టితుడై యున్నాడు. (14-15) ఏవం ్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః | అఘాయురింద్రియారామో మోఘం పార్ధ స జీవతి | 16 | ఓ అర్జునా! ఇట్టు పరంపరాగతముగా కొనసాగుచున్న సృష్టివక్రమునకు అనుకూలముగా 'ప్రవర్తింపనివాడు అనగా తన కర్తవ్యములను పొటింపక ఇంద్రియ సుఖలోలుడైన వాడు పాపి. ఆట్టివానియొక్క జీవితము వ్యర్థము (16) యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాత్‌ ఆత్మతృప్తశ్చ మానవః | ఆత్మన్యేవ చ సంతుష్టః తస్య కార్యం న విద్యతే । క్షా, సచ్చిదానందఘనపరమాత్మప్రాప్తినందిన జ్ఞానియైన మహాత్ముడు నిత్యమైన అఆత్మయందే రమించును, అతడు పూర్షకాముడు. కనుక అత్మయందే తృస్తినొందును. అతడు

౪ తృతీయోల.ధ్యాయః-కర్మయోగః * 51 ఆత్మయందే నిత్యసంతుష్పుడు. అట్టివానికి ఎట్టి కర్తవ్యమును ఉండదు. (17) నైవ తస్య కృతేనార్జో నాకృతేనేహ కళ్ళన।

న చాస్య సర్వభూతేషు కళ్చిదర్ధవ్యపాశ్రయః | 18 | అట్టి మహాత్ముడు ఈ జగత్తునందు కర్మలు చేయుటవలనను, చేయకుండుట వలనను అతనికి ఎట్టి ప్రయోజనమూ ఉండదు. అతనికి సర్వప్రాణులతోడను స్వార్థపరమైన సంబంధము ఏవిధముగను ఏమాత్రము ఉండదు. (8 తస్మాదసక్త సతతం కార్యం కర్మ సమాచర | అసక్తో హ్యాచరన్‌ కర్మ పరమాష్నోతి పూరుషు | 19 1 అందువలన నీవు నిరంతరము ఆసక్తిరహితుడవై కర్రవ్య కర్మలను చక్కగా ఆచరింపుము. ఏలనన ఆసక్తిని వీడి కర్మలను సదా ఆచరించు మనుష్యునకు పరమాత్మ ప్రొప్తీ కలుగును. (19) కర్మణజైవ హి సంసిద్దిమ్‌ అస్థితా జనకాద్తయవిఎఎ్ట జే ౧. న. ఇ ॥ లోకసం[గ్రహమేవాపి సంపశళ్యన్‌: కర్తుమర్హసి.20. లా [1031 ]10 ఇ 3 1710 0౦ (గ 0 బల కోక... ॥ . ంో

52 *8 శ్రీమద్ధగవర్గీత ౫

జనకుడు మొదలగు జ్ఞానులుగూడ ఆసక్తి రహితముగా కర్మలను ఆచరించుటవలననే పరమసిద్దిని పొందిరి. కావున నీవును లోకహితార్హమై కర్మలను ఆచరించుటయే సముచితము. (20) యద్యదాచరతి శ్రేష్ట తత్తదేవేతరో జనః । స యత్ర్రమూణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే । 21 .. శ్రేష్టుడైన - పురుషునిఆచరణమునే (ప్రవర్తననే) ఇతరులును అనుసరింతురు. అతడు నిల్పిన (ప్రతిష్టించిన) 'ప్రమాణములనే లోకులందలును పాటించెదరు. (21) న మే పార్దాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు. కించన । నానవాప్రమవాస్తవ్యం వర్త ఏన చ కర్మణి। 22

ఓ అర్జునా! ఈ ముల్టోకములయందును నాకు కర్తవ్యము అనునదియే లేదు. అట్టే పాందదగిన వస్తువులలో. ఏదియును నేను పొందనిదియును లేదు. ఐనను నేను కర్మలయందే ప్రవర్తిల్హుచున్నాను. (22) యది హ్యహం న వర్తీయం- జాతు కర్మణ్యతంద్రితః | మమ నర్మ్మానువర్తంతే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః । 23 [1031]

• తృతీయో౭.ధ్యాయః-కర్మయోగః 4 53 (ఏలనన)'.ఓ పార్టా! ఎప్పుడైనను నేను సావధానుడనై కర్మలయందు. ప్రవర్తింపకున్నచో లోకమునకు గొప్పహాని సంభవించును. ఎందుకనగా మనుష్యులందలును అన్ని విధముల నా మార్గమునే అనుసరింతురు. (23) ఉత్ప్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్‌। సంకరస్య చ కర్తా స్యామ్‌ ఉపహన్యామిమాః ప్రజాః 24 | నేను కర్మలను ఆచరించుట మానినచో ఈ లోకములన్నియును నశించును. అంతేగాదు. లోకములందు అల్లకల్లోలములు (సాంకర్యములు) చెలరేగును. ప్రజానష్టము వాటిల్టును. అప్పుడు అందులకు నేనే కారకుడనయ్యెదను. (24) సక్తా కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వంతి భారత । కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తః చికీర్తుర్లోకసంగ్రహమ్‌ ॥ 25 | ఓ భారతా! (అర్జునా!) అజ్ఞానులు కర్మలయందు ఆసక్తులై వాటిని ఆచరించినట్టుగా విద్యాంనుడు (జ్ఞాని) కూడా లోకహితార్థమై ఆసక్తిరహితుడై కర్మలను ఆచరింపవలెను. (25) న బుద్ధిభేదం జనయేత్‌ అజ్ఞానాం కర్మసంగినామ్‌। జోషయేత్‌ సర్వకర్మాణి విద్వాన్‌ యుక్తః సమాచరన్‌ | 26 |

కశ * శ్రీమద్ధగవర్గీత + పరమాత్మస్వరూపమునందు నిశ్చలస్టితిని పొందిన జ్ఞాని శాస్త్రవిహిత కర్మలను ఆసక్తితో (ఫలాసక్తితో) ఆచరించు అజ్ఞానులబుద్దులను (భ్రమకులోనుచేయరాదు. అనగా కర్మలయందు. వారికి అశ్రద్ధను కలిగింపరాదు. పైగా తానుకూడ శాస్త్రవిహితములైన సమస్తకర్మలను చక్కగా చేయుచు వారితోగూడ అట్టే చేయింపవలెను,. (26) ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుతైః కర్మాణి పర్వశః। అహంకారవిమూఢాత్మా కర్తా౭హమితి నున్యతే । 27 | వాస్తవముగా కర్మలన్నియును అన్నివిధముల (ప్రకృతి గుణముల ద్వారానే చేయబడుచుండును. అహంకార విమూఢాత్ముడు (ఆహంకారముచే మోహితమైన అంతః కరణముగల అజ్ఞాని) “ఈ కర్మలకు నేనే కర్తను అని భావిరిచును. (27) తత్ప్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయో: ॥ గుణా గుణేషు నర్తంత ఇతి మత్వాన సజ్జతే! 28। కాని, ఓ మహాబాహూ! (అర్జునా!) గుణవిభాగతత్త్యమును, కర్మవిభాగ తత్మ్యమును తెలిసికొన్న జ్ఞానయోగి గుణములే గుణములయందు (ప్రవర్తిల్లుచున్నవని భావించి, వాటియందు ఆసక్తుడు కాడు; (28)

• తృతీయోఇ.ధ్యాయః-కర్మయోగః 1 55 ప్రకృతేర్ణుణసమ్మూఢాః సజ్జంతే గుణకర్మసు | తానకృత్నవిదో. మందాన్‌ కృత్నవిన్న విచాలయేత్‌ | 29 ।

ప్రకృతిగుణములచే. పూర్తిగా మోహితులైన మనుష్యులు ఆ గుణములయందును, కర్మలయందును మిక్కిలి ఆసక్తులగుదురు. అట్టీ మిడిమిడిజ్ఞానముగల మందబుద్దులైన అజ్ఞానులను పూర్తిగా తెలిసిన జ్ఞానియైనవాడు (భ్రమకు (ఊగిసలాటకు) గురిచేయరాదు. (29)

మయి సర్వాణి కర్మాణి సన్స్యస్యాధ్యాత్మచేతసా | నిరాశీర్షిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః | 30 | అంతర్యామిని, పరమాత్మను ఐన నాయందే నీ చిత్తమును ఉంచి, కర్మలనన్నింటినీ నాకే అర్పించి, ఆశా మమతా సంతాపములను వీడి, యుద్ధము చేయుము. (80

యే మే నుతమిదం నిత్యమ్‌ అనుతిస్టంతి మావవాః | ఛద్దానంతోఒనసూయంతో ముచ్యంతే తే2పి కర్మభిః | 311 దోషదృష్టి లేకుండ శ్రద్దాయుక్తులై నా ఈ మతమును అనుసరించు మానవులుగూడ సమస్త కర్మబంధముల నుండి ముక్తులయ్యెదరు. (31%

క్‌6 * శ్రీమద్ధగవర్గీత ఈ యే త్వేతదభ్యసూయంతో నానుతిస్టంతి మే మతమ్‌ పర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్‌ విద్ధి నష్టానచేతసః। 32 | . కాని నాయందు దోషారోపణ చేయుచు, నా ఈ ఉపదేశమును అమసరింపని మూర్చులు సమస్తజ్ఞానవిషయముల యందును మోహితులై (విపరీత జ్ఞానోపహతులై) (భ్రష్టులై, కష్టనష్టముల' పాలయ్యెదరని ఎజుంగుము: (32) సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేః జ్ఞానవానపి | ప్రకృతిం యాంతి భూతాని నిగ్రహ: కిం కరిష్యతి । 33 । సమస్త ప్రాణులును తమ తమ ్రకృతులను అనుసరించి (స్వభావములకు లోబడి) కర్మలు చేయుచుండును. జ్ఞానియు తన ప్రకృతిని (స్వభావమును) అనుసరించియే (క్రియలను ఆచరించును. ఎవ్వరైనను పట్టుబట్టి కర్మలను ఎట్టి త్యజింపగలరు? (33) ఇంద్రియస్యేంద్రియస్యార్ధే రాగద్వేషా వ్యవస్థితా | తయోర్న వశమాగచ్చేత్‌ తొ ప్యాస్య పరిపంథినౌ। 34 | ప్రతిఇంద్రియార్థమునందును (ప్రతిఇంద్రియ విషయము నందును) .రాగద్వేషములు దాగియున్నవి. మనుష్యుడు

• తృతీయో౬.ధ్యాయః-కర్మయోగః 4 5౯ ఈ రెండిం౦టికిని వశము కాకూడదు. ఏలనన ఈ రెండే మానవుని శ్రీయస్సునకు విఘ్నకారకములు, మహాశత్రువులు. (34), శ్రేయాన్‌ స్వధర్మో విగుణః వరధర్మాత్‌ స్వమస్టితాల్‌ ॥ స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః | 35 | పరధర్మమునందు. ఎన్నో సుగుణములు ఉన్నను స్వధర్మమునందు అంతగా సుగుణములు లేకున్నను చక్కగా అనుష్టింపబడు ఆ పరధర్మముకంటెను స్వధర్మాచరణమే ఉత్తమము, స్వధర్మాచరణమునందు మరణించుటయు (శ్రేయస్కరమే. పరధర్మాచరణము భయావహము. (35) అర్జున ఉవాచ అథ కేన ప్రయుక్తో౭యం పాపం చరతి పూరుషః 1 అవిచ్చన్నపి వార్షేయ బలాదిన నియోజితః। 36 । . శా , అర్జునుడు పలికెను- ఓ కృష్ణా! మానవుడు తనకు ఇష్టము లేకున్నను ఇతరులు బలవంతము చేసినట్టుగా దేని ప్రభావముచే ప్రేరితుడై పాపములను చేయుచుండును? (36)

5్‌8ి _* శ్రీమద్ధగవర్గీత * ల _ త్రీభగనొన్‌ ఉవాచ కాను ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవ:ః | మహాశనో మహాపాస్మా విదేనమిహ వైరిణమ్‌ | 37 శ్రీభగవానుడు పలొకెను- రజోగుణమునుండి ,ఉత్పన్నమగునదే కామము, ఇదియే (కోధరూపమును దాల్చ్ఫును. ఇది మహాశనము. భోగానుభవములతో ఇది చల్దారునది గాదు. పైగా అంతులేని పాపకర్మాచరణములకు ఇదియే 'ప్రేరకము. కనుక ఈ విషయమున దీనిని పరమశత్రువుగా ఎజుంగుము, (37) ధూమేనావ్రియతే వహ్నిః యథాదర్నో మలేన చ | యథోల్చేనావృతో గర్భః తథా తేనేదమావృతమ్‌ | 38 | _పాగచే ఆస్టియు, ధూళిచే అద్దము, మావిచే గర్భము కప్పివేయబడునట్టు, జ్ఞానము కానముముచే ఆవృతమై యుండును. (38) ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా కామరూపేణ, కౌంతేయ దుష్పూరేణానలేన చ। 39 । ఓ అర్జునా! కామము _ అగ్నితో సమానమైనది. (అగ్జివంటిది) అది ఎన్నటికిని చల్చారదు. జ్ఞానులకు అది

నిత్యవైరి. అది మనుష్యునిజ్ఞానమును కప్పివేయు చుండును. . (39) ఇంద్రియాణి "మనో బుద్ది: అప్యాధిష్థానముచ్యతే ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్‌। 40 | ఇంద్రియములు, మనస్సు, బుద్ధి ఇవి కామమునకు నివాసన్థానములు. ఇది (ఈకామము) మనోబుద్ధీంద్రియముల ద్వారా జ్ఞానమును కప్పివేసి, జీవాత్మను మోహితునిగా చేయును. (40) తస్మాత్‌ త్వమింద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ ॥ పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్‌ 1 శక | "కావున ఓ అర్జునా! మొదట ఇంద్రియములను వళపజఅచుకొనుము. పీదవ _ జ్ఞానవిజ్ఞానములను నళింపజేయునట్టి మహాపాపిలైన ఈ కామమును అవశ్యముగా సర్వశక్తులనొడ్డి రూపుమూపుము. _ (4) ఇంద్రియాణి పరాణ్యాహుః ఇంద్రియేభ్యః పరం మనః | మనసస్తు పరా బుద్ధిః యో బుద్దే: పరతస్తు సః | 42;

60 శః శ్రీమద్ధగవర్గీత * హయ స్టూలళరీరముకంటెను ఇంద్రియములు బలీయములు, సూక్ష్మములు, శ్రేష్టములు అని పేర్కొందురు: ఇం(ద్రియముల కంటెను మనస్సు, దానికంటెను బుద్ధి శ్రేష్టమైనవి. ఆ బుద్ది కంటెను అత్యంత శ్రేష్టమైనది, సూక్ష్మమైనది అత్మ (42) సనం బుద్దే: పరం బుద్దా సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా । జహి శత్రుం మహాబాహో కానురూపం దురాసదమ్‌ । 43 | ఈ విధముగా బుద్ధికంటెను ఆత్మపరమైనదని అనగా సూక్ష్మము, బలీయము, మిక్కిలి శ్రేష్టము ఐనదని తెలిసికొన్మి ఓ మహాబాహూ] బుద్దిద్వారా మనస్సును వళశపజఆచుకొన్సి, . దుర్ణయశత్రువైన కామమును నిర్మూలింపుము. (43) ఓం తత్పదితి శ్రీమద్భగవద్గీ తాసూపనిషత్సు (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే శ్రీకృష్ణార్ణునసంవాదే కర్మయోగో నామ తృతీయోఇ ధ్యాయ; ॥13॥ కలు స్మ

61 ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ చతుర్జోఇధ్యాయః - జ్ఞానకర్మసన్న్యాస యోగః శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ ఇమం నివస్వతే యోగం ప్రోక్రవావహామన్యయమ్‌ | వివస్వాన్‌ మనవే ప్రాహ మనురిక్ష్వాకవే౨_ బ్రనీత్‌ 1 | శ్రీ భగవానుడు ఇట్టు పలికెను- నేను నిత్యసత్యమైన ఈ యోగమును సూర్యునకు తెలిపితిని. సూర్యుడు తన పుత్రుడైన వైవస్వతమనువునకు దినిని బోధించెను. ఆ మనువు తన కుమారుడైన ఇక్ష్యాకునకు ఉపదేశించెను. (1) ఏవం పరంపరాప్రాప్తమ్‌ ఇనుం రాజర్మయో విదుః! స కాలేనేహ మహతా యోగో నష్టః పరంతప। 21 ఓ పరంతపా! (అర్జునా ఈ విధముగ పరంపరా(ప్రాప్త్రమైన ఈ యోగమును రాజర్జులు ఎఆింగిరి. కాని అనంతరము ఈ యోగము కాలక్రమమున భూలోకమునందు లుప్రప్రాయమయ్యెను. (2) స ఏీవాయం మయా తే£ద్య యోగ: ప్రోక్తః పురాతనః | భక్తో2సి మే సఖా చేతి రహస్యం హ్యతదుత్తనమ్‌ 3

62 *ః శ్రీమద్ధగవర్గీత + ఈ యోగము ఉత్తమమైనది. రహస్యముగా ఉంచదగినది. నీవు నాకు భక్తుడవు. ప్రియసఖుడవు. కనుక మిక్కిలి పురాతనమైన ఈ యోగమును నేడు నీకు తెలుపుచుంటిని. (3) . అర్జున ఉవాచ అపరం భవతో జన్మ పరం జన్మ నివస్వతః | కథమేతద్విజానీయాం త్వమాదౌ ్రోక్రవానితి। 4 | అర్జునుడు పలికెను - కృష్ణా! నీ జన్మ ఇటీవలిదే. సూర్యునిజన్మ కల్పాదియందు జరిగినది. 'అనగా అతి ప్రాచీనమైనది. కనుక నీవు సూర్యునకు దీనిని ఉపదేశించుట ఎట్టు సాధ్యపడును? దీనిని నేను విశ్వసించుట యెట్లు? (4) శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ బహూని మే వ్యతీత్రాని జన్మాని తవ చార్జున। తావ్యహం వేద సర్వాణి వ త్వం వేళ్ళ ఫరంతస | 51 శ్రీ భగవానుడు తెలిపెను - పరంతపా! అర్జునా! నాకును నీక్సున్సు పెక్కు జన్మలు గతించినవి, కాని వాటిని అన్నింటిని నేను ఎలుంగుదును. వీ వెజుగవు _ (5)

• చతుర్థోః_ధ్యాయః -జ్ఞానకర్మసన్న్యాస యోగః * 63 అజో౬పీ సన్నవ్యయాత్మా భూతానామీళ్వరో౨.పి సన్‌ | ప్రకృతిం స్వామధిష్టాయ సంభవాన్యూత్మమాయయా । 6 ॥

నేను జన్మరహితుడను, నిత్యుడను, సమస్త ప్రాణులకు ఈశ్వరుడను, అయినను నా ్రకృతిని అధీనములో _ నుంచుకొని, నా యోగమాయచే అవతరించుచుందును. (6) యదా యదా హి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారత అభ్యుత్దానమధర్మస్య తదాత్మానం సృజామ్యహమ్‌ | 7 |

ఓ భారతా! (అర్జునా) ధర్మమునకు హాని కలిగినవ్వుడును, అధర్మము 'పెచ్చుపెరిగిపోవు చున్నప్పుడును నన్ను నేను 'సృజించుకొందును. అనగా సాకారరూపముతో ఈ లోకమున అవతరింతును. (7) పరిత్రాణాయ సాధూనాం వినాశాయ చ దుష్కృతామ్‌ | ధర్మసంస్థాపనార్థాయ సంభవామి యుగే యుగే 8 ॥

సత్పురుషులను పరిరక్షించుటకును, దుష్టులను రూపుమాపుటకును, ధర్మమును సుస్టిరమొనర్భుటకును నేను ప్రతియుగమునందును అవతరించుచుందును.. (8)

64 ఇ శ్రీమద్ధగవర్గీత * ? జన్మ కర్మ చ మే దివ్యమ్‌ ఏవం యో వేత్తి తత్య్యతః | త్యక్త్వా దేహం పునర్జన్మ నైతి మామేతి సోజర్జున 19 | ఓ-అర్జునా! నా జన్మ (అవతారము)లు, కర్మములు దివ్యములు, అనగా నిర్మలములు, అళలౌకికములు, ఈః తత్మ్యరహస్యమును తెలిసికొనినవాడు తనువును చాలించిన పిమ్మట మఅల జన్మింపడు సరికదా! నన్నే చేరును, (9) వీతరాగభయక్రోధా మన్మయా మూముపాశ్రీతాః బహవో జ్ఞానతపసా పూత్రా మద్భావమాగతాః | 10 | ఇదివరలోగూడ సర్వథా రాగభయ'క్రోధరహితులైన వారు, దృఢమైన భక్తి తాత్సర్యములతో స్థిరబుద్ది గలిగి, నన్ను ఆశ్రయించిన భీక్తులు పెక్కుమంది జ్ఞాన తపస్పంపన్నులై పవి(త్రులై నాస్వరూపమును పొందియుండిరి. (10) యే యథా మాం ప్రపద్యంతే తాంస్తథైన భజామ్యహమ్‌ । నుమ వర్మానువర్తంతే మనుష్యాః పార్ధ సర్వశః । 11 ననే భక్తులు నన్ను సేవించిన రీతికి అనుగుణముగ వివిధ లో అను([గ్రహింతును, మనుష్యులందరును అల నా మార్గమునే అనుసరింత్తురు. (110

త్తి చతుర్థో£. ధ్యాయః-జ్ఞానకరసన్న్యాస యోగ శ 55 కాంక్షంత: కర్మణాం సిద్ది యజంత ఇహ దేవతాః | క్షిప్రం హి మానుషే లోకే సిద్దిర్భవతి. కర్మజా 112 |

ఈ లోకమున కర్మఫలములను ఆసించువారు ఇతర దేవతలను పూజింతురు. ఏలనన అట్టు చేయుటచే కర్మలవలన కలుగు సిద్ది వారికి శీఘ్రముగా లభించును. (12) చాతుర్వర్ణ్యం మయా సృష్టం గుణకర్మవిభాగళ: | తస్య కర్షారమపి మాం విద్ధ్యకర్తారువ్యయమ్‌ 1131

(బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైళ్య శూద్ర వర్ణముల వారిని వారి గుణకర్మల ననుసరించి వేర్వేరుగా సృష్టించితిని. ఈ సృష్టి కార్యక్రమమునకు. నేనే కర్తనైనను, శాశ్చతుడను పరమేశ్చరుడను ఐన నన్ను వాస్తవముగ "అకర్తను'గా తెలిసికొనుము. (13) న మాం కర్మాణి లింపంతి న మే కర్మఫలే స్పృహా! ఇతి మాం యో౬.భిజానాతి కర్మభిర్న స బధ్యతే | 14

నాకు కర్మఫలాసక్తి లేదు. కావున కర్మలు నన్నంటవు. ఈవిధముగా నాతత్త్యమును తెలిసినవారు కర్మబద్దులు కారు. గట)

ఏవం జ్ఞాత్వా కృతం కర్మ పూర్వెరపీ ముమున్షుభిః | కురు కర్మెవ తస్మాత్‌ త్వం పూర్వెః పూర్వతరం-కృతమ్‌ | 15 । / అర్జునా! 'ప్రాచీనులైన ముమున్షువులు ఈ విధముగ (నా తత్త్వ రహస్యమును) దెలిసికొని కర్మల నాచరించిరి. కొవున నీవును ఆ పూడ్వులవలెనే నిష్కామ భావములో కర్మల నాచరింపుము.(15)

కిం కర్మ కీనుకర్మేతి కవయో౬పస్యత్ర మోహితాః | తత్తే కర్మ ప్రవక్ష్యామి యద్‌ జ్ఞాత్వా మోక్ష్యసే౬శుభాల్‌ | 16 । కర్మ అనగా నేమి? అకర్మ యనగానేమి? ఈ విషయమును నిర్ణయించుటలో విద్వాంసులు సైతము భ్రాంతికి లోనగుచున్నారు. (తికమకపడుచున్నారు) కావున కర్మతత్త్యమును నీకు చక్కగా విశదపరచెదను. దానిని తెలిసిక్రోని నీవు అశుభముల ను౦డి అనగా కర్మబంధములనుండి ముక్తుడవయ్యెదవు, (16)

కర్మణో వ్యాపి బోద్ధవ్యం బోద్దవ్యం చ వికర్మణ: | అకర్మణళ్చ బోద్దవ్యం గహనా కర్మణో గతిః, 17; “కర్మ తత్యమును తెలిసికొనవలెన్సు, అట్లే 'అకర్మ' స్థరూవమునుగూడ్త ఎరుగవలెన్సు, 'ఏకర్మ' లక్షణములనుకూడా

తెలిసికొనుట చ్రాా అవసరము, ఏలనన కర

| తత్వము అతినిగూఢమైనద్ది, (17)

ళు చళుర్థో౬ ధ్యాయః- జ్ఞానకర్మసన్న్యాస యోగః 4 67 కర్మణ్యకర్మ యః పశ్యేత్‌ అకర్మణి చ కర్మ యః | స బుద్దినూన్‌ మనుష్యేషు స యుక్తః కృత్నుకర్మకృల్‌ 118 | కర్మయందు 'అకర్మ'ను, అకర్మయందు "కర్మను దర్శించువాడు మానవులలో బుద్ధిశాలి. అతడు యోగి మజియు సమస్తకర్మలు చేయువాడు. (18) యస్య సర్వే సమారంభా: కాముసంకల్పవర్డితొః | జ్ఞానాగ్నిదగ్ధకర్మాణం తమాహుః పండితం బుధాః। 191 ఎవని కర్మలన్నియును, _ శాస్త్రసమ్మతములై, కామసంకల్ప వర్చితములై జరుగునో అట్టే ఎవని కర్మలన్నియును జ్ఞానాగ్నిచే భస్మమగునో అట్టి మహాపురుషుని జ్ఞానులు పండితుడని అందురు. (19) త్యక్ష్యా కర్మఫలాసంగం నిత్యతృష్తో నిరాశ్రయః। కర్మణ్యభిప్రవృత్తో.పి నైవ కించిత్‌ కరోతి సః। 201 సమస్తకర్మలయందును వాటిఫలితములయందును సర్వథా ఆసక్తిని వీడి నంసార-ఆశ్రయరహితుడై, పరమాత్మయందే నిత్యతృప్తుడైన పురుషుడు, కర్మలయందు

రక శ శ్రీమద్ధగవర్గీత జ ననన చక్కగ. ప్రవృత్తుడు అయినప్పటికి పొస్తవముగా వాటికి (కర్యంకత మ్తూడు (20 ని రాళీర్యతచిత్తాత్మా . తృక్తసర్వ్వవరిగ్రవాః శారీరం కేనలం కర్మ" కుర్పన్నాష్టోత్రి కిల్చిషమ్‌ 121 అంత:కరణమున్సు, శరీరేంద్రియములను జయించినవాడు, సమస్త భోగసామగ్రిని పరిత్యజించినవాడు, ఆళశారహితుడుఐన సాంఖ్యయోగి కేవలము శారీరికకర్మలను అచరించుచును ఇపములను పొందడు, (20 కకొదచ్చచ్భాలాభసంతుస్టో ద్వంద్వాశీతో విమత్సరః / స్‌మః సిద్దాపసిద్దా చ కృత్వాసి న నిబధ్యతే । 22 | తను క్రోోక్రండగనే లభించిన పదార్దములతో (ఆప్రయళ్నముగా అ్రమ్సరిన లాభములతో) సంతుష్టుడైనవాడు, అసూయలేనివాడ్ష్య హర్షకోకాదిద్వంద్యములక్తు అతీతుడు అయినవాడు సిద్ధియందును, అసిద్దియందును సమదృష్టి కలిగియుండును, అట్టీ కర్మయోగ కర్మలనాచరించుచున్నను వాటి బంధములలో చిక్కుపడడు, (22)

గతసంగప్య ముక్తస్య _ జ్ఞానావస్థితచేతన। యజ్జ్ఞాయాచరతః కర్మ నమ్యగ్రం ప్రవిలీయటే॥ 23+ ఏలనన ఆసక్తి దేహాభిమానము, మమకారము ఏ మాత్రమూ లేనివాడును, పరమాత్మజ్ఞానముధందే నిరంతరము మనస్సును లగ్నమొనర్చినవాడును, కేవలము యజ్ఞార్థమే కర్మలను ఆచరించువాడును ఆగు మనుష్యుని యొక్క కర్మలన్నియును పూర్తిగా విలీనములగును. అనగా మిగిలియుండవు. (23) బ్రహ్మార్సణం బ్రహ్మ హవిః బ్రహ్మాగ్నా బ్రహ్మణా హుతమ్‌ | బ్రహ్మైన తేన గంతవ్యం బ్రహ్మకర్మసమాధినా | 24 ; యజ్ఞకార్యములయందు ఉపయుక్తమగు (స్రువాడానాంాః (బ్రహ్మము. హోమము చేయబడు (ద్రవ్యము అన్నియు, బ్రహ్మము. యజ్ఞము నాచరించు కర్తయు "శ్రైజయు) హవనక్రియయు (బ్రహ్మము. ఈ (బ్రహ్మకర్మయందు స్టితుడైదోె యోగి ద్వారా పొందదగిన యజ్ఞఫలము గూడ (బ్రహ్మమే. (గ్లో దైవమేవాపరే యజ్ఞం యోగినః పర్యుపాసతే । బ్రహ్మాగ్నాపపరే యజ్ఞం య్జేనైవోపజుస్వాతి 125 | కొందజు యోగులు దైవపూజారూపయజ్ఞమును చక్కగా అనుష్టింతురు. మజికొందజు యోగులు బ్రవ్మాన్టియందు

70 ఇ శ్రీమద్ధగవర్గీత * క యనక అనగా పరబ్రహ్మపరమాత్మ రూపాగ్షియందు అభేదదర్శన రూపయజ్ఞము ద్వారా ఆత్మరూపయజ్ఞమును ఆచరింతురు. (25) శ్రోత్రాదీవీం ద్రియాణ్యన్యే సంయమాన్షిషు జుహ్వూతి | శబ్దాదీన్‌ విషయానన్య: ఇం ద్రియాగ్షిషు జుహ్వాతి । 264 | కొందరు యోగులు ్రోత్రాది-ఇంద్రియములను సంయమన రూపొగ్నులయందు హోమము చేయుదురు. మటికొందరు యోగులు శబ్దాది సమస్తవిషయములను ఇంద్రియరూపాగ్నులయందు హవనము. చేయుదురు. అనగా యోగులు మనోని[గ్రహము ద్వారా ఇంద్రియములను అదుపు చేయుదురు. తత్ప్సలితముగా _ శబ్బాది విషయములు ఎదురుగా ఉన్నను లేకున్నను వాటిప్రభావము వారి ఇంద్రియములపై ఏ మాత్రమూ' ఉండదు... (26) సర్వాణీంద్రియకర్మాణి ప్రాణకర్మాణి చాపరే | ఆత్మసంయమయోగాన్నా జుహ్వతి జ్ఞానదీపితే । 27 | మజికొందలు యోగులు ఇంద్రియముల క్రియలను, 'ప్రాణములక్రియలను అన్నింటిని జ్ఞానముచే ప్రకాశితమైన అత్మసంయమలయోగరూపాగ్షిలో హవనము చేయుచుందురు. అట్టివారు నగ పరమాత్మయందే స్థితులై యుందురు. ఫైదు గ్రాణ-ఇంద్రియకశ్రియల ప్రభావము వారిసై ఏ

• చతుర్థో౭ ధ్యాయః-జ్ఞానకర్మసన్న్యాస యోగః ౪ 71 మాత్రమూ ఉండదు. ఏలనన వారిబుద్దియందు పరమాత్మమాత్రమే నిలిచియుండును. (27) ద్రవ్యయజ్ఞాస్తపోయజ్ఞా యోగయజ్ఞాస్తథాసరే | స్వాధ్యాయజ్ఞానయజ్ఞాశ్చ యతయః సంశితవ్రతాః । 28 |

కొందజు ద్రవ్యసంబంధయజ్ఞములను, మణికొందజు తపో- రూపయజ్ఞములను, కొందజు యోగరూపయజ్ఞములను చేయుదురు. మటీకొందణు అహింసాదితీక్షవ్రతములను చేపట్టి, యళ్నశీలురై స్వాధ్యాయరూపజ్ఞానయజ్జములను ఆచరింతురు.. (28) అపానే జుహ్వతి ప్రాణం ప్రాణీ౬పానం తథాపరే | ప్రాణాపానగతీ రుధ్యా ప్రాణాయామసరాయణాః । 29 | అపరే నియతాపోరా: ప్రాణాన్‌ ప్రొణేషు జుహ్వాతి సర్వేఇప్యేతే యజ్ఞవిదో యజ్ఞక్షసితకల్మషా: 1301

కొందరు యోగులు అపానవాయువునందుప్రాణవాయువును, మజికొందరు పప్రాణవాయువునందు అపొనవాయువును హవనము చేయుదురు. ఇంకను కొందజు నియమితాహార నిష్టితులై, ప్రాణయామ పరాయణులైనవారు ప్రాణాపాన గమనములను నిలిపి, ప్రాణములను ప్రాణములయందే

72 శ శ్రీమద్ధగవర్గీత 4 న ననన హవనము చేయుదురు. యజ్జవిదులైన ఈ సాధకులందణును యజ్ఞముల ద్వారా పాపములను రూపుమాపుదురు. (29,30) యజ్ఞిష్టమృతభుజో యాంతి బ్రహ్మ సనాతనమ్‌ 1 నాయం లోకో£ప్యయ్దన్య కుతోవ్యః కురువత్తమ | 31 | ఓ కురుసత్తమా!. (అర్జునా) యజ్ఞపూతశేషమైన అమృతమును అనుభవించు యోగులకు సనాతనుడును, పరబ్రహ్మమును అగు పరమాత్మయొక్క_ లాభము కలుగును. యజ్ఞము చేయనివారికి ఈమర్యలోకమే సుఖప్రదము కాదు. ఇంక పరలోక విషయము చెప్పనేల? (3 ఏవం బహువిధా యజ్ఞా వితతా బ్రహ్మణో ముఖే | కర్మజావ్‌ విద్ధి తావ్‌ వర్వాన్‌ ఏవం జ్ఞాత్వా విమోక్ష్యసే । 32 1 ఈ ప్రకారముగనే ఇంకను బహువిధములైన యజ్ఞములు వేదములలో విసతముగా వివరింపబడినవి. ఈ యజ్ఞముల నన్నింటిని ్రికరణశుడ్డిగా (మనో వాక్కాయములచే) ఆచరించినప్పుడే అవి సుసంపన్నములగునని తెలిసికొనుము, ఇట్టు ఈ కర్మతత్యమును తెలిసికొని, అనుస్టించుటవలన నీవు ప్రాపంచిక (కర్మ) జంధములనుండి సర్వథా విముక్తుడవయ్యెదవు. (32)

*ల చతుర్ధో...ధ్యాయః-జ్ఞానకర్మసన్న్యాస యోగ * 73 శ్రేయాన్‌ ద్రవ్యమయాద్యజ్ఞాత్‌ జ్ఞానయజ్ఞః వరంతవన | సర్వం కర్మాఖిలం పార్ధ జ్ఞానే. పరిసమాప్యతే [33 ॥

ఓ పరంతపా! అర్జునా! ద్ర్యమయయజ్ఞముకంటెను జ్ఞానయజ్ఞము మిక్కిలి శ్రేస్టమైన్ధి.. కర్మలన్నియును జ్ఞానమునందే పరిసమాప్తమగును.. (3) చద్చిద్ది ప్రణిపాతేన పరిఫ్రశ్నేన సేవయా। ఉపదేక్ష్యంతి తే జ్ఞానం జ్ఞానివస్తత్వదర్శినః 1.34 |

నీవు తత్త్యమును దర్శించిన జ్ఞానుల కడకేగి ఆ జ్ఞానమును (గ్రహింపుము, వారికి దండ(ప్రణామములాచరించుటవలనను, 'సేవలొనర్బ్చుటవలనను, కపటము లేకుండ భక్తిశ్రద్ధలతో సముచితరీతిలో ్రళ్నించుటవలనను. పరమాత్మతత్త్షమును చక్కగానెతింగిన జ్ఞానులు సంట్రీతులై నీకు ఆ పరమాత్మతత్త్వృజ్ఞానమును ఉపదేశించెదరు, (34) యద్‌ జ్ఞాత్వా న వువర్మోహమ్‌ ఏవం యాస్యసి పాండవ | - యేన భూతాన్యశేషేణ _. క్యప్యాత్మవ్యథో' మయి 1 35 |

ఓ అర్జునా! ఈ తత్ష్యజ్ఞానమునెటింగినచో మజల ఇట్టి వ్యామోహములో చిక్కుకొనవు, ఈ జ్ఞాన పప్రభావముతో

74 షు శ్రీమద్ధగవద్గీత శ సమస్తప్రాణులను నీలో సంపూర్ణముగా చూడగలవు, పిమ్మట సచ్చిదానందఘునపరమాత్ముడనైననాలో చూడగలవు, (35) అపిచేదసి పాపేభ్యః' సర్వేభ్యః పాపకృత్తమ: | సర్వం జ్ఞానప్షవేనైన' వృజినం సంతరిష్యసి । 36 | ఒకవేళ పాపాత్ములందతికంటెను నీవు ఒక మహాపాసివి అయినచో, జ్ఞాననౌకసహాయముతో పాపసము[ద్రమునుండి నిస్సందేహముగా పూర్తిగా బయట పడగలవు, (36) యఠైధాంసి సమిద్దో౬ల్నిః భస్మసాత్కురుతేఇర్జున | జ్ఞానాన్నీ: సర్వకర్మాణి భస్మసాత్కురుతే తథా | 37 | ఓ అర్జునా! 'ప్రజ్బలించుచున్న అగ్ని సమిధలను భస్మముచేసినట్టు జ్ఞానమను అన్ని కర్మల నన్నింటిని భస్మమొనరించును. (37) న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే । తత్ప్వయం యోగపంసిద్దం కాలేనాత్మని విందతి | 38 మిన్‌ జ్ఞానముతో సమానముగ పవిత్రమైనది యొకటి లేనేలేదు. ఉద్దాంతకరణముగల సాధకుడు

బహుకాలమువరకు కర్మయోగాచరణము చేసి, ఆత్మయందు అదే జ్ఞానమును తనంతటతానే పొందగలడు. (38) (శ్రద్దావాన్‌ లభతే జ్ఞానం తత్పరః సంయతేంద్రియః ॥ జ్ఞానం లబ్బా పరామ్‌ శాంతిమ్‌ అచిరేణాధిగచ్చతి 139॥ జితేంద్రియుడు, సాధనపరాయణుడు శ్రద్దాళువైన మనుజునకు ఈ భగవత్తత్త్య జ్ఞానము లభించును. ఆ జ్ఞానము కలిగిన వెంటనే (ఏ మాత్రము విలంబము లేకుండ) అతడు భగవత్తత్త్య రూపమైన పరమళాంతిని పొందును. _ (39) అజ్జశ్చాశ్రద్దధానశ్చ సంశయాత్మా నినళ్యతి | నాయం లోకోఇస్తి న పరో న సుఖం సంశయాత్మనః | 40 | అవివేకియు, శ్రద్దారహితుడును అయిన సంశయాత్ముడు పరమార్థ విషయమున అవశ్యము (భ్రప్టుడేయగును. అట్టి సంశయాత్మునకు ఈ లోకమునందుగాని, పరలోకము నందుగాని ఎట్టి సుఖమూ ఉండదు. (40) యోగసన్చ్యస్తకర్మాణం జ్ఞానసంఛిన్నసంశయమ్‌ | ఆత్మవంతం న కర్మాణి నిబధ్నంతి ధనంజయ | ఓ!

