Telugu Srimaan Paraavasthu Chinnaya Soori_0 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

గ య శ్రీహయ (గీవాయ నవుః / / శ్రీమాన పరవస్తు చిన్నయ సూరి | యళోవుండన సంచిక య ేటై కీ.చే. భమమాన్‌ తిరుపతి భావనారాయక౯ా ] |! _ జీమాన ఐద్వాన్‌ వరవన్తువెంకయనూ రి ; 1 గ్గ ॥ మాటి, ళు 1.

ననన ననన ననన నన ననన నన ననన ననన ా నాకా ప్రథమ ము([దణ (1098) - 1000 (ప్రతులు | (తులకు ; తిరుపతి రాజమన్నార్‌ ర14- గీ, సెక్టరు-8 ఉక్కునగరం విశాఖపట్టణం పిన్‌ కోడ్‌- 580 082 శ్రీరామానుబ ఫిలాసఫికల్‌ ఫౌండేషన్‌ - ట్రన్సు యం. బి. జి 41/97 సెక్టరు - 8, యం.వి.షి.కాలనీ విశాఖపట్టణం పిన్‌కోడ్‌- 580 017 కంపోళ్డ్‌ ఆన్‌ డి.టి.పి : | మాతృత్రీ గ్రాఫిక్స్‌, సుధా హొటల్‌ఎదురుగా, పాఠతగాజువాక, విశాఖపట్టణం-58ి0 028 ॥ శ్రీ విజయలక్ష్మిఆఫ్‌సెట్‌ ప్రింటర్స్‌, | పాఠగాజువాక, విశాఖపట్టణం-580 020

త్‌ఠప | లావ. త్‌ష్‌' (గంధాలయాను తో ట్ర] (్‌ే

| య (గీవాయ నమః గయ కాలి 11 టినా వాయనవా ల. 1 [0 10 16 [1 0 1 [3 11 1110 101010 01 0 11 1111111 ల్‌ు యడ (ణీ న్డ్‌ స (గు గ శల న హైం (5! స్‌ ఆ 4 య ర [గ న గ్ర 51! అ "10. కొతి సకల భాషాకవి కమల మిత్ర గార్గేయస గోత్ర ఆపస్తంబ సూత్ర గ! [ యజుళ్శాఖాధ్యాయ శ్రీ వేంకట రంగ రామానుజాచార్య పుత్ర (2 ర్ట ఛశ్రీనివాసాంబా గర్భ శుక్తి ముకా ఫలాయమాన దిగంత విశ్రాంత “5 కో టట స 11” చిరంతన కీర్తి విరాజ మాన సంస్కృతాది భాషాష్టక లత్య లమణ జ్ఞాన స్ట? గు మవా పండిత వేగీయ మౌన నిరంకుళ నిరర్గళ రురీ ధారాలంకృత న్‌ స్త్‌ సంస్కృతాం(ధ్ర భాషాను శాసన ఐహు లత్య లకుణ (గ్రంథ రచనా ధురీణ | సం. స్త స స ప ప క్త స0. సర్వ దర్శన సంగ్రహ కుసుమాంజలీ మహా భాష్య శ్రీ భాష్య (ప్రవచన క గు పారీణ శాత్తాద శ్రీ వైష్ణవ కుల కలశాంబుధి పూర్ణ చం(దేణ యాంగ్ల 11 (1, రాజకీయ సర్వ కళాశాలాం[ధ (పథాన పండిత చిన్నయ ౧౧ కం శ్వ €జు టి శ ((/ ఏ (1 (14 1" స ర ట్‌ జ్ర (| 1 . శ్‌ / 2% ॥ | // (1 క

శ్ర ర్ట కూన ననన ననన ననన ననన ననన శ్రీమాన్‌ చిన్నయసూరి స్వహస్తలేఖనము ముద్దులు మూటగట్టు ముత్యముల వంటి యక్కరములు ళు యా. య లా! కళళేళో... కయ ఎ త్త న = ష్‌ జారాను రాన పస రష నన య టం ళా మర. ల్‌ు శుక్ష్రకణ కాశ్చోళ్ళ, వం స శ ఈం లకులుళరీయాా అం ఎ - మా ళాటా * అ-ఆక్షిఈంఉచంలయిబనా లృ శృజాపఖ ఛికాఆం వ లా అయ నుం నం సమున జ్‌ సా అల అ. జ స కభూత్రుళూం. అ లేటా యం ఆ ఇస ఇ. తాజా కంజ- న టత బలు. ఎం రోకు లు నస యాసాం ంనయులంలులున మ “అ _ ణి యూ అవా శా ఎతనా చం దనన యుంకుకిజ బేరికరళ్టులు లూ- - లుచూన ఫలానా న | నా. ల. అల ము జం ఈ క్షార చళ్ళు అరు కృకిజ్యూ2 ట్రా లారా ణా

శ్రీ హయ [గీవాయ నమః భాషాభివృద్ధికి దోహదకారులగునంబివి ముఖ్యముగా శక వ్యాకరణము, నిరుక్తము మరియు ఛందస్సు, కొంచెము పెద్దమనస్సుతో ఆలోచించినచో మొదటి మూడింటిలో తెలుగు ఖాష నందు పోష కృషి సల్పిన వారిలో అ(గరణ్యునిగా త్రీ పరవస్తు చిన్నయ్యసూరిగారిని పేర్కొనుట నందతిశయోక్తి లేశ మంతయును లేదు. థ్రీ పరవస్తు చిన్నయ్యసూరిగారి నిఘంటువు పదములు సూర్యరాయాం(ధ , నిఘంటువున తీసుకొనబడిన ““చి. ని" అను సాంకేతికముతో వ్యక్తము చేయబడినవి. | “ ఆం(ధభాషా సంబంధినీ సిద్ధి ళో కస్య వ్యవహార దవగంతవ్యా, తర్లి శాసనమిద , మనారంబనేయమిత్యా శంక్యా శాసనమితి' " అని వ్యాకరణ శాన్రు మర్యాదలేని తెనుగు | భాషకు సంస్కృత వ్యాకరణముతో సమానమగు (పతిపత్తిని గల్పించి తెనుగు ఖాషామ | తల్లికి అసామాన్య సేవలందించిన శ్రీపరవస్తు చిన్నయ్యసూరి గారిని యీ సంచిక / రూపమున సంస్మరణ గావించుకొనుచుంటిమి. నా తండ్రిగారు కీ.శే. శ్రీమాన్‌ తిరుపతి భావనారాయణ గారు శ్రీమాన్‌ పరవస్తు చిన్నయ్యసూరిగారి యళోమండన సంచికను వెలువరించ దలచి యెంతో | కృషిసల్పి విషయ సామిని సేకరించి ముద్రణకు బ్లాకులు వగైరా తయారు చేయించి |, కొంత ధనమును వెచ్చించి యుండిరని తెలియవచ్చినది. వారి ఆకస్మేక మరణముతో | | సంచిక ము[దణ అసంపూర్ణముగా నిలిచియుండినది. నేను వృత్తిరీత్య ఇంజనీరునై | యుండుటచే కొంత కాలము బొకారో ఉక్కు కర్మాగారము నందు, అటు పిమ్మట || విశాఖపట్టణం ఉక్కు కర్మాగారములో కొన్ని విభఖాగముల కమీషనింగ్‌ నందు | | ముఖ్యభూమికను నిభాయించుటనే “సంచికి విషయము నందాసక్తిని కన్నరచనైతిని. గత సంవత్సరము నా కల్లి గారి వద్దనున్న [వాత(పతులను పరిశీలించిన పిమ్మట | || “సంచికి ను వెలువరించవలెనని దృఢనిశ్చయము కల్గుటచే యీ (పచురణకిప్పుడు | | పూనుకొంటిని. సంకలన కర్త గురించి వారి మిథత్రులు శ్రీమాన్‌ టి.వి. నరసింహులు !

(గ హా నానా ననన ననన ననన ననన ననన నను, | గీతి నందు పరిచయము జే సికొనుచూ (వ్రాసిన యొక పద్మము నిచ్చట పొందు పజఅచుచుంటీని.

• లిరుపతింటి వాడ, వర సుబ్బయౌఖ్యు తృ | తీయ తనయుడన్‌, సుధీ వినతుడ, | భక్తి ఖావరతుడ, భావనారాయణ | నామకుడను (వ్రాసినాడ గీత" రాష్త్ర (ప్రభుత్య ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ ఐహుమతి (గ్రహీత శ్రీమాన్‌ విద్వాన్‌ పరవస్తు వెంకయసూరి గారు శ్రీమాన్‌ పరవస్తు చిన్నయసూరి గారొపై వాసిన | | పద్యకావ్యమును సంచికతో పాటు ద్వితియ ము(దణము గావించంటకు | అనతిచ్చినందున వారికి నా హృదయ పూర్వక ధన్యవాదములు. | | సంచిక పోషకుల పేర్లను (పథము ము(దణ నందు తెల్పియుంటిని. శ్రీ | రావూానుజ ఫిలాసఫికల్‌ ఫౌండేషన్‌ -(టస్ట్‌ 1997న స్యాపింపబడి | బాల్యావస్టనందుండుటచే ద్వితీయ చుం(దణను నేను స్వయువలుగా | గావించుచుంటిని. కొన్ని (వాత(ప్రతులను పరిశీలించుటలో నాకు సహాయ | మొనరించిన నా మేనమామ నల్లఘట్ల శోభనా(ది కృష్ణసూరి గారి కొమరిత నల్లఘట్ల | నందినికి నా శుభాశీస్సులు. అటులనే మిగిలిన వాత(పప్రతులను పరిశీలించుట నందు | తోడ్పడిన నా శ్రీవుతి శ్రీలక్మికి నా అభినందనలు. సంచికను రవ్యుముగా | ముదించుటకు కృషి చేసిన శ్రీ విజయలక్మి ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రింటర్స్‌ వారికి, మాతృత్రీ , | గొఫిక్స్‌ -గాజువాక వారికి నా ధన్యవాదములు. | నా ముద్దు విడ్డలు చిరంజీవి విజయ రాఘవ కుమార్‌ మరియు చిరంజీవి గిరిధర్‌ల ముద్దు మాటలకు ఆహ్లాదించుచూ, “శ్రీమాన్‌ పరవస్తు చిన్నయ సూరిగారి | యళోమండన సంచికి ' ను శ్రీమాన్‌ పరవస్తు చిన్నయసూరిగారి యజరామర కీర్తికి | | మరింత వన్నె దేగలదని అశిస్తూ... | సుజన విధేయుండు 1 | తిరుపతి రాజమన్నార్‌ క/

యయ యప జన్మ కారకులైన తల్లిదం(డుంల బుణం తీర్చుకొనటం పు(తుల కర్త వ్యములలో వెొదటిది. తం(డి సంపాదించి పెట్టిన ఆస్తులకే కానీ వారి ఆళయాలకు, ఆలోచనకు వారసులు దొరకటం కష్టమౌతున్న రోజులివి. చట్టమైన ఆస్తులు అప్పుల విషయాలు శాసించగలదేగానీ, ఆంతర్యాన్ని అనుసరించమని శాసేంచలేదు. అయినా దాన్ని ధర్మంగా భావించి ఆచరించేవారు అక్కడక్కడా కనిపించకపోరు. అటువంటి సత్వ(తుల కోవకు చెందినవాడు చిరంజీవి | రాజమన్నార్‌: కీ.శే తిరుపతి భావనారాయణగారు అప్రయత్నంగా కలిసీ నాకు ఆప్పులైన వారు చాత్తాద శ్రీవైష్టవుల అభివృద్దికి, ధర్మనిరతికి, కంకణం కట్టుకొన్నవారు. | గుణములను [గ్రహించి అసూయపడక అఖినందింపగల ఉత్తమ సంస్కారులు. ఆ | సంస్కార ఐలం పరవస్తు చిన్నయసూరి గారి జీవితాన్ని కావ్యంగా (వాయించాలని | వారిని (ప్రోత్సహించింది. తలవని తలంపుగా కలసిన నాపై విశ్వాసముంచి ఆపని | నాచేత చేయించినారు. అది ఎప్పుడో జరిగిన విషయం. నా బీవితాధ్యాయంలో /| ఒక “* ఖృరస్టుడియ' " | ( | || ఆ తం[ి బుణాన్ని తీర్చుకొంటూ చిరంజీవి తిరుపతి రాజమన్నార్‌ | చిన్నయ సూరి గారిని గురించిన ఒక సంచికను ముదిస్తూ పద్యకావ్యాన్ని (| యథాతథంగా ముదించదలచినాడు. తం(డితో నాకున్న అనుబంధానికి మారాకు | తొడిగించాడు. ॥ '_ సకుటుంబముగా ఈ చిరంజీవి రాజమన్నార్‌ను ఆయురారోగ్య భోగ భాగ్యములతో | | శ్రీయఃపతి రకించుగాత। | | తేదీ: 1-12-8 | -- పరవస్తు వెంకయ సూరి. (| | ఛ్‌

అవధాని సుధాకర డాః సూరం శ్రీనివాసులు కశ 45 | పిన్సిపాల్‌ శ్రీ గోరంట్ల వెంకన్న ఓరియంటల్‌ కాలేజి తిమ్మసము[దం | 'పకాళం జిల్లా. స్వీయ చరిత్రలు వ్రాయటమెంత కష్టమో జీవిత చరిత్రలు (వ్రాయటం కూడా అంతే కష్టం. స్యీయ చరిత్రలలో ఖౌతిక జీవితం, అంతర్ధర్మం రెండూ రచయితలకు తెలిసినా కొన్ని పరిమితులకు లోబడి (వాస్తారు. పాఠకులలో విఖిన్న స్థాయులకు చెందిన వారుండుటం వలన ఆ రచన అభినందలైనా ఆశయం కావచ్చు. అభిశంసనలకయినా గురి కావచ్చు. జీవిత చరి(తల విషయంలో మరొక సమస్యావుంది. ఆ వ్యక్తి భౌతిక జీవితాన్ని గురించి తెలిసినంతగా ఆంతర్యాన్ని గురించి తెలియదు. కాబట్టి జీవిత సంఘటన లకు కార్యకారణ ఖొవ సంబంధాన్ని నిర్ణయించటం | కష్టకరమౌతుంది. అది అపోహలకు గురికావచ్చు. ఆంతర్యం స్పష్టం కాదు కాబట్టి రదన ఒకొక్కచోట యాౌంశతికంగా సాగిపోవలసీ వస్తుంది. రసవత్తకు అవకాశ ముండదు. ఆ కారణంగా అది జీవిత (| చరిత కావచ్చు. పద్యాలలో కానీ కవిత కావ్యం కాలేదు. ఆ సమస్యలన్నింటిని అధిగమించి శ్రీ పరవస్తు వెంకయసూంరి [వౌసీన జీవిత చరిత్ర కావ్యం శ్రీమాన్‌ పరవస్తు చిన్నయసూరి. ఇది జీవిత చరిత అయినా నిర్దుహ్హాలి, వాస్తవిక దృష్టి చారిత్రక విషయ (ప్రతిపాదనములో సంయమనం, అతిశయోర్తుల పొంతబోని స్వభావోక్తి రమణీయత. ఈ కావ్యం రాణించటానికి కారణం, (పొఢ వ్యాకరణ కర్త, నిఘంటు నిర్మాత శ్రీ బహుజనపల్లి సీతారామాచార్యులు సూరి శష్యుడై పొందిన లాభమును వివరించుటలో ఈ లమాములను (ప్రత్యేకముగా గమనించవచ్చు. | తెలుగు కావ్యాలకు మొదటి ము[దణమే కడు కష్టం. అస్థితిలో ద్వితీయ ము[దణకు నోచుకోవటం | కూడా కావ్య నాయకునకును, కావ్యకర్తకును విలువను పెంచెడి విషయమే. బుధులు మెచ్చదగిన | రచన యిది. జోవిదులు కొనియాడదగిన కృతి ఇది. /| అ ఖినందనలతో -డా॥ సూరం శ్రీనివాసులు | శ

కీ.శే. శ్రీనూన్‌ తిరుపతి ఖాన నారాయణ గారితో నాకు 1856 నుండి పరిచయము. _ొశ5్‌ ఉద్యోగ అనుబంధముతో మరింత సన్నిహిత ఐంధువులయ్యాము. వారు ఉద్యోగ ధర్మము నందు కార్య దీక్ష దక్షత గలవారు. సాటి ఉద్యోగులందరికి గురుతుల్యులు. అధికారులు వీరియెడ ఆదరణ, గౌరవ ఖావము కలిగి యుండెడివారు. ఒక సమయముంటు లేని ఉద్యోగాన్ని నిర్వహిస్తూనే శ్రీవైష్ణవ సాంప్రదాయ, సాహిత్య గోష్టులందు పాల్గొనుట వోేషము. మేము తరచుగా కలిసికొన్నప్పుడు సాహితీ చర్చలు కొనసాగించెడివారం. వారి అకుంతిత సాహితీ దీక వారి చేత “'స్కృతి గీత ను రచింప చేసినది. వారి మామగారైన స్వర్గీయ శ్రీమాన్‌ శేషరామానుజయ్య గారి (పథము తిరువాధ్యయ సందర్భమున రచింపబడినది. లావ కవిత్వ శాఖయైన స్కృతి కావ్య (ప(కియకు చెందినది. ఆప్పులు మృతి చెందినపుడు వేదనను వ్యక్తంచేయు కవితాశాఖ. ఆటవెలదులు గల ఈ సతి గీతలో ““చేరినావు పరమ శేషు' అనుమకుటాన్ని అక్కడక్కడ చక్కగా (ప్రయోగించి సరళ శతక (ప్రియను తలపింప చేసినారు. భగవద్గీతను వారి మామ గారి జీవిత సరళితో అనుసంధించి [వాయుట వారికి భగవద్గీతపై గల అధికారవు ద్యోతకమగుచున్నది. శ్రీమాన్‌ భావనారాయణ గారు రచించిన '' చిన్నయ సూరి సంక్షిప్త జీవిత చరిత" “= వురొక ఆజీవఎత్యవుఎ. అది జీవిత చరి,తరీం కొద ఒక చిన్నపాటి పరిళోధనావ్యాసమనవచ్చును. ఎందరో ఉద్దండ పండితులు, కవులు చిన్నయ సూరి జీవితము, రచనలపై పరిళోధించి వాళారు కొని వీరి రచనలో నూతన విషయాలు వెలుగులోకి వచ్చినవి. చిన్నయ సూరి గారి తండి శ్రీమాన్‌ రంగరామానుజాచార్యుల వారు తూర్పు గోదావరి జిల్లా తాళ్ళూరు చాత్తాద శ్రీవైష్ణవ పరవస్తు మఠానికి చెందిన వారని నిర్గారించినారు. ఆపీకాధిపతి శ్రీమాన్‌ అళఘీయ వునవాళ్ళ జీయ్యరు గారు ఆం(ధుల చరితలో స్థానమేర్చరచుకొన్న శీతాబుఖాన్‌ రాజు యొక్క ఏనుగునకు మోవప్రాప్తిని కలిగించుటను శిలుపుట మరొక వోషము. చిన్నయ సూరి గారి మామ గారైన నారాయణ వనము అళగ సింగరయ్య (సిద అహోవిల మఠమునకు చెందిన వారని, నారాయణవనము వారు వనానానానాననినినాలననిలతనననననననాననానానననననననననననననానననననన 1

శనిని నననననననననన ననన ననన ననన ననన ననన ననన శ్రీకృష్ణ దేవరాయల కాలమున బాగుగా సమ్మానింప ఐడినారని తెలుపుట అహోవిల మఠం చాత్తాద శ్రీవైష్ణవులకు చెందినదని స్పష్టమగుచున్నది. అనేక కవి పండిత (పకాండులు సూరిగారొపై భక్తితో వాసి వెలయించిన కవితలు, వ్యాసాలు సేకరించుట వానికి తోడుగా చిన్నయ సూరి గారు స్వయముగా వాసిన పతిని "సేకరించుట మరొక హోషం, శ్రీమాన్‌ తిరుపతి భావ నారాయణ గారు చిన్నయ సూరొపై వాసిన సంక్షిప్త జీవిత చరిత మరియు సేకరించిన రచనలన్నింటిని (కోడీకరించి వారి కుమారుడు శ్రీమాన్‌ తిరుపతి రాజమన్నార్‌ గారు గ్రంథస్థము గావింప బూనుటపే చిన్నయ సూరి గారి అజరామర కీర్తి పతాకాన్ని మరింత పైకి ఎగుర వేసిన వారైనారు. చాత్తాద శ్రీవైష్ణవుల (పతిలాపాటవాలను (పకటించు వేదికయనుటలో,. మౌర్గదర్శకమనుటలో సందేహము లేదు. శ్రీమాన్‌ రాజమన్నార్‌ గారి కృషి ఎంటేని అభినందనీయము, శ్ఞాఘనీయము. ఇట్లు టి.వి.నరశరింహులు ఎమ్‌.ఎ., ప్రిన్సిపాల్‌(రిటైరు) (ధాన కార్యదర్శి రామానుజ సంక్షేమ పరిషత్తు ( ఆంధ పపదేక్‌) హైదరాబాదు. వావనాణాననననననానిననాననాననననననననలననదననననననననననతాలననననననననననననాననననననననననననను సక!!!

నానా యొంని | వీరు చిన్నయ సూరి పద్య కావ్యమును రచించి కీర్తి గడించిన కవిశేఖరులు. | వీరు పండిత కుటుంబమునకు చెందిన వారు వీరి తండ్రి ప్రకాశం జిల్లాకంభము | తాలూకా చిన్న కంభము గ్రామ నివాసి శ్రీమాన్‌ పరవస్తు మాల్యాద్రి లత్మీ నరసింహ సూరి లక్ష్మీ నృసింహోపాసకులు సంగీత సాహిత్య జ్యోతిషాయుర్వేదవములయందు పరిచయము గలిగిన సత్కవీశ్వరులు , పౌరాణికులు వీరి ధర్మ పత్ని వేంకవూంబ వీరి రచనలు సూరి | సుభాషితములు. భక్తాంజనేయ స్తుతి శతకము శ్రీవీర బ్రహ్మేంద్ర స్వామి | వారి జీవిత చరిత్ర పద్యకావ్యవలు అవుత వలలు | వీరి కాలము 1900 - 1970 | వేంకయ సూరిగారు 1975 లో విజయవాడ విచ్చేసినపుడు వారి కవితాలి _ | మృదు మధురముగానున్నందున శ్రీ పరవస్తు చిన్నయ సూరి గారి జీవితము | పద్య కావ్యముగ రచించమని కోరియుంటిని దానికి వారు సమ్మతించియప్పటికి | || వారికి లభ్యమైన గ్రంధముల నాధారముగా గొని సూరి కావ్యమును రచించిరి కావ్య'హ్రస్తిని (ప్రశంసించుచు మహాకవి శతావధాని డాక్టరు గడియారము | _ వేంకట శాస్త్రిగారు ఈ కృతి చిన్నయ సూరి కీర్తి లక్ష్మికి మౌక్తిక హారమనియు.. | , కళాప్రపూర్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఆస్టాన కవివర్యులు డా దాశరధి గారు తన కల ఫలింపజేసిన కవి గారికి ధన్యవాదములు తెలియజేయుచు రచయితను ౫60 | _₹0ణు2&% గా భావించిరి ॥ | కరుణశ్రీ, జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రి గారు సూరి పవిత్ర జీవితము పద్య | _బద్దము జు రచయిత లేఖిని ధన్యమయినదనియు రచన నిబ్బరముగా, నిరాటంకముగా సాగినదనియు వ్రాసిరి 1 అభినవ తిక్కన తెలుయ లెంక శ్రీతుమ్మల వారు తన తలంపుగా | “చిన్నయ సూరి చరిత్రము /. తిన్నని పల్కున రవించితివి నిను సరసుల్‌ || మున్నింస జూతురికనీ విన్నాణము తాదృశమ్ము నేంకయ సూరీ? అవి తెలిపిరి వెం

పి వి సుబ్బన్న శతావధాని గారు గ్రంథమునకు తగిన ప్రోత్సాహామిచ్చి ఆ(ర్ర హృదయుతై పరిచయము కధా సంగ్రహములు ్రాసిరి నన్నయ వలె చిన్నయ విత్యపత్యవచమండు. అట్టి చిన్నయ సూరి చరిత్రమును గొని పద్య (ప్రబంధముగా తీర్చిన వాండు వేంకయ సూరి, ఆయింటి వాడేననియు (వ్రాసిరి వీరు 1941 - 6 - 15 న జన్మించిరి వీరి యితర రచనలు బాలశ్రీ, శ్రీమిట్టపాళెము నారాయణ స్వామి వారి జీవితమున విద్యాదానకర్మ శ్రీ తెల్లాకుల , | వేంకటేశ్వర గుప్త భాగవతార్‌ గారి కోరికపై పద్య శతకము రచించి బ్రకటించిరి '' అముద్రిత గ్రంధములు యువశ్రీ, వరద రాజ (నవల) | తిరుసతి భానవారాయణ | ॥ శ్రీమాన్‌ విద్వాన్‌ పరవస్తు వేంకయ సూరి రువీదేవి ( కంభం చెజువు చారిత్రాత్మక నవల) - 1982 హితోక్తులు” - నీతి శతకము 1994 శ్రీమద్భగవద్గీత (తెలుగు గీత పద్యానువాదం) ముద్రణలో నున్నది | వీరికి 1993లో రాష్ట్ర(ప్రభుత్వ ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ అవార్డు లభించింది. | జ్యోతిష్క వాస్తు మంత్ర శాస్త్రములు వీరి అభిమాన విద్యలు | - తిరుపతి రాజమన్నార్‌ / య. / న నానన ననా గ

ణి ం/ క 1 చీ శ ష్ణ ద్ధి న్‌ా చెపు క క ల్‌ వీ! ] క్ర గ న న స. ఏససే 2 జ ట్‌. నర్లడై కీ. రెప ప ఉనన | న న చ [| లీ 1 శా గ్‌ లకీల్‌ స్ధల సీ గా ఇ బేడీ ల! నగ కీ | | | కాం టో స (|

౪ జే జ్ర | ( న్‌ | ఫ్‌ ళ్త

జౌ ళ్‌ త క శ్రర స

చే | శై 002 కీ "| చ్రి ఫణ . వ | ఇ|న్‌! (| త్త లే గ ్డే శశీ కి ం డ్రగ్స్‌ త్తే ్ట్‌ త్త ర్‌ లే |] టం న నే _ శేర్ధిక్ని డి సైకో ఎట!

శ్రీరామానుజ ఫిలాసఫికల్‌ ఫౌండేషన్‌ - (ట్రస్టు బోేడ్డు సభ్యులు

1. శ్రీమాన్‌ వి.బాలకృష్ణ రిటైర్డు కమర్షియల్‌ టాక్సు ఆఫీసర్‌ - వ్యవస్థాపక (టస్టీ
2. శ్రీమాన్‌ టి.సూర్యనారాయణ, పోర్టు టస్బు, విశాఖపట్టణం - (టస్టీ తి. శ్రీమాన్‌ ముండూరు లక్మణమూర్తి, పోర్టు ట్రస్టు, విశాఖపట్టణం - (టస్టీ శ. (శ్రీమాన్‌ కర్పూరం వెంకటేశ్వర్లు, డెప్యూటి కంటటోలర్‌ (తూనికలు మరియు కొలతలు), హై(దాబాద్‌- (టస్టీ ర్‌. శ్రీమాన్‌ పర్యాద కృష్ణమూర్తి, చైర్మన్‌, హై[దాబాద్‌ ఆ(గో తోహేటివ్స్‌ లిమిటెడ్‌ (11404), పైదాబాద్‌ - (టస్టీ
3. శ్రీమాన్‌ డాః దాస్యం శ్రీధర్‌, 14.0, 9 34 (న్యూరో ఫిజిషియన్‌), హై(దాబాద్‌- టస్టీ
4. శ్రీమాన్‌ డాః డి.యల్‌. యన్‌. స్వామి, )49., నిజామాబాద్‌ - (టస్టీ
5. శ్రీమాన్‌ డాః డి.వి.యన్‌. స్వామి, అదిలాబాద్‌ - (టస్టీ
6. శ్రీమాన్‌ టి.వెంకటశేషయ్య, డెప్యూటి కమర్తియల్‌ టాక్సు ఆఫీసర్‌ , హై(దాబాద్‌- (స్తీ | 10. శ్రీమాన్‌ ఎస్‌. చక్రపాణి, కాంటాక్టరు, హైదాబాద్‌ - (టస్టీ | 11. శ్రీమాన్‌ దాస్యం మురళీధర్‌ స్వామి, రిటైర్డు డెప్యూటి ఎగ్జిక్యూటివ్‌ ఇంజినీర్‌, హై(దాబాద్‌- ట్రస్టీ | 12. శ్రీమాన్‌ టి.ళోభనాదది, రిటైర్డు ఎగ్గిక్యూటివ్‌ ఇంజీనీర్‌ విజయవాడ - (టస్టీ | 18. శ్రీమాన్‌ టి.వెంకటేశ్వర రావు, పంచాయితీల విస్తరణ అధికారి, విశాఖపట్టణం - ట్రస్టీ || 14. శ్రీమాన్‌ ఎస్‌. గోపాలకృష్ణ. ఫార్మసిస్టు, వికాఖపట్టణం - (టస్టీ
7. శ్రీమాన్‌ టి.కృష్ణారావు, కొం(బాక్టరు, విశాఖపట్టణం- ట్రస్టీ
8. శ్రీమాన్‌ తిరుపతి రాజమన్నార్‌, మేనేజర్‌, విశాఖపట్టణం స్టీల్‌ప్లాంట్‌ - (టస్టీ | | సలహాదారు : శ్రీమాన్‌ టి.కృష్ణయ్యు88., రిటైర్డు పిన్సిపాల్‌ 60౪ 1.7.1 ఎ!

అనా లనననానననాలా నాననా లని ననన నానన ననన ననున ననన ననన ననన ననన నన నన ననననిననులనిసునును. చిన్నరు సూళి అభినవ తిక్కన, తెలుంగు లెంక - తుమ్మల సీతారామమూర్తి

1. అంకిలి లేని పౌండితియు, నన్వదురాసదశొాల్లి కత్వపుం బొంకఠము నీకదక్కినది పొమ్ము; తెలుంగుల నెల్లకాలమున్‌ లంకల కేసికొంటివి ఐలే! కనుసన్నల 6 గోవిదాళి చే సుంకములందికొంటివి; యళోనిధివైతి గదయ్య! చిన్నయా। శి. గాసట బీసటల్‌సదివి, కర్టమెజుంగక లేక సంతతా యౌసమునందు సోదరుల నారసి వాజ్యయ వార్చి శేముషీ భాసుర మందదండమునః బట్టీ మధించి సుధజగత్తు సే బాసనలమణామృతము పంచితి వంచిత వైభవంబునన్‌. శ. పురుషార్థము తురీయమునెజుంగం గోరుచో నుపనిష (దాజమైయొప్పు దాని ఖాషాస్వరూపంబు పలికింప నెంచుచో శబ్ద లకతణమై యొసంగు దాని లోకజ్ఞతా విశేషాక్ళతుల్‌ సూచుచో నీలి శాన్త్రంబయి నెగడు దాని చేతోహర రసానుభూతి నర్ధించుచో నుత్తను కావ్యమై యుండు దాని సకల ధర్మ తత్త్వ సారమై , విశ్వజ నీనమై వెలుంగు నీతి చంది కను రచించి తెల్లు జనయితి కిచ్చు నీ పుట్టు ధన్యమయ్యేం చో! కఠవీం[దద। శ

ననన జీ. (వాయగ వచ్చు గబ్బములు వందలు వేలెటులో (మించి, దే శీయులు వాని. రైకొని భజింపరయే నవి యేల? భాస్కర చాయలు నీదు సతతులు సంచరజంబొనరింపకున్నచో టీయఖిలాం(ధభూమి 6 గలదే! వలదే! యిటువంటి భాగ్యముల్‌. ర. జాతి ద్వేష పేశాచ దాస్యమున కిచ్చన్‌ మెచ్చు దున్చిత్తులన్‌, నీతి త్యాగుల, నిన్‌ సమస్త విబుధానీ కస్తుతున్‌ జేరు వి ఖ్యాతిన్‌ దూల్చ€ గడంగి దొంకకృతులన్‌ గల్పించు దోషజ్ఞులన్‌ తేతోవీధి. దలంచువారలకు నిస్సీ! రోంత వాటిల్లదే? 6. ఏతద్దుర్మతులెంత జేసినను నీకేలోటు వాటిల్ల; దీ ర్వాతీతుల్‌ సమబుద్భులుత్తములు సంఖ్యావన్మణుల్‌ సూన్ఫత పీతుల్‌ పూత చరిత్రు లీజగతి లేరీ? పల్వురుత్సాహులై చేతః పూర్వక గౌరవం నొసంగి నిన్‌ సేవించు దెల్లుంబజల్‌ 7. “వేంకట రనులుడు సూనృత కింకరు. డై ధూర్త విలుధీకృథతిమ సృష్టిన్‌ జంకక చాటండ? విద్వద లంకృతి కాతనికి (మొక్కులంబచరింతున్‌

• (శ్రీ దువ్వూరి వేంకట రమణ శాచ్చి)

8. ఎందా. క గౌతమీ కృష్ణ వేజీ తుంగ భ(దా (సవంతులు పరువు లెత్తు ఎందాంక దెల్లులకిలు వేలు పై వేంక టేళుండు లోకంబునేలుచుండు ఎందా( క నమృత నిష్యంది కవితయ రచిత కావ్యంబు ఖారతము వెలయు ఎందాక నాం(ధుండ నేనంచు భావించు మానసీ జగతిపై మలయుచుండు చధాననానానానానానానానాలాననననాానాభా నా నాానాలాలనలనననననాననననాననాలనననననననినమానానాలాలలాననుననిననానాననన 2

అననన ననన పాక్‌పయోనిధి వీచికాపాణి దత్త మర్హ్య పాద్యాది పూజనంబంది కొనుచు నీ తెలుంగు తల్లి యెందాంక నెసంగుచుండు నీకు దక్కిన కీర్తి యందాంక నిలుచు | ఓ చిన్నయ సూరి! పరో కొచార్యుడ వీవు నాకు, నస్మద్వాణీ వీచుల కజ(స జీవన రోచి ష్మత్త్వమ్ము సమకులుత। నీకళనన్‌ 10. ఆంధ ఫజీన సూనువగుట యకాకర స(ప్రలుబ్ద హార్ద సంవిధాతృ శ(మ నీతి కొవ్య కర్తయునై సదా తనత గన్న చిన్న్మయనుభజింతు 11. తిక్కన్నకుం జిన్నయ్యకు (మొక్కెద నా పాలి తెనుంగు ముదకు పోరీ ది క్కైరి యెంతపలుకుం జక్కన మెజయించె సూరి శాస్త్రము నందున్‌. కని. _తెలివిడి కి సూరి చూపిన పలుకులలో నెంత తెనుంగు పచ్చి! నయారీ! తెనుంగున దుర్గము చిన్నయ పొలియదు తద్వర్గ మెట్టి పోరాటములన్‌ కతి. ఉన్నయ్యలలో, దివికిం జన్నయ్యలలో నెవండు సరి? తెల్లు ససల్‌ కన్నయ్యకు6 ఐరవస్తువు చిన్నయ్యకు నీకు నాం(చింతామణికిన్‌ తాననననడసననినంననాానననపననననాననలచనచనినననసనన పనా ననన నాతర తె

అఖాణాాణనాానలనలలనననా ననన లావాను శ్రీపరవస్తు చిన్నయ సూకి స్వతి గీతము రచన :- శ్రీ సాహిత్య సరస్వతి. డి. యన్‌. ళర్మ గారు, పండితులు (టెక్కలి) “ప్వుదర్శనం”” మౌస పిక జూలై 1841 నుండి

తెలుగు ఐలుకు బోటి తనివి కొలది నిన్ను

గాంచి చరితార్థ్మమయ్యెను గోదె సూరి |

హంస ? ఎందరు చదువరులాంధధి బుట్టి

గిట్టరు? మరువగలదె నీయట్టి పుత్రు?

శేనె చిప్పలు నుడులు, పూదీవలట్టి

సామెతల వాక్యములను రసాౌలవృద్ధి

నలరు పలుకు గబ్బపుసిరి నం(ధ కావ్య

లలిత వన లక్ష్మి కామని నిలిపి తౌర

ఎకృతి కామ్యేంది రకు బరపీడలేక

శబ్ద శాసనమును గూర్చి స్వచ్చకళల

కైత యాను సాగింది చిత్తతుష్టే

నొందె నీజన్మమే యుత్తమోత్తమంలు

జగము చుట్టము మరి జగచ్చడులైన

సూర్య భగవానునెవడేని చూడలేక

పుక్కిలించిన కుంపరల్‌ మొగమునందు

బడునుగాదె? మార్తాండున కడరునెపడి

పెద్ద బాసను (ఐతికించు పెద్దయైన

నిక్ను నాల్క మొక్కడు నెజనిందజేయ

నీయుపజ్ఞా మహత్తు బంధింప ఐడునె?

సుజన బృందేం[ద చిన్నయ సూరి చంద

తినవనననాననననననననావననననననననననననాననననననననానననననననా ననన

శీ

ననన ననా చిన్నయసూరి స్మృతి “సుదర్శనం” మాసపతతిక జూలై 1941 రచన :- థ్రీ తిరునగరి వేంకట నరస సూరి , రెంట చింతల ఆఅం(ధపాణీని యనునట్టు లాం(ధమునకు వ్యాకరణమొండు రచియించి వచన కావ్య రచన కనుకూల మౌర్గమేర్చరచినావు నవ్య గుణ వార హారి చిన్నయ్య సూరి | లలితంవై పళనీయమై యలరు బాలవ్యాకృతింజూచి లో నలుకం వేంకట రామళాశ్తి విశదంబౌ మీదు కర్షత్వమున్‌ దొలగింపన్‌ దలపూని యెన్నియొ దురుక్తుల్‌ సాకులంబన్ని మీ కు లఘుత్వంబు ఘటీిల్లం వేయ దగునొక్కో చిన్న సూర్య గగ్రణీ “నీవ | బాహ్మణ జాతి వాడవగుచు న్నిర్హుష్ట సాహిత్య వి ద్యావైదుష్యము చేత శిష్టకుల జుండౌ కృష్ణ కాస్త్రి న్వచః 'ప్రావీజ్యంబున నోట బుచ్చితని యీర్వా(గ్రస్త చేత స్కుడై చేవన్‌ వేంకట రామశాత్తీ యిటు. వ్రాసెన్‌ జిన్న సూర్య (గణీ”” “హరి కారి కలను దొంగిలి వర బాల వ్యాకరణము వాసితి వనుచున్‌ నిరసించి (వాసీనను గ ల్లురి వేంకట రామశాన్హీ, లోపమెనీకున్‌ ? “చ్చదువన్‌ లేదట యొజ్జ పజ్జ సురభాషల్‌ లేశమున్‌ నేర్చు కొ న్నది యైనన్‌ [కుత పండితత్త్వమట యుద్య[ద్గంధ నిర్మాణ సం పదకే మాతము చాలదలచతి జుగుప్పా వాక్యముల్‌ నీపయిన్‌ వదలస్వేంకట రామళాన్తి కగునన్నా చిన్న సూర్య(గణీ |"” వానానానవపననానననననినలనననలనననాననన ననన నననినానానావపనవాాననననననానననననన నాననా ననన క్‌

“కాఫీ పండితులన్‌ ధరామరుల విజ్ఞానాం బృుతాః ఖాః పయో

రాశీభూతుల విల్చి చెన్న పురి కార్చత్నాటు గీర్వాణ భా

షాశక్తిన్‌ ఐరి కింపవేసిన పరీక్షన్‌ నీవు గెల్పొంది ది

చేశ వ్యాపకమైన కీర్తి గొన లేదే చిన్న సూర్య (గణీ |

*““అకళంక (పతిఖా(పపదీప్త రస వద్వ్యాహారి వై శాన్తునా

మక పాధోధి శరత్సు సుధాకరుడవై మ(దాసు రాష్టీయ, స

ర్వ కళాశాల (బధాన పండితుడవై రాజిల్లవే | కీర్తి చం

దికలన్‌ దిక్కుల బారజల్లి గుణ హారా చిన్న సూర్య(గ్రణీ 1”?

*“కళు కార్మేల్మి పసిండి కంకణము మీదన్‌ “సూరి” నామాకరం

బుల జి(తింపగ కేసీ పండిత జనంబుల్‌ మెచ్చ మీ పాండితీ

ఐల సంపన్నతకున్‌ బహూకృతిగ నార్చత్నాటు విద్వత్సఖా

స్థలి నర్పించి కృతార్ధతన్‌ గనెను గాదా చిన్న సూర్య[గ్రణీ |

“* బాలవ్యాకరణ (పళస్తే గని యోర్వంజాలక ద్వానికిన్‌

మూలంవీ హరికారికావళి యటంచున్‌ దేవతా భాషలో

నాలోచించి రచింపబోలు ఘనడెౌనా కృష్ణమూర్తిజ్ఞ చూ

డాలంకారము (గ్రుడ్డిదే జగము సత్యంవింత గుర్తింపదే | ” వనన యయ

6

ననన ననన సంక్షిప్త జీవిత చరిత (1806 - 1862) === ఖిరుపతి భావనారాయణ ., వి. ఏ.

శ్రీమాన్‌ పరవస్తు చిన్నయ్య సూరి గారి జీవిత చరితను తొలుత నారాయణ వనము నకుళాభరణము గారు 18981 లో చిన్నయ సూరి గారి రెండవ కుమవూరుడు వేంకట కృ ష్టయ్య గారి ముని మనుమరాలు ధనలక్ష్మీ అమ్మ గారి (ద్రవ్య సహాయమున (పకటించిరి. ఈ వకుళాభరణముగారు నముదాసు కార్పొరేషను స్కూలులో ఉపాధ్యాయుడుగా పనిజేసిరి . వీరి రచన ఆధారముగా వేసికొని యు, శ్రీ రేఖము ఖాష్యకారులయ్య (వాతమూలముగా తెలిపిన సమాచారమును బట్టియు ఆం(ధ సాహిత్య పరిషత్తు (కాకినాడ) వారు 1921 , 1981 సంః లలో10. 80 సంపుటములయందు చిన్నయ సూరి గారి జీవిత చరిత్రను (పకటించిరి. ఆ తరువాత 1958 లో శ్రీమాన్‌ వంగీ పురము హరినారాయణ దాసు అనువారు “చిన్నయ సూరి గొరి జీవితము*'' అను (గంథము నెల్లూరు లో (పకటించిరి. దీని యనంతరము శ్రీ కొత్త సత్యనారాయణ చౌదరి గారు “చిన్నయ సూరి జీవితము "” అను (గ్రంథము ప్రకటించిరి. శ్రీ వావిళ్ల రామస్వామి శా(స్తులు అండ్‌ సన్సు వారు గూడ చిన్నయ సూరి జీవితము అను [గ్రంథము (పకటించిరి. ఈ (గంథమునే చిన్నయ సూరి శత వర్దంతి సందర్భముగా ద్వితీయ ము[దణముగా హిందూ ధర్మశాన్రు సంగ్రహము (4 1౪18008 01 119604 ౬84) కు ఖభాషాంతరీకరణము చేర్చి 1962 లో శ్రీ నిడుదవోలు వెంకటరావు గారు (పకటించిరి. 1980 లో (పకాశం జిల్లా కంభం నివాసి విద్వాన్‌ పరవస్తు వేంకయ సూరి గారు శ్రీమాన్‌ పరవస్తు చిన్నయ సూరి గారి జీవితము పద్య కొవ్యముగ రచించిరి.

కీ॥4॥ తొమ్మిదవ శతాబ్దము నుండియు పేరెన్నిక కన్న శాత్తాద శ్రీ వైష్ణవుల మఠము తూర్పు గోదావరి జిల్లా పెద్దాపురమునకు సమీపమున తాళ్ళూరు లో గలదు. ఈ తాళ్ళూరు మఠమునకు పరవస్తు వారి మఠమనియు కేరు గలదు. ఈపరవస్తు మఠాది పతులలో (పపఖ్యాతి వహించిన వారు అళఘియ మణవాళ జీయ్యరు గారు. వీరు శితాభిఖానుడనే రాజుయొక్క యేనుగునకు మోతము (పసాదించినట్ట్లు చెప్పుదురు. పరవస్తు అళఘియ మనవాళ జీయ్యరు గారి కాలము నందే తూర్పు గోదావరి రామన్నపాలెంలోను, ఒరిస్సా గొళలియాలోను తెలంగాణాలో పరకొాలయందును, మదరాసులోని తిరువళ్శిక్కేణీలోను మఠములను స్తాపించి దివ్య నాలాయిర ('ప్రబంధమును (పచారము గావించుచుండిరి. చనానినానిహానా తిననని సనానాణననినతపాననననననాపలతనలల వనితను నాన పఅననవనాచనానానననననననిలననానివలదలనిననపతా నానన

7

నల్లనా

శ్రీమాన్‌ పరవస్తు చిన్నయ సూరి గారు తిరువళ్ళిక్కేణిలో నెలకొల్పిన పుస్తక ఖాండాగారవులో వారి స్వహస్తవుతో లిఖించిన యవురపద పారిజాతవుందు వంశావళియు పు(త నామకరణ మిత్యాది విషయములు వాయబడియున్నవి. నంకావళి గార్గస గో(తతమునందు పరవస్తు అళఘియ మణవాళ జియ్యరు గారు తొమ్మిదవ వారుగ (వ్రాయబడి యున్నారు. అందుచేత పరనస్తు వెంకట రంగరామొనుజాచార్యుల వారు తాళ్ళూరు పరవస్తు వుళవునకు చెందిన వారుగ రూఢియుగుచున్నది. శ్రీరంగ రామానుజాచార్యుల వారు, భార్య శ్రీని వాసొంబతోను వితంతు కుమార్తి తోను తిరువళ్శికేణీ రామానుజ కూటము విచ్చేసిరి. అచట వీరు (దవిడ [పబంధములను (పబోధము చేయుచుండిరి. వీరికి సంస్కృతాం(ధ (దావిడ భాషలయందు పోష (పజ్ఞా పాండిత్యములు గలవు. (ద్రవిడ ప్రబంధ మంథ మంటత్రార్ధములను బోధించుటయేగాక కావలసిన వారికి 'పంచ సంస్కారవఎలు జరుపుచుండిరి. వీరికీ తర్క మీవరాంస వ్యాకరణాది శాస్త్రములయందా నా పాండిత్యము గలదు. ఇటులుండ (పఠివాది భయంకరము శ్రీనివాసాచార్యులకు వారు వీరిని శ్రీపెరుంబుదళూరునకు గొని పోయి యచట వసతులనేర్చరచి కోవెల యందు [దవిడ పేద పఠనాధ్యాపకులుగా నియమించిరి. అనేక జాతులవారు చెన్న పట్టణము నుండి విచ్చేసి వీరియొద్ద మంత్రార్ధముల నెజుంగుచు బంచ సంస్కారపరులగుచుండి రి, సంస్కృతము, పాకృతవు , (దావిడము, తెనుంగు ఖాషలయందు పాండిత్యము గలవారగుట చేత అనేక మందికి విద్యాబోధనము గూడ వేయుచుండిరి. బాలబాలికలే గాక పండితవర్యులు గూడ విచ్చేసి రంగ రామానుజాచార్యులు గారి వెొద్ద అనేక విషయువుఎలడిగి తెలుసుకొనుచుండి రి. అరుణారణ్యంబని, భూతపురియని, (శ్రీపెరుంబుదూరను పిలువబడునా (గ్రామము రంగరామానుజాచార్యులు రాకచే విద్యా పీఠమై వెలుగొందినది.

రంగరామానుజాచార్యులు గారికి పుత సంతతి కలుగక మిగుల చింతిల్లు చుండిరి. (పతివాద భయంకర శ్రీని వాసాచార్యు ల సలహాననుసరించి పుత కామేష్టి యజ్ఞము గావించిరి. శ్రీ సూక్త, పురుష సూక్తములతో హోవుము గావించి యాయాగ పాయసమును దంపతులకొసంగగా శ్రీనివాసాంఐ శ్రీయపతి కరుణశాకటావములచేత గర్భము దాల్చె. దశమాసంబులు మోసి (క్రీశ 1806 (ప్రభవ నామ సంవత్సరము రేవతి చతుర్ధ పాదమున మగళశిళశువును (పసవించెను.

ఆ బాలునికి జాతకర్మ నామకరణాదులు జరిపించి చిన్నయ్య యని ేరిడిరి. పాపాల డడ యాయ

8

ననన ననన నే అ బాలుడు దినాదినావివర్శవూనుడ్డె యుల్లారువలద్నగ చరాతాపితలనంు సంతోషపజచుచుండెను. మణశియు నొశిశువునకు కుడి కంటి యందలి నల్ల (గుడ్డు కొంచెము స్థలము మౌళియుండెను. ఇది పూర్ణ కుంభను యొక్క నల్లని ఛాయ పతి వింబవుని పెక్కు వూణులు శ్రీనివాసా చార్యులు వారు చెప్పుచుండి రట. రామానుజార్యులకు ౬ జాల కాలమునకు బు(త్రుడు జనించుటచే మిగుల సంతసించి బాలుని గారాబముగా( బెంచుచుండిరి. పదునొబువత్సరములవజకు6 జిన్నయ్య గౌరికి విద్య యందు జొరన గలుగలేదు. తల్లితో. గూడం వేరంటము లకుం బోయి పాటలు పాడుచుండునంట . ఇటులుండ నొకనాడు శ్రీ కంచి రామానుజొచార్యుల వారు శ్రీ రంగరామానుజాచార్యుల గారితో మాటలాడుచుండగా జిన్నయ్య యెచ్చట నో లైట బాలురతో నాడుచుండి లోపలకు + బరుగెత్తి రాగా రామానుజాచార్యుల వారు చూచి -*యోూ బాలుడెవడుి” అని (పశ్నింపగా విద్యాగంధము లేని తన పు(త్రుండని మిగుల సంకోచముతోం జెప్పుచు బాలుని పిలిచి యాచార్యుల వారికి సాష్టాంగ నమస్కారము చేయునట్లు చేసిన వారాశీర్వదించి బాలునితో *నాయనా మీ తండి గారు వృద్మలు వారి యొద్ద మౌ బాలురెల్లరు జక్కగల జదువుకొనిరి. 'మేమును వారి నుండియే యనేశ విషయములను (గ్రహించితిమి. అట్టి వారి కడుపునం జదువు లేని తుంటరివి జన్మించితివి గదా ! నీకు బాల్య దళ గడచి నాలుగవరములు వచ్చియుండినం గదా నీవు మీ తండి వలె సభాపూజ్యుడగుదువు. లేని యెడల నీ జన్మమెందులకు ? తల్లిదం(డులకు. జెడ్డ కేరు గల్పించుటకా నీవు పుట్టినది? ' యని చీవాట్లు పెట్టంగా జిన్నయ్య సీగ్గు తోం దలవంచి దేహము కంపింప నొడలు చెమటలు గాణగాం గాలు సేతులు తడయిడం గనులయందు ధారలు గాంగన్నీరు గాజణుచుండ డగ్గుత్తికతో ““లేదు ఇంక ముందుం జదివెదను ' అని చెప్పెను . ఆచార్యుల వారి ములుకుల వంటి పలుకులు చిన్నయ్య మనమును పూర్తిగా మౌర్చివైచెను. అది మొదలా బాలు డు వీధులయందనవసరముగ సోమరులతో( దిరుగుట, వారితో నాటలాడుటను మానివేసెను. తన పూర్వపు నడవడికను దలంచుకొని పళ్చాత్తప్పుం డయ్యెను. తంశడీని సమీపించి యతరములు నేర్చువుని నిజాఖీష్టంబు నెజింగించెను. వారు లేఖ నొకదానిని (వాసీ యిచ్చి (పక్కయింటి వానింబిలిచి బాలుని (పతివాద భయంకరము ,శ్రీనివాసాచార్యుల యొద్దకు ౯ దోడ్కొని పొమ్మని వచించిరి. వారిరువురు శ్రీనివాసాచార్యుల వారింటికరగిరి. వారు మీరె వరని (ప్రశ్నింప చిన్నయ్య ““నేను పరవస్తు వెంకట రంగ రామానుజాచార్యుల గారి శుమౌరుడను , చదువుకొను నిమిత్తము వచ్చిన వాడను""” యని చెప్పి లేఖ యిచ్చెను. వారా లేఖ చదువు కొని చిన్నయతో నీవు వనాలను భలవానానూనానాననానానాననూనమానులతా కానక నంతపననననదలనవాపల ననన ననాతననననన్తనాతా న తి

ననన ననన ననన చదువుదువా ? సంశయాస్పదముగనున్నదే ॥! అని పలుకగ “లేదు. నేను బుద్ది గలిగి చదువు కొనుదును యని సవినయముగ చెప్పెను. అందుపై నాచార్యుల వారు ఇసుక మీద *నోనవరాలను' (వాసి ౦ఎచ్చి దిదృళొనుచుండువానిరి. తానియా బాలుడాయతరములను దిద్దుకొనకయే వాయగలిగెను. తరువాత నాచార్యులవారు అచ్చులు వాసే యిచ్చిరి. వానిని సైతము చిన్నయ వెంటనే వాసి చూపెను. అది చూచి వీండు మహా (పజ్ళా కాలి. ఏక సంథా గ్రాహి మున్ముందు గొప్పవాడై దేశమునకే గాక ఖాషకు గూడ వముహోప కొారము€౬ వేయును అని తలంచి యాచార్యులవారు వాని విద్యా (లోధమునందు౯ దగిన (శద్ద తీసి కొనిరి. చిన్నయ కొలది కాలము లోనే సంస్కృ తొం[(ధములను నేర్చుకొనెను. బాలరావమాయణము , అమరకోశము ఆఅం[ధ నామ పం[గ్రహమును వల్లె సేసెను... అతండేక సంథాగ్రాహి యగుటచే వానినన్నిటిని కొలంది కాలములోనే హృదయంగతము కావించుకొనెను. కొంతకాలమునకు తండి యీతనిని పరీకింపం దలంచి పిలిపించి అమరకోశమున ఠొన్ని (పశ్నలను పేసినాండు. చిన్నయ రుటితి స్ఫూర్తితో జవావిచ్చి తం(డిని సంతోషాంబుధి నోలలాడించినాండు. తనకుమౌరుండింక సాహిత్యమును చదువనక్కరలేదనియు, ళాన్హము వైపు నాతని దృష్టి (పసరింహం వేయవలయుననియు, ముఖ్యముగా వ్యాకరణ శాన్హ్రము నభ్యసించవలసినదనియు, తలంచి ఆతండు తొనే యావ్యాకరణ విద్య గణపుటకు పూనుకొనెను. కాని చిన్నయ తండికి మదరాసునందలి ** ఈస్టిండియా కంపెనీ * నందు సు(ప్రీము కోర్టు న్యాయశాన్తు వేత్తగా నుద్యోగము లఖించెను. దీనికి కారకులా కాలమందు మదరాసు పుర (పముఖులలో (పధమ గణ్యులగు గాజుల లక్ష్మీ నర్‌సింహము 'శష్టి గారు.

తం[డి గారితో చిన్నయ సూరి చెన్నపురికి వచ్చి వ్యాకరణమును మౌథతమే గాక అరనము, తెనుంగు, (ప్రాకృతము, సంస్కృతము మొదలగు భాషలను నేర్చెను. కంచి రామానుజాచార్యుల వారి యొద్ద తర్కము, మీమాంస, అలంకారముల నభ్యసించెను. శ్రీరామశా(స్తులనెడు నొక వైదిక విద్వాంసుని యొద్ద వేదమును, వేదార్థమును గ్రహించెను. వారి వలననే చిన్నయ సూరి యనితర లభ్యమగు హయ(గీవ మంత్రము నుపదేశము పొందెను. ఈ మం(తోపదేశము వలన చిన్నయసూరి తన పాండిత్యము నకు తోడుగా వేదాంత విజ్ఞానసంపత్తిని బడసెను. తన కాలములో నంతటి (పతిష్ప సంపాదించుట శీ చుం(టతోపాసన ఐలమే కారణము, ముప్పుదేండ్లువచ్చుసరికి చిన్నయ సంస్కృతాం(ధ (దవిడముఅను మూండు బౌాషలయందును కూలంకషముగు పాొండిత్యమును సంపాదించెను. వినననననంనననననననవాడనలననననపననననననడానామనతనడా

10

ననన ననన

లక్షణ (గంథములను అషాధ్యాయి, కాశికావృత్తి, సిద్ధాంత కౌముది వానికి లత్యములగు సంస్కృత (ప్రాకృత కావ్య పఠనమును గూడ సంపూర్తి గావించెను. తెనుంగు భాషలో నారీతి గనే లక్షణ (గంథములగు నాంథధ శబ్ద చింతామణి, యధర్వణ కారికావళి, అప్పకవీయవఎ మున్నగు వానిని చక్కగ పరిశీలించంట దీం కొక ఖాషయందు ప్రామాణికములైన నన్నయ తిక్కనాది మహా కవుల కావ్య లక్ష్య(గంథములను పై వానితో సమీచీనముగా, సమన్వయముంగా గొవించుచు వచ్చెను. చిన్నయ సూరి లోకజ్ఞం డగుటం వేత దేశకాల పరిస్థితులను గమనించి, తాను గొప్పు సంస్కృతపండితు. డయ్యు నాంగ్లేయ భాషను నేర్చెను. ఈ విధముగా నాంగ్ల భాషా పప్రాముఖ్యమును గుర్తించుటాతని నవీన దృ కృధవలఎనకొక తార్కాణవుఎ. ఈ భాషా పరిచయువుతో కంెెనీ వారి (పభుత్వమునందుండు నున్నతోద్యోగులతో స్నేహ భావమును బెంపొందించుకొని చిన్నయ సూరివారియను[గహమునకుం బా(తుండైనాడు. ఇంతియే కొక యీ నాంటి కొంతమంది రచయితలవలె తమకేదో ఖాషాజ్ఞానము కలుగ గానే (గంధ రచనకుప(క్రమించునట్లుగాక నికరమును, నిర్భష్టమును, నిరవద్యమును నగు పాండిత్యము పండంబాజిన వెనుకల గాని చిన్నయ సూరి (గంథరచన కుప(క్రమింపలేదు. విద్యాపరిజ్ఞానముతో౯ గూడ ననుభవమును మేళవించి గ్రంథ రచన (ప్రారంఖించుటచే వీరి గ్రంథము లుతృష్టములై యలరారుచున్నవి.

తనయునకు యుక్తవయస్సు రాంగానే తండి గారు కన్యాన్వేషణ పరులై యుండిరి. వరుసకు శ్రీమతి శశ్రీనివాసాంబ అన్నగారైన నారాయణ వనము అళగ సింగరయ్య గారికి నరసమ్మ యను కన్యకారత్నము గలదు. నారాయణ వనము వారు పసిద్ద అహోవిల మఠమువారు. నారాయణ వనము వారు శ్రీకృష్ణ దేవరాయల కాలమున సన్మానములందు కొనిరి. వీరు నరసింహోపాసకులు. చిన్నయ్య పాండిత్య (పతిష్పలు గొప్పు గొప్పు విద్వాంసులలో వ్యాసించెను. శ్రీ అళగ సింగరయ్య గారు తన కుమౌర్తెను చిన్మయ్య గారి కివ్వదలంచి శ్రీరంగ రామానుజాచార్యులు గారికి రాయబారమంపిరి. తోడనే సమ్మతించి 'సెండ్లీ చూపులు జరిపించిరి. జాతకముల సరి చూచుకుని సుముహూర్తమున నరసమ్మ చిన్నయలకు వివాహము జరిపించిరి. చిన్నయ సంసార సుఖంబులననుభవించుచునే విద్యా పరిశమ కొనసాగించుచుండెను. ఇటులుండ వితంతు సోదరి గతించెను. అ వెనుక నవ మౌసములు మౌసి, కని ప్రాణముకన్న నెక్కుడుగం జూచి (పేమతో. బెంచి పెద్ద చేసి పెండ్లి గావించిన జనని శ్రీనివాసాంబ పరమపదించెను. ఆ తదుపరి కీ॥ ఈ 1886 వ సంవత్సరమున తండి వెంకట రంగ రామానుజాచార్యులు గారును దినంగతులైరి. అప్పటికి వారి వయస్సు చనన డంనాననననాననననననానవనాననననానననననన

11

ననన ననా నూటపది సంవత్సరములు. సు(పీము కోర్టున న్యాయాధిపతిగ నున్నతండడ్రి కాల ధర్మము నొందుటచే సంసార భారమంతయు చిన్నయ సూరొపైం బడెను. వెంటనే యుద్యోగ (యత్నము చేసినను లభ్యము కాక పోవుటచే, కొంత కాలము వీరి కుటుంబమునకు భోజన వసతులు కూడ సరిగా లభింపని పరిస్థితు లేర్చడెను. చిన్నయ సూరి యట్చి క్లిష్ట పరిస్థితులలో కూడ తన సాహిత్య విద్యా పరి(శశమను సాగించుచు కుటుంబ ఖారమును నిర్వహించెను. దైవ భక్తీ పరాయణుడగుటచే కష్టములనెదుర్కొని కాలముగడపెను. ఆప్టను మిషను పాఠళశాలయందు కొలం ది వేతనము పై యొకనుపాధ్యాయ పదవి లభించెను ఇంటియ కాక యీతని కాంగ్ల భాషాపరిజ్ఞానముండుటచే కొందలు (క్రైస్తవ మతాచార్యులు చిన్నయ యొద్ద తెనుంగు పొఠములు చెప్పించు కొనుచుండిరి. సాహిత్య విద్యయందనుప మాన పాండిత్యము కలవాం డగుటచే చిన్నయ సూరి వద్ద పెక్కు మంది విద్యార్థులు పాఠములు సేర్చు కొని పండిత పరీక్షలకు వెళ్ళెడివారు. ఆ పరీక్షలలో చిన్నయ శిష్యులు (పపధములుగా నుత్తీర్డులగుచుండిరి. దీనిచేత నీతని కీర్షి చం[దికలు చెన్నపురిలో నలుదెసల వ్యాపింప జొచ్చిన వి.

చిన్నయ పాండిత్య (పతిభ, బోధనా శక్తి, విషయ వైశారద్యము, విచక్షణ పరిజ్ఞానము నా కొలముందలి పండిత మండలినే కాక పుర (ప్రముఖులలో ముఖ్యులగు శ్రీ గాజుల లక్మీ నరసింహము శ్రేష్టి, న్యాయాధిపతి కలువల పల్లి రంగనాధ శాస్త్ర, పచ్చయప్పు ధర్మ సంస్థ (ధానాధికారి కోమలేశ్వర పురపు శ్రీనివాస పిళ్ళె మున్నగు వారల నాకర్షించి ముగ్గులను గావించినది. ఆకాలమునందు చెన్నపురిలో జరుగు పండిత సభలకు౯ గూడ చిన్నయ సూరి నాహ్వానించుచుండెడివారు.

పచ్చయప్ప పొఠశాల పండిత పదవి

శ్రీః ఈ 1857 వ సంవత్సరమున విక్షోరియా చ(కవర్తినీ పట్టాఫిషక మహోత్సవము లండను నగరమున జర్‌గెను. అప్పటికి హీందూ దేశమున ఈస్టిండియా కంపెనీ వారి యధికారమే చెల్లుబడియగుచున్నను నామె సామాజ్యాధికారిణి గావున చెన్నపురిన గూడ నొక మహా సభ యేర్పాటు గావింపం బడినది. ఆసభ యందనేకులు విద్వాంసులు, విద్వత్కవులు వికోరియా చ(కవర్తిని నాశీర్వదించుచు రచనలను గొవించిరి. తెనుంగు భాషలో చిన్నయ సూరి “వికోరియా చ(కవర్తినీ మకుటాభిషీక మహోత్సవ పద్య

కే2

ననన ననన ననన నన రత్నములను పేర తొమ్మిది పద్యములు రచించి చదివెను.

అవి సభికులను విశేషముగా నాకర్తించినవి. నిశితమైన పాండిత్య (పకర్షకు దోడుగా నిరుపమానమగు కవితా రచన కూడ కలుగుటచే, చిన్నయ సూరి (పతిభ సర్వే సర్వ(త వ్యాప్తి జెందినది. ఆప్టను పాఠశాల పదవి కంటె (పసిద్ధ పదవి చిన్నయ సూరికి లఖింపలెనని (ప్రజలు ఖావించుచుండిరి. పచ్చయప్న మొదలి విద్యా సంస్థకధ్యకులు గాయున్న శ్రీ కోమలేశ్వరపు శ్రీనివాస పిళ్ళి గారు . 18కీక వ సంవత్సరమున శ్రీ చిన్నయ సూరి గారికి పండిత పదవి నొసంగిరి. ఈ పాఠళాలయంగు నాలుగేండ్లు పండిత పదవి నలంకరిచెనని యా పాఠళాల నివేదికలు తెలుపుచున్నవి. పండిత పదవి నిర్వహించుచు చిన్నయ సూరి గారు (గంథ రచన చేయుచుండెడి వారు. పాఠళాల వార్షికోత్సవములకు పచ్చయప్ప మొదలియారు 'పై పండితుల. పద్యములు, శోకములు వాయుచుండెడి వారు. పై వార్షిక సభలలో శ్రీచిన్నయ సూరి గారు కూడా పద్యములు , శోకములు (వాసెడివారు. ప్రతి సంవత్సరము పారితోషికములను చిన్నయ సూరియే పొందు చుండుటు చేత సమకాలికులు 'ద్వేషించ మొదలిడిరి.

శ్రీః ఈ 1847 లో అప్పటి వరకు పండితులు గొ యున్న పుదూరి సీతారామళాన్త గారిని ఆంగ్ల భాషా పరిచయము లేదని తప్పించి [కొత్త పండితుని కొజణకు (పకటన గావించిరి

మిథతులైన వేదము వేంకట రమణ కాన్త్రీ మరియు పలువురు పండితుల పోత్సాహముచే శ్రీచిన్నయ సూరి గారు రాజధాని విద్యా శాఖాధికారి శ్రీ ఎ.జె. అర్బత్‌ నాట్‌ దొర గారికి విజ్ఞాపనము పంపిరి . శ్రీ ఆర్బత్‌ నాట్‌ దొర గారు కాళీ నుండి మహా విద్వాంసులను ముగ్గురను పిలిపించి శ్రీ చిన్నయ సూరి గారిని పరీక్షింప గోరిరి. ఆ సభలో ముందుగా విజ్ఞాపనము పంపక పోయినను పురాణము హయ(గీవళాన్రి, గారు తాను కూడ నొక యఖ్యర్దిగా నుందునని సభలో వెల్లడించెను. అది చట్ట విరుదమైనను పండితుల (పోద్చలముచే ఆర్బత్‌నాట్‌ దొర గారు హయగ్రీవ శాస్త్రి గారి యఖ్యర్ధిత్వము నంగీకరించిరి. వీరిరువురను పండితులు పరీక్షించిరి. అందులో చిన్నయ సూరి గారినే ప్రథమగణ్యునిగా పరీక్షితులేక[రీవముగా తీర్మానించిరి. వెంటనే వారు రాజధాని కళాశాలలో (పధాన పండితుడుగా (క్రీః ఈ 18క7 లో నియమితులైరి. అచిర కాలములో చిన్నయసూరి గారు తన పాండితీ న్రెపుణ్యవఎలతో విద్యాశాఖాధికారి ఆర్బత్‌ నాట్‌ దొర వారి యౌాదరావిమానములను చూజగొనెను. ననా 13

ననన ననన ననన (హైం ఐవయూ)

చిన్నయ సూరి గారికి అప్పటివరకు చిన్నయ్య యని యే వ్యవహారము ఒకనా/ డార్చ్భత్‌ నాట్‌ దొర గారు చిన్నయ్య ను బిలిచి, “నీవు శాన యను పదము నేల ధరింప లేదని యడిగిరంట. చిన్నయ్య సూరి “అయ్యా | నేను పుట్టు శాస్తులను కొను; పెట్ట శాస్తులను కాను. కాంబట్జీ శొత్తీ నామమును ధరించుటకు జన్మముచే ననర్హుడను"” అని జవావిచ్చెను. ''ముజియేది పెట్టకొనవచ్చు' ' నని దొరవారు తిరిగి పశ్నించిరట. చిన్నయ “స్తూరి" అను పదము నుపయోగింపవచ్చునని సలహానిచ్చెను. అంతట నార్బ్చత్‌ నాల్‌ దొర యాంగ్లీేయ ఖాషలో “చిన్నయ సూరి'' అను నకరములతోచెక్క ఐడిన సువర్ణ హస్త కంకణమనును సీమ నుండి తెప్పించి యాతనికి బహూకరించెను. ఈ కంకణ (పదానము జరిగిన నాంట నుండి '“చిన్నయ సూరి" అను వ్యవహారమే (ప్రబలమైనది. ఏలయన 184? లో నీతడును, వైయాకరణము రామానుజాచార్యుల వారును కలసి ముదించిన ** ఆంఢధ్ర మహా భారత" (ప్రధమ ము(దణ ముఖ ప(తమున చిన్నయ యనియే [వాయబడియున్నది. 1847 చివరి భాగము నుండి చిన్నయ సూరి యని పేరు (పసిద్ధి గాంచినది.

చిన్నయ సూరి కీర్తి ప్రతిష్టలను సమకాలిక పండితులు సహించలేక సూరి గారికి వ్యాకరణమునందే గాని యలంకార కాస్త్రమందు (ప్రవేశమంతగా లేదని వూహించి నొక పండిత సభ గౌరవనీయులైన కలువలపల్లి రంగ నాధము కాసస్తి గారింట నేర్పరచి, మిష చే చిన్నయ సూరిగారిని, శ్రీపురాణము హయా(గీన శాన గౌరి ద్వారా పిలిపించి పరిచయానంతరము సూరి గారిని యలంకారశాన్తుమును గూర్చి యుపన్యసింపుడని కోరిరి. ఉపన్యాసము (ప్రారంభించుసరికి మధ్యాహ్నము మూడు గంటలైనది. సూరి గారు వేదకాలము నుండి యలంకార విషయమును, దాని వ్యాప్తిని తలియపణచనారంభించెను. గంగా (పవాహమువలె నున్నయాతని యుపన్యాస ధోరజీ నాకర్ణించి, సభాసదులాశ్చర్యచకితులైరి ఇంతలో సాయంకాలమయ్యెను. చీకటి పడంజొచ్చెను. కాలమునెవరు గమనించకుండిరి. పనివాడు దీపము వెలిగించెను. ఉపన్యాసము జరుగుచునే యుండెను. వినువారికి నా డను

ననన ననన విసుగుపుట్టుట లేదు. కూర్చున్నవారు లేచుట లేదు; సభ్యులకు తనివి దీజినట్లుగ లేదు. “భోజన సమయ' మని వంట వాని నివేదనమును బట్టీ కాలాతి[కమణము నధ్యకములగు రంగనాథ శాస్తుల వారు గుర్తించిరి. సభామధ్యమున వారు లేచి శ్రీ సూరి గారి యెడల ఈవం కీది చజకున్న యుభిపాయువఎలను వదలు కొంటిచునియు, నానాంటి యుపన్యాసముతో వారి పాండిత్య (పకర్ష సర్వతో ముఖమైనదని (గహించితిమనియు చెప్పినాంటి సభ ముగించిరి. తక్కిన పండితులు గూడ సూరి గారి యందానాంటి నుండి ద్వేష భానమును విడిచి మిక్కిలి గౌరవ మర్యాదలతో (పనర్తింప జొచ్చిరి. ఆదర్శ అధ్యాపక జీవితము

పద్య రచన యందే కాక పాఠము చెప్పుట యందును చిన్నయ సూరి మిగుల శద్ధ వహించి [ప్రాచీన సాహిత్యము నందలి కేవల వ్యాకరణచ్చందోలంకార విషయము లేకొక మూల కథా విన్యాసము , అర్ధ సం([గహము, మనోహరైలి, లక్య లక్షణ సమన్వయము మున్నగు వానిని గూర్చి విద్యార్థులకు సుగమము గొనుండునట్లు బోధించెడి వాంరు. తాను కూడ నొక విద్యార్థి వలె రేయింబవళ్ళు పరి(శమ చేయుచు తనయొద్ద చదివిన శిష్యులను తన్ను మించిన వారినిం గా చేయుటకు [సయాల్నించెడివారు.. ఇట్టి యున్నతాశయములతో నున్నత విద్య నేర్చిన చిన్నయ సూరి వంటి పండితులు నేంటి యధ్యాపక బృందమున కాదర్శ(ప్రాయులు

సూరి గారి దినచర్య

చిన్నయ సూరి గొరు కళాశాలలో (పవేశించిన దాది గా వారు తెల్లవాజు రూమున లేది కాలకృత్యములు నిర్వహించి నిత్య తిరువారాధనము ముగించుకొని సాహిత్య వ్యాసంగము చేసెడి వారు. ఏదేని యొక విచిత (పయోగమునుగాని , నూతన మైన పదములు గాని, వోషముగల భాషా సం్యఫఫదాయమును గాని [గహింపకుండ వారు భోజనమునకు లేచెడి వారు కారు. సకాలమునకు కళాశాలకు వెళ్ళిపాఠవఎులను బోధించెడి వారు. విరానుకాలమునందు కళాశాల పుస్తక ఖభాండాగారమున నాన్న [పాచీన తాళపత (గ్రంథములను, లిఖిత పుస్తకములను తదేక ధ్యానముతో పరిశీలించెడి వారు. వారు చదివి (గ్రహించిన విషయముల నప్పుడే వాసి భ(దదపరచెడి వారు. (గంథములలోని లోపములను కనిపెట్టి వానినున్నతవిద్య కనుకూలమైన రీథిగ సంస్కరించెడివారు.

[5

ననన ననన

చిన్నయ సూరి గారు శాత్తాద శ్రీవైష్టవులు స్వీయసంఘనవఎ పై వీకి కపరిమితాఖిమానము గలదు. అట్టి వారయ్యును పరమత సహనము గల విశాలహృదయులు శాత్తాదశ్రీవైష్ణవులలో చతురాక్షరులనియు, అష్టాశరులనియు, ఏకాక్షరులనియు మూడు శాఖలుండి (పతి వారికి తమళశాఖయే తక్కిన రెంటికన్న మిన్న్మయను నమ్మకముండెను సంఘజ్ఞులలో నైకమత్యము పెంపొందించుట3ై సూరి గారు మిగుల కృషి చేసిరి. స్వీయ సంఘజ్నుల &ీణ దళకు వారి స్వార్ధ్థపరత్వము, పరస్పర వైషమ్యము కారణములని (గ్రహించి తమగంఖీర ఉపన్యాస (ప్రభావముచే నట్టి లోపముల నరికట్టి శాత్తాద శ్రీవైష్ణవులలో జాతీయ భావమును పుట్టించిరి. ఈనాడు మూడు శాఖల వారు వైషమ్యుములు వీడి ఐకమత్యముగా నుండుటకు సూరి గారి యుద్యవపే. కారణము. సంఘము వీరి సేవలకు సర్వదా బుజపడియున్నది. చిన్నయ సూరి గారి దూరదృష్టి యనన్యమైనది. సూరి గారు చతురాక్షరులయ్యు అష్టాతరులలో నారాయణవనము అళగసింగరయ్య గారి కొమార్తెను వివాహమాడిరి. అటులనే సూరి గారు కుమారులును శాఖేతర వివాహములు వేసికొనిరి. రెండన కుమారుడు వేంకటకృష్ణయ్య (ప్రధమ కళ(తము చని పోగా చతురాతరులలో శ్రీ శ్రీరేకము రామానుజ సూరి రెండవ కువూర్తెను వివాహమాడిరి, చిన్నయ సూరి గారి పిదప శ్రీరేక ము రామానుజ సూరి గారు రాజధాని కళాశాల (పధాన పండిత పదవి నలంకరించిరి. శ్రీరకము రామానుజ సూరి కుమాళ్ళు భాష్యకారులయ్య , మనవాళ్ళయ్య గార్డు. మనవాళ్ళయ్య గారు సబ్‌ జడ్సీ గా పని చేసినారు. వీరును ఉభయ భాషా(పవీణులే. హైదరాబాదు లో మూసీనది పవాహములో మరణీంచిరి.

తవు సంఘాఖివృద్ధికొరకు సూరి గారు స్వార్దితవఎలో కొంత వెచ్చించుచుండెడివారు. తండిని మించిన పరోపకార బుద్ధి. గలిగి నిజాదార్య గుణంబు తేటపడునటుల పేదబాలుర కెందఠికో యింట భోజనములు పెట్టి యుచితముగ6 విద్యాదానము వేసిరి. హెచ్చు తగ్గులను లెక్కింపక నందణిని సమదృష్టి తో జూచుటయే వీరియందలి మహోత్కృష్ట గుణము. శాత్తాద శ్రీవైష్ణవులతోబాటు యితరులెందరో గొప్ప

16

ననన విద్యావంతులయి యున్నతస్థితికి వచ్చుటకు కారణము సూరి గారి పరిశ్రమయే ! ఈవిధముగ స్వీయసంఘమునున్నతస్థితికిల దెచ్చుట చే వీరిపేరు (పతిష్టలా సంఘవఎనందు6 జిరస్థాయులయ్యెను. సాహిత్యసవా 'పొచీన 1రంథ పరిష్కరణము

చిన్నయ సూరి గారు నన్నయ రచిత భారకములో ఆది పర్వమును పరిష్కరించి 1847 లో పప్రకటించినారు. మణియు, కూచిమంచి తిమ్మకవి ' ' నీలాసుందరీపరిణయము' నకు తొలుత సుపరిష్కృత ము(ద్రణము వెలయించినది సూరి గారే.

'ప(తికా: పుంపొదకత్వము

చిన్నయ సూరిగారు రచనా [పారంభదళలో “' వర్తమాన తరంగిణి ' అను ప(తికకు (ాయుచుండెడి వారు. ఆ వెనుక “సుజన రంజని” అను మౌస పథికను వారు నడిపిరి. విద్వాంసులకు, పట్టపరీక విద్యార్శలకు నేర్పడు సందేహవఎలకు సరియైన సమాధానములను ఆ ప[తిక ద్వారా నొసంగెడివారు. ఇతర వ్యాసములతోం బాటు పరీకలకుపయోగపడు విషయముళెన్నో యందు (ప్రచురింప ఐడుచుండెడివి.

పఠనీయ (గంథ పభాధ్యతత పదవి

(శ్రీః ఈ 1845 లోనే అనగా సూరి రాజధాని కళాళాలకు రొఠ ముందే వారు చెన్నపురి పాఠశాలోపయు క్ర (గంథకరణ సభకు (1106 14344 3000! 8008 జర ౪లావయ! 306) నధ్య మడై తన జీవితాంతము వణకు నందుండెను. ఈ విషయము (క్రీ.ళ. 1866 “కత్స్వ బోధిని పిక తెలుపుచున్నది. వాానాణాహానానానాపవనాతవచచాపనాననననిచాపచనవావతావనావనవాపనననననాానావానానానానాచాననాలాపననన

7

ననన ననన మణీ దర్శణ ముదాక్షరశాల

తన యుపన్యాసములచే (ప్రజల హృదయములందు భాషానురాగమును జనింపంేసే

దానిని దినదినాఖివృద్ది నొందించుటలో (ప్రాలుమౌలిక లేక పాటుపడుచు రసవంతములగు 'పేక్కు (గంథములు రచించిన సూరి గారి భాషా సేవ, భాషాలిమానము (పళశస్తములు, “వాణీదర్చణ' మను ము(దదాలయమును చెన్నపురి యందు 1858 లో కడు పూనికతో స్థాపించి తొము రచియించు గంధములనచ్చొత్తించి పప్రకటించుచుండిరి. వారు రచించిన “ వీపి చం(దికి* పూర్వ భాగము వాణీ దర్పణ ము(దాషవర శాలయందే (పథమ ము(దజనందుకొన్నది. “నీతి చందిశి” (పథమ ము(దణము మదరాసు (పెసిడెన్సీనందు వేరిన సమస్త విద్యాశాలలకు మభ్యాధికారులగు మహారాజశ్రీ ఏ. జె. ఆర్బత్తునాట్‌ దొర గారికీ

1858కి లో యంకితమీయ ఐడినది. పుస్తక ఖాండాగారము చిన్నయ సూరిగారు కోమలేశ్వర పురపు శ్రీవివాసపిళ్ళె గారు. గాజుల లక్మీ నరసింహము పెట్టి గారి యాజమాన్యమున నొక భవనమున నాల్లువేల సంస్కృతాం(ధ (గ్రంథ సంపుటములను సమతూర్చిరి. ఆఅ ఖాండాగారమునకు సూరి గారధ్యతులు. జ్యోతిష్కము, సొము(దికము, తర్క మీమౌంసాది శావ్తములు, అపూర్వ కావ్యములు, ఖాదత భాగవత రామాయజఖణేతి హొసములు, పురాణములు - ఇవి యవి యననేల సకల విషయువఎలను గౌర్చి తెల్పు [(గంథ సవఎుుదాయువఎలను గరార్చి తెల్చు (గంథసముదాయములన్నియు నచ్చట గలవు. సూరిగారి స్వహస్తలిఖిత (గగంథములెన్నో యచ్చటనుండినవి. ఐబహువిధములయిన ప్రయాసములకు లోనయి ఐహు (గంథరాజములు గల ఆ పుస్తక భాండాగారమును నిర్మించిన సూరిగారి పట్టుదల యెంత యొ (బశంసింహ దగియున్నది. కార్యశూరులైన వీరీ కార్యమునైనను జేయగ దలపెట్టినపుడు కాలము నృ ఛాపుచ్చక వెనువెంటనే దాని యాచరణ మునకు. గడంగియది సంపూర్ణమగువణకు గట్టీ పట్టుదల గలిగి దానిని సాధింప గలుగు చుండెడి వారు. 19

అనాలని ళనననన ననున నాననా నననననననకన ననన నన ననననననన సూరి గారి వ్యక్తిత్వము

చిన్నయ నూరి కవితా నిపుణుడు; గద్భు రచనా దురంధరు. చు, నూ(కకారుండు, సంఘ సంస్కార పరుడు, అం(ధ ఖాషా యోషా పోషకుం డు, అశారాది. నిఘంటుచ్చు విశ్వ నిఘంటువుల కారకుండు, టీకాచార్యుడు, ఉభయవేదాంత (ప్రవర్హకాచార్యుడు, సకల ఖొషా విశారదుడు, సంగీత సొహిత్య కవిపుంగవ్పడు. వీరి గళవు కడా దృదు మధురముగానుండి వాక్కు వీనుల విందు చేయుచు శంఖధ్వని గలిగి యుండును. సూరి గొరి ముఖమండలమునందలి నిండైన వర్చస్సు - పుంభావ సరస్వతీ తేజస్సును తలపించును. సూరి గారి ముఖము నగవు కప్పియుండును. ళృంగార స్వలావన రచనల యందు వీరి కత్యంత ్రీలి.

చిన్నయ సూరి గారు హయ(గీవన లక్ష్మీ నుంతోపాసకులు బారననరత మీ మం(కములను పకించెడి వారు. ఇప్పటి పండితుల వలె గౌక వారు మిక్కిలి నియమముతో తనుతచు ధర్మములను విద్యుక్తముగా నాచరించెడువారు. వీరు వైష్ణవ ధర్మానుసరణముడ భక్తి (శ్రద్దలతో భగవన్నామమును జపీంచెడువారు. వీరియొక్క పేషభాషలను గూర్చి (ఏసీట్టి పండితులు (పలాకర శాత్చీ గారు ““సూరిగారు స్ఫురధదూపి యై సన్నని లాల్చిని ధరించి శు(భవశ్రములతో కన్సట్ళువాడు; కంర్లతు సులోచనములఅను ధరించెడి వాడు. (పతి దినము స్నానమునకు వెనుకనేదైననొక భాషా(పపయోగమును (తొత్త దానిని చఊూడకయేం భోజనమునకు లేచెడి వాండు కాలడని (పతీతి. ఇట్టి నియనుముతో భాషా పరి(కమ చేయుట ఎట్టీయే చిన్నయ సూరి రచనములు శాశ్వతములై యొప్పారుచున్నవి' '.

చిన్నయ సూరి గారు భక్తా గేసరులు

చిన్నయ సూరిగారు విష్ణు భక్తే పరుదై తన (గంథములన్నిట శ్రీజేంఠటేశ్వర స్వామినీ స్తుతిష్తూ తన భక్తి (పపక్తులను (ప్రస్ఫుతు పజచెను. చిన్నయ సూరి గారు విష్కు భక్తి పరుజై తన (ంథతవఎలన్నిటివి శ్రీవేంకటేశ్వర స్వానుకీ కృతీ నొపంగెనం. బాలవ్యాకరణొంతమందుదలహరించిన ““ శ్రీస్తవాంచిత కస్తూరో యను శోకము నారి విత్యానముసంధాన పరాయణజత్వమునుద్దోషించుచున్నడి. పడయప్పా యశో ముండనమునళ చనానివావానాననననననననననానానాననంంంాాాననననననననననక

19

ననన ననన గూడ శ్రీవేకటేశ్వరస్వామినే వారు (పళంసించియున్నారు. ఈవిధముగా (గంథ (పా రంభమున దైవస్తుతి యొనరించు (ప్రాచీన సంప్రదాయము ననుష్టించి నిర్మలుడైన భగవద్భక్తుండగు పండితా (గ్రేసరుండగుటం బట్టి పండిత లోకమున పూజనీయులై వెలుగొందినారు. చిన్నయ సూరి గొరు (గ్రాంథిక వావఖ్యయ 'పునరుద్భరణ

చిన్నయ సూరి గారి కీర్తి పతాకము తెనుంగు వాఖ్యయమున నెల్ల కొలము నెగుజుచునేయుండును. పందొమ్మిదవ శతాల్లీ [పారంభమున ఆయ్లోయుల పరిపాలన లో నూతనాధ్యాయమొకటి అం(ధ సారస్వతమున నేర్పడినది. పాశ్చాత్యులు పరభాషయగు తెలు€ గును నేర్చుకొనుటకు సులభమగు పద్దతుల నవలంబించుటచే వ్యావహారిక ఖాహో గాని (గ్రాంథిక భాషకు నొస్కారము లేక పోయినది. (ప్రాచీన (గ్రంథములు సంస్కరింహ ఐడినను నవి వ్యావహారిక పంక నినముగ్నమైన యున్న పరిస్టితులలో చిన్నయ సూరి శారుదయించి సలక్షణమును, శాచ్చు సమ్మతమును, శాశ్వతమును నగు వైయాకరణ సం(పదాయమును సు(పతిష్టముగావించి తన్య్మూలమున (గ్రాంథిక వాజ్బ్యయమును పునరుద్భరించిన వాండయ్యెను. ఇంతే కాక నవయుగ వికొసమునకు తోడ్పడిన యుద్యమములయందు వారెట్లు పాల్గొన్నది వారి రచనలు యుద్గోషించుచున్నవి. ఆంధ్ర వొబ్బయ (ప్రపంచమున నజరామరమును, నాచందార్కమునగు యళస్సు సంపాదించి (పాచీనులగు నన్నయాది కవులతో తులతూగ దగిన వారు శ్రీ చిన్నయ సూరి గారొక్కశే 1 చిన్నయ సూరి గారు (ప్రభవ నామ సంవత్స రము(1806) రేవతి చతుర్ధ పాదమున జనియించి శి దుందుఖి సంవత్సరమున (1862) మార్చి నెలలో కీర్తి శేషులైనారు. వాజఖ్ఞయ(ప్రపంచమున వారి యళోదుందులి నేటికిని , రేపటికిని మాజు(మోంగుచు నే యుండును. వారి 89 చందికలు తెనుంగు నేల నెల్ల కాలము ఏలుచునేయుండును.

20

ననన చినన్షయ సూరి గారు రచించిన గ్రంథములు

క్షే పరవస్తు చిన్నయ సూరి గారి జననము

శి. చింతామణి వృత్తి 1840 శోభకృతు

8. ఆది పర్వ వచనము సంస్కరిచుట 1847

టీ, శబ్ద లమణ సం(గ్రహము 185్‌తి

క్‌. నీతి సం([గహము 185ర్‌

6. నీతి చందిక 1858

₹. విభక్తి లోధిని 1859

8. సంస్కృళ సూతాంధ వ్యాకరణము 18664

9. పద్యాంధ వ్యాకరణము 1840

$0. అమర పద పారిజాతము (వంశావళి)

శే!.. అక్షర గుచ్చము

శి. పచ్చయప్ప నృప యళోమండనము 185

శకి. చ(కవర్తి ని మకుటాబవిషీక నర్దనము 185

కేశ. ఆంధ శబ్ద కాసనము

కర... సంస్కృత బాలబోధ

16. లక్ష్మీ నారాయణ తంటతము

క్ష7. _ సార్ధ పదమంజరి

18. ధూమశళకట దండకము

19. బాలవ్యాకరణ శేషము

20. హిందూ ధర్మళశాన్తు సం([గహము (థామక్‌ లుమినిడన్‌ (స్త్టుంజి గారి

(4204౫ ౮1064 (వ) తు భాషాంతరీకరణము)

శి[. అంధ కౌముది (వచనము)

శని. ఆంధ కాదంబరి (వచనము)

వశ. బాల వ్యాకరణము 1858

శ5. అకారాది నిఘంటువు

26. విశ్వ నిఘంటు టీక

శౌ. సుజన రంజని పథ్రిక

శం. యాధవాభ్యుదయము.

తననన ననననాననననా చసన నననానాలలాలననననననననన నాననా

21

ననన ననన క. ఐహుజనపల్లి సీతారామాచార్యులు. శ. వింజమూరి కృష్ణమాచార్యులు 8. వైయాకరణం రామానుజాచార్యులు శీ. తంజనగరం రంగమన్నారయ్య 5. పంచాంగం వేవప్పెరుమాళ్లయ్య 6. శ్రీరికము రామానుజ సూరి 7. కొమ్మి రంగయ్య సూరి 8. వరదాచార్యులు (56౧107 78400 గ2౧6॥ ౮ 9కత667/ 001608) $. కార్మంచి సుబ్బారాయలు నాయండు. (450 ౮ గురుగాలగి౪ ఆ గాగాతి) 10. తిరునగరి రామానుజయ్య క్ష1. అ. వరదయ్య కేశి. కరాలపాటి రంగయ్య 22

1. _ మిష్టర్‌ ఏ.కే. ఆర్బతునట్‌ దొర గారు శి. సర్‌ సి.పి, బౌన్‌ దొర గారు
2. థ్రీగాజుల లక్ష్మీ నరసింహము 'ేష్టి గారు సి.ఎస్‌.ఐ, శీ. శ్రీ కలువలపల్లి రంగనాధ శాత్తి గారు శ్‌. ్రీకుమారస్వామి ళా(స్తులు
3. ఫ్రీ ్రీనివాసముదలియారు గారు
4. శ్రీ తిరువళ్ళికేణి ఈచ్చంబాడి శ్రీనివాసరాఘవాచార్యులు గౌరు
5. థీ శెరయూరి శ్రీనివాస రాఘవాచార్యులు
6. శ్రీ తిరుమొలు రామచం(దాచార్యులు
7. శ్రీ శరోమణీ అప్పలాచార్యులు
8. థ్రీ తిరుక్కోట్టియూరు సుందరాచార్యులు
9. శ్రీ తిరుమహేం[దపురము వరదాచార్యులు
10. శ్రీ వైయాకరణ విజయరాఘవాచార్యులు కేశీ. (శ్రీ వింజమూరి రామానుజాచార్యులు
11. శ్రీ వేదము పట్టాలి రామళాన్ర్ర
12. శ్రీ రావిపాటి గురుమూర్తి కాస్త
13. థ్రీ పుదూరి సీతారామళాత్చి
14. శ్రీ వేదము వెంకట రనుణ ళా్ర్రీ
15. శ్రీ పురాణము హయగ(ీవ శా(స్తులు. నానన

ననన ననా బాల న్వాకరణం పీఠిక చిన్నయ సూరి (పణీతము

ఆం(ధ భాషకు లతణ [గ్రంథములు (పాచీనులు చేసేనవి సెక్కులు కానఐడుచున్ని

కొన్ని లత (గంథముల పేర్లు మా(తమిప్పుడు వినఐడుచున్నవి. కానబడు (గంథములందు సంస్కృతసమములకు లక్షణములు బహుతరముగా రచింపబడినవి గాని తక్కిన భాషక వోషాకారముగా రచింపబడినవి గావు. కాబట్టీ యాలమణ (గ్రంథములు చదువు వాడ నిస్సందేహముగా వచన రచన సేయు కౌళశలను చిరకాలము బహు లత్యములందు! ఐరి[ళమము చేయకరానేరదు. అభాషాసమప్టికి లకణ (గంథము కుదిరిన పమమందంక శమపడ. ఐనిలేదు. తుదకు లత్య పరిజ్ఞానము చాలని లషణ పరిజ్ఞానమంత శ్ఞాఘ్యము కాదు గాని, తుదముట్ట సర్వ లకుణ పరిజ్ఞానము లత్యపరిజ్ఞానము చేతనేసాధించుట మిక్కికి దుష్కరము. కాంబట్టి యిట్టి కొణత వారింపల బూని పెక్కు లమ్యములు పలుమాజు సౌవధానముగా. ఐరిశీలించి రచనా (ప్రణాళిక నిర్ణయించుకొని నా నేర్పు కొలదిని సంస్క ఈ ఖాషలో సూ(త (గంథవెఎకటి కావించితిని. ఆ(గంథవుం బాలురక సుసాధనముగాకుండుట వలన దానియందలి సూ(తములు కొన్నితెనిగించి (పకృళ

(గంజథరూపముగా రచించినాండ. కందము మానిఠ పునడక 'పేరిమి మానసమునకింపుల బెంప మనునంచలకున్‌ బోనిడి నీరసనీరము జానుగ &ీరంబు గొనుట సహజముకాదే. అననా లననననననననపనననిననిననననననినననానననాననననననమనన న 24

నానా ననన తననన నానననాననా ననన ననన ననన ననన ననున లా నానన ననున నాలను ననున డననానాడా కానాల ననున శ్రీహయ[గీవాయనమః ముఐలువమున్వా కదని చంం[3బజచ దయా చిన్నయ సూరి (పణీతము క. శ్రీలతకుం బాం కయి వృష శైలంబున వెలసీ తనదు చాయకెలయుధ న్యాళి దగమౌన్ని కోర్కులు చాలంగానొసంగు కల్ప సాలము€ గొలుతున్‌ క. అనయము లలితోక్తులతో నొనరువడం గూర్చిలత్యు యోజన మొప్పం గను బొలవ్యాకరణం బఐనగా లక్షణ మొనర్హు నాం్యధంబునకున్‌ ఆ. దిక్పదర్శనముగః దెలెపెద నిందుల వమణముగానం బూర్వ కవుల లత ములను లాతి లమ్మముల గౌంచి తక్కుల త&ణ మెజింగిళలొనుండు చతురమతులు. క. మునుమదు పజ్ఞం ఐబగుచుం దనరిన వ్యాకృతిని సూ(తతతి యొక కొంతం దెనిగించి యిది ఘటించితి ననయము బాలావబోధమగు భంగి దగన్‌. క. థెనుంగునకు శబ్ద లమ మనయంబరయంగ వేడ్కనందిన వారల్‌ తనరః గ నీవ్యాకరణం బున మూలంబయిన కృతిని బోలం గనదగున్‌ ళో. శ్రీస్తనాళ్బాత కస్తూరీ పజ్క సంకలి తోరసే, పజ్బజాతాయ నాథాయ వేఠంటేశాయ మబ్లళమ్‌, వననననననణబదనననానాననవనననపననననానానననననానననననననననననననననన 25

లలన ననన ననన ఛముజీయ వ్యాఖ్యలు శ్రీదువ్వూూరి వేంకట రమణ శా్రి గారి రమజీయము( బాలవ్యాకరణ సమీక్ష) నుండి సేకరణ. ( ఆంధ యూనివర్సిటి (గెస్‌ వారి సౌజన్యంతో) “సేకరణ డా॥ యన్‌. సత్యనారాయణ నీతి చం(దిక్త

*“*అంతకు మున్ను వర్ధనాబహుళముగను, దండాస్వయ(ప్రాయముగను, నస్తవ్యస్త్ర ముగను నున్నవచన రచన చిన్నయ సూరి చేతిలో లాలిత్యమును, విషయ (పాధాన్యమును, జాతీయతను, నుడికారపు సొంపును సంతరించుకొని బాలురకే గాక (పొఢులకును ఐళనీయమై యాం[ధ వచన చొబ్బ్యయమున నద్వితీయమగు పదవిని గడించుకొన్నది, ఇంతయేల | నీతి చం(దిక నేం టి (గగాంథికాం(ధ వచన రచనలకు( జాలవజణకు నొాణవడియైన దని చెప్పినను నతిళయోక్తి కానేరదు. నీతి చందదిక ననుకరించి యట్టి వచన రచన “'సేయవలయునను కుతుకముతో. బెద్దలు కొందజు “సంధి” "విగ్రహములు" రచించి, శేష పూరణము గావించి యాశ్రైలి ననుకరించుటకు ననేక విధముల యత్నించిరి. కాని, యా జీగి విగుల యందమునందు కొనలేకపోయిరి. ఆపలుకుబడిలోని పసందు పట్టువడినది కాదు. ఇది తత్పాథకులకెల్లరకును దెల్లనుయిన యంళము. మాటలు పెక్కులేల |! అతని రచనలోని యందచందములు ఆకూర్చు లోని యింపు సొంపులు మణి యెవ్వరికిని బట్టువడవు , ఆవాక్యరచన మ(ప్రతిమానము. అది యాతని సొత్తు.

బొలనవ్యాకరణము

“ సూరి భారతాదుల [1పయోగ సరణి ని బరికీలించి , [పాచిన లకతణ (గంథవిధానమును నిదానించి, తన బోధనానుభవమును బట్టి నూతన (పణాళ5 నిర్ణయించుకొని, పటు బంధముగలిగి (శో(త పసేయములగు సూ(తములతో, వివరణ సమన్వయములతో ఉదాహరణ (పదర్శనముతో స([కమమగు (పకియామార్గమున ఈ వ్యాకరణమును సంతరించెను.

భాష యనంతమగుట వల్లను, దొని యాకృతి నానా ముఖమగుట వల్లను , అనననననపలలననననానననలననాతాతతనాతాతానానతనవానానవవానవనననననననవననననాననాననననాననన

శక

ననన ననా రచించునది లక్షణ ([గంథమగుట వల్లను ఏదేని స్వల్చములగు లోపములుండుట యసంభనము కాదు. అట్టినెరసులు కావు కష్టపడి యస్వేషింపవలసినవి. శబ్ద రూపనిర్ణయమునందును, సాద్యసాధా వివేచన వలనందును, సూ(త పటుత్వవఎలనందానంు, విషయ సంగ్రహమునందును, వివరణ వైశద్యమునందును, లత్యస్న్పోశమునందును, పరమత పరామర్శమునందును, వ్యాకరణమునకుండవలయు గుణములు దీనియందెటులున్నవి ? అని పరికింపవలయును. ఆ దృష్టిని సమీక్షించినచో నిది యాం(ధ వ్యాఠరణములలో న(గగణ్యవునుటకు సందియము గలుగదు. ఇది 1856 లో సూరి సవుకమున పథవువఎ[,దణవుఎనందినది. సువౌారు నరౌాజుసంచ తృరవులనుండి బహు ము[(దణములందుచు, బాలబాలికల పఠన పాఠనాదులలో. (బధాన వ్యాకృతి యయి పాదుకొనుటయే దీని (పళస్తేని వేయి నోకళ్ల వెల్లడింపం గలదు. కంద నిఘంటువు

*“ సూరి వునవాబ్యయమును పరి ళోధించి, పదజాలము కూర్చు కొని, (యోగములు సేకరించుకొని సంపూర్ణమగు నిఘంటువు (వాల త (పతిని సిద్ద పణిచెను. అది ము[ితము కాదయ్యెను. “శబ్ద రత్నాకరము నకునది యీయాకరమని జన(శుతి. జన(శుతి మా్యతవెగాదు “ళబ్దరత్నాకర' పీఠికయు ఆయంళమును స్పష్టముగా సూచించుచున్నది.

చిన్నయ సూరి స్వహస్త లేఖనముతో ముద్దులు మూట గట్టు ముత్యముల వంటి యక్కరములతో నొప్పారు ? సంపుటముల యీ వాత (పతి నాంధ సాహిత్య పరిషత్తు వారు సంపాదించి చిరకాలము సంరక్షించి, తను 'సూర్యరాయనిఘంటు' నిర్మాణావసరమున వలసిన పట్టులనుపయోగించుకొనుచుండిరి. వారి కార్యాలయముల తాజుమాజులలో నవి యెచటనో యెటులో యంతరించినట్లు వినం బడుచున్నది. నిన్న మొన్నటి చిన్నయ సూరి [గంథసంచయువును సయితవు (శళదృతో భ(దపజచు కొనల జాలని మనయజాగరూకత మిక్కిలి ళోచనీయము"”

“మరల సూ.రా. నిఘంటు చరనుభలాగము మ(దపురి యందు ము(దితమగు సందర్భమున తక్కిన [గంథములతో పాటు మదరాసునకు తరలింపబడినది. అచ్చోట హస్తలాఘవము గల యాషాఢభూతులచే తికంది అట్సె యంతర్భానవెలందినది. కాపటికులెవ్వరో కాంవేసినారు. నిఘంటు కార్యనిర్వాహకులగు పెద్దలలో ఏపమోయను వారె గాని, యిదిగోనను పుణ్యాత్ములొక్కరును గొనరారయిరి. ఎందులళో ౦౮ (గంథాపహరణవలఎ;।! పలువ్చురి కుపకరించు వంహాగంథవఎను వరొటుపజీచి మౌయింపనొడికట్టిన పుణ్యాత్ములాబహ్మ కల్పాంతంబు మని యెదరు గా౯ బోలు”

27

ననన ననన “చిన్నయ సూరి యొక వంక మంచి లామణీకు. డై, వేజొక వంకల జక్కని టై

యైనట్లును దెలియుచున్నది. అతండు (హ్యేకించి రచించిన పద్య కొవ్యమేదియుం గా। రాకున్నను, కళాశాలోత్సవ సమావేళాది సందర్భములయందు నాతండు రచించి! “పకయప్పు యళోనుండనాది" పద్యరచనలు చూచినచో చిన్నయ సూరి కవితాధో రణిలో ఏ పౌచీనాం(ధ కవికిని దీసిపో6 డేమో యనిపించును. పద్యకవితా .లిని బట్టీ చూ! నాతనికి (నాచన) సోమన, శ్రీనాధుల రచనల యెడనఖిరుచి యధికమేమో యనియ దోంచును. మచ్చునకు కొన్ని పద్యములు,

గగనంబట్లు రస(పపూర్ణ విలస్కందంబులన్మీణీ, య

(భగ సాలంబుగతిన్‌ సితచ్చదములన్‌ భాసీల్లి, మేరు (కియన్‌

జగదామోద సువర్జ భాస్వరముగా జానొందు పచ్చావనీ

శగుణంబు ల్లణుతించు కోశమిది యిచ్చన్మెచ్చు గావించెడిన్‌

ఆళావధూటికా కేశపాశములకు మల్లీమతల్లి సంపత్తినెణపి

యామినీ కామినీ స్వామి పకషమునకు స్వచ్చాంగ రాగ విభ్రమ మమర్చి

వారాశిం గూరుకు వారివేవణునకు హీరవర్మ శ్రీరహింపం జేసీ

యౌానురసామజాతాస్య బింబమునకు ముత్యాల మొగముట్టు మురువు జూపి

డంబుదళుకొత్త నెవనియళంబు నిష్ట

పంబునకు రవణంబునందంబు మీజు

నమ్మహశీలు సుగుణలతాలువాలు6

ఐబచ్చప నృషాలు నిలం బోలువారు గలరే |

మణియు “గుణస్య భాధికాం వృద్ధిం కృతవాన్సాణి నిః పురా అభాధిత గుణాం వృద్ధి మకరోత్పచ్చప (పభుఃి”

ఈళ్లోక రచనా విధానము చూచినచో సూరికి. గవితలో వ్యాకణ వినోదమును,

వ్యాకరణములో౯ గవితాలాలిత్యమును, పొదిగి పొందు పణుచు నుల్లాసము,

చొకచక్యమును గలదనుట తేటతెల్లనుగును.

28

అనా నానా ననన ననన లాలన ననా ను ననన కటిన కరన టుుననను ననున నినన నును నవక ననన

“చిన్నయ సూరి అపారవుగు పాండిత్యము , అసాధారణవుగు (పతిభ సూక్మగ్రాహియయిన బుద్ధి కౌశలము, సౌమ్యనుయి యౌకర్షమగు రూపము, స్వచ్చమయి ముచ్చటగొలుపు వేషము, నియమ పరిపొలనముననిబ్బరమయిన దీత, నిర్మలమగు (పవర్తనము, మిత ఖాషణ స్వభావము, పరలఘూకరణ వైనుఖ్యము, అఖిజ్ఞలు మెచ్చుకొను సొౌమ్యత, భాషా శాశ్త్రములందు విసుగులేని వ్యాసంగము, సరస రచనమందు నిరంతర వ్యసనమును గలవాడని ప్రతీతి. అంతియ గాదు భగవద్భక్తి పరాయణు. డై, విశేషించి వేంకటేశ్వరభర్లు( డై, హయ([గీవనుం(తో పాసకు€ డై నిత్య దేనతార్చ నావిధానమునను, మత సం(పపదాయ (ప్రవర్తనమునను, శిష్టుడై, యాధ్యాత్మిక జీవితమున గూడ నతి పరిశుద్భుం డు అనియు€ (బతీతి. ఈవిశేషములెల్ల బయిపయి పరంపరోక్తులేగాక, యాతని రచనములందునను (ఐతి ఫలించును.

ఈవిధవఎగా 6౬ జిన్నయ సూరి విద్యారంగచఎనందంను ఆధ్యాత్మిక జీవితమునందును పరిపూర్ణుం డయి, కవితా లాలిత్యము గల లాక్షణీకుండయి, పండిత మండలి యందు న(గగణ్యుం డయి, సహృదయాకర్ణకు€ డయి, సుమారు నలుపది వత్సరవఎలు ఖాషాసేవ యొనర్చి, యసాధారణవాుగు కృతులను సంతరించి, యాం(ధులకు.౬ జిరస్మరణీయు€ డయినాం డు. ఆమహనీయుని ఖ్యాతితో పాటు, రచనలును అజరములు, అమరములును .

అమృత కలశమే “బాలవ్యాకరణము'

సూరి భారతాదుల (పయోగములు పలుమాబు పరిశీలించి (ప్రాచీన లక్షణ (గంథరీతులు పలు దెజం గులం బరిళోధించి, యనేక విధములగు రచనా (పకియల నేర్చజచుకొని, యెంతకును తృప్తీ తీరని మార్పులతో సోపొన [క్రమమున రచించిన వివిధ వ్యాకరణ (గంథసము[దమునుండి సర్వాంగ సుందరమయి సకల విషయ సార సంభరితమయి యాౌవిర్భవించిన అమృత కలశమే బాల వ్యాకరణము. సంస్కృత వ్యాకరణ (గ్రంథములలో “వైయాకరణ సిద్దాంత కౌముది" యెట్టిదో తెలు గు వ్యాకరణములలో బాల వ్యాకరణ మట్టిది. నానన

కనన ననన ననన ఈశీరకలశమును చేతికందించుచు, అధ్యాపక మండలికి సూరి గావించిన విజాపనము నాలకింపుండు. “*“*మ్యూన్లిక్రపు నడక పేరిమి మానసమున కింపుంెంప మనునంచలకున్‌ టోనిడి నీరస నీరము జానుగ క&ీరంబుగొనుట సహజముకాదే! " అని తన హృదయాఖిలాషమునకును, ఆత్మవిశ్వాసమునకును, వ్యంజకముగా సుప్రసిదమయిన య(పపకృతాంశము నొకదానిని స్ఫురణకు€ దెచ్చి అంతతో నూరకున్నాడు. (పసన్నమయిన యీవిన్నపమునందలి వినయగరిమ యొట్టిదో యిందు గర్భితమయియున్న గాంభీర్యమెంతటిదో, యీ ప్రతిపాదన రీతిలోని చిత్త సమున్నళి ఏ యెత్తుననున్నదో గమనింపుడు, ఉత్తమ స్థానము “సూ(తముల పటుత్వము, లక్యలక్షణ సమన్వయము, (ప(క్రీియా(కమ పదర్శనము, ఖాషావైళద్యము, శైలీ సొకుమార్యము, సంక్షిప్త కథనము మున్నగు ననేకములయిన వ్యాకరణ గుణ వోోేషములు గలదగుటచే ఈ(గంథమావిర్భవించిన యచిర కాలముననే బాలకులు మొదలు పండితుల వజరు బాషాలకణ జీజ్ఞాసువుల దృష్టి నాకర్షించి తెలుల గు వ్యాకరణ ములలో నుత్తమస్థానమునందుకొని యాం[ధ దేశముంతటను ఐళన పాఠనాదులలో నవిచ్చిన్నవఎగా బహుతర (పచారచు నొందుచాన్నది. ఇప్పటికే లెక్కలేనన్ని ము(దణములకెక్కినది. దేనికయినను, ఉత్కర్త నిర్ణయమునకు (ప్రచార బాహుళ్ళమే (పబలమగు నాధారము కాం గలదు.” వనన 30

ననన ననన ననన చిన్నయ నూరి శివ్య సంపద

అసంఖ్యాకులగు విశ్వవిద్యాలయ శిష్యులటుండ€ గా ఖాషలయుందును, శాస్త్రములందును నీయనకు (పత్యేక శిష్యులయి పేరు గన్న వారు పెక్కు మంది గలరు. అట్ఫి వారిలో (పసిదృులగా వారి నావువులు ఈతని '“జీవిత చరితచఎి” నందునిర్ధిష్టులయియున్నవి. వారిలో ఆచార్యులు, అయ్యవారలు, కా(స్తులు, శేష్టులు, దొరలు, సూరులు, మొదలియారులు ఈ రీతిగ పలు తెగలకు జెందిన వారు కొనవత్తురు.

భక్తి ప్రపత్తులతో గురుస్వామికి శైంకర్య మొనరించి, (గగంథకర్తగా వన్నె కెక్కుటకు విషయ సౌమ(గి పదిలముగా సంతరించుకొని, శబ్ద రత్నాకర సంధాతలయి, 'సూథ(తాం[ధ వ్యాకరణ" “శబ్బశాసనము'” అందు సూరి నికేపించి యుంచిన లకణ విషయములను 'సెక్కింటినీ '(పొఢ వ్యాకరణ” ద్వారమున వెలుల గు నకు€ దెచ్చి గురుభక్తి నెజపిన ఐహుజనపల్లి వారు చిన్నయ సూరి శిష్యులలో (ప్రముఖులు,

ఇట్లు భాషా విషయములందు నెందణితో జ్ఞాన ఖిక యొసంగి, యెందణి

కృతజ్ఞతకోపా[త్రుం. డయి, “* ఇంతమందిమేధావులకు విద్యా వ్యాసంగమునకు తోడ్పడ గలిగితిని మత్పుణ్యము లస[దూపము "'* అని తృప్తి చెందినవా ండు చిన్నయసూరి.

ఈతని నలె బాలురకును, (పొఢులకును భాషా (పబోధవును, శాత సంస్కారమును గలిగించి, బహు శిష్య సంతతిని గన్న వారు ఆంధ లాకణికులలో మన యెణుక కందినంతవట్టు మణి కానరారు. శిస్య సంపద మహా పుణ్యులకుం గాని యెల్లవారికి లఖింపదు.

బాలసరస్వత్యాదుల (భాంతి వలన చిరకాలము తిరోహితమయిన “ చింతామణి" హృదయమునందలి సవర్ణ సంజ్ఞాపయోజనమును తిరిగి చిన్నయ సూరి నిల బెట్టినను అర్వాచీనులగు బాలవ్యాకరణ వ్యాఖ్యాతలు మరల దానిని పెడ దార్‌కే పట్టించినారు. ** గాహకవఎలని తాత్సర్యవఎు అనువాక్కవుఎన గంఖీరవుఎగ నున్న సూరి యౌంతర్భ్శమును గుర్తింపరయిరి. *“అరరొ యనుకొనుట తప్ప ఎవ్వరి నేమనం గలము? నిజమునకు (గగాహక శబ్దము వ్యాకరణ కార్య(పసంగములకైలికి సంబందించినది కాని, ఛందస్సు నందలి యతి మై(తి ప్రసంగములకు సంబందించినది కానేకాదు. తినమనానానానననననననానననానన ననన నహ నననా ననన

శ్ర

కనన ననన ననన |

నన్నయా ధర్వణులు తెలు గు వ్యాకరణ (ప(క్రియ కనుకూలముగ పాణినీయము! ఐట్టి తలపెట్టిన యీసావర్ష్య ప్రయోజనము ఇంతమంది లకణజ్ఞులలో ఒక్క చిన్నయ సూ స్ఫురించుట అతని శాన్ర్రసంస్కార పటుత్వమునకును, (పతిభావైభవమునకును ప్ర సూచకము. అంత (పతిఖా శాలి గనుకనే లక్షణ రసజ్ఞులు కొందలు చిన్నయ సూగి చిన్మయ సూరి యని వ్యవహరించుటకు ముచ్చట పడుచుందురు.

సంస్కృత (ప్రాకృత వ్యాకరణముల గాఢపరిచితి

** చిన్నయ సూరి నవ్య సంసపపదాయానురోధమున శబ్ద శాన్త్రము నధిగమింది వాం డయ్యు. దానును నొక వ్యాకరణసౌధ నిర్మాణమును సంకల్పించిన వాం డు గావునః బురాతన పాణీ నీయమూల(పణాళక రీతులను పునాదుల దాంక నాఠళించుకొనవలసి అక్కణయు, నాసక్తియు౯ గలవాండగుటచే అష్టాధ్యాయీ పరిశీలనావసరమున కాశకాళ త్త్యాదులగు (ప్రాచీన (ప్రక్రియా గ్రంథములతోను “వ్యుత్పత్తి వాదము” ,'లఘు మంజూష మున్నగు నార్జిక గంథములతోను,. (తివికమాదుల [పాకృత వ్యాకరణములతోను గాఢమః పరిచితిని గడించినట్లు నిరూపించుటకు బాలవ్యాకరణము ననే కొన్ని యాధారము॥ కాననగును.'"”

పారిభాషిక పటుత్వము

“సూరి పొకృత వ్యాకరణములు గూడం బరిశీలించిన వాండని (పతీతి గలదు తత్సమ తద్భవ రూప (పదర్శనమున (పాకృత శబ్దములు గొన్నింటి నుదాహరించుట కాడ గాని, మరొక్కయంళము ఈ (పతీతికి పోషకముగా బాలవ్యాకరణమునం గానఐడుచున్నడి

ఇత్సంజ్ఞా స్వరూపమును నిరూపించు పట్టున (తత్సవు) '“కార్యార్థవు (పపత్యయాదులందు నిబద్దముయి పప్రయోగించునపుడు మానంబఐడు వర్ణమిత్తునాంఎడు' అని బాలవ్యాకరణమున నొక సంజ్ఞా విధాన వాక్యము గలదు. ఇదే సందర్భమున *' (్రివి[కవ (ప్రాకృత శబ్దానుశాసనము"” న **యః కార్యార్థంసూ '్రే అనుబధ్యతే నతు ప్రయోగే దృ శృతీ న ఇత్‌ '' అను వాక్యముకానంబడును. సూరి తన ప్రణాళికలో దాను గల్పించుకొన్స ఇత్సంజ్ఞారీతులకు “పాణినీయువఎ"' అనుకూలింపకుండుటయు, ఈ (పొక్క శీయమనుకూలించుటయు€ బర్యాలోచించి, యీవాక్యమునే ఏ పదమున కాపదము తెలు! నం

మ!

వనన ననా గున ననువదించి నట్లు గోచరించును. ఈపయిని నిరూపించిన సందర్భములచే సూరి సంస్కృత [పాఠకృత వ్యాకరణ పరి,ళాంతుడగుట చరి(తతాంశములనా బట్టియే గాఠ, బాలవ్యాకరణమును బట్టియు తేటతెల్లమగుచున్నది. పాణీనీయ పారిభాషిక రీతులెల్ల సూరికి పట్టుగా నలవడియుండుట వల్లనే యీతని వ్యాకరణ రచనవమున6€ దగినంతగా జిగి విగువులు కుదురు కొన్నవి. కవుకనే బాలవ్యాకరణము వ్యాకరణమగా బయలు వెడలినది. పారిభాషిక పటుత్వములేనివి వ్యాఠరణములే కావు. చిన్నయ సూరి తన పొండిత్యమునకు వన్నెదెచ్చు సౌశీల్య సంపద గల సహృ

దయుండు. ఆతని స్వరూప స్వభావాదులు తదృ్బంధు మిత పండిత పరంపరాయాతములయి యవళ్ళ విశ్వసనీయములనం దగిన జన(శుతులంబట్టి సేకరించి, కొందణు పరిశీలకులు వెలయించిన రచనలంబట్టీ కొంత వణకు దెలియవచ్చుచున్నవి. ఈతండు హయగ(గీవ మం(తోపాసకుండు. (ప్రపత్తి వైభవము గలవాండు. అధ్యాత్మిక (పవృత్తి యందు నత్యంతాసక్తి గలవాడు. నిత్యదేవతార్పనవఎ (తిరువారాధనవు) మున్నగు సొం(పదాయిక కార్యకలాపములను (శద్ద్ధా భక్తులతో సొగించుచు నైష్టిక జీవితము నడుపుకొన్నవాండు. స్ఫురదూపియై, యెల్లపుడును పరిశు[భములై యింపు గొలుపు ధవళవన్రుములు ధరించు చుండువాం డు. ధోవతి, ఉత్తరీయమే గాక , సన్నని పొడవయిన అంగరకాను (చొక్కాయి) వేసిళొనుచుండువాండు. సులోచనములుపయోగించువాండు, ఎవ్వరి తోడనేని నగుమోముతో మృదు మౌర్గమున భాషించుచుండువాండు. బాహిరములగు వేషభాషలు కూడ బురుషుల మౌనసీక (ప్రవృత్తులను పట్టి చూపం గలవు. జీవిత చరిత ద్వారమున దెలియుటయే గాక అతని

శ) పరలఘూకరణ వైముఖ్యము

శి మాన్య జనగౌరవము

తి) సంగ మార్దవము

శ) సర్వమత సొమరస్యము మున్నగు సౌశీల్య సరసతారీతులు బాలవ్యాకరణవముననే (పతిఫలించునవి గూడ గొన్ని గలవు. చిాసనననననంపనాపనానననానననననననవనననాననననననపనననననననవనాతానానానననననా వనవాస

తం

ననన ననన

వ్యాకరణ కార్యములకై నాతడిచ్చిన యుదాహరణముల తీరు (ప్రజా సంక్షేపముః హైవనములు, మనోహరము లగు దృశ్యములను గోచరింపం జేయుచు, వినువారికి నుల్లాసష గలిగించు సురుచిర ఖావములే యాతనికి స్ఫురించాను గొని, అవుంగళవఎటళ జుగంప్పిదవఎలు, రసవిహీనవులు నగా ఖావములు ఆహృదయువఎన॥। స్ఫురింపవేమోయనిపించును. స్తీ పురుషులనెవ్వరిని గాని నీచముగా సంబోధించుట॥ నాతని తత్త్వము సమ్మతింపదయ్యెను. అపుడు, ఏవ్యక్తుల కేరులను నిర్టీశింప నిచ్చగింపక దౌష్ట్రముగల వ్యక్తులను నీచముగా బిలుచుట యంతగాననుచితముగాదని యాలోచిం!

• ఓసి దుష్టురాల। ఓరి దుష్టుడ 1" అని సంబోధ్యవాచకముగా దుష్టళబ్దనఎన గూర్చుటలోని యౌచితిని సుదూరము నిదానింపుడు.

నిందార్థమున ఆ(మేడితమున గిగీలను జూపవలసిన తావున నింతకు ముంద సూ(త్రములందు. ఐబలుమాజు దాహృతములయిన శబ్లములనే విష్ణువు, గిష్టువు, రాము డు, గీము౯ డు అని స్ఫూల దృష్టితో నుదాహరించినచో మాననీయులయెడ నిం స్ఫురణమును, నిరాకరణ దృష్టిని. గలిగించి నట్లగునని తోచి దానికి మునసొప్ప! (ూరకర్ములగు రావణ మంభకర్ణులనన్వేషించి '*“ఠశుంభ కర్షుఃండు, గింభ ఠర్లుడు” “రావణుడు, గీవణుడు'' అని యుదాహరించుటలో నాతని శీలసొకుమూర్యమెట్ల గోచరించునోయూహింపుడు. లక్షణ నిరూపణ సందర్భముననితర లాకణీకుల మతము తన కఖిమతము కాకున్న తావులందు సొౌమ్యతతో మృదువుగను, విషయ (పధానముగను నిర్టీశంచి విడుచుటయే గాని, వ్యక్తుల పేరు లెత్తి వారిని జులుకనసేయుట యాతనికి రుచింపదు. నామనిర్టీోశముచేయవలని వచ్చినను వాగనుశాసనులు అధర్వణాచార్యులు అను పూజార్దక బహువచనముల వే వాండెను.

ఏమన్నారో తెలుపవలెను గాని ఎవరన్నారో డెలుపుట ముఖ్యముగాదని యాతని దృష్టి. శ్రీమహా విష్ణువు ఇష్టదైవము గావున, విష్ణువు సర్వ వ్యాపకుడు గావున బాలవ్యాకరణ ఉదహారణలలో విష్ణు నామములే గోచరించును. కవులలో పోతరాజు వలెను, గాయకులలో త్యాగరాజు వలెను, లాతజీకులలో చిన్నయ సూరి భక్తాగణీగాణ గానంబఐడును.

వశీ

ననా ఈ దేళవుందలి బాలబాలికల కందణకును నొక తరగతి దయేర్పజీచి తానధ్యాపకుండై బోధించుచున్న తీరు బాలవ్యాఠరణమునందు పెక్కు తావుల గోచరిచుచు నాతని యధ్యాపనోత్పాహమును వెలువరించుచుండును. తాను బోధింపం దలంచిన దా వ్యాకరణ అకణము ఎదుటనున్నవారా బాలకులు; పిన్నవయసు వారు కావున చెప్పెడి మాటలు శుష్కములై, ఉదాహరణ సమన్వయ మౌ(త్ర (పపయోజనములై చప్పుని వయియుండ రాదు. మణి మృదు మధురములై, సరసముళ్రై, నీతి బోధకములై, గంభీర భావన గర్భితములై పురాణ సవిత కథా స్పోరకములై హృ దయంగవువులై యుండవలయు ననియువు€ దలంచెను. ఉదాహరణవులు ముదాహములయి ముచ్చటగొలుపు చుండవలయునని యాతని కోరిక. అంతియ గాదు తిక్తములగు నౌషధములను తీయథియ్యని యనుపానములతో రంగరించి నటుల క్లిష్టములగు వ్యాకరణ (ప(క్రియాభంగులను లలితములగు సూక్తులతో మేళవించి, బాలురు విషయ (గ్రహణశ్తేళమును మజచి ఉల్లాసముతో (గ్రహించు నటులు బోధించుటయు బాలవ్యాకరణ రచనలో నాతని ప్రధాన దృక్పధము. కావుననే (గంధారంభమున

• అనయము లలితోక్తులతో నొనరుపడం గూర్చి లమృ్యయోజన మొప్పుం గను బాల వ్యాకరణం బన€ గౌ లమణ మొనర్హు నాం(ధధంబునకున్‌.”” అని తన హృదయమునావిష్కరించి యుండెను. తాను వవిషయము వివరించి ననను, వలమ్యము చూపినను, అందుకుదిరినంతవట్టు అంతర్వాహినిగా లాలిత్యరీతి గోచరించి, బాలురకునుత్సాహజనకమై యాకర్షకము కొావలయునని యాతని సంకల్పము. కష్టములు, కఠినవఎయటలను వివరించునపుడు గాడ “*లలితలోక్తులి” తోడనే రచన సాగింపసంకల్పించుటయు ఆవిధానమును తుదముట్ట నిర్వహించుటయు లామణికులలో నొక్క చిన్నయ సూర్‌కే చెల్లినది. క్రిష్ట్టర్క ళమైన వ్యాకరణాంశము గూడ నాతని పలుకుబడి తీరులో మనోహరనుగు కావ్యత్వ సిద్ధిని పొందినది. ఇది మా(తము ఏవ్యాకరణములందును లేని వింత. చిన్నయ సూరి గారు బాలవ్యాకరణమును తక్‌

లన నానన “4 శ్రిలతకుం (బాంకయి, వృష శైలంబున వెలసి, తనదు చాయ కెలయు ధ న్యాళి దగమౌన్ని, కోర్కులు చాలంగానొసంగు కల్ప సాలము గొలుతున్‌ొ” అని యిష్ట దేవతా నమస్కారరూపమగు మంగళముతో నుప(కమించి ““పజ్కజొకాయ నాథాయ వేజ్కటేశాయమంగళమ్‌'” అని కశాఘాంతముగా ముగించెను. ఈ పద్దతి సర్వ (గంథ కరృసాధారణమే. ఈయన మౌ(తతము అంతటితో తృప్తిజెందక; బాలుర(శ్రేయము నుమణింతగానభిలషించినవాండగుటంకేసి (గ్రంథము తుట్టతుదిని,

““గేళంబులు లఘ్వలఘువులు దక్కుంగల వోేషంబులు నార్యవ్యనహారంబులః జెలియుట (శ్రేయంబు”” పకీర్ణక - శిర్‌ అని వముంగళకరవుగు (శ్రేయః పదమును సూ(త్రాంతర్భాగముగను తన రచనలో చిట్టచివరి సూ[(తమున తుట్టతుది పదము గను ఘటించి (గంథము ముగించుటలో గోచరించు మాంగల్య దృష్టి గమనింపం దగినది. అతండు లమణ రచనములో ౬ దన్మయ తనంది యసామౌన్యమగునుల్లాసముతో లమణములతో పాటు ధర్మము, నీతి, భక్తి మున్నగు వానిని గూడ వినోదములతో, లలితోర్తులతో బాలురకు బోధించి వారిని లకణజ్ఞులుగ మామే గౌక గుణ సంపన్నులుగ సహితము లీర్చి దిద్దుటయే పరనులక్యముగా నెంచి, యందులకై తన జీవితమును ఛారపోసినధన్యచలూర్తి. బాలవ్యాకరణనుఎున అఆ వుహనీయుని తాత్సర్యమునడుగడుగునను దూరపు జూపుతో నాకళించుకొని, యాతని భావములకు సన్నిహితులయి, మృదునయిన యౌతని (పఠృతి (గ్రహించి యాయన నాదర్శముగ నెంచుకొన: గల్గిన బాలకులు సూరీయభిలాషముననుసరించి ఇతణ వేత్తలేగాక గుణ సంపన్నులు సహితముగాకమూనరు. చాననానానానానానిననాపనిలనలనలనననననాతనా తానని తనమానన

వెళ

ననన ననన 'బాలవ్యాకరణ కల్చదునుము' కుండి (గంధ కర్ర పాహిత్య కళాతాచపృతి యంజీపీ శీరామదందమూర్తి భఇయె గారి అనుమతితో)

** ఆఅం(ధ వ్యాకర్తలలో పరవస్తు చిన్నయ సూరి

స్తాన వుద్వీత యువఎ. సూరి కృత

బౌలవ్యాఠరణము సాహితీ పిపాసువు లెల్లరు

కంఠగతము చేసికొనుట సర్వ సాధారణము, అన్ని

విళ్వు విద్యాలయువలటలందును (పాచ్య

ఖాషాపరీకలకునం, పట్టపరీవతలకును

బాలవ్యాకరణవనుఎ పాఠ్య (గంథవుం'" శ్రీ

యం.జీ.పి. శ్రీరానుచం(దవవార్తి, వి.యె,

(గ్రంథకర్త.

*““ ఆం[ధమునగల వ్యాకరణములలోని కెల్ల బాలవ్యాకరణము తలమానికమని చెప్ప దగినది. సూరి వలె సూత రచన కావింపం గలవారతని క. బూర్వము కాని పరము గాని యెవ్వరును గానం ఐడరు. అతండు పాణినీయ వ్యాకరణమును కూలంఠషముగాల ఐతించి తనకుముందు రచింపం ఐడిన ఆంధధవ్యాకరణములను గూడలెస్సగా 6 ఐబరిశీలించి యీ బాలవ్యాకరణవు రచించినా. డం. ఆం(ధ ళబ్ద చింతానుణి, అధర్వణ కొరికలు అప్పుకవీయము మున్నగు వానికిని ఆతని వ్యాకరణమునకును గొన్నిచోట్ల సన్నిహిత సంబంధము కనిపించును. అతడు తన వ్యాకరణమున సంస్కృత వ్యాకరణ పరిభాషా సం(పప్రదాయములనెన్నిటినో (పవీళ పెట్టి యున్నాడు. అతండందు కావించిన నిర్వచనములు, (ప్రత్యాహార విధానము, కారకాది (పకరణములు చూచిన నతండు సంస్కృత వ్యాకరణ సంప్రదాయము నెంత జీర్ణించుకొనెనో తెలియవచ్చును. అందుచేతనే బాలవ్యాకరణమను "పేరున్నను ఆతని వ్యాకరణము పండితైక వేద్యమును వ్యాఖ్యాన సాపేశమునునై యుండును,

బాలవ్యాకరణ వరాం(ధవఎనకు సవం(గవెైన వ్యాకరణవల కాదనం నఖిప్రాయమున్నది. (ప్రయోగ శరణావైయాకరణ అను సిధ్ధాంతమందు పూర్తిగా పాటింపం ఐడి యుండలేదు. సాహిత్యమునవిరళ విరళముగానున్న ప్రయోగములకు సంబంధించిన నియమము లాతఈ డు కావింప లేదు. అంతమా(తముచే నతని దృష్టి సంకుచితమైనదని ఖావింసరాదు. అతండు సంస్కృతమున రచించిన సూ(త్రాంధ వ్యాకరణము తిలకించిన నతని దృష్టి వైశాల్యము గోచరించును. మొదటనే యెక్కువ స్వాతంత్యమొసంగినచో భాషా వితానానానాంలపానననననననననననననననననసననననననననవననననన ననన

శ్ర?

భన నానన సౌష్టవము చెడి పోవునను నుద్దేశముతో కొంత కఠిన శాసనము కావించి యుండును. 'పొఢ వ్యాకరణ కారు. డతం డ. కావించిన శాసనములను సడలించియున్నా. డు. ఎందటెన్లి వ్యాకరణములు (వాసిననను తెలు. గున బాల వ్యాకరణమునకు€ గల (ప్రాముఖ్యము తగ్గదు. అది అంత పొఢమనోహరముగా కూర్చబడినది.

శ్రీశ్రీరామచం[దమూర్తి గారు బాలవ్యాకరణము నందలి సూ(తములన్నింటికిః ఎంతో (ళవుపడి చక్కని వ్యాఖ్యానవఎ రచించియున్నారు. వారు పూర్య వ్యాకరణములనన్నింటిని గాఢముగా పరిశీలించి అందలి సూ(తములను (పప్రయోగములన ఉటంకించి యున్నారు. బాలవ్యాకరణమునకు వ్యాఖ్య రచించుట సులభమైన పని కాదు దానికెంతో లమణ వ్యాకరణ (గంథపరిశీలన చువసరవు. దానికీది వణకే పెక్కు వ్యాఖ్యానములు వెలువడినవి. అయినను విద్యార్భలకు - విద్యార్భలకే కొదు; పండితులప సందేహములు ప్పతిల్లుచునేయుండును, శశ్రీశ్రీరామచం[దమూర్తి గారి వ్యాఖ్యానమెల్లరికి "పెమ్కు విధములనుపయోగకరముగనుండునని నా అభిప్రాయము. '*

డా. దివాకర్ల వేంకటావధాని, ఎం.ఎ. ( ఆనర్సు), పి. హెచ్‌డి., ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ పూర్వాం(ధ్రాచార్యులు, 'హాదరాబాదు.

“* వసంతవన వాటికలో రసాలమేసాలము. తెలుగులో బాలవ్యాకరణమే వ్యాకరః॥ (గంథము. అదితియొడిలో వామును డొదిగినట్లాదిగి పోయినది. ఆసూత్ర రచన ఆర్హమంథ వాబ్మర్యాదామహితమైనట్టిది. అది బహుదావ్యాఖ్యాన సాపేకము. అందులే దానొన్నో వ్యాఖ్యానములిప్పటీకే వెలసినవి. కడలి యొడ్డున నెవడెంత కుంట (తవ్వుకొనినే వానికంత (పొప్తి. మూర్తిగారిచెలమలో పెద్ద జలయే పడినది . ఆ(తన్వకమున ఉద! సర్వము నూచముట్టుగ మూట గట్టుపూనికయున్నది. ఇతః పూర్వపు వ్యాఖ్యానములందెన్నో సందర్భములు పునర్వివరాణా పేశ గలిగియున్నవి. కాని యిది సర్వ దృక్కోణ సమీకాదతమ్మె వెళద్యవిద్యోతితమై, నిరోష నిరవద్యమై, సమ(గ సుందరమై, 'ప్రామాణికతా రమణీయమై, పరిఢవిల్లుచు జీజ్ఞాసువు కావళ్య్ళకవఎటలగు సర్వ విషయవఎటలనా, విశే షవలులన, సద్యఃకరఐదరములవేయుచు “కల్ప(దుముి సంజ్ఞ సొర్దకమగునట్ట్లున్నది. "”

శ్రీ యస్వీ. జోగారావు, ఎం. ఎ., పి.హెచ్‌.డి... ఆంధ విశ్వ విద్యాలయ తెలుగు శాఖ పూర్వ (పధానాచార్యులు, లెనిన్‌ (గాడ్‌ విశ్వవిద్యాలయపూర్వాం(ధాచార్యులు. త్రి

కనా “*“నన్నయభట్టారక విరచితముగు నాం(ధ శబ్ద చింతావుణి వ్యాకరణ (గంథములలో తలమానికముగా నున్నది. ఈ(గంథ (పాళస్త్యమతనికి వాగనుళకాసననుడను విరుదము చేకూర్చినది. అది సంస్కృత భాషయందా ర్యావృత్తములో రచింపబడి యుండుటచే నాంధ విద్యార్ధులకు దు(ర్తాహ్యమైయున్నది. దానిని సుగముమొనర్చి నాంధ భాషలో ననితర సాధ్యముగా సూీకరించిన నుహా పండితుడు చిన్నయ సూరి. ఇతనికి సర్వదా మబుణపడియున్నదాం[ధ లోకము. ఈ సూత్ర (గ్రంథము బాలురకుపయోగ పడుటచే బాలవ్యాకరణవును నావుము దీనికెంతయెఎదగియున్నది. చిన్నయ సూరి గారి బాలవ్యాకరణముపై నెన్ని వ్యాఖ్యలు వెలసినను దేనికది యొక (పత్యేఠతను పయోజనమును గల్లి యున్నదనవచ్చును. ఇటులిన్ని వ్యాఖ్యలు వెలసినను సరికొత్త వ్యాఖ్యాగంథములు వెలువడుచుండుటే ఈ (గంధ (ప్రాశస్త్యమునకు తార్కాణము. ఇటీనల (కొంగొత్త గా బాలనవ్యాకరణముపై వచ్చిన వ్యాఖ్య శ్రీరామచం[ద మూర్తి గారిది. ఇదొక చక్కని వ్యాఖ్యానము. ఇందలి లి సులభమై, సుగగ్రాహ్యమై, సుబోధకమై అతి వ్యాప్తి. అవ్యాప్తి దోషములు లేతయుండి, లవ్యలకణ సమన్వయసహితమై బాలవ్యాకరణ శబ్దములోని బాలశబ్దమునకు ధ్యేయమైన పదునారేండ్లలోని వారగు విద్యార్గులకత్యంత ప్రయోజనకరమై, విపుల విజ్ఞాన ప్రదమై సూత్రములందలి విజ్ఞానమర్మ్శ్మములు సుగమముగా విశదీకరించునదై యున్న దనుటలో నతిశయోక్తి లేదనుకొనెదను. "" “వాచస్పతి'' డా॥ వానమామలై వరదాచార్యులు, చెన్నూరు. వ9

రన్న చిన్నయ సూరి వ్యాకరణ రచన

• శ్రీనిడుదవోలు పేంకటరావు గారి '' చిన్నయ సూరి జీవితము "” నుండి చిన్నయ సూరి బాలవ్యాకరణము రచించుటకు (6 బూర్వవరాం[ధ ఖాషలో సూత్రీకరణ విధానము నేర్చణచు నఖ్యాస రూపకములగు సంస్కృతాం ధ వ్యాకరణ సం[గ్రహములను రచించియున్నాడు. వానిలో నీతి చందిక వెనువెంటనే, 'క్రీ.వ. 1858 లో ముదితమైన చిన్నయ సూరి రచన * కబ్దలకణ సంగ్రహము." శబ్బలమణ సంగ్రహము. ఇది వ్యాకరణ (గంధము. ఇందైదుపర్శ్ళోదములు కలవు. వాని వివరణ మిది ;

1. సంజ్ఞా పరిచ్ళేదము శీలి సూ(్రములు శి. సంధి పరొచ్ళేదము 46 ॥9 తీ. శబ్ద పర్ఫేదము నక *9 శీ. [కియా పర్ళోదము 118 99 ఈ. _'పకీర్ణ పర్సీదము 150 [9 వెరసి క్‌0 సూ(త్రములు దీనికి మంగళాచరణముగా నీ[క్రింది శ్లోకములు గలవు. శరోదరధృతోద్భూతవనజాతౌ సనాతనౌ, శేషా[దిేశేఖరత్స్పాదచ్చాయౌ జాయౌాపతీ స్తుమః పూర్వేషాం లత్యలక్యాని వికృతే ర్వీక్య భూరిళః శ్రీయతే బాలబోధాయ శబ్దలమణ సం(గహః. పతి పరిచ్ళేదాంతమునను- ** ఇది పరవస్తు చిన్నయ సూరి కృతంఐగు శబ్దలకణ నామకాం[ధవ్యాకరణమునందు.... పరిచ్ళేదము.'" ఇందున్నమజియొక పోష మేమనగా, 'పాచీనాంధధ వాజ్యయమున పొడగట్టు సంబోధనేతరవిభక్తి రూపములతో పరొచ్ళేదాద్యములు కనుపట్టుచున్నవి. వావనినాననానవననానననననననానిననానననానావానననననానవనననననననననననాననాననననానపడు 40

ద్విథియపరొస్ఫీదము మొదలు - సంబోధన. క శ్రీచరణ సరోరుహలా డా చారువిలాసవక సం(శితజనర చశొాచరణదక దుష్టని శాచరకులశిక శేషకైలాధ్యక. తృతీయపరొళ్ళేదము - షష్టీవిభక్తి. క ్రీగృ్గహమేధికి నతనిధి కాగనువేద్యునకుల [దిభువనారాధ్యునకున్‌ ఖభోగాపవర్గదాయికి నాగాధిపళాయి కంజనాధరపతికి న్‌. చతుర్ధ పర్‌ష్ఫేదము - (పధమా విభక్తి క. శ్రీనయనోత్పలకీతల భానుండు కలుషాంధతార భాను డు కరుణా ధీనుం డా (శితళుభసంధానుండధ్యుషిత శేషధరసానుండొగిన్‌. పంచమ పర్న్ఫోదము - తృతీయా విభక్త. క ఛశ్రీలోచనాంజనాంక, శ్రీలలితాధరునివేతం జిరళ(దగుణ శ్రీలునివేతన్‌ దీనకృపాళునిపతన్‌ వృషా(దిపాలునిచేతన్‌. ఈ 1ప్రాచీన సం(ఫపదాయము నెజింగినవాండగుటచే సూరి యీ (గంధము చివర నీ(క్రింది సూ(కము గావించి యున్నాండు.

“స్వరూప విభక్తి నాయక వోషణంబులతోడ నాశ్వాసాంతంబు నందు మీండందదాదిని మేష్యాంతంబులతోడను మంగళంబార్యు లభివర్ణింతురు.”” ఈ[గ్రంథమిప్పుడు లభ్యముకాదు. *

ఇందలి సూ(తములు పాణినీయాష్వాధ్యాయా సూ(తతములవలె రచితములైనవి. సూ(క్రములకు నుదాహరణములిందు లేవు. ““సిద్ధి లోకంబువలనం దెలియనగు- సిద్దిర్లోకాథ్‌ దృళ్యాః శాసనం వియ్యది ది(క్పదర్శనంబు - శాసన మితి ది(క్పదర్శనం"”” అను రీతిని సూత్రములు కలవు. ఇట్టి సూ(తములున్నవని కంఠస్థముచేయుటకు ననుకూలముగ నుండును. కావుననే చిన్నయ సూరి ఇట్టి సూ(తత రచన గావించినాండు. వానానానాననాణాణా వనన నననననినననననిననిలనినినానాననాలనాలనననననననానాాననానననననని శ]

ననన ననన ననన ననన ఆంధ శబ్బానుశాసనము ఇయ్యాది సంస్కృత సూ(తముల రీతిని ఆంధ ఖాషా లక్యములతో రచితమైన వ్యాకరణము. ఇది కేవలము తెనుంగు ఖాషను గూర్చి సంస్కృతములో వాయబడిన (గ్రంథము. దీనికి పద్యానువాదము కూడ చిన్నయ సూరి గావించి యున్నాడు. దానిని గుణించి ముందు తెలెపెదను. ఇదియును పై వ్యాకరణము వలె సంజ్ఞా, సంధి పర్ళేదములు గా విభజింప బడియున్నది. ఇది సంజ్ఞ, సంధి, తత్సను, (పకీర్ణ, (క్రియ, తద్భవములను నాణు పరిచ్ళేదముల క్రింద విభక్తమైనది. ఇందలి సూ(తములీరీతిగ నుండును. ““సిద్ధి లోకంబువలన (గొహ్యంబు.'”" ““శాసనం వీయది ది(కృదర్శనంబు'* .'' ఉత్వంబు కచ్చు రాసంధియుగు”” , ““పాతాదులకు సవౌొసంబునందాద్యతర శేషంబు బహుళంబు.” ** గృభివదాదికంబుహలంతం బమంతతుల్యం విందునానముంబగు' . ““దాని మకారంబు లోపించు." **'పథమౌాంతమున కస్మద్విశేషణంబునకు బహుత్వంబున మువర్ణకంబగు.'' ““భూతంబునం దిత్వంబునగు.' “ ఆకాశాదులవుధ్యగంబునకు (హస్వంబగా వకాంతాదుల బిందువు నకు లోపంబగు.*" పద్యాం(ధధ వ్యాక రణము ఇది సూ(త రూపముననున్న పైదానికి సూరి పద్య రూపమునరచించిన (గ్రంథము అందు పద్యరూప మసమ[గ్రముగానున్నది. ఈ రెండిటి స్వరూపమును చూపించుటకు నారెండు [గగ్రంథములనుండి కొన్ని యుదాహరణములను పొందుపణచుచున్నాండను. (ఈంథ పారంభము శ్రీమహిముఖ్య దివ్యమహిషీనయనోత్ప్సలచారుదీధితి స్తోమమనారతం బగుచు జొప్పున బర్వుట నాగమేచక శ్రీమెయి దోప నొప్పలరు శేషధరా[గనికేతనుండు భ క్తామరపాదపోత్తమ ముదారఫల(ప్రతిపాది గావుతన్‌. గీ. ఆద్య భాషకు నేంది యక్కరములు (పకృతి కవి పది కొజవడి వరలు నిందు ముపష్పుదాణగు నవి యన్యములును శబ్ద తహనానానననననవవనవనననననననననననననననావాననాన 42 "

అకక ననననాననాానా నిన ననా ననిన నానన నలత ననననినత ననన ననననక ననన యోగవళమున పిజుసొచ్చు నుదధిళయన,. గీ. ఆదులు పదాలు స్వరములు కాదికములు ముష్పదియునాల్లు వ్యంజనంబు లనందనరు విందువు విసర్జనీయంబు వెలయు వ్యంజ నములు నన నాద్యభాష పన్నగనగేశ. తం ముముఖములు నాల్గు వ(కత మములుజ ఇ ళ షాషమరములు మౌనిన నవశళి స్టములగు నలువది వర్ణము లమరు ద్వితీయ (పకృతికి నగధరనిలయా. పై పద్యములు ఈ (కింది సూ(త్రములకువివరణములు: క. ఆద్య (పకృతికి వర్ణంబు లేఐది. వి. ద్విథియంబునకు బుగ్‌వ(కతమ జఇుళశష లు దిక్కనగు. ఇట ముప్పుదాణు. తి. బుగ్విసర్ణయున్‌ జ ఇ శష లు సమయోగంబునంగలియు. ( ఇందు శకి పద్యములు మౌ(తమే కలవు. కొన్ని (కియా రూపములు మౌా(త్రమే తెలుపుటతో [గంథవునిల్పిపోయినది కావున నిది యసమ([గ్రమని చెప్పనొప్పును. ఇదియు శ్రీ వెంకటేశ్వరునకు కృతి.) 'పాచీన కాలమున నన్నయాధర్వణులవలె నవీన కాలమున చిన్నయ సంస్కృత భాషలోనే సూత్రరీతిని నొక వ్యాకరణమును రచించెను. దానికే సంస్కృత సూ(త్రాంధ వ్యాకరణమని పేరు, ఇది11. సంబ్లా, శ. సంధి, 8. అజంత, క. ఆచ్చిక, 5. సర్వనామ, 6. కారక ?. సమాస, 8. తద్ధితపరిప్ఫేదములు గలది. ఈవిభాగమునుబట్టి యిది పాణీని అష్టాధ్యాయి ననుసరించి వ్రాయం బడినది. (గ్రంధ (ప్రారంభమున ముందీ కింది శ్లోకము చెప్పుల బడినది. “* అస్తి కల్చ(దునుఃళోపి జాతరూపలతావృతః, వేంకటా(ది శిఖారూఢః స్కరతాం పరమార్ధదజఒ”” (గంథాంతమున ““సర్వం లక్షణం చిన్నయ సూరీయాణీసూ(త్రాణీ సీధాద్భృష్టమ్‌'” ' అని కలదు. నాం

ననన ననన ననన! ఇదియును బాలవ్యాకరణమునకు పూర్వము రచింపల బఐడినదే యగును. ఏలయనం నిందలి సంస్కృత సూ(త్రములకు తెనుంగు భాషా పదములనుసంధింప ఐడినవి. అయిన్న వ్యాకరణ శాస్త్రము శబ్ద(బహ్మను (పతిపాదించుటచేత నీతండు మొదటి సూ్యతము 4

• ఆం(ధబాషా సంబంధినీ సిద్ధి శోకస్య వ్యవహారా దవగంతవ్యా. తర్లి శాసనమిద మనాగ్మ నేయమిత్యాశంక్యా శాసనమితి అని వ్యాకరణ ళాన్హ్ర మర్యాదలేని తెనుంగు భాష సంస్కృత వ్యాకరణముతో సమౌనవుగు (పతి పత్తిని గడించినాండు. దీనినే 80 సూ(తములుగా కూడ తెనుగులన శబ్దలమణ సం(గ్రహమున ననువదించియున్నా॥ సంస్కృత పదములను తెనుంగు పదములను ఎట్లు సమ్మేళనము చేసియున్నాండో ఈ్రీ యుదాహరణముబట్టి గుర్తింపవచ్చును. కచటతపాః పరుషాః గజడదబా స్సరళాః ఉభయే కంపాః హలః పరీస్థిరాః చుస్తాలప్యే తాలన్యః అన్య(త దన్త్యః అక్కజాదిషు (కంచంత - కాచాకు - పచ్చాకిత్యాదీనా నుక్కజాదిత్వా తృాధుక మనగన్తవ్యమ్‌) దీనిని బట్టి చూచినచో తెనుంగు భాషకు సంస్కృత వ్యాకరణపరిపాటి నలవజచుటకే కాక తెనుంగు తెలియని సంస్కృత పండితులకు తెను౯ భాషాసం(పపదాయములను, తెనుటీ వ్యాకరణ పరిపాటిని తలియంచేయుటకు సూరి దీనిని రచించి యున్నాడు. కాని తన వ్యాక పాండిత్య (పకర్ష (పదర్శించుటకు గాదని విశదముగా తెలియుచున్నది. కదా | వనన శీత

కనన ననన ఈ వరవన్తు చిన్నయ నుజదె రచన: - చల్లా రాజభూపాల రెడ్డి

పందొమ్మిదవ శతాల్లి బధానాం(ధ పండితుండని పండిత (పకాండులచే. (బళ స్తి వడసిన మహా పండితాఖండలుడు అంగ్ల భాషాలిజ్ఞండయిన (పథమాం(ధపండితుండని (పతీతి. వారిం స్తుతించుట మహా (పాజ్యల పని గాని మా దృశాల్పజ్ఞుల పనిగాదు. అట్టులయ్యు€ వ్రేయుండక విజ్ఞలు నాసాహ'సచఎనుం వున్నింతురని విశ్వసించి (వాయ దొరంకొనుచున్నాండను.

నన్నయ భట్టునకు. జీన్న్మయ సూరి అపరావతారమని (ప్రాచీనుల సూక్తి. నాటికి నన్నయ నేటికి. జీిన్నయయును నానుడి తెలుంగు నోట నాటుకొనిపోయినది. దానినెవ్వరును గాదనువారు గలుగరు. తిక్కన సోమయాజిని నెజ్లా(పెగడ సంస్తుతిచినట్లు సూరి పిఖుంద, వారి యంతవారనిపించుకొన్న బహుజనపల్లి సీతారామాచార్యుల వారు ఈవు శబ్ద రత్నాకరవుందు. దాను సొవూన్యుడనని, 'సూరి ఆసతు హిమాచలమువుహాపండితు౭డని (పళస్తేవడసిన వాండని హృదయపూర్వకముగా€ (బణుతించినారు. అనంతరము గద్యతిక్కన తన నీతి చం[దిక యుత్తరార్థమున

ఉ. “చిన్నయ సూరి ధీరులెదంజేరిచి సొరెకు గారవింపంగాం మున్ను రచించి మించె సగమున్‌ వచనంబు గనీతి చందదికన్‌. ..”” అని ప్రస్తుతించినారు. ఇంతకుమించి యింకల ,చెణ సొవ్యములేమి కావలయును? చిన్నయ సూరి ఆంధ (ప్రపంచమునకు బాలవ్యాకరణమను (పభాకరుని, నీతి చందిక యను సుధాకరుని సృజియించి విద్యార్ధి సస్యములకు నెండయు రేయెండయు. గూర్చి తెలివందగంజేసిన పర(బహ్మ మూర్తి. నాండు నన్నయ చింతామణి స్తాపింపం గా నేండు చిన్నయ బాలవ్యాకరణము నెలకొల్పినాం డు. ఇది పేరునకు బాలవ్యాఠకరణమే కాని ప్రొధతకు ఐండితవ్యాకరణమే యని విజ్ఞులు వినుతించినారు బాలావబోధమగు భంగి ఘటించితినని వారు సెలవిచ్చిరి. లలితోక్తులతో. గూర్చితి ననియు వా[కుచ్చిరి. ఎట్లు చెప్పినను విద్యార్థిజనము స్వయముగా € జదివి సాధించునది గాదని చెప్పక తప్పుదు. కాని దానికి మొదట నుండియు. వెక్కువ్యాఖ్యలు పుట్టినవి. అనయము లలితోర్తులతో నలరారు నాగ్రంథము ఆంధ శారదకు అమూల్యాభరణము. ఒకచక్కని జ్యోతి. ఆలకణ (గంథమునకు సరిసాటి సూ[ఠ (గ్రంథము నాఃటికి నేటికి మజణియేనాంటికీ6 బుట్టదనుట మబుతోక్తయేకాని అన్ఫతోక్తయేమా(తము కాదు. ఆ సూత నిర్మాణము ఆయనకొక్కనికీ తీస్‌

ననన ననన కొని యన్యుల కలవడ నేరదనుటకు బహుజన పల్లి వారి ప్రొఢ వ్యాకణమే సా. సూ యేపదము వేసిన నెంతో తూకముతోనుండునే కాని లాంతి రచనవలె శాఖా చం,[కమణము॥ా నుండదు. పరవస్తు పండితుని బాలవ్యాకరణము వారి కోడలు అలమేలమ్మ అచ్చు వేయించినది. మాతం(ి సేకరించివమాయింటనుంచినది ఇప్పటికిని డెబ్బదేండ్లుగాః బదిలపజణచి చెక్కు చెదరక వాడుకొనుచున్నవాండను. అది నాకు (బాణ పదము. నిస్సందేహముగా వచన రచన సేయు కౌశలము ఐబహులక్యములందుంబరి (శమము చేయ। రానేరదని, లతణ (గంథము కుదిరిన పకమందంత [శమంపడంఐనిలేదని సర్వ లక్షః పరిజ్ఞానము, లక్యపరిజ్ఞానముచేతనే సౌధించుట మిక్కిలి దుష్కరమని వారు సూచించిన యెంత సంగతము 1 బాలవ్యాకరణము శాన్తు (గంథమయ్యు నేంత చతురత్వముతో గూడుకొనియున్నది । ఒక్క యుదాహరణము - వాండు పూవులుదెచ్చె. ఆక సొమ్ము దాల్చె. వాండిల్లు వెడెలె. ఈ యుదాహరణములోని కథ నరయుడు. మజీఠొన్ని యుదాహరణములు. *“రామున కంటె నన్యుండు ధానుష్కుండులేండు. రాముండ వాలినాక్క కోలంగూలనేసె. లంకంగలకలంబువుట్సె. రాముండు విల్లందినందిలోకంఇ లాకులంబగు. రాముండు రావజుంబరివూర్చి సతియుందాను సొమి(తి సహితంబుగ బుష్పకొారూఢుండయి సాకేతంబున కేతంచ"” ఇట్టియుదాహరణములతోనే రామకథను వచించెను, బౌలవ్యాకరణమను లక్షణ (గగ్రంథమునకు, లత్య (గంథముగ్‌ నీతిచం(దిక నిలిచినది. తే. ఒనరంగా. బంచతంటతహితోపదేశ

ములను బరికించి వానిలో వలయు నంళ

ములను గొని కొంత యవినవంబుగను గూర్చి

కృతి యొనర్చెద నీతి చం(దదిక యనంగి” ననివారు తెలిపినట్లు నీతి చం[దిక ముక్కకు ముక్క లనువాగము కాదు. స్వతం(త (గ్రంథము ఈ నీతి చం[దికను సూరి తొనా 1858 లో స్వయవఎగా నచ్చువేయించి విశ్వ విద్యాలయశాఖాధికారి ఆర్బత్తునాట్‌ దొరగారి కంకితము జేసెను. ఆపతి నొక మిత్రుడు చూపం గాల జూచి నేనెంతో సంతోషించితిని, ఆ కాలమున నచ్చొత్తించినది యెంక రమ్యముగానున్నది. బాలవ్యాకరణము మౌా(త్రము తక్కువగానున్నదా? దానిని మించియే యున్నది. ఈనీతి చం(దిక సూరికి వైరి సషము వాండగు గిడుగు పంతులవారు స్వపీలికతో! (బకటించినది నాకడం గొంత కాలముండి చెప్పకయే పోయినది. *““పరహస్త్రం గతంగత"” అహనాననాణాననిణణననాలణలంనననననావననననవవననననవనననవననననన ననన నహ

శీ

అననననిననాా లా నానాననననా నవని ననన వలనను నవలలను ననన ననన అను వచనమేల తప్పును? తరువాత వావిళ్ల వారి నీతి చందిక ను గొంటిని. దానిలో సూరి గారి చరిత్రము వావిళ్ల రామస్వామి శా(స్తులు హూణ ఖాషలో వాసినదానికి తెనుయననువాదముండినది. సూరి భాషా విషయముననెంత నిష్టా పరులో అనుదిన (ప్రవర్తనమున నంత ఆచారపరులని నేనెజింగితిని. సూరిగారి సమకాలికులు వావిళ్ళ వారికి ““పూరి పరవరాచార ధాురీణుం డధ్యయనసంపన్నుండం, ళుఖాకారులడంు. శాశ్తరహస్యజ్ఞడు'' అని చెప్పువారంట. నియవునిష్టలతో జీవితమును గడపిన పరిశుద్ధాత్ముడని నాభావమునకు స్ఫురించినది.

నీలి చం[దిక [ప్రారంభమున శైలి సులభముగానుండును. “గంగా తీరనుంగు సకలసంపదలు కలిగి పాటలీ పు(త్రమను పట్టణము కలదు. అపట్టణమును సుచర్శనుండను రాజు పాలించుచుండెను. అతండొక నాండు వినోదార్థము విద్వాంసులతో సల్గ్లాపములు జరుపుచుండంగా నొక (బాహ్మణుండు, ....”” కొంత పోగా ““గొప్పుళాన్త్రములు చదివి మిక్కిలివినికి కలిగి పరుల సంశయములను వారింప నేర్పుగల వారు సైతములోభము వల్ల వివేకము పోగొట్టులొని శ్రేశపడి యెదరు. ఆహా | లోభమెంత చెడు గుణము" ఇంకను బోంగా “*' ఎవ్వండు హంసములను, శుకములను, మయూరములను, ళుక్లహరిత చి(తములం గావించె నాయీళశ్వరు. డాయా యాజంతువులకు€ దత్తదనురూపమైన వృ త్తిని గల్పించువాండు'" ".

మి(తభేద (పారంభవమున ** అర్భవు పురుషార్యవుఎల లోపల నుత్తవువు. అర్థవంతునకసాధ్యము లోకమందేదియు€ గానము. కాంబంట్టి బుద్దిమంతుడు న్యాయము తప్పక యేయుపాయవుచేతనైననవా ధనము సంపాదింపవలయును. ఇంత సంపొదించితినింకేలూ యని తనియరాదు. బుద్గినుంతుడజరామురణములు లేనివానివలె విద్యాధనవుఎలు గడింప వలెనని పెద్దలు చెప్పుదురా.*' కొంచెచుఎ పోగా *“ఫురుషార్థంబర్థించు వారి కవస్యాచరజీయంబులగు ధర్మంబులు వినుండు. సర్వానర్థంబు లకు మూలంబయిన లోభంబు విసర్జింపవలయును. ఆలోభంబును, భూతదయయును. లేని వానికి సర్వధర్మంబులనుష్పితంబులయ్యు. నిరర్ధకములు . మణికొంత దాటి పోన ** దేవ శర్మాభిదానుండగు పరివాజకటువండొక్కరుండు గలండు. అతండు లోఖాక్య స్టవేత స్కుండయ్యు, వీతస్పృహుండుంబోలె జనంబులకు మనంబులు తనియ న(శాంతంబు వేదాంతార్థంబులుపన్యసించుచు౬ దదాకర్ణ్షనకుతూహలంబునంమూగి లోకులు భక్తిందెచ్చి యెదుర నిడిన విత్తంబులనాదర సూచకమందహాసరోచిరుదంచిత సుందర నదన్తుండగుచుం

47

కనన ననన గౌంచి తదను[(గహార్భంబుంచోలె. జూపులనంగీకరించుచు'” వుణీకొంత పో “ చిరంతనాత్మీయధర్మ సంశయనిరాశరణ చణ(ప్రస్తుత (పకరణార్ధ శాఘమౌానుండు; బోలెంబరివాహిత వుస్తకుండగుచు'' ఇట్లు సవౌస బంధురవఎగానుండున్న ఉదాహరింపవలసినవి 'షెక్కులు కలవు కాని విస్తర ఖీతిని విడువవలసె. వారివి యీరెండ కృతులే కాక సూ(త్రాం(ధ వ్యాకరణము, హిందూ ధర్మ శాస్త సంగ్రహము, నిఘంటువు కలవు. నిఘంటువు మౌ(తము పూర్తి కాలేదం(డు. అయినది కొంత శబారత్నాకరము లోల జేరినదని చెప్పుదురు. నిజము దేవుండెజుంగు. నీరు పల్లమెణుంగు. ఇంకొక్క హోషము, తన కృతులలో. దప్పునిసరిగా వేంకటేశ్వర స్తవము పద్మ రూపమున బఐక్తితో6 జేసిన పరమవైష్ణవ భళ్త శిఖామణి చిన్నయ సూరి. కేవలము గద్య నిర్మాత యేకాఠ పద్య విద్యా[ప్రియుండైన పరవస్తు పండితుని మనమొక పద్యమునం బాడ కొందము, ఉ. చిన్నయ సూరి బాలకుల (శ్రేయము గోరుచు రెండు కబ్బముల్‌ సన్నుతికెక్క(వాసె, నవిచక్కని దేజరిల్లెడున్‌ తన్నొక గొప్పు వ్యక్తియని తత్త్వమెజింగిన శాన్తుకోవిదుల్‌ వన్నియకెక్కనీతెలుం గు భాషకుం దద్ద యుమేలొనర్చరే! చిన్మయమూర్తి సూరి నీతిచం([దికలో౯ బూర్వకవి సంపపదాయాను సారము కవిస్తుతి గావించియున్నారు. ఆపద్యమిది. క మఘనునన్నయభట్టునుది క్కననెజ్లా(పెగడల బొగడి యలికంబున న మని డాం చినట్టి సర్వ జాని నాచన సోమనాధస్తుతి యొనరింతున్‌.

ఈ కందమున బూర్వార్హమున మువ్వురు ఘనులను నిలిపియుత్తరారమంతయు నొక్క నాచన సోములకే వినియోగించి నారు. దీనంగలవిశేషమురయుదము లాక్షణీకులైన ఆద్యులైన కవిత్రయము నడుగు జాడలలో నడచి నిపుణవులియై లకణ మార్గము వెం(డు! వొసియంతయైన విడువక సలక్షణముగా నుత్తర హరి వంశకృతి నిర్వర్తించినాడని మనవైస్త కవికి నాచన సోమనాధునెడ నెంతయఖిమానమో చూచితిరి గదా! తదనుసౌరము మనము గూడ సూరి గారిని నిదర్శనముగా నిడుకొని నాంధమున రచనము సాగింపవలయుకి కర్తవ్యము. స్వస్తి. నయం

శర

సుజన రంజని పిక (1865 డిసెంబరు) “* ఈవచన తావ్యము ' నీతిచందికి మిక్కిలి (బొరము గాను లక్షణములకు ముఖ్య లవ్యములుగాను, జక్కని (ప్రయోగములు గలది గాను గానం ఐడుట చేత లోకమునందిది విశేష వ్యాప్తి గలిగి యుండం దగినది. దీనిని రచించిన పరవస్తు చిన్నయ సూరి గారి కాంధధమునందును తదుపయుక్ష్తసంస్కృత (పాళ్ళ తములయందు దలస్పర్థ్శియగు పరిజానము గలదని వారుచేసిన లత్య లతణ (గ్రంథములే విరూపించుచున్నవి. మేము వారితోడ చిరకాలము సావాసము చేసి యాం(ధము నందలి యనేక విషయంబుల నెజింగిన వారము గనుక వారి పొండిత్యము మౌశనుభవ సిద్దము వారు రచించిన గ్రంధములలో ముఖ్యములు ;: శబ్ద లక్షణ సంగ్రహము, బాలవ్యాకరణము, నీలి చం(దిక. వీరారంభించి ముగింపనివి అకారాది నిఘంటువొకటి, సంస్కృత సూ(త్రాంధ వ్యాకరణమొక్కటి, విశ్వ నిఘంటువునకు టీక యొకటి. ఈమూడును ముగిసి యుండెనేని యాంధ భాషకు మరియపేవణీయమేమియునుండనేరదు. అం(ధభాషయొక్క అభాగ్యమే వారిని కీర్తి శేషులను గావించెను. ఈ(గంథములను సమ(గ్రములనుగా తేయింప వలెనని జంగ౧0౪౧1019 గౌజుల లక్మీ నరసింహుల సెట్టి గౌరు, 6.8.1 ఐహు (పపయత్నములు చేయుచున్నారు. వారియత్నవు సఫలవుఎ కానలయునని వేంవలు సర్వేశ్వరుని (ప్రార్థించుచున్నాము. ఇట్లు

వింజమూరి కృష్ణమాచార్యులు

బహుజనపల్లి సీతారామాచార్యులు

కార్మంచి సుబ్బరాయలు ని. కందుకూరి పోళలింగము (1848 - 1919)

ఉ. చిన్నయ సూరి ధీరులెదంటేరిచి సారెకు నాదరింపంగా మున్ను రచించి మించె సగము స్వచనంబుగ నీలి చందికన్‌ పంధి విగ్రహము కృత్యాది. శ్రి

లలన ననన ననన తి. కొక్కొండ వేంకట రత్నము (1842 -1915) క్కన్నయు నెజ్బనయు6 బూజ్యఘనులనుచు జనుల్‌ మున్నిప్పు డాం(ధ బాషకు6 జిన్నయ్యయు మాన్యుండన్నం జీఉతమె యరయన్‌? విగ్రహ తం([తము, కృత్యాది. 4. వావిలాల వాసుదేవ కానీ (1851 - 1897) తే.గీ. జీర్ణమై పోవు తెనుంగును కేవగొలిపి నిలిపినట్టీ చిన్నయ సూరి నిలిపిమదిని శ్‌, శిన శంకర పాండ్యా (1855 -1910) ౨ 1188౪020 6 1219 6౧1౧౧౭౧౭ 504 0౯ 016 (౫9౧ 5000 01126౧28 గి౭ళాంగినళ 0 8600 ౧8౪6 96౧1 69గ)౭౧ 268 1౧9 4116 2౧౧౭౧౧96 1౧6 గం౧౦౮౧౩౦ 6 63104: ఓమ) ౧౩౧2౩ ౧౧౧౭౧౫ 56గ 68గ (05 ) 009/౧ ౧౮౦ 3౧66 ౧ 1853 2 76 ౪0౮ ౧౧౦56 ౪01 1౧0౪౧ 88 06 "౯ 61 ౧8 ౮ 66 166% 0౧4౧౮౧%౭” ౪౮8 * ౧౧౧౦ €6 800౧041204 084౧040౧ 0౯061౧00 8 78 ౮0౮ గ౧౦96 ౪719! 0 90౧(02౧06 719 *ంగ( 9312301 5066 ఈ 201 090౧6 6060 06 ౧ 4716౧ ౧ ౭8 ౧౧0౮6౧౫16౫ 062౮611 ఈ౪0౪ 50/46 9ంళలం0 అ [౧8౧9 ౩౧౮ 00౧9 28 09%00 696 గ ంగంగ 21 06౧౮ ౧6 8100౮ గ౧౦8౦ ౦౦గ౧౦౩ంగి” (౫6 ౧1౩6 2౧6 ౧౧౦౩౧౦5౩ 0 79100౮4 నిగ౧96 ఓగం౧(8 0 ౧ 5%/393౧4203 ద౭౧౮౦శ 8.4. 2006౧666 (0 ౧0198 0౧ ౪9౧2౧8 ౧౯౭౧౫ ౦ గంటకంగ౧ర8 ౪6౧౧౩6 గ22గ౮ ని౭గ౧౬ 1872) వొవాననానానననాణాననననాననననననననాననననననననననననననననననననన న క్‌టి

శ మత్తానయున్నా

'* (4 యంగెకముట్ల

ఘత్సర (గ్రస్తులు ఇ ప్ర ఆయెకమట్ళ్ల,

ఘు ఛి

శ్రీమాన్‌ పరవస్తు చిన్నయ సూరి గారి యఖండ ఖ్యాతిని వీక్షించి వొత్వామ్యు తడ వారిలో పేర్కొనదచినవారు శ్రీశిష్ణు కృష్ణమూర్తి శా(స్తులు. ఈయన సంస్కృత పండితుందే గాని గుణ హీనుండుగా పేరొందిన వాడు. ఈయన గారి గూర్చి కవుల చరి[తత (పథమ ము[దణము పుట 588 లోను, శ్రీ గురజాడ రామమూర్తి గారి కవిజీవితములు పుట కర్‌ర్‌ లోను వ్రాయబడియున్నది. /శ్రీపిండి పోలి లమ్మణ కవి యనేక సార్లు శ్రీశష్ణు కృష్ణమూర్తి కవిని నిండు సభలో పరాభవించుట సంభవించెను. కృష్ణమూర్తి శాస్ర తొను వాసిన “సర్వ కామదాపరిణయము'” ను కాజర్ల జగన్నాధరాజున కంకీతముచేయు నుద్దేశముతో€ గాజలూరు (గగ్రావుమునకు6 బోయెను. నిండు పండిత సభలో నా (పబంధమును జదువుచుండగా లత్మణ కవి యనేకాశేపణలు చేసి మూర్తి కవిని పరాభవించుట సంభవించెను. ఆకేపణవుఎలున్నందున జగన్నాధరాజాకృతి నందుట తొప్పుకొనలేదు. ఆయవమానమును సహింపలేక సభనుండి మూర్తి కవి లేచి పోయెను. తమళశ(్రువునరుం వేరుననుండ€ గూడదని వారు రావముచం[(దాపురమును వదలి చనిరి. తరువాత€ గొంతకాలమునకు శిష్టువారు కాళహస్తి యాస్థానము లోనుండుట తటస్థించెను, విద్వాంసులు లేని చోట స్వల్ప బుదియు సమ్మానింపబడుచుండెను. శ్రీమాన్‌ పరవస్తు చిన్నయ సూరి గారితో కాళహస్తిలోను, వెంకటగిరి లోను *“ సిద్ధాంత కౌముది" మీద శిష్టు వారు చర్చకు దిగిరి. ఆచర్చలో శిష్టువారు పరాజితులైనట్లు కవుల చరిత లో (వ్రాయబడియున్నది. ్రీపిండి పోలి లత్మణ కవి తో వాదనలలో పరాజితుడైన శష్టువారు ఏక సంథా(గ్రాహులయి, వ్యాకరణాలంకారాది శాన్తములందును, దర్శనములందును పటిష్టముగు పాండిత్యము సంపాదించుటయే గాక, తెనుగు వాజ్యయమున గూడ నసాధారణవుగు పరి.శవు గావించిన చిన్నయుసూరి గారితో పరాజితులగుట యందాశ్చర్యమేమియును లేదు. పరాజితుడైన శిష్టువారు సూరి గారి కీర్తికి భంగము కలిగింపనెంచి వారి కీర్తికి దర్పణ 'పాయమగు బాలవ్యాకరణము సంస్కృతీకరించుటకు పూనుకొనెను. శ్రీ చిన్నయ సూరి గారు క్రీ.శ. 1862 లో దివంగతులైన పిదప సూరి గారి పుస్తక భాండాగారమందున్న శుద్ధపతి సంస్కృత సూ(తాం(ధధ వ్యాకరణమును మౌయోపాయముచే ఆత్మకూరు సంస్థానమువారు (పకటింపదలచినట్లు చెప్పిచేజిక్కించుకొనెను. పరిళోధనలో తేలిన విషయువేంవునసంస్కృత సూ(తాం,ధ వ్యాకరణవుఎ నుటు చరౌయువము వేసి టాలవ్యాకరణమును సంస్కృ తీక్షరించిన చిన్నయ సూరి గారు తాను (వాసిన హరికారిఠలనే తెనుంగు చేసినట్లు ప్రపంచమును నమ్మించగలనని యూహించినాడు. కాని వీరు తలపెట్టిన తివానానానవనమానననననాననినానననననననినననననావనాంా నవనవ ననననననానననననననన క్‌

ననన ననన! దుష్కార్యము పెద్దల చెవిని ఐడినది. శ్రీ పరవస్తు వారి కొప్తమి(తులు, సమకాలికుల పండితులు, బుషితుల్యులైన శ్రీ వేదము వేంకట రమణ శా(స్తుల వారు శిష్ణువారిని యిట్టీష కూడదని చెప్పినను బెడచెవిని బెట్టి హరికారికలను పూర్తిగావించెను. ఈ విషయము వా కుమారులు వేదము వెంకట రాయ కాస్తుల వారు వారి జనకులు చెప్పినట్లుగా డైరిలో వ్రాయబడియున్నందున కిష్టు వారి కపట రచన లోకమునకు వెల్లడైనది. శ్రీవేదము వెంక రాయ శాస్తుల వారి డైరిలో వాసీకొనియున్న వాక్యములు ఇవి. ““నాయనగారు శిష్ణు॥ ష్టమూర్తి గారికి గుంటూరు కాకినాడలలో పరిచితులు. కృష్ణ మూర్తి గారికి చిన్నయ సూ గారితో కాళహస్తి, వేంకటగిరి సంస్థానవఎలలో ఘర్షణ, కృష్ణ వచూర్తి గార బాలవ్యాకరణమును హరికారికలను పేర సంస్కృతమున అనువదించుట వారి అసక వాదము, అట్లు చేయగూడదని మౌనాయన గారు కృష్ణ మూర్తి గారిని హెచ్చరించుట'”

వేదము వేంకట రాయకా(స్తుల వారి జీవిత సం(గహము, (పకరణము11, పుట 9). ఇ శిష్టువారి కపట రచనమునకు ఎన్వరును కాదనరాని పరమ (పమాణము.

కూట రచనవఎలందు శీష్ణువారికి హస్తలాఘవ నున్నట్లు చారి.తకవుంగ గూ! విశదమగుచున్నది.

శ్రీ గురజాడ రావునూర్తి గారి *“*కవి జీవితవులు"” పుట ఉరర్‌ లో (వాయబడి, విషయములు ఇవి.

““శష్టు వారు మౌడుగులలో నున్న సమయమున కృష్ణ భూపతి కువూరు౯ డగ జగన్నాధుండు తొనొక యశ్వమును కొనవలెనని కుతూహల పడెనంట. దాని లక్షణముః మంచివి కావని అశ్వ లకణపరీక్షకు లాక్షేపించిరంట. ఏమయినను కొనక తప్పదన ముచ్చటతో నాతండు శిష్టువారి యొద్దకేగి, యాలక్షణములేముంచివని నిరూపించినళో ఐహువాతి యెలలసంగెదననియు, దానికనుకూలవుగు శాన్హవు చదూపుండనియ గోరినాడంట. దానికి వీరు సమ్మతించి నారద వుహర్షి ఒకరాజునకుం జెప్పిన అశ్వళాన్హ్రమను పేర సంస్కృతమున మూడు నాలుగు వందలళోకములు ఆ రాశికి రా రచించి, పాఃత తాటాకులపయి లిఖించి తెల్లవాయినప్పటికి సిద్ధపణిచి కృష్ణ భూపతికిల జూ! ఒప్పించి ఆయశ్వమును కొనిపించి జగన్నాథుని వలన చాటున బహుమతి నందినారట

ఇట్టి నీతి బాహ్యుడైన కిస్టువారు అసూయతో కూడిన మనః ప్రవృత్తి వలనాచరించిన కర్మలకు ఫలితముగ పండిత లోకముచే దూషింపబడెను. సూరి గారి కీర్తిని గాణ సాధుచరితుండయి, సొహార్ధశీలుండయి, పండితోత్తముండయి, ప్రతిభాసంపన్నుండయి. వివేచన దకుండయి, వివుర్శక లాలితుండయి, ఖాషారాధకుండని (పాళ్ళః గౌరవాదరవలలందిన సూరిగారి యళోవైైభవవఎట నంతరింపంపేయసవుకట్తీ జొలవ్యాకరణమును హరికా రికలను సేర సంస్కృతీ కరించి శాశ్వత అపయశమునకుం బాతు] పరులకు హోని చేయంగోరువారు తామే చెడి పోదురు. వనినావానవనాననావపననననివవవనాననననిననానానవవావననననననననననననననననన నానన పపస

క్‌2

ననన మత్తర [గ్రస్తులు 2 గ ఇట

శ్రీమాన్‌ పరవస్తు చిన్నయ సూరి గారి అద్వితీయ రచనలు జూసి అసూయ జెందిన వారిలో శ్రీ కల్లూరి వేంకట రామ శాస్త్రిగారు రెండన వారు. వీరియింటి పేరు కల్టూరియే గానీ యాయన గారి యార్భాటము గుపార్ధ (ప్రకాశిక 1915, 198 కూర్చులు చదివిన వారికి కల్లలాడు వేంకట రామళాస్త్రి గా తెలియగలదు. _

గుప్తార్ధ(పకాశిక కారక పరొచ్చీదము వరకు తొలుత 1906 లో శ్రీ సుంకర రంగయ్య గారి సేర ప్రకటింపబడినది. శ్రీ సుంకర రంగయ్య గారు ప్రకటించిన గుప్తార్థ (పకాశిక లో శ్రీచిన్నయ్య సూరి గారి మీద ఎట్టి యపవాదులు లేవు. పైపెచ్చు మూలకారుని యఖిమతమునకు ఖిన్న దృక్పధమును పప్రకటింపబడలేదు. శ్రీ సుంకర రంగయ్య గారు 1910 లో పరమపదించిన తదుపరి గుపార్ధ (పకాశిక మొత్తమ. పకీర్ణ పరిచ్చేదము వరకును, కల్గూరి వేంకట రామళాన్రికేర (ప్రకటించబడినది. ప్రకీర్ణక పరిచ్చేదాంతమున (గంథకర్శృ త్వ విచారణయును, శిష్టువారు బాలవ్యాకరణమును (ముచ్చిలి సంస్కృతీకరించిన హరికారికావనళిని , కృతిపతి పద్యములు చేర్చి (పకటించిరి. 1989 కూర్చునందు గుప్తార్ధ(పకాశిక లోని యవకతవకలు అసత్యవాదములు విమర్శకులకు (పత్యుత్తరములొసంగి మాసప'(తికలలో దేశమాత, గోదావరి యిత్యాది ప(తికలలో మారుపేర్లతో వాసినవి గూడ షుమారు మూడు వందల పేజీలు అధికముగా జేర్చి (ప్రకటించిరి.

1908 లో రంగయ్య గారు (పకటించిన ఖాగవఎనకు రంగయ్య గారే కర్ష శాస్వామ్యమొసంగునట్లు పెద్దలు తీర్పు చెప్పినారట. అసలు రంగయ్య గారికిని, కల్లూరి వారికిని గల్గిన వివాదవివరణములు పూర్తిగ దెలియుటలేదు. కల్లూరివారు రచించి కుద్ధ(పతిని తయారు చేయుటకు శిష్యుడైన రంగయ్య గారికిచ్చినట్లును చెప్పబడుచున్నది. ఆరంగయ్య గారు ళుద్ధ(ప్రతిని తయారు చేసి కారక పరిచ్ళేదము వరకు గల (గంథముకు తన పేర (పకటించుకున్నట్లు చెప్పబడుచున్నది. ఇదియే యదార్థమైనచో శఈధద్ధ(పతిః తయారు చేసినవానికి కరతాస్వామ్యమొసగు తీర్పును పెద్దలు చెప్పగలరా? ఇందులో బయటకు రాని నిగూఢ రహస్యవేదో యుండియే యుండును. 1910 లో రంగయ్య గారు పరమపదించిన తరువాత కల్లూరి వారి బుద్ది పెడథతోవలకు పట్టినది. అంతవరకు హరికారి కావ?కి బాలవ్యారరణమేమూల (గ్రంథమని నిర్ణయించి సుంకర రంగయ్య గారు (ప్రకటించగా దానిని తారుమారు వేసి హరికారి కావళికీ బాలవ్యాకరణము అనువాదమను అసత్య వాదమును. లేవదీసి శ్రీమాన్‌ పరవస్తు చిన్నయ సూరి గారి కీర్తికి భంగము గలిగింప దలపెట్టెను. దాన్జై ఏవేవియో (ప్రజ్ఞా వాదములు వ్యక్తిగత దూషణములు, వికటపుమూటలు, హెచ్చుతగ్లు

ల్‌3ె

కనాన లన్లన నాలా ునన ననన నా నునను ననన ఏ ('పసంగములు గల 14 యుక్తులు కల్పించి (పదర్శించినారు. అంతియ గాక చిన్నయ సూరి పదమును విడదీసి ఆ మహనీయుని కించపరచ దలచినాండు. ఆం(ధధపండితులందణు యీయన చూపిన యుక్తులను ఖండించినారు. ఈయనతో ఏకీభవించిన వారొక్కరును గొనరాలేదు. అయినను వారు తనను సమర్దించుచున్నట్లు వాసుకొనుట యెందులకు? చిన్నయ సూరి గారి రచనలో నేవేవో దోషములు జూపనెంచి హరికారికానళిలో కొన్నిదిద్దివైచినట్లు శ్రీదువ్వూరి వెంకటరమణశా స్తీ గారు దెల్పియుండిరి. రమణీయము 1కు పుటలో వాక్యములు ఇవి '“సూరి గారి పయిని అస్త (పయోగమునళు నను కూలముగా ఛఈషష్టులన్నిటిని కల్లూరి వారు నిస్సంకోచవుఎగా దిద్దినేసి పంచవులుగా చూర్చిముదింపించినారు. అనరాదు గాని యిది గుండె దడ కలిగించు ఘోరకృత్యము, ఇంతపని చేయంగలరాయని సంశయింప నక్కరలేదు. కల్లూరి వారికి చిర పరిచితులయిన కవి సార్వభౌములు శ్రీ పాదకృష్ణ మూర్తి కాస్త గారు కల్టూరి వారి జీవిత చరితము వవాయుచు వీరి ప్రజ్ఞావేోషము నుగ్గడించు సందర్భమున ' 'లోకములో మనళశాసస్త్రి గారి కన్న మిన్నగా జదివిన వారుండిననుండ వచ్చును గాని వీరి వలె తిమ్మిని బహ్మినిగాను, (బహ్మీని దిమ్మిని గాను కవ్రేయంగల సామర్థ్యమెవ్వరికి నుండంబోదని మాత్రము నిశ్చయముగా వెప్పగలను అని వక్కాణీంచి యున్నారు. దీనింబట్టి యిట్టి కృత్యములలో కల్టూరి వారికి గల యసాధారణ సామర్థ్యమే గాక దానితో పాటు వారి స్వభావమున (ప్రామాణికతాభంగమునకు జంకు లేకుండుటయు వ్యక్తమగుచున్నది. కఠల్టూరి వారు హరికారికావళియే బాలవ్యాకరణమనకు మూలమను వాదము లేవదీసి యుక్తులు (పదర్శించినపుడు కొందణయు అదే సత్యము కాంబోలునని తలంచుచుండిరి. కొందు ఏది యదార్థృమాయని సంశయింప దొడగిరి నుజీకొందణు అప్పటికి సుమారు వంది యేండ్ల నుండి పండిత పరంపరాయాతములగు జన(శుతులంబట్టీ సూరి గారి ఏకసంథా గహణకౌశలమును, పాండిత్య (పకర్తమును, (పతిభా వోషమును, వ్యాకరణ రచనా పరి(శమమును దణుచు వినుచున్న విజ్ఞులు మొతము వీరి వాదమును విశ్వసింపల జాలకుండిరి.

అట్టీ సందిగ్స దళ సుమారు పదేండ్లు సాగినది. ఆపిమ్మట 1926 సంవత్సర (పాంతమున ఇందలి వాస్తవికతను దృఢముగా నారసీ సపప్రమాణముగ వెల్లడింపవలయునను నాసక్తితో సంపూర్ణ '“హరికారికా'' తాళప్య(త(గంథమును సంపాదించి, బాలవ్యాకరణ హరికారికలను రెండింటిని అకరమడరము పెక్కు నూజులు సావధానముగ. బరిశీలించి (గగంథస్థములయి లభించిన (పమాణములను సేకరించి బాలవ్యాకరణపే వమూల(గంథవునియు, హరి కారికావళియే దాని యనువాదమనియు నిస్సంశయముగా నిర్ణయించుకొని బాలవ్యాకరణ సమీశా కర్త శ్రీదువ్వూరి వేంకట రమణ శాన్రి, గారు రచించిన వ్యాసమొకటి అంధ సాహిత్య పరిషత్స(తిక 15 వ సంపుటముర్‌,6 సంచికలలో (డిసెంబరు 192, మార్చి 1928) కల్లూరి వారు సజీవులయి యుండిన కాలముననసే ప్రకటితమయినది. అప్పటినుండి యాసిద్దాంతము వనన ననన నా

క్‌శీ

కానాల ననన లన నిల లా తనన ననిలిన ననన ననన ననన ననా రన నం భన నునన నవారు పండితులకును, బరిళోధకులకును సర్వధా సమ్మతమై నేంటిదాంక వ్యాకరణ పాఠకులలో నాటుకొనియున్నది. అక్లోబరు నికి వ తేది 1918 సం కృష్ణా పథతికలో (బహ్మాట్రీ శేషా(ది రమణ కవులు బాలవ్యాతరణము చిన్నయ సూరి గారి స్వతంత సావుర్శ్యంబుననే రచింపబడినది గాని, హరి కారికలకు నాంధీకరణము కాదనియు, సూరి గారి గ్రంథ కర్షృత్వము (బ్రహ్మశ్రీ శష్టు కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి గారికి. జెందించుట యక మంబనియు, (బ్రహ్మశ్రీ కల్లూరు వెంకట రామశా'స్తులు గారు పరవస్తు చిన్నయ సూరి శబ్దంబును వ్యాకృ తిని పాండిత్య (పకర్షమ్మున శ్లేషించి కనబజీచిన యటుల వారు చూపిన పదునాల్లు యుక్తులిట్టివేయనియు (ప్రకటించిరి. కల్టూరి వారు ఆత్మ శ్లాఘ్యమునకు పరదూషణమునకు, (హ్యేక శిక్షణ పొందినట్లు కనబడుచున్నది. గుపష్తార్థ(పకాశిక లోని యనీక లోపములను నోజేపించుచు వర్జులచిన సీతారామస్వామి కాత్రి గారు, మరియు మహామహోపాధ్యాయ తాతా సుబ్బరాయ శాన్త్రిగారల వ్రాతలకు ప్రత్యుత్తరములను మౌరు పేర్లతో (వాసియున్నాడు. ఆపేర్లు ఇవి " సమరాంగణ పొర్థమూర్తి, ధటాసూర్య(పదర్శి, కన్నెపల్లి వేంకట సీతాపతి శాస్త్రీ యిత్యాది నామములు గలవు. ఈయన గుప్తార్ధ (పకాశికను శ్రీ సుంకర రంగయ్య గారి పోత్సాహమున 14 వ యేట మరణించిన వ్యేష్ట పు(కుడు సుహ్మణ్యమునకు అంకీత మిచ్చినట్లు వాసుకున్నాండు. కృతి పతి పద్యములలో శ్రీకృష్ణ భగవానుని జౌరుడని, చోరుడని నిందించినాడు. వురొక 'పద్యవులో తనకువళారుని యంతర్భానవెలున రించినవాడు భగవంతుడని నిందించినాడం. ఖలుడనియు, వంధ్యుడ నియు[వాసినాండు. భగవంతునేనిందించువాండు తోటి వూనవృలను దూషించుటలో అబ్బురములేదు. ఆవేశము ముందు పుట్టీ తరువాత యూయున పుట్టినట్లున్నది. సరసమైన వాక్యములు (వొాయుట చేత కాని వాండు స్వాతిశయము మెండు. సరసమైన హేతుబద్ధమైన వాదన లతో గాక , దూషణాది పటాటోపములతో యెదిరి వారిని లొంగదీయ[(పయత్నము చేయువాండు.

తన ముక్కునకుంజక్కని మీదిదె యాకాళంబు తన గొందియ లోకంబనునట్టివాండు. తాను బట్టీన కుందేటికి మూడే కాళ్ళను స్వభావముగల్లినవాడు. శ్రీమాన్‌ పరవస్తు చిన్నయ సూరిగారి జీవిత కాలయు (1806 -1868) కాగా గుష్తార్థపకాశిక 519 పుటలో సూరిగారి జీవిత కాలము తన వాదనకు సరిసడునట్లుగా (1840 - 1885) (వాసి యున్నాండు. ఎట్టి అకృత్యముచేయుటకైన వెనుదియని దుప్పవర్తను6 డు. ఈయన అవసాన దళలో 4 సంవత్సరములు వుహా రోగమునకు పా(తుడయి, మతిచెడి నురజవెలందినట్లు తెలియుచున్నది. శ్రీరామచం(దుని ఖ్యాతితో పాటు రావణ, కుంభకర్జాదులగు దుష్టులపేర్లు వినఐడునట్లు సౌశీల్య సంపద గల్లిన పండిళోత్తమునిగా మెప్పులొందిన చిన్నయ సూరి గారి నామముతో బాటు వారి కకృత్యము దలపెట్టిన శిష్టు, కల్టూరి వారి పేర్లు గూడ వినఐడుచునే యుండును.

క్‌క్‌

యన ననన ననన న! తడి చంద్రకళ కొన్ని రమ్యమైన సహజ వర్ణనలు "సేకరణ: తిరుపతి భావ నారాయణ

1. కోమల చేష్టలు - జోలి చూలిన పని అప్పుడా పరిసర తరువులందుం దిరుగుచున్న కోంతులు దేవాలయముదాపునకు వచ్చి (ప్రాకారములు (ప్రాకుచు (బాంతమహీరుహముల మీందికి. గుప్పించి దాంటుచు, (వే తొమ్మలు కాళ్ళతో. బట్టి తల(కిందులుగా (వేలుచు. , బెనుగొమ్మలు కరములతో. బళ్ళీ యూచుచు, విమానముల మీందల గూర్చుండి వికృతముగా బరులు వీ6 పు గీజుకొనుచు, నిక్కుచు, బొమ్మలెత్తి యుణు€ గొట్టి వెదిరించుచుల ఐండ్లిగిలించుచు, వెక్కిరించుచు నొకటి కొక్కటి కుజుపు మీందం బండించు కొని మేని ేలనేజి నోరవేసికొనుచ! గిలకిలారావములు గావించుచు నొండొంటితో బోరుచు. ఫలములు భక్షించుచు, మధువు లానుచు స్వాభావిక చపలఖావముతోం దిరుగుచుండెను. ఒకముసలి మల్లు కాలచోదితప్వె చేవదూలము డాసి యెక్కి దొనినెజియలో( దనముష్కము (వీలం గూర్చుండి, యందు వీగియం గొట్టిన కొయ్య మేకును రెండు చేతులతో. జిక్కం బట్టి బలముతో నూడం బెజికీ యౌనెజీయలో (వేలు ముష్కము చదియుటంకేసి జోలుచుంగాలధర్మము నొందెను. (ప్రాకారములు =చుట్టునున్న గోడలు; (ప్రాంతమహీరుహములు = చెంతనున్నవెట్లు విమూనములు = పఎర్రైన స్థలములు; ముజుపు = పుండు, మేని పేలు = శరీరమందలి పేలు కీలకిలారానవు = కిలకిల శ+బ్దనఎ; స్వాఖావిక = సహజమైన; వల్లు = తోతి కాలచోదితమై = కాలముచేత (హేేపింపంబడినదై; ముష్కము = వృషణము. తమానానాననననాననననననినననానాననాననతాానవచాాాననవననననావాననాననవననననననననా క్‌6

ననన ఆషాఢ భూతి కథ

దేవళర్యావిధానకుండగు పరి[వాజక(బువుం డొక్కరుండు గలండు. అతండు లో ఖారృష్ట్ణ చేతస్కుండయ్యు వీతస్పృహుండుంబోలె జనంబులకు చునంబులు తనియ న(ొంతంబు వేదాంతార్థంబులుపన్యసించుచు€ దాదా కర్ణ్షన కుతూహలంబున మూంగి లోకులు భక్తిందెచ్చి యెదురనిడిన విత్తంబులనాదర సూచకమందహాసరోచిరుదంచిత సుందర వదనుండగుచుంగాంచి తదను [గ్రహార్ధంబుంబోలెం జూపులనంగీఠరించుచునట్లు నానాణ సముపార్ణించిన విత్తంబొక్క బొంతంబదిలంబుగనునీచి కూర్చువోసి యది కప్పిళొని (శ్రుమ్మరుచుండు. అతండొక్క నా డు జనులకుం గర్హ రసాయనంబుగ మోత ధర్మంబు లుపన్యసించుచుండనొక్క చనాయావి యావుస్కరి ధనంబు తస్కరింపంగోరి ెక్కుదినంబులనుండి వేచియుండి లాంతి వెరచ్చ దొరకమింజేసీ డాయుంబోయి సర్వాంగాలింగింత భూతలంబుగం(బణావుంబు గావించి లేచి ముకుళిత కరుండగుచు నాఠనికిని మజువడకుండ నొక్క పక్క కొదింగినిలుచుండి యాతండు వా(శ్రుచ్చు ధర్మంబులు తదేకా[గ హృదయుండుంబోలె దూరిత తారళ్ళు విస్తారత నయువు డగుచుం జిరంతనాత్మీయు ధర్మసంళయు నిరాకరణ చరణ(పస్తుత (పకరణార్య శాఘ మానుండుంబోలె బలి వాహిత మస్తకుండగుచు శవణాంత రాయా సహిష్టుండుం వోలెం ద(్రత్యజన సల్గాపంబులు 1భుకుటిత ముఖుండయి సీత్కారపూర్వకంబుగ వికిప్త తరసంజ్ఞచే వారించుచ, నిర్భరానంద వివళుండుంబోలె భాష్పనిమీలితలోచనుండగుచు6 దదుపన్యాసావసానంబున నచ్చటి జనులంగాంచి, స్వాములు కడు ఐడలియున్నవారు. ఇక్కడి వారందణజు గొంత సేపెడ గలుగనుండుండు. విచానంతరంబు “రండు పొండు” అని యవ్వలికనిపి యొక్క తొళవృంతంబు పుచ్చుకొని పక్కన నిలువంబడీ యళ్లన వీచుచుండె.

అంతనయ్యోగి యాతని సాదరంబుగంజూచి '“యోయి నీవెన్వండవు ? మాకు భక్తే 'సేయుచున్నవాండవు? మౌవలన నీకు వలయు (పప్రయోజనమేమి? నావుడుస్వామీ | నేనాషాఢభూతియనువాండ. తమయందు గుప్తంబై యనన్య సాధ్యంబయిన యర్ధంబు తవముకు శు(శూష యొనరించి పడయంగోరిన వాండ. నన్ను శిష్యుంగా. గొనినా యిీాప్సితార్థం బొసంగి యను(గహింపుండు. వుజీయెొక్కండే నొల్ల యధార్శంబు విన్నవించితి నావృుడు నప్పారాళరి యట్లుకానిమ్మునావుడు నాండు వమహావినయ అవవవవననననకనన డడ నాననా ననన ననననవనననన ననన ాాాననననాాాునానానా నానన హానననా

ననన ననా ననా ననన భయభక్తులుకరంబుమెజఅయించుచు, కశుూష చేయుచు నాతని వెంబడి దేశాటనంబు సలుపుచుండె. ఒకనాండా పారాశరి దారింబోవుచుండ నాటక్కు దారి సత్వరంబున నాతనిః జేరంజని “యో స్వామీ । నిన్న రాతి నునము ని(దించిన యింటివారిది గడ్డిపరక నాగుడ్డనంటి వచ్చినది. తృణమ్మైనల ఐరుల సొమ్ము గొనంజనదు. [దుత గతింబోయి యిది యాయింటి వారి కిచ్చి వచ్చెద' నని , వా[కుచ్చి కొంత దవ్వువనకకుంజని యావరుకందొరుగ విడిచి కొండొకతడవు దారి మసలి యరుదేరంగాంచి యకర్మంది వెజంగొంది యీతండు వీతస్పృహుం డవిగీతచరి(తుండు విశ్వాసపా(తుడని యెంచి చిరసంచిత ధనసంచయంబు నించిన బొంత మోవం (బాలుమాలి వేంటు వచ్చునా పచ్చె కొనిం గాంచి “వార్థకంబున హీనసత్వుండనగుటం జేసీ యింత మా(తము కప్పుడు బొంత మోపంజాలకున్నవాండ, దీనిం ఐదిలమ్ముగం గొని రమ్మా'' యని చేతికిచ్చిన, వాండు సంతోష భరా,కాంత స్వాంతుడగుచు వినముండయి వనుహా (పసాదంబని గైకొని "సెచ్చుహెచ్చరికతోడవహించి తెచ్చుచు వలసీనచో నాభిమునకు€ బజపు గంజలికప్పుగ వినియో గించుంచుందొంటి కంటె హాచ్చాగ నచ్చిక బుట్సీంచు వాలకంబుబూని యయాడెంబుసేయుచుండె. ఒక్కనాండక్కావి తాల్పు నరారంబునంబోవుచా సమయజామదగ్భు్రండు కర సహశ(సంబు ఖండింప రక్త (పఖాలభలాసమౌానుండును, (తాప హీనుండునయి, కృత వీర్యసూరుండు నుంబోఖె ఖానుండు చూపట్టుడు నచ్చోటికిం గుజంగలియగు జలాశయంబునకుంబోయి వార్చుచుండె. అప్పుడు కట్టెదురందత్తీరంబున 'మేషంబులు రెండు రోషంబుమీజ నగంబులు (పతి ఘోషంబులీన 6 వెల్లురేగి పెడిల్లన డీఠొంచు దొరుణంబుగం (బవిదారణంబు సలుపుచుండవాని మధ్యంబున నల్లందాంకు వడి మూర్ధంబులు వగులంగాణి పేరిన దాని ఫేరవంబొక్కండు గాంచి పలల ఖండంబని తలంచి సంతసించి డాయంబోయి, యిది యుధ్యస్వేష మధ్యంబని గణింపక దొని భక్షించుచుండ నంతకు ముందు డీకొని పిజిందికి జరిగిన యురణంబులు మరలంబజదెంచి ఢీకొనుడు నడుమందగులునడి యావంచకంబు పంచత్వంబు నొందె. ఆ సన్యాసి యయ్యదివిలోకించి “ యాహా | అమిషలోభంబు గోమాయువు నిట్టి దశకుందెచ్చెల గాదె? ఏరికేనిం గాని గుణంబు లోభంబు కంటి నొక్కండు గలదే? యని చింతించుచు మరలి తీరంబారోహించి యాౌదారి శిష్యుంగానక “మోహో | అషాఢ భూతి! ఒహో యాషాఢ భూతి |” అని యెలుగెత్తి పిలిచి పిలిచి సంజ (ప్రొద్దువెలుంగునకు గరంబు మఖుంగు వెళ్టుకొని కనుమేర దోూరంబు చూపు సారించి పొజఖం జూచుచు యాతాయత జనంబులంజేరంబోయి వొనియంగమచ్చము. జెప్పి యిట్టివాని బొంత మోచుకొని పోవువానింజూచీవిరాయని యడిగియడిగి, నలువలంకులకుం బాణిపాజ్‌వెదకి వెదకి వేసారి కడకుందన్నాదురాత్మ్కుండు (పతారించెనని యెజింగి శిరంబు పంకించి, నిట్టూర్చు నిగిడించి '“మేష యుధద్ధంబువే జంబుకంబును నొషాడభూతిచే నేనును స్వదోషంబు వలన జెడితిమి. ఇంక నేమి వనన న్‌తి

ననన ననన ననన ననన ననన చేయవచ్చు? నని చింతించుచుంజనియె.

టిషపుణము :=

అఖిదానకుండు = పేరు గలవాండు; పరివాజకబువుండు = దొంగ సన్యాసి; లోభకృ్ళ ష్టచీతస్కుడు = లోభము చేత లోంబడిన మనస్సు గలవాండు, వీత స్పృహుండు = కోరికలు వదలిన వాండు; తనియ= తృప్తిపడ; అ(శ్రాంతంబు = ఎల్లప్పుడు, తదాకర్ణనకుతూహలము = దాని వినుటయందు € గల కోరికచేత; అనాదర సూచక మందహాసరోచిరుదంచిత సుందర నదనుండు = ఆదరము లేనట్లు సూచించెడి చియునవ్వు కాంతితో. గూడిన యందమైన ముఖము గలవాండు; సముపార్టించిన = సంపాదించిన ; కర్ణ రసాయనంబు ఇ చెవులవిందుగ; మస్కరి = సన్యాసీ, తస్కరింప = దొంగిలింప ; సర్వాంగాలింగిత భూతలము = అన్నియుంగవులచే దగులంబడిన భూతలముగ, (పణావువము = నమస్కారము; ముకుళితకరుడు = ముడిచిన చేతులు గలవాండు. దూరిత తారళ్ళ విస్తారతనయనుండు = పోగొట్టిన కదలికతో విస్తరింపం ఐడిన కనులు గలవాండు. చిరంతనాల్మీయ ధర్మ సంశయ నిరాకరణచరణ (పస్తుత (పకరణార్థక్తాఘమానుండు = ఎంతకొాలమునుండియో తనకు గలిగిన ధర్మ సందేహమును పోంగొట్టిడు నట్లు వేర్చరితనవఎుతో౬ (ఐకృతవు చెప్పు విషయువట యెఎక్క యుర్భవలనం వెచచృకొనువానివలె, పరివాహితవుస్తకుండం ణి తల(దిప్పువాండు; శవణాంతరాయాసహిష్టుడు = వినుటకు. గలుగు విఘృ్నమును సహింపలేని వాడు; (భుకుటితముఖుడు =కనుబొములు ముడిచిన ముఖము గలవాడు; నిక్షిప్త కరసంజ్ఞ = చేలిలోం జాపఐడిన గుర్తుచేత; నిర్భరానంద వివళుడు = మిక్కుటమైన యానందమునచే పరవళుండు, సఖాప్పనిమీలితలోచనుండు = కన్నీళ్ళతోడి మూసిన కన్నులు గలవాండు; తదుపన్యాసావసానంబు = ఆయుపన్యాసమయిన పిమ్మట; తాళవృంతంబు = తాటివిసన శజ్జ; గుప్తంటై = దాచంబడినవై; అనన్యసాధ్యంబయిన = ఇతరులకు సొధ్యముకానిదయి; శు(టాష = సేవ; ఈప్పితొర్ధంబు = కోరిన కోరిక; పారాళరి = సన్యాసి; వీతస్పృహుండు ఎ కోరిక వదలిన వాడు; అవిగీత చరి(తుండు = తన చరి చెప్పుళొనని వాడు; చిరసంచిత ధన సంచయంబునించిన తన బొంత = చాల కాలమునుండి సమకూర్చుకొన్న ధనపు ముల్లె; పచ్చకానిని = చూచుచుండగా దొంగిలించువానిని; హీన సత్వుండు = బలము తగ్గినవాడం; సచ్చిక = కలుపుతోలు; ఊడెనుఎ = సేవ; కావి = సన్యాసి; సమయజావుదగ్న్భ్యుండు = సమయమవెడి పరళురాముండు; కరసహ(సము =

క్‌కి

ననన ననన ననన! వేయిచేతులు; రక్త [పఖాభఖాసమానుడు= రక్తకాంతితో ( ఎజ్జని) (పకొశించు వాంగ పత్‌ఘోషంబు = మాజు(మోతలు; తా€కు = దెబ్బ; మూర్ధంబులు = తలలు, ఫేరనన్న = నక్క; పలలఖండంబు = మౌంసములతునుక; యుధ్యన్వేషమధ్యంబు = పోరుమేంకలమ్యు స్థలము; ఉరణంబులు = మౌంసముపైంగలయత్యాళ; తీరంబు = ఒడ్డు; ఆరోహించి ఎక్కి; యాతాయాతజనంబులు = వచ్చు పోవుజనులను; బొంత = దూదిలోనగువానియ్యే గట్టీగ కుట్టిన గంత; (ప్రతారించె = మోసపుచ్చె,

ఉపాయంబుచే సాధింపరాని కార్యంబులు లేవు

యమున దొపున విలొసధామంబను పట్టణంబు గలదు. అందలి రాజాంగన॥ (కీడార్భంబు వననంబునకుంజని కుసువవాపచయుంబొనరించి [శాంతియుడం॥ జలంబులాడంగోరియొక్క సరసింగాంచి యననానంబగు దాని వునోజ్ఞ కంబునక మానసంబులనానందంబు నిట్టవొడునందత్తీరంబుజేరి హొరాది పరిష్కారంబులూళీ యచ్చోట నుంచి చను కట్టులు గట్టీ యొండొరుల చెట్టలు పట్టుకొని సుందరమందగమనంబః నొయర్యారంబుమీఆ నీరంబులడి గి యల్లల నడుగులిడుచం విసారవా॥ సరిస్ఫురణంబులంగాంచి యంత కంటిందనుమించులు మించుగమెజణయించు తెటుంగు! వెలితళుకుంజూపులు కలవళింప నులుకుచు.€ గళట్టిద్వయసంబుగదిగి సలిలవిహారంజ సలుపుచుండ నొక్కలతాంగి తోయంబులు దోయిలించి యొక్క తోయజాదిపయింఖీ యుది వరాజులొని *యీందియేదినిలునక చల్లువనట చరాత' వునుచు మీణంజల్లిన ధారాసారంబున కుందాళంజాలకకే లెడ్డి పెడవొంగంబడి సపెజకేలెత్తి (వెంక్కుచ నమ్మమ్మ;। చాలుంజూలు నీజోలికింఠరాను - మానుమననయ్యది ' యిప్పిరోయింత పిజిక నామజి యొక్క తెజవనెజజాణవేని నావంక మణలుము. చిజుతుకదానితోడనా యిం! వింకంబులు పొంకించెద? వని పురికొలిపి తాను నదియు మలంగక, తొలంగక, పట్టువదలకే నటుగదలక, పరస్పర కరకవులసమీరిత వారిధారలలో6గక తోంగుచు నాండొరుల 'హెచ్చుచు, మెచ్చుచు “నిది యేటి సుమాళంబటి? చాలుంజాలుమీయాలంబుచాలింపు" డనినే తోడి వారలు వారింప, దరహాసొంకూరంబులాలనాంబుజంబుల నలంకరింప నా(ర్భాంశుళోత్తరీయాంతర్గతనిస్తుల స్తనస్తబకంబువిచ్చి దబ్బరంబుగ నిక్కంగడురోండాచు కలి

ననన ననన ననన ననన నిలువంబడ మణికొందణు ముద్దియలుదులై యొండొరుల రవణంబులు పణంబుగ ఐన్నిదంబు సజీచి పారంబుచేర, వేగంబు మీఆ నీందుచుంబోవ నేల యూరక కరంబు కలగుండు పణచరేయని లాంతిచేడియలాడవునలం వేరిన వారి కతను వోఖభంబు దుర్వారంబుగాదె, అని చదురు లాడుచుంబారంబు ముట్టుచు ముట్టని వారి గరంబులం జప్పటులు గొట్టే యెోొడిఆీ లోడి తిరనిగే లిచేయుచంు స్త్తనోగోవోంనో సావర్యాసహానో త్వాంబంనంబోలౌ ర్భఛాంగ బ్‌ (తా గంబులంబాణందోలుచు స్వోపప్లవకారణవూర (పహరణంబులనం నీరసంబు . నంలోలె సారసంబులందునుముచు జలవిహారంబుసలుపుచుండ, మున్నాతీరంబు చేరువ నునిచిన పరిష్కారంబులం దుదార (ప్రభారమణీయంబగు మణీసరంబాకాకంబు ముక్కు నంగజచికొని పజచి యల్లంత నొక్కతరుశాఖంగూర్చుండం గనుంగొని *'యిదియేమి విచితంబె! రత్న సరంబు కరటంబుగొంపోయెంజూచితిరే యని యొక్క సీముంతి నీలలానుంబు వా(కువ్వ నంద జొక్కమొగివదనారవిందంబులెత్తి పారిప్లవేతర విస్తారిత చారులోచనలై యస్పందమిళింద సుందర వికసీతకుసుము రాజ విరాజమాన మల్లికా వల్లికామతల్లికా విభమాన కారినులగుచు, సూచీముఖాలంకృత నాసికా గ్రలగుచు, దూరీకృ తనిమేషంబుగ దృష్టి సారించి కాంచుచు, “నిక్కాకంబు పద్మరాగ(పభారింఛోళింగాంచి యామిషంఐని[భమయించెం గౌాయబోలు ననుచు * గాదుగాదు, మెడందగిలించుకొని కులుకులాడంబోయెడు నని నవ్వుచు, ' నీయందంబునకు హారంబొక్కటి తక్కువ యని మొగంబడ్డంబుగ, సుందరంబుగంబంకించి చేయెత్తి జట్టున నెటికవిబుచుచు€ “జక్కని హారమమ్మా! యిప్పలుగాకి కాకి యెక్కడనుండి వచ్చెనో యింక నెక్కడం బాజవైచెడునో యెవ్వరికింజేపడునో ననుచు *నయినంగొణంతలేదు. జలవనాది దుర్గమ స్థానంబులం ఐడి యేరికింజేరక పోవుటకంటిం గొంత వేలు గాదె? అనుచు నండజంబునకు మండనంబులతోడంబని యేమి? దీనికి గతంబు పరికింపవలయుననుచు “నెద్దియేనియు నొక్కనిమిత్తంబులేక తక్కదు. నిలుకడ మీందందెభలియనగు "ననుచు నొండొరులు ముచ్చటలాడుచుండత్పరిచారికలు కొందణావాయసంవేఛాయలకుబోయెడినో యేమణక కనుగలిగి యుండుండని యచ్చటి వనపాలకులనియమించి సత్వరంబుగంబోయి యౌవ త్తాంతంబు రాజపురుషులకు నివేదించి వారిచే. ేరితులగుజనులందోకొని వచ్చి కానిపించుడు, నాకాకంబుమందగమనంబునంజని యాత్మావాసంఐగు వటకుటజంబు కొవ్ముంజేరి నే రిమిమీజణం(గింది వల్మీకంబున కుంజూటివడ విడువ నాసరంబు గచనననానా ననన నననినననననన ననిన నునన ననన

శకానికి ననన నాలుకాను మీసంరంబుగం గెంప్పు వెజుంగులు దుజంగలింప ద్థ్యతళత్య కాలవ్యాళవినాశపిళునోల్కాపాతానుకారి యగుచుం గోమ(క్రంతం ఐడ రాజ భటులు గొంళి గునపంబులు లోనగు సాధనంబులు దెప్పించి దానిం గొప్పించిన నందలి దందశూకంబ విషానలంబు దరి కొల్పుటరుంబోలె పూత్కా రంబుగానాలుకలార్చుచు నిర్లమించి, పయింబకీ శజవం గమకించుడు వారలు చిక్కని పెక్కు ఐడీయలం జదియ నడిచి, దాని మదియిం యౌానేవళంబుం గొంపోయిరి. అది దొరంఠకొని కరటంబు కరంబు సుఖంపడి యుండె. కాంబట్టి యుపాయంబుచే సొధింపరాని కార్యంబులు లేవు.

ఖిప్పణము;

రాజాంగనలు = రాజీలు; మనోజ్టకము = మనోహరతనము; పరిష్కారంబులు = సొమ్ములు; చెట్టలు = చేతులు; మందగవునంబులు = మెల్లని నడకలు; విసారవాళ పరిస్ఫురణంబులు = చేపల సమూహము (పకాశములను; లతాంగి = స్రీ; తోయజాక&ీ= స్రీ ధారాసారంబు= నీటిధార యొక్క పటుత్వమునకు; తెజవ =స్ర్రీ, చిలయుతక = చిన్న పిల్ల పరస్పర కరకమల సమీరిత వారి ధారలు = ఐండొరుల చేతులను పద్మములచే పాలజల్ల ఐడు నీటి ధారలచేత; సుమాళంబు = సంతోషాదుల నలనం గలుగు పారవశ్యము దరహాసాంకురంబు= చిజునగవృులచిన్నెలు; ఆననాంబుజము = ముఖపద్మంబులు ఆర్హాంశుకొత్తరీయాంతర్ల్గత నిస్తులస్తనస్తబకంబు = తడిసిన సన్నని వస్హ్రములోనుండి కదలిన పాలిండ్ల పూగుత్తులను, ముద్దియ = శ్రీ, ఉద్దులై= ఒకరి కొకరై; రవణంబులు = సొమ్ములు పణంబుగ = పందెముగా€ వేయబడినది, దుర్వారంబు = వారింపరానిది, చతురులాడుచు = పరిహాసము లాడుచు; పారంబు = ఒడ్డు; గేలిేేయు = ఎగతాళిచేయుచు; స్తనగమన సావాన్య సహనత్వంబు = స్తనవలటలంబొందిన పోలికనసహ్యించుకొనాునట్లు, రథాంగచ(క్రాంగంబులు= చ(క వాకముల జక్కవల, సోపప్లవకారణమార('ప్రహరణంబములను నీరసంబు = తమకుప[ద్రవము గలిగించు మన్మధుని బాణజములనియెడి; సారసంబులు = పద్మములు, కరటంబు = కొకి, సీమంతినీలలామంబు = స్త్రీలకలంకారభూతమైనట్టిది, వదనారవిందము = ముఖపద్మము; పారిప్పవేతర విస్తారిత చారులోచనలు = చలింపని విస్త తము, మనోహరములగు కనులు గలిగిన వారలు; అస్పందమిళింద సుందర వికసిత కుసుమరాజ విరాజ మాన మల్లికా వల్లికా మతల్లికావిభమాన కారణలు = కదలికలేని తుమ్మెదల సౌందర్యము చేత విరిసిన పూవుల (పకొళము గల (శేష్పమైన మల్లెల తీగయొక్క (ఖాంతినననుకరించుచు€ వత్త భూషణాది (పయుక్తలగుచు, సూచీవుఖాలంకృత వాణనానణనననాననననననవాతనననలనాలనానననా ననన ననన

62

ననన ననన నాసికాగలు = అభినయ హస్తవోషముల నలంకరించిన ముక్కుచినరలు గలవారు; పద్మరాగ(పఖారించోళీ = పద్మరాగవుణికాంతుల సమూహమును; ఆమిషంబు = మౌంసము; మెటికవిజణుచు = (వేలు వీజుచు; దుర్గమ స్థానంబులు= చొరరాని స్థలములను; పరిచారికలు = ఘసేవికలు; (ేరితులగు = పేరేపింపం బడినవారు; ఆత్మావాసము =తననివాసము; వటకుటజము= మట్టిచెట్టు; వల్మీకము = పుట్ట; మీసరంబుగ = (శ్రేష్టముగ; తుఅంగలింప = (ప్రకాశింప; త(తత్యకాళవ్యాళవినాళపిశళునోల్కా పాతానుకారియగుచు = అక్కడనుండు భయంకర సర్పముయొక్క నాశంబునకు నెజ్గటి నిప్పు కణిక వంధుం.. గునపము = గడ్డపాజ; విషానలము = విషాగ్నులు; పూత్కారంబులు = బుసలు; ఆఖీలంబుగ =భయంకరముగా; నిర్గమించి = బయలువెడలి;

మందవిసర్పణి యని యొక్క చీరపోతు గలదు. అది తడవులంబట్టీి యొక్క నృ పౌలుని పర్యంకంబు. జేరి మెలంకువ మీజ వసీయించి జీవించుచుండు. అంతనొక్కనాడు డిండిముంబను మత్కుణంబు తత్పర్యంకంబున కరుదెంచిన మందవిసర్చణి యెదురు సనికొని వచ్చి యాతిథ్యంబొనరించి కుళలంబడిగి యిచ్చటికి వచ్చిన పయోజనంబే మని మందలింప మత్కుణంబవిట్లనియె: ' పరమమి(తంబగునినొక్క యర్ధంబర్ధింపవచ్చితి. నీయను[గ్రహంబుగలిగిన నామనోరథంబు వ్యర్థంబు గాదు". నావుడు మందవిసర్పణీ యిట్లనియె. నాకుంటబాణ సమానుండవు. నీయఖీప్పితయి మాదాయత్తంబొకండు గలిగిన దానికింత (పార్థింపవలయునే? నీకీరానియర్భంబొక్కండు నాకుంగలుగదు। నావిని డిండిమంబు సంతసించి యిట్లనియె. తడవులనుండి నానా మానవ సంతాన శోణీతంబులాని యున్నవాడంగాని మానవనాధుమేని రుధిరంబేనాండేని నెజుంగ శాల్యోదనంబును, హయంగవీయంబును, మధుర సూపంబును, సారతర కాకంబులును, రుచ్యంబులగు భవ్యంబులును, నానాఫలంబులును, రసాయనంబులునను, వివిధ మూంసంబులును, గోక్షీరంబులును, మద్యంబులును, నానా విధోపదంళంబులును, బిచ్చిల దధియును, శర్కరయు.€ బులుకండంబును, గంధోదకంబులునులోనగు వంచి పదార్ధంబులనుభవించుచు నెండ కన్నెజణుంగని గరాజులమేని రక్తంబు కరంబు స్వాద్యంబయి యుండునని విందు. ఈతలిమంబునందు నాయునుకువ యీకొంటినేని నాకోరిక

ళ3

కలన ననన ననన నెజువేణును. నావుడు మందవిసర్పణీ మోమోడి మాణాడక యిట్లనియె. “వెలవెజింగి వేగిరపడక మైమజణచి కూరుకు సమయంబు వేచిటేని మేని మెల్లంగంగణచి నల్లంవీలిచికొని మెలంకువతోడం దొలంగి చనవలయు?” నావిని డిండిమంబు ' నీచెప్పినయట్లు మెలంగెది నని పలికి చీర పేనితో మిక్కిలి వై,తి వెఎునరించంచు నా శయ్య వసియింశి! త మిపెల్లిదంబాంపంజాలకటేండం పడకంబేరి కూరుకీ కూరకకవఎందచే రంబాట' కొయికుడుంబుడమిటేడులికిపడిలేచి చీత్కారంబుగావించుచుంబాదసంవాహనంబు సేయ పరిచారకుంగాంచి యోరోరీ! తేలుగుట్టినట్లుకరంబు నాశరీరంబెలొసెడు. సత్వరంబుగ దీవియ చే రందెవ్యుని పలికినదివ్వియంు దెచ్చున తలో వుత్కుణంబుదరారంబు॥ సురిగనంబరిచారకులుళయనంబు నలువలంకులు కలయంబరికించి యొక్క పక్క నెరప్ల వలెం బానుపుంగజచి కొని యున్నచీరపేనిం జూచి 'యిదియెటేనిం గజచె' నని వారు దానింబొలియించిరి. కావున స్వరూపంబెజుంగక పరునింపేరిచిన వాని కవళ్య్ళ్యము హాని సంభవించును.

టిప్పణము : -

పర్యంకము = మంచము; నానా మౌనవ సంతొన ళోఖితము = అనేక విధములగు మనుష్యుల ర్త ము; శాల్యోదనము = వరి యన్నము; హై₹ైయంగవీయంబు = తొలినాండు చిలికి తీసినయావు వెన్నతోంగాచిన నెయ్యి; వుధుర సూపంబు = తియ్యని పంపు, సౌరతరళాకంబులు = సారవంతమైన రసొాయనములు, పానీయములు; గోశ్షీరము = ఆవు పాలు; మద్యంబులును = కల్లుమొదలగు మత్తు కలిగించు పానీయములు; ఉపదంశంబులు = ఉఊశిరుం గాయలు; పిచ్చిలదధి = మీగడ పెరుగు; పులుకండ = కలకండ; స్వాద్యంఒయి =రుచియైనది; తలిమంబు = దూది పణపు; నల్లం = రక్తమును; తమి పెల్లిదింబు = ఆపేతు పాదసంవాహనంబుసేయుపరిచారకుడు = కాళ్ళుపిసుకు వాండు; నెర) = నలుసు.

కశ

ననన ననన ననన ఒక వర్లన €3

బనియధికేపించుచుం (గోధ దుర్నిరీమండయి హర్యక్షవల్లభుండు విపకశికాదీకంబూని సముత్చితుండ 0ంచు నిర్వమించి ఖుర (పహారంబుల దుంవరారంబు లాకాళంబు నిరవకాశంబుగందిరోహించి (పప్రావృషేణ్య ధారాధరవారంబు విడవింప ధరాతలం ఐలీదుర దురనలోక భీకరాకారంబు మీణం బాజు తెంచు నుకాధ్యత వీక్షించి ధరాధరంబులు మౌయుచెలంగక్ష్వేళారావంలు గావించి సటారూటంబుి నిక్కం గర్జంబులు జిక్కించి పింగళేమణంబుల విస్ఫులింగంబులెగయ నరాళదం[ష్టాకరాళంబుగ నాస్యగహ్వరంబు దెజచి జీహ్వాపల్లవం ఐల్లార్చుచుం గుప్పింపం జొప్పుం దప్పించి వృషఖేం[దుండు సముత్‌క్షిప్తవాల విమేపంబు మీఆంబెల్లు (దుళ్ళి వెనుకటి కాళ్ళం బయల జాడించుచు భూనబోంతరంబు బూరటిల్ల నుదారారావంబు గావించుచు మస్తకంబు వాంచి యేటవాలుగం కొమ్ములొడ్డుకొని మెజపు మెజసిన తెజంగున నుణికి యురమ్ము (గుమ్మ నమ్మెకమ్ములయెకిమీండు సొమ్మసిల్లి తెప్పునం దెప్పిజీ ముప్పిరిగొను కోపంబు దీపింప నాటోపించి లాఘవంబున లంఘించి వ(జసఖంబు లగు నఖంబు లొడుకొన మూంపురంబు చజీ చినం దొరుంగు కీలాలజాలంబు నగళ్ళంగనిస్సర్షరీ పూరంబు ననుకరింప గోవల్లభుండు తొలంగక మలంగి శాతశిఖరంబు లగుఖురంబులు కరంబు డిగ నురంబు దాంచిన నత్తాంపుకంటెం దత్పరాభనంబు గుండియ లవియింప బెండువడి కంఠీరవ వల్లబుండు దండతాడిత భుజంగంబుభంగి రోంజుచు నిలువం గరటకుండు దమనకుం జూచి 'యవలోకించితే? భవదీయదుర్మం[(త (శవణఫలంబు టేండనుభవించెడు.

టిప్పణము : - (విపక్ష శికొదీత = శత్రువును శిక్షించుటకు దీము ఖురప్రహారంబులన్‌ =

గిట్టలదెబ్బలతో; తిరోహించి= కప్పి; (పసావృషేణ్య = వానాకాలములోని; ధారాధర వారంబు = మబ్బుల సముదాయము; విడంవింపన్‌= అనుకరించగా, ఉతాద్యమడు= ఆబోతు;

ధరాధరంబులు= పర్వతములు; క్వేళారావము= బొబ్బలు; సటారయూటంబు= జూలు; పింగ శేషణంబులన్‌= పచ్చని కనులనుండి; అరాల= వంకరలైన, దం[ష్టాకరాళంబుగన్‌= తోరలతో

భయుంకరవుఎగా; ఆస్యగహ్వారవల= నోరూ; ఉదారారోనవల =పెద్దరంకీ;

కీలాలజాలము= రక్షప్రవాహము; రురీపురంబు= సెలయేటి ప్రవాహము; గోవల్లబుడు= ఎద్దు తతత క

శక్‌

రప ననన నతి యచన మదమటద్బులుత టయచుంణలుుఎ శ్రీపరవస్తు చిన్నయ సూరి కృత నీతిచం'ద్రిక నుండి సేకరణ "సేకరణ : తిరుపతి భావనారాయణ, వి.యె. విడ్వ డు తలిదండ్రులు చెప్పినట్టువిని చదువుకొని లోకుల చేత మంచి వాండనిపించుకొన్న నాఃగ విడ్డండు గాని తక్కిన వాండు విడ్డడా? త లిదం[(డులకు దుఃఖము మూర్ముడుకలకాలము తల్లిదం(డ్రులకు దుఃఖము పుట్టించుచున్నాడు. అట్టివాండు చచ్చెనా తల్లిదం[డ్రులకు దుఃఖము నాంటితోనే తీరుచున్నది. పు(తుండు కులమునకు యళను తెచ్చిన వాండు పుత్రుండు గాని తల్లికడుపు చెబుపం బుట్టిన వాండు పుత్రుండు గారడు. తొ(డాలు గుణవంతులలో. (ఐధమగణ్యుండు గాని కొడుకును గన్న తల్లికంటె వేజు గొడాలు గలదా) గుణవంతుడయిన సపు(కుండు గుణవంతుడయిన పు(తుండొకండు చాలును. మూర్ములు నూజుగురవలన ఫలమేమి? ఓ రత్నముతో గులకరాలు గంపెడయినను సరిగావు. నంతోషించుటయను సంపద విద్యానంతులయి గుణవంతులయిన పు(తులనుజూచి సంతోషించుట యను సంపద మవో పుణ్యులకు గాని యెల్లవారికి లభింపదు. చోషవలు విడ్ణలకు విద్యాభ్యాసము చేయింపమి తల్లిదం[డుల దోషము, వితమనాానననాచాహాననననననననననననననననననననన ననన నననానననననసక కళ

ననన విద్వాంసుడగుట తల్లిదం([డులచేత శికితుడయి బాలుడు విద్వాంసుండగును గాని పుట్టగానే విద్వాంసుడు గాండుం కార్యసిద్ధి పురుషకారముచేత గార్యములు సిద్ధించును; రిత్తకోరికలచేత సిద్ధింపవు. దొష్కరము - దూష్కరము గానిది. కొంగను మాటలాడించుట దుష్కరము గాని, చిలుకను పలికించుట దుష్కరము గాదు. గుణ హీనుండు సద్వంళమందు గుజణహీనుండు పుట్టండు. పద్మరాగముల గనిలో గాజుపుట్టునా? గురుజన శిత ఎట్టి రత్నమయినను సాన పెట్టక (పకాశింపనట్లు బాలుడెట్టి వాండయినను గురుజన శిక్ష లేక ప్రకాశింపండు. సజ్జన సావాసము “పూవులతోం గూడిన నారకు వాసన గలిగినట్లు సజ్జ్బనులతోడ సావాసించు మూర్మునకు మంచి గుణము గలుగుట సొజము”' (శేయవులకు వదూలవు సాధుసాంగత్యము సర్వ(శేయములకు మూలము. విధి ఎవ్వరికైనను విధి తప్పించుకోవశముగాదు. విధి (తప్పులకు లోఐడని జంతునొక్కటి లోకమందుండదు. విచారించి చేసిన పని సర్వవిధముల విచారింపని పని చేయరాదు. చక్కగా విచారించి చేసిన పనికి హాని యెప్పటికి రాదు. ననానాననననననననననననిననాననపాననవనవననపానననననణణనననిన పవన నసనవననాహాననననెన్‌ ళ7

ననన ననన ననన ననన కొణవమూలిన ళంకలు కొణమాలిన శంకలు తెచ్చుకొని భోజనము మానుకోవచ్చునా? మానుకొని యేలాగుః (తుకవచ్చును? దొఃఖభఖాగులు ఈర్వాాళువు, జుగుప్పానంతుడు, నిస్పంతోషి, (కోధనుడంు, నిత్యళంకి తుడ; పరభాగ్యోపజీవియునను వారాజుగురు దుఃఖభాగులని నీతి కోవిదులు చెప్పుదురు. లోభవుఎ గొప్పు శాస్త్రములు చదివి మిక్కిలి వినికిడి గలిగి పరుల సంశయములనువారింప నేర్చుగలవా( సహితము లోభము నల్ల వివేకము పోంగొట్టుకొని శ్లేశపడి యెదరు. ఆహా | లోభమెం! చెడు గుణము! అన్ని యిడుములకు లోభము కారణము. వృదృడం ఎవ్వడు బుద్ధిమంతుండో వాండు వృదృుడు గాని, యేండ్లు మీజిన వాడా వృదృండు? ఆపదలు ఆపదలు రాంగలప్పుడు మంచి సహితము చెడుగగుచున్నది, కాపురుష లతణము విపక్కాలమందు విస్మయము కాపురుష లక్షణము. సంఘీఖానము సంఘీభవించి యెంతటి కార్యమైన సాధింపవచ్చును. గడ్డిపరకలు సహితము వెంటి గానేర్చడి మదపుటేనుంగును ఐంధించుచున్నవి. హితులు లోకమందు మాతాపితలు, మిథత్రుండను వీరు మువ్వురే హితులు తక్కిన వారందణు (ప్రయోజనము. బట్టి హితులగుచున్నారు. కర్మఫులము ఇది మా పూర్వ జన్మ కర్మమునకు ఫలము. చేసిన కర్మమనుభవింపకతీలునా? శవానావానాసనానననాతానలననానిననాననిననపనలననన నాననా నననపననననవననానననననననననననా 68

ననన తన్నుమూలిన ధర్మము తన్నుమౌని పరుల రక్షీింసవలెననుట నీతిగాదు. తన్ను మాలిన ధర్మము మొదలువెడ్డ వేరము గలదా? పురుషార్థములు తాను (ఐదికి కదా సమస్త పురుషార్థములు సాధించుకోనలె? తానులోయిన తరువాత చేనితో నయినంబఐనియేమి? మంచివారికివచ్చిన కీడు ప్రాజ్ఞుండు తనబీవితమునయిన మౌానుకొనిమంచివారికి వచ్చిన కీడు తొలంగింపవలెనని వీచి కోవిదులు చెప్పుదురు. యుళవలం అనిత్యమైన మలినమైన కాయముచేత నిత్యమై నిర్మలమైన యశము లఖించెనా దానికంటె లాభము కలదా? కీర్తి పోగొట్టుకొనవచ్చునా? శరీరముషణభంగురము, గుణములు కల్పాంత స్థాయులు ఇట్టీ శరీరమునపేక్షించి కీర్తి పోగొట్టు కొనవచ్చునా? పూర్వక ర్మవు యెంతవారికి గాని పూర్వకర్మమనుభవింపక తీజదు. సజజనదర్శనము సజ్జన దర్శనము సమస్త దోషములు పోంగొట్టును. సర్వ శుభములిచ్చునని పెద్దలు చెప్పుదురు. కులశీలవలులు కులశీలములు తెలియక యెవ్వరికిగాని తావిచ్చుకు తగదు. కానున్నది కొక మానదు. కానున్నది కాఠకమానదు - జోటిలో.( దలదూర్చి రోకటి పోటునకు వేణవదీబునా? 'అాాననననననననననననననాననంనననాణణంననంనంవానదననననననననననననననననననననని 69

కనన ననా! గంణ దోషవఎలు గుణదోషవములు విచారించి వీండు పూజ్యుడు వీడు వధ్యుడని నిర్ణయింపవలెంగాని జాథిమా(తముచేత నిర్ణయింప గూడునా? గృహస్థ ధర్మము శత్రువునకయినను గృహమునకు వచ్చినవాని కాతిధ్యము చేయవలసినది. ధనములేని పతమున మంచి మాటలతోనైన సత్కరింపవలెను. ఉస్సురని యింటికి వచ్చిన యతిధి పోరాదు. అది మిక్కిలి పాపమునకు మూలము. ఖభూతదయు భూథదయగలవాంే సర్వ ధర్మములుచేసినవాండు. అదిలేని వాండు చేసియు చేయనివాయె. కగడపటందాను తేసిన ధర్మనులు తనకు సహాయమయి వచ్చును గాని తక్కినది యేదియు లోకములోనిది తోడరాంబోదు. విద్వాంసుడు విద్వాంసుడు లేనిచోట స్వల్చ్పబుద్దియు సమ్మానింపంబడుచున్నాడు. (మూనాలేని దేళశమందాముదపు చెట్టు మహావృకముగాదా? చుహాత్ములు వీండు తనవాండని వీండు పరుండని యెన్నిళ లఘుబుద్యలకు, వుహాత్ములకు లోకమేకుటుంబము. మి(తులు ళ(తులు వీనికి వీండు మి(తము, వీనికి వీండు శతువని నియమము గలదా? వ్యవహారముచేతనే మి(కులుగాని శత్రువులు గాని కలుగుచున్నారు. చేటుంగాలవు చేటు6 గాలము దాపించిన వాండు హితుల మాటయేలవిను। దుష్టులనలన భయువు పరులకు నేను గీడుచేయంబోను. వారు నాకొక కీడువేయబోరని నమ్మరాదు. మంచివారికి సహితము దుష్టులవలన భయము గలదు, అభాలానాలనాలననాలనానననననలనననననననననననాన ననన ననన ననన 7ెత్రి

ననన

పోంగాలము దాపించినవారు పోంగాలనటు దాపించినవారు దీపనిర్వాణగంధవలట, నరుంధతిని, మిత్రవాక్యమును మూర్కొనరు, కనరు, వినరని పెద్దలు చెప్పుదురు.

పయోవఎఖవిషకుంభవలం

(పత్యక్షమందిచ్చకములాడి పరోతమందు€ గార్యహాని చేయు సంగాతకాండు పయోముఖ విషకుంభము వంటివాండు. అట్టివాని సొంగత్యమవశళ్యము మానుకోవలెను.

సజ్జన దుర్గన సాంగత్యము సజ్జన సాంగత్యము వలన సర్వ(శ్రేయములవలె, దుర్దన సాంగత్యమున సర్వానర్థములు ప్రాప్తించును. దానికి సంశయములేదు,

నాలిక తీపు - లోన విషము శేనె మాటలకు మోసపోయితిని. నాలికతీపు, లోన విషమని యెజుంగుదునా?

ఉరహాని గోరువారు పరులకు హాని చేయగోరువారు తామేచెడిపోదురు. చ పలునితోమై తి చపలునితో మై(తి సర్వదాచేయరాదు. దాయతోసాంగత్యవఎ ఎంతమంచి వానితో గాని దాయతో సొంగత్యము చేయరాదు. శక్యాళకృవఎలు అళక్యము శక్యముగాంబోదు. శక్యమళక్యముగాంబోదు. జలము మీంద బండ్లు నేలమీంద నావలునడుచునా? ఏలయందని (మౌని పండ్ల కజ్టు చాంచెదవు? 71

ననన ననన ననన! దుర్హ్దన సజ్జన లకతజణములు మృద్ధ్దటమువలె దుర్దనుని సులభముగా ఖేదింప వచ్చును గాని, సంధింపంగూడదు. “హేమఘటమందు వలె సుజ్జనుని యందీ లకణము విపరీతమైయుండును. (దవత్వమువళల్ల సర్వ లోహములును, నిమిత్తమువలన మృగపతులును, భయలోభమువలన మూర్ములున, దర్శనము వలన సజ్జనులును గలిసికొందురు. మణియు శుచిత్వము, త్యాగము, శౌర్యమః సుఖదుఃఖముల యందు సొమౌన్యము, దొ&ణ్యము, స్నేహము, సత్యవర్తనమును సుహ దుణములని చెప్పుదురు. సజ్జన సల్గాపము పీతి పూర్వకమైన సజ్జన సల్గ్లాపమువలె గంధ సారమును, హిమాంబుపూరమును, వారిజాతవారమును (శమము పోంగొట్టంజాలవు. దుర్ణన మానస లకణము దుర్దనుడు తలచునది యొకటి, చెప్పునది యొకటి, చేయునది యొకటియైయుండును స్థాన (భంళనలు దంతములు, కేశములు, నఖములు, నరులును స్థానభంశము బొందిరేని రాజింపరు. కౌబ్టీ మతిమంతుండీ యర్థము తెలిసికొని స్థానము మౌరవలెనను బుద్ధిమానుకోవలెను. స్థానము మారుట గజములు , సింహములు, సత్పురుషులును స్థానము విడిచి విచ్చలవిడి సంచరింతురు. కాకములు, మృగములు, కాపురుషులును స్థానముమానంజాలక వినాశముయొందుదురు. న్థానాంతరము చోటు ముందు చోటు చూచి, పాదము మోపి కదా వెనుకటి పాదమెత్తవలెను? అట్లు స్థానాంతరము విచారించుకొనక పూర్వస్థానము మారరాదు. ధర్మములు - నడచుకోలు పరులకు వలసినన్ని ధర్మములు చెప్పవచ్చునుగాని, తొను నడుచుతోలు దుష్కరముగదా? చనఐనాణలనానాననాలననననవననలవనననాననపననననావనానననననననానా ననన ననన నా 72

ననన మానవలసిన దేశము 'సమ్మానము, జీవనము, బౌంధవులు, విద్యాగమమును లేని దేశము మానవలెనని పెద్దలు చెప్పుదురు. 'పేరాస

ఉన్నంతలో జరుపుకోవలెను గాని విస్తరించి పదార్థ సంగ్రహము చేయవలెనని పేరాస పడరాదు.

ధనవుహివు ధనము గలవాండే బలవంతుడు. ధనము గలవాంయే పండితుడు. ధనము సర్వ(శ్రేయములకు నిదానము. ధనము లేనివాని జీవనమేల? అర్ధపరిహీనునకు నిరంతర ఖేదము సంభవించును. నిరంతర ఖేదమువలన బుద్ది హీనత్వము ప్రాప్తించును. బుద్ధిహీనత వలన సమస్త కార్యములు నిదాఘనదీ పూరములట్లు వినాశము నొందును. ధనవంతునికే పొరుషవమును, మేధాసంపత్తియు, బంధు మిథత్రులును కలుగుదురు.

దారి[ద్యము పుత్ర మిత్ర విరహితుని గృహమును మూర్ముని చిత్తమును శూన్యములు. దారి(ద్యము సర్వ శూన్యము. దారిద్యము కంటె మరణము మేలు. నురణమాపాత యాతనావహము, దారిద్యము యావట్టీవము తీవ్రవేదనాకరము. ఇం[ద్రియముల, నామమున, బుద్ధిని, వచోధోరణీని బురుషుండు తొంటివాడంయ్యు ధనమును బౌసిన క్షణముననీ లాతి వాండగును. ఇది మహాచితము!

(పకాశింపజేయదగనివి అర్ధనాళము, మనస్తాపము, గృహమందలిదుశ్చరితము, వంచనము పరాభవమును (బకాశింపంజేయందగదని పెద్దలు చెప్పుదురు. మానవంళఈుండు దైవానుకూల్యము లేక పొరుషముచెడి నప్పుడు మౌననంతునికి వనవాసముకంటె సుఖము లేదు. కుసుమస్తబకము వలె మానవంతుడు సర్వజనుల మూర్థముమీందనయిన నుండవలె లేదా వనమందు సమసిపోవలె. నాననననతనననననననననాడనన పనన నసననననననవననపనననినననసనిననాలననా ననన 73

ననన ననన ననన మానవంతునికి సూర్తులు ఒక(ముక్కడిని యాచించుటకంటె నిప్పులో అడి శరీరము తొజంగుటమేలు. అన్ఫక మౌడుటకంటె వూనము పేలు. పరధనాపహరణముకంటె. ధరియుట వుంచిది వినీకహీంనుండయిన (ప్రభువును సేవించుట కంటె వనవాసముత్తమము. యాచనావృత్తి యౌచించుకొని(తుకుట కంటె మురణము(శ్రేయము. సేవావృత్తి నూనమునువళె యౌచనావృత్తి సమస్త గౌరవమును హరించును. ఒకరి యిల్లు కాచి, వారి పెట్టువోంతలకు దోసిలి యొగ్గి యునికియు మిక్కిలి నింద్యము. లోభవు లోభము మోహమును బుట్టించును. మోహము దుఃఖమునుత్పాదించును. దుఃఖము జ్వలనము వలె స్వాశయమునకు నాళనము పుట్టించును కాంబట్టీ లోభవలునకు బుద్దిమంతుండు లోపడండు. ధన లోభము ఆహా! ధన లోభము సర్వాపదలకు మూలము గదొ! తద్వర్ణనము కంటె లోకమందు సుఖవేదియు లేదు. ఆళ దిగినాడిన వాండే సత్పురుషుడు వాండే సర్వళాన్త్రుములు చదివినవాండు. వాండే సర్వధర్మములాచరించినవాడు. ఉదర పోషణము ఉదరము కయి పరుల గోరక (ప్రాప్త లాభమునకు సంతోషించువాండొక్కండు లోకమందు ధన్యుడు. వాడేసుఖి. తత్తతృర్మ్శ్మానురూపముగా దేహికి దుఃఖములట్లు సుఖములు కోరకయే. 'పాప్తించుచున్నవి. అందులకయి ప్రయాస పొటునిరర్థకము. దైవ రక్షణము శిలాంతరాళవాందలి కప్పను భరించెడి దయావుయుడైన యీాళ్వరుడు నన్ను గాపాడరుండునా? అన్భుత తుల్యములు సత్సంగతి కంటె లోకమందు మేలేదియు లేదు. సంసార విషవృక్షమునకు రెండు ఫలములను తతుల్యములు. కావ్యామృుతరసాపానమొక్కటి, సజ్జన సంగతి యొకటి. శానాననణననానననననననననననననననననననననా నాల ననననననాననననవనననాననననననమననాన 74

లన ననన ననన ధనము - ధర్మము అర్భవుఎలు నిత్యవలలు గావు. యౌవనవఎ రురీవేగతుల్యవలు, జీవనవలు బుద్చుద'ప్రాయము. కాబట్టి బుద్ధిమంతుడు సత్వరముగా ధర్మము సమౌచరింపవలెను. సమౌచరింపనివాండు పశ్చాత్తాపము. బొంది ళోకాగ్ని సంతుప్పుండగును, ధనమునకు త్యాగవే రకణము ఠటాకోదర జలమునకు€ ఐరీవాహమువలె సమార్జిత విత్తములకుల ద్యాగమేరక్షణము. ధనము పాంతజణిలో దాపరికము చేయుట దాని వినాళశనమునకు దారి చేయుటగాని వేజుగాదు. వాయికట్టి కడుపు కళ్ళి ధనము గడించు వాండు పరులకయి మోపు మోయువానియట్లు శ్లేశమునకు మా(శము పా(త్రము ల ధనము - భోగము భోగ త్యాగములకు వినియోగింపని దనముండుట వలన ఫలమేమి? పోకడ వలన హోనియేమి? లోఖి ధనికుండయ్యు భోగవిరహముచే దరిదునితో సమానుయయే. ధనము - లోఖము అయినను లోఖికి ధనార్జన రక్షణహానులయందు దుఃఖమొక్కటీ పోషము. లోఖి తన ధనము పేదలకు ౯ బెట్టడు. చుట్టములకు వినియోగింపండు. తొనుంగుడువండు. కడపట నేలపాలో దొంగలపాలో చేయుచున్నాడు. లోకఠవుందా దుర్ల భవులు 'పియ వచనములతోటి దానము, గర్వసహితము గాని జ్ఞానము, తమా సహితమైన శౌర్యము, త్యాగయుక్తముయిన విత్తమనియెడు నాలుగు లోకమందు దుర్లభములు. ధనము - అతి సంచయేచ్చ బుద్ధిమంశునకు సర్వదా ధనార్జ్షన మావళ్యక కార్యమే కాని యతి సంచయేచ్చ తగదు. ఉత్తవు జీవనము ఒరుల కిచ్చి తాను భుజించినదే తన సొత్తు పరులకీక , తానుగుడువక కూండబెట్టీన (ద్రవ్యము చచ్చిన తజి వెంటరాంబోదు. -శివివావాననననననవనాచాననననాననాననమానానన్తానాలహమావాననినాననమానననపతనానవిమాసానానాననతపనానా ననన 75

ననన ననన ననన బుద్దివుంతులు బుద్దిమంతులు రానిదానికదురు చూడరు. పోయినదానికి వగవరు. విపత్తు వచ్చినప్పుడు వితాకు పడరు. విద్వాంసుడు పురుషుడెవ్వండు [కియావంతుండో వాడు విద్వాంసుడు. రోగుల కౌషధము పేరు చెప్పిన మౌ(తమున రోగ కాంతి గొణోదు. వివేక హీనునికి శాశ్రు జానము (గుడ్డివానికి స్వహస్త దీపమువలె నిష్ఫలము, ఆపత్సంపదలు దేహికాపత్సంపదలు పర్యాయమున రాకడ సహజము అర్ధములు నిత్యము గావనియెడు 'నెజుక గలవాండు తన్నాళము నకు వగవండు. అర్ధము లేకున్న ధీరునకు లోకనుందు మాన్యత కొజంతవడదు. పుష్కలముగా ధనము గలిగియున్నను, మ(దునకు గారవము రాబోదు. సింహమునకు గలిగిన నైసర్గిక తేజము శ్వానమునకు నూజు బంగారు సొమ్ములు పెట్టినను రాదు. పుట్సించిన వాడాహారము కల్పింకపోండు వలాగుననైనం బుట్టీంచిన వాండాహారము కల్పింపక పోండు. చూడు - జంతువు గర్భమునుండి నేల జారంగానే తల్లిజొమ్ముచేంపుచున్నది. కాయుట్టి జీవన్నార్ధము మిక్కిలి యాయాసంపాటు సయితము వ్యర్థము. ఎవ్వండు హంసములను, ళుకచులను, మయూరములను శుక్త్రహరితచిత్రములం గావించె. నాయీశ్వరుడాయాజంతువులకు( దత్తదనురూపమయిన వృత్తిని గల్పించువాండు. మూఢులీయర్థమెజుంగఠ వృత్తికయి పడరాని పొట్లు పడి కాలము వ్యర్థముగా ౯ బోగొట్టుచున్నారు. ధనతృష్ట విత్తము గడన యందొక దుఃఖము, కొపుదలయందోక దుఃఖము, వినాళమందొక దుఃఖము పుట్టించుచున్నది. ఇట్లు దుఃఖైకమూలమయిన విత్తమేల? కాల్చనా? ధర్మార్ధము ధనము గోరుట కంటెని స్పృహత్వము మంచిది. ''అడుసుతొక్కనేల, కాలుగడుగనేల''? ఆకాళవునందు( బకులచేత, భూమియందు వ్యాళములచేత, జలములయందు మీనములవేత మాంసము భకీంపం ఐడినట్లు సర్వత్ర విత్తవంతుడు భక్షింపబడియెడును. కాంబట్సీ ధనతృష్ట చూని కోలు వివేక కార్యవలు తృష్టయెఎకటి వూనెనా? 76

ననన ననన యౌవలదరి[దుండెవడు? ధనికుడెవడు? దాని౭న్వండెడ మిచ్చును? వాని మూర్చమే దాస్యమునకు సింహాసనము. వుహాత్ములు (పపణయము లావురణాంతములు, కోపములు తీతణ భంగురములు, త్యాగములు నిళ్ళంకములు నగుట మహాత్ములకు సహజము. శరణాగత రతణచు సర్వదానములు, సర్వ్మవతములు, 'సర్వయాగములు శరణాగత రకణముతో సరీకొవు. శరణాగతును పేకించుటకంటె దురితము లేదని ధర్మజ్ఞులు చెప్పుదురు. పూర్వ కర్మ ఫలము ఎట్సీ బుద్ధివుంతునకు€ గాని, యెట్సీ బుద్గిహీనునకు€ గొని దుఃఖవె, సుఖవెోా టేకొాలవుందే దియనుభవింపవలెనో యది యనుభవింపక తీజదు. (పాణులకు సుఖదుఃఖములు సహజములు. ప్రాప్తించిన దుఃఖమునకు విషాదపడరాదు. మేలు కీళ్ళు మనలోపల నొక్కరికి వచ్చిన మేలుగీళ్ళకు మనమందణము పాలివారము. వాజీజ్యవు అర్భనటు పురుషార్భవులలోపల నుత్తవునుఎు అర్భనంతున కసాధ్యవు లోకమందేదియుంగానము. కాంబట్టీ పురుషుండు న్యాయము తప్పక యేయుపాయము చేతనయినను [దవ్యము సంపాదింపవలెను. ఇంత సంపాదించితినింేలయని తనియరాదు. బుద్ధిమంతుడు జరానమురణములు లేని వానివలె విద్యాధనములు గడియింపవలెనని పెద్దలు చెప్పుదురు. ధనార్జనమునకు సాధనములు పెక్కులు గలవు. వాని లోపల వాణిజ్యము సర్వ పప్రకారములచే మేలయి కానయిడుచున్నది. దైవగతి ఎట్టి పొరుషము గాని దైవగతి విపరీత మయినప్పుడు పనికి రాదం. కీడో మేలో యేకాలమందేది రావలెనో యది రాకమానదు. కాంబట్టీ యొకని యిమ్ముదప్పీవచ్చినపుడు వెనుణడరాదు. వెను. ఐడితిమిపో దానిచేత సాధ్యమేమి? 77

వమురణవుు ** ఆయువు గట్టిగా నుండెనా, మహామృత్యువు వాతంజొచ్చియయిన మరలి రావచ్చును. కాలము సమీపించెనా, కోటి వేల్పులయిన మరణము మానుపజాలరు” జద్దనోరు పిట్టథొంచెము కూత ఘనమన్నట్లు తమ[దజంతువునకు సయితము పెద్ద నోరుండవచ్చును. రాజాను[గహవలం రాజాను([గహము బొందినవానికి సర్వసంపదలు గలుగును. రాజుకొలువ్వు ఈతరడెత్తువార్‌చేతి విడ్డగాని యొకతెన్నునలోవు వాండు గాండు. ఇట్టి వాని తొలువు మిక్కిలి కష్టము. శవా వృత్తి ఉదరపోషణము కయి పరులకు శరీర మమ్ముకొనుట మిక్కిలి హేయము. పరాయత్త వర్తనుండు మృతకల్పుండు అయినను సేవకుండు స్వకృత్యములయందు స్వామి చేత మన్ననలం ఐడసెనా. సేవాదుఃఖము కొంత విస్తరించును. ఉపేశీతుడయ్యెనా దానికంటె దుఃఖము లేదు. పరాళభూతుండయ్యెనేని. జెప్పవలసినదేమి? స్వచ్చంద వృత్తి "సేవావృత్తిచే వచ్చు పాయసము కంటె స్వచ్చంద వృత్తిచే వచ్చు గంజి మేలు. జోలిమాలిన పని జోలిమాలిన పని పయిం వెట్టుకున్న వాండు మేకును వెజికిన కోతి వలెం దప్పక ముప్పు తెందును. పాటెజుంగని దొర పాటెజుంగని దొరను సేవించుట కంటె మిన్నకుంట మేలు. భృత్య్యధ ర్మవు ఒక పోరామి వచ్చినప్పుడు స్వామి దోషములు దడవియు'పేశ్షించి యుంట భృత్యునకు ధర్మము గాదు. వననానానననననాణనననననచనంననననననననననననాతాననననననాననననన ననన 78

లన ననన ననన ననన కృత ఘ్నుండు స్వామి రమణము విచారింపక సేవకుండు స్వార్ధపరుండయి స్వఠకృత్యమునందు. (బవర్తింపదేని శృతఘ్పుడగును. పరాధికారము పయి. బెట్టుకోరాదు.

నీవు పాపిష్ణుండవు దొసగు పొసంగినప్పుడు స్వామి కార్యము పేకించిలివి. ఇంతటితో నేదియు మునిగిపోదు, నీ పని నాచీత గాదా?చూడు వునయేలికనిప్పుడం “పబోధించెదను అని చెప్పి గట్టిగా ఓం పెట్టెను. అంతనా మడీవేలు మేలుకొని, నిద్రాభంగ మాయెనని మహా కోపముతో లేచియొకబడియతో గాడిదను మోదెను, ఆయమందా మోదు తాకుట వేసి యా గాడిద ప్రాణమును విడిచెను. కాబట్టీ పరాధి కారము మనము పయి బెట్టు కోరాదు.

ఉత్తమ జీవితము ద్విరదము కరము ధీరముగా విలోకించుచు సారెకాధోరణాపలాలితమై మెల్లగా గబళము గొనియెడిని. గారవము కలవానికి వినయ వచనములతో గోరికకు మీజనిత్తురు. అనవద్యమగు విద్యచే నవ(కమగు వి(కమముపే నిరపాయమైన యుపాయముచే నృపాలుర మెచ్చు వడసిన వానిమనుగడయేమనుగడ. గణువతనము మానక తన కలిమి కొలదిని లాతులకు మేలొనరించు వాని జీవన మొక్క నాటిది యయినంజాలును, (ద్విరదము = ఏనుగు, కరము = తొండము, లాతులకు = యితరులకు)

అధవు జీవితము హీనుడెంత దీనభానముతో వేడీనను వాని కెవ్వరును దనియ బెట్టరు. శునకము సయితము కమికెడన్నము దినిమనలేదా? స్వోదరమా(త పూరకమగు కరటము చిరకాలము మనిన ఫలమేమి? అలతిజలముచే మొరపనేల వెల్లివొడిచినట్లు కొలది లాభముచే ముదునందు హర్షము వనొడమును. (కరటము= కొకీ)

పళు ఈుల్యుడం హీతాహీత వివేకము లేక విహిత కర్మలు మౌని స్వోదర మాత్రము పూరింపగోరువాడు పళుతుల్యుడు.

పవి[ఠ జన్మయైన వృషభము భారవాహియయి, తృణమా(త్రాళశనమయి, కృష్యాదికర్మల కఠత్యంతోపకారకమయి పవి[త్ర జన్మయైన వృషభము నరపళువు కంటే మేలు గాదే? వినానననసయసాననతనాదానాాననననా నన ననపననానానానా వనము నామననామాంంననానివామాసలపవనానానానలననిన 79

ననన ననన (పధానత్వము ఐడయుట పురాకృత సుకృతమువలన (బజ్ఞానంతు డౌను (పాజ్ఞుండు రాజపూజి తుడవును. రాజసమ్మానముచేత (బజ్జమిక్కిలి (పకాశించును. వాని వలన దం(తా వాపములు నడప సమర్శుడవును. ఆ సామర్థ్యము చేతల (బధానత్వము ఐడయును. ఇనాలోకయోగవు ఎట్టీ (పజ్ఞావంతుండుగాని పేటి కాంతర్గత రత్నముంబోలె నినాలోక యోగములేక 'పకాశీంపండు. సొధువర్తనుండు పురుషుండు సాధువర్తనుండయ్యెనేని సర్వలోక పూజ్యుండగును, కానిచో గర్హుుండగును. మానావమానములు పవర్తనాయత్తము లయి యుండును, గుణవంతుడని పేరువడుట దు ర్లభము. లాంతి విధము సులభము. మహాగ్రావమును గ్రావాగ్రమునెక్కించుట యుంబోలెం(గిందికి (దోయుట దుష్కరముగాదు. (నుహాగావము= గొప్పురాతిని) వివేకము చాలని రాజు భృత్యుల గుణ దోషములయందు వివేకము చాలని రాజును గొలుచుట దుష్కరము. పండితుడు - పావురుడు ధీమంతులకు€ బరుల భావము సుగముమై యుండును. తురంగ మాతం గాదులు సహితము చెప్పిన యర్థము (గహించి వహనాది కొర్యములం6 బవర్తిల్లుచున్నవి. పరీంగి తావగాహీ యయిన బుద్ధి యొక్కటియే పండితునకు విశేషము. అదిలేనినాండు పండితునకు. బామరుని కంటె హోషమేమి? రొజులకొలువృ రాజుల కొలువు కోరువారు మెలంకువ గలిగి 'ప్రవర్తింపవలెను. వారి చిత్త వృత్తియెజిగి 'మెలంగుట కడింది. అది స్వచ్చంద వృత్తివంటిది గాదు. బుద్ధివుంతునకసాధ్యవెఎకటిలేదు ఉద్యోగికి దూర భూమియు, విద్వాంసునకు. ఐరదేశమును (వియవాదికి శత్రువును లేని యట్లు బుద్ధిముంతునకసాధ్యమొకటిలేదు. తవనాపవవవననననవనదనడినానవనననననననననననననననననననననన న 80

కనన! చమతుష్కంతునకే దీపంబు సదసద్వివేక సంపన్నుడయిన (పభువునకు మాబోటి౧ తుదులవలన నరయందగిన యర్ధంబొకటి గలదేయని విచారింపలునిలేదు. చమష్యంతునకే దీపంబుగాని యంధునకుం గొజయగునే? వివేకము పుట్టింప సవుర్భంబు లు నాలుగు బహుదే ళాటనంబును, బఐహు[శుతుల తోడ నిరంతర సొంగత్యంబునాు, గావ్య శాస్త్రవిచారంబును, రాజా స్థానంబుల ఐహుకాల సేవనంబును బురుషున కెట్టివానికేని వివేకంబు పుట్టింప 'సవుర్ధంబులయియుండు. ఈ నాలుగింట నొక్కండే నెవ్వానికి లేకుండవాండు కూపస్థవుండరాకంబుంబోలెందన ముక్కునకుం జక్కని మీందిదె యౌకాళంబు, తన గొందియ లోకంబని యెంచి స్వజీవనమా(తంబునకుం దుష్టివొంది లోకవృత్తంబున మూఢుండయినశియించును. ఉత్తవుళూరుడు లోకంబుననుత్తముండగు ళూరునకుంబర (పకర్షంబు సహ్యంబగు నే? అలంతివాని నేనింబగవాని నొప్పరి కీంజన తన లాంతి వాని వెప్పనేల? ఎట్టీవాని కేనింబలద ర్పంబున్ణఐగతు నొప్పరికించం నట్టి వాని కళక్తి ఫీరుత్వంబులు లోకులారోపింతురు. వలదని వాకొనకుండ వూంకుట నోళులు (గవ్మునచ్చునే? (పరప్రకర్షంబు = ఇతరుల యఖిశయము) సవివుర్శంబు ఎద్దీయేని సవిమర్శంబుగల బరికింపకకాని యున్నతెజంగెజణుంగం బడదుగదా? శక్తి సంపన్నుండు (పభంజనుండు వముహాభూజంబుల భంజించుగాని వినతంబులగు తృణవితానంబులు పెకలింపం గడంగునెట్లు? శక్తి సంపన్నుండు దన్ను మాజుకొను వానియందు దనబలంబు వెలయించు€ గౌని ముక్కడుల లెక్కింపడు. ( పభంజనుండు = మహావాయువు, మహా భౌూజంబులు = పెద్దవృతవుఎలు, భంజించు = ఊడంగొట్టు, వినత౦బులు = అజంగియున్నవి, తృణవితానంబులు = గడ్డిపోచలు ) తన్నుగట్టు. (దాళ్ళు తన్నుగట్టుందాళ్ళు దాందెచ్చుకొన్నట్టు 81

ననన దైవ 'పతికూలము దైవంబు (పతికూలంబయినంబురుషకారంబెల్ల వ్యర్థంబయి చను. పరుల సొమ్ము తృణమ్మైనల ఐరుల సొమ్ము గొనంజనదు. (పమూదము వాటీల్లుటు ఎట్టీధీమంతునకే నొర్కొక్క కాలంబునం(ప్రమాదంబు వాటిల్లుట స్వాభావికంబు, దానికి వగవంఐని లేదు. (పతీకారవలట వినాళోన్యుఖ కార్యంబు వేలు వజణచుటకు ఖావ్యర్భ సం(గహంబున కనర్య (పతీకారంబునకు నర్హంబగు మం(తంబే(శేయంబు, కావున నదియ యిపుడు కర్తవ్యంబు. ఉపాయము ఉపాయంబుచే నేయది శక్యృంబగు, నాయది పరా(కమశళతంబు చేతనయిన శక్యంబు గాదు. పురుషార్థ ధర్మములు పురుషార్థంబర్థించువారికవ శ్యాచ రణీయంబులగు ధర్మంబులు వినుండు. సకల దోషంబులకు మూలంబయిన లోభంబు విసర్జింపవలయును. సర్వభూతములయందు సదయుండయి యుండవలెను. ఆలోభంబును, భూతదయయు లేని వానికీ సర్వధర్మంబులనుష్టితంబులయ్యు నిరర్ధకంబులగు, జీవనము క్షణభంగురము గావున మోసపోక, పురుషుండు కాలంబుపుచ్చక యుత్తను ధర్మంబులనుష్టింపవలయును. వరాయికులయుందు వర్తనము మౌాయికులయందు బుద్ధిమంతుండు మౌయావియయి టప్రవర్తింపవలె గాని బుజువుగా (టబవర్తింపంగూడదు. బుద్ధిఐబలము గొప్పది. బుద్ధిబలంబుగలవానికిం దక్కు బలంబు లేకుండినంగొజంతలేదు. ధీశక్తి విరహితునకుం దక్కుంగల బలిమి యెంత గల్గిన నసత్కల్బంబయిచను. ఎంతబలవంతునయిన బుద్ధిబలంబుచే గెలువ వచ్చును. శేలును కువ్ముర పురువనుట కుట్టినందేలండ్రు, కుట్టకమున్నంగుమ్మరపురువం(డ్రు గాదె? ననన 82

ననన చక్కెర చేందనుట చక్కెరందిని చేందనవచ్చునే? స్వామి[(దోహుల 'సఖ్యము స్వామిహితంబు కాండీంచువాడు స్వప్నావస్టయందయిన స్వామి[,దోహులతోడ సఖ్యంబునకు6 బాలుపడునె? సాహస కార్యము

సాహసంపడియొక్క కార్యంబు చేయంజనదు; “సహసావిదధీతన[కీియాం' అని నీతి తోవిదులు వక్కాణింతురు.

దూరవిచారణ దూరంబువిచారించి చేసిన దానం గొణంతలేదు.

రాజ(దోహుల వెలార్పంజనదు అంతరంబెజింగి రాజదోహుంబు గావించిన వానిని సర్వవిధంబుల వెలార్పంజనదు. వెలార్చిన వాండు వగణగరాడి పగసాధింపల గోరు గాని తన చేసిన దోషంబు పరికింపంబోండు. మనకప్పుడు గోరంబోవు పని గొడ్డటం దీర్చవలసి వచ్చును. అపాయంబురోయుభఖృత్యడం

అధీకుండు తనకు నపాయంబురోయుభృత్యునుపేకింపజనదు.

భృత్య్యహితవు ఆరోగ్యము గోరు వాండు చికిత్సకుని నలననౌషధంబు వోలె, (శీయంబు గాండించు నాయకుండు భృత్యుని వలన హితం ఐవళ్యంబు (గ్రహింపవలయును.

పరునింజే ర్చుట స్వరూపంబెజుంగక పరునింజేరిచిన వాని కవళ్ళము హాని సంభవించును.

శ(తఈువు నొప్పురికించుట నీతికోవిదుండు శా(తవుని తు[దునే నొప్పరికింపంజనదు. వాన నడడననానననననమనననననన ణప నననినమానా చసన 83

లలన ననన! నీచులు - సాధువులు నీచాః కలహమిచ్చన్తి సన్ఫిమిచృన్తి సాధవఃయని ధర్మజ్ఞులు వచియింతురు గాదె? అతీత కార్యంబునకు విచారపడుట అలీఠ కార్యంబునకు విచారం పడనయ్యెడు ఫలంబేమి? ఎన్నండు టేనికి బానిస తనంబునకుం బూనుకొంటిమి , నాండె మృత్యువు నోరం జొచ్చితిమి. ఇందులకయి యిప్పుడు వగచుట గతజలసేతు బంధనంబు. సాధువులంజెణుపనొడి గట్టి న వారుం అకారణంబుగ జేనికిట్టి బెట్టిదంపు6 (గగోధంబు పుట్టించి సాధువులం జెజణుపనొడి గట్టిన పుణ్యాత్ములా బ్రహ్మ కల్పాంతంబుమని యెదరుగాంబోలు! సర్బంబులకు విషంబుంబోలె ఖలులకు దోషంబు సహజంబు వారింజెప్పనేల? టే నియవివేకవుఎ టీనియవివేకంబు సర్వానర్ధంబులకు మూలంబు. పార్టివుండెద్దీనెననినం గొట్టం బునం గట్టింపుమనవాండయ్యె నేని లెంకలు కొంకుమాని యిచ్చకువచ్చినట్లు టీని నకార్యంబులకు లోంచి యళోహానింబుట్టించి పరలోకదూరురం వేయుదురు. వివేకరహితుండగు దొరంగొలుచుట నిష్ఫలంబగుట మాథతంబు కాదు - ప్రాణహానియు నాపొదించు. రాగ ద్వేష దూషితాత్ములు రాగద్వేష దూషితాత్ముల నమూనసంబులు సాధువుల యందును వికృతింబొరయును, చేటెజుంగని పాటు చేటెజుంగని పాటు పడియెదవు. శరణాగత రతణంబు శరణాగత రషమణంబు సర్వధర్మంబులందుత్తమంబఐని ధర్మవిధులు వక్కొాణీంతురు. తుధాబాధితుండు తుధాబాధితుండు కృత్యాకృత్యంబు లారయంజాలండు. స్వజనహననంబునకయినం బాలు పడుంగాని యిదియకృత్యంబని తలంపండు - వ్యాళియు శార్భూలియు నిజాండళాబకంబుల తమధాబాదంవేసి కాదె భషించెడు! అనాణననానాణాణననాతాడననననాలతనినతనపననననిననననాననననన ననా కథ

లన శరీర రకతణము శరీర రకణంబు పరమ ధర్మంబు. శరీరంబుగల్లిన నెల్లధర్మంబులు సాధింప వచ్చు. “శరీర మాద్యంఖలుధర్మ సాధన మ్మని (పాఖ్ఞలు వక్కాణింతురు. తము(ద జన పరివృతుండగు పరివృఢుండు కద జన పరివృతుండగు పరివృఢుండు దందళూక సందోహ పరొవేష్టిత పటీర విటపి వడువున సమాసన్నజనంబులకు దెప్పరంపు ముప్పువుట్టించును. ( పరివృఢుండు = (ప్రభువు, దందకూక సందోహ పరొవేష్టేత పటీర విటపి = పాముల సమూహము చేత చుట్టుకొనణిడిన చందన వృక్షము ) దుర్శన సంసర్శము సజ్జనుండయ్యు దుర్దనుల తోడి సంసర్గంబునంజేసి దుర్దనుండు నాంఐడు. ఐకోట గషూటంబుతోడ వసియించు హంసంబును ఐకం ఐండు గాదె! ( ఐకోట రూటంటబు = నల్లకొంగల సమూహము, ఐకము = కొంగ రాజెటులనో (పఫజలు నటులనే భూనాథుండు సాధుచరి(ుండయ్యెనో (కృతి వర్గంబునట్లయగు “యథా రాజా తథా ప్రజా”యని నీత్‌ కోవిదులు వక్కాణీంశురు. రణ విజయము - రణ వురణము ఊరక మరణంబునొందనేల? రణంబు గావించి లబ్బ విజయుండనయి యళోలమ్మలంబడిసే యిష్ట సుఖంబులనుభవించెద నొండె! వేజొండయిన శూరలోక క్లాఘ్యుండనయి నాకలోక లోగంబులనుభవించెద నొండె। జీవన్ఫ(దాణీపళ్యతి సౌహసంపడి రణమరణంటబు (శ్రేయంబని కడింది మార్తురతో నొరసీ యుసురుదొణంగుట ధర్మంబుగాదు. “జీవన్ఫ(దాణీ పళ్య్ళతి' యను నచనంబులబాటింపవలదె? శమాచాననామానననమననాననునననననననాననానన ననన పనన ననానననననననననననాననననమననానాన కిక్‌

ననన ననన ఈతనతరవు బఐగజణతరము తనతరంబుం బగణతరంబునెణింగి కరంబు జయాుంబు నిళ్చంటుంచికొని మౌార్కొనవలయు - విపరీతంబయినం ఐబరాభవంబు తప్పదు. గోరంత - కొండంత సేండు గోరంతకు వచ్చినది. టీపు కొండంతకు వచ్చు మానహాని (ప్రాణహాని కయిన నోర్తుంగాని మానహాని కోర్వంజాల, ఇది నిక్కంబు వినాళకాలే విపరీత బుద్ది ఎంఠ చెప్పిన నతండు తాను బట్టిన కుందేటికి మూండే కాళ్ళనుచున్న వాండు “వినాశ కాలే విపరీత బుద్ధి యను వచనంబేల తప్పు? కాలంబాసన్నంబైన నాతనికిట్టి కుబుద్ధి పుట్టెంగాలోలు, కార్యము సంబళించుట పొంకంబుగా వింకంబులు నూజాడ వచ్చును గాని యొక్క పోరామి వచ్చినప్పుడు కార్యంబు పయివేసికొని సంబళించుట సుకరంబుగాదు. అసాధు సాధువృలకు హీతాహితంబులు

అసాధువులకు హితంబు గావించు వాండుంబోలె సాధువృల కహితంబు గావించు వాండవళ్యంబుంగీడు నొందును.

పరులకుంగిడురోయువాడు తనకు మేలు గోరి పరులకు గీడు రోయు వాండు తప్పక చెడిపోవును.

శపథము - నిజానిజంబులు శపథమౌా[తంబున నేముయ్యె. జెప్పిన చొప్పు తుదముట్టం జూడక యిదమిత్ళమ్మని తాాణానాహణవనాలననవనాతనితవానిననవనానతనానననననానననననననననననన నాన

కి6

ననన! కొత్తడి సుద్శులు జంకు టాలికింగొత్తడి సుద్దులు పెక్కులు గౌవె? ఉపాయము - అపాయము ఉపాయంబు చింథించువో రాగల యపాయంబు సహితము చింతింపవలయు. వీంపునందన్నిన - పండ్తూడునా? వృతంబననెక్కడ।! సాత్యంబు పలుకు నననెక్కడ।! 'పృష్ణతాడనాద్దన్తభంగ " యన్నట్లున్నది. పరుల వంచింపబోవుట పరులవంచింప బోయిన వాండు తాన వంచింతుండగు. తగిన భృత్యుడు ఎట్టీ కడింది కర్ణంబయిన సాధింపవచ్చుంగాని తగిన భృత్యుని గడియించుట సుకరంబుగాదు. ఓరిమి - భూపాలురు నేరమింబొనరించిన వారి యందోరిమి తాపసులకుంగాని భూపాలురకుం జనదు. క్లో. శ్రీననాజ్చాత కస్తూరీ పజ్క సంకలి తోరసే పజ్కజాజాయ నాథాయ వేంకటేశాయ మబ్ల్గళమ్‌. ఆజతజాతదాశిడా వవాతవననవననలవ:*జ2=2జ22తడఊతకళతఉతళతతనవవవఐ

స్ట ప త్తే ర భతువూన్‌ ఇద్వాన్‌ తుదవస్తు వెంకయ నూల స ను ల గ

. డాక్టర్‌ గడియారము వేంకట శేషశా' స్త్రీ, డి లిట్‌ . చి. పరవస్తు వేంకయ సూరి రచించిన '*చిన్నయసూరి. పద్యకృతి నామూలాగ్రముగా జూచితిని. | ఇందు చిన్నయ సూరి జననము విద్యాభ్యాసము ఉద్యోగము, రచనా | వ్యాసంగము మున్నగు విశేషములు క్రమముగా వర్ణింపబడినవి ఇంతవణకు నిట్టి | గట్టి ప్రయత్నము చేసినవారు లేరు.

ఇందలి పద్యములన్నియు చక్క నిశైలి, నిర్దుష్టమైన భాష కలిగి ప్రసాద | | గుణముతో నలరారుచున్నవి ప్రతి పద్యమునందును గ్రంధ కర్తకు చిన్నయ సూరి | పట్ల గల భక్తి ప్రపత్తులు తొణికి సలాడుచున్నవి చిన్న్మయ సూరి బాల వ్యాకరణ నీతి చం ద్రికలు సూర్యచం (ద్రులున్నంత | కాలము నిల్చ్బుననుటకు సందేహములేదు ఈ కృతి చిన్మయ సూరి కీర్తి లక్ష్మికి మౌక్తిక హారము. ఈ మహాత్ముల గుణగణములు కీర్తించుట (శ్రేయోదాయకము కదా! భోవంతుడీకృతికర్తకు చిరాయు రారోగ్యములొసగి, యితోధికరమణీయ | కృతి నిర్మాణ శక్తి ప్రసాదించుగాక! / గడియారము వేంకట శేషశా స్త్ర

ననన ననన ననన ననన ననన 1 కళా ప్రపూర్ణ ' డా దాశరధి, త వాథగేరాశి గాథ | వ్యాకరణావ్చత పొ రా ఇన్నాళ్ళకు నా కోరిక ఫలించింది. నన్నయునుండి చిన్నయం | | వరకు” అంటుంటారు కొందరు అందులో చాలాసత్యంఉంది | | ఆంధ్రభాషా లోకంలో నన్నయ - చిన్నయ - ఇరువురూ ముఖ్యులే. | నన్నయ జీవితగాధ ఆధారంగా ఎవరూ కావ్యం రచించినట్టు నాకు “పరవస్తు వంచభవుడై పరగిన చిన్నయ్యసూరి వరచరితమ్మున్‌ పరవస్తువంశభవుడై సరగెడు వెంకయ్యసూరి న్రాసెన్‌ గనుడీ” చిన్నయ్యసూరి జీవితచరిత్ర పద్యకావ్యంగా వ్రాయడంసాహసమే ఆ సాహసకృత్యం విజయవంతంగా నిర్వహించిన వెంకయ్యసూరిగారికి నా అభినందనలు నా కల ఫలింపజేసిన కవిగారికి ధన్యవాదములు పోతన్న జీవితచరిత్రను వరదన్న శ్రీవానమామలై వరదాచార్యుల | | _ వారు మహాకావ్యంగా రచించి అభినవ పోతన అనిపించుకొన్నారు. ఒక వ్యాకరణ కర్త జీవితం కావ్యంగా [వ్రాయడం సాహసమని నేను | భావించాను వ్యాకరణ మనగానే ఈనాటివారికి పట్టుదు లా ఆం ాాన ణో డై

** ఆం్గగ్గ భాష వ్రాతు వ్యాకృతి చెడకుండ తెలుగు కేల వ్యాకరణ మటందు” | అని ఒకచోట వ్రాశానునేను. ఈ డబుల్‌ స్టాండర్డ్స్‌ దేనికని? | సలక్షణమైన ఛందో బద్రమైన పద్య రచన వెయ్యేండ్లుగా - ఇంకా పైగానే తెలుగు , దేశంలో సాగుతున్నది అవిచ్చిన్నంగా సాగుతుందని నాకు దృఢ విశ్వాసం వుంది | మన వెంకయ్య సూరిగారిని 160 - గంగా౭ 9[ గా భావిస్తున్నాను | కవితకు గుణంతోపాటు గణం కూడ అవసరం అనే అభిప్రాయం పాశ్చాత్య '' సాహిత్య ప్రపంచంలో సైతం నేడు బలపడుతున్నది. మళ్ళీ సానెట్టు, సెప్టినాలు పాశ్ళాత్య పత్రికల్లో కనబడుతున్నాయి ఈ | కావ్యంలోని '' ఆశావధూటికా కేశపాశములకు మళ్లీమతల్లి సంపత్తి నెణపి అన్న | '' సీసం చదువుతుంటే వెయ్యేండ్ల పద్య శిల్పం హృదయంలో సాక్షాత్కరిస్తుంది. | శతావధాన కవితా వాల్లభ్య పూర్ణులైన శ్రీ, సుబ్బన్న కవీంద్రుల ప్రోత్సాహం | ఈ కొవ్యానికి నిండుదనాన్ని చేకూర్చడం ముదావహం. | *చిన్న్మయసూరి కావ్యానికి స్వాగతం. ' రౌద్రి అధిక జ్యేష్ట పూర్ణిమ, హైదరాబాదు. డా దాశరథి | ఎక లి ఫా ననన నాననా మలో! తె

భగవాన్‌ విజయతే

1 కరులణ్య్రీ

జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రీ, గౌరు,

గుంటూరు.

ఆర్యా అభివందనాలు,

మీరు పంపిన చిన్నయసూరి పద్యకృతి సమగ్రముగా చదివి చాల | సంతోషించితిని పద్యమునకు నన్నయ, గద్యమునకు చిన్నయ అన్న ఖ్యాతి గడించి తెలుగు విద్వాంసులకు తెలుగు విద్యార్థులకు తెలుగు జూతికి ప్రాతః

స్మరణీయులైన పరవస్తు చిన్నయ సూరి మహోదయుల పవిత్ర జీవితము పద్యబద్రము చేసి మీలేఖిని ధన్యమైనది రచన నిబ్బరముగ నిరాటంకముగ |

నిర్హుషముగ సాగినది

“నన్నయ లలిత ప్రసన్న కథాశైలి అన్న సీసము సూరిగారి నీతిచంద్రిక

కు చక్కవి వ్యాఖ్యానము

సన్నని యంచు ధోవతియు జక్కని కోటును మన్ని సేల్వయున్‌

దిన్నని యూర్ర్వ పుండ్రములు నేత్రములందు సులోచనమ్ములున్‌

జెన్ను వహింప ఛత్రమును జేత ధరించి పశిష్యుడౌచు వా

చిన్నయసూరి నిత్యమును జెన్నపురిన్‌ జను బాఠశాలకున్‌. "

| అన్న పద్యములో సూరిగారి నిరాడంబర స్వరూపమును కన్నులకు

| కట్టించినారు

|

| ఏకాదళ ఖండ పరిమితమైన ఈ చిన్న కావ్యములో చిన్నయసూరిగారి

|... బీవిత సన్నివళములను సాహిత్యసేవను చక్కగా నిరూపించినారు

నానన

కవులను బోతరాజు దగు గాయకపంక్తిని ద్యాగరాజు నీ యవని దెలుంగులాక్షణికులందున చిన్న్మయసూరి నైష్మవ ప్రవివల భ్తశేఖరులు భవ్య ప్రపత్తియు గల్లునట్రి భా గవతు అనన్‌ బ్రసిధ్దులు, నఖండయశస్కులు ముక్తిభాజనుల్‌. " అన్న మీ అభిప్రాయముతో సహృదయులందరును ఎకీభవించుదురనుటలో సందేహము లేదు వీ యస య క యకక నక వ్యాకరణశిరోమణి విడ్వాన్‌, రాష్ట్ర భాషా విశారద దైవజ్ఞ అస్టివధాని అభినవసూత (శ్రీ/ జీరడ్రి బాలచెన్నారెడ్డి గారు. శ్లోః శ్రీమచ్చాత్తాద వంశాబ్రి రాకాచంద్ర యశస్తనోః పరవస్తు చిన్నయార్యస్య సూరీ తి బిరుదౌజసః సచ్చరిత్ర మిదం కావ్యం విద్వాన్‌ పదవిరాజతా

పరవస్త్వన్వయమాన్యేన మచ్చిష్యేణ ప్రయత్నతః వెంకయ్యసూరిణా త్వాంధ్రభాషాయోషి ద్విభూషణం రచితం సి వి సుబ్బన్న మహా మహిమతేజసా

పరిష్క్యృతం (ప్రభాధుర్యం విశ్వశ్రేయోవహం భవేత్‌

ఏనం ఆకాంత్షీ జీరెడ్డి బాలచెన్నారెడ్డి, సంస్కృత పండితః క్‌

_(శ్రీ/ తుమ్మల సీతారామమూర్తిగారు, అప్పికట్ల. ' _కం॥ చిన్నయసూరి చరిత్రము

1. తిన్నని పల్కున రచించితివి, విమ సరసుల్‌ | మన్నింపజూతు రిక నీ , విన్నాణము తాదృశమ్ము వెంకయసూరీ 1 -. కసాళుకు పసాశ సూ షాకషా సస సాపు | భిక్త కవి రత్న బిరుదాంకితులు శేషశ్రీ, లేఖినీనామధేయులు శ్రీశ్రైలప్రభ సంపాదకులు మిత్రవరేణ్యులు _శ్రీ/ పులిపాక చలపతిరావుగారు, శ్రీశైలము. వాగర్జా వివ సంప్పక్తౌా వాగర్ర ప్రతిపత్తయే '' _ జగతఃపితరౌ వందే పార్వతీ పరమేశ్వరౌ అన్నట్టు శబ్బార్హముల కెట్టి అవినాభావసంబంధమో శ్రీ చిన్నయసూరి గారికి (ఆంధ్ర భాషకు అట్టి సంబంధబాంధవ్యమన్న నత్యుక్తిగాదు అట్టివారి జీవితము / _ సంగ్రహరూపమున ఆవంగడమునకు జెందిన చిరంజీవి వెంకయ్య పద్యకావ్యముగా _ | _వెలువరించుట సమంజసము సముచితము వీరింకను నిట్టి (గ్రంధములను వ్రాసి యశస్సు నార్లింపగలరని ఆశించుచూ అట్టిశక్తి నీ చిరంజీవి కొసంగగలరని ఆ '' _ఆదిదంపతులైన శ్రీ భ్రమరాంబా మళల్లికార్డునుల ్రార్జించుచున్నాను షెట్టు పులిపాక చలపతి రావు. | |. కళా సూషూ షు షూషు షు కళళ షు కాళు కు చిన్నయసూరి జీవితాన్ని ఆవంశీయుడే అయిన పరవస్తు వెంకయ్యగారు మనోజ కావ్యంగా రచించడం దైవన్మిరయం అనడమే సమంజసం వెంకయ్యగారు మాకు మిత్రులు గావడం సంతోషదాయకం మరియు గర్వకారణం కావ్యం కవికి యళస్కరం విశ్వానికి (శ్రేయస్కరం అగుగాక। | వి. రాజగోపాలరావు, ౫.౫. .౫. ౩6. 6

బాలవ్యాకరణము నీతిచంద్రిక జగత్ర్రసిద్ర గ్రంధములు మొదటిది లక్షణగ్రంధము రెండవది లత్య గ్రంధము | సూత్ర రచన యందు వచన రచనయందు సూరికి సాటి సూరియే అవిపించుకొన్న ధన్యుడు సూరి | కళా ప్రపూర్మ శ్రీ దువ్వూరి వెంకట ర మణ శాస్త్రి గారు “తెలుగున /. సూత్ర కర్త అను పేరు సూరికి దప్ప ఇతరులకు ఇంతకు మున్నులేదు ఇట మీద రాదు' అన్నారు డా కట్టమంచి రామలింగరెడ్డి గారు వచనరచనకుతండ్రియట్టివాడు

నన్నయభట్టు. అతని ప్రొఢిమ అన్యులకు లేదు. ఒక చిన్నయసూరి మాత్రము ఇంకొక విధమైన వచన్షైలిని సక్వమునకు దెచ్చి వన్మయతో సమానుడైయున్నాడు' అన్నారు సూరి గ్రంధగౌరవ ముట్టిది అందుచేతనే ఉన్నత పాఠళశాలనుండి కళాశాలవజుకు వాని నవశ్యపరనీయములుగా న్నిర్ణయించుట జరిగినది బాల వ్యాకరణముపట్లు విద్వల్లోకమున కెట్టి యభిప్రాయము కలదో

కళాప్రపూర్ణ శ్రీ వజ్ఞల చిన సీతారామస్వామిగారి మాటలు వెల్లడింపగలవు

““బాలవ్యాకరణమే యవతరించియుండనిచో6 బ్రాచీనాంధ్రభాషాస్వరూపమీపాటి కడుగంటియుండెడిది.”

మటీ ఇంతటి వాబయము వెలయించిన మహనీయుని చరిత్రము తెలుగువారు తెలిసికొనకుండుట యెంతకొఆత ఈ కొరత దీర్పమొదట యత్నించినది ఆంధ్ర పాహిత్యపరిషత్సత్రిక తరువాత కళాప్రపూర్త శ్రీ నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు. వీరు చాల విలువగల విషయములు సేకరించి

చిన్నయసూరి జీవిత మను పేర నొక వచన గ్రంధమే (్రాసి ప్రకటించిరి వీనివలన సూరిగారి ఊరు పేరు, ఇల్టువాకిలి తల్లిదండ్రులు, చదువుసాములు కొలువు, కబ్బములు మున్నగు కావ్య బహిరంగసామ(గ్రి లభించుచున్నది. |

7

కళా ప్రపూర్ణ శ్రీ దువ్వూరి వేంకటరమణశా స్త్ర, గారు మరియు లోతుకుదిగి సూరిగారి అంతరంగ ధర్మములు రమణీయముగా వెలయించిరి శ్రీ వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి, గారు సూరిగారి బహిరంతః ప్రకృతులు రెంటిని | పరిశీలించి యిట్టు సెలవిచ్చిరి- చిన్నయసూరి స్ఫురద్రూపియై సన్నని లాళ్ళీని ధరించి శుభ్రవస్త్రములతో కన్పట్టువాడు కండ్లకు సులోచనములు ధరించెడివాడు | ప్రతిదినము స్నానమునకు వెనుక నేదైన నొక భాషా ప్రయోగమును క్రొత్తదానిని జూడకయే భోజనమునకు లేచెడీ వాడుకాడని (ప్రతీతి ఇట్టి నియమముతో భాషా పరిశ్రవు చేయుటబట్టి యే చిన్నయసూరి రచనములు శాశ్వతవులై యొప్పారుచున్నవి ఇప్పటికి కథానాయకుని బొమ్మకు ప్రాణ ప్రతిష్ట యొప్పినది

కథానాయకుడే స్వహన్తముతో ముత్తెములవంటి యక్కరములతో వ్రాసి పెట్టిన

గద్యమొకటున్నది ఆది చూడ దగినది.

“= ఇతి సకల భాషాకవి కములమిత్ర గార్లేయస గోత్ర ఆపస్తంబ సూత్ర యజుళ్ళాఖాధ్యాయ శ్రీ, వేంకటరంగ రామానుజాచార్య పుత్ర శ్రీనివాసాంబా గర్భశుక్తి

ముక్తా ఫలాయమాన దిగంత విశ్రాంత చిరంతనకీర్తి విరాజమాన సంస్కృతాది భాషాష్టక లత్య లక్షణ జ్ఞానమహాపండిత బేగీయమాన నిరంకుశ నిరర్గళ రురీధారాలంకృత

| సంస్కృతాంధ్ర భాషానుశాసన బహు లత్యలక్షణ గ్రంధరచనాధురీణ సర్వడర్శన సంగ్రహ కుసుమాంజలీ మహా భాష్య శ్రీభాష్య (ప్రవచన పారీణ శాత్తార శ్రీ

వైష్ణవకులకలశాంబుధి ప్యూర్ణచం'ద్రేణ ఆంగ్ర రాజకీయ సర్వ కళాశాలాంధ్ర పండిత

| చిన్నయసూరిణా *

నన్నయ వాగనుశాసనుడు కాగా చిన్నయ భాషానుశాసనుడు.

"పైగా తాను సకల భాషా కవికమల మిత్రుడట అన్ని భాషలయందును కవిత్వము చెప్పగలవాడనని చాటుక్‌నెను అవసరమేర్పడినపుడు చెప్పి చూపెనుగూడ.

ఈ కాలమున చతుర్దశ భాషల నామములు గూడ తెలియని వ్యక్తియు చతుర్దశ భాషా విశారదుడనని బోర్డు కట్టుకొనవచ్చు అడిగడి నాధుడుండడు ఆకాలమున నేటి

పప్పులుడికెడివి కావు అదియుగాక నన్నయవలెనే చిన్నయ నిత్యసత్య వచనుడు

ఇట్టి చిన్నయసూరి చరిత్రము గొవి పద్యప్రబంధముగా దీర్చినవాడు పరవస్తు వేంకయసూంరి

తి

ఆయింటివాడే. (ప్రాయ్వికముగా కవిపండితుల జీవితవలలు కధలుకట్టి చెప్పుకోదగిన విశేషములు గలవిగా నుండవు జననము తల్లిదండ్రుల లాలనము విద్యాభ్యాసము వివాహము (గగ్రంధరచనలు కలిమియో లేమియో అనుభవించి తనువు చాలించుట యుండును ఈ వూ(త్రమునకు చరిత్ర (ప్రసిద్ది యెట్లాదవును? పనిలేనిమంగలీ పిల్లితల గొ ఆగినట్టు లేనిపోని పద్యములల్లి పెట్టుట వలన నార్‌గెడి సార్ధక్యమేమి? చిన్న్మయసూరి చరిత్రము చిత్రమైనది బాలవ్యాకరణము వ్రాసిన సూరి పరిశ్రమమెట్టిది? నీతి చంద్రిక వ్రాసిన సూరి నడవడిక యొట్టిది? ముఖ్యముగా విద్యార్థు లెటుగవలసియున్నది అందుచేత ఆ సూరి చరిత్రమును ఈ సూరి రచించినాడు

సి.వి.సుబ్బన్న శతావధాని.

గా ననన

ఓం శ్రీహయ(గ్రీవాయనమః చిన్నయ సూది అవతారిక

బ్రీమన్మంగళ దాయి శేషగిరిపైంజెల్వారి భక్తాశ్రిత

తేమంబుల్‌ పరికించుచున్‌ సురవరుల్‌ సేవింప నక్షీణ ల

శ్మీ మాహాత్మ్యవిభూతి వెల్లు వరదున్‌ బిద్రూపు మత్కావ్య క

న్యామానాయకు. గొల్లు వేంకట విభున్‌ శ్యామాంబువాహ ప్రభున్‌ శా _ శ్రీలత్ష్మీశ్వరు బారవతీధవునపి గౌరీ వల్లభున్‌ గొల్ఫి శుం

డాలోద్బాసిత వక్రువేండి గరుడానంతాంజనేయాది భ

క్తాలిన్‌ సంస్తుతిజేసి భాగవతులన్‌ ధ్యానించి వ్లోవతా

శ్రీలుంటాకుల సంస్కృతాంధ్ర కవులన్‌ సేవింతు వాక్సుద్దికై శా _గారామంబునంబెంచి ప్రాధమిక మౌజ్ఞానంబు. జేకూర్చి సం

స్కారింజేసినయట్టి మజ్జనకు వాళ్సల్యంబు నిండార గాం

జేరందీసిన దేశికున్‌ గృతమతిన్‌ జీరెడ్డి శ్రీ బాల చె

న్నారెడ్డిన్‌ భజియింతు. గావ్యముఖ సౌందర్యమ్ము పెంపాందంగన్‌ శా _ వాసింగాంచు శతావధాన కవితా వాల్లభ్య పూర్ణుండు సీ

వీ సుబ్బన్న కవీంద్రుం డార్ర మతియై ప్రేమించి వాత్సల్యము

ద్భాసిల్లన్‌ నను (బోత్సహించెనని తాత్పర్యమ్మునన్‌ జిత్తవి

శ్వాసంబేర్చడంగా స్మరింతు ననురూప ప్రొఢవాక్పద్దతిన్‌

10

పీ శ్రీలువర్హిల్లు నాంగోలు మండలమందుం జిన్నకంబము గ్రామ చిరవివాసి చాత్తాద శ్రీవైష్ణవోత్తముండాపర వస్తు వంశాబ్లి[హ్రశస్త విధుండు సంగీత సాహిత్య సారజ్ఞాండును జ్యోతి షాచార్యుండౌ సద్చిషగ్వరుండు మాన్య సత్కవియైన మాల్యాద్రి లక్ష్మీ వృ సింహ సూరి నృసింహ సేవకుండు దివ్య చరిత వెంకమ్మ తదీయ సాధ్వి వారికిర్వుర ముదయించినార మగ్ర జాత వేంకటనరసమ్మ పూతచరిత వేంకయాఖ్యు(డ నేనౌదు విజ్ఞులార | శా పరవస్తు వంశభవుండై పరంగిన చిన్నయ్య సూరి వరచరితమ్మున్‌ బరవస్తు వంశభవుండై పరలౌడు వెంకయ్య సూరి (్రాసెన్‌ గనుండీ! |

చిన్నయసూరి తీ గీ శ్రీ కర మయి యార్యావర్త సీమయందు! గలదు పరవస్తు మరమొండు గణ్య మగుచు వరుస నుభయ వేదాంత 'ప్రవర్తక గురు వర పరంపరా ప్రఖ్యాతి/బ్రతిభమీటి సీ. తన్మర సంబంధి తత్త విన్ముఖ్యలు చాత్తాదవైష్ణవ శాఖ వారు శ్రీ వైస్తవాచార్య రేఖా విలాసులు పరవస్తు వంశ్యులు 'ప్రణుతిం గనిరి జన్మవాజాయుతే జంతు ర్వివఎచ్యతే విద్యయా యను నుడి విజయమందె అఆ పరవస్తు వంశాఢ్యులాపస్తంబ సూత్రులు గార్లేయగోత్రు లటుల ప్రాజ్య మౌ యజుశ్ళాఖా(ప్రపార కులును ననగ విఖ్యాతి. గాంచి రా యన్వయమున నెందచెందటో మహనీయులిద్ద సుగుణు లార్న పధగాములుదయించి రమృతయశులు శా _కార్యాకార్యవిచార దక్షుండగు వేంకటంగ రావూనుజూ చార్యుండా పరవస్తు వంశవుణియై షట్మొాస్త్ర సత్సాండితీ ధుర్యుండై (ప్రభవించె. జొన్నపుర వుందాం బూజ్య రావానుజూ చార్యుండే వురలన్‌ జనించె నన6గాం జారిత్ర నిర్మాతమై తే గీ నాం డు రావానుజుని సతి నాతి మిన్న యైనయవార్మిళా దేవిని నతిశయించు శాంతి సహనాది గుణముల దొంతి యనయం దనరె శ్రీనివాసాంబ తద్భార్యయగుచు | శా శ్రీ రావూనుజ కూటవుందు ఘనుండైచెల్వారి పాండిత్య కే శి రూఢ ప్రతి భానిరూఢి( దిరువళ్ళి క్కేణిలోనుండు వి స్తా రాచారుండు సం(ప్రదాయవిష యా సక్తుండు నద్వైత వా క్పారీణ ప్రతివాది భీకర వచః ప్రాగల్భు్యుః డాతండాగిన్‌ 12

ఆ వె అతని వవ్రహవునెటి€గి ప్రతివాది భీకర శ్రీ బిరుదు. డవోఘ ధీబలుండు శిష్టవూన్య గుణుండు శ్రీనివాసాచార్య. డా పెరంబుదూరు నతని 6 జేర్చె ఆ వె అచటి కోవెలకును నాచార్యుం గావించి (ద్రవిడ వేద బోధ (ప్రతిభ మీఆ సలుపు6 డనుచు వేడ్క సకల విధంబుల వసతులెసంగ6 జోసి వాసింగాంచె ఉ వాణ్యవతారమూర్తి ప్రతి వాది భయంకర శ్రీనివాసు. డా పుణ్యుండు ప్రాపు గాంల దన బోధనచే దరింజోరువారి ధీ గణ్యులంజీసి వైష్ణవులు గా నొనరించె నతండు ద్వేష కా రృణ్య వునః (ప్రవృత్తులగు వారలకున్‌ 6 గనువిప్పు గల్లయాన్‌ చ తనకుల ధర్మముల్‌ విడక దానదయాది గుణాఢ్యమూర్తి యౌ వనితను గూడి యింపలర6 బ్రాజ్ఞాలు శిష్యులు మెచ్చి ౬ గాంపురం బునట సపెరంబుదూరునను భూరి యశంబునం జేయ వారికిన్‌ దనయా యొలుకర్తు గల్షె వసుధాసమ శాంతి గుణైక భూషయ్రై ఉ ఆ యనుకూల దంపతులు హర్ష పరీత హృదబ్టులౌచునా ప్యాయవలటుతోడ నాతనయ కర్ణ వయస్సునం బెండ్వి జీేయం గా నాయువు దీజీ యల్సుండు సురాలయమే (గ వితంతువౌసుతన్‌ వెయుచు దుఃఖ వార్చిధిని మున్లిరి ప్రాకన కర్మ బద్దులై 1 తేగీ శ్రీ కరంబైన యష్టాక్షరీ పవిత్ర మం(త్ర రాజుంబు జపియింప మనసు దొలంచు€ బాపసంఘంబు నశియించు వజులు శుభము లని తలంచి యామహనీయుం డటులె చేయ | 1 తేగీ దైమే గురురూపుందై తనరు భంగిం జొల్మిం బ్రతివాది భీకర శ్రీనివాసుల డెలమి బోధించె. బుమపత్యఫలదయజ్ఞ మల్ల వేంకటరంగ రామానుజునకు 13

క్‌ భంగం బెజుగని వృత్తిని రంగని మడి నిల్పి యెల్లంబ్రాజ్ఞులు మెచ్చన్‌ సాంగోపాంగముగా నా మంగళమయ'క్రతు వానర్భి మాన్యమనీషన్‌ తే గీ యజ్ఞ శేషంబు భుజియించి హర్షమొదవ రాత్రి నిద్రింపం గలలోన బ్రహ్మ యామ వుందు సాక్షాత్కరించి శేషాహివిభుండు రంగ రామానుజుంగని రక్తి. బలి3 ఉ దంపతులార మీ తపము ధన్యత నాందె మదంశచేం గళా సంపదచే జనించు నొక సత్సుతు( డాతండు శాస్త పాండితిన్‌ బెంపు వహించి యాం(ధ్రమున విశ్రుత పాణినినా మనీషిళ్టై యింషగుదాని వ్యాకృతి రచించి యశోరతి శాశ్వతుండగున్‌ క శేషుండిటుపల్కిచన సం తోషవుుతో మేలు కాంచి తొాయ్యలికిన్‌ ద ద్భొాషణము విన్ఫి కౌస్తుభ భూషణు సేవించుచుండె. బుణ్యాత్ముండై ఉ _ పంబిన వేడ్క దంపతు లభంగుర వృత్తి భజించు చుండ స్వ ర్లాంబరు నేగుదెంచె సుమ నో£_ంచితమైన వసంత కాల మం తం బరపుష్ణ షట్పద నినాదము దిక్కులనిండె శ్ర్రీనివా సాంబ గణింప గర్భవతి యయ్యె గృహంబున విచ్చెం జీంకటుల్‌ సీ. తన పతి శిష్య్యసంతతికిం బారము సెప్పు వేళలం దానును వీనులొగ్గు పతి తొాడం దలమోపి పవళించి పంచతం (త్ర కధలు వచియింప€ బ్రమదమందు (ద్రవిడాంధ్ర సంస్కృతాది వివిధ భాషలు నరయంగం దనలోన నభిలషించు సూత్ర ఫణితిరీతి శుద్రముగా బల్కు | నెల్లవారలు-జూచి యెలమిందేల నిండు చూలాలు వైస్మవ నీరజూకి శ్రునివాసాంబ ౦మాలీలంజాలంగంచు వొక చిన్ని వానిం గనెన్‌ శుభ చిహ్న శాలిం ('బ్రభవ వత్సరమందు హర్ష భరమొదవ 14

తే గీ అరసి వేంకటరంగరాచూనుజార్యుం ] డాత్మజున కిలువేలుపై యులరు శ్రీని వాసు పేరిడె నది పల్కుబడిని వలయుద్చు గాంగ శీనయ్య చిన్నయ్య నాగ నెగడె తే గీ చిన్నవాడు రావున కంటె శ్రీ ప్రసన్నం డగుట రామానుజుండన్న యభిధ6 జొలలౌ చిన్న యాఖ్య రామానుజు సన్నయయ్యె వైష్ణవ కుటుంబముల ధరావలయమందు సీ కుడి కంటిలో నల్ల గ్రుడ్డుండు నెలవింత మారి యుండుట. గాంచి సూరిజనము లిది శుభలక్షణ మీబాలుండాయురై శ్వర్యవంతుండు యశస్వంతు. డగుచు వంశ ప్రతిష్ట నిల్పంలాడు జాతక రాశి శుభగ్రహ పేళలతర మని తెల్పి రామాట విని తల్లిదం(డ్రులు సంతుష్ట చిత్తులై చింతలుడిగి విధిని గాంచినట్టి నిజటేపేదలోయన 6 | గంటి ఉౌప్పవోలెం గాచుచుండ శుక్ష పక్ష చంద్రు శోభతో వెల్తాంది "పెరుగం దొడరౌ బాలు6 డెటుక మిగుల ' ఫీ. _ బహువిధ వ్రత కృద్చ ఫలముగాం గలిగిన కానక కన్న సంతాన వుగుట నటునిటు బోనీక యల్గారు ముద్దుగా6 బ్రాణ పదమ్ముగా వేణనయన పెండ్లి పేరంటాలు విందులు వేడుకల్‌ మొదలైన వానికి మురిపెమొప్పుం దనచంక నిడుకొని తానేయ నెప్పుడు పెను లోభి సీరి మూట విడువనట్టు | వరాతృవాత్సల్య వుకరంద వుగ్న బుద్ది బాలుండు గురూపదేళ తాత్పర్యవేంది | షోడళశవసంతవుల్‌ వనజ్యోత్స్న లగుచు వ్యర్హములుగం గడపె6 దండ్రి యంకమందు కేక

ఉ అల్లరి పీల్లలన్‌ గలసి యాటలంబాటల రాలుగాయుయై యుల్లవుల లోపలన్‌ దన సముజ్జ్వ్వల కారణ జన్మలత్య సం పుల్లత లేని చిన్నయ తమోగత పూర్ణ ళశాంకునట్టుళో భిల్లక యుండె విద్య యాను విశ్రుత చక్షువు లేని యుంధుండ్డై

తే గీ వృద్రజఃపిహితంబయి పృధివి బ్రుంగి యడ+గి యుండెడి వజ్రంబు నరసి తత్‌జ్ఞాం డెవ్వడో చనాదెంచి గ్రహించి సావ బెట్టి లోకంబునకు. జూపు వేళ ౮ాదె!

16

సీ. శ్రీవహితుండు కంచి రావానుజాచార్యు. డరుదెంచి యొకనాండు గురునికడకుం 'బ్రాసంగిక స్పూర్తి బాలుండౌ శీనయన్‌ (గ్రీడానురక్తు వీక్షించి పలికె ““విద్యార్థి చాతక సద్యోఘనంబనన్‌ గీర్తి గాంచెడి తండ్రి కార్తినిడుచు వాటపాటల జీవితైక లకత్యములంచు! జదువుపై నాసక్తి వదలినావు కటకటా 1 యిట్టి తనయులుగల్ల ఫలము గల్గునే పితరులకు నెక్కాలవుందు బండితుని కుమారు డపండితుండయైన వాండ కన్న తండ్రికి ౧ బగవాండు గాండె. *వ *' తల్లి దండ్రులు జ్ప్పోనట్టు వివి చదువు కొని లోకుల చేత మంచివాండనిపించు కొన్న వాండు బిడ్డండు గానీ! తక్కిన వాడు బిడ్డడా | | మూర్చుండు కలకాలము తల్లిదం(డ్రులకు దుఃఖము పుట్టించుచున్నాడు. | ఆట్టివాండు చచ్చెనా తలిదండ్రులకు దుఃఖము నాంటి తోనే తీజుచున్నది | కుల మునకు వన్నెదెచ్చినవాండు పుత్రుండు గానీ తల్లి కడుపు చెడంబుట్టినవాండు | పుత్రుండు గాండు. గుణవంతులలో6 బ్రధమగణ్యుండు గాని కొడుకునుగన్న | తల్లికంటె వేజు గొడ్రాలు గలదా! గుణవంతుడైన పుత్రుం డొకడు చాలును | మూర్చులు నూజుగురవలన ఫలవేమి? ఒక రత్నముతో గులకరాలు | _గంపెండయినను సరిగావు విద్యావంతులు గుణవంతులు నయిన పుత్రులను | జూచి సంతోషించుట యను సంపద మహా పుణ్యులకుణానీ యెల్లవారికి లభింపదు మటీయును, 1 తే. గీ విద్యయొసంగును వినయంబు వినయమునను బడయుం బాత్రత పాత్రతవలన ధనము | ధనమువలనను ధర్మంబు దానివలన నైహికాముష్మికసుఖంబు లందునరుడు క చిన్నయ సూరీయమ్ము, నీతి రంధ్రిక కై?

ఆ. వె నీతి లేని వాని నిందింత్రు లోకులు

లేదుసేంగి లాతి లేక యున్నం

గాన మానవుండు పూనిక నయవిద్య

గడన సేయ మొదల గడరోవరియు 1 మ. అని శీనయ్య యొడందలో దగిన విద్యాజూగృతిన్‌ గూర్చిపో

యొను రామానుజ సద్గురుం డపుడు దా నెం తేని జింతించి వి

ద్యను నేర్వంగదలంపు హెచ్చి జనకున్‌ దాక్షిఖ్యపూర్జాత్ముం గాం

చి నమస్కారము జేసి శీనయ యనెన్‌ శ్రేయస్సురద్భావుడై

ఉ. ' ఒక్కండె పుత్రుండంచు నను నొజ్జల పజ్జన నుంచకుండ బల్‌

చక్కగ ముద్దుముచ్చటల సాకితి రిట్టుల నక్కటక్కటా।

యక్కర మబ్బ లేదు మరియాద లభించునె లోకమందు నే

నిక్కరణిన్‌ మనంగదగునే? జనకా చదివింపవే ననున్‌ చ _ కొడుకిటుబల్క6దండ్రిమది గొందల మందియు జ్ఞానియౌటచే

• జడతందొలంగ జేసి సుతు జక్కని దారిని బెట్టినట్టి యా

తడె పీతరుం డటంచు దన తప్పుగ్రహించి తలంచె నీగతిన్‌

• బుడుతని శిక్షీతున్‌ సలుపబోమి మదీయమ దోసమౌ జుమీ” వ ఇట్టు చింతించి తలపంకించి ' యూరక యీవంత యేల, వీడు 1 చదువనవెనా? పరామరికమాలి తగిన విద్యా భ్యాసము చేయింపనైతిని బిడ్డలకు | విద్యాభ్యాసము చేయింపమి తలిదం(డ్రుల దోషము తలిదండ్రులచే సుశిక్షితుండై _బాలుండు విద్వాంసుండగును గానీ పుట్టలానే విద్వాంసుండు గాండు పురుషకారము _ చేతం గార్యవులు సీద్దించాను రిత్త కోరికల చేత సిద్దింపచు ని(ద్రించు ' _సింహమునోరను మృగములు దమంతవచ్చి చొరవు గాబట్టి యిప్పుడైనను నీవి ' _విద్యాభ్యాసమునకై వలయు (ప్రయత్నములు జేయవలయునని యెంచి తన _ప్రియశిష్యుండును బరమహితుండువునై విద్యాభిరుచి గల్గించిన యాకంచి 1 _రామానుజాచార్యులవారికి జిన్ష్మయ నప్పగించుట శ్రేయస్కరం” బని తలంచి . ' ఆ వె. కమ్మనొకటి వ్రాసి కంచిరామానుజా

చార్యుకడకు. జిన్నయార్యుంబంపె విద్య నేర్వందలంచి వేగమే యతండేగి ! గురునింజూచి (మొక్కి కోర్కిందెలిషె.

13

ఆ వె ఉత్తరంబునీయ నొజ్జ్ఞయుందిలకించి సంతసించి బాలుంజక్కదిద్ర నోనమాల నిసుకలోన దిద్రింపఠా గడువుగోరకుండలా లిఖించె ఉ.. అచ్చులు హల్టులున్‌ సికతం యందు లిఖించి గురుండు వెళ్ళి తా వచ్చె భుజించి చినయయు వర్ణములన్నియు (వ్రాసి చూపడా మెచ్చి, సునూత్మబుద్రియు సు మేధసుండంచు6 దలంచి పారముల్‌ మచ్చికం జెపప్పలాం దొడలెొ మాన్యగుణుం డనురాగపూర్లుడై చ _ గురుపద భక్తి విద్యపయి. గోరిక గల్ల వివేచనాగుణం బురు ప్రతిభా విశేషములు నొప్పిన శీనయ స్వల్పకాల మం దిరవుగ నే ర్చెల గావ్యము లభీష్టమునన్‌ బుధులెల్ల మెచ్చలా గురుపదభిక్తే గల్ల నావం గూరని కార్యము గల్గునే ధరన్‌ ము ఇటు గొన్నాళ్లు జనంగం దం(డ్రియు సుతుం డేరీతి నున్నాండా చూ చుట యుక్తంబని పి్వంబంచి రుటితి స్పూర్తిన్‌ జవాబిచ్చుత త్పటు వాగ్వైఖరి6 గాంచి మోదమున సంభావించి సాహిత్య సం పుటలాంపట్యము మాని శాస్త్రవితతిన్‌ బుద్దిన్‌ మరల్బెన్‌ దమిన్‌, ఉ ధీమహితుండు తండ్రికడ దీక్షయెలర్పడో వాంధ్రశబ్ద చిం తామణీ ముఖ్య గ్రంధముల. దత్పరతన్‌ బరియించి వేడ్కుమైల గౌముది నేర్చు చుండ నట గాజుల లక్ష్మీనృసింహ (శ్ర్రైగా రామున వారిం జెన్ననగరంబువకున్‌ బిలిపించె నాఫ్టుడై ' తే గీ. తూరు పిండియా కంపెనీ దారతనంబు తమదు సుటప్రీముకోర్టున 6దగిన యట్టి వ్యాయవేత్త్స పదవి నిచ్చి యాదరించె మాన్యువేంకటరంగ రామానుజార్యు ఉ.. చిన్నయ తండ్రిచెంతనె వసించుచు వ్యాకరణంబు పూర్తిజే | సె న్నియమంబుతో. బిదప శిష్టులు మెచ్చంగ దద్రావిడాదులన్‌ గొన్నిటి నభ్యసించె సదనూనచరిత్రుడు పూర్వపుణ్యసం | పన్నుల కెల్ల (శ్రేయములు ్రాస్తములౌ6 దమయంత దాముగాన్‌ 9

తే గీ అంత బ్రాకన గురుడు ధీమంతుడైన కంచిరామానుజాచార్యుకడకు. బోయి చదివెందర్భ మీమాంసలు తదుపరి రుచి గల యలంకార శాస్త్ర ముద్గాఢదీక,

ఉ _ శ్రీమహితంబుగా వెలయు చిన్నయ పాండితిరాంచిమెచ్చి శ్రీ రామయ శాస్త్రి తాం దెలిపె రమ్యతరంబగు వైదికార్హమున్‌ నేమముతో రహస్యములు నేర్పి యన్వర్హ ముపాసనావిధిన్‌ త్షేమము మీఆగం గజుపె శిష్యునకున్‌ గురుభావ పూర్ణుండై

శా శ్రీ విష్ణు ప్రభు సత్కృ పాజనకమున్‌ బేతోఇంధకార చ్చిదా ప్రావీణ్యారుణ బింబమున్‌ జటుల ష డ్వగ్లైక విచ్చేదమున్‌ ధీవైమల్య మహః'ప్రదానము జగత్‌ శేమాధ్యమౌ శ్రీహయ (గ్రీవోపాసన మంత్రరాజము నొసం గెవ్‌ భూసురుం డర్మిలిన్‌

తే గీ పరమ మంట్రోపదేశ పావను నొనర్చి ధన్యుంజేసిన గురునాజ్ఞ తలనుదాల్చి చిన్నయ యజబించుచున్‌ మంత్రి సిద్రిం గాంచి శబ్బశా(స్తాది సత్కళాచతురుడయ్యె

ఉ _ ముప్పది యేండ్లు నిండయ సముజ్యల పాండితి మూడు భాషలం దొప్పుగ నొంది లక్షణము లోలిని లత్యము లెల్ల కబ్బముల్‌ (ద్రిప్పి సమన్వయించుకొని తెల్లున వ్యాకృతి గావ్యరాజి న య్యప్పుకవీయ ముఖ్యముల నభ్యసనంబొానరించి వేడ్కమై.

ఉ _ నన్నయ తిక్కనాది కవి నాధుల కావ్య ప్రమాణ వాక్యముల్‌ కొన్ని ప్రయోగమందు సమ కూర్చుచు€ గ్రాత్తపదంబు లేరి సం పన్నత నన్వయించుచును వ్యాకరణాబ్లి మధించుచుండె నా చిన్నయ సత్సుధాకలళ సిద్ది విల్న మనస్సమాధి యై

తే గీ మ్లేచ్చ భాష యాంగ్రం బది తుచ్చమనుచు ఛాందసులుకొంద రింగ్రీషు చదువకుంట నాండు జిజ్ఞాసులైన హూణజన ములకు నాం(ధ్రభాష నేర్పెడి వార లబ్బరైరి.

26

క _ లోక జ్ఞాండగు చిన్నయ శ్రీకరముగ నాంగభాష, ంజ్బూర నేర్చెన్‌ లోకపుందీరు నెటీంగిన చే కొదువలు సంఘటిల్ల వేరికినైనన్‌ చ తెనుళటున సంస్కృతంబునను దిట్టతనంబు గడించి మ్రేచ్చ భా షను విడనాడ కాంగ్ధమును జయ్యన నేర్చె నవీనదృక్పధం బునకు నిదర్శనంబుగం (బ్రభుత్వము వారి యనుగ్రహంబుగాం చె ననుదినంబు వారలకు జిన్మయ యాం(ధ్రము నేర్పుచుండగన్‌ తే గీ. ఫాదరీల కాంధ్రము నేర్పి వారిచెంత వాంగ్రమును నేర్చి వారిదౌ నాదరంబుః బడయంగల్లెను జిన్నయ్య పండితుండు విద్య యొనంగూరగ్భు స్నేహంబు విలువగలది ఉ. కాలముతోడ నీగతి నఖండతరంబగు దీక్షయబూని ధీ శాలి యితండనన్‌ జెలంగి సంస్కృత (ప్రాకృత భాషలన్‌ సము న్మీలిత బుద్లియై ముదము మీఆంగ ద్రావిడ హూణ భాషల స్ఞాల నుపజ్బగాంచి యిటు నాలుగు భాషల బాండితిన్‌ గవెన్‌ ఆ వె చెల్మి కల్మింజేసి చేకూరు శుభములు షగలు బెంచుకొన్న వగలు మిగులు గాన హితులం గూర్చుధీనిధి మేల్పొందు శ్రైల పార్వమందు సరసివోలె ॥ 21

తృతీయ ఖండము తే గీ రాలుగాయ సుతుండు జ్ఞానరాశి యగుచు దినదినాభి వృద్రినిగాంచు తీరుంజూచి | సంతసించెడు తన నాధు సరసంజేరి శ్రీనివాసాంబ యొకనాండు చెప్పెనిట్టు ' ఉ. మోహనమూర్తియై చెలగు ముద్దుల పుత్రుని యౌవనోదయం బూహయొనర్చరైతిరి ప్రభూ చదువే పరమార్ధ మౌనె? యీ దేహి కుటుంబ సౌఖ్యముల తీయని హాయిని గాంచుచుండ ను | త్సాహము బొందల వలదె సన్మతితో మన జీవితంబునన్‌ 1౧/మ. మనమా వృద్దులమైతి మింక సుతయో మాంగల్యమున్‌ బాసె పు | (త్రునక్రైనన్‌ వెసంబెండ్హి జేసి మనుమల్‌ దోగాడరా నింటిలో6 | గని సంతోషము నొందు భాగ్యఫలమున్‌ గాంచంగ వేడ్శయ్యె నం గన లిట్లెంచుట భావ్యమేకద మనః కాంతా! విచారింపచే తే గీ ఇరుగుపారుగమ్మ లేమమ్మ యింక నేని వంటవార్పుల భారమ్ము వదలలేవె? | కోడలేచిక్కదా యేమి? కోడెవయసు కొడుకు నొంటిగా నుంచుట గుణమె? *' యండ్రు మ అనినన్‌ వేంకటరంగనాధు. డెదలో నా హ్లాదమున్‌ జొంది యం గన వీక్షించుచు బల్కె.. నే నెరుంగుదున్‌ గానీ వివహంబుతో జను నావిద్య యటం'డ్రు పెద్ద లని తాత్సారంబు గొవించితిన్‌ | ఘనుండయ్యెన్‌ మన చిన్నవాండు తగు నింకన్‌ బెండ్లి జేయించుటల్‌. | ఆ వె ముప్పదేండ్ల వరుని మూడేండ్ల కన్యకు | ముడిని బెట్టు ఉలుగుముప్పు మనకు | ననుభవైక విదితమగుట. దలచుచుంటి , నీడు జోడు జూచి హెచ్చరింప | 1 ఉ కాలము దైవమున్‌ బురుషకారముతో సహకారమందినన్‌ దేలీక కార్యసంతతి సుధీజనసంస్తుతి సిద్ది జొందు నీ బాలుని జాతకంబున వివాహసుయోగము కూడివచ్చెడున్‌ | శ్రీలలితంబుగా గురుండు జేరెగళత్రపురాశియందునన్‌ 22

తీ గీ మాతృవర్గంబు నందున మాన్యయైన కన్య లభియించునని జాతకంబు దెలుపు నదియు 6దప్పద నీదగువననుజా తోడ దగును వియ్యంబు నాందరడ్గా€ దవ్వి! మనకు తే గీ వేతె సంబంధ మది యేల వెదకికొనలం బుట్టినిల్హును జూడంా6 బోయిరమ్ము మేనగోడలు నీమాట మించకుండు నన్న నడిగినంాదని యనండు నిన్ను చ మగండిటు బల్క6గా వగపు మాని రయంబున బుట్టినింటికిన్‌ దగు శుభ వాసరంబున ముదంపడు ఫుత్రకు తోడవేగి నే ర్పుగందన యన్నతో ననియె. బుత్రునకున్‌ దమ కూంతునిచ్చుటల్‌ తగు నని వారలంతట తధా స్తనిరా యమ హర్ష మొందంన్‌ ఆ వె చిన్నదాని నిత్తు జిన్నయ్య కనినంతం దల్లి వేడ్క పట్టుందరముగాదు నాండె బయలు దేరి వాథున కీశుభ వార్తం దెలిపె నతండు 'ప్రమదమంద తే గీ అంతం జుట్టాల కెటీంగించి యయ్యవారి వడిగి శుభముహూర్తము నిశ్చయమ్ము జేసి పత్రికలుపంపి రెల్లరు బంధు జనులు "పెండ్లి కేగుదెంచిరి కూర్మిపేర్మిమిగుల. తే గీ పచ్చతోరణములతోడ ముచ్చటించు పేరంటాండ్ర తోడ వివాహవేది లోచ నోత్సవంబయి యొప్పె శుభోత్తరముగ వైదికాచారములు జరుపబడె, నంత ఉ మంగళవాద్య ఘోషముల మధ్య సుమంగళులున్‌ శుభంబనన్‌ మంగళసూత్రమున్‌ వధువు మానితమౌ గళసీమంట్టైను ప్పాంగు మనోనురాగమున6 బూవిలుకాని శరంబు వంగిన ట్రంగన వంపరా శిరము నందరు స్వస్తియటంచుం బల్కరొన్‌ ననన

చ కరముల గంకణాళి ఘలు ఘల్టురనం దలంబ్రాల్‌ ముదంబునన్‌ దొరలగ శీర్ణ మందిడు వధూమణి శ్రీరుచి రాంగ పౌష్టవం బరయుచు6 జిన్నయార్యుండు నఖాంచలముల్‌ చిబుకంబు లంటలూ బిరబిరంబోసె ముత్తెముల వియ్యములోరెడు బియ్యమున్‌ దలన్‌

చ పరిణయ కార్యముల్‌ ముగియ భక్తజనావనుండైన వేంకటే శ్వరునిపదాబ్దసేవన శుభావహమౌనని రంగయార్యుండా తటి స్వకుటుంబమున్‌ దరుణ దంపతులన్‌ గొని యై మందవా సరమున దైవకార్యమును సద్విధిం దీర్చి సభిక్తికంబుగన్‌

ఉ.. చిన్నయ సంతసం బపుడు చెప్ప నసాధ్యము చిన్ననాంటినుం డెంన్నడు6 జూడకుంట6 దన యీప్ప్సిత దైవత చం(ద్రమున్‌ గనన్‌ గన్నులు కల్వలైన తన కాంత కనంత ముదావహుండునై విన్నవి కన్నవింతలను వే వినిపించుచు నేగుచుండియున్‌

చ. కనుగొని రావధూవరులు గంధ నుహీజు సమాజ రంజితం బనిమిష వార సేవ్యము మహాఘకదంబ మదేభసింహమున్‌ ఘన మణి రత్న గోపుర వికాసము భిక్తిజణాఘవాసమున్‌ వనధిసుతాకళత్రపరివార విశాలము శేషక్రైలమున్‌

క కని యాదంపతు లంతట మన మలరంగ సహ్హైల మార్గంబులు గ్ర క్కున నెక్కి పోయి భక్తిని వినుతించిరి దురితహరణు వేంకటరమణున్‌.

తే గీ శ్రీనివాసుని దర్శించి చిత్తమందు భక్తిభావ(స్రవంతులు పరుగువాజ6 బేరి సామ్టైంగ దండముల్‌ సేసి యిట్టు సంస్కృతాం(ధ్రవాకృణితుల సంస్తుతించె

“ఇళ్ల. అస్తి కల్పద్రునుః కోలి_పి జాతరూపలతా వృతః వేంకటాద్రి శిఖరారూఢః స్మరతాం పరమార్ధదః

ళో. కరోదరధృతో ద్చూత వనజాతౌ సనాతనా శేషాద్రి శేఖరత్సాద చాయా జూయావతీ స్తుమః | 24

క శ్రీ నయనోత్పల శీతల భానూ | కలుషాంధకార భానూ ! కరుణా ధీనా ।! ఆశ్రిత శుభసం ధానా యధ్యుషిత శేష ధర సానుతలా! క _ శ్రీలోచనాంజ నాంకా | శ్రీ లలితాధర విలోల ! చిరభద్ర గుణ శ్రీల! భవసాల దీనకృ పాళూ!1 పావన వృషాద్రి పాల! మహాత్మా! కు శ్రీ గృహమేధీ ప్రణతులు ఆగమవేద్యా జగత్రయారాధ్య! మహా భోగాపవర్గ దాయీ! నాగాధిపశాయి! యంజనాధరనాధా! క శ్రీ చరణసరోరుహలా శొచారువిలాస వక్ష సం(శ్రితజనర ఉచరణదతు దుష్టని | శాచరంకుల శివ శేషైలాధ్యకా! 4 శ్రీ మహిముఖ్య దివ్యమహిషీ నయనోత్సల చారుదీధితి స్తోమ మనారతంబు మెయి సోకుంటంబేసి ప్రగాఢ మేచక | శ్రీమెయిందోంప నొప్పలరు శేష ధరాధరవాస దేవ భ | క్రామరపాద పోత్తమ! దయన్‌ గనుమూ మము సర్వకాలమున్‌ శా. శ్రీస్తనాంచిత కన్తూరీ పంకసంకలితోరసే సంకజొషాయ నాథాయ (శ్రీనివాసాయ మంగళమ్‌ ?? ము ఇటు లావేంకట శైలనాధు మదిలో నింపారాగీర్తించుచున్‌ బటు దుర్వారభవైకరోగ హరమై భద్రాను సంధాయియ్డై స్పుట మాహాత్మ్యవిభూతి వైభవమునన్‌ శోభిల్లు తీర్చాదులా దట సేవించి నగంబు డిగ్లి దిగువన్‌ దాత్సర్య మేపార గన్‌

• ఇవి శ్రీ, చిన్మయ సూరి కృతములే 25

క్ర గోవింద రాజు దేవుని సేవించి ముందంబు తోడ శ్రీయల మేల్మం గావర ధామము. గన్గాని ప్రావన మతి నిల్లు బేర వచ్చిరి ్రీతిన్‌ ఉ వియ్యపు వారు సాంయొముల వేడ్కలు దీరిచి యిండ్ల కేగుచున్‌ దొయ్యలి 6 గొంచుంబోయిరి వధూతిల కమ్మును బెండ్లి వీళ్ళతో. | జయ్యన బాల యందు నెల జవ్వనపున్‌ బసయంకురించి మే లయ్యె సమర్తయాడెం జెలి యామని నూమిడి గున్నకుద్దియ్మై. తీ గీ అపుడు వేంకట రంగార్యు. డతివయాడి సంతసంబున బూరెలు సారెలుగొని | నలుగులిడి పేరంటము వేడ్కసలిపి పిదప బిన్నికోడలుం దోడ్కొని చేరెనిల్టు. ఆ వె సిగ్గు నిగ్గులాలయం జిన్నికోడలితోడం గాంపురమును దీర్చు కన్న కొడుకు 6 | జూచి పితరులపుడు జ్యోత్సాసుధారసా నంద సరసిందోంగి నలువులగనిరి టి ఇంట వసించు దంపతులు నింపుదలిర్పం6 బూవుదావుల ట్రంటిన (ప్రేమ వర్తిలి సుమాస్త్ర సుఖంబులంబొందుచుండి రా | కంటికి చెప్పలట్టు తము గన్న గురుల్‌ గనుచుండ నిత్య మా జంట పదంబు నర్రమును సత్కవిజిహ్వనటించు లాగునన్‌ | ఉ. తానొక యింటి వాండయి ముదంబున. బెద్దలు మెచ్చురీతిగా | మాౌనిత జీవి కాభ్యుదయ మార్గముంబేకొన నెంతయేనియున్‌ బూని చరించు నుత్తమునిం బుత్రునింజూచి ప్రమోద బాప్పువా ర్లీన ముఖా బ్బులై తనియు వృద్దుల దీవనలందె ధన్యుండై

॥

14 నూటపదేండ్లు నిండంగం దనూబల మంతకునంత కంతకో త్పాటిత మైచనన్‌ ముదిసి వగ్గయి వేంకటరంగసూరి యీ వాటక రంగమండు€ దన నాయక పాత్ర ముగించి యాజగ న్నాటక సూత్రధారి సదనంబు వికుంరము. బేరె ముక్తుండై

సీ. ఆర్ష సంతతి లోని యాచార్యవరులెల్ల

(ధ్రువతార యొక్కటి దూలెనంచు

నారలేయ మాన్యులు న్యాయశాస్త్రమణీ ధు

రీణమహాఫణి ప్రిదిలె నంచు

పాహిత్యవేత్తలు సరస కళా జ్యోతి

రాయత శిఖి యాటీ పోయెనంచు

శిష్యసందోహంబు (శ్రేయోవిధాత యౌ

గురుభానుమంతుండు గ్రుంకెనంచు

| శోకబాష్ఫాంజలుల్‌ బట్టి స్తుతులొనర్చ

మార్ద్వలోకాభిగమనోత్సవోత్సుకత్వ

సురభిళాత్ముండై యాచార్యుండరొ' దివిజ

| వరవిమాన మధిష్టించి హరినగరికి |

చ అమిత భయానకంబగుచు నామని గోముహరించి మించుతా

| పమును రచించి పశ్చిమపు వాయువులన్‌ బరపించి వృక్షమూ

లఅములను బెల్లగించి వను లందహియించి బలంబు 6 గాంచి (గ్రీ

' ష్మము విహరించె సర్వ జన సంకటమై సకలాశలందునన్‌

1 క ఎండలు దిక్కులనెల్లెడ

మండ 6గ 6 జొచ్చె వడగాలి మాటికి వీచెన్‌

గుండెడు జలమబ్బుటయును

దండిగం గష్టంబుం గూర్చె ధారుణియందున్‌

క నాలుగు చినుకులు రాలిన

| నాలుగు మెతుకులు దిను ప్రజ నాశోన్ముఖమై జ్వాలా ప్రచండ రవికిన్‌ డీలుపడె జగంబు తల్లడిలు బిడ్డలలోన్‌

27

క పచ్చని మొలకలు చెడెని ప్పచ్చరమై నీరమంత భాసిలె నెండల్‌ 'కచ్చఆ ననాధుపైం బడు కుచ్చితుని విధాన నెట్టు కోల్కొన వలెనో తే.గీ ఆకసమునందు నొక యింత యవతరించు వారిదశకల మంతలో. బాసిపోవు 'పేదలాసపడి దిదృక్షం బేదపడిరి వలసినప్పుడు దొరకువే వస్తచయము. తేగీ అట్టి వేసవి యందొక చెట్టు నాశ్ర యించి పక్షికులంబు జీవించుచుండ విధి మహావాత్య చెట్టును బెళ్ళగించె దిక్కు చెడి పక్షీ శిశువులు బిక్కవోయె క తలిరాకు సుళ్ళ పెంపున నెలకొని మృదుదీర్హపత్ర విబిడంబగుచున్‌ గెలవేసి నేలయూలెను విలువునందా ననంటి చెట్టు నెటీదజుగంగన్‌ తే గీ. తండ్రి కౌర్ద్వదైహిక కర్మ తంత్రమెల్ల వెలితిగాకుండ జరిపించె వీసమంత చింతంబాపి యోదార్పంగః జేరిని బంధువులు నెలరోజులు వదలరైరి

తే గీ ఇంటం దైలము తటుగుచు నిగిరి పోవ వాక్కరాక్కరే చుట్టము లోడిగిలిరి, వట్టిబీడుగం దోంె నప్పట్టు చందు గృహము చిన్న్మయసూరికి. గేవలునకు.

చ _ చిటుతతనంబునుండి యొక చిన్నపనిన్‌ బరికింప కూరకీ తిగొడు చిన్నయార్యునకు. దీర్చరి తండ్రిగతింప నింటిదౌ బరువది మోయరాని దగు భారముగా. గనిపించెం గాని యా బరువును వీడలూని గుది బండగ వెట్టులా మోయుచుండలడూ

28

చ _ నెలనెల జీతముల్‌ నిలిచె నిత్యకుటుంబపు ఖర్చు తగ్గ దే వలనను రాంబడుల్‌ నహి స్వబాంధవు లాదుకొనంగ లేరింకన్‌ బొలము హుళక్కి నిల్వ ధనమున్‌ వ్యయమయ్యె. దినంగ నేర్చు వా రలె పని జేయు వారు కన రారని తీఆనివంతం గుందుచున్‌ చ _ హరిపద భక్తిమానక నిరంతర కావ్య పరిశ్రమంబు నే మరక విధిందలంచుచు సమంచిత రీతి. గుటుంబ కార్యముల్‌ నెరపంగ వీలులేకయును నిళ్ళల చిత్తముతోడనుండి యా తటి విపదంబుధిన్‌ గడచె. దాల్మిబలంబునం యార్యు౯ డాతడున్‌ ఉ. ఆసమయాన € బొన్నపురి నాప్టను క్రైస్తవ పాఠశాల యం దే సుగుణుండొ చిన్న కవి యింటి స్టితిన్‌ గమనించి మించు వి శ్వా సము తోడ. దెన్లు గణపన్‌ నియమించే దయారర్ర చిత్తుడై వేసవి వెళ్ళునంత 6 బృధివిన్‌ దళుకొత్తదె వృష్టి కాలమున్‌ తే గీ అచటం బిన్న యుద్యోగిర్టై యల్పవేత నంబు నొందుచు€ దనకు నాంగ్రంబునందు€ బరిచయంబుండుటను గ్రైప్తవ మతగురువు లకు€ దెలుంగు నేర్పుచుండెం దీటీక గణించి చ _ అటుల లభించు వేతనము నంది కుటుంబము నీందు కొంచువే సటపడకుండ శిష్యులను జక్కని దారిని బెట్టిబోధచేం బటుతర శక్తి మంతులుగ భాసిలంజేయంబరీక్షలందు వా రట బ్రధమంఫపుశ్రేణి జయ మందిరి చిన్నయకీర్తి హెచ్చిగాన్‌ క అట్లరి చిల్లర చేష్టల నాల్లక తన కార్యమేదియో దానినతా నెల్లపుడు. జేసకొను స త్తల్లజునకు6 దోడుపడెడు దైవంబెందున్‌ 29

"శానా ననన క ఫ్సీ భారతావని నాండుబ్రబలి ఈస్టిండియా కంపెనీ యధికార గరిమనొప్పె విక్టోరియారాణి విశ్రుత పట్టాభి సేకంబు లండన్‌ పురీ కలాప " మధ్యమందెసంగ సామ్రాజ్యాధికారిణి గానంబొన్నపురిని గల్గువార లొక్క మహా సభ నక్కజముగంజేసి విద్వద్వరేణ్యులం బిలిచి రపుడు రాణి పట్టాభిషేక సం(భ్రమము నెల్ల “పద్య రత్నము లను పేరన్రాసి చదివెం జిన్నయాఖ్యుండు సభ్యులచ్చెరువునంది బళిర సత్కవియౌనని పలుకుచుండ తే గీ _ శబ్దశాస్త్ర వివేకము సాహితీ క ళాపరీపాకము ననర్గళప్రవాహ వా గుపన్యాసవిన్యాస పద్య గద్య రచనము సుధీజన మనోహరంబులయ్యె. పీ చెన్నపురంబున నున్నత పారశా లలు మూడుమాత్రమే గలవు నాండు, ధీనిలయము రాజధాని 'ప్రోన్నత పార శాల ్రెస్తవుల విద్యాలయంబు, దాన రాధేయుండై తవరు పచ్చావనీ పాలుని యున్నత పారశాల వేంటి పట్టపరీక్ష నెగడు పారములప్పు డున్నత విద్యయై యొప్పుచుండె విశ్వవిద్యాలయంబుగా వినుతొకెక్కి సాగు నేంటి కళాశాల సౌధములకు నవియె సోపాన పంక్తులై యలరుచుండెం చొన్న రాష్ట్రంబునందు విళిష్టరీతి 30

ఉ నిచ్చలు దాన ధర్మములనిండిన మాన్యచరి(త్ర గల్లి యే మచ్చయులేని జీవితము మౌాధవు పై గడు భక్తితో బ్రజల్‌ మెచ్చ జరించుంబొన్నపురి మేటి కృపాంబుధి చంద్రుండైన శ్రీ పచ్చ నృపాలునెన్న నహి వల్లభు6 డైన సమర్దుం డౌనాకో

తేగీ పచ్చయప్ప భూమీధవ భవ్య దాన ధర్మవినుత (ప్రముఖ గుణోదార జనిత కీర్తి కాంతా విలాస సంకీర్తనంబు చిన్నయార్యుని వాణియే చెప్పెనిటుల

*ఉ ము “గగనంబట్టు రసప్రపూర్ణ విలసత్కందంబులన్మీటీ యా (భగ సాలంబుగతిన్‌ సితచ్చదముల న్ఫాసిల్లి మేరుక్రియన్‌ జగదామోద సువర్ణ భాస్వరముగాజూనొందు పచ్చావనీ శుణంబుల్‌ గణుతించు కోశమిది యిచ్చన్మెచ్చు గావించెడిన్‌

ఉ శ్రీవర వరినీ మణికి (బ్రేమపదంబు బుధోత్కరంబు లెం తే వినుతింపం టెంపగు నహీన మహీభృదుదార మౌళిసం భావిత పాదపద్ము. డు గృపా పరిపూర్ణుడు శ్రీనివాసుం డా ర్యావనుండెపు పచ్చపధ రాధిప కీర్తులం బ్రోచుంగావుతన్‌

చ ఆతుల యశోవిశాలుండు జితాంతర ఘోర విరోధిజాలుండం చిత సుగుణాలవాలుండు విశిష్ట, విహాపిత చాతురీ నిరా కృత దివిజాత సాలుండు గిరీశ పదాంబుజ భక్తీలోలుండా (శ్రిత పరిపాలు6 డార్యనాత శీలుండు పచ్చ నృపాలుండెన్నంగన్‌

చ ఆనయము భిక్షితాశనమ యౌట విషాదభానమున్‌ గొవి వపనంబు లేవడికి గుంది సగంబయినట్టి పార్వతీ శుని ముకు(మ్రైోవన నన్నమిడి శుద్దదుకూల సమర్పణంబులం దనియం గ జేసె బచ్చ నర నాధుండు కేవలదాతృమాత్రుం డే

చ అనవరతంబు డాసిన బుధాళి కభీష్ట ఫలంబులిచ్చి భూ జనులకు మేటినా వెగడె సన్నుత మంజులతా విలాసముల్‌ దనరం నా(శ్రితాళుల మదార రసాంబుధిం దేలు పచ్చ పా వనివిభు దానవైదుషికి వారక 'మ్రూన్వడు సౌరసాలముల్‌

వ్ర1

చ విరుపమ తావకీన కమనీయ యశళళ్ళరదాగమంబునం బరపగు కల్మషంబు భువనంబు దొఆంగుట యుక్త మే గదా యరయ ఘనాళి జీవన సమగ్రత గాంచి వహించుటొక్కటే ధరణి విచిత్ర మౌర సముదార గుణాకర పచ్చభూవరా 1

చ _ నెజసె శరత్సమ్చద్రి ధరణీఫ్టలి నెందు మరాళపాళికిన్‌ బటపుగమీతె. గల్వలకు. బాండురపక్షము సర్వకాలమున్‌ దెఆపయొకింత లేక భవదీయ యశంబు భృళంబు పేర్మిమై వజలంం బచ్చ భూరమణ భవ్యలసద్ద్గుణ రత్న భూషణా

సీ _ తన మనోభీష్ట ప్రదాన శౌండతకుం గ

ల్ప'ద్రుమంబాకులపాటునాంద€ దనలసద్గంభీర తాగుణ స్పూర్తికి

వాహినీపతి భంగపాటు6 దొడరం దన నిరంతర ధీరతామహిమకులట్లు

రాయండు పాదసంక్రాంతి. బెరయం దన సకలాభినంద్యక్ష మాలశ్నీకి (€

బృధ్వీ మహాదేవి క్రిందువడల వటజులు నీ ధన్యగుణమాన్యుంబరమపుణ్యు సాధుజనగణ్యుంబోలంగ జగతిం గలరె యనుచు నభినుతులెల్లచో నల్టు కొనలో నుల్లసిలు. బచ్చపావనీ వల్లభుండు

సీ. ఆశావధూటికా కేశపాశములకు

మల్రీమతల్లి సంపత్తి నెజుపి యామినీ కామినీ స్వామి పక్షమునకు స్వచ్చాంగ రాగ విభ్రమ మమర్చి వారాశింగయూరుకు వారిచేక్షణునకు హీరవర్మ శ్రీ, రహింపంజేసి యామరసామజాతాస్య బింబమునకు ముత్యాల మొగముట్టుమురువు6 జూపి 32

డంబుదళుకొత్త నెవనియళంబు విష్ట పంబునకు రవణంబు నందంబువీజు న మ్మహాశీలు సుగుణలతాలవాలు( బచ్చప నృపాలు నిలం బోలు వారుగలరె సీ. చందన హీమవారి సమభి షేకంబునం దలయేటి పెనునా€ చు దలంగ6 జు కమనీయ కస్తూరికాసంకు మదచర్చం బూది పూతల జొచ్చుం బోకు వెట్టి హురుమంజి ముత్యాల చెరం గు హొంబట్టుచే దోలు చేలపుటేవం దాల గం (ద్రోచి యమృతోపమాన దివ్యాన్నార్పణంబున+ గంర గరళకటుకత్వముడిపి హరుమహాదేవు నిత్యసమర్పణ శ్రి యాకలాపంబులను దినియంగం జేయు మహితబుధలోక జేగీయమానుండయిన పచ్చనృపమౌళి యాశ్రిత పద్మహేళి చ అమృతకరుండు తారకము లాదిమనాగము దేవతాగవా రము తగ నెంత కాలము గరంబు తిరంబుగ నుండు నాతెజం గమరంగ నంత ప్రొద్దు నిరరాయతః బచ్చనృపాల కీర్తుల వొంమరుగ శ్రీనివాసుండు గనుంగొని సత్కృపం బ్రోచు గావుతన్‌ ఉ శ్రీ యలమేలు మంగ కుచ సీమం బయంట దొలంగం గాంచి కాం తా యిటంొండపై నిరత హర్ష మునందగి గో రువంక లిం 'పై యలరారె. గంటె యన నారసి సిబ్బి తి. బూను నచ్చెలిం బాయక కౌం గిలించు హరి పచ్చపకీర్తుల నిచ్చం (బ్రోవుతన్‌ చ సతత మనంత భోగములు సన్నుతి కెక్కినవాండు కల్మి గు బ్బొత కిరవైనవాండు ఘన వి(భ్రమమూనిన మేనివాండు రా జిత గుణరత్న హారముల చే దులకించెడువాండు సూరి వం దితు6 డగు శ్రీనివాసుం డిల నిచ్చలు పచ్చపకీర్తి. బ్రోవు తన్‌ 33

ఉ _ శ్రీకను గల్వదోయి వికసిల్ల దరస్మిత చం'ద్రి కావళిన్‌ లోకతమంబు లెల్లెడల లోం గం గం జే సి బుధోత్కరంబున స్తోకరసంబు గొల్ప్బెడు విధుండు మహామహు డిచ్చ నిచ్చలుం జేకొని యుబ్బం జేయు నృప శేఖర పచ్చపకీర్తి వార్డులన్‌

ఉ చల్ల దనంబు లెలైడలం జల్లెడు మిన్కులవాండు గాని తా నొల్లం డొకష్టనుగ్రగతి యోజ బుధావళిం. దన్సుచోటరం జిల్లంగం జేర్చు. గాని కొాఆం జొందం డొకప్పుడు పచ్చపక్షమా వల్లభు డీగుణాకరుని సాటియె రాజొకం డివ్వసుంధరన్‌

క భువనభరణ నిపుణుండయి తవిలి తనుంగొలుచు వి(ప్రతతికోరుకు లె క్కువ గా౭ గం గురియు పచ్చప ధవుండు ఘను డు గాండె యెవ్విధంబునం దలం పన్‌

శ్లో _ఏకాంకలాం భువనజాతహతిం దధానః సర్వజ్ఞ తాం వద కధంలభితే గిరీళఈ బహ్వీః కలా భువన జూతహితా దధానః సర్వజ్ఞ ఏష ఖలు పచ్చ సమానవేంద్రః

శ్లో, శ్రీ పచ్చ యప్పు నరనాధ భవత్కరోద్య ద్రానామ్చువార్రిజయశో మయ ప్యూర్ణచ ద్రమ్‌ దృష్టా కలబ్బమతిలజ్జ్ఞతయా హీమాంశుః కార్మ్యం ప్రయాతి బహుళం న దివా చకాస్తి

శ్లోః గుణస్య బాధికాం వృద్రిం కృతవాన్‌ పాణినిః పురా అబాధిత గుణాం వృద్రి మకరోత్పచ్చ పప్రభుః

శ్లో పశ్యాయాతి మహానయం ద్యుసరితః పూరో దిశశ్ళాదయం స్తత్రాస్మ ధ్గజవాజిధేను తరవో మగ్నాః పునర్నేత్తితాః

ఏవంచార జనం (బ్రువాణ మమర స్వామీ హసన్వక్తి భో మాభై షీర్నవిభంగ హనయ మతః పచ్చప్ప కీర్తే ర్మహః *

క ఈరీతి నభంగుర గం బోరన చిన్నయ పండితు కీరితి చెన్న పురి యొడ్డ గిల గా మోసెన్‌

• ఇవి శ్రీ చిన్నయ సూరి కృతములే 34

తేగీ మంచిపని జేయువారి. గీర్తించుచుండుం (గ్రించుపని జేయువారి గర్హించుచుండు సుకవి గుణపతసాతియై శోభంగాంచుం దాను మకుటములేని భూజూని గాన.

తేగీ. చెన్న పట్టణ (ప్రముఖుండై చెన్నుమీణు పాలె కులజుండు గాజుల సంజ్ఞ గలుగు లవ్మీ నరసింహ సెట్టి పల్మఆుశ్రమించి పండితోద్యోగ మిప్పింపం బాటుపడియె

తేగీ న్యాయనిర్హాయకుండు రంగనాధశా స్త్రి సూరి వైదుష్యమునెటింగి చోద్యమంది తోడుపడెనపు పండితో ద్యోగమునకు6 బచ్చయప్పు విద్యాలయాభ్యంతరమున.

ఆ.వె సాలె జాండ్రసభను సాతాని పండితో త్తముండంటన్న సామెత యఫుడెసలౌ నగ్రజూతి జనుల యాత్మలోం బుట్టిన యీసుబెరసి మోసులెత్తెనవం గ

తేగీ అంఈ బచ్చపమొదలి విద్యాలయమున ఆం(ధ్రపండిత పదవి యందధివసింపం గార్యవర్లాధిపతి పిళ్ళ కరుణతోడ6 జిన్న యాఖ్యువింబిలిపించి చేరంోరె

ఆవె కోమలేశ్వరపుర ధీమహితుండు శ్రీని వాసపిళ్ళి ద్రవిడ భాషియయ్యు. దెలుగు భాషయంద౫ దీజవి ప్రీతితో వచన రచన బేసి వాపి. గాంచె

ఉ ఆమహితాత్ముత్పతిభ నాంధ్రవచోరమళణీ శిరస్సు మో ధ్రైమ పరీమళంబు వసుధన్‌ విరజిమ్ముచునుండె నాగుణో ద్దామువిం జేరి చిన్మయ తద్యాజ్ఞకు బద్దుండు గా6 జరింప నెం తే ముదమంది యాం(ధ్రపద మీ€౬ గయికొమ్మని పల్కె. బ్రీతితోన్‌

తక్‌

తేగీ ముప్పదై దేండ్ర వయసున ముదముతోడం బచ్చయప్ప మొదలియారు పాఠశాల నాం(ధ్రపండిత స్థానము నధిగమించెం జిన్నయార్యుండు ప్రతిభతోం జిన్న ఫురిని.

ఉ పండిత మండలీ కృపకు€ బా్రుండు నై యట నాలుగేండ్లు తా నుండియుసత్కవిత్వ రచనోత్సుకుండై కృషిసల్సె సద్భుధుల్‌ దండగనిల్వంబద్యము లుదగ్రతం బచ్చ పనాధ సద్యశో మండనమందు వ్రాసి బహు మానములన్‌ (బ్రతివర్షమందుచున్‌

మ ప్రతి వర్షోత్సవ వేది కాఫ్టలమునన్‌ బచ్చావనీపాలున దృుతదానాదిక గాధలందెలుపుచున్‌ బొల్పొందు నా సత్కవి త్వతతిన్‌ జిన్న్మయపాండితీ (ప్రతిభయే వాసింగనన్‌ జూచి పం డితులీర్ద్యాళువులై చరింపంగలంతల్‌ లేచెన్‌ బుధ(శ్రేణిలోన్‌.

చ కులమున దక్కువయ్యు నతి కోవిదుండయ్యెంగదా యటంచు వ్యా కులతను బౌందువారు నతి(క్రూూరమనస్కత వీని శక్తియున్‌ దెలియు సభాముఖంబునకుం దెచ్చి పరీక్ష యొనర్ప నన్న వా రలు నొక రేమి పెక్కురు నిరంతర మీర్యజనింపంజూడలన్‌

శా శ్రీ నారాయణ పాదపూజన పర శ్రీ, వైష్ణవాచార వి త్యానుష్థాన పరత్వమున్‌ నెఆపు చాత్తాదుండు గానుండె వి ద్యానైర్మల్యముతోడ6 జిన్నయ ద్విజుల్‌ తత్పద్లతిన్‌ గాంచి యౌ నౌనీశూద్రుని పూజలంచుం గడు నీర్హ్యాగ్రస్తులై పల్కర్గాన్‌

సీ పంగవామములంచు€ బరిహాస మాడునా

పరమ భక్తుండునౌ వైదికుండు ప్రాయ్యి బూడిదయంచు. బొట్టు బృనవ్వు వా వాసిం గాంచిన యట్టి వైష్ణవుండు కుడిదెసంను గ్రుడ్డు చెడిపోయె సూర్యగ్ర హము చాలదని హాస్యమాడునాకడు నంఘ్రిజండంట శిభాయజ్టోపవీతముల్‌ కొఆవడ్డ కులమంచు. గొఆలునొకండు తళ

నాకరి నాకరు హేళన బేసి యొప్పికానక వాదులాడు చుందమకెంత వయసులున్న దేవుండొక్కండె యనుమాట తెలిసికూడ6 గులమతంబుల యూబిలో౯ గ్రుంగిరపుడు ము కుల భేదమ్ములంగ్రుళ్ళు సంఘమది వా[క్రువ్వంగ శక్యంటె పె ద్రల దౌష్ట్యంబులు నిమ్నజాతుల పయిన్‌ దచ్చక్తికిన్‌ జిన్నయా ఖ్యుండు తాళంగల చేవగల్లు ఘనుండై యొప్పారె నీర్ద్యాపరుల్‌ కులవృద్దుల్‌ మదింయందుచుండినను దాం గూటస్టు. డౌ నాత్మనాన్‌ ఉ ఎంద ఆదెన్ని రూపముల నెట్టు పరీక్షయొనర్చు చుండినన్‌ నందటి నన్నిరీతుల నహాయని మెచ్చంగం జేసి మెప్పులన్‌ బొందుచు సద్గురుండగుచు. బ్యూర్హ మతిన్‌ దనశిష్యులెల్ల రా నందమునాంద6 బారము అనారతమున్‌ గజపున్‌ ముదంబునన్‌ తే గీ పాఠశాలలో బోధించు పారములను మిగుల శ్రద్రవహించియు సుగమ రీతి శిష్యులు గ్రహింపంజేయుచుంజిన్నయయును నిత్యశుద్దపూర్జాత్ముడై నెగడుచుండె ఉ వారని (ప్రేమం బారముల వ్యాకృతి ఛందపురీతు లా యలం కారము లర సంగ్రహము కావ్యపులక్షణముల్‌ రసంబులున్‌ ధారయు శైలి శయ్యలను దాంబరిశీలన జేసి చెప్పునిం పారంగ శిష్యకోటి మది నట్టులె నిల్వ విశుద్రమౌ విధిన్‌ ఉ 'శ్రేయముంోరి యెళల్లెడల శిష్యులకున్‌ దగురీతి బోధనల్‌ సేయుచు సంశయంబనెడి చీకటి వాయంగంద్రోచివైచి జ్ఞా నాయత మంగళంబయిన యచ్చమనస్ట్రితి గూర్చి వారికిన్‌ శ్రీయుత మార్గమున్‌ దెలిపి చిన్నయ సద్గురుశోభ వెల్లెడున్‌ తీ గీ సూరి కాశ్రయ భూతమై సాబగుమీజు నాం(ధ్ర శాఖను విశ్వవిద్యాలయమున దీసి వేయింప (జూచిరి ద్విజు లసూయ (బ్రౌను దారలేఖ అందది బయలుపడియె! ననన 37

చ కలువల పల్లి శా(స్త్రియును గాజుల శ్రీనరసింహ చెట్టియున్‌ గలిసి శ్రమించి చట్టమును గట్టిగం జేయయంజేసి రాంధ్రశా | ఖ లలిత పల్లవ (ప్రసవ కల్పమహరుహశాఖం బోలి సాం పులు వెలయించె. శీనయ ప్రబోధ పరిశ్రమ కారణంబుగన్‌

తే గీ ఛాత్రలోక మనస్తమ శ్చండభానుః డైన మహితాత్ముండె గురుపదార్హుండగును, అట్టివారిలో6 జిన్మయ యగ్రగణ్యుం డగుచు వెలసె నా చంద్రతారార్భమవని.

వెళి

షష్టఖండము

క ఆది పదునెన్మిది వందల పది రెండవ వత్సరంబు వరచెన్న వురిన్‌ బదిలపడియుండి రార్టో యధరాపతులు భరతధర నధికారమునన్‌

తే గీ తూరుపీండియా కంపెనీదొరలు భార తీమ భాషలునేర్వ నుద్రేశపడియు ఫోర్టు సెంట్‌జార్షి కోటలో. బొందుపరచి రొక కళాశాల నధికమౌ నుత్సుకతను

తే గీ అచట నారల్లేయులే విద్య నభ్యసింప వలయు బండిత పదవిలో నలరువారు సంస్కృతాం(ధ్రాది సకల శాస్త్రములయందు€ (బ్రతిభం జొన్నారువారలై ప్రబలవలయు.

తే. గీ కాలగతిలోన నీకళాశాల రాజు ధావి సూన్నత విద్యాలయానంబరగె నందు నందటజుకును విద్య నభ్యసింప వీలుగల్పించి రార్రేయవిబుధవరులు,

తే గీ. అదియె ప్రెసిడెన్సి కాలజియయ్యె బిదప

| నందు దెల్లగజపు నుపాధ్యాయులకుము

వాంగ భాషాపరిచయము నవసరమని తలంచి ప్రకటించి రంత నర్దానిరాంచి

ఉ వ్యాపిత సద్యశస్కు6డయి భాసిలు చిన్మయ యెంతావేడ్కతో నా పదవిన్‌ గ్రహింపందగు నర్దుండ వీవని మి(త్రులెన్న వి జ్ఞూాపన పత్రమంపుకొనె నా యధికారులకున్‌ (బ్రభుత్వమున్‌ వే పరిశీలనల్‌ జరిపి విజ్ఞాలతో సభంజేయ నెంచుచున్‌

తం

తే గీ అపుడు విద్యాధికారియౌ నమలమూర్తి ఘన గుణాఢ్యు (డార్చతునాటుగారు సభకు గొప్ప విద్వాంసులైన ముగ్గురిని బండి | తోత్తముల బిలిపించి విధ్యుక్తరీతి తే గీ _చిన్న్మయను మీరలిక బరీక్షంపుండనిన ధీవరుండు పురాణము హయశగ్రీవశా స్త్రి తొను నభ్యిర్ధిగానుండందలంచి నిల్వ జట్టపువిరుద్రమైనము సరియెయనవిరి. చ ఇరువురు పండితోత్తముల నెళ్టవిధంబుల శాస్త్రపద్రతిన్‌ , సరిగం బరీక్ష జేసిరట సద్భుధులందు€ బ్రధాన శ్రేణీయం దిరవుగ నెగ్గి. జిన్న్మయ యహీనగుణార్హవ పాండితీ ప్రభన్‌ మురువది తగ్గునే పసిండి ముక్కను నిప్పున నెంతకాల్చినన్‌ ' తే. గీ. పదియు నెన్మిదినూర్ల నల్వొదియు నేడ వదగు వత్సరంబున నాం(ధ్రపండితుండుగ | రాజధానీ కళాశాలం బ్రతిభ మీఆ | జేరి బరవస్తు చిన్నయసిద్రకీర్తి చ నియమితుండై స్వకీయమగు నేర్పువిరాజిల సంచరించు చి న్నయ తన శిష్యులన్‌ సరితానంతటి వారలజేయునున్నతా శయమున సత్క్భ షిన్‌ సలిపె సద్గురువై యధికారి వర్గమున్‌ బ్రియమును బొందె సజ్జనులు శ్రేయములందుట నైజమేకదా ' తే గీ చెన్న రాష్ట్ర విద్యాశాఖ కున్నతాధి 1 కారియై పండితులపైన గౌరవాద | రాభిమానముల్‌ గల్లు విద్యాధికుండు నమలు డార్చతు నాట్‌ చిన్నయార్యుంబిలిచి ' తే గీ పండితులు శాస్త్రి' యనురూఢిం బరగవలయు నీ కళాశాలలో6 గాని యీవదేల . శాన్హి నామంబుధరియింప జంకుదనిన€ జిన్నయార్యుండు వినతుడై సెప్పెనిట్టు | హనననననలకనననననణానననన ననన నడ 40

ఉ పుట్టువుచేత శా(స్తనయి పుట్టును శాన్త్రమునందు దిట్టవై పెట్టిన పేరుచే నెగడు పెద్దనుగాను ద్విజుల్‌ త్రయీవిదుల్‌ పెట్టికొనన్‌ నిరూఢిగను పేరున కర్షుడ నెట్టులయ్యెదన్‌? గిట్టుదు శా,స్త్రియన్‌ పదము నెట్టిన నవ్వరె పండితో త్తముల్‌ క అనవుడు దొర మీ కెయ్యది యనువగు ననె సూరి యన్న నంతియచాలున్‌ దనుపును వహింతు మీకో ర్కొనేను గాదన ననిపలికెన్‌ జిన్న్మయయున్‌ ఉ మక్కువ తోడ నాదొరయు మానుగం జిన్న్మయసూరి యన్‌పదాల్‌ | చెక్కిన స్వర్ధకంకణము శీఘ్రమ లండను నుండి తెచ్చిపెం "పెక్కలగ దానిసత్సభ సుధీంద్రులసన్నిధిం జిన్నయాఖ్యు చే యొక్కగంజేసె సూరి యవి యెల్లజనుల్‌ వినుతింప నాపయిన్‌ తే గీ. నాండు మొదలుగ (జిన్నయ నామ మిలను పాంపుదళ్కొత్తం జిన్న్మయ్యసూరి యాయె నతిముదంబుతో నలరె స్నేహితులమనము వహితులకు గన్ను గుట్టె, వారడంగియుండి. చ సమయముంజూచి చిన్న్మయకు సాహితి వ్యాకరణంబులందె స (క్రమమగు పాండితీపటిమ గల్గు నలంకృతియందు లేదటం చు మనములం దలంచి పరి శోధన జేసిన జిక్కునీతడన్‌ | (భ్రమ వాకనాడు పండిత సభన్‌ జరిపింపగ నిశ్చయించుచున్‌ తే గీ. భారతీయ భాషలను సత్రతిభ గలిగి న్యాయశాస్త్ర, ప్రవీణుండై యలరు రంగ వాధ శా,స్తిగారింట6 బన్నాగమడర సభమ నేర్పాటుగావించి సవినయముగ ఉ. మారిని బిల్సి యాసభకు సొంపులు నింపులు గుల్కు నాయలం కారము తీరు తెన్నులను గన్నులలట్టిన రీతి నేండిటన్‌ | మీర లుపన్యసింపుండని మిక్కుటమౌ వినయానంబల్క న ప్పాజులంాంచి సత్సభకు వందనముల్‌ కయిసేసి వేడ్కుతో | శత

ధీరుడు చిన్నయార్వ్యుడు సు దీమణు లెల్లరు మెచ్చిచూడ గం గారమణీయ మేగపరి కల్పిత భావపరంపరాశు వా గోరణి తోడ వేద విధి దూప్యముగాని తెఆంగుదోంప విం పారు పురాతనా ద్యతన భవ్యమునీం(ద్ర వచస్సుధారసా పార గుణంబు శోభిలగ జూరుకవిత్త్వ మహత్వతత్త్వ గం భీర పదోషగుంభిత సువిశ్రుత సంపద లొప్పణా నలం కార విశేషముల్‌ దెలిపీ కావుములందవి పాదుకొన్న చో ట్లారసి చూపె నావిబుధు లంద ఆటన్‌ దలలూంపీ మెచ్చంగన్‌. ఉం వేసట లేకయిట్లు తన విశ్రుత పాండితి దోంప నాయుప న్యాసము జేయుచుండ విసు గన్నది లేక సభాసదుల్‌ వినం గా సమయంబు మీతెం బని కత్తెయు దివ్వెవెలుంగంజేసె నం దే సుహృదుండునున్‌ గదల డింపయి చిన్నయసూరి వాక్యముల్‌ అ వె. వంటవాండు వచ్చి వదనంబు జూపంచి నంత గాలమెక్కువగుట రాంచి యాసభాధినేతయౌ రంగనాధము శాస్త్రి సభముగింప సరసమనుచు ఉం సూరివరేణ్య! మీ ప్రతిభ జూచెడు భాగ్యముగల్లెమాకు వి ద్యారమణీయ శారద త్వదాస్యమునన్‌ నటియించె వేళయున్‌ మీతె సభన్‌ ముగింత మిక మేల్‌ శుభముల్‌ గనవయ్య భావినా శ్రీరమణుం డనారతము చేవయొసంగ6 జిరాయురున్నతిన్‌. ము అని యాశీర్వచనంబు బల్కెను సభాధ్యక్షుండు విద్వేషులున్‌ మనముల్‌ మోదమునాంద సంతసిలి సన్మానార్డు డీసూరి యం చు నమస్కారము జేయ గౌరవముతో. జూడన్‌ సుహృద్వర్గముల్‌ ఘనుండౌ చిన్నయసూరి సద్యశము '్రాంకన్‌ జొచ్చె దిగ్భాగముల్‌ శై

• ॥ సీ వేకువజామున విష్ణు స్మరించుచు | నట్టె మేల్కాంచి కాల్యములు దీర్చు | స్నానాద్యనుష్యాన చర్యాపవిత్రుండై హయముఖ ముఖ దేవతాళిం/ొల్చు (గ్రంథావలోకన కార్యతత్పరుండౌచు6 | గ్రాత్తప్రయోగముల్‌ గూర్చు నెమకి వేళదప్పక భార్య వివరించి వడ్డింపం గుడిచి కళాశాలకుంజను సరిగ వాత్మవిధ్యుక్త ధర్మము నావగింజ యంత కొఆ౧తయు రాకుండ నలవరించు శీలము గుణంబు విద్యయు శిక్షణంబు దలంపం జిన్న్మయ సూరికి. గలరె సొటి. అ. వె. సెలవు దినములందు శిష్యులతో నేంగి జలధితటముమనందు సాంధ్యవేళ నిసుకతన్నెలపయి నింపుగా. గూర్చుండి సంశయములు దీర్చు సంతసమున. చ. సడనముః జేరి సాంధ్యమగు సద్విధింజయ్యనందీర్భి పుత్రులున్‌ వడలక పాత్తులన్‌ గుడువ వడ్డన జేయుచు సంతసించు నా నదమలశీలయౌా గృహిణీ చక్కని యాస్యశకాంక బింబమున్‌ ముదమునం జూచి చిన్నయ (్రమోదసుధాబ్లీని దేలునెంతయున్‌ చ. పతి పవడింప ముచ్చటలం బాదములొత్తుచు భక్తి నాత్మ సం తతి యభివృద్ది వారల విధానములన్‌ వినిపించుచుండ(గా౯ గుతుకుము బొంది నాధు నెద గూర్కెడు నా యనురాగ పూర్తయౌ సతికన యౌదురే పెఆ విశాల విలోచనలున్‌ గుటుంబినుల్‌. ఉ. _ సన్నవి యంచు ధోవతియుం జక్కని కోటును నున్ని సేల్వయున్‌ దిన్నని యూర్ష్వ ఫుండ్రములు నేత్రములందు సులోచనమ్ములున్‌ జొన్ను వహింప ఛటత్రమును జేతధరించి సశిష్యుండౌచు నా చిన్న్మయసూరి నిత్యమును జొన్న పురిన్‌ జను. బాఠశాలకున్‌ 4

క యళ హిందూ ధర్మంబు నమ్మి హిందూభాషన్‌ హిందూ వేషము€ గొవి యా నందముతో సూరి జీవనము సాం గించెన్‌.

తేగీ శ్రావ్యమౌ కంఠమున్‌ విప్పి కా్య్యముం జది వి వివరించుచునుండ నా విబుధవరుండు 'శ్రద్రగా హద్దు మీఆక సద్దులేక శిష్యసంతతి వినుచుండు జిత్తమలర

క విసు గిసుమంత యెజుంగక కసరక తగురీతి శిష్యగణ సంశయముల్‌ వెసం దీర్భుచు వినయంబున మసలున్‌ నధికారులం గని మౌనిత రీతిన్‌.

తే గీ. తన కుటుంబము నందే విధమగు బాధ లున్నం బొడ సూపనీక విధ్యుక్త ధర్మ ములను నెరవేర్చు సంతోష కలితుండగుచు సూరి దైవ బలంబె యాధారమనుచు.

తేగీ రాజధానీ కళాశాల రహిం జెలంంగ నధిపుం డైన యార్చతు నాటు డాదరమున సూరి బోధనా విభవంపు. దీరు€ గాంచి చకితుం డౌచుండు నొక్కొాక్కు సమయమందు. తేగీ విమలు డైనట్టి యాదొర విశచయశము సూరి కవితాలతాంగి ప్రస్ఫుటము సేయ మిన్ను దాం కియు. బైనింకం దెన్నులే క తారయైనిల్చిశోభతో6 దనరు నిపుడు.

తేగీ ఆమహాభాగు నత్యాదరాభిమాన సత్కృపావీక్షణామృత సరసిలోన స్నాతయై సూరి కవితావిశాలనయన ధవళకీర్తి వస్తాలంకృత యయి వెలి గె.

శశ

శా, ఈరీతిన్‌ మనుచున్‌ విరామసమయం బింతైనం బోనీక గ్రం ధారామంబున జేరి భాష కుపయు క్తంబైన ముఖ్యాంశముల్‌ సారంబౌ పదజాలమున్‌ గవితలో సారస్యమున్‌ నాయలం కారవ్యాకరణాంళముల్‌ వెదకు సత్కావ్యైక చర్చామతిన్‌. + శా. “వాణీ దర్పణ ముద్రణాలయమునున్‌ బ్రారంభమున్‌ బేసి గీ ర్వాణాంధ్రంబుల సర్వతోముఖముగా వరిల్దు వ్యాసంబులన్‌ రాణన్‌ ము(ద్రణం బేయ నూత్నవిషయాల్‌ (ప్రాజ్ఞోత్తముల్‌ గాంచుచున్‌ వాణీ దర్పణమౌను జిన్నయ సుధా వాగ్దారలంచెన్నలాన్‌. తే.గీ. "సుజన రంజని” యను పేరం (బ్రజల(ప్రేమ చూ గొనె మాసపత్రిక సుందరముగ దాన సారస్వత పరిశోధనము సార్ధ కంబునై భాషకొక తెన్ను కలిగినపుడు పారశాలోపయుక్తమై పరగు _ గ్రంధ కరణ సభకు నధ్యక్షుం డై గణన గాంచెం జిన్నపురి సూరివర్యుండు శిష్టజనుల కబ్బడా రావి పదవులు నవని( గలవె! శక్‌

అష్టమ ఖండము

ఉ. శ్రీరమణీయ మౌపగిదిం జొచ్చెర మార్పులు వచ్చె నంత వి క్టోరియ రాణి పాలన మకుంరితమై చనె భారతోర్విపై పారపు బోధనాది విధి సద్వచనంబులు పాఠ్యగ్రంథముల్‌ వేరుపు మీఆు వ్రాయుటకు నిష్టిత చిత్తుల లేమి యేర్పడెన్‌.

ఓ. భావము స్పష్టమౌనటుల వ్యక్తము జేయం గ భాష పుట్టె నా భావము గద్యమందుననె పద్యముకంటెను లెస్సగా. గ శో భావహమౌచు€. బామరుల కర్టము నందగంజేయునంచు నా ధీవిభవుండు చిన్మయ సుధీవరుండార్చతు నాటుప్రేరణన్‌.

తే.గీ. రాజకీయ శాసనముల భ్రాజమాన మైన యధికార పత్రిక యందు సరళ మైన భాష యవసరమెంతేని గలద | టంచు నెటింగి యోజించి వ్రాయన్‌ గడదొ.

చ. వెనుకటి కావ్య గ్రంథముల వెల్లెడు గద్యములెంచి వాని లో గవనబండు ద్వీర్ణ వాక్యముల కల్మికి దుర్గమళబ్ద రీతిక్షిన్‌ మనమున నొచ్చి యెల్లరకు మంజుల మౌగతిం జిన్న వాక్యముల్‌ దనరం గ గద్యవాజయము దారచియింపలోః బూనె నేర్పునన్‌.

తే.గీ. _ సౌరభాషాకృతిగ విష్ణు శర్మ గూర్చు పంచతందత్రంబు నాదర్శ భంగి. దలంచి సరసమౌగతి నందలి సారమరసి తెలుంగు చేయంగం బూననె (మ్రదిస్ట శైలి.

ఉ చంద్రిక తాపముల్‌ దొలంచి చక్కని హాయిని గూర్చు రీతివి స్తంద్రవచోవినీత గతిం దత్కధలంగొని నీతి చంద్రికన్‌ సాంద్రత్రిలింగ భాష సువిశాల మనస్కు.( డు వ్రాసియిచ్సెనా చం(ద్రఖగంబు నంకితము సల్పుచు నార్చతునాటు మేటికిన్‌.

46

ఉ. చం(ద్రికలోని వాక్య తతి శైలియు శయ్యయు భావ పద్రతిన్‌ పాంద్రతఈ గాంచి డెందమున సంతసమందని వాండు లేం డవి స్తంద్రతం గూర్చు మందులను ధన్యులం జేయం నోపువౌర। లో గీంద్రునైైన శక్యమగు వే? తదుదారతం (బ్రస్తుతింపం గాన్‌.

తే.గీ. ప్రథమ ముద్రణమందె నాంధ్రమున నీతి చం(ద్రికయు '“వాణిదర్భణ శాలయందు వాంటి నుండియు వేంటికి దీటు లేని వచనరచవనగా భాషకు వన్నెం గూర్చి.

పీ. రమణీయరీతి. జిత్ర(గ్రీవు చరితంబు

మిత్ర లాభములోని మేలు6 దెలుపు దీర్తకర్డుని కథ దీపింపం బేయును వంచకులగువారి వాక్య పటిమ గరటక దమనక కలిత మం(త్రాంగంబు రాజ్యాంగ చతురత రాణ కెక్కు లఘుపతనకు కథ యఘహరమై యొప్పు మిత్ర రక్షాత్మ వైచిత్రి దోంవ విట్టులందుండు కథలెన్నూ యింపు6 గూర్చం 'బ్రాజ్యముగను నంగాంగి సంబంధమెసంగ విత్య నూతనమగు నొక్క నీతి పథము పాఠకాళికిం దెల్పు సంబరముం గూర్చు.

సీ. నన్నయ లలిత ప్రసన్న కథ్తాలి

యుజ్ఞ్వలమై యొప్పు నొక్కచోట భీమన ్రొఢగంభీర పదంబులు

'ప్రోద్రండమై తోంచు నొక్క చోటం దిక్కన యుభయవార్తీప్తి సాంద్రతయును

మిక్కుటంబుగ వెల్లు నొక్క చోటం జోద్యమై యెట్ట్ఞన సూక్తి వైచిత్యంబు

చిక్కనై చెలువారు వొక్కచోట వొకట నల్లిక జిగిబిగి యొకట ముద్దు పలుకు నొకట జాతీయముల్‌ తెలు6 గం బాస వింపుసాంపులు బహుళమై పెంపుమీఆు,

వీతి చంద్రికారచన విఖ్యాత మయ్యె శ?

తేగీ _ గ్రామ్య పద దూష్య పంకనిర్మగ్న తార్త యైన యాం(్ర భాషా దివ్యధేనుమూర్తి మద్దరించిన కీర్తిధన్యుండు సూరి సూరి వంద్యుండు హరి భక్తి శోభితుండు

ఉ చిన్నయ సూరి యాం(ధ్రమును శిష్యులు వేగ గ్రహించి నేర్వం గాం గొన్ని వినూత్న ప్రక్రియలు గూర్చి ప్రయోగమొనర్చి చూచి యా యన్నింటి నాక్క పుస్తకము నందు లిఖించుచు. బూర్వ కావ్య సం పన్న కవి ప్రయోగములు పాయక చేర్చుచునుండె శ్రద్దమై

తే.గీ. _ భాష కుపయుక్రమైనట్టి వ్యాకరణము శిష్య లోకావబోధంబుంజేయుకొటుకు సంస్కృతంబున సూదత్రముల్‌ చక్క బరచి తృప్తిజెందక వానినే తెలుం గు జేసె.

క్త పద్యాంధ్ర వ్యాకరణము హృద్యంబుగ జేసి యందు నిస్టారము స ద్చేద్యము గాకుండుటం గని గద్యంబుగ వ్రాయ బూనె. గడు వేడుకతోన్‌

తేగీ. కావ్య పరిశీలన మొనర్చి భవ్య పదము లుద్బవించిన రీతుల నూహజేసి పూర్వపున్‌ వ్యాకృతి గ్రంధములను జూచి సముచితాత్మ పద్దతి రీతి సంస్కరించి

క్త బాలవ్యాకరణంబును ధీ లలితుండు వ్రాయం గోరి తెలుయ పరంబుల్‌ మూలము బెడ కుండంగనా మూలాగ్రముగా రచించి ముద్రించె లలిన్‌.

క విద్యార్ధి కల్పవృక్షము సద్యో రమణీయ సూత్రశాఖామయమై హృద్యము బాల వ్యాకర ణాద్య గ్రంధము రహించె నాం(్రము నందున్‌.

నవని ణా పవన

తే.గీ. నాండునేం డన నేల నేనాండు సూరి వ్యాకరణమున్‌ జదువ నట్టివాండు తెలుయ భూమియందున నుండలొం బోండు శాస్త్ర లక్షణంబును దెలియు ప్రత్యక్ష సాక్షి శా. బాల వ్యాకరణంబు సూత్ర చయ సంబద్రంబుగా. బోల్చి, భా షాలాలిత్యము దాల్చి ఛాత్ర గణముల్‌ శ్రద్దాళురై నేర్చి, ధీ శాలిత్వంబును గాంచ సూరియశ, మా చంద్రార్భమై భాసిలెన్‌ శ్రీ లాలిత్యము గల్గు సద్రచన, కీ ర్తిన్‌ గాంచదే ధారుణిన్‌ తే.గీ. నాండు చింతామణిని వ్రాసి నన్నయ యటు జేసి బాలక వ్యాకృతి. జిన్ష్మయయును యశముతో నాం(ధ్ర సారస్వతాంబరమున నర్కచం(ద్రుల రీతి6 బొన్నారుటయ్యె. శం

ఉ కాల గతి న్నిమేషమును గొని వృథా చన నీక, కావ్యముల్‌ (వ్రాలి పరించి యందుం బద బంధములన్‌ గని వాని యర్ధముల్‌ బాలురు నేర్వం గాం దగు ప్రబంధము (వ్రాయ దలంచి నవ్యపుస్‌ శైలిని. జూపె భవ్యుం డటు చక్కగ నాంధ్ర నిఘంటు వేర్చడన్‌ చ బహు దినముల్‌. (శ్రమించి పద బద్ద నిఘంటువు. గూర్చి పెట్టి, చే రె, హరిపదంబు సూరి, సవరించుచుః దత్ర్రతి సంగ్రహించె, ఆ బహుజనపల్లి వంశ్యుండగు (బ్రాహ్మణ శిష్యుండు సీత రామధథీ మహితుండు; దేశికార్హము (క్రమంబుగ శిష్యులంటెందు టబ్రమే! తే.గీ. శబ్ద లక్షణ సంగ్రహ సత్కృతి యిడెం బూని గాజు లాన్వయుండు లక్ష్మీ నృసింహ (శ్రే కంకితంబుగం దగు స్నేహ మరసి హితుల మేల్‌ విస్మరింతురె త్షితి, సుమతులు. ఉ. వ్యాకరణామృతంబు నొగి బాలురకున్‌ జవిజూపం గోరి యా శ్రీకరుండెన్ని రీతులం బరిశ్రమజేసెనా దాని నంతయున్‌ వేకనగాం దగున్‌ నతని విశ్రుత కావ్య వితాన మందుంబ జ్ఞా కలితుండు, శాబ్లిక విశారదుండన్‌ ప్రథం గాంచె దానితోన్‌. తే.గీ. ఆది కావ్యస్ట నీతి పద్యంబు లేటీ తాను గొన్నింటి రచియించి ధర్మవిధుల నియమ జీవిత గామియై నేర్పుతోడ, “నీతి సంగ్రహంబును” గూర్చె ఖ్యాతి మిగుల, ఉం. “*విశ్వనిఘంటు"” టీకయును విందానజించు “విభక్తి బోధినిన్‌? నాశ్వభికీర్తితం బయిన '“యతర గుచ్చము'” “'“ధాతుమాలయున్‌'' విశ్వము సన్నుతింపం గను వేడ్క రచించె నముద్రితంబులై శళ్వ దనూన త(శ్ర్రతిభం జూటు నిలన్‌ శిథిలావశేషముల్‌ కలి

కాటకాలు తే.గీ. అది కవి మీంది గౌరవం బమితమౌట సులభ బోధ్యంబుగా6 బేయ సూత్ర సమితి; | “వాంగ్ర శబ్ద చింతామణి” వ్యాఖ్య (వ్రాపె, నంటదావిం జూచెడు భాగ్య మబ్బలేదు. | తే.గీ. సంతసమున ''హిందూ ధర్మశాస్త్ర సంగ్ర హంబు' నాంగ్గ మందుండం గా నమవదించె | వెలమి నరహరి గోపాలకృష్ణ సెట్టి సత్ప్సహాయము నంది (ప్రశస్త రీతి. ఉ. వ్యాకరణంబునన్‌ వచన వాజ్మయ మందు. బ్రసిద్దుడయ్యు. దా నాకమనీయ పద్యరచనాళి రచించె బుధాళి మెచ్చం గా వీ కృతు లేవి కావ్యముల నిల్వ గ లేదు మహానుభావుల డే మో కడుం బ్రీతి వ్యాకరణమున్‌ దన ధ్యేయముగా6 దలంచుటన్‌. చ. వచన కవిత్వ తత్త్వము సెబాసని మెచ్చ వినూత్న రీతులన్‌ రచన యొన్న్చొ, దాని వలె వ్రాయందలంచు బుధాళి కట్టివా శ్ర్రచురత గల్లదయ్యె ౬ 'బ్రతిభాయుతమైన విశిష్ట శైలియై సుచిర యళంబుం గూర్చె నిల సూరి పురాకృత పుణ్యమో యనన్‌ ఉం శ్రీపతి పాదపద్మములు చిత్తమునన్‌ స్మరియించుచున్‌ సదా జ్ఞూ పరిపాలనో(త్రుకుం డు సద్గురుం డౌచు నిరంతరంబు భా షాపరిచర్యచే. దనిసి సత్కృతులన్‌ రచియించి మించి వి | ద్యాపతి సూరి శాశ్వత యశో£ి_ంచితు; డయ్యెం ద్రిలింగ ధారుణిన్‌, ఆ.వె. ముద్దులాలుకు నాణి ముత్యాల దండలో 1 | రంగులీమ మంచి రవల సరులొ। చెన్ను మిగులు నట్టి చిన్మయ సూరి వా కృణితు లెన్న రాదు ఫణిపతికివి. వ్‌1ే

ఆ.వె. ఒక్కనాం టి రేయి నోగిరము భుజించి యాలు బయల. బండి హాయి మిగుల విశద కాంతి తోడ వెన్నెలల్‌ వెద చల్టు చంద్రు. గాంచె సూరి సత్సృధమున.

ఆ.వె విచ్చి మళ్లెపొదలు విరజిమ్ము కాంతులో నేల నలుకంబడిన పాలరుచులొ శేష శయనుండూను చేతి శంఖమొ నాలో జంద్రుం డొప్పె నాకసమ్మునందు.

క మబ్బులు వానలతో 6ద బ్బిబ్బులు గానైన నింగి విశదంబగుచున్‌ ఎవిబ్బరముగా€ గ వెల్లెను జుబ్బన జూఆగ జనంబు చూచి సుఖింషన్‌.

టు నేంటికి నాదు జీవితము విండిన కష్టపు మబ్బు వాసి బా హోటముగా సుఖం పడంగ నబ్బి నదృష్టము లేనిపోని జం జాటము లేమి లేవు వరుసన్‌ బసివాండ్రును బెద్దలైరి నా కేటికిం జింత వింక జలబేక్షణుపాదములన్‌ స్మరించెదవ్‌

క నాతనయుల కంటెనుం, దా సీత్రారాముండు ప్రియపడి సేవించు ననున్‌ నీతి గలవాండు వానికి6 జీతము శబ్దంబు మీంద6 జొలంగుచు నుండున్‌.

తే.గీ శబ్దములు కొన్ని ప్రాచీన సత్ర్రబంధ కావ్యములనుండి యొత్తితి. గ్రమపజుచుచు నొక నిఘంటువు. గూర్పంగ నుద్య మించి నాకు€ దీజక కృతి పూర్తిగాకపోయె

క్‌2

తే గీ. నేను చేయం జాలక పోతినేని దానిల బూర్తిగావించునని తోంచు బుద్రియందు శిష్యుం డగు బహుజనపల్లి సీతారాము డెటులవైన నాయుద్యమ మెసం గవలయు. పీ. వచన రచనయందు వైయాకరణ వంశ శిశువు ప్రవణు డౌచు. జౌలయ చుండు వాయలంకార శా(స్తాదులయందెప్ను | వింజమూరి కులుండు వేడ్క ( జూపు గొమ్మిరంగయ్య సద్గుణ శాలి నీతిక థలయందు నాసక్తి దనర మెలం గు వైశ్ళమణి కరాల పాటి రంగయ్య తా ళీదళ కృతి జూల రీన బుద్దీ రంగమన్నారు€ డాంధ్ర గీర్వాణ కృతుల | పట్ల నభిమావి యెంతయు. బైకి వచ్చు విందటును నాకు శిష్యులై యింపు గూర్చు కు తెనుగున వ్యాకరణమనెడు చిన దీపము లేని వేళ సేవారతిం బే సిన వాసూత్ర గ్రంథం బన శశి తారముగ విల్చు నిల సుఫ్టిరమై. దూలించుచు జ్ఞాన మబ్బు ధోరణి. జూషన్‌ లీలం గవిత్వము వ్రాయంగః జూలుదు రిది యెంచి గాదె సలిపితిం గృతులన్‌. ; కు నాకృషి ఫలముగ నింకపై లోకమున సుకవులు వందలున్‌ మరి వేలున్‌ | జోకమెయిం గావ్య కర్తలు వై, కడు విఖ్యాతి. గందు రానందమునన్‌. క. లండన్‌ పురి సూరి బిరుద మండిత కంకణముంబొక్కి మన దేశమునం దుండెడు వ్యక్తికి దొర లె | న్నండైన నాసంగినారె నాకున్‌ దక్కన్‌ . క్‌్రె

క ఇది నా గౌరవ మనుచున్‌ మదిలో గర్వింపనెపుడు మదుపాసిత, శా రదకున్‌ దొరలు రచించిన యడభ్రనీరాజనంబయగు నయ్యదియున్‌ తే.గీ. ఇట్లు తరం గలై యూహలు గట్టు దాంటి దాంటవి పయోధితరంగల నీటుమీటు చుండ బండు నన్నెల హాయి మెండు కొనలో విస్మరించె జగము స్వప్న వీధిలోన, ఉ. చల్లని వేళ సూరి గను స్వప్నములీగతి. గూర్మి పేర్మి రం బిల్లగ నిండు చిత్తమున శిష్యుల యున్నతినెంచి స్వప్నమున్‌ బొల్లి యధార్ధ గాధలుగ శీలపవి(త్రులు వృద్రమూర్తులున్‌ సల్లలితాంతరంగులు, విచార మొనర్చిన రిత్తవోవు నే | మ. సరషుండీగతి జీవితాంతమును భాషాొసేవం గావించుచున్‌ వర సంసార పయోధిదాం ట నుడుప ప్రాయంబు నారాయణాం ఘీ రజోజాలము నమ్మి భాగవతులన్‌ గేలోడ్చి (ప్రార్హించుచు నరవ స్త్వ్రన్వయనామధేయమునకున్‌ గల్పించె సార్ధక్యమున్‌. మ. మది నాధ్యాత్మిక మార్గమందు నడచు న్మాన్యుండు నాచార సం పద తోడై తునుమాడుచుండ నరిషడ్వర్గంబు; సంపూర్ణ సం ముదమందున్‌ దగు శిష్య వృద్దికి మదిన్‌ బొందున్‌ బ్రమోదంబు స త్యదయాశాంతులు విష్ణు లోకమును జొౌందన్‌ మెట్టుగా. జేయుచున్‌. చ. కొడుకుల నిర్వురం బడసి కూర్మిసతీమణి తోడునీడర్టై నడుపు కుటుంబమందెపుడు నవ్య సుఖానుభవంబులందుచున్‌ జడత దొలంగ శిష్యులకు జక్కగ బోధయొనర్చు చిన్నయా ర్యుం డు కుల ధర్మ పద్దతులు యోగ్యులు మెచ్చ జరించు నిచ్చలున్‌. క తనయులు మూవురు దన మా టను మీఆక విజ్ఞులు పాగడగ నిత్యము స ద్వినయులు మెలంగి రిల స ద్గుణులైన సుపు(త్రులున్న గొదువలు గలవే క్‌శ

క వారలలోన ద్వితీయున కారసితన కూంతు నిచ్చె నచ్చగుణుం డా | శీరేకము రామానుజ సూరి విశిష్ట యశుండౌచు సూరికి వెనుకన్‌

కు ఆ శీరేకము వంశ్యుం డె (ప్రాశస్త్యముం గాంచి సూరి వరు పీఠంబున్‌ ధీశక్తి నధిష్టించెను నాశీస్సు లొసంగి శిష్యులందటి నేలెన్‌

తే.గీ. పరలఘూకరణ క్రియాపరత లేమి సరససంభాషణ ప్రొఢి సద్విధేయ వృత్తి పరమత గౌరవాదృతి యనంగల

బరయ్‌ు నాల్లు గుణంబులం బరంగి నూరి

క సమకాలిక పండిత వ ర్లము గొనియాడంగ శిష్య గణములు గొలునన్‌ సుమతుల్‌ మది మెచ్చడ ధ ర్మ మార్గమునం జిన్న్మయ తగు మాన్యత నందెన్‌

తే.గీ _ ట్రీతి నెందటజుకో జ్ఞాన భిక్ష నాసంగి వారల కృతజ్ఞతల నంది వాసిం గాంచి యిట్టి విజ్ఞాన సేవ లభించె మత్స్పు రాకృత సుకృతమున నంచు రహి౭ దలంచె

చ. వయసు (క్రమంబుగాం బెరుగం బైకొను గాఢ జరాభరంబునన్‌ వ్యయమగుచుండె దేహబల మంతకు నంతకు వెన్ను. దొల్బుచున్‌ భయము ఘటించె మానని (వ్రణంబు పురాకృత దుషృతంబు, సూ ర, యనుభవింపడా, వలసె రెక్కౌను దుర్మతి వత్సరంబునన్‌

క ఆ వ్రణము రాచపుండై తీవ్రతరంబగుచు సర్వ దేహము నొంపన్‌ ధీవ్రతుండు పారశాలకు€ దా వ్రాయించె విరమణపు దరఖాస్తు నొగిన్‌.

ఉ. ఆ దరఖాస్తు గాంచి దొర లచ్చెరువంది విషళ్ణు చిత్తులై వేదన బొందు సూరి యెడ. (బేముడి. జూపిరి సచ్చికిళ్సకై యాదర మొప్పగాం దగు సహాయ మొనర్చిరి శిష్య సంతతుల్‌ భేదము పిచ్చలింపం బరికించుచు నుండిరి భక్త్యధీనులై క్‌క్‌

క చలికాలం బరుదెంచెను వలి గాలులు వీచె నంత వణంకంగ జగముల్‌ వెలందులను జేరె నుష్టము పాలములలో మంచు ముత్తెములు ప్రభివించెన్‌. ఆ.వె... ఉండి లేనియట్టు లుస్టాంకు. డలవోక యాకసమునం దిరిగి యస్త మించెం గ్రమ్మెం బొగల మొయిలు తమ్ముల పసదూల సకల దిశలయందుం జలి యెసం.

చ. చలి పులిలాంచి వృద్దులు విషాదము నందిరి నూత్న దంపతుల్‌ తలంపులు పల్లవింప స్మర తంత్రములన్‌ సుఖమంది రెల్లెడన్‌ గలువలటేని వెన్నెలల కైవడి రాలె. దుషార వర్ష బిం దులు, విశలున్‌ సుద్వీర్దగతిం దోం చె దరిద్రులు తల్లడిల్లం గన్‌. | ఆ.వె. హిమము గప్ప జగము హేళి వస్త్రచ్చన్న | దీప కళిక యనంగ 6 దేజముడుగం బద్మినీ కులంబు వంతం గలఠౌను పీతు కందువందు మూతి ముడిచి.

క గడ గడ వడణెడు సీతున బడుగులకును బాలకులకు. బ్రౌఢులకున్‌ ఐ

ల్విడి నభయం బిచ్చెను గొం

. గడి దుప్పటి, కుంపటులును గాంతల కుచముల్‌.

తే.గీ. వుండు వంటి చలిని రాచపుండు సెలలు

వేసి మందు (మ్రూకులకును వీసమంత తగ్గమిన్‌ సూరి యమబాధ కగ్గమగుచుః (బ్రాణములమీంది యాసను వదలుకొనియె.

ఉ. వేదన మీఆంాం దనువు వీడుట మేలని యెంచి దైవమే యాదుకొనన్‌ సమర్దుడని యశ్రువు లొల్కి( బరాత్సరా 1 కృషన్‌ నీదరి. బేర్పుమయ్య యని నెమ్మది నిల్పి భజించె వీ గతిన్‌ మేదుర భక్తి యుక్తి వినిమీలిత లోచను డౌచు మెల్లగన్‌ ణా కాం

శా. నీవంభోనిధి కన్యం గూడి సతటి న్నీలా్రరమ్యాకృతిన్‌ దేవా ! కన్చడు చుందు వెప్పుడు మదిన్‌ దేదీష్యమానంబుగా రావే! యీళ్వర 1 దీనునిన్‌ గరుణతో రక్షింపు దేహంబులో లావున్‌ దగ్గెను శ్రీవరా 1 కనకచేలా 1 భక్త చింతామణీ 1

చ. సతతము తావకీన పద సారసముల్‌ భజియించి త్వత్కృపన్‌ గృతులు రచించినాండ సవరించిన వాండ యధ్గార రీతి జీ వితము ని€ కేమికావలయు వేటు దురాళలు లేవు నాదుదు ష్కృతములు బాపి నీ సరసం జేరెడు భాగ్యమునిమ్ము మాధవా 1

తే.గీ. మకర దంధ్థై నిబద్దుడై మరల లేక ద్విరద రాజేందద్రు డవ్వేళ దీనుల డగుచు మొజులు వెట్టుంగ6 గాపాడి మోత్షమీవె | పద్మనాభ ! నన్‌ జేర్చవే పరమపదము

ఆ వె. ఉత్తరాయణంబ యూర్త్వలోకముం గూర్చు బాటయనుచు బుధులు పలుకుచుందు | రంపశయ్య భీష్ముండసువులువీడిన

ట్లేను విడువందలంతు నింక గృష్ము

ఏ ధనువున సూర్యుడుండ మది దాంటెం బ్రపంచపు భ్రాంతి వీవెనా మనమున నిళ్ళి వాసనల మాన గ జేసితి వింకమీంద నా జని సఫలంబుగా మకర సంక్రమణంబరుదెంచె నీదు చిం తనమున బ్రాణముల్‌ విడుతు ధన్యునిం జేయుము నందనందనా |

క భాషా విభునిభుండై నిజ దోషంబులు దూలిపోవందోయజనయనున్‌ శేషాహిశయను€ గను నభి లొషన్‌ భజియింపం బొచ్చె లలి నీ రీతిన్‌

తేగీ. అట్టు చిన్నయ్య సర్వమున్‌ హరిమయంబు గాల దలంచి యన్యమగునట్టి కాంత లేక | దినములొకరీతి. శడపుచు6 దనరుచుండ , శిశిర మరుదెంచె, ముదురాకు జొట్టు రాల్చె

క్‌?

“జానా ననా ననన ననన. | | క దుర్మతి చిన్నయ పాలిటి దుర్మతి యై దేహబలముం దూలించి చనన్‌ కర్మానుబంధము లుడిగి నిర్మము డై మోక్ష కాంక్ష నిండిన హృదితోన్‌ క్త దుందుభి వైత్రంబున నా నందముతో సతి సుతులును నాఫప్పులు గనరా నందకుమారుని మదిలో6 బొందుగ నిల్పి భజియించి పూర్ణత్వముతోన్‌ ఉ. బందుగుండోయనన్‌ బరమ భాగవతాళికి నేల] నాయశో దుందుభి మాటు (మో గ భువి దుందుభి వత్సరమందమర్త్య స ద్చృందము స్వాగతంబొపం గ విజ్ఞులు శిష్యులు బంధులందటున్‌ గుందగం జిన్నయార్యుండు, వికుంరు పదాంబుజముల్‌ స్మరించుచున్‌ క నన్నయతోడను మొదలిడి చిన్నయ వజుకెదిగి కీర్తి శిఖలందుకొనెన్‌ జెన్నుగ నాంధ్ర సరస్వతి తిన్నగ ననుసూళక్తి సూరిధీరుండు నిలిపెన్‌ తే.గీ. ప్రధమ శిష్యుడు బహుజనపల్లి సీత రామయాచార్య ధీనిధి ప్రౌఢ సంజ్ల వ్రాసి ప్రకటించె నాక వ్యాకరణము. గాని దాన దేశిక స్తుతి. జీయం బూన లేదు. తే.గీ. _ భారతాది పర్వంబును వచనమందు (వ్రాసి సంసృతాం(ధ్రము లందు వాసి. గన్న యతడు వైయాకరణ వంళ్యుం డయ్యె శిష్యుల డర్భి రామానుజాచార్యు. డమలగుణుండు. తేగీ. ఆ యలంకార శాస్తంబు నందు దిట్ట విజ్ఞాం డాం(్ర పండితుండైన వింజమూరి కృష్ణ మాచార్యుండును సూరి కృపను గాంచి శిష్యుండై సద్యశంబును జొందినాండు. 58

తేగీ కొమ్మి రంగయ్యసూరి సద్గుణుండు నీతి సంగ్రహము వ్రాసి జననుత చరితుండయ్యెం జిన్నయార్యుని బంధువై శిష్యుండగుచు భక్తీ శ్రద్దలు గల్లి సంప్రాప్త యశుండు తేగీ. సూరి శిష్యుండై దేవరాట్సూరి పుత్రుం డమలు€ డా సంస్కృతాంధ్ర భాషాభిమాని తంజనగర వంశాబ్లి సుధాకరుండు రంగమన్నారు సద్గుణ (ప్రధితుండయ్యె చ. నయగుణుం డార్య వైశ్యసుజనాగ్రణి యైన కరాలపాటి రల గయ ఘనుండాం(ధ్రపండితు. డఖండయశుండటు తాళగ్రంధముల్‌ 'ప్రియమున సంస్కరించి తగ ప్రింటొనరించి సుకీర్తిం గాంచె జి న్నయ బుధ శిష్యుం డై విబుధు డాంధధ్ర కృతుల్‌ రచియించి నేర్చుతోన్‌ తేగీ ఇట్టు లెందతో శిష్యులాయినుని దీప్తి చే విరాజిలు గ్రహముల ఠీవి దోంఫ సూరి విజ్ఞాన విధులను జూఆం గొనుచు సాహితీ సభ యందు దేజంబుగనిరి, చ. కలువలపల్లి వంశ వన కమ కరీరము రంగనాథశా ('స్తులు సుగుణాబ్రియున్‌ ; విమల సూన్ఫత మూర్తి దయామయుండు గా జులకుల వార్లి సోముండును సూరి కకుంరిత సత్సహాయులై నిలువంగ సత్కృషిన్‌ సలొపె నిర్మలుండై బుధవర్గమెన్నః గాన్‌ తే.గీ. _ దినదినాభివృద్రిగ శిష్య గణముగొాలువం దటుగెరుంగక సంతోషభరితుండయ్యె నిలను సచ్చిష్యసంపదం గలిగి యున్న గురువునకు భోగ భాగ్యాల కొదువగలదె చ. కవులను బోతరాజు6 దగు గాయక పంక్తివి. ద్యా గరాజా నీ యవనిం దెలుంగు లాక్షణీకు లందున చిన్నయసూరి వైష్ణవ (ప్రవిమల భక్త శ్యేరులు, భవ్య'ప్రపత్తియుం గల్లునట్టి భా గవతులనన్‌ (బ్రసిధ్దులు, నభిండయళస్కులు ముక్తి భాజనుల్‌ | 59

16౨1౧౪ గ. (లలి ల ౯ లో 2. వై 0-7) ఇ ౮ ఇ. 1 ఎగా శ్రీస్తనాంచిత కస్తూరీ పంకసంకలి తోరసే పంకజాక్షాయ నాథాయ శ్రీనివినెయ మంగళము! శుభ్‌ " 60

( | | వలకానానాలనన ననా నాలను ననున నాననా నునన రసన వాషననానలనననననవామిన. | శ్రీరామానుజ ఫెలాసఫికల్‌ ఫౌండేషన్‌ - ట్రస్తు యం.ఐ.జి = 11/07 సెక్టరు - తి, యం, వి.పి. కాలనీ

• విశాఖపట్టణం పిన్‌కోడ్‌ - 580 017 వ కన సహస | |

॥ " నా ఫ5గ తలి నగగా 061౧౧౧, గగ. 514003

య. ॥ న్‌ ఇ నై . “. గై స సా జె / స్త ( ఫో శ్‌

• | స్‌ గ ల || ఓ +" | ( ౬ వ్‌ ॥ న! శ శం ఖై " శ! తె ఓ ( న.