Telugu Sri Korada Ramakrushnayya Shatajayanthi Sahithi Nirajanam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

సను నప ుముకత చయల ల్‌ ఎల్‌ _ అహి వతమమితోకా క ట్‌ . . 2కయశ9ంకేిడే రడ. . ట్ర? శలం%26412 కచి200 21౬19111 రె | 61 కాం ఇ. న లీ శ ః ” గో క న = (| ల హా 2 ళ్‌. పై ఖం * “్‌ ౯ స ఖ కంం.. ళ్‌ ఃి ఆజ ల ము లాం |! యయ సనా | | ఎలప స స టాం నడ , లీ /| జ / టా ॥ త ఛ (| సాం ॥ వ్‌ | టో గ. లట నే . రో న 1 , _ ర లో గ || వీల: ను న న. క్ట [1 . స [బ్య “| టో చో జూ లీ 9 ఫ్య శీ | /.. / క సలిలం ఓ (| / | మ కాజటీ / గ 4 లక్క , ః శల |. న! మ సో "వ న మ - (| వ... శ్‌ హ్‌. . నా నం. క న హం.

శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్య శత జయంతి రి సాహితీ నీరాజనం 6012642 జు 21రముజు?2 లలుక1లుఖం” జయ! 856/0 1012682 $4202060౪2 529౪1 రం0౧౨౦/9౯ 0/. 5౮98 ఓ% 1౬04110100 ౧౮57 ఉండం (651741) ౧౧౭౧౭౧: 545252 100212 52317/ . గ|9 50117 గద! 554106 1176౧11401014 (9511) ౧౦౪0411011 యఉజా౭౧: 5/02 5010" 1992

శ్రీ/ కోరాడ రామకృష్ణయ్య శత జయంతి సాహితీ నీరాజనం గంగ601 0కం0గ214 0౧౪౧౫౧/ క్‌83300గ1 గంగష64 11202064 32511 (్‌/ శ ( 1992 న్ని ర 0 '౨ రో ల్లీ గో టం 001 న01065: గ్ర“ 5గ॥ 05) “51 1/29, 489.16 రష (! (నంజ. 5 016, 10 గంగ 54098. న్‌4406 తీగెగ్లో రగ గంథం గ్రంఠరాలయు న 3042 గ౪| 06 గ్‌ంజగం0? యా క్‌ |. 60422 (౮4. " గన యులు * న్‌గంగిల 708-957.4302 | గ స్‌ ళా స స జో (| నస తా న్‌ జ భ్‌ లర స్‌70% గ మి 00 గం

1 01262 2ముు21లగంమ0జు2 లలుంలు2జుం? (౦666 ౧౦1౫౬10 ౬01101 5/1 8. 00412 54510/ ౧౧ గ. ౧12౧266 54561 4౦0౪150గ/ 00111417౧76౬ ౬0170౧14. ౦౧౦౫౫177౬౬ 0౧ 59244864 ఉ౦గ౧2|12 గ౧6౮య/ 35/ 0౧1౧౭౧౧౪౪1 598%201/ ౧౭౦ ౧౧ 4.5. ఉ౧౧౬ ౧౬౦ 0౧ ౦౧౦౧౮౧ ౧౬౧౫౬ ౧4౦ 0౧ 0. 14/4౧ గ౧66ర/ 0౧. 1104౧412 ౧౬౧౧2౦౧౬౧౧ 0౧. 141. ఉఇం౧4|4 గగంగిగ& గంరేర/ 5/1 80గ౧౬42౧6 5గ౧౧౫౬౦౬౦౧౭౧/౪||౧ 0. ౪.1. 560200౧120 0౧. 9. ౧౭౧౭౬౧9౧౧౬ ౧6౦౦౮ ౧౧ ౧౫౪/౧. ౧౧౭౩౬6, 143 0౧ షీ! రంల ౧2౧౭౧4౪౧! గజం 5౧ 1. 48/20 ౧౦, 1౧౩ 5గ గంగడ046 58/2౧ యగ 98/ 05.14. గజం 0౧ 6. 1౧౦111 0౧౧ 9గ౧4౧) 80౧06/ (౮94) 3౧1౬ 588/2604 ౧౮౧౧4 50[౧0/ (494) . 576౬2111 ౧౦114171౯౬ శ్‌ సం న. ము 5% గ. గి౭గ౭౦౧2౧612 [౫౦ | ఇస ॥ మ | ల్‌ రగ గ2౧౧జ/2004 54/21 9200 మ. “లా “(6/1 9. ౪920204 541102 చాలవు చను రగ 4 ౧2౧2౦౧౬౧62 9941 “పు "జిం “కగా. 8. 912 0౪/ 95౧ స... 12001౧02 ౧4౦ 6/1 *౭/1294608& 4ఉ౧2౧6/64|6| ౧౧ గ. 22%౧2౧120అ/4|4 6/ గ. 14965422 ౧౦ 5% (6 ౧2౧4113004 ౯2926 8/1 5. ౧4౫౮౦౧౦౫! 0౧ 5. *)జ/21%90%1 (౮5%) లాలా

“౨. గోన (గ. 2గ౧౧26౧౧5౧౧౭0౧/2 '5) ౪౦గ౦ 0౧ ₹/062౧2 5 /౧5౧//66 0/ 2 ౧౦౬|6 2౧౮ ౧621|/ 0గ౦/౧౩| 60౧౧౬౦౦౯౦౧... |! ౭౧ 50/6 రిజ6 250606 0 ౧/౧ ౪౧౦౧౧ ౪/1 1256 ౧0/౧ 2 ౪౧6 €0 ౧౧ 6/66/62౧౮ 6౧6౯6 ౧౧౧౫ 60 ౮౫6 ఈ [2 (ఈ 0/౧ 2/॥ [0౪665 0 ౪౫6 7666౮ గ42౧౭0౧౭|౯262.

౯౧. 86౯౧౫ 565౧291౧ 82౦

ఓ. కాజ గౌరవనీయులైన ప్రధానమంత్రి ఫి నరసింహారావు గార. (శీ)పి, వి నరణం ఎ య్‌ గొ రై న్లో కాలాక రర రు యాతా” రాగాల లా నా మ అస్‌ వ న నం! [1 శప న స న. భ్‌ న స. న పలానా త ౧ వ సట. ల ం | గ సాల వో క. మ స సి న | _ | లే 8 (| చ ఆ పం. న + త్త ] న న లు [1 ( న. టం | చ

• టి. , - యు చ ఉం " య [11 ఎ" ః . సద రం న్‌ (% ' =. సా మ. మయం, ఖ్‌ నో ఖ్‌ హా న! మం గక. ల ల ఫీ లే క. న యాడు స య ర టె ఆ ఎం మమా టయ. సు నం చాటంత ఈ

• నం! గ గ సే క్‌ సస స టీ మిల దగ హా వష య సర.

• ఎ చం న. వ్‌ న సం ( ఆ సం నస్‌ స్య న. ౫ న యహ ప్రఫ ము టో (1/1 హా ల క న మూ! పు సా ప నం ల టం మం ణు. ప ప. రసు. న. 1 న న. | స న ను ను న! షీ || న య స్తన ఇ చ సం ఎప ల య | న న న. టన! శా న స్ట న 1 సా! న ర స చై = సమన టట్‌ మట స్స ల్‌; మా ం ః వ. స్‌ో న్‌ య మ ం య | గ చారం స్త్‌ న ల” | ॥. న యల 7 ” శే . య స్తో సీ జై ఖ్‌ ళళ్‌ మ థ్‌ ం న ల్తో వలం న్‌ శ న సలం క. న్‌ / 1 , శ ళ్‌ ఈ (గ్రంథాన్ని 1992 నవంబరు 30వ తేదీన ఢిల్లీలో ఆవిష్కరించారు. లొ

₹ం1ఆ౮౦161 5గ గంణ262 ౧౭గా౭నగంగిగిడ0/2౬ ౪28 0౧9 0 48 512|42గ 01 115 09౧1౧/ 1౧ 116 1610006 119౧8౧/ [916. ౧5 ఆ౧|౦౮6 ౦0౧1100800 10 16 1౧62090121 [8964100693 1౧ 08/10120 ౯౧౦1౦0 2౧6 [16180/ 0గ1015గొ 15 2 ౧౦౧ 16920/ [10 ౧౦96౧0౧ 70 00గాగాంగం18 ౧ (౧౭౧౧౦౧ 1౧ 2 గొడగ౧౭గ 0611100 ౧18 912106, ఇ 09౧16౧2౧/ ౦0౧౧౧166 4౭5 10౧౧86 1౧ ౮౮౧9 1991 ౪౧౧ 9౧1౧౭౧1 9600411168 1౧ ఉీగం &ఇ౧ర 19169 1॥గ9 0 5672424462 60౧౬12 [666||, 0౧ 1.౧. 4౧౧౬ [౧౭౦, 8/1 ౧౪౯౧. న౧౭౦౭6 143. 0౧ 0. ౬౫/20 కింరేర! &ఇ౧0| 0? ౪! 500/2గ0%౧12గ ఇం 1 గి౦౪/15015. 5492%42 1౧16౧౧2౦౧౬ ౧451 గీండర6గ)/ (54), 192క0202002% 2౧641 50౧%/ గింగజ|558౧09 1౧19౧౧౭|౦౧౬| (551) గం౪౧౦౭$0౧, 00%, ౮౨4 [౧౭/౭ )01౧%/ 900౧9996 119 08౧19౧౬౧/ 0916021009. 0౪౧౧8 16 ౮8౧18౧2౧ ౪/9౬! 1991-92 ౧౫౪6౪౧98 2౧6 8601085 ౪69 [౧616 ౦0౧ 16 119 &ఇ౧61 ఇంగ5 0౧ గంణో& గి2గా౭నగంగంట0/౬ జ 0గం/9౧1 6600210౧21 09౧19 ౪/0 6 201/6 00009210 ౧ 6 09౧6౧౬౧/ ౧౦౧౧౫169, 25 10110౪/5: 0418 206 ౧1౦౭ 1౧5014410౧ 0౧౭1౧౪౧5౦౧ 1 4-10- 1991 76160006 089౧1 0/14. 6౦0౧౭|46గ3[౧౧౬ గి౭౦6॥ ఇంనతంిగనన! గీ౧00/2 ౮౧1/6610/ ౪106-0[ఇ౧061107 _ 10-199] ౭10006 ఆ౧౫/౪౧|1/ 0౧.౦. [1822౧౬ ౧౪౮౦ 2. 22-10 ౪108-0%2౧౦6110! (140౬6౧4940 0011909 014.౧. 4ఉం౧౬ గ 3. 28-10-199] 52264 ౧048 కయ లంక 1ంఉళింిగీ శీి౧౮0౧!12 ౮౧౫/౦౧|/ ఇ౧గ౧జ& 8020284 5గ 11211102 4 29-10-1991 యో న2౧౧20[2004 ౧4౦ ఇ₹4|లగం 1412౧20100 0179010౧ 0౪గ2౧౧౫| 501౪9౧1 09, 120౧౮61౪ రం 1 706 6609/2100 ర న ర్రం౧౭12 545171 5. 30-10-1 8019069, ౧005000౫ సగం09040/ కుంగి 2౧6 తీగ 00౧౧౧166 ల ౧/0 969౪2౪7014 గ౧గ౧౬౦|1౧౧౧౬౧% 14812 ౧/8 016010 52010/& నంగ, 6 31-10-1991 ₹61094 ౮౧౫/౭౧|/ గనం టక ఇ1౬౧గ౧౮౧౦౧/

గ, 1-11-1991 అ౬ిర్ర2గిగిడళ)& ల౯౧గగ౧డ౧రడ౪41111 స! 01641104 ని౭౧౦గ2/2/2 నింంళడగా 56004 ౧౭౦, 1/985 8. 21-11-1991 524! 8202 11210౧4! 5 [1662 500/2గ20/2౧ క [క న ఆ౪౮౧|౦/ ౧౦11806 0౦/౭9౧౦౧౦౮౭౧ 535811 ౮౮౧1౦? 001906 9. 25,26-1-1992 016096 ర080౭గ౧౧9౧4 0౧ ౪. గడజగాడంగిజంర!2 కి న సీగ26౧23 ౮౧౫౪౧%/ ని౧౦౧౪90! 01 61690 10. 28-1-1992 తీగిరేగ?2 80౧8721 ౧౯ 52709921 71౧౧౧౬1 నిజం శీ[గ[14ది0గ 5్‌గ గగంగగి26060/2/2/8 ఆ౧౧/౧౫న/ 11 6-3-1992 0౭౧౭గ౧౧౦౧( 0 5/1 51%214 112౧201గ౧౮|౮ 0౧౭౦ ర41164[0[౬ 610004 51164169, 52౧92106 ౮౧౫౦౧౧” 12. 25-3-1992 0902గ౧౧౭౧౧ ౦ 731606, 50 [6 ₹గ౧0జ0! 09౭0, షర 461 56౧౬63 [11౧664 ౮౧౫/౭|౧|/ 200610/ 0 తీగ, 5.1.0. 13. 22-10-1992 5/1 గగం[౧౭6౦6/2/2/౬ 5॥ 4 14/౬౧ [౬౦ 1.౧.5. 0/054840 తీగ౦0/2 8[201 112/2౧ రింకేర63, & 194 ౧091౧05 1౧ 00గ౧౭గ౦|౪|౦౧ ఈ గి2గ25గం00జ8 ౪916 | 16 1౧ 0౧1౦౭90 2౧6 80౧8 0497 6660024008 09౧౪6 1౧ ౮5| $ో 6 ఇ50 [౧6 న! 09 ₹4 ౧61౧౦ ౧616 1౧ 9 తీగిర[౧గ ౮౧౧/౫ 52102 | 5/1 మ! 4 ౧2౧20 1౧ 001006౯ 1991, (న్‌ న252ర, 0. 14. 60౧౫|150౧2 గింరర! 2౧6 5/1 ౪292౧12 [౬౦ “9౧212 గిజం ౧౭16 గ౦| ఏల 10 19 ౧6౧౧౦౧/ 0 గంణ261 నిగం 2౧6 600౧251396 116 ౧6౪౮6 10 ౧౮౦119౧ [౧15 రంగా ఈగ ౧6 ౧౧9 190 016 10 గం56౬[0% 50[0116౧. 5 50224264 60౧౫2 [౧౭౮౮ 9901086 ౧1౧ 19 6 “౧౦6౯౧౦౦? ఈ 1౧౦౮1540 511616 1౧ 5064 1౧౮1 ్య కో నాం గ్‌ంధ01 6510100 0౪౪ 6 ౧6౪1౧00 [౧616 6౧69 9 20601089 0" 16 7610006 0౧ 0891 ౧ / 2026 665566 (16 ౧౧౦2౧౦9 01 118 0గ1౧౫| [03920095 0 ౧౭౧౧౭౬౯౧ ౧20/2 663 2౧6 16 00గా౧౦గ౧ 10జ99 01 [/0806)/ 01 1౧6 106 604 1౧౮12౧ 1ఇ09642065. 0. 11.2. ఉం౧౬ గి2౦ ౪౧0 ౧9316641 0౪89 16 | | ౧౧౦91౧౦ ౧916 1౧ 9 51/16 0011636, ౪2/24/2604 రసంను 1 7209 0 0265 00౧౯1640౧9 10 11069౧౧15౧ (౧ అం క ట0/౪6666 శీ గొరిగాంగి/ ౪11 06 ౧౦౧6141196 0 రీగగం1౧0 2 ౧4 66110౧ 6 ౧1౪ ౪044 నన (వం రో 9 ఆగను 01 142625 లంగర0196 2 1౬౦౧౫ 56౧1౧4౯ 0౧ 2 2 ౧౭౪౯ 651968/, 706% ౬౧6 శ₹0గంగొంజ” 0౧ 16 2510 2౧6 264 అతగిల౭౧/ 1992 79లో బాం 10 9 ౧౪౫౦౧/ 0 గిజ 042 ౪/౧0 ౪28 16 ₹51 [౧౦19550 01 25 0060 64 టట 0 రో 116 ౭310౧9 0 119 36౧1౧ 0౧ 116 1078౧00౧ 0 261 516165. '/ 0119 ౦గ౦1౧౫| 00౧110౮10౧ ఈ గి2గ2కగం[౧ఇ0 10 0౦గ౧౭|౭1/6

తగర౧?2 802614 5/1 గగంగ౧2ర6/2౧2/8 ౮౧౫/౪౧౩10/ 00౧౦౮౪౮186 2 98౧౧1౧౭ 1౧ ౪౧100 512% ౧౧౪౧౧౦౯౧౩ 01 1౧6 791600 0602గ౧౭౧1 ౧౧696౧1806 2౧ ౧-6౮6010 5100) 0 ౪2గ౦౮8 250606 0 ౧4౧౧౭౧గ౧౩౧౧౭12౧'8 6౦౧౪106410[౧0.

౫౧6 56౧1౧*” 0౧ '6౯/01410౧ 0 ౦0గ౧౧*౭౪౪/6 51410199 1౧ 6100౮ - 100[2ఇ62 గ౧౭౧౧౭గ|15[౧౧4/2'5 00౧౪1040౧' ౧616 ఇ 18 820223 ౧1౧6౮ ౮౧౧౭౧1౧౧ 2౧ 1160104409 0౧6. ౪౭8 216౧౦6 6౫ గంగాం 0 16 గ|౧6| 2౧6౮ 0116 12౧9౮౭౦9 6902గ౧౧6౧1: 100.

10/2 గ809౧ ఈ 0911 ౧5 ౧౫668 2 0౧1౧1

1/6 ఇ౧6 ౧౬ 10 513819 124 16 09౧121 52010/& షే , 1 0 ౧5.2౦ ంటేోం 00౧౮౮౦౧9 2 56001086 0౧ 16 16 2౧6 0/45 01 న2గిజంగం[ిం౧21జ. 106 58గా|౧౬7 (గ 08 ౧616 ౪౮౧౮6౯ 1౧6 20901085 01 16 ౮612026 ౮౧౫౪౧౩ 1౧ ౧౭౦౧౫4౧/ 1993.

7౧౦ 09౧18౧2౧/ 00గా౧186 10 శ ౪1 06 2 *1000 10216 10 18 09౧19౧2౧/ ౪6౬౧ 10 ౧0౦౦113% 2 06౧19౧&౧/ ఈ6500[% ౪111 8000121) ౬110168 00౧౪100196 0/ 9౧1౧౭౧1 80[01/9.

8 26 9౧261 10 2 1౧6 00౧౪100610/5 10౧ [98618/ ౦౦౦౧౭|౭4౧౦ ౪11 ౮5 1౧ 115 5146౧60065 ౧౧0౭౮1

"8 ౬౧8 00100000 18౧ 10 46 ౧0౧౦16 గ౧౧౭ 11101516! 5గ/ ౧౫/. 1140881002 ౧౭౦ 10౧ ౧౭౫1౧9 106%" 20/866 10 9819256 106 +010౧౫౭ 0౧ 16 301 1౦౪6౧౧౨౦౪౧ 1992.

11౧0! | ౮ ౦౪! 0౧441066 10 116 ౧౭౧౧౦౪౧౩ | 1211౧06 1౧ 0౪౧ ర౮0/ / ౪౭ 60 ౧౦1 ౧1206 0౧ ౧6౦౦ న సగానంం 10 6 ౪448016 9౪41620౧09 206 ౧610, 2౧6 65౧6012/ 10 116 ర 1౧7౦015 10౯ 86౧6[౧0౪50/ 00౧06109 10 16 0601604౧ 11౧61 ఇగిరె ౧౧౭1౧౦ 115 ౧౧౦౭౦1 కో కం ఆగ౧గ౦! 266064161౫/ 4౧6 5 గి!2028 ౧౭/1౧౮|౬౧౬(, గ/00గ6౦/ 0 1౧6 సజ ౮౦౪ రెం *0౯ ౧15 5106 0000872400 1 ౧110౧1౧0 1౧6 0౭౧19౧4౧/ ౧9౩10[గ| 1౧ ౧60016 1౧౧6. 5. 600412 525171

1౧6 0౧6 ౪2/ 10 గా౭క6 ౪1560గ రెగిరే

౧6౭10) 8౦౧౩౧౮ 1౧ ౧౭౧౮, [5 ఏ0 ల(6౮51౧0

౪06! 006౪ 3౩౧6౮ 0[౧31౧ 510006163౧60౮51౪/ |౧

౫/06/౪౦౮౧, 2౧౮ ౧660 ౧౧౬౧౭ 1౧0 ౧31

510/6 0 ఆ౧౪౩/ ౪౧1౮౧ ౪|| 06 31166 4౧౦౧ 10! ౪56 |౧ 1266 6.

గి|2కతె 137278౧2 6ఇశ్విడగి2€%|

*౪3/౧9080 0 '/1213౧3౮౩|౧౩౧౧,

(౧౭/2)3౧“5 (౦11686 గ౭౮౩21౧౯-1౦2].

సంపాదకీయం నవనవ యయాయయాయోయోయాయాయాయా.

శ్రీ/ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు జగమెరిగిన భాషా శాస్త, పరిశోధకులు. సంస్కృతాం(ధ్రాంగ్ద విద్వాంసులు. తెలుగు భాషా సాహిత్యాలనూ, తమిళ కన్నడాది ఇతర భాషా సాహిత్యాలనూ కూడా ముజ్మంగా అధ్యయనం చేసి తెలుగు భాషనూ, తెలుగు సాహిత్యాన్నీ ఇతర ద్రావిడ భాషా సాహిత్యాలతో సరిపోల్చి చూపే తులనాత్మక పరిశోధనకు మార్గదర్శకులైన వారు,

శీ/ రామకృష్ణయ్యగారు తెలుగు భాషా సాహిత్యాలకు చేసిన ఎనలేని సేవకు తగిన విధంగా ఆయన శతవార్షిక జయంతి ఉత్సవాలను జరపడం కోసం ఏర్పాటైన 'కోరాడ రామకృష్ణయ్య శతవార్షిక జయంత్యుత్సవ నంఘం' వారు ఈ ఏడాది పొడుగునా దేశంలోని వివిధ నగరాలలోనూ, విద్యా కేంద్రాలలోనూ మాత్రమే కాక అమెరికా వంటి విదేశాలలో కూడా విద్వత్‌ సదస్సులను నిర్వహించడం ద్వారా రామకృష్ణయ్య గారి సాహిత్య సేవనూ, వోరి ఉదాత్త వ్యక్తిత్వాన్నీ తెలుగువారు కృతజ్ఞతా పూర్వకంగా న్మరించడానికి అవకాశం కలిగించడం ముదావహం,

ఈ ఏడాది పొడుగునా జరిగిన కార్యక్రమాలకు శిఖరాయమానంగా శతజయంతి ఉత్సవ నంఘంవారు ఈ 'కోరాడ రామకృష్ణయ్య శతవార్షిక జయంతి సాహితీ నీరాజనం (ప్రచురణకు పూనుకొని దానికి రూప కల్పన చేసే బాధ్యతను ఈ సంపాదక సమితి వారికి ఒప్పగించారు.

ఈ నంపుటం ప్రచురణ ద్వారా రెండు ప్రధాన లఖ్యాలను సాధించడం సముచితంగా ఉంటుందని భావింపబడింది. ఒకటి: రామకృష్టయ్యగారి ముద్రిత రచనలు కాక వివిధ వత్రికలలో చెల్లాచెదరుగా ప్రచురితమైన ఆయన (ప్రముఖ వ్యాసాలలో కొన్నింటిని ఈ సంపుటిలో చేర్చి తద్ద్వారా (శ్రీ రామ కృష్ణయ్యగారు. తెలుగు భాషా సాహిత్యాలకు చేసిన సేవలను పాఠకులకు గుర్తు చేయడం; రెండు: శ్రీ గిడుగు రామమూర్తి స్మారక సంచిక, శ్రీ వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రి స్మారక సంచికల లాగ (ప్రముఖ విద్వాంసుల నుంచి అమూల్య మైన పరిశోధక వ్యాసాలను సేకరించి ప్రతిగ్రంథాలయంలోనూ తప్పకుండా ఉండదగిన సమాలోచక (గ్రంథంగా ఈ నంపుటాన్ని తయారు చేయడం,

ఈ లత్యాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని సంపాదకులు దేశంలోనూ, అమెరికా వంటి విదేశాలలోనూ ఉన్న ప్రముఖ విద్వాంసులందరికి లేఖలు న్రాసీ వారి అమూల్య రచనలను సేకరించడం జరిగింది. అలా సేకరించిన వాటిలో తెలుగు వ్యాసొలే కాక ఆంగ వ్యాసాలు కూడా కొన్ని ఉన్నాయి.

-సీకరించిన తెలుగు వ్యాసాలను నాలుగు (ప్రధాన భాగాలుగా విభజించాము. "కోరాడ వారి వంశం, జీవితం, రచనలు ప్రథమ భాగం. దీనిలో మొదటి వ్యాసంలో రామకృష్ణయ్యగారి పూర్వీకులను గురించీ, ఆయన జీవిత విశేషాలను గురించీ, రచనలను గురించీ విపులంగా వివరీంచటం జరిగింది. ఈ విభాగం ఆరంభంలో రామకృష్ణయ్యగారి పితామహులైన కోరాడ రామచంద్రశాస్తిగారి ' ఉపమావళీ" అనే ఒక లఘు సంస్కృత కావ్యం, “ఉన్మత్త రాఘవం అనే సంస్కృత నాటకానువాదం కూడా చేర్చాము. ఈ ప్రథమ విభాగంలో ఉన్న మొత్తం 43 వ్యాసాలలోనూ పై మూడు వ్యాసాలూ కాక, రామకృష్ణయ్య గారి 30 ప్రసిద్ద వ్యాసాలను (ప్రచురించాము, వీటిలో “కవిరాజ విఖామణి - కావ్య కథా సూత్రము” అన్నది అముద్రిత లిఖిత ప్రతి నుండి ప్రప్రథమంగా ప్రచురితము.

ఈ విభాగంలోని తక్కిన 10 రచనలూ “స్మృత్యంజలి రూపంలో శ్రీ, సి.నారాయణ రెడ్డి, (శ్రీ ఎం.ఆర్‌. అహ్సారావు, (శ్రీ, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ వంటి ప్రముఖులు రచించినవి. రెండవ భాగం 'భామా సమాలోచనం'. ఈ విభాగంలో ఉన్న 8 వ్యాసాలలో శ) భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి, (శ్రీ, తూమాటి దొణప్ప వంటి (ప్రముఖుల రచన లున్నాయి. మూడవ విభాగం “సాహిత్య సమాలోచనరా. దీవిలో చేరిన 30 వ్యాసాలలో 3 సంస్కృత సౌహీత్యాన్ని గూర్చినవి. ఒకటి కన్నడ సాహిత్యానికి సంబంధించినది. రెండు హిందీ సాహిత్యాన్ని గూర్చినవి. లంబాడీల సాహిత్యానికి సంబంధించిన వ్యాసం కూడా ఒకటి ఉంది. ఈ విభాగంలో 'శ్రీమతి పి. యశోదా రెడ్డి శ్రీ, పి.యన్‌.ఆర్‌. అప్పారావు పంటి ప్రముఖుల రచన లునా యి. నాలుగో విభాగం “సంస్కృతి సమాలోచనలు. దినితో మొత్తం 20 వ్యాసాలున్నాయి. శీ) భాష్యం అప్పలాచార్యులు, శ్రీ ఇంగువ కార్తికేయ శర్మ, (శీ కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి వంటి (ప్రముఖుల వ్యాసాలు ఈ విభాగంలో ఉన్నాయి. *రామాయజ పరమార్థం. * భారతీయ సౌందర్యతత్త్య రి, న వంటి మన సంస్కృతిలోని వివిధ ముఖాలను 'ప్రదర్శించే రచనలు ఈ విభాగంలో

• నాంశ వ్‌ చేర్చడం జరిగింది. ఆ వంటి కొన్ని చారిత్రక వ్యాసాలను కూడా ఈ విభాగంలో నాలుగు భాగ్గాల్రుగ్లా రూపొందిన ఈ తెలుగు చేర్చాము. ఈ విభాగంలోని 20 వాసా లో చ్ట్ర ర తరువాత చివరి నిధాగంగా ఆంగ్రవ్యాసాలను వ్యొసాలలోన్లూ మూడ్తృ కోరాడ వారి శ్ర విఐ. సుబ్రమణ్యం, ) ఇ. 'అనా మళ ఫ్ర ఆంధ్హ రచనలు. తక్కినవి శ్రీ కోట సుందరరామ నో ఇనులై ది రామకృష్ణా రెడ్డ సీ రామ్‌ శొంఠి శర్మ వంటి ప్రముఖులు రదంచినవి. న ర్స, మొత్తం 120 వ్యొసాలత్రో క్లూడ్ర్వి నో ఈ సంపుటం సంప్ర ఆ వేరీమిత (ప్రమ్రూల్తంల్రో అయినా సాధించ గలిగి సంపాదకులు తం పెట్టిన రెండు లత్యులనూ శీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి బహుముఖ ఎత్యులు అయినట్టు] "సేవ చప్ప అవకాశం ఈ సరస్వతికి క విధంగా శ్రే నున గోప సంపాదక సమితి కల్పించినందుక్సు శ ఉడుతా భక్తిగా అయినా ల్‌ ర గోహాలశాస్త్రీ గారికి ఈ సమితి కృతజ్ఞత లమ, తజయంతి జ్య ఏవ కార్యదర్శి న్ని వ్యాసాలు సకాలంలో “ రచయిశలు పాదరంగా పంపిన వా నా లీ ఎచుపర్ణినూ, కొన్ని పునర్వుక్షుల్సగ దుకు సంపాదక వ్య్బ్యి వారు వి [లలో క్తూర్తా కొన్నిటి క్ష సంపుటంలో ఉన్నందు వల్లనూ, విశ్వసిస్తునా రతిస్తున్నార్తు. అలాంటి ర్వ 'ఏేచురించ లేకపోయినం తో మన్నించగలరని నవా రకులు ముఖ్యంగా కృతజ్ఞత్ర వై కొ క్ష లు లల రచయితలక్షు, నిజానికి ఆ గ్ర తక నిసినది అడుగగానే వ్యాసాల్టు పట్ట ౦ నిమిత్త మా్రులు, యితల (్రత్ర్యా స్వర్వ్యూమ్స క్ష లీ పంపించి మ్రూశ్చో 31.10.1992 సరిపాద్రక్ర స్వత

న్యాసాల వరుస

1. కోరాడ రామకృష్నయ్యగారి వంశం - జీవితం - రచనలు (శ్రీ, తిరుమల రామచంద్ర 1

2. ఉపమావలీ శ్రీ/ కోరాడ రామచంద్ర కవి శం

3. ఉన్మత్త రాఘవము (శ్రీ/ కోరాడ రామచంద్ర కవి ర

“కోరాడి వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు

4. కాళిదాసుని కళాప్రతిభలు క0
5. ద్రావిడ భాష్తాతత్త్వ్వ విమర్శనము: లింగ వివష 95
6. (ద్రావిడ భాషా పద చరితము 9
7. ప్రథమాంధ్ర కవితా శిల్పి- నన్నయభట్హు 104
8. కవిరాజ శిఖామణి - కావ్యకథా సూత్రము 106
9. నన్నిచోడదేవుని కుమార సంభవము 113
10. నన్నిచోడుడు: కన్నడ కవిత 118
11. ఆంధ్రకవుల అవతారికలు 129
12. తెలుగు పలుకుబళ్ల పుట్టుక 138
13. పలుకుబళ్లు - పదబంధాలు 142
14. తాళిబొట్టు - మంగళసూత్రము 151
15. ెండ్రిండ్లు - దేశీయాచారములు 158
16. ఆంధ్ర భారత పాఠ నిర్ణయ పడ్డతి 166
17. తెలుగు శబ్దము - దాని వ్యుత్పత్తి 173
18. లిపి సంస్కరణము 175
19. ఇతిహాస పరిశీలనము - ఘటన చి(త్రణ 179
20. భాగవత కృష్ణుడు - భారత కృష్ణుడు 133
21. ఎట్జున్న సోమన్నల హరివంశాలు 186
22. వాణీ విలాసము - తాళపత్ర (గ్రంథము 189
23. ఆం(ధ్ర మహాభారతము: ఆశ్రమ జీవితము 193
24. ఆంధ్ర మహాభారతము: సాంఘిక జీవితము 196
25. సాహిత్యం ద్వారా చరిత్ర ఆచార వ్యవహారాలు 1099
26. వారిధి చూపిన వసుధః నౌకలు - నావికులు 202
27. సంస్కృత తత్త్వ శాస్త్రమునకు ఆంధ్రుల "సేవ 206
28. సంస్కృత సాహిత్య పరిశీలనము - హాస్యరసము 209
29. నన్నిచోడుని కునూరసంభవము: ప్రతులు - పాఠములు 213
30. ప్రసిద్ధ వ్యాఖ్యాతలు: మల్లినాథుడు 217
31. తమిళ సాహిత్య నిర్మాత - ఇలంగో 220
32. త్రమిళ కావ్యము - అగనానూరు 222

స్మృత్యంజలి 33. భాషా సాహితీ విరాణ్మూర్తి (స్తై సి. నారాయణ రెడ్డి వన్‌ 34. నా చిన్నతనం - కొన్ని జ్ఞాపకాలు (శ్రీమతి భమిడి కమల 226 35. ప్రత్యష పరిచయం (శ్ర/ నండూరి రామకృష్ణమాచార్య జి 36. (శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్య (శ్రీ/ మేకా రంగయ్యప్పారావు 232 37. కవిత్రయానికి కరదీపిక (శ్రీ గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ 235 38. విమర్శన కళానిధి (శ్రీమతి కోలవెన్ను మలయవాసిని 239 39. తిక్కన మౌలికతా నిరూపణం (శ్రీ/ రాచపాలెం చంద్రశేఖర రెడ్డి 244 40. విమర్శన వ్యాస సాహిత్యం శ్రీ కొలకలూరి ఇనాక్‌ 1 41. కాళిదాస నాటక పరామర్శ (శ్రీ సాళ్వ కృష్ణమూర్తి 249 42. సంస్కృత నాటకాలు: (శ్రీ, కోరాడ వారి కృషి (శ్రీ రామవరపు శరత్‌బాబు 2వ 43. తెలుగు భాషా చరిత్ర (శ్రీ/ బూదరాజు రాధాకృష్ణ 250

భాషా సమాతోచనం 44 భాష పుట్టుక శ్రీ/ విశ్వనాథ అచ్యుత దేవరాయులు 265 45. తిక్కన పద ప్రయోగకోశం (శ్రీ భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి 268 46. నన్నెచోడుని కాల నిర్షయం (శ్రీ! లింగంనేని బసవ శంకరరావు 274 47. తెలుగు *సాని" క్రవాసీ (శ్రీ, తూమాటి దొణప్ప 277 48. కన్నడాంధ్ర భాషలలో రగడలు శ్రీ క. సర్వోత్తమ రావు 282 49. నుడ్తిక్రడలి (శ్రీ, ద్వానా. శాస్త్రి 285 50. నిఘంటు నిర్మాణంలోని వివిధ దశలు (శ్రీ, కె. రామాంజనేయులు 288

సాహిత్య సమాలోచనం 51. తెలుగు సాహిత్యం - కొన్ని నిజాలు (శ్రీ బొమ్మకంటి (శ్రీ/నివాసాచార్యులు 295 52. ధ్వనిదీఫ్పులు (శ్రీ శలాక రఘునాథ శర్మ 299 53. భారతంలో సమన్వయ దృష్టి శ్రీ మోపిదేవి కృష్ణసా (మి ఏలివె 54. పద కవిత్వం (శ్రీ యన్‌. గంగప్ప వెళి5 55. ప్రహేళిక (శ్రీమతి పి, యభేదా రెడ్డి 306 56. నన్నయ భాషా మాధుర్యం (శ్రీ! వి.వి.యల్‌. నరసింహారావు ఏక4 57. నన్నయ్య “అపూర్వ సభా రచనలు (శ్రీ ముదిగొండ వీరభద్ర శాస్త్రి 318 58. జక్కన చిత్రించిన సాంఘిక పరిస్తితులు (శ్రీమతి నీరజా చక్రవర్తి 322 59. (శ్రీనాథుని సీసపద్య నిర్మాణం (శ్రీ పి.ఎల్‌. శ్రీనివాస రెడ్డి ఏ27 60. అన్నమయ్య శ ఎంగార వైరాగ్య సంకీర్తనలు శ్ర కామి సెట్టి (శ్రీనివాసులు 331 61. తెలుగులో “వేంకటేశ్వర? సాహిత్యం శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణ 334 రన. సాని భాషాభూషణం శ్రీ, యామిజాల పద్మనాభ స్వామి 339

క (్ర తా వైనిష్ట్రము (శ్రీ ఆర్‌. అనంత పద్మనాభరావు ప్రశ]

64. చేమకూర వేంకటకవి సారంగధర చరిత్ర-గ్రీకుట్రాజెడి. క్రీ సరొదేశాయి తిరుమలరావు 346

65. నమశ్శివాయ శతకము (శ్రీ కొడవలి సత్యనారాయణ 356

66. మంజరీ మధుకరీయము - తాలి తెలుగు నాటకం (శ్రీ/ పోణంగి (శ్రీరామ అప్పారావు శకి

67. (శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షము - ఆత్మతత్త విచారణ శ్రీమతి జె హేమలత 362

68. బుశ్యశృంగ బుషి - విశ్వనాథ దృష్టి (శ్రీమతి జీ. ఇందిర 366

69. గురజాడ అడుగుజాడ శ్రీ/ చిత్రకవి ఆత్రేయ ష72

70. తెలుగులో “గజల్‌” శ్ర ఎం. బుద్దన్న 376

71. చతుర్చాణి (శ్రీమతి ౩. కమల 382

72. స్వప్నవాసవదత్తం, అభిజ్ఞాన శాకుంతలం: రచనా సంవాదములు (శ్రీ/ వేదుల సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి ౩91

73. శహాజీ మహారాజు - పల్లక్‌సేవా ప్రబంధాలు శ్రీమతి ఉమా రామారావు 395

74. రామాయణంలో త్రిజట స్వవ్నం (శ్రీమతి కొల్లిపాక విజయలమ్మీ 403

75. ఓరుగల్లులోని సంస్కృత విద్యా వైభవం (శ్రీ, కోవెల సుప్రసన్నాచార్య 405

76. కన్నడకవి లక్మీశుని కృష్ణవరితామృతం (శ్రీ/ ఇరిగీపల్లి ముద్దప్ప 410

77. తెలుగు, హిందీ పిల్లల పాటల్లో “చందమామ (శ్రీమతి ఎం.కె. దేవకి 413

78. తెలుగువారి హిందీ రచనలు శ్రీ భీమ్‌సేన్‌ నిర్మల్‌ 421

79. లంబాడీల సామెతలు, పొడుపు కథలు శ్రీ/ కె ఓబి రెడ్డి 423

80. తొలినాళ్ళ తొలుగు కథానిక $/ అక్కిరాజు రమాపతి రావు శ26 సంస్కృతి సమాలోచనం

81. (శ్రీరామాయణ పరమార్హము-సదత్ర్రవర్తనము శ్ర 'శ్రీ/భాష్యం అప్పలాచార్యులు శ33

82. భారతీయ సౌందర్వతత్త్వం శ్రీ ఖండవిల్లి సూర్యనారాయణ శాస్త్రి 435

83. మహాకవి కాళిదాసు - శైవోపాసనము (శ్రీ ఆచార్య (శ్రీనివాస్‌ వేదాల 438

84. వైరభక్తి (శ్రీమతి పళ్ళె నాగమణి శం9

85. సంగచ్భథ్వమ్‌ 'శీ/ ప్రభాత్‌ రంజన్‌ సర్కార్‌ శీశ6 అనువాదము: (శ్రీమతి జి. సోమిదేవమ్మ

86. హైందవం - సిద్దాంతం (శ్రీ బెంగుళూరు సురేశ్వర 448 అనువాదము: (శ్రీమతి శారదా పూర్ణ శొంఠి

87. అలంపురమున ఆలయ నిర్మాణములు- అపూర్వ విశేషములు శ్రీ ఇ, కార్తికేయి నర్మ 451

88. శంకరాచార్యుని కాల నిర్ణయము - ఒక పునః పరిశీలన (శ్రీ, చీమకుర్తి శేషగిరిరావు 474

89. (శ్రీ, కంచి కామకోటి చరిత్ర శ్రీ/ బి.వి.వియస్‌. మణి 479

90. ఎట్టన, సోమన - శాసనములు (శ్రీ/ కొర్లపాటి (శ్రీరామమూర్తి 483

91. (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు - నూతనాంశాలు (్రీ/ వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి 4897

92. తరిగొండ వెంగమాంబ దానపత్రాలు (శ్రీ కెజె. కృష్ణమూర్తి 491

93. వీరశిలలు శ్రీ ఆర్‌. శేష శాస్త్రి 494

94. భారతీయ శిల్పకళా సంపద: వాటి రక్షణ, పునరుద్దరణ (శ్రీ! నేమాని కృష్ణమూర్తి 499

95. ఆం లకళ శ్రీ, పప్పు వేణుగోపొల రావు 502 (ధ్రుల నృత్య

225 స్మృత్యంజలి శ్రీ స. వారాయణ రెడ్డి 226 33. భాషా సాహితీ విరాణ్యూర్తీ శ్రీమతి భమిడి కమల ర 229 34. వా చిన్నతనం - కొన్ని జ్ఞాపకాలు (శ్రీ నండూరి రామకృష్ణమాచార్య 232 3ళ. శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్య శ్రీ గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ 239 37. కవిత్రయానికి కరదీపిక శ్రైనుతి హోలవెను గ మలయవాసిని న్‌ 38. విమర్శన కళానిధి శ్రి రాచపాలెం చంద్రశేఖర రెడ్డీ శనగ 39. తిక్కన మౌళికతా నిరూపణం శై కొలకలూరి ఇనాక్‌ 249 46. విమర్శన వ్యాస సాహిత్యం '్రీ/ సాళ్వ కృష్ణమూర్తి 2వక స రాళిదాప నాటక పరామర్శ కోదాడ వారి కృషి (స్రీ! రామవరపు శరత్‌బాబు 252 42 సంస్కృత వాటకాలు: (క్రీ, కోధా (శ్రీ బూదరాజు దాధాకృష్ణ 43. తేలుగు భాషా చరి భాషా సమాలోచనం జక శ్రీ విశ్వనాథ అచ్యుత దేవరాయలు 68 44 భాష పుట్టుక రి 45. చెక్కన పద ప్రయోగకోళం 'ర్రీ భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి 274

• లెక్క స్రీ! లింగంనేని బసవ శంకరరావు

6. నన్నెచోడుని కాల నిర్ణయం ల్ల 277 4 ఇ శ) చూమాటి దొణప్ప జీ7, చెలుగు *ప్తాని జ్లహాప్లి వో ఇ సర్వోత్తమ రాఖై 282

7. కన్నడాంధ్ర భాషలలో రగడలు (ఆ = సర్వ్‌త్త గ 285

8. నుడిక్షడ్రలీ (క్ర ద్వానా, శాత 298

9. నిఘంటు నిర్మాణంలోని వివిధ దశలు శ్రీ క రామాంజనేయులు సాహిత్య సమాలో్యోనం 295 ఏ1. తెలుగు సాహిత్యం - కొన్ని నిజాలు శ్రీ బొమ్మకంటి (శ్రీనివాసాచార్యులు శం ఏ2 ధ్యవిదీస్టుబు ర్త నరాక రఘువాథ శర్మ $01

10. భారతంలో సమన్యయ దృష్టి శ్రీ మోపిదేవి కృష్ణస్వామి క క్‌+ పడ కవిత్వం శ్రీ యన్‌, గంగప్ప కక. ప్రహేభిక్ష శ్రీమతి ప యభేదా గడ్డి 308 కళ. నన్నయ భాషా మాధుర్యం స్త విషియల్‌. నరసింహారావు వ$4 వ. వన్నయ్య “అపూర్వ సభా రగవలు శ్రీ ముదిగొండ వీరభద్ర ఖాస్ట్రి వెకక వక జక్కన చిత్రింరిన సాంఘిక పరిస్తితులు శ్రీమతి నీరజా చక్రవర్తి తె2ైై ఏ9. (శ్రీనాథుని సీసపద్య నిర్మాణం ర్త సిఎల్‌. .శ్రీవివాస డ్డి తడై

11. అన్నమయ్య శృంగార వైరాగ్య సంశీర్షవలు శ్రీ కామిసెట్టి (శ్రీనివాసులు 3్వ॥ శప. తెలుగులో “వేంకపేశ్వర! సాహేత్యం 'శ్రీ కోరాడ రాష్ట్ర ష్ణ వశ ళ52 భూష్పబ్బన్సి భాషాభూషణం శ్రీ యామిజాల పద్మనాభ స్తా సమ 339

12. ముద్రక్షవి క్షవభా షైష్ట్రము శ్రీ, ఆర్‌, అనంత పద్మనాభరాపు తశ! ఈశ. చేమకూర చేక్ర్య్య సారంగధర చరిత్ర గ్రిక్కుట్రజ్ణ 'శ్రీ సర్‌చేశాయి శరుషులరావ్య మ

13. నమశ్శివాయ శతకము (శ్రీ/ కొడవలి సత్యనారాయణ 35థ

14. మంజరీ మధుకరీయము - తాలి తెలుగు నాటకం (శ్రీ/ పోణంగి (శ్రీరామ అప్పారావు 358

15. (శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షము - ఆత్మతత్త్వ విచారణ (శ్రీమతి జె హేమలత 362

16. బుళ్యశృంగ బుషి - విశ్వనాథ దృష్టి (శ్రీమతి జి. ఇందిర 366

17. గురజాడ అడుగుజాడ (శ్రీ/ చిత్రకవి ఆత్రేయ 372

18. తెలుగులో *గజల్‌” శ్రీ/ ఎం. బుడ్డన్న 376

19. చతుర్చాణి (శ్రీమతి కె. కమల 382

20. స్వవ్నవాసవదత్తం, అభిజ్ఞాన శాకుంతలం: రచనా సంవాదములు (శ్రీ వేదుల సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి ౩91

21. శహాజీ మహారాజు - పల్లకీసేవా ప్రబంధాలు (శ్రీమతి ఉమా రామారావు 395

22. రామాయణంలో (త్రిజట స్వప్నం (శ్రీమతి కొల్లిపాక విజయలక్ష్మి శ03

23. ఓరుగల్లులోని సంస్కృత విద్యా వైభవం (శ్రీ! కోవెల సుప్రసన్నాచార్య 405

24. కన్నడకవి లమ్మీశుని కృష్ణదరితామృతం 'శ్రీ/ ఇరిగేవళ్లి ముద్దపు 410

25. తెలుగు, హిందీ పిల్లల పాటల్లో “చందమామ (శ్రీమతి ఎం.కె. దేవకి 413

26. తెలుగువారి హిందీ రచనలు (శ్రీ, భీమ్‌సేన్‌ నిర్మల్‌ 421

27. లంబాడీల సామెతలు, పొడుపు కథలు (శ్రీ) కె ఓబి రెడ్డి 423

28. తొలినాళ్ళ తెలుగు కథానిక శ్రీ అక్కిరాజు రమాపతి రావు శ26

సంస్కృతి సమాలోచనం 81. (శ్రీరామాయణ పరమార్హము- స త్ర్రవర్తనము 'శ్రీ/ (శ్రీభాష్యం అప్పలాచార్యులు శ33 82. భారతీయ సౌందర్యతత్త్వం (శ్రీ ఖండవిల్లీ సూర్యనారాయణ శాస్త్రి శ35 $3. మహాకవి కాళిదాసు - శైవోపాసనము (శ్రీ ఆచార్య శ్రీనివాస్‌ వేదాల 438 84. వైరభక్తి (శ్రీమతి పళ్ళె నాగమణి 439 85. సంగచ్భధ్వమ్‌ 1$/ ప్రభాత్‌ రంజన్‌ సర్కార్‌ శశ అనువాదము: (శ్రీమతి జి సోమిదేవమ్మ 86. హైందవం - సిద్దాంతం (శ్రీ బెంగుళూరు సురేశ్వర 449 అనువాదము; 'శ్రీనుతి శారదా పూర్ణ శెంఠి 87. అలంపురమున ఆలయ నిర్మాణములు-

అపూర్వ విశేషములు (శ్రీ/ ఐ. కార్తికేయ ౫ ర్మ 451 88. శంకరాచార్యుని కాల నిర్ణయము - ఒక పునః పరిశీలన శ్రీ” చీమకుర్తి శేషగిరిరావు 474 89, శ్రీ కంచి కామకోటి చరిత్ర ీ/ బి.వి,వియస్‌. మణి శ79 90. ఎట్టన, సోమన - శాసనములు (శ్రీ/ కొర్లపాటి (శ్రీరామమూర్తి 483 91. (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు - నూతనాంశాలు (స్ట వేదము వేంకటరాయ శాస్త్ర 487 92. తరిగొండ వెంగమొంబ దానప(త్రాలు స వ పో 491 93. వీరశిలలు తాక 1 494 94. భారతీయ శిల్పకళా సంపద: వాటి రక్షణ, పునరుద్దరణ స్ట సమా న కష్టమర్‌ 499 95. ఆంధ్రుల నృత్యకళ (27 రపి “ణా వాల రావు 502

క్‌04 టి చిన్న సత్యం 96. కూచిపూడి - నాడు, నేడు శ్రీ/ వెంషప ల ్య్‌ క్‌(5 (శ్రీమతి శారదా పూర్ణ శౌంరి తగా రాళ్ళూ - రత్నాలూ జ ల్‌ 5౮08 శ్రీ జిఎస్‌, మోహన్‌ 98. జానపదుల ్రీడలు వాసహో! లితా కుమూరి 512 99, మనిషి పేరు శ్రీమతి సుసర్ల ల 100. ప్రగతిశీల ఉపయోగళత్త్వ సిద్దాంతము - | క్‌ 14 ముఖ్య సూ్రములు శ్రే? ప్రభాత్‌ రంజన్‌ సర్కార్‌ అనువాదం: (స్రీ, సునర్జ అనంతరామ శాస్త్రి రలేంంగ008 గం 0012642) 101 10 ౬200406 2౧6 న౭8౬00| న1౮4 5221 1022604006 1020006 00౮19106 16 76908౪ 006౧4 528 103.4 ౧౦౧గ౦౧ 19/2౧/౬0౧6 [08006111 26100 1౧౦౦౪4 (౧641౬౧ (20004066 మ! జుకమడ్టుల లయం జుకే ఈ... 104 [910506౧065 01 ౧౫ 5166౧] 04 0జి ౮౧౫964/ రర ంరీడ గ 3రేల రర 5్‌వ్‌2 105.00 60268 నిడాజిం0గఇజజ 5 6బయజు తం2 డం ర్‌5్‌త్రి (ర్‌ (౫ "000 509265 ౮ గలఖ న 560 " శీర గ[0019%5 1 0118010100 రర ౪1 కరకాం 563 108. 6గగ04140౧ ౮400౧1౪6 / శై 10% ల కరక. సదుయుక[ 567 రష010 00౧౪466౧06 1౧ 16 0౪౮౪ 1౧61౧ [30004066 రై ల 110.10 ఈ ౧౦౬1 ఈం మ్‌ మ ఎవతి గెంరర్య! ఈ70ీ 111 00 కంలో లు 167.52. 3 మూయుంూ 573 112 5౧౧౬ కా ఖర 00౧0194 వ్‌ కేక కము యు న! కర్ట్‌ | గ మైనం ళం య ఆ రో. కరుణం కం్య్యాన 588 114, 012%జ45 520210 రగా. సంఖ షం క్‌ఫ్స్న 115 4 ౩51/0) 0/10 64112101 వూ. ల

• 52010 నిక షా 9660 ్ర నై 3 తీయు మమ. 597

16. ని నషం ల [1 కషం 604 గ "1 న్‌. గా! 7 గి ఇడ క రిక 648011 సు 608
17. 0451 - 5 "91ఈ/ఊి08 10 119 ని ర్‌ సం రక జు 610 క 906 6591 రగ కక్స్ను రంగం 614 120.40 0609: 863 రర నొరు గం 617 5జ3.0. స్‌? 121, ప్యాసక్రర్దలు 623 624

కోరాడ వారి వంశం- జీవితం- రచనలు

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వంశం - జీవితం - రచనలు (శ్రీ తిరుమల రామచంద్ర ఆంధ్రప్రభ సచిత్ర వారపత్రిక 1952 _ అగన్షులో కొట్టుకుంటున్నాను. వ్రాసి చింపిన కాగితాలు పక్కన (ప్రారంభమయింది. దానిలో భాషా చర్చకూడ ఉండాలను "పెద్దకుప్పుగా పడి ఉన్నాయి. న్రాత తక్కువయినా, కాయి కున్న సంపాదకులు ఒక పదాన్నో, పదబంధాన్నో మౌలి తాలు చింపి పోగుచేయడం మాత్రం ఎక్కువే - అనినా కంగా చర్చించాలని, ఆ చర్చ శాస్త పరిభాష జటిలం (శ్రీమతి అనంత లక్ష్మి విసుక్కుంది ఎప్పటిలాగే. నేను కాకుండా కధ చెప్పినట్లు ఉండాలని, వారపత్రికలో ఒక తీరువల్లిక్కేణిలో అక్సర్‌. సాహెబ్‌ వీధి మొదటి ఇంట్లో పుటకు మించరాదని, ఈ పనికి పూనుకోమని నన్ను ఉండే వాదిని. (శ్రీ, కోరాడ రామకృష్ణ్రయ్యగారు సింగరాచారి ఆదేశించారు ఈ సదవకాశం జారవిడువలేక “నుడీ వీధి, తేరువీధి కలిసే మూలలో ఉండేవారు. అది నేనున్న నానుడి” అనే శీర్ణిక కింద వారం వారం ఒక పదాన్ని ఇంటికి ఫర్జాంగున్నర దూరంలో ఉంటుంది. చర్చించడానికి పూనుకున్నాను. నేను ఏదో కొంప మునిగినట్టు లేచి సింగరాచారి వీధికి అప్పుడు నాకు, చిన్ననాడు యాదృచ్చికంగా కన్నెమారఠా బయలుదేరాను. అప్పుడు రాత్రి పదిన్నర గంట కావచ్చు. లైబరీలో తిరగవేసిన '“వాట్స్‌ డిక్‌ష్నరీ అఫ్‌ కమర్షియల్‌ రామకృష్ణయ్యగారి యింటి తలుపు తట్టాను. వారే వచ్చి ప్రాడక్ట్‌్‌ ఇన్‌ ఇండియా, బర్మా అండ్‌ సిలన్‌” అనే తలుపు తీశారు. “ఏమిటి? ఇంత హడావిడిగా వచ్చారు??? నిఘంటువు గుర్తుకు వచ్చింది. అప్పుడు నేను దానిలోని అని ప్రశ్నిస్తూ, వసారాలో ఉన్న బెంచీ మీద కూర్చోమ పద పదార్హ విచారం చదివి నివ్వెర పోయాను. ఎంత గొప్ప న్నారు. ఈ బెంచీ ఎన్నో సాధారణ, విశేష అత్యవసర పరిశ్రమ అది? అలాంటిది. తెలుగులో ఉంటే ఎంత సాహిత్య గోష్టులకు సాక్షి. *ఏమ్సీ లేదు. కందులు ఎలా బాగుండును? - అని అనిపించింది. అది నాబోటి వచ్చాయో తలీలేదు. అందుకోసం - *” అని నేను నీళ్లు ఒంటరిగానికి పరిమిత బుద్దికి సాధ్యమా? నమిలాను. “'దీనికేమిటి తొందర? ఈ అర్హరాత్రి వేలే కాని, “నుడి - నా నుడి” శీర్షికలో పరిశ్రమించడానికీ రార రేపు ఉదయం ఛావచ్చు గదా!” అని మరొకరైతే డిక్‌ష్పరీ పరిచయం ప్రోత్సాహ మిచ్చింది. రు ఏష్టయ్యగారు. “హో! అదా? నా చిన్ననాటి ఆ డికష్న (్ర ఆలోచిద్దాం” అంటూ నా పక్కనే బెంచీ మీద కూర్చుని నేను ప్రతి పదాన్ని తెలుగు తోబుట్టువులలోని సమానార్థక ఆత్మగతంగా ''ఇది కాబోలు. అదే అదే. మరి ఇదో! జ. సరూపపదాలతో తులనాత్మకంగా తరచి చూడడమేకాక. బజ్‌ అంతే!” అని అనుకుంటూ, మధ్య వేధ పను పదం పుట్టు పూర్వాలను మౌనవజాతి పరిణామ చరిత్ర మాట్లాడుతూ *''“ఇలా ఆలోచించండి. ఇలాటి వక సేర్లు దృష్టితో కూడా తెలుసుకొనడానికీ ప్రయత్నించాను. ర వాటి అకారం, రంగు మొదలయిన వాటిని బట్టి వచ్చి ప్రయత్నంలో ఎన్నో సందేహాలు పుట్టుకువ వి. వాటి జంటాయి. పయిర్‌ - పెసర్‌ పచ్చరంగును బట్టి వచ్చిందేగా. నివారణ కోసం మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలోని తమిళశాఖౌ క్రి అంతే కందు-కందిరీగ-కందెని' అని అంటూ మళ్ళీ ధ్యక్షులు శ "సేతు పిళ్లేగారి వద్దకు, తెలుగు శాఖాధ్యక్షులు జ్యజ్ర్యానత్రో పడ్డారు. చివరకు ''అంతే లేండి. కందులు శ కోరాడ రామకృష్ణయ్య గౌరివద్దకు, కన్నడ శాఖాధ్య జ్ఞాంచెం ఎరుపు చాయలో ఉంటాయి. కదా! రంగును బక్టే కలు. శ్రీ మరియప్ప భట్టుగారి వద్దకు. పరుగులు బ్ట్బి ఉంటుందీ పేరు, ప్రస్తుతం ఈ ధోరణిలో ఊహిస్తూ తొసేవాడిని. మరికొన్ని పదాలు చూద్దాం? అన్నారు. ఒకసారి కందులు గురించి (బ్రాధ్దామనుకున్నాను. సాయం పాల్‌! పాలమ్మా! - అంటూ పాలవాళ్ల కేకలు వినబడ్డాయి. కాలం కూర్చున్న వాణ్ని రొతి ఏడైనా ఏమీ తోచక నేను లేచి తప్పుచేసిన వాణ్ని గనుక వినయంగా '*తెల్లవార

పాహితీ నీరాజనం 2 వి నవంతులు కావాలని రగానే విద్యావిహీనులు కారాదని ద్యాణ్జా ఫిగదా. అని వచ్చాను. ఇంత పాద్దవుతుం హారంగా (గ్రహించి ఇరవైయేడు దినాలు, చాల్ల అన్నాను. “మరేం. ఫరవాలేదు. నేనూ మారేడు దలు ఆ న తపస్సు. చేశాడు. = వే ఈ విషయంలో ఎప్పటికప్పుడు కొత్త సమస్యలు న క తుష్టంతరంగ అయి “ఏమిటి సైట్టుకు వస్తుంటాయి” అని అన్నారు రామకృష్ణయ్యగా నీ వాంఛితం?”” అని ప్రశ్నించింది. అప్పుడు మహాదేవశాస్త్ర అతి సహజ సరళంగా, నివ *౯్‌ విన్నవించారు: కృష్ణయ్యగారి భవ్య వ్యక్తిత్వం. “లేపు యూ స ॥ శ రుస లీ దాం. న కొంపేం “సర్వం హ్యదృష్టస్య వంటో కామద మనగుడి రెండు మాటట్లో నన్ను పంపి వేయవచ్చు. విద్యాస్తిచే తృర్వ విపన్నివృత్తే, కాని వారిది ఆలాంటి న్వభావం కాదు. “జిజ్ఞాసతో వచ్చాడు. తయాప్యతే సర్వజనేషు మాన్యతా సంతృష్తి పరచి పంపుదాం? అనే సౌజన్యం వారిది. అంఠటి యయేయతే పౌఖ్య మజస్రగమ్యమ్‌, విద్వాంసులయినా, నిరంతర విద్యార్థి వారు. రాజానో బహృ మొనయంత్యయ మివా కోరాడ వంశం _ మూల ప్పుర్పుషుడ్సు జపం ద్రవ ద్రచ్యతః కి స్పేకాజ్ఞాత పిశల్ల రూప క్రనక్రం మహాదేవ శాస్ర సత్పొండితిం పూరుషష్స్‌, రామకృష్ణయ్యగాగికి బ్ర సౌజన్యం లోక్షవృత్త ప్రరిశీలన తేనా త్యంత సుఫీ భవత్యవిరతం వల్లనో చదధువువల్లనో అబ్బిందికాద్రు; అనువంశికమైైనది, యాచేన తత్ర సను దో కోరాడ వంశంలో జనించిన వార్రంద్రర్రూ _ వారిపితామహుూ స్యా జొలపక్తీకృత్తే ప్రియతమే (పపితామహుృలందరూ అలాంటి సౌజన్య మ్లూర్హులే “విద్య చౌశావిక్రోద్భాస్తిస్ని యొసగును వినయ్రంబు!: అనే స్తూక్హ్యి అందరూ 6, భూతులే కోరాడవంశం మూ పురుషుడు వహాద్వ ట్రే యాచే భగీరథ రఫొనుగ జహ్ను క్తన్యా రామకృష్ణయ్య గ్గార్ర పీతామహృజైై రామచం(ద్రశాస్త్రిగారు శమ 'ప్రోద్యర్టురీ చ్రహెచరీ భవన ప్రకాణ్దామ్మ్‌ హ్యాసప్తమూ న లో ద్రవస లకక “శేవ నిధ్యాన వకు శప్తమా న్మమక్షు దృవపూర్చుమ్షైల్తామ్స్‌ ద్దాన్తరతా వృత్తితో విశద్యు “డేవీ! అంతా అద్బొస్ట్రానికి లోబడింద్రన మాట నిజష్స, కోరాడ ఇచి చే సంతతి కొని ఏద్య ఉఉంశ్చే స్వక్ట్రు విపత్తులు తొలగుతాయి. విద్యవల్ల రభవ తస్యా మభ్య న్మహాద్హ్వః; సకల జనుల ప్రశంస పొందవచ్చు. దానివల్ల సక్షల సౌఖ్యాలూ నిరంతరం కలుగుతార్చు. బంగారు ద్రవించీప్రోయ్సేద్ర కావడం కోరాడ వంశం కేశవ ధ్యాన విశ ప య క వంశ్టంట్రో ల! క ప్రోకవృత్తి కలది వల్ల కాలిస్తే పచ్చని రూపం పోళ్సుంద్రి. విద్య అటువంటిది ॥న ం ” కాద్‌. క్తస్పుక్ట సత్చాండిత్య్యం కల వాడ్రిన్సి రొజులు నిరంతరం గ మౌ్రువళైరూపు గౌర విస్ణ్వా అందువల్ల నేన్స విలాసాలతో మనస్సును వర్త వొ పాద సర్వో బంభర్వ వుభ్యపెట్టే మెరుపుల్లం్యే సంపదలను కోర్రన్ను భ్రగీరరై ష్య న్య యోత్సన్న జసుష్మతాం మ్య రథాన్ని వెన్నంటి వచ్చిన గంగానదీ ర్రురి సహచరి అర్చ్య, ప్రమాధం నష్ట మిత్యవేళ్య ప అమృత ప్రార్వత్ర అయిన విద్యను పక్ష ఊరాల ్వగ్రక్ర శ్రీ న్య '్రమరాంబికాన్డ ఆముగహింయ. క్ర 'ార్హనను మన్నించి డ్రం ఆ వర్రం వాలూర పజైర్యర కృతాహృత్మి ఆరుగ్రహించింది. కనుకనే శ్రా వంశం పండిత శిఖాన్సల్నలల శర్వాళ్షి విజ్జే్య మిళే రనొర్రజ్రన్స అకరమై విరాజిల్లింద్ర చ(కైద్యుత్రు తద్వళ మిద్ద్షైర్య్య, నపవ కౌస్ట్రి తర్వాత అపరిగ్రహ దీక్ష అల్బాడకాస్త అనేవార్తు స క భ రాయమాల్సడ్తు, శ్ర వంశంల్రో పుష్టు వార్వైర్రూ ఇష్టంలేక్ష దరిద్రంగ్లాన్స జీవితం గడిపారు అరవై

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వంశం - జీవితం - రచనలు శ్ర యేళ్లు వచ్చాయి. షష్ట్రబ్బ పూర్తి చేసుకొందామనే కోరిక వివిధ పట్టణాలను చూస్తూ ఎక్కడో ఒక యోగీంద్రని కలిగింది. ఈ సంగతిని ఆ గ్రామ ప్రజలు కనిపెట్టి ఆయనతో నుంచి రామతారక మంత్రం ఉపదేశం పొంది కొంత క్లాలానికి శతఘంటా శతావధానం చేయించారట. ఆ సమయంలోనే స్వదేశానికి తిరగి వచ్చి, వివావాం చేసుకొని అత వారింటనే ఆయన “శత ఘాంటిక చూడామణి'”” అనే బిరుదు ఉండిపోయారు. ఈయనకు ముగ్గురు కుమారులు. పెద్దవాడు పాందారట. (గ్రామ ప్రజలు ఆయనకు కొంత భూమిని రొమచంద్రశాస్త్రి రెండవవాడు రామకృష్ణశాస్త్రి. మూడవవాడు దానమివ్వా అనుకున్నారట. దానికి కూడ ఆయన ఒప్పుకోక సుబ్బరాయడు. పోగా, ప్రజలు బలవంతపెట్టి “కన్యను, విద్యను, భూమిని శెండవ వాడయిన రామకృష్ణా న్రికి బాల్యంలో చదువుపై పరి(గ్రహిస్తే ఏ దోషమూ లేదు. దీనివల్ల మీ అపరిగ్రహత్వానికీ బక్తి ఉండేది కాదుట. స? ణీ వాడట. గ్‌ భంగం కలుగదు” అని నచ్చజెప్పి, పుట్టడు భూమి గ్బగ్పళ్ళు సహించలేక అన్న అయిన రామచంద్రశాస్త్రి ఇచ్చారట. ఈ అల్జాడశాస్రిగారు చెప్పిన శ్ఞాకమొకటి తమ. శంపలు వాయించారట. దానితో అతనికి రోషం వచ్చింది. మాతామహుల వలన విన్నానని రామచం(ద్రశాస్రిగారు తెలి ల వదలిపెట్టి ఎక్కడెక్కడో తిరుగుతూ చివరికి వారణాసి పారు. ఆ శ్లోకమిది: చేరి శాస్తాధ్యయనం మొదలు పెట్టాడట. ఒక సంవత్సరం కమల సమశయానః పాద్విరాడాశయానః లోనే వ్యాకరణ శాస్త్రంలో సంపూర్ణ పాండిత్యం సంపాదించి స్వభరణ వశయానః ప్రోజ్టోసంశయాన: శ్యాస్త్రు చర్చలు చేసేవాడని ఉత్తరాలు వచ్చేవట. మరొక వరమధికళయాన;ః వత్రపాశాశయానో ఏడు గడిచే వేళకు న్యాయాదిశాస్త్రాలలోను అపార పాండిత్యం ష్యధిజలధిశయాన: పాతు పక్షీశయాన:. సంపాదించి కాశీరాజు నభలో జరిగిన శాస్త్రచర్చలో క పండితులను అందరినీ ఓడించినట్లు ఉత్తరాలు వచ్చాయట. తారకమంత్రోపానకులు లమ్మణశా్ర ఉత్తరాల వల్ల అతని పాండిత్య ప్రకర్ష తెలిసి అతని అన్న ఈ అల్టాడశాస్త్రి కుమారుడు జగన్నాథశౌస్త్రి *నిజాంత రామచం(ద్రశాస్త్రి తక్కిన వారు మహానంద పరవశులై అతనికి ర్వాణిత్వ ్రథిమ విధుతాశేష విభవా విరాజంతే కీర్తి స్తగిత వివాహ ప్రయత్నం చేయసాగినారట. మరికొంత కాలం సకలాశాంత వివరాఖ? దిగంత వ్యాప్త క్రీర్తగలవారట. ఈ గడిచేటప్పటికి అతని పాండిత్యానికి ఇందోర్‌ రాజు హోల్కార్‌ జగన్నాథశా'స్త్రికి ఇద్దరు కుమారులు. వీరిలో పెద్దవారు. మెచ్చి ఆస్టాన పండితునిగా నియమించి పిలుచుకొని సూరిశాస్త్రి ఈయన వారణాసికి వెళ్ళి గౌతమతర్మంలో _ వెళ్ళాడని, కొంతకాలం తరువాత హఠాత్తుగ మరణించాడని అఖండ పాండిత్యం సంపాదించారు. ఈయనకు సంతతిలేదు, తెలియవచ్చింది. తమ్ముడు మరణించాడనే దుఖం రామచం రెండవ వారి పేరు అంబాదాసు. ఈయనకు నూరిశౌస్తి ద్రశాద్రిగారిని పిచ్చివానిని చేసింది. ఆయన దుఃఖావేశంతో లక్మణశా'(స్తి అని ఇద్దరు కుమారులు. వీరిలో సూరిశాస్త్రి మైమరచి వీథులలో పార్ధారట. వేదాధ్యయనం జేసి శా స్ర్రాధ్యయనం చేద్దామనుకున్నారు. కొని లమ్రదంద్ర కవిగారు తండ్రి గతించడం వల్ల దేశం తామపీడితం కావడంవల్లి శా(స్త్రాధ్యయనం చేయలేక పోయారు. తిండికోసం పోరాడవల కోరాడ వంశాన్ని మహోజ్జ్వలం చేసినవారు రామచంద్ర సివచ్చింది. వీరితల్లి వీరిద్దరినీ పిలుచుకొని గతిలేని వారికి శాస్త్రిగారు, తయన 1816 యువ సంవత్సరం ఆశ్వయుజ రాజే " గతి అన్నట్లుగా. కాటిరేవు. కోనరాజూ వద్దకు. శుద్ద దశమి గోదావరి జిల్లా అమలాపురం తాలూకా కేశనకుజ్ఞు బయలుదేరింది. కాని, దారిలో దొంగలు వారిని చుట్టుముట్టే (గ్రామంలో జన్మించారు. బాల్యమంతా మాతామహుల ఇంటనే తల్లిని సూరిశాస్తిని చంపివేశారు.. చిన్న వాడయిన గడిచింది. అక్కడే 12వ ఏట తమ తంద్రి వద్ద ,క్రీ;రామ అక్మణశాస్త్రి ఏ విధంగానో దొంగల బారినుంచి తమ్మించు. మంత్రం ఉపదేశం పొందారు. ఎంతో ఆసక్తితో పునశ్చరణ కొని ఆరాజు వడ్డ చేరారు. అతని ఆదరంతో ఉద్యోగం చేశారు. మాతామహుని వద్దనే రఘువంశం (ప్రారంభించారు. సంపాదించారు. రోజు నాలుగు వేల రూపాయలు ఇస్తానని తరువాత సమీపంలో ఉండే తండ్రిగారి స్వస్థలమైన నడవపల్లికి వాగ్దానం చేశాడు. కాని దురదృష్టవశాత్తు కోనరాజుకూ, వచ్చారు. అక్కడ సోమయాజుల సూరన్నగారనే విద్వాంసుల అతని సోదరులకు కలతలు ఏర్పట్డుయి. ఆ పరిస్థితిలో వద్ద కావ్యవ్యాకరణాదులు అభ్యసిస్తూ, అప్పుడప్పుడు శిష్టు అచ్చట ఉండడం తగదని లత్మణ శాస్త్రికి తోచింది. ఆయన కృష్ణమూర్తి శాన్రిగారి వద్ద అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు వెంటనే కోనరాజు ఇస్తానన్న నాలుగువేల రూపాయలు కూడ చదువుతూ, కవిత చెప్పడం అలవరచుకొ, న్నారు. సూరన తీసుకోకుండా ఆ ఊరు వదిలారు. పిదప దేశాటన చేస్తూ, శాస్త్రి గారితో కావ్యపాఠం చదువుతూ పొలానికి పోయి,

శ సాహితీ నీరాజనం రే పసుపు మన్‌ వారటు. బి పున ““రెండు నెలలపాటు మా ఆస్టానంలో ఉండండి. తరత ఆశ్చర్యపడి ఆ శ్లోకాలు దిద్దడానికీ తాను తగిన వాడిని చూస్తాను” అన్నాడు. రామచంద్రా స్రిగారి అ గాడ కానని, పెద్దల వద్దకు పోతే నీ కవిత్వానికి ప్రోత్సాహం ఉండడం నచ్చలేదు. పండితులకు చెన్నపట్నంలో మున్ఫిఫ్‌ ఉంటుందని చెప్పేవారట. శిష్ట కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి గారు పదవి ఇస్తారనే వదంతి విన్నారు. వెంటనే మళ్ళీ చెన్నపట్నూా మహాకవి. గంగా ప్రవాహం వంటి ఆయన కవితా ధారే నికే బయలుదేరారు. దారిలో బందరు (మచిలీపట్నం) రామచంద్రశాస్త్రి గారి కవితకు ్రోత్సాహమిచ్చినట్లు చేరారు. అప్పటికి తమ వద్ద ఉన్న సొమ్మంతా వ్యయమ తోస్తుంది. ఈ కవితా సంబంధంతోనే రామచంద్రశాస్త్రి శిష్ట యింది. వెనుకటి దినం భోజనం కూడ లేదు. కనుక కృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారి శిష్యులయ్యారు. “(శ్రీ శిష్టువంశాబ్చి బాగా అలసిపోయారు. కాని, ఊరు కొత్త ఆత్మగారవం, శశికరుడు సకల విద్యాజన్మసద్మాయమాన జిహ్వాంచలు స్వాతంత్ర్యం పాలు ఎక్కువ. కనుక ఎవరినన్నా యాచిద్దా డమిత కావ్యాళికర్త యయిన (శ్రీ, కృష్ణమూర్తి పదాబ్దసేవనాత్త మన్నా మనసొప్పలేదు. ఏమీ తోచక గొడుగు పేట స(ర్గంథ కల్పనాయత్త సుమతి విరచిత (ఢవ్యదృశ్యాత్మ వివిధ మల్లేశ్వరస్వామి ఆలయానికి వెళ్లి దర్శనానంతరం విశ్రమించి, కావ్యుడు” అని చనను చెప్పుకొన్నారు. సాయంకాలం అయ్యేవేళకు ఈశ ౧6 స్తుతి రూపొలయిన కొన్ని రామచం(ద్రశా స్రిగారు. శ్ఞుకాలు చదువుతూ కూర్చున్నారు. ఆ శ్లోకాల ధ్వని వీథిలో ఇలా కొంతకాలం. జరిగింది. కొందరు. మిత్రులు పాయేగారికి కూడా నిపెంచెంది. అప్పుడు ప్రభల అప్పన్నశా రామచంద్రశాస్త్రి గారిని వివాహ ప్రయత్నం చేయమని స్త్రి ఎ అణ ఎద్వాంసులు ఆ దారిన పోతూ, రామచంద్రశాస్త్రి ప్రోత్సహించారు. గారు పఠిస్తున్న శ్లోకాలు విన్నారు. ఆ వాగ్జాలానికి ఆశ్చర్యపడి గుడిలో ప్రవేశించి “మీరెవ్వరు?” అని (ప్రశ్నించారు. శ్లో త్వం సాహిత్య వరోసి సాధు కవితా “నేనెవ్వరైతే ఏమిపని? అని రామచంద్రశాస్త్రి నమాధానం న తే వాగ్మితా ॥ చెప్పక ఎదురు ప్రశ్నవేశారు. జ చెన్న సట్టణ పురీం న పూకో ల కాని అప్పన్న శాస్త్రిగారు అంతతో వదలలేదు. బలవంతం అధ్యాన్యార్థ్రుమాయ విత్తబహులం చేశారు, సంగతి వివరంగా చెప్పమని, రామచంద్ర శాస్త్రిగారు దత్వా పరార్షం నరం ఇక గత్యంతరం లేకు ఈమ చెన్నపట్టణ యాత్రా కారణం తేన స్యాత్తవ సత్కళత్ర విభవః చెప్పారు. అప్పన్నశాస్తిగారు ఈయన కవితలా ధారకు, తస్మా దిహైతత్కురు.? స్వతంధ్ర బుద్దికి ఆశ్చర్య పడుతూ, ఎంతో వాత్సల్యంతో “నీ జ్ర | నవ్వి, "ఒకపూట భోజనానికే ఇతరులను ఆశయింపలేని సీవు వ్య వరూదు మే న వు లేడు. వాడివి బైస్టుపట్టణానికి పోయి మునసఫీ సంపాద మంచి వాగ్మివని జనంలో ఖ్యాతి పొందిన వాడివి క్త వ్‌ రి సీర లేలే అంటూ ఈయనను తన యింటికి పట్టణానికి వెళ్లు, అక్కడ ఆంగ్లేయులు అర్రడం ఇ పలుచుకొనిపోయి, తన భార్యను పిలిచి ఈయనను పుత్ర విరాళంగా డ్ర ర్లుడయిన నీకు వాత ఎల్యంతో చూడమని చెబుతూ ఆమెకు ఇతనిని అప గిం బ్బు ఇస్తారు. దానివల్ల నీవు సత్కళత్రాన్ని చారు ఇ ్ట్ర వివాహమాడవచ్చు. అలొ చేయి' లవి మిత్రు లన్నారు. | మిత్రుల ప్రోద్బలంతో ఈయన సంపాదనకై చెన్నపట్నం __గౌమచంద్రశాస్త్రిగారు ఆ యింట్లో కొంత కాలం భోజనం వని ఎహమయ్యారు. ఆ సమయంలో క్యయన కవితల చేస్తూ తర్వాత వారాలు చేనుకొని ఇంగువ రామస్వామి చెన్నప పయి శిష్ట కృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారు ఈయన గధ అనే గొప్ప మంత్రశా,స్త్రవేత్త వద్ద మందత్రశ్శాస్త్ర శ్రాసి, దీనివలన నీ కక (ప్రవేశానికి ఒక శ న్‌ కలిసి రాలేదు. అక్కడి వారంతా ఆయనను ఒక భటుని చేత్రి క్రి తుందని తత్‌ క్షణమే ఇపట్నం ప్రయాణం ఎందుకు? ఇక్కడే ఉండి పాం దిగ! ౧ పంపారట, అని బలవంతం చేశారు. ఆయన వారి మూటలు కాదనలేక ( ఉక దొట్తగారు అ లేఖ శ్రీసుకొని ఆరాజు వద్దకు వసరు ఈయన ప్రతిభ నానాటికీ విస్తరించింది. లుదరారు. ఇంతలో దేశంలో గాలివానలు విజృంభించి కో నంవంల్‌ 'బ్రహ్మశాస్తి అనే వారు ఈయనకు వివాహం రూపాయలు ఇవ్వదలవి తనతో క్రొం్య వాక్యార్థం

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వంశం - జీవితం - రచనలు క్‌ చేయమన్నారు. ఆ వాక్యార్హంలో రామచంద్రశాస్రిగారికి _ శాస్త్రిగారు మల్లీ వివాహం కోసం ధన సంపాదన ప్రయత్నం ఆయనతో ఒక అంశంలో ఏక్షీభావం కుదరలేదు; ఆయన చేశారు. ఒక వైశ్యుడు నలభై రూపాయలు అప్పివ్వడానికి వాదం దుర్చలమని ఆజేపించి నమర్హించలేదు. అద్వైత ఒప్పు కొన్నాడు. అమలాపుర వాన్తవ్యులయిన గొడవర్తి పరబ్రహ్మశాస్త్రి కోపగించుకొని చేస్తానన్న సహాయం దానితో నాగేశ్వరావధానుల కుమార్తెతోనే శాస్త్రిగారికి వివాహం జరి చేయలేదు. అప్పుడు కొందరు మిత్రులు రామచంద్రశా'స్తిగా గింది. వివాహమైన వెంటనే, వివాహం కోనం చేసిన అప్పు రితో "'కార్యం ఫలోన్ముఖంగా ఉండగా, ఆయనతో ఇలా తీర్చడానికి సంపాదించాలి. కనుక సంపాదనార్హమై ఆయన భేదించడం కార్యసాధకుని లక్షణం కాదు. ఆయన వాదాన్ని నిజాం ప్రాంతంలోని సంస్థానాలకు బయలు దేరారు. దారిలో అంగీకరించండి” అని అన్నారు. కాని, శాస్త్ర విషయం బందరు చేరారు. అక్కడ నోబిల్‌ పాఠశాలలో పండితులుగా గనుక దానికి అంగీకరించలేదు. కాని, అధ్బైత పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఉన్న పూర్వపరిచితులు పసుమర్తి ఉమా మహేశ్వర శాస్త్రిగారు గారే కొందరి సలహాపై మనను మార్చుకొని రామచంద్రశాస్త్రి రామచంద్ర శాస్త్రిగారిని కలుసుకోడం తటస్థించింది. అప్పుడు గారికి వాగ్దానం చేసిన వంద రూపాయలూ ఇచ్చారు. ఈ ఆ పారశాలాధ్యక్షుడు మరొక పండితునికోసం అన్వేషిస్తు డబ్బుతో ఈయన వివాహం కోసం స్వస్థలానికి బయలుదే న్నారు. అందు వలన రామచంద్ర శాస్త్రిగారి నిజాం ప్రయాణం రారు. దారిలో అమలాపురంలో గొడవర్తి నాగేశ్వరావధాను ఆప్కి ఆయనను ఆ పండిత పదవిలో నియమించేట్టు లనే వారు ఈయన 'ప్రఖ్యాతిని విని కన్యను ఇస్తామని అన్నారు. ప్రయత్నించాలని ఉమామహేశ్వర శాస్త్రిగారు అప్పన్న శాస్త్రి “తలిదండ్రుల అనుమతి పొంది తెలియజేస్తాను” అని గారితో ప్రస్తావించారు. అప్పన్న శాస్త్రిగారికి రామచంద్ర రామచంద్ర శాస్త్రిగారు. స్వస్థలమైన _ నడవపల్లికి శాస్తి స్వభావం తెలును కనుక ఆయన “నీకు రాజుల బయలుదేరారు. ఆశ్రయం పొందే నేర్చు, ఒకరిని యాచించి ధనం సంపొదించ డానికి కావలసిన తం(త్రజ్ఞానం తక్కువ.

రామచంధద్రశా స్రిగారు ఇల్లుచేరిన వార్త వెంటనే గ్రామ టకా. అని కన ర్త మంతా _ వ్యాపించింది. ఆప్తులందరూ అనందింధాడు. నోబిల్‌ గారితో ఈయన పాండిత్యాదులు చెప్పి, పండిత కాందరు అసూయాభిహతులు “'ఇతడు ఇంతల్‌ ఇంతవాడ సబ్బు ఇప్పించారు. నోబిల్‌ గారు. “ప్రారంభంలో ఏడు య్యాడా?” అని కుములసాగినారు. రామచం(ద్రశాస్త్రిగారు రూపాయలు వేతనం. క్రమంగా వృద్ది చేస్తాము”

నూయాదగులు సద్ది చెన్తాము*' అన్నారు.

ఒకనాడు స్నానార్హం ఏటికి పోతుండగా, ఆ అ ద్దులు. రామచంద్ర శాస్తి గారు అంగీకరించి ఆ ఉపాధ్యాయపదవిలో అద్దు వచ్చి, “నీవు కవిత్వం చెబుతావట. అవధానం చేరారు. చేయగలవా?” అని ప్రశ్నించారు. ఈయన వారి ఆతురతకు " ఆశ్చర్యపడి, "అలాగే. భోజనం అయింతరువాత శాస్త్రిగారు అది మొదలు ఆ పాఠశాలలో ఒకే రీతిగా, కూర్చుందాంో. అన్నారట, కాని వారు దానికి ఒప్పుకో నలభైమూడేండ్ర పాటు అధికారుల మన్నన పొందుతూ, లేదు. "'నీవు అందుకు సమర్హుడివైతే నిలుచున్న పళంగానే ఆత్మ గౌరవ స్వాతంత్ర్యాలు కాపాడుకొంట్లూ ఆ పాఠశాల చెప్పి కదులు[” అని బలవంత పెట్టారు. “అట్లయితే. కళాశాలగా మారినప్పుడు, దానిలో ప్రధానాంధ్ర పండితు అేఖకులను పిలిపించండి. నేను చొప్పే పద్యాలు గ్రాసుకో వాలి లయి, వేతనం క్రమంగా నలభై రూపాయులకు పెరగగా, గదా!” అని శాస్త్రి గారన్నారట. అప్పుడు అసూయాపరులు తమ కాలమంతా అధ్యాపనంలోను, [గ్రంథ రచనలోను ఆ ఊరిలోని వారందరినీ పిలిపించగా, అరవై ఏడుగురు వెళ్లబుచ్చుతూ, జీవితం సుఖంగా గడిపారు. పెక్కు ఘంటాలు ఆకులతో వచ్చారు. అందరూ సమీపంలో ఉన్న నంస్కృతాంధ్ర గ్రంథాలు రచించి 1900 లకు సరైన శార్వరి నడవపల్లి దేవాలయంలో సమావేశమయ్యారు. శాస్త్రిగారు సంవత్సర శ్రావణ మాస బహుళ పాడ్యమినాడు కీర్తి కాయు వెంటనే ఒక్కొక్కపాదం చెప్పడం ప్రారంభించి సూరన లయ్యారు. మయం అయ్యేటప్పటికి 197 పద్యాల యట్‌” శాస్త్రిగారి ఆత్మగౌరవం సభలోని ఒకరు “ఇందా పద్యాల లోతేమిటి?”” శాస్త్రిగారు ఆ పాఠశాలలో ఉన్నంతకాలం యూరోపియను ప్రశ్నించారు. "ఆ! చెప్పగలను. ఈ శతావధానం అధికారులు వారిని అత్యంత గౌరవంతో చూచారు. మిషనరీ అని సమాధాన మిచ్చారు శౌస్రిగారు. రూపాయలు. లలో స్వమత స్టాపనోద్యమమే కాని, పరమత దూషణ చింత చూచి ఆశ్చర్యపడినవారిలో కొందరు నలభై అంతగా లేని ఆ కాలంలో ఏ మతం వారు ఆ మతాన్ని శాస్త్రిగారికి కానుక సమర్పించారు.

సాహితీ నీరాజనం క నడ వత తువయ్యేది కాదు. ఇత్యాది శ్లోకాలను, సమస్యలను ఇచ్చి రామచంద్ర శాస్త్రి పట్టుదలత అనుసరించడం అసూయా హేతువయ్యే ల డితుడెవడైనా ఉంట, వీటికి అర్ధం వ్రాసుకొని కనుక మిషనరీలైనా ఈయనతో మాట్లాడవలసి వచ్చినప్పుడు ఉద్దేశించి, ''పండితుడెవడై; 1 స్త్‌ కొంత దూరం నుంచే మౌట్టాడుతూ, ఆయన నైస్టికతను, రమ్మని” ఇచ్చారు. శాస్త్రిగారు వాటికి అనేక విధాలుగా మతాచారానుసరణనూ గౌరవించేవారు. శాస్రిగారు కూడ అర్జాలు ్రాసి యిచ్చి, వారి ఎడల అత్యంత గౌరవంతో ప్రవర్తిస్తూ, తన స్వాతంత్ర్యా శ్లో, “కమల సమ శయాన;ః పాద్విరాడాశయానః నికి గాని, నైఫ్టికతకు గాని ఎట్టిలోపమూ రానీక స్వధర్మాచర స్వభరణ వశయాన: ్రోజ్జితో సంశయానః, | ణంలో అప్రమత్తులై ఉండేవారు. వర మధిక శయానః తృత్రపాశాశయానో ఒకసారి కళాశాలాధ్యక్షులు నోబిల్‌గారు ఒక శ్లోకాన్ని ప్యధి జలధి శయానః పాతు పక్షీశయానః. |” రెవరెండ్‌ మంచాల రత్నంగారి కిచ్చి దాని అర్హం తెలుసు నే తమ వూరు శోకాని కొని రమ్మని శాస్త్రిగారి వద్దకు పంపారు. శాస్రిగారు దానికి * ఫౌర్వుల శకాన్ని, తగినట్టర్థం చెప్పి పంపారు. నోబిల్‌ గారు తమకు అభిమాన ల్లో. బర్ట్య్వా విత్త మూరుట్కలయ పాత్రుడైన మరొక పండితుడు చెప్పిన అర్హం చెప్పి, “ఇలా పృధుగణం చా ధ్వరే దైవమేతి చెప్పకూడదా?” కనుక్కొని రమ్మని రత్నంగారిని మరల (ప్రీతిం కీదృక్స్వవర్లం నవహతిచ పంపారు. “అ అర్థం అక్కడ పొసగదు” అని స్పష్టంగా హితః కోత్ర బింబంచ శీదృక్‌, | చెప్పి పంపారు శాస్త్రిగారు. నోబిల్‌గారికి కొంచెం కోపం కిం సాధు స్పత్చిపాసుం వదతి వచ్చింది. స్వయంగా వచ్చి అర్హం అడిగారు. “తప్పు హలిన మా కారయాన్యోనతం కిమ్‌ తప్పేగాన్ని మీరు వచ్చి అడిగినంత మాత్రాన ఒప్పు లాంతం కిం పక్తి మత్స్యం పదమవతు అవుతుందా?” ఆని బదులు చెప్పారు. తాము చెప్పిన సతదత్ర్రశ్న కార్యాభిధో వః ॥” అర్హం కాదని తమను గూడ ధిక్కరించాడు ఈ శాస్రిగారు అని నోబిల్‌ గారు అపోహపడి, అయనను కళా అనే శైకమూ ఇచ్చి వాటికి అర్ధం (వ్రాయించు కొని రండని తొలగించడానికి (ప్రయత్నించారు. కొందరు "స్నేహితులు ఆ విద్యార్హులచేతనే పంపారు. వాటికి బదులు రాలేదు. తయన పాండిత్యం అగాధం... శాస్త్రంలో. అంత శిష్టువారికి ఏకలవ్య శిష్యత్వం స్వాతంత్ర్యం ఉండడం వల్లనే అంత నిరూఢిగా చెప్పారు. మమ్మల్ని ధిక్కరించే తలంపు లేదు. ఆయనను తాగిస్తే. లస్రబిల్‌ పాఠాలలో పండితులుగా ఉన్న పసుమర్తి ఉమా చంతటే పండితుడు దొరకడం కష్టం: అని నోబిల్‌ గాయ మహేశ్వర శాస్రిగారు అమ్సుడప్పుడు కఠిన సమస్యలను ఇచ్చి నచ్చ జెప్పగా ఆయన శాంతించాడు. రామచంద్ర శాస్త్రిగారు పూర్తిచేసినప్పుడు చాల సంతోషించే వారు. ఎ మౌడభూషి వారితో వాదం గాని ఇసు ల్‌ లగు గొని సమన్యలు | ౩ “పొట్టి శాస్తులను అడగండి?” అని ఆయన తి ఎయళోలుబ్దులు, ధనకాంత్ని కానందువల్ల వద్దకు పంహేార్పు. శ ఖ్టు కృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారికి రడిత్యాన్ని చాటు క్షా 'నకపోయినాా ఆయన శిష్యుల రామచంద్ర శాస్త్రిగారిపై గల ఆదరాన్ని గురించి ఇది వరకే యిన కళాశాలా విద్యార్థులకు ఆయన ఎడల గం్ర గౌరవంతో. ఎక ్రన్నాను. ఈయనకు ఆయన ఎడ్తల గల భక్తి ఈయన మన పల ఎచ్చట వ్యాపించింది. పూర్వంనుంచి. 'ఈంళాలలోని గురుస్తుతులలో వ్యక్తమవుతున్నది. “శృంగార గ తులలో అన్య పరాభవేచ్చ ఎక్కువ ఒకప్పుడు, నలె మనే భాణంలో ఈయన కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి గారిని నట విద్వానిత్యాద్యవేక బిరుదాంకితులు, సుష్రసి గొరించి ఇలా చెప్పార్సు అయిన మాడభూషి వేంకట్రాచ్చా శౌస్త్రిగారివి గురించి చాలా వన్నవ్వుటీ త రామచంద్ర శ్ర యేన 'ప్వైర మకారి పారశరణం కాబోలు ఆ కళాశాలలో అపుడు విద్యార్హులయి క్‌ భా (యుకె వేదాననం శక్ర వై జ చౌ అలల గోపాం కృష్ణమ్మ, ధర్మపురి గార్ల చేతికి య బి రూష్యా దాత్చ సరస్వత్రీ స్వజనితాం శ్లో “చింతకాయ కలేకాయి వీ పీతా పరం ప్రాణితా, యి స ఉచ్చింతకాయ వాక్వాయ స్ట్‌ మారిక్తే | న్కాడాద కలా భవత్కృత పరి క్యా ధకాయ తమంజలిమ్‌, ష్వంగేవ గొంధర్వికా

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వంశం - జీవితం- రచనలు 7 మీమాంసా సరణౌ పదాని మృదితా రామచంద్ర శాస్త్రిగారు తాము మంత్ర శాస్త్ర, (గ్రంథాలు న్యశ్రాంత మథ్రాంతితః. అధ్యయనం చేసిన గురువులు (శ్రీ, ఇంగువ రామస్వామి శా(స్రిగారిని గురించి చెప్పిన శ్లోకాలు ఇవి: తాదృక్సిష్టకుల (్రకాశన కరః లు 'శ్రీసక్తి నిత్యోతృవః ళ్‌ “శ్రీహింగు వంశ విమలోపల మాత్మతత్త స్వచ్చందం వసుదేవపోషణ మనా జ్ఞానాంతరం సరసధీక మనీషి వంద్యమ్స్‌ శృంచ త్కలా భావుకః, నానా కలామృతకరం ద్వెిజరాజ రామ దృవ్య త్పూర్వబుధ ్రథాహృతి అస స్వామీతి సద్గురు మజస్ర ముపాగ్రయేహమ్‌. త్సాదర్శన 'శ్రీ/ కర టో శ్రీ గురు గురుతర కరుణా (శ్రీ కృష్ణ స్సుమనళ్ళిరోమణి రిరా పాదిత కవితాంకురః (ప్రణమ్య బుధాన్‌, కామి ప్రసూనుః పరమ్‌. కోరాడ రామచందో శో యద్వాగ్గుంభా శ్యుశుంభుః లక్ష్మణ సుబ్బాంబయో సుతః ప్రథమః భుజగపరిబృఢాక్షీణ సంచజీమ భావో బాణ ముఖ రూపకాణాం త్పక ప్రత్యర్హి దృపష్య నిర్మాతా (శ్రీ) మహేశమతి నిరత తృనకధరలసచ్చృుంగ భంగాధి సృష్ట్రా దేవీ విజయో నామ ద్రమణగణలసద్గుంభ శుంభత్స గర్భాః ప్రావృణ్దురాధరౌాఘాదృ్భవ శా(స్రిగారి మృత్యుంజయ విజయ కావ్యప్రారంభంలోని దశని సమార్చట్య ధివేపదతా:. గురుస్తుతి ఇది: | కో నివన శ్లో. కుంభకర గండగమనై ఖై టు బ్‌ ... కృవోరు కటి యాన మథిల మనుకుర్వన్‌, యస్యాః ప్రత్యూహో చద (్రేంకారాహం కృతి హృతి (పే ఏర రేలా రహ వు ధ్వాంతాదిత్య స్పదిశతు మమ భద్రమ్‌. ప్రియాలోకోల్దాసి స్మర తదభికా గంగాధర సూనోస్తవ కర్షణణ మనః కుంభభృతి శిరసి నయుగళం స్థానే, కురంగాశ్షీ పాదాంగద ఇతి సమ్మదయా ప్రియయా మధుర శింజా సహచరాః. త్వత్సక్తీదసః కరశ్చ తామవదత్‌. నో, తదను([గ్రహ వారితాజ్జతా స జయతి గిరిజని వనితా న జనితాంచత్కవితావతారకః ! హృత పార్చ్వ స్ఫురిత కామనో దేవు కృతిగుంభిత మాధురీ భరో పతిహృది రుదిత రతీ క్షమ వరకాండిన్య శుభాన్వయోదయవి జల శమితాళిక దృగగ్ని సంరంభవి గురుసుతి నిజకర సం(ప్రేషణతః కృత్యాదులలో నా , తమసి నిమగ్నం భువన మపి స దేవు రామచంద్ర శాస్త్రిగారు తాము రచించిన “దేవి విజయః దయయా సముద్దరన్‌ కృత అనే కావ్యంలో శిష్టు కృష్ణమూర్తి శాస్రిగారిని గురించి ఇలా నమసొ మన్తస్తమశ్చ జయతి హరన్‌. స్తుతించారు: సకల కళా వళి కలితం (శ్రీకృష్ణ మూర్తి గురు మాగమ చారుచర్యమ్‌, సారమతిం శ్రాఘ్యపదం __ 'సేసేయ కృష్ణమిన తం దయితార్హ సిద.

పాహితీ నీరాజనం 8 న్‌ా నమ మ్‌ అభ్యాగతాన్నదాన ప్రథితాన్వర్థాభిధాన నముంతరతః, పూర్చోదిత మితి కావ్యం నిహిత శ్రీ, గౌరీశం బహుషున్యత ఏవ నవ్యమితి న చాన్యత్‌, గురుమివ వందేన్నపం ప్రబల వంశ్యమ్‌. కిం తై రుపకృత మితరై శ్రీ) శిష్ట వంశ తారః రవకృత మేతన్న జానీమః. కృతి కర్తా కృష్ణ మూర్తి కృతిచంద్రః, 1 పూర్వత్వం చే, తారణ పూరయతు మదభిలాషం మౌద్యకృతా పౌహృదస్య కుచయుగభాత్‌, మనసిస్టిత ఏవ గురు రలం ధ్యాతః 1 రసికానాం జగతి తథా శ్రీ హింగ్వన్వయ జల నిధి యతి న కిమితి భవతి యువతి పాదతలే. రాకా మృళదీధితి ర్లురు ర్హయతాత్‌, స్వరస(గ్రహ చాతుర్యా విఖ్యాత సకల విద్యో భావః పరకృత కృతీడగా మర్ద, సకల మునినికరమండన జనయంతి.,...? _ కౌండిన్య సగోత్ర లక్షణ స్పాధుః, 'శ్రీ/ రామచంద్ర శాస్త్రిగారు శిష్ట కృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారి ంళ్యాం -ఎబ్బాంబాయాం క్‌ వర్ష శ్రీ, ఇంగువ రామస్వామి శాన్తుల వద్ద అంతే వాసిగా జనయామాస కృతగురుతతి ప్రణతిమ్‌. ఉన్నట్టు సుప్రసిద్ద విదుషీ మణి, కవయిత్రి, కపితిలక, కవితా కోరాడ రామచంద్రః విశారద ఇత్యాతి బీరుదాంకిత (శ్రీమతి కాంచన పల్లి కనకమ్మ ఈనుతే స్వపచః పవిత్రతా సి, గారు కూడ శ్రీ తిరుమల శ్రీనివాస త్రిలింగ మహా మృత్యుంజయ విజయాహ్వయ విద్యాపీర గురుపరంపరలో తెలియజేయడం పై శ్లోకాలకు కావ్యం కర్తుం సముత్ఫుక స్సమభూశ్‌. సమర్షకం. కనకమ్మ గారి పద్యా లివి: (శ్రీ శివగురు కరుణాతః ము నర కోరాడ సుధా పయోధి విధుణై ప్రొపితశ్ళంగం మహేశ గుణ కథనాత్‌, వాణీ పుమాక్షారమై పరిశీలయంతు సుధియః పరమేశ (ప్రతిమానుడై జప ఈప తదిదం కావ్యం రసాదిచతురధియః. స్వాధ్యాయ లోలాత్ముడై సరో శ 4 జి నూ వదతి లపితం నురభాషా కవిచంద్రుడై సకలుడై సలలిత మితి ఘుథిముతా తదజ్షేయమ్స్మ్‌ సుళ్లోకుడై మించ స్ప యావన్న రసిక వశతా స్టిరుడై యచ్యుత రామ పూజ్యుడగుచున్‌ ముపేత్య శా నన్యతో నివారయతి, (శ్రీ రామ చంద్రుండహో? నిజరసహసేవన చ్య్యార్రె ఉ.తా మదికూరి స నట్టివి చళురైధిత వృత్తి రితి గుణ నికర్మే శతంబులు ధారణ బట్టి పద్యముల్‌ కృతి వనితా వేత్తి ముదం ధీమహీతుండు వ్రాయు దన సమాగశతే స్వస్టియే నిరస్తపరా, తీరిక వేళల సంస్కృతాం(ధ్రముల్‌ స్వరస నిష్ట్వేల్ల కృతిని న మనం శముల ప్రొపష్తే ఇని మూ దిచి యున వ్రు ప ముఖ వ నన్వర గుణాధ్యా దామ యశుల్‌ క్షనీంద్రులు ల చెదన్‌ ముదమొందగ నెందునేటిక్తిన్‌,

మ.తన సా? కహా, భి కవి తర కైల్‌ ఇన్ని ప్రల రచించిన వారు ఈ మధ్య దు నపూర్వంబులటంచు మెచ్చగ వరే మ న్‌ శంలో కొందర రనిపిసరు. ఈయన క్ల ంచిన గ్రంథాలు తెలుగు నాడంతటా ఎకు ణ్యుండైన (శ్రీ, శిష్ట కృ ప్రచారం కాకపోయినా, ఆ స గ్రావ ష్టుని గృష్లున్‌ మును గృష్షునట్టు కొలిచెన్‌ దారితీసిన . ఆంధ్రవాజ్ఞయంలో నూతన శాఖలకు గోరాడరాముండు శి క వాదు ఈయనే అని చాటుతున్నాయి. ఆం(ధ్ర ష్యునకున్‌ సద్గురు మూర్తికిన్‌ గలిగె స వులు నాటకాది రూపక రచనకు పూనుక్‌నిని కాల మది. ద్యోగం బనన్‌ బండితుల్‌. అలాటి కాలంలో “బహుల గుణంబుల ననేక లేఖినీ శా. రామస్వామి బుధుండు_హింగుకుల పా విలేఖీత హృద్య పద్యావళీ సంత్రోషిత పరజన స్వాంతుండగు రా వార నీహారదృక్‌ నతం డొక్కనాడు నానావిధ ప్రబంధ ప్రకారంబులు గోస్టీ స్తోముండాఢ్యుడు మంటత్రదీషల నగ వశేంబునం ధలభోయుచు దృశ్యశ్రవ్య కథా మయంబులగు స్త్యుం డంబికా సాదపూ కం స. (త్రంబులు మహాకవులచే (ద్రిలింగ భాష నిచ్చల్‌ దన్‌ గటొడంపగా గామికిం జింతించి, తద్లథన నిషధ కారణంబు గానక... శ్రీ మూతాకృతి “రాకుచంద్రకవి" సంచిల తృహ ఎండై సంస్కృతాంధ్ర మిశ్రంబుగా బ్రాచీనాను కాంచెన్‌ నిత్య యోగంబునన్‌. శాసనోక్త లక్షణ లక్షితంబగు నటుల సకల సరస పదార్థవనీవా టియగు ''మంజరీ మధుకరీయం బను నాటికిను శీ/ కృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారికి శాస్రిగారి కవిత వినడ రచించారు. ఈ నాటిక 1860 ప్రాంతంలో రచితమైంది మంటే పరమ సంతోషం. అందువల్ల శాస్త్రిగారు "సెలవులలో పాటికి క! స్వస్తలానికి పోయినప్పుడెల్లా వారికి తమ కవిత్వం వినిపించే శవాల క్‌ ఎలక బాలసరస్వతి 'రంగకాముది' మొద వారు. అంతే కాక, కృష్టమూర్తి శాస్రిగారు శాస్త్రిగారిని. శససించ ర న చినట్లు (ప్రఖేకాని, ఆ నాటకాలు ఎక్కడా పల్లెలలో జరిగే దొమ్మరాటలు, కోడి పందేలు మొదలయిన పించలేదు. ఈ మంజరీ మధుకరీయంలోని ఇతివృత్తం వనోదాలను చూడడానికి పిలుచుకొని పోయేవారు; వాటిని పర పంది స్వకపోల కల్పితం. పురాణాదుల నుంచి చూచి తిరిగి వచ్చేటప్పుడు ఆ ఆటలను వర్లించమని శాస్త్రి సుకునం కాదు. ఇప్పటి రంగ వ్యవస్థను బట్టి ప్రదర్శన రిని కోరేవారు. తామూ కొన్ని శ్లోకాలు చెప్పేవారు. గ్యం కాకున్నా, ప్రానీన సంప్రదాయాన్ని అనునరించ్చి ఇలాటి వినోదాలను చూడడం వల్ల వినోదాలు చూపేవారు స్వ ంధిక ప్రకర్ష (ప్రఖ్యాపనమే ముఖ్యమని కవులు భావించే మాట్లాడే పారిభాషిక పదాలు తెలుస్తా యని వాటిని వనక రచితమైంది. గనుక ప్రదర్శన యోగ్యాలయిన చూడడానికీ (ప్రోత్సహించేవారు. నాటకాలకన్నా కొంచెం భిన్నంగా ఉన్నప్పటికి, ఆంధ్ర వాజ్మయంలో నాటక శాఖకు మూలమైన (గ్రంథాలలో శాస్రిగారికీ నోబిల్‌ పాఠశాలలో ప్రవేశించింది మొదలు ఇదీ ఒక టనడంలో సందేహం లేదు. అంతే కాక ఈయన నిత్యకృత్యానుష్పానం, అధ్యాపనం, కవితావ్యాసంగం, (గ్రంథ శాకుంతలం, వేణీసంహారం, ముద్రా రాక్షసం మొదలయిన రచనం తప్పు మరొక జోక్యమే శేదు. ఈయన (గ్రంథాలు సంస్కృత నాటకాలను అంతకు పూర్వమే ఆంధ్రీకరించి వ్రాసే టప్పుడు ఏకంగా బ్రాసుకొని వెళ్లడమే కాని, తిరిగి ఈ ఉద్యమానికి దారి తీసినవా రయ్యారు. ఆంధ్ర చూచుకోడంగొని, లొని కొట్టివేసి మళ్లీ వ్రాయడం గాని సారస్వతంలో ప్రప్రథమంగా గద్యరచనకు కలం పట్టిన వారిలో ఎక్కడా కనిపించదు. ఆ కవితా (ప్రవాహం ఒక్కరీతిగానే ఈయన కూడ ఒకరు. నయప్రదీపము (పంచతంత్ర ప్రసరించేది. ఈయనకు మం'త్ర శాస్త్రంలో కల ప్రవేశానికి విగ్రహానువాదం) మొదలయినవి ఒక్కొక చోట దీర్చ 12 వ యేటనే ఉపదేశం పొందడం దేవీ విజయం, సమాసజటిలాలయి. ఉన్నా, రథాంగదూతం, పరశురామ కువూరోదయం, లలిళొఖండం మొదలయిన కావ్యాల రచన విజయం చాల సులభశైలిలో ఉండడం చూడగా, అప్పటికే తార్కాణాలు గద్యశైలిపట్లు అభిరుచి మారిందని, దాని కనుగుణంగానే

• ఈయన ప్రయత్నాలు చేయడం వల్ల నూతన యుగావిర్భావ తెలుగులో తొలి నాటకం కాంతులు ఈయనపై అప్పటికే కొంత సోకాయని, ఆ నూతన ఈయన దాదాపు నలభై గ్రంళాల రచించాడు. సంస య ఈయన కవితలను కనిపించాయని మనం భాషలో గంభీర భావాలతో, రమణీయ కల్పనలతో మధు ం'

సాహితీ నీరాజనం 10 ళా నాన నానా నా రామవంద్రశాస్తి గారి రవనలు (కరము వేస మొదటి సరో లా రామచంద్రశాస్ర గారి లు పట్టణం మార్గాన్ని, రెండవసర్గలో అలఅకా పట్టణ రామ న రచించిన సంస్కృత (గ్రంథాలలో కొన్ని: కాన్ని, యఖంగనా విరహావస్థను, సందేశ కథనాన్ని వర్షించి ఈయ న్ని హరాత్తుగా ముగించాడు. కనుక వ సాల మహా రెండు శ్లోకాలతో కావ్యాన్ని హరాత్త

1. కుమారోదయచంపు. ఇరవైయేదుల్ఞా పారకులకు తర్వాతి కథ ఏమిటనే కుతూహలం కలగడం కావ్యం. 2) శృంగార సుధార్హద భాణం. రామచంద్ర సహజం. ఈ ఘనవృత్తం ఆ అసంపూర్తి కథను పూర్తి విజయవ్యాయోగం. 4) ధీసొధం. సంస్కృతం అభ్యసిం చేస్తి యత్ష్మయశ్శాంగనా సమాగమ ్రకారం తెలిపి పారకుల వ ధ్యోసుంకు అనుకూలంగా సులభైలిలో సాసిన వ్యాకరణం ఉత్కంరను శమింపజేస్తుంది.
2. శృంగార మంజరి 6) కమనానంద భాణం. ?) పుమర్హ ఉల్క లా ముడు సేవధి కావ్యం 8) దేవీ విజయచంపు 9) మృత్యుంజయ ఘన వృత్తం ప్రథమ సర్గలోని ఇతివృత్త మిది: మేఘు క విజయకావ్యం 10) ఉత్తర రామాయణం: 11) త్రిపురాసుర యక్షుని సందేశం విని, బయలుదేరాడు. యక్షుడు వ విజయ డిమం 12) రాజవంశం 13) మంజరీ సౌరభం మార్గంలో అలకా పట్టుణం చేరాడు. ఆ యక్తుడు చెప్పి,
3. భాష్యార్ధ సంగ్రహం - భాస్కర రాయ ప్రణీత దేవీ గృర్తులతో అతని గృహమేదో తెలుసుకొని, దేవీ పూజానం సహస్రనామ వ్యాఖ్య. 15) దేవీస్తవం 16) శీ కృష్ణదయం. శరం తదేకధ్యానంతో శయనించి ఉన్న యళ్షొంగనను ఒక
4. కందర్పదర్చం 18) వైరాగ్య వర్జని 10) ఉపమావళి గవాక్షంనుంచి చూచాడు. ఆమె ఆశోక వృక్షం క్రిం 20). ఘనవృత్తం -. కాళి దాసకృత మేఘ సందేశోత్తర విచారంతో ఉన్న సీతాదేవిలాగ కనిపించింది. వాయుపుత్రుడు కథాభాగరూపం. 21) కవి కంఠషాశ వ్యాఖ్య - మూలం సీతాదేవికి రామవృత్తాంతం తెలియ జేసినళ్లు యజఖంగనకు కాళిదాస విరచితం 22) అమృతానంద యోగి విరచిత యక్ష వృత్తాంతం తెలియజేశాడు. యవ్షాంగన ఇది కల ఏమో సర్వాలంకారసం (గ్రహ వ్యాఖ్య. ఆంధ్రీకృత (గ్రంథాలు: 23) అని శంకిస్తుండగా, మేఘుడు కామరూపుడు కావడంవల్ల ఉన్మత్తరాఘవం - భాస్కర కవికృతం 24) ముద్రారాక్షసం సుందరాకారంతో ఆమె ఎదుట నిలుచున్నాడు. ఆమె భర్త
5. శాకుంతలం 26) వేణీ సంహారం. 27) ఉత్తర సందేశంతో అతని మిత్రుడు తన వద్దకు రావడం తాను రామచరితం 28) రథాంగదూతం 29) నయప్రదీపం - కావిస్తున్న దేవీ పూజాఫలమని భావించి, మేఘునికి సముచితా పంచతంత్రంలోని విగ్రహానికి త్సగ్స. స్వతంత్రమైన తెలుగు. తిథ్య మిచ్చి, మేఘుని పుట్టుపూర్వోత్తరాలు, యక్షనికి రచనలు, 30) మంజరీ మధుకరీయం 31) పరశురామ అతనికి గల స్నేహం, యక్షుని ప్రస్తుత సితి తెలుసుకోదల విజయం - వనం. చింది. ఘనవృత్తమ్‌: రామచంద్ర శాస్త్రిగారు రచించిన [గ్రంథా మేఘుడు, యక్షుడు అమె విరహంతో ఉన్మాది అయిపో అలో “ఘనవృత్త మనే సంస్కృత కావ్యం, 'మంజరీ మధుక యాడని కొన్ని ఉన్మాదచర్యలు తెలిపాడు, అతని తపఃక్రమం, కొంత వివరణ అవసరం, “తత్సందేశం. జలధరవరో ప్రకటించే ఒక సందర్భం తెలియజేశాడు; దివ్యవాచా చచక్షే శ వార్తాం జలదక్త గ సద్యః! అనే ఇం, నాల నందకరిరాం తాం ధనేశోపి యతకుడు తన అధికార 'ప్రమత్తత వలన గదా పత్నీ ్ట డు శ్లోకాలు మేఘ సందేశంలో సంకేపంగా స్త చెప్పి మేఘుని అలకాగమేనం సందేశ నివేదనం ఎయోగం _సంభవించిందనే పశ్చాత్తాపంతో రామగిర్యాశ్ర స్తితి తచ్చుభవార్తాహరణం, శాపాంతంలో యయిగా మంలో తపస్సు చేస్తుండగా, దేవేంద్రుడు అతని తపస్సుకు సమాగమం మొదట తంగనా.. భయపడి విఘ్నం కలిగించడానికి సురూప అనే వేశ్యను దలయిన అంశాలు ఈ ఘనవృత్తంలో విప్పులీ ్ట్ట కృతొలు. యశ్ష సందేశం వినిన తర్వాత మేఘుని వృత్తాతం ఎంఖితాదు. అది అత్రవిని లోబరచు కొనడానికి ఎన్నో వన్ని గల్పేది గనుక దీనిక ఘనవృత్త్నే పేరు. నస్తాస్ర న్నుకుంది. అతడు వాటిని తలసరి ఎట్టి వచ్చింది. సందేశం మాత్రమే శైల్రిక్చ్వి గనుక అది మేఘ నానాజన కృతపరిష్వంగ సందూపషిత్రానాం సంగం సంతః సందేశమయింది. కాళిదాసు మే సందేశాన్ని రాముడు ఖలు సమగదంస్తం రసాభాస మూలం: (లోకంలో బహృప్పురు సీతకు హనుమంతుని ద్వారా పంపిన సందేశాన్ని మనసులో రి సంగనంతో ూపతులైన వారవనితల సంగమం ఉంచుకొని రచించగా, శాస్త్రిగారు కొడ దానిని అనుసరించే నీ న కారణమని పెద్దలు చెబుతారు గదా) మొదలయిన ఈ ఘనవృత్తక్‌ రచించారు. చస వాక్యాలత్రో ఖండించి, ఆ వేశ్య ప్రయత్న పూర్వకంగా విలాసాలు తనధర్మ పత్ని సహజ విలాసాలకు సరికావని

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వంశం - జీవితం - రచనలు 11 పోల్చి చెబుతాడు. తర్వాత '“'స్వర్గంగాయాః పయసి మనశ్శాంతి కలుగడమే కాక, జన్మసాఫల్యమూ కలుగుతుంది” విహరద్రాజ హంసస్య కుల్యా సిత్వం యాహి దద్రుతతర అని చెప్పి వెళుతుంది. తి శే మితో యాహి కుంజూంతరం తత్‌*” (నా భార్య ఆకాశగంగ పిదప ఆ యక్షాంగన నిష్టాగరిష్ట '“త్యక్తలోకప్రచార” అయి వంటిది. నీవొక కాలువ వంటి దానివి. ఆకాశగంగలో _ హై వి చవ వలో విహరినుందా? కనుక నీ పరాశక్తిని ధ్యానించసాగింది. కొన్నాళ్లకు ఆ పరాశక్తి ఆమె తి జా నే వళి పో) నిగా మన్నే పూజలకు మెచ్చి సాఇ్షాత్కరిన్తుంది. ''నీకు శుభం కలుగు ఇక్క నుంచి గ వ కటక టా గ లద రుంది. కుబేరుడు నా ప్రియ భక్తుడు. అతని శాపాన్ని ఆ మందలింపున న ,. న భగక పే శర వం శ్‌ నేనూ మరల్చలేను. నీ భర్త శాపానికి కారణం ఉంది. మునులంతా యక్షున ఇంగ్రెయ్‌ నగ్రవ + ఆశ్చర్య పట్టారు. సార్యబన్మలో ఇతని కూతురు, అల్లుడు వయసులో ఉండి తన భర్త ఏకపత్నీ వ్రతానికి, ఇంద్రియ ని(గ్రహానికి కలుసుకొనడానికి ప్రయత్నిస్తారు. యక్షుడు వారిని కలువ యక్షాంగన సంభ్రమా శృర్యాలు పొంది ఆనంద సముద్రంలో నీయక అడ్డుపడుతాడు. నీవు తమ పతులపై ఆసక్తలయిన మునకలువేసి పరవశించి స్మృతి తప్పినట్టు అయిపోయింది. నీ చెలికత్తెలను, నిరంతరం నీ వద్దే ఉండేట్టుచేస్తి వారు ఇది ప్రధమ సర్గకధ తమ భర్తలతో కలవనీయ కుండా చేస్తున్నావు. ఇదొక కారణం. కనుక మీకు వియోగం సంభవించింది. కనుక 'విహితం ఈ. ప్రథమ సర్గలో మేఘుని అభిబాతాికి హే కర్మ భోక్తవ్య మేవ. చింత పడకు త్వరలో నీకు శుభం సద్గుణాలు, యత్షుని సద్గుణాలు, వర్షితమయ్యాయి. కలుగుతుంది. అని ఆశీర్వదించి అంతర్జానం చెందింది. పకు, తపోనిష్టుడయిన యక్షునికి జరిగిన సంభాషణం అతి రమణీయం ఇంత వరకు వియోగావస్థలో ఉన్న యక్షుని అప్పటినుంచి ఈ యక్షాంగన ఆ పరదేవతోపాసనతోను, చర్య, అతని స్వభామూ మనకు స్పష్టమయాయి. కాని, తత్కథాశ్రవణంతోను కాలం గడుపుతూ, తన భర్త రాకకై యత్షాంగన సంగతి స్పష్టంగా తెలియలేదు. కనుక ఆమె ఎదురు చూస్తున్నది - అని చెలికత్తె చెప్పింది. ఎలా గడిపిందో పొరకులు తెలుసుకొ నడాని ఉత్కంఠత ఇలా చెబుతుండగా యశ్నాంగినకు మూర్చ దిగి పోయి ఉంటారు. మేఘుడు కూడ వినకుతూహ లి తెలివి వచ్చింది. ఆమె తన భర్తకు సంబంధించిన కొన్ని స్వయంగా ఆమె తెలుపడం ఉచితం కాదు. నుక చరత రహస్య వృత్తాంతాలను మేఘునికి చెప్పి, అలా తనకు ఇష్టమైన శెవరైన తెలియ జేయడం సందర్భోచితం. కనుక కఎ రండే సుల్ల చేసే ప్రియుడు, తనను ఎడబాసినందుకు చింతప సర్గలో యవ్షాంగన విరహవృత్తాంతం చెలిచే చెప్పిస్తాడు... శ్రా, నమస్కార పూర్వకంగా యక్తునికి సందేశం నందపారవశ్యంతో స్మృతి లేక పడి ఉన్న యక్షాంగనకు. పంపింది. మేఘుడు కూడ వర్దాకాలంతో కూడి ఇష్టార్దాలు ల సం శత్యోపదారం చేస్తూ, మేఘునికి ప్రియవియోగ పాందాలని శుభాశంసన చేసింది. మేఘునికీ అనేక రత్నాదులు, మంలో అము ఎలా గడిపిందో వివరించింది. శాపవృ కానుక యిచ్చి పంపింది. త్తాంతం విన్న వెంటనే యక్షుడు ఇంటికి రావడం మేఘుడు మరల చిత్రకూటానికి పోయి, మిక్కిలి విషాదకారణమని భావించి ఎక్కడికో వెళ్లిపోయాడు. ఈ కృశించిన యక్షుని చూచి స్తనితవచనాలతో ““...భవ్యపాత్రం వార్త ఇంటికి తెలియగానే హాహాకారాలతో యఖంగన స్ట్‌ భావత్యేతి స్పుటమకథయద్రామమే వాంజనేయః మూర్చపోయింది. - నీ ప్రియురాలు జీవించి ఉంది శుభాలు పొందగలవు" ని రాముడికి ఆంజనేయుడు సీతాదేవి యోగక్షేమా అపుడు దుష్ట శిడకుడు, ఆశ్రిత వత్సలుడు అయిన ల శ లు బ్బ ఖ్ప టికి వచ్చి, తెలిపినట్లుగా తెలిపి వెల్లిపోయాడు. కుబేరుడు పంపగా అతని భార్య యక్షుని యిం న్‌ విరహతాపంతో వేగుతున్న యఖషుంగనను ఓదార్చి, వర్షాకాలానంతరం శరదృతువు వచ్చింది. “ఉన్నిద్రోభూ న స్యుః పరిభవ పదం కర్మణా స్వార్టితేన'. (తాము ద్ర కమలాకాముక శ్ళేష తల్పాత్‌.' ఉత్చా నైకాదశినాడు గ ళా చేసుకొన్న కర్మతో ఎవరికి మాత్రం అవమానం కలుగదు?) విష్ణువు శేషతల్పం నుంచి మేల్కొాన్నాడు. వెంటనే యక్షునికి అని అంటూ. చేసిన కర్మ అనుభవింపక తప్పదు, ల విమోచనం కలిగింది; సంపూర్ణ తేజస్సుతో తన నగరం లోకోద్దారకుతైన మహాపురుషులు, అవతార పురుషులు కూడ చేరుకున్నాడు. క. కర్మబద్దులవుతుండగా, మన బోటి వాళ్లొక రికా అక్కడ యతంగన దేవీపూజక్షై పెద్దలను రావించి, మంత్రం ఉపదేశించి, ఈ మంత్ర పురశ్చరణ వలన నీకు పూ

పాహిెతి నీరాజనం యక్షనికి స్వాగత మిచ్చి, మాల్యాంబరాదులతో గౌరవించి, మంలో పరిమళ శ్రీ, వలె విరాజిల్లుతున్నది. రత్నఖచితమైన తులసి మంటపంలో పరాశక్తిని పూజించ ఎన్నో. విశేషాలు పెద్దలను ఉచిత రీతిని సత్కరించి భర్తతో నరనసల్దాపాలు క సహృదయులు చదివితే ఇంకా ఎన్నో మరుసటి నాడు కుబేరుడు శాపవిముక్తుడైన యకుణ్ని మంజరీ మధుకరీయము చూడడానికి వస్తాడు. యక్షుని ఇరద నా మంజరీ మధు కరీయము. తెలుగు నాటిక. దీనిని మెచ్చుక్‌ టాడు. యతని భార్య ప కు లో రచించారు. దీని ఇతవృత్తం ందుకు ఆమెను ్రశంసిస్తాదు. అప్పుడు యక్షుడు శాస్త్రిగారు 1860 (ప్రాంతం గ్ల కాలా తనకు మర తన 'సేవాధికారం అను(గ్రహించ కనన (| ల్‌ త న మం మని కుబేరుణ్ని అభ్యర్థిస్తాడు. కుబేరుడు యత్షుని అభ్యర్హన సం పెంచి ర ః్న ంజిరి నవ యౌవనవతి అల్చేతుంది. విని '**“యఖ్న! నీవు సేవావృత్తి నుంచి విముక్తుడవయ్యావు. అంకం. లో శరీరంలో కలిగిన నూళనమైన మార్పులు నా ఇంటి నుంచి నీవు కావలసినంత ధనం తీసుకొని నం క! న టల మలు ర్మార్హకామాలు అనుభవించు” అని అను గ్రవాస్తాడు. + కనే యక్షదంపళులు అ(ప్రమత్తులై సిత్యకర్మరు నెరవే వాటిని అమె కంతులని నావంచింది. మందు వెప్పుంచమన రుస్తూ, _ధర్మార్హకామాల ఎడల సమాన దృష్టీ కలిగి తల్లి అయిన సంతానవల్లిని కోరుతుంది. అమె. సిగ్గ న పరదేవతోపాసనా యత్త చిత్తులై కాలం గడుపుతారు. ౮న కుమార్తెకు వాస్తవ విషయం చెప్పలేక పోయింది. త పుట్టి నింటి నుంచి మంజరి చెలికత్తె అయిన ఆమోదరేఖను రామచం(ద్రశాస్రిగారు ఘనవృత్తంలో _ స్రతిపాదించిన రప్పేంచి, రాజకుమారికి ఆమె యౌవన విషయం వివరించమని ముఖ్యాంశాలివి: (ప్రతి మానవుడు పూర్వజన్మలో తాను చైబ్రత్రంది. 2వ అంకం: ఆమోదరేఖ సకల విద్యా ప్రవీణ. చేసిన కర్మకు బద్దుడు. ఆ కర్మకు మరొకరు కారకులు లా వల్ల వాస్తవం తెలుసుకొని మంజరి సిగుపకుళుంది. గొని పరిహారకులుగాని కారు. ఆ కర్మ అనుభవించి రాజకుమారి ఆమె వల్ల గానకళ నేర్చుకుంది. ఒకనాడు తీరవలసిందే; చేరాక విధంగా నశించదు. కనుక ఈ జన్మలో వారిద్దరు ఉద్యానవనంలో ఉండగా, కుంభసవి అనే చేటిక తాను ఏ కార్యాచరణకై నియుక్తుడయాడో ఆ కార్యాలను వచ్చి, చండ యోగిని అనే యోగిన్సిని చూడడానికి మంజరిని శస్తుంచన లేకుండ, ఫలాపేక్షలేకుండ నిర్వర్తించాలి. ప్రతి అంతఃపురానికి పిలుచుకుని పోతుంది. చండ యోగిని క్షుద్ర వ్యక్తీ ఇంద్రియనిగ్రహం అలవరచుకోవాలి. అది ముఖ్య మంత్రోపాసకురాలు. సామంత రాజకన్యలక్తు గురువు. మంజరి కర్తవ్యం. దానితో నమాధిన్సి సమకూర్చుకొనడానిక్షి బ్రహ్మాదు పిద్వాంసురాలని 'ప్రసిడ్షి హిందినందున ఆమెను వాదంతోలో లకు కూడ మూలకారణమైనట్టి పరాశక్తిని ఉపాసింది వర్మ మరే. విధంగానో. ఓడేంచడానిక చదడయోగని వచ్చింది. బంధం అతిక్షమిస్థ్రైగ్గాన్ని మోత్షరి సిద్దించదు. ఆపరాశక్తి పారిడ్డరికి వాదం జరుగుత్త్సుంద్రి, చండయోగినితో ఆమోదరేఖ న స్త్రీవానో తదుభయ వప్ఫు; ఆమె గురునైన రాజయోగిని కూడ వాదించారు. చండయోగిని నౌ వ్యనిర్వాచ్య రూపా చీడిపోతుంది. 3వ అంకం; ఆమోదరేఖకు సంయమి అనే బ్రవ్మోదీనా మపి చ జవనీ గ్పహితురాలు ఉంది. అమె "స్నేహితురాలు. సుమతి. లోక రక్షాప్రసంగాత్‌, వీరిద్దరూ తపస్వినులు. వీర్సు ఆవ్వైజ రేఖా మంజరులకు నానా రూపా వ్లిర్చుత్ర కృతి; వచ్చిన ఆపదను గురించి చర్చించుకుంటారు. అఆ ఆపద పూజితా చక్రిముఖ్యైః ఇది: మంజరి ఒక రాత్రి కలలో ఒకరాజు చంద్రునితో రతి ని(ప్పైగుణ్యే మహసి కృృస్పృవ్చే సుఖమనుభవించి ఆ పారవశ్యంతో అతనిని గురించి ఆశువుగా పౌరభర్రీ రివాస్టే, (ఘన. ద్వి) పద్యాలు చెబుతుంది. అందుకు అందరూ క్లలత పడుతారు. (స్త్రీ పురుషరూపం కానిది, తదుభయరూపం కానిది రంప్తేనలం ప్రా దోలిలు ఉద్యానవనంలో ఉండగా, నానారూపమైైనర్సి, లోక్షరశ్షణచ్వే ముఖ్యకర్తవ్య మైన టేది వచి గిని నియమించిన ఒక రాక్షసుడు హరిణ రూపంలో జగన్మాతగా పేర్కొన దగినద్సి, (బ్రహ్మాదుల పూజలను వపాిని తన కొమ్ముల సందులో ఇరికించు కొని అందుకొనేది ఆపరాశక్తి పూవ్రలభ్రో ఘాణేంద్రియమాల తకాశానిక్తి ఎగిసి పోశ్రాడ్ష తపస్విను లిడ్డరూ ఇలా మాట్లాడు త్ర కుంటుండగా, ఒక క్రాప్రాల్రి వచ్చి, కలలో మంజరిని

కొరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వంశం - జీవితం - రచనలు క్ష కలుసుకున్న మధుకరరాజ పరమేశ్వరుడు విరహి అయి ఈ నాటికలోని ప్రథమాంకంలోని ఆమోదరేభామంజరుల అరణ్యంలో తిరుగుతూ, ఆకాశంలో ఎగిరి పోతున్న సంభాషణలో కొంత మచ్చుకు ఉదాహరిస్తాను: హరిణాన్ని బాణంతో కొట్టాడని, హరిణ రూపంలో ఉన రాక్షసుడు నిజరూపంతో బు అపహరించుకొని పోతున్నై (అనంతరంబున మంజరియు నామోదరేఖయు బ్రవేశించు ఇద్దరిని ఒక ఇనుప పెట్టైలో బంధించి దాచి, మధుకరునిత చగాఎరుం పోరాడి మరణించాడని చెప్పింది. పెట్టు ఏమైందో మధుకరు ఆమో: హళా! మంజరి! నుమాళంబుగ నుంటివి గదా. నికి తెలీలేదు. మంజరి వార్త తెలియక విలపిస్తూన్న, అగ్ని మంజరి; అత్తికా! నీవు వచ్చుట నింక నింక యద్ది కలుగునని ప్రవేశంచేయనున్న రాజమాతకు కాపాలిక మాయతో ఒక నెమ్మనంబున నమ్మెదనే. మణి ఘంటికను ఒక లేఖతో నహా అందజేస్తుంది. అవి ఆమో;ః హళా! యిట్లింటి వేమే? రాజమాత చేతిలో పడుతాయి. మంజరి శ్షేమంగా తిరిగి మంజరి: అత్తికా! నీవు నా చెంగట నుంటివే. వస్తుందని, రాజుయోగిని శాపంతో చండయోగిని పిచ్చిదైపో అమో: హళా! నీ కురంగట నవ్వు మొదలుగల వారందరు యిందని ఆ లేఖ వల్ల తెలిసింది. రాజమాత మనస్సు న్నారు గదా. ఊరట చెందుతుంది. మధుకర చక్రవర్తి భార్య హేలావతి మంజః అత్తికా! యీ యవ్వ తొంటి యవ్వ యనుకొంటివే? ఎదుట మంజరి ఆమోదరేఖ ఉన్న ఇనుప పెట్టె పడుతుంది. అమో: యిప్పుడు (గ్రొత్తగ మరి యొకతె యేతెంచెనే? ఆమె అ పెట్టె తెరిపించి దానిలో ఇద్దరు నుందరులు మంజః కాదే. యవ్వయనిన యద్దియే కాని దాని యాత్మ ఉండడంచూచి ఆశ్చర్యపడి వారిని అంతఃపురంలో రాజు మారినదే, కంటబడకుండా దాచింది. రాజు విచారంతో ఉండడానికి స్పా లనీ చెలియా. కాదే. తొల్గింటికంటు నీ యాత కారణమేమో ఆమెకు తెలియలేదు. ఈ విషయాన్ని కుంభస్తని పం ల్హాని నెరుంగక యమ్మను వింతగ దూరుచునా శ అనే చేటీ విదూషకునికి తెలుపుతుంది. విదూషకుడు రాజును ఎవు. కలిసినప్పుడు రొజు, తన చింతకు కారణం చెబుతాడు. మంజ: అత్తికా! నీవు కొన్ని నాడులు దడవున నుండుట విదూషకుడు కుంభస్తని చెప్పిన దానితో రాజు చెప్పిన దానిని నీయాత్మయుం దారుమారయ్యెనని దలంపనగునె. సరిపోల్చుకుని రాణి, రాజును ప్రనన్నుని చేసుకొనేట్టు యుక్తీ _ రానుకృృష్ణయ్య గారు తమ పితామహులు రచించిన ఈ చేసాడు. విదూషకుని భార్యయుక్తితో ఒక విప్రశ్నిక వచ్చి నాటికను గూర్చి ఇలా వ్రాశారు: ఈ నాటిక 1860 నం. భేచర స్తీ సందర్శనం వల్ల రాజు న్వస్థచిత్తుడవుతాడని ప్రాంతమున రచింప బడియుండెను. ఈ మంజరీ మధు 'ప్రశ్నచెయితుంది. ఇనుప పెట్టలో నుంచి బయటపడిన కరీయ మందలి కథ అపూర్వము స్వకపోలకల్పితము. మంజరి, ఆమోద రేఖలు భేదర్శస్తీలని రాణి భ్రమపడి పురాణాదుల నుండి సం(గ్రహింప బడినది కాదు, ఇది ఆమోదరేఖను రాజుకు కనపడేట్టు చేస్తుంది. మంజరిని చొ ఇ _ప్రస్తుతపుఠరంగ వ్యవస్తను బట్ట ప్రదర్శించట కనుకూలము రాజు మనస్సు మారుతుందని అమెను రాజుకు కనబడనీ కాకున్నను, ప్రాచీన సంప్రదాయముల ననుసరించి స్వపాం శేదు. రాజు" విదూషకుడు మంజరిని చూడడం ఎట్టూ డిత్య ్రకర్షయే ముఖ్యముగా కవులందణు తలచు చుండెడి అని" ఆలోచిస్తూ, ్రీడాశాలకు. రాగా. అక్కడ మంజరి కాలమున ట్రాసిన గ్రంథమగుట ప్రదర్శన యోగ్యములగు కనిపిస్తుంది: చుధుకరుడు. మంజరిని గాంధర్వ విధితో నాధునిక నాటకముల కంట కించిద్భిన్నమై యుండినను వివాహం చేనుకుంటొడు. ఇంతలో రాణి వచ్చి అల్లరిచేయగా ఆంధ్ర వా ద్మయమున వాటాల ం న లనుగు (గ్రంథము పోతాడు. రాణి కోపంతో ఆమోదరేఖను, మంజరిని లలో నొక్క మై ంఢ స ఎకు సందియముండదు. క? పడేస్తుంది. రాజు చర్యకు రాణి చింతిస్తూండగా, (ఘనవృత్తం పిఠిక పుట 18- ఫి ఆమె తల్లి నుంచి ఒక లేఖ వస్తుంది. దానినిబట్టే మంజరి సుప్రసిద్ద నాట్య శాస్తుజ్ఞలు దాక్ట్‌ పోణంగి ($, రామ రాణి పినతల్లి కుమార్తె అని స్పష్టమవుతుంది. రాణీ పశ్చాత్తాప అప్పారావు గారు నాటకాలలో ఏది ప్రాచీనం, ఏది అర్వావీనం పదుతుంది రాజు వద్దకు వచ్చి తమౌపణ కోరుతుంది. అనే విషయం చర్చిస్తూ, “మన మీ మీమాంస క్రొత్తగా | చస తోను. 'భట్టిని కావడానికి చేయుటకంళు, విషయములను స్వయముగా ఎరిగిన పెద్దల మంజరిని రాణిని చె, పిలుచుకొని వచ్చి, నుండి సమాచారమును సేకరించి నలుబది సంవత్సరముల సమ్మతిస్తుంది. పిదప రాణే మంజరిని పిలుచు లం లో శీ, రామకృష్ణయ్య గారు వ్రా లో కిందట అనగా 1917లో (శ్రీ రామకృష్ణయ్య 'ప్రాసిన రాజుచేత్ర ప్రాణి గ్రహణం చేయిస్తుంది.

సాహితీ నీరాజనం [4 దానిని విశ్వసించి, 1860 ప్రాంతముల రచింపబ ని న్‌ ర శాస్తి గారిని గురించి ఇలా ప్రశంసించారు: మధుకరీయము అభ్యమైనంతలో ప్రథమాంధ్ర రూపకమని నాగేశ్వర శాస్త్రి తలచుట సమంజసముగా కన్పట్టుచున్నది'' అని తీర్పు శా. అతి శాంతుండు మహామహుండు ముని చెప్పారు. (స్రవంతి 1958 ఏప్రిల్‌) యోగానంద వాథుండు సా రామచంద్రశాస్రిగారు స్వోదయః. అనే "పేరుతో ఆత్మ ధిత సర్వార్డుడు దేశికాంఘ్రయుగ భ కథను కావ్యంగా రచించారు. 19వ శతాబ్దిలో సంస్కృతభా క్రీశ్రీత ముక్ష్యంగవా వంచ షలో రచితమైన మొదటి స్వీయ చరిత్ర ఇదే. ఈ ఆత్మకథ యుతు దేకాంతుడు రామచంట్ర చివర తాము రచించిన సంస్కృతాంధ్ర (గ్రంథాలు అనువాదా ర్యోత్సాహి నాగేశు డ ల ప్రతిముం డుత్తము డాద్యయోగిజనసం అను తెలిపారు. య్‌ భావ్యాంతరంగుండవహో? తండ్రిని మించిన తనయుడు శా బాలోన్మత్త పిశాచ వర్తనములన్‌ రామచంద్రశాస్త్రిగారికి ముగ్గురు కుమారులు- లక్ష్మీ బ్రహ్మత్వముం డాచి దృ మనోహరం, రామకృష్ణ శాస్త్రి దుర్గా నాగేశ్వర శాస్త్రి గ్లాలంబున్‌ దుది అక్యమం దునిచి జా అనేవారు; ఇద్దరు కుమార్తెలు. లక్ష్మీ మనోహరం గారు గ్రన్నిద్ర గై కొంయ నా కొంత వరకు సంస్కృతం నేర్చి, మెట్రిక్యులేషన్‌ పరీక్షలో భీలంబా భవవారిధిం గడిచి యీ ఉత్తీర్ణులై రెవెన్యూ శాఖలో (ప్రభుత్వోద్యోగం చేశారు. రెండవ విశఇంబు తానై మహా కుమారుడైన రామకృష్ణ శాస్త్రిగారు కళాశాలలో ఆంగ్భ విద్య లీలన్‌ చం గురు దేశికుం డలరె ని అభ్యసించారు; త్వరలోనే నంస్కృతంలోను అమోఘ మైన ప్తాగ్ర గణ్యుండనన్‌ పాండిత్యం సంపాదించారు. ఎంతో కీర్తిమంతులు కావలసిన క్లాగ్ర గణ్యుండనన్‌, వారు. కాని విద్యకు తగిన వికాసం కలుగకముందే. ఛా, కారుల్‌ కత్తులు కత్తెరల్‌ గొని ్రన్సన్‌ అల్బవయస్సులోనే మరణించారు. ఆయనకు ఇద్దరు క్షమా గౌరించుచున్‌ గండలన్‌ రులు. వార్రు 'ప్రభుత్వోద్యోగాలు చేసి ఉపకారవేతనం పాంది జీరన్‌, టైద్యులదేరినో యనుచు ని విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నారు. శ్చింతయుగా బండె నే రుం డక్ష రామచంద్ర శాస్త్రిగారి మూడవ కుమారుడైన దుర్గా ధి దంగ య్‌ కుండ నదియన్‌ నాగేశ్వర శా(స్త్రిగార్రు తండ్రిని మించిన కుమారులు. సహజ ప్రారంభింపుడ జ పాండితీధురీణుల్వు, కళాశాలలో మెట్రిక్యులేషన్‌ చదువు 6 దూప యా ఘనుడె యో తూనే ఈండ్రీ వద్ద సంస్త సి గానందనాధుండహో, గ్ల డ్డ స్కృతం అభ్యసించారు. తండ్రి సహార గంత. కళాశాలకు ' వెళ్ళకపోతే మెట్రిక్యులేషన్‌ _ నాగేశ్వరశాసస్త్రిగార యోగాభ్యాసం చేయగా మిగిలిన రీ పరేక్షక్షు వెళ్లడం మానివేస్మి తండి స్థానంలో కళాశాలలో కాలమంతా కళాశాలలోనే గార ఇంటి వద్ద క్రూడ్ర అనేక పండితులుగా ప్రవేశించి కాలేజ విద్యార్థులకు గూడ పాఠాలు. శిష్యులకు తర్క-వ్యాకరణ వేదాంత సాహిత్యాది శాస్త్రాలను చెబుతూ తండ్రిగారి పనిని చాల సమర్హతతో నిర్వహించిన అత్యాదరంతో బోధిస్తూ నిరాడంబరంగా సుఖ సరళజీవితం సాహసిక్షుల్సు తక్కిన ఉపధ్యాయులుు తరగత్రి గది తలుపుల గడుపుతూ, అంతర్జృష్ట* యోగసిద్ది పొందారు. ఆ కాలంలో వడ్డ నిలబడి వారి ప్రాం విని, సాయంకాలం రామచంద్రశాస్త్రి కళాశాల ప్రిన్సిపాలులయిన శక్‌, పెన్‌ మొదలైన విదేశీయులే గాం దగ్గరికి వెల్లి నాగేశ్వరశా స్తగారి సామర్థ్యాన్ని కొనియ్రాడే నక కళాశాల పండితులు, పట్టణంలోని పలువురు ఉద్యోగులు టు వారు స్వల్పకాలంలోనే సర్వశాస్త్ర, పారంగతుల నా వద్ద ఏదో ఒకపాఠం వ్వద్రివే వారు, ఆ త్రర్రంతోని య్యారు. యోగాభ్యాస నిరతులు, నిరాడంబరులు, పరమార్ధ బం రు నాదిల్ల్‌ కళశాల విద్యార్థులు చాలమంది ఈయన విషయైక దృష్టిగల వారు, సీత 'ప్రజ్జులు. అంరు ఖలు. శష్యోకై ఈయన ఎడల భక్తీ తాత్పర్యాలు కలిగి అయి తంగద్రి గొరి అనంతరం తండ్రిగారి వలెనే శ 4 ఈ పాఠ్రాలు కళాశాలక్రృ న్‌ ట్ల ఉండేవారు. త్రై సంవత్సరాలు బందరు నోద్లిల్ట్‌ కళాశాలలో వండితే మధ్యాహ్నం విరామ సమయంల మటైడు ఛారిలాను, గా కణ = సాయంకాలం ఇంటికి కడి పర్యనో (శైస్తవ పాదిరీల ఆదరం పొందారు. ర నన్నడుడు దారిలోన్సు రాత్రి పడుకోబేయ్స్వర్రక్సు (శ్రీ నపల్లి కనకమ్మగార్రు శ్చ ($ తిరుమల లును బట్టి వారు ్చదు ళు ల గురువుగార్ర వీలు కాదు. ట్టి వుకొనే వ్రార్రు.

ఇంకొ లర ుకంళయ గొల వదన నాగేశ్వర శాస్త్రిగారికి నిశితమైన శ్యాస్త్రుదృష్టి ఉండేది మత్తుమందు లేకనే శస్త్ర చికిత్స కాని, కవితా దృష్టి తక్కువ. “మీరు (గ్రంథాలు ఎందుకు వ్రాయరు?” అ క. అడిగితే, నూ తండ్రి గారి నాగేశ్వర శాస్త్రిగారు శస్త్ర; చికిత్స కోసమని మద్రాసులోని గంథాలు లోకంలో (ప్రచారమయితే చాలదా? నేను వ్రాయడం ఒక సుప్రసిద్ద వైద్యుని వద్దకు వెళ్లారు. డాక్టర్‌ మత్తుమందు (గ్రంథాలు లోకంల్‌ ప్రచారమయిలే చాలదా? నను ఆ ఇవ్వబోగా, వద్దని చెప్పి, మత్తుమందు లేకనే శస్త్రచికిత్స ఎందుకూ?” అని అనే వారు. కనుక [గ్రంథ రచనా శ్ర్వ్యుంచుకోగా, వైద్యులు ఆశ్చర్యపడ్డారు. (ప్రయత్నం విరమించి, తండ్రి గారి (గ్రంథాలను ప్రచురించడా నికి ప్రయత్నించి కృతార్హు లయ్యారు. శృంగార సుధార్లవ నాగేశ్వర శాస్త్రిగారు అమృతానంద స్వామికి గురువులు. భాణం, ఘనవృత్తం, కుమారోదయ చంవువు, దేవీ విజయం, ఈయన పూర్వాశ్రమం "పేరు నాగభూషణం గారు. నాగేశ్వర ఉపమావళి అనే సంస్కృత కావ్యాలను తెలుగు టీకాతాత్పర్యా శాస్త్రిగారు నిరాడంబరులు గనుక నివురుగప్పిన నిప్పులాగ అతోను, మంజరీ మధుకరీయం నాటికను, నయ ప్రదీపం, ఉండేవారు. ఈయన మంత్ర శాాస్త్రపులోతులు ఎరిగిన వారని పరశురామ విజయం, రధాంగ దూతం అనే తెలుగు గద్య ఎవరికీ తెలియదు. లాం గారు న్‌ మార్గంలో ఉన్న అశ జ యై , ఎారయిం పద్య కావ్యాలను తొలుత ప్రచురించిన వారు వీరే. వచ్చి, శాస్త్రిగారి వాదాల మీద్‌ ఎసటి ల రియింటేకి నాగేశ్వర శాస్త్రిగారి వద్దకు ఇతర స్థలాలలో ఉన్నవారు. ““మీరు అను[గ్రహిస్తా నంకే తప్ప లేవను” అని అన్నారట. “సెలవులలో వచ్చి చదువుకొనే వారు. ఇలాటి వారిలో నాగేశ్వరశాస్రిగారు ఏమిటో తెలియకవిస్తుపోయి, ''ఏమిటి దర్భావెంకట కృష్ణమూర్తిగా రొకరు. ఈయన మదనపల్లిలో విషయం?” అని ప్రశ్నించగా, నాగభూషణం. గారు ఉన్న బిసెంట్‌ థియసాఫికల్‌ సోస్టైటీ కళాశాలలోను, ''ముందుగా మాట ఇవ్వండి.” అని శాస్త్రిగారి అంగీకారం తరువాత నెల్లూరు వెంకటగిరి రాజవారి కాలేజీలోను తెలుగు పొందిన మీదట, తమకు మంత్ర శాస్త్ర రహస్యాలు శాఖాధ్యక్షులుగా పనిచేశారు. ఈయన నాగేశ్వరశాస్త్రి గారి బోధించవలసినదిగా అభ్యర్దించారట. ఆ విధంగా ఆయన సతీమణి జౌదార్యం, అతిథి సత్కారం గురించి చెప్పిన శిష్యులై తర్వాత అమృతానందస్వామి అయినారు. ఆయన ఉదంతాన్ని కోరాడ రామకృష్ణయ్య గారి పుత్రులు డాక్టర్‌ శిష్యులు కాంచని కనకమ్మగారు, చుండూరు వెంకటరెడ్డి కోరాడ మహాదేవ శాస్త్రిగారు చెప్పగా విన్నాను: “ఆమె గొ రు విజయవాడలో అమృతానందస్యామి పీఠం ఏర్పాటు మానేపల్లి అనంతావధానుల కుమార్తె. అన్నపూర్లకు సరితూగ దా వణ! ఆధ్యాత్మిక, సాహిత్య కార్యక్రమాలు గల సాధ్వి. ఆమె భోజనం ఆప్యాయంగా "పెళ్టువారు. రుచిగా జరుపుళ్యుం యు. కనకమ్మగారు త్రిలింగ విద్యాపీఠ గురుప వందేవారు. భోజనం చేసిన పిదప భుక్తాయాసం తీర్చుకోడా రంపర నౌ శ్వరశా'స్రి గారిని రామచం(ద్ర శాస్త్రిగారిని నికి ఒకటి రెండు గంటలు అక్కడే పడుకుని వెళ్ళేవాడిని! ప్రస్తుతించడం ఇది వరకే తెలిపాను. అని దర్భావారు చప్పేవారట. నాగేశ్వర శాస్త్రిగారి సమకాలికులు చెళ్లపిళ్ల వెంకట గా తండీ కొడుకుల పాఠాలు శాన్రిగారు. ఆయన నోబిల్‌ కళాశాలకు అనుబంధమైన రెండు తరాలకు పైగా తం హైస్కూలులో పని చేసేవారు. వెంకటశా స్తిగారు ఈమ కథలు రామచంద్ర శాస్త్రిగారు, దుర్గా నాగేశ్వర శాస్రిగారు - - గాథలు జ్ఞాపకాలలో రామచంద్ర శాస్త్రిగారిని, నాగేశ్వర తండ్రి కొడుకు లిద్దరు 75 సంవత్సరాల పాటు బందరు శాస్త్రిగారిని గురించి (ప్రస్తావించారు. నోబిల్‌ కళాశాలలో ఆంధ్రోపాధ్యాయులుగా ఉన్నారు. నాగేశ్వర శాస్త్రిగారు తమ కుటుంబంలోని వారికెవ్వరికీ రామచంద్ర శా ్తిగారికి బందరు ఉప్పెన అనుభవమూ ఉంది. ప్యంస్ర శాస్త్ర రహస్యాలు చెప్పలేదు. లక్ష్మీ మనోహరం ఒకసారి ఎవరో గిట్టని వారు నాగేశ్వర శాస్త్రిగారికి గారి రండవ కుమారుడు శేషావధాని గార్కు. శాస్త్రిగారి వాగృంధం చేశారు. అప్పుడు ఆయన ఇంటికి పోకుండా వవరనా ల్‌ నంట బ్‌ ఏదైనా మంత్రోపదేశం ఒక వీధి మలుపులో ఒక రోజంతా ఉండి వాగ్భంధం మన రుకుల 0 చెప్పమనీ ప్రార్జిం క్‌ కి రాలేదేమని వెతుక్కుంటూ వచ్చిన చారు. ఆ అవన్నీ ఎందుకురా. గాయత్రి చేసుకో! తిప్పుకున్నారట. ఇంటే సగ చేసి, దాని మీద “నరు. అదే వేద వాక్కుగా భావించి శేషావధానులు వాళ్లతో పలక, బలపం తెమ్మని సైగ చేసీ దా న గారు నిషిపరాయణులై. గాయ త్రీ మంత్ర జపంపశారు “మ్సీరు భయపడ వద్దు. మరుసటి దినం ఇంటికి వస్తాను ఇత్తిరీయం మున్నగు ఉపనిషత్తులు పఠిస్తూ చివరి దశలో అని ధైర్యం చెప్పి పంపిం చారటు. సాహ ర భావం పొంది, ఏ విధమయిన సాంసారిక బంధాన్ని

కత తతత సొస్‌కీ నరస శ్రీ) కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి గారు రచించిన కువూరోదయ చంపువు గ్రాతప్రతిలో ఒక పుట 6ఊఉదకువ్వు-ంాంన్న జ న్‌ న నవత క శృ 'ంంన్గంా. క. నం శాంన్తైాం అ భి గు శవ జుహీయె- ల్ల్యూాసఆూశంస్ణేలి........_. లె రం గళ చయ క కున "వ దీ ాాకెంాళం చపాదెశ త కయశంం హా చ్రుంస3 ళు సదా పు పందాంయచ ప త నన్‌ రన ౪ కు శం (య లాం మాాం నా ఇఫంతకల శ తాచు ల చుర లో చరా సం లహళపి ని పనన కహక ళం ూటుయత వహళల్ళ వేపను వెస కుడు ద్వ వశచంంత్తతపు ంసతయపభాలళ దూంలయంతటగం వశ గయత చుట 8 హంస ౮ ప తాంంతం మంత దదచ చతల తనన లర కుక నం శద్యంయనెం కళ్ళం ఏద్లి ముడి వెలూ గ 9 ద్యెంకు వంపాం ల వాదా ళ్యయి క్త దుప శటాంశ్య శ్రుసాదబు? వ నజంళ ఆ శభదుంద అంప్‌ పా వంవ నన్నో సగ వినా? చతురత కత ప గుళం వంతం లం ఏష లన సర వె ఫం చయాాంగం నూయి? కుడి ౨ పం తపా వక కంరాందళు ళం గం న దంది రాం లలు రశుళుచళణ సి లంత జంతుసంలగేగా పై హా నం రె రాట స పాలు ఈంయ్క్పు బడంబళషచంటబ క శాంరాశ్రాయ ఆర్‌ శశచంా జ లగోంచు ల్‌ హాం న్దళ బీయుచా ₹ రుంరిం తుజజాస్ప అసత ప్కంచాలాం జ కల్బం స్ప్థారాం అట శా పం లారా షం కప లదం మధి దా ంమనవాషూంవటీలాంచ్ల కభంభరం్నత కృత్‌ సరళకు క్యైం సలం ర్షసు నిం క ళం! ర్చిలమెచం-ప రత్రా-హణ, చస 1ళు మెంటలగిిలే గుస ఇ ధస కలల పైన తిపం ాససంావస ల స వ. ంకళ్తలై విపస్షాణ బసంకల్టు తకం) లచ లచ లవందళంు ప్రాచ ౧ శంయువు భం త ర వి యమునా భ్యీప్రేకల్స సంక వతుపువం లే షర ఇ ళలయయావ ను లగు స యెసు [౧ (శూంశ్షాంచ రంకు మణ ల్బు వుం ఘూ లీ మలాంపష్యవ ఈ దహ్ర+ా టిం తళ నసళ కెలా రం భద్రం తర: నాంపంు ( చన వనీ ఇగ ాంచెంచస లాం చొచ్యాంచరళ స వక... “షెలత్కకేషాపూషం! భ్యర్త న్‌ రం ంంపలాాటంతన్యాత్యళ న ం ఇ ! భం పేర అలుల వ్వ వ్ల కక తకుకు కళకు వాం ష న చ స్ట పవి ంఢ కరా వ బాతు జంప్‌ “మెచత్ర లప ంలంళం తం తలగ నాం బాన రై శ్రర రాచ కన్‌గి కశక నాం కజ్బుపడ న ల ప క శో సా పవింప తిదెకతావంణిబవం శయ్రష వ లక కలాంశలాం [ప లపల ళల శక వంచే భార కళంచదాపత్యప గ చపా క్ర 063 యనాంకం స వళ్ళు ఇం జ శ్‌ళ సరైశార దై శ్యృూష్తా హన్యోం బే శూరుం ఖాళ దంట ల టాషపాచ బ్వం జాతు చం 7 వెంంళ సుక శచళధ/* వటం జాలింలిన్లు ంతుకుణి ఇ అరం 1 9 6 వెళ వ్తాంర్తడయ ఆపువ చ యై/ జాం వ్రకణా చది మాజి నాంం టల ల నన చలనం స వంపుస త్ర్వయిల్ల వాపా రైటు వళ సళ రాం జాంబ జె ౪ ఇస్టం త్య లఐ అపేలకు లై] శకస ళా పం జెళం ఇంజళంతు జ్జ కళలత్యాళ బంద లు ఏ ౨ళ పస గజాంంాంాట చి “అంకం ఈం[ గర చిం దుాం ఉక ల్తుడ త రాం యశసా (యా లాట వి వలాధె జవం స టి 2/4 ద మళ విష కతు శ్ర్యి ప్రి ౦ ( వంా౭నాం కళ్ళ కక సరళతరం వెంగ్ర పని తక్క కక యం గ్షసుమగాల్ళ సుమి వెరసి అం దండు ది సం- ప? బాయ ళు ల / ఓ శాన శ్రే అ్గ తీ న ళల + న్యా కాని బె ళు సా అ చ స ఏ శ లవ రండ లన న వ కల యు దయకు తావక సస్య గ శశాం పమ తనం కలగ మందు మల నా లా మా న! అ శ ల. బ్‌ ఎంతో అహం సో న హలరక మరచ చూ తదు దళ నిం చశన్తుప్రునే పదం భీ ఏతాం లచ శాలి 122 ఏ చంచల యు స్యాం ఈం న మై పాంస్యి యత్తన్న్యాష “రెం కైవ పహ వం యషాచేరా యదాంగ హా కలల లేమా తలం సరె గారంచ అరం ప్టవాాం మ్య్చాల్రటుద కో /నే ఆకుని వ న్యె (ప్ర అరి శూంళశం ఇచ తహ... ర్య ర ళ్ళవర ఈ జైఠుపా! ఆర్యా వం వాసు గచ రప హలడ్క తట. శశ్వుగ్ష తం సలా స్‌ ఏ'పేల ఎంబ్గవ్యూైై వాసునం వంచ యం ఎట్చెలస్వైువం పత్తు ల యాడ వ వెంవెోళ నాల ట్ర నటయవ జ నగశ్వ్యూవై క్ల జం

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వంశం - జీనితం- రచనలు 17 లైకా దరికి రానీక 1960లో పరమపదించారు. ఈయన మొదట ప్రవేశపెట్టిన వారిలో (శ్రీ, కోరాడ రామకృష్ణ్యయ్యగారొకరు.:?? హైస్కూలులోను, తరువాత రెవెన్యూ శాఖలోను గుమౌస్తాగా అని అభ్యుదయ పత్రిక వీరిని కీర్తించింది. (1947- ఏప్రిల్‌.) పనిచేశారు. కాని క్రమంగా ఆధ్యాత్మిక పరిణతి పొందారు. జ జ లక్ష్మీ మనోహరంగారి త్యాగ సేవ రామకృష్ణయ్యగారు ఖరనామ సంవత్సర ఆశ్వయుజ శుద్ద రామచంద్ర శాస్త్రిగారి జ్యేష్ట పుత్రులు, రామకృష్ణయ్యగారి పాడ్యమి చిత్రా నక్షత్రం నాడు (1891 అక్టోబర్‌ 2వ తేదీ) జనకులు. అయిన లక్ష్మీ మనోహరం గారిని గురించి అమలాపురంలో మాతామహుల ఇంట్లో జన్మించారు. మాతా ముఖ్యమైన విషయం ఒకటి చెప్పాలి. ఈయన మెటిక్యులే మహలు గొడవర్తి నాగేశ్వరావధానులుగారు. ఈయనను షన్‌ ప్యానయి బందరు తాలూకాఫీసులో గుమాస్తాగా చేరారు. _ గురించి ఒక ఉదంతం ఉంది. ఈయన చాల నిష్టాపరులు. ఈయనా, ఈయన భార్య సీతమ్మ రామచంద్రశా స్రిగారికి వేంకటిశ్వర భక్తులు. ఈయన తమ యింటి ఆవరణలో సకలోపచారాలతో సేవ చేసేవారు. లక్ష్మీ మనోహరం గారికి ఒక చోట వేంకటేశ్వరుని పటం పెట్టి దానికి దగ్గరగా ఎన్నోసార్లు ప్రమోషన్‌ వచ్చింది. కాని, ప్రమోషన్‌ వస్తే ఒక బిందె పెట్ట చారు. భక్తుల కానుకలతో ఆ బిందె వేరే ఊళ్లకు పోవలసి వస్తుందని, తండ్రిగారికి సేవ చేసేవారు. నిండి పోయేది. తర్వాత మరొక బిందె. అదీ నిండి పోయేది. ఎవరూ లేక పోతారని ప్రమోషన్‌ మానుకొని, బందరులోనే ఆ డబ్బుతో నాలుగు గోడలు లేసి పాక వేశారు. ఆ పాక ఉండి పోయారు. చివరికి హెడ్‌ గువాస్తాగానే ఉద్యోగ [క్రమంగా మంటపంగా మారింది. తర్వాత వేంకళేశ్వర విరమణ చేశారు. ఈయన దగ్గర పనిచేసే వారంతా దిస్టీ విగ్రహ ప్రతిష్టా గుడి ఆవరణం ఏర్పడ్డాయి. తర్వాత గుడి కలెక్టర్లు, ఇంకా ఎన్నో పెద్దపెద్ద ఉద్యోగులు అయ్యారు. చుట్టూ ఇళ్లు వెలిశాయి. ఇప్పుడది అమలాపురంలో వెంకకే వాళ్లందరికీ లక్ష్మీ మనోహరంగా రంకే వారి మహోన్నత శ్వరాగ్రవారం, పెద్ద క్షేత్రమయింది. వ్యక్తిత్వాన్ని బట్టి చాలా గౌరవం. రామకృష్ణయ్యగారి బాల్యం ఆయన సంస్కృతం బాగా చదువుకొన్నారు. కొని, గొప్పే... ర్రామ్సళ్ళష్ణయ్య గారు తల్లిదండ్రులకు చిరక్రాలానికి పుట్టిన పండితులు కారు. తండ్రి గారయిన రామచంద్ర శాస్త్రిగారి కుమారులు. తల్లి పీత మ్మగారు ఓరిమీ భక్తి పవిర్రత సేవకే జీవితం అర్పించి, తక్కువ జీతంతోనే సంతృప్తి ష్ప్రైజ్వల్పున గుణాలకు సీతమ్మే. పది తరాలనుంచి పండిత పడి ఆదర్శ ప్రాయులయ్యారు. కుటుంబం. తాతగారు గోదావరి జిల్హా నుంచి వచ్చి బందరు ఈయన 1861లో పింగళ నామ సంవత్సర భాద్రపద చేరి అక్కడ గౌరవాదరాలతో ఇరుగు పొరుగు వారి పౌర్ణమి నాడు జన్మించారు. 12వ ఏట వివాహం జరిగింది, ప్రోత్సాహంతో కట్టిన యిల్లు తండ్రితాతల అనూచాన శిష్ట భార్య నీతమ్మగారు, గొడవర్తి నాగేశ్వరావ ధానుల కుమార్తె. సం్రద్యాయ గౌరవాంతొ తుందూగేది వచ్నేపోయే బంధు లు, పెడద్లలు, పం లు శిష్యుల ందడిగా ఉందేది. లక్ష్మీ మనోహరం గారికి ఇద్దరు కుమారులు. రామకృ [నాడు ఎడవల్లి రామకృష్ణయ్య గ జ్యోతిర్వేత్త వచ్చారు. సయ్య, శేషావధానులు అనేవారు. శేషావధానుల సంగతి జా నివపరులైన పండితులు... "ఈ పిళ్లూడు చాం ఇదివరకే తెలిపాను. ఆయనకు ఇద్దరు కుమారులు. అదృష్టవంతుడు. ముద్రణాధికారి అవుతాడు? లని జ్యోన్యం ల రు చెప్పారు. ఆ మాటకు తల్లిదం డులు ''భాగళంవంతం రామకృష్ణయ్యగా ప్రనూయేథాః మా శూరంమాచ కవ. ళం రామకృష్ణయ్యగారు. సాహిత్య మర్మజ్ఞులు. ఈ శతాబ్దం స్పూక్తిని స్మరించుకొని, పిల్లవాడు అదృష్టనంతుడైతే చాలును పూర్వార్హంలలో తెలుగులో పరిశోధనకు బంగారు బాటలు లని సంతోష పడ్డారు. తదనుగుణంగానే రామకృష్ణయ్యగారి తీర్చినవారు... ్రాచ్యపాళ్చ్ళాత్య విజ్ఞాన సంస్కృతులను జ్రీవితంలో అదృష్టం కూడి వచ్చింది. మకృష్ణయ్యగారు తెలుగు భాషా వ్యాకరణా ఆకళించుకున్న రామకృష్ణ శాస్త పద్దతిని, తెలుగు రామకృష్ణయ్య గారికి బాల్యంలో పరిసరాలు విద్యానుకూల ధ్యయనంలో ఆధునిక భాషా (ప్త సూతాల సమన్వ మైనట్టివి. రామచంద్ర శాస్త్రిగారి గాంభీర్య గౌరవాలు, వారి సాహిత్యాధ్యయనంలో పాశ్చాత్య విమ సట త్రీవీ (గ్రంథరచనా వ్యగ్రత, పాండిత్య ప్రభావాదుల ఎడల చుట్టుపట్ల యాన్ని ప్రవేశ పెట్టిన అభ్యుదయ వైలొ సనకొన్‌ తెలుగు. వారికి. ఉన్న గౌరవాదరాలు రామకృష్ణయ్యగారి లేలేత విజ్ఞానోలను, సాహితీ నం ప్రదాయాలను గా ర్యన దృష్టిని మనున్సుపై ముద్ర వేశాయి. బందరు బడిలో కొంత కాలం భామ సాహిత్యములలో స్వతంత్ర విమర్శ

పద్మ బంధం గు హో న న సల ప స 1 గో “మవా ( పు ఆ ర టి మీ న సయంాపు ఘం + కటల యె [| ణి | ర్‌ రం చం అర్నష్థ స్తం £/ వ స ప... | క్‌ పళ వ * ళు గ + కున హో పె నం తు షై స నక! ఎ కసా | నం. లో డ2స్టా | సై రి (స ర్త యయ రఘ స క్రయ మలల మా ఉట ॥ ప ట్ట 0 తూ | ప లి నాక ఒ దకశునీ ॥ సు వాల షయ లం ౨ వె ళ్యాం జ ప్రవాశికురష కళపుటళ ర కంగా కీ విషం షం ససషయలి కలప గళము సూలం భనం లు షిలయళుతి వైవళ్ళితో ముఖా తలు వల హాక్‌ భూం వాపు, య స యాప?ిషతుద్రీక్షి యక్ష యం గల లాలి మిక్ర మూ టిం; చ్‌ యాల చనల న్‌ లే ఏ ద్రాయం అరా న్న. కళ ద నరా హాల న యమక లాల శ = చూన్నా శ్త య్‌ ట్ట దన ల లం షాపతాత్యయ ల నను న ల్‌ య యిల వేం టి మతాంంళలట న్‌ శాన రారయున గ” గన్మైన య త్రీంజ్రైనాక్టై (సవ చాపం డా వానే. సాలే శపాాంమ య ర! పష్యదుతాల్ల క యుమా అవు ఫ్య నన న య దశకి లై వచ వ యముకలు ఇర అచేన నజసురాంత్తో తక త్యాచ ౬ వా (వి రెజశతతి

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వంశం - జీవితం - రచనలు క్షం చదివారు. బండకొయ్యల, కోదండాల శిక్షణ పద్దతి కళాశాలలలో (కైన్త్వవ మతబోధకులయిన ప్రిన్సిపాలులు మున్న ప్రబలంగా ఉన్న కాలమది. వీధిబడిలో ఈయన అలాటి గువారి దైనందిన ప్రార్దనలు (సెర్మన్లు), చర్చలు, కొందరు శిక్షకు గురికాలేదు కాని తోటి విద్యార్థులు ఈ శిక్షలకు విద్యార్థుల (క్రైస్తవమత స్వీకరణ ప్రయత్నాలు, వాటి గురి అవూతుండడం చూచి నిర్విజ్లులై దుఃఖించేవారు.. ప్రతిఘటన యత్నాలు, శివగంగ మహిష్ణానుర మర్షనీ తర్వాత నాదెళ్ల పురుషోత్తమ కవిగారి ప్రాథమిక పాఠశాలలో ఉత్సవాలు, ఏనుగంబారీలు, తాలింఖానాలు, దీపావళినాడు చేరారు. ఆ కాలంలో ప్రాథమిక విద్యాబోధనకు నాదెళ్స టంక సేరు తోటాల లడాయీలు - ఇలా రామకృష్ణ్యయ్యగారి వారిది పెట్టింది పేరు. పిల్లలకు ఆయన ఎడల భయభక్తులు విద్యార్హిదశ అతి చమత్కారంగా జరిగింది. రామకృష్ణయ్య ఆదరాభిమానాలు హెచ్చుగానే ఉండేవి. గారు మెట్రిక్యులేషన్‌ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులు కాగానే, వారికి ముంగండ (గ్రామవాసు అయిన ఖండవల్లి రామమూర్తి

రామకృష్ణయ్య గారు నాదెళ్ల పురుషత్తమ కవిగారి స్రాథమిక ఇస్తార ద్వితీయ పుత్రిక అన్నపూర్ణాంబ గారితో వివాహర పాఠశాలలో చదివిన తర్వాత మూడవఫారం వరకు హిందూ జరిగింది. హైస్కూలులో చదివారు. నాల్గవ ఫారం నుంచి నోబిల్‌ కాలేజీలో చేరారు. అక్కడే బి.ఎ. పూర్తి చేశారు. ఇంకా నోబిల్‌ పాఠశాలలో పండిత పదవి అప్పటికి పాతచేతులు బ్రహ్మయ్య లింగంగారు తెలుగు... నకృష్ణయ్యగారి. పినతండ్రి నాగేశ్వర శాస్త్రిగారికి పండితులు, కుంటి. రంగాచార్యులు గారు సంస్ట్ట్రతే. సంతానం "లేదు. ఆయన రామకృష్ణయ్యగారిని కుమారుని పండితులుగా ఉన్నారు. వారి చమత్కార భాషణలు, లల్లల లాగ చూచేవారు. కళాశాలలోనేకాక, ఇంట్లోను ఆయనకు వేళాకోళాల్సు తెలుగు క్లాసులో అల్లర్లు విశేషంగా ఉండేవి. గురువులుగా ఉండేవారు. అందువలననే రామకృష్ణయ్యగారు అప్పుడు హెడ్‌ మాస్టరు కుంభకోణం కృష్ణమాచార్యులు ఇవు ఆంధ్ర భారత కవితా విమర్శనము ప్రారంభంలో గారు. ఆయన హయాం బెత్తపు దెబ్బలహయాం. ఆయనంటే శ్రీరామచంద్ర కృతిన

“పెదా అందరికీ హడల్‌. ఆయన అంగ్ల పాండిత్యం, 4 శ్రీ,రామచం( 0 న శై కూడ హడలెత్తించేవే. కోకా పిళ్టారి సెట్టి ద్వంద్వాతీతం గురోర్గురుమ్‌, ఫుట్‌బాల్‌, టెన్నిస్‌ పందేలు మహోత్సాహంగా జరిగేవి. యోగీశ్వరం జ్ఞానధనం వందే నాగేశ్వరం గురుమ్‌.!”