76 * శ్రీమద్ధగవర్గీత ౪ ఓ ధనంజయా! (ఓ అర్జునా!) విధిపూర్వకముగ కర్మలను ఆచరించుచు, కర్మ ఫలములను అన్నింటిని భగవదర్చ్భణము చేయుచు, వివేకముద్యారా సంశయములనన్నింటిని తొలగించు కొనుచు, అంతఃకరణమును వళశమునందుంచుకొనిన వానిని కర్మలు బంధింపజాలవు, (4 తహ్మదజ్ఞానసంభూతం హృత్‌స్టం జ్ఞానాసినాత్మనః 1 ఛిత్మైవం సంశయం యోగమ్‌ అతిష్టోత్తిష్ణ భారత | 42 | కావున ఓ భారతా! (అర్జునా!) నీ హృదయమునందు గల అజ్ఞానజనితమైన ఈ సంశయమును వివేకజ్ఞానమను ఖడ్గముతో రూపుమాపి, సమత్వరూప కర్మయోగము నందు స్థితుడవై యుద్దమునకు సన్నద్ధుడవగుము. (42) ఓం తత్పదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు 'బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగళాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే జ్ఞానకర్మసన్న్యాసయోగో నామ చతుర్జొ౬ధ్యాయ:ః 11౪౫1 సళ ప్ల

77 ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ పంచమో2_ధ్యాయ: - కర్మసన్యాసయోగః అర్జున ఉనాచ సన్న్యాసం కర్మణాం కృష్ణ వునర్యోగం చ శంపసి | యత్సేయ ఏతయోరేకం తన్నే బ్రూహ్‌ నునిశ్చితమ్‌ 11 అర్జ్హునుడుపలికెను- ఓ కృష్ణా! ఒక్కసారి కర్మసన్న్యాసమును, మరియొకసారి కర్మయోగమును ప్రశంసించుచున్నావు. నిశ్చయముగా ఈ రెండింటిలో నాకు ఏది శ్రేయస్కరమో చెప్పుము. ౧) , శ్రీభగనాన్‌ ఉవాచ సన్యాస: కర్మయోగశ్చ్ళ నిఃశ్రేయసకరావుభౌ | తయోస్తు కర్మసన్న్యాసాత్‌ కర్మయోగో విశిష్యతే ! 2 | శ్రీ కృష్ణ భగవానుడు పలికెను - కర్మసన్నాసము, కర్మయోగము అను ఈ రెండును పరమకల్యాణదాయకములే. కొని ఈ రెండింటిలోను కర్మసన్వ్యాసముకంటెను కర్మయోగము సాధనయందు సుగమమగుటవలన శ్రేస్రమైనది. _ (2 జ్ఞేయః స నిత్యసన్నాపీ యో న ద్వేష్టీ న కాంక్షతి | నిర్ష్వంద్యో హి మహాబాహో సుఖం బంధాల్‌ ద్రముచ్యతే 131

78 * శ్రీమద్ధగవర్గీత 4 మహాబాహూ! ఎవ్వరినీ ద్వేషింపని, దేనినీ కాంక్షింపని కర్మయోగిని నిత్యసన్న్యాసిగా ఎజుంగవలెను. ఏలనన రాగద్వేషాది ద్వంద్వములను అధిగమించినవాడు అవలీలగా సంసారబంధములనుండి ముక్తుడగును. (3) పాంఖ్యయోగౌ పృథగ్బాలాః ప్రనదంతి న పండితా: | ఏకమప్యాస్టిత: సమ్యక్‌ ఉభయోర్విందతే ఫలమ్‌ | 41 సాంఖ్య, కర్మయోగములు వేర్వేటుఫలములను ఇచ్చునని మూర్చులు పలికెదరు. పండితులట్టు పలుకరు. ఆ రెండింటిలో ఏ ఒక్కడానినైనను బాగుగా (విధివిధానముగ) ఆచరించినవాడు ఈ రెండింటి ఫలస్వరూపమైన పరమాత్మను పొందును. (4) య్‌జ్‌ సొంఖ్యైః ప్రాష్యతే స్థానం తదోల్లెరపి గము;తే | వి ఈశ క! [1 గ్గ కం పొంఖ్యం చయోగం చ యః పశ్యతి స పశ్యతి | 5 | జ్ఞానమోగులు హిందు పరంధామమునే కర్మయోగులును పాందుదురు. జ్ఞానయోగఫలమును, కర్మయోగఫలమును ఒక్కటిగా చూచువాడ్డే యథార్థమును (గ్రహించును. (5) వా ప్రైవోాహో దుఃఖమాష్షమయోగత్ర; | ఇ మునిర్చహ్మ నచిరేణాధిగచ్చతి 6

*ట సంచమో౭ధ్యాయః -కర్శ్మసన్వాస యోగః * 79 యను ను నక సము ఎ. నీక కాని ఓ అర్జునా! కర గ్టయోగమును. అనుస్టింపక సన్బ్యాసము అనగా మనస్సు, ఇంద్రియములు, శరీరములద్వారా జరుగు కర్మలన్నింటియందును కరృత్వమును త్యజించుట- కష్టము. భగవత్స్యరూపమును మననముచేయు కర్మయోగి పరబ్రహ్మ పరమాత్మను శఘ్రముగ పొందగలడు. (6) యోగయుక్తో విళుద్దాత్మా విజితాత్మా జితేంద్రియః: | సర్వభూతాత్మభూతాత్మా కుర్వన్నపి న లిప్యతే 17 । మనస్సును వళమునందుంచుకొనినవాడు, జితేంద్రియుడు, అంతఃకరణశుద్ధి కలవాడు, సర్వప్రాణులలో ఆత్మస్వరూపుడైన పరమాత్మను తన ఆత్మగా కలవాడు అగు కర్మయోగి కర్మలను ఆచరించుచున్నను ఆకర్మలు వానిని అంటవు. (7) నైవ కించిత్‌ కరోమీతి యుక్తో మన్యేత తత్త్వవిత్‌ | పళ్యన్‌ శృల్వన్‌ స్పృళన్‌ జిష్రన్నళ్ళీన్‌ గచ్భన్‌ స్వవన్‌ శ్వనన్‌ 8 | ప్రలపన్‌ విస్పజన్‌ గృవ్లాన్నున్మిషన్‌ నిమిషన్నపి ॥ ఇంద్రియాణీంద్రియార్జేషు వర్తంత ఇతి ధారయన్‌ 9 | తత్త్యబ్బడైన సాంఖ్యయోగి చూచుచు, వినుచు, స్పృళించుచు, ఆఘ్రాణించుచు, భుజించుచు, నడుచుచు, నిద్రించుచు,

80 మే శ్రీముద్ధగవర్గీత శః తాతల కావాలను నన నముకననుుుననననులునూ యాల నొకొననతననాలిన రకాలా శ్వాస్యక్రియలను. నడపుచు,. భాషించుచు,. త్యజించుచు, (గ్రహించుచు,. కనులను తెరచుచు, మూయుచు ఉన్నను ఇం[ద్రియములు తమతమవిషయములయందు వర్తించు చున్నవనియు, తానేమియు చేయుటలేదనియు భావించును. (8,9) బ్రవ్మాణ్యాధాయ కర్మాణి పంగం త్యక్ష్యా కరోతి యః భీష్యతే న స పాపేన పద్మపదత్రమివాంభసా | 10 | కో కర్మలనన్నింటిని భగవదర్పణము గావించి, కోసక్తిరహితముగ కర్మలనాచరించు వానిని తామరాకుపై 'నీటిబిందువులవలె పాపములు అంటవు. (10) కాయేన మనపా బుద్ధ్యా కేనలైరింద్రితైరపి | యోగినః కర్మ కుర్వంతి సంగం తృక్ష్వాత్మశుద్దయే | 11 కర్మయోగులు మమతాసక్తిరహిత్రులై కేవలము ఇంద్రియములు, మనస్సు, బుద్ది, శరీరములద్వారా అంతఃకరణశద్ధికై కర్మలను ఆచరింతురు. (1 యుక్తః కర్మఫలం త్యక్య్యా శాంతిమాస్టోత్తి నైష్ట్టీన్స్‌ | అయుక్తః కామ్రక్రార్రేబ్ర ఫలే సక్షో నిబధ్యతే | 12!

నిష్కామకర్మయోగి కర్మవఫలములను త్యజించి, భగ(త్రాప్తి రూపమైన శాంతినిపొందును. కర్మఫలాసక్తుడైన వాడు ఫలేచ్చతో కర్మలనాచరించి బద్దుడగును. _ (12) సర్వకర్మాణి మనసా సన్ఫ్యస్వాస్తే సుఖం వశీ! నవద్వారే పురే దేహీ నైవ కుర్వన్‌ న కారయన్‌ | 13 |

అంతఃకరణమును అదుపులోనుంచుకొని, సొంఖ్యయోగమును ఆచరించు. పురుషుడు కర్మలను ఆచరింపకయే, ఆచరింపజేయకయే, నవద్యారములుగల శరీరమునందు సమస్తకర్మలను మానసికముగా త్యజించి, సచ్చిదానంద ఘనపరమాత్మస్వరూపమున స్టితుడై, ఆనందమును ఆనుభవించును, (13) న కరృత్వం న కర్మాణి లోకస్య సృజతి ప్రభుః । న కర్మఫలసంయోగం స్వభావస్తు ప్రవర్తతే । 14 |

పరమేశ్చరుడు మానవుల యొక్క కరృత్వమునుగాని, వారి కర్మలనుగాని, కర్మఫల సంయోగమును గొని స్పజింపడు. ఈ యన్నింటిలో (ప్రకృతియే (ప్రవర్తిల్లును. అనగా గుణములే గుణములయందు ప్రవర్రిల్లుచుండును. (14)

82 * శ్రీమద్గగవర్గీత * నాదత్తే కస్యచిత్‌పాపం. న చైవ సుకృతం విభుః అజ్జ్ఞానేనాన్చృతం జ్ఞానం్యతేన ముహ్యంతి జంతనః | 15 1 సర్వవ్యాపియెన భగవంతుడు. [ప్రాణుల పుణ్యపాప కర్మలలో దేనికిని భాగస్వామి కాడు. అజ్ఞానముచే జ్ఞానము కప్పబడియుండుటవలన (ప్రాణులు మోహితులగు చుందురు. (15) జ్ఞానేన తు తదజ్ఞానం యేషాం నాశితమాత్మన:ః | తేషామాదిత్యవత్‌ జ్ఞానం ప్రకాశయతి తత్పరమ్‌ | 16 | కాని వారి((ప్రాణుల) అజ్ఞానము పరమాత్మతత్త జ్ఞానప్రాప్టీ ద్వారా తొలగిపోవును. అప్పుడు ఆ జ్ఞానము వారికి సచ్చిదానంద ఘనపరమాత్మను సూర్యుని వలె (సూర్యప్రభ వలె) దర్శింపజేయును, (16) తద్చుద్దయపస్తదాత్మాన: తన్నిష్టాస్తతరాయణాః ॥ గచ్చంత్యపునరావృత్తిం జ్ఞాననిర్జూతకల్మషా; 1171 త(ద్రూపమును పొందిన మనోబుదులుగలవారె, జ థె (7 సచ్చిదానందఘనపరమాత్మయందే నిరంతరము

• పంచమోలి. ధ్యాయః-కర్ష్మసన్వాస యోగః * 69 కలో ఏకీభావములో స్టితులై, తత్పరాయణులైన పురుషులు జ్ఞానసాధనతో పాపరహితులై, పునరావృత్తిరహితమైన పరమగతిని పొందుదురు. (17) విద్యావినయపంపన్నే (బ్రాహ్మణే గని పహాస్తీని। శువి చైవ శ్వపాకే చ పండితా: సమదర్శినః । 18 1

జ్ఞానులు విద్యావినయ సంపన్నుడైన బ్రాహ్మాణునియందును, గోవు, ఏనుగు, కుక్క మొదలగు వానియందును, చండాలునియందును సమదృష్టినే కలిగియుందురు. (18) ఇహైన తైర్జితః సర్గో యేషాం సొమ్మే స్టీతం మనః నిర్గోషం హి సమం బ్రహ్మ తస్మాద్‌ బ్రహ్మణి తే స్థితాః 119

సర్వత్ర సమభావస్థితమనస్కులు ఈ జన్మయందే సంపూర్ణ జగత్తును జయించిన వారగుదురు. అనగా ప్రాపంచిక విషయాతీతస్థితికి చేరుదురు. సచ్చిదానందఘనపరమాత్మ దోషరహెతుడు, సముడు. సమభావస్థితమనస్కులైన జ్ఞానులు సచ్చిదానంద ఘనపరమాత్మయందుస్థితులు. కనుక వారు త్రిగుణాతీతులు. జీవన్ముక్తులు. (19) [1031 70 ఇం (షట) 4

84 * శ్రీమద్ధగనన్లీత * న ప్రహృస్యేల్‌ (ప్రీయం ప్రాప్య నోద్విడేల్‌ ప్రాష్య చాప్రియమ్‌ 1 స్థిరబుద్ధిరసమ్మూఢో బ్రహ్మవిద్రహ్మణి స్టితః 1201 ప్రియలాభములకు పొంగిపోనివాడును, అ(ప్రియములు ఎదురైనప్పుడు (క్రుంగిపోనివాడును, స్టిరమైన బుద్ది గలవాడును, మోహవివశుడు కానివాడును అయిన బ్రహ్మవేత్త సచ్చిదానందఘనపరబ్రహ్మపరమాత్మయందు సదా ఏకీభావస్టితియందుండును (20) బాహ్యవృర్శేస్వసక్తాత్మా విందత్యాత్మని యత్పుఖమ్‌ | ఏ బ్రహ్మయోగయుక్తాత్మా సుఖముక్షయనుళ్నుతే । 21 | (ప్రాపంచిక విషయములయందు అనాసక్ష్తమైన అంతః కరణముగల సాధకుడు ఆత్మస్టితధ్యానజనితమైన సాతికాత్మానందమును ప్రాందును. పిదప అతడు సచ్చిదానంద ఘనపరబ్రహ్మపరమాత్మధ్యానయోగమునందు అభిన్నభావస్థితుడై అక్షయానందమును అనుభవించును. (21) యే హి సంప్పర్శజా భోగా దుఃఖయోనయ ఏవ తే। ఆద్యంతవంతః కౌంతేయ న తేషు ర్వుత్రే బుధః | 22 | [10313

• ప౦ంచమోలి. ధ్యాయః-కళ్మసన్నాస యోగః * 85 విషయేంద్రియసంయోగమువలన ఉత్పన్నములగు భోగములన్నియును భోగలాలసులకు సుఖములుగా భాసించినను అవి నిస్సందేహముగా దుఃఖహేతువులే. ఆద్యంతములు గలవి. అనగా అనిత్యములు. కావున ఓ అర్జునా! వివేకి వాటియందు ఆసక్తుడు కాడు. (22) శక్నోతీహైన యః సోధుం స్రాక్‌శరీరవిమోక్షణాత్‌ | కామక్రోధోద్భవం వేగం స యుక్త స సుఖీ నరః। 23 1 ఈ శరీరమును విడువకముందే అనగా జీవించి యుండగానే కామ(క్రోధాదుల ఉద్వేగములను అదుపులో నుంచుకొనగల సాధకుడే నిజమైన సుఖి, యోగి (23) యోఇంతఃసుఖో౬ంతరారానుః తథాంతర్జ్యోతిరేన యః స యోగీ బ్రహ్మనిర్వాణం బ్రహ్మభూలో2. ధిగచ్చతి 124 | (సమష్టి అంతరాత్మయందే సుఖించువాడును, అత్మయందే రమించువాడును, అత్మజ్ఞానియైనవాడును అగు సాంఖ్యయోగి, సచ్చిదానందఘనపరబ్రహ్మ పరమాత్మయందు ఏకీభావస్టితుడై, (బ్రహ్మనిర్యాణమును పొందును. (24

86 8 శ్రీమద్ధగవర్గీత * , అభంతే బ్రహ్మనిర్యాణమ్‌ బుషయః క్షీణకల్మషా: | ఛిన్నద్వెధా యతాత్మానః సర్వభూతహితే రతాః 1 25 | పాపరహితులును, జ్ఞానప్రభావమున సమస్తసంశయముల నివృత్తిని సాధించినవారును, సర్వష్రాణులహితమునుగోరువారును, నిళ్ళలస్థితితో మనస్సును పరమాత్మయందు లగ్నము చేసిన వారును అగు (బ్రహ్మవేత్తలు (బ్రహ్మనిర్వాణమును పొందుదురు. (25) కామక్రోధవియుక్తానాం యతీనాం యతచేతసామ్‌ 1 అభితో బ్రహ్మవిర్వాణం వర్రతే విదితాత్మనామ్‌ ; 26! కామ(క్రోధరహితులును, చిత్తవృత్తులనుజయించినవారును అయి, పరబ్రహ్మపరమాత్మసాక్షాత్భారమునుపొందిన జ్ఞానులకు అంతటను శాంతపరబ్రహ్మపరమాత్మయే గోచరించును. (26) స్పాన్‌ కృతా బహిర్భాహ్యోన్‌ చన్షుశ్చెవాంతరే భ్రువోః | ప్రాణాపానౌ సమౌ కృత్వా నాసోభ్యంతరచారిణా | 27 | యతేంద్రియమనోబుద్ధిః మునిర్మోక్షపరాయణ: | విగతేచ్భ్చాభయక్రోధో యః సదా ముక్త ఏవ సః। 28 వారన సయభోగములను చింతనచేయక వాటిని 'ద్రలవలెన్సు, దృష్టిని (భూమధ్యమునందు స్థిరముగా

• పంచమో౭_ ధ్యాయః -కర్మసన్యాస యోగః * 87 వ కున పు కనకపు న మనన న. సీ ఉంచవలెను. నాసికయందు (ప్రసరించుచున్న ప్రాణాపాన వాయువులను సమస్థితిలో నడుపవలెను. ఈ (ప్రక్రియల 'ప్రభావమున మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియములు సాధకుని వళములోనికి వచ్చును. ఇట్టి సాధనవలన మోక్షపరాయణుడైన ముని ఇచ్చాభయ'క్రోధరహితుడై సదా ముక్తుడగును. (27-28) భోకారం యజ్ఞతపసాం సర్వలోకనుహేశ్వరమ్‌ । సుహృదం సర్వభూతానాం జ్ఞాత్వా మాం శాంతిమృచ్చ్భతి ! 29 __ భగవంతుడు యజ్ఞములకును, తపస్సులకును భోక్త సమస్తలోకములకును లోకేశ్వరులకును అధిపతి. సమస్త 'ప్రాణులకును ఆత్మీయుడు. అనగా అవ్యాజదయాళువు. పరమ (ఎమస్వరూపుడు. ఈ భగవత్తత్య్యమును ఎజిగిన భక్తునకు పరమశాంతి లభించును. (29)

ఓం తత్పదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగళా(స్తే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే కర్మసన్న్యాసయోగోనామ పంచమో౭_ధ్యాయః 112॥ షయ 4

86 జ శ్రీమద్ధగవర్గీత * , అభంతే బ్రహ్మవిర్వాణమ్‌ బుషయః క్షీణకల్మషాః | ఛిన్నద్వెధా యతాత్మానః సర్వభూతహిచే రతాః । 25 | పాపరహితులును, జ్ఞానప్రభావమున సమస్తసంశయముల నివృత్తిని సాధించినవారును, సర్వప్రాణులహితమునుగోరువారును, నిళ్ళలస్థ్రితితో మనస్సును పరమాత్మయం౦దు లగ్నము చేసిన వారును అగు బ్రహ్మవేత్తలు బ్రహ్మనిర్భాణమును పొందుదురు. (25) కాముక్రోధవియుక్తానాం యతీనాం యతచేతసామ్‌ । అభితో బ్రహ్మనిర్వాణం వర్తతే విదితాత్మనామ్‌ 1 26 । కామ క్రోధరహితులును, చిత్తవృత్తులనుజయించినవారును అయి, పరబ్రహ్మపరమాత్మసొక్షాత్కారమునుపొందిన జ్ఞానులకు అంతటను శాంతపరబ్రహ్మపరమాత్మయే గోచరించును. (26) స్పర్శాన్‌ కృత్వా బహిర్చావ్యాన్‌ చక్షుశ్చెవాంతరే బ్రువోః 1 ప్రాణాపానా సమౌ కృత్వా నాసోభ్యంతరచారిణా | 27 | యతేంద్రియమనోబుద్దిః మునిర్మోక్షపరాయణ: | విగతేచ్చాభయక్రోధో యః సదా ముక్త ఏవ పః। 28 | బాహ్యవిషయభోగములను చింతనచేయక వాటిని పారద్రోలవలెను. దృష్టిని భ్రూమధ్యమునందు స్థిరముగా

ఇ పంచమోల_ధ్యాయః -కర్మసన్న్వాస యోగః * 87 ఉంచవలెను. నాసికయందు ప్రసరించుచున్న ప్రాణాపాన వాయువులను సమస్థితిలో నడుపవలెను. ఈ (ప్రక్రియల (ప్రభావమున మనస్సు, బుద్ది, ఇంద్రియములు సాధకుని వశములోనికి వచ్చును. ఇట్టీ సాధనవలన మోక్షపరాయణుడైన ముని ఇచ్చాభయక్రొధరహితుడై సదా ముక్తుడగును. (27-28) భోక్తారం యజ్ఞతపసాం సర్వలోకమహేశ్వరమ్‌ । సుహవృదం సర్వభూతానాం జ్జాత్వా మాం శాంతిమృచ్చతి । 261

భగవంతుడు యజ్ఞములకును, తపస్సులకును భోక్త సమస్తలోకములకును లోకేశ్ళరులకును అధిపతి. సమస్త (ప్రాణులకును ఆత్మీయుడు. అనగా అవ్యాజదయాళువు. పరమ ('ప్రేమస్వరూపుడు. ఈ భగవత్తత్ర్యమును ఎజిగిన భక్తునకు పరమశాంతి లభించును. (29) ఓం తత్ప్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీ తాసూపనిషత్సు (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగళాస్రే శ్రీకృష్ణార్దునసంవాదే కర్మసన్న్యాసయోగోనామ పంచమో౭_ధ్యాయః: 12|| జ.

88 ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ షష్టో౭-ధ్యాయః: - అఆత్మసంయమయోగః శ్రీభగనాన్‌ ఉనాచ

అనాభ్రితః కర్మఫలం కార్యం కర్మ కరోతి యః । స సవ్వ్యాపీ చ యోగీ చ న నిరగ్నిర్న చాక్రియః ! 1 |

శ్రీభగవానుడు పలికెను - కర్మఫలమును ఆశ్రయింపక కర్తవ్యకర్మలను ఆచరించువాడే నిజమైన సన్న్యాసి, నిజమైన యోగి, కాని కేవలము అగ్జి కార్యములను త్యజించినంత మాత్రమున సన్న్యాసియుకాడు. అట్టే కేవలము క్రియలను త్యజించినంతమాత్రమున యోగియుకాడు. (1) యం సన్న్వాపమితి ప్రాహుః యోగం, తం విద్ధి పాండవ 1 న హ్యసన్న్యస్తసంకల్పో యోగీ భవతి కశ్చన ।2।

ఓ అర్జునా! సన్బ్యాసము అని పిలువబడునదియే యోగము అని తెలిసికొనుము, ఏలనన సంకల్పత్యాగము చేయనివాడెవ్వడును యోగి కాలేడు. (2) ఆరురుక్షోర్మునేర్యోగం కర్మ కారణముచ్యతే । యోగారూఢస్య తస్యెవ శమః కారణముచ్యతే । 3 |

శ షష్టోి. ధ్యాయః- ఆత్మనంయమయోగః శు 89 యోగారూఢస్థితినిపొందగోరు మననకీలుడైన పురుషునకు నిష్కామకర్మ్శాచరణమువలననే యోగహ్రాప్తికలుగును. యోగారూఢుడైన పురుషునకు సర్వసంకల్పరాహిత్యమే మోక్షప్రాప్తికి మూలము. (3) యదా హి నేంద్రియార్ధేషు న కర్మప్వనుషజ్జతే ॥ సర్వసంకల్పపన్న్యాపీ యోగారూఢస్తదోచ్వతే। 4 | ఇం[ద్రియభోగములయందును, కర్మలయందును ఆసక్తుడుగాక సర్వసంకల్పములను త్యజించిన పురుషుడు యోగారూఢుడని చెప్పబడును. - (4) ఉద్దరేదాత్మనాత్మానం నాత్మాననువసాదయేత్‌ । ఆత్మైన వ్యోత్మనో బంధుః ఆత్మైన రిపురాత్మనః। 5 | మనుజులు ఈ సంసారసాగరమునుండి తమను తామే ఉద్దరించుకొనవలెను. తమకుతామే ఆధోగతిపాలుకారాదు. ఏలనన లోకములో వాస్తవముగ తమకు తామే మి(త్రులు, తమకు తామే శత్రువులు. (5) బంధురాత్మాత్మనస్తస్య యేనాత్మైవాత్మనా జితః అనాత్మనస్తు శత్రుత్వే వర్రీతాత్మైవ శత్రువత్‌ | 6 |

90 * శ్రీమద్ధగవర్గీత *

మనస్సును ఇంద్రియములను, శరీరమును జయించిన జీవుడు తనకుతానే మిత్రుడు. అట్టు జయింపనివాడు తనకుతానే శత్రువు. అనగా జితేంద్రియునకు మనస్సు, ఇంద్రియములు, శరీరము భగవత్రాప్తిసిద్ధికై మిత్రునివలె సహకరించును. అట్టుగాక జితేంద్రియుడు కానివానికి మనస్సు, ఇంద్రియములు, శరీరము శత్రువులవలె ప్రవర్తించి లక్ష్యసాధనకు అవరోధకములుగా నిలుచును. (6) జితాత్మనః ప్రశాంతస్య పరమాత్మా సమాహితః | శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు తథా మానావమావయోః । 7 1

శీతోష్టములు, సుఖదుఃఖములు, మానావమానములు మున్నగు దృంద్వములయందు అ౦ంతఃకరణవృత్తులు నిశ్చలముగా (చలింపక) ఉండి, స్వాధీనమ్రైన ఆత్మగల పురుషుని జ్ఞానమునందు సచ్చిదానందఘనపరమాత్మ చక్కగా స్టితుడై యుండును. ఆనగా పరమాత్మతప్ప ఆతని జ్ఞానమునందు అన్యమేదియును ఉండదు. . (7) సైసనజ్జానతృష్పార్మా కూటస్టో విజితేంద్రియః |

క్త ఇత్యుచ్యతే యోగీ సమలోష్టాశ్మకాంచనః 181

• షష్టో౬ి ధ్యాయః- ఆత్మనసంయమయోగః * 91 పరమాత్మ ్రాప్రినందిన యోగియొక్క అంతఃకరణము నందు జ్ఞానవిజ్ఞానములు నిండియుండును. అతడు నికారరహితుడు, ఇంద్రియాదులను పూర్తిగా వశపజచుకొనిన వాడు. అతడు మట్టిని, రాతిని, బంగారమును సమానముగా చూచును. ' (9) సుహృన్మిత్రార్యుదాసీనమధ్యస్థద్వేష్యబంధుషు ॥ సాధుస్వపి చ పాపేషు సమబుద్దిర్విశిష్యతే | 9 | సుహృదులయందును, మిత్రులయందును, శత్రువుల యందును, ఉదాసీనులయందును, మధ్యస్థులయందును, ద్వేషింపదగినవారియందును, బంధువులయందును, ధర్మాత్ములయందును, పాపులయందును సమబుద్ధి కలిగియుండువాడు మిక్కిలి శ్రేష్టుడు, (9) యోగీ యుంజీత సతతమ్‌ ఆత్మానం రహసి స్థితః! ఏకాకీ యతచిత్తాత్మా నిరాశీరపరిగ్రహః। 10 | శరీరేంద్రియమనస్సులను స్వాధీనపటచుకొనినవాడు, ఆశారహితుడు, భోగసామగ్రిని ప్రోగుచేయనివాడు అయిన యోగి ఒంటరిగా నిర్జన (ఏకాంత) ప్రదేశమున

92 * శ్రీమద్ధగవర్గీత * కూర్చొని, ఆత్మను నిరంతరము పరమాత్మయందు లగ్నము చేయవలెను. (10) శుచా దేశే ్రతిష్టాష్య స్రిరమాసనమాత్మన:। నాత్యుచ్చితం నాతినీచం చైలాజినకుశోత్తరమ్‌ | 11 | పరిశుభ్రమైన ప్రదేశమున (క్రమముగా ధర్భాసనమును, జింకచర్మమును, వస్త్రమును ఒకదానిపై ఒకటి పజచి, అంత ఎక్కువగాకాని, తక్కువగాకాని కాకుండ సమానమైన ఎత్తులో స్థిరమైన స్టానమును ఏర్పజచుకొనవలెను. (11) తత్రెకాగ్రం మనః కృత్వా యతచిత్తేంద్రియక్రియః | ఉపవిశ్యాననే యుంజ్యాత్‌ యోగమాత్మవిశుద్దయే | 12 1 ఆ ఆసనముపైకూర్చొని, చిత్తేంద్రియవ్యాపారములను వళశమునందుంచుకొని, ఏకాగ్రతగల మనస్సుతో అంతః; కరణశుద్ధికై ధ్యానయోగమును సాధనచేయవలెను.(12) సమం కాయశిరోగ్రీవం ధారయన్నచలం స్థిరః సంప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం ప్వం దిళశ్చానవలోకయన్‌ | 13 ।

*ల షష్టో౭ధ్యాయః- ఆత్మసంయమయోగః * 93 శరీరమును మెడను శిరస్సును నిటారుగ నిశ్చలముగా స్టిరముగానుంచి, చూపులను ఏ దిక్కునకును పోనీయక తననాసికాగ్రభాగమునందే దృష్టిని నిలుపవలెను. (13) ప్రశాంతాత్యా విగతభీ: బ్రహ్మచారివ్రతే స్టితః 1 మనః సంయమ్య మచ్చీల్తో యుక్త ఆసీత మత్పరః। 14 | ధ్యానయోగి ప్రశాంతాత్ముడై, భయరహితుడ్జై (బ్రహ్మచర్య(వ్రతమును పాటించుచు, మనోని[గ్రహముతో మత్పరాయణుడై నిళ్చలుడైయుండనలెను. (18 యుంజన్నేవం పదాత్మానం యోగీ నియతమానసః । . శాంతిం నిర్వాణసరమాం మత్చంస్తామధిగచ్చతి | 15 మనోనిగ్రహశాలియైన యోగి నిరంతరము పరమేశ్చరుడనైన నా స్వరూసమునందే. ఆత్మను ఈ విధముగా లగ్నమొనర్చి, నాయందున్న _పరమానందమునకు ' పరాకాష్టరూపమైన శాంతిని పొందును. .- (15). నాత్యశ్నతస్తు యోగో౨స్తి న చైకాంతమనశ్నతః | న _చాతిస్వప్నశీలస్య జాగ్రతో నైవ చార్జున | 16 ।

94 * శ్రీమద్ధగవద్గీత 1 యక అర్జునా! అతిగా భుజించువానికిని, ఏ. మాత్రము భుజింపనివానికిని, అతిగా నిద్రించువానికిని, ఎల్లప్పుడు (ఏమాత్రము నిద్రింపక) మేల్కొనియుండువానికీని ఈ యోగసిద్దికలుగదు. (16) యుక్తాహారవివారస్య _యుక్షచేష్టస్య కర్మసు | యుక్తస్వష్నావబోధస్య యోగో భవతి దుఃఖహా | 17 | . ఆహారవిహారాదులయందును, కర్మాచరణములయందును, జా[గ్రత్స్వష్నాదులయందును యథాయోగ్యముగ (ప్రవర్తించువానికి దుఃఖనాశకమగు ఛధ్యానయోగము సిద్ధించును. (17) యదా వినియతం చిత్తమ్‌ ఆత్మన్యేవావతిస్టతే । నిప్పృహః సర్వకామేభ్యో యుక్త ఇత్యుచ్యతే తదా 116 | _ చిత్తమును పూర్తిగా వశమునందుంచుకొని, దానిని పరమాత్మయందే స్థిరముగా నిల్పినప్పుడు - పురుషుడు సర్వభోగములయందును స్పృహారహితుడగును. అప్పుడతడు యోగయుక్తుడనబడును. (18) యథా దీపో నివాతస్టో నేంగతే స్లషావూ సృత్రా। యోగినో యతచిత్తస్య యుంజతో యోగమాత్మనః | 19 |

• పృష్టో ధ్యాయః- ఆత్మసంయమయోగ: * 95 అనాలని లావా కనననానతతననున ననా తునా నలిన నాననాన నానన ననాాాన వాయు్రసారములేనిచోట నిశ్చలముగానుండు దీపమువలె యోగికి వశమైయున్న చిత్రము పరమాత్మధ్యానమున నిమగ్నమై యున్నప్పుడు 'నిర్వికారముగా నిశ్చలముగా నుండును. (19) యత్రోపరమతే చిత్తం నిరుద్దం యోగసేవయా | యత్ర చైవాత్మనాత్మానం పళ్యన్నాత్మని తుష్యతి | 20 । ధ్యానయోగసాధనచే నిగ్రహింపబడిన చిత్తము ఉపరతిని పొంది, పరమాత్మను ధ్యానించుట ద్వారా పవిత్రమైన సూక్ష్మబుద్దితో, ఆ భగవానుని సాక్షాత్కరింపజేసికొని, యోగి ఆ సచ్చిదానంద ఘనపరమాత్మయందే సంతుష్టుడగుచున్నాడు. _ (20) సుఖమాత్యంతికం యత్రద్చుద్ది గ్రాహ్యామతీంద్రియమ్‌ | వేత్తి యత్ర న చైవాయం స్టీతశ్చలతి తత్త్వతః । 21 | (బ్రహ్మానందానుభవము ఇం(ద్రియాతీతమైనది. పవిత్రమైన సూక్ష్మబుద్దిద్వారా మాత్రమే (గ్రాహ్యమైనది. ఆ (బ్రహ్మానందమును అనుభవించుచు దానియందే స్టితుడైయున్న యోగి పరమాత్మ స్వరూపమునుండి ఏమాత్రమూ విచలితుడు కానేకాడు. (21) యం లబ్దా చాపరం లాభం నున్యతే నాధికం తతః | యస్మిన్‌ స్థితో న దుఃఖేన గురుణాపి విచాల్యతే | 221

96 . ఈ శ్రీమద్ధగవర్గీత * పరమాత్మప్రాప్తిరూపలాభమును పొందినవాడు(అనగా భగవత్సాక్షాత్కారమును పొందినవాడు) .మజటేయితర లాభమునుగూడ _ దానికంటె అధికమైన, దానినిగా తలంపడు. బ్రహ్మానందానుభవస్థితిలోనున్న యోగిని ఎట్టి బలవద్దుఃఖములును చలింపజేయజాలవు. (22) తం విడ్యాద్దుఖసంయోగవియోగం యోగసంజ్జితమ్‌ | స నిశ్చయేన యోక్తవ్యో యోగో౭._నిర్విజ్లచేతసా | 23

• దుఃఖరూపసంసారబంధములనుండి విముక్తిని కలిగించు ఈ స్టితిని (భగవత్సాక్షాత్కారరూపస్ట్రితిన) యోగము అని తెలియవలెను. . అట్టి. యోగమును దృఢమైన, ఉత్సాహఫూరితమైన అనిర్విణ్మ (విసుగులేని) చిత్తముతో నిశ్చయముగా సాధన చేయవలెను. (23) సంకల్పప్రభవాన్‌ కామాన్‌ త్యక్త్వా సర్వావశేషతః 1 మవసైవేంద్రియగ్రామం వివియమ్య సమంతతః | 24 | సంకల్పములవలనకలిగిన కోరికలనన్నింటిని 'నిశ్శేషముగా త్యజించి, ఇంద్రియ సముదాయములను _అన్నివిధములుగ మనస్సుతో పూర్తిగా ని[గ్రహింపవలెను. (24)

*ఓ షష్టోా£. ధ్యాయః- ఆత్త్మసంయమనయోగః శు 97 శనైః శనైరుపరమేత్‌ బుద్దా ధృతిగృహీతయా ఆత్మసంస్థం మనః కృత్వా న కించిదపీ చింతయేత్‌ | 25 |

'క్రమ([క్రమముగా సాధనచేయుచు ఉపరతిని పొందవలెను. ధైర్యముతో బుద్ధిబలముతో మనస్సును పరమాత్మయందు స్టిరమొనర్చి, పరమాత్మనుతప్ప మజి ఏ ఇతర విషయమును ఏ మాత్రమూ చింతనచేయరాదు.. (25) యతో యతో నిశ్చరతి మనశ్చంచలమస్టిరమ్‌ | తతప్తతో నియమ్యైతల్‌ ఆత్మవ్యేవ వశం నయేత్‌ | 26 |

సహజముగా నిలుకడలేని చంచలమైన మనస్సు ప్రాపంచిక విషయములయందు విశ్చంఖలముగా పరిభ్రమించు చుండును. అట్టి. మనస్సును ఆయా విషయములనుండి పదేపదే మజల్చి, దానిని పరమాత్మయందే స్థిరముగా 'నిల్పవలెను. (26) ప్రశాంతముననం హ్యేనం యోగినం సుఖముత్తమన్‌ ; _ ఉసైతి శాంతరజసం బ్రహ్మభూతమకల్మషమ్‌ | 27

(ప్రశాంతమైనమనస్సు కలవాడును, పాపరహితుడును, రజోగుణము శాంతమైనవాడును, అనగా ప్రాపంచిక

98 _ + శ్రీమద్ధగవర్గీత * కార్యములయందు ఆసక్తి తొలగినవాడును, సచ్చిదానంద ఘనపరమాత్మయందు వఏకీభావమును పొందినవాడును అగు యోగి బ్రహ్మానందమును పొందును. (27) యుంజన్నేవం సదాత్మానం యోగీ విగతకల్మషః | సుఖేన బ్రహ్మపంస్పర్శమ్‌ అత్యంతం సుఖమళ్నుతే । 28 । పాపరహితుడైన ఆ యోగి పూర్యోక్తరీతిగా నిరంతరము ఆత్మను పరమాత్మయందే లగ్నమొనర్చుచు, పరబ్రహ్మపరమాత్మ ప్రాప్తిరూపమైన _ అపరిమితానందమును హాయిగా అనుభవించును. (28 సర్వభూతస్థమాత్మానం పర్వభూతాని చాత్మని | ఈక్షతే యోగయుక్తాత్మా సర్వత్ర సమదర్శనః 29 | సర్వవ్యాప్తమైన అనంతచైతన్యమునందు. ఏకీభావస్థితిరూప యోగ యుక్తమైన ఆత్మగలవాడును, అంతటను అన్నింటిని సమభావముతో చూచువాడును. అగు యోగి తనయాత్మను సర్వష్రాణులయందు స్రితమైయున్నట్టుగను, (ప్రాణులన్నింటిని తన ఆత్మయందు కల్పితములుగను భావించును (చూచును).(29) యో మాం పళ్యతి సర్వత్ర సర్వం చ మయి పళ్యతి | తస్యాహం న ప్రణశ్యామిన చమేన ప్రణశ్యతి | 30 |

శ షష్టో౬ధ్యాయః- ఆత్సనంయమయోగః * 99 సకల ప్రాణులయందును ఆత్మరూపముననున్న నన్ను (వాసుదేవుని) చూచు పురుషునకు, అట్లే ప్రాణులన్నింటిని నాయందు అంతర్గతములుగానున్నట్టు చూచువానికి నేను అదృశ్యుడను కాను. అతడును నాకు అదృళ్యుడు కాడు. (30) సర్వభూతస్టితం యో నూం భజత్యేకత్వమాస్థితః | సర్వథా వర్తమానో౭.సీ స యోగీ మయి వర్తతే | 311 భగవంతునియందు ఏకీభావస్థితుడైన పురుషుడు సర్వభూతములయందును, ఆత్మరూపముననున్న సచ్చిదానందఘనవాసుదేవుడనైయున్న నన్ను భజించును. అట్టి యోగి సర్వాథా సర్వవ్యవహారములయందు ప్రవర్తించు చున్నను నాయందే ప్రవర్తించుచుండును. _ (31 ఆత్మాపమ్యేన సర్వత్ర సమం పళ్యతి యో ఇర్జున। సుఖం వాయది వా దుఃఖం స యోగీ పరమో మతః । 321 ఓ అర్జునా! సర్వప్రాణులను తనవలె (తనతో) సమానముగా చూచువాడును, సుఖమునుగాని, దుఃఖమునుగాని సమముగా (సమానముగ) చూచువాడును (ఇతరుల సుఖ దుఃఖములను తనసుఖదుఃఖములుగా భావించువాడును) అయిన యోగి పరమ'్రేస్టుడు. (32

100 శ శ్రీమద్ధగపర్గీత *. అర్జున ఉవాచ యోఇయం యోగప్యయా ప్రోక్త సామ్యేన మధుసూదన 1 ఏతస్యాహం న పశ్యామి చంచలత్వాత్‌ స్తీతిం స్టిరామ్‌-1 33 | అర్జునుడు పలికెను - ఓ మధుసూదనా! సమభావమును గూర్చి నీవు చెప్పిన ఈ యోగముయొక్క స్టిరస్టితిని మనశ్చాంచల్యకారణమున తెలిసికొనలేకున్నాను. (33) చంచలం హి మనః కృష్ణ ప్రమాథి బలవద్దఢమ్‌ ॥ తప్యాహం విగ్రహం మన్యే వాయోరివ సుదుష్కరమ్‌ | 34 ॥ ఓ కృష్ణా! ఈ మనస్సు మిక్కిలి చంచలమైనది. ('ప్రమథనశలమైనది. (బాగుగా మథించు. స్వభావము గలది), దృఢమైనది. మిక్కిలి బలీయమైనది. కనుక దానిని నిగ్రహించుట గాలిని "అపుటనువలె మిక్కిలి దుష్కరమనుని భావింతును - * (34 _. శ్రీభగవాన్‌ ఉవాబ అసంశయం మపోబాహో మనో దుర్నిగ్రహం చలమ్‌ | అభ్యాసేన తు కౌంతేయ వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే ॥ 35 | త్రీ భగవానుడు" పలికెను - హే మహాబాహో! నిన్సందేహముగా మనస్సు చంచలమైనదే. దానిని

• షష్ట ధ్యాయః- ఆత్మనసంయమయోగ: * 101 వశపజచుకొనుట మిక్కిలి కష్టము: కాని కౌంతేయా! అభ్యాసవైరాగ్యములద్యారా ద్వానిని వళపఅచుకొనుట సాధ్యమే. (35) అనంయతాత్మనా యోగో దుష్రావ ఇతి మే మతిః | వళ్యాత్మనా తు యతతా శక్యో౬.వాప్తముపాయత: 1 36 |

మనస్సును వళపజచుకొనని పురుషునకు యోగసిద్ధి కలుగుట, కష్టము. కాని మనస్సు వశమునందున్న' ప్రయత్నశీలుడైన పురుషుడు సాధనద్వారా సహజముగా యోగసిద్దిని పొందుట సాధ్యమే అని నా అభిప్రాయము; (36) అర్జున ఉవాచ అయతిః శ్రద్దయోపేతో యోగాచ్చలితమానసః | అప్రాప్య యోగసంసిద్దిం కొం గతిం,కృష్ణ గచ్చతి | ౩7.1 అర్జునుడు పలికెను! ఓ కృష్ణా! యోగమునందు (శ్రద్దాదరములతో యోగసాధన చేయుచు.- మనస్సు, వశమునందుండని కారణమున అవసానదశలో మనస్సు..వల్సించి; 'మ్రూగసిద్దిమి. (భగవత్పక్షాత్కారమును) ండకట్ష కురుత విన మ సాధకుని గతియేమగు గ దట. గ ౧ శ ( ౧ం.4| స లలి) ల పాదాలలో

102 * శ్రీమద్ధగవర్దీత్త * కచ్చిన్నోభయవి(భ్రష్ట్రః 'ఛిన్నాభ్రమివ నశ్యతి | కరన మహాబాహో విమూఢో బ్రహ్మణః పథి । 38 హే మహాబాహో! అతడు (యోగభ్రప్పుడు) భగవత్రాప్తి మార్గమునుండి జారినవాడై ఆశ్రయరహితుడై (ఆలంబనము లేనివాడై, ఉభయ(భ్రష్టుడై, ఛిన్నాభిన్నమైన మేఘమువలె అధోగతి పాలు కాడు గదా! (38) ఏతన్మే సంశయం కృష్ణ ఛేత్తుమర్హస్యశేషత: | త్వదన్య: సంశయస్యాప్య ఛేత్తాన హ్యుపపద్యతే । 39 | ఓ కృష్ణా! ఈ నా సందేహమును పూర్తిగా నివృత్తిచేయుట నీకే చెల్లును. ఏలనన ఈ సందేహమును తోలగించుట నీకు తప్ప మజెవ్వరికిని శక్యము కాదు. (39) శ్రీభగనాన్‌ ఉవాచ పార్ధ నైవేహ వాముత్ర వినాశస్తస్య విద్యతే । నహీ కల్యాణకృత్‌ కళ్చిత్‌ దుర్గతిం తాత గచ్చతి 401 శ్రీభగవానుడు పలికెను = ఓ పార్టా! అట్టి (అ) పురుషుడు ఈ లోకమున గాని, పరలోకమున గౌని ఆధోగతిపాలుగాడు. ఏలనన, నాయనా! ఆత్మోద్దరణమునకు అనగా భగవత్రాప్తికై కర్తవ్యకర్మలను అచరించువాడెవ్వడును దుర్గతి పాలుగాడు. (40)

*8 షష్టో౭౬ ధ్యాయః- ఆత్మసంయమయోగః ఓ 103 ప్రాప్య పుణ్యకృతాం లోకాన్‌ ఉషిత్వా శాశ్వతీ: సమాః | ఉచీనాం శ్రీముతాం గేహే యోగభ్రష్టో౭.భిజాయతే 41 |

యోగభ్రష్టుడు పుణ్యాత్ములు పొందు లోకములను అనగా స్వర్గాది- ఉత్తమ లోకములను పొంది, ఆయా లోకములలో పెక్కు సంవత్సరములు గడిపి, పిదప పవిత్రులైన సంపన్నుల గృహమున జన్మించును.. (40) అథవా యోగినామేవ కులే భవతి ధీమతామ్‌ ఏతద్ది దుర్లభతరం లోకే జన్మ యదిదృశమ్‌ | 42 |

అథవా విరాగియైన పురుషుడు ఆపుణ్య (ఊర) లోకములకు పోకుండగనే జ్ఞానులైన యోగులకుటుంబము లోనే జన్మించును. కాని లోకమునందు ఇట్టి జన్మ (ప్రాప్తించుట మిక్కిలి దుర్లభము. (42) తత్ర తం బుద్దిసంయోగం లభతే పౌర్వదేహికమ్‌ | యతతే చ తతో భూయః సంసీద్దా కురునందన ! 43 |

అచట. (యోగి కుటుంబమున పుట్టిన పిదప) పూర్వదేహమున సాధించిన బుద్ధి సంయోగమును అనగా సమబుద్ధిరూపయోగసంస్కారములను అతడు సులభముగనే

