Telugu Sri Madbhagavadhgeetha Suthulakshari ( Thathparaya Sahitha) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

“ఎయిదడగవదిత నే తేట 1 [న న క / ము ఇ లీ కె నుత ల. . తగ మళ గ్‌ ట్ర ఖీ ఓ న పరమపూజ్య స్వామిని శారదాప్రిళూనంద క్షీ

శ్ర శశ అకు ఖట స్తూలాక్ష్తరి (తాక్స్య్యిసహితం) (౮|. చత! వీరమవూజ్య స్వామిని శారదాపియానంద మాతాజీ ఆ

శ్రీమద్భగవద్గీత - స్ఫూలాక్షరి (తాత్చర్య సహితం) త్రథతు ముద్రణ డిసెంబరు, 2000 త్రతులు ౭8000 న. వం. ఇండవ ముద్రణ అగఘ్టు, 200 ఫట. నాం త్రతులు 28000 క యం మూడవ ముద్రణ జనవరి, 2002 యా ప్రతులు ౭000 [గ్‌ " నాల్గవ ముద్రణ లీవ్రియల్‌ 2002 ను వ్రతులు 6000 క గ చ్‌ ॥ ప్రతులకు ఓ [209 ఇర. పద్వినీ జ్యాయలర్స్‌ - మెయిటోరోమ్తైస్రైరరా రాపో భీమవరం- 534 201 ప. గోదావరి. జిల్లా ఫోన్‌ : 093816-34258 ముద్రణ : వాసు ఆఫ్‌సెట్‌, విజయవాడ -.2, ఫోన్‌ ; 488324

| | ' - సము మం తం.

| క. న్న ప స ట్ర న సట! గగ ళం! టు. ం. టి. వ న |.

సరమపూజ్యస్వామి చిన్మయానందజీ

సా” మావ న్‌ య్‌ జో వ. . న. సల య | 1! ॥ | 1. జ (4 య | న. ను ల [. గ 1. బీ ్ణ క 1! ల ట్‌ స! ము న .. ని న. న (న స్‌ స సమ [టి 11 న! సు 11 స! _ య. . సత సే. మ ప జ్‌. స. త్వా | గ... న! / న న. ॥ మం. భం | | స్లో ను లి “క ప. |. స న. 1 న్య . ర. ప. ॥ /. | ము (| ల | న. సమ య. పరమ . _ మ! పూజ్యన్యామిని శారదాప్రియా .

ముందుమాట భగవద్గీత ఉపనిషత్సారం. భారతం పంచమవేదం. భగవద్గీత ని నేర్పుగా భారతకథలోకి చొప్పించి, అది సామాన్య మానవుడికి ఎక్కడ, ఏ విధంగా తోడ్పడుతుందో నిరూపించారు వ్యాసమహర్షి సామాన్యమానవుడు పూర్తిగా బాహ్యప్రపంచంలో మునిగి పోయి ఉక్కిరిబిక్కిరవుతూంటాడు. అతడు అందులోంచి బయట పడి గట్టెక్కి తరించడానికి భగవద్గీత పద్దెనిమిది మెట్టు చూపుతుంది. ఒక్కొక్కమెట్టు అతడిని భగవంతుడికి చేరువగా తీసుకువస్తుంది. కాబట్టి ప్రతి అధ్యాయాన్ని యోగమన్నారు, అధ్యయనం అంటే చదువుకోవడం. ముందు శ్లోకాలని తప్పులు లేకుండా సరిగా పారాయణ చేయడం రావాలి. దాని తరువాత ధీ శక్తిని వినియోగించి, లోతుగా మననం చేసి, పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవాలి. అప్పుడే ఆధ్యయనం మనల్ని (ప్రభావితం చేస్తుంది. ఆ తరువాత అధి+శఅయనం అంటే [వవంచ పరిమితులను అధిగమించి ఆనంతంలోకి (ప్రయాణించాలి. ఈ మూడోస్ట్రాయిని చేరుకొని అనంతంలో లీనమయ్యేవరకు జీవుని సాధన జన్మజన్మల వరకు సాగుతూనే ఉంటుంది. ]

శ్రీమద్భగవద్గీతా కొందరు పూర్వజన్మలలో కొద్దో గొప్పో సాధన చేసివుండ వచ్చు. కొందరు బాగా దూరం వరకు వచ్చివుండవచ్చు. మరికొం దరు బాగా పరిపక్షదశకి చేరుకొని వుండవచ్చును. వాళ్ళందరూ ఈ పద్దెనిమిది మెట్టూ ఎక్కవలసిన అవసరం లేదు. ఏ ఒక్క | అధ్యాయాన్నో ఊతగా చేసుకుని నేరుగా భగవంతుణ్ణి చేరుకో వచ్చును. వారి వారి పరిపక్షతలని బట్టి భగవర్గితవల్ల వేరు వేరు (ప్రయోజనాలు పొందవచ్చును. సాధించవచ్చును కూడా. ఈ విషయం భారతం ద్వారా స్పష్టమౌతుంది. . భగవర్గీతని అప్పటికప్పుడే విన్నవాళ్ళు అయిదుగు రున్నారు. స్వార్ధంతో గుడ్డివాడైన ధృతరాష్ట్రుడు, కర్మరంగంలో పరిణతిపాందిన అర్జునుడు, సాకారనిష్టలో ఇష్టదైవాన్ని దర్శించిన ఆంజనేయుడు, దివ్యదృష్టితో తెలుసుకున్న సంజయుడు, సర్వాన్ని || ఎరిగిన వ్యాసుడు. తమోగుణంలో మునిగివున్న ధృతర్మాష్టుడికి భగవద్గీత || విన్నందువల్ల తన మమకారానికి, వ్యామోహానికీ కారణమైన కొడుకులూ, రాజ్యమూ రెండూ వదిలిపోయాయి. ధర్మాచరణతో రజోగుణాన్ని శుద్దపరచుకొన్న అర్జునుడికి భగవద్గీతవల్ల స్వస్వరూపాన్ని గురించిన అజ్ఞానం తొలగిపోయి, ధర గయుద్దాన్ని 1

ముందుమాట

గెలిచాడు. సాత్సికజ్ఞానంతో సాకారదైవదర్శనం చేసుకున్న ఆంజనేయుడు భగవర్గీతను వింటూనే నిరాకార తత్తంలో కలిసి పోయాడు. తన్ను తాను జయించుకొన్న సంజయుడు భగవద్గీతని విని ధృతరా(ష్టునినంటి గుడ్డివాళ్ళకు బోధ చెయ్యడానికి ఉపయోగిం చుకున్నాడు. మహర్షి అయిన వ్యాసుడు భగవద్గీత యొక్క అమూల్య సందేశాన్ని మహాభారతంలో పదిలపరిచి భావితరాలవారికి అందిం చాడు. భగవద్గీత మానవులకి ఆశాదీపం, సాధకులకి కల్పవృక్షం. భారతం కేవలం చారిత్రాత్మకమైన ఒక కథ కాదు. దేవుడు జీవుడైన చర్మిత. చేయరాని పనులుచేసి అగచాట్టుపడే జీవుని చరిత. తాను సృజించుకొన్న విషమ వాతావరణం నుండి వెలువడ డానికి వెతలుపడే చరిత. బయటపడే సమయం వచ్చేసరికి భయంతో, మమకారంతో విషాదంలో పడే చరిత్ర. భగవద్గీతా | సందేశాన్ని అందుకొని విషాదంలో నుండి, వ్యామోహంలోనుండి విడుదలై, పతనావస్టనుండి ఉత్చానం చెంది తిరిగి దేవుడైన చరిత్ర, భారతం యొక్క సందేశసారం భగవద్గీత. భగవద్గీత యొక్క కార్యాచరణ రూపం భారతం. భారతమణిమాలలో భగవద్గీత

అందమైన పచ్చల పతకం, --=స్వామిని శారదాప్రెయానంద.

11

ఓం ఇ ఆతయిటద్సు[ణచుర్లులలం మలచింరుం -స్తాయిని శారీదార్తియానీందీ. క్ష అర్జునవిషాద యోగము అవతారిక ; మొదటి అధ్యాయం విషాదయోగం. విషాదం అంటే విష+అదం విషాన్ని తినేది. (ప్రపంచంలోని అనుభవాలు చేదుగా తోచే సమయాలు అనేకం వుంటాయి. అసమర్ధతవల్ల, వైఫల్యం చెందీ, భయం చేత, పిరికితనంతో, వైరాగ్యం లేదా ధర్మచింతన కలిగినందువల్ల, ఏదో ఒక కారణంచేత విషాదం అందర్నీ ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఆవరిస్తుంది. ఆ సమయంలో వాళ్ళనీ వీళ్ళనీ నమ్ము కోకుండా, లోపలే ఉన్న భగవంతునితో మన గోడు వెలిబుచ్చు కుంటే విషాదయోగం అవుతుంది.

(ప్రపంచానుభవాలు వెగటనిపించినా సామాన్య మానవుడి దృష్టి పరమాత్మవైపు మళ్ళడం కూడా కష్టమే. మొదటిసారిగా భగవంతుని వద్దకు చేరుకోవడం విషాదంగా ఉంటుంది. అందు చేత కూడా ఈ అధ్యాయాన్ని విషాదయోగం అనడం సముచితం.

/

పరిచయము

అయితే ఒకసారి భగవంతుని వైపు తిరిగాడో, అతని ఆధ్యాత్మిక జీవితం మొదలైనట్లే. హృదయం విచ్చుకుంటుంది. (ప్రథమ అంటే విస్తరించుకోవడం, “ప్రథ్‌” అనే ధాతువునుండి వచ్చింది.

మొదటి అధ్యాయం భారతకథలోకి అల్టుకుపోతుంది. సంజయుడు కురుక్షేతంలో మొదటి పదిరోజుల యుద్దాన్ని చూచి, భీష్ముడు పడిపోగానే ధృతరా(ష్షునికి మొదటి నివేదికని ఇవ్వడానికి హస్తినాపురం వచ్చి ఆ విషయం తెలిపాడు.

ఆళ్చర్యంతో, ఆవేదనతో ధృతర్యాష్పుడు కురుక్షేతంలో మొదటి నుండి యేమేమి జరిగిందో చెప్పమని అడిగాడు. ఇక్కడ నుండి భగవద్గీత మొదలు.

భారతంలో గీతయొక్క అధ్యాయాల విభజనలేదు. భీష్మపర్వంలోని అధ్యాయాల లెక్కననుసరించి 25 నుండి 42 వరకూ అధ్యాయ విభజన ఉన్నది. భగవద్గీత యొక్క (ప్రాముఖ్యాన్ని (గ్రహించి ఆత్మవిద్యా శాస్త్రంగా అధ్యయనం చేయడానికి వీలుగా మహాత్ములెవరో ఈ విభజన చేశారు. (ప్రతి అధ్యాయంలోని విషయాన్నిబట్టి పేరు పెట్టారు.

ఇ

శ్రీమద్భగవద్గీతా 2. సాంఖ్య యోగము

ఈ అధ్యాయం సాంఖ్యయోగం. “సమ్యక్‌ ఖ్య” అంటే సక్రమమైన జ్ఞానం అని అర్థం.

అర్జునుడు శోకంలో మునిగిపోయాడు. శోకానికి తాత్కాలిక కారణం ఏదైనా మూలకారణం అజ్ఞానమే. జీవితాన్ని . గురించి, జగత్తు గురించి సమగ్రమైన జ్ఞానం లేనప్పుడు శోకం వస్తుంది. -

మనకి ఎదుట ఉన్న (ప్రపంచమే అగపడుతుంది కాని దానిని చూపించే మన జీవితం యొక్క (ప్రాముఖ్యం, ప్రయోజనం తెలియదు. (ప్రపంచంలోని విషయ వస్తువులను అనుభవించి అఆనందించడానికే పుట్టామని అనుకుంటాము గాని, మనం జీవితం ద్వారా ఏమి సాధించాలి అనే ఆలోచన రాదు. ఎలా సాధించాలో అంతకన్నా తెలియదు. ఈ రెండూ మనకి సరిగా తెలిసినప్పుడు శోకం మటుమాయం అవుతుంది. సమగ్రమైన ఈ జ్ఞానాన్ని ఇచ్చేది సాంఖ్యయోగం.

సాంఖ్యయోగం అందించే ఈ జ్ఞానం మీదనే తక్కిన అధ్యా యాలలో బోధింపబడిన సాధనా[క్రమమంతా ఆధారపడి ఉన్నది.

ఖగ

పరిచయము

“ద్వితీయ” అంటే 1దుతతరా సంఖ్యా” త్వరితం చేసేది అని అర్ధం. సరైన విషాదానికి, సమ(గమైన జ్ఞానం తోడైనప్పుడు ఆధ్యాత్మిక వికసనం ఎక్కువవుతుంది.

3. కర్ష యాగము

చావులేని ఆత్మ, నిలకడలేని శరీరము కలవడం వల్ల జీవు డేర్చడుతున్నాడు. తన స్వరూపం ఆత్మ అని తెలుసుకొని బాహ్యప్రపంచంలో జరిగేవాటికి చలించకుండా స్టిరమైన (ప్రజ్ఞ కలిగి వుండడమే జీవితానికి లక్ష్యం అని సాంఖ్యయోగం బోధించింది.

ఆ స్థితిని పొందటానికి చేయవలసిన సాధన మూడో అధ్యాయంతో (ప్రారంభం.

“తృతీయ” అంటే తరింపజేసే జ్ఞానం. (తీర్ణ్షతమా సంఖ్యా) ఉత్తమమైన కర్మ చేయడం ద్వారా వాసనలని క్షయం చేసుకొనే యోగం ఇది.

4. జ్ఞాన కర్మ సంన్యాస యాగము జా(గత్తతో క్షుఖ్మంగా నిష్కామ కర్మలు చేయడం ద్వారా లోపలి వాసనలను క్షయం చేసుకొనే పద్దతి మూడో అధ్యాయం బోధించింది. నిష్కామ కర్మ చేయడానికి కామమే అడ్డువస్తుందనీ,

శ్రీమద్భగవద్గీతా లోపలే ఉన్న భగవంతుణ్ణి తెలుసుకొని కామాన్ని జయించాలని కూడా సూచించింది.

ఎవరాయన? ఎక్కడుంటాడు? ఏం చేస్తాడు? ఆయన్ని తెలుసుకొని కామాన్ని జయించడం ఎలాగ?

ఈ విషయాలన్నీ వివరించేది నాలుగో అధ్యాయం. సకామంగా కర్మచేసినప్పుడు కర్మఫలం బంధనమై పట్టుకుంటుంది. నిష్కామంగా చేసినప్పుడు కర్మఫలం గాని, దాని బంధనం గాని సాధకుణ్ని తాకవు. అందుచేత ఈ అధ్యాయం జ్ఞాన కర్మ సంన్యాస యోగమనబడింది. జ్ఞానంతో చేసే కర్మద్యారా కర్మఫల బంధనాన్ని వదిలించుకునే పద్ధతి ఇది.

చతుర్ధ అనేది 'చత్‌ అనే ధాతువునుండి వచ్చింది. కప్పేవేసేది అని అర్థం, కప్పివేసే వాసనల తెరని గురించి, కప్పివేయ బడిన ఆత్మని గురించి బోధించే అధ్యాయం ఇది.

65. కర్షనంన్యాస్‌ యాగము (బ్రహ్మకర్మ నిష్టని అవలంబించినవానికి కోరికలు నశించి, కర్మ ఫలం అంటుకోదని నాలుగో అధ్యాయం బోధించింది. (బ్రహ్మ కర్మ చెయ్యడానికి ఆత్మజ్ఞానం కావాలి, ఎలా ఆత్మవంతు డవటం? 01

పరిచయము

కర్మయోగం చేసే సమయంలో నేను చేస్తున్నాననే భావం మన దృష్టిని కర్మలో నిలుపుతుంది. (క్రాత్తవాసనలని సృజించి ఆత్మకి అడ్డంగా నిలుపుతుంది. అందువల్ల కరృత్సభావాన్ని వదలడం అవసరం. పంచమాధ్యాయం దానిని బోధిస్తుంది.

దీనితో కర్మతో సంబంధం పూర్తిగా వదిలినట్లే. అందుకే పంచమం అంటే అంతమొందించే అధ్యాయం అయింది.

'పంచమ' అంటే కర్మసంన్యాసానికి ముగింపు అని అర్థము. ఇక్కడి తో కర్మమార్గం ఆఖరు.

6. ఆత్మసంయమ యోగము

కర్మయోగాన్ని అన్ని అంగాలతో అభ్యాసం చేసినవానికి మనస్సు కొంత స్వాధీనంలోకి వస్తుంది. కర్మ చేస్తున్నప్పుడు పర్శిభమించకుండా నిలకడగా ఉండడం, కర్మఫలాన్ని, కరృత్యాన్ని త్యజించడం నేర్చుకుంటుంది. ఇక దానిని నెమ్మదిగా భక్తిమార్గం లోకి (ప్రవేశపెట్టాలి. అయిదో అధ్యాయంలోని చివరి శ్లోకాలలో ఈ సూచన ఇవ్వబడినది.

ఆరో అధ్యాయం-అయిపోయిన కర్మమార్గానికి రాబోయే భక్తి మార్గానికీ లంకె పెడుతుంది. కర్మని మానివేసినప్పుడు మనస్సు

ఓ

శ్రీమద్భగవద్గీతా తిరిగి కర్మరంగంల్‌ కి వెళ్ళకుండా ఉండాలి. భగవంతుని వైపుకి తిరిగే ప్రయత్నం చెయ్యాలి. ఈ రెంటికీ కావలసిన ఉపాయాలనీ, తయా రీలని ఈ అధ్యాయం బోధిస్తుంది.

“షష్టి అంటే తట్టుకొని నిలిచేది (సహతేఖ అని అర్హం. (ప్రాపంచిక ప్రలోభాల బలమైన ఆకర్షణలకి లోనుగాకుండా మనస్సు

ఆత్మలో నిలిచే పద్దతిని బోధించే అధ్యాయం ఇది.

7 జ్ఞానవిజ్హాన యోగము ఏడో అధ్యాయంతో భక్తిమార్గము మొదలు. 'తత్త్యమసి' మహావాక్యంలో 'త్వం' పదం యొక్క నిక్దేశం మొదటి ఆరు అధ్యా యాలతో ముగిసిందనీ, 'తతో యొక్క నిర్దేశం ఈ అధ్యాయంతో మొదలనీ కూడా చెప్పవచ్చును. పరమాత్మ వాక్కుకి మనస్సుకి అందనివాడు. ఆయనని గురించి కొంచెమైనా తెలియకపోతే ధ్యానం చేసుకోవడానికి గాని, భక్తిని పెంచుకోడానికి గాని సాధ్యం కాదు. అందుచేత వర్షనాతీతమైన వస్తువుని ఎలాగో వర్షించి చెప్పాలి. దానికోసం శాస్త్రాలు చం(ద్రశాఖా న్యాయం అనే పద్ధతిని అవలంబించుతాయి. అమావాస్య తరువాత వచ్చే విదియనాటి చంద్రుడు సూర్యాస్త మయం కాగానే పడమటి వైపున సన్నగోరులా మెరుస్తూ ఎరుపు రంగులో కనిపిస్తాడు. మరి ర

పరిచయము

| కొద్దిసేపట్లోనే అస్తమిస్తాడు. సంజకెంజాయలో ఎరగా మెరిసే || | / | చంద్రుణ్ణి చూపడం ఎంతో కష్టం. దూరాన భూమి పైన ఉండే | | ఒక చెట్టుని, దాని శాఖని చూపి "అదుగో, ఆ చెట్టుశాఖ మీదుగా | , ఆకాళంలోకి చూడు” అంటే శాఖవైపు ముందు దృష్టి మరల్చి, || || అక్కడనుండి ఆకాళంలోకి దృష్టిని సారించినప్పుడు కొన్ని లక్షల || | మైళ్ళ దూరానవున్న చం(ద్రుడు గోచరిస్తాడు. | | అలాగే లౌకికమైన, విషయాల ద్వారా అనంతమైన, లోకా | తీతమైన భగవంతుడు నిర్దేశింపబడతాడు. వీటినుండి దృష్టిని

| మరల్చి అనంతం వైపు మళ్ళినప్పుడు మనస్సు ధ్యానసమాధిలో | నిలిచి అందులో లీనమైపోతుంది. | | సృష్టికర్తగా భగవంతుని స్వరూపం ఏడో అధ్యాయంలో | | బోధింపబడుతుంది. | సప్త అంటే సృష్తా సంఖ్య అని వ్యుత్పత్తి అర్ధం. అంటే | జాలువారేవాటి జ్ఞానం అని. భగవంతుని రెండు (ప్రకృతులు (| సులువుగా కలిసి అనాయాసంగా జీవుళ్ళని, విషయ వస్తువుల్ని || | ॥ | ,, తయారు చేస్తాయి. అవి యావత్తు కదులుతూ, మారుతూ, | అంతరించి పోతాయి. ఈ రహస్యజ్ఞానం ఇందులో అధ్యయనం . చేయబడింది.

2 14

శ్రీమద్భగవద్గీతా 8. అక్షరవరబ్పహ్మ యోగము

ఏడో అధ్యాయంలో సృష్టికమం వివరించడం జరిగింది. సృష్టి అయిన ప్రతిదీ అంతం కాక తప్పదు. సృష్టిలో ఎలా అయితే ఎనిమిది స్థాయిలలో అపరా సృష్టి జరిగి, పరాప్రకృతి కలిసేసరికి జగత్తుజీవుళ్ళు ప్రస్తుత రూపాన్ని ధరించారో, అలాగే సంహార(క్రమం లో కూడా దశలున్నాయి. ఒక్కొక్క దశలో లయం జరిగేసరికి జీవుళ్ళకి ఒక్కొక్క రకమైన అనుభవం కలుగుతుంది. వాటిని లోకాలంటారు. ఆలోకింపబడేవన్నీ లోకాలు. ఈ భూలోకం తప్ప తక్కినవన్నీ సూక్ష్మలోకాలు. అంతఃకరణం ద్వారాను, దానికతీతం గాను కూడా పొందబడేవి. ఏ లయ స్థితిలో ఏ యే లోకాల అనుభవం కలుగుతుందో తెలుసుకుంటే మనం (ప్రయత్నించి ఆ యా లయల దళలని పొంది ఆ యా లోకాలని దర్శించవచ్చును. లయం కాదగిన వన్నీ పూర్తిగా లయమైపోయినప్పుడు చివరికి మిగిలేది నశించని అక్హరర్మబహ్మం. దానిని చేరుకోవడం జీవితగమ్యుం. అక్ష్వపర బ్రహ్మం లో యోగం పొందే అవకాశం ఎలా వస్తుందో తెలిపే అధ్యాయం ఇది,

అన్నీ నశించినా చివరికి నశించకుండా మిగిలేది అక్షరపర బ్రవ్మాం.

“అళ్ళోతి” అనే [క్రియారూపం నుండి వచ్చిన పదం 'అష్ట. సర్వవ్వాప్రమైనది అని అర్ధం. కాబట్టి అష్టమాధ్యాయం అంటే సర్వ

54 |

పరిచయము | వ్యాప్తమైన పరమాత్మలో చేరడానికి చేసే అధ్యయనం. చివరి నిమిషం వరకు దేనిని తలచుకొంటూ చనిపోతారో, | వాళ్ళు అక్కడికి వెళ్ళుతారు. ఇది స్టూలళరీరం లయమైనప్పుడు మరో శరీరం వచ్చే సామాన్యమైన పద్దతి.

స్వార్జానికో, పరార్థానికో (ప్రాపంచికమైన కోరికలు పెట్టు కొని చనిపోతే పునరావృత్తి మార్గంలో స్వర్గంలో భోగజీవితం గాని, పితృలోకంలో యోగజీవితం గాని గడిపి, తర్వాత తిరిగి భూలోకం లో పుట్టుతారు.

(ప్రాపంచికమైన కోరికలు లేక తన వ్యక్తిత్వాన్ని శోధించు కుంటూ, వ్యష్టినుండి సమప్టికి చేరి [బహ్మలోకంలో సూక్ష్మశరీరంతో ఉండి, (కమముక్తి పొందే యోగి యొక్క మార్గం అనావృత్తి మార్గం. ఇందులో స్టూల శరీరం శాళ్ళతంగా నశించిపోతుంది. లేశంగా జీవభావం (బ్రహ్మలోకంలో ఉంటుంది.

వ్యక్షప్రపంచానికి అధిపతి అయిన పరమపురుషుణ్ని అనన్య భక్తితో సేవించి తరించి చేరుకునే పద్దతి, లేదా ఓంకార ధ్యానం చేస్తూ అహంభావానికి ఆధారమైన పరమాత్మని స్మరించు తూ పరమపదాన్ని చేరుకునే ఉత్తమ స్థితి ఏది వున్నదో అది అక్షర పర్మబహ్మయోగం,

1...

శ్రీమద్భగవద్గీతా 9, రాజవిద్యా రాజగుట్యా యోగము | అక్షర పరబహ్మం అన్నింటికన్న ఎక్కువైన పదం అనీ, | అందులో లీనం అయ్యేంతవరకు అనేక స్థాయిలలో జీవులు లయం || | పొందుతూంటారని ఎనిమిదో అధ్యాయం బోధించింది, . సృష్టినుండి లయంవరకు వ్యక్తరూపంలోనూ, లయం నుండి తిరిగి సృష్టి అయ్యేవరకు అవ్యక్తరూపంలోనూ ఈ (ప్రపం | (| చాన్ని నిలబెట్టే అక్షర్యబహ్మం ఈ అధ్యాయంలో స్థితి కారకుడుగా | దర్శనం ఇస్తాడు. | | అక్షర పరబహ్మ పదానికి చేరువగా ఉండేది పరమపురు | షుని స్టానం. సమష్టి వాసనలని తన రూపుగా కలిగి హిరణ్యగర్భుణ్ని | (/ తనలోంచి సృజించే ఈశ్ళ్వరుడాయన. ఆయనని అనన్య భక్తితో | కొలిచి చేరుకుంటే (బహ్మలోకంతో సహా సర్వవ్యక్త (ప్రపంచాన్ని అధిగమించిపోయినట్లే, ? ' ఆ పరమ పురుషుడెవరో ఆయనని చేరుకోవడమెలాగో /| తొమ్మిదో అధ్యాయం బోధిస్తుంది. తొమ్మిది అంకె అంకెలన్నింటిలో పెద్దది. దానికన్నా పెద్దది | లేదు. దానికన్నా పెద్ద సంఖ్యని చూపాలంటే సున్నానుండి తామ్మిది వరకు గల ఆంకెలనే మళ్ళీవాడుకోవాలి. తామి శది అంకెలాగే | అన్నింటికన్న ఎక్కువైనవాడు పరమపురుషుడు. (బహ్మాండానికి ] అధిపతి. సర్వమూ ఆయన అధీనంలో ఉంటుంది.

)0/

పరిచయము || 'నవ' అనే పదానికి 'న వననీయా' అనే వ్యుత్పత్తి ఉన్నది. || | ఆపలేని ఆకర్షణ కలది అని, అవాంఛనీయమైనది అని రెండు అర్జాలు. (ప్రపంచంలో ఉన్నవి అన్నీ మానవుణ్ని ఆకర్షించి కట్టేసి | వుంచుతాయి. వాటిలో ఆకర్షణ భగవంతుని వల్లనే వస్తుంది. అది ఎరుగని మానవుడు నామ రూపాలకి అంటుకుపోతాడు. ఇది అవాంఛనీయం.

'నవ' అంటే 'కొత్త' అనే అర్ధం కూడా ఉన్నది. భగవంతు డూ, ఆయన ఆధిపత్యంలో నడిచే ప్రపంచమూ రెండూ ఎప్పుడూ (కొత్తగానే కనబడతాయి. పాతబడడం అంటూ లేదు.

| ఈ అధ్యాయాన్ని రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగం |

| అన్నాడు. 'రాజు' అనే పదానికి 'రాజతే;ః" అనే (క్రియారూపం నుండి

| ఏలిక, కాంతి, వ్యక్తము అనే మూడు అర్జ్రాలు వస్తాయి.

అవ్యక్తం నుండి ప్రపంచం ఎలా వ్యక్తమౌతుందో తెలిపేది కాబట్టి రాజవిద్య. మెరుస్తూ ఆకర్షణీయంగా కనబడే ఈ (ప్రపంచా

| నికి ఏలిక ఎవరో తెలియదు కాబట్టి రాజగుహ్యం.

ఈ అధ్యాయంలోనే భగవంతుడు అనేక హామీలు ఇచ్చాడు.

| తన భక్తులకి కావలసినవన్నీ సమకూర్చుతాననే హామీ, పరమ

| దుర్మార్గుడి కైనా శరణు వేడితే రక్షణ లభిస్తుందన్న హామీ, స్రీ |

|| వైళ్ళ, శూద్ర, పాపయోనులకి కూడా మోక్షం వస్తుందనే హామీ ఉన్నాయి. |

)ెర/

శ్రీమద్భగవద్గీతా

భగవంతుడు నిగూఢమైనవాడు, ఆకర్షించే: డు. ప్రపం చం వ్యక్తమైంది. ఆకర్షించి బంధనంలో పడవేసేది. ఈ తీరుని (గ్రహించి బైటపడే విధానాన్ని తెలిపే అధ్యాయం ఇది.

10. విభూతి యోగము "

సృష్టి సంహారాలనే అలలతో నిండిన స్థితికారకుడు పరమ పురుషుని గురించి తొమ్మిదో అధ్యాయం బోధించింది. ఇలా స్పష్టి స్టైతిలయలని పొందుతూ వ్యక్తావ్యక్తాల మధ్య పరి(భమించే (ప్రకృతి వ్యక్తమైన (బ్రహ్మాండంగా కనిపించినప్పుడు అది భగవంతుని విర్శాడూపం. అందులో ఏ మూల చూచినా భగవంతుని విశేషం గోచరిస్తుంది. (ప్రతిజాతిలోను ఆయన విళిష్టరూపం, (వతి కదలికలోను ఆయన నైపుణ్యం, ప్రతి భావసంచలనంలోను ఆయన (ప్రతిభ, లేదా అంళ గోచర మౌతుంది. భగవంతుని లీలని అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ (బ్రహ్మాండాన్ని విశ్లేషించి, సంశ్హేషించి రెండు విధాలుగా శోధించాలి. అప్పుడే మనకు (ప్రపంచ రహస్యం భగవంతు ని లీలా విశేషమని అర్ధమవుతుంది.

పదో అధ్యాయం (బ్రహ్మాండం యొక్క విశ్లేషణం. పర్వ తాలు, నదులు, నక్ష్మతాలు, పక్షులు, చేపలు, దేవతలు, మానవులు, జంతువులు...ఇలా (ప్రతిజాతిలోను ఉన్న విశిష్టమైనవాడు ఆయనే.

నగ

పరిచయము (ప్రతివ్యక్తిలోని విశిష్టమైన అంశం ఆయనే. ఒకటి విభూతి, రెండోది యోగం. ఈ రెంటినీ అధ్యయనం చేయించేది పదో అధ్యాయం. ||

“దళశమ' దృష్టార్దాలు అనే వ్యుత్పత్తి ఉన్నది. అంటే కనబడే || 'విషయవస్తువులు” అని అర్ధం. బాహ్యవిషయాల యొక్క లోతైన || విశ్లేషణం ఇందులో జరుగుతుంది.

(ప్రపంచంలో కేవలం ఆకారాలే కాదు. అనేకమైన వ్యవ హారాలు కూడా జరుగుతున్నాయి. రకరకాలుగా జరిగే ఈ | వ్యవహారాలు కూడా తానేనని భావగర్భితంగా భగవంతుడు | సూచిస్తున్నాడు. లోకవ్యవహారాలలోని సూక్ష్మధర్మాలని కూడా భగవంతుడు గూఢమైన భోషలో బోధిస్తాడు. |

ఈ ప్రపంచంలో అనేక జాతులు, అనంతమైన (ప్రాణు | లున్నాయి. (ప్రతిజాతిలోను విశిష్టమైనది భగవంతుడు. (ప్రాణులలో, వస్తువులలోను సారం భగవంతుడు. విషయార్జాలలోని భగవంతుని || అంశని అధ్యయనం చేసే యోగం ఇది.

11. విశ్వరూప్‌ సందర్శన యోగము

పదో అధ్యాయంలో (ప్రపంచంలోని జాతుల, వస్తువుల విశ్లేషణం చేయబడింది. (ప్రతిజాతిలోను భగవంతుని విభూతి, ప్రతివస్తువులోను ఆయన యోగం ఉన్నట్టు తెలుసుకోవడం జరిగింది.

గ

శ్రీమద్భగవద్గీతా

| అయితే భగవంతుని విరాడూపాన్ని ఆకళింపు చేసు | కోవడానికి ఇది చాలదు. అన్నింటిని సర్ధోషించి మొత్తం (బహ్మాండం | చైతన్యంతో తొణికసలాడే ఒక మహామూర్తి అనే అనుభవం కలగాలి. | పదకొండో అధ్యాయం ఇలా సంక్లేషణం చేస్తుంది. సర్వమూ ' భగవంతుడి విశ్చరూపమని చూపుతుంది. సర్భంలో భగవంతుడున్నాడని తెలుసుకోవడమే కాక సర్భమూ భగవంతుడే నని తెలుసుకున్నప్పుడు భక్తి పరాకాస్ట్రని | చేరుతుంది. భగవంతుని విరాడ్రూపదర్శనంతో భక్తి పరిపక్ష | మౌతుంది. , ఈ విశ్వానికి గాని భగవంతుని విరాడూపానికి గాని /| నిశ్చితమైన ఆకారం అంటూ లేదు. భక్తుని తత్తాన్నిబట్టి, అర్హతని | బట్టి ఎలాంటి దర్శనంవల్ల అతని అనుమానాలు తీరుతాయో | అలాంటి దర్శనం లభిస్తుంది. , అర్జునుడు కేవలం భక్తుడే కాడు. కర్మవీరుడు కూడాను. | తానున్న రంగంలో జనక్షయం అవుతుందనే ఆవేదనతో తన

సమస్యకి పరిష్కారాన్ని వెదుక్కుంటూ ఈ స్థితికి ఎదిగాడు. |, అందుచేత అతడికి కనబడిన విర్శాడూపం ఆ దృక్కోణంనుండే | గోచరించింది. ఆ రూపం భక్తికర్మల మేలు కలయిక. , ననా తా వ

పరిచయము “ఏకాదశి అంటే విషవస్తువులు స్వల్పంగా కదిలినవని || | అర్థం. అవి కారణరూపంలో ఉన్నప్పుడు వాటిలో కదలిక చాలా 1 కొద్దిగా ఉంటుంది. , పది ఇం[దియాలు మనస్సుని లాగకుండా, మనస్సుని అనుసరించి ఇం(దియాలు నడుచుకున్న అధ్యాయం ఇది. . 1జి. భక్తి యాగము | ( | విశ్వమంతా తన శరీరంగా భగవంతుడు చూపాడు. || జీవుల మరణరహస్యాన్ని అర్జునుడు తెలుసుకోవడమే కాక, || భగవత్సంకల్పంతో నడుస్తున్న ఈ [బ్రహ్మాండంలో తానొక అల్ప మైన పరికరాన్ని మాత్రమేనని (గ్రహించాడు. భగవంతునిపట్ల భక్తి || అమితంగా పెరిగింది. (బ్రహ్మాండం మొత్తం ఆయన శరీరమైతే, | ఇంత శరీరాన్ని కలిగివున్న ఆయన ఎవరు? ఇంత (బ్రహ్మాండాన్ని | తన ఒక్క అంశతో నిలబెట్టి నడిపించే ఆయన శక్తి ఎంతటిది? జ్ఞానమెంత ఎక్కువైనది? ॥ ళ్‌ రూ | ఆయన ఆకారాన్ని (ప్రేమించడం ఎక్కువ భక్తి అవుతుందా? | ఆయన శక్తిని, జ్ఞానాన్ని అక్షరమైన స్వరూపాన్ని ఆరాధించడం | ఎక్కువ భక్తి అవుతుందా? 20౫

శ్రీమద్భగవద్గీతా

ఇది సాకారోపాసన నుండి నిరాకారానికి మలుపు తిరిగే రెండో దశ. భక్తిమారానికి లంకెగా పన్నెండో అధ్యాయం వుప యోగిస్తుంది. ఇది భక్తిమార్గంలో చివరి అధ్యాయం. .

ఇది ద్వాదశారెండో దశ భగవంతునివైపుకు పూర్తిగా | మళ్ళే దశ. సాకారం నుండి నిరాకారానికి మళ్ళే దశ. దానిని అధ్యయనం చేయడం జరిగింది.

13. క్షేతీక్షేతీజ్ల విభాగ్‌ యోగము

భక్తి అంటే మనోబుద్దులు రెండూ భగవంతునిలో | నిలవడమే నని పన్నెండో అధ్యాయం స్పష్టం చేసింది. (ప్రేమించడం మనస్సు వంతు, చీల్చి చూచి పరిశీలించి లోతు తెలుసుకోవడం బుద్ధివంతు. బుద్దికి భగవంతుడు ఆదిమధ్యాంతరహితుడని అవగాహన కలుగుతుంది. స్థలం ఆకారానికీ, కాలం ఆయువుకీ ఆద్యంతాలను విధిస్తాయి. భగవంతునికి దేశకాలాలు పరిమితులు విధించలేవు. కాబట్టి ఆకారానికి అవధులు లేవు. ఆయన ఎల్లెడలా సర్వవ్యాష్తమై ఉంటాడు. కాలపరిమితి లేనందున ఎప్పుడూ ఉంటాడు.

మరోరకమైన ఆద్యంతాలు వస్తుపరిచ్చేదం వల్ల కలుగు తాయి. గుణాలలో భేదాలనిబట్టి వస్తువులు భిన్నంగా ఉంటాయి.

61

పరిచయము

గుణాలకి అతీతుడయిన భగవంతుడిలో ఆ పరిమితులు కూడా ఉండవు. సర్వత, సర్వతః సర్భభావాలలో ఆయన ఉన్నాడు.

భగవంతుని ఈ స్వభావాన్ని అనుభూతిద్వారా తెలుసు కోవాలి గాని ఊహవల్ల (గ్రహించడానికి అలవికాదు. అనంతవస్తు వుని అనుభవించే ముందు ఆ సాధకుడు కూడా అనంతస్టాయికి ఎదగాలి. జీవభావం నశించేంత వరకు అది సాధ్యపడదు. జీవ భావం నశించడ మంటే పరమాత్మభావం పొందటమే.

తత్త్యమసి-మహావాక్యంలో 'అసి' అనే పదాన్ని వివరించి | జీవబ్రహ్మైక్యాన్ని నిరూపించే షట్కం ఈ అధ్యాయంతో (ప్రారంభం. ఇది జ్ఞానమార్గం. ఇందులో శాస్తజ్ఞానం ఉండాలి. శాస్త్రాల సహాయం తో వ్యక్తిత్వవిశ్తేణం జరుగుతుంది. 13,14, 16, 17 అధ్యాయాలు నాలుగూ విభాగయోగాలే, ఈ అధ్యాయం క్షేత్ర క్షేతజ్ఞ విభాగ యోగం.

నశించిపోయేది క్షేత్రం. దానిని తెలుసుకునేవాడు క్షేతజ్ఞుడు. తెలుసుకోబడవలసింది ఏమేమి ఉన్నదో తెలుసుకుంటే తప్పు, తెలుసుకునేవాని అసలు రూపం బయటపడదు. క్షేతాన్ని తరచి తెలుసుకొని క్షేతజ్ఞుని నుండి విడదీసే ఆధ్యయనం ఇది.

(త్రయోదశ అంటే దృష్టార్థాలని తరించిపోయే పద్ధతి.

చ 4!

శ్రీమద్భగవద్గీతా | మార్పులు, చేర్పులు, కూర్పులు ప్రకృతి పరమైన వనీ, తనవి కావనీ తెలుసుకోవడంతోనే మోక్షం పొందే పద్దతి ఇది. 14. గుణకయవిభాగ యోగము ః నో జ్ఞానమార్గంలో మొదటి మెట్టుగా పదమూడో అధ్యాయం | క్షేత్రాన్నీ, క్షేతజ్ఞన్నీ విశ్లేషించి తెలుసుకోవడం ఎలాగో చెప్పింది. కార్యకారణ సంబంధంతో ప్రకృతి మారుతూ ఉంటే (ప్రకృతిమీద నిలిచిన పురుషుడు ఆ మార్పుల్ని తన కాపాదించుకొని వేరు వేరు యోనులలో పుట్టుతూంటాడని తెలుసుకున్నాం. | (ప్రకృతి వికారాలు ఎలా ఉంటాయో స్పష్టంగా తెలుసుకోక పోతే పురుషుడు వాటి బంధంనుండి తప్పించుకోలేడు. కార్యకారణ | సంబంధంతో మార్పులు చెందే గుణాలని విశ్హేషించి పద్నాలుగో | అధ్యాయం వాటి వాటి వికారాలని, పురుషుణ్ణి వ్యామోహంలో - , పడవేసే విధానాలని విడమర్చి చెబుతుంది. అందుకే గుణ్యతయ || ', విభాగమనే పేరు. | చతుర్జ్దశాధ్యాయమంటే చలించే విషయవస్తువుల అధ్యయనం, వాసనలనుండి వస్తువుల వరకు రెండు వైపుల కార్య ||

పరిచయము

'| కారణ సంబంధంతో అవి కదులుతాయి. మూడు గుణాలని, వాటి || కార్యాలని, వాటి ఫలాలని విశ్లేషించడం ద్వారా వాటిని తరించే | పద్దతి, ఇవన్నీ అధ్యయనం చేసే యోగం ఇది. తద్ద్వారా చలించే | “| విషయవస్తువులని దాటడం కూడా జరుగుతుంది. / చో లః / కేర్‌, పురుషోత్తమప్రాప్తి యోగము , |

| ! కార్యకారణ సంబంధంతో (్రకృతిలోని మూడుగుణాలు | ప్రపంచాన్ని, జీవుళ్ళనీ, వాళ్ళ లక్షణాలని ఎలా నియమిస్తాయో | పద్నాలుగో అధ్యాయంలో పరిశిలించాము. జగత్తులోని సర్వమూ || || మూడుగుణాల అటే. వాటి మోహంలో పడిన జీవుళ్ళు పుట్టతూ గిట్టుతూ పర్మిభమిస్తూంటారు. ఏ మార్గాన్ని అనుసరించినా అన్ని | మార్గాలకి చివరి లక్ష్యం తానేనని భగవంతుడు సూచించాడు. | శాన్ళ్టతధర్మమైన, ఏకాంతసుఖమైన తానే పర్వబహ్మము | || ను అని కూడా వివరించాడు. (ప్రపంచాన్ని నిలబెట్టేది శాశ్వతమైన || (| ధర్మం. జీవుళ్ళని నిలబెట్టేది కూడా శాశ్ళత ధర్మమే. ; గుణాలలో చిక్కుకున్నవాడు వాడు పురుషుడు. గుణా | || లకి అతీతంగా బ్రహ్మాండానికి ఆధారమైనవాడు పురుషోత్తముడు.

శ్రీమద్భగవద్గీతా

ఆయన (బ్రహ్మాండానికి ఎలా ఆధారంగా ఉన్నాడో గుర్తించి, కృత కృత్యుడు కావడం ఎలాగో చెప్పేది ఈ అధ్యాయం.

పంచదశి అంటే పక్షం చెందిన దళ అని అర్ధం. !

పక్పమైన దశ పంచదశ. (ప్రపంచాన్ని (ప్రాణుల్ని భరించే భగవంతుణ్ణి పురుషోత్తముడిగా తెలుసుకునే పద్దతి.

16. దైవాసురసంపద్చిభాగ యోగము

శ్రరానికీ అక్షరానికీ అతీతుడైన పురుషోత్తముడివల్లనే క్షర అక్షర ప్రపంచం నడుస్తుందనీ, ఆ పురుషోత్తముణ్ని తెలుసు కున్నవాళ్ళు చరితార్జులవుతారనీ పదిహేనో అధ్యాయం చెప్పింది.

ఇక ఒక్క అంగలో పురుషుణ్ని చేరుకోవచ్చును. భగవం తుని రూపాన్ని (గ్రహించిన జీవుడికీ భగవంతుడికీ మధ్యన ఉన్నది కారణమయిన సన్నని తెరమాత్రమే. ఇంతవరకు చేసిన సొధన కారణంగా అది ఎంతో స్వచ్చంగా శుభ్రంగా అయింది కూడాను.

ఇప్పుడు ఈ మిగిలివున్న వాసనలని శోధించి వాటి తత్త్వాన్ని గుర్తెరగడం ద్వారానే వాటిని నశింపజేయగలం. ఇంత దూరం వచ్చాక కూడా ఈ వాసనలతో దైవానికి సమ్ముఖంగా తీసుకువెళ్ళే (ప్రేరణల నిచ్చేవి కొన్ని, దూరంగా నెట్టివేసే (ప్రేరణలు

౧9౦

పరిచయము

కొన్ని ఉంటాయి. దైవసాన్నిధ్యానికి తీసుకువెళ్ళేవాటిని దైవీసంపద గా, దూరంచేసేవాటిని ఆసురసంపదగా గుర్తించాలి.

వేదాంతశా(స్తంలో జీవుణ్మి ఒకపక్షితో పోల్చారు. పక్షికి ముఖం సన్నగా ఉన్నందున రెండు కళ్ళూ ముఖానికి అటూ ఇటూ ఉండి వేర్వేరు దృశ్యాలని చూపెట్టుతాయి. అలాగే సామాన్య జీవుడిలో ఆధ్యాత్మికమో, (ప్రాపంచికమో ఒక దృష్టే వుంటుంది. ఆధ్యాత్మికదృష్టి ఉన్నవాడు ఇం[ద్రియాలనీ, మనస్సునీ అధిగమించి కారణశరీరం వరకు వచ్చి దాని వెనకాల వున్న భగవంతుని తెలుసు కోవడానికి (ప్రయత్నిస్తాడు. (ప్రాపంచిక దృష్టి వున్నవాడు (ప్రపంచం లోనే కూరుకుపోతాడు. కారణ శరీరంవరకు రావడం కాని, తనకు (ప్రేరణలు ఎక్కడనుండి వస్తున్నాయో ఆ మూలాన్ని శోధించడం గాని చేయలేడు.

కారణశరీరం వరకు వచ్చిన సాధకుడు కారణళరీరంలో || ఉన్న సూక్ష్మాతిసూక్ష్మమైన (ప్రేరణలని విశ్తేషించి ఆసురసంపదని (త్రోసిపుచ్చాలి.

షోడశాధ్యాయం (షట్‌+దళ అధ్యాయం) అంటీ అధిగమించే లేదా జయించే దశ ఆసురసంపదని అధిగమించే దళ ఇది.

)00/

శ్రీమద్భగవద్గీతా

17. శేద్దాతీయవిభాగ యోగము ॥ ఆ ఆ ॥ బాహ్యదృష్టిని, చెడుకార్యాలకి (ప్రేరేపించే సూక్షాతిసూక్ష్మ | | మైన వాసనలని కారణశరీరంలోనే ఆసురసంపదగా గుర్తించి || | తొలగించాలని హెచ్చరించాడు శ్రీ, భగవానుడు. అనేకమైన చెడు , నడతలుగా స్ట్రూలళరీరం నుండి విజ్బంభించే కర్మలకి మూలం కారణశరీరంలో ఉన్న కామక్రోధ లోభ (ప్రవృత్తులు మూడేనని కూడా | | పదహారో అధ్యాయం సూచించింది, దానిని సాధించడానికి గాను మంచీ చెడూ కార్యాలని నిర్ణయించుకోవడంలో శాస్త్రాన్ని పాటించ || | మని చెబుతూ ఆ అధ్యాయం ముగింపుకి వచ్చింది. అర్జునుడికి ఒక సందేహం కలిగింది. (ప్రతిచిన్నపనికీ || (, శౌ(స్తాలు చదువుతూ కూర్చోవడం సాధ్యం కాదు. పైగా అందరికీ || శాస్త్రాలు చదివి అర్ధం చేసుకునేపాటి పాండిత్యం ఉండాలి కదా. | (ద్ద ఉంటే చాలదా? , | శాస్త్రాలు దేనికి? శా(స్తాన్ని వదిలి చేసే అభ్యాసం ||

(| ఎలాంటి దవుతుంది? అని అర్జునుడి అనుమానం. దానికి (| సమాధానంగా (శద్దాభావాన్నీ, దానిని అనుసరించి చేసే కార్యాలనీ || /| విశ్లేషిస్తున్నాడు భగవంతుడు.

పరిచయము

రెండో అధ్యాయంనుండి పదహారో అధ్యాయం వరకు (శ్రవణ, మననాలు చేసినవాడు “నేను” అనుకునే జీవుడు. తన మేలును కోరి చెప్పిన భగవంతుని మాటలని విశ్చసించి, అర్థం చేసుకుని ఆచరిస్తూ వచ్చాడు. ఇక చివరికి మిగిలిన సాధన నేను” అనే జీవభావాన్న చీళ్చివేయడం. నేను” లేనప్పుడు ఏదీ ఉండదనే విషయం స్వానుభవం. నేననే జీనభావాన్ని తీసివేసినప్పుడు దానికి ఆధారమైన పరమాత్మభావాన్ని పొందుతాడు, పరిమితులన్నింటిని అధిగమిస్తాడు అని శాస్త్రాలు, గురువులు చెబుతారు. వారి వాక్యాల లో (శ్రద్ద ఉన్న సాధకుడు ధైర్యంచేసి నేను" అన్న భావాన్ని తొలగించ డానికి పూనుకుంటాడు.

నిజానికి అక్కడ పరమాత్మభావం లేకపోతే? కేవలం శూన్యమే ఉంటే? నేను" అన్న భావాన్ని చీల్చివేసిన సాధకుడు శూన్యమై నశించిపోతాడు. అందుచేత (శ్రద్ద అన్నది సత్యం మీద ఆధారపడి వుండాలి. అసత్యం మీద ఆధారపడిన (శద్ద అనర్జానికి కారణమౌతుంది.

అందువల్ల 'నేను' ని చీల్చివెయ్యడానికి, మోక్షం పొంద టానికి, ముందు మెట్టుగా (శద్దని గురించి బోధిస్తున్నాడు భగవంతుడు.

తె 20౧/1

శ్రీమద్భగవద్గీతా

'సప్త అంటే స్పష్తా సంఖ్య అంటే అనాయాసంగా జూలు వారే దశ. సరైన శద్దతో మోక్షం వైపుకి జాలువారే దశ ఇది.

ఏ కోరికా లేకుండా (బహ్మజ్ఞానులై, శా(స్తాచరణచేసే వారు మహాత్ములు. మోక్షకాంక్షులై శాస్త్రవిహితమైన కర్మలు చేసేవారు సాత్త్యికులు. ఇహపరసుఖాల కోసం శాస్త్రంలో విశ్వాసం ఉండి ఆ విధానాల (ప్రకారం ఆచరించేవారు రాజసికులు.

ఇదీ అదీ లేక శాస్త్రాలు వదిలి మూర్థంగా (ప్రవర్తించేవారిది తమస్సు,

(శద్దతో అనాయాసంగా తరించే అధ్యాయం ఇది.

18. మోక్షసంన్యాస యోగము

| న

పరిమితులతో కూడిన అహంకారాన్ని తీసివేస్తే వెనకాల

ఉండేది అనంతమైన పరమాత్మ స్వరూపమేనని విశ్వసించిన వాళ్ళెవరూ ఇహలోక సుఖాలని కోరుకోరు. పరిమితులకై కారణ మైనవాటి నన్నింటినీ త్యజించి స్వస్వరూపాన్ని అందుకోవాలనే గౌఢమైన కోరిక కలుగుతుంది. '

తనలోని పరిమితులకు కారణాలని విక్లేేస్తూ తోసివేస్తూ పయనించే సాధకుడిలో ఒక్కొక్కటిగా అన్సీ రాలిపోయి వాటిమీద ఎఅంిరగ॥

పరిచయము

ఆధారపడి విలిచి వున్న అహంకారాభాస చెరిగి అదృశ్యమై పోతుంది.

(| జీవుడు అదృశ్యమై అనంత సచ్చిదానందరూపుడైన పరబహ్మంగా మిగులుతాడు. ఇదే మోక్షసంన్యాసయోగం. అర్జునుడు చేరుకొని

" పరిపూర్ణతృప్తిని గాంచిన అధ్యాయం.

అష్టాదశ అంటే దృష్టార్థాలన్నీ పూర్తిగా అస్తమించాయని అర్ధం. దృశ్యం అంతరించాక దృక్‌ తన దృగ్భావాన్ని వదిలి శుద్ద చైతన్యరూపుడవుతాడు. అయిదు భూతాలు, పది ఇంద్రియాలు,

|, మనస్సు, బుద్ది, అహంకారం- మొత్తం పద్దెనిమిదీ కలిసి ఆడే ఆట

| జగన్నాటకం. ఈ యావత్తుని అధ్యయనం చేసి చివరిది అయిన అహంకారాన్ని వదిలెయ్యడంతో, అన్నింటినీ అధిగమించి

|, పరమాత్మలో కలిసిపోయే చివరి సాధన ఇది. "

అహంకారాన్ని విశ్తేషించి చూస్తే కర్మచోదనం, కర్మ

సంగ్రహం బాహ్యప్రపంచంలోనివి. బుద్దీ ధృతీ అంతరంగం

| నుండి వెల్లడి అయ్యేవి. సుఖప్రాప్తి గమ్యం. మూడుగుణాలవల్ల వ్యక్తమైన వీటిన్నింటిమీద ఉన్న అహంకారం, వీటి విశ్లేషణతో అంతరించి పోతుంది. చివరికేమీ మిగలదు. అన్నింటికీ ఆధారమైన శుద్ద వైతన్యం తనకు తానుగా మిగులుతుంది. అదే మోక్షం.

హరిఃఓిం తతృత్‌ ఎంగ... .

ఛ్యాన శ్లోకాలు ఖ్జ॥ ఓంపార్థాయ ప్రతిబోధితాం భగవతా నారాయణేన స్వయం వ్యాసేన (గథితాం పురాణమునినా మధ్యేమహాభారతమ్‌ | అద్వైతామృత వర్షిణీం భగవతీం అష్టాదశాధ్యాయినీం అంబ! త్వా మనుసందధామి భగవద్గీతే! భవద్వేషిణీమ్‌ ॥ 1. తా॥ భగవంతుడైన నారాయణునిచేత స్వయముగా షార్టునికి బోధింపబడి, పురాణముని వ్యాసునిచేత మహాభారతమధ్యంలో కూర్చ బడి, అద్వైతమనేపర్నాన్ని కురిపిస్తూ భవద్వేషిణివి అయి, పద్ధెనిమిది ఆధ్యాయాలతో కూడిన భగవతివి. భగవద్గీతా మాతా! నిన్ను నేను నిత్యమూ అనుసంధానం చేస్తాను. శ్జో॥ నమోస్తు తే వ్యాస] విశాలబుద్ధే! పుల్లారవిందాయత పత్రనేశ్ర! । యేన త్వయా భారతతైలపూర్ణః ॥ , ప్రజ్వాలితో జ్ఞానమయః ప్రదీపః ॥ 2. . తాః విచ్చుకున్న తామరపూరేకులవంటి నేత్రాలతో, విశాల || హృదయుడవైన ఓ వ్యాసమహర్షి నీక్సు నమస్కారం. భారతమనే నూనెతో జ్ఞానమయమైన దీపం నీచేశ వెలిగింపబడింది. శ్లో ప్రపన్న పారిజాతాయ తోత్రవేకై క పాణయే |

• జ్ఞానముద్రాయ కృష్ణాయ గీతొమృత దుహే నమః ॥ 3.

ధ్యానశ్లోకాలు

తా॥ ఆర్హులై శరణువెడినవారి పాలిట పారిజుతమై, తిలో బెత్తాన్ని పట్టుకొని, జ్ఞానముద్రదై, గీతామృతాన్ని పిదికిన కృష్ణునికి నమస్మారం. శ్జో॥ సర్యోపనిషదో గావః దోగ్గా గోపాలనందనః |

పార్ట్‌ వత్సః సుధీ ర్ఫోక్తా దుగ్ధం గీతామృతం మహత్‌॥4.

'| తా ఉపనిషత్తులన్నీ గోవులుకాగా, పార్టుణ్ణి వత్సంగా చేసుకొని

విజ్ఞులు ఆస్వాదించడం కోసం మహత్సూర్దమైన గీతామృతాన్ని పిదికిన వాడు గోపాలనందనుడు. శ్లో వసుదేవసుతం దేవం కంసచాణూర మర్ధనమ్‌ ॥

దేవకీ పరమానందం కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్‌ ॥ 5. తా॥ వసుదేవసుతుడైన దేవునికి, కంసచాణూరులను మర్దించిన వానికి, దేవకికి పరమానందం కలిగించే వానికి, జగద్గురువు కృష్ణునికి నేను నమస్మరించుచున్నాను. శ్జో॥ భీష్మదోణ తటా జయ్యదథజలా గాంధార నీలోత్సలా

శల్యగ్రాహవతీ కృపేణ వహనీ కర్లేన వేలాకులా ।

అశ్వత్థామ వికర్ణ ఘోరమకరా దుర్యోధనా వర్తినీ

సో త్తీర్ణా ఖలు పొండవై రణనదీ క్రైవర్తకః కేశవః ॥ 6. తా! భీష్మదోణులు రెందు తటాలుగా, సైంధవుడు నీరుగా, శకుని నల్లకలువలుగా, శల్యుడు తిమింగిలంగా,కృపుడు ప్రవాహంగా, కర్టుడు అల్లకల్లోలంచేసే అలలుగా, అశ్వత్థామ వికర్ణులు ఘోరమైన మొసళ్ళు గా, దుర్యోధనుడు సుడిగుండాలుగా నిండియున్న ఆ రణనది పాండ | వుల చేత దాటబడినది గదా! కేశవుడే పడవ నడిపినవాడు.

రల 4!

శ్రీమద్భగవద్గీతా

శ్లో॥ పారాశర్య వచ స్పరోజమమలం గీతార్ధ గంధోత్కటం

నానాఖ్యానక కేసరం హరికథా సంబోధనా బోధితమ్‌ ।

లోకే సజ్జన షట్పదై రహ రహః పేపీయమానం ముదా

భూయాద్భారత పంకజం కలిమల 'ప్రధ్వంసి నః శ్రేయసే॥7. తా _పరాశరకుమారుని వాక్కు అనే స్వచ్చమైన సరస్సునుండి జనించి, గీతార్థాలనే సువాసనలతో నిండి, అనేకమైన ఆఖ్యానాలనే కేసరాలు కలిగి, హరికథలని వివరించే బోధలతో ఉన్నట్టి, లోకంలో సజ్జ్ఞనులనే తుమ్మెదలచేత దినదినమూ ఆనందంతో ఆస్వాదింపబడే భారతపద్మం మా శ్రేయస్సు కోసం కలి దోషాన్ని పరిహరించును గాక! శ్లో! మూకం కరోతి వాచాలం పంగుం లంఘయతే గిరిమ్‌।

యత్కృపా తమహం వందే పరమానంద మాధవమ్‌ ॥ 8.

తాః _ఎవరిక్ళప మూగవాజ్ణి మాటకారిగా, కుంటివాణ్ణి గిరి లంఫించే వానిగా చేస్తుందో, అట్టి ఆనందస్పరూపుదైన మాధవునికి నమస్మరించుతాను. శ్లోోయం (ట్రహ్మావరుణేంద్ర రుద్ర మరుతః స్తున్వంతి దివ్యై స్తవైః

వేదైస్సాంగపద క్రమోపనిషదైః గాయంతి యం సొమగొః

ధ్యానావస్థిత తద్గకేన మనసా పశ్యంతి యం యోగినః

యస్యాంతం న విదు స్సురా సురగణాః దేవాయ తస్మై నమః॥ తా! ఎవరిని (బ్రహ్మ, వరుణ, ఇంద్ర, రుద్ర, మరుత్తులు దివ్య స్పోతాలతో స్తుతించుతారో, ఎవరిని సామగాయకులు షడంగ, పద, క్రమ, ఉపనిషత్తులలో కూడిన వేదాలతో స్తుతించుతారో, ఎవరిని యోగు లు ధ్యానస్థితమైన మనస్సు ద్వారా దర్శించుతారో, దేవరాక్షస గణాలు ఎవరిని క్టుజ్జంగా తెలుసుకోలేరో, అట్టి దేవునికి నా నమస్కారం.

ఎంద]

విషయసూచిక

1. అర్జునవిషాదయోగక.. 1
2. సాంఖ్యయోగఃి.ల బత టీ జ్ఞానయోగకింంంంంంంంంంంంలలంలలంం. ర? ర్‌. కర్మసంన్యాసయోగః.............. 109 గ అఆత్మసంయమయోగః[..ంల.. 125 రి. అక్షరపరబ్రహ్మయోగః.................. 166 9 రాజవిద్యారాజగుహ్యుయోగః................ 182 11). విశ్వరూపసందర్శనయోగః................. 222
3. దబైవాసురసంపద్విభాగయోగః.............. 309
4. (శ్రద్ధాత్రయవిభాగయోగః...................... 322
5. మోక్షసంన్యాసయోగః...................... 337
6. గీతామాహాత్యం........౨౨౨౨.. 877.

ఓం శ్రీ, కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ ప్రథమోంధ్యాయః అర్జునవిషాదయోగః ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ : శ్లో! ధర్మక్షేత్రే కురుక్తేతే సమవేతా యుయుత్సవః । మామకాః పాండవాశ్చైవ కిమకుర్వత సంజయ! || [1 తా॥! _ధృతరాష్ట్ర్రుడన్నాడు: సంజయా! ధర్మ క్షేత్రమైన కురుక్షేత్రంలో యుద్ధం చేయగోరి సమావేశమైన నావాళ్ళుః పాండవులు ఏమి చేశారు?

2 త్రీ మద్భగవద్గీత సంజయ ఉవాచ ; శ్లో! దృష్ట్వా తు పాండవానీకం వ్యూఢం దుర్యోధన స్తదా | ఆచార్య ముపసంగమ్య రాజా వచన మటవీత్‌ 1 2. తా॥॥ సంజయుడన్నాడు : వ్యూహంగా యేర్పరచబడివున్న పాండపఫేనని చూచి అప్పుడు దుర్యోధనుడు ఆచార్య (ద్రోణుణ్ణి సమీపించి పలికాడు. శ్లో! పశ్యైతాం పాండుపుత్రాణాం ఆచార్య మహతీం చమూమ్‌ । వ్యూఢాం ద్రుపదపుత్రేణ తవ శిఘ్యేణ ధీమతా ॥! 3. తా! ఆచార్యా! బుద్ధిమంతుడైన మీ శిష్యుడు ధృష్టద్యున్నుని చేత యేర్పరచబడిన పాండవుల ఈ పెద్ద సైన్యాన్ని చూడండి.

అర్జునవిషాదయోగః। 3

శ్లో! అత్ర శూరా మహేష్వాసాః

థీమార్జ్డునసమా యుధి |

యుయుధానో విరాటశ్చ

(దుపదశ్చ మహారథః ॥| (| తా! ఇక్కడ శూరులూ, బలమైన ధనువులు కలవాళ్ళూ. యుద్ధంలో ఖీమార్జునులతో దీటు రాగలిగిన వాళ్ళూ సాత్యకి: విరాటుడు, మహారథుడు, ద్రుపదుడు అగు వారున్నారు. శ్లో! ధృష్టకేతు శ్చేకితానః

కాశీరాజశ్చ వీర్యవాన్‌ |

పురుజిత్కుంతిభోజశ్చ

శైబ్యశ్చ నరపుంగవః ॥| 5. తా॥ _ ధృష్టకేతువు: చేకితానుడు; వీర్యవంతుడైన కాశీరాజు పురుజిత్తు, కుంతిభోజుడు, నరశశ్రేస్టుడైన శైబ్యుడు ఉన్నారు.

శీ శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యుధామన్యుశ్చ విక్రాంతః ఉత్తమౌజాశ్చ వీర్యవాన్‌ | సౌభద్రో ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వ ఏవ మహారథాః || ర తా!!! పరాక్రమశాలి యుధానున్యుడు, వీర్యవంతుడైన ఉత్తమౌజుడు, సుభద్ర కుమారుడు అభిమన్యుడు; (ద్రౌపదీ కుమారులు ఉన్నారు. వీరందరూ మహారథులే. శ్లో! అస్మాకం తు విశిష్టా యే తాన్నిబోధ ద్విజోత్తమ! | నాయకా మమ మైన్యస్య సంజ్ఞార్థం తాన్‌ బ్రవీమి తే || 7. తా! (బ్రాహ్మణోత్తమా! మనలో విశిష్టులైన వారెవరో తెలుసుకోండి. నా మైన్యంలోని నాయకుల్ని మీ గుర్తుకోసం చెబుతాను.

అర్జునవిషాదయోగః క శ్లో! భవాన్‌ థీష్మశ్చ కర్ణశ్చ రృపశ్చ సమితింజయః । అశ్వత్త్రామా నికర్ణశ్చ థి ణు పామదత్తి స్తథైవ చ ॥ రి. తా! మీరు, ఖీష్ముడూ, కర్టుడు, యుద్ధంలో జయం పొందే కృపుడూ. అశ్వథ్థామ వికర్ణుడు, అలాగే సోమదత్తుని కుమారుడు భూరిశ్రవుడు ఉన్నారు. శ్లో! అన్యే చ బహవ శూరాః మదళ్థే త్యక్తజీవితాః | నానా శస్త్రప్రహరణాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః ॥ 9, తా! ఇంకా ఎందరో యుద్ధకోవిదులైన శూరులు, నానా శస్తాాలను ధరించి నాకోసం జీవితాలని త్యాగం చేశారు.

(6 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! అపర్యాప్తం తదస్మాకం

పర్యాప్తం త్విదమేతేషాం

బలం భీమాభిరక్షితమ్‌ | 10. తా॥ ఖీష్ముని చేత రక్షింపబడే మన బలం అపర్యాస్త మైనది. భీమునిచేత రక్తింపబడే వీరి ఈ బలం పర్యాప్తమైనది. శ్లో! అయనేషు చ సర్వేషు

యథాభాగ మవస్థితాః |

భీష్మ మేవాభిరక్షంతు

భవంత స్సర్వ ఏవహి॥! 1]. తా! అన్ని ఎత్తుగడలలోను మీరంతా ఎవరి స్థానాల్లో వాళ్ళుంటూ, సదా ఛీష్ముళ్లే రక్షించాలి.

అర్జునవిషాదయోగః 7

శ్లో! తస్య సంజనయన్‌ హర్షం

కురువృద్ధః మపెత్రామహః; |

కెంహనాదం నినద్యోవై చః

శంఖం దధ్మా ప్రతాపవాన్‌ 112. తా! అతడికి హర్షం కలిగిస్తూ ప్రతాపవంతుడైన కురు వృద్ధుడు భీష్ముడు గట్టిగా సింహగర్జన చేసి శంఖం వూదాడు. శ్లో! తతః శంఖాశ్చ భేర్యశ్చ

పణవానక గోముఖాః |

సహసైవాభ్యహన్యంత

స శబ్ద స్తుములోంభవత్‌ 1 13. తా! ఆ వెనువెంటనే శంబాలు, బేరులు, పణవాలు (చర్మ వాద్యాలు) ఆనకాలు (తప్పెటలు, మద్దెలలు), గోముబాలు (వాద్యవిశేషాలు) ఒకేసారిగా (మోగాయి. ఆ ధ్వని గజిబిజి అయింది.

కి శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! తతః శ్వేకైర్హయై ర్యుక్తే మహతి స్యందనే స్థితౌ ! మాధవః పాండవశ్సైవ దివ్యా శంభౌ ప్రదధ్మతుః ॥ 14. తా॥ అప్పుడు తెల్లటిగుర్రాలు పూన్చిన గొప్పరథంలో కూర్చున్న మాధవుడూ, అర్జునుడూ దివ్యశంఖాలని ఊదారు. శ్లో! పాంచజన్యం హృషీకేశః దేవదత్తం ధనంజయః ! పౌండ్రం దధ్మా మహాశంఖం భీమకర్మా వృకోథరః | 15. తా! పాంచజన్యాన్ని హృషీకేశుడూదేవడల్తాన్ని ధనంజయు డూ, పొండ్రమనే మహాశంఖాన్ని భీమకర్ముడైన వృకోదరుడూ ఊదారు.

అర్జునవిషాదయోగః ర

శ్లో! అనంతవిజయం రాజా

కుంతీపుత్రో యుధిష్టిరః |

నకుల స్పహదేవశ్చ

సుఘోష మణిపుష్పకా ॥ 16. శ్లో! కాశ్యశ్చ పరమేష్వాసః

శిఖండీ చ మహారథః |

ధృష్టద్యుమ్నో విరాటశ్చ

సాత్యకి శ్చాపరాజితః || 1/7, శ్లో! (దుపదో దాపదేయాశ్చ

సర్వశః పృథివీపతే! |

సౌభ(ద్రశ్చ మహాబాహుః

॥ శంఖాన్‌ దధ్ముః పృథక్‌ పృథక్‌! 18.

10 శ్రీ మద్భగవద్గీత తా॥ _ కుంతీపుతుడు ధర్మరాజు అనంతవిజయాన్నీ సుఘోష మణిపుష్పకాలనే వాటిని నకుల సహదేవులూ ఊదారు,. తా! ఓ రాజా! గొప్ప ధనువు కలిగిన కాశీరాజూ, మహారథుడైన శిఖండీ, ధృషస్టద్యుమ్నుడూ,. విరాటుడూ, అపరాజితుడైన సాత్యకీ; తా! దదుపదుడూ, దౌపది కుమారులు, మహాబాహుడైన సుభద్రకుమారుడు అఖిమన్యుడూ వేరు వేరుగా శంఖాలను ఊదారు. జ్‌ జ్హా శ్లో! స ఘోషో ధార్తరాష్ట్రాణాం హృదయాని వ్యదారయత్‌ | నభశ్చ పృథివీం వైవ తుములో వ్యనునాదయన్‌ 1119. తా! అ ధ్వని భూమ్యాకాశాలలో (మోగి ధార్తరాష్ట్రుల హృదయాలను చీల్చింది.

అర్జునవిషాదయోగః 11

శ్లో! అథ వ్యవస్థితాన్‌ దృష్ట్వా

ధార్తరాష్ట్రాన్‌ కపిధ్వజః !

(ప్రవృత్తే శస్త్రృసంపాతే

ధను రుద్యమ్య పాండవః |! 20. శ్లో! హృషీకేశం తదా వాక్యం

ఇద మాహ మహీపతే! | తా అప్పుడు నిలబడి ఉన్న ధార్తరాష్ట్రులను చూచి కపిధ్యజుడైన అర్జునుడు బాణాలు వదలడానికి ధనువు నెత్తి కృష్ణునితో ఈ మాట అన్నాడు. అర్జున ఉవాచ : శ్లో! సేనయో రుభయోర్మధ్యే

రథం స్థాపయ మేఃచ్యుత! 1121.

12 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యావదేతా న్నిరీక్షేేహం యోద్ధుకామా నవస్థితాన్‌ । కైర్మయా సహ యోద్ధవ్యం అస్మిన్‌ రణసముద్యమె ॥ 22. తా! _ అర్జునుడన్నాడు : అచ్యుతా! యుద్ధం చేయగోరి నిలబడి ఉన్న వీరిలో నేను ఎవరెవరితో యుద్ధం చేయవలసి వుంటుందో వాళ్ళందరినీ చూడాలి. యుద్ధం కోరి నిలుచున్న వీరినందరినీ చూడడానికి వీలుగా రెండు ఫీనలకి మధ్యనా రథాన్ని నిలబెట్టు, శ్లో! యోత్స్యమానా నవేక్షేకహం య ఏతేకత్ర సమాగతాః | జీ ల అష గా ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్చుద్ధేః యుద్ధే ప్రియచికీర్షవః!! _ 23. తా! దుర్చుద్ధి అయిన దుర్యోధనుడికి ప్రియం కోరి యుద్ధం కోసం ఎవరెవరు ఇక్కడ సమాహామైనారో వాళ్ళని నేను చూస్తాను.

అర్జునవిషాదయోగః 13

సంజయ ఉవాచ : శ్లో! ఏవ ముక్షో హృషీకేశః

గుడాకేశేన భారత! |

కేనయో రుభయోర్మధ్యే

స్థాపయిత్వా రథోత్తమమ్‌ || 24. తా! సంజయుడన్నాడు : ఇలా అర్జునుడి చేత అడగబడిన శ్రీకృష్ణుడు ఉభయ సేనల మధ్య ఉత్తమ రథాన్ని నిలబెట్టి; శ్లో! భీష్మదోణప్రముఖతః

సర్వేషాం చ మహీక్షితామ్‌ |

ఉవాచ పార్ధ! పశ్ర్యైతాన్‌

సమవేతాన్‌ కురూనితి | 25. తా! _ ఫీష్మ (దోబులకి, అందరి రాజులకి ఎదురుగా (రథం నిలిపి "పార్థా! సమాపేోమైయున్న ఈ కురువుల్ని చూడు' అన్నాడు.

|! శ్రీ మద్భగవద్గీత

శ్లో! తత్రాపశ్యత్‌ స్థితాన్‌ పార్థః పిత్తానథ పితామహాన్‌ | ఆచార్యాన్‌ మాతులాన్‌ భాత్తూన్‌ పుత్రాన్‌ పౌత్రాన్‌ సభీంస్తథా!!26.

తాః! అప్పుడు అర్జునుడు తండ్రులని,తాతలని,గురువుల్ని

మేనమామల్ని అన్నదమ్ముల్ని కుమారులని, మనుమలని

చూచాడు.

శ్లో! శ్వశురాన్‌ సుహృదక్రైవ కేనయో రుభయో రపి! తాన్‌ సమీక్ష్య స కౌంతేయః సర్వాన్‌ బంధూనవస్థితాన్‌ 1127.

తా! ఇంకా అర్జునుడు మామలనీ,సజ్జనులనీ,రెండు సేనల

లోను నిలబడివున్న యావన్మందీ బంధువుల్ని సమీక్షించి;

అర్జునవిషాదయోగః కే5్‌ శ్లో! కృపయా పరయావిష్టః విషీదన్నిద మబ్రవీత్‌ | తా! అర్జునుడన్నాడు ఫ్‌ ఎక్కువైన కరుణ ఆవహించగా విషాదంతో అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు. అర్జున ఉవాచ : వ్‌ ఆక ఆడ శ్లో|| దృస్టేమం స్వజనం కృష్ణ! యుయుత్సుం సముపస్థితమ్‌!128. తా[ కృష్ణా! యుద్ధం చేయగోరి సమావేశమై వున్ననా ఈ బంధువులను చూడగా; శ్లో! సీదంతి మమ గాత్రాణి ముఖం చ పరిశుష్యతి | వేపథుశ్చ శరీరే మే రోమహర్షశ్చ జాయతే || 29.

16 శ్రీ మద్భగవద్గీత తా! నా అవయవాలు శిథిలమౌవుతున్నాయి. నోరు ఎండి పోతోంది. నా శరీరం వణుకుతోంది. రోమాలు నిక్కబొడుచు కొంటున్నాయి. శ్లో!! గాండీవం ్రంసతే హస్తాత్‌

త్వక్రైవ పరిదహ్యతే |

నచ శక్నోమ్యవస్థాతుం

భ్రమతీవ చమేమనః ॥ 30. తా॥ గాండీవం చేతిలోంచి జారిపోతోంది. ఒళ్ళు మండు తోంది. నిల్చోవడానికి ఓపిక లేకుండా వున్నది. మనస్సు భ్రమిస్తోంది. శ్లో! నిమిత్తాని చ పశ్యామి

విపరీతాని కేశవ! ।

న చ (శ్రేయోఃనుపశ్యామి

హత్వా స్వజన మాహవెే ॥ 3]

అర్జునవిషాదయోగః 17 తా! _ కేశవా! దుశ్శకునాలు కనిపిస్తున్నాయి. స్వజనాన్ని చంపడంవల్ల ఏమి మేలు జరుగుతుందో తెలుసుకోలేకుండా ఉన్నాను. శ్లో! న కాంక్ష్తే విజయం కృష్ణ!

౮ ణి న చ రాజ్యం సుఖానిచ |! కిం నో రాజ్యేన గోవింద! కిం భోగె రీవితేన వా! 32. 6౬ జ తా! ఓ కృష్ణా! నేను జయం కోరనురాజ్యం కాని,సుఖాలు గాని కోరను. గోవిందా! మనకి రాజ్యంవల్ల గాని, భోగాలవల్ల గాని; జీవించడంవల్ల గాని ప్రయోజనం ఏమిటి? న్లో!। యేషామళే కాంక్షితం నః రాజ్యం భోగా స్సుఖాని చ | త ఇమేఃవస్థితా యుద్ధే ప్రాణాం స్త్యక్తా ధనాని చ133.

18 శ్రీ మద్భగవద్గీత తా॥ ఎవరికోసం మనం రాజ్యాన్నీ, సుఖభోగాలనీ కోరు కుంటామో, వారు (్రాణాలనీ, సంపదలనీ త్యజించి ఇక్కడ యుద్ధరంగంలో నిలబడి ఉన్నారు. శ్లో! ఆచార్యాః పితరః పుత్రాః తథైవ చ పితామహాః | మాతులాః శ్వశురాః పౌత్రాః శ్యాలా స్పంబంధిన స్తథా | 34. తా॥ ఆచార్యులూతండ్రులూ,పుత్రులూ,అలాగే తాతలూ, మేనమానులూ, మామలూ మనుమలూ, బావమరుదులూ, వియ్యంకులూ (మొ![)ను. శ్లో! ఏతాన్న హంతు మిచ్చామి ఘ్నతోఃపి మధుసూదన! అపి త్రైలోక్యరాజ్యస్య హీేల్రోః కిం ను మహీకృతే || 35.

అర్జునవిషాదయోగః 19 తా॥ మధుసూదనా! నేను చంపబడినప్పటికీ, (త్రిలోకాధి పత్యానికైనా వీరిని చంపడానికి ఇష్టపడను. ఇక భూలోక రాజ్యం కోసం చంపుతానా?

[గ్య ర్ల శ్లో! నిహత్య ధార్తరాష్ట్రాన్నః ర్ట | కా (ఎతిస్స్యా జ్ఞనార్దన! ! పాపమేవాశ్రయే దస్మాన్‌ హత్రైతా నాతతాయినః 1 36. తా!! జనార్దనా! ధృతరాష్ట్ర కుమారులని చంపడంవల్ల మనకి ఏమి సంతోషం కలుగుతుంది? ఆతతాయుల్ని చంపినా మనకి పాపమే వస్తుంది. శ్లో! తస్మాన్నార్హా వయం హంతుం యం యౌ ధార్తరాష్ట్రాన్‌ స్వబాంధవాన్‌ | అూటి య! స్వజనం హె కథం హత్వా సుఖినః స్యామ మాధవ! ॥ 37.

20 శ్రీ మద్భగవద్గీత

కా అందువల్ల బంధుసమేతులైన ధార్తరాష్ట్ర్రుల్ని చంపడం

తగదు. మనవాళ్ళని చంపుకోవడంవల్ల మనం ఎలా సుఖపడ

గలము?

న్లో|| యద్యప్యేతే న పశ్యంతి లోభోసహతచేతసః | కులక్షయకృతం దోషం మిత్రద్రోహే చ పాతకమ్‌ 1 38.

తా॥ లోభంచేత తెలివి తప్పిన వీళ్ళు కులక్షయంవల్ల కలిగే

దోషాన్ని, మిత్రద్రోహంవల్ల కలిగే పాపాన్ని చూడలేక పోయి

నప్పటిక్తీ

శ్లో! కథం న జేయ మస్మాఖిః పాపాదస్మా న్నివర్తితుమ్‌ | కులక్షయకృతం దోషం ప్రపశ్యద్భి ర్జనార్దన! | వి,

అర్జునవిషాదయోగః 21 తా! జనార్దనా! కులక్షయంవల్ల ఏర్పడే దోషాన్ని తెలిసిన మనం ఈ పాపంనుండి ఎందుకు తొలగకూడదు? శ్లో! కులక్షయే (ప్రణశ్యంతి

కులధర్మా స్పనాతనాః |

వ్‌

ధర్మే నష్టే కులంకృత్సం

అధర్మో5భఖి భవత్యుత! ॥ 40. తొ!!! కులక్ష్రయం వల్ల సనాతమైన కులధర్మాలు నశిస్తాయి. ధర్మం నశించినప్పుడు యావత్తు కులం అధర్మంవైపు తిరుగుతుంది. న్లో! అధర్మాభిభవాత్‌ కృష్ణ!

('ప్రదుష్యంతి కులస్త్రియః |

స్త్రీషు దుష్టాసు వార్‌స్టేయ!

జాయతే వర్ణసంకరః ॥| శీ]. తా॥ కృష్ణా! అధర్మం వ్యాపించడంతో కులప్త్రీలు చెడిసోతారు. 'వార్‌స్టేయా! కులస్త్రీలు చెడితే వర్ణసంకరం ఏర్పడుతుంది.

22 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! సంకరో నరకాయైవ కులఘ్నానాం కులస్య చ! పతంతి పితరో హ్యేషాం లుస్తపిండోదక క్రియాః ॥ 42. తా సాంకర్యంవల్ల కులానికి, కులాన్ని నాశనం చేసిన వారికి నరకమే గతి. వీరి పితరులు పిండోదక [క్రియలు లేక నరకంలో పడకారు. శ్లో! దోమై రేతైః కులఘ్నానాం వర్ణస౦ంకరకారక్రైః | ఉత్సాద్యంతే జాతిధర్మాః కులధర్మాశ్చ శాశ్వతాః 11 ౨43. తా! _వర్ణసంకరానికి కారకులైన కులనాశకుల ఈ దోషాల వల్ల శాశ్వతమైన జాతిధర్మాలూ, కులధర్మాలూ పెకలింప బడతాయి,

అర్జునవిషాదయోగః 23

శ్లో! ఉత్సన్న కులధర్మాణాం

మనుష్యాణాం జనార్దన! |

నరకేఃనియతం వాసః

భవతీ త్యనుశుశుమ ॥| ఉడీ. తా। జనార్దనా! కులధర్మాలు తొలగిపోయిన మనుష్యులు కలకాలం నరక్షవాసులౌతారని విన్నాం. శ్లో! అహో! బత మహత్పాపం

కర్తుం వ్యవసితా వయమ్‌ |!

యటద్రాజ్య సుఖలోభేన

హంతుంస్వజన ముద్యతాః!145. తా॥ అకటా! రాజ్యసుఖం కోసం స్వజనాన్ని వధించడానికి సిద్ధమైన మనం ఎంత మహాపాపానికి ఒడిగట్టుతున్నాము!

24 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యది మామ్రతీకారం అశస్త్రం శస్త్రవాణయః | ధార్తరాష్ట్రా రణే హన్యుః తన్మే క్షేమతరం భవేత్‌ ॥ 46. తా! ప్రతీకారం చెయ్యక నిరాయుధుడై వున్న నన్ను శస్త్రాలు చేపట్టి కౌరవులు యుద్ధంలో చంపినా, దానివల్ల నాకు ఎక్కువ మేలే కలుగుతుంది. సంజయ ఉవాచ : శ్లో! ఏవ ముక్త్వాఃర్టున స్సంఖ్యే లా జా. జ రథోపస్థ ఉపావిశత్‌ । విసృజ్య సశరం చాపం శోకసంవిగ్నమానసః | 47. తా! సంజయుడన్నాడు : అర్జునుడు ఇలా పలికి, శోకంతో నిండిన మనస్సుతో, యుద్ధభూమిలో బాజాలతో సహా ధనుస్సుని వదిలి రథం వెనక భాగంలో కూర్చున్నాడు.

అర్జునవిషాదయోగః 25 ఓం తత్సత్‌, ఇతి శ్రీమద్భగవద్గీతాసు, ఉపనిషత్సు, బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే, అర్జునవిషాదయోగోనామ, ('ప్రథమోఃంధ్యాయః ర్‌.

ఓం శ్రీ కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ ద్వితీయోఃధ్యాయః సాంఖ్యయోగః సంజయ ఉవాచ : శ్లో! తం తథా కృపయా విష్టం అశుపూర్ణాకులేక్షణమ్‌ । విషీదంత మిదం వాక్యం ఉవాచ మధుసూదనః !!1 శ, లా! సంజయుడన్నాడు: ఆప్రకారంగా కరుణతో ఆవహింప బడి కన్నీటితో నిండి కలతపడుతున్న చూపుతో, విషాదంలో వున్న అర్జునుణ్ణి చూచి మధుసూదనుడిలా అన్నాడు.

సాంఖ్యయోగః 27

శ్రీ భగవానువాచ : శ్లో! కుత స్త్వ్వా కశ్మల మిదం

విషమే సముపస్థితమ్‌ ।

అనార్యజుష్ణ మస్వర్ల్యం

అక్తీర్తికర మర్దున! ॥ 2. తా॥ _ శ్రీ భగనానుడన్నాడు: అర్జునా! ఈ విషమస్థితిలో నీకు ఈ మాలిన్యం ఎక్కడ నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకి తగింది కాదు. స్వర్గాన్ని, శ్రీర్తిని రెంటినీ చెడగొట్టుతుంది. శ్లో! క్రిబ్యం మాస్మగమః పార్ధ!

నైతత్త్వ య్యుపపద్యతే |

క్రుదం హృదయదౌర్చల్యం

త్య క్ష్వోత్తిష్ట పరంతప! ॥ తె, తాః అర్జునా! బలహీనుడివి కావద్దు. ఇది నీకు శోఫఖించదు. శృత్రుసంహారకుడా! క్షుద్రమైన హృదయ దౌర్చల్యాన్ని విడిచి లేచి నిలబడు.

28 శ్రీ మద్భగవద్గీత అర్జున ఉవాచ : శ్లో! కథం భీష్మ మహం సంఖ్యే (దోణం చ మధుసూదన! | ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్జా వరిసూదన! || టీం తా॥ మధుసూదనా! పూజలకి అర్హులైన భీష్మ (దోణులకి యుద్ధంలో ఎదురుగా బాణాలు ఎలా పదలగలను? శ్లో|| గురూనహత్వాహి మహానుభావాన్‌ (శ్రేయోభోక్తుం ఖైక్ష్య మపీహ లోకే! హత్వాంర్థ కామాంస్తు గురూనిహైవ భుంజీయభోగాన్‌ రుధిరప్రదిగ్ధాన్‌!5.

సాంఖ్యయోగః 29

తా॥ మహానుభావులైన గురువుల్ని వధించకుండా ఈ లోకంలో (పదిమందివద్ద) విచ్చమెత్తి అయినా జీవించడమే మేలు. గురువుల్ని వధిస్తే, నెత్తుటితో తడిసిన యాయ) సంపద లూ భోగాలూ ఈ లోకంలో మాత్రమే అనుభవిస్తాను. (ధర్మ మోక్షాలుండవు) శ్లో!!నవైత ద్విద్మః కతరన్నో గరీయః

యద్వా జయేమ యది వానో జయేయుః।

యా నేవ హత్వా న జిజీవిషామః

తేకవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః 1! 6. తా॥ ఈ రెంటిలో (యుద్ధం చేయకుండా బిచ్చమెత్తుకోవ డమో, యుద్ధం చేసి గురువులను చంపడమో) ఏది మేలో మాకు తెలియడం లేదు. యుద్ధము చేసినా, మేము గెలుస్తామోః వాళ్ళే గెలుస్తారో, (మేమే గెలిచినా ఎవర్ని చంపాక జీవించడానికి ఇష్టపడమోః ఆ ధృతరాష్ట్రనందనులే ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు.

30 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో11కార్పణ్య దోషోపహత స్వభావః పృచ్చామిత్వాం ధర్మసంమూఢచచేతాః। యచ్చేయః స్యా న్నిశ్చితం బూహి తన్మే శిష్యస్తేకహం శాధిమాం త్వాం ప్రపన్నమ్‌!17. కా॥ కార్పణ్య దోషంవల్ల నా బుద్ధి దెబ్బతిన్నది. ధర్మ మేదో తెలియని వాడనై నిన్నడుగుతున్నాను. ఏది నిశ్చితంగా (శ్రేయస్కరమో అది తెలియచెయ్యి. నీ శిష్యుణ్ణి, నీ శరణు జొచ్చిన నాకు బోధ చెయ్యి. శ్లో।!న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాత్‌ యచ్ళోక ముచ్చోషణ మింద్రియాణామ్‌! అవాప్య భూమా వసపత్నమృద్ధం రాజ్యంసురాణామపి చాధిపత్యమ్‌।18. తా! ఇంద్రియాలని దహింపజేసే నాయీ శోకాన్ని తగ్గించే దేదో నేను తెలుసుకోలేకుండా వున్నాను. భూమిలో ఏకచ్చ(త్రా ధిపత్యంగాని దేవలోకాధిపత్యంగాని దీనిని తొలగించలేదు.

సాంఖ్యయోగః వ సంజయ ఉవాచ : శ్లో! ఏవ ముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరంతపః | న యోత్స్య ఇతి గోవిందం ఉక్సా తూస్టీం బభూవహ || 9. తాః ఓ రాజా! అర్జునుడు త్రీ కృష్ణునితో ఈ (ప్రకారంగా చెప్ప యుద్దం చెయ్యనని గోవిందునితో పలికి మరి మాటాడకుండా ఊరుకున్నాడు. శ్లో! తమువాచ హృషీకేశః (ప్రహసన్నివ భారత! | సేనయో రుభయో ర్మధ్యే విషీదన్త మిదంవచః ॥॥ 10. తా భారతా! రెండు సేనల మధ్య విషాదంలోపడిన అతణ్ఞి చూచి హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా పలికాడు.

32 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్రీ భగవానువాచ : శ్లో!! అశోచ్యా నన్వశోచ స్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే! గతాసూ నగతాసూంశ్చ నానుశోచంతి పండితాః | 1]. తా! శ్రీ భగవానుడన్నాడు : నీవు విచారింపదగని వారి కోసం విచారిస్తున్నావు. (ప్రజ్ఞావంతుడివలె మాట్లాడుతున్నావు. చనిపోయిన వారి గురించి గాని, (బతికివున్న వారి గురించి గాని పండితులు శోకించరు. శ్లో! న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః | న వైవ న భవిష్యామః సర్వే వయ.మతః పరమ్‌ || 12. తా! నేనుకాని నీవుకాని, ఈ రాజులుకానీ లేని సమయం అంటూ భూతకాలంలో లేదు. ఇక ముందు కూడా ఎవరూ లేని సమయముంటూ వుండబోదు.

సాంఖ్యయోగః చెవె శ్లో|1 దేహినోఃస్మిన్‌ యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా | తథా దేహాంతర ప్రాప్తిః ధీరస్తతనముహ్యతి ॥ 13. బాట తా ఈ శరీరంలో దేహధారికి బాల్యం యౌవనం, వృద్ధాప్యం ఎలా కలుగుతాయో, అలాగే మరో దేహం లభించడం కూడాను. వివేకి ఈ విషయంలో (భ్రమసడడు. శ్లో!! మాత్రా స్పర్శాస్తు కౌంతేయ! నీత్రోష్ట సుఖదుఃఖదాః | ఆగమాపాయినో:నిత్యాః తాం స్పెతిక్షస్వ భారత! ॥1 14, అణాల తా! కుంతీకుమారా! ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే విషయ స్పర్శలే శీతోష్టాలనీ సుఖదుఃఖాలనీ కలిగిస్తాయి. అవి వస్తూ పోతుంటాయి. నిలకడ లేనివి. అర్జునా! వాటిని సహించాలి.

ఏత శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లోో[ యంహిన వ్యథయంత్యేతే పురుషం పురుషర్షభ! | సమ దుఃఖసుఖం ధీరం సోకమృతత్త్యాయ కల్పతే || 156. తా॥ పురుషశ్రేస్టుడా! సుఖ దుఃఖాలలో సమంగా వుండే యే ధీరుణ్ణి ఈ ద్వంద్వాలు బాధించవో, అతడు అమృతత్తా్వా నికి అర్హుడౌతాడు. శ్లో! నాసతో విద్యతే భావః నాభావో విద్యతే సతః | ఉభయో రపి దృష్టోఃంతః త్వనయో స్తత్త్వదర్శిభిః 1 16. తా! అసత్యమైనవాటికి సత్తా లేదు. సత్యమైనదానికి సత్తా లేకపోవడమంటూ లేదు. ఈ రెండింటి అసలు స్వరూపము తత్త్వజ్ఞులచేత దర్శింపబడినది.

సాంఖ్యయోగః వవ్‌

శ్లో! అవినాశి తు తద్విద్ధి

యేన సర్వ మిదం తకమ్‌ |

వినాశ మవ్యయస్యాస్య

న కశ్చిత్కర్తు మర్పతి ॥ 17. తా॥ _ దేనిచేత ఈ ప్రపంచం యావత్తు వ్యాపించబడి వున్నదో, ఆ సత్తు వినాశరహితమైనదని తెలుసుకో. నాశరహి తమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు. శ్లో! అంతవంత ఇమే దేహాః

నిత్యస్యోక్తా శృరీరిణః |

అనాశినోఃప్రమేయస్య

తస్మా ద్యుధ్యస్వ భారత! ॥ 18. తా! నిత్యమైన, నాశరహితమైను పరిజామాలులేని శరీర ధారి అగు ఆత్మకు ఇవి అంతమయ్యే దేహాలు. అందుచేత అర్జునుడా! యుద్ధము చేయి.

36 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! య ఏనం వేత్తి హంతారం యక్షైనం మన్యతే హతమ్‌ । ఉభౌ తొ న విజానీతః నాయం హన్తి న హన్యతే 1119. తా॥ ఆత్మ చంపుతాడని కానీ, చంపబడతాడని కానీ (ఈయన చనిపోతాడని); ఎవరనుకుంటారో, వారిద్దరూ ఎరుగని వారే. ఆత్మ చంపడు, చంపబడడు. (చంపినా, చచ్చినా శరీరమేకాని శరీరి అయిన ఆత్మకాదు) శ్లో!!న జాయతే మయతే వా కదాచిత్‌ నాయం భూత్వాంభవితా వాన భూయః! అజో నిత శ్యాశ్వతోకయం పురాణః న హన్యతె హన్యమానే శరీరే ॥ 20. తా! ఇతడు ఎప్పుడూ పుట్దేవాడు, గిట్టేవాడు కాదు. ఇతడు ఎప్పుడో తయారై ముందు లేకుండా పోయేవాడు కాదు. పుట్టుకలేనివాడు, నిత్యమైనవాడు, మార్పులేనివాడు, ఇతడు పురాతనమైనవాడు, అగు ఈ ఆత్మ శరీరం చంపబడినా కూడా చంపబడదు.

సాంఖ్యయోగః ఏ7 శ్లో! వేదావినాశినం నిత్యం య ఏన మజ మవ్యయమ్‌ । కథం స పురుషః పార్ధ! కం ఘాతయతి హన్తి కమ్‌ !! 21. తా జన్మరహితము నాశరహితము, అవ్యయము అయిన దీనిని (ఆత్మను) ఎవరు ఎరుగునో ఆ పురుషుడు యెలా యెవరిని చంపిస్తాడు? ఎవరిని చంపుఠాడు? శ్లో|| వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ నవాని గృహ్హాతి నరోఃపరాణి | తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణాని అన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ!122. తా! మానవుడు జీర్ణమైన వస్త్రాలని విసర్జించి క్రొత్తవాటిని ఎలా ధరిస్తాడో, అలాగే దేహధారి (ఆత్మ) జీర్ణమైన శరీరాలని విసర్జించి క్రొత్తవాటిని స్వీకరిస్తాడు.

18 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! నైనం ఛిందంతి శస్తాాణి నైనం దహతి వావకః । న వైనం క్లేదయం త్యాపః న శోషయతి మారుతః | 23. తా దీనిని శస్త్రాలు ఛేదించవు. అగ్ని కాల్బదు. నీరు తడపదు. గాలి యెొండించదు. న్లో!। అచ్చేద్యోకయ మదాహో్యోకయం అక్షేద్యోంశోష్య ఏవచ! నిత్య స్సర్వగతః స్థాణుః అచలోకయం సనాతనః ॥ 24. తా॥ ఇది ఛేదించరానిది,కాల్బరానిదితడపరానిదియెండించ రానిది. నిత్యము, సర్యవ్యాపకము, స్థరము, అచలమైనది ఇది.

సాంఖ్యయోగః ౩39

న్లో! అవ్య కో$కయ మచింత్యోఃయం

అవికార్యోఃయముచ్యతే |

తస్మాదేవం విదిత్వైనం

నానుశోచితు మర్దసి | 25. తా।। ఇది వ్యక్తం కానిది, యోచించడానికి వీలులేనిది. వికారాలు లేనిది అని చెప్పబడుతుంది. అందువల్ల దీనిని నీవు ఈ ప్రకారంగా అర్థం చేసుకొని విచారించకూడదు. శ్లో! అథ వైనం నిత్యజాతం

నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్‌ |

తథాపి త్వం మహాబాహో!

నైవం శోచితు మర్హసి |! 26. తా ఇక దీనిని నీవు నిత్యము పుట్టేది, నిత్యము గిబ్టేదిగా భావించినా, మహాబాహుడా! అప్పుడు కూడా యిలా విచారించదగదు.

40 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుః (ధువం జన్మ మృతస్య చ|! తస్మా దపరిహార్యేఃర్టే న త్వం శోచితు మర్షసి | 27. యౌ తా॥ _ఫుట్టినవానికి మరణం ఖాయం. చనిపోయినవానికి జన్మ ఖాయం. అందుచేత నివారింపలేని విషయాలలో నీవు శోకింపరాదు. శ్లో! అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత! | అవ్యక్త నిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా ॥ 28. తా అర్జునా! జీవుళ్ళ మొదలెక్కడో తెలియదు. మధ్య మాత్రం అగపడుతుంది. చనిపోయాక ఏమీ తెలియదు. యిక విచారం దేనికి?

సాంఖ్యయోగః శ] శ్లో!! ఆశ్చర్య వత్పశ్యతి కశ్చిదేనం ఆశ్చర్య వద్వదతి తథైవ చాన్యః। ఆశ్చర్య వచ్చైన మన్యఃశృణోతి శుత్వాఃప్యేనం వేద నవైవ కశ్చిత్‌!!29 తా॥ _ దీనిని ఎవరో ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు. ఎవరో ఒకడు ఆశ్చర్యంగా చెబుతాడు. ఎవరో ఒకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు, విన్నప్పటికీ ఎవరూ దీనిని తెలుసుకోలేరు. శ్లో! దేహీ నిత్య మవధ్యోఃయం దేహే సర్వస్య భారత! | తన్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి | 30. తా!!! అర్జునా! అన్ని దేహాలలో ఉండే దేహి నిత్యమైన వాడు. చంపబడడు. అందుచేత ఎవర్ని గురించీ నీవు విచారించ 8 తగదు,

తై శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! స్వధర్మ మపి చావేక్ష్య న వికంపితు మర్పసి 1 ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్చ్వే ఛయో:ఃన్యత్‌ క్షత్రియస్య న విద్యతే! 3]. తా॥ స్వధర్మం దృష్ట్యా చూచినా నీవు కంపించదగదు. క్షత్రియుడికి ధర్మయుద్ధంకన్నా మేలైనది లేదు. శ్లో! యదృచ్చయా చోపపన్నం స్వర్గద్యార మపావృతమ్‌ | సుఖినః క్షత్రియాః పార! థ్‌ లభంతే యుద్ధ మీదృశమ్‌ 1 32. తా॥ అర్జునా! యాదృచ్చికంగా లఖించినదీ,స్వర్గద్వారాన్నీ తెరిపించేదీ అయిన ఇలాంటి యుద్ధంలో పాల్గొనే అవకాశం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులే పొందుతారు.

సాంఖ్యయోగః లై

శ్లో! అథ చేత్త్వ మిమం ధర్మ్యం

సం([గ్రామం న కరిష్యసి!

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ

హిత్వా పాప మవాప్ప్స్యసి 13. తా ఇక ఈ ధార్యి-మైన యుద్ధాన్ని చెయ్యకపోయావో, దానివల్ల స్వధర్మాన్నీ క్రీర్తినీ వదలినవాడవై పాపం సొందుకావు. శ్లో! అకీర్తిం చాపి భూతాని

కథయిష్యంతి తే;వ్యయామ్‌

సంభావితస్య చాకీర్తిః

మరణా దతిరిచ్యతే | 34. తా॥ ఇంకా, ప్రజలు నిన్ను గురించి అంతులేకుండా అ్రతిష్టాకరంగా మాట్లాడుతారు. మానవంతుడికి అక్తీర్తి మరణంకంటే బాధాకరం.

శే శ్రీ మద్చగవద్గీత స్టో 1భయాద్రజా దుపరతం మన్యంతే త్వాం మహారథాః 1 యేషాం చ త్వం బహుమతః భూత్వా యాస్యసి లాఘపమ్‌ 11] ఏర్‌. తా ఈ మహారథులందరు కూడా నీవు భయంవల్ల యుద్ధం నుండి పాశిసపోయాపని అనుకుంటారు. వారు నీ వీరత్వాన్ని ఎంతో గౌరవించారు. ఇప్పుడు వాళ్ళకే నీవు చులకనైపోతా వ్రు న్లో అవాచ్య వాదాంశ్చ బహూన్‌ వదిష్యన్తి తవాహెతా? 1 నిందంత స్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్‌ 1136. తొ! సీ శత్రువులు నిన్ను గురించి పలురకాలుగా అనరాని మాటలంటారు. నీ సమర్థతని నిందిస్తారు. అంతకన్న ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది ఉంటుందా?

సాంఖ్యయోగః త్‌ న్లో న్‌ ఆ వ్య 4 శ్లో! హతో వా ప్రాప్స్యసే స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్‌ |! తస్మాదుత్తిష్ట కౌంతేయ! యుదాయ కృతనిశృ్చయః 1] 3/7. థె తా! చనిపోయావాః స్వర్గాన్ని పొందుతావు. గెలిచావాః రాజ్యాన్ని బోగిస్తావు. అందుచేత కౌంతేయా! యుద్ధం చేయడానికి నిశ్చయించుకొని శేచి నిలబడు. శ్లో! సుఖ దుఃఖే సమేకృత్వా లాభాలాభొ జయాజయౌ।| తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాప మవాప్స్యసి 11 36. సమంచేసి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడివికా. ఈ విధంగా నీవు పాపం పొందకుండా వుంటావు.

గగ శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ఏషా తేంభిహితా సాంఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు | బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్ధ! కర్మబంధం ప్రహాస్యసి | 39. తా ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానాన్ని బోధించడం జరిగింది. ఇక ఈ బుద్ధి యోగాన్ని గురించి విను. పార్థుడా! ఈ జ్ఞానం తో కూడుకొంటే కర్మబంధాన్ని ఛేదిస్తావు, శ్లో।! నేహాభిక్రమనాశోంస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే । స్వల్చ్బమప్యస్య ధర్మస్య [తాయతే మహతో భయాత్‌!140. తా! ఇందులో ఆరంభం నిష్పలం గావడం కానీ, విపరీత ఫలితాలు కలగడం గానీ ఉండవు. ఈ ధర్మం ఏ కొంచెం ఆచరించినా అది పెద్ద (సంసారు భయం నుంచి రక్షిస్తుంది.

సాంఖ్యయోగః శా

శ్లో! వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః

ఏకేహ కురునందన! |

బహుశాఖా హ్యనంతాశ్చ

బుద్ధయోఃవ్యవసాయినామ్‌! 14], తా! కురునందనా! ఇక్కడ నిశ్చయంతో కూడిన బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నిశ్చయం లేనివారికి బుద్ధులు అనేక శాఖలుగా చీలి అసంఖ్యాకంగా వుంటాయి. శ్లో; యామిమాం పుష్పితాం వాచం

ప్రవదం త్యవిపశ్చితః |

వేదవాదరతాః పార్థ!

నాన్యదప్తీతి వాదినః ॥ 42. శ్లో! కామాత్మాన స్ప్వర్గపరాః

జన్మ కర్మ ఫలప్రదామ్‌!

48 శ్రీ మద్భగవద్గీత

[క్రియావిశేష బహుళాం

భోగైశ్వర్య గతింప్రతి।॥ 43. శ్లో! భోగైశ్వర్య ప్రసక్తానాం

తయాఃపహృత చేతసామ్‌ |!

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః

సమాధా న విధీయతే | 44. తా! అర్జునా! అజ్ఞానులూ (స్వర్గాది ఫలములను గూర్చి చెప్పే మాటలరహస్యం తెలియక) వేదవాక్యాల (శబ్దాలులో ఆసక్తి వున్నవాళ్ళూ, (స్వర్గాదులకంటే) వేరేది (మోక్షం) లేదనే వాళ్ళూ పువ్వుల్లాంటి మధురమైన ఈ (43 శ్లోకంలో) చెప్పబోయే మాటలని చెప్తారు. తాః! కోరికలతో నిండినవాళ్ళూ, స్వర్గమే లక్ష్యంగా పెట్టు కున్నవాళ్ళు; జన్మలనూ, స్వర్గాదులనూ ఇచ్చేవీ, వాటిని సాధించే అనేక కర్మ విశేషాలతో నిండినవీ, భోగైశ్వర్యాలను కలిగించేవీ అయిన పువ్వుల్లాంటి మధుర వచనాలను చెప్తారు.

సాంఖ్యయోగః త్తం తా[॥ భోగైశ్వర్యాలలో తగుల్కొని, ఆ (43 న్లో) మధుర వాక్యాలకు లోబడి పోయినవారికి అంతఃకరణంలో నిశ్చయ జ్ఞానం ఏర్పడదు. శ్లో! త్రైగుణ్య విషయా వేదాః నిస్త్రైగుణ్యో భవార్డున!

జ జ్‌ 0 నిర్వ్యంద్యో నిత్యసత్త్వస్థః నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్‌! _ 45.

తా! అర్జునా! వేదాలు శ్రీగుణాత్మకమైన సంసార విషయా లకు చెందినవి. నీవు వాటికి అతీతుడమై సుఖదుఃఖాది ద్వంద్వాలని వదిలి, నిత్యమూ, శుద్ధ సత్త్వంలో నిలిచి యోగ క్లేమాలని వర్టించి, ఆత్మజ్ఞానివి కా. న్లో! యావానర్ధ ఉదపానే సర్వతః సంప్లుతోదకే | తావాన్‌ సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః | 46.

50 త్రీ మద్భగవద్గీత తా అంతటా జలం పొంగిపొర్లుతున్నప్పుడు జలకలశాల ఉపయోగం ఎంతవరకో, అనుభవజ్ఞుడైన బ్రాహ్మణునికి అన్ని వేదాల ఉపయోగం అంతవరకే. శ్లో! కర్మ ణ్యేవాధికారస్తే

మా ఫలేషు కదాచన |

మా కర్మఫల హేతుర్చూః

మా తే సంగోఃస్త్వ్రకర్మణి 1 47. తా! కర్మలు చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉన్నది. కర్మ ఫలాలమైన ఎప్పుడూ లేదు. కర్మఫలానికి కారకుడివి కావద్దు. అలాగని కర్మలు చేయడము మానుకోవాలి అని అనుకోవద్దు. శ్లో! యోగస్థః కురు కర్మాణి

సంగం త్యక్స్వా ధనంజయ! |

లి, 4 జ

సిద్ధ్యసిద్ధ్యో సమో భూత్వా

సమత్వం యోగ ఉచ్యతే | 48.

పొంఖ్యయోగః వ్‌ తా! ధనంజయా! యోగంలో నిలిచి సంగం వదిలి, కర్మఫలితాలు సిద్ధించడం, సెద్ధించకపోవడం ఈ రెంటినీ సమంగా భావించి కర్మలు చెయ్యి. ఆ సమత్వమే యోగమని చెప్పబడుతుంది. శ్లో! దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాత్‌ ధనంజయ! | బుదౌ శరణ మన్విచ్చ థ్‌ ల ్ట రృపణాః ఫలహాతవః 1! ట్ర, తా ధనంజయా! సమత్వ బుద్ధితో కూడిన కర్మకంటేం కామ్యుకర్మ చాలా అల్పమైైనది. కాబట్టి ఆ సమబుద్ధిని ఆశ్రయించు. కర్మఫలానికి కారకులయ్యేవారు బపినిగొట్టులు. శ్లో! బుద్దియుక్తో జహాతీహ అవీ ఉజే సుకృత దుష్క్రృతే | తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కాశలము4 ౨0.

52 శ్రీ మద్భగవద్గీత తా॥ _సమబుద్ధితో కూడిన వ్యక్తి ఈ జన్మలోనే పుణ్యపాపా లని రెంటినీ వదులుతాడు. అందుచేత నీవు యోగం కోసం (ప్రయత్నించు. యోగమంటే కర్మలలో కౌశలమే. శ్లో!! కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః | జన్మబంధ నినిర్ముక్తాః పదం గచ్చంత్యనామయమ్‌।!5 1. తా॥ సమబుద్ధితో కర్మనుండి జనించే ఫలితమునందు అసక్తిని త్యజించే వివేకులు జన్మబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తులై దుఃఖరహితమైన పదాన్ని చేరుకుంటారు. శ్లో! యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్య్యతి తరిష్యతి | తదా గంతాసి నిర్వేదం (శ్రోతవ్యస్య శుతస్యచ॥ 52.

సాంఖ్యయోగః వ్‌3 తా॥ ఎప్పుడు నీ బుద్ధి మోహమనే బురదని అధిగమిస్తుం దో, అప్పుడు వినదగిన, వినిన విషయాల నుండి విముక్తుడివి అవుతావు. శ్లో!! (శ్రుతి విప్రతిపన్నాతే యదా స్టాస్యతి నిశ్చలా | థ్‌ సమాధావచలా బుద్ధిః తదా యోగ మవాప్ప్యసి ॥ 53, తా॥! విన్నవాటితో వేసారిపోయిన నీ బుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా నిలిచినప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు. అర్జున ఉవాచ : శ్లో! స్టితప్రజ్ఞస్య కా భాషా ఛం థి జా సమాధిస్థస్య కేశవ! | స్థిత ధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్‌ ॥ 54,

క్క శ్రీ మద్భగవద్గీత జా అర్జునుడఅన్నాడు: కేశవా! సమాధి కలిగిన స్థితప్రజ్ఞాడి లక్షణం ఏమిటి? స్థిరబుద్ధి అయినవాడు యెలా మాట్లాడుతాడు? యెలా కూర్చుంటాడు? యెలా నడుచుకుంటాడు? శ్రీ భగవానువాచ : శ్లో! ప్రజహాతి యదా కామాన్‌ సర్వాన్‌ పార్ధ! మనోగతాన్‌ | త్య... ఆత్మన్యే వాత్మనా తుష్టః స్పితః ప్రజ్ఞ స్తదోచ్యతే | 55. థ్‌ సం తా॥ శ్రీ భగవానుడన్నాడు : అర్జునా! మనస్సులోని అన్ని కోరికలనీ యెప్పుడు పూర్తిగా విసర్జిస్తాడో, యొప్పుడు తనలో తాను తుష్టిని (ఆత్మానందాన్ని పొందుతాడో, అప్పుడు స్థతప్రజ్ఞా డనిపించుకుంటాడు. 2 షర ల్ల శ్లో! దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః !

సాంఖ్యయోగః వ్‌వ్‌ వీతరాగ భయ క్రోధః స్టితధీ ర్మునిరుచ్యతే | 56. థి తా దుఃఖాలలో ఉద్వేగం పొందనివాడు, సుఖాలకోసం తహతహపడనివాడు, రాగు భయ క్రోధాలని విడిచినవాడు మననశీలుడూ, స్థితప్రజ్ఞు డనిపించుకుంటాడు. శ్లో! యస్పర్వత్రా నభిస్నేహః తత్తత్పాాపష్య శుభాశుభమ్‌ |! నాభినందతి న ద్వేష్టి జీ ఆ జ్‌ ది. తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిస్టితా 1157. తాః ఎక్కడా దేనికీ తగుల్కోకుండా, శుభాశుభాలని పొందినప్పుడు ఆనందించకు ద్వేషించక నిలిచివుంటాడో అతడి ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది. (వాడు స్థితప్రజ్ఞుడు) శ్లో! యదా సంహరతే చాయం కూర్మో5ంగా నీవ సర్వశః |

క్ర శ్రీ మద్భగవద్గీత

ఇంద్రియాణీంద్రి యార్జేభ్యః

తస్య (ప్రజ్ఞా ప్రతిస్టితా 1158.

ఖా అ

తా తాబేలు తన అంగాలని ఉపసంహరించుకున్నట్లుగా, ఇతడు తన ఇంద్రియాలను విషయ వస్తువులనుండి ఎప్పుడు ఉపసంహరించుకుంటాడో అప్పుడు అతడి ప్రజ్ఞ నిలకడగా వుంటుంది. (అటువంటివాడు స్థితప్రజ్ఞుడు) శ్లో! విషయా వినివర్తంతే

నిరాహారస్య దేహినః ।

రసవర్జ్దం రసోఃప్యస్య

న్‌

పరం దృష్ట్వా నివర్తతే 1159. తొ! అహారాన్ని విడిచిపెట్టిన పురుషుడి నుండి విషయ వస్తువులు దూరంగా పోతాయి. కాని, అఖిరుచి అలాగే వుంటుంది. పరమాత్మ దర్శనంతో ఆ అభిరుచి కూడా పోతుంది.

సాంఖ్యయోగః వ్‌7

శ్లో! యతతో హ్యపి కౌంతేయ!

పురుషస్య విపశ్చితః !

ఇంద్రియాణి ప్రమాథీని

హరంతి ప్రసభం మనః ॥ 60. తా॥! అర్జునా! పండితుడి ఇంద్రియాలుకూడా యెంతగా (నిగ్రహించే) ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ క్షోభ "పెడుతూ మనస్సును విషయాల మీదికి లాగివేస్తాయి గదా! శ్లో! తాని సర్వాణి సంరయమ్య

యుక్త ఆసీత మత్ప్చరః |

వశే హి యస్యేంద్రియాణి

తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్టైతా || 6]. తా! వాటినన్నింటిని బాగా నిగ్రహించి: యుక్తుడై నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని వుండాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు స్వాధీనంలో వుంటాయో అతడి ప్రజ్జే నిలకడగా వుంటుంది. (అతడే స్థిత

7 (ప్రజ్ఞుడు).

5్‌ర్రి శ్రీ మద్భగవద్గీత

శ్లో! ధ్యాయతో విషయాన్‌ పుంసః సంగస్తేషూపజాయతే | సంగాతృంజాయతే కామః కామాత్‌ [కోధో5ఖిజాయతే 1162,

శ్లో! కోధాదృవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్‌ స్కృతివిభమః | స్మృతిభ్రంశాత్‌ బుద్ధినాశః బుద్ధినాశాత్‌ ప్రణశ్యతి | ర63.

తా! విషయధ్యానం చేసే పురుషుడికి వాటితో సంగం

ఏర్పడుతుంది. _ సంగంవల్ల కామము, కామంవల్ల క్రోధము

జనిస్తాయి.

తా॥ ్రోధంవల్ల విభ్రాంతి (ఒళ్ళు తెలియకపోవడం) కలుగు

తుంది. విభ్రాంతిలో మరుపు, దానితో బుద్ధి నాశం కలిగి, బుద్ధి

నాశంతో వ్యక్తి సర్వనాశనం చెందుతాడు.

సాంఖ్యయోగః ర్‌ం

శ్లో! రాగద్వేష వియుక్తెస్తు

విషయానింద్రియైశ్చరన్‌ !

ఆత్మవక్ష్యై ర్విధేయాత్మ

ప్రసాద మధిగచ్చతి !! రణ, తా రాగద్వేషాలనుండి విడివడి, స్వాధీనంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో, స్వాధీనమైన మనస్సుతో విషయ వస్తువులలో సంచరించే మానవుడు ప్రశాంతతని పొందుతాడు. శ్లో! ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం

హానిరస్యోప జాయతే !

ప్రసన్న చేతసో హ్యాశు

బుద్దిః పర్యవతిష్టతే || రర్‌,

0 అం

తా! మనసు ప్రసన్నంగా వున్నప్పుడు అతడికి అన్ని దుఃఖాలు నశిస్తాయి. ్రసన్నచిత్తుడి బుద్ధి త్యరలో పూర్తిగా స్థరత్వం చెందుతుంది.

60 శ్రీ మద్భగవద్గీత న్లో! నాసి బుది రయుక్తస్య ౮ అధి థి న!

నచా యుక్తస్య భావనా |

న చా భావయత శాంతిః

అశాంతస్య కుతః సుఖమ్‌ || 66. తాః నిగ్రహం లేనివానికి వివేకం వుండదు. యుక్తుడు కాని వానికి ధ్యానం కూడా కుదరదు. ధ్యానం లేనివానికి శాంతి లేదు. శాంతి లేనివానికి సుఖ మెక్కడ? శ్లో! ఇంద్రియాజాం హి చరతాం

యన్మనోఃను విధీయతే ।

తదస్య హరతిప్రజ్ఞాం

శా

వాయుర్నావ మివాంభసి | 67. తా ఏ. మనస్సు సంచరించే ఇంద్రియాలకి లోబడి వాటిననుసరిస్తుందో, అది నీటిలోని పడవని గాలి లాగివేసినట్లు పురుషుని ప్రజ్ఞని లాగిపారేస్తుంది.

సాంఖ్యయోగః 61

శ్లో! తస్మాద్యస్య మహాబాహో!

నిగృహీతాని సర్వశః |

ఇంద్రియాణీం(ద్రియా్టేభ్యః

జి ను ఆృన్నా 9.

తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిస్టితా ! రర. తా అందువల్ల ఓ మహాబాహుడా! ఎవరి ఇంద్రియాలు విషయవస్తువులనుండి అన్ని విధాలుగా నిగ్రహింపబడి వుంటాయో, అతడి ప్రజ్ఞ స్థరంగా ఉంటుంది. శ్లో!) యానిశా సర్వభూతానాం

తస్యాం జాగర్తి సంయమీ !

యస్యాం జా(గ్రతి భూతాని

సా నిశా పశ్యతో మునేః ॥ 6. తా _ అందరికీ ఏదైతే రాత్రియో సంపూర్ణ నిగ్రహ వంతుడైన మహాత్ముడు ఆ స్థితిలో (జ్ఞానదశు మేల్కొని వుంటాడు. ఏ స్థితిలో (భోగానుభవం) ప్రాణులు మేల్కొని వుంటారో జ్ఞాని అయిన మునికి అది రాత్రి.

62 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో ఆపూర్యమాణ మచల ప్రతిష్టం సము(ద్రమాపఃప్రవిశంతియద్వత్‌ | తద్వత్కామా యం ప్రవిశంతి సర్వే స శాంతి మాస్నోతి న కామకామీ।170. తా పరిపూర్ణంగా, స్థిరంగా నిలిచి వుండే సముద్రాన్ని నీళ్ళు ఎలా చేరుకుంటాయో, అలాగే యొవరిలోకి అన్ని కోరికలు ప్రవేశించి విలీనమౌతాయో, అతడే. శాంతిని పొందుతాడు. కాముదాసుడు పొందలేడు. శ్లో! విహాయ కామాన్‌ యస్ప్సర్వ్వాన్‌ పుమాంశ్చరతి నిఃస్పృహః | నిర్మమో నిరహంకారః స శాంతి మధిగచ్చతి || గ. తా! అన్ని కోరికలని వదలి, అహంకార మమకారాలు వీడి, ఆశని విడిచి సంచరించే పురుషుడు శాంతిని పొందుతాడు.

సాంఖ్యయోగః 63 శ్లో! ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్ధ! వైనాం (ప్రాష్య విముహ్యతి | స్థిత్వా స్యామంత కాలేఃపి (బ్రహ్మనిర్వాణ మృచ్చతి 1 72. తా॥ అర్జునా! ఇదే బ్రాహ్మ్హీస్థితి. దీనిని పొందాక ఇక (భ్రమించడు. ఇందులో చివరి సమయంవరకూ నిలిస్తే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు. ఓం తత్సత్‌, ఇతి న్రీమదృగవద్గీతాసు, ఉపనిషత్సు: (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే, సాంఖ్యయోగోనామ, ద్వితీయో5ధ్యాయః

ఓం శ్రీ, కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మదృగవద్గీత అథ తృతీయోంధ్యాయః కర శయోగః అర్జున ఉవాచ : శ్లో! జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధి ర్జనార్దన! | తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ! | 1, తా[॥ _ అర్జునుడన్నాడు: జనార్టనా! నీ అభిప్రాయంలో కర్మ కంటే జ్ఞానమే యొక్కువైతే, కేశవా! ఘోరకర్మలో నన్ను యందుకు నియోగించుతావు?

కర్మయోగః ఢ65 శ్లో! వ్యామి(శ్రేణేవ వాక్యేన బుదిం మోహయసీవమే । తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన (శ్రేయోఃహమాప్వ్నుయామ్‌!2. తా॥ కలగాపులగంగా ఉన్నట్లున్న మాటలతో నా బుద్ధికి థఖ్రాంతిని కలిగిస్తున్నట్లున్నావు. దేనివల్ల నాకు (శ్రేయస్సు. కలుగుతుందో ఆ ఒక్కదానిని నిశ్చయించి చెప్పు. శ్రీ భగవానువాచ : శ్లో! లోకేఃస్మిన్‌ ద్వివిధా నిష్టా పురా (పోకా మయాఃనఘు! | జ్ఞానయోగేన సాంఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్‌ 1] 3. తా! శ్రీ భగవంతుడన్నాడు : పాపరహితుడా! ఈ లోకంలో సాంఖ్యులకి జ్ఞానయోగం ద్వారాను యోగులకి కర్మయోగం ద్వారాను, రెండురకాల సాధన సృష్టికి ముందే నాచేత చెప్పబడింది.

66 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! న కర్మణా మనారంభాత్‌

నైష్కర్మ్యం పురుషోఃశ్నుతే !

న చ సంన్న్యసనాదేవ

సిద్ధిం సమధి గచ్చతి || జ

థి ్య

తా కర్మలని [్రారంభించకుండా ఉన్నంత మాత్రాన వైష్కర్మ్యసిద్ధి కలుగదు. కేవలం సన్యసించడంవల్ల సరైన సిద్ధి పొందడు. శ్లో! న హి కశ్చిత్‌ క్షణమపి

జాతు తిస్టత్య కర్మకృత్‌ |

కార్యతే హ్యవశః కర్మ

సర్వః ప్రకృతి జైర్లుణః ॥| ర్‌. తా।! ఎవరూ ఒక్కక్షణం కూడా బొత్తిగా కర్మ చెయ్యకుండా వుండలేరు. ప్రకృతి జన్యమైన గుణాలవల్ల యావత్తు కర్మ అవశంగానే చేయబడుతుంది.

కర్మయోగః రళ7 న్లో [| కర్మేంద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరణ్‌ | ఇంద్రియార్ధాన్‌ విమూఢాత్మా మిథ్యాచార స్స ఉచ్యతే ॥ 6. తా॥ ఎవడైతే కర్మేంద్రియాలని నిగ్రహించి మనస్సులో ఇంద్రియ విషయాలను స్మరిస్తూ వుంటాడో, అతడు పరమ మూర్ధుడు, కపటాచారి అని పిలవబడతాడు. శ్లో! యస్త్వింద్రియాణి మనసా నియ మ్యారభతేకర్దున! | కర్మేంద్రిమైః కర్మయోగం అసక్త స్స విశిష్యతే [1 ౮, తాః! అర్జునా! జ్ఞానేంద్రియాలను మనస్సుద్వారా నిగ్రహించి, కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త్ష భావంతో కర్మ యోగాన్ని యెవడు ప్రారంభిస్తాడో, అతడు విశిష్టుడౌతాడు.

6కి త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! నియతం కురు కర్మత్వం కర్శ్మజ్యాయోహ్యకర్మణః | శరీర యాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధే దకర్మ్శణః ॥ రి. తా నీ విధ్యుక్త కర్మని నీవు చెయ్యి. కర్మ మానడంకన్నా చెయ్యడం మేలు, పని చెయ్యకపోతే నీకు శరీర యాత కూడా జరగదు. శ్లో! యజ్ఞార్థాత్మర్మణో:న్య(త్ర లోకోకయం కర్మబంధనః । తదర్థం కర్మ కౌంతేయ! ముక్తసంగ స్పృమాచర 11 9 తా! యజ్ఞం కోసం చేసే కర్మలకంటే ఇతరమైన కర్మలతో ఈ లోకం బంధింపబడి ఉన్నది. కుంతీకుమారా! యజ్ఞం కర్మలనే సంగం వదిలి బాగా చెయ్యి.

కర్మయోగః 69

శ్లో! సహ యజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా ల జా ట్‌

పురోవాచ ప్రజాపతిః |

అనేన ప్రసవిష్యధ్వం

ఏషవోస్త్విషస్ట కామధుక్‌ ॥ 10.

ఆవిరి (6

తా! యజ్ఞాలతో సహా ప్రజలని సృష్టించి ప్రజాపతి పూర్వం ఇలా చెప్పాడు. యజ్ఞం వల్ల మీరు వృద్ధి పొందండి. ఇది మీ ఇష్ట కామధేనువు. శ్లో! దేవాన్‌ భావయతానేన

తే దేవా భావయంతువః।

పరస్పరం భావయంతః

(శ్రేయః పరమవాప్స్యథ 1 1]. తా॥ _ దేవతలని ఈ యజ్ఞంలో ఆరాధించండి. ఆ దేవతలు మిమ్మల్ని అనుగ్రహిస్తారు. ఇలా పరస్పరం సంతుష్టి పరుచు కుంటూ పరమ (శ్రేయస్సుని మీరు పొందుదురు గాక!

70 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ఇష్టాన్‌ భోగాన్‌ హి వో దేవాః దాస్యంతే యజ్ఞ భావితాః ! తైర్దతాన ప్రదాయైభ్యః చఊాది అవి నూ. యో భుంక్తే స్తేన ఏవసః ॥। 12. తా! యజ్ఞంచేత ఆరాధింపబడిన దేవతలు మీకు యిష్ట భోగాలన్నీ యిస్తారు. వారికి ఏమీ సమర్పించకుండా వాళ్ళు యిచ్చినవాటిని అనుభవించేవాడు చోరుడే. శ్లో! యజ్ఞశిష్టాశిన స్పంతః ముచ్యంతే సర్వకిల్చిమైః | భుంజతే తే త్వఘం పాపాః యే పచంత్యాత్మకారణాత్‌!! 13. తా] యజ్ఞంలో దేవతల కివ్వగా మిగిలినదానిని భుజించిన సజ్జనులు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తు లౌతారు. తమ కోసం మాత్రం ఎసరు వండుకుంటారో ఆ పాపాత్ములు పాపాన్నే తింటారు.

కర్మయోగ। 711 శ్లో! అన్నాదృవంతి భూతాని పర్జ్దన్యా దన్నసంభవః | జ యజ్ఞాదృవతి పర్జన్యః ఇకా ఇ జ యజ్వః కర్మ సముదృవః | 14. ళా స్‌ శ్లో!! కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి (బ్రహ్మాక్షర సముదృవమ్‌ | తన్మాత్సర్యగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్జే ప్రతిస్టితమ్‌ 11 15. తాః! అన్నంవల్ల జీవులు పుడతాయి. అన్నం మేఘంవల్ల పుడుతుంది. మేఘము యజ్ఞంవల్ల పుడుతుంది యజ్ఞం కర్మ నుండి ఉద్భవిస్తుంది తా! కర్మ బ్రహ్మదేవుని నుండి జనించింది. ఆ (బ్రహ్మ అనంతమైన పరమాత్మ నుండి ఉద్భవించాడు. కాబట్టి సర్య వ్యాపకమగు పరబ్రహ్మము నిత్యమూ యజ్ఞములో ట్రతిష్టి తమై వుంటుందని తెలుసుకో.

72 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నాను వర్తయతీహ యః | అఘాయు రింద్రియారామః మోఘం పార్ధ! స జీవతి || 16. తా ఇలా పరిభ్రమించే చక్రాన్ని అనుసరించని వాడు పాపి, ఇంద్రియలోలుడు అర్జునా! అతడు జీవించడం వ్యర్థం. శ్లో! యస్తాత్మరతిరేవస్యాత్‌ ఆత్మతృస్తశ్చ మానవః । ఆత్మన్యేవ చ సంతుష్టః తస్య కార్యం న విద్యతే ॥ 17. తా! ఆత్మలోనే రమిస్తూ ఆత్మలో తృప్తిపడుతూ. ఆత్మలోనే పరిపూర్ణ తుష్టిని పొందేవాడికి చేయదగిన కార్యమంటూ లేదు.

కర్మయోగః 73 శ్లో! వైవ తస్య కృతేనార్థః నాకృతే నేహ కశ్చన | న చాస్య సర్వభూతేషు ా[(శయః 18. కశ్చిదర్ధవ్యపాశయ || తా॥ అతడికి పని చేయడంవల్ల ప్రయోజనంగానీ, మానడం వల్ల దోషంగానీ ఏమీ వుండదు. తన ప్రయోజనం కోసం సమస్త పప్రాణులలోనూ దేనిమైనా ఆధారపడడు. శ్లో! తస్మాదసక్త స్పతతం కార్యం కర్మ సమాచర | అసకో హ్యాచరన్‌ కర్మ పరమాస్నోతి పూరుషః శేర్హ తా॥ అందుచేత సక్తభావం లేకుండా చేయవలసిన పనిని చక్కగా చెయ్యి. అసక్తుడై కర్మని ఆచరించడంవల్లనే మానవు 8 డు మోక్షాన్ని పొందుతాడు.

7తీ శ్రీ మద్భగవద్గీత థి జం, ల, శ్లో! కర్మణైవహి సంసిద్ధిం ఆస్థితా జనకాదయ'ః | లోకసం[గ్రహ మేవాపి సంపశ్యన్‌ కర్తు మర్షసి || 20. తా॥ జనకుడు మొదలైనవారు (నిష్కామ) కర్మల ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు. లోకకళ్యాణాన్ని దృష్టిలో వుంచుకొని అయినా కర్మచేయడమే నీకు తగును. శ్లో! యద్యదాచరతి (శ్రేష్షః అం తత్తదేవేతరో జనః । స యత్ప్రమాణం కురుతే లోక స్తదనువర్తతే ॥ 21. తా! _ (శ్రేష్టుడు దేనినైతే ఆచరిస్తాడో దానినే ఇతర జనులు ఆచరిస్తారు. అతడు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తాడో దాన్నే లోకం అనుసరిస్తుంది.

కర్మయోగః 75

శ్లో! న మే పార్దాస్తి కర్తవ్యం ళం థి అవే వానో

(త్రిషు లోకేషు కించన |!

నా నవాప్త మవాస్తవ్యం

వర్త ఏవ చ కర్మణి ॥ 22, తా! _ అర్జునా! నాకు మూడు లోకాలలో చేయవలసిన పని అంటూ లేదు. ఇంతవరకు పొందకుండా ఉన్నది, ముందు పొందవలసినది లేదు. అయినా కర్మలలో వర్తిస్తాను. శ్లో! యది హ్యహం న వశర్తేయం

జాతు కర్మణ్యతం(ద్రితః |

మమ వర్త్మాను వర్తంతే

మనుష్యాః పార్ధ! సర్వశః || 23,

థ

తా॥॥ అర్జునా! నేను విశ్రాంతి లేకుండా నిరంతరం పనిలో నిమగ్నం కాకపోతే, మనుష్యులు అన్ని విధాలానా మార్గమే అనుసరిస్తారు. (కర్మలు మాని పతనం చెందుతారు)

76 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ఉత్సీదేయు రిమే లోకాః న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్‌ | సంకరస్య చ కర్తాస్యాం ఉపహన్యా మిమాః ప్రజాః 1124. తాః నేను కర్మ చేయకపోతే ఈ లోకాలన్నీ నశించి పోతాయి. వర్ణసంకరానికి కారకుడనౌతాను. ఈ (ప్రజలను నాశనం చేసినవాడ నౌతాను. శ్లో! సక్తాః కర్మణ్య విద్వాంసః యథా కుర్వన్తి భారత! |! కుర్యాద్విద్వాం స్తథా సక్తః చికీరుర్లోక సంగ్రహమ్‌ 1 256. తా! _ అర్జునా! అజ్ఞానులు కర్మలతో అతుక్కుపోయి ఎలా పని చేస్తారో లోకశ్రేయస్సునుకోరే వివేకి సంగభావం లేకుండా అలాగే పని చెయ్యాలి.

కర్మయోగః 77 శ్లో! న బుద్ధిభేదం జనయేత్‌ అజ్ఞానాం కర్మసంగినామ్‌ | జోషయేత్‌ సర్వకర్మాణి విద్వాన్‌ యుక్త సృమాచరన్‌!!26. తా! కర్మలో ఇరుక్కుపోయిన అజ్ఞానుల బుద్ధిని వివేకి చెదరగొట్టరాదు. తాను యోగంలో నిలిచి చక్కగా పనిచేస్తూ వాళ్ళని ఆ మార్గంలో అన్ని కర్మలని ప్రోత్సహించాలి. శ్లో! ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః ! అహంకార విమూఢాత్మా కరాహ మితి మన్యతే ।॥ 27. తా1! _ ప్రకృతి గుణాలపల్లనే అన్ని విధాలుగా కర్మలు నిర్వ హింపబడుకాయి. అహంకారంవల్ల (భ్రమించిన మూఢుడు తానే కర్తనని తలపోస్తాడు.

78 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! తత్త్వవిత్తు మహాబాహో! గుణకర్మ విభాగయోః |! గుణాగుణేషు వర్తంత ఇతి మత్వా న సజ్జతే | 26. జ తా మహాబాహుడా! గుణకర్మ విభాగాల తత్త్వం తెలిసిన వాడు గుణాలు గుణాలలో వర్తిస్తాయని గుళ్తెరిగి ఆ కర్మలలో తగుల్కోడు. శ్లో! ప్రకృతేర్గుణ సంమ్మూఢాః సజ్జంతే గుణ కర్మసు | తానకృత్స్న విదో మందాన్‌ కృత్స్న్నవిన్న విచాలయేత్‌!! 29. ఠా! ప్రకృతియొక్క గుణాలవల్ల పూర్తిగా మోహంలో పడినవారు గుణకర్మలలో అతుక్కుపోతారు. సరిగా తెలియని మందబుద్ధుల్ని సర్యం తెలిసిన జ్ఞుని చెదరగొట్టరాదు.

కర్మయోగః 79 శ్లో! మయి సర్వాణి కర్మాణి సన్న్యస్యాధ్యాత్మ చేతసా | నిరాశీ ర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః |! 30. తా॥ సర్వకర్మల్ని నాయందు సమర్పించి.చిత్తాన్ని ఆత్మలో నిలిపి, ఆశా మమకారాలని వదిలి, ఆరాటాన్ని విసర్జించి యుద్ధం చెయ్యి, శ్లో! యే మే మతమిదం నిత్యం అనుతిస్టంతి మానవాః | శ్రద్ధావంతోఃనసూయంతః ముచ్యంతే తేఃపి కర్మభిః | 31. తా నాయీ మతాన్ని ఏమానవులు మత్సరం లేకుండా శ్రద్ధతో నిత్యం ఆచరిస్తారో వాళ్ళు కూడా కర్మలనుండి విడుదల పొందుతారు.

80 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యే త్వేత దభ్యసూయంతః నానుతిష్టంతి మే మతమ్‌ । సర్వజ్ఞాన విమూఢాంస్తాన్‌ విద్ధి నష్టానచేతసః ॥ 32. ఈా॥ ఎవరైతే అసూయాపరులై నా ఈ మతాన్ని అనుష్టించరో ఆ తెలివితక్కువ వాళ్ళు సర్వజ్ఞానములనుండి వంచితులై నశించిపోతారని తెలుసుకో. శ్లో! సదృశం చేస్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్‌ జ్ఞానవానపి । ప్రకృతిం యాంతి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి || 33. తా! జ్ఞానవంతుడైనా తన ప్రకృతి ననుసరించే వ్యవహరిస్తాడు. ప్రాణులు తమ ప్రకృతిని అనుసరిస్తాయి. నిగ్రహమేమి చేస్తుంది.

కర్మయోగః 81

శ్లో!! ఇంద్రియ స్యేంద్రియస్యార్ధే

రాగద్వేషా వ్యవస్థితా |

తయోర్న వశమాగచ్చేత్‌

తౌ హ్యస్య పరిపంథినా ॥| తశ, తా! ప్రతి ఇంద్రియ విషయంలోనూ రాగద్వేషాలుంటాయి. కర్మయోగి వాటికి లోబడరాదు. అవే అతడికి శత్రువులు. శ్లో!! (శ్రేయాన్‌ స్వధర్శ్మో విగుణః

పరధర్మా త్స్వనుప్టితాత్‌ |

స్వధర్మే నిధనం (శ్రేయః

పరధర్మ్శో భయావహః | 365. తా।! బాగా ఆచరించిన పరధర్మం౦ంకన్న నికృష్టమైన స్వధర్మం మేలు, స్వధర్మంలో నశించడం మేలు. పరధర్మం భయంకర మైనది.

82 శ్రీ మద్భగవద్గీత అర్జున ఉవాచ : శ్లో! అథ కేన ప్రయుక్తోయం పాపం చరతి పూరుషః | అనిచ్చ్భన్నపి వార్‌స్టేయ! బలాదివ నియోజితః !1 చెర, తా! అర్జును డడిగాడు: కృష్ణా! ఇష్టం లేకపోయినా ఎవరో బలవంతంగా నెడుతున్నట్లుగా మానవుడు పాపంచేస్తున్నాడు? ఆ (్రేరకశక్తి ఎవరిది? ఎవరి కారణంగా పాపం చేస్తాడు? శ్రీభగవానువాచ ; శ్లో! కామ ఏష క్రోధ ఏషః రజోగుణ సముదృవః ! మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేన మిహ వైరిణమ్‌ 1 37.

కర్మయోగః 8 తా॥ _ శ్రీ భగవానుడన్నాడు : ఈ కామము, క్రోధము రజో గుణం నుండి ఉద్భవిస్తాయి. దానికి మహా ఆకలి. అది పాపిష్టిది. ఈ లోకంలో అదియే శత్రువని తెలుసుకో. శ్లో! ధూమేనాఃవ్రియతే వహ్నిః

యథాః:దర్శో మలేన చ | యథోల్చేనావృతో గర్భః తథా తేనేద మావృతమ్‌ | 38. తా! అగ్నిని పొగ ఆవరించినట్లు, అద్దాన్ని దుమ్ము కప్పి నట్లు, గర్భస్థ శిశువును మావి కప్పినట్లు ఈ జ్ఞానాన్ని ఆ కామం కప్పివేస్తుంది. శ్లో! ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా । కామరూపేణ కౌంతేయ! దుష్పూరేణానలేన చ| 39.

84 శ్రీ మద్బగపద్దీత జా! ఈ కామం తృప్పిపరచడానికి వీలులేని అగ్ని పంటిది. ఇది జ్ఞానికి నిత్యశత్రువు. దీనివల్లనే జ్ఞాని యొక్క జ్ఞానం ఆవరింపబడి వుంటుంది. శ్లో! ఇంద్రియాణి మనోబుద్ధిః అస్యాధిష్టాన ముచ్యతే 1 ఏతైర్విమోెహయత్యేషః జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్‌ 11 40. తొ! ఇంద్రియాలు మనస్సు, బుద్ది కామానికి ఆధార స్థానాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి. ఈ కామం జ్ఞానాన్ని కప్పి వేసి ఇంద్రియాల ద్యారా చేహధారిని వ్యామోహ పరుస్తుంది. జ్లో1| తస్మాత్తమింద్రియాణ్యాదౌ నియమ్యు భరతర్షభ! | న పాప్మానం ప్రజహిహ్యేసం జ్ఞాన విజ్ఞాన నాశనమ్‌ 1 41.

కర్మయోగః త్‌ తా! అందువల్ల బీరత్రేష్టుడా! ముందుగా నీవు ఇంద్రి యాలని నిగ్రహించి, జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నాశనం చేసే ఈ పాపిష్టి కామాన్ని నిర్మూలించు. న్లో 1! ఇంద్రియాణి పరాణ్యాహుః ఇంద్రియేభ్యః పరం మనః | మనసస్తు పరా బుద్ధిః న అ ఈం | యో బుద్ధేః పరతస్తు సః 1 42 తా! ఇంద్రియాలు గొప్పవని చెబుతారు. ఇంద్రియాల కన్న అధికమైనది మనస్సు. మనస్సు కన్న గొప్పది బుద్ధి బుద్ధి కన్నా (శేస్టమైనది ఆత్మ. శ్లో! ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా సంస్తభ్యాత్మాన మాత్మనా ! జహి శత్రుం మహాబాహో! కామరూపం దురాసదమ్‌ 1! 43.

86 శ్రీ మద్భగవద్గీత

తా!1 మహాబాహుడా! ఇలా ఆత్మను బుద్ధికన్నా ఎక్కువైన దానినిగా తెలుసుకొని నిన్ను నీవు నిగ్రహించుకొని, కామ రూపమైన ఈ జయింపవీలుకాని శత్రువుని సంహరించు.

ఓం తత్సత్‌, ఇతి శ్రీమదృగవద్గీతాసు, ఉపనిషత్సుం

బహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే, కర్మయోగోనామ, తృతీయోక5ధ్యాయః।!

ఓం శ్రీ కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ చతుర్ధోకధ్యాయః జానయోగః జా శ్రీభగవానువాచ : శ్లో! ఇమం వివస్వతే యోగం (పోక్తవానహ మవ్యయమ్‌ | వివస్వాన్‌ మనవే ప్రాహ మను రిక్ష్వాకవేంబవీత్‌ 1 1. తా॥ శ్రీ భగవానుడన్నాడు : అవ్యయమైన ఈ (నిష్కామ) కర్మయోగాన్ని నేను సూర్యుడికి బోధించాను. సూర్యుడు మనువుకి చెప్పాడు, మనువు ఇక్ష్యాకునికి చెప్పాడు.

88 శ్రీ మద్భగవద్గీత న్లో ఏవం పరంపరా (ప్రాప్తం ళం అ=తి

ఇమం రాజర్షయో విదుః |

స కాలేనేహ మహతా

యోగో నష్టః పరంతప! | 2. తా! ఇలా పరంపరగా (్రాప్తమైన కర్మయోగాన్ని రాజర్లు లెరుగుదురు. ఓ పరంతపా! కాలగతిలో ఈ గొప్పయోగం ఈ లోకంలో నశించిపోయింది. శ్లో! స ఏవాయం మయాతేఃద్య

యోగః ప్రోక్షు సనాతనః |

భకోఃసి మే సఖాచేతి

రహస్యం క్య్యూతదుత్తమమ్‌ 11 3. తా॥ ఆ సనాతమైన యోగాన్నే నాభక్తుడవు, స్నేహితుడవు అయిన నీకు ఇప్పుడు బోధించాను. ఇది ఉత్తమమైనదీ రహస్యమైనదీ కూడా.

జ్ఞానయోగః 89

అర్జున ఉవాచ : శ్లో!! అపరం భవతో జన్మ

పరం జన్మ వివస్వతః |

కథమేత ద్విజానీయాం

త్వమాదా (్రోక్సవానితి |! ల తా॥ _అర్జునుడన్నాడు: నీ జన్మ ఇటీవలది. సూర్యుని జన్మ ఎంతో ముందుది. నీవు సూర్యుడి కుపదేశించానన్నావు, దీనిని ఎలా అర్ధం చేసుకోవాలి? శ్రీభగవానువాచ : శ్లో! బహూని మే వ్యతీతాని

జన్మాని తవ చార్జున! |

తాన్యహం వేద సర్వాణి

న త్వం వేళ్ళ పరంతప!!! 5. తా _ శ్రీ భగవానుడన్నాడు: అర్జునా! నాకూ నీకూ కూడా ఎన్నో జన్మలు గడిచిపోయౌొయి. నేను వాటినన్నిటిని ఎరుగు

9 దును. నీవు ఎరుగవు.

90 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! అజోఃపి సన్నవ్యయాత్మా భూతానామీశ్వరోఃపి సన్‌ | (ప్రకృతిం స్వామధిఖ్టాయ సంభవా మ్యాతృమాయయా![16. తా॥ _ జన్మలేనివాజ్టీ అప్యయుత్ణీ, జీవ్రళ్ళకి అధిపతినీ అయినా, నా ప్రకృతిని అధిరోహించి నా మాయవల్ల జన్మిస్తుంటాను. శ్లో! యదా యదా హి ధర్మస్య గ్లానిర్బ్భవతి భారత! | అభ్యుత్థాన మధర్మస్య తదాఃంఃత్మానంసృృజామ్యహమ్‌!|7. తా!!! అర్జునా! ఎప్పుడెప్పుడు ధర్మానిది క్రిందిచేయి; అధర్మానిది మైచేయి అవుతుందో, అప్పుడప్పుడు నన్ను నేను సృజించుకుంటాను.

జ్ఞానయోగః =.

న్లో! పరిత్రాణాయ సాధూనాం

వినాశాయ చ దుష్కృతామ్‌ |

ధర్మసంస్థాపనార్ధాయ

సంభవామి యుగేయుగే ॥ 8. తా! సాధువులను రక్షించడానిక్సీ దుష్టులను నాశనం చేయడానికీ, ధర్మాన్ని నెలకొల్పడానికీ యుగ యుగంలోనూ నేను జన్మిస్తాను. శ్లో! జన్మకర్మ చ మే దివ్యం

ఏవం యో వేత్తి తత్త్వతః |

త్యక్తాని దేహం పునర్జన్మ

నైతి మామేతి సోఃర్టున! 1! 9. తా! _ అర్జునా! దివ్యమైన నా జన్మకర్మల తత్త్వాన్ని ఎవరు యథార్థంగా తెలుసుకుంటారో, అతడు శరీరాన్ని వదిలిన తరువాత తిరిగి పుట్టడు;, నన్ను చేరుకుంటాడు.

రై త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! వీతరాగభయ క్రోధాః మన్మయా మాముపాళనితాః | బహవో జాన తపసా పూతా మద్చావ మాగతాః 1110. తా॥ రాగభయక్రోధాలని విడిచి, నన్ను గురించిన ఆలోచ నలతో నిండి, నన్ను ఆశ్రయించినవారు ఎందరో జ్ఞానతపస్సు వల్ల నా స్వరూపాన్ని అందుకున్నారు. శ్లో! యేయథామాం ప్రపద్యంతే తాం స్తథైవ భజామ్యహమ్‌ | మమ వర్త్మానువర్తంతే మనుష్యాః పార్ష! సర్వశః || 1]. థ తా! అర్జునా! నన్ను ఎవరు ఎలా కొలిస్తే వారిని నేను అలాగే అనుగ్రహిస్తాను. మన్రుష్యులెప్పుడూ నా జాడలోనే సంచరిస్తారు.

జ్ఞానయోగః। 03 శ్లో! కాంక్షంతః కర్మణాం సిద్ధిం యజంత ఇహ దేవతాః | క్షిప్రం హి మానుషేలోకే సిద్దిర్భవతి కర్మజా 12. భ్‌ ఇ తా॥ కర్మల సిద్ధిని కోరుకునేవాళ్ళు ఇక్కడ దేవతలని అరాధిస్తారు. మానవలోకంలో కర్మలనుండి కలిగే ఫలం త్వరగా లఫఖిస్తుంది కదా! శ్లో! చాతుర్వర్థ్యం మయా సృష్టం గుణ కర్మ విభాగశః |! తస్య కర్తారమపి మాం విద్య కర్తార మవ్యయమ్‌ ॥! 13. థి అటో తా॥ నాలుగు నిధాలైన వ్డూలు గుణకర్మల విభజనని అనుసరించి నాపల్ల సృష్టించబడ్డాయి. వాటిని సృష్టించిన వాడినైనాః నేను కర్తను కాననీ, మార్పులేని వాడిననీ తెలుసుకో.

94 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో!!న మాం కర్మాణి లింపంతి న మే కర్మఫలే స్పృహా । ఇతి మాం యోఆఃభిజానాతి కర్మభిర్న స బధ్యతే ॥| 14, తా! నన్ను కర్మలంటవనీ, నాకు కర్మఫలంలో కోరికలేదనీ ఎరిగినవాడు కర్మలచేత కట్టుబడడు. శ్లో|! ఏవం జ్ఞాత్వా కృతం కర్మ పూరై్వైరపి ముముక్షుఖిః | కురుకరై శవ తన్మాత్త్వం పూర్వైః పూర్వతరం కృతమ్‌ 15. తా॥ ఇది తెలుసుకొనియే పూర్వం ముముక్షువులచేత కర్మ చేయబడింది. అందువల్ల పూర్వికులచేత పూర్వం చేయ బడినట్లే నీవుకూడా నిష్కామ కర్మనే చెయ్యి.

జానయోగ। థ్‌

న్లో!1కిం కర్మ కిమ కర్మేతి

కవయో:ప్య(తత్ర మోహితాః |

తత్తే కర్మ ప్రవక్ష్యామి

యద్‌జ్ఞాత్వా మోక్ష్య సేఃశుభాత్‌!! 16.

జా

తా॥ కర్మ యేదిఅకర్మ యేది అనే విషయంలో బుషులు సెతం భ్రాంతిలో పడతారు. దేనిని తెలుసుకుంటే నీవు అశుభం నుండి విడుదల పొందుతావో ఆ కర్మవిషయం నీకు చెబుతాను. శ్లో!1కర్మణో హ్యపి బోద్ధవ్యం ల థ్‌

బోద్ధవ్యం చ వికర్శణః |

అకర్మణశ్చ బోద్ధవ్యం

గహనా కర్మణో గతిః ॥ 17, తా కర్మల గురించి తెలుసుకోవాలి. వికర్మల గురించీ, అకర్మల గురించీ కూడా తెలుసుకోవాలి. కర్మల యొక్క స్వభావం చాలా నిగూఢమైనది.

96 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! కర్మణ్యకర్మ యః పశ్యేత్‌ అకర్మణి చ కర్మయః |! స బుద్ధిమాన్‌ మనుష్యేషు స యుక్త కృత్చ కర్మకృత్‌!! 18. తా॥ కర్మలో అకర్మని, అకర్మలో కర్మని ఎవరు దర్శిస్తారో అతడు మనుష్యులలో కెల్లా బుద్ధిమంతుడు. అతడే యోగి, యావత్తు కర్మని పూర్తిగా చేసినవాడవుతాడు. శ్లో! యస్య సర్వే సమారంభాః కామసంకల్ప్చ వర్జితాః | జ్ఞానాగ్ని దగ్గకర్మాణం జా ధి తమాహుః పండితం బుధాః।। 19. తా॥[ ఎవరు కామసంకల్పాలు లేకుండా అన్ని కర్మలనీ చక్కగా ట్రారంభిస్తారో, జ్ఞానాగ్నిలో కర్మలని కాల్చినేసిన అతణ్ణి వివేకి అని విద్యాంసులంటారు.

జానయోగః 07

శ్లో! త్యక్త్వా కర్మఫలాసంగం

నిత్య తృప్తో నిరాశ్రయః |

కర్మణ్యభి ప్రవృతోఃపి

నైవ కించిత్‌ కరోతిసః!॥ 20. తా[॥ కర్మఫలంతో సంగాన్ని వదిలి,నిత్యతృఫ్తుడైదేనిమీదా ఆధారపడనివాడై, కర్మలలో నిమగ్నుడై వుండేవాడు ఏ కర్మనీ చేయనివాడే అవుతాడు. శ్లో! నిరాశీర్యత చిత్తాత్మా

త్యక్త స్సర్వ పరిగ్రహః |

శారీరం కేవలం కర్మ

కుర్వన్నాస్నోతి కిల్చిషమ్‌ | 2]. తా॥ ఆశలేక, మనశ్శరీరాలని నిగ్రహించి, అన్నింట్‌ యందు పరిగ్రహభావాన్ని వదిలి, కేవలం శరీరంతో కర్మ చేసేవాడు ఏ పాపాన్నీ పొందడు.

98 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యదృచ్చా లాభసంతుష్టః ద్వంద్వాతీతో విమత్సరః | సమస్స్పిద్దావ సిద చ ధి థి ఠి కృత్వాఃంపి న నిబద్ధ్యతే 11 22. తాః! యాదృచ్చికంగా లభఖించినదానితో సంతృప్పుడై ద్వంద్యాలకి అతీతుడై మాత్సర్యం లేకుండా, ఫలం లఖించి నపుడు; లఖించనపుడు కూడా సమంగా వుండేవాడు కర్మ చేసినా బద్ధుడు కాడు. శ్లో! గతసంగస్య మ్పుక్తస్య జ్ఞానావస్థిత చేతసః | యజ్ఞాయాచరతః కర్మ సమగ్రం (్రవిలీయతే || 23. తా॥ సంగభావంపోయి ముక్తుడై జ్ఞానంలో నిలిచిన మనస్సు తో యజ్ఞంకోసం ఆచరించేవాని కర్మ పూర్తిగా నశిస్తుంది.

జ్ఞానయోగః ౮౮

శ్లో! బ్రహ్మార్ప్చణం (బ్రహ్మ హవిః

(బహ్మాగ్నా (బ్రహ్మణా హుతమ్‌ |

(బ్రహ్మైవ తేన గంతవ్యం

(బ్రహ్మకర్మ సమాధినా ॥| 24. తా॥ _ కర్మనే బ్రహ్మమని స్థిరంగా భావించేవానికి బ్రహ్మమే (ుక్పువాలు. (బ్రహ్మమే హవిస్సు. (బ్రహ్మమనే అగ్నిలో (బ్రహ్మంచేత అర్పించబడుతుంది.అతనిచే అందుకోబడవలసిన గమ్యం కూడా (బ్రహ్మమే. శ్లో! దైవ మేవాపరే యజ్ఞం

యోగినః పర్యుపాసతే |

(బబ్రహ్మాగ్నావపరే యజ్ఞం

యజ్ఞో నైవోప జుహ్వతి | 25. తా॥ కొందరు యోగులు దైవయజ్ఞాన్నే చక్కగా చేస్తారు. మరికొందరు (బ్రహ్మమనే అగ్నిలో యజ్ఞంద్వారా యజ్ఞాన్ని (తనలోని జీవభావాన్ని తానే) అర్పిస్తారు.

100 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! శోతాదీనీంద్రియాణ్యన్యే సంయమాగ్నిషు జుహ్వతి | శబ్దాదీన్విషయానన్య ద ఇంద్రియాగ్నిషు జుహ్వతి 1 26. తా! (శ్రోత్రం మొదలైన ఇంద్రియాలని కొందరు నిగ్రహ మనే అగ్నిలో వేల్చుతారు. మరికొందరు ఇంద్రియాలు అనే అగ్నిలో శబ్దాది విషయాలని (వేల్చుతారు. శ్లో!! సర్వాణీంద్రియ కర్మాణి పప్రాణకర్మాణి చాపరే | ఆత్మసంయమ యోగాగ్నా జుహ్వతి జ్ఞానదీపితే | 27. తా! మరికొందరు జ్ఞానేంద్రియ, కర్మేంద్రియ కర్మలన్నింటిని జ్ఞానంతో వెలిగింపబడిన మనస్పంయమమనే అగ్నిలో (వ్రేల్చుతారు.

జ్ఞానయోగః 101 శ్లో!! దవ్యయజ్ఞాస్తపోయజ్డాః ణం జా 2 జా యోగయజ్ఞాస్తథాఃపరే | స్వాధ్యాయ జ్ఞానయజ్ఞాశ్చ యతయ స్పంశితవ్రతాః |! 28. తా మరికొందరు కఠినమైన నియమాలతో (ప్రయత్నం చేస్తూ, (ద్రవ్య, తపో, యోగ, స్వాధ్యాయ జ్ఞాన యజ్ఞాలుగా కలిగి వున్నారు. శ్లో! అపానే జుహ్వతి ప్రాణం (పాణీంపానం తథాంపలే। ప్రాణాపానగతీ రుద్ధ్వా పాణాయామ పరాయణాః!! 29, తా అలాగే ప్రాణాయామ పరాయబణులైన మరికొందరు ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసలను నిరోధించి. అపానానికి (ప్రాణాన్నిః (ప్రాణానికి అపానాన్ని ఆహుతులుగా అర్చిస్తారు.

102 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! అపరే నియతాహారాః

(ప్రాణాన్‌ ప్రాభబేషు జుహ్వతి ।

సర్వేఃప్యేతే యజ్ఞవిదః

యజ్ఞక్షపిత కల్మషాః ॥ 30, తా మరికొందరు నియమితమైన ఆహారాన్ని స్వీకరిస్తూ, (ప్రాణాలను ప్రాణాలకి ఆహుతులుగా అర్చిస్తారు. వీరందరూ యజ్ఞాలను ఎరిగినవారే. యజ్ఞంవల్ల కల్మషాలని హరింప జేసుకుంటారు. శ్లో యజ్ఞశిష్టామృతభుజః ళం ఇట

యాంతి బ్రహ్మ సనాతనమ్‌ |

నాయం లోకోఃస్త్యయజ్జస్య

జావ ఇ

కుతోఃన్యః కురుసత్తమ! | _ 3]. తా॥! అర్జునా! యజ్ఞంలో సమర్చించగా మిగిలిన ఆహారము అమృతము. దానిని స్వీకరించినవారు సనాతన బ్రహ్మమును చేరుకుంటారు. యజ్ఞం చెయ్యనివాడికి ఈ లోకమే లేదు. పర లోకమెక్కడ?

జ్ఞానయోగః 103

శ్లో! ఏవం బహువిధా యజ్ఞాః

వితతా బ్రహ్మణో ముఖే |

కర్మజాన్‌ విద్ధి తాన్‌ సర్వాన్‌

ఏవం జ్ఞాత్వా విమోక్ష్యసే 1 32.

షా

తా ఈవిధంగా అనేక విధాల యజ్ఞాలు వేదాలలో విస్తరిం చబడి ఉన్నాయి. ఇవి అన్నీ కర్మవల్ల జనిస్తాయని తెలుసుకో. ఇలా తెలుసుకుంటే విముక్తుడవు అవుతావు. శ్లో! (శ్రేయాన్‌ ద్ర్య్యమయాద్యజ్ఞాత్‌

జ్ఞానయజ్ఞః పరంతప! |

సర్వం కర్మాఖిలం పార్ధ!

జ్ఞానే పరిసమాప్యతే ॥ 33. తా[॥ అర్జునా! పరంతపా! ద్రవ్యంతోచేపే యజ్ఞంకంటే జ్ఞాన యజ్ఞం డ్రేష్టమైనది. అన్నిరకాల కర్మలు జ్ఞానంలో లీనమౌతాయి.

104 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! 'తద్విద్ధి ప్రణిపాతేన పరిప్రశ్నేన సేవయా | ఉపదేక్ష్యంతి తే జ్జానం జానిన స్తత్త్యదర్శినః || 3డీ. దా జా=లిజఐవి తఠా॥ జ్ఞానాన్ని ఆత్మార్పఐభావం.సేవ,ప్రశ్నించడం ద్వారా తెలుసుకో. జ్ఞానులు, తత్త్వవేత్తలు అయినవారు నీకు ఉప దేశిస్తారు. శ్లో! యద్‌జ్ఞాత్వా న పునర్మోహం ఏవం యాస్యసి పాండవ! | యేన భూతాన్యశేషేణ (్రక్ర్షస్యాత్మన్యథో మయి ॥ 35. తా॥! అర్జునా! దేనిని పొందాక తిరిగి ఇలా మోహంలో పడవో, దేనిచేత అశేషమైన జీవరాశుల్ని నీలోను, నాలోను చూడగలుగుతావో ఆ జ్ఞానాన్ని పొందు.

జ్ఞానయోగః 105

శ్లో! అపి చేదసి పాపేభ్యః

సర్వేభ్యః పాపకృత్తమః !

సర్వం జ్ఞానప్లవేనైవ

వృజినం సంతరిష్యసి ॥ 3ర. తా! _ పాపులందరిలోకి ఎక్కువ పాపం చేసినవాడవైనా పాపాన్నంతటినీ జ్ఞానమనే పడవతో దాటగలవు. శ్లో! యథైైధాంసి సమిద్ధోఃగ్నిః

భస్మసాత్‌ కురుతే5ర్దున! .

జ్ఞానాగ్ని స్సర్వకర్మాణి

భస్మసాత్‌ కురుతే తథా ॥ 3/7. తా _ అర్జునా! జ్వలించే అగ్ని కట్టెలని కాల్చివేసినట్లుగా

16 జ్ఞానాగ్ని అన్ని కర్మలని కాల్చివేస్తుంది.

106 శ్రీ మద్బగవద్గీత శ్లో! న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే । తత్స్య్శయం యోగసంసిద్ధః కాలేనాత్మని విందతి 1 తరి. కా! జ్ఞానంలాగా పవిత్రమైనది ఇంకోటి లేదు. యోగ సంసిద్ధిపొందినవాడు దానిని కాలక్రమేణ తనలోనే పొందుతాడు. శ్లో! (శద్ధావాన్‌ లభతే జ్ఞానం తత్పర స్పంయతేంద్రియః ! జ్ఞానం లబ్బ్వా పరాం శాంతిం థి అచిరేణాద్రి గచ్చతి ॥| 39, తొ! శ్రద్ధతోకూడ్తి ఇంద్రియని[గ్రహాన్ని కలిగివుండి, జ్ఞానాను భవాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న సాధకుడు ఈ అనుభవాన్ని పొందుతాడు. జ్ఞానానుభవాన్ని పొంది త్వరలోనే పరమమైన శాంతిని పొందుతాడు.

జ్ఞానయోగః 107

శ్లో।! అజ్జశ్చా శ్రద్దధానశ్చ

సంశయాత్మా వినశ్యతి |

నాయం లోకోఃస్తి న పరః

న సుఖం సంశయాత్మనః।। 40. తా॥ జ్ఞానం, శ్రద్ధ లేని సంశయాత్ముడు నశించిపోతాడు. సంశయంలో పడ్డవానికి ఈ లోకనమూ లేదు. పరలోకమూ లేదు. సుఖం కూడా లేదు. శ్లో! యోగసంన్యస్త కర్మాణం

జ్ఞానసంఛిన్న సంశయమ్‌ |

ఆత్మవంతం న కర్మాణి

నిబధ్నంతి ధనంజయ! ॥ 4]. తా[( అర్జునా! యోగంవల్ల కర్మలని వదులుకొని, జ్ఞానం ద్వారా సంశయాలని నివృత్తి చేసుకున్న ఆత్మనిష్టుడిని కర్మలు బంధించలేవు.

108 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! తస్మాదజ్ఞాన సంభూతం ళు కా హృత్‌స్టం జ్ఞానాసి నాత్మనః | థ్‌ జా ఛిళత్వైనం సంశయం యోగం ఆతిస్టోత్తిష్ట భారత! 1 42. తా॥ అందుచేత అజ్ఞానంవల్ల జనించి నీ హృదయంలో ఉన్న సంశయాన్ని ఆత్మజ్ఞానమనే ఖడ్గంతో ఛేదించి,యోగాన్ని అవలంవించు. అర్జునా! లేచి నిలబడు. ఓం తత్సత్‌, ఇతి శ్రీమద్భగవర్గీతాసు, ఉపనిషత్సు, (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే, జ్ఞానకర్మ సంన్యాస యోగోనామ చతుర్ధో$ధ్యాయః

ఓం శ్రీ, కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః త్రీ మద్భగవద్గీత అథ పంచమోఃధ్యాయః కర్మసంన్యాసయోగః అర్జున ఉవాచ : శ్లో! సంన్యాసం కర్మణాం కృష్ణ! పునర్యోగం చ శంససి | యచ్చేయ ఏతయోలేకం తన్మే బూహ్‌ సునిశ్చితమ్‌ |! ]. తా॥ అర్జునుడన్నాడు: ఓ కృష్ణా! ఒకసారి కర్మసంన్యాసాన్నిి మరొకసారి కర్మయోగాన్ని పొగడుతున్నావు. ఈ రెంటిలో ఏది శ్రేయస్కరమో దానిని నాకు చెప్పు.

110 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్రీ భగవానువాచ : శ్లో! సంన్యాసః కర్మయోగశ్చ నిశ్మేయసకరావుభౌ | తయోస్తు కర్మసంన్యాసాత్‌ కర్మయోగో విశిష్యతే ॥ 2, తా! శ్రీభగవానుడన్నాడు: కర్మసంన్యాసము,కర్మ యోగము రెండూ కూడా ఉత్తమోత్తమమైన ఆనందానికి తీసుకువెళతాయి. అయితే ఈ రెంటిలో కర్మయోగము కర్మసంన్యాసము కంటే ఎక్కువైనది. శ్లో! జేయస్ప నిత్యసంన్యాసీ యో న ద్వేష్టి న కాంక్షతి | నిర్వంద్యో హి మహాబాహో! సుఖం బంధాత్‌ (ప్రముచ్యతే 113.

కర్మసంన్యాసయోగ। న. ఠా ఎవరైతే ద్వేషంచకండా, కాంక్షించకుండా ఉంటారో, అతడే నిత్తసంన్యాసి అని తెలుసుకో, ఓ మహాబాహూ!। ద్వంద్వాలు తేని వాడె బంధాలనుండి తేలికగా విడుదల సొందుతాడు, న్లో! సాంఖ్యయోగా పృథగ్బాలాః

('్రవదంతి న పండితాః | ఏక మప్యాస్థిత సమ్యక్‌ ఉభయోర్విందతే ఫలమ్‌ ॥ 4. తా! పసివారు నూత్రమే సాంఖ్యము, యోగము వేరు వేరు అని అంటారు. విద్వాంసులు అనరు. ఎవరైతే ఒకదానిలో సరిగా నిలబడ్డారో అతడికి రెండింటి ఫలం దొరుకుతుంది. శ్లో! యత్సాం ఖ్యైః ప్రాప్యతే స్థానం తద్యోగైరపి గమ్యతే | ఏకం సాంఖ్యం చ యోగం చ యః పశ్యతి స పశ్యతి |! ల్‌. తా! సాయఖ్యులచేత ఏ స్థానం పొందబడుతుందో, ఆస్థానమే యోగుల చేత పొందబడుతుంది.కర్మయోగాన్ని సాంఖ్య యోగాన్ని ఒకటిగా ఎవరు చూస్తున్నారో, వాళ్ళే నిజమైన దృష్టి కలిగినవారు.

112 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! సంన్యాసస్తు మహాబాహో! దుఃఖమాస్తు మయోగతః | యోగయుక్తో మునిర్వృ్వహ్మ నచిలేణాధి గచ్చతి |] ర. తా॥ ఓ మహాబాహో! కర్మయోగం చెయ్యనివాళ్ళకు కర్మ సంన్యాసాన్ని సాదించడం కష్టం. కర్మయోగంతో కూడిన మానవుడు త్వరలోనే తేలికగా బ్రహ్మమును చేరుకుంటాడు. శ్లో! యోగయుకో విశుద్ధాత్మా విజితాత్మా జితేంద్రియః | సర్వభూతాత్మ భూతాత్మా కుర్వన్నపి నలిష్యతే || 7, తా॥ కర్మయోగంతో కూడుకుని,విశుద్ధమైన బుద్ధితో మనస్సు ఇంద్రియాలను జయించి అన్ని ప్రాణులలోని ఆత్మసు తన ఆత్మగా తెలుసుకున్నవాడు కర్మలను చేసినా బంధంలో చిక్కకోడు.

కర్మసంన్యాసయోగః 12

శ్లో! వైవకించిత్కరోమీతి

రా

యుకోమన్యేత తత్త్వవిత్‌ |

పశ్యన్‌ శృణ్వన్‌ స్పృశన్‌ జిఘ్రన్‌

అశ్నన్‌ గచ్చన్‌ స్వపన్‌ శ్వసన్‌!68. శ్లో! ప్రలపన్‌ విసృజన్‌ గృహ్హన్‌

ఉన్మిషన్‌ నిమిషన్నపి !

ఇన్టియాణీం[దియాళ్దేషు

ద థి

వర్తంత ఇతి ధారయన్‌ ॥| రి తా॥ పరమసత్యాన్ని ఎజిగిన యోగయుక్తుడు చూస్తున్నప్పుడు, వింటున్నప్పుడుంస్పృశిస్తున్నప్పుడు, వాసనచూస్తున్నప్పుడు, తింటున్నప్పుడు,పడుకున్నప్పుడు, ఊపిరి పీలుస్తున్నప్పుదు మాట్లాడుతున్నప్పుడు, వదిలేస్తున్నప్పుడు, పట్టుకున్నప్పుడు, కనురెప్పలు తెరుస్తూ మూస్తున్నప్పుడు ఇంద్రియాలు విష యాలలో సంచరిస్తున్నాయనీ తాను ఏమి చేయడం లేదని భావిస్తాడు.

114 త్రీ మద్భగపద్గీత శ్లో! బ్రహ్మణ్యాధాయ కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా కరోతి యః | లిప్యతే న స పాపేన పద్మపత్ర మివాంభసా | 10. తా।॥! ఎవరైతే,నీటిలో ఉన్నతామరాకు ఎలా నీటివల్ల తాకబడ దో అలాగే పనులని బ్రహ్మముకు అర్పించి, సంగభావాన్ని వదలి పనిచేస్తారో, అట్టివాడు పాపం చేత తాకబడడు. శ్లో! కాయేన మనసా బుద్ధ్యా కేవలైరింద్రిమైరపి | యోగినః; కర్మకుర్యంతి సంగం త?కా 111. శ్‌కా వ్రంత్మశుద్ధయే। తా॥ యోగులు తమ అంతఃకరణశుద్ధి కోసం సంగభావాన్ని వదలి కేవలం శరీర, మనో, బుద్ది, ఇంద్రియాలతో మాత్రమే కర్మలు చేస్తారు. |

కర గ్ర సంన్యాసయోగ। షేక్‌ 6 జ శ్లో!! యుక్తః కర్మఫలం త్యక్త్వా శాంతి మాస్నోతి నైప్టికీమ్‌ | అయుక్తః కామకారేణ ఫలే సకో నిబధ్యతే || 12, తా యోగయుక్తడయిసనాడు, కర్మఫలాన్ని వదలిపెట్టి శాశ్వత మైన శాంతిని పొందుతాడు. యోగికానివాడు. కోరికల కారణంగా కర్మఫలానికి అతుక్కుపోయి బంధింప బడకాడు. శ్లో! సర్వకర్మాణి మనసా సంన్యస్యాఃస్తే సుఖం వశీ | అట నవద్వారే పురే దేహీ నైవ కుర్వన్‌ న కారయన్‌ || 13. తా॥ మానసికంగా అన్ని కర్మలని సంన్యసించి, పూర్తిగా తనను తాను స్వాధీనంలో ఉంచుకున్న దేహధారి, తొమ్మిది ద్వారాల పురంలో తాను ఏమి చేయకుండా, ఎవరిచేత చేయించకుండా సుఖంగా ఉంటాడు.

116 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! న కర్శత్వంన కర్మాణి లోకస్య సృజతి ప్రభుః | న కర్మఫల సంయోగం స్వభావస్తు ప్రవర్తతే 1! 14. తొ! భగవంతుడు కర్సృత్వాన్ని గానీ, కర్మలను గానీ సృజిం చడంలేదు. కర్మఫలాలతో సంయోగాన్ని గానీ ఆయన చేయడు. ప్రకృతే ఆ ప్రకారంగా వ్యవహరిస్తుంది. శ్లో నాదత్తే కస్య చిత్సాపం న వైవ సుకృతం విభుః 1 అజ్ఞానేనావృతం జ్ఞానం ఖా తేన ముహ్యంతి జంతవః | 15. తా॥ భగవంతుడు పాపాలనిగాని, పుణ్యాలనిగాని స్వీకరించడు. జ్ఞానం అజ్ఞానంచేత కప్పబడిసోతుంది. అందుచేత ప్రాణులు (భ్రాంతులవుతారు.

కర్మసంన్యాసయోగః [17 దష

౩ 1! జ్ఞానేన తు తదజ్ఞానం

కా జా

యేషాం నాశిత మాత్మనః |

తేషామాదిత్య వద్‌జ్ఞానం

'ప్రకాశయతి తత్పరమ్‌ ॥ 16. తా! ఎవరిలో అయికే సమగ్రమైన జ్ఞానం ద్వారా అజ్ఞానం నాశనం చేయబడిందో, వారిలో ఆ పరమాత్మ జ్ఞానము సూర్యునివలె ప్రకాశింపబడుతుంది,

వో శ్లో తద్బుద్ధయ స్తదాత్మానః ఖో €

తన్నిష్టా స్తతృరాయణాః |

గచ్చంత్య పునరావృత్తిం

జాన నిరూత కల్మషాః 11 17.

క్షా థ్‌ తా! ఆత్మలోనే బుద్ధిని నిలిపి ఆత్మభానంతో మనసును నింపి ఆత్మనే అంతిమ లక్ష్యంగా పెట్టుకుని ఆత్మాభ్యాసం చేసేవారు పాపములు నశింపచేయబడినవారై తిరిగిరాని (జన్మరహిత) స్థితిని పొందుతారు.

118 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! విద్యావినయ సంపన్నే బ్రాహ్మణే గవి హస్తిని । శునివైవ శ్వపాకే చ రు పండితా స్పమదర్శినః | 18. తా॥ మహాత్ములు విద్యానినయాలతో కూడిన బ్రాహ్మణునిలో గోవులో, ఏనుగులో, కుక్కలో, కుక్కమాంసాన్ని వండుకుని తినే చండాలునిలో కూడా వండితులు సమాన తత్త్వాన్నే చూస్తారు. శ్లో! ఇమైవ తైర్జిత స్సర్గః ళం రా రాజ రి యేషాం సామ్యే స్థితం మనః । నిర్ణోషం హి సమం (బ్రహ్మ న్‌ ఠి రి తస్మాద్బుహ్మణి తే స్థితాః 19, తా॥ ఎవరి మనస్సు సామ్యస్థితిలో నిలిచి వుంటుందో, వారు ఈ శరీరంలో వుండగానే సంసారాన్ని జయిస్తారు. నిర్దోషమైన బ్రహ్మము అన్నింటా సమంగా ఉన్నందున వాళ్ళు కూడా (బ్రహ్మం లోనే నిలిచి వుంటారు.

కర్మసంన్యాసయోగః [1109

శ్లో! న ప్రహృష్వేత్‌ ప్రియం ప్రాప్య

నో ద్విజేక్‌ ప్రాప్య చాప్రియమ్‌ |

స్టరబుద్ధి రసమ్మూఢః

బహ్మ్మవిదృంహ్మణి పితః | 20.

బ్రహ్మఎఐద్బ్భ్రహ్మణ స్థ తా! స్థిరమైన బుద్ధితో, భ్రాంతిరహిశుడై బ్రహ్మతత్త్యములో నిలిచివున్న బ్రహ్మజ్ఞాని ప్రియమైనది లభించినప్పుడు సంతోషిం చడు. అప్రియమైనది లభించినప్పుడు ఉద్వేగాన్ని పొందడు. శ్లో! బాహ్యస్పర్శేష్వసక్తాత్మా

విందత్యాత్మని యత్సుఖమ్‌ |

స బ్రహ్మ యోగయుక్తాత్మా

సుఖమక్షయ మశ్నుతే॥ 2]. తా॥। బాహ్యస్పర్శలతో తగుల్కోని వాడు ఆత్మలో ఉండే సుఖాన్ని పొందుతాడు. బ్రహ్మతత్త్యాను సంధానములో నిలిచిన ఆ యోగి అనంతమైన ఆనందాన్ని పొందుతాడు.

120 శ్రీ మద్బగవద్గీత

శ్లో యేహి సంస్పర్శజా భోగాః దుఃఖయోనయ ఏవతే | ఆద్యంతవంతః కౌంతేయ!

న తేషు రమతే బుధః1 22. శా కుంపీకుషూరా! బాహ్యవిషయ స్పర్శలపల్ల జనించే బోగాలన్నీ దుఃఖాలికి మూలమే, ఆది, అంతములతో కూడు పీన్నీ ఆ క్షణీకో సుఖాలలో వివేకసంతుడు రమించడు.

శో శక్నోతీ హైవ యస్సోఢుం ప్రాక్శరీర విమోక్షణాత్‌ !

కామ[క్రోధోదృవం వేగం (2

స యుక్త సృ సుఖీ నర

నే కామ క్రోధొలి అలేణే తా1॥ ఎవరైతే ఈ శరీరంలో ఉండగా రు డ్రవుతొడో పుట్టిన (్రేరణలని తట్టుకోవడానికి సమ్‌ యోగి, అతడే సుఖవంతుడు అవుతాడు-

కర్మసంన్యాసయోగః 121 శ్లో! యోఃన్తస్పుఖోఃన్తరారామః తీ అలి తథాంతర్జ్యోతిరేవ యః 1 స యోగీ బ్రహ్మనిర్వాణం (బబహ్మభూతోఃధిగచ్చతి 11 24, తా! ఎవరైతే తనలోపలే సుఖాన్ని పొందుతూ, తనలోతాను ఆనందిస్తూతనలోనే జ్ఞానజ్యోతిని నిలుపుకున్న యోగి బ్రహ్మ స్యరూపుడై మోక్షాన్ని పొందుతాడు. శ్లో! లభంతే బ్రహ్మనిర్వాణం బుషయః క్షీణకల్మషాః | ఛిన్నద్వైధా యతాత్మానః సర్వభూత హితేరతాః 1 25, తా! కల్మషాలు నశించి, భేదభావం తొలగిపోయిమనస్సును నిగ్రహించి, అన్ని ప్రాణుల హితాన్ని కోలే బుషులు బ్రహ్మ 11 నిర్వాణాన్ని (మోక్షాన్ని పొందుతారు.

120 శ్రీ మద్భగవద్గీత

శ్లో! యే హ్‌ సంస్పర్శజా భోగాః దుఃఖయోనయ వఏవతే | ఆద్యంతవంతః కౌంతేయ!

న తేషు రమతేబుధః। 22. తా॥! కుంతీకుమారా! బాహ్యవిషయ స్పర్శలవల్ల జనించే భోగాలన్నీ దుఃఖాలకి మూలమే. ఆది, అంతములతో కూడు కున్న ఆ క్షణిక సుఖాలలో వివేకవంతుడు రమించడు. శ్లో! శక్నోతీ హైోవ యస్ఫ్సోఢుం

పప్రాక్శరీర విమోక్షణాత్‌ |

కామ(్రోధోదృవం వేగం

స యుక్త స్స సుఖీ నరః ॥ 23. తా! ఎవలైతే ఈ శరీరంలో ఉండగానే కామ క్రోధాలనుండి పుట్టిన (ేరణలని తట్టుకోవడానికి సమర్థుడవుతాడో, అతడే యోగి అతడే సుఖవంతుడు అవుతాడు.

కర్మసంన్యాసయోగః [121

శ్లో! యో;ఃన్తస్సుఖోఃన్నరారామః

తథాంతర్జ్యోతిరేవ యః |

స యోగీ బ్రహ్మనిర్వాణం

(బహ్మభూతోఃధిగచ్చతి | 24. తా॥ ఎవరైతే తనలోపలే సుఖాన్ని పొందుతూ, తనలోతాను ఆనందిస్తూతనలోనే జ్ఞానజ్యోతిని నిలుపుకున్న యోగి బ్రహ్మ స్వరూపుడై మోక్షాన్ని పొందుతాడు. శ్లో! లభంతే బ్రహ్మనిర్వాణం

బుషయ;ః క్షీణకల్మషాః |

ఛిన్నద్వైధా యకాత్మానః

సర్వభూత హితేరతాః | 25. తా॥ కల్మషాలు నశించి భేదభావం తొలగిపోయిమనస్సును నిగ్రహించి, అన్ని ప్రాణుల హితాన్ని కోరే బుషులు బ్రహ్మ

శ నిర్వాణాన్ని (మోక్షాన్ని పొందుతారు.

122 శ్రీ మద్భగవద్గీత

శ్లో! కామ(క్రోధ వియుక్తానాం యతీనాం యతచేతసామ్‌ 1 అభితో బ్రహ్మనిర్వాణం వర్తతే విదితాత్మనామ్‌ 1 26.

తా॥ కామక్రోధాల నుండి విడివడి, మనస్సుని జయించి,

ఆత్మస్వరూపాన్ని ఎరిగిన యతులకు బ్రహ్మనిర్వాణ స్ధితి

అంతటా వుంటుంది.

శ్లో! స్పర్శాన్‌ కృత్వా బహిర్చాహ్యాన్‌ చక్షుత్చైవాంతరే భ్రువోః | ప్రాణాపానౌ సమౌ కృత్వా నాసాభ్యంతర చారిణా | 27.

శ్లో! యతేంద్రియ మనోబుద్ధిః మునిర్మోక్ష పరాయణః |

కర్మసంన్యాసయోగః 123 విగతేచ్చా భయడ్రోధః య స్సదా ముక్తఏవసః 1 28. తా॥ బాహ్యస్పర్శలన్నిటిని అరికట్టి, దృష్టిని భ్రుకుటి మీద నిలిపి, నాసికలో సంచరించే ప్రాణాపానాలని సమానం చేసి, ఇంద్రియ మనో బుద్ధులను నిగ్రహించి, మోక్షమే తన అంతిమ లక్ష్యంగా పెట్టుకుని కోరికలని, భయమును, కోపాన్ని వదలిన బుషి ఎప్పుడూ ముక్తుడే. శ్లో! భోక్తారం యజ్ఞతపసాం సర్వలోక మహేశ్వరమ్‌ | సుహృదం సర్వభూతానాం జాత్వా మాం శాంతి మృచ్చతి!129. స్‌ శీ తా! యజ్ఞాలకి తపస్సులకి భోక్తగా: అన్ని లోకాలకి (ప్రభువు గా, అన్ని ప్రాణుల హితాన్ని కోరేవాడినిగా నన్ను తెలుసు కున్నవాడు శాంతిని పొందుతాడు.

124 శ్రీ మద్భగవద్గీత ఓం తత్సత్‌, ఇతి శ్రీమదృగవద్గీతాసు. ఉపనిషత్సు. బబ్రహ్మవిద్యాయాం యోర్దశాస్తే, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే, కర్మసంన్యాస యోగోనామ, పంచమో58ధ్యాయః

ఓం శ్రీ కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ షష్టోకంధ్యాయః ఆత్మసంయమయోగః

శ్రీ భగవానువాచ : శ్లో! అనాశ్రితః కర్మఫలం

కార్యం కర్మ కరోతి యః ।

స సంన్యాసీ చ యోగీ చ

న నిరగ్నిర్న చా[క్రియః 1! [ తా! శ్రీభగవంతుడన్నాడు:కర్మఫలంపైన ఆధారపడకుండా, చేయవలసిన కర్మని ఎవరు చేస్తారో అతడే కర్మసన్న్యాపీ కర్మ యోగి కూడా. అగ్నికార్యాన్ని కర్మలనీ వదిలేసిన వాడు కాదు.

126 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యం సంన్యాసమితి ప్రాహుః యోగంతం విద్ధి పాండవ! | నహ్య సంన్యస్త సంకల్పః యోగీ భవతి కశ్చన | 2. తా[। అర్జునా! దేనిని సంన్యాసమంటారో అదే యోగమని తెలుసుకో. సంకల్పాలను సంన్యసించని వాడు యెవడూ యోగి కాలేడు. శ్లో! ఆరురుక్షో ర్మునేర్యోగం కర్మకారణ ముచ్యతే | యోగారూఢస్య తమఘ్యైవ శమః కారణ ముచ్యతే || 3, తా॥ యోగాన్ని అధిరోహించాలనే కోరిక ఉన్నవానికి కర్మ సాధనమని చెప్పబడుతుంది. యోగాన్ని అధిరోహించిన వానికి శాంతమే (కర్మనివృత్తి సాధనమని చెప్పబడుతుంది.

ఆత్మసంయమయోగః క27

శ్లో! యదా హి నేంద్రియాళ్టేషు

న కర్మ స్వనుషజ్ఞతే |

సర్వసంకల్ప సంన్యాసీ

యోగారూఢస్తదోచ్యతే [ 4. తా! ఎప్పుడైతే విషయవస్తువులలోనూ, కర్మలలోనూ తగుల్కోకుండా సర్వసంకల్పాలను వదిలివేస్తాడో అప్పుడు యోగారూఢుడని పిలువబడతాడు. శ్లో! ఉద్ధరేదాత్మ నాకంత్మానం

నాత్మాన మవసాదయేత్‌ |

ఆత్మైవ హ్యాత్మనో బంధుః

ఆత్మైవ రిపు రాత్మనః || ర్‌, తా॥! తన్ను తానే ఉద్ధరించుకోవాలి. అథోగతికి జారనివ్వ కూడదు. తనకు తానే బంధువు, తనకు తానే శత్రువు.

128 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! బంధురాత్మా5కత్మనస్తస్య యేనాకళ్మై వాత్మనా జితః । అనాత్మనస్తు శత్రుత్వే వర్తేతాజక్మైవ శత్రువత్‌ | 6. తా! స్వాధీనమైన మనస్సు అతని బంధువు. స్వాధీనంలో లేని మనస్సే అతనికి శత్రువై శత్రుత్వంతో వర్తిస్తుంది. శ్లో! బితాత్మనః ప్రశాంతస్య పరమాత్మా సమాహితః | శీతోష్ట సుఖదుఃఖేషు తథా మానావవమానయో।ః || 7. తా॥ మనస్సును జయించి, ప్రశాంతంగా ఉన్న వానికి శీతో ష్టాలలో, సుఖదుఖఖాలలో, మానావమానాలలోనూ పరమాత్మ సన్నిహితంగా ఉంటాడు.

ఆత్మసంయమయోగః 129 శ్లో! జ్ఞాన విజ్ఞాన తృప్తాత్మా రా ఖా ఇ భూ కూటస్థో విజితేంద్రియః !. యృుక్త ఇత్యుచ్యతే యోగీ సమలోష్టాశ్మ కాంచనః ॥ ఈ. తా! జ్ఞానవిజ్ఞానాలతో తృప్తి చెందినవాడు, పరమాత్మలో నిలిచినవాడు, ఇంద్రియాలని జయించినవాడు మట్టి, రాయి, బంగారాలని సమంగా చూచేవాడు అయిన యోగి యుక్తుడని పిలువబడతాడు. శ్లో! సుహృన్మిత్రా ర్యుదాసీన జ్‌ వ్‌ జ్‌ మధ్యస్థ ద్వేష్య బంధుషు | సాధుష్వపి చ పాపేషు ఆ ఖ్‌ సమబుద్ధి ర్విశిష్యతే | ర తా॥ మంచివాళ్ళు. మిత్రులు, శత్రువులు, తటస్థులు, మధ్య వర్తులు, ద్వేషింపదగినవారు, బంధువులు, సజ్జనులు, పాపులు అందరిపట్ల సమభావంతో ఉన్నవాడు విశిష్టుడు.

130 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యోగీ యుంజీత సతతం ఆత్మానం రహసి సతః | ఏకాకీ యతచిత్తాత్మా నిరాశీ రపరిగ్రహః ॥ 10. తా॥ ఏకాంతంలో ఒంటిరిగా ఉండి చిత్త ఇంద్రియాలను నిగ్ర హించి, ఆశా పరి[గ్రహాలను విడిచి యోగి నిత్యం మనస్సును ఆత్మలో లయం చేయాలి. న్లో! శుచా దేశే ప్రతిష్టాప్య యు ౨ స్థరమాసన మాత్మనః | నాత్యుచ్చితం నాతినీచం వైలాజిన కుశోత్తరమ్‌ ॥| 11. తా॥ శుచియైన ప్రదేశంలో అట్టే ఎత్తుగానుకాక్క మరీ క్రిందు గాను కానట్లుగా దర్భాసనం మీద లేడిచర్మం, దానిమీద వస్త్రాన్ని పరచిన స్థిరమైన ఆసనాన్ని ఏర్పరచుకొని,

ఆత్మసంయమయోగః [131 శ్లో।! తత్త్రైకాగ్రం మనః కృత్వా యతచిత్తేంద్రియ[క్రియః ! ఉపవిశ్యాఃఃసనే యుంజ్యాత్‌ యోగమాత్మ విశుద్ధయే 11 12. తా! ఆ ఆసనంమైన కూర్చొని, మనస్సుని ఏకాగ్రం చేసి చిత్తేం్యద్రియ వ్యాపారాలను నిగ్రహించి, ఆత్మశుద్ధి కోసం యోగాన్ని అభ్యసించాలి. శ్లో! సమం కాయ శిరోగ్రీవం ధారయన్నచలం స్ధరః | సం(ేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం దిశశ్చా నవలోకయన్‌ | 13. తా శరీరాన్నీ మెడనీ, తలనీ నిటారుగా, కదలకుండా స్థిరంగా ఉంచి, దిక్కులు చూడకుండా, తనముక్కు కొసని చూస్తూ,

132 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ప్రశాంతాత్మా విగతభీః ట్రహ్మచారివ్రతే స్థితః | మన స్సృంయమ్య మచ్చిత్తః యుక్త ఆసీత మత్పరః ॥ 14. తా! ప్రశాంతమైన మనస్సుతో,భయాన్ని విడిచి (బ్రహ్మచర్య (వ్రతంలో నిలిచి, మనస్సును బాగా నిరోధించి, నాలో చిత్తాన్ని నిలిపి నన్ను చేరాలనే లక్ష్యంతో ధ్యాన యుక్తుడై వుండాలి. న్లో! యుంజన్నేవం సదాత్మానం యోగీ నియతమానసః | శాంతిం నిర్వాణ పరమాం మత్సంస్థా మధిగచ్చతి 11 ]5. తా॥ మనస్సును నిగ్రహించిన యోగి ఇలా ఎప్పుడూ మనస్సుని ఆత్మధ్యానంలో నిలిపి, నాలో వున్నదీ, మోక్షరూప మైనదీ, అయిన శాంతిని పొందుతాడు.

అఆత్మసంయమయోగః 133

శ్లో! నాత్యశ్నతస్తు యోగోఃసి ళం అబన. అణాతో

న బైకాంత మనశ్నతః |

న చాతి స్వప్నశీలస్య

జాగ్రతో నైవ చార్జున! |! 16. తా! అర్జునా! ఎక్కువ తినేవాడికీ, బొత్తిగా తినని వాడికి ఎక్కువగా నిద్రపోయే వాడికి అసలు నిద్రపోని వాడికీ ధ్యాన యోగం సాధ్యపడదు. శ్లో! యుక్తాహార విహారస్య

యుక్తచేష్టస్య కర్మసు |!

యుక్తస్వప్నావబోధస్య

యోగో భవతి దుఃఖహా |! ]1/. తా॥ ఆహార విహారాలను యృుక్తంగా ఉంచుకునే వానికీ కర్మలలో తగుమాత్రంగా వినియోగించే వానికీ నిద్రనూః మెలకువనూ సమంగా పాటించేవానికీ యోగం (జనన మరణ) దుఃఖాన్ని హరిస్తుంది.

134 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యదా వినియతం చిత్తం ఆత్మన్యేవావ తిస్టతే | నిఃస్పృహ స్పర్యకామేభ్యః య్వృుక్త ఇత్యుచ్యతే తదా ॥ 18. తా॥ ఏ కామ్యవస్తువు పైనా కోరిక లేకు నిగ్రహింపబడిన మనస్సు ఆత్మలోనే నిలిచి ఉన్నప్పుడు అతణ్ణి యోగసిద్ధుడని అంటారు. శ్లో! యథా దీపో నివాతస్థః నేంగతే సోపమా స్మృతా । యోగినో యతచిత్తస్య' యుంజతో యోగమాత్మనః[॥[19. తా! ఆత్మసంయమనయోగాన్ని అభ్యసించే యోగి మన స్సుని, గాలిలేనిచోట ఉంచిన దీపం కదలకుండా ఉండే స్థితితో పోల్చుతారు.

ఆత్మసంయమయోగః 135

శ్లో! యత్రోపరమతే చిత్తం

నిరుద్ధం యోగసేవయా |

యత్ర చబైవాత్మ నాత్మానం

పశ్యన్నాత్మని తుష్యతి ॥ 20. తా! యోగాభ్యాసం ద్వారా నిగ్రహింపబడిన మనస్సు ఎక్కడ ఉపశమించిపోతుందో, ఎక్కడ తనలో తాను ఆత్మ స్వరూపాన్ని చూస్తూ (యోగి) ఆనందిస్తాడో, శ్లో! సుఖమాత్యంతికం యత్తద్‌

బుద్ధిగ్రాహ్యామతీంద్రియమ్‌ |

వేత్తి యత్ర న చైవాయం

స్థతశ్చలతి తత్త్వతః |! 21. తా॥ వది బుద్ధితో మాత్రమే తెలుసుకోదగిందో, ఇంద్రియాలకు అతీతమో, అంతం లేనిదో, ఆ సుఖాన్ని యోగి ఎక్కడ వుండి అనుభవిస్తూ: ఆ అనుభవం నుంచి చలించకుండా వుంటాడో,

136 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యం లబ్ధ్వా చాపరం లాభం మన్యతే నాధికం తతః | యస్మిన్‌ స్థితో న దుఃఖేన గురుణాపి విచాల్యతే ॥ 22. తా॥! దేనిని పొందినతర్య్వాత ఇతరమైన ఏ లాభాన్ని గూడా దానికంటే ఎక్కువ అనుకోడో, దేనిలో నిలిచి విపరీతమైన దుఃఖం చేత కూడా చలించడో, న్లో! తం విద్యాద్దుఃఖ సంయోగ వియోగం యోగసంజ్జితమ్‌ | స నిశ్చయేన యోక్తవ్యః యోగోఃనిర్విజ్ఞ చేతసా | 23. తా! దుఃఖంతో సంబంధం లేనటువంటి స్థితిని (ధ్యాన) యోగం అని తెలుసుకోవాలి. ఆ యోగాన్ని నిర్విచారమైన మనస్సుతో, పట్టుదలగా సాధించాలి.

అఆత్మసంయమయోగః 137 శ్లో! సంకల్ప ప్రభవాన్కామాన్‌ త్యక్త్వా సర్వా నశేషతః | మనమైవేంద్రియగ్రామం వినియమ్య సమంతతః || 24. తా॥ సంకల్పంవల్ల పుట్టిన అన్ని కోరికలను పూర్తిగా విడిచి పెట్టాలి. మనస్సు ద్వారానే ఇంద్రియాలన్నింటినీ అన్నివైపుల నుండి నిగ్రహించాలి. శ్లో! శనైశ్ళనై రుపరమేత్‌ బుద్ధ్యా ధృతిగృహీతయా | ఆత్మసంస్థం మనఃకృత్వా న కించిదపి చింతయేత్‌ 1 25. తా॥ ధైర్యంతో కూడిన బుద్ధితో నెమ్మదినెమ్మదిగా మనస్సుని (బాహ్యప్రపంచం నుంచి మళ్ళించిశాంతింపజేయాలి. మనస్సుని 12 ఆత్మలో నిలిపి, తదితరమైనది ఏదీ తలుచుకోగూడదు.

138 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యతో యతో నిశ్చరతి మనశ్చంచల మస్థిరమ్‌ | తతస్తతో నియమ్యెతత్‌ ఆత్మన్యేవ వశం నయేత్‌ | 26. తా! నిలకడలేని చంచలమైన మనస్సు ఎక్కజెక్కడికి పోతూంటుందో, అక్కడక్కడ నుండి దానిని తీసుకువచ్చి ఆత్మలో నిలబెట్టాలి. శ్లో! ప్రశాంత మనసం హ్యేనం యోగినం సుఖముత్తమమ్‌ । ఉపైతి శాంతరజసం బబహ్మభూత మకల్మషమ్‌ |! 27. తా! ఈ విధంగా రజోగుణం శమించి, దోషరహితమైన, ప్రశాంతమైన మనస్సుతో కూడి బ్రహ్మస్వరూపుడైన యోగికి ఆత్మ సంబంధమైన ఉత్తమ సుఖం లభిస్తుంది.

ఆత్మసంయమయోగః 139

శ్లో! యుంజన్నేవం సదాత్మానం

యోగీ విగతకల్మషః !

సుఖేన బ్రహ్మసంస్పర్శం

అత్యంతం సుఖమశ్నుతే | 26. తా ఇలా నిరంతరం ఆత్మాభ్యాసం చేసే యోగి యొక్క కల్మషాలు పూర్తిగా నశిస్తాయి. (బ్రహ్మస్పర్శ వున్న అత్యంత సుఖాన్ని తేలికగా పొందుతాడు. శ్లో! సర్వభూతస్థ మాత్మానం

సర్వభూతాని చాత్మని |

ఈక్షతే యోగయుక్తాత్మా

సర్వ(త్ర సమదర్శనః !| 29, తా॥ యోగంతో కూడి సర్వత్ర సమత్వాన్ని చూచే యోగి అన్ని ప్రాణులలో తననీ, తనలో అన్ని ప్రాణులనీ చూస్తాడు.

140 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర సర్వం చ మయి పశ్యతి | తన్యాహం న (ప్రణశ్యామి సచమేన ప్రణశ్యతి ॥ 30. తాః! నన్ను అన్నిటిలోనూ,నాలో అన్నిటినీ ఎవరు చూస్తారో, అలాంటివారికి నేను నురుగు కాను. అతడు నాకూ మరుగు కాడు. శ్లో! సర్వభూతస్థితం యోమాం భజత్యేకత్వ మాసితః | థ్‌ సర్వథా వర్తమానోఃపి స యోగీ మయివర్తతే॥ 3]. తా॥ అన్ని ప్రాణులలో ఉన్న నన్ను అన్నిటా పరమాత్మ ఒక్కడే అన్న భావం పొంది కేవిస్తారో ఆ యోగి ఎలా సంచరించినా నాలోనే వర్తిస్తూ వుంటాడు.

ఆత్మసంయమయోగః [141

శ్లో! అత్మాపమ్యేన సర్వత్ర

సమం పశ్యతి యోఃర్టున! |

సుఖం వాయది వా దుఃఖం

స యోగీ పరమో మతః ॥ 32. తా అర్జునా! సుఖంగానీ దుఃఖం గానీ, తనతో పోల్చుకొని తనతో సమానంగా అందరిలోనూ చూస్తాడో, ఆ యోగి (శ్రేష్టు డని నా అభిప్రాయము. అర్జున ఉవాచ : శ్లో! యో్యోయం యోగస్త్వయా ్రోక్తః

సామ్యేన మధుసూదన! |

ఏతస్యాహం న పశ్యామి

చంచలత్వాత్‌ స్థ్‌తిం స్థిరామ్‌।133. తా! అర్జునుడన్నాడు : కృష్ణా! నువ్వు చెప్పిన ఈ ఆత్మ సంయమయోగం మనస్సు యొక్క చంచలస్వభావంవల్ల స్థరంగా నిలుస్తుందని నా కనిపించడంలేదు తెలుసుకోలేక పోతున్నాను.

[42 శ్రీ మద్భగవద్గీత

శ్లో! చంచలం హీ మనః కృష్ణ! (ప్రమాథి బలవద్దృఢమ్‌ | తస్యాహం నిగ్రహం మన్యే వాయోరివ సుదుష్కరమ్‌ 11 34.

తా కృష్ణా! మనస్సు చంచలమైనది, బాధాకరమైనది, బల

మైనది గట్టిది. గాలిని అణచడంలాగే దీనిని నిగ్రహించడం

కూడా కష్టమని భావిస్తాను.

శ్రీభగవానువాచ :

శ్లో! అసంశయం మహాబాహో! మనోదుర్నిగ్రహం చలమ్‌ । అభ్యాసేన తు కౌంతేయ! వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే 1 35.

తా!!! శ్రీ భగవానుడన్నాడు: మహాబాహూ! సందేహం లేదు.

మనస్సును నిగ్రహించడం కష్టం. అది చలిస్తుంది. అయితే

కుంతీకుమారా! అభ్యాసంచేతా, వైరాగ్యంద్వారాను మనో

నిగ్రహం సాధ్యమౌతుంది.

ఆత్మసంయమయోగః 14తం శ్లో! అసంయతాత్మనా యోగః దుష్పాాప ఇతి మే మతిః | వశ్యాత్మనా తు యతతా శక్యోంవాప్తు' ముపాయతః 1! 36. తాః! మనస్సు స్వాధీనంలో లేనివాడికి యోగం (బ్రహ్మైక్యం) పొందడం కష్టమని నా అభిప్రాయం, చిత్తం స్వాధీనంలో ఉన్న వాడు ప్రయత్నిస్తే ఉపాయంతో సాధించవచ్చును. అర్జున ఉవాచ ; శ్లో!) అయతిః శ్రద్ధయోపేతః యోగాచ్చలిత మానసః | అ(సప్రాపష్య యోగసంసిద్ధిం కాం గతిం కృష్ణ! గచ్చతి ॥ 3/7. తా॥ అర్జునుడన్నాడు : శ్రద్ధవున్నా మనస్సుని పూర్తిగా స్వాధీ నంలోకి తెచ్చుకోలేక పోయినవాడు, యోగం నుండి మనస్సు జారిపోయి యోగసిద్ధిని పొందనప్పుడు ఏమవుతాడు?

144 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! కచ్చిన్నో భయవిభ్రష్టః

ఛిన్నా(భ్రమివ నశ్యతి |

అ(్రతిస్టో మహాబాహో!

విమూఢో (బ్రహ్మణః పథి | 38. తా! ఓ మహాబాహూ! టబ్రహ్మపథంలో నిలవలేని మంద బుద్ధి ఇహపరాలు రెంటికీ ్రష్టుడై చెదిరిన మేఘం లాగా నశించిపోడా? శ్లో!! ఏతన్మే సంశయం కృష్ణ!

ఛేత్తు మర్దస్యశేషతః ।

త్వదన్య సృంశయస్యాస్య

ఛేత్తా నహ్యుపపద్యతే ॥ 39, తా! కృష్ణ నాఈ సంశయాన్ని సమూలంగా ఛేదించ తగుదువు. నా అనుమానాన్ని తీర్చగలిగిన వారు నీకంటే వేళే ఎవరూ లేరు.

ఆత్మసంయమయోగః 145 శ్రీ భగవానువాచ ; శ్లో! పార్థ! నైవేహ నాముత్ర వినాశస్తస్య విద్యతే! న హి కల్యాణ కృత్కశ్చిత్‌ దుర్గతిం తాత! గచ్చతి |! తీ0. తాః శ్రీ భగవానుడన్నాడు. అర్జునా! యోగభ్రష్టుడికి ఈ లోకంలో గానీ, పరలోకంలో గానీ నాశనం లేదు. నాయనా! మంచిపని చేసే వాడెవడూ దుర్గతిని పొందడు గదా! శ్లో! ప్రాప్యపుణ్య కృతాం లోకాన్‌ ఉషిత్వా శాశ్వతీస్సమాః। శుచీనాం శ్రీమతాం గేహే యోగభ్రష్టోభిజాయతే!! 41. తా॥ యోగభ్రష్టుడు పుణ్యాలోకాలని పొంది అనేక సంవత్స రాలు అక్కడ నివసించి తర్వాత శుచివంతులూ, శ్రీమంతులూ అయిన వారి ఇంట్లో జన్మిస్తాడు.

146 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! అథవా యోగినామేవ కులే భవతి ధీమతామ్‌ ఏతద్ధి దుర్లభతరం లోకే జన్మ యదీదృశమ్‌ 1 42. తా లేదా యోగభ్రష్టుడు జ్ఞానులైన యోగుల యింట్లోనే పుడకాడు. లోకంలో ఇలాంటి జన్మ చాలా అరుదైనది. శ్లో! తత్రతం బుద్ధి సంయోగం లభతే పౌర్వదేహికమ్‌ । యతతే చ తతో భూయః సంసిద్ధా కురునందన! [1 తీవ, తా॥ కురునందనా! అక్కడ పూర్యదేహసంబంధమైన యోగ బుద్ధిని పొంది, ఆ స్థాయి నుండే తిరిగి సంపూర్ణ యోగ సంపిద్ధికి ప్రయత్నిస్తాడు.

ఆత్మసంయమయోగః శ47 జ జ్‌ శ్లో! పూర్వాభ్యాసేన తేనైవ హైాయతే హ్యవశోఃపి సః | జిజ్ఞాసురపి యోగస్య శబ్దబ్రహ్మాతివర్తతే | తక చి అలో తా! పూర్వజన్మలో చేసిన అభ్యాసం వల్లనే యోగభ్రష్టుడు అవశుడై యోగం వైపు లాగబడుతాడు. యోగాన్ని గురించి కేవలం కుతూహలం చూపినా, ఓంకారాన్ని జపించడం వల్ల లభించే వైదిక కర్మఫలాన్ని దాటిపోతాడు. జో ఆ శ్లో! ప్రయత్నా ద్యతమానస్తు యోగీ సంశుద్ధ కిల్చిషః | అనేకజన్మ సంసిద్ధః తతో యాతి పరాం గతిమ్‌ || 45. కా యోగి దీక్షతో చేసన ప్రయత్నంవల్ల పాపాలన్నింటి నుండి విడివడి శుద్ధుడై అనేక జన్మల అభ్యాసం చేత యోగసిద్ధిని పొంది పరనుగతిని (మోక్షము) చేరుకుంటాడు.

148 శ్రీ మద్భగవద్గీత

శ్లో! తపస్విభ్యోంధికో యోగీ జ్ఞానిభ్యోఃప్‌ మతోఃధికః | కర్మిభ్యశ్చాధికో యోగీ తస్మాద్యోగీ భవార్డున! | 46.

తా॥ అర్జునా! తపస్సుచేసే వారికంటే, జ్ఞానులకంటే, కర్మ

జేసేవారి కంటే కూడా యోగి అధికుడు. అందుచేత నువ్వూ

(ఆత్మసంయమ) యోగివి కా,

శ్లో! యోగినామపి సర్వేషాం మద్గతేనాంత రాత్మనా |! (శ్రద్ధావాన్‌ భజతే యో మాం స మే యుక్తతమో మతః ॥ 47.

తా! యయోగు లందరిలో తన మనస్సుని నాలో నిలిపి శ్రద్ధగా

నన్ను ఎవరు సేవిస్తారో అతడు ఉత్తముడని నా అభిప్రాయం.

ఆత్మసంయమయోగః 149 ఓం తత్పత్‌, ఇతి శ్రీ మదృగవద్గీతాసు:ఉపనిషత్సు, బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే, ఆత్మసంయమ యోగోనామ, షష్టోంధ్యాయః,

ఓం శ్రీ కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీమద్భగవద్గీత అథ సప్తమోంధ్యాయః జానవిజానయోగః జ్తా జా శ్రీ భగవానువాచ : శ్లో! మయ్యాస్త మనాః పార్ధ! యోగం యుంజన్‌ మదాశయః | అసంశయం సమగ్రం మాం యథా జ్ఞాస్యసి తచ్చృుణు 11 1. తా!! శ్రీ భగవానుడన్నాడు : నాలో మనస్సుని లగ్నం చేసి, యోగాన్ని అభ్యసిస్తూ నన్ను ఆశ్రయించి, నిస్సంశయంగా క్షుణ్ణంగా నన్ను ఎలా తెలుసుకోగలవో దానిని గురించి విను.

జ్ఞానవిజ్ఞానయోగః కేస్‌] శ్లో!! జ్ఞానం తే;$హం సవిజ్ఞానం ఇదం వక్ష్యామ్యశేషతః ! యద్‌జ్జాత్వానేహ భూయోఃన్యత్‌ జ్ఞాతవ్య మవశిష్యతే || 2, తా! అనుభంతో కూడిన శాస్త్ర జ్ఞానాన్ని నీకు పూర్తిగా వెబుతాను. దీనిని తెలుసుకున్నాక ఇక వేరే తెలుసుకోవలసిం దంటూ ఉండదు, శ్లో! మనుష్యాజాం సహ(ేషు కశ్చిద్యతతి సిద్దయే । ధి యతతామపి సిద్ధానాం కశ్చిన్మాం వేత్తి తత్త్వతః ॥ 3. తా॥ వేలాది మనుష్యులలో ఏ ఒక్కరో మోక్షసిద్ధి కోసం ప్రయత్నిస్తారు. అలాప్రయత్నించే సిద్ధులలో కూడా వీ ఒక్కరో నన్ను యదార్థముగా తెలుకుంటారు.

152 శ్రీమద్భగవద్గీత శ్లో! భూమిరాపోఃనలో వాయుః ఖం మనో బుద్దిరేవ చ | అహంకార ఇతీయం మే ఖిన్నా ప్రకృతి రష్టధా 11 టీ తా॥ భూమి నీరు అగ్ని వాయువు, ఆకాశం మరియు మనస్సు, బుద్ధిః అహంకారం అని నా ప్రకృతి ఎనిమిది విధాలుగా వున్నది. శ్లో!! అపరేయ మితస్త్వన్యాం ప్రకృతిం విద్ధి మే పరామ్‌ | జీవభూతాం మహాబాహో! యయేదం ధార్యతే జగత్‌ ॥ 5. తా॥ ఓ మహాబాహుడా! ఇది అల్బమైనది. ఇంతకన్న వేరై జీవుడిగా మారినది నా పరమమైన ప్రకృతి అని తెలుసుకో. దానివల్లనే ఈ జగత్తు భరింపబడుతోంది.

జ్ఞానవిజ్ఞానయోగః 1వ శ్లో! ఏతద్యోనీని భూతాని సర్వాణీత్యుపధారయ । అహం కృత్స్నస్య జగతః (ప్రభవః ప్రలయస్తథా |! ర్‌, తా॥ ఈ నా ప్రకృతి అన్ని ప్రాణులకీ మూలమని తెలుసుకో. యావత్తు జగత్తు యొక్క ఉత్పత్తి, నాశనములకు మూలము నేనే అని తెలుసుకో. శ్లో! మత్తః పరతరం నాన్యత్‌ కించిదస్తి ధనంజయ! |! మయి సర్వమిదం (ప్రోతం సూ(తే మణిగణా ఇవ || 7, తా॥ దనంజయా! నాకన్న ఎక్కువైనదీ, వేరైనదీ ఏదీ లేదు. [13 ఇది యావత్తు దారంలో మణులవలె నాలో [గ్రుచ్చబది ఉన్నది.

154 శ్రీమదృగవద్గీత శ్లో! రసోఃహమప్పు కౌంతేయ! (ప్రభాంస్మి శశిసూర్యయోః | (ప్రణవ స్పర్వ వేదేషు శబ్దః భే పొరుషంనృషు ॥ ఈ. తా! కౌంతేయా! నేను నీటిలోని రుచిని, సూర్యచంద్రుల లోని వెలుగును, అన్నివేదాలలోని ఓంకారాన్ని ఆకాశంలో వున్న శబ్దగుణాన్ని మానవులలోని పట్టుదలను. శ్లో! పుణ్యోగంధః పృథివ్యాం చ తేజశ్చాస్మి విభావసా | జీవనం సర్వభూతేషు తపశ్చాస్మి తపస్విషు ॥ ర్స తా! నేను పృదివిలోని వాసనని. అగ్నిలోని వేడిని. జీవుళ్ళ లోని ప్రాణాన్ని. తపస్సు చేసేవారిలో తపస్సుని.

జ్ఞానవిజ్ఞానయోగః 155

శ్లో! వీజం మాం సర్వభూతానాం

విద్ధి పార్థ! సనాతనమ్‌ |

బుదిర్చ్బుద్రిమతామస్మి

థె థి

తేజస్తేజస్వినా మహమ్‌ 1 ]10. తా॥ అర్జునా! అందరి జీవులయొక్క సనాతనవీజాన్ని నేను అని తెలుసుకో. బుద్ధిమంతులలోని తెలివిని. ప్రతిబావంతుల లోని ప్రతిభని నేను. శ్లో! బలం బలవతాం చాహం

కామరాగ వివర్జితమ్‌ |

ధర్మావిరుద్దో భూతేషు

కామోంస్మి భరతర్షభ || 11. తా॥ ఓ భరతశ్రేస్టుడా! బలవంతులలోని కామరాగాలు లేనటువంటి బలాన్ని నేను. జీవులలో దర్మానికి విరుద్ధం కాని కామాన్ని నేను.

156 శ్రీమద్భగవద్గీత శ్లో! యేవైవ సాత్త్వికా భావా; రాజసా స్తామసాశ్చయే | మత్త ఏవేతి తాన్విద్ధి న త్వహం తేషు తేమయి 1112. తా! ఇంకా వీవి సాత్త్విక రాజసిక తామసిక బావాలో అవన్నీ నా వల్లే వస్తాయని గ్రహించు. అయితే నేను వాటిలో లేను. అవి నాలో ఉన్నాయి. శ్లో!! త్రిభిర్గుణ మమొర్భావైః ఏభి స్సర్వమిదం జగత్‌ | మోహితం నాభిజానాతి మామేభ్యః పరమవ్యయమ్‌।। 13. తా మూడు గుణాలతో నిండిన ఈ భావాల చేత ప్రపంచం యావత్తు భ్రాంతిలోపడి, వీటికన్న అతీతమూ, అవ్యయమూ అయిన నన్ను గుర్తించలేదు.

జ్ఞాననిజ్ఞానయోగః 157

శ్లో! దైవీ హ్యేషా గుణమయీ

మమ మాయా దురత్యయా |

మామేవ యే ప్రపద్యంతే

మాయామేతాం తరంతి తే 114. తా దివ్యమైన, త్రిగుణాలతో కూడిన నా యీ మాయ చాటరానిది. నన్నే ఎవరు సేవిస్తారో వారు ఈ మాయని దాట గలుగుదురు. శ్లో! న మాం దుష్కృతినో మూఢాః

ప్రపద్యంతే నరాధమాః |

మాయయాఃపహృతజ్ఞానాః

ఆసురం భావమాశితాః 1! 15. తా॥॥ దుర్మార్గులు, మూఢులు, మాయచేత జ్ఞానం నశించిన వారు, ఆసురభావాన్ని ఆశ్రయించినవారూ ఐన నరాదములు నన్ను సేవించరు.

138 శ్రీమద్భగవద్గీత శ్లో! చతుర్విధా భజంతే మాం జనాస్సుకృతినోఃర్టున! | ఆరో జిజ్ఞాసు రర్దారీ క క? థి థి జ్ఞానీ చ భరతర్షభ! || 16. జా ల్కె తా॥ _భరతశ్రేస్టుడైన ఓ అర్జునా! అర్హుడూ జిజ్ఞాసువూ, అర్థార్థీ జ్ఞాని అనే నాలుగు రకాల పుణ్యాత్ములు నన్ను సేవిస్తారు. శ్లో! తేషాం జ్ఞానీ నిత్యయుక్తః ఏకభక్తి ర్విశిష్యతే | పయో హ్‌ జ్ఞానినోఃత్యర్థం అహంసచ మమ (ప్రియః |111/. తా॥ ఆ నలుగురిలో నిత్యమూ నాతో కూడి పరమాత్మనైన నాయందు మాత్రమే భక్తి కలిగి వుండే జ్ఞాని (శ్రేష్టుడు. అటు నంటి జ్ఞానికి నేను ఎక్కువ ప్రియుణ్ణి. అతడే నాకు కూడా ఇష్టుడు.

జ్ఞానవిజ్ఞానయోగః 159

శ్లో! ఉదారాస్సర్వ ఏవైతే

జ్ఞానీ త్వాత్మైవ మే మతమ్‌ |

జా 6...

ఆస్థిత స్స హి యుక్తాత్మా

మామేవానుత్తమాం గతిమ్‌! 18. తా! వీరందరూ ఉదారులే. జ్ఞాని మాతం నా స్వరూప మనే నా అభిప్రాయం. ఎందుకంటే అతడే సర్వోత్తమమైన గతియని నన్నే ఆశ్రయించి వుంటాడు. శ్లో! బహూనాం జన్మనామంతే

జ్ఞానవాన్‌ మాం ప్రపద్యతే |

య్‌

వాసుదేవ స్సర్వమితి

స మహాత్మా సుదుర్లభః 1 19. తా! అనేకజన్మల తరువాత నరుడు జ్ఞానవంతుడై సర్వమూ వాసుదేవుడే అని నన్ను కొలుస్తాడు. అలాంటి మహాత్ముడు చాలా అరుదుగా వుంటాడు.

160 శ్రీమద్భగవద్గీత శ్లో! కామైస్తెస్తెర్చుత జ్ఞానాః రా రా 2కి న ప్రపద్యంతేఃన్య దేవతాః | తంతం నియమమాస్థాయ (ప్రకృత్యా నియతాస్స్వ్యయా 1120. తా! తమ సహజ స్వభావానికి లోనై. ఆయా కోరికలవల్ల జ్ఞానం హరించుకు పోగా, ఆయా నియమాలని పాటిస్తూ వారు ఇతర దేవతలని ఆధాధిస్తారు. శ్లో[యో యో యాం యాం తనుం భక్తః (శద్ధయాఃర్చితు మిచృతి | తస్య తస్యాచలాం (శద్ధాం తామేవ విదధామ్యహమ్‌ || 2]. తా! ఏయే భక్తుడు ఏయే రూపంలో భగవంతుణ్ణి శ్రద్ధతో ఆరాధించాలని కోరుతాడో, ఆయా భక్తునికి ఆ దేవతయందే అచంచలమైన శ్రద్ధని నేను కలిగిస్తాను.

జ్ఞానవిజ్ఞానయోగః 16]

శ్లో! స తయా శ్రద్ధయా యృుక్తః

తస్యారాధన మీహతే |

లభతే చ తతః కామాన్‌

మమైొన విహితాన్‌ హి తాన్‌!!22. తా! అతడు ఆ శ్రద్ధతో కూడుకొని ఆ రూపాన్ని ఆరాధించ సాగుతాదు. నాచే ప్రసాదింపబడిన ఆ కోరికలని, తాను ఆరాదించిన దేవతా రూపం ద్వారా పొందుతాడు. శ్లో! అంతవత్తు ఫలం తేషాం

తదృవత్యల్ప మేధసామ్‌ |!

దేవాన్‌ దేవయజో యాంతి

మదృ్చక్తా యాంతి మామప్‌ి!123. తా అల్పబుద్ధులైన వారికి లఖించే ఫలం అంతరించి పోయేదిగా వుంటుంది. దేవతల నారాధించే వారు దేవతలని చేరుతారు. నన్ను ఆరాధించేవారు నన్నే చేరుకుంటారు.

162 శ్రీమద్భగవద్గీత శ్లో! అవ్యక్తం వ్యక్తిమాపన్నం మన్యంతే మామబుద్ధయః । పరంభావ మజానంతః మమావ్యయ మనుత్తమమ్‌ 1124. తా॥। పరమము, సర్వ(శ్రేసష్టమునైన నా స్వభావం ఎరుగని, తెలివి తక్కువ వాళ్ళు ఇంద్రియాలకు గోచరంకాని పరిమితమైన రూపంగా భావిస్తారు. శ్లో! నాహం ప్రకాశ సర్వస్య యాగమాయా సమావృత; । మూఢోఃయం నాభిజానాతి లోకో మామజ మవ్యయమ్‌।125. తా॥ యోగమాయచేత ఆవరింపబడి వున్న నేను అందరికీ కనబడను, నన్ను ఈ మూఢలోకం పుట్టుకా, నాశనం లేని వాణ్నిగా తెలుసుకోలేదు.

జ్ఞానవిజ్ఞానయోగః 102

శ్లో! వేదాహం సమతీతాని

వర్తమానాని చార్జున! |

భవిష్యాణి చ భూతాని

మాం తు వేద న కశ్చన | 26. తా॥ నేను గతించిపోయిన జీవులనీ, ఇప్పుడున్న వారినీ, ముందు పుట్టబోయే వారినీ సమగ్రంగా ఎరుగుదును. నన్ను మాత్రం ఎవరూ ఎరుగరు. శ్లో! ఇచ్చ్భాద్వేష సముళ్ణేన

ద్వంద్వమోహేన భారత! |

సర్వభూతాని సమ్మోహం

సర్గే యాంతి పరంతప! | 27. తా॥ పరంతపా! అర్జునా! రాగద్వేషాల నుండి జనించే ద్వంద్యాల మోహం వల్ల పుట్టుకతోనే అన్ని ప్రాణులూ భ్రాంతిని పొందుతున్నాయి.

164 శ్రీమదృగవద్గీత శ్లో! యేషాం త్వంతగతం పాపం జనానాం పుణ్యకర్మణామ్‌! తే ద్వంద్వ్యమోహనిర్ముక్తాః భజంతే మాం దృఢవతాః! 28. తా! పుజ్యకర్మల వలన ఏ జనులయొక్క పొపం అంత మైనదో, వాళ్ళు ద్వంద్వ మోహాలనుండి పూర్తిగా విముక్తులై చెదరని దీక్షతో నన్ను కొలుస్తారు. శ్లో! జరామరణ మోక్షాయ మామాణశ్రిత్య యతంతి యే | తే (బ్రహ్మ తద్విదుః కృత్స్నం అధ్యాత్మం కర్మ చాఖిలమ్‌ 1129. తాః; జరామరణాల నుండి విడుదల కావాలని ఐవరు నన్ను ఆశ్రయించి సాధన చేస్తారో వాళ్ళు సంపూర్ణముగా ఆ (బ్రహ్మ మూ, ఆత్మతత్త్యాన్నీ యావళత్తు కర్మనీ తెలుసుకుంటారు.

జ్ఞానవిజ్ఞానయోగః 165 శ్లో! సాధిభూతాధిదైవం మాం సాధియజ్ఞం చ యే విదుః | ('ప్రయాణకాల్వేపి చ మాం తే విదుర్యుక్త చేతసః | 30. తా అధిభూతంతో, అధిదైవంతో, అధియజ్జ్ఞంతో కూడిన నన్ను ఎవరు తెలుసుకుంటారో, వాళ్ళు మనస్సు వశంలోనుంచుకుని ప్రయాణకాలంలో కూడా నన్ను గుర్తుంచుకుంటారు. ఓం తత్సత్‌, ఇతి శ్రీమద్భగవద్గీతాసు, ఉపనిషత్సు (ట్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే, జ్ఞానవిజ్ఞానయోగోనామ, సప్తమోంధ్యాయః

ఓం శ్రీ, కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ అష్టమో5ధ్యాయః అక్షరపరబ్రహ్మ యోగః. అర్జున ఉవాచ : శ్లో! కిం తద్బూహ్మ కిమధ్యాత్మం కిం కర్మ పురుషోత్తమ! | అధిభూతం చ కిం (ప్రోక్తం అధిదైవం కిముచ్యతే ॥| 1. శ్లో! అధియజ్ఞుః కథం కోంత దేసాఃస్మిన్‌ మధుసూదన ।

అక్రరపరబ్రహ్మయోగః 167 (ప్రయాణకాలే చ కథం జ్ఞేయోఃసి నియతాత్మభిః ॥ 2.

తా! అర్జునుడన్నాడు : పురుషోత్తమా! ఆ బ్రహ్మ ఏది? అధ్యాత్మం ఏది? కర్మ అంటే ఏమిటి? అధిభూతమని దేని నంటారు? అధిదైవతమని దేనిని అంటారు. తా! మదుసూదనా! ఈ శరీరంలో అధియజ్ఞు డెపరు? ఎలా ఉన్నాడు? నిగ్రహవంతులచేత మరణసమయంలో నీవు ఎలా తెలియబడతావు? శ్రీభగవానువాచ : శ్లో! అక్షరం (బ్రహ్మ పరమం స్వభావోఃధ్యాత్మ ముచ్యతే | భూతభావోదృవకరః విసర్గః కర్మసంజ్జితః || 3. కి జా

168 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! అధిభూతం క్షరోభావః పురుషశ్చాధి దైవతమ్‌ |! అధియజ్ఞోఃహమేవాత్ర దేహే దేహభృతాం వర! || 4. తా॥! శ్రీ భగవానుడన్నాడు: నాశరహితమైనదీ, పరమమైనదీ (బ్రహ్మము. ఆయనయొక్క స్వభావము అధ్యాత్మ మనబడు తుంది. జీవరాశిని పుట్టించే సృష్టి కార్యమునే కర్మ అంటారు. తా॥! నరగ్రేష్టుడా! నశించిపోయే తత్త్వం అధిభూతం. జీవుడు అధిదైవతం. జీవుళ్ళలో అధియజ్ఞుణ్ణి నేనే. శ్లో! అంతకాలే చ మామేవ స్మరన్‌ ముక్త్వా కళేబరమ్‌ | యః ప్రయాతి సమద్చావం యాతి నాస్త్య(త్ర సంశయః 11 5. తాలి

అక్షరపరబ్రహ్మయోగః 169 తా! అంతకాలంలోకూడా నన్నే స్మరించుకుంటూ ఎవరు శరీరాన్ని వదిలి వెళ్తున్నారో, అతడు నా తత్త్వాన్నే పొందు తాడు. ఇందులో సందేహం లేదు. శ్లో! యంయం వాఃపి స్మరన్‌ భావం

త్యజత్యంతే కళేబరమ్‌ !

తం తమేవైతి కౌంతేయ!

సదా తద్బావ ఖావితః 1! ర్‌ం తా! కుంతీకుమారా! మరణ సమయంలో ఏ యే విషయాలను స్మరిస్తూ కళేబరాన్ని వదులుతారో, నిత్యమూ ఆ విషయాన్నే తలచుకోవడంచేత దానినే పొందుతారు. న్లో! తస్మాత్సర్వేషు కాలేషు

మామనుస్మర యుధ్యచ |

మయ్యర్పిత మనోబుద్ధిః

14 మామేవైష్యస్య సంశయః ॥ 7.

170 శ్రీ మద్భగవద్గీత తా॥ అందుచేత నీవు అన్ని కాలాలలోను నన్ను స్మరించు, యుద్ధం చెయ్యి. మనోబుద్ధుల్ని నాకు సమర్పించిన నీవు నన్నే సొందుతావు. ఈ విషయంలో సందేహంలేదు. శ్లో! అభ్యాస యోగయుక్తేన చేతసా నాన్యగామినా | పరమం పురుషం దివ్యం యాతి పార్ధానుచింతయన్‌ 116. తా! అర్జునా! అభ్యాసయోగంతో కూడుకొని మనస్సు ఇతర విషయాలకు పోనప్పుడు, నిరంతర చింతనవల్ల దిప్యమైన పరమపురుషుణ్ణి చేరుకుంటాడు. శ్లో!! కవిం పురాణ మనుశాసితారం అణోరణీయాంస మనుస్మరేద్యః | సర్వస్యధాతార మచింత్య రూపం ఆదిత్యవర్జ్దం తమసః పరస్తాత్‌ 119.

అక్షరపర(బ్రహ్మయోగ। 171 తా సర్వ్యజ్ఞుడూ, సనాతనుడూ శాసకుడూ, సూక్ష్మాతి సూక్ష్మ మైనవాడూ, అందర్నీ భరించేవాడూ, చింతించడానికి అలవికాని రూపం కలవాడూ, సూర్యునివలె తేజోవంతుడు, తమస్సుకి అతీతమైనవాడూ. అయిన పురుషుణ్ని ఎవరు నిత్యమూ ధ్యానిస్తారో, శ్లో![ప్రయాణకాలే మనసాఃచలేన

భక్త్యా యుక్షో యోగ బలేన చైవ ! అణావి అథో యా (భ్రువోర్మధ్యే ప్రాణ మావేశ్య సమ్యక్‌ సతం పరం పురుష ముపఫ్రైతి దివ్యమ్‌]! 10, తా॥। అతడు ప్రాణం వదిలి పోయీ సమయంలో చలించని మనస్సుతో, భక్తిని కలిగి వుండి, యోగబలంతో, ప్రొణాన్ని కనుబొమ్మల నడుమ చక్కగా నిలిపి దివ్యమైన ఆ పరమ పురుషుణ్ణి చేరుకుంటాడు. శ్లో! యదక్షరం వేదవిదో వదంతి విశంతి యద్యతయో వీతరాగాః।

172 త్రీ మద్బగవద్గీత యదిచ్చంతో బ్రహ్మచర్యం చరంతి తత్తే పదం సంగ్రహేణ ప్రవక్ష్యే!! 11. తా॥ వేదవేత్తలు దేనిని నాశనం లేనిదిగా చెస్తారో, రాగరహితు లైన యతులు దేనిని చేరుకుంటారో, దేనిని కోరి బ్రహ్మచర్యంలో చరిస్తారో ఆ పదాన్ని నీకు సంగ్రహంగా చెబుతాను. శ్లో!! సర్వద్వారాణి సంయమ్య మనో హృది నిరుధ్యచ ! మూర్ధా ఇశీధాయాత్మనః (పాణం ఆస్థితో యోగధారజుమ్‌ | 12. శ్లో! ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ వ్యాహరన్‌ మామనుస్మరన్‌ ! యః ప్రయాతి త్యజన్‌ దేహం స యాతి పరమాం గతిమ్‌ 1113.

అక్షరపరబ్రహ్మయోగః 17) తా! ఇంద్రియ ద్వారాలన్నింటినీ నిరోధించి, మనస్సుని ఆత్మలో నిలిపి, శిరస్సులో తన (ప్రాణశక్తిని నిలబెట్టి యోగ నిష్టని అవలంబించి, తా॥ (బ్రహ్మవాచకమైన 'ఓం" అనే ఏకాక్షరాన్ని ఉచ్చరిస్తూ. ఎప్పుడూ నన్ను స్మరిస్తూ, ఎవరు శరీరం విడిచి పెడ్డారో, అతడు పరమ గతిని చేరుకుంటాడు. శ్లో! అనన్యచేతా స్పతతం

యోమాం స్మరతి నిత్యశః | తస్యాహం సులభః పార్ధ! నిత్యయుక్తస్య యోగినః 11! 14. అవే తా॥ అర్జునా! మనస్సును ఇతర విషయాలవైపు వెళ్ళ నీయకుండా నిత్యమూ,నిరంతరమూ నన్ను ఎవరు స్మరిస్తారో: నిత్య యుక్తుడైన ఆ యోగికి నేను సులభుడిని.

ఇవ్‌ న్‌ శ్లో! మాముపేత్య పునర్జ్ధన్మ

దుఃఖాలయమశాశ్వతమ్‌ !

174 శ్రీ మద్భగవద్గీత

నాప్నువంతి మహాత్మానః

సంసిద్ధిం పరమాం గతాః || ]15. తా! పరమమైన నా మోక్ష పదాన్ని పొందినమహాత్ములు, దుఃఖానికి ఉనికిపట్టూ, అశాశ్వతమూ అయిన పునర్దన్మని పొందరు. శ్లో! ఆబ్రహ్మభువనా ల్లోకాః

ళు

పున రావర్తినోంర్టున ।

మాముపేత్య తు కౌంతేయ!

ను

పునర్జన్మ న విద్యతే ॥ 16. తా! అర్జునా! బ్రహ్మలోకం వరకు ఉండే అన్ని లోకాలు తిరిగివచ్చేవే. (పునర్జ్ణన్మలు ఇచ్చేవే, కౌంజకేయా! నన్ను చేరితే మాత్రం పునర్జన్మ ఉండదు. శ్లో! సహస్ర యుగపర్యంతం

అహర్యద్‌ బ్రహ్మణో విదుః !

అక్షరపరబ్రహ్మయోగః 175 రాత్రిం యుగసహ[స్రాంతాం తేకహోరాత్రవిదోజనాః | 17.

తా! వేయి మహా యుగాలు (బ్రహ్మ దేవుని పగటి కాలం.

వేయి మహా యుగాలు (బ్రహ్మకు రాత్రి కాలం. ఇది తెలిసిన

వారు అహోరాత్రుల గురించి తెలిసినవారు.

శ్లో! అవ్య క్తాద్వ్యక్తయః సర్వాః ప్రభవంత్యహరాగమే |! రాతాఖ్యగమే (పప్రలీయంతే తత్రైవావ్యక్త సంజ్జకే 1 18.

శ్లో! భూతగ్రామ స్స ఏవాయం భూత్వా భూత్వా ప్రలీయతే | రాతాఖ్యగమే5వశః పార్ధ! (ప్రభవ త్యహరాగమే | 19,

176 శ్రీ మదృ్చగవద్గీత తా! (బ్రహ్మదేవుని పగటికాలంలో అవ్యక్తంలోనుండి చరాచర వస్తుజాతమంతా జనిస్తున్నది. రాత్రి కాగానే ఆ అవ్యక్తమన బడే దానిలోనే అంతా లీనమైపోతుంది. తా॥ అర్జునా! ఆ ఈ జీవ సముదాయమే కర్మవశంగా అనేక జన్మలు ఎత్తుతూ (బ్రహ్మకు) రాత్రి కాగానే నశిస్తున్నది. (బ్రహ్మకు) పగలు కాగానే పుడుతున్నది. శ్లో! పరస్తస్మాత్తు భావోఃన్యః ళా న! అటి అవ్యకోఃవ్యక్తా తృనాతనః । ణల అవి య సృ సర్వేషు భూతేషు నశ్యత్సు న వినశ్యతి ॥| 20. ,తా॥ ఆ అవ్యక్త ప్రకృతికంటే భిన్నమూ, ఉత్తమమూ, ఇంద్రి యాలకు గోచరం కానిదీ సనాతనమూ అయిన భావం (పరమాత్మ) ప్రాణులన్నీ నశించినా, నశించకుండా వుంటుంది. శ్లో!! అవ్యక్రోంక్షర ఇత్యుక్తః తమాహుః పరమాం గతిమ్‌ |

అక్షరపరబ్రహ్మయోగః 177 యం ప్రాప్య న నివర్తంతే తద్ధామ పరమంమమ॥। 2]. తా॥ ఇంద్రియాలకు గోచరంగానిదీ, నాశం లేనిదీ అని చెప్పబడిన ఆ పరమాత్మ భావమే, చేరవలసిన ఉత్తమ స్థానమని బుషులు చెప్తారు, దేనిని పొందితే ప్రాణులు తిరిగి జన్మించరో అదే, ఆ సర్వోత్తమ స్థానమే నేను. శ్లో! పురుషః స పరః పార్ధ! జీ

భక్త్యా లభ్య స్త్వనన్యయా |

యస్యాంతఃస్థాని భూతాని

యేన సర్వమిదం తతమ్‌ | 22. తా! అర్జునా! ఎవనిలో అన్ని ప్రాణులు ఉన్నాయో ఎవరు అంతటా వ్యాపించి వున్నారో ఆ పరమ పురుషుడు అనన్య భక్తివల్లనే లభిస్తాడు.

178 శ్రీ మదృగవద్గీత శ్లో! యత్రకాలే త్వనావృత్తిం ఆవృత్తిం చైవ యోగినః | (ప్రయాతా యాంతి తం కాలం వక్ష్యామి భరతర్షభ! ॥| 23. తా॥ భరత(్రేస్టుడా! ఏ కాలంలో శరీరం విడిచి వెళ్ళిన యోగులు తిరిగి జన్మించరో, ఏ కాలంలో శరీరం విడిచి వెళ్లిన యోగులు తిరిగి జన్మిస్తారో, ఆ కాలం గురించి చెప్తాను. శ్లో! అగ్ని ర్ట్యోతి రహ శ్యుక్లః షణ్మాసా ఉత్తరాయణమ్‌ । త[తత ప్రయాతా గచ్చన్సి బ్రహ్మ (బ్రహ్మవిదో జనాః | 24. తా॥! అగ్ని వెలుగు పగలు, శుక్లపక్షం, ఉత్తరాయణం ఆరు నెలలు అనే మార్గంలో ప్రయాణించి బ్రహ్మవిదులు (బ్రహ్మను చేరుకుంటారు.

అక్రరపరబ్రహ్మయోగః 179

శ్లో! ధూమో రాత్రి స్తథా కృష్ణః

షణ్మాసా దక్షిణాయనమ్‌

తత్ర చాంద్రమసం జ్యోతిః

యోగీ ప్రాప్య నివర్తతే !॥ 25. కా॥ పొగు రాత్రి, కృష్ణపక్షం) ఆరునెలలు దక్షిణాయనం అనే మార్గంలో ప్రయాణించిన యోగి చంద్రుని జ్యోతిని పొంది తిరిగి వస్తాడు. శ్లో! శుక్ల కృష్ణే గతీ హ్యేతే

జగత శ్య్శాశ్వతే మతే |

_ఏకయా యాత్యనావృత్తిం

అన్యయాఃవర్తతే పునః 1 26. తా! జగత్తులో శుక్ల కృష్ణ అనే యీ రెండు మార్గాలు శాశ్వతం అని భావింపబడుతున్నాయి. మొదటి దానివల్ల పునర్జన్మ కలుగదు. రెండోదానివల్ల పునర్జన్మ కలుగుతుంది.

180 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! నైతే సృతీ పార్ధ! జానన్‌ యోగీ ముహ్యతి కశ్చన । తస్మాత్సర్వేషు కాలేషు యోగయుక్షో భవార్డున! | 27. తా॥ పార్థా! ఈ రెండు మార్గాలను ఎరిగిన ఏ యోగీ భ్రమించడు, అందుచేత అన్ని కాలాలలోను నీవు యోగయు్యక్తిడిని కా. శ్లో1వేదేషు యజ్జేషు తపస్సు చైవ దానేషు యత్పుణ్యఫలం టప్రదిష్టమ్‌! అత్యేతి తత్సర్వమిదం విదిత్వా యోగీ పరం స్థానముపఫైతి చాద్యమ్‌॥ 25. తా॥! వేదాలు, యజ్ఞాలు తపస్సులు, దానాలలో ఏ పుణ్య ఫలం చెప్పబడిందో దానినంతటినీ ఇది అధిగమిస్తుంది. దీనిని ఏంగిసయోగి ప్రధానమైన పరమమైనస్థానాన్ని అందుకుంటాడు.

అక్షరపరబ్రహ్మయోగః 181 ఓం తత్సత్‌, ఇతి శ్రీమదృగవద్గీతాసు, ఉపనిషత్సు (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే9 శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే, అక్షరపరబ్రహ్మయోగోనామః అష్టమోంధ్యాయః

ఓం శ్రీ, కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ నవమోఃధ్యాయః రాజవిద్యారాజగుహ్యు యోగః శ్రీభగవానువాచ : శ్లో!! ఇదం తు తే గుహ్యూతమం ప్రవక్ష్యామ్యనసూయవెే । జ్ఞానం విజ్ఞానసహితం న! యద్‌జ్ఞ్జాత్వా మోక్ష్య సశుభాత్‌ 111. తా! శ్రీ భగవానుడన్నాడు : దేనిని తెలుసుకోవడంవల్ల నీవు అశుభం(సంసారం)నుండి విముక్తుడవు అవుతావో అటువంటి అతి రహస్యమైన ఈ (బ్రహ్మ) జ్ఞానాన్ని అసూయా రహితుడ వైన నీకు విజ్ఞానంతో సహా చెబుతాను.

రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగః 183 శ్లో!! రాజవిద్యా రాజగుహ్యం పవి(తమిద ముత్తమమ్‌ | ప్రత్యక్షావగమం ధర్మ్యం సుసుఖం కర్తుమవ్యయమ్‌ 11 2 తా! ఇది రాజవిద్య, రాజగుహ్యం, పవిత్రం, ఉత్తమం, దీనిని సూటిగా అర్ధం చేసుకోవచ్చును. ధర్మ పరమైనది, అభ్యసిం చడం తేలిక, నిలకడగా ఉంటుంది. శ్లో!। అశ్రద్ధధానాః పురుషాః ధర్మస్యాస్య సరంతప! | అ(్రాస్య మాం నివర్తంతే మృత్యు సంసారవర్త్మ్మని | 3. తా! అర్జునా! ఈ ధర్మంలో విశ్యాసం లేని పురుషులు నన్ను పొందలేక మృత్యుసంసార మార్గం లోనే తిరుగుతున్నారు.

184 శ్రీ మద్చగవద్గీత శ్లో! మయా తతమిదం సర్వం జగదవ్యక్సమూర్తినా | మత్‌స్థాని సర్వభూతాని న చాహం తేష్వవస్టితః 1 4. థి తా ఈ జగత్తు యావత్తు అవ్యక్తంగా ఉండే నాచేత వ్యాపించబడి ఉన్నది, జీవులందరు నాలో నిలిచి వున్నారు. అయితే నేను వాళ్ళలో లేను, శ్లో! న చ మత్‌ స్థాని భూతాని పశ్య మే యోగమైశ్వరమ్‌ । భూతభృన్న చ భూతస్థః మమాత్మా భూతభావనః || 5.. తా! ప్రాణులు కూడా నాలో లేరు. నా యోగ మహిమని చూడు! భూతరాశిని పుట్టిస్తాను, భరిస్తాను. కాని భూతాలలో ఉండను.

రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగః కేతై5్‌ శ్లో! యథాం5కాశ స్థితో నిత్యం వాయు స్పర్వ(త్రగో మహాన్‌ | తథా సర్వాణి భూతాని మత్‌ స్థానీత్యుపధారయ 11 ఈ. తా॥ సర్వత్రా సంచరించే ప్రచండవాయువు ఎలాగైతే ఆకాశంలోనే ఎప్పుడూ వుంటుందో, అలాగే అన్ని ప్రాణులు నాలోనే ఉన్నాయని తెలుసుకో, శ్లో! సర్వభూతాని కౌంతేయ! (ప్రకృతిం యాంతి మామికామ్‌ | కల్చ్పక్షయే పునస్తాని కల్పాదౌ విసృృజామ్యహమ్‌ ॥! 7. తా! కుంతీకుమారా! కల్పం పూర్తి అయినప్పుడు జీవు లందరూ నా ప్రకృతిని పొందుతారు. కల్చ్పప్రారంభంలో నేనే 18 వాళ్ళని తిరిగి బయటవేస్తున్నాను. (సృష్టిస్తాను

186 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ప్రకృతిం స్వామవష్టభ్య విసృజామి పునః పునః | భూత[గామ మిమం కృత్స్నం అవశం ప్రకృతేర్వశాత్‌ | 8. తా॥ ప్రకృతికి వశమైన ఈ యావత్తు జీవకోటిని నేను నా మాయను ధరించి తిరికి తిరిగి సృజిస్తుంటాను. శ్లో! నచమాం తాని కర్మాణి నిబధ్నంతి ధనంజయ! | ఉదాసీనవదాసీనం అసక్తం తేషు కర్మసు ॥ 9, తా! ఓ ధనంజయా! ఆ కర్మలు నన్ను బంధించవు. ఆ కర్మలలో ఆసక్తి లేక నేను ఉదాసీనంగా ఉంటాను.

రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగః 187

శ్లో! మయాఃధ్యక్షేణ ప్రకృతిః

సూయతే సచరాచరమ్‌ |

హీేత్రునాఃనేన కౌంతేయ!

జగద్విపరి వర్తతే ॥ 10. తా! నా అధ్యక్షతన ప్రకృతి చరాచర ప్రపంచాన్ని సృి స్తుంది. ఆ కారణం చేతనే జగత్తు తిరిగి తిరిగి ప్రవర్తిస్తుంది. న్లో 1! అవజానంతి మాం మూఢాః

మానుషీం తనుమాశ్రితమ్‌ |

పరం భావ మజానంతః

మమ భూతమహేశ్వరమ్‌ ॥1 1]. తా॥ జీవరాశికి అధిపతినై యుండీ మానవశరీరాన్ని ఆశ్రయించిన (నా పరమతత్త్యాన్ని గుత్తెరుగలేని మూఢులు) నన్ను నిర్లక్ష్యం చేస్తారు.

188 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! మోఘాశా మోఘకర్మాణః మోఘజ్ఞానా విచేతసః | రాక్షసీమాసురీం వైవ ప్రకృతిం మోహినీం శ్రితాః 1112. శ్లో! మహాత్మానస్తు మాం పార్థ! ద్రైనీం ప్రకృతి మానితాః | భజంత్యనన్యమనసః జ్ఞాత్వాభూతాదిమవ్యయమ్‌॥। 13. ఠా॥! వారు వృథా ఆశలతో, దండగమారి కర్మలతో, అనవస రమైన జ్ఞానంతో, మత్తులు చెడి బ్రాంతిగొల్పే ఆసురిక్క రాక్షస ప్రకృతిని ఆశయించిన వారవుతారు. తా! అర్జునా! మహాత్ములైతే దైవీప్రకృతిని ఆశ్రయించిభూత రాశికి ఆది అయి నాశనంలేని వాడినిగా నన్ను తెలుసుకుని అనన్యమనస్సుతో సేవిస్తారు.

రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగః 189 శ్లో! సతతం క్రీర్ణయంతో మాం యతంతశ్చ దృఢ(వ్రతాః | నమస్యంతశ్చ మాం భక్త్యా నిత్యయుక్తా ఉపాసతే ॥ 14. తా॥ వారు ఎల్లప్పుడూ నన్ను కీర్తిస్తూ దృఢమైన నిష్టతో సాధనచేస్తూ, భక్తితో నాకు నమస్కరిస్తూ నిత్యయుక్తులై ఉపాసిస్తారు. శ్లో! జ్ఞానయజ్టేన చాప్యన్యే ౦ క్‌ జా యజంతో మాముపాసతే ! ఏకత్వేన పృథక్త్వేన బహుధా విశ్వతోముఖమ్‌ | 15. తా॥ మరి ఇతరులు జ్ఞానయజ్ఞంద్వారా ఆరాధిస్తూ ఏకత్వ (అద్వైత) భావంతోనూ, వేరు అనే (ద్వైత) భావంతోనూ, విశ్వమంతటా వున్న నన్ను వివిధ రూపాలతో ఉపాసిస్తారు.

190 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! అహం [క్రతురహం యజ్ఞః స్వధాఃహమహ మౌషధమ్‌ | మంత్రోఃహ మహమేవాజ్యం అహమగ్ని రహం హుతమ్‌ 1116. తా! నేనే క్రతువుని, నేనే యజ్ఞాన్ని పఏతరుల కర్పించబడే ఆహుతిని నేను. హోమం చేసే మూలికలు నేను. మంత్రాన్ని నేను. ఆజ్యాన్ని నేను. అగ్నిని, ఆహుతిని కూడా నేనే. శ్లో! పితాఃహమస్య జగతః మాతా ధాతా పితామహః |! వేద్యం పవిత్రమోంకారః బుక్సామయజురేవ చ || ]17. తా॥ ఈ జగత్తుకి తండ్రి తల్లి, కర్మఫల (్రదాతాః తాతా, తెలియబడవలసినదీ, పవిత్రమైన ఓంకారము, బుక్సామ యజుర్యేదాలూ నేనే.

రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగ। 191

శ్లో! గతిర్చరా ప్రభుస్సాక్షీ

నివాసః శరణం సుహృత్‌ |!

ప్రభవః ప్రలయః స్థానం

నిధానం బీజమవ్యయమ్‌ || 18. తా॥! నేను లక్ష్యమును, భరించేవాడినిపాలించేవాడిని, అన్నిటికి సాక్షిని సర్వానికీ నివాసస్థానాన్ని, అందరికీ శరణ్యమును, ఆస్పుడిని, నేనే నిధినీ అవ్యయమైన మూలకారణమును. శ్లో! తపామ్యహమహం వర్షం

నిగృహ్ల్హా మ్యుత్సృజామి చ!

అమృతం చైవ మృత్యుశ్చ

సదసచ్చాహ మర్జున! ॥ 10 తా! అర్జునా! నేను తపింపజేస్తాను. నేను వర్షం కురిపిస్తాను. వర్షాన్ని ఆపుతాను. మరణజరాహిత్యమును మరణమును, సత్తూ, అసత్తూ నేనే.

192 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! వ్రైవిద్యా మాం సోమపాః పూతపాపాః యజ్జైరిష్ట్వా స్వర్గతిం ప్రారయంతే | కు? గ్‌ థ్‌ తే పుణ్యమాసాద్య సురేంద్ర లోకం అశ్నంతి దివ్యాన్‌ దివిదేవభోగాన్‌!! 20. తా! మూడు వేదాలని అధ్యయనం చేసినవారు. సోమరసం (కాగినవారూూ పాపాలను నిర్మూలించుకున్న పుణ్యాత్ములూ నన్ను యజ్ఞాలద్వారా పూజించి స్వర్గవాసాన్ని కోరుకుంటారు. పుణ్యఫలమైన ఇంద్రలోకాన్ని పొంది, ఆ స్వర్గంలో దివ్య భోగాలని అనుభవిస్తారు. న్లో! తేతం భుక్త్వా స్వర్గలోకం విశాలం క్షీణే పుణ్యే మర్త్యలోకం విశంతి | ఏవం త్రయీ ధర్మమనుప్రపన్నాః గతా గతం కామకామా లభన్తే !| 21. తా! (స్వర్గాన్ని కోరే వారు విశాలమైన స్వర్గాన్ని అను భవించి తమ పుణ్యం ఖర్చు అయిపోగానే వీణ, మానవ లోకంలోకి ప్రవేశిస్తారు. ఇలా వేదాలలోని ఉత్తమలోకూలనీచ్చే కర్మకాండను పట్టుకొన్న కామదాసులు రాకపోకలను (జనన మరణాలను) పొందుతారు.

రాజవద్యారాజగుహ్యయోగః 193

శ్లో!! అనన్యాశ్చింతయంతో మాం

యే జనాః పర్యుపాసతే |

తేషాం నిత్యాఖియుక్తానాం

యోగక్షేమం వహామ్యహమ్‌!॥॥22. తా॥ అనన్యభావంతో నన్ను చింతిస్తూ నాయందే నిష్ట కలిగి ఏ జనులు నన్ను పరిపూర్ణంగా ఉపాసిస్తారో, వారి యోగక్షేమాలని నేనే వహిస్తాను. న్లో! యేఃప్యన్య దేవతా భక్తాః

యజంతే శ్రదధ్ధయాఃన్వితాః |

లేకపి మామేవ కౌంతేయ!

యజంత్యవిధిపూర్వకమ్‌ 1 23. తా! అర్జునా! ఇతర దేవతల భక్తులు కూడా తమ దేవతలను శ్రద్ధతో ఆరాధిస్తుంటే వాళ్ళు కూడా విధానం లేకుండా నన్నే ఆరాధిస్తున్నారు.

194 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో!! అహం హి సర్వయజ్ఞానాం భోక్తా చ ప్రభురేవ చ | న తు మామభిజానంతి తత్తే నాతశ్చ్యవంతి తే ॥ 24, తా! నేనే అన్ని యజ్ఞాలకి భోక్తనీ, అధిపతిని. ఇతర దేవత లను ఆరాధించేవారు నన్ను యదార్ధంగా తెలుసుకోలేరు. అందువల్లనే వాళ్ళు (మళ్ళీ జన్మలలో) దిగజారిపోతున్నారు. శ్లో యాంతి దేవవతా దేవాన్‌ పిత్రూన్‌ యాంతి పితృవతాః | భూతాని యాంతి భూతేజ్యాః యాంతి మద్యాజినోఃపిమామ్‌!25. తా!! దేవతలని ఆరాధించేవాళ్లు దేవతలనీ, పతరులని సేవిం చేవాళ్ళు పితరులనీ, భూతాలని పూజించేవాళ్ళు భూతాలనీ, నన్ను పూజించేవాళ్ళు నన్నే చేరుకుంటారు.

రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగః 195 శ్లో! పత్రం పుష్పం ఫలం తోయం యో మే భక్త్యా ప్రయచ్చతి! తదహం భక్తుపహృతం అశ్నామి ప్రయతాత్మనః |! 26. తా! ఎవరు భక్తితో ఆకునో, పువ్వునో, ఫలాన్నో నీటినో నాకు సమర్పిస్తారో, ఆ శుద్ధమనస్కులు భక్తితో ఇచ్చిన దానిని నేను స్వీకరిస్తాను. శ్లో! యత్కరోషి యదశ్నాసి యజ్ఞ్జుహోషి దదాసి యత్‌ | యత్తపస్యసి కౌంతేయ! తత్కురుష్వ మదర్చణమ్‌ || 2/7. కా అర్జునా! నీవు వీది చేస్తావో, ఏది తింటావో, ఏది హోనుం చేస్తావో, ఏది దానం చేస్తావో, ఏ తపస్సు చేస్తావో అది నాకు అర్చించి చెయ్యి,

196 త్రీ మద్భగవద్గీత న్లో! శుభాశుభఫలై రేవం మోక్ష్యసే కర్మబంధనైః | సంన్యాసయోగ యుక్తాత్మా వచి ౧9. 28. విముక్షో మాము మైష్యసి!। తొ! ఈ [ప్రకారంగా సంన్యాసయోగంతో కూడుకొ న్నవాడై శుభాశుభ ఫలాలు కలిసిన కర్మబందనాలనుండి విడుదల పొంద్చి నీవు నన్స స్‌ చేరుకొంటావు. శ్లో! సమోంోహ్రం సర్వభూతేషు నమె ద్వేష్యోఃస్తి న ప్రియః! యే భజంతి తు మాం భక్త్యా మయి తే తేషు చాస్యహమ్‌!!29. త| న్స పాణులందరిలోను సమంగా ఉన్నానుః గటు ద్యేషింపదగినవారూ, (సేమించవలసినవారూ అంటూ లేరు? అయితే నన్ను ్యక్థిత్రి ఏర్ప సేవిస్తారో వాళ్ళు నాలో ఉంటారు. నేను వాళ్ళల్లో ఉంటా పా

రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగః 197

శ్లో! అపి చేత్సుదురాచారః

భజతే మామనన్యభాక్‌

సాధురేవ స మంతవ్యః

సమ్యగ్వ్యవసితో హి సః | 30. తా॥ ఎంతో దుర్మార్గుడైనప్పటికి నన్ను అనన్య భావంతో సేవిస్తే అతడు సరైన నిర్ణయం తీసుకొన్నవాడే. కాబట్టి సత్పురుషుడుగానే ఎంచదగినవాడు. శ్లో! క్షిప్రం భవతి ధర్మాత్మా

శశ్వచ్చాన్సిం నిగచ్భతి |

కౌంతేయ! ప్రతిజానీహి

న మే భక్తు ప్రణశ్యతి |! 3]. తొ! అర్జునా! అతడు త్వరలోనే ధర్మాళ్ముడై శాశ్వతమైన శాంతిని పొందుతాడు. నా భక్తుడు నశించడని ప్రతిజ్ఞ జెయ్యి,

198 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! మాంహి పార్థ! వ్యపాశ్రిత్య యేఃపి స్యుః పాపయోనయ; స్త్రియో వైశ్యా స్తథా శూద్రాః తేకపి యాన్తి పరాంగతిమ్‌ || 32. తా! అర్జునా! నన్ను ఆశ్రయించినవాళ్ళు పాపయోనులు కాన్సీ స్త్రీలు, వైశ్యులు, శూద్రులు కానీ వాళ్ళు కూడా ఉత్తమగతిని తప్పక పొందుతారు. శ్లో!! కిం పునర్చ్రాహ్మణాః పుణ్యాః భక్తా రాజర్ష్ణయస్తథా | అనిత్యమసుఖం లోకం "ఇమం (ప్రాప్య భజస్వ మామ్‌1133. తా! ఇక పుణ్యులైన బాహ్మణులు, భక్తులైన రాజర్జుల సంగతి చెప్పడం దేనికి? క్షణికము, దుఃఖమయమూ అయిన ఈ లోకంలో పుట్టిననీవు నన్ను సేవించు.

రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగః 1009 శ్లో! మన్మనా భవ మదృక్తః మద్యాజీ మాం నమస్కురు | ఆ ఎలి. మామేవైష్యసి యుక్ష్వైవం ఆత్మానం మత్పరాయణః।। 34. తా! నీ మనస్సును నాకు అర్చించు. నా భక్తుడివి కా. నన్ను ఆరాధించు. నాకే నమస్కరించు. ఇలా నాలో మనసు నిలిపి, నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని నన్నే వచేరుకావు. ఓం తత్సత్‌, ఇతి శ్రీమద్భగవర్గీతాసు:, ఉపనిషత్సుః బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తేం శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే, రాజవిద్యా రాజగుహ్యయోగోనామ, నవమోంధ్యాయః

ఓం శ్రీ కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ దశమోకధ్యాయః విభూతియోగః, శ్రీ భగవానువాచ : శ్లో! భూయ ఏవ మహాబాహో! శృణు మే పరమం వచః | యత్తే$కహం ప్రేయమాణాయ వక్ష్యామి హితకామ్యయా ॥| ]. తా! శ్రీభగవానుడన్నాడు : ఓ మహాబాహూ! అర్జునా! నా మాటలకు సంతోషిస్తున్న నీకు మేలు కలగాలని, నేను చెప్తున్న (శేస్టమైన ఈ మాటలు మళ్ళీ విను,

విభూతియోగః 201

శ్లో! నమే విదుః సురగణాః

(ప్రభవంన మహర్షయః |

అహమాదిర్హి దేవానాం

మహర్షీణాం చసర్వశః॥! 2. తా!॥ నా పుట్టుకని గురించి దేవతలు కానీ, మహర్షులు కానీ ఎరుగరు. దేవతలు, మహర్షులు అందరికన్నా పూర్వపు వాణ్ని నేను. శ్లో! యో మామజ మనాదిం చ

వేత్తి లోకమహేశ్వరమ్‌ |

అసంమూఢ స్స మకర్త్యేషు

సర్వపామైః ప్రముచ్యతే ॥ 3. తా! పుట్టుకా, మొదలూ లేనివాడుగానూ, లోకాలకి (ప్రభువు గానూ నన్ను తెలిసుకున్నవాడు నునుష్యులలో జ్ఞాని అయి

16 అన్ని పాపాలనుండి విముక్తి చెందుతాడు.

202 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో!! బుద్ధిర్‌జ్ఞాన మసంమోహః; క్షమా సత్యం దమశ్శమః । సుఖం దుఃఖం భవోఃభావః భయం చాభయమేవచ॥! 4. తా! తెలివీ జ్ఞానం, మోహరాహిత్యం, ఓర్పూ, సత్యం, మనో నిగ్రహము, ఇంద్రియనిగ్రహం, సుఖదుఃఖాలూ, ఉండడమూ, లేకపోవడమూ, భయాభయాలూ, (నావల్లనే కలుగుతాయి) శ్లో! అహింసా సమతా తుష్టిః తపోదానం యశోోయశ।ః | భవంతి భావా భూతానాం మత ఏవ పృథగ్విధాః | ర్‌, అణ తా! అహింస, సమత్వం, తృప్తి, తపస్సు; దానం, యశస్సు, అపయశస్సు మొదలైన వేరు వేరు భావాలు జీవుళ్ళలో నా వల్లనే కలుగుతాయి.

. విభూతియోగః 203 న క శ్లో! మహర్షయః సప్త పూర్వే చత్వారో మనవస్తథా ! మద్చావా మానసా జాతాః యేషాం లోక ఇమాః (ప్రజాః।! 6. తా॥ సృష్టిప్రారంభంలో నున్న సప్తమహర్షులు నలుగురు మనువులు నాసంకల్పంవల్ల పుట్టినవారే. వారినుండి ఈ (ప్రజలు వచ్చారు. శ్లో! ఏతాం విభూతిం యోగం చ మమ యో వేత్తి తత్త్వతః | సోఃవికంపేన యోగేన యుజ్యతే నాత్ర సంశయః || 7. తా నా యీ విభూతిని యోగాన్ని అసలు తత్త్యంలో తెలుస్తుకున్నవాడు, చలించని యోగంలో నిలిచిపోతాడు. ఇందులో సందేహం లేదు.

204 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! అహం సర్వస్య ప్రభవః మత్తః సర్వం ప్రవర్తతే | ఇతి మత్వా భజంతే మాం బుధా భావసమన్వితాః 11 రి. తా! నేను అన్నింటి పుట్టుకకీ హేతువుని, నావల్లే సమస్తమూ నడుస్తున్నది అని తెలుసుకున్న వివేకులు భక్తిపూరితులై నన్ను శేవిస్తారు. శ్లో! మచ్చిత్తా మద్గత (ప్రాణాః బోధయంతః పరస్పరమ్‌ । కథయంతశ్చ మాం నిత్యం తుష్యంతి చరమంతిచ![! 9. తా! తమ మనసులని నాలో లగ్నంచేసి, జీవితాలని నాకే అర్చించి, నన్ను గురించే పరస్పరం బోధించుకుంటూ, ఇప్పుకుంటూ, నిత్యమూ తృప్ర్తిపడతారు, ఆనందిస్తారు.

విభూతియోగః 205

శ్లో! తేషాం సతతయుకానాం

భజతాం (ప్రీతి పూర్వకమ్‌ |

దదామి బుద్ధియోగం తం

యేన మాముసయాంతి తే 110. తా అలా సతతం మనసు నాయందుంచి, ప్రీతితో సేవించే వారికి నన్ను చేరుకోవడానికి అవసరమైన జ్ఞానయోగాన్ని నేను కలుగజేస్తాను. శ్లో! తేషామే వానుకంపార్థం

అహమజ్ఞానజం తమః |

నాశయామ్యాత్మ భావస్థః

జ్‌ జ

జ్ఞానదీపేన భాస్వతా ॥ 11, తా॥ వారిని కనికరించడం కోసమే నేను వారిమనసుల్లో నిలిచి వాళ్ళ అజ్ఞాన తమస్సుని ప్రకాశించే జ్ఞానదీపంతో నశింపజేస్తాను.

206 శ్రీ మద్భగవద్గీత అర్జున ఉవాచ : శ్లో! పరంబ్రహ్మ! పరం ధామ! పవి(త్రం పరమం భవాన్‌! | పురుషం శాశ్వతం దివ్యం ఆదిదేవ! మజం విభుమ్‌ ॥ 12. తా! అర్జునుడన్నాడు : నీవు పరబ్రహ్మవి, పరంధాముడివి, పరమపవి(్రుడివి, శాశ్వతుడివి, దివ్యుడివి పరమ పురుషుడివి, ఆదిదేవుడివి, పుట్టుకలేనివాడివి. శ్లో! ఆహుస్త్వాం బుషయస్సర్వే దేవర్షిర్నారద ప్తథా । అసితో దేవలో వ్యాసః స్వయం వైవ బ్రవీషి మే | 13. తా! అని అందరు బుషులూ, దేవర్షి నారదుడూ, అలాగే అసితుడూ, దేవలుడదూ, వ్యాసుడూ అంటారు. స్వయంగా నీవుకూడా ఆ విధంగానే చెప్తున్నావు.

విభూతియోగః 207

శ్లో! సర్వమేతదృతం మన్యే

యన్మాం వదసి కేశవ |

న హి తే భగవన్‌! వ్యక్తిం

విదుర్దేవా న దానవాః! 14. తా! కేశవా! నీవు నాతో చెప్పినదంతా నిజమేనని విశ్వసిస్తు న్నాను. నీ వ్యక్తస్వరూపాన్ని దేవతలుగానీ దానవులుగానీ ఎరుగరు. శ్లో! స్వయమేవాత్మ నాఃంత్మానం

వేళ్స త్వం పురుషోత్తమ! |

భూతభావన! భూతేశ!

దేవదేవ! జగత్పతే! || 15. తా॥ భూతభావనుడా! భూతేశుడా! ఓ జగత్పతీ! పురుషోత్తమా! నిన్ను నీవే నీ చేతనే స్వయంగా ఎరుగుదువు.

208 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! వక్తుమర్హ స్యశేషేణ దివ్యాహ్యాత్మ విభూతయః | యాఖి ర్విభూతిభిర్లోకాన్‌ ఇమాంస్త్వం వ్యాప్యతిస్టసి 1[]16. తాః ఏయే విభూతులతో నీవు ఈ లోకముంతటా వ్యాపించి వున్నావో, ఆ దివ్యమైన విభూతులను అశేషంగా చెప్పడానికి (నీవే తగినవాడీవి, శ్లో! కథం విద్యామహం యోగిన్‌! త్వాం సదా పరిచింతయన్‌ । కేషు కేషు చ భావేషు చింత్యోఃసి భగవన్‌! మయా॥117. తా! ఓ యోగీ! సదా ధ్యానిస్తూ నేను నిన్ను ఎలా తెలుసు కోగలను? భగవంతుడా! ఏయే రూపాలతో నిన్ను ధ్యానించ వచ్చును?

విభూతియోగః 209 శ్లో! విస్తరేణాత్మనో యోగం విభూతిం చ జనార్దన! | భూయః కథయ తృప్తిరి శృణ్వతో నాస్తి మేఃకమృతమ్‌ |118. తా! జనార్దనా! నీ యోగాన్నివిభూతిని విస్తారంగా ఇంకాచెప్పు. అమృతతుల్యమైన నీ మాటలు ఎంతవిన్నా నాకు తృప్తి తీరదు. శ్రీభగవానువాచ : శ్లో!! హంత! తే కథయిష్యామి దివ్యాహ్యాత్మ విభూతయః | (ప్రాధాన్యతః కురు/్రేష్ట! నాస్త్యంతో విస్తరస్య మే ॥ 19. తా॥ శ్రీభగవానుడన్నాడు: అర్జునా! నా దివ్య నిభూతుల లో ముఖ్యమైనవాటిని ఇపుడు నీకు చెబుతాను. 'నా విస్తారా నికి అంతు అంటూ లేదు.

210 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! అహమాత్మా గుడాకేశ! సర్వభూతాశయస్థితః | అహమాదిశ్చ మధ్యం చ భూతానామంత ఏవచ ॥ 20. తా! గుడాకేశా! నేను అన్నిప్రాణుల హృదయాలలో ఉంటా ను. ప్రాణుల ఆది మధ్యాంతాలు (సృష్టి స్థితి లయాలు) నేనే, శ్లో! ఆదిత్యానామహం విష్ణుః జ్యోతిషాం రవి రంశుమాన్‌ । మరీచి ర్మరుతామస్మి నక్షత్రాణామహం శశీ | 21. తా॥॥ నేను ఆదిత్యులలో విస్టువుని వెలిగించే వాటిలో కిరణా లు కలిగిన సూర్యుణ్ని, మరుత్తులలో మరీచిని, నక్షత్రాలలో చంద్రుణ్ని.

విభూతియోగః 211

శ్లో! వేదానాం సామవేదోఃస్మి

దేవానామస్మి వాసవః !

ఇంద్రియాణాం మనశ్చాస్మి

భూతానామస్మి చేతనా ॥ 22. తా॥ నేను వేదాలలో సామవేదాన్ని దేవతలలో ఇంద్రుణ్ణి, ఇంద్రియాలలో మనస్సుని, ప్రాణులలో చేతనత్వాన్ని, శ్లో! రుద్రాజాం శంకరశ్చాస్మి

విత్తేశో యక్షరక్షసామ్‌ !

వసూనాం పావకశ్చాస్మి

మేరుః శిఖరిణా మహమ్‌ || 23. కా! నేను రుద్రులలో శంకరుణ్ణి, యక్షరాక్షసుల్లో కుబేరుణ్ణి. వసువులలో పావకుణ్ణి. పర్వతాలలో మేరువుని.

212 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! పురోధసాం చ ముఖ్యం మాం విద్ధి పార్ట! బృహస్పతిమ్‌ । థధలథ సేనానీనామహం స్కందః సరసామస్మి సాగరః || 24, తా॥। అర్జునా! నేను పురోహితులలో (శ్రేస్టుడైన బృహస్పతిని. సేనానాయకులలో కుమారస్వామిని, సరస్సులలో సాగరాన్ని అని తెలుసుకో. శ్లో! మహర్షీణాం భృగురహం గిరామస్మ్యేక మక్షరమ్‌ । యజ్ఞానాం జపయజ్ఞోఃస్మి లా ఇ స్థావరాణాం హిమాలయ: |! 25. తా॥ మహర్షులలో నేను భృగువుని. శబ్దాలలో ఏకాక్షరమైన శంకారాన్ని. యజ్ఞాలలో జపయజ్ఞాన్ని స్థావరాలలో హ్‌మా లయాన్ని,

విభూతియోగః 213

శ్లో! అశ్వత్థ స్సర్వవృక్షాణాం

దేవర్డీణాం చ నారదః |

గంధర్వ్యాణాం చిత్రరథః

సిద్ధానాం కపిలో మునిః !॥! 26. తా! నేను వృక్షాలలో రావిచెట్టుని. దేవర్దులలో నారుదుణ్ణి. గంధర్వులలో చిత్రరథుణ్ణి. సిద్ధలలో కపిలమునిని. శ్లో! ఉచ్చైః శవసమశ్వానాం

విద్ధి మామమృతోద్భృవమ్‌ ।

ఐరావతం గజేంద్రాణాం

నరాణాం చ నరాధిపమ్‌ | 2/. తా! నేను గుళ్టాలలో అమృతంతో పుట్టిన ఉచ్చైశ్రవాన్ని. ఏనుగుల్లో ఐరావతాన్ని. మనుష్యులలో రాజాని,

214 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో!!! ఆయుధానా మహం వజం ధేనూనామస్మి కామధుక్‌ |! ప్రజనశ్చాస్మి కందర్పః సర్పాణామస్మి వాసుకిః | 28, తా॥ నేను ఆయుధాలలో వజ్రాన్ని. గోవులలో కామధేనువుని. పుట్టించేవాళ్ళలో మన్మధుణ్ణీ. సర్బాలలో వాసుకిని. శ్లో! అనంతశ్చాస్మి నాగానాం వరుణో యాదసామహమ్‌ । పితూణామర్యమా చాస్మి యమసృృంయమతామహమ్‌।129,. తా! నేను నాగులలో అనంతుణ్ణి, జలచరాలలో పరుణుణ్ణి, పితరులలో అర్యముణ్ణి. సంయమవంతుల్లో నిగ్రహాన్ని.

విభూతియోగః 25

శ్లో! ప్రహ్లాదశ్చాస్మి దైత్యానాం

కాలః కలయతామహమ్‌ |!

మృగాణాం చ మృగేంద్రోఃోహం

వైనతేయశ్చ పక్షిణామ్‌ 1 30. తా నేను దైత్యులలో ప్రహ్లాదుణ్ని లెక్కలు కట్టేవాళ్ళల్లో కాలాన్ని మృగాలలో మృగేంద్రుణ్ని, పక్షులలో గరుడుడిని. శ్లో! పవనః పవతామస్మి

రామః శస్త్రృ్రభృతామహమ్‌ |

రుషాణాం మకరశ్చాస్మి

(స్రోతసామస్మి జాహ్నవీ | 31. తా! పావనంచేసే వారిలో వాయువుని, శస్త్రధారుల్లో రాముణ్ణి. జలచరాలలో మొసలిని, నదులలో గంగని నేను.

216 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో। సర్గాణామాదిరంతశ్చ మధ్యం వైవాహ మర్జున! | అధ్యాత్మవిద్యా విద్యానాం వాదః ప్రవదతా మహమ్‌ || 32 తా! అర్జునా! సృష్టులన్నింటిలో ఆదిమధ్యాంతాలు నేనే. విద్యలలో అధ్యాత్మ విద్యని. వాదించే వాళ్ళల్లో వాదాన్నీ నేనే. శ్లో! అక్షరాణా మకారోఃస్మి ద్వంద్వ స్పామాసికస్య చ! అహమేవాక్షయః కాలః ధాతాఃహం విశ్వతో ముఖః!! 33. తా! నేను అక్షరాలలో అకారాన్ని సమాసాలలో ద్వంద్ష్‌ సమాసాన్ని. నాశనంలేని కాలాన్ని సర్వతోముఖంగా ఉండే ఈశ్వరుణ్ణి,

విభూతియోగః 217

శ్లో! మృత్యుస్సర్వ హరశ్చాహం

ఉదృృవశ్చ భవిష్యతామ్‌ |

కీర్తి! శ్రీర్వాక్స నారీణాం

స్కృతిర్మేధా ధృతిః క్షమా |! 34. తా నేను సర్వాన్నీ హరించే మృత్యువుని భవిష్యత్తులో ఉదయించబోయేవారి పుట్టుకని. స్త్రీలలో కీర్తి శ్రీః వాక్కు: స్మృతి, మేధా: ధృతి, క్ష్రమాగుణాలు కూడా నేనే. శ్లో! బృహత్సామ తథా సామ్నాం

గాయత్రీ ఛందసా మహమ్‌ ।

మాసానాం మార్గశీర్లో 5హం౦

బుతూనాం కుసుమాకరః 1 35. తా! అలాగే నేను సామాలలో బృహత్సామాన్ని. ఛందస్సు లలో గాయత్రిని. మాసాలలో మార్గశీర్ణాన్ని బుతువులలో

17 వసంత బుతువుని.

216 శ్రీ మద్భగవద్గీత

శ్లో! ద్యూతం ఛలయతామస్మి తేజ స్తేజస్వినా మహమ్‌ ! జయోఃస్మి వ్యవసాయో:స్మి సత్త్వం సత్త్వవతామహమ్‌!! 36.

తా॥| నేను మోసాలలో జూదాన్ని తేజోవంతులలో తేజాన్ని!

జయాన్ని ప్రయత్నాన్ని సాత్త్వికులలో సత్త్వాన్ని.

శ్లో! వృష్టీనాం వాసుదేవోఃస్మి పాండవానాం ధనంజయః ! మునీనామప్యహం వ్యాసః కవీనాముశనా కవిః ॥ 3.

తా॥ నేను వృష్టి వంశస్థులలో వాసుదేవుణ్ణిః పాండవుల్లో

అర్జునుణ్ని. మునులలో వ్యాసుణ్ని కవులలో శుకొ

చార్యుణ్ని

విభూతియోగః 229

శ్లో! దండో దమయతా మస్మి

నీతిరస్మి జిగీషతామ్‌ !

మౌనం వెైవాస్మి గుహ్యానాం

జానం జానవతా మహమ్‌ !! 3౦.

కా శా తా శాసకులలోని దండమూ: జయం కోరే వాళ్ళలోని నీత, రహస్యాలలోని మొనమూం, జ్ఞానులలోని జ్ఞానమూ నేనే. శ్లో! యచ్చాపి సర్వభూతానాం

వీజం తదహమర్దున! |

న తదప్తి వినా యత్సాగత్‌

మయాభూతం చరాచరమ్‌!! 39. తా! అర్జునా! అన్ని ప్రాణులయొక్క మూలకారణం నేను. చరాచర ప్రపంచంలో నేను లేనిదంటూ ఏదీ లేదు.

220 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! నాంతోఃస్తి మమ దివ్యానాం విభూతీనాం పరంతప! | ఏషతూద్దేశతః (ప్రోక్తః విభూతేర్విస్తరో మయా ॥ 40. తా॥ అర్జునా! నా దివ్యమైన విబూతులకి అంతులేదు. నా విభూతుల విస్తారాన్ని క్లుప్తంగానే చెప్పాను. శ్లో! యద్యద్విభూతి మత్సత్త్వం శ్రీ మదూర్జిత మేవవా । తత్తదేవావగచ్చ త్వం మమ తేజోఃంంశ సంభవమ్‌ 114]. తా॥ విశిష్టమైన గుణమూ, శోభా, శక్తీ కలిగినది ఏది ఉన్నదో, ఆ ప్రతిదీ నా తేజంలోని అంశంనుండి పుట్టినదే అని తెలుసుకో.

విభూతియోగః 221 శ్లో।। అథవా బహునైతేన కిం జ్ఞాతేన తవార్డున! | విష్టభ్యాహ మిదం కృత్స్నం ఏకాంశేన స్థితో జగత్‌ 1 42. తా! అర్జునా! ఇన్నిమాటలు దేనికి? ఈ యావత్తు జగత్తుని నేను ఒక అంశతో భరించి నిలిచివున్నాను. ఓం తత్పత్‌, ఇతి శ్రీమదృగవద్గీతాసు, ఉపనిషత్సు: బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే, శ్రీకృష్ణార్జున దశమో5కధ్యాయః

ఓం శ్రీ, కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ ఏకాదశోంధ్యాయః విశ్వరూపసందర ఎనయోగః అర్జున ఉవాచ : శ్లో! మదనుగ్రహయ పరమం గుహ్యమధ్యాత్మ సంజ్ఞితమ్‌ ! హ్‌ యత్త్వయోక్తం వచస్తేన మోహోఃయం విగతో మమ 11. తా అర్జునుడన్నాడు : నామీది అనుగ్రహంతో నీవు ఇెప్పెన పరను రహస్యమైన అధ్యాత్మజ్ఞానంవల్ల నాభ్రాంతి తొలగిపోయింది.

విశ్వరూపసందర్థ్శనయోగః 223

శ్లో! భవాప్యయౌ హి భూతానాం

(శ్రుతౌ విస్తరశో మయా |

త్వత్తః కమలపటత్రాక్ష!

మాహాత్మ్యమపి చావ్యయమ్‌!!2. తా! కృష్ణా! జీవుల జననమరణాలని గురించీ, అవ్యయమైన నీ మహాత్మ్యాన్ని గురించీ నీ ద్వారా విస్తారంగా విన్నాను. న్లో! ఏవమేత ద్యథా55ళ్ణ త్వం

ఆత్మానం పరమేశ్వర! |

(దష్టుమిచ్చ్బామి తే రూపం

ఐశ్వరం పురుషోత్తమ! || ఏ. తా! పరమేశ్వరా! నిన్ను గురించి నీవు చెప్పింది పూర్తిగా నిజం. పురుషోత్తమా! గొప్పదైన నీ రూపాన్ని చూడగోరు తున్నాను.

224 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! మన్యసే యది తచ్చక్యం మయా దస్టుమితి (ప్రభో! | యోగేశ్వర! తతో మేత్వం దర్శయాత్మాన మవ్యయమ్‌!!4. తా॥! ప్రభూ! నావల్ల చూడడానికి శక్యమౌతుందని తలిస్తే ఓ యోగేశ్వరా! నాకు నీ అవ్యయమైన రూపాన్ని చూపెట్టు. శ్రీ భగవానువాచ ;: శ్లో!!! పశ్య మే పార్థ! రూపాణి శతశోంథ సహస్రశః | నానావిధాని దివ్యాని నానావర్ణాకృతీని చ || ర్‌, ణ తా! శ్రీభగవానుడన్నాడు: అర్జునా! అనేకవిధాలుగా దివ్యం గాః వివిధ వర్ణాలతో: ఆకారాలతో, వందలూ వేలుగా విలసిల్లే నా రూపాలని చూడు.

విశ్వరూపసందర్శనయోగః 225 శ్లో! పశ్యాదిత్యాన్‌ వసూన్‌ రుద్రాన్‌ అశ్వినా మరుత స్తథా | బహూ న్యదృష్టపూర్వాణి పశ్యాశ్చర్యాణి భారత! ॥ ర్‌. తా! అర్జునా! ఆధిత్యుల్నీ. వసువుల్నీ రుద్రుల్నీ అశ్విను లనీ, మరుత్తుల్నీ అలాగే ఇదివరకు ఎన్నడూ కనీవినీ ఎరుగని అనేకాద్భుతాలనూ చూడు. న్లో! ఇమైకస్థం జగత్కృత్స్నం . పశ్యాద్య సచరాచరమ్‌ | మమ దేహే గుడాకేశ! యచ్చాన్య ద్ధృష్టుమిచృసి 11 7. తా! గుడాకేశుడా! చరాచరప్రపంచం యావత్తూ: ఇంకా ఏమేమి చూడగోరతావో, వాటిని కూడా ఇక్కడ నా దేహంలో ఒకేచోట చూడు.

226 శ్రీ మదృగవద్గీత శ్లో! నతు మాం శక్యసే (ద్రష్టుం అనేనైవ స్వచక్షుషా | దివ్యం దదామి తే చక్షుః పశ్యమే యోగమైశ్వరమ్‌ ॥ 8. తా॥ నీ ఈ కళ్ళతో నన్ను చూడలేవు. నీకు దివ్యదృష్టిని ఇస్తాను. నా యోగసంపదను పరికించు. సంజయ ఉవాచ : శ్లో!!! ఏవముక్త్వా తతో రాజన్‌! మహాయోగేశ్వరో హరిః | దర్శయామాస పార్థాయ పరమం రూపమైశ్వరమ్‌ 11 9, తా! సంజయుడన్నాడు: ఓ ధృతరాష్ట్ర మహారాజా! మహా యోగేశ్వరుడైన హరి ఇలా చెప్పి అర్జునుడికి పరమమైన మహిమాన్వితమైన రూపాన్ని చూపాడు.

విశ్వరూపసందర్శ్గనయోగః 227

శ్లో! అనేక వక్త్సనయనం

అనేకాద్చుత దర్శనమ్‌ |

అనేక దివ్యాభరణం

దివ్యానేకోద్యతాయుధమ్‌ !| 10. తా॥ కృష్ణుడు అనేక ముఖాలూ, నేత్రాలూ, అనేక అద్భుత దర్శనాలూ, అనేక దివ్యాభరణాలూ, పైకి ఎత్తబడి యున్న అనేక దివ్యాయుధాలూ కలిగిన - (విశ్వరూపం చూపాడు) శ్లో! దివ్యమాల్యాంబరధరం

దివ్యగంధానులేపనమ్‌ !

సర్వాశ్చర్యమయందేవం

అనంతం విశ్వతోముఖమ్‌! 11. తా! దివ్యమైన పూలమాలలూవస్తాాలూ ధరించి దివ్యమైన గంధాల అనులేపనం కలిగి, ఆశ్చర్యమయమైన, అనంతమైన; విశ్వతోముఖమైన, ప్రకాశించే (విశ్వరూపం చూపాడు)

228 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో।। దివిసూర్య సహ(్రస్య

భ వేద్యుగపదుత్టితా |

యది భాస్సదృశీ సా స్యాత్‌

భాస స్తస్య మహాత్మనః 11 12, తాః! ఆకాశంలో ఒక్కసారిగా వేయి సూర్యులు ఉదయిస్తే ఏర్పడే కాంతి ఆ మహాత్ముని తేజస్సుకు సాటిరాగలదు. శ్లో!! తత్రైకస్థం జగత్కృత్స్నం

(ప్రవిభక్త మనేకధా ।

అపశ్యద్దేవ దేవస్య

శరీరే పాండవ స్తదా ॥ 13, తా॥! అర్జునుడు అప్పుడు అనేక విభజనలతో కూడివున్న యావత్తు జగత్తునీ ఆ దేవదేవుని శరీరంలో ఇఒళకేచోట చూశాడు.

విశ్వరూపసందర్శనయోగః 229 శ్లో! తత సృ విస్మయావిష్టః హృష్టరోమా ధనంజయః | ప్రణమ్య శిరసా దేవం కృతాంజలి రభాషత !| ]4. తా॥ దానితో విషయంలో మునిగి, గగుర్పాటు పొందిన అర్జునుడు ఆ దేవునికి శిరస్సు వంచి నమస్కరించి అంజలి ఘుటించి ఇలా అన్నాడు. అర్జున ఉవాచ : శ్లో11పశ్యామి దేవాంస్తవదేవ! దేహే సర్వాం స్తథా భూతవిశేష సంఘాన్‌ 1 బ్రహ్మాణ మీశం కమలాసనస్థం బుషీంశ్చ సర్వానురగాంశ్చదివ్యాన్‌।॥! 15.

230 శ్రీ మద్భగవద్గీత తా! అర్జునుడన్నాడు : దేవా! నీ దేహంలో బేవతలందర్నీ అన్ని ప్రాణుల సముదాయాలనీ, పద్మాసనంలో ఉన్న శక్తి మంతుడైన బ్రహ్మదేవుజ్ణీ, బుషులందర్న్సీ దివ్యమయిన సర్పాలనీ చూస్తున్నాను. శ్లో!! అనేక బాహూదర వక్త్ర నేత్రం పశ్యామిత్వాం సర్వతోఃనంతరూపమ్‌! నాంతంనమధ్యంన పునస్తవాదిం పశ్యామి విశ్వేశ్వర! విశ్వరూప! || 16. తా అనేక బాహువులు ఉదరాలు ముఖాలు, నేత్రాలతో కూడిన నీ అనంత రూపాన్ని సర్వత్ర చూస్తున్నాను. ఓ విశ్వరూపా! విశ్వనాథా! నీ ఆది మధ్యాంతాలే నాకు కనబడటం లేదు. శ్లో!!1కిరీటినం గదినం చక్రిణం చ తేజో రాశిం సర్వతో దీప్తిమంతమ్‌ | పశ్యామిత్వాం దుర్నిరీక్ష్యం సమంతాత్‌ దీప్తానలార్క ద్యుతిమప్రమేయమ్‌॥]7

విశ్వరూపసందర్థనయోగః 231 తా! గదాచక కిరీటాలతో తేజః పుంజంగా ్రకాశిస్తున్నావు. నీకు పరిమాణం అంటూలేదు. ్రజ్వరిల్లే అగ్నిజ్యాలలలాగా, సూర్యుని కాంతిలాగా అంతటా దీపిస్తున్న నిన్ను చూడ శక్యం కాదు. శ్లో! త్వమక్షరం పరమం వేదితవ్యం

త్వమస్య విశ్వస్య పరంనిధానమ్‌ | త్వమవ్యయః శాశ్వత ధర్మగోప్తా సనాతనస్త్వ్యం పురుషో మతో మే[118. తా! నీవు నాశరహితుడివి. అన్నింటికన్న అధికుడివి. తెలుసు కోబడవలసిన వాడివి. (్రపంచనిధివి. శాశ్వతమైన వర్మ రక్షకుడిని. సనాతన పురుషుడివి నీవేనని నా నమ్మకం. శ్లో|| అనాదిమధ్యాంత మనంత వీర్యం అనంతబాహుం శశిసూర్య నేత్రమ్‌! పశ్యామి త్వాం దీప్తహుతాశ వక్త్రం స్వతేజసా విశ్వమిదం తపంతమ్‌ 1119.

232 త్రీ మద్భగవద్గీత

తా॥ ఆదిమధ్యాంతాలు లేక అమితమైన శక్తితో, అనంతమైన

బాహువులతో, సూర్యచంద్రులే నేత్రాలుగా మండుతూన్న

అగ్నివలె ప్రకాశించే ముఖంతో ఈ విశ్వాన్ని తపింపచేస్తున్న

నిన్ను చూస్తున్నాను.

శ్లో|[ద్యావాపృథివ్యో రిదమంతరం హి వ్యాప్తం త్వయొకేన దిశశ్చ సర్వాః | దృష్ట్వాఃంద్చుతం రూప ముగ్రం తవేదం లోకత్రయం ప్రవ్యథితం మహాత్మన్‌!|20.

తా॥॥ మహాత్మా! దివినుండి భువివరకు మధ్యలో ఉన్న

(బ్రహ్మాండం యావత్తూ, అన్ని దిక్కులా నీవే వ్యాపించి

వున్నావు. నీ ఈ అద్బుతమైన ఉగ్రరూపం చూచి, మూడు

లోకాలూ తపిస్తున్నాయి..

శ్లో|| అమీ హి త్వాం సురసంఘా విశంతి కేచిద్బీతాః ప్రాంజలయో గృణంతి | స్వస్తీత్యుక్త్వా మహర్షి సిద్ధసంఘాః స్తువంతి త్వాం స్తుతిఖిః పుష్కలాఖిః!12].

విశ్వరూపసందర్శ్గనయోగః 233 తా॥ ఈ దేవసంఘాలు నీలోకి ప్రవేశిస్తున్నాయి. కొందరు భయంతో అంజలి ఘటిస్తున్నారు. మహర్షి సిద్ధ సంఘాలు స్వస్తి వాచకాలు పలుకుతూ అనేకమైన స్తోత్రాలతో నిన్ను పొగడుతున్నారు. శ్లో! రుద్రాదిత్యా వసవో యే చ సాధ్యాః

విశ్వేఃశ్వినా మరుతశ్చోష్మపాశ్చ ! గంధర్య్యయక్షా సురసిద్ధ సంఘాః వీక్షంతే త్వాం విస్మితాక్రైవ సర్వే!!22. తా! రుద్రులు, ఆదిత్యులు, వసువులు, సాధ్యులు, ' విశ్వే దేవతలు, అశ్వినులు, మరుత్తులు, పితరులు, గంధర్వ యక్ష అసుర సిద్ధ సంఘాలన్నీ విస్మితులై నిన్ను చూస్తున్నారు. శ్లో[రూపం మహత్తే బహువక్త్రనేత్రం మహాబాహో!బహుబాహూరుపాదమ్‌ ! బహూదరం బహుదంష్ట్రాకరాళం 18 దృష్ట్వాలోకాఃప్రవ్యథితా స్తథాఃహమ్‌!!23.

234 శ్రీ మద్భగవద్గీత తా।! ఓ మహాబాహూ! అనేకమైన ముఖాలతో నేత్రాలతో, బాహువులతో, ఊరువులతో, ఉదరాలతో, భయంకరమైన కోరలతో, ఉన్న నీ మహద్రూపాన్ని చూచి లోకాలు తల్లడిల్లు తున్నాయి, నేను కూడాను. శ్లో!! నభః స్పృశం దీస్తమనేక వర్ణం వ్యాత్తాననం దీప్తవిశాల నేత్రమ్‌ । దృష్ట్వా హిత్వాం ప్రవ్యథితాంతరాత్మా ధృతిం న విందామి శమం చ విష్ణో! 1124. తా! ఓ విష్టా! ఆకాశన్నంటుతూ, పలురంగుల (రూపా) లతో ప్రకాశిస్తూ తెరుచుకొనివున్న నోటితో, 'పప్రజ్వలిస్తున్న విశాల నేత్రాలతో ఉన్న నిన్ను చూచి హృదయం భయపజు తోంది. ధైర్యంగాని, శాంతిగాని చిక్కటం లేదు. శ్లో! దంష్ద్ట్రా కరాళాని చ తే ముఖాని దృష్ట్వైవ కాలానలసన్నిభాని | దిశో న జానే న లభే చే శర్మ (ప్రసీద దేవేశ! జగన్నివాస! | 26.

విశ్వరూపసందర్శనయోగః 235 తా ఓ దేవేశ! జగన్నాథా! భయంకరమైన కోరలతో ప్రళయకాలాగ్నుల లాగా ఉన్న నీనోళ్లు చూచి దిక్కులు తోచటం లేదు. స్థిమితం లేకుండా ఉన్నాను. శ్లో! అమీ చ తాం ధృతరాష్ట్రస్య పు(త్రాః

సర్వే సహైవావని పాలసంఘైః | భీష్మో ద్రోణః సూతపుత్రస్తథాంసౌ సహాస్మదీయై రపి యోధముక్ష్యైః!126. తా! రాజసమూహాలతో సహా ఈ ధృతరాష్ట్ర కుమారులూ ఫీష్మ, ద్రోణ, కర్టులూ, మా పక్షంలోని యోధులతో సహా, అందరూ నీలో ప్రవేశిస్తున్నారు. శ్లో|వక్తాణి తే త్వరమాణా విశంతి దంష్ట్రాకరాలాని భయానకాని కేచిది నలగ్నా దశనాంతరేషు సందృశ్యంతే చూర్చితై రుత్తమాంగైః!12/7.

236 త్రీ మద్భగవద్గీత తా! కోరలతో భయంకరంగా ఉన్న నీ నోళ్ళలోకి త్వరపడు తూ వారు ప్రవేశిస్తున్నారు. కొందరు నీ పళ్ళ సందుల్లో ఇరుక్కుని చూర్ణము అయిపోయిన తలలతో కనబడుతున్నారు. శ్లో! యథా నదీనాం బహవోంంబువేగాః సము[ద్రమేవాఖిముఖా (ద్రవంతి | తథా తవామీ నరలోక వీరాః విశంతి వక్తాణ్యభి విజ్వలంతి ॥1 268. తా॥ నదులయొక్క పలునీటిప్రవాహాలు వేగంగా ప్రవహిస్తూ సముద్రానికి అభిముఖంగా ఎలా పరుగెట్టుతాయో అలాగే నరలోకవీరు అందరూ ్రజ్వలిస్తున్న నీ నోళ్ళలోకి ప్రవేశి స్తున్నారు. శ్లో! యథా ప్రదీప్తం జ్వలనం పతంగాః విశంతి నాశాయ సమృద్ధవేగాః | తథైవ నాశాయ విశంతి లోకాః తవాపి వక్తాణి సమృద్ధవేగాః 1129.

విశ్వరూపసందర్శనయోగః 237 తా! నశించడానికి మిడతలు ఎలా త్వరపడుతూ ప్రజ్వలిం చే మంటలలోకి ప్రవేశిస్తాయో అలాగే ఈ ప్రాణులు ఆతి వేగంతో నాశంకోసమే నీ నోళ్ళలోకి ప్రవేశిస్తున్నారు. శ్లో! లేలిహ్యాసే గసమానస్సమంతాత్‌

లోకాన్‌ సమగ్రాన్‌ వదనైర్ద్వ్యలద్భిః !

తేజోఖిరాపూర్య జగత్సమ[గ్రం

భాసస్తవోగ్రాః ప్రతపంతి విష్ణో! 130. తా మండుతూన్న నీ నోళ్ళతో ప్రాణులందర్నీ అన్ని ప్రక్కల నుంచి మింగుతూ చప్పరిస్తున్నావు. ఓ విష్ణూ! ఉగ్రమైన నీ కాంతులు జగత్తును జేజస్సుతో నింపి 'తపింపజేస్తున్నాయి. శ్లో, ఆఖ్యాహిమేకో భవాను(గ్రరూపః

నమోఃస్తుతే దేవవర! ప్రసీద |

విజ్ఞాతు మిచ్చామి భవంత మాద్యం

న హి ప్రజానామి తవ ప్రవృత్తిమ్‌ 113].

238 శ్రీ మద్భగవద్గీత

తా! ఉగ్రరూపియొన నీ వెవ్వరో నాకు చెప్పు. దేవదేవా!

నీకు నమస్కారం. ప్రసన్నుడివికా. ఆదిపురుషుడవైన నీ

వెవ్యరో తెలుసుకోగోరుతున్నాను. నీ వృత్తాంతం యేమో నే

నెరుగను.

శ్రీ భగవానువాచ :

శ్లో![కాలోఃస్మి లోకక్షయకృత్‌ ప్రవృద్ధః లోకాన్‌ సమాహర్తు మిహ్రవృత్తః | బుతేఃపిత్వాంన భవిష్యంతి సర్వే యేఃవస్థితాః ప్రత్యనీకేషు యోధాః1132

తా॥ శ్రీభగవానుడన్నాడు : లోకక్షయం చెయ్యడానికి

విజృంభించిన కాలస్వరూపుజ్ణి నేను. ఇప్పుడు లోకాలని

సంహరించడానికి పూనుకున్నాను. ఈ శత్రుమైన్యాలలోని

యోధులెవ్వరూ నీవు యుద్ధం చెయ్యకపోయినా ఇక బతకరు.

శ్లో|| తస్మాత్త్యముత్తిష్ట యశో లభస్వ జిత్వాశత్రూన్‌ భుంక్ష్యరాజ్యం సమృద్ధమ్‌!

విశ్వరూపసందర్శనయోగః 239 మయొొవైతే నిహతాః పూర్వమేవ నిమిత్త మాత్రం భవ సవ్యసాచిన్‌!!!33.

తా! అందుచేత నీవు లే. కీర్తిని సంపాదించుకో. శత్రువులను సంహరించి సమృద్ధమైన రాజ్యాన్ని అనుభవించు. వీళ్ళు నా చేత ముందే చంహుడ్డారు. సవ్యసాచీ! నీవు నిమిత్త మాత్రుడివి నా. శ్లో! ద్రోణం చ భీష్మం చ జయ(ద్రథం చ కర్ణం తథాకన్యానపి యోధవీరాన్‌ | మయా హతాంస్త్యం జహి మావ్యథిష్టాః యుధ్యస్వ జేతాసి రణే సపత్నాన్‌ |! 34. తా నాచేత చంపబడిన దోణుణ్నీ, భీష్ముబ్నీ పఫైంధవుడినీ, కర్టుడినీ అలాగే ఇతర వీరుల్నీ నీవు చంపు. విచారించకు, యుద్ధం చెయ్యి. శత్రువులను యుద్ధంలో జయిస్తావు.

240 త్రీ మద్భగవద్గీత

సంజయ ఉవాచ :

శ్లో! ఏతచ్చుత్వా వచనం కేశవస్య కృతాంజలి ర్వేపమానః కిరీటీ ! నమస్కృత్వా భూయ ఏవాహ కృష్ణం సగద్గదం భీత భీతః ప్రణమ్య || 35.

తా॥। సంజయుడన్నాడు : కేశవుని ఈ పలుకులు విని

అర్జునుడు వణుకుతూ చేతులు జోడించి నమస్కరించి

భయపడుతూ గద్దద స్వరంతో కృష్ణునితో తిరిగి పలికినాడు.

అర్జున ఉవాచ :

శ్లో!!స్థానే హృషీకేశ! తవ ప్రకీర్త్యా జగత్ప్రహృష్యు త్యనురజ్యతే చ! రక్షాంసి భీతాని దిశో ద్రవంతి సర్వే నమస్యంతి చ సిద్ధసంఘాః[136.

విశ్వరూససందర్శనయోగః 241 తా! అర్జునుడన్నాడు : హృషీకేశా! నీవు చెప్పింది యుక్త మైనమాట. జగత్తు నిన్ను కీర్తించడం చేత ఆనందమూ, అనురాగమూ పొందుతోంది. రాక్షసులు భయపడి నలుదిక్కు లకి పారిపోతున్నారు. సిద్ధ సంఘాలన్నీ నమస్కరిస్తున్నాయి. శ్లో! కస్మాచ్చ తే న నమేరన్‌ మహాత్మన్‌!

గరీయసీ బబహ్మణోఃప్యాదికర్తే) !

అనంత! దేవేశ! జగన్నివాస!

త్వమక్షరం సదసత్తత్చరం యత్‌!!3/. తా॥] మహాత్మా! అందరికన్నా గొప్పవాడివీ, (బ్రహ్మదేవుడికి కూడా జన్మకారణమైనవాడివీ నీవే. వారు నీకు నమస్కరించ కుండా ఎలావుండగలరు? అనంతా! దేవేశా! జగత్తుకి నివాస మైనవాడా! సత్తుకి అసత్తుకి అతీతమైన అక్షరస్వరూపుడివి నీవు. శ్లో! త్వమాదిదేవః పురుషః పురాణః

త్వమస్య విశ్వస్య పరం నిధానమ్‌ |!

242 శ్రీ మద్భగవద్గీత వేత్తాఃసి వేద్యం చపరం చ ధామ త్వయాతతం విశ్వమనంతరూప!!138. తా! నీవు ఆదిదేవుడివి. పురాణపురుషుడివి. ఈ (ప్రపంచా నికి పరమనిధివి. వేద్యుడివి. వేత్తవి కూడా నీవే. పరమమైన ధామం నీవు. అనంతరూపుడవైన నీచేత ఈ సమస్తమూ వ్యాపింపబడి వున్నది. శ్లో|[వాయుర్యమోకగ్ని ర్వరుణ శృశాంకః ప్రజాపతిస్త్వం (ప్రపితామహశ్చ | నమో నమస్తేకస్తు సహట(స్రకృత్వః పునశ్చభూయోఃపి నమోనమస్తే 139. తా॥! వాయువూ, యముడూ, అగ్నీ వరుణుడూ, శశాంకు డూ, (కశ్యపాది ప్రజాపతీ అన్నీ నీవే. సృష్టిక్తర్తకి తండ్రివి, నమస్కారం. నీకు వేయి నమస్కారాలు. తిరిగి మళ్ళీ మళ్ళీ నీకు నమస్సులు.

విశ్వరూపసందర్శనయోగః 243 ం 2 చ ఆ బక్‌ శ్లో! నమః పురస్తాదథ పృష్టతస్తే నమోస్తు తే సర్వత ఏవ సర్వ ! అనంత వీర్యామిత విక్రమస్త్వం సర్వం సమాస్నోషి తతోఃసి సర్వః!140. తా॥। నీకు ముందునుండి నమస్కారం. వెనుకనుండి నమ స్కారం. అన్నీ అయిన నీకు అన్ని వైపులనుండి నమస్కారం. అనంతవీర్యా! నీవు అమిత విక్రముడివి. సర్వత్ర నిండి వున్నావు. నీవే సర్వమూ. శ్లో!సఖేతి మత్వా ప్రసభం యదుక్తం హే కృష్ణ] హే యాదవ! హే సఖేతి | అజానతా మహిమానం తవేదం మయా ప్రమాదాత్‌ ప్రణయేన వాపి!141. తా! నీ ఈ మహిమని ఎరుగని అజ్ఞానంలో స్నేహితుడిని అనుకుంటూ ఓ కృష్ణా! ఓ యాదవా, ఓ స్నేహితుడా అని

244 శ్రీ మద్భగవద్గీత అజ్ఞానంతో గాని, (ఢేమతో గాని, నిన్ను తక్కువ చేస్తూ పలికాను. (అది క్షమించు) శ్లో [యచ్చాపహాసార్ధ మసత్కృతో:సి విహార శయ్యాసన భోజననేషు ! ఏకోఃథవాప్యచ్యుత తత్సమక్షం తత్‌క్షామయేత్వామహమ(ప్రమేయమ్‌ 1142. తా॥। అచ్యుతా! ఆహారవిహార సమయాలలో, కూర్చున్న ప్పుడు, భోజనం చేస్తున్నప్పుడు, నలుగురిలోను, ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు కూడా అనంతుడవైన నీపట్ల వేళాకోళానికి చేసిన అపచారాన్ని క్షమించు. శ్లో! పితాఃసి లోకస్య చరాచరస్య త్వమస్య పూజ్యశ్చ గురుర్గరీయాన్‌ | న త్వత్సమో:స్త్యభ్యధికః కుతోఃంన్యః లోకటత్రయేఃప్యప్రతిమప్రభావ! | 43.

విశ్వరూపసందర్శనయోగః 245 తా॥ ముల్లోకాలలోనూ సాటిలేని మహిమగలవాడా! ఈ చరాచర ప్రపంచానికి నీవు తండ్రివి, పూజ్యుడివి. గురువువీ, గురుశశ్రేష్టుడివీ, నీకు సమానులే లేరు. అధికులెక్కడ? శ్లో|[ తస్మాత్‌ ప్రణమ్య ప్రణిధాయ కాయం ప్రసాదయే త్వామహ మీశమీడ్యమ్‌ ! పితేవ పుత్రస్య సఖేవ సఖ్యుః (ప్రియఃప్రియాయార్హసి దేవ సోఢుమ్‌!144. తా॥ అందుచేత నమస్కరించి కాయాన్ని. వంచి ఆరాధనీయుడివి, ప్రభువువి అయిన నీ అనుగ్రహాన్ని యాచిస్తున్నాను. కొడుకు తప్పుని తండ్రీ, స్నేహితుడి దోషాన్ని స్నేహితుడూ, (ప్రియురాలి అపరాధాన్ని ప్రియుడూ లాగా నా అపచారాలను నువ్వు క్షమించు. శ్లో|| అదృష్టపూర్వం హృషితోంస్మి దృష్ట్వా భయేన చ ప్రవ్యథితం మనోమే ।

246 శ్రీ మద్భగవద్గీత తదేవ మే దర్శ్మయ దేవ! రూపం ప్రసీద దేవేశ! జగన్నివాస! 1 45. తా!) మున్నెన్నడు చూడని ఈ విశ్వరూపాన్ని చూచి సంతోషించాను. భయంతోనా మనస్సు కంపిస్తోంది కూడా. జగన్నివాసా! దేవేశా! ఆ పూర్వ రూపాన్నే నాకు చూపించు. నాకు ప్రసన్నుడివి కా. శ్లో! కిరీటినం గదినం చక్రహస్తం ఇచ్భామిత్వాం (దషఘ్టుమహం తథైవ | తేనైవ రూపేణ చతుర్చుజేన సహ(స్రబాహో! భవవిశ్వమూం్తే! 1146. తా! ఓ సహ(ససబాహో! విశ్వరూపా! కిరీటంతో గదా చక్రాల తో నిన్ను అలాగే చూడగోరుతాను. అదే రూపంతో నాలుగు భుజాలతో ఉండు.

విశ్వరూపసందర్శనయోగః 247 శ్రీభగవానువాచ : శ్లో! మయా ప్రసన్నేన తవార్డునేదం రూపం పరం దర్శిత మాత్మయోగాత్‌! తేజోమయం విశ్వమనంత మాద్యం యన్న్మే త్వదన్యేన న దృష్టపూర్వమ్‌!147. తా॥ శ్రీభగవానుడన్నాడు : అర్జునా! నా అనుగ్రహం చేత, ఆత్మయోగంతో ఈ పరమరూపం నీకు కనబడింది. తేజో మయం, అనంతమైన నా యీ విశ్వరూపాన్ని నీవు తప్ప ఇంతవరకు ఎవరూ చూడలేదు. శ్లో! న వేద యజ్ఞాధ్యయనైర్న దానైః న చ [క్రియాభిర్న తపోభిరుగై9ః | ఏవం రూపః శక్య అహం నృలోకే (దష్టుం త్వదన్యేన కురుప్రవీర!!148.

248 శ్రీ మద్భగవద్గీత తా! ఓ కురువీరా! వేదాల, యజ్ఞాలు, అధ్యయనంచేత గానీ, దానాలచేత గానీ ఉగ్రతపస్సువల్ల గానీ నా ఈ రూపాన్ని చూడడం మానవలోకంలో నీకు తప్పు ఇతరు లెవ్వరికీ సాధ్యం కాదు. శ్లో!మా తే వ్యథా మా చ విమూఢ భావః దృష్ట్వారూపం ఘోరమీదృజ్మ మేదమ్‌! వ్యపేతభీః ప్రీతమనాః పునస్త్వం తదేవ మే రూపమిదం ప్రపశ్య | 49. తా నా ఈ ఘోరూపాన్ని చూచి వ్యథపడకు. మనో వైకల్యం చెందకు. భయం వదిలి, సంతోషంతో నిండిన మనస్సుతో పూర్వపు నా యీరూపాన్ని తిరిగి చూడు. సంజయ ఉవాచ ; శ్లో! ఇత్యర్జునం వాసుదేవస్తథోక్తా క స్వకంరూపం దర్శయామాస భూయః !

విశ్వరూపసందర్శనయోగః 240 ఆశ్య్వాసయామాస చ ఖీతమేనం భూత్వాపునస్సౌమ్యవపుర్మ్శహాత్మా!1[50.

తా! సంజయుడన్నాడు : ఇలా అర్జునుడితో. పలికి వాసు దేవుడు తన సహజమైన రూపాన్ని తిరిగి చూపాడు. సౌమ్య రూపం ధరించి, ఆ మహాత్ముడు భయపడి వున్న అర్జునుడికి స్వాంతనం కలిగించాడు. అర్జున ఉవాచ : న్లో!| దృహ్ట్వేదం మానుషం రూపం తవ సౌమ్యం జనార్దన! | ఇదానీమస్మి సంవృత్తః సచేతాః ప్రకృతిం గతః ॥ 5]. తా[! అర్జునుడన్నాడు : జనార్దనా! ఈ సౌమ్యమైన నీ మానుషరూపాన్ని చూచి నేను స్వస్థ హృదయుడి నయినాను. 19 మామూలు స్థితిని (ధైర్యాన్ని పొందాను.

250 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్రీ భగవానువాచ : శ్లో! సుదుర్దర్శ మిదం రూపం దృష్టవానసి యన్మమ | దేవా అప్యస్య రూపస్య నిత్యం దర్శన కాంక్షిణః 1 52. తా॥! శ్రీ భగవాను డన్నాడుః చూడడానికీ దుర్లభమైన ఈ నా విశ్వరూపం ఏదైతే నీవు చూశావో దానిని దేవతలు కూడా చూడాలని నిత్యమూ కోరుకుంటారు. శ్లో! నాహం వేదైర్న తపసా న దానేన న చేజ్యయా । శక్య ఏవం విధో (ద్రష్టుం దృష్టవానసి మాంయథా |! 53. తా! వేదాలచేత గాని, తపోదాన యజ్ఞాల ద్వారా గాని నీవు చూచిన ఈ ప్రకారమైన విశ్వరూపాన్ని చూడడం సాధ్యం కాదు.

విశ్వరూపసందర్థ్శనయోగః 251

శ్లో! భక్త్యా త్వనన్యయా శక్యః

అహమేవం విధోఃర్టున! |

జ్ఞాతుం ద్రష్టుం చ తత్త్వేన

'ప్రవేష్టుం చ పరంతప! ॥ 54. తా॥ పరంతపా! అర్జునా! అనన్యమైన భక్తిద్వారా మాత్రమే నన్ను ఈ రూపంలో తెలుసుకోడానికి చూడడానికి నా భావంలో (్రవేశించడానికీ సాధ్యపడుతుంది. శ్లో! మత్కర్మకృన్‌ మత్పరమః

మదృక్త స్పంగవర్ణితః |

నిర్వైర స్పర్వ భూతేషు

య స్సమామేతి పాండవ! 1155. తా! అర్జునా! నాకోసం కర్మచేస్తూ నన్నులక్ష్యంగా పెట్టుకొని, నా భక్తుడై సంగాన్ని త్యజించి, ఎవరిపట్ల విరోధం లేనివాడు నన్ను పొందుతాడు.

252 శ్రీ మద్భగవద్గీత ఓం తత్సత్‌, ఇతి శ్రీ మద్భగవద్గీతాసు,ఉపనిషత్సు, (్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే విశ్వరూప సందర్శనయోగోనామ, ఏకాదశో5ధ్యాయః

ఓం శ్రీ, కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ ద్వాదశోంధ్యాయః భకియోగః అవ అర్జున ఉవాచ : శ్లో! ఏవం సతతయుక్తా యే భక్తాస్త్వాం పర్యుపాసతే | యే చాప్యక్షర మవ్యక్తం తేషాం కే యోగవిత్తమాః !॥ 1. తా।॥! అర్జునుడన్నాడు : ఇలా భగవత్‌ కర్మలలో యుక్తులై నిన్ను నిరంతరం ఉపాసించే భక్తులూ, అవ్యక్తమై నాశరహిత మైనదానిని ఉపాసించే వాళ్ళూ. యీ యిద్దరిలో గొప్ప యోగవేత్తలు ఎవరు?

254 శ్రీ మద్చగవద్గీత శ్రీభగవానువాచ : శ్లో! మయ్యావేశ్య మనో యే మాం

నిత్యయుక్తా ఉపాసతే |

శ్రద్ధయా పరయోపేతాః

తే మే యుక్తతమా మతాః ॥| 2. తా! శ్రీ భగవానుడన్నాడు : నాలో మనస్సు నిలిపి నిగ్రహ వంతుడై పరమమైన శ్రద్ధతో కూడి ఎవరు నన్ను ఉపాసిస్తారో వాళ్ళు యోగులలో (శ్రేస్టులని నా మతం. శ్లో! యే త్వక్షర మనిశ్దేశ్యం

అవ్యక్తం పర్యుపాసతే !

సర్వత్రగ మచింత్యం చ

కూటస్థ మచలం (ధ్రువమ్‌ | 3. తొ! ఎవరు నాశరహితమైనదీ, నిర్దేశించడానికి వీలుకానిదీ, అవ్యక్తమైనదీ, సర్వత్రా వ్యాపించినదీ చింతించ నలవికానిదీ, కూటస్థమై.స్థిరమై;కదలకుండా ఉన్నదానిని చక్కగా ఉపాసిస్తారో,

భీక్తియోగః 255

శ్లో!) సంనియమ్యేంద్రియ[గ్రామం

సర్వత సమబుద్ధయః |

తే ప్రాప్నువంతి మామేవ

సర్వభూత హితేరతాః! 4. తా! అన్ని ఇంద్రియాలని నిగ్రహించి, అన్నిటా సమబుద్ధితో వ్యవహరిస్తూ, అన్ని ప్రాణుల హితాన్ని కోరుతూ, ఎవరు వుంటారో, వాళ్ళు నన్నే చేరుతారు. శ్లో! క్లేశోంధికతరస్తేషాం

అవ్యక్తాసక్ష్స చేతసామ్‌ !

అవ్యక్తా స్పా గతిర్దుఃఖం

దేహవద్చి రవాప్యతే | ర్‌, కా॥! నిరాకార (బ్రహ్మంలో మనస్సు నిలిపిన వాళ్ళకి ప్రయాస ఎక్కువ. దేహధారులకి నిర్గుణతత్త్య లక్ష్యాన్ని అందు కోవడం చాలా కష్టం.

256 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యేతు సర్వాణి కర్మాణి మయి సంన్యస్య మత్పరాః । అనన్యే నైవ యోగేన మాం ధ్యాయంత ఉపాసతే || 6. తా॥। సర్వకర్మలన్నీ నాలో వదిలి, నన్నే లక్ష్యంగా పెట్టుకొని మనసును అన్యవిషయాలవైపు మరలనీయకుండా ధ్యానిస్తూ ఎవరు ఉపాసిస్తారో, శ్లో! తేషామహం సముద్ధర్తా మృత్యుసంసార సాగరాత్‌ | భవామిన చిరాత్పార్థ! మయ్యావేశిత చేతసామ్‌ ॥ 7. తా॥। అర్జునా! నాలో మనస్సు నిలిపిన వాళ్ళని త్వరలోనే మృత్యుసంసార సాగరం నుండి నేనే ఉద్ధరిస్తాను.

భక్తియోగః 257

శ్లో! మయ్యేవ మన ఆధత్స్వ

మయి బుద్ధిం నివేశయ ।

నివసిష్యసి మయ్యేవ

అత ఊర్ధ శంనసంశయః || 6. తా] నాలోనే మనస్సుని నిలుపు. బుద్ధిని నాలోనే వుంచు. ఆ తరువాత నాలోనే నివసిస్తావు. ఇందులో సందేహం లేదు. శ్లో! అథ చిత్తం సమాధాతుం

న శక్నోషి మయి స్థిరమ్‌ |

అభ్యాసయోగేన తతః

మామిచ్చ్భాప్తుం ధనంజయ! 119. తా॥ ధనంజయా! స్థిరంగా నాలో చిత్తాన్ని నిలపలేకపోయి నట్లయితే, అప్పుడు అభ్యాస యోగంచేత నన్ను పొందడానికి (ప్రయత్నించు.

258 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో।। అభ్యాసేకప్యసమర్థోంసి

మత్కర్మ పరమో భవ |

మదర్ధమపి కర్మాణి

ఠి జ ది,

కుర్వన్‌ సిద్ధి మవాప్ప్యసి | 10. తా! అభ్యాసం కూడా నీవు చేయలేకపోతే, నా పరమైన కర్మలలో నిమగ్నం కా. నా కోసం కర్మలు జీసినప్పటికీ సిద్ధిని పొందుతావు. శ్లో! అథైతదప్యశక్తోంసి

యా అథి

కర్తుం మద్యోగ మాటన్రితః |

సర్వకర్మ ఫలత్యాగం

తతః కురు యతాత్మవాన్‌ |! 1]. తా॥ నాకొజకై కర్మ లాచరించడానికి కూడా నీవు అసమర్థుడి వైతే నన్ను శరణుపొంది నీ కోసం చేసేకర్మ లన్నింటినీ నాకు సమర్పించి, ఆ సమస్త కర్మల ఫలాన్ని త్యజించు.

భక్తియోగః 259

శ్లో! శేయోహి జ్ఞానమభ్యాసాత్‌ ంం జ్షా

జ్ఞానాద్ధ్యానం విశిష్యతే |

ధ్యానాత్కర్మ ఫలత్యాగః

త్యాగాచ్చాంతి రనంతరమ్‌ 1112. తా! అభ్యాసం కంటే జ్ఞానం మేలు. జ్ఞానానికన్న ధ్యానం (శ్రేయస్కరం. ధ్యానానికన్నా కర్మఫలత్యాగం ఎక్కువైనది. ఈ త్యాగంవల్ల తరువాత శాంతి (మోక్షం) కలుగుతుంది. శ్లో! అద్వేష్టా సర్వభూతానాం

మై(తః కరుణ ఏవచ |

నిర్మమో నిరహంకారః

సమదుఃఖసుఖః క్రమీ | 13. తా॥ ఏ ప్రాణినీ ద్వేషించని వాడు, మైస్రీ, కరుణా కలిగిన వాడు, అహంకార సనుముకారాలు లేనివాడు, సుఖదుఃఖాలలో సమంగా వ్యవహరించేవాడూ, క్షమాగుణం కలవాడూ,

260 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! సంతుష్ట స్పతతం యోగీ యతాత్మా దృఢనిశ్చయః | మయ్యర్చిత మనోబుద్ధిః యో మద్చక్త స్స్పమే ప్రియః।[]4. తా॥ నిత్యమూ సంతుష్టుడై. యోగిమయె, మనోనిగ్రహం కలవాడై. దృఢమైన నిశ్చయంతో, మనోబుద్ధుల్ని నాకు అర్చించిన నా భక్తుడు నాకు (ప్రియుడు, శ్లో! యస్మా న్నోద్విజతే లోకః లోకా న్నోద్విజతే చ యః । హర్షామర్ష భయోద్వే గైః ముక్షో యస్స చ మే ప్రియః1115. తా! ఎవరివల్ల లోకం వ్యథచెందదో, లోకంవల్ల ఎవడు వ్యథచెందడో, సంతోషం, కోపం, భయం, ఉద్వేగాల నుండి ఎవడు ముక్తుడో అతడు నాకు క్రీయుడు.

భక్తియోగః 261

శ్లో|| అనపేక్ష శృుచిర్దక్షః

ఉదాసీనో గతవ్యథః !

సర్వారంభ పరిత్యాగీ

యో మద్చక్త స్స మే ప్రియః[116. తా॥ అపేక్షలేనివాడూ, శుచియైనవాడూ, దక్షత కలవాడూ, ఉదాసీనుడూ, వ్యథలు నశించినవాడూ, అన్నివిధాలైన కార్యాలలో నేను చేస్తున్నాననే భావం లేనివాడు అయిన భక్తుడు నాకు ప్రియుడు. శ్లో! యో న హృష్యతి న ద్వేష్టి

న శోచతి న కాంక్షతి |

శుభాశుభపరిత్యాగీ

భక్తిమాన్య స్స మేప్రియః॥! 17. తా॥ ఎవడు సంతోషించడో, ద్వేషించడో, శోకించడో, కాంక్షించడో, శుభాశుభాలని వదిలేస్తాడో అలాంటి భక్తుడు నాకు ట్రయుడు.

262 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! సమశ్శతైౌ చ మి(త్రే చ తథా మానావ మానయోః; | నీతోష్ట సుఖ దుఃఖేషు సమ స్ప్సంగ వివర్జితః [1 10. తా! శత్రువులు, మిత్రులు, మానావమానాలు, శీతోష్టాలు, సుఖదుఃఖాలు వీటియందు సమంగా ఉండేవాడూ-సంగాన్ని విడిచిన వాడూ---(నాకు ఇష్టుడు) శ్లో! తుల్యనిందాస్తుతి ర్మానీ సంతుష్టో యేన కేనచిత్‌ | అనికేతః స్థిరమతిః భక్తిమాన్మే ప్రియో నరః | 19, తా॥! నిందాస్తుతుల్ని తుల్యంగా ఎంచేవాడు, మౌనంగా ఉండేవాడు, ఉన్నదానితో సంతృప్తివడేవాడు, నికేతనం అక్కర లేనివాడు, స్థిరమైన బుద్ధికల భక్తుడు నాకు ప్రియుడు.

భక్తియోగః 263 శ్లో! యే తు ధర్మ్యామృత మిదం యథోక్తం పర్యుపాసతే । (శద్ధధానా మత్పరమాః భకాసేంతీవ మే ప్రియాః ॥ 20. అది వాటి తా॥ ధర్మయ్యుక్తమూ, శాశ్వతమూ అయిన దీనిని చెప్పిన (ప్రకారంగా శ్రద్ధతో, నన్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఎవరు ఉపాసిస్తారో ఆ భక్తులే నాకు పరమ (ప్రియులు. ఓం తత్సత్‌ ఇతి శ్రీమద్భగవద్గీతాసు, ఉపనిషత్సుః (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తేఖ శ్రీకృష్ణార్జున ద్వాదశోకధ్యాయః

ఓం శ్రీ కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ త్రయోదశోఃకధ్యాయః క్షేతక్షేతజవిభాగయోగః జా అర్జున ఉవాచ : శ్లో! ప్రకృతిం పురుషం చైవ క్షేత్రం క్షేత్రజ్ఞ మేవచ | జా ఏత ద్వేదితు మిచ్చామి జ్ఞానం జేయం చకేశవ! ॥ 1. జా జా తా॥! _అర్జునుడన్నాడు: కేశవా! ప్రకృతినీ, పురుషుణ్నీ, క్తేత్రా న్నీ క్లేత్రజ్ఞుణ్నీ జ్ఞానాన్నీ జేయాన్నీ గురించి తెలుసుకోవా లని కోరుతున్నాను.

క్లేతక్షేత్రజ్జవిభాగయోగః 265 శ్రీ భగవానువాచ : శ్లో!) ఇదం శరీరం కౌంతేయ! క్షేత్ర మిత్యభిధీయతే ! ఏతద్యో వేత్తి తం (పప్రాహుః క్షేత్రజ్ఞ ఇతి తద్విదః 1 2. తా॥ శ్రీ భగవాను డన్నాడు : కౌంజతేయా! ఈ శరీరం క్షేత్ర మని పిలవబడుతుంది. దీనిని తెలుసుకున్నవాడు క్షేత్రజ్ఞు డని దానిని ఎరిగిన జ్ఞానులు చెబుతారు. శ్లో! క్రేత్రజ్ఞం చాపి మాం విద్ధి సర్వక్షేత్రేషు భారత! | క్షేత్ర క్షేత్రజయోర్‌జ్తానం కా జా యత్తత్‌ జ్ఞానం మతం మమ 113. తా! అర్జునా! అన్ని క్షేత్రాలలోని క్తేత్రజ్ఞుణ్ని నేనే అని తెలుసుకో. క్షేత్ర క్షేత్రజ్ఞులని తెలుసుకునే జ్ఞానమే అసలు 20 జ్ఞానమని నా అభిప్రాయము.

266 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! తత్‌క్షేతం యచ్చ యాదృకృ యద్వికారి యతశ్చయత్‌ | సచయోయతు ఎభావశ్చ తత్సమాసేన మేశృణు | 4. లా! శ్లేత్రమనేది ఏదో, ఎలాంటిదో, ఎలా మార్పులు ఇందు తుందో, ఎక్కడ నుండి వచ్చిందో క్రేత్రజ్ఞుడు ఎవరో అతడి మహిమ ఏమిటో క్లుప్తంగా చెబుతాను విను. శ్లో! బుషిఖిర్చృహుధా గీతం ఛందోభిర్వివిధైః పృథక్‌ | (బ్రహ్మసూ(త్రపదైక్ష్రైవ జ /- టాతుమద్శిర్వినిశ్చి తైః [1 5. తా॥ ఈ శ్ల్వేత్రక్షేత్రజ్ఞ విషయం మహర్షులచేత అనేక విధాలు గా వివరింపబడింది. పెక్కు శాఖలు కలిగిన వేదాలలో ఇది పలువిధాలుగా విభజించి నిరూపింపబడింది. బ్రహ్మసూత్ర పదాలు దీన్ని గురించి హేతు బద్ధంగా నిశ్చయించి చెప్పాయి.

కేతక్రేత్రజ్ఞవిభాగయోగః 267 శ్లో! మహాభూతా న్యహంకారః బుద్దిరవ్యక్త మేవచ | థి ఇంద్రియాణి దశైకం చ పంచ చేందియగోచరాః !॥! ఈ. శ్లో! ఇచ్చాద్వేషః సుఖం దుఃఖం సంఘాతశ్చేతనా ధృతిః! ఏతత్‌ క్షేత్రం సమాసేన సవికార ముదాహృతమ్‌ ॥ గ తాః! మహాభూతాలు (ఐదు, అహంకారం బుద్ధి అవ్యక్తం (అష్టవిధ ప్రకృతి; ఇంద్రియాలు పదీ, మనస్సూ, ఇంద్రియ గోచర విషయాలు అయిదూ (మొత్తం 24 క్షేత్రం) తా! ఇచ్చు ద్వేషం, సుఖం, దుఃఖం, శరీరం, చేతనత్వం, పట్టుదల--ఇదీ వికారాలతో కూడిన క్షేత్రం అని సంగ్రహంగా చెప్పడమైనది.

268 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! అమానిత్వ మదంభిత్వం అహింసా క్షాంతి రార్టవమ్‌ ఆచార్యోపాసనం శౌచం స్టైర్య మాత్మవినిగ్రహః 1 8 తా! తనని తాను పొగడుకోకపోవడము, దంభంలేకుండడ మూ, అహింసా, ఓర్పూ. నిజాయితీ, గురు శు(శూషా, శుచిత్య మూ స్థరత్వమూ, ఆత్మనిగ్రహమూ. శ్లో!! ఇంద్రియాళ్టేషు వైరాగ్యం అనహంకార ఏవచ । జన్మ మృత్యు జరా వ్యాధి దుఃఖదోషానుదర్శనమ్‌ | 9. తా! ఇంద్రియవిషయాలలో వైరాగ్యమూ, అహంకారం లేక పోవడమూ, పుట్టుకలో, చావులో, ముసలితనంలో, రోగంలో, దుఃఖాన్నీ దోషాన్ని నిత్యం చూడడమూ,

క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞవిభాగయోగః 269

శ్లో!! అసక్తి రనభిష్యంగః

పుత్రదార గృహాదిషు |

నిత్యం చ సమచిత్తత్త్వం

ఇష్టానిష్టోపపత్తిషు || 10. తా॥ సక్తభావం లేకపోవడమూ, ఫుత్రులు-భార్య గృహం మొదలయినవాటితో తాదాత్మ్యం చెందకపోవడమూ, ఇష్టాలు (ప్రాప్తించినా, ఇష్టం కానివి ప్రాప్తించినా మనస్సుని సమస్థితిలో _ఉంచుకోవడమూ, శ్లో! మయి చానన్యయోగేన

భక్తి రవ్యభిచారిణీ |

వివిక్త దేశ సేవిత్వం

అరతి ర్ద్షనసంసది || 11]. తా॥ ఇంకా, నాలో అనన్యయోగంతో ఉండే వ్యభిచరించని భక్తీ ఏకాంతంలో గడపడమూ, జనసమ్మర్థంలో అభిరుచి లేకపోవడమూ,

270 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! అధ్యాత్మ జ్ఞాననిత్యత్వం తత్త్వజ్ఞానార్ధ దర్శనమ్‌ |! (4 వరి ల థి ఏతత్‌జ్ఞానమితి ప్రోక్తం అజ్ఞానం యదతోఃన్యథా 1! 12. తా నిత్యము అధ్యాత్మజ్ఞానం ఉండడమూ తత్త్వజ్ఞానం యొక్క లక్ష్యాన్ని దర్శించడమూ జ్ఞానమని చెప్పబడింది. దానికి ఫిన్నమైన దంతా అజ్ఞానం. న్లో! జేయం యత్తత్య్చువక్ష్యామి న! జ అటో యత్‌ జ్ఞాత్వాఃమృత మశ్నుతే ! అనాదిమత్పరం (బ్రహ్మ న సత్తన్నాసదుచ్యతే ॥1 13. తా॥ దేనిని తెలుసుకోవడం వల్ల జీవుడు అమృతత్త్వాన్ని పొందుతాడో ఆ జ్చేయవస్తువుని గురించి చెబుతాను. ఆది లేనిది పరబ్రహ్మము. అది సత్తు కాదనీ, అసత్తు కాదనీ చెప్ప బడుతుంది.

క్షేతక్షేతజ్ఞవిభాగయోగః 271

శ్లో! సర్వతః పాణిపాదం తత్‌

సర్వతోఃక్షి శిరోముఖమ్‌ ।

సర్వతః శ్రుతిమల్లోకే

సర్వ్యమావృత్య తిస్టతి [| 14. తా॥ దానికి అంతటా చేతులూ, కాళ్ళూ, కళ్ళూ తలలూ, నోళ్ళూ, చెవులూ ఉండి, అది లోకంలో సర్వాన్నీ ఆవరించి వుంటుంది. శ్లో! సర్వేంద్రియ గుజాభాసం

సర్వేంద్రియ వివర్ణితమ్‌ !

అసక్తం సర్వభృవ్చైవ

నిర్గుణం గుణభోక్సృ చ 1 15. తా।॥! ఆ పరబ్రహ్మము ఇంద్రియాల లక్షణాలద్వారా ప్రకాశిం జేదీ ఏ యింద్రియాలూ తనలో లేనిదీ, దేనిని అంటకుండానే అన్నింటిని భరించేదీ, గుణవిహీనమై కూడా, గుణాలని భోగించేది.

272 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! బహిరంతశ్చ భూతానాం అచరం చరమేవచ। సూక్ష్మత్వాత్‌ తదవిజ్హేయం దూరస్థం చాన్తికే చతత్‌ 1 16. తా! అది (జ్టేయం) జీవుళ్ళకి బయటా, లోపలా ఉండేది. కదిలేదీ,కదలనిదీ కూడా అయినా,సూక్ష్మ మైనందునల్ల తెలియ బడదు. (అవిద్వాంసులకు దూరంగానూ, (విద్వాంసులకు) దగ్గరగానూ ఉన్నది. శ్లో అవిభక్తం చ భూతేషు విభక్తమివ చ స్థితమ్‌ । భూతభర్తృ చ తత్‌ జ్జేయం (గ్రసిష్టు ప్రభవిష్టు చ 1 17. తా! ఆ పరబ్రహ్మము విభాగములు లేనిదైనా * జీవుళ్ళల్లో విభజింపబడి నట్లుగానూ, జీవుళ్ళని భరించేదీ, సృష్టి సంహారా లని చేసేదిగా తెలియాలి.

క్షేత్రక్రేత్రజ్ఞవిభాగయోగః 2/3

శ్లో! జ్యోతిషామపి తజ్జ్యోతిః

తమసః పరముచ్యతే |

జ్ఞానం జ్లేయం జ్ఞానగమ్యం

జా జా జు

హృది సర్వస్య విష్టితమ్‌ 11 ]0. తా।॥॥ వెలుగులకి వెలుగు అది. (అజ్ఞానమనే) చీకటికి అవల నున్నదని చెప్పబడుతుంది. అదే జ్ఞానముజ్చేయము: జ్ఞాన గమ్యము అందరి హృదయాలలో సిద్ధించి వున్నది. శ్లో! ఇతి క్షేత్రం తథా జ్ఞానం

జ్ఞేయం చోక్తం సమాసతః |

ఓ

మద్భ్శక్త ఎతద్విజ్ఞాయ

మద్చావాయోపపద్యతే ॥ 19. తా॥ క్షేత్రం, జ్ఞానం జ్ఞేయం సంగ్రహంగా చెప్పబడ్డాయి. నా భక్తుడు దీనిని తెలుసుకొని నా భావాన్ని (మోక్షాన్ని) పొందుతాడు.

274 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ప్రకృతిం పురుషం వైవ

విద్ధ్యనాదీ ఉభావపి |

వికారాంశ్చ గుణాంశ్రైవ

విద్ధి (్రకృతిసంభవాన్‌।॥ 20. తా ్రకృతిపురుషు లిద్దరూ అనాది అని తెలుసుకో, వికారాలూ, గుణాలూ ప్రకృతి నుండి పుట్టాయని తెలుసుకో. శ్లో! కార్యకారణ కర్త్పృత్వే

హేతుః ప్రకృతి రుచ్యతే |

పురుషః సుఖదుఃఖానాం

భోక్సృత్వే హతురుచ్యతే | 21. తా! కార్యకారణాల తయారీకి ప్రకృతి కారణం అని చెప్పబడుతుంది. సుఖదుఃఖానుభవాలకి క్తర్త పురుషుడని ఇెప్పబడతాడు.

క్షేత్ర క్రేత్రజ్ఞవిభాగయోగః డర

శ్లో!! పురుషః ప్రకృతిస్థో కా

భుంక్తే ప్రకృతిజాన్‌ గుణాన్‌ |

కారణం గుణసంగోఃస్య

సదసద్యోని జన్మసు | _ 22. తా1! ప్రకృతిలో నిలిచిన పురుషుడు ఆ (్రకృతినుండి పుట్టిన గుణాలని అనుభవిస్తాడు. గుటాలతో అతడి సంయోగమే అతడు మంచీ ఇెడూ జన్మ లెత్తడానికి కారణం. శ్లో! ఉపదష్టాఃనుమంతా చ

భర్తా భోక్తా మహేశ్వరః |

పరమాత్మేతి చాప్యుక్తః

దేహేఃస్మిన్‌ పురుషః పరః 11 23. తా!॥ ఈ శరీరంలోని పరమపురుషుడు సాక్షి అనీ అనుమ తించేవాడనీ, భరించేవాడనీ, భోగించేవాడనీ, మహేశ్వరుడనీ, వరమాత్మ అనీ చెప్పబడుతున్నాడు.

276 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! య ఏవం వేత్తి పురుషం ప్రకృతిం చ గుళైస్సహ । సర్వథా వర్తమానోఃపి న స భూయోఃభి జాయతే 1124. తా॥ పూర్వం చెప్పిన విధంగా పురుషుణ్ణీ, గుణాలతో సహా ప్రకృతినీ ఎవరు తెలుసుకుంటారో, అతడు ఎలా ప్రవర్తించినా తిరిగి పుట్టడు. శ్లో! ధ్యానేనాత్మని పశ్యంతి కేచిదాత్మాన మాత్మనా । అన్యే సాంఖ్యేన యోగేన కర్మయోగేన చాపరే ॥ _ 25. తా॥ కొందరు ధ్యానం ద్వారా తమలోనే తమ ఆత్మని ఆత్మ ద్వారా చూస్తారు. కొందరు జ్ఞానయోగం ద్వారాను మరి కొందరు కర్మయోగం ద్వారాను ఆత్మను చూస్తారు.

క్షేత్రశ్రేత్రజ్ఞవిభాగయోగః 277 శ్లో! అన్యేత్వేవ మజానంతః (శుత్వాన్యేభ్య ఉపాసతే | తేఃపి చాతితరన్త్యేవ మృత్యుం శ్రుతిపరాయణాః!126. తా।॥ ఈ ప్రకారంగా తెలుసుకోలేని వారు కూడా అన్యుల ద్వారా విని, అలా విన్నదానిమై గురివుంచిన వారు కూడా సంసారాన్ని తప్పక తరిస్తారు. శ్లో! యావత్సంజాయతే కించిత్‌ సత్వం స్థావరజంగమమ్‌ | క్షేతక్షేత్రజ సంయోగాత్‌ న్‌ తద్విద్ది భరతర్షభ! | 2/. ధి యె తా! భరత(శ్రేష్టుడా! స్థాపరు జంగమ రూపమగు ప్రాణికోటి ఏదైతే వుందో అది క్ర్షేత్రక్షేత్రజ్ఞుల కలయికవల్లనే పుడుతుందని తెలుసుకో.

276 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! సమం సర్వేషు భూతేషు తిష్టంతం పరమేశ్వరమ్‌ |! వినశ్య త్వ్వవినశ్యంతం యః పశ్యతి స పశ్యతి 1! 25. తా నశించిపోయే వాటిలో నశించని తత్త్యంగాః అన్న భూతాలలో సమంగా ఉన్న పరమేశ్వరుణ్ణి చూచిన వా డే నిజమైన దృష్టికలవాడు, శ్లో! సమం పశ్యన్‌ హి సర్వత సమవస్థిత మీశ్వరమ్‌ | న హిన స్త్యాత్మనాఃఃత్మానం తతో యాతి పరాంగతిమ్‌ 1 29- తా! సర్వత్ర సమంగా వున్న ఈశ్వరుణ్ణి సమంగా చూచిన నాడే, తనని తాను హింసించుకోనివాడు. అతడు దానివల్లే పరనుగతిని చేరుకుంటాడు.

క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞవిభాగయోగః 279 న్లో! ప్రకృత్యైవ చ కర్మాణి (క్రియమాణాని సర్వశః | యః పశ్యతి తథాకంత్మానం అకర్తారం స పశ్యతి ॥ 30, న! తా॥ అన్ని విదాలైన కర్మలు ప్రకృతివల్లనే జరుగుతున్నా యనీ, ఆత్మ యేమీ చెయ్యదని తెలిసినవాడే నిజమైన చూపు కలవాడు. శ్లో!! యదా భూత పృథగ్చావం ఏకస్థ మనుపశ్యతి | తత ఏవచ వినారం బ్రహ్మ సంపద్యతే తదా ॥ 3]. తా॥ ఎప్పుడైతే (మానవుడు) వేరువేరుగా కనిపించే (ప్రాణి కోటి ఏకత్వం మీద ఆధారపడి ఉన్నదని, అక్కడినుండే విస్తరించిందని నిరంతరము చూడగలుగుతాడో అప్పుడు (బ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.

280 శ్రీ మద్భగవద్గీత

శ్లో!! అనాదిత్వాత్‌ నిర్గుణత్వాత్‌ పరమాత్మాఃయమవ్యయః | శరీరస్థ్టోపి కౌంతేయ!

న కరోతి న లిప్యతే ॥ చచ, తా! ఆది లేని వాడూ, నిర్గుణుడు కాబట్టి ఈ పరమాత్మ అవ్యయుడు, కౌంతేయా! శరీరంలో ఉన్నా అతడు కర్మ చెయ్యడు, ఆ కర్మఫలంతో మలినపడడు, శ్లో! యథా సర్వగతం సౌక్ష్మ్యాత్‌

ఆకాశం నోపలిప్యతే ।

సర్వత్రావస్టితో దేహే థి తథాః:త్మా నోపలిష్యతే [1 33, తా! ఎలాగైతే అంతటా వ్యాపించివున్న ఆకాశం సూక్ష్మత్వం వల్ల దేనిచేత్రా అంటబడదో, అలాగే దేహమంతటా వ్యాపించి ఉన్న ఆత్మ అంటబడదు.

క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞవిభాగయోగః 281

శ్లో!! యథా ('ప్రకాశయత్యేకః

కృత్స్నం లోక మిమం రవిః |

క్షేత్రం క్షేత్రీ తథా కృత్స్నం

[ప్రకాశయతి భారత! ॥ చెడే, తా! ఓ భారతా! ఎలాగైతే సూర్యుడు ఒక్కడే ఈ యావత్తు లోకాన్ని (ప్రకాశింపజేస్తాడో, అలాగే ఈ యావత్తు క్షేత్రాన్ని క్షేతధారి ఒక్కడే పప్రకాశింపజేస్తాడు. శ్లో! కేతక్షేతజ్ఞయో రేవం

అంతరం జ్ఞానచక్షుషా |

భూత(ప్రకృతి మోక్షం చ

యే విదుర్యాంతి తే పరమ్‌ || 35. తా॥ ఈ ప్రకారంగా క్వేత్రక్షేత్రజ్ఞుల భేదాన్ని భూత ప్రకృతి నుండి మోక్షం సొందే పద్ధతిని జ్ఞానదృష్టితో ఎవరు తెలుసు

21 కుంటారో వాళ్ళు పరమపదాన్ని చేరుకుంటారు.

282 త్రీ మద్భగవద్గీత ఓం తత్సత్‌, ఇతి శ్రీమదృగవద్గీతాసు, ఉపనిషళ్సు, బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే, క్షేత్రక్తేత్రజ్ఞ విభాగయోగోనామ. (త్రయోదశోకధ్యాయః

ఓం శ్రీ కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ చతుర్దశోంధ్యాయః గుణ(తతత్రయవిభాగయోగః శ్రీ భగవానువాచ : శ్లో! పరం భూయః ప్రవక్ష్యామి జ్ఞానానాం జ్ఞానముత్తమమ్‌ | యద్‌జ్జ్ఞాత్వా మునయ స్పర్వే జా పరాం సిద్ధిమితో గతాః | 1. తా! శ్రీభగవానుడన్నాడు : దేనిని తెలుసుకొని మునులంద రూ ఇహ సంసారంనుండి విముక్తులై మోక్షాన్ని పొందారో, అట్టి ఉత్కృష్టమూ, జ్ఞానములలో కెల్ల (శ్రేష్టమైన జ్ఞానాన్ని నీకు మళ్ళీ చెపుతాను.

284 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ఇదం జ్ఞాన ముపాన్రిత్య మమ సాధర్మ్య మాగతాః। సళ్గేఃపి నోపజాయంతే ప్రళయేనవ్యథంతి చ! 2. తా॥ ఈ జ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించి నా స్వభావాన్ని పొందిన వాళ్ళు; సృష్టి జరిగినప్పుడు ఫుట్టరు, ప్రళయం సంభవించి నప్పుడు నాశనం పొందరు. శ్లో! మమ యోని ర్మృహదృ్రహ్మ తస్మిన్‌ గర్భం దధామ్యహమ్‌!॥! సంభవ స్పర్వ భూతానాం తతో భవతి భారత! ॥ త, తా! అర్జునా! సమష్టివాసనలు నా యోని. అందులో నేను బీజాన్ని ఉంచుకాను. అన్ని ప్రాణుల పుట్టుక దాని నుండే సంభవిస్తుంది.

గుణ(త్రయవిభాగయోగః 285

శ్లో! సర్వయోనిషు కౌంతేయ!

మూర్తయ స్పంభవన్తి యాః |

తాసాం (బ్రహ్మ మహద్యోనిః

అహం వీజప్రద పితా! 4. తా! కాంతేయా! ఏ ఏ యోనులనుండి అయినా సళే ఏ యే రూపాలు జనిస్తున్నాయో వాటి అన్నింటికి సమష్టి వాసనలు (ప్ర్రకతి--యోనినీ, పీజాన్ని ఇచ్చే తండ్రిని నేను. శ్లో! సత్త్వం రజస్తమ ఇతి

అవి అవి

గుణాః ప్రకృతి సంభవాః |

నిబధ్నంతి మహాబాహో!

దేహే దేహిన మవ్యయమ్‌ ॥| 5. తా।॥ మహాబాహూ! సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అని (ప్రకృతి నుండి పుట్టిన గుణాలు, అవ్యయమైన దేహిని దేహంలో బంధిస్తాయి.

286 త్రీ మద్భగవద్గీత

శ్లో! తత్ర సత్త్వం నిర్మలత్వాత్‌ (ప్రకాశక మనామయమ్‌ | సుఖసంగేన బధ్నాతి జ్ఞానసంగేన చానఘ;! ॥ ర

తా అనఘుడా! అందులో సత్త్వం శుద్ధమైనందున ప్రకాశం

తో కూడినది. బాధలు లేనిది. అది సుఖంతో, జ్ఞానంతో ముడి

పెట్టి జీవుణ్ణి బంధిస్తుంది.

శ్లో! రజో రాగాత్మకం విద్ధి తృష్టాసంగ సముదృవమ్‌ । తన్నిబధ్నాతి కౌంతేయ! కర్మసంగేన దేహినమ్‌ |॥ 7,

తా! కౌంతేయా! రజస్సు రాగపూరితమైనది. తృష్టనీ సంగా

న్నీ కలిగిస్తుంది. దేహిని కర్మలతో ముడిపెట్టి బంధనంలో

పడేస్తుంది.

గుణ(ఉత్రయవిభాగయోగః 287 శ్లో! తమ స్త్వ్వజ్ఞానజం విద్ది ౨౦) క్ల చి మోహనం సర్వదేహినామ్‌ ! 'ప్రమాదాలస్య నిద్రాభిః తన్నిబధ్నాతి భారత! ॥| రి తాః భారతా! తమస్సు అజ్ఞానంనుండి పుడుతుంది. అంద రినీ మోహంలో పడేస్తుంది. ఏమరుపాటుతో,బద్ధకంతోనిద్రతో, జీవుణ్ణి బంధిస్తుంది. శ్లో! సత్త్వం సుఖే సంజయతి అటో రజః కర్మణి భారత! | జానమావృత్య తు తమః ('ప్రమాదే సంజయత్యుత ॥ 9. తా! అర్జునా! దేహికి సత్త్వం సుఖంలోనూ, రజస్సు కర్మల లోనూ, తమస్సు జ్ఞానాన్ని కప్పివేసి ఏమరుపాటులోనూ ఆసక్తి కలిగిస్తుంది.

288 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! రజ స్తమశ్చాభిభూయ

సత్త్వం భవతి భారత! |

రజు స్సత్త్వం తమన్వైవ

తమః సత్త్వం రజ స్తథా! 10. తా॥! అర్జునా! రజస్తమోగుణాలని అణచివేసి సత్త్వం పెకి వస్తుంది. అలాగే తమస్సత్త్వాలని, అణచి రజస్సూ, సత్త్వ రజోగుణాలని అణిచి తమస్సూ అభివృద్ధి చెందుతాయి. శ్లో!! సర్వద్వారేషు దేహేఃస్మిన్‌

ప్రకాశ ఉపజాయతే |

జ్ఞానం యదా తదా విద్యాత్‌

వివృద్రం సత్త్వమిత్యుత 11 1].

థి అణతి

తా! ఈ దేహంలోని అన్ని (ఇంద్రియ) ద్వారాలలోనూ జ్ఞానకాంతులు ఎప్పుడు వెల్లివిరుస్తాయో అప్పుడు సత్త్యం పెరుగుతున్నట్లు తెలుసుకోవాలి.

గుణ(త్రయవిభాగయోగః 289

శ్లో! లోభః ప్రవృత్తి రారంభః

కర్మణా మశమః స్పృహా ।

రజస్యేతాని జాయంతే

వివృద్ధే భరతర్షభ! ॥ 12, తా॥ ఓ భరత(్రేస్టుడా! రజస్సు ెరుగుతున్నప్పుడు లోభ మూ, బాహ్యప్రవృత్తీ, కర్మల ప్రారంభమూ, ఆశాంతీ, విషయ వాంఛా కలుగుతాయి. శ్లో!!! అప్రకాశోఃప్రవృత్తిశ్చ

(ప్రమాదో మోహ ఏవచ!

తమహ్యేతాని జాయంతే

వివృద్ధే కురునందన! ॥ 13. తా! తమస్సు పెరుగుతున్నప్పుడు ఏమీ తెలియని అయో మయస్థితీ, బద్ధకమూ, ఏమరుపాటూ, భ్రాంతీ జనిస్తాయి.

290 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో!! యదా సత్త్వే ప్రవృద్దేతు ణా =ాలీ థి ప్రళయం యాతి దేహభృత్‌ | తదోత్తమవిదాం లోకాన్‌ అమలాన్‌ ప్రతిపద్యతే 1 14. తా! సత్త్యగుణం పెరుగుతుండగా జీవుడు శరీరాన్ని వదిలితే, ఉత్తనజ్ఞానవంతులు చేరుకునే నిర్మలమైన లోకాలని పొందుతాడు. శ్లో! రజసి ప్రళయం గత్వా ళా కర్మసంగిషు జాయతే | తథా ్రలీన స్తమసి మూఢయోనిషు జాయతే ॥ 15. తా! రజస్సులో మరణించినవాడు కర్మలయందు తగుల్కొన్న వారి సాంగత్యంలో పుడతాడు. అలాగే తమస్సులో మరణిం చీనవాడు పశువులు మొదలైన మూఢయోనులలో జనిస్తాడు.

గుణత్రయవిభాగయోగః 29] శ్లో కర్మణః సుకృతస్యాహుః సాత్త్వికం నిర్మలం ఫలమ్‌ | రజసస్తు ఫలం దుఃఖం అజ్ఞానం తమసః ఫలమ్‌ 1 16. తా! మంచిపనులకి సాత్త్వికమైన మంచిఫలితాలుంటాయనీ, రజోగుణ కర్మలకి దుణుమే ఫలమనీ, తమోగుణ కర్మలకి అజ్ఞాం ఫలమనీ పెద్దలు చెబుతారు. శ్లో! సత్వ్వాత్‌ సంజాయతే జానం ళం అది జా రజసో లోభ ఏవచ! (ప్రమాదమోహౌ తమసః భవతోఃజ్ఞాన మేవచ ॥ 17, తా! సత్త్యగుణంవల్ల జ్ఞానం వస్తుంది. రజస్సువల్ల లోభమూః తమస్సువల్ల ప్రమాదమోహాలూ, అజ్ఞానమూ కలుగుతాయి.

292 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ఊర్ధ్వం గచ్చంతి సత్త్వస్థాః

మధ్యే తిషస్టంతి రాజసాః !

జఘన్య గుణవృత్తిస్థాః

అధో గచ్చంతి తామసాః ॥ 18. తా! సత్త్వంలో నిలిచిన వాళ్ళు ఉత్తమస్థితిని పొందుతారు. రాజసులు మధ్యలోనే ఉండిపోతారు. అధమగుణమైన తమ స్సులో నిలిచేవాళ్ళు అడుక్కి పోతారు. శ్లో! నాన్యం గుణేభ్యః కర్తారం

యదా (దష్టాఃనుపశ్యతి |

గుణేభ్యశ్చ పరం వేత్తి

మద్చావం సోఃధిగచ్చతి || 19. కా! గుణాలు తప్ప కర్మలని చేసే కర్త వేరే లేడని ఎవడు నిరంతరం గుత్తెరిగి, గుణాలకన్న అతీతమైనదాన్ని ((బహ్మాన్ని) తెలుసుకుంటాడో, అప్పుడు అతడు నా భావాన్ని పొందుతాడు.

గుణ(త్రయవిభాగయోగః 293 శ్లో! గుణానేతా నతీత్య త్రీన్‌ దేహీ దేహసముద్చవాన్‌ ! జన్మ మృత్యు జరా దుఃమైః విముకోఃకమృత మశ్నుతే ॥ 20. తా॥॥ దేహాన్ని పుట్టించే ఈ మూడుగుజాలనీ అధిగమించే దేహధారి జన్మమృత్యు జరాదుఃఖాలనుండి విముక్తి పొంది అమృతత్వాన్ని (మోక్షాన్ని పొందుతాడు. అర్జున ఉవాచ : శ్లో! కైర్లింగై స్త్రీన్‌గుణా నేతాన్‌ అతీతో భవతి ప్రభో! | కిమాచారః కథం చైతాన్‌ త్రీన్‌గుణా నతివర్తతే ! _ 21. తా॥ అర్జునుడన్నాడు: ప్రభూ! ఈ మూడు గుజాలకి అతీత మైనవాని చిహ్నాలు ఏమిటి? అతడి నడవడిక ఎలా ఉంటుంది? ఇకు మూడు గుణాలని ఎలా దాటుతాడు?

294 శ్రీ మద్భగవద్గీత త్రీ భగవాన్‌ ఉవాచ : శ్లో! ప్రకాశం చ ప్రవృత్తిం చ మోహమేవ చ పాండవ! | లి, జల్‌ న ద్వేష్టి సంప్రవృత్తాని న నివృత్తాని కాంక్షతి | 22. తా! శ్రీ భగవానుడన్నాడు: అర్జునా! సత్త్వము (ప్రకాశము రజస్సు ((స్రవృత్తి?, తమస్సు (భ్రాంతి) ప్రకోపెంచినప్పుడు ద్వేషించడు; పోయినప్పుడు కాంక్షించడు. శ్లో! ఉదాసీనవదాసీనః గుణైర్యోన విచాల్యతే | కా. గుణావర్తంత ఇత్యేవ యోఃవతిస్టతి నేంగతే | 23. తా! ఉదాసీనుడిలా అంటుకోకుండా వుంటూ గుణాలవల్ల చలించకుండా, గుణాలు వర్తిస్తూనే ఉంటాయిలే అని స్థిరంగా ఎవరుంటారో, (అతడు గుణాతీతుడు).

గుణత్రయవిభాగయోగః। 295 శ్లో! సమదుఃఖసుఖస్వస్లః యం థ సమలోష్టాశ్మ కాంచనః | తుల్య ప్రియా(ప్రియో ధీరః తుల్య నిందాత్మ సంస్తుతిః 1124. అన తా॥ సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉంటూ, ఆత్మలో నిలిచి మట్టిని, రత్నాన్ని బంగారాన్ని సమంగా ఎంచుతూ, ప్రియా థియాలలో సమంగా ఉంటూ, నిందాస్తుతులలో తుల్యంగా ఎవరు ప్రవర్తిస్తారో తనను గూర్చిన (అతడు గుణాతీతుడు) శ్లో! మానావ మానయోస్తుల్యః తుల్యో మిత్రారి పక్షయోః । సర్వారంభ పరిత్యాగీ గుణాతీత స్స ఉచ్యతే ॥ 25. తాః మానావమానాలలో, మిత్రశత్రు పక్షాల పట్ల తుల్యంగా ఉంటూ, అన్ని కర్మలలో కర్పృత్వబుద్ధినీ ఎవడు త్యజిస్తాడో అతడు గుజాతీతుడని చెప్పబడతాడు.

296 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! మాంచ యోఃవ్యభిచారేఐ భక్తియోగేన శ్పవ్రతే | స గుణాన్‌ సమతీత్యైతాన్‌ బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే 1126. తా! ఇక ఎవనైతే నన్ను వ్యభిచరించని భక్తితో సేవిస్తారోః అతడు ఈ గుణాలని చక్కగా దాటి బ్రహ్మముగా మారడానికి అర్హుడవుతాడు. శ్లో! బ్రహ్మణో హ్‌ ప్రతిష్టాహం అమృతస్యావ్యయస్య చ! శాశ్వుతస్య చ ధర్మస్య సుఖమ్మైకాంతి కస్య చ 1 27 తా! అమృతమూ, అవ్యయమూ శాశ్వతమూః ధర్మమౌ ఏకాంతసుఖమూ అయిన (బ్రహ్మానికి నేనే ప్రతిష్టని.

గుణ(త్రయవిభాగయోగః 297 ఓం తత్సత్‌ ఇతి శ్రీమదృగవర్గీతాసు, ఉపనిషత్సు, (బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే, గుణత్రయ విభాగయోగోనామ చతుర్దశోకధ్యాయః

ఓం శ్రీ కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ పంచదశోకధ్యాయః పురుషోత్తమప్రాప్తియోగః శ్రీ భగవానువాచ ; శ్లో! ఊర్థ్యమూల మధశ్శాఖం అశ్వత్థం (ప్రాహు రవ్యయమ్‌ 1 ఛందాంస్‌ యస్య పర్జాని య స్తం వేద స వేదవిత్‌ ! 1" క్ర తా|| శ్రీ భగవానుడన్నాడు : మొదలు పెకీ శాఖలు క్రిం ఉన్న అశ్వత్థాన్ని అవ్యయమైనదని. పెద్దలు చెప్తారు ఆకులు ఛందస్సులు. వీనిని ఎరిగినవాడు వేదాల నెరిగిన ల!

పురుషోత్తమప్రాప్తియోగః 299

అష ఆరి ష్య ఆట 0

శ్లో!! అధశ్చోర్ధ్యం ప్రసృతాస్తస్య శాఖాః గుణప్రవృద్ధా విషయ ప్రవాలాః | అధశ్చ మూలా న్యనుసంతతాని

కర్మాను బంధీని మనుష్యలోకే!!2.

తా॥ దానికొమ్మలు శ్రిందకీ ఫెకీ విస్తరించుకొని వున్నాయి.

గుణాలచేత పెరుగుతాయి. విషయవస్తువులనే చిగుళ్ళు కలవి.

కర్మలలో బంధిస్తాయి. దాని వేళ్ళు క్రింద బాగా పాతుకొని

పోయి, మనుష్యలోకం అంతా వ్యాపించి కర్మలతో బంధిస్తాయి. శ్లో! న రూపమస్యేహ తథోప లభ్యతే నాంతో న చాదిర్న చ సం్రతిష్టా! అశ్వత్థమేనం సువిరూఢమూలం అసంగశ స్తేణ దృఢథేన ఛిత్వా!!3.

తా॥ దాని రూపం ఆ ప్రకారంగా (తలక్రిందులుగా వుండే

చెట్టులా) ఇక్కడ కనిషించదు. దాని మొదలూతుదీఆధారము

ఏవీ కనిపించవు. గట్టిగా పాతుకుపోయిన ఈ అశ్వత్థాన్ని

దృఢమైన అసంగ భావమనే ఆయుధంతో ఛేదించి,

300 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! తతః పదం తత్పరిమార్గితవ్యం యస్మిన్‌ గతా న నివర్తంతి భూయః! తమేవ చాద్యం పురుషం ప్రపద్యే యతః ప్రవృత్తిః ప్రసృతా పురాణీ!!4. తా॥ ఆ తరువాత, ఎక్కడికి చేరితే మళ్ళీ తిరిగిరారో ఆ స్థానాన్ని వెదకాలి. ఎవరినుండి పురాతనమైన సృష్టికార్యము 'ప్రారంభమైనదో, ఆ ఆదిపురుషుజ్ణే నేను శరణువేడతాను. శ్లో!!నిర్మానమోహా జితసంగదోషాః అధ్యాత్మనిత్యా వినివృత్తకామాః! ద్వం ద్వైర్విముక్తాస్సుఖదుఃఖసంజ్లైః గచ్భంత్యమూఢాఃపదమవ్యయంతత్‌! 5 వ పగీమోహాలని త్యజించిన వాళ్ళూ సంగదో షాను చిన వాళ్ళూ సదా ఆత్మజ్ఞానములో నిమగ్నమ $ వారు, విషయవాంఛలన్నీ వెనక్కి మళ్ళించిన వాళ్యూః సుఖి ఓఖాలచే ద్వంద్వాలనుండి విముక్తు బేనవాళ్యూమూఢేలేవో

పురుషోత్తమ(ప్రాప్లయోగః 301 శ్లో! న తద్భాసయతే సూర్యః న శశాంకో న పావకః | యద్గత్వా న నివర్తంతే తద్ధామ పరమం మమ ॥| రం తా! ఆ పదాన్ని సూర్యుడు, చంద్రుడూ, అగ్నీ వెలిగించరు. ఎక్కడికి వెలితే మరల తిరిగిరారో అది నా పరమధామం. శ్లో! మమైవాంశో జీవలోకే జీవభూత సనాతనః ! మన ష్షష్టాణీంద్రియాణి (ప్రకృతిస్థాని కర్షతి |! గ్‌ తా॥! సనాతమైన నా అంశే జీనలోకంలో జీవుడిగా మారి, 'పకృతినుండి మనస్సుతో కూడిన ఆరు ఇంద్రియాలని ఆకర్షిస్తుంది.

302 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! శరీరం యదవాస్నోతి యచ్చాప్యుత్కాామతీశ్వరః | గృహీత్వైతాని సంయాతి వాయుర్గంధాని వాశయాత్‌ !18' తా॥ ఈశ్వరుడు శరీరాన్ని పొందినప్పుడూ, విడిచినా వాయువు పూలలోంచి వాసనను తీసుకుపోయే విధంగొ ఆరింటిని తీసుకొని ప్రయాణిస్తాడు. శ్లో! శోత్రం చక్షుః స్పర్శనం చ రసనం ఘాణమేవ చ 1 అధిష్టాయ మనశ్చాయం విషయానుపసేవతే ॥ 9. తా॥ చెపీ, కన్నూ చర్మమూ, నాలుకా, ముక్క, మనసో వీటిని అధిష్టించి జీవుడు విషయాలని అనుభవిస్తాడు-

పురుషోత్తమప్రాస్తియోగః 303

న్లో! ఉత్కాామంతం స్థితం వాఃపి

భుంజానం వా గుణాన్వితమ్‌ |!

నిమూఢా నానుపశ్యంతి

పశ్యంతి జ్ఞానచక్షుషః 11 10. తా॥ శరీరం నుండి నిష్క్రమించేటప్పుడు గానీశరీరంలో ఉన్న ప్పుడుగానీ భోగిస్తున్నప్పుడుగానీః గుణాలతో ఉన్నప్పుడుగానీ, విమూఢులు ఈయన్ని చూడరు. జ్ఞానులు మాత్రమే చూస్తారు. శ్లో! యతంతో యోగినశై వనం

లి,

పశ్యంత్యాత్మ న్యవస్థితమ్‌ |

యతంతో ప్యకృతాత్మానః

నెనం పశ్యంత్యచేతసః 1! 11 తా॥ సాధన చేసే యోగులు తమ ఆత్మలో ఉన్న భగవదం శని చూడగలరు. మనస్సు పరిపక్వం కానివారు వివేకహీను లు సరైన జ్ఞానం లేనందున సొధన చేసినా చూడలేరు.

304 శీ మద్భగవద్గీత

శ్లో!! యదాదిత్యగతం తేజః జగద్చ్బాసయతేంఖిలమ్‌ | యచ్చం[ద్రమసి యచ్చాగ్నౌ తత్తేజో విద్ధి మామకమ్‌ | 12.

తా॥ జగత్తు నంతటినీ వెలిగించే సూర్యుడిలో, చంద్రుడిలో:

అగ్నిలో ఉన్న తేజస్సు ఏదో, అది నాదని తెలుసుకో.

న్లో!। గామావిశ్య చ భూతాని ధారయామ్యహ మోజసా | పుష్ణామి చౌషధీస్సర్వాః సోమోభూత్వా రసాత్మకః [1 13.

తా॥! భూమిలోకి ప్రవేశించి ప్రాణులందర్నీ నేను నా శక్తీలో

భరిస్తాను. ఇంకా, రసాత్మకుడైన చం[ద్రుజ్తు అయి ఓషధు

అన్నింటికీ పుష్టినిస్తాను. - ళ్‌

పురుషోత్తమప్రాప్తియోగః 305 శ్లో! అహం వైశ్వానరో భూత్వా [ప్రాణినాం దేహమాశ్రితః | (ప్రాణాపాన సమాయుక్తః పచామ్యన్నం చతుర్విధమ్‌।! 14, తా॥ నేను వైశ్వానరుణ్ణి అయి ప్రాణుల శరీరాన్ని ఆశ్రయిం చి. ప్రాణ అపానములతో కలిసి నాలుగు రకాల అన్నాన్ని అరిగిస్తాను. శ్లో| సర్వస్య చాహం హృది సన్నివిష్టః మత్తఃస్కృతిర్‌జ్ఞానమపోహనంచ | వేదైశ్చు సర్వైరహమేవ వేద్యః వేదాంతకృద్వేదవిదేవ చాహమ్‌![115. తా॥ ఇకునేను అందరి హృదయాలలో ప్రవేశించి వున్నాను. నానుండే జ్ఞాపకం, జ్ఞానం, మరుపూ కలుగుతాయి. అన్ని వేదాల ద్వారా తెలియబడవలసిన వాజ్జే నేనే. వేదాంతాన్ని చేసినవాణ్ణి, వేదాన్ని తెలుసుకునే వాజ్ణి కూడా నేనే.

306 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ద్వావిమౌ పురుషా లోకే క్షరశ్చాక్షర ఏవచ | క్షర స్పర్వాణి భూతాని కూటస్థోంక్షర ఉచ్యతే | 16. తా! లోకంలో క్షరుడూ, అక్షరుడూ అని ఇద్దరు పురుషు లున్నారు, అన్ని (ప్రాణులు క్షరమైనవి. కూటస్థుణ్ణి అక్షరు ఉంటారు. శ్లో! ఉత్తమః పురుషస్త్వన్యః పరమాత్మేత్యుదాహృతః | యో లోకత్రయమావిశ్య బిభర్త్యవ్యయ ఈశ్వరః 11 10/7. తా॥ ఉత్తమపురుషుడు వేరే వున్నాడు. అతణ్ఞి పరమాత్మ అంటారు. నాశనం లేని ఆ ఈశ్వరుడు మూడు లోకాలలో (ప్రవేశించి వాటిని భరిస్తాడు.

పురుషోత్తమ ప్రాప్తి యోగః 307

శ్లో! యస్మాత్‌క్షరమతీతోఃకహం

అక్షరాదపి చోత్తమః |

అతోఃస్మిలోకే వేదే చ

(ప్రథితః పురుషోత్తమః 1 ]18 తా నేను క్షరానికి అతీతుణ్ణి మరియు, అక్షరుడికన్నా కూడా ఉత్తముణ్ణి కాబట్టి లోకంలోను, వేదంలోనూ పురుషోత్తముడిగా కీర్తింపబడ్డాను. శ్లో! యోమామేవ మసంమ్మూఢః

జానాతి పురుషోత్తమమ్‌ |

స సర్వవిదృజతి మాం

సర్వభావేన భారత! || 19, తా॥ అర్జునా! పురుషోత్తముడైన నన్ను ఈ విధంగా ఏ జ్ఞాని తెలుసుకుంటాడో, అతడు సర్వమూ తెలిసినవాడై అన్ని విధాలుగా నన్ను సేవిస్తాడు (పొందుతాడు)

308 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ఇతి గుహ్యూతమం శాస్త్రం ఇదముక్తం మయాఃనఘ! | ఏతద్చ్బుధ్వా బుద్లిమాన్‌ స్యాత్‌ ఛి కృతకృత్యశ్చ భారత! | 20. తా! భారతా! ఇలా అతి గోప్యమైన ఈ శాస్త్రం నాచేత చెప్పబడింది. దీనిని అర్థం చేసుకొంటే బుద్ధిమంతుడూ, కృతే కృత్యుడూ అవుతాడు, ఓం తత్సత్‌, ఇతి శ్రీమదృగవద్గీతాసు, ఉపనిషత్సుః (బ్రహ్మవిద్యాయాం, యోగశాస్తే, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే, పురుషోత్తమట్రాప్తి యోగోనాము పంచదశో5ధ్యాయః

ఓం శ్రీ కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ షోడశో5కధ్యాయః బైవాసురసంపద్విభాగయోగః శ్రీ భగవానువాచ : శ్లో!! అభయం సత్త్యసంశుద్ధిః జానయోగవ్యవస్థితిః | స్ట్‌ థ్‌ దానం దమశ్చ యజ్ఞశ్చ స్వాధ్యాయ స్తప ఆర్జవమ్‌ |! !. తా॥ శ్రీ భగవానుడన్నాడు : అభయం, సత్త్వసంశుద్ధి, జ్ఞాన రకోగంలో నిలవడందాసం,ఇంద్రియనిగ్రహంయజ్ఞం స్వాధ్యాయం, తపస్సు, నిజాయితీ (దైవీ పురుషుడికి కలుగుతాయి.

310 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! అహింసా సత్య మక్రోధః త్యాగ శ్యాంతి రపైశునమ్‌ | దయాభూతే ష్వలోలుప్త్వం మార్దవం హీరచాపలమ్‌ | 2. తా॥ అహింసు సత్యం, కోపములేకపోవడం, త్యాగం, శాంతి, చాడీలు చెప్పకపోవడం,[ప్రాణులయందు దయ, విషయలోలత్వం లేకపోవడం మృదుస్వభావం, సిగ్గు, చాపల్యం లేకపోవడం... శ్లో!! తేజః క్షమా ధృతి శాచం అ(దోహో నాతిమానితా | భవంతి సంపదం దైవీం అభిజాతస్య ఖారత! || 3, తా! తేజస్సు, ఓర్మి, పట్టుదల, శుచిత్వం, ద్రోహచింతన లేకపోవడం, అభిమాన రాహిత్యం..అర్జునా! ఇవి దైవీసంపదతో పుట్టినవానికి కలుగుతాయి.

దైవాసురసంపద్విభాగయోగః 311

శ్లో! దంభో దర్చోంభిమానశ్చ

(క్రోధః పారుష్యుమేవ చ |

అజానం చాభిజాతస్య

జా

పార్థ! సంపద మాసురీమ్‌ ॥ 4. తా! అర్జునా! దంభం:దర్పం,అభిమానం.క్రోధం.పరుషత్వం, అజ్ఞానం---ఈ లక్షణాలు అసురసంపదతో పుట్టిన వానికి కలుగుతాయి. శ్లో! దైవీ సంపద్విమోక్షాయ

నిబంధాయాసురీ మతా !

మాశుచ స్పంపదం ద్రైవీం

అభిజాతోంసి పాండవ! | ర్‌, తా! దైవీసంపద మోక్షానికీ ఆసుర సంపద సంసార బంధానికీ కారణం. అర్జునా! విచారించకు, నీవు దైవీ సంపదతోనే పుట్టావు.

312 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ద్వా భూతసర్గౌ లోకేంస్మిన్‌

దైవ ఆసుర ఏవచ ।

దైవో విస్తరశః (ప్రోక్సః

ఆసురం పార్ధ! మేశ్మణు!॥ 6. తా ఈ లోకంలో దైవం, ఆసురం అని ప్రాణుల సృష్టి "రెండు రకాలు. దైవసృష్టిని గురించి విస్తారంగా చెప్పబడింది. అర్జునా! ఆసుర సృష్టి గురించి విను. శ్లో!! ప్రవృత్తిం చ నివృత్తిం చ ఛి అలి 'అాటె

జనా న విదురాసురా;ః ।

న శౌచం నాపి చాచార;

న సత్యం తేషు విద్యతే ॥ 7. తా! అసురస్వభావం కలవారు ప్రవృత్తినిగాని, నిష్పత్తినిగాని ఎరుగరు, వాళ్ళల్లో శాచమూ, ఆచారమూ, సత్యమూ ఉండవు,

బైవాసురసంపద్విభాగయోగః 3ఏ]13 శ్లో! అసత్య మ్రతిష్టంతే జగదాహు రనీశ్వరమ్‌ | అపరస్పర సంభూతం కిమన్యత్‌ కామహైతుకమ్‌ ॥| 8. తా! జగత్తుమిథ్య అనీ, దానికి ధర్మాధర్మాలు ఆధారం లేదనీ,ఈశ్వరుడే లేడనీ,స్త్రీ పురుషుల కలయికవళ్లే పుట్టిందనీ వారు అంటారు. అందుచేత ఈ జగత్తుకి కారణం కామమే అంటారు ఆసురజనులు, శ్లో! ఏతాం దృష్టి మవస్టభ్య ళా టబ లట నష్టాత్మానోఃల్పబుద్ధయః | 'ప్రభవంత్యు[గ్రకర్మాణః క్రయాయ జగతోఃహితాః | 9. తా॥ ఈ దృష్టినే పట్టుకుని వేలాడుతూ వీళ్ళు ధర్మభ్రష్టులైః సంకుచితబుద్ధులై. ప్రపంచానికి శత్రువులై క్రూరకర్ములై లోక 23 నాశనం కోసం పుడతారు.

వేత శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! కామమాశ్రిత్య దుష్పూరం దంభ మాన మదాన్వితాః | మోహాదృహీత్వాఃసద్దాహాన్‌ ౧ గ (ప్రవర్తంతేఃశుచివ్రతాః ॥ 10. తా వాళ్ళు తృప్తి పరచడానికి వీలులేనంత కోరికలను పెట్టుకొని దంభు మాన, మదాలతో నిండి, (ఖ్రాంతివల్ల అసత్యమైనవాటిని పట్టుకొని అనాచారంగా (ప్రవర్తిస్తారు. శ్లో! చింతా మపరిమేయాం చ (పప్రలయాంతా ముపాణనితాః | కామోపభోగపరమా; ఏతావదితి నిశ్చితాః || 1], తా॥। వాళ్ళు మరణించేవరకూ అసరమితమైన యోచనలలో మునిగి తేలుతూ, కామభోగాలు తప్ప జీవితానికి వేరే లక్ష్యం లేదని నిశ్చయించికొన్న వాళ్ళు.

దైవాసురసంపద్విభాగయోగః 3కే5 శ్లో! ఆశాపాశ శ తైర్చద్దాః యా బీధి

కామ(కోధ పరాయణాః.।

ఈహంతే కామభోగార్థం

అన్యాయే నార్థసంచయాన్‌ 11 12. తా॥ వాళ్ళు వందలాది ఆశాపాశాలతో కట్టుబడి కాము శ్రోధాలకి వశులై, తమ కామభోగానికిగాను అన్యాయంగా నైనా సరే సంపదల్ని సమకూర్చుకోవాలని అనుకుంటారు. శ్లో!! ఇదమద్య మయా లబ్ధం

ఇమం (ప్రాప్స్యే మనోరథమ్‌ |

ఇదమప్తీదమపి మే

భవిష గ్‌ నమ్‌ |! 13.

గవిష్యతి పునర్ధ తా! ఈ రోజు ఇంతు ఈ సంపద నాకు లఖించింది. ఈ కోరికలని తీర్చుకొంటాను. ఇంత ధనం నాకుంది. ఇకముందు ఇంకా ఇంత ధనం వస్తుంది.

316 శ్రీ మద్చగవద్గీత శ్లో! అసౌ మయా హతశ్శత్రుః ల్‌ హని్యే చాపరానపి | ఈశ్వరోః$కహ మహం భోగీ సిద్ధోఃహం బలవాన్‌ సుఖీ 1 14. తా॥ ఈ శత్రువు నాచేత చంపబడినాడు. ఇతరులని కూడా చంపేస్తాను. నేను ఈశ్వరుణ్ణి. భోగిని. సిద్ధుణ్ణి. బలపంతుణ్ణి. సుఖిని. శ్లో! ఆఢో శీంఖిజనవానస్మి కోకన్యోఃస్తి సదృశో మయా |! యక్ష్యే దాస్యామి మోదిష్య ఇత్యజ్ఞాన విమోహితాః | 9 తా నేను ధనవంతుణ్ణి. కులమున్నవాణ్ణి. నాకు సమౌనులొ ఎవరున్నారు? యజ్ఞం చేస్తాను. దానాలిస్తాను. సంతోషిస్తాను" ఇలా అజ్ఞానంతో భ్రాంతి చెందుతారు.

దైవాసురసంపద్విభాగయోగః 317 శ్లో! అనేకచిత్తవిభ్రాంతాః అవి మోహజాల సమావృతాః ! (ప్రసక్తాః కామభోగేషు పతంతి నరకే5శుచా || 16. తా॥ అనేక రకాల ఆలోచనలతో:భ్రాంతచిత్తులయి అజ్ఞానపు వలలో చిక్కుకుపోయి, కామభోగాలలో మరులుకొని, అపవిత్ర మైన నరకంలో పడతారు. శ్లో! ఆత్మసంభావితాః స్తబ్ధాః ధనమాన మదాన్వితాః | శ్‌ యజంతే నామయజ్జె స దంబే నావిధిపూర్వకమ్‌ | 17 తా॥ తమని తాము మెచ్చుకొనేవారూః మొండివాళ్ళు ధన మాన మదాలతో కూడుకొని: గుడ్డివాక్య దంబంకోసం శాస్త్ర పద్ధతిని వర్ణించి నామమా(త్రంగా యజ్ఞాలు చేస్తారు.

318 శ్రీ మద్చగవద్గీత

శ్లో! అహంకారం బలం దర్చం కామం క్రోధం చ సంథితాః ! మామాత్మపరదేహేషు ప్రద్విషన్తోః:భ్యసూయకాః 1115.

తా॥ అహంకారాన్నీ బలాన్నీ దర్చాన్నీ కామక్రోధాలనీ

ఆశ్రయించుకొని, తమలోనూ, ఇతరులలోనూ ఉన్న నన్ను

ద్వేషించి అసూయతో తిరస్కరిస్తారు.

శ్లో!! తానహం ద్విషతః క్రూరాన్‌ సంసారేషు నరాధమాన్‌ ! క్షిపామ్యజస్ర మశుభాన్‌ ఆసురీష్యేవ యోనిషు ॥ 1

తా! ఇలా నన్ను ద్వేషించే క్రూరులూ, దుష్టులు: నరాధీ

ముల్ని నేను నిత్యమూ ఆసురీ యోనుల్లోకే విసిరేస్తాను.

దైవాసురసంపద్విభాగయోగః 319

శ్లో! ఆసురీం యోనిమాపన్నాః

మూఢా జన్మని జన్మని !

మామప్రాస్యైవ కౌంతేయ!

తతో యాంత్యధమాం గతిమ్‌!!20. తా! అర్జునా! ఆసురీ జన్మను పొందిన మూర్థులు ప్రతిజన్మ లోనూ నన్ను చేరకుండానే ఇంకా అథోగతికి పోతారు. శ్లో|| త్రివిధం నరకహస్యేదం

ద్వారం నాశనమాత్మనః !

కామః క్రోధ స్తథా లోభః

తస్మాదేతత్‌ త్రయం త్యజేత్‌!!2]. తా॥ ఆత్మనాశనానికి దారి త్రీశు నరక ద్వారాలు మూడు- కామం, క్రోధం. లోభం. అందుచేత ఈ మూడింటినీ త్యజించాలి.

320 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ఏతైర్విముక్త కౌంతేయ! ళా రా అ= తమోద్వారై స్త్రిభిర్నరః | ఆచరత్యాత్మనః (శ్రేయః తతో యాతి పరాంగతిమ్‌ | 22. తా! కౌంజేయా! నరకద్యారాలైన ఈ కామక్రోధ లోభాలు మూడింటి నుండి విడుదల పొందిన నరుడు, తనకు (శ్రేయస్సు ను కలిగించే కర్మలు చేస్తాడు. దానివల్ల పరమగతిని (మోక్షాన్ని) పొందుతాడు. శ్లో! యః శాస్త్రవిధి ముత్సుజ్య వర్తతే కామకారతః | నస సిద్ధి మవాప్నోతి న సుఖం న పరాం గతిమ్‌ || 23. తా! తన కోరికల కారణంగా శాస్త్రాన్ని ఉల్లంఘించి (ప్రవర్తించినవాడు కార్యసిద్ధిని పొందడు. సుఖాన్ని పరమ గతిని కూడా పొందడు.

బైవాసురసంపద్విభాగయోగ;। 321 శ్లో! తస్మాచ్చాస్త్రుం ప్రమాణం తే కా ౬. ర్యాకార్యవ్యవస్థితా | జ్ఞాత్వా శాస్త్రవిధానోక్తం కర్మకర్తు మిహార్హసి 11 24, తా॥ అందుచేత కర్తవ్యాన్నీ అకర్తవ్యాన్నీ నిర్ధారించుకోడా నికి శాస్త్రం ప్రమాణం. శాస్త్రం చెప్పిన విధిని తెలుసుకొని ఇక్కడ నీవు కర్మ చెయ్యడం మంచిది. ఓం తత్సత్‌, ఇతి శ్రీ మదృగవద్గీతాసు.ఉపనిషత్సుః బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే), శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే, దైవాసురసంపద్విభాగయోగోనామ, షోడశో5ధ్యాయః

ఓం శ్రీ కృష్ణపరబ్రహ్మణే ననుః శ్రీ మద్భగవద్గీత అథ సప్తదశోకధ్యాయః (శద్ధాత్రయవిభాగయోగః అర్జున ఉవాచ :; శ్లో! యే శాస్త్రవిధి ముత్సృుజ్య యజంతే శ్రద్ధయాన్వితాః | తేషాం నిష్టాతు కా కృష్ణ! సత్త్వమాహో రజస్తమః | 1. తా॥! అర్జునుడన్నాడు : కృష్ణా! ఎవరైనా శాస్త్రవిధిని వదిలి పెట్టి శ్రద్ధతో ఆరాధిస్తే వాళ్ళనిష్ట ఎలాంటిది? సాత్త్వికమా, రాజసికమా, తామసికమా?

శద్ధాతయవిభాగయోగః 323

శ్రీభగవానువాచ : శ్లో! టత్రివిధా భవతి శ్రద్ధా

దేహినాం సా స్వభావజా |

సాత్త్వికీ రాజసీ వైవ

తామసీ చేతి తాంశృణు [॥! 2. తా! శ్రీ భగవానుడన్నాడు : మనుష్యుల శ్రద్ధ సాత్త్వికం, రాజసీకం, తామసికం అని మూడు విధాలుగా ఉంటుంది. అది స్వభావంనుండి జనిస్తుంది. వాటిని గురించి విను. శ్లో! సత్త్వానురూపా సర్వస్య

అదో

శ్రద్ధా భవతి భారత! |

(శద్ధామయోకయత పురుషః

యో యెచ్చ్రద్ద స్ప ఏవ సః॥!3.

ఫాం(థ

తా[! అర్జునా! ప్రతివారిలోని వ్యక్తియొక్క స్వభావాన్ని అనుసరించి అతని (శ్రద్ధ వుంటుంది. ఈ మానవుడు శ్రద్ధా మయుడు. ఎవరి (శ్రద్ధ ఎటువంటిదో, వాళ్ళ వ్యక్తిత్వం అటువంటి దవుతుంది.

324 శ్రీ మద్భగవద్గీత

శ్లో! యజంతే సాత్త్వికా దేవాన్‌ యక్షరక్షాంసి రాజసా;ః | (యేతాన్‌ భూతగణాంశ్చాన్యే యజంతే తామసా జనాః 4.

తా! సాత్త్వికులు దేవతలను, రాజసికులు యక్షరాక్షసులను

తామసికులు భూత (డ్రేత గణాలనీ ఆరాధిస్తారు.

శ్లో! అశాస్త్రవిహితం ఘోరం తప్యంతే యే తపోజనాః | దంభాహంకార సంయుక్తాః కామరాగ బలాన్న్వితాః ॥| ర్‌,

శ్లో! కర్మయంత శ్శరీరస్థం భూత(గ్రామ మచేతసః |

శ్రద్ధాతయవిభాగయోగః 325 మాం వై వాంతశ్శరీరస్టం యా థి తాన్‌ విద్ధ్యాసురనిశ్చయాన్‌ 1 6, తా! దంభాహంకారాలతో, ప్రబలమైన కామరాగాలతో కూడి శాస్త్రవిరుద్ధమైన, పీడాకరమైన తపస్సుచేసే వారు... తా! తెలివితక్కువగా శరీరంలోని జీవకణాలనీ, శరీరంలో ఉండే నన్ను కూడా హింసించేవాళ్ళు ఆసురిక నిశ్చయం కలవారని తెలుసుకో. ఆ ఆప బలె ఆడి స్‌ శ్లో! ఆహార స్త్వ్వపి సర్వస్య (తివిధో భవతి ప్రియః | యజ సప సథా దానం జాత అతి తేషాం భేదమిమం శృణు 11 7. తా! మానవులకు మూడు విధాలైన ఆహారం (టపియమవు తుంది. యజ్ఞమూ, తపస్పూ దానమూ కూడా అలాగే వుంటుంది. వాటిలోని భేదాన్ని విను.

326 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ఆయుస్సత్త్య బలారోగ్య సుఖ(టీతి వివర్థనాః | ఇ క లలి ద ది రన్యాః స్నెగ్గాః స్థరా హృద్యాః ఆహారా స్సాత్త్విక ప్రయాః || 8. తా! ఆయువు, సత్త్వగుణం బలం, ఆరోగ్యం, సుఖం, ట్రీడి- వీటిని పెంచేవీ రసంతో నిండినవీ, జిడ్డుతో నిగనిగలాడేమీ కడుపులో చాలా కాలం వుండేవీ, మనస్సు నాకర్షించేని అయిన ఆహారాలు సాత్త్వికులకి ప్రియంగా ఉంటాయి. శ్లో! కట్య్వామ్ల లవణాత్యుష్ట గు యం ణి తీక్‌ష్ట రూక్ష విదాహినః | ఆహారా రాజస స్యేష్టాః దుఃఖశోకామయటప్రదాః ॥[ 9, తా! చేదూ, పులుపూ, ఉప్పూ వేడీ, కారమూ, అన్నీ అతిగా కలిగి. పొడిపొడిగా ఉండి, దాహం పుట్టిస్తూ, దుఖాన్నీ శోకాన్నీ రోగాలని కలిగించే ఆహారాలు రాజసికులకి ఇష్టం.

తద్ధాతయవిభాగయోగః 327

శ్లో! యాతయామం గతరసం

పూతిపర్యుషితం చ యత్‌ |

ఉచ్చిష్టమపి చామేధ్యం

భోజనం తామస(ఫప్రియమ్‌ !| 10. తా॥ వండినతరువాత జాము దాటి పోయినదీ రుచి పూర్తిగా పోయిందీ, పొసిపోయినదీ, వాసన గొట్టుతున్నదీ, ఎంగిలిదీ, అశుభ్రమైనదీ అయిన భోజనం తామసికులకి ఇష్టం. శ్లో! అఫలాకాంక్షిభి ర్యజ్ఞః

విధిదృష్టో య ఇజ్యతే |

యష్టవ్యమేవేతి మనః

సమాధాయ స సాత్త్వికః 11 1], తా! ఫలాకాంక్ష లేకుండా, శాస్త్రాలల్లో విధింపబడిన ప్రకారం గానూ, తను. ఆ కర్మ చేయడం కర్తవ్యమనే స్థిర చిత్తంతో చేయబడే యజ్ఞం సాత్త్విక యజ్ఞం.

328 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! అభిసంధాయ తు ఫలం దంభార్థమపి వైవయత్‌ | ఇజ్యతే భరత(శ్రేష్ట్ష! అ తం యజ్ఞం విద్ధి రాజసమ్‌ 1112. తా అర్జునా! ఫలాన్ని ఆశిస్తూనో, డఉంబం కోసమో' చేయ బడే యజ్ఞం రాజసిక యజ్ఞమని తెలుసుకో, త్‌ న శ్లో! విధిహీన మసృష్టాన్నం మంత్రహీన మదక్షిణమ్‌ | శద్ధావిరహితం యజ్ఞం తామసం పరిచక్షతే || 13. తా! శాస్త్రవిధి లేకుండా, అన్నదానం చెయ్యకుండా, మంత్రాలు లేకుండా దక్షిణ ఇవ్వకుండా, (శద్ధలేకుండా చేయ బడే యజ్ఞం తామసిక యజ్ఞం అని చెప్పబడుతుంది.

శద్ధాత్రయవిభాగయోగః 329 శ్లో! దేవ ద్విజ గురు (ప్రాజ్ఞ ౮ జా పూజనం శొచ మార్దవమ్‌ | (బ్రహ్మచర్య మహింసా చ శారీరం తప ఉచ్యతే || 14, తా! దేవతలను, బ్రాహ్మణులను, గురువులను, విద్వాంసుల ను పూజించడం శుచిత్వం, సూటియైన ప్రవర్తన (బ్రహ్మ చర్యం అహింస-ఇవి శారీరక తపస్సులు. శ్లో! అనుద్వేగకరం వాక్యం సత్యం ప్రియహితం చ యత్‌ | స్వాధ్యాయాభ్యసనం చైవ వాజ్బాయం తప ఉచ్యతే | 15. తా! ఇతరులను బాధింపనిదీ సత్యమూ, ప్రియమూ, హితమూ అయిన వాక్కు స్వ్యాధ్యాయాన్ని అభ్యసించడమూ 14 ఇది వాచికమైన తపస్సు.

330 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! మనః ప్రసాద స్సౌమ్యత్వం మౌన మాత్మవినిగ్రహః | భావసంశుద్ది రిత్యేతత్‌ తపో మానస ముచ్యతే ॥ 16. తా! ప్రసన్నమైన మనస్సూ, మంచితనమూ మౌనమూ, మనోనిగ్రహమూ, శుద్ధమైన భావాలూ-ఇవి మానసిక తపస్సు, శ్లో! శద్ధయా పరయా తప్తం తపస్తత్‌ (తివిధం నరైః । అఫలాకాంక్షివి ర్యుక్తెః సాత్తి్వ్రకం పరిచక్షతే 11 [1 /, తా మై మూడురకాల తపస్సు పూర్తి శ్రద్ధతో, ఏ లాభమూ కోరకుండా, నిగ్రహవంతులచేత చేయబడినప్పుడు సాత్త్విక మైన తపస్సుగా చెప్పబడుతుంది.

శ్రద్ధాతయవిభాగయోగః 331

శ్లో! సత్కార మాన పూజార్ధం

తపో దంభేన వైవ యత్‌ |

(క్రియతే తదిహ (పోక్తం

రాజసం చల మధ్రువమ్‌ || 18. తా! సత్కారంకోసమూ: మానమర్యాదల కోసమూ: దంభం తోనూ ఏ తపస్సు చేయబడుతుందో దానిని నిలకడా, స్థిరత్వ మూ లేని రాజసిక తపస్సు అంటారు, శ్లో! మూఢగ్రాహేణాత్మనో యత్‌

కసీడయా (క్రియతే తపః !

పరస్యోత్సాదనార్థం వా

తతామస ముదాహృృళతమ్‌ || 19. తా॥ సరిగ్గా అర్థం చేసుకోకుండా, తన్ను తాను హింసించు కొంటూ లేదా ఇతరులకి పీడాకరంగా చెయ్యబడే తపస్సు తామసిక మనబడుతుంది.

332 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! దాతవ్యమితి యద్దానం దీయతే5ంనుపకారిణే ! దేశే కాలే చ పాతే చ తద్దానం సొత్త్వికం స్మ ఎతమ్‌!120. చి న్‌ా. తా! దానం చేయడం కర్తవ్యం అనే భావంతో, తిరిగి ఉపకారం చేయని వారికి దేశకాల పాత్రలని చూచి, చేసిన దానం సాత్తికమని చెప్పబడుతుంది. శ్లో! యత్తు ప్రత్యుపకారార్థం య థ్‌ న్‌ జీ గా ఫలముద్దిశ్య వా పునః | దీయతే చ పరిక్లిష్టం తదానం రాజసం స్మృతమ్‌!12]. ది తా! ప్రత్యుపకారం ఉద్దేశించిగాని, ఫలాన్ని ఆశించిగాని బలపసంతంగానూ, బాధపడుతూ ఇచ్చే దానిని రాజసిక దాన మంటారు.

శద్ధాత్రయవిభాగయోగః 333 శ్లో! అదేశకాలే యద్దానం అపా(్రేభ్యశ్చ దీయతే । అసత్కృుత మవజ్ఞాతం తత్తామస ముదాహృతమ్‌ || 22. తా॥। అపాట్రునికి తగని సమయంలో, ఇవ్వకూడనిచోటు అగౌరవంతో, అవమానిస్తూ ఇచ్చేది తామసిక దానమని చెప్పబడుతుంది. శ్లో! ఓం తత్సదితి నిర్దేశః యు టి (బ్రహ్మణ స్త్రివిధః స్క్రతః | (బాహ్మణాస్తేన వేదాశ్చ ల. రం చ యజ్ఞాశ్చ విహెతాః పురా | 23. తా ఓం తత్‌ సత్‌ అనేవి (ట్రహ్మపదార్థాన్ని నిర్దేశించే మూడు సంకేతాలని పెప్పబడుతుంది. వీటితోనే పూర్వం (బ్రాహ్మణులు, వేదాలు, యజ్ఞాలు ఏర్పరుపబడినాయి.

33 శ్రీ మద్చగవద్గీత న్లో! తస్మాదోమిత్యుదాహృత్య

యజ్ఞ దాన తపః [క్రియాః !

ప్రవర్తంతే విధానోక్షాః

సతతం (బ్రహ్మవాదినామ్‌ || 24. తా॥ అందుచేత "ఓం' అంటూ (బ్రహ్మవాదులచేత శాళ్త్ర విధాన ప్రకారం నిత్యమూ యజ్ఞ దాన తపఃకర్మలు చేయబడు తున్నాయి. శ్లో! తదిత్యనభిసంధాయ

ఫలం యజ్ఞ తపః [క్రియాః |

దానక్రియాశ్చ వివిధాః

(క్రియంతే మోక్షకాంక్షిభిః 1 25. తా॥ "తత్‌ అంటూ మోక్షాన్ని కాంక్షించేవారు ఫలం ఆశించ కుండా, వివిధాలైన యజ్ఞాలూ, తపస్సులూ, దానాలొ చేస్తుంటారు.

తద్ధాతయవిభాగయోగః 335

శ్లో! సద్చావే సాధుభావే చ

సదిత్యే తత్ప్రయుజ్యతే |

('ప్రశస్తే కర్మణి తథా

సచ్చబ్దః పార్ట! యుజ్యతే | 26.

యట్‌ థ

తా! పరమసత్యానికీ, మంచితనానికి సూచనగా “సత్‌” అనే పరాన్ని ప్రయోగిస్తారు. అర్జునా! మంచి కర్మలకి కూడా "సక్‌" అనే పదం ప్రయోగింప బడుతుంది. న్లో! యజ్జే తపసి దానే చ

స్థితిః సదితి చోచ్యతే |

కర్మ వైవ తదర్ధియం

సదిత్యేవాభిధీయతే ॥| 27, ఈ! యజ్ఞ దాన తపస్సులలో నిలిచి వుండడం "సత్‌" అని చఇ్పుబడుతుంది. దాని కోసం చేసే కర్మని కూడా "సత్‌' అనే అుటారు.

336 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో!! అ(శ్రద్ధయా హుతం దత్తం

తప స్తప్తం కృతం చయత్‌ |

అసదిత్యుచ్యతే పార్ధ!

న చ తత్వ్చేత్య నోఇహ ॥ 24. తా॥ అర్జునా! శ్రద్ధలేని హోమం, దానం, తపస్సు, మరి మే (క్రియ అయినా సరే, అది "అసత్‌ అని ఇెప్పబడుతుటి. అలాంటి కర్మ ఇహంలో కానీ, పరంలో కానీ ఫలం ఇవ్వదు. ఓ౦0 తత్సత్‌, ఇతి శ్రీమదృగవద్గితాసు, ఉపనిషత్సు

(ట్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాపస్తేే, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే శ్రద్ధాత్రయ విభాగయోగోనామ, సప్తదశో5ధ్యాయః

ఓం శ్రీ, కృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః త్రీ మద్భగవద్గీత అథ అష్టాదశోకధ్యాయః మోక్షసంన్యాసయోగః అర్జున ఉవాచ : శ్లో! సంన్యాసస్య మహాబాహో! తత్త్వమిచ్చామి వేదితుమ్‌ | త్యాగస్య చ హృషీకేశ! పృథక్కేశినిషూదన! ॥ 1, తా! అర్జునుడన్నాడు : ఓ మహాబాహూ! హృషీకేశా! శేశి సంహారా! సంన్యాసం యొక్క తత్త్వాన్నీ త్యాగం యొక్క తత్త్వాన్నీ వేరు వేరుగా తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను.

338 శ్రీ మద్భగవద్గీత త్రీ భగవానువాచ : న్లో! కామ్యానాం కర్మణాం న్యాసం సంన్యాసం కవయో విదుః | సర్వకర్మ ఫలత్యాగం (పాహు స్త్యాగం విచక్షణాః !॥ 2. తా! శ్రీ భగవాను డన్నాడు : కామ్యకర్మలని వదిలి పెట్టడం సన్న్యాసమని బుషులంటారు. అన్ని కర్మల ఫలాలని త్యజిం చడం త్యాగమని వివేకులంటారు. శ్లో! త్యాజ్యం దోషవది త్యేకే కర్మ పప్రాహు ర్మనీషిణః | యజ్ఞ దాన తపః కర్మ న త్యాజ్యమితి చాపలే | 3, తా! దోషం గల కర్మని వదలాలని కొందరు పండితులంటారు. యజ్ఞ దాన తపః కర్మలని వదలరాదని కొందరంటారు.

మోక్షసంన్యానయోగః 339

శ్లో నిశ్చయం శృణు మే తత్ర

త్యాగే భరతసత్తమ! |

త్యాగో హి పురుషవ్యాఘ్ర!

(త్రివిధ స్సంప్రకీర్తితః 1 త తా! భరత[్రేస్టుడా! ఈ విషయంలో నా నిర్ణయాన్ని విను. పురుషవ్యా(ఘా! త్యాగం మూడువిధాలని చెప్పబడుతుంది. శ్లో!! యజ్ఞ దాన తపః కర్మ

న త్యాజ్యం కార్యమేవ తత్‌ |

యజ్ఞో దానం తపక్స్షైవ

పావనాని మనీషిణామ్‌ 1 5. తా యజ్ఞ దాన తపః కర్మలని మానరాదు. చేయ వలసిందే. వివేకుల్ని శుద్ధం చేసేది యజ్ఞదాన తపస్సులే,

340 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ఏతాన్యపి తు కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా ఫలానిచ! కర్తవ్యానీతి మే పార్ధ! నిశ్చితం మతముత్తమమ్‌ 11 ర. తా! అర్జునా! ఈ కర్మల్ని కూడా సంగాన్నీ ఫలాన్నీ వదిలి చెయ్యాలని నా నిశ్చితమైన, ఉత్తమమైన అభిప్రాయము. శ్లో! నియతస్య తు సంన్యాసః కర్మణో నోసపద్యతే | మోహాత్తస్య' పరిత్యాగః తామసః పరిక్తీర్తితః || 7, తా॥ నియతీకర్మలని సంన్యసించకూడదు. భ్రాంతితో వానిని త్యజించడం తామసిక త్యాగ మనిపించుకుంటుంది.

మోక్షసంన్యాసయోగః ఏతే

శ్లో! దుఃఖమిత్యేవ యత్కర్మ్శ్మ

కాయక్షేశ భయాత్‌ త్యజేత్‌ |

స కృత్వా రాజసం త్యాగం

నైవ త్యాగఫలం లభేత్‌ | 8. తా శరీరానికి కష్టం కలుగుతుందనే భయంతోనూ బాధా కరమనీ కర్మని వదిలేస్తే అది రాజసిక త్యాగం అవుతుంది. దానివల్ల త్యాగఫలం లభించదు. శ్లో! కార్యమిత్యేవ యత్కర్మ

నియతం క్రియతేఃర్టున! |

సంగం త్యక్త్వా ఫలం చైవ

స త్యాగః సాత్త్వికో మతః ॥ 9, తా! క్తర్త్వవ్య బుద్ధితో సంగభావం, ఫలాపేక్ష వదిలి నియత కర్మని చేసినప్పుడు అది సాత్త్విక త్యాగం అవుతుందని నా అభిప్రాయం.

342 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! న ద్వేష్ట్య కుశలం కర్మ

కుశలే నానుషజ్జతే ।

త్యాగీ సత్త్వసమావిష్టః

మేధావీ ఛిన్నసంశయః 1 10. తా! సత్త్వగుణంతో నిండిన మేధావి సంశయరహితుడై (ప్రతికూల కర్మని ద్వేషించడు. అనుకూల కర్మకి అతుక్కు పోడు. శ్లో! న హి దేహభృతా శక్యం

త్యక్తుం కర్మాణ్యశేషతః |

యస్తు కర్మఫలత్యాగీ

స త్యాగీ త్యభిధీయతే || 1], తా! దేహధారికి కర్మలనన్నింటినీ త్యజించడం సాధ్యంకాదు. కర్మలఫలాన్ని త్యాగం చేసినవాడే త్యాగి అనిపించుకుంటాడు.

మోక్రసంన్యాసయోగః వశత

శ్లో! అనిష్ట మిష్టం మిశ్రం చ

త్రివిధం కర్మణః ఫలమ్‌ |

భవత్యత్యాగినాం (పేత్య

న తు సంన్యాసినాం క్వచిత్‌! 12. తా! కర్మఫలం దుష్టమైనవి మంచివి, మిశ్రమమైనవీ అని మూడు విధాలైన కర్మఫలాలు త్యాగులు కాని వారికి మరణా నంతరం లఅభిస్తాయి. సంన్యాసులకి కొంచెం కూడా రాదు. శ్లో! పంచైతాని మహాబాహో!

కారణాని నిబోధ మే !

సాంఖ్యే కృతాంతే (పోక్తాని

సిద్రయే సర్వకర్మణామ్‌ || 13.

థి

తాః ఓ మహాబాహూ! సాంఖ్యసిద్ధాంతంలో ఏ కర్మలైనా సరే సెద్ధించడానికి ఈ అయిదు కారణాలు కావాలని చెప్ప బడినాయి. వాటిని గురించి విను.

344 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! అధిష్టానం తథా కర్తా కరణం చ ప్పుథగ్విధమ్‌ । వివిధాశ్చ పృథక్పేష్టాః దైవం వైవాత్ర పంచమమ్‌ ॥ 14. తా॥॥ అధిష్టానమైన శరీరం: కర్మ చేసేవాడు, వేర్వేరు ఇంద్రియాలు, కర్మేంద్రియాలు, ప్రారబ్ధం ఈ అయిదూ (సర్వకర్మ సిద్ధికి కారణాలు.) శ్లో! శరీర వాజ్మనోభిర్యత్‌ కర్మ ప్రారభతే నరః | న్యాయ్యం వా విపరీతం వా పంవైతే తస్య హేతవః ॥ 15, తా॥ మంచిది కాని చెడ్డది కాని మానవుడు మనో వాక్కా యములతో ఏ కర్మ చేసినా దానికి ఈ ఐదూ కారణ మౌతాయి.

మోక్షసంన్యాసయోగః 345 శ్లో! తత్రైవం సతి కర్తారం ఆత్మానం కేవలం తుయః | పశ్య త్యకృతబుద్ధిత్వాత్‌ నస పశ్యతి దుర్మతిః | 16. తా॥ విషయం ఇలా వుండగా, అపరిపక్యమైన బుద్ధితో కేవలం తానే కర్తననుకునే మూర్జుడు తెలివితక్కువవల్ల సరిగా చహించడు. " శ్లో! యస్య నాహంకృతో భావః జల్‌ జ బుద్ధిర్యస్య నలిష్యతే | హతాక్వపి స ఇమాన్‌ లోకాన్‌ న హంతి ననిబధ్యతే॥ 17. తా! ఎవరిలో అహంకారం లేదో, ఎవరి బుద్ధి కర్మలో తగుల్కోదో, అతడు ఈ లోకులను చంపినా, చంపినవాడు 25 కాదు. బంధనంలో చిక్కుకోడు.

346 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో!) జ్ఞానం జ్రేయం పరిజాతా ణం జా జా జా

త్రివిధా కర్మచోదనా |

కరణం కర్మ కల్తేతి

._ త్రివిధః కర్మసంగ్రహః | 18

తా! జ్ఞానమూ, తెలుసుకోవలసిన విషయమూ, తెలుసు కునేవాడూ-ఈ మూడూ కర్మని (్రేశేపించేవి. ఇంద్రియం: కర్మ, కర్మ చేసేవాడు, ఈ మూడూ కర్మని నిర్వహించేవి. న్లో।। జ్ఞానం కర్మ చకరాచ

తిధైవ గుణభేదతః |

ప్రోచ్యతే గుణసంఖ్యానే

యథావచ్చృుణు తాన్యపి ! 19. తా! జ్ఞానం, కర్మ, కర్త-ఈ మూడూ గుణభేదాలని బలీ మూడేసి విధాలని, గుణాలకి సంబంధించిన సాంఖ్యం చెప్పబడింది, అందులో ఉన్నదానిని విను.

శ్లో!! సర్వభూతేషు యేనైకం భావమవ్యయ మీక్షతే | అవిభకళ్తం విభశ్తేషు తద్‌ జానం విది సాత్త్వికమ్‌ |! 20. జా థి వాలి - తా! అన్ని (ప్రాణులలోనూ నాశనంలేని ఒకే ఒక సత్తా ఉన్నదన్కీ భిన్నమైన వాటిలో అది అవిభక్తంగా ఉన్నదనీ (గహించేది సాత్త్విక జ్ఞానమని తెలుసుకో. శ్లో! పృథక్త్వేన తు యద్‌జ్ఞానం నానా భావాన్‌ పృథగ్విధాన్‌ వేత్తి సర్వేషు భూతేషు తద్‌ జ్ఞానం విద్ధి రాజసమ్‌ !॥ 21. తా! వైేర్రు వేరుగా కనబడే రూపాలలో వేరు వేరు జీవుళ్ళు న్నారని (గ్రహించేది రాజసిక జ్ఞానమని తెలుసుకో.

348 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యత్తు కృత్స్నవ దేకస్మిన్‌ కార్యే సక్త మహైతుకమ్‌ | అతత్తా న్ర్‌క్ట్‌ వదల్బం చ తతామస ముదాహృతమ్‌ 1 22. తా! ఒక వస్తువే సర్వమూ అని, య్యుక్తికి విరుద్ధంగా? అసంబద్ధంగా, అల్పత్వంతో పట్టుకు కూర్చునేది తామసిక జ్ఞానమనబడుతుంది. శ్లో! నియతం సంగరహితం అరాగద్వేషతః కృతమ్‌ | అఫల(ేప్సునా కర్మ యత్తత్‌ సాత్త్విక ముచ్యతే 1 23. తా! సంగభావం లేక్క ఫలం మీద ఆశ లేక, రాగ ద్వేషాలు లేక చేసిన నిత్యకర్మ సాత్త్విక కర్మ.

మోక్షసంన్యాసయోగః 349 జ శ్లో!) యత్తు కామేప్సునా కర్మ సాహంకారేణ వా పునః | [క్రియతే బహుళాయాసం తద్‌ రాజస ముదాహృతమ్‌!!24. తా)! కోరికతో, అహంకారంతో, బహుత్రమపడి చేసే కర్మ రాజసిక కర్మం శ్లో! అనుబంధం క్షయం హాంసాం అనవేక్ష్య చ పౌరుషం | మోహాదారభ్యతే కర్మ యతతామస ముచ్యతే 11 25. బవ కా. హింసనీ కలుగే తా॥ బంధనంలో ఇరికించేది. నాగౌన్ని జేసీద్రి శక్తి సామర్ధ్యాలు అెక్కించకుండొ చేసేదిః మోహంతో ఆరంభఖించబడినదీ అయిన కర్మ తామసిక కర్మ అని చెప్ప బడుతుంది.

350 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ముక్తసంగోంనహంవాదీ ర్‌! ధృత్యుత్సాహ సమన్వితః | ఠి, వి 0 సిద్ధ్యసిద్ధ్యోర్‌ నిర్వికారః కర్తా సాత్త్విక ఉచ్యతే || 26. అట అవి తా! సంగభావంనుండి ముక్తుడైనవాడు, అహంకారం లేని వాడు పట్టుదల, ఉత్సాహం ఉన్నవాడు; జయాపజయాల వల్ల చలించని వాడు అయిన కర్త సొత్త్వికుడని చెప్పబడతాడు. త్ర ర శ్లో! రాగీ కర్మఫల(పేప్పుః లుబ్ధో హింసాత్మకో5ంశుచిః | హర్షశోకాన్వితః కర్తా వ! యా. రాజసః పరిక్షీర్తితః [1 2/, తా॥ రాగంతో కూడి, ఫలం కోరుతూ, పిసినిగొట్టు తనమూ, హింసా స్వభావమూ కలిగి, అశుచి అయి సుఖదుఃఖాలకి లోనయ్యే కర్త--రాజసికుడని చెప్పబడతాడు.

మోక్రసంన్యాసయోగః ఏ5

శ్లో! అయుక్తః ప్రాకృతః స్తబ్ధః

శఠో నైష్కృతికోఃలసః |

విషాదీ దీర్హసూత్రీ చ

కర్తా తామస ఉచ్యతే! 28. తా॥। ఎలాంటి నిగ్రహం లేనివాడూ, పామరుడూ, సంకుచిత స్వభావం కలవాడూ,మొండివాడూమోసగాడూ,బద్ధకస్థుడూ. విషాదంలో ఉండి, ప్రతిదానికీ కాలయాపన చేట కర్త తామసికుడని చెప్పబడతాడు. శ్లో!! బుద్ధేర్బేదం ధృతేశ్చైవ

గుణత ప్తివిధం శృణు |

పప్రోచ్యమాన మశేషేణ

పృథక్త్వేన ధనంజయ! ॥ 29, తా॥! ధనంజయా! గుఖాలనిబట్టి మూడేసి విధాలుగా ఉండే బుద్ధినీ, ధృతిని గురించి వేరువేరుగా, పూర్తిగా చెబుతాను విను.

352 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! ప్రవృత్తిం చ నివృత్తిం చ కార్యాకార్యే భయాభయే | బంధం మోక్షం చయా వేత్తి బుద్ది స్పా పార్ట! సాత్త్వికీ 1 30. థి థ “౨-౨ తా! అర్జునా! ప్రవృత్తి-నివృత్తులూ, కార్యాకార్యాలూ, భయా భయాలూ, బంధ మోక్షాలూ---వీటిని వివరంగా తెలుసు కునేది సాత్త్విక బుద్ధి, శ్లో! యయా ధర్మమధర్మం చ కార్యం చాకార్యమేవ చ | అయథావ తృ్పజానాతి బుద్ది స్సా పార్ట! రాజసీ 1 3]. థ్‌ థ్‌ తా1॥] పార్థా! ధర్మాధర్మాలని, కార్యాకార్యాలని సరిగా నిర్ణయించలేని బుద్ధి రాజసికమైనది.

మోక్షసంన్యాసయోగః 353

శ్లో! అధర్మం ధర్మమితి యా

మన్యతే తమసా5:ంవృతా |!

సర్వార్థాన్‌ విపరీతాంశ్చ

బుద్ధి స్సా పార్ధ! తామసీ | 32. తా! అజ్ఞానంతో కప్పబడి అధర్మాన్ని ధర్మంగా, అన్ని విషయాలని విపరీతంగా ఎంచే బుద్ధి తానుసికమైనది. శ్లో! ధృత్యా యయా ధారయతే

మనః (ప్రాణేంద్రియ క్రియాః!

యోగేనావ్యభిచారిణ్యా

ధృతి స్సా పార్థ! సాత్త్వికీ ॥ 33. తా॥ చలించని యోగంలో మనస్సు, ప్రాణ, ఇంద్రియాల చేష్టలను నిగ్రహించి ఉంచే ధృతి సాత్తికమైనది.

354 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! యయా తు ధర్మకామార్థాన్‌ ధృత్యా ధారయతేఃర్జున! | ప్రసంగేన ఫలాకాంక్షీ ధృతి స్సా పార్ట! రాజసీ్‌ ॥ 34. థి తా! అర్జునా! ఏ పట్టుదల ధర్మ కామార్థాలనే లౌకిక పురుషార్థాలని మమకారంతో, ఫలాశతో నిలబెట్టి వుంచుతుందో అది రాజసిక ధృతి. శ్లో! యయా స్వప్నం భయం శోకం విషాదం మదమేవచ। న విముంచతి దుర్మేధా ధృతి స్సా పార్ట! తామసీ 1 356. థి తా।॥ పార్థా! మూర్థుడు ఏ ధృతితో స్వప్నాలనీ, భయాన్నీ శోకాన్నీ విషాదాన్నీ మదాన్నీ వదలకుండా పట్టుకుంటాడో అది తామసికమైన పట్టుదల,

మోక్షసంన్యాసయోగః 355

శ్లో! సుఖం త్విదానీం త్రివిధం

శృణు మే భరతర్షభ! |

అభ్యాసా ద్రమతే యత్ర

దుఃఖాన్తం చ నిగచ్చతి ॥ 36. తా1॥ భరతశ్రేష్టుడా! అభ్యాసంవల్ల దేనిలో మానవుడు దుఃఖాన్ని అంత మొందించి సుఖపడగలుగుతాడో అ మూడు విధాలైన సుఖాలని గురించి విను, శ్లో! యత్తద(గే విషమివ

పరిణామేఃమృతోపమమ్‌

తత్సుఖం సాత్త్వికం (ప్రోక్తం

ఆత్మబుద్ధి ప్రసాదజమ్‌ ॥ 3/7. తా ఏ సుఖమైజే మొదట విషంగా తోచి చివరికి ఏది అమృత _(ప్రాయమౌతుందో, ఏది శాంతించిన బుద్ధివల్ల లభిస్తుందో అది సాత్తిక సుఖం.

356 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! విషయేం(ద్రియ సంయోగాత్‌ యత్తద(గేకమృతోపమమ్‌ । పరిణామమే విషమివ తత్సుఖం రాజసం స్కృతమ్‌!138. తా! విషయాలు-ఇంద్రియాలు వీటి సంయోగంవల్ల మొదట అమృతప్రాయంగా ఉండి, చివరికి విషంలా తయారయ్యేది రాజసిక సుఖం. శ్లో! యదగే చానుబంధే చ సుఖం మోహన మాత్మనః | నిద్రాలస్య ప్రమాదోళ్ళం తత్తామస ముదాహృతమ్‌ || 39. తా! నిద్ర, బద్ధకం, ఏమరుపాటుల నుండి జనించి ముందు నుండి చివరివరకు భ్రాంతిలో పడేసి ఉంచే సుఖం తామసికం.

మోక్షసంన్యాసయోగః 3క7

శ్లో! న తదస్తి పృథివ్యాం వా

దివి దేవేషు వా పునః |

సత్త్వం (్రకృతిజైర్ముక్తం

యదేభిస్స్యా త్తిభిర్లుతైః 1 40. తాః! భూమిమైన కాని, స్వర్గంలోని దేవతలలో కాని ప్రకృతి వల్ల పుట్టిన ఈ మూడు గుణాలనుండి విడివడి వున్న (ప్రాణి యేదీ లేదు. శ్లో! బాహ్మణ క్షత్రియ విశాం

శూ(ద్రాణాం చ పరంతప! |

కర్మాణి ప్రవిభక్తాని

స్వభావ ప్రభవైర్లుజైః ॥ 41. తా! పరంతపా! బ్రహ్మ క్షత్రియ వైశ్య శూద్రుల కర్మలు, వాళ్ళ స్వభావం నుండి జనించిన లక్షణాలని బట్టి విభజించ బడినాయి.

358 శ్రీ మద్భగవద్గీత శో! శమో దమ స్తప శౌచం క్షాంతి రార్థవ మేవప , జ్ఞానం విజ్ఞాన మాస్తిక్యం (ట్రహ్మకర్మ స్వభావజమ్‌॥। తై తా! శమన చనుమ్ము తపస్సు, శౌచం ఓర్మి, బుజుత్యం, జ్ఞాన విజ్ఞానాల్సు ఆస్తిక్య భావం--ఇవి (టాహ్మణులకి స్వభావ సిద్ధమైన కర్మలు, శ్లో! శౌర్యం తేజో ధృతి ర్ధాక్ష్యం యుద్ధే చాస్యపలాయనక్షు | దాన మీశ్వరభావశ్చ శ్లా(త్రంకర్మ స్వభావజమ్‌ | 43 తా! శౌర్యం, జేజం, పట్టుదల, సమర్ధత్త యుద్ధంలో వెన్ను చూపకస్తోనడ్రం దానగుణం, ఈశ్వరలక్షణం--__ ఇవి స్వభావ సిద్ధమైన క్షత్రియ కర్మలు.

మోక్షసంన్యాసయోగః వె5లి

శ్లో! కృషిగోరక్ష వాణిజ్యం

వైశ్యకర్మ స్వభావజమ్‌ |

పరిచర్యాత్మకం కర్మ

శూ(ద్రస్యాపి స్వభావజమ్‌ || 44. తా[! వ్యవసాయం, గోసంరక్షణ, వాణిజ్యం, స్వభావసిద్ధ మైన వైశ్యకర్మలు. పరిచర్య భావంతో కూడినవి శూద్రులకి స్వభావ'సిద్ధమైన కర్మలు. శ్లో! స్వే స్వే కర్మణ్యభిరతః

సంసిద్ధిం లభతే నరః |

స్వకర్మ నిరతః సిద్ధిం

థ్‌

యథా విందతి తచ్చుణు ॥| బీర్‌, తా! తన తన కర్మలలో నిమగ్నుడైన మానవుడు పొంద గలడు, తనకర్మలో నిరతుడైనవాడు సిద్ధిని ఎలా పొందుతాడో చెబుతాను విను.

360 త్రీ మద్భగవద్గీత

శ్లో! యతః ప్రవృత్తిర్బూతానాం యేన సర్వమిదం తతమ్‌ | స్వకర్మణా తమభ్యర్చ్య సిద్ధిం విందతి మానవః 1 46.

తా!॥ ఎవరినుండి జీవుళ్ళు పుట్టుకొస్తారో, ఎవరివల్ల ఇది

యావత్తు వ్యాసించబడి వున్నదో ఆయన్ని తన కర్మచేత

ఆరాధించే మానవుడు సిద్ధిని పొందుతాడు.

శ్లో! (శ్రేయాన్‌ స్వధర్శ్మో విగుణః పరధర్మాత్‌ స్వనుష్టితాత్‌ | స్వభావనియతం కర్మ కుర్వన్నాప్నోతి కిల్చిషమ్‌ || 47.

తా॥ బాగా అనుష్టించిన పరధర్మంకన్నా హీనమైన

స్వధర్మం మేలు. స్వభావంచేత (ఫేరించబడిన కర్మని చేయ

డంవల్ల సాపాన్ని పొందడు.

మోక్రసంన్యాసయోగః 361 శ్లో! సహజం కర్మ కౌంతేయ! సదోషమపి న త్యజేత్‌ | సర్వారంభా హి దోషేణ ధూమేనాగ్ని రివావృతాః 1 48. తా! కౌంతేయా! సహజమైన కర్మ దోషంతో కూడినను వదలరాదు. పొగచేత కప్పబడిన అగ్నిలాగా అన్ని కర్మలూ దోషంతోనే [పారంభమౌతాయి. జల్‌ జ శ్లో! అసక్త బుద్ధిస్సుర్వత్ర జితాత్మా విగతస్పృహః | వ వైష్కర్మ సిద్ధిం పరమాం సంన్యాసే నాధిగచ్చతి 1 49. తా॥ సర్వత్రా దేనికీ తగుల్కొనని బుద్ధితో, మనస్సుని జయించి కోరికలని వదిలి, సంన్యసించడం ద్వారా కర్మలనుండి విడుదల 6 పొందే ఉత్తమోత్తమమైన స్థితిని పొందుతాడు.

362 త్రీ మద్భగవద్గీత

శ్లో! సిద్ధిం ప్రాప్తో యథా బ్రహ్మ తథాఃఃస్నోతి నిబోధ మే । సమాసేనైవ కౌంతేయ! నిష్టా జానస్య యాపరా ॥! 50.

తా॥ నైష్కర్మ్య సిద్ధిని పొందినవాడు బ్రహ్మపదార్థాన్ని ఎలా

చేరుకుంటాడో క్లుప్తంగా చెప్తాను.. తెలుసుకో. అర్జునా! ఇది

పరమమైన జ్ఞానాభ్యాసం.

శ్లో! బుద్ధ్యా విశుద్దయా యృుక్తః ధృతాభఖ:ంత్మానం నియమ్య చ! శబ్దాదీన్‌ విషయాంస్త్యక్తా రాగద్వేషా వ్యుదస్య చ | 5].

తా! విశుద్ధమైన బుద్ధితో కూడుకొని, పట్టుదలతో మనస్సుని

నియమించి, శబ్బాది విషయాలని త్యజించి, రాగద్య్వేషాలని

వదిలి,

మోక్షసంన్యాసయోగః తెరవ

శ్లో! వివిక్తసేవీ లఘ్వాశీ

యత వాక్కాయ మానసః |

ధ్యానయోగపరో నిత్యం

వైరాగ్యం సముపాత్రితః | 52. తా! ఏకాంతప్రదేశంలో వసిస్తూ, ఆహారాన్ని స్వల్పంగా మాత్రమే స్వీకరిస్తూ, మనోవాక్కాయాలని నియమిస్తూ, నిత్యమూ ధ్యానయోగంలో నిమగ్నుడై; వైరాగ్యంలో నిలిచీ, శ్లో! అహంకారం బలం దర్చం

కామం క్రోధం పరిగ్రహమ్‌ |

విముచ్య నిర్మమశ్శాంతః

(బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే 1153. తా! అహంకారాన్నీ, బలదర్చాలనీ, కామక్రోధాలనీ, సరి[గ్రహ బుద్ధినీ వదలి, మమకారాన్ని త్యజించి శాంతుడై బ్రహ్మ స్వరూపు డవడానికి అర్హుడవుతాడు.

వర4 శ్రీ మద్చగవర్గీత రి 1 శ్లో! బ్రహ్మభూతః ప్రసన్నాత్మా న శోచతి న కాంక్షతి | సమః సర్వేషు భూతేషు మదృక్తిం లభతే పరామ్‌ |! 54. కా (బ్రహ్మభూతుడై ప్రసన్నచిత్తుడైనవాడు దేనికీ శోకించడు ధేనినీ కోరడు. 'ప్రాణులందరిపట్ల సమభావం కలిగి నాయంటు సరమఖ్గక్తిని పొందుతాడు. శ్లో! భక్త్యా మామభిజానాతి లి /-. యావాన్యశ్చాస్మి తత్త్వతః ! తతో మాం తత్త్వతో జ్ఞాత్వా అంటి కా విశతే తదనంతరమ్‌ || 55. తా! భక్తిద్వారా నేనెవరినో ఎలాంటివాడనో నా పూకి తత్త్వాన్ని గుర్తెరుగుతాడు. నా తత్త్వాన్ని గ్రహాంచినందువల్లి తరువాత నాలోనే ప్రవేశిస్తాడు.

మోక్షసంన్యాసయోగః 365 న్లో!! సర్వకర్మాణ్యపి సదా కుర్వాణో మద్వ్యపాశయః ! మత్చ్స్రసాదా దవాస్నోళతి శాశ్వతం పదమవ్యయమ్‌ 1 56, తా! అన్ని కర్మలనీ సదా చేస్తూనే, నన్ను శరణు పొందిన వాడు నా అనుగ్రహంవల్ల శాశ్వతమైన అవ్యయమైన పదాన్ని పొందుతాడు. శ్లో! చేతసా సర్వకర్మాణీ మయి సంన్యస్య మత్ప్చరః | బుదియోగ ముపొథశ్రిత్య మచ్చిత్తః సతతం భవ! 54. | నసికంగొ కర్మలన్నింటిని నాకు సను రిచి ల ఇట్టుకొని జ్ఞానయోగాన్ని అశ్రయించి నన్నునీ చిత్తంలో నిలుపుకో

366 త్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! మచ్చిత్త స్పర్వదుర్గాణి మత్‌ (ప్రసాదాత్‌ తరిష్యసి | అథ చేత్త వ్ర మహంకారాత్‌ న శ్రోష్యసి వినంక్ష్యసి | 58. తా! మనస్సు నాలో ఉంచితే నా అనుగ్రహంవల్ల అన్ని అడ్డంకుల్ని దాటుతావు. అహంకారంవల్ల వినకపోయావా నశిస్తావు. శ్లో! యద హంకార మా్రిత్య న యోత్స్య ఇతి మన్యసే | (్రకృతిస్త్వాం నియోక్ష్యతి 1! 59. తా॥ అహంకారంతో యుద్ధం చెయ్యనని నిర్ణయించుకున్నా నీ యీ ప్రయత్నం దండగ అవుతుంది, నీ స్వభావమే నిన్ను యుద్ధంలో నియోగిస్తుంది.

మోక్షసంన్యాసయోగః 367

శ్లో।। స్వభావజేన కౌంతేయ!

నిబద్ధః కేన కర్మణా |

కర్తుం నేచ్చసి యన్మోహాత్‌

కరిష్యస్యవశోఃపి తత్‌ | 60. తా! అర్జునా! నీ స్వభావసిద్ధమైన కర్మలకి నీవు బద్ధుడివి, (భ్రాంతివల్ల కర్మ చెయ్యడానికి ఇష్టపడకపోయినా తప్పనిసరిగా చేసి తీరుతావు. శ్లో!! ఈశ్వరస్సర్వభూతానాం

హృద్దేశేఃర్టున! తిష్టతి |

(భామయన్‌ సర్వభూతాని

యంత్రారూఢాని మాయయా[[6 1. తా॥। అర్జునా! ఈశ్వరుడు ప్రాణులందరి హృదయాలలోను కూర్చొని, యంత్రంపై వున్న (బొమ్మలవలె) జీవుళ్ళని మాయచేత ్రిప్పుతున్నాడు.

36 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! తమేవ శరణం గచ్చ సర్వభావేన భారత! | తత్పసాదాత్‌ పరాం శాంతిం యం బక లై, స్థానం ప్రాప్స్యసి శాశ్వతమ్‌ 116 తా॥। అన్ని విధాలా ఆయన్నే శరణు పొందు. ఆయన అనుగ్రహంవల్ల _ సరమశాంతిని శాశ్వకప్రైన.. స్థానాన్నీ పొందుతావు. శ్లో! ఇతితే జ్ఞానమాఖ్యాతం విమృశ్లై తదశేషేణ యథేచృసి తథాకురు! ఈ తా|| ఈవిధంగా నీ అతిరహస్యమైన జ్ఞానం చెప్పాను దానిని క్షుణ్ణంగా విమర్శించి తెలుసుకొని, నీకు ఎలా ఇష్టమై అలా చెయ్యి.

మోక్షసంన్యాసయోగః 369 శ్లో! సర్వగుహ్యతమం భూయః శృణు మే పరమం వచః | ఇష్టోఃసి మే దృఢమితి తతో వక్ష్యామి తే హితమ్‌ |! 64, తా! అన్నింటికన్న ఎక్కువైన రహస్యాన్ని మళ్ళీ నా పరమ వాక్కుద్వారా విను. నాకు చాలా ఇస్టమైనవాడివని నీ హితం కోరి చెబుతున్నాను, శ్లో! మన్మనా భవ మద్భక్తః మద్యాజీ మాం ననుస్కురు | అంక. ఈ శ్రే మామేవైష్యసి సత్యం ప్రతిజానే ప్రియోఃసి మే ॥ 65, తా॥ మనస్సు నాలో ఉంచు, నొ భత్తుడివే కా, నన్ను ఆరాధించు. హాకు నమస్కరించు. నన్నే పొందుతావు. ఇది సత్యం. నీవు నాకు ప్రియుడిని. నీకు ప్రతిజ్ఞదేసి చెబుతున్నాను.

370 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో! సర్వధర్మాన్‌ పరిత్యజ్య మామేకం శరణం (వ్రజ | అహం త్వా సర్వపాపేభ్యః మోక్షయిష్యామి మాశుచః |! రర. తా॥ అన్ని ధర్మాలని పరిత్యజించి, నన్ను మాత్రమే శరణు పొందు. అన్ని పాపాలనుండి నీకు నేను మోక్షమిస్తాను. విచారించకు. శ్లో! ఇదం తే నాతపస్మ్కాయ నా భక్తాయ కదాచన | న చాశుశూషవే వాచ్యం నచమాం యోఃభ్యసూయతి!167. తొ॥ ఈ జ్ఞానాన్ని తపస్సు చెయ్యనివానికి, భక్తుడు కాని వాడికీ, వినడం ఇష్టం లేనివాడికీ నన్ను ద్వేషించేవాడికీ ఏ సందర్భంలోనూ చెప్పకూడదు.

మోక్షసంన్యాసయోగః ౩71

శ్లో!! య ఇమం పరమం గుహ్యం

మద్భృక్రేష్వభిధాస్యతి |

భక్తిం మయి పరాం కృత్వా

మామేవైష్యు త్యసంశయః ॥ 68. తా! సరమరహస్యమైన ఈ జ్ఞానాన్ని నా భక్తులకి చెప్పిన వారు; నాలో పరమమైన భక్తిని పొంది నన్నే చేరుతారు. ఇందులో అనుమానం లేదు. శ్లో! న చ తస్మాన్మనుష్యేషు

కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తనుః |

భవితాన చ మే తస్మాత్‌

అన్యః ప్రియతరో భువి 69. తా।॥ మనుష్యులందరిలో అతడికన్న నాకు ప్రియమైన పని చేసేవాళ్ళు లేరు; అతడికన్నా నాకు బాగా ఇష్టులుండరు.

372 శ్రీ మదృగవద్గీత శ్లో! అధ్యేష్యతే చయ ఇమం ధర్మ్యం సంవాద మావయో। | జ్ఞానయజ్టేన తేనాహం ఇష్టుస్యామితి మే మతిః | 70. తా॥ ధార్మికమైన మన ఈ సంవాదాన్ని జ్ఞానయజ్ఞ౦ం చ్వారా ఎవరు అధ్యయనం చేయిస్తారో వారికి దానినల్ల నేను ఇషస్టుణ్ణి అవుతాను. శ్లో!! శ్రద్ధావాననసూయశ్చ శృణుయాదపి యో నరః | సోంపి ముక్తః శుభాన్‌ లోకాన్‌ (పప్రాపష్నుయాత్‌ పుణ్యకర్మజణామ్‌!!7 1. తా అసూయ లేకుండా శ్రద్ధతో (ఈ గీతను) కేనలం విన్నప్పటికీ ఆ మానవుడు ముక్తుడై పుణ్యాత్ములకి లభించే శుభీలోకాలని పొందుతాడు.

మోక్షసంన్యాసయోగః 373 శ్లో|| కచ్చిదేతచు్య్యుతం ప్రార్థ! త్వయొకా(్రేణ చేతసా | కచ్చిదజ్ఞానసంమోహః ప్రణష్టస్తే ధనంజయ! | 72. తా! అర్జునా! నా మాటలను (గీతు ఏకాగ్ర చిత్తంతో విన్నానా? ధనంజయా! నీ అజ్ఞానం సశించిందా? అర్జునఉవాచ క శ్లో! నష్టో మోహః స్మృతిర్లబ్ధా ళం రాధి త్వత్పసాదాన్‌ మయాఃచ్యుత!। స్థితోఃస్మి గతసందేహః కరిష్యే వచనం తవ ॥ 73, తా! అర్జునుడన్నాడు : అచ్యుతా! నీ అనుగ్రహంవల్ల నాకు మోహం నశించింది. స్మృతి లభించింది. సందేహాలు తీరాయి. నీవు చెప్పినట్లు చేస్తాను.

278 శ్రీ మద్చగవద్గీత

సంజయ ఉవాచ ;

శ్లో! ఇత్యహం వాసుదేవస్య పార్టస్య చ మహాత్మనః | సంవాదమివమ మశ్రౌషం అద్బుతం రోమహర్షణమ్‌ 11/4,

తా! సంజయుడన్నాడు : ఇలా వాసుదేవునికీ, మహాళ్ము

డైన అర్జునుడికీ మధ్య, పులకరింతలు పుట్టించే విధంగా

జరిగిన అద్భతమైన సంవాదాన్ని నేను విన్నాను.

శ్లో|| వ్యాసప్రసాదాచుృుతవాన్‌ ఏతద్గుహ్య మహం పరమ్‌ ! యోగం యోగేశ్వరాత్‌ కృష్ణొత్‌ సాక్షాతృ్మృథయతః స్వయమ్‌!!75-

తా॥ పరమరహస్యమైన ఈ యోగాన్ని సాక్షాత్తు యోగేశ్వే

రుడైన కృష్ణుడే స్వయంగా చెబుతూండగా వ్యాసమహరి

అనుగ్రహంవల్ల నేను వినగలిగినాను.

మోక్రసంన్యాసయోగః 375 న్లో।| రాజన్‌! సంస్కృత్య సంస్కృత్య సంవాదమిమ మద్చుతమ్‌ | కేశవార్డునయోః పుణ్యం హృష్యామి చ ముహుర్ముహుః!!76. తా! రాజూ! కృష్ణార్జునుల ఈ అద్భుతమైన పవిత్రమైన సంవాదాన్ని తలచుకొని తలచుకొని క్షణ క్షణం ఆనందంతో పొంగిపోతున్నాను. శ్లో!!! తచ్చ సంస్కృత్య సంస్కృత్య రూప మత్యద్భుతం హరేః! విస్మయో మే మహాన్‌ రాజన్‌! హృష్యామి చ పునః పునః !177. క్క ఆ అద్భుతమైన రూపాన్ని తలచు వ త్‌ లా మితమైన విస్మయం కలుగుతోంది మళ్ళీ మళ్ళీ ఆనందం కలుగుతుంది.

376 శ్రీ మద్భగవద్గీత శ్లో!) యత్ర యోగేశ్వరః కృష్ణః యత్ర పార్టో ధనుర్ధరః | తత్ర శ్రీ ర్విజయో భూతిః (ధ్రువా నీతిర్మతిర్మమ | 78. తా॥ యోగేశ్వరుడైన కృష్ణుడు, ధనుర్ధరుడైన అర్జునుడు ఎక్కడ వుంటారో, అక్కడ సంపద, విజయం, గొప్పదనం, స్థిరమైన నీతి వుంటాయని నా నిశ్చయం. ఓం తత్సత్‌, ఇతి శ్రీ మదృ్భవగర్గీతాసు.ఉపనిషత్సు, (ట్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్తే, శ్రీ కృష్ణార్జున సంవాదే, మోక్షసంన్యాసయోగోనామ, అష్టాదశోంధ్యాయః; హరిః ఓమ్‌ తత్సత్‌,

గీతా మావోత్మ్యం

ధరోవాచ ;: శ్లో భగవన్‌! పరమేశాన

భక్తిరవ్యభిచారిజీ!

(ప్రారబ్దం భుజ్యమానస్య

కథం భవతి హే ప్రభో! [1 తా! భూదేవి యిట్లనెను. భగవంతా! ప్రారబ్ధ వివశుడైన వానికి అస్థలితమైన (చలించని) భక్తి యెట్లు లభించగలదు? శ్రీ విష్ణురువాచ :

(ప్రారబ్ధం భుజ్యమానో2_పి

గీతాభ్యాస రతస్ప్సదా |

స ముక్త స్ప సుఖీ లోకే

కర్మణా నోపలిప్యతే ॥ 2, తా శ్రీ విష్ణువు ఇట్లు పలికెను--దేవీ! ప్రారభ్ధవశుడైనను కూడ గీతను విడువక అభ్యసించుచుండెనేని కర్మబంధములకు

27 లోనుగాక వాడు ముక్తుడు కాగలడు. వాడే లోకమున సుఖవంతుడు.

378 గీతామాహాత్మ్యం త్టో॥ మహాపొపాది పాపాని గీతాధ్యానం కరోతి చేత్‌ | క్వచిత్‌ స్పర్శ్గం న కుర్వంతి నలినీదల మంబువత్‌ ॥ 3. తా॥ తామరాకును నీటివలె, గీతాధ్యానతత్పరుని మహా (కొండ లంతటి) పాపములు కూడ అంటజాలవు. శ్దో। గీతొయాః పుస్తకం యత్ర యత్ర పాఠః ప్రవర్తతే । తత్ర సర్వాణి తీర్థాణి వ్రయాగాదీని తత్రవై | తీ తాః గీతాగ్రంథమున్నచోట, గీతాపారాయణము జరుగుచోట, ప్రయాగ మున్నగు సకల తీర్ధములును వెలసి యుండగలవు. ల్లో సర్వేదేవాశ్చ బుషయో యోగినః పన్నగాశ్చ యే । గోపాలా గోపికా వాపి నారదోద్ధవ పార్షదైః

379 గీతామాహాత్యం సహాయో జాయతే శీఘం యత్ర గీతా ప్రవర్తతే ॥ ర్‌ తాః గీతాగోష్టి జరుగుచోట, దేవతలు బుషులు యోగులు పన్నగులు గోపికలు, గోపకులు నారదోద్ధవాది విష్ణుభక్తులును బాసటయై వుండగలరు. శో యత గీతా విచారశ్చ పరనం పొఠనం శతమ్‌ | తత్రాహం నిశ్చితం పృథ్వి నివసామి సదైవ హి ॥ 6. తా॥ భూదేవీ! గీతా పఠన పారన శ్రవణ విచారములు నడుచు చోట తప్పక నేనుందును. క్టో॥ గీతాశయో౬హం తిష్పామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్‌ | గీతొజ్ఞాన ముపాశిత్య త్రీన్‌ లోకాన్‌ పాలయామ్యహమ్‌ 7, తా; నేనుగీతను అక్రయించి యన్నాను. గీతనాక ఉత్తమ సృహము. గీతాజ్ఞాన ప్రభావంతో నేను ముల్లోకములను పరిపాలించుచున్నాను.

380 గీతామాహాత్మ్యం త్టో॥ గీతా మే పరమా విద్యా (బహ్మరూపాొ న సంశయః అర్ధమాత్రా౬_క్షరా నిత్యా స్వానిర్వాచ్య పదాత్మికా ॥ 0. తా॥ _ బ్రహ్మరూపమును,ప్రణవస్వరూపమును, అనిర్వాచ్యమును, శాశ్వతమును అయి వుండుటబట్టి గీత పరమవిద్యయని నా అభిప్రాయము. కో చిదానందేన కృష్ణేన ప్రోకై స్వముఖతోఇర్జ్డునమ్‌ | వేదత్రయీ పరానందా తత్త్వార్ధ జ్ఞానమంజసా ॥ రి తా వేదసారమగు యీ తత్త్వశాస్త్రమును చిదానంద ఘనుడగు శ్రీకృష్ణ భగవానుడు, అర్జునునకు స్వయముగ చెప్పియున్నాడు. శ్లో, యో౭ఒష్టాదశ జపేన్నిత్యం నరో నిశ్చలమానసః | జ్ఞానసిద్ధిం స లభతే తతో యాతి పరం పదమ్‌ । 10.

381 గీతామాహాత్వం తా॥ నిశ్చల చిత్తముతో గీతాగ్రంథమునంతనూ నిత్యము పూర్తి పారాయణము చేయువాడు జ్ఞానసిద్ధిని బొంది మోక్షమును పొంద గలడు. శ్లో॥ _ పాఠే£.సమర్ధ స్పంపూర్తే తదర్థం పాఠమాచరేత్‌ | తదా గోదానజం పుణ్యం లభతే నాత్ర సంశయః 11. తా! గ్రంథమును పూర్తిపారాయణము చేయలేనివాడు సగము చేయవచ్చును. అట్టివాడు గోదాన పుణ్యమును పొందగలడు. శ్దో। (తిభాగం పఠమానస్తు గంగాస్నానం ఫలం లఖేత్‌ | షడంశం జపమానస్తు సోమయాగ ఫలం లఫేత్‌ ॥ 12, తా మూడు భాగాలలో ఒక్కభాగం--అనగా ఆరు అధ్యాయ ములను పారాయణ చేసినవానికి గంగాస్నాన ఫలము లభించును. రెండుభాగాలు పారాయణ చేసినవాడు సోమగాయ ఫలమును పొందును.

382 గీతామాహాత్మ్యం శ్ల] _ఎకాధ్యాయంతుయో నిత్యం పఠతే భక్తిసంయుతః ॥ రృుదలోక మవాప్పోతి గణో భూత్వా వసేచ్చిరమ్‌ ॥ 13. తా! ఒక్క అధ్యాయమును నిత్యము భక్తితో పఠించువాదు రుద్ర గణములతో కూడి రుద్రలోకమున నివసించును. శ్లో! అధ్యాయ శ్లోకపాదం వా నిత్యం యః పఠతే నరః । స యాతి నరతాం యావత్‌ మనుకాలం వసుంధరే ॥ 14. తా॥ ఓ వసుంధరాదేవీ! అధ్యాయ శ్లోకముల యొక్క ఒక చరణమైనను కానీ గాక, నిత్యము పరఠించువాడు మన్వంతరకాలము వరకు మనుష్వజన్మమును పొందుచుండగలడు. శ్లో గీతాయాః క్లోకదశకం సప్త పంచ చతుష్టయమ్‌ | ద్వౌత్రీనేకం తదర్థం వా శ్లోకానాం యః పఠేన్నరః | 15.

383 గీతామాహాత్మం శ్లో! చంద్రలోక మవాన్నోతి వర్షాణామయుతం (ధ్రువమ్‌ | గీతా పారసమాయుక్లో మృతో£ మానుషతౌం వ్రజేత్‌ ॥ 16. తా గీతాశ్లోకములు పదికాని-యేడు-అయిదు-నాలుగు- మూడు-రెండు-ఒకటికాని, లేదా అర్ధశ్లోకముగాని పఠించెడివాడు పదివేల సంవత్సరములు చంద్రలోకమున వసించును. గీతను వఠించుచు మరణించినవాడు దేవత్వమును పొందును. (15,16) శ్లో! గీఠాభ్యాసం వునః కృత్వా లభతే ముక్తి ముత్తమామ్‌ | గీతేత్యుచ్చార సంయుక్తో (మియమాజో గతిం లఖేత్‌ ॥ 17, తాః వెయ్యేల, గీతాభ్యాసము చేయువానికి ముక్తి కరతలా మలకము, గీతను మననం చేయుచు చనిపోయినవానికి కూడా సద్దతియే లభించును. శ్లో! గీతార్థ శ్రవణాసక్తో మహాపొసయుతో౬.పి వా |

384 గతామాహాత్యం వైకుంఠం సమవాప్పోతి విష్ణునా సహ మోదతే ॥ 18. తా గీతాశ్రవణ తత్పరుడు మహాపాపియైనను కూడ, వైకుంఠ మును పొంది మహావిష్ణువుతో గూడ సుఖించును. శ్లో గీతార్థం ధ్యాయకే నిత్యం కృత్వా కర్మాణి భూరిశః ॥ జీవన్నుక్త స్స విజ్ఞేయో దేహాం కే పరమం పదమ్‌ ॥ 19. తా॥ గీతార్థమును అనుసంధానము చేయువాడు, వివిధ సత్మర్మ లను ఆచరించినంతటివాదై దేహాంతమున పరమపడదవిని పొందును. అతడు జీవన్ముక్తుడు. శ్లో గీతామాశిత్య బహవో భూభుజో జనకాదయః । నిర్జూతకల్న్మషా లోళే గీతాయాతొ;ః పరం పదమ్‌ ॥ 20. తా జనకాది రాజర్నులు గీతను ఆశ్రయించి ప్రఖ్యాతులై పాప రహితులై పరమపదవిని పొందగలిగిరి.

385 గీతామాహాత్మం న్హో। గీతాయాః పఠనం కృత్వా మాహాత్వం నైవ యః పఠేత్‌ | వృధాపాఠో భవేత్తస్య శ్రమ ఏవ హ్యుదాహృతః ॥ 21. తా॥ గీతాపారాయణముచేసి; యీ మాహాత్యమును చదువనిచో వాని శ్రమయంతయు వ్యర్థము. జ్జ ఏతాన్మాహాత్మ సంయుక్తం గీతాఖ్యాసం కరోతి యః । స తతృల మవాప్నోతి దుర్గభాం గతి మాప్నుయాత్‌ ॥ 22, తొ॥ కాబట్టి, ఈ మాహాత్యముతో సహా గీతను పారాయణము చేయువాడు, పైన చెప్పిన ఫలమును పొందుచున్నాడు. సూత ఉవాచ ; వ్దో॥ మాహాత్మ్య మేతద్గీతాయాః మయా ప్రోక్తం సనాతనమ్‌ 1 గీతొం తే చ వరేద్యస్తు యదుక్తం తతృలం లఖేత్‌ ॥ 23.

386 గీతామాహాత్మ్య్యం ఇతి శ్రీ వరాహపురాణే శ్రీ గీతామాహాత్యమ్‌ తాః సూతుడిట్లనెను- సనాతనమగు యీ గీతా మహాత్మ్యమును గీతాపారాయణానంతరమున పఠించువాడు యథోక్త ఫలమును పొందగలడు. ఇట్టు శ్రీవరాహపురాణమందలి శ్రీగీతామాహాత ట్రము సమాష్తమైనది.

387 కరన్యాసః కరన్యాసః

ఓం అస్య శ్రీమద్భగవద్గీతా శాస్త్ర మహామంత్రస్య - భగవాన్‌ వేదవ్యాస బుషిః-అనుష్టుప్‌ ఛందః -శ్రీకృష్ణ పరమాత్మా దేవతా,

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం, ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే (2-11) ఇతి వీజం,

సర్వధర్మాన్‌ పరిత్యజ్య, మామేకం శరణం వ్రజ (18-66) ఇతి శక్తి,

అహం త్వా సర్వపాపేభ్యో, మోక్షయిష్యామి మాశుచః (18-66) ఇతి కీలకం,

నైనం ఛిందంతి శస్త్రాణి, నైనం దహతి పావకః (2-23) ఇతి అంగుష్టాభ్యాం నమః,

న చైనం క్లేదయంత్యాపో, న శోషయతి మారుతః (2-28) ఇతి తర్జనీభ్యాం నమః,

అచ్చేద్యో౭_య మదాహ్యో£౬ యం, అక్షేద్యోల_ శోష్య ఏవచ (2-24) ఇతి మధ్యమాభ్యాం నమః,

388 కరన్యాసః నిత్యస్సర్వగతసాణుః అచలో£ఇయం సనాతనః (2-24) ఇతి అనామికాభ్యాం నమః, పశ్య మే పార్ధ రూపాణి, శతశో£.థ సహస్రశః (11-5) ఇతి కనిష్టికాభ్యాం నమః, నానావిధాని దివ్యాని, నానా వర్ష్దాకృతీని చ (11-05) ఇతి కరతల కరప్ఫషాభ్యాం నమః. ఇతి కరన్యాసః అథ హృదయాది న్యాసః నైనం ఛిందంతి శస్త్రాణి, నైనం దహతి పావకః (2-29) ఇతి హృదయాయ నమః న వైనం క్లేదయంత్యాపో, న శోషయతి మారుతః (2-28) ఇతి శిరసే స్వాహా అచ్చేద్యోణ_య మదాహ్యో£_యం, అక్షేద్యో2.. శోష్య ఏవచ (2-24) ఇతి శిఖాయై వషట్‌ నిత్యస్సర్వగతస్టాణుః అచలోఇ_యం సనాతనః (2-24) ఇతి కవచాయ హుం

389 హృదయాదిన్యాసః

పశ్య మే పార్ధ రూపాణి, శతశో2థ సహస్రశః (11-5) ఇతి నేత్రతయాయ వౌషట్‌

నానావిధాని దివ్యాని, నానా వర్దాకృతీని చ (1-5) ఇతి అస్తాయ ఫట్‌

శ్రీకృష్ణప్రీత్యర్ధే పాఠే వినియోగః తా॥ భగవద్గీతకు బుషి వేదవ్యాసుడు. ఈ శాస్త్రమును లోకమున మొట్టమొదట ప్రచారము చేసినవాడు కాబట్టి అతడు బుషి అనబడినాడు. ఈ (గ్రంధము నందుండెడి మొత్తం 700 శోకములలో 645 శ్లోకములు అనుష్టుప్‌ ఛందస్సులో రచింప బడినవి. కావున యీ శాస్త్రమునకు ఛందస్సు ప్రాయికముగ అనుష్టుప్పు, భగవద్గీతకు అన్నివిధముల శ్రీకృష్ణ భగవానుడే ప్రతిపాద్యదైవము. అందువలన ఆతడీ శాస్త్రమునకు దేవత. ఈ శాస్త్రమునకు “అశోచ్యానన్వశోచస్వం ప్రజ్ఞావాదాంళ్చ భాషసే (2-11) అనునది బీజము. విస్తారమగు గతోపదేశము ఆ శ్లోకము నుండియే ఆరంభమైనది. కాబట్టి దానిని బీజమంత్ర మనినారు. “సర్వధర్మాన్‌ పరిత్యజ్య మామేకం శరణం వ్రజ” (18-66) అనునది యీ శాస్త్రమునకు మంత్రము. ఈ శక్తి సంచారము

390 గీతామహిమ వలననే గ్రంథము సజీవమై యున్నది. “అహం త్వా సర్వపాపేభ్యో మోక్షయిష్యామి మాళశుచః” (18-66) కీలకము. బండికి యిరుసువలె యీ మంత్రము శాస్త్రమునకంతటికి కీలకమై యున్నది. ఇట్లు శాస్త్రము యొక్క బుషి ఛందో దైవత బీజ శక్తి కీలకములను స్మరించిన పిదప, పూర్వీకులు విధించిన ఆయా శ్ఞాకమంత్రములతో కరన్యాస అంగనాక్టసములను ఆచరించి, ఏకాగ్రచిత్తమున ధ్యాన మొనరించవలెను ఓం శ్లో! గీతాశాస్త్రమిదం పుణ్యం యః పదేత్ర్రయతః పుమాన్‌ | విష్ణోః పదమవాస్పోతి భయశోకాది వర్ణితః ॥ 1. గీతాధ్యయన శీలస్య ప్రాణాయామ పరస్య చ న్లైవ సంతి హి పాపాని పూర్వజన్మ కృతాని చ॥ 2, మలనిర్నోచనం పుంసాం జలస్నానం దినే దినే సకృద్గీతాంభసి స్నానం సంసార మలమోచనమ్‌ ॥ 3. గీతా సుగీతా కర్తవ్యా కిమన్వై శ్నాస్త్ర విస్తరైః 1 యాస్వయం పద్మనాభస్య ముఖపద్మా ద్వినిస్సృతా 114, భారతామృత సర్వస్వం విష్టోర్వత్రా ద్వినిస్సృతం | గీతా గంగోదకం పీత్వా, పునర్జన్మ న విద్యతే॥ 5.

391 గీతామహిమ

ఏకం శాస్తం దేవకీపుత్ర గీతం

ఏకో దేవో దేవకీ పుత్ర ఏవ

ఏక మన్రస్తస్య నామాని యాని

కర్మాప్యేకం తస్య దేవస్య "సేవా 6

గీతను పఠించువాడు అభయమగు విష్ణుపదమును పొందును (1) గీతాభక్తునకు జన్మజన్మల పాపములు నళించును (2) స్నానముతో దేహమాలిన్యము పోవునట్టు, గీతాస్నానముతో సంసార మాలిన్యము తొలగును (3) సాక్షాత్తు భగవంతుడు చెప్పిన గీతను ఆ(శ్రయించిన చాలును. తక్కిన శాస్త్రములతో పనిలేదు (4) ఈ గీతాగంగను పానము చేసిన వానికి పునర్జన్మ ఉండదు (5) గీతాశా(స్తమే శాస్త్రము. శ్రీకృష్ణుడే దేవుడు. భగవన్నామమే మంత్రము. అతని సేవయె సత్కర్మ (6) ఈ

ఉం సర్వేభవంతు సుఖినః సర్వేసంతు నిరామయాః।

హరిః ఓం శ్ర గురుభ్యోనమః తె గండ్షోత్రఆగ్ర ను. ఫ్లాతుక్న మదము” సౌజన్యంతో. లట గంధాలు స్వర్‌. రషంరాఫ్కు

390 గతొవోరలి జయభగవద్గీతే - జయ భగవద్గీతే హరిహియ కమల విహారిణి - సుందర సువునీజే (జయః కర్మ సుమర్మ ప్రకాశిని కామాసక్షి హరా తత్త్యృజ్ఞాన వికాశిని విద్యాబహ్మపరా 1 జయ ॥ నిశ్చల భక్తి విధాయిని నిద్మల మలహార్‌ శరణరహస్య ప్రదాయిని సభవిధథి సుఖకారీ ॥ జయ ॥ రాగద్వేష విదారిణి ౯ారిణి మోదసదా భవభయ హారిణి తారిణి పరమానంద ప్రదా [జయ ॥ అసుర భావవినాశిని నాశిని తమరజని దైవీ సద్గుణ దాయిని హరి రసికాసజనీ ; జయ ॥ సమతాత్యాగ విఖభావని హరిముఃశకీ వాణి సకల శాస్తకీ స్వామిని శుతియో, క్రరాజీ ॥ జయ ॥ దయ సుధాబరసావని మౌత్తుః కృపాక్రీజై హరిఫద్గ (ేమదాన కఠ అపనోకరల్తీజై 1 1 జయ ॥.

॥ పా వై పష! పరస్పర గౌరవాభిమానములతో మేము ఒకే కుటుంబము గా నిలబడెదము . మాలోనూూ బాహ్య్రపంచములోనూ ఉన్న అన్ని విధములైన

అల్ప (ప్రవృత్తులను, అసత్యపు విలువలను అనుక్షణము ప్రతిఘబించుటకు క్రమశిక్షణాయుతమైన సైన్యమువలె ధైర్యముతో పనిచేయగలము. ఉపయో గించుదానికన్నా ఎక్కువగా ఉత్పత్తిచేయుచూ, స్వీక రించిన దానికన్నా ఎక్కువగా దానముచేయుచూ మేము నిజాయి తీతో, త్యాగసేవా నిరతితో ఉదారజీవనము కొనసాగింప గలము. మమ్ములను ధర్మ, ధీర, వివేక మార్గమున నిలిపి యుంచుటకై భగవంతుని అనుగ్రహమును, ఆశీర్వాదములను కోరుచున్నాము. పరాత్పరా! నీ అనుగ్రహమును, ఆశీర్వాదములను మా ద్వారా లోకమునకు ప్రసరింపచేయుము.

జనసేవయ జనార్దన సేవయని, దేశభక్తియే దేవదేవుని

భక్తీయనియు మేము విశ్వసించుచున్నాము. _ _

మా బాధ్యతలను మేము ఎరుగుదుము. ఇాటిని.నిర్వహిం

చుటకు తగిన శక్తిని, ధైర్యమును మాకు ప్రసాదించుము. ఓం తత్పత్‌.

• ముద్రణ : వాసు ఆఫ్‌సెట్‌, విజయవాద-2. ఫోన్‌ : 438324