దేశంలో స్వాతంత్రోద్యమం తీవ్రంగా ఉంది. దాని భాగంగా వందేమాతరం ఉద్యమం ముమ్మరమైంది. మహావక్త అని నాగేశ్వరశా స్రిగారిని గురువులుగా న్మరించారు. రామకృష్ణ బిపిన్‌ చంద్రపాల్‌ దేశమంతటా సుడిగాలి వలె తిరుగుతూ య్యగారు మెట్రిక్యులేషన్‌ లో ఉత్తీర్ణులై కాలేజీకి వచ్చారు. బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వ (ప్రతికూల ప్రసంగాలు చేస్తూ దేశప్రజలను నోబిల్‌ కాలేజీలో బి.ఎ. చదివారు. ఈయన కాలేజీకి ప్రోత్సహిస్తున్నారు. ఆయన బందరుకు కూడ వచ్చి వచ్చేసరికి కొత్తగా వచ్చింది ఇంటర్మీడియేట్‌ పద్దతి. ప్రసంగించారు. కౌతా శ్రీరామ శాస్త్రిగారు బందరులోని ఎఫ్‌.ఎ.లో నియతంగా ఉండే లెక్కల బాధ తప్పించుకొని మచ్చుల చావడిలో ఎడతెగకుండ జాతి ప్రబోధక ప్రసంగాలు తెలుగు, సంస్కృతం, చరిత్రలు ఐచ్చిక విషయాలుగా చదివే చేస్తున్నారు. వాటిని విని విద్యార్హులు దిగ్రృమ చెందుతు. అవకాశం ఏర్పడింది. ఆ కాలేజీలోనే పినతండ్రి నాగేశ్వరశా స్త్రి న్నారు. రవీంద్రనాథ ఠాకూర్‌ మున్నగు వారు భారతీయ గారు పండితులు. ఆయన ప్రోత్సాహంతో సంస్కృతాంధ్రాలు ప్రతిభను ప్రపంచ వ్యాప్తం చేస్తున్న కాలం అది. గాంధీజీ అభిమాన శాఖగా బి.ఎలో రామకృష్ణ్ట్యయ్యగారు. చేరారు. ఆధధ్థికాలో సత్యాగ్రహం చేస్తూ ప్రపంచ ప్రజలను ఆకర్షిస్తు ఇంట్లో కావ్య శాస్త్ర; పాఠాలు వారివద్దనే చదివేవారు. అప్పుడు న్నారు. ప్రత్యేకంగా బందరులో హిందూ. హైన్కూలు వాళ్లతరగతిలో ఇద్దరే విద్యార్థులు ఉండేవారు. రామకృష్ణయ్య ఇసుకబయలులో సభలు సమావేశాలు జరిగేవి. గాంధీజీ గారు 1915లో బి.ఎ. పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులు కాగానే, నోబిల్‌ బందరుకు వచ్చినప్పుడు తమ ( రామకృష్ణయ్యగారి) సహాధ్యా పాఠశాలలో పండితులుగా నియమితులయ్యారు. యులు. (శ్రీమత్తి రుమల గుదిమెళ్ల వరదాదార్యులుగాటి రామకృష్ణయ్య గారి సహాధ్యాయులు శ్రీ, మత్తిరుమల గాంధీజీకి ఒక్కసారిగా 500-00 రూపాయలు నిరా గుదిమెళ్ల ' వరదాచార్యులుగారు 'నోబిల్‌ కాలేజీలో బి. మివ్వడం, హిందూ బాల భారత సమాజంలో మ క పట్టభద్రులయిన తర్వాత మద్రాను (ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీలో సాలు, ప్రభుత్వ విద్యావిధానానికి నిరననగా స్థాపించిన ఆం[ఛ ల్ప సంస్కృతం ండేళ్లు మహామహోపాధ్యాయ కుప్పు జాతీయ కళాశాల కోసం దీపావళి సందర్భంగా వసూళ్లు, స్వామి శాస్త్రీగారి వద్ద చదువుకున్నారు. తర్వాత ఆయన

పాహితీ నీరాజనం 20 లోచించినవారు చాలా తక్కువ. గురించి ఆ వ చ రల నగా. ఈ. తందాన నరం ఆలోంిమాడ వలా తమన విజయనగరం సంస్కృత కళాశాలలో [నై స కనుక ఒక సంస్థద్వారా పరిశోధించ వలసిన అ "చేరారు. కొంచ కాలం తర్వాత ఆయన స్వరా క్‌ ఏట్టగూ అనందగజపతిక్‌ తోచి ఉంటుంది. పాల్గొని తమ పదవిని వదలిపెట్టి, స్వగ్రామమ కనారాయణ గజపతి కూడా వసతులు ఏర్పాటుచేసి నిర్వహించి, కాలేజీ అభివృద్ది పరిశోధనల విష గ విద్యాక్తులకు ఖే ఇక విద్దంనులనుగా తీర్చిది త్భాహాలు చూపించే వారు, 1921లో 1430230 న లం న్‌ 6 చ్‌ [12022106 2 1౮౩గ6%0/ ౮00౧౧౩1 64066 10 అనే (త్రైమాసిక పత్రిక ప్రారంభించారు. ఆనంద గజపతి ప్రోత్సాహం (లై లో కాన్ని పుటలలో కాళేతనిపేరిక మినా నోబిల్‌ పాఠశాలలో పండితులుగా ఈ పత్రిక ఇను సాలే ఉండేవి. విజ్ఞాన రామకృష్ణయ్యగారు ఎక్కువ భాగం పరిశోధన వ్యా కై సమయంలో విజయన మిగతా ఎక్కువ న్‌ సాలు ఈ నవం చనన నం వనన రా నవ బాగం. నికో న్యాసిలే. వ్యాసాలు గర సంస్కృత కళాశాలలో నైన్‌ ప్రిన్సిపాలుగా వరదాచార్యు పత్రికలో ప్రచురిత మయాయి. విదేశాలనుంచి శాస్త్రజ్ఞుల గరం ఆర్ట్స్‌్‌ కాలేజి పత్రికలో ప్రచు గారు పనిచేస్తున్నారు. . విజయన పాయాలు నోట్సు (ప్రచురించేవారు. ప్రైన్సిపాలు తమ కాలేజీకి సంస్కృతం, తెలుగు అెక్సరర్‌ అభిప్రాయాలు, ల స్థానానికి ఒక వ్యక్తి కావాలని కోరారు వరదాచార్యులు గారిని. విజయనగరం కళాశాలలో లెక్చెరర్‌ పదవి రు. ణి ఆయన రామకృష్ణయ్యగారి పేరు సూచించా ప (శ్రీ వరదాచార్యులుగారి చొరవతో కళాశాల ప్రిన్సిపాలు బిఎ. లో పార్ట్‌ క తెలగ స్రస్యూతం గట్‌! పట్టణాల (శ్రీ రామనుజాచార్యులు (రామావతారం) గారి పీలుపుతో ప్రాంతంలో అప్పుడు కాలేజీలు ఉన్నది నాలు, న్‌ రికి ఆ కళాశాలలో సంస్కృతాంధ్రోపన్యాన _ డ్రి బందరు, అనంతపురం. రామకృష్ణయ్య గా క లోనే - విజయనగరం, రాజమం చన మొట్టమొదట కోద్యోగం సులభంగానే దొరికింది. నోచిల్‌ హైస్కూలులో బి.ఎ. పార్ట్‌ 0 విజయనగరం కా ట్టు పడి పోకుండా (ప్రవేశ పెట్లారు. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం అనుమతి ఏ రెండవ ఫారం ఉపాధ్యాయులుగానో స్పిరప పాందారు కారణం బహుశా ఆనంద గజపతి కాలేజీలో ఉదో! శ్రగం లభించడం అదృష్టమనే తప్తులంద (ప్రోత్సాహం కావచ్చు. ఆయన సంస్కృతాంధ్రాలలోనూ. అన్నారు. కాని, తండ్రి గారైన లక్ష్మీ మనోహ పూటే రు మాత్రం కుమారుడు పరీత్షలు చదివి డిప్యూ పండితులు, ఈక్కిన రాజుల లాగ శ్రుత పాండిత్యంవా (ల రెవెన్యూ హాయచారు కారు. పండితుల వాగ్వాదాలలో తాము పరీక్షకులుగా తాసీల్డారు కావాలని ఉండేది. ఆ విధంగానే సలహాయి న వ్యవహరించి, వారివారి విద్వత్తుకు తగినట్టు బహూకరించగల కూడా. కాన్కి అప్పటేకి విజయనగరం కళాశాలలో సం య శక్తి సంపన్నులు. ఆయన 'ప్రాచ్యవిజ్ఞానం కలవారు మాత్రమే తాం(ధ్రాలు రెండు భాషళ్లో బి.ఎ.లో ఉత్తీర్ణులయినవా కొక్క అ కాలంలో పాశ్చాత్య దేశాల్టో జరుగుతున్న భాషా అవనరం క్షా వడం, ఇతరు లెవరూ పోటీ లేక పోవడం శాస్ర చర్చలతోను పరిచయం కలూరు. మాక్స్స్‌ముల్లర్‌ అదృష్టననే చెప్పాలి. రామకృష్ణయ్యగారు ఆ పదవిలో ఉండి బుగ్వేదాన్ని నాగరీలిప్పిల్రో ముద్రించడానికి ప్రోత్సాహమిచ్చి బి.ఎ, పార్ట్స్‌ - || విద్యార్దులకు సంస్కృత భాషాశ్యాస్త్రం, నవారు. పాశ్చాత్య పండితులు సంస్కృత భాషా పరిచయంతో (ద్రావిడ వ్యాకరణం బోధించ వలసి ఉండడం వల్ల భాషా ఇండో-యూరోపియన్‌ ఏక భాషా కుటుంబం ఏర్పరచి శాస్త్ర విషయంలో కొంత శ్రద్దతో పని చేయవలసిన ఆయా భాషలక్సుగల పరస్పర సంబంధాన్ని పరిశీలించిన ఆవశ్యకత ఏర్పడింది. కాలమది, .క్య పరస్పర సంబంధ నిరూపణ వల్ల జనించిన బ్య ఆ భాషా సిద్దాంతాలను ప్రపంచంలోని ఇతర భాషలకు కూడ గొవికృృష్ణయ్యగారి వ్యాస రచన అన్వయింప జేసి ఇత్రర భాష కుటుంబాలను కనుగొనాలనే ఉద్యోగం ప్రారంభం నుంచే ఆయా శాఖలలో ఉద్దండులైన ఉత్సాహం పొంగులు వారిన కాలమది. 19వ శతాబ్బ్వంలో వారి సాహచర్యం రామకృష్ణయ్య గారి పరిశోధనకు చాల భారతదేశానిక్రి మత(ప్రచారకుడుగా వచ్చిన రెవరెండ్‌ కాళ్ళ్‌ ఉపయోగకరమైంద్రి, ఆంగ్ర భాషోపవన్యాసకులు ఉర్గాల్‌ సుబ్బరా వెల్‌ తెలుగు, కన్నడ, తమిళ, మలయాళ ధాషలు సంస్కృత యభట్టు గారిత్రో వారి సన్నిహితత్వం ఏర ఏడింది. జన్యాలు కావని అవి ఒక్త 'ప్రత్యేక కుటుంబానికి చెందినవని భట్టుగారు శ్రుళ్ళు కన్నడ భాషలను బాగా ఎరిగిన వారు. ల౦౧౧౬|049 $ంగాగా 01100 0/68 04650041 కము వారితో 'ద్రావిడభాష్మి తత్త్వాన్ని గూర్చి తరచు, 1౧౦2౧ 0000068 అనే గ్రంథం ప్రచురించారు. కన్నడ తుళు భాషలను గూర్చి చర్చిస్తూ ఉండేవారు.

కరాడ రామకృట్యంగొైతతతతతతతతతతతతతతతడడకతతతడత2+2424ఊజఊఊ దాని నల్ల ద్రావిడ భాషా శాస్రాభినివేశం, తత్తత్త్య పరిశీలన లింగవచన పదాలలో పోలిక మొదలయిన వాటిని గురించి కుతూహలమూ విశేషంగా ెంపొందాయి. శ్రీ భట్టుగారి శాస్త్రీయ పద్దతిలో పరిశోధన చేస్తూ, మొదట్లో విజయన (ప్రాత్సాహంతోను, ఆయనతో కలనీ రామకృష్ణయ్య గారు గరం కాలేజీ మేగజైన్‌లోను, తర్వాత భారతి మున్నగు కాలేజీ [రైమాసిక పత్రిక మొదటి సంచికలో '“ద్రావిడ పత్రికలలోను అసంఖ్యాకంగా వ్యాసాలు ప్రచురించారు. వారి భాషాపద చరితము” అనే వ్యానం వ్రాశారు. (ద్రావిడ భాషా (ద్రావిడ భాషాశబ్ద నిష్పాదన చర్చ ఇలా ఉంటుంది: తెలుగులో తులనాత్మక పరిశీలనకు రామకృష్ణయ్యగారే వైతాళికులు. బాహుమూలానికి చంక అనే పదం వాడుతున్నాము. దీనిని భట్టుగారి ప్రోత్సాహంతోనే వర్ణోత్పత్తి క్రమం గురించి, తమిళులోని కైక్కులి అనే శబ్దంతో పోల్చారు. కైచేయి, ఇలాగే మరికొన్ని వ్యాసాలు వ్రాశారు. అక్కడ తెలుగు కుళి=గొయ్యి. ఒక మూల ధాతువు నుంచే ఈ పదాలు పండితులుగా ఉన్న అడిదము రామారావు, వింజమూరి ఏర్పడినాయని, తాలవ్యీకరణం చేత కకారం చ కారమయిం గోవిందరాజా చారి గారు మొదలయిన వారి ప్రోత్సాహంతో దనీ నిరూపించారు. ఇతర భాషలలోను తాలవ్యీకరణ సూత్రం కొన్ని సాహిత్య వ్యాసాలను, విమర్శలను, ఆంధ్రపత్రిక వర్తిస్తుంది. (గ్రీకు భాషలో 'కెకోరెో' శబ్దం 'ప్రాచీనం. కకారం సంవత్సరాది సంచికకు గ్రాశారు. తక్కిన పత్రికలకు వ్యాసాలు మీద తాలవ్యాచ్చు 'ఎ కారం ఉండడం వల్ల సంస్కృతంలో 'వ్రాయనారంభించారు. అది సమీకరణం చేత తాలవ్య మయింది. పూర్వ సంస్కృ | తంలో కెకోరే ఉండి చెకోరె అయి అనంతర కాలంలో అప్పటికి తెలుగుదేశంలో. భామాశ్యాస్త్రం (౧౧||౦|౦0) ళా ఒకారాలు అకారంగా మారడం చేత *చకారి అయింది. లో పరిశ్రమ చేస్తుండినవారు యిద్దరే - గిడుగు రామమూర్తి ఈ భాషా శాస్త్ర వ్యాసంగం ఆంగ్షోపన్యాసకులు సుబ్బరాయ పంతులు గారు, చిలుకూరి నారాయణరావుగారు. వీరిద్దదూ.. భట్టుగారి సహకారంతో నిరంతరం నిరంతరాయంగా జరి కూడ అధునిక భాషా సిద్దాంతాలను తుబ్మంగా ఎరిగిన వారు. గిందె రామ మూరి పంతులుగారి దృష్టి గ్రాంథిక వ్యావహారిక భామాభేదాల మీద పడింది. వ్యవహారంలో ఉన్నభాషనే కదా సాహిత్య వ్యాసాలు ప్రజలు తమ అవసరాలకు వాడుకోవలసింది అనే జిజ్ఞాసతో రామకృష్ణయ్యగారు. కాలేజి మేగజైనులో భాషా శాస్త్రానికి ఆయన వ్యావహారిక భాషోద్యమంలో పడ్డారు. (ద్రావిడ భాన్‌ సంబంధించినవీ (క్రీనాథుడు-సంధియుగము, భీమేశ్వరపురా పరిశోధన వారి రంగం కాదు. ఇక చిలుకూరి నారాయణరావు ణమ్ము రస చర్చమొదలుగా తెలుగు సాహిత్యానికి, అలంకార గారు ఆంధ్ర భామా చరిత్ర రచనకు పూనుకొని, తెలుగుకు శాస్త్రానికీ సంబంధించిన అనేక వ్యాసాలు వరుసగా ప్రచురిం ఇతర (ద్రావిడ భాషలతో గల సంబంధం, ద్రావిడ భా చారు. అవ్యాసాలు ప్రచురించిన సంచికలు ప్రస్తుతం లభ్యం విశిష్టత మున్నగు వాటిలో పరిశోధన చేసిన ల్‌ కాశ. కావడం లేదు. విజయనగరం కాలేజీ వారికి ఇలాటి మేగజైను తెలుగు. ప్రొకృత జన్యమనే సిద్దాంతంతొ మరాక న వుందనే విషయం కూడ ఇప్పుడు తెలిసినట్టు కనిపించదు. తొ క్కారు. ప్రాకృత జన్యవాదమున తాను సూచించిన ధ్వ ల . ॥ కు కట్టుబడుతున్నవా అనే రామకృష్ణయ్యగారు. భాషాశాస్త్ర, పరిశోధన, సాహిత్య మార్పులు ధ్వని సూత్రములకు కట్టు శ సా ల్‌ో క రణంగా, ఆయన చేసిన రూపనిష్పత్తి విమర్శ ఇలా సాగిస్తూ 1921ల సంస్కృతాంధ్ర భాషలు జిజ్ఞాస లేని కా ర్ట దొందు రెండుగా మారింది అని అభిమాన భాగంగా ఎం.ఎ. పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు. శాస్త్రీయం కాకపోయిం ఇ నని+వేశంలో ఇతర రూపాలలో 1924లో మద్రాసులో అఖిల భారత ప్రాచ్య విద్యావేత్తల అన్నప్పుడు, దకారం అ న సక్‌ లి కదా! తెలుగు పదాలకు మహాసభ (ఆల్‌ ఇండియా ఓరియంటల్‌ కాన్ఫరెన్స్‌) కూడ రేఫగా మారిందని చం పడం కూడ శొస్త్రీయ జరిగింది. కాలేజి ప్రిన్సిపాల్‌ (శ్రీ, రామానుజాచార్యులు గారి మూలధాతువుల పోలిక న్‌ తెపీకు. అయినా ప్రోత్సాహంతో కాలేజీ పక్షాన ప్రతినిధిగా (డెలిగేట్‌ గ్రా ఆ మనిపించుకోదు. ఊసం.భిం వన ఆంధ భాషా చరిత్ర మహానభలో పాల్గొన్నారు. అప్పటి నుంచి తరచు ఆ ఆం(ధ్రవిశ్వవిద్యాలయం ప్రచురిం రావు న్‌ అసాధారణ మహాసభలకు వెళ్లేవారు. ఇలా పాల్గొనడం చాల 'ప్రయోజనక రెండు సంపుటాలలోను నారాయణ రంగా ఉండేది. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో చేరిన తర్వాత మైన కృషి కనిపిస్తుంది. ప్రతి సభకు విశ్వవిద్యాలయం పత్షాన వెళ్లేవారు. దీనివల్ల రామక ఏష్టయ్యగారి తులన పద్దతి అయా రంగాలలో కృషీ చేసే వారితో పరిచయాలు ఏర్పడేవి. లో ద్రావిడ భాషలను ఈ విధంగా ఏర్పడినదే మహావిద్వాంసులు, పశ్చిమ వంగ రామకృష్ణయ్యగారు విజయనగరం దావిడ భాషలలో రాష్ట్ర శాసనసభ అధ్యక్షుడు డాక్టర్‌ సునీతీకుమార్‌ చటర్డీ గురించి, "వాటి పరన్పర సంబంధం, (6

సాహితీ నీరాజనం ః యుడుగారు రామప్పస్ట్యయ్యగారిసె వై షా శాస్త్రంలోను అప్పటికే ఏర్నడింది. నా పరిశోధన సంస్థలో ప్రచ్యుత్త! న వ నా పన్నెండు ప్త ని దివానుకు నాయుడు గారి లేఖ న వేశారు. ఆ పన్నెండేళ్లూ లయన్‌ వన్లై జరిగిన అప్పుడు మామిడిపూడ్రి వెంకటరంగయ్య గారు విజయ పరిశోధన మ స సమావేశంలో (ద్రావిడవిజ్ఞాన గర దివానుగా ఉండేవారు. నాయుడు గారు ఎం ఓరియంటల్‌ కాన్ఫరె ఇ గయ్య గారికి ఉత్తరం న్రాసి రామకృష్యయ్యగారిని మ ని విభాగానికి అధ్యక్షత వహించారు. విశ్వవిద్యాలయానికి దరఖాస్తు పంపండని కోరారు. న్‌ మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం ఆహ్వానం రామకృష్ణయ్య గారు కొత్త నోటికి ఎకనిక లలని మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయానికి సర్‌ రఘుపతి వెంక్షట ఇష్టపడలేదు, ఊరకున్నార్సు. కాని, కొన్ని రికి మళ్లీ కబురు డుగారు వైన్‌ ఛాన్సలర్‌ అయ్యారు. ఆయన తర్వాత నాయుడ్తు గౌరు ఎంటెరంగయ్యగా న నండి" రత్నం నాయు; లో తెలుగు. చేశారు “వారి నుంచి దరఖాస్తు రాలేదు, పంపించ మ, ఆదేశంతో 1927లో మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం గ ని. వె ల ష్టయ్యగారిని పిలిచి, ళ శాఖలు ప్రారంభించాలనే నిర్ణయం అని, ౦కటరంగయ్య గారు మళ్లీ రామకృష్ణయ్య డా కన్నడ, తమిళ మళయా, న మౌట్టూడారు. కాన్ని రామకృష్ణయ్య గారు మద్రాసుకు వెళ్ల జరిగింది. ఈ నాలుగు భాషల శాఖలు ప్రారంభించడం నికి "ఉిత్సావం కనబర్వళేడ్షో “ఇక్కడ బాగానే ఉంది వల్సి తులనాత్మక అధ్యయనానికి ప్రయోజనకరంగా గంటుం కదా! అని సవినయంగా చెపి ఎరు దివాను గారికి. అప్పుడు దని వైన్‌ చాన్సలర్‌ ఉద్దేశం. భాషా శాస్త్ర (౧౦౦6) వెంకటరంగ్యగార్హ “దరఖాస్తు పంపండి. అక్కడ. ఉద్యో పరిశోధనకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం కల్పించాలని కూడ వారి గ్య చేరండి ఇక్కడ మీ స ద్యోగానికి భద్రత (160) ఆశయం. ఈ సదాశయంతో విశ్వవిద్యాలయం వారు ఇస్తాను. మ్షీర్చ్ర ఎప్పుడ్తు త్రి రాదలచుకుంకే, అపుడు కోలిన్స్‌ అనే. పాళ్ళాత్య. భాషా శౌప్తు. విద్వాంసుణ్ని రావచ్చు.” అని స్ట్యా హించి పంపించారు. యూరోప్‌ న్తుంచ్చి ఆహ్వానించి విశ్వవిద్యాలయంధా భాషా మద్రాస్సక్సృ పయనం శాస్త్రం మీద ఉపన్యాసా లిప్పించారు. మద్రాసుకు మ్లోటప్పుడు క్రూడ్త తిరిగి త్వరలో వచ్చేస్తో ఈ. నాలుగు శాఖలలో పనిచేయడాన్సిక్షి అర్హులను మనే రామకృష్ణద్యు గాద భావన, వార సతీమణి అన్నఫూ అన్వేషించి ఆహ్వానించ దలచారు. (ద్రావిడ భాషల విషయంల్రో ష్‌. గారయితే ఇంటి. సెమ్సంశ్రా అక్కడ లం కొంత అనుభవం, పరిశోధన దృష్టే కలవారిని నియమించాలని జలు స్దానిక హైన్కూలు హైర్‌ మాస్టర్‌ 4, చెరు: మల్లీ ప్రాయం. ఈలాటి రావుగారి ఇఇ ఒక గదిలో స్క గహ్సము వెంకటరత్నం నాయుడుగారి అభిప్రాయం, క్రల్రా అను ఏడాదికి వచ్చేను ంట్లో టి చండి" భవం కలవారు ఇద్దరు ముగ్గురే. గిడ్ష్యు రామమూర్ది అన్నారు లము. అంతవరక్తు స్రైవ్హుస్సు గల్ల డికి పంతులుగారు వృద్దులు కాబోలు! చిలుక్తూర్రి నారాయణరాు సీం వస్తార్పం వ పై 'మ్రైజమాని ఇంక ఆయన గారు ప్రభుత్వ కళాశాలలో కుదురు క్రాన్సి ఉన్నార్సు. 1 6| అన్నట్టుగ్గాన్ప మద్రాన్సుల్రః ఉంటై. అన్నారట. రూపాయల వేతనం అయనకు అంత ఆక్రర్దత్ర్వీ కాదు, మద్రాను వ్య | వడం జ ల మదట అప్పటికి తెల్పగ్స పార్ట్స్‌ లో బోధించే కథాశాల ఒక్క ఎం పట్టభద్ర ఫైరియంలో భాషా విభాగాల వారిని ( ఒక్కక్కరినే నియమించారు. క్‌ విజయనగరం కాలేజ్‌య్సే ఎవరు ద్రీన్సిక్రి అర్హులా అన్సి నాయ్యద్సు. రీడ్తగ్టా అన్నార్ర్య చేతన హ్‌ త ఈ పదవిని గారు అన్వేషించారు. వారి దృష్టి రామకృష్ణయ్య గాంచై సీనియర్‌ లెక్స్‌ర్రగ్రా గౌ మారా లీ నే ళ్‌ జీతం స్కేలు పడింది. అప్పుడు. ఇలాటి ఉద్యోగ్గాలక్ట దరఖాస్తుల్స 210-150 రూపు 5. భమ శాఖలతోపొటు పెట్టడం, ఇంటర్వ్యూ వంటి వే్పీ లేదు కొళిదాన్స కగైత్‌ం, ఉర్దూ సౌఖలూ న. శాఖలన్నిటీనీ చెప్పినట్టు - 6 రత్న మన్విష్యత్రి మృగ్యత్రే ప్పి తత్‌: అనా. రాచ్యపరి్య సంస్థ (0౧౧౬ గంక62700 [౧౪|| లాగ్‌ అర్హులయిన వారిని వెద్దక్త ఎన్నుకొనేవాక్ర రామకృష్ణ కారో రీడర్లు బోధన పని ఏమీ లేదు. అప్పటి య్యగారికి భా్మై సాహిత్య వ్యాస్తా మూలంగా క్రొంశ్ర ప్రసిద్ది ఆ భర్థ దేశంత్రో ఎక్కదా ఏర్ప తరగతులు లేవు. 'పైవేటుగా చదువు క్రా్సి వెళ్లవలసిందే.

మద్రాసులో రామకృష్ణయ్యగారి దినచర్య పెంకుటిల్లు చూరూ, ఇల్లూ చాల లోమటల్టుంగా ఉండేవి. రామకృష్ణయ్యగారి అప్పటి దినచర్యను ఆయన కుమా ప న నున మన్‌ రులు ఆచార్య మహాదేవ శాస్త్రి గారు తెలిపిన దానిని ఇక్కడ స్ఞస్ప యిల్లు కొన్నారు. పా ద్రహ్‌రథ కనన కై సం పౌందుపరుస్తున్నాను: “అప్పుడు మట్రాను విశ్వవిద్యాలయం శ్తండాలని కోరిక. ఆ యింట్లో ప్రవేశించిన తయ్వత నాన్దగారి ఎగ్మూరులోని లింబ్లి గార్లెన్స్‌లో ఉండేది, తర్వాత 1939లో ల నాట సేహితులు క్‌ కళ ర్‌ నా న్న ౦ మెరీనాబీవిలో నూతన భవనాలు కట్టేన తర్వాత అక్కడికి పల ల లల లల టు ల మారింది. నాన్నగారు లింబ్లి గార్జెన్స్‌కు నడిచి వెళ్లి స్మ ర్స న శసలుతూ ది పెణక. వస్తుండేవారు.. ఇంటి. నుంచి పది పదిన్నర గంటకు పైన ఇ నొఖ అని అయగారు. నాన్నగారు బయలుదేరేవరు. కోటు, తల పాగా ఉండేవి సాయంత్రం ఎ. *ంటే కప్పు మిది రెండు పెంకులు తీసి పక్కన $-00 గంటలకు తిరిగి వచ్చేవారు. పనివేళలు 11-00 లుకు. ఇళ్లు పడగొట్టి కొత్తగా కట్టడానికి అది నాంది. గంటల నుంచి సాయం కాలం 4-00 గంటల వరకు ఉండేవి. కొన్న యింటి కథ అయినా నిర్బంధం ఏమీ లేదు. పరిశోధన రంగానికి చెందిన ఆ యింటి మారాఇడీ యిళ్తు మాకు ఒపజెపినవ వారన్న దృష్టితో వారికి స్వేచ్చ ఉండేది. కాని, నాన్నగారు 2 జ్య చైప్పాడు: స్త యులు గా హి ఏడు ఎప్పుడూ సకాలానికి వెళ్లే రూఢిని (7084౧6 తప్పలేదు. తల్లీ కూతుళ్లకు పడక వారి ల బరు ల ది. మద్రాసుకు. రాగానే. మేము. తిరువల్లిక్కేణిలో. కెళ్లెట్‌ పజ వత్తపటారు. అ వషయం ఎవంక ఖై ఇంట్లో హైస్కూలుకు ఎదురుగా ఉన్న స్వామిపిల్లై వీధిలో మద్రాసు శ్‌ మం హ్‌ ల దే న రి చెప్పకుండా విశ్వవిద్యాలయం లైబ్రరీలో లైబ్రేరియన్‌గా పనిచేస్తున్న వెద గారు మళ్లీ న తే _ బాలారిష్టాలు. మౌ ఎన్‌.ఆర్‌. రంగనాథన్‌ గారింట్లో అద్దెకు ఉండే వాళ్లం. నా! రుం కం చేద్దామని రంగనాథన్‌గారు తర్వాత ప్రపంచ విఖ్యాతులయ్యారు ల్రైబరీ. ల రంది కల ర్‌ ర్‌ మా అమ్మగారికి పుస్తకాల వర్గీకరణ విధానానికి. అప్పతి ఇంట్లో కుర్చీలు అమాయి న ఒంటినిండా లో చాల అందమైన బల్లలు అనేవి లేవు. నాన్నగారు చాపమీద కూర్చుని పెట్టి క య న టా కళ మీద ్రాసుకొనేవారు. ఆంధ్ర భారత కవితావిమర్శన ఆ స్ఞ్య్బజ్మి నిలుచుంది. న! వు ల ॥ డకు విధంగా వ్రాసిందే. భారతకవితపై ఆయన విజయ నగరం ,౮6ళ్రో శేను వెళ్లిపోతున్నాను. ఇక ఈ ఇక్క శ న్న్న ం లోను, మద్రానులోను ఉపన్యాసాలిచ్చారు. అ వ్యాసాలు పర యని అప్ప ఇక ప వి జ. పుస్తకంగా అచ్చుకాకముందు పత్రికలలో వాటి ముఖ్యాంశాలు ా నాన్నగారితో ఈ కల విషయం చెప్పారు. నాన్నగారు విస్ఫృతంగా (ప్రముఖంగా ప్రచురితమయాయి. మరుసటి దినం (శ్రీపాద లక్ష్మీపతి శాస్రీగారితో ఈ విషయం “విజయనగరం కాలేజీ అధ్యాపకులు నాన్నగారిని ఎంతో ప్రస్తావించారు. మార్వాడీ చెప్పిన పాతు ఆ అమ్మాయి (ప్రేమ గౌరవాలతో చూచేవారు. అడిదము రామారావుగారు, నిలుచున్న చోట ఉంటుందని అనుకున్నారు. ఇల్లు కట్టట తక్కిన అధ్యాపకులూ నాన్నగారితో ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు ప్పుడు జాగ్రత్తగా చూస్తుండమని నాన్నగారు మా అమ్మగా జరిహేూరు. ఆంగ్లోపన్యాసకులు భట్టుగొరు మద్రాసుకు రితో చెప్పారు. ఒకరో జు పని వాళ్ళు పనిచేస్తూంకు, మా వచ్చినప్పుడు ఒకటి రెందు మాట్టు మా యింట్లో అమ్మగారు ఏదో పని మీద ఐన్‌ హౌస్‌కు వెళ్లడం జరిగింది. బసచేయడం, బాపొలాల్‌ దుకాణానికి వెళ్లి నగలు తీసుకోడం. రెండు గంటలయిన తర్వాత తిరిగి వచ్చేటప్పటికి అక్కడ నాకు బాగా గురు. పని వాల్లెవళ్లూ లేరు. వాళ్లంతా ఏమయ్యారని అక్కడున్న ౮ ఒకరిని అడిగితే, అతడు చేత్తో ఒక పెక్టైను అభినయంతో “కొంత కాలానికి స్వామి పిళ్ళై వీధినుంచి పార్హ సారథి చూపుతూ, బొదె బాదె అన్నాడు. గోడలో ఒక చిన్నఅర, స్వామి గుడిమాడ వీధియైన తొళసింగపెరుమాళ్‌ వీధికి నుపు రంగుతో కనిపించింది దాంట్లో ఉన్నది పనివాళ్లు తర్వాత తేరు వీధికి మారాము. తేరు ను! పట్టుకు పోయారన్న మాట. బొదె అంటే పాతు. నెల్లూరు ది. దాని పక్క యిల్లు గ చది. లు బాలారిస్ట్‌లు జరిగేవి. ఆ ఇంట్టాదిగిన అప్పటి జీతొలు వాళ్ల పిల్లలు పోవడంవల్ల శోకాలు తరచుగా వినిపించని. రామకృష్ణయ్యగారు. 1927లో మద్రాసు విశ్వవిద్యాల అ యిల్లు అమ్మకానికి వచ్చింది. అది ఒక మార్వాలర?. జ్వైంలో రీడరుగా చేరి 1950లో సీనియర్‌ లెక్చెరరుగా

24 సాహితీ వీరాజనం " పదవీ విరమణ చేశారు. అప్పటి మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం ముఖ్యమయిన పని అని ఆయన భావించారు. అంతేకాక వేతనాల స్కేలు ఎలా ఉండేదో తెలుపడానికి 1936లో ఆంగ్ర భాషా సాహిత్య పరిజ్ఞానం వల్ల మనం సంపాదించిన మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం '్రచురించిన “13% *౭8జ్య/ 18! భాషా సాహిత్య విమర్శపద్దతులను మన భాషా సాహిత్యాల ౮ 0081 జర 58౧2౧ (మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం పరిణామావగతికి సమన్వయించి విచారించడం ఆవశ్యకమనీ అధికారుల, సేవకుల అర్ద సంవత్పరం పట్టిక) నుండి భావించారు. కనుకనే ఆయన తమ శాఖ తాలి నివేదికలో తెలుగుశాఖకు సంబంధించిన వివరాలను పేర్కొంటాను;: ఈ విషయాన్ని ఉద్దాటించారు. ఆంధ్రభాషా పరిశీలన శ విషయంలోగాని, పాహిత్స పరిశీలన విషయంలోగాని మూలా (10) ౦గ౪౧౫| 1౧909 (0) 08౭గ౧౭౧| ౮ 61000 ధారంగా గ్రయదగదింధ్ర భారతమే కనుక తత ఎరిశీలన గం0గ108 గిజ2101800౧8గ/2, 56౧10౯ [801185 న౭' తోనే ఈమ శాఖలోని పరిశోధన ప్రారంభించారు. దాని 8.20౧507 2-10-1891. *ం౧౦|౫౭6 28 గి8366. మ్రైదట ప్రచురించారు. దానిలో తమ అవ్యాలను గురించి 26.10.1927. గంంం[౧౪6 28 96010౯ (90119 ( - త్య 1-7-1930. 028 6౮ ౧౯౦౫౦౪0౧ 1 6 ౧696౧10266 *౯ న్పష్టంగా చెప్పుకున్నారు: 1-7-1930. ౧44కం2800-44 “ఆంధ్ర భాషా వాబయముల చరితమును వాని సక్రమ రామకృష్ణ్రయ్యగారు, తక్కిన సీనియర్‌ లెక్చెరర్లు ఈ పరిణామమును అన్వేషించి విమర్శించుటయే ్రాచ్యపరిశోధ వేతనాల స్కేలులో ఆరు సంవత్సరాలకు వేతన గరిష్ట నాలయ మందలి ఆంధ్ర శాఖ చేయ దగినపని.... భారతమే పరిమితిని అందుకున్నారు. తరువాత ప్రత్యేక వేతనం అనే ఈ భాషలో మొదటి యుద్లంథ మగుటచే తద్భాషా వాజ్మయ పెరుతో రూ. 50-20-150 పెంచారు. దానితో సీనియర్‌ పరిణామమున కిది ఎంతవరకు తోడ్పడినదో తెలిసికొనవల లెక్చెరర్‌ల జీతం గరిష్టపరిమితి రు. 450కి పెరిగింది. సిన యావశ్యకత కలదు. .... భారత కవితకు తద్దేశకాల క్త క్‌ పరిస్టితులతో వెళి సంబంధము గలదో, అది ఆంధ్ర భాషొ న్నుమూసేవరకు నిరంతర పరిశోధన పంపరు పంటలే కెట్లు తోడ్పడినదో..... రన రామకృష్ణయ్యగారు మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో పదవీ లింకను బయలు దేరవలసియున్నవి. గీర్వాణ సారస్వత విరమణ చేసిన పిదప తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ప్రాచ్య మహా వృకశాఖకు గట్టిన అంటుగా బయలుదేరి విజృంభించిన పరిశోధవాలయంలో రీడరుగా నియమితులై ఆరేళ్లు పనిచే ఆంధ్ర పారస్వతమునందు ఆం(ధ్ర జాతీయతాగుణ మెంత శారు. ఆయన విజయ నగరం కాలేజీలో చేరినది మొదలు, వర కున్నదో పరిశీలింప వలసియున్నది. ప్రాచీనాంధ్ర భాషా మద్రాసు విశ్వ విద్యాలయం (ప్రాచ్య పరిశోధన సంస్థలో స్వరూపమును గుర్తించి, దాని కితర ద్రావిడ భాషల తోను చేరి, తిరుపతి సంస్త నుంచి విరమించే వరకు 46 సంస్కృత 'ప్రాకృతములతోడను గల సంబంధ బాంధవ్యము సంవత్సరాలు, తర్వాత కీర్తి కాయులు అయ్యే వరకు కూడ లను నిర్ణయించి తద్భామా చరిత్ర నన్వేషించుటయు దం వాజ్మయ పరిశోధన రంగంలో నూతన నావళ్యకమే.” అ వానికి నిరంతరం (ప్రయత్నం చేశారు. భాషా పరిశోధనకు నాంది వ్రతంగా పరిశోధన వ్యాప్పతులైనారు. తెలుగు శాఖ శాలి ఫలం ఈ లక్ష్యంతోనే ఆంధ్రభాషా తత్త్వాన్ని, సాహితీ రీతుల పరిణామాన్ని పరిశోధించి వివరించే ప్రయత్నం చేశారు. దషీణ దేశ భాష్టల విషయంలో పరిశోధన అప్పటికి ఆంధ్రభాషా చరిత్రాన్వేషణకు (ద్రావిడ భాషాతత్త్వ పరిశీలన నకల మార్గమే కావడం వల్ల మద్రాసు విశ్వవిద్యాల ముఖ్యసాధనమని భావించి కాళ్ట్‌వెల్‌ మార్గాన్నే అనుసరించి విధాలు చేయదగిన పనులను గురించి పలువురు పలు తెలుగు భాష పుట్టు పూర్వోత్తరాలు కనుగొనడానికి అంద్‌ ఆలోచించేవారు. నిశ్చి తాభి[ప్రాయాలు లేవు. ప్రయత్నించారు. సంస్కృత 'ప్రాకృతాలకంళు, తమిళ కన్న లందు నన కొంతకాలం వరకు గడ్డుగానే ఉండేది, అయితే. డాది దక్షిణ దేశ భాషలే ఎక్కువ సహాయకారులు కాగలవనే అనుభవ శరికి అప్పటికే పరిశోధన రంగంలో మంచి నస్టయానికి వచ్చారు. ఈ నిశృయాన్ని ఫ్రైరస్కరిందుకొనే అన్వేషి చి వాటి ఆంధ్ర భాషా సాహిత్యాల పరిణామం ళ్‌ 198 1౧ 0౫16120౧ ౧౧||౦|౦00౪/” అన పుస్తకం తొలుత వ్యక్త పరచడమే (ప్రత్యేక లక్షణాలు, విశిష్టత ఎలాటివో ప్రకటించారు. సంస్కృతమే అన్ని భాషలకు జనని అని, నా (ప్రాచ్య పరిశోధన శాఖలో జరుగవలసిన తెలుగు సంస్కృత భవమే అని భావించి సంస్కృత వ్యాకరణ

కోరాడ రామకృష్టయ్యగారి వంశం - జీవితం - రచనలు 25 పద్దతిలోనే తెలుగు వ్యాకరణం రచించిన తెలుగు పండితుల 11, తెలుగు భామా శాస్త్ర, గ్రంథాలు: దురభిప్రాయం తొలగించి, తెలుగు వ్యాకరణ విశేషాలు అనే | భామోత్పత్తి క్రనుము; భాషా చరిత్రము: భామాాన్తు వాటిని భాషా చారిత్రక పద్దతి ప్రకారం సమన్వయించి సిద్దాంతానికి పీఠికాప్రాయమయిన ఈ పుస్తకం భాషల మధ్య చూపడానికి అనేక విమర్శక వ్యాసాలు గ్రంథాలు రచించారు. గల) సజాతీయ సిద్దాంత సంబంధాన్ని నిరూపించడంలో సంధి, భాషోత్పత్తి _వర్గోత్పత్తి క్రమము మొదలయిన ట్ర్వ్వ్వగ్రించిన సూత్రాలను వివరించడంతోపాటు పదాల ఆర్ధ గ్రంథాలు ఈ దృష్టితో రచిత మైనవే. స్వరూపాల మార్పులను కూడ విశదీకరిస్తుంది. దీనిని ప్రభుత్వ పురస్కారం రామకృష్ణయ్యగారు మొదట ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషతృమావే శంలో చదివారు. తర్వాత ఇది ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషతృత్రి సంయుక్త మ(ర్రాను ప్రభుత్వం వారు 1950లో వీరి క్రత్రో వరుసగా ప్రచురితమయింది. పిదప దీనిని రామకృష్ణయ్య భాష్లాపరిశోధనల విలువలను గుర్తించి తెలుగు భాషా సమితి గార్రు పున్తక రూపంలో ప్రకటించారు. ఇది నాల్గు ముద్రణలు ద్వారా రు.500 బహుమానమిచ్చి సత్కరించారు. పొందింది. నాల్గవ ముద్రణ 1967లో. ప్రథమ ముద్రణకు పాఠశాలలోను, కళాశాలలలోను వ్యాకరణం బోధించే అప్పటి ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషదధ్యక్షులు క, ఆచంట పండితులకు. తెలుగు వ్యాకరణ సూత్రాలను బోధించే నొంఖ్యాయనశర్మగారు తొలిపలుకు వ్రాశారు. “ఆంధ్ర విషయంలో చారిత్రక దృక్పథం ఏర్పడాలని రామకృష్ణయ్య భాషాభిమానులందరును వీరి [గ్రంథమును సాదరముగా గారి ఆశయం. భాష విషయంలోను సంస్కృతం నుంచీ (గ్రహించి సమగ్రముగా పఠించి కృతకృత్యులు గాగోరుచు భాషలకు సహజమైన సంప్రదాయ ఫక్కి ఒకటున్నదని, 2. స్టడీస్‌ ఇన్‌ ద్రవిడియన్‌ ఫైలాలజీః (ద్రావిడ భాష శాస్త, అది సంస్కృత సంప్రదాయ ప్రాబల్యం వలన మాటుమణిగి పరిశీలనము) ఈ ఆంగ (గ్రంథం ఆర్య ద్రావిడ భాషల ప్రోయిందని, కనుక అట్టి దేశీయ సంప్రదాయ సిద్దమైన పరస్పర (ప్రభావాన్ని తెలుపుతూ, నామ విభక్తి క్రియావిభక్తుల వాబ్మయాన్ని - పద్యాలు, పాటలు, సంకీర్తనలు మొదలయిన విషయంలో ద్రావిడ భాషల సంయుక్త పద రూపత్వ వాటిని - పునరుద్దరించి, దానిలోని ఛందస్సాహిత్య లక్షణాన్ని వివరిస్తుంది. విశేషాలను ఇతరమైన దక్షిణ దేశ భాషా సాహిత్సాలతో ఫి పరిశీలించడం ఆవశ్యకమని వారు అధిప్రాయపరు. శ వ లాంగ్వేజ్‌ ఇన్‌ ద ఫర్ట్‌ మిలినియం ఎ.డి విషయాలు ప్రతి పాదించడానికే వారు *“'దక్షిణ దేశ 'రాజ్నన్నయ యుగంలో తెలుగు భాషు ఇది తిరుపతి శ్రీ ఈ దేశి? అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. తెలుగులోని వేంకటేశ్వర (ప్రాచ్య పరిశోధనాలయం జర్నల్‌లో ధారావాహి భాషలు - గంతా 6 లల కంగా మొదట ప్రచురితమైంది. (క్రీస్తుశకం 1000 వరకు ఉపజాతి చృందస్సును తమిళ కన్నడ చృందస్సులతో పోల్చి ఉన శాస చీన తెల ర(ఈక విడ చృందోరితి విశిష్టంగా బయలు “ఏసు ఆధారంగా (ప్రాలన తెలుగుభాషకు చారి చూస్తే, దేశీయ ద్రావిడ చ్చ బాగా బి వ్యాకరణం వ్రాయడానికి జరిగిన మొట్టమొదటి పడుతుందని వారి ఆశయం. ప్రయత్నమిది. 4 మన _ సాహిత్య _విమర్శునల్‌ పాశ్సాత్య పద్దతులను 4. భాషా చారిత్రక వ్యాసములు: రామకృష్ణయ్య గారు వివిధ అనుసరించ వలసిన ఆవశ్యకతను వ్యక్తం చేయడానికి ప(తికలలో (వ సా క్ష త్రికలల్‌ ప్రచురించిన భాషా శాస్త్ర చారిత్రక వ్యానాల ““క్రాళిదాసుని కళా ప్రతిభలు'”, సారస్వత వ్యాసములు సంకలనమిది. మొదఠఅయిన విమర్శ వ్యాసాలను ప్రకటించారు. = కి 5. సంధి: ఈ (గ్రంథం రామకృష్ణయ్యగారి మౌలిక పరిశోధన రామకృష్ణయ్యగారి అపార కృషి పద్దతికి సుణవుం. దని అరన్‌ తెలగులోని నంధి రామకృష్ణయ్యగారు మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం నుంచి నియమాలను చారిత్రక పద్దతిని అనుసరించి ఇతర సన్నిహిత విరమించిన తర్వాత, తిరుపతిలోని శ వేంకటేశ్వర (ప్రాచ్య భామ లక్షణాలతో సరిపోల్చి, అందులోని విశేషాలను పరిశోధన సంస్థలో రీడరుగా చేరి 1950 నుంచి 1956 సకారణంగా నమన్వయం చేయడానికి ప్రయత్నం చేశారు. వరకు పని చేశారు. ఈయన 1915 నుంచి 1956 వరకు నంధిలో ఉత్తునకు సంధి నిత్యంగా రావడానికి కారణం 41 సంవత్సరాల పాటు చేసిన సేవ అపారమైనది, అది శబ్దానికి అవయవంగా సంబంధించింది కాకపోవడమే. అమూల్యమైనది. వారి సేవ ఈ విధంగా క్రోడీకరించవచ్చు:. ఈ విషయం ఎలా తెలిసింది? తెలుగు పదాలను సోదర

26 సాహితీ నీరాజనం భాషా పదాలతో పోల్చి చూడడం వల్ల, అవన్‌ - అవన్హు-వాడు; సంధి వంటి (గ్రంథం ఇంతవరకు తెలుగులో వెలువడ తోల్‌-తోలు. శబ్దంలో చివరి ఉకారం అవయవం కానప్పుడు లేదు.

• అఆవయవికంగా ప క్తి అర్జానికి భంగం త ల నా రం (ద్రవిడియన్‌ కాగ్నేట్స్‌ (ర్రావిడ భాషా సమాన శబ్దాలు) కనిపిస్తుంది. క్ష్య్వార్ధకేకారం, షష్టీ అకారం, వ్యాకరణార్హ రామకృష్ణయ్యగారు దక్షిణ (ద్రావిడ భాషలలోని పదాలను బోధకాలు గనుక అవి సంధిలో లోపించవు. కాని, లోపించిన ఈ గ్రంంల్‌ ఏర్చి నారు తులనాత్మక వ్యాకరణాద్య ఉదాహరణలూ ఉన్నాయంళే, వాటికి సమన్వయమూ “న్‌ లర (్రాథమిక స మగగి. వ్‌ లద్రావిడ చూపారు. రామకృష్ణయ్యగారు. ఇలా లోప సంధ, ఆగమ “".సవరూపాన్ని పునర్నిర్మాణం చేయడాని! ధ్వనుల్టోను సంధి, ఆదేశ సంధి - వీటిని సకారణంగా అన్వయించి అర్జాల్టోను ఆ భాషా రూపాల్లో కాలక్రమాన కలిగిన చూపారు. పాద-ఇల్లు-పాదరిల్లు అయిందంటే అక్కడీరకారం మార్చులను తెలుసు కోడానికి ఈ పద జాలం అత్యవసరం. (రేఫ) చారిత్ర కావశేషం (15002! 87//2) అన్నారు. కాల్షైల్‌ తన కంపేరిటివ్‌ (ద్రవిడియన్‌ గ్రామర్‌లో ఈ పొదరు పాదయొక్త య్‌ _ ర విషయం చెప్పాడు. ద్రావిడ భాషా సమాన పదజాలాన్ని రి గ్ల పూర్వరూపం._పాదరు- ఇళ్లుపొద జుక్షాని ఒక ్పుసక రూపంలో ప్రకటించడంలో వీరిదే ల్లు. కొంతకాలానికి శబ్దంలోని లేఫ లోపించి పొద | పుస్త! పం: ్ట్‌ న! 0 0 వ్యవహారంలోకి రాగా, పాదరిల్లు ,లోని రేఫ ఆగమంగా ప్రథమ ఫ్రయత్నం. ఇందులో ఆయా పదాల దగ్గర చెప్పిన నిరూపించారు వైయాకరణులు. కొమరు. అలు. కొమరాలు నాట్‌్సలొను, ఉపోద్దాతంలోను అనేక విషయాలు వీరు ప్రతి కాగా, ఎతత్సామ్యం చేత ఈ రేఫ మరికొన్ని విశేషణ ంచాలు. నాక 'ప్రసరించింది- పేదరాలు, బీదరాలు లాగ. అన్నల్స్‌ ఆఫ్‌ ఓరియంటల్‌ రీసెర్చ్‌ మొదలయిన ణాలు క గసడదవాదేశ సరళాదేశ సంధులు ఉదాహర పత్రికలలో ప్రచురితమైన పెక్కు వ్యాసాలు - (ద్రవిడియన్‌ వన నో రెండూ కూడా నిజానికి వర్ష సమీకరణం ఫోనెటిక్స్‌, ద ద్రవిడియన్‌ ఇన్సెనిటివ్‌, ద (ద్రవిడియన్‌ అజ్మధ్యస్థ్రం - వాడు + కొర్టెంవాడు గొట్టె. ఇక్కడ కకారం ప్యాసివ్‌, 'ద్రవిడయన్‌ ఇన్‌'ఫ్లెక్‌షన్‌ - మొదలయినవి వర్గాల వర్‌ అయింది కదా. అచ్చులు నాదాలు. ఈనాద ఆంగ్లంలో ఉన్నాయి. ఈ (గ్రంథాలు, వ్యాసాలు ద్రావిడ మారింది. స చే శ్వాస స్పర్శకకారం నాదాస్పర్శగకారంగా భాషల ధ్వని పదవాళ్య నిర్మాణంలో సామ్యాన్ని చూపడమే ప్రభావం వరి 1 + కలవులు=పూచెన్లలువలు. నాదనకార కాక తెలుగు సంస్కృతజన్యమనే సిద్దాంతాన్ని పరాస్తం పమాన నదిలో ఉన్న శ్వాసకకారం నాదగకారమైంది.. చేస్తాయి. రామకృష్ణ్వ్యుగా కలిగే విలక్షణమైన వ్యాకరణ కార్యాలకు 2 ప్రైష్టా త్య విమర గ్రంథాలు: నాల వలల కారణాలేమిటో సూచించారు. పూవు ఇ నిజానికి ఫూ శై అని వ్యాకరణ కారుడు చెబుతాడు. 1. ఆంధ్ర భారత కనితా విమర్శనము. రామకృష్ణయ్యగారు యొక్క వలీ ముక్క పూర్వరూపం పూ. 6. అవు ఈ [గ్రంథం పీఠికలో ఇలా అన్నారు. ““భారతమే ఈ భాషలో కొలంలో భా ర న్‌ ఆ. పూ+రెమ్మ=పూరెమ్మ. ఒక మొదటి యుద్లంధమగుటచే తద్భాషా వాజ్ఞయ పరిణామము ధాతువులుగా వైర ధాతువులను సహించక ద్వ్యక్షర నకిది ఎంతవరకు తోడ్బడినదో తెలిసికొన వలసిన యావశ్య వ్యవహారంలో ఉన్‌ పూవు అవు ఇత్యాదిగా. అప్పుడు కత కలదు. కావున భారతకథకు తత్తద్దేశకాల పరిస్పితులకు వులోవం చెప్పుకోస్తా రూపాలకు ప్రక్రియ' చెప్పేటప్పుడు. నెట్టి నంబంధము కలదో, ఇది అంధ్ర భాషా పరిణామమున త.ఇళంగొంబ్ప , లసి వచ్చింది. లేన్‌*కొమ్మ = లేంగొమ్మ. కెట్లు తోడ్పడినదో, కవిత్రయము యొక్క, అందు ముఖ్య లే క్రమంగా శే “ఎలి అయింది. ఉదా: ఎల మావి. ముగా కవిబ్రహ్మ యొక్క కవితా నిర్మాణ చాతుర్య మెట్టి ప్రాన్‌ + ఇెంపు(వ్టది న్‌ త అనుబంధ ప్రత్యయం. విశేష గుణములు కలదగుటచే సర్వాతిశాయియై వెలయుచు “ప్రాంగెంపు. ప్రాంత ('ప్రావీన రూపం. న్నదో పరిశీలించి వివరింపగల విమర్శన ఆవశ్యకము.” ఈ సంధి గ్రంజ్ర్య్య్యః లో మాటలకు అనుగుణంగా ఈ ఉత్తమ (గ్రంథం రచించారు. య్యగార్రి వీధంగ్గా చ గమౌదేశ వికారాలను రామకృష్ణ హిందూ పత్రికలో ఈ ఉత్తమ (గ్రంథంపై వెలువడిన సమీక్ష ఇదే విధంగా భాషలోని 'త్రికంగా సమన్వయించి చూపారు. +““కవిత్వతత్త్వ విచారముతో సాహిత్య విమర్శలో విషూత్మక (క్రియా విభక్తీ కొన్ని ఇతరాంశాలను (నామ విభక్తి మైన మార్పులు తెచ్చిన కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారే ఆంధ్ర చర్చించారు దుకు) కూడ. వారు కొన్ని వ్యాసాలలో మహాభారతంపై విమర్శనాత్మకమైన పరిశీలనను వెలువరిస్తా రని'తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచం ప్రతీశ్షించింది. కాని, కోరాడ

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వంశం - జీవితం - రచనలు 27 రామకృష్ణయ్యగారి రచన అలాటి అవసరాన్ని తీర్చింది.” తిక్కనార్యుని కళా ప్రతిభలు - అనే నాల్లవ ప్రకరణంలో అని ముక్తకంఠంతో ప్రశంసించింది. ఈ (గ్రంథం మహారంజ మూల కథపై తిక్కన వేసిన ఆంధ్రతాముద్ర, తిక్కనార్యుని కమై పాఠకుల హృదయాలపైన, అనంతర కాలంలో వచ్చిన వర్లనలు, ప్రకృతి వర్షనలు, తిక్కన మనోవృత్తి వివరణ శక్తి, భారత విమర్శలపైన చెరగని ముద్ర వేసింది. నాటకకళాచాతుర్యం, తిక్కన శృంగార వర్షనలు, పాత్ర పోషణ రీతులు, రనపోషణ రీతులు, నాటక రీతులు, తిక్కనార్యుని 500 పుటల ఈ (గ్రంథంలో (1) ఆం వాజ మమ. లై మవిభేర్‌వ ( (న భాషా తులు, పూర్వోత్తర సందర్భ్బాలకు జక్కని పొందిక సంచుట, ఉపమాలంకార ప్రయోగము, సందర్భానుసార వాజ్మ్యయము, (3) భారతాంధ్రీకరణము - తిక్కన (4) ముగ భావమును నురింప జేయుపద రటన షా తిక్కనార్యుని కళాప్రతిభలు అనే నాలుగు భాగాలున్నాయి. గ భా రంప లం +, ఆంధ్ర భా విపులంగా జరిగిన చర్చలో ముందు ఎవరూ పరిశీలించనిి బ్‌ )య. ప్రయోగనైపుణ్యము, అర్హము మారిన ధాతువులు, నూతనమైన విషయాలను ఎన్నిటినో శ్రీ) రామ కృష్ణయ్య పదజాలము, వారకవిశేషములు అనే ఉప శీర్షికలలో తిక్కనా గారు. వెలుగులోకి తెచ్చారు. వాటిని సంగ్రహంగా ఇలా కుని రచనారామణీయ ప్రవాహాన్ని రామకృష్ణయ్యగారు పేర్కొనవచ్చు. మరవలు పారించారు. భారతాంధ్రీకరణంలో తిక్కనార్యుడు అనుసరించిన తీరును అతని రచనా శక్తిని నమీక్షిస్తూ మొదటి భాగం: నన్నయాదుల కంశె శ్రీనాథ సుకవి రామకృష్ణయ్యగారు న్రాసిన ఉపసంహార వాక్యాలను ఇక్కడ కరము ఎంతో ముందంజ వేసిన తిక్కన *“దేశీయపు ఉదాహరించడం విధిగా భావిస్తున్నాను: పలుకుబడిని ఆ మాత్రమైనను చిరస్తాయిగా నిలుపవలెననెడి తలంపుతో” రచన ర్‌ం తిక్కన భారతంలో కి త్‌ సలక్షణంబై శప్తీమంతంటై, జాతీయ కనిపించే ప్రాచీనాంధ్ర భాషా ప్రయోగ చమత్కృతులు మరాక_ యకిటిదోయ బహెళంబగు నాంర్రభాష్‌ . లవకవతా ఆంధ్రభాషకు మహోపకారకుడయ్యాడు. తిక్కన శిల్పం “లగు భావ్యుం ఏపద్వై క్స్‌ క హెతనిష్టం గొప్పగా కథాకథన గౌరవ వేగాల మాటున దాగి ఉంటుంది. బొని రచించిన లేఖ్యంబగు నీ యామ్నాయమునందలి యర్ధమును బ్రబంధ మండలిగా రచించి యాంధ్రావళికి నన్నయ అవతారికలో ఎక్కడచూచినా, కర్మపరమైన మోదముం గూర్చనెంచిన తిక్కనార్యుడు 'హృదయాహ్లుది వైదికమతమే దర్శన మిస్తుంది. నన్నయ తాను రచించిన చతుర్హ మూర్షిత కథొపేతంబు నానారసాభ్యుదయోల్లాసి భాగాలన్నిటినీ ఈ దృష్టితోనే రచించినట్లు తోస్తుంది. యగు నీ విరాట పర్వమును రచించు సందర్భమున, అందుకు ఉదాహరణ భారతంలోని మంగళాచరణ శ్లోకం. సంస్కృతమూలము నందలి యర్హమును కావ్యకళా దృష్టితో పంపకవి విక్రమార్జున విజయంలో అరికేసరి రాజును పొగడి జూచి యందలి విషయముల యౌచిత్యానౌచిత్యములను, నట్టు, రాజును నాయకునితో ఐక్యం చేసి రచించినట్టు, గుణదోషములను పరిశీలించి మూలమునందలి, యే విష నన్నయ రాజు రాజ నరేంద్రుని భరతవంశీయుడుగా యము నెచ్చట నుపయోగించు కొననగునో దాని నచ్చో స్తుతించాడు. ఈ విషయంలో కవులిద్దరికీ పోలికలున్నాయి. నుపయోగించుకొనుచు; సందర్భానుకూలముగ రసమును కాని, పంప॥ నన్నయ కావ్యాలకు భేదం చాలా ఉంది. బోషించుచు, పాత్రల శీలమును వ్యక్తీకరించుచు, సంభాషణ నన్నయకు వైదిక ధార్మిక విషయ వర్షన సందర్భంలో లను బెందుచు, కథాంశములను దారుమారు చేయుచు, కావ్య ఉత్సాహం. పెరుగుతున్నట్టు తోస్తుంది. ఈ సంగతిని కళా సొందర్యమునకు దోడ్చడని సందర్భములను విడనా ఇంతకు ముందు ఎవరూ గుర్తించలేదు. డుచు, నద్దాని బోషించుట కనువగు వర్షనలను - అనగా ప్రకృతి వర్షనలను, శీలపోషక వర్షనలను, భావచ్చాయానూచక నన్నయ తర్వాత నన్నయ అంతటి వాడుగా ప్రసిద్ది వర్షనలను, మనోవృత్తి ప్రకాశక - ్రస్పోరక వర్షనలను, పొందిన అధర్వణుడు విరాటోద్యోగ భీష్మపర్వాలను రచిం స్వీయ దేశీయాచార వర్షనలను సందర్భాను కూలముగ చాడు. ఇతడు జైన మతావలంబి. కనుక తతృంప్రదాయాను స్వయముగ రచించి చేర్చుచు, దనభాషాంచరీకృత (గ్రంథము సారంగా రచించాడు. భారత కథే అయినప్పటికి ఆ రచన నత్యంతరసొద్చోధకంబైై కావ్యకళ కాదర్శ భూతంబై స్వతం రూపు మౌసింది. (ఇది రామకృష్ణయ్యగారు. చెప్పిన మరొక త్రంబగు నుత్తమ ధ్వని కావ్యముగ నొనర్చి ధన్యుడైనాడు. కొత్త సంగతి) అందువల్లే తిక్కన భారతానికి వచ్చిన ప్రచారం ఆం(ధ్రావళి కత్యంత మోదముం గూర్చినాడు. భక్తకోటికి అధర్వణుని భారతానికి రాలేదు. అది మరుగు పడింది. వరణీయుడైనాడు. తాననుభవించిన కవిత్వతత్త్వనిరతి

సాహితీ నీరాజనం 28 నాలాల శయానుభావానందమును తన దేశీయులకు కూడ దని కొలిపి వం ర నున 138 (2066 + 0౯921 నాడు. ఇక ఉద్యోగాదులగు తక్కిన పదునాల్నింటిలో గూడ 511 2౧6 118౧౧౭6 10/8 10౯ ౪౭610 ౪2610౧ 206 నాంధ్రావళి యా మహనీయుని భావశిల్ప్బ మహత్త్యము నారసి ₹12029 గీర౪/212 78 90060040౮1 9౫ గ60151/9 యత్యంతామైోద భరితులై కావ్య రసాంబుధినద్వైతానం (ల ఆలం 00గ౧౭గ౩౦౧ 01 1142049 తాంబుధి నోలలాడుదురు గాక! అంగం ఆస 6 0గ౮1౧౫| 508661 01 10252 న్‌ ల 0586౧ న యా మ న ను న గగ ను ఫో నం పండిత విమర్శకుల మన్ననల ష్య ; | ౧౦. 11976 15 గ౫౮౪౦౧ 10౧06 రామకృష్ణయ్యగారు సంస్కరించి ప్రచురించిన విష్ణుమాయా స్‌ లహాంగాయ గగ య లం పండితుల ఆదరం పొందాయి. 1%) [| 00౧ నాటకం మున్నగు (గ్రంథాలు పం 6౫904186 116 ౪1/912020/8%64 29 & గొంర6! 9/06 ఆ విమర్శలను, అభిప్రాయాలను కొ న్నిటిని ఇక్కడ 0 ౧౫౦౭౧6౧4 ఇగ౧6 13 9921 ఇగిర 00౧౪1౧౮౪66 పొందుపరుస్తున్నాను. 1౧%406౧౦8 0౧ 90090090౧1 *గంణ ౪00 సమీక్షలు, అభిప్రాయాలు 6గ౧౦౮99%0౧200/ 00గ౦466 ౧౭౧ ౧01౧6 0 00200/ జర 18001001 10/7, 2400000 1౧6 ౦0౮16 00౮: 18 ౮౮౪5 1930 ౧౦190641 ౧1౧ 1౧ 6 ౪26% గా౬/౦౧ ౧౫ ౧న ౪6/56 761006 - ౧.459, గ౦62/- 8/ గం/262 గగ ౪0100 0౧2098 411 116 ౪౬౧0 2౧6 1౧615 గిం, 124 58౧07 [66408 ౧ 79౮04 0 0/30/ 1 070196 110ఈజ166 (0% 129 0౧9౧౬ గ౭2౧0౧ (౧94446 1/20/25 ట౧౫౭౧న. 906. 7016 రగ౧౮౧౧౩౯౫|0౧ 01 116 ఇగ|546 గ0లోంంం 1) 16 గంగ 6206002 422 2 06 1621198 01 [0002049 956 అ రాణి గగడగి2 (1 0409 ౫8 రం? 1౧51001 &౯|1 రగ॥1021 2040౧982 1 19 260005

• 8౧64 1678 18 ౧౦ 606401 జ ౧0 ౪0616 [జ ౧2% 10౧0 91106 069౧ అధ9ర964 141460.౧.. 60/91 ౧౦౧6 ౧౧౮౦౧ 0619" 18 ఆ౧|౦౮6గ౧655 6 సింగ! ౪0416 14 ౧19 0౧౦౧|$6 0 911౧0 16 1002045 ౧6౪౦౮6 0 6౪41౧8 & 00గొండగ90గ౧ 61606 0౪9110 ఇ గం14 0|10| 6/210400౧ 0 1౧ 50/6 2౧౮ 201166 104౭౧౦౩ 16 0604699౧ ౧|| స120200జజ 1౧ 90౧6౯2] 2౧6 119 79100౪ ౪9510౧ 2౧6 ౧15 0/941 ని/9606095850/ 120౧౪2. ౧06 26 ౪౧100 ౧9 0౧0 + గాష/ ౮ ౧19 ౦౦౪౧1౧/౧౧6౧, ౧౦1 000290౧5 110108 అగ 1౧ ౪12208౧/2౧౧0, 0919/65 10 06 ౬ 0గ01౧4| 019210౧ 1౧ ౧౭౫౦౦౮౧ 1 0౧% 100204 ౧86 16 గొ|౧౦, 10 ౪౧౮6గ26 ౫/౭ [౦౧9 *16 00006 0౧ 111౧400212 11 ఈ ౧4౭! 6980గ0410౧, 061 ౧6 1$ *జ4జ/5 598 16 1014 ఈ రజ. 1168041016 ౪8 ౧2౧౧౦1 ౧7900060166 + 19 ౧౦19౧4౧1 62౧4 ౮౦00౧101 09100 రజంగ! 10 116 ౪0౬౧౩౪ గంగ, 95066210 1౧ ౧౮౧౫౬౧ 21/6 2౧061 ఏ0గఇ/5 ౧౬6 0౧1/ 26 0౫ 16 2121౧౧8౧1౩ 414 గ భన ౫ ఈ 2౧6 ౧1951/8 9౦౮౧4 2041౧6 ౧1౦౧ ౧6 అ. 1జర00 0 16 ౪801 ౧3100 201009 ౧౫౧6 16 1౧1౧౦౮9 06095 ఈ 18 ౬010. న జీ (టు. 0 116 91406 ౧౦౪ (సంసం. 0౧119 00౧౯౧ 15 242/5 11501౧166 | 9 99, 116 10981 090285 2౧౦౮ +6

14. నింజయగగిబ& ౧౪1౧ 6989 ౪18 0౧౮ ౧00౧౫౫౧9 2౧6 62౧ ౧016 ౦౦౧౧౮౪౧|౦౧ *గం మలింగుం 0 19 ఇంగ 0 18 నం9[ 2009 ౪౧౯౦6 0౫ [0౧౭౧ 1861 పండ 2006096. 19 ౧౭౩ 60౧6 ౪611 ౧ తీగ 10గ 1886 ౧౧2౦” 00౧౩160612%0౧9, 1678 (09 "ఈగం400 ౧1 90[919 0 0౧010౯10 10606 8 1౧ 16 500% గొ౬౫/ ౧2532366 01 2060101౧0 109 *0గ6 0 2 0౦౪1 0 119 6గాగింగిం8 &౧( 110/9% 10 6 869/5 01 1104404 ౪/6 10౧6106955 01 710204 ౧౧౮౦౧ 0% 06 ర41064 ఇ40650/ జగ గం 51161659 10౧ 116 ౧8౧ ర 10045500 00600౧ ౪౧916 9006 ౧౧౦౪౦౬౧ రో 18 01%66 20007 2౧6 ౧0౧9 ౧6 *ఇం౦616 1146 ౨ 67/50 & ౧౦౪13 ఇ001ఈగాల ద్ర అంగి 4100. (నిత రంగా ఆ2% 6 10 99 ౧ 9న 2006 &౧6 00౧16. 4 అం 19 300014 9/64 ౪౦౫ *౧౦[ 0610౧09 10 116 2065. అంత 09090 64060 తిగిడే 1100996400 వ!

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వంశం - జీవితం - రచనలు 29 ననన 00 ఎంటణతష్టి 01 కి ఆ 1510గేయ! 0౧1౧1009 01 60౧+9గాం౦౧గం; 65998 9 | ౦1౪౮౧౫౦ ౪| - ౦4009? 1931 - నగ 2). . కణ 7010008882 షఉీట్యాగి గిం రిజలుకు జగ, 115 9 "050611 0 19 204059 అంగ జ ఈఈ ఖ (7. ౧626 25195 791౧1౧0 501001, సషర0గ25 ల౧౧/౭౦౧గ౧/ ౧6౬౮8౭౯ 1౧ 76100906 1౧ 1928. నిఖ0గ0౧రగి 641964 24-1-1932 1 5 & ం౦౦06 2160001 ఇ 2 ౦0గగం2! 2౧౮ ౧న10గ02] 540 ఈ₹6 761004 ౬2000206 2౧౮ గంజి ! సంగ 0/06 ౪6౧ గ౪య 10 ౧౪4౧౦0 ౧1 ౧16 23 106౧6 1౧ గ౧౦0౧1 6౧4౧0200. 06 040 [౧౬9 8 ౧0౧౦3౫00 6౫0119౧1 0గ౮౦5౧) ౧4 16 గ00౧2 00గ౧౧౧౫౭6 116 791000 04 నిజా౭ంా అని 9 సోజ08 80202187 ౪౧19౧ 0౫ ౪౦౮౪ ౮౧66౯ 16 1846 920961 0గం1౧2| *గ 2 84 10 జం65 + శీిగిరగ[8 80410212 గజ 0జండ౧80064. |! ౪26 ౧02 *౦గ0 0 1004045 ౧౦640 06206656, 2౧6 [౧౮400 ౧19866 10 0౦ 1౧060౧ 16 ర00%1 2౧6 ౧౭5 01/8౧ ౮౩ 598౪7621 అగూ2ంట "0౧1 419 82౧6. 1౧6 860% అ4౦66౧6 ఆ||౦౩గా 2 ౪౦౪ ౧జంర9 0౧ , 6 06051 ౧౦గంగ 01 19 7691000 9[౧39023గ. గ! 69 0౮690 1౧ 99 1% ౭ ౧0 2005 గ౧00 16 ౪11212 గిజా. ౪04? ంగింనగా, | 8 88౪/8/281 52963 1౧ 1౧9 ౦1000౧ 0 761006 106 5 6 1510 అ నగర *౧00 | ౧౪/4 ౧86 3001 2౧6 12006299 * 9 ౧61౧ 0 0921౧ (16 ౧162506 0 ౧6౧౩|౧౦ ర౮గ౧౦ (809౧1 ౪68%. 014 761406 1౧00గ010౧8 01 16 ౬259౧) 80492 61006 $00015 2౧6 నించి ౧2/6 ౧86 01210454 2060 ౬251800 020025. ౧6 160 [161 99/ 20001 ₹6 (౧9|| 2౧6 6603 0 04౯ 6690[088 శ6 5046 204 001005110౧ 0 0౪656 ౧౩౪౦౧౩1 ౧౦6గ౫ ౧౩౧౦౦ 16 గం 50421201. 1౧ 19 880006 న&గ [6 66961095 సగ8 90జ820 ౪౧49౧ ౫ 06౯ మ 16 (1191006 [౧15100/ 0 119 091420 *6 506% 8(1| ౧/6 ౧౦ [౧691240౧ 1౧ 9/౧0 9811 106846 1౧౦18 6౮౧౮6 6 శగ6[125, 19 గ౫|18/23 206 019 0౪8 0౧14194 10 6 ర (1 9 0951 ౪91 01101025 206 ౧౭౫19: 116 (82505 1121 1086 1౪41120198 0౧ 119 8401661. 7006 [౧2౪/6 ౧౧66 ౪౦౮? 10 9 ౬641100 0 761004 80888. 9 2౮0 ంగ1ంనగా గాంరంగా 1౧ 16 0091 2006012౧09 01 శ ౦165 5676291 గ4552065 170గ 0010 19 1౧6 160౧ *ఖంల 0111100 ౪౦౪౮౧91 0% ఇంగ ఓం కః 0/91౧24| 206 116 31004 0205212600 8-10౧0096 ౪2610౧8 01 06౯ 2౧౦19౧1 ఓ169720౧/ 10 8[0౪4/ 16 6గ9/6౧06 1౧ 3౮490)901-గ౫౭16 80/18, గయ, ౧2౧౧౦, ఛం గగం10గ౧౦1౧5. ౪064 ౧2౪6 910. 7౧9 24801 09 60850068 116 ౧630గ౧ఈ/6 0706001 1౧10 ౫౦౮? 000% 2౧ ౮౧౧౪౮౮1౦66 ౧౧1౧4 3511 6 12౧౧౫. గ 01 29౧/901240౧ 0 116 ఇం? 2౧6 ఇ 6 6 206 10060 ౫ గం, ౧6 ౧660110693 92016 గం 2/8 10 116 (61016౧0165 4౮6096 ర (19 (1 నో ౧ 100204 50గ%/2)/5 (9 న వా. (గాటం 687/8 స | *గం 701004 12౧320౧5 206 0650" (00000 మి 12910066 116 116 206 11920479 0 19 ౧60/2 56/612| ౧౭952963 [0 టీ ఇం 210౯ 000౧0) 13 6౧11/90/ 8079620168 10 ౧౧9. గిగి 0౪9౧110 06 [026 ర బో య క 2 55160020 ॥11-౧2౧964 ంగ|౦ 01 ౪౦6౯ ౪౦1 ౧౫/ ర 041 ₹10[1/ 66501063, 11 & [01/8 10 006009 2 1124 [౧016 0 & +24/ 6/9, 0౧ & 015060200౫ 2౯౬౧౦6౧౧6౧ 0 10625 ౪ గం 9101 206 ౧0౯9 02 6190190200)/ 10979 0618601 1-౧౭౯౦6| 6గఇ0ం ఈంం &౧6 25 10! 006 0౧1015% 42025 ఈ౪6౧/ ౧94! 300018 1౧ శిగరగ౧ 50/6, 1 8 1౧1౧౧12019. ౦జి& 3000616, | 11౧6 0% 94191 10 ౦౪ 10% | జజ 18 201 0% 18 304 గంగంగ౭౧౦8 0౧ 8౮00 2 1406 90210. 706 6 ౧64గ౧|/ 00౧9! గ00664 2౧6 0105 2024 2౧6 6౧0౧౮8186౧) ఈ *౧10౧ 06 ౧౫౧6 6౫096౧0౪04 ౧6 ౧85 00 ఇ ౧0062195 05 బ1/1606౧00/ ఇ0ని[080%066 6 9౪40)601 గొడగ6 గ౧౭ 1190/ 0౧౪019 500౪4164 810 [౦౧౭ 181 ౫0౪ ౪/1 ౧౦ 01/9 ౮౧ 19 940)906 16 1౧63 9౪99695496 ల ౧1౯ గక. 216 15 1/51 266౧౫01 061 ౪|| 00౧1౧౮6 ॥ 1౧

సాహితీ నీరాజనం 30 నం బన తయ య యా 90౧09 [౧0౯6 ౪010౧065 ౮౧|| త లు ఘు రో తో యాం రల శి (ి కాత ళల త్‌ రుర్యంం టం 9 10164100 ౧60౫1112గగ6 0౧ 6 ౧౦౪1. ౪/9 ౧0౧౭ జ(8 ప! | [౭౧5/౭ 50090768 01 0గ౦న5౧0. ౪11 00౧1౧౮6 ౧16 ౪10193 1౧ 15 6180410౧ 8౧6 ల౦గాం/9 9గ౧గ౦౧ 791006 1197208 0౫ ౧1$ *౪గగ౧౮9. 1 రణ 10196 ౧1౧4౬౦౩ (2౧౧98 206 *9గాజ01308ర2). 2. ౮6౧౦0౬ 2౧/౭౧. 3౫౮6014 ర౭౧౦౧2620౧. 45206 గ౭౧౦౧౩|4గ౧౧. జర 5716 1 696 గ4”౫/2౧౧9. (2110706 ౬ శ ॥ 1100 9-6. 9302017] ౧40 ని౭౧018 ఆగు, 144.. ౧౧.౦. || 104 00001619 (1959 11౧05 ౫౦౪ 41 09 ౮1/00 1౪ ౯7.1 (4165) ౧౦8607 0దూం॥30 జం 6౧౪16 &| 1౧91001 10 6/60౧/ శీగ౧౮గ?1 10 ౧6656 00గ01/206 యు 2 00 606. 20౧01 [000089 611 +జంం ౧119, 16 0౧941951 ౪121200 జ40. శీగిర??2 రింగ. | ౧౫/6 946 1 064 11615 19 0గ|౦2! 11! ౬5535 0౧ 50244 9 11౧.౬. గం[361 గిజజనగం౧202 జు 14, 0 6 0౧౪౭౧౪! య 14, ౧౧.౦. [౭92/0 1౧94116 0 8 ౮౧౫/౪/౧గ/ ౦0+ 1801809. 36076 11 టీము నలరు, [1 ఈగ 0౧ 7101202 10% 0488 ౧౦౩ 106/ 1౧ 1౧659 ద5%ం 1 1౧9౧166 0 & గ౧౦౧౦16 9 200౪6 000% 1 & ఈ0౧౦1జ0/ 9116%0/ 016 20౧6 194/ 0/01౧జ ౦00౧౦౪౧1౦౧ ఇ౧6 90 12౯ ౬5 161000 జగ జాం 18 19 ₹5 అగంగ౧51/6 | ల 15 6౧౮9 ౪౬16. ౪౧౭1 టు ఈ40065(86 2001901200 ౮ 11 9/92 *౪౦గ. 80౧6 ఖు ? 2100 ౧ గికాష05 ఇ 'న002౧002 - జోంం8 ౧ 119 ౧/6, 1819 ౧29 ౧౦1 ఇ06జం. $42002” ౧25 099౧ 2౧౧% ఇగి6 1094)/ 8605121066 వ 127 2౧ కర 1౧ 2 000% 100౫ ౨౧౪6 ౦౧ 90 ఈ 010౮6. టమ న గి జటం? 5 10 06 _శీిజో (0గ జ! ంగోంజ 00౧౪౦౪9163 0౧ 81606 19 అలం ఆల కలి నన [10110200౧0 | 2౧౫ ౪6 11696 161004 11920 లోకం జః గ [016 01 25౧818 01 ౧19 ఇంగ ౪111 1281 10 211 1౧౧6

• 000% 69౫8 న! ఖై తో లం 0 10 ౧19 961 2౧౮ 9౧%19 ౧1౧ 10 + 9141141066 రంంం అత ఈం టర సజ. 211065 60% 610006 20200222 +ఇగంటక 90 160119 1౧౦౦ ౪ దం ను ల గల పదక దేశ భాష సాహిత్యములు - దేశి; ఈ గ్రంథం 9%650అయా( అట స? ఆర్యేతర భాష్మాభావనలు ఆర్య సంస్యృతిలో 09 690016 యో రం రు గిర 100. అంతర్వాహినులుగ్గా విడదీయరానంతగా చేరిపోయినవని జరరలు అగు ది గ పొం. నిరూపిస్తుంది చల 'ప్రావీన. సాహిత్యంలోని యల్‌ 6 10006 నో లం ఛందస్సాహితీరీశ్చ్య విశేషలక్షణాలను బట్టి ప్రాచీన దక్షిణ 00గ౧౬గ5౦గ౧ 061/99% ళం ౧01౧8 6 + ర్త దేశీయసమైన దేశిక సంబంధించిన వివిధ విషయాలను ఈ న గం సని ?01 ఈ ౧౧3/2 ఇర రం తలసృర్మిగా పరిశోధిన్తుంది. ఈ (గ్రంథంలో ఆరు $001౪1 ౧/2 ౧64 16 జర జర 61010046 దక్షిణడే న్నయిః (1) భాషిసారస్వతములు- దేశి (2) 6409169006 న్‌ ను * 2 ౧061 న్‌ అదశభాషల విశ్వ లశ్చణముల్ను (3) దక్షిణ దేశభాష రుం ఇయం నే భలమైన. గాలుల ఇం. సారస్వత లక్షణములు, (4) ఆంధ్రము-తెలుగు, (5) 0 ౫ 0 116 1 0జ4 31426 ఛందసాహితీరీత్రుల్చు (ఈ) దేశిరచన, " లం 206 8 ౪60/1 98000 0 "ఈ664 లు. 00 106 10064 యం? 00౧0005 06 ఛ మైద్‌టి (కరణంలో - భాషా విషయంలోను, రథన్సాహితీ. ర్రీత్చల విషయంలోను దక్షిణ భాషలకు

కోరాడ రామకృష్ణ్యయ్యగారి వంశం - జీవితం - రచనలు 31 తతత. తతత నళిని వయాయలి సహజం, సమానం అయిన సంప్రదాయ పద్దతే 'దేశి అని కాలంలో కలిగే వివిధ రూపాలయిన విష్ణూలు జాతీయ నిర్వచించారు. రెండవ ప్రకరణంలో - ద్రవిడ ధాతు లక్షణం, జీవనాన్ని ఎలా మార్చుతాయో, అదే విధంగా భాషా వర్ష సమామ్నాయం, ధ్వని లక్షణాలు, హ్రన్వ ఎకార ఒకార, వాజ్మయాలను గూడ మారృగలిగి ఉంటాయని మొదటి మూర్షన్యాక్షరాలు, శకటరేఫ ళకారాలు, అనుస్వారానికి వ్యాసంలో సహేతుకంగా చారిత్రకంగా తెలిపారు. రెండవ అనునాసికం బ్రాయడం, సంధి, లింగ వివక్ష విభక్తి వ్యాసంలో విమర్శనం పెక్కు రీతులుగా ఉన్నదని, చారిత్రక న్వరూపం, విశేషణాలు, ఉత్తమ పురుష సర్వనామ బహు విమర్శ, కవిజీవితానికి, కృతికి గల పరస్పర సంబంధంతో వచన రూపం, సంబంధార్డక నర్వనామాలకు వాడుకలేక విమర్శించడం, తత్త్వ విమర్శ అనేవి ప్రధానమని, విమర్శనం పోవడం, క్రియా రూపాలు. వ్యతిరేకార్హక (క్రియా రూప అలంకార శాస్రాంతర్భాగం కాదని, విమర్శ దోషారోపణం ప్రక్రియ, సముచ్చయార్జానికి మారు క్రియా జన్య రూపాలు కాదని, అంత మాత్రాన దోషాలను మరుగు చేయరాదని, వాడడం, నామ క్రియలు, వాక్యనిర్మాణం, శబ్దజాలం రచయిత ఎడల సానుభూతితో (ప్రవర్తించాలని సూచించారు. చర్చించారు. వాటిలో _ ద్రావిడభాషలకున్న _ సామ్యం మూడవ వ్యాసంలో, నన్నయ తనకు పూర్వం అన్తవ్యస్తంగా చూపారు. మూడవ ప్రకరణంలో దక్షిణ దేశ భాషా ఉన్న, సంస్కృత పదాలను యథాతథంగా ప్రయోగించే సారస్వతాల _ విశిష్టలష్షణాలు చర్చించారు. సంస్కృత పండితుల పద్దతిని, కేవలం గేయ ప్రధానమైన దేశ్య పద్దతిని ('ప్రాకృతాల సంబంధంతో దక్షిణ భాషలలో కలిగిన మార్చు, సంస్కరించి మేళవింి, పండితుల ఆదరం పొందడానికి మార్గ పద్దతి అనుసరణ వల్లి దేశికి కలిగిన మార్చు వీలుగా శిష్టభాషలో భారతరచనకు పూనుకున్నాడని వివరించారు. నాల్లవ ప్రకరణంలో - ఆంధ్రము-తెలుగు తెలిపారు. నాలుగవ వ్యానంలో అంధ్ర వాజ్మయాన్ని (1) సహజ సంబంధం లేని పదాలయినా క్రమంగా పర్యాయా అజ్ఞాత యుగం - లేక ప్రాబన్నయ యుగం క్రీస్తు శకం అయ్యాయని, త్రిలింగ శబ్దం. తెలుగు అనే దేశిపదానికి 1-1000 వరకు, (౧ భాషాంతరీకరణ యుగం - లేదా సంస్కృతీకరణమేనని వివరించారు. ఐదవ ప్రకరణంలో - కవిత్రయ యుగం “| వక. న్‌, ప్రబంధ దేశిచ్చందాలయిన మాత్రాచృందన్సును విపులంగా చర్చించి, యుగం - (ష్టోకం జ (4! /, ౯ దేశ వాజ్మయ నన్నయ కన్నడ కవుల వలె కొన్ని దేశిచృందన్సులను యుగం - క్రిస్తు ౧ -1800, (6) ఆధునిక యుగం స్వీకరించినా సంస్కృత చృందస్సును స్వీకరించి, అక్షర - 1800-1900 - అని ఆరు యుగాలుగా విభజించి పరిశీలిస్తే రమ్యత పాటించి సంస్కృత తత్సమభాషను వాడి వివిధ పాఠకులకు వాజ్బ్యయ తత్త్వం చరమవుతుందన్నారు. చివరి రూపాలలో ఉన్న దేశ్యశబ్దాలలో శిష్ణుల వ్యవహారంలో ఉన్న వ్యాసంలో, ఎ(ర్రాప్రెగ్గడ భారతారణ్య పర్వశేషాన్ని శిథిల పదాలతో, చంపూకావ్యపద్దతిలో, భాషను నియమించి భారత భాగపూరణంగా కాక వే సతంట్ర రచనగానే, నన్నయ రచించి రచన చేశాడని వివరించారు. చివరిదయిన ఆరవ ప్రకరణంలో నట్లు పూరించాడని సోపపత్తికంగా నిరూపించారు. దేశిరచనలను గురించి చర్చించిన పిదప తెలుగు లాక్షణికులు 4, తెలుగు లిటరేచర్‌ బౌట్‌ సైడ్‌ ది తెలుగు కంట్రీ (తెలుగు దేశి రచనలలో కొన్నిటిని మాత్రమే (గ్రహించి తక్కినవా న చేళనికి వెలుపలి తెలుగు సాహిత్యం): దక్షిణాంధ్ర వాయ వదలి వేసినా వాటిలో అనేకం చిరకాలంనుంచీ సామాన్య యుగంలో దేశి సాహిత్య పునరుద్దరణ, అధునిక తెలుగు జన వ్యవహారంలో ఉన్నా యని తెలిపి వీనికి నర సాహిత్య శాఖలుగా పరిణమించిన కొన్ని సాహిత్య శాఖల లక్షణ సమన్వయము, లక్ష్య సంపాదనము, భిన్నన్ధా ము అభివృద్ది, తెలుగు దేశానికి వెలిగా ఉన్న రాజ్యాలను పాలించిన దేశి రచనలకు గల పరస్పర నంబంధా కు తెలుగు రాజుల చలవే. తరువోజ వంటి దేశీ వృత్తాలు భిన్నములగునీ ఛందోరీతుల మూల తత్త్వ పరి! 1లనము, ఎంత నులభంగా రాగ యోగ్యాలవుతాయో లేక బా ఆయా దేశభాగములం. దింకను నిలిచిన రుగాలని మొదట రాగ తాళశలయలతో ఉన్న దేశి వృత్తాలే తర్వాత సంగ్రహణము, వాని ముద్రణము జ వృత్తాలుగా ఏర్పడినాయా అనే విషయాలు ఈ (గ్రంథంలో ఆకాంక్షించారు. నిరూపితాలు. ఇందులో ముసలమ్మలు పాడే పాటలలోను, శములు: నిలో జాతీయ జీవనము: బర్బగ్గాళ్లు వీథులలో పాడే పాటలలోను, గ్రామ సీమలలో 3. సారస్వత వనములు (ల (3) నన్నయకు క్షి స్త పాటలలో పాడే పాటలలోను తెలుగులోని పాత ఫాద్మయము, (2) ౨ న (4) అం(ధ్రవాజ్మయ దేశీ చృందస్సు ఇంకా సురక్షితమై ఉందని మనం విశ్వసించ పూర్వమాంధ్ర _వాజ్మయస్టి రతారధ్రీ కరణము: స్వ = అనిఈ (గ్రంథం మనకు హామీ యిస్తుంది' చరిత్రము: యుగ విభజనము (5) లలో ఒక్కొక్క ఎ ఎర్రా(పెగ్గడ- అనే ఐదు వ్యాసాలున్నాయి. దేశం

32 సాహితీ నీరాజనం 5. కాళిదాసుని కళా (్రతిభలు: ఈ ఫ్లుస్తకం కాళిదాసుని కంగా ఉన్నాయి. ఇవి తులనాత్మక పరిశిలన జరిపే వ్యక్తిత్వాన్ని, నాటక కళా నైపుణ్యాన్ని విశ్లేసిస్తుంది. రామ విద్వాంసులకు చాల ప్రయోజన కరమైనట్టివి. కృష్ణయ్యగారి తాలి రచనలలో ఒకటయిన ఈ పుస్తకం వివిధ పత్రికలలో చెదురుగా ఉన్న వ్యాసాలు ఎన్నో సాహిత్య విమర్శలో అధునిక పద్దతులను అనుసరించాలని పుస్తక రూపం పొందవలసినవి ఉన్నాయె. అలాగే ఇప్పుడు క్కి చెబుతుంది. లభించని వారి పుస్తకాలు కూడ పునర్ముద్రణ పొందవలసి రామకృష్ణ్టయ్యగారు మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ ్రాచ్యపరి ఉంది. చలన స్లకోను తిరుపతి వేంకటేశ్వర ప్రార్యపరిశా తిరుపతిలో 1940 మార్చిలో జరిగిన ఆల్‌ ఇండియా వివుల కలత న గా ఈలాంను పరిష్కరించి ఓరియంటల్‌ కాన్సరెన్సులో తెలుగు విభాగానికి రామకృష్ణ ల ఎరికల ప్రచురించారు. నవనాథ చరిత్ర, పరతత్త్వ య్యగారు. అధ్యక్షత వహించారు. తమ 37 పుటల దయు నం సరిష్కృత గ్రంథాలు. వఇదాభు). జరుగుతున్న పరిశోధనను విహంగమ దృష్టితో పరికించి, కృష్ణా తీరంలోని శశ్రీ;ణాక్టుళ క్షేత్ర మాహాత్మ్యాన్ని కర్తవ్యాన్ని సూచించారు. ఇదొక అమూల్వ మైన విశేషంగా కీర్తస్తుంది. అంతేకాక పౌరాణిక విషయాలను 50 కప ం ్ట ప్రాచీనాంధ్ర రాజుల (సాతవాహనుల) చరిత్రను కూడ భో వన్యానం. గెలపుతుంది. కుమార సంభవం విచిత్ర మైన సాహిత్య నిండు గోదావరి జీవితం ని విశేషాలు విరజిమ్మే అపూర్వ రుతు రామకృష్ణయ్యగారు. నిరాడంబరులు. మితభాషులు. అత్యంతామూ, కృష్ణయ్య గారు విచక్షణ పర అజాత శత్రువులు, వారి జీవితం నిండు గోదావరి వలె జాతీయాం రై ఎరికను, విచిత్ర పదాల, క్‌ ద గంభీరంగా, ఏక ధాటిగా సాగింది. ధోవతి, కోటు, తలపాగా రించారు. ఇట తం భట. పా రాంతరాలగ్థ లన - అప్పటి ఉద్యోగుల సాధారణమైన దుస్తులు. వారు దేనికీ విలాససేవధి (దిచట్ల రా కుమయ్య హరు. లొపత్రయ పడలేదు. ఉద్యోగాల కోసం అంగలార్బలేదు. మున్నగు గ్రంథాలు య ౦కటా్రై రించారు ్త్రై ణి అవే వారిని వరించాయి. వారు బి.ఎ.లో అభిమాన విషయంగా వేటూరి ప్రభాక్తర శా! రక స్‌ టీక పార్ట్‌ లో సంస్కృతాంధ్రాలు చదివినందున విజయనగరం స్తుతి రత్నమాలన్సు లుం రంభించిన స క్ర సం మహారాజూ కళాశాలలో పార్ట్‌ బియ్యే పెట్టినప్పుడు లెక్పెర చిన ఇతర్‌ శయ (ధ్ర సావాతాన ంధించిన ర్‌గా అహూతులయ్యారు. విజయనగరంలో ఉన్నప్పుడు వ్యాసాలను పరిష్య రచి వ మచార్యులకు రం నిదాన. (దొవిడ భాషా తులనాత్మక పరిశోధన వ్యాపృతుతై వ్యాసాలు, లయంలో ప్రాభ్య గ్రంధం! సంచార. న సక లో (గ్రంథాలు రచించడం వల్ల మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో విపుల పీఠికతోన్త గ ఉన్న భీ గే టారు 1927లో దేశభాషా శాఖలను పునర్వ్యవస్తీకరించి దక్షిణ “ఈ గ్రంథం కేవల శన రట చ చేళాషలలో పరిశోధనను ప్రోత్సహించడానికి నిర్ణయించి, నిందు గల్పనాస్వాతం క కర మా చమత్మార ము దానికి తగిన వారిని ఎన్ను కోవలసి వచ్చి నప్పుడు అప్పటి నాంధ్ర పద సాం జు లు మ భా న ల్‌ తో మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం వైన్‌ చాన్సలర్‌ సర్‌ రఘుపతి గూడ్రి హృదయం మ్మో గి పాల్‌ చిత నా! ఎంకటరత్నం నాయడు గారి దృష్టి రామకృష్ణ్యయ్యగారిపై సీతని శైలినీ 15వ శతాద నున్నది. అతి వృ పడడం సహజం కనుక వారు వీరిని ఆహ్వానించారు. జాచిరని చ్వ, పటి మందలి కవులందరు తిరుపతిలోని శ్రీ, వేంకటేశ్వర ప్రాచ్య పరిశోధన నంస్తలో ఎ వచ్చును.” అని పీఠిక చివర అన్నారు. గల్లా ఉన్న వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారు 1956లో ం సాంస్కృత్రిక్ష వ్యాసాలు: దివంగతులు కాగా, దేవస్థానం నిర్వహణాధికారి అయిన ,శ్రీ/ రామక్ష చెలికాని అన్నారావుగారు శాస్రిగారి స్టానానికి రామకృష్ణయ్య న్నో వరు మన సంస్కృతికి సంబంధించిన గారిని అహ్వనిాడి. క్యు గారినీ టి ఏంగళసూత్రం, లను రమరించారు - తాళిబొట్టు కప్పుడు అద్భష్టమే వరించిం దనవచ్చు. మహాదేవి ్వ్వ + ఆంధ్రము - దక్షిణాపథ సంస్కృతి, అక్క ఇకు సం నాలు మొదలయినవి. తమిళ కన్నడ సాహిత్యా రామకృష్ణయ్యగారు ఆరోగ్యంగా ఉండేవారు. అనారోగ్య బంధించిన వ్యాసాలు రేడియో ప్రసంగాలు అసంఖ్యా కారణంగా ఎప్పుడూ సెలవు పెట్టలేదు. ఇల్లు ఆఫీసు అనే

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వంశం - జీవితం - రచవలు 33 భేదం లేకుండా ఎప్పుడూ ఏదో పనిచేస్తూనే ఉండే వారు. య్యగారు పూర్తిగా ఆధ్యాత్మిక చింతనాయత్తచిత్తులయి, చూడడానికి వచ్చే వారితో సంభాషించడంలోను భాషా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మసూత్రాలు పరిశీలిన్తూ ఏవో న్రాసు సాహిత్య పరిశోధన విషయాలే ఉండేవి. పూర్వం విద్వాన్‌, కుంటూ మననం చేస్తూ గడిపారు. వేంకకుశ్వర సంస్కృత ఎం.ఎ. పరీక్షలకు కళాశాలల్లో తరగతులు లేవు, అభ్యర్హులు కళాశాల పండితులు తరచు వచ్చి వారితో ఆధ్యాత్మిక (పైవేటుగా చదివి పరీక్షకు వెళ్లవలసివచ్చేది. వారు తరచు విషయాలు చర్చించేవారు. అప్పుడు వ్రాసుకున్న విషయాలు రామకృష్ణయ్య గారి వద్దకు వచ్చేవారు. వారికి రామకృష్ణయ్య ఎన్నో ఉన్నాయి. గారు భాషా నంబంధమైన విషయాలు బోధిస్తూ ఉందేవారు. రామకృష్ణ్య్రయ్యగారి వైయక్తిక పవిత్ర జీవితం, నత్యనిష్ట, కరుకైన క్రమశివ్షణ శ్రద్దా నమావిష్టం అయిన సాహిత్య జీవితం నేటి నవయువకు వారు పరిశోధన సంస్తలో శ్రమ శిక్షణను పూర్తిగా లకు, జిజ్ణానువులైన పరిశోధకులకు అనునరణీయం. ఫాటించేవారు. ఒకచోట పనిచేస్తూ మరొక చోట ప్రలోభా కుమారుని కృషి లకు లొంగిపోయి. అంతరాత్మకు, ఉద్యోగ విధులకు విరుద్దంగా ప్రవర్తించడం వారు చేసేవారు కారు. అలాటి తెలుగులో చారిత్రక వ్యాకరణం, ఆంధ్ర భాషా సాహిత్యత భావమే వారికి లేదు. ఒక మారు ఒక చిన్న సంఘటన ఉపి తెలుసుకొనడానికి ఇంకా ఎంతో పరిశోధన జరగాలని జరిగింది. ఇంగ్రీషు ఏమీరాని ఒక జూనియర్‌ లెక్చెరర్‌, వర అనే వారు. మన భాషాతత్తాన్ని గూర్చి ఇతర దేశాలలో వారికింద పనిచేసేవారు, కాల్ట్‌వెల్‌ (గ్రంథాన్ని అనువాదం జరుగుతున్న పనిని గూడ మనదేశీయులు శ్రద్దతో గమనించ చేస్తానని పట్టుబట్టి విశ్వవిద్యాలయానికి నంబంధం లేని వలసి ఉన్నదని చెప్పేవారు. “తెలుగు భాషా పరిశోధనకు హాంతో పొత్తు పెట్టుకొని, వారు విశ్వవిద్యాలయంలో పని పూనుకొనేవారు చాలతక్కువగా వున్నారు. తెలుగు భాష్టా చాసీ తనకు తోడ్పడేటట్టు లోపాయికారీగా ఒప్పందం పరిణామం వివరించే చారిత్రక వ్యాకరణ రచనకు యువకులు చనుకొని, రామకృష్ణయ్యగారిని అనువాదానికి అనుమతి పూనుకోవాలి” అనే వారు. కోరారు. కాల్ట్‌వెల్‌ అనువాదానికి ఆంగ్రంలోనే కాక్క భాషా ఇలా కొన ఊపిరి వరకు తెలుగు భాషాసాహిత్యాల శాస్త్రంలోను గంభీరమైన పాండిత్యం ఉండాలి. ఆ అను పరిశోధనే పరమార్దమైన రామకృష్ణయ్యగారు 1962 మార్చి వాదం విశ్వవిద్యాలయంలో జరిగినప్పుడు వెలుపలి వారి 28 లో కీర్తిశేషులయ్యారు. జోక్యం ఉండరాదు. తమకు అర్జత లేనప్పుడు ఒక పనికి తండ్రిగారి సూచనతో ప్రాత్సాహితులయ్యారు. వారి పూనుకోడం, ఇతరుల సహాయం పొందడం [క్రమశిక్షణకు ద్విత్రీియ పుత్రులు ఆచార్య డాక్టర్‌ మహాదేవ శాస్త్రిగారు. విరుద్దమయినవి. కనుక రామకృష్ణయ్యగారు అనుమతి ఆయన ఆర్దిక శాస్త్రంలో ఎం.ఎ. పట్టుం పొంది సిమ్హాలో నిరాకరించారు. దానిపై ఆ జూనియర్‌ లెక్చెరర్‌ వైన్‌ కేంద్ర ప్రభుత్వం కార్మిక శాఖలో పని చేసేవారు. ఆయన ఛాన్సలరుకు ఫిర్యాదు చేయగా, రామకృష్ణయ్యగారు వాస్తవ ఆ ఉద్యోగం మానుకొని కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో రెండు సితిని వివరించిన మీదట వైన్‌ చాన్సలర్‌ రామకృష్ణయ్యగారి సంవత్సరాలు భాషాశాస్త్రం చదివి ఎం.ఎ. పట్టుభ[ద్రులై డాక్టర్‌ క్రమశిక్షణ పద్దతిని ప్రశంసించారు. సునీతి కుమార్‌ చటర్జీ పర్యవేక్షణలో *'ది హిస్టారికల్‌ యఃగారికి తోటలంటే చాల ఇష్టం. కనుక వతి (గ్రామర్‌ ఆఫ్‌ తెలుగు' అనే అంశంపై పరిశోధన చేసి రామ అమలాపురానికి మ కనుక ల డిలిట్‌. పట్టం పొందారు. ఆ డిలిట్‌ సిద్దాంత వ్యాసాన్ని వేసవి సెలవు కొనేవారు. చెట్లకు పాదు శీ వేంకటిశ్వర విశ్వవిద్యాలయం ప్రచురించింది. మహాదేవ తమ తోటలను చూచు " ణ్మ లు కట్టడం, శాస్త్రిగారు కొంతకాలం జర్మనీలో భాషా శాస్త్రాచార్యులుగా నీళ్లు పోయడం, కలుపు మొక్కలు తయడం - అంటే జ్యా (శ్రీ కృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆంధ్ర ఎంతో ఆసక్తి వారికి. శాఖాచార్యులుగా, అధ్యక్షులుగా ప్రశంసనీయంగా పని చేసి ఇదంతా చూచి, పక్కవాళ్లు “సంవత్సరానికి ఒకసారి పదవీ విరమణ చేశారు. వీరి సిద్దాంత వ్యాసం !11510॥102] వచ్చి, కొన్ని రోజులు ఉండి పోయే వారికి ఈ కష్టం 617౧౧4 0 761006 ఎంత ప్రయోజనకరమైందో తెలుపడా | ఏంంపికు??? అనే వాళ్లు. నికి ప్రపంచ విఖ్యాత భాషాశాస్త్రృజ్ఞులు డాక్టర్‌ సునీతి కుమార్‌ అంతా చటర్జీ డాక్ట్‌ టి. బ(ర్రో, డాక్టక్‌ నుకుమార్‌ సేన్‌ వ్రాసిన తిరుపతిలో ఉద్యోగ విరమణ చేసిన తర్వాత రామకృష్ణ మందు మాటలను ఇక్కడ ఉదాహరిస్తున్నాను:

| ॥ హషాహితీ నీరాజనం వడాడడతడాడాడాడాడాడాడాడ నడ [019౪006 ౧1510౧93 01 161 ౧౦4౪౯1౦౧౦౮69౦. 1/6 ౧౬౪6 10? ల అ4జ0౧916 గ. 56008)0/8, *[౧౦౦9 1౧51 658/9 0౧ 53౧% గంణ4? 0౧4660! 119 [150గ021 9జగగాజ 0 0//61౧ 20౧64166 ॥ ॥ 1౧ 9 1౧612౧ గిగకరం20/ 1౧ 1909. 7796 ౪6 దంంగగుక లో రం రగ|౦౦9.. ౧6 జర 16/9 15014196 901012 1466 దశగా రధజగా2గి *65 86౧02 [901124 004001; గిం, 206 16/6 ౪69 80౧012౧ 01 6 014 ఏ6 1210021 ౧౧089801 01 1౧61 1౧ 1101౧౭౧165; 1116 గసజ2ం100200జా/2 10౯ గజంగి౭62 /. 56910606 202 గ366గ| గి0ంటో8001 గజా 0 5గజ01జ0 ౧464 10 ౧1౩ 106 ౧౭6౧ గ0౧౦౦|2౦[౧ ఆ౧6646940౧౭0' 09641 2 07441 రజ 01 ౪6౧ 100గ2౧ఈ ౦గ 10౧79 20 1౧00౬౧ 00౧406400 10 04౯ 96గ069 041 ౧౫ 0190! 285 ౮1 9[00గ ౪8౧/ 6౭గ/. 4/6 క[ర్వు/ 0 61006 11౧0440 1౧ రిజ్యంం!జ 2౧6 30౧0616 జక ౧౧౦౧౪౦౧ 4 ౪61618౧ 90[01 0 6 రిణ/16180 1౧ 6౧621. 1౧ 0146 10 2గా/9 ఇ1 రజ: 806 7871 0౧ ౧. 5012000204 585), ఇసి! 806 06౧10 కుర ఈ 99 అం౮10౧ ౪౧066 *జం016 00౧౪010౧69 0౧ 7౬% 0 18 0/20/4012) 96900 1) 1౧61. 1919 ౧౧౮౩ 0120౧4 జం *౪61-౧౦౪౧. 06, 29 & 02010 ని611001040%/, & 36౧68 0 661160 "| 6090గ0/9 ౪6069 0 | 16 04080౧ కో గజం 219౯ 0౬౯ 1౧౮60౧౭౧౮6౭౧౦8 & 1ఊ00౮80అ9 ౧6 614606 - 0౯౭1 16258101 16 ౧08 (కరం కంల 01 కన గ 16111౧ (౧౮1౫౫ 100గ401 &ఇగా౦౧ | | / + 806 2 ౪౪1016 గంగ 582౧౦6 0 వనరాట ఇ ఫ్‌ లట య 1౧ర2 గిధోనటంక ౧౭66 19 20౧62/2౧06. ₹00౧0 ౮ ౧1౪0గ021 0/ఇగా౧౬| ౮ 1856 14 ౮969. 1 60%0185 ౪ 0/14/1610 ౧౦౪ 0గ6 104466 206 ర1200/0౧80 ౪౪జగాఅ0[ 001 ణో క (౧౧౦౯౬౧ 9015 ౪69 జగ/ంర 2. అ/గ౦గ/0౧1540. 716 1౧4౬౧ సం 1 న్‌ న్‌ గ ర! ప 116 ౬1005 01846120 1800604069 [2/9 ౧౦౪౫ [91664 ౪/6 గంట 1ర్యంికరేజ ఇర 101 / ॥ ం 110౧ 1౧ 119 %15 1౧512006 వ. య వ 10 16 1౧00గ౧1౧06 ఈ న౬8౧ సగంగగిజంంగు. 7౧౦ ౪46౯01 నన 6902668, భత ౧|| ౪2 10౧9 గ౦౧౦6 0 ౧0౧౦౦౧0 90+ 0౯ 11206642 551“ 1$ 20 ఆడీ వి న్‌ వ! ఉంగి 01 గింంంగ 014 ౧౧|| 01 1౧౦. 2౧6 ౧9 366166 1౧ 04౮2 02468౧ స గంజాం 6100002౧ ఈ 816 1జ60ం ౧15 660965 [౧ 12625 ౮౧౧/9 ఇ0జం6 ౧ శరస న్నారో రతం ఈఈ (0 (049066 ల ౯౪ గం ర సనన 50 (ఇ గి 1౧6౬౫ 5001213 ౪౪9 ౧0( రట 10 ౮8. 18 106 116 1౪8 ౧౧019950! గ. యి ౧౮0 1౧196196 1౧ 04410 భనిష 85 130 2౧ 6౧616 50%01 ల! గుం [౮01 119/9 ౪66 క నో న౧|౦100. ౧6 ౧౩ /6౧/ 156% 000% ఇగ౫౦౧ ర001౬/3 0 1191 ?౧0116/-10౧9౮65 స /1612౧ 600౧495” 15 ౪61-౧౧04౧. 0౧ గ 9 1101120. గం/3120, 20౧46102 2౧6 కం ఇ00౮/2 ఏ2 ౧0౪5 230 [౧1౧61 ఇ౧6 0116౯ జగ 00016. గీరి 9౧౧1౧౧౧1 ఈ00011౯ 0 505/1 జ) [మ 2౧0౮065, &౧౮ 0006౧36 54౧961 రంగ బట ౪. రొద గజా ఈగ గం రర న్‌ ౧ ౧౦౪6౯10౧౦౮ (౧ ౪0100 ౧6 శన ఇ౯9ఈ/0140%0౧ 1౧ 0/844%12౧ 516193 ౪0114 తట తంర 662101 5011065 11౧౦1510 ఈ 01౧0 ౪50౪91 ౧౩ 0౫౦౭1 6610౧6 ను | 1౧6/6 2/6 1౪0 ౪9౧ 1౧06 9161659 6 [09 3గ||9 ౧౧55 01 116 0166౪ అలుల ౯ | ను ౧8౦010౧5, 6130095664 ౪11 ౯69/6 0/ఇ/40140 1జాం౦806- 6 52309 16 తస 0 సలా 1౧004510 రఅ/9100౧౧6౧6-0౧6 0౧ 016 201, 206 92 ౪2 0౪ ౧2 2 06 న న 06! 0౧ 14166416 గజగ౬602. 0౧6 0/ 0౧6 018408 క$0[01163 నవ 200. న్‌ రం 52911 ౧౫9 ం౫౦౧ ౪8 & 0౧౭16 60౧౧909౧96 అర ఈ *| 046 791006 2౧6

కోరాడ రామకృష్ణ్యయ్యగారి వంశం - జీవితం- రచనలు 35 తవ ఆఆఆ... ళు చండ రావనింంి 4160619 16160004 1౧౦౦గ౧|౦౧౩ 691౧౧1౧0 +) 6 గ6౮1౪౧౧, 0641 280 58౧064[60566 16 11జ4గ/ 0164661 1౧90గ౧1౦౧౩ రఇజ%౧౦ం గంగ) 16 6 09౧1౧ 120౧068096 1౧ 2 10౧౫ 4 *జు 10 125 ౪౧౪1 ౧0౦౦౮౪౧ 45. 106 1౧5౦గ౧౪౦౧౦ గ₹0గ 6 096౧1040౧/ 10 46 1065. 1 04౧౧౦1 06 [౧0౪/౧ 10౧ 09౫41౧ *[౧6ఈ16! 104 ఆ౧1౧/ ౧౮౧౬౨౭౯ ౧౭౭౧ 20064 100. [16 06108 11% ౧6౧౦6 7610006 ౪/43 ౪966 10 11620 ౧29 ఇగ9గి ౪౧ 16 510౧/ ౮ 6 6౪6100౧౧౭౧ ౧౪౧౧౦౩౬౦, 56 గ గ ౪85 21! ₹109 0 560% 0 916064, 25 1౧ 9396 016 1౧౪౦గ౧1౦౧౩ గం౧1 ౧౦ర౮౦10౧8 ౧25 6152006466. 0౧ 86 0౪967 రం౪/గ౧ 10 గం౮ర6500 614090 1౧౧౦. ౧2౧౮ *గగ6౧ 191006 ౧4౮6 066౧ ౪౩6౮6 10? 580౧16 న. ం + క యడై. 10౪! 08౧1గ6 06109 18౧౧౭/4 10 6 ౧౮౧౧౦౩౦ 1౧15 182 04/04 0101 ౪౦౫ 2౧6 18 0౮19 4 ఆ౧౦|౯౪/1౧00 1౧8౦గ౧౦౧౩ ఇగ6 66గ౧౦ 16 ౦౧౦౪౧6 46|| రంంయగ6౧16ర0 2౧6 40౧16 116 11920 0/46 ౧69౧ 0౭౧౧” 2౧ 1౧09251౧00 ౧౮గా౦6౯ 12004౮8099 ౪85 గ౫/౧౦ 115 04౧ 1౧9 6 ౧4166 ౧౪/౩ ౦౦౧౦ 10 06 10౧0౪4౧, 25 & 85906 69౪6100౧6౧ &5 & 00172196 50660 00౧00 ౧4౧100 & ౧౪ 0౧2016 1౧ 16 ౧1810౧/ ౦0 116 19౧౧9౧౮౦౮౩ ఆగ౧౮6? 16 1౧|౮6౧౦9 ఈ 951౧9గగ11 7916064 1౬౧90౭96 02౧ ౧౦౪ 06 ౪౧46౧. 715 10గ౫౩ ఇ౧6౦ క8౧6[11౧0 25 49|| 25 506%6/1౧9 10౧౧ 19 (౧9 41౧ ౧6౧6 01141౯ 12026648 525619 1000గ 52౧9%71 90[0149110 01 1౧6 06 2౧6 0119 ౧6 ౧౩8 ౩౦౮96 10 1 ౬౧ 0౮41౧6 0 18 ౧౭౦ ౪/719/5, 119 1౧8౦గ౧౪౦౧5 1/6, 25 00౧(6గా౧౦1౬౧" 6అ/6100గ6౧1 01 116 1200006 1౧ 15 1898 6006౧6౧౧, గొం౧8 0౯ 18553 & ౧౧౪౦౧6 ౧1౦౧౯8 ౧౪౧౦65. 0 16 12౧0౮౭06 25 గ *858 ౪5664 107 116 ఆ౧౮6(50౧01౧౮ 01 196 00౧౧౧౦౧ గం. ౮9 ౧౮౧౦౧౪౮6 1౧9౦౧౧1౦౧9 *౧|౦౧ 2౧8 ౧6౧9 1౭012|%/ 1౧6168 2/6 00110006411%5గ8 2౧6 ౧896౧196 96 692/11651 6416 10౧) 6 1296002గ61 ౮౧౦గ౧౦౧౫౦౫ 6౪/6100౧౧౧౪౧1౩ ౪౧100 2/9 జ4జుం ర6 9010 66౧౧౧/ 4౦. 8౪0/6 115 0౧౮ నా 61 0౦౧౮6౧౧౧66 ౫/ 108 0గ౧౦6౦౫ 900012౧5. 8061 0 5805141 1౧౭౦౧౧౧౦౧౩ 2౧8 2482016. నిగ 656 ౧2/6 191 ౪8౧ 97921 1౧0౦గ2౧౦8 1౧ *౬6 16 12౧9౮౭౦9 69661 0 6 ౧౦౮౧౧1 ర/౧25/ ౪౧౦6/(5801009 16 6౪90౧౧౧౪౧1 0 18 ఇం1424| ఇగ6 ౧౭గ౧/ 0౫ 19 56006590, 1000౧ 1656 12461 11౧9 1200420909 29 ॥ 15 ౪౮966 0/ 16 ౧౭౦౧19 1౧౧66 1౧౦౧9481008/ 10 520౧061 70౧656 ౪6౧౩ 11 ₹ం1 ౮210/ జ/ం002110౧0. గింగ08/0 ౧౪466౧౩ ౦0 19 161600 00౪౧1౧౧. ఆంగ ల 12౧0౮౭09, &౧౮ 6)/ ౪66 2016 10 ౧౫౧1౩1౧ 91 0౧9 01౧ 929/౫ ౮606 (16 21469 01 560% & 0౪4/౧ గీగ/&౧ 11౧9౮206 10౧ 90౧౧6 1006. 5/ ₹6 40౬ 2౧6 | ౭7 56/9 9060121519 1౧ 1600 2౧6 ం౧6 01106 901% 09౧6౧/ ౧౦౪ఈ/6౯ 1 ౧26 0660 1౧ 0౪4106120౧ 2150 ౪1|| 1౧6౮ ౧౧౦ 1/120206/2 0౪5186 258 & 50060 12౧06806 0 116 ౧౭౭ 529115 0౧ 6%066611౧0|/ ౧౭1౧1. 1 4155 1 6140006, ౬౧6 1 8 * 115 ౧౧౦6 146 1౧9౦౧౧౪౦౧౩ 0/9219? 2౧6 079219! 5౮00955 1౧ 1౧6 ౧6౦1౪౦ 1౧ 6 1216 1106296 0801౧ 10 06 600/2/66. 1౧ 010% ౧8 15 8060121191౧00, 20౧6 | 1481 ౧౦ 11 116 9206 176 ౪8 2౯9 ౧౦1 6౧160/ *౫4061 ౧౭౪/6 [౧15 04౧ 1గ౧౦గ2౧| 1209 1౧ ౧6 ౧౫0౧ (౧ 0/1410% 200061 116 "600౪ 0 116 ౧౯౪౦౭6౧౦ 0 0/8/10180 51461699. [6గ06, 0860204569 1౧ 920961 2౧6 నిం! యి 1౧8౦౧౧4౦౧5 ౪౧10౧ 2/6 ౭4016 ₹0గ 116 గంం05[ 11, 1969 (36.] 904/7 నంగి గాకా! 0౧609641౧0 ౧౭ ౧||9౧౧|౧౧ 1౧ 5 2/92 606 " 00004! ౧౭౧౧౪5 6 ౧|2౦౪5 &౧6 ౧4౬౧౧98 0 ౧6౧8౦౧౩

• 20౧౧౦౪ 00౧4410109 16166౪ ౧0౮1540 619౧9౧5. ౧౦౮౩౧

5004. 1౧ ౧౮4౬౧10/ 115 ౧46౧౭1 (5 ౪21౮4016, 81౧06 ర8ం66గ ౧౦18550 ౮ 920961 1౧ 16 1 30048 ౧21 020% &8 12 28 109 06010౧1౧00 ౮౧6౧10/ 0 0౫౦16 0౮18 00గ9140 62 6 610006 12౧0౮౭06 6౫15166 706 11920/ ౧1510౧/ 0 118 16164006 12౧0౮296 ఈ 9 0౪౧ 1౧61/౧06841%/. 2౧౮6 651001 ₹0గ 16 090106 1౧ 1౧6 ౨9౭౧౪ ౧౧౧/౦. ౪10 16 ౧61౧౦౦6౧౧౩ 0/84/1010 120002065. [అ “౪01% 0 సిజగగ౧8/2 “౪౧౦ ౧౦1 0౧1౫ 1౧2౦౦౮౧2166 6౫2010 6160064 0602౧06 0042016566 &5 ఇం & ౧6౧౦౮6 01 గంగ ౧౦౦౮౦/1/ 1౧ 8 ౧2౪6 1౧౮౭౧౭౮6౧1 306600 5 ౧౦1 6949/ 10 32)” 061 ॥

సాహితీ నీరాజనం వెళ 1౧1౧౦ 1 15 10 2550గ8 గ 0 అధ1201౧0 11

• ౧09౧1౫౧1/ 1/9 కం095196. 2 15 2 ౧5656 506111౧0, 1౧50౧౦౪0౧౧. 8.0. ౪౧100 ౧౭ 0660 160/6 రం ౧ ఇయ జ 62గ0/ నం రో (4). గీ[ంగాజో/6/ 1 020 06 ౪621906 25 99౧౮౧9 206 61006 ౧90గ01009 ఇం 0 వ 1 0 ఆ౧ర0 ౪0016 09 6 61040 ; 10 1౧ జ 01096 8 76 +6 ౧64 623. 1౧901540 1౧౪9961 ర౧౦9 09/2౧. ౧౧౦౧౪౦౦ 10 09 00౧౧౪౮96 ౪౫ 6 1608 1౧ 0౯౦ ర్త (సరం జ00 01౬/2019గ06 తా 206 ౧౦౦ 23 2 01999౧4 ౪1 1056 1౧ 0౬0 599. ౧౦ ౪/61 1190 ౧1109. 746 ఇం 0౧2006 | 16 6 -౧- ఇ64 -- 10 -౧- &గ6 =, ఖం 0౧౧09 1౧౩౦౧౧0౦౧౩ &|6 ౪2102016 1౧ 25 గం ర్‌ 10 -౧6- ఇ౧4 16 య8006'౮ మనల 009౧ 016 2 ఇరోం రయం నన న 1౧ జ! 1956 0296: 16 92|/ 1౧8౦గ౧౧౪౦౧౩ ౧956౧౧/6 66800౧9౧ 920 119౪20 +అగం (| ం గజం 119 ౧౧౧౫6 08461 06౧69, 2౧6 116 0260౫ ఇ కోర ౧౦౧౫. గ8 ౬ (9901 01 (5 12౧9౮296 ౭౧౧౦౦9౧౦౪0! 119 ౪20626 7610064 ₹0గా౧ 4౧ 1౧950116 66౪90006౧1 01 119 76 /్రి స్య గాసో 09 ౬066 1౧ 19 1౪6 న/9-11200%/4 1౧90గ౧౪౦౧౩. 000౪99౧ 600 ౭౧6 1000 ॥&0. జరీ 1౧1 2609060216/ 10110౪66 1 5016 0 8 ౧౬౮౦౫ ]0038 6199006 6 01 5౮01901 1గ౧౦గ౬౧౮౫ శ్ర 60 ట్ట 58 500౪౧ 1౧2 0౮ 119 6౧6 10 950130 2 61001 6||౪ 5206 01 18 టు ళ్‌ ర 6 ౧౩6 (620066 16 సరసం 06 ఆ 0969౧106 ౧ త కళ ఇ 418 ఆరక 25 1౧9 ౪12౧64 1౧౩౦౯౧10౧౩, 23 0000566 10 119 920646 119/ 0 11కి గీగం 115 ౧౦౧౦౮ 119/8 ఈ౭5 8 61266 ౪10% 9౪ లఅుగక ౧2 10 06 గిం 3000955441 అంగాల! 10 ౧౯౭౧౫ 512౧686. 85 1410016 191000. 0056 0౧6 ౪౧018 58209 0 గక 2 (0901 30. 66౪6100గ౧౭౧18 28 ౪/96 1219 106 1200000 1 "909569౧166 0౧% ర ౧110 2౯9 ౧౦| ౧౦౧౧౬ 76160166 1౧ 16 [161340 '౧8౦గ౧|౦౧౩. ౨౮150౧౧6 106 017 06 107౧096 20001 6గ ం 51౧09 18 ని%౦గ౪10 002౧095 7619766 1౧0 ఈ 12107 1౧9౦౫౧౪౦౧౪ [0౧౧ భజంగంగట ల గో ఇ00/9 ౧2/9 (9941664 ౧ 119 00౧110౧ 00౭౧౧ 92౧౧21౧9 28 10 2 10౧౫9 5% ౧ 10గ 9౧0౧9౧౯5 0గం1౧ఇ్య/ 6001 (౧౬౯౪ల (- 2౧|| వా! న ప్రి కణం ర ౧ 18 ఈ తో నాన రన నాం. ౧|| (19 గా౭9గ0 స ॥ 1 1 0% శ “రనికంగిం తం జంక 16 టు 9004 [౧46 6౪/01/64 జ ఇర 12౧౮౮296 18౧10౧ టు | న బటు | స్‌ రు (19 901౧౧౧9 01 116 ౩0/6౧199౧1) ం౭గ|0గ ఆర. అంగి ఇంటల [26 10 ౪4 1 గగ 8 ॥ ఇ 11 ౧౧౦౮6౧౧ (0౫5 శబ జే క0గాం1గాలం 900 081016 091౧0 $ంగ౧9721/ 2000166 107 11610 0/౧8 స్ట 1. త0001 113 గాణ 068 0256 ౧౮/౧౦569. 1౧ 06 000/9 01 ౧8 ౪౦ 0 01 /9/9/50 60911౧00 16 ౧0551010/ (| 1910 1120260641 68501 గ్వ్వ గి0౪1666 2 90౧/6 0 00 '5 06౧౪1౧8 [౧౭6 10 09 1246౧ 1౧10 4000౧ 6౧176 ౧1ఈ0గ04| రేం/600గ౧౭౧ 0 16 స్‌ (౧0౧%95390/ 16 ఆ/౧0100% 016౧ 1౧ 550 1517 1200006 170౧ 16 641165 (168 10 19 ౧౭58 16 10? 76. 101604 ఇకగాం0 [౧ 1013 *ంగ వ 0% 2 ౪/66 3616010౧ ౫౪ 16 2/21120 గీ %25 10 వ 3 ౧0 507౧9 0 ర ౧౫౩౫౬ 5116090౧ 01 (0౧౧౭|౬/6 0/20/4012) 2 116 1౧5౦గ010గ౧ *0110% 3104 జ 1 ఉన 51166౧15 1 09 1౧౦౭9196 ణు 120% | 2061 0 ౭|౦౦ ౪11 1191 6౪69౧00 6004104 నిగ00ష0%/ 6 1౧|౧. 85 00[01 నక? స 08 90046661 ౨౧౦196 0౧ [5 ౧01౧1 ౧ [1665 శ 9990196 5 ఆ 1౯ ఇల 20 యయ రంగ 0 ఈం ౧౦గ0(0౧ ౦68 8, 1960. 7. 847౧0౪

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వంశం - జీవితం- రచనలు 37 5లగలజి4గి 56 360196 ౦౧౪౧11. 1౧626 ౧౮౦1౧00. ౧64౧86 గగ2112 ౧౧౦౭507౯౧౮ 626 0/06 06౧౩గగ౭౧| ర86గ1౧141౪9 62౧౧౧౧౬౯ ౧6 గే8గ6000ఓ 01 0 00గ౧౧౩౧౭ఈ/6 ౧౧1౦100౫. 0210013 ౧౫౪6౧ |1/ సీండంగ 7901600౮, 0౧ 11202606౪4 535/5 గ510గ021 62గ౫౧౭౯ “ల 58౪ (1౧4 61055800. 0 016 17616406 8 0౧౪ 01 18 ౧౧౦౪ క్ర్రగగం301 రం గం[264 14046942 58501, 01 11౧0645103 ౪0/6 ౧౮019066 1౧ ౧006౧1 1౧౫95 86166 9): గ1&ం8 ఓంజంంగ 1౧ 00%400(2%0౧ *౫ 1౧ [౧01 1 ౪11 ౧౦ కంటక 06 1౧౧౧9౧990/ ౧6౧% 14 5గ0జ04/40& సంగ ౬06 ౯౪౧౬) 620601 10 ఓం అంటింది 1౧ 19 1616, 0601 6 38గ063 గ క 912669౧6 0 [౧6౦-గగ/2౧ 1100015409 250 ౪11 1985 (గ061% 5జ835౪2% 96గ65, ౦0. 7) 014 84, ౧6౦౭1/6 గ౮౦౧ ౧౪% | ౧౦018 [౧౪౭ ౧౫ ౧6౪౦0౧4 15891! 3-515-034444-7. 9౧24104400 1౧ 46 1201121 జి 525415 020౧౧౧4 10041 115 000% 15 116 15 9/519౧౧4%0 ౧౦౧౪1౦౮1౦౧ 10 0౪౪1612౧ [1౧౮1540 0/ 2 50460601 0 16 రం04గ౫౧9౧[ 106 $00[, 0990౧00౪76 6౧2౧౧౧౧౫ 20౧6 01 00౫౧౬౧2176 ౯0॥0100)/ ఇ 6 ౮౧౧గ౪0/ 0 గ2000008 0 సంరంగ 1610060 *గ గల (జ 0110012. 6 2611075 60410గా౭౧1 29 &౧ 1౧౮12౧ 61055200, 0౧6౧౩ 0) 2 ౧౧206021 జఇ6 69264 11౧901510120 న ౪6|| 9420౧066: ౧6 న 9064/ $00080%10౧ 0 9 906013 క$0గ0 2౧6 21 ౧౦౧1 1౧ 169 140 ౧౧౭1౧ 02౧00603 01౧9040 [0006౧0110౧ 28 ౪91 2 16 58౧06%| 940% 1౧ 1౧౦12-0/2/10120 2౧6 1౧6౦-౧౧౭౧. 716 క06౧0గా౭౧౦గ౧. ౦గ 0625 19 912100 ౮ ౧౭19 9000120190. 115 1 1010౪/96 0 16 0680గ0ఈ/8 6(3%గ౬ 1 ౧౦౧౩౧21౪16 0౧ 5451 10౯ ౧౦౮౮౦1౧8 ౩60% 0౧౦66౧) 61000 62౧06209 ₹0గా 46 0౪/10120 2 ౧౪౫ ౪౦౯% 502% 1౧61 (2గ004౧64 50 ౧||[0౧ ౧౪౦౧1౦ 50944 ౧1600442 కో (జార్ధకర్థలి 1! ౦౦౧1౦౧౧౩ 10 6 2610౧41 111% కఈ/519602%0 ౧౧౦౦౧౪౦10౧ ౮౮౫ 30, 1969. 566002౯ 561 (66019౧310౧, ౧౧0౧౦౮౧౩, ౧౦౩1౪69 2౧6 ౧౭౦౫/9 'శ్రీ' మహాదేవ శాస్రిగారు భాషాశాస్త్రంలో తండ్రిని 00౧|౪౦౭%౦౧౩, రజ౦1౧199, ౪61) 021600గ69, మించిన తనయులన్నా తప్పులేదు. తండ్రిగారు తలచిన 90906౧65, 5/020%021 50170119, 610. 16 చారితక వ్యాకరణం రచించారు. 99/8౧%/ 106౯ ౧౧2018౧ (021961 [6880౧:) ౦౦౪6౧౧౦ త్రకవ్యా 19 200/8 ౧౧69౧౦౦౧66 10౧10 00౧12౧ &౧ 26666416 గ౧౮గానిం౯ 0% 64౧00199 (6౫6౦1563) 1౧ ఈ మహాదేవ శాస్త్రిగారు విదేశీయుల కోసం ఆధునిక 916064 50గ01 (జ 19 0991౧0౧1౧0 250 ౪1౧ 6 తెలుగు వ్యవహార భాషా స్వరూపాన్ని వివరిస్తూ, దానిని ఓ₹౭౧90గం10౧౨). సులభంగా నేర్చుకోడానికి 0890గ0ఈ/6 02గ0 జర ౭/ 29 ఇంం0గా౧౬౧1664 0/ ౪₹2౧91840[౧36 1౧ 11206 800% ౫ 14066౧ 761096 (వర్ష్లూత్మక ఆధునికాంధ్ర ౬౧0130 (గల) ఇం 6 000% 5 119౧ 1౧ ౬6౧01150. భాషా వ్యాకరణం) - అనే గ్రంథాన్ని అంగంలో రచించారు. 10౧6 ఇ00956. 1౧0 61006 12006896 15 ౧6411/ ఇది జర్మనీలోని కోలోన్‌ యూనివర్సిటీకి చేరిన ఇండియన్‌ 2266 ని౯01021 2౧6 08గ21౧)/ 86%2016 10 96 గ్‌ (పొాఫనరుగా 9446౫. 1౧ 0౧046 10 9౧౧౦౦49౧ 5 ౧౭1, & 156 సు గంథం. “కొలోన్‌ 002310 ౪002004120/ 15 ౧౧6౧496 2౧౮ 18 61/1510౧6 ఉన్నప్పుడు (1976-78) రచించిన గ్రంథం. న 07900౧6 10 86/9౧/1048 00016 ౬౧6 4౧1౦1 సరన్వతీ నీరీస్‌ [గ్రంథమాల ఏడవ _ప్రచురణగా జర్మన (6 205014160/ ౧6౦6౦9820/ 10౯ 18 886). 178 రిసర్ఫి అసోసియేషన్‌ అర్హిక సహాయంతో ముద్రితమైంది. [కాకా రంజైన గ తీ &|9[2561%04113/ ల 220౧0006, 1011046906 9 2 (8౧౧24021 1౧౮అ ఈ (గ్రంథం (ప్రచురించిన సంస్థ (ప్రకటన పత్రాన్ని బట్టి జ100 5 168 య0౧౦106150 ౧౭| 6 (9 లింగ ఆ పుస్తకం ప్రాశస్త్యం, వివరాలు తెలుస్తాయి. కనుక ఆ ప్రకట పత్రం ఇక్కడ పొందు పరచడం సమంజసమని భావిస్తున్నాను. 19 2110! ౪౧059 ౦౪౧6౯ 10౧9౮6 8 76100౮ అది ఇది: 2౧60 (6! 1జం028006 52003కగ% 5 &౧ బడింది.

సాహితీ నీరాజనం 38 ప రికి ఇదే వని. 200౪166066 0246010015 తర టి 'వ్రాయమంటారు, తగ్గించమంటారు, కోయ మంటారు 4౭5 లగ018530/ 10 181004, 10 గగ౦౧౧2 తీరా పడిన తర్వాత తప్పుల కుప్పలు” అని రుసరుసలా 2౧౦ 1/68 ౧౦౪ 1౧ 1186120. వారే. అలాటి అనుభవము నాకు క్‌ందరివల్ల ఎన షీ

• ప పడిన క కలిగింది... రామకృష్ణయ్యగారు. ఆంధ్రప్రభలో పడక పోగొ, రన నినో ంం9నోం.. వ్యాసంలో జరిగిన కుదింపుకు అసంతృప్తి ప ఓ10!/2గల. ఉపసంహారం [౬౨115069౯9 11019 7380514186 0౧ 66౧4౧) ల ప తలోను, చిత్తశుద్దిలోను [ఇగ 516109 ౪91109 1900266౧ 648 (ప్రామాణికతలోను ప్రథములయినళ్టు, భా రంంగ2ం[ 347, ర-7008, 94621, సాహిత్యరంగంలోను ప్రథములు. నిరాండంబరులు, కీర్తికాండ ఉదాత!గ. లేని వారు. నికి మరొక తార్మాణం కీ? రా పకృషయ్యుగార సాజన్యా న సాహిత్య వ్యాసంగాన్ని జీవిత పరమార్దాన్ని సాధించే తెలిపి ఈ క న + నికి ఆంధ్రప్రభ దాదావు. శీపస్సుగా కొనసాగించిన బుషికల్పుడు. ధ్రప్రదేశ్‌ అవతరణోత ఆంభ్రవై వంక ర ప్రత్యేక పలక్‌ (ప్రచురించింది. అప్పుడు (ద్రావిడభాషా కుటుంబాన్ని గురించి కాల్‌ ల్‌ నేను ప్రత్యేక బాధ్యతలో కొంత వహించినందున ఆ సంచికలో సిద్దాంతాన్ని పురస్కరించుకొని శాస్త్రీయంగా. కృషి తెలుగు భాష గురించి ఒక వ్యాసం వ్రాయండని వారిలో ప్రథములు. రామకృష్ణయ్యగారిని కోరాను. వారు వ్రాసి యిచ్చారు. అది డానపద సాహిత్యంపట్ట పండితులకు ఈ శతా బం దాదాపు ఆరు కాలాల పెద్ద వ్యాసం. ఏ వ్యాసమైనా రెండున్నర స్రారంభం నుంచి అభిమానం పెరిగింది. పద కవితను కాలానికి మించరాదనే నియమం పెట్టుకున్నందున, "ఆ ఈసడించిన వారు. తాళ్లపాక్వూరి పుణ్యమా అని మనసు వ్యాసం కంపోన్‌ అయిన పిదప, రెండు మూడు కాలాలకు మార్చుకున్నారు. జానపద సాహిత్యం. "సేకరించడం, కుదించి ఇవ్వండని స్రూఫ్‌ వారికి ఇచ్చాను. రెండు రోజుల వ్యాఖ్యానించడం ప్రారంభించారు. వారి కృషి అంతవరకే. తర్వాత వారి వద్దకు వెళ్ళాను వ్యాసం కోసం. “దీనిని దొనిలో లోతులక్షు చొరలేదు. రామకృష్ణయ్యగారు దక్షిణ కుదించడం వావల్లకాలేదు. ఇది మీ పత్రికలో దాదాపు ఒక దేశభాషలయిన. తెలుగు కన్నడ తమిళ మలయాళాలకు పుట వచ్చేట్టుగా ఉంది. అంత పెద్దది ఎవరూ సరిగా సమానమైన చంధ సాహితి సం పదాయం ఉందని చెప్పి, చదువరు. కనుక మీరే క్సృద్రింది వేసుకోండి? అన్నారు శన్స్సి నిరూపించడానికి గొప్ప (లు వ్రాసి లక్షణాలు ర్రక్కువగా కుదిస్తే మీ భావ ్రవంతికి భంగం కలుగవచ్చు * శో + మీరే ఆ పనిచేయండి.” అని సవినయంగా అన్నాను. “*నాక్ష పరిశోధనలో సభ్యైక దృష్టితో ఉన్నత (ప్రమాణాలు ఆ పని అసలే కుదరదు. ఆ కోసేడేదో మీర కోసేయండి చేలికొల్చిన వారిలో (ప్రథములు, అన్నారు ఆయన, తెలుగు కన్నడ తమిళ మలయాళ భాషలలో లోతైన నొకు ఆ పని తప్పింది కాదు. దానిని ఎలాగొ కష్టపడి పాండిత్యం. సంపాదించి. దక దేశభాషా సాహిత్యాల రెండు కాలాలకు క్షుదించాను. 'ప్రత్యేక సంచికలో అద్రి పడింది. శులనాత్మక్ర అధ్యయనానికి ప్రాతిపదిక వేసిన వారిలో దానిని వారు చూచి బాగానే కలిపార్రు అని అన్నారు, 'ప్రథములు. తర్వాత ఆ పూర్తి వ్యాసాన్ని నేనూ మిత్రుడ్తు డాష్ట్‌ _ పదాల పుట్టుపూర్యోత్తరాల జ్ఞానంతో సామాజిక చరిత్రను తిమ్మావర్ష్రల కోదండ రామయ్య సంపాదకులుగా 'ప్రజాసామ్యంలో ప్రచారం చేసిన వారిలో (ప్రథములు. (ప్రచురిస్తున్న 'పరిశోధను లో ప్రచురించాను, క్క (ప్రచురణ సంగతి వారికి తల్రీద్చు నేను ఆ వ్యాసం పడిన /1 . ప్ర సంచికను. అందజేసినప్పుడు ౮ మ య పరో శ్ర వెల్త ిట్టరస్వామిని సరించి ఇతర “వ్యాసం. పోయింే ఎరసరారు.. భాషా సారస్వతాలప్రా కనిపించే. ్రస్తావనలను అన్నిటిని వ్యా 'యిందేమోనని అనుకున్నాను. మ్య పరిశోధించి ఆ శీ సై పనిచేశారు అన్నారు. క్ట (త్రం (ప్రాచీనతను, వైభవాన్ని చాటిన (ప్రప్రథమ పరిశోధక విద్వాంసులు,

| యా న గె “౯ ళా. లా! స్టా గ సా లకి భి 4 రై బ్‌ ఉత, వ ఎ నం ల్‌ న షూ . [| వం. క... ను అవ యు గ సళ వు న; గా. ఫై లా 1. స | (| క న... వ. జ్యా వ. మ. న్‌ మళ. 1. ఃన స ః న న న! , / నం. న 1 సస! న్‌ మ వై (| న. వ? (ల స. హగ్‌ 2 ఏ . వ్య స .] (... ల న వ. సల / న. (ట్‌. 0 షి ల్లట్‌ సాప్తో [్రో 1? స టాపు గ. షస | యం ॥ || “రా ₹. 110 11 1న శ నే గొ [స మ్‌ ము న. కలో నవ] శ 1.111 గ్త్‌ క్‌ త ,! న్‌ భో మై ౌ ౯ ఇ ష్‌ య స్ట. గై హా జ సరల న్వు తీ లశ త్‌ వ్‌ ట్ట. ల్‌ స్‌ ౬౯౬) య. " స ల ల మం . శక్త? న క న. డి! 7 ఎ౬ తా ల | ప. వం మా త్ను ల! మ ను గ్‌ ఓసి మ ఏ! న్‌ (న ల! క నన తో మ స్ట 7 ర. వ కహి ణళ. నధ ౫ లర్థఫ "శే న గ్‌ స న ఖే లే. స క ప? మళ ల (న న మ! గళ. ల గ. న గ సం షం న . టు ఈ తే జ. క. సవ. ప | స్‌ యా గ ల! షం . | సడ పై రన. ల గ. టై / ప ఫె ల్లి ళో గ. న్స ఉషా స లా వ వ. న్త్‌ణ చ టైం ఫస హత. త) సం టి న్స్‌ గ 7. ఇ రా న్యా తీ న! మ! ల్‌ గల్‌ ది స సా నో లే మో మా | ల ( న్న ఖ్‌ 7 ల్ల | ల 1 న్వు శ్రే వ న జ్‌ న వ ఖే. స - నస స ఎ ము ః| ల బ్‌ స జ శో ల సా నై మ శి షి క స్త్‌ గో స చి ఇ న్న ఎ లే న్‌ నా ర ॥ ఖ్‌ క! ల స జ శ శ్‌ న క. ర వా ్ట్ల్‌ సే! జో హే . మ స్తీ శ్ర కోయ బా పష స్స్స్‌ తనా యి ప. న్తీ శ టను కా యా య ప నన ల స. సట్‌ న్‌ా హా

ఇ, ర్తి శీ) కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి గారు బారో నక క్‌. వ ప [| ళ్‌ జు సున ఇ ॥ ఖే శి * శ పట్‌? శ న యల్‌ | న్‌ రు 21 నవ్విన మట . 1 ఓ టారో * ల కాటి నే ము ల (| ళు శ నూ ఖా గ డి సయాట్లో న. సే ఇ మ! ట్‌... ఖై |? గే న న న ళ్‌ ను య . " శ్‌ సా ల న. స. (స ॥ ను.

చ న న. ల్‌ చ వరాం. శ నే క... సహ శ [ నా. యహ స యన... ను స య మ. వ స సో = త్త సా న న ము శ మం 7 ల్ని ఖ్‌ + న! ఫోం ల్లో టు ర షం జ. సంచ నంత శీ; సస 1 ఆం పర స స లం ల ల సంతం. సాం క. ర! గ. సాన లా లభ క్‌ ఫ్‌ న్‌ ర నా. శన న స మ మా ను లో వ భా. | న ట్య న్‌ య. టు ము ట్‌ న ప మేం ళల వాం.

ఖ్‌ ఎ తయా |. ర కయ్‌ నల నా శ లోట ల్‌ సం (శ ఏం. నలల ॥ ఉం . కటు "హ్‌

య 1 న ల “3 వ తం

"క న మత. య రం *

జ స... త? చా! న! క్ర జ . ముల ల హూ. నయ టం న! నా? స్య ల్‌ ఇ టా . య్‌ చం భా కక. ॥ క రూ. నం సంస్త రసం ల చె వచ * నోబిల్ట్‌ బల న్‌ చచానోపార్యాయుల తా సయుల్సు శీ / ర్య్వ్చ + పందర్వు కృష్ణయ్యగాగ్ర క ర స్‌గొరి సితామవూ

ర సహా స న న (జ్‌ స న్‌ మతా. స (గా ను చ నాగ రల . ఘం (్‌ో వ జ శ స్‌ వా కం. గా జ 1... న! మం య శ్లో శ్‌ స. మ స్‌ టో - నై [న్‌ గ్‌. ప. ల షి ను. ళ్‌ కు ఊఊ. వ. ై న క) క్త యట్టి | చుం వ. నో రో! జ్‌స్తేప్‌ న క లా య. గ్‌ సి ష్‌ వర్త కాలవ” శీలత మ శ | ఫ్‌ | క్ష్‌ క గర సం సత్తి 11. స క గ షీ | డా ల[ స సి 1. పనన క య ల జై 0 స్ట న క ః శ. వ న గ న! మగ న 0. గై గ | ళీ న. కు కీ లి శే శె శ క; బె )మైఓ న! టే న. ల ఆ మ సల్‌ ణి . స మ. 5 మ. వ న రంళునే ప సో (1 న ఇ తీ మ. నే వా న స్‌ న్‌ నలా కటా _ వళ్లు | నాటా స్‌ టై క. ర్ట ఖె న. జే వ సట. నభ. ళ్‌ 4. న. ఖై "శ వు కం య వ్‌ ఇం నతన న. | హ్‌ కాను నయం - న? స్తై ర సా జ చ న. న సే ఃి స స ల్లా, వు (జీ ళీ ఇటే టి 9 జ. వ స లా ణీ షట గీ టి న్‌ా ఆ? కలా ఇ | . / న్‌ పో న ల ల నటు న్నా లాటీ న్‌ షే, [న పక ప గర క్‌ క. ెర్తామ్రైక్‌ బు , పో జ సు పక్కి ల్ల న స షు త నే కా వ్‌ సో స న న ను న బ్య యయ. నో . నో

బ్య ర (శ్రీ, రామకృష్ణయ్య గారు, ల నుపూర్తమృ గారు, వారిస అ ద్య లలు . న. ప లో షు... ( న న సం. టన ప. నా + “ ౫ టి [| =. నందే లా న. ౧. | "7 ” . న. వ చ్‌ [ | య... స ్‌ జె | (న న. సం. 4 "౩. చ జ | నం ఉనే భై + క న శ కక్‌ న్‌ ల నస ్తయుల ర స్య నోటు టి స్త టం సు క్షా శీ 1 న స సం వ యా లం నా ఫి! సట ఒస్తే న మ న ల జ పర [ల టట మిగిలి న. ప ఖు రి టే!

కాకి యయ స లా త్‌ న 1 న రారననన్లా నయం సట స. వ. న గ యు స. న స్రష్ట! | సం. మ. త ముం. నం టం సుం శై జ్జ య... టల య. న గ సప న న. ం న న [నన టన. హో మల ల... ఛి న ౯ నా షట న న. మం. య్‌ లా శక. య నం న సన గు ళు న సా ల బ్‌ ట్‌ ... న. న! రిలే శ శీ లో నల్‌” కం. ఖ్‌? వై ప ర లం 1 ఖు లో న వాం !! న. చ య పై సహన న. స? త ళన నో భమ ను న 2! ల సం 1 న టు స యత్‌ టా లో |] తష ము న. పు ను 3 వె [రం నం లో భో వు. లం రే స్‌ు న న / ముం సం వవ టి ఖ్‌ హ్‌ స ( అటో మ! స 4 రో న స ల! ల తన ం |. క! సట! యని ఒ న న న శః న. న స . మం లై మ 7 స. ర? న త స గ. న గ్‌ టం? ఖీ టం ప లేళ త.. న న న టు /. మ. ల నం న. గ నమ (న! ర్‌ టు లం... షం న స్ట. సం! గ. రం! శ త యు... పం... వం నహ లి ము [| 1 | న న. గ . మనస నో య. బు చా సస్య మ న. మ. స? న కూ. ల తట్టక లా? వివ మం న న 1 లల మ లం న ను ః' ర య ల నం న నష. ను మ. . నం ప! వ్దా నీ న్‌ న సవన మ నమన (మ వం ట్య శ వ న. న న్‌ గ. హు నే న న $ స టం న క నా , చన ల మం న య... గ!

• న న. న మ. న. వ వ లం తు న. న ౯. న. న య ననన ప్లైలం ం న న్‌ ॥/ న ఇ హా న ర. తట్‌ క న వ టట న చన మం ఎస్న టే క స స! నాల స న న ప వ ఓ ఖ్‌ ఓ జ న | ర నాన్‌ ఒ ః ప | = శ్‌ ప | ల. య ల వ్‌ శ టు ఇల న. - వట్ట న! వ లువ ః ము * లో మనన. , |. జైషే న - - న్లో ( మున. ఎ అపహ్లో: రాడు త్తమ్తై ఇకక న. . ఇ శ లే స్ట | ఏ వే ప ౯. ఈం ( సప స ర రట ర ర ల జ సిం + న 11 న. మంట మసం న ఎ పంట ఖై /] | నీ న. న. ౬ మ య న న గి ఉం ను. . నన. ల అన్మ్‌బ ॥ [సం స్‌ ఆ తాం ప చటుసట్నా లి మనషు య. అ లం ళు సం వనన" ॥ మ నలం ను టట న ర న న. గతల శ శ్‌. వ స మకృష్ణయ్యగ్‌ రి విద్యా మచిలీపట్నం,

ల శ నయ. ఇం న న చు! వ న మ రు జ టి న కర / 2. న (శ ళో చే ని స 1 "తృ ల ముం ట్ల గ గ లా షి శీ. సై ఫి న న యనుట ఎన టో సం డం సం మ. , ' || వ్‌ న లి న షా జే శ యల ః ల్ల శ “= సు మ 1 [ ల న్‌ స ళం ల జు క్‌ న 1 ఎ? మా గ్‌ న ||| హు స యు! ఓ ాా య లు ప సయ. ము వ గా ||| మమ స

కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వంశం - జీవితం- రచనలు గా తతత హాదేవ శాస్ర మహాదేవ శాస్త్రి (శ్రీశైల భమరాంబికా వరప్రసాద లబ్బుడు సర్వశాస్త్ర పారంగతుడు :తైత22తజ2జడస్థైడ22ఊజాలావాాచచ అల్గాడళాస్త్రీ శతఘాంటిక ఫో జగన్నాథ శాస్త్రి సూరి శాస్త్రి లకత్మణ శాస్త్రీ కాశీలో అఖండశాఖస్త పాండిత్యం రామతారక మంత్రోపాసకుడు సంపాదించినవాడు బా రామచంద్ర శాస్త్రీ కృష శాస్ర (1816-1900) సన్ట్‌ఇ రామతారక మం(త్రోపాసకుడు ర న బందరు నోబిల్‌ కళాశాలలో కాళి. ంత విఖ్యా్యా క్ష చదు సంస్కృతాంధ్ర పండితుడు వ వా ్న న్న కల్తళా వడోండుండయా లక్ష్మీమనోహరం రామకృష్ణయ్య దుర్గా నాగేశ్వరం భార్య: సీతమ్మ, అమలాపురం ఏక సంథా[గ్రాహి వాస్తవ్యులు గొడవర్తి నాగేశ్వరా అంతర్ముఖుడు, యోగి రామకృష్ణయ్య శేమావధాని (1891 అక్టోబరు 2-[962 మార్చి 28) (1899-1989) భార్యా అన్నపూర్షమ్మ భార్య: సూర్యకాంతం ముంగండ వాస్తవ్యులు ఖండవిల్లి పాలంగి, భమిడివారు రామమూర్తి శాస్త్రిగారి కుమార్తె రామచంద్ర శాస్త్రి మహాదేవశాస్త్రి సీతాదేని నాగేశ్వరరావు కమలాదేవి భార్య: అనసూయ భార్య: సరస్వతి భర్తః సునర్హ భార్య: లక్ష్మీ భర్త భమిడి గోపాల శాస్త్రి విశ్వనాథ శర్మ

వః (శ్రీ కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి" విరచితా ఉపమావళీ ప్రథమ భాగః

(శ్రియం నమస్కృత్య మనోజ్ఞ వాగ్మితా, కృతే చ రామాదిము చంద్ర సంజ్హితః।

కృతిం వితన్వ న్నుపషమావళీ మహం, సమర్హయే లోకితు మాదరా ద్బుధాన్‌॥ | నాలం వక్తు మహం మదీరిత కృతౌ దోషా వసన్తీతి నో। 'ప్రాచా మప్యధునాతనైః కృతితతౌ తేషాం సముద్దాటనాత్‌ | తద్దోషా నవమత్య సద్గుణ గణా న్స్టుంతు జాతాదరాః। దుగ్తం నీర మివాపహృత్య నితరాం కుర్వతే తేన యః॥ వై విమర్శకాలే విబుధోత్తమా యే పర్ర విమృశ్యైవ వదన్ని దోష్మాన్‌। నమామి తా నున్నతమానసోహ మాౌర్యాన్‌ గుర్హూన్‌ శిష్య ఇవాప్రభ్రక్తి॥ తె విద్యేవ వ్యాసంగా త ఎంపదివ నయ ప్రవర్తనా న్నృతత్తే। చాం(ద్రీవ జలద విరహాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తమశోభా॥ 1 సుమనస ఇవ సౌరభతః వ్తనయుగళే వేవ సుందరీ హృదయం। మోల్యే నేవ దృశ్రా తారుణ్యా త్తవ విభాత్తి తనుశోభా॥ 2 విద్యేవాధ్యాపనతః శ్రీరివ దానేన సాధ్ధ వినయేన। కలికేవ వికవభావాత్ర్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాన్రి తనుశోభ్ధా॥ వ్‌ కొనన లక్ష్మీ రివ సుమ సమయేన సరోజ్రిన్వీ సూర్యేబ్య సరసీవ ధౌతగరుతై తారుణ్యా త్తవ విధాత్రి తనుశోభా॥ శీ శరదేవ చం(ద్రకాంతి ర్యారివ చంద్రాతప్స్వే విమలేన। 'గేహమివ దీపకాంత్యా తారుణ్యా త్త విభాతి తనుశ్లోభా॥ క్‌ వ్యంగ్యేనేవ సరస్వ త్యుచితారాధన వశేన భక్షి ర్వ। ఖ్యొతి రివ సత్ర ా

శ్‌ (ల ఎవృత్తా తారుణ్యా త్తవ విభాల్రి తనుశోభ్థా ర్‌ *స్టీ, దో 8 కోరాడ రామచంద్ర శౌస్టీగారు (1816-1900) నీ, కః సంస్కృతాంధ్ర ధానావార్యులుగా ఉండేవారు. వేం రామకృష్ణయ్యగాం పితామహ

శ్రీ కోరాడ రామచంద్రశాప్రి విరదితా ఉపమావలీ ౨ ౨౨౧తతతతతతతతతతతతడతతడతతతడతడడతడతడేీ 41 (ప్రకృతి రివ సంస్కారా (ద్రు ఎతివిస్రంభేణ సుమతి సంపదివ। ఉపకృత్యేవ ప్రణయః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ + వల్లీవ కుసుమ సంగా త్తత్సాళి స్పౌరభస్య సంసర్గాత్‌! తద్గంధా దళిపాళిః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ / సస్యాళిరివ సువృష్టే స్తద్విభవే నేవ కర్షకాళి మతిః తేన తదాథశ్రిత ధిషణా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ /॥ రాగేణేవ సుమా్రాహవ ఇవ కాదంబినీ తటిద్వీథ్యా! నియమేన తపస్పంపత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 10 యుక్తా వివాదలక్ష్మీ రుత్సాహేనేవ నిపుణ మతిధిషణా। శ్రుత్యేవ గీత కలనా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 11 రాయ ఇవేప్పిత సిద్ది రా ఎ్లయత ఇవ సాధుతేవ నత్సక్తేః। నుతిపాత్ర పాండితీ వా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ 12 దీపశిఖేవ తమి'స్రా తృల్యక లన సంగమౌ త్కమలినీవ! కోకయుగీ రవ్యుదయాత్‌ తారుణ్యా త్తీవ విభాతి తనుశోభా॥ 13 తప ఇవ హృదయ నియమనా తుకృత మివ మహేశ పూజనాభ్యాసాత్‌ | ముక్తిరివ నృహరి భజనాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశళోభా॥ 14 జ్ఞానే నానుష్టాన మనుష్పానేనేవ దేవతా ద్రీతిః! సిద్ది స్తయోప్పితానాం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 15 సహనాసక్తి విశేషా ది ఫద్యేవ తయౌ చ సదనతోర్చేదః। తేన వివేకషు గణనా తొరుణ్యొ త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 16 బైల మివ పయసా వినయా దివ సాధుత్వం ప్రియోదితా త్రణయః। మోద ఇవేప్సీత లాభాల్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ కా సంసదివ సుకవి నికరా త్రబల జలద లాభీ సమర ధర్మవిధినా విభుత్వం తారుణ్యా తవ విభాతి తనుళ్‌ భా! 18 పవరి రివ తైలాత్‌ ! సద్వర్తన మివ సాధు గ్ర సంగా న: తాం తనుశోభా!! రాగ ఇవ మిథో వచనాల్‌ తౌరుణ్యో 2 [9 ప్రియ సంగమనొ ద్విరహో త్కంఠితమ్య ల. త్తాహః! ఆలోకా దివ సోర్లుః తారుణ్యా త్తవ ఎభా 20

సాహితీ నీరాజనం తై ననన ననన ననన ననన ననన నస న మణిసంగా దివ భూషా కుల మర్యాదా విశేషత సధ ॥ 21 మైత్రీ రహస్య కథనాత్‌* తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా విశద సుధారస లేపా దహ మివ మాధుర్య విమల తాతిశయా। శ ద్వా రివ నౌరివ వేగాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ వసతి రివ దీప శిఖయా శ్రీడా వసతి ర్మనోజ్జ్ఞ సంభారాత్‌। శ భిత్తి రివ చిత్రమయ్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ కల్యేన కమలినీవ త్కృమలద దేవేన తామస (శ్రీవత్‌ శ! రజనీవ చంద్రవిభయా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ విశద సుధా లేపనత్వ (ప్రాసాద ఇవ (ప్రభాత కాలాపైః। క శేయన వశ జీవలోకః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ వ బలవ దవ[గ్రహ విరహా ద్వృష్టి రివ నదీవ కమల సంపత్తే। సర ఇవ మరాళ సంగాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 26 సమ్మోద ఇవ సురభిణ్లా సంజ్వర ఇవ శుక్రమాస సం(ప్రాష్టే। సుమనేవ జలధరాష్తే; తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభ్గా 27 చం(ద్రోదయేన సింధు రృంధుః కుశలానుయోగ సంధానాత్‌ | అంధురివ వర్ష యోగాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 28 సామ్నేవ కార్యసిద్ది స్పౌజన్యా త్కీర్తి రీర్యయా రోప్ట్య। ప్రియవచనేన ప్రియతో తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 29 తిలక (శియాలపన మివ చికురా ఇవ న్య దైర్య సంపత్త్యా। సువిలాసతయ్రా వయసా తారుణ్యా త్తవ విభాత్రి తనుశోభ్ధా॥ ౩0 యౌవనత ఇవ రిరంసా తద్రాగస్తే? తద్వచన సక్తి। తేన కథాసల్లాపః తారుణ్యా త్తవ విభ్రాత్రి తనుశోభ్రా ప్ర అధికారా న్మదభర ఇవ తస్మా ద్రవివేకసంప్త “దివ తస్యాః సాధు జన గర్జణ్లా వా తారుణ్యా త్తవ విభ్రాత్ర తనుశోభా॥ 32 మతి రివ సదిస్టలాభాశ్‌ సన్మంత్రేత్ర్వ సంపదాం లాభ్య। జన సేవ్యత్రా వ్రా తారుణ్యా త్తవ విభ్ధాత్ర తనుశోభా॥ 33 రాయ ఇవ కవితా తద్రసిక్షానాం 'ప్రమోదనం మనసః గొర్తి రనపహార్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 34

శ్రే కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి విరచితా ఉపమూపలీ యత మేఘేనే వాంబు,శ్రీ/ స్తతృరసీ తత్కమలినికా తస్యాః! విశద చృద నాయక ఇవ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 35 గురు పరిచర్యా వశతో విద్యేవ తతోనవద్య విజ్ఞానం! తత్పర మర్జావగతిః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 36 కలయేవ స్వాతంత్ర్యం తేన పరాశ్రయణ కల్పితా బాధా! తత్త్యక్త వికాసో వా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 37 ఉపకృతిత ఇవ నుహృత్తా తద్విశ్వాసః పరాశయ జ్ఞానమ్‌! తదివేహిత ఫలసిద్దిః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 38 సింధు రివ కుముదబంధో రుదయా త్సురభి రివ ముకుల పరిణామా! త్సుమనోద్యానవనీనాం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 39 గుడ ఇవ పాకవిశేషా ద్దుగ్చ మివ సితా విశేష సంపర్కా। తృంస్కారా దివశాకః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 40 లావణ్యేన శరీరం వయసేవ వపు ర్లలిత కఠిత లక్ష్య! యోపేవ కాంత నక్త్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ 41 సంపద ఇవాభిమాన స్తస్మా ద్దార్నీట్యం తతస్తు నికృతి రివ! తస్యా అనార్యతా వా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 42 నీ వ్యపనయతో లజ్జా తయేవ లలితోదయః ప్రియ 'ప్రమదః। తస్యావిర్భూతే రివ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 43 దూర ప్రియ కుశల కథా శ్రవణా త్సాధ్వీవ సౌరభ సమృద్దిః। వికసనజ నంపదా వా తారుణ్య త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ ఢీ మాధుర్యేవ కృపీటం వీటీవ సుగంధ వస్తు సంబంధాత్‌ | రాగేణేవ క్రీడా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ త్‌ రాగ ఇవ విజన దేశా (ద్రతి రవ శృంగార విహిత హేలాభిః! మైద ఇవ తనయ వినయాత్‌ తొరుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 46 (ప్రతిమేవ మంత్ర విరచిత సంస్కారా త్తేజ ఇవ తపళ ఎరణాల్‌ | మహిమేవ తాపన కృతేః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళ్‌ భా॥ 47 మణి మాలయేవ కంఠఈః కంకణతః కూర్చరౌ ద్‌ ద్ర! శోభా! (శ్రుతి రివ కుండల సంగొత్‌ తారుణ్యో త్తవ విభా భా 48.