104 *, శ్రీమద్గగవద్దీత * పొందును. ఓ కురునందనా! అబుద్దిసంయోగ ప్రభావమున అతడు మజల పరమాత్మ్రాప్తి సిద్ధించుటకై మునుపటి కంటెను అధికముగా సాధన చేయును. (439) పూర్వాభ్యాసేన తేనైవ హ్రియతే హ్యవశో౬పి సః | జిజ్ఞాసురసీ యోగస్య _ శబ్దబ్రవ్మాతివర్తతే । &4 శ్రీమంతులఇంటిలో జన్మించిన యోగభ్రష్టుడు పరాధీనుడైనను పూర్వసాధనప్రభావనమున నిస్సందేహముగ " భగవంతునివైపు ఆకర్షితుడగును. అట్టే సమబుద్దిరూపయోగ జిజ్జాసువుగూడ వేదములలో తెల్పబడిన సకామకర్మల ఫలమును అధిగమించును, (44) ప్రయత్నాద్యతమానస్తు యోగీ సంశుద్దకిల్పిషు | అనేకజవ్మసంసిద్ద: తతో యాతి పరాం గతిమ్‌ 1 45 | కాని (ప్రయత్నపూర్వకముగ యోగసాధనచేయు యోగి అనేక జన్మలసంస్కారముల ప్రభావమున ఈ జన్మయందే సిద్ధిని పొంది, సంపూర్ణముగా పాసరహితుడై, తత్‌క్షణమే పరమ పదమును పొందును. (45)

ఈ షష్టో౭_.ధ్యాయః- ఆళ్ససంయమయోగః * 105 తపస్వీభ్యో౬ధికో యోగీ బ్ఞానిభ్యో£.పీ మతోఇధికః | కర్మిభ్యశ్చాధికో యోగీ తస్మాద్యోగీ భవార్డున । 46 |

యోగి తాపసులకంటెను శ్రేష్టుడు. శాస్రజ్ఞానులకంటెను (శ్రేష్టుడు. సకామకర్మలను ఆచరించువారికంటెను ్రేష్టుడని భావింపబడును. కావున ఓ అర్జునా! నీవు యోగిని కమ్ము. (46)

యోగినామపి సర్వేషాం మద్గతేవాంతరాత్మనా | శ్రద్ధావాన్‌ భజతే యో మాం న మే యుక్తతమో మతః | 47 | యోగులందటిలోను (శ్రద్దాళువై, అంతరాత్మను నాయందే లగ్నమొనర్చి, అనగా భక్తివిశ్శాసములలో నిశ్చలమైన, దృఢమైన అనన్య భావముతో నాయం స్థిరమైయున్న మనోబుద్దిరూప- అంత;కరణమును గలిగి, నిరంతరము నన్నే భజించు వాడు పరమశ్రేష్టుడు- అని నానిశ్చితాభిప్రాయము. (47)

ఓం తత్పదితి శ్రీమద్భగవర్గీతాసూపనిషత్సు

(బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగళాస్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే ఆత్మసంయమయోగోనామ షష్టోల ధ్యాయః ॥1౬| ఖచ ఈ

106 ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ సప్తమోమిధ్యాయ: - జ్ఞానవిజ్ఞానయోగః శ్రీ భగవాన్‌ ఉవాచ ముయ్యాసక్షమవాః పార్థ యోగం యుంజన్‌ ముదాశ్రయః: 1 అసంశయం సమగ్రం మాం యథా జ్ఞాస్యసీ తచ్చృలు 11 శ్రీ భగవానుడు పలికెను = ఓ పార్థా! అనన్యభక్తితో నాయందే ఆసక్తమైన మనస్సు కలిగినవాడవై యుండుము. అనన్య భావముతో మత్చరాయణుడనైై యోగమునందు నిమగ్నుడవగుము. అట్టి నీవు సంపూర్ణవిభూతిబల - ఐళ్యర్యాదిగుణ యుక్సుడను, సర్వ'ప్రాణులకును అత్మస్వరూపుడను ఐన నన్ను సమగ్రముగా తెలిసికొను విధమును వినుము.(1) జ్ఞావం తేఒహం పవిజ్ఞానమ్‌ ఇదం వక్ష్యామ్యుశేషత: 1 యద్‌జ్ఞాత్వా వేహ భూయోఒవ్యత్‌ జ్ఞాతవ్యమవశిష్యతే | 2 ॥ నేను వీకు విజ్ఞాననహితముగా తత్ష్యజ్ఞానమును సంపూర్ణముగా తెలొపెదను. దీనిని ఎటిగిన పిమ్మట ఈ జగత్తులో తెలిసికొనవలసినది ఏదియు మిగులదు.. (2)

• సప్త్రమో౭_ధ్యాయః - జ్ఞానవిజ్హానయోగః ౪ 107 మనుష్యాణాం సహస్రేషు కళ్చిద్యతతి సిద్దయే | యతతామసి సిద్దానాం కశ్చిన్మాం వేత్తి తత్త్వతః 1.3 1

వేలకొలది మనుష్యులలో ఎవడో ఒకడు మాత్రమే నన్ను గూర్చి తెలిసికొనుటకు పప్రయత్నించును. అట్టు (ప్రయత్నించిన వారిలోగూడ ఒకానొకడు మాత్రమే మత్పరాయణుడై నా తత్ష్యమును అనగా నా యథార్థస్వరూపమును ఎజుంగును, (3) భూమిరాపో£౬నలో వాయుః ఖం మనో బుద్దిరేన చ! అహంకార ఇతీయం మే భిన్నా ప్రకృతిరష్టధా। ఓ! అపరేయమితస్త్యన్యాం ప్రకృతిం విద్ధి మే పరామ్‌ | జీవభూతాం మహాబాహో యయేదం ధార్యతే జగత్‌ 15 ।

ఓ మహాబాహూ! భూమి,నీరు, అన్ని, వాయువు, ఆకాశము, మనస్సు, బుద్ది, అహంకారము, అని నా ప్రకృతి ఎనిమిది విధములుగా కలదు. ఎనిమిది భేదములు గల ఈ ప్రకృతిని 'అపరా' లేక 'జడ* ప్రకృతి అనియందురు. ఇదిగాక ఈ సంపూర్ణ జగత్తును ధరించునట్టి మజియొక 'ప్రకృతి' కలదు. అదియే నా జీవరూప 'పరాష్రకృతి లేక చేతనప్రకృతి అని తెలిసికొనుము. (45)

108 + శ్రీమద్ధగవర్గీత * ఏతద్యోనీని భూతాని సర్వాణీత్యుపధారయ | అహం కృత్నస్య జగతః ప్రభవః ప్రలయస్తథా | 6 | ఓ అర్జునా! సమస్త్రప్రాణులును ఈ రెండువిధములైన (ప్రకృతులనుండియే ఉత్పన్నములగుచున్నవి, ఈ జగత్తు యొక్క ్రభవమూ. (వుట్టకయూ) ప్రలయమూ (లీనమగుటయూ) నావలననే జరుగుచున్నవి. అనగా ఈ సంపూర్ణ జగత్తునకు నేనే మూలకారణము. (6) మత్తః పరతరం నాన్యత్‌ కించిదస్తి ధనంజయ 1 మయి సర్వమిదం ప్రోతం సూత్రే మణిగణా ఇన; 7 | ఓ ధనంజయా! నాకంటెను పరమకారణమైనది ఏదియును లేదు, ఈ జగత్తునందలి వస్తువులన్నియును సూత్రమున సూత్రమణులవలె నాయందే కూర్చబడియున్నవి, _ (7) రసో హమప్పు కౌంతేయ ప్రభాస్మి శశిసూర్యయో:ః | ప్రణవఃసర్వవేదేషు శబ్దః ఖే పరుషం నృషు;8। ఓ అర్జునా! జలములో రసతన్మాత్రను నేనే, సూర్యచంద్రులలో కాంతిని నేనే, వేదములన్నింటిలోను ఓంకారమును, ఆకాశము నందు శబ్దమును, పురుషులయందు ఫొరుషమును నేనే. (8)

• సప్రమో౭_ ధ్యాయః - జ్ఞానవిజ్ఞానయోగ: * 109 పుణ్యో గంధః పృథివ్యాం చ తేజశ్చాస్మి విభావసొ 1 జీవనం సర్వభూతేషు తపశ్చాస్మి తపస్విషు। 9 |

పృర్వియందు పవిత్రగంధతన్నాత్రను, అగ్బాయందు తేజస్సును, సమస్త ప్రాణులలో జీవశక్తిని (వైతన్యమును) తాపసులలో తపస్సును నేనే. (9) బీజం మాం సర్వభూతానాం విద్ది పార్ట సనాతనమ్‌ బుద్దిర్చుద్ధిమతామస్మి తేజస్తేజస్వినామహమ్‌ | 10 |

ఓ పార్టా! సమస్త" భూతములకును నన్ను సనాతన (శాశ్ళత) మైన బీజముగా ఎజుంగుము. ప్రజ్ఞావంతులలో ప్రజ్ఞను, తేజోవంతులలో తేజస్సును నేనే. (10) బలం బలవతాం చాహం కామరాగవినర్జితమ్‌ | ధర్మావిరుద్దో భూతేషు కామో౭_స్మి భరతర్షభ | 111

ఓ భరత్రేష్టా! బలవంతులలో కామరాగరహితమైన బలమును నేను, భూతములన్నింటియందును (సమస్తప్రాణుల యందును) ధర్మమునకు విరుద్ధముగాని (శాస్త్రసమ్మతమైన) కామమును నేనే. (1

110 జ - శ్రీమద్ధగవర్గీత * యే చైవ సాత్వికా భావా రాజసాస్తామసాశ్చ యే । మత్త ఏవేతి తాన్‌ విద్ధి వ త్వహం తేషు తే మయి । 121 సాత్విక, రాజస, తామస భావములన్నియును నా నుండియే కలుగుచున్నవని తెలిసికొనుము. కాని! యథార్థముగా వాటిలో నేను గొని, నాలో అవిగాని లేవు. అనగా వేను త్రిగుణాతీతుడను. (12) త్రిభిర్గుణమటైైర్భావై: ఏభిః పర్వమిదం జగత్‌ మోహితం వాభిజావాతి మామేభ్యః నరమవ్యయమ్‌ 1 13 | ఈ జగత్తు అనగా ప్రాణిసముదాయము అంతయును గుణములయొక్క కార్యరూపములైన _ సాత్విక, రాజస, తామసములు అను (త్రివిధ భావములచే మోహితమగు చున్నది. కనుక (త్రిగుణములకు అతీతుడను శాశ్వతుడను ఐన నన్ను ఆహప్రాణులు తెలిసికొనలేకున్నవి. (13) దైవీ హ్యేషా గుణమయీ మమ మాయా దురత్యయా ॥ నూమేవ యే ప్రపద్యంతే మాయామేతాం తరంతి తే। 14|

ఇఓ సప్రమో£౬ ధ్యాయః - జ్ఞానవిజ్హానయోగః * 111 నా మాయ త్రిగుణాత్మకమైనది. అలౌకికమైనది. ఇది అధిగమించుటకు సాధ్యము కానిది, కాని కేవలము నిరంతరము నన్నే భజించువారు ఈ మాయను అధిగమించి, సంసార సము(ద్రము నుండి బయటపడగలరు. (14) నమాం దుష్కృతినో మూఢాః ప్రవద్యంతే నరాధమాః | మాయయాసహృతజ్ఞానా ఆనురం భావమాశ్రితాః | 15 మాయలో చిక్కుపడుటవలన విపరీత జ్ఞానమునకు లోనైన వారును, అసుర ్రవృత్తిగలవారును, నరాధములును, మూఢులును, దుష్కర్మలను ఆచరించువారును నన్ను భజింపరు. (15) చతుర్విధా భజంతే మాం' జనాః సుకృతినోఇర్జున | ఆర్హో జిజ్ఞాసురర్జార్జీ జ్ఞానీ చ భరతర్షభ! 16 | ఓ భరతశ్రేష్టా! అర్జునా! శుభకర్మలను ఆచరించుచు సుఖసంపదలను కోరుకొనువారు (అర్జార్టులు), శారీరిక మానసిక సంతాపములకు గురిమైన ఆర్హులు, ఐహిక విషయములపై ఆసక్తిని వీడి పరమాత్మతత్త్య జ్ఞానమును

112 *ః శ్రీమద్ధగవద్గీత 1 నలా పొందుటకు ఇచ్చగలవారు (జిజ్ఞాసువులు), పరమాత్మప్రాప్తినందిన జ్ఞానులు అను చతుర్విధ భక్తులు నన్ను భజింతురు. (16) తేషాం జ్ఞానీ నిత్వ్యయుక్త ఏకభక్తిర్విశిష్యతే | ప్రీయో హి జ్ఞావినో౬త్యర్థమ్‌ అహం స చ మమ స్రీయః | 171 ఈ చతుర్విధభక్తులలో నిరంతరము నాయందే ఏకీభావ స్పితుడ్లై అనన్య భక్తియుతుడైన జ్ఞాని అత్యుత్తముడు. ఏలనన వాస్తవముగ నన్ను (నాతత్త్యమును) తెలిసికొనిన జ్ఞానికి నేను మిక్కిలి ఇప్పుడను. అతడును నాకు మిక్కిలి ఇష్టుడు. (17) ఉదారాః సర్వ ఏవైతే జ్జానీ త్వాత్మైవ మే మతమ్‌ | ఆస్టితః స హి యుక్తాత్మా మామేవానుత్తమాం గతిమ్‌! 18 1 ఈ చతుర్విధభక్తులందటును ఉదారులే, (అనగా భగవంతుని యందు విశ్వానమునుంచి, ఎల్లప్పుడును అతనినే సేవించుచు ఉండువారు.) కాని జ్ఞానిర్రైన వాడు నా స్వరూసమే. ఇది నా అభిప్రాయము. ఏలనన " అట్టి భక్తుడు తనమనస్సును బుద్దిని నాయందే స్థిరముగా ఉంచి నన్నే పరమ'ప్రాప్యునిగా భావించును. ఈవిధముగా ఆతడు నాయందే స్టితుడు. (18)

• సప్తమో౬. ధ్యాయః - జ్ఞానవిజ్హానయోగః * 113 నన కుట టూ బహూనాం జన్మనామంతే జ్ఞానవాన్‌ మాం గ్రవద్యతే | వాసుదేవః సర్వమితి స మహాత్మా సుదుర్లభః 19 ।

ఆనేకజన్మలపిదప జ్ఞానిలైన వాడు(భగవత్తత్త్యమును ఎజీగిన వాడు) సర్వమూ వాసుదేవమయమే యని భావించి, నన్ను శరణుపొందును. అట్టి మహాత్ముడు లభించుట అరుదు. (19) కామైసైప్రైర్చతజ్ఞానా: ప్రపద్యంతే£.న్యదేనతా: ॥ తం తం నియనుమాస్థాయ ప్రకృత్యా నియతాః స్వయా.! 20 ॥

నానావిధములైన భోగవాంఛలలో కూరుకొనిపోయినవారి జ్ఞనము హరింప బడును. వారు తమతమస్వభావములకు అనుగుణముగా వారివారి (ఆయా) నియమములను బట్టి ఇతర దేవతలను ఆరాధించుచుందురు. (20) యోయోయాం యాం తనుం భక్షః శ్రద్ధయార్చితుమిచ్ళతి | తన్య తస్యాచలాం గ్రద్దాం తామేవ విదధామ్యుహమ్‌ | 21

సకామభక్తుడు ఏయేదేవతాస్వరూపములను భక్తిశ్రద్ధలతో పూజింప నిళ్చయించుకొనునో ఆ భక్తునకు ఆయాదేవతలయందే భక్తద్దలను స్థిరముగా కుదురుకొనునట్టు చేయుదును. (21)

114 * శ్రీమద్ధగవర్గీత * కలనా నిననాననవానుు స తయా శ్రద్దయా యుక్తు తస్యారాధనమీహతే | లభతే చ తతః కామాన్‌ 'మయైవ విహితాన్‌ హీ తాన్‌; 22 | అట్టి సకామభక్తుడు తగిన భక్తిశ్రద్దలతో ఆ దేవతనే ఆరాధించును. తత్ఫలితముగ నా అను[గ్రహమువలననే ఆ దేవతద్వారా ఆ భోగములను అతడు తప్పక పొందగలడు. (22) అంతవత్తు ఫలం తేషాం తద్భవత్యల్పమేధసామ్‌ 1 దేవాన్‌ దేవయజో యాంతి మద్భక్తా యాంతి మూమపి 1 23 | కొని ఈ సకామభక్తులు (అల్పబుద్దులు) పొందెడి ఫలములు గూడ నళ్చరములు. అన్యదేవతలను పూజించువారు ఆ దేవతలనే చేరుదురు. నా భక్తులు ఏ విధముగా ఆరాధించినను (వారి' వాంఛలనేగాక)' చివరకు నన్నే పొందుదురు. (23) అవ్యక్తం వ్యక్తిమాపన్నం మన్యంతే మానుబుద్ధయః ॥ పరం భావనుజానంతో మమాన్యయమనుత్తమమ్‌ 1 24 | నేను శాష్టతుడను, సర్వోత్తముడను, ఇంద్రియములకును, మనస్ఫునక్షుసు గోచరింపనివాడను. నా పరమభావమును బుద్దినానులు (గ్రహింపక, ఇట్టి సల్చిదానందఘన పరమాత్ముడనైన

*౬ సప్రమో౭ ధ్యాయః - జ్ఞానవిజ్ఞానయోగ: * 115 నన్ను సాధారణమనుష్యునిగా అనగా జననమరణ చ|క్రములోబడి పరిభ్రమించు వానినిగా తలంచెదరు. (24) నాహం ప్రకాశ సర్వస్య యోగమాయాసమావృత: | మూఢో౭యం నాభిజానాతి లోకో మామజమన్యయమ్‌ । 25 1

నా యోగమాయయందు నేను అందరికిని గోచరింపను. కనుక అజ్ఞానులు నన్ను జన్మరహితునిగా, శాళ్ళతునిగా, పరమేశ్వరునిగా తెలిసికొనలేరు. (అనగా నన్ను జనన మరణములకు లోనగువానినిగా తలంతురు) _ (25) వేదాహం సమతీతొని వర్తనూనాని చార్జున। భవిష్యాణి చ భూతాని మాం తు వేద న కశ్చన! 261

ఓ అర్జునా! గతకాలమునకు చెందినట్టివియు, వర్తమాన (ప్రస్తుత) కాలమునందున్నట్టివియు ఐన చరాచర ప్రాణులన్నింటిని నేను ఎటుగుదును. అంతేకాదు రాబోవు కాలమున ప్రభవించు (జన్మించు) ప్రాణులనుగూర్చియు నేను ఎటుగుదును. కాని నాయందు భక్తిశ్రద్దలుగలవారు తప్ప వేరెవ్వరును నన్ను ఎజుగజాలరు. (26) (1031 10 ఇం (ళ్లు) 5

116 *ః శ్రీమద్ధగవర్గీత * యన ఇచ్చాద్వేషసముత్దేన ద్వంద్వమోహేన భారత | సర్వభూతాని సమ్మోహం సర్గే యాంతి పరంతప | 27 | భరతవంశీ! ఓ అర్జునా! జగత్తునందు ప్రాణులన్నియును రాగద్వేషములవలన కలిగిన సుఖదుఃఖాదిద్వంద్వముల (ప్రభావమున అంతులేని మోహములో పడిపోవుచున్నవి. (27) యేషాం త్వంతగతం పాపం జనానాం పుణ్యకర్మణామ్‌ / తే ద్వంద్య్వమోహనిర్ముక్తా భజంతే మాం దృఢవ్రతాః | 28 | కాని నిష్కామభావముతో పుణ్యకర్మలను ఆచరించు పురుషులపాపములు రూపుమాసిపోవును(నశించును) అట్టివారు రాగద్వేషజనితములైన సుఖదుఃఖాది రూపమోహముల నుండి విముక్తులయ్యెదరు. దృఢనిశ్చయముగల్లిన అట్టి భక్తులు అన్నివిధముల నన్నే భజింతురు. (28) జరానురణమోక్షాయ మామాశ్రిత్య యతంతియే | త్తే (బ్రహ్మ తద్విదుః కృత్నమ్‌ అధ్యాత్మం కర్మ చాఖిలమ్‌ | 29 | నన్ను శరణుపాంది జరామరణవిముక్తికై ప్రయత్నించు పురుషులు ఆ పరబ్రహ్మను, సమస్త - అధ్యాత్మమును, సంపూర్ణ కర్మను తెలిసికొందురు. (29) [1031)

&& సప్త్రమోలి.ధ్యాయః - జ్ఞానవిజ్ఞానయోగః * 117 సాధిభూతాధిదైనం నూం సాధియజ్జం చ ట్ర్‌ విదుః 1 ప్రయాణకాలే2.పి చ మాం తే విదుర్యుక్షచేతసః ॥ 30

అధిభూత, అధిదైవ, అధియజ్ఞములతోపాటు అందరికినీ ఆత్మరూపుడనైన నన్ను అంత్యకాలమునందైనను తెలిసికొనువారు నిశ్చలబుద్దితో నన్నే చేరుదురు. (30) ఓం తత్పదితి శ్రీమద్భగవర్గీతాసూపనిషత్సు (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగళాస్తే శ్రీకృష్ణార్ణునసంవాదే జ్ఞాన విజ్ఞాన యోగో నామ సప్తమో౭_.ధ్యాయః 1124 ఖు శ ఈ

118 ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ అష్టమో౬_ధ్యాయ: - అక్షరబ్రహ్మయోగః అర్జున ఉవాచ

కిం తదృహ్మ కిమధ్యాత్మం కిం కర్మ పురుషోత్తమ | అధిభూతం చ కిం ్రోక్తమ్‌ అధిదైవం కిముచ్యతే । 1 |

అర్జునుడు పలికెను- ఓపురుషోత్తమా! (బ్రహ్మ - అనగానేమి? అధ్యాత్మము అనగానేమి? కర్మఅనగా నేమి? అధిభూతము అని దేనికి పేరు? అధిదైవము అని దేనిని అందురు. (1) అధియజ్ఞః కథం కో౭త్ర దేహేఒస్మిన్‌ మధుసూదన | ప్రయాణకాలే చ కథం జ్లేయోబఒసీ వియతాత్మభి:। 2 |

ఓ మధుసూదనా! 'అధియజ్ఞము' అనగానేమి? ఆ అధియజ్జ్ఞము ఈ శరీరమునందు ఎట్టుండును? అంత్యకాలమున మనస్సును పరమాత్మయందు లగ్నముచేసిన యోగులు నిన్నెట్టుతెలిసికొనగలరు? (2)

• అష్టమో& ధ్యాయః - అక్షరబ్రహ్మయోగః 4 119 గ కాద్యాయర లంతా శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ

అక్షరం (బ్రహ్మ పరమం స్వభావో౬ ధ్యాత్మముచ్యతే ॥ భూతభావోద్భవకరో విసర్గః కర్మసంజ్జితః । 3 | శ్రీ భగవానుడు పలికెను - బ్రహ్మమనగా సర్వశ్రేష్టుడు, శాళ్ళతుడు. అధ్యాత్మము అనగా స్వస్వరూపము అనగా జీవాత్మ, పరమాత్మయందు లీనమైన సకల భూతములను బహిర్గతమొనర్చి, వాటి ఉత్పత్తి- అభ్యుదయములకు కారణమైన చేష్టను అనగా సృష్ట్యాదికర్మలను కర్మయందురు._ (3౫ అధిభూతం క్షరో భావః పురుషశ్చాధిదైవతమ్‌ అధియజ్ఞో£ హమేవాత్ర దేహీ దేహాభ్ళతాం వర। క! ఉత్పత్తి వినాశశీలములైన పదార్థములు అన్నియును అధిభూతములు అనబడును. హిరణ్మయుడైన పురుషుడు అధిదైవము - దేహధారులలో 'శ్రేష్టుడవైన ఓ అర్జునా! ఈ శరీరములలో అంతర్యామిగా ఉన్న నేనే - వాసుదేవుడనే అధియజ్ఞమును. (ట అంతకాలే చ మామేవ స్మరన్‌ ముక్తో క్షలేనరమ్‌ | యః ప్రయాతి స మద్భావం యాతి నాస్త్యత్ర సంశయః 1 5

120 * శ్రీమద్ధగవద్గీత * అంత్యకాలమునంధైనను నన్న స్మరించుచు దేహత్యాగమును. చేసినవాడు నన్నే (నాస్వరూపమునే) పొందును. ఇందేమాత్రము గూడ సందేహము లేదు. (5) యం యం వాపి స్మరన్‌ భానం త్యజత్యంతే కలేనరమ్‌ 1 తం తమేవైతి కౌంతేయ సదా తద్భావభావితః 1 6 | కౌంతేయా! మనుష్యుడు అవసానదశయందు ఏఏభావములను స్మరించుచు దేహత్యాగము చేయునో అతడు మజుజన్మలో ఆయాస్వరూపములనే పొందును. ఏలనన సర్వదా అతడు దానినే స్మరించుచుండెను. (6) తస్మాత్‌ సర్వేషు కాలేషు మామనుస్మర యుధ్య చ। మయ్యర్పితమనోబుద్ధి: మామేవైష్యస్యసంశయమ్‌ ( 7 1 కావున ఓ అర్జునా! నీవు సర్వదా నన్నే స్మరించు చుండుము. యుద్దమును (కర్తవ్యకర్మను) కూడ చేయుము. ఈవిధముగా నీ మనోబుద్దులను నాయందే నిల్సియున్నచో నిజముగా (నిస్సందేహముగా) నన్న పొందెదవు, (7) అభ్యాసయోగయుక్తేన చేతసా నాన్యగామినా | పరమం పురుషం దిన్యం యాతి పార్ధానుచింతయన్‌ | 8

• అష్టమో౭.ధ్యాయః - అక్షరబ్రహ్మయోగః 4 121 గ లిష్టమోఇధ్యాయః - లక్షరబ్రహృయోగ * 121 మనస్సును ఎటూ పోనీయక (వేరే ధ్యాస ఏ మాత్రమూ లేకుండ) నిరంతరము పరమేళ్శరునిధ్యానరూపయోగమునే సాధనచేయు మనుష్యుడు దివ్యపురుషుడైన పరమాత్మనే చేరును. (8) కవిం పురాణమనుశాసితారమ్‌ అణోరణీయాంసమనుస్మరేద్యః | సర్వస్య ధాతారమచింత్యరూపమ్‌ ఆదిత్యవర్ణం తమసః పరస్తాత్‌ ! 9 | సర్వజ్ఞుడును, సనాతనుడును, అందరిని శాసించువాడును అణువుకంటెను సూక్ష్మమైనవాడును, అందరిని పోషించు వాడును, అచింత్య రూపుడును, సూర్యుని వలె నిత్యచేతన (ప్రకాశరూపుడును, అజ్ఞానాంధకారమును పారద్రోలువాడును విన సచ్చిదానంద ఘనపరమేశ్వరుని స్మరించువాడగు..... (9) ప్రయాణకాలే మనసాచలేన భక్ష్యా యుక్తో యోగబలేన చైవ! (భువోర్మధ్యే (ప్రాణమావేశ్య సమ్యక్‌ ” స తం పరం పురుషముపైతి దిన్యమ్‌ 110 !

122 జ శ్రీమద్ధగవద్గీత * అట్టి పరమభక్తుడు అంత్యకాలమునందు యోగబలము చేత (భ్రుకుటీ మధ్యమున ప్రాణములను స్థిరముగా నిల్పి, నిశ్చలమైన మనస్సుతో స్మరించుచు దివ్యస్వరూపుడును, పరమపురుషుడును ఐన పరమాత్మనే చేరును (10) యదక్షరం వేదవిదో వదంతి విశంతి యద్యతయో వీతరాగాః యదిచ్చంతో బ్రహ్మచర్యం చరంతి తత్తే పదం సం(గ్రహేణ (ప్రవక్ష్యే 1111 వేదవిదులైన చిద్వాంసులు ఆ సచ్చిదానందఘనపరమాత్మను శాళ్ళతుడు (అక్షరుడు) అని ప్రస్తుతింతురు - ఆసక్తిరహితులై యళ్నశీలురైన సన్నాసులు ఆ పరమపదమునందే (ప్రవేశింతురు, ఆ పరమపదమును కోరియే బ్రహ్మచారులు బ్రహ్మచర్య (వ్రతమును ఆచరింతురు. అట్టి పరమపదమునుగూర్చి సంక్షిప్తముగా నేను నీకు వివరింతును. (11) సర్వద్వారాణి సంయమ్య మనో హృది నిరుధ్య చ। మూర్థ్యాధాయాత్మన: ప్రాణమ్‌ ఆస్టితో యోగధారణామ్‌ | 12 |

ఇ అష్టమో£.ధ్యాయః - అక్షరబ్రహృయోగః శ 123 ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ వ్యాహరన్‌ మామనుస్మరన్‌ యః ప్రయాతి త్యజన్‌ దేహం స యాతి పరమాం గతిమ్‌ | 13 ॥ నర్వేంద్రియములను నిగ్రహించి, మనస్సును హృదయమునందే. స్టిరముగా నిలిపి, అట్టు వశమైన మనస్సుద్యారా ప్రాణములను మూర్జస్థానమునందు (సహ్రారమునందు) స్థిరమొనర్చి, పరమాత్మధ్యానము నందే నిమగ్నుడై అక్షర బ్రహ్మస్వరూపమైన ఓంకారమును ఉచ్చరించుచు, ఆ ఓంకారమునకు అర్ధస్వరూపుడను, నిర్గణబ్రహ్మను ఐన నన్ను చింతించుచు దేహత్యాగ మొనర్చ్భు వాడు పరమగతిని (మోక్షమును) పొందును. (1213) అనన్యచేతాః సతతం యో మాం స్మరతి నిత్యశః | తస్యాహం సులభ; పార్ధ నిత్యయుక్తస్య యోగినః । 14 | పార్టా! నిత్యము నిరంతరము అనన్యభావముతో చిత్తమును నాయందే నిలిపి, పురుషోత్తముడనైన నన్నే స్మరించుచు, సంతతము మత్పరాయణుడైన యోగికి నేను నులభుడను. అనగా అతనికి సహజముగనే నేను లభింతును, (14)

124 * శ్రీమద్ధగవద్గీత 1 మాముపేత్య పునర్దన్మ దుఃఖాలయమశాశ్వతమ్‌ । నాప్షువంతి మహాత్మానః సంసిద్దిం పరమాం గతాః 15 పరమసిద్దిని పొందిన మహాత్ములు నన్ను చేరిన పిదప దుఃఖములకు నిలయమైన, క్షణభంగురమైన పునర్జన్మను పొందరు. (15) ఆబ్రహ్మభువనాల్లోకాః: పునరావర్తినోఇర్జున | నూముపేత్య తు కౌంతేయ పునర్జన్మ న విద్యతే 1 16 | అర్జునా! బ్రహ్మలోకపర్యంతము ఉన్న సమస్తలోకములును పునరావృత్తములు. కౌంతేయా! (ఈలోకములన్నియును కాలమునకు పరిమితమైనవి. కాని నేను కాలాతీతుడను) కనుక నన్ను చేరినవానికి పునర్జన్మ యుండదు. (16) సహషప్రయుగపర్యంతమ్‌ అహర్యద్దృహ్మణో విదుః | రాత్రిం యుగసహస్రాంతాం తే౭హోరాత్రవిదో జనాః 117 | వేయి చతుర్యుగముల కాలము (బ్రహ్మకు ఒక 'పగలు” అనియు, అంతేకాలము 'ఆ బ్రహ్మకు ఒక రాత్రియనియు తెలిసిన యోగులు కాలతత్త్యమును నిజముగా ఎజిగినవారు. (17)

4 అష్టమో౭౬. ధ్యాయః - అక్షరబ్రహ్మయోగః ౫ 125 అవ్యక్తాద్యక్రయ: సర్వాః ప్రభవంత్యహరాగమే | రాత్రాగమే ప్రఠలీయంతే తతైవావ్యక్తసంజ్ఞకే | 18

• చరాచరప్రాణులన్నియును బ్రహ్మయొక్క పగటి కాలము (ప్రారంభము కాగానే అవ్యక్తమునుండి అనగా బ్రహ్మయొక్క సూక్ష్మశరీరమునుండి ఉత్పన్నములగును, (ప్రకటితములగును), మజల బ్రహ్మయొక్క రాత్రికాలము 'ప్రారంభసమయమున అవి అదే అవ్యక్తమునందు లీనమగును. (18) భూతగ్రామః స ఏవాయం భూత్వా భూత్వా వ్రలీయతే 1 రాత్రాగమే2.వశః పార్ధ ప్రభవత్యహరాగమే | 19 |

పార్భా! ఈభూత(ప్రాణి) సముదాయము ప్రకృతివశమున మాటిమాటికిని ఉత్పన్నమగుచుండును-రాత్రి (ప్రారంభ కాలమున లీనమగుచుండును. పగటి ప్రారంభ కాలమున ఉత్పన్నమగుచుండును. (19) పరస్తస్మాత్తు భావో2. న్యో౬_ వ్యక్ష్రో౭ వ్యక్తాత్‌ సనాతనః యః స సర్వేషు భూతేషు నశ్యత్సు న వినశ్యతి 1201

126 * శ్రీమద్ధగనర్గీత *

ఆ అవ్యక్తముకంటెను పరమైన విలక్షణమైన సనాతన (శాశ్చత)మైన అవ్యక్తభాపమే ఆ పరమపదము. (ప్రాణులన్నియు నళించినను ఆ పరమ పురుషుడు మాత్రము నళింపడు(నిత్యుడే). (20) అవ్యక్షో౭_క్షర ఇత్యుక్తు తమాహుః పరమాం గతిమ్‌ । యం ప్రాస్య న వివర్తంతే తద్దాము సరనుం మమ | 21 |

ఈ అవ్యక్తమునే అక్షరము అనియు అందురు. ఇదియే పరమగతి మరియు నా పరమధామము. ఈ సనాతన - అవ్యక్తమును అనగా నా పరంధామమును చేరినవారు మజల తిరిగిరారు, (21) పురుషు స పరః పార్ధ భక్త్యా లభ్యస్వ్యనన్యయా । యస్యాంతఃస్థాని భూతాని యేన సర్వమిదం తతమ్‌ | 22 1

ఓ పార్టా! సమస్త భూతములు(ప్రాణులు) ఆపరమాత్మ యందే అంతర్గతములై యున్నవి. ఆ సచ్చిదానంద ఘనపరమాత్మచేతనే ఈ జగత్తంతయు వ్యాప్తమై (పూర్ణమై) ఉన్నది. అట్టి - సనాతన- అవ్యక్త పరమ పురుషుడు అనన్యభక్తి ద్వారా మాత్రమే లభ్యుడగును. (22)

• అష్టమో౭. ధ్యాయః - లక్షరబ్రహ్మయోగః 4 127 యత్ర కాలే త్వనావృత్తిమ్‌ అవృత్తిం చైవ యోగినః | ప్రయాతా యాంతి తం కాలం వక్ష్యామి భరతర్షభ । 23 1

ఓ భరత్రేష్టాః ఏ కాలమునందు దేహత్యాగమును చేసిన యోగులు తిరిగిరాని గతిని చేరుదురో, మజియు ఏకాలమునందు దేహత్యాగము చేసినవారు తిరిగినచ్చు గతిని పొందుదురో అట్టి కాలములను, అనగా రెండు మార్గములను తెలిపెదను. (23) అగ్నిర్టోతిరహ: శుక్షః షణ్మాసా ఉత్తరాయణమ్‌ | తత్ర ప్రయాతా గచ్చంతి బ్రహ్మ బ్రహ్మవిదో జనాః | 241

బ్రహ్మవేత్తలైన యోగులు జ్యోతిర్మయమార్గముద్వారా 'బ్రహ్మపద'ప్రాప్తి నందుదురు. ఈ జ్యోతిర్మయ మార్గమునకు అధిదేవత ' అగ్ని. దేహత్యాగము చేసిన ఆ యోగులను (క్రమముగా దిన(పగలు)ళుక్షపక్ష ఉత్తరాయణ - అభిమాన దేవతలు కొనిపోయి, పరమపదమును చేర్చుదురు. (24) ధూమో రాత్రిస్తథా కృష్ణు షణ్మాపా దక్షిణాయనమ్‌ | తత్ర చాంద్రమసం జ్యోతిః యోగీ ప్రావ్య నివర్తతే । 25 |

128 * శ్రీమద్ధగవర్గీత *

అట్లే సకామకర్మయోగులు ధూమ్రమార్గముద్యారా స్వర్గాదిలోకములను _ చేరుదురు. దేహత్యాగము చేసిన ఈ సకామకర్మయోగులను (క్రమముగా రాత్రి, కృష్ణపక్ష, దక్షిణాయన-అభిమానదేవతలు కొనిపోయి, స్వర్గాదిలోకములను చేర్చుదురు. వారు అచట చాంద్రనసజ్యోతిని పొంది, అనగా తమశుభకర్మ ఫలములను అనుభవించి, తిరిగి భూలోకమును చేరుదురు. (25) శుక్తకృష్ణే గతీ హ్యేతే జగతః శాశ్వతే మతే । ఏకయా యాత్యనావృత్తిమ్‌ అన్యయావర్తతే పునః । 26 |

ఈ రెండు మార్గములకును శుక్ల కృష్ణమార్గములనియు లేక దేవయాన పిత్సృయాన మార్గములనియు వ్యవహార ప్రసిద్ది గలదు. ఇవి సనాతనములు, దేవయాన మార్గమున వెళ్లువారు పరమగతిని పొంది తిరిగిరారు. పిత్స్భయాన మార్గమున వెళ్ళువారు తిరిగివచ్చి జననమరణచ(క్రములో పడుదురు. (26) నైతే సృతీ పార్ధ జాన్‌ యోగీ ముహ్యతి కశ్చన తస్మాత్‌ సర్వేషు కాలేషు యోగయుక్తో భవార్డున ; 27

శ అష్టమో౬. ధ్యాయః - అక్షరబ్రహ్మయోగ; *౬ 129 పార్టా! ఈ విధముగా ఈ రెండు మార్గముల తత్త్యములను తెలిసికొన్నయోగి మోహితుడు కాడు. కావున అన్నికాలముల యందును సమత్వబుద్దిరూపయోగ యుక్తుడవు కమ్ము. అనగా నిరంతరము నన్నే పాందుటకు ప్రయత్నింపుము. (27) వేదేషు యజ్జేషు తపస్సు చైవ దానేషు యత్పుణ్యఫలం ప్రదిష్టమ్‌ । అత్యేతి తత్సర్వమిదం విదిత్వా యోగీ పరం స్టానముపైతి చాద్యమ్‌ | 28 | ఈ తత్తరహస్యమును ఎజీగిన యోగి వేదపఠనమువలనను, యజ్ఞదాన తపశ్చర్యాదులవలనను కలుగు పుణ్యఫలమును (త్రోసిరాజని నిస్సందేహముగా సనాతనపరమపదమును చేరును. (28) ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గ్‌తాసూపనిషత్సు (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగళొ(స్తే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే అక్షరబ్రహ్మయోగో నామ | అష్టమో౭ధ్యాయ: 1౮|| క

130 ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమ; అథ నవమో౬.ధ్యాయః - రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగః శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ ఇదం తు తే గుహ్యతమం ప్రవక్ష్యామ్యనసూయనవే | జ్ఞానం విజ్ఞానసహితం యద్‌జ్ఞాత్వా మోక్ష్యపేఓశుభాత్‌ | 11 శ్రీ భగవానుడు సలికను - ఓ అర్జునా! నీవు దోషదృష్టిలేని _భక్తుడవు, కనుక నీకు పరమగోష్యమైన విజ్ఞాన సహిత జ్ఞానమును మజల విశదముగ చెప్పుచున్నాను. దీనిని తెలిసికొని నీవు ఈ దుఃఖరూపసంసారమునుండి ముక్తుడవు కాగలవు (1) రాజవిద్యా రాజగుహ్యం పవిత్రమిదముత్తనుమ్‌ | ప్రత్యక్షానగమం ధర్మం సుసుఖం కర్తుమున్యయమ్‌ । 2 1 ఈ విజ్ఞానసహితజ్ఞానము (నిర్ణణసగుణపరమాత్మ తత్వజ్ఞానము) అన్ని విద్యలకును తలమానికము. సమస్త గోప్యవిషయములకును శిరోభూషణము. ఆతి పవిత్రము. ఉత్తమోత్తమము, (ప్రత్యక్షృలదాయకము. ధర్మయుక్తము, సాధన చేయుటకు మిక్కిలి సుగమము, శాళ్ళతము. (2)

*ఓ నవమో౭_ ధ్యాయః- రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగ: ఈ 131 అథశ్రద్దధానాః పురుషా ధర్మస్యాస్య పరంతప | అప్రాష్య మాం నివర్తంతే మృత్యుసనంసారవర్మని | 3 | ఓ పరంతపా! ఈ ధర్మమార్గమునందు విశ్వాసములేని పురుషులు నన్ను పొందజాలరు. కనుక వారు మృత్యురూప సంసారచ(క్రమున పరిభ్రమించుచుందురు. (9) మయా తతమిదం సర్వం జగదవ్యక్తమూర్తినా | మతీస్టాని సర్వభూతాని న చాహం తేష్వవస్థితః | 4 | నిరాకారపరబ్రహ్మనైన నాచేతనే ఈ జగత్తంతయును జలముతో మంచువలె పరిపూర్లమైయున్నది. ప్రాణులన్నియును నా సంకల్పమును- ఆధారముగా కలిగి నాయందే అంతర్షతములైై యున్నవి. కాని వాస్తవముగా. నేను వాటియందు స్టితుడనుకాను. (4) న చ మళ్చాని భూతాని పళ్య మే యోగమైళ్వరమ్‌ । భూతభృన్న చ భూతస్టో మమాత్మా భూతభావనః 1 5 | ఈ ప్రాణులన్నియును. నాలో స్ట్రిరముగా లేవు, ఈశ్చరీయమైన నా యోగశక్తిని చూడుము. ఈ భూతములనన్నింటిని సృష్టించునదియు, పోషించునదియు

132 ఓ శ్రీమద్ధగవద్గీత * నేనేలైనను యథార్థముగా నా ఆత్మ వాటియందు స్టితమై యుండదు, (5) యథాకాళస్టితో నిత్యం వాయుః సర్వత్రగో మహాన్‌ | తథా సర్వాణి భూతాని మత్సానీత్యుపధారయ 161 “ఆకాశమునుండి ఉత్పన్నమై, సర్వత్ర సంచరించుచున్న విసృతమైన వాయువు సర్వదా ఆకాశమునందే స్థితమై యుండును, అట్లే నా సంకల్పముద్వారా ఉత్పన్నమైన భూతములు (ప్రాణులు) అన్నియును నాయందే స్పితమై యుండును, (6) సర్వభూతాని కౌంతేయ ప్రకృతిం యాంతి మామికామ్‌ | కల్పక్షయే పునస్తాని కల్పాదౌ విసృజామ్యహమ్‌ 17 | ఓ కౌంతేయా! కల్పాంతమునందు భూతములన్నియును నా ప్రకృత్తినేచేరును. ఆనగా ప్రకృతిలో లీనమగును. కల్పాది యందు నేను మజల వాటిని స్పజించుచుందును. (7) ప్రకృతిం .స్వామవష్టభ్య విసృజామి పునః పునః | భూత[గ్రామమిమం కృతమ్‌ అవళం ప్రకృతేర్వశాత్‌ | 8 | తమతమ స్వభావవళశమున పరతం[త్రమైయున్న భూత సముదాయమును నాప్రకృతినాశ్రయించి మాటిమాటికి

*ఓ నవమో£_. ధ్యాయః-రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగ; * 133 వాటి కర్మానుసారము సృజించుచున్నాను. (8)- న చ మాం తాని కర్మాణి నిబధ్నంతి ధనంజయ ఉదాసీనవదాసీనమ్‌ అసక్తం తేషు కర్మసు !9।॥ ఓ అర్జునా! ఆ సృష్ట్యాది కర్మలయందు ఆసక్రిరహీతుడనై, ఉదాసీనునివలెనున్న నన్ను ఆ కర్మలు బంధింపవు, (9) మయాధ్యక్షేణ ప్రకృతి; సూయతే సచరాచరమ్‌ | హేతునానేన కౌంతేయ జగద్విపరివర్తతే। 10 ఓ అర్జునా! అధివ్యతనైన నా అధ్యక్షతన ప్రకృతి ఈ చరాచరజగత్తును సృష్టించుచున్నది. ఈ కారణము వలననే సంసారచ[క్రము పరిభ్రమించుచున్నది. - (10) అవజానంతి మాం మూఢా మూనుషీం తమమాథశ్రితమ్‌ | వరం భావముజానంతో నువు భూతమహేశ్వరమ్‌ | 11 | నా పరమభావమును ఎజుగని మూఢులు సర్వప్రోణులకును మహేశ్చరుడను (ప్రభువును) ఐన నన్ను లోకకల్యాణమునకై. అవతారములను ఎత్తిన కారణమున సామాన్య మానవునిగా భావించి, తక్కువగా ఊహింతురు. య

134 * శ్రీమద్ధగవద్దీత + నత యనక మోఘాశా మోఘకర్మాణో మోఘజ్ఞానా నిచేతసః | రాక్టసీమాసురీం చైన ప్రకృతిం మోహినీం థ్రితాః । 12 వ్యర్థములైన ఆళలచే, కర్మలచే, విపరీత జ్ఞానముచే నిక్షిపములైన మనస్సులుగల అజ్ఞానులు రాక్షసీ-ఆసురీ - మోహినీ స్వభావములను ఆశ్రయింతురు. (12) మహాత్మానస్తు మాం పార్ట దైవీం ప్రకృతిమాభ్రితాః | భజంత్యనన్యమనసో జ్ఞాత్వా భూతాదిమవ్యయమ్‌ | 13 1 కాని ఓ పార్టా! దైనీప్రకృతిని ఆశ్రయించిన మహాత్ములైతే నన్ను సకల (ప్రాణులకు మూలకారణముగను, అవ్యయునిగను _ (అక్షరస్వరూపునిగను) తెలిసికొని, నిశ్చలమనస్కులై నిరంతరము నన్నే భజింతురు.. (13) పతతం క్షీర్తథంతో మూం యతంతళ్ళ దృఢవ్రతాః | నమస్యంతళశ్ళ్చ మాం భక్త్యా నిత్యయుక్తా ఉపాసతే । 14 ॥ అ దృఢవ్రతులైన భక్తులు నా నామగుణములను నిరంతరము వాద్యబృందముతో క్రీర్తింతురు. నన్ను చేరుటకు యత్నింతురు. పదేపదే నాకు ప్రణమిల్టుదురు. సర్వదా నా ధ్యానమునందే నిమగ్నులయ్యెదరు. అనన్య భక్తితో నన్ను ఉపాసింతురు. (14)

• నవమో£. ధ్యాయః-రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగః * 135 జ్ఞానయజ్జేన చాప్యన్యే యజంతో మాముపాసతే | ఏకత్వేన పృథక్ష్వేన బహుధా విశ్వతోముఖమ్‌ | 15 | మథికొందరు జ్ఞానులు నిర్గణనిరాకారబ్రహ్మనైన నన్ను జ్ఞానయజ్ఞముద్వారా అభేదభావముతో ఉపాసించుచుందురు. మథికొందరు అనంతరూపములతో ఒప్పెడి నో విరాట్‌ స్వరూపమును పృథక్‌ భావముతో అరాధించుచుందురు. (15) అహం శ్రతురహం యజ్ఞః స్వధాహమహమౌషధమ్‌ 1 మంత్రోఇ౬హమహమేవాజ్యమ్‌ అహమగ్నిరహం హుతమ్‌ 1 16 | నేనే (క్రతువును. నేనే యజ్ఞమును, స్వధయును నేనే, ఓషధులును వేనే. నేనే మంత్రమును, నేనేఘృతమునునేనే అగ్నిని. హోమరూప(క్రియయును నేనే. (16) పితాహమస్య జగతో మాతా ధాతా పితామహః | వేద్యం సవిత్రమోంకార బుక్సామ యజురేవ చ 117 | ఈ సమస్త జగత్తునకు ధాతను అనగా ధరించువాడను, అట్టే కర్మలఫలములను ఇచ్చువాడను నేనే. తల్లియును, తండ్రియును, తాతయును నేనే, తెలిసికొనదగిన వాడనూ

136 4 శ్రీమద్ధగవర్గీత * నేనే. పవిదత్రుడను, ఓంకారమును నేనే. బుక్సామ యజుర్వేధములును నేనే. (17) గతిర్భర్హా ప్రభుః సాక్షీ నివాసః శరణం సుహృత్‌ | ప్రభవః ప్రలయః స్థానం నిధానం బీజమువ్యయమ్‌ 1181 పరమగతియైన పరమధామమును, జగత్తును భరించి, పోషించువాడను నేనే. అందరికిని స్వామిని, అందరి శుభాశుభములను చూచువాడను నేనే, అందటికిని నివాసస్ట్రానమును, శరణుపొందదగినవాడను నేనే, (ప్రత్యుపకారమును ఆసింపక _ హితమొనర్చువాడను, అందథతే ఉత్పత్తిప్రళయములకు హేతువును, వారి స్థితికి ఆధారమును, నిధానమును, శాళ్ళతకారణమును నేనే. (18) తపామ్యహమహం వర్షం నిగృవ్లోామ్యుత్సృజామి చ। అన్ఫుతం చైవ మృత్యుశ్చ సదసచ్చాహమర్జున । 19 ఓ అర్జునా! సూర్యరూపమున నేనే తపించుచున్నాను. సము(ద్రములనుండి నీటిని (గ్రహించి, వర్షరూపమున మఅల వదలెదను. అమృతమును, మృత్యువును గూడ నేనే. సత్తును (శాళ్ళతమైన ఆత్మను) అసత్తును (నశ్చరమైన సమస్త వస్తుజాలమును) గూడ నేనే. (19)

• నవమో౭౬. ధ్యాయః-రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగః * 137 త్రెవిద్యా మాం సోమపాః పూతపాపా యత్ఞైరిష్ట్వా స్వర్గతిం ప్రార్హయంతే ।' తే పుణ్యమాసాద్య సురేంద్రలోకమ్‌ అళ్నంతి దివ్యాన్‌ దివి దేవభోగాన్‌ | 20 | బుగ్యజుస్సామవేదములచే (ప్రోక్తములైన సకామకర్మలను చేయువారును, సోమరసపానముచేయువారును, పొపరహితులై యజ్ఞములద్వారా నన్ను సేవించి, స్వర్గప్రాప్తినకోరుచుందురు. అట్టి పురుషులు తమ పుణ్యఫలరూపమైన స్వర్గలోకమును పొందుదురు. అచ్చటి దేవతలదివ్యభోగములను అనుభవింతురు. (20) తేతం భుక్త్వా స్వర్గలోకం విశాలం క్షీణీ పుణ్యే మర్య్యలోకం. విళంతి। ఏవం (త్రయీధర్మమను ప్రసన్నా గతాగళతం కానుకామా అభంతే। 21 ఆ విశాలస్వర్గమునందు. భోగములను అనుభవించి, పుణ్యములు అయిపోగానే (క్షీణింపగానే) మజల మర్య్యలోకమున ప్రవేశింతురు. ఈ విధముగ 'స్వర్షప్రాప్తి

138 *8 శ్రీమద్ధగవర్గీత + సాధనములైన వేదత్రయవిహితసకామకర్మలను ఆశ్రయించు వారు, భోగములను ఆసించుచూ స్వర్గమర్త్యలోకముల మధ్య రాకపోకలు సాగించుచుందురు. అనగా పుణ్య (ప్రభావముచే స్వర్గమునకు పోవుదురు. వుణ్యము క్షీణింపగనె మర్మ లోకమునకు వచ్చెదరు. (20 అనన్యాళ్చింతయంతో మాం యే జనాః పర్యుపాసతే | తేషాం నిత్యాభియుక్తానాం యోగక్షేమం వహామ్యహమ్‌ | 22 | పరమేశ్వరుడనైన నన్నే నిరంతరము అనన్య భక్తితో చింతనచేయుచు, నిష్కామ భావముతో సేవించువారియోగ క్షేమములను నేనే వహించుచుందును. (అప్రాప్త వస్తుప్రాప్తిని “యోగము అనియందురు. ప్రాప్తించిన వస్తురక్షణమును “క్షేమము అని యందురు.) (22) యే ఫ్యవ్యదేవతా భక్తా యజంతే శ్రద్ధయాన్వితాః 1 తే£౬పీ మామేవ కౌంతేయ యజంత్యవిధిపూర్వకమ్‌ | 23 | ఓ అర్జునా! గ్రద్దాన్వితులైన సకామ భక్తులు ఇతరదేవతలను పూజించినప్పటికిని వారు నన్ను పూజించినట్లే. కాని వారిపూజలు అవిధిపూర్వకములైనవి. అనగా అజ్ఞానముతో కూడినవి. (23)

ఇ నవమోల_. ధ్యాయః- రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగః + 139 అహం హి సర్వయజ్ఞానాం భోక్తా చ ప్రభురేన చ. న తు మూమభిజానంతి తత్వేనాతశ్చ్యవంతి తే | 24; _ఏలనన సకల యజ్ఞములకును భోక్తను, స్వామిని గూడ నేనే. వారునా పరమేశ్చర తత్త్వమును ఎుంగరు. కావున పతనమగుదురు. అనగా పునర్జన్మను పొందుదురు. (24) యాంతి దేవవ్రతా దేవాన్‌ పీత్తూన్‌ యాంతి పితృష్రతాః। . భూతాని యాంతి భూతేజ్యా యాంతి మద్యాజినోఓపీ మామ్‌ 25 1 దేవతలను పూజించువారు దేవలోకములన్లు చేరుదురు. పితరులను 'సేవించువారు పితృలోకములకు వెళ్ళుదురు. భూత(ట్రేతములను అర్భించువారు భూతప్రేత రూపములను పొందుదురు. నన్ను ఆరాధించు భక్తులు నన్నే పొందుదురు. అట్టి నా భక్తులకు పునర్జన్మ ఉండదు. (25) పత్రం పుష్పం ఫలం తోయం యో మే భక్ష్య. ప్రయచ్చతి | తదహం భక్ష్యుపహృతమ్‌ అశ్నామి ప్రయతాత్మన:। 26 | నిర్మలబుద్దితో, నిష్కామభావముతో పరమభక్తునిచే సమర్పింపబడన పత్రమునుగాని, ._పుష్పమునుగాని, ఫలమునుగాని జలమును గాని, నేను ప్రత్యక్షముగా (స్వయముగా) ప్రీతితో ఆరగింతును. (26)

140 * శ్రీమద్ధగవర్గీత * యత్కరోషి యదళ్నాసి యజ్ఞహోషి దదాసి యత్‌! యత్తవస్యసి .కాంతేయ తత్‌ కురుష్వ నదర్భణమ్‌ | 27 | ఓ కౌంతేయా! నీవు ఆచరించు కర్మను, భుజించెడి ఆహాఠమును, హోమముచేయు హవ్యమును, అర్చించు దానమును, 'ఆచరించు తపస్సును నాకే సమర్స్పింపుము. (27) శుభాశుభఫలైరీవం మోక్ష్యసే కర్మబంధనైః | సన్నాసయోగయుక్తాత్మా విముక్తో మాముసైస్యసి । 28 | ఈ విధముగా సన్న్యాసయోగమునందు స్టిరచిత్తుడవై, అనగా సమస్తకర్మలను భగవంతుడనైన నాకే సమర్పించి, శుభాశుభఫలరూపకర్మబంధములనుండి ముక్తుడవయ్యెదవు. “పిదప నన్నే చేరగలవు, (28) పమో౭-హం సర్వభూతేషు న మే ద్వేష్యోజస్తి న ప్రియః! యే భజంతితు మూం భక్త్యా మయి తే తేషు చాస్యహమ్‌ 1 29 1 నేను సకలభూతముల (ప్రాణుల) యందును సమభావముతో వ్యాపించియుందును. నాకు అప్రియుడు గాని ప్రియుడు గాని ఎన్ఫుడును లేడు. కాని నన్ను భక్తితో భజించువారు నాయందెయుందురు. నేనును వారియందు (ప్రత్యక్షముగా ఉందును. (29)

శః వవమో౭_ ధ్యాయః-రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగః * 141 అపీ చేత్‌ సుదురాచారో భజతే -నూమనన్యభాక్‌ 1. పాధురేవ స నుంతవ్య:ః సన్యుగ్యవసితో హిసవః !30। మిక్కిలి దురాచారుడైనను అనన్యభక్తితో నన్ను భజించినచో అతనిని సత్పురుషునిగానే భావింపదగును. ఏలనన యథార్థముగా అతడు నిశ్చయబుద్ది గలవాడు. అనగా పరమాత్ముని సేవించుటతో సమానమైనది మజీయొకటి ఏదియును లేదని గట్టిగా నిశ్చయించుకొనినవాడు. (30) క్షిప్రం భవతి ధర్మాత్మా శశ్వచ్చాంతిం 'నిగచ్చతి | కౌంతేయ ప్రతిజానీహి న మే భక్తు ప్రణశ్యతి 1311 కౌంతేయా! అతడు శీఘ్రముగా ధర్మాత్ముడగును. శాళ్చతమైన పరమశాంతిని పొందును.'నా భక్తుడెన్నడును నష్టమునకు గురికాడు" అను విషయమును నిళ్చ్భయముగా ఎుంగుము. (31) మాం హి పార్థ వ్యపాశ్రిత్య యే£పి మ్యః పావయోనయః | ప్రియో వైళ్యాస్తథాళూద్రాః తే£పీ యాంతి పరాం గతిమ్‌ । 32 1 ఓ అర్జునా! ప్రీ వైశ్య, శూద్రులును, అట్టే చండాలాది పాపయోనిజులును నన్నే శరణుపొంది పరమగతినే పొందుదురు. “= (32

142 * శ్రీమద్ధగవద్గీత * కిం పునర్చాహ్మణా: వుణ్యా. భక్తా రాజర్హయస్తథా । అనిత్యమసుఖం లోకమ్‌ ఇమం ప్రాష్య భజస్వ మామ్‌! 33 | ఇక పుణ్యాత్ములైన బ్రాహ్మణులును, రాజర్దులును భక్తులును నన్ను శరణుపాొందినచో వారు పరమపదమునుచేరుదురని చెప్పవలసిన పనియేలేదు. ఈ మానవశరీరము క్షణభంగురము, సుఖరహితము. ఐనను దుర్లభము. కనుక దీనిని పొంది- నిరంతరము నన్నే భజింపుము. (33) మన్మనా భన మద్భక్తో మద్యాజీ మాం నమస్కురు। మామేవైష్యసి యుక్తె మత్సరాయణః వైష్య ్ష్యైవమ్‌ ఆత్మానం మత్సరాయణ: 1 34 | నా యందే నీ మనస్సును లగ్నము చేయుము. నా భక్తుడవు కమ్ము నన్నే పూజింపుము, నాకు నమస్కరింపుము, ఈ విధముగా ఆత్మను నాయందే నిలిపి, మత్పరాయణుడవైనచో నివు నన్నే పొందగలవు. (34) ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే శ్రీకృష్ణార్ణునసంవాదే రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగోనామ నవమో౭ధ్యాయః॥౯॥ ప

143 ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ దశమో౭_ధ్యాయః - విభూతియోగః శ్రీభగవాన్‌ ఉనాచ భూయ ఏవ మహాబావో శృణు మే పరమం: వచః। యత్తే౭ హం ప్రీయమాణాయ వక్ష్యామి హితకామ్యయా | 1 శ్రీ భగవానుడు పలికెను- హేమహాబావో! నీవు నా మీద (ప్రేమ గలవాడవు. కావున నీమేలుగోరి నేను మజల చెప్పుచున్న వచనములను వినుము. అవి మిక్కిలి గోప్యములు . మహిమాన్వితములు: (10) న మే విదుః సురగణాః ప్రభవం న మహర్హయః | అహమాదిర్హి దేవానాం మహర్ష్తిణాం చ సర్వశః | 2 | నా ఉత్పత్తిని అనగా నా లీలావతారవిశేషములను దేవతలు గాని మహర్షులుగాని తెలిసికొనజాలరు. ఏలనన నేను అన్నివిధములుగా ఆ దేవతలకును, ఈ మహర్షులకును మూలకారణమైనవాడను. (2) యో మామజమునాదిం చ వేత్తి లోకమహేశ్వరమ్‌ | అసమ్మూఢ:ః స మర్షేషు సర్వసాపైః ప్రముచ్యతే ।13॥

144 ఈ శ్రీమద్ధగవద్గీత ౪ బలనాలకనాలాకాతోనకాననాననుాా వనన నానన నాననా నన్ను యథార్హముగా జన్మరహితునిగను, అనాదిమైన వానినిగను సకలలోక మహేశ్చరునిగను తెలిసికొనువాడు మానవులలో జ్ఞాని. అట్టివాడు సర్వపాపములనుండియు విముక్తుడగును. (3) బుద్దిః జ్ఞాననుసమ్మోహః క్షమా సత్యం దమః శమః | సుఖం దుఃఖం భవో2.భావో భయం చాభయమేవ చ 41 అహింసా సమతా తుష్టి తపో దానం యళ్లోఒయశః | భవంతి భావా భూతానాం..మత్త ఏవ ప్పథగ్విధాః। 5 1 నిశ్చయాత్మకశక్తి యథార్థజ్ఞానము, మోహరాహిత్యము,

• క్షమ; సత్యము, దమము (ఇంద్రియని[గ్రహము), శమము (మనోని(గ్రహము), సుఖదుఃఖములు, ఉత్పత్తి ప్రళయములు, భయము, అభయము, అహింస, సమత, సంతోషము, తపస్సు, దానము, ' కీర్తి అపకీర్తి అనునవి ప్రాణులవివిధ భావములు: ఇవి యన్నియును నావలననే కలుగును. (ఉర్‌) మహర్షయః సప్త పూర్వే చత్వారో మనవస్తథా 1 మద్భావా మానసా బొతా యేషాం లోక ఇమా; ప్రజాః। 6

• దశమో౭_ధ్యాయః - విభూతియోగః: * 145

సప్రమహర్షులును, వారికంటెను పూర్వులైన సనకాది మహామునులు నలుగురును, స్వాయంభువాది చతుర్హశ మనువులును మొదలగు వీరందణును నా భక్తులే. అందరూ. నాయెడ సద్భావముగలవారే. వీరు నా సంకల్పమువలననే జన్మించిరి. ఈ జగత్తునందలి సమస్త 'ప్రాణులును వీరిసంతానమే. (6) ఏతాం విభూతిం యోగం చ మమ యో వేత్తి తత్త్యతః 1 సో౭౬వికంపేన యోగేన యుజ్యతే నాత్ర సంశయః 17 |

ఈ నా పరమైశ్చర్యరూపవిభూతిని, యోగశక్తియొక్క తత్త్యమును తెలిసికొన్నవాడు నిశ్చలభక్రియుక్తుడగును. ఇందు ఏమాత్రమూ సందేహమే లేదు. (7) అహం సర్వస్య ప్రభవో మత్తః సర్వం ప్రవర్తతే । ఇతి మత్వా భజంతే మాం బుధా భావసమన్వితాః | 8 |

ఈ సమన్తజగత్తుయొక్క ఉత్పత్తికి వాసుదేవుడనైన నేనే మూలకారణము. నావలననే ఈ జగత్తంతయు నడుచుచున్నది. ఈ విషయమును బాగుగా ఎతింగిన జ్ఞానులైన భక్తులు భక్తిశ్రద్ధలతో నిరంతరము నన్నే సేవింతురు. (8)

146 + శ్రీమద్ధగవద్గీత 4 మచ్చిత్తా మద్గతప్రాణాః బోధయంళః పరస్పరమ్‌ | కథయంఛళ్చ నూం నిత్యం తుష్యంతి చ రమంతి చ| 9 | నా భక్తులు నాయందే తమ మనస్సులను లగ్నమొనర్హురు. తమ ప్రాణములను, తమ కర్మలన్నింటిని, తను సర్వస్వమును నాకే అంకితమొనర్హురు, వారు పరస్పరచర్చలద్వారా నా మహత్యమును గూర్చి ఒకరికొకరు తెలుపుకొనుచు, కథలు కథలుగా చెప్పికొనుచు, నిరంతరము సంతుష్టులగుచుందురు, మజియు వారు సంతతము నాయందే రమించుచుందురు. (9) తేషాం సతతయుక్తానాం భజతాం ్రీతిపూర్వకమ్‌ | దదామి బుద్దియోగం తం యేన మాముసయాంతి తే | 10 | అట్టు నిరంతరము. ధ్యానాదులద్వారా నాయందే లగ్టమనస్కులై భక్తిశ్రద్దలతో నన్నే భజించువారికి నేను బుద్ధియోగమును అనగా -'తత్త్వజ్ఞానరూపయోగమును ప్రసాదించెను. దానిద్వారా వారు నన్నే పొందుదురు. (10) తేషామేవానుకంపార్ధమ్‌ అహమజ్ఞానజం తమః | నాశయామ్యూత్మభానస్లో జ్ఞానదీపేన భాస్వతా 1 11 |

వ దశమో£. ధ్యాయః - విభూతియోగః శ 147 ఓ అర్జునా! వారి యంతఃకరణములయందు సితుడనై యున్న నేను వారిని అను[గ్రహించుటకై తేజోమయమైన తత్త్యజ్ఞానరూప దీపమును (జ్యోతిని) వెలిగించి, వారి అజ్ఞానాంధకారమును పొరద్రోలెదను, (1) అర్జున ఉవాచ

పరం బ్రహ్మ పరం ధామ పవిత్రం సరమం భవాన్‌ ॥ పురుషం శాశ్వతం దివ్యమ్‌ ఆదిదేవమజం విభుమ్‌ | 12 1

ఆహుస్త్వామ్‌ బుషయః సర్వే దేవర్తిర్నారదస్తథా | అసితో దేవలో వ్యాసః స్వయం చైవ బ్రవీషి మే | 13 | అర్జునుడు పలికెను - నీవు పరబ్రహ్మవు. పరంధాముడనవు. పరమపవిత్రుడవు; మహర్షులు నిన్ను సనాతనుడవనియు, దివ్థ్పురుషుడవనియు, దేవదేవుడవనియు; జన్మరహితు డవనియు, సర్వవ్యాపివనియు (ప్రస్తుతింతురు. దేవర్షి నారదుడు, అసితుడు, దేవలుడు, వ్యాసమహర్షియు, .స్తుతింతురు. నీవును నాకు ఆ విధముగనే తెలుపుచున్నావు. (12-13)

(1031 ఇషం గాం (శెట్తా) 6

148 ఈ శ్రీమద్ధగవర్గీత + సర్వమేతదృతం మన్యే యన్మాం వదసి కేశవ | న హీ తే భగవన్‌ వ్యక్తిం విదుర్దేవా న -.దానవాః । 14 ॥ ఓ కేశవా! నీవు చెప్పునది అంతయును సత్యమే. హే భగవన్‌! నీ లీలామయస్వరూపమును దేవతలు గాని దానవులు గాని తెలిసికొనజాలరు. (4 స్వయమేవాత్మనొత్మానం వేత్త త్వం పురుషోత్తమ | భూతభావన .భూతేశ దేవదేవ జగత్పతే; 15 | ఓ జగదుత్పత్తికారకా! ఓ సర్వభూతేశా! ఓ దేవాదిదేవా! ఓ జగన్నాథా! ఓ పురుషోత్తమా; నీ తత్త్వమును. నీవే స్వయముగా ఎజుంగుదువు. (15) వక్తుమర్హస్యశేషిణ దివ్యా హ్యాత్మవిభూతయః 1. యాభిర్విభూతిభిర్లోక్షాన్‌ ఇమాంస్త్యం వ్యాష్య తిస్టసి। 16 | సమస్తలోకములయందును వీ దివ్యవిభూతులద్వారా వ్యాపించి, స్థితుడవై యున్నావు, మహామహితములైన ఆ దివ్యవిభూతులను సంపూర్ణముగా తెల్పుటకు నీవే సమర్జ్థుడవు, (16) [10313

ఇఓ దశమో౭_. ధ్యాయః + విభూతియోగః * 149 కథం విద్యామహం యోగిన్‌ త్వాం పదా పరిచింతయన్‌ కేషు కేషు చ భావేషు చింత్యో౭సీ భగవన్‌-.మయా 1 17 1 ఓ యోగిశ్చరా! నిరంతరము చింతనచేయుచూ నిన్ను ఏవిధముగా తెలిసికొనగలను? హే భగవన్‌! ఏయే భావములతో నాద్వారా చింతన చేయదగినవాడవు ? నిన్ను నేను ఎట్టు. చింతన చేయవలెను? (17) విస్తరోణాత్మనో యోగం నిభూతిం' చ జనార్దన । భూయః కథయ తృప్తీర్హి శృణ్వతో నొప్పీ మే౬మృతమ్‌ 1181 ఓ జనార్దనా! నీ యోగశక్తిని గూర్చియు, నీ విభూతి వైభవములను గుజించియు విసృతముగా ఇంకను తెలుపుము. ఏలనన -నీ! అమృతమయవచనములను ఎంతగా విన్నను తనివియే తీరదు. (18) శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ హంత తే కథయిష్యామి దివ్యా వ్యాత్మవిభూతయః | (ప్రాధాన్యతః కురు శ్రేష్ట నాస్త్యంతో విస్తరస్య మే119।

150 ఇ శ్రీమద్ధగవర్గీత ౪ హన శ్రీ భగవానుడు పలికెను - ఓ అర్జునా! నీవు లెస్సగా పలికితివి. నా దివ్యవిభూతుల విస్శృతికి (వ్యాప్తికి అంతమే లేదు. వాటిలో ప్రధానమైనవాటిని కొన్నింటిని మాత్రము నీకు తెలుపుచున్నాను. (19) అహమాత్మా గుడాకేళ సర్వభూతాశయస్టీత; ॥ అహమాదిళ్ళ మధ్యం చ భూతానామంత ఏవచ | 20! ఓ అర్జునా! సమస్తప్రాణులహృదయములయందున్న ఆత్మను నేనే. సకల భూతముల (ప్రాణులు ఆదియు, మధ్యస్థితియు అంతము నేనే. ('ప్రాణులయొక్క సృష్టిస్టికిలయములకు కారణము నేనే) (20) ఆదిత్యానామహం విష్ణు! జ్యోతిషాం రవిరంశుమూన్‌ | మరీచిర్మరుతామస్మి నక్షత్రాణామహం శశీ | 221 ఆదితియెక్క ద్వాదళపుత్రులైన ఆదిత్యులలో విష్ణువును నేను. జ్యోతిర్మయ స్వరూపులలో నేను సూర్యుడను. 49 మంది వాయుదేవతలలోని “తేజమును నేను. నక్షత్రాధిపతిమైన చంద్రుడను నేను, (21)

• దశమో౭.ధ్యాయః-విభూతియోగు ఈ 151 వేదానాం సామవేదో౬_స్మీ దేవానామస్మి వాసవః | ఇంద్రియాణాం మనళ్చాస్మి భూతానామస్మి చేతనా | 221

వేదములలో నేను సామవేదమును. దేవతలలో ఇంద్రుడను నేనే. ఇంద్రియములలో నేను మనస్సును. ప్రాణులలో చైతన్యమును (ప్రాణశక్తిని) నేను. (22 రుద్రాణాం శంకరశ్చాస్మి విచ్తేశో యక్షరక్షసామ్‌ | వసూనాం పావకశ్చాస్మి మేరుః శిఖరిణామహమ్‌! 23

ఏకాదశరుద్రులలో శంకరుడను నేను. యక్షరాక్షనులలో ధనాధిపళియైన కుబేరుడను నేను. అష్టవసువులలో అ్లిని నేను. పర్వతములలో 'సుమేరు' పర్వతమును నేను. (23) పురోధసాం చ ముఖ్యం మాం విద్ధి పార్ట బృహస్పతిమ్‌ | 'సేవానీనామహం స్కందః సరసొమస్మి సొగరః | 24 1

పార్టా! వురోహితులలో ముఖ్యుడైన బృహస్పతిని నేనే, సేనాపతులలో కుమారస్వామిని నేను. జలాశయములలో నేను సాగరుడను. (24)

152 ౩౬ శ్రీమద్ధగవద్గీత *% కక యనక మహర్షీణాం భృగురహం గిరామస్మ్యేకమక్షరమ్‌ । యజ్ఞానాం జపయజ్ఞో౭౬స్మి స్టావరాణాం హిమాలయ: । 25 | మహర్షులలో భృగువును నేను. శబ్దములలో ఏకాక్షరమును అనగా ఓంకారమును నేను. యజ్ఞములయందు 'జపయజ్ఞమును నేను. స్థావరములలో హిమాలయమును నేను. _ (25) అళశ్వత్ధః సర్వవృక్షాణాం దేవర్షీకాం చ నారదః | గంధర్వాణాం చిత్రరథః సిద్దానాం కపిలో మునిః । 26 | వృక్షములలో నేను అళ్ళత్చమును (రావిచెట్టును). దేవర్షులలో నారదుడను నేను. గంధర్వులలో నేను చిత్రరథుడను. సిద్దులలో నేను కపిలమునిని. (26) ఉచ్చెఃశ్రవపమశ్వానాం విద్ధి నూమమ్భతోద్భవమ్‌ ఐరావతం గజేంద్రాణాం నరాణాం చ నరాధిపమ్‌ | 27 | అష్ళములలో పాలసముద్రమునుండి అమృతముతో పుట్టిన ఉచ్చైకశ్రవమును నేను. భద్రగజములలో ఐరావతమును నేను. మనుష్యులలో ప్రభువును నేను. (27)

ఆయుధానామహం వజ్రం ధేనూనామస్మి కామధుక్‌ ప్రజనశ్చాస్మి కందర్పః సర్పాణామస్మి వాసుకీః । 28 | ఆయుధములలో వజ్రాయుధమును నేను. పాడిఆవులలో కామధేనువును నేను. శాస్త్రవిహితరీతిలో సంతానోత్పత్తికి కారణమైన మన్మథుడను నేను. సర్బములలో వాసుకిని నేను. (28) అనంతశ్చాస్మి నాగానాం వరుణో యాదసామహమ్‌ | సితాణామర్యమా చాస్మి యమః సంయమతాముహమ్‌ | 29 | నాగజాతివారిలో ఆదిశేపుడ(అనంతుడ)ను నేను. జలచరములకు అధిపతియైన వరుణుడను నేను, పితరులలో అర్యముడను (సిత గణ ప్రభువును) నేను. శానకులలో యమధర్మరాజును నేను. (29) ప్రహ్ల్హాదశ్చాస్మి దైత్యానాం కాలః కలయతామహమ్‌। మృగాణాం చ మృగేంద్రోణహం వైవతేయళ్ళ పక్షిణామ్‌ | 30 | దైత్యులలో నేను వ్రహ్హాదుడను. గణించువారిలో (గణకులలో) నేను కాలమును. మృగములలో మృగరాజు ఐన. సింహమును. నేను. పక్షులలో పక్తిరాటైన గరుత్మంతుడను నేనే, (30)

154 శ శ్రీమద్ధగవద్గీత * పవనః పవతామస్మి రామః శస్త్రభృత్తామహమ్‌ 1 రుషాణాం మకరళ్చాస్మి ప్రోతసామస్మి జాహ్నవీ । 31 1 పవిత్రమొనర్చ్భు వానిలో వాయువును నేను, శస్త్రధారులలో శ్రీరామచంద్రుడను నేను. మత్స్యములలో మొసలిని నేను. నదులలో గంగానదిని నేను. (31 సర్గాణామాదిరంతళ్ళ మధ్యం చైవాహమర్దున | అధథ్యాత్మవిద్యా విద్యానాం వాదః ప్రవదతామహమ్‌ । 32 । ఓ అర్జునా! సృష్టికి ఆదిమధ్యాంతములు నేను. (సృష్టి స్థితిలయ కారకుడను నేనే) విద్యలలో అధ్యాత్మవిద్యను అనగా బ్రహ్మవిద్యను నేను. పరస్పరవాదవివాదములలో తత్త్యనిర్ణ్మయమునకైచేయు 'వాదము'ను నేను. (32) అక్షరాణామకారో౬స్మీ ద్వంద్వః సామాసికస్య చ | అహమేవాక్షయః కాలో ధాతాహం విశ్వతోముఖః । 33 | అక్షరములలో “అ” కారమును నేను. సమాసములలో 'ద్వంద్వ' సమాసమును నేను. అక్షయకాలము అనగా మహాకాలమును నేను. అట్లే విశ్చతోముఖుడైన విరాట్‌ పురుషుడను నేను. అందరిని ధరించువాడను, పోషించువాడను నేను. (33)

త్త దశమో£. ధ్యాయః - విభూతియోగః త్త 155 మృత్యుః సర్వహరశ్చాహమ్‌ ఉద్భవళ్ళ్చ భవిష్యతామ్‌ | కీర్తి శ్రీర్వాక్స నారీణాం స్ట్రతిర్మేధా ధృతిః క్షమా । 34 | అన్నిప్రాణములను హరించు మృత్యువును నేనే. సమస్త ప్రాణుల ఉత్పత్తి హేతువును గూడ నేనే, స్రీలలో క్రీర్హి శ్రీ, వాక్కు, స్మృతి, మేధా, ధృతి, క్షమా అను వారందణును నేనే. (36) బృహత్సామ తథా సొమ్నాం గాయత్రీ ఛందసామహమ్‌ మాసానాం మార్గశీర్నో హమ్‌ బుతూనాం కుసుమాకరః 1 35 | గానముచేయుటకు అనువైన (శ్రతులలో బృహత్సామమును నేను. ఛందస్సులలో 'గాయశ్రీఛందస్సు'ను నేను. మాసములలో మార్షశీర్షమును , బుతువులలో వసంతబుతువును నేనే. (35) ద్యూతం ఛలయతామస్మి తేజస్తేజస్వినొమహమ్‌ 1 జయో౬స్మి వ్యవసాయో౭స్మీ సత్యం పత్త్యవతామహన్‌ 1861 వంచకులలో జూదమును నేనే, (ప్రభావశాలురలోని (ప్రభావమును నేను. విజేతలలో జయమును నేను. నిశ్చయాత్మకులలో నిశ్చయమును, సాత్మ్యిక పురుషులలో సాత్మికభావమును నేనే.(36)

156 *౬ శ్రీమద్ధగవర్గీత *, వృష్ణీనాం వాసుదేవోఇస్మీ పొండవానాం ధనంజయ: ॥ మునీవామప్యహం వ్యాసః కవీనాముళశనా కవిః । 37 | వృష్టివంశజులలో వాసుదేవుడను నేను, పాండవులలో ధనంజయుడను నేను. అనగా నీవే నేను. మునులలో వేదవ్యాసుడను నేను. కవులలో శుక్రాచార్యుడను నేనే. (37) దండో దమయతామస్మి నీతిరస్మి జిగీషతామ్‌ | మౌనం చైవాస్మి గుహ్యానాం జ్ఞానం జ్ఞానవతానుహమ్‌ | 38 | శిక్షించువారిలో దండమును అనగా దమనశక్తిని నేనే. జయేచ్చకలవారినీతిని నేనే. గోప్యవిషయరక్షణమున 'మౌనము'ను నేను. జ్ఞానులయొక్క తత్త్యజ్ఞానమును నేనే. (38) యచ్చాసి సర్వభూతానాం బీజం తదహమర్జున । న తదిసి వినా యత్‌ స్యాత్‌ మయా భూతం చరాచరమ్‌ | 39 । ఓ అర్జునా! సర్వప్రాణులఉత్పత్తికి కారణమైన బీజమును నేనే. ఏలనన నేనులేని చరాచరప్రాణియేదియును లేదు. (39) నాంతో౬స్తి మమ దివ్యానాం విభూతీనాం పరంతప | ఏష తూద్దేశతః ప్రోక్షో వనిభూతేర్విస్తరో మయా 40 |

4 దశమోల.ధ్యాయః- విభూతియోగః ౪ 157 నన నునున న నననమనన పు క ఓ పరంతపా! నా దివ్యవిభూతులకు అంతమే లేదు. నా విభూతులవిసృతిని గూర్చి నేను నీకు చాలా సంక్షిప్తముగా వివరించితిని. (40)

యద్యద్విభూతిమత్‌ సత్యం శ్రీమదూర్జితమేవ నా | తత్తదేవావగచ్చ'త్వం మమ తేజో౭.ంశసంభవమ్‌ | 41 | విభూతియుక్తము అనగా ఐళ్ళర్యయుక్తము, కాంతియుక్తము, శక్తియుక్తము ఐన వస్తువేదైనను. నా తేజస్సుయొక్క అంశమునుండియే కలిగినదిగా తెలిసికొనుము. (41

అథవా బహునైతేన కిం జ్ఞాతేన తవార్జున। విష్ణ్యాహమిదం కృత్ముమ్‌ ఏకాంశేన స్టీతో జగత్‌ | 421 అథవా! ఓ అర్జునా! ఇంతకంటెను విపులముగొ తెలిసికొని 'ప్రయోజనమేమి? ఈ సంపూర్ణజగత్తును కేవలము నా యోగ శక్తియొక్క ఒక్క అంశతోడనే ధరించు చున్నాను. (42)

ఓం తత్పదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు

• " బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగళ్ళస శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే విభూతియోగో నామ " దశమో౭-ధ్యాయః ॥1౧౦|॥ శ శ ఈ

156 ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ ఏకాదశో౬ ధ్యాయః = విశ్వరూపదర్భన యోగః అర్జున ఉవాచ మదనుగ్రహాయ పరమం హ్యమధ్యాత్మసంజ్ఞితమ్‌ | యత్త్వయోక్తం వచస్తేన మోహో౭ియం విగతో మమ 111 అర్జునుడు పలికెను - ఓ కృష్ణా! నన్ను అనుగ్రహింపదలచి పరమగోష్యమైన ఆధ్యాత్మికవిషయములను ఉపదేశించితివి. దానివలన నా అజ్ఞానము (మోహము) తొలగిపోయినది. (1) భనాప్యయౌ హీ భూతానాం క్రుతౌ విస్తరశో మయా ॥ త్వత్తు కమలపత్రాక్ష మాహాత్మ్య్యమపీ చావ్యయమ్‌ | 2 | ఓ కమలాక్షా! ఓ కృష్ణా! సమస్త[ప్రాణులఉత్పత్తి (వ్రళయములనుగూర్చి సవిస్తరముగా వంటిని. అట్టే శాశ్ళతమైన నీ మహిమలను గూర్చియు వింటిని. (2) ఏవమేతద్యథాత్ద త్వమ్‌ ఆత్మానం పరమేశ్వర । (ద్రష్ణుమిచ్బామి తే రూపమ్‌ ఐశ్వరం పురుషోత్తమ | 3 | ఓ పరమేశ్వరా! నీవు చెప్పినదంతయు సత్యమే. అందు సందేహమునకు తావులేదు" కాని ఓ పురుషోత్తమా! జ్ఞాన,

• ఏకాదశో౭_ ధ్యాయః -విశ్వరూపదర్శన యోగః + 159 ఐశ్వర్య, శక్తి బల, వీర్య, తేజోమహితమైన నీ షడ్డుణైశ్వర్య సంపన్న రూపమును ప్రత్యక్షముగా చూచుటకు కుతూహలపడుచున్నాను. (39) మన్యసే యది తచ్చక్యం మయా గ్రష్టుమితి ప్రభో! యోగేశ్వర తతో మే త్వం దర్శయాత్మానమవ్యయమ్‌ 1 4 ఓ యోగేళ్చరా! ఓ ప్రభూ! నీ దివ్య రూపమును చూచుటకు నన్ను అర్హునిగా నీవు భావించినవో శాశ్ళతమైన నీ దివ్యస్వరూపమును నాకు చూపింపుము. (4) శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ పశ్య మే పార్ధ రూపాణి శతశో౭థ సహాస్రశః। నానావిధాని దివ్యాని నానావర్జొకృతీని చ 151 శ్రీభగవానుడు పలికెను - ఓ అర్జునా! అసంఖ్యాకములైన బహువిధములైన, పెక్కువర్షములు, ఆకృతులు గల నా అలౌకికర్తూపములను చూడుము. (9) పశ్యాదిత్యాన్‌ వసూన్‌ రుద్రాన్‌ అశ్వినౌ మరుళస్తథా !

160 ఇ శ్రీనద్ధగవర్గీత +; నవక యన ఓ అర్జునా! ద్యాదశాదిత్యులను, అష్టవసువులను, ఏకాదశరుద్రులను, అశ్చినీ కుమారులను; -మరుద్గణములను నాయందు చూడుము. అంతేగాక ఇంకన్ను మునుపెన్నడును చూచి యెరుగని అపూర్వమైన అఆళ్చ్ళర్యకరములైన రూపములను చూడుము, (6) ఇహైకస్టం జగత్‌ కృతం పశ్యాద్య సచరాచరమ్‌ । మమ దేహే గుడాక్షేళ యచ్చాన్యద్దప్టుమిచ్చసి 171 ఓ అర్జునా! నా ఈ రూపమునందు జక్తేచోట స్టితమై యున్న సమస్తచరాచర జగత్తును చూడుము. అంతేగాక్ష ఇంకను నీవు చూడదలచుకొనిన వాటినన్నింటినీ చూడుము. (7) నతు మాం శక్యసే ద్రష్టుమ్‌ అనేనైవ స్వచక్షుషా । దివ్యం దదామి తే చక్షుః పళ్య మే యోగమైశ్వరమ్‌ 1 8 । కాని ప్రాకృత(చర్మ) చక్షువులతో నా త్త రూపమును నీవు నిజముగా (నిస్సందేహముగా) చూడజాలవు. కనుక నీకు దివ్య (అలౌకిక) దృష్టిని (ప్రసాదించుచున్నాను. ఈ దివ్యదృష్టితో నా ఈళ్వరీయ(దివ్య) -యోగశక్తిని చూడుము. (8)

• ఏకాదశో౭. ధ్యాయః -విశ్వరూపదర్శన యోగః * 161 _శ్నపకాదళిల ధ్యాయః -విశ్వరూపదర్శన యూరు సంజయ ఉవాచ

ఏవముక్త్వా తతో రాజన్‌ ముహాయోగేశ్వరో హరిః | దర్శయామాస పార్థాయ పరమం రూపమైశ్వరమ్‌ | 9 ॥ సంజయుడు పలికెను- ఓరాజా! మహాయోగేశ్వరుడును, పాపములను, హరించువాడును ఐన భగవానుడు ఈ విధముగా పలికి, అనంతరము షడ్డుణైశ్వర్య సంపన్నమైన తన పరమదివ్యస్వరూపమును అర్జునునకు చూపెను. (9) అనేకనక్రవ్యయనమ్‌ అనేకాద్భుతదర్శనమ్‌ | అనేకదివ్యాభరణం దివ్యానేకోద్యతాయుదమ్‌ 1101 దివ్యమాల్యాంబరధరం దివ్యగంధానులేపనమ్‌ ! సర్వాశ్చర్యమయం దేవమ్‌ అనంతం విశ్వతోముఖమ్‌ | 11! అర్జునుడు చూచిన ఆ పరమేశ్వరుని విరాట్‌ (విశ్చ) రూపమునందలి ముఖములు అనంతములు-నేత్రములు అసంఖ్యాకములు. అందలి దృళ్యములు అద్భుతములైనవి. ఆ రూపము అనేకదివ్యాభరణ భితము. ఆ పరమేచ్చరుఢు పెక్కు దివ్యాస్త్రములను చేపట్టియుండెను. దివ్యముల మాలలను, వస్త్రములను ధరించియుండెను. ఆ దివ్యశరీరము

162 * శ్రీమద్ధగవర్గీత 1 వకవ యనక నుండి దివ్యచందనపరిమళములు దళదిశల గుబాళించు చుండెను. ఆ రూపము సర్వాశ్చర్యకరము, అనంతము, సర్శతోముఖము. (10-ము దివి సూర్యసహప్రస్య భవేద్యుగపదుత్తితా | యది భాః సదృశీ సా స్యాత్‌ భాసస్తస్య మహాత్మనః। 12 | ఆకాశమున వేలకొలది సూర్యులు ఒక్కుమ్మడిగా ఉదయించినచోవచ్చు కాంతి పుంజములును ఆ విరొట్‌- రూపతేజస్సులకు సాటిరావు. (2 తత్రైకస్థం జగల్‌ కృత్నం ప్రవిభక్తమనేకధా | అపళ్యద్దేవదేనస్య శరీరే పాండవస్తదా 113 | ఆ సమయమున అర్జునుడు ఆ దేవాదిదేవుని శరీరమునందు అసంఖ్యాకములైన వివిధబ్రహ్మాండములు వేర్వేరుగా ఒకేచోట కేంద్రికృతమైయున్నట్టు చూచెను. (13) తతః స విస్మయావిష్టో హృష్టరోమూ ధనంజయః; | ప్రణమ్య శిరసా దేవం కృతాంజలిరభాషత | 14 | అద్భుతమైన ఆ పరమాత్ముని విశ్ళరూపమును జూచి, అర్జునుడు ఆళ్ళర్యచకితుడై పులకితగాత్రుడయ్యెను.

• ఏకాదశో£ ధ్యాయః -విశ్వరూపదర్శన యోగః ౫ 163 క వీ తేజోమయమైన ఈ విశ్శ(విరాట్‌ రూపమునకు భక్తిశ్రద్ధలతో సాష్టాంగప్రణామములాచరించెను. తదనంతరము చేతులు జోడించి యిట్టు పలికెను. (14) అర్జున ఉనొచో పశ్యామి దేవాంస్తన దేవ దేహే సర్వాంస్తథా భూతవిశేషసంఘాన్‌ | ట్రహ్మాణమీశం కమలాసనస్థమ్‌ బుషీంశ్చ సర్వామరగాంళ్చ దివ్యాన్‌ ! 15 ॥ అర్జునుడు పలికెను - ఓ దేవాదిదేవా! నీ విరాట్‌ - రూపమునందు సకల దేవతలను, నానావిధప్రాణికోటిని, కమలాసనుడైన (బ్రహ్మను, మహాదేవుడైన శంకరుని, సమప్త బుషులను, దివ్యసర్పములను చూచుచున్నాను. (15 అనేకబాహూదరన క్రనేత్రం పశ్యామి త్వాం సర్వతో౭.నంతరూవమ్‌ 1 వాంతంన మధ్యం న పునస్తవాదిం పశ్యామి విశ్వేశ్వర విశ్వరూప 1161 ఓ విశ్వేశ్యరా! విశ్వరూపా! నీ బాహువులు, ఉదరములు, మమల పీ అసంఖ్యాకములు. నీ అనంతరూపము

164 * శ్రీమద్ధగవర్గీత * సర్వతోముఖముగ విలసిల్ముచున్నది. నీవు అదిమధ్యాంత రహితుడవు. మహత్ష్యపూర్ణమైన నీ దివ్యరూసమునకు ఆది మధ్యాంతములను తెలిసికొనలేకున్నాను, (16) కిరిటినం గదినం చక్రిణం చ తేజోరాశిం సర్వతో దీస్తిమంతమ్‌ । పశ్యామి త్వాం దుర్నిరీక్షం సమంతాత్‌ దీస్పానలార్కద్యుతిమప్రమేయమ్‌ 1171 హే విష్ణో! కిరీటమును, గదను, చక్రమును ధరించి, అంతటను తేజుపుంజములను విరజిమ్ముచున్న నిన్ను దర్శించుచున్నాను. (ప్రజ్వలితాన్నివలెను, జోగతిర్మయుడైన సూర్యునివలెను వెలుగొందుచున్న నీ అప్రమయరూపము దుర్నిరిక్షమై యున్నది. (17) త్వమక్షరం పరమం వేదితవ్యం త్వమస్య విశ్వస్య పరం నిధానమ్‌ । త్వమువ్యయ: శాశ్వతధర్మగోహ్తా సవాతనస్వ్వం పురుషో మతో మే।18। పరమ - ఆక్షరస్వరూపుడవైన పరబ్రహ్మపరమాత్మవు నీవే, కనుక అందరికిని తెలిసికొనదగినవాడవు. ఈజగత్తునకు

• ఏకాదశో౭£.ధ్యాయః -విశ్వరూపదర్శన యోగః * 165 నీవే పరమాశ్రయుడవు. సనాతన ధర్మరక్షకుడవు. నీవు అవ్యయుడవు. సనాతనపురుషుడవు, అని నావిశ్వాసము (18) అవాదిమధ్యాంతమనంతవీర్యమ్‌ అనంతబాహుం శశిసూర్యవనేత్రమ్‌ ॥ పశ్యామి త్వాం దీష్తహుతాశవక్షం స్వతేజసా విశ్వమిదం తపంతమ్‌ | 19 | నీవు అదిమధ్యాంతరహితుడవు. అపరిమితశక్తిశాలివి. అసంఖ్యాకములైన భుజములు గలవాడవు, సూర్యచంద్రులు నీ నేత్రములు, అన్నివలె నీ ముఖము ప్రజ్వరిల్హుచున్నది. నీ తేజస్సులో ఈ జగత్తును సంతప్తమొనర్చుచున్నావు. అట్టి నిన్ను నేను చూచుచున్నాను. (19) ద్యావొప్పథిన్యోరిదమంతరం హి వ్యాప్తం త్వటైైకేన దిశశ్చ; సర్వాః । దృష్వాద్భుతం రూపము(గ్రం తవేదం లోకత్రయం ప్రవ్యథితం మన్లోత్మన్‌ | 20 | ఓ మహాత్మా! దివినుండి భువివజకుగ్గల్ల అంతరిక్షము నందంతటను అన్ని దిశలను నీవే పరిపూర్ణుడవై యున్నావు,

166 ఇ శ్రీమద్ధగవద్గీత *4 అద్భుతమైన నీ భయంకరరూపమును చూచి, ముల్టోకములును గడగడలాడుచున్నవి (20) అమీహిత్వాం సురసంఘా విశంతి కేచిద్భీతాః -ప్రాంజలయో గృణంతి। స్వస్తీత్యుక్త్యా మహర్షిసిద్దసంఘా:' స్తువంతి త్వాం స్తుతిభిః పుష్కలాభిః 1211 ఇదిగో, ఆ దేవతలెల్లరును నీలో (ప్రవేశించుచున్నారు. కొందలు భయపడినవారై అంజలి ఘటించి, నీ నామగుణములను శీర్తించుచున్నారు. మహర్షులును, సిద్భులును స్వస్తివచనములతోడను, ఉత్తమోత్తమస్తోత్రములతోడను నిన్ను ప్రస్తుతించుచున్నారు. (21) రుద్రాదిత్యా వసవో యే చ సొౌధ్యాః విశ్వేష_శ్వినా మరుతశ్చోష్మపాళ్చ | గంధర్వయక్షాసురసిద్దసంఘా: పీక్షలతే: త్వాం విస్మితాశ్చెన సర్వే । 22 | ఏకాదశరు ద్రుల్లును, ద్వాదశాదిత్యులును, అష్టవసువులును, సాధ్యులును, విశ్ళేదేవతలుము, అళ్వినీకుమారులును, మరుర్గణములును, పితరులును అట్లే గంధర్వయక్షాసురసిద్ధస ము దాయములును సం(భ్రమాళ్ళర్యములతో నిన్నే దర్శించుచున్నారు.. (22)

• ఏకాదశో£_ధ్యాయః -విశ్వరూపదర్శన యోగః * 167 రూసం మహత్తే బహువక్తనేత్రం మహాబాహో బహుబాహూరుసాదమ్‌ । బహూదరం బహుదం మ్షాకరాళం దృష్ట్వా లోకాః ప్రవ్యథితాస్తథాహమ్‌ | 23 | హే మహాబాహో! అసంఖ్యాకములైన వక్రములను, నేత్రములను, చేతులను, ఊరువు(తొడ)లను, పాదములను, ఉదరములను, కోరలను కలిగిన మిక్కిలి భయంకరమైన నీ రూపమును చూచి, అందటజును భయకంపితులగుచున్నారు. నేనుకూడ భయముతో వణకిపోవుచున్నాను. (29) నభఃస్పృశం దీస్తమనేకవర్హం _ వ్యాత్తాననం _ దీప్తవిశాలనేత్రమ్‌ । దృష్ప్వాహిత్వాం ప్రవ్యధితాంతరాత్మా ధృతిం న నిందామి శవుం త్ర విష్ణో; 24| ఏలనన హే విష్ణో! నీ రూపము అంతరిక్షమున్లు తొకుచున్నది. అది అనేకవర్షములతో దేదీష్యమానమై' వలుగుచున్నది. కాంతులను విరజిమ్ముచున్న విశాలనేత్రములతో, విస్తరించిన ముఖములతో అద్భుతముగా, ఒప్పుచున్నది. అట్టి నీ రూపమును చూచిన నా మనస్సు తత్తరపడుచున్నది. అందువలన నా ధైర్యము సడలినది. శాంతి దూరమైనది. (24)

169 * శ్రీమద్ధగవర్గీత * దం్ర్రాకరాళాని చ తే ముఖాని దృష్ట్వైవ కాలొనలసన్నిభాని | దిశోన జానేవలభేచ శర్మ ప్రసీద. దేవేశ జగన్నివాస। 25 | ఓ జగన్నివాసా! కరాళదంష్టలతో (భయంకరములైన కోరలతో) ఒవ్పుచున్న నీ ముఖములు ప్రళయాన్ని జ్వాలలవలె భితిగొల్పుచున్నవి. వాటిని చూచిన నాకు 'దిక్కుతోచకున్నది, నెమ్మది(శాంతి) శూన్యమైనది. ఓ దేవేశా! 'ప్రసన్నుడవు కమ్ము. (25) అమీ చ త్వాం ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రాః సర్వే సహైవావనిపాలసంఘై: | భిమ్మో ద్రోణ: సూతపుత్రస్తథాసా సహాస్మదీయైరపి యోధముళ్యైః 1261 వక్షాణి తే త్వరమాణా విశంతి దం్రాకరాళాని భయానకాని కేచిద్విలగ్నా దశనాంతరేషు సందృశ్యంతే చూర్చితైరుత్తమాంగై: । 27 ।

• ఏకాదశో2_ధ్యాయః -విశ్వరూపదర్శన యోగః * 169 ఇదిగో! (ఇచ్చట చేరియున్న) ఈ ధృతరా(ష్టపుత్రులు (దుర్యోధనాదులు) ఇతర రాజన్యులతోనహా నీలో ప్రవేశించు చున్నారు. భీష్మపితామహుడు , ద్రోణుడు, కర్టుడు, అట్లే మన పక్షమునందలి ప్రధానయోధులు అందటును భయంకరములైన కోరలతోగూడిన నీ ముఖములయందు అతివేగముగా పరుగులుదీయుచు. ్రవేశించుచున్నారు. కొందజి తలలు కోరల మధ్యబడి నుగ్గునుగ్గెపోవుచుండగా వారు దంతములలో చిక్కుకొని (వ్రేలాడుచున్నారు. (26-27) యథా నదీనాం బహవో౬.౦బువేగాః సముద్రమేవాభిముఖా _ ద్రనంతి। తథా తవామీ నరలోకనీరాః విళంతి వక్షాణ్యభివిజ్వలంతి । 28 | అనేకములైన నదీనదముల(ప్రవాహములన్నియును సహజముగా సముద్రమునకు అభిముఖముగా 'ప్రవహించుచు అందు ప్రవేశించుచున్నట్టు, ఈ (శ్రేష్టులైన సమరయోధులు (నరలోకవీరులు) కూడ . జ్ఞాలించుచున్న నీ ముఖములయందు ్రవేశించుచున్నారు. (23)

170 * శ్రీమద్ధగవర్గీత ౫ నానన యథా ప్రదీష్తం జ్వలనం పతంగా;

విశంతి నాశాయ _సమృద్దనేగాః తథైవ నాశాయ విశంతి లోకాః

తవాపి వక్రాణి సమృద్ధవేగాః।; 291

మిడుతలన్నియును మోహవశమున బాగుగా మండుచున్న

అగ్షివైపు అతివేగముగా పరుగెత్తి తమ నాశనముకొజకు అందు ప్రవేశించి, నళించునట్టు ఈ వీరులందలును తమనాశమునకై అతివేగముగా పరుగెత్తి నీ వక్రములయందు ్రవేశించుచున్నారు. (29) లేలిహ్యాసే గ్రసమానః సమంతాత్‌

లోకాన్‌ సమగ్రాన్‌ వదనైర్ద్వలద్భిః | తేజో౬.భిరాపూర్య జగత్‌ సమగ్రం

భ్లాసస్తవోగ్రాః పప్రతపంతి విష్ణో; 30!

హీ విష్ణో! ప్రజ్వలించుచున్న నీ ముఖములతో సమస్త

లోకములను _ అన్నివైవులనుండి కబళించుచు మాటిమాటికిని

అలీ ల చప్పరించుచున్నావు. నీ ఉగ్రతేజస్సులు అంతటను నిండి జగత్తును తపింపజేయు చున్నవి, (30)

• పకాదశో2_ధ్యాయః -విశ్వరూపదర్శన యోగః * 171 ఆఖ్యాహి మే కో భవానుగ్రరూపో. నమో౭స్తు తే. 'దేవవర ప్రసీద । విజ్ఞాతుమిచ్బామి భవంతనూద్యం _ నహి ప్రజానామి తన .'ప్రవృత్తిమ్‌ | 31 ఓ పరమాత్మా! నీకు నా నమస్కారములు - ప్రసన్నుడను కమ్ము, ఊగ్రరూపుడవైన నీవు ఎవరో దయతో నాకు తెలుపుము. అదిపురుషుడవైన నిన్ను విశదమ్గుగా తెలిసికొనగోరు చున్నాను. ఏలనన నీ ప్రవృత్తిని ఎజుంగలేకున్నాను. (31) శ్రుభగవాన్‌ ఉనాచ కాలో£.స్మి లోకక్షయకృత్‌ ప్రవృద్గో లోకాన్‌ సమాహర్తుమిహ ్రవృత్తః। . బుతే౭సి త్వాం న భవిష్యంతి సర్వే యే2_వస్థితా: ప్రత్యనీకేషు యోధాః । 32 1 శ్రీ భగవానుడు పలికెను - నేను లోకములనన్నింటిని తుదముట్టించుటకై విజృంభించిన మహాకాలుడను. ఇప్పుడు ఈ లోకములను రూపుమాపుటకై పూనుకొనియున్నాను.

172 న శీమద్ధగవ్గీత జ కనుక నీవు యుద్దముచేయకున్ననూ ప్రతీపక్షముననున్న ఈ వీరులెవ్వరును మిగులరు. (మిగిలియుండరు) (32) తస్మాత్‌ త్వముత్తిష్ట యశో లభస్వ జిత్వా శత్రూన్‌ భుంక్ష్వ రాజ్యం పమృద్దమ్‌ | మయైవైతే నిహతాః పూర్వమేన ..... విమిత్తమాత్రం. భన సవ్యసాచిన్‌। 3 | కనుక ఓ సవ్యసాచీ! లెమ్ము, కీర్తి గాంచుము, శత్రువులను జయించి సర్వసంపదలతో. తులతూగు రాజ్యమును అనుభవింపుము, వీరందలును. నాచేత మునుపే హతులైనవారు.నీవు నిమిత్రమాత్రుడవు కమ్ము _ (339) (ద్రోణం 'చ భీష్మం-చ జయద్రథం చ కర్ణం తథాన్యావపి యోధవీరాన్‌ 1. మయా:హతాంస్త్వం జహి మా వ్యథిష్టా యుధ్యస్వ జేతాసి రణే పపత్నాన్‌ | 34 | ఇదివరకే "నాచే. చంపబడిన భీష్మ, ద్రోణ, జయ(ద్రథ(సైంధవ) కర్ష్ణాది యుద్ధ వీరులందథిని నీవు

• పకాదశో౬_ధ్యాయః -విశ్వరూపదర్శన యోగః * 173 సంహరింపుము. భయపడకుము. రణరంగమున శత్రువులను తప్పక జయింపగలవు. కనుక యుద్ధము చేయుము. (3%) నంజయ ఉవాచ - ఏతచ్చుత్వా వచనం కేశవస్య కృతాంజలిర్వేసనూన: కిరీటీ ; నమస్కృత్వా భూయ ఏవాహ కృష్ణం సగద్గదం భితభీతః ప్రణమ్య 35 | సంజయుడు పలికెను - ఓ రాజా! శ్రీ, కృష్ణురమాత్మ యొక్క ఈ మాటలను విని, అర్జునుడు వణకుచు, చేతులు జోడించి నమస్కరించెను, మజుల మిక్కిలి భయముతో (ప్రణమిల్లి, గడ్గదస్వరముతో తడబడుచ్రు. శ్రీకృష్ణుని స్తుతింపసాగెను. | (35) అధడ్డున ఉనాచ స్టానే హృషీకేశ తవ ్రకీర్య్యా జగత్రహృష్యత్యమరజ్యతే చ| రక్షాంసి భీతాని దిశో ద్రవంతి సర్వే నమస్యంతి చ సిద్ధసంఘాః । 36 ।

174 ఇ శ్రీనమద్ధగవద్గీత * అర్జునుడు పలికెను- ఓ అంతర్యామీ! కేశవా! నీనామగుణ ('ప్రభావములను కీర్రించుచు జగత్తు హర్ష్దాతిరేకముతో, అనురాగముతో ఉప్పొంగిపోవుచున్నది. ఇది సముచితము. భయగగ్రస్తులైన రాక్షసులు నలుదిక్కులకును పారిపోవుచున్నారు. సిద్దగణములవారెల్లరును 'ప్రణమిల్టుచున్నారు. (36) కస్మాచ్చ తే న నమేరన్‌ మహాత్మన్‌ గరీయపే బ్రహ్మణో9_ప్యాదికగ్రే । అనంత దేవేశ జగన్నివాస త్వమక్షరం సదసత్‌ తత్పరం యత్‌ | 37 | ఓమహాత్మా! నీవు సర్వశ్రేష్టుడవు. సృష్టికర్తలైున (బ్రహ్మకే మూలకారకుడవు - కనుక వారు (సిద్దాదులందణును) నీకు నమస్కరింపక ఎట్టుండగలరు? ఓ అనంతా! ఓ దేవేశా! ఓ జగన్నివాసా! సత్‌-అసత్‌లు నీవే. వాటికంటెను పరమైన అక్షరస్వరూపుడవు అనగా సచ్చిదానందఘనపరబ్రహ్మవు నీవే. (37) త్వమాదిదేవః పురుషః పురాణః త్వమస్య విశ్వస్య పరం నిధానమ్‌ । వేత్తాసీ వేద్యం చ పరం చ ధామ “త్వయా తతం నిశ్వమనంతరూప | 381

• పకాదశో౭_ధ్యాయః -విశ్వరూపదర్శన యోగః * 175 ఓ అనంతరూపా! నీవు అదిదేవుడవు, సనాతనపురుషుడవు, ఈజగత్తునకు పరమాశ్రయుడవు. సర్వజ్ఞుడవు, సర్వవేద్యుడవు, పరంధాముడవు. ఈ జగత్తు అఆంతయును నీచే పరిపూర్షమైయున్నది. (38 వాయుర్యమో౭...గ్నిర్వరుణ శృశాంకః. ప్రజాపతిస్త్రం ప్రపితామహళ్ళ। నమో నమస్తే£స్తు సహస్రకృత్వః పునశ్చ భూయో౭పీ నమో నమస్తే । 39 | నీవే వాయుదేవుడవు, యముడవు, అస్లివి, వరుణుడవు, చంద్రుడవు, ప్రజాపతిద్రైన బ్రహ్మవు. (బ్రహ్మకును జనకుడవు. నీకువేలకొలది నమస్కారములు. మజల మటల నమస్కారములు. ఇంకను నమస్కారములు... (39) నమః వురస్తాదథ సృష్టతస్తే నమో ఇస్తు తే సర్వత ఏన సర్వ। అనంతవీర్యామితవి క్రమస్త్యం సర్వం సమాప్వోషి తతో౭సి సర్వః 140 |

176 ఇ శ్రీమద్టగవర్గీత అనంతసామర్థ్యముగలవాడా! నీకు ఎదురుగా ఉండియు, వెనుకనుండియు నమస్కరించుచున్నాను. ఓ సర్వాత్మా! నీకు అన్నివైపులనుండియు నమస్కారములు. ఏలనన అనంతపరాక్రమళాలివై నీవు జగత్తంతటను వ్యాపించి యున్నవాడవు. అన్ని రూపములును నీవియే, (40) సఖేతి మత్వా ప్రసభం యదుక్తం హే కృష్ణ హే యాదవ! హే సఖేతి | అజానతా మహిమానం తవేదం _ మయా ప్రమాదాత్‌ ప్రణయేన వాపి |ఉ| యచ్చాపహాసార్థమసత్కృతో-సి

• విహారశయ్యాసనభోజనేషు | ఏకో౬.థ వాస్యచ్యుత తత్సమక్షం తత్‌ క్షాముయే త్వామహమప్రమేయమ్‌ | 42 నీ మహిమను ఎఆుగక నిన్ను నా సఖునిగా భావించి, చనువుచేగాని, పొరపాటువలనగాని, ఓ కృష్ణా! ఓయాదవా! ఓ .మి([త్రమా! అనుచు తొందరపాటుతో ఆలోచింపక, నేను నిన్ను సంబోధించి ఉంటిని. ఓ అచ్యుతా!

1 ఏకాదశో£_ ధ్యాయః -విశ్వరూపదర్శన యోగః * 177 విహారశయ్యాసన భోజనాది నమయములయండు ఏకాంతమునగాని, అన్యసభుల నమక్షమున్న గాని సరసమునకై పరిహాసములాడి, నేను నిన్ను. కించస్తజుచి యుండవచ్చును. ఓ అఆప్రమేయస్వరూపా! . నా అసరాధములనన్నింటిని క్షమింపుమని వేడుకొనుచున్నాను. (41 42) పితా౭-సి లోకస్య చరాచరస్య

త్వమస్య పూజ్యశ్చ గురుర్గరీయాన్‌. | న త్వత్సమో౭-స్త్యభ్యధికః కుతోఇన్యో

లోకత్రయే2-ప్యప్రతిమప్రభావ. ; 4!

ఓ అనుపమప్రభావా! ఈ' సమస్త చరాచరజగత్తునకు

నీవే తండ్రివి. నీవు పూజ్యుడవు. గురుడవు. సర్వశ్రేష్టుడవు, ఈ ముల్గోకములయందును నీతో సమానుజివ్వడును లేడు. ఇంక నీకంటె అధికుడెట్టుండును? (క) తస్మాత్‌ ప్రణమ్య ప్రణిధాయ కాయం"

ప్రసాదయే త్వామహమీశమీడ్యమ్‌ । పితేన పుత్రస్య సఖేన సఖ్యుః

ప్రీయః ప్రియాయార్హసి దేన సోఢుమ్‌। 4 |

180 . + శ్రీమర్ధగవర్గీత * న వేదయజ్ఞాధ్యయనైర్న దానైః. .న చ క్రియాభిర్న తపోభిరుగైః | ఏవంరూప: శక్య అహం నృలోకే ద్రష్టుం త్వదన్యేన కురుస్రవీర | 48 | --ఓ అర్జునా! వేదాధ్యయనములచేగాని, యజ్ఞాచరణములచే గాని దానములచేగాని, ఈవ్రతపశ్ళ్చర్యలచేగాని, తదితర పుణ్య కర్మలచేగాని ఈ మానవలోకమున నా ఈ విశ్చరూపమును నీకుదప్ప మతియెవ్వరికిని చూడశక్యము గౌదు.. (48) మా తే వ్యథామా చ విమూఢభావో దృష్ట్వా రూపం ఘోరమీదృజ్మమేదమ్‌ । వ్యపేతభిః ప్రీతమనాః-పునస్వ్యం తదేవ మే రూపమిదం ప్రపళ్య | 49; ఈ విధమైన నా ఈ భయంకరరూపమును చూచి, నీవు ఎట్టి వ్యథకును, మోహమునకును గురికావలదు. భయమును వీడి ప్రసన్నచిత్తుడవై శంఖచక్ర గదాపద్మములతో విలసిల్లుచున్న నా చతుర్భుజరూపమును మరల చూడుము. .(49) [103 )

• పకాదళశో£_ధ్యాయః -విశ్వరూపదర్శన యోగః + 181 _ నంజయ' ఉవాచ ఇత్యర్జునం వాసుదేవస్తథోక్త్వా స్వం “రూపం దర్శయామాస భూయః |. ఆశ్వాసయామాస చ భీతమేనం భూత్వా పునః సామ్యవపుర్మవాత్మా । 50 | సంజయుడు పలికెను - - వాసుదేవుడు ఈ విధముగా పలికి, అర్జునునకు తన" చతుర్చ్భుజరూవమున దర్శనమిచ్చెను. అనంతరము శ్రీకృష్ణపరమాత్మ సౌమ్యమూర్తిమైన తన "కృష్ణరూపమును స్వీకరించి, భయపడుచున్న అర్జునునకు ధైర్యము చెప్పెను. (50) అర్జున ఉవాచ దృష్టేదం మానుషం రూసం:.తవ పొమ్యం జనార్దన | ఇదానీమస్మి సంవృత్తః సచేతా: ప్రకృతిం గతః | 511 అర్జునుడు పలికెను - ఓ జనార్దనా! మీ అతిసౌమ్యమైన మానవాకృతిని (శ్యామసుందరరూపమును) చూచి, ఇప్పుడు నామనస్సు కుదుటబడినది. నేను నా-స్వాభావిక (సహజ) స్థితిని పొందితిని. (50

182 *8 శ్రీమద్ధగవర్గీత * శ్రీ భగనాన్‌ ఉనాచ సుదుర్హర్శమిదం రూపం దృష్టవానసి యన్మమ | దేవా అస్యస్య రూపస్య నిత్యం దర్శనకాంక్షిణః | 52 శ్రీ భగవానుడు పలికెను- నీవు చూచిన నా ఈ చతుర్భుజరూపముయొక్క దర్శనభాగ్యము అన్యులకు అత్యంతదుర్లభము, దేవతలుసైతము ఈ రూపమును దర్శించుటకై సదా ఉవ్విళ్ళూరుచుందురు. (52) నాహం వేదైర్ష తపసా న దానేన న చేజ్యయా। శక్య ఏవంవిధో ద్రష్టుం దృష్టవానసి మాం యథా[ 53! నీవు గాంచిన నా చతుర్భుజరూపమును దర్శించుటకు వేదపఠనములచేగాని, తపశళ్ళర్యలచేగాని, దానములచేగాని, యజ్ఞకర్మలచేగాని, శక్యము కాదు.(53) భక్ష్యా త్వనవ్యయా శక్యః అహమేవంవిధో౭_ర్జున 1 జ్ఞాతుం ద్రష్టుం చ తత్త్యేన ప్రవేష్పుం చ పరంతప | 54 కాని ఓ పరంతపా! అర్జునా! ఇట్టి నా చతుర్భుజరూపమును (ప్రత్యక్షముగా చూచుటకును, తత్త్యజ్ఞానమును పొందుటకును,

• ఏకాదళో౨_ధ్యాయః -విశ్వరూపదర్శన యోగః * 183 అందు ఏకీభావస్టితినందుటకును కేవలము అనన్యభక్తి ద్వారా మాత్రమే సాధ్యమగును. (54)

మత్కర్మకృత్‌ మత్పరమో మద్భక్తః సంగవర్దితః | నిర్వైరః సర్వభూతేషు యస్స మామేతి పాండవ | 55 । అర్జునా! కర్రవ్యకర్మలను అన్నింటిని నాకే అర్చించు వాడును, మత్పరాయణుడును, నాయందు. భక్తిశ్రద్ధలు గలవాడును, ప్రాపంచిక విషయములయందు ఆసక్తిలేని వాడును, ఏ 'ప్రాణియందును ఏమాత్రము వైరభావము లేనివాడును ఐన అనన్య (పరమ) భక్తుడు మాత్రమే నన్ను పొందగలడు. (55)

ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు

(బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగళాస్రే శ్రీకృష్ణార్దునసంవాదే విశ్శరూపదర్శనయోగోనామ ఏకాదశో౬ధ్యాయః ॥1౧౧|| ఖు ల్ల 1

184 ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ ద్వాదశో£_ధ్యాయః - భక్తియోగః అర్జున ఉవాచ

ఏవం సతతయుక్తా యే భక్తాస్వాం పర్యుపాసతే । యే చాప్యక్షరమవ్యక్తం తేషాం కే యోగవిత్తమాః | 1 |

అర్జునుడు పలికెను - ఓ కృష్ణా! అనన్యభక్తితో పూర్చోక్తరీతిగా నిరంతరము నిన్నే భజించుచు, ధ్యానించుచు, పరమేళ్శరుడవైన నీ సగుణరూపమును ఆరాధించువారును, కేవలము అక్షరుడవగు సచ్చిదానంద ఘననిరాకార పరబ్రహ్మవైన నిన్ను అత్యంతభక్తిభావముతో సేవించువారును. కలరు. ఈ రెండువిధములైన ఉపాసకులలో అత్యుత్తమ యోగవిదులెవరు? (1)

శ్రీభగవాన్‌ ఉనాచ

నుయ్యావేళ్య మనో యే మాం నిత్యయుక్తా ఉపాసతే | శ్రద్ధయా పరయోపేతా: తే మే యుక్తతమా మతాః 2

శ్రీ భగవానుడు ఇట్లనెను - పరమేత్వరుడనైన నాయందే ఏకా(గ్రచిత్తులై నిరంతరము నా భజనధ్యానాదులయందే

• ద్వాదశో౭_ ధ్యాయ: - భక్తియోగః ఈ 185 నిమగ్నులై, అత్యంత(శ్రద్దాభక్తులతో సగుణరూపమున నన్ను ఆరాధించు భక్తులే యోగులలో మిక్కిలి శ్రేషులు - అని నా అభిప్రాయము. (2) యే త్వక్షరమనిర్దేశ్యమ్‌ అవ్యక్తం పర్యుపాసతే | సర్వత్రగమచింత్యం చ కూటస్టనుచలం (ధ్రువమ్‌ [3 | సంనియమ్యేంద్రియ[గ్రానముం సర్వత్ర సమబుద్దయః । తే ప్రాప్నువంతి మూమేన సర్వభూతహితే రతాః | 4 |

కాని ఇంద్రియసముదాయమును చక్కగా వశపజచుకొనిన వారును, సకల భూతములకును హితమునేకోరుచుండు వారును, సర్యషప్రాణులను సమభావముతో చూచువారును యోగులు అనబడుదురు. అట్టివారు మనోబుద్దులకు అతీతుడును, సర్వవ్యాపియు, అనిర్వచనీయమైన స్వరూపము గలవాడును, కూటస్టుడును, నిత్యుడును, నిశ్చలుడును, నిరాకారుడును, నాశరహితుడును ఐన సచ్చిదానంద ఘనపరబ్రహ్మయందే నిరంతరము వీకీభావప్టితులై ధ్యానము చేయుచు, భక్తితో భజించుచు, ఆ పరబ్రహ్మమునే పొందుదురు. (3-€

186 ఇఓ శ్రీమద్ధగవర్గీత * క్లేళశో2.ధికతరస్తేషామ్‌ అవ్యక్తాసక్తదేతసామ్‌ అవ్యక్తా హి గతిర్దుఃఖం దేహనద్భిరవాప్యతే 151 కాని సచ్చిదానందఘననిరాకారపరబ్రహ్మమునందు ఆసక్తచిత్తులైనవారు తత్సాప్తిక్షై చేయు సాధన మిక్కిలి శ్రమతో గూడినది. ఏఠనన దేహాభిమానులకు అవ్యక్త పరబ్రహ్మ ప్రాప్తి కష్టసాధ్యమే. (5) యేతు సర్వాణి కర్మాణి మయి సన్న్యస్య మత్సరాః అనన్యేనైవ యోగేన మాం ధ్యాయంత ఉపాసతే | 6 | కాని మత్చరాయణులైన ఏ భక్తులు కర్మలన్నింటిని నాయందే అర్పించి, నా సగుణపరమేశ్ళరరూపమునే అనన్యభక్తియోగముతో సంతతము చింతన చేయుచు భజించుచుందురో.... (6) తేషామహం సముద్ధర్హా మృత్యుసంసారసాగరాత్‌ । భవామి నచిరాత్‌ పార్ధ మయ్యావేశితచేతసామ్‌ 1 7 | ఓ అర్జునా నాయందే లగ్నమనస్కులైన అట్టి పరమభక్తులను నేను శీఘ్రముగనే మృత్యురూపసంసొర సాగరమునుండి ఉద్దరించెదను, (7)

• ద్వాదశోలి.ధ్యాయః - భక్తియోగః + 187 గ రవలోల.ధ్యాయః - భక్తియోగు ౪ ౯ మయ్యేవ మన ఆధత్స్య మయి బుద్ధిం నివేశయ | నివసిష్యసి నుయ్యేవ అత ఊర్ష్యం న సంశయః | 81

నాయందే మనస్సును నిలుపుము., నాయందే బుద్ధిని లగ్గముచేయుము. పిమ్మట నాయందే స్థిరముగొనుందువు. ఇందు ఏ మాత్రమూ సందేహమునకు తావులేదు. (8) అథ చిత్తం సమాధాతుం న శక్నోషి మయి స్టిరమ్‌ | అభ్యాసయోగేన తతో మామిచ్చాస్తుం ధనంజయ 19!

మనస్సును సుస్థిరముగా నాయందే. నిల్పుటకు సమర్జుడవు కానిచో అర్జునా! అభ్యాసయోగము ద్వారా నన్ను పొందుటకు ప్రయత్నింపుము. (9) అభ్యాసేష్యసమర్థోణ_సి మత్కర్మపరమో భవ! మదర్దమపి కర్మాణి కుర్వన్‌ సిద్ధిమవాప్స్యసి ! 10 1

అభ్యాసముచేయుటకును అశక్తుడవైనచో మల్పరాయణుడవై కర్మలను ఆచరింపుము. ఈ విధముగా నా నిమిత్తమై కర్మలను ఆచరించుటద్వారాకూడ నన్నే పొందెదవు. (10)

188 ఇ శ్రీమద్ధగవర్గీత * శతక యాయ న అథైతదప్యశక్తోః_సి కర్తుం మద్యోగమాణ్రితః | సర్వకర్మఫలత్యాగం తతః కురు యతాత్మవాన్‌ 111! మత్యాప్తిక్షై వలయు యోగమునాశ్రయించి సాధన చేయుటికును నీవు అశక్తుడవైనచో మనోబుద్దీంద్రియాదులను వశమునందు ఉంచుకొని, సకలకర్మఫలములను త్యజింపుము. (1) శ్రేయో హి జ్ఞానమభ్యాసాత్‌ జ్ఞానాద్ద్యానం విశిష్యతే | ధ్యావాత్‌ కర్మఫలత్యాగ: త్యాగాచ్చాంతిరనంతరమ్‌ 1121 తత్త్యము నెజుంగకయే చేయు అభ్యాసముకంటెను జ్ఞానము శ్రేష్టము. కేవలము పరోక్షజ్ఞానముకంటెను అనగా అనుభవ రహితమైన జ్ఞానముకంటెను (శాస్త్ర పాండిత్యము కంటెను) పరమేశ్వరస్వరూపధ్యానము (శ్రేష్టము. ధ్యానము కంటెను కర్మఫలత్యాగము మిక్కిలి శ్రేష్టమైనది. ఏలనన త్యాగమువలన వెంటనే పరమశాంతి లభించును. (12) అద్వేష్టా సర్వభూతానాం మైత్రః కరుణ ఏవ చ | నిర్మమో నిరహంకారః సమదుఃఖసుఖః క్షమీ | 13!

__ * ద్వాదశోఃధ్యాయః - భక్తియోగు * 189 సంతుష్టస్సతతం యోగీ యతాత్మా దృఢవిశ్చయః | మయ్యర్పితమనోబుద్దిః: యో మద్భక్తస్ప మే ప్రీయః | 14! __ఏ ప్రాణియందును ద్వేషభావము లేనివాడును, పైగా సర్వప్రోణులయందును అవ్యాజమైన (ప్రేమ, కరుణ కలవాడును, మమతాహంకారములు లేనివాడును, సుఖము ప్రాప్తించినను, దుఃఖము ్రాప్తించినను, సమభావము కలిగియుండు వాడును, క్షమాగుణము కలవాడును (అపరాధికిని అభయమును ఇచ్చువాడును) సర్వకాల సర్వావస్థ్టలయందును సంతుష్టుడై యుండు యోగియు, శరీలేరద్రియ మనస్సులను వశము. దుంచుకొనినవాడును, నాయందు దృఢమైన నిళ్ళయము గలవాడును, అయి నాయందే మనోబుద్దులను అర్పణ చేసిన నా భక్తుడు నాకు ప్రియుడు. (19-14) యప్మాన్నోద్విజతే లోకో లోకాన్నోద్విజతే చయః! హర్షానుర్షయోద్వేగైః ముక్తోయస్స చ మే ప్రీయః 125! లోకమున ఎవరికిని ఉద్వేగము (క్షోభ) కలిగింపనివాడును. ఎవరినలన్లన్సు తాను ఉద్వేజి తుడు కొనివాడును (ఉద్వేగమునకు గురికానివాడును), హర్వము, ఈర్ష్య, భయము, ఉద్వేగము మున్నగు వికారములు లేనివాడును అగు భక్తుడు నొకు (ప్రియుడు. (15)

190 *౬ శ్రీమద్ధగవర్గీత * అనపేక్షః శుచిర్దక్షః ఉదాసీనో గతవ్యథః సర్వారంభపరిత్యాగీ యో మద్బ్భక్తస్ప మే ప్రియః! 161 ఏమాత్రమూ కాంక్షలేనివాడును, శరీరేంద్రియమనస్సుల యందు శుచిమై యున్నవాడును, దక్షుడును, పక్షపాత రహితుడును, ఎట్టి దుఃఖములకును చలింపనివాడును, సమస్తకర్మలయందును కరృత్వాభిమానములు లేనివాడును అగు భక్తుడు నాకు ప్రియుడు. (16) యోన హృష్యతిన ద్వేష్టి న శోచతి న కొంక్షతి | శుభాశుభపరిత్యాగీ భక్తిమాన్‌ యస్ప్స మే ప్రియః 17 | ఇష్టవస్తు'ప్రాప్తికి పొంగిపోనివాడును, దేనియందును ద్వేషభావము లేనివాడును, దేనికినీ శోకింపనివాడును, దెనినీ ఆసింపనివాడును, శుభాశుభకర్మలను త్యజించిన వాడును, ఐన భక్తుడు నాకు ప్రియుడు, (17) నమళ్ళత్రా చ మిత్రే చ తథా మానానమానయోః | శితోష్ణసుఖదు:ఖేషు సమస్ప్సంగవివర్దితః | 18 1 శత్రువులయెడను, మిత్రులయెడను సమభావముతో మెలగువాడును, మానావమానములు, శీతోస్ణములు,

• ద్వాదశో?. ధ్యాయః - భక్తియోగః ౫ 191 సుఖదుఃఖములు మొదలగు ద్వంద్యములను నమానముగా స్వకరించువాడును, ఆసక్తిరహితుడును...... (18) తుల్యనిందాస్తుతిర్మానీ సంతుష్టో యేన కేనచిత్‌ | అనికేతః స్టీరమతిః భక్తిమాన్‌ మే ప్రియో వరః। 19 1

నిందాస్తుతులకు చలింపనివాడును, మననశీలుడును, శరీరనిర్వహణకై లభించిన దానితోడనే తృప్తివడు వాడును నివాసస్థానములయందు నుమతాసక్తులు లేనివాడును, స్థితప్రజ్ఞుడును అగు భక్తుడు నాకు ఇప్పుడు. (9) యే తు ధర్మ్యామృతమిదం యథోక్తం పర్యుపాసతే | శద్దధానా మత్సరమా భక్తాస్తే౭-తీవ మే ప్రీయాః! 20 | ఉపర్యుక్తధర్మ్యామృతమును సవించుచు (సైనపేర్కొనబడిన ఉత్తమ గుణములను కలిగియుండి), నిష్కామ భక్తిశ్రద్దలతో మత్పరాయణులైన భక్తులు నా కత్యంత ప్రియులు. (20) ఓం తత్పదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు

• "బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగళాప్రే శ్రీకృష్ణార్ణునసంవాదే భక్తియోగోనామ ద్యాదశో౬.ధ్యాయః 1౧౨ జశి ఈ

192 ఓం శ్రీసరమాత్మనే నమః అథ (త్రయోదశో2ధ్యాయ: - క్షేతక్షేతజ్ఞవిభాగయోగః శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ

ఇదం శరీరం కౌంతేయ క్షేత్రమిత్యభిధీయతే | ఏతద్యో వేత్తి తం ప్రాహుః క్షేత్రజ్ఞ ఇతి తద్విదః । 1 |

శ్రీ భగవానుడు పళికెను - ఓ కౌంతేయా! ఈ శరీరమును క్షేత్రము' అని పేర్కొందురు. ఈ క్షేత్రమును గూర్చి ఎజింగిన వానిని క్షేత్రజ్ఞుడు' అని తత్ష్యము తెలిసిన జ్ఞానులు తెలుపుడురు. (1) క్షేత్రజ్ఞం చాసి మాం విద్ధి సర్వక్షేభ్రేషు భారత । స్షేతక్షేతజ్ఞయో: జ్ఞానం యత్తద్‌ జ్ఞానం నుతం మమ | 2 |

ఓ అర్జునా! అన్ని క్షేత్రములయందున్న క్షేత్రజ్ఞుడను అనగొ జీవాత్మను నేనే అని తెలిసికొనుము. శ్లేత్రక్షేత్రజ్ఞులకు సంబంధించిన జ్ఞానము అనగా వికారసహిత (త్రిగుణాత్మక మైన) ప్రకృతి మరియు నిర్వికారపురుషుల తత్త్యములను గూర్చి తెలిసికొనుటయే 'జ్ఞానము' అని నా అభిప్రాయము. (2)

• త్రయోదశో౭_ ధ్యాయః- క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞవిభాగయోగః + 193 తల్‌క్షేతం యచ్చ యాదృక్పయద్వికారి యతళశ్చ యత్‌ | స చ యో యత్సభావళ్ళ తత్సమూపేన మే శృణు 18 | క్షేత్రమనగానేమి? అది యెట్టుండును? దాని వికారములు (భావములు) ఏవి? ఆ వికారములు దేనిను౦డి ఏర్పడినవి? అట్లే క్షేత్రజ్ఞుడు అనగా ఎవరు? అతనిప్రభావమేమి? ఆ వివరములను అన్నింటిని సంక్షిప్తముగా తెలిపెదను వినుము (3) బుషిభిర్భహుధా గీతం ఛందోభిర్వివిధై: పృథక్‌ ! బ్రహ్మసూత్రపదైశ్చెవ హీతుమద్భిర్వినిళ్చిలైః ! 1 ! క్షేత్ర, క్షేత్రజ్ఞలతత్త్యములనుగూర్చి బుషులెల్లరును బహువిధములుగా వివరించిరి. వివిధవేదమం త్రములును వేర్వేరుగొ సహేతుకముగ తేటతెల్లము గావించినవి. (ఏ మహాభూతాన్యహంకారో బుద్దిరవ్యక్తమేవ చ్‌! ఇంద్రియాణి దశైకం చ పంచ చేంద్రియగోచరో? ! 5! పంచమహాభూతములు, అహంకారము. బుడ్డి మ (ప్రకృతి నస్సు, పంచేంద్రియ నతియు, అట్టే దశేంద్రియములు, మనస్సు, 9) (గ్రాహ్య విషయములు (శబ్ద స్పర్శ రూపు రస గంధములు.

194 * శ్రీమద్ధగవర్గీత * ఇచ్చా ద్వేషవ సుఖం దుఃఖం సంఘాతళశ్ళేతనా ధృతిః | ఏతత్‌ క్షేత్రం సమాసేన సవికారముదాహృతమ్‌ 1 6 | ఇచ్చ, ద్వేషము, సుఖము, దుఃఖము, స్టూలశరీరము, చైతన్యము, ధృతి అను వికారములతో గూడిన 'క్షేత్రస్వరూపము” సంక్షిప్తముగా పేర్కొనబడినది. _ (6) అమానిత్వమదంభిత్వమ్‌ అహింసా క్షాంతిరార్డనమ్‌ ఆచార్యోపాసనం శౌచం స్టైర్యమాత్మవినిగహః | 7 | తానే శ్రేష్టుడనను భావము లేకుండుట, డాంబికము లేకుండుట, అహింస, క్షమించుగుణము, మనోవాక్కుల యందు సరళత్వము, (శ్రద్ధాభక్తులతో గురుజనులను సేవించుట, బాహ్యాభ్యంతరళుద్ది, అంతఃకరణసిరత్వము, మనళ్ళరీరేంద్రియముల ని[గ్రహము. (7) ఇంద్రియార్జేషు వైరాగ్యమ్‌ అనహంకార ఏవ చ | జన్మమృత్యుజరావ్యాధిదుఃఖదోషానుదర్శనమ్‌ ; 8 । ఇం(ద్రియార్టములయందు వైరాగ్యము (ఇహపరలోక భోగములన్నింటియందును ఆసక్తి లేకుండుట) అహంకార

రాహిత్యము, జన్మ, మృత్యు, జరా (ముసలితనము) రోగాదుల యందు దుఃఖదోషములను పదేపదే దర్శించుట (8) వసక్తిరనభిష్వంగః పుత్రదారగృవోదిషు | త్యం చ సమచిత్తత్వమ్‌ ఇష్పానిష్టోపపత్తిమ | 9 1 భార్య, పుత్రులు, ఇల్లు, సంపదలు మున్నగువానియందు మమతాసక్తులు లేకుండుట, ఇష్టానిష్ట వస్తు ప్రాప్తివలన ఎట్టి మనోవికారములకును లోనుగొకుండుట, ఎల్లప్పుడును సమభావముతో నుండుట. (9) మయి... చానవ్యయోగేన. భక్తిరన్యభిచారిణీ | వివిక్తదేశసేవిత్వమ్‌ అరతిర్దనసంసది | 10 సరమేళ్ళరుడనైన నాయందు అనన్యయోగముద్వారా అవృభిచారిజె భక్తి కలిగియుండుట, ఏకాంతపవిత్రప్రదేశమున వసించు (ప్రవృత్తి కలిగియుండుట, విషయాసక్తులైన జనులయెడ ఆసక్తిలేకుండుట. (10) అధ్యాత్మజ్ఞాననిత్యత్వం తత్త్యజ్డానార్థదర్శనమ్‌ ! ఏతద్‌జ్ఞానమితి (ప్రోక్తమ్‌ అజ్ఞానం యదతోజన్యథా ! 11! ఆధ్యాత్మికజ్డానమునందు నిత్యస్టితుడ యుండుట తత్య్యజ్ఞానమునకు. ్రతిపొద్యుడు. భగవంతు

96 *౬ శ్రీమద్ధగవర్గీత * యెలుంగుట-ఇవియన్నియును (అమానిత్వము మొదలుకొని తత్తజ్ఞానార్థదర్శనమువజకుగల ఇవియన్నియును) జ్ఞానప్రాప్తికి సాధనములు. దీనికి విపరీతమైనది అజ్ఞానము. _ (11 ద్లేయం యత్తత్‌ ప్రవక్ష్యామి యద్‌ జ్ఞాత్వాన్చుతనుచ్నుతే | అనాదినుత్స్చరం బ్రహ్మ న సత్తన్నాసదుచ్యతే | 121 అనాదిణైన _ (సనాతనుడైన) పరబ్రహ్మయే తెలిసికొనదగినవాడు. అతనిని తెలిసికొనుటవలన మానవుడు పరమానందమును పొందును. ఆతడు సదసత్తులకు (సత్‌+అసత్‌ లకు) అతీతుడు. ఆ పరమాత్మనుగూర్చి సమ(గ్రముగా నీకు తెల్పుచున్నాను. (12) సర్వతః పాణిపాదం తత్‌ సర్వతో౭ క్షిశిరోముఖమ్‌ సర్వతః శ్రుతిమల్లోకే సర్వమావృత్య తిస్టతి | 13 1 ఆ పరమాత్ముని చేతులు, పాదములు, నేత్రములు, చెవులు, శిరస్సులు, ముఖములు సర్వత్ర స్పితములై యున్నవి, అతడు సర్వమును ఆవరించి యున్నాడు.(13) సర్వేంద్రియగుణాభాసం సర్వేంద్రియవివర్ణితమ్‌ | అసక్తం సర్వభృచ్చైన నిర్గుణం గుణభోక్ట చ 114 |

॥ అతడు ఇం(ద్రియ(గ్రాహ్యవిషయములను అన్నింటిని టీగినవా డు. కాని వాస్తవముగా ఇం(ద్రియాదులకు అతీతుడు. ఆసక్తిరహితుడైనను సమస్తజగత్తును భరించి పోషించువాడు. అతడు నిర్గణుడయ్యును(గుణాతీతుడయ్యును) (ప్రకృతి సంబంధమువలన గుణానుభవములను కలిగియుండువాడు: (14) బహిరంతశ్చ భూతానామ్‌ అచరం చరమేవ చ | సూక్ష్మత్వాత్‌ తదవిజ్షేయం దూరస్టం-చాంజికే చ తత్‌ | 15! చరాచరభూతములన్నింటికిని బాహ్యాభ్యంతరములయందు పరిపూర్ణముగా ఉండువాడును, సరాచరరూపుడును అతడే. అతిసూక్ష్మ(పరమాణు) రూవుడేనందున తెలిసికొన శక్యముకానివాడు, అతిదూరముగను, అతిసమీపముగను 4 స్పితుడై ఉండువాడును అతడే. (15) అవిభక్తం చ భూతేషు విభక్తమిన చ స్థితమ్‌ | భూతభర్ష చ తద్‌ జ్ఞేయం గ్రసిష్ణు ప్రభవిమ్లు చ!.16 | పరమాత్మ ఆకాశమువలె విభజించుటకు వీలులేని ఒకేరూపమున పరిపూర్ణుడ్రైయున్నను, సమస్రచరాచరప్రాణుల రూపములలో వేర్వీరుగొ హోచరించుచుండును. అ

198 . * శ్రీమద్ధగవర్గీత * పరమాత్మయే సృష్టికర్తయైన (బ్రహ్మగా, పోషకుడైన విష్ణువుగా, లయకారకుడైన రుద్రునిగా తెలిసికొనదగినవాడు. (16) జ్యోతిషామపి తజ్ఞ్యోతి: తమసః పరముచ్వతే । జ్ఞానం ద్లేయం జ్ఞానగన్యుం హృది సర్వస్య విస్టితమ్‌ | 17 | ఆ పరబ్రహ్మ అన్నిజ్యోతులకును జ్యోతి (పరంజ్యోతి) మాయాతీతుడును, జ్ఞానస్వరూపుడును, తెలిసికొనదగిన వాడును, తత్త్యజ్ఞానముద్వారా ('ప్రాప్యుడును అతడే. సర్వప్రాణుల హృదయములయందు. విశేషముగా ఉండువాడును అతడే. (17) ఇతి క్షేత్రం తథా జ్ఞానం జ్లేయం చోక్తం సమాసతః ॥ మద్భక్త ఏతద్విజ్ఞాయ మద్భావాయోపపద్యతే | 18 ! ఇంతవజకును క్షేత్రమును గూర్చియు, జ్ఞానమును గూర్చియు, జ్ఞేయమును (తెలిసికొనదగిన పరమాత్మ స్వరూపమును) గుజించియు సంక్షిప్తముగా వివరించితిని. ఈ తత్త్వమును సమగ్రముగా తెలిసికొనిన నా భక్తుడు నా స్వరూపమునే పొందును. (18)

₹ః త్రయోదశోల... ధ్యాయ:-క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞవిభాగయోగ: ౫ 199 లపల ుతకకానునాడాాలతతాలొకొథానానాతాతాలునానానననననానునుని ప్రకృతిం పురుషం చైన విద్ధ్యనాదీ ఉభావసి। వికారాంశ్చ గుణాంశ్చెవ విద్ది ప్రకృతిసంభవాన్‌ 19 | ప్రకృతి, పురుషుడు - అను ఈ రెండును. అనాదియైన (సనాతనమైన) వనియు, రాగద్వేషాదివికారములును; త్రిగుణాత్మకములైన పదార్థములన్నియును ప్రకృతినుండియే ఉత్పన్నములైనవనియు ఎజుంగుము, (19) కార్యకరణకరృృత్వే హేతుః ప్రకృతిరుచ్యతే | పురుషః సుఖదు;ఃఖానాం భోకృృత్వే క్టూత్రురుచ్యతే | 201 ఇ కార్యకరణములను ఉత్పన్నము చేయుటలో ్రకృతియే వాతువనియు, సుఖ దుణములను అనుభవించుటలో జీవాత్మయే హేతువనియు చెప్పబడుచున్నది. (20) పురుషః ప్రకృతిస్ణో హి భుంక్తే ప్రకృతిజాన్‌ సణాన్‌! కారణం గుణసంగో౭స్య సదసద్యోనిజన్మసు ! 211. పురుషుడు ప్రకృతిస్థుడై (ప్రకృతినుండి ఉత్పన్నములైన 'తిగుణాత్మక పదార్థములను అనుభవించును. కు గుణసాంగత్యమే జీవాత్మయొక్క ఉత్తమాధమ జన్మల కొరణమ్రగన్తు (యు

200 *ః శ్రీమద్ధగవద్గీత ౫ కవహ కున ఉపద్రష్టానుమంతా చ భర్తా భోక్తా మహేశ్వరః . పరమాత్మేతి చాప్యుక్తో దేహే౭_స్మిన్‌ పురుషః పరః । 22 ॥ ఈ దేహమునందున్న ఆత్మ వాస్తవముగా పరమాత్మయే. అతడు సాక్షిభూతుడగుటవలన 'ఉపద్రష్ట్ర యనియు, యథార్థసమ్మతినిచ్చువాడగుట వలన 'అనుమంతి అనియు, అన్నింటిని ధరించి, పోషించువాడు అగుటవలన 'భర్త' అనియు, జీవరూపములో "భోక్త అనియు, (బ్రహ్మాదులకును స్వామి యగుటవలన 'మహేశ్చరుడు'. అనియు, శుద్ధసచ్చిదానందఘనస్వరూపుడగుటవలన పరమాత్మ అనియు పిలువబడుచున్నాడు. (22) య ఏవం వేత్తి పురుషం ప్రకృతిం చ గుతైస్సహ | సర్వథా వర్తమానోబపి వ స భూయో భిజాయతే | 23 | ఈ విధముగా పురుషునితత్త్యమును, గుణసహితమైన (ప్రకృతితత్త్ర్వమును తెలిసికొనినవాడు అన్ని విధములగు కర్తవ్యకర్మలను అచరించుచున్నప్పటికిని పునర్జన్మను పొందడు. (23) ధ్యానేనాత్మని పశ్యంతి కేచిదాత్మానమాత్మనా అన్యే సాంభ్యేన యోగేన కర్మయోగేన చాపరే | 24

శ త్రయోదశో౭...ధ్యాయ.-క్రేత్రక్షేత్రజ్ఞవిభాగయోగ శ 201 కొందరు ఈ పరమాత్మను శుద్దమైన సూక్ష్మబుద్దితో ధ్యానయోగముద్వారా తమహృదయములయందు చూతురు. వైటీకొందరు (జ్ఞాన) యోగముద్యారాను, మటికొందటజు ర్మయోగముద్వారాను ఆ పరమాత్మను దర్శింతురు. (24) అన్యే త్వేవమజానంతః శ్రుత్వాన్యేభ్య ఉపాసతే 6 తేసి చాతితరంత్యేవ మృత్యుం శ్రుతిపరాయణాః ! 25 కాని ఈ సాధనమార్గములనుగూర్చి ఎజిగని మందబుద్దులు తత్ష్యజ్ఞానముగల ఇతరులనుండి విని, తదనుసొరముగ ఉపాసనలు చేయుదురు. ఆ శ్రవణపరాయణులును మృత్యురూప సంసార సాగరమునుండి. నిస్సందేహముగా బయట పడుదురు, (25), యావత్సంజాయతే కించిత్‌ సలం స్థావరజంగమమ్‌ క్షేతక్షే త్రజ్ఞసంయోగాల్‌ తద్విద్ది భరతర్షభ 126 ! ఓ అర్జునా! అ స్థావరజంగమ ప్రాణులన్నియన గేల పేలి సంయోగమువలననే ఉత్పన్నమగునని ఎలుంగువ్లు (2. ప జి ర వా న జ వి సర్వేషు భూతేషు తిష్టంత పే ఖమ” నాం . నళ్యత్స్వవినళ్యంతం యః పతే స పస్థ్సి (ఖు | క లో

202 * శ్రీమద్ధగవర్గీత * నశ్వరములైన చరాచరభూతముల(ప్రాణుల) యందు సమముగా స్టితుడైయున్న పరమేశ్చరుడు నాశరహితుడు. అట్టి పరమేశరుని చూచువాడే నిజమైన ద్రష్ట _ (27) సనుం పళ్యన్‌ హి సర్వత్ర సమవస్థీతమీశ్వరమ్‌ | న హినస్త్యాత్మనాత్మానం తతో యాతి పరాం గతిమ్‌ 28 సమస్తప్రాణులయందును సమభావముతోనుండు పరమేశ్వరుని సమత్వభావముతో చూచువాడు ఆత్మహంతకుడుకాడు - అనగా తనను తాను నాశము చేసికొనువాడు కాడు. అందువలన అతడు పరమగతిని పొందును. (28) ప్రకృత్యైవ చ కర్మాణి క్రియమాణాని సర్వశః ॥ యః పశ్యతి తథాత్మానమ్‌ అకర్తారం స పశ్యతి | 29 | సకలకర్మలు అన్నివిధములుగ (ప్రకృతిద్వారానే జరుగు చున్నవనియు, ఆత్మ అకర్త అనియు ఎఅింగినవాడు వాస్తవముగ చూచువాడు. (29) యదా భూతప్పథగ్భావమ్‌ ఏకస్థమనుపశళ్యతి । తత ఏవ చ విస్తారం బ్రహ్మ సంపద్యతే తదా | 30 |

• త్రయోదశో౩. ధ్యాయః-క్రేత్రక్షేత్రజ్ఞివిభాగయోగ: * 203 ఎంతగా నాధ్యాయు దలకు __వేర్వేరుగా గోచరించుచున్న ప్రాణులన్నియున్లు ఒకే పరమాత్మయందు స్టితమై యున్నవనియు, అట్టే అవి యన్నియును ఆ పరమాత్మనుండియే విస్తరించు చున్నవనియు, ఎతింగిన పురుషుడు ఆ క్షణముననే సచ్చిదానందఘనపరటబ్రహ్మను చేరును. (30) అనాదిత్వాన్నిర్లుణత్వాత్‌ పరమాత్మాయమన్యయః | శరీరస్టోలపి కౌంచేయన కరోతి న లిప్యతే! 311 ఓ అర్జునా! నాశరహితుడైన పరమాత్ముడు ప్రాణుల శరీరములందున్నప్పటికిని అనాది(సనాతనుడు) అగుటవలనను, నిర్గుణుడు అగుటవలనను ఎట్టి కర్మలకును కర్తకాడు. కనుక కర్మలతనిని ఏమాత్రమును అంటవు. న్‌. యథా సర్వగతం సొక్ష్య్వాల్‌ ఆకాశం నోపలిష్యతే | సర్వత్రావస్థితో దేహే తథాత్మా నోపలిప్యతే 32 1 సర్వత్ర (ఇతరమహాభూతములయందు) వ్యాపించియున్న ఆకాశము సూక్ష్మ మగుట వలన వాటి గుణదోషములు దానికి అంటవు. అట్టే సకల ప్రాణుల దేహముల యందు స్థతమైయున్నను ఆత్మ నిర్గణమగుటవలన వాటి గుణదోషములును దానికంటవు. (32

204 "శ శ్రీమద్ధగపర్గీత * యథా ప్రకాశయత్యేకః కృత్నం లోకమిమం రవిః | క్షేత్రం క్షేత్రీ తథా కృత్స్నం ప్రకాశయతి భారత | 33 । అర్జునా! ఒక్క సూర్యుడే ఈ సమస్త జగత్తును ప్రకాశిత మొనర్చుచున్నట్టు, ఒకే ఆత్మ సర్వ(్రాణులయందును స్థితమై, వాటినన్నింటిని (ప్రకాశింప (వైతన్య వంతములుగా) జేయుచున్నది. (3) క్షేత్రక్షేతజ్ఞయోరేవమ్‌ అంతరం. జ్ఞానచక్షుషా | భూత ప్రకృతిమోక్షం చ యే విదుర్యాంతి తే పరమ్‌ । 34 | . ఈవిధముగా క్షేత్ర-క్షేత్రజ్ఞులమధ్యగలఅంతరమును, కొర్యసహిత ప్రకృతినుండి విముక్తులగుటకు ఉపాయములను జ్ఞాననేత్రముల ద్వారా ఎజింగిన మహాత్ములు పరమగతిని పొందుదురు. (36) ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే '

• శ్రీకృష్ణార్దునసంవాదే క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞవిభాగయోగో నామ

• త్రయోదశో౬ధ్యాయః 1౧౫ .

ఓం శ్రీపరమాత్మవే నమః _ అథ చతుర్దశో£ధ్యాయః - గుణత్రయవిభాగయోగః శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ సరం భూయ: ప్రవక్ష్యామి జ్ఞానానాం జ్ఞానముత్తమమ్‌। యద్‌ జ్ఞాత్వా మునయస్సర్వే పరాం సిద్దిమితో గతాః । 1 ళా చి శ్రీ భగవానుడు పలికెను - జ్ఞానములలో అత్యుత్తమమైన పరమజ్ఞానమును నీకు మరల తెల్పబోవుచున్నాను. ఆ పరమజ్ఞానమును తెలిసికొనిన మునులు సంసార బంధములనుండి విముక్తులై పరమసిద్దిని పొందిరి. (0) ఇదం జ్ఞానముపాభ్రిత్య మమ సొధర్మ్య్యమాగతాః 1" సల్షే2.సి నోపజాయంతే ప్రలయే వ వ్యథంతి చ 2! ఈ జ్ఞానమును ఆశ్రయించినవారు నొ స్వరూపమునే పొందుదురు. అట్టి పురుషులు సృష్ట్యాదియందు మటల జన్మింపరు, ప్రళభయకాలమున వ్యథనొందరు. (2) మమ యోనిర్మహద్ర్రృహ్మ తస్మిన్‌ గర్భం దధామ్యహమ్‌ | సంభవః సర్వభూతానాం తతో భవతి భారత 3 |

206 8 శ్రీమద్ధగవర్గీత * లా. ఓ అర్జునా! నా మహద్రృహ్మరూపమైన మూలప్రకృతి సర్వప్రాణులకు జన్మ స్థానము. దానియందు చేతనసముదాయ రూపమైన బీజమును ఉంచెదను (స్టాపన చేసెదను). ఆ జడచేతన సంయోగమువలననే సర్వభూతముల ఉత్పతి జరుగును. (3) సర్వయోనిషు కౌంతేయ మూర్తయః సంభవంతి యాః | తాసొం (బ్రహ్మ మవాద్యోనిః అహం బీజప్రదః పితా ।ీ। ఓ అర్జునా! నానాయోనులయందు జన్మించు ప్రాణులను తనగర్భమున ధరించు మూలప్రకృతియే ఆ (ప్రాణులకు తల్లి. బీజస్టాపనచేయు నేను వాటికి తండ్రిని అనగా సర్వప్రాణులకును ప్రకృతియే తల్లి. నేనే జనకుడను. (4) సత్వం రజస్తమ ఇతి గుణాః ప్రకృతిసంభవాః | నిబద్నంతి మహాబాహో దేహే దేహినమన్యయమ్‌ | 5 ! ఓ అర్జునా! ప్రకృతినుండి ఉత్పన్నములైన సత్త్యరజస్తమోగుణములు నాశములేని జీవాత్మను శరీరమున బంధించును. (5) తత్ర సత్వం నిర్మలత్వాత్‌ ప్రకాశకమనామయమ్‌ ! సుఖసంగేన బధ్నాతి జ్ఞానసంగేన చానఘ। 6!

నిర పాపరహితుడా! ఈ మూడింటిలో సత్వగుణము అసిమినది. కనుక 'ప్రకాశకమైనది. వికారరహితమైనది. మను సుఖసాంగత్యమువలన జ్ఞానాభిమానము వలన జుని బంధించును. (6) రజో క ట్‌ వి తృష్టాసంగసముదృవమ్‌ ! న్నిబధ్చాతి కౌంతేయ కర్మసంగేన దేహినమ్‌ 1 7 ! అ! రజోగుణము. రాగొత్మకము.. అది కామము, బీవాల్‌. నుండి ఉత్పన్నమగునని యెజుంగుము. అది యొ గను... కర్మలయొక్కయు, కర్మవలముల క్కయు సాంగత్యముతో బంధించును. ౯7) తమష శ మష్ప్రజ్ఞానజం విద్ది మోహనం సర్వదేహొనామ్‌ | ప్రమాదాలస్యనిద్రాభిః తన్నిబద్నాతి భారత! 8 ! చేట్‌ తమోగుణము సకలదేహాభిమానులను మోహితులనుగొ గా అజ్ఞానమువలన జనించును. అది జీవాత్మను దాలస్యని[ద్రాదులతో బంధించును. (8) సత్యం స త్వం సుఖే సంజయతి రజః కర్మణీ భారత ! జానమావృత్య తు తమః ప్రమాదే సంజయత్యుల ! వ్ర

208 * శ్రీమద్ధగవద్గీత ఓ అర్జునా! సత్య్యగుణము జీవుని సుఖములలో నిమగ్నము _ చేయును. రజోగుణము కర్మలయందు నిమగ్నునిగా చేయును. తమోగుణము జ్ఞానమును కప్పివేసి 'ప్రమాదాదులలో ముంచివేయును. (9) రజస్తమశ్చాభిభూయ సత్యం భవతి భారత । రజఃసత్త్యం తమళశ్చేవ తమః సత్త్వం రజస్తథా | 10!

• ఓ అర్జునా! రజస్త్రమోగుణములనణచి సత్తగుణము వృద్దిచెందును. సత్త్యృతమోగుణములనణచి రులము వృద్దిచెందును. అట్లే సత్త్యరజో గుణములనణచి తమోగుణము వృద్దియగును. (10) సర్వద్వారేషు దేహే౭_స్మిన్‌ ప్రకాశ ఉపజాయతే | జ్ఞానం యదా తదా విద్యాత్‌ వివృద్దం సత్వ్యమిత్యుత | 111 శరీరేంద్రియములయందును, అంతఃకరణమునందును చైతన్యము, వివేకళక్తి ఉత్పన్నములైనప్పుడు అతనిలో సత్త్యగుణము వృద్దిచెందినదని తలంపవతిను. (11 లోభః ప్రనృత్తిరారంభః కర్మణామళనుః స్పృహా | రజస్యేతాని జాయంతే వివృద్దే భరతర్షభ । 12! శ

చ తుర్దశో౨. ధ్యాయః- గుణత్రయవిభాగయోగః * 209 ప్రవ! రజోగుణము వృద్దియైనప్పుడు లోభము, వి ద (ప్రాపంచిక విషయములయందు.- ఆసక్తి) అధ ద్రీతో సకామభావముతో కర్మాచరణము, కళ విషయభోగములయందు. లాలస ' అనునవి ్సన్నములగుచుండును. (62 అప జ అదకాశో౬. ప్రవృత్తిశ్చ ప్రమాదో మోహ ఏవ చ ! స్యీతాని జాయంతే వివృద్దే కురునందన 1 13 ! క్ష . కరి మో! తమోగుణము అధికమైనప్పుడు అంతః నష్ట నందును. ఇంద్రియములయందును వివేకశక్తీ య ను. కర్తవ్యకర్మలయందు విముఖత (ప్రమాదము అనగొ ర్థైతకరరమును మ్హూహింపజేయు వ్యర్థదేప్టలు, నిద్రాది కులు మొదలగునవి ఉత్పన్నములగుచుండును? (19) య, స జ్య ం ఏా సత్మ్వే ప్రవృద్దే తు ప్రలయం యాతి దేహాబ్ళల్‌ ! త్తమవిదాం లోకాన్‌ అమలాన్‌ ప్రతిపద్యతే 1141 అ ఖు వృద్దిచెందినపుడు మనుజొడు నురణించినబో ని డు . ఉత్తమ కర్మలను అచరించువా రు చేరెడి ర్మలములైన స్వర్గాది దివ్యలోకములను పొందును. (14)

210 * శ్రీమద్ధగవద్గీత * రు రజసి ప్రలయం గత్వా కర్మసంగిషు జాయతే । తథా ్రలినస్తమసి మూఢయోనిషు జాయతే । 15 | రజోగుణము వృద్దిచెందినపుడు మృత్యువు ్రాప్తించినచో అతడు కర్మాసక్తులైన మానవులలో జన్మించును.. అట్టే తమోగుణము వృద్ధిచెందినప్పుడు మృతిచెందిన మానవుడు పశుషక్షికీటకాది నీచయోనులలో జన్మించుచుండును. (15) కర్మణః సుకృతస్యాహుః సాత్వికం నిర్మలం ఫలమ్‌ ॥ రజసస్తు ఫలం దుఃఖమ్‌ అజ్ఞానం తమసః ఫలమ్‌! 16 ! 'ేస్ట్రములైన కర్మలను ఆచరించుటవలన సాత్భికఫలము అనగా సుఖము, జ్ఞానము, వైరాగ్యము మొదలగు నిర్మలఫలములు కలుగును. రాజసకర్మలకు ఫలము దుఃఖము. తామసకర్మలకు ఫలము అజ్ఞానము. (16) సత్వ్వాత్‌ సంజాయతే జ్ఞానం రజసో లోభ ఏవ చ। ప్రమాదమోహౌ తమసో భవతో£_జ్ఞాననేవ చ 117 | సత్త్యగుణమువలన జ్ఞానమూ రజోగుణమువలన లోభమూ, తమోగుణమువలన ('ప్రమాదమోహాదులూ, అజ్ఞానమూ తప్పక ఉత్పన్నములగుచుండును. _ (17

• చతుర్ధశో౭ ధ్యాయః- గుణత్రయవిభాగయోగః * 211 ఊర్హ్వం గచ్చంతి సత్త్యస్టాః మధ్యే తిష్టంతి రాజసాః | జఘన్యగుణవృత్తిస్తాః అధో గచ్చంతి తామసొః | 18 | శ్‌ ల స్వర్గాది ఊర్హలోకములకు పోవుదురు. ల గుణస్థితులైన (రాజస) పురుషులు మధ్య (మానవ) ల్ల కమున౦దే ఉందురు. తమోగుణ కార్యరూసములైన నిద్రా స్టమాదాలస్యాదులయందు స్థితులైనవారు అధోగతిని అనగా ట, పపపక్ష్యాది యోనులను, నరకములను పొందుదురు.(18). నాన్యం గుణేభ్యః కర్తారం యదా ద్రష్తానువశ్యతి | గుణేభ్యశ్చ పరం వేత్తి మద్భావం సోఃధిగచ్చతి! 19 ! (ద్రష్టయైనవాడు గుణములే గుణములయందు వర్తించు సన్నృవనియూ, త్రిగుణములుతప్ప వేజుగొ కర్తలు లేరనియూ తెలిసికొని, త్రిగుణములకు అతీతముగొనున్న సచ్చిదానంద ఘనపరమాత్మస్వరూపుడవైన నా తత్త్వమును తెలిసికొనును. అప్పుడతడు నా స్వరూపమునే పొందును. (19) గుణానేతానతీత్య త్రీన్‌ దేహీ దేహసముద్భవాన్‌ ! జన్మమృత్యుజరాదుఃఖై: విముక్తోణ.వ్యతేమళ్నుతే (20! [1031]3ళ₹0ఛాం (స్యా) 8

212 ఇ శ్రీమద్ధగవద్గీత * దేహోత్పత్తికి కారణరూపములైన ఈ మూడు గుణములను అధిగమించిన పురుషుడు జన్మ, మృత్యు, జరా(వార్దక్య), దుఃఖములనుండి విముక్తుడై, పరమానందమును పొందును, (20) అర్జున ఉవాచ కైర్తింగై త్రీన్‌ గుణానేతాన్‌ అతీతో భవతి ప్రభో కిమాచారః కథం చైడాన్‌ త్రీన్‌ గుణానతివర్తతే ! 21 అర్జునుడు పలికను - ఓ ప్రభూ! ఈ మూడు గుణములకును అతీతుడైనవాని లక్షణములెవ్వి? అతని లోకవ్యవహారరీతి యొట్టుండును? మనుష్యుడు త్రిగుణాతీతుడగుటకు ఉపాయమేమి? (ము శ్రీభగవాన్‌ ఉనాచ ప్రకాశం చ ్రవృత్తిం చ మోహమేన చ పాండవ | న ద్వేష్టి సంప్రవృత్తాని న నివృత్తాని కాంక్షతి 1 22 శ్రీ భగవానుడు పలికెను - ఓ పాండవా! సత్త్వగుణ కార్యరూపమైన (ప్రకాశము, రజోగుణకార్యరూపమైన ప్రవృత్తి [1031]

• చతుర్దశో౭ ధ్యాయః - గుణత్రయవిభాగయోగః ఈ 213 తమోగుణ కార్యరూపమైన మోహము, తమంతట తామే ఏర్పడినప్పుడు త్రిగుణాతీతుడు ద్వేషింపడు = అనగా వాటిని గూర్చి విచారపడడు.అట్లే అవి తొలగిపోయినప్పుడు వాటికై కాంక్షపడడు- అనగా ఎల్లప్పుడును ఒకే స్టీతిలోనుండును. (22) ఉదాసీనవదాసీనో గుత్రర్యో న విచొల్వతే ! గుణా వర్తంత ఇత్యేన యో౬ఒవతిస్టతి నేంగతే 123 | 'త్రిగుణములకును, .. వాటి... కొర్యరూసములైన శరీరేంద్రియాంతఃకరణ వ్యాపారములకును ఏమాత్రము చలింపక, త్రిగుణాతీతుడు, ఉదాసీనుని వలె(సాక్షినలె) ఉండును. గుణములే గుణములయందు. ప్రవర్తించుచున్నవని తలంచును. అతడు సచ్చిదానందఘనపరమౌత్మ యందు ఏకీభావస్టితుడై యుండును. ఈ స్థితినుండి ఎన్నడును చలింపడు. . (29) సమదుఃఖసుఖ; స్వస్థః సమలోష్టోళ్మకొంచనః | తుల్యప్రియాప్రియో ధీరః తుల్యనిందాత్మసంస్తుతః 2డీ!

214 * శ్రీమద్ధగవర్గీత 4 త్రిగుణాతీతుడు స్వస్వరూపమునందే నిరంతరము స్థితుడై యుండును. సుఖదుః:ఖములను సమానముగా భావించును. మట్టి రాయి, బంగారములయందు సమభావమునే కలిగియుండును. అనగా అఆ మూడింటియందును (గ్రాహ్యత్యాజ్య భావములను కలిగియుండడు. అతడే ధీరుడైన జ్ఞాని. ప్రియాప్రియములకు గాని, నిందాస్తుతులకు గాని తొణకడు. అనగా రెండింటియందును సమస్థితిలోనే యుండును. (24) మానావమానయోస్తుల్యః తుల్యో మిత్రారిపక్షయోః । సర్వారంభపరిత్యాగీ గుణాతీత: స ఉచ్యతే । 25 | మానావమానములయందును, మిత్రులయందును, శత్రువులయందును సమభావముతో ప్రవర్తించువాడును, విధ్యుక్తకర్మలను ఆచరించుచు కర్షృత్వాభిమానము లేనివాడును ఐనవాడు త్రిగుణాతీతుడనబడును. (25) మాం చ యోఇ_వ్యభిచారేణ భక్తియోగేన సేవతే స గుణాన్‌ సమతీత్యెతాన్‌ బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే । 2గ1 లీ

షు చతు! అన ఇంటల (మైన). భక్షియోగమురాం నన్నే పూరిగా భజించువాడును, ఈ మూడు గుణములకును ఘు నర అతీతుడైనవాడును అగు పురుషుడు సచ్చిదానంద బ్రహ్మ ప్రాప్తికి అర్హుడగును. - (20 బ్రహ్మణో హి ప - కాళ (| క హి ప్రతిష్టాహామ్‌ అమృతస్యావ్యయన్య చ్‌॥ న న్యచ ధర్మస్య సుఖస్యెకొంతికస్య చ[27! స వాట అట్టి శాశ్ళతపరబ్రహ్మకును, అమృతత్వమునకును: ఆ ధర్మమునకును, అఖిండానందమునకును నేనే ధారము, (27) ఓం తత్పదితి శ్రీ మద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు శ్‌ (బ్రహ్మవిద్యాయాం తూగొస్రే శ్రకృష్ణార్దునసంవాదే గుణత్రయవిభాగయోగో నొమ చతుర్హకో ౨_.ధ్యాయః 10౪ ఖు శ ఈ

216 ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ పంచదళశోఇధథ్యాయః - పురుషోత్తమయోగః శ్రీభగనాన్‌ ఉవాచ ఊర్చ్వృమూలమధళ్ఞాఖమ్‌ అశ్వత్హం ప్రాహురవ్యయమ్‌ | ఛందాంసి యస్య సర్జాని యస్తం వేద స వేదవిత్‌ 111 శ్రీ భగవానుడు పలికెను- ఆదిపురుషుడైన పరమేశ్వరుడే మూలముగా, (బ్రహ్మయే ముఖ్యశాఖగా (కాండముగా), వేదములే పర్షములు(అకులు)గా గల ఈ సంసారరూప- అష్టతవృక్షము నాశరహితమైనది (శాశ్యతమైనది), ఈ సంసారవృక్షతత్త్యమును మూలసహితముగా తెలిసినవాడు నిజముగా వేదార్థములను ఎఆీిగిన వాడు. (1) అధళ్ళోర్చ్యం ప్రసృతాస్తస్య శాఖా గుణప్రవృద్దా ' విషయప్రవాలాః అధశ్ళమూలాన్యనుసంతతాని కర్మానుబంధీని మమనుష్యలోకే ।; 21 ఈ సంసారవృక్షమును (త్రిగుణములనెడి జలములు తడుపుచుండును. ఆ జలములచే వృద్దిపొందు శాఖలే

• పంచదశో£౬. ధ్యాయః -పురుషోత్తమయోగః 4 217 అనాకనునుానానుతానుననునననుకనుుత నునా లాల నాలా నననాల నాననా నా నినన దేవమనుష్యతిర్యగ్యోనులలో జన్మించుప్రాణులు, చిగుళ్లే విషయభోగములు. ఈ శాఖలు, చిగుళ్ళు సర్వత్ర వ్యాపించియున్నవి. మనుజులను కర్మానుసారముగా బంధించు అహంకార మమకార వాసనలనెడి వేర్టు ఊడలు అన్నిలోకములలోను క్రింద, పైన వ్యాపించి ఉన్నవి. (2) న రూపమస్యేహ తథోపలభ్యతే

నాంతోన చాదిర్ద చ సంట్రతిష్టా! అశ్వత్థమేనం సువిరూఢమూలమ్‌ అసంగళస్త్రేణ దృఢేన చర్యా ఈ సంసారవృక్షమును బాగుగొ పరిశీలించి చూలు ఇందు వర్షింపబడిన రీతిగా లభ్యము గొదు. క ఆదియ్సు, అంతము, సరియైన స్టితియు లే న్‌ వేర్లు అహంకారమమకారవాసనారూపములైన .ధృఢమై యన కుర శ్థన్మ్షమను నికట లు గల ఈ సంసారరూప - అల్చేజ్తీవకీ (9) వైరాగ్యమనెడ్డి శస్త్రముతో ఖండించి. త్‌జ్చ ర సదం తత్పరిమార్గితవ్యం ం భా థా! యస్మిన్‌ గతా న నివర్తం

218 * శ్రీమద్ధగవర్గీత * లు తమేన చాద్యం పురుషం ప్రపద్యే

యత: ప్రవృత్తి ప్రసృతా పురాణీ ! &|

అనంతరము ఆ పరమపదరూపుడైన పరమేశ్వరుని

సర్వతోముఖముగ అన్వేషింపవలెను. ఆ పరమపదమును చేరిన పురుషులు ఈ జగత్తునకు తిరిగిరారు. అట్టి పరమేశ్శరునినుండియే ఈ పురాతనసంసారవృక్షపరంపర విస్తరించియున్నది. అట్టి అదిపురుషుడైన నారాయణునే శరణుపాంది, దృఢ నిశ్చయముతో ఆ పరమేశ్చరుని మనన, నిదిధ్యాసాదులు చేయవలెను. (4) నిర్మానమోవో జితసంగదోషా

అధ్యాత్మనిత్యా వినివృత్తకామా; ॥ ద్వంద్వైర్విముక్షాః సుఖదు:ఖసంక్షై

గచ్చంత్యమూఢాః పదమవ్యయం తత్‌ 15 ।

దురభిమానమును, మోహమును త్యజించినవారును,

ఆసక్తియను దోషమును జయించినవారును, (ప్రాపంచికవాంఛల నుండి పూర్తిగా మజలినవారును, పరమాత్మ స్వరూపము నందు నిత్యస్టితులైనవారును, సుఖదుఃఖాదిద్వంద్వముల నుండి విముక్తులైన వారును అగు జ్ఞానులు శాశ్ళతమైన ఆ పరమపదమును పొందుదురు. (5)

న తద్భాసయతే సూర్యో న శశాంకో న పావకః | యద్గత్వా న నివర్తంతే తద్దాను పరమం మను! 6! స్వయం ప్రకాశస్వరూపమైన నా పరంధామమును సూర్యుడు గాని, చంద్రుడుగాని, అగ్నిగాని ప్రకాశింపజేయజాలరు. అట్టి పరంధామమును చేరిన పుణ్యాత్ములు మజల ఈ జగత్తున (ప్రవేశింపరు. అనగా జన్మింపరు. (6) మమైవాంశో జీవలోకే జీవభూత:. సనాతనః! మనఃషష్టానీంద్రియాణి ప్రకృతిస్తాని కర్షతి.! గ్గ జీ ప్రాణి లోకమున ఈ దేహమునందున్న సనాతనమైన వాత్మ నా అంశయే. అది ప్రకృతియందు స్థితములైన మనస్సు ఇంద్రియములను. శబ్దాదివిషయములద్యాగా తనవైపు ఆకర్షించును. (7) శరీరం యదవాస్నోతి యచ్చావ్యుత్కొమలీశ్వరో | గృహత్వెతానిసంయాతి వాయుర్గంధానివాశయాల్‌ 181! వాయువు వాసనలను ఒకళోటినుండీ మజీయొకలోటి? తీసికొని పోయినట్టుగా దేహాదులకు స్వామిట్రైన జీవా నీ ఒక శరీరమును త్యజించునపుడు. మనస్సు ఇంద్రియముల

220 ఇ శ్రీమద్ధగవర్గీత * లాలా గ్రహించి, వాటితో గూడ మజొక శరీరమును పొందును. అనగా దానిలో ప్రవేశించును. (8) శ్రోత్రం చక్షుః స్పర్శనం చ రసనం ఘ్రాణమేవ చ! అధిష్టాయ మనశ్చాయం విషయానుససేవతే 19 ! ఈ జీవాత్మ త్వకృక్షుశ్రోత్రజిహ్యాఘ్రాణములు అనెడీ పంచేంద్రియములను, మనస్సును ఆశ్రయించి, శబ్దాదివిషయములను అనుభవించును. (9) ఉఊత్రామంతం స్థితం వాసీ భుంజానం వా గుణాన్వితమ్‌ | విమూఢా నానుపళ్యంతి పశ్యంతి జ్ఞానచక్షుషు 1101 జీవాత్మ శరీరమును త్యజించునప్పుడును, శరీరమునందు స్థితుడై యున్నప్పుడును, విషయభోగములను అనుభవించు చున్నప్పుడును, అటులే త్రిగుణములతో కూడియున్నప్పుడును అజ్ఞానులు తెలిసికొనలేరు. కేవలము వివేకశీలురైన జ్ఞానులే తమ జ్ఞాననేత్రములవలన స్వస్వరూపమును తెలిసికొనగల్లుదురు (10) యతంతో యోగినశ్చైనం పశ్యంత్యాత్మన్యవస్టీతమ్‌ | యతంతో౬ప్యకృతాత్మానో నైనం పళ్యంత్యచేతసః 111!

అంత:కరణశుద్దిగలయోగులు తమహృదయముల యందున్న ఈ ఆత్మతత్య్యమును (ప్రయత్నశీలురై తెలిసికొనగలరు. కాని అంతఃకరణశుద్ధిలేని అజ్ఞామలు ఎంతగా ప్రయత్నించియు, ఈ ఆత్మను తెలిసీకొన జాలరు, " (10) యదాదిత్యగతం తేజో జగద్భాసయతేః-ఖిలమ్‌ ! యచ్చంద్రమసి యచ్చాగ్నో తత్తేజో విద్ధి నూమకమ్‌ | 121

సమస్తజగత్తును ప్రకాశింపజేయు సూర్యునితేజస్సును, అటులనే చందద్రునితేజస్సును, అన్లితేజస్సును నాతేజస్సేయని యెజుంగుము. (12) గామావిశ్య చ భూతాని ధారయామ్యహామోణా ' | ప్రవటోయందు బ్రవేకింి, నేను నా శ్తీద్పోలో స అ తములను ధరించి, పోషించుచున్నాను. రవస్పరూప గొ అమృతమయుడైన చంద్రుడనై ఓషరులకు గణి

నస్పతులన్నింటికిని, పుష్టిని చేకూర్చుచున్నను'

అహం వైశ్వానరో భూత్వా ప్రాణినాం దేహమాథ్రితః ! ప్రాణాపానసమాయుక్తః పచామ్యన్నం చతుర్విధమ్‌ । 14 1 నేనే ప్రాణాపానసంయుక్షమైన వైశ్వానరాన్నిరూపములో సర్వప్రాణుల శరీరములయందుండి నాలుగువిధములైన ఆహారములను జీర్షము చేయుచుందును (14) సర్వస్య చాహం వ్పాది సన్నివిష్టో మత్తః స్కృతిర్‌ జ్ఞానమపోహనం చ। వేదైళ్ళ సర్వెరహమేవ వేద్యో వేదాంతకృద్వేదవిదేవ చాహమ్‌ | 15 1 సమస్తప్రాణుల హృదయములలో అంతర్యామిగా ఉన్న వాడను నేనే. నానుండియే స్మ్మతి, జ్ఞానము, అపోహనము (సందేహమును తొలగించుట) కలుగుచున్నవి. వేదముల ద్వారా తెలిసికొనదగిన వాడను నేనే. వేదాంతకర్తను, వేదజ్ఞాడను గూడ నేనే. (15) ద్వావిమౌ పురుషా లోకే క్షరశ్చాక్టు ఏన చ । క్షరః నర్వాణి భూతాని కూటస్టో౭క్షర ఉచ్యతే; 16 |

ఈ జగత్తునందు క్షరుడు (నళ్చరుడు),. ఆక్షరుడు (వినాశరహితుడు) అని వురుషులు రెండు విధములుగా గలరు. సకల(ప్రాణులశరీరములు నళ్చరములు, జీవాత్మ నాశరహెతుడు. గల) ఉత్తమ: పురుషస్వ్యన్యః సరమాత్మేత్యుదాహృతః 1 యో లోకత్రయమావిశ్య బిభర్త్యవ్యయ ఈశ్వరః! 17 !

పై ఇద్దరికంటెను. ఉత్తముడైన పురుషుడు వేరైనవాడొకడు కలడు. అతడే నాళరహిలుడైన పరమేళ్సరుడు, పరమాత్మ అతడు ముల్లోకములయందును ప్రవేశించి, అందథీని భరించి పోషించుచున్నాడు. (17 యస్మాత్‌ క్షరమతీతో౭.వామ్‌ అక్షరొదపీ చోతమ ' అతో౭ స్మి లోక్తే వేదే చ ప్రథితః వురుమోత్తనుః ! 18 |

ఏలనన నశ్చరమగు జడవర్లము (క్షేతము) కంటా వేను. సర్వథా 'అతీతుడను. నాారహితైన్‌ సన్ని కంటెను ఉత్తముడను. కనుక ఈజగత్తునందును: మ్‌ యందును పురుషోత్తముడనని ప్రసిద్దికక్కెతిని:

224 * శ్రీమద్ధగవర్గీత ౫ 22 నా యో మామేవమసమ్మూఢో జానాతి పురుషోత్తనమ్‌ స సర్వవిదృజతి మాం సర్వభావేన భారత 19! ఓ అర్జునా! జ్ఞానిమైనవాడు ఈ విధముగా నన్ను తత్త్యతః పురుషోత్తమునిగా ఎఆుంగును. సర్వజ్ఞుడైన అతడు వాసుదేవుడనైన నన్నే నిరంతరము పరమేశ్వరునిగొ భజించును. కం. ఇతి గుహ్యతనుం శాస్త్రమ్‌ ఇదముక్తం మయానఘ | ఏతద్‌ బుద్దా బుద్దిమూన్‌ స్యాత్‌ కృతకృత్యశ్చ భారత 1 20 | ఓ పుణ్యపురుషా! ఓ అర్జునా! అత్యంతము గోష్యమైన ఈ శాస్త్రమును ఈ విధముగా నీకు తెలిపితిని. దీని తత్తమును తెలిసికొనిన మనుష్యుడు జ్ఞానిలై కృతార్చుడు కాగలడు. (20) ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవర్గీతాసూపనిషత్సు (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే శ్రీకృష్ణార్ణునసంవాదే పురుషోత్తమయోగోనామ పంచదశో౭ ధ్యాయః ॥1౧౫|॥ శస న్య

ణ్‌ ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ షోడళో ఇధ్యాయ: - డైవాసురసంపట్విభాగయోగః శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ అభయం సత్త్యసంచుద్ది: జ్ఞానయోగవ్యవస్థితి: 1 శ్రీ భగవానుడు. పలికెను. = నిర్భయత్వము, అంతః కరణశుద్ది, తత్త్యజ్ఞాన ప్రాప్తికై ధ్యానయోగమునంచు నిరంతర దృధఢస్థితి స్తాత్మకదొనము. ఇంద్రియనిగ్రహము: లగవంచుని చేవతలను, గురుజనులను పూజించుట, అట్లీ అగ్నీపోలౌది ఉత్తము కర్మాచరణము, కేదళాస్రములసరవ పాఠనములు మజియు భగవంతుని నామగుణకీర్తనములు, స్వధర్మాచరణము నందలి క్రష్టములకు ఓర్చుకొనుటి, ఛీరేంద్రిదూంతః కరణముల సరళత్వము (ఆర్జవము) (1 అహింసా సత్యమ్రోధః త్యాగ శాంతిరపైచునమ్‌ ! దయా భూజేన్యలోలుప్ప్రం మార్షవం ్రారచానలమ్‌ 12 | అహింస (మనోవాక్కాయముల ద్వార ఎన విధముగను కష్టమును కల్లిం కుండుట): స్‌

226 ష్ణ శ్రీమద్ధగవద్గీత త్త (యథార్హమైన, ప్రియమైన భాషణము), అతక్రోధము (తనకు అపకారము చేయువారిపైనకూడ కోపములేకుండుట), త్యాగము(కర్మాచరణమునందు కరృత్వాభిమానమును త్యజించుట), శాంతి (చిత్తచాంచల్యము లేకుండుట), అపైశునము (ఎవరినీ నిందింపకుండుట), దయ (అన్నిప్రాణులయెడ నిష్ణేతుకకృప), _ అలోలుపము (ఇంద్రియవిషయ సంయోగము ఉన్నను వాటిపై ఆసక్తి లేకుండుట), మార్దవము (కోమలత్వము), శాస్త్రవిరుద్ధ కార్యాచరణమునకు వెనుకాడుట (సిగ్గుపడుట), అచాపలము(వ్యర్హచేష్టలు చేయకుండుట)... (2) తేజః క్షమా ధృతిః శాచమ్‌ అద్రోహో నాతిమానితా। భవంతి సంపదం దైవీమ్‌ అభిజాతస్య భారత! 3 । ఓఅర్జునా! తేజస్సు, క్షమ, ధైర్యము,శౌచము (బాహ్యశుద్ది) అ(ద్రోహము (ఎవ్వరిసైనను శత్రుభావము లేకుండుట) అమానిత్వము. (తాను పూజ్యుడనను అభిమానము లేకుండుట) మొదలగునవి యన్నియును దైవీసంపద గలవాని లక్షణములు. (39) దంభో దర్చో౭_భిమానళ్చ (క్రోధః పారుష్యమేవ చ | అజ్ఞానం చాభిజాతస్య పార్థ సంపదమాసురీమ్‌ । 4& 1

శల షోడశో£. ధ్యాయః-దైవాసురసంపద్విభాగయోగః * 227 ఓ పార్ట! దంభము (కపటము), దర్పము (మొండితనము), అభిమానము, (క్రోధము, పారుష్యము, (మాటల యందును, చేష్టయందును కఠినత్వము), అజ్ఞానము మొదలగునవి అనురీన్వభావముగలవాని లక్షణములు. - (4 దైవీ సంపద్విమోక్షాయ నిబంధాయాసురీ మతా | మా శుచః సంపదం దైవీమ్‌ అభిజాతో౬సీ పాండవ 15 | ఓ అర్జునా! దైవీసంపద ముక్తిదాయకము. ఆసురీసంపద బంధహేతువు, నీవు దైవీసంపదతో పుట్టినవాడవు. కనుక శోకింపకుము (5) ద్వౌ భూతసర్గౌ లోకేఇస్మిన్‌ దైవ ఆసుర ఏవ చ! దైవో విస్తరశ: ప్రోక్ష్య ఆసురం పార్ట మే శృణు! 6! ఓ అర్జునా! ఈ లోకముననున్న మానవులు రెండువిధములుగా ఉందురు. దైవలక్షణములు గలవారు కొందలు. ఆసురలక్షణములు గలవారు మజికొందటు. దైన లక్షణములు విస్తృతముగా తెల్పబడినవి. ఇప్పుడు

228 +: శ్రీమద్దగవద్గీత * ఆసురలక్షణములుగలవారిని గూర్చి. వివరముగా తెల్ప్చెదను వినుము. (6) ప్రవృత్తిం చ నివృత్తిం చ జనా న విదురాసురాః । న శౌచం నాపి చాచారో న సత్యం తేషు విద్యతే। 7 ఆసురస్వభావముగలవారు 'ప్రవృత్తినివృత్తులను (కర్తవ్యాకర్తవ్యములను) ఎఆుగరు. కనుక వారిలో బాహ్యాభ్యంతర శుచిత్వముగాని, శ్రేష్టమైన (ప్రవర్తనగాని, సత్యభాషణముగాని ఉండనే ఉండవు* (7) అసత్యమప్రతిష్టం తే జగదాహురనీశ్వరమ్‌ । ఆపరస్పరసంభూతం కిమన్యత్‌ కామహైతుకమ్‌ । 8 ఈ జగత్తునకు ఆధారమైనది ఏదియును లేదనియు, ఇది అసత్యమనియు, భగవంతుడనెడివాడు లేనేలేడనియు, కామ్రేరితులైన స్రీవురుషులసంయోగ కారణముగ జీవులు సహజముగనే పుట్టుచున్నారనియు, కావున సృష్టికి కామము తప్ప మణొక కారణమే లేదనియు ఆసురలక్షణములు గలవారు భావింతురు* (8

ఓ షోదశో2_.ధ్యాయః- దైవాసురసంపద్విభాగయోగు * 229 ఏతాం దృష్టిమవష్టభ్య నష్టాత్మానో౬ల్పబుద్ధయః | ప్రభవంత్యుగ్రకర్మాణః క్రయాయ జగతో2.హీతాః!9 | అసంబద్ధమైన ఇట్టి మిథ్యావాదమ్ముఛేయుభౌతికవాదులు ఆత్మనుగూర్చి తలంపరు. (ఆత్మయ్మైక్క. అస్తిత్సమును విశ్ససింపరు) వారు మందబుద్దులు. వారు అందటికిని అపకారముచేయు/క్రూరులు. వారిశక్తిసోమర్శ్యములు (ప్రపంచ వినాశమునకే వినియోగపడుచుండును. (9) కామమా(థ్రిత్య దుష్పూరం దంభమానమదాన్వితాః | మోహాద్బహీత్వాస(ద్రాహాన్‌ ప్రవర్తంతేఓశుచివ్రతాః | 10 దంభము, దురభిమానము, మదములలోగూడిన ఈ ఆసుర లక్షణములు గలవారు “యుక్తాయుక్తములను మరచి, తమ వాంఛలను ఏదో విధముగ తీర్చుకొనుటకు సిద్దపడుదురు. అజ్ఞానకారణముగ మిథ్యాసిద్దాంతములను ఆ(శ్రయింతురు. శాస్త్రవిరుద్దముగా (భ్రష్టాచారులై ప్రవర్తింతురు. (10) చింతామపరిమేయాం చ ప్రలయాంతొముసా్రితాః | కామోపభోగపరమా ఏతావదితి నిళ్ళితాః। 111

230 ఇథి శ్రీమద్ధగవర్గీత * టు మరణించువజకును వారు అంతులేనిచింతలలోనే మునిగిపోవుచుందురు, విషయభోగానుభవములయందే తత్పరులై అదియే నిజమైన సుఖమని భావింతురు. (11) ఆశాపాశశతైర్చద్దాః. కామక్రోధపరాయణా: | ఈహంతే కామభోగార్ధమ్‌ అన్యాయేనార్థసంచయాన్‌ | 12 | వారు. ఆశాపాశపరంపరలచే ఎల్లప్పుడును బంధింపబడుచుందురు. కామ([కోధపరాయణులై 'ప్రవర్తింతురు. విషయభోగముల నిమిత్తమై, అన్యాయ మార్గములద్వారా ధనార్జనకు పాల్చడుచుందురు. (12) ఇదమద్య నుయా లబ్బమ్‌ ఇనుం ప్రాప్ఫ్యే మనోరథమ్‌ । ఇదమస్త్రీదమపి మే భవిష్యతి పునర్ధనమ్‌ | 13 1 “నేను మిక్కిలి పురుషార్ధినిగనుక ఈ అభీష్టవస్తువును పొందితిని. ఇంకను నా మనోరథములన్నింటిని సాధించుకొనగలను. ఇప్పటికే నాకడ ఎంతో ధనము ఉన్నది. మున్ముందు ఇంకను ఎంతోధనమును సంపాదింపగలను” అని వారు తలంచుచుందురు. (13)

• షోడశోఇ_ ధ్యాయః- దైవాసురసంపద్విభాగయోగు * 231 అ, ఆస్‌ మయా హతః శత్రు: హనిప్యే చాపరావపి ! ్యరో౭_ హమహం భోగీ సిద్దోఒహం బలవాన్‌ నుఖీ 1141 వే ఈ శత్రువును వధించితిని. ఇతర శేత్రువులనుగూడ వధింపగలను, నేనే సర్వాధిపతిని. సమస్త సుఖి భోగములను అనుభవింపగలవాడను నేనే. సిద్దులన్నియు నొ గుప్పిటనే న్నవి. నేనే గొప్ప బలవంతుడను. - (గట ఆ రధ్యా౬. భిజనవానస్మి కో న్యోజప్తి సద్చశో మయా! క్ష్యే దాస్యామి మోదిష్య ఇత్యజ్ఞానవిమోహొలోః 115! అనేకచిత్తవిభ్రాంతా: మోహజాలసనూవృళః ! ప్రసక్తా కామభోగేషు. పతంతి నరీఃపలో ! గ 'నేనే గొప్ప ధనవంతుడను, మిక్కిలి పరివారమో. న్‌ డను. నాతో సమానుడు సంయొకడులేడు. నేను మక్‌ ను చేయగలను. దానములు ఇయ్యగలను. ఆ థేచ్చముగా వినోదింపగలను.” - అనుచు అనేక విధము లుగ జ్ఞానమోహితులై చిత్తభ్రమణమునకు లోనై మౌహలొలము భోగ కొని, ఆసురలక్షణములు: | ల రకముల య ములయందే మిక్కిలి అసక్తులై ఘోరన 10) దు పడిపోవుచుందురు (5,

232 * _శ్రీమద్ధగవర్గీత * నన ఆత్మసంభావితావ స్తబ్బాః: ధనమానమదాన్వితాః | యజంతే వామయజ్షెస్తే దంభేవావిధిపూర్వకమ్‌ ॥ 17 । వారు' తమకు తామే గొప్పవారమని భావించుకొనుచు, గర్వోన్మత్తులై ధనదురహంకారములతో కన్నుమిన్నుగానక ('ప్రమత్తులై, శాస్త్రవిరుద్దముగా ఆడంబర(ప్రధానముగా పేరుకు మాత్రమే యజ్ఞముల నాచరించుదురు.. (17) అహంకారం బలం దర్భం కామం క్రోధం చ సంత్రితాః | మామాత్మపరదేహేషు ప్రద్విషంతో౭_భ్యసూయకాః | 28 | అహంకారము, బలము, దర్చము, కామము, 'క్రోధములకు వళశులై ఇతరులను నిందించుచు తమశరీరములయందును ఇతరులశరీరములయందును, అంతర్యామిగానున్న నన్ను ద్వేషించుచుందురు.. (18) తానహం ధ్విషతః కక్రూరాన్‌ సంసారేషు నరాధమాన్‌ క్షీపామ్యజస్రమశుభాన్‌ ఆసురిప్వేన యోనిషు 19! అట్టు ఇతరులను ద్వేషించు పాపాత్ములను, క్రూరులైన నరాధములను మాటిమాటికిని ఈ సంసారమునందు ఆసురీయోనులలోనే నేను పడవేయుచుందును. (19)

ఆసురీం యోనిమాపన్నా మూఢా.జన్మని జన్మని | మామపప్రాప్యైన కౌంతేయ తతో యాంత్యధమాం గతిమ్‌! 29 | ఓ అర్జునా! ఈ ఆసురీప్రకృతిగల మూఢులు, నని షా న ౦దకయే, ప్రతిజన్మయందును అసురీయోనలనే ఫాందుళు చివరకు అంతకంటెను హీనమైనగతిని పొందుదురు అనగా ఘోరమైన నరకములయందు ఏడెదరు. (20) త్రివిధం నరకస్యేదం ద్వారం నాశనమౌత్మనః ! కానుః క్రోధస్తథా లోభ: తస్మాదేతత్రయం తృచేత్‌ బే! కామక్రోధలోభములు అను శి మూడును నరకద్వారములు, అవి ఆత్మ నొశమునకు కారణములు, అనగా మనుజుని అధోగతీపాలుచేయునవి. కనుక ఈ మూడింటిని త్యజింపవలెను. (బు ఏతైర్విముక్త: కౌంతేయ తమోద్వారై! ఇత్రిభిర్నర ఆచరత్యాత్మనః శ్రేయః తతో యాతి గతిమ్‌ 2! ఓ అర్హు రములనుంిడీ బయటి పడిన స్టనా! ఈ మూడునరకద్యా అందు వలన పయ శుభకర్మలనే అచరందును వో మగతిని పాందున. అనగా నన్నే ప"

234 * శ్రీమద్ధగవద్గీత * యః శాస్త్రవిధిముచత్స్చృజ్య వర్తతే కామకారతః న స సిద్దిమవాష్నోతి! న సుఖం న పరాం గతిమ్‌ । 23; శాస్త్రవిధిని త్యజించి, యథేచ్చగా (విశ్చంఖలముగా) (ప్రవర్తించువాడు సిద్ధిని పొాందజాలడు. వానికి ఇహపర లోకసుఖములు లభిరపవు. పరమగతియు ్రొప్తింపదు. (23) తస్మాచ్చాస్త్రం ప్రమాణం తే కార్యాకార్యవ్యవస్టితా | జ్ఞాత్వా శాస్త్రవిధానోక్తం కర్మ కర్తుమిహార్హసి | 241 కర్తవ్యాకర్తవ్యములను నిర్ణయించుటకు శాస్త్రమే (ప్రమాణము. కనుక శా(స్తోక్తకర్మలను గూర్చి బాగుగా తెలిసికొని, అట్టి కర్మలను ఆచరింపుము. (24) ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తై శ్రీకృష్ణార్ణునసంవాదే దైవాసురసంపద్విభాగయోగోనామ మషోడశోఒధ్యాయః ॥౧౬|॥ శ చ్ల శః

235 ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ సప్తదశో౭.ధ్యాయః - శ్రద్దాత్రయవిభాగయోగః అర్జున ఉనాచ:?- యే శాస్త్రవిధిముత్సజ్య యజంతే శ్రద్దయాన్వితాః | తేషాం నిష్టాతు కా కృష్ణ సత్తమాహో రజస్తమః | 11 అర్జునుడు పలికెను - ఓ కృష్ణా! శాస్త్రవిధిని త్యజించి, భక్తిశ్రద్దలతో యజ్ఞములనుగాని, దైవపూజలనుగాని కొందజు చేయుచుందురు. వారినిష్ట (వారి విధానము) సాత్పికమా? రాజసనూ? తామసమా? (1 శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ (త్రివిధా భవతి శ్రద్దా దేహినాం సా స్వభావజా | సాత్వికీ రాజసీ చైన తామసీ చేతి తాం _శృణు। 2| శ్రీ భగవానుడు పలికెను- ళాస్త్రాక్తముగోనుండక కేవలము స్వభావమును అనుసరించి ఏర్పడుచుండు మానవులశ్రద్ధ సాత్ష్యికము, రాజసము, తామసము అని మూడు విధములుగా ఉండును. వాటిని గూర్చి వివరించెదను. వినుము. (2)

236 * శ్రీమద్ధగవర్గీత * ఇకక యకక. సత్తానురూపా సర్వస్య శ్రద్దా భవతి భారత । శ్రద్దామమోఒయం పురుషో యో య్చద్దః స ఏవ సః | 31 ఓ అర్జునా! మనుష్యులందటిశ్రద్దయు వారిఅంతః కరణరీతులకు తగినట్టు ఉండును. ప్రతివ్యక్తికిని ఏదో ఒక (శ్రద్దఉండనే ఉండును. అతని జీవన విధానమంతయును అతని (శ్రద్దకు అనుగుణముగా కొనసాగుచుండును. దానినిబట్టి అతడెట్టి శ్రద్ద కలిగియున్నదియు తెలిసికొనవచ్చును. (3) యజంతే సాత్చ్వికా దేవాన్‌ యక్షరక్షాంసి రాజసాః | ప్రేతాన్‌ భూతగణాంశ్చాన్యే యజంతే తామసా జనాః! డీ! వారిలో సాత్తికులు దేవతలను, రాజసులు యక్షరాక్షసులను, తామసులు ప్రేతభూతగణములను పూజించెదరు.. (4) అశొస్త్రవిహితం ఘోరం తప్యంతే యే తపో జనాః | దంభాహంకారసంయుక్తా కామరాగబలాన్వితా: 1 5 దంభము అహంకారము గలవారు, కోరికలు ఆసక్తి శాస్త్రవిరుద్దముగా మనఃకల్పితమైన ఘోరతపస్సులను ఆచరించుచు... (5)

కర్ణయంతః శరీరస్థం భూతగ్రామమచేతనే; | మాం చైవాంతఃశరీరస్టం తాన్‌ విద్దాసురనిశ్చయాన్‌ ! థ॥ శరీరములయందున్న జీవులను, మరియు అంతర్యామిని ఆనగా పరమాత్ముడనైన నన్ను కృశింపజేయువారు అజ్జానులైన ఆసురస్వభావము గలవారని యెజుంగుము. (6) అఆహారస్వ్వపి సర్వస్య త్రివిధ భవతి ప్రియః! యజ్ఞస్తపస్తథా దానం తేషాం భేదమినుం శృణు 17 | _ మనుష్యుల స్వభావములను అనుసరించి, వొలికి ఇష్టమ్సులైన ఆహారములు గూడ మూడు విధములుగొ ఉండును. అట్లే ఆయా మనుష్యులు ఆచరించు యజ్జిములు, తపస్పులు,దాన నే ఉండును. ్సృలు,దానములుగూడా మూడేసీవిధములుగొ వాటినిగూర్చి వేర్వేలుగా విశదపరచెదను వినుము. (7) య్‌ :సత్వబలారోగ్యసుఖట్రీతివివర్దనాః | క స్నా స్టిరా హృద్యాః అహార సొల్యికట్రయో క! ఆయువు, బుద్ది, బలము, అరోగ్యమునుఖము,ప్రతి సున్నను వానిని అభివృద్ది ఆచునవియు, పాలు, చక్కెర

238 * శ్రీమద్ధగవర్గీత ౪ మొదలగు రసపదార్హములును, వెన్న నెయ్యి మొదలగు స్నిగ్ధపదార్థములును, _ ఓజస్సును అభివృద్దిపజచు స్టిరపదార్థములును, సాత్త్విక స్వభావమును పెంచు హృద్య పదార్థములును సాత్తికులకు ఇష్టమైనవి. (8) కట్వమ్షలవణాత్యుష్ణతీక్షరూక్షవిదాహినః ఆహారా రాజసస్యేష్టో దుఃఖశోకామయప్రదాః । 9 | చేదు, పులుపు, ఉప్పు, కారము రుచులకు సంబంధించినవి, మిక్కిలి వేడివస్తువులు, మాడిన పదార్ధములు, దాహము కల్గించునవి, అట్టే దుఃఖము, చింత, రోగములను ఉత్పన్నము చేయు ఆహారపదార్హములు రాజసస్వభావము గలవారికి 'ఇష్టములగును. (9) యాతయామం గతరసం పూతి పర్యుషితం చ యత్‌ | ఉచ్చిష్టమపీ చామేధ్యం భోజనం తామసప్రియమ్‌ | 10 ! అర్హపకములైన పదార్థ్హములు(సరిగా ఉడకనివి, పండనివి) రసహీనములు, దుర్గంధయుక్తములు(చెడువాసన గలవి) పాసీపోయిన పదార్థములు, ఎంగిలి వస్తువులు, అపవిత్ర

ఓ సప్తదశో౭. ధ్యాయః- శ్రద్ధాత్రయవిభాగయోగః * 239 గ గప్తదతోల ధ్యాయః-శ్రద్ధాత్రయవిభాగయోగ: + 239 పదార్థములు మొదలగునవి తామసస్వభావము గలవారికి ఇష్టమైనవి. (0) అఫలాకాంక్షిభిర్యజ్లో విధిదృష్టో య ఇజ్యతే ॥ యష్టవ్యమేవేతి మనః సమాధాయ స సాత్త్విక: | 11 |

శాస్త్రోక్తమైనదియు, ఈ యజ్ఞము నాకు కర్తన్యము అని మనస్సున దృఢముగా నిశ్చయించుకొనబడినదియు, ప్రతిఫలాపేక్ష లేకుండ చేయబడునదియు ఐన యజ్ఞము సాత్మికయజ్ఞము అనబడును. (1) అభిసంధాయ తు ఫలం దంభార్థమపీ చైవ యత్‌! ఇజ్యతే భరతశ్రేషస్ట తం యజ్ఞం విద్ధి రాజసమ్‌ | 12 |

కాని ఓఅర్జునా! సరిైన నిష్టలేకుండ ఆడంబరము కొజకు ఆచరింపబడునదియు. ్రతిఫలొపేక్షలో చేయబడునదియు అగు యజ్ఞము రాజసయజ్ఞము అని +జుంగుము... (2) విధిహీనమసృష్టాన్నం ,సంత్రదొనమదక్షిణమ్‌ ! రేద్దానిరహితం యజం తామసం పరిచక్షతే । 13 | క్‌

240 ఈ. శ్రీమద్ధగవర్గీత * శాస్త్రవిధిననుసరింపనిదియు, అన్నదానరహితమైనదియు, మంత్రహీనమైనదియు, దక్షిణలు లేనిదియు, శ్రద్దారహితమైనదియు అగు యజ్ఞము 'తాక్తుసయజ్ఞము' అనబడును. _ (13) దేవద్విజగురుప్రాజ్ఞపూజనం శౌచమార్దనమ్‌ । (బ్రహ్మచర్యమహింసా చ శారీరం తప ఉచ్యతే | 14 | దేవతలను, (బ్రాహ్మణులను, గురుజనులను, జ్ఞానులను సేవించుట, పవిత్రత(శౌచము) నిరాడంబరత్వము, (బ్రహ్మచర్యము, అహింస అనునవి శారీరక తపస్సులు. (14) అనుద్వేగకరం వాక్యం సత్యం ప్రియహితం చ యత్‌ స్వాధ్యాయాభ్యసనం చైవ వాజ్యయమ్‌ తప ఉచ్యతే | 15 | ఉద్వేగమును _ కలిగింపనిదియు, (ప్రియమైనదియు, హితమును గూర్చునదియు, యథార్థమైనదియు అగు భాషణము, అట్టే వేదళాస్త్రపఠనము, పరమేశ్వరుని నామజపసాధన మొదలగునవి యన్నియును వాక్కునకు సంబంధించిన తపస్సులు. (15)

*ః సప్తదశో౭. ధ్యాయః-శ్రద్ధాత్రయనిభాగయోగః 4. 241 మనఃప్రసాదః సౌమ్యత్వం మొనమాత్మవిని(గ్రహః | భావసంశుద్దిరిత్యేతత్‌ తపో.. మానసముచ్యతే । 16 |

మనః(ప్రసన్నత, శాంతస్వభావము, భగవచ్చింతన, మనోని([గ్రహము, అంతఃకరణశుద్ధి మొదలగునవి యన్నియును మానసికతపస్సులు. - (16) శద్దయా పరయా తప్తం తపస్తత్‌ త్రివిధం నరైః? అఫలాకాంక్షిభిర్యుక్తై సాత్తికం పరిచక్షతే | 17!

పూర్యోక్తములైన (శారీరిక, వాచిక మానసిక) తపస్సులను ఫలాకాంక్షలేని యోగులు మిక్కిలి శ్రద్ధతో ఆచరించినప్పుడు వాటిని 'సాతిక తపస్సులు" అని యందురు. ' (17) పత్కారమానపూజార్థం తపో దంభేన చైవ యజ్‌ శ్రీయతే తదిహ ప్రోక్తం రాజసం చలమధ్రువమ్‌। 18 :

ఇతరులనుండి సత్కారములను, గౌరవములను, పూజలను అందుకొనుటకును, అట్టే తదితర స్వార్ధప్రయోజనముల కొజుకును, స్వాభావికముగాగాని, కల్పితముగా గొని చేయబడునవియు, అనిశ్చితఫలములనుగాని, క్షణికఫలములను గాని ఇచ్చునవియు ఐన తపస్సులను 'రాజసతపస్సులు ఆని యందురు. . (18

242 * 'శ్రీమద్ధగవర్గీత * మూఢగ్రాహేణాత్మవో. యజ్‌ పీడయా క్రియతే తపః | పరస్యోత్పాదనార్హం వా తత్తామసముదాహృతమ్‌ । 19 | మొండిపట్టుదలతో మనోవాక్కాయములకు బాధ కలిగించునవియు,. ఇతరులకు కీడు కల్లించుటకై చేయబడునవియు, ఐన తపస్సులను'తామసతపస్పులు అనియందురు. (19) దాతవ్యమితి యద్దానం దీయతే£_నుపకారిణే దేశే.కాలే చ పాత్రే చ తద్దానం సాత్వికం స్వృతమ్‌ । 20 “దానము చేయుటయే కర్తవ్యము" అను భావముతో తగిన (ప్రదేశములయందును, దుర్భిక్షాదికాలముల యందును, ఆకలిథ్రప్పులతో బాధపడువారు, అంగవైకల్యము గలవార్యు రోగులు మొదలగువారికిని, బ్రాహ్మణులు, పండితులు, (బ్రహ్మచారులు, వోనప్రస్టులు మొదలగు పా్యత్రులైనవారికిని (ప్రత్యుపకారమును ఆసింపక నిస్వార్థభావముతో చేయబడు దానము సాత్మ్యికదానము”" అనబడును, (20) యత్తు ప్రత్యుపకారార్థం ఫలముద్దిళ్య వా పున: | దీయతే చ పరిక్షిష్టం తద్దానం రాజసం స్యృతమ్‌ । 211

కాని ప్రత్యుపకారమును ఆసించిగాని, ప్రతిఫలాపేక్షతో గాని వివిధములగు ఒత్తిడులకు లోనైగాని బాధపడుచు విధిలేక ఇచ్చు దానమును 'రాజసదానము” అనియందురు. (21) అదేశకాలే యద్దానమ్‌ అపాద్రేభ్యశ్చ దీయతే! అసత్క్భతమవజ్ఞాతం తత్తామనముదాహృతమ్‌ | 22 | సద్భావములేకుండా, దానము పుచ్చుకొనువారియెడల గౌరవాదరములను చూపక, త్పణీకారభావములతో ఛీకొట్టుచు, అయోగ్యులకును, అపా(త్రులకును చేయబడు దొనమూ, దేశకాలోచితముకాని దొనమ్హూ 'తామసదానము" అని యనబడును. (22) ఓం తత్చదితి నిర్దేశో బ్రహ్మణస్రివిధః సనట్టైత | బ్రాహ్మణాస్తేవ వేదాశ్చ యజ్ఞాళ్చ విహితాః వురా। 23 | ఓమ్‌, తత్‌, సత్‌ అని మూడువిధములగు 'పేర్టు సచ్చిదానందఘనపర(బ్రహ్మకు నిర్దేశించబడినవి. ఆ పరమాత్మనుండియే సృష్ట్యాదియందు బ్రాహ్మణులు, వేదములు, యజ్ఞములు ఏర్పడుట జరిగినది. (23) తస్మాదోమిత్యుదాహృత్య యజ్ఞదానతపఃక్రియాః | ప్రవర్తంతే నిధానోక్తాః సతతం బ్రహ్మవాదినామ్‌ 1 241 (10310 గాం (షూ) 9

244 * శ్రీమద్ధగవద్గీత *

కనుక వేదమం[త్రములను పఠించువారు శాస్త్రవిహితములైన యజ్ఞదాన తపశ్చర్యలను సర్వదా 'ఓఒమ్‌' అను పరమాత్మ నామమును ఉచ్చరించుచునే ్రారంభింతురు.. (24) తదిత్యనభిసంధాయ ఫలం' యజ్ఞతపఃక్రియా: ॥ దాన[్రియాళ్ళ వివిధాః క్రియంతే మోక్షకాంక్షిభి: । 25

మోక్షకాంక్షగలవారు స్వలాభాపేక్ష లేశమాత్రమైనను లేకుండ లోకహితార్థమై. యజ్ఞదానతపశ్చర్యలను _'ఇదియంతయును పరమాత్మదే” అను భావముతో 'తతోొ అను నామమును ఉచ్చరించుచు చేయుదురు. (25) పద్భావే సోధుభావే చ పదిత్యేతత్రయుజ్యతే।; ప్రశసప్తే కర్మణి తథా సచ్చబ్దః ' పార్ధ యుజ్యతే | 26

.. ఓ పార్థా! సతో అను పరమాత్మనామము సత్యభావము

నందును, శ్రేస్టభ్రావమునంద్తును అనగా పరమాత్ముడు నిత్యుడు, శ్రేష్టుడు. అను భావము నందును ప్రయోగింప. బడుచుండున్సు. ఉత్తమకర్మాచరణమునందును 'సత్‌ో అను శబ్దము “ప్రయుక్తమగుచుండును, " (26) [1031]

*౬ సప్తదశో౭. ధ్యాయః-శ్రద్ధాత్రయవిభాగయోగః 245 యక్జే తపసి దానే చ స్టితిః సదితి చోచ్యతే। కర్మ చైన తదర్జీయం సదిత్యేవాభిధీయతే । 27

యజ్లదానతపఃక్రియలయందలి నిష్ట ఆస్తిక భావమును సతో అనియందురు. సరమాత్మను ఉద్దేశించి, చేయబడు నిశ్చయాత్మకకర్మలనుగూడ సతో అని యందురు. (27) అశ్రద్దయా హుతం దత్తం తపస్తవ్తం కృతం చ యత్‌ అసదిత్యుచ్యతే పార్టన చ తత్పేత్యనో ఇహ 128

“ఓ అర్జునా! (్రద్ద(విశ్వాసము) లేకుండ చేయబడుహోమము,. ఇయ్యబడు దానము, ఆచరింపబడు తపస్సు, ఇంకను జరుపబడు ఇతరశుభకర్మలన్నియును,'అనత్‌ అని చెప్పబడును. దానివలన జీవించియుండగ్నా గాని మరణించిన పిదపగాని ఎట్టి ప్రయోజనమూ కలుగదు. _ (28),

ఓం తత్ప్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీ తాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగళాస్తే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే (శ్రద్దాత్రయవిభాగయోగోనాను సప్తదశోఇ_ ధ్యాయః 1౧౭|| శశ ఈ

246 ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః అథ అష్టాదశోవ_ధ్యాయః - మోక్షసన్న్యాస యోగః అర్జున ఉవాచ సన్న్యాపస్య మహాబాహో తత్త్రమిచ్చామి వేదితుమ్‌ । త్యాగస్య చ హృషీకేశ పృథక్‌ కేశినిషూదన | 1 | అర్జునుడు పలికెను- ఓ మహాబాహూ! అంతర్యామీ! వాసుదేవా! సన్చ్యాసతత్త్యమును, త్యాగతత్తృమును వేర్వేఆుగా తెలిసికొనగోరెదను. (1) శ్రీభగవాన్‌ ఉవాచ కొమ్యావాం కర్మణాం న్యాపం సన్యాసం కవయో నిదుః | సర్వకర్మఫలత్యాగం ప్రాముస్త్యాగం విచక్షణాః । 2 | శ్రీ భగవానుడు పలికెను - కామ్యకర్మల త్యాగమునే సన్ఫ్యాసమని కొందజు పండితులు తలంతురు. కాని విచక్షణాశీలురైన మఠికొందరు మాత్రము సర్వకర్మఫలములను త్యజించుటను త్యాగమని పేర్కొందురు. (2) త్యాజ్యం దోషవదిత్యేకే కర్మ ప్రాహుర్మనీషిణ: యజ్ఞ్జదానతపఃకర్మ న త్యాజ్యమితి చాపరే! 3;

*ః అష్టాదశో2_.ధ్యాయః - మోక్షసన్నాస యోగః * 247 కొందరు విద్వాంనులు కర్మలన్నియును దోషయుక్తములే గావున వాటిని త్యజింపవలెనని యందురు. కాని యజ్ఞదాన తపళ్ళర్యాది కర్మలు త్యాజ్యములు కావని మరికొందరందురు. (3) నిశ్చయం శృణు మే తత్ర త్వాగే భరతసత్తమ | త్యాగో హి పురుషవ్యాఘ్ర త్రివిధ సం్రక్తీర్తితః । 41 ఓ పురుషశ్రేష్టా! అర్జ్హునా! సన్బ్యాసము, త్యోగము అను రెండు విషయములలో మొదట త్యాగమునుగూర్చి నా నిశ్చయమును వినుము. త్యాగము సాల్యికము, రాజసము, తామసము అని మూడువిధములుగా చెప్పబడినది. (4) యజ్ఞదానతపఃకర్మ న త్యాజ్యం కార్యమేవ తత్‌। యజ్లో దానం తపశ్ళెన పావనాని మనీషిణామ్‌ | 5. యజ్ఞదానతపశ్చర్యాది కర్మలు త్యజింపదగవు, అవి అవశ్యము అనుష్టింపదగినవి. ఏలనన. యజ్ఞదొనతపస్సులు అను ఈ మూడు కర్మలే బుద్దిమంతులైన వారిని పవిత్రమొనర్చ్భును. (5) ఏతాన్యపీ తు కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా ఫలాని చ। కర్తవ్యావీతి మే పార్ధ నిశ్చితం మతముత్తమమ్‌। 6 1

248 శు శ్రీమద్ధగపర్గీత * న యనన కావున ఓ పార్టా! “ఈ యజ్ఞదాన తపోరూపకర్మలను మరియు. కర్తవ్యకర్మలను అన్నింటిని ఫలాసక్తులను త్యజించి, అవశ్యమాచరింపవలెను” అనునది ఉత్తమమైన నా నిశ్చితాభిప్రాయము. (6) నియతస్య తు సన్న్యాసః కర్మణో నోపపద్యతే మోహాత్‌ తస్య పరిత్యాగ: తామసః పరిక్తీర్తితః | 7 1 (నిషిద్ధ కర్మల, కామ్యకర్మల ఆచరణను .త్యాగముచేయుట సముచితమే.) కాని శాస్త్రవిహితకర్మాచరణమును త్యజించుట ఉచితముగాదు. కావున మోహవశమున దానిని త్యజించుట 'తామస త్యాగము" అనబడును. (7) దుఃఖమిత్యేన యత్కర్మ కాయక్లేశభయాత్‌ త్యజేత్‌ | స కృత్వా రాజసం త్యాగం నైవ త్యాగఫలం లభేత్‌! 8 1 కరలస్నియును దుఃఖకారకములే యని భానించి, శారీరిక్వశమునకు భయపడి, కర్తవ్యకర్మలను త్యజించుటను రాజసత్యాగము అని యందురు. అట్టి త్యాగమువలన ఎట్టి ఫలమూ లభింపదు. (89) కొర్యమిత్యేన యత్కర్మ నియతం క్రీియతే౭ర్జున। సంగం త్యక్త్వా ఫలం చైవ స త్యాగ; సాత్ష్వికో మతః 19!

శః అష్టాదశో£. ధ్యాయః - మోక్షసన్నాస యోగః + 249 ఎ లచైదలిలధ్యాయు -మాక్షసన్న్వాలయా

ఓ అర్జునా! శాస్త్రవహిత కర్మలను కర్తవ్యములుగా భావించి వాటియందలి ఫలాసక్తులను త్యజించి, చేయుటయే సాత్త్యికత్యాగము అని భావింపబడును. (9) న ద్వేష్ట్రకుళశలం. కర్మ కుళలే నానుషజ్జతే | త్యాగీ సత్త్యపమావిష్టో మేధావీ ఛిన్నసంశయః ! 10 |

అకుశలకర్మలను ద్వేషింపనివాడు, కుళలకర్మలయందు అసక్తి కలిగియుండనివాడు, శుద్దసత్యగుణయుక్తుడు, సంశయ రహేతుడు, బుద్దిమంతుడు ఐనవాడు నిజమైన త్యాగి (10) నహి దేహభృతా శక్యం త్యక్తుం కర్మాణ్యశేషతః ॥

(ప్రతి శరీరధారికిని కర్మలను సంవూర్లముగ త్యణించుట ఆశక్ష్యమృ కావున కర్మలను గాక కర్మఫలములను చ్యజించినవాడే నిజమైన త్యాగి అని (గ్రహీంపవలెను. (010 అనిష్టమ్పిష్టం మిశ్రం చ త్రివిధం కర్మణః ఫలమ్‌! ₹పత్యత్యాగివాం ప్రేత్య నతు నన్నానీనాం క్వచిత్‌ 1121 ॥ కర్మఫలత్యాగము చేయని మనుష్యుల కర్మలకైతే మంచి,

దు, మ్మ అని మూడు విధములగు ఫలములుండును.

250 /౯ శ్రీమద్ధగవర్గీత * మరణానంతరము వారు వాటిని తప్పక అనుభవించియే తీరవలయును. కాని కర్మఫలత్యాగమొనర్చిన కర్మయోగులు తమ కర్మలఫలములను ఏ కాలమునందైనను, ఏ విధముగను అనుభవింపవలసిన పనియుండదు. (12) పంచైతాని మహాబాహో కారణాని నిబోధ మే; పాంఖ్యే కృతాంతే ప్రోక్షాని సిద్దయే సర్వకర్మణామ్‌ । 13 | ఓ మహాబాహూ! సర్వకర్మలసిద్ధికి ఐదు హేతువులు గలవని కర్మలను అంతముచేయు ఉపాయములను తెలుపు సాంఖ్యశాస్త్రమునందు పేర్కొనుట జరిగినది: వాటిని నానుండి నీవు స్పష్టముగా తెలిసికొనుము. (13) అధిష్టానం తథా కర్తా కరణర చ పృథగ్విధమ్‌ వివిధాశ్చ పృథక్‌ చేష్టా దైవం చైవాత్ర పంచమమ్‌। 14 | కర్మల సిద్దియందు అధిష్టానము, కర్త వివిధములైన కరణములు(సాధనములు) నానావిధ చేష్టలు, దైవము అను ఐదును హేతువులు. (1) శరీరవాజ్మనోభిర్యత్‌ కర్మ. ప్రారభతే నరః । న్యాయ్యం వా విపరీతం వా సంచైతే తస్య హేతవః | 15

శ అష్టాదశో£. ధ్యాయః - మోక్షసన్నాస యోగః + 2651 మానవుడు మనస్సు, వాక్కు, శరీరములతో' ఆచరించు. శా(స్తానుకూలమైన లేక విపరీతమైన యేకర్మలైనను ఈ మైదు హేతువులతో ఒప్పుచుండును. (5) తత్రైవం సతి కర్తారమ్‌ ఆత్మానం కేవలం తు యః | పశ్యత్యకృతబుద్దిత్వాత్‌ న స సళ్యతి దుర్మతిః । 16 | అట్రైనప్పటికిని (సర్వ కర్మలకును ఐదు హేతువురే మూలమైనప్పటికిని) విపర్‌తబుద్దికారణమున ఏ మనుష్యుడు కేవలుడు(నిరంజనుడు), శుద్ధస్త్వరూపుడైన ఆత్మను సమస్తకర్మలకు కర్తగా భావించున్నో అట్టి మలినబుద్ధిగల అజ్ఞాని యథార్హమును (గ్రహింపలేడు. (16) యన్య నాహంకృతో భానో బుద్ధిర్యన్య న లిప్యతే । హత్వాపి: స ఇమాన్‌ లోకాన్‌ వ వాంతి న నిబధ్యతే! 17.1 అంతఃకరణమునందు కర్షృత్వభావము లేనివానిబుద్ధి ప్రాపంచికపదార్థములయందును, కర్మలయందును అంటుకొనదు. అట్టి పురుషుడు ఈ లోకములను అన్నింటిని హతమార్చినను వాస్తవముగా చంపినవాడు కాడు. అతనిని ఎట్టి పాపములును అంటవు. (17)

252 4 శ్రీమద్ధగవర్గీత * జ్ఞానం జ్ఞేయం పరిజ్ఞాతా త్రివిధా కర్మచోదనా। కరణం - కర్మ కర్తేతి త్రివిధ; కర్మసంగ్రహః | 18 | జ్ఞాత, జ్ఞానము,జ్టేయము. అనునవి మూడు విధములైన కర్మ('ప్రేరణములు. కర్త కరణము, క్రియ అని కర్మసం[గ్రహములు మూడువిధములు. (18) జ్ఞానం కర్మ చ కర్హా చ త్రిదైన గుణభేదతః | ప్రోచ్యతే గుణసంఖ్యానే యథావచ్చుణు తాన్యపి | 19 | గుణములసంఖ్యను వివరించు సాంఖ్యశాస్త్రమునందు జ్ఞానము , కర్మ, కర్త అనునవి గుణభేదములతో మూడేసి విధములుగా పేర్కొనబడినవి. వానిని గూర్చి విశదపరచెదను, వినుము. (19) సర్వభూతేషు యేవైకం భావనమువ్యయమిక్షతే 1 అవిభక్తం విభక్తేషు తద్‌జ్ఞానం విద్ధి సాత్తికమ్‌ | 20 | వేర్వేరుగా కన్పించు సమస్తప్రాణులయందును శాశ్వతుడైన పరమాత్మయే విభాగరహితుడుగా సమభావముతో స్థితుడై యున్నట్లు జ్ఞానిర్లైన వాడు చూచును. అట్టి పురుషుని జ్ఞానమును సాత్ష్విక జ్ఞానముగా తెలిసికొనుము. (20)

• అష్టాదశో2.ధ్యాయః - మోక్షసన్నాస యోగ: ౫ 253 వృథక్షేన తు యద్‌జ్ఞానం వానాభావాన్‌ వృథగ్విధాన్‌ వేత్తి సర్వేషు భూతేషు తద్‌జ్ఞానం విద్ది రాజసమ్‌ ; 21 | సమస్తప్రాణులయందును నానావిధములైన వివిధ భావములను వేర్వేరుగా భావించువారిజ్ఞానమును రాజసము అని యెరుంగుము. (22 యత్తు కృత్నవదేకస్మిన్‌ కార్యే నక్తమహైతుకమ్‌ ॥ అతత్త్వార్థదల్పం చ తత్తానముసముదాహృతమ్‌ | 22 (ప్రకృతికార్యమైన శరీరమునే(శరీరమునకు నంబంధించిన భౌతికవస్తేవులదే! సమస్తముగా భావించి, దానియందే ఆసక్తిని కల్లించునట్టిదియు, తాత్తికముగా అర్హరహితమైనదియు, హేతుబద్ధము కానిదియు, తుచ్చమైనదియు అగు విపరీత జ్ఞానమును తామసము అనియందురు. (22) నియతం సంగరహితమ్‌ అరాగద్వేషతః కృతమ్‌ | అఫల్రేప్సునా కర్మ యత్తత్‌ సాత్సికముచ్యతే । 23 | కర్చత్యాభిమానము గాని, ఫలాపేక్షగాని లేని పురుషుని చేత రాగద్వెషరహితముగా చేయబడు శాస్త్రవిహితమైన కర్మను సొత్వికకర్మయని యందురు. (23)

254 * శ్రీమద్ధగవర్గీత * యత్తు కామేప్పునా కర్మ సాహంకారేణ వా పునః 1 క్రియతే బహుళాయాసం తద్రాజసముదాహృతమ్‌ | 24 | బోగలాలసుడైన పురుషునిచేతను, ఆహంకారిచేతను చేయబడు. మిక్కిలి శ్రమతో కూడిన కర్మను రాజసకర్మ అని యందురు, (24 అనుబంధం క్షయం హింసామ్‌ ఆనవేక్ష్య చ పౌరుషమ్‌ | మోహాదారభ్యతే కర్మ యత్తత్‌ తామసముచ్యతే। 25 1 . పరిణామము(మంచిచెడ్డలు) హాని, హింస, సామర్థ్యములను చూచుకొనక కేవలము అజ్ఞానముచే ఆరంభింపబడు కర్మలను తామసకర్మలు అనియందురు, (25) ముక్తసంగో£. వహంవాదీ ధృత్యుత్సాహసమన్వితః | " పిద్ద్యపిద్దోర్నిర్వికారః కర్తా సాత్తిక ఉచ్యతే 1 26 1 ఆసక్తిని త్యజించినవాడు, అహంకారరహితముగా భాషించువాడు, ధైర్యోత్సాహములుగలవాడును సిద్ది-అసిద్దుల యెడ హర్షక్రోకాదివికారములకు లోనుకానివాడును అగు పురుషుడు సాత్వికకర్త యనబడును (26)

_ శ అష్టాదశో£ భ్యాయః - మోక్షసన్న్వ్యాస యోగః * 255 రాగీ కర్మఫల (ప్రేప్పుః లుబ్బో హింసాత్మకోలళుచిః ॥ హర్షశోకాన్వితవ కర్తా రాజస పరిక్తీర్తితః ! 27 | ఆసక్తియుతుడు, కర్మఫలములకై ఆరాటపడువాడు, లోభి, ఇతరులను కష్టపెట్ట స్వభావము గలవాడు, అపవిత్ర ప్రవర్తన గలవాడు, హర్ష శోకములకు లోనగువాడు రాజసకర్తగా భావింపబడును. (27) అయుక్తః ప్రాక్సృతః స్తబ్ధః శఠో నైష్ఫృతికోఓలన: 1 విషాదీ దీర్శసూత్రీ చ కర్తా తామస ఉచ్యతే | 28 | జితేంద్రియుడు కానివాడు, సుళిక్షితుడు కానివాడు, మూర్చుడు(మొండివాడు), ధూర్హుడు, అకొరణముగ ఇతరులవృత్తులకు విఘాతము కల్లించువాడు, సదా చింతాగ్రస్తుడు, సోమరి, కార్యాచరణమునందు ఉపేక్షతో కాలము - గడుపుచుండువాడు అను (దీర్హ్ససూత్రి) - లక్షణములను గలవానిని తామసకర్త ఆని యందురు. (28) బుద్ధేర్భేదం ధృతేశ్చెవ గుణతస్రివిధం శృణు। ప్రోచ్యమాననుశేషేణ సృథక్షేవ ధనంజయ । 29

256 జ శ్రీమద్ధగవర్గీత *

ఓ ధనంజయా! ఇప్పుడు నీవు బుద్ది, ధృతులను గూడ గుణభేదములననుసరించి మూడు విధములుగా, విభాగ పూర్వకముగా సంపూర్ణముగా నానుండి వినుము. (29) ప్రవృత్తిం చ నివృత్తిం చ కార్యాకార్యే భయాభయే | బంధం మోక్షం చ యా వేత్తి బుద్ది: సా పార్ట పొత్త్వికీ। 30 |

(ప్రవృత్తిమార్గమును, నివృత్తిమార్గమును, కర్త్రవ్యమును, అకర్తవ్యమును, భయమును, అభయమును, అట్టే బంధమును, మోక్షమును యథార్థముగా తెలిసికొను బుద్దిని సాత్షికమైన బుద్దియందురు. (30) యయా ధర్మమధర్మం చ కార్యం చాకార్యమేవ చ। అయథావత్‌ ప్రజానాతి బుద్ది: సా పార్ధ రాజసీ | 311

ఓ పార్ట! ధర్మాధర్మములయొక్కయు, కార్యాకార్యముల

యొక్కయు (కర్తవ్యా కర్తవ్యముల యొక్కయు, యథార్థ తత్త్యములను తెలియజాలని బుద్దిని రాజసబుద్ది అనియందురు (31 అధర్మం ధర్మమితి యా మన్యతే తమసావృతా ।

సర్వార్డాన్‌ విపరితాంశ్చ బుద్దిః సా పొర్ధ- తామసీ 32 |

• అష్టాదశో౬ ధ్యాయః - మోక్షసన్వ్యాస యోగః 1 257 ఓ అర్జునా! తమోగుణావృతమైనందున అధర్మమును ధర్మముగను, అట్లే ఇతర పదార్థములను (విషయములను) తద్విపరీతముగను భావించు బుద్దిని “తామస బుద్ది” అని యందురు. (32) ధృత్యా యయా ధారయతే మనఃప్రాణేంద్రియక్రియాః. | యోగేనావ్యభిచారిణ్యా ధృతిః సా పార్ట సాత్త్వికీ 133 1 ఓ పార్టా! ఇటునటు చలింపని ధారణాశక్తితో మనుష్యుడు ధ్యానయోగముద్వారా మనఃప్రాణేంద్రియ క్రియలను ధారణచేయు శక్తిని 'సొత్షికధృతి' యందురు. (33) యయాతు ధర్మకామార్థాన్‌ ధృత్యా ధారయతే£ర్జున ం[” ప్రసంగేన ఫలాకాంక్షీ ధృతిః సౌ పార్ధ రాజసీ। 3&1 కాని, ఓ పార్టా! అర్జునా! కర్మఫలేచ్చగల మనుజుడు మిక్కిలి ఆసక్తితో ధర్మార్హకామవిషయములను ధారణచేయు శక్తిని 'రాజసధృతి' అనియందురు. (34) యయా స్వప్నం భయం శోకం విషాదం నుదమేవ చ| న విముంచతి దుర్మేధా ధృతిః పా పార్ధ తామసీ 135

258 ఇ శ్రీమద్ధగవద్గీత 4 _ పార్టా! నిద్ర భయము, చింతాశోకములు, ఉన్మత్తతలను విడువక్క దుర్మతియైన మనుష్యుడు వాటినే సంతతము ధారణ చేయు చుండును. అట్టి ధృతిని, 'తామసధృతి" ఆనియందురు. (35) పుఖం త్విదానీం త్రివిధం శృణు మే భరతర్శభ । అభ్యాసాద్రమతే యత్ర దుఃఖాంతం చ నిగచ్చతి! 36 | యత్తదగ్రే విషమివ పరిణామేఇమ్బతోపమమ్‌ ।! తత్పుఖం సాత్త్వికం ప్రోక్తమ్‌ ఆత్మబుద్దిప్రసాదజమ్‌ । 37 । ఓ భరతశ్రేష్టా! మూడు విధములగు సుఖములను గూర్చియు నేను చెప్పెదను వినుము, ఏ సుఖమునందు సాధకుడు భజనధ్యానసేవాదుల నొనర్చి ఆనందించునో, దుఃఖములను అతిక్రమించునో, (ప్రారంభమునందు విషతుల్యముగా (దుఃఖకరముగా) గోచరించినప్పటికిని పరిణామమున అమృతతుల్యమై పరమాత్మకు సంబంధించిన విషయములలో నిమగ్నమగునో, అట్టి సుఖమును 'సాత్త్యిక సుఖము" అనియందురు. (36-37) నిషయేంద్రియసంయోగాత్‌ యత్తదగ్రేఓమృతోపమమ్‌ 1 పరిణామే విషమివ తత్పుఖం రాజసం సృతమ్‌ । 38 |

• అష్టాదశో౭.ధ్యాయః - మోక్షసన్వాస యోగః 4 259 విషయేం(ద్రియసంయోగమువలనకలుగునుఖము మొదట భోగానుభవ సమయమునందు అమృతతుల్యముగ అనిపించినను పరిణామమున అది విషతుల్యమగును. అట్టి సుఖమును '“'రాజససుఖ' మందురు. (38) యదగ్రే చానుబందే చ సుఖం మోహనమాత్మన: ॥ నిద్రాలస్యప్రమాదోత్చం తత్తామసముదాహృతమ్‌। 39 | నిద్ర, సోమరితనము, (ప్రమాదము (మోహము)ల వలన ఉత్పన్నమగు సుఖమును తామససుఖము అనియందురు. ఇట్టి సుఖము భోగసమయమునందును, పరిణామమునందును ఆత్మను మోహింపజేయుచుండును. (39) న తదస్తి పృథివ్యాం వా దివి దేనేషు వా పునః సత్యం వ్రకృతిజైర్ముక్తం యదేభిః స్యాత్‌ త్రిభిర్గుతైః:। 40 1. పృథివియందు గాని, ఆకాశమునందుగొని, దేనతలయందుగాని, మతేయితర లోకములయందుగాని, (ప్రకృతినుండి ఉత్పన్నములైన ఈ మూడు గుణములు లేకుండ ఏ ప్రాణియు ఉండదు. (40) బ్రాహ్మణక్షత్రియనిశాం శూద్రాణాం చ పరంతప 1 కర్మాణి _్రవిభక్తాని స్వభావప్రభవైర్లులైః । 4 1

260 శ శ్రీమద్ధగవర్గీత * తాతను ఓపరంతపా! బ్రాహ్మణ క్షత్రియ వైష్ళుల కర్మలునూ, అట్లే శూద్రుల కర్మలునూ వారివారి స్వాభావికములైన గుణములనుబట్టి విభజింపబడియున్నవి. (4 శమా దమప్రపః శౌచం క్షాంతిరార్దవమేవన చ। జ్ఞానం నిజ్ఞానమాస్తిక్యం బ్రహ్మకర్మస్వభావజమ్‌ | త్తీ2ై అంతఃకరణని[గ్రహము(శమము). ఇంద్రియములను వశమునందుంచుకానుట(దమము), ధర్మములను పాటించుటలో ఎదురగు కష్టములను సహించుట, బాహ్యాభ్యంతరముల శుచిత్వము, ఇతరులఅపరాధములను క్షమించుట, బుజుమార్ల జీవనము, (మనళ్ళరీరేంద్రియముల సరళత్వము) వేదశాస్త్రములయందును ఈళ్చరునియందును పరలోకాదులయందును, విశ్వాసమును కలిగియుండుట, వేదళాస్త్రముల అధ్యయనము, అధ్యాపనము, పరతత్త్యానుభవము- ఇవి యన్నియును బ్రాహ్మణులస్వాభావికకద్మలు. (42) శౌర్యం తేజో ధృతిర్జాక్ష్యం యుడ్దే చాస్యపసలాయనమ్‌ ॥ దానమీశ్వరభావశ్చ క్షాత్రం కర్మ స్వభావజమ్‌ | 431 శౌర్యము, తేజస్సు, ధైర్యము, దక్షత, యుద్ధమునందు. వెన్నుచూపకుండుట,;. దానములనిచ్చుట, స్వామిభావముతో

• అష్టాదశో౭.ధ్యాయః - మోక్షసన్న్యాస యోగః * 261 ప్రజలను ధర్మపరాయణులనుగా చేయుచు పరిపాలించుట మొదలగునవి యన్నియును క్షత్రియులస్వాభావికకర్మలు. (43) కృషిగౌరక్ష్యవాణిజ్యం వైశ్యకర్మస్వభావజమ్‌ । పరిచర్యాత్మకం కర్మ శూద్రస్యాపి స్వభానజమ్‌ | 4 |

వ్యవసాయము, గోరక్షణము, (క్రయవిక్రయరూప సత్యవ్యవహారము. ఇవి యన్నియును వైశ్యులస్వాభావిక కర్మలు. అట్టే అన్ని వర్షములవారిని సేవించుట శూద్రుల స్వాభావికకర్మ, (44) స్వే స్వే కర్మణ్యభిరతః సంసిద్ధిం లభతే నరః। స్వకర్మనిరతః సిద్దిం యథా విందతి తచ్చణు! 45 |

తమతమ స్వాభావికకర్మలయందు తత్పరులైనవారు భగవత్ర్రాప్తిరూవ పరమసిద్ధిని నిస్సందేహముగా పొందుదురు. స్వకర్మనిరతులైన మానవులు పరమసిద్దిని పొందుటకు" అచరింపవలసిన విధులను తెలుపుచున్నాను వినుము. (45) యతః ప్రవృత్తిర్భూతానాం యేన సర్వమిదం తతమ్‌ | స్వకర్మణా తమభ్యర్చ్య సిద్దిం విందతి నూనవః | 46 1

262 .* శ్రీమద్గగవర్గీత సమస్త(ప్రాణుల[ప్రాదుర్భావము పరమేళ్యరునినుండియే జరిగినది. సమస్త జగ్గత్తునందును అతడు వ్యాపీంచియున్నాడు. అట్టి పరమేశ్వరుని తన స్వాభావికకర్మలద్వారా పూజించి, మానవుడు పరమసిద్దిని పొందును (46) శ్రేయాన్‌ స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాల్‌ స్వనుష్టితాత్‌ స్వభావనియతం కర్మ కుర్వన్నాప్పోతి కిల్పిషమ్‌ | 47 | బాగుగా అచరింపబడిన వరధర్మముకంటెను గుణరహితమైనను స్వధర్మాచరణమే (్రేస్టమైనది. స్వభావమును అనుసరించి (స్వధర్మరూప వర్ణాశ్రమ ధర్మములను అనుసరించి) కర్మలను ఆచరించు మనుష్యునకు ఎట్టి పాపములును ఏమాత్రము అంటనే అంటవు. (47) సహజం కర్మ కౌంతేయ సదోషనుపి న త్యజేత్‌ సర్వారంభా హ్లి దోషేణ ధూమేనాగ్నిరివావృ తాః 1 శీర | ఓ కౌంతేయా! (అర్జునా) దోషయుక్తమైనను సహజమైన కర్మను త్యజింపరాదు. ఏలనన! అగ్ని పొగచే ఆవరింపబడినట్టు కర్మలన్నియును ఏదేని ఒక దోషముతో కూడియే యుండును. (48)

• అష్టాదశో. ధ్యాయః - మోక్షసన్నాస యోగః + 263 అసక్తబుద్దిః సర్వత్ర జితాత్మా విగతస్పృహః నైష్కర్మ్వసిద్దిం పరమాం సన్ఫ్యాపేనాధిగచ్చతి | 49

ఓ అర్జునా! ప్రాపంచికవిషయమ్తులన్నింటియందు ఆసక్తి లేనివాడును, స్పహారహితుడును, అంతఃకరణమును జయించిన వాడును ఆగు పురుషుడు సొంఖ్యయోగము ద్వారా పరమ్రేస్టమైన నైష్కర్మసిద్ధిని పొందును. (49) పిద్దిం ప్రాప్తో యథా బ్రహ్మ తథాస్నోతి నిబోధ మే | సమాసేనైవ కౌంతేయ నిష్టా జ్ఞానన్య యా పరా 150 ।

ఓ కౌంతేయా! జ్ఞానయోగము యొక్క పరానిష్టయైన నైష్కర్యు సిద్దిని పొందు విధమును, తద్ద్వారా మనుష్యుడు బ్రహ్మప్రొపి

0 ము. (50) నందు రీతిని సంగ్రహముగా తెల్పెదను విను

బుద్ధ్యా విచద్దయా యుక్తో ధృత్యాత్మావం నియమ్య చే! శబ్దాదీన్‌ విషయాన్‌ త్యక్త్వా రాగద్వేటై వ్యుదవ్య చ 511 వివిక్తసేవీ లఘ్వాశీ యతవాక్కాయమానసః | ధ్యానయోగపరో నీత్యం వైరాగ్యం సముపొ్రితః! 52 1 అహంకారం బలం దర్చం కొమం క్రోధం పరీగ్రహమ్‌। విముచ్య నిర్మమః శాంతో బ్రహ్మాభూయాయ కల్పతే 1 53 ॥

264 *॥ శ్రీమద్ధగవర్గీత ౪ | విశుద్రమైన బుద్రిగలవాడై, తేలికైన సాత్వికమైన ఆహారమును మితముగా భుజించువాడు; శబ్దాదివిషయములను త్యజించి, పరిశుభ్రమైన (ప్రదేశమున ఏకాంతముగా నివసించువాడు, సాతీకధారణాశ్తిద్యారా అంతఃకరణేంద్రియముల సంయమము కలిగి, మనోవాక్కాయములను అదుపులో ఉంచుకొనినవాడు, రాగద్వేషములను సర్వథా త్యజించి, దృఢమైన వైరాగ్యమును సంపూర్ణముగా ఆ(శ్రయించినవాడు, అహంకారమును, బలమును, దర్భమును, కామ[క్రోధములను, పరి[గ్రహమును వదలిపెట్టి, నిరంతరము. ధ్యానయోగ పరాయణుడై యుండువాడు, "మమతా రహితుడు, శాంతియుతుడు ఐన పురుషుడు సచ్చిదానంద పరబ్రహ్మము నందు అభిన్నభావముతో స్థితుడగుటకు పాత్రుడగును.(51-53) (బ్రహ్మభూశః ప్రసన్నాత్మా న శోచతి న 'కాంక్షతి | సమః సర్వేషు భూతేషు మద్భక్తిం లభతే పరామ్‌ । 54; _ సచ్చిదానంద 'ఘనపరబ్రహ్మయందు ఏకీభానస్థితుడై (ప్రసన్నమనస్కుడైన యోగి . దేనికిని కోకింపడు, దేనినీ కాంక్షింపడు. సమస్తప్రాణులయందును సమభావము గల అట్టి యోగి నా పరాభక్తిని పొందును. (54)

*ఓ అిష్టాదతో౭ ధ్యాయః - మోక్షసన్వాస యోగః * 265 భక్త్యా మామభిజానాతి యావాన్‌యళ్చాష్మి తత్త్వతః తతో మాం తత్త్యతో జ్ఞాత్వా నిశతే తదవంతరమ్‌ । 55 ॥

(బ్రహ్మభూతుడైెనయోగి ఈ పసరాభక్తిద్యోరా నేనవరినో? ఎంతటివాడనో? యథాతథముగ నా" తత్ష్యమును తెలిసికొనును. అట్టు భక్తితో నా తత్వమును (గ్రహించిన వెంటనే అతడు నాలో లీనమగును. (55) సర్వకర్మాణ్యపి సదా కుర్వాణో మద్వ్యపాశ్రయః | మత్ర్రసాదాదవాష్నోతి శాశ్వతం పదమవ్యయమ్‌! 56

సమస్తకర్మలయందును_ కర్షృత్వభావమును వీడి, ఆయాకర్మల ఫలరూపమైన సమస్తభోగములను త్యజించి, నన్నే ఆశ్రయించిన కర్మయోగి - కర్మలను అన్నింటిని సర్వదాచేయుచును. నాయను(గ్రహముచే. సనాతనమైన శాళ్ళతమైన పరమపదమును పొందును. (56) చేతసా సర్వకర్మాణి మయి సన్న్యస్య మత్సరుః! బుద్దియోగముపాశ్రిత్య మచ్చిత్తు సతతం భవ 1571

సర్వకర్మలను నిండుమనస్సుతో నాకే అల్సించి, సమబుద్ధి రూపయోగమును అవలంబించి, మత్పరాయఖుడవై సంతతము చిత్తమును నాయందే నిల్చుము. (57)

26 . * .శ్రీమద్ధగవర్గీత * మచ్చిత్తు సర్వదుర్గాణి మత్ర్రసాదాత్‌ తరిష్యసి అథ చేత్‌ త్వమహంకారాత్‌ న శ్రోవ్యసి వినంక్ష్యసి । 58 | పైన తెలుపబడిన విధముగా నాయందు చిత్తమును నిల్పినచో, నా _యను([గ్రహమువలన సమస్తసంకటముల నుండియు అనాయాసముగా బయట పడగలవు. ఒకవేళ అహంకార కారణమున నా వచనములను పెడచెవిన బెట్టినచో నష్టముల పాలగుదువు. అనగా పరమార్ధ పథమునుండో భ్రష్టుడవగుదువు. (5లీ యదహంకారమాథ్రిత్య న యోత్స్య ఇతి మన్యసే। మిథఖ్యైష వ్యవసాయస్తే ప్రకృతిస్త్వాం నియోక్ష్యతి । 59 । అహంకారవశమున “నేను ఈ యుద్ధమును చేయను” అని నీవు నిశ్చయించు కొనుట వృథా. ఏలనన నీ స్వభావమే యుద్ధముచేయుటకు నిన్ను పురికొల్పును. (59) స్వభావజేన కౌంతేయ విబద్ధః స్వేన కర్మణా! . కర్షుం నేచ్చషి.యవ్మోహాల్‌ కరిష్యన్యవళో_పి తత్‌ | 60 | ఓ కౌంజేయా! మోహస్రభావమున నీవు చేయుటకు ఇష్టపడని కర్మను గూడ'సో పురాకృత స్వాభావిక కర్మలచే(సంస్కారములచే) . బంధింపబడి, తత్రృభావమున నీవు అవళుడవై చేయుదువు, (60)

• అష్టాదతోఏ_ధ్యాయః - మోక్షసన్వాస యోగః + 267 ఈశ్వరః సర్వభూతానాం హృద్దేశే2ర్లున తిష్టతి | బ్రామయన్‌ సర్వభూతాని యంత్రారూఢాని' మాయయా । 61

అర్జునా! శరీరరూపయం(త్రములను అధిరోహించిన సర్వప్రాణుల హృదయములయందు అంతర్యామిగానున్న పరమేశ్వరుడు తన మాయచేత వారో" వారి కర్మలను అనుసరించి, వారిని భ్రమింపజేయుచున్నాడు. (60 తమేవ శరణం గచ్చ సర్వభావేన భారత | తత్పృసాదాత్‌ సరాం శాంతిం ప్టానం 'ప్రొవ్వుసి శాశ్యతమ్‌ 1621 ఓ భారతా! (అర్జునా) అన్ని విధములుగా ఆ పరమేశ్చరునే శరణుబొచ్చుము. అతని కృపచేతనే పరమశాంతిని, శాశ్ళతమైన పరమపదమును పొందగలవు. (62) ఇతి తే జ్ఞానమాఖ్యాతం గుహ్యాద్గుప్యూతరం మయా | వివృశ్యైతదశేషిణ యథేచ్చసి తథా,. కురు! 63 | ఈ విధముగా అత్యంతరహస్యమైన. జ్ఞానమును నేను నీకు అందించితిని. ఇప్పుడు నీవు ఈ _పరమగోపష్యమైన జ్ఞానమును. పూర్తిగా "గ్రహించి, నీకిష్టమైన. రీతిగా ఆచరింపుము. (63)

268 *్ల శ్రీమద్ధగవద్గీత * సర్వగుహ్యతమం భూయః శృణు మే పరమం వచః | ఇస్టో౭.సి మే దృఢమితి తతో వక్ష్యామి తే హితమ్‌ ;.64 | సమస్తగోప్యవిషయములయందును పరమగోప్యమైన నావచనములను _మతొక్కసారి వినుము. నీవు నాకు ఆత్యంత ప్రియుడవు అగుటవలన నీకు మిక్కిలి హితమును గూర్చు వచనములను మజుల చెప్పుచున్నాను. (6థ మన్మనా భవ మద్భక్తో మద్యాజీ నూం నమస్కురు । మామేవైష్యసి సత్యం తే ప్రతిజానే ప్రియోఇసి మే। 65. | ఓ అర్జునా! నీవు నాయందే మనస్సును నిలుపుము. నా భక్తుడవు కమ్ము. నన్న సేవింపుము. నాకు (ప్రణమిల్లుము. .ఇట్టు చేయుటవలన నన్నే పొందగలవు. ఇది ప్రతిజ్ఞా పూర్వకముగా నేను చెప్పుచున్నమాట. ఏలనన నీవు నాకత్యంత -ప్రియుడవు, (65) సర్వధర్మాన్‌ ఫరిత్యచ్య మామేకం శరణం వ్రజ | అహం త్వా సర్వసాపేభ్యో మోక్షయిష్యామి నూ శుచః! 66 | సర్వధర్మములను అనగా సమస్తకర్తవ్యకర్మలను నాకు సమర్చింపుము. నర్వశక్తిమంతుడను, సర్వాధారుడను పరమేష్చరుడను

*ఓ అష్టాదతో౬. ధ్యాయః - మోక్షసన్వాస యోగః * 269 ఐన నన్నే శరణుజొచ్చుము. అన్ని పాపములనుండియు నిన్ను నేను విముక్తుని గావించెదను. నీవు శోకిలపకుము.. (66) ఇదం తే నాతపస్కాయ నాభక్తాయ ' కదాచన !.

న చాళుగ్రూషవే వాచ్యం న చ మాం యోఇభ్యనూయతి | 67 | తపస్సంపన్నుడు కానివానికిని, భక్తిరహితునకును, వినవలెనను కుతూహలము లేనివానికిని నీవు ఈ గీతారూపరహస్యోపదేశమును ఎన్నడునూ తెల్పరాదు. అట్లే నాయందు దోషదృష్టి గలవానికి ఎన్నడునూ ఈ ఉపదేశమును తెలుపరాదు. (67) య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్భక్తేష్పుభిధాన్యతి | భక్తిం మయి వరాం కృత్వా మామేవైష్యత్యసంశయః | 68 నా యందు పరమఖభక్తి గలిగి, ఈ పరమగోప్యమైన గీతోపదేశమును అనగా గీతాళాస్త్రమును నా భక్తుల హృదయములలో పదిలపజుచువొడు నన్నే పొందును. ఇందేమాత్రమూ సందేహము లేదు. (68) న చ తస్మాన్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రీయకృత్తమః | భవితా న చ మే తస్మాత్‌ అన్యః ప్రీయతరో భువి | 69 ।

270 ఇల శ్రీమద్ధగవర్గీత *

నాకు ప్రీతిని గూర్చునట్టి కర్మల నాచరించు మనుష్యులలో అతనిని మించిన భక్తుడవ్వడును లేడు. అంతేగాక అతనివలె గాని, అతనిని మించిగాని నాకు (ప్రియమైన వాడు భూమండలమున మరియొకడెవ్వడును భవిష్యత్తులోను ఉండబోడు. (69) అధ్యేష్యతే చయ ఇమం ధర్మం సంవాదమావయోః। జ్ఞానయజ్జేన శేనాహమ్‌ ఇష్ట: స్యామితి మే మతిః । 70 ।

ధర్మయుక్తమైన మనసంవాదరూపమైన ఈ గీతాశాస్త్రమును పఠించువాడు జ్ఞానయజ్ఞముద్వారా నన్ను పూజబించువాడని నా అభిప్రాయము. (70) శద్దావాననసూయళ్ళ శృణుయాదపి యో నరః । సో౭సీ ముక్తః శుభాన్‌ లోకాన్‌ ప్రొవ్నయాత్‌ వుణ్యకర్మణామ్‌ | 71

'శ్రద్దాదరములుగలవాడును, దోషదృష్టి(దోషములెన్ను స్వభావము) లేనివాడును ఐన మనుష్యుడు గీతాశాస్త్రమును వినుటవలనగూడ _ పాపవిముక్తుడై, పుణ్యకర్మలను ఆచరించువారుపొందు ఉత్తమలోకములను పొందును. (70 కచ్చిదేతన్భుతం పార్ట త్వయైకాగ్రేణ చేతసా; కచ్చిదజ్ఞానసమ్మోహ: ప్రణష్టప్తే ధనంజయ । 72 |

• అష్టాదతో౬ధ్యాయం - మోక్షసన్న్యాస యోగః * 271 ఓ పార్టా! ఈ గీతాళాస్త్రమును నీవు ఏకాగ్రచిత్తముతోవింటివా? ఓ ధనంజయా! అజ్ఞానజనితమైన నీ మోహము పూర్తిగొ అర్జున ఉవాచ నష్టో మోహః స్కృతిర్లబ్దా త్వత్ససాదాన్మయాచ్యుత | స్టితోఇ.స్మి గతసందేహ: కరట్యే వచనం తవ 173! అర్జునుడు పలికెను- ఓ అచ్యుతా! నీ కృపచే నా మోహము పూర్తిగా తాలగినది. స్మృతిని పొందితిని. ఇవ్తుడు సంశయ రహితుడనైతిని. కనుక నీ ఆజ్ఞను తలదాల్బెదను.. (73) సంజయ ఉవాచ ఇత్యహం వాసుదేవస్య పార్టస్య చ మవాత్మనః! . పంవాదమినుమశ్రాషమ్‌ అద్భుతం రోమహర్షణమ్‌ 1 74 1 సంజయుడు పలికెను- ఈ విధముగా శ్రీ వాసుదేవునకును మహాత్ముడైన అర్జ్హునకును మధ్య జరిగిన సంవాదమును వింటిని. అది అద్భుతమైనది. తనువును పులకింపజేయునది.(74)

272 ఇఓ శ్రీమద్ధగవర్గీత * వ్యాస ప్రసాదాయృతవాన్‌ ఏతద్గుహ్యమహం పరమ్‌ ॥ యోగం యోగేశ్వరాత్‌ కృష్ణాత్‌ సాక్షాత్‌ కథయత; స్వయమ్‌ 75 | వేదవ్యాసునికృపవలన దివ్యదృష్టిని పొందినవాడనై, పరమగోష్యమైన ఈ యోగమును(గీతను) యోగేశ్చరుడైన శ్రీకృష్ణభగవానుడు(స్వయముగ) అర్జునునకు చెప్పుచుండగా నేను ప్రత్యక్షముగా వింటిని. (75) రాజన్‌ సంస్కృత్య సంస్కృత్య సంవాదమ్‌ ఇమమద్భుతమ్‌ 1 కేళవార్డునయో; పుణ్యం హృష్యామి చ ముహుర్ముహుః | 76 ఓ రాజా! (ధృతరా[్లా? శ్రీ కృష్ణభగవానునకును అర్జునునకున్తు మధ్య జరిగిన గోప్యమైన ఈ సంవాదము పుణ్యప్రదమైనది. అత్యద్భుతమైన ఈ సంవాదమును అనుక్షణము "పదేపదే స్మరించుచు నేను నిరంతరము ఆనందమున 'ఓలలాడుచున్నాను. (76) తచ్చ సంస్కృత్య సంప్కృత్య రూపమత్యద్భుతం హరేః 1 విస్మయో మే మహాన్‌ రాజన్‌ హృష్యామి చ పునఃపునః | 77

• అష్టాదశోవ.ఛధ్యాయః - మోక్షసన్న్యాస యోగః * 273 ఓ రాజా! అత్యంత విలక్షణము,' పరమాద్భుతము, అపూర్వము ఐన ఆ శ్రీహరిరూపమును పదేపదే స్మరించుచు, నేను పొందుచున్న సంభ్రమాశ్చర్యములకు అవధియే లేదు. తత్తృభావమున మజలమటల హర్షోల్దాసములతో పులకితగాత్రుడనగుచున్నాను. (77) యత్ర యోగేశ్వరః కృష్ణో యత్ర పార్టో ధనుర్హరః 1 తత్ర శ్రీర్విజయో భూతిః ధ్రువా నీతిర్మతిర్మమ | 78 । ఓ రాజా! యోగేశ్వరుడైన శ్రీకృష్ణభగవానుడును,. గాండీవధనుర్జారిలైన అర్జునుడును ఉండుచోట సంపదలును, సర్వవిజయములును, సకలైశ్చర్యములును, సుస్థిరమైన నీతియు ఉండును - అని నా నిళ్చెతాభిప్రాయము. (78) ఓం తత్పదితి శ్రీమద్భగవద్గీతానూపనిషత్సు (బ్రహ్మవిద్వాయాం యోగళ్యాణ శ్రీకృష్ణార్దుననంవాదే - మోక్తసన్ట్యానయోగోనామ అష్టాదశో౭.ధ్వాయః 1౧౮౫ " ఓం శాంతిః శాంతి: శాంతిః సర్వం శ్రీకృష్ణార్ణణమస్తు ఖు ల

274 శ శ్రీమద్ధగవద్గీత * గీతా హారతి జయ _భగవర్లీతే. జయ భగవగ్గీతే హరి-హియ-కమల:విహారిణి, సుందర సుపునీతే ॥ జయ కర్మ-సుమళ్మ-ప్రకాశిని కామాసక్తీహరా తత్ష్వజ్ఞాన-వికాశిని " -- విద్యాబ్రహ్మపరా ॥ జయ ॥ నిశ్చల-భక్తి-విధాయిని నిర్మల నులహారీ శరణ-రహస్య-ప్రదాయిని సబ విధి సుఖికారీ ॥ జయ ॥ రాగ-ద్వేష-విదారిణి కారిణి మోద సదా భవ-భయ-హారిణి తారిణి పరమానందప్రదా ॥ జయ ॥ అసుర భావ-వినాశిని నాశిని తమ-రజనీ దైవీ సద్ద్గుణదాయిని హరి-రసికా సజనీ ॥ జయ ॥ సమతా, ర్యా సిఖావని, హరి-ముఖకీ బానీ సకల _శాస్త్రకీ స్వామిని శ్రుతియోంకీ రానీ ॥ జయ ॥ దయ్యాసుధా బరసావవి మాతు! కృపా కీజై శో చద గ్రేన్లు ్‌ క్షర అసనో కర లీజై ॥ జయ & / ౮ తి స షర ల అ స్మ . జ. లో శా

1 నన మమునదెనో?? ల లు లా లాలా సా న నల” త | తే 61462 ౧6౪55, ౦౯౭1౬౧౧౬1౯ (గ వ! న 0? ౯౮0116240109, గ3స/2౧ 2౧6 గ౭1/202-6210312/ 2౪22016 21: . 1 న... | 6072106౯ 273005 6112 995-9.0 6113 ౧685, ౯ (0551) 234721; [8:2336997 / (4 సకన్‌ ౪౦0516 " 04౧% 9॥22౯255.019/ 9-౧౫8|| 00631193 ౭ 01180253. 079 వం జ్ర ౧6౧౮110006 2609, ౫21 32% ₹ (011) 23269678; 2% 23259140 [7 ఫ్‌ " | గ ఇ. 0110-7007 600106 క[2/2గచ80208్రా2. 151. 41208003 62౧0౫౧౦౭. శ ల న్‌ | (|. " 6-గ౫|| : 001౧60[024230 €ం్ర1201655.0/0, € (033) 22686894; ౯౫: 22680251 క. శ ౧10౧021 400002 282. 542గ21629 6౧6 43) (౧౧౦౪95 5680, బజ్జి వే 1. | గం8? స!2గ06 1009 51210౧. ౪*(022)22072636 | 1 1 | గజంంం--208001 24/55. 6110202 గంతె6ీ, + (0512) 2352351; 52౫ 2352351 అ! గ " వ2ట8-- 60004 డిత్త౦॥ గిజం80. 0900516 /0గ905 1050131, ౯ (4ఈ12)2300325 |, స్‌ 1 | | [౭౧౦౧1--634001 ం౪గ152/21 ౧౦4౮, ౮9౧౭8328. 4 (0651) 2210685 జ్జ ఫి | క0ణ[--335001 ౪యమగి8/ గం టూ6గ. 0౦00:16 స1౮12౧ 11/35. 902127౧౦౭౮, వీ ॥ . | | ఆఅగ౫॥ : క6(3100620 €61201855.0009. ౯ (0261) 2237362, 2238065 | " 1౧60౧౯-- 452001 6-5. 802౪400080, 4 ౧]. 8209. ౯ (0731)2525516, 2511977 |. /' " అ౭!త్తతంగ -- 425001 7, 8౧1౫ 520010 1420061, 8240082625 6896 ఇయ2గ0201/8. | | " [168౯ [౧81*80/ 562100 ౪ (0257) 2226393 / , ॥ ” 1/66౭986--5000%6 41, 4-4-1026026 01028. 54112౧ దిష28' ౧ (040) 24758311 ॥ [18906 440002 క5%గగ603 00గాం16౫. 851, 64 613421 ౧౦౩6. వ. 2 (0712) 2734354 / 04120%-- 753003 202102 0౧0౧. 82631) 826. 7. (0671) 2335481 | [3100౯-- 4౨92009 141191 00౧౧9౫, 620)92/2. ॥ / ॥ 690201 0౧౦౪౫ (6౧౧2158 2గ0), (€ (0771) 5034430 7 ౪₹22౧391-- 221001 599, ౧8000233, ౮ (0542) 2413551 | ఈ-గ౧2౫/2/2025160420 € 0120/855.009 ॥ /| . గ2గరంటాలా 249401 5801గ806, 14042222, ౧(౦13౩4)222657 | | ౧190066991 -- 249304 6126802420. 0.-541%250/3గొ, ॥ ః

1. ఈ-౧౫8|| : 91002420 ళిర్ర[20/955.010, € (0135) 2430122, 2432792 / / 65140గ౧-512115 | 0౭1౧136౧౭౪౦౧ (21260౯౧ ॥౦. 12); 64 006181 (సం. 8-9): 1328721 స2పగాలరర[౧ [0610] (010. 4-5); గం18 [౧౭351౧8౧] (౦ 1): ఎ ం 8142౧6౯(%10. 1): 60౯26%007౯(స0. 1కజగిదిల? (110. 1); 1666004 (౧.౬. ౧౫౪౪8: | ౪4౧2౧891 (110. 4-5): 1690281 52౯621౮౧. (1౦. 3-4): గేతగర8? (1౦. 1): స [112 ౨౧. | | (11310 5012006); [2౧౦౧1 (1౦. 1); ౨%2౧086 (40. 2-3); మలల శ! ఇ. /| 528189106౯ (0. 2): 1104౯20 5120౧ (౫౦.5& 188010); కరంటు (సం.89): | వక౭గ౧501 (040. 5); ౧6౮180% (1౦. 1); 8౧6౪౧63౧౪/2౯(1౦. 1); గింంగం18 (200%5- 7౯060); ౧౭928౧90౮5 (800%5-7701)60): జింగర్ర3086 (0120427252) (10. *: , కంంఉగ6ంణ026[4.0.] (10.1); ౮౪3౧36౮౧. (8110910007); కరిత6448007(00 12, | ॥ ౧౩1౧౪ 1000215036] (010. 1) 2060 15.87.(0601) నే వీ [66411 ౦౦౮౧19౧9 నాయ _ ం౧గు331001. గ౧౩౧101-8/200305920/2501200, | ||| || ||| | | | (1౧ 54/24; ౯ (01562) 252674 | || | | (1501651 249192 40016 గం౪ | | | | . / , గువి2థా- 517504 8000%0.56,27.0 4౧1 5000100 | | సు | | రంగాన అ. 11౧౩11 19 న! న. 1 స | |. ౯ న ల అలలా యారో లం ననా రానా [| (| ఆల నా తా చాలూ 1