వక పాహెతీ విరాజనం శీత మివ హైమనానిల పరిసంగా త్తాప ఇవ సుమేఘకృతః। తవ రదనచ్చద కలనాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ శం శిష్య సృదుత్తర విధే ర్లురు రివ సదత్ర్రశ్నత నృుశిష్యన్య। శుశ్రూషయేవ విద్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 50 సాహిత్యే నవ కవితా తయేవ రస భావ విభవ గుణ లక్ష్మీః! తత ఇవ రసికానందః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ క్‌ స్నేహా దివచిస్రంభ స్తేన మిథ శృరిత కథన మివ తస్మాత్‌! లోకోదంత శ్రవణం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 52 అవమా నాసహనత ఇవ శౌర్య (క్రీ స్తదివ గౌరవ సమృద్దిః। జనమాన్య తేవ తస్యాః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ క్‌ సుమ సమయేన వన మివ (శ్రీగంధాలేపనా ద్యథా జడిమా। దానా దివ జన శంసా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ క్‌తీ శరదేవ విమలతాపాం హేమంతేనేవ యోష్షి దాళ్లేషః। శిశిరేణ శాబల (శ్రీః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళశోభా॥ క్‌5్‌ దానేనేవ వశిత్వం నందన వన మివ చ పారిజాతేన। ఉర ఇవ కుచ మండలతః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 5్‌6 తానవ మివ కృతి కరణా ద్దీనత్వ మివామర (ద్రు సాన్నిధ్యాత్‌ | సుమ ఫల భారేణ తరుః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ క్‌? వీచి ప్రతతేస్తటినీ తటతుంగత యేవ నరస కాసారః। తట మివ తరు సంపత్తా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 5్‌8ి మాధుర్యేణేవ పయః తారుణ్యేనేవ హృదయజ ద్వితయమ్‌। హవిషేన చిత్రభానుః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ క్‌9 చందన మివ పన్నీరా త్తదివ నువర్ష మణీపాత్ర సంవాసాత్‌ తద్వసుమతాం నివాసాత్‌ తారుణ్యూ త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 60 రాగేణ దాంపతీవ ప్రణయ వశేనేవ కార్య సంసిద్దిః। కృతిసిద్దే రివ హృదయం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 61 రాగోదయేన లలిత ప్రకాశ ఇవ తేన విస్సృమరాపాంగః। తేన రస మన శ లనం తారుణ్యా.త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ 62

(శ్ర కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి విరదితా ఉపమావలీ శక్‌ అంతర దర్శన విధిత నృరసం సాధు జన విపశ్చితాం చేతః! సౌజన్య మివ హితోక్త్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ ళ3 నీవీ నిర్మోచనత స్త్ర, పేవ పరిరంభ సంభవా దృీతిః। తేన సురత విస్రంభః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 6కీ కచ కుచ సంవృతి వివృతే రాగ ఇవోషన్య చుంబనా త్కామం। వైయాత్య మివ వధూనాం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 65 శుత్రూష్ణా తోషిత గురు వితీర్ష్ణయా విద్యయేవ మేధావీ! బాల ఇవాధ్యయన పరః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ న పండిత మణి నంవాసాత్‌ సభేవ నృపతేః సకవి వరేణ్య మతేః! అవితథ వచనేన కవిః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 67 పరకృత తనయ శ్ఞాఘా శ్రవణా జ్ఞనక ఇవ సద్వినీత మతేః। గృహ మివ బంధు సమేతం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ 68 నిరవద్య కల్పనాయాః పద్యం హృద్యం రసజ్ఞ హృదయానామ్‌। తేన కలితేవ విద్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ 69 రతి రివ తుల్య రిరంసా వశత సేవ చ విభావ వైభవతః। తదివ ప్రమద వినోదాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 70 వేణీవ దూర చికురై స్సేవ సువర్ష ప్రసూన రచనాఖభిః। తానీవ సౌరభ భరాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ క. సాగర ఇవ భంగ భరా దద్రాగ ఇవ శ్రోత హృదయ రంజనతః। నాగ ఇవ మద నముదయాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 72 శ్రద్దా నైపుణ్య భరా దాలేఖ్య మివ ప్రభాత నమయేన। పద్మాకర ఇవ లలితః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 73 భిత్తి రివ చిత్ర నికరై శయన మివోల్లసిత కాయమాన మిహ! తదివ సురూప వనితయా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 74 వర్షై రాలేఖ్యోత్తమ మేతై రాదర్శ ఇవ సభా నదనే। తేన కవి సంవృత విభుః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ 75 మత్కుణ పీడనవశత శృయన మివ బుణ ప్రదాతృ కలనేన | అధమర్ష స్యేవ ధార్ష్‌ట్యం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 76

పాహితీ నీరాజనం శో నాననా నృపతిః పండిత భజనా ద్విజిగీషు రివ ప్రతాప సంపత్తే। శోభా॥ 77 భట ఇవ ధృతి శౌర్య భరాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా ష్‌ స 9! త్యాగ ఇవ పాత్ర గమనా త్ప్చూగ ఇవోహ్టోహ సలిల సేకనత | 7; యోగ ఇవ నియమ వశత; తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా భోగ ఇవ సమ వనితయా మార్గ ఇవాకంటకాది నిరాధాత్‌ | 79 వేగా దివ సాధుహయః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ స్వర్గ ఇవ దేవలోకై రృర్గ ఇవ 'ప్రమదయా గ్య ట్యుతయా! తం ప్ర తి తనుశోభా॥ గర్గ ఇవ కృష్ణనత్యా తారుణ్యా త్తవ విభా భా కృతి రివ సౌశబ్య గుణాత్‌ ధృతి రివ ధనిపురుష ఘటిత సౌహార్దాత్‌ | 1 మతి రివ తోష సమృద్దేః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ హీ రివ సాధ్వీ 'ప్రణయాత్‌ శ్రీ, 5వ షాడద్గుణ్య చింతనాభిరతేః। ం ధీరివ కృతి సంసర్గాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభ్ధా॥ 8 పండిత ఇవ వాగ్మితయా వాగివ మాధుర్య యోగత్ర స్ఫుక్పతం। వేద విహిత కర్మ కృతే; తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 83 యౌవన మివ సౌరూప్యాత్‌ తద్ద్వ్వయ మివ కాంత కాంత సంసర్గాత్‌ | తాని సుకృత్యాచరణాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాత్తి తనుశోభా॥ 84 ఐస్టీ దిగనిల సంగా ద్వష్టి రివైకొయి.. | దృగ్లలిత మివ మృగాత్యాః తారుణ్యా త్తవ విషం తనుశోభా॥ 8 పులకాదివ రాగ, రలావితు. కులక్రాద్రివ కవితా(న్హీ, ; తారుణ్యా త్తవ విభాత్రి తనుశోభా॥ 86 రస సహక్రారి పదౌఘైః కావ్య మివ (శ్రీవిలాసతః 'ప్రమదః। 'ప్రమదాది వాత్మవృద్ది తారుణ్యా త్తవ విభాత్రి తనుశోభ్ధా॥ 87 సంపత్కలనా ద్పృతి రివ తయా (ప్రవృత్తి సృ దిష్టక్రార్యేష। తస్యా విమలం యశ ఇవ తారుణ్యా త్తవ విభా తనుశోభా॥ 88 స్తనవృద్దే కంచుక మివ త్త చ తరుణీ పయోధర ద్వితయం। తేన విశాలం వతృం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 89 మణిమాలిక్రయ్య్వే గ్య స్తిలకజ రమయా తలోదరీ ఫాలం; వదన మివ దృష్టి ర్వృయ్రా రౌరుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభ్రా॥ 90

శ్ర కోరాడ రామదంద్రశాద్రి నిరచితా ఉపమావలీ ౨౨|యయకతతతతతతతతకతకడడడతతవయే? అనురాగా దివ హేలా స్తాభి రివ రతీ రనజ్ఞ కాంతస్య!। తేన చ యువతీ రతి రివ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ 91 ఆరుణ్యే నాధర ఇవ తారుణ్యే నేవ యోషితా మంగమ్‌! కారుణ్యేన హృదయ మివ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ 05 పీవరత యోరు యుగళం కాంచ్యా జఘన ప్రదేశ ఇవ కామం! కామస ముపగతార్జాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 96 దామేవ శిల్పి కలయా తేన స్తన మండల మివ చపలాత్యాః! ఆజ్ఞల కలయా నయనే తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ 97 వైస్వర్యేణ రిరంసా సౌస్వర్యేణేవ గీతి మహిత (శ్రీః! కాస్వర్యేణ జుగుప్సా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 99 వర్ణాః ప్రత్యాహారా ద్వృద్లిగుణా వివ స జాతి నంసర్గాత్‌ | గుణ సంగా ద్వృద్ది రివ చ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 0 వైరాగ్య మివ పరార్డా నాసక్తే స్సౌహృదేన సంపీ(త్రిః। ఆగ సృహనా త్రేమా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 100 ప్రియ భాషణత స్తోష స త్సంగేనేవ దోష గుణ చింతా! (క్రావ్యశ్రీ రనవద్యాత్‌ తారుణ్యా త్తీవ విభాతి తనుశోభా॥ 101 వీటీ పరికర భరతః పాజీర మహీరుహాలిభి ర్మలయః। కోటీర మివ మణీభిః తారుణ్యూ త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ 102 కోటీభి రివ విపశ్చి ద్రాటీభి ర్పుప ఇవారి వీది | న చేటీభి ర్చృప సదనం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుః భా శాటీవ విశద విభయా వాటీ వామౌద భరిత సుమనికర్థ' న ఘోటీవ తీవ్రగత్యా తారుణ్యా త్రవ విభాతి తనుళ భా గుణవిత్కృతేవ వినుతి స్సమయే సముదీరితేవ సద్య ర పాత్రార్చణతో ధన మివ తారుణ్యో త్తవ విభాతి

యం! కాత నమానేన సత్కవే ర్రుద నిజ వాగ్రస వేత్స సమౌహితో ర ఎగ్‌ తనుళోభా! 106 రజనీవ కువల సుహృదా తొరుణ్యొ ౬ సుద్చు ఇవ! ల నతయా ప్రనూన వ

కబరీవ భూషణాళ్ళొో నిబిరీ చ లా ప ుళోనా!! 0 శబరీవ రామభక్త్యా తారుణో 2

సాహితీ నిరాజనం శక్‌ హళ్యేవ నన్య భరతో హల్యేవ మహేంద్ర నిబిడ పరిరంభాత్‌! 108 హల్యేవ మద వికారాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ హలివ స్వర సంయోగాత్‌ కలివద్పల శాలి వీర సంసర్గాత్‌! బలివ ద్వామన భక్తే తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 10% భక్తే రివ వతృలతా ముక్తే రివ విషయ వాసనాభావః। భుక్తే రివ సహజ బలమ్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 110 అపరాఘహ్హ్హానాతప ఇవ సమభీష్ట్రాలోక కామినీ వదనమ్‌। శాంత విరోధః ప్రాణీ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 111 కృతి రివ లలిత పదార్శై రతి రివ లలితైై స్సృమ(గ్ర రన కలితై। మతి రివ సుకృతి విధానాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ 112 తరు రివ లతా వితానై ర్లురు రివ శిష్యకృత మహిత సంప్రశ్నాత్‌। మరు రివ రుచిర దరీభిః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 113 జ్ఞానత ఇవ వైరాగ్యమ్‌ మానత ఇవ దుష్ర్రధర్షణీయత్వమ్‌। తానత ఇవ సంగీతిః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోళ॥ 114 శృంగారత ఇవ కవితా తరుణీ స్తసమండలా దివాశ్టేష్య। చుంబన మధర కిసాలాక్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 115 ముక్తాహార స్పరళా దివ ఘన జఘనం మణీ ఘటిత కాంచ్యా। కర ఇవ మణి కంకణత; తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 116 రాగ ఇవోపరిసురతా దాగ ఇవాపకృతి జనక మహితార్జాత్‌। త్యాగ ఇవ నిర్వ్యపేళ్షాల్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ శే17 హార ఇవ సమణి తరళా తార ఇవ (ప్రతివిమర్శ సంఘటనాత్‌ తౌర ఇవ హేమసంగాశ్స్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 118 హ్లాలీన్య మార్జనా దివ ముకుర సృత్పాత్ర లాభతో దాతా। (8 తా స్వదైవత నుత్తే తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 119 ఆరుణ్యా దివచ జషా కారుణ్యా దివ పరోపక్తృత్రి పరతా। హా! ద్‌వ అధి ఫీ దివ సుషమా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 120 మౌాత్సర్యేఇ ప్రర్ర గృత్రామ్ర వ శ హృదయ విక్షాస ఇవాలక్‌ ప. న. సంర ప్రో క్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ క21

'శ్రీ/ కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి విరచితా ఉపమావలి త్త లైతే తేరి మురజాది మధుర నినదా ద్గాన మివ ప్రతిభటాళి విజయేన! విజిగీషు మతి రివ పరమ్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 122 స్వచికీర్షి తార్థఫలనా తృపట ఇవ నభాజయా త్కలా విదుష్య। శిల్పేనేవ (ప్రతిమా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 123 కుంజ మివ కుసుమ పుంజా దంజన రంజనత ఇవ యువతి నయనే। మంజిమత ఇవ కిసాలమ్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా॥ 124 తంత్రీభి రివ విపంచీ మంత్రీవ నయ (శ్రియా సుగుణ హితయా। తంట్రీవ పరసవాదాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 125 పద్రీవ పక్షలక్మ్యా సత్రీ వానిరత వహ్ని పూజనతః ఛత్రీ వాతప సమయే తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 126 (గ్రీష్మత ఇవ హరిదశ్యో భీష్మత ఇవ కౌరవేశ విబిగీషా। భీష్మత ఇవ రజత గిరిః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 127 యౌవన భరేణ హేలా హేలా విభవేన సుందరీ వదనమ్‌ | వదనా దివ కవి వదనమ్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 128 ధనురివ వరగుణవల్ట్యా శర ఇవ పరలత్య పాళి భేదనతః। విజయా దివ విజిగీషుః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 129 చటు కవితయేవ వాణీ జీవన మివ నీచ సేవనరహేణ | రహసీవ మంటత్రగుప్తి తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 130 బహు కావ్య పరిశ్రమతః కవితా సువితాన సంగతే శయనమ్‌ | అయన మివ పథిక నికరై తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 131 ఖక్వువ కాయమానా త్తది వామల మౌక్త రుల్లరీ సంగా! త్సేవోచిత మార్టనతః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 132 నగరీవ తుంగవరణా త్స ఇవాగాథేన ఖేయ వలయేన!। తదివాంబు జని శకుంతైై తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 133 శయన మివ మల్లికా సుమ సంస్తరణా త్పుష్ప లైల నంసర్థాత్‌ | (శ్రీఖండజ కర్దమ ఇవ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 134 భిత్తి రివ సుధాలేపా త్కేళీ గృహ మివ మనోజ్ఞ శయన యుజః। శయన మివ కమననంగాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 135

సాహేతీ నీరాజనం వ్‌0 సాత్తిక భావోదయ తోనురాగ ఇవ రస ఇవ విభావాద్యైః। రాగేణేవ రిరంసా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 136 ఈప్పిత వస్తు విలోకా దివ ధిషణా ధిషణ యేవ రుచిర కృతిః। కృత్యా జగత్రృశస్తి తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 137 (ప్రకృతి ప్రత్యయ యోగా ద్గీరివ కృతిరివ మనోజ్ఞ కల్పనయా। తదివ రసవేత్స హృదయమ్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 1368 శూర ఇవాయుధ భరణా దృరణా దివ డింభక స్పమర్హ తమా। దర్హణ యాభ్యాగత ఇవ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 139 ('ప్రావృషి సరిదాళి రివ ప్రకరణ వశగా సదుక్తి రివ సమితౌ। నృప బహుమానా ద్విద్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 140 అబ్మర్రివ సాలవర సృ ఇవ మహాశూర భటజ నాకలిత;[ శూర ఇవ నయవిద(గ్రః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 141 గ్లాని రివ తపశ్చరణా త్కరణాత్కృతి రివ తయామహోద్యమ ఇవ। జన ఇవ సుకృత విధానాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ [42 విస్రంభత ఇవ రాగ (శ్రీదేవీ కరుణయేవ సంపత్తి సంపత్త్యేవ ప్రమదః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 143 'ఎదవృద్దే రవినయ ఇవ నయ విభవత ఇవ సదిష్ట సమవాప్తి। తత ఇవ సకల (తిః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 144 న నంగ పాభిమ తాకృతి రిరయామద ఇవ మదేనధార్ష్‌ట్య మివః। తల మలల దివ విప్రియతా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 145 వ షో దంభో దంభేన విమూఢ హృదయ సమ్మోహ॥ స | స కార్య పతి రివ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 146 ళ్‌ రై భి ౬ పై దువ ఈ ఆలి ( క. ల న్‌ సధాయామ్‌ 'ఫ్రతివచ నోక్ష్యా విపక్ష జన జయతః। మ ఎాతా వా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 147 వ మోన సియవాచ ఇవ కమన హృదయమ్‌! షం నంసృతి కృతే, తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 140 సంధ్యే వారుణ వే తత న జనతా వత్త ఈ గారుణ మజ్ణరా 'ర్ర్రభాత్త మివ। ఎలి తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభ్రా॥ 149

(శ్రీ, కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి నిరదితా ఉపమావలీ క్‌1 కైక ఆలోకత ఇవ వస్తు జ్ఞాన మివాదర్శ బింబ సంక్రమణాత్‌ వ్యక్తిర్షన ఇవ వర్షాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 150 ముదిర ఇవ చంచలాభి ర్నందన వన మివ సురద్రు సంవలనా। దసి రివ శాణ నికాపాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 151 నీల జలద ఇవ శక్రా యుధ నంగా ద్విభ్రమేణ తరుణీవ! రాగో జనపద వసతే; తారుణ్యొ త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 152 సాయీ విభావ విభవా తృ ఇవ సదనుభావ వర్గ నసంయోగాత్‌ | సాత్వికత స్ఫృ ఇవ పరం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 153 మందగమనేన గజ ఇవ తనుమధ్యతయా కడార నయన ఇవ। దృక్సాపల్యా స్మగ ఇవ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 154 కుంభాభ్యా మివ సామజ మస్తక ఇవ మంగళం మహా ధనతః। అభిమత లాభా న్మవ ఇవ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ [55 దృతగమనే నేవాశ్వ ప్రై ర విహారేణ జంతు ధిషణోవ! మణి నేవాకర భూమిః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 156 సరసిజ మివ భృంగాప్తేః దాతు స్పదన మివ విమల జనసంగాత్‌। భక్త్యామర పూజన మివ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 157 చ(క్ర క్రమై రివ రథో విక్రమ లక్స్యా వీర భట ఇవాలమ్‌! హంసీవ శర దుపగమాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 158 వేణ్యేవ చికుర నిచయ స్ప ఇవ ప్రసవాళి రచిత రచనాతః। స ఇవ ప్రియ లాలనతః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా[! _- 159 మాటు కకు దౌన్నత్యేన వృషు కల్లోల భరేణ సింధునాథ ఇవ! /శ్రగై శ కమల సమృద్దేవ సరః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥| వ్‌ జ్ఞ 160 త్రేతాగ్ని నేవ వేదీ దోహద రమయేవ పుష్ప ఫల శాఖీ। క్షే ఖా! పల్లవ లజ్మ్యేవ లతా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ య ౫ / క్ష్‌ 161 $క4 జో, గమన (శ్రియేవ హంసీ భూషాా మణినేవ కేసర సమృద్ద్యా। ఫ్య త్‌ నవికాన మివ సరోజమ్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 162 కుసుమై (స్సృవన్మరందై ర్వని కేవ నికాయ ఇవ జన (ప్రకరై। ఖ్యాతి రివ సత్‌ ప్రవృత్తే తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 163

సాహెతీ నీరాజనం చ్‌2ై ష్షడ్గుణ వినియోగ వేదినా రాజ్యమ్‌ పంచాంగేనేవ నయ ష్టడ్డు శోభా॥ 164 తదివ ప్రజానురాగాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా దీపా మహోపల ఇవ ప్రతికార విధానత ఇవ సత్ర్రతిఘః। 165 శమ ఇవ పరకృత కష్టాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ తారు మివా(క్రు రసాస్తే ష్టలీకణ సంగేన సాధు కనక మివ। 06 రజత మివ సుధా లేపాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ కాంస్య మివ భసితసంగా న్మణిరవ శాణోపకర్షణా దుచితః। ధా “స్నేహా దుపకృత మతి రివ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 1 శయ్యేవ విమల తూలా త్తూల మివాజస్ర ర్సుర్హరీ కరణాత్‌ | రుర ఇవ నముదిర కృతేః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 168 విజన వసతే రిరంసా తత ఇవ సరసోక్తి నర్మ సంభాషా। తత ఇవ తదిష్టసిద్ది తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 169 హార ఇవ తరళ సంగాత్‌ స ఇవ యువతి కుచమధ్య సంవాసాత్‌ 1 ఉదరం రోమావళ్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 170 శేయన మివ కాయమానా త్తదివాంతర 'ప్రదీప రుచిర రుచా। కాచను యామాలపాత్రా। తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 171 పర్యంక కాయమాన (శ్రీరివ నవ విద్రుమాంచితై శృరజ్షైః। తానీవ రుచిర పాథై తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 172 కనక మయామ్చుజ ముక్సులై రస్త మివ చారు కాయమానస్య | తదివోప ర్యున్నతిత;ః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ [73 క్ష్‌ ఎవర కఠిన గుణాప్తే స్పృన భర ఇవ మార్షవేన రదవసనవమ్మ్‌ నాభి ర్లభీరతాయాః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభ్రా॥ 174 వైమల్యొ దివ గండౌ బాహూ వర్తులతయేవ కర్రక్షమ్రులే। కొకనద శోణ లఖ్మ్మ్యా! తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభ్రా॥ 175 ల ఇవానుపూర్య్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా [76 పృథుల నిబిర్రీస కధను రోడు క మువమధ్య మివ నితాంత కృశమ్‌॥ శరము తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభ్రా॥ 177

'క్రీ/ కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి విరచితా ఉపమావళీ క్‌3 ననన లలల

ఉద్దీప నానుభామైః ప్రకృతిభవై స్ఫుమధురై రిరంసేవ।

తదివ మదన మహలక్ష్మీః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 178 కునుమైక భరీ భర ఇవ హారై ర్వక్ష ఇవ రత్న తాటంకైై।

(శ్రుతిశిఖరే ఇవ లలనే! తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 179 నొసా గురు మౌక్తిక సంఘటితంకారత న్తరీయ భతూ!।

దశన వసవ మివ తాదమ్రం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 180 సదృశ ప్రియసంగేన ప్రగల్బ యోపేవ జలభృ దనుతయతః।

పూషేవ నిర్విశంకమ్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 181 హసనత ఇవ ముఖ ముకుర సృ్పరసిజ మివ భృజ్ఞనంగమా దనిశమ్‌।

రంగ మివ నాట్య కలనాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 182 అధర ఇవ సముచి తోన్నత రేఖాఖి గ్గండ ఇవ నునైర్మల్యా |

ద్బాళీభి రివ శ్రవసీ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 183 తారాభి రివ నభశ్షీ ర్నీరాశయ ఇవ మహోర్మి నికురుంబైః।

సారాప్తి రివ విమర్శాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 184 లలిత స్మిత ప్రరోహా దనురాగ ఇవేక్షణాంత సంవలనాత్‌ |

హృజ్జనితేవ రిరంసా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 185 సీమంతా దివ చికుర ్రేణీ గుణ సజ్నమేన చాప ఇవ!

స ఇవామోఘ (ప్రదరాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 186 సౌందర్యా త్తనువల్లీ సేవ చ సదలంకృతి ప్రకర యోగా!

తృ ఇవ సదాశ్రయ వశతః। తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 187 శాక ఇవ సదధివాసా త్వాక ఇవానేహ సంప దాకలనా। న్నాక ఇవ సౌఖ్య దానాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను ళోభా॥ 188 ఆలంబనత ఇవ లతా సేవ మనోజ్ఞ ప్రసూన సంపత్త్యా। "సేవ సుగంధాతిశయాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 189 వాపీవ జలభృ దుదయా చ్చాపీవ శరవ్య భేదనా దనిశమ్‌! జాపీవ హృదయనియమాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 190 అ(శ్రమ ఇవ నియమి జనై రాశ్రమ ఇవ పృథుల కార్య సంసిద్దేః ఆశ్రమ ఇవ సత్క్బృతిభిః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 191

సాహితీ నీరాజనం క్‌శీ ౭౭కి కకం గజరాజై రివ సైన్యం మృగరాజ నివాసత ఇవ విపుల దరీ। నో 8 తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 192 ధర ఇవ శిఖరోచ్చ్ర్యయతః తారుణ్యా త్త వీటీగంధాన్ముఖ మివ శాటీ గంధాత్పుమా నివావిరతమ్‌ | చేటీ గంధా ద్వనితా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 193) పేటీవ ద్రవిణ భరై, పాటీర విలేపత ఇవ శీతలతా | కోటీరే ణేవ శిరః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 194 హేతిభి రివ హవ్యాశీ జాతిభి రివ పుష్ప వాటికా మహతీ | హేతిభి రివ వీరవరః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ [195 మర్వేణ పాత్ర వర ఇవ శర్వేణ తదాశ్రితోచల వర ఇవ। గర్వేణ శూరవర ఇవ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 196 బర్హణ నీలగళ ఇవ సార్టేణ సభేవ వసుమతీ విభునా। బర్హేణ భూరుహవరః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 197 వీతి రివ వేగవిభవా (ద్రీతి రివ రసానుగుణ్య యోజనతః। ప్రీతి రివాభిమతాప్తా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 198 సుప్పి రివ మృదులశయనా తృప్తి రివాభిమత వస్తు సంస్వాదా। గ్గుప్తీ రివ భూరి విపదః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 199 హేతి రివ శత్రు దళనా న్నీతి రివ సంధి ముఖ్య గుణయోగా। త్సాతి రివ నిర్వపేఇ్షాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభ్రా॥ 200 భూతి రివ నయ (గ్రహణాత్‌ జాతి రివ గణాది వృత్తి నియమనత;। గీతి రివ సలయ వృత్త్యా తారుణ్యా త్తవ విభాత్రి తనుశోభా॥ 201 ధాతు రివ ప్రత్యయత సే (తు రివ జలాశయ జల రోధనతః। హేత్రు రివ 'ప్రామాణ్యాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 202 నేతు రివ నాయికా ముర్గాతు రివ మనోజ్ఞ వన నివాసనత్త్య | కేతు రివ రుచిర శాట్ర్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 203 పోత ఇవ స్మితవదనా త్పోత ఇవ స్నిగ్ర ఫలక సంఘటనాత్‌ | శ్ళాత మివాప్రతిపశ్షాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాత్రి తనుశోభ్ధా॥ 204 ఆస్ట యథొక కరణా దాస్ట్ర ధర్మజ్ఞ పురుష సంసక్తే। ఆస్ట్రా ఫలసిద్దే ర్వ తారుణ్యా త్తవ విభ్రాత్రి తనుశోభ్రా॥ 205

(శ్రీ/ కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి విరచితా ఉపమావలీ వ్‌క్‌ నను (గ్రంథ ఇవ (శ్రుతి మధురో (గ్రంథ ఇవ సదాళి సమ్మదాధానా! న్మంథ ఇవ దధివిదళనాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 206 నాధ ఇవ శక్తియోగా తాధ ఇవామలక మధురిమా భోగా।! త్కా్ఫథ ఇవోచిత కలనాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ 207 మృగమద ఇవ సౌరభత సగర తనూజని నిఖాతత స్పింధుః। గగన మివ నిరావరణాత్‌ |! తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా ॥ 208 హేతి రివ తీవ్ర శిఖయా హేతిభి రివ హవ్యకల్పితై ర్రహనః। హేతిభి రివ శూరవరః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా ॥ 209 వీతి రివ సౌఖ్యవృద్ద్యా వీతి సమృద్ద్యేవ మహిత మణినిచయః। వీతి చమత్కుతితో తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 210 జ్యోతి రివ హేతి వితతే ర్ట్యోతిరి వాయామ సంపదావితతమ్‌ | జ్యోతి రివ వితత భక్త్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 211 యతి రివ నిరీహ వృత్తా యతి రివ సదుపాయ చింతనాసక్తేః! యతి రివ నిజ పరఘటనాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 212 వార్త ఇవ స్వాతంత్ర్యా దార్తవ క్షేమ లాభతః పురుష వార్తేవ తత్త లాభాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 213 కంకణ మివ మణిసంగా త్కంకణ మివ నవ్యజలద సముదయతః | కంకణతః కరమూలం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 214 భరణత ఇవ దీన హృదా భరణత ఇవ గాత్రం సతతిర్నితరామ్‌ | భరణత ఇవ భృత్యజనః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 215 కౌశిక ఇవ నియమ భరా త్కౌళిక ఇవ దుష్ట సర్ప నిర్రహణా। త్కౌశిక ఇవ నాక పదాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 216 పుష్తోదయా దివ లతా పుష్ప్రోదయత ఇవ భవ్య మృగనేత్రా। ఫుష్పవ దుదయాజ్జగ దివ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 217 కుసుమోదయత ఇవ లతా కుసుమ వియోగేన సుందరీ వదనమ్‌1 కుసు మానుదయా న్నయనే। తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 218 (స్టైపక్మీ మధుర శక రీ ల్‌ వు నభా ॥ 2 (శ్రీపర్లీ భి సృర ఇవ తారుణ్యా త్తవ విభా [9

'5్‌ళ పాహితీ నీరాజనం (ప్రకృతి ష్షడ్గుణ వేత్తా ప్రకృతి స్తవనయేన సద్గుణేనేవ। (ప్రకృతి గ్లిరిశ మహిమ్న తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 220 గారుడ మణి రివ దూర్వా శ్యామలరుచి భరణతః ఫణి గ్రహణా | ద్ధారుడ విద ఇవ మహిమా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 221 వామన ఇవ బలి విజయా ద్వామన సంగా ద్వివస్వదాత్మజ ఇవ! వామన భావా దంసొ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 222 విటప వ్రాతా త్తరు రివ విటప న్రాతా దివ గణికా సదనమ్‌। విటపాళి రివారుణ్యాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ 223 కాదంబై రివ సరసీ కాదంబై రివ ధనుష్మద(గ్రసరః। కాదంబై రుద్యానమ్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 224 సురభి శ్శిశిరాపగమా త్పురభి రివ (ప్రమద దుగ్ధ సంధానా। త్సురభితయా వి([గ్రహ ఇవ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 225 ఉపమాసమాన ధర్మ శ్రియ ఇవ వసుధాధినాథ తనుజాతః। ఉపమాతృ కావనా దివ! తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 226 (ప్రత్యయ ఇవ కార్యకరః ప్రత్యయ ఇవ దాంభి కత్వ నిర్దూతః। ప్రత్యయ ఇవ నిర్దుష్ట తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 227 కమలా దివ ని(స్తింః కమలా దివ రజనిసమయ కాసారః। కమలా దివ మీన గణః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ 228 ఇతి (శ్రీ, కోరాడ రామచంద్ర కృతౌ ఉపమౌానళ్యాం ప్రథమో భాగః

(శ్రీ, కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి విరచితా ఉపమానవళీ క్‌7 ద్వితీయ భాగః శైవలినీ తపనీవ ద్వితీయ పక్షేణ కుముద బంధు రివ | నీవారత ఇవ నఠథినీ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ | అనయార్లితం ధన మివ (శ్రీహరి భజనేన పాప పుంజ ఇవ। ఆలోకేన తిమిర మివ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ ౭ ప్రియ వచనేన రుషేన (ప్రేన్టే వానాదరః శ్రియా దైన్యమ్‌! సాధుభజనేన గర్వః కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నుః॥ తె ధార్‌మ్ట్యా దివ యాచకమతి రరుణోదయతో వ కుముదినీ కుసు మమ్‌। సాయ మివ (శ్రీశరణం కృళశ్యత్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ క (ప్రత్యుషనీవ తమి(న్రం శాస్త్ర) వ్యానంగ విరహత స్పుమతిః। అపకృత్యేవ ప్రియతా కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ న్‌ కల్య కలయేవ కుముదమ్‌ ప్రభాత కాలేన తుహిన రోచి రివ। తుహిన మివ భాను భాసా కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 6 సన్య మివ వృష్టుభావా దామయత ఇవాజ్న లావణీ భారః! సుకృతం స్వధర్మ కథనాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 7 గర్వ ఇవ మహాశయానాం చరిత శ్రవణా చ్చివస్య పూజనతః। వ్యాధి రభావ విరచితః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నుః ॥ 8 ఇంధన విరహా దనలః ప్రియ విరహా దివ సతీ జలధరాప్తేః। బింబమివ పద్మబంధోః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ ్ర యాచనయా గౌరవ మివ రోగ ఇవ ్రథిత సార భేషజ్యాత్‌ | సాప మివ శివస్మరణాత్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 10 మర్మ ప్రకాశనా దివ మైత్రీ గ్రీష్మేణ సాధు సరసీవ। సురభిః కుసుమ గ్గానేః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ క్షే దుర్న్మయత ఇవ విభుత్వం గురు ధిక్కరణా దివ స్వప్రఖ్యాతేః। పంక ఇవ సూర్యసంగాత్‌ కృళశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 12 ఉపకృతి విస్మరణా దివ ధర్మో ధర్మజ్ఞ సేవనా త్పాపమ్‌! బుధ సేవయేవ గర్వః కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 13

సాహితీ నీరాజనం క్‌కి 'క్రోధాగ్రహేణ తప ఇవ తపసా పాపం తత స్ఫుగతి మార్షః। స ఇ వాంధ్యా దతి నిబిడః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ [4 ప్రశ్న ఇవ సదుత్తరతో జరయా కాయ ఇవ వగ్రహాతృన్యమ్‌। నీతిరివ దుష్టసంగాత్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 15 ధూళి రివామ్భుద యోగాత్‌ జాంబూడ మివ పుటాళి విర్రహేణ్ర। ి మతి రివ మద్యాస్వాదాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్మః ॥ 16౮ నియతాహారా ద్వపు రివ మతి రివ మదంగ భసతః పరం సదసి। తుహినా దంబుజ జాతం కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ [7 గృహలక్ష్మీ రివ సంస్కృ త్యకరణతః తైల నిన సుతో దీపః। బంధురి వావజ్ఞాతః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ షః |! 18 'పైశున్యా దివ మైత్రీ జరయేవ శరీర మిందిరా సంగాశ్‌ వినయ ఇవ బంధు జనతః కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 19 సంజ్వర ఇవేందు సంగాత్‌ అ(క్రమ వర్తనత ఇవ జన ప్రీతిః తేజ సంగా దివ తిమిరం కృశ్య త్యవలగ మయి తరుణిమమ్నః॥ 20 మైత్రేవ వినయ విభవో భయతో విస్రంభ వాగ్వివిలాసః। గ్లాని రివాతప సరణాత్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ ఠ దీప ఇవ గంధ యంత్రా। భ్యాశే రూప మివ రోగ సంబంధాళ్‌ | ఆలోక ఇవ రజన్యాః కృశ్య త్యవలగ ఎ మయి తరుణిమమ్నః ॥ 22 భుణత ఇవ సుజన చేత; శీతల తేవోస్ట భాను కర సంగాత్‌ | ధా రివ చిరపరిచయతః కృశ్య త్యవలగ ఇ మయి తరుణిమమ్నః॥ ఏ3 శిశిర కృత పత్ర పాతా త్తరురివ వర్షాగమేన క్రుందమ్వివ। చూత మివాతప విరష వ వాతప విరహాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 24 న జ స్రణయా దివ సద్వ్యృత్తి శేలనాభిరతి వృద్దే। [ $ నిర్మలాత్మా కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 25 (అతి రవమాన విధినా ఖ్యొతి రివాకార్య కరణత స తతమ్‌ | కొంతిరివ మలిన సంగాత్‌ ద కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 26 ఖ లక వియో గొ కృళ్య త్యవలగ ఇ మయి తరుణిమ్షమ్సు ష్‌. క్‌

శీ/ కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి విరచితా ఉపమావళీ క్‌ ననన శరద ఇవ కేకి నటనమ్‌ _ వర్షాగమనా త్సితచ్చద విహారః। హేమన్సేంబుజ జ కానః కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ |! 28 కాదమినీవ హైమన నమయా త్కణ్జీరవారవా తృలభః। శాద ఇవారుణ భాసా కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నుః ॥ 29 దుర్వర్తన మివ దానా ద్దురితమివ (శ్రీపతే ర్లుణాఖ్యానాత్‌ | స్నేహ ఇవానుపకారాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 30 హైమన పవనాగమనా న్నళినీవ నిదాఘ సంపద న్ఫరితా। సైకత మివ ఘన లక్మ్యా। కృళశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ ఏకి వ్ర అధర సుధా స్వాదనత స్తాప ఇవ పప్రసవబాణ సంజనితః। రాగ ఇవాహేతు రుష కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ వ. షై పాదనతే రివ కృత్రిమ రోషః పరిరమృణేన దుళ్శంకా। వార్డక్యేన రిరంసా కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 33 పాకా ద్దోంటాఫల జల మివ నిరశనత శ్వరీర మాంజుల్యమ్‌ దురిత కృతే రివ సుకృతమ్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 34 కోకీ వ రజని కలనా ల్లక్ష్మీ ర్షుర్వ్యుసన సక్త చిత్తతయా | స్వాతన్య్యం విభు యమనాత్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 35 అలనతయా శ్రుతిచర్యా కోకిల మద ఇవ తపస్య సంబంధాత్‌ | రాగ ఇవ విరస వచనాత్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 36 తాప ఇవ ,(శ్రీఖండాత్‌ సత్యా హృ(ద్రమణ విదిత వైరస్యాత్‌ | రాగత ఇవ మందాక్షం కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నుః || 37 సాయ మివ సూర కరగతి రయ ఇవ దుర్నీతి లోల హృదయానామ్‌ కర్మేవ నాస్తికానామ్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 38 హ్రీ రివ విదిత కుచరితాత్‌ పరోక్ష కృత దూషణేన సౌహార్షమ్‌ | 'ప్రణయాదివ వినయ,శ్రీ, ః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 39 కృతి నృపతి సదసి కథితా వ్యాహృతి రివ దుళ్ళ కార్హ్ర సంరక్షా! గళితం వపు రివ వయసా కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః 40 శౌర్యశ్రీ రివ సమితా పలాయనా తాప మివ తపశ్చరణాత్‌ | ధృతి రివ వృకావలోకాత్‌ ! కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 41

సాహిత్‌ నీరాజనం 60 శుచి రివ బౌద్ద సమాజాత్‌ కృతి రివ రస బాలిశ జనావలోకాత్‌ 1 శ్రి మతి రివ దుష్కృతిసంగాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నుః॥ గతి రివ కాపథ సంగాత్‌ ధృతి రివ జనహీనప త్ర్రసంచరణాత్‌ | యతి రివ ఖలజన సంగ్యాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 43 రతి రివ యువతి నిరాసా న్నతి రివ నిజ భాగ నిశిత వైకల్యాత్‌ | యతి రివ యౌవతసంగాత్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 44 తంత్రీవ సలిల సేకా న్మంత్రీవో పాయ వేదనాలాభాత్‌ | కుసుమోపచయా ద్వల్లీ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ |! శ్‌ దానమివ ధన విలోభా ద్యాచ్చేవ మహాభిమాన సంబంధాత్‌ | మైత్రీవ యాచనాతః కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ పః |! 46 బంధుజనో నాదరణాత్‌ సిన్దు రివ రురీ సమాగమాభావాత్‌ | అంధురివ సలిల దానాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 47 రాగ ఇవ చిరప్రవాసా (రోగ ఇవ ససార మహిత భైషజ్యాత్‌ | భోగ ఇవ ఘోర విపదః కృళ్య త్యవలగ ఎ మయి తరుణిమమ్నః॥ 48 సముచిత వయసోపగమాత్‌ సంభోగేచా ఎ ప్రవాస చిరవాసాత్‌ మైత్రీవ కార్య ఘటితా కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 49 ధన వినియో గాసహనా దే [శ్వా ప్రీతిః పరాజ్ఞనాసక్తేః। విద్యేవ విమల వృత్తిః కృళ్య త్యవలగ ఎ మయి తరుణిమమ్నః॥ 50 మీన ఇవ స్థల వాసా నన్నరివ విపరీత వాత సంసక్తే। వహ్న రివ వారిసేక్రాక్స్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ వ్‌] ధార్‌ష్ట్ర మివ గురువిలోక్షా ద్షూర శ్రమవ చ్చ యాన సంయోగాత్‌ | ఆశ్వాసనా దివ భయం కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ ఫ్‌2 అతను సమితి రివ వీర్య క్షయతః పరిరంభణాభిలాష ఇవ। (గ్రమ్మ ద్రీ రరనయతః కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ వః 53 క్ర ధినా కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ కీ విద్యేవా నర రక్‌ హలో సైకత మద్ర సంయోగాత్‌, వ్యా కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుజిమన్తు వః॥ క్‌

శ్రీ కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి విరదతా ఉపమావలీ 61 ననన నతన సంధిః ప్రగృహ్య యోగా త్కంధి రృడబానలేన బలవృద్దేః। సంధిరివ భూపతీనాం కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ క్‌6 స్వాదీనాం సంబాధా త్రాతిపదిక మివ భయానకా శుచిః! వీరా దృయానక ఇవ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 7 ఇణ్బరస ఇవా దేశో గుణ ఇవ నిజ జాతి యోగ విభవేన! ప్రత్యాహారా ద్వర్ణాః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ క్రి (హయ ఇవ రతిసంవేగో రతిసంవేగా కత్రపేవ తన్నాశాత్‌ | సంభోగ వై మనస్యమ్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ క్‌ అధికార పద భ్రంశా న్మతి రివ మానసవత స్తిరస్కరణాత్‌ | హృదయ మివ సదసి కృతినః కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 60 భాగాహరణా తృృంఖ్యా విషయః పాకత ఇవ పయః ప్రసరః। మాతృ్సర్యేణ పరిచయః కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నుః॥ 61 శాద ఇవ సౌరవిభయా స్వేద ఇవ వ్యజన పవన సంసరతైః। మోద ఇవ రిపుసమృద్దేః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 62 కపకేన హి సూనృత మివ దీపశిఖా జ్వలనతః కృతం తైలమ్‌। ధన మివ దుర్షయ మూలమ్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 63 మాలిన్య మివ నికాషా ద్వ్యాకర ణాభ్యాసతోపశబ్బ భయమ్‌! గర్వ స్వ్వాధిక లోకాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ ఎః! 64ీ చూత కుసుమం పొిమభరా చీ ఏతమివోష్టాంశు భాను సంపర్కాత్‌ | శాత మివ స్వాభావాత్‌ కృళశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ ఎః || రక్‌ నికృతే రివ సౌజన్యమ్‌ వికృతే రివ రూపముత్తమం దురితమ్‌ | సుకృతే రివ నిగమగిరః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 66 వతృ విరహా దివ పయో వతృ్సలతాపాత్ర భావతో ఖీతిః। వత్సర పూర్తే శిశిరః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 67 స్వార్ధ జ్ఞానాభావా తృమనస్య సమ(గ్ర యౌవనా హృదివ। వనితేవ రమణ విరహాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమన్నుః॥ 68 పుటశోధిత మివ కనకమ్‌ వటశోధిత మివ జలం సమృద్దగుణమ్‌ | తటమివ రూఢ మహీజమ్‌ కృశ్యత్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ రం

సాహితీ నీరాజనం కై. రమణ విదిత నిజ దోషా యోషి దివ ప్రసవత ఇవ తారుణ్యమ్‌ | 70 రోష ఇవ సాంన్త్వ వచనాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ మూలే కుక్కుట రుత మివ కైతక కుసుమ మివ శిఖర దేశ ముఖే! ః అగ్రే హ్‌మ కిరణాశ్రం కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ బాలిశతయేవ మానో నిస్సృతయేవ గణనీయతా జగతి। రాగాభాషా గ్షీతం కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥| 72 ఛాయేవ ్రాఫ్లా భవా కుసీదతో దద్రవిణ మివ బుణదాతుః। కిసలయ మివ పరిణామాత్‌ కృళ్య 'త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 73 ప్రాగ్జిగుదిత ప్రభంజన వీజనతో మహిత ముద్గ కేదారః। అధి రివ దయితలాభాత్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 74 రవి రివ స్రైోమన సమయా ద్విధురివ కల్యే శరది కలాపీవా। అనల ఇవ దివా సమయే! కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 75 సురత మివ రాగమాంద్యా ద్రాగ ఇవార్య గురుజన సమభ్యాశాత్‌ ముఖ చుంబనతో ్రీడా కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 76 పరిణత తామ్బూలీ దళ ముఖ మివ మహితానుపౌర్వ్య కలితతా త్‌ 1 వాద్యమి వాంబునిషేకాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 77 ముఖ తానవతో వటదళ మివ రంభాకుసుము మివ కృపాణీవ। తైతక కుసుమ దళ మివ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమము షః! 78 హేత్యుదయా దివ ధూమః ప్రీత్యుదయా న్మానస వ్యథా మహతీ 'ప్రత్యుపకారా త్భుజనః।! కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 79 వాద విజిత స్పుధీరివ శాద నిమగ సః కరీవ హత మాతా। శాబక ఇవ విధి యోగాత్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుజిమము వః ॥ 80 భక్తి రహిత మివ పూజన ముక్తి విరహితం ముఖం సదసి నేత్రుః। వృంతగళిత మివ క్సృస్తువుక్స్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ షః | 81 సంభ కుసుమ గ్టానేః సాధ్య మివ ్రథిత హేతు విరహేణ। తి రివేంధన విరహాణ్‌ కృళశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ వః|] 82 ర్త ల పార్వ కలితమ్‌ వటదళ మివ విస్పృతోపరితలత్వాత్‌ । వళ్స శిభా(గ్ర మివ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమవు షః ॥ 83

'శ్రీ/ కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి విరదితా ఉపమావలీ ళ3 య = వర్షా మద ఇవ శరదా శరదివ రవిసంక్రామకృత విరహీణ। విద్యాభిమాన విభవాత్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 84 'ప్రసవత ఇవ కుచశోభా యౌవన విరహా దరం రిరంసేవ! హింసా కరుణాసక్తే కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః 85 సమ్మర్జా దివ కుసుమ స్తబకో విద్యేవ పాఠవాభావాత్‌ | విరహాదివ కామి మనః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ కథ హరి హర సంస్మృతి నిరతేః పాతక మివ శాత లాభతో 2 లనతా। శుచియోగా దివ వనికా కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నుః॥ రి మణి రివ నిపుణ నికాషాా ద్హృణి రివ మిహిరస్య రాహు సంస్పర్భాత్‌ | గజ ఇవ వినియమతః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 88 వ([గ్రహత సృన్య(,శ్ర/ ర్నిగ్రహతో విహిత మన్యు రివ దుష్టః। వి[గ్రహవిజయా చ్చూరః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ రి తిమిరా దివ హరిత్నశ్రీ, ర్యమిరాజాను[గ్రహా దివాజ్ఞానమ్‌ | తిమిరాజే రివ శఫరీ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 90 ఇరయేవ ధూళిపాళి న్ఫురయేవ జ్ఞాతలోకవృత్తాంతః | జరయేవ సురత పటిమా కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 91 హైమన సమయా దహ రివ కామన నంమాషణా తృతీ చరితమ్‌। శామన దిక్కా త్తాపః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నుః॥ రై మార్గణ బాహుల్యా దివ దాతృత్వం భటవరస్య రణమూర్ష్ని | మార్గణ సక్తేస్తను రివ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ ర వరణ స్టితస్య భీ రివ తరణస్థ్రస్యేవ జలకృతో ద్వేషః। చరణ (శ్రితస్య కలుషం కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ గ వనితాహృత చిత్తత్వా దివ కార్యాంతర విచింతన ప్రణయః। ధర్మోనిగ మాస్తిక్యాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 95 నీచ జన సంగనిరతే ర్హనతేవ మహాత్మ విబుధ పరిచరణాత్‌ | దుర్వ్యసన లాలసా వా! కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 9గ్ర శాంతి రివ మను కలనాత్‌ కాంతి రివ పరాగ పాళి సంవలనాత్‌ । భ్రాంతి రివ తత్త్య లాభాత్‌ కృళశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 07

సాహితీ నీరాజనం రత కకత ఆ ఆరౌాజనం ర తతతతతతతతతడతతనతతతడడడడడలతతడడ సాహితీ నీరాజనం గుణభంగా త్కార్ముక మివ రణభంగా ద్వీరపురుష ఇవ సతతమ్‌। రణత ఇవ ్రుతివృత్తిః కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 08 మణివి[భ్రంశా ద్చూషణ మివ తరణి ఘృణి వ్యతికరతః కుముదమ్‌ | పణ ఇవ మహార్ధవిరహాత్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ ఏః|! 99 పుటపాకా దివ కనకమ్‌ తటపాతా దివ నదీ వినైర్మల్యమ్‌ విట పాతా దివ గణికా కృళశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ వః 101 కట ఇవ మదానుదయతః పట ఇవ సమ్మర్ష భారతో వ౨ిరతమ్‌। విట ఇవ వేశ్యాక్షిప్తు! కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 101 రూప మివ కాంత విధుతమ్‌ దీప ఇవాసన ' తైలవర్తి యుతః। కోప ఇవ విఫల జన్మా కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 102 యూప ఇవ విధివిరహితః కూప ఇవామధుర విరళ నీర యుతః। రోప ఇవ విగత శల్యః కృశ్య త్యవలగ ఎ మయి తరుణిమమ్నః॥ 103 సూప ఇవాజ్య విరహితో నీప ఇవ (ప్రసవ రిక్త పృథుశాఖః। శాప ఇవాకారణజః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమవు వః 104 అపరాద్ద పృష త్కేషి రాఖేటకృతోద్యమస్య మానస మివ] సపరార్హ లుప్ప హృదయ; కృశ్య త్యవలగ్న మయము తరుణిమమ్నః |॥ 105 రవి కర సంపర్కా దివ క్రృముదం విశదాంశు దీధిత్రి (ప్రసరాత్‌ । అరవింద మివ నికామం కృళ్య త్యవలగ ఎ మయి తరుణిమమ్నః॥ 106 కల్ప ఇవ పక్షపాతా త్తల్ప మివ (ప్రేయసీ వియోగభరాళ్‌ | అల్ప మివ కృపణ దానం కృశ్య త్యవలగ 'ఎ మయి తరుణిముము షః! 107 శిల్చ మివ రూప విరహా త్తల్ప మివ ప్రాతికూల్య గర్హణతః। కల్ప మివ భూమ్యవసతేే కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 108 రివగాహరణా న్మణి రివ లవణాహరణా చి రార్జితం సుకృతమ్‌ | అాహరణ్లా న్మధురిమ కృశ్య త్యవలగ 'ఇ మయి తరుణిమమ షః! 109 కానన మివ ముని రహిత్రక్స్‌ మౌనస మివ సమయ ప్రిహిత్ర కారుణ్యమ్‌ | మ్యాయనా దహ ఇవ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 110 శరదాగ వ శర న ఇవ మే శృేరదాగమతః కురంగ నిచయ ఇవ। ఇవ కేక్తీ కృత్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 111

(శ్రీ, కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి విరచితా ఉపమొనలీ 65 మదన ఇవ వీతగాగే మదన ఇవాగ్నేయ తాప సంపర్కాత్‌ | మదన ఇవోష్టాగమతః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 112 మృగమద ఇవ శౌవాపద పరివరణా దష్ట్ర పాద కృత రోధాత్‌ మృగకుల తిలక ఇవాలం కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 113 మంజూషే వాద్రవిణా మంజూషే వావనీపతి విహీనా। మంజూషా ప్రియ విరహాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ మః !! 114 శోషణత ఇవ పలాశో రోషణత ఇవార్డి లోక నికురుంబః। పోషణత ఇవ దురాత్మా కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నుః॥ 115 పౌషాదివ దిన కాల స్తోషాదివ మాననీ వ్యథావిరతమ్‌! రోషాాదివ శాంతికథా కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ 116 దోషా రుణ నముదయతో దోషారుణ శాంతిభావసంగమనాత్‌ | దోషారుణ దృశ ఇవ భీః కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 117 కర్షాదివ రుచిర మణి ర్వర్హాభావాదివ నవ నస్యాఘః। తర్జాదివ ముని హృదయం కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నుః॥ 116 వృష ఇవ కలుషాాభిరతే రృృష ఇవ బహువస్తు భార ధూర్వహనాత్‌ | వృష ఇవ దితిజ కులేభ్యః కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 119 విష మివ దూషణనంగా ద్విష మివ నిజశక్తి హరణ సంసర్గాత్‌ | మిష మివ సంధి ప్రణయాత్‌ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 120 -ఘాషాదివ ఘన శయనమ్‌ ఘోషా దవదాత గరుతపాళిరివ మాషాా దివ తనువల్లీ కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 121 భవన మివ జన విరహణా దృవనమనా త్పాప వితతి రివ నిత్యమ్‌ భవన రతే రివ కీర్తి! కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 122 కుసుమ విరహేణ వ లతా కుసుమానుదయేన నేత్ర యుగళీవ। కునుమ విరహేణ లలనా కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నుః ॥ 123 అరుణ ఇవ సాయ మపభా అరుణ ఇవ వ్యోమ మణి విభా నికరాత్‌ | అరుణాంతే ద్యోత మివ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః | 124 శణీవ తపన తపనా (ర్రోణీ వావిదిత శంకరాత్మతా, (త్‌ ... శ విరహాత్‌ కృళ్యే త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 125

వ. | | సాహితీ నీరాజనం =... సలిల పతనా (ద్రేణు రివాంతర్య సార విరహ వశాత్‌ | --.- రివ సహాయ లాభాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః ॥ [126 శోష ఇవ సలిలసంగా ద్రోష ఇవానర్హ కార్య వినియుక్త పోష ఇవ కిల్చిషాత్మసూ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః 127 వర్మ ఇవాకృతి విరహా ద్వర్శ ఇవ స్వరచిత స్తు ఎకృతి హారీ! వర్మ ఇవ విజాతిసంగాత్‌ కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 128 చరణ మివ జన విమర్దా చృరణంజంఘాబలే నృపవక్ష ఇవ! చరణా వళిబలవృద్ద్యా కృళ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 120 ధర్షణత ఇవ సుజనతా ధర్షణతో ర్లేషు లలిత సంప దివ! ధర్షణతః ప్రమద్మశ్రీ: కృశ్య త్యవలగ్న మయి తరుణిమమ్నః॥ 130 ఇతి (శ్రీ కోరాడ రామచంద్ర కృతా ఉపమొావనళ్యాంది ;తీయో భాగః

శృకార్డేన ప్రవక్ష్యామి - యదుక్తం (గ్రంథ కోటిష

బ్రహ్మ సత శ

(శ్ర శి వ స్ట్‌ం జగన్మిథ్యా చూ జీవో బ్రహ్మైవ నాపరణఖ*_.

గురు శంకరావార్య. శల అజో 6 నిత్యః శాశ్వతో యం పురాణృఖ:

• భగవద్గీత

స్త ఉన్మత్త రాఘవము (భాస్కరకవి సంస్కృత కృతికి అనువాదము) కోరాడ రామచంద్ర కవి శ్రీతనయేషు సంభవ దసీముతమ జ్వర నోదనంబుకై శీతమయూఖ శేఖరుడు సేమముకై తనునానం దద్దయు న్వీతవిలేపేమయ్యు దదుపేతరదవ్రణపాళి సభ్రియౌ శీతనగాత్మ జాధరము శ్రీల నాసంగుత మీకు నిచ్చలున్‌. క్రేలీరోషకషాయ యౌ గిరిసుతం గీల్కొల్చ నెయ్యంబుతో నాలోలాత్మత (మొక్కు శంకరు కిరీటా(గ్రేందు వేతత్పదా గ్రాలక్త్షద్రవశోణమై కుపిత గౌర్యాస్యాభ నాత్మ ప్రసా దాలంభంబున మార్చుచున్నది యశేషాభీష్టము ల్ఫేయుతన్‌ క నాంద్యంతంబున సూత్రధారుండు: (నేపథ్యంబున కభిముఖంబుగ నాలోకించి,): ఓయార్యా! యిష్పు డిచ్చట. నటిః (ప్రవేశించి ఓయార్యా! యిదిగో యయితిని, ఆజ్ఞ యేమో నిరూపింతువుగాక! సూ; ఇప్పుడుగదా యాజ్జ్ఞుపింపబడితి సువిశద నిజయశః కర్చూర కరండీకృత సకల కమల భావాండంబు కకుబంత నిశాంత దంతావల కుంభస్తల ప్రసాధన సాధనీభూత స్వప్రతాప సిందూరంబు ననవద్యనిఖిల విద్యా నిషద్యాయమాన వదనారవిందంబు విద్యారణ్య చరణ ,శ్రీశరణ 'సేవాచరణ మహోత్సవ మిళితంబునగు నీ సామాజిక జనంబుచేత!। గ్‌. సకల పండిత కవినుత చాతురియగు భాస్కరసుధీప్రణీతమై పరగుదాని! లలిత సందర్భ మున్మత్తరాఘవ మను (పేక్షణికము నిరూపించి ప్రియము లొసగు ణా మజీయును క. అది యాంధ్రభాషకృతమై నదియేని సదస్యులెల్ల నమితంబౌ స మ్మదమందుదు రమలసితా పదదుగ్దం బబ్బినట్లు భవ్యాత్మకులై త్రి ఇట్టని, కావున దత్ర్రయత్నం బొనరింప బడుగాక. నటి: (సవిమర్శంబుగ) బహు విజ్ఞాన కుశలంబుగదా యీసభాజనంబు. ఎట్టు సంతోషింప జేయశక్యంబు? సూ; ఇట్లు వచింప దగదు. విశేషజ్ఞులకే కాదా గుణ (గ్రహణనైపుణ్యంబు. కావున నీ సభ నీకనాయాసంబుననే సంతోషణీయంబు. అడ్జి యుచితంబ.

సాహితీ నీరాజనం 68 సుమతిమనంబే హరింప జొప్పుడు మిగుల న్లొమరార నయస్కాంతం బమలంబగు లోహమకద యాకర్షించన్‌ శ ది నటి: ఓయార్య యౌను. ఇద్దీయ నిక్కంబు. ఐన నొక్క కొణంత మనకుం గవ్పడు. ఆంధ్రభాషా ([గ్రథితంబగున గదా నిరూపింపుమని సామౌజికానుశాసనంబు, అది మనంబున కగోచరంబగుచున్నది. సూ: ఓముద్దరాలా! యీసభాజనం బవలోకించి మనంబు తొందర నొందెనా? తిరంబుగనుండు. తలంపునకుం దెచ్చికొనుము. మ. అమలోద్యత్రిదివ త్రిలింగ విషయ వ్యాహార సంద సబ స క్రమద ,శ్రీ,కృతి దామచంద్ర కృతి ధీరఖ్యాత కోరాడ గో త్ర మహీదేవుడు దీని నాంధ్రపద సంతానంబు గావించి తొ ల్లి మనః ప్రీతి నాసంగెగాదె కనుమీ లీలావతీ! వెమ్మదిన్‌ వ్‌ నటిః (ససంకోచ నముల్దాసంబుగ) నుజన సౌహృదనిధ్యాన పరవశత నట్టుంటి గావి సామాజిక 'ప్రసాదంబున దలంపునం జేరె. బాగు. అనీంతరకరణీయం బార్యుండానతిచ్చుగాక! సూ; ఓ యార్యా! యియ్యెడ వసంత నమయంబు విలసిళ్లుచున్నది గదా! అద్జి యుచితంబే! గీ: మలయపవమాన మాడించు చూవికొష్ము దాని పూదేనెలను షట్పదములు మునుగు ముకులమయమయ్యెడు నశోక భూరుహంబు గోయెలలు పంచమంబున గుళుక మొసగు 6 కావుననియ్యవసరంబున కనురూపంబగునటుల గానంబొనరింపబడు గాక్ష! నటి; (గానమ్ము సలుపుచున్నది.) క. ఎవనికి మంత్రి వసంచుం డెవనికి మలయానిలుండు హితసైన్య విభుం డెవనికి ననుచరులళు లగు శిపజేత సునూస్హుడతడు చిరజయ మొందున్‌,. 7 సూః బాగు. గానంబు బాగు. (పెజచో టవళలోకించి) క్త రుచిరంబులైన గుసును 'ప్రచయంబుల వీడి మధుకరాళి నవములన్స్‌ రుచినంటి లచఛాంతరముల నచటచటను సీత వోలె నజుగు సుమేచ్చన్‌, ఖ్‌ (ఇట్టని యిరువురు నిర్గమించిరి.) ఇది (ప్రస్తావన శ 9 (పిమ్మటం (బ్రవేశించుచున్నది పుష్పాపచయం బభినియించుచు నశ సఖియు)

ఉన్మత్త రాఘవము _ ళం ఇగ సఖీ చెలియరో! జానకీ! యెదుటనే విరులు నూడంబడు. లాతిచోటం జూపీడి యెందు కరుగుచున్నావు? సీత: చెలియా! మధుకరికా! యెదుటనుండు తోటలో నింతక్రంటె నలరు నలరులు మిగులం గలవను కోరికచే నరుగుచునా ఎను. మధుకరికః చెలియ జానకీ! యిప్పటికియు మన కిద్దేశం బపరిచితంబు. కానల శాపాను[గ్రహ సమర్హులగు తాషనులు 'పెక్కం(డ్రు గలరు. ఎవనెవని యాశ్రమంబులందైనం బూల గోసితిమేని యత డతండు గోపించు. రామ భ(ద్రుండైన నీకు సంతసంబు సలుప బైడిలేడి జేకొని వేట నుండి మరలి రా గలడు. కావున నింతవట్టుగు పూవులం దనిసి మరలుదము. సీత: అందటుకుం దుల్యగ్రాహ్యంబులు గదా వనంబుల నుండు లతా తరువుల పుష్ప ఫలమూలంబులు, నదీ జలంబులును. కావున నెవ్వ డేని యెందుకు గోపించు? (అని పూవులు పుటికం జూచి) ఆర్యపుత్రుని దేవతార్చన కుపయుక్తంబులగు కుసుమంబులు జాలవు. ఈమీద ముంగల నుండు వనదేశంబునం దనరిన విరులం గోసికొని పర శాలకుం జనుదము,. (అని యిరువురు వెడలుచున్నారు) సీతః (సదృష్టి ప్రసారంబుగ) చెలియా! యిచ్చట మధుకరంబు తొందరతో గూడి యాయా తీగెల గుబురుల యందలి పూలతొరటలం బొరలాడుచుం దిరుగుచున్న దెందుకగు? మధుకరిక: (పరికించి ఓ చెలియా! పూదేనె నానుట నిశ్చల గరుత్కం బగుట నిశ్ళంకంబుగం దలిరాకులచే సంవృతయు సహచరియునగు నీతేటి బోటిని జూచుచు నస్ట్ర వేదనంబై యున్మంత్తంబయ్యె నిక్కంబు. సీతః (విలోకించి) చెలియా! బాగుగ దలంచితివి. మధుకరిక; వింత వింత! అంతటం దిరుగుచు సహచరి నాలోకింపదు. సీత: ఓ మధుకరికా! దీని దానితోడం గూర్పుము. మధుకరిక; ఈ సహకార దండంబునం బూలగుత్తిం దాటించి మధుపాన నిశ్చలంబగు నీభమరంబు లేవ గొట్టెద. (అని యట్చూసరించి అశ్చర్యంబు! కుసుమ గుచ్చంబునుండి వెడలిన యాప్రియురాలితో గలిసికొనియీ చంచర్‌కంబు మాధవీ మంటపం బారోహించి మధురసంబు ([గ్రోలుచు సుకముగ నున ఏది. (వనాంతరం బాతోకించి సచిత్త 'భ్రమణంబుగ.) జానకి యెట్టులో వెడలె. ఆశ్చర్యము! ఎచ్చటం గౌానబడదు. (అని వన మధ్యంబుసేరి యంతట చెమకుచున్నది. ఎదుటంజూచి.) అబ్బురంబు! మనోహరంబగు నాకారంబున నడరు నీ యడవిలేడి మిగుల జెలిమి నలరించుచూడ్కి నన్గాంచి చూడ్కుల నిగుడు జలంబుల వయస్యా స్నేహంబు బోధించుచున్నది. నేనునుం దీనికిం బూర్యజన్మంబున సభియనై యుండవలయునని తొందర యడర నంతటం దిరుగుచున్నది, (సవిమర్శంబుగ) ఇచ్చటం దపసి తలకట్టుల యాశ్రమ ప్రభావంబున దుష్టజంతువుల సంచారంబు లేదు. జూనకి యెస్టుగనో యని నాకు దద్దయు విస్మయం బగుచున్నది. (నిట్టూర్వు నిగుడించి) నేను మందభాగ్యను గదా! మృగయా వ్యాపారంబున మరలివచ్చు రామభద్రున కేమని వచింతు? రామభద్రుడు నిట్టి వృత్తాతంబు విని యెట్టి దశ నెట్టు లనుభవింవునో యని నా మనంబు తరంగమాలికా తరళ కలానిధి మండలంబు కరణి గదలు చున ఏది. (నేపథ్యంబున గలకలంబు.) ఇచ్చటచ్చటం దాపస జనంబులు దిరుగుచుం జూడంబడు. ఇక్కతంబున రామభ(ద్రుండును గనక మృగంబు సేకాని వచ్చుచున్నాడని తోచుచున్నది. (నెండియు నేపథ్యంబున.)

హిహితీ నీరాజనం 10 న్విరజముగాగ జేయు డతి విస్పుట సౌరభ పుష్టరాసుల న్వరల నలంకరింపుడు దివాకరగో(త్ర విభుండు హైమమౌ హరిణము బట్టి భూమిసుత హర్షముకై వనసీమ వచ్చెడున్‌. 9 ఇత డయిన సీ. త్యక్త పదాంత విన్యస్త పాడుండయి యేతెందు సౌమిత్రి నెలమిమీటు బరివర్తి తేక్షణ ప్రాంత సుందర వక్రు డయి విలోకించు నతిముదమున సంభాషమాణుడై శ్రవణా[గ్ర పరిచుంబి యైన యంసంబున నటని దిగువ (వ్రేలెడు నల్లెయా విల్లు మానుగ దాలి ఏ ముత్తియంబుల సొంపు మొత్తు చెమట గీ. బొట్టులను జుట్ట బడినట్టి మోము దనర బుడమి పట్టిని జూడగ బొడము వేడు కడర గడలేని యర్మిలి యలర రామ భద్రు డేతెంచె మన్మథ భద్రమూర్తి, [0 మధుకరికః (ససంభ్రమంబుగ). ఈ రామభద్రుండు చామీకర రంగంబు సేకాని సమీపవర్తి యగు సౌమిత్రితో నెద్దియో యాలోచించుచు నిటులనే యేతెంచుచున్నాడు. కావున నే వీతని తెరువు వీడి యుండెదను. (లని యట్సానరించుచున్నది. ) (పిమ్మట 'బ్రవేశించుచున్నాడు యథానిర్దిష్టుండగు రామభ(ర్రుండు.) రామః ఓయి వత్సా! నిక్కంబీ గాంగేయ కురంగం బవలోకించి జానకి దద్దయు సంతసించు. లక్మణుండు; మాట మాత్రాన దేవికిం గడు వేడుక నడరించు నీదగు నీ యను[గ్రహంబే చామీకర కురంగ లాభంబుకంటె మిగుల బహులం బగు నమ్మదంబు సంధానింపగలదు. వ (నిమిత్తం బభినయించి). ఓ వత్సా! సకల మునిజన మాన్యుండగు నగస్త్యుని యనుభావంబున నభిభూత జంతు భవ భయంబగు నీ తపోవనంబున మధుకరికతో గూడ నుండిన జానకిం దలచి యభినవ ప్రదేశం బగుట నా మనంబు మిగుల శంకాకులం బగుచున్నది. లక్ష్మ; ఓయార్యా! “పేమ పశ్యతి భయా న్వపద్ద్వే' యనున వ ప్త నందుం (బ్రమాదంబే చింతీంచుచున్నది. ్ట ను నయంబునం ట్రేమాతిశయంబే తొలుత నాప్తజనంబు మధుకరిక్త (సనిశ్వాసంబుగ) అని ' విధంబుల నెటులైనం గ ప వెలువడి వచించెదను. (అని వారిచెంతం జేరుచున్నది.) థనీయంబే యీవృత్తాంతంబు. కావున నివ్పుడు లక్ష్మ; (మధుకరికం గాంచి మనంబున) ఏమిద్ది 1! మధుకరిక వినృంటో చు చున్నది! అన్ని విధం హితుటు ననీ వదనంబున నొంటరియై యేతెం 'ఇ౧| అన్ని విధంబులం దేవి యగు సీత కెద్దియో యత్యాహితంబు వొడమవలయు. మధుకరికః మహారాజు విజయవంతుండు గావుత! రాముడు: ఓ మధుకరిక్షా జొనకి యెచ్చట నుండె? గ ఓ దేవా! దే జ విరులం గోయుదు నవీ వలనే ఎర దేవతారాధనంబునకై పర్గూలకుం జెంతనుండు తీగలయందు

ఉన్మత్త రాఘవము 71 మైతే లవ్మిణుండు: దేవతారాధనంబునకై కుసుమంబు లవశ్యంబుగ నపచేయంబులే. రాముడు: (మనంబున) ఈమీద నేమో వచించునని నా యుల్లంబు దల్లడిల్లుచున్నది. ('ప్రకాశంబుగ) పిమ్మటం బిమ్మట... మధు: చక్కదనంబున మిక్కుటంబు లగు నలరు లియ్యెడ నుండునని జానకి కాననాంతరంబు సేరె. వెంటన నేవెదుక నదృష్ట యయ్యె. రాముడు: హా! నియతిచే వంచితుండ తైతి. మం. చిరకాలానల దీప్ర లోహఫల కోత్‌జేపోద్దత స్నేహ ని ష్టురము ల్లగ్తతుష స్పులింగ విషమ స్పూర్తు ల్లడు న్మించుచు స్టరణీజాత యదృష్ట యయ్యె నను సంతాపాక్షరంబు, ల్రుతిం జొరి యంగంబుల నెల్ల గాల్పు నకటా? శూన్యుండ నైతిం గదా క్షే అక్కు: హో! కష్టము! దైవవిధి యతి దారుణంబను. ఉ. మాతృజనంబు దండ్రి నతిమాన్యుని సోదరులం బ్రభుత్వమున్‌ స్పీతసమృడ్డులై వెలయు వేశ్మములం దగు బంధు మిత్రులన్‌ వీతిగ బూది సంపదల వీడి యదృచ్చ నరణ్య సీమల న్యాతతనున్న మాకివు డసహ్యవు దుఃఖ మిదేగుదెంచ వో! 12 రాముడు; హా! జానకీ! ఉ. నన్నెడబాయ లేక కఠినస్టితి కోర్చి సమస్త సంపద ల్మన్నన నున్న వీడి యనుమాన మొకించుక లేక వెంట నే మన్నను మాన కిచ్చటకి నర్మిలి వచ్చితి వట్టి నీ వయో! సన్నమునైన త ప్పెటుగ జూలక దాగుట యెట్టు లొప్పుగున్‌! 13 లష్మ; (మనంబున) ఈ హిరణ్య హరిణం బార్యుం డవలోకించెనేని యెంతేని దుఃఖితుండగు గావున దీనిం దేశాంతరంబున కనిచెదను. (అని మరలి ఓ మధుకరికా! దీని నుటజంబునకుం గొనిపొమ్ము. నే నార్యుని సదేశంబున నివసీంచెద. మధు: (కనక మృగంబు సేకొని) 'యట్లు' అని వెడలుచున్నది.) రాముడు: గీ. జీవితమునకు జీవమౌ చిగురుబోణి యనవసరమున దుర్దశ మునిగి నకట ఎల్ల వెలదుల సాంవుల కెల్ల యైన సీత నెచ్చట గాంచెద సేమ మలర? 14 లవ్మః ఇట్లు వగలం బొగులనేల? ఈ వనంబు లోనికిం జేరి యన్వేషించిన సీతం గాంతుము. రాముడు; తనుతరభావుకంబులగు నా నయనంబుల కీమీద సీతావలోకన శర్మం బెట్టు? అటైన నె | దకుదము. మార్గంబు నిరూపింపుము. లద్మ: ఓ యార్యా! సికతావితతంబగు నిద్దేశంబున దేవిచరణ సరణి సువ్యక్తంబై కానంబడు. దుః (విలోకించి) నిక్కంబిద్ది, జీవిత ప్రియయగు జానకి పద పదవి. ఇద్షి యుచితంబ.

సాహితీ నీరాజనం 72 యదియ చరణారు ణాంబుజయానకాంక మదియ పద పరిమాణమౌొ నదియ చూడ నడల సొంపెటు అరిగెనో పుడమిపట్టి? కేక (నిట్టూర్పు లిడిి గీ. పాలయలుక వేళ జెలిమికై (మొక్కు నాదు శిరమునం జారు కుసుమ (్రకరముల గడు నర్చితము లగు హరిణ శాబాక్షి పాద పద్మ ముద్రలు గన్పడు భవ్యవృత్తి కేం (పాదపద్దతి దలచుచు నవలోకించి) క, కాటుకతో గలసిన క్ష న్నీటిని బొందలుక కతన నిడుదగ నిడుచుం బాటలనమిత ముఖాంబుజ సూటిగ నాప్రాణదయిత సూపడు నిషటన్‌, క్షే? (సమీపించి) ఓ (ప్రేయసీ ప్రసన్న వగుము. గీ. విడుము కోపంబు దానిచే బొడము నెలను బోలు నెమ్మోము విమలత బొసగజేయు జోత లొసరించుచును నీదు సుభగ పాద లాక్షరస మౌన శిరమున రాగి నగుదు. $ే8 (ఇట్లని వెడలిన యడుగుల జాడం ('బ్రణమిల్లుచున్నాడు.) లక్ష్మ: (మనంబున) కష్టము! ఆర్యున కున్మాద దశ యేతెంచుచున్నది. (ప్రకాశంబుగ) ఓ యార్యా! జానకి యెచ్చట నున దని శిరం బవనమించుచున్నావు? రాముడు: (లేచి స్టలపద్మినిం గాంచి) నిజరసపూర భారానర్రుము 'ప్రసూనయు, రసాతల గళిత సంసరన్మరంద ర్సుర విహారాయాత మధుదవ్రత వితాన సంగతయు, నరుణారుణయు నగు స్టలకమళలినిం గని మూఢుడ నయితి. లక్ష్మః (మనంబున) ఆహా! ఎంత యాశ ఎర్యము! అజ్ఞాన జ్ఞునంబులకు సంవళనంబగుచున సది. అద్ది యుచితంబే. గీ పలుకు గొన్ని టీ గడు నసద్వవనములను బలుకు నార్యుడు గొని స సద్వచనములను విద విదలురెండు నుండు నీ వీరునందు నల్బదళ తరువందు ఛాయాతప గత్రి, 19 రాః కానిమ్ము దీనిన యడిగెద, ర్‌ గీ సీత యడుగుల యోలి ని స్టౌ నిచట నా కొసంగుము నలిని! యో నలిననయన గొకపోయిన దతా ఎదకమలముద్ర నెచటికేగెను చూపు నా కిచటనుండి, 260

ఉన్మత్త రాఘవము 73 ననన ననన (వితర్కించి) ఇది సమీర సమీరిత కమల వదన సూచన చేతం (బేయసి పద పదవి నిచ్చటనుండి వెలువడిన దానిం దెలియ జేయుచున్నది. లక్ము: దేవి చరణ నరణి యిచ్చోటునుండి సహకార వాటికం చేరె. (ఇరువురు చూతవాటికం జేరుచున్నారు.) లవ్మ: (మనంబున ఆర్యునిమనం బన్యంబునందు సంధించుచున్నాను. (ప్రకాశంబుగ) చం. కొనల లతాంతసంతతుల గొంచెము గౌంచెముగా గదలుచుం దనరు మధువ్రతావళుల దా ననుయాతత నొందుచు న్వినూ తన మకరంద బిందువు లుద[గ్ర గుళుచ్చములన్‌ హరించుచు న్హవత దలిర్చ చందన నగప్రభవం బనిలంబు వీచెడున్‌,. 21 రాముడుః ఓ విరహి జన దవదహన పవమాన! గీ. జగములకు బ్రాణమని నిన్ను జనులు మిగుల మినుకుటరయ నితాంతంబు మిథ్య గాదె జగమున నొకండ నగు నాకు జాతవైరు డవయి '్రాణంబుల హరించుట గనబడెడు. 22 గీ. విరియు దిరిసెన పూవలె మురువు సీత యంగకము లంటితేని యో యనిల! యివుడు నన్ను మన్ననచే నంటి చెన్నుమీర నట్టుగాకున్న దవ్వుగ నరుగు పొమ్ము. 23 (ఆలోచించి) కానిమ్ము (ప్రేయసినే యడిగెద, కం. ఓ యనిల! నీవు వనమున బాయక తిరుగుదువు గొన బరినృుష్ట రస చ్చాయ శుభలక్షణాస్పద కాయజు నూయ యగు సీత గంటినె చెవుమూ. 24 ఓ చందనపవనా! నహజ సౌరభ్య భవ్యంబగు (ప్రేయసీవదన మారుతంబునం బరిభూతుండ వగుట దద్విరోధంబ మనంబున సంధించుచు నూరక మరలిపోతివా? (పార్శ్వదేశం బవలోకించి) గీ. మహిత నూకంద సుమ గళ న్మాకరంద రసర్షురంబుల నీ మధు వ్రతములెల్ల మజ్ఞనంబుల నొనరించి మాని మాన హృతికి మూన్మథ మంత్రంబు లెలమి జదువు. 25 అనవరత విహితమధురన నిపేవణ సముత్క-టంబు లగు నీ బ్రమర్ధంబుల హారం బెట్టి ప్రమాణంబు? గావునం బ్రేయసి వీటి ననుయోగింపదగదు. (అని కొన్ని యడుగులు నడచి వినులౌగ్గి ఓయి వత్స వత్సా! గ, చూత తరువేది యందును జూడు సీత కిసలయ నిలీనయై యిప్పుడు ఖిన్నలైన నా మనం బెద్దియో కల నాదనుమర శ బలుకు చలరించు చున్నది భవ్యవృత్తి.

74 సాహితీ నీరాజనం ై౭తతతడ౭తడైతపడడడడడ=తతడడతడడడతడతతతతతడడైతతతతతతతతతతతతతతతతడకతతతతడతడకతతతతతతకతతడతతతతతతతతతతతతతతతతతతత లక్ష్మః (మనంబున) నిక్కం బార్యుండు కోకిలాలాపం బాలించి సంభ్రాంతుండగు. రాముడు: ఓయీ! (పేయసియాలాపంబువలె నాలింపబడు కావున ్రార్జించెద. గ. జీవనౌషధి యెల్లైడ జేతమునకు నంబకంబుల కమృత వర్ష్యంజనంబు స్మరజ సంజ్వర హరణ రసాయనంబు గానుపింపుము నీదు నాక్రారము సఖి, 27 (నిముస మాత్రం బూరకుండి) ఓ జానకీ! యెందు కూర కుంచున్నావు? గీ. సత్వరంబున నేతెంచి సరస కనక్ష చిస అసద్భుజవల్లుల బిగువు మీజ గట్టి మత్కంధరములేద కరనలముల వెనుక నేతెంచి మూయుము కనుల నను సం 28 (అని కన్నులు మూసికాని యుంచున్నాడు.) లక్ష్మ; హా! కష్టంబు! (ప్రతిక్రియానక్హంబగు దాని యెడ నేమిసేయుదము, ణ్‌ వ, రాముడు: ఓ (ప్రేయసీ! యెందుకు దడ వొనరించుచున్నావు? ఈ రెంటిలో నీ కభిమతంబగు దాని సలుపుము. లక్మః ఓ యార్యా! యీ వినబడునది కోకిలాలాపంబు గదా? యిచ్చట జానకి పలుకదు రాముడు; (నయనంబుల నున్మీలించి వెండియుం జెవియొగ్గి ఓయి వత్సా! యౌను నీవు శెన?గం బరికించితివి. ఆ కలరవంబే నాకు వీణా విక్షా సణంబు విన్నవానికి బటహ నిధ్వానంబు కరణి గఠతోరం బగుచున స లక్కు: ('ప్రదేశాంతరంబునందు జూపించు చున్నాడు.) రాముడుః (విలోకించి ససంభ్రయంబుగ) ఓయి వతా ( ఎ! కొందజు తస్తుర్తు 0 చేకొని శిరంబునం దాల్చి భుజంబులం బైకెత్తి నాతో గూడ్ర సంగరం బొనరింప లు (ప్రేయసి యాభరణంబు లెల్ల చూడుము! = ఎదుట నిర్భ్వయంబుగ నుంచున్నారు. క కొందణు సితమణి సరమ్సుల గొందణు చరపద్మరాగ కోములసరము ల్లొందటు నా 'ప్రాణప్రియ సుందర భూషలన్సు దాల్చి శోభిల్లు దురౌ, లక్ష్మ; హా! యెంతకష్టము! వెండియు నార్యుని కన్నాద్ర పా 29 లై టు; ఓ యోచోరులారా! యుండుడు యుండుడ్దు. నా కార్ము యొక్కండగు చండ కాండంబున మిమ్ముల నందటఎ దట యొచుటిక వెళ్ల గలరు? ఇయ్యెడన చాపం బు సంహిత మాద బడ , క్షు; 1 ర్వీకం బొనరించ్రు చున్నాడ్సు,) 'టపయుదును. (అని సాభోప్రంబుగం దిరిగి క్ష; యార్యా! యెక్కిడిన సింగాణిం బట్టి య: ఓ వత్సా! విడ విడుమ్సు, రోపం బా తో " నుంచున్నారు. “(అని తరకనంబు వాతం $ 9చెద. ఈ తెక్ష్టల్రా లక ఈం జెడిదంటగ్ప కోలం టేటుక న్‌్‌ 0(డ్రంద జీచ్చట నవీఠరం బమర గద చు చనా డు)

ఉన్మత్త రాఘవము ?₹5 ననన ననన! లవ్మ: కం. తూణము వెడలిన బాణము ప్రాణ వినిర్యాణమ యగు బరులకు నెల్లన్‌ స్థాణుసమ మహిమ గావున బాణము సంధించు టివుడు ఫలరహిత మగున్‌. 30 కావున నార్యుండు శరనం ధానోద్యమంబు వీడి యాలోచింప వలయు. తస్కరు లిచ్చట లేరు. రాముడు: (వితర్కించి) ఆహా! నా మతి విపర్యయంబు! అద్ది యుచితంబ. సీ. ఆశోణ మిదశోకవాోరి పల్లవపాళి గాని యా పద్మరాగాళి గాదు లలితనిర్లుండి కోరక రాజులివి గాని తరళ మౌక్తిక దామతతులు గావు శబల రుగ్భాసుర స్తబకంబు లివి గాని నవమణీ కృత భూషణములు గావు వికచ చంపక వుష్ట్ర వితతియ యిది గాని చామీకర కలాప చయము గాదు గీ. పీవర విశాల శాఖానిపీత గగన ములగు నియ్యని యయ్యాయి భూరుహములు గాని యుపరి ప్రసారిత కరులు తత్ర సాధనాలంకృతు లగు తస్కరులు గారు, ప్రే లవ్మః ఇక్కడనుండి వెడలి మంజుళంబులగు నీ వల్లికా నికుంజంబుల నన్వేషింతము. రాముడు: అట్టు. (యని కొన్ని యడుగులు వెడలి యచట నిలిచి యవలోకించి నహర్షంబుగ) ఓ వతా ౧! జానకి లోచనగోచర యయ్యె గీ. పీవర పయోధ రానమ్ర పింగళాంగి యిదియ జానకి చూడుమీ వెలమి యమర గర వలనముల బిలచుచు గర్ల రసము లైన పలుకుల నుల్లము హాయి నింపు. 32 లక్ష్మ; ఆహా! యిపష్పటికియు నున్మాదంబు దొలగదు. రాముడు; ఓ జానకీ! నీవింత తజి యెచ్చట నుంటివి? (జాను నొగ్గి ఏమనుచున్నావు? ““ఆర్య పుత్రుని యర్శిలిం బరికింప నొకానాకండగు నీరంబున దాగితి” నని. అక్మ: ఓ యార్యా! జానకి యెచ్చో నున్నది? రాముడు; (అనాస్థ్ర నాలింపకు సీ. నీదు పల్కుల తీరు నాదు వీనుల కగు నమృతధారా సేక హర్ష తృప్తి నీదు మేనంటుట నాదు నెమ్మెయికగు జందన ఘనసార సారచరృ నీదు ముడ్దుల మోము నాదు కన్నుల కగు శారద రాకా శశాంకమూర్తి నీదు క్రాల్ఫూవులు నాదు చూడ్కులకగు గర్ప్బూర ఘటికాళి ఘటిత సుఖము గీ, నీదు మెయిదీగె మెజుగులు నాదు కనుల సాధు చనూధన కౌముదీ సొారమహిమ మన్మనఃప్రాణ నాడియో మహి తనూజ నీవు గన్ఫడకున్నను నే నెటుందు? 33

పాహితీ నీరాజనం 9క ననన ననన ననన ననన ననన నాల అవ్మవ ఓ యార్యా! జానకి యెచ్చటున్నది? రాముడు: ఓ వశ్చా! యిదిగో జానకి. యెదుటనే యుండెను. (అని పౌరన్యంబగు వస్తువు డగ్గిరి యవలో కించి) సీ, నవసృథుల మంజరీ భరానమ్రమూర్తి మంద మరుదీరణాలోల నుంజు కిసల సకల మధు రస సేవన జనిత మదవి వశ భసల కలకల రుత వల్లిక యిది. వక్ష (వెండియు విలోకించి)ి ఓయి వత్సా! జానకి యీ వల్లికయందే కుసుమంబుల నపచయించెనని తలంచెద. అద్ది యుక్తంబే. గీ, సీత యీతీవ పూవుల సేకరించి యుండు నందు కవుృంతంబు లూన రుచులు ఛలిరుటాకుల తునియల నలరుచుండు నచ్చటచ్చట జూడుమూా యవనియందు. వక్‌ లత్మః ఆర్య! యౌ ని ది యట్టుల. దేవి చరణ సరణియు నవ్యవహితయై యీ తీవం జేరె. రాముడు; ఓయీ! యీ మీద నే దిక్కునకు వెడలెనోచూదు. లక్మః అట్ట. (యని లతల నంతటం (గ్రుమ్మరుచు మణిమయంబగువలయం బవలోకించి మనమున) ఇది, దేవి కరంబు వలనం దొలంగినది. ఆర్యుని మనో వినోదంబుకై సమయంబునం గానుపింతును. (అని చేకొని చేలాంచలం బునం గప్పుచున్నాడు. సమీపించి ప్రకాశంబుగ) ఓ యార్యా! యీ మీద నెచ్చటం దేవి పద పదవి గానంబడదు. ఇక నేమన్న గాననంబున సంచరించునొక్షానాక్రం డగు మృగంబు పద పద్దతి యిచ్చటనే పాడమి చూడంబడు. రాముడు: అయ్యో! నిరాశులమైతిమి గదా, యిక నేమున్నది. ఓ (ప్రేయసి జానకీ! కం. వాలుగల బోలు కనులవి నీలోర్మి మదలకములను నియతశ్రీ బిం బాలోహి తాధరంబున మేలగు నీ మోము గనెడు మేళిన ఎటికో! 36 అంతట నవలో ॥ నీ కించ) ఓయి వత్సా! మామకీన చేతో జీవాతువగు జానకి వస్తు వొక్కింతయు గానంబడదు అజష్మిపీయా, కు ర్యా! దేవి కరమూల గళితంబగు మణివలయం బెద్ది యవధరింపుము. (అని యొసంగు చునా ఎడు.) రాముడు: (చేకొని సహర్షంబుగ) గీ వలయ మిది నా మనంబున నలరు తీవ వేదన నలతి జేసెడు బెక్కుతటికి జీవితప్రియ పాణిరాజీవ గళిత (అక్కునం జేర్చుదు.)

ఉన్మత్త రాఘవము 77 ననన ననన ననన నన తననన 4 చం. ప్రియ మిది తొల్లి రాగభర లీన మనీష వయస్య సేయు ని రయ పరిరంభణంబుల బదంబుల సల్పెడు నాదు కుత్తుక గ్రయన దనంగ తాప భరరాహితికే నధరంబు (గ్రోలగా జెయి విదలింప మంజుతర శింజిత వుంజము లీవె దద్దయున్‌. 38 (నిట్టూర్పుల బెట్టిదంబుగ నిగుడించి) ఓయి వత్సా! జానకి నెక్కడ గాంతుము ఏ యే నికుంజంబుల నన్వేషింతుము అకటా! యెన్నివిధంబుల నిరాశుల మయితిమి? గీ. నాదుకన్నుల కమృతాంజన ప్రభావ మైన జానకి గానక నడరు నాకు నకట దిశలెల్ల గన్పడు నసురపుర ద హన హర దృగర్శి వితతుల నలరునట్టు, ! లష్మువ ఆహా! యెంత కష్టము! ఆర్యున కిట్టి దురవస్ర (ప్రాపించె. రాముడు: ఇచ్చట నెందుకుందుము? వత్సా! గృహంబున కరుగుదము, లమ్మః గృహం బెక్కడ? రాముడు: ఏమి యట్టుంటివి? లక్ష్మ: అరణ్యమం దుంటిమి గదా! రాముడు; వత్స! యెందు కిట్టి వనసీమ కేతెంచితిమి? లక్ష్మ: ఆర్య! గురునానతిని దలంపు. రాముడు; గురువవ్వ డెట్టిడు గుదురుగ దెల్పుము, లక్ష్మ: దశరథేశ్వరుడు యుధాజిదనుజ వశవర్తి రాముడు; ఎందరు వనమున కేతెంచిరో? లక్ష్మ; మువ్వురు. రాముడు: అట్టివారోయి యెవరు? లక్ష్మ; ఆర్వుండు నేను నా యార్యోపమానయౌ జనకాన్వయాట్టి శశాంకరేఖ యైన నీతయు. రాముడు: సీత మదాత్మ జీవ నాడి యెక్కడ నను విడనాడి యుండు? అక్ష్మః నియతి నిచట నధీదృగ్విషయత నుందె. రాముడు: అకట యటులైన నే నెటు లాత్మ దాల్తు. 40 సప చి) ఓ యార్యా! చుళుకీ కృత సరిత్కాంతుండును భగవ లక్మః (శ్రోత్రంబు సంధించి సప్రమోదంబు త న్‌ ల యభిముల టు మరుం డగు మునిశిఖామణి మధురికా యుక్త +

పొహితీ నిరాజనం 78

కుంభ: ఓ వత్స! జానకీ! బెగడొందక్తు బెగడొందకు! వత్స! రామభద్రుడు సౌమిత్రియు నిచట నిన్నన్వేప్వి ం రామభద్రుంగని యపత్రప నటింప జేయుచున్నది (మనంబున) వీరెట్టులో దిశ లెల్లం జరించిరి. ఆమో! నా భాగధేయంబు!

రాముడు: (సమీపించి) భగవన్‌! మునిచంద్ర నమస్కరించెద.

అగస్త్యుండు; ఓ వత్సా! చిరంచీవి వగుము,

సీత ఆర్యపుత్రుండు విజయంబు నొాందుగావుత]!

మధుకరికః మహారాజు విజయంబు నొందు గాత!

రాముడు: (సీతం గని) వత్స! సౌమిత్రి! యనవసరంబున నంబరంబునం బొడము సుధాసారం బగుచున్నది జానకీ విలోకనంబు.

లక్ష్మ ఓ యార్యా! యిది యిట్టుల.

రాముడు; (అగస్త్యునిం గని) ఓ భగవంతుడా! యీ లతా మంటపంబున ముహూర్త మాత్రం బాసన పరి[గ్రహం బనుగ్రహింపబడుత।!

(అట్టని యందురు నుపవేశించు చున్నారు)

లక్ష్మ: ఓ భగవానా! జానకి యెట్లు (గ్రహింపబడె?

అః వినబడు గాక!

రాముడు; ఓ భగవంతా, జాగరూకులమై యుంటిమి.

అః తొల్లి యా వనంబున సకల తాపస కులోత్తంసుం డగు దూరా $సుండు కతిపయ పాసరంబులం దపం బొనరించె.

మధుః సులభశ్రోధుండు గదా యీ తాపన కేసరి,

రాముడు: పదంపడి వేతంది మ రన నయ్యయ్యా శ్రమంబులయందతి తీవ్రంబగు తపంబున భయంపడి బలభేదనుండు పనువ కనుము లచు వచ్చర మచ్చెకంటులలో హర్రిజ్మ యనునది య్సెక్రరిత్ర త్రప్రావనంబులోని కరిగి

రాముదుః అయ్యయో! గొప్పపారబాటు. పిమ్మట పిమ్మట?

అః అనంతరం బీ మటియుం దత్‌క్షణంబ యూ వనంబు పరిహరించ్ది యంతర్జిత్రుండ క నొకారంబు నొందు మని శపీయి

స్థం మధుః ఆహా శాపావస్తానం బతి నిష్టురంబు,

ఉన్మత్త రాఘవము చరత లక్ముః దీనికా శాపవిమోచనం బెట్టయ్యె? అః ఆ సురవరారోహ లందలజు హరిణియగు నా హరిణిం జేకొని యన్మదంతికంబున కేతెంచ యతిమాత్ర కరుణంబుగ నాక్రందించుచు నన్నుం బ్రార్జింప నే గరుణమయ హృదయుండనై దూర్వాముష్టీ నభిమంత్రించి యిచ్చితి. అయ్యవసరంబున దీనికిం బ్రకృతి ప్రాప్తం బయ్యె. ( రాముడు: ఇది యేమి యాశృర్యము! గ కాజు చిచ్చులు సెలరేగి కాల్బగ గడు జెడిన కొనల కలిమికి జెలిమి మీర నెల్లజగములకును లగ్గు లేర్చరించు మబ్బులకు నిది సాజమౌొ మదిదలంప. 41 లక్ష్మ: ఈ శాపంబే యిప్పటికియు ననుసరించుచు నజ్ఞానంబున నా వనంబునం గుసుమ జానకియు నావేశించె. జ్‌ ంబులం గోయు దేవి రాముడు: (సాశ్చర్యంబుగ) ఈ (ప్రేయసి యింతతజీయు హరిణియై యుండెనా! మధుః (మనంబున) మా యజాగ్రతవలన రామభద్రునకు నెంత మనోవేదన సంభవిల్లె! అః నే నన్మదాశ్రమంబున నసహాయయై యిటులటుల దాటులిడుచు నివసించు నీ యదృష్షపు రి ం పూర్వయగు పి సమాధి దృష్టిం జూచి జానకింగా నిశ్చయించి యప్పు డాశాపంబునం దొలగించి భపదభ్యం బున క లో రాముడుః; క, పర దుఃఖంబుల నణచుట + సరులకు నుపకారకారి భవ్యాత్మతయున్‌ గరుణయు దాశ్షీణ్యంబును వరమతులకు సహజ గుణము వరద మునీంద్రా. శై అ; వత్స! యీ జానకి తోడ సౌమిత్రి తోడను గూడి చిరతర దిష్టం బిష్టంబు లనుభవించుచు శిష్టన్తుత చరితుండవై శిపివిష్ట మహిమంబున నీవిస్టవం బెల్ల నేలుచు వర్షిల్లుము. ఇంతియ కాదు. మ్‌ గీ, కఠిన కలుష్షాంధ తమసంబు గసీమసగుచు విశదశారదకాముది విభవపూర్తి రామభద్ర భవత్కీర్తిరమ్యుమూర్తి బ్రహ్మ సబ్రహ్మచారియై పరగు గాత! శ రాముడు; మాహత్తమం బనుగ్రహంబు. అః నీకుం దిరిగి యేమి మేలొనరింతు? రాముడు; ఇంతకంలె నితరంబగు భవకం బెద్ది గలదు? అః అప్షైన నీభరత వాక్యంబగు గొవుత! ఉ. వాసవు సమ్మతిన్‌ సలిలవాహము లర్దదనేహసంగతి న్బాసిలు వృష్టిచే నవని భాస్వర సస్య సమృద్ది "సేయుతం గొసరవృత్తి సంసృతి యగాధ సముద్రమునన్‌ మునుంగు దు ర్వాసను లైనవారి కగు బండిత సంగతి నౌక లమ్మీయై. శశ (ఇట్టని యందరు వెడలిరి.) ఇది (శ్రీ/ కోరాడ రామచంద్ర క ఎతిచే నాంధ్ర భాషా గ్రథితంబును భాస్కరపండిత ప్రణీతంబగు నున్మత్త రాఘనం బను ట్రేక్షణికంబు,

“కోరాడు వారి కొన్ని ప్రముఖ రచసలు కాళిదాసుని కళాప్రతిభలు (ప్రథమ ముద్రణము - 1930) తొలిపలుకు

సాహిత్య విమర్శనము విషయమున మన ప్రాచీనులవలంబించిన పద్దతులకును నాధునిక పద్దతులకును

గొంత భేదము లేకపోలేదు. ఆయాకావ్యములు తల్లక్షణలక్షితములై యుండుటను గూర్చియు నందలి

రీతిరసగుణాలంకార విశేషములను గూర్చియు బరిశీలించి విమర్శించుటయే ప్రధాన కర్తవ్యముగా

మన దేశమందలి సాహిత్యవిమర్శకు లెంచియుండిరి. వారొక కవియొక్క పాండితీప్రభావమును, బుద్ది

బలమును కొలత్‌వేయ జూచిరేగానిి ఆతని కవితలో బ్రతిబింబించు నాతని హృదయావేశమును,

ఆవేగమునుు, ఆవేదనను కనిపెట్టి, యాతని జీవితచరి(త్రకును దేశకాలస్థితులకును కవితారీతులకును

గల సంబంధమును సమన్వయించి. దేశకాల పరిస్తితులనుబట్టి యాతని కళా ప్రతిభ లెట్టి

పరిణతినిబొందినవో, యాతని సహజశక్తి ప్రత్యేకవ్యక్తిత్యము (1౧01400621 ౧౪౫౦౧౭|$౧ యెట్టచృట

గానవచ్చుచున్నదో పరిశీలించి వ్యక్తముచేయుటయం దంత విశేషాదరమును జూపినట్లుగపడదు. మన

దేశమునందలి సాహిత్యవిమర్శన మీ చారిత్రక పద్దతులను (14310021 ౧౭4౦69) గూడ ననుసరించి

నడుపవలసిన యావశ్యకత యెంతేనియు గలదు.

ఫైందవ నాటక ్రపంచమున గాళిదాసునివలెనే పాశ్చాత్య నాటక ప్రపంచమున విశేషప్రఖ్యాతి

గాంచియున్న సేక్సియర్‌ మహాకవినిగూర్చియు, నాతని నాటక చక్రమునుగూర్చియు ననేకు

లనేకవిధములగు నత్యద్భుత విమర్శనములను జేసియున్నారు. డౌడన్‌ (0౦౫68౧)అను నాంగ్రేయ

సాహిత్యవిమర్శకుడు ““షేక్షియర్‌. కళా ప్రతిభలు” (9[1%990626'5 గా౧6 2౧6 2గ) అను

(గ్రంథమున నాతని నాటకములను గూర్చి చేసిన విమర్శనరీతియే, కాళిదాసుని నాటకములను గూర్చి

యీవిమర్శనమును వ్రాయ నన్ను (ప్రేరేపించినది.

సహృదయ విధేయుడు,

కోరాడ రామకృష్ణయ్య. ఆలంకారికులు. కావ్యములను దృశ్యకావ్యము అనియు భాషామూలమున మన కనులయెదుట బెట్టబడుచున్నది (శ్రవ్యకావ్యము. అనియు రెండు భాగములుగ విభజింతురు. గనుకనే యే కాలమందైనను కవిత మానవున కంత అందు శ్రవ్యకావ్యములు కేవల శశ్రవణయోగ్యములు గద్యప యాదరపాత్రమగుచున్నది. మానవజీవితమును భాషామూల ద్యోభయమయంబులు నగు మహాప్రబంధ కుద్రప్రబంధా మున బ్రతిపాదించు సందర్భమున నొకకవి స్వీయాశయము దులు. నాట్యప్రధానములు, ప్రదర్శనయోగ్యములు నగునవి అను ఆత్మీయానుభవములను నొక కావ్యమున బొందుపరప దృశ్యకావ్యములు. దృశ్యమైనను, శ్రవ్యమైనను గవితకు బరమ వచ్చును. లేదా లోకవృత్తమును యథాస్తితంబుగ వర్షించి ప్రయోజన మానందమనియు, ముఖ్యాధారము మానవ వాజ్మయాదర్శంబున టబ్రకృతిని బ్రతిబింబింప జేసి మానవజీవి జీవితంబనియు _జెప్పవలసియున్నది. అనవరత మనేక తమందలి పరమ రహస్యములను బ్రకటింప వచ్చును. ఇట్లు విధముల బరిణామమును బొందుచున్న మానవజీవితము కవి తన భావములను స్వయముగా జదువరులకు దెలుప

కాళిదాసుని కళాప్రతిభలు 81 గడంగినవో నట్టే కవితను (%10600౪/6 ౧౦౪౮౧) అత్మానుభ పరిళోధించియుండుట చేతనే యాతని నాటక కళాభివృద్ది వప్రతిపాదకమగు కవితయనియు, కవిత యందాతడు యందలి యంతరావస్తలను, తత్కళాపరిణామమునకు నాతని మజుగువడియుండి ప్రపంచరూపం బగు నాట్యరంగమున జీవితమునకు గల సంబంధము నీ మొదలగు ననేకాపూర్వాంశ మానవరూపధారులగు నటులచేతనే లోక వృత్తమును ములను గనిపెట్టి యున్నారు.

బ్రదర్శింప జేయుచుండినచో, నట్టి కవితను (00,6646 విమర్శనవ

౧౦౭|౫/) బాహ్యవృత్త ప్రతిపాదకమగు కవిత యనియు నీ రీతిని ఈటీ గాలా మగు.. గ్రంఠాధరయనము మన సాహిత్యవిమర్శకులు_ కవితావిభాగ మొనర్తురు. నాటక వణకు దక్కువనియే చెప్పవలసియున్నది. కవిత్వము ముఖ్యముగా నీ రెండవజాతి కవితలో జేరును. నగ్‌ గవితావిమర్శనమే యీ దేశమున లేదని చెప్పుట అనగా నిట్టి కవితయందు. కవి మన యెదుట బడుటకు. కొదు- కొని యొకగ్రంథమును విమర్శించునప్పు డందలి గొని, యాతడు తన భావములను స్వయముగా బయలుపలజు విషయము లాలంకారికనియమముల ననుసరించి యున్నవా! చుటకు గాని యెట్టి యవకాశమును లేదనుట. 'హైందవనాట కవి (గ్రంథాదినియమములను పాటించెనా! సూచ్యార్హసూచన కములందు నటీసూత్రధారాదుల నంభాషణరూపంబగు “లద! పాకళయ్యాలంకారకల్పనా చమత్క్భృతు లేమైన గవి 'ప్రస్తవనామూలమున కవి నామగుణశీల ప్రతిభాదులైనను జూఎనాడా? వ్యాకరణదోషము అేమైన నున్నవా? రసపోష దెలుపబడుచుండ, నాంగ్రేయ నాటకాదుల నదియు సామాన్య "మి సమంజసమా? అను నీ మొదలగు విషయముల ముగ గొనరాదు. షేక్సియర్‌ మహాకవి ప్రతిభను గాని, పరిచి యా (గ్రంథమున కింతవజకు బ్రాచీన కవితా యాతని నాటకరచనా పద్దతులను గాని యెజుగక యొక “గొములు పట్టుచున్నవని మాత్రము చూపుటకలదు. నాటకమును దీసికొని స్థూలదృష్టితో జదివినంత మాత్రమున (గళములను విమర్శించుటలో నిదియు నాకవిధము నది యాతని దని నిశ్చయించి చెప్పుట సుసాధ్యము గాదు. మాత్రమే యైయున్నది. దీనివలన (గ్రంథవిమర్శన విషయ అయినను సృష్టి స్థితి లయకారకుడగు పరబ్రహ్మ *'తత్‌ మున వీరి దృష్టిలో కేవల [గ్రంథమునకు గల ప్రాముఖ్యము సృష్ట్వా తదేవానుప్రావిశత్‌?' అను. ్రుతి జెప్పుచున్నట్టు 'ఠకర్త విషయమున నేమాత్ర మున్నట్టగపడదు. కవి జగత్తును నృజించి దానియందు లీనమైనట్లు కవిబహ్మయు యొవజెన నేమి; యే కాలమువాడైన. నేమి యాతని దాను జేసిన కావ్య సృష్టియం దంతర్లీనుడై యుండకపోడు. దుర నెభవమెట్లిదైన నేమి; యెట్టి పరిణామముల బొౌందిన ప్రకృతి పరిశోధనము నల్చినకొలది యా పరమాత్ముని బై _యౌర్‌ని జీవిత చరిత మెట్టిదైన నేమి? వానితో మహిమౌతిశయము బయలుపడుచుండునళ్లు కవితను బరిళో రృకుల కేమియు నగత్యము లేదు. అతని (గ్రంథమునం ధించినకొలది కవీశ్వరుని ్రతిభావిశేషమే కాక యాతని చలీ భష కల్పన రసము మొదలగునవియే వీరికి మనస్తత్వముగూడ బయిలుపడుచుండును. ఏల యనగా: గావలసినది. ఇవి పూర్వ లాక్షణిక మతానుసారముగ నుండెనా సొమాన్యముగ దేశ కాల పరిస్థితు లాయాకాలము లందలి. కేవ్‌ ృవాదే, కావ్య ముత్క్భృష్టమైనదే. లేక యొక డెట్టి కవితయందు ్రతిబించింపక మానవు. ఈ కారణముచేతనే నీ ువిషయమునైనను బ్రాతపుంతను వదలి క్రొత్తమార్గమున కొంతవటకైనను _ ప్రాచీనకవుల కాలనిర్యయమును జేయ. 'ధ్‌కీరన నాతనికి లక్షణము దెలియదు. ఆతడు లాక్షణీకకవు గలుగుచున్నారము. ఒకవేళ యనమాన్రతిభావంతుడగు ౯ జేర్నదగడు. (గ్రంథ ముత్కృష్టమైనదే యైనను కవి యొక డీ దేశకాల పరిస్తితులను గూడ నతిక్రమింపగలిగి "తకొకవులచే నది పరిగ్రాహ్యము కాదు. పోతనామాత్యుని నను అత్మగుణముల నతిక్రమింపలేదు గదా! కావున భాగవతమువంటి (గ్రంథ మెంతరసవంతమైనదైనను రేఫశకట స్వాభిప్రాయ ప్రకటనమున కావంతయు వీలులేని నాటక ఫముల ్రానమైత్రితో గూడిన కఠంబుననే కదా లాక్షణికుల క్రవీతయందును దత్కథా సూత్రము నాడించుచు దాని నంత టనడింపులకు బాత్రము గావలసివచ్చినది. నావరించియుండు నా యాంతరశక్తిని మనము సూక్ష్మదృ “బమ్మెరపోతరాజకృత భాగవతంబు

షితో బరిశీలించినచో గుర్తింపలేకపోము. ఆ కవి రచించిన సలషణంబుగా

యితర (గ్రంథములను గూడ నిట్లు పరిశీలించినవో నాతని కిమ్మహి నేమిటం గొదువ యెంతయు

కవితా ప్రభావ పరిణామమును లోకానుభవపరిపాకమునే కాక నారసి చూడగాను రే

తత్కావ్యకళాభివృద్దికి మనస్తత్త్రమునకు జీవిత చరిత్రమున _ ఫమ్ములు అాలునుం గదిసి ప్రాసము

కును గల పరస్పర సంబంధమును గూడ మనము దెలిసికొని లైన కళంబునం గదా

సమన్వయింపగలుగుదుము. పాశ్చాత్య విమర్శకా([గ్రేసరు యిమ్ముల వనాదిలాషణికు లెల్లరు

అనేకులు సేక్సియర్‌ మహాకవి నాటకచక్రము నట్టు మాని రుదాహరింపగన్‌.*

82 సాహితీ నీరాజనం అని చెప్పుచు నప్పకవియు బూర్వులమార్గమునే యనుసరిం లను విమర్శించుచో నట్టి దానిని తారతమ్య పరిశీలనముతో చెను. కావున గవిక్కి వానికవితకు నిట్టి లత్షణ[గ్రంథములు గూడిన యధ్యయనవిధానము (00గ౧౩౮౪/8 $46606 01 విమర్శనలును (బ్రోత్సాహకరము లగుటకు బదులుగా 5160111828) అని యందురు. పౌర్వాపర్యవిచక్షణము నాకవిధమగు శృంఖలములగుట తటస్ట్రించినది. వీని నతిక్ర లేక యేకవి (గ్రంథముల నైనను (బ్రత్యేకముగ జదివినప్పుడు మించి తన స్వాతం[త్ర్యమును వెలయించి యొకడు (వ్రాసెనా. దానివలన గలుగు నానందము నంతను బొందగలిగితి యాతడు కావ్యరసాస్వాదనిపుణులగు సహృదయులమెప్పు మనుటకు వీలులేదు. కవియొక్క భావగాంభీర్యమును సరిగ వడయ గలిగినను లాక్షణికులవలన బహిష్కారమునే పొందు గొలిచి చూచితి మనలేము. ఆతని కావ్యకళ యేయేమార్గముల చున్నాడు. ఇట్లు మహాకవుల కావ్యములను బరిశీలించి వృద్దినాందినదో, ఆతనికి గాల'క్రమమున గలిగిన లోకానుభవ విమర్శించుటవలననే బయలు దేటీన లక్షణము గొంత మెట్టిదో, అద్దాని నాత డెట్టుపయోగపలచుకొనెనో, దాని కాలమునకు దనపుట్టుకను పూర్యోత్తరములను మజుచిపోయి. మూలమున నాతని మనస్తత్త్వమున గలిగిన మార్పు లెట్టివో యా కవితనే శాసించి బంధింప గడంగుచున్నది. అను విషయములను గనిపెట్టుట కవకాశముండదు. పారమా విమర్శునమనునది. తజ్‌జ్ఞుల మదికెక్కిన కవితయందలి _ కకీచిళొతత్పరులగు మన పూర్వకవులు తమ యైహికచరి పోేషలక్షణముల బరిశీలించి, వానికి గల కారణముల నారసి లోను దెలుపువిషయమున విశేషశ్రద్ద వహించినవారు గాకుందు యాయాదేశకాల. పరిస్తితులకును. దత్కవితారీతికిని గల టచే వారి (గ్రంథముల బౌర్వాపర్యముమాట యటుండ వంబంధమును దెలిప, యా కవీశ్వరుని కవితాశక్తి యిట్టిద నయ్యీవి యాయాకవులు రచించినవియే యని నిరూపించుట సియు, నా కావ్యమందలి యుత్తమగుణము లివ్వియనియు గొడ్‌ నొక్కొక్కప్పుడు కష్టమగుచున్నది. కవుల కాలనిర్ణయ సానుభూతితో నిరూపించుటయ గాని, కొన్ని నిర్దిష్టలక్షణ విషయముననే యనేకములగు చిక్కులు అభిప్రాయభేదములు ములను, ప్రాక్సరికల్పితపద్దతులను అనునరించి యున్నదా? గరు నుచున్నపుడు ఒక కవిని వాని గ్రంథములను, వానికి లేదా? యనియు, దక్కిన కావ్యములకంచే నిది గొప్పదా సమకాలికులు, పూర్వులునగు కవులతోడను, వారికృతులతో తక్కువదా యనియు. విచారించుట మాత్రము గాదు. దేను బోల్చి విమర్శించి యాకవియొక్క విశేషగుణములు, కవితావిమర్శనమునకు గావ్యమందలి విశేషలక్షణములను 'ఏతిభాశక్తి యిట్టివని కనుగొనుట మజీంత కష్ట మగుచున్నది. (గ్రహించుట యెంత యవసరమో యాయాలక్షణములకును స్టలకాలములు తెలిసిన సుప్రసిద్దాంగ్ర కవీశ్వరుడగు షి దత్కవి మనస్తత్రమునకును గల సంబంధము నారసి రు విషయముననే నిశ్చ్వయముగ నాటకముల రచించినవా సమన్వయించుటయు నంత యావశ్యకమే. కావున కవి డొత డగునా కాదా యను సందేహమును, దన్మూలకములగు యొక్క దేశకాలపరిస్త్రితులు, ఆతని మతాభిప్రాయములు, వాదోపవాదములును బయలుదేజియున్నపుడు స్థలకాల విష 'ప్రతిభాశక్తులు మొదలగువాని పరిజ్ఞానము ఆతని కవితాపద్ద యముననే సందేహముతో గూడిన క్షాళిదాసాది (ప్రాచీన రులను దెలిసికొమటలో నత్యంత సహకారి యగుననుటలో _ దేశీయకవుల విషయము చౌప్పెడిదేమి? అయినను సేక్స న నే చరిత్రము. తెలియని కవుల మర వే జీవితచరిత మంతనిశ్చయముగా దెలియని వారి గ్ర బరీశీలం బ్‌ గొంతవజకు రెలిసికా. పప రర్తయగు కాళిదాసుని కళాప్రతిభలనుగూర్చి కూడ లము న లిసికొనుట కవకాశము మధయ. నన్నచో నాతని[గ్రంథములను బరిశీలించుటయే

ఎ ఖ్యమగు మార్గముగా దలంపదగియున్నది.

ఒక కలీశ్వరుని మనస్తత్వమును, కావ్యకళాప్రరిణామమును

గనిపెట్టుట కాతిగ్రంథ. ఏ నే ససరిగాన ము క లొనుని నాటక కళాచాతుర్యమును, దానిపరిణామము మ రముతో గూడిన కదితాపీలవమును పామూరు. పసల రెలినికొనుట కాతనినాటకములే మనకు ముఖ్య యగు నధ్యయనవిధానము (4౧01001021 ౪6906 స్‌ పైన యాధారము లగుచున్నవి. కాళిదాస విరచితము లని ఈర ఈమ) అని యందురు. ఒకకవిచే రచింపబడిన నగ్యాతిజెందిన నాటకములు మూడు గలవు. అందు (గ్రంథముల నాక్రద్రావితో నొకటి బోల్చి చదివి విమర్నించు షస్రసిద్ది గాంచినది నాటకరాజం బనదగిన యభిజ్ఞానశౌ టచే దత్కవిత్వసారము (గ్రహింపబడుచున్నది. ఈ క్రై. కుంతలము. ఇందలి కథ మహాభారత పద్మపురాణముల ఎనికృతులను అంతకు బూర్వులును నవి ర్‌ సిద్దమైన కథలలో నొకటి, నీరసములగు చారిత్రక పౌరాణిక బంధమును, పోలికలను, భేదము. దుష్యంతుని =. . గొలీన్‌ శోభ కలవయ్యెనో యళ్లు శస్టంతుని పురాణకథయు గాళిదానుని యసమానంబగు

కొళిదాసుని కళా(ప్రతిభలు 83 పాడనా యపయూయోాలయడపడ 'ప్రతిభావిశేషముచే నూతన జీవనమును బడసి ఖండాంతర ముఠలను, భావములను, పదబంధములను సరిపోల్చి చూచిన పండిత ప్రకాండులనుగూడ దాండవమాడించినది. కాళిదా వారికి స్పష్టము గాకమానదు. మజీియు దాలిరచనయందు సుని యీ నాటకముల జదివినందువలన గలిగిన యానందపా కంళె నుత్తరోత్తరములగు నాటకములయం దీతని భావనావి రవశ్యముచే జర్మనీదేశపు పండితుడగు “గెట యనునాతడు లాసము, భావగాంభీర్యము మిన్నయగుటయే కాక యాతని దీనినిగూర్చి చెప్పిన ప్రశంసావాక్యములు పలువురకు దెలిసిన _బుద్దిపరిపాకము, కళానైపుణ్యము. ప్రకటితమగుచున్నవని వేయైనను మజియొకమాలు వాని నిచ్చట న్మరించుట చెప్ప నొప్పును. యతిప్రసంగము కాదు. కర్ణాలంకారమగు కిసలయమును (గ్రహించిన మాళవిక “ళంల165 ం0, 1౧6 ౪౦౪౧౦ ౪626 9109501 యొక్క పాదాఘాతమును బడసిన యశోకమును ప్రమదవన ఇర ఈ16 (013 01 స ౮601౧6, మున నాకచో వేచియుండి చూచిన యగ్నిమిత్తు,డు తన ఆగ౧౧౭౧౦1666, 1925026, 196, 0016054 కం0ం, 6 8౧0౧ 2౧6 [౧/6౧ 16% ౧ శ్లో. “ఆదాయ కర్షకిసలయ 0౧6 5016 ౧2౫౪ 00౧౧0106, మస్మా దియ మత్ర చరణ మర్చయతి, | ౧2౧౭ 1౧06, 0 52600212 ఉభయో సృదృశవినిమయా 256 2 2 0౧06 19 9816. దాత్మానం ఏ ఖ్చీతం మ న్య? పదేశైకప్ర గు నీ వ్యానుని పురాణ కథ ఉపదేమైప్రయోజనంబ వో శ అని చింతింపందొడగెను. అళ్లు కణ్వాశ్రమమున వృక్ష హిందూజనుల కత్యంత మాదరపాత్రంబగు నని యెంచి క్షే "సేచనము. చేయుచు జెలికత్తెలతో గూడిన శకునలను (గ్రహించి రసైకప్రవణంబులగు నాటకపరిస్టితుల కనుగుణం - ర్త స్త మ్‌ క్‌ బాదపాన్తర్దితుండ్లై చూచుచున్న దుష్యంతుడు. శకున్తల బున మార్చులానర్చి కథాద్రవృత్తి విషయమునను, నపభావ. ముఖము మీద ద్రాలిన తుమ్మెదను జూచి న్‌ పరిపోషణ విషయమునను, రసనిర్వహణమార్గమునను దన "ఎ ర గై $ హైందవ నాటకముల కాదర్శముగ జేసి భారతీయనాటక రహస్యాఖ్యాయీన స్వనసి మృదు కర్ణాంతికచరః, కళకు వన్నె పెట్టినవాడయ్యెను. ఇళ్లు బుగ్వేదమునను, కరౌ వ్యాధున్వన్ద్యాః పిబసి రతిసర్వస్వమధరం, కథనుగూడ బయటికి దీసి జీవముపోసి తన భావనాపటిమచే కృతీ.” స గునట్లు చేసెను. శాకున్తలమం మెజుగు పెట్టి శో భాయమానమగునట్టు ౬ సెన అని వస్తుతత్త్వాన్వేషణముచే దాను నిరుద్దప్రవృత్తుడగుచుండ దువలె దీనియం దీతని నాటకకళ పరిపూర్లపక్వావస్త్రను త్త నా తుమ్మెద కృతకృత్యంబగుటను గూర్చి విచారింప బొందినట్టు కనబడదు. ఈ రెంటియందును భాసిల్లుచుం దొడగెను. మొదటి ఏడుములోని +. డెడి భావసొకుమార్యము, రీతిమాధుర్యము, కల్పనా పటిమ, వ? ను నకి వ 5 నం ఆత్మానం వంచితం మొదలగు నుత్తమగుణములు కొన్ని మాళవికాగ్ని మిత్రమున మన్య గ దానికిని రెండవదానిలోని *'వయం హతాస్తం గనుపడకపోవుట చేతను దీనియందలి కథ కవి కల్పితమై ఖలు కృతి” అనుదానికిని గల భావసామ్యము స్పష్టమే. సర్వజనీనంబగు ననుభవసంతానంబును (౮0౧/6౭/2౫| ౬(౧6- అగ్నిమిత్తు9ని వస్తు వినిమయమును గూర్చిన వర్ష్శనముకంకు జూపునది గొకుందుటచేతను నిది యీ కాళిదాసవిరచితమే గూర్చిన వర్లనమే కాళిదాసుని భావనావిలాసమును స్పురింపజే కాదని కొందణు పండితు లభి'ప్రాయ పడియున్నారు. కాని, యుచున్న దనుటకు నందేహములేదు. మఆతియు నాయిక్షానా యిది కాళిదానుని తొలిరచనలలోని దగుటచేతనే పరిపక్వం యకుల నేకాంతమున విడువనెంచిన చెలులు హరిణశాబకం వైన యాతని ప్రతిభకును లోకానుభవోద్దీపితంబగు బుద్దివిశే. బుల నావలకు దోలుమిషచేతనే వారి చెంత నుండి చనుట షంబునకును నిదర్శనంబగు శాకున్తలముతో దుందూగలేకుం యీ రెండు నాటకములందును గాననగును. డెనని తలంపవలసియున్నది. ఇందలి భావముల పధగుం “విదూషకః- (పరిక్రమ్య ససంభ్రమం) వకుళావళికే! భనలు. గూడ. దక్కిన రెందునాటకముల నాకనిచేతనే ఏష బాలాళోకవృక్షన్య పల్లవాని లఘయతి హరిణ: ఏహి సందర్భముల గన్పడుటచే నీ మూడునుగూడ వారయావ ఏనమ్‌. రచింపబడినవని యా మూడు నాటకములయందలి కథాంశ

సాహితీ నీరాజనం కశ గ్‌ కుంభీ కన్య అస్తివా పరివైణం. వకూతళ( రం). (వాయా్యవమ్‌ కాడా వకు-తథా( ప్రస్త్రితా) - (మాళవికాగ్నిమిత్రమ్‌) స్తేన ఫూ -(విక్రమోర్వశీయమ్‌) ణి దత్త న ప్రియంపదా- (నద మ సై వహి! స్వభావముచే భీరువగు విదూషకునకు గలిగిన నర్పధ్రాంతి దృష్టిరుత్సుకో మృగపోత కు అనేన నృమేజమోవ ఏనం. (ఇత్యుభే ప్రస్తితే) (శాకుంతలమ్‌) నివుణికా- ఇమం నా భీష ఇంక నీరెండు వాటకములయందును జెలులతో ట్‌ి భబ్యకుటిలేన దండకాస్టేన స్తంభాం మె యామి. చుచున్న నాయికల పలుకులు వినుచు నా డకాష్టం పాతయతి) అనుటక్టీ తగిన తరుణము నిరీశ్షించుచు నాయకులు తీవె (విదూషకస్యోపరి దండకాష్ట్ర, రః పాదలచాటున దాగి యుండుటయు, త గ్సిమెట్రమున విదూ- (పహసా*వ్రబుధ్య) అవివ అవిహ భోః దర్వీక విరావతి నిపుణికాద్వితియయై యగ్నిమిత్రుని రహ ్ట మే ఉపరి పతితః...కథం, దండకాస్టమేతత్‌! చర్యలను గనిపెట్టుటకుగా వానిని వెదకుచు నుద్యానవనమున -(మాళవికాగ్నిమిత్రమ్‌) దిరిగినళ్లు విక్రమోర్వశీయమున నాశీనరీదే బ్రతన్‌ పరిచారిక విదూ- అవిద భోః కిన్న్వేతత్‌ భుజజనిర్మోకః? భూర్ద యగు నిపుణికతో జేరి పురూర పత్రగతోయ మక్షరవిన్వానః బురూరవాగ్నిమి[త్రుల యనురాగశూన్యములగు నాయికోప ( మ విన్యా -(విక్రమోర్వశీయమ్‌) చారవిధులను గూర్చిన ప్రశంసలును గాననగును. ఈ మొదలగు భావసామ్యములును; “అగ్ని- వయస్య, నిసర్గనిపుణాః (స్రీయః కథం మాం కల విశుద్దాయాః గీతేః స్వరసంయోగః శ్రూయతే 6); ప ప మపితేసథీన (శాకుం 6€,; అన్యసం క్రాంతహృదయం ఉపలాలయంత థంక్‌ లక్షయతి. అతః పశ్యామిః ఆర్యకౌశిక్యాఇన స్వరసంయోగః -(మౌ ట్లో “ఉచితః ప్రణయో వరం వివ తుం వసంతప్రథమావతార సుభగాని -(మాళ-3)

• “ఉచితం (ప వసంతోదారసూచకం అభిరామత్యం ప్రమరవనస బహవః ఖండనహేతవోపి దృష్టః ౦౧ దా ౦ అభి ట్‌ న సే వర్ర3) ఉపచారవిధి ర్మనస్వినీనాం | మా అత్ర భవతీ ధారిజే వినంవాదయిష్యతి- (మాళవికా-1) నతు పూర్వాభ్యధికో పి భావకూన్యఒ రమణీయణలు అవధిః విధినా విసంవాదితః -(శా-6) పురూ ;_ కిమిదానీం తత్రభవతీ ఊర్వశీ భవతః మనోరథానాం ళ్టో “ప్రియవచన శతోపి యోషితాం కుసుమం దర్శయిత్వా ఫలే విసంవదత్రి “(విర దయిత జనానునయో రసాదృత్తే, ఏతావా నేవే మతివిభవః న. 'ప్రవిశతి హృదయం న తద్విదాం.?” మృత్పిండ బుద్దినా మయా (( శాకుం- ఈ మొదలగు సమానసందర్భము అనేకము రీ నాటకము ఈ మొదలగు ననేకములైన నమానార్థక్ష పదబంధ విశేష ॥ నీ మజింత లేకకర్శకములని సాధింపగలవు. ఇంతేక్రాక్ష; ములుగూడ్ర నాటకము లేకకర్షృకము అనుటకు కిన ప ద రాజా- (అత్మ గతమ్‌) అహో నరా సస్వవస్థ్రాను చారుతా యుపబలక్షము లగుచున్నవి, మాళవిక్రాగ్నిమిత్రమున వసా శ్‌భాం ప వాొనియందువల గొళిదాసుని భావనాశకి సు ఎఏరణయు భా భాం 00-(మౌళవికాగ్నిమిత్రము) కుమార్యము నంతగా గన్పడకుండినవో నది యాతని 0 కంచుకీ- (రాజాన మవలోక్య్య్ర) అహో, సర్వాస్వవసాను నాటకరచనావిషయ్వ్వ్న బ్రథమప్రయత మగుటచేతనే రమణీయ మాకృతివిశేషాణామ్‌- (శాక్షున్తలమ్‌) యైయుండవలయును. కాని యీ కారణముడే నా(గ్రంథము ఈ మొదలగు వాక్యసరణియు, కొళిదాస కృతము క్రాద్రను గ గన్నడదు. నాయికతోడిరహస్య ప్రణయము బయలుపడినతోడ్తనే స్ట ఓ సమంజసముగ గన్న లు నాయకుడు లోస్తుహస్తుడగు క్రుంభీరకునితో బోల్చబడు ఈ రూపకములయందలి నాందీ ప్రస్తావనాంశము' టయు; గొడ నీ పై వాదమునే బలపణజుచచున్నవని చెప్పదగియు విదూ- (జనాన్తికమ్‌) 'ప్రయోజయేదానీం కిమపి కర్మగృ న్నవి. వీనియందలి నాందీళ్లోకములన్నియు రఘువంశమ క హీతేన కుంభీరకేన సంధిచ్చేదనే శిక్షిత్య బ్వత్రి వక్తవ్యమ్‌ దలి యాద్యశ్థోక్వ్చ వలెనే శివస్తుతిపరము లగుటయేకొ (మాళవిక్షాగ 'మి(త్రమ్‌) మౌళవికాగ్నివ్పిత్వ్వ

కాళిదాసుని కళాప్రతిభలు 85 ““అష్ట్రాభి ర్యన్య కృత్స్నం జగదపి తనుభి ర్చిభ్రతో చేయబోగా నేపథ్యమునుండి యొకశబ్దము వినవచ్చుటయు నాభిమానః' అవియు, శాకున్తలమున ““ప్రత్యష్షాభిః ప్రపన్న నాతడు: స్తనుభి రవతు వ స్తాభి రన్టైభి రశ” అనియు, నాతని ఆ కిన్ను ఇలు మయి విజ్హాపనవ్య(్రే శబ్ద ఇవ యసష్ట్రతనువులనుగూడ బేర్కొనుటచే నీ (గ్రంథము లేక శ్రూయతే; అంగప్యూమి; వా ఉన్నయా, కర్షృకములనుట (ధ్రువపడుచున్నది. పూర్వరంగాంగ భూత అయ్యా। ఉన్సరహ. మగు నాంది యిష్టదేవతాన్మరణపూర్వకమును, ఆశీర్వచనా త్మకమునగు శ్లోకరూపమున నాటక కర్తయే రచించు స్తూత్రధారః:-భవతు. విజ్ఞాతం' అని నాటకపాత్ర నాచారము కాళిదొనుని కాలమునుండియే బయలు దేటీ ్రవేశమును సూచించి నిష్క్రమించుటయు నీ నాటకములో యుండవలయునని తలంపదగియున్నది. ఏలయన, నంతకు (వాసవదత్తా పంచరాత్రము మొదలగు నెనిమిదింటిలో) బూర్వకాలమున రచింపబడినవిగా దలంపబడుచుండిన గానవచ్చుచున్నది. తక్కిన వానిలో నటీసూత్రధార సంభాష భానుని నాటకములో ““నాంద్యంతే తతః ్రవిశతి సూత్ర ణము (ప్రతిమానాటకమున శరదృతుగానము) కొంత ధారఃజ అని మొట్టమొదటనే కనబడుచుందుటచే రంగప్రసా యున్నను, అది నాటకమునుగూర్చిగాని తత్కర్తను గూర్చి ధనము, నాంది మొదలగు పూర్వరంగాంగము అన్నియు గాని ్రశంసించునదిగా గనడదు. ఈ నాటకములు ముగిసినపిమ్మటవే నూదత్రధారుడు లేక నూత్రధారగుణాకృ రాజాస్టానముననే ప్రయోగింపబడియుండ వలయు ననుటకు తులుగల స్టాపకనామకుడు. ప్రవేశించి నాటక వస్తువును, వీనిలో బెక్కింటియందు భరతవాక్యములో రాజసింహుని పాత్రప్రవేశమును సూచించి నిష్క9ిమించుట యాచారముగ _ ప్రశస్తి గానవచ్చుచుండదుటయే ప్రబలకారణముగ గైకొనదగి నున్నట్టూహింపదగియున్నది. ఇట్టి భానుని కాలమునాటి యున్నది. భానుని నాటకములు రాజాజ్జనే దదాస్తానమున యాచారము. కాలిదాసుని కాలమున గొంత మార్చు బ్రయోగింపబడుటకుగా వ్రాయబడినవి గావుననే యాతడు చెందుటచే గాబోలు కాళిదానునికి దరువాతి వాడగు బాణుడు స్వీయనామనిర్లేశాదికమును జేయక _ పాత్రప్రవేశమును భాననాటకముల కిదియొక విపరీతలక్షణ మైనట్టుగా,- సూచించి స్టాపనలను మిగులజిన్నవిగ జేయుచు దుదను భరతవాక్యమునమాత్రము దన(ప్రభువును గీర్తించుచు వచ్చెనని “శ్లో. సూత్రధారకృతారంభైః నాటకై రృవాభూనుడైం తలంవదగీయున్నడ కాళిదాస్‌ నేదోయొక ప్రభువని సపతాకై ర్యశో లేభే భాసో దైవకులై రివ యాస్ట్రానము నలంకరించియే యుండెనని కొన్నీ కథల ““నాందీ శ్లోకము లేకుండగ, సూత్రధారుని చేత ప్రారంభము మూలమున దెలియవచ్చుచుండినను, ఆతడు తన నాటకము చేయబడిన నాటకములచేత భాసుడు ప్రఖ్యాతిగాంచెను' లను రాజాజ్జచేగాని, తదాస్టానమున ప్రయోగింపవలయునను అని చెప్పియున్నాడు. వీనియందు వస్తుసూచనము గూడ 'ప్రధానోద్దేశముతో గాని రచించినట్లు గనబడదు. ఏలయన, సామాన్యముగ నాయానాటకములయందలి ప్రధాన పాత్రల మాళవికాగ్నిమిత్ర నాటక ప్రయోగ సందర్భమున నూత్రధా నామనిర్షేశముతో గూడిన యొక మంగళళ్లుక మూలముగ_ రుడు పరిషదాజ్ఞచే నా నాటకమును ప్రయోగించు చున్నట్టుగా జేయబడి యుండెనేకాని నాటకముయొక్కయు దత్కర్తయొ. _ జెప్పుచున్నాడు: క్కయు. బ్రశంస యేమాత్రము. గానరాదు. మొదటి “అభిహితోన్మి పరిషదా కాళిదాసగ్రథిత వస్తు మాళవి నాందీళ్లోకము నాటక కర్త రచించు నాచారము కాళిదాసుని గ్నమిత్రంనామ నాటకం అస్మి న్వసంతోత్సవే ప్ర కాలముననే బయలుదేరి యుండవచ్చును. ఒకవేళ కాళిదాను టి ఎనంల త్సీవ ప్రయోక్తవ్య తనకు బరమదైవతంబగు ప్రకృతితో గూడిన పరమపురుషుని వర్షింపదలచి తన [గ్రంథముల మొదట. నీళ్టోకములను దీనివలన గాళిదా సీ నాటకమును సామాజికుల యానం రచించుటచే నిదియే యొక యాచారమై తరువాతి కవులచే దముకొటకో, లేక పండితుల పరితోషము కొటుకుగా నవలంబింపబడినదేమో! భానుని నాటకము అన్నియు (ఆపరితోషాద్విదువిం న సాధు మన్యే ప్రయోగవిజ్ఞానం) బ్రాయికముగా రాజాజ్జదే దదాస్థ్రానమునం బ్రయోగించుట రచించియుండును గాని "కేవలము రాజాజ్ఞచే గాదనియు, కుగా రచియింపబడియుండుటచే గొ బోలు కవి యీనాటక నీతని కాలమున నిట్టి నాటకములు వసంతోత్సవము ములందు స్వీయనామనిర్లేశాదికమునకు గడంగక మంగళళ్ళిక మొదలగు నుత, వ నమయముల నాకాలమునకే 'ప్రబలియున్న పఠనానన్తరమే పాత్రప్రవేశమును సూచింపుచు స్టాపనమును నాటక సమాజ అన్తే బహిరంగ 'ప్రదేశములయందు బండిత ముగింపబొచ్చెను. సూత్రధారుడు మంగళళ్లోకమును జదివి సభలయెదుట ఏ బ్ర హాగింప బడుచుండెడివనియు దెలియవ “ఏవ మార్యమీణ్రా న్విజ్హాపయామి'' అని యేడో విజ్ఞాపన చ్చుచున్నది. ఆకా నాటక ప్రయోగవిషయమునను,

పాహితీ నీరాజనం కక ॥ తతఃపరమ్‌, దద వషయముననగూడ జనుల కమతత్చావముడ్‌్‌ లర పర పరరయ ను వయ దదర్శన విషయముననుగూడ జనుల కమితో, త్సాహముండె ట్ర పూ ప్‌ చేః కథ పధాముఖమ్‌ి* దర్శన నిదో కథనం కవిసంజ్ఞాద:ః నా, (| తృవసమయముల యందు నే భాసునిదో, డిది. ఆయా యుతృ్సవ ముగిసిన సౌమిల్లునిదో, కవిపుత్రునిదో యేదో యొక నాటకము అని నాటకాదులయందు బూర్వరంగాదులు జప 'ప్రయోగింపబడుచుండుటయు, జను లత్యంతోత్సాహముతో పిమ్మట గవి నామగోత్రాదులను నాటక నామమును ల గ్నిమిత్రము నానాడు చూడవచ్చిన పారిషద్యు లింతకుబూ గని నాటకములే మూలలత్యమై యుండనోపు. ర్వము భాసాదుల నాటకముల జూచి యానందించుచున్నట్లు భానుని నాటకముల యందువలె ““నాంద్యంతే తతః ప్రవిశతి అందు బారిపార్శ్వికుడు సూత్రధారునితో జెప్పిన “మాతా సూత్రధారః' అని నాంద్యంతమున సూత్రధార ప్రవేశము వత్‌ ప్రథిత యశసాం భాస సొమిల్ల కవిపుత్రాదీనాం ప్రబంధా సూచింపబడక గాళిదాసుని నాటకములలో మొట్టమొదట నతిక్రమ్య వర్తమానకవేః కాళిదానన్య కథం పరిషదో బహు నాందీళ్లోకము, పిదప ““నాంద్యంతే సూత్రధారః- అల మతివిస్థ మౌనః” అను పలుకులనుబట్టియే తెలియుచున్నది. జనులకు రేణ” అని సూ్రధారుని వాక్యమును గనృడుచుండుట నాటకము లందును, దత్చయోగములందును నభిమానము నీ సూత్రధారుడే యా నాందీశ్లోకమును బ్రథమమున జదివి గలిగినవెంటనే యనేకులు నాటక కర్తలేకాక నాటకముల పిదప కవిని గూర్చయు, నాటకమును గూర్చియు స్తా 'బ్రయోగించు సమాజములుగూడ పెక్కు బయలుదేటుచుం వించు. చున్నట్టు కనబడుచున్నది. దీనినిబట్టి కాళిదాసుని డును. కాని సామాన్యముగా జనులకు బ్రానీనకవుల కాలమునకే యందును గవితయందును గల యభిమానము వర్తమానకవృ తే అయందు లేకుండుట స్వాభావికమే. కావున నా కొాలమునం “పూర్వరంగం నిధాయాదౌ సూత్రధారే వినిర్లతే, దలి పారిషద్యులును భాసాదినాటకములయందువతె దక్కిన ప్రవిశ్య తద్వ దపరః సూత్రధార గుణాకృతిః నమకాలికులగు వర్తమానకవుల నాటకములయందు దగిన సూచయే ద్వస్తువీజం? యభిమానము _ జూపియుండకపోవుటచే. నెట్లో _కాళీదాసు. అను నాచారముగా మారినట్టు కన్చించుచున్నది. '"ఇదానీం కొందబు స్నేహితుల సాహాయ్యముననో, నాటకప్రదర్శకుల _ ర్వరంగన్య సమ్యక్ర్రయోగాభాపాత్‌ ఏకషా సూత్రధారః తో నో లిరచనను పప్రయోగింపజేని నాాపోగన్య సమ్యక్ర్ర చ వరినన్‌ తన తొలిరచనను ప్రయోగింపజేసి, సర్వం ప్రయోజయతీతి వ్యవహారః॥* అను సాహిత్య దర్పణ యప్పటి సామాజికులకుగల కేవల పురాణకావ్యాభిమానమును కారుని వాక్యమందలి “ఇదానీం! అను వాక్యమున కర్ణము శశీ పోనాదరణమును ఖఇండించువాడుబోలె “పురాణమి కాళిదాసుని కాలమునుండియు నని (గ్రహింపవలసి యుండు త్యేవ న సాధు సర్వం నచాపి కావ్యం నవమిత్యవద్యం' సమో! అని సూత్రధారముఖమున తన భావమును వెల్లడించి, భాసాదుల కావ్యములవంటి కావ్యములు వర్తమాన కవులలో మొత్తము మీద నీ మాళవికాగ్నిమిత్ర మందలి సూత్రధార గూడ ప్రతిభావంతులగువారు. రచింపలేక పోరనియు, పారిపార్వకుల సంభాషణమూలమున నాకాలమందలి నాటక నంతకంచె రసవత్తరములగువానినే రచింపగలవారు. కలగ 'ప్రయోగవిషయములగు పరిస్టితులనేకాక లబ్బప్రతిష్టులగు భొసొ నియు సూచింపుచు బండితులగు సత్పురుషులైనను పరప్ర _దులతో గాళిదాసు పోటీకి నిలువబడుట కిదియే మొదల త్యయనేయబుద్దులు గాక పురాణకావ్యమును దమ నవ్యకావ్య _నియు, కావున నీనాటకమే యాతని ప్రథమ ప్రయత్నమ ములతో బోల్చిచూచి గుణవత్తరంబగు దానినిగ్రహింతురు నియు గూడ మనము (గ్రహింపవచ్చును, ఏలయన సూత్ర గాక యని “సంతః పరీఖ్యాన్యతమదృజంతే మూఢః ధారు డ్రా దినమున బూర్వమునందువలెగాక కాళిదాస పరస్రత్యయనేయబుడ్దిః? అని స్వపదస్థాపనకై యుద్దోషించి (గ్రథితవస్తువగు నవీననాటకవు నొకదానిని బ్రయోగింప చెప్పుచున్న పానివఠళ గన్సడుచున్నాడు. ఇదివజఅకు జనుల వఠలయుననగా బారిపార్మ్యకుడ్తు భాసాదుల నాటకములను మనముల నాకర్షించియున్న భాసాదులనాటకముల 'బ్రచారము వదలి లూ యాధునిక్షుని నొటకమునందు. సభ్యుల క్రేమి నలగ (ర్రొక్కి. యా స్థానమును వర్తమానకవియగు ౯ యాదర ముండుననుట జూడగా నాదినమున సూత్రధారుడు గ ఛంచినవాదు గాపుననే యీ ్రస్తివనయం దీకవిక్ష తామాడబోవు నాటకమునే కాక నూతనముగా నాటకములను సయ(గ్రంథ నమర్హనము, నస్వనామనిర్దేశాదికము నవసరమై రచింప మొదలు పెట్టిన కాళిదాసునే సామాజికులకు బరిచితు నవి. ఇట్లు కాళిదాసు అతని కొలపరిస్టీతులనుబట్టి ప్రత్యేకఫలా న్రి ని పతే ప్రత్య గౌ _జేయదలచినట్టు తెలియు చున్నది. కాళిదాసు ఎతు చేసిన నామనిర్లేశాదిక మొక యౌచారమై కాలక్రమమున నాటకముల బ్రయోగించుట కిదియే మొదటిసారియని నాటకరచనయం గొాక్ష నిబంధన మెన ధన మైనట్టున్నది. తెలియవచ్చుచుండుటతచే నీ మాళవికాగ్నిమిత్రమే యితని

కాళిదాసుని కభళాప్రతిభలు జీ ననన న మొదటి నాటకమని మనము నిశ్ళ్శయింపవచ్చును. కవి _ కాని యిందిట్టి హెచ్చరింపున కవసర మేమి యను ప్రశ్న యాధునికుడై యాతని కావ్యము (గ్రొత్తదైనంత మాత్రమున కలుగక మానదు. ఇదివజుకు సూత్రధారుడు ప్రాచీన కవుల నది గర్హ్రము కాదు. అది సత్పురుషుల కాదరపాత్రము నాటకములం జూచి యానందించుచుండిన సామాబికుల కాకపోదు. వారు గుణవివేచన చేసి రనవత్తరమైనదానినే యెదుట యీ నూత్నకవి ప్రథమకృతి యగు మాళవికాగ్ని తప్పుక (గ్రహింతురు అని సూత్రధారుడు, లేదా నూత్రధార మిదత్రమును బదర్శించుచు నందలి గుణములను (గ్రహించు ముఖమున గాళిదాను చెప్పిన సమాధానము పూర్వనాటకము._ పనిని సదసద్వివేచనపరులగు పారిషద్యులకే వదలివేసెను. లకంలె నిది రసవత్తరంబేయను నర్ధమును ధ్వనింపజేయుచు వారా ్రయోగమును జూచి. యానందభరితులయి న్నదివోలె నున్నది. యుందురు. ప్రాచీనకవుల ప్రతిభతో దులదూగు ప్రతిభాశాలి మ మ యీతడని తలంచియుందురు. ఇ సామాబికులకు నీ ఇక విర్రమోర్వశీయ ప్రదర్శన సమయమున _ గవి సల్నకవి యగు కాళిదొనునియ ము గొంత ప్రణయ యిదివజుకే సామాజికులకు గొంత పరిచితుడగుటచే నాతని మేర్చడియుండును... కాని యీతడింకను వి | - క్ష ం ల స్టుడు గూర్చి చెప్పవలనన యవసరము క లేకపోయినది. కావున బ్యా కావుననే యీ మా జాతడు తన యింకను సూత్రధారు సారి ్రదర్శెంపబ్‌ వు నాటకముయొక్క.. ట్యభావశేషమును. భావనాశక్తిని జూపుట. కనువగు వన్తువు ప ్ష ప మొదలిడెను. _ ల విశేషగుణములను బ్రశంసింప లేక యితివృత్తమును (గ్రహించి పూర్వకవులను వెనుదన్న మారిషః- “బహుశస్తు పరిషదా పూర్వేష్లాం కవీనాం దృష్ట యత్నించెను. అందువలననే సూత్రధారు డీమాజు * ప్రఖ్యా ప్రయోగబన్లు; సో హ మద్య కాళిదాస (గ్రథిత వస్తునా తవస్తువుకలదై యుత్తమనాయకునితో గూడి కాళిదాసుని నిక్రమోర్వశీయం నామాపూర్వం నాటకం ్రయోత్యీ.. _ విశేషప్రజ్ఞను జాకుడి యా యపూర్వ నాటకము నవహితచితు _ అరయి చూడుడీ” యని హెచ్చరించుట తటస్తించినది ఇదివజల్‌" సామాజికులు పూర్వకవుల నాటకములనేకములు. భా నాటకాదుల ఫక్కినే యనుసరుని రమ మాళవి చూచియుండిరి. (కాళిదాసుని మొదటినాటకమగు మాళవికా కాగ్ని మిత్రమువలెగాక కొంత వజకు నూతనమా ఇర్గ జర ఖో ఫే ము గ్నిమిత్రము కూడ నా ఫూర్వనాటక ఫా ననుసరించినడ్యే ననుసరించి రచింపబడిన యీ విక్రమోర్వశీయముతో నై కాని యిట్టి నాటకమును బాయుంయ నరు. గకటెతవిశేషప్రజ్ఞుడు. లబ్బప్రతిష్టుదు నయ్యెను.. కావుననే దీని విశేషగుణముగా దెల్సబ నది. మొ గ్‌ న వు శాకుంతల నాటకప్రయోగ సందర్భమున నానాటి నభ లగు భాసాదుల రచనల పోలియుండుట వాయి పండితులతో గూడినదైనను సూత్రధారున కెట్టే సంకోచ కాళిదాసు నూతనఫక్కి ననుసరించి తన నందు ములు, హెచ్చరింపులు, విజ్ఞాపనలు నవసరము అేకపోయినవి యింప సమకష్టైను. నాటకవస్తువుగా బు ఎదుందుు ఇదివజకు రెండు నాటకములు చూడవచ్చిన పారిషద్యులలో మత్స్యవిష్ణుపురాణములందును. బ్రభఖ్యాతమగు విష అనే. దందితులుండిరో లేరో తెలిసికొనుట కవకాశము కలుగలేదు. థను న్వీకరించెను. ఈ కథయు నగ్నిమిత్రునికథవలెని. ల్య్వగా నా రెండు నాటకములవేతను తాను వండి తలని నాయకుని యంతపురచర్యలనే విశేషముగ తల్సునదియైోను గూడ మెప్పింపగల నను నిశ్చయము కొళిదాసున కున్నదో ఇందలి నాయకుని ప్రభావాతిశయము, దివ్యసంబంయు లేదో మనమెజుగము కాని యీ శాకుంతలనాటక ప్రయోగ నాటకమున_ దివ్యమర్తాభయాంశముల _సమ్మేళనమునకు జ్య జూడవచ్చిన సభ పండితులతోడ గూడియున్నది నద్భుతరసంబునకు గారణంబులై దీనికొక యపూ, ర్వత ““అభిరూపభూయిష్ణా పరిషదియమ్‌”' అని చెప్పుచు అట్ట నాపాదించినవి. కావుననే యిది వెనుకటనా టకము వంటిది పండితమండలి యెదుటనుగూడ సంకోచమేమియను లేక కాదు; అపూర్వమైనది. ఇందలి సద్వస్త వదు ను శె ““కొళిదాసునిచే రచియింపబడిన యభిజ్ఞాన శాకుంతల మను నము చేతనైనను కాళిదాసుని యీ నా టకమును సాధా ౮౯ నూతనమగు నాటక మిపుడు 'ప్రయోగింపవలసియున్నది.? చూచి యానందింపుడయ్యా యని సూత్రధారుడు, (అద్యఖలు కాళిదాస [గ్రథితవస్తునా అభిజ్ఞానశాకుంతల నామధే “ప్రణయిషు వా దాక్షిణ్యా యేన నవేన నాటకే నోపస్ట్రాతవ్య మస్మాభిః' అని సూత్రధా దధవా సద్వస్తు వురుష బహుమానాల్‌, రుడు పలుకుటచే నీ నాటక మెట్టి హెచ్చరింపులు అేకయ్స శృణుత మనోభి రవహిలైః పండితుల మెప్పునుగూడ సులభముగ బడయగలదనుభా క్రియా మినూం కాళిదాసస్యం” వము సూచింపబడుచున్నది వోలె నున్నది. లేదా వెనుకటి రెండు నాటకముల మూలముననే కాళిదాసునికీర్తి నలుగడల అని యిట్లూర్యమి శ్రులను హెచ్చరింపం దొడంగెను. వ్యాపించుటచే బండితప్రకాండు అనేకు రీతని నాటకమును

సాహితీ నీరాజనం 88

• _పాత్రపోషణము, కావ్యకళా యుందురు భావమైనను దీనివలన వ్యక్తము కాకమానదు. న్‌ లీ ము వీని గుణవివేచనమూలమున నువ్యక్తం బగు ఇక విశేష మేమనగా నింతకు బూర్వము తాను ర్రైయోగించు నీక క దానుని ప్రతిభావిశేషము, తన్నాటక కళాపరిణామ నాటకము యొక్క గుణములను దెల్బి స్రామాజికులను మందికి యంతరావస్తనుగూర్చి తెలిసికొనవలసి యున్నది. హెచ్చరించి నాటకమునం దాదరము గలిగింపజూ. న సూదత్రధారుడి శాకుంతలమున, --- 'పైజెప్పిన కారణములనుబట్లి కాళిదాసుని తాలిరచ యనదగియున్న మాళవికాగ్నిమిత్రమునందలి వస్తువు మాళవి

• ఆపరిత్తోష్మా ద్విదుషాం కాగిమి[తుల ప్రణయ కథ. ఈ యగ్నిమిత్రుడు (క్రీస్తునకు న సాధు మన్యే ప్రయోగవిజ్ఞానమ్‌, హీన సుమారు నూటయేబది సంవత ఎరములనాడు. బలవదపే శిక్షితానా మగధరాజ్యమేలిన శుంగ వంశమునకు మూలపురుషుడగు మాత్మ న్యప్రత్యయం చేతః?” భద వవ న ద ంపరుముడగ రము. ను వికాన. విషయమునే సంశయగ్రస్త ఒం వివహమాడగోరగా నామ సోదరుడగు మనస్కుడయ్యెను. తగిన శిక్ష నందినను నుత్తమనాటక మాధవాసేను డామెను దీసికొని యగ్నిమిత్రుని పట్టణమునకు ర్రదర్శున విషయమున బ్రదర్శకులకు గొంత భయ ముండక బ్రయాణమయ్యెను. అప్పుడు విదర్భదేశము. నేలుచున్న పోదు కాబోలును. లేదా కొందటు పాశ్చాత్యవిమర్శకులు యజ్ఞాసేనునకు నీతనికి దా యాదత్వపుద్వేష ముండుటచే నీ చెప్పినట్టుగా నీ నాటకమందలి భావసౌకుమార్యము, రసోత్క వివాహమూలమున నీతనికి సహాయసంపత్తి కలుగ గలదని ము 'బ్రయోగమున కందనివై మిగుల సూక్మములై (700 యెంచి మార్గమధ్యమున యజ్ఞసేనుడు మాధవాసేనుని జెజు తరి 10 06 [3076560196 0౧ 11 3306) యుండెను భెట్టుటయు, నాతని విడిపించుటకుగా నగ్నిమిత్రుడు కొంత భావమున కిది సూచకమేమో? లేక్క కాళిదానునక్తే యిట్టే సై న్యమును. బంపి విదర్శేశ్వరు నొడిండుట య్సు, పిదప సంశయము నాపాదింపవచ్చునా? శదివజకే లబ్ద్బప్రతిష్టుండై అగ్నిమిత్రుడు. విదర్భయంద్స్‌ ద్వైరాజ్యమును.. స్టాపించు తన నాటక కళా ్రావీణ్యము నోంతను జూపి దీని నాక టయు మొదలగు రాజకీయ విషయముల 'బ్రాసంగికములు యుక్క్భృష్టముగు నాటకముగ రచియించితి నను నిశ ఏయము ను, ఇందలి ప్రణయకథ కాధార వస్తువును ముఖ్యముగ కలవా డయ్యెను. పండిళు అద్దానిం జూచి యౌనని నగ్నిమిత్రుని యంతభుర చర్యలనే తెలుపుచు. గాళిదాసు వఘావువణకు గవి స్వీయగ్రంథ స్రాశస్యమును గూర్చి దీనిని గృహజీవితమును వర్షించు నాటకముగనే (40గ౪|10 సంశయ మనస్కుడు కాకమానడుగదా! '“బలవదపి శిక్షితానా 62౯2) రచించినాడు. శి నాటకరచనయందు బ్రథమ మాత్మ న్యప్రత్యయం చేతః అను విషయము సర్వలోక ప్రయత్న మిట్టేదగుటకు కరణ మాతడు తనకు బూర్వులగు బమాన్యము. కవరు కాళిదాసుకూడ దానికి కవుల మౌర్గ మేనుసరిం దలముటయేకాని వేల నను. " షేక్స్‌సియరు. మహాక్షవి 'ప్రథమమున మారో మొదలగు ఇంతకు దేలిన దేమనగా ('బప్రథమమున గాళిదాసు తనకు పూర్వకవుల పద్దతులనే యనుసరించి కాలక్రమమున నాతని బూర్వమున బ్రసిద్దిగాంచిన భాసాది నాటక కర్తల మార్గమునే బుద్ది పరిపక్వము బొందినక్రొల్రద్ది రచనాపద్దతి యందు యనుసరించి మాళవికాగ్నిమిత్రమను నాటకమును రచించి స్వాతం త్ర్యమును వహించ్చి స్వీయకళాచాతుర్యమును జూపీ పిమ్మట పూర్వకవులకన్న దాను విశేష ప్రజ్ఞావంతు నళ్లు కొళిదాసుడును మొదట పూర్వకవుల ననుకరించినను దనిపించుకొని లబ్బప్రతిష్టు డగుటకు పై కథను బోలిన గాలక్రమమున_ బరిబత కళాసొందర్యమును _ (బ్రకటించి దానినే ప్రాచీనగాథలనుండి దీసి కథాసన్నివేశ విషయమున మెజయించినాడ్డు. ఈతడు మానవజీవితముందలి యసంఖా ల చెక్కుడు. జాగరూకత. వహించి ఏక్రమోర్వశీయమున. కములగు దశావిశేషములన్సు మానవస్వభావ వైచిత్ర్యములను వస్తువునకు గొంత్ర యపూర్వత గలుగబేసెననియు బిదప యథాస్థ్రితంబుగ వర్షించి పేక్సియరు మహాకవివలెనే వొజ్మ రనకితాళస్తియు మును నొట్రకరవనా ప్రావీణ్య యాదర్శంబున విశ్వరూప్రిశ్రియ్సగ్ప ప్రకృతియొక్క యనంత పరిఫక్వా స్ట నాందుటచే, 'ప్రఖ్యాతేతివ త్తమునే ములగ క్రూ ఆ ం ప (గ్రహించి యున్నతాదర్శములతో సదు అనే సంచమునకు బాను ను త్ర స్టారా ట్రజ్రమన్తాటకంబును రచించెననియు సృష్టమగుచున్న మును మాత్రము తన శాస్త మూలవన సువ్వక్తం . బగునట్టు చూపెననుటక్రు సందేహములేదు. హైందవ

కాళిదాసుని కళాప్రతిభలు ల! ప్రపంచమున క్రాదర్శమగు నీ ధర్మన్వరూపమును గనుగొను రక్షింపబడుచు నాయకుని యనురాగాతిశయమునకు బాత్రలై టకు నాతనికి గొంతకాలము పట్టినది. మటికొంత ప్రయ విదూషనుని తంత్రముల మూలమున నాయకునితో రహన్యన త్నము లోకానుభవము కావలసివచ్చినది. మావేశముల బడయుచుండ దుదకు వీరు తమ పుట్టినింట

ప్రథమమున గాళిదాసు భాసాదులనాటకముల బోలిన నుండి పంపబడిన జనముచే గుర్తింపబడి నాయకునియొ నాటకమునే యంతకంకె. రనవత్తరంబుగ రచియించి కగాయు, నాతని మహిషులయొక్కయు మన్ననలకు బాత్రము సామాజికుల యాదరమును బడయుటకు యత్నించియుం.. రగుచు వచ్చిరి. ఈ నాటకములో నాయకుని కామచర్యలే డెను. భారత రామాయణకథ లింతకుబూర్వమే భాసాదులవే ప్రాధాన్యము వహించినను, ఈ ప్రణయకథారచనకు గొంత నాటకములుగా రచియింపబడియుందుట చేతనో లేక రొదోకీయ వృత్తాంతము సముచిత నన్నివేశంబై యొప్పినది. స్వభావముచేతనో అపరిచితవస్తుదశా (౧౦౫౫౭౧౪౦ 542- మజీయు వాసవదత్తయందు గథా ప్రవృత్తియంతయు యౌగస్ట్ర 10౧9) వర్లనకౌతుకాయత్తవిత్తుడును, అద్భుత ప్రియుడు రాయణుని తంత్రము మీదనే నిలిచియున్నటులే మాళవికాగ్ని నగుటచేతనో, ఈతడా కథలను మొదట గైకొనదలంపలేదు. మి(త్రమున విదూషకుని తంత్రములమీదనే యాధార పడియు కాని మిగుల జనప్రీతి కరములై ““(ప్రాప్యావంతీ నుదయన న్నది. ఇక మాళవి కాగ్నిమిత్రమునందువలె దక్కిన కథా కోవిద ([గ్రామవృద్దాన్‌”” అని మేఘసందేశమున నాటకములందు. భాస నాటకానుకరణ మంతవిశేషముగ జెప్పబడినట్లుగా (గ్రామాదులందుగూడ వ్యాప్తిడెందియుండిన గన్పడకపోయినను వానియందు భానునిరచనాఫక్కి కొంత ఉదయనుని కథలు నాటకరూపమున భాసరచితములై లేకపోలేదు. ప్రదర్శింపబడుచు. జనానురంజకముగ _ వెలయుచుందుట. ్ట్యన్సి నాటకరాజంబగు శా న్తలముననే పోలికలు గొన్ని జూచి తాను నట్టికథను నాటకముగ రలింపదలని యాకాల (ల్య. అభిషేకనాటకమున నాలవయంకమందలి మున దేశమున మిగుల వ్యాప్తిజెందియుండిన మాళవి ్య ్క- కాగ్నిమి'త్రుల ప్రణయకథను నాటకవస్తువునుగా (గ్రహించెను. శ్లో, “యస్యాం న ప్రియమండనాపి మహిషీ అగ్నిమిత్రుని యాస్టానముననేయుండి కాళిదాసీ నాటకమును జేవన్య మండోదరి రచించెననియు గొందజు తలంతురు. "స్నేహా ల్లుంపతి పల్లవాన్‌ నచ వున

ఇట్లు భాసాదుల వాసవదత్తాదినాటకములే యీతని అంటూ యూ 9 ప్రథమ ప్రయత్నమున మార్గదర్శకములైయున్నను, ఈతడు రన్పృష్టబాలద్రుమా మాళవికాగ్ని మిత్రమున దన ప్రతిభావిశేషమును మెఆఅయింప "సేయం శక్రరిపో రశళోకవనికా కపోలేదు. అగ్నిమిత్రుడు వత్సరాజన ని భగ్నేతి విజ్ఞాష్యతామ్‌.?'

ల కపుగించి తా నంతజుర, గొ రయి కనర్యుడు వినోదించుచుండెను. సిద్దాదేశము. అను శ్లోకముతో భావసామ్యము రచనాసామ్యము గల నందలి నమ్మకముచే పద్మావతీకర(గ్రహణలాభము వత్స ర్ల ప్రాత్రుం న ప్రథమం వ్యవస్యతి జలం రాజ్యలాభమునకు గారణమగునని యౌగంధరాయణుడు యుష్మాత్స్వపీతేషు యా లావాణకదాహాదిక కృత్రిమతంత్రములను బన్ని వాసవదత్తను నాదత్తే ప్రియనుండనాపి సతతం బద్మావతియొద్ద నిశేపముగా నుంచెను. ఇందు మౌధవ స్నే బాన యాపల్లవం, "సేనుడు చెజుబెట్టబడుటచే నారణ్యకుల చేతులలో బ అద్యే వః కుసుమస్రసూతిసమయే తుదకు ధారిణియొద్ద చేరిన మాళవికను బరి(వ్రాజికావేషమున యస్యాః భవళ్యుతృవః న పండితకెశికి గుర్తించియు మాళవిక సంవత్సర "సేయం యాతి శక్తునలా పతిగృహం

ఎచ్చట దేరిన గానము ననుభవించి పిదప దగిన వరుని సర్వైరనుజ్ఞాయతామ్‌”” కాల ఎప వాము 6 నక సిద్దాదేశమందలి నమ్ముకముచేతనే తమనం అను పద్యము శాకున్తలమున గానవచ్చు చున్నది. ఇట్లు సిద్దాదేశమే యీ రెండు నాటక ఏలి చటయందును దేశాగత ప్రత్యయా త్తికి మూలకారణమైనది. కథానాయిక ర నుండి వృష్నాః వుష్పఫలై సమృద్దవిటపాః గూడ నాయకుల యంతఃపురముల బ్రచ్చన్న

సర్వే దయారక్షితాం నకు 'ప్రతిఫలమో యనునట్లు రాక్షనునినుండి రక్షింపబడిన భూయిష్టం కపిలాని గోకులధనా దేవవేశ్యయగు ఊర్వశి యాతని సౌందర్య విలాసములచే న్యత్నేత్రవత్యో దిశో మోహితయగుటయు, దుదకామె పాం దీతనికి గలుగుటయు నిస్ఫందిగ్టమిదం తపోవన మయం సంభవించినది. మాళవికాగ్నిమి[త్రమున నాయికానాయకుల ధూమోపి బహ్వాశ్రయః.?? యనురాగావిర్భావమునకు గారణ మగు ప్రథమసమావేశ ఎస్వప్నవాసవదత్త. మింతరమణీయముగ లేదు. ఇక శాకున్తలమున దుష్యన్తుని పరాక్రమాదిగుణ ప్రకటనమునకు వి(క్రమోర్యశీయమందు భు “నివారా శ్ముకగర్పక్‌ టరముఖ శవూచ్చద రసంను కాళి! ను గహింపలేరు. వసి య! "ఇ ద కణ్వుని యాశ్రమమున యజ్ఞమునకు విఘ్నమాచరించుచున్న స్యూచ్యంత ఏనోపలాప రాక్షసులను ధనుష్ట్రంకారముల చేతనే పలాయిచులను జేయుట విశ్వాసోపగమా దభిన్నగతయః చేతను, నింద్రునకు జయింపశక్యముకాని రాక్షసులను రూపు శబ్దం సహంతే మృగాః మౌపి యాతని యర్హాసన మధిష్టించి గౌరవింప బడుట తోయాధారపథాశ్చ వల్యిలఖిఖా చేతను, దుష్యంతుని పరాక్రమము వి'క్రముని పరాక్రమము నిష్యందరేఖాంకిళాః? కంక సుప్రకాశిత మగుచున్నది. ఇంతియేకాక వేటయం _శాకునలమ్‌ బొ“ శమౌదుల నోర్చియుండుటకు వలయు సహసత్త్వాది క్త కము, వీరపురుషులకు సహజమగు దృఢకాయమును గలిగి, “భోః కోనామ ఏతత్‌ జానాతి తాదృశే వయం అనర్హ యౌవన వంతుడు బలిష్టుడునగు నాక సుందర రాజపురుషుని సలిలావర్తే పునరున్మంఖ్యామ. ఇతి, ఇదానీం ్రాసాదేషు యాకారము నీకవి మనయెదుట బెట్టుచున్నాడు. దుష్యంతుని మన రాళనర గ్రీజోను స్నాయతే, ప్రకృతి మధుర వేటకై పురికొల్పినది కేవల మృగయాసక్తియే కాదు; వరాహశా వాసో. ఉత్తరక్తురు న కరన ఖాద్యంత ఇత్యనప్పృరస్సం ర్లూలాది దుష్టమృగ సంహారముచే దపోధనులగు నాభ్రమవా మహాన్‌ దోష మమ అ. _నొనుభూయతే. ఏకు ఖలు. సుల సంరతణయు. నీతని కవశ్యకర్తవ్యమై యున్నది. నాయాం శ 4 నిస్టు న పరిణమతి. సుప్రచ్చద అనసూయ వాని నాతపోవనమునకు వచు ఏటకుగల కారణ య్యాయాం నిద్రాం న లభే.! మడుగగా బుషుల తపస్సులు విఘ్నములులేక జరుగు న్వప్నవాసవదత్త, _ చున్నవా లేవా యని విచారింప వచ్చితిని. ““ధర్మాధి కారే స్వప్నవాసవదత్త చతుర్దాంకమున వీ విదూషక్షుని వాక్య నియుక్త అవిఘ్న క్రియోపలంభాయ ధర్మారణ్య మిద మైలకును శాకున్తలమున ద్వితీయాంకమునందలి విదూషు మౌయాతః” అని బదులు చెప్పెను. అరణ్యములందలి కుని వాక్యములకును గూడ "జాల పోలిక గలదు... తాపసుల యోగక్షేమములవిషయమై యీతడు వహించిన విశేష న! క దు ఇళ్లు భవభూతినాటకములను శూడ్రక్షుని మ చృకటిక రు నాల యుంకమున గాశ్యపసందేశహోరులగు. బుషి మును భాసునినాటకములతో బోల్చి త్‌ ప్రా సక రుల యాగమన కారణమునుగూర్చి,- గ్రాడగు భాసునిరదనల ననుసరించిన దొక్క కాళిదాసే శ్చ. కింతావద్ర్వ్వతినా ముపోఢతపసాం. కాదని తెలియకపోద్దు. విఘ్లైస్తపోదూషితం అ ధర్మారణ్యచరేషు" కేనది దుత కం! నీబముగా యుద్దమునకైన. బోళ లే ష్వసచ్వేష్టితమ్‌, పరా(క్రమా, వుడయ ర్విష్టంభితో వీరుధాం కక న లృ యకలిము యు నెంత మాత్రము ఇత్యాట టం విర్రముడు కేశి యను రక్ష న్‌ (| చ్చేదాకులం మే మనః? మదనం ప రన రనుోడి. లన రితర్యగనును నాతడు చిందిన మవొవ్యాచంద్వే ణములను వెళ్లడించుచున సే టయు నాతని పరాశక్రమాదిగు నిదర్శన మగుచున్నది. రాజ్యమందలి ప్రజల నీతడెంత ఎ ఆతని పరాశ్రమ ప్రదర్శనము జాగరూకతతో స్వసంతానమువలెనే పరిపాలించుచున దియు

కాళిదాసుని కళాప్రతిభలు ౨1 ననన లలా ధనమిదత్రుని వృత్తాంతమువలన మనకు దేటపడుచున్నది. ఆర్యపుత్రో యాం స్త్రియం కామయతే, యా అర్యపుత్రసమాగ ఇట్లు ఇంద్రునకు జయింపశక్యముకాని రాక్షసులను జంపి మప్రణయినీ తయా సహాప్రతిబంధేన వర్తితవ్యమ్‌' అని దేవతలను, రాక్షసులను [గ్రూరమృగములను సంహరించి చెప్పిపోయినది. ఇట్టీ దేవి తన కోపముచే నాతనిమనమును యరణ్యములందు నివసించు తపోధనులను, స్వ సంతానము _ త్రిప్పలేకుండుటను దెలిసికొని తానే మటియొక స్త్రీని వలెనే రాజ్యమందలి ప్రజలను నొక్కరీతిగ రక్షించి పాలించు. (ప్రేమించుట కాతని కనుమతి నిచ్చి మాట దక్కించుకొన నది. చుండుటచే వ్యక్తమగుచున్న యీతని పరాక్రమము, ఆర్హరక్ష రాజును నామె యెదుట “నాహం వున న్తదా త్వయి యథాహి అణపరాయణత్వము, ్రజాహితైక జీవితత్వము, ధర్మరతి మాం శంకసే భీరు? అని తా నన్యాసక్తమనస్కుడు కానట్టుగా మొదలగు విశేషగుణములచే నిక్రమాగ్నిమిత్రులకంకు నితడు జెప్పుకొనుచునే యామె తన చెంతనుండి మరలినతోడనే, - హైందవ ఇాత్రధర్మమున కాదర్శభూతురై ““అపినామోర్వశీ; వెలయుచున్నాడు. _ శ్లో, గూఢం నూపురశబ్దనూత్రమపి మే ఈ నాటకత్రయమందు నాయకుల వ్షత్రధర్మపరిపాలన కాంతం ్రుతౌ పాతయేత్‌, విషయముననేకాక నాయికా నాయకుల ప్రణయవిషయమున పశ్చా దేత్య శనైః కరోత్పలవృతే డకుండ దేవిచే

గూడ గౌంత భేదము కలదు. తన కంటబ కుర్వీత వా లోచనే, రహస్యముగ రక్షింపబడుచుండిన యొక కన్యను మోహించిన హర్మ్యేీ శ్రైన సవ తీర్య సాధ సవశా వాడగుటచే నగ్నిమి(త్రు డితరులకు దెలియకుండగ నా న్మందాయమానా బలా కన్యను దనకు గూర్చుటకుగా విదూషకు నభ్యర్థింపవలనిన దానీయేత పదాత్పదం చతురయా వాడయ్యెను. ఈ నాయకుడు చిత్రగతయగు నాయికను సఖ్యా మమోపాంతికమ్‌.?? జూచి మోహముకలవాడయ్యెనే కాని యాతని కామెను జేపట్టనచ్చునా యను సందేహమైన గలుగలేదు. విదూషకు అని యూర్వశిరాక కూటలూరుచు గూరుచుండెను. డీ నాయికానాయకుల సమాగమము సమకూర్చినపుడెల్లి బ్బ్బాకయు. బరాధీన యగు కన్యగాని లేక తల్లి నిరావతి ప్రత్యక్షమగుచు వీరి వి[స్రంభభాషణములకు భంగము దండ్రుల యధీనమందుండిన యొకయువతిగాని కాక స్వైరిణి కలిగించుటయు, _ నీతడామెవలని భయముచే నేదోరీతి దేవవేశ్య యగుటచే దనప్రియుని వెదకికొనుచు దానే నొకబొంకు బొంకి యప్పటికి దప్పించుకొనుటయు దటస్టిం సి యూ సమయము కనిపెట్టి వెనుకనుండి యాతని చుచువచ్చినది. ఇచ్చట నాయిక. కేవలము పరతంత్ర కన్నులు మూసినది. విక్రముడును దేవియెదుట చెప్పిన యగుటయు, నామెను జేపట్టుటకు నాయకునకు స్వాతంత్ర పాటలను ద్రోసిపుచ్చి తనప్రియురాలిని చల్లనిస్పర్శచే ముగాని ధైర్యముగాని లేకుండుటయు, నీతని రహన్యతందత్ర గుర్తించి ప్రియోక్తుల బల్కుచు నంతఃపురము జేర్చినాడు. ములను దేవి తెలిసికొని నాయిక నీతనికంట బడకుండ ప

ము లేదని యెంచి యామె ఇక శకున్తలాదుష్యన్తుల ప్రణయమందలి విశేషమేమనగా బంధించియు. దుదకు లొభ నీనాటకమందలి నది మొదటినుండియు. ధర్మనిష్టంబేకాక ధర్మబద్దంబునై నీతనికిచ్చి వివహమొనర్భుటయు న్నది. విక్రముడు యుండెను. కావుననే వీరియనురాగము హిందూ దాంపత్య నాయికా నాయకుల ప్రణయపద్దతియై ప యుందుటకు మున కాదర్శభూతం బగుచున్నదని చెప్పదగియున్నది. పై గూడ నూర్వశిని (బ్రేమించి యామె చెకు దెలియ రెండుకథలయందును గాళిదాసు నాయికా నాయకుల యను దేవివలనిభయము కలవాడై తనవిరహానేదన చిన (స్తీ) రాగ బంధముయొక్క పటిమను. జూపినాడు. అచ్చట కుండ గప్పిపుచ్చినవాడేయైనను, _ నాత సమాగమమున_ ధర్మచింతకే ప్రసక్తి కలుగ లేదు. ఈకథయందన్ననో యట్టి దేవియధీనమందు లేకుండుటచే నామెతో గ యవసరము యనురాగము ధర్మబద్దంబై దాంపత్యనిష్ట మగుచో నద్దానికి కుగాను రహనస్యతంత్రములను బన్నవల బనాఫనక్తంబని గలుగు పవిత్రతావిేశేష మిట్టిదని వ్యక్తపటిచినాడు. ధర్మ లేకపోయినది. ఇచ్చట దేవియు నీతని మనం బన శేఖ్రాదు.. (ప్రేరిత మగు నాత్మని[గ్రహ ప్రకటనమున కవకాశము కల్పించి గాలికి గొట్టుకొనివచ్చి తన చేతంబడిన యూ 1 నస్కల్లై యున్నాడు. కావుననే యింద్రియలోలత్వమునకు జిక్కి లచే నిశ్చయముగ దెలిసికొని రోషకమాయి వదలించుకొని రాజ్యభారమునుగూడ వహింప నిచ్చగింపని నాయకులతో విక్రముని యనునయంబులను లక్య పట పసాదనవ్రత గూడిన తక్కిన నాటకములకంకె నీ శాకున్తలమే కాళిదాసుని పోయినదైనను దుదకు బళ్చౌత్తప్తమై ల రు ప్రభృతి బుద్దిపరిపాకముయొక్క యౌన్నత్యమును సూచించుచున్న మను. మిషచే మరల నాతని చెంచబేరి స్‌

92 సాహితీ నీరాజనం దని చెప్పదగి యున్నది. ఆశ్రమవృక్షములకు జెలులతో గాక యాతని యాశీర్వాదమును గూడ బొందినవి. పిదప గూడి నీరువోయుచున్న శకున్తల యవ్యాజమనోహరంబగు గణ్వుడే యామెను భర్తయగు దుష్యన్తుని యొద్దకు బంపుటకు శరీరంబును, దల్హావణ్యాదికమును జూచినతోడనే దుష్యన్తుని గౌతమితోడను మజీయిద్దజు శిష్యులతోడను బ్రయాణము మనమున నాకవిధమగు నభిలాష పొడమినది. వెంటనే, చేయించెను. కాని యీమె యూర్వశి వలె గురుశాపహతయై కణ్వాశ్రమమున నున్నట్టీయు నా మహర్షి కుమార్తెయని యథోలోకమున దన నాయకునితోగూడి యుండుటకుగొ చెప్పబడినట్రేయు. నీమె బ్రాహ్మణ కన్యయే యై యుండవ ముక్తాభరణ భూషితయై నీలాంశుక పరి[గ్రహముకల యభఖిసా అయు గావున క్షత్రియుడగు తనకు బరి[గ్రహణయోగ్య గాదని రికా వేషమును ధరించి సంధానకర్రియగు చెలికత్తియతోగూడి తలంచి యాతడు తనమనోవృత్తి నడ్డగించేను.. కాని బయలు దేజలేదు. శకున్తలా 'ప్రయాణ సమయమున యార్యంబగు తన మనం బామెయం దభిలాష గలదగుటచే బరిశుద్దంబగు నా యాశ్రమమున నామె పవిత్ర జీవితమునకు నామ తప్పక తృత్రపరి[గ్రహ యోగ్యయే కావచ్చునని తన దగినట్టుగా కణ్వమహాముని ్రభావాతిశయంబున -- యంతఃకరణ ప్రవృత్తిని బట్టి నిశ్చయించెను. థో “క్షామం కేనచి దిందుపాణ్ణు తరుణా, ఛా శ్లో. “అసంశయం వృత్రపరి[గ్రహక్షనూ మాజ్ఞల్య మావిష్కృతం యదార్య మస్యా మభిలాషి మే మనః నిష్ట్యూత శృరణోపభోగసుభగో సతాంహి సందేహపదేస్తు వస్తుషు లావారసః కేనచిత్‌, ప్రమాణ మన్తకరణ ్రవృత్తయః?” అన్యేభ్యో వనదేవతాకరరుహై పిమ్మట నామె జన్మ వృత్తాన్తమును, ఆజన్మాంతము రాపర్వ భాగోత్సి తైః నీమె బ్రహ్మచర్యవ్రతము జరుపవలసినదో లేక యనురూప దత్తా న్యాభరణాని తత్కిసలయో వర ప్రదానమున గణ్వున కిష్టముకలదో యను విషయము చ్చేదప్రతిద్వంద్విభి:.:? నాత డీమె చెలికత్తె నడిగి తెలిసికొనెను. అట్టు తెలిసికొనిన ఒక వృషము పట్టుబట్టు నిచ్చినది;ి మజియొకటి చరణముల పమ్మటనే తన మనంబు నామెపై లగ్నముచేసెను, తన కలంకరించుకొనుటకు మాంగల్య సూచక్రమగు. ఫారాణి సాదయ 'ప్రార్జనము వ్యర్హము కాదని నిశ్చయించుకొనెను. నిచ్చినది. ప్రస్తుతమున నీకాలమున బ్రబలుచున్న నవనాగర న్తలయు నాతని జూచినప్పటినుండియు 'నేమి? నామన కత యిప్పటి తెల్లని మళల్లుపంచెలును అంతకంటు న ఫచ (తరం మౌర్రమవానమునకు విరుద్దమగు వికారమునకు లోనగుచు బులగు జనుల మనంబులును రాగయుక్తంబులై పోవునని ది? ॥( వక వ్‌ న్న ప కయు ఖల్విమం (పేత్య తపోవన విరోధినో వికారస్య కాబోలును యీ లావారసలేపనమును దూరాపాస్తముగొ గ్‌ శై సంవృత్తా?' అని సాశ్చర్యముగ వితర్కించుకొన దేయందొడగినట్టున్నను, కాళిదాసు కాలము నుండియు నిది గినది. రాజు నెదుట తన చెలికత్తెలు తన వివాహ విషయము మాంగళ్య సూచకముగనే యెంచబడుచుండుటచే నీ యాచొ సమ్తుటేపగా చాను పోయి వీరి యసంబద్ద ప్రలాపములను రము సుమారు రెందువేల యేండ్లనుండి వచ్చుచున్నట్లు ంగించెద నని బెదరించి పోబోయినది. తాను మనకు దెలియవచు ప - చున్నది. ఇట్టి వన దేవతా దత్తంబులగు విరహానలతప్తయ్మై శైత్యోపచారముల నపేక్షించుచున సటున్న పట్టే తా దత్తం త్త సను మబ్లళ వస్తువులను ధరించి బు? మూ ““హలా!కి మన్తపుర విరహ పర్యుత్తు ప కో బువఎ, కుమారులచే ననుగమ్య న సకన్య రాజర్డే రుపరో. నల్టై కాశ్యపునిచే నత్త ధేన అని యాతని హృదయము మై కాశ్యపునిచే నత్తవారింటికి నంపబడుచున్న శకున్తలను, ను మ వ హ్‌ ద నకాంతముగ విడచిపోయిన చెలుల ననుగమింప యభై (ప్రియుని నుద్యమించుచున్న యామెను. దుష ( వెదకబోవుచున్న యూర్వశిని మన ఎ దుష్యన్తుడు నిరోధింప మనోముకురంబున (బతిఫలి క “పౌరవ! రక్ష విన గ 'బ్రతిఫలింపజేసి చూచినచో నే నాయి | యం, మదనసంళతప్తాపి న ఇ ల్వాత్మనః హైందవ ధర 'ప్రభనామి- అని యాతని నివారింపుచు తాను దన్‌త్రండ్రి చీ, రంల కాదర్శభూతం బగుచున్నదో యే యధీనములోనున్న దగుటచే నాతని యనుమతి శేకర్‌ వడి వైైదానుని వరింతబుద్దిచే జిత్రింపబడియుండునో స్వతంత్రించుట కొప్పుకొనలేదు. త్పుదకు రా జామెకు సులభముగా (గ్రహింపగలుగుదుము. బూర్వ గాథలను దెలిసి ఇత్రియ కన్వలకు స్వయంవర స్వాతంత్ర్యమున్నదని నచ్చజెప్పే గాంధర్వ మవ త్త ళిదాసుని నాటక కళ పరిపక్వము నొందిన కొలది కొడంబజచెను. ఈ వివాహము వీరి యనురూప దాంపత తని నాటకముల విదూపక్షుని చర్యలు నాళడు నాయకుని మును గూడ్ర కణ్యమహాముని సమ్మతిని బడయుట శీ వారుతం'త్రమున జేసిన సాహాయ్యమును తగ్గిపోవుచుండుకు కాళ నాయకుల ప్రణఇయతంత్రములక్తు వీరి పెద్ద భార్య

కాళిదాసుని కళాప్రతిభలు త్ర ననన ననన లా! లొనర్బెడి భంగపాటును తగ్గుచు వచ్చెనని చెప్పదగియు. భరతముని శాపమునకు గారణముగాగ నింద్రునికి విక్రముని న్నది. అగ్నిమిత్రునివలె వి[క్రమునకు బ్రియానమాగము యందు కలిగిన యాదరమే పై శాపమునకు ఊర్వశీ విక్రముల విషయమున నంతగా విదూషకుని మీద నాధారపడవలసిన మనోరథ సిద్దికి గారణ మగునట్టు మార్చి వేసినది. యవసరము లేకపోయినది. ఇక శాకున్తుంము నందు మజియొక విశేష మేమనగా నీ శాపమునందే, లేక విదూషకుడు. నాయికా నాయకుల సమాగమమున కెట్టి శాపావధియందే యుత్తరకథకు వలయు బీజము లిమిడియు సహకారియు గాలేదు సరిగదా! దుష్యంతుడు తన ప్రణయకా న్నవి. ఎట్టనగా నీ శాపావధిని గూర్చిన జ్ఞానమే యూర్వశి ర్యము నాతని యపేత్ష లేకయే నిర్వర్తించుకొనవలనిన తన కుమారుని చ్యవనబుష్యాశ్రమమున విడచివచ్చుటకు వాడయ్యెను. విదూషకుని కీ ప్రణయ వ్యాపారమున బ్రసక్తి హేతువై పంచమాంకమున యాయువును గూర్చిన కథకు లేకుండ జేయుట చేతనే యాతడు కథాప్రవృత్తికి (9/910- దారి తీసినది. మొత్తముమీద నీ కథాచక్రమంతయు తరువాతి ౧౧౧6౧ 0116 ౧100 తోడ్పదునట్లీ మహాకవి యిం దేర్పణచి శాకుంతల మందువలెనే యొక శాపమను. కీలునందు నాడు. మజీయు నిందు దేవియగు వసుమతి యంగుళీయ దిరుగుచున్నదని చెప్పవలసి యున్నది. కము. దొరికినది మొదలు రాజునకుగలిగిన యన్యస్టతను _ ళ్సన్తలమున గణ్వమహాముని శకున్తలా ప్రతికూల విని శంకితమనస్కయై యుండి చతురిక రాజుకై తీసికొని జ్వ్వ్వ్బను శమింప జేయుటకుగా సోమతీర్ణమునకుబోదలచి పోవుచున్న వన్నెల పెక్టైను దానే తీసుకొని పోయి పర్షూాలయం దామె నతిథిసపర్యకై నియోగించి వెళ్ళుటయే యిచ్చెదనని బలవంతముగా లాగికొని రాజు చర్యలను నాయికానాయకుల సమాగమమునకు వారి పరస్పరానురాగ గనిపెట్టవలెనని బయలుదేటినదైనను, ప్రతీహారి చేతనొక జ్బ్య్వక్షనేకాక తన్మూలమున దుర్వాసుని శాపమునకుగూడ కాగితము బట్టుకొని రాజునాద్దకు బోవుచుండుటను జూచి మార్గము నేర్పజచియే పెట్టినది. బుష్యాశ్రమములయందు రాజకార్యమునకు భంగము కలుగునేమో యనుభయముచే నతిథి నత్కారములకుగల (ప్రాముఖ్యము, దుర్వాసునికిగల వెనుకకు మఆలి పోయినది. ఇది వనుమతి నమయజ్ఞతనే ముక్కోపితనము, కణ్వునిచే నాశ్రమమున నతిథి సత్కారము కాక దుష్యంతునకు రాజధర్మ నిర్వర్తన మందుగల విశేషాదర. సక్బగ్లా నియమితయయ్యును ననురాగవిష్టవిత్త యగు మును గూడ సూచించుచున్నది. ఇట్లీ నాటకమున దేవి ్యజ్షంత్రల తన ధర్మము పట్ల నలనత్వము వహించుటయు నాయకుని ప్రణయ కార్యములకు గలిగించిన భంగ మేమియు. స్వి యన్నియు శాపమున కనువగు పరిస్తితులను గల్పించినవి. లేకపోగా నాయకుడును. నామెకు భయపడి బొంకవలసిన ి ఇ్వక్టీక్ర మీ కథా చకక్రముననేకాక నాటక చక్రమునకు యావశ్యకతయు లేకపోయినది. ఇట్లీశకున్తలా దుష్యంతుల ్ట్య్వడ్సమనే (అనగా నేడంకములు గల యీ నాటకమున ప్రణయ కథ తక్కిన రెండు కథల కంటె నున్నతా నాల్లవ యంకము మొదటన్తే యమర్చి యీ మహాకవి దర్శంబుల నెలకొల్పుచు గాళిదాసుని బుద్దివికొనము యొక్క- క్రభ్వాక్ర మెంత రమ్యముగనో త్రిప్పియున్నాడు! అయిదంక పరిపూర్ణతకు దార్కాణంబగుచున్నది. ముల విక్రమోర్వశీయమునను మూడవ యంకమున నట్టునడు ని కళాచాతుర్యము మనే పొందుపజుపబడినది. దీనియరదు గథా (ప్రవృత్తి ఇక నీ శాకుంతల మందే యాత నొకటి. రెండు మాత్రమునకే తోడుపడిన యీ శాపము శాకుంతలమున గూడ పరిపూర్ణతను బొందెనుట మున. గథా బాత్రపోషణమునకును రసోత్కర్హకును గూడ సాహాయ్యమును నిదర్శనములు చాలును. మాళవికాగ్ని న యాధార. జేసినది. లోకమున వ్యాసుని దుష్యంతునకు (ననగా ప్రవృత్తి యంతయు జాలవజకు విదూషకుని చితగతయగు భారతమందలి దుష్యంతునకు) వచ్చిన నిందను దొలగించి పడినట్టు కనట్టుక మానదు. అగ్నిమి(త్రుడు శో నామెను. యిందలి నాయకుని ధీరోదాత్త అక్షణ సమన్వితుడగు మాళవికను జూచిన దాది దేవి యను(గ్రహ మ కాలిం నుత్తమనాయకునిగా జేయుటకుగాను గాళిదాసీశాపసాహాయ్య చేపట్టు వజకు విదూషకుడు పన్నిన పన్నుగడల దిరుగుచు మును గొనినవాడయ్యెను. దుర్వాసుడు శకుంతలకు నిచ్చిన బుగ నడచుకొనుచు నాతడు రిపిన ర నొకడు. శాపము. దుష్యంతునియందు సం[్రమించి పూర్వగాథా వచ్చెను. విక్రమోర్వశీయమున గథయంత కథాసంధులు. విస్కృతి రూపమున బరిణమించినది. శాపహతుడగుటచే (త్రిప్పినట్లు తిరుగకుందుటయేకాక యం నమర్చబడి శకుంతల యెడ గావించిన యన్యాయమువలన నీతడు 'పై దానిలోని వానికంకు విశేష రైపుణ్య చుటచే. నింద్రుని గళంకితుడు కాలేదు. ఇట్లు శాపము నాయకుని స్వభావమును యున్నవి. విక్రము డూర్వశిని రక్షిం సందర్భమున బోషించి నమర్జించుచుండ శాపవిమోచన కారణము గథాప్రవృ బహుమానమునకు బాత్రుడయ్యెను. న గము త్తికి దోడ్బడుచున్నది. ఈ కారణ మభిజ్ఞానాంగుళలియకము. నూర్వశికి విక్రముని యందు గలి

పాహితీ నీరాజనం 9థ త శాపవృత్తాంతము చెప్పినవో నామె దుఃథించుననియో జనకంబేయైై కుంతల లు తచ్చాపపరిహార కారణం బగు నంగుళీయకమునే భద్రముగా గన్పడదు. కాని వీరి నమాగమమునకు శాకుంతల: నామెకిచ్చుచున్నపుడు మరల శాపవృత్తాంత ప్రసంగ మనవస వలెనే వీరి క్షమారుడే సన్నిహిత కర్థణమయ్యెను. ఈ రమనియో తలంచి యేమియు ' జెప్పక భర్త తన్ను క్వాం సత్త్వోత్కర్షము. వారి క్రీడాదికము గుర్తింపనిచో నీ యంగుళీయకమును జూపుమని యిచ్చిరి స్పష్టనుగుచున్నది. కాని సర్వదమనుని కంటె నాయువు న ఆం ష్టల కంటె భక్తిభావమే మన “యది నామ రాజా ప్రత్యభిజ్ఞామంథరో భవేత్‌ తదా పెద్దవాడగుటచే నీతని బాల్యచేష్టల అసె భక్తణావమే పన ఏతదంగుళీయకం చర్శయ.!' మనముల నెక్కుడుగ నాకర్షింపగలదు. సర్వ ఇ] తన బాల్యచేస్టచేతను అవ్యక్తమధురములగు ముద్దుమాటల కాని విధివశమున నీమె యంగరమును గోల్ఫోవుటయు చేతను, వాత్సల్య భావోత్కర్షకు గారకుడై యచ్చట నర్దాని గుర్తింపకుండుటయు నిందలి నాయికా నాయకుల దుష్యంతుని హృదయముతోపా[ు మన హృదయములగూడ వియోగమునకు గారణమై కథా ప్రవృత్తికి దోడ్పడుచు రాజు జో డు ధర్మశీలత్వమును వెల్లడించినది. ఈ యధిజ్ఞానాంగులీయ కటగించి యుచున్నాడు. కమే మరల ధీవరుని మూలమున దుష్యంతుని చేతబడినదై శకుంతలాపరిణయ గాథ నాతని స్మృతి పథమునకు దెచ్చి కావున నిట్లు పరిశీలించి చూడగ నీ మవాక్షవి కాళిదాను యా నాటకమున విప్రలంభ శృంగారరసము నుద్వేలము మాళవికాగ్నిమిత్ర రచనచే పూర్వకవుల మార్గమునే యనున గంముటకు దోడ్బడినది. మఆియు నీ యభిజ్ఞాన క నాటకకళయందు గొంత యభ్యానము జేసికొని పిదప చర్శనమైన పిమ్మట పశ్చాత్తాపదోదూయమానమానసుడగు విశ్రమోర్వశీయమున గొంత ట్వ ర్వేత గనబడునట్లుేసి నాయకునకును, భర్తచే దిరస్కృతల్టైనను పతిదైవతయేయై =క్రమార్వ పూర్వ ము _వరిధూసరిత వస్త్రయు, నియమక్షామముఖియు, నేకపశ తన ప్రతిభను సూచించుచు నందు దన్మూలమున ం యునై విరహవ్రతమును భరించుచున్న'' నాయికకును నాటకమునకు వలయు పరికరమునంతను గూర్చి పెట్టుకొ మిగుల పవిత్రమును బుణ్యవంతమునై యూర్వ్వలోకమున వానినే మరల దీసికొని శాకుంతల కథయం దమర్చి దిద్ది నున్న మారీచాశ్రమముననే పునస్ఫమాగమమును గల్పించి వంకలుదీర్చి సానాపెట్టి మెలుగుతోలి తుదకు. దానిని కవి యీ కథా నిర్వహణము స్తత్ర హృదయంగమముగ సంపూర్ణ (ప్రభాభాసమానంబగున ట్లానర్చినాడా యని తలంప చేసి యద్భుతరసావిష్కరణమును గూడ సాధించినాడు. దగ యున్నది. సత్యం వద? ధర్మం చర? = ఆేన2[౧19024 00 *0౧6 “16౧౧౧౪, 061 ౧౦0111156%006 = ఏ2[౧20౧644 సత్యమేవ జయతే, నానృతమ్‌ చా (ట్ర కోరాడు వారి జైకీసుం)

“కోరాడ వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: ద్రావిడ భాషాతత్త్స్ర విమర్శనము; లింగ వివక్ష

హిందూ దేశమున దక్షిణభాగమందు నివసించుజనులదే యనేకభాషల నుండి పదజాలమును. సేకరింప వచ్చును. మాట్లాడబడు ఆంధ్రము, కన్నడము, అఆఅవము, మలయా ఆయాపదముల, నాభాష మాట్టూడువారు తమయుచ్చారణ భము, తుళు మొదలగు భాషలను (ద్రవిడభాష లందురు. పరిపాటిననుసరించి, యనేక విధముల మార్చి వాడుకొనుచుం అంధధ్రద్రవిడభాషలు రెండును బ్రాచీన భాషయొక్క రెండు. డుటగాన్మి లేక యథాస్థ్రితములుగ (గ్రహించుటగాని నంభవిం శాఖలకు జెందిననై కొంత (ప్రాముఖ్యమును జెందుటచే దక్కి చుచుండును. మజీయు నొకకేయర్హముగల శబ్ద మొకభాషదే నవి వీనిలో నంతర్భూతములుగ (గ్రహింప బడుచున్నవి. (గ్రహింపబడునప్పుటి పరిస్థితులను బట్టి యనేక రూపముల భాషల కన్నిటికి బరస్పర సంబంధమేమైన గలదా వీనిలో జెందుచుండును. సాఇాతృంస్కృతమునుండి (గ్రహింపబడిన నాకదానిలో నుండి తక్కినవి పుట్టినవా లేక అన్నియు కొన్ని శబ్దములు కేవల మాంధ్రప్రత్య్వయముల గూడియు గూడ మరి యొక మాతృభాష నుండి వుట్టేనూ, మజీకొన్ని కొంత వర్షవైరూప్యమును బొందియు దెలుగున ఆం(ధ్రభాషకును. వీనికి గల సంబంధమెట్టిది, సంస్కృత బ్రయోగింపబడుచున్నవి. కొన్ని పదములు ్రాకృతభాషాద్వా భాషకును వీనికి నెట్టిసంబంధముకలదు అను విషయములు రమున మటికొన్ని మార్పులను బొంది తెలుగున బ్రవేశించి భాషాతత్త్వజ్ఞులు కొంతవణకు జర్బ్చించి యీభాషలన్ని యు నవి. కావుననె చంద్రుడు- చందురుడు, ఆశ్చర్యము నొకకుటుంబమునకే చెందిన సోదరభాషలనియు, నివి -అచ్చెరువు, రథము-అరదము, పృథివి-పుడమి, ఈ మొద ('ప్రాచీనద్రావిడభాషనుండి బయలు దేరినవనియు, సంస్కృ లుగాగల యనేక శబ్దముల కాంధ్రమున ద్వైరూప్యము తము మొదలగు నార్యభాషలతో వీనికెట్టి సన్నిహిత సిద్దించుచున్నది. ఏ యే శబ్ద మేయేకాలమున నెట్లు వచ్చినదో సంబంధము లేదనియు నిర్దారణ చేసియున్నారు. కాని యా భాషాచరిత్రను సమ(గ్రముగ బరిశీలించిన తేలగలదు. యాం(ధ్రమందు విశేషసదములు సంస్కృతభాషలోనివియు, ఒక్కొక్కప్పుడు నూతన పదజాలము ప్రాచీనపదముల లేక తదృవములునై యుండుటం జేసి ''జనని సమస్తభాషలకు నణగద్రొక్కి యెక్కువ వాడుకలోనికి వచ్చుచుండుటయు సంస్కృతభాష ధరాతలంబునన్‌”* అని కేతనాదులు చెప్పిన గలదు. ్రస్తుతకాలమున సంస్కృతపదజాలమున కలవాటుప ట్రీభాషకు జనని సంస్కృతంబే యనియు నితరములగు డుటచే విద్యాధికులు సహిత మచ్చతెనుగుపదముల కొక 'ద్రావిడభాషలకు దీనికినెట్టి సహజసంబంధము లేదనియు. ప్పుడు వెదకికొనవలసిన వారగుచుండుట మన కనుభవ నాం(ధ్రమన్నిటికంటు బ్రాచీనతమమగుటచే నీభాషలన్నియు సిద్ధమే. కావున భాషా సాజాత్యమును నిశ్చయింపంబూనుకొని దీనినుండియే పుట్టియుండ వచ్చుననియు, నీ మొదలగు నప్పుడు కేవలపదజాలనుందలి సామ్యమునే యాధారముగా వాదము. లిటీవల బయలు దేరియున్నవి. సంస్కృతా దీసికొని విమర్శించుట భాషాతత్త్వశా,న్త సమ్మతముకాదు. ద్యార్యభాషలకు మాతృకయగు ప్రాచీన భాషకును, ప్రాచీనద్రా సామాన్యముగ నే భాష మాట్టూడు వారైనను విశేషభావములను విడభాషకును సమానములగు విశేషాంశములేమైన గొన్ని యీ _దెలుపబూనినపు డన్యభాషాపద పరికరసహాయమును గోరుదు జన్యభాషలయందు సంక్రమించిన సం క్రమించియుండువచ్చు రుగాని సామాన్య వ్యవహారమున స్వభాష్తాపదములను వీడరు. నుగొని సంస్కృతాంధ్రములకు సన్నిహితంబగు సహజరం కావున నిత్యము వాడుకలో నుండు సామాన్యపదముల- అనగా బంధమున్నదనుట సమంజసముగా గనృట్టుదు. ఎదెట్లు తల్లి అక్క అన్న మొదలగు సంబంధవాచకములు, సంఖ్యావాచ న్నను భాషలసాజాత్యము నేర్పరుపదలచినప్పుడు కేవలళబ్ద కములు, సర్వన్గామములు, ధాతువులు, (క్రియాపదములు జాలమును గూర్చిన విమర్శనము మనకు యథార్ధజ్ఞునజన మొదలుగువాని - సారూప్యమునకుదోడు వాక్యముఅందలఠి కము. కానేరదు. ఆయా కాలానుగుణ్యముగ నాొకభాష, పదములకు గల పరసృర నంబంధాది విశేషలక్షణములను

96 సాహితీ నీరాజనం ననన నన ననన ననన ననన దెల్చు వ్యాకరణాంశములందలి పోలిక గూడ నిరూపింపబడిన వాచకములు తిర్యగ్ణడములతో పాటు అమహత్తులక్రింద గొని భాషల సాజాత్యము నిర్దారింప వీలులేదు. ఇందు జేర్చబడుటకు గారణమైనది. కాని వివేక మహితలగు స్త్రీలను కుదాహరణముగ నార్య ద్రావిడ భాషలందలి లింగవివఇావిష తిర్యర్దడములతో సమానముగ మహత్త్వము. లేన్‌వారిగ యము నొకదానిని ప్రస్తుతము గమనింపనగును. సంస్కృ జేయుట కిష్టము లేకయే యాంధ్ర వైయాకరణులు (స్త్రీలకు తము మొదలగు నార్యభాషలలో లింగవివక్ష 'కేవలవ్యాకరణని బ్రత్యేకముగా మహతి యను నొక విభాగమును చేయవలసిన రూపితముగాని, ఇస్త్రీపురుషవాచకత్వమునుబట్టి యేర్చరుప వారైరి. బడియుండ లేదు. అనగా లింగము శబ్దస్వరూపమును బట్టి ఈ లింగభేద మీ భాషలయందు 'స్తీ-వురుషుడు వచ్చినదిగాని, దాని క్షర్తభేదముతో నేసంబంధమును లేద్‌. ల్వ్వ్యనర్ధముగల శబ్దముల నాయాపదములకు ముందు జేర్చుట నుట. కావున నొక్ష (న్హ్రీవాచకళబ్దము సంస్కృతమున స్త్రీ సర్వనామములను గాని తదంశములనుగాని తుదిని కలుపుట లింగశబ్దముగనేకాక వున్న పుంసకలింగ రూపములుకూడ మాత్రము చేతనే వ్యక్తమగు చున్నది. కాని యీ లింగభేద గల దైయుండవచ్చును. భార్యాశబ్బము. స్త్రీ వాచకమేకాక నిర్వాణ విషయమున వ్యాకరణ ప్రక్రియ. కేమియు (స్త్రీలింగముగూడ నైయున్నది. కాని తత్సమానార్హకములగు 'బ్రసక్తిలేదు. “పిల్ల యనుశబ్బము కలదు. దీనికి బ్రథమమున దారాఖ కళత్రం అను శబ్దములు స్త్రీ వాచకములేయైనను లింగవివక్షలేదు. కావుననే ఏమి పిల్లుయను జిజ్ఞాస కలుగగొ వ్యాకరణరీతిచే నాకటి పుంలింగశబ్దము, రెండవది నపుంసక. ,జ్రడ్రప్రిలా. “కసి స లివిగళ నచ ఆడపిల్లా “మగపిల్లా యనుప్రశ్న బయలుదేరిన సందర్భ భషమువయు 1 సం మలము మున నాపదమునకు స్త్రీపురుషార్థబోధకములగు శబ్బములను $ అలయ “ధూల శబ్దము షప చేర్చి ప్రయోగించుచున్నాము. మజియు నీ ప ॥ ం యు ని ఎల్ల పొంస్తు శబ్దము పుల్లింగము, రజః నపుంసకలింగము, రేణు: 1పి _(ఊసున్నపుంసక లింగద్యోతకములగు నిర్గ గా వె * (టో నపు వకమగు “పు తదంశములగు 'అది లేక ది, వాడు లేక పుంస్తీలింగము, కావున నీ భాషలో స్వాభావికమగు ట్ల అను వానితో గూడి యాలింగభేదమును సూచించుచు శ్రగమునకును శబ్దముల లింగమునకు నెట్టిసంబంధము న్నది. ఇక్లై చాకలి, మంగలి బో య మొదలగు శబ్దము స్టమగుచున్నది. క + న యు ఎష్టమగుచున్న అనేకములు ప్రథమమున లింగవివకాశూన్యముళై యున్నట్లు న వక నాంధ్రము మొదలుగా గల ద్రావిడభాషలలో గన్సడుచున్నవి. ఇళ్లు యజవమునను లింగభేదమును ర్టమును బట్టియే లింగ వివక్ష గలుగు చున్నది. పుం సూచించుటకు (స్తీపురుషార్ణవాచకములగు, 'పెణ్‌” 'అణ్‌ భక శబ్దము పుంలింగము, (త్ర వాచకశబ్దము (స్రీలింగము, అను పదములు లింగశూన్యమగు ““పెదల్‌!? =. పిల్లి త సష్రదవాచకములు నపుంసకములగుచున్నవి. మటియు అనుపదమునకు ముందు చేర్చగా పెణ్‌ పెదల్‌ = ఆడపిల్ల, ఛా ఎవాచకము లన్నియు మహత్తులని యమహత్తులని రెండు. ఆణ్‌ 'పైదల్‌: =మగపిల్ల అను శబ్దము లేర్పడుచున్నవి. ల్తులు, [్న హత్తులు. అజవమున లగు “అన్‌? '“అళొ వ 13 వివేకహీనములగు జంతువులని వ స్రత్యయములను జేర్చుటచే ''మగన్‌ (యు నమహత్తులు. వివేక (మగణ్జు) మగళ్‌ (1 క్‌ మహితము లన్నియు మహత్తులుగ బరిగణింపట గ్‌ [రరర నోేటములు కలిగినవి. తిర్య త్త ౦ఐబడుచున్నవి. జంతువులయందు లి గభేద: ప్పుడు ఆం(ధ్రవ్యాకరణకర్తలు (స్త్రీలను వివేకహీనులుగ బరిగణి అన ము నూచింప వలసివచ్చినప ర్త చు గూడ తర్జోతకములగు ప్ర టచే దద్వాచకశబ్ద్వముల నమహత్తులనుట దటస్త్రించిన దని దురు న. గురిను ముందు చేర్చుచుం తలంపబడుచున్నది. కాని ఫ్లీ | జ్ఞము-ఆడగుజ్జము- మగ గుజ్హము. అర- ష్‌! (క్త వాచకములగు నాంధ్రశబ్ద క్సుదిరై-పెణ్‌ కు త్త ములు నపుంసకలింగ ప్రత్యయమునుబోలిన ప్రత్యయమునే మీ ద్రావి ఇల లగ్‌నుదిరై దీని వలన దేలిన విషయ (గ్రహించునవగుటచే బీ భేదమును గ్రహింపక వర ౪ రవ దభాషలయందు సామాన్యముగా శబ్దములు లింగరహి ల చేసియుందురనుట సమంజసముగా గన్పడును. ద్రావిడభాష అను టా. క్రమమున నీ భేదము లింగద్యోతకపదము లలో (్త్రీత్వద్యోతకప్రత్యయ మొకటి “అతు! అనునది. నీపతియు ల ముళనుగాని చేర్చుటచే గలిగినదనియు, కలదు-ఇది పదముల తుది జేర్చినప్పుడు “అత్రి లేక్త త్రి ప్రత్యయములు నిర్ణిష్ట వాచక సర్వనామాంశము లనియు యగుచుండును- న దేటపడుచున్నది, అరసిళి ఉదా. అజఅవము వెళ్టాళత్తి, కన్నడము మ సో లి యాంధ్రమున “దిగా మాటినప్పెదు, శేదు జీయు లింగభేద మేకవచనముననేగాని బహువచనమున యనుదానితః సారి ర్రత్తేయమగు “అది లేక “ద్ర చాకలీది ఎ తరి మగపిల్హ ఉ-పిల్లలు, ఏ-చాకలివాడు- న! -బ- ఐక వ్య ప్యముకలుగు చున్నది, లింగద్యోతక టయ " చెకళ్ళు :ఏ-ఆడగుజ్జము -మగ గుజ్జము - బ- యములయందు గలిగిన యా సమానరూపత్వవ్వే స్తీ వైటు. ఏ్‌; వెళ్ళుచున్నాడు -. వెళ్ళుచున్నది. బ- ళ్లుచున్నారు. కావున నీ బహువచన శబ్దములు (స్త్రీపుంలింగ

ద్రావిడ భొషోతత్త్వ విమర్శనము: లింగ వివక్ష ఫ్ర ననన తడల. నమానములగు చున్నవి. ఇట్లు బహుత్వమున స్త్రీలు నిష్పన్నమై ప్రయోగింపబడుచునే యున్నది. ఇల్డాలు, ధీరు తిర్యగ్హడములతో జేరక పురుషులతో పాటు మహత్త్యముకల రాలు, వెలయాలు మొదలగు శబ్దంబులందు అజువము వారే యగుచున్నారు. ఇక సంస్కృతాదిభాషలలో పదములకు మొదలుగాగల భాషలందు దానికిగల “(స్త్రీ యనునర్హమే లింగభేదము, తద్వాచకములగు విడి పదములను జేర్చుట కన్పట్టుచున్నను, గాలక్రమమున నిది భార్య యనునర్హమును వలన గాక యర్హవంతములుకాని కొన్ని ప్రత్యయము [గ్రహించి యిప్పు డాయర్హముననే వాడబడుచున్నది. ద్రావిడ మూలమున. నేర్పడు చుండుటయు, బహువచనమున భాషలలో [గ్రియాపదములయందును స్తీవాచకప్రత్యయముగ (బ్రత్యేకపదములుండుటయు దటస్ర్రించుటచే నీవిషయమున వాడబడుచున్నను (ఉ - వెళ్లుచున్నది - పోగిరాళ్‌) ఆంధ్ర నార్యభాషలకును నాంధ్రము మొదలగు ద్రావిడభాషలకును మున నిది ప్రత్యయావస్హలోనికి దిగలేదు. దీనికి గారణ సన్నిహితంబగు నెట్టి సహజ సంబంధము లేదని నిశ్చయింప మాం(ధ్రమున 'ది యను మజీయొక ప్రత్యయ ముండుటయె దగియున్నది. కావచ్చును. ఈ *ది' యనునది నపుంసకలింగ ప్రత్యయమును ఇట్టేవ్యాకరణ విషయవ ందేకాక సామాన్యముగ వాడుక బోలియున్నను దానితో నభిన్నముకాదు. ఇది ద్రవిడభాషల లోని బీదదాలమును బోల్చిచూచినను ఈరెండుభాషలకును యందలి మజియొక '్త్తీపత్యయంబగు 'అత్తు' లేక “అత్తి! అనుదానినుండి నిష్పన్నంబైన ప్రత్యయము. అజవమునందలి సాజాత్యమేర్చణచుటకు వీలు గన్పడదు. ఆంధ్రమునందలి ల పము 'వళ్ళాశత్తి 'వణ్ణాత్తి యనుపదములను 'కాపది “చాకలిది' సామాన్యపదముల వ్యుత్పత్యర్థములను పూర్వస్వరూపము యను సమానార్హకములగు పదములతో బోల్చిచూచినచో లను బరిశీలించిననో నవి యితరద్రావిడభాషాపదముల నుగాని సంస త పదముల నంతగా బోలి నీయుభయభాషలయందలి ప్రత్యయములకు గల సామ్యము బోలియుండు గాం స్కి కన్ఫట్టక మానదు. 'అత్తు' లేక అత్తి అనుదానియందలి యుండవు. మన పండితుల కితర(ద్రావిడ భాషాపరిచయము “త్రి. అనునది యుచ్చారణసౌలభ్యము కారణముగా 'ది' లేకుండుటచే గొబోలు నాంధ్రశబ్బముల కసంభావ్యములగు యయియుండును. “ఇందు కుదాహరణముగ మటేకొన్నిశబ్ద శ | వ్యుతృత్తులు గల్పించుటయు వాని నేదోయొక సంస్కృత ద్ద ముల జాడుడు. యువతి - ఉవిద, జాతిః - జాది, ధౌగ్రీ ముత. ముడివెట్టుటయు _ దటస్థించియున్నది-' సౌడో _ ఉాదిరుతం - రొద; బ్రతుకు-బ్రదుకు, వెతకు- వెదకు శబ్దము ' బధ్న'శబ్దభవముగా జెప్పబడినది. కాని యితర(ద్రావి ల ॥ గ ॥ ॥ డభాషలోగలపాళుదూ' శబ్దమే దీనికి బ్రకృతియై ద్‌నో కేతకి-గేదగి, చతురం-చదురు, తీరం-దరి. ఇంతియకాక ష్‌ " మైయుం =అజు- ఒరుత్తి త్త ప పును. ' బధ శబము పొడుగా మారినదనుటకన్న, మరను “క ఒకి (2౯. ఒరుత్తి, చెలికత్తె పడతి, ఇంతి పును. 'బ్రధ్న' శబ్దము ్రాద్దుగా పొద్దు అయ్యె ననటయే మొదలగుశబ్దములయందీ స్త్రీ ప్రత్యయము యొక్క నిజస్వ “మూను' అయినట్లు 'పొళుదు 'వొద్దు అ రూపము గానవచ్చుచునే యున్నది. ఇట్టీ ది యను మ సంభావ్యముగ గనృడుచున్నది. ఇళ్లు కేలు, కురి కట్టరా వ 'ఊ్రీ'పత్వ్యయమునకు నపుంసకలింగప్రత్యయంబగు 'అది' లేక నియు కీడు, ఖేట శబ్దభవమనియు కాగితము - కాకలశ ద. యనుదానితో గలిగినసామ్యమే, మొదట 'ఆత్తి మనియు ఇంతి, (స్త్రీశబ్బభవమనియు, చిత్రమగు వ్యుత్సత్తులు యనునది “అదిగా మారుటకును, పిదప దీనికి గలిగిన చెప్పబడినవి. ఇట్టేశబ్దము అనేకములు కలవు. కాని రొ పయోగబాహుళ్యమునకునుగూడ _కారణమైయుండును. కశబ్నముల వ్యుత్పత్తి మున శుద్దాంధ్రములగు కొన్ని;స్త్రీవాచకళబ్దము 2 కావున బ్రాబీనద్రావిడ భాషయందలి (స్ర్రీత్వద్యోతక ప్రత్యయ (క్రమమున గొంత విచారింతము. ములగు 'ఆళ్‌' 'అత్తు అను రెండు నాంధ్రమునను పైజెప్పబడిన లింగభేదసనూచకపదములలో దెనుగున శద్రితరభాషల యందునుగూడ వాడుకలో నుండినను, అడు రటవమున "పెణ్‌' అనునవియు, ప్రత్యయములలో _శ్రండ్రవదాని కాంధ్రమునను, మొదటిదానికి దదితరభాషల “అద్ది లేక “ది అరవమున 'ఆళ్‌' అనునవియు గలను యందును 'బ్రయోగబాహుళ్యము కలిగినట్టు తెలియ వచ్చుచు ల ఈ పైపదములు స్వతం[త్రపదములు. వీనికిని అయాబ్యానం న్నది. లోని ప్రత్యయములకు నెట్టి సంబంధము కనుప నని... పైల్‌ - అనుశబముగూడ నఆవమున లింగశూన్యములగు కాని అణవమున (స్తీవాచకప్రత్యయమగు “ఆల్‌” అనుదా ము శబ్దములను (స్తీనాచకళబ్దములుగ జేయుట కుపయోగపడుచు ల (అడు అను దానికిని రూపనామ్య, దని చెపుబడినది. 'ఆల్‌ అనుదానివలెనే యిదియు తెలుగు పదమగు 'ఆడ భేదము చ ఎ కొంతగలదు. ఏకస్టానోత్సన్న ములగు ళ డల క బిదప . బ్రకమమున గేవల (స్త్రీత్వద్యోతక శబ్దమైయుండి పిదప చెపిబ డియుండుటచే అళ్‌ - ఆడ్‌ - అడ కొగొ జ. ఒకని) భార్యయను విశేషార్హమును (గ్రహించినది. కన్నడమున నళ దెనుగున స్తీవాచకప్రత్యయమగు ళు నగి 'పెల్త యనురూపమును బొంది పైయర్హములయందే చేట్చీటవ అడది యను రూవమేర్చడి యం వబ వాడబడుున్నది దీనికీ స్త్‌ ప్రమ న న ట్ర శ్వాలతి , భార | “ఆరే” అనునది ప్రత్యయముగా నారో కల్ళంబాకటి. "పజల యయిన. భార పం. ఈయరముత్‌ డకపోయినను దీనినుండి “ఆలు €

సాహితీ నీరాజనం ఇం న్యా వన్న వన మడ్‌ వ న సంబంధించిన యాం ధ్రమున మీ యిం టం సప్తమీ వివిక్త బ్రగ్యేయముగా “అందు' అనునర్హమున శబ్దములు రెండు గలవు. ఈపదములన్ని కో ఇ దు. వానో “"పెణ్‌? (=నంధానముచేయు, కలుపు, సాహచ వాడబడు చున్నది ఉదా. -మరత్తిల్‌* = వృక్షమునం నుదానినుండి నిష్పన్నమైనవి., కావున పెండ్సి _ ప్రి. రూపాంతరము పాల్తి - కన్నడమున 'పొలెతి ర్యము) అ క పాలె యనగా (పెజ్స్‌- ఇల్‌ - లేక -లి)ి అనగా (శ్ర పురుషులకు ల్ర్వ్బ శబ్దమునకు నీచజాతి (స్తీయని యర్హము. వాలె సంధానముకలుగ జేయు ప్రదేశము లేక కార్యము అనియు, బుతు'స్రావము. లేక శిశుప్రసవమువలన గలిగిన యశుచి "పెంద్దాము అనగా (=పెండ్లి ఆమె) ెండ్లీకూతురు - త్వము. అట్టి యశుచిత్వముగల స్తీ పొలతి యగుచున్నది. ఒకపురషునకొసంగబడిన (స్త్రీ అనియు నర్జము. చెప్పవ నాతి- ఈ శబ్దము. దేశ్యమని తలంపబడుచున్నను చ్చును. తిర్యగ్జంతువులలో నాడుదానిని సూచించుటకుగా తద్భవశబ్దముగా గన్పడుచున్నది. దీని కితర ద్రవిడభాషల శబ్చములకన్నిటికి (బాతిపదిక యీ "పెణ్‌' అను శబ్దమే కలవు. స్వామిని లేక యజమానురాలు అను నర్హములు వీనికి యయియున్నది. ఈశబ్దమును (స్త్రీవరముగా మ్గానయు గలవు. 'ని-నయ్‌”' అను నంస్కృతధాతువునుండి నిష్పృన్నం బొన్వాసయు బెణాసయు. లేనివారి పెన్నిధులనుచున్‌ బైన 'నాయకశబ్దమె “నాయతి' యై దీనిలోని 'య* కారమునకు అనుచాట కాళహస్తిమాహాత్మ్యమున ధూడ్జటికవి ప్రయోగించి లోపము రాగా నాతి యయి యుండును. యున్నాడు. 'పైదలి - ఉగ్మలి, తొాయ్యలి మొదలగు కొని శబ్దములు ఆం(ధ్రమున (స్తీప్రత్యయముగా నువయోగింపబదుచున్న ్రీల్వద్యోతతగా కేవల ల గా కరమునే (గ్రహించు ది యోమరాని సైదటరూపమగు స లను న్‌ త్య చున్నవి. పైదల్‌ అనగా పిల్ల (స్త్రీగాని పురుషుడుగాని) (స్త్రీవాచకశబ్బములు గలవు న్‌ అర్హము. (స్త్రీవాచకమగు “ఇ (ప్రత్యయమును (గ్రహించి మడత్సి - ఈశబ్దము 'మడంగు' - అనగా దన "పైదలి' యియి యాంధధ్రమున స్త్రీపరముగా వాడబడుచు కొలువులోనికి దీసికొనుట, తన యనుభవమునకై స్వీకరిం న్నది. చుట యనునర్హముగల ధాతువునుండి నిష్పన్నమైనది. రువు పురుషునియధీనమున నుండునదిగావున మడతి (మడంగు అననన గయన్వభావముకంది భీ గల +*త్రి యయినది. ఇందాంధ్రరూపము *తితో గూడియుండ, క ర్త , వచ్చును. ఇ డి నివ ఇ నది. కన్నడమున సోతి' “దియయి యా శబ్దము మడది, మడస్లి _ ' ఉగి-భయపడు' అను ధాతువునుండి నిష్పన్న మైనది. యనురూపముల బౌందినది, కావున (స్రీవాచకప్రత్యయంబు తెఆవ- తెజవు-అనగా వరుడు వధువు తల్చితండ్రుల రిగు “తి “ది! లకు భేదములేదనియు, నీ “ది యనురూపము కిచ్చెడు వెలధనము. అట్టు తనకొజకై యివ్వబడినధనము కేవలము. తెనుగుననేకాక కన్నడము మొదలగు నితర కలది, తెఅవ=స్త్రీ. ర్రావిడభాషలందుగూడ గన్పట్టుచున్నదనియు స ఎష్టమగుచు న్నది. దీనివలన నాం'ధ్రమున (స్త్రీవాచక ప్రత్యయమగు 'ది మ్పాగ్వ _ పరిమళయుక్తమగు వాయి కలది. మగు యనునది నపుంసక ప్రత్యయంబగు “అది'లో నుండి వచ్చిన ధాత్రువునకు పరిమళించు అనియర్థము- కన్నడమున మగమగి తీ మ్‌ మాలగా గలిగిన “ది ప్రత్యయమని స్పృరిముళిందు. తెనుగు-గమగమలాడు. మగువ అనగొ నం వచ్చున్ను అంధ్రమున 'ది యనుప్రత్యయ పద్ద నీ జాతి (స్త్రీయని చెప్పవచు ను. ముతో గూడిన (స్త్రీవాచకశబ్బము. వెలంది యనునది "కీ ఎనచ్చు బోడి మటజియొకటి. కలదు. పడతి శబ్బము మడతియొక్క లగ కర్స్‌గంటి, వాలుగంటి, కలువగంటి, పూబోడి, రూపొంతరమే. చిగురాకుబోడి, తీగెబోడ్తి మ్వైదలగు స్తీ) వాచకములగు దేశ్యవుపదములు సమాసప గుటచే వాని వ్యుతృత, ఇంతి - ఇల్‌ + తి అనగా-ఇంటి యాడుది లేక ర సులభ పదము ల వాని వ్యుత్చత్య ఇంటిది యని యర్హము. కావుననే భార్యాపరముగా నుపయో " గింపబడుచున్నది. అఆవ కన్నడములలో "కొల, అను ఇట్లీదేశ్యశబ్బముల వ్యుతృ్చత్యర్థములను బరిశీలింపగా నీ రాతువునుండి “కొండు అను రూపము గలిగి ఆం(ధ్రమున_ శబ్దము లితర ద్రవిడభాషలయందలి శబ్దములను బోలుచు, కొను అయినట్లు, 'ఇల్‌తి' లోని “లోకారము నకారముగా (ద్రావిడధాతువులనుండి నిష్పన్నంబైనట్లు తెలియుచున్నదే మౌటి 'ఇస్తి యయినది. ప్రావీన 'ర్రావిడభాషలోని *ఇల్ర్‌ః. గాని సంస్కృత భాషాపదములతో నెట్టి సంబంధమున్నట్లు అనుదానికి (ప్రదేశ మని యర్హము. "ఇల్‌ ఆన్సుదావిచివర తేటపడదు.

*కోగాడ్లో వారి కొని ఏ ప్రముఖ రచనలు: ఇగ్జ (ద్రావిడ భామా పద చరితము (ఈ వ్యాసం (శ్రీ రామకృష్ణయ్యగారు శ్రీ యు. సుబ్బరాయ భట్టు గారితో కలిసి (వ్రాసినది) "పైడి. ద్రావిడ భాషలలోని లోహవాచక పదములు యను నర్జమునను 'పసిండి యను శబ్దము ప్రయోగింపబడి చాల వణ కాయా లోహములకుగల రంగుల సేర్షను బట్టియే నది. ఇదియు దీని నిజస్వరూపముగాం గన్చడుటలేదు యేర్పుడె ననుట కీ పదము వెండి లోనగువానివలెనే 'పైండి యను సంక్షిపరూపమునగూడ నిలచియున యా మజియొక నిదర్శనమగుచున్నది. దీని పూర్వరూపముఅను యర్జానుస్వారముయొక్క. మూలరూపమును ఇ మన గొన్నిటిని గనుగొన్నగాని దీని నిజస్వరూపము వాస్తవార్థము మన్వేషింపంగలిగినచో దీని నిజస్వరూపము బయటపడ నుగూడం దేటపడవు. 'పైండియనునది "పైండిచూలాల్సు' వచ్చును. 'పైండినేలత్క' 'పైండికంటి” మొదలగు సమస్త పదములలోం గూడ గానవచ్చుచున్నది. ఈ పదములన్నిటిలోను 'పైడి' మందూక మకర కచ్చప యనుదానికి “పయిడి' యను మొదటిరూపము కలదని గండూపద ఢులికుళీరకలహంసక కా శబ్దరత్నాకరము. సూచించుచున్నది. పయంట-'పైంటి రండవ బకముల వెండి బ పయికొను-పైకొను; పయిరము-ఫైరము (=పనరము); సిండిని గావించి గంగం జిదుముదురు వ్రతుల్‌?” పయిరు- పైరు; మొదలగు పదములనుబట్టి చూడంగా కాశీఖండము, “పయిడి యొక్క తరువాతి రూపమే'పైండి యయ్యెనను మడతపసిమిడి గించెముల్‌ మంబిడిజిగి టకు సందేహము లేదు. ఇట్లు 'పైడి నుండి దాని దోమతెరమంచములు హసంతులు జవాది పూర్వరూపమగు *పయిండి యనుదాని యొద్దకు బోయి యగులు సిరులు చిన్నెలుగాగ నతండు కడసె నను దాని వ్యుత్పత్యర్థ మింకను గోచరించుటలేదు. జలినెలలు, -----__ కభా,7.? మటీకొంచెము వెనుకకుంబోయి చూతము. ఈ 'పయింది మ “ యనుదాంనికి నమానార్హకమై. *పనిండి యను మజీయొక వవ, పసిడి యనుదానికి *పసిండి యనియు పదము గన్బడుచున్నది. యు రూపములు గానవచ్చుచుండుటచే నిందా యర్హానుస్వార మూలరూపమునేగాక "మంది శ “చ్రత్రురవచన నిలాసాంగ సౌష్టవములం యొక్క నిజస్వరూపముగూడ మనము కనిపె న్‌్‌ బసిండిదా నిచ్చినట్టి యప్పడంతి మజవ, నాము. దీనివలన 'పసిమిడి లో నుండి .పసింజ్‌్పన బతికింగైదువు లందిచ్చురతి నిధమున పయిండ్కి. పైండి యను. రూపములు బయలుదేర విటున కిత్తురు మజివారు విరులు పురిని. తెలియుచున్నది. 'పైడి లోని యర్జానుస్వారము మ ఆముక్త 2ఆ. రూపములోని “మి కారస్థానీయమేయని "స్పష్టముగుటచే క్త నీసంక్షిప్తపూపమున నిలచియున యీ చిహ్నము, ఈ పద క్రొమ్మెరుగుందీగె తళుకుల కమ్మ పసిండి మొక కాలమున నింతకంకె బెద్దదిలైయుండెడిదని సూచిం కొడుపు తాంకుల ఘూర్లిల్లై ఘోరభంగి చునదివోలె నున్నది. భాషలోని కొన్ని పదములలో నిలచి దర్చకోడ్డండదండ యాత్రకునుబోలె యున్న_యర్హానుస్వారాది చిహ్నము లుచ్చారణ నందర్భ భూరితర మేఘమాలిక పేరి భేరి. మున ననవసరములె యైనను పద చరితమును. భాష్ని చరితమును దెలుపుటలో మనకు విశేషముగ దోడ్ప్చడునను భా, రామా,కఆ. టకు సందేహము లేదు. 'పసిండి లోని *సి "కారము వీనిలో మొదటి పద్యమున బంగారు రూపమగు “ధనము “యి కారమగుట మజీయొక విశేషము. ఆంధ్ర కన్నడ అను నర్జమునను, రెండవదానియందు “బంగారు వన్నె" రూపములయందలళి యీ 'సి కారము ప్రాచీన భాషారూవ

సాహితీ నీరాజనం 100 ములు లెందును కారములు రెండును లాను నయుము మే పాకీ నుండి మజీయొకటి బయలుదేరలేదనుటయే యుక్తముగా మగు 'యి కారోచ్చారణము “శి కా 0 మీద నీ రెందు పదములందేగాక, యత్నించుట దోచుచున్నది. మొత్తము ల్ల ॥ ప్క* 'పసికూని కన్స: పను, తమి: ప స్వాభావిక గుణముగాం గలిగిన (ద్రావిడభాషలు మాట్టూడు పసిపాప్ర,' క్ట ఎపనిపన: పసుసంజె = పచ్చనిరంగు “శు కారస్టానమున "'యి కారము. పలుకుట చిన్న;క:పసు గూను= ; ఇ వారు శ్త నెరుపు కలిసిన పచ్చని రంగుగల సాయంసమయము; ముగనె గన్బడుచున్నది. త. సపెశర్‌ - పేయర్‌ -అనగా నెరుపు టి ను! సహజ . మొదలగు నితరభాషా సమాసపదములందుగూడ “పసు

• తె పేరు. తె. పరిశం పరియం. సంస్కృ - స్పర్శతి. ఈ మొదల ధా ప దుచుండుటచే పసరము-పయిరము - పైరము; కన్న - బిసిల్‌ - తమి లేక 'పజు అనురూపమే విశేషముగం గన జ్రయు
• వెయిల్‌; కన్న - బసిర్‌ - తమి - వయిటు; నేనజ్‌ నిదియీ మూలరూపమని తెలియవచ్చుచున్నది. మ లు _ తమి. నాయడు. నుకారసహితంబగు తమి. 'పజూ, ఇకారాంతములగు

• మళ: పయి, మై తె; పయిరు, ఇత్యాది రూపములనుబట్టే ఇట్లు 'పసిమిడి' యని మనచేం బలుకబడు చుండెడి చూడగా దీని ప్రాదీనరూపము 'శ వర్షసహితముగా నుండి 'పశిమిడి శబ్దమే కాలక్రమమున. "పైడి యయినట్లు యీ “పశ్‌ అనునది-పజు, పసు, పయ్‌ అని భిన్నభాషలలో స్పష్టమగుచున్నది. ఇక నీ పసిమిడి శబ్దములో మూలరూ భిన్నరూపములం బౌాందినట్టూహింపదగియున్నది. కావున పము లేక ధాతువేదియో. దాని యర్శమేమో విచారింప 'ప్రావీన భాషారూపము పశ్‌” లేక 'పశు అనియే చెప్పవలెను. వలసియున్నది. “పసిమి యను శబ్దంబొకటి “అకుపచ్చని అర్జము విషయమున నీ 'పను' శబ్దమునకును 'పసిమి,” యనునర్జమున వాడుకలో నున్నది కావున నీశబ్బము “పసిమిడి” శబ్దములకును గొంత భేదముకలిగినది. ఈ పామి మిడి పసిమిండి యనిగాని వధాగింపదగియున్న్లు భాషలన్నిటిలో నీ *పసు' అనుదానికి *'మరకతచ్చాయ,' తోచుచున్నది. కాని యీ *పసిమి' యనుపదము నగగా. పనరురంగు అనియు, దానిని బట్టి పసరు కలవి (ఆకు, “ఎలుక మొదలగు నేకవచన రూపములవలెనే (పసి + కాయ మొదలగునవి) లేతవిి పుట్టుకచే చిన్నవి యగుటచే గం) వలన గలిగిన పదమేమో యను సందేహము కలుగక నర్జముకూడ వచ్చినది. పనరురంగు కలవై లేతవిగా నున్న మౌనదు. వీలయన “పరిమి, “కూరిమి”, “చెలిమి మొదలగు పుడే యవి. క్రొత్తవిగా నుండుటనుజేసి *పసి యనగొ వ్రధముల సాదృళ్యముచే “పసిమిడి శబ్దము “పసిమి న “అభినవత్వము_ (680౧659) అను నర్జము. కలిగినది. విభాగింప ను. అ భాగింపం బడియు నుంధవమ్మను. ఇకా “చిన్నృయను నర్టముగల యీపదమునుంది యేర్చడినవే (సమారు ఇమివర్షకంబగు (బాల.త.5సూ) అను బాల తమి. ఫశంగల్‌ = చంటిపిల్లలు (00168౧); కన్నం పసుల, వీటో నొర్రమదే గలిగిన 'ఇమి' (లేక “మి పసుళ=పిల్ల (006), త: పసివాడు, పసికూన యను న ॥ =పీ * ఆలె; ప , పసి వర్షూంతములగు నామవాచక పదములన్నియు నిట్టి “పసి పదము పడ కలవు. తమిళ మళూళముల పెదల్‌' మిడి మొదలగు పదముల యనుచిత విభాగముచే నేర్పడిన లు హా -పదముపి “పసిమి మొదలగు శబ్దముల సాదృశ్యము చేతనైన నేర్చడి రయ్‌, క్‌న్న్నః ల మనియు శె పె పైకీ యుండవలయును. ఈ విషయము భాషలో 'పసిమి శబ్దము వైదరాయువతియను నీ పదములు “ప నా ముందు వచ్చినదోం పసిమిడి శబ్దము ముందో తెలిసినాన్సి కాల గా దానిపైన 'అదు లేక 'దు ప్రత్యయుముని టే తేలునట్టు లేదు. పసిమిడి యను రెండుపదముల కూడ్తిక్షచ్ష. 'రొల్‌” అను ;స్త్రీలింగ ద్యోతక 'ప్రత్యయమునుగాని చేర్చు నేర్చడిన యీ 'పసిమిడి' నుండి పసిమి వచ్చినదని చెప్పిన నేర్పడి యుండును. ఎస్పవచ్చుగాని, *'పసిమి' శబ్దమేర్చడిన తరువాత దానిక మును-ముందు. కొంతకాలమునకు *'ముదురు” ఐనట్లీ మరల మతీయొక నామవాచకప్రత్యయము 'డ్తి చేర్చబడినద . *ప్పన్షు లేక *పసి యనునది ముదిరి పచ్చి" యైనది. న యా ఆల్వా టప నముయొక యవశిష్ట్ర భాగమో *ప్పర్చి కాయ కూడ పసరురంగుకలదై పచ్చనిదేయైనను టలేదు.. ఒకవేళ "వం జ సన ముందిసము గా గన్సడు ఆ పదము కేవలము పసరుకాయ (లేక కసుగాయ) కొక సందేపమ. ఆ ఎదసాదృశ్యముచే వచ్చినదను కొంచెము ముదిరిన కాయ యను నర్జమున వాడబడుచు యనునవి. రెండును 'ప్రతేస్తపగ్‌ న్నది. కావున సీపచ్చి' శబ్దము పసరు ముది (ప్రత్యేకసదములుగానె కన్పడుచుందు. ప్రచనన రంగుతో గూడిన దానిని బేర్కొనుచున్నది. యీ

ద్రావిడ భాషా పద చరితము 101 ననన యా 'పచ్చి' 'పచ్చ' శబ్దములు 'పస్మి* "పను శబ్దముల పెసలచేను పెనరచేను' అని యందుముగాని పైసలపప్తు రూపొంతరములే. వీనీకి అగు, అన మొదలగు పదముల ననియు సపెసలచేననియు మనము వాడుటలేదు. 'ఆ జేర్చినపుడు నంధివశమున నీ రూపము లేర్చడియుండును.. పెసర చల్లినాము' అను సందర్భమున నిది రేఫాంతమై “పచ్చ కర్ప్చూర* మందలి 'పచ్చ' శబ్దమునకు మాత్రము విడిగాకూడ వ్యవహరింపబడుచున్నది. మఆతియొక విశేషము: "కేవలము పచ్చిరంగని యర్హమైనట్లు తోచదు. పచ్చికూడా ఈ పెసలు అను ధాన్య విశేషమును నూచించు పదములలోని ముదిదరి-పండినరంగు- అనగా పనువు పచ్చని రంగుకలద యాంధ్ర కన్నడ పదములలో 'పను అను మూల నియే యర్హముగా గనడుచున్నది. సామాన్యముగా మనము రూపములోని మొదటి అకారమున కెత్వము. రాగ్మా చూచునది తెల్లనిదేయైనను శ్రేష్టమై విలువగలది పచ్చనిరంగు శమిళరూపమగు 'పయలు' లో మూలరూపమునందలి 'అ కలదైయుండును. కారమే కానవచ్చుచున్నది. ఈ తమిళ 'పయళు' రూపము

_ షలనిటిలోను వనముగను. సమసపదములం. కోవ భాషలలో “శు కారము 'యి కారమగుననుటకు

ఇట్ట భాషలన్నిటేల్‌ ను, వ్యస్తముగను, సమస్తప మజియొక నిదర్శన మగుచున్నది. ఆంధ్రమున "పెసరి దును గూడ పని(పళి) వను అను రూపములే గన్నడుచు. ల్ర్బ్వాద్ర మ్రీకాయధాన్య విశేషమగు "పెనలు అను నర్జమిచ్చు న్నవి. కాని కన్నడాం(ధ్రముల '“పనరు,” 'పసిరు (ప్తిరున చుండ, దాని రూపాంతరమేయగు పయరు (పైరు, లే యిర్‌-పయిరు) హసిరు హసురు మొదలగు ౦త పయిరు) అను పదము భూమినుండి ముఖ్యమగుపంట పదములుకూడ గానవచ్చుచున్నవి. ఈ పసరు అనున స్ట శ్రరువాత వేయబడు కాయధాన్య విశేషము అను దాంధ్రమున అకు పచ్చని, పసరు రంగు అను నర్హముననేగాక సామాన్యార్థము వ్యవహరింపబడుచున్నది. (6%. పంట- (6. “పసరొందెందలిరాకులన్‌ మరకత _ప్రత్యగ్రజాగ్రద్యు గ లీ పరుచేలు ఇన ఉంటం వ

శ తీయబడిన రనము అని పయిర్సు పయిరు చల్లుట, 'పైరుచేలు &5 &ఇం21౧51 పంటచేలు తిన్‌, .” ఊరా.) ఆకులనుంద రింపబడుచున్నది. రేఫాంత 610). పండుటచే పచ్చనైన చేలనుండి తీసికొన బడిన పంట విశేష్య వావకముగ గూడే శ్రా ఆద్యచ్చునందు కించిద్చేద తరువాత వేయబడెడి పసరురంగుగల కాయధాన్య విశేషములు మగు రూపమునుం ్ట్‌ గ దము కాలకమ "ల గవి పనరులు-పయరులు- పైర్దు అయినట్లు తోచుచు ముతో నేర్చడిన "పెసర్‌”-'పెసరు అనుపదము కాలకమ న్నది. కన్నడ భాషయందీ భేదములేక పంటలకు పైరులకు మున "పెసర్లై పనరు రంగుగల కాయధాన్య విశేషమును ర్యా న్‌సైరు పదమే వాడుబడుచున్నది. ఈ అర్‌? సూచించునదయ్యెను. ఈ 'పెసరు' అను పదములోని లేక రు అనునది యిటీవల నామవాచక్‌ (ప్రత్యయముగా తుదిరేఫము బహుత్వద్యోతకమని రప పు విశేష మువయోగపడినట్టు కనబడదుగాని, 'ప్రావీన కాలమున లేదా అనేకములగు గింజల ననేకములగు విశేష్య పదములు - బహువచన ప్రత్యయాంతమగు పదముచే సూచించుట క్‌

స్‌ లు ప్రత్వయము కనరు-కస్కి కసుగాయ.

యుక్తమని తలంపబడుటచే ఆం(ధ్రమున 'లు' ప్రత్య

క్త త "పెసరు' లోని ముసురు-మూయు, ముగియు, మొయిళు= మేఘము. బహువచన ్రత్యయముగా నేర్చడినతరువా ॥ “లు వయుగా మాజి యుండును. ఈ పాగరు-పొంగు, పాంగలి, కన్న పుగ్గు=గర్వము, తమి: “రు వర్షము లి ర్షముగ విశేషము (9/88 0120) పుడి= పైకిలేచుట (6ఓ పాడవు) పొంగర్‌ - పర్వతము. పెసరు' శబ్బ బు పచ్చ ధాన్య నను; 'పయయి గిజరు-గెంజ్కు గుంజు. అను నర్జమున "పేసజ్‌ అని కన్నడమునను, ణో అని తమిళ మళయాళములను. శకట. రేఫొంతము గన్పడుటచే (ఇట్లీభాషలలో రేఫ శకట రేఫములు వ్యత్య సము ఈ మొదలగునవి ఈ (ప్రత్యయము చేర్చుటచే నేర్చడి లగుచుందుట నింక ననేక పదములలో గన్పడుచున స్ట త్రైలియవచ్చుచున్నవి. "పెనలు' వలెనే లాంతమగు యున్నది.) నిందలి రేఫము లకారముగా మౌజుట “బచ్చలి శబ్దమొకటి విశేషనుగు నాకు పనరురంగుగల ఆం(ధ్రముననే యనియు, నందులో “లు అనునది బహువచన యొకవిధమగు శాకము అను నర్హముకలదై యున్నది. దీని (ప్రత్యయముగా నేర్పడిన పిదపనే యని చెప్పుటకు ప దము యాకులు సామాన్యముగా తక్కిన (యాకులకంటె నెక్కువ యవకాశము కలుగుచున్నది. ఆం(ధ్రమున గూడ నెాగావ ప్రసరుదనము కళవౌటచే దీని కీ పేరు వచ్చియుండును. కొంతకాలము. రేఫాంతమై. యుండెననుటకు పట పదాది "పి కారము 'బి కారంబగుట యిందలి విశేషము. అనుపదముతో జేయబడిన సమాస పదములందా ఆ “పచ్చడి' శబ్దముకూడ పచ్చని యాకులనుగాని కాయలను

"పెసల

మగపడుచుండుటయే నిదర్శనమగు_ చున్నది. నయు, "ని టీ ముద్దగా చేయుటచే చేర్శడినది యను నర్ధమును యొక్క పప్పు-పెసరపప్తు - పెసర్పప్తు అనడు. స్వూరించుచు నీపదకూటము రి యున్సుది.

4

102 పాహితీ నీరాజనం తతత సాహితీ నీరావినరి ఈ రేఫాంతమగు. 'పనర్‌' లేక *పసుర్‌ అనుదానిపై మును బొందినట్లున్నది. “పసిమి వో నెందెన కసవుకట్టయుం మటియొక నామవాచక ్రత్యయమగు 'పు వర్షము బోల్మె నరవెండ్రుకలు పర్వు శిరమువలని' అను కళా చేర్చుటచే “పసుర్చు' అవియు, ఇందలి రేఫము లోపించుటచే పూర్జుదయ పద్యపాదమునందలి సందర్భమును బట్టి 'కసవు” గాని లేక పస్తు అను మూలరూపమునకె 'పు వర్షంబు కుగల యాకు పసరు రంగే యీ "'పసిమి శబ్దముచే చేర్చుటచేగాని “పసుపు అనియు రెండు పదము లేర్పడుచు సూచింపబడుచున్నది. *'“బాలారుణప్రభ పసిమినూడ్చిన న్నవి. ఈ పువర్ణాంత రూపము తమిళ కన్నడ భాషలయందు భంగి నిండుకెంజెడతల ('ద్రిండుకట్టి'” (హరి.ఉ. 7=ఆ) యను రేఫనహితముగనే కనడుచుండుకేగాక 'పసిరురంగు (ఆకు చోటగల బాలారుణ ప్రభ, కంజెడల సంబంధమును బట్టే పనంరు రంగు) అను మూలార్థమునే వహించియున్నది. యూ 'పసిమి' కిచ్చట గోరోజనపు వన్నెయని యర్హము ఆంధ్రమున మాత్రమెట్లో యిది “పసుపు” శబ్దమై, (అనగా చెప్పవలసియున్నది.? *“బంగారు పసిమించు పసని పుప్పొడి రేఫమును బోగొట్టుకొని) హరిద్ర పసుపు పచ్చని వర్షము. రేఖ జూపట్టుపాపట సొగసుతోడి (కళా.3ఆ) అనుచోట అను నర్జముకలదైనది. “పసుపు! అనగా హరిద్ర వర్షమేగాక ఎజుపు మించిన పసుపు వన్నె సూచితమగుచు నీ హరిద్రము అనికూడ నర్హము వచ్చినది. ఈ శబ్దము పదార్థమును బంగారువన్నెతో సరిదెచ్చుచున్నది. ఇచ్చట హరిద్రము అను నర్హమున రూఢమైనపిదప గాబోలు “పసిమి శబ్దమే లేకున్నను పసి పసని యను మూలరూప నర్జవైశద్యముకొఅకు మరకత వర్షమును సూచించు సందర్భ ములు రెండుమార్లు ప్రయోగింపబడుట యీ పదముయొక్క

మున నీ పసుపు శబ్బమునకుముందు "ఆకు అను మూలార్చమెట్టు మారుచున్నది నూచింపక పోదు. పదమునుగూడ చేర్చి 'ఆకుపసుపు' అనియు హరిద్ర పై పద్యపాదము చదివినప్పుడు “పసిమించు' అను నిట్ట వర్షమును 'పచ్చపసుపు అనియు వ్యవహరించుచున్నారు. సందర్భముల జేయబడిన యనుచిత విభాగముచేతనే యేర్ప వర్షూ చకములగు పదము లీ పువర్ణాంతము లాం'ధ్రమున డినదేమో యని తలంచుట కనకాశము లేకపోలేదు కాని పాన్‌ అను పదముల కూ డ్య నేర్పడినదిగాం జెపంబడిన “బి పోషణముగా ననేకచోట్ల నుపయోగింప బడుచు “చెంబు శబ్దముతో బోలీ? దాని రూపన్ని ర్‌ బ్ర న్నది. ఈ విశేషణ రూపమునుండి నామవాచక రూపమును నిందలి “పు వర్షముకు ల “పాన్‌: జి ఎనారింపగా, చేయుటకు అనగా 'పసి' నుండి దానిభావము-పసితనమును మేమో యనియు, నీ 'కెంపాన్‌” శబ్లమొక లము పంచు రూపము నేర్చాటు చేయుట కనేక విధములగు లోహమునకే. కాక లద నము నకు. వకు 'ప్రత్యయములు లేక పదములు చేర్చి చెప్పబడినవి. “పు యుండుటచే, కాలక్రమమన నీ*వు వ వరదో?౭క వర్షంబట్టి వానిలో నాకటియనియు నది చేర్చబడిన తరువాత పదములకు నామవాచకప ర్లు ర్లో ల్లీ నా పదముయొక్క అర్హము ఆంధ్రమున నెట్లు మాజీపోయి చకప్రత్యయముగా (౧౦౮౧ 107100 రూఢిచెందినదియు పైన జూచియేయునాము. ఈ 'పసిమి" యు స నదుము వచ్చినదేమో యనియు నూహించుట టన యనునది. (పై “వు వరముకూడ నట్టిదె కాశ మున్నట్లు తోచుచున్నది. యొక పదముయొక్క య్‌వళ భాగస్తనుటకు సంటేహ గ ఆకులు, కాయలు మొదలగునవి మొదట “పసరు మక్కరలేదు. దీని కన్నడ భాషారూపము 'పసిమో యనియు, గుకలవై క్రమక్రమముగా ముదిరినకొలది యా పసరు దమిళరూపము. “పశుమెయ్‌' అనియు గనడుచుండుటచే తంగువదలి *పచ్చనివి లేక *పచ్చిః వియై తుదకు పండిన నిది పసుమెయి' అనుపదములకూడికచే నేర్చడినట్టూహిం ప పసుపు పచ్చని'వి యగురీతిగానే యీ పసి లేక పదగియున్నది. తనమువలెనే. "మెయి. శష్ణము. కొడ కాలితే ఆషమంత్‌పా టు _అర్హముకూడ నల్ల నొకకాలమున భావద్యోతక పదముగా నుపయోగింపబడియుం దిగినట్టున్నది.. పనుప్వ గుం() హరిద్రవర్షములోనికి డును. *“మెయి' శబ్దమునకు శరీరము లేక స్వరూపము “హరి[మి' అను వశ లి చౌల ్రావీనకాలముననే అని యర్హమగుటచే 'పసి' శబ్బముచే సూచితమైన పచ్చని దీనికి అకుపనరు క నరము వము. కలుగలేదు. చప్పవలసివచ్చినప్పుడు (పసియొక్క మెయి) మెయి శబ్దము యాం(ధ్రమున నసలే కనబడక వన్నుదముననే గాని నుజేర్చి పసిమెయియని చెప్పియుందురు. ఈ మెయి శబ్దము విషయమున మాత్ర మట్టుకాదు. పుటి శప్టము. “పసు శబ్దముపై జేర్పబడీనప్పుడు స్వరసామ్యమునుబట్టే గూడ ఆకుపసరు (స రగు ఎ నాంధ్రమున (1/06! గజుణుంగు) పసు + మేయి=పవమెయి ఏసిమియ్‌ా వ్యవహరింపబడి క్రమ॥క్రమము శపచతమున నే. పసిమెం పసిమి యనురూపములు గలుగును. ఖై "పేరు' క్రమముగా నా వర్షముతోపాటు నర్థభేద _ యొక్క అనగా పెద్దదియ్లైన (దాని) స్వరూపము లేక భావము

ద్రావిడ భాషా పద చరితము 103 చైతన 22 'పేరుమెయి= పేరిమెయి క్రమముగా పేరిమి, ేర్మియయినది. గనుక యధార్డమైనట్టయితే యిది పసిమిడి శబ్దములోని 'పెర్మె,. హెైమ్మెయని కన్నడమునన్ను 'పెరుమై అని 'డి. లోపముచే వచ్చినదని చెప్పుట కవకాశములేదు. తమిళమునను ఆది హ్రస్వముతో గూడిన రూపములును మజీయు 'పసిమి" శబ్దమునకు అర్జము, మూలము తెలియని గలవు. ఇంకను కడు - కడిమి, వాడి-వాడిమ్మి పోడి-పోడిమ్మి 'డి' వర్షకము చేర్చుటచే 'పసిమిడి' యైనదని చెప్పుటలో మేలు-మేలిమి, చెలి-చెలిమి మొదలగునవి కలవు. వీనినిబట్టీ విశేషమును లేదు. మటి యేదోయొక పదసాదృశ్యముచే నీపద చూడగా నీ 'మెయి యను పదము ముఖ్యముగా మేర్పడినదనుటకంటు, పసిమిడి అనుపదముల కూడికచే గుణవాచకములనుండి _ భావనామములను _ (ఇ05180[ నేర్పదిన యిట్టి పదముల సాదృశ్యము చేతనే తక్కినవి ౧౦౮౧8) చేయుటకుగా నుపయోగపడినట్లు స్పష్టమగుచు కొన్ని చలిమిడి, (వైల్మిడి మొదలగునవి యేర్పడియుండున న్నది. ఈ మెయియొక్క యవళిష్టరూపమే యీ పసిమ్యాదు నుట సంభావ్యముగా నున్నది. కావుననే యీ పదము పై లలో నీ కాలమున గనడుచు నొక ప్రత్యయముగా. 'పసిమి శబ్దముకంకు భిన్నమగురీతి నేర్పడియుండునని పరిగణింపబదుచున్నది. ఇట్లు గుణవాచకములపై గనుపడు తలంపబండినది. పసిమిడి యనగా పసి (మి) యొక్క చున్న యీ 'మి ప్రత్యయము కాలాంతరమున నీ పదముల -పనరుగుణము యొక్క ముద్ద (గ౧౫5౩)-అతిశయము సాదృశ్యముచే ధాతువులపైగూడ జేర్పబడుటచే కలిమి, -సమూహము లేక జౌన్నత్యము మిక్కిలి పసరు (పచ ఏద ఓరిమి, నేరిమి, బ్రదిమి, తాలిమి మొదలగు (కృదంతములని నము గలిగియుందుటయని యర్థము. పసిమి శబ్దములోని చెప్పంబడెడు) రూపము లేర్చడినవి. ఇశ్టుర్చడిన యీ "మి “మేయి' శబ్దము దానియొక్క స్వరూపము లేక భావమును ప్రత్యయమునే యాంధ్ర వైయాకరణులు “'ఇమి'* ప్రత్యయ సూచింప నీ పసిమిడిలోని రెండవపదము ఆ పచ్చదనముయొ ముగా [గ్రహించి '"పేర్వాదుల కిమివర్లకం బగు” (బాల. క్కగరిమ (1౧19౧౩1౧) తో గూడిన వస్తువును నూచించుచు వ్యా. తద్ది 5) అని యొకటి తద్దిత 'ఇమి' ప్రత్యయముగాను. న్నాది. మిడి" శబ్బమున కాంధ్రముననే గాక తక్కిన ద్రావిడ “ఇమి వర్షకంబు కలుగ్యాదులకగు”' (బాల.వ్యా.కృదం.4) భాషలయందును, సమూహము, జౌన్నత్యము, గర్వము, అని మజీయొకటి కృదంత ప్రత్యయముగను వేలుపజచి అతిశయము అనునర్ధములు కలవు. ఇది “మిట్టు' కన్న-మిడి, విధించియున్నారు. “పసిమి* శబ్బరూప నిష్పత్తి క్రమవిచారణ మీణ్ణు (=అనగా ఎగురు, మిట్టించు, సంచరించు అను సందర్భమున నిది “మి వర్షమేకాని “ఇమి' వర్ణముకాదనియు _ భాతువునుండి యేర్పడినది. మిడిపళ్లు, మిడిమధ్యాహ్నము నా “ఇ కారము స్వరసామ్య విధిచే (1/04/6 111/౧౧౦౧)/) అనుచోట్లు ఉన్నతములు, తీళ్ళము అనునర్థములు కూడ గలిగినదనియు మనము తెలిసికొనియే యున్నాము. కలవు. భనినుడియే మిట్ట, మిట్టు; కన్న-మిట్టు, మేదు 'పైనుదాహరించిన '“బంగారు పసిమించు పసని పుప్పాడి మెట్టు హాడ్‌ మొదలగు వ పదము లేట్టడని. మిడిసి రేఖ” యను కళా పూర్జుదయ పద్యపాదమున బ్రయోగింపబ యాదుదీ, మిడుగు= కఠినమైన నల (గ ఎ గామదము డిన పనను శబ్దముకూడ “పను అను మూలరూపమునుం ఇల్య్యాదులు దీనికి సంబంధించి ళో పత్తి డియే బయలుదేరి 'పనిమి' వలెనె యర్హభేదము కలదయ్యెను. శ ఈమేల్రై. తెలుమేలు న ఎతైన పవ ఏ కుసుమంబడ్డిన విధమున - మేలుకట్టు- మేల్కట్టు = చాందినీ; (వీనిలో డలయోరభే వసుపున హత్తించినట్లు బంగారమునన్‌ దము) మేలు = మంచిది, శుభము- పైది- ఉత్కృష్టమైనది పసనిచ్చినగతి సంధ్యా గనుక; మిడ్డై; మీయి= అతిక్రమించు; ఇవియన్నియు నొక వసరంబున నింగి యరుణవర్షంబయ్యెన్‌ (నైషు 8 ఆఅ) క్రూట్రమునకు జేరిన పదములే యని (గ్రహింపదగియున్నది. అను శ్రీనాథుని నైషధ ప్రయోగ సందర్భమునుబట్టి యూ _ క్రా్యాన 'పసిమిడి యనగా పసిమియొక్క లేక పచ దనము “పసను' అనగా ఎజుపుమించిన బంగారపు పసుపువన్నెయని క్క గరిమయైనది. పసియనుదానికి పసుపు పచ్చనిరంగు తెలియుచున్నది. ఈ 'పసను” అనుదానికి నపుంసకలింగద్యో _ అను నర్జము వచ్చినతరువాత నీ *“పసిమిడి' యేర్చడి యా తకంబగు *'దు' ప్రత్యయము చేర 'పసనుదు-'పసందు వచ్చని వన్నెయెక్క గరిమ బంగారమునకుండుపుచే నది అను పద మేర్చడినది. ఇది విశేష్యవాచకంటై 'సొగసు' అను స్వ్వర్థూచకమై కాలక్రమమున నాయర్ధమున రూఢమైనది. ఇది నర్ధము కలదయ్యెను. 'ప్రకాశమానంబగు పచ్చని బంగారు య్రర్ధముచే వర్షగరిమను సూచించునదైనను కాలము గడిచిన వన్నె సాగసుగానుండి మనములు నాకర్షించునదగుటచే, నౌ కొలది నైజస్వరూపమున దీనికి వర్షళోపము తప్పినది కాదు. వర్లముయొక్క ఫలరూప (6%800 మగు సామాన్య భావమైన క్రాలగతిని గలుగు నవస్త్రల నెవరు తప్పింపగలరు? కాలము "అందము" అను నర్హమును మాత్ర మీపదము సూచించునద గడ్రినినకొలది పసిమిడి-పసిండియై, పసిండియై, పయిండియ్రై, య్యెను. యింకను గృశించి "పెండి యనురూపమున నర్జప్రాణములను ఇక మనము పైన జెప్పిన 'పనిమి శబ్ద నిర్వచనమే బిగపట్టుకొని భాషా ప్రపంచమున నిలచియున్నది.

క్రోగ్రాడ్లూ వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: ప్రథమాంధ్ర కవితానిల్సి - నన వ్రయభల్టు ఆరిధ్రశిల్చి యను పత్రిక యొక వ్యాసము బ్రాయుమని తీర్చిదిద్దినాడు. కనుకనే యీత డాంధ్రభాషావాగనుశాసను తత్సంపొదకులు నాకు ్రాసినవుడు ఆంధ్రదేశములోని డైనాడు. అంతకు పూర్వ మాంధ్రభాష లేకపోలేదు. అందు శిల్చములను గూర్చి నేను వ్రాయుట యేమి, నన్నెందుకు కవితారచనము లేకపోలేదు. అ కవితా రచనకు వలయు 'శ్రాయమన్నారు, అని ్రశ్నంచుకో వలసివచ్చినది. కాని ఛందఃపరికరము లేకపోలేదు. కాని యివన్నియు దేశిపద్దతిని శిల్చ శబ్దానికి ఏ బొమ్మలు చెక్కుటయో అనే అర్ధ - అనగా నాటుమార్గము నవలంబించిననై యున్నవి మొక్కటియే కాక అనేకార్దా లున్న వనియు, సామాన్యముగా నన్నయకు పూర్వమున నన్నయ రచించిన భారతమువంటి చేతిపనులు మొదలగు వానితోపాటు కళలన్నియు గూడ యే గ్రంథము. రచింపబడియుండ లేదని చెప్పుటకు శిల్చశబ్దవాచ్యములే యనియు తెలిసికొన్నాను. అరువదినా వెనుదీయవలసిన పనిలేదు. అట్టనుటచే. దెనుగున కవిలొ లుగు బాహ్యకళలు, మరి అరువదినాలుగు అభ్యంతర కళలు రచనమే లేదనుట కాదు. దేశిరచన అనేకములుండీ ఇవన్నియుగూడ శిల్చశబ్ద వాచ్యములే. ఆలింగనచుంబనా యుండును. కాని యీ భాషలో జైనమత'ప్రోద్బలముచే నైనను దులు అభ్యంతర కళలలోనివి. వడ్రంగము, కంసాలిపని కన్నడమున పంపొదులు రచించిన కవితా రచనల వంటేవి వాట్యము సంగీతము మొదలగునవి బాహ్య కళలలోనివి. బయలుదేరి యుండలేదని ఊహించి చెప్పవచ్చును. నన్ను ఇట్లు లలీత కళలనబడు నాట్యము, సంగీతము, కవిత్వము యకు పూర్వమొక శతాబ్లి కాలమున పంపాదులు కన్నడమున మొదలగునవి కూడా శిల్చములలో జేరినవే కావున నీ దేశిమార్గ పద్దతులను రెంటిని జోడించి భారతము ఆదిపురో “యాంధ్రశిల్సి? పత్రికలో, ప్రథమాంధ్ర కవితా శిల్పియగు ణము వంటి, అనగా నన్నయ భారత రచననుబోలిన నన్నయభట్టు. శిల్పమును గూర్చి యించుక బ్రాయుట రచనలను సాగించుచుండగా,. తెనుగున తెలుగు దేశమున యప్రనక్తము కాబోదని యట్లు చేయదలచితిని. నాకాలమున కేవల దేశీయ పద్దతి నవలంభించిన రచనలే ఏవిధమైన శిల్చమును సాధించుబకైనను శిల్చికి కొన్ని ట్రేబౌరములో నుండియుండెననుటకు అ కాలపుదేయగు సాధనములు - పైనగా పనిముట్టు. వాని నుపయోగించు. యుొద్దముల్లుని బెజవాడ శాసనరచనయే మనకు నిదర్శనమగు పరిజ్ఞానము నావళ్యకము గదా. ప్రథమాంధ్ర కవితారచనను_ చనది. అందలి భాష్క ఛందస్సు, రచనారీతి అన్నియు సాగించిన నన్నయకు గలిగిన సాధనములేవో, వాని నుపయో _ దేశీయపర్హతినే సూచించుచ్కు. నస్నాయ కాలమున వానికి గెంచుట కాతనికి గల పరిజ్ఞానమెట్టిదో మనము పరిశీలింపవల కలిగిన సంస్కార మింకను రాలేదని వ్యక్తము చేయుచున్నవి. సియున్నది. నన్నయకు పూర్వ మాంధధ్రకవితా శిల్పము కన్నడ దేశమున కన్నడ భాషలో నట్టి కవితా సంస్కారము విశేషాభివృద్ది గాంచియుండలేదు. సుప్రసిద్దుడగు 'నొక్త శ్రీశ. 9వ శతాబ్లికి పూర్వమే కలిగినట్లు స్పష్టము. ఏలయనగొ శిల్చకారుని "ేరైనను మన మెరుగము. ప్రసిద్దములైన కవితా భాషాచ్భంద సృృంస్కారములతో గూడిన మార్గపద్దతి నవలం శిల్చములు కూడ విశేషము లేవు. నాటుపనితో కూడిన కొచిన కవితా రచన ఆ భాషలో నెనిమిదవ శచాబ్లిలోనే కొన్ని దేశీయరవనలు మాత్ర మగపడుచున్నవి. ఈ నాటు "ీనములందు గానవచ్చుచుండుటయే గాక, 9వ శతొట్సి పనివాని తనమునకు దోడు మరికొంత సాధన సామి ముధ్య భాగమున రాష్ట్ర కూటరాజగు నృపతుంగునిచే 'కవిదాజు నేర్పరచుకొని వాని నుపయోగించుటలో చన యనమాన మొర్షమను' లక్షణ (గంథమూలముగా (ప్రతిపాదింపబడియు చాతుర్యమును వ్యక్తీకరించుచు నపూర్వంబగు ప్రథమాంధ్ర న్నది. ఈతని తరువాత నేబది, అరువది సంవత్సరములకే కవితా శిల్పము నీ భాషలో నెలకొల్పిసాడు నన్నపార్యుడు, పంప కవి యీతని పద్దతుల నవలంబించి యా భాషలో నన్నపార్యుడు తలపెట్టిన ప్రథమాంధ్ర కవితా శిల్బము గు'టంథములను రచించి ''యాదికవి పంపా డైనాడు. కన్నడ అంధ్ర భారత స్వరూపమున మూర్తీభవించినది. ఈమూర్తిక్రి భొషలో నృపతుంగుని కాలముననో ఇంక నంతకు పూర్వము రూపకలబ్బనము చేసిన యాంధ్రభాష్మా స్వరూపము నీతడు నుందియో బయలుదేరి పంప పాన మ రన లను

ప్రథమాంధ్ర కవితాశిల్పి_ నస్నయభటు కతత రన్‌ కవిరత్నముచే నాదరింపబడి సాపుతేరిన- కన్నడ కవిరాజుల (దిశ. కాని తెలుగున ? అక్షరముల తరువాత వడి మార్గము ననుసరించియే, ఆం(ధ్రదేశీయ సం్రదాయానుసార పాటింపబడినది. ముగా నన్నపార్యుడును నీ వాజ్క్మయ పథమును తీర్చిదిద్దిన వాడైనాడు. పంచచామరమునకు సంస్కృతమున 8 తర్వాత యతి, కవితా పథమును సాగించుటకు, రైలుకు పట్టాలవంటిది తెలుగున 9 తర్వాత పాటింపబడినది. ఛందస్సు. ఇంతకు పూర్వము తెనుగు కవిత నడచిన స్యలలకు _ కన మార్గము కేవలము నాటుమార్గము. అది నన్నయ కవితా స్రగ్టరకు - కన్నడమున 15 తర్వాత యతి. తెలుగులో ధాటే కాగునది కాదు. దానిన దృఢతరంబుగ జేయుటకై. క చ యకరము. తర్వాత, 15 వ అక్షరము తర్వాత కన్నడ కవులవలెనే సంస్కృత చృందోరీతులను గూడ వడి పాటింపబడినది. గహించి వాని నాంధ్రదేశీయ సంప్రదాయ బద్దములుగ జేసి క దిట్ట పండు. ఇంతకు రు ము తరు నన రము తర్వాత లేనోదేశీయ చృందములలోనివగు, ద్విపదాదులు, చతుమ్చాద ్యల్రవ్రాత్ర వడి " 1. అక్షరముల నియమము గలిగి తరువోజ, అక్కర, సీసము, గీతము, " ఆటవెలది అను వృత్తమును బోలిన పద్యములైనవి. ఇందు ఈ రీతిగా నన్నపార్యుడు సంస్కృత వ మూడింట వడి మాత్రమేయున్నను, తాలి రంటను (ప్రావళ్లు కవితలో నటటునటి. క ఎర పక ముళను దెనుగు ప్రాధాన్యమును వహించినవి. నన్నయకు పూర్వమే దేశి మార్పులను జేసియే (గ్రహించినాడని చెప్పవలసియున, ది కవులు తెలుగు దేశికవిత నీప్రావళ్లను రెండు పట్టాలపై ఇంతేగాక సంస్కృతమున విశేష ప్రచారములేక హ్‌ నడిపించు చుండుటను జూచి నన్నపార్యు డీ మార్గమును ముందు కన్నడ కవులచే దేశిభాషా కవిత్వములో వాడుైకనికీ వదలక, దీనినే సంస్కృత చ్చృందోమార్గమును జోడించి దేబడిన చంపకమాల ఉత్పలమాలాది వృత్తములను గూడ వెనుకటి సంకుచిత మార్గమునకు విశాలముగను దృఢతరం (హించి యతిస్తానముల వడిని గూడ పాటించి. తెలుగు బుగను జేసి తన కవిత వానిపై ధారాళముగను, అప్రతిహత _ క్తవిత్వమున విశేష (ప్రచారములోనికి దెచ్చినాడు. ఈతనికి ముగ నడచున ట్లానర్చినాడు. కన్నడమున లేని యక్షర పూర్వమునగల దేశిపద్యములలో తరువోజ. అక్కర సేసము సామ్యరూపమగు యతిని-లేదా. వడిని-పాటిందుటచే. గీతములను గ్రహించినాదుగాని తరువోజ - చతుష్పాద సంస్కృత వృత్తములకు గూడ దేశీయ పద్యములకు పలెనే నియమము కలదిగా బేయబడిన ద్విపద వంటిదేగదా యని యొక 'వింతసాబగు కలిగినటైనది. ఇంతేగాక సంస్కృత _ గాబోలు - ద్విపద రచనకు బూనుకొనలేదు. సీసములలో వృత్తములను గ్రహించినప్పుడు కూడ కొన్నిటి విషయములో _ త్రరువాతి కాలమున [క్రమముగా నంతరించిన, సర్వప్రాసాది తెనుగున నడక కనుకూలమగునని కాబోలు యతి స్థానము నియమములను మాత్రము జా(గ్రత్తగా పాటించినాడు." ఈతనికి లను మార్చి వడి ప్రయోగించినాడు, అట్టివానిలో కొన్ని:- బూర శాసనములలోను, కన్నడ కవిత్వములోను గూడ వాడుకల్‌ నుం అక్కరక్తు ప సృథ్వీ - వృత్తమునకు సంస్కృతమున 8 వ కా ప్రకారమే. వడి పటల పంటలూ రయ తర్వాత యతి చెప్పబడినది. కన్నడమున బలీ గొదో. శ్రద్రవనయగా నారణ్య పర్వశేషమును రచించిన యె గొని అశ్లు చెప్పినాడు. కాని నన్నయ తెలుగు వ డకు తప్ప తక్కినవారెవరికిని నన్నెచోడ తిక నాక అక్షరము తరువాత నుంచినాడు. గూడ, నీయక్కర అక్కరయే లేకపోయినది. యమ ని విఖరిణి - సంస్కృతమందు - కన్నడ మందును గూడ, బెజవాడ శాసనాక్కరలందు వలెనే ఈతడు 5వ గలము 6 వ యక్షరము తర్వాత యతి యున్నది. కాని నన్నయ తొలియక్షరము మీదనే వడి పాటించినాడు. కాని కన్నడ తెలుగులా 12 వ అశరము తరువాత వడి నిలిపినాడు.. అక్కరంల యతి నిదునుు లేదు. కావున నన్నయ యీ విష నాం[(్రదేశియ సంప్రదాయమునే భుజంగప్రయాతమునకు సంస్కృతమున 6 వ అతరము డనక తప్పదు. ( న యనునరించినా తరువాత యతి. కన్నడమున అక్షరముల

+శోరాడా వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: కవిరాజ శిఖామణి - కావ్యకథా సూత్రము కవిరాజ శిభామణీయగు నన్నెచోడుని 'కుమూర సంభవామం. అని ్రార్జిచినాడు. పరమేశ్యరుండును. దక్షుని సద్భక్తి చలి దివ్యకథ కాళిదాపాదుఅ కావ్యములందువలె నసమ(గ్రము యుక్తికనురక్తుండ్లై సతీరత్నంబగు సతీదేవిని బరి(గ్రహించి, గొక్క ““సకలావయనంబులం బరిపూర్ముబైన దివ్యకావ్యాంగనా దకప్రజాపతికి చతుర్విధ భూత(గ్రామ సృష్టికర్పగా వరలబొసగి సృష్టై'వంటిదనీ అతడే వ్యక్తము చేసినాడు. దానికి దగినక్టు నాడట. ఇట్టు దిన్యకావ్యాంగనా సృష్టి చేయదలచిన నన్నెచోడ చత్సృష్టికి మూలమైన యా+"కథా సూత్రమును” గూడ నిచ్చి కవి తన కావ్యనృష్టిని ''జగతః పితరులు" గు సతీపరమేశ్వరుల వాడు. దీని మూలముగా నీకథ శివపురాణము నాధారముచేసి యను[గ్రహమున బ్రారంభమైన విశ్వసృష్టితో బ్రారంభించిన కొన్న కథయ్రైనను, ఇందేకత్వం (4౧|౧ లేకపోలేదని, ప్రబంధ ఫాజ్జైనాడు. మరియు సీకథకు పరమేశ్వరునే కథానాయకునిగా లక్షణమునకు ఏరుద్ధముకాలేదని సూచించుచున్నవాడువలే. జ్ర్సృట్రనే తన గురువగు జంగమ మళ్లికార్జును నాతనితో నున్నాడు. డానినిం దీతడెంత చక్కగా సాధించినాడో చూడ సజ్ధ్వ్వ్బ కల్పించి. వర్షిచుటకుగూడ సీతనికి చక్కని వలసియున్నది - అది మనసని. అతని కిధియొక దివ్యకథు శ్య్వక్ర్యాము లభించినది దిష్య కొవ్యాంగనా నృష్టి దానినాతడెట్టు స్పష్టింపగలిగినాడో మనము పరిశీలింపపలసి యున్నది. కావున నీతడు దానినెట్టు. అట్టు పరమేశ్వరునివలన వరమును బొందిన దక్షుడు నడిపేనాడో మనము గమనింతము. జగత్చృష్టికి యేబండ్ర సుతల బడసి, అందు బదుముగ్గురను నన్నెగోడుడు తన కావ్య నృష్టిని విధియొక్క విశ్వసృష్టితో కళ్యపునకు, పదిమందిని యమునకు, 27 గృరను చంద్రునకు డనే బోల్చి తన కథను 'ప్రారంభించినాదు. ఈ కారణముచే. ౨ననీ పరాయ మొనర్చి, సృష్టిలో దన్నుగన్నధాతకంటును తనకా సృష్టికర్హతో నభేదమును సాధిందుకొన్నవాడుకూడ " ఏపొదుగొ దలంచుకొన్నాడు. వైనాడు, తన కావ్యాంగనపలినే ఆ దివ్యాంగనయు నకళావయ అంతనీశ్వదుడా దాఖయణి యౌవన హావభావ విలాస పస సంపూర్మంబైనగాన్సి ఆదికవి నన్నయభట్టు చెప్పినట్టు పౌందర్యములకు జిక్కి కామకేళీలాబసుడగుడు నామతోగూడీి లే సామి స్‌ సళ్వస్పష్టియు వీ తైలాసనగముపై విహరింపదొడంగను. అచ్చట. నొకచో విశ్వంబు స్త జియింపదలంచి ప అబు మదనాసక్షి బెనంగుచున్న కరికరేణువుల శృంగారలీలలను 0) , దక్షప్రజాపతి కేవల ప్రకృతి ఇం సతీదేవి కౌతుకాుత స్వరూపమైయున్న యానుహామాయ నారా ధించి ఆవాహ్‌ిం లకు సమ్మతించై త్త్‌విత్తయ్డు కనుగీటగా శిప్టడందు పగా, మూలాధార శక్తీయగు నామహామాయ, లోకమాత-ఆ స్ప రు ను. అంత 'నాయాదిమూర్హులగు శివ శక్తుల దక్షునికి (బ్రత్యతమై, నీకేమి కావలయునని యదుగుటయు,. సఖ మి దాల్ఫి సానుజ వేశిలాలసులై విహరింపగా, నాతడామె తనకు బుత్రియ్లై నిర్టప్పు డ్రైయున్న యీశ్వరునకు /గుమున సతీదేవికి గజాననుం డుదయించేను. బత్చియై మిథునచరిత దగిలి లోకసృష్టికి దీజుశక్తి కవలయున “ల్‌. హారిపరమేష్టి పురందరాదులందరు నారజతాచలము నియు వరమడిగినాడు. అమెయు 'వాతనికా వరమిచ్చినది. నకు వచ్చి, మహోత్సవముతో నుండగా, వారిచే బ్రార్జితుండై స్రైస్టారపలాశవ న్నిర్లిస్తడగు నీశ్వరునకా విషయము తెలుపవ పరసుశ్వరుం డొ గజాననునకు శివపగణ, సురగణాధిపత్యం 1 అనేక వధ జపద్యానపో తా యువరాజషట్టుం ప్రత్యషమచలో ధ్యానస్తోజ్రాదుల సీశ్వరుని నాతడు బున నోలలాడిర 'ట్రంబు గట్టైను. దేవతలందరు నానందం 1+దేవాధీశ సమస్తముం జడయనుద్లేించి మున్‌ భక్తి సీ పేదప నౌకనాడు. దక్షుడు సంతానవతుళైయున్న శన వేవ్‌ వరనదార్షమూర్డి నిఫీల (స్త్రీ రత్నమున్‌ సీక్సు నే పుత్రికలను జూడదలని, కశ్యప 'యమ చంద్రుల య్‌ండ్లకు 'బ్రామరంద్రార్చితా,?? రతుశ్వరావలోక నార్జిర్లై వెండికొండ కరిగెను.

కవిరాజ శిఖామణి - కావ్యకథా సూత్రము తతత వాడీ కిస అచ్చట నా సమయమున గజానను నెత్తికొని సతిని రజతగిరిపై మణిరమ్యహర్మ్యతలాలంకృతో పుంగ సింహాస నవ్వించుచు తానట్టహానము చేయుచున్న సర్వేశ్వరుని సీనుడై హరిపురందరాదులచే పరివృతుండై పరమానందమున జూచినాడు. ఆయీశ్వ్యరుడు తక్కిన యళ్లుండ్రవలె నెదురు.. నుండెను. వచ్చి ప్రణామ నంస్తోత్రాది నత్కారములు చేయునని యతడు ణి తలంచెను. కాని శివుడట్లు చేయమికి దక్షుం డహంకరించి, అంత హీమవన్నిగ చక్రవర్తి మేనక నిజాగ్ర మహిషిగా మనమున క్షోభనంది తిరిగి నిజనివాసమునకు బోయి యీ బలి సుఖలీల బ్రవర్తిబ్లుదుండ వారికి మైనాకుడు పుట్టి విషయమును భార్యతో జొప్పెను. ఆమె కొన్ని యోదార్పు కులిశపాత భీతెచే పయోనిధి మగ్నుడైనాడు. పిదప వారిరు మాటలే. నాతని శాంతింపదేయ యత్నింిచినది. కాని నర వి తమకు గూతురై జన్మింపవలయునని శక్తి యాతడా యవమానమును నహింపనోపక ఆయపకారంబు నొరాధిం వారికి గరుణించి, దాషాయణి ప్రత్యక్షంబైై వారు నకు బ్రత్యపకారంబు "సేయదలంచి, తాను తనయిల్లును క రననరం బిచ్చి, మేనకాదేవి గర్భంబునం దవతరించి, జేరి యాశివు నాగమ బాహ్వ్యాగా జేయ నిశ్చయించి, ఎభమువాార్తంబున మైరాజు కన్యయై యుదయించి మహాధ్వర మొకదానిని ప్రారంభించి, చతుర్దశ భువనాంతరా ఎంద్రిక బోలె దినదిన (ప్రవర్షమాన యగుచుండెను. నేక జనంబుల. రావించి యాయాగ మంటపంబునకు బాల్యమునుండియు నామె హృదయము శివునియందె లగ్నమై బరమేశ్వరుని బిలువక, సతిదేవిని మాత్రము దోడ్కొనిరా యుంను ఫోవశ్రీడా వినోదములలోనే శివార్శనచేయ గందర వనితల బంపెను. వారామెనట్లు తీసికొనిరాగా, ఎదరిదేను. యౌవనమున నిఖిల లావణ్య పుణ్యాధి దేవతయై సభాసదులెల్ల నామెను స్తుతించిరి. అంత నామె పరమేశ్వరు ౫ వి వంతుని ననంత సంతోష, రసాపూరితాంతరంగుని రావింపవైతివని తండ్రితో బలుకగా, నొతడాక్షేపించి యా గాలించిన. లటకు దగిన వరుడెవ్వడోయని హిమవంతుడు భస్మాంగి యచ్చటకు రానర్హుండు కాడనెను. దాఇయణియు జ్యా న్‌ మనిసుడగుముని షై సమయమున నారదుడు బరమేశ్వరపారమ్యమును. విశదీకరించి వాదింప్క, దక్తుండు ష్య గః మొద్దకు వచ్చి హితోపదేశంబు సేయుచు, సహింపక నీమగని పక్షము పఠ్కెదవెగాని, యీజగజ్జనులట్టి (౪ క. క్షీ (సరంయి విశేషించి యెటింగించి, యాదేవి వ్రాత్యుని పూజ్యుడందురా యని దట్టించి పలుకగా, బ్రహ నా దే ంచి మ మునో దేుని ల మహిషి యగుననియు విష్ణువులీశ్వరునే కర్మఫల ప్రదాతగా బ్రతిస్టించుచు బలికిరి. ప్ప్వగంకి వచి ము వు తపముసేయదలచి కాని. దక్షుడు. వీరు చెప్పీనంతమాత్రమున. పాషండుడు సన్ని నన అంతక షమును ధరించి నిరతిశయ ఫూజ్యుండగునా యని. వారి పల్కులను ద్రోసిపుచ్చి, జ్య కవీ క్ష వేతుడై వచ్చి వ ప్రే హిమవంతుడు యీశ్వరుని నిందింప - సతీదేవి కోపోద్దీపిత యగుటయు,. బ్బ న్లిశ్వరుపా వలో వది సమస్త రాజ్యవిభవం నాకోపాగ్నిచే నామె యొడలు లక్కబొమ్మవలె గాలిపోయెను.. జడ్తసి పార్వతి యాతని సేవ చలి యను[గ్రహంబు ఆ యజ్ఞశాలలో హాహారవములు 'సెలంగెను. ఈ వృత్తాంత సి శవ్రని బ్రత్యక్షంబుగా గొ ండుట కాతని సమ్మతిని మును కృతాంతకుడు నారదువలన విని కాలాగ్ని రుద్రుడ ఫ్యన్వైనద బ్రత్యక్షంబుగా గొలుచుచుండుమని చెప్పి, క రటా ఏట నునిచి నిజపురంబున కరిగెను. పాఠతియు య్యెను. "అంత నందికేశ్వరుడు పుష్ఫ్రదంత భృంగి స శివుని పరమభక్తియుక్తిం దగిలి, నిరంతర శుఢూ స్ట దులు వచ్చి, తాముపోయి దక్షుని బట్టి తెత్తుమనుచుండగొ,. ఒండెను. చ + థ్రూషాతత్పరయై గణాధీశ్వరుడు తన జననికి జరిగిన పరాభవంబుగొన దానె (| పోవలయునని బలికి, పరమేశ్వరుననుజ్ఞ వడస్తి దక్షప్రజాప పరమేశ్వరుడట్లు తపోవృత్తిం దగిలి జగద్వ్యాపారంబులం తె బరిగొని, నిజగణంబులకు బజేయి వీచిన, వారాదషుధ్వర జూడ కుండుట కారణముగా నట- లోకమున తారకాసురుని మును ధ్వంనముగావించిం గోమేధిక సదనంబులో దాగి వలన వ్‌ హెచ్చయ్యెను. ఇంద్రాది దేవతలు 'బ్రహ్మయొ యున్న దక్షుని బట్టికొని కాలుచేయు బడియగావడించి ద్దకుబలయి వారిబాధలను దెల్పి రక్షింపుమని మొరవెట్టికా శంభునొద్దకు దెచ్చిరి. అంత దక్షుని ధర్మపత్ని యేడ్చురు నిరి, అతదు తద్వధోపాయంబు విచారించి కని, ఉమామహే వచ్చి పురుషభైక్షంబువేడ కారుణ్యదృష్టిం జూచు పర్యశ్వ స ర్యమునందుదయించిన్న వాదుగాని తారకాసురుని రుస 'హరికమలాసనాదులు స్తుతియించి, ఎంతద్రోహుడ బరిలో గెలువలేడు. కావున నీశ్వరుని తపశ్చలనముజేసి

• వ ? యను పలుకును తానే వారికి సంగమము గల్పింప, మకరకేతనుని బురికా య్యును, 'బ్రాహ్మణో న హంతవ్య ల్పుటయే సను, 'బ్రావ్యో ల వారించి, దకునియా_ యిప్పుడు చేయదగిన పనియని వారికి బోధించెన పాటింపకున్న యిక యెట్టు-అని చెప్పి రైక దుడును వెంటనే పచ్చని మ ధించెను. తని పాదముల బడవేసీన, తదీయస్పర్శునంబున దక్షుడు ఇంద్ర టనే పచ్చవిలుళుని రావించి, తారకాసురుని ల చేశముదే.. నాతని స్తుతించెను. అంత వలన గలుగుచున్న బాధలను, తద్వధ కుపాయంబుగా విధి సచేతనుండై భక్తా శే యధ;రము సఫలంబుగొ చూపిన మార్గంబును వివరించి, హరగిరిజలు నైష్టికాను శివుడాతనికి. ప్రత్యక్షమై ఆతని యుంచి, తాను ఫానొనువ్వాన బ్రసాదించి, దక్షుని మరల ్రజాపతిగొ !

198 సాహితీ నీరాజనం ననన ననన ననన ననన యయ. మున హిమవంతంబున నున్నవారు, వారికి సంగమంబుచేసి యున్న పార్వతిని హిమవంతుడు తన పురమున కెత్తుకొని జగద్దితంబు సేయుము. ఇది యనన్యవిషయంబు, నీవలన పోయెను. గాని యిది సాధ్యంబుకాదని (ప్రార్హించెను. అట్టు తన్నగ్గించు చున్న తో రతీవ ల్లు డిదియేమి గోప ఏపని, అంత రతి యచ్చట బురుష్తాకృతినున్న భస్మపుంజమును క ల్ర్‌భుని గాంచి దుణఖముతో వాపోవసాగెను. వసంతాదులు వచ్చి నాకుదగిన పని గంటిని నాకు దాంబూలంబు దయసేయు నో స తీసమేతుడె యౌమె నోదార్పయళత్నించిరి. అగ్నిప్రవేశము చేయదలచిన మని, యాతడుచేసిన సత్కారములనంది, రలస్టుతుడై. ర్య కళావాణి * త్రిలోచను డంగజునమరల నీకిచ్చువాడు”? యామెచే. రానున్న [ప్రమాదమునుగూర్చి ప్రబోధింపబ లప రీ దండా లి ఉమా క్‌ డియు, నామమాటల లక్యపెట్టక, నిజసామ్రూజ్య విభవం *” చ) యూరట గల్పించి యాకార్యమునుం ఎను. బుతో, హిమవంతంబున కరిగి పరమేశ్వర తపోవనంబు అచ్చట మన్మథతాపభరమ్మున దురపిల్లు నగజకు చెలులు సాత్తెంచెను. శిశిరోపచారములు చేసిరి. తుదకు గిరిజ కడలేని యావిరహవే అంతనా తపోవనంబున వసంతోదయంబగుటయు, నావ దనను భరించుటకంటు, నుగ్రాటవులలో దపోవర్తననుండి శివుని బడయుట యుక్తమని తలంచి, తనవారికందరకు నమతిరమణీయము, సకలజనానంద కరంబునై వెలసినది దేశం స దపొనిష్టవే నాత్మయోగమున జలింపకున్న శివుని ఏబెబ్బు, నారదునాదెశంబు దలంచి హిమవంతుడు నందు అచ్చట ్రై సమాధి వెకలవం సేయ. ల నమ్ముతింపగా తపోవనంబున కుం బోయెను. అచ్చటి దవుదవ్వుల గాంచి, త్రినయను నమాధి వైకల్య శ్రోశల యౌటవికజనంబులీమెకు గానుకలం దెచ్చి యిచ్చిరి. ఒక్కచో విజయూల బలంబు నవలోకించిన నవి రుంకారము, కోకిల టికంపు రోటియందు వెదురుబ్రాలనుబోసి గౌరుకొమ్ము నినాదము, కేకీ నినాదంబులు, గంధర్వ గీతంబులు భోరన గ్రొజ్యత్రో దంచుచుండెడి శబరకామిను లాయరణ్యమున 'మైయగా వాని నన్నిటిని, నందికేశ్వరుడు హస్తసంజ్జదే సృన్సష్యరూప ధూర్జటి, ముని లోక గురువునగు జంగమ నదల్పెను. అంతలో వానికి జిహ్వాస్తంభ, గతి స్తంభ, క్షల్లికార్టునుగూర్చి పాడుచుండిరట. అచ్చట నొక మునీశ్వ మనఃస్తంభము గలుగ నావనము చిత్రితాటవివలెనయ్యెను. గాజ్రమములో వేదశాస్త్ర పురాణాగమ రహస్యములను, అంత మన్మథుడు త్రినయనాభిముఖుండై తక్కు-చు, తారుచు ;చ్యగణంబునకు వ్యాఖ్యానంబు సేయుచున్న ముని ముఖ్యు జని, దహనాంబకు దృష్టి దప్పించి యొకయశోకము చాటుగ లల్రోో శివాగమము, వేదార్థములు శిష్యులకు. దెలుపుచు నిలివి, గౌరి రాకను బ్రతీక్షించుచుండెను. ఆమె పుష్పపత్రా నిష్కలాభ్యాసమున వెలుంగుచున్న వి(ప్రముని పుంగవుడగు దులు గొని త్రిజగత్సతి నర్చింప సమీపించుటయు. జంగమ _మల్లికార్డునుని జూచి ప్రణమిల్లి యాతని గురుస్టాన బరమేశ్వరుడు జూ(గ్రదవస్తనుబొంది, సుప్రసన్నుండుకాగా, ముగా స్వీకరించి అతని వలన శైవాగమదీకగాని, పరమేశ్వ నామె హరచరణ సరసీరుహంబులకుం బుష్ఫాంజలియిచ్చి రుండు రయంబున బ్రసన్నుడగు మంత్రాదికమును పార్వతి కృతాంజలిల్లై యున్న సమయమున, కంతుడు నిజవశ్యాధి యుపదేశంబుగొన్నదట! దేవత (ప్రనన్నంబైనట్టు సంతోషించి గౌరి హృదయమును. ప్వ్య్వ శ్రప్రావేషంబు. దాల్చి గురునాజ్ఞానుసారంబుగా మదనాస్త్రంబున భేదించి, మదన (ప్రేరితయైైన యామె రాగ గౌరి-నగంబున పరమేశ్వరుంగోరి ఘోరలేపంబు సల్పు రసలోల దృష్టి హరుని త్రిప్పుల బెట్టుటంగాంచి, మలై చుండ, వర్షశరత్తులు, హేమంత శిశిరంబులు, వసంతనిదాఘ గూడ నలరమ్ములనేయం దొడంగెను. అప్పుటశ్వరుని బల గడ్రచెను.. ఇంకను పరమేశ్వరుడు. ప్రసన్నుండు నాతని మనంబు వికలంబయ్యె. అప్పుడా యచలాత్ముండు ష్వ్వన్వక్షూనసయై ఘోర తపంబు సలుప, ధర కంపించినది. చంచలాకులిత హృదయుండై నిర్నిమిత్తంబ మనోవికారంబగు శ్రర్రధు లింకినవి. పరమేష్టి చలించెను. హరి చిత్తమున వందెను. టకు కారణంబేమోయని నలుగడలుం బరికించి చూచెను. త్రిలోచనుడును రణరణక వ్యథాకులిత హృదయుండై బలా అప్పుడు మన్మథుడు దృష్టి గోచరుండగుటయు, నంతకాంత త్రారంబున నాకర్ణింపంబడి పార్వతికి బ్రత్యత్షంబుగాదలంచి కుండు కంతుంగని కోపించి దహనాంబకంబు విచ్చి యొక మునికుమారుని వేషంబున మహీతలంబున కవతరిం చూచెను. ఆ నిటలాక్ష వహ్ని తరతరమ మీద గప్పుగా, చెను. దలగలేక యున్నచోటనే కాలిపోయి మదనుం డిటు నటు మెదల న అట్టు తేజోమూర్తియ్లై చనుదెంచు నా మునికుమారున భస్మృమయ్యెను. “అభయంబభయం,' బను నింద్రాది ,శథ మాహేశ్వర రూపంబను బుద్దితో, నాపా క్‌, ద్లిత్‌, నా పార్యతియు దేవతల యార్చు లాకాశమున జెలంగునంతలోనే యీశ్వరుని నతిథిపూజ సల్పినది. ఆ కృతక్‌ మునికుమారుడును కంటిమంట మనోభవుని నీరుచేసి పోయినది. శివుడును స్వరూప సౌందర్య విలానములకు మెచ్చి, చతురికవలన తపముడిగి యచ్చోటు వదలిపోయెను. నేలను మూర్చవడి

కవిరాజ శిఖామణి - కావ్యకథా సూత్రము 109 నామె హిమవంతుని కూతురు గౌరియని తెలిసికొని యామె అచ్చట రాజ మార్గంబు గడచి నదాశివద్వారంబుదూరి తపఃప్రభావంబును గొనియాడి యెవరిక్షై యిట్టి తపంబు మహాద్వారంబునకుం జని పరమేశ్వరు నవసరంబు వడసి, సల్చుచున్నదని ప్రశ్నించినాడు. శంభుని దనకు బ్రాణేశుగా నభామండపంబున తన్మధ్య మణివేధికాతలమ్మున ధర్యాద్యష్ట గోరి యట్టి తపంబు సేయుచున్నదని యామెవలన దళాంబుజైశ్వర్య పరిశోభితోత్తుంగ సింహాసనాసీనుడై యున్న విన్నతోడనె, ఆ పాజుడు ప్రక్కలు విరుగనగుచు, నీవంటి త్రిలోచనునిం గని, తమ పోయివచ్చిన కార్యసిద్ది క్రమంబు దానవు, ఆ భితుకుని కొరకా తపము సేయుట యని, సవిస్తరంబుగా విన్నపంబుచేసి, పార్వతి సొందర్య లక్షణంబు యాతని పలువిధముల నిందించి పలికెను. అట్లు పలుకు లాతని యదుట వర్షించి చెప్పిరి. అంత నా పరమేశ్వరుండును చున్న యా కృతక విప్రుని గౌరి యాజేపించి యీశు హిమవన్నగమునకు సపరివారంబుగా బ్రయాణమై దినశుభప్ర మహిమలను బొగడుచు, దగు సమాధానములను జెప్పినన్సు యాణంబుల హిమవంతంబు సేరె. వాయోడక పెక్కు దెరంగుల నీశు దూషించుచున్న యాతని శ జూచి "నీ (ప్రేలరితనమంగజహరు ఫాలాంబక వహ్ని పాల బామవంతుండును అనంత సామ్రాజ్య విభవాన్వితుండ్రై బడుగాకి' యని దూరబలికి మారాడక యూరకుండొను. పరమేశ్వరున కెదురుజని సర్వాంగీణ ప్రణాముండై నిజపురం అంత. నామె చెలు లాతని దూయబట్టికొనిరి. వీనితో బునకు దోడ్కొాని వచ్చుటయు నాశివుడు రాజమందిరమున వాదులాటయేమి యని కోపావేశంబుతో నావలకు బోవను న్న నంతఃపురాంగనాదత్త పంచమణి శేషాక్షతాకఠితోత్తమాంగుం యామె నిశ్చలభక్తికి మెచ్చి, యీశ్వరుడును నిజరూపమును_ డేగుచు రమ్యహర్మ్యమణి భద్రమున వృషభేంద్రుం జేర్చి జూపెను; అంత పార్వతి శంభుంగని యాశ్చర్యముతో డిగి నగపతి దత్తసముత్తుంగ మణి సింహాసనాసీనుండయ్యె. వణకుచు నానందాశ్రువులు (గ్రమ్మ బతిని ద్రీతితో చూచెను. అంత హిమవంచుండు మృడునడుగులు గడికి, తదీయామల శివుడు. నామె సౌందర్యాతి శయమును' గీర్తిచుచుండ, పవిత్రీకృతాత్మీయ మందిరాభ్యంతరుండైై పరమానందభ హరగిరిజల ప్రణయ రసమభిమాన శీలముల నతిక్రమించు రితుండైయుండ, తత్పురజనులును పరమానందరస (ప్రా చుండుట.. నచ్చట చతురిక కనిపెట్టి కృతాంజలియై హంబున దేలిర్మి మరునా డుదయమున హరిపరమేష్టి గిరిసుతను బరిణయపూర్వకముగ బరిగ్రహించి హిమవం వేరందరాది నహితుండైన యీశ్వరుని హిమవంతుడు తుని గృతార్హుంచేయవలయునని యీశ్వరునికి విన్నవింప సుప్రభాతార్చనావిధి నభ్యర్చితుం జేసి, వివాహ మండపంబు హరగిరిజలాండొరుల చిత్తంబుల విడి జట్లుగొని తారనీహారా నిర్మించి, పార్వతిని విదగ్జాంగనలచే గ్రసేయింసించి వివాహమం చలంబుల కరిగిరి. డపంబునకు రావించిన,ు నాపె వచ్చి తండ్రియొడిలో గూరుచుండెను. అంత నీశ్వరుడును నభ్యంజనోద్వర్తన అంత హీమవంతుండు తనయ తపోవేషంబు మాన్చించి, స్నానానంతరంబున గ్లసేసి వచ్చి యుండ, బృహనృతి సుగంధతైలాభ్యంజనంబు గావించిన, గిరిజయు గనకంపుబ్రతి *ద్రేవా। లగ్నంబాసన్నంబయ్యె విజయంచేయు' డన నాతని మవోలె నొప్పెను. అట గిరీశుండును రజతగిరికరిగి గరుణాదృష్టి జూచుచు చనుదెంచి వివాహవేదికాతలోపరి సప్తర్దులందలచి “గిరిజ తపమునకు, భక్తికిని మెచ్చి వరము దుకూలాంబరాలంకృత మణిపీఠాననుండై. బృహస్పతి దత్త నిచ్చితి, వివాహము గావింపవలయు. హిమవంతుని పాలికేగి ముహూర్తంబున, బరమేష్టి యొనర్చిన హోమపురస్పరం మళరిణయకార్యమును జెప్పిరంి'డని నియమించిన బుగా గిరీశుందు గిరిజను బరిణయంబయ్యె. అప్పుడు వారును శుభశకునంబులం గనుచు, నోషర్రీప్రస్తపురంబు తుంబురు నారదగాన రస మానభను ముంచెత్తెను. రంభా నకుం బోయి యా పట్టణ రామణీయకంబును, అందలి దులు నాట్యంబు సలిపిరి. వసుసనముద్షిని మెచ్చుకొనుచు బోవుచుండ, నామునీం[దదుల ల వస లున్‌ జదుర్నోని నిజమందిఠతమునకు దోడ్యానపేం పరమేశ్వరుడు పార్వతీ సమేతుడై నుఖమున్న ఆసమయ విధియుక్తముగ నర్చించి కర్చూర. పాళీవిరాజితములగు మొన గొమోత్పత్తి కిదియ యదనని, సురగురుండు సంస్తుతి విడియంబులిచ్చి వారువచ్చిన కార్యంబు దెలిసికొని పూర్వకంబుగ భవు నభిముఖుంజేసికొని మదను దయసేయ .“మిమ్మిట్లు వరదుండు బంపుట నా కుంకువ నిచ్చుట. వలయునని మొక్కిన వరదుండు గరుణించిి యంగజుండు ఇది మొదలు నన్ను నే నరణమిచ్చికొంటి''*నని చెప్పి గిరిజను కగంబుల, కనంగుడయ్యును. రతికి బ్రాక్ష స్వరూపుండై రప్పించి వారికి గౌనిపింప్క, వారును శుభలక్షణలక్షితయగు _ వకిచునని వరంభిచ్చె. అంత నుమానుహెశరుల వివాహ నామేను. గాంచ్చి పరమేశ్వరున కగ్ర మహిషి కాగలదని మహోతృవంబుతోడ మనసిజుపునరవతరణోత్సవంబు నగు నిశ్చయించి పార్వతి ముద్రారోహణంబు సేసి నగపతి టచే, బి లీరనులు, మృగమదకాశ్మీరచందన కర్టమాదులతో వీడ్కొని కైలాసపురంబునకు జనిరి. వసంతోత్సవంబు సల్పిరి. తదుత్సవావలోకన పరులై హరగిరి నా జలుగూడ నచ్చటికి జనుదెంచి యనేక ప్రకారంబుల

110 | సాహితీ నీరాజనం పవన కనును కాలను ళన ళల చనన ననన వప ననన నాననానాన దత్రీడాసక్తులై విహరించిరి. ఆరామ'్రీడా విలోకనాసక్తుల్లై _ కమలలక్ష్మీగర్భంబుననున్న పిండంబులన్నియునొక్కండై లీలోద్యానంబున విహరించి యాపురజనుల _నర్జర్రీతిని పక్వంబునకు వచ్చి యీశ్వరు గురులింగాకారంబు పురుమెకొ సత్కరించి, హరుడు నగరికిం జనుదెంచి గౌరీసహితుడై రంబు దాల్చినట్లు షడ్వక్రుండును ద్వాదశకరశోభితుండు పరమసుఖలీల నుండెను. పిదప గిరీశుందు గిరిపతి యిచ్చిన నగు కుమారస్వామి యుదృవించి కమలనిలయుడైై వెలుగుచుం యరణంబుగొని హరిపురందరాదులతో గౌరీ సమన్వితుండై డెను. అంత నారదుడు వచి ఏ యనంతతేజో విరాజితుండగు హైమవంతుని వీడుకొలిపి, రజతగిరి జేరుకొనెను. అచ్చట నాకుమారుంజాచి, యింద్రు నాతనిపై యుద్దమునకు బురిక్‌' లీలోద్యానంబులను కేళీసదనంబులఅను, నిజేచ్చావిహారంబు ల్చెను. ఆ యింద్రుడును, దనవజ్రాయుధ మాతనియెడల సలుపుచు, నీశ్వరుడు క్రమంబున గారిని రతికి మేకాలెపెను. వమ్మగుటయు కుమారుచేతి బిసప్రహతికి దాను నిలువలేక, ఇట్లఖిల భువనాధీశ్వరుండు జగద్వ్యాపారంబుమాని యన _ పోను శేరణుగానక “మహా దేవా! నీ వ శరణ” మని వరత రతినిరతుండగుటకు.. దేవత లుద్వేగించ్చి. విరించి పరమేశ్వరు మజువు సాచ్చెను. కుమారుండు నాతనివెంబ యొద్దకుబోయి మొరవెట్టగా, నాత డుపాయంబున ననలాం. దించి చనెను. ఇట్లు తనయొద్దకు నింద్రుని సెనునెంట బకు పాలికి ననలుం బంపిన, నతందును దహనాంబకు పరళెంచి వచ్చిన కుమారుని, శివుడు పార్వతికి జూపి నీ దలచి సంచరించుచునే కైలాసపర్వతంబునకుంజని, పరమే సటదని తద్వృత్తాంత మెటింగించి, సురేంద్రున కభయ శ్వరు రతిక్రీడా ప్రదేశంబున నిజరూపంబు జూపిన మిచ్చి కుమారుం జూచి కరతలాస్సాలనంబు 'సేయగా, తల్లి నయ్యుమామహేశ్వరు లాతనిం గని లజ్ఞాకలితహృదయులైరి. ౧ంద్రులయొద్ద కింద్రుని విడిచి యాగుహుడు స్నేహంబుని రతి నసుంబగుటకు గోపించి, యీశ్వరుడు నిజవీర్యం దా షం. పతిచేతనున్న సుతునందుకొని చో త్తి యగ్నిపై జల్ట నాత డపహితచేతస చి లాలించెను. ఇంద్రుడు ఆకుమారుండు దన్వేలినవొ మూర్చిల్లి ట్టయ చెపి! నీలి తదీయాతిభలబు ర్వ డని తెలియక యజ్ఞానంన్‌ జేసిన యపరాధంబు సవంపవల పక పితామహ పాలికిం పైని, తద్వృత్తాంతం బెతింగిందిన యునని వేడగా నాతనికి శివుడు అభయహస్తం బిచ్చెను. వరదుండు కుమారోత్పత్తికి బ్రసాదించెనని బ్రహ్మ సంతసించి. దివి విష్ణువులు నిఖిల భువనాధీశ్వరులు వచ్చి పుత్రోత్స '“పురహరుని యమోఘ వీర్యంబు సురనదితాల్చు నందు వంబు సల్పిరి. బెట్టు”మన నాతడట్లు చేయుటయు, నానదియి ల ॥ దానిని అంత సుర భరింపలేక మరల నాతనియొడద్ద బెట్టిన, నాతడడద్గాని ల “రుందు జగద్గురునకు గృతాంజలియై విరించియనుమతంబున _ శరవణసరసున బె జ్‌ స దారిద్ర వర్రావణ స్తవము గావించి, యనేక (ప్రకారంబుల త్నులం గని, కామపరవశుడు కాగా నరుంధతి లీ మౌరునక్తు అమర సేనాధీశ్వరుగా బట్టుంబు గట్టి, గని పరపురుషుండని తొలంగి చనియెను. తక్రిన ఇ వి నిధిపవలయునని విన్నవింప, నీశ్వరుందును గిరిజొ నెటుంగక. నిక్కము. వహ్పియని ల. ఫ్ర ్రూరురు నుమతంబునవారికోరికను బ్రసాదించెను. తంత విష్ణుప్రముఖొ చనుదెంచి ము ల తాతురులై ఖిల సురలు కుమారుని యువరాజు పటాభిపకనీ చేసిరి. గ్హభావంబున దన్నుబలసిన గని వహ్ని వారితో శదవసరంబున 1 జు పట్టాభిషెక్తు సురతసుఖంబు నొందెనట. తదవసరమున వహ్నియందంత బు బున పరమేశ్వరుండు శక్య్యాద్యనేక రాజచిహ్నం ల్రికంబైన హరుని వీర్యం బామానవతులందు (ప్రవేశించి వారికి నిడుమే చేస్తి లక్ష్మీశ్వర, గణేశ్వరుల సహాయులంగొ సద్యోగర్భము లయ్యె. అంత వారు వెలపిం బోవుచ్చు. వీడుకొ తారకు నిర్జించి సురల రక్షింపుమని కుమారుని నిదియేమి మాయయోయని చింతించుచు, నరుంధతి వలన ర్పెను. గల రూపై క్ట పుచి బ?గి మునివరులెలుంగకుండ గర్భపిండంబులు __ అంత కుమారుందు చతుర్షశ భువనాధీశ్వరుండు, ,ఎద్మపత్ర సమూహంబున బొౌదిగి నిరోష్పులుంబోలె. చతుర్షశభువనము ్గ నిజేశ టగాలుంబ్‌ ల ల వారికిం బడిసేసి కూర్చుకొనుచు, ప్రరులకుం బరిచర్య సేయందొడగిరి ని సురగురు (శ రమణుల దోషయుతాకారముల గాంచి. నా రుషై నత్త లన 'క్రౌంచాసురుని భేదించి తారకాసు వారిని విసర్జించిరి కుపై వ దలంచి య రాయబార వారు మారుపలుకలేక బహ్మయొ కంర నుదుట * ఎంతకు బూర్వమున రా పరిభవింపబడితిమని ష్‌ టై ప క్త ట్‌యి పతులచేత బంపి యుక్తమని తలంచి సుమతిని రాయబారి” 9 లుయి, వ్రతభ్రష్టులైనను, ఈశ్వర వీర్వం: రతా వృత్తియందు కోక అతడును తారకాసురు దురాలాపంబులు విని శతిర్లోకంబున గృత్తికలనం (బ్రవర్తింపుడని వ వధింపనుదో కరింపగా, దనుజనాయకు వారట్లు పుణ్యగతిని బడసిరి " = రంబాసగిన దనుజగుకు శుక్రుడు వక్రందై వారింపగా, లీ చనంబులు మన్నీంచి తుదకాతని నావలె వెడల ద్రోప్పిల్పర్సి ఇ

కవిరాజ శిఖామణి - కావ్యకథా సూట్రము తతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతడతడతతతడవే డీ అంత తారకాసురుండును హీోమవంతంబు నుళర దిగా సురబలంబుల నుగబాణాసారంబుల ముంచ్చి ల ల (గ నైవ, వాని గంబునం గలనుసెప్పి రమ్మని నిజాప్తచరుని బంపిన్న నాతడు ననలాక్షుండు మార్కొని ఈశానదత్త మహాత్రిశూలాయుధం త్రిణయన నుతుం దృణీకరించి దనుజేశ్వరుడగు తారకు బెత్తికొని, కుంజరాక్ష కంధరంబుచ్చిపోవం బొడిచియెత్తెను. బలంబు వర్షించి హిమవంతంబు నుత్తరము గలనుసెప్పిచని, ఇటిరువైపుల మహాయోధ వీరులొండొరులతో విలయకాల దనుజాధీశ్వరుతో, మహాదేవుని యోగంబున మహా సేనుండు రుద్రోద్రేకంబున బోరి రణ నిహతులైరి. "సేనానియై తెరలనెత్తు దెంచుచున్నాడని చప్పెను. కుమారుం ల డును విజృంభించి కోపావేశంబున ప్రస్తానభేరి సరవంబంచి నతన నం నలు నతి పిన యుధ్దావనిలో మహా నదీతీరంబున బృందంబు గాందిశకులం ఎడ నో వున లజ ల. జేసి సంక్రందను నాక్రందనుజేసి నారాయణుని పలాయన అణు. పరాయణుంజేసిన, కునూరుండు విలయకాలోదిత ద్వాదశఖర ఆరాత్రి యంతయు నా స్కంధావారంబున వీరభటోత్త కరో[గ్రశర ప్రకరంబుగ విజ్బంభించి తారకుందాడాకె. వీరలొం ముల వీరాలాపములు వీర రసమును వెల్లిగొలుపుచుండెను. డొరుపై సంతతశరవర్షంబుల గురియుచు భౌమవైహాయస సూర్యోదయము. కాగానే కుమారుందు ్రభాతోచిత వర్రయుద ఎమయకత చూపజులు చూచి మెచ్చునట్లు క్రియలు నిర్వర్తించి సన్నాహభేరి నరవంబంచి ఉమామహే యుద్దము ర తుదకు కుమ సమారుఢనంత సర సంరాన వేగం శ్వర చరణన్మరణ పరిణతాంతః కరణుండై రణజాయా ౧వ్ఫ యర్గచందా.సంంబు వంత రథుల నొక్కట భీష్ట చేష్టలందనరు భద్రగజంబెక్కి సురాంగనాదత్త పంచమణి [జ ' జగ కైన (( వ న, దారకునివింటి శషాక్ష తాకలితోత్తమాంగుడై. చతురంగ. బలముతో దెరల ప్ర. "ఆట అతని ఎల్ల విరిగె. దానవ సేనలును విరిగి నెత్తివచ్చిన నుభయబలంబులును బన్ని ఘూర్షిల్లుదుండె.. సస్పృంను ంతులెల్ల నస్తమించిరి. రవియు అంత తారకాసురుండే పన్ని నిలిచిన గీర్వాణనంత | సామంతు లెవ్వరెవ్వరని, కుమారుం డెవ్వడని దనుజ గురు మరునాడు తొరక కుమారు నడిగిన, నాతడు వరిని వేర్వేరు లక్షించి చెప్పెను. అభ్లే (జ్ఞ్రస్టబ్వల నెక్‌ టు ర సన్నాహంబుతో వరి గురుండును కుమారునకు బ్రతివీరులను దారకా ఓ ంత నం దు సలిపిన, సురు నెటింగించినంత, తారక కుమారు లొౌండొరులంగని బ్ష్యాజ్టుడ్తు దనసర్వశక్తియు సా ర ్రమినం

• ప్రో ంబు సయ హరసనసు ఉఠసపాపూరితాంతరంగులె విజంభించి తమతమ బలంబు కరన సన్‌ న బలంబు లొండారుల తుడు ద్వాదశకరముల జ'క్రముల వైచిన దారకుని ద్విరద లకు లు యందొడంగినవి మరదమయ్యె. తారకుండు రాక్షసమాయా బలంబుచే పగర సంక్షోభించి ఘోరయుద్దంబు న | నిర్జింపదొడంగిని కుమారుండు పరమేశ్వర ప్రదత్తంబైన దివ్య అట్లు. సురబలంబు ననుర బలమును సెనగిపాడువ శక్తి నభిమంత్రించి నైదిన నది యా యసురహృదయము పీనుగులు (కెడ్చెరసై) పడువు పేకగా బడియుండెను. పిదప వ్రచ్చి మగిడివచ్చి కుమారుం జేరెను. శక్తిధరుని విజయ్రశ గజఘటలు, తురంగ దళంబులు రథములు నుగ్గునూచగా స్తియు శాసనలిఖితాక్షరంబులయ్యె, అట్టు తారకుం డంతరిం బడెను భూతవేతాళ శాకినీడాకిన్యాది. పిశాచగణంబులు చుటతోడనే సిద్దాంగనలు సేసలు చల్లిరి. కమ్మదెమ్మరలు రణరంగంబు సొచ్చి కీలాలజలంబుల దనియం (ద్రావి వీచె, దేవదుందుభులు ధ్వనించె. పుష్పవృష్టి గురిసె. అరు పూర్షసరోవరంబుచేసిరి. అంత దిననాథుం మురహర పద్మజాదులు త్రిజగజ్జనులును వచ్చి చూచి తారక న అబల జనుటయు, నుభయబలంబులు కైవీగి నిజ మౌరకుడగు నాకుమారు నత్యంతాదరమున మెచ్చుకొనిరి.

3. ఫి బు శిబిరంబుల కరిగి దివ్యాషధ మంత్రతంత్ర ప్రకాంందుల ఇట్లు దనుజునోర్చి లోకములను గాచిన యర్బకుని ఇందు రాత్రియంతయు విక్షత వేదనా విముక్తు అగుచుంగారి..._ ద్రరుడు యువరాజుగా జేసె. చక్టి శక్రాద్యమరవరులు దన్ను స్తుతిశతంబుల (బ్రస్తుతించుచుండ నిఖిల జనానందకారు కువూరుండు తత్కాలోచిత స్త స్తు డైన మరునాడుదయమున మశయు. నతులభక్త నారాధించి కుమారుండు. రజతగిరికి వచ్చి శివపురస్రవేశంబుచేసి క్రియా ప్రవర్తితుండై పరే సరవంబంచుట యు, సురా యచ్చట శివశక్తులేకమై యర్హనారియైయున్న సర్వాత్ముని సమరోద్యుక్తుండై సన్నాహా రగ సంకోభించె. వారొండొరుల గనియెను. అట్టున్న యీశ్వరుడు సర్వామరులను గరుణార సుర బలంబు లొండొ ండపె ॥ సరంబున నమరవీరకర నంబున నోలలార్చు మహాసేనుం (గుచ్చి యెత్తి రణశ్రమమెల్ల దాకి మహాయుడ్డంబు సీయు నవ ంంబులు తాళలేక వాయ కవుగలించుకొని హర్దాశ్రుధారలం దేల్చెను. పిదప యంత్ర ముక్తాద్యాయుధ (ప్రహతి కసురబ ంబరాక్షుండు హరిపరమేస్టి పురందరాదులకు వరంబులౌనగి సకలభువన, సురలకు వెన్నిచ్చి బరతెంచుచున్న జూచి,

థి, సామ్రాజ్య పదవులందు బ్రతిస్టించి యుమామహేశ్వరులా నిష్కల రూపుడైన సచ్చిదానంద రూపమున వెలయుచుండు కుమారునకు ననేక వేదశాస్త్రాగమ పురాణేతిహాస బృహత్కథా వాడెయని గూడనూచించినాడు. ద్యభిల విద్యావేదికలయందు. బారంగతుని జేసిరి. పిదప ఈ. విధముగా నీకావ్యకథా సూత్రము. నిర్దిష్టమైన మహేశ్వరుం డాతనికి పరమాత్మజ్ఞాన విధానంబు లిట్లుపదే ఆద్యంతములు గలదై సకలావయవంబుల బరిపూర్లమై నెగడి శించెను: నది. ఈ విషయమును నిరూపించుటకై పై కథాభాగమం ““సుణ్జానమును బడసి యోగతత్త్వ విధానమును దెలినిన తయు నిచ్చట వివరింపంబడుటయు దటస్హ్రించినది. కాళిదొసా 'ప్రాజ్ఞులు భవబంధములను ద్రెంచి అచల భావనతో శివునే దుల కావ్యములలోని కథాభాగములకును దీనికిని గల గొల్పుచుందురు. ఈశ్వరుని మనమార గొలుచుటయే భేదమిదె. అది యీవిధముగా పరిపూర్లమని చెప్పుటకు అరుదు. అట్టు గొలిచినవా డెప్పుడును భంగమునొందడు. _ వీలులేదు. ఈ విషయమును సూచించుటకె గొవలయు భూరిభోగ పరభూతి విభాత్వమును బొంది, పరజనదార. నీతడు నాచే చెప్పంబూనిన దివ్యకథా నూత్రం బెట్టిదనిన ణోక్తి శరపాతము వలన భంగమునాందక వానినోర్చికొన్సి అని (ప్రత్యకముగాజెప్పి సతిజన్మంబున్‌ ఇత్యాదిపద్యమును అత్మలో భూతగణేశ్వరునే నిలిపికొని యాతనింబొందును.. రచించినాడు. ఈ దివ్యకథారంభమున కభిముఖుడైనప్పుడే సరసాహారము రాగహేతువు గాబోదు. మనోహర విజ్ఞానయు సత్కవికావ్యము లోనుజూడగా బొరపడు చిత్రరూపమును క్తునకు రాగరసమందాహార నివృత్తితో పనియేమి? స్టూలము బోలక సువర్షచృంద మృదుభావము గల్లి లోన వెల్పటన్‌ య్‌ ద వాకరణములు సూత్మమగు నంతఃకరణమున _ సరియగు రత్నపుత్రికను బోలియుండు”నని చెప్పినాడు. నముచేసి, ఆత్మయందాత్మైక దృష్టి కలిగి, సరాఇత్నుడగు పరమశివుని గాయ పరమం ఇదియే పపేళ్వం దేశిమా గ్గము ని రీతిగా దేశీయముగ చేయ యత్చిం తత్త్వ రహస్యంబని' యుపదేశించెను. అట్టుపదేశించి గౌడు. నోమనాథుని కవితలో దేశిపాలు పెచ్చుపెరి సహిత లోకోవకారియైన కుమారుని కుమార పదవీసుద్రతిష్టుంజేసి మచప్రచార కార్యమునకు దోడ్పడినదేగాని, ఆంధ్ర వలే పరమేశ్వరుండు. సకల నిష్కల స్వరూప సదాశివుందు - మొన బ్రామాణికత్య లక్షణమును సంపాదించుకొనలేక క స్వయం ప్రకాశభావుండై తేజరల్లుచు పరమ సుఖలీల 'బ్రవర్తిల్లు నది. అట్టి ప్రామాణికత్వము తిక్కన భారతరచనికే రా క్‌ చుండె నుట! యున్నది. మార్గ్షదేశి లక్షణము లాతని కవితలో చక్క సమ్మేళనము. బౌందుటచే - నాతని తరువాత నాపెళ్ల ఇదియే కవిరాజశిఖామణి (గ్రహించిన దివ్యకథా సూత్రము. నెత్తుటకె యెవరికి నవసరమే లేకపోయినది. నన్నెచోడుని ఈ కధాసూత్రము నందలి దివ్యాంగన - ప్రకృతి - కవితలోని యుత్తమలక్షణములను (గ్రహించి, అనవసర పవోమాయ, సర్వపదార్హమూర్తియగు _ సతీరత్నము. - విశేషలక్షణములను _ వికారలక్షణములను - పరిహరించి, ర్వతి. ఈమె సకలావయవములం బరిపూర్ష ఆ బిజశక్తులు సహజమైన దేశీయలక్షణముతో గూడిన భాషా రచనలో మిథునచర్యాసక్తి మైకొన్నగాని విశో ఛధయకార్య సిద్ది కాదు. కావ్యకళాసౌందర్యమును, బ్రదర్శించి. ఆంధ్రావళికి మోద వ్ల బీజశక్తుల విశ్వసృష్టితో ప్రారంభమైన మూకథా ముంగూర్చిన వాడు తిక్కన. ఏమైననుకొన్ని ప్రబంధలతణ ఇ ్రైరీవక్తుల యేక భావముతో - అనగా ములలోను. దేశి రచనావిషయమునను, యుద్దాదివర్లంల న టీ టి పరర రూస ర్థదర్శనముతో నంతముచేసి లోను, మన నన్నెచోడుడు తిక్కనార్యునకు గూడ మార్గదర్శ కుమారుడుకూ మాం స్టేక్‌ విషయభూతుడగు కుడు కాకపోలేదు. అయినను పాల్కురికి సోమన వలె అతని ఎలుమూ ద్రతిని మరల శివుని రూపమున భాషా వ్యాకరణచ ఏందో రీతులను తిక్కనార్యు డవలంబింపక, ఆత్మ స్వరూపమును గాంచి, పరమపదమును బొందురీతిని నన్నయ రీతినే యవలంబించియు నెక్కుడు దేశీయతను గూడ శివుడు కుమారున కుపదేశించిన రీతిగా, నీ (గ్రంథము మాత్రము పొందుపజుచి, భారతరచనకు కవిత్రయ రీతికి వ్యక్తముచేయుటవచే, నీ సృష్టికి పరమావధిని దానిని సాధించు 'బ్రామాణికత్వమును సిద్దింపజేసినాదు " మార్గమునుగూడ బెలిప యీ కావ్యకథాసూత్రమును . సకలావయవ పరిపూరగ్తంబగునటీకవి యొనర్భినవాడైనాడు... _ శోరీతిగా భారతీయ ప్రామాణిక గ్రంథమే - నన్నెచోడుని సకల నిష్కల స్వరూపసదాశివుండు స్వయం్రకాశభావుండై 'గంళము. నన్నయ భారతకవితాభిమానులచే నాదరింప పరమసుఖలీల (బ్రవర్తింపుచుండెనన ముగించుటచే “డక, కొాలగర్భమున మరుగుపడిపోవలసి వచ్చినది. ప్రబంధ కలాసహితుడై సృష్టికి గారణభూతుడైన యీ యీశ్వరుడు పరమేశ్వర బిరుదము ఎళ్జావ్రగడకు దక్కినది.

“కోర్రాడ్లో వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: బంగారమునకు మెయుగు

నన్నిచోడదేవుని కువమాూరసంభవము కవూర సంభవమను. పేరు. చెప్పుట తోడనే ఏ ప్పటికీ, నన్నిచోడుని రచన యందలి యపూర్వ విషయము మాత్రము సాహిత్య జ్ఞానమున్న వాడికైనా, కవికులతిలకుడగు_ లాతని కాంధ్ర సాహెత్యములో నొక విశిష్ట స్థానమును గలిగింప కాళిదాసుని కొవ్యము. జ్ఞాపకము. రాకమానదు. ఏమంశు గలవనుటలో సందేహములేదు. ఆంధ్ర సాహిత్యములో తాలి గురుకుల పద్దతిని మొన్నమొన్నటి వరకు సంస్కృతంలో యుగము వురాణేతిహానముల భాష్టాంతరీకరణ యుగమని సాహిత్య జ్ఞానం కలుగవలెననుకున్న వాడు పంచకావ్యాలను _ తలంప బడుచుండగా, నన్నయ తరువాత నచిరకాలమునకే గురువు దగ్గర చదువుకునే వాడు. మొదట రఘువంశంలో యీ నన్నిచోడ కవి - తానే చెప్పికొన్నట్లుగా నీకువార కొన్ని సర్గలైవా చదివిన తరువాత, రెండవదీ కుమారసంభవ సంభవమును 'సద్రసబంధురంబగు ప్రబంధముగా, రచియిం మునే మొదలుపెస్టువారు. కాబస్టే దీనికా వ్రసిద్ది కలిగినది. చియుండుటచేత - తిక్కనార్యునకు పూర్వమే బయలుదేరిన అయితే మన తెలుగులో 'కవిరాజశిభామణి' యగు నన్నిచో యీ ప్రబంధ శాఖ పురాణశాఖతో మిళితమై యా యుగరచన డుడు రచించిన “కుమార సంభవమునికు ప్రపిద్ది కలుగలేదు. అకు వన్నెపెట్టునది వలె నున్నది. అట్టిదైనను ఈ కవి గాన్మి వాస్తవముగా, ఆ బంగారమునకు మెరుగుపెట్టి నన్నయ తిక్కనలకు నడిమి వాడే యైయుండినను, ఈ తీర్చిదిడ్డినదా యనిపించునంతటి చక్కని కావ్యమిదె.. కవిని గూర్చిగాని ఆతని (గ్రంథమును గూర్చి గాని తరువాతి మరియొక విశేషమేమంళే ఇది సుమారు శ శతొబ్బములకు. తెలుగు కవులెవ్వరును, తుదకాతని (గ్రంథము నుండి యనేక పూర్వమే రచింపబడిన దైనా, చక్కటి కావ్యమైనా మొన్నమొ భావములను గ్రహించిన పాల్కురికి సోమనాథాదులైనను అతని న్నటి దాకా ఆంధ్రలోకంలో దీని నామ డూపాలే ఎవరికీ. పేరు న్మరించియైన నుండకపోవుట అతి విచిత్రమైన తెలియకపోవడం, చాల ఆశ్చర్యకరమైన విషయం. ఆంధ్ర విషయము. దేశానికి. వెలుపల ఏ మారుమూలనో దొగియున్న ఒకే ఇదియే యీ. కవిని గూర్చిన యపూర్వములలో తాళపత్ర ప్రతిని సంపాదించి, ఈ (గ్రంథమును మొదట నపూర్వత. ఈ కవియు సామాన్యుడు కాడు. పాకనాటి ముద్రించి యాంధ్రలోకమున కందించిన వారు (శ్రీ/ మానవల్లి శ్యంద్రిర్తువది యొక్క వేయిటి కధీశుడగు చోడబల్లికిని, రామకృష్ణ కవిగారు. ఈ (గ్రంథము మొదటి భాగము హైహయాన్వయాంబర శశిరేఖయగు శ్రీ సతికిని బుత్రుడు. 1909లోను, రెండవ భాగమును 1914లోను ప్రకటించి, జ్యక్రాా. చోడాది సూర్యవంశపురాజుల కెనవచ్చువాడు. యందీకవి. క్రీ.శ. 10వ శతొబ్టి వాడని నిర్ణయంచుటచే కవిరాజు శిఖామణి. (శ్రీశైలమందలి కాలాముఖ మఠాధిపతి అంతకు పూర్వ మాం(ధ్రవాజ్బయమున కొదికవియని తలంప యగు శీ జంగమ మల్లికార్డునయోగికి 'ప్రియశిష్యుడు. బడుచుండిన నన్నయను తోసిరాజని, నన్నిచోడుని, ఆ ్య్యాక్రి సూచకముగ నాతని పేర సప్త సంతానములను స్థానమున నిలుపయత్నించిన వారైనారు. ఈ మూలముగా వెలయింపదలచి యందుత్కృష్ట మగునది “కావ్యమే, గావున, నీ గంథమునకొక విశిష్టమైన అపూర్వళ యేర్చడి పలు శివుని పారమ్యమును వ్యక్తము జేయు 'శివపురాణ' కథను పండితుల యొక్క విమర్శకుల యొక్క దృష్టి నార కుమార. సంభవమను పేర నొక కావ్యముగా రచించి, వాదోపవాదములకు మూఅమైనది. పలువురు సండితు తడు ఒ్యానికి గృతి యిచ్చెను. ;శ్రీశైలమందలి మల్లికార్డునదేవుడా నన్నయ తరువాతి. వాడనియే యభిప్రాయపడినారు.. ్క్యలి క్ర్టదైవము.. గురువును అందలి మఠాధిపతి జంగమ న . ఇఎపుకొని తొలికవిగొనే యేర్పడిన న్నయ తన స్టానమును నిలుఐు

కేశ సాహితీ నీరాజనం మల్లికార్డునుడే. తాను రచింపదలచిన కావ్య కథా నాయకుడు యుదాహరణ పద్యములు మాయావటుని వేషమున బార్వ తన కిష్టదైవమగు శివుడే. ఇట్టీ ముగ్గురకు నభేదమేకుదురుట తితో సంభాషించుట తక్క మనకు తెలియదు. యాతని యపూర్వాదృష్టమని చెప్పుకొన్నాడు. నన్నిచోడుడును గుర్రువున కిష్ట్ర దైవమునకుం మృదురీతి సూక్తుళలింపాదవింప మేలిల్లు గృతి చెప్పి. పుణ్యమున్‌' భావమ్ము నెలమి (ప్రీత్యావహముగ వరమును జేజముం బడయ మెరుగుల గన్నులు మిరుమిట్టు వోవంగ, వచ్చు జగంబుల నిశ సయయబు మ గాంతి నుధాసూటికాంతి జ2నయ, ద్ల్గురువును నిష్ట దైవమును వర్షన లెల్లవో వర్లన కెక్కంగ, గూర్వునిజేశుడు దాన నాకుగా రసములు దళుకొత్తి రాలువార కొరునకు నిట్టు సేకురునె దేశిమూర్గములు దేశీయములుగా న యొక్కట లాభము లెన్నియన్నియున్‌?? అలంకారములు దొనలంకరింప వాస్తవముగా మార్గకవితారీతి ననుసరించిన నన్నయాదుల వాడరు న, “గద్య పద్యాది. ప్రబంధ వూరిత సంస్కృత భూయిష్ట ప్రగ్య మల్ల ర్టునున కరుకనము రచనలు” - పండిత లోకమున ప్రబలిన తరువాత, సర్వజన నీ హ్‌ గనం న నేలిన మ సామాన్యములగు ద్విపద, షట్సద, రగడో, దాహరణ, ప్ట్యాయుకోక వన గా క్క యత్షగానాది దేశిరచనలు దేశమునం దడుగంటియే పోయి త్వ న బ్రబద్లిగా, ల నవి. ఈ దేశి ఫక్కిని స్మరించి కొంత యవలంబించుటచేతనే “గో విస్తించెద ప్రబంధము సద్రస బంధురంబుగాన్‌” గాబోలీతని జాడయే లేకపోయినది. పాల్కురికి సోమనయు అని ప్రతిజ్ఞ చేసియే - నవరస భావభరితంభైై, షట్రింశ వెనుకబడి పోయినాడు. దలంకారాలంకృతంబై రమణీయం బైనట్టి దివ్యకథారంభం ప్రావీన కవులగు. వ్యాస వాల్మీకాదులను. నుతియించి “న్‌ కళిముఖుదైనాడు. అనగా కేవల రసాదిదృష్టియే కాక, ఇంతకు పూర్వము కుమార సంభవ కావ్యములను రచించిన ొఏనమగు ని పారమ్యమునుద్దాటించు నుద్దేశమునం కాళిదాసోదృటులను గూడ నీతడు స్మరించినాడు. పిదప దప్రమత్తతయు నితనికి కలదన్న మాట. కావుననె యిది మార్గదేశి సత్కవులను స్మరించి దేశి మార్గములను దేశీయము యతని, దివృకథి, యైనది. తిక్కనార్యునికి భారతము లుగా జేసి సత్కవీశ్వరులు ““నూత్న రుచిర కావ్య'”ములను_. “సంహిత "యైన. “భారత సంహిత చెప్పగంటి నాపుట్టు న ఎ కృతార్హతం బారసె* ఆది కథా సూత్రమును “సతిజన్మం రచింపవలదా యని ప్రశ్నించినాడు. ఆంధ్ర సాహిత్యములో న ణాధశ క్రై దేశి మార్గ కవితా భేదమును సూచించి దేశికవితా బి” “గ ్లేవరుబననము. - దక్షక్రతు ధ్వంసము '"'నిట్లు ర్‌ సూత్రించినాడు. మరల కవి బార్వతి జన్మంబు, భవో(గ తినిగూర్చి ప్రశంసించి వాడీ కవి యొక్కడే కనబడుచు రో గ్రంబు, భఎ న్నాడు... నన్నిచోడుడు పూర్వులగు కమార సంభవ వ్రత చరితము... కుమారోదయము నీత డనిం దారకున్‌ కావ్యకర్తల పేళ్ళు స్మరించి యుండుట చేతను, నామ బరీ ెరున్‌” - అని యిట్లు తెలిపి విధి విశ్వము సామ్యము చేతను ఈతని కుమార సంభవము కాళిదాను సృజియించుట కాది శక్తి పరమేశ్వరుల నారాధించుట మూలముగా శివపారమ్యమును సూచించు వృత్తాంత రూప కావ్యమున కనువాదమేయని మొదట స్ఫురింపకమానదు. పష్టా సతి షా ళా ప కాని, పరిశీలించినచో. నిది దానికి కేవల మనువాదము = “౭ బెగ్మవృత్తాంతముత్‌ కథను ప్రారంభించెను. మా ఇది యంతయు శివపురాణాంతర్గతమే. తుదిని గల తారకా (త్రముకాదనియు, కాళిదాస [గ్రంథమునకు గూడ మూల మని చెపదగి _ సుర వధయు శివపురాణములోనిదే. ఇట్లు శివపురాణ కథనే నియ స్టదగియున్న శివవురాణ కథయే దీనికిని మూలమ యనునరించి. శివ పారమ్యమును' స్టైటీందు. సుద్దేమరో ” లసియున్నది. అళ్లు యైనను ఆయా కథౌ న సందర్పానుసారముగ ననేకములగు మరు+లను సందర్భములయందు కాళిదాసోదృటుల రచనలలోని పెక్కు జ్ఞ బి బల భావములను (గ్రహించి వానికి చక్కగా మెరుగు పెట్టి ఈ లు ఆయా. ఘట్టముల కాళిదాసాదుల భావములను కవి తన క్రావ్య కన్యకకు అలంకారము చేసికోక పోలేదు (గ్రవాంచి మెరుగు బెట్టుదు, కథా సందర్భముల విషయముననే

• గోక్క భాషా జాతీయ సంప్రదాయ విషయముల యందును కాళిదాసుని కావ్యమున కేవలరసన దృష్టియే ప్రధానము. + ఉద్భటుని కావ్యమును. గూర్చి ఆతడిింకారములకిచ్చిన తన దేశీయతాభిమానమును సన్నిహితములగు ఈమిశ కన్నడ ఎ భాషా కావ్యజ్ఞాన సంప్రదాయజ్ఞతను వ్యక్తురచుచు. దన

బంగారమునకు మెటుగు నన్నిచోడదేవుని కుమారసంభవము 115 'ప్రబంధమున కపూర్వ రామణీయకమును సంపాదింపగలిగిన “మందాకినీ సైకత వేదికాభిః వాడైనాడు. సా కందుకై కృత్రిమపుత్రికైళ్ళ, కథా విషయమున నతడు తెచ్చిన మెరుగుల నించుక గమ ముహుర్మధ్యగతాసఫీలాం పరిశీలింతము. కరి కరేణు రూపములు దాల్చి ్రీడిచిన ౯ “రొ గిర్విశలన బాల్య శివదంపతులకు జన్మించిన గజాననుని, పరమేశ్వరుడెత్తికొని ఇది కాళిదాసు రచన. యాడించుచు సతిని నవ్వించుచు దానునవ్వుచున్న సమయ పుష్పితాగ్ర వృత్తములో రమ్యముగానె యున్నది. కాని మున దక్షుడల్లుని జూడవచ్చి శివుడల్లుడు గదాయని గాబోలు ప్వం్హాకినీ 'సైకతవేదిక లెట్ల్టుండునో మనకు తెలియదని నాతనికి నమన్కరింపకుండుట, ఆవల శివుడాతనియెడ గాబోలు మనకవి పార్వతి, చెలికత్తెలచే బొమ్మల సెండ్లిండ్లు పరాజ్మఖుడై తక్కిన యళల్లుళ్ల వలె గౌరవింపకుండుటచే. శ్వ్చ్యంది గుజ్జన గూళ్ళు వండిపించినాడు.

• దతుడు మనమున కతృుబ్దుడై పరమేశ్వరుని బిలువకుండ యాగము సేయ దలపెట్టి తన వైభవముల జూచుటకు తరుణులు చిల్బబొమ్మలును, సతిని మాత్రము. బిలిపించుటయు,. సతీదేవి పితృకృత దంతపు బొమ్మలు మేలిగాజుల నిజపతి దూషణమున యోగాగ్నిచే దగ్హముకాగా, దక్షాధ్వర న్నరులము న స్పికలు, ధ్వంసమును, దక్షునిబంధమును గూడ సతీసుతుడగు త్‌ లిన న గజాననుడే గావించినట్లును వర్షించి శివపురాణకథకే మనకవి న బామ్మ పెండ్లి మా నన్నిచోడుడు వన్నె 'పెట్టేనాడైనాడు. కాళిదాసు కావ్యమున స్వ క గ త్త మం శ్ర నీకథ లేనేలేదు. శివపురాణమున పార్వతి కొడుకే గజాన నగజాత శివార్చన "సీయు నయ్యెడన్‌” నుడు. నలుగు పిండి బొమ్మకథయే వేరొక చోట నెచ్చటనో చెప్పబడియున్నది గాని యిచ్చట లేదు. వ చెలికత్తెలు బొమ్మల పెండ్లిళ్లు చేసు కొనుచుండగా - ర్వతి శివార్చనయే చేయుచుండెనట. ఇచ్చట నన్నిచోడుని ఇంతవరకు శివవురాణములోని రుద్రనసంహిత యందలి శివపారమ్య దృష్టి గమనింపదగినది. సృష్టి ఇండ, దకఖండ అను వాని కథ ననుసరించినాడు.... దాను భావము ననుసరించియు - దానికి మెరుగువె దవ్షాధ్వరము ధ్వంసముచేసి దక్షుని శిరము ప్రమథగణములు నప లేకపోతే న త్రుంప్‌. వేయగా, శివునియనుగ్రహముచే. యాగపశుశిర ట్రేన పట్టులు లేకపోలేదు. మతుకుటచే. దతుడు పునరుజ్జీవితుడైనట్లున్నది. ఇక నుధ్యేన సావేది విలగ్న మధ్యా, మూడవ యాశ్వాసమున పార్వతీ జన్మకథ మొదలుకొని వళిత్రయం చారు బభార బాలా కాళిదొస కావ్య కథతో నిది పోలిక గఠలిగియున్నదనవచ్చును. ఆరోహణార్హం నవయౌవనేన శివపురాణమున పార్వతీఖండ, కుమార ఖండాలలో నీ కథయే కామస్య సోపాన మివ ప్రయుక్తమ్‌ చెప్పబడియున్నది. కొన్నిచోట్ల నీరెంటికిని భావములందే. జ కాఇిదాసా పార్వతినడుమును, వళులగు వేదిమధ్యమునకు గొక _శబ్దరచనయందును పోలికలు గలవు. కాళిదాసే స్పైవ్వైమునకు బోల్చగా నీతడు శివపురాణమునుండి సంగ్రహించినాడో, శివపురాణముననే కాళిదాసు రచన చేర్చబడినదో చెప్పుటకు వీలులేదు. కాని “మారు మఘవేది మధ్యమొ, మన నన్నిచోడుని రచన యీ సందర్భమున రెంటిని మించి యౌారతి యుద్దంపుం బిడియొ దేశీయతా గుణ రమణీయంబై యొప్పుచున్నదవి మాత్రము య నంతయు టా నకు చప్పవలసియున్నది. ఒక్కటే పట్టు చూపెదను. చిత్తగిం జూ చండి. పార్వతి శైకవ(క్రీడ మారికి మధ్యంబు సింహమధ్యము పోలన్‌?? పారిదలముగొని జవ్వనమన్‌, “కందుకైకృథ్ధిమైవుటై. సఫీమధ్యగతాన సా సిరికువముల కెక్క సకవటేపీన కార్త గంగాపైకత వేదీభిః బాల్యే రేమే ముహుర్ముహుఖ? స్వరసోపానములన ము క 1 అని శివపురాణము- త్తరగలు దగు నంగజొబ్టి తరగలు వోలెన్‌.?

116 సాహితీ నీరాజనం మన కవి పార్వతి కాంధ్రత్వముతో గూడ కొంత మజ్జనం బొప్పు నాడి నిర్మలిన మగుదు, సంబంధము కల్పించి నాడదయవ వర్షనములో కూలములు గట్టి పొల్చె కుత్కీల తనయ “ఆంధ్రీ స్తవావహాసలు, వర్ష సమయము సన శరద్వ్యాప్తి వెలుగు సంధృత మధుపాబ్దముకుళ సదృశము అతిని కాశ సంకాశ మగు మహీకాంత వోలె. రంధ్రములు గుచములఖిల పు ఇక్కడ శివ పార్వతుల పెండిలి పసదనంబులను దేశి రంధ్రీజనతిలక మచల రాజాత్మజకున్‌”” పద్దతిని చక్కగా వర్ణించాడు. అభ్యంజనో ద్వర్తన స్నానాదులు ఆంధధ్రస్తవాపహానలట పార్వతికుచములు. - కన్నడకవి పసిడి యాయగంబున సురియ సురంగంబుగా దొంగలి యగు పంపయు తన భారతమున “నాంధ్రీ నీరంధ్ర పట్తియం గట్టి చేన్నుమెగుల మై సయుట అనగా రాచకుమా బంధురస్త 'నహార నుదారం సరస్యతీ మణిహారం,” అని రుని వలె కత్తి (లాడ గసేసినాం డు. బృహస్పతి ''దేవా వర్షించుటయు మనకవికి సుపరిచితమే యైయుండును. ఇవి లగ్నం దాసన్పంబయ్యె విజయం చేయుమనుట ॥ వివాహవే కాళిదాసోద్భటుల భావములను జోడించి పోషించి రచించిన దికా తలోపరిదు బారా బరాళంకృత మణిపఠాననుండై చోటులును కనబడుచున్నవి. వటురూపధారి యగు శివుడు ముండ సని హార్టంబు గైకొనునట్లు తత్పీఠార్హంబున తపోవ్య[గ్రయగు పార్వతితో నెవరికొరకీ తపము “త్వత్కృతే ౨కరించుట, ఫి దమ్ములు, మంగళ గానములు, జయ పోపి వైకుంఠః మన్యే త్యజతి తాం శ్రియం. రూపేణ తే ఏంట కాహం తేణుఎణానినా ధములు తుంబురునారదుల యువా నర్వః పాదబద్దో హి కింకరణ? - విష్ణువైనా నీ గానము, రంభనాట్టము వసంత్‌ తృవము, విట ఘనకర కొరకై లక్ష్మిని వదలి వేసి వచ్చును. ప్రతి యువకుడు యర్రచ్యుత ధారాపాత సిక్త నుందరికలు. (స్త్రీల జల క్రీడలు, నీ రూపమును జూచి నీకు కింకరుడే యగును గదా అని చళ్లు పోరాటలు వెల్లీతలు, ఆరామ క్రీడలు, మధుపాన గోష్టులు యుదృటుడందించిన భావమును (గ్రహించి ఎట్లు పెంచినాడో మైధలగు వివాహ సందర్భ వినోదము లెన్నో వర్షింపబడినవి. చూడిడు. సనోద (ప్రవర్తకాది జనంబులకు పరమేశ్వరు డంబరాభరణ దానాదులు చేసినాడట. గిరిపతి గిరిశునకు దన్నరణముగా వారిరుహానన నీరూపుగనుగొన్న నిచ్చుకొని అంపకములు జేసెను. ఈ వర్షనలన్నియు నేమూల నలకూబరుండైన వలచివచ్చు, (గ్రంథమునుండి [గ్రహించినవి కావు. నన్నిచోడుని దేశీయతా బొలతిగ నీభోగోపభోగముల్‌ చూచి గుణ స్పోరకములు. తరువాతి కథలో పురాణానుసరణమే జంభారాతిథైనము గోరివచ్చు, గాని కావ్యానుసరణ మంతగా కానరాదు. కుమారోత్పత్తికి గోమలి నీ కళాకుశలత విని శత బుషిపత్నులు గూడ కారణమగుట కావ్యమున లేదు. హెరు దళ సంభవుండైన దగిలివచ్చు, బుతుస్నాతలై _శీతాపనోదార్హమగ్నిని దరియజొచ్చుట లలితాంగి నీశుభలక్క జోన్నతి జూచి యగ్నిమూలమున శివుని వీర్యము వారి యందు సంక్రమిం పురుషోత్తముండైన మరిగివచ్చు, చుట మొదలగు విషయములు నన్నిచోడుడు చక్కగా నిన్ను గోరి తపము నిష్టనొరులు పర్షించినాడు. నారదుడింద్రుని కుమారునిపై యుద్దమునకు "సేయ గోరునో దపమీవు సేయుదఖిల బురికొల్పుట, ఇం(ద్రుడా బాలుని కోడి పారుట్క కుమారుడు రత్నములు గోరి విని జనుల్‌ రాక జనుల వెంబడింప మరువు జొచ్చుట, శివపార్వతులతో కుమారుని రత్నములు గోరి పై వడి రాక బోలు”? సమాగమమునకు చక్కని యవకాశము కల్పించుకే గాక ఇచ్చట ఉదృటుని భావమును పెంచిరచించి దుదిపాద బాలుని వీరత్వమును వాటిని. తారకవధాంచమగు తరువాతి మున కాళిదాసుని 'నరత్నమన్విష్యతి మృగ్యతేహితత్‌” అను ౯ గగమునను నన్నిచా డుడు చేసిన మార్పులు మూల భావరత్నము చక్కగా పాదిగినాడు. కథకు వన్నె పెట్టు నవిగానే యున్నవి. కుమారుని ఇంద్రాదుల , ప్రార్ధన ననుసరించి దేవ నాయకత్వమునందభిషిక్తు గావిం కాళిదాసు భావమును నరిగా ననుసరించిన పట్టును నట, దేవసేనలు దండు వెడలుట, హిమాచల ప్రా ంతమున అేకపోలేదు విడిది, యోధవీరుల వీరాలాపములందలి చమత్కారములు, సా మంగళ స్నాన విశుద్దగాద్రీ నుమతి రాయబారము, తారకుని ్రత్యుత్తరము, యుద్ద గృహీత పత్యుద్గమనీయన స్తా (ప్రారంభమునకు పూర్వము కుమారునకు, తారకునకు శుక్ర నిర్వృత్త వర్దన్య జలాభిషేక - బృహన్పతులు ఎదుటి 'సేనలలోని ప్రతి వీరుల నెరింగించుట, ప్రపుల్ల కాశా వనుధేన రేజే. తొలినాటి రథ గజ, తురగ పదాతుల యుద్దము, రాత్రుల

బంగారమునకు మెటుగు నన్నిచోడదేవుని కుమారసంభవము కే17 యందు క్షతగాత్రుల చికిత్సా విధానములు. మరునాటి రీతు లనేకము లిందు గలవు. ఇది సాహితీ వినోదముల యోధవీరుల యుద్దము - మూడవ నాటి కుమార తారకుల గవి. ఇంత కాలమునకైన నిది మరల బయలువడుట ఆంధ్రుల వీరాలాపములు. - తారకవధు యుద్దభూమి వర్షనలు, మహాపుణ్యము. ఇప్పటికైన నిది ముద్రణ భాగ్యమునందినది. మొదలగునవి నతరమ్యములు. వీరబీభత్సరసోద్చోధములునై కవి (గంథాంతమున నాళించినట్టు మనము నాళింతము: యున్నవి. ఈ రీతి మూలమున గానరాదు. స్వానుభవము వంద రాలక దటేర నమకం... ర్రువమై జగనమల్లినర్హున మునిం (ఇ 0 రంబు నకువచ్చి యర్హనారీశ్వరుండ్లై యున్న యీశ్వరుని ద్రుం బేర్మి బేర్కొన్న సంభన మహా యాలింగనంబు బడసి యాతనివలన పరమాత్మ జ్ఞానధ్యాన కొవంబు భూభూధరా విధానంబులు, పరమేశ్వర తత్త్వరహస్యంబులు నుపదేశంబు క్లీన్‌ వేదానిల తారకాం బర సదా గొనినట్టు వర్షించినాడు. నం తాంత దిక్కాలముల్‌ కావ్యము. ఆంధ్ర సాహిత్యలోక మెరుగని విషయములు రచనా చంద్రార్మమై యుండెడున్‌. ''యం లబ్బ్వాచాపరం లాభం - మన్యంతే నాధికం తతః। యస్మిన్‌ స్పితో న దుఃఖేన - గురుణాపి విచాల్యతే॥ తం విద్యా డ్షుఃఖ సంయోగ - వియోగం యోగ సంజ్హితమ్‌! స నిశ్చయేన యోక్తవ్యో - యోగో నిర్విజ్ల చేతసా? ॥ -- భగవద్గీత 127082 68166 6 006 మిం66ేంమ 0% తురు2, 2 ల:ం౦1 ఈశంఆం ౬౦1 ముం ౦% ఖ్రురుముర్రి లం6 016 9002016 0 2యం?6. తీ ఇఆ509 మ జం 5266 0 1621132602, 13 1625 అంళలులుంగే 9 అలు 6 ఇంట 05 ౪26 22068 23 0212మరలు. గే[21 516 ౦0% లలంంథం0 ఇమం 15 ౦08 2౪27 హిం ఇగజయొులు! 0% 90007 1 1రంళరు 23 ఈం లము “*08డి. 101 082 125 10 06 2060664 ఇర 2 ఆేశలుయు26కం090 0 టు0ం6 206 2 56626 2యుర.

• శ్రీ “కోరాడి వారి డైరీనుంచి

“కోరాడ వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు; నన్ని చోడుడు : కన్నడ కవిత

(ప్రొవీనాంధ్ర సాహిత్యమున _ పురాణము, ప్రబంధము. కవితకు ముఖ్యలకణముగా దెలియనచ్చుదున్నది. అనునవి రెండు ప్రధాన శాఖలుగా నేద్పడిన వనుట నుప్రసిద్దమే. అధునిక ఖండకావ్యము గద్య రచన ప్రబంధ పరమేశ్వరు డెవ్వరు? యనునవి ప్రధాన శాఖలు కావచ్చును. అనగా నాయాకాలము ఈ విషయముననే నన్నిచోడుడును తన కుమార లంధు వేరు రచనలు లేవని కాదు. (ప్రాచీన కాలమున అనేక నంభవమున “భంగిగ విస్తరించెద (బ్రబంధము నద్రనబంధు పెధములగు దేశిరచనలు బయలుదేరినట్లు ఇటీవలి కాలమున రంబుగాన్‌?' అని చెప్పుటచే వ్యక్తపరిచినాడు. ఈ తాలి కొన్ని ప్రబంధాదులు నింక భిన్న రీతి రదనలు బయలుదేరి యుగమున సోమాన్యముగా కవులందరు నన్నయ చూపిన నను ఆయా కాలములందు సాహిత్య చరిత్రలో నాయాశాఖల పురాణఫక్కే నవలంబించినవారే, కానీ రసవదత్ర్ర బంధమును 'ప్రాధాన్యమును వహించునవని సూచించుటయే యిందలి విస్తరించెద నని కంలోక్తిగా జెప్పికొనిన వాడీ నన్నిచోడు తాత్పర్యము. అంధ్ర వాజ్యయమున తొలియుగము పురాణ డొక్కడే. తిక్కన తొలుత రచించిన నిర [$చనోత్తర రామాయ యుగమనియు, నది పురాణ ఫక్కిని రనింపబడిన (గ్రంథముల ఇమును గూడ ప్రభంధమని చెప స్పుకొనబేదు. భారత కథలను తోడనే ్రారంభమైనడనియు, దానికీ నన్నపార్యుడే మూల భంగ్యంతరముగా మౌత్రము “ప్రబంధ మండలి" యని పురుషుడనియు, సామాన్యముగా జెప్పబడుచుండును గదా! 'ప్రబంధ శబ్దముచే సూచించినాడు. కాని ఆది కవులిడ్డరు “ఈ బహుళాంధధ్రోక్తిమయ (ప్రపంచమునకు వాగనుశాసనుడై వదలివేసిన ఆరణ్య పర్వశేషమును బూరించిన ఎజ్జ్రా(పెగ్గడకు నృజియించిని' నన్నయభట్టు జగద్దితంబుగా '“దెనుంగునన్‌ * ప్రబంధపరమేశ్వరు' డను బీరుదమబ్బుట యాళ్ళర్యకరము, మహాభారత సంహితారచన బంధురుడైై? నప్పుడే తద్రచనా వాస్తవముగా ఆంధ్ర వాజ్మయ పథమున నీతనికి బూర్వమే విషయమగు నాతని యాశయమును వ్యక్తము చేసినవాడ్డై. ప్రబంధ మార్గమును దీర్చి చక్కజేసిన కవిరాజు శిఖామణి నాడు. “సారమతిన్‌ గవీంద్రులు 'ప్రసన్న కథా కలితార్థయు యగు నన్నిచోడునకే ఈ బిరుద మబ్బవలసినది. కొని క్తీలోనా రసి మేలందురనియు, నితడు అత్సర రమ్యత యాకాలమున వైదిక మతాభిమానము గల చాళుక్య ప్రభువగు నాదరించురనియు, ““నావారుచిరార్డ్ర నూక్తినిఫి'యగు నాత చొజనరేండద్రుని 'ప్రోద్చలమునను, ఆతని యాస్ట్రానమున దాశించినది. ఇట్లు రులిరార సూక్తులలో స్రసన్నమగు రీతిని. ప్రబలిన మత భాషా సాహిత్య సంప్రదాయములకే తరువాత కథను నడీపీంచటయనునదే వపురాణఫక్కికి మూలము... దేశమున (ప్రాధాన్యము కలుగుటవేతను, నన్నిటను వానికంటు తత్సంప్రదాయానుయాయులగు తరువూత్రి కవులీ మార్గమునే భిన్నములగు సంప్రదాయముల నవలంబించిన కవిరాజశిఖొ కొంతవర కవలంబించినాదు,. క్రాన్సి తిక్కనార్యుడు ఆది మణి ప్రబంధ మార్గము కొంత మఘరుగువడి తగినంత దొడంగి మూడు కృతులొనర్చిన ఆంధ్ర కవిత్వ విశార ్రసిద్దలోనికి రాలేక పోయినది. కావుననే యాంధ్ర ప్రబంధ దుండు, విద్యాదయితుండు మహితాత్ముడు నగు నన్నయ మా పేరుతో 'పైకినచ్చి వాజ్యయశాఖగా నేర్చడుటకు భట్టు మార్గమునే యవలంబింది, భారతమును దుదిముట్టున్‌ మరికొన్సి ఎ శతాబ్బముల కాలము పట్టుట తటస్హ్రించినది. దీనిని రలియింపదలవినను ఇతనికి సహజంబగు రచనా కౌతుకము.. బట్టి మనము ముఖ్యముగ గమనింపదగిన విషయమొకటి కళాకౌశలము. ఆత్తని మనం బలరగజేసి యూర్జిక కథ్లోపే కలదు. తంబు, నానారషాభ్యుదథయ్రూ సియగు విరాటపర అట 'యుక్యోగాదీ' గూడ ప్రబంధ మండలి స్తును ప్రబంధావతరణము ట్గూ జేసినది.. దీనివి బట్టి రచనా ప్రొఢిము ఊర్జిత ఆంధ్ర ప్రబంధమనునది తొలియుగమున పురాణ ఫక్కిని

ఎతత్వము, నానా రపాభ్యంచితత్వమునే ప్రబంధ రచింపబడి యాంధ్రభారతాదో (గ్రంథములనుండి. (క్రమ

నన్ని చోడుడు:ః కన్నడ కనిత $19 పరిణామమున నేర్పడినదిగాక, తాలియుగమున వానితో సాహితీరీతుల నవలంబించి రచించిన వాడగుటయే. నన్న సమకాలిక మేయై, భిన్న సంప్రదాయముల నలవరచికొని యకు పూర్వమున మనదేశము నందలి చారిత్రక పరిస్థితులను నూతన ఫక్కిని సాధింపబడిన ప్రత్యేక రచనయని మనమి పరిశీలించినచో రాజకీయ విషయములఅందేగాక, భాషా ప్పుడు తెలిసికొన వలసియున్నది. ఆం(ధ్ర వాజ్యయమున సాహిత్య విషయములందు గూడ కన్నడ దేశముతో పురాణ ప్రబంధము. అనునవి కొంచెము. హెచ్చుతగ్గుగా నాంధ్రదేశమునగు గల సంబంధము వ్యక్తము కాగలదు. ఈ సమకాలికములే యనదగు రెండు భిన్న శాఖలు. పురాణ రెండు దేశములును కొన్ని శతాబ్దములపాటు చాళుక్యరాజాల శాఖకు వాగను శాననుడే సృష్టికర్తయని తలంపబడినచో, పరిపాలనము (క్రింద నుండినవి. వీరికి పూర్వము నుండియు ప్రబంధ శాఖకు కవిరాజ శిఖామణియే మూల మనియు కన్నడ దేశమున దేశ భాషా కవిత - అనగా కన్నడ భాషా దలంపవలసియుండును. కాని యొక జాతి బీవితచరిత్రయం కవిత పెంపొంది (క్రమముగ రాజాస్టానములందు సంస్కృత దువలెనే, తజ్ఞాతికి చెందిన భాష్లా సాహిత్య చరిత్ర మందును. భాషా పండితులగు జైనకవుల మూలముగా లక్షణ యుక్తమగు పూర్చోత్తర సంబంధములేని హఠాత్సంభవములు కలుగుట శిష్ట కవిత బయలుదేరుటచే, ్రీ ఈ 9 వ శతాచ్చి నాటికే సహజము కాదు. ఆయా కాలములందలి సాహిత్య చరిత్రను కవిరాజమార్గాది లక్షణ (గ్రంథము లాభాషలో వెలసినవి. ఆ అప్పటి తజ్జాతీయ జీవిత చరిత్రను బట్టి పరిశీలించి లక్షణ పద్దతినే పంపాది కవులు 10వ శతాబ్షిని భారతాద్యుత్తమ తెలిసికొనవలసియుండును. ఆంధ్రుల జీవిత చరిత్రమందు. కావ్యములను రచించిరి. వలె సాహిత్య చరిత్రమందును రాజనరేంద్రుని ప్రోత్సాహ శ్రేళ్చిక్రవిత్రయే ప్రాదీనతమము మున నన్నపార్యుడు రచించిన ఆంధ్రమహాభారత మొక ప్రత్యేక ఘట్టమును స్టాపించి కొంత కాలము వారి సుప్రసిద్ద కన్నడ కవులవలంబించిన పద్దతినే మటికొన్ని జీవితచరిత్రను సాహిత్యమును గూడ నొక్క మార్గముననే సంస్కారములతో నన్నపార్యుడు తెలుగున 'బ్రవేశపెట్టి, తన నడిపినది. కావున ప్రక్క మార్గములు గిట్టక పోవుట చేతను, భారత రచనను సాగించినాడు. నన్నపార్యునిచే నసంస్కరింపబ అంతకు బూర్వస్త్రితిని దెలునుకొన నాస్త్రయే లేకపోవుట డక పూర్వము అనగా నన్నయకు పూర్వము తెలుగుకవిత చేతను, ప్రక్కనున్న శైవ వాజ్ఞ్యయముగాని, నన్నయకు దేశీయకవితగా మాత్రమే యుండెడిది. అనగా సంస్కృత పూర్వమున గల పరిస్తితులు గాని వారిని దగినంత బలముతో భాషాచ్చంద స్పాహితీ లవ్షణ లక్షీతమై యుండెడిది కాదన్న నాకర్షించినవి గావు. మట అట్ట నరా రమును నన్నయ తెనుగుకవితకు ంచ నాడు. సం తవ త్హములకు వళ తెలుగు కన్నడముల సంబంధము తెలుగుకవితలో . బ్రవే న బీ లకు టా వళ్ళను గి భారత కవుల కాలమునాటే దేశీయ సాహిత్య పరిస్తితులను సమాసములు మొదలగువానిని బరిహరించుట, శిష్ట వ్యవహార జెలిసికొనుటకు ఆకాలపు కైన వాబ్మయమును మన ములో నంతరించుచుండిన యీ భాషలోని *ళూ కారధ్వనిని మాదరించి పరిశీలింప వలసినళ్లు, నన్నయకు బూర్వపు త్రోసి పుచ్చి, దాని స్పానమున వాడుకలోనికి వచ్చి 'డి సాహితీ రీతులను, నన్నయాదుల సాహిత్య మట్టిదగుటకు కారాదులతో గూడిన రూపములనే (గ్రహించుట, ఈ గల కారణములను దెలిసికొనుట కంతకు బూర్వపు మొదలగు సంస్కారమును జేసి యాంధ్రభాషా వాగనుశానను శాసనాదులకు సన్నిహితంబగు కన్నడ భాషయందలి డైనాడు. సాహిత్య రీతులను పరిశీలింపవలసియుండును. మన భాషలో ఈతనికి బూర్వము దేశమున నెలకొని యున్నది *దే నా కాలమున బయదేరిన శైవ వాజ్యయమును బరిశీలించిన బ్య, ప్రత్యేక సంస్కారములేక దేశమున వ్యరి ద తేలున దేమనగా:. భారత కవుల శిష్టకవితా మార్గమునకు త్రో ఇది. పాటలు పదముల రూపమున స భాషాచ్చంద స్సాహితీరీతుల భిన్నమైన దేశీయ కవిత ్భృంద్రములలో రచింపబడినదై యుండి యుండును. చాళు జనసామాన్యమున విశేష వ్యాప్తీ జెందియుండెననునదియే. క్యులకు పూర్వ మీ దేశమున ప్రాకృతమునకు, సంస్కృతము కాలక్రమమున దొని కాదరము, పోషణము తగ్గుటిచే నది న్వక్సు కలిగిన ప్రాధాన్యము దేశభాషకు కలుగలేదు. చాళుక్య యంతరించుట తటస్టించినది. ఇది శిష్ణజనాదృతము కాకపో రాజు ల్రీ దేశమును జయించిన పిదప కన్నడ దేశ సామ్యమును వుటచే లాక్షణికులును దీని జూడనొల్లైరి. కాని దీనిని గూర్చి బట్ట యీ దేశమున 'దేశొ కవితకు ప్రోత్సాహమిచ్చి సంస్కృత మనకు దెలిపిన వాడు నన్నియచోడు డొక్కడే. ఈతడైనను _ ప్రాకృతముల. ధాటి కాగలేక వెనుకబడుచున్న తెలుగు దీనిని గూర్చి తెలుపుటకుగల ప్రధాన కారణ మాతనికి నీదేశమున నిలువబెట్టినవాలైనారు. ఈ విషయమునే నన్నిచో దానియందుగల యాదరమే కాదు. ఈతడు ప్రాచీన కన్నడ _డుడు కుమార సంభవము నందలి -

120 సాహితీ నీరాజనం మును మార్గ కవిత లోకం దేశి యమార్షము' అనియు, వరకవీశ్వరుడవలంబింపవలసిన బున వెలయగ దేశికవిత వుట్టించి తెలుం రీతిని దెలుపుచు ““దేశిమార్గములు దేశీయములుగ నలంకార గున నిలిసి రంధ్రవిషయం ములుగా నలంకరింపి' అనియు జెప్పియున్నాడు. "మును బున జన చాళుక్యరాజు మొదలగు పల్టువుర్‌ మార్గ కవిత లోకంబున వెలయగ' అను నప్పుడు 'మార్ష

అను పద్యమున మనకు తెలియజెప్పినాడు. కవిత సంస్కృత కవితయే యని మనము భావించినచో

“మార్గ కుమార్గ మెట్టగును? తెలుగు కావ్యరచనమును

దేశికవిత అంక ఏమిటి? గూర్చి వచించు సందర్భములో "సంస్కృత కావ్య రచనాప ఇచ్చట మార్గకవితకు సంస్కృత భాషా కవిత యనియు, ద్తతుమార మనుటలో నౌచితి యేమి? మార్గకు మార్గము దేశకవితకు దేశభాష్ణాకవిత యనియు నర్హము చెప్పినచో = శ్రియ అని యన్వయించినను సంస్కృత కవిత్వము తొలుత కవితావిషయమున. నీ మార్గ దేశి విభాగమును. దేశి పద్దతికి చెప్పుమనుట యేమి? కవులను గూర్చి గదా దెనుగున కన్వయించి చెప్పగడంగిన నన్నిచోడుని భావమును యొ చెప్పనటి - అన్నను కుకవులకు సంస్కృత కవచము మనము సరిగ్‌ (గ్రహింపగలీగితిమా యను సందేహము కలుగక చెప్పుట తెలియదు. అది వారికి 'కుమార్గమూ దేశి వారికి మానదు. ఈతడీ శబ్దములను ఈ విభాగమును తన 'అమౌర్గము' తెలియని మాద్గము. అట్టు అయినను సంస్కృత

(గ్రంథమున రెండు మూడు సందర్భములలో బేర్కొన్నాడు. వత్వము చెప్పుటయందభినివేశము వదలని దుర్మార్గకవులు

వానిని పరిశీలించి సమన్వయించుకొనినగాని యాతని ఎరు - అని యీ పద్యమున కరము చెప్పినను ఇక్కడ

భావము వ్యక్తముకాదు. ఇంతేగాక యీ భాషలో నీతడొక్కడే సంస్కృత కవితా ప్రశంసయే యేల? కావుననే సంస్కృత కవిత కన్వయించి యీ విషయమును దెలిపిన వాడగుటచే.. కీవిళొ రచనన్తు గూర్చి కాదనియు, సంస్కృతముతో నితర కవుల ప్రయోగరితిని బట్టే దీని యర్థనిర్షగమము దేళొపను గలిపి మణి ప్రవాళపద్రతిని జెప్పు కవితను చేసికొనుటకైన నవకాశము లేదు. కావున నితర నన్నిహిత యనుటను బట్టి 'మార్గ కంత యీతడట్టే కవితను జెప్పు భాషలలో దీని ప్రయోగరీతికి అర్ధమును (గ్రహించి నమన్వ_ కవను. నింధెంచుచున్నా యని తలంపబడినది. యించుకొన వలెను. కావుననే *“దేశీమార్గములు దేశీ యములు"'గన్‌ జేసి రచింపదలచినాడు. అనగా మణి ప్రవాళపద్దతిని వదలి నన్నయకు పూర్వమున_ గల కన్నడకవులు మాత్రమే సంస్కృత శబ్దములను తత్సమ రూసములుగా జేసి కావ్య కవిత్వమున కన్వయించుచు నీ మార్గ దేశి భేదమును గూర్చి నిర్మాణమును దేశభాషా పద్దతిని చేయవలనినదని యాతని ప్రశంసించి యున్నారు. అనేక విషయముల కన్నడ కవుల త్రాత్పర్యమై యుండునని సరిపెట్టుకొనవలసియున్నది. రచనలనే యాదర్శముగా (గ్రహించి రచించిన నన్నిచోడు డీమార్గదేశి విషయమును తెనుగు కవితలో బేర్కొనినపుడు _ ౫$్‌క విధముగా సరిపోవచ్చును గాని మును లోకమున వారి భావములనే యనుకరించెననుటలో సందేహింప నక్కర _ వెరినిన చిట్టి మార్గ కవితయేనా? యను ప్రశ్న కలుగును. లేదు. ఈ విషయ మొక్కదానిలోనే కాదు, ఆంధ్ర భాషా ఇప్పటికిని మలయాళమున నిలిచియున్నక్సు తెలుగు, కన్నడ కావ్య పథమును తీర్చిదిద్దిన నన్నపార్యునకు, ఆంధ్ర ప్రబంధ ముందు గూడ నొక కాలమున నీ మణి ప్రవాళకవిత రాజమార్గమును దృఢమైన పునాదితో నెలకొల్పిన నన్నిచో సౌగియుండవచ్చుననియు, నటట్టివారి నత డుద్దేశించెననియు డునకును గూడ ప్రాచీన కన్నడ కవితయే మేలుబంతి దరంపవచ్చును. ఈ యూహకుగల (ప్రధాన కారణమేమనగా యని చెప్పవలసియున్నది. మత విషయమున వైసన్యుము, కన్నడమున కవిరాజ మార్షకర్తయు, తెనుగున కేతనాదులును, భేదభావముచేత నాకన్నడ కవులను వీరు పేర్కొనకున్నను,_ నంస్కఖత భాషలోని విభక్ష్యంత రూపములు, క్త్వాంతాది భాష్టాసాహిత్య నంస్యారముల విషయమున నా భాషలో శబ్దములు, _అవ్యయములు, అరి సమాసములు ఈ భాషలో నవలంభింప' బడిన పద్దతులనే తమ కనుకూల మగురీతివి చొరవని ప్రత్యేకముగా నిషేధించుటయే. దీనివలన వాక్య వీరును (గ్రహించి పెంపొందించిరి. ఈ విషయమును వ్యక్తము. నిరోకిము కేవలము దేశీయమే కావలెను గాని మణిప్రవాళ చేయుటలో నన్నయరచన కంకొను నన్నిచోడుని రచనయే పద్దతి కుదురదు. ఇట్టి వంతకు పూర్వము (ప్రచారములో మనకు విశేషముగా దోడ్పడ గలదు. నుండుట చేతనే యీ లాక్షణికులు న్నేధింపవలసి వచ్చిన దేమో యని ఊహించుట కవకాశము కలిగినది. కాని యిది పై పద్యమునందలి 'మార్ల' “దేశా పదముల యరడ్హ మాతని యొక పద్దతి. మరి రెండు సందర్భములను బట్టి కూడ పరిశీలించిన గాని. వ్యక్తము కాదు. కుకవినిందలో “మార్గ కుమార్గము.... = కన్నడకవులు దీనిని (బ్రయోగించిన రీతిని బట్టియు,

నన్ని చోడుడు: కన్నడ కవిత 121 ననన ననన నలల నన్నిచోడుడీ విషయము లందు విశేషముగా కన్నడకవుల భాషా సాహిత్య లక్షణములను బట్టియే, తదప (భ్రంశములగు ననుకరించెననుట ఎక్కువ సంభావ్యంబగుటను బట్టియు, - ప్రాకృత భాషా సాహిత్యములకును లక్షణము అేర్పడినవి. మార్గ దేశి యనునని రెండును దేశభాష్తా కవితలలోని రీతి ం భమేలే గాన, సంస్కృత భాషకు గాని, తత్ర్రయోగమునకు. లో దేశ భాషల విషయమన్నచో ఇందు కొంత భేదము దేహ లదనక తప్పదు. ఇవి సహజముగ సంస్కృత ('ప్రాకృళముల గాని సంబంధించినవి కావని సందపాము వచ్చుచున్నది. 0ళు భిన్నములగుటచే వీనికి భాషా సాహిత్స్‌చ్చందన్భంప ఈ. భేదము కవితా విషయముననే గాక సంగీత వైద్య కృ. ఎ కాన భా సచ్చందన్సం ప్రదా విషయములందు. గూడ బ్రయోగింపబడుచున్నట్లు ప్రసి లందును కొంత ప్రత్యేకత, వైలక్ష్షణ్యము కలదు. కాని ద్దమే.. భరతాది లాక్షణికు లచే నేర్పరుపబడిన ఐక్షణముచే దేశమున సంస్కృత భాషా సాహిత్యములకు గలిగిన ప్రాబల్య సంగీతము నాట్యముననియు, నాయా దేశములందు భిన్న న వ్‌ ్త్‌ ందును సంద్ర బి ( భిన్న రీతులు గలవై తత్తద్రేశయుల కింపుగాలువుచు, యవన సిగినది నం వమ నం పాడబడుచు, వాడబడుచుండెడి నంగీత నాట్యములు “దేశా. పయేన జ టి నులగు, య నాగాడ్డున యనియు నొక విభాగము సంగీత సంప్రదాయ సిద్దమై స జయబంధు (శ, విజయపూజ్య పాదాదులందరు ది. ంస్కృత భాషా పండితులే. వీరే కన్నడమున దొలుత యున్న గద్యపద్య రచనలు చేన్‌నట్లు కవిరాజ మార్గకర్త తెలిపియు 4మార్లో దేశీతి తద్దేధా తత్ర మార్గ సృ ఉచ్యత్మే. న్నాడు. వారి పద్దతి ననుసరించియే కవిరాజమార్గకర్త యో మార్గితో విరించాద్యైః స్రయుక్షో భరతాదిభిః త(ద్లంథనమును కన్నడమున రచించెను. దండి భామహాదుల జేశే దేశే జనానాం యత్‌ రుచ్యా హృదయరంజకమ్మ్‌ ననునరించి కొవ్యలక్ష్షణము, దోషాలంకారకీతీ లత్షణములు గానం చ, వాదవం, నృత్యం తడ్దేశీ త్యభిధీయతేే కన్నడ భాషలో రచింపబడినవి. అనగా దేశ భాషలోని కవిత నానా దేశ గతచ్చాయా దేశరాగాస్తు త మతాం నెహషి. సంప్రదాయములతో నంతకు పూర్వమెట్టున్నను కానముచార ్రవర్తిత్వం దేశిరాగత్వ లవణం, ఆకాలమునకు దండి భామహాద్యాలంకారికులు' నిర్వచించిన నియమే సతి చేత్తత్ర మార్గత్వ మనులక్షితమ్‌.? లత్షణము ననుసరించినద్లై యుండె నన్న మాట. తోడి ముఖారి మొదలగు రాగములు శాస్త్రజ్ఞులు మరికొంత కాలమునకు నాగవర్మ సంస్కృత చృందస్సు శాస్తుకట్తుగా పొడురీతి గ్రామాదులలో వీధిభాగవతులు, నంతను కన్నడ భాషలోనికి దింపినాడు. “దేశీయ చ్చంద భేదా కీర్తనపరులు మొదలగువారు పాడురీతి కంటె భిన్నమై మడుగున బడిపోయ్యి కన్నడమునంటదలి విశిష్టకవిత్వమం యుండును. ఇట్లు, పాడుటలో గలిగిన రీతి భేదములను తఈయు సంస్కృత చృంచోమార్గమును బట్టి శిష్టత్వమును బట్టే లోడి, దేశితోడి ఇత్యాచిభేదము లేర్పడియుండును. సంపాదించికానగలిగినది. కథా విషయములు; భారత రామా కవల శాస్రుపద్దతిని పాడు పాటకంబ దేశీయ ఫక్కిని యణములుు, జైన పుఠరాణమాలు, లేదా సంస్కృత కావ్యముల పాడిన పాటయే ఆయా దేశీయులకు ఎక్కున రంబకంబై యనుకరణములు భాష తళ సమబహుళము, దీర్ప సంస్కృత ద దొయకము కావచ్చును. కావుననే “దేశి శబ్బభవమే సమాసయుక్తము. ఇట్టి భాషాచ్చంద స్పాహితీ సంప్రదాయము యానం ణ్‌ ఓక య. "దేసి యను దానికి అందమైన, సాగస్రైన అను లో గూడిన (కన్నడ) దేశ భాషాకవితయే ““మార్షకవిత యనదగు యుండును యై నెగడినది. అనగా కేవల సంప్కృత భాషా రచితమగు నర్ధముకూడ క " కవిత గాక, తత్సంప్రదాయానుసారమగు కన్నడ భాష్లా కవిత దేశి మార్గల నిర్వచనము ఇట్టిదే. పంపాదులు రచించినది ల వర భ్రయానుకరణము

• తెనుగు కవిత నన్నపా మార్షకవిత యనుమాట ఈ పద్దతి కవితా విషయమున కన్వయించినచా “మార్గ ఇరా వంకొల్టిలడే. రానీ బురస్కరించుకొ కవిత యనునది లక్షణ యుక్తమైన కవిత యనియు, “దేశి య కవిజనాశ్రయచ్చందస్సు, కావ్యాలంకార చూడామణి యనునది తత్తద్రేశేయ సంప్రదాయ లక్షితమైన కవిత స్య జగు భందోలంకార (గ్రంథములు తెలుగునను బయలుదే యనియు జెప్పనగును. దేశభాషా కవితను గూర్చి ప్రసంగిం ర్వ్వా. చునపుడు 'మార్ష్గ కవిత యను దానికి సలక్షణత్వ మెట్లు ఆత. ఉపూర్వ . పర తత్సమ. భాషకై కలిగినది అని పరిశీలించినచో, సంస్కృత భాషా సాహిత్య మునన్‌ మునన్‌ వ గా రచింపబడినదని చెప్పబడుచున్న ''ఆం(ధ్రశబ్ద లక్షణానుసారముగ సమకూర్చబడిన లక్షణమునే అక్షితమైన _ ప్రత్యేకముగి సంత భాషలోనే డినది గద. దేశభాషా కవిత్వమని చెప్పవలనియుండును. సంస్కృత చింతామణి” సంస్కృ! రచింవబ

122 సాహితీ నీరాజనం ఇట్టి 'మార్గకవితిలో దేశీయ సంప్రదాయములను గూడ మగు తెనుగు కవితను భారతమున రచించి చూపీనాడని పొదిగి “దేసిగా' చేయడమే దేశి మార్గములను దేశీయములుగా తలంచుచున్న ఆంధ్రలోకము యొక్కయు, తరువాతి జేయుట యనుటలో నన్నిచోడుని తాతృర్యమని మనము యాంధ్రకవుల యొక్కయు భావముల కిది విరుద్దంబగును. (గ్రహింపవలసియున్నది. ఏలయనగా కన్నడమున పంపకవి నన్నయ భారత కవితనే “మార్గ కవితగా (గ్రహించినచో కూడ రచనలో దేశి మార్గములను రెంటిని కలిపినవో *జేశి కవితను అతని తరువాత చాళుక్య రాజులెవరో కావ్యబంధ మొప్పుగునవి తెలిపియున్నాడు. పుట్టించిరనవఠె. రాజనరేంద్రుని పిదప '*దేశి కవితను ““జగపాపదప్పుదాగి మృదు పుట్టించిన చాళుక్యరాజులు కనబడరు. కావున నన్నయకు బంధదొ ళొందువు దొందు దేసియోల్‌, పూర్వస్త్రితినే తెలుపు ఉద్దేశ్యముతో నన్నిచోడుడు వ్రాసెనని పుగువుదు పొక్క. మార్గదొళె తలంపవలసియున్నది. మన మార్షకవిత (కన్నడాదుల తళ్వుదు తళ్తాడ కావ్యబంధమొ ప్పగురో-ా యందు) లోకంబున పశ్చిమ దేశమున లేదా ప్రాకృత భాషాలోకమున వెలయగా, ఆం(ధ్రదేశమునకు బూర్వ చాళు ఇంతేగాక ఈ “మార్గ దేసి పద్దతులు నాట్య విషయమున క్యులు వచ్చి స్పిరపడిన పిమ్మట, నాచాళుక్య రాజులు పలువురు వెట్లున్వ్నయించబడు చుండెనో తన్న గ్రంథముననే మజీయొక _ క్రిక్తవితను దేశీయ సంప్రదాయ సిద్దమగు కవితకే రాజావలం చోట చూపినాడు. విక్రమార్దునుని తపస్సును భంగము బ్బ పోషణము లేకుందుటచేత దానిని ప్రోత్సహించి, చేయుటకు వచ్చిన తిలోత్తమ నృత్యమును వర్లించుచు, నామె శసనాదులలో దేశీయ చ ్భందో బద్దములగు పద్యములను నృత్యము (భరతశ్యాస్త) లక్షణానుసారమైన అంగచలన వ్రాయించి చెక్కించి ఆంధ్ర విషయమున తెలుగు భాషను ముతో _ గూడినది గాకుందుటచే. 'దేశో _నర్తనమువలె ్రిలబైట్టిన వారైగారని చెప్పవలసి యుండును. నతిమనోహరమైనదైనది గాని “మార్గ పద్దతితో చేయికలిపినది న కాలేదని “నరేంద్రతాపనుడు తలంచి'నాడని, కవి యొకచో నన్నిచోడుని భావము చెప్పినాడు. నన్నయకు పూర్వమున సంస్కృత సాహితీ లషణ *జ్వుడ్రద్ర మెయ్‌గళిల్ల నిడుమంయగళు లక్షితమని చెప్పదగిన తెలుగు కవిత కానరాదు. దేశీయ ॥ మాడిదు వెంత మెట్టువళ్‌ చృందమున నియమరహితమైన భాషలో కొన్ని శాసన నోడిద రెల్లరం పిడిదు మెట్టిద పద్యములేగాని, సంస్కృత వృత్తముల వాడుకగాని, సంస్కృత లిట్టిళమాయ్‌త్తు సిందేని కె, భాషా సాహిత్య అక్షణములతో గూడిన కావ్యరచన గాని యూడిదురిల్ల మార్గమెనె కానరాదు. కావున నీమాత్రపు దేశి కవితను వుట్టించి, దానికి నిస్మయమాగిరె తన ృముందెంభం చేయూత నానగి చాళుక్యరాజులే తెలుగును నిలువబెట్టినారని దొడిద ళా తిలోత్తమె యనొబ్జను యాతని భావముగా (గ్రిహాంప వచ్చును. మిల్ల నరేంద్ర తాపసం॥ ఇళ్హే లష్షణ సహితమగు తెలుగు కవిత మార్గకవుల దీనినిబట్టి “మార్గపద్దతి' ప్రాచీన లక్షణ లక్షితమైన కుమౌర్గము. కష్టమైన మార్గము. దేళి అనేక రీతులగు మార్గమనియు, అది యితర కళలకు గూడ నన్వయింప సంప్రదాయములు కలదనుటచే అమార్గము. తమకు అయి వచ్చునని తేలుచున్నది. నను తమకు ఈ రెండు పద్దతులు కూడ తెలియక పోయినను, మదివదలక, _ కవిత చెప్పదలచినవారు దుర్మార్గపదవర్తు ఆంధ్రదేశమ్మున తెనుంగు. విషయమున. చాళుక్యరాజు ల్రనదగుదురు. వారిని స్మరింపకూడదు-అని కవుల నిందించి మొదలగు పలువురు. చేసిన దేమి అని విచారించగా, నాడ్రనవచ్చును. ఉత్తమ మార్గ సత్కవీశ్వరులనగా రెండు మునుమాగ్గ కవిత (అనగా సంస్కృతచ్చందోలంకార లతణ పద్దతులను జోడించినవారని నన్నిచోడుని యభిప్రాయమై ముతో గూడిన కవిత) లోకంబున వెలయగ 'దేశికుత్‌ బ్య్య్వడ్చను, ఇక నన్నయాదుల కవితలో సంస్కృతభాషా రత న విషయమున తెనుంగున నిలిపినా రి సంప్రదాయములు హెచ్చయి. దేశీయ సంప్రదాయములు సెచున్నది. ఈ చాళుక్యరాజు కొందరు తలం తగ్గుదల చూపినవను భావముతో గాబోలు - వరకవీశ్వరుడు నట్టు రాజనరేంద్రుడే యైనచో నాతనికి ఫ్రుర్వమే ఈ, బ్యేమ్రూర్గములను దేశీయములుగ' జేయవలయునని హెచ్చ దేశమున నలక్షణమగు తెలుగు కవిత యుంక్‌డీ దనియు, 6ల్చనాదు. ఈతదు తన కావ్యమున మార్గపద్దతి నెంత నన్నయచే నీతదు గ్రాయించినది దేశికవితరునియు నర్థమ శ్వ్వ్య్చ్చాపహముతో పోషించి వాడో, “దేశా పద్దతినిగూడ నంత గును. కాని నన్నయ ఆంధ్రభాషా వాగనశాసనుడై సలక్షణ

నన్ని చోడుడు: కన్నడ కవిత 123 పట్టుదలతో నెలకొల్పినవాడే. ఈ కారణము చేతనే అనుసరించినను, గజాననోత్పత్తి మొదలగు కొన్ని సందర్భ నన్నయాదుల మార్గ్షముకంటు నన్నెచోడుని మార్గము కొంత ముల దేశీయ సాంప్రదాయిక కథాసరళి ననుసరించినాడు. వరకు వేరగుట. ఆంధ్ర ప్రబంధ నిర్మాణమునకు, ననేకము వర్షన సందర్భమున గజకేళి, దక్షుని ధర్మపత్ని యాతని లగు నాం(ధ్ర కవితా సంప్రదాయములకు నీతడే మూలపురుషు నోదార్చిన విధము (2-4) గణాధీశ్వరులముందు సురవరులు డైనను, లాక్షణికులీతనిని [గ్రహింపకుండుట, యీ (గ్రంథము. (ఉప్పు పెటిక పోలెలు) పజచిన విధము, తోళు లెత్తగా నకు దేశమున విశేష ప్రచారము లేకపోవుట తటస్హ్రించి మోదుట, గానువున బెట్టి యార్చుట, ముందలకట్టులు యుండును. కట్టికొట్టుట మొదలగునవి, గౌరి వర్షనములలోని ““యాంధ్రీ స్తవా పవాసితఖము'' గౌరీ కపటవటులయు, రతిమన్మథు మార్గపద్దతిలో నిష్ట లయు సంభా మణులు, ఎటుకుల రేడు-ఆటవికుల జీవనము మార్గపద్దతి నీతడు నన్నయాదులకంళొను పట్టుదలతో విటవిటీయుల చర్యలు అత్తగంతు అల్లరులు, మండలార్భన, పోషింపదలంచినాడనుట కీతడు కృత్యారంభమున కవితా మద్యపానము మాంసోపదంశకములు వసంతోత్సవములు, లక్షవామును గూర్చి, సుకవిలక్షణములను గూర్చి చెప్పిన జపక్రీడలు యుద్ద ప్రయాణములం దన్యుల తిన్నని నవ్వులు, విషయములే తార్కాణము. అరువది నాలుగు విద్యలను స్కంధావారంబుల వనితల నిట్టూర్పులు, మొదలగు వాని నేర్చు నైసర్గికమై, వాలిన సుకవులకుంగాక కృతులు చెప్పత వర్ణనల రచనలో దేశితనమును వ్యక్తము చేసినాడు. రము కాదన్నాడు. వన్య కేళీత్యాద్యష్ట్రైదశ వర్షనల బరిపూ భాషలో దేశీయత రల దశప్రాణంబుల సప్రాణంబై నవరస భావభరితంబై షట్రీంశదలంకారాలంకృతంబై రమణీయంబైన దివ్యక థారంభ ఇక భాషా ప్రయోగ విషయమున నీతని దేశీయత మరింత మున కభిముఖుండ్లై (ప్రబంధము సద్రసబంధురంబుగా (ప్రస్పుట మయ్యెననుటకు సందేహములేదు. దేశీయపు విస్తరించెదనని (ప్రతిజ్ఞ చేసినాడు. త(త్రతిజ్ఞానుసారముగా పలుకుబళ్లు, సామెతలు, జాతీయ ప్రయోగములు, పదబంధ నా యా కథా సందర్భములందు నాయా కళల యొక్కయు, ములు మొదలగు వానిని విశేషముగా బ్రయోగించుకుగాక శాస్త్రముల యొక్కయు పరిచితిని సలక్షణ సంప్రదాయ తన రచనకు దేశీయత్వమును విశేషముగా నాపాదించు సిద్దంబగు జ్ఞానమును స్వీయ రచనామూలముగా వ్యక్తముచేసి తలంపుతో గాబోలును దేశవ్యవహారములో నుండి యప్పటి నాడు. కవిత్రయమువారు తమ కవిత యందు ముట్టని లాక్షణికులచే [గ్రహింపబడని యనేక భాషా రూపములను బంధగర్చకవిత్వరీతులను గూడ తన ప్రబంధమునందు. ప్రయోగించినాడు. వీనిలో కొన్ని వాగనుశాసనుని మార్గపద్ద పొందుపరచినాడు. ఇవి (ప్రాచీన సంస్కృత కావ్యములందు. తికి భిన్నముల్తై యుండినను దేశీయ వ్యషహార సంప్రదాయ ప్రసిద్దములైయున్నను, _తెలుగునందలి కవిత్రయమువారి సిద్దములై ఉండుటచే, దానియందాదరముగల తరువాతి వఠెనే అంతకు పూర్వమున్న కన్నడ భాషా సాహిత్యమున శ్రైవకవులు వాని నవలంబించుచుటచే నిట్టివి కైవకవితా విశేష రత్నత్రయమని ప్రసిద్దిగాంచిన పంప, పాన్న, రన్నకవులు లక్షణములుగా బరిగణింపబడుచూ వచ్చినవి. గూడ నీబంధగర్భ కవిత్వమును రచియించినట్టగపడదు. ఆరము చరువ నురంగముగా. అరు కాని వారికిని పూర్వుడై కన్నడ భాషలో తాలి యాలంకారికు , అంజలు, అచ్చరువు, నురంగముగా, అరుణాం క్ష క్‌ బువులు, కలుహారగంధి, హరుష్షాశ్రుధారలు, పుడమిపుడు, డగు 'కవిరాజ మార్గ్షకర్త యీ (గ్రంథమున చిత్రగూఢ కంటబెటము. కీలు త ॥ | మలరు, సండరంబు, సెరవు, బంధాది కవితారీతులను వివరించి ఉన్నాడు. సంస్కృతాలం జ్పృజ్తగలపుట, రాగదీవియలు, కేనము మొదలగు పదముల కారికులతోను, కావ్యకర్తలతోను నతనికి పరిచయమున్నను. జ్య విశేషణ విశేష్యములకు లింగభేదము, వచన కన్నడ _లొక్షణ్తిక సంప్రదాయమే ్రాఢప్రబంధ రచనా. శిరము, కారకమున, అన్వయమున. క్రొత్త రీతులుగా ధురీణుడగు.. నీతని నాడు చిత్రబంధకవిత్వ రచనకు న్వ్య్య్వ్వల్వు నీతని రచనలో ననేకములు కలవు. ఇవి ప్రోత్సహించి ఉండును. యన్నియు నాకాలపు దేశీయ వ్యవహారములోనివై యీతని వస్తువులో దేశితనము రచనకు దేశియతను గలుగజేసినవి. ఇట్టి నూతన మార్మ పద్దతులవలంబించినను ఈ దేశి. ఇస్టే దేశి-మార్గ కవితాభేదము నన్నిచోడుడు కన్నడ మార్గములను దేశీయములుగా జేయుట కీతడెట్టు యత్నించి భాషా సాహిత్య సంప్రదాయ పరిచయముచేతనే తెనుగు నాడు అని మనము పరిశీలింపవలసి ఉన్నది. కథావస్తువు కవితలో దెచ్చిపెట్టిన వాడని పై విమర్శవలన తెలియుచున్నది విషయమున కొన్ని విషయముల శివపురాణ కథలను గదా.

124 సాహితీ నీరాజనం ఇంకను కన్నడ సాహిత్య పరిచయము వలన నీతని లలితపదం ప్రసన్న కవి కవితలో సంక్రమించిన మరికొన్ని విశేష లక్షణములను తాగుణ మిల్లదె పాజ్డుపేల్లి బె బరిశీలింతము. జ్లళ కృతిబంధమం బరహ ఈతని ప్రబంధమునందలి యవతారికావిశేష లక్షణము జైన ర కరకేడు. ను శ 4 4 లలో పెక్కు ఈతడు కన్నడ సాహిత్యమునుండి సంగ్రహించి డర్హదకేడెన పేటుబీగి పా నవే. ట్షిపి గాకుసున

1. రచనా పద్దతి: రెండు భాషలలోను చంపూపద్దతియే దుష్కవినం కవియెంబలెక్కమే,. (పంపకవి). కదా. 2. [గ్రంథా రంభమున దేవతాస్తుతి;ి. పంపకవి “త్రజ్‌ జ్ఞానంర్లనగు గవితావిశేష విక్రమార్జున విజయములో నారాయణ మహేశ్వర, మజ్ఞునందేమి యెజుగంగనగు సమస్త మార్తాండ, మనోజ్క నరస్వతీ, దుర్గా, వినాయకులు, కనకవర్లోత్క్మరంబారగంట నారసి రన్నకవి గదాయుద్దమున - నారాయణ, శంకర, కంజాసన, కాచి కొకెర్ల వచు లనే సుద్దరాతి*. మార్తాండ, _ దుర్గా కందర్ప, సరస్వతీ గణనాథులను, “భాష్రాంగన దక్కనేలిన మహత్వము లోకమునం బ్రసి నన్నయ హరిహర, గజానన, అర్క, షడాన్య, మాతృసర ద్దిగా భంగి. విస్తరంచెద. "ట్రబంధము సద్రస స్వతీ స్తుతులను, నన్నిచోడుడు - హర, హరి, వాగ్విభు, బంధురంబుగాన్‌”' రవి, గణనాథ, షణ్ముఖ, మార, నగజాత, భారతులను స్తుతించినారు. నన్నిచోడుని కుమార సంభవమున నాక _ “*పంపనె పెళ్లు మెందు పండిత రెతగుళ్లు విచ్చటిసెపేటి కువూరస్తుతి యధికమైనను ప్రాచీన కన్నడ కవుల దేవతాన్తు లౌటర్బిదమలి (పంపకవి తితో సరిపోవుచునే ఉన్నది. నన్నయతో షణ్ముఖస్తుతి ల కృతిపతి - కృతి సమర్చణము సమానముగా ఉన్నను మారమాతృభేదము కలిగినది. వీనిలో న్‌్‌ స్వల్బ భేధములున్నను ఇందలి విశేషసామ్యము కన్నడకవితా కన్నడకవులు తమ ప్రభువునకు కృతి యిచ్చినారు. సంప్రదాయానుకారిత్వమును తెలుపకపోదు. కృతియిచ్చుటయను సంప్రదాయము ప్రాచీన సంస్కృత కావ్య (ప్రపంచమున నున్నట్లుగపడదు. నన్నయ కూడ భారతమును వెం పూర్వకవి స్తుతి విషయము: వా ర్మీకి వ్యాసులను, రాజనరేంద్రునకు కృతి ఇవ్వలేదు. భారత శ్రవణము బాణకాళిదాసులను రన్నకవి స్తుతించినాడు. నందాతనికి గల తాత్చర్యముచే నన్నయ్యను. దెనుగున నన్నిచోడుడును వాల్మీకి వ్యాసులను, బాణకాళిదాసులనే రచియింపు మనగా నాతడా దానిని రచించి ఆతనికి గాక్క "కుమార సంభవమ్మున హరులీల చెప్పి హరు వినిఎంచెను. మెప్పించిన ఉదృటుని, కిరాతార్జునియ రచనా రూపమున కన్నడకవి పంప సర్వలక్షణ లక్షితయగు కావ్యకన్యకను హరుని మరియొకలీల చెప్పిన భారవిని గూడ న్మరించినాడు. 3 జ్రాత్రరుగా భావించి కృతిపతికి అరికేసరి కీయదలంచి ఇట్లు పురాణకవి సంఘమును స్మరించి, యుత్తమమాగ్గ స్ట చైప్పినాడు. ఇళ్లు తిక్కన తన్ను మామయని పిలిచిన సత్కవులను దేశిసత్కవులను సందర్భాను సారముగా వ్వన్వన్వసిద్దికి కృతిన్యకన్య నిచ్చినాడు. రన్నకవియు తన సంస్తుతి చేసినాడు. ప్రభువగు సత్యాశ్రయ వల్లభుని ఈశ్వరునిగా భావించి 4.కుకవినింద, సుకవి కావ్య (ప్రశంస యాతనికి గృతి నిచ్చినాడు. దీనిని విశేషముగా 'కవిరాజమార్లు కర్త తొలుత పాందుపర “కృతినెగడ్ద గదా యుద్దం, చినాడు. పంప రన్న కవులును తాము రచింపదలచిన _ కృతిగీశ్వర చక్రవర్తి సాహసభీమం, కావ్యములందలి విశేష అక్షణములను ప్రశంసించుకొనుచు, కృతియం విరచిసిదనలం, గుణదోష వివేచనము చేయజాలని అపండిత - కుకవి _ కృతియం కవిరన్న నెందొడే వజ్శిపుదో జనంబును ఆక్షేపించి యున్నారు. ఆ సకలార్ధ సంయుతమళంకృతి యుక్తముదాత్తకీర్తివి “అందులోన నొక్కొక్కడు సక్కనైనకృతియుం గృతి. న్యాసమవేక లష్షణ గుణప్రభవం మృదుపాదమొద వాక్‌ యందురే వాని మెత్తురే?

నన్నిచోడుడుః కన్నడ కవిత $ే25 శ్రీ సుభగం కళాకళిత మొందనెగర్తై యవాళ్ష కబ్బమం ర్టుననోళ్యోల్వీ కథా ఖిత్తియ నను నయదిం కూసుమ నీవు దీవుదరికేసరిగల్లద వస్తువుదే. "పేళ లెందెత్తికొండం.”? ఇట్టు కన్నడ కవులు తమ కృతులను కన్యకాభావముతో రన్నకవియు నట్టు “ఎనిసిదు* అను దావితోనే ప్రారంభించి పతికిచ్చుచుండిరే. గాని వారి కాలమునకు సప్తసంతాన కథానాయకుని భిమునిగాచేసి తన కృతిలో నభీదము ప్రతిష్టలు, కృతి వానిలో నాకటియను భావము వ్యాపించి చేసినాడు. యున్నట్రగపడదు. దేవాలయ తటా కారామా (గ్రహారాది ఎవిసిద సతా న్‌ సశ్రయదే పంచవిధ (ప్రతిష్టలు ఇష్టాపూర్తములలో జేరియున్నవి. వానికి వవె సృథ్వీవల్లభం కథావాయకనా కృతి పుత్రుడు చేర్పబడుటచే నవి సప్త సంతానములై

• న్న గనిలజనోళ్వాలిసి పే వెలసినవి. ఇవి నన్నెచోడుని కాలమునకు వ్యాస్తిలోనికి సిగ దాయిద్దమం నువీకవి రన వచ్చియుండుటచే. గాబోలు సప్తసంతానములలో కృతి టే డ్రనుం షం గొప్పదని చెప్పి గురువగు జంగమ మల్లయ పేర కృతి _ ఇట్టే కన్నడ కవులు తమ నాదరించి పోషించిన చాళుక్య చెప్పి పుణ్యమున్‌, వరమును దేజమున్‌ బడయదలఅచినాడు. (ప్రభువుల పరాకక్రమాది గుణవిశేషములను గీర్తించి కావ్యరూప తిక్కనార్యుడిట్టు తొలుత తనను మామయని పిలుచు మున చిరస్టాయి చేయవలయునను తలంపుతో పూర్వ ్రసిద్ది మనుమసిద్దికి తన కృతికన్యక నిచ్చినాడు. పిదప హరిహరనా గల పురాణకథనే [గ్రహించి అందలి నాయకులతో వీరికీ థారాధన తత్పరుడై కృతిని సమర్పణ చేసినాడు. నభేదము కల్పించి యా పురాణకథనే వీరికభవలె నడిపించి

6. ఈ కృతి నిచ్చుటలో మరియొక విశేషము: కృతిపతిని “గి కథానాయకునితో నభేదము చేయుట కన్నడ కవితా _ చారిత్రకేతిహోస పురుషుల నొక కథలో ముడిపెట్టి సంప్రదాయము. పంప రన్న కవులిద్దరు నట్లు చేసిరి. నడిపింపబడిన యీ కన్నడ సాహితీ ఫక్కీయే తెలుగు నన్నిచోడుడును వారి ననుసరించెను. సాహిత్యమున మహేశ్వరునకు, మతగురువునకు నభేదము “గురువును నిష్టటైనమును గూర్చు నిజేశుడు దాన కల్పింపదలచి నన్నిచోడ 'ప్రభువుచే నవలంబింప బడినది. నాకు” సకల భువనావతార కారణుడైన పరమేశ్వరు ఇట్టీ కథానాయక కృతిపతుల యభేద కల్పనము నవతారం బగుటయుం దదంశావతారంబుగా వ్యావర్షించి మూలమున నీ సాహిత్య రచనలలో మరియొక విశేషముకూడా నా చెప్పంబూనినకథి కథ ఈశ్వరుని గూర్చిన కథగావున నేర్చడినది. నీతని గురువీశ్వరాంశావతారంబుగా వ్యావర్షింపబడినాడు. వీరి కభిన్నత్వము చక్కగా కుదిరినది. పంప కథా వస్తువు __* ౨ 'పబంధములో తాలి అశ్వానములోని తుది న్‌ న పద్యమునందలి విశేషణపదములకును మలి యాశ్వానము భారత కథ ఇతిహాసము. కావున ““నీకదెఘోళ్‌తగుట్సి లోని తొలి ప శేష పాలిపాడె నెగత్తియాడుదు. గుణార్షవ భూభుజనం కరీట్‌ తు వద ముగందలి విశష౯ నును తమన్‌ యోళ్‌.?” ఈ కథలోని నాయకుడగు కిరీటితో తన ప్రభువగు ఐల కోటే కూడు చుండుటయ యీ నగ అ తెలుగు (గ్రంథములలో నిట్లు లేక కృతిపతి సంబోధన కృతిపతికి అభేదముచేసి కథ నడుపుదునని చెప్పినాడు. ఆతని నో లుండుట యాచారమగుటచే అనగా (గ్రంథము నా కృతిపతికి వంశ క్రమమును అతని గుణగణమును వర్ణించిన పిమ్మట ల స క్ష డగు నాత డర్జునునితో సమానుడే కనుక నన్నయ రాజనరేంద్రునకి వినిపించినట్టుగా రచించుటయే

• నట్టి గుణా డుగా చేసి కథను నదుపుట కెతికొనాడు. సామౌన్యాచారమగుట నిదియొక విపరీత పద్దతిగను, విశేషము నాతని కథానా వై నొబ్వరో. గను గ్రహింపబడినది. కాని కృతిపతికిని కథా పురుషునకు నభేదమే కల్పించినపుడు, సౌకర్యమున కాశ్వాస విభాగము చేయబడినను కథను వినిపించువాడు, వినువాడు లేడు గనుక “ఎనాసెందుం వీరవైరి క్షితిపగజఘటా కృతిపతి కథవలెనే కథాభాగమంతయు నడువవలె గదా. టోస కుంభసలీ భే కావుననే కథా భాగము నందలి యానుపూర్వికి విచ్చేదము దనను(గ్రోద్భాసిభాస్వద్భుజ లేకుండుటకుగా వెనుకటి యాశ్వాసాది పద్యము నుండి కథ సరిఘననారూఢ సర్వజ్ఞనంవై ముందటి యాశ్వాసాది పద్య విషయముతో గలిసియే రినరేంద్రోద్దాను దర్చోద్డళన ఘటననం సాగుచుండునట్లు రచింపవలనినదైనది. ఆ దృష్టి ఇదివరలో నాయకం మాడిసంద మన కంతగా లేకపోవుటచే నిదియొక క్రొత్త ఫక్కీగా పాడకట్టు

26 సాహితీ నీరాజనం సాగినది. కాని నన్నయకు పూర్వమున గల కన్నడ నన్నెచోడుని రీతినో చూచి యవలంబించినదై యుండును. సాహిత్యరీతులను బరిశీలించినవో నిది దాని యనుకరణమే శ్ష్య్వ పద్దతి యని తెలియకపోదు. తిక్కనా చార్యుడీ పద్దతినే తన తాలి (గ్రంథమగు “నిర్వచనోత్తర రామాయణముని నవలంబించి వారివలె కృతిపతిని కథానాయకునితో నభేదము చేసినట్టు నాడు. కాని యాతడిద్దాని నేయుద్దేశముతో' నవలంబించినాడో చెప్పక పోయినను, ఈ తిక్కనార్యునకు గృతియిచ్చిన తెలియరాదు. 'కేతనయు దశకుమార చరిత్రలో నీ నియమమును బాటించి తిక్కన భావము నాడు. కాని యా(గ్రంథమునకు దీనికి ప్రత్యేక ప్రయోజనము గాని ఉద్దేశముగాని యున్నట్లగపడదు. దేవతాస్తుతి విషయ

““దినకరాన్వయ తిలకంబగు మనుమనృప వీర్యవితరణ మున హరి, హరా, జ, గజాన, నార్క, షడాన్య, మార, రూప వివేక మహిమి'* గుర్తింప దలచిన దగుటచే నీతనికి భైరవీమాతలను గొల్బు నాచారము వలెనే యీ నియమము దినకరాన్వయతిలకంబే యగు ధీరోదాత్తనృపోత్తముండగు నొక యాచారముగా బాటింపబడినట్టున్నది. కథ దశకుమా రామనరపాలునితో సామ్యమునుద్దేశించియే యీ కథ (గ్రహించి రుల చరిత్ర. రాజవాహనుడు నాయకుడు. ఆ నాయకునికి నాడనియు దలంపవచ్చును. 8, 9, 10 అశ్వాసాదులందలి నీతనికి నభేదకల్పన కవకాశమూ లేదు. అట్లీతడు చేయనూ పద్యములలో మనుమ భూమీశుని ప్రథమాంత విశేషణము లేదు. తాలియాశ్వాసమున (బ్రబంధ ముఖమండనంబుగా లలో వర్షించి తరువాతి కథాభాగమున క్రీరామచంద్రుడిట్టు నమ్మహాత్ము (తిక్కన) వంశావతారము వర్షించి, తుదకాతని మహారాజ పదస్తుడైన అని కథానాయకుని ప్రథమాంతముననే గుణములను షస్ట్రంత పద్యములతో గీర్తించుచు నాశ్వాస యెత్తికొనుటచే తిక్కనార్యునుద్దేశ మూహింపదగినదగుచు. మును ముగించినాడు. రెండవ యాశ్వాసమును షస్ట్య్రంత న్నది. మరల (గ్రంథాంతమున రామచంద్రుడు పుత్రసహి కందపద్యముతో ప్రారంభించి, "అట్టి తిక్కనా మాత్యునకు తుండై నిజనగరంబు జొచ్చు సందర్భమునందలి కథాభాగవ అభ్యుదయ పరంపరాభివృద్దిగా నా చెప్పంబూనిని కథాని రనమంతయు మనుమసిద్ది రాజ్యభ్రష్టుడై తిరిగి రాజ్యంబు కాయ బను సురలతా జాలం బెట్టిదనినో అని తన జొచ్చుటను మనమున నిడుకొనియే చేసెనా యనిపించును. కథానికాయమును సురలతా జాలంబుతో బోల్చికొని, ఆ ఈతడు రామచంద్రుని వలెనే “తన కన్న(ప్రజయకాం గైకొని సురలతా జాలంబునకు కందంబైన కుసుమ పురంబున భూప్రజనెల్లనాక్క కొజతయులేకుండ నడిపి పాఠించుచు కధీశ్వరుడు రాజహంస మహీవల్లభుడని అతని వృత్తాంతము నమ్మనుజేంద్రుడు పూజ్యరాజ్యమహిమాన్వితుడై'” మొదలు గాగల దశకుమారుల చరిత్రను గూర్చిన కథా యుండును. '“కుమార సంభవమున నుమామహేశ్వరులు ప్రణాళిక నంతను చెప్పి, ''యా కథ నాకర్షనీయంబుగా కుమారున కనేక వేదశాస్తాగమ పురాణేతిహాస కథా బృహత్క _నభివర్షించెది' అని కథా కథనము లోనికి దిగినాదు. ఇట్ల థావేదికలందు బారంగతుని జేసినళ్టే' రాముడు నిచ్చట ప్రథమ ద్వితీయాశ్వాసములలో మాత్రము తిక్కనామాత్యున కుశలవులను భరత వాత్స్యాయనాది నాగరికశాస్త్ర, కళాభ్యాస కభ్యుదయ పరంపరాభివృద్దిగా నీ కథ నభివర్లించెదనని ముల యెడల బ్రాశస్యము వహింపజేసి “శస్తాద్యుత్తమి. చెప్పుట మూలముగా షస్ట్యంత విభక్తులకు సందర్భము బాణవిధములుపదేశించెనట. “రాఘవుడు -మహోన్నతిన్‌' కల్పించిన వాడైనను, తరువాతి యాశ్వాసములలో నట్టి ధారుణి నేలినక్టు మనుమ సిద్దియు 'పండిత నిత్యస్తుత్య సందర్భ మేమియు కుదిరియుండలేదు.. ఐనను విభక్తి లక్ష్మీశుడుర్విన్‌' యేలెనని చెప్పుకు యీతని యుద్దేశమును నియమమును మాత్రము పాటించుచు నా కథా సందర్భమున టకు సందేహము లేదు. కాని కుమార సంభవమందు వఠె కావశ్యకములైన విభక్తులలోనే తిక్కనామాత్యుని గుణవర్లన అతుకు మాత్రము అంతసరిగా కుదుర లేదు. మును చేయదొడంగినాడు.

మనుమసిద్దియెడ నీతనికి ప్రభుభావము లేదు. గురుభా ఈ నియమమును పాటించిన తరువాతి కవులలో మంచన, వము లేదు. అతడీతనిని మామవరుసతో బిలుచు చుండు కొరవి గోపరాజు అనువారు కలరు. గోపరాజు తన టను పట్టి యాచనవుచే ““భారతీకన్యకు' నాతని కిచ్చెను. ''“సింహాననద్వాత్రింశికు'ను తిక్కనవలె హరహరనాథునకు కావున నీ కృతిపతిని రామాయణ కథానాయకునిచో అంకితము చేసెను. ఇట్టు చేయుట కొక కారణము కలదు. నభేదముచేసి కథ సాగింపవలసిన యావశ్యకత యీతనికి పై కథలకు గారణము - అనగా వానిని చెప్పినవాడు - గలుగలేదు. అట్లు చేయదలచినట్లు చెప్పనూలేదు. కావున అంబికారమణుడు, తనకు కవితా సంపత్తి సంధాయకుడు ఈ నియమము అతడు రచనయందు కన్నడ కవుల రీతినో, లక్ష్మీనాయకుడు. వీరిలో ఒకరిని దలంచుకొనుచు భోజుడు

నన్నిచోడుడుః కన్నడ కవిత 127

సింహాసన మెక్కబోయినట్లు వర్షించుటచే నాశ్వాసాంతముల కవివంశ నర్లన

ద్వితీయాంత విశేషణ రచన మావశ్యకమైనదీ కవికి. కృతికర్ష్య వంశవర్షనాదికము ప్రాదీన సంస్కృత కావ్యము ఇట్టి నియమము యొక్క మతాల తత్త్వము తెలిసియో లలో దరచుగా గానరాదు. కన్నడకవుల రచనయే తెలుగుకవు

తెలియకయో కొందరు తొలికవులు దీనిని పాటించిరిగాని అకు మార్గదర్శి కానోపును. పంపకవి యీ న్వీయవంశ

తరువాత కవులు దీనిని పాటింపలేదు. ఆశ్వాసాద్యంతముల చరిత్రాదికమును కథావిషయముల బట్టికయు (గ్రంథాంతిమభా

సంబోధనాంతముల రచనయే యాచారమైనది. గమున జేర్చినాడు. తాను వెంగిపజునందలి విక్రమపురా

నన్ని చో డుని నియమము గ్రహోరమునందలి శిష్టకులమున జనించినవాడననియు, బినధ

శ్రై మును (గ్రహించితిననియు అరికేసరి తనకు ధర్మపురమున

8. ఈ సందర్భమున ''నా చెప్పంబూనిన కథా మాత్రం అగ్రహారముగా నిచ్చెననియు మొదలగు విషయములను

బెట్టిదనిని' అని '“సతిజన్మంబున్‌ గణాధీశ్వర జననము. జెప్పినాడు. తెలుగుకవులు అవతారికలోనే తమను కృతిపతి

ఇత్యాది (1-68) కథాంశమునే కరువుపెట్టుటకూడా పంపా కర్పూర తాంబూలాదుల నిచ్చి బహూకరించి తనకు

దుల రచననుండి (గ్రహించినదే కావచ్చును. కాని “పంప” గృతియిమ్మని యడిగినట్టు వ్రాయుచుందురు. [గగ్రంథాంత

యా పట్టికను గగ్రంథాంతమున నిచ్చినాడు”. '*'ఈ దివ్య మున తనవంశాదికమును జెప్పికొని, పంపకవి తాను రాజధాని

కొవ్యాంగనా సృష్టికి సృష్టికర్తయైన - “దక్ష ప్రజాపతి పట్టణమగు పుళిగచౌ తిరుళ కన్నడమున కవిత చెప్పుచున్నా

అని నన్ని చోడుడు కథ 'ప్రారంభింపగా, కేతన 'కథానికాయం నని, తన యీ సమస్త భారతము, ఆదిపురాణము అను

బును సురలతాజాలంబుతో బోల్చి- - దానికి మూలకందం _ (గ్రంథములు పూర్వకావ్యముల నన్నిటిని తొక్కివేయునని

బగు కుసుమ పురంబె' అని యీ రీతిని కథా ప్రణాళికనంతను చెప్పికొన్నళ్లు, కవిరాజ శిభామణియు *'పాత్రుడ... వివేకాబ్ద

తెలిపియున్నాడు. నన్ని చోడునిరీతి ననుకరించు దృష్టిమాత్ర జున్‌” అని తనవిశిష్ట్ర గుణములను జెప్పికొని ''సరళముగాగ

మిందు పొడకట్టు చున్నది. భావములు జానుదెనుంగున నింపు బెంపుతో బిరిగొన' వర్షవఠలె

వో వర్షన కెక్కంగ, దేశి మార్గముల దేశమార్గములగా

కృతిపతి గుణవర్షనము సరవ జధుట. నెమ్మనమం నిధులు నిలుపవలవదే

9. కృతిపతి గుణవర్షనము కన్నడ కావ్యములలో విశేషముగా అని తన కావ్యమును ్రశంసించుకున్నాడు గ్రంథాంతమున

గలదు. కావ్యరచనలో వారి ప్రధానోద్దేశమే యిది. కథానాయ స్వస్తి వాచకమున.

కునితో నభేదము చేసినప్పుడు అతని యందలి గుణముల జ

న్నియు నీతని కారోపించి వర్షించుకు గాక (గ్రంథనామముననే గ్రంథాంత విశేషములు

అతని ప్రధాన_ గుణమును దెలుపుచు “విక్రమార్డున _ కుమారసంభవ (గ్రంథాంతమున సామాన్యముగా నితర

విజయి*మని '“'సాహసభీమ విజయి'*మని రచించిరి. నన్ని తెలుగు ప్రబంధములలో గానరాని విశేషములుకొన్ని గలవు.

చోడు డిస్టే కథానాయకుడు ,శ్రీశైల మల్లికార్జున రూపుడు (గ్రంథమాచంద్రార్భ్మముగో నిలచుండుగాక యనునాశంసన

నగు నీశ్వరుని గుణములు జంగమ మల్లికార్జున గురువు యుండును. దీనిని నన్ని చోడుడును అనుకరించినాడు.

నం దారోపించి శ్లేషవే వారి యభేదమును సాధించి యా

గురు గుణవర్షనమును షస్ట్రంత కందపద్యాష్టకముచే ఒనర్చి ధ్రువమై జంగము మల్లికార్జున మునీం

అతనికి పరమభక్తి యుక్తి నావర్షిత హృదయుడై కథను ద్రుం బేర్మి బేర్కొన స

వర్షించినాడు. ఇట్లు అతనికి 'భక్తియుక్తి నావర్జిత హృదయు ృన్రిరాజోక్త కువూర సరభవ మహా

డైని సందర్భముననే షస్ట్రంత పద్య రచన మావశ్యకమైనది. కావ్యంబు భూభూధరా

ఈ పద్ధతినే భారతమున తిక్కనార్యుడు నవలంబించినాడు. _ స్పరిల్రస్తస్ట్రితి నుండు నంతనిల నా

““అతనికినది యారాధన విశేషం మగుటచే నామావళిపూజ చంద్రార్భమై యుండెడున్‌.

వలె నావశ్యకమైనది. ఇదియే 'తరువాతి కవుల రచనలలో స్ట

నొక యాచారముగా బరిణమించినది. నన్నిచోడు డెనిమిది మజియు, ధీరతభూమి గభీరతవారిధి తేజమువహ్ని

కంద పద్యములు రచించినాడు. దేశీయములగు నుదాహరణ _బలంబనిలం.

(గ్రంథములలో నెనిమిది విభక్తులలో బద్యములు రచించు సదాశివు నెన్మిది మూర్తులు జెల్వారగ నిచ్చుచు

సంప్రదాయముకూడ దీనికి ప్రోత్సాహకమేమో! నుండెడు మర్ది నహర్నిశముం శివ భక్తులకున్‌?*

క28 పాహితీ వీరాజవం నానన ననన ననన ననన య న ఈరీతి రచనయే పంప భారతము తుదిని గలదు. భాస్కర రామాయణమున యుద్దకాండ చివర “ఈ థి, “......మౌర్షిగళీశ్వర నుదారగుణ కవితాసకళావనీతళ, కద రా హాయల నంహిత, సారమతిన్‌ శ లాయ చదివిన బెనకుక్కెన్‌ భృత్య నివహక్కె చతుర్గణికా జనక్కె కుంద. దన్‌ జ ధర్మార్హ శు దెసలే సెలసుగె భువనక్కె మేదిని యకృతి బంధి' ఎతవృత్తి “ ఎంముదెద్దిగ్‌ రి యిక్కథవిను గ్రాయు, “చలదోళ్‌ దుర్యోధనం, నం నియెళిని తనయం, “ీదదియ పడయు నర్జితోడి” అమర హుళుక్కి భాస్కర గండినాళ్‌ భీమసేనం మహాకవి చెప్పగ నున్న యుద్ద కాండము తరువాయి పూజ్యం” గ ట్తుగా_ హేమకర తారకారవి మహీవలయస్థిర అక్షి ఇక నీ గ్రంథము గ్రాసిన వారికి చదివిన వారికి విన్న కరన్‌.” వారికి ఫలము- తిక్కనార్యుడే కర్ష పర్వాంతమున *ఈ [క్రతువు విష్ణుమ జ్ఞానదీపంబు, హృత్సదనంబులో దాన, దీవియగా నెత్త, యబిది నిర్వహించి రర్దునుడును గర్లుడును సమర రూపము దివురువారు......... నందగ నీ ప్రబంధ మింపానర బకించినన్‌ వినిన నొందు ం నరుందు జిర సౌఖ్య సంపదల్‌" అని ఈ కర్లవర్వము శ వెలయ చమత్కృతి సదువుడు, వినుడు వ్రాయు. నొక 'ప్రబంధముగా దెల్పి, ఫలశ్రుతి కూడ జెప్పివాడు. శ్వరాంబికా గుహు లిత్తు రీప్సితములు........? ఇంకను భారత కథ యుండగా నిచ్చట ఫలశ్రుతి చెప్పుటకు బూనినట్లు తొలుత జెప్పినాడు. కనుక యీ ఘట్టుము నొక “క్రర్ర స కహి న మో. ల్బ రెయల్‌ కేళతోడ చ్చుర్‌ వంగమిద టెళ్తన్నిష్టవప్పం నము శృంగార. నైషధము. తుది ,శ్రీవాథుడును ఫలశ్రుతి కి, 44 త్త మక్కుంధృతితుష్టిపుష్టి విభవం దెలిపినాడు. “ఈ భాషా నైషధ కావ్యంబు సింగవామౌత్యో సౌభాగ్య మిష్టాంగనా నీవు కృతి నాయ కుండవుగా పుణ్య శ్లోకుండు నలుండు సురతం కాంతియగుంతి శాంతి విభవం కథానాయకుడుగా విలసిల్లు నాచంద్ర తారార్కంబు. భద్రం శుభం మంగళం? “లెషధ శృంగార కావ్యంబు, దెలియ జెప్పితి నాంధ్రః ఇధి యాతని (గ్రంథమున తుదిపద్యము. మంగళశబ్ద దేశ భాష నిమ్మహా కృతి బఠియించు నెవ్వడేని ఆత ముత గ్రంథము. ముగించినాడు. మన నన్నిచోడుడును.. దేపగ్‌త్‌ కలి దోషుడగుచు గాంచు నాయు రారో గ్య విమల “మంగళ మహాశ్రీ, శబ్దముతో (గంధమును విద్యా వివేక భాగ్య సౌభా మంగ ల కేటి (/ ముగించుచు, ఫ్‌ నాభాగ్య వైభవ (ప్రాభవములు. ళమహా. శ్రీ శబ్దముతో నా పద్యమును గూడ ముగించినాడు. ం, తిక్కన (శ్రీనాథులు (గ్రంథమును పఠించుటయే గొని భూవినుతుడార్యజన పూజితుడు.... యీ. వసుధ 'వ్రాయుటలో గల ఫలమును గూర్చి పేర్కొన లేదు. కిష్టతతి ప్మ్ర్రలయక్తముగ నిచ్చు దయ మంగళ మహాశ్రీ.:. మొత్తము మీద నీ సంప్రదాయము దేశ భాషలలో కన్నడ క్ష మునుం తరువాతి ప్రబంధములలోన గానరాకున్నను తొలియుగ వి క మ డి వ్రు ఎచున్నదనియు, నన్నిచోడుడు కావ్యముల గొని ఫ అను జాచియే రచించి ఉండుననియు తలంప స్ట్‌ స్నంట నీ ఫలక్రుతి గానవచ్చుచున్నది. వలసి ఉన్నది. 0

“కోరాడ వారి కొని ఏ ప్రముఖ రచనలు: ఆం(ధ్రకవుల అవతారికలు ఆంధ్రకవుల [గ్రంథములలో అవతారికారచన మొక విశేషలక్ష శ్హోకరచనము, (బ్రహ్మ ప్రత్యక్షమై శోకము “శ్లోకబద్దు మైనదని ణముగా గనబడుచున్నది. మంగళ శ్లోకము, లేదా పద్యము, చెప్పి రామచరితమును చెప్పుమని హెచ్చరించుట, అతని దేవతాస్తుతి, పూర్వకవిస్తుతి, కవితాలశణము, కుకవి నింద ప్రభావముచే రామాయణకథ నంతను ఆగతానాగతములను సుకవి ప్రశంనం, కృతిపతి ప్రశంస, షస్ట్రంతములు మొదలగు యోగశక్తివలన ప్రత్యక్షముగ దర్శించుట, చతురి సంశ సహస్ర నవి ఆయాకవుల కవితాలక్షణోద్దేశాదులను, దేశకాలపరిస్తితు శ్లోకములు, 500 సర్గలు, ఆరు కాండలు గల (గ్రంథమును లను చారిత్రకాంశములను గూడ కొంతవరకు దెలుపగల 'సభవిష్యం సహోత్తరం'గా రచియించుట్క వేదోపబృ్బంహణా విశేషములతో గూడినవై యుండుట సామాన్యముగా గానన ర్హమై దీనిని కుశీలవులచే (గ్రహింపజేసి రాముని యెదుట గును. సుప్రసిద్దములగు ప్రాచీన సంస్కృత కవుల కావ్యము తంత్రీలయ సమన్వితముగా పొడించుట మొదలగు విషయ లలో నిట్టివి విశేషముగా గనబడకపోవుటనుబట్టియే యాంధ్ర ములతో గూడిన తొలి నాలుగుసర్లలును రామాయణకథావతా కవుల రచనలలో వీనిని విశేషలతషణములుగా గగ్రహింపవలసివ దికగొ తరువాతి కాలమున రచింపబడినవై యుండవచ్చును. చ్చుచున్నది. ఆదికవియగు. వాల్మీకిగాని, ప్రాచీనకవులగు. అట్టు యైనచో తొలుత వ్యాసులు వ్రాసిన 'జయ మను కాళిదాసాదులుగాని యట్టి (గ్రంథావతారికలను రచించిన మూల భారత [గ్రంథము తరువాత చేర్చుకూర్పుల తో ట్లుగపడదు. ఆదికావ్యమగు రామాయణము - మహాభారతమైనట్లు ర్థామాయణమునకు గూడ నీ యవతారిక తరువాతికాలమున జేరిన దనవలసియుండును. మొ “త్రపస్వాధ్యాయనిరతం తపస్వీ వాగ్చిదాం వరం, సర్గలలోను కవిని గూర్చి చెప్పబడిన విశేషము నారదం పరిపప్రచ్చ వాల్మీకి ర్మునిపుంగవం.?” ముక్తో భరద్వాజో వాల్మీకేన మహాత్మనా:*, “దదర్శ భగవాం అను వస్తునిర్లేశపూర్వకమగు శ్లోకముతోడనే ప్రారంభింపబ స్తత్ర కంచయో శ్చారునిస్వనం''; “స మునిపుంగవణ?; డిన ట్టుగపడుచున్నది. కాని యిది వాస్తవముగా వాల్మీకి ““వాల్మీక యే మహర్షయే సందిదే శాసనం తత" రచించిన ప్రారంభశ్లోకమేనా, లేక తరువాతివారెవరైన చేర్చిన ““అనాగతంచ యత్కించి [్రామస్య వసుధాతలే, తచ్చకారో యవతారికాభాగశ్లోకమూ యను సందేహమునకు తావు త్తరే కావ్యే వాల్మీకి రృగవాన్‌ బుషి! ఇత్యాదులు - వాల్మీకి లేకపోలేదు. ఏలయనగా నిది (గ్రంథరచనా ప్రారంభమునకు స్వయముగా రచించినవేనా యను విషయమున సందేహము బూర్వము జరిగిన విషయమునుగూర్చి- అనగా వాల్మీకికి కలిగించక మానవు. ఐదవ సర్గలో “ఇత్వాకూణా మిదం నారదుడు రామాయణ సంక్షేప కథను దెలుపుటను గూర్చి- తేషాం రాజ్ఞాం వంశే మహాత్మనాం, మహదుత్పన్న మాఖ్యాతం చెప్పుచున్నది. వాల్మీకి నారదుని నిడిగినట్లు ప్రథమపురు రామాయణ మ టైతం..... క్‌సల్‌ నామ ముదితః స్ఫీత్తో షలో రచింపబడియున్సది. తెనుగున భారతమును రచించిన జనం మహాన్‌, అయోధ్యానామ నగరీ తత్రాసీ త్ధోక్షవి జ్య న పతా రచన శుతా' అను శ్లోకములతో రామాయణ కథాపపారం ననృ్యయభట్ట్లు ''తెనుంగునన్‌ మహాభారత సంవాతౌ ( స ప్రారంభము న పథమఫురుషలో _ జెప్పకొనలేదా జరిగినది. ఇక్కడనుండియే. వాల్మీకి రచన ప్రారంభమగు బంధురుడయ్యె'నని లైన చేసెనేమో ననదగునేమో. ఎట్టయినను ఆదికావ్యమగుటచేతనేమో యనియు, అతడు దీనిని చూచియే యట్లు చస ( , ॥ ( క నాలుగునర్ల మంగళశ్లోకాదికము కూడ లేకయే వస్తునిర్దేశపూర్వకముగనే యనియు దలంపవచ్చును. కాని మొదటి యా న యూ గ్రైళము ప్రారంభమైన దని చెప్పనొప్పును లలో జెప్పబడిన వృత్తాంతమంతయు రామాయణ ర గా + 'ప్రారంభమునకు బూర్వము వాల్మీకి జీవితమున జరి న ఇక కాళిదాసు కుమారసంభవ మేఘసందేశములను విషయములను గూర్చి చెప్పుచున్నది. నారదనిర్గమనానం' వస్తునిర్లేోముతోడనే _ ప్రారంభించినాడు. రఘువంశమున రము వాల్మీకి తమసాతీరమునకు బోవుట, శ్రౌందదర్భ్థునము. మాత్రము పార్వతీ పరమేశ్వరులకు (మొక్కి ““పూర్వసూరి భర్తకై యేడ్చుచున్న (క్రౌంచ పశ్షీని జూచి మౌ కృతమార్గముని" “ రఘూణాం అన్వయం వక్యే తనువాగ్విభ

130 పాహితీ నీరాజనం వోపి సన్‌” అని తన వినయమును దెలుపుకొన్నాడు.. ములను. విశేషముగ నాదరించిన దగుటచే జైన బౌద్ద భారవి, మాఘకవులుగూడ _ వస్తునిద్దేశముతోడనే తమ మతాభిమానులగు కవులు, పండితులు కన్నడ రాజ్యము (గ్రంథములను బ్రారంభించినారు. మంగళాచరణావతారికలు నాశ్రయించినవా రైనారు. అర్యమత విజ్ఞానములకు సంస్కృత లేవు. భాష మూలస్తంభముగావున, తద్భాషాసాహిత్యముల నభ్యసిం | చియు, తద్చిన్నమతావలంబులగుటచే. జైనులు బౌద్దుల 3ట్లు ప్రసిద్దులగు ప్రాచీన సంస్కృత కావ్యకర్తల గ్రంథము ్రశభాషాసాహిర్య "మార్గముల నివలంబించి రచనలు గావించి లలో- ప్రధానముగా పంచకావ్యములని ప్రసిద్దిజెందిన వానిలో గ దేశీయుల యాదరమును బడయజాచుటలో నాశర్యము నాల్ళింట అవతారికా రచనావిశేషములు లేక యుండగా, - ం పెక్కు విషయముల వాని ననుకరింప యత్నించినవా రనదగిన ద. (గనే. దకీణాపథమున తూర్పుదేశభాగమగు లం నీ ను ని పచరుగుచువ. నౌంధదేశమునందు కంకె పశ్చిమదేశభాగమగు కన్నడదేశ 'ర్రకవుల రచనల లై వ్‌ మున తొలుత దేశికవితకు ఎక్కువ ప్రోత్సాహము లభించినట్టు చ్చిన వను విషయ మాంధధ్రసాహితీ పరులకు పరిశీలింపదగి షలో తొలి శీరియప క్ష నదె. కాకపోదు. ఇంతేకాక ్రావీనకావ్యములు కేవల పద్య "పి. * గ్‌ ల లీకవులని “ర్తింపబడు పూజ్యపాద క గ గ కలత ణ్‌ క్‌! సమంతభద్ర కవిపరమేష్టి దుర్వినీతాదులు జైనమతావలంబ కావ్యములై యుండగా తలుగుభాష గరప. కలు. వీరికి నాశ్రయభూతులైన కదంబ రాష్టమూటరాజులు సంమిశ్రితమైన దగుట కూడ మరియొక విశేష మనదగును! ॥ న ఇ జా కూడ జైనమతావలంబకులే. ఆంధ్రదేశమున శాలంకాయన నన్నయకు బూర్వ మాంధ్రకవితారచనలు మనకు విశేష షా _ కళ | విష్ణుకుండిన వంశీయుల కాలమున-అనగా చాళుక్యరాజుల ముగా గోచరింపకుండుటచేత నాంధ్రమున నాదికవులుగా క . నెనబడుచున+ ననృయాదుల రచసామారము రడి పరిపాలనకు బూర్వము రాజాస్తానములందు సంస్కృత సబదుచున్న నన్నయాదుల రచనామార్షము లెట్టర్సుడి సైకృృతములకు గల గౌరవము దేశభాషయగు తెలుగునికు నవో తెలిసికొనుట కాధారములు కానవచ్చుటలేదు. ఇటీవల ం న - యలువడిన పా వా మునంద్‌లి శాసహాదులను గలుగలేదు. కుమారిలాదుల ్రచారమువలన రాజాస్ట్రానము బ న బృన్నంల్తయగ మునందలె శాసనా లందు వైదికమతమందు గల యభిమానము జైనబౌద్దము బట్టే లక పరమ తులు వదన ఎకరులు లందు లేకయుండును. కావుననే యీ దేశభాషయందు న న్‌ మొదలగువా ములు. రచనలను. సాగింపబూనుకొనిన కవులును లేకపోయిరి. న వ్‌ | లభించుచున్నద్దు, నక సనన క కన్నడదేశమున తొలుత దేశభాషలో గవితారచనకు గలిగిన న చేలు నాధాలము మయ రశలంల్‌.. పోలొఎహమునుబట్టి, చాళుక్య రాజులు తూర్పుదేశము రా న న సు తభాషె హత్య మ్మ బరి3టం) .నాజ్రమించి నెలకొనిన పిదప, నీ దేశమున గూడ దేశభాషాకవి మా సూ విషయమున. మనకు. గు ప్రోత్సహించి కొన్ని శాసనముల నందు వెలయింప మ్‌ రు. హఆమా రము ఎపమాడు. మొదలిడిరి. ఆ తొలికాలమునందలివి మన కిప్పటికి న షముగ రయం వన మునకు సబుపమందు ్భ్బ్బిన్రానిలో నన్నియు గద్య మయములే. తెలుగులో ల కన్నడదెశ భాషాసాహిత్యలు. పద్యమయశాసనములు రచింపబడిన కాలమునకు పూర్వమే కేన్నడాంధ్రములకు చిరకాలమునుండి విశేషముగా పొత్తు దుర్వినీతాదుల కన్నడకాదంబర్యాది (గ్రంథములే రచింపబడి కలదు. ఇవి హిందూ దేశ మధ్యభాగ మనదగు 'దక్షిణాపథ' నట్టు తెలియుచుండుకేకాక, సంస్కృతవృత్తములలో దీర్హ భాగము నాశ్రయించిన వగుటనే. నింకను దిగువనున్న సమాసములతో గూడిన భాషలో రచింపబడిన శాసనములే తమిళభాషకంకి నెక్కువగా నార్యభాషాప్రభావమునకు లోనై మన కిప్పుడు గానవచ్చుచున్నవి. సుమారు క్రీ.శ. 650 నవి. క్రీస్తు శకారంభకాలమున నాంధ్రసామ్రాజ్యమునకు ప్రాంతపు కన్నడశాసనము- స్థానములై వారి యేలుబడిలో నుండుటయేకాక, తరువాతి “్రీఛద్రవాహుసచందద్రగుప్త కాలమునగూడ రాజకీయార్లిక వ్యావహారిక విషయములలో మునీంద్రయుగ్మది నా ప్ప్ఫెవల్‌ పరస్పరసంబంధము కలవైయుండినవి. పడమటి దేశపు _ భద్రమొగిద ధర్మమందు టీ నిని క! కొండలలో పుట్టి దేశమధ్యభాగమున బ్రవహించి తూర్పున మజి్కె నందినిసల్బలో (ఎపి. కర్నా | 31) రత్నాకరుని జేపట్టవచ్చిన కృష్ణాగోదావరీ తరంగిణులే యీ _ క్రీ.శ. 700 ప్రాంతము- రెండు దేశముల సంబంధమునకును గారణములైన వనవ *సురచాసంబోలె విద్యుల్లత గళ చ్చును. చాళుక్యరాజుల కీదేశములతో గలిగిన రాజకీయసం తెటనోల్‌ మంజువోల్‌ తోటిబేగం బంధము సాహితీరంగమునందలి సంబంధమునకుగూడ పిరిగుం (శ్రీరూపలీలాధననిభవ దోడ్పడినది. ఆకాలమున నాంధ్రదేశ మార్యభాషా మతవిజ్ఞాన మహారాశిగళ్‌ నిల్లవార్గం'

ఆంధ్రకవుల అవతారికలు కైపక్షే దీనికి సుమారు నూరు నూటయేబది సం.ల తరువాత మును (ప్రశంసించినాడుగాని యాతడు జీవంధరచంపువును గాని యింతవరకు దెలియవచ్చిన మొదటి తెలుగుపద్యశాస గూడ రచించిన ట్లగపడుచున్నది. ఇది జైనకావ్యము. జైనులే నము బయలుదేరినట్ట్లు లేదు. అదియు దేశీయచ్చందమగు యీ చంపూపద్దతిని కావ్యరచనమున చేపట్టీయుందురని తరువోజలోను, నీసమునను రచింపబడినదేగాని సంస్కృత ఈఅంపనగును. త్రివిక్రమభట్టు విరచితమగు 'నలచంపుూవే వృత్తము కాదు. తత్సమసమాసములు వాడుకలోనికి వచ్చి అలభ్యములగు చంపూకావ్యములలో ప్రాచీనముగా నున్నది. నట్టు మాత్రము “'శ్రీ/నిరవద్యుండు, చిత్తజాతసముండు” ఇదియు జైనమతాభిమాని, మాన్యఖీటాధీశ్వరుడు, రాష్టకూ వంటి వానివలన దెలియవచ్చుచున్నది. ఈ కాలమునకే- టరాజునగు ఇంద్రరాజా ప్రోద్భలమున తదాస్టాన పండితుడగు అనగా నీ శానసములు వెలువడిన తొమ్మిదవ శతాబ్లినాటికే- త్రివిక్రమభట్టు రచించినది. ఇం(ద్రరాజు క్రీ.శ. పదవ కన్నడమున సాహిత్యలక్షణమార్గము లేర్పడి దండ్యాదుల శతాబ్లివాడగుటచే (914-916) త్రివిశ్రమభట్టు నాకాలము కావ్యాదర్శ పద్దతుల ననుసరించి రచింపబడిన 'కవిరాజమార్గ వాడే యగును. ఈ నమీపకాలముననే (కీ.శ. 941) పంపకవి మను సాహిత్య లక్ష్షణ[గ్రంథము రచింపబడినది. ఇది తరువాతి కన్నడమున 'విక్రమార్డున విజయి మనుపేర వ్యాసభారత కన్నడకావ్యములవలె గద్యపద్యసమ్మి శ్రితముకాక కేవల పద్య కథను, 'ఆదిపురాణిమను జైనతీర్ణంకరుని కథను చంపూకా కావ్యమే యైనను, ఇది ఆదిని మంగళాచరణము. పూర్వకవి వ్యములుగా రచించియున్నాడు. స్తుతి, సభావర్షనము, సుకవిత్వ ప్రాప్తి విధానము, అపండిత నింద, కుకవినింద, సుకవికావ్య ప్రశంస మొదలగు విషయము ఇట్టి రచనాపద్దతి దేశీయమే యని-దక్షీణ దేశీయమే యని లతో గూడిన అవతారికాభాగము గలదై యున్నది. కావున తలంచుటకుగూడ నవకాశము లేకపోలేదు. ఏల యనగా దేశీయభాష్ణా కవితలలో నవతారికారచన కిదియే మొదటిదిగా _ క్రీస్తు శకారంభకాలమునందలి తమిళవ్యాకరణమగు “తాల్కా గనబడుచున్నది. తరువాతి కన్నడకవులితని సాహిత్యపద్దతినే ప్పియ” మనుదానియందే యా మిశ్రకావ్య ప్రశంన గానబడుచు యవలంబించినను తమ కావ్యములను గద్యపద్యమయము న్నది. అందు పద్యములేకాక గద్యముతో గూడ జేర్చిచెప్పబ లుగా జేసినారు. తెలుగున తొమ్మిదవ శతాచ్చినాటి శాసనముల డిన ్రాచీనేతివృత్తము గల కావ్యము 'తొమ్మై అని లోనే యీ గద్యపద్య సమ్మిశ్రితత్వము పాడసూపినది. కాని చెప్పబడుచున్నది. దీనినిబట్టి గద్యపద్య నమ్మిశ్రితమగు కావ్య శ్రవలపద్యమయములగు యుద్దమళల్లుని బెజవాడశాననమువం మానాటికే తమిళభాషలో వెలయుచుండె నని తలంపవలసి టివి లేకపోనూ లేదు, అయినను కన్నడాంధ్ర సాహిత్యముల యున్నది. అట్టికావ్యము లా భాషలో నిటీవల విశేషముగా నీ చంపూపద్లతి (ప్రాధాన్యమును వహించినది. రచింపబడిన ట్లగపడదు. కాని ప్రాచీనకావ్యములలో నొకటగు ఈ చంపూపద్దతి రచన తొలుత పేర్కొనిన యాలంకారి శ్రలప్పదికారమున కస్రచిత్యముగానైను గద్యరదనలుగ్యూడ కుడు దండ్యాచార్యుడుగా గనబడుచున్నాడు. ''గద్య పద్య క౨౨ వల, అనగా (శ. 10వ శతాబ్ది గ్రాం శే శ ౯ సపెరుందేవనార్‌ అను తమిళకవిచే రచింపబడిన భారతము మయం కావ్యం చంపూ రిత్యభిధీయతే.?' ఈతనికి బూర్వపు చంపూపదతినే దేశీయ. భాషలోని దనియే చెప్పవచ్చునేమో - అగ్ని పురాణములోగూడ నిది శల. ద్దతి యున్నది. ఇటీ దక్షిణ యు భాషలోని మిశ్రకావ్యమ్యుగా బేర్కొనబడినది. '*మిశ్రం చంపూ రితి లక్షణ(గ్రంథ (క్రీస్తుశక ప్రారంభకాల పకీర్రమితి చ దిఇధా”” అ మిశ్రకావ్య రచనా పద్దతి చెప్పబడియుండుటయే కాక క్రీ.శ. ఖ్యాతం ప్రకర్షమి సధా'” అని మిశ్రకావ్యము చంపువుగా | సాంపబడినది. పంఠతం[తాదులలో న 10వ శతాబ్చి ప్రాంతమున కన్నడమందువలెనే తమిళమున (గ్రభాంవబ | గర పదము. జాడ భారతము చంపూకావ్యముగానే రచింపబడుట నొక లున్నను ఇట్టి వానికి చంపూకావ్యము అను ప్రసిద్ది యున్న నో ల్‌ ౦ఫూకావ్య పగలని యివుది. ట్లగపడదు. దండి తాను పేర్కొనిన చంపూకావ్యమున * ఎిషయముగా మనము [గ్రభాంచవల ఎ కుదాహరణముగా వీనిని బేర్కొనలేదు. ఇక 'తథా యది ఈ కాలమునే భోజుడు రామాయ చంవువుగా గద్యపద్యమయీ రాజస్తుతి రృవేత్‌-తదా సా 'బిరుది శబ్టేన రచించుచు తద్రచనాపద్దతిలోని హృద్యత నీక్రింది. రీతిని వ్యవహర్తవ్యా”” అని చంపూకావ్యములలో బిరుద భేద మొకటి నమ దక ద్ద కలదనియు సూచించి నాడు. ఇట్టివి దేశభాషాకావ్యములలో క్రంచినాడు: 'బ్రసిద్దములై యుండెనేమో.. హేమచంద్రుడు *'గద్యపద్య “గద్యానుబంధ రసమిశ్రితపద్యసూక్తి మయీ సాంకా సోచ్చా్యాసా చంపూః” అని చెప్పి సుబంధు _ హృద్యా హి వాద్యకలయా కలితేన గీతి విరచిత వాసవదత్త నుదాహరణముగా నిచ్చినాడు, కాని దాని తస్మా దధాతు కనిమార్గజుషాం సుఖాయ కాప్రసిద్ది లేదు. బాణుడు భట్టూర హరిచంద్రుని గద్యబంధ చంవూ్రబంధరచనాం రసనా మదీయా.:??

స్త శ్ష32 సాహితీ నీరాజనం అనగా జైనకవులచేతను, దేశభాషలలోను అదరింపబడు గనే రచింపబడినవి. కాని చంపూరచన కాలస్రమమున చుండిన యీ చంపూరచనాపద్దతి సంస్కృతమున బాహాట ప్రకృష్ణబంధము కలదై ప్రబంధరూపమును బొంది నవ్యయుగ ముగా నవలంబింపబడకుండుటచే గాబోలు నీ సమర్ధన ప్రారంభమువరకు నీభాషలో సాగుచునే వచ్చినది. మావశ్యకమైన దతనికి రకు ర శవ ఇక ““ఆశీర్నమ'(స్కియా వస్తునిర్లేశోవాపి తన్ముఖక్‌” శతాదిట్రాంతము త వచు ను నా షలో కన డక లు అని ఆలంకారికులు చెప్పినట్లు వాల్మీకి కాళిదాసాదుల రచనలు € ం పరం క్‌ ర్‌ నదకనులు. కాన్ని వస్తునిరేశముతోడనే ప్రారంభింపబడిన వైనను, మటి పంపాదులు కవిరాజమార్గకర్తపద్దతిని వదలి దీని నవలంబించి కొన్ని దేవతానమ స్ర్టియాదులతో బ్రారంభింపబడినవియు నారు. ఈ పద్దతినే తెలుగు కవులును అనుసరించినారు. గలవు. కావున నిదియ్‌ యవతారికాభాగమునకు మూలభూత 44 జ శ తిక్కన తొలుత “గద్యముతోడుత జెప్పిపెట్ట*నని తెలు బ్య తలపవచ్చును. కావ్యాదియం దీ దేవతా నమస్కార పుచు నుత్తరరామాయణమును “నిర్వచనము'గా రచించుట ప యా కవులిమళభావరీ ఏసరిందియే యుండును యనుదాని నొక గొప్ప విశేషముగా చెప్పుకొనినను, తరువాత గావున క తర్రాన తుల ననుసరించి, ప ం' యు భారత రచనాకాలమున “మహాకవిత్వదీఇవిధినొంది?' కవి ల కలం మలధా సు శివుని చ్వతత్వ నిరతిశయానంద భావితాంతఃకరణుడగుటచేతను తెలిసిన నుట కవకాశము కల్పించు చున్నది. కాళిదాసు మ గాబోలు నన్నయాదు అవలంబించిన చంపూపడద్దతినే (గ్రహించి నాకే పు ప రుం “గద్యముల పద్యములన్‌ రచియించెదన్‌ గృతుల్‌* అని 5 9 ల ఉజ్జయినిలోని మహాకాలశివుడే యాతని హృదయమందుండిన దహ ప్సాడు. ఇ చంవూరవనాపర్షత శివుడనియు జెప్పువారు కలరు. సంస్కార్‌ పంచ కావ్యకర్త (క్రీశ. పదునొకండవ శతా ద ట్‌ లు రబ థ్‌ ౨లో తక్కినవారు. వస్తునిర్దేశముతోడనే (గ్రంధారంభము వ్యాపించి. స్టిరపడినది ర యు ( జా న చేయుటచే వారి యభిమాన దేవతలను గురించి తన్మూల రాజసభలలోని పండితుల యాదరణ పొందదగిన శిష్టకవితావి నార బెలిసికొనుట కవకాశ మేమియు గలుగుటలేదు. ఇక షయము కాని దేశీయచ్భ్చందములో రచింపబడిన కవితావిష శభాషలలోని కవితలలో తమిళమునందలి ప్రాచీన వాది యము కాదు. అది ద్విపద, రగడ, షట్పది, గీతిక, సీసము. మేము సంఘ వాజ్మయ మనబడునది ఖండకావ్యము లనదగిన మొదలగు దేశీయచ్చందములలో సామాన్యముగా పాదనియ _ లేకోపద్యములయొక్క సంపుటి. తరువాత ప్రత్యేకము మము కూడ లేకయే రచింపబడుచుండెడిది. రాజాస్థానము మహాకావ్య మనదగినవి శిలప్పదికారము, మణిమేఖల అనునవి. అందలి పండిత కవులు సంస్కృత వృత్తాదులం దకీమాన. * రెండవదానిలో మంగళాచరణాదికము లేదు. తాలిదానిలో ముచే దీనిని చేపట్టకపోవుటచేతను, "రాజాదర ణముగాని, మొలోము కొంత కలదు. అందు బ్రశంసింపబడిన ప్రభువుప్ర శిష్టకవి పండితా దరముగాని లేని యీ రచనలు జనసామాన్య కోసము చల్లగా వెన్నెల వలె నున్నదిగావున మొదట మున నాకాలమున వ్యాస్తిలోనున్నను. (గ్రంథస్థము అగుటకు నె-చంద్రుని-ప్రశంస చేయబడినది. * పిదప మేఘము, దగిన యవకాశము లేక కాలక్రమమున నంతరించినవి. కాని సొర్యుడు ప్రశంసింపబడినారు. ఇది తాలి కావ్యపద్దతి. ఇక యీ దేశీయచ్చందములు మతాభిప్రాయములందలి. వైరు. తరువాతి క్రైవైస్ణు సంప్రదాయ గ్రంథములలో బౌ యా ప్రము చేతను, జనసామాన్యమున సులభముగ మతవ్యాప్తి మేరోగురువుల ప్రశంసలు కలవు. జీవకచింతామణి బౌద్దకథత్‌ కలిగించుటకనుపుగా గనబడుటచేతను, కైకవులచే తరువాతి “దిన్‌ (గ్రంథము కావున బుద్దుని ప్రశంసతో గూడినది. కాలమున నాద, పు మనగా సర పబడియుందెననుట సుప్రసిద్దమే. కన్నడ ఇక కన్నడమున నిప్పటేకి లభించిననానిలో తాలి (గ్రంథ ప్రల ౧ చివలంబించుటవలన సంస్కృతవృత్త మనదగిన కవిరాజమార్గములో మొదట విష్ణుస్తుతి రూపముగా కలుగుటచేతనే, వీరక్‌ వ కట... ప్రాధాన్యము చేయబడిన నృపతుంగప్రశంస గల రెండు పద్యములు కలవు. ధిలో కన్నడతేశీయ సట ని నా గవర్మ తన ఛందోంబు పిదప సరస్వతీప్రశంస. ఇది మంగళాచరణము.. పిదప

• మొదలగునవి వెనుక పడిపోయినవి క్ట బ్‌ వ్యాన [రం ననగా సూరుకవివుతి చేసి అతికయధ య * టైంఖుల కాలముల్‌” వళుని (న పతుంగుని స తెలుగున ద్విపదవలెనే వరల పదునాలుగవ శతాబ్ది ప్రాంత (న్ఫ + నభావర్షనము చేసినాడు. మున కన్నడమున షట్పది తలయెత్తి షట్పదికావ్యములే రాజాస్టానములయందలి యిట్టి సభలలోని పండిత ప్రవ యారాషలో నంతటినుండి ప్రబలము కాజొచ్చినవి. తెలు కో యాదరమును, ప్రశంసను బొందగలిగిన రచనలను చంపూకావ్యములతో పాట్సు ద్విపదరచనలు విశేషము సాగించు బాధ్యత యాకాలపు కవులకు గలదని తలంప

ఆంధ్రకవుల అవతారికలు కే వవ చరత నలటంనలు తతత నగును. ఆంధ్రమున నాదికవియగు నన్నపార్యుడు కూడ ఈతడు జైనమతావలంబుడైనను తనకు ప్రభువగు చాళు నిట్టి సభల నీ సంప్రదాయానుగుణముగ కొనియాడియే క్యరాజు వైదికమతాభిమానము కలవాడగుటచే నీ [గ్రంథమును '“దెనుంగునన్‌ మహా భారతసంహితారచన బంధురు”డై లౌకికపద్హతిని రచియించి, స్వీయమతాభినివేశమును సూచిం నాడు గదా. చుటకై మజియొక(గ్రంథమును - ఆదిపురాణమును రచించి 41పరమవివేకసొరభ విభాసితసద్గుణపుంజవారి జో నాడు. అం గీపంచాయతన దైవతముల ప్రశంస లేదు. దీనికి త్యరరుచిరంబులై సకలగమ్యసుతిర్ణములై మహామనో . క్క కై రనంద్రదా యానుక్తూలముగా అర్హత్సైద్ద, హర సుచరిత్రపావన పయఃపరిపూర్షములైన సత్సభాం ధ్యాయ, ఆచార్య, సాధు, యక్క యక్షి సరన్వతుల తరసరసీవనంబుల ముదంబొనరం గొనియాడి ప్రశంస కలదు. సరస్వతిమాత్రము జైన వైదికమతములకు వేదుకన్‌.?” రెంటికిని సామాన్యమగు దేవతగా (గ్రహింపబడిన ట్లుగపడు చున్నది. రాజమహేంద్రపురమునందలి రాజనరేంద్రుని సభలో నాతని. పరివేస్టించియున్న _ విద్వజ్జనులలో *“అపారశబ్బ ఈతని తరువాత 'గదాయుద్దుమును రచించిన రన్న శాస్త్రపారగులైన వైయాకరణులును, భారతరామాయణాద్య కవియు పురుషోత్తమ, శంకర, బ్రహ్మ, మార్తాండ, కంఠీర నేక పురాణప్రవీణులైన పౌరాణికులును, మృదుమధుర వాహన, కందర్చ, వాక్ళుందరి, గణనాయక దేవతలను రసభావభాసురనవార్హ (వచన) రచనావిశారదులయిన మహాక స్తుతించినాడు. అనగా పంపకవిమార్గమునే యనుసరించినవాడై వులును, వివిధతర్కవిగాహిత సమస్త శాస్త్రసాగరగరీయఃప్ర నాడు. తిభులైన తార్కికులు నాదిగా గలి'వా రున్నట్లు తరువాత ఈ కన్సడ కవులు స్తుతించిన దేవ తెలిపియున్నాడు. వీరి యను(గ్రహము, అంగీకారము, మెప్పు. స సాన య వదిననో వే తాగణములో కందర్పు నీభాషలో నూతనపద్దతిని కావ్యరచన చేయగడంగిన యాతని కై డు 0. ం రువిధముగా సమర్షించుట కెంతయు నావశ్యకమే యైయుందును. కావకరలలో . కాని యాకాలపు సంస్కృత చంపూ సకర్తలలో _బ్రధానుడైన త్రివిక్రమభట్షు రచించిన నల కవిరాజమార్షకర్త తరువాత ఛందోంబుధికర్తయగు నాగ చంపూ[గ్రంథములో నీ కందర్పదేవుని స్తుతి కానవచ్చుచు వర్మ (శ్రీవిష్ణు, పినాకి వినాయక, భగవతి, దివాకరులను, న్నది. మొదట - సరస్వతిని తన కావ్యాదిని స్తుతియించినాడు. అనగా “ఆదిత్యం, అంబికాం, విష్ణుం, గణనాథం, మహేశ్వరం” “జయతి గిరిసుతాయాః కామసంతాపవాహి అను పంచాయతనదైవములను స్తోత్రముచేసి వారితో సరస్వతి న్యురసీ రసనిషేక శ్చానన శృంద్రమౌచేక? నిగూడ. చేర్చిన ట్లుగపడుచున్నది. ఈ పంచాయతన అని యీశ్వరుని స్తుతించి, పీదప- వూజాపద్దతి వైదిక సంప్రదాయ సిద్ద మగుటచేతను, ఈ “జయతి మధుసహాయః సర్వసంసారవల్లీ నాగవర్మ _ వైదికమతాభిమానియే యగుటచేతను. నిట్లు జననజరఠకందః కోపి కందర్ప దేవః, చేసియుందుననుటయు సమంజసమే. ఈ వైదికసంప్రదాయ తదను పున రపాంగోతృంగ సంచారితానాం మునే తరువాతి కవులు సందర్భానుసారముగా ననుసరించి. జయతి తరుణయోషిళ్లోచనానాం విలాసః? యుందురు. ఇక పంపకవి జైనమతాభిమానము కలవాడు. అయినను తన (ప్రభువగు చాళుక్యరాజు అరికేసరి వైదికమతప అని మన్మథుని స్మరించినాడు. క్రీశ. 10వ శతాబ్లి క్షపాతము కలవాడగుటచే గాబోలు నాతని నర్దునునితో 'ప్రారంభమున సంస్కృతమున నతిప్రాఢములగు శ్రేషరచనలతో సరిపోల్చి నాయకునిగా చెప్పిన భారత కథలో, అనగా గూడిన యీతని నలచంపూకావ్య మాకాలమునందలి కన్నడక వి[క్రమార్డున విజయములో నీ పంచాయతన దైవములనే వులనేకాక, తరువాతి కాలమున నన్నిచోడునివంటి తెలుగుక స్తుతించి వీరికి మరియిద్దరిని మన్మథుని, సరన్వతినిగూడ వులనుగూడ నాకర్షించిన దనుటకు సందేహము లేదు. జేర్చినాడు. అందలి వరుస యిది: ఉదాత్త నారాయణ, ఏలయనగా నీకన్నడకవులవలెనే కృత్యాదిదేవతా ్రశంసలో ఉదారమహేశ్వర, ప్రచండమార్తండ, సహజ మనోజ్ఞ సర మన్మథునిగూడ జేర్చిన మొదటి తెలుగుకవి నన్నిచోడుడు స్వతి, దుర్గాదేవి, వినాయక. ఇందు పంచాయతన దేవతలు గానే కనబడుచున్నాడు. ఇంతేకాక ఆతని కృత్యాది రచనతో గాక పూర్వచంపూకవులనుంది వచ్చిన సరస్వతియు, పాటు ఆతని శ్లేషభంగులు, వర్షూరీతులు మొదలగు నవికూడ మనోజుడు నధికముగా జేర్చబడినారు. నీ త్రివిక్రమ భట్టురచనను దలపింపకపోవు. చూడుడు:-

సాహీతీ నీరాజనం 134 కాలాన నానా ననా హారాల పరస్య హృదయే లగ్నం న ఘూర్షయతి యచ్చిరః*” రాజ 0(ద్రు జ్డా ము (నలచం. 5) _బూనినపుడు, ఆ కన్నడభారతకవుల రచనా సంఫ్రదా 46 సళత్తవికావము లను తెలిసినవా డగుటచే, వానితో దనకు హీతవైనవానిని ముధమున సత్యవికావ రప గైకొనియుండు ననుటకు నందేహములేదు. ఆ కారణముననే దమ నను శ బరవ్సా వేదమతాభిమాని యగు నీతడును వారివలెనే పంచాయతన యది పావక మలరి పట్టినదియున్‌ గ(శ9) రమే.” మందలి దేవతలనుస్మరించినా డనవచ్చును. కాని (ప్రస్తుతము (కు.సం, 4) లభించిన భారతపాఠములను బట్టి చూడగా కన్నడ కవులును, “సంత్యేకే బహుళాలాపాః 'కవయో బాలకా ఇవి: నన్నిచోడుడును న్మరించిన మన్మథు నీతడు స్మరింపక పోగా, “నోరుగొలదుల్‌ పురికొల్పగ నందులోన నా కుమారస్వామిని, మాతృకలను నధికముగా న్మరించినట్లు క్కొక్కడు సక్కవైన గృతియుం గృతియందురె? తెలియుచున్నది. ఆతని శ్లేషపద్దతినే నన్నిచోడు డవలంబించినాడా యని _ హరిహరాజ గజాననార్కషడాస్యమాతృసరస్వతీ తోచును[- గిరిసుతాదిక దేవతాతతికి న్నమస్కృతి సేసి “ ప్రసన్నాః కాంతిహారిణ్యో నానాక్లేషవిచక్షణాఖ అనంతరము వాల్మీకివ్యాసులను, సత్సభాంతర నరసీ వనంబు భవంతి కస్యచి త్పుజ్యై ర్ముఖే వాచో గృహే స్త్రియః? అను గొనియాడి, నన్నయభట్టు తెనుంగునన్‌ మహాభారత శి క “చతురోక్తుల నుతపదబహృ సం్భాతారవనబంధురుడైనట్లు చెప్పినాడు. మొట్టయొద ర గతుల నలంకారభావ కాంతిరపార్లో టా గిరిజా యను సంస్కృతళ్ళోకమున న్నతి గృతి నతిరసికులు వర * హిరణ్యగర్భపద్మోమావాణీసతులను స్తుతించిన వాడు అఖీలజి సతిగతి నెజిగింపవలదె సౌభాగ్యమునన్‌. :3 గజ్జేగేయమాన నానాగుణరత్న రత్నాకరుండగు రాజరాజు భాగ్య రేంద్రుడు కాని నన్నయభట్టు కాడు. “భారతము తెనుగున “అక్షమాలాపవృత్తిజ్ఞా కుశాసనపరిగ్రహా, రచియింపు మని యాత డానతిచ్చిన విని యాతని బ్రాహ్మీవ దౌర్టనీ సంస ద్వందనీయా సమేఖలా.?? యనుమతంబునను, విద్వజ్ఞనంబుల యను(గ్రహంబునను నా దుర్దనసంసత్తకు బ్రాహ్మితో నుపమానము. నేర్చినవిధంబున నిక్కావ్యంబు రచించెద ననీ చెప్పి తరువాత బోర (గ్రాలవలదా(కు. సం) -సత్క్బృతికి మదనాగముతో మీరట్‌ స్తవము న్వు చ నల దుని కు. లట్టు క మొదట హరిహరపద్మగర్భుల స్తుతివచ్చుటచే నిచ్చటగూడ “నాచు కాఠిన్య మాయాంతి భంగళ్లేషవిశేషృతు, (బ్రహ్మను జేర్చియుందునేమో, కాని పంచాయతనములోగాని, నోద్వేగ స్తత్ర కర్తవ్యో యస్మాన్నైకో రస; కవే; కన్నడకవుల స్తుతులలోగాని (బ్రహ్మస్తుతి కానరాదు. వారి ఇ. ర్రైవిుభట్టు తన శ్లేపక్షవిత్వమును. సమర్షించి కంట న న యు యని తలచినవారును గలరు. నన్నిచోడుడు నన్నయకు ఈ శ్లేషవిషయ మట్టుండ కన్నడాం[ధ్రములయందు బూర్వు డనియు, నాతని నీవిషయమున నన్నయ యనుకరిం చంపూపద్దత్రిని 'ప్రాఢకావ్యనిర్మాతలగు పంపాదికవులును, చియుండు నను భావమే యిట్టి తలంపు కలుగుటకు నన్నిచోడుడును వారి (గ్రంథములలోని దేవతాప్రశంసలో గారణము. కొని బ్రాతప్రతులలో నింతవర కెచ ఏట నాపాఠము న్న ఉన చేర్చుట కదే మార్గదర్శియై యుండవచ్చు. కానవచ్చుట లేద్‌, కుమార స్వామియు, మాతృకలును చెప్పదగిన = స క ఉట కమన నాద్రిక్షవి యని తూర్చుచాళుక్యుల కులదైవతములను ప్రసిద్ది యొకటి కలదు. పరిచయము కదూ క అష్టా సవన ఆ కారణమనే సరు యూ దేవతలను న్మరించియుండన ప్రసిద్దిగాంచిన నారాయణభ రో స్టరానకనశ్వరుడని. చ్యును. బెజవాడ యుద్ధమల్లుని శాసనములో గొమరస్వామికి గుటవే, నంతక్తు ఫూ అధట్టుత్‌. ఎసుకూడ గలిగినవాడ గుడిగోపురము నెత్తించట జాతర జరుపుట మొదలగునవి ॥ పము చంపూకావ్యరచన ప్రసిద్దిగాంచిన పేర్కొనబడి యున్నవి గదా,

ఆం(ధ్రకవుల అవతారికలు క్షే3క్‌ తతత నన్నిచోడుడు కుమారనంభవకథారచనకు గడంగినవా వర్ణనము, కృతిపతిని కథానాయకునితోడనో ఇష్టదైవము డగుటచే షణ్ముఖుని, మారుని బేర్కొనినా డనవచ్చును. తోడనో అభేదముచేసి వర్ణించుట, కథాభాగముననో లేదా ఇక శివపారమ్యమునుగూడ (బ్రతిపాదింపదలచినవాడగుటచే ఆశ్వాసాద్యంతములందో కృతిపతిగుణవిశేషములను కథాసంద తాలి మూదుపద్యములలోను మహాదేవుడని, అంబికాధవు ర్భానుసారముగ _ నాయకుని గుణగణముగ వర్ణించుట, దని, పరమేశ్వరుడని ఆతని స్తుతించుకుకాక, తరువాతి ఏకవిభక్ష్యంత విశేషణములతో కృతిపతిని పొగడి ఆతనికి పద్యములలో ఆతని వామాంగమునందు బుట్టి నియమస్తితి నాయకునితో నభేదము చెప్పుట, లేదా అతనికి గృతియి గొల్చి యఖిల లోకములను గాచుచున్నట్లు వర్ణించిన చ్చుట, ఉత్తమ కవితాలత్షణ ప్రశంస, కుకవినింద, సుకవిస్తుతి, విష్ణువుతోపాటు పరమేశు దక్షిణాంగమున జనించి యాతని స్వీయకవితావిశేష లక్షణ్రశంస ఈ మొదలగు ఆంధ్ర కావ్య జిరకాలము గొల్ఫి తత్ర్రసాదమున విశ్వము సృ్పజియించి. (ప్రబంధ) విశేషలక్షణములుగా బరిగణింప బడుచుండిన పోల్చినట్టు బ్రహ్మనుగూడ స్తుతించినాడు. ఇట్లు బ్రహ్మవి వన్నియు నంతకు పూర్వమున మనకు సన్నిహితులగు షల బేర్కానుట అవశ్యకమైనది. ఇక రవి భవుని కన్నడకవులు తమ దేశికవితయం దవలంబించినవే యని యష్టమూర్తులలో నాకమూర్తి; (త్రిలోచనములలో నాదిలోచ తత్సాహిత్యలక్షణముల నించుక పరిశీలించిననో మనకు ఇన్‌ షఫల(పదాత. షణ్ముఖుడు అపర్గాస్తాణు దెలియకపోదు. నము. గణనాథు డభీష్ట్రలప్రదా షణ్ముఖు ర్డా వులు జననీజనకులుగా గలవాడు. హరుని కామాతురునిగ బృ ల్షణములు కన్నడసాహిత్యము. నుండి నన్నయా వశము జేసికొన్నవాడు మరుడు. వీతగాగి నర్దూరిం దేసిని దులు. (గ్రహించి రననేలు నన్నయకుపూర్వము. తేలుగు నగజాత. వేదాగమరూపమున మహాదేవు నపార। లవ సాహిత్యముననే డి కసూ ప్రశ్న కం స్తుతి నంపాదిత భారతి. ఇట్లు శివపారమ్యమును స్రరపరచి వచ్చును. నన్నయకు పూర్వము గల తెలుగు కవులు యట్టి శివునితో దన గురువును, కృతిపతియు నగు జంగమ నపద్దతుల నవి అంబించినను అవలంబించియుండవచ్చు. మల్లికార్డునున కభేదము కల్ఫించినాదు. నహజముగు రల. గాని పైనిదెలిపిన కావ్యపద్దతులు తెలుగుకవితలోనికి వచ్చిన తాభిమానమునే వెల్లడించుకొనుటకో యన్న ట్లీతడీ గ్రంథ చేస్పుట కాధారము లేదు. ఇప్పటికి లభించిన శవ మున తొలిపద్యమును దెనుగుననే రచించినాడు. నన్నయమా వాజ్మయముబట్టే పరిశీలించినచో, నాకాలపు తెలుగుక్షవితలో (త్రము రాజనరేంద్రుని వైదిక మతాభిమానమును జో సంన్కృతవృత్తములు చేరిన ట్లగపడదు. అక్కర, సీసము టకో, లేదా ఆతని యాస్త్రానమం దున్నట్టు వర్షింన ౮ తరువోజ, గీతము మొదలగు దేశీయచ్చందోరీతులు శా(స్త్రపండితులను, కవులను సంతృప్తిపరచుట క మాత్రమే ప్రచారమునం దున్న ట్రూహింపదగియ్యున్నది. తీయ విజ్ఞానమునకు, తాను తెనిగింవదలచిన భారతన నక. కన్నడమున నప్పటికి గానరాని సీసపద్యములలో ్రాసియ మూలము సంస్కూతభాష యగుటచేత గ్రంధాల స జ తురు, సర్వ ప్రా ససీస వాడుకలోనికి వచ్చియ్‌న్నప నరేంద్రునిచే జేయించిన త్రిమూర్రిస్రవరూప మం నా. రచనలో దీర్చ సమానబహళమగు తత్సమభాష ప్రయోగింపబ సంస్కృత భాషలో రచించెను. ఈయాచారము కన్న నం డుచునే యున్నది. కాని శాసనరచనలో తెలుగు పదములు లోను గొనరాదు. ఇట్లు తెలుగున రెండువిధముల భిన్నతు. సంస్కృత. విభక్ష్యంతములతో_ బులిమిపుచ్చబడుచుండిన లగు కవితలకు మూఅపురుషులని చెప్పదగిన యీ, నన్నయ ట్లగపడదు. _ అట్టే మణిప్రవాళరచనల నంతకుపూర్వమే నన్నిచోడులు వారికి బూర్వమున, జ పదవ వ్యాది కన్నడలాక్షణికులు నిషేధించి తత్సమభాషారచననే ప్రోత్స కన్నడదేశమున _బ్రసిద్దిగాంచిన దేశీయ కవితా పాత్య హించియుండుట కవిరాజమార్గాది [గ్రంథములను బటి సంప్రదాయములను గుర్తించి వానిని వారినారి కనున గ్‌ వ్యక్తమగుచునే యున్నది. ప్రస్తుతము లభ్యములగు శాసనము (గ్రహించి తమ గ్రంథరచనను సొగించిరని తె ఇం లబట్టి యింతవరకే చెప్పదగియున్నను, తరువాతి కైవకవుల చంపూ రచనాపద్దతి సంస్కృతవృత్త సంగ్రహణము, _ (గ్రంథముల లోని సూచనలను (1819780095) బట్టి యాకాల వీనితో జాతీయములు- లేదా తెలుగుదేశయములగు పద్యము మున తెలుగుకవితలో ద్విపదలు, రగడలు, ఉదాహరణలు, లను జేర్చి చెప్తుట, సంస్కృత వృత్తములలో దేశీయములగు అనేక రీతులుగల పదములు, ఏలలు, జోలలు, అంకమాలికలు మస న! సీయమములను పాటించుట, సంస్కృత విభక్తి మొదలగు ననేక రీతులు గల దేశిరచనలు (ప్రచారములో స్యారూపావ యాదులను తెలుగు (దేశి) రచనయందు నుండెడి వని యూహించుట కవకాశము కలదు. ఇట్టి ్ట | శబ్పములను దీర్హ సమాసములనైై దేశిరచన లన్నియు దేశీయులలో కంఠస్తములై యుండినవే జొనుపకుందుట, సంస్కృళతశేబ్ల న్‌ క్ష ని రాజావంంబనము.. వందితా జేసి తతృమబహుళమగు భాషను విశేషముగా గొని, ల , పండితాదరణము, శిష్టుల సాను నను తెలుగుగా ( తి వీని యెడల కలుగకపోవుటచే గించుట, కృత్యాది దేవతాసంస్తుతులలో పంచాయతన భూ లుగకపోవుటచే నివి ద్రాతలోని 'బ్రయో , క యందలి పండితసభా కెక్కియుండవు. ఒకవేళ ఏకొన్నిటికో అట్టి భాగ దేవతలను (గ్రహించుట, రొజాస్టానములయం భాగ్యము

136 సాహితీ నీరాజనం అభించినను పండితులకు, శిస్టులకు వానియెడల గల యగుటచేత కవితా శిల్ప దృష్టితో కావ్యలక్ష్షణముల నందు విర్ణక్ష్యభావముచే వాని నాదరించువారు లేక ఆ వ్రాతగ్రంథము మనము పరిశీలింప జాలము. మన మాతని కవిత నెట్లు అచిరకాలముననే యంతరించియుండును. అటులనే చూచి యాదరింపవలెనో ఆతడే పెప్పినాడు. ఇందాతని యెప్పుడో వ్రాయబడి యిుప్పటికిని ఏ ప్రాచ్య లిఖిత సౌమ్యన్వభావముకూడ నెట్టు వ్యక్తమగుచున్నదో గమనిం పుస్తకభాండారముననో యొట్లో కీటదష్టమై పోకుండ నంరక్షిం వుడు: పబడుచున్న పాటలు, పదములు మొదలగు దేశిరచనలతో ,పరమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథాకలితార్హయుక్తి లో గూడిన తాటియాకుగ్రంథము. లీకాలమున. నెట్టేయాదర.. సారసి మేలునా నితరు అషరరమ్యత నాదరింప నా మును బడయు చున్నవో మన మెరుగనిది కాదు. అందులో _ రుచిరార్డ సూక్తినిధి నన్న్మయభ న తెనుంగునన్‌ మహీ నన్నయవంటి మహాకవి బయలుదేరి రాజనరేంద్రునివంటి భారతసంహితా రరనబంధుటు డయ్యె జగద్దితంబుగన్‌.?” (ప్రభువునాదరణమున నాతని మహాసభయందలి పండితవర్యు లను మెప్పింపగలిగిన మహాభారతమువంటి యు(్గంథము _ తెనుగున భారత రచన చేయునపు డద్దానిని నంహితయను రచించి శిష్ట లోకమునంతను సంతృప్తినాందింపగలిగిన పిదప దృష్టితో జూచియే నన్నయ రచించినాడు. ఫలము జగత్తునకు నీ దేశీయ రచనలను శిష్ట లోకమున దలచువా రెవ్వరుం హిత మొనగూర్చుట. ఆ హితమనునది బహుయాగఫలరూప దురు? మతవిషయమున గలిగిన యభిప్రాయ భీదమునుబట్టి మైన పరమార్థము. అది- తరువాతి శైవకవులు జనసామాన్వమున బ్రచారములోనున్న దేశీయకవితారచనాపద్దతిని కొాంతదరరవలీ బావ వలసినూరై ““బహుభాషల బహువిధముల నారు. జనసామాన్యమున_ నింకను ్రచారములోనుండి బీపొవినములవలన వినుచు భారతబద్ద గ ద్ర స్పృహులగువారికి నెప్పుడు”? కాలగతి నంతరింపకుండుట చేతనే తరువాతి లాక్షణికులు యహ ఎడు వీనికి అనశా రగడలు, ష్ట్పుదులు, ఉదాహరణములు, గలుగుచుండునని రాజనరేంద్రుడు చెప్పియేయున్నాడు గదా. యక్షగానములు మొదలగువానికి దమ (గ్రంథముల లక్షణము భారతశ్రవణాభిరతి కపిలంబగు గోశతంబు నుత్తములగు కల్చింపవలసినవా రైనారు. నన్నయకు వేదవిఫ్రులకు దొనముచేసిన ఫలంబును సమకూర్చు గలదు. పూర్వకాలమున నీదేశమున సంస్కృత భాపక్రు, నందలి ఆంధ్రజగత్తున కిట్టి హితము గలుగుటకై వారిని భారతబద్ద కవితకు గలిగిన (ప్రాధాన్యము, పలుకుబడి దేశభాష యగు స్పృహులగువారినిగా జేయగోరియే నన్నయ తెనుంగున తెలుగునక్కు అందు దేశీయచ్చందములో రచింపబడిన న్మహాభారతసంహితారచనబంధురు డైనాడు. ఈ యాంధ్రజ పదముల, పాటలరూపమున నున్న దేశికవితకును లేకపో గత్తున కవీంద్రులు కొందరున్నారు. ఇతరులు నున్నారు. వుట తటస్ట్రించుట చేతనే, కన్నడమున నాకాలమున బయలు అందు కనీంద్రులు తమ రచనలలోని ప్రసన్న కథాకలితమగు దేరిన కవితాసంప్రదాయముల ననుసరించి చాళుక్య'ప్రభువులు నర్థయుక్తి లోనారసి య్రది మేలని యాదరింతు రనియు, తెలుగు దేశమునగూడ తత్సమభాషాబహుళమగు. దేశికవి నితరులు అకరరమ్యతి నాదరింతురనియునే యాత డాశించి తను ప్రోత్సహించినారు. ఈ విషయమునే తరువాతి నది. ఏలయనగా తాను నానారుచిరార్హములకును, సూక్తుల నన్నిచోడుడు తన యవతారికలో - కును నిధి యని యాతడే యెరుగును. ఇట్లీతడు వ్యాసభారతా “మును మార్గకవిత లోకం ర్జమును ధ్థసన్నగంభీరములగు తెనుగు సూక్తులలో రచించి బున వెలయగ దేశికవిత బుట్టించి తెనుం జగద్దితం బ్‌నగూర్చి వా డయ్యెను. అంతే కాని నన్నిచోడు గున నిలిపి రంధ్రవిషయం నివలె కనురక్తయైన భాషాంగన దక్క నేలిన బున జన చాళుక్ష మొదలగు పలువుర్‌.?? మహత్వము లోకమునం బ్రసిద్దిగా భంగిగ విస్తరించెద స దాజు అగు పలువు౦. న్‌? అనికాని * అను పద్యమున మన కెరిగించినాడు. ప్రబంధము సద్రసబంధురంబుగా, అనికాని, *నాకుగా కొరునకు నిట్లు సేకురునె నౌక్కట లాభము లెన్ని నన్నయ రచించిన భారతమువిషయమున సంస్కృత యన్నియున్‌”' '“అరువదినాలుగు విద్యలను నేర్పు నైసర్గికమై ప్రాకృతకర్ణాట సాహిత్య సంప్రదాయము లెంతవరకు సాయప వాలిన (తనవంటి?) సుకవులకుంగాక కృతులు సెప్ప దినవో వ్యక్తముగా జెప్పలేదుగాని అష్ట్రభాష్తాకవీశ్వరు డని నెవ్వరికైనన్‌ దరమే”” అని కాని, తిక్కనార్యునివలె “నే ప్రసిద్దిగాంచిన నారాయణభట్టు తన “కభిమతంబుగ నుభయకావ్యప్రొఢి పాటించు శిల్బమునన్‌ పారగుడన్‌ కళావి దోడయి నిర్వహించౌ”నని చెప్పుటడే మనము కొంతవర దుడ”' నని కాని ప్రగల్బరీతి నేమియు జెప్పికొనియుండలేదు. కూహించుకొన వచ్చును. అయినను ఈతడు భారతరచనలో అనగా వీరియం దిది యొక దోష మను నభిప్రాయముతో నవలంబించినది పురాణ రచనాపద్దతి, సంహితారచనాదృష్టి జెప్పుట కాదు. అది నన్నపార్యుని సౌమ్యన్వభావమును

ఆం(ధ్రకవుల అవతారికలు శ37 జాటినట్టే యిది వీరి ప్రాఢధిమకు దార్కాణము కాగలదు. తోడను, ఆయాకవుల జీవిత చరిత్రల తోడను నమన్వయించి ముఖ్యముగా నాయా కవుల కవితారచనలలోని వారివారి యాకవుల హృదయమును (గ్రహించినగాని సరియగు కావ్యా దృక్పృథములను గనిపట్టి, వాని నసహాయమున నా యా నంద రసానుభవము కలుగబోదు. ఈ యాంధ్రకవుల రచనలలోని కవిహృదయమును గాంచగలిగినచో తత్కవితార యవతారికలే వారి కవితాదృక్పృథములను గనిపట్టుటకుగూడ సానుభవమున కది విశేషముగ దోడ్పడగల దను విషయ గొంత వరక్సు మనకు నహాయకారులు కాగలవనుటకు మును మనము గుర్తింపవలసియున్నది. నన్నపార్యుని సందేహము లేదు. ప్రసన్నత, అర్హయుక్తి అక్షర రమ్యత తిక్కనలో ప్రధానముగా మనకు గనపడకపోవచ్చును. తిక్కన తాను చెఫుకొనిన * నన్నపార్యువి రరమ్యుత విషయమున వభిప్రాయభేద మున్నట్లగపడును, ప్రౌధిమ, కవితాశిల్పము, కళావేతత్వము నన్నయలో కొందరు తలచినట్లు అక్షర రమ్యత యనగా నన్నయకాలమువందలి లేకపోవచ్చును.._ నన్నిచోడుడు వాచ్యముగ జెప్పికొనిన రాటు క రా 5 అసం వోసళుదము. బదరి లది నాననానర " లు

యస్థ్రాదళశవర్షరలు, దశప్రాణంబులు, షట్రింశ దలంకారములు _. క్షద్సకు కలవైయున్న వను భావముతో గొందరిట్టు తలచయుందురు. కావి మొదలగువానికై నన్నయతిక్కనల రచనలలో వెదకుకొనుట కవితాలుణమును గూర్చి ్రైశించుచున్న నన్నయ్య. లిపిలోమ అషదముల యుక్తమైన పని కాకపోవచ్చును. అంతమాత్రముచే నొకరి పొంకమునుగూర్చి చెప్పునని తోచదు. సంప్కృతాంధ్రభాషలకు చళ్ళని కొకరు తీసిపోవుదు రనికాని, ఒకరికంటు నొకరు గొప్పవా న గాలం ల జయా. ధారాళము

వ క తై రవ అక్షరరమ్యతయవి యాతడు రనికాని చెప్పజూచుట కేవలసాహస మనిపించకపోదు. సామ్య "సేర్కొనను.. కొంక్కు మరుగు, అన్వయకాథివ్యము. మొదలగునవి లక్షణములు కొన్ని యుండవచ్చును. కాని ఆయాకవులకు. భళి విశష్టవదరవనారూపనుగు రీతిమాధుర్యముతో గూడినదే యీతని గల ప్రత్యేక లక్షణములను గనిపట్టి వానిని దేశకాలపరిస్తితుల *“యషరరమత్య.?

“'“దుర్లభం త్రయమే వెతత్‌ హ శే రా పతతి - దైవానుగ్రహ హేతుకమ్‌, మనుషత రడ వృ్యత్వం మునుక్షత్వం - మహాపురుష సంశయః.” ఆ వివేక చూడామణి (1 “కోరాడ వారి డైరీనుంచి)

“కోరాడ వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు :

• ఇగ ఒస్య తలుగు పలుకుబళ్ల పుట్టుక న, 'దేశీయంబగు తెలుగుభాషలోని పలుకుబళ్లు, పదబంధాలు అనునది ప్రాచీన రూపముగా నేర్పడుచున్నది. ఇళ్లు ఏర్పడిన రీతిని పరిశీలించినట్టయితే, ఇవి యీ భాషలోని ్రొక్కు- అను దానికి తుళి 'తుళిక్కు' అనునది వట్టు- వట్టి తత్సమతదృవశబ్దము లేర్చడిన రీతినే యేర్పడి యుండునా, పోవు- అనుదానికి *'వజు' (వజుగు); పీంకు - అనుదానికీ లేదా యవి, వేరు విధాన వేర్పడియుండునట్లు తోచునా. 'పెజుకు” ప్రాచీన రూపము లైనట్టు తెలియ వచ్చుచున్నది. యను విషయమును కనిపట్టి నిర్దారణ చేయుట కవకాశమే ఇళ్లు-బిజ్జు-బిగియు-లకు, విజుగు-వీంగు-లకు నిలు-కు, మైన కనబడునేమో యను నాశతోనే యిదివరలో పలుకు నిక్కు - అక్కు, దగ్గిర సంబంధమే కలదు. ఇక ననేక బళ్లు, పదబంధములను గూర్చిన పరిశీలనము కొంత ధాతువులలోని రేఫములు తరువాత చేర్చబడిన ధాతువులో చేయబడినది. దీనినిబట్టి చూడగా నీ భాషలో ముఖ్యముగా _ కలిసిపోవుటచే మూలధాతుస్వరూపము తెలియకుండనే అర్హభేదమును సూచించుటకై. ధాతువుపై ధాతువునో, పోవుట తటస్టించినది. ఉదా: వర్‌-వచ్చు, తర్‌-తెర్‌ శబ్ద్వముపై శబ్దమునో చేర్చి, ధాతుపల్లనము అను వానినో -తెచ్చు, పుర్‌-పుచ్చు, మెట్‌ మెచ్చు, మొదలగు వాని శబ్ద పల్లనము లనబడు వానినో కల్పించుట యతిప్రాచీన సరిపోల్చి చూచిన గాని, కేవలము ధాతువులుగానే పరిగణింప పద్దతియని తెలియ వచ్చుచున్నది. ఒక ధాతువుపై మరియొక _బడుచున్న “వచ్చు, పుచ్చు, మెచ్చు అను వానిని బట్టి ధాతువు చేరినప్పుడు కాలక్రమమున వాని స్వరూపములో చూచినచో, వీని పూర్వరూపములలో నాక రేఫముకూడ ననేక విధములగు మార్పులు కలుగుచుండుటయు కద్దు. నుండెనని యూహించుటకే అవకాశము కలుగదు. ఈ ఏయే యర్థమునం దే ధాతువు దేనితో జేరి యెట్టి రూపము భాషలో వీనికి సంబంధించిన కొన్ని యితర రూపములతో నొందినదో పరిశీలించి కనిపెట్ట గలిగినచో, నీ భాషలోని గాని, ఇతర సన్నిహిత భాషలలోని ధాతురూపములతోగాని, ధాతువుల మూలరూపములను గూడ కనిపట్ట నవకాశ పోల్చిచూచినట్లుయితే ఇవి వాస్తవముగా ధాతుపల్లవములే కాని మేర్చడును. కొన్ని సందర్భములలో నీ భాషారూపముఇతో మూలధాతువులు కానే కాదని మనకు తెలియకపోదు. పోలి ప ఎ చూచినంత మాత్రమున దాని మూలరూపము లేవో ఇళ్లు. తెలుగున. రేఫసంయుక్త హల్వర్ల రూపమగు కనిప్ట్టుటకు సాధ్యము కాకపోవచ్చును. అట్టి నమరుము నో లో సవి+॥ సంయుక్తాత్షరము తాలి వర్షముగా గలిగిన యనేక ధాతువులు లల్‌ సన్నిహిత భాషలలోని రూపములతో బోల్చి చూచి శ లును గూడ, నీ భాషలలోని మూల ధాతువులు నచో వాని పరిణామ క్రమము సుబోధం బైమూల ధాతు , ము కతా గ దా శబ్దములు కావనియు, పదాదియందు సంయుక్తాక్షరముం స్వరూపమును కనిపట్టు నవకాశ మేర్చడవచ్చును. ఇట్లు న్‌ డుట (ద్రావిడ భాషా సంప్రదాయ సిద్దమే కాకపోవుట చేత పరిశీలించుట చేతనే తెలుగు భాషలో నిప్పుడు మనము గ
• నీ భాషలోని రూపములన్నీ స్వరవ్యత్యయాది సంస్కార ధాతువులని నాడుకొనుచున్న రూపము లనేకములు మూల నీ లో నేరడినవే ధాతు రూపములు కావనిన్నీ, ధాత్వంతర సంయోగము ఫీటేముగా ౧ భాషల్‌ నాక కాలమున నేర్పడినవేగాని, చేతనో, భశ లదు లక భిన్న మూల భాషా స్వరూపమునకు జెందినవి మాత్రము కాదని రూపముల సఖీ జ కలో వేం నీ వ క ననీ (గ్రహింపవలసియుండును. అట్టి యప్పుడు మన భాషలోని తెలిసికొన గలుగుచున్నాము ఎన రాతుపల్షుములనిన్ని. స్ర్యు త్రోయు,. మైగు, వ్రాయు, క్రుంగు, క్రోలు ఎమి మొదలగు ధాతువులయు; మ్రాను, దేలు ప్రాలు, పోలు '“యథాస్రయోగంబుగ గ్రాహ్యము” అని వైయాకరణులు మొదలగు శబ్దములయు రూపములు- మూలరూపములు చెప్పిన “ఇట్టీంకులు, తొజు(ద్రొక్కులు, వజువట్టు' వంటి కావనియు - అవి తుళిక్కు తొరె-యు, ముళ (గు, రూపములన్నీ ఆయా ధాతువుల (ప్రాచీన నవీన రూపముల వర్తై అను మూలధాతువుల నుండియు; మరన్‌, విరల్‌, కలయికచే నేర్చడినవని తెలిసికొనగలుగుచున్నాము. దీనిని పరె, పుళల్‌ - అను మూల శబ్బముల నుండి కాలక్రమమున పట్టి - ఇప్పటి - *ఇంకు' ధాతువునకు ఇజంకు-ఇలుకు నేర్చడిన రూపములనియు నిశ్చయింపవలసియుండును.

తెలుగు పలుకుబళ్ల పుట్టుక 139 ఇట్లు పరిశీలించినచో పదాదియందు రేఫ నంయుక్తాక్షరముతో అనేకములు కలవు. కొన్నింటి మార్పు ఈ భాషలోనే - గూడిన తెలుగు భాషా రూపము లన్నియు నీ భాషలో అనగా జ్ఞాతయుగముననే జరిగినట్టు కూడా తెలియును. నేదోయొక కాలమున స్వరవ్యత్యయము మూలముగా గలిగిన ఏమనగా రెండు రూపములకు గూడ నీ భాషలో ప్రయోగము వర్ష వ్యత్యయమువలన నేర్చడినవేయని వ్యక్తము కాకపోదు.. - వాడుక - గానవచ్చుచుండుటయే దీనికి కారణము. ఈ వెనుకటి రూపములకు తెలుగు భాషలో వాడుకపోయి, వాని రూప మతిప్రావీన కాలముననే మారిపోయి యుండుట వవ ము! దం అడగు డాగు ఆళిసిన చేత - (ఎప్పుడు మారినదో చెప్పుట కష్టమే కాని, ఎ వాళ్తు. తెనుగుభాష చరిత్రలోని ప్రాచీన శాననయుగమునకు పూర్వ ఈత. అద్జైాూ జా-జాయి = శిల. మేయని నూత్రము - అనగా శ్రీస్తుశకారంభమునకు _ త. ఇరా-తెరేయి. పూర్వమేయని మాత్రము చెప్పవచ్చును) ఈ తెలుగురూప _ త. ఇజక్సై-తె-ఎఆక, ఉెక్క. ముల నితర సన్నిహిత భాషా రూసములతో బోల్చుటచేకాని, క. ఇజయన్‌- తె-చే-తేడు. వీని పూర్వ రూపములను- మూలధాతు రూపములను త. ఉగిర్‌ ఉగురు-తె.గోరు కనుగొన శక్యమగుట లేదు. అనగా నీ రూపములు శాసన త. ఉళ్‌-తె.లో-లోంతు, లోపల మొదలగునవి. యుగమునకు బూర్వమే యేర్పడి యుండునని తలంపవలసి త. ఇళైఎళె-తె. లేత; ఎలమాని లేమా; యున్నది. ఏలయనగా తెలుగు భాషలో రచింపబడిన తాలి త. ఇళంగు-తె.డిగ్గు, డిగు. దిగు శాసనములు లభించిన కాలమునకే- లేదా - ఇంకను ఈ. ఇరండు-తె-రెండు. పూర్వమున, ప్రాకృత సంస్కృత శాసనములలో తెలుగు త. ఉరల్‌-తె-రోలు. పదములు అభించిన కాలమునకే యిట్టి మార్పులు కొన్ని త. తె-రుద్దు = ఉరుబు-తెా-రుబ్బు కలిగినట్టు తెలియ వచ్చుచుండుటచేత, శాసనకాలమునకు త. ఉరోంగల్‌ = తె-రోం కలి. పూర్వమే, తెలుగుభాష తక్కిన ద్రావిడ భాషలనుండి వటేన' తరుూత గల అజ్ఞర్‌ యకములోనీ మార్పుల అనేవి భ్‌ డస త న్నియు గలిగియుండనలెనని యూహింపదగి యున్నది ప ల సుర్‌ తమిళ కన్నడములలో నీ తెలుగు శబ్దముల తొలిరూపము ఒక్క లాను ప్పవచ్చుణు. ఖ్‌ లిప్పటికి నళ్లు నిలిచియుండుటవేతనే,. తెలుగుభాష కా దు కాదు ఇది-ఉరు(బు హ్‌ యజ్ఞాత యుగమున. గలిగిన ఏదో యొక విధమగు ంయు గుల వ్యు ॥ డిన శబ్బపల్ల సంస్కారము. మూలముగా నిట్టి మార్చు లేర్చడినవని టల +. తమిళమున ఎ శబ్దము హలంతము తలంపవలని యున్నది. (ఉరోంగల్‌), తెలుగున నిది 'రోంకలి-రోంకలి - అని ఇకారాంతమైనది. “రోకల్‌* అని దీనికి భాషలో ప్రయోగమును పైని తెలిపిన స్వరవ్యత్యయ మూలకమై వర్షవ్యత్యయ గానము. తిరుగలి కూడ ఇట్టిదియే. తిరు(గు)కల్‌ (ఇల్లు) రూపమగు మార్చు పదాదిని సంయుక్తాక్షరమును దెచ్చి తుదిని ఇకారము చేరినది, తిరుగలియైనది. పిండి మొదలగు పెట్టుటలోనే కాక ఇంక నితరవిధముల గూడ మూలభాషా వానిని '“'విసురు* కొనుట కుపయోగించునది ఇప్పటికిని రూపము లీ భాషలో మారిపోయినవి. మూల భాషలోని 'తిరుగుకల్లు తిరుగలియేయైైనా, ఆ కళ్లును (రాతిని) విసిరి యనేకములగు నజాది శబ్దముల నీ భాషలో హలాదులనుగా (విసురుగా) త్రిప్పుటవల్లనే యిప్పటికిని మనము పిండి, . భాసింప జేయుట కీ మార్చే కారణము. ప్రథమ పురుష పప్పు మొదలగు వానిని తయారుచేసుకొనుచున్నాము (ఈ సర్వనామమునందలి [ప్రాదీన రూపములగు అవన్‌, ఇవన్‌, కల్లును, రాతిని విసురుగా (త్రిప్పుట వలననే - పిండి విసురుట ఎవన్‌ - అనునవి వాండు, వీండు, ఎవణ్ణు-అగుటకు, అదిని - అను పలుకుబడి యేర్పడినదనుట స్పష్టము. ప్రస్తుత

• దాన్మి ఇదిని - దీని, ఎవని- వేని యగుటకును ఈ కాలమున మనము దంపుట కుపయోగించు ''రోం కలిలో పరిణామమే కారణము. అవన్‌, ఇవన్‌ మొదలగు రూపము మాత్రము *"'కల్లు' రాయి కానవచ్చుట లేదు. ఈ కాలమున లహ్లే యితర సన్నిహిత భాషలలో నిలినియున్నవి, కావున చాలవర కుపయోగములో నున్న *“'రోకళ్లు” కొయ్యరోకళ్లే నా భాషల నుండి తెలుగు విడివడిన తరువాతనే, యీ దేశమున గొన్ని (ప్రాంతముల నెచ్చటవైనా - కొండ మార్చీ భాషలో ప్రత్యేకముగా గలిగినదని యూహింపగలుగు. (ప్రదేశములో - రాతి రోకళ్లు కూడ వాడుకలో నున్నవేమో చున్నాము. ఈ మార్పునకు లోనైన యితర శబ్దము కాని తొలుళటి కాలములో రుబ్బు - రోలు వలెనే “రోకలి

140 సాహితీ నీరాజనం కూడా కొయ్యతో చేయబడినది గాక “కల్లు-రాతితో అనుపదము దంచే సాధనమును సూచించునదైనదేమో! జేయబడినది గానే యుండుననుటకు సందేహము లేదు. ఎట్లయినను నన్నిచోడుడు కుమార సంభవము రచించునా రాతి రోకళ్లు ఎత్తి దంపుటకు బరువుగానుండును గనుక టికే ఆటవికులగు శబర కామినులు ముల్వెదురు6 బ్రాలు

• కొయ్య రోకళ్లు వాడుకలోనికి వచ్చి యుండును. రుబ్బు, దంచుకొనుటకు పటికపుతోళ్లు, గౌారుకొమ్ము రోకళ్లు రోలు-శబ్దములు రెండును గూడ ప్రత్యేకముగా, తెలుగుభాష వాడుచువచ్చినట్లు తెలియవచ్చుచున్నది (కు. సం. 6 అ. తక్కిన జాతీయ భాషల నుండి విడివడిన తరువాత 47). కాబట్టి అప్పటికే 'ఉరోంగల్‌' - రోంకలిలోని కల్లు నేర్చడినవే. ఏమనగా పదాదిని రేఫము గాని శకటరేఫము. స్థానమును గౌరుకొమ్మో, కొయ్యో, ఆక్రమించుట తటస్టించి గాని లకారముగాని వచ్చుట ద్రావిడ భాషా సంప్రదాయమే నట్టగుపడుచున్నది. ఇక నీ రోకలరి-తిరుగలి- శబ్దములవలెనే కాదు. కాబక్టే - సంస్కృత శబ్దము తమిళ కన్నడములలోనికి - కల్లు శబ్దముతో గూడిన 'వడగల్లు- ఓరుగల్లు- చెంగల్లు' వచ్చునపుడు, పదాది రేఫ ల కారములముందు 'అ, ఇ, మొదలగు వానిలో నీ పదబంధము ఇకారాంతము కాలేదు. ఊఉ అను వర్షములు చేరుచున్నన్ని. వీనిని ౧౦౪880 ౪0౪818 "కల్‌? అను హలంతపదము ఊతగా తుదినాక ఉకారమును అని అధునిక భాషా తత్వజ్ఞు అందురు. కావుననే సం. (గ్రహించి 'కల్లు'- అని మాత్రము అయినది. మరికొన్ని రాజన్‌ త. అరశన్‌, క. అరసు (ర. అరసుమనె) త. పదబంధములలో - లేదా తెలుగు సమాసములనదగిన వానిలో (అరసాంగం రాజ్యాంగం), సం. లోకం --త. క. నీ తుది ఇకారము కనబడుచున్నది. 'వాకిలి-' అనునదొకటి- ఉలగం - ఈ రీతిగా మార్చునాందుచున్నవి. ఆంగ్షభాషలోని ఇది-వా+ఇల్‌” అను శబ్బ్వముల కూడికచే నేర్పడినది. “స్కూలు అను శబ్దమును పలుకలేని - అనగా సంయుక్తాక్షర _వాశబ్దము వాయ్‌-వాయి అనుదాని యవశిష్ట భాగంబై “నోరు” మును పదాదిని పలుకలేని - సామాన్యజనొలు, దాని ముందొక అను నరము కలదు కావున 'వాయిల్‌* అనగా - వాయ్‌ + ఇల్‌ “ఇ కారము నూతగా జేర్చికొని 'ఇస్కూలు' అని = ఇంటి యొక్క వాయి (నోరు) అనగా (ప్రవేశ మార్గము పలుకుచుండుట మనమందర మెరిగినదే. అయితే తెలుగుభా అనునర్హమున, వాయిల్‌ - అనునదే తమిళమున 'వాళిల్‌ షాజనులు చిరకాలము క్రిందటనే సంస్కృత భాషా వర్గోచ్చా. - వాశల్‌ అను రూపమున గానవచ్చుచున్నది. కాని రణ రీతుల కలవడి పోవుట చేతను గాబోలు, పదాదియందు.. తెలుగులో 'వాకిలి అని *క కారము మధ్య వచ్చుటకు రేఫలకారోచ్చారము విషయమున వీరికి కష్టము తోచినట్లు గారణ మగపడదు. “వాయి” శబ్దము శ.ర. కారుడన్నట్లు కనబడదు. రాజు, లోకము మొదలగు వానినళ్లు [గ్రహించి వైక్సతమనుటకు గారణమగపడదు. వాకట్టులో “నా” వైకృ పలుకగలుగుటయే గాక, మూల భాషలో నజాదులైయున్న తమే కావచ్చును. ఇంతకూ 'వాకిలిలోని *ఇు సంబంధార్హ పెక్కు శబ్బ్దములను వర్షవ్యత్యయముచే, రేఫలకారాది శబ్దముల _ద్యోతకమేమో. 'వాయిల్‌” లేదా 'వాకిల్‌” యొక్క తలుపు నుగా జేసి పలుకు సంప్రదాయమున కలవాటుపడిన వారుగా వాయిలి తలుపు-వాకిలి తలుపు కావచ్చును. ఇట్టు విశషణత్వ కూడ నైరి. ఈ కారణము చేతనే - త. అతై అనగా ద్యోతకములైన రూపములే విశేష్యములుగా కూడ వ్యవహార అరగదీయు - అనునర్ధముగల ప్రాచీన భాషలోని ధాతువు ములోనికి వచ్చుట కద్దు. 'ఒకడు' నుండి ' ఒకటి" కౌపవిభక్తిక నుంధ్తి తెలుగులో “ఆయి” అను నామ వాచక శబ్దము, రూపములు కాగా ఆ “ఒకటియే మరల అమహద్వాచక పదాదిని శకటరేఫము నేర్చడి వ్యవహారములోనికి వచ్చినది. విశేష్యముగా వ్యవహారములోనికి వచ్చినది. ఇళ్లు మూడుక అట్టే - త. క. ఉటై - ఉరు (10 గ9) అను ప్రాచీన న్నులు కలవాడు "“'మూక్కణ్‌?' ముక్కణ్‌. మూక్కణ్‌ ధాతువునుండి - తెలుగులో వర్షవ్యత్యయము మూలముగా - మూడు కన్నులు గలవాడైన - దొర ప్రభువు - దేవర ““రుబ్బు' అను ధాతువున్ను, త. ఉరల్‌. క. ఉరులు = ముక్కంటి దొర, ముక్కంటి దేవర - అయినది కాని
• దొర్లు (10 108) అను మూలధాతువు నుండి 'రోలు-' 'ముక్కంటి' యను నీ యౌప విభక్తిక రూపమే - విశేష్యముగా అను ధాతువును తెలుగులో నేర్పడినవి. పిండి మొదలగు వ్యవహరింపబడుచు శివుడు లను నర్ధమిచ్చుచున్నది. ఇందలి వానికి రుబ్బుకొనుటకు, ధాన్యాదులను దంచుకొనుటకు తుది ఇకారమును సమాసాంత విధిగా గూడ వైయాకరణులు నుపయోగపడు పెద్ద రాతిని గుండ్రముగాజేసి దొర్హించుటయే (గ్రహించుటకు వెనుదీయరు. అక్టు 'అలరు విల్తుడు - సుకరము గావునట్టు దానికి 'రోలు' అను పేరు వచ్చినట్టు అలరు విల్లుగా గలవాడు అలరువిల్‌ ' విల్లు-కలవాడు- విల్తుడు? న్నది. కాని వాస్తవముగా దొర్హింపబడు కల్లు-రాయి-ఇదే తలవరి తమి- తలైవర్‌, (6236-0010) తె-తలవరి = తలారి, గావున దీనికే- “ఉరోంగల్‌'” అను పేరు వచ్చియుండవలసీ '“'మహాతలవర'' అనునది ఇ్చాకు రాజుల శాసనములలో నది. ఒకవేళ ్రాచీనకాలమున నక్లు యుండి, ““రోలు” “మహాదండనాయకి' అను బిరుదముతో సమానమైన యొక అను పేరు దీనికి స్థిరపడిన తరువాత, ఉరోంగల్‌ - “రోకలి బిరుదముగా పేర్కొనబడియున్నది. దేశ్య శబ్దమైనను

తలుగు పలుకుబళ్ల పుట్టుక క్లేశ! చిరుదముగో (గ్రహింపబడుటచే గాబోలు సంస్కృత శబ్దముతో. 'వాయ్‌' శబ్దము 'వి కారమై నిలిచినది. ప్రాచీన భాషలో సమసించినది. “అవర్‌*' అనుదాని నుండి యేర్పడిన 'వరి హలంతమగు నీ 'వాయ్‌ి' - తెలుగులో వాయి' - అని అను దానినుండి ఒక ప్రత్యయముగా విడదీయబడిన 'అరి ఇకారాంతమైనట్లు ఇంక ననేకములగు హఠఅంత శబ్దము లీ అను దానితో గూడినవే కావచ్చును - నేర్చరి, కూర్చురి, భాషలో ఇకారాంతములైనవి. ఉ. త. క. కడల్‌ = సముద్రము వెరవరి, మేపరి, కాపరి, నీరు (ద్రిమ్మరి, నుడువరి, పొదుపరి - కడలి, త. కాల్‌. కాట్రు = గాలి, త.వే-వెయ్‌-వేయి మొదలగు శబ్దములు మోవి అనునది మో + వాయ్‌ అను = సహస్రము, నో-నోయ్‌ = కన్న. నోవు = ర నొప్పి, శబ్దముల కూడికచే నేర్చడియుండును. ముఖమునకు త, నాయ్‌ = శం నాయి, అ-కాక-కాకి = యంగా. ద్వారము వంటిది గావున ''మోవి" ఇక్కడ 'వాయ్‌' అనునది నర్వనామములలోని అదు, ఇదు, ఎద- తె. అది, ఇది, “వి అయినది. మరికొన్ని పదబంధములలో నిది 'వి ఎది. ఇట్టీ భాషలోని పెక్కు పదముల యొక్కయు కారముగనే నిలిచినది. చిలువ - చిలుము (కిలుము) = పదబంధముల యొక్కయు తుదిని ఇకారము బహుళముగా విషము - వాయియందు గలది. ఆశీవిషము- పాము. గానవచ్చుచున్నది. పలవ = పలు + వాయ్‌ = బహుముఖములు గలది. నలువ = బ్రహ్మ - నలు + వాయ్‌ = నాలుగు ముఖములు మరియొక విశేషమేమనగా నీ భాషలోని ప్రాచీన పదబంధ కలవాడు, నడవ = నడు + వాయ్‌ నడుచుటకు మార్గము ములు సొమాన్యముగా రెండింటి కంట హెచ్చుపదములతో (మధ్య మార్గము), కడవ = కడు + వాయ్‌ = పెద్ద గూడినవిగా గానరావు, అచ్చ తెనుగు భాషారచనా సంప్రదా (వెడలుపైన) నోరు గలది = బాన తెజవ = తెజ + యము ప్రబలిన వెనుకనె దీర్మములైన దేశ్వ్య సమాసములు వా = తెజపియైన నోరు కలది - (స్త్రీ. ఇట్లీ పద బంధములలో వాడుకలోనికి వచ్చినట్టగ పడుచున్నది. “సర్వ వ్యాపీ స భగవాన్‌ తస్మాత్‌ సర్వగతః శివః:

“106 58406౧06 06100 13 2||-౧6౧/81/6, 169106, 116

18 16 1౧౧౭6 60006 1౧ 11.”

“0 06 ౪164%/ ౪౧66] 1౧ [౧౦౪/|6౮6౮6, 10౪6 26 3$6౧/106

౪/10 2! 0691౧009, 2౧6 1౧648 10 ౧621139 ౦౧౪) 561 1౧ 6

&||-౧౪౧/61౧0 ౦6, 159 126 6939౧06 01 ౦౦6౧633, &గ౮01

1018 13 0౧6 గ6/ ౧౦016 01 18 ౧౭౬౧19౧౭6౩.”

“6 1 1౧౧గ౫6౧56' -- ప్రాణో విరాట్‌ శ్రీ *+కోరాడ' వారి డైరీనుంచి

“కోరాడ వారి కొన్ని ప్రముఖ రచవలు : ఒగ్య

పలుకుబళ్లు- పదబంధాలు ఈ నడుమ అన్నమాచార్యుల లఘుకృతులలో నొకటగు (గ్రహింప బడనే లేదు. కావున “తోంద్రోపు' అను రూపు “శృంగార మంజరి" యను ద్విపద రచనను చదువుచుండగా గాని ఆ పలుకుబడి గాని తెలుగుభాషలో ప్రసిద్దము కా? గం నందొకచో, '“తాలగక పులకలు తోంద్రోపులాడి” యను తలంప వలసియున్నది. అయితే యీ పదబంధము. ను పాదమున “తోం ద్రోపులు'' అను పదమొకటి కనబడినది. యింతగా బరిశీలింప వలసిన పని యెందుకు గలిగిన న దీనికి పుట క్రింద నీయబడిన టిప్పణిలో “తో =వెంబడిగా” ప్రశ్న కలుగవచ్చును. ఈ పదబంధము మూలము య అని అర్హము చెప్పబడియున్నది. “తోంద్రోపులాడు'' అను మగు తెలుగు పలుకుబడులలో గానవచ్చునాక సంద్రం న్‌ నట్టి పలుకుబడి, లేదా పదబంధము- తెలుగు భాషలో కలదా మును మనము గుర్తింపవలసియున్న దని సూచించుట ః జ్జ యను సందేహము కలిగి శబ్దరత్నాకరమున జూడగా అందు సంప్రదాయ మేమనగా- అతిశయార్థమును సూచించుట గ ““త్రోద్రోపు'' అను రూపములే గాని 'తోంద్రోపులాడు' అను ధాతువునకు లేదా శబ్దమునకు ద్విరుక్తి కల్పించి వప రూపము గ్రహింపబడి యుండలేదు. ఆ ““త్రోద్రోపు”-. కావుననే “త్రోచు'. ధాతువునకు అతిశయముగా న అనునది త్రోపు త్రోపు-శబ్బముల కూండికచే నేర ఎడినట్లును, మిక్కిలి త్రోచు, బలాత్కారముగా (త్రోచు- అను నర్హము సె దానికి “మిక్కిలి త్రోపు-అని యర మైనట్టును, త్రోద్రోపు ధాతువునకు ద్విరుక్తి కలిగి - త్రోద్రోంపు అయినది. దొ గ్‌ లాడు- అనుదానికి “మిక్కిలి త్రోయు, (బలాత్కారము చేసి సహాయ ఛాళువుగా ఆడు-చేరి “త్రోద్రోయపులాడు - ల ర్ప త్రోయు)” అని యర్హమైనట్టును దెలుపబడియున నది. ఒకవేళ బంధమేర్పడినది. ఇట్టి పదబంధము అనేకము లీభాష క పదాదియందలి రేఫ సంయుక్తాక్షరములలో రేఫ మొక్కొక డియుండుకు గాక వీనిలో గొన్ని యాధాతువులయొక్క వుడు జారవిడువబడుచుండుట యిటీవలి సంప్రదాయముగా ప్రాచీన నవీన రూపముల కలయికచే నేర్చడినవిగా తెలుగుభాషలో గానవచు స) చుండినను (రో 'మాను-మాను, నుండుటచే, నాయా ఛాతురూపముల పరిణామ రీతిని తల ద్రేలు-వేలు, క్రిందు-కిందు, (మైగు-మోగు, (క్‌వ్వు- కొవ్వు, భాషయొక్క పరిణామక్రమమును గూడ గనిపట్టుట క త్రోయు-తోయు ఇత్యాదులనేకములు గలవు) “త్రోద్రోపు'” శము వీనిమూలముగా నేర్పడగల దని తోచుచున్నది. న అను పదబంధములో తాలి యక్షరమునందలి రేఫ జారవిదువ “త్రోయు' ధాతువు కన్నడమున 'తారె అను రూపము బడిన ట్లగపడదు. ఒకవేళ 'పై శబ్దములలో వలెనే యీ నున్నది. (14% 10 10గ, 10 ౦0౧౦ ౪ 6 01925 గ పదబంధమునగూడ జారవిడువబడిన రూపమునే అన్నమా 06 166 ౪11 గా|౦ తొరగు = 10 10౪ 60౪౧. త్రోసుక్‌ గ చార్యులు వాడెనేమో యనుకొన్నాను. అప్పుడది “తోద్రోపు వచు ఎ అని యర్హము. తమి, చొరి, మళ, చురి = 10 9౮5 కావలెనేగాని 'తో' శ్రరువాత నరసున్న వచ్చుటకు కారణము 068 ఈ “తారంయూ - నుండియే 'త్రోయు' అను తేలుగు లేదు. ఈ శబ్దము “శ్రోద్రోపు అని కాక “తో 6ద్రోవు అని ధాతువేర్పడియుండును. ఇక నీ 'త్రోద్రోపులాడు! అను శబ్ద తలంపబడుటచేతనే- అనగా నా తెలుగు పలుకుబడీ గుర్తిపబ నకు బ్రయోగమును జూపుచు శబ్దరత్నాకరమున రామౌభ్యు డక పోవుటచేతనే - తాలివర్షము 'సహార్ధకం'బగు తోడ శబ్బ యములోని యీ (క్రింది పద్యమీయబడినది: రూపంబగు'తో అని తలంపబడుటయు, తరువాతి *ర్రోవు' అను దానిలోని సరళ “ది కారమును సమర్థించుటకుగా గవ నర్జామస్వారమును దాని పూర్వమున చేర్చి, తోన్‌-వెంబడిగా ం బగ్గు వెనుకకు దిగియంగ నగ్గలంపు అని యర్థము వ్రాయుటయు దటస్థించి యుండునని తోచి రాగరజ్జువుముంగల సాగ దివియ నది. "త్రోయు' ధాతువునకు 'తోయు' అను రూపము నందులకుం దోడు త్రోద్రోపులాడ జెలుల వ్యవహారములో నున్నను, ప్రామాణిక ప్రయోగము లం దగపడ నడుమ బీరునీంకు లయ్యె నప్పడతి కపుదు. కుండుటచేతనే గావలయు శబ్దరత్నాకరమున తోయు (రామా, 4 అ

పలుకుబళ్లు - పదబంధాలు తతత ఈ రామభ్యుదయ పద్యమునందు, "“త్రోద్రోవులాడు” పెనగులాడుట అనుట కంక 'పీకులాడుటి అని అర్హము అను పదబంధమునకు తోడు “పిరువీంకులయ్యె'” అను చెప్పుకొనుటయే యుక్తముగును. ఏమనగా సిగ్గు వెనుకకు, మజియొక పదబంధము కూడ నట్టిదే లభించినది. ఈ రాగము ముందుకు త్రోయుచుండగా, చెలులు ఒకరటు ““పిరువీంకు''- శబ్దము (పీకూపీకు) అని పీకు ధాతువు ఒకరిటు త్రోద్రోపులాడుచుండగా పడతి వారినుండి పెకలిం ద్విరుక్తి వలన నేర్పడినట్లును, 'శీకులాటి అని దీని చుకొని-తన్ను ఈవలకో ఆవలకో వారినుండి పెటికికొనవల కర్ణమైనట్టును, ఇట్లే-పిరువీకులాడు, పిరువీకు సేయు అను సిన స్లితి గలిగిన దని చప్పుటయే యుక్తముకాని వారితో పదబంధములకు '"పెనగులాడుటి అని యర్హ మగుననియు. ""పెనవేసికొని” - పెనగులాడుచునే యుండు స్లితి గలిగిన శరన దెలుప బడినది. కాని యిచ్చట 'పీకు+పీకుః'పీపీకు'. దని చెప్పుట యుక్తముగా గనబడదు. "పెనగు' - ధాతువు అనిలయైన గాక 'పిరువీకు' యెందుల కయ్యెనో, మధ్య సెనవేయు - పేనుట - మెలివేసికొనుట అనుదానితో రేఫ మెట్టు వచ్చెనో తెలియవచ్చుట లేదు. ఈ 'పిరువీంకు' సంబంధించినది. ఈ విధముగా 'పిరువీంకులాడు' అను శబ్దమునకు "పెనగులాడు అనుటకంళు “ఏీకులాడు' అనియే. తెలుగు పదబంధములో ప్రాచీన భాషలోని *పిలు' ధాతువు అర్హము చెప్పినచో నది యా శబ్దార్ధమునకు మరింత నుండి యేర్పడిన రెండు రూపము లెట్టాండొంటితో సన్నిహితమగునని తోచుచున్నది. ఏమనగా 'పిరువీంకు' లోని సెనవేసికొని కాలక్రమమున నౌక క్రొత్త పలుకుబడిగా నేర్చడి “పీకు: అనునది 'పీంకు' శబ్దరూపొంతరమే యనవచ్చును. యా తెలుగుభాషలో నెట్టి భావస్పురణకు దోడ్చడినవో ఈ 'పీంకు' శబ్ద మేమిటి-అదెట్లు వచ్చినది అనునది మరొక యను విషయమును గమనించినచో నది యాశ్చర్యమును ప్రశ్న. ఈ పీకులాట తీరుటకు మనము దాని ముందున్న గొలుపక మానదు. ఇది యొక్కళకే గాదు- ఇట్టి వింక “పెరు: శబ్దసహాయమునే పొందవలసి నట్టున్నది. "పీకు ననేకము లీ భాషలో గలవు. ఇట్టేవానికి ధాతుపల్లవములని, ధాతువు కన్నడభాషలో గొడ కలదు. కిట్టైల్‌ నిఘంటువులో శబ్బపల్లనములని లాక్షణికులు ేరుపెట్టిరి. ధాతు, పదసం సళ్ళు తెలుగు ధాతువుతో నమానార్హకముగనే యున్నట్లు యోగ రూపములగు నిట్టి పల్లనముల నపారముగా బెట్టుటు తెలుపబడినది. “10 ౧౪1 0౮1 10 160% ౪౧” పెకలించుట, చేతనే యీ దేశభాషొవృక్షము చక్కగా పెంపొంది గుబురుకా 'పెజుకుట అను నర్హము గలదై యున్నది. దీనినిబట్టి న్నది. ఈ పదబంధ రీతులలోని అర్హములలోని చమత్కారము 'పెలుకుటికు 'వీకుటకు దగ్గర సంబంధమే యున్నట్లు లును గమనింపదగినవే. కాలక్రమమున నీ *పిరువీకు అను శోచకపోదు.. సంబంధమే. కాదు, అభేదమే. చెప్పవచ్చు శబ్బస్వరూపము వలెనే అర్జమును మారి-పీకులాదు, బాధించు ననిపించక పోదు. మళయాళమున పిళు' అను ధాతువు, అను నర్హ మేర్చడినది. తమిళమున '“పిడుంగు, 'పియర్‌” అను ధాతువులుకూడ _ సమానార్థకములుగ _ (గ్రహింపబడినవి. దీనినిబట్టే ప్రాచీన టం యిట్టునటుం చిరువీకు సేయుడు? (ద్రావిడభాషలోని “పిళు ధాతువు- పిళుకు. పిళుకు పెటుకు పీకు అను రీతిని పరిణామము “ఇట్లు బహువిధంబుల బొదివి కాలకాశికునిం బిరువీకు నుబాంది-తెలుగు కన్నడములలో- పెజుకు పీకు రూపము. సేయు" బ్రహ్మచారులకు బ్రియంబున వందనం బౌనర్చి? లలో నిలిచిన దని తలంపవలసియున్నది. ఇట్లు పెటుకు. - (హరిశ్చం. 1. భా) “అనహ్యవర్తనలం బిర్వీకులం బెట్టు పీంకలకు సన్నిహితసంబంధమే గౌక 'పీంకు'లోని యర దుర్దుతున్‌ (పాండు, క్ష ఆ) ఇత్యాది ప్రయోగములందు సున్న-దీని పూర్వరూప మగు “పఏఅకు-పెజకు' అను దాని “పరు కులాడు ఆడు ధాతు సహాయమున గాక్క చేయు, లోని శకట రేఫము లోపించుటచే.. దాని స్థానమున పెట్టు- ధాతువుల సహాయమును బడసీ యాపదబంధమే నడుమజేరినదని నిశ్చయింపవచును. దినిని బట యూ -బాధించు అను నర్హమును వ్యక్తము చేసినది. “పిరువీంకు' అను పదబంధముల్‌ ని తొలిప “ఎయు అకు సంబంధించిన దని తెలియుచున్నది. కావున నిది , ఎటు -,లోవు * త్రోవు= త్రోర్రోపు -, (పిరుకు) పీక+పీంకు-అని. పీకు శబ్దద్విరుక్తివే నేర్చడినది. కాక పీకు+పీంకు=పిరువీంకు అయినళ్లు- శ్రొక్కు + త్రొక్కు 2 “పిరుకు+పీకు అను ప్రావీన నవీనరూపముల చేరికచే నేర్పడిన వ ఆుర్టాక్య నె తొయిద్రాక్కులాడు. తొక్కు-తొక్కు, ఖూహింపదగియున్నది. ఈ పదబంధములో "కు వర్షలో పకు- ప లక్క అనునది కూడ ్రావీనంబగు పము. రెండవ దానిలోని 'పరుష 'పి వర్షమునకు-'వి_ నాక మూలధా వు యొక్క పరిణతరూపమే. మూలధా కారాదేశము (గ-స- డ-దవాదేశము) గల్లి పైరువీంకు'”-... తువు కన్నడమున -తుళిక్కు (0 ౪9264 600౧, 10 ౪౧౧8) అను శబ్ద మేర్పడినది. దీనికి పై పద్య సందర్భములోగూడ అను రూపమున నున్నది. 'తుళిక్కు' - అనునదె - దానికి

కిక4ీ పాహితీ నీరాజనం గలిగిన వర్ష వ్యత్యయము చేత - తుళిక్కు. తొళిక్కు ఇచ్చట సుధేస్త కొదవెడు తృష పెల్లిదమున నామె (త్రాక్కు-అయినది. తెలుగు భాషలో ప్రాచీన రూపములోని వదనము '“వటువట్లు' వట్టినదట-మిక్కిలి యెండి తడియారి “భి కారము శకటరేఫమైై, తుళిక్కు - తొళిక్కు - అని పోయినదని యర్థము. ఇటీ సందర్భములో మిక్కిలి యెండి యుండగా తాళిక్కు+ శ్రాక్కు=తొటీద్రొక్కు అని యైనది. వట్టిపోయెననుటకు నీ వజుధాతువు యొక్క తొాలిరూపము మిక్కిలి త్రాక్కుట అని యర్హము కలిగినది. ఇట్టీవింకను మలిరూపము రెండును గలిసిన పదబంధ మాయర్హమును ఈ భాషలో ననేకములు. ఎంత చక్కగా వ్యక్తము చేసినది! ఈ పదబంధమునకు వజువట్లు=మిక్కిలి వట్టిపోవుటలు. “అది వట్టిది- అనగా దుదినటేర్శబడు వ యరాతు ర గ్‌ అబద్దము - నిజము కానిది, అని యిష్పుడు అర్హము కడా క నని వ 6 “వలువ వచ్చినది. “వట్టీకుండ*= "కుండలో ఏమియు లేదు అని రు వ లక్ష పంటు -పనగు స అర్హము-కాని యివి లాక్షణికార్హములు. అసలు ఈ ధాత్వర్హము కు ట్టైవా? స వ్ర కో ను పెనగులాడు, -'అవు వట్టి పోయినది-పాలిచ్చుట లేదు'- అను సందర్భ + (బాధించు) మొదలగునవి. మున “ఎండిపోయినది.' అని వ్యక్తమగుచున్నది. “వట్టి ఇట్టిదే మరొక తెలుగు పలుకుబడి-ఇట్టీంకు లింకుట. గడ్జి”- అన్నప్పుడు కూడా ఎండిపోయిన గడ్డి అని దీని మిక్కిలి శుష్కించు, క్షీణించు మిక్కిలి ఇంకిపోవుటు - సహజమైన అర్హము తెలియుచున్నది. కాని “వట్టి” అనునది అనునది మూలార్హము. ఇజ్జీంకులు-(ఇంకులు+ ఇంకులు) మాత్రము మూలరూపము కాదు. "వలు అనునదే దీని మిక్కిలి ఇంకిపోవుటలు-అని శ.ర. ఇంకులు+ఇంకులు కలసి మూలరూపము. “వజూ అనునది విశేషణముగా నున్నప్పు “ఇజ్టీంకు లగుటి సందర్భముగా లేదు కావున "ఇంకు డిందలి “అ ద్విత్వమును బొందుట దద్రావిడభాషా సహజ _ ధాతువునకు బూర్వరూపములో నొక 'ఆూ కార ముండవలె. లక్షణము. కావుననే-వజు-వజ్ఞు- అయి-వట్టు వట్టు-'వట్టి' అది 'ఇణుకు'ధాతువై యుండును. తమిళమున 'ఇలంకు' అనువ వేర్చడినవి. (౮ చిజు-చిజ్హు-చట్ట్రు-చిట్టి-చిట)ి అనునది కలదు. దాకిని 'ఇజుకు' కొనుట, అడగిపోవుట ఏజు-ఏజ్హు- ఏట్రు-ఏటిగట్టు. మాజు-మాజ్జు-మాట) అనియే అర్హము. నీరు క్రమముగా అల్పదేశములో నిజుకుకొని అత్యంతము వట్టి పోవుట = వలువట్టు వట్టుట. నన్నిచో పోయియే. “ఇంకి. పోవుటయు దటస్టించును.. కావున డుడు తిక్కనగూడ దీనిని ప్రయోగించినారు. పంచమాశ్వాస 'ఇణంకు” ధాతువే నీటికి సంబంధించి ప్రత్యేకార్హమున మున నగజచెలులు “వలవంత వటువట్టు వట్టన నాలుకతల 'ఇంకు' ధాతువైనది. కాబట్టే అత్యంతము 'ఇలుకు కొనుట పదవాలల మెలగియాడ, పరము డెన్నడొక్కొ ప్రత్యక్ష లేక- 'ఇంకులు' - 'ఇజ్టీంకులు' యైనది.- న తనరూపు శైలనుతకు జూపు నెలమి*”-అని యందురు. వలవంతచేత నగజనాలుక వయవట్టు వట్టినదట. అనగా సీ. ఇజ్టింకు లింకి వీరెండం బెన్‌బీటికల్‌ _ మిక్కిలి వట్టిపోయిన దయినది. తడిలేక యెండిపోయిన గాతంబులై తటాకములు బలసె.? దయినది. ఇట్లు తడిలేక యెండిపోయిననే 'వరుగులు - (శ్రీ రమా. 4 అ “ఎండి వరుగై పోయినది అందురు. భారతములో విరా _ ఇచ్చట - తటాకమునందు నీరు అత్యంతము ఇంకి పర్వమున బాంచాలి రావించి సుధేస్మ తృష్మ్ర భావించుచు పోయ్యి అనునర్హముననే ప్రయోగింపబడి (క్రమముగా లాక్షణికా నిట్లనియె: ర్హమున-పస్తుండు, కృశించు అను నర్హముకూడ వచ్చినది. క *ఒడవెడుత్చష సెల్లిదమున వదనము టో వాసితరాజ సీ. “భానువారపు సీరభద్రపళ్లైర మిడు న్మదిరారస మానగ నా గృహదైవతంబు లిజ్టింకు లింకి?- హృదయంబున వేడ్కయెసంక మెసంగెడుందరుణే, (ఆము.4 ఆ) కు కీచకుని యింట వెప రుడు, నీరింకుట, కృశించుట- అనుదానినుండి (క్రుంగబడు అను వాచవి యగు బహువిధముల వారుణి గలుగున్‌ “కుకోడ వచ్చినది. వే చని యిచటికు గొవిర సీ. “ఎవ్వాండు వింధ్యాద్రి నిజ్టింకులింకించె మ్మా చూతము గాని నీ గమనవేగంబున్‌?? గంభీర హుంకార గర్జనమున.?? అని పంపినది. (భీమ. 2 అ)

పలుకుబళ్లు - పదబంధాలు క్షేశీ5 '“ఇట్టీంకు లింకుట, ఇంకించుటయే గాక-ఇట్టేంకులు చేయు లేదా అనుకరణధ్వనిని లేదా రీతిని నూచించు శబ్దము (=అడచు) అను పలుకుబడిగూడ కవిప్రయుక్తమైనది. లపారముగా తెలుగుభాషలో కలవు వీనిని గూర్చి తరువాత (శీ/నాథుడు నైషధములో: (వ్రాసెదను. ఉ. “మంకెనవువ్వుమీంది యళి ఇజ్టీంకులవంటిదే - ఉజ్హూతలూగు అనునదొక పద మాడ్కి నృపాధరపల్లనవోదరా బంధము. దీనికి 'మిక్కిలి యూగు అని అర్హము. లంకృతి యైన దంతపద (ఊగు+ ఊగు) లాంఛనముం గని కన్నుగోనలం “ఉజ్లూత లూగెడు నుదయాస్తగిరులచే నాకాశలత్న్మి దంకురితంబు లైన దర స్త యం కోలాటమాడ.'”* (అని ఉత్తర హరివంశము, 4-ఆ). దీనికే హాసలవంబులు పద్మనేత్ర యి +, * అనునది మటియొక రూపముగా గన ట్రింకులు సేసెం బమ్మముల ఉజ్తటరూగు కా నా గా బడు యీటఆమి గాటుక చిమ్మచీకటిన్‌.?? చున్నది. ఉజ్హూత జట)” లై యుండును. (నిని బట్టి ఊగు" ధాతువునకు బూర్వరూపము 'ఉలుగు" దీనినిబట్టే 'ఇనుకు-ఇంకు ధాతువు- ఇలుకు-ఇలుంకు- ధాతు అనునదై యుండునని తోచుచున్నది. 'ఉలుకు'- అనునది వుయొక్క. పరిణతరూపమే. గాని మూలధాతువు కాదని 'దుముకు' అను నర్హమున గలదు. కాని యిందు చలన స్పష్ట మగుచున్నది. మున్నను-ఊగుట యను నర్జమున్నట్టు కానరాదు. రేఫ .“ఇజ్జీంకులు”' లాంటిదే *ఇల్లిగ్గులు కూడాను. ఇగ్గు+ఇ ముతో గూడిన '“ఉరియు' ధాతువునకు చలించు నను నర్హము టి గ; కలదు. దీనినుండి 'ఉరియాడు' ఊగులాడు, ఉరియాట:=ఊ గ్గు= మిక్కిలి ఒఅగుటలు అని అర్హము. ఇగ్లు- ధాతువునకు ॥ ళ్‌ గులాట అను శబ్దములు వాడుకలో గలవు. కాని శకటరేఫ = వెనుక క అగుట యని అర్హము కావచ్చు గాని-ఇగ్గు-ఇగ్గు. స్స ద్విత్వమునుజెంది “ఉజ్హూతలూగు' వంటి కలసి 'ఇల్లిగ్గగుటో యేమి యనునది ప్రశ్న. లంగా యిటు తుం టాం ర్యా పదబంధమునకు మూలము కాదేమో యని సందేహము. తమిళ కన్నడాలలో ఇజీగు=లాగు, జూలు, ఒజుగు-అను ఒకవేళ ఉరియాడు-లో గూడ తాలుత శకటరేఫమే కలదేమో, నర్ధముగల ప్రాచీనధాతువు కలదు. ఇటీగు ఇగ్గు అయి. తొలుత శకటరేఫము - రేఫముగా మార్చు నొందుట పెక్కు యుండును - ఇణీగు అను (ప్రాచీన ధాతుస్వరూపమే యీ సందర్భములలో గాననగును. ఉలుగు+ ఉజుగు= ఉజ్హూంగు, 'ఇల్లిగ్గులు”' అనుపద బంధములో అయి యుండును. ఊగు ధాతువులోని యరసున్న శకటరేఫ బొడసూపుచున్నట్టున్నది. స్థానీయము గావచ్చును. లేదా 'ఇజంకు-ఇంకులో వలెనే

'“ఉజణుంగు ఊంగు ఊగు - అయి యుండును. ఈ

46 ట్ట్ర* య

నిల్లి ల్లి గు వు లోన్‌ “ఊంగు' ధాతువునుండియే. తమిళమున “ఊంజల్‌* =

ము గులు య న, ద లు + ఊంజెల తెలుగు ఊయల శబ్దము లేర్పడియుండును. ఊగు ల * నుండి నామవాచకరూపము - ఊంత - ఊత -

మెల్లన కూర్చుండెం దాల్మి మినుమినుకనంగన్‌.?”

ఉబ్జూగుట=ఉబజ్జూత. ఉజ్జూతలుగా ఊగుట= ఉజ్జూత

(ఊఉ. హరి, 5 ఆ) లూగుట-యగును, ఈ ఉత్తర హరిశంశ పద్యములో 'మల్దామడి”-

వ బిగియు= మిక్కిలి బిగిసికొను (బిగియు+ బిగియు “మినుమినుకు' అను మటిీ రెండు పదబంధములీ జుతికి బీటీ గా ( 0 జెందినవే కానవచ్చుచున్నవి. 'మల్దామడి'-శబ్దమునకు “పెడ్డ లయ్యును కడు బిట్టవిగిసి యుండ్రు “పీడితుండు అని అర్ధము మాత్రమే శబ్దరత్నాకరకారు డిచ్చి _ వట్టి యభిమానములను గర్వములబళ్టి.? యూరకున్నాడు గాని అతిశయార్హ మందున్నట్లు నూచింప (కాశీ 7 ఆ) లేదు. కాని 'మల్దామడి' - అనుదానికి- మిక్కిలి మడగిపోయి-

“బిజ్జు'' ధాతువునకే 'బిరుసగు' అని యర్హము కలదు. వవ యర్ధమేమో యని త్‌చును. మిక్కిలి మణగిపోయినవాడే బిరుసు=అనగా కాఠిన్యము.. "'నెత్తుటన్‌ బేరిన కోరమీస వ డును కొక మౌన గదా! కా ధాతు ములు, బిజ్లీన వెంటుకలున్‌? (భో 4 అ)- క మలి నో గలి సంబంధము స్పు కా దు బిట్టేన=బిరుసెక్కిన, కఠినత వహించిన, బిగియుటయు

నుకు+ = మెనుమినుకయ్యె ననుటకు సందెహ -బిరుపై కఠినత వహించుటయే యగును. కావున 'బిజ్జుగుటి లేదు. ఇట్టి ద్విరుక్తి మూలముగా నాక యనుకరణమును

కేశ6 సాహితీ నీరాజనం దనక. యే “బిగియుటి' అని చెప్పవచ్చును. బిజు+అగు=బిగు పోవచ్చును. విజుగు అనుదానికి తునుగు అను నర్ణము వగు. మిక్కిలిబిగియుట బిజ్జబిగియుట. 'బిరడా - కలదు గాని, విటుగబడు, గర్వించు, ఒడలు విలుచుకొనుట, శబ్బములోని రేఫముకూడ- నీ బిజు శబ్బ్దములోని శకటరేఫస్టానీ విక్కుఃవిజ్బంభించు, గర్వించు, విక్కవిరియు మొదలగు యమే యనవలె. బిగు వగుటకుగా త్రిప్పునపుడు గలుగు సందర్భములలో- విజ్బృంభణ-గర్వప్రదర్శనార్హమై ఒడలు ధ్వన్యనుకరణమును బట్టియే యీ 'బిరబిరా బిల్లు, బిఅడా నిగుడించి-విుచుకొని *“నిక్కు'చూపుట యను నర్జము మొదలగు శబ్దములు బయలుదేరి యుండును. ఈ బిజ్జు సిద్దించుచునే యున్నది. ఇట్లు 'నిజ్జవీగు అనునది ' -నుండియే “'బెట్టు” “బెట్టుసరి- వచ్చియుండును. విణుగు వీగు శబ్దముల కలయికచే నేర్చడిన దని తలంపన చం *బిరబిర ద్రిప్పి వైముటయు అసీ యున్నది. బెట్టుగ నెత్తురు నోర గ్రక్కుచున్‌ ఇక 'నిట్టునిలుచు', 'నిట్టుకనిలుచు' అను పదబంధములు ధరణితలంబునం బడియె” కలవు. ఇవి(నిలు+నిలు) అనుదాని చేరికవలన నేర్చుడినట్టు (వి. ప 7 ఆ) చెప్పబడి యుండలేదు. కాని నిట్ట-శబ్దము వాస్తవముగా చం “*దంపతుల్‌ బిటిబిజు జుట్టుచున్‌ “నిడు' -నిడుపు- శబ్దమునకు సంబంధించినదై- నిడుపుగా బికిలిపిట్టల కైవడి బోరి రెరతయున్‌ నిలుచు = నిట్టనిలుచు అనియే యేర్పడెనని చెప్పదగియు (చంద్రాం) న్నను- పరీశీలించినచో నిడు-నిలు-రూపము లేక ధాతుజన్య ఈ “బిజ్జు నుండియే ద్విర్భావంబున 'బిట్టుబిజ్ఞ' శబ్దము ములే యని తోచకపోదు. నిడుద, నిడుపు, నిడివి అనువాని కూడ నేర్పడినది. (బిజ్జ+బిజ్జ) = మిక్కిలిబిగువు. దైర్రము' అని యర్హము. వీనికిని 'నిలువు'-నిలుచుటకు సంబంధము సన్నిహితమే యనిపించును. 'నిల్‌'+కు=నిక్కూ చ “అనవుడు నట్ట కాక యని కాగా-'నిక్కు'- అనునదే మరల ధాతువుగా బరిగణింపబడుచు యా సతి విప్రుని యింటి కేగియ న్నపుడు నిల్‌తు=నిడు-నిట్టు-అనునదికూడ మటీయొక ల్లు నత డొంటి యున్కి పది ధాతువై యేర్చడియుండవచ్చును. నిడు-విశేషణముగా నిలిచి లంబుగ జూచి సమీపమందు ని నపుడు-నిట్ట-యగును. ఇళ్లే నడు-నట్టయగును. కావుననే ల్చిన గని బిట్టబిజ్జు దన - నడుము + నదుము. = 'నట్టనడుమి. యైనది. చిత్తము జల్లన మోము దేరుకో “నరినడుము' -అని యర్హ మగును. నడు+ అడవి=నట్టుడవియై గనుగొని యింతప్రొద్దెటకు నది. కాని “నట్టునదు'మనియే గాక 'నట్టుకనడుమ'నియు గామిని రా గత మేమి నావుడున్‌.?? నొక రూప మదే యర్హమున గానవచ్చుచున్నది. 'నట్టుక (భోజరా. 4 ఆ) నడురేయి' అని వేంకటనాథుని పంచతంత్రమునండి ఇట్టు బిట్టబిజ్జు అనుదానికి మిక్కిలి బిగిసిన-అని యర్ధ యొక్కటే, ప్రయోగముగలదని శంరులో తెలుప బడినది. మగుచున్నది. విశేషణముగా నిలిచినపుడు బిజ్జు-బిట్రుగా ** 'నటినడుమ' లాంటి శబ్బములనేకములు కలవు. కొని పలుకబడు ననుట (ద్రావిడ భాషలలో సుప్రసిద్ధమే. యిందు పెక్కింటిలో నీ నడువు వచ్చు (ద్విరుక్త వ టకారాగమము' సహేతుకముగా లేదా సమర్హనీయముగా కీ గు-(వీగు+ వీగు) మిక్కిలివీగు- నిక్కు. దీనిలోని గనబడదు. శకటరేఫముతో గూడిన శబ్దములు విశేషణము 7 గు ధాతువున కిప్పుడు 'నిక్కు' అని యర్హము. ఈ లైనప్పుడు ద్విత్వమును బొంది ఆ ద్విత్వ రూపము “ట్రీ క్కు ధాతువుకూడ ““నిల్‌+కు” =నిక్కు అనగా ''నిలచు, కారోచ్చారణము గలదగుటచే నందలి రేఫోచ్చారణము నం. దానినుండి యేర్చ్పడినదే. ''నిటాక్క వదలిపోయిన ప్పుడా శబ్దము ద్విరుక్త టకారముతో బలుకబడి చుసరిగా నిలందుల్‌్న “దు. నిట్టానిక్కు, నిట్టనిలు నళ్లే-కదు, నదు, నిడువంటే 'డు' వర్ణాంతశబ్దములును శబ్దములలో సి ప్టూడు- నిలువు కంబము మొదలగు విశేషణములై నిలచినపుడు వీనియందలి 'డ' కారము ద్విరుక్త యున్నది. కాని " ట్ర లువుు శబ్దము గానవచ్చుచునే టకారముగా బలుకబడుట ప్రావీన ద్రావిడభాషా సంప్రదాయ నిలబడుట అను న మె వున బు. మగుటే (ఇప్పటికిని తమిళభాష్మా సంప్రదాయ మటే ను సందేహవ క్రీ మెట్టు గలిగినదని మాత్రము డు వర్ణాంత శబ్దములసై ద్విరుక్త టకారాగమము సమర్హనీ న౦దిబాము కలుగవచ్చును. ఈ "వీంగు అనునది 'విజుగు యమే యగుచున్నది. కావుననే నట్టిల్లు, కట్టలుక, నిట్టూ ఛాతువునుండి యేర్చడిన దని గ్రహించినచో నీ సందేహము... రుపు మొదలగు పదబంధములు, విష్టైలుక (చియు+ఎలుక),

పలుకుబళ్లు .. పదబంధాలు తతత మ? కుట్టునురు (కుజు* ఉసురు), నిట్టుపానము (నిజు+ఉపా పదబంధము 'తేరకుదేర' (తేరకున్‌+తేర) అనునది మిక్కిలి సము), మిట్టుమిజు (మిజ్జు+మిజ్ఞు)-మొదలగు వానివలెనే అనాయానముగా చను నర్జమున గానవచ్చుచున్నది. 'ద్రావిడధ్వని సంప్రదాయానుకూలములై. సమర్థనీయములే యగుచున్నవి. కాని మటికొన్ని.- “బళిరా తేరకుందేర చిక్కె నిటులీ బంగారు కుండంచు" గ అని పాండురంగ మావోత్మ్యమున తెనాలి రామలింగని వటం పష మ్పటకకిదోుో” రైయాగ మేకటకావవచ్చుచున్నది.దినినిబట్ట-తరయదేర.- కొట్టకొన= (కొన+కొన) = అన్నిటికి కొన. తెకతేరూ అయిన దేమో యని యూహింపదగియున్నది. చుట్టతుద=(తుద+తుద) = "కేవలము తుద. ఇట్టీవి మటికొన్ని గలవు. వీనిలోను మూలఅధాతువున మొట్టమొదట=(మొదలుమొదలు) _ = అన్నిటికి లేని క్రాత్తయక్షరములు తాలిపదమున జేరుచున్నవి. ఇవి మొదలు. భిన్నశబ్దములతో జేసిన పదబంధము లేమో! తెట్టతెరువు, తెట్టతెన్ను, ఎట్టయెదురు, కట్టకడ = తాప్పదోంగు ( = తోంగు+తోంగు)=మిక్కిలి తోంగు. (కద వడు వంటి వదలంరముంల్‌ మ సత తుప్పలుదూలు (తూలు+తూలు)=మిక్కిలి చలించు. లన్నియు పై రూపముల సామ్యము చేతనే (4౧8100) చుబ్బనచూర(చూజ + చూట) = పెడ్డ కొల్ల భాషలో నేర్చడిన వనీ తలంపవలనియున్నది. తెట్టతెరువు (తెరువు*తెరువు) =నడివీధి. ఇట్లు పదముల ద్విరుక్తిచే నేర్పడిన పదబంధములు తొప్పలు దోరలు=కోటానకోటులు. మటికొన్ని కలవు. కాని వీనిలో దాలిపదమున జేరిన వర్షము కుప్పనగూర=కుష్పవడుట. అెట్టచ్చట చేరినవో సులభముగా (గ్రహించుట కనువుగా చెల్టాచెదరు-చెల్ల చెదరు (చెదరు+చెదరు) =మిక్కిలి చెదరి లేదు. 'మూలశబ్దములకంళ భిన్నములగు శబ్దముల కలయిక నది మొదలగువి. గలిగినట్టూహింపవలసి యుండును. అట్టి వానిలో గొన్ని:- ఇంక. భిన్నపదములతో. గూర్చబడిన మటి కాన్ని పదబంధములు:- తకతేర= (తేర+తేర)=బొత్తిగా సంబంధము లేనిది. తికమకలాడు=తా్రుపడు. పారిజాతాపహరణము. 4 ఆ.లో దీని ప్రయోగము కలదు. తట్టుముట్టూడు=చుట్టుకొను. 'తట్టుముట్త్టాడు ని టే స పేదరికము (భాగ. 10 స్కం) స్రీ “వినుడు సురేశ్వరు వనపాలకులు వార్చి బొడమిన యీదివ్యభూరుహమున తకపికలాడు=ఇట్టుట్టు చలించు. 'నవరత పు పాపటబా ట్స కింద్రాణి యెవ్వతె? యింద్రుడు నెవ్వండు మోమునం దకపికలాడి తోడియిందిరను గౌస్తుభము నెవ ఢధిపుడై ధరియించె నతండె చేశాను ర్రాయిరూయిపడుగ వ్య త్యస్తమగు 99 =తత్తరపడు. తెకతేర యిది యేమి యొకరి సొమ్మె. తలకొానుదెంచు=కలుగు “ఇది యేమి తేరగా వచ్చిన సొమ్మా-తీసికొనుటకు' - అను తరితీపుసేయు=ఉపేక్షీించు నర్ణమున 'తెకతేరి (ప్రయోగింపబడినది. తేర+తేరంతేతేర తరితీపులాడు=పెనగులాడు గావచ్చును గాని 'తెకతేరి యెట్టయ్యెనో తెలియవచ్చుట తీన్‌ తేరగా=తారుమారుగా లేదు. 'తేరగొ అనునది 'తేటతేరు'- పైకి దానంతట అది తుంపెసలాడు=చలించు. తేరివచు? అను నర్లమున- 'తేటలేరు అని కావచ్చునేమో తుంపెనలు గునియు=చలిం , గొని లేరు క తుడుకు+ తుడుకు=తుందుడుకు. (జ్బ్వాల్వు గునియా (భాగ) చు. 'నొసటిపై గురులు అయినది. అట్టే తునుకలు + తునకలు = చుందునుకలు (=చిన్న చిన్న ఖండములు); తుమురు+తుమురు=తుత్తు మౌ టుమడగు= నిశ్శబ్దమగు. “అంత నక్కేశవుం డూరి మురు (=మిక్కిలి తుమురు-అనగా పొడి) అయినవి. కావున యలబలంబు మట్టుపడ జూచి యిదె మాటు మడగె ననుచు తేరు+తేరు=తేతేరు-. తెత్తేరు కావచ్చును. కాని మటీయొక (శుక, 2 ఆ)

148 సాహితీ నీరాజనం అకక వు వమా ముచ్చముడుగు=మిక్కిలిముడుగు.. 'ముచ్చముడింగి అదవదపడు=కలతపడు. 'వ్రాలె వెడ మూర్చతనున్‌ బొదవెన్‌ రథంబుపై' (జ్రైభా.) ఉవ్విళ్లూరు=త్వరపడు, సదమద మగు=నలగినది అగు. సదమదము సేయు= **ల*లూవ[క్రము. నలపు, చంపు. “వంక య్రైనతలంసెల్ల వసుమతీశ నగ్గిసముగ్గిసలు = ఉడ్డగుడుపులు = ఊపిరి (త్రిప్పలేక యరయ మృత్యుపదం బగు నార్జవాన్వి బాధ పడుట. తంబు బ్రహ్మపదం బింత తథ్య మేల కకావికలు= యథాయథలు, చెల్టాచెదరు. యీఅతాఅ తలంపుల బీయువాటు.?” ) భార. అశ$ 1 ఆ “సిగ్గునకుం గకావికలు, కంచుమించు= అగోచరము. ( న చత్తసమున్నతి పరివార్తకున్‌ కాందారిమాందారి ప్రొడ్డు= అడరా తము. గగ్గుల కాడు శంకలకు గన్కని (గాద్దు= అర్హరాత్రము. కలి యెగ్గుకుం బట్టు డల్కకున్‌ గాసట బీసట, చికమక, చిందజు వందల, చీకిలిమాకిలి, సగ్గిసముగ్గిసల్స్‌ నిలువు చిజ్తుముజ్ఞాడు. పైరణకుం గననీని యెత్తికో ఇట్టి వనేకములు దేశీయపు తెలుగుపలుకుబళ్లు ఇంకను ల్ల్లజయానకుం బతికి గలవు. కాని యివి చాలవణకు ్రాచీనసాహిత్యమునందే నయ్యె యధేష్టరహః(ప్రసంగముల్‌.?! నిలిచిపోయినట్టున్నవి. సమానార్హకములకు సంస్కృత పదము (కవికు 4 ఆ) అను ప్రయోగించు నలవా కొక్కువ యగుటచే- క్రమముగా వికావికలు=చెల్లాచెదరు. నట్టివి సామాన్యవ్యవహారమునందుండి జారిపోయి. కోశము గగ్గులకాడు = ధాన్యము రాల్చిన కంకుల సమూహము. లందు మాత్రమే వెదకుకొన దగినస్టితికి వచ్చినవి. దీనినిబట్టి క “సిగ్గువడి విరియ బాటిరి సంయోగాత్మకమైన దద్రావిడభాషలలో నొకటి యగు దేశి బగ్గన బొరివుచ్చు వీరభద్రునిధాటిన్‌, తెలుగున-ధాతుపద సంయోగముచే నెట్టి శబ్ద పలముల నుగ్గులయి యివురుసవురయి, కల్పింపబడుచు వచ్చెనో, యర్హభేదములను, భావచ్చాయల: గగ్గుల కాడై వికావిక లయి యమర్హ్యుల్‌.? సూచించుట కేదేశి శబ్ద పల్లవరవన యెన్ని విధములుగొ (కాకీ 7 ఆ) నుపయోగపఆఅుప బడుచుండెనో వ్యక్త మగుచుందుకు గొక కక్కిరిబిక్కి రి తాలుమారు. దేశి తెనుగు సామాన్య భావ ప్రకటనమునకు చాలదను వాద ఇవురుసవురగు= ఎండిపోయి చదునగు. మెంత బలహీనమో తెలియవచ్చు చున్నది. సంన్కృత హల్లకల్టోలము=తాజుమాలు. శబ్బ్దజాల ప్రయోగమున కలవాటుపడి దేశిపదజాలము నొప్పురి ఒంటర మింటరములు = విరోధము, సంకటము. కించుటం. జేసి యెంత దేశి శబ్బజాల మంతరించినదో యూహించుట కూడ కష్టమే. క ఒంటమి లేనివి యొంటర మింటరములు పలుకు టుచితమే.) ఒక్కొక ధాతువు మూలముగా నేర్పడు శబ్దకూట (భార. ఉద్యో, 4 అ) మఫసారముగా నుండి అనేక విధముల భావచ్చాయలను అలగోడు బాలగోడ్తు. వ్యక్తీకరించుచుండును. అట్లు ఒక్కొక శబ్దమున. కనేక దాల” దు= పెడబొబ్బలు. విధములగు ధాతువులు చేరి అనేకవిధములగు భావచ్చాయ పరు య ధిక్యము. లను సూచించును. అడు, కొను, తెంచు మొదలగు ధాతువుల

• “మావుల్‌ క్రోవులు నల్లిబిల్లిగొను చూడుడు:- కాంతారంబునందు (స్వామ. 2 అ) అజ్జాకలి= (ఆకలి+ ఆకలి)? = మిక్కిలిక్షుత్తు. ఆడు-మాటాడు, వేటాడు, కొట్టాడు, కొండాడు, అమ్మకచెల్ల = బౌర!-' అమ్మకచెల్ల నా హృదయ మముక స్‌ యాడు. చెంధాదు. తూటాడు, ఈడాడు, ఈదులాదు, చెల్లదు వీని కియ్యెడన్‌.. (వసి + గ లల గొడు. నోనాడు, సరనమాదు, నవ్వులాడు, పంతొ

• , అజ్జాడు, వీగియాడు, మిట్టాడు, పోరాడు, పారలాడు, నీళ్ళాడు, తునుమాడు, తుంపెసలాడు, చిట్టాడు, చిటచిట

పలుకుబళ్లు - పదబంధాలు శతం అలుల లలతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతడతకతతతతతడడడతతతతతతతఊడడ22ఊఊ + లాడుక్షొక్రోడాడు, కోరాడు, ఎగురులాడు, దుముకులాడు, “నోటను బొడబొడ రక్తముందారుగః "పెనగులాడు, ఎక్కాడు, నడయాడు. బొనబొస-'వెడలు(ప్రేవుల (ప్రోవు లదిమి' తెంచు--ఏతెంచు, చనుదెంచు, తోతెంచు, తాకుదెంచు, ద్‌ రుకు బలుకు రర లయలుమాడు. వీతెంచు, నడతెంచు. మిటమిట=మండువేనవి. "మిటమిటని కటికి యెండన్‌! కొను-మార్కొను, చేకొను, కొనగొను, మేల్కొను, మిడుమిడుకను=పరితపించు. పసికొను, తీసికొను, పట్టుకొను, తగుల్కొను, ప్రోదిగొను, +పాలేటరాచకన్నియ ప్రోవుగొను, నమకొన్సు ్రేటుగొను, వేడుకొను, వడిగొను మేలారెడు చూపులేక (మెలిగొను), మురికొను = ఖండించు. మునుకొను, మిడుమిడుకంచున్‌? (భాగ. 8 స్కం.) ముంపుకొను (గుంపుగూడు), మరులుకొను, గుబులుక్‌ మినమినలాడు= తళతళ ను,పాదిగొను, పగగొను, పైకొను, రగులుకొను, కారుకొను 'మినమిన లీనెడు నునుమేనుని =నల్లబాణు. కలగొను, కయికొను, కడుకొను - (అతిశ మినుకు మినుకని మెఆయు, యించు) మున్నగునవి. మిలమిల, మినమిన, “మిలమిలని (ప్రొద్దుపాడుపున' కొను-తొలిపదముగా నేర్చడిన పదబంధములు:- మిజుమిట్లు. “మగులకన్నులు మిజుమిట్టు గొనగు, కొనిపోవు, కొనియాడు, కొనివచ్చు, కొనుగోలు, కొను మురముర = మూల్లుట, అణగుట, బడి మొదలైనవి. “మనుకొని మురముర మూల్లువారు' (రా.యు.కాం) ఇళ్టే-వెను: వెనుబాటు, చెనుబడు, వెనుదీయు, వెనుక క్ర ,ద్రురదుర బరువిడి బిరుసున 'ద్రొక్కు,... వెనుకవేయు, వెనుచజుచు, వెనుతవులు, హరిహరి. నిలు నిలువుమునుచు నసురయు గదిసెన్‌ వెన్నంటు, వెన్నడించు, వంబడి, వెన్నిచ్చు, వెన్నాడు, మురముర దినిజుల హృదయము వెన్నుదన్ను. మెరమెర యిదె యణగుననుచు మెజిసెన్‌ హరియున్‌ న్యనుకరణమును నూచించుచు పదద్విరుక్తిచే నేర్చ (భాగద) డన ంకుబళ్లరీకము ఠీ భాషలో గలవు. ఇతర భాషలలో ముసముస- గోపమునగల్లు “చిజచిజు ని శ్లుర్పడిన పదబంధము లిన్ని గలవా యను సందేహము వ ముస నవ్వులుం చయనగవు. =ఉద్దతినాందు. కలుగకమౌనదు. మైయిమెయి నుండు. ఇంతకు బూర్వము తెలిపిన 'కకావికలు', వికావికలు మైరమెర =మనోవ్యధ. మెరమెరపడు=సందేహపడు. గూడ నిట్టేవే. పికపికలు=చెల్లా చెదురు. మొటమొటలాడు థైతు రవరవ - *“2క్రమళణీి విరిగినయమరులు మొరయుటయందలి ధ్వన్యనుకరణము. 'మొరసెన్‌- రవరవ పికపికలై పోవి” మురజ రవంబులు (స్వా. 4 ఆ). రెపరెప=నిప్పుమంట తకపికలాదు, తజతటులాడు, బుగులుబుగులన (మైత, గాలి వీచుట. 'గాలి రెపరెప వీచుచున్నది.: ఉనా గేం ద్రుండ లివలివ=దంతములు కదలుట-'కుదురు పక్టైడలి లిపలివం బ్బిగువున మొగంబు లదరుట గదలు రదనపంక్తులును' (కవి,క, 5 ఆ). బొగ లెగయగ విషము బుగులు బుగులున గ్రక్కెన్‌.”?.. లుకలుక= పరిగెత్తుట యందలి ధ్వవ్యనుకరణము. (భీమ-4 అ) పకపక=నగుట బుడిబుడి-ళొట్రుపొటు. బుడీబుడి మాట లాడుటయు. తికమక-తాజుమాలటు (భార. ఉద్యో. 3 ఆ) క “ఒక మొగముగాక దివిజులు బునబుసలాడు=బుసగొట్టు తికమకగొని వైరులెల్ల దీకొని తమ్ముం బెకబెకలాడు = కప్పలకూత యందలి ధ్వన్యనుకరణమును బకపక నగ, వకనకలై సూచించును. లుకలుక బరువెత్తి రోడి లోగొనుభీతిన్‌ బొడబొడ - కాటుటయందలి ధ్వన్యనుకరణము. (భాగ 6 స్కం)

సాహితీ నీరాజనం 150 ధి? లొటలొట-లొటలొట జని" పుత్తడిబొమ్మకైవడిన్‌. (భాగ-10ఆ) వికవిక-నవ్వుట, విర 'తాటతాట వుర్వులు దొరగగ విర-విరియుట-(తావలు విరవిర విరిసెన్‌) విలవిల- లొటలొట మనుకొంచు నింగ్లలొనికిజని, తన్నుకొనుట, (విలవిల దన్నుక విడిచె బ్రాణములు); (భల్లా. 2 ఆ) విసవిస- త్రిప్పుట, వినవిన నగుచు; వెడవెడ = (అత్యల్పము) - ఎెడవెడ నడుములు; వెలవెల బాలు, వెలవెల నగుట; వెలవెల ల డల ద-కాయుట, బోవుట సలసల కాగుట; సరసర-(శీఘ్రము)-సరసర తొటత్‌ టా పువ్వులు పండో రాలుట. గొనివచ్చుట; సురసుర స్రుక్కుట, సాటసొాట పోవుట “నాని పువ్వులు ణీ ండి (కృళించుట), హళాహళి=కలకల ధ్వని. హుటాహుటి=వే తొటతోట ద గా నుర్వి రాలిపడగ గమ్ము, హోరాహోరీ= అవిరామము; అటమట్క ఆదవద, సొటసొట-సోలు, అఅకొటు, కివకివ కిసమస, కుజుకులు (అల్పము), కు “కటపెట తొటతాట రాలెదు కొఆఅకొఆ=(కోపము), గలగల, గమగమ (వాసన), గలిబిలి, సాటసాట నాకట సాలు! టో అంజలి గుంజలి, అకటా వికటము, అడ్డదిడ్డము, అరవజలు, వై ఆజీముఆీ, అందదుకు, ఉక్కిరిబిక్సిరి, ఉస్సురుస్సురు, దటతటపడు చాతకముల క్యోమున్నాపర్‌ అ) చిటుకుపాటుకు. చిమవవీ స ట్‌ (సవద్యుట) చిలచిల-(కా రుట); చివచివ-నడచుట, జలజల- ప్రవహించు. తటతట-'తటతట గుండియలదరగ? 'తక్కలు తటతట గొట్టుకొనుచు. (ప్రభా. 3౩ ఆ) లాటుక్యు ల కా. ఇట్టి వింక ననేకము లుందును. వీనినిబట్టి యీ భాషలోని తాటుకు త్‌ుక్యనన్‌ దులు" పలుకుబడి రీతులు పదబంధములందలి సంప్రదాయములు దొట్టేన భూభుజుడయ్యె నయ్యెడన్‌? తెలియవచ్చుచునే యున్నవి గదా, సంస్కృత భాషలో నిట్టి శ పాంచాలీ 2 ఆ) పదరచనా సంప్రదాయములు ధాతుపల్లవ శబ్దపల్లవ కల్పనొ వంకర టింకర ” పద్ధతులు గలవా? ఇవియన్నియు సంస్కృత సంప్రదాయాను వకవకలు-వకావకలు=చెదరుట. సారములే యనదగియున్నచో నీ భాషల సమైక్య మేర్చడగ లదు. కాని ద్రావిడ భాషలలోని ధాతుస్వరూప లక్షణములు, వడవడ-వణకుట, వలపల- ఏడ్చుట, వలవల వ్రాలుట తత్పరిణామవైవిత్రి సంస్కృతభాష్నా ధాతువులలో గానవచ్చు “నేలపై _వలవలద్రాలె కీ శెడలి రాలిన టలేదు. వానిని గూర్చి మటియొక మాటు. న. తై “'న కర్మణా న ప్రజయా ధనేన త్యాగే వైకే అమృతత్వ మానశుః। పరేణ నాకం నిహితం గుహాయామ్‌ విభ్రాజతే యద్యతయో విశంతి॥

• (శ్రీ “కోరాడ” వారి డైరీనుంచి

“కోరాడు వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: తాలిబెట్టు- మంగళసూత్రము ఈం ఒక భాషలోని కవిత-సారస్వతము ఆ భాషను వ్యవహరించు. వుణ్య(్త్రీకి గుణంబు మంగళగుణం జనులయొక్క, అనగా ఆ జాతి యొక్క జీవితచరిత్రను, బు న్యామ్ములై యొప్పుంగా సంస్కృతిని ఎట్లు తెలుపుచుండునో, అళ్లు ఆ భాషలో నాయా బణ్య'స్త్రీకి సువర్త మౌ క్తిక నురూ కాలములందు వ్యవహారములో నున్న పదసముదాయము పవ్యక్తి భూషాకృతుల్‌ కూడ ఆజాతిజీవితపద్దతికి, ఆచారవ్యవహారములు మొదలగు గణ్యంబౌగతి సంస్కృతంబునకు వా వానికి చిహ్నము కాగలదని సాహిత్యతత్వవేత్తలు చెప్పుదురు. గ్భావంబు శబ్దంబు లా ఈ భావము ననుసరించి పైపదముల స్వరూపలక్షణములు, వణ్యాకారములౌం, దెనుంగునకుం బ్రా చరిత్రము వానిని వ్యవహరించు జనుల జీవితాచార సంప్రదాయ ల్వళ్లుం గడున్‌ వన్నియల్‌. ముల నెంతవరకు సూచించునో యించుక విచారింతము. పలుదెణంగులైన పలుకులు గలిగియుం ఆంధ్రుల కవితావిషయములోను, వారి యాచార విషయ _ బ్రాలు వళ్లు లేని బేలుగవిత ములోను గూడ విశేషలక్షణములుగా [గ్రహింపబడదగినవానిని _ వన్నా లెల్లు గూర్చి వ్రాయుచో గాటుక గూర్చి కొరవి గోపరాజను నాంధ్రకవి ఆతడు రచించిన వన్నె లేని ప్రతిమ నవ్రాతం బోలు” ' ద్వాత్రింశత్సాలభంజికల కథలు” అను (గ్రంథములో కొంత అని పుణ్యస్త్రీకి గుణంబు, మంగ ముచ్చటించినాడు. ఆ సందర్భమును ఇచ్చట అనువదించుట తము) నా లయం ంగళగుణంబు (మంగళసూ అ(ప్రసక్తము కాదు. .( శైలై యొబ్బనట్లుగా దెనుంగునకు (తెనుగుక్షవి క్త తకు) 'ప్రాలు, వళ్లు అనునవి కడున్‌ వన్నె దెచ్చు సొమ్ములగు విక్రమార్కుడను నొక రాజు కలడు. అతని వురోహితుడు. నని తెలిపినాడు. ఇంతేకాక సంస్కృతకవితను బణ్య;స్త్రీతో త్రివిక్రముడు. ఈతని కుమారుడు కమలాకరుడు. ఈతడు బోల్చినట్టుగూడ నగపడుచున్నది. పుణ్యస్త్రీకి నువర్షమంక్ష చిన్న వయస్సున విద్యోపార్ద్రమునందాదరము లేక తిరుగు సురూపవ్యక్తి భూషాకృతులు గణ్యంబైనరీతినే, సంస్కృతము చుండగా తండ్రి యది సహింపక యీతని నింటినుండి నకు వాగ్భావము, శబ్దము లావణ్యాకారము అగునటు. ఎ వెడలగొట్టైను. కమలాకరు డిల్లు విడిచి దేశాటనము చేస్తి అనేక నను పుణ్యథస్త్రీకి గుణమును, మంగళసూత్రము నెట్టివో కై పట్టణములను దర్శించి అచ్చటి పండితులయొద్ద ననేకవిద్యల _ గుకవితకు ప్రాస, వడి అట్టివేయై వన్నె గూర్చుదున వ నభ్యసించి పండితుడై కొన్ని సంవత్సరములకు మరల నిల్లు తేల్చినాడు. ర చేరెను. విద్యలను గడించి వచ్చిన కొమరుని జూచి తండ్రి సంతసించి రమనాద్ద కాతనిని ల్లీసకొనిపోయెను. కమలాకరు ఇెట్టరతిని గోపరా జాంధ్రకవితాసతికి వన్నె దెచ్చిన విశేష డా వికమారు.నకు దాను జూచివచ్చిన దేశములందలి విశే లక్షణములను గూర్చి చెప్పుచు నాంధ్ర సతీలలామబీవితము క్రమార్కునకు దా 0. నకు వన్నె దెచ్చు ప్రధానలక్షణములను గూడ శి ప జమ, షము లన్నిటిని దెలుపుచు నాయా దేశములందలి కవితాలకణ జై లిపినూడైనాడు. ఆంధ్రకవితలో నా వమత్కారముగ ములను గూర్చి ప్రసంగించి అందాం ధ్రదేశమునందలి కవితలో భిన్న పాదములను, పోదములలోన క్‌ పద్యమునందలి గల యపూర్వ లక్షణములను గూర్చి చెప్పదొడంగెను. , జ్లాక సూత్రము న బంధించి యా పద వైములను యతి'ప్రాస ఆతడు జూచిన దేశములలో గణములు, గణజాతులు మొదల చున్న వో, అక్లు మంగళసూ(త్రమ న ఏనకు వన్నె గూర్చు గునవన్నియు 'నొక్కవిధమ కవితల కెల్లన్‌.” “ఇట్టి విధం. బ్పృన్సు తత్పాణి గ్రహీత జా ది ఆంధ్రనతి జీవిత బయ్యు నంధ్రమండలంబునం గోణదేశంబున దెలుంగు కవ శ్ఞ్య్య్సృనకు వన్నె దెచ్చుచున్నది. సంస మె తకు ప్రాలు వళ్లు నను నియమంబులు నూచినాడ నవి యనుప్రాసాదికము' బాహ్యాలంకార్‌సదృళమై హార క్రైవితలొని యెయ్యెడం దఆచు గాకుంట నపూర్వం బవధరింపుము” సళ్ళు మ్రూలమగుటచే గాబోలు నీకవిత పణ్యస్త్రీకి లర్పి

152 సాహితీ వీరాజనం ననన నది. పలుదెరంగులైన పలుకులు గలిగియు కాటుకవన్నె లేని తోచు చున్నది. పుణ్య'స్త్రీ, వివాహచిహ్నముగా మంగళసూత్ర 'ప్రతిమను బోలినదైనదని సూచించినాడు. మును ధరించు నాచారము కేపలాంధ్రదేశీయమా, లేక దక్షిణదే ఇచ్చట మనము గమనింపదగిన విషయ మొకటి కలదు. శసామాన్య నంప్రధాయసిద్దమా యను విషయము మన కిచ్చట ప్రసక్తము. “మంగళ సూత్ర మను శబ్దము సంస్కృతీయమై తెనుగుకవిత కిట్టి వన్నెదెచ్చిన ప్రావళ్లు, శార్డూల మత్తేభాది స్నా ్యదారణ మార వివాహతం(త్రములో జేరినది గాదు వృత్తములవలె సంస్కృత కవితా సంషప్రదాయమును బట్టి గ్య్య్వ్వ తరం ప్రదాయమును సూంరదునది కాబోదు. ఇక నది తెలుగున సం శ్రమించినవి కాదనుట ప్రసీద్దమే. కాన్మి యవి గై ద ఎరగా ననార్శసంసదారు జ న్‌ శ కేవల మాం్రదేశ సంప్రదాయ సిద్దములు మాత్రమేనా, లేక మ్‌ సంస గానం ట్రదాయమును సూచిం, *టి దక్షిణదేశీయ కవితా సంప్రదాయ సిద్దములా యను విషయము మిదక్షిణదే రస్కల్బలకరణము గావచ్చును. ఆ సం'్రదా6 విచారింప వలసి యున్నది. కమలాకరుడు అనేక దేశములు ల శధాష్న అన్నిటిలోను “తాలి శబ్బముచే సూచింపబ తిరిగి అచ్చటి కవితారీతులను, ఆచారవ్యవహారములను దెలిసి భుతున్నది. తాలి" అనగా మంగళసూత్రము. తాలికట్టుట= కొన్నట్టు గోపరాజు చెప్పినోడు కాని, అతడితర దక్షిణ ంగీసోత్రమును గట్టుట- అనగా వివాహమగుట అనియు, దేశభాషాకవితలను బోల్చి పరిశీలించి చెప్పినట్లుగపడదు. అట్లు రాలి కట్టు= వివాహము అనియు. దెనుగున వాడుక కలదు. పరిశీలించినట్టయితే తెలుగుకవితకు వన్నెదెచ్చిన ప్రావళ్లు న్‌ ల కట్టుట? అను శబ్బము తోడి సాహచర్యముచేత “తాలి ఆంధ్రదేశీయ సంప్రదాయ సిద్దములు మాత్రమేకాక, దక్షిణ “జ. సొత్రపర్యాయమా యను భావము స్పురింపక దేశీయ కవితా సంప్రదాయ సిద్దములే యనీయు, ఇంతేకాక దు మంగళసూడత్రమును గూడ కట్టుటయనియే చెప్ప దీనితో పాటు ఆంధ్ర దేశమున వృ ణ్య్ర్రీ, చహ్నమైయొప్పిన దురు. ఆంధ్రకవితా పితామహుడగు పెద్దనార్యుడు స్వరోచిచే మంగళసూత్రము కూడ నాంధ్రదేశీయము మౌత్రమే కొక మనోరమకు మంగళ సూత్రమును గట్టించినాడు చూడుడు: దోణదేశీయ సంప్రదాయసిద్దమేయనియు గూడ (గ్రహించి “+క్రస్టైన్స్‌ మంగళనూత్రమున్‌ శరధి శం దును. తెలుగుకవితయందలి 'ప్రావళ్లు ప్రాచీన తమిళ ఖ్రీలకుం బొమ్మలన్‌' గ్రహించి యుతవింయిన మెల 'గ్రాసనుమాత్రము చ్య్మాభర్త శోణద్యుతుల్‌ ఘన మొనర్చిన దనియు, ఛందోవిషయ దట్టంబై నఖకోరకోత్క్మ రము ళ మున కూడ నీభాషలలోని దేశికవితారీతులను సరిపోఠి స్‌ పరిశీ (ర్లై వేయహైమసుర లించినచో ప్రారీన దక్షిణ దేశీయ సంప్రదాయ లక్షణములను త్పృట్టస్టాపిత పద రాము ప మనము గుర్తింపవచ్చుననియు నిదివరకే నే నీ పత్రికా ముఖ తంబుల్‌ వివి మున సూచించి యున్నాను. కావున నిప్పుడీ దేశమున పుణ్య + స్త్రీకి ముఖ్యచిహ్నముగా (గ్రహింపబడుచున్న యీ మంగళ _ పంధ్రసారస్వతమునందలి వివాహవర్లనల సందర్భమున సూత్ర మనునది ఆంధ్రదేశీయ సంప్రదాయమాత్ర సిద్దమా, మంగళసూత్రమును గట్టీంచినవారిలో "ెద్దనార్యుడే మొదటి అంతకంకె విపులమగు (ప్రాచీన దక్షిణ దేశీయ సంప్రదాయ చౌదుగా గనబడుచున్నాడు. ఆ కాలముననే అముక్తమాల్యదాకొ సిద్దమా యను విషయము నించుక పరిశీలింతము. ప్రాచీనాంధ్ర చుదుగూడ రంగనాథునిచే గోదాదేవికి మంగళనూ[త్రమును దేశీయ సంప్రదాయసిద్ధ్ద మన్నపుడు ప్రాచీన దక్షిణదేశీయ. గట్టిచినాడు. “గళమున గట్టను హరి మంగళసూత్రము సంప్రదాయ సిద్దము కాకూడదా, ఈ కాకదంతపరీక్ష యేల అంక లతివగాత్రము బొదువన్‌: (ఆము. 5-70). కొని వహ్నాప్షు నాగ వర్చును. కాని ప్రాచీన దక్షిణదేశీయమగు మ బర్వులగు తెలుగుకవుల వివాహవర్షనములలో దా న సంప్రదాయ మొకటి కలదనియు, నది యీ వ త్రధారణము వర్షింపబడినట్టగపడదు. ఇక 'తాలి లోనై యనుసరింపబడు చున్న రం మూరలు. ట్ర నుదానిలోని “కట్ట అనుదాని సాహదర్యమును బట్టి మగు నౌక సంప్రదాయ మిము మటల ఏకదేశీయ మూహి నష్టము నూత వర్యాయమైయుండునని మన తప్పుట ౧ర్ర స. శముల సంక్రమించినదని తుని: మంగళసూ[త్రమును గూడ కట్టుట అంధ్రభష దమ ప గ ంచినవారికి తెలియక పోదు. క కదా చెప్పుదురు. సామాన్యముగా దీనిలో రెండు ముననేకాక్త అంధ్రజశద రా స చరిత్ర నన్వేషించు సందర్భ పు లుండును. బొందుదారము-లేదా సూత్రము ఒకటీ షించుపట్ల కుక ౦ప్రదాయముల చరిత్ర నన్వే ో దారమునకు గ్రుచ్చబడు బంగారు మొదలగువానితో జేయ ట్రే పరిశీలనదృష్టి యావశ్యక మేమో యని. బిడీన బీళ్లలు రెండు. ఇవి దేశాచారమునుబట్టి ఆకారమునం దును, సంఖ్యయందునుగూడ భిన్నముగా నుండవచ్చును

తాలిబాట్తు.ముంగళసూత్రము యయకకతతతతతతతతతకతతతతకతతతతతకతతీ కక ఆం(ధ్రదేశమున సామాన్యముగా. రెండు. దక్షిణదేశమున యుండలేదు. ప్రాసస్టానమును జూపు ప్రయోగము నిదియొ మూడు. మలయాళ దేశమున నొకటి. దీనిని బట్టి చూడగా క్కటు. ఇందు ప్రాసస్టానమున రెందు పాదములందు “ల కారమే మాంగళ్యము - బంగారము మొదలగువానిచే జేయబడినది; కనబడుచున్నది. ఇది తెనుగుననేకాక యితర దక్షిణ దేశభాష దీనినే 'బొట్టు' అని చెప్పుటయు గలదు -, దీనికి గ్రుచ్చబడిన లందుగూడ 'తాలి యని లఘులకారముతోనే కానవచ్చుచు యొక దారము - సూత్రము కలిసి మంగళసూత్ర మనేది న్నది. సామాన్యవ్యవహారమున తెలుగునందువలెనే తమిళకన ఏర్పడినట్లు తాలియవచ్చుచున్నది. కాని యిటీవలి సామాన్య డములందును 'తాలి యనునది 'మాంగళ్యముః అనునర్హవవి వ్యవహారములో బంగారు ఆభరణమునకు మాత్రమే 'మంగళ ననే వ్యవహరింపబడుచున్నట్లు తమిళ కన్నడకోశములు నూత్రాలు చేయించినారా' అని ప్రశ్నించుట కలదు. ఇచ్చట. తెలుపు చున్నవి. తమిళకోశమున “8 0౭౧౯౩ ౧1606 ౫ “మంగళసూటత్రా' లనుదానికి దారమునకు గుచ్చబడిన 'బొట్టు' 2 ౧౭౦౧ - ౦౧౧౭౫6౧ 9016౧1౧0/ 166 0౪ ౪69 0గ౮౭౦౧౦౦గ వంటి ఆభరణమునకే [గ్రహణము గదా. “మాంగళ్యము అను ౭౧0౪౧౮ 16 0గ665 ౧౭౦| 25 2 గా౭గా౭ం6 - 026 క్ష సంస్కృతపదము మంగళవాచకమే కాని, అశబ్దమును బట్టి అనియు, కిస్టైలు కన్నడ నిఘంటువున " గీ 5౧౫! లం ఆసూత్రమున [గ్రుచ్చబడు అభరణముయొక్క స్వరూప ౧1289 0 8౦164 *ంగగ 25 2. గొడగగ8ం6-02ర606." అనియు మెట్టిదో తెలిసికొను నవకాశము కలుగుట లేదు. వివాహమున _ గలదు. దీని వలన తాలిశబ్దము నదుమనుండు బంగారపు నీ మంగళసూ(త్రధారణ మనునది ఆర్యాచార ప్రసిద్ధమైనది సూచించునదైనది. బిళ్లనే గాక్క కేవల దక్షిణ దేశీయాచారమే యగుటచే నీశబ్దము , తత్సంప్రదాయ సూచకమై యర్వాచీనముగా నేర్పడియుం ల టి అనుదానితో సమానార్హకమైన డును. కావుననే యావస్తుస్వరూపము నిది మనకు తెలుపజా గ నక శబ్దమునకు గూడ “09002066 లదు. ఇక దేశీయమగు “తాలిబొట్టు" అనుదానినిబట్టి గ్రహింప ల్లా యేనునర్థమే చెప్పబడులే , వర్తులముగా జేయబడిన గలమేమో చూతము. 'తాలిబొట్టు' అనునది తొలికాలమున. ల ఎనతపీయ ఏబడుటచే, “తాలి అనుదాని మూలా “తాలి శబ్ద మాత్రముచేతనే సూచింపబడినట్టున్నది. ఆంధ్ర రము విస్నృత గ్రాయమై బిళ్ల అనునర్ణము మాత్రమే నిలిచిన బ్బ మాట ట్రున్నది. ఆంగ స్పష్టము. కాని తాలి పెరుగుదల్‌- త్రాడు ట్తు వాబ్బయమున నీ 'తాలి శబ్ద ప్రత్యేక ప్రయోగము పాండురంగ సోడ్రములు తెగినవి' అనునవుడు ల తెగినది - మంగళ మాహాత్మ్యమున 8-వ ఆశ్వాసమున సుశీలచరిత్రలో నీక్రింది అన్వయింపవలసి యుండుటచే “తాలి తట నూక్రములకే న ' మొదట సూ(త్రపష్ష పద్యమున గానవచ్చుచున్నది: యమే యైయుండెననుట నిశ్చయము. ఇది 'తాలు న్‌ య్‌ “త్రాలి విభుండు గట్టిన మొ అను ధాతువునుండికాక 'తాలుచు=పిరివెట్టు, "పేన్స న్‌ దల్‌ పతిదేవత యా సుశీల సెన్‌ ధాతువు నుండి యేర్చడి సూత్రపర్యాయమైనది. యజ్ఞోపు గోలతనంబునన్‌ మగడు వీతములు మొదలగువానిని తాల్చుట - పిరియెక్కించుట కొట్టేన దిట్టిన రట్టుచేసినం ప్రసిద్దమే గరా, ఈ తాల్చుటను గూర్చి కేతన విజ్ఞానేశ్వర్‌ దాళి దినంబు దచ్చరణ యము నుండి చక్కని ప్రయోగము: తామరసంబులు గొల్బు నేలయున్‌ గాయత్రి చదువుచు గడగి మున్న్నూలొడ్జి బోలునె యీపెకంచు గృత వలచెయి యెక్కంగ వలనుదాల్చి బుద్దులు వృద్దులు వ్రస్తుతింపగన్‌” ముమ్మడుం గెగదాల్చి (క్రమ్మల దిగదాల్చి ఇది ముద్రితప్రతిలో “తాళ అని అలఘులకారముతానే స్రుక్కులు వుచ్చి ముచ్చుట్లు చుట్టి? ముద్రింపబడియున్నను గోల, బోలు మొదలగు ్రాసవర్షము.. వ్వన్స స్త్రీలు మంగళ నూత్రముల నిళ్లు పురియెక్కింతు లను బట్టి దీనిని లఘులకారముతో గూడిన “తాలి శబ్దముగొన. దా. గ్రాంతురు కాని “తాళి శబ్పముగా (గ్రహించుట యుక్తముగా గనబడదు. దీనిని మంకు డు మంగళసూ త్రార్హమున తార దీపపువత్తిని తాల్చుటయు గలదు. శబ్దమునే (గ్రహించి 'తాళో శబ్దమును వేరుగా గ్రగా ంచిదా... *ఎసగు సంతావభరమున నిట్టు నట్టు పతకము, హారవిశేషము అను నర్హముల నిచ్చినొడు. కొ ఒ... బొరలు శయ్యాతలంబున బువ్వుబోడి సూర్యరాయనిఘంటువులో నిది 'తాళో యని అలఘులక తివురు విరహానలంబున దివ్వె యెత్త ముతోనే (గ్రహింపబడినది. ప్రయోగము పాండురంగమౌ శ చిత్తజొతుండు వత్తి దాల్బినవిధమున.?? త్మములోనిదే కాని యంతకంటు ప్రాబీనమగునది చూపబ

కే5్‌4 సాహితీ నీరాజనం *“తాలిక అను మజియొక శబ్దము “మెలిక అను నర్జమున__ క్తికరూపము సిద్దించినది. తాళపత్రమును కర్దాభరణముగా గలదు. ““నడినెత్తి మజ్ధ్రీపా లిడి తాలిక లొనర్చి కడలుకొల్చిన ధరించు నాచారము దక్షిణ దేశమం దంతటను గలదు గాని, గొప్ప జడల(ద్రిండు.” (శుక. ఆ) దానిని బట్టి తెలుగు 'తాటియాకే' 'తాటంకి మైనదని చెప్ప “తాలు? ధాతువునుండియే “తాలి శభ మేరడి “మొ నట్లే యైనచో నీ తెలుగుపదము కాళిదాసునకు యజమ టనే తాలో. అనగా “పనినీ దామ బూర్వముననే కల తెలుగుభాష స్వరూపమును మనకు దెలుఖు అని యర్థమగును. దీనికి గట్టబడిన' లేదా (గ్రుచ్చబడిన చున్న దనవలసియుండును. ఇక నీ తాటియాకు చుట్టను' “బాటు ఉలీబా మంగళసూత్రమున గూర్చునాచారము కొన్ని (ప్రాంతము ట్టు ట్తు. లందు గలదేమో కాని ఇటీవలి కాలమున మామిడాకు నందుల ఈ 'తాల్చు” ధాతువు తెలుగుననే నిలిచియున్నది గాని కుపయోగించుట కలదు. చేతి కంకణములకు గూడ మామిడా తమిళ కన్నడములం దగపడదు. తమిళమున “తాలి అనుదాని కునే యుపయోగింతురు. మలయాళ దేశమున రావియాకు కిని, కన్నడమున “తాళి శబ్బమునకును వ్యవహారప్రాచుర్యము _ నుపయోగింతురట! కావుననే వారి మంగళసూత్రము రావియా కలదు. కన్న. గిళిదాళి (చిలుక చిహ్నము గల తాళిబొట్టు), కును బోలి కొంచెము కోలగా నుండును కాని మన తాలి గుళదాళి అయర్‌ దాళి, తాళిబొట్టు (4 802 51౧4 01) 'బొట్టు' వలె గుండ్రముగా నుండదు. ఆంధ్ర తమిళ దేశము మొదలగు వానిలో నలఘులకారమే కనబడుచున్నది. తెలుగు లలో నిది సామాన్యముగా స్వర్ష రచితమైనపుడు వర్తులమై లోను చిలుకతాళి, తుమ్మెదతాళియు గలవు. ఇళ్లు తెలుగున యుండుటచేతనే దీనికి 'బొల్టు' అను పేరు కలిగినట్టగపడుచు గూడ నిది యలఘులకారముతో గూడినదిగా (గ్రహింపబడుట న్నది. వర్తుల లేక వృత్త శబ్దభవమే 'బొట్టు' అనియు, నిది చేతనే కాబోలు దీనికి వృక్షభేదమును సూచించు "తాళి వైకృతమే యనియు పండితుల యభిప్రాయము. దీనికి నీటి శబ్దముతో సంబంధము కల్పించి, తాటియాకును జుట్టగా బొట్టు-బిందువు అనియు, అనుస్వార చిహ్నము వర్తులాకా జుట్టి దారమునకు గట్టి మంగళ సూత్రముగా ధరించు నాచార రము కలదగుటచే అనుస్వార మనీయు, ముఖమున దీర్చు మాంధ్రదేశమున గలదనియు, దానినిబట్టియే దీనికి “తాళి. తిలకము గుండ్రముగా నుండును గావున “తిలక మనియు యను పేరు కలిగిన దనియు, '“తాటంకి శబ్దము 'తాటి గూడ నర్థములు గలిగినవి. దీనినిబట్టి దేశ్యమగు 'తాలి' శబ్దము యాకు శబ్దసంస్కృతీకరణమే కావచ్చుననియు గొందరు కంటె వైకృతమగు 'బొట్టు' శబ మర్వాచీనమనియు, తాలిబొం తలచుట కూడ తటస్ట్రించినది. సంస్కృతమునగూడ “లభ దుకు గ్రుచ్చబడు గుండ్రని సువర్ష్మ రచిత మాంగల్యము 'తాలి యోరభేదో పక్షమున తాళ్ళ తాలశబ్దములు రెండు నుండ బొట్టు" అయిన దనియు వ్యక్త మగుచున్నది. వచ్చును. "తాలి శబ్దము తాడిచెట్టు అనునర్ణమున బుగ్వేద ప మునవే ప్రయోగింపబడినట్లు క కములనుడి ట్రే తెలియమ _ చేమకూర వెంకటకవి విజయవిలాసములో సుభ(ద్రా వివావొ చది. తాలీ, తాడీ, తాటంకశబ్దములు సంస్కృతమున కర్ణాభ _ నందరఎమున నర్జునునిచే నాతడు మంగళసూత్రమునే కట్టిం రణ పర్యాయములుగనే యున్నట్లును, నిఘంటువులనుడి. చెను గొని, ఆ సందర్భమున గలిగిన చంద్రోదయమును (1హింపబడినట్టును మానియర్‌ విలియమ్ము పండితుడు తన నక్తొచుచు “తాళిబొట్టు స్వరూపమును మాత్రము మనకు కోశమున దెలిపియునా ఎదు. "'తాళీదళాబద్ద తాటంకభూష్మావి దెలిపియున్నాదు. ప్తి కాళిదాస విరనితమగు శ్యామలాదండకములో “నందకుమూరానుజ యటు ్యమునుబట్టే కాళిదాసు కాలము నాటికే తం దన నందనుడు గట్టు దైవతపతి వే తాటంకి మనునది తాళీదళా బద్దమయిన కర్ణాభరణ మని డ్కం దెచ్చు తెలియుచున్నది. ఈ కాళిదాసెపృటివాడో. క ర్‌ టో దర్పణ కామ. న్‌ ప “౧ కన్నడ శబ్దమణి జందురుం డరుణరుచిం బ్రాగ్ష గననయ్యెన్‌.?? బ్వములోని *ల' కారమునకు ద్రావిడా (వి.వి. ౩-93) తృరమగు 'ఆ” కారము గలుగునని చెప్పినాడు. కాని కైల్‌ క్ష పండితుడు దీనిని *'ట' కారయుక్తమగు దేశీయశబ్దముగనే తాలికి గట్టు బొట్టు సూర్యాస్తమయ మైనంతనే యుదయిం గ్రహించినాడు. “ఠాట్‌? అనునది ్రావీనదేశీయశబమైనవ చిన యరుణరుచి గర పున్నమచం ద్రునితో బోల్చుటనుబట్టే నిది కన్నడమున 'తాళి యనియు, దెనుగునతాడు, తాడి “తాలిబొట్టు' స్వరూపము మనకు దెలియ వచ్చుచున్నది. యనియు నగుట యా భాషా సంప్రదాయమున కనుగుణము బం అ గనే యున్నది. తెలుగున వృకపర్యాయమైనది *తాడు” -_ వివాహమునకు సారీటి అనియే యీదక్షిణ దేశభాష “తాడి శబ్దమేగదా. కావుననే తొటీ, ౮ యల మ లన్నిటిలోను వ్యవహారము కలదు. కావున నిది యాం(ధ్రదేశము ఎఐభ నక్షు మాత్రమే ప్రత్యేకమగు నాచారమని కాని, ఆంధ్రదేశీయాచొ

తాలిబొట్టు-మంగళసూత్రము 155 టన తతతతతతతతతతతతతతతడతతతతతతతతతతైతతతడజతడజజజడడతతజ2జజఉజజఉజతతతత222ఊఊఊ రమే యితరదేశములకు సంకక్రమించినదనికాని చెప్పుటకు నకు వచ్చినకొలది యీదేశీయ సంప్రదాయముల జాడలను వీలులేదు. ఈ “తాలి, అనగా పేనినదారము తొలికాలమున_ కనిపట్టు నవకాశము లేకపోదు. మానవుని జీవితమున నాక వివాహచిహ్నముగా నొక కన్యకు గట్టబడు నపుడు ఒక పచ్చని ప్రధానవిషయముగ (గ్రహింపబడుచున్న యీ వివాహ పద్దతిని యాకు-తాటియాకో, మామిడాకో, రావియాకో చుట్టుగా జుట్టి గురించి విచారించినపుడు ప్రస్తుతము మన దేశమున ప్రచార దానికే త్రాడుకట్టి, దానిని కన్యమెడలో గట్టు నాచార మేర్చడీ ములో నున్న పద్దతిలో ప్రాచీనార్య సంప్రదాయములు, దక్షిణ యుండును. కాలక్రమమున నాగరకత పెరిగినకొలది బంగా దేశీయ సంప్రదాయములు సమ్మేళనము పొందినవిధము తెలి రుతో జేయబడిన బొట్టు. వంటి యాకారము గల చిహ్నము యకపోదు. ఆంధ్రదేశ ముత్తర దేశీయమగు నార్యసంపర్క ఆ పచ్చియాకు స్థానమును వహించియుండును. వివాహాదు మున కెక్కువగా లోనైయుండుటచేత నిందు కేవల దక్షిణ లలో జేతికి గట్టబడు కంకణములు, రక్షాబంధనములు మొదల దేశీయ సంప్రదాయములు కొన్ని యంతరించినవి. కావున గునవి యిప్పటికిని మామిడాకుచుట్టుకు గట్టుబడిన తాడుతో. నింకను దక్షిణదేశమందలి సంప్రదాయములతో వీనిని పోల్చి గూడియుండునుగదా. ఈ 'తాలి యనునదిగూడ తొలుత పరిశీలింపవలసియుండును. ఆర్య సంప్రదాయమున నష్టవిధ రక్షాబంధనముగనే యుండి కాలక్రమమున వివాహచిహ్నముగ వివాహములు కలవు. కాని వీనికి దేశవిభాగముతో నెట్టి సంబం నేర్చడినదేమో,. ఏలయనగా నీ “తాలి శబ్దమునకు (ప్రాచీన ధము నున్నట్లుగపడదు. కాని దక్షిణదేశమందలి ప్రాలినతమిళ ప్రయోగము తమిళసంఘ వాజ్యయములోని 'పురనానూరు' సాహిత్యమును, లక్షణ గ్రంథములను బరిశీలించినవో నీ వివాహ అను [గ్రంథములో గనబడుచున్నది. అక్కడ “పులిప్పట్ర్రాలొ పద్దతి దేశవిభాగము, తత్తత్చరిస్టితులనుబట్టి భిన్నరీతులు అను ప్రయోగము కలదు. దీనికి "పెద్ద పులిపళ్లతో గూడిన గలదై యున్నట్టుగపడుచున్నది. దేశ మైదుభాగములుగ (గ్రహిం తాలి' యని యర్హము. పులి + పల్‌ + తాలి అను పదములు పబడినది. కురింజి, ముల్మై, పార్షై మురుదం, నెయ్‌దల్‌ అని. చేరి తమిళములో సంధివశమున 'పులిప్పట్రాలో యగును. ఆయా దేశపరిస్తితుల కనుగుణ మగునట్లుగనే వివాహ సంప్రదా ఇప్పుడు పులిగోరుపతకమును పిల్లలు ధరించుచున్నట్లు ఆ యములును ప్రాచీన తమిళసా హెత్యమున వర్షింపబడియున్నవి. కాలమునను పిల్లలకు 'ఫులిగోళ్ల తాలి ఒక దానిని కట్టు కొండ ప్ర శమునంద వితమును, ప్రణయపద్దతిని వర్షించు నాచారము కలదు. పిల్లల కిది రతాబంధనము వంటిదే. కాని భాగమునకు కురింబిలై అని ఎరు. ఇందు నాయికానాయక్షుల 'కురింజి అను కొండలప్రదేశములో బైర్యశాలురగు యువ ప్రథమ దర్శనమున ర్రణయమ్ము నాయకుడు 'తత్రై ఉడైః- కులు పులిని జంపి దాని గోళ్లను దెచ్చి ళాము (ప్రేమించిన అనగా తలిరుదుపులు క్‌ పులిగొళ్లు మొదలగువానిని కన్యక యువతుల కిచ్చుట, వారు వానినొక 'తాలొకీ గట్టి యా తాలిని కిచ్చు గొంధర్వపద్ద, వాహము. దీనిని 'కళవు* అని చెప్పు (ప్రేమచిహ్నముగా మెడలో ధరించుట అను నాచారమున్నట్లు దురు. ఇక తల్లిదండ్రులు కన్యావరులకు వివాహము చేసిన పిదప ల న! ములను బట్టే తెలి వారి ప్రణయమును “కర్చు! అని అందురు. ఇది 'మురుదం' ప్రాచీన తమిళ్ళ సంఘసాహిత్య సంప్రదాయం నగా నదులు ప్రవహించు పంటభూము: యుచున్నది. ఇట్లు రశాబంధనముగనో, వివాహ చిహ్నము అ ము ల! లు గల దేశము నందలి గనో “తాలి కట్టు నాచారము శ్రీస్తుశకారంభమునుండి కలద జనుల ఇవి మనసై వంబంిం న వివాహము, దంపతుల నియు, నిదియే కాలక్రమమున సువర్షకలితమగు మంగళసూ త్ర ప్రణ మం గుల సమా * భంగము, గృహకలహ ధారణముగ బరిణమించిన దనియు మనము నిశ్చయింఎ ములు, ధానపడుట మొదలగు రీత్తి గలది. వ్యవసాయము, నాగరకత పెరిగినకొలది ఆ దేశములభో వచ్చును. గాంధర్వపద్దతి అంతరించియుండును. ఆకాలపు దక్షిణదేశ ఇది దశ్షిణదేశీయమే యనుటకు ఇది తద్దేశీయ వాజ్బయ పవ్రాహ పద్దతియందలి ముఖ్యవిషయములను కొన్నిటినప్పటి సంప్రదాయసిద్దమగుటయే కాక, ఆర్య వివాహ పద్దతియం దీ వ్రాజబ్మయమునుండి (గ్రహింపవచ్చును. మొదట కల్యాణవేది మంగళసూత్రధారణ మనునది లేకుండుట కూడనొక ప్రబల ్లిర్మాణము (మణవరైై. దీనిపై వధూవరులను గటి నిదర్శనమగుచున్నది. ఈ దేశమందలి హైందవనాగరకత, జ్వ్ష వివాహము జరుపుదురు. గృహాద్యలంకరణము, అగ్ననెశ్చ భాషాసాహిత్యములు, జీవిత పద్దతులు, ఆచార్రవ్యవహోరములు యము, నూతనవన్హ్రము నాసంగుట, వధువుకు పుష్పమాల మొదలగువాని సంప్రదాయములన్నియు 'ప్రాీనార్య సంప్రదా న్విద్చట (మణమాలై, పుణ్యతీర్హములను గొనివచ్చుట, రక్షా యములకును, అనాదియగు దేశీయ సం'ప్రదాయములకును బ్వధ్యమ్సు, దీపారాధనము, యువతులు కలశములను గొనివ కాలగతిని గలిగిన సహజ సమ్మేళనముచే నేర్చుడినవిగా చ్చుట, వాద్యములు (మైగుచుండ వివాహమండపము॥్రింద నున్నవి. ఉత్తరదేశమునం దీసంప్రదాయములను వేరుపరచి. బర్పుడు వధువుపాణిగ్రహణము చేయుట, అగ్నిహోత్రునక్సు పరశీలించుటకు దగిన యవకాశము లేకపోయినను, దక్షిణము స్రల్వక్షిలము, సప్తపది, లాజహోమము, కుంకుమ చందనాలంక

4 156 పాహితీ నీరాజనం క్‌ రణము, ఊరేగింపు, స్నానము. 'ఆగనానూరు' అను; (ప్రాచీన చతుర'శ్రమండపమునకు వచ్చి కనకాసనమున గూర్చుండి, తమిళ(గ్రంథమునుబట్తి యీవిషయములు తెలియవచ్చుచు లోకాచారసిద్దమును, కావుననే బంధువులచే నభిలషణీయ ది న్నవి. ఇందు తాలి కట్టుట ప్రత్యేకముగా జెప్పబడలేదు. కాని వైన అ(ర్హైష్షతారోపణము ననుభవించిరట. దీనినిబట్టి యి 'పురనానూరు' అను [గ్రంథములోని '“ఈగై అరియఇతై “(ఇత వైదికాచారసిద్దము కాదనియు, లౌకికాచారమే యనియు వక్త రులక్సు) ఇచ్చుటకు వీణుగాలి తాడు? అ నందర్భములను గుచున్నది. ఇందలి మండపనిర్మాణముకూడ ల్‌ కా దిట్ట చూడూ మెదట (రల్లలకుగూడ కట్టబదుచుందుటచే) సిద్దమే యని 'క్టుప్తోపచారాం' అను విశేషణవ్యాఖ్యాన సం దం రచాబంధనముగా నుండిన యీ తారి? అనునది కాలక్రమ మున 'వివరణికారు డిట్టు వ్యక్తము చేసినాడు: ““భ్హుప్తా ర ణ మున వివాహచిహ్నమయినదా యని తలంపవలసి వచ్చుచు. ఉపచారాః పూర్షకుంధాదయః యస్యాం, గంధోదకప్రోష న్నది. క్రీశ. 10, 12 శతాబ్బ్వములందలి జీవకచింతామణి, పుష్పమాలాలంబన పూర్ణకలశాదిభి రలంకృతే చతుష్కోణమం నన్న్నూల్‌ మొదలగు (గ్రంథములలో 'తాఠి యనునది వివాహ డపే! దీనినిబట్టి చతుష్మణమండప రచన, అందు పూర్ణకుం చిహ్నముగనే గ్రహింపబడుచు వచ్చినది. ఇంతకు 'ప్రాచీనమే భాదుల నుంచుట, అందాసీనులగు వధూవరులపై నా ర్రాషతా యగు 'శిలప్పదికారము అనే తమిళకావ్యములో *తాలి రోపణము లౌకికాచారసిద్దము లని కాళిదాసునాటికే తలంప శబ్బము లేదు గాని దీనికి పర్యాయ మనదగిన 'మంగళఅణి' బడుచున్న వని తెలియుచున్నది. పెండ్లికి ప్రత్యేకముగా పచ్చని శబ్దము కలదు. ఇది మంగళసూత్రపర్యాయమే. వివాహ విషయ యాకుల పందిరిమండపము రచించుట, అందు ఐరేని (పూజు మున దక్షిణదేశీయు లవలంబించుచున్నది బోధాయ నాపస్తం కుండ లుంచుట, వృద్ద స్త్రీలు వధూవరుల తలలపై పుణ్యోదక బాదుల గృహ్యసూత్రపద్ధతి యని సామాన్యముగా జెప్పబడు ములను జల్లి అక్షతల నుంచుట మొదలగు నాచారములు చున్నను, అందు జెప్పబడిన విషయములలో దక్షిణదేశీయ వైదికేతరములుగా గనబడుటచేతను, తాలి కట్టుటతోపొటు సంప్రదాయము లేమైన చేరినవో లేదో కనుగొనుట సుసాధ్య దక్షీణదేశముననే ఎక్కుడు ప్రచారములో నున ట్ట్రగపడుట ముగ లేదు. కాని వీరి పద్దతిలో ప్రధానవిషయములు అర్హ్యము, _ చేతను ఇవి దేశీయముల్రకాక దక్షిణదేశీయములుగూడ కొవ మధుపర్కమూ, అగ్నిముఖము, పాణి[గ్రహణము, హోమము, చు నని తలంపదగియున్నది. మండప రచనాదికముతోపాటు ఆశ్మష్ణాపన, లాజహోమములు, పిదప ఉదా ఛహమూీ , స్వగ్భ ఆర్రాశతారోపణము శ్రీనాథుడు దమయంతీ వివాహసందర్శ్భ) హ్రవేశము, వాగ్యమ(ధ్రువారుంధతీదర్శనము, _వ్రతనీ కా మున వర్లించినను కొన్ని విషయముల కాళిదాసు ననుకరించిన రము, పకృహోమము, స్టాలీపాకము, పంచమదినమందు సాపి నన్నిచోడుడు పార్యతీ వివాహ సందర్భమున వీనిని తన తకర్మ, గర్భాధానము-ఇదియే బోధాయనాపస్తంబుల వివా కుమారసంభవకథలో పర్షించియుండలేదు. పరమేశ్వరునిపై పద్దతి. దీనిలో నెచ్చటను మంగళసూత్రధారణముగాని, నితరులచే నక్షతల వేయించుటుచితము కాదని యేమో వధూవరుల నడుమ తెరపట్టుట, తలంద్రాలు పోయుట, ఈశ్వర పారమ్యమును బ్రతిపాదింపదలచినవాడగుటచే నతదు నాకబలి మొదలగునవిగాని లేవు. ఇవన్నియు దేశీయాచార కాళిదానువలె వధూవరులచే బ్రహ్మకు (మైక్కించుట (ప్రణే ములే కావచ్చును. మంగళసూత్రధారణము, తెరపట్టుట దక్షీ మతు స్తా పితరా ప్రజానాం పద్మాసనస్థ్రాయ పితామహాయు), ణదేశమం దంతట నున్నట్టున్నది. వధూవరులాండొరులు ఆతనివలన ““కల్యాణి, వీరప్రసవా భవి? అను నాశీర్వాదమును శిరముల తలంద్రాలు పోయుట ఆంధ్రదేశీయాచారము. చేయించుట మొదలగు విషయములను వర్షించియుండకపోవ మౌద్రము కావచ్చును. కాని వధూవరుల శిరస్సులపైని వృద్ద చ్చును. కాళిదాసు చెప్పిన ఈ లౌకికాచారముల నతడు వర్షింపక (స్త్రీ పురుష లార్హ్రాక్షత లుంచుట దక్షిణదేశమర దతట పోయినను మన్మథోత్సవమును, వసంతోత్సవము నతి చమ కలదు. అక్షతలేకాక దోసెళ్లతో బియ్యమును పెండ్లికి వచ్చిన త్కారముగా వర్షించినాడు. ఇది పెండ్రియైదవనాటి యాచార ముత్ళైదువ లందరు వధూవరుల శిరస్సులపై బోయుటయు మూవి దేశమున నున్నను తరువాతి కవులెవ్వరు వరించిన కలదట. ఆర్హాక్షతారోపణమును ,శ్రీసాథుడు దమయంతీ ట్లగఫడదు. మటియు వధూవరుల నడుమ తెరపట్టుట, లగ్న వివాహసందర్భమున వర్షించియున్నాడు. కాని యిది కాళిదాస సమయమున బరన ఎరావలోకనమునకై దానిని దించుట యను కుమారసంభవ కథలోనే వర్ణింపబడియున్నది. విధి విహితపా నాచారము నీతడు ప్రత్యేకముగా వివాహసందర్భమున దెలుపక ణిగ్రహణోపచారము లైనవెనుక నా పార్వతీ పరమేశ్వరులు పోయినను పార్వతి యలంకరించుకొని వివహషండపమునకు వృద్దజనాభివాద ప్రత్యభివాదనానంతరము వచ్చు సందర్భమున కండవడము వెల్వడివచ్చినట్లు వర్షించి “క్లుప్తోవచారాం చతురంత చేదిం నాడు. తా వేత్య పశ్చాత్‌ కనకాసనష్రా జాయాపతీ లౌక్రిక్త మేషితవ్యం “న్లన్సిల్చిన కల నల్లి మద ఆర్రాషతారోపణ మన్వభూతాం,? నాగగతిన్‌ నడపాడజొచ్చెనో

తాలిచొట్టు-మంగళసూత్రము 157 ననన యన జనుదెంచె గండవడ నుండి యేర్చడినది. *మిమకు-“తాలిబొట్టు, బంగారువాణెము” అని మల్లన వెల్వడి బాలికాలితో శ.రత్నా. తాలిబొట్టు లను నర్ద నూంధ్రవాబ్బయమున సోతనగా౦ కాలమునకే ఘనపటలంబు వెల;డు వి యున్న టీ భాగవతద్రయోగమును బట్టి తెలియుచున్నది. శ్రీీరాము డధ్వర ఖు ంబు ఎల్వ ముల జెసి తన రాజ్యమును, సొమ్ములను భూసురుల కొనంస్త ల న! కాసితతొారక సంభృతేందులే “తనదు లెందు వుట్టంబులు దనకు నయిన ఖనయము (గ్రేణ్‌ సేయుచు న మెలఠమంగళమాత్రయి మినుకు దక్క గప్రియనందన చెన్ను వింతగాన్‌.”! వినతుడై యుండౌ” (భాగ. 9-342) న్‌ నట. దీనినిబట్టి మిను కనునది న్వర్షవికారమగు మాంగళ్వ మను తిక్కన భారతమున నుత్తరా వివాహసందర్భమునను, వ్య మా్రమున బొందుపరువబిడిన దనుటయు ము కలం రంగనాథరామాయణమున నీతావివాహసందర్భమునను తెర కీమంగళ నూ త్రధారలము పోతవామాత్యుని కాలమున కాంద్రదేశమున సు ్రచర్టు చారమే యమ్రయుందాననియు దెలియుచువది. ళు ల బట్టుట, తలం'బ్రాలుపోయుట మొదలగు దేశీయాచారములు వళ్లుమంల్‌ మరలి? స మన్యారకు వూర్వులగు కవుల వివాహ వర్లింపబడియున్నవి. కాని వీరెవ్వరు మంగళసూత్రములను ఈ *మినుకి శబ్దము గౌరనహరిశృంచ్రద్విపదలో మాత్రము వారు వర్షించిన వివాహములలో గట్టించలేదు. వీరి చంంతత్తాక క భరతం టదిన వన్నురున్నది కాలమునకు మనదేశమున నీయాచారము లేదనవచ్చునా? యాతడు తస భర్తయగు హరిశ్చంద్రుడని యామె న మనే గౌరనకాలమునకు చంద్రమతి కుత్తుకను మినుకున్నట్టు తెలిసి గౌరవ శ్రీనాథపోతనలకించుక సమకాలికుడే యగుటచే మంగళ హ్‌ 'త్రముల స్ట మయంతి పెండ్లీలో వివాహ నేదోము నగ్రచళమగు “మినుకు గట్టు నాదార ముప్పటికి ము ప్రపిద్దమైయున దీక్షాకంకణము చేతులకు గట్టించినాడు గాని, అమె కుత్తుకకు వూర్కండేయ పురాణాంతర్గత హలిశ్చంద్రకథలో వీ మినుకు? వృ మంగళసూత్రము గట్టించలేదు. కాని కాశీఖండములో (3 ఆ.) త్తాంతమే “అక్కట దైవము రాజ్యము *“'పంచవదనుని కను జేవురించెనేని రన య్‌ాలిం దనూజు దెగనమ్మంగా 9 తషణమునంద తమయాండ్ర గ్రాళ్లు తగవౌ” నో గొడ్పలీ నా వేగతిం బోదున్‌,?? అని '“యాండ్ర తాళ్లు తెగుటను” గూర్చి చెప్పియుండుటచే లని వలుకన్‌ విభుండు విని న చారమే యవుుడు డా మది నారల నిజాం నా కాలపు టాండ్రకు మంగళసూత్రధారణ మా సైడు డా స్యనారల న్ని యనుట నిశ్చయము. కావున నాంధ్రసారస్వతముల్‌ గల గనయు సుతుండు వ త మంగళసూ[(త్రములను గట్టించిన నట్లు మారన పర్షిచినాడు. మూలమగు సంపష్కృతచూద్కుందేయ వివాహవర్షనలల్‌ _దాలుత మంగ యాచార టన వట్టుందుటనే మూరన యట్లు రచించియుందును. కొని హం లములో వాడు పెద్దనయే యనవలసియున్నను, ఈ యాచా నీమార్చెప్పటినుండి కలిగినదో వరిశిరింపవలసియున్నరి. దక్షిణ చర్‌ చిరపూర్వమే దేశమున వ్యాప్తియందుండె ననుటకు మౌత్రము టనువీ మిస్తురు ముత్యాళ్ష వతతల్తో ల్‌ ప్లే యగవీడుదున్నది, చై సదంక ఇ ములను విలేషముగా థు సందేహములేదు. దీనినిబట్టి ఆయాకాలములందలి జనుల పహన్యనలలో మంగరసాత్రధారతము కడం మ ాదుగూడ వారి బీవిత పద్దతులు, ఆచార వ్యవహారములు మొదలగున శీయానారము రైమంకీ దనవలెనా? అవ్పటి ప దరించిన రీతి యిప్పటి కవుల కవితాదృకృథములకు గో 3. ౧6౧ [0810/ [191 2066 2౧౦౧0 116 కం షష " గీ ౪6 సారస్వత ప్రపంచమున వెలయుచుండు నను విషయము య న ఖీ షా గూడ మనము మెలకువతో గుర్తింపవలసియున్నలి. తదనుగు 1 చం లం న ణముగనే యా సారస్వతమున బ్రతిఫలించిన జాతీయ ఎల్‌. 111 000 [రం స స ! “ని! ఇ; చరిత్రమునుగూడ బరిశీలించి తెలిసికొన వలసియుండును. సస మటల + లుసదినిత్తో నై నగా! గంగ సూచికలు “౧|| 61106 78౯45" 0౫ ౧). 596౧1234 (| మటి. 4. ఆకొలమున “గో సహితముకూడ గాబోలును. “వివాహే గ్గా,

1. ఆంధ్రపాలన్వతమువందలి వివాహనర్షవములలో రాలిగట్రోచనవారిలో గృహేషు అహా నన్నిర్గాపా. ఏళన్న రువ దుయమవి వచా టప్‌ యొకరు “యయాతి చరిత్రాకారుడగు తలగనార్యుడు. వర మలిథివ దర్హయేత్‌. ఏతావ ర్లోరాలంభనస్టాన మతిథి: పెతరో వివాహలు, న్న లాకనటే (ల వివాహమైనది. అనగా (ఉద్‌ -వహ, వేడ్క గడలుకొనగ క, బి -వపానము = వివాహము) పితగ దనరు పెక్కు వొయిదమ్ముల మాతలు నుండి తనయింటికి రథముమీద నెక్కించి నము (యమ చెలగి ముజ్జగములు చెపుడుపరున.” (యచ4ల) పితురంకొ ద హస్తేన గృహీత్వా న్వరథ మారోవ్య ప్యాన్‌ గృహా శ్‌ ' అము సేరుకూడ నానయతి.-బ్‌ ధౌ,
2. ఈ “తాలిబొట్టు న్వర్షరచిత మైనపిదవనే చొనికీ ను అమ ాళువు వచ్చియుండును. ఇది ప్రకాశనూన మైనది అను ఆ

“కోరాడ వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: -సెండిండు- దేశీయాచారములు ల లొ నివాహ వర్షనసందర్భము నాధారము చేసికొని యాం(ధ్రసార క్రైసేయ నియమించి యుద్వాహమండపంబునకు రావించిన స్వతము దేశీయాచారముల నెంతవరకు సూచించుచున్నదో నామెవచ్చి నిజజనకు నూరుపీఠంబున నుండెనట.*' అంత మన మించుక పరిశీలించుట యుక్తము కాకపోదు. నీశ్వరుండును అభ్యంగనోద్వర్తన స్నానానంతరంబున నలంక ఆంధ్రసారస్వతమున కాది[గ్రంథముగా (గ్రహింప బడు రించికొని రాగా బృహస్పతి '“దేవా. లగ్నం బాసన్నం బయ్యె చున్న భారత మీచిషు మమ నన్హయ ర్రావడీ వివాహమును వోయి చేయు' డని చెప్ప పొ మద్రవ్యముల బట్టుకొని వ వడ స్‌ న నీ పారు చయునకు.. ట్రహశియును, హేమదండ చామరములతో ఇంద్రుడు, విష్ణు ఎకానుచు, డవు లలరీకృత ల 0 పును, దిగధీశులు, యక్ష కిన్నరాదులు వెంటరా వివాహమంట సట, కాంతానహద్రంబుతో ద్రౌపది యాగమనము, నకు వచ్చి ''వేదికాతలోపరి దుకూలాంబరాలంకృత మణి వ్డ్‌మన్టడు ముక మ రపు పీఠాసనాసీనుండై యున్నంత హైమవతియు దదర్హంబు నలంక సోదరులకు ద్రౌపది వాజి[ణంబు శేయిమట జనుల 5౧టి. అంత బృహిస్పతిదత్త సుముహూర్తంబున బరమేష్టి యాశీర్వాదుడు న్‌ య వదం ల. సిని. కట్‌ హోమపురస్పరంబుగా విధివిహిత విధానంబున గిరీ మాత్రమే వర్షిందేను హు క యు ప్రధాన శుండు గిరిజను బరిణయం బయ్యె. విప్ర ఘోషణంబులు, ముగా వర్షితన వైపవాహ కక. నళ కానగూూ... గందర్వగానము, వేణువీణానిస్వనము మొదలగునవి చెలరే కావుననే నన్నయదృష్టి ప్రధానముగా వైదికదృష్టియనుట. గెను. సురభు లభివాంఛితవస్తువు లెల్ల వారికి గురిసినవి. లేదా నన అలయ ఏ కలు వ దృమున తుంబురు, నారదగాన మా యోలగంబున బర్వినది. నందికేశ్వ వర్షించిన లైన యాచారములు వాడుకలోని కింకను రారదనవ_ ౯ది వొదీనీళంబు లాతోద్యంబులై చెలంగ రంభ నాట్యము టను ఇ సల్పినది. పరమేశ్వరుండు పార్వతీసమేతుండై యుండ, దేవ

• తలు శివుని బ్రార్హించి మన్మథుని తిరిగి బడయగా, మహేశ్వర ఇక నన్నిచోడుడు కుమార సంభవమున నీశ్వరుని వివాహ _వివాహేత్సవముతో మనసిజు పునరవతరణోత్సవము కూడ మును వర్షించెను. శివుడు రజతగిరినుండి పరివారముతో నాపట్టణవాసు లమితోత్సాహముతో జరిపినట్లు చెప్పుచు వసం హిమగిరికి శుభప్రయాణముల జనుదేరగా హిమవంతు డాతని తోత్సవము నతిచమత్కారముగా కవి వర్ణించినాడు. ఆంధ్రవా రాక యెజిగి మహి హేమతోరణములు, వస్త్రృతోరణములు, జ్యృయమున వసంతోత్సవము నింత విపులముగా, చమత్కార మకరతోరణములు, వాతపూరణములు, కేతనానీకములు, ముగా మరి యే కవియు వర్ణించినట్లుగపడదు. శివుని వివాహము కలువతీగలు మొదలగువానితో బురము నలంకరింపించి, పర మన్మథుని పునరవతరణమునకు గారణమగుటచే నీ వర్షనమున మేశ్వరున కెదురుసని, నమస్కరించి, తోడ్కొనివచ్చి వురప్ర కిచ్చట ప్రసక్తి గలిగినది. కాని మన దేశములో పెండ్లి యైదవ వేశంబు చేయించెను. మరునా డుదయమున నీశ్వరునకు నాడు బుక్కావసంతము (కాశళ్మీరజలము) మొదలగువానితో హిమవంతుడు సుప్రభాతార్చనావిధి నభ్యర్చితుం బేసి “వివాహ జరుపబడు వసంతోత్సవమున కిదియే మూలమగు నేమో మండపంబునూ నిర్మింప నుద్యుక్తుండు కాగా, కల్ప వృక్ష విచారింపవలసియున్నది. ఇప్పటికి నీ దేశమున నాచారమై ములు కంబంబులుగా, కనకాచలంబు నేలకట్టుగా, నవరత్నవ యున్న ఈ వసంతోత్సవము నాంధ్రప్రబంధకవు లేల వర్ణింప ర్లంబు రంగవల్లులుగా సుందరంబగు పచ్చ పందిరి తోరణం. లేదో! బులు, మేలుకట్టు, అమృతరస రసాయనాట్టిరూపం బగు నన్నెచోడుడు ఈ శివుని వివాహవర్ష్మన సందర్భమున ప్రత్యేక పూర్ణకుంభంబులు భానుమండలరూప దర్పణంబులతో ఒహమ్‌ండప నిర్మాణమును వర్షించి గూడి సిద్దమయ్యెనట. వేదవేది హోమకుండమై యుండెను. గ్లంచిన ట్లు రంగనాథరామాయ ద్దమయ్యె, డమై సీతా అంత హిమవంతుడు హైమవతిని మంగళస్నానంబుచేయించి “కి వర్ణించినాడు. ఎతా కల్యాణ సందర్భమున జనకుడు లగ్న నిశ్చయము గావించి పురమును, దన యంతిపురమును

పెండ్లింద్లు - దేశీయాచారములు క్షేక్‌9 గ్రసేయ బరిచారకుల వేగ బంపగా వారు పురమెల్లెడల గ్రసేసి, నని ధర్మతనయున కెజింగింప నాత డభిమన్యునకు శృంగా యంతఃపురంబంత గరంబొప్ప గ్రసేయ, ''కల్యాణవేది విర రంబు సేయించి, భద్రగజారూఢుం జేసికొని, యోగ్యవస్తువుల చింపు డన” శిల్చవేదు లతెంతయును విస్తరిల్లిన క్రంత నడువగా, విప్రాశీర్వాదంబులు మాగధగానం 4“బచ్చరాజగతిపై బసిడికంబములు బులు 'సెలంగ చొత్తెంచిన, విహిత పరిపాటితో విప్రవృద్దజనులు మెచ్చుగా నిల్పి యామీద సీలంపు తెరయొడ్ద వధూవరుల నిలిపి '“సాంవత్సరికదత్త కాలకలావిశే బోదెలు గురువిందముల దూలములును షంబులి” తెర యెత్తించుటయు, నమ్మానినియుం గుమారు బాదుగా నిడి _ డును మారవికారము అంకురింపగా నన్యోన్యావలోకనంబు హాటక మణిమయాయతకనాటముల ప్రేసిరి ఏద రరరాబపాయుట. దీన్‌ డి మృదులపాణి వాటంబుగా నాళ్లు వాకిండ్లమర్చి ల్లి లపుమై గ్రవాంచుట' , - ఆలోన నేకాండమొ బలుపచ్చ మున నుండి హోమముచేయుటతో వివాహము నిర్వహింపబ మేలి "సెం డ్లి యరుంగు మృగనాభి నలికి డెను. పిదప మత్స్య్యమబానాథుండు మణీభూషణంబులు, ముత్తెంపు నిగ్గుల (మ్రుగ్గు లేర్పరచిరి.? తాంబూలంబులతోడి పల్లైరంబుల బచరించి పాండవులను గట్టు నిచ్చి సౌభ(ద్రునకు నరణంబిచ్చె. నృత్తగీతాదులతోడను, పరిహా అంత దశరథ జననాథచంద్రు డాభ్యుదయికము జేసి సాదివిలాసముల తోడను రాజ మందిరము పరమసంపద్చరితం ఒక్కొాక సుతున కభ్యుదయముకొరకు నన్నూూరు వేల బయ్యెనని వర్ణించినాడు. చొప్పున బదారులక్షల ధేనువుల భూనురోత్తముల కిచ్చి, ల వసిష్ట్స్టంయమి లగ్నసమయముం దెలుపగా నర్తహానమ వధ లం నిర్మాణమేకాక రంతనడ లు గాడుకులు నడువ, క్రంతలుగొని పుణ్యకాంతలు నడవ, క్రైసేసి. వ్వా బంధువులకు గ చటం ఇ లక్‌ ట గణికానికాయముల్‌ నడవ, వేదనాదములతో విష్రులు నడవ పంగ ద్ర ువుల టి బట అల్లు న నాళ పుడమిరే డప్పుడు పుత్రులు దాను, వనజలోచనలు నివాళిక ఒప లోనివి లే చారములు గమనింపదగి నన లేనాథగా లొసగ ఖచితోరునవరత్నంబగు నాకల్యాణవేది నుచితపీఠం వనాని తిక్కనార్యుని రదనల్‌ నుం బుల నుండిరట. అప్పుడు *' జనకుడు మధుపర్క్మనమయము రచనలొను నివి సమానముగనే కనబదుచున్నఎ. దీర్చి, కోమలి దెరమరగున వేడ్క నిలిపి” అగ్ని సాక్షిగా 50న రామాయణమున_ దేశీయములగు . గౌథలుగూ గొనుమనుచు రామచంద్రునకు ధార్‌వోసెను. అంత్‌ నుమూ కొన్ని చేరియుండుటచే వివాహ విషయమున దేశీయములగు హూర్త మని తెరదీయుట, వధూవరుల పరస్పరావలోకనము, నాగారములుకూడే నందు బాందుపరుపబడియుంటు నమ రఘువీరుడు చెలికేలుపట్టుటు (పాణి గ్రహణము), ఒండారు. నిగా”. శికగగార్యుడు దుపదరామాల లొక్కపీఠమున. నుండి హోమము సేయుట, తలబ్రాలు, బడా, పరుడా యను విషయము సందిగ్రమే యైన జి లాజహోమము, మునుల దీవనలు, పుష్పవృష్టి ఆటపాటలు ఆతనికి సహజముగ గలిగిన జాతీయతాదృష్టియే భాషనిష, మొదలగువానితో పెండ్లి నాలుగుదినములు నుండినట్లు వర్షిప మనవ సాప్రధాయవర్షన విషయమున గూడి దేశీయత ట్రు వర్షం నాదరించునట్లు చేయుటచే నాతడు దేశీయములగు నీ వివాహ బడినది. కూతులకు బుద్దులు గరపి భూషణాంబరము లిచ్చి, సంపదాయములను వర్షించియుండును. కాని దేశీయసంప్రదా యళల్లున "కరణ మిచ్చి, తక్కినవారి కద్దసత్యారములు చేసి నో నాదరించిన క లోను గూడ మంగళనూ యనుపుటయు నిందు గలదు. న ద్హరి వర్షనలల్‌ ను (త్రధారణము చేరనేలేదు. కొన్నివిషయములందు రంగనాథరా “పరిణయాగారి వర్షనమును తిక్కనార్యుడును అభిమన్యు మాయణము ననుసరించినట్టున్న భాస్మరరామాయణ మేకార వివాహోత్సవర్షన సందర్భమున జేసినాడు. విరాటుడు పురం ణముచేతనో సీతవివాహసందర్భమున నీ దేశీయాచారములను బున నుత్సవంబు సాటించి, నిజమందిరంబునందు రత్న(్రదీ వర్షింపలేదు. కాని యీ రెండింటను దశరథుడు సుతుల పావళి, మణిస్తంభపంక్తి విచిత్రవితానములు, ముక్తాదామ యభ్యుదయార్హము గోదానము చేయుటనుగూర్చిన వర్షన ములు, కుసుమమాలికలు, మంగళభూరుహ పల్లవ తోరణ మాదత్ర మొక్కతీరుననే యున్నది. చూడుడు: ములు మొదలగు వానితో గూడిన పరిణయాగారమును చంద. ,్య్యాకుభ యుక్తి నాభ్యుదయికము నముతో నలికించి ఆణిముత్తియముల మ్రుగ్గులు వెట్టిచెనట. జ్ఞ్వ్యం్వ నర్షితో జేసీ యానిభుదు అందు వైదిక లౌకిక వివిధార్హవస్తుభరముచే వేదిక పాలుపొందు ఒక్కొక సుతున కభ్యుదయంబుకొటికు నట్లు పురోహితుడు చేసినాడు. లగ్నం బాసన్నం బగుచువచ్చె. చ్య్య్వాంగ నన్నూయివేల యా లెక్క

ళ,

160 పాహిలి నిరాజనం కయి టై ఆరాటం గలయ బదాజులకల ధేనువును. పుణ్యనతీనివహంబు కరతలాకతపాత్రిక లొవ్వ అటు చేరి

గలధాతభురములు కనకశృంగములు ేసలిదిరి. అంత శుభలగ్నోదయ సూచకంబగుచు జలంబు దలకొని చెలునొందు తొమ్రవుచ్చములు లందు మునుగు తామ్రఘటికాపాథత్ర నిరీక్షీంచి మంగళాశీర్వాద వరుస వేస్టించిన కర మొప్పువావి పురన్సరంబుగా సుముహూర్తం బనుచు మౌహూర్తికుండు అలి భూసురోత్తములకు భక్తి విచ్చి? జయఘంటపై నషతలు చల్లిన- (రంరా. బాల) ్య్య్వ ఘంటపై గొడుపు ఇట్లు భాన్స్మర రామాయణమున: (గ్రక్కున వైదుడు దూర్యవాదముల్‌ “అనురక్తి దశరథుం డభ్యుదయార్హమై నింగియు దిక్తటంబులును నలువురు సుళులకు వాలుగేసి నిండగ విప్రుల వేదవాదము లక్షలుగా బదార్లక్షల సంఖ్యల ప్పొంగి చెలంగుచుండ దెర గోవుల గలధౌతఖురము లలర వచ్చిని ముచ్చట పోవజూచి ర గనకశృ్ళంగమ్ముల గనకపట్టుమ్ముల య్యంగజు డార్వ నొండొరుల దొమ్రపృష్టంబుల దనరజేసి యాననపద్మము లావధూవరుల్‌?) గంధమాల్యాంబరకలితలగా జేసి “అంత బురోహితానుమతి వత్వ్సలతోగూడ వరుస గూర్చి నక్షతపా(తలు సేరదేర న కాంస్యదోహలములతోడ గరుణ భూసు [ న్‌ ముఖవి రోత్తముల కిచ్చి శోభనాయత్తమతిని క్యాంతయు నా యుధి మటియు బెక్కుసువర్షముల్‌ మహిమతోడ త క పృగ దొయిలించియ వేడువారల కందంద వేడ్క నొసగి” (ంతపు గతి నొండొరుల | (భారా. బాల 734) యౌదలలం దల(బ్రాలు పోసి రం తంతకు మేనులందు బుల కొని రం.రా.మున '"'కల్యాణి సీతం గిం దెరమణుం కాంకురజాలము లుల్లసిల్లగన్‌.?? గున వేడ్క నిలిపి (శ్రీరామ నాపుత్రి సీత సద్దర్శచారిణి గొనుముగ్నిపా క్షిగా నుక ధారపాస అంతట ట్ద్తుచాం వా పిదప గాత డాపల్లవపాణిం బాణి గ్రహణంబుచేసి, మలి ర్తమని తెరదీయ గాంతనెమ్మోము మున్గనుగొని యలరె* అని _*చిలేకనకాసనానీనుండై హోమతం్రంబు దీర్చి విద్రజనంబు కలదు. యాశీర్వచననిచయంబు వడసియుండ నుభయపక్షబంధు వులు నాదంపతులకు నంబరాభరణాదుల నిచ్చిరట. పిదప భాస్కర రా.న “కనక వితర్షి కాతలంబున రాఘవుంబ్రాజ్మ '““జామాతృ(ప్రముఖ 'ప్రభూత్తమజనుల్‌ , హేమపాత్రములం ఇంబుగా నునిచి జనకుండు సీతం దోడ్కొని తెచ్చి రామున జతుర్విధములై యింపారు నాహారము'*లను భుజించిరి. కభిముఖింబుగా దనముందరం గూరు ఎండబెట్టికొని యిట్లు ల క హంబు నియె: “రామా, యిక్కన్య మహాగుణశోభిత; నీకుం బరతంత్ర __ ఎవాహమునను. తెరపట్టుట, పుణ్యస్త్ర/ నివహ తలం యని చెప్పి సువర్ష యక్తంబుగా ధారపోసి పాణిగ్రహణంబు _. కరేల్‌లొక్షతపాత్రిక లొప్ప సేసలిదుట, వధూ వరుల 'సేయించి యిచ్చిన తదనంతరంబ వధూవరు లగి కిం బ్రదకి బ్రాలు, పాణి గ్రహణము, హోమము అనునవి ప్రధానముల ణంబుసేసిరి” అని కలదు. తెర మరుగు భాస్కరుడు తీసివేసి కాని యిందు మజీయొక విశేషము మాత్రము గమనింపదగి నాడు. న్నది. పూర్వకవుల రచనలలో **దేవ, లగ ఎం బాసన్నంబ య్యె”నని పురోహితుడు తెలుపుటయేకాని, సుముహూర్తం అనంతామాత్యుడు భోజరాజీయమున పుష్పగంధి రత్న బును దెలుపగల యంత్రములున్న 'ళ్లైవరును వర్షించలేదు. మండనుల వివాహమును వర్షించినాడు. వరుడు సుస్నాతుడై అనంతామాత్యుని కాలమునకు గాలమును దెలువు జలఘటికొ యళలంకరించుకొని కల్యాణచిహ్నములు కొమరు మిగుల పొరో యంత్రమొకటి వాడుకలో నున ట్లు తెలియుచున్నది. “తదు హితాదులతో, జయభేరీ ఘంటాదిమహారావముతో “నరు తృవానందరసనిమగ్నంబగు తీద్వధూ వరుల వియోగాగ్ని దెంచె వివాహవేదికిన్‌.? అప్పుడు బిట్టుబిళ్లు విభు డాతరుణిం పుంజంబునంబోలె శుభలగో దయ సమయసూచకంబగుచు, గనుగొన్న “కాముడేమి చేయునో యని తెరయెత్తిరట.” జలంబులందు మునుంగు తాగ్రఘటికాపాత్రను నిరీక్షించి వుష్పజాతులు ప్రాలు నాదిగ బైడిపళ్లైరంబుల నించుకొనిన మంగలళాశీర్వాద పురస్పరంబుగా సుముహూర్తం బనుచు

"పెండ్తిండ్లు - దేశీయాచారములు ఎంతంటే -దాయాచారములు తతత రీ మౌహూర్తికుండు జయఘంటపై నక్షతలు చల్లె”నట. వివహమంటవంబు చేరి నమున్నత కనకాసనంబున నాసీ అప్పుడు ఘంటపై కంగున గొడువు వైచినారట. దీనినిబట్టి నుండ్లై మధుపర్కవు దేనియ బారణచేస్తి పావన కాలాక వివాహములందు నుముహూర్తఘడియను దెలుపు జలయంత్ర నూత్రరక్ష (గ్రహించ నెలత చేయి పమ్టైను. అంత మామ విశేష మొకటి కలదనియు, (రంధ్రముగల) తామ్రపాత్ర యళ్లునకు మండలా[గ్రము, కటారి, కత్తలాని తేబీహయము, మొకటి జలమందు మునుగుటచే గడియలు నూచింపబడు వీటికాపేటి, గారుత్మతభుక్తి పాత్రము, మణి కాంచన ముఖ వ చుండె ననియు. దెలియుచున్నది. [్రీడాభిరామమునందలి _స్తువులను పరిణయ దక్షిణార్హమయి యొసగెను. వధూవ్న ““యంధ్రాధీశు మోసాలపై” నుండిన గడియారము నుప్రసి లగ్నికి బ్రదక్షీణ మొనర్చుట, అంశుక గ్రంథి[క్రియాచారము ద్దమే గదా. దానివెనుక నున్న యం'త్రమెట్టేదో తెలియదు. బౌత్తానపాది నజ్జెత్తిచూచుట, యరుంధతిని గనుట, పురపు మజియొకచో నుశీల యను నామె యొక పిచ్చుకుంటును రంధ్రి మంగళాశీర్వచోయుక్త మహిత శోభనాక్షతారోపణము వివాహమైన సందర్భమున నామె వరుని. మెడను హారమువైలి లొజలను దోయిలించి వేల్చుట, ఒక్క పురంధధ్రి నృపాలు తలపై (బ్రాలు పోసినట్టు చెప్పినాడు: చెల్చ్టబిష్టైచుట మొదలగునవి జరిగిన పిదప ''పురం'ధ్రీజనవి జుక్కల గుదివోలె నున్న సుదుచిరహారం రమును”. బ్రవేశపెట్టినా. డీ దంవతులను (శ్రీనాథుడు. బక్కుదిపి యణుతవైదముచు అప్పుదు- దక్కక చేతండ్ల బ్రాలు తలపై బో సెన్‌” “దశశతాముండు దొడుగు కుందనపు బైడి (భో.రా. 5-341[) కంటకముబోని వేజాలకముల యింటి ఇక్కడ హారసమర్పణము, తలబ్రాలు వివాహకృత్యము మధ్యభాగంబునందు మంచ మెక్కి ఖైనవి. కాని వెనుక తల్లిదండ్రులు చేనీన వివాహవిషయమున రంబుజొక్షియు నిషధ దెళాధిపతియు. గూడ '“మంగళనూత్రధారణము' వర్షింపబడియుండలేదు. పురంధ్రీజన విలోకనార్థమట యీ దంపతులు మంచమె ఇక (శ్రీనాథుని దమయంతీవివాహవర్లన మతివిపుల మగు కో. వివాహసందర్భమున నీ ఫురంధ్రులు వధూవరులను టయయే కాక విశేష దేశాచార సంఘటితము నైయున్నది. విదర్భ జూచియుండరా? నే (ప్రల్యకపు లర్భాటుకు మవావల్లభుడు “సర్వలక్షణ కళాసంపూర్షమై యుదయాస్త “క లములయు ర టై ంచమెక్కీ.యుండగా బాచుటకు గార నిర్దోషమై యతిశయిల్లు శోభనాంశము. మీరు శోధించి ణవుమో. అవ మరాజు గారియింట (స్రీలకు ఘోషాప చెప్పుడా"యని పల గ్గ ద్దతి ప్రబలినదని తలంపవలయునా? లేక యిది రెడ్డిరాజుల | వారు నట్టి అగ్న మరసి చేపట్టే యాస లోని యాచారమేమో! పిదప నిరువంక పెండ్లిచు న్నమయ్యె దేవ శుభముహూర్త'” మని చెప్పిరట. కాని వారాస యిండ్ల (ల ంక పెంట్రలుట్టుంబు మయము నెట్టి జలఘటికా యంత్రసహాయమున నరసి చేపట్టి లకు భోజనంబులు. నట్లు నగపడదు. విదర్భరాజింట ఘటికాయంత్రము లేదేమో. వెండియెడ్డెనలపై. వలచి. తెచ్చిన పైడిపళ్లెంబు''లలో కుమారుని బిలువనంవుట, దమయంతికి వివాహనేపథ్యము _ “రంకుమృగరోమకృత నూత్నరత్నకంబలాది నానావిధాభ్య్రి గావించుట, అట నలుదును వివాహోచిత శృంగారం బంగీక తాననములి” గూర్చుండి వియ్యంపుమేలంబుల నుభయవిధ రించి రథం బెక్కి వివహమండపంబునకు వచ్చునప్పుడు బాంధవులు నాడుచు జతుర్విధాహారంబులు భుజియింప నవ తియునుబో డొడంగిరి. అందోదనమునుగూర్చిన వర్ణనము పిండివంటక “'న్ఫపగ్భహ ద్వారభూమి తరుణియునుబ్‌ లె ములు, కూరలు, పొసెము, బూరియలు, లడ్డువంబులు, పేరటాం (ద్రురుహస్త పంకేరుహముల ఆజ్యభిండశర్కరాదులు, శశిలాంఛన క్రవ్యతేమనంబు, నసమశ బూని యెత్తిన కనకంపు బూజకుండ రకేతన వ్యంజనామృతంబు, జంబీరరసముతో నూనియతో లున్నళత స్తనములుగాగ నొప్పు మిగిలొనట. నావంబెట్టేన కిటిముద్రావలయిములు, దధిపిండఖండములు, ఇచ్చట పూజకుండలు - ఐరేనికుండలు - నృప గృహద్వా పుల్లపెరుగుతో మిళితమైన యావ పచ్చళ్లు, పానకములు, రముననే యుంచబడినట్లు వర్షింపబడినది. ఇవి వివాహమండవ మాటువడ్డనలలోని హాన్యములు మొదలగువాని సూక్ష్మవర్హ మున నాలుగు వైపుల నుంచుట దక్షిణదేశాచారముగా గనబడు నము లాం(ధ్రదేశీయాచారములను, నాకాలపు రెడ్డిరాజుల వైభవ చున్నది. “'నాల్లువంకల నుప్పొంగుచు బూజకుండ లమరెన్‌ మునేకాక (శ్రీ/నాథుని భోజన ప్రియత్వమునుగూడ నూచించు గన్గాంటె” అని యయాతి చరిత్ర (4 అ). అనంతరంబ నవివలె నున్నవి. కొని వీనిలో గొన్ని సంస్కృత నైషధముననే

శేశ2 పొహేతి నీరాజనం లేకపోలేదు. పిదప నంపకములు, సుతకు హితవులు సెప్పుట, నార్యుడు స్వరోచిచే మనోరమకు మంగళసూ(త్రమును గట్టిం బసపుకు నూరుగ్రామముల నాసంగుటలతో నంపకములైనవి. చిన ట్లిదివరకే తెలుపబడినది గదా. ఆముక్తమాల్యదాకారుడు ఇందు. కౌతుకాగారమున. వధూవరులు మంచముపై గూడ _ రంగనాథునిచే గోదాదేవికి మంగళసూత్రము గూర్చుండుట, బూజముబంతి, భోజనాది వర్షనలు, అంపక కట్టించెను. ములు మొదలగు విశేషనర్షనలున్నను, వెనుకటి కవులు వర్షిం “గళమున గహైను హరి మం చిన తలంబ్రాలు లేవు. మంగళ సూత్రమును గట్టించలేదు. గళనూ(త్రము వులక లతినగాత్రము బొదువన్‌ (శ్రీనాథుని కాలమున నీమంగళ సూత్రధారణ మాచారముగ వెలతయు బతియును గరముల లేకపోలేదు. ఈతని కాశీఖండములో అనిమిషేంద్రాది దేవతల నలవరిచిరి కంకణంబు లన్యోన్యంబున్‌”: యాండ్రకే మంగళనూ(త్రము లున్నట్లు సూచించినాడు. దత్షా | థ్వర రృమన పీవి యను వ యచ్చటి సభవారిని గ్య మంీకొన్ని దేశీయాచారములు పూద్వకవుల వర్షన జూచి లలో లేనివియు దెలుపబడినవి. గోదాదేవికి “ యావకద్రవమున

• నరుణాంఘ్రినభపంక్తు లభ్యక్తములు సేసె నతివ యోర్తు; నల *పేమి గుడువంగవచ్చి నా రింధ్లు విడిచి యక (వేళ మట్టియలు బిల్జాండ్లిడి పాయవట్టుము బెట్టె పై హరుని వెలివెట్టేనట్టి యా యాగమునకు నొకర్తు; కటకములు హస్తసరము లంగదము లంగుళలీయకము బంచవదనుని కను జేవురించెనేని లును బాహువల్లికల (వ్రేళ్లనిలిపి తాటంక నాసామణుల నమర్చి, తత్‌ వ్షణమునంద తమ యాండ్ర శ్రాళ్లు దెగపొ” చానిపె; నీమంతనీథి జేర్చుక్క యోర్తు.”” ఇందు గోదాదేవి అని చెప్పినాడు. దీనివి బట్టి యప్పటి యాండ్రకు శ్రాళ్లుండు కరంకరంచిన లన పుకులు, పీర్తాళ్లు, తాటంకములు మొదల టయేకాక “యాంద్ర త్రాళ్లు దెగుటు' పురుషుల కనర్షసూచక. ర్వ చాసంగ్‌ యలు షం యానము మను విషయము కూడ ్రసిద్రమై యున్నట్లు తెలియుచు ౮౪ గ? ౯ నంగి యయ్యాళ్వారు దేవేరియుం దా న్నది. శివుని హాలాహలభక్షణము నంగీకరించిన అగజమంగళ లవ్‌ య నాకన్యకారత్నంబు బరి(గ్రహించిన మాత్రము యొక్క గట్టి తనమును గూర్చి పోతనామాళ్యుడు యనంతరంబు - తన భాగవతమున నిట్లు వ్రాసియున్నాడు: “కలధౌతద్రవచిత్రము లెలయ ము “మింగెడు వాడు విభుం డని ॥ కస తమాా మేచకాం | (మింగెడిదియు గరళ మనియు మేలని ప్రజకున్‌ లస్తుం వు లగ్నము సమౌ (మిరగు మనె సర్వమంగళ వవ డ్‌ బె మంగళ సూ్రంబు వెంత మది నమ్మినదో? డలు కా నో కంబులు సము (భాగ. 8-241) [రము నన్యాన్యమం జులమస్తంబుల నుంచి రర్హిగను మిం

ఇట్లా కాలమున నాండ్ర త్రాళ్ళు దెగుననుట యశుభ చు ల్చిజ్జుముజ్హాడగన్‌ సూచకమనియు, వారి యైదవతనము వారు ధరించిన మంగళ సూత్రముపై._ నాధారపడి యుందుననియు. నమ్మకము _వనమాలి చూడమున మానిని ముత్తెపు (బ్రాలుపోసినది. వ్యాపించి యుండె నని తెలియుచున్నది. అపుడతివగళమున గళ్టైను హరి మంగళ సూత్రము, పిదప

లాజహోమమ్ము, సప్తపదులు, అరుంధతీ దర్శనము కాగా బ్రహ్మ కాని పోతనామాత్యుడు కూడ రుక్మిణీ పరిణయ సందర్భ రుద్రాదు అర్పించునుడుగరలు గైకొని, యతివం దోడ్కొని మున నామేకు మంగళసూత్రము కట్టించనే లేదు. అయ్యాద రంగనాథుడాత్మ పట్టణమునకు విజయము చేసెనట. వేంద్రుని నగరంబు సమారబ్ద వివాహకృత్యంబై సముచితర్‌తి దు గుడజీరక నో టి నలంకృతంబై యుండ ' ధ్రువకీర్తిన్‌ హరి పెండ్లీయాడె నిజచే ౦బు లన్యన్యమస్తంబుల నుంచుట మ చోహారిణిన్‌ రుక్కిణిన్‌ యొక విశేషము.

(శ్రీనాథ పోతనల తరువాత నాం(ధ్రప్రబంధ రచనా ఫక్కి ఎక స్వర్‌ చి వివాహమున మయకన్ని చర యాచారయులు వాడుకలోనికి వచ్చిన పిదపనే వివాహవర్షనలలో మంగళ సూత్ర గట వద్టాపబ నవి. మహకాంతునాక టొర' నగర విడియిం ధారణము కూడ చేర్చబడుచువచ్చిన ట్లగపడుచున్నది. పెద్ద ట, లగ్న నిశ్చయము, విత్తాధిపతికి విజ్ఞానపత్రిక లిఖించి

జప్రధానుల బంచి నలకూబరు రావించుట, పేరటాండ్రు

"పెండ్రిండ్లు - దేశియాచారములు 163 పాటలు పాడగా ఐదువలు రాజునకు పసుపుల నలుగులిడుట, వివాహనిశ్చయ మైనతోడనే యిట్లు '“ఉలుఫా' కానుకల గొజ్జగి నీట మజ్ఞనము, చంచజ్ఞరఠాహి కంచుకము చాయ నొసంగుట ప్రస్తుతము దక్షిణదేశమున నాచరింపబడుచున్న మడుంగుల నొత్తుట, అలంకారము, కదిసెన్‌ లగ్నమటంచు. నిశ్చితార్థము” అనుదానిం బోలియున్నట్లుగపడుచున్నది. మంత్రులు దెలుప చౌదంతిపై నారూఢుడై పట్టణంబు వికచాం బంకు లుబ్బున జూచుచుండ, టం (పశస్తతర శుర్రుస పనుపున _వృషపర్వుడు వీడు గైసేయ సాహోనినాదంబు పెంపొాలయ నిరంతరగతి. క్రంత నడవ బయట, షం నివారికి యం. ఎలువు. రాజభవనాంగణంబునకు వచ్చుట, ఇందీవరాక్షు డెడదురుసని నిని వెనుకటి కవు లెవరును వర్శించలదు. తోడ్కొని రా, వైవాహిక క్రీయారంభ సంరంభముతో గొలగొల *ఎల్లియ సోకుటొజ్జ యత మను కౌతుకాగారము. సొచ్చి విద్రుమ పాదనువర్లసీరిపై డేపున జేయును కూతు పెండ్తియం గూర్చుండ, పసిడి హరివాణమున మధుపర్కము, జామాత చల్లన పైడివళ్లైరము నర్చించి ధారవోయుట, అనంతరము మెట్టుబ్రాల పుట్టికల లందును గందము బూలు బచ్చటబ్రాల్‌ యెడం గదియంబట్టిన పెందెరను తూర్యములు మొరయ "పెల్లుగ నించి పాల్తుకలు వంచుట్క, వధూవరుల పరస్పరావలోకనము, తలబ్రాలు, "'పేరటముల్‌ దగ జెప్పి నీటిలో ““క్షర్టున్‌ మంగళసూ'(త్రమున్‌.”' మణిపీఠి సురీపట్టముపై నెల్లైడ ద్రమ్మురం దొడగి బజచి సతీ పతుల నందు గూర్చుండ బెట్టిరి. వారాహుతులను రింవుగ వాయిదముల్‌ చెలంగగన్‌?” చేలుట, లాజహేమము, సనెకల్‌ మట్లించుట, పేరటాం(డడు పదసలు ముడిపెట్టుట, చయ దర్శనము, రలు వధువున కలంకరణము, మట్టలు పిలు వీరమద్ది మంత్రితోడ నలకూబరుదేకతమాడి చీరలు హారవిభూషణా మరు. బన్నసరములు, పంజుల కమ్మటి యి ముద వళి నారదమౌని చేత కుబేరుపేరుగా నమ్మిథునమ్మునకుం లగు నాభరణము లిప్పుడు వెనుకబదినవి. యయాతిన్నానము, జదివించుట, బాంధవులు వధూవరుల కుడుగర లానగుట, అలంకరణము. **ఎడలేదు లగన మనుచున్‌ - బడిబడి బిలు మామ అల్లునికి గానుకలిచ్చి, కూతు కరణంబిచ్చి, పసుపునకు వంగ నపుడు బలువాయిదముల్‌, గడలుక నంగా చం గన్ని గ్రామముల నానంగుట, వచ్చిన బంధువుల కుడుగర జ్య పుట దాటు దక్షిణ దేశీయాచో లిచ్చి పంపుట - ఈ మొదలగు వైదిక లౌకికాచార సంపన్నం మే ? లో నంతరించినను నాయకరాజుల జై పెద్దనార్యుని స్వరోవీ మనోరమా వివాహవర్షన మిప్పటి ౨" ఫ్రంధరచనల నాటే యాం'ధ్రదేశ సంప్రదాయమును సంపూర్షముగా సూచించు దజగొదేవాజ్ఞయమున - ముఖ్యముగా రంగా బమ్మో మన్నారు చున్నది. దాస విలాసనాటకము మొడలగువానిలో దేశీయములగు నీ ధవళములు, పాటలు విశేషముగా నిలిచియున్నవి. వెలియేనుగు సామాన్యముగా దరువాతి (ప్రబంధములందలి 'పరిణయి నెక్కివచ్చి రాజు వాకిట దిగగా నాళనికి గాళ్లు గడిగి '“నెలంత వర్షనములు దీనిని బోలియే యున్న వనవచ్చునుగాని అచ్చదె అంత బంగారపుబళ్లైరంబుల వగన్‌ నునుముత్తెపు ముగ్గులోన నుంగు భాషను రచింపదొడంగిన యయాతి చరిత్రకారుని నింపారెడు కెంపుదిన్వియల నారతు లిచ్చి”రట. వాకిట రచనలో మాత్రము మటికొన్ని దేశీయాచార విశేషములు వరుడు నిలిచియుండ నారతులిచ్చుటయు దక్షిణదేశాచారము ముఖ్యముగా గమనింపదగియున్నవి, గనే యున్నది. ఇక కన్యాదానపు తంతంతయు నీకవి ''ముక్కలి శుక్రుడు యయాతిం జూచి నీకు నిద్దేవయానిం జేకొన పీటమీదటన్‌ గోమలు లంత బెండ్లికొడుకుం ధగ పంచిన వచ్చు నని యొడంబరచి రాజునుం గూతును దోడ్కొని రురు పంటీ వీటికిం జనుదెంచునప్పుడు వృషసర్వు డెదురువచ్చి యయా ల్లా ల న్‌క్కమాట దు. అంత దేవ తికి, * ఇచ్చట మధుపర్కము చెప్పబ అ యానను తెరమరుగున నిడి, తెరదిగిచిన సమయంబున “తాళి *హ్రాల్సుపౌ కప్రపనంఖట్హు కస్తురి మెకం గళ్టై నపుడె తలిరాకుబోడికి పుడమిరేడు వేడ్క గడలుకొనగ.? బుల్‌ మేలిజవ్వాదిసి వివాహవర్షనమున తాళిగట్టించిన తెలుగు కవులలో తెలగనా జులు రాచిల్హలు మానికంబులును జి ర్యుడే మొదటివాడుగా గనబడుచున్నాడు. తెరదించినతోడనే ట్లుల్‌ మంచిముత్యాలపే యన్యోన్యావలోకనాది వర్షనలను బెంచక తాళలికట్టునకు రులు మేల్‌ బోగపు రెంబముల్‌ పసిడితే (బ్రాధాన్య మొసగివాడు. భాషావిషయమున నచ్చదెనుంగు సీత రుల్‌ పల్లకుల్‌ లోనుగా డాదరించివళ్లు యాచారవర్షన విషయమునగూడ నచ్చతెనుగు నులుపాచేపి'నట, దేశపుటాచారములనే యాదరింపబొచ్చెనేమో యని తోచుచు

164 సాహితీ నీరాజనం ననన లలల న్నది. లేదా అచ్చతెనుంగునియమమే యాతని నట్టానరింపజే యవిషయముల దేశీయత నెక్కువగ నవలంబించినళ్లు ఉత్తరా సినదా! వివాహ వర్షననిషయమున వైదికాచారములతోపాటు దేశీయ | సంప్రదాయములనుగూడ జేర్చి రచియించినాడనుటయు పిదప ముత్తియంపు తలబ్రాలు. వేల్చుట. వేల్పులకు దబ్బ కాబోదు. తరువాతికవు లనేకు లీపద్దతినే సాగించుచు ('మొక్కించుట. వచ్చిరి. కాని కాలక్రమమున నాం(ధ్రసారస్వతమున నచ్చతెనుగు *త్రగ బ్రా౭నయును దీటిచి రచనయం దాదరము ్రబలినట్ల అందలి కవుల వివాహవర్షన నగవుల పనులైన వెనుక నాలవనా డొ రీతులలో వైదికాచారవర్లనముకం కు నచ్చతెనుగుదేశపుటాచార ప్పుగ నాగవల్లి సేయగ ములను వర్షిచుటయం దభిరుచి పెరుగుచువచ్చిన ట్లగపడు బగడపు టువ్పరిగలోన బడతులవెల్లన్‌?? చున్నది. యయాతిచరిత్రకారుని రచనలో వైదికాచారములు పాలుపుది కేవలన్మరణ మాత్రముచేతనే యెట్టూదరింపబడినవో మనము లుపుదర్చిరట. చూచియే యున్నాము గదా, అంధ నాల్గు క్త జకుండల మిదుగా గలయం బాట్టేన ఇంతకంటెను కొంచెము తరువాతివాడగు చేమకూర వెంక నూ డే దయ గన టను బా నైతుకలిట్లు టకవి విజయవిలానమునందలి వివాహవరనములను పరికిం రోలు ) ఎలంగగ జెర్చి తర్చిరట. న్‌ తము. వెంకటకవి తరువాతివాడగుటయే కాక తంజావూరి మేడలోపల కెంపుగోళ్ల సీరిమంచముపై వధూవరుల నునిచి రఘనాథరాయల యాస్థానమున నుండి యీ[గంథ మాతనికి తెలనాక్షులు బాగాలును పెనిమిటులగూర్చి యైదువయెఅనాగ స్థాన (గ్రంథ వీ పిదప నేలకేండూడూ గ గృతిగా రచియించుటచే నింకను దక్షిణ దేశీయసంప్రదాయము లల్లి ఉడ్యమ్ములిడిరి. పిదప నేలరేండ్లు యయాతికి చదివి (ప మా బొడగట్టవచ్చును. ఈ విజయవీలానమున పులు. వృషసర్వు డింతికి బసుపున కిచ్చుట. శుక్రు డల్లునకు రెండు వివాహముల వర్షనలు గలవు. మొదటిది పాండ్యరాజు గామకలు. కూతునంపకములు. తల్లి బుద్దులునెప్పుట లాలించి క హము. యనుపుట. శుక్రుని యప్పగింతలు. రాజు కదలుట.తన వీడు కొలోరు చిత్రాంగదకు, నర్దునునకు జరిగిన వివాహము. లట. శర్రున యప్పగింతలు. - రెండవది సుభద్రావివాహము. మొదటిదానిలో తొలుత వివాహా సాచ్చి యేనుగు డిగి పైదలియుందాను బైడిపళ్లైరముల ముత్తై ర్హమై రాయబారము, ముహూర్త నిశ్చయము, చిత్రాంగదను దువ లారతు లీగా దన నగరు సొచ్చెను. క్ష కాంతలు పెండ్లికూతు జేయుట, ముత్తియపు సేనల్‌ జవ్వ ఇట్లీ తెలగనార్యుని వివాహవర్శనములో మధుపర్కమేకాక నుల్‌ సల్ల విప్రవధూశుభగానలీల శోభిలగ వివావావేదికకు లాజహోమము, ధ్రువారుంధతీదర్శనము, సప్తపది మొదలగు పెండ్తికుమూరుడు వచ్చుట, ఆవల నల సెండ్లికూతురును వైదికాచారము లేమియు వర్లింపబడలేదు. వీనినన్నిటిని “తాలి రాగా 'పేరటాండ్రు కొందరు తెరవంచిన నర్జును డతివను వేల్చుమిన్నుల తెణంగున వేల్చించి” యను వాక్యముతో జూచుట. అంత సరిపెట్టినాడు. పెండ్లికి పేరంటము పిలుచుట, ప్రాకెన, నాగ కక వల్లి ప్రోలు, మంచము పై మిథున వీద్యములు మొదలగు తెలుగు కి రార బేలుం కో దేశపు టాచారములను ప్రత్యేకముగా వర్షించుటచే నీకావ్యపు భం మ చన ెననతడా “టచ్చతెనుగు' దనమును నిలువబెట్టదలచినాడా యని తలంప వ్‌ గట్ట వలసియున్నది. మటియు. నిచ్చటి వివాహపు గృత్యము 'ాత్రంబు చతురిమన్‌ గళసీమన్‌.” లన్నియు బొలతులచేతనే నిర్వహింపబడిన ట్లుగపడుచున్నది గాన్‌ పారోహితుని గ్రసక్తి కాని ఎగ పిదప ముత్యాల్‌ దోయిటన్‌ ముంచి యనురక్తిన్‌ దలబ్రాలు వోయుట. ఈచందంబున గళ్యాణోచితకృత్యంబు లెల్ల నొనరి ఇట్టు ఆంధ్రసారస్వతమునందలి వివాహవర్షనాచార సంప్ర చిరట. ఇది చిత్రాంగద వివాహము. ఇక సుభద్రావివాహసందర్చ దాయపరిశీలన సందర్భమున నన్నపార్యుని ద్రౌపదీ వివహవర్ష మున నర్జును, సుభద్రను బెండ్లికొడుకు బెండ్లికూతును జేయ నము మొదలుకొని తెలగనార్యుని దేవయానీవివాహవర్లనము నపేక్ష జెలగ్గి మంచిలగ్నమున కరపంకజముల గంకణముల వరకు నాయాకవుల వర్షనరీతులు, అందలి చేరు స్టలు కూర్చులు గట్టిరట. మేనుల్‌ మేలిమృగీమదకుంకుమంబులన్‌ నలుగిడిరి. మొదలగువానిని గమనించియున్నాము గదా. నన్నపార్యుని పేరటాండ్రు ధవళంబుల బాడుచు వల్లభంబులన్‌ బట్టీరట- వైదికా చారసంపత్తికి దగినళ్లు (ద్రాపదీవివాహవర్షనమును వైదికా అంతరా సణి పురోహితు డొక డచట జేరియుండ, కిరీటి కొక చారబహుళంబై యున్నదనుట సాహనము కాదు. “'ఆంధ్రావళి శంపాంగి సంపంగినూనె యంటి 'జలకం బార్చి యలంకృతుని మోదముం బొరయునట్టు” గా భారతమును “ప్రబంధమం జేసెను. అళ్లు కన్యకారత్నముగూడ మజ్జనంబొనర్చి యలంకృ డలి”గా రచింపదొరకొనిన '“కళానిదూడైన తిక్కన భాషాజాతీ తయ్రైయుండ -

సెండిండ్దు _ చేశియాచారములు డయ = కక్‌ ఎంకంతు ల లనతతతతతతతడకతతతతతతతకకతతతతతతతతతతతతతతఊతతడడడకడకడడకకతతతతతతతతతతత2ఊ2ఊడ-. ““నందకుమూరానుజయయటు కృష్ణుడు ధర్మజునకు శుభలేఖ వ్రాసి చారులచే బంపెను. తం దన నందనుడు గట్ట దైవతపతి వే దేవకియు గుమార్తెకు ధైర్యము చెప్పి యత్తవారింటికి బంపినది. డ్కం దెచ్చు తాళిబెట్టన ఇచ్చట వైవాహికోత్సవము ఐదు నాళ్లును మహామహిమన్‌ జందురు డరుణరుచిం బ్రాగ్జికగననయ్యెన్‌?? జరిపిరి. ఇటీ వివాహములల్‌ ను లాజహోమారుంధతీ దర్శన ణ్‌ సప్త్రపద్యాచారముల ప్రశంసయే కానరాదు. కాని మంగళ సూత్ర “క్సులదేవతను దెచ్చి నిలిపిరి మాణిక్య రల న స న టా క చకచకల్‌ గల పెండ్లి చవికెదండ, కము. జరేస్కుండల్‌ నమరుు. రడిపద ఐరేని గొనివచ్చి రైదువల్‌ పాటలు మున్నుగా నిడి గడపదాటుట, బంగారపు మెట్టు'బ్రాల పుట్టిక పొడుచు శుభవేళ వేదుకలర, లలో వీహావరుల నుుటు' ర్రజ (ఇరల్ము) కీ బులుగడిగిన ముత్తెముల బాసికంబులు నాగవలి సేయుట మొదల! విశేషిభారములు మజికాన్ని సరవి గట్టిరి నేర్చు సంఘటిల్ల వర్షింపబడినవి. దలబ్రాల కేర్చి ముక్తామణుల్‌ నించిరి పసిడిపల్లైముల సంభ్రమము మీట” ఇట్టీ దేశమున 'ప్రాచీనములగు నార్యాచారములతో దేశీయా ఇట్లంతిపురమున _నుత్సవ మయ్యెనట. ముహూర్తము చారములు సమ్మేళనము బొౌందుటచే నేది యెప్పటి నుండి దగజించెను. మాటలోపలనే మాధవుడును వచ్చెను. అంతలో _ ప్రారంభించి యెట్టి మార్పులను బొందినదో తెలిసికొనుటకు మహర్షీశ సరులు, నరుంధతి, శచియును వచ్చిరి. నుము వీలులేని సితి యేర్చడినను, అయా దేశ భాగములందలి హూరూిది లెం డటంచు గురు డచ్చో దెల్ప దేవేంద్రుడ. వాజ్మయాదర్శంబున బ్రతిఫలించిన ఆయా కాలపు జనుల తమ దేశము నుండి తెచ్చిన 'బాసికము'ను సింగారించి, జీవిత పద్దతులను ఆచార వ్యవహారములను బట్టి పరిశీలించి మందార దామము కంఠంబున జేర్చి పెండ్లికొడుకుం బ్రాగంతి నచో ్రాచీనార్య సంప్రదాయములకు భిన్నమగు దక్షిణ దేశీయ నెక్కించుటయు, నాతడు రుక్మిణీదేవి గృహాంగణంబున నైరా సంప్రదాయములు కొన్ని గలవని మనకు దోచకమానదు. ఇట్లు వంబుం దిగి ద్విజపురం(ధ్రులు ముత్తెపుసేసలు జల్లగా, కుడిప _ [గ్రహింపదగిన యీ దక్షిణ దేశీయములగు వైవాహిక సంప్రదా దము మున్నుగా నిడి గడపదాటి, యారతులొనంగ గల్యాణవే యములలో నీ తాలికట్టు, లేదా మంగళ సూత్రధారణ మను దికడకు నేగెను. అప్పుడు గన్యారత్నమును జనానందంబుగా దానికి విశేష ప్రాధాన్యము కలదని వ్యక్తమగుచున్నది. బాడుదు బేరటాండ్రు పెండ్లి చవికకు తోడితెచ్చిరి. కందరు మధుకరవేణులు దెరనమర్చిరి. మధుపర్కం బొసంగి వసుదే వుడు పైడిపళ్లైములో బదాబ్బములు గడిగి తన మేనల్లునకు గన్యను ధారవోసెను. అంత వధూవరులను గడానిబంగారపు మెట్టు (బ్రాలపుటికలలో గదియించి కొంద రెదువలు. తెరవం సూచికలు పగా బడతుకమోము గానంబడియె. అంత “'సిగ్గుదాట్రలిన 1. మూహమునమబూర మం ముఖాబ్బ మెత్తి మెడక్రిందికి హస్తయుగంబు సాచి, వేనలిం "సాని అంక ర నను వ్రు హారనీకంను దెమలించి, సౌఖ్యకలనస్త్రితి గట్టిగ బట్టి కట్ట నవ్వెలదుక. ,4లజూంసితురంకా దుద్వపహతి, గురోర్వా. తాక కంఠసీను గురువీరుడు మంగళసూదత్ర మయ్యెడన్‌' * స్తుభ(ద్రప స్వరథమారోష స్వాన్‌ గృవో వానయతి”” యను బోధాయన సోత్రమువ యినరును, డర్లునుపై సుభద్రయున్‌ దమి దలబ్రాలు పోసిరి. చెలుసటడిన యానారమున కనుకూలమైనదిగా నున్నది. వధువు పిళురంక్ష వనర గూర్చిండిన వధూవరులకు పాకశాసని ముముండి వరుని నుదాహాము చేయబదుడున్నది గావుననే దీని కుద్వా దీవించి, సేసలిడె నట. పౌలో మీమఘవంతులకు వధూవరుల చదు యారు వందనములు. "'వియ్యంపు మర్యాద వేగుజామున శే దాని క్‌ సదనం సా నన 'అయమున సర్దునుడు ద్రాపదిపాణిపల్లనమును బువ్వాన భోజనము చే సె''నట. అంత ఇంద్రాదులకు గట్టునిచ్చి సాగనంపుటు. +బ్లడ్రిడి రమంజినొల్తుటుగి తెంకణగాళి యెళాదసోంకినో శ్న డుగువశోకవల్లరియ సల్లననాళ్న పదూతసల్లవం “ఏల యాలస్యమిక నిందు? (ట్రోలు సొచ్చి తాడదన్‌ వొలాగిఘర్మజల దింనడుపాకెయ పాణిపల్లనం నాగవలి సేయుదురు గొక్క వేగ గదలి బిడిదుబెడంగ నాక్తుదుగు గాణన్‌వనొస్పువ పాణిసల్లవం?? పాండు దంపళులని ధనుష్కాండ రథహ 3. వావిళ్లవారి ముద్రితప్రతిలో *దెరవచ్చిని యని కలదు. కాని యది +వెల్వ యంబుల నొసంగి నరుంబయనంబుసేసె.”' చ్చిని అనుదానికి అమ్చుపారపాటని తోచుదున్నది. వ్‌

“కోరాడు వారి కొన్ని (ప్రముఖ రచనలు: ఆంధ్ర భారత పాఠ నిర్ణయ పద్దతి 1౧15 9 2౧ 2గ1ల6 0౧ 1అరడ! 6౧౦౮౩౧ 0 18౧౧౭౭5 8౧ఈ812 945906 0౧ 6 ౧9461౧09 0666 0/ ౪18 ౪౭గ౦౪౩ గ౧౭౧౮6౦|౧1 2౧6 ౧౫౧౧166 6610౧5 ౧16 *ంగ జ/4114016. [౬గ౧౧క/ఈ5 5గ1091 న 00౧8106966 16 ఆగ1956 *౦గ6 1౧ 91000 (0116, జర 1 ఏ ఇ6౧స606 0౧ 2 గ2౧69 4 13 1941 ౧౩ 066౧ 130౧006౧96 ౪0 1౧ ౪2౫౦౮6 *ం 0/ ౧౦౧)గ5న, 912౧౧౧౭౧౧౩, ఈరగంగ 610. 1౧౦౦౪౮౫9 ౧౪౧౧6. ౧6 జ11019 ౧౭౧౮౩౦౧౧ 01/6 ౪41000 76861౧05 గిర లగి!855 [30085 161 1 [160 0 ౧2510766, 13 ౪4౮9 107 18 గ౧|50౧/ 01 91600 ఓ2౧8469 15 50 1216056086. గీ౧ జగంగ౧115 6ళంగ6 గ౧౭66 ౧6౧8 10 9౧౦0౪ 0 ౧౧6౭౧౫౩ 0418౪ 11066240౧9. [04 19 19/1 ౧౭౦ 680 1గ౧6606 ౪10 ఆ౭౧ [009 ళం 19 108 0 తిగిండ48/ (1650 తీ.) జర ౧0౪ 16 0గ0|౧౩| ౧౮1౧౦8 2% 02 9166 004 ఆను 16 ౧61౧ 0 1౧16౧౧41 2౧6 రం౧16౧౧౦౧2౧/ 1౧80100041 అగ6౭౧౦౭, ₹0గ) 16 గక 01 6261000 0గ౭/96 ౫ 19 ౪4710645 గాడగింంయో న, 168 1౧61028400 18 గ౧౭౦౭౪౩గ్ని/ 10౯4 గ౦౧౩ 028% 66శంగ ఈ జరగండి గ ఏ భాష యొక్క గాని పూర్వ స్వరూపము నన్వేషించి కొన్ని పరస్పర విరుద్దములుగాంగూడం గనంబడుచున్నవి. తద్చాషా చరిత్రమును దెలిసికొానందలచినవా రా భాషలోని (ప్రయోగ విశేషములను బట్టి కొన్నిటికి వైకల్చికత్వమును ప్రానీన (గ్రంథ సమితిని శాననాదులను బరిశీలించి యందలి గొన్నిటికి బాహుళకత్వము నంగీకరిందినను, "దుష్టములని పదపదార్హములకుం గాలక్రమమునంగలిగిన పరిణామమును_ చెప్పక తప్పని ప్రయోగములు కొన్ని వానిలో లేకపోలేదు. బట్టువఅచుకొని, 'ప్రాచీనార్వాచీన రూసము అందలి భేదము. అట్టి వాని గుర్తెటీంగి వానిలోని విశేషములను బరిశీలీంచి రిను వానికిం గల కారణములను దద్భావ్శాసంప్రదాయాను. పాఠ నిర్ణయము చేసికొనినం గాని యవి భాషా చరిత్ర సారముగా సమర్శించుకొనంగలిగిన గాన్ని తమ కోరికను జ్ఞానమున కుపయోగపడవు. ప్రాచీన శాననములందలి గద్య గొనసాగించుకొనలేరనుట నిశ్చయము. ఆంధ్రభాషా చరిత్ర పద్యాదులను రచించిన వారు వేటు. వానిని లిఖించిన వారు మునుగాని యాంధ్ర వాజ్మయ చరిత్రమును గాని పరిశీలింపం. వేటు. నందంపూడి శాసనము నన్నయ రచితమే. కొని దలంచినపుడు, ఇప్పటికి లభభ్యములగు (గ్రంథములలో నాదిమ. దానిని లిఖించిన వాండు గండాచార్యుండు. (శ్రీనాథరచితము మగు నన్నయ రచిత భారతమును, దత్పూర్వమందు. లగు శాసనములనేకములు "పెద్ద నార్యలిఖితములు. శాసనము బయలు వెడలిన శాసనములను 'బ్రమాణ (గ్రంథములుగా లకే కాక ప్రబంధాదులకును రచయితలు వేలు లేఖకులు (గ్రహింపవలసియుండును గదా. వీని ప్రామాణ్యమును (గ్రహిం. వేజుగా నున్న ట్ట్రగపడుచున్నది. కాొవ్యమీమాంసాకారుండగు నుట యెంతయాఫ్టశ్యకమో అంతకుం బూర్వ మీ (గ్రంథముల రాజశేఖరుండు కవితా సామగ్రిలో మంచి లేఖకునింగూడం పాఠ నిర్ణయము చేసికొనుట గూడ నంత యావశ్యకముగనే _బేర్కొనియున్నాండు.. వ్యాసులు సంస్కృత భారతమును కనంబడుచున్నది. దచించినపుడు గణపతి లేఖకుడయ్యెనట. తిక్కనకు శాసనములు మొదట వెట్టు చెక్కంబడినవో యళ్లే లేఖకుండు కుమ్మరి గురునాథుండని చెప్పుదురు. ఆంధ్రక యొల్లకాలము. నుండునుగాని మార్పును. జెందవు కావున తా పితామహుండు లేఖకులు' లేకున్నం గృతులు రచింవో నవి తక్కిన వాజ్మయ. భాగముల కంక. నెక్కుడు. శమే యని యన్నాండు. ఇట్లు (గ్రంథముల మొట్టమొదో ప్రమాణములుగా _ (గ్రహింపదగినవని.. చెప్పుదురు. కాని 'ప్రతియే రచయితలది కానపుడు తరువాతి ప్రచులనుగూత్చి వానిలోంగూడ ననేక విధములగు ప్రయోగములుండుకేగాక, చౌప్పెడిదేమి. ఇంక లేఖకులు లిఫించునపుడు వారితరులు చప్పుదానిని విని లిఖించుట యొక పద్దతి. ఇతరులు ్రొసీన్‌

ఆంధ్ర భారత పాఠ నిర్ణయ పద్దతి 1వ7 తతత దానిని జూచి తిరిగి లిఖించుట మజీయొక పద్దతి. వినియో నెల 'నేలి అను పదములకు గుర్తుగా వ్రాయంబడియుండుట చూచియో తిరిగి శిలలపైనో, తామఫలకములపైనో చెక్కున కాన నగును. ఇట్టి దానిని బట్టి ప్రత్యంతరము వ్రాయు పుడా చెక్కడపుంబనివాని సంస్కారమును బట్టి దోషములు సందర్భమున వ్రాయసగాందు తనకుంగల సంస్కారమును దొరలుచుండవచ్చును. ఆయా కాలములందున్న వ్రాత బట్టి దానిని కొన్నిచోట్లు నెలగాను, గొన్నివోట్లు నేలగాను పరిపాటిని బట్టి చెవులతో విను దానినే వ్రాయక దాని చదువుకొనుటయు నది యన్వయింపనిచో దాని స్థానమున మాజురూపములను 'బ్రాయుటకూడ సంభవించు మజీయొక పద మేదేనిం బ్రవేశపెట్టుటయు సంభవించుచుం చుండును. 'న్రాసిని అనుదాని నట్లై పలుకుచు వ్రాయున_ డును. సంస్కార శూన్యులు ర్రాసినపుడు మాతృకలలోని పుడు 'వ్రాస్ని' అనియు, తమరు-అనుదానిని “త్మరు' శబ్దముల యథార్హ స్వరూపమును (గ్రహింపనేరక తోంచినరీతిని అనియు వ్రాయుట యీ కాలమునను గొందణ కలవాటై వ్రాయుటచే నర్హకూన్యములగు భాగములు కాన్ని యేర్చ యుండుట యందటు నెటింగినదే గదా. ఇట్లు యనేక డును. అల్పసంస్కారము గలవారు ్రాసినపుడు వారందలి విధములుగ మార్పులు గలిగి పాఠభేదములు బయలుదేరి పదపదార్హములను గుర్తెటుంగలేక సందర్భానుసారముగా నప్ప నపుడు కవియుద్దేశించిన దేదో వ్రాయసగాండు కల్పించిన టికి వాడుకలోనున్న పదములను మాతృకలోని పదముల దేదో మనము జాగరూకతతోం గనిపట్టువలసియుండును. స్టానమునం బ్రయోగించి వ్రాయుటచే మాజిపోయిన స్థలములు అట్టి చోటుల యథార్హ ప్రయోగమును దెలిసికొనుటకై కవి కొన్ని యేర్పడును. సంస్కారవంతులగు వారును, అందు యితరత్ర (ప్రయోగించిన 'ప్రయోగములే యాధారములగును. లాక్షణికులును దమ తమ కాలమునంగల ప్రయోగములను తత్రామాణ్యమును బట్టీ కవ్యుద్దిష్ట పారమును (గ్రహింపవలని బట్టి సంస్కరించి యట్టి వానిని దమ([గ్రంథములలో లక్ష్యము యుండును. లుగా నిచ్చుటచే నేర్పడు పాఠములు కొన్ని యుండును. ముద్రాపకుల తాళపత్ర [గ్రంథములను దమకాల;

ఇంక భారతాది [గ్రంథముల విషయమున మలీకొ న్ని మురావకుంట వ్యారణకున 'కుముగా బరమ చిక్కులుగూడం గలవు. ఈ [గ్రంథములు తాళ పత్రముల సి స్బద్రించుటచే స్థిరపడిన పాఠములు కొన్నియుం గాన పైని వ్రాయంబడుచుండెడివి. శిలలవలెను రాగి లేకులవలెను. సన్న, బట్టు కాలక్రమమునం. గలుగును వచ్చిన దాళపత్రములు చిరకాలము నిలిచియుండునవి కావు ద్య మార్పులను. బట్టి యిప్పటికి సుమారు తొమ్మిదివందల అవి స్వయముగానే శిథిల స్వభావములు. అట్టా సంవత్సరములకుం బూర్వమున నన్నయచే రచింపబడిన రామబాణములను పురుగులు వాని నొశమునకు రామబాణ గ్రంథము పె క్కుచోట్ల నిప్పుడు మనకు లభ్యములగుచున ములవలత నమోఘములే. వీని మూలమున (గ్రంథమున (గ్రంథముల కంక మిగుల భిన్నం బైన పాఠములతాటై నచ్చటచ్చట శిథిలములై లుప్తములైన భాగములను లేఖకులు గూడియుండునని నిశ్చయింపవలసియున్నది. ఇటీవలం దమకుందోచిన రీతిని బూరించి వ్రాయుచుండుటయు. బటు తాళపత్ర (గ్రంథములలోని పాఠములను సరిచూలి సంభవించును. ఇప్పటికి సుమారు మున్నూలేండ్లకుం వెనుకటి పాఠములను గొంత సవరించి పునస్పంస్కారముం బూర్వము వ్రాయంబడిన ప్రతులే మనకు లభించుట క క్టయు గావింప యత్నించినారు. అట్టి వారిలో బ్రాచీనుండు గదా." అప్పటి. కించుమించుగా నేడెనిమిది నూ వ్‌ అప్పుకవియని చెప్పవచ్చును. ఈతని కాలమున కనంగా (బ్రాంతమున రచింపంబడిన నన్నయాదుల (ల్‌ వ వ నిప్పటికి మూండు నాలుగు శతాబ్దులకుం బూర్వమే పరివరనములం బొందియుండునో యూహించుక్‌ న న భారతాది [గ్రంథముల నపపాఠములు చేరినట్టును గొందలు నదే. ఇప్పుడు మనకు లభించునవి మొదటి ప్రతికి బహు ర్ట లాక్షణికులు గూడ వాని గనిపట్టలేక యా యపపాఠములనే కాలమున బయలుదేటీన పరంపరా పుత్రికలు కావు (గ్రహించినట్లును అప్పకవీయమును. బట్టి తెలియవచ్చుచు బహుభేదముగల పాఠములతోం గొడి యుండు ననుటకు న్నది. సందేహము లేదు. బయలుదేజుటకు . అప్పుకవీయమునం దృతీయాశ్వానమందు దేశ్య నిత్య

ఈ ప్రతులలో బాఠభేదములు మొదటం దొాళ సమాస విశ్రాంతులను దెలుపు సందర్భమున లక్షణసార్‌ మటిీకొన్ని కారణములు గూ దడ హల్లులతోం సం[గ్రహమునుండి ష న ల న నంట వానికి సరియగు లిపులు. ,,త్తే అచ్చు హల్లును దేశీయ మనియెడి వడి

టు స్తమునయి యుండియుండును. యెన్న నొక్కొక్కచోటం గ్రిక్కిజొసెం గృతుల

కావుననే యిప్పటికి గొన్ని బ్రాతప్రతుల

[4 రాజనం 168 పాహితీ నీ

నానా ననననననననన నాననా ననన

సరసలక్షణకవులు (గ్రచ్చృణ నొనర్ప వారి ప్రాచ్యలిఖిత పుస్తక భాండాగారమున క.

భంజితాసురసముదాయ యాంజనేయ.?* 25-13-1. అను పుస్తక సంఖ్యగల తాళపదత్ర (గ్రంథములల్‌ 6

గలదు. ముద్రితములందు *''చూవె మనంబునం దలంతం

అను లక్షణమును (గ్రహించి వాని కుదాహరణముల నిచ్చిన బొలయక యేనున్‌*” అని పరిష్కర్తలు పాఠమును నిర్షయిం

పిదప నీ క్రింది విధమున రచించెను. చిరి. ఈ రీతిగం గొన్ని ప్రతులలోం గలదు. అప్పకవి

“త్స నన్నయ ముఖ్య సత్కవి జ పాఠముగూడ నే ప్రతిలోనయినం గలదేమో. ఏమయినను

నంబుల కావ్యములందు లేఖకుల్‌ అఖిండయతి అందులేకుండగం జేయంబడినది. గొన్నియుం బాఠకాధములు

మజొకటి చూతము. ఉద్యోగపర్వమునందు (2-12)

గొన్నియుం బోకడంబెట్టి తక్కువై ద్యోగపర్వ ( యున్నెడం గాంచి జానపదు “క్త తమ తండ్రి భంగి నీకును

లోడక దిద్దిన తప్పు త్రోవలె సముచితముగ భక్తిజేసి సజ్జననుత మూ ఖ్లన్నిజ మంచుం గ్రకొనిన ర్ల్గమునను జరియింపంగా

లక్షణవేత్తలు సమ్మతించురే,?? నమలమతీ కన్న కొడుకు లట్టరయంజనున్‌””

ం రంబునందు

వ అది యెట్లనిన సులక్షణ సారంబునందు లింగము యప్పకవి యుదాహరించిన పద్యము. ఇందును గుంట తిమ్మన ర్రానిన యహ్రశస్తంబులగు అత్యంబులకు నప్రశస్త పాఠమాతడీయకున్నను రంగరాట్బందమున నఖండ నాశ్చర్యంబు నొంది బహుపుస్తకములు నిరీక్షించి వాని నెల్లను యతి సహితపాఠము గనన ది. అదు: బ్రక్షిప్తంబులుగా నెజింగిన వాండనై లశ్షణవంతంబులగు గుచున్నది. అందు: పురాతన (ప్రోక్తంబులు వివరించెద.?” “మార్గమునం జరింపంగా విమ

4

పయి. నప్పుకవి చెప్పిన దానివలన నాతని కాలమునకే *నోలీ నీ కొడుకులట్టుల యరయంగనగున్‌' అనంగా బదునేడవ శతాచ్చినాంటికే భారత పాఠములు లేఖక అని యున్నది. ఇం దఖండయతినహితపాఠమునకే యష్పృకవి పాఠకులు పాడుచేయుటయు వానిని జానపదులు తమకం. వేలు పాఠము నిచ్చియుండును. దోంచిన రీతిని గొన్ని దిద్దుటయు నట్టి వానినెల్లు గొందలు

కు క టౌ రల లాక్షణికులు వ్రమాణములుగాం గొని లక్యములుగా నిచ్చు ఇఇ ఇప్పటి ముద్రితములలో, “మ్మా ర్గమున నదుదు ర యు సంభవించియుండెననియు అప్పకవి బహు పున్తక షా మినతిగన్న కొదుకులట్టరయందగు ములు నిరీక్షించి వానినెల్లను బ్రక్షిప్తములుగా నెటింగిన వాండ్రై ఉన్నది. ఎురాతనకవి ్రోక్తంబులు వివరించెననియు స్పష్టముగాం రామాయణము నుండి మటొక పద్యము గ్రహింపబడినది- దెలియుచున్నది. అది యప్పకవి పాఠమున నిట్లున్నది:

అతండట్లు చెప్పి తాను బ్రశస్త పాఠములని పేర్కానుదుు ఉ *అన 'షవు తండ్రియట్టు విను నిచ్చిన వానిలోంగొన్నిటిని బరిశీలింతము. మంతియకా దటమీద రాజవే

అది పర్వమునందు: మన్నం గొజంత లేదు మణి

హారములాదిగంబెక్కు కానుకల్‌

“కు నా వచనమున నపత్యము మున్నుగ సీతనిచ్చి జన

గావించును నీకు గొంతి కడునెయ్యమునన్‌ లోకపతిం గని మమ్ముం బోవుమీ నీ వగచిన యాయర్హము సన పుకార్యము ల్వలదు సూవె మనంబునం దలంతు సుందరి యెపుడున్‌.?? సంధియ మే లటు గాక తక్కినన్‌?”

ఈ పద్యమున నుండిన యప్రశస్త పాఠమేదో యాతండు పయిపద్యము రెండవ పాదము రంగరాటృందమున చూపలేదుగాని యానంద రంగరాటృందమున నఖండయ “రాజవే, మన్నను అెస్సయౌను మణిమండన ముఖ్యములే త్సిక్తి లవ్యముగాం బయి పద్యము (గ్రహింపంబడినది. అందుం కానుకల్‌? అనియున్నది, ఈయఖండయతి పాఠమే యప్సు జివరపాదమున ““సూవె మనంబునను దలంచుచుండుదు కవి పరిహరించి యుండును. ఆతండప్పుటి య్రశేస్తపొర్‌

నున్‌” అని యున్నది. ఈ పాఠము మద్రాసు దొరతనము మని చెప్పినది చూపలేదు గదా.

ఆంధ్ర భారత పాఠ నిర్మయ పద్దతి 69 దత తతతకకకకతతతతతడకతతతతతతకతతతతడడతడడడడడడతకతడడత2+22=ఊచఊ మొత్తము. మీంద నప్పకవికాలమునకే య'్రశస్తములని _ (ద్రోణపర్వమునుండి లాతణికు లెంచిన పాఠములు దొర్లినవి. లాక్షణికులలోం శి గొందణు వానిని బ్రమాణములుగా గ్రహించుటయు నంభవిం క వర ల నాం వెలయ చినది. ఆ లాత్షణికులను నధిక్షేపీంచి బహుపుస్తకములు రా లీ మలరగ ౮ వ నిలిచి గ్క నిరీక్షించి వురాతన కవి'ప్రోక్తములను నిర్హ్ణయించితినని యప్ప ల్‌ గ వు లక మరవరుప బటన్‌ కవి యిచ్చిన నన్నయ్య లక్ష్యములలోం గొన్ని నన్నయ్య ధ్యాస్త్రుము లక్కుమారవరు పైం బజపెన. నియమములకే వ్యతిరిక్తముగాం గనంబడుచున్నవి. యని యప్త్పుకవి యుదాహరించెను. ఇందును త గతిరిక్తు టి ల లీ వ్రాం ప్రతులలో *'ప్రతి వింధ్యుల డనియె కలదు. వింధ్యమునకుం హరణములు చూతము. ( రి గ్‌ ప ద నమునకుదాహరణముగా నిచ్చిన. (వితియెన వాండను వ్యుత్పత్తి (గ్రహించినను ప్రతివింధ్యుండ నియె యుండును. సంజ్ఞావాచకమన్నచో నెట్టుండుటకును పద్యములలో నన్నయ దిది: జ్జా, వచ నెట్లుం పద్య ఇ వినిగముక కారణము కనంబడదు. 44 యస చ కాదన టప బేకవిద్ర సం విరాటపర్వము. నుండి న్వవర్గజప్రాసమున కప్పకవి బోధనంజేసి చేసె నృప మటొక యుదాహరణ మిచ్చెను. అది చూతము: పుంగన నీవు ననేక భూనురా “ఎండకు వాన కోర్చి తన పొదిత సర్పయాగమున యిల్లు (ప్రవాసపుంజోటు వాక నాం భస్మము సేయుము తవకాది కా కొంటి నలంగితి న్నిదుర కోదర సంహతిన్‌ హుతన కుం దటి తప్పెను దప్పిపుట్టునా హోగ్ర మహోగ్ర శిభాచయంబులన్‌.” క్కండను నెట్టాక యనక కార్యముగల్లిన వేళ నేలి ఇందు “సం, బోధనచేసి చేసె నృపపుంగని” అనుట తండ కీ పను గా “సం, చోదనంజేసి చేసె నరిసూదని” అనియు, న దత్పరతం బనిసేయు టొప్పగున్‌.”' పాదన, అనియుం బాఠభేదములు తాళ పత్రపుం 'బ్రతులల 6 | గలవు. నన్నయ కవిత్వములోం దదితర స్థలముల న్వవర్గజు ఈ పద్యమున “అం కొండు నలంగుదు న్నిదురకుం (ప్రాసము గానరానందునను నన్నయ్యయే యీ సందర్భమున _ దటి దప్పెను” అనుపాఠము పెక్కుప్రతులలోం గలదు, (2-194) తక్షకుండు విప్రవచన చోదితుండ్లై యనియు, ఆంకొండు (= ఆంకొందును) అని కవి ప్రయోగించి మజాకచోట (1-20) 'అరిసూదన' అనియుం బ్రయో గించి యుండును. అంకొంటిని అని భూతకాలిక ప్రయోగమును యుండుట చేతను 'సం, చోదనంజేసి చేసె నరినూదని ప్రయోగించె ననుకొనుటచే నట్టి ప్రమాదము గలిగియుం నుపాఠమే నన్నయ, పయోగించియుండు ననుట సయుక్తి దును. నన్నయ తిక్క-నల (గ్రంథములందు స్వవర్గజ ప్రాసము క్‌ న ్‌ ్‌ ్ర (ధ్రువపణచు ప్రయోగములు లేమింజేసియు నప్పకవి యిచ్చిన మని ందుము స్తే " పానమున. కిచ్చిన నన్నయేతర చోట్లు బాఠాంతరము లుండుటం జేసియు స్వవర్షజు ప్రానము అప్పకవి న్వవర్గజు రని గావు అందు, విరాట నన్నయ సమ్ముతమన నవకాశము కానరాదు. కావున కవిలత్యములు గూడ ని “సంబోధని' పాఠము నన్నయచే ననుద్దిష్టము. అప్పకవి పర ఫమునందు. యీ విషయమున నన్నయ మార్గమునకు దూరుండై నాండని “క్ర ముదమొదవ రమ్యహర్మ్యము హోరా చెప్పక తప్పుదు. తుదినిలుపున నిష్టసఖిలలడే వి మటియొక విషయము పరిశీలింతము. స్పదమగు నెలవున మెల న్‌ అభేదవిరతుల కుదాహరణముగా నప్పకవి యీక్రింది స కములం జూచెం ట్రీతిన 6 సుధేస్ట తజ్ఞాల తులలో పద్యము నిచ్చెను. పతుల' ఇందున్న సుధేష్ట అనుదానికీం బ్‌ సుదేష్ట ఆదిపర్వమునందు: సుదేష్టయనియే కలదు. సంస్కృత భారతాద 'లదనీ యనియే యున+ది. కావున నిది ప్రమాణార్రము గొ చ *నుతజల పూరితంబులగు తోడని ఎ నూతులు నూటిటికంటొ సూనృత

సాహితీ నీరాజనం 170 నానా నానన నా ననన ననన ననన ననన ననన నానన (వ్రత యొక బానిమేలు మణీ నియముముల నుల్దఘించినవి మజీకొన్ని కలపు. వానినింకను బావులు నూటిటి కంటె నొక్కస విమర్శించి నిర్ణయింపవలసియున్నది. 'తృతువది మేలు తర్క్రతుశ అప్పకవినాటికే. అనందంగా మున్నూజు. వర్షములకుం తంబున కంమె సుతుందు మేలుత బూర్వమే యట్టి దోషములు భారతాది (గంథములలోం త్సుతకతకంబు కద న్‌ క డ్‌ జేరినపుడు అప్పటి నుండియు నేంటినజకు నా గ్రంథము నూన్ఫత వాక్యము బులు చూడగన. లెంతంత తప్పుల తడికలుగా బరిణమించి యుండునో యూహించుకొనవలసినదే. మటియు౬ దనకు బూర్వము ఇందు రెండవ పాదమున “న “బి కారములకు యతి. పాఠకాధము అపపాఠములను భారతొాదులలోం. జొనిపి ఇచ్చట బ్రాంత బ్రాతో ప్రతులలోం గొన్నిట భావులని రవియు,. జానపదులు దిద్దివేసినయట్టి యపపిరములనే కలదు. లాక్షణీకులు (గ్రహించిరనీయు. వారి నాక్షేపించుచు6. దొను పెక్కు ప్రతులను బరిశీలించి సరియైన పొఠములను కొన్నిట వాపి, వాపుల, అని యున్నది. దీనికి మూలమగు ప క్‌ పు పు య గ్రలాంచినట్టుగాం చెప్పికొనిన అప్పకవి పాఠములే కవ్యు ద్రిష్ట , పాఠములుగా (గ్రహించుటకు అవకాశము కలుగనప నుడీ (ప్రాలీన “వరం కూపశతా ద్వాపీ వరం వాసీశత్తా త్క్రతు, తాళప(త్రపురబ్రతుల పాఠములనుండి కవ్యుద్దిష్ట పాఠమును నరం (క్రతుశతా త్పుత్రః సత్యం పుత్రశతా ద్వరన్‌' నిర్ణయించుట యెట్టి చిక్కులతోం. గూడిన కార్యమౌ అని యుందుటచేతను నన్నయ్య పై శ్లోకములోని భావము వోదమగుచునే యున్నది. అయినను తరువాతి కవుల సరిగా (గ్రహించి యుండుట చేతను వాసీశబ్దమే నన్నయ్య. కేవిత్సోమువలెం గాక నన్నయ కవిత్వము. కొన్ని విశేష ప్రయోగించి యుండునని చెప్పందగును. నియమములతోం గూడిన దగుటచే వానీ సహాయవం చేతను నొకొరిపు సంప్రదాయముల సాహా ముచేతను నన్నయోద్దిష్ట అరణ్యపర్వమునుండి మరియొక యుదాహరణ మప్పకవి పాఠములను గొంతవజకు న స శోంచు “ప్రతి బలదర్పభంజనుండు పొర్టుందు దారుణ బాణవర్షము అందుల - ఆంద్షలి న్నతి నతిధీరుండ్షై కురిసి భారతము; త నం దొచిపర ల ః4 న ర నం బరముందు మహాంబువృష్టి ప తము నందలి ముఖ పన్‌ (1-11) (శ్రామవో త ర్వతము గ్రసించినట్లు ఈన 'ల్రాయము విన నభిలాష పెద్దటై ళ్తు యుండు” ఆని మ్య రి బాహుల నాని గ్రహించి పోరన 'ప్రాచ్యలిఫిత 'ర్రితములలోను దొరతనము వొ కృతతనుండయ్యె వాని నతి నే న్‌ న ఫస్తకభాండాగారమందున్న ప్రతులలో గర్వితుం బార్డుడు చూవి యాత్మలోన్‌,?? ఛాండాగారముని ప, శ్రతిలోను గనంబడుచున్నది. నో ॥ షి కొన్పి తాళ ప[తపహం (బబళుల ఇందు (గ్రసించు అనుచోట గ్రహిందు అను పాఠాంతరమ్ము 11-15-2) “శ్రమహాారంయ ర. ముద్రితముననే చూపంబడినది. మను పాఠము కలదు. నన్నయ ది క. 2కీకీ లో 44 క్త ఇం, ఆన, " తశ *టితిబల ... ... ... మహాంబు వృష్టిబర్వతము అని క దుల శ్ర్వ్వ చం నమ్ముదురు తత్త్వజ్ఞాల్‌ (గ్రవాంచునట్లు బలవంతుండు. దాని గ్రహించి...” అని చెను చైలిస్థైనమునందు “ఇందుల! వచ్చునట్లు 'ప్రయోగిం హేఠాంతరము ముద్రితములం గొన్నిటను తాళ గ్‌ మం బట నన్నయ 'పై నాక్యమున 'భారత మందులో ములలో 'ర్ర గ్రంథ అని ప్రయోగించేసనియ లే కాచిన నానిలోం బెక్కింటను గలదు. పయిరెండు కొన్సి ఇ యె నిర్ణయుంపవలయును. అభావమును చోట్టను బాఠాంతరములుండులు చేతను, ఇతరణ 2 శొననములలో (ప్రయోగము: అచుచు యిక 'త్ర బవలకు న్నన్ని దక్షిణ 1 లుసు (్రువప తిలేక పోవుటచేతను నన్నయ్య 'వాప్కీ వాపుల శా హందూదేశ ఇలను 0130 తుడు! అనియే పుల బలవం 1౧౦0600 ౪6 ములలో (900% 1౧ యాయా స్టలములం బ్రయోగించి యుండు “ఈ గం. 970) నాలవ నంపుటమున 970 నని నమ్మిక గలుగుచున్నది. అపకరి ప్రా నరిఖ్యగల శాసమ్సన + గన సంపుటము ది. అప్పు! ఈములలో నన్నయ్య [ను] నడువు కాన రురి లాభస్మగా]లు పార్లనెరవున నువారు? ఆ యున్నది. అందే 1021

ఆంధ్ర భారత పాఠ నిర్ణయ పద్దతి 171 ననన ననన ననన తనకా ననన న సంఖ్యగల శాసనమున; ఇందుల భోగముగొని, అనియు 1019 ప్రయోగమే యీ పాఠము పాఠకదోషమునంగలిగిన దని సం. శాసనమున “ఇందుల పహిండి* అనియుం గలవు. చాటుచున్నది. అట్టే దోషము [గ్రహించినవారు దాని (క్రింది “జరలిః అను సూత్రమున నన్నయ్య భళ్టు 'అందలి' ప్ర ననున్న ఏదగింత మను పదమును వే “అడుగుద అనురూపమును వ్యాకరించి యున్నాడే యని కొంద జన మం అది సరనమైనను నన్సయ్య 'ని కల్పించి వచ్చును. అతండు ప్రయోగించిన ఇం, దుల జీవన మేల డ్ర్లార్యానదగాన గా ఇల్‌ నయమమునకు న గ - మై (గ్రాహ్యముగాదు. 1, పాఠములలో నొకటి నమ్ముదురు తత్త్వజ్ఞుల్‌” అను ప్రయోగమున కతండు (గ్రాహ్యమని తోంచెడిని. ఇట్టివి యింకను గొన్ని ప్రతులలో వ్యతిరేకముగా సూత్రించియుండునా? ఇంతకు “జరలికో. ప్వ్య్య్యిలు జారి (భువవయపవలనియున ద ('ప్రళులల్‌ ని అనునది నన్నయ్య నోటవచ్చిన దను విషయము వివాద ( (ది. (గ్రస్తమేకాని నిర్వివాదము గాదు గదా! నన్నయ ప్రయోగ పర్యాయపదములు గూర్చుట మును, బెక్కు. తాళపత్రగ్రంధములును _శాననములును జబ స్రయికముగాం గనంబడు. దోషము. దానివలన రువఅచుభున్న “అందుల” పాఠమే మనకు (గ్రాహ్యమని గవిలమడ్‌ నుండినదేదో తర్వాత వచ్చినదేదో తెలిసిక్షా ర్లయింపవచ్చును. నుట కవకాశము లేకపోవును. సూత్మదృష్టితోం బరిశీలించిన అపభ్రంశములు చేరిన పాఠములు: వారి కందుల యాథార్ధ్యము పాడగట్టుక మానదు. భారతమం దాది పర్వమున 2-131 పద్యమందు: లా నీ “జనమేజయుని చేయు నా ““జనమేజయునొద్దకు వచ్చి*' అనుచోట “ఒద్దు అనుదాని విఘ్నమం' ేసురులమె స్థానమున 'వద్ది అన్న “పాలికియు, అనియు, 'కడకు ధర్మా? గనం వుడుగుము నియుం అనియు వేజువేటు ప్రతులలో గనంబడుచున్నది. వ్రాయు గొందజ మతనికి గూర్చుమంత్రులమునై వారా, ర్రాయువారికిం పారా వారికిం దోంచిన వర్యాయ యీ క్రతుక్రియంజేసి యిహపరముల అనునది ర్‌ అనుదాని న్‌ ఘన్‌ నట్‌ కగుం బెక్కు దోషంబు అని హేతువులు సూపి ల వీ ముపద్రష్ట వ్యావహారిక మనుట ుడిగిత మందణు నొక్క మొగిన సవాదము. అది నన్నయ ప్రయుక్త మనంజాలము. “కడకు? అని గాని 'పాలికి అనిగాని నన్నయ్య ప్రయోగించును. అ. భక్యభోజ్య లేహ్యపానీయముల మీంద వానికంకు “ఒద్దకు' అనునది పెక్కు ప్రతులలో నుండుటచే సదములోని విప్రజనుల మీంద “ఒద్దకు' గ్రహింపవచ్చును. మిగిలినవి పాఠభేదములుగాం వెగడుపడంగం బాణ నెజపింత మొజ్జలు జూపం దగును. ల! తత్ర్రయోగ విధులు దప్పి పణవ. ప ప్రాసయతులు ఈ. పద్యము సర్వయతిసీసము. కొని సల.. స “బ్రహ్మణ్యుండగు కళ్యపబ్రహ్మవరమున పాదములో రెండవ దళము 'అదుగుద మీ క్రతువు వినతకు. గ మనియు అని ప్రాసయతితో నున్నది. కొన్ని ద్రాంత బుట్టిన యనఘమూర్తి ఫ్ర అని ( వాలభఖిల్యులభదయ వరపక్షికులమున 'ప్రతులంజూడంగా, నింద్రుండై పుట్టేన యిద్దతేజుం

1. “అడ్రుగుద మిష్టి సేయకు మటనియు” డుదధిలోనున్న యత్యుగ్రనిషాదుల ౧. *“అడుగుదము క్రతువు "సీయకుము యనియు నారంగ (మింగిన ఘోర వీరుం
2. “అడుగుదము క్రతువు శీయకుము ననియు డిభకచ్చపముల రాహిణశాఖతో నెత్తి [7 “అడుగుదమిదియు సే(జే) యకుడు యనుదు. కొని దివిబటుచిన యనిలవేగి అను పాఠములు గనంబడినవి. వానిలో మొదటిది ముర్రూన తే వీంగి తన తల్లి దాస్యంబు నీంగంబూని కుల చేత నధోరేఖమునం జూపబడెను. మిగిలిన వాని తడయ కమృతంబుంగొని పోవంగడంగి వచ్చెం “అదుగుదము: అనియుంచినవో ఛందోభంగము వాటిళ్లును గొమరూస సంపన్నుండు గామగమనుం “అడ్గుదం? అని గాని “అడుగుదొారి అని గొని న! డతండు నీకు నసాధ్యుండు శతమఖుండ రూపముగా (గ్రహించినచో ఛందన్సు నరిపడునుగాని యట్టి భార ఆది 283

క72 సాహితీ నీరాజనం ఈ పద్యమునం టబ్రతిపొదమునను మొదటి దళమున కాని షకారమైత్రిగల యశత్షర ముపయుక్తము కాలేదు. ఆ యతియును రెండవ దళమునం బ్రాసయతియును గలవుకాని నియమ మెటుంగనివా రెవరో 'జనదెల్లప్రొద్దు” అని సవరించి రెండవ పాదము రెండవ దళమున యతి పడినది. అది యుందురు. కొన్ని దవ్రాంత ప్రతులలో 'షమయ తాల్చి మిగిలిన పాదములలో6 గల నియమమునకు వ్యతిరిక్తముగా యుండంగాదెల్ల ప్రొద్దు? అను పాఠము కలదు. ఇది నన్నయ నున్నది. నియమానుసారమని స్పష్టమే. మజియు దాని తర్వాతి తాళపత్ర (గ్ర లో గొన్నింట “ఇంద్రుండై పుట్టిన పాదమున 'చనదు పతికి” అని యుపయోగించిన నన్నయ యీ పాదమునంగూడ 'జనదు' అని యుపయోగించి యిద్దతేజాండు' అనియే కలదు. కొన్నిట అందును దబ్రౌనుదొ డం దనియు గహింపనగును రగారు బ్రాయించిన ప్రతులలో '“ఇంద్రుండై పుట్టిన సాంద్ర (| * తేజు అని యున్నది. ఆ పాఠమును క్రింది గీంతక్రిద .పయి యుదాహరణములు దిజ్మత్రముగాం (బదర్శింపబడి ముద్రాపకులును జూపిరి. మజొక ప్రతిలో 'ఇంద్రుండై నవి. అంధ్ర భాషా న్వరూపజ్ఞానమునకై నన్నయ భాషను పుట్టినరేంద్రతేజు అనియున్నది. బళ్టారి నుండి తెప్పించిన బరిశోధించు సందర్భమున నిట్టి వనేకములు గనంబడినవి. ప్రాంత తాళప(త్రపుం (బ్రతిలో “ఇంద్రుండై పుట్టిన రుంద్రతేజు' నన్నయకుం బూర్వావరకాలములందు రచింపంబడిన వానిలో అవి యున్నది. - అభ్యములగు శాసన భాగములను బట్టియు నన్నయ వీనిలో “ఇంద్రుండై పుట్టిన రుంద్రతేజుండు' అను పాఠమే నియమములను బట్టియు నొక నిర్ణయమునకు వచ్చుటయే నన్నయ్యపాఠమని తోంచెడిని. ఏలయన నన్నయ్యకుం " = ఇర బూర్వము కన్నడమున భారతము రచించిన పంపకవి పాఠ నిర్దాయకులు తాము నిర్ణయించిన పాఠములను 'ప్రానస్టానములం బెక్కింట రుంద్ర శబ్దముప్రయోగించి బ్రధాన గ్రంథమునంజేర్చి మిగిలిన పాఠముల నన్నింటిని యుండెను. పంపభారతమున వాడిన కొన్ని పదములు బత్రాధోభాగమునం జూపుట భావ్యము. ప్రాంత వ్రాంతప్ర నమాసములును నన్నయ్య వాడినట్టు కొన్ని నిదర్శనములు తులు శిథిలతరము అగుచున్నవి. అవి పోయినచో వానిలో గలవు. ఇంద్రశబ్బ 'ప్రాసయతికిం “సాంద్ర శబ్దముకంలబు నున్న పాఠము అంతరించి పోవును. ఒకరు నిర్ణయించిన రుంద్రశబ్దమే యుచితముగా నుండును. ఇది యాంధ్ర వాని కేకారణముననైనం బ్రతిరోధమెప్పుడయినం గలిగినను రచయితలలోంగూడ నభ్యస్తమైన పదమే యని దక్షిణ ఆయా స్టానములంగల పాఠభేదములం జూచుట కవకాశము హిందూ శాసనములలోని యొక పద్యము చాటుచున్నది. గల్పించుటకై యాపాఠములను గూడ సంరక్షించుకొనవలసిన 4... అభిండ దీపంబు నిల్పెనా, యావశ్యకత కనబడుచున్నది. చంద్రతారకముగ రుంద్రయశుణ్ణు” అట్టు (గ్రహింపందగిన పాఠములనన్నిటిని గూర్చుకొని 501% 1౧6100 109లోంటింగం, ౪01. *, ౫0. 117. భారతమును లేదా నన్నయ్య భాగమునయినను ము(ద్రెంచిన అని యున్నది. ఈ శాసనము “శక సం. 1040 అగు కొ ఏందునని కొం చుట చేత ఎసుకనట్టి 'వ్రయత్యము నేంటిది.' యతినహితపాఠము నన్నయ్య నియమమునకు | ప్రకటనమునక్తూని ముద నము(ద్రైత ( వ్యతిరిక్తమే కదా. మిగలిన పాఠములలో “రుంద్రయశుండు. [స న 'ద్రిత (గ్రంథ ప్రకటనమునకు అన్న పాఠమే నన్నయ్య రచితమని తోంచుచున్నది. ల ఛావాము విశ్వవిద్యాలయమువారు చూపరేమోయని సందేహము గలుగుటచే నది యప్పుడు కొనసాగలేదు. ఈ యతులు మధ్యకాలమునం బ్రావీన ప్రబంధములు ప్రశస్త పాఠములతోను ల జక్కని వివరణాది విశేషములతోను (బకటించుటయు భారతమున ఆరణ్యవర్వమందు 1-217 పద్యమున విశవిద్యాలయ పరిశోధన సంస్దవారి కర్తవ ముందో నొకటి “క్షమయ తాల్చియుండం జన దెల్లప్రొద్దు తే, యని నిర్ణయింపబడినది. కావున ముందు నన్నయ్య భారత జంబ తాల్చియుండం జనదు పతికి” భాగము పరిష్కరించి ప్రకటింపందలంపు (ధ్రువపడినది. అని ముద్రితము. ఇందు మొదటి పాదమున “త పరిష్కరణ పద్దతులును వాని స్వరూపమును జూపుట కీ కారములోనున్న ష కారమునకు మైత్రిగల జకారము వ్యాసము ప్రకటింపంబడినది. , యతిస్పానమునం బడినది. నన్నయ్య కవితలో “క్షు కారము నకు స్ట తిస్థానమునం “క నన్నయ్య క 'మైత్రిగల యక్షరమే (శ్ర (శ్రీ) పాద అన్మీవతి శాస్త్రీగారితో కలిసి

“కోరాడ వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు : తెలుగు శబ్బము - దాని వ్యుతృత్తి

లోలుగు శబ్దము భాషాపరముగాను, జనపరనుగాను, దేశపర ఆపేరు కలగడానికీ, తెలుగుభాష పేరు ఇంతకాలం లేకపోవడా ముగాను కూడా వాడుకలో ఉన్నది. మనమంతా తెలుగువా. నికీ ముఖ్యకారణమని మనము తలంపవలసి యున్నది. రము. వర్షభేదాన్నిబట్టే తెలగాణ్యులు-తెలగాలు అనే పేర్లు దేశంలో రాజులు ఆయాకాలాట్లో ఆయాభాషలకు గలిగిన కూడా ఉన్నవి. మనము మాట్టూడేది తెలుగుభాష మనము _ గౌరవాన్నిబట్టి, తమశాసనాలను (ప్రాకృతంలోగాని, సంస్కృ నివసిలచు దేశము తెలుగుదేశము. అందొక భాగాన్ని తంలోగాని వ్రాయించినా, దేశంలోని జనులంతా ఆ భాషలనే తెలంగాణా అనికోడా అంటారు. వీటన్నిటిలో తెలంగు, మాటాడేవారని చెప్పడం సాధ్యంకాదు. ఈ దేశంలోని తెలుగు అనేది మూలరూపంగా కనబడుతూ ఉంది. ఈ రాజులంతా ప్రజలూకూడా వ్యవహరించింది తెలుగేకాని - "తెలంగు' అనేపదం ఎస్టేర్చడిందో, దాని వ్యుత్పత్తి, సంస్కృత ప్రాకృతాలు కావు. ఇప్పటికీ వైదికమంతా - అర్ధము- ఏమిటో తెలిసికోవాలని మనప్రయత్నం. దీని వివాహోపనయనాదులు - అర్హం తెలియకపోయినా ““మమః* ప్రాచీనతను గూర్చి తెలుసుకుంటే, దీని అర్హంకూడా ఏమైనా అనుకొని వేదభాషలోనే జరుపుకొనడం లేదూ-మనము? తెలుసుకోగలుగుతామేమో అని నా ఆశ, అయితే తెనుంగు ఆకాలంలో శాసనాల నాభాషలలో వాయించడం. ఒక నన్‌ భారతసంహితా రచన బంధురుడైన నన్నయభట్ట దీనిని సంప్రదాయం- గౌరవహేతువు. ఇటీవల మనము దేశభాషల మొదట ప్రయోగించినవాడు. అంతకు పూర్వం దీని ప్రశంస నీసడించి ఇంగ్రీషులోనే దస్తావేజులన్నీ (వ్రాసుకుంటూ కానరాదంటారు. అదీ వాస్తవమే కావచ్చును. కాని అంతమా -మాటాడుకుంటూ ఉన్న స్టే, అప్పుడుకూడా రాజులు, వారి 'త్రంచేత నన్నయకు పూర్వం ఈజనులు ఈభాష లేవనలేము ఆస్టానపండితులూ, తరువాత విన్న కోట పెద్దన్న చెప్పిన గదా. అంతకుపూర్వపు శాసనాల్లో ఈభాషలో పద్యాలు ట్టుగా-''విలసద్భావరసాద్యలంకృతులచే విప్పారి, గీర్వాణ కూడా కనబడుతూనే ఉన్నాయి. అయితే ఈభాషను భాషా కావ్యంబుల కెన్ని మంచితనముల్‌ సంధిల్లై నాచందమై "పేరుపెట్టి ఎవరూ ఉదాహరించినట్టు మాత్ర మగపడదు. వళియుంబ్రాసయు నంత కగ్గలములై వర్తిల్లు” సత్కావ్యము (క్రీస్తు శకారంభకాలాన ఆంధ్ర శాతవాహనుల తరువాత, లను ““తెలుగంచుం జెవి బెట్టలేకు' ఈసడించి అడుగునకు ఇత్చాకులు, ఆనందగో త్రజులు, శాలంకాయనులు, విష్ణుకుండి త్రొక్కివేశారు. ఆలాగే పేరు సెంపులేక పడిఉండగా, నులు, చాళుక్యులు క్రమంగా ఈ తెలుగుదేశా న్నేలినారు. "“దానిలోనే దేశికవిత పుట్టించి తెనుంగు నిలిపిరంధ్రవిషయం వారి కాలాట్లో ఈదేశంలో తెలుగుభాష వ్యవహారంలో బున జన చాళుక్యరాజు మొదలగు పలువుర్‌.” ఈరీతిగా లేదనగలమా? లేకపోతే మరేభాష వాడుకలో ఉండేది? ఆంధ్ర విషయమున నాం[్రమైపోయిన 'తెలుగు భాష చాళు అయితే. క్రీశ. 4వ శతాబ్దివరకు ఆరాజుల శాసనాలు క్యుల కాలంలో మరల తన స్వరూపాన్ని నిలుపుకొని, 'ప్రాకృతంలోను, తరువాత సంస్కృతంలోను ఉన్నాయి. ?వ నన్నయ రచనలో “*తెనుగునన్‌ మహాభారత సంహితను: శతాబ్దంనుండి గాని యింతవరకు తెలుగులో శాసనాలు వెలువరించి, తెనుగురూపం బయటపడింది. కనబడడంలేదు. కాని ఆ ప్రాచీన ప్రాకృత శాసనాల్లోను ఇదంతా ఎందుకు చెప్పవలసివచ్చిందీ అంకే - ఈ తరువాతి నంస్కృత శాసనాల్లోనూ కూడా, దేశీయములైన పాలు ననఇయకాలంనుండీ మరల వాడుకలోనికి వచి?న తెలుగుపదాలు, దానిలో తెలుగుభాషకుగల విలక్షణ సంప్రదా రూ నో క స్‌ క్ర లా కలిఇంచ /. క్ర యాలూ కూడా కనబడుతూనే ఉన్నాయి. కాని తెలుగుభాష తర్వాతన, పండితులు ఎనికి వ్యుత్పత్తులను బం డాని క 'ప్రయత్నించారుకాని, అంతకు పూర్వము దీనిఊసే ఎవరికీ సేరుమాత్రం నన్నయదాకా ఎక్కడా కనబడదు. దీనికి కు రిలేకపోయిందనీ తెలుగు శ తతిని (తిలింగ ప్ర దో ఉండక తప్పదుగదా! ఆంధ్రు లీదేశానికి = యింద, తెలుగు శబ్ద వ్యుత్వత్తన లలంగ, ప్రబలకారణమే (1 ( త్రికళింగ, శబ్దాలనుండి తెనుగును త్రినగాది శబ్బములనుండి వచ్చి నెలక్‌నిన తర్వాత, రాజ యంగాను వైజ్తానికంగాను సాధించడానికి చేయబడిన యత్నాలన్నీ, నన్నయ తర్వాత వారి కీదేశముపై గలిగిన ప్రాభవమే ఈదేశభాషల కాంధ్రమను పండితులు. చేసిన సాము కనర్‌త్తేగొని, మరేమీ కాదని

క74 సాహితీ నీరాజనం సూచించుటకే. దక్షిణదేశీయములైన, ఈ టేశ్యభాషా పదా శతాబ్దములు రాజ్యపాలకులై యుండిన '“తెలాంగులను లకు దేశీయ పదములనుండిలైనా ఏవో వ్యుతృత్తులు జాతివారిని బట్టికూడ చూడగా 'తెలుగు' శబ్దమే 'తెనుగు? కల్పించుట యుక్తముగాని-సంస్కృత శబ్దముతో ముడివె శబ్దముకంకే ప్రాచీనమని-అది తాలుత జాతి వాచకమే నని ట్టుట కేవలము సాహసము కాకపోదు. తెలుస్తుంది. కాబట్ట 'తెలుగు' జాతివాచక మనక తప్పుదు. ॥ ; ప్రాచీనములు దేశీయములు అగుజాతుల సేళ్లకు వ్యుతృ్పత్తు ఇటీవల ఈ “దేశీయవాదం వచిన తయార (నో. లను కల్పించుట సాహసమేమో అని అనిపిస్తుంది. జాతుల ప్రయత్నాలూ జరిగినాయి. దక్షిణ దేశేయభాషలన్ని ఏక. శృళ్ణి బశానికి. భాషకు. కలుగవచ్చును... వేరువిధమున కుటుంబమునకు చెందినవి అనుకుంటూ ఉన్న ఈ కాలంలో క జ కొందరు. పండితులు. ద్రావిడ శబ్దమగు తెన్‌? నుండి గలిగినట్లు చారిత్రకముగా ప్రబలనిదర్శన మున్నప్పుడు కి కు ణా జు ల వాటిని గ్రహింపవచ్చును. కజునాడు- కన్నడము మలై- ఆళం “తెనుగు వచ్చినదనీ, దానికి దక్షిణదేశపు భాష అని అర్హమనీ = మలయాళం. -' ఇత్యాదు. లను. (గ్రీహింపవచ్చునేమో వన పా ల నన క్ర గనుక ఆంగీర్‌సు, సార్టన్‌, జర్మన్‌, రస్సు, చిన్‌, పాండ్య, చేర, పె చు మొదలుపెట్టినారనీ” తనకే శబ్దానికి వ్యుత్పత్తి. చోళ "మొదలైన జాతివాచక శట్టములకు వ్యుత్పత్తులను వై పటే లి డమే మీ గ్‌ చెప్పుట సాధ్యముకాదు. అట్టు 'తెలంగు - శబ్దము ప్పెనారు. అళ్టేయైతే, ఆంధ్రు ర జాతివాచకము. గనుక దాని వ్యుత్పత్తి మనకు తెలియదను ఇచ్చటివారికి పేరేలేదన్నమాట. అంతవరకు వీ రనామకుతై టయే యు పాణినాదులవిటి శ యుండి-తరువాత “తెనుగువారు కావాలి-ఆ తరువాతనే వము ఖే . వెయాకరణులక ఆ “తెనుగు శబ్బమేర్చడినది కాబోలు సంస్కృతభాషల్‌ అవ్యుత్చన్న ప్రాతిపదికలుకూడా ఉన్నవని ప్ప + ఒప్పుకోక తప్పినదికాదు. ఇక దేశ భాషాశబ్దాలను గురించి ఇంతకూ నన్నయ “తెనుగు” శబ్దాన్నేవాడినా జనపరం చెప్పేదేమిటి? కాబట్టి 'తెలుగు' శబ్దము భాషాశాస్తరీత్యా గాను దేశపరంగాను 'తెలుగు' శబ్దమే ప్రాచుర్యమును అవ్యుత్చన్నమని చెపితే దోషంలేదు. అనగా సహజమైన దాని వహిస్తోంది. తెలగాలు, తెలగాణ్యులు అనువారేగాక, (శ్రీశ. వ్యుతృత్తి ఈకాలంలో మనకు తెలియదన్నమాట. పండితు తాలి శతాబ్దములలోనే కృష్ణా గోదావరీ ప్రాంత తీరమునుండి. లాయా కాలాట్లో వారి వారికితోచిన రీతుల వ్యుత్చత్తులను బర్మాకు వలసపోయి అచ్చట "పెగు' పరగణాలో కొన్ని కల్చించవచ్చును. వాని కంతేమిటి? మణీసంగా దివ భూషా కులమర్యాదా విశేషత స్పాధ్వి! మై(్రీ రహస్య కథనాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశళోభా॥ శత్నాలు పొదగడంవల్ల నగలాగ్మ కుల మర్యాదలు పాటించడం వల్ల ఉత్తమురాలు లాగ, రహస్యాలు చెప్పుకోవడంవల్ల 'స్నేహంలాగ ఓ సుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. ఆ *క్రిపమానళి నుండీ

“కోరాడి* వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: క్ట ఇఒజ్జ లిపి సంస్కరణము

6 భ్రిప్పి - అనే దానిని గూర్చి ప్రస్తావించడానికి పూర్వం, _ లిపి అంక - వ్రాయబడే అక్షరాలు అని తెలుసుకున్నాము దానికి పూర్వరూపమైన భాషను గూర్చి కొంచెము చెప్పవలసి గదా. కాని దాని కాపేరెట్టు వచ్చింది, అక్షరాలను “లిపి అని యుంటుంది. మన మనస్సులలో పుట్టు భావాలను ఇతరులకు ఎందుకన్నారు అనే ప్రశ్నకూడా రాకపోదు. ఈ దేశంలో 'లిపి! తెలియజేసే సాధనాల్లో ముఖ్యమైనది భాష గదా! ఈ భాష అనేది సహజంగా బయలుదేరినది కాదనీ, ఆసియా పశ్చిమ అనేది ధ్వన్యాత్మకం, అంకే మన కంఠతాల్వాది అవయవముల ప్రాంత దేశములనుండి ఎరువు తెచ్చుకొనబడినదనీ తలంచిన మూలముగా మనంచేసే ధ్వనులచేత సూచింపబడేది అన్న కొందరు పాశ్చాత్య విమర్శకులు, ఈ లిపి శబ్దము పారశీక మాట. ఇట్టే ధ్వనులను, కేకలను ఇతర జంతువులు కూడా భాషలోని 'డిపి' శబ్బమునుండి యేర్చడినదని చెప్ప సాహసించి చేయవచ్చును గాని, జ్ఞాన సంపన్నుడు, న్మృతి ్రజ్ఞలు నారు. కాని పారశీకులీ దేశముపై దండెత్తుటకు చిరపూర్వమే, కలవాడు అగు మానవుడు కల్పించుకొన్న ఈ ధ్వన్యాత్మక "లిపి" శబ్దము, 'లిప్‌' ధాతువు, లేపనాది శబ్దములు సంస్కృత సాధనానికే భాష అని పేరు వచ్చింది. ధ్వన్యాత్మకమైన ఈ _ భాషా ప్రసిద్దములే యయియుండుట చేత, నిది పారశీక 'డిపి? భావద్యోతక సాధనం ఒకసారి ఉచ్చరింపబదుట తోడనే, శబ్దభవమనుట అవిచారిత మనక తప్పుదు. పాణిని వ్యాకరణ ఎదుటివాని చెవులలో బడి, వాని కీభావం ద్యోతకమైనా - ఈ సూత్రములలో '“'యవనాల్లిప్యామ్‌”? - అని 'యవనానీ శబ్దము ధ్వని మాత్రం వెంటనే నశిస్తుంది. అల్లా నశించకుండా తన లిపి పరమని చెప్పినాడు. అంతకుపూర్వపు వైయాకరణులును భావాలను, తన భాషను స్తిర రూపాన్ని పొందించాలనే ఉద్దేశ దీనిని స్మరించినారు. “లిపి - శబ్దమునకు లేపనమర్హము. అనగా ముతో కొన్ని చిత్రముల మూలంగాను, చిహ్నాముల మూలం పూయడం అన్నమాట. మొదట చెట్టు పట్టుల మీదనూ పలకల గాను వ్రాతలోని కెక్కించడానికి ప్రయత్నం చేశాడు మాన మీదనూ, అకులమీదనూ, బట్టులమీదనూ, ఏదో ఒక రంగు వుడు. వీనినుండి క్రమపరిణామంచేత ఏర్పడినదే ' లిపి అనేది. తోనో, మసితోనో - చిత్రములను లేదా అక్షరములు వ్రాసేవార ఈ విధంగా సంఘజీవియగు మానవుడు తన భావాలను న్నమాట. లేదా ఆకులమీద పట్టులమీద గంటములవంటి ఇతరులకు తెలియజేయుటకుగాను భాషను, లిపిని సృష్టించు. అేఖినులతో లిఖించి, అవి స్పష్టముగా కనబడుటకుగాను, ఏ కున్నాడు. అయితే ఈ భాష అనేది ఏకాలంలో ఎప్పుడు బొగ్గునో, మసినో, పనరునో పూసేవారు. ఆ కారణం చేతనే ఏవిధంగా బయలుదేరిందీ అనేది ఎంత విషము సమస్యగా ఆ వ్రాతకు “లిపి అనే పేరు వచ్చింది. అక్షరాలు ''వర్షము' ఉందో, లిపి విషయం కూడా అంత దుర్భేద్యంగానే ఉన్నది. లగుటకు కూడా ఇదే కారణం. ఏదో ఒక వర్షముతో - అనగా అయినా; మనకాలంలో జరిగే భాషాపరిణామములనుబట్టి రంగుమూలంగా గుర్తింపబడు చుండుటచేతనే. తెల్లని పలక సంస్కరణ మేవిధంగా ఆవశ్యకమవుతున్నదో, దేశకాల పరిస్తి మీద నలుపురంగుతో వ్రాయబడుట చేతగాని లేదా నల్లటి తుల కనుకూల మగునట్లుగా లిపి సంస్కరణ విషయము బోర్జువంటి దానిమీద తెల్లని సున్నపుముక్కతో వ్రాయబడుట కూడా పరిశీలనార్హమే అవుతుందనుటకు సందేహ మేమీ లేదు. చేతగాని గుర్తింపబడుతాయి. ఎర్రటి సిరాతో కూడా వ్రాస్తారు అందులో భిన్నళిపులు, భిన్న సంప్రదాయములతో గూడిన గదా! ఆంధ్ర శాతవాహన రాజుల కాలంలో పైశాచీ భాషలో మన భారతదేశ మేకరాజ్యమై, ఆ అనేకత్వంలో నుండి యేక బృహత్కథను రచించిన గుణాఢ్యుడు ఆరణ్యంలో దాన్ని త్వాన్ని సాధించాలని ప్రయత్నం చేస్తూండే సమయంలో, వ్రాయవలసివచ్చినపుడు. ““శోణితేనాలిఖత్‌ క్షిప్రం” అన్న భాషా లిపష్పఐ మూలంగా కూడా దేశమున నేకత్వము లేదా కాణభూతి మాటను బట్టి - ఎగర్రసిరాతో (వ్రాసినట్లు తన సన్నిహితత్వమునైనా సాధించు మార్గాల నన్వేషించడం అత్యా రక్తంతోనే వ్రాసేసినాడట. ఈ విధంగా "లిపి" 'వర్షమాల వశ్యకమే. అయితే ఈ లిపీ సంస్కరణ విధానాల నాలోచించు. ఏర్పడి, కరములైన భాషాధ్వనులను “' అక్షరాలుగా?” చేయగలి టకు పూర్వము- ప్రస్తుతం ఈ లిపి అనేదాని పుట్టుపూర్చోత్త గాయని తెలుస్తోంది. ఈ సామ్యాన్నే వైదిక బుషి ' ఓమిత్యేకా రాలను గూర్చి కొంత తెలుసుకుందాం. క్షరం బ్రహ్మి అన్న వాక్యంలో ఉపయోగించుకొని, నిత్యమైన

క76 సాహితీ నీరాజనం బ్రహ్మస్వరూపము యొక్క అకరత్వాన్ని నిరూపించడానికి మున వ్రాయబడిన యేవో లిపులతో గూడియున్నవి. వీని యత్నించాడు. తత్త్వమును పరిశోధించి, వీని యర్హమును గ్రహించుట ఉత్తర. దేశంలో భూర్చ పత్రాలు, దక్షిణ దేశంలో కనేకులు ప్రయత్నాలు చేసినారు. ఇంకా చేస్తున్నారు. తాళపత్రాలు ఈ వ్రాత కెక్కువగా ఉపయోగింపబడుతూ అయితే ఈ మొహెంజోదారో విషయములో ప్రస్తుతం వచ్చాయి. పట్టమీద, బట్టులమీద, ఆకులమీద (గ్రాసిన వ్రాతలు మనం గమమింపదగినది ఒకటుంది. అదేమంకు, అకరలిపి చిరకాలముండేవిగాక నశించుచుండుటచేత, వాటినింకా అత పరిణామ విషయంలో చిత్రలిపి (ప్రాముఖ్యానికి సంబంధిం రములుగా చేయాలనే ఉద్దేశంతో రాతిబండలమీద, రాగిరేకుల చింది. అత్షర లిపి పరిణామ విషయంలో తజ్ఞులు చెప్పేదేమి మీదా, కుండపలకలమీదా చెక్కించేవారు. అవి కూడా టంటే, ఈ అక్షర లిసి మొదట చిత్ర లిపి నుండియే కాలగర్భంలో పడి అంతరించినా, మరల ఏదోవిధమైన పుట్టినదని. మానవుడు మొదట తన భావమును తెలుపుటకు కాలపరివర్తనంలో, బయలు పషడటానికవకాశం ఏర్పడు బౌమ్మలను వ్రాసేవాడని. మనుష్యుడు అని తెలుపుటకు తోంది. కాబట్ట ఎప్పుడో ఇత్వాకులనాడు రాళ్లమీద మనిషిబొమ్మ, లేడి, చెట్టు, సూర్యుడు - అనడానికి ఆయా రప్పులమీద చెక్కబడిన శాననాలను భూగర్భంలో నుండి బొమ్మలు. సూర్యునికి బదులుగా ఒకసున్న. చంద్రనికి యీకాలంలో త్రవ్వి బయటకు తీసి వాటి మీద ఇంతకాలం చంద్రవంకలాగు అరసున్న. ఈ విధంగానే అతి ప్రాచీనమగు నుండి అక్షరములై యుండిన అక్షరాలను గుర్తించి ఆ కాలపు ఈజిప్టు దేశపు లిపి ఉన్నదట. దానిని చిత్రలిపి లేదా రాజుల యొక్క దేశముయొక్క స్ట్రితిగతులను చరిత్రను (1116[001/0%10) అని అంటారు. క్రమంగా ఈ చిత్రాల కర్థబేదా తిరుగదోడగలుగుతున్నాము. ఈ రాళ్లు బండలు, అనేవి లేర్చుడినాయి. మరికొంత కాలాని కాయావస్తువులను నూచిం ఎక్కడివి అక్కడ ఉండవలసినదే సిరంగా. కాని ఇతరుల చుగుర్తులు ఆ వస్తువులను దెలుపు శబ్దముల ప్రథమాక్షరాలను శివ్వవలసివచ్చినపుడు, పంపవలసివచ్చినపుడు, ఈ శాసనా సూచించునవిగా మారిపోయినవి. ఈజిప్టు భాషలో 'రు లను రాగి రేకుల మీద, వెండి రేకులమీద, బంగారు రేకుల అనగా “నోరు. అని అర్హమట - మొదట దానికి మీద కూడా చెక్కించేవారట పూర్వకాలంలో. రాగిరేకుల సూచించుటకుగా ద్రాసిన నోరు బొమ్మయే 'ర' కారానికి మీద దానశాసనాలు స్ట్రిరంగా ఉండేటట్లుగా వెనుకటిరాజులు సూచకమైనదట. ఈ విధంగానే ఆయాదేశాత్లో అక్షరమాల వ్రాయించిస్తూండేవారని అందరికీ తెలిసిందే. యాన్‌ - చీనా లేర్పడియుండవచ్చును. మనదేశంలో మం'త్రశా,స్తువేత్తలు యాత్రికుడు. న్రాసిన దానిని బట్టి తెలుస్తోంది. ఇప్పటికీ వర్ణమాల అంతా శక్తిరూపిణియగు జగన్మాత యొక్క (గ్రామాదుల్లో కొందరి ఇళ్లల్లో కొన్ని బయలుపడుతూనే అవయవరూపంగా భావించుట కద్దు. "భజంతే వర్ణా స్తే ఉన్నాయి. తిరుపతి వేంకకుశ్వరుల దేవాలయంలో తాళ్లపాక తవజనని నామావయవతామ్‌' అని సౌందర్య అహరిలో వారి సంకీర్తనలన్నీ వేలకొలది రాగిరేకుల మీద వ్రాయబడి శంకరాచార్యులవారు స్తుతించారు. యున్నవి. వెండిరేకుల మీద బ్రాయబడిన పాళీ గ్రంథమొకటి. షనదేశంలో ఈ అడరాలకు శక్తి బీజం, దేవత మొదలైనవి బ్రిటిష్‌ మ్యూజియములో నున్నదట. 16 వ శతాబ్దిలో _ డియు స శ్రోనే క యలు పోరు)గీసు అధికారికి బంగారు రేకుమీద బట ండదాన్ని బట్ట ఇవి అతి (ప్రాచీనకాలం: ృష్టదేవరా ర ఏవో తాంత్రిక చిత్రలిపులనుండి యేర్పడియుండునని ఉత్తరం. వ్రాయించి పంపినాడట. తంజావూరి. విజయ సట్‌ పండక ఏ న శ స్తుంది. ంజోదారో ప్రాంతములో దొరకిన మట్టి రాఘవనాయకుడు డచ్చి వారికి నాగపట్టుణమిచ్చినట్లు వెండి బిళల మీది బౌ నిపెని లిఖించబడిన బాణాకార రేకులమీద దానశాసనం వ్రాయించి యిచ్చినాడట. వీ నన రో వాంటి దో ( ల రములై నిలిచినవి ('త్రలిపులను బట్టి చూస్తే ఇవేదో మంత్రశా(స్త్ర/

న్నింటి కంటను గూడ పురాతనములై అక్ష మునకు సంబంధించినవా అనే సందేహము వాటిని బయుటకు కుండ పెంక్రుల మీది (ర్రాతలుగా కనబడుతున్నాయి అట్టివి దీసి ప్రకటించిన మార్షల్‌ దొరగారికే కలిగినది. ఇట్టే ఇటీవలనే సింధునదీ తీర భాగములగు మొహెంజా దార్‌ డ్ర సందర్భంలో అశోకశాసనపు లిపి కంటె ప్రాచీన లిపి శాసనము హరప్ప యను పప్రదేశములందు త్రవ్వితీయగా బయలుపడి జ్యక్స్య్వ కనబడుట లేదు గనుక, నీ లిపి ఆసియాపశ్చిమ నవి. 5000 సంవత్సరములనాటివిగా దలంపబడుచుండిన భాగములతో. వ్యాపారము చేసిన హిందూదేశపు వర్తకుల ప్రాచీన పట్టణ భాగముల శిథిలములలో దొరకిన ఆ కుండ దాళఠాగాని లేదా అ 1పొంతము డి పియనీ! నః మీద చిత్రలివులు, వ్రాతలు మొదలైనవి ౯న ఆ బ్రాంతముల నుండ వచ్చిన ఫియబ, పెంకులమీద ము (దైకలమిద చిత్రలిపులు, బ్రాతలు మొదలైనవి లక్స్‌ ర్హళ్సల ద్వారాగాని వచ్చిన సెమిటిక్‌ వర్షమూల నుండి కలవు. కొన్నిటిమీద పెద్దగంగడోలు గల వృషభములు, శ్పర్పడి, దేశ పండితులచే మార్పుల నొందింపబడి యాస్తితికి ఏనుగులు మొదలగు జంతువుల యాకారములు, వానిపైభాగ ప్ప్బనజ్రీగాన్సి యీ దేశీయులకంతకుపూర్వము లిపి జ్ఞానమే

లిపి సంస్కరణము [77 లేదను పాశ్చాత్య పండితుల వాదమెంత యనందర్భమైనదిగా కన్నడములకు వర్షనూల వేరుగా చెప్పుకొనవలసి వస్తున్నది. కనబడుతోందో చూడండి. పాశ్చాత్య పండితులలో కూడ అరవమునందలి వర్షమాలకు దగినట్టుగానే 'వక్టైళత్తు' అన్ను కన్నింగుహాం మొదలగువారు కొంద రీ యశోకలిపి యీ వేరు లిపి యొకటి యా భాష కాదేశమున వ్యాప్తిలో నున్నది. దేశమునే బుట్టి యుండునని తలంచినవారు లేకపోలేదు. ఇది దేశము నందలి తక్కిన లిపులతో సంబంధించినది హిందూదేశపు వాయవ్యదిగ్భాగము నందు వ్యాప్తిగాంచి కాదని, సిరియా దేశపు వర్తకులు దక్షిణ దేశమున క్రీపూ. ఉర్షూవలె కుడినుండి ఎడమవైపునకు వ్రాయబడే ఖరోస్టిలిపి 8 వ శతాబ్లి 'ప్రానితమున (బ్రవేశపెట్టిన లిపి నుండి పరిణతి ఆ సెమిటిక్‌ వర్షనూల నుండి యేర్పడి యుండవచ్చునేమో బొందివదని బర్నెల్‌ పండితు డభిప్రాయపడినాడు. ఏమైనా గాని, తక్కివ హిందూదేశవు లిపులన్నిటివలె ఎడమవైపు ఈ భాషా లక్షణాలకు తగినట్టుగానే ఈ లిపిలో కొన్ని నుండి కుడివైపుకు వ్రాయబడిన అశోక శాసనముల బ్రాహ్మి వెశేష లక్షణాలు లేకపోలేదు. ఇందు సరళాక్షరాలకు గాని, లిపి చిరకాలానుగతమైన దేశీయలిపియేయని చెప్పవలసినట్టుగ ఒత్తక్షరాలకు గాని గుర్తులు లేవు బు, బు, లులూ పడుచున్నది. ఇంతేగాక మోహెంజోదారో ప్రాంతపు అకు శ షృ న అకు కూడా లేవు. కాని శకట రేఫ "హైందవ నాగరకత బయలువడిన తరువాత, మసపటో ళ కారము, పదాంత నకారము - అనే వాటికి ప్రత్యేక మియ్యా సిరియా, హిజ్మటు ప్రాంతపు 'టేలికల నామములు అిపులున్నాయి. ఇంకో విశేషమేమంకే - ఇవి కూడా చాలా కొన్ని ప్రాచీన హైందవ ్రభువంశీయుల నామములతో ప్రాచీనంగానే కనబడతాయి. క్రీ.శ. 4, 5 శతాబ్దాల నాటివే సరిపోవుచుండుటచే నీ దేశపు ప్రభువులే కొందరచ్చట 'వట్టైళుత్తు. లిపిలో 'వ్రాయబడిన శాసనాలు ఉన్నట్టు వేలికల్లై యుండవచ్చుననియు, నిచ్చటి ్రొచీనలిపులే చెపుతారు. “తిరునాథక్కున్లు” శాసన మతిప్రాచీనమని యచ్చట వ్యాపించి యుండవచ్చుననియు గూడ దలంగు కొందరిమతము. అది అలా ఉండగా, తెలుగుదేశంలో ప్రాచ్య పాశ్చాత్య పురాతత్త పరిశోధకులును గొందరు బయలుదేరిన క్రీశ. 5, 6 శతాబ్దాల నాటి తెలుగువంశపు లేకపోలేదు. మొత్తము మీద భారతదేశీయములగు లిపులతో రాజుల సంస్కృత శాసనములలో తెలుగుదేశపు (గ్రామనా పాటు - ఈ లిపి శబ్దము కూడా దేశీయమేగాని ఇతర మాలు పేర్కొనవలసివచ్చినవుడు, ఆ దేశీయపు తెలుగు భాష్తా జన్యము కాదు. శబ్దాల్టో నీ శకటరేఫ, ళకారాలు వస్తే ఆ (బ్రాహ్మాలిపిలో ఈ అశోకుని శావవములలోని బ్రాహ్మి లెపియే యించుక స్టేయక్షరాలు లేకపొవడంచేత, ఈ దేశీయాక్షరాల నూతన భేదములతో. దాక్షిణాత్య లిపియై క్రీస్తు తకారంభమునాటి. ట్‌ లా. (వ్రాసేవారు. క్రీశ నాలుగోశతాబ్దం ఆంధ్ర రాజుల నానక్‌, కన్‌హేరి మొదలగు గుహలలోని కష రంల శాననంల్‌ “తానికా ని” గ్రామే అన్నపుడు శాననముల మూలముగా, గుహా లిపిద్దై, తరువాతి వేంగి కకటరకో నడు శవారం లొకి ఉంది. మన చెప్ప చాళుక్య. లిపికి మూలమై, క్రమముగా జెలుగు, కన్నడ జట ట్‌ నా! తత్‌ 'ప్తే - అప్పటి కారయ లివులుగా పరిణతి చెందినది. ఉత్తర దేశమున నా బ్రాహ్మ చిట ఆగవలిపి కంటు భిన్న టి లిపి కాలక్రమమున మారుచు వచ్చి గుప్త ఠాజుల కాలమున రుంది. అ కాలపుడే కల్పించుకొన్న లిపిగా గోడు నాగరీ లిపి స్వరూపమును వహించి నేటికి నుత్తర దేశమున (బ్య వుం , పల్లవరాజు సింహవర్మ బం తక్కిన లిపుల కంటె విశేష ప్రచారము గలదై యున్నది. కంజాట్యై " నజా చెదుగ్రామౌ, పెబుజు (గ్రామః' - అనువానిలో రాష్ట్ట్టే అన్నపుడు కూడా శకట ఇక దక్షిణ దేశమున, భాషల విషయమున వలెవే లిపి రేఫ వ్రాశాడు. నజాచెదు, పట్టు, అన్నప్పుడు శకట రేఫలే విషయమును కొంత భేద మేర్పడినది. దక్షిణ దేశ భాషలకు వ్రాసి ఉన్నవి. విక్రమేంద్రవర్మచిక్కుళ్ల శాననంలో “విజయ సంస్కృత ప్రాకృత భాషా సంపర్కము, ప్రాబల్యము ఎంత ళెందుళూరవాసకాత్‌” - అని 'ళి కారము వ్రాసినారు. గలిగినను, దేశీయములగు ననార్యలక్షణములు కొన్ని భాషా ఇదే మన ఏలూరు దగ్గిర “దెందులూరు, డెందులూరు- విషయముననే. గాక లిపి విషయమునను కనబడుచునే అయినదిప్పుడు. ఇల్టాగే - "“'విప్పజ్ణు, చెంచెలువే, యున్నవి. వీనిని కాదని యొప్పరికించుటుగాని, అనియు కంబురాంచెజువే” అనువాటిలో శకటరేఫలున్న వనేకముగా నేదో విధముగా సంస్కృత ప్రాకృత జన్యములేయని సాధింప కనబడతాయి. జూచుట గాని, అంత యుక్తి సహముగా కనబడదు. తెలుగు ఆ కాలపు తెలుగులిపిలో దేశీయ సంప్రదాయ మొక్కటి కన్నడములలోను, _ ఒక విధముగ మళయాళమునను, నను. అపటి సంనత భాషా నంప్రదాయాని తత్సమ భాషలో సంస్కృత వర్షమాల నంతను (గ్రహింప వ అన గ్ర న య అనుసాఇరపు గుర్తు ఆ అక్షరం నెత్తి మీద ఒక బొ వలసివచ్చినా, అజవమునకు వలె అచ్చతెలుగు అచ్చ వ్‌ క లే ట్తు

178 సౌహితీ నీరాజనం పెట్టడం. కాని అప్పటి సంస్కృత శాసనాట్లో వచ్చిన కూడా భిన్నములగు ఉత్తర దక్షిణ దేశీయ సంప్రదాయ తెలుగుపదాల్లో తరువాత వచ్చే అక్షరం నెత్తిమీద పెట్టుబ సమ్మేళనము, సాంకర్యము ఈ దక్షిణ దేశంలో కనబడు డుతూ ఉండేది. పసుపుంబజ్జు అన్నప్పుడు పువర్షము: మీద తుంది. భిన్న భిన్న భాషలులాగే, భిన్నభిన్నలిపులు, వానిలో పెట్టుడానికిబదులు, బనెత్తి మీద పెష్టువారు. కాబట్టు-వీటిని స్వతంత్రములైన సాహిత్యాలు ఏర్పడివున్నాయి, దేశంలో. కొందరు. పసుపుబంరు, దిగుబంరు అని చదువుట కూడా ఇవన్నీ భారత జాతీయతా పోషితాలు, పోషకాలు కూడాను తటస్థించింది. ద్రావిడ సంప్రదాయంలో అనుసార్వం లేక అనిచెప్పు వచ్చు. కాని ఏకత్వాన్ని సాధించడానికి హిందీతో అనునాసిక సంయుక్తాక్షరమే బ్రాయబడుట ఆచారం గనుక ప్రాటు నాగరలిపిని తెచ్చికోవడమా, లేదా ఇంగ్రీసును

• ఆ అనునాసిక స్టానంలో వీరు బొట్టు పెట్టుటచేత, శ్రాలగిద్దామనుకుంటూ రోమను లిపి నవలంబించడమా - అది పరాక్షరం నెత్తిమీదకు జేరుట తటస్టించించన్నమాట. బ్రనేది ఒక సమస్య. ఈ విధంగా భాషా విషయములో వలెనే లిపి పరిణామసితిలో ““సవేభ్యస్త విద్యానాం - యౌవనే విషయైషిణామ్‌। వార్డకే ముని వృత్తినాం - యోగేనాంతే తనుత్యజామ్‌॥
• కాళిదాస కవి *'రఘువంశరి నుంచి

1616 ౦0౧007 ఉూంల80 & 00653 ౦01 6158010106 41 ౪6

[064 ౦0ఖ0 06 0౧16ఖ0ు5664 ౦0 ఇ] పాంలు*శఆక ఖర

జుం66 10 06 516467” జర 10 ర676100 16 ౦జం&01పు/

0 5కై16-0010664 000అ[&600. గౌగజ! ఆఅ

విలాంం ూంటల్రం రగౌంంలా ఆడేయంంజ6ం౧ ఖండే 613యంసు06

24820 16 54466 01 ౦8౬4" టం" 6 16 801 ఉ6ంజా%

కాంం 16 సంర్వు” 198 షైయం41664 0” 2రేడజ52డ ప 1118

డైట తండ. 11/6 05106 42016 10 616 *గర) 2 500116

00 0౦లూ పషేం8. పం ప ౪6 616 ౪౧౦౦౬6 ౪66ంపేిక్ర ౪76

ఆ ౧౦1 1014276 10 ౪660 జీ్క4లా ౪6 616, 1.6. ౪6 ౪111

876 1౧౦ 16-16. క అలా6డీ*6ా.

• (4% *కోరాడి వారి డైరీనుంచి

“కోరాడ వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: ఒాల ఒన్సి ఒగ్మ ఇతిహాస పరిశీలనము - ఘటన చిత్రణ 6 క బ్లివ్రిహాసము*' - అనగా పూర్వకథ. ఇతిహాసః పురావృత్తం కమగు తపశ్శక్తి చేతనే (గ్రహించి, మానవుని జీవిత పద్దతి అని అమరసింహుడు చెప్పినాడు. ఇతి-హా-ఆస. ఈ రీతిగా ఆతడు జీవితమున సాధింపవలసిన పరమార్షమును గూర్చిన జరిగినదని మా తాతలు చెప్పుకుంటూ ఉండే వాళ్లు - విశేషములను లోకమునకు వెల్లడించిన మహాపురుషులలో అని పారంపర్యంగా వచ్చిన కథలను 'గాథలను ఇతిహాసమని భారతీయ మహర్షుల కంఠ మిన్నలని చెప్పదగిన వారు అంటారు. అనగా ఒక జాతి వారు వారి పూర్వులు చూపిన. వేరొకరు లేరు. ప్రపంచమునందలి (ప్రాచీనేతిహానములలో సాహసొదార్య పరాక్రమాదులను గూర్చి గాని, సల్పిన భారతీయేతిహాసము వంటిది కూడా మరొకటి లేదు. మిగిలిన వీరకృత్యములను గూర్చి గాని, సాధించిన జీవిత పరమార్హము _ ్రావీనాధునాతన జాతులకు నాధ్యాత్మిక దృష్టి యంత లను గూర్చి గొని, పాడుకొన్న పాటలు, చేసిన రచనలు, తీవ్రముగా నలవడకపోవుటచే గాబోలును, వీరీ భౌతిక నృష్టి కావించిన "కవితలు మొదలగునవన్నీ - ఆ జాతికి నంతను భౌతిక దృష్టితోనే పరిశిలించి, ప్రయోగ పద్దతిని సంబంధించిన యితిహాసమేయని చెప్పవలసి యుంటుంది. కూడా పరిశోధించి భౌతిక శాస్త్రముల నత్యద్భుతముగా ఒక్కొక్క జాతికి సంబంధించిన జీవిత సాధన యంతయు. పెంపొందించి ప్రకృతితత్త్వ జ్ఞానమును సాధింప యత్నించు ఆ జాతి యొక్క ఇతిహానమే యనవచ్చును. దాని యందే చున్నప్పటికీ వీరు మాత్రము ప్రకృతి కతీతులై దానిని ఆ జాతి నాగరకత, సంస్కృతి, సాధన అంతయు నిమిడి స్వాధీనము చేసికొనగలిగిన వారగుచున్నట్లు లేదు. ఇదియే యుంటుందంకే ఆశ్చర్యము లేదు. (ప్రపంచంలో ్రావీనమైన ప్రాచీన హైందవ విజ్ఞానమునకును ఆధునిక ప్రపంచమున ఇతిహాసము, చరిత్ర గలిగిన జాతులలో హైందవ జాతి ప్రకృతి శాస్రాభివృద్రి వలన గలుగుచున్న పరిణామములకును యొకటి. ప్రధానమైనది కూడాను. ఆధ్యాత్మికముగా గాన్మి గల భేదము. భారతీయేతిహాస పరిశీలనము మూలముగా ఆదిభౌతికముగా గాని యీ జాతి వారు సాధించిన జీవిత మనము (గ్రహింపవలసిన ప్రధాన విషయము కూడా ఇదియే సాధనలను (168 20%1/6గ6౧౪) మరియే ప్రపంచ జాతి యనుటకు సందేహము లేదు. వసి యుండలేదు. ఇదియే మన యితిహాసమునకు భారతీయేతిహాసమునకు మూలభూతములు, భారతీయ విజ్ఞానమునకు సారభూతములు, భారతీయ సాహిత్యములకు “ ఊర్జ్వ్యమూల మధశ్శాఖం, అశ్వత్చ ప్రాహు రవ్యయమ్‌” _ జీవ భూతములు, భారతీయ జీవితమున కంతకు గూడ అని గీతాచార్యుడు చెప్పినట్టుగా, ఆద్యంతము. లెరుగని ఫిండీభూతములు - లేదా ఆదర్శ భూతములు అని జగద్రూపమగు. నీ సంసార మహా వృక్షమునకు - చెప్పదగినవి మన భారత భాగవత రామాయణములే. వీనిని మామూలుగా మన మీ భూమిపై చూచే వృకములకు వలె భారతీయేతిహాస శబ్బముచే బేర్కొనినంతమా(త్రమున భార గాక - దీనికి వేళ్లు మూలము 'పైభాగమునను, కొమ్మలు తీయ చరిత్రలో వీనికి గల 'ప్రాముఖ్యమునంతను చెప్పిన క్రింది భాగమునను ప్రసరించియున్న వట. అనగా భూమి. వారము కూడా కాలేము. ఏమనగా, వాస్తవముగా భారతీ మీదనే పుట్టి పైకి పెరిగి నశించే వృక్షముల వంటిది ఇది యేతిహాసము, అనాదులని విశ్వసించబడుచున్న వేదములతో కాదన్నమాట. దీని మూల మెక్కడో సూక్ష్మాతి సూవ్మమై ప్రారంభమైనది. భారతీయేతిహానసము అనగా భారతీయ విజ్ఞాన మనకు గోచరింపని యాధ్యాత్మికమగు నూర్జ్వ్య లోకమున పరిణామ చరిత్ర, వేదములతోనే (ప్రారంభమైనను వేదా[గ్రశాఖ నెలకొని యున్నదని, శాఖలు మాత్రమే క్రిందకు పెరుగు లనబడు నుపనిషత్తుల విజృంభణముతో కొనలు సాగి చుండుటచే మనకు గోచరించుచున్నవని - దీని భావము. మిన్నుముట్టి, న్మృతి పురాణేతిహోసముల మూలముగా కాని. దీని య([గ్రములు గాని అంతముగాని మనకు విస్పృతిగాంచి దేశము నాలుగు మూలలను అలముకొని, వట గోచరింపదు. ఇట్టీ సృష్టి - సంసారము అనునది ఆధ్యాత్మిక వృక్షము వలె నెక్కడికక్కడ నాటుకొని పోయి, దేశీయులనే ములగు సూక్ష్మతత్త్వముల నుండి యేర్చడినదని, ఆంతరంగి గాక విదేశీయులను గూడ చల్లని తన విజానచ్చాయచే

180 సాహితీ నీరాజనం నలరింపజొచ్చినది. ఇట్లు నాలుగు వేదముల సారమును యీ నూతనచ్చందోవతరణ ఘట్టుమునందే మనకు బ్రత్యత్షమ (గ్రహించిన దగుట చేతనే భారతము పంచమ వేదంబన గుచున్నదనుటకు నందేహము లేదు. వేద వేద్యుడగు బరగినది. దీనిని దెనిగించిన కవిత్రయము వారును, దీనిని పరమపురుషుడు దశరథాత్మజుడై పుట్టగా, వేదము ప్రాచేత కేవల సంహితా దృష్టితోడనే దెనిగించి, ఆంధ్ర-జనుల వైదిక సుని మూలముగా రామాయణమై వెలసినదట. వేదము మార్గ తత్పరత్వమును చాటుచు, ఆంధ్రావళికి మోదముం వైదికచ్చందోబద్దము. ఆదికావ్యమగు రామాయణము రచనక గూర్చుటయే గాక యది సర్వశాస్త్ర సముచ్చయమని నువైన లౌకికచ్చందోవతరణమునకుగా (క్రౌంచ మిథున కథా కూడ వెల్లడించినారు: సంఘటనము విచిత్రావకాశమును కల్పించినది. వాల్మీకి అవతార పురుషుడుగా (గ్రహింప బడుచుండిన రామునికి “ధర్మ కత్యజ్ఞలు వలం నయ సమకాలికుడు. నారదునివలన సండ్షేపముగ వాక్య రూపమున నీతి విచష్షణుల్‌ నీతిశా స్త్రంబని, రామాయణ వరము ఎని, శగతానాగత విషయముల నామూలా క్షవి వృషభులు మహాకావ్య మనియు గ్రముగ ను శక్తి బ్రహ్మ వలన బడసి, కావ్య శ క ర్మాణమునక్రై యనుసంధించుచున్న వాల్మీకి యొకనాడు లాక్షణికులు సర్వలక్య సంగ్రహమని తమసాతీరమున వ్యాధవిద్ద (క్రౌంచ మిథునమును జూచి యైతిహాసికు లితిహోసమనియు రు డాడటే అవు లు నో బరమ పారాణికుల్‌ బహు పురాణ నముచ్చ్న ఫు డైనాడట. అప్పు డాతన్ని న్‌ టను ''మా నిషాద యంబని మహిగొనియాడుదుండ ప్రతిష్టాం త్వ” మిత్యాది అనుష్టుప్‌ శ్లోకము అవశముగా డాదిముని సరాశరాత్మజుండు మును రచింపుమని చెప గా నుం శతి యల విష్ణు సన్నిభుండు విశ్వజనీనమై న ఎగా, చతుర్వింశతి గాయత్ర్యాఖ్య పరగుచుండ జేసె భారతంబు) పరబ్రహ్మ విద్యా విలాన భూతమగు రామాయణమును చతుర్వింశతి సహస్ర శ్లోకములుగా రచించుట, ఆ సమయ కని యీ భారత మనునది విశ్వజనీనమే యని వ్యక్తము మున దనయాశ్రమమున పుట్టి 'పెరుగుచుండిన ఇ్హీరాముని వేసినాడు నన్నయభట్టూరకుడు. వీనిని తొలుత రచించిన పుత్రులేయగు కుశలవులను కుశీలవులచే నభ్యసింపజేసిి యా కారును సామాన్యులు కారు. ఆదిమునియగు పరాశరాత్మ రామ చరితమును ,శ్రీ/రాముని యెదుటనే గానము సల్పు పొందు - వేద వ్యాసుడు వివిధ వేదతత్త్వ వేది. రామాయణ నట్లు చేయుట, తన్మూలముగా రాముడు తన పూర్వ కర్తయగు వాల్మీకి మొదలగు వారు అపార తపోనిష్టాగరిష్టులు, వృత్తాంతమునే గాక, నిండు చూలాలగు నీత నడవికి బంపీన ఆధ్యాత్మిక విద్యా సంపన్నులు. ఆగతానాగతవేత్తలునగు పిదప జరిగిన కుశలవ జన్మ ్రకారాదికము దెలిసికొనగల్లుట, బుషిపుంగవులు. వీరిని బట్టియే కావలయు, తరువాత ఈ రీతిగా సీతారాముల పాతివ్రత్య మాహాత్మ్యాదులు నాన్ఫషిః కురుతే కావ్యం” అను నానుడి కూడ సాహిత్య ప్రపంచమున వ్యక్తమగుట దటస్ట్రించినది. ఇట్లీ రామాయణ లోకమున వెలసినది. వేదవ్యానులు పురాణేతిహాస కర్త కాగా కథా సంఘటనా వైచిత్రి యంతయు నాటకీయ వైఖరి గలదై బుషి పుంగవుడగు వాల్మీకి ఆదికావ్య కర్తయైనాదు. వాల్మీకి మహర్షి యొక్క అసమాన శేముష్కీ వైభవమును ఈ అదికవి గావించిన కావ్యసంఘటనా రీతిని మనము ౨౯ పోచుచున్న దనుటకు సందేహము లేదు గదా! బాగుగా గమనించినట్టుయితే, వ్యాసాదుల రచన కంటె వాల్మీకి హైందవ జీవితమున కన్నివిధములా ఆదర్శ (స్త్రీ పురుషు రచన మిగుల పూర్వమేయై యుండునని వ్యక్తము కాక అనదగిన సీతారాముల పావన చరిత్రమును వర్షించు రామాయ మానదు. ఏమనగా, అంతకు పూర్వము గాయత్రి, జగతి ణము తరువాత పరిగణింపదగినది పంచమ వేదమన ఉష్లిక్‌ మొదలగు వైదిక ఛందస్సులేగాని, లౌకికచ్చందమను బరగుచున్న మహాభారతమే. ఇది పంచమ వేదమే యనబడు నది లోకములో నేర్చడి యుండనే లేదు. అనుష్టుప్పు చున్నను దీని రచనయందు వేదవ్యాసు అవలంబించినది రూపమగు లౌకికచ్చందమును మొదట కల్పించినవాడు వాల్మీకి ప్రోక్తమై లౌకికచ్చందమన బరగిన అనుష్టుప్‌ శ్లోక వాల్మీకి మహర్షి ఈ నూతన చృందావతరణ రీతిని రచనమే గాని, వైదికచ్చందము మాత్రము కాదు. కావున సూచించుటకై కల్ఫింపబడిన సంఘటనము కూడ నత్యద్భు రామాయణ రచన కంక భారత రచన మర్వాచీనము. తము నతి రమణీయమునైయున్నది. రామాయణ రచన కాల భేదము యుగ భేదమును బట్టి చూచినను ఒకటి మందు వాల్మీకి మహర్షి తొలుదొల్త చూపిన ఘటనావైదిత్రి త్రేతాయుగమునక్క, రెండవది ద్వాపరయుగమునకు జెంది

ఇతిహాస పరిశీలనము-ఘటన చిత్రణ 181

నది. ఒకటి సత్యపరాక్రముడగు ,క్రీ,రాముని గాథ, రెండవది (రాగద్వేషాది)ి చోదితమైన యీ లౌకిక ప్రపంచమున ధర్మా

లీలా మానుష, విగ్రహుడగు శ్రీకృష్ణుని గాథ. ద్వాపరాంత ధర్మములకు, న్యాయాన్యాయములకు అమాయకత్వమునకు

మున కలియుగ ్రారంభమున హైందవ జీవిత ప్రవాహ అసూయా పిశాచమునకు నిత్యము జరుగుచుండు పోరాటము

మెట్టు కలుషీభూతమై ప్రవహింప జొచ్చినదో, వైదిక లోని అసంఖ్యాకములగు సంఘటనలలో కొన్ని మాత్రమే

ధర్మమెట్లు పునరుద్దరింపబడి, యా కాలుష్యము నడంచి యిందు పొందుపరుపబడినవి. అనూయా(గ్రస్తులగు దుర్యోధ

యా జీవిత ప్రవాహమును నిర్మలం బొనర్పగడంగినదో, నాదు లమాయకులు సత్యకాములునగు పాండవుల నెట్టి

యీ మహాభారత కథ మనకు వ్యక్తము చేయగలదు. బాధలను బెట్టినను వెనుకనుండి యీ నాటకము నాకించు

పరమార్షమునకు సాధనముగ [గ్రహింపదగిన వైదిక కర్మానుష్తా సూత్రధారుడు - వస్త్రాపహహరణ, సైంధవ వధ, రాయబారాద్య

నమునే పరమ ్రాష్యముగా నెంచి కర్మబద్దమై సంసార నేక సందర్భములందు విచిత్ర సంఘటనలను కల్పించి, ఈ

సాగరమును తరింపలేక కొట్టుకానుచున్న హైందవ లోకము జీవితపు పోరాటమున తానే పై నుండి ఇంద్రియ హయము

నకు 'కర్మ ణ్యకర్మ యః పశ్యేత్‌'”' అని నిమ్మామకర్మ లను గూర్చిన రథమును నడపుచు, వారి వారి చిత్త

మార్గమును. జూపి దాని నాకాలము నాచరింపస జేయ సంస్కారమునకు దగినట్టు ఫలముల నందజేసి తుదకు

సమకట్టేనవాడు జగన్నాటక సూత్రధారుడగు శ్రీకృష్ణుడే. సత్యమునకు విజయము చేకూర్చినాడు. ఈ చిత్త సంస్కార

ఈతడే. కురుపాండవ యుద్ద రూపమగు భారత కథా మనునది మానవులకు పూర్వపూర్వ జన్మఫలితము కొంతవ

నాటకమును నడిపించిన సూత్రధారుడు కూడాను. భారత రకు సాధనాలబ్దముగూడ నైనను, సృష్టి పరిణామములో

కథ అంతా ఒక నాటకమనియే యితడు సూచించినాడు. భూమిపై గలిగిన ప్రజాభివృద్ది దేవ దైత్యాంశములతో

ఏమనగొ, అహంకార మమకారాభి భూతుజైన అర్జునుడు నవతరించిన జనులలో జరుగు యుద్దముల మూలముగా

యుద్ద రంగమున శత్రువును జయించి కురు రాజ్యము బరిహరింపబడు చుండునని యీ భారత కథా పురుషులయవ ననుభవింపవలెనను తలంపుతో వచ్చి నిలబడి, ఎదుట తరణ కథ మనకు దెలుపుచున్నది. కృష్ణుడు కూడ తనతోడీ యుద్దమునకై నిలబడియున్ను బంధువుల నందర శిశుపాలాదులను సంహరించి భారత యుద్దమును నడిపించి జూచినంతనే వారియందు తనకు గలిగిన మమకారముచేత భూభారమును దీర్చుట కట్టువతరించిన వాడే. జగత్సరిణామ వారినెట్టు చంపుట యనుభావమున విషాద (గ్రస్తుడై యుద్ద ములో నీ వృద్ది క్షయము లిట్లు జరుగు చుండవలసినవే.

విముఖుడగుటను జూచి, మానవేం[ద్రియములనే హయము

లను నడుపుచు ముందు కూర్చున్న యాజగన్నాటక సాంఘిక దృష్టితో జగత్చరిణామమునకు మానవుడు సూత్రధారుడు, ఈ భారత కథ యుద్దము మొదలైనదంతా ఆత్మోద్దరణకు పరమపురుషార్హమును బడయు మార్గము ఈ జగన్నాటకముతో పాటు దానిలోని ఒక అంతర్నాటకమే నన్వేషించుచునే యుండును. భారత కథా కాలమున కింకను కాని వేరు కాదనియు, దానిని తాలినుండి తుదివరకు కలి ప్రవేశించలేదు. కర్మాచరణమున మోహావిస్ట్ర చిత్తుడగు నడిపించుచున్న వాడు తానేననియు, తన్న ధర్మమ్హు తాను నర్జునునికి జ్ఞానోపదేశముచే ఆ మోహమును బోగొట్టి, నిర్వర్తించవలసినదే గాని, తాను ధనుస్సు పారవేసి అచ్చట న్మృతిని వివేకమును గల్లించినాడు కృష్ణుడు. ఈ వివేకము చేరి చేతులు ముడుచుకొని కూర్చున్నా, కావలసిన కల్లించుటకు సాధనముగా విశ్వరూప దర్శనముచే భక్తి కలాపమంతయు కాక మానదనియు, దానికి వారందరు కూడ భావమును పురికొల్పి 'నర్వధర్మాన్‌ పరిత్యజ్య మామేకం నిమిత్తమాత్రులే కాని ఇదివరకే అదియంతయు తనచే శరణం వ్రజి' అని శరణాగతతత్త్వము నుద్చోధించినన్ను నిర్దిష్టమైయే యుండెననియు. జెప్పి తాను విశ్వరూపుడే ఇదియు కార్యా కార్య వివేచన జ్హానమునకే సాధనముగా యగుటచే, తతృందర్భాను కూలముగ నాతనికి దివ్య దృష్టి నెంచబడినదిగాని, కేవల ప్రపత్తి మార్గోపదేశముగా నుద్దేశింపబ నిచ్చి తన విశ్వరూపమును జూపి భావి విషయములను డిన ట్టగుపడదు. ఈ ప్రపత్తి మార్గము కలి (ప్రవేశించిన గుర్తెరుంగ. జేసి అహంకారము. నడంచి, భక్తిభావమును. పిదప 'ప్రాధాన్యమును జెందిన ట్రగపడుచున్నది. జ్ఞానమార్ష పురిగాల్పి తుదకు నష్టమోహుడు - లబ్బజ్ఞానుడునగు మున బుద్దికి దృఢత్వము కల్గుట కష్టసాధ్యమని తలపబడుటచే అర్జునునిచే స్వధర్మమును. నిర్వర్తింపజేసినాడు. భారత తను, తపస్పాధనలచే జ్ఞాన సంపాదన మీకాలపు మానవునకు కథలోని. విచిత్ర సంఘటనలలో పరాంకోటి నధిష్టించిన దుర్లభ మగుచుండుట చేతను, సర్వము నీవే యను సంఘటన మిదియేయని చెప్పవచ్చు. ఇం దీ నూత్రధారుడు దృఢచిత్తతతో (అహంకార మమకారములను విడిచి శరణాగ కల్పించిన విచిత్ర సంఘటనలకు లెక్కయే లేదు. వానిని తిని జేయుటయే కర్తవ్యముగా సూచించు భక్తి మార్గమున తడవుట కనకాశమును లేదు. కాని అహంకార మమకార. కీ కాలమున ప్రాధాన్యము కలిగినది. ఈ భక్తి మార్గమును

182 సాహితి నీరాజనం 'ప్రతిపాదించు ప్రధాన (గ్రంథము భాగవతము. భారతమున భాగవత విధంబు బలుకవైతి నని విచారిందుచు గూరుచుండ, శ్రీకృష్ణుడు కర్తవ్య జ్ఞానోపదేశకుదు. భాగవతమున కృష్ణుడు నారదుడువచ్చి, 'నిర్ణ్గతకర్మంబై నిరుపాధికంబగు జ్ఞానంబు లీలామానుష, వి(గ్రహుడు, దీన జనావనుడు ఆర్తత్రాణపరాయ _ హరిభక్తి లేకున్న శోభితము గాదు. భక్తిహీనంబులైన ణుడు. జ్ఞానవాచాకర్మ కౌశలంబులు నిరర్థకంబులగునని చెప్పి, వాసుదే ఈ భాగవతమున అవతారముల ప్రాధాన్యము భగవల్లీలా వుని లీలలను వర్లింపుమని పెప్పిపోయెనట.* అంత బాదరాయ విలాసముల వర్షనము. కర్తవ్యా అర్తషములీను గూర్చిన కొకు భక్తియుక్తంబయిన చిత్తంబున యీశ్వరుంగాంచి, "డూ నే జీవుని మాయాసంసారము నారాయణ భకియోగంబునంగాని వవేకమెట్టున్నను. గా సున్మరణ ము, ఏకాంత భక్తి భగవత్క్చ యుపశమింపదని. నిశ్చయించి మాధవునిపై భక్తివిశేషంబు మొదతి. ప్యాంటు మమ నన. అనించునట్టే ధువనకేమంకరంటైన భాగవలామ్నాయముు నమర్థించుటకే లం క్స్‌సింవీ వతార ఘ - ట్టములం గల్పించెనట. దీనినిబట్టి కలియుగావిర్భావమున మందబు స(శ్రడారులు, గబెంద్రమోక్షమాడి క - వర్తింప ॥ వ యు న కా. నా బాదరాయణునితో కల్పింపబడినదని తెలియుచున్నది. మును సూచించుటయే యీ భాగవతము యొక్క, ముఖ్యోద్టే. నౌరదు డీ భక్తి మార్గోపదేశకుడని ను్రసిద్దమే. ఈరీతిని శము. కాలక్రమమున యుగభేదమునుబట్టి హైందవజీవితమునందలి పరిణామమున కనుకూలముగా వెలసిన రామాయణ, భారత, అల్బబుద్దులు, అల్బాయువులు నగువాదికొరకు మేలగు భాగవతములు, అనాదియగు భారతీయేతిహాస చరిత్రమును సని భారతమురచించియు, నాత్మ తృప్తినొందక వ్యాసుడు విజ్ఞున మహత్వమును వేనోళ్ల చాటుచున్నవనక తప్పుదు. ననా నాననా. ““ఏకో దేవః సర్వభూతేషు గూఢః సర్వ వ్యాపీ సర్వ భూతాంతరా త్మా। కర్మాధ్యకః సర్వ భూతాధివాసః సాక్షీ చేతః కేవలో నిర్చుణస్తు॥ --- శ్వేతాశ్వ తరోపనిషక్‌ తీ శ1ంయిే2 లా ౦[లు [64146661 09 09 ₹6డేటముషం కలురేలుటు యూంళైంే ఇయ 706 యి 1661 6 6200653 0% 606.

• (1) “కోరాడ వారి డైరీనుంచి) క. ననన.

*క్రోర్రాడ్ర వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: ఇఒగ్య ఇఒ భాగవతకృష్ణుడు -- భారతకృష్తుడు: శ్నిజ్య పాత్రపరిశీలన (్రీ/ రాళ్లపల్లి అనంత కృష్ణర్మగారితో రేడియోలో జరిపిన చర్చా ప్రసంగం) శర్మ: అయ్యా! నమస్కారమండి. రామకృష్ణయ్యగారూ. (శ్రీకృష్ణ జన్మమొదలుగా భాగవతం కథ లన్నీ రామః నమస్కారము. శర్మగారూ. ఈదినం (శ్రీకృష్ణ ఇంచుమించుగా ఉన్నవి. మరి ఈ భారతభాగవతా జయంతి. గదా. అవతారపురుషుడైన ఆతనిని లకు మొదలే వ్యాసుని తండ్రి పరాశరమహర్షి హిందువులందరూ పూజించే పుణ్యదినం. మనకు విష్ణుపురాణం రచించినాడుగదా! అందలి విషయా విశేషంగా ఆ వురుష్తోత్తముని లీలా విలాసములను లన్నీ భాగవత కృష్ణలీలలే మరి! ఈవిధంగా స్మరించుకొనే అవకాశం నేడు లభిం రామః ఓహో కనుకనే గాబోలునండీ - కొందరు భాగవతం చింది. వ్యానుడు రచించింది కాదన్సీ ఎవడో బోపదేవుడుచేసి శర్మ: అవునండీ, ఇందులో ఒక ఏంత సందర్భంకూడా 'ప్రఖ్యాతికై వ్యానుని పేరుపెట్టినాడనీ అనుకుంటూ చేరింది. మన యిద్దరి పేర్లలోను కృష్ణ శబ్దం స్రిరంగా ఉంటారు. అతుకుకొన్నదిగదా. శర్మవ కాని బోపదేవుడు రచించినాడనేది అర్హంలేని మాట. రామః నిజం సుమండీ. ఈ మహావిషయాన్ని చర్చించేందుకు వాని కాలం 13వ శతకం. అంతకంటిముందే భాగవతం మన. కిద్దిరికీ ఉండే ఆమాత్రపు అధికారాన్నైనా ప్రమాణ [గ్రంథంగా మధ్వాచార్యులు మొదలైనవారు హదనేవూరుండరులెండి (గ్రహించినారు. అయితే భారతకర్త వ్యానుడే దీన్ని వాలం + లో ఏ విషయాలను రచించినవాడు కాడేమో అని ఊహించడానికి కెలిలో శర్మ: సరే. అయితే ఇప్పుడు మనం అందులో ఏ టా చాలా న్వల్పంగదా. గల గొప్పతారతమ్యం అవకాశమిన్తుంది. ఆదట్హుండగా తవ్వుకొందా మంటారు? కాలం చాలా స్‌ రూస్తే దాని ఉపోద్దాతంలో భాగవత రచనకు. కొంతకారణం- రామః అయ్యా-(శ్రీకృష్ణుని జీవితాన్ని పటే సుడు చూవబడింది. భారతానికంటే మొదట భాగవల్డా హ్‌. హో దండి. కొమః నిజమే. ''భారతమిషమున బరికితి వేదార్హభావమెల్ల రచించి వుండడం న్య బాల్యకామౌర క్రీడ మునుకొని స్త్రీ శూద్రముఖర ధర్మముఠలందు, శ్రీకృష్ణుని జననం మొదలు డి వున్నవి. భార దెలిపితినే జెల్లు దీనిజేసి యాత్మ సంతసమంద అన్నీ భాగవతంలోనే వరా సనో చేరిన దాత్మలో నీశుండు నంతసింపక యున్నజాడదొచె, తంలో, కృష్ణుని జీవితం: భరతం తర్వా ననే హరికి యోగివరుల కభిలషితంబైన భాగవత విధంబు విషయా లున్నవి. ఐన గానే భాగవతపీ...... బిరిననైలి, మోసమయ్యె'” అని వ్యానుడు తృప్తిలేక భాగవతాన్ని వ్యాసుడు రిం ట్య వ్యానుడేకర్త శోకిస్తూవుంట్‌ నారదమహర్షి వచ్చి, ఓదార్చి భాగ ఠికలో కనబడుతుంది. ఈ ల దుకు వచ్చి ందం వతం బ్రాయమని ప్రోత్సహించినాడట. కాని హరివం అయినప్పుడు ఈ పొర్వాపర్యం శంలోన్మే ఇదివరకే కృష్ణుడు శ్రీమహావిష్ణువు టారు? మరింత అవతారమనేమాట, ఆజన్మంగా అతడు చేసి చూపైన శర్మః గొప్ప చిక్కు ప్రశ్న వేసినారు. దీనిని అమానుష చర్యలు అన్నీ, వివరించి వున్న వ్యానునికి ను. ఏమంటారా? రై! వ్యా ॥ చిక్కుగా మాత్రమే నేను చేయగలను. లో ఈ అతృప్తీ శోకమూ ఎందుకు వచ్చిందో అర్హంకా భారతం కడపటి భాగం కదండీ హరివంశం? దా దండీ!

184 సాహితీ నీరాజనం శర్మ: ఇంతేకాదండీ. నిజం చూడబోతే భారత హరివంశ (ప్రజ్ఞత్వాన్ని మహోదాత్త గుణంగా చెప్పినాడు. (గ్రంథాలలో శ్రీకృష్ణుని మహత్వమంతా ఉంది. కాని గాంధీమహాత్ముడు నిత్యపారాయణంలో ఉంచుకొని భక్తి భావన అంత తీవ్రంగా వాటిలో కానరాదు. ప్రచారంచేసిన ఆ శ్లోకాలు, అన్నిదేశాల- అన్ని కాలాల భాగవతంలో ఆ రసానుభవం తీవ్రంగా నిర్వహింపబ మనుష్యులందరు మననంచేస్తూ ఉండవలసినవి. ఆ డింది. ఇంకొక్క విషయం. అవకాశం ఉన్నప్పుడంతా స్పితప్రజ్ఞత్వాన్ని పూర్తిగా మహాభారతకృష్ణుని జీవి శివకేశవుల అభేదాన్నే భారత హరివంశాలు వివరించి తంలో మనం గమనించవచ్చు. (శ్రీకృష్ణుడు భగవదవ నవి. హరివంశంలో ముఖ్యంగా (శ్రీకృష్ణుడు సంతానా తారమని భావించడానికి ఆ గుణాలు చాలు. "పేక్షతో శివునిగూర్చి తఈపస్సుచేసే ఘట్టంలో హరిహ ర్రామః సందేహమేమండీ! లోక కల్యాణానికీ, ఆత్మానందానిక్తీ రాభేదం కంతోక్తంగా చెప్పబడింది. భాగవతంలో ఈ * సాధకంగా ఉండే ఆ గుణాలు ఎంత ఎక్కువగావుంటు కథ లేదు. కనుక కృష్ణుడే పరబ్రహ్మమనే భాగవత అంత దివ్యత్వం ఆ వ్యక్తియందున్నటథ్లు మనం తత్త్వాన్ని ఒత్తి చెప్పడానికీ[గ్రంథం వ్యాసుడు రచించవ భావిస్తాము. అంతేకాని సర్వశక్తుడై భగవంతుని లసి వచ్చిందనవచ్చును. అవతారమని భావింపబడిన వ్యక్తి విషయంలో పూతనా రామ: అప్పటివైనా ఇదంతా తండ్రి రచించిన విష్ణుపురాణం సంహారం, కాళియమర్హనం, గోవర్దన పర్వతాన్ని ఎత్తి లోనే వున్నది. మరి శ్రీకృష్ణుడు శివునిగూర్చి పట్టుడం మొదలైనవి చాలా చిల్లర పనులుగానే తపస్సుచేసిన కథ అందులోనూ లేదుగదా. వివేకుళందరూ భావిస్తారు. ఇకమరి అవతారమంటే శర్మ: సత్యమే. అందుకనే ఈ చిక్కు విడిపోయేది శ్రీ మహావిష్ణువు ఇశ్రీవైకురిలం తలుపు తాళాలు కాదన్నాను. పోనియ్యండి. ఎవరు. రచించినా, బిగించి, క్రిందికి దిగి మనుష్యుడుగా పుట్టినాడని ఎందుకు రచించినా, భాగవతం ,కృష్ణునియందు కాని, అక్కడా ఇక్కడా రెండు శరీరాలతో ఏకకాలంలో అనన్య సామాన్యమైన భక్తిని మనదేశంలో వ్యాపింపజే వర్తించినాడనికాని భావించేది అవిచార రమణీయం యడంలో ఇతర (గ్రంథములకంటే ఎంతో ఎక్కువ కాదా. పనిచేసింది. మరిదాన్ని అసాధారణమైనధారతో, శర్మః అవిచారమైనా రమణీయమైైనదని మీరంగీకరించి మాటకారితనంతో తెలిగించిన పోతన్న తలపాలం భక్తులను బతికించినారు. ఆ రమణీయతాగుణమే దాకా యీడ్చి పెట్టినాడు. ఆధ్యాత్మిక విషయాలలో సామాన్య భక్తులకు జీవనం. ఆధ్యాత్మికమైన అతీం మనకు ముఖ్యమైనది భావన. దాన్ని బోధించే 'ద్రియ తత్త్వాన్ని ఆధిభౌతికంగా భావించి అనుభవిం (గ్రంథం ఎవరు రచించినదైనా పరిగ్రాహ్యమే. చారి చడమే కదండీ భక్తి స్వరూపం. కనుకనే (శ్రీకృష్ణుని 'త్రక దృష్టికి ఇందులో అంత (ప్రాముఖ్యం ఉండదు. బాల తరుణ లీలలు ఇంతగా ప్రపంచాన్ని ఆకర్టిస్తు శ్రీకృష్ణుడు సావాత్‌ పరబ్రహ్మయొక్క అవతార న్నవి. మనీ, ఆతనిని పూజించేదీ అతని చర్యలను మననం రామః కాని, అ అధిభౌతిక భావనలను (క్రమంగా ఆధ్యాత్మి చేసేదీ మోక్షసాధనమనీ, ధర్మమార్గమనీ నమ్మకం కంగా సంస్కరించుకొనకపోతే ఆవి మరీ సంకుచితమై కలిగించిం దీగ్రంథం. పోక తప్పదు. శ్రీ కృష్ణభక్తులలో చాలామంది రామః; నిజమే. కృష్ణభక్తిని భాగవతం సాధించినంతగా భారతం ఆయనయొక్క. జారచోర లీలల ఫఘట్లూన్నిదాటి సాధించలేకపోవచ్చును. శ్రీకృష్ణుని బాలలీలలు, మీదికెక్కలేక అంతటితోనే చరితార్హులమైనా మని యౌవన విలాసాలు భారతంలో లేవుగానిి ఆయన నమ్ముతూ ఉంటారని నాభావం. పరలోక వ్యవహారా యొక్క. అసాధారణ'ప్రజ్ఞ ఆశ్రిత వాత్సల్యం, ధర్మ లెట్టున్నా, ఇహలోకంలో మనముపాసించే దేవతాలీ దృష్టీ నీతి పాండిత్యం, స్వార్హంలేని లోకకల్యాణదృష్టి, లలు మన ధర్మార్హకామాల సంస్కరణకు సాధకంకాక స్వభావంలో అందరినీ ఆకర్షించే ధీర లలితశాం పోతే ఆభక్తుల్స లాభానికంటే నష్టమే యెక్కువ. తత్వం, ఎంతపెద్ద చిక్కులు సంభవించినా చెడని మనోబలం, ఇత్యాదిమహాగుణాలు భారతకథలో ప్రకా శర్మ: అంటే భారతంలో ప్రత్యక్షమయ్యే (శ్రీకృష్ణుని శించినట్లు భాగవత కథలో ప్రకాశించలేదు. మహత్త్వాల్ని అరంచేసుకొని ఉపాసించడానికి పూర్వ శర్మ: సత్యమే. (శ్రీకృష్ణుడు లోకానికి సార్వకాలికంగా రంగంగా భాగవతంలోని కృష్ణమూర్తి చిత్రింపబడి అందజేసీన మహాసందేశమైన భగవద్గీతలో స్లిత నాడంటారు మీరు?

భాగవతకృష్ణుడు - భారతకృష్ణుడు 185 రామః అంతేనండీ. (గ్రంథకర్త ఉద్దేశమేమైనా ఆ (గ్రంథాన్ని “ అత్యతిష్టద్దశాంగుళం” అని వేదం పెప్పివట్టు, ఆ రీతిగా ఉపయోగించుకొనేది మన ధర్మమనినా అందరిని మించి, అందరితోనుచేరి నవ్వుతూ జీవి భావం. తాన్ని నడిపినాడు. రామః కాబక్టునండీ శర్మ నా పరాియణంకూడా అంతేనండీ, ఇదే దృష్టితోనే “సర్వధర్మాన్‌ పరిత్యజ్య మామేకం శరణంగ్రజ, కదండీ ప్రాచీనులెందరో శ్రీకృష్ణుని జారచోరత్వాది అహంత్వాం సర్వ పాపేభ్యో మోడషయిష్యామి చూ లీలలన్నీ రూపకాతిశయోక్షిగా మరుగు సెట్టి రచించిన కుచ ఆధ్యాత్మికతత్తాలే అని వ్యాఖ్యానం చేసినారు! కాని క్రందుకొను సర్వధర్మ వికల్పములను నా దృష్టిలో ఈ రూపణ పద్దతి మనలను రెంటికీ నెడల నీడిచి దృఢంబుగ నేనొకండ చెడిన రేవణలనుగా చేసిపెట్టుతుం దనిపిస్తుంది. శరణముగ నా శ్రయింపుము సకలదురిత తక్కిన ఆధ్యాత్మిక వచారాలటునా భాగవతంలోని ములకు దొలగింతు నిన్ను బ్రమోదమొంది” మూ రతంలోని కృష్ణమూర్తే ల నంసాము ధర్మ నతి మ అని అర్జునునికి ఆయన నిర్భయంగా నిస్సంశయంగా నిర్వహించి, భోగయోగములు రెండూ పరస్పరోపకా చేసిన ఉపదేశం మన దేశంలో మహామంధత్రంగా జపం రకంగా నడిపిన మహావ్యక్తి భారతకృషస్ణుడే. (ద్రౌపదీ ర్తారు. స్వయంవర కాలంలో మనకు మొట్టమొదట గోచరిం శర్మ: సందేహమేమండీ. దానికి మించిన సదుపదేశమేది? చిన అమూర్తి, యుద్దము, రాయబారము, వినో శ్రీకృష్ణుని విడిస్తే దాన్ని చేయగల ఇంక"5 వ్యక్తి దము, చత్త్వచర్భ మొదలైన అన్ని సన్నివేశాలలోను యెవడున్నాడు! న చంద్రోదయేన సింధుః బంధుః కుశలానుయోగ సంధానాత్‌ | అంధురివ వర్ష్ణయోగాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ చంద్రోదయంతో సముద్రంలాగా, కుశల ప్రశ్నలతో ఆదరించడంనల్ల చట్టంలాగ, వర్షాలు పడడంవల్ల బావిలాగ ఓ సుందరీ! నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. --*ఉపమావళి నుండి శర

+హోద్రాడి వోర్‌ కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: ఇటీ ఎజ్జన్న సోమన్నల హరివంశాలు (త్త రాళ్లపల్లి అనంత కృష్ణశర్మ గారితో రేడియోలో జరిగిన చర్చాప్రసంగం) శర్మ: అయ్యా రామకృష్ణయ్యగారూ నమస్కారం, హరివంశరచన్క _ పరి[గ్రహం ఎప్పుడు. జరిగిందో రామః అయ్యా శర్మగారూ నమస్కారమండీ. నికరంగా తెలియదు. శర్మ; మరి యీనాటి రసమయి విషయంగా మీరు తీవ్రంగా శర్మ: వాస్తవమే. కాని హరివంశ రచనాక్షాలంలో ఎజ్జన మధ్య ఆలోచించి వుంటారు. కొత్తవిషయాలేమైనా సం(గ్రహిం పయస్సును దాటి వుంటాడని, ఊహించడానికి చితిరా? మౌొత్రం అవకాశం ఉంది. నాదృష్టలో హరివంశమే రామః అబ్బేయేమీ లేదండీ. ఇంకొ ఆవిషయం మీరే శంభుదాసుని కడపటి రచనగా తోస్తుంది. యెక్కువగా చర్చించినవారు. మీ దృష్టికే యేమైనా కామః ఇక నాచన సోమనాథుని కాలాన్ని తెలిపేది బుక్కరా కొత్త అంశాలు తట్టివుండవచ్చునని ఆశిస్తున్నాను. యల దానశాసనమొకళేు. బుక్కరాయల రాజ్యకాలల శర్మ నేను కొంతవరకు రెండు హరివంశాల కావ్యగుణచ 1355 మొదలు [1377 వరకు. అంకే వేమారెడ్డి రృకు అంకురార్పణం చేసినమాట నిజమే. కాని రాజ్యంముగినిన తర్వాత ఆరేండ్లకు మొదలై తరువాత దానికీ న్వస్తిచప్పి యెంతోకాలమైపోయింది. మరి 22 సంవత్సరాలు సొగిందని ఎన్నో ఇతర చరిత్రాధా చరి త్రదృష్టితో ఏర్పడే సమస్యలను నేను తలపెట్టనే రాలు నిర్యయిస్తున్నవి. కాని బుక్కరాయలు "పంచుకల శేదనవచ్చును. నాకంటె ఉత్తమాధికారులెందరో ఆ దిన్నె" అనే అగ్రహారాన్ని సోమనాథునికి దానంచేసీన చర్చ చేసినారు. కాని అదిగూడా నిలిచిపోయి ఏంధ్లు శాననంలోని శకసంవత్సరాలు రాయల రాజ్యకాలొనికి గడచినవి. చాలాముందే గడచిపోతున్నవి. రామః నిజమేళెండి. ఐతే ఆ వ్యవహారంలోని ముఖ్య “రశ కనుకనే చరిత్ర పరిశోధకులు అందలి “రసభూనయనేం విషయాలనే మళ్లీ యిష్పుడు పునశ్చరణ చేతాం. దుభిః అన్నవాక్యాన్ని తలకొకరీతిగా దిడ్చి సవరించే ఈ విధంగా కొంత విషయస్పష్టతకైనా దారిచూపిన సాహసం చేసినారు. వారమౌతాం. సందిగ్ధ సమస్యలను స్పష్టంగా అర్హంచే రామః అంతేకాదులెండి. అసలు శాసనం రెండు 'ప్రతులలోనే సుకోగలిగితే నానికి "పైబడి సమాధానం లభించి భిన్నపాఠాలు కనబడుతున్నవి. మొత్తంమీద ఏమిచే నప్టీ అంటారు విమర్శకులు. సినా ఎట్టు దిద్దినా ఆ చిక్కు తెగలేదు. కాబట్టి శర్మః ఆహా. కావచ్చు. ఇందులో మొదటే ప్రశ్న ఎర్రాపగడ శాసనంలో ఏదో పారబాటున్నదనుకొని, బుక్కరాయ సోమన్నల కాలనిర్షయాన్ని గురించింది. అది నిర్ణయ లకాలంలో సోమనాథుడుండిన వాడని మాత్రమే మైతే తరువాతి చిక్కులు చాలవరకూ విడిపోగరివు, నిశ్చయించుకుంు, ఎజ్జన్న వృద్దుడుగాను, సోమనా రామః అవునండీ. కాని అ విషయం నిర్ణయంచేయడం థుడు 'ప్రాయపువాడుగాను.. పద్నాలుగో. శతకం కూడా అంత సులభంగా కనబడటంలేదు. ఎజ్జన్న మధ్యభాగంలో సమకాలికులుగా ఉండిరని స్థూలంగా కాలాన్ని నిర్ణయించేది ఆయన హరివంశాన్ని ఇప్పటికి మనం నమ్మవచ్చుగదా. ఏమంటారు అంకితం చేసుకొన్న ('ప్రోోయవేమారెడ్డి కాలమొకకు. శర్మగారూ? మి స్‌ 1320-1349 ్రీస్తుశతాబ్దాల శర్మ అంతే నండీ. ఎజ్జన్న హరివంశం చూచిన తరువాతనే, జరిగింది. ఈ ముప్పది సంవత్సరాలలో దానికంటే మెరుగుగా రచింపవలెననే, సోమన సంక ల్పించినాడని, వీరేశలింగం పంతులుగారు మొదలుగొ

ఎజ్జిన్న సోమన్నల హరినంశాలు 187

నవని క ఎందరో తలచిరి. నేనూ అదేమాట నమ్మినాను. (గ్రంథంలో కృత్యాది పద్యాలులేవు. వట్టి సామాన్యపు రెండు హరివంశాలూ పోల్చిచూస్తే, పెద్దన్న మనుచరి ఆశ్వాసాదిలో ఉన్నట్టు కృతిపతిని సంబోధించే త్రకంటె చమత్కారంగా రచింపవలెనని, రామరాజ కందమున్నది. తరువాత ''దేవావైశంపాయనుండు భూషణుడు స్పర్షతో వసుచరిత్ర రచించినట్లు ఎల్ల జనమేజయునకిట్ల నియో అనే మామూలు వాక్యము న్నపై సృర్షతో సోముడు ఉత్తరహరివంశం (్రాసినాడనే న్నది. నాకు తోచింది. మరి రెడ్డి రాజ్యానికి కొత్తగా పుట్టి రామః కృత్యాదియేమీ లేకుండానే ఎజ్జన అరణ్యపర్వశేషం "పెరుగుతూ వుండే కర్నాటక రాజ్యానికీ రాజకీయంగా పూరించలేదా? సోముడుకూడా అళ్ళేచేసి యుండవ ఉండిన స్పర్జకూడా ఇద్దరు కవుల స్పర్దకూ దోహదం చ్చుగదా? తిక్కన పూర్తిచేసిన భారత కథానంతర చేసిందేమో కూడా! కాని సోమన పక్షపాతులు కొందరు మున తత్పరిశిష్ట్మ్రముయిన హరివంశ కథలను, తిక్కనవ దాన్ని అంగీకరించే యిష్టంలేక ఎట్టన్నుకంటు సోముడే అెనే హరిహరనాథుని కంకితముగా ఫ్రాధంగా వ్రాయు 'ప్రాచీనుడనే వాదాన్ని లేవదీసినారు. సోముడు ఎర్ర టయే అతని ఉద్దేశం కావచ్చు. భారత పర్‌శిష్ష షు న్నను అనుకరించినాడంకే అతని గొప్పతనానికేదో న్నంత మాత్రాన హరివంశ మంతా వ్రాయాలని లోపం నంభవిస్తుందనే భయమున్నట్టుంది వారికి. నిర్భంధమేమున్నది?

రామ: అంతేకాదులెంది - సోముని రచనలోని చమత్కారా _ శర్మః ఎజ్జన్న మహాభారతంలో ముగింపుకురాని చిన్న లకు గద్యంలో అతడు వేసుకొన్న బిరుదులకు తునుకను నన్నయగారి పేరుతోనే, ఆయన కవితారీ ముగ్దులైపోయి - కవిత్రయం వారికంపబనూ ఈతని తినే ముగించినాడు. అంకితంకూడా రాజరాజ రచనలో ఏదో గొప్పతనం ఉన్నదనే భావంలో నరేంద్రునికే యిచ్చినాడు. సోముడు అట్టు చేయ పడిపోయారులఠెండి వారు. అయితే సోముడు ఎజ్జన్న లేదు. ప్రత్యాశ్వాసాంతమందు, తన కరృృత్వాన్ని ననుకరించేవుంటే ఉత్తర హరివంశాన్ని మౌత్రమే నిస్సందేహంగా చాటినాడు. (శ్రీమత్సకల భాషాభూ ఎందుకు వ్రాశాడంటారు మీరు? షణ-సాహిత్య రసపోషణ-సంవిధాన చక్రవర్తి

శర్మ: అదే రెండవ సమన్య ఈ చర్చలో. సులభంగా -సంపూర్లక్రీర్తి - నవీన గుణననాథ - నాచనసోమ విడిపోయే. చిక్కూ కాదు. అసలు సోముడు నాథ అని తన్నుగూర్చి స్పష్టంగా గొప్పగా పూర్వహరివంశాన్ని రచించనే లేదని నికరంగా ఎట్లు వెప్పుక్‌స్నృవాడు. కుత్యాదిగా తన్నుగూర్చి యేమీ చెప్పగలము? సోముని హరివంశం ఏదో అనిర్వచ చెప్పక వినయంత్‌ (గ్రంథారంభం చేస్తాడని నేను నీయ కారణాలతో దేశంలో వ్యాప్తికి చాలినంతగా నమ్మజాలను. రాలేదు. మనకు దొరకినవంతా ఒకటి రెండు రామః ఏమోలెండి. ఎజ్జనతోపోటీ కొరకే అట్టు చేసిననూ శెథిలప్రతులే. ఎజ్జన హరివంశం గ్రాత్‌ ప్రతులిప్పటికీ చేసియుండవచ్చునేమో? ఇంతెకాక-పూర్వహరి ఎన్నో దొరకగలవు. కనుక సోముని పూర్షగ్రంథం వంశానికంట ఉత్తర హరివంశంలోని కథలు ఎక్కువ మనకింకా లభింపలేదనడం కూడా రసవంతంగా ఉండటం కారణంగా సోముడు ఉత్తరభా అసంభావ్యంకాదు. గాన్ని మాత్రమే తన_ కవితాశక్తి ప్రకటనానికై

రామ: కాని-శర్మగారూ! సోముడు హరివంశాన్ని పూర్తిగా పరి గ్రహించి రచించినాడనే ఊహకూడా కొందరు ఆంధధ్రీకరించే ఉండవలెననే నిర్భంధమేమున్ని? దా, ఎజ్జన రచనకంకే ప్రొఢంగా కనబడాలనే భావం శర్మ: అది వట్టిదుర్చలమైన ఊహ. (శ్రీకృష్ణుని బాలక్రీడలు, రసవంతముళైన కొన్ని ఘట్టూలనే (గ్రహించి సాహిత్య గోపికా సమ్మోహనం, కంసాదుల సంహారం- మొదలైన రస పోషణం చేయాలని అనుకొని రచించినాడేమో! విషయాలలో లేని అవకాశం, ఉషాపరిణయాది కథలలో

శర్మః నిర్భంధమేమీ లేదుగాని, ప్రతి ఆశ్వాసాంతగద్యలో కవితని ఉడి వదుతుందా? అసలు సోమనాథుని 41 సోమయాజి ప్రణీతంబైన మహాభారత స్పనౌ('ప్రధా, మై అర్హబ్బ చమత్కార న నా! అని సోముడు. గ్రానినమాట రచనలో ఎక్కువగా వెలసేది. కనుక దానికి కథ వరశీల్త మహాభారత పరిశిష్టమైన హరివంశాన్ని అంతప్రధానం కానే కాదేమో? పూర్తిగా తెలుగు వ్రాయవలెనని ఆతని ఉద్దేశమైనట్టు ర్రామః మరి దీనితో మనం ఈచర కంతా ప్రధానమైన ఊహింపవలసి ఉంటుంది. మరి ఇప్పుడు దొరికిన ముఖ్యవిషయానికి వస్తున్నాము. ఎందుకంకే సోమనా

సాహితీ నీరాజనం 188 దని కొందరు పెడ్డలు చెప్పడం, కాదని మీరు అని అంటారు ఈ మతంవారు. వాదించడం-ఈ మూలంగా కొంళ ఈ వ్యవహారం శర్మః కాని అది మొత్తంమీద చారిత్రక దృష్టి అవుతుందేకాని "పెరిగింది సాహిత్యమనే విశ్వజనీన కళకు చాలదు. సాహిత్యరచ కాదూ? నలు వట్టి వ్యక్తుల అసంబద్ద సృష్టులుకావు. పూర్యోత్తర శర్మ; నిజమేనండీ. పెద్దలతో కొంత ఈ విషయంలో బాంధవ్యం వాటికెప్పుడూ తప్పదు. కనుక మొత్తంగా అభిప్రాయభేదం ప్రకటించే అపరాథమనండి- జాతి సాహిత్యం సాధించిన సిద్దుల గొప్పతనాన్నీ సాహసమనండి - చేసిన లోపంనాది. చిన్నతనాన్నీ నిర్ణయించవలసివస్తే సాధకుల పద్దతు రామః అబ్బే-అలాంటిదేమిటి? ఇందులో అపరాధం ఏముం లను పరస్పరం పోల్చిచూడక తప్పదు. దండీ. సాహిత్యం ప్రకృతి శ్యాస్త్రముకాదు. ధర్మశా రామః అట్లు పోల్చి చూచినపుడు, కవిత్రయం వారి రచనలో (స్త్రుమూ కాదు గదా. ప్రకృతి శాస్త్రంలో భిన్నాభిప్రా * ఉన్నంత సాత్వికదృష్టి - సత్వశుద్ది ఇతరులలో యాలు ప్రయోగంచేసి చూపి సమర్థింప వలసినవి. కానరాదనేమాట సత్యం సుమండీ. కథను సం(గ్రహ ధర్మశాస్త్రంలో వాటిమూలాన కలిగే సదసత్పరిణా విస్తరాలు మితిదాటకుండా నడిపే కుశలత, పాత్రలు మౌల్కు లోక కళ్యాణదృష్టే ప్రధానంగా గమనించి, ఎట్టివైనా సౌమనస్యం, ఉదాత్తత, అనే మహాగుణాలు అభిప్రాయభేదాలు ప్రకటించడమో, దాచిపెట్టుకోవ చెదరకుండా చిత్రించే భావనా నంయమం, అడే డమో చేయక తప్పదు. మరి సాహిత్యం కళాప్ర మాటలలో ఆడించేమాటలలో పూర్వ్చోత్తర సందర్భ పంచం. ఇందు స్వతం(త్రమార్గాలకూ భిన్నాభిప్రాయా శుద్ది అభిప్రాయాలలో సిద్దాంతాలలో ఆర్జవం, లకూ సమృద్దిగా అవకాశం ఈయకపోతే రచనలనీ ష్‌ శయ్యలో ధారాళత, వట్టి ఉద్రేకంకాక లోక త్షేమాన్ని అచ్చుకొట్టిన బొమ్మలై నిర్జీవంగా కొయ్యబారి సంపాదించే సంకల్పము, ఇత్యాది సత్వశుద్ది గుణాలు పోకతప్పదు. మరి నాకు గూడా నోమనాథుని తెలుగు సారస్వతంలో కవిత్రయం వారు పెట్టిన కవిత్వంలో అభిమానమున్నది. రుచీ ఉన్నది. భిక్షలు. అందులోని తళుకుబెళుకులు, నిగనిగలు, గడుసుపోక శర్మ: చాలా విలువైన మాటలు చెప్పితిరి. నాచన సోముని డలు, వింత నడకలు, చమత్కార సంభాషణములు, యందు, ఆ సాత్వికత్వమనే మహాగుణమే చాలనిది. 'ప్రాఢరచనలు, వీనికి లౌంగిపోని రసికుడుండడు, ఐతే అతడు వీరధర్మాన్ని కవితా ప్రపంచంలో తెచ్చిపెట్టి కవిత్రయంవారి పంక్తికి మాత్రం ఇతడు. రాలేదు. రచనను రాజసంగామారి నే దులో ఆంధ్ర మహాభారతాన్ని అ నాడు. అందుకని అం శ రాళతిరదన ద మ పరకా న పంర్షణోక్ష బలం. తరువాతి తెలుగు సారస్వతంల్మ శర; క ఖ్యమైన ఈవీరధర్మమైన రాజస శ్ర నావాదం కూడా అంతేనండి రామకృష్ణయ్యగారూ! వ్యాపించి, దాని పరిణామంగా (ప్రబంధ కవిత్వమనబడే నాచనసోముని కవితలో మనకు కలిగే-కల్తుగవలసిన తామస కవిత్వానిక్తే మార్గముతీసింది. కాని తిక్కన

• అతృప్పి, కవిత్యయం వారి కవితాకళతో పోల్చిన గారిని అచ్చిన్న భక్తుడై "కొలిచిన మహాపండిత కవి ప్పుడే. అట్లు చేయక స్వతంత్రంగా పరీక్షించినప్పుడు గనుక, సోముని రచనలో ఆ (ప్రాచీన కావ్యధర్మాలు సోముని రచన రసమయమే - 'ప్రాయశః ప్రతి మహాకవీ ఎన్నోచోట్లు సృష్టంగానే-కనబడుతూ ఆళని 'కవి మనకేదో ఒక విధమైన రుచి తప్పక ప్రసాదిస్తాడు. త్వాన్ని రస మా చేసినవి రామః మహాకవులను పరస్పరంగా పోల్చి గుణదోషాలు. రామః నిజమేనండీ-శర్మగారు. ఆతని యితర రచనలేవీ నిర్ణయించడం, సమంజసమైన విమర్శ పర్దతికాదని ఆస్వాదించే భాగ్యం మనకీవరకూ కలగకపోవడం, కొందరి వాదం. ఏ కవి ఏ సన్నివేశంలో ఏయే ఒక గొప్పకొరతండీ సంస్కారాలకు, సంకేతాలకు లోబడి, ఏ ఉద్దేశాలతో " రచన సాగించాడో, ఆయా విషయాల దృష్ట్యా, అతని శర్మ; అహా సందేహమేమి?

కోరాడ వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: వాణీ విలాసము - తాళపత్ర గ్రంథము తేకుమళ్ల రంగశాయి ప్రణీతము కొగితము - అచ్చు, వచ్చిన తరువాత తాళపత్ర (గ్రంథాలు తప్పుదు. ఇది ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్రకు మిగుల నుపకారకము చాలవరకు మూలనపడ్డాయి. కొన్ని అంతరించిపోయినాయి. కాగలదు. చర్విత చర్వణగా నుండి శబ్ద చిత్రములతోను కూడాను. మిగిలిన వాటిని సేకరించి సుప్రసిద్ద [గ్రంథాల వర్లనలతోను నిండిన యిటీవలి ప్రబంధములను, రామాయణ యాట్లో చేర్చి భద్రపరచడానికి కొందరు పండితులు, భారత పురాణకథలతో గూడిన కావ్యములను వదలివేసి, ప్రభుత్వంవారూ కూడా చాల ప్రయత్నాలు చేశారు. కొంతవరకు శాస్త్రీయ సాంకేతిక విషయములతో గూడిన చేన్తూనూ వున్నారు. అయితే ఇంకా అలా (గ్రంథాలయాళల్లో (గ్రంథములనే ప్రభుత్వమువా రీమధ్య ప్రకటింప యత్నించు చేర్చబడకుండా ప్రత్యేక వ్యక్తుల యిండ్లలో జాగ్రత్త పెట్టబడి. చుండుట మిక్కిలి ప్రశంసనీయమైన విషయము. అట్టి తెగకే నవీ, వాటి విలువ తెలియని కొందరి యజమానుల యిండ్లలో చెందినది, చాల వరకు శాస్త్రీయ సాంకేతిక విషయములను అటకలమీద పడియుండినవీ, మనదేశంలో ఇంకా కొన్ని గూర్చీ, ప్రాచీన దేశియ సంప్రదాయములను గూర్చి ఉంటాయనడానికి నందేహం లేదు. అట్టివికూడా ఏ వివరించు బృహ(్లంథములలో నొకటి ఈ “వాణీ విలాసము'. చదలుపాలో కాకుండా ఏ ప్రసిద్ద గ్రంథాలయానికో చేర్చడం చాలా ఉత్తమమైన పని. అదొక పుణ్యకార్యంగా కూడా వాణీవిలానమునకు తేకుమళ్లు రంగశాయి కర్త. ఈ దేశీయులు భావించాలి. లేదా 'యళసే అర్హకృతే' అన్నారు [గ్రంథము ్రాతప్రతి యొకటి తిరుపతి - (శ్రీ, వేంకటేశ్వర గదా. వాటిని కొనగలిగిన యే (గ్రంథాలయానికో అమ్మివేసినా _ ప్రాచ్య పరిశోధనాలయ పుస్తక భాండారములో నున్నది. కొంత సార్హకత్వం కలుగుతుంది. ప్రస్తుతం మనదేశంలో _ రంగశాయి. కవిది శ్రీవత్స గోత్రం. తండ్రి పేరు ప్రాచీన (గ్రంథం సంపాదన మొక వ్యననంగా నేర్చడి అనేక కప్రయామాత్యుడు. తల్లి - తిమ్మమ్మ ““వామనదేవ పుత్రుడు పూర్వ[గ్రంథాలను చాల సొమ్ము వెచ్చించి సంపాదించి ధర్మపురి శ్రీ నృసింహవర(ప్రసాది రామభ(ద్రగురు శేఖరుని పెట్టుకున్న మహావ్యక్తులలో (శ్రీయుతులు మానవల్లి రామ భజించి” అని చెప్పడం చేత - రామభద్రుడనే ఆయన కృష్ణ కవిగారాకరు. దర రను ద్‌ నివాస యని వ ం శేడియా?

వారి యొడ్డ సుమారు రెండు మూడు వందల అపూర్వ ది. సర్వ " విషయ సంగ్రవో రే యా (గ్రంథాలుంటాయని వినికిడి. వారు కూడా ఆ (గ్రంథ సమితిని బృహాగ్రంథము. 8, తిరుపతి వే టట టో తిరుపతిలోని (శ్రీ, వేంకకేశ్వర గ్రంథాలయమునకు చేర్చవలె జష్బైనది. ఈ ్రంగశాయి కవి నయ మతము నని నిశ్చయించుకున్నట్లు తెలుస్తుంది. మద్రాసులోని ప్రాచ్య తిక్యనల్క.(శ్రీనాభ. గౌరనలవరకు. న్మరచి *టి న్‌, లిఖిత పున్తకాలయంలో, తంజావూరు సరస్వతీ భాండారం నాతి రటీరపదలవి యుండగా, కల్యోలు చం మతో లోను గల (గ్రంథాలకు పరిచయ వాక్యాలతో గూడిన పట్టికలు విభుండు ఉషణాలంబున న్వవ్నంటున దృభవయ రి 'ప్రకటితములై యున్నవి కాని, మన దేశంలో ఇతర ప్రసిద్ద గా కృతి. "వాణీ. విలాన యే రు నరం (గ్రంథాలయాలలోని. వాని కట్టివి బయలువడినట్టగపడదు. భి మైరయుచు మామకాలంకారం బగు, నగణిక స గ్రంథ ప్రకటనము మాటయెట్టున్నా అయా గ్రంతాలయ ల. డగు మద్దాసుండొకడు సహాయుందుగా నేతత్కృతి మత లోను, ఇతర చోటులను అభ్యములగు తెలుగు (గ్రంథములక ర్పణంబు సేయు, మని యానం నట క మత్సమ న్నిటికిని పరిచయ వాక్యములతో గూడిన యొక సమగ్రమైన వెంటనే తన బంధుమిత్రులతో జెప్పగా వా పట్టిక యైనను ప్రకటిత మగుట మిక్కిలి వాంఛనీయమనక ॥

సాహితీ నీరాజనం కదా ని సాల ల జానకీ వారాయణు గొల్వదగు జనంబుల కెల్లన్‌”” పరిణయ యకగానముమ, భాగవత ద్వినద ప్రబంధమువ్‌ లని స్తత్ర ప్రాయంబుగా. దెలిపి, పిదప వేదశాస్త్ర విరచన చేసినట్హ యిది వనేడనానర్పుము రంగధీనిధీ పురాణాగమ నంహిత గణనయు, (బ్రహ్మ స్వరూపానంద గీ. వరకవి, బహు్రుతుడు శేషగిరి నివాస తారతమ్యము, నృష్టి ప్రకారము, శబ్ద బ్రహ్మ నిరూపణము, భక్తుడు వివేకి బహుప్రబంధకర్త మిథున సృష్ట, సకల భూత వంశావతారము, జంబూద్వీపాది విశదమతి (శ్రీ, మహంకాళి వెంకటపతి, (ప్రమాణము, పాతాళ లోక ప్రమాణము, శింశుమార చెలిమి కాడౌాటదగు కార్యసిద్ది నీకు జ్యోతిశ్చక్ర విధంబు, భూలోక విభాగము మొదలగు ప్రచురలీలచతుర్విధ కవిత లెరుగు, విషయములను (ప్రథమాశ్వాసములో వివరించినాడు. నెమ్మివాతడు వీకృతి నిర్వహించు? పగా - ఇక రెండవ యాశ్వాసములో, భరత ఇండస్తిత పుణ్యస్త్రల అని చెప్పగా ః నదనదీ తీర్చ ప్రభావాదులను వర్షిస్తూ, బదరికాశ్రమమున “ఏకకథా ప్రసంగతి రహిన్‌ నారాయణ స్టానముతో మొదలు పెట్టి, కేదారం, నైమిశం, కవులాద్యులు సత్ర్రృబంధముల్‌ చ్రతీర్ణం, అయోధ్య, మధుర మాయ్యా కాశి ప్రయాగ, (ప్రకట మాధురీస శుభస్త్రితి గోదావరి, కోటెలింగస్టానం, కాళేశ్వరం, శబరి. తీర్హం, జేసిరి వారి సత్కపన్‌ ధర్మపురి నృసింహ తీర్ణం - శ్రీకాకుళం - అందాం(ధ్రనాయ (శ్రీకర సత్పురాణము కునిట్టు స్మరించినాడు. అశేషతరాగమ సంసితైకటో ధాకలితార్హముల్‌ వినిన “లలితాంధ్రభూమి (శ్రీకా యంతయు గూర్తు ప్రజంధ సంగతిన్‌?? కుళమున వాంధ్రపతియనగ గోవిందుడు ని అని నిక్సయించి అట్లు అశేష పురాణాగమ సంహితైక ర్మలచర్య దనరు లైర్ణిక బోధాకలితార్జములనొక ప్రబంధముగా గూర్చి ఫణిరాజ ఫలరూపంబగుచు భువన భాసుర మహిమన్‌* ఖైైనిలయుని కంకిత మిచ్చినాడు. ఈ వాణీ విలాసమాలి పిదప వెంకట శైలమందలి తీర్జాదుల ప్రభావమును బెలిపి, కయు, ఆ ప్రభుని కంఠమున నొక వనమాలికయై సొంపు భక్ష్తనికర సౌఖ్యదాయి యగు కల్యాణ వేంకట నాథునిట్లు గూర్చినది. దీనిని బట్టి 'వీర రాఘవ శతకం, కృష్ణదండకం, వర్షించినాడు. జానకీపరిణయ యత్తగానం, భాగవత ద్విపద అను దేశిరచనలను గావించినాడనీ, ఈ వాణీ విలాసరచనములో [ళం జనించి తప(న్రీ, వేంకటాధీశ్వరున్‌ నీతనికి మహంకాళి వెంకటపతి అను స్నేహితుడు తోడ్చడి గొరాబంబున బెండ్లి యా డుటకునై కల్యాణ పద్యాకరో వాడని తెలుస్తోంది. ఆశ్వాసాంత గద్యంలో కూడా తన దారోంచత్తట కుంజపుంజ విలససత్పాటేర వాటీ 'కుటీ "స్నేహితుని పేర్కొన్నాడీ కవి. వారాధారసుగంధ బంధురతప్తు వ్యాహేర హేలా గతిన్‌' ఇక కథా విషయం - ఎప్పటిలాగానే నైమిశారణంలో ంః శౌనకాది మహామునులు. వరు పున వలనగు నలమేల్మంగన్‌, కలుముల చెలి బెండ్లియాడి కంజదళాక్షుం “వింటి మఖీల పురాణములు వేరు చేర, డ్లలరుం చెలుపగు సాబగున నిశ్చితార్థంబు తెలియంగ నేరమింక నిలపై కల్యాణ వేంకపేశ్వరుడన గా “సండేపోన్నతి విస్పష్టముగా, గన్నుత పారార్టమెల్ల చతురత చెప్పుమూ' పిదప (శ్రీరంగం, కుంభకోణం, అనంత శయనం మొద అని అడుగగా “హరి గౌరవనున్ననలు తేటగా బలుకబ లగు అమ్టైత్తర శతవిష్ణుస్ట్రముల మహత్త్యమును, శివస్థల నుహా డున్‌?” అని - త్వ్వమును, లింగాకార పూజా ఫలమును చెప్పి, బ్రాహ్మాలొ “ఆరోగ్యేచ్చన్‌ భాస్కరు, వంశగణగోత్ర నిరూపణ వర్ణాశ్రమ సదాచార విధులు, దేవ సారజ్ఞునంబుకొరకు శంకర, ధవధా అజా విధులు, భోజన ప్రకరణం - అందు

వాణీ విలాసము - తాళపత్ర గ్రంధము 191 తతత “దంత శోధనమున్క దాన మొనర్చుచో; ““నేత్రవారి బిందునివహంబు మున్నూట నరుబదియు భోజనమున, దేవపూజతరిని, మహారుగాకృతులును జనుల దునుము నీకు సడి లేదు జసము సలుపునెడల, స్మరకేళియవ్వుడు, పొమ్మని, జలజనంభవుడు ఆ రోగములతో నన్నాడట మౌొననియతివలయు మహిసురులకు.?* “మీరు లోకులను వారి వారి కర్మకు దగినట్టు పట్టే ఘాత డు కటికి సేయుచు, నాయువు దీరన్‌ దునుముడు, దురితులను, గీ. “ఆర వ(స్త్రంబు సడలించునపు 9 డాంభికులను, అనత్యవాదులను, హరిహర దూషక్షులను నూర్జ్వ భాగంబునం దిగిచుర్వినిడగ్క బాధింపుడు' అని చెప్పిపంపినాడట. కొంత కాలానికి వీని వలయు దిగణార విడిచిన కలుష మొదవు, బాధ నహింపలేక - “సురలు న్మానులు విస్లు విశ్వవిభునిన్‌ జలము దరిజల్ల భూతతృప్తులు ఘటిల్లు. స్తోత్రంబుగావింవ. శ్రీ హరితద్భావమెరింగి. ధన్వంతరి క “ఉల్లియు తిలసిషస్టంబును నామముతో శ్నీరాబి నుండి ఆవిర్భవించినాడట. ముల్లంగి యలాబు, హేయభూజనితంబుల్‌. +వాతంబులేని శూలయు పెల్లగు బచ్చలి తామన్యు ॥ భాతిగత్తంబు లేని భ్రమయున్‌ శ్లేస్లో మెల్ల నిని త్యజింపవలయు నింగిత బుద్దిన్‌' ద్యూతంబుగాని తీట (ప్ర వం _ జాతతికి నజీర్తిలేని జ్వరమును గలదే? క, జాతి ధర్మాలు, పతి వ్రతాధర్మాలు, హరిపూజా లైభ్‌ చ ష్‌ దలగు వాని నిల్చి క్వీతీయాక్వానమున జెప్పినాడు- అని బొషధములలోను రసౌషధములు, మేటి యగుట వాటీ మిశ్రగతులు గంధకంబు రనంబు కలిత పాషాణముల్‌, మూడవ యాశ్వాసమున - తులనీ ర మనకు శుద్దులెరుగవలె బ్రసిద్ది గాగ, ఈ సందర్భంలో ' జలంధరోపాఖ్యానమును నాయి, నో ప కన్వాాచానాన్సదొనాది. ఫలంవి “నల్లకోడియైన పెట్ట పావురమైన, దానపాత్ర_ ఫలనిరూపణం, కన్యాదానాన్న తినగ జేసి వెడలదీసినట్టి షయం చెపుతూ రనము శుద్దియగుచు సాసగువౌషధముల, “సారమంతయు శుక్టమై మూరి జన్మ, గలసి గుణ మొనంగు మెలపుమీర.?? 'హేతుకరమగునది సృష్టి హేతువగుట ని ద నప వేదార్హ విదులు నిమ్మపంటి రసంబుతో నొక్కు దినముండెనేని నేపాళము పల న హ్‌ తడ్తాన సటిను మేలు నకు శుద్ది అని వివరిస్తూ పిదప స్వప్నఫలములు, గాంధ లుకుదు డె గద రము. ధనుర్వేదము, షట్బాస్త్రములు, దండనీతి - పిదప హరి వానర వ్రత సంబర్భమున - రుక్కొంగేదో. స్ప్య్యమ్బ్పల్లు, సత్యాసత్య పరీక్షణము, దాయభాగము వివరిం చరిత్ర వర్షింపబడినది. ఆపైన చుచు ““జనకుడీల్లు వెనుక జనియించిన తదంశ్క ధనములేమి క పతతి నం భ్రాత్రుజనులు భాగగతుల ధనము గూర్చి యతనికి పాలిచ్చు, “వేదోపనిషత్‌ సం పద్దతులున్‌ మ టర్హమగుట, వుత్రికదియె తగవు అని వివరించాడు. రాజు పాదిత ధర్మములు స కప్పములు - శిక్షణము - రాజయోగ లక్షణము చెప్పుచు. ర్వ్యాదలు ది ౧౩ బం శాస్ర వృత్తు లురుముతి వినుడీ”*” + దట్టుగ సిద్దాసనమున, జ్యోతిషకల్ప గట్టిగ గుహ్యముల కాళ్లు గదియించి కడు దో లక్షణాలు, నిరుక్త, అని, శిఖావ్యాకరణ చ తీయాశ్వానము ముగినినది. న్నెట్టుగ భూమధ్య స్ట్రిత, విధాన వివరణముతో తృ శద... “టు చూపమర సిద్దపటిమ దనర్చున్‌” ఇక నావలి యాశ్వానమున నక్కథకుండు స్ట 4 దవునైష్టికమున యోగయు సి లగు నుపవేదంబులను వివరింప ఒదవునైష్టి గంబు సిద్దించు, గాంఛథర్వవేద, ధనుర్వేదం బం మిథునరూప సృష్టి పెరిగి తన్ను దానెతెలియు దానజేసి వ హ్మ్‌ మౌ వాషలనని టో లాయార్యకక లన్నారు లతని. కమర నూ పోవుట రల తరుణిని నృష్టించి. దానికి మృత్యువని మహిత చిత్తశుద్ది మహీము బొసగు: ఆ "పేరుపెట్టి లోకులను చంపుకు తినమన్నాడటి. అమౌటలి “దేహబుడ్ది జూడ దేవుని దాసుడు, 0 సహింపలేక ఆమె కన్నీరు పెట్టుకొని యేడుస్తూ జీవబుద్ది నట్టి దివ్యునంశ,

పాహితీ నీరాజనం వరుడికి మతుల కొలది విజ్జి ధృతి బౌపంగు.?? తృలు చాలగా చెప్పినాడు. “ఎన్ని యత్నంబులచేరైన (బ్రహ్మ విచారంబు సేయవ బా నొల్లని దానికి వేడుకలర, లయూ'” నని చెప్పి చేన్లువళ్లేరు వెల్లుల్లి ననయ నసయు మిరియమున్‌, తక్రమును విడ మేల్మి దయను, ““భరత కళాలంకార శిల్పిగజాశ్వపశు రత్న సాముద్రిక స్య ములకిచ్చు. సాలు నవ్వారిగాగ. గణిత శాస్త్రములను వినుడని - భరతశా,స్త్ర, [గ్రంథములను గొన్నిటిని చెప్పినాడు. గణితశాస్త్రము - దశవిధ గణితంబులు - ఛాయా ప్రమాణ గణనము- “రత్నాకర చూడామణి, తాలకళా విలాస్క సంగీతమణి దర్పణ, చతుర సభావిలాన, కాత్యాయన జైమినిమత, “గజీతములు దశవిధంబులు, మారుతీయాదినామంబుల చాతుర్లక్ష (గ్రంథ విశ్రుతంబై, ప్రణుత స్టిత్వష్ట్ర సంఖ్య పరికర్మములన్‌ భరతశా(స్త్రము, సురముఖ్య నభలయందు అప్పురోమనోజ్ఞమ గణుతించి వేరువేరగు, గుచు, ధరణినర్జునాది కల్పనా రూఢి జెలువాందె, నాట్యలక్ష _ జితిన్‌ సండేపరీతి బలికెద తెలియిన్‌.? ణముల నవ్యమగుచు'” తుదకు వాస్తుశాస్త్రము - శిల్ప శాస్త్రము. “పరగ భకారము భావం, బరయన్‌ రేఫమది రాగమమరు తకారం, ““హరిహరమందిర రథస్క, బిరవొందు తొలసంజ్హం, త్వర విగ్రహ చిత్రకర్మ వాస్తు విధంబుల్‌ బరువడి నివి మూడుగూడి భరతంబయ్యెన్‌?? ధర గృహ గోపుర నిర్ణయ, సరణిన్‌ వివరించు నిల్పశా(స్త్రము వెలయన్‌.?) పిదప - నాట్స(కమము. త్రయోదశ తానకంబులు, కళాశా స్రము, వలీ నాయన భేదములు, స్త్రీపురుష లక్షణ న్‌ ము మొదలు ప్రాగాది మూడేసి ములు, పాముద్రికము, రత్న, గణిత, ఉ్టవాబి శాస్త్రములు. జో వాస్తు పురుషుడలరు నాల్లు అ నతని చరణదిశ సూర్వుడుందును, “ధర త్రింశత్వంవత్సర, నెరిగి నిడివి వాస్తు విడగవలయు..?? పరినితమున్‌ దంతవృద్ది బాటిలు దైర్య “గ్భహమునకు వలయు ధారుణి, స్పురణంబాయుర్దాయము, వహి నిర్వదెనిమిది పాళ్లు వాస్తు పురుషుడా బెరుగువ్‌ గజములకు సెల్లపేర్మిదలిర్పన్‌?, రహిపదు నొండూర్జ్వాంగము, “అనికిన్‌ వేటకు వేడుక విహితత సదియారు క్రిందు వీటికి నడుమన్‌” కును వాహన మెద్దియేని గుర్రము బోల్పన్స్‌ “ఓడల బంధ్లున్‌ తీవెల జనువ్కే బహుగజములుగల, జాడలుసవి యూర్జ్వముల (ప్రశస్తము సస్య మనుజేశుండశ్వవిభుని మాడ్కిందగువే? 'క్రీడారామ గృహశ్రియ, ్ట *విదితంబుగా నూటపది సుళ్లు గలవు తు, లోడక నిమ్మాడ్చిసేయ నురుశుభములగున్‌? రంగములకును దత్ర్రమము లెన్నదగు, ఈ విధముగా ననేక విషయములతో గూడిన య్రైదాశ్వాన “నరులకు నాడియు గజముల, ముల (ప్రబంధమిది. ఇట్లు చక్కని ధారాళమైన శైలీలో కరయగదగు గతి విశేష మశ్వంబులకున్‌, నన్నిశాస్త్ర విషయములన్ను దేశీయ సంప్రదాయ రీతులను సరికింప నేత్రవర్లమ్సు, వివరించుచు ఐహికాముష్మికములను రెంటేని సాధించుటకు లిరవగు రోగముల దెలియ నివి అక్షణముల్‌.: దోడ్చడు [గ్రంథములు మన భాషలో చాల తక్కువ.

*క్షోరాడ? వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: ఆంధ్ర మహాభారతము : ఆశ్రమ జీవితము ఆశ్రమ జీవితము అంళే - అరణ్యాల్లో ఆశ్రమాలేర్చరచు. జూచుచు తమకు స్వాధీనమగునట్టు చేసుకోగలిగినారు. కొని అచ్చట నివసించే వారి జీవితము - అన్నమాట. అచ్చటి జంతువులు తమ సహజ నైరభావమును గూడ ఈ ఆశ్రమ శబ్దము రెండు విధాలుగా ఉపయోగింపబడు మరచి వారిని సేవిస్తూ ఉండేవి. కాబస్టు అరణ్యాల్లోని ఆ తుంది. ఒకటి - వర్ణాశ్రమ ధర్మములు - అన్న సందర్భంలో. ఆశ్రమాలు శాంతి భద్రతలు గలిగి పుష్పఫఘలమూలాదిభరిత వర్లములు-. నాలుగు - బ్రాహ్మణ శృత్రియ మై శూద్ర ముళలైై మహర్షుల తపోవనాలుగాను, భారతీయ విద్యా వర్షములు. ఇవి పుట్టుకతో నేర్పడేవి. అల్లాగే ఆశ్రమములు కేంద్రాలుగాను, ఆధ్యాత్మిక సాధన స్టానాలుగాను, అనాథ కూడా నాలుగు - బ్రహ్మచర్యము, గార్టస్త్యము, వానప్రస్థ్రము, శరణాలయాలుగాను ఉపయోగిస్తూ ఉండేవి. పట్టుణా లేరృడి సన్యాసము అని. ఇవి ఒక జన్మలోనే లేదా జీవితంలోనే క్షత్రియ ప్రభువులు ధర్మపరిపాలన సాగించుచున్నప్రుడు కలుగు భిన్నావస్త్రలు. ప్రస్తుతం మనం పరిశీలింప దలచుకొ కూడా, అరణ్యాట్లోని ఈ ఆశ్రమాలకు దుష్ట మృగములవలన న్నది ఈ ఆశ్రమాలను గురించి కాదు. (ప్రాచీన కాలంలో బాధ లేమీ కలుగకుండా చూచుకుంటూ, తమ కేమైన మనదేశంలో మనకు మహత్తర విజ్ఞానాన్ని అందజేసిన బాధలు కలిగినపు డాయాశ్రమాళ్టోని మహర్షుల సలహాలను మహర్షులు అరణ్యాత్లో అనువైన చోట్లు నివాసాలేర్పరచుకొని, సహాయమును పొందుతూ ఉండేవారు. పాశ్చాత్య దేశాల్లో కుటుంబాలతో శిష్ణవర్గంతో అక్కడే నివసిస్తూ ఉండేవారు. (ప్రకృతితో మానవుని కిట్టి సానుభూతి ఉన్నట్టు కనబడదు. అచ్చటి ఆ మహర్షుల నివాసాలకు కూడా ఆశ్రమాలని పేరు... దీనికొక చక్కని ఉదాహరణం చూపినారు రబీంద్రనాత్‌ మహాభారత కాలంలో ఈ ఆత్రమా లెట్లుండేవో అందు టాగోరు. ప్రాచీన కాలంలో ఆర్యుల వలెనే ఇటీవలి కాలంలో నివసించు. మహర్షుల జీవితా లెట్టుండేవో. కొంచెము యూరోపియనులు కొందరు అమెరికా అరణ్య భాగాల్లో తెలుసుకుందాం. ప్రవేశించారు. వారికి కూడా దేశీయులగు అనాగరిక జాతుల నే వాటికి తోను ్రకృతితోను పోరాటము కలిగింది. కాని అది

అసలు హైందవ విజ్ఞానం - సంస్కృతి అ తుదివరకు సాగుచునే వచ్చినది. ఆతడక్కడ ప్రకృతితో

• ఆరణ్యక విజ్ఞానము సంస్కృతి అనే ప్రనిద్ధి ఒకటి ఉన్నది. వండి స్వాధీనం చేసికొని దాని మూలంగా తన ఐహీకానుభ ఎందుచేతనంకే ఇదంతా అరణ్యాళ్టోని ఆశ్రమౌ ల్ల నివసిం జ్వాలను, (ప్రాభవమును పెంపాందించుకొన గలిగినాడే కాని, చిన భారతీయ మహర్షుల మూలంగా ఏర్పడి పెంద్టారటినడ దానితో తన సానుభూతినిగాని, ఆత్మభావమును గాని గనుకనే. మొదట చిరకాలము క్రితము ప్రావీనార్యు లిదెశం వ్యక్తపరుపలేకపోయినాడు. కాబట్టే ప్రాచీన హిందూదేశము ప్రవేశించినపుడు అది అంతా అరణ్యమయంగా ఉండేదిట, నందలి యడవులట్టి మహర్షుల యాశ్రమములకు స్టానములై ఎవరో కొందరు ఆటవిక జనం, దస్యులు, నిషాదులు అనే నవి. హైందవ నాగరకత, నంన్కృతి యచ్చటిటేండియే వారచ్చటచ్చట ఉండి, పైనుండి వచ్చిన ఆర్యులల -పెంపొందినవగుటచేత ఆరణ్యక నాగరకత - సంస్కృతియని పోరాడుతూ వారి స్టావరాలకు, పురోగమనానికి అడ్డంకులు -జ్ఞ్వద్రంద్ర, కలిగిస్తూ వచ్చినా, కొంత కాలానికి ఈ ఆర్యులు వారికన్నా . బలవంతులు, నాగరికులు అగుటచేత, వారిని తోబరచుకొని, పట్టణాల్లోని ప్రభువులు మృగయాసక్తులై అరణ్యాల్లో ఈమ నంఘంలో నాల్లవ జాతి వారినిగా జేర్చిక్‌ ని, వారితో సంచరించినా, సామాన్యంగా ఆశ్రమాల కవరోధమేమి కలుగ సఖ్యపడి, తమ నాగరికత నీదేశమున వ్యాప్తి గొవించుచూ. కుండా చూచుకొనేవారు. మృగయాసక్తుడై సేనలతో నరణ్య వచ్చారు. క్రమంగా నా యార్య మహర్షులు అచ్చటి ఆటవిక మునకు పో యిన దుష్యంతునకు పదక్రమ చేదధ్వనులు, జనాన్నే గాక, ప్రకృతిలోని విశ్వమును గూడ ఆత్మ అవిచ్చిన్న ఫూ యమా నాగ్నిహోత్ర స్వాహాశబ్దములు, భావముతోనే చూడగలిగినారు గనుక, అచ్చటి జంతుజాల విద్త్రత భా సంభాషణ 'ఘోషణంబులు, వేదార్థ మీమాంసక మును వృక్షజాతులను గూడ ఎంతో సానుభూతితో (ప్రేమతో గో స్థ వివాద నాదంబులు ఇవన్నీ దూరమునుండే వినబడ్డాయి.

194 సాహితీ నీరాజనం ననన యాయ. వీనిని బట్టి అది ఒక ముని అశ్రమమని నిశ్చయించా డతడు. సాంగత్యము, వారు చేసిన బోధనలు, వారివలన విన్న అరణ్యాల మధ్య మునుల ఆశ్రమాలరీటే ఇలా ఉండేవన్న పుణ్యకథలు, వారికి చిత్తశాంతికి, కార్యసాధనకు చాలా మాట. ఆ తపోవన వృక్షముల రామణీయకమును జూచుచు ఉపకరించినవి. కొన్నాళ్లు ద్వైత వనంలో ఉన్నారు. అది దగ్గర పోయేసరికి, అక్కడ చెట్లమీద చిలుకలు సామగానం సకల కాల కుసుమ ఫల భరితము. మయూర కోకిలాలాప చేస్తున్నాయట. ఆ గానాన్ని వినుచు నిలబడిన ఏనుగుల మధురము. విమల శీతలజల(ప్రవాహ నదీశోభితము. మహర్షి శీతలచ్చాయలో సింహాలు పదుకున్నాయట. ఎలుకలు పిల్లులు గణ సేవితమై యుండినది. పిదప కామ్యకవనమున మునులచే కలసి నహజ వైరాన్ని మరచి ఆ ఆశ్రమవాసులు పెట్టు నభినందితుడై ధర్మజుడుండగా కృష్ణుడు సత్యభామాదులతో నీవారాన్న పిండాలను తింటున్నాయట. ఇదంతా చూచి గూడి చూడవచ్చాడు. నారదుడు, మార్కండేయడు వచ్చి ఆ కణ్య మహాముని తపః ప్రభావమే గదా అని ఆశ్చర్యపడి, అనేక పుణ్యకథలు చెప్పి వారికి దుఖోపశమనము చేసినారు. ఆశ్రమవాసులకేమీ బాధ కలుగకుండా తన సేనను అమాత్యు తార్యుడనే మహామునీంద్రుని ఆశ్రమ మొకటున్నది. ఆ లను దూరముగా నిలిప్‌, తానొక్కడే ఆ మునీంద్రునకు ముని యొక్క ఆ ఆశ్రమము యొక్క. ప్రభావ మెట్టిదో నమస్కరించి రాబోయినాడు. ఆ అరణ్యంలోని కందమూల చూడండి - ఆతడంటాడు. “విను మెన్నడు మౌ ఫలాదులే ఆ యాశ్రమవాసులకాహారం. వచ్చిన అతిథులను యాశ్రమమున నెవ్వారలకు లేవు భూరిభయ వ్యా ధి నిరోధ ఆసనార్భ్యపాద్యాది విధులతో పూజించి, ఆ ఫలమూలాదుల మృత్యు దోష్షాద్యనేక దోషములు త్రిజగదాశ్చ ర్యముగన్‌.'" తోనే తృప్తి పాదించేవారు. ఇది నిజంగా ఆశ్చర్యకరమైన విషయం కాదూ మరి. వాల్మీకి మహర్షి తన ఆశ్రమ సమీపము నందలి . కారణ మేమంశు ఇది అస్మదీయ (ప్రభావ మూలం బన్నాడు యరణ్యములో విడువబడిన సీతను, తన యాశ్రమమునకు ఆ బుషి హైహయుడను రాజు అచ్చటి బ్రాహ్మణ బాలుని దీసికొని వచ్చి శరణమిచ్చినక్లు, శల్లిదండ్రులచే విడువబడి, మృగమనుకొని కొట్టినాడు. కొట్టి పశ్చాత్తాపుడై ఆ బుషి పతులచే పెంచబడుచున్న అనాథశిశువగు శకుంతలను తన యొద్దకు వచ్చి పాప పరిహారమును వేడినాడు. కాని ఆ యాశ్రమమునకు దెచ్చి తన కుమారికగా పెంచి పెద్దదాన్ని బాలుడు చావనే లేదట. కారణం ఆ ఆశ్రమంలోని ధర్మ వ. పయ రారరు విధిని వివాహం జీవన 'ప్రభావమేనంటాడు. ఆ జీవనమెట్టి దయ్యా అంటే తపోవనాలుగా ఉండేవి క్‌ ఆశ్ఞమా సన్‌ పల పట డర లేరు కుని యాహారంబు,

• కన్ని ఆశ్రమాల్లో మహర్షులు లోక నిత్యక్రియాజాలం బేమర్క మర్చనీయులతిథుల్‌ సత్యంబ కళ్యాణాన్ని సాధించడానికిగాను సత్రయాగాలు జరుపుతూ పల్కం బడున్‌ మేలై శాంతియు (బస ఉండేవారు వ (బ్రహ్మచర్యమును నెమ్మిం నైమిశారణ్య పుణ్యత్షీత్రంలో శౌనక మహాముని దాల్లు మట్లాటంనె క్కాలంబున్‌ బటు మృత్వురోగ భయ ఒకసారి ద్వాదశ వార్షిక సత్రయాగం చేసినాడట. అనగా శంకం బొందమే మిమ్ములన్‌* లన పం డ్రెండేళ్లు అవిచ్చిన్నంగా జరిగే యాగమన్న మాట. ఈ శరా అన్నాదు. శౌనక మహాముని ఒక కులపతి. కులపతి అనగా పదివేలమంది *ట్లీ యాశ్రమాలు అనేక విద్యలు, మహిమలు, శక్తులు మునుల కన్న వస్త్రము లిచ్చి వేదాధ్యయనము చేయించేవాల్ణి గలిగిన అనేక తాపసులకు బుష్కులకేగాక్క వానట్రస్టాశ్రమ కులపతి అంటారు. అంకే ఆతవి ఆశ్రమం ఒక పెద్ద మవలంబింప దలచిన రాజర్జులకు గూడ ఆవాస స్థానముల విశ్వవిద్యాలయం వంటిదన్న మాట. ఇంతేగాక అతడు ట్‌ి. చిరకాలము ధర్మ పరిపాలనము చేసి వృద్దులైన రాజులు రైన్‌ గణ _నముపార్రితుడై. యుండి. ద్వాదశ వర్ష రొబేము కుమారుల కప్పగించి, మోక్షకాంక్షులై తుదికాల సత్రయాగాన్ని మొదలుపెట్టినాడు. ఆ యాగము జరుగుతూ. మును తపోనుష్పానములతో గడపుట కీయాగ్రమాలను చేరే ఉంటే అక్కడ చేరిన మునులకందరికి సూతుని వంటి వౌరు. యయాతి ప్రకృతి జనంబుల నొడబటిచి కుమారుడగు పౌరాణికులు. వచ్చి అనేక పుణ్య కథలను వినిపిస్తూ _ సౌరునకు రాజ్య మిచ్చి తపోవనంబున కరిగి నియతాత్ముండే ఉందేవారు, అనేక వర్షంబులు తపంబు సల్చి, దేవలోకంబునకు, (బ్రహ్మలో ఈ భారత కథ కూడా ఆ సత్రయాగం జరుగుతూ య్‌ మదో రటి అట్టే దుష్టంతుడు పం ఉంటే, పుణ్యకథా కథన దతుడైన రౌమహర్షణి చేత | వ్రభవించి రాజ్యంబు భరతునకిచ్చి తపోవనం చెప డినడే రః అలా బున కరిగినాడు. భారత యు నంతరము ధరఃరాజు రొజే. య - భారత కథా నాయకులగు పాండవులు 12 రాజము శే ళా. ధర్మ ఏండ్లు అరణ్యావాసము చేయవలసి వచ్చినప్పుడు అయా వలీ జ యుచుండగా, ధృతరాష్ట్రుడు ధర్మజుని యొక్కం అరణ్యాలలో ఉండే తపోవనాలు, అందలి మహ డి దాధుల మొక్క అనుమతిని బడస్మి గాంధ్ధారియా ర్తులతోడి. తుడ్తై. కుంతీ విదుర సంజయులు కూడ తోడరాగొ

ఆంధ్ర మహాభారతము : ఆశ్రమ జీవితము య 1ీరిక్‌ హస్తినాపురము వీడి, గంగానది దాటి యొక పుణ్యాశ్రమమున ధృతరాష్ట్రుడు తానుపయోగించు వన్య ఫలమూలాదులనె నుండగా, అచ్చట తపస్సు చేయుచున్న శతయూపుడను యాహారముగా బెట్టగా వారు వానినె [గ్రహించి భూమిపైనే రాజర్షి వీరిని తన యాశ్రమమునకు దోడ్కొనిపోయి. శయనించి నిద్రించి అట్టు కొంతకాలముండి వీరతి కష్టముతో ఆతిథ్యమిచ్చి తన యాశ్రమ సమీపమున పర్షశూలలు వేయించి హస్తినాపురమునకు బోయిన పిదప ధృతరాస్ట్రాదులు వాయుభ వారినందు నివసింపగోరెను. అది చాల పుణ్య ప్రదేశమని క్షణ జలభక్షణాది తీవ్రవ్రతములాచరించుచు తుద కరణ్యమా ఆయాశ్రమములో శతయూపుని తండ్రి తాతలు తపస్సు ర్లముల సంచరించుచు కార్చిచ్చు తమ్ము చుట్టుకొనగ యోగ సలిపి యింద్రలోకమును బొందినారని, ధృతరాష్త్రాదులు మార్గమున తనువుల వీడి సద్గతిని బొందిరి. అరణ్యములలోని నుత్తమగతి పొందుదురని నారదుడు వచ్చి చెప్పినాడు. పిదప ఆశ్రమము లీ విధముగా భారతీయ మహర్షుల జీవితములకు కొంతకాలంబునకు దమ్ముచూడవచ్చిన ధర్మజాదులకు సంస్కృతికి పట్టు కొమ్మలై యొప్పినవి. “న వా అరే పుత్రస్య కామాయ పుత్రః ప్రియో భవతి, ఆత్మనః కామాయ పుత్రః ప్రియో భవతి”

“(13 0146 00 107631 కై? 800, 060జ56 106

69హం5€ ఫం, 006 01 107651 ప” 5020 0602456

కం రేం5హాం5 యు6 ౦౪౫ 361,

“4010050 67అా ౪76 1076, ఏ [ము ౪76 సంర ౦లూ ౦౪౮౧

50౪1 హ 106 1180651 36056. 106 ముఖే ౯౦౦ 0% 0౪

అరం+6006 పం9 పే మేం. వి జఖాజుు260జం, 6 5262006

5011 13 హై 26, &8 ౪611 &5 మ్చుగ౦0, బర మ్బ” 307 10

19)/ 801 15 16 7641152600 01 13 ర.”

-- ౭6౦౧68 5%40[4గిటీ. (4 “కోరాడి వారి డైరీనుంచి న నాయ...

*కోరాడి వారి కొన్ని బ్రముఖ రచనలు: ర్తి ఆంధ్రమహాభారతము : సాంఘిక జీవితము 'వెనుకటి కాలంలో కంపే ఈ కాలంలో రోజులు త్వరగా పాలింటయే ఆ కాలపు-ఆదిక్షత్ర చరిత్ర. ఇవి కేవలము మారిపోతున్నట్టున్నాయి.. ఈ విషయం చిన్న వాళ్లగు కులదబ్రాహ్మణుల స్తోత్రపాఠాలేమో అని ఇప్పుడు అందరకు విద్యార్డులంతగా గుర్తింప లేక పోవుచ్చుగాని, పెద్ద వాళ్లంతా తోచవచ్చును. గాన్‌, చాల కాలము వరకు ధర్మ రక్షణమే బాగా గుర్తిస్తారు. రోజులు మారినాయనేది సినీమాలో కూడా శృత్రియ ధర్మముగా పరిగణింపబడినదనుటకు సందేహము ప్రసిద్ది కెక్కింది. వెనుకటి కాలంలో మార్చింత త్వరితంగా లేదు. జరుగుతున్నట్టుగా కనబడేదికాదు. మార్చులకు కారణమే మిటీ అంటే ““సర్వాధారః కాలః' అని, అన్ని మార్పులకు ఈ వర్గాగ్రమ ధర్మములు పూర్వ జన్మ సంస్కార కారణము. కాలమేనని పెద్దలంటారు. కాని కాలాన్నిబట్టి ఫలితములే * యని సామాన్య జనులలో గూడ గట్టి కలిగే ల్ల మార్పులకు కూడా రాజే కారణమని “రాజా నమ్మకముండుట చేత వర్ణాశ్రమ ధర్మతత్త్వము హైందవ కాలస్య కారణం” అని చెప్పే వారు కూడా కొందరు సంస్కృతికి మూలాధారము వంటిదైనది. పాశ్చాత్య సంసర్గ లేకపోలేదు. ఏమయినా మహా భారత కథా కాలంనాటి అనగా ప్రభావము కూడా దీనిని కూలద్రోయలేక పోయినది. ఆధునిక పాండవదుర్యోధనాదుల కాలం నాటి సౌంఘిక జీవితానికి నాగరికత (ప్రభావము, ప్రపంచ పరిస్తితులను బట్టి ఇది ఈ నాటి సాంఘిక జీవితానికి చాల తేడాలు మౌత్రం రూపుమాసి పోవచ్చును. కొని గుణకర్మ నిభాగము వలన కనబడతాయి. గలుగు భేద మెల్లపుడు నుండునదే. ఎట్టి సామ్యవాదమైనో కాని యీ మార్చులనేక మిటీవలి కాలమున "పెరుగుతూ. దీనిని త్రోసిపుచ్చ జాలదు. సంస్కార భేదము వలన గలిగిన వచ్చినవేకానిి ఆంధ్ర భారత రచనా కాలం నాటికీ-అనగా యా వర్షా శ్రమవ్యవస్థ సంకరము గాకుండ ధర్మ మౌర్షము చాళుక్య ప్రభువగు రాజనరేంద్రుని కాలంనాటికి కూడా. లను నదుపుచు పాలించుటయే ఆ కాలపు రాజులు త అంతగా పెరుగలేదనీ, సంఘస్థితి 'ప్రాదీనాదర్శాలు వెనుకటివే లేరిముగా (గ్రహించెడివారు. సామాన్య ప్రజలును తను అప్పటికింకా నిలిచియున్నాయని, రాజనరేంద్రు. గూర్చి ధర్మములను నిర్వర్తించుచు తమ వృత్తులను నడుపుచుండే నన్నయ చెప్పిన మాటలే నిదర్శనమౌతాయి. రాజనరేం(ద్రు వారు. ఈ దేశ ప్రజలకు జన్మాంతరములందు లోకాంతరము డెట్టివాడో చూడండి. త్రిమూర్తులను పూజించి తత్ర్రసాద లందుగల యీ నమ్మకమును బట్టియే, దేవాంశ సంభూళులు ముచే మహీరాజ్య విభవమును పొందినవాడు. దానగుణాభిరతి కొదరప్పుడప్పుడు లోక కార్యములను నడుపుట కవతరిం /లవాదు. సమస్త వర్శాశ్రమ ధర్మ రక్షణ మహామహిమన్‌_ లిరను నమ్మకము కూడ నుండెడిది. భీష్మాది భారీ మహినొప్పు సర్వలోకాశ్రయుడు. ఆదిరాజు నిభుడు, మను. వీరుకిందరు దేవదానవుల యంశమున బుట్టినవారు. కలి" మార్గవర్తనుడు. విప్రకులము నెల్ల బ్రోచుచు దేవభోగముల దొనవుల యంశమున దుర్యోధనాదులు యమేంద్రాదుల దనరజేయువాడు. ఇట్టు దైవ (బ్రాహ్మణభక్తి, వర్ణాశ్రమ యంశమున ధర్మరాజాదులు పుట్టిరి. కావుననే వీరికి పోరు ధర్మరక్షణము, దాన గుణాభిరతి మొదలగునవి భారతదే తప్పులేదు. కొందరి జన్మలు విచిత్రమైనవి. ఈ కాలమునకు శంలో మనుమార్ష వర్తనులగు నాదిరాజుల చరిత్రకు సంబం నికృతములె. ద్రోణుడు కుంభమునందు పుట్టినాడు. ద్రౌపది; ధించిన లక్షణాలు. యయాతి వర్ష ధర్మముల్‌ గాచుడు. దుష్టద్యుమ్నుడు అగ్నికుండమున, భీష్ముడు గంగకు వుటే వసుధ యెల్ల ననఘచరితుడై యేలినాడు.. దుష్యంతు. నొరు. వ్యానుడు ఓడన్‌డుపు పల్లెదానికి పుట్టినాదు. ఇంలెగొకీ దుర్వీతలము ప్రజాసమృద్ది వెలసి ధర్మ చరిత వెలుగుచు. సంతానము లేని వంశములను నిలబెట్టుటకు నియోగమను నుండన్‌ ఆదిక్షత్ర చరిత్ర నేలినాడు. పరీక్షిత్తు. అతని పద్దతి యొక టుండెడిది. మృనులీ త్షత్రియ స్త్రీలో కొడుకు జనమేజయడు ధరణి యెల్ల రక్షించిన ధర్మచరి సంతానమును గల్గించెడివారు. ఆఅ విధముగ వేదవ్యానుని తులు. రాజర్డులై ప్రజల ధర్మ చరితను గాపాడుచు. గజము. జడలు చూచి కన్నులు మూసుకొన్న త్రీ

ఆంధ్రమహాభారతము ; సాంఘిక జీవితము | [97 ధృతరాష్ట్రుడు గుడ్డివాడుగా జన్మించినాడు. మరియొకమారు _ తప్పకుండా ఎన్ని కన్టాలైనా పడి తీసికొనివచ్చి ఆమెకిచ్చి వెలవెలబోవుటచే. తెల్లిని రంగుగల పాండురాజుదయించి. గురువుగారి బుణం తీర్చుకున్నాడు. (ద్రౌపది కౌారవసభలో నాడు. రాక్షస స్త్రీకి భీముని వలన ఘటోత్కచుడను. వేసిన ్రశ్నలు, అరణ్యవాసంలో పాండవులస్ట్రితి చూచి రాక్షసుడె కలిగినాడు. దుణముతో ధర్మజుని యుద్దమునకు (పేరేపించు వాక్యములు, సంధిరాయబారమునకు బోవుచున్న కృష్ణునితో నామెయాడిన

వృత్రియు అనేక కన్యలను వివాహమాడుట కలదు గాని, తీవ్రపుమాటలు, కీచకవధకై భీముని (ప్రేశేపించిన విధము, ఒక ఇస్త్రీకనేకులు పతులగుట హైందవ సంప్రదాయముగా ష్య్యభాతియగు నశ్వత్దామను విడిచిపుచ్చిన హృదయరీతి, గానరాదు. భిన్నదేశీయమో జాతీయమో కావచ్చు. కాబట్టే గ్మ్యాలామ్రునకు వచ్చి తనను జూడవచ్చిన ' కృష్ణునితో తండ్రి ద్రుపదుడుకూడా దీనిని శంకించడం, మహర్షులువచ్చి ట్య శన కొడుకులను గూర్చిచెప్పిన యుద్దప్రేరకములైన జన్మాంతర కథలతో దీనిని సమర్ధింపవలని రావడం జ్క్బల్చ _ మొదలగునవాకాలములో 'స్త్రీలకార్యదక్షతను తటస్ట్రించింది. క్షత్రియథస్త్రీలకు స్వయంవరం అని ఉండేది. కారకు సూచింపగలవు. గాంధారి మహాపతివ్రత. తనను అనగా తండ్రిచేసిన ప్రకటననుబట్టి అదృటకూడిన రాజలోక ధృతరాష్ట్రుని కివ్వదలచాడు తండ్రిని విన్నంతనే తానుకూడా మునుండి తానుకోరిన వరుని వరించి వివాహమాదుట. కన్నులకు అడ్డము కట్టుకొనినదట. పతివ్రతయగు. భృగు ఈ సందర్భములో హతాశులైనవారు యుద్దమునకు దిగుటో పత్ని నెత్తుకుపోయిన రాశ్షనుడు, గర్భచ్యుతుడగు చ్యవనుని లేదా మరొక విధముగా సాధించుచోకూడ కలదు. ద్రౌపదీ జృచ్చనంతనే భన్మమైపోయాడు. దమయంతి తన పాతివ్రత్య స్వయంవరంలో కర్ణదుర్యోధనాదులు యుద్దమునకే దిగి స్య్వ్బచేతనే అరణ్యమున తనవెంటదగిలిన కిరాతుని నారు. దమయంతీస్వయంవర సందర్భంలో కలిపురుష్తుడు చేసినది. సావిత్రి భర్తజీవములను గొంపోవుచున్న దంపతులకు వియోగము కల్పించి చాలా బాధలకు లోను ఒ్బృన్సివెంట దగిలి తన భర్తను మృత్యువునుండి కాపాడి చేసినాడు. గాంధర్వము రాక్షనములను వివాహరీతులుకూడౌ ర ఒకసారి ద్రౌపదిని చూడవచ్చి సత్యభామ అడిగిందా తృత్రియులలో ఉండేవి. శకుంతలను దుష్యంతుడు గాంధర్వవి స్స _ నీ కైదుగురు భర్తలుగదా! వారందరు నీయందనుర ధిని పెండ్రాడినాదు. కృష్ణుడు రుక్మిణిని రావసవిధి నెత్తుకు జృళై ఉండేటట్టు ఎలా ఉంటున్నావో, వ్రతము సెంపా, పోయి పెండ్లి చేసుకొన్నాడు. సామాన్యముగా కన్యలు తాము ప్య్రత్రాషధ వైభవమా, నేపథ్య కర్మకాశలమా - ఏమిటి వరించినవారినైనా పిత్చదత్తలై. వారి యంగీకారముతో గాని కాల్ల అంకే - నన్నిట్టి దుష్టవనితగా జనునే తలపన్‌ భర్తలను బడ'సేవారుకారు. నుభద్ర అర్జునుని వరించినా, _ న్ల్హ్వ్యర్రుష్తోత్తమ వనితవు కాదగవు - అని మందలించి అతడు గాంధర్వరాక్షనములు క్షత్రియుల కుత్తమ వివాహంబు. _ ,వార్రి యిచ్చవచ్చినట్టు మెలంగుటయేగాని మగువ నీవు అని చెప్పినా - “నన్ను నీనర్హు లెల్ల నిందున్నవారు వార స్పప్ప' నింద్రజాలములును. నేనెజుంగ”. అని చెప్పగా యెరిగి చేయుదురన్నదిగాని' అతనిమాటల కిష్టపడలేదు. సిగ్గుపడీ, “ఎరుగక అట్టుడిగినాను, నా నేరముసైపవలయు హిందూధర్మములో అగ్నిసాక్షిగా జరుగు వివాహవిధి చాలౌ సగ్య్భగ గనుమీ”” అని సర్దుకొన్నది. (ద్రౌపది సైరంధ్రీవేషము ముఖ్యమైనది. ద్రౌపది వివాహమును భూసురేంద్ర పుణ్యాన కుదుర్చుకొనుటకు 'నిజదేశాచారముమై. నల్లియున్న జడ రవ-వివిధ తూర్యవేణువీణారవములతోను, మంత్రావా ల చుగు కబరీభారంబువిచ్చి - వలపల దిక్కున కించుక మల 'వ్రేల్చుటతోను - పాణి(గ్రహణముతోను - సరిపెట్టగౌ?. [గా తుజుమిదినదట. ఆమెకు పుష్పదామరచన గంధకారి తిక్కన ఉత్తరావివాహమును క్రంత నడవడం, వధూవరుల స్వ మ్చైదలగు శిల్పములలో ప్రావీణ్యము కలదు. ఆ మధ్య తెరయెత్తడం,. వారు. తలంబ్రాలు పోసుకొనడం, బాల్య (స్త్రీల విద్యలో నృత్తమొకటి ప్రధానము. విరటు పాండవాదులకు కట్టనిచ్చి, అళ్లున కరణమివ్వడం మొదలైన్‌ దృృజ్తరను నాట్యాచార్యుడగు బృహన్నలకు “కర్చూరతాం వాటిని వర్షించాడు. వీనిలో కొన్ని ఆం(ధ్రదేశీయాచారాలుగా బూలంబువెట్టి చీనాంబరంబులు'' ఆభరణంబులు ఇచ్చి మరీ కనబడుతాయి. ఒప్పగించాడు. అనేక సందర్భాలలో నీ తాంబూల ప్రదాన త మొక సొంఘికాచారంగా కనబడుతుంది. పాండవులయొ, ఏమైనా ఆ కాలంలో శ్రీ॥కి సయుంలో ర్ధంమైననో నుండి సంధిమాటలకై వచ్చిన బ్రాహ్మణునకు స ఉండేది. తమ పాతివ్రత్యమాహాత్మ్య। తన భార్య భూషణాంబరంబులతో తమ్ములంబువెట్టి వీడుకోలిచ్చి పుచ్చి మరింత శోభ కల్పించుకున్నారు ల్‌ లు కావాలని నాడు. తుదకు దుర్యోధనుని వద్దనుండి వచ్చి పరుషంబులు ఎక్కడో పాష్య మహారాజు ధరించిన కుం తీరడమే గురు పల్కిన ఉలూకునకుగూడ ధర్మనందనుడు తాంబూలాభర

కోరిందని, ఉదంకుని గురు వామె కోరిక అర్భ) లిచ్చి పంపీనాడు దక్షిణగా అతనికి నియమించాడు. ఉదంకుడూ సమయం ణంబులిచ్చి ం

198 సాహితీ నిరాజనం రాజులు ధర్మాన్ని కాపాడుటయేకాక 'ప్రజలకెట్టి కష్టములు కాలమున (బ్రహ్మచర్యము వలెనే వార్టక్యమున రాజ్యమును

కలుగకుండా చూచేవారు. యుద్దానికి వెళ్ళేటప్పుడుకూడా కొడుకుల కప్పగించి వానప్రస్థాశ్రమమును స్వీకరించేవారు.

బుమ్యాశ్రమములకు, దేవతాయతనములకు నలజడి గాకుండ ధృతరాష్ట్రుడు వనవాసమునకుబోవు సందర్భమున పురజనుల

పరిహారంబు సేయుచు జనినాడు యుధిష్టీరుందు. దుష్యం యాజ్ఞ బడయవలయునని ధర్మరాజుతో జెప్పగా నాతడు తుడు కణ్వాశ్రమమునకు బోవునప్పుడాశ్రమ జనుల కేబాధ వారిని బడిసేసి తెప్పించినాడు. బ్రాహ్మణ క్షత్రియవైశ్య శూద్ర కలుగకుండుటకుగాను తన సైన్యములను దూరమున నిలిపి సంకులంబై యున్నదా నగర(ప్రజ. వారి ననుజ్ఞ వేడగా వారు వెళ్లినాడు. విని ఆర్హనాదము వినినంతనే అర్జునుడు మిగుల దుఃఖించి శంబువను బ్రాహ్మణుని మూలముగా 'వ్రతనియమమునుగూడా నుల్ణంఘించి ద్రౌపది ధర్మజుడు వారియనుమతిని దెలియజేసినారు. పురుషులేకాక (స్త్రీలును నున్న ఆయుధాగారమున బ్రవేశించి ఆయుధములను గొని వానప్రస్థ్రాశ్రమమును స్వీకరించేవారు. ధృతరాష్ట్రునితోపాటు అతివీరులైన చోరుల వధించి బ్రాహ్మణునికి గోధనం బిచ్చి, గాంధారియేగాక, కుంతియు కొడుకులు వారింపజూచినను మర్యాదాభంగంబుకంబు దుర్యశంబెద్ది లేదని చెప్పి ద్వాదశ వినక -

మాసిక వ్రతము సలుప తీర్హయాత్రకు బోయినాదు.

తస్కరవధ-తదుపేకల వలన అశ్వమేధ (భ్రూణహత్యల “రాజ్యఫలముగామింప, పుత్రా సమగ్ర

ఫలరబగునని వేడంబుల వినంబడునట. కొన్ని సంకట తపమునకు ఫలమైన యుత్సమగతి ప్ర

పరిస్తితులలో నీ తీర్ణయాత్రలకు బోవుట ఒక ద్రతము సిద్దిగోరుదు, నది గల్గంజేత కిట్టి

• మనశ్శాంతికి కారణము అవుతుంది. కృష్ణుడు తాను తోడు మరి వాకు గలుగునే దురతదూరి? రాయబారము నడిపి సంధిచేయలేకపోయినాడను కోపముచే 9 ఇం

వే పక్షమునను యుద్దము చేయనొల్లక బలరాముడు అ “ని చేప్పి, వాలల నొప్పించి పోయినది.

సమయమున తీర్థయాత్రకు పోయినాడు. పాశుపత్యాస్త్ర, రాజులలో ద్యూతక్రీడ, పానము 'ప్రబలముగా నుండెను. సంపాదనకైపోయిన అర్జునుడు తిరిగిరాకుండుటచే - మన ధర్మజుని ద్యూతక్రీడాసక్తి నాధారము చేసికొనియే, శకుని శ్థాంతికొరకు ధర్మజుడు తీర్ణయాత్రకు బయలుదేరినాడు. యధర్మ ద్యూతము మూలముగా నాతని వంచింపదలచుట రాజు పురప్రవేశము చేయునప్పుడు పణ్య పుణ్యాంగనలు - అదియె భారత యుద్దమునకు దారితీయుట తటస్త్రించినది. అశతయుతమౌక్తికముల సేసలు చల్లుట, పౌరజానపద నలుడు-విరటుడు కూడ ద్యూత్రీడాసక్తివలన దెబ్బతిన్న జనంబులు స్తుతిపాఠము లొనర్చ్బుట ఒక ఆచారము. ఈ వారే. కీచకునింట వాచవియగు మదిరాసవ ముండెడిదట. పౌరజానపద జనమును తృప్తి పఅచుటయేకాక, అనేక మదిరాపానమత్తులయియే యాదవులు తమలో తాము పోరు సందర్భములలో రాజా వారి యాజ్ఞపాంది మరీ (ప్రనర్తింపవలసి కొని నాశము నొందిరి. పెక్కు జన్మములందలి పుణ్యమువలన యుండెడిది. ధర్మజుని రాజ్యాభిషేక సందర్భమున విద్వత్చ సంపాదించిన జ్ఞునమునుకూడ నీ మద్యసేవ క్షణమాత్రంలో మూహంబు, వో ప్రముఖ పౌరవర్గంబు, హలికాది జానపదా చెజచు నను విషయమును స్వానుభవముపలన దెలిసికొ వలలు వి: సత్కారములనొంది "సేవించియుండిరి. ఆ న్నాడు గనుకనే శుక్రుడీ సురాపానము మహాపాతకముగొ వయ చలిపందిరులు సదత్రంబులు, తటాక్షంబులు శపియించినాడు. స్త్రీలు పరలోకగతులైన భర్తలతో సహగమన

ఎవాంబులు కట్టించెను. అశ్వమేధ యజ్ఞము చేసిన ముచేయుటకూడ నాకాలమున గలదని ప్రా తోమాద్రి ధర్మజుడు విప్రులకు దక్షిణలిచ్చిన యనంతరము రాజులకు, సహగమనము చేయుటనుబ తెలి కాన ( బైశ్యులకు, శూద్రరాజి, కన్యజాతులక్కు, న్హేచ్చులకును ట్లే తెలియ వచ్చుచున్నది. 'బ్రభూతధనము లిచ్చెనట. ఇట్టు ప్రధానముగా భారత, వేదకాలమున సొంఘీక అకాలమున. రాజులు వర్ణ ధర్మములను కాపాడినళ్లు జీవనమున ధర్మమార్గ ్రవర్తనమునక్తు ప్రాధాన్యము కలదని

అశ్రమధర్మములనుగూడా కాపాడు చుండెడివారు. విద్యార్దన వరీకమగుచున్నది.

*క్రోరాడ" వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: ఒట్య సాహిత్యంద్వారా చరిత్ర ; ఆచార వ్యవహారాలు

సాహిత్యం ద్వారా చరిత్రను తెలుసుకొనుటకు మన విశేషాలను, ఆచార వ్యవహారాలను, జాతీయ ధర్మాలను వ్యక్తప ముద్దేశించినప్పుడు అసలు సాహిత్యానికి చరిత్రకు గల నంబంధ రుస్తూనే ఉంటాడు. కాబట్టే ఆయా భాషలలోని సాహిత్యం మేమిటో, దీనిలోగల భేదమేమో అనే విషయాన్ని కొంచం ద్వారా ఆయా కాలపు చరిత్రాంశములనే గాక అప్పటి జీవిత తెలుసుకోవాలి. సామాన్యంగా ఏభాషలోనైనా ప్రతిభావంతు పద్దతులను ఆచారవ్యవహారములను గూడ మనము తెలిసికొన లగు మహనీయులు, కవులు రచించిన గద్యపద్య ఉభయమయ డానికి సాధ్యమవుతున్నది.

మైన రచనలన్నీ తద్భాషా సాహిత్యంగా పరిగణింపబడుతూ మనదేశంలో మనకు ్రాదీన సాహి త్యాన్ని ప్రసాదించిన ఉంటవి. ముఖ్యంగా రసోదయము భావస్పూర్తి కలిగించే సన్లి్సృలకు చరిత్రరచనా విషయంలో ఇప్పటి వారికు రచనలన్నీ సాహిత్యంలో చేరుతవి. అయితే ఒకప్పుడు ఒక న్నం్య శ్రద్ద ఉన్నట్లగపడదు. పురాణాలలో వంశానుచరితమొక భాషలో కొందరు పెద్దలచే సాహిత్యంగా గ్రహింపబడని పద్‌ భగ్టైనా ఆధునిక దేశ చరిత్ర వంటిది మనకు లేదని కొందరా ములు, పాటలు, యక్షగానాలు, శాసనపద్యాలు మొదలైనవి ఇేపించుటయు కలదు. కాని వారి దృష్టి వేరు. మానవ సంఘము కూడా ఇప్పుడిప్పుడు సాహిత్యంలో చేర్చబడుతున్నాయి.. థర్మ్యల్వద్దమై చిరస్టాయిగా వర్డెల్లు మార్గమునే యన్వేషించి, అట్టు సర్వాధారః కాలః అన్నట్లు సర్వము కాలాధీనము. *నీచైర్లచ్చ ధర్మమార్గ (ప్రవర్తకులగు చారిత్రిక వురుషుల జీవితములనే త్యుపరి చ దశా చక్రనేమిక్రమేణ ఆ కాలచక్రంతో పాటు వర్షించుచు మహాకావ్యముల రచించి సామాన్యజనుల జీవిత స్టితిగతులు కూడా క్రిందికి మీదికి తిరుగుతూ ఉంటాయి స్రభ్ధమ్లును నిర్ణయించుటకే వారు యత్నించిరి. కాని సామాన్యని మానవ చరిత్ర, సాహిత్య చరిత్ర కూడ అట్టివే. ఇలా క్రిందు త్యకృత్యవు చారిత్రక సంఘటనలను గూర్చి వారంతశ్రద్ద మీదు పడుతూ ఉండే మానవులచరిత్ర నాధారంగా చేసుకునే హించిన ట్లగవడదు. ఈ కారణం చేతనే హైందవ జాతికి వారివారి భాషలలోని సాహిత్యం కూడా ఏర్పదుతుంది. కా బట్టి చరిత్ర (గ్రంథములు లేక పోయినా ప్రాచీన హైందవ సాహిత్యం ఒక జాతి చరిత్రకు అందలి భాషాసాహిత్యాలకు చాలా దగ్గిర ఆ జ్ఞాన్రి జీవిత చరిత్రను తక్కిన ప్రపంచజాతుల చరిత్రలన్నిటి సంబంధమే ఉన్నదన్నమాట. అయితే - చరిత్ర అనగొౌ బశ స్పువ్యక్తముగా దెలుపగలుగుతున్నది. దీనిని బట్టి చూస్తే, ఇప్పుడు కేవలము రాజులకు - పరిపాలన పద్దతులకు సంబంధిం శ్రక్రాలమ్లులో, _నార్యజాతి చాలవరకు ప్రత్యక్షదైవమగు చిన శుష్క వార్తా సంఘటనాత్మకములగు రచనలుగా పరిణ సూర్యుని యుపాస్తియందు మునిగి యుండి, యుష్క కాంతుల మించుటచేత దానికి సాహిత్యంలో స్తానం లేకపోతోంది. రసో (్యయకమునకు ముగ్దులగుచు, నెత్తిమీది యనంత కోటి ద్పోధకములు గాని యట్టి శుష్కరచనలు - శాస్తగ్రంథములు. బగ్గ గ్రహసంచారమును గాంచి దిగమజెంది వాని తేజ

• నిఘంటువులు - పాఠపుస్తకములవంటివి సాహిత్యమున స్సులో సర్వాంతర్యామియగు నారాయణుని న్వరూపమే చేరవు గదా. కాని ఆ జాతి జీవిత చరిత్రను మాత్రము వదలి గాంచి ఆతనిని యజ్ఞపురుషునిగా భావించి క్రతు విధానమున తద్భాషా సాహిత్యము పెంపొందలేదు. సాహిత్యము జాతిజీవిత "సేవింపగడంగిరని, పిదప నా పూజింపబడు పరతత్వమునకు, చరిత్రకు ప్రతిబింబమే అని కూడ సాహిత్యవేత్తలు చెప్పుదురు. పూజించు నీ యపర వ్యక్తికిని, వీనికి చుట్టును పరిదృశ్యమాన కేవల చరిత్రకారునివలె కాక నాహితీ పరుడా చారిత్రక నఘట బని ప్రపంచమునకు గల సంబంధమును గూర్చిన చింతలో నలకు దన ప్రతిభాశక్తిచే జీవము పోని, భావనాబలముచే నౌ న్ల్యాక్షాలము మునిగియుండిరనీ, మరికొంతకాలమునకే కతు పూర్వకథ మరల మన యెదుట జరుగుచున్నట్లుచేస్కి కళా వరానముతో దృప్తినాందని కొంద రాత్మశిక్షణము, అహింసా సౌందర్యమును గల్పించి దాని మూలముగా తన హృదయము స్వం్యమ్సుల మూలముగా బుద్దత్వమును బొందుటయే తర నావేశించి యున్న జీవితపరమార్హ మేదో దాన్ని నూచించడౌ. బోప్రైయముగా (గ్రహించి నేల నాలుగు చెరగుల నీ బుద్ద నికి ప్రయత్నం చేస్తాడు. ఈ చేయడంలో కథ పూర్వవుదైనా శ్మమ్స్రను ప్రచారము చేయ గడంగిరనీ, అనంతరము విదేశీ కవి తన అనుభవాలను, తన దేశకాలపరిస్తితులను, జీవిత యుల మూలముగా స్వీయ ధర్మమునకు గలిగిన

పాహితీ నీరాజనం 200 పూందుని గ నలక్షణములుగా గలిగిన యార్యధర్మము మహత్వ (ప్ర శమగహారభూయి వర్ణాశ్రమములు ప్రధానలక్ష య వచ్చుచుండు.. వైదికాచార సంపత్తిని మాత్రము అనఘమై శిష్టా( యు “సేతుహిమాచలము స్ట్రాపింపగలిగిరనీ తెలి గ్ర గ్‌ ర ర విధాన పుణ్యసమ్చేద్దమై పాలు న త్రోసుకొని వద్చుచుండిన ప్టమై ధరణీ సురోత్తమాధ్వ డు. టచే, కాలముతో పాటు ముందుకు ్ట ని. చేగీ దేశ విభవంబును విపులముగా వర్షించి వ్యక్తము చేసినా యా యార్యధర్మమే యీ వ నా. నం ఆ (ప్రాచీన వైదికాచారములు కొన్ని ఆతని కాలములో స చ ల న్నది ముగ నర్జమయ్యే వేమోకాన్సి మిక్కిలి మార్పులకు అనార్య సంపర్కము వలన గలిగిన ప్రత్యవాయములను, ర్థమయ్యే ; పలుకుబడే. ఆచారము మీ రను మొదలగ్యు చౌరివలన గలిగిన బాధలను పా చమ వన్‌ అట్టివి ఒకటి రెండు దొలగించికొని నర్వలోక హిత దృష్టితో ఆర్యధర్మ మో గ్‌ నను వ భమయన్‌ దానిని హాహడుములు | 'ఫ్రుడు మగువ పు గా వ్యవస్తను పెంపొందించిన మహాపురుషులు - రాజన్యులు మొద మా ప సై మగ్నులను విహరింపుమని పంచి, అభిషేన లగువారి చరితమే రామాయణ భారత పురాణాదుల మూల *''అ ఎవో త్రార్హ న్న తోటలో వహరిరుట అంటు నకందింపబడినది. వీనియందు కేవల చరిత్రకంటె వార్టము పోయె'నట. పువ్వుల నోట హ క్ష ల సభ్యతకుమూలమైన ధర్మజీవిత చరిత్ర , సాంఘికా అర్హమగునేమోకాని అగు స్నలను విహరించుట న ఈ కాలివు చార వ్యవహార పద్దతి - హెచ్చుగా నుండును. అంతమాత్రము 'స్త్రీలకెవ్వరి కైనా తెలుస్తుందా అ . 0 ము చేత, అది కాల నిర్ణయమున కనువు పడకపోవుటచేత్క నా పురుషులలోనూ ఈ యాజ్ధిక 0్రదా లల అగ్ని చరిత్రము సర్వాంగ సుందరము కాదనుకోవలసిన పనిలేదు. వారికి గాని తెలియక పోవచ్చు. పురుషుల ము క రామరాజ్యమప్పటికి నిప్పటికి గూడ మన కాదర్శ రాజ్యమే హోత్రాలు చేసే వారీ కాలంలో ఎంరమందునా్నర ట్రహవ గదా. దుష్యంతమహారాజు పరిపాలనమును గూర్చి నన్న య హోమార్షమై మూడు కుండములలో గార్హపత్యా లిం గారి పలుకులలో వినుడు: ““అదుష్యంతుడనంత సత్తుడు- నీయం, దక్షీణాగ్ని అని విహరించి- విభాగించి ర కగు ఆది క్షత్రచరిత్రనేలె నజితుండై బాహువీర్యంబునన్‌ - ఆతని జేయుటయే విహరించుట యగును. ఇట్లు చ వచ్చి రాజ్యంబున నట నుర్వీతలము ప్రజాసమృద్ది వెలసి, శోకాా వభి పచనార్థము పోగా నింతలో పులోముడన్‌ రక్క। ళా జస్స్‌ తంక, క్షయ, శంకా, పేళంబైై ధర్మచరిత బెరుగుచునుండె”' ఇది నాకు తొల్లి వరింప బడిన భార్య అని అగ్ని నాకు నట. ఈ యుర్వీతలమున నీ ధర్మచరిత పెంచిన రాజు దాని నెళ్తుకొని పోయినాడట. భృగుపత్నిని రాక్షనుడు భంగొ గుణాభిరతిన్‌ - నమస్త వర్ణాశ్రమ ధర్మరక్షణ మహామహిమ వరింపంబడిన భార్య అంటాడేమిటి అని మనకు వి ము ట న్మహి నొప్పు సర్వలోకాశ్రయుడాది రాజ నిభుడే - అత్యకలంక తోచవచ్చు. ఈ కాలంలో ఒకని భార్య నింకొకరు వరి ట్‌ చరిత్ర సంపదన్‌”' - అని. ఇక ఆతడే చెప్పుకొన్న మాట అనేది లేదు గనుక. ఒకని భార్య నింకొకడు వరించుట నకర్ణం లివి - ఆతని యెడబాయవట - ఏవి? '*భూదేవ కులాభి తప్పుకూడాను ఈ కాలంలో' కాని సామాన్యంగా మ లో తర్చణ మహీయః ప్రీతియున్‌, భారత 'శ్రవణాసక్తియు, బార్వ తెలియక గుర్తింప లేక పోతున్నా ఇప్పటికీ మన యడ తీపతి పదాబ్దధ్యాన పూజామహోతృ్సవమున్‌, సంతత దాన జరుగు "పెళ్లిళ్లలో మనల చేత పురోహితుడు రెండేసి ర శీలతయు, శశ్వతా ఎధు సాంగత్యమున్‌ _ చాళుక్యుల నాటి యలు కన్యావరణాలని పెట్టించి చేతుళ్లో వేసుకునే ఆవారానం యిట్టి హైందవ ధర్మ పరిరక్షణ నిరతియే, తరువాతి కాలమున మనం జ్ఞాపకం చేసుకుంకే - రిజస్టరీ మారేజీలతో ఈ అదా దక్షిణ దేశమునుండి మహమ్మదీయ దండయాత్రల నరికట్టు కూడా పోయినట్టు లెండి - ముందు పురోహితుడు వెల్లివ ము టకై విద్యారణ్య మహామునుల సహాయముతో విజయనగర కొరకు - కన్యను వరించి వచ్చుట - ఆపైని వరునికి వివాహ యు రాజ్య స్టాపనమునకు దోహదమై యా కాలపు టాంధ్రదేశ. జరుగుట - ఒకప్పుడు అట్దాకనికైవరింప బడిన కన్య మరి చరిత్ర యాంధ్ర సాహిత్యమున వెళ్లి విరియునట్లు చేసినది. కరిని వివాహ మగుట కూడ _ తటస్టించునని మనకు వం ఇటీవలి కాలమున ప్రతాప చరిత్ర, కృష్ణరాయ విజయమ్మ, శభ ఈ ప్రైదర్భంలొనే లాంఛనంగా ననూ లని కాయ వాచకము, బొబ్బిలి విజయము వంటి చరిత్ర గ్రంథ ౨ ఢం (మీరు నా కొరకు కన్యను వరించవల నది జ ములే కొన్ని బయలు దేరినను రాజాస్థానములలోని కవ్ఫుల్పు వసనరణాలు పురోహితుని చేతుల్లో పెడతా, నాకు తమ ప్రభువులకు గృతి నిద్చునాచారము, ఆ సందర్భమున వం రం ఇత్యాది వాక్యము తలపునకు వచ్చిన నన వారి వంశాదికము గుణగణము వర్షించు నలవాటు 'ప్రబలుటను _లైంపంబడుట” అను నన్నయగారి చతుర్డీ కా ్ట కూడో బసు సాహిత్యమే చరిత్రజ్ఞానమునకుు గూడ్ర తోడ్పడుచు మర్షము కాదు. ఇలాగే అతిథిని క్షణీయించు నాచా ండు ఈ కాలంలో అర్హం కావడం కష్టమే. ఉదంకుని - పౌహ్యు

సాహిత్యం ద్వారా చరిత్ర; ఆచార వ్యవహారాలు 201 అయ్యా, నీ వతిథివి మా యింట గృత భోజనుండవై పొమ్మని గోపీచందన పుం(డ్రవల్లికల్‌ నాకి నాకి రంభా ప్రధానాప్సరః “క్షణియించొనట. ఇట్లు పిలుచుట 'క్షణః క్రియతాం” అని పృధూ రోజకుం, భంబులెచ్చట గన్న పట్టి పట్టి' సురతరు తద్దినాలు పెళ్లే అలవాటున్న వాళ్లకే బాగా అర్హమవుతుంది. సురల మరిగి, హరిపురి తిరుగుదురట. క్రీ కృష్ణంాయలు ॥ వర్లించిని యా కాలపు వైశాఖ పూజ ఈ నాటికిని నోరూరింపక ఇలాగే అనేకాచారాలు మారిపోతూ ప్రాచీన సాహిత్యాన్ని ప్వైడ్తు_ప్రరిపక్వ సురభి రంభా ఫలంబుల తోడ, దళమెక్కు బట్టి తెలుసు కోవలసినవిగొ ఏర్పడు తున్నాయి. నన్నయ స్వస్వాన్‌ దోలల తోడ, ఘృత పిండనిభ శర్మరా ఖండముల ద్రౌపదీ వివాహంలో తిక్కన ఉత్తరా వివాహ సందర్భంలో శర్మ బలు తెరంగులమౌవి పండ్ల తోడ, గోస్తనీ మృదు వరించిన దేశీయాచారాలు చాలా వర్లించలేదు. వధూవరుల గ్య్బ్చ స్తోమముల తోడ, కప్పు దేరిన వడపప్పు తోడ, నడుమ తెరదీర పట్టడం, తలంబ్రాలు పోయించడం, ఏకాన్‌న్‌. స్వవ్వధుర స్టూల దాడిమ బీజముల తోడ, దనువార రసదాడి మందుండి హోమము చేయుట, పాండవులకు చానుదేవ నల తోడ పానకం బతిథులకు నిడ్డ దాను (గ్రోలి, యర్శనా పురస్సరంగా, కర్పూరాది సుగంధిద్రవ్యంబుల దాంబూలం 6త్త వందన చర్చ దేలి, విరులు సిగదాల్చి కర్పూర వీటి జారు బుల తోడ కట్టనిచ్చుట, అల్లుని కరణ మిచ్చుట మొదలగు కొట్టుచు ద్విజులు వెన్నెలలో విహరించురట! రాయలకాల వానిని ఆతడు వర్లించలేదు. అకాలంలో లేవేమో! ఈ మున కొంత పెరిగిన వైసష్త్వమతాభిమానము, దక్షిణదేశమున తాంబూల మిచ్చు నాచారము వివాహాదులలోనే గొక పెక్కు. నాయక రాజుల ్రాభవమున కొంత విజృంభించి సంగీత సందర్భములలో గాన వస్తుంది. అది యొక గౌరవ సూచకము. స్ప హైత్యములతో నాట్యపద కవిత్వాదుల మూలముగా వ్యక్తమై (ప్రభువులు కవులను కర్పూర తాంబూలములు వెట్టి చీనాంబర నను సామాన్యముగా తెలుగు దేశమున తొలుత నన్నయ ములతో మన్నించుటొక యాచారము. ఇది యొక కార్యభౌార త్రిక్కనలు స్థాపించిన వైదిక ధర్మాధైతతత్త్వములే పాదుకొని మును వహింప నంగీకార సూచకము కూడాను. నన్నిచో డుని ప్రోయినవి కాని వైష్మవరసికత అంతగా కాలూనినట్టగపడదు. కు.సం.లో తారక సంహారమునకు గుమారోత్పత్తిని సాధించు. ఇటీవలి చెన్నపురిలోని తెలుగువారు కూడా వైదిక మతాచార టకై పార్వతి యందు శివునికి మరులు గొల్బ మన్మథుని సంపత్తి నెట్లు నిలుపుకొని యుండిరో శంకర విజయకర్తయగు నింద్రుడు (ప్రేరేపించినపు డాతడు నాకిది యేమి గహానంబు అలూరి కుప్పన యిట్లు వర్షించినాడు:

• నాక్తుందిగిన ఇలసంబుగంటి దీని. కింతకు మైకొంటి- 4 శ్రీ/ పార్వతీశ లక్ష్మీశసేవా సము దాంబూలంబు దయ సేయుమని” చేప్పి సురరాజుచే నపార పార్టత మహనీయ భాగ్యయుతులు సత్కారంములం గొనెనట. వినాహ సందర్భములలో దాంబో.... సటనాఘటన సముత్కట మనీషాతి అంబుల గొనుట నిశ్చయ సూచకము,పాచకులకు, పాటగాం చమత్రియాధోరణీ మంజు మతులు 'డ్రకు, ఆటకతెలకు తాంబూలంబిచ్చి వచ్చుట అనగా బేరము. లి యజవాది విహితషట్కర్మ నిరత నిశ్చయమగుట. ఇట్లు మన దేశములో నీతాంబూల దాని సారలౌకిక వైదికాచారభృతులు ప్రయోజన మపారముగా నున్నది. ఇక నీ విక చతుర చెన్నపురీచర త్సచివతతులు.? సారస్యమును గనవలెనంకు కృప్మం యల నారు ద్విగుణిత _ ఇక నిటీవలి కాలమున, పాశ్చాత్యసం సర్గము, విదేశీయాను క్‌ టు తిరిగి నంతనే “మృగ మద ర పరిమళమై మగువ కరణము ఆంగ్ధ విద్య మొదలగునవి సంఘజీవితమున గలిగిం ఘనసార సాంద్ర వీటీ గంధ స్టగితే త పరి, ఇంతకు. చిన మార్పులు సాహిత్యమునను బొడసూపినవి. ఈకాలపు పాలుపు దెలుపు నొక్కమారుత మొర వస్తూందీలాగు. సాంఘికాచార వ్యవహారములయందు గలిగిన మార్పును బ్రద పూర్వమే (శ్రీనాథుని కస్తూరి కేక మూడ రా సుకవిరాట్‌. ర్మింపగల (గ్రంథములు - గురజాడవారి కన్యాశుల్బము, వీరేశ 'అక్షయ్యం... కస్తూరికా భిషాదానము ఎర వరగంధర్వా లింగంగారి సంఘ సంస్కరణోద్యమములను దెల్పురచనలు, బృంధారక రేణికిన్స్‌, దాతారామ పురీ వి యము నాసించు విశనాథవారి నవలలు మొదలగునవి. ఇంకను క్షణవ్షణము పరో భామినీ వక్షోజద్వయ కుంభి కుంభములతి సంఘమున గలుగుచున్న భావపరిణామమున కిప్పటి ఖండకా దద్వాసనల్‌ ** - అవి. వ్యములు, నాటేకలు, కథలు మొదలగునవియు నిదర్శనములే ఈ రీతి గుమగుమలు పూర్వకవుల సాహిత్యంలో రం గదా. కాని సాంఘిక వ్యవస్థ - జీవిత పద్దతి అతి త్వరితగతిని గనబడవు. వైదిక నిష్టతో పాటు ఆత్మబలము రణ క మార్పున్‌ ందుచున్న యీ ప్రజాస్వామిక యుగములో బయలు పెరుగుచున్న కాలమది. మహమ్మదీయ సంసర్గము న. వో ప్రజాసాహెత్యము భారతీయ సం ప్రదాయ విజ్ఞాన సూత్ర కారణ మేమో. కృష్ణరాయాసిచే దెగి స్వర్గమునకు ర ఫాల ముల నతిక్రమింపక ధర్మబడ్డంబైన మార్గమును సూచించునది యవనభటులు అక్కడ కూడా + సనకాదిదివిజమస్క మాత్రము కావలయునని ఆశింతము.

తీ.

200 పాహితీ నీరాజనం చైతన సాహొతీ నీరాజనం వర్ణాశ్రమములు (ప్రధానలక్షణములుగా గలిగిన యార్యధర్మము మహత్వ ్రశంనతో దాటివేసినను అనాటి తెలుగు దేశపు నాసేతుహిమాచలము స్ట్రాపింపగలిగిరనీ తెలియ వచు చుండు. వైదికాచార సంపత్తిని మాత్రము అనఘమై శిస్ట్రాగ్రహారభూయి టచే, కాలముతో పాటు ముందుకు త్రోసుకొని వచ్చుచుండిన_ ఫృమై ధరణీ సురోత్తమాధ్వర విధాన పుణ్యసమృద్దమై పాలుచు యీ యార్యధర్మమే యీ దేశీయుల ప్రాచీన చరిత్రకు ముఖ్యని వేగీ దేశ విభవంబును విపులముగా వర్షించి వ్యక్తము చేసినాడు. దర్శన మగుచున్నదని చెప్పవలసియున్నది. ఈ నడుము ఆ (ప్రాచీన వైదికాచారములు కొన్ని ఆతని కాలములో సులభ అనార్య సంపర్కము వలన గలిగిన ప్రత్యవాయములను, ముగ నర్హమయ్యే వేమోకాని, మిక్కిలి మార్పులకు లోనగు దస్యులు రాత్షసులు మొదలగ్భు వారివలన గలిగిన బాధలను చున్న యీ కాలములో మాత్రమా పలుకుబడి, ఆచారము దొలగించికొని సర్వలోక హిత దృష్టితో ఆర్యధర్మమును సంఘ సులభముగ, బోధపడవేమో అని తోచును. అట్టివి ఒకటి రెండు వ్యవస్తను పెంపొందించిన మహాపురుషులు - రాజన్యులు మొద మాత్రము. భృగుడను విఫ్రుడు మగువ పులోమయన్‌ దానిని అగువారి చరితమే రామాయణ భారత పురాణాదుల మూల “అగ్ని హోత్రార్ద మగ్నులను విహరింపుమని పంచి, అభిపేచ ముగా మనకందింపబడినది. వీనియందు కేవల చరిత్రకంకె నార్ధము పోయె” నట. పువ్వుల తోటలో విహరించుట అంకు ఆర్యజాతి నభ్యతకుమూలమైన ధర్మజీవిత చరిత్ర, సొంఘికా అర్ధమగునేమోకాని అగ్నులను విహరించుట అంటే ఈ కాలవు చార వ్యవహార పద్దతి - హెచ్చుగా నుండును. అంతమాత్రము_ స్త్రీలకెవ్వరి కైనా తెలుస్తుందా అని సందేహము. 'స్త'లకే కాదు చేత, అది కాల నిర్ణయమున కనువు పడకపోవుటచేత, నా పురుషులలోనూ ఈ యాజ్జిక సంప్రదాయం తెలుసుకొన్న చరిత్రము సర్వాంగ సుందరము కాదనుకోవలసిన పనిలేదు. వారికి గాని తెలియక పోవచ్చు. పురుషులలోను అగ్ని రామరాజ్యమప్పటికి నిప్పటికి గూడ మన కాదర్శ రాజ్యమే హోత్రాలు చేసే వారీ కాలంలో ఎంతమందున్నారు గనక, గదా. దుష్యంతమహారాజా పరిపాలనమును గూర్చి నన్నయ హోమారమై మూడు కుండములలో గార్హపత్యాగ్నిని, ఆహవ గౌరి పలుకులలో వినుడు; “'ఆదుష్యంతుడనంత సత్త్వుడు - నీయం, దక్షిణాగ్ని అని విహరించి- విభాగించి ప్రజ్వలింప ఆరి కత్రచరిత్రనేలె నజితుండై బాహువీర్యంబునన్‌ - ఆతని జేయుటలే విహరించుట యగును. ఇట్లు చెప్పి భృగు రాజ్బంబున నట నుర్వీతలము ప్రజాసమృద్ది వెలసి శోక్షా, వభిషేచనార్థము పోగా నింతలో పులోముడన్‌ రక్కసుడు వచ్చి తంక, క్షయ, శంకా, పేతంబైై ధర్మచరిత బెరుగుచునుండె' ఇది నాకు తొల్లి వరింప బడిన భార్య అని అగ్ని తో జేప్పి నట. ఈ యుర్వీతలమున నీ ధర్మచరిత పెంచిన రాజు దాని నెత్తుకొని పోయినాడట. భృగుపత్నిని రాక్షనుడు “నాకు గుణాభిరతిన్‌ - నమస్త వర్ణాశ్రమ ధర్మరక్షణ మహామహిమ వరింపంబడిన భార్య*”' అంటాడేమిటి రని మనక్తు వికృతంగా న్మహి నొప్పు సర్వలోకాశ్రయుడాది రాజ నిభుడే _ అత్యకలంక తోచవచ్చు. ఈ కాలంలో ఒకని భార్య నింకొకరు వరించుట చరిత్ర సంపదన్‌*' - అని, ఇక ఆతడే చెప్పుకొన్న మాట అనేది లేదు గనుక, ఒక్తని భార్య నకలు వరించుట అంశ లివి - ఆతని యెడబాయవట - ఏవి? “*భ్రూద్రేపి కులాభి తప్పుకూడాను ఈ కాలంలో. క్రాన్సి సామాన్యంగా మనకర్హం తర్పణ మహీయః ప్రీతియున్‌, భారత శ్రవణాసక్తియు, చార్వ తెలియక గుర్తింప లేక షో లో తీపతి పదాబ్దధ్యాన పూజామహోత 1వమున్‌ బం తున్నా ఇప్పటికీ మన యిండ్ల శీలతయు “క తా నీ సాంగత్య ల టర దన జరుగు పెళ్లిలో మనల చేత పురోహిత్రుడు రెండేసి రూపొ

| 0 క.

యిట్టి హైదవ న) పరిరక్షణ ను తట పటి ము చి టిని చరుళ్త వేసుకునే ఆదారొనం

దశీణ దేశమునుండి మహమ్మదీయ దండయా లె లలు - రిజస్టరీ మారేజీలతో ఈ ఆచా టకై వద్యార్య మవ దద హాళం నరికట్టు కూడా వనట లైంది ముందు సురోహితుడు వెళ్లి వరుని

రాజ్య స్టాపనమునకు దోహ గ్‌ , ట - ఆపైని వరునికి వివాహ చరి న్‌ ధ సాహిత షే యూ కాలపు టాంధ్రదేశ జరుగుట. ఒకప్పుడు అట్లాకనికై వరింప బడిన కన్య మరియొ (& స్‌ ల్లీ విరియునట్ట్లు చేసినది. కరిని వివాహ మగుట క్రూడ్ర మవు

• తటస్ట్రించునని మనకు వ్యక్త ఇటీవలి కాలమున ప్రతాప చరిత్ర, కృష్ణరాయ విజయము, రంది. ఈ సందర్భంలోనే లాంఛనంగా 'మదర్ధ్హం కన్యోం రాయ వాచకమ్ము, బొబ్బిలి విజయము వంటి చరిత్ర గ్రంథ వృణీధ్వం' (మీరువా కొరక్రు కన్యను వరించవలసినది) అని ములే కొన్ని బయలు దేరినను రాజాస్థ్రానములలోని క్ష్య్ఫల్స కన్యావరణాలు పురోహిత్రన్సి చేతుల్లో పెడతారు. ఈ తమ ప్రభువులకు గృతి నిచ్చునాచారమి, ఆ సందర్భమున “మదర్థం'' ఇత్యాది వాక్ష్వ్వు శ్రర నాకు 'ఇౌరి వంశాదికము గుణగబ్యమ్షు వ చున పబ వరియింపంబడుటు: ప్రల లరపునకు వచ్చిననే గాని గ

బబ్జ, సాహిత్యమే చరిత్రజ్ఞనవ నాడి కవన. ర దికుటి అను నన్నయగా రి చతుర్జీ కారక ప్రయో

డ తోడ్చడుచు. చళ్తము కాదు. ఇలాగే అతిధిని కణియించు నాచారం కొడొ ఈ కాలంలో అర్థం కావడం కష్టమే. ఉదంకుని - పొష్యుందో

పాహిత్యం ద్వారా చరిత్ర ; ఆచార వ్యవహారాలు 201 చలన తతతతడైడడై2ఊడడడ డడ అయ్యా, నీ వతిథివి మా యింట గృత భోజనుండవై పొమ్మని గోపిచందన పుండ్రవల్లికల్‌ నాకి నాకి, రంభాప్రధానాప్పరః “శ్షణియించౌనట. ఇట్లు పిలుచుట 'క్షణః క్రియతాం” అని పృధూ రోజకుం, భంబులెచ్చట గన్న పట్టి పట్టి” సురతరు తద్దినాలు పెళ్లే అలవాటున్న వాళ్లకే బాగా అర్థమవుతుంది. _ సురల మరిగి, హరిపురి తిరుగుదురట. శ్రీ, కృష్ణరాయలు వరించిన యా కాలపు వైశాఖ పూజ ఈ నాటికిని నోరూరింపక క, బట్టల సోకదాంలు మారిపో తూ ప్ర నా బాం క పోదు-పరిపక్వ సురభి రంభా ఫలంబుల తోడ, దళమెక్కు లు ల గ్‌ + జన న

ద్రౌపదీ వివాహంలో తిక్కన గ్‌ వపా సందర్భంలో పనస వెన్‌ ద్‌లల ఈడే ఘృత పిండనిభ్య శర్మరా ఖండముల వరించిన దేశీయాచారాలు చాలా వర్షించలేదు. వధూవరుల టు చ బలు తెరంగులఘాని టీ దేం న గ్‌ స్తన మ్నుదు నడుమ తెరచీర ప తలం(బ్రాలు పోయించడం, ఏకాసన ఎచ్చు నామముల అడ ర ను ర పట్టుడం, తలం + సుమధుర స్హూల దాడిమ బీజముల తోడ, దనువార రసదాడి

మందుండి హోమము చేయుట, పాండవులకు వాసుదేవ గన త్రోడ పానకం బతిథులకు నిడ్డ దాను గ్రోలి యర్భనా పురస్సరంగా, కర్పూరాది సుగంధి ద్రవ్యంబుల రగ దత్త చందన చర్చ దేలి, విరులు సిగదాల్ఫి కర్పూర వీటి జారు బుల్‌ న. నా ల్‌ ం కొట్టుచు ద్విజులు వెన్నెలలో విహరింతురట! రాయలకాల ఆ ॥ వేమో మున కొంత పెరిగిన మళతాభిమానము, దక్షిణదేశమున తాంబూల మిచ్చు నాచారము వివాహాదులలోనే గాక పెక్కు నాయక రాజుల ము కొంత విజృంభించి సంగీత

స సూచకము. వ సదరముంల గాన వస్తుంది. అదియెక ర ం సాహిత్యములత్‌ నాట్యపద కవిత్యాదుల మూలముగా వ్యక్తమై ప్రభువులు కవులను కరూూర తాం నను సామాన్యముగా ఆలు న తొలుత నన్నయ ములతో మన్నించుటొక యాచారము. ఇది ముర తిక్కనలు స్ట్రాపించిన వక ధర్మార్రైతతత్త్వ్యములే పాదుకొని ను వహీంప నంగీకార సూచకము కూడాను. పోయినవి కాని వనర కత అంతగా కాలూనినట్టగపడదు. కు.సం.లో తారక సంహారమునకు గుమార్యత త్తిని సం ఇటీవలి చెన్నపురిల్‌ని తెలుగువారు కూడా వైదిక మతాచార టకై పార్యతి యందు శివునికి మరులు గొల్పు సంపత్తి నెట్టు నిలుపుకొని యుండిర్‌ శంకర విజయకర్తయగు నిరద్రుడుడ్రుటపిచినపు డాతడు “'నాకిది యేమి గహానంబు అలూరి కుపష్పన యిట్లు వర్షించినాడు: _ కు మకింటి-

నాకుందగిన కెలసంబుగంటి దీని కంద నపార క్రీ పార్వతీశ లమత్మీశసేవా సము దాంబూలంబు దయ సేయుమని” చెబ్పు లో పార్టిత మహనీయ భాగ్యయుతులు సత్కారంములం గొనెనట. వివాహ సందర్భముల వ ంబూ... ఘటనాఘటన సముత్క్మట మనీషాతి లంబుల గొనుట నిశ్చయ సూచకము.పాచకులకు, వాటగాం చమత్రియాధోరణీ మంజు మతు 'డ్రకు, ఆటకత్తెలకు తాంబూలంచిచ్చి వచ్చుట అనగా బేరము. వ్‌ త నిరత శా నిశ్చయమగుట. ఇట్లు మన దేశములో నీతాంబూల దాన సారలౌకిక వైదికాచారభృతులు ప్రయోజన మపారముగా నున్నది. ఇక నీ వీటికానుభవ.. ల చెన సపురీచర తృచివతతులు.?” సారస్యమును గనవలెనంక కృష్ణరాయల కాలమునకు బోవలె. టే అటు తిరిగి నంతనే “మృగ మద సౌరభ విభవ ద్యిగుణిత ఇక నిటీవలి కాలమున, ప్రాశన సర్గము, విదేశీయాను

జ వళి ఆర్య జో గ ఘనసార సాంద్ర వీటీ గంధ స్టగితే తర ఫరిమళమై మగువ కరణము అంగ్ర న్‌, నవి సంఘం వితమున గలిగిం పూర్వే (శ్రీనాథుని కస్తూరి కేక కూడా వినవస్తూందీలాగు గా ంఘికాచార వ్యవహారములయందు గలిగిన మార్చును (బద ““అక్షయ్యరిలకస్తూరికా భిఇాదానము సేయరా సుకవిరాట్‌. ర్మింపగల (గ్రంథములు - గురజాడవారి కన్యాశుల్కము, వీరేశ

స్త గో సంఘ సంస్కరణోద్యమవ ్ట బృందారక ్రేణికిన్‌, దాఇారామ పురీ విపోర నరగంధర్యా లింగంగారి సంఘ సంస్కరణ ద్యమములను దెల్పురవనలు, పరో భామినీ వక్షోజద్యయ కుంభి కుంభములపై నాసించు విశ్వనాథవారి నవలలు మొదలగునవి. ఇంకను క్షణక్షణము న భు వష్‌ జద్వు సంఘమున గలుగుచున్న భావపరిణామమున కిప్పటి ఖండకా ద్వాసనల్‌'' - అవి. -

ఈ రీతి గుమగుమలు పూర్వకవుల సాహిత్యంలో అంతగా నా. నను వ గనబడవు. వైదిక నిష్టతో పాటు ఆత్మబలము రసికత్వము మార్పునొందుచున్న యా ప్రజాస్వామిక యుగములో బయలు పెరుగుచున్న కాలమది. మహమ్మదీయ సంసర్గము కూడ నొక వరలు ఫ్రజాసాహిత్యము భారతీయ సంప్రదాయ విజ్ఞాన సూత్ర కారణ మేమో. కృష్ణరాయాసిచే దెగి స్వర్గమునకు బోయిన స్వ్వల నతిక్రమింపక ధర్మబద్దంబైన మార్గమును సూచించునది యవనభటులు అక్కడ కూడా “సనకాదిదివిజమస్కరి ఫాల వ్రూజ్రము కావలయునని ఆశింతము.

*కోరాడి వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనబు: రి ఉల వారిధి చూఎన వసుధ; నొకలు - నావికులు ఎౌరిధి చూపీన వసుధ - నిజమే. ఏమంటే మనము ములను కనిపెట్టి వానితో వాణిజ్య వ్యాపారములను సలి నివసించే యీ భూమి వారిధి చూపినది కాదూ మరీ వాని నాక్రమించుటకు గూడ యత్నించినది నౌకాయాన ు

• అనగా సముద్రములో నుండి బయలువడినదే గదా. మూలముగానే యనుట నిశ్చయము. ఆతని ధైర్యసాహ ఉపనిషత్తుల్లో చెప్పినట్లు సృష్టిక్రమాన్ని బట్టి చూచినా ములే ఇందాతనికి చాల తోడ్పడినవి. +. జైకాశాద్వాయుః వాయోరగ్నిః అగ్నేరాపః - అద్భ్య్వఃపృ తక్కిన పెక్కు సాంస్కృతిక విషయములలో వలెనే ఈ ర ఎలి ఉదకము నుండే ఈ భూమిపుట్టినటు. నాకాయాన విషమములో కూడా పొరతీయుల చరిత్రయే తెలుస్తోంది. ఇక పురాణగాథలను బట్టి చూస్తే, ఒకప్పుడు అత్యద్భుతమైనది. కాని ఇటీవలి కాలముతో మనము దాన్ని 'ప్రపంచకమంతాజలమయమ్లై ఉన్నదనీ, అ చీకటిలో జలమ (|: - గు ధ్యమున విషుమూరి వటప గంటాడనీ సషి మరచిపోవడము చేత, ఇతరులు కొందరు దాన్ని మరు క మ బక టపత్ర శాయిరే ఉంటా , సృష్ట పరుపయత్నించడంచేత, పోర్ట్యుగల్‌, స్పెయిన్‌, ఇంగ్లండు క భూ బరువై సముద్రంల్‌ నుంటి ఆ భూమిని మొదలగు పాశ్చాత్య దేశాల వారగు వాన్లోడి గాొమౌ, డెక్‌ పైకెత్తి ఫణిరాజు పడగలపై నిలిపినాడని ఒక గాథ మొదలగు వారు క్రొత్త దేశాలను కనిపెట్టి భూమిచుట్ట్‌ నవ ్‌ క్‌ చి వచ్చిది దోట్నేననుర " వారది లొనుందియే పైకి తిరిగి వచ్చినారన్న విషయాలను తెలుసుకాంటున్నామేగొని, కొంతజలభాగము కొంచ భూ కట! ఉన్నదని మనం ప్రాచీనకాలంనుండి నిర్వహింపబడుచున్న భారతీయ నౌకా తెలుసుకుంటున్నాము సముగ్రములో నుండి ఏ భూభా.. నైర్వోగి పద్దతులను గూర్చికాని, భారతీయ. నావికుల ప ని గము ఎప్పుడెలా సైకి వచ్చినదో ఇప్పుడు మనం చెప్పలేము. సా గర త్తరణ సహన నైపుణ్య లక్షణములను గూర్చిగా కాన్సి సముద్రముల మధ్యనున్న అయా భూభాగములలో ర్రంగిన వారము కాలేదు. నివసించిన మానవుడు సముద్రముల నెట్టు దాటి ఇతర ఆయా కాలములలో స్వదేశీయులు - విదేశీయులు చేసిన భూభాగాల నెప్పుడొల్లా తెలుసుకోగలిగినాడు, అనేదే మన రచనలను బట్టి 'ప్రావీన భారతీయ శిల్పములను బట్టే మిప్పుడు పరిశీలించవలసిన విషయం. కాబట్టి వారిధి చూపిన నాణెములను బట్టి భారతీయ నౌకానిర్మాణ నావికా వ్యాపార ముర లంటే ఈ విధంగానే మన మిష్పుడు అర్హం ముల మహత్తర చరిత్రను సమకూర్చి రచించిన మహనీయుడు వాం రాధాకుముద్‌ ముఖర్జీయను వంగ దేశీయపండితుడు. హిందు ఉకొాక్క భూభాగాన్ని చుట్టి ఉన్న వారిధిని తరించడా నౌకాయాన చరిత్రను దెలుపు విషయములనేకములు నికి మానవుడు చేసిన 'ప్రయత్నాలేమిటి, ఇప్పుడు మనకు ప్రాచీన హైందవ సారస్వతమున గలవని బుహలర్‌ పండితుడు తెలిసిన భూభాగాలు ఖండాలు ప్రాచీనులకు తెలుసునా, కొడ తెలిపియున్నాడు. ప నంళా ఒక్కసారి చుట్టి వచ్చుటకు ఇప్పటి ఎయిరోప్లే భారతీయుల యీ నౌకాయాన చరిత్ర బుగే ($దకాలము మ్చళయాల్ల కదయ యే మంస రూలు. నుండియే ్రారంభమగురున్నదని ఇప స బయనగా = అన ఎచారిప్త - రామాయ బుగే దమునందే, వ ల గొంలో పుష క స్‌ +, వరుణునకు నౌకలు పోవ సాగరమార్షము' పొమాన్య వ్‌ వుట న్యసము వింటామేని, అట్టివి న్నియు దెలియు ననియు, నా టి క మలో నున్ననో లేనో చెప్పలేము. కాని ఇతి వ్ర రా వణజాలు దూరదేశములతో వాణిజ్యమునకై. సముద్రము నురిడి మానవుడు సముద్రములను దాటి ఎం భూ గ సబుమూలలకు నౌకలను పంపుదురనియు, దెలుపబడియు భాగ న్నది. ఇంతేగాదు, తుగ్రుడను రాజర్షి భుజ్యుడను తేన

వారిధి చూపిన వసుధ : నౌకలు-నావికులు 203 కుమారుని, దూర ద్వీపములందు గల శత్రువులపై నౌకలలో మధ్య అనవరతము ఓడలలో రాకపోకలు జరుగుతున్నట్లు దండయాత్ర పంపినపుడు, ఆ భుజ్యుని నౌకలు తుపానుచే తెలుస్తుంది. కళింగ దేశము నందలి దంతపురమునుండి సముద్ర మధ్యమున భగ్నము కాగా, శతారిత్రములు *“నూరు' _ బుద్దుని దంతమును తీసికొని సింహళమునకు పోవుచున్న తెధ్డు గల ఓడలలో అశ్వినీ దేవతలు వచ్చి ఆతనిని దంతకుమారుని ఓడలు కృష్ణా ముఖద్వారమున వజ్రాల దిన్నె గాపాడినట్టు బుగ్వే. 1 మ. 116 సూ.లో చెప్పబడియు యొడ్డ మెట్టు ఎక్కగా, తెలుగుదేశంలోని నాగరాజాక డాతనికి న్నది. ఇది బుగ్వేద కాలము నాటి కథ. స్వాగతమిచ్చి ఆదరించి మరల నోడల నెక్కించి పంపినట్లు, అమరావతీ శిల్చ చిత్రములలో నొక దానిని బట్టి తెలుస్తుంది. రామాయణము - కిష్కింధకాండలో సీతాన్వేషణమునకై పా ఇలీకక యై ఓడలు 300 మంది వర్తకులు తమ నుతో సు(గ్రీవుడు కపివరులను బంపునపుడు ''సముద్రమవగాధాం మభయుగా ప్రభూణము చేయుటకు దగినవిగా మ శృేపర్వతాన్‌ నగా: నవలని న = ఆ కాలమున పారసీకపు రాజధాని బాబిలానుతో వ్యాపారము టను మని కూడా ఏతకమనాడు. అనగా కౌశేయ జరుగుచుండెడిదని గ్రీసు ఈజిప్టు రోం, అస్సీరియా కార లభూ, దా రన న్‌ స తేసే భూమిని మొదలగు యూరపు ఆఫ్రికాలోని దేశములకు నెమళ్లు, లుప దార ల యద్‌ అనగావీని కేళమును నడా వదక మని పంపినట్లు క హా. ముత్యములు కరాలు అగపడుచున్నది. “'చీనాంశుక మివ కేతోః' అని కాళిదాసు ఎగుమతి చేసి యం ధనమును సంపాదించుటచేత నాటేకి చీనాంశుకము సుద్ద మేగరా నష్తరాజ హలిత సుభిక్షమై మిక్కిలి ధనవంతమ్రైయుండెడిదని తెలుస్తుంది. మగు ను. సు రు ర వ త శ్రా క ఇండియా మజ్జిన్‌లకై రోం దేశపు (స్రీలు చాల మక్కువపడేవా ౯, తే ం క్‌ చర సంద్య వంది. బ్రాణాపాయము నుండి. 0 నంటి తప్పించు కొనిన పాండవులు రహస్యముగా విదురుడు పంపిన కుడు చాల దుఃఖపడుచు వ్రాసినా న ణి స్త జనులు కొందరు గంగానదీతీరమున నిర్మించిన ఒక ఓడలో తప్పించుకొని పారిపోయినట్లు తెలుస్తుంది. వాళ్ళు చూఎం. సైశ్ర్‌ గ్రంథమును బట్టి్రీపూ. 1000 సం. నాడే చిన ఓడ ఇండియానుండి గట్టి కలప్క ఏనుగు దంతములు, సుగంధ పార్దానాం దర్శయా నూస (ద్రవ్యములు, నెమళ్లు, వస్త్రములు ఈజిప్టు వర్తకులచే కొని మనోమారుతగామినీమ్‌, పోవబడుచుండెడివని తెలుపబడినది. ఇవి దక్షిణదేశమునుం సరళాల సహాం నావం డియే పోవుచుండెననుటకు ఆ హీబ్రూ భాషలోని అహలఠిం, వ నయుకాం పతా నికినీమ్‌ తూకి అనునవి తమిళమునందలి అగిల్‌, తోకై. అనుపదముల వే క త వికారములగుటయే ప్రబల నిదర్శునముగా కనబడుతుంది. విప భా శంశిభి: కృతామ్‌” (ఆది.) దీనిని బట్టి అతిప్రాచీనకాలమునుండి భారతీయ వాణిజ్యమును నరైర్విశ్రంశిఖః కృ నడిపిన వారిలో దక్షిణదేశమందలి ద్రావిడ జాతులందరును మనోవాయు... వేగం గలదట. సర్వవాత సహమైనదట స్క్వ్బ్బ్య్య్యము వహించినట్టు తెలియుచున్నది. క్రీస్తుకు _ ఇంకా విశేషం ఏమంటే యసన్ర యుక్తమట కూడాను. పూర్వము ?వ శతాబ్ది కాలంలో చైనాకు పోయి అచ్చట అంటే.(1018౯ ఆం[0గ౧600 వంటి దేమైన నుండెనేమో లాంగ్‌ గా అనువలస నేర్పరచిన హిందువులు పెక్కు ఓడలలో ఆ రోజుల్లో కూడా. వచ్చినారని ఆ ఓడల ముఖముల ముందరిభాగములు పక్షులు, తువుల ముఖములవలె నుండెడివని నైనా దేశపురచనలను శి బోధాయనాపస్తంబాది జం న్‌్‌ మరికొంత కలస ుద్రయానాన్ని నిషేధిం. బట్టే తెలుస్తుంది. క్రీ.త. బోధధర్మ అను దక్షిణ దేశపు ను సగరులు ర్రావం చేసిన బ్రాహ్మణుడు ్రాద్ద రాజకుమారుడు 3000 బౌద్దబిక్షవులతో చైనా దేశములో వారు. నువు (6 డు. ఇక బౌద్దయుగంలో జాతకకథ కాంటన్‌ పట్టణమున చేరినాడట మత ప్రచారము కొరకు. భ్‌ హీ పన్నికిరాడన్నా. ఇ బట క్రీస్తుకు పూర్వము అక్కడ నుండి జపాన్‌ కూడ వెళ్లినాడని, మరియొకడు లను బట్టి, సిం బ్ర. వజయుడను వంగ దేశపురాజు బోధిసేన అనునతడచ్చటివారికి సంస్కృతం నేర్చినాడని 500 సం. ప్రాంతం స హొప్టూతుడై 700 మంది తెలుస్తుంది. క్రీస్తు శకారంభమున ఆం(ధ్రసామ్రాజ్యకాలము బూ కుమారుడు దేశము నుం దం పెళ్లి సింహళమున తోనే కంటకోసల, కూడూరు రేవుల నుండి ఆంధ్ర అనుచరులతో అనేక నావల లిపి సింహళశము. దేశీయులు బర్మా సుమత్రా జావా కాంబోడియా మొదలగు రాజ్యస్థాపకుడైనట్లు, ఆ కాలంలో తా(మ్రలీబ్ప

204 సాహితీ నీరాజనం ద్వీపములలో అధినివేశరాజ్యముల నేర్చరచు కొనుట యేగాక యుద్దకార్యాలయంలోని ఆరు విభాగములలో నౌకాధికారవ అక్కడ బౌద్ద బ్రాహ్శాణ మతములను హైందవ నాగరికతను ర్గ్మము (8026 06౧౧1219) ఒకటై యున్నట్లు కౌటిల్యుని చిత్రకళలను విస్తరింపజేసిరి. అర్హూ(స్త్రమువలన తెలుస్తుంది. అందునావాధ్యక్ష పదవి చాలా బాధ్యతలతో గూడినదిగా కనబడుతుంది. ఇట్లు దక్షణ బర్మా దేశమునకు లౌలుత పోయి. శశైణండర్‌ యొక్క అపార సైన్యము దేశీయులు సమకూ యాగ్రమించిన తెలుగు వారచ్చట “మన్‌” జాత్కిస్త్రీలను. గన్‌ కండు మూడు. వేల నావల మీదనే సింధునదిని వివాహమాడి యొక సాద్రూజ్యమును స్టాపించుటచ్చే. నారా దొటిందని చెప్పుతారు జ్యపు జనులందరికి ''తెళైంగు'” లను పేరు కళిగిన దని ” బర్మా చరిత్ర కారుడగు “పెయిర్‌'అను నతడు తెలుపుచు ఆంధ్ర రాజుల నాణెముల మీద ము(ద్రితముక్రెయుండిన న్నాడు. ఈ తలైంగు రాజ్యము సుమారు ్రీశ, 12వ డం సమ ద్‌ నాన శతాబ్ది వరకు నుండెనట. కళింగ దేశమునుండి బౌద్దభిక్షు మొదలగు వా యు దేశీయ ర్త కమ్‌ వులు మత ప్రచారమున కచ్చటి కంతవరకు బోవుచునేయుం. దములపై కారిక గాధ న కమ డిరట. దీనిని బట్టి కృష్ణా గోదావరీతీరములందలి తెలుగువారే య ఏ- ఇటీవల మా పో న్‌, ము ము క్రీస్తుకు పూర్వమున సముద్రమును దాటి దక్షిణ బర్మాలో దు నుక వ లి రగా వాందూ వ ాం నెలకొనిన వారని యేర్చడు చున్నది. ( వారంచు నౌకల నిర్మాణాదికమును గూరి) సుచు వాటిని దేవదారు కర్రతో కళ్టేవారని, అడుగు హిందూ దేశీయులు అతి చిరకాలమునుండీ అపారమైన భాగమున రెండేసి చెక్కల చొప్పున మేకులతో బిగించేవారని, విదేశముల వాణిజ్యములు జరుపుతున్నట్లు తెలియవచ్చుచు. సందులళో జనప నారదూర్చి, ఒక చెట్టు నూనె సున్నము న్నది గొని, ఆ కాలంలో నౌకా నిర్మాణమును గూర్చిన కలిపి కీలులాగు తయారుచేసి దానిపై పూసే వారని, అవి (గ్రంథములు విశేషముగ కానరావు. కాని ఇటీవల భోజు చాలా పెద్దవిగాను విశాలముగాను ఉండేవని వాటిని నడపుటకు నరపతిచే రచించిపబడినదిగా చెప్పబడు 'యుక్తి కల్పతరువు' రేండు మూడు వందల నావికులుండి తెరవాపలు తెడ్డు అను (గ్రంథమొకటి మాత్రము బయలువడినది. అందు రత స వీనితో నడుపుచు, వెంట రెండు మూడు చిన్న యోడల ఆశ్వగజ పరీఇాది విషయములతోపాటు నౌకా నిర్మాణమును. నేగాక్క పార్శ్యములయందు పదిపండ్రైెండు చిన్న నావలను గూర్చి కూడ కొంత కానవస్తుంది. నౌకను నిర్మించడాని వ్రేలాడగట్టి తీసికొని పోవుచుండెడివారని, ఉపరిభాగము కుపయోగపడు కలప బ్రహ్మక్షత్రియ పో శూద్ర జాతులకు అనగా (660% కు (క్రింది అంతస్తునందు ఇరువదిగదుల జెందినదిగా విభజించి - అందు (బ్రహ్మ జాతిది తేలికగను వరకు వర్తకుల యుపయోగము కొరకును, ఇంకను అడుగు మృదువు గను, తృత్రియ జాతిది తేలికగను దృఢముగను భాగము కూడ దెబ్బతగిలినను నీరు చౌారకుండ చిన్న ఉండుటచే. నిదియే 'ప్రశస్తమని అగాధసము[(ద్రములందు. గదులుగ చేసి చెక్కలను బిగించేవారని - వివరించి 'ప్రయాణమునకనువై సుఖసంపదల నిస్తుందని చెప్పబడింది. తెలిపినాడు. ఫిరోబీషా టుగ్‌లక్‌ - “భట్టిరాజ్యంపై దండ చెక్కల నతికించుటకు ఇనుపమేకులు వాడకూడదంటాడు. యాత్ర సలిపినపుడు 90 వేల అశ? సైన్యాన్ని 480 గజుములను నదులపై నడచునవి సామాన్యములు - సాగరమున. సుమారు 5000 ఓడలలో సిందు. లంద డం. నడచునవిి విశేషములు అని విభాగము చేసి వాటి పరిమాణములు వాని భేదములు పేర్లు, బంగారు, వెండి రాజరాజనరేంద్రుని కాలిములోను, కులోత్తుంగుని కాలం రాగితో అలంకరణము - వానికి వేసే రంగులు, వాని లోను విదేశీ వాణిజ్యము బాగా పెంపాందింది. కుళోత్తుంగుడు అ(గ్ర భాగములందు వెక్కవలసి సింహ, గజ, వ్యాస్థు, పక్షి చీనాచక్రవర్తి దగ్గిరకు రాయబారము పంపినట్టు, రాజేంద్రచో భేకాకృతులు - పక్షిమందిరములు - అ(గ్రమందిరములు, ళుడు సింహళం మొదలగు ద్వీపాలను జయించి, లాకెడిన్‌, మధ్య మందిరములను భేదములను గూర్చి తెలియు మోల్‌ డివ్‌ ద్వీపాల వారితో నౌకాయుద్దాలు చేసి విజయము న్నాడు. సర్వమందిరములు రాజుల ధనమును, అశ్వము గొంచినట్లు తెలుస్తుంది. వంగదేశ కావ్యాలు కొన్నింటిలో లను, అవరోధజనమును తీసికొని వెళ్ళుటకట - మధ్యమం _నీముద్రవ్యాపారాన్ని గూర్చి తెలిపేవి కలవు. అందు దిరములు వర్షాకాలమునను, రాజులు విలాసార్థముగ ప్రయా తెలుపబడిన నౌకల పేర్లు గంగాప్రసాద్‌, సాగరఫేన ణము చేయుటకట, అ(గ్రమందిరము నౌకా యుద్ధములందుప హాంసవర, రాజవల్లభ అనునవి. ధనపతి సింహళము యోగపడునట. వెళ్లేటప్పుడు 7? నౌకలతో వెళ్లాడట. అందు మధుకర మౌ అనునది చాలా పెద్దది. అందలి గదులు బంగారంతో మలొమొ నడవబడక ము న్‌ా నిర్మాణము 'ప్రభుత్వముచే చేయబడినవట - తక్కిన వానిలో కొన్ని *“దుర్గావరి గ్రమగా నుండెడిది. చంద్రగుప్తుని సింహముఖి, చంద్రపాన అని "పేళ్లు గలవి. తెలుగుదేశములో

వారిధి చూపిన వసుధ : నౌకలు-నావికులు 205 మోటుపల్లి. క్రీస్తు శకారంభకాలం. నుండి గొప్ప రేవు ద్వీపముల నుండి ప్రత్యేక నౌకలలో ఏనుగులను దెచ్చుకొను పట్టణమని ప్రసిద్దిగాంచింది. కాకతి గణపతి దేవుడచ్చటికి చుండెడివారట. ఒక్కొక్క. ఓడలో 25 ఏనుగుల వరకు వచ్చు నావికుల కభయ శాసనము వ్రాయించి కొన్ని వచ్చెడివట. వెయ్యి టన్నుల బరువు గల ఓడలుండేవట శుల్మములను తగ్గించి యచ్చటి వ్యాపారం వృద్ది అగునట్లు వారికి. ఈ బందరు నగరములో “'మసూలా' అను ఓడలు చేసినాడు. తేలికగా నుండి చాల బరువును తీసికానివోయేవి. ఒంటి తెరచాప వేసుకొని తెడ్డతో కళాసులు నడుపు చుండెడివారట. రెడ్డి రాజుల కాలంలో ఎణ్జా(ప్రెగడ మల్దారెడ్డిని గూర్చి. జ్య్వ్వార్రాన్స్‌ త్‌! కూడ కటా యిట్టు చెప్పినాడు: నుండేవి. “బాహాదర్పమునంబ్రతీవధరణీ బందరు తరవాత పెద్ద ఓడల నిర్మాణమున చిరకాలము సాలావలింద్రోలి యు నుండి ముఖ్యస్థానముగా నుండెడిది నరసాపురం. ఇక్కడ త్సాహోదగ్రుడు మోటు పల్లిగొని నౌకానిర్మాణమునకు దగిన మంచి కర్ర గోదావరి వరదలలో సప్తద్వీప సద్వస్తుసం కొట్టుకొని వచ్చినది లభించేది. నివుణులైన పని వారు ఉండే దోహంబుల్‌ దనకిచ్చున్నొలి వారు. ఇచ్చట గోదావరి చాలా లోతుగా నుండుట చేత సముద్రుంబ్రీతి గావించుచున్‌ అకాలపు బ్రిటిషు నౌకాదళమంతా నీలవడానికి తగినంత మాహాత్మ్యంబు వహించె మల్లరథినీ విశాలముగా ఉండేదని మారిన్‌ దొరగారు వ్రాసారు. 17వ నాథుండు గాఢోద్దతిన్‌ ౫ శతాబ్టెలో బ్రిటిష్‌ వారు కూడా వారి పెద్ద ఓడల నిచ్చటనే అ కాలంలోని ఆంధ్ర సాహిత్యంలో మన దృష్టి పథానికి కట్టించుకొనే వారట. నత్షత్రములనుబట్టి ఓడలను చక్కగా తప్పకవచ్చేది, కుమారగిరిలెడ్డి సుగంధ భాండాగారాధ్యక్షుడు నడపగలిగిన నావికులు కూడా నరసాపురంలో వుండేవారట. అవచితిప్పయ్య సెట్టి. అతని విదేశవ్యాపారమును వర్ణించిన. న్లార్హ్వార్రీ త్రీరమునందలి కోరంగి, తాళ్లేవు గొప్ప (శ్రీనాథుడు నౌకాశ్రయములు. ఆల్బట్రన్‌ - అను బ్రిటిషు వారి యుద్ద 14తరుణానీర తవాయి గోవరమణా నౌక ఇచ్చట మరమ్మతు చేయబడినదట. విశాఖ పట్టణం స్థానంబులన్‌ జందనా కళింగపట్టణములు నౌకా నిర్మాణమున కాశ్రయములు. గరుకర్పూర హీమాంబు కుంకును రజః సహజనౌకాశ్రయ మగుట విశాఖ పట్టుణమీకాలము నందు కస్తూరికా ద్రవ్యముల్‌ మరల పూర్వపుటౌన్నత్యమును బొందగలుచున్నది. శరధిం లలి జమ్‌ విరివిగొ క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దిలో వైనా యాత్రికుడు జావా నంపూర్మ ర్పరియే రల డ్తవచి ముగా హిందూ జనులచే నిండి యున్నదని, తాను జావా ఇదే (డలు డే యుమ్మ హిన్‌” నుండి సింహళము అక్కడ నుండి చైనాకు బోవునపుడు సండల్పు హే బ్రాహ్మాణమతస్తులగు నావికులచే నడుపబడిన ఓడలలో పందులో కప్పలి - జోగులు - అని రెండు విధాల ఓడలను వెళ్ళినట్టు చెప్పినాడు. 14వ శతాబ్దిలో ప్రయర్‌ ఒడొారిక్‌ తెలిపినాడు. అనునాతడు గుజరాత్‌ లోని రాజపుత్ర నావికులు సముద్రంలో లో ప్రయాణము చేస్తూ, నౌక త బాబుల. కొలంలో ప్రాచీనంలో 700 జనముగల నౌకలో (ఫ్ర స్తూ, వారానౌకను మచిలీబందరు మరల ప్రసిద్దిలోకి వచ్చింది. 17వ శతాబ్దిలో సోమనా నుం ట్‌ కలను రాజపుత్ర నావికులే వచ్చిన ్రాంను. దేశయాత్రికుడు కెవెర్నియరను నాతడు. నధేసోర ల నారు సవ్ర తమి బంగాళాభాతఘులోనింత ప్రఖ్యాతి గల రేవులేదని, సముద్రపు వాన. “మూంతిగుడు నడప నన దరినుండుటచే ఓడల రాకపోకలకు చాలవీలుగొ నుంజెడిదన్మి అం ల "సరంగు - ఎగుమతి దిగువ క ఇచ్చటి. ఓడలు చీనా మక్కా హార్మజు పట్టణములకు అధికారి చేడు లెక సములు. ము దీవులకు బోవు చుండెడివని ఇంకా బళ్లు గలు దబ్రాసేందురు మరికొందరు. డగాస్కర్‌, సుమత్రా, మైనిల్హా + నొకాశయమని, ఈ రీతిగా వారిధిలోని ద్వీపాంతరాలతోను ఖండాంతరాల చెప్పినాడు. ఇతరులు కూడ న ఖ్‌ వ చం పెద్ద తోను. వ్యాపారం. చేసిన మన నౌకల యొక్క నావికుల క ప్రినారు. వ్యాపట్‌ సైముగాందెడిది వైరితర దేశముల నుండి, యొక్క చరిత్ర మత్యద్భుతము.

“కోరాడా వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: ఒన్న ఒడ అ వావ్‌ వ సంస్కృత తత్త్వ శా ప్ర్రమునకు ఆంధ్రుల ౧ సంస్కృత సాహిత్యము అపారమైనది. ఈ లోకమునగల విచారణ మితర జాతులలో తీరిక సమయములలో గావింప సాహిత్యములలో అతి ప్రాచీనమైనది కూడాను. మరొక బడు విలాస విషయము. వారిదృష్టి బాహ్యములగు రాజకీయ విశేషమేమంటే - “వేదో ధర్మ మూలం” అని భారతీయ సాంఘిక విషయములందు, (ప్రకృతి పరిశిలన మందు లగ్నమై సనాతన ధర్మమునకు, తత్త్వ పరిశీలనకు గూడ మూలభూత యుండును. అది సహజమే కూడాను. ఏమనగా, బ్రహ్మ మైన వైదిక వాజ్బయమంతా - అనాదియని, అపొరుషేయ దేవుడు మన ఇంద్రియములను బాహ్య దృష్టికలవానిగానె మని కూడా భారతీయులలో చాలమందికి గట్టీ నమ్మకము సృజించాడట - “పరాంచి ఖాని వ్యతృణత్‌ స్వయంభూః కలదు. కల్చాంతర భేదమున కనుగుణముగా భారతీయ తస్మాత్సరాజ్‌ పశ్యతి నాంతరాత్మర్‌..! కాబట్టి. ఎవడో మహర్షులు సమాధ్యవస్థలో తాము దర్శించిన యాధ్యాత్మిక మహాత్ముడు గాని తన దృష్టిని అంతరాత్మ వైపుకు పరమార్హములను, దేశకాల వ్యవస్థ్రానుగుణముగా వ్యక్తము చేసి, మరల్చుకానలేడట, అంతర్‌ దృష్టితో జిజ్ఞాసకు గడంగుచు, ఆ మహా విజ్ఞాన సంపదను మన కిచ్చిపోయినారు. ఆ జగద్రహస్యమును, జీవిత రహస్యములను పరిశీలించుట వైదిక విజ్ఞానమే వేదములు, 'బ్రాహ్మణములు, ఉపనిషత్తుల ప్రాచీన భారతీయ మహర్షులకు వెన్నతో బెట్టిన విద్యయగు రూపమున నీ యుగములో మనకు భాసీంచినవి. వానిలోని టచే, ఈత్త్వృశాస్త్ర, మీదేశముని ఎంపొందిన 'ప్లేదేశమునను భావములు, భాష్క కల్చన, రచన, వినియోగము, పరమా సెంపాంద లేదు మొదట వైదిక బుషులు ప్రకృతి యొక్క రము మొదలగు వానినిబట్టి ప్రాచీనులే కొన్ని విభాగములేర్చ బాహ్య సౌందర్యానికి ముగ్షులై దాని కధిష్టాన దేవతలుగా రుపగా, వానిని బట్టియే ఆధునికులు వానిని దేశ కాల సూర్యాగ్ని ఇంద్రావరుణాది దేవతలను స్తుతించి పూజించి చరి(త్రలతో సమన్వయించి, వాని పౌర్వాపర్యము, పరిణామ యజ్ఞాదులను సల్ఫినా, (క్రమముగా ఈ దేవతల కందరకు రీతి, పరమార్ధ తత్త్వము మొదలగువాని నన్వేషించి తెలిసికొన అంతర్యామి యొకడున్నాడనే భావానికి వచా ఎరు. ''ఇం(ద్రం యత్నించుచున్నారు. మిత్రం వరుణ మగ్ని మాహురధో దీవ్యస్ససుపర్లో గరుత్మాన్‌ అనాదియైన ఈ వైదిక విజ్ఞానము వైయాకరణుల కంస ద్విప్రా బహుగా వదంత్యగ్నిం యమం మాతరిశ్సాని స్ఫోేటబ్రహ్మలాంటిది. అనాది నిధనమనబడు అఖండ ని న్‌; నష ంది కస్మై దేవాయ హవిషా విధేమ వాక్యరూపస్ఫోట (బ్రహ్మను వ్యవహారము కొరకు పదస్పోట, చె వునికి హవిస్సునివ్వ వలె” ఒక్కరినే అనేక విధాలుగొ వర్ష స్పోట అని విభజించి కాల్చనికములగు నా వర్షములతోను చేకునారట. పదములతోను గూర్చిన అఖండ వాక్యమును మరల ఈ దేవతలను గూర్చి వలెనే ఈ జగళు సృష్టి వీని ప్రయోగించి మన భావములను వ్యక్తము చేసుకొంటున్నళ్లు కారణమును గూర్చి, జనన మరణాదులను "గూర్చీ, జీవ అనాది యనబడు వేద వాజ్బ్మయమును తత్త్యమును గూడ లక్షణము, జగత్తుతో దానిక్తి గల సంబంధము," జనన దేశ కాలానుగుణముగా సమన్వయించు కొనుచున్నామన్న మరణాదులు, జీవాత్మ పరమాత్మ సంబంధము మొదలగు మాట. శబ్దార్వముల సంబంధము నిత్యమని స్పోట (బ్రహ్మవా వానిని గూర్చిన ప్రశ్నలు - ““క్వేదమభం నివిశతే క్వాయం దులగు వైయాకరణులంటే, సాంకేతికము - ర౦౧౪౭౧౦౧4| సంవత్సరో మిధ్య _ క్వ మాసా ర! తాఖి అని. అని ఆధునికులంటున్నారు. ఈ విధంగా మన భారతదే మరొకప్పుడు “కేసేషితం పళతి (పేషతం మనీ - కేనేషితౌం శంలో ప్రతి శాస్త్రము - విద్య - బ్రహ్మ విద్యపై వాచ మిమాం వదంతి” - మన వెనక నుండి మన మనస్సును, వలో రో విషయమునే సర్వ విరా భృతిష్తా వాక్కు,ను,. ప్రాణాన్ని (ప్రేరేపించి పనినేయించే. దెవరు? 2 ఆ ండక్‌ పనిషత్తు చెపుతోంది. శౌనకుడు అంగిరసుని అడుగుతాడు. * గవో వివేకానందు డుదోపే దుః కస్నిను భ భారతద స్ప పనినట్లా పట ట్రకపాసాననమే. విర్ణాత సర్వమిదం విడ్ఞాతం భవతి - *ద్రేన్ని యక్‌ ౦ ౦ గుండె కాయ, ముఖ్య అన్నీ తెలుస్తాయి!. అంశ ?స్వ ప అని (ప్రాణము - జీవ మూలాధారమునై యున్నది. జీవిత పరమార = చ “లు. 'పరావిద్యా అపరావిద్యా " త్స ఉన్నవి. వేదములు శాస్త్రములు అన్నీ అపర విద్యః

సంస్కృత తత్త్వశా(స్త్రమునకు ఆంధ్రుల సేవ 207 ైతైకతతతతతతడతతతతతతతతతతతతజతతతతతతతజతతతతతతతతతతఉజ2తతఉఉతజజతతతతతతజ2జ2తత222జ ఇక ఏదైతే 'అదృశ్యం, అగ్రాహ్యం, అపాణిపాదం, నిత్యం, సూత్రములను, కణాదుడు మోషిక సూత్రములను, కపిలుడు సర్వభూత కారణం అయి ఉందో - అది పరా విద్య. సాంఖ్య సూత్రములను, పతంజలి యోగ సూత్రములను దాన్ని ధీరులే తెలుసుకుంటారు. 'తేనేదం పూర్ణం పురుషేణ రచించిరి, సర్వం' సర్వము అతని స్వరూపమే” అన్నాడు - అంగిరనుడు. తండ్రి యజ్ఞం చేసి దక్షిణలిస్తూ ఉంటే ఆయా మహర్షులు వేదవేదాన్తములలోని విషయములను నన్నెవరికిస్తావని అడిగినాడు. నచికేతుడు. యమునికి పరిశీలించి యవగాహన చేసికొని చేతనాచేతన వస్తువు అన్నాడు తండ్రి. సరాసరి యముని దగ్గరకు వెళ్లి ఆతని మూలతత్త్వమును దర్శించు నుద్దేశముతో రచించిన శాస్త వలన వరములను పొంది - మరణానంతర స్థితిని గూర్చి ములు గనుక యివి యారును షడ్డర్శనములని చెప్పబడుచు యముళ్లే అడుగుతాడు. నీకవిస్తాను ఇవిస్తాను అని ప్రలోభన న్నవి. వేద (ప్రామాణ్యమును స్ట్రాపించుచు జైమీని రచించిన చేసి - ఏమైనా కోరుకోగాని 'నచికేతో మరణం మా ప్రొక్షీః- కర్మ మీమాంసా సూత్రములకు తొలుత గొప్ప భాష్యమును మరణాన్ని గూర్చి మాత్రము అడుగవద్దు- అది చాలా రచించినవాడు శాబర స్వామి. శబరులాంధ్ర దేశస్తులగుటచే చిక్కైన విషయమన్నాడు. కాని “న విత్తేన తర్పణీయో నీ శాబరస్వామి అంధ్ర దేశీయుడే కావచ్చును. ఇంతేగాక మనుష్యః'* డబ్బే ప్రధానం కాదు. శరీర వియోగం తరువాత యజ్ఞయాగాది కర్మకాండతో గూడిన వైదిక మతమును ఆత్మ లంటూ ఉందా లేదా అనే విషయం నీకంటే నాకు పోషించుకే గాక, స్వయముగా వాజపేయ పౌండరీకాద్యనేక చౌప్పే వారెవరు చెప్పి తీరాలి. ఇదే నేను కోరే వరం” _ క్రతువులను సల్పి, యీ మతమును వ్యాప్తి గావించి, అన్నాడు నచికేతుడు. అప్పుడు తప్పిందికాదు యమునికి. ముఖ్యముగా దక్షిణమున కృష్ణా గోదావరీ మధ్య దేశమున ““శబ్బ స్పర్శ రూప రసగంధాతీతము, అనాద్యనంతమునైన _ దానిని నెలకొల్పిన వారాంధ్ర రాజులే. గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి ఆ పరబ్రహ్మను తెలుసుకొన్నవాదు మృత్యు ముఖము నుండి మొదలగు వా రనేక యజ్ఞములను చేసి, గోవులను - దక్షిణలను తప్పించుకోంటాడు. *పురుషాన్నపరం కించిత్సా కాష్పా సా - ఇచ్చుపే గాక్క వారిలో నొకరు 'యజ్ఞశ, నామమును పరా గతిః - అంతకంకు పైన్‌ ఏమి లేదు అన్నాడు” ధరించుళు - వారికీ మతము నెడల గల యభిమానమునకు యముడు. ఈ విధంగా ్రాలీన భారతీయ మహర్షుల సూచకము. ఈ దేశమున తరువాతి రాజవంశముల వారును ఆంతరంగిక తాత్విక విచారణల మూలంగా. వేదాలకు వారి వలెనే యితర మతముల రి ద్వేషభావములేక శిరోభూతమైన ఉపనిషత్తులు - తద్రహస్య_ విజ్ఞానము వైదికమతాభిమానులేయై దానిని వోషెంచిరి. కావుననే జైమిని బయలుదేదాది క సూ([త్రములకు శాబర భాష్యమునకు గూడ భాష్యముగా ॥ (గ్రహింపదగిన తంత్రవార్డికమను మహా(గ్రంథమును రచించిన

ఈ తత్త్వ జ్ఞానము నంతా. వైదిక మహర్షులు వారి కుమౌరిలభట్టు ఆం(ధ్ర దేశీయుడగుట తటస్టించియుండును. ఆంతరంగిక దృష్టివలన ధ్యాన మార్గమున కనిపెట్టే వెల్లడిం. ..ఆంధ్రోత్కలానాం సంయోగే పవిత్రే జయమంగళే, ఆంధ్ర చిరి. వారి (బ్రహ్మ జ్ఞాన నిరూపణమువలన వైదిక మతమునకు జ్ఞాత స్తిత్తిరకో మాతా చంద్రగుణా సతి, యజ్లేశ్వరః పితా మంచి బలము చేకూరినది. కాని ఆత్మ జ్ఞాన మందరు యస్య” అని జినవిజయమున చెప్పబడి యుండుటను బట్టి అర్హము చేస్సుకొనలేరు. జీనహింన. నాశేపించు వారు ట్రాశడాంధ్రుడనియేతలంపదగియున్నది. ఈ మతాన్ని బయలుదేరి మత భేదములు, వర్ష వ్యవస్త పెరిగినది. వేదముల బండించిన వారిలో నొకడు, దిజ్బాగుని ప్రమాణ సముచ్చయ ప్రామాణ్యమును. శంకింపబడ బొచ్చినది. 'ప్రత్యక్షమునే మ్నుపై న్యాయబిందువను వ్యాళ రచించిన ధర్మకీరియను ప్రమాణముగా (గ్రహించి, చేదములు ప్రారుషేయములని, నాతడుకూడ ఆం(ధ్రుడని చెప్పెదరు. కర్మ జ్ఞానమునకు పుణ్యపాపములు, పరలోకములు లేవని, దేహముకంకు వేరు. స్రైభముగావున పూర్వపుదైన కర్మను గూర్చి తెలువునది ఆత్మలేదని, (బ్రతికినన్నాళ్లు సుఖముగా తిని శ్రాగి ఆనంధించ ప్రూర్వమీమాంన కాగా, రవ్వా జ్ఞానమును గూర్చి తెలుపు వలయునని వాదించెడి హొర్వాకులు, సర్వం క్షణికం, తణికం, చ్పద్రాంత మీమాంస ఉత్తర మీమాంస యనబడినది. ఉపనిషత్తు శూన్యం శూన్యమని వాదించు బౌద్దులు మొదలగు నబైదిక. ల్రాధారముగా బాదరాయణులు ౮గంచిన 5 రిహనూత్ర నాస్తిక మృత్రమల గారు బయలుదేరి జనసొమాన్యము బలే దీనికాధారము. వీనికి శంకర రామానుజమధ్వాచార్యులు నాక్షర్షింప్త ద్రొడ్రంగిరి.. వీరిని ప్రతిఘటించి వేదమతము.. బ్రాస్తిన భాష్యమును బట్ట అద్భైత విక భత ద్వైతములను నుద్దరించుటకు ఎయలుదేరిన అస్తికమతములలో. కర్మకొం. మ్రూడు మతము. లేర్నడినవి. శంకరాచార్నులు అద్వైత డయే నిజ్రేయస సాధనమని; అత్మైక్య జ్లోనమే ము క్తిదాయక స్తత్రములకే గాక దళోపనిషత్తులకు, భగవద్గీతకు భాష్య మని చెప్పుచు, జైమిని పూ ర మీమాంసా సూత్రములను, స్వుల్లు నింకననేకములగు నద్వైత భావబోధకములగు (గ్రంథ జ్ఞానకా ? పదు బొదరాయణు. జల్లు స్తోత్రములు రచించెను.

౦డ యొక్క ప్రాధాన్యమును దెలుఖ య

దుత్తరమ్సీమాంసా " సూత్రములను, _ గౌతముడు న్యా

ఖీ 208 పాహితీ నీరాజనం దని రాష్యము నారాధముగా జేనాని అద్వైత మతము స్థలి. ఇక గుంటూరులోనే స్థించబడిన యొవ శంకర నుద్దరించుటకై బయలుదేరిన. [గ్రంథము అపారములు, పీఠమున కధ్యతులైన (కీ, కల్యాణానంద భారతీ మాంతాచా ర్‌ వేదాంత పంచదశి వివరణ, ్రమేయ సం([గ్రహము, జీవన్ముక్తి స్వాముల వారు సుమారు 30,40 నం.లు తెలుగుదేశము విచేకము మొదలైన (గ్రంథములను రచించి వేద భాష్యమును అద్వైత మత ప్రచారమును సాగించిరి. వీరసమాన 'ప్రతిభావం రచించిన విద్యారణ్యులు ఆం(ధ్రుడనియే కొందరి మతము. తులు. అంగ విద్యాధికులు కూడాను. అనేకములగు 'బ్రహ్మ నూత్రములకు భాష్యము గ్రాసిన వారిలో వల్లభాదార్యు నుపనిషత్తులకు, (బ్రహ్మ సూత్రములకు వ్యాఖ్యలు రచించి లాకరు ఆంధ్రులు. 'అణుభాష్య' మని యీయన రచించిన ప్రకటించిరి. వీరి శిష్యులు లింగన సోమయాజులుగారు భాష్యమునకు పేరు. ఈతని పూర్వులు గోదావరీ ప్రాంతమం పంచదశి వ్యాఖ్యానము రచించినారు. ఇంక ఉపనిషత్తులను దళి కాంకరవూడ నివాసులట. వీరు వెలనాటి బ్రాహ్మణులు. కొన్ని సవ్యాఖ్యానముగా ప్రకటించి, వైదికముత (ప్రచారమునకు తండ్రి లక్మణభట్టు. గురువు పుదుష్తోత్తమభట్టు. జైమిని దోడ్పడుతున్నారు. ఇక తాము రచించిన యనేక కావ్య సూత్రములకు వ్యాఖ్యను భాగవతమునకు 'సుబోధిని యను నాటకాలంకార చంపూగద్య 'ప్రబంధముల చేతనే గాక తమ వ్యాఖ్యను వ్రాసినాడు. ఇతడు మాయా వాదమును ఖండిం తత్త్వ శాస్త్ర రచనల చేతను సంన్క్బృత వాణి నలంకదించిన చుచు సాకార బ్రహ్మవాదమును వ్యాప్తి లోనికి దే యత్నిం విజయనగర వాస్తవ్యులొకరు ముడుంబి వెంకటరామ నరసిం చెను. ఈతనిది భక్తి మార్గము. విజయనగరాస్థ్రానమున హాచార్యులు గారు. వీరు 1842లో జన్మించి 96 సంవత్సర (శ్రీకృష్ణ్ణాయల యెదుట జరిగిన వాదములో అద్వైత ములు జీవించి 1928లో స్వర్ష్గస్తులైనారు. వీరి మూల వాదుల నోడించి విష్ణమతమును స్థాపించి కనకాభిషేకము. పురుషుడు ముడుంబి ఆచాన్‌ అను నాయన రామానుజుల నొంది, ఆచార్య పీఠము నలంకరించెను. నింబార్కుని వలన _వారేర్పరచిన 72 వైస్ణవాచార్యులలో నొకరట. విజయ నుండి రాధాకృష్ణ తత్త్వము నీతడు గ్రహించెనని ఈతనిది నగరాస్థ్రానములో విజయరామ గజపతి మహారాజు కోర్టులో శుద్దుద్రైత వాదమని చెప్పుదురు. మాయావాదము మూల _ఆస్ట్రాన పండితుడు. బ్రహ్మసూత్ర రోమంథము - అని ముగా శంకరునిది అశుద్దా ద్వైతమట. కృష్ణుడే పరబ్రహ్మము. నూ(త్రముల కొక భాష్యము, “తత్త్వదర్పణ' మనే స్వతంత్ర విశుద్ద భక్తిగా అతని సేవయే ఆతని యొద్ద జేర్చునది. వేదాంత (గ్రంథము, దశోపనిషత్తులకు వ్యాఖ్యానము, పాతంజు వింబార్కుడు కూడ తెలుగుదేశము వాడే - బృందావనమున అయోగ సూత్రములకు వ్యాఖ్యానము మొదక్రైన (గ్రంథములను స్రిరపడినాడు. కృష్ణ భక్తుడు. వేదాంత సూత్రముల మీద ఇతర కావ్యములను శతాధికముగా సంస్కృతములో రచించి “వేదాంత పారిజాత సౌరభ” మనే వృత్తిని రచించినాడు. నారు. ఈతని కృష్ణుడు విష్ణువు అవతారము కాదు. పరబ్రహ్మయే. గోలోకములోని రాధ బృందావనములోని కృష్ణుని భార్య. ఇక ఇతర దర్శనములలో తర్క శాస్త్రమున తర్క ఈతనిది భేదా భేదతత్త్వమంటారు. స్వీయ మతము సంగ్రహము దానికి దీపిక అనే వ్యాఖ్య వ్రాసిన అన్నం భట్టు, నుర్దాటించుచు “దశళ్లోకి యను కావ్యమును రచించినాడు. గౌతమ సూత్రాల ననుసరించి కేశవమిశ్రుడు గ్రాసిన తర్క ఇటీవలి కాలమున వేదాంత [గ్రంథ రచనచే సంస్కృత హన రర భాషా ప్రకాశమను వ్యాఖ్య న్రాసిన చెన్నుభట్టు భాషా "సేవ చేసిన ఆంధ్రులలో బెల్లంకొండ రామారావు ఆంధ్రుల, ఇట వల జగదీశుని సిద్దాంత లక్షణముపై (క్రోడప[త్ర గారాకరు. వీరిది గుంటూరు జిల్లా పమిడిపాడు అగ్రహారం. మును “సంగమేశ్వర క్రోడ'మను పేర రచించిన గుమ్ము బాల్యము నుండి హయగ్రీవుడు వీరి యిష్ట దైవం. భగవద్గీతా బరి సంగమేశ్వర శాస్త్రులు గారు సుప్రసిద్దులైన తార్కికులు, శంకర భావ్యముపై భాష్యార్థ ప్రకాశనమను వ్యాఖ్య రచించి పు పండితులు, విజయనగర వాస్తవ్యులు. నారు. శ్రీ భాష్య విమర్శ, సిద్దాంత బిందు వ్యాఖ్య, సిద్దాంత (బ్రహ్మ సూత్రాలకు శ్రీకర భాష్యమను పేర శైవ పరంగొ కాముదిపై శరద్రాత్రియను వ్యాఖ్య వీరికి గల శాస్త్ర నాక భాష్యము. రచించిన (పతి పండితుడు పశ్చిమ పరిజ్ఞానమును దెలుపు నితర (గ్రంథములు. ఇంకను చంపూ గోదావరి జిల్లా తణుకు తాలూకాలోని కాలధారి [గామ నివాసి, గద్య కావ్యాదు అనేకములు రచించినారు. వీరు 37వ యేటనే యాంగధ్రుడు. థాం ((

“కోరాడ వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: ఒర్న ఇగ సంస్కృత సాహిత్య పరిశీలనము - హాస్యరసము అపారమైన సంస్కృత సాహిత్యములోగల హాస్యరసాన్ని నికి యత్నిస్తుంటు వీరు జారిణులని భ్రమపడి కొంళకు గూర్చి పరిశీలించడానికి పూర్వము, హాస్యమనగా ఎట్టిదో విటకాండద్రు వారి పమిటలను లాగినప్పుడు వారి నిజము మనము. కొంచెము విచాంంచ్‌' తెలుసుకోడం మంచిది. బయటపడగా ఆ వింత వేషములకు హీహీ యని కడుపు హాన్యమాడటం అంకే అందరికీ తెలిసిందే అయిన్నా అది వెక్కలగునట్టుగా నవ్వినారట!?' అని వర్లించినాడు. ఇది ఎల్లా. కలుగుతోందో, దాని లక్షణమేమిటో మాత్రము. వికృత వేషము మూలంగా నేర్పడీన శృంగారాభానము వలన చెప్పడానికి వెనుకాడుతుంది మనస్సు; “భగవదజ్ఞుకం' అనే గలిగిన వోన్యమే కదా! కాబట్టే అభినవగుప్తుడు వ్యాఖ్యానం ఒకప్రహసనంలోని విదూషకు డిల్లాగే అంటాడు; “నేనే చేస్తూ - ఈ అభానమనునదే హాస్యానికి మూలము అన్నాడు. హాస్యానికి మూలమని అంటారుగాని, హాన్యమంకే మాత్రం. దీనినే 1౧౦౦౧౦౧౫ క [16 50041 రగ గరగాండగ అని నాకేమిటో. తెలియదు” అని. హాస్యాన్ని ఇంగ్లీషులో. పాళ్ళాత్యవిమర్శుకు లన్నారు. ఇది _శృంగారాభానమూ [0గ౧౦౮౯ అంటారు. ఒక గంభీరమైన భావమును నవ్వు కావచ్చు: ఇతర రసాల అలానా ర మును. తెప్పించేటుట్టు ఒక వికృత రూపంలో చెప్పడం (1606! ఇది ఆయారసా వాన్ని తగ్గించే లలితాభాసమై యుంటుంది. 5 హంగు + 41౧91౧ గాలి, & దానివలన మనకొక విగ్రాంతిలలితానుభూతి కలిగి వికా 13600 ౬౧6 ౧996౧40౧ 0 116 46100069). దీనిలో నము, నవ్వు వస్తుం అని గ్రరు. హాసము 0౧ 921025గ, 824/8 అని అనేక భేదాలున్నాయి... స్టాయాభా వమును. చెందితే - వోస్టురసం కలుగుతుందని ఏటన్నిటె కంటె కూడా మన ఆలంకారికులు చెప్పిన మని అంగారక తో సమ్‌ వోస్యరన మ్వనేది కనబడుతుంది. ఈ లుగా నుంటుంగ ' క హావ్యమనేదాన్ని ఎ ఇవు కటగా భావించారు. ఉళమంలోన వవ యతు కాబట్టి తాత్కాలిక చమత్కార కారిత్వము మూలంగా నవ్వు లోను అపహసిర జో త్వకాను శెరకంపనాదు యాత పుట్టించుటయే కాకు కు నందాను భవానికి కోడా ములగుళూ ఉంటవి. నత్రవికాన, +00పనాదుల మూల కారీఇమవు 0డా, స్ర్రీరతరా, శ్రైనూ నర్వచేత ముగొ ఉత్తమ మధ్యములచే అనుమోదింపబడు హాసాన్నే నస్తారై తుందని వారి భావం. ''నవరసొల గుటచేత. - మన ౪౧0౪౯ శబ్దవాచ్యంగా చెప్పకోవచ్చు. బాప్పములు శృంగార, సర్వహృదయంగమమైనది మనా డు అనగా. కళ్లంబడి నీళ్లు. ఒడలు విసరుటలత్‌ గూడిన జుడు. వౌ

రసాన్ని టకంల లంట నరసి లు వా న్యం హెచ్చు... ఏ స్రాహిత్యంలోమో వాస్యరనమే ముఖ్యరసంగా కలిగిన అనడానికి సందేహరి లేదు. అందు శృంగారానికి దగ్గిరగొ కావ్యాలు చాలొ తక్కువగనే ఉంటాయి. ఆంగ వాబయంలొ సంబంధించినదనే లక వయం దాని నుండి పుట్టినది. బట్టి వానిని 3295 అంటారు. సంసల ౫ హత్యంలో సరతుని అభిప్రాయము. విక లర వాగ్వేష చేష్టాదుల. కూడా హాన్యరసం ప్రధానంగా కలశ కావ 'పదర్శనముచేత. హాసము' సు భావముగా. నేర్పోడీ. స్రహసనమే! భాణాదులలోకూడా హాస్యరసం కొంత ఉండేది, హాస్యరస కలుగుతుంది. అనా ఏదో ఒకవిధమైన వికలే. మంకు ఇందలి కళ దూర న్‌ా! క న. వ్‌ సప్రదర్శనమ్నే “0/886౧0౧ ౮ 109 1401000645 జూదగాండ్రు మొదలగు నలు పహననంలో వ టి హోస్యాన్నిక కారణమవుతుందన్న మాట. దీని కుదాహరణొంగొ.. ద్రినిలో శృంగొర వీరొలు రా ళ్‌ త్రం 'పేతొపర్వుద్రీయ్యమున ఎంట డు ఓరుగంటిలో బందీ పస్యమే ప్రధానరనం. ట్రాఇనకాలం చ ాలు ర్రాసిన కుగా చేయబడిన దు కొప్పులు, వమిోలు. వ్రహీకవులున్నారుగ మ్‌ ర? ఎట్టుక్షాన్సి ఆడవేషాలు రర లలో నుండి పారిపోవడొ కావ్యాలముందర వెనుక పడిపోయాయి. అయినప్పటికీ

సాహితీ నీరాజనం వారిముందర కాళిదాసెందుకు పనికివస్తాడు అని చెప్పుకునేవా ర విదూషకుని పాత్ర నాటకాల్లో ఒక హాన్యపు బ్‌ మ్మగా రట ఆ రోజుల్టో. తయారయిపోయింది. కాని ఈ సంస్కృత నాటకసొహి “వరరుచి రీశ్వరదత్తః శ్యామలికః శూద్రకళశ్ళ చత్వారః త్యంలో హాస్యరస పోషకములైన పాత్రలలో శూద్రకకవి ఏతే భాణాన్‌ బభణు:ః - కాశట్హి కాళిదాసస్యో మృచ్చకటికలోని శకారుని పాత్రము ముఖ్యముగా చెప్పున నది. అందు వసంతసేన బండిలో రహస్యంగా ఎక్కి రాజు అనే ప్రాచీనళ్ళుకాన్ని బట్టి ఈసంగతి తెలుస్తోంది. బంధింపబడి. చెర తప్పించుకొని ఊర ఐటి. పేవుతున్న కాళిదా సేమీ భాణాలు గ్రాసినట్టు కనబడదు. లంబోదర ఆర్యకునికి అభయమొసంగిన చందనకుడు, మరియొక ప్రహసనం కాళిదాస విరచిత ,మంటారుగాని అది వాస్తవమని రక్షకుడగు వీరకుడు ఆర్యకుని బండీ తణిఖీ చేయకుండా తోచదు. ఇక నాటకాల్లో హాస్యరస (ప్రధానముగా (గ్రహింపదగి తప్పించుటకుగాను లేవదీసిన కర్ణాట కలహ సందర్భము నది విదూషక పాత్ర. నాటకాల్లోని ఈ విదూపకుని పాత్రలు టా హాన్యరస పోషకమైనదే! శకారుడు బుద్దిహీనుడైనా అదొక సం(్రదాయసిద్దమై, ఒకే దిమ్మలో పోతపోసిన పరమ దుర్మార్గుడు, తండత్రజ్ఞాడు. రాజుగారి బావమరది బొమ్మలు లాగ తయారవుతూ వచ్చినవిగాని, స్వతంత్ర యగుటచేత మీక్కిలి ఉద్దతుడు. దీని మూలముగా హాన్యర వ్యక్తులులాగ హాస్యరసాన్ని పోషించినని కాలేదు. అయినా సాన్ని బాగా కల్పించాడు శూద్రక మహాకవి, మాటలలో కొలిదాసు ఈ పాత్రలను తననాటకాల్ళు ఉపయోగించుకునే. నిక 'శోకారము వేసి - వసన్తసేనను వశన్తేణ అని రీతిలో చాలా చాకచక్యం, ప్రతిభ చూపించినాడు. తొలినాటక పలుకడం, పౌనరుక్ష్యం. “స్పా తోహం సలిల జలై పానీయైః మగు మాళవికాగ్నిమిత్రంలో విదూషకుడు హాస్యరపోద్చోధ . ఉద్యాన ఉపవన. కానడీ నిషజ్మః' అని చెప్పడం, మునకేకాక, కథా ప్రవృత్తికి కూడా తోడ్పడినాడు. రాజుకంట వసంతసేనను వెంబడిస్తూన్న శకారు డామెనుగూర్చి “కిం బడకుండా. దేవిచే రక్షింపబడుతున్న మాళవిక దర్శన (ద్రౌపదీవ పలాయసే రామ ఫేతా? (రామునివల్ల భయపడిన లాభము రాజుకు కలగడం దగ్గిరనుంచి ఆమె నాతడు 'ద్రౌపదివలె పరిగెత్తుతున్నావా?) అని అసందర్భపు కథాసన్ని పరి[గ్రహింపగలిగేటంత వరకూ విదూషక్రుని తం(త్రాలమీదనే వేశములు,. "న చ్చిన్నో వృషభౌ నమృతా రజ్జవ' ఆధారపడవలసి వచ్చినది, అగ్ని మిత్రుడూ, అందలి (వృషభములు తెగిపోలీది శ్రాళ్లు చచ్చిపోసులేదు). అని వధాగమనికా కూడాను! శాకుంతలంలో విదూషకుణ్ణి ఆవలకు పదాలను అన్తవ్యస్తముచేయుట, అనందర పు ఉపమానములు పంపివేయడమే కథా ్రవృత్తికి తోడ్సడేటట్లు చేసికొన్నాడు మొదలగు వికృతభాషణరీతుల మూలమని వికృతచేష్టల కాళిదాసు. “శకుంతలను గూర్చి నీవైనా జ్ఞాపకం చేసినావు మూలముగాను అత్యద్భుతముగ్‌ £ కం క గ్రసమును కావేమీ” అని తా నామెను తిరస్కరించిన తరువత ఈ 'మృదృకటిక పన మున కలం టు స్‌ విదూషకుణ్ణి అడుగుతాడు దుష్యంతుడు, రస్టదార ఎంచినాడు. డంటాడు “పరిహాస విజలితం సఖే! పరమార్షేన న ల గృహ్యతాం వచః - అని శరంకలో వృత్తాంతం అంతా కా పతం లో ఈ గాటకవ్రహననాదులందువతి పరిహాసంగా చెప్పినదిగాని నిజంకాదని నీవన్నావు గనుక యమము ౮స మంతగా కనబడదు. కా కడ మృత్చిండ బుద్దిగల నేను - అనగా మట్టి మేదడు గల పోవు ల మూలముగా హాస్యరసము నక్కడక్క నే నది నిజమే అనుకుని ఊరకున్నా' నన్నాడు ఈ ము ్టిటొదు. ఇట్టివి వైదిక వాజ్మయంలో కొడొ మృత్చిండ బుద్ది! నబడతవి, బుగ్వేదంలో ?వ మండలంలో వర్షాకాల మందు కప్పలను గూర్చిన వర్మను మొకటి కలదు. వీనీతో నాకాలపు ఈతనికొక లక్షణము: అతిభీరుత్వము. మాళవికలో బ్రాహ్మణుల కృత్యములను పోల్చి కొంత హాస్యరనమును నిపుణిక ఈతణ్ణి జడిపించాలని క(ర్రముక్క ఆతని మీద కల్పించినాడు కవి, వ్రతనిష్టులైన బ్రాహ్మణులవలె సంవత్సర పడవేస్తే - పామనుకుని గంతులు వేస్తాడు. ఏక్రమోర్వశీ కాలము మౌనము వహించియుండి పర్డన్యుని రాకతో నీకష్రులు మంలో గలికి కొట్టుకొని వచ్చిన భూర్చ పత్రాన్ని చూచి గా ంళులెత్తిన వట, “ఉపాధ్యాయుల పాఠము చెప్పు సాము కూసమనుకుని భయపడతాదు. ఎల్లప్పుదు తిండి కొను శిష్యులవలె' ఒక దానిశేకన్సు మరయ నుకరించున మీదనే దృష్టి - మోదకాల కోసము, వాయనాల కోస్తే వుడు మన శరీరావయవములని అ; ను. తపిస్తూ ఉండడం, ప్రగల్భాలు కొడుతూ ఉండడం . సోమయ ఎలన్నయు కుదిలించి నట్లు ఇవి. సామాన, జములో సోమరసపూరితమైన పెద్ద భాండమ చుట మూలముగా కొంత హాస్యము కలుగుతుంది గాన్సి _ ఇవే కప ఎన్న (బ్రాహ్మణులవలె, 'వర్షాగమ దిన వృలన్నియ్యు నీటిగుంటచుట్టును ణీ వచంతయు

సంస్కృత సాహిత్య పరిశీలనము - హాస్యరసము 211 (గ్రహించి గొంతెత్తి యరచు బ్రాహ్మణులవలె నీకప్పలును _ ఇంతే కాద్కు మొదట మన్మథుని తగుల బెట్టిన బెక బెకలాడుచుండునట!”* ఇది కేవలము వైదికబ్రాహ్మణుల ఈశ్వరుడు తొందరబడి పార్వతి చేయిపట్టుకు లాగుతాడు. యవహేశనము. కాకపోయినను ఈ బౌపమ్యములో కవి ఎంతో కాలంనుండి తపస్సు చేస్తున్న పార్వతే '*ఆగు, అగు, నర్మహాన్యమును కూర్చినా డనుటకు సందేహములేదు. మా నాన్నతో చెప్పా”లన్నది. సప్తర్షులు వెళ్లారు - వివాహం నిశ్చయించారు. ఈశ్వరుడు పెళ్లికొడుకు ముస్తాబుతో కాళిదోసు కావ్యములలో హాస్యరనం లేదని భాణ కర్తలతో ఒ్నార్హ్విధులన్నీ జరిపి" అల్లుడైనాదు. (బ్రహ్మకు నమస్కారం పోల్చిన వారెవరో అన్నారు కాన, వాస్తవంగా పరిశీలిస్తే వేస్తాడు. అత్తగారి మనస్సుకెక్కేటట్లు ప్రవర్తిస్తాడు. మొదట అతని కుమారసంభవములో హాస్యరన గర్భితములైన పట్టులు కంతో భ న్మంచేసిన "మన్మథుణ్లి మరల బ్రతికిస్తాదు. చాలా కనిపిస్తవి. ముఖ్యంగా శివుడు కపట బ్రాహ్మణ వేషంతో అభవుడైన ఈశ్వరుని చేత ఇల్లా చేయించడం నవ్వులాటకు వచ్చి పార్వతితో సంభాషణ జరిపినపట్టు అంతా హాస్యరస ల్లా కాదూ హా న్యరసానికీ మూలం కాదూ? "అయినా గర్భితమే!_కాళిదాసుకంటు కూడా మన నన్నిచొడుడు బ్యాం ఈ హాస్యాన్ని జగత్కారకులైన పార్వతీ పరమేశ్వరు ఒకమెట్టు పైకివెళ్లి ఆతని చేతను ఒళ్లు విరుచుకొనుటతో. బ్యాడ్‌ మన కేవిధమైన అలక్యభావమూ కలుగకుండానూ, గూడిన అపహసితమును కూడా చేయించినాడు. అనగా భక్తి భావము సడలకుండానూ చేసి, పోషించడంలో అతని ప్రక్కలు విరుగునట్టుగా నవ్వించినాడు. అప్రతి మాన 'ప్రతిభాశక్తి నంతను కనబరచినా డనకతప్పదు. ఇంకనెన్నండు దయ పరమీశ్వరుండు ఇక హాస్యరస (ప్రధానములగు ప్రహసనములు: వరరుచ్యా గన్నుదెరదునాయని తనకున్న రూపు దుల భాణముల వలెనే ప్రాచీన కవి కృతములై ప్రసీద్దములయ్యె నెరయ జెప్పిన విని కేలు చణచుకొనుచు, ననుటలో సందేహము లేదు. ఇటీవలెనే వాటి ప్రాచుర్యము నణయ పాణుండు ్రక్కలువిరుగ నగుచు. తగ్గినట్లగపడుతోంది. దశరూపకాళ్లోనూ నాటక ్రకరణా లకు కాలక్రమాన ప్రాధాన్యం పెరిగిన కొలదీ తక్కిన శా “ఎక్టైట్టూ శివు గల్చెనంటి నికమా రూపకాలు బాగా వెనుకపడిపోయి నట్టున్నాయి. అంక యీ తన్వి దన్‌ గెల్వగా తక్కిన రూపకాలను వ్రాసిన మహాకవులు లేరని కాదుగాని నట్టుల్‌ మెచ్చక యున (వే తపము కాళిదొసాదుల పంచకావ్యాలు చదివిన తరువాత తక్కిన -సీయంజొచ్చె నున్నాతడే, వాటియందు కొంత ఉపేశాభావము కలుగుతూ ఉన్నట్టు ముట్లుంబోలీన వానిగా దలచియే గానే - ఈ రూపకములను చదివేవారుగాని, ప్రదర్శించే మోహించె దేశంబులో వారుగాని తక్కువ అయి ఉంటారు. ఈ కాలంలో కూడా సంస్కృత కావ్యాలు - రూపకభేదాలు కూడా వ్రాసినవారు బుట్టం త మన ైంద్రదేశంలో కూడా ఎంతమంది లేరు? ల పేర్లు కూడా చాలామంది ఎరుగరు. ఎన్నో ఖలమైపోయియుం '“వివాహంలో అతని చేతులకు పాములే అలంకారాలు గనుక టాయి. అచ్చుపడడమే అరుదు. అచ్చుపడినవాటినైనా కర(గ్రహణం చేయుటయే కష్టము. నీవు హంసల చీరకట్టుకుని చదివేవారు లేరు. మా తాతగారగు కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి ఏనుగు చర్మం కట్టుకున్నవానినా పెండ్లాడుతావు? చక్కటి. గౌరు “శృంగార సుధార్హవిమను భాణము, “కమనానందా తావు? అతనిని కేగిలించుకుఃకు హరిచందనానికి బదులు “త్రిపురాసుర విజయ'మనే డిమము-ఇంకా అనేక చంపు శ్మశానంలో బూడిద నీ వతస్త్రలాని కంటు కుంటుంది. వులూ, కొవ్యాలూ వ్రాశారు. ఇల్లా (వ్రాసిన వారనేకులున్నారు. ఏనుగు మీద ఊరేగవలసిన దానవు ఎద్దునెక్కి ఊరేగితే. వీరి గ్రంథా లెప్పటికి బయటకు వస్తాయో! ప్రాచీన కవుల ఊళల్లోవాళ్లంతా నవ్వరూ? అందం చూడబోతే విరూపా ప్రహసనాలు కొన్ని ఈ కాలమున ప్రకటితము లైనవి. భానుని కుడు! డబ్బున్నదేమో అంక దిగంబరుడు; మంచి వంశపు నా టకములన్నీ మొన్నమొన్ననే గదా ప్రకటితములైనవి. వాడేమో అంకే - పుట్టుక ఎక్కడో తెలియదు. రూపం, _ ప్రాచీనకాలంలో కూడా హాస్యకథల మీద కొంత ఏవగింపు ధనం, వంశం కూడా లేనివా ల్లెందుకు పెళ్ళాడుతావు?” ఉండేదని తోస్తూంది. లేకపోతే “పాద తాడితకం' అనే అని ఈశ్వరుని చేతనే నవ్వులాటకు చెప్పించి మనకు ప్రహసనం వ్రాసిన శ్యామిలకుడు హాస్యకథలను గూర్చి ఇలా నవ్వులాటను కల్పించాడు కాళిదాసు. అన్నాడు:

212 సాహితీ నీరాజనం న ప్రాప్వువంతి యతయో రుదితేన మోక్షం చెప్పడం చూస్తే, అంతకు పూర్వమున్న వాటిలో పాషండులు స్వర్గాయతిం న పరిహాన కథా రుణద్ది ప్రాధాన్యాన్ని వహించారనుట నిశ్చయం, “మత్తవిలాసంి, తస్మాత్‌ ప్రతీత మనసా హసిళవ్యమేవ “పాదతాడితకం,” 'భగవదజ్ఞాకం', 'లటకమేళకం' - మొదలైన వృత్తిం బుధేన ఖలు కౌరుకుచీం విహాయ.” వికొన్ని 'ప్రాచీనములైన ప్రసిద్దప్రహసనాలు. బౌద్దమతమును

ఖండించి, అధ్యాత్మచత్త్యమును, యోగశక్తిని చమత్కార రదుభుక దును ద ర్చునుంత దూరాన వూచగాదు. ముగా కదరా సధమేలకుద్షటరనది భగవదజ్ఞకము. కాబట్టీ బుద్దిమంతుడెప్పుడు కుచ కచాదుల నుండి మనోవృ రై వి .'ట్రభాకర శాస్తులుగారు. దానిని తెలుగులోని త్తిని మాత్రము మరలించి ధైర్యంతో నవ్వుతూనే ఉండాలి). "

అని ప్రహసనం పనికిరాదనీ మేము మడికట్టుకు కూర్చున్నా

మనీ అనే దంభవృత్తికలవాళ్లను చక్కగా మందలించాడు. బౌద్దమతము నభిమానించి తిండిపోతై అధ్యయన విముఖు యాభై నీతివాక్యాలు చెప్పినదానికంకు - ఒక్క పరిహానవా డైన తన శిష్యునికి పరివ్రాజకుడగుగురువు బుద్దిగరపుటకు

క్యంచేత విషయాన్ని మనస్సున నాటునట్టు చేయవచ్చు. గాను తాను విటునికై యుద్యాన వనమున వేచియుండి

సంఘసంస్కరణ కోనమని వీరేశలింగంగారు చేపట్టిన ప్రహస పాముకాటుచే మృతినొందిన యొకగణికాశరీరమున యోగశ నరచన మనకందరికీ తెలిసినదే! కాబళ్టు బౌద్దమత ప్రాబల్యం క్తిచే ప్రవేశించి ఆ గణికామూలముగ దన ప్రభావము వెల్లడించి కలిగిన రోజుల్లో - దాన్ని డీకాని ఖండించడానికిగా చాలా శిష్యుని హృదయమున నాక విధమగు సంస్కారమును

('ప్రహననాలు బయలు దేరినట్టగపడుతుంది. అందుకనే, శుద్ద గల్గించెను. ఈ ్రహనసనములలోను, కావ్యములలోనూగల

ప్రహననానికి లక్షణం చెపుతూ దశరూపకకారుడిట్లు చెప్పీ హాన్యరసము చదువరులలో అతి సులభముగ చిత్త సంస్కార

నాడు: మును గల్పించుటకు మంచి సాధనములనుటలో సందేహము చేస్టితం వేషభాషాభిః శుద్దం హాస్యవచోన్వితమ్‌.?? ణా లౌ ర్చున్నంత మాత్రాన మోక్షంరాదనీ, పరిహాసకథలు మోవ్షమార్గాన్ని పాఖిబ్హులనగా శాక్యులు, ని(ర్షంభులు మొదలైన వాళ్లట। జాతి అడ్డగించలేవనీ తక్కినరసముల వలెనే హాస్యరసమున్నూ మాత్రోపజీవులైన విపఫ్రులతోను చేట, చేటీ విటులతోనూ విగళిత వేద్యాంతరమైన ఆనందాన్ని ఇస్తుందనీ తెలుసుకొని గూడినది - ప్రహననం. తరువాతి వాడగు ధనంజయుడు అపారమైన సంస్కృత సాహిత్యంలోని హాస్యరసాన్ని ఇంకా కూడా ప్రహసనలక్షణం పాషణండులతో కూడినదని తరచి తీయటానికి అందరూ ప్రయత్నంచేయాలి విశద సుధారస లేపాత్‌ గృహ మివ మాధుర్య విమలతాతిశయాత్‌ | వారివ నౌరిన వేగాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశళోభా॥ వెల్ల వేయడంవల్ల ఇల్లులాగ, తీసి, స్వచ్చతల వల్ల మంచినీళ్లలాగ, వేగంవల్ల నావలాగ ఓ సుందరీ! నీ యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. ఆలా ఉపమాపవళి నుండి

“కోరాడ వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: నన్నిచోడుని కువమూరసంభవము: ఒగ్య 'ప్రతులు- పాఠములు

నన్ని చోడదేవుని కుమూరసంభవము మొట్టమొదట క్రీ.శ. యూనివర్సిటీవారు వ్రాయించి తెప్పించినది మరియొకటి 1909-1914 సంవత్సరములలో శ్రీ; మానవల్లి రామకృష్ణకవి కలదు. (శ్రీ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య గారు వ్రాయించి గారిచే ప్రకటింపబడినతోడనే ఆంధ్రసాహిత్యలోకమున నొక తెప్పించుకొనినది యింకొకటి కలదని చెప్పుదురు. ఇప్పటికి నూతననంచలనమున కది కారణ మైనది. ఆ కవిని గూర్చి, నాకు తెలిసినంత వరకీ మూడు '్రతులును తంజావూరి ఆతని కాలమునుగూర్చి, ఊరునుగూర్చి, పేరును గూర్చి, మాతృక నుండి యేర్చడినవే. మరికొన్ని దీనినిబట్టి కవితనుగూర్చి, కావ్యభాషనుగూర్చి, ప్రతులనుగూర్చి, వ్రాయబడినవుండిన నుండను వచ్చును. ఈ (ప్రతులు పాఠకములనుగూర్చి అనేకవిమర్శనలు చర్చలు బయలుదేరి వ్రాసినవారి సంస్కార భేదమునుబట్టి యీ ్రతులలోగూడ నవి; బయలుదేరుచున్నవి. ఇంకను ఎన్నో బయలు మార్పు లేర్పడియు నుండవచ్చును. తాటియాకు [గ్రంథము దేరవలసియున్నవి కూడాను. అట్టి సాహిత్యచర్భకు, చారిత్ర నుండి మరల వ్రాయునపు డందలి యక్షరములు తెలియక కపరిశీలనమునకు, భాషా నంప్రదాయపరిశోధనమునకు కొన్ని, అర్హము తెలియక కొన్ని, పారపాటున కొన్ని, అర్హము ఎంతయు దగినదే యీ కావ్యమనుట కేమాత్రము సందే పొనగించుటకై వ్రాయువారు చేయు సంస్కరణము మూల హము లేదు. కాని వీని కన్నింటికి మూలాధారమైనది అసలు మున నేర్చడునవి కొన్ని - ఈ రీతిగా నొక్క మాతృకనుం (గ్రంథము గదా! దీని తాళపత్రప్రతి యొక్కటి మాత్రమే డియే యేర్పడిన పుత్రికలలో ననేకభేదము లేర్పడుటకవకా తంజావూరు సరస్వతీమహల్‌ పుస్తక భాండారమున గలదు. శము కలదు. వారి భాషా సాహిత్య సంప్రదాయములలోని మరియొకటి. (శ్రీ కవిగారి యొద్ద గల దందురు గాని దృక్పథములు భిన్నమైనచో, తదనుకూలముగ జేయబడు యది యితరులకు లభ్యము కాలేదు. ్రాచీనలాక్షణికులలో నంస్కారములు మరికొన్ని యేర్చడవచ్చును. కవియొక్క ప్రసిద్దు లెవ్వరు నీ కవిగ్రంథము నుండి యుదాహరించి దేశకాలసంస్కారాదులను గూర్చి తమకు గలిగిన అభినివేశ లష్షణవిమర్శునము చేసినవారు కానరారు. కావుననే యీత ముల కనుకూలముగ జేయబడు సంస్కారాదుల మూలమున నిపే రింతకాలము మరుగు పడిపోవుటయు దటస్టించినది. గూడ కొన్ని పాఠ భేదము అేర్చడవచ్చును. ఇట్లీరీతిని ఒక్కమాతృక నుండియే బయలు దేరిన పుత్రికలలో నేర్పడు ఈ కారణముచే తంజావూరు ప్రతి యొక్కటటియే యీ పాఠభేదములను పరిశీలించి, కవి యుద్దేశించిన పాఠ మిదియని (గ్రంథమునకు గల మూలాధార మగుచున్నది. తరువాత నిర్ణయింప దొరకొనుట వాస్తవముగా ననిధారావ్రతము కవిగారి ముద్రిత[గ్రంథము, అందు వారిచ్చిన పాఠభేదములు వంటిదే. మొత్తము [గ్రంథమునంతను సూక్మపరిశీలనము (గ్రహింపదగినవి. వీరిచ్చిన పాఠాంతరములలో పెక్కు తంజా చేసి ఆ కవి యవలంబింపదలచిన కవితాసంప్రదాయ వూరి బ్రతి పాఠములతో సరిపోవుచునే యున్నవి. కాని పద్దతులను గనిపెట్టి నిర్ణయించుకొనగలిగినగావి, ఆ పాఠభేద తంజావూరిప్రతిలోనే కొన్నిచోట్ల గ్రంథపాతములు మొదల ములను తప్పులని దిద్దుటకును, ఒప్పులని, ఆ కవికి గునవి కనబడుచుండుటచే నాయా స్థలములందు ప్రత్యంత నహజనంప్రదాయ సిద్దములని (గ్రహించుటకును గూడ రము లేకపోవుటచేత ఎవరికి తోచినట్టు వారు పూరించవల వీలుపడదు. ఇట్టి స్రితలో నా మూలప్రతినుండి బయలుదేరు సియే యుండును. అయితే ఇటీవల నా తంజావూరి పుత్రికల సంఖ్య సెరిగినకొలదిని ఈ చిక్కులింకను పెరుగు మూల[గ్రంథమునకు గొన్ని పుత్రికలు బయలుదేరినవి. చునే యుండును. ప్రతులు పెరుగుటవలన గలుగు చిక్కులు ఆందాంధ్ర సాహిత్యపరిషత్తువారు వ్రాయించిన దొకటి. ఇదే భారతాది[గ్రంథముల విషయమున కొంతవరకు తెలియుచునే తొలుత బయలుదేరినదిగా గనబడును, తరువాత మద్రాసు యున్నవి. అట్టి చిక్కులే యీ (గ్రంథము విషయమునగూడ

214 సాహితీ నీరాజనం గలుగకుండ నాంధ్రసాహిత్యవేత్తలు జాగరూకత వహించుట యూనివర్సిటీ వారిది బయలువడిన నివి మూడు, నవి యుక్తము గదా! ఇప్పటికి లభ్యమగుచున్న మూలప్రతియనద మూడు నగును. యూనివర్సిటీవారి ముద్రిత గ్రంథముకూడ గినది తంజావూరు తాళపత్రప్రతి యొక్కటే. తక్కిన కొద్దికాలముననే బయలుపడవచ్చును. కాని (శ్రీ, కవిగారు 'వ్రాతప్రతులుగాని, ముద్రిత[గ్రంథములుగాని దాని నాధారము ముద్రించిన (గ్రంథమునకును, తరువాత రెండవ భాగములో చేసికొని బయలుదేరినవే. కావున నిప్పుడే-వీనిలో గలిగిన వారిచ్చిన పాఠభేదములకును గనబడు వ్యత్యాసమే (ఇవి వారు పాఠభేదము లెట్టివో, అవి యెట్లు బయలుదేరినవో, మరియొక ప్రతిలోని పాఠములని చెప్పిననుగూడ) ఆశ్చర్యకర మూల'ప్రతిలోని పాఠములతో నివి యెంతవరకు సంవాదము మగుచుండగా, శ్రీ, లక్ష్మీపతిశాసస్త్రి గారి చేతనే సవరింపబడిన కలవై యున్నవో పరిశీలించుకొని ఇప్పటికి దొరికిన రెండు భిన్న ముద్రణములలోని పాఠములుగూడ భేదించు మూల(గ్రంథము. లోని ్రాతలోగల పొరపాటు లేవో, చుండుట మరింత ఆశ్చర్యజనకము కాకమానదు. సవరణలు తరువాత బయలు దేరిన వేవో, తేల్చుకొనగలుగలేకపోయిన లేకపోగా అచ్చుతప్పులు కూడ మిక్కుటముగా వెలిసినవి. ట్టుయితే, మరికొన్ని ముద్రణములు బయలుదేరునప్పుటి అయితే ఇది కాల భేదమును బట్టి వ్యక్తులలో గలుగు కీ పాఠ నిర్ణయ మనునది గహనాతిగహనము కాకమానదు. అనుభవసంస్కార భేదమునుబట్టి యేర్చడుచుండు ననియు (శ్రీ రామకృష్ణకవిగారి తొలిముద్రణము తరువాత దీని వలపవమునమూ టను అపూర్వముగా దలంబట ముద్రణమునకై ప్రయత్నించినవారు మద్రాను యూనివర్సిటీ డు న్‌ అ క్‌ మూంప్రతి కనబదుచుందిన వారు. దీనిని పునర్ముద్రణము చేయు. నుద్దేశముతోడనే మూసు ంధవు చా గా క్‌ ని ముద్రణము ర తంజావూరుగ్రంథమునకు ఒక ప్రతి వ్రాయించి చిరకాలము ౮ లా త్‌ న ఖివెనను మూడేసివిధు క్రిందటనే తెప్పించి పెట్టినారు. ఆ ప్రయత్నములోనే ఒయ్‌). కీనబడినచ్‌ , నింత యల్పకాలము అప్పుడు తెలుగు శాఖలో జూనియర్‌ పండితులుగా నుండిన పకిబునపుడు, ఒక శతాబ్టితరువాత దీని స్వరూపమింక కళే శ్రీపాద లక్ష్మీపతి శాస్తులు గారొక విమర్శనము వు మారగలదో పండితు లూహించుకొనవలసినదే. కాలక్ర ప్రకటించుట, ఇచ్చటి వ్రాతప్రతిలో సందేహముగా నుండిన రాలి న నా తంజావూరి ప్రతిలో తాటియాకులలోని ముక్కలు పట్ట మూలప్రతినే ప్రత్యక్షముగ జూచి పాఠనిర్యయము చేయు. ౯“ యొ యుంకను (గ్రంథపాతము లేర్పడవచ్చును. నుద్దేముతో. వారు తంజావూరు. వెళ్లి మూలప్రతిని ఉపడింకను సంపాదకులయొక్కయు, _ముద్రాపకుల పరిశీలించి వచ్చి, అచ్చుప్రతి సిద్దముచేసి ముద్రణము మొకయు స్వయంకవిత్వ మెక్కుడగుట, పూరణభాగ (ప్రారంభించుట సంభవించినది. కాని ఈ నడుమ గలిగిన లు పెరుగుచుండుట తటస్టింపగలదు. కావున లభ్యమైన యనేకములగు నవాంతరపు చిక్కులచే నాగ్రంథము సత్వర మొ యేవైకప్రతికైనా జాగ్రత్తగా ఫోటో. గ్రాఫ్‌ కాపీలు ముగా వెలువడుట కవకాశము కలుగకపోవుట శోచనీయమే. తీయించియుంచు (ప్రయత్నము చేయవలయునని తంబజా (శ్రీ కవిగారి యొద్ద తాలి ముద్రణపు ్రతులన్నియు వ్లూరు సరస్వతీ మహల్‌ పుస్తకభాండాగారాధ్యక్షులను నమ్ముడువోయి, దేశమున నాగ్రంథమే లభ్యముకాని స్టితి (రోత్సహింపవలసిన విధి ఆంధ్ర సాహిత్యపరులదై యున్నది. గలుగుట చేత, వారేగాక యితరు లనేకులు పునర్ముద్రణము దానిలో సంపాదకులు దిద్దవలసిన భాగములు లేవని కాదు. చేయ తహతహ గలవారే యై యుండిరి. కాని కవిగారే *చేకము లుండవచ్చును. ఉన్నవి. కాని ఇప్పటికి ఏకైక యొకప్పుడన్నట్టుగా-యూనివర్సిటీ _ ముద్రితగ్రంథము మూరి మనదగిన దానిలో నున్న స్వరూప మెట్టిదో, ఇటీవల బయలువడిన గాన్ని అది చూచిగాని వీరు మరల దీనిని (రాలను ముద్రణములలోను బయలుదేరిన మార్చులేవో ము'ద్రింప బూనుకొనిన ట్లగపడలేదు. కాని దేశమున వలయు. కరీనీక్‌నుటకు తగిన యాధార మున్నగాని, కవ్యుద్దిష్టపొ వారికి గ్రంథమే చిక్కకుండుటచేతను, విద్వాన్‌ మొదలగు ఈము? కవిహృదయము, ఆతని కవితా సంప్రదాయము పరీక్షలకు బోవు విద్యార్థుల యుపయోగార్హము ఈ నడుమ మొదీలగువానిని గూర్చిన పరిశీలనకైన నవకాశము లంతరించి (శ్ర వావిళ్లాారు. మొదటి రెండాశ్యాసముల నచ్చొత్తించి. పోనీను. కావున నాంధ్రసాహిత్యలోక మీ ప్రా నిర్ణయ 'ప్రకటించిరి. అందు కీ.శే. శ్రీ లక్ష్మీపతిశాస్తిగారే యా విషయమున, కవిసంప్రదాయముల విషయమున నిప్పుడే శ్రీడ ము(ద్రైతగ్రంథమునకు సవరణలను. గావించి యిచ్చినట్లు వపొంచుట యుక్తమని తోచకపోదు. తెలుపబడియున్నది. ఇటీవల (గ్రంథమంతయు ముద్రణ వంట సూడ తెలియుచున్నది. కావున నిప్పటికి రెండు లీ యుద్దంథ మింతకాలము మరుగువడియుందుటడే ॥ వ్రాతప్రతులు బయలుదేరినవి. వూ విషయము. ఇదిగాక ఈతడాంధ్రమున నాదికిి ని తలంపబడుచుండిన నన్నయకు పూర్వుడైనను?

వన్నిచోడుని కుమూరసంభవము: ప్రతులు-పాఠములు 215 పరమందలి వాడైైనను, భాషా సాహితీరచనారీతులయందు (పాఠము): మణిశ్రేణిచేే రామఃసుందరమైన, అభిరామమైన, భిన్నసంప్రదాయములోనివా డనుటకు సందేహము లేదు. అంధ్రుపద్మముల ఆజీవముచేత ఉద్యత్కేసరుండనుట యుక్త అ దృష్టితో నీతని [గ్రంథమును పరిశీలించినగాని ఆంధ్రభాషా ముగా లేదు. మణి'శ్రేణియే ఉద్యత్కేసరములుగా గలవాడన సాహిత్య చరిత్రలో నీ కవిరాజశిఖామణి కావ్యముయొక్క వలె. మణులే కేసరము లనుటకంళె, పాదపద్మములపై 'ప్రాముఖ్యము వ్యక్తము కాదు. అయితే యీ ప్రాముఖ్యము (బ్రనరించిన మణికాంతులను, పద్మములనుండి పైకి వెడలిన తేటతెల్లమగుటకు కూడ అసలు (గ్రంథమునందలి పాఠనిర్ణ్యయ కేసరములతో బోల్చుట యుక్తముగా గనబడకపోదు. మావశ్యకము. కావున ఓపినంతలో దాని నుపర్థమింతము. కన్నడమున రన్న గదాయుద్దములో '*,శ్రీ,వాణీంద్రామరేం వరోఒకరు. దారి తీసినగాని దానినిగూర్చి వంతులకు. 'ద్రాంచితమకుట' అని 'అర్చిత అనుచో 'అంచితయని ర్రైష్దగలుగదు; చర్చ బయలుదేరదు. నూ గలదు. అంచు-ధాతువునకు పూజ్యార్హ మున్నను (అంచు ఈమును గుర్తింపగలుగుటయే సాహితీపరుల కం గతిపూజనయోః) మకుట శబ్దముతో నా యర్హము నన్వయిం గావలసినది. పదు. కావున ఉంచబడిన - ఒప్పుచున్న అను గత్యర్థమును

1. కుమూరసంభవము- మొదటి పద్యము: చెప్తుకొనవలసియున్నది. ఆ “అంచిత శబ్దసాదృశ్యము చేతనే “4 స్రీ వాణీంద్రామరేం(ద్రార్చి తనుకుటమణి తెలుగులో. 'అర్చిత' వచ్చినదేమో! కవియే 'అంచిత' శ్రేణి నా మాంఘ్రిపద్మా (గ్రహించియుండునా? అను సందేహము గలుగకపోదు. జీవోద్యత్యేసరుండు......?” “అంచితికు బదులు 'అరుణి అను పాఠ మొకటికూడ (అని యూనివర్సిటీ బ్రాతస్రతి.) కనబడుచున్నది. కాని నన్నిచోడుని భావము పాదపద్మములవ రకేగాక ఆ పద్మములలోని కేసరముల వరకు బోయినది. 4 శ్రీవాణీంద్రామరేం(ద్రార్పితనుకుటమణి మణు లా కేసరము లనుట యుక్తముగా గనబడదు. (ధ్రేణిరామాంఘ్రిపద్మా మణికాంచులు పాదపద్మములపై బడి వాని నుంచి పైకి జీవోద్యత్యేసరుండు......”” లేచి, ప్రకాశించునపుడు ఆ మణికాంతులను కింజల్కములతో (అని కవిగారి ముద్రితప్రతి) *కొ దిద్దుబాటు. బోల్చుటచే కవి భావగాంభీర్యము వ్వక్తమగుచున్నది. కవిగారి **క్రీ;వాణీంద్రామరేంద్రారి ఏతమకుటమణి ము ్రిత గ్రంథములో ని [ఫూ ర వాఠములను ర్రేణకామాంధ్రిపద్మా......౨” గూడ వద వావిళ్ల ('ద్రణ అర్చిత', "కామా (అని వావిళ్ల ము(ద్రణము.) పాఠము లేల యాదరింపబడెనో తెలియదు. ఇది సవరణ వీనిలో యూ.పలో నున్నళ్లు వావిళ్ల గాబోలును. “ఆ ॥ (ప్ర. ముగు ర్సిత అనియు ర్పిత అని దిద్దినారు, “ఆ శ్రితజనలసితాశేషవస్తు ప్రదుందు'' “లస'- అన్వయముకొరకు. 'అరి చ మైనది మకుటము కాదు.అం విలసనే= ప్రకాశించుట. లషు అభిలా షె ఆశ్రితజను లభిలషిం 'ఘపద్మముగనుక అన్వయము కుదరదు. శ్రీ,వాణీంద్రామ చిన అశేషనస్తువులన్సు ఇచ్చువాడు. లసిత' అనునది 'లషిత' రేంద్రులచే (అంఘ్రిపద్మములయందు) నర్సింపబడీనవి అనుదానికి వ్రాత గలిగిన పొరపాటు గావచ్చును. నుకుటములు. వానియందలి మణి శ్రీణులయొక్క:; నామా, వావిళ్లముద్రణమున నట్టు యుంచబడినది. అర్హ మెట్టు కామా అను శబ్దముల కర్ణ మేమియు పానగు నట్టగపడదు. గ్రహించినారో? అది. *ధామా . కావచ్చును. కాంతులు ఆఅ మణిగ్రేణుల _ 2. శ్చిద్దవిస్పూర్తిఅని యూ. బ్రా. ప్ర. సిద్దకవిగారి కాంతులే; అంధ్రి ప ద్మ ము యొక్క ఆజీవము - పోషణచేతః నది. ప్రతి. సిద్ద-వావిళ్ల ముద్రిత ప్రతి. రజతపర్వతము ఉద్యత్‌- పైకి లేచుచున్న (ప్రకాశించుచున్న) కేసరములుగొ న్హ్య్యభ్రిల్లు వుని మూర్తి “సిద్ద విస్పూర్తి' అనుటలో అర్హము గలవాడు. అనగా శ్రీ/వాణీంద్రామరేంద్రులా తని పాదపద్మము. ాగ్రాద్రు. 'శుద్దవిస్పూర్తి-శుద్దము= తెలుపు, తెల్లని ప్రకాశము లకు మ్రైక్క్యగా, పారి కిరీటములందలి మణిశ్రేణుల కాంతుల మ్రూర్తి అనుట యొప్పును. లాతని పాదపద్మములపై ప్రసరించుటచే, నౌ కొ ంతులే ం పాదపద్మములనుండి పైకి ప్రసరించు కింజల్భములవలెనున్న మకుటాదిభాతి అని యూ. న్రా.ప్ర. కవి గారి ముద్రి. చని భావము, శివుని పాదపద్మములమీద పడిన మకుటరత్న (ప్ర; వా.ము.స్టులో మకుటాతిభాతొ అని కలదు. ఆ రజత కొంతులకు ఆ పాదపద్మములనుండి బయలు. వెడలు పర్వతా[గ్ర హేమైకశ్ళంగమువలె నమరునది ఈశ్యరుని కింజల్కములతో నభేదము సాధింపబడినది. రామా జటొమకుటముయొక్క ' అతిభాతి'= గొప్పకాంతి అనుటయే

ననన యొప్పు. ఇంతే గాక ఈ పద్యములో కవి ప్రతిపాదము _ ఇట్లు "కండ్ల, కందు, కంద, దండ, నంది అని యిప్పటికే తుదిగణములలో నంత్యప్రాస కూర్చుచున్నాడు. “స్పూర్తి ఇన్ని పాఠములు బయలుదేరినవి. ఇంకముం దెన్ని ముద్రణ మూర్తి -ఇట్లు “టాతిభాతి”యని యుండనోపును.. ములు గావలిసియున్నవో, ఎన్ని పాఠములు బయలుదేరవలసి భూరివారి, పాలలీల, దాతగాత అనియే కలదు. కాని ఎత్తుగీతి యున్నవో? మృగాంకు నందలి 'కందు' నే మలాసితాబ్ద రెండవ పాదమున ““భోగభోగి”యనియే న్రాతప్రతిలోనుు మని తలచె ననుట యెప్పు గాదు. కావున "కందు కవిగారి ప్రతిలోను, వావిళ్ల ప్రతిలోనుగూడ "గలదు. ఇది పాఠమునకు సాధుత్వము కలుగున ట్లగపడదు.. "దండి పై నాతడనుసరించిన నియమమునకు భిన్నముగా నున్నది. అనునది "కండ్ల అను గ్రాతప్రతిపాఠమునకు సమీపముగా కావున 'భోగిభోగి అనియే యుండవలయునని నుండును. 'నంది అనునది “కండ్ల కు చాల దూరమైనదే తోచకపోదు. గాని అర్హము సరిగా గిట్టించునదిగా నున్నది. 'కందు 3. మృగాంక్కు కండ్డ నినురిత -అని యూ.ద్రా.ప్ర._ ”లమున కర్ష మెవరైన పండితవర్యులు గిట్టింపగలరేమా! “దండి అని కవి. ము. ప్ర. “కందు” అని వా. ము. ం (ప్ర. ఇందలి భావ మిది: హల శివునికి వికచామలాంబుజసహ దుప మం ంగంగం అన యూ. లో ్రము పూజచేసిన తరువాత నా చంద్రశేఖరుని శిరమున. న లల ని గాం పప న మృగాంకుడు గూడ నుండుటచే నాతనిం జాచి అది ల అని కవిగారి తప్పాప్పులపట్టికల్‌. దిద్దు తాను పూజ చేసిన పుష్పములలో వచ్చిన (అ) బాటు. 'తూగగ' అని వావి. ముద్రి.పా. విస్పురితామలాసితాబ్ద” మని తలంచి, దానిని తీసి వేయు నుద్దేవంతో మృగాకకునిమైు చేయి చాచగ్యా, నీలవర్లుడగు తక ర నీ ముద్రితప్రతులు ర్రాతప్రతిలొని నీహరి నల్లని బాహువును జూచి చందురు డద్దాని “రాహు “తుపందూగు ౧ ఎుచున్న్య వనవచ్చును. కాది నక వని భ్రమపడి ““నెఅ దుష్పలదూలుచు” జారదొడంగెను. అనం జమ్‌ క “తుష్పలదూలు కో ఇట్టీ వీరిద్దరిని జూచి యీశ్వరుడు నవ్వసాగెను. ననుసరించి గలుగకమానదు. ఇందలి న్రాతప్ర తూగగ అనియే యనవలె. అయితే, ఈమధ్య, ఈ భావమే సరియైనచో, అది కవిభావమే యనుకొన సూర్యరాయనిఘంటువువారు దీనిని “తుప్పులు దూలం గి" దగినవో “మృగాంకు దండ చాచిన చేయి చాచి” అని అని (గ్రహించి '“వెఅదుప్పలు దూలగ జాజుచున్న”' అను “దండ” పాఠమే యుక్తమని తోచకపోదు. “'మృుగాంకు పాఠముతో నీ నన్నిచోడుని పద్యమునే యుదాహరించినారు. కందు” అను వాము,పా. తో నొక చిక్కుకలదు. (తుపష్పలం దూగగ- వ్రాత ప్రతిపాఠము. తుప్పలదూలగ మృగాంకునిలోగల "కందు" ను మాద్రమే విన్చురితామలాసి ముద్రి.) అని కుండలీకరణములో వా రిచ్చియుండుటచేత తాబ్బ మని తలంచినవాడనవలె. అప్పుడు అబ్బము కందువు ్రాతప్రతిపాఠమును, ముద్రితపాఠమును (ఈ ముద్రిత మాత్రమా, కందువుతో గూడిన మృగాంకుడా? అను (ప్రశ్న పాఠము మరల దూగగా ని తప్పొప్పుల పట్టికలో కలుగకమానదు. చంద్రునికే అబ్బముతో బోలిక గాని, అందలి మౌర్చబడినదిి గూడ వదలివేస్తి దీనిని తాము 'తుప్పులు కందుకు గాదు గదా! ఈ రీతిగానే దీని తాత్పర్యమును దూలగ” అనియే యుండవలయు నని నిష్కర్ష చేసినట్టగపడు (గ్రహించినను మూలములో ““కండ్డు” అని కనబడుచుందు. చున్నది. భాస్కరరామాయణము నృసింహపురాణములలో టచే గాబోలు కవిగారు దానిని మరల “కందా అని దిడ్దినారు. నీ రూపముల (గ్రహించిన పాఠములే యీ దిద్దుబాటు మృగాంకునియందలి కందే అవిస్ఫురితామలాసితాబ్దమని, కాధారముగా (గ్రహింపబడిన ట్రగపడుచున్నది. శబ్బ్దరత్నాకర ఫుచ్చగ=తీసివేయ. నెంచి అను భావమే కలుగును. ఈ కారుడు భారతము శాంతి పర్వమునుండి '“తుప్పలు తూలు" చిక్కును దొలగించుటకుగా యూ,ము. ప్రతిలో శ్రీ ల. అనుట కొక యుదాహరణము నిచ్చినాడు. “దూరమున శా. గారు-“మృగాంకునందవిస్పురిత' అని మరి యొక బోయి తుప్పల దూలియుండె.” తరువాతి కవుల ప్రయోగ మార్పు కల్పించినారు. మృగాంకున్‌ = చంద్రుని, అందు ములనుబట్టి దీనిని దిద్దివేసి, వానితో సమీకరణముచేయుటొః = ఆ పూన్చిన అంబుజ సహస్రమునందు గల, అవిస్ఫురితమ లేదా ఏకైకప్రతిలో గనబడుచున్న 'తుప్పల దూంగగ' అను లాసితాబ్దమని తలచి, పుద్చగ చేయిచాచె నను భావముతో పాఠమును (గ్రహించుటా అను విషయమును నిర్ణయించు “నంది పాఠ మొకటి కల్పించినారు. బట్టు? దానిని నిర్ణయంచువా రెవరు?

కోరాడ" వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు:

ప్రసిద్ద వ్యాఖ్యాతలు : మల్లినాథుడు వ్యోఖ్యానము- అంక, వి-ఆఖ్యానం, విశేషంగా వివరించి గూడ పరిగణింపబడడం చేత గాబోలు వీనికి ప్రత్యేకంగా చెప్పడం అన్న మాట. అయితే ఈ వివరించి చెప్పడం దేన్ని, తొమ్మిదేసి వ్యాఖ్యానాలు బయలుదేరినవి. తరువాత కాళిదా ఆలా చెప్పవలసిన అవసరం ఏమిటి అనే ప్రశ్న కలుగవచ్చు. సాది మహాకవుల కావ్యాలకు నాటకాలకు, ఇతర అలంకార సరిగా తెలియని దానినే- అర్హంకానిదాన్నే వివరించి చెప్పవల (గ్రంథాలకు ప్రసిద్ద వ్యాఖ్యానాలు వ్రాసి పేరొందిన మహాపండితు సిన అవనరం కలుగుతుంది'గదా. ఆ తెలియకపోవడమనేది అనేకులు గలరు. అట్టి సుప్రసిద్ద వ్యాఖ్యాతలలో మల్లినాథ సూరి కూడా అజ్ఞానం వల్ల కలగడం సామాన్యం. ఇంకా కాలగతిని యనే ఆయన ఒకడు. బట్టిగాన్మి విషయ నిగూఢతను బట్టిగొని, రచనా భేదమును. ప్ప్వజ్ర్యంలోని పెక్కు కవులు పండితులు మొదలగు వారి బట్టిగాని, ఇంకా ఇతర కారణాల వల్లనూ కలుగవచ్చును. కాలం ్ట్వల్రో వలెనే, యీ మల్లినాథ సూరి విషయంలో గూడ గడిచిన కొడ్డీ భాషా జీవిత సంప్రదాయాలు మారిపోతూ. ,స్వ్య కథలు నందేహాలు ఉన్నాయి. ఇతడు ఎవరు, ఏ దేశం ఉంటాయి. ఒక కాలంలో చెప్పింది మరో కాలంలో అర్హం ప అనే విషయంలోను, ఈతని యింటేపేరు విషయం కాకపోవచ్చు. కాబట్టే వేదాలు- వైదిక వాబ్బుయం సులభంగా శ్వ ద్రాలా చర్చలు జరిగినవి. ఈతడు కర్ణాటక దేశస్టుడనే అర్థం కాకపోవడం, దానిలోని శబ్దాలకు నిర్వచనం చేసి అర్హం వారు కొందరు, కాదు మహారాష్ట్రడనేవారు కొందరు, ఇంటి చెప్పి నిఘంటువులు రచించడం, తరువాత శాయసనాదులు క్ట వ్వయమున కూడ, కొలరలా, కోలాచల, కోలాచలమ, భాష్యాలు వ్రాసి అందలి అర్జాన్ని వివరించి చెప్పడం అవసర కొలచలమా అను విషయంలో సందేహాలు బయలుదేరినవి. మైంది. ఒక కాలంలో భారతీయ విజ్ఞానాన్ని సూత్రప్రాయంగొ శ్రయ్రా గ్రంథాల్లో అయా రూపాలు కనబడుతూ ఉండడం చేత సూత్రాలలో రచించే అలవాటు లేదా రచించవలసిన ఆవశ్యకత ఏది అసలు రూపమని నిర్ణయించడం సుసాధ్యంగా అేదు. ఏర్పడింది. కొంత కాలమయేటప్పటికి అందిమిడియున్న ప్పుడు కొలచిన, కోలాచలం అని యింటే పేర్లు గలవారందరు అర్జాన్ని వివరించవలనిన ఆవశ్యకత ఏర్పడి, వానికి భాష్యాలు మల్లినాథ నూరికి సంబంధించినవారనియే తలంచుచుండు రచించవలసి వచ్చింది. ఈ రీతిగా వేదభాష్యం, (బ్రహ్మసూత్ర టయు గలదు. ఇది 'పందిపాడు, పందిమెట్టు' అను గ్రామ భాష్యం, వ్యాకరణ భాష్యం మొదలైనవి బయలుదేరినవి. ్బ్వ్బలక్షు సంస్కృతీకరణమనువారు కొందరు. ఏదౌట్బై ఇందులో ఆయా మతకర్తలు ఆయా మత భేదాలనుద్దాటిస్తో స్వ క్రతని రఘువంశాది (గ్రంథ వ్యాఖ్యానముల తుది గద్యలలో వ్రాసిన భాష్యాలు కూడా కొన్ని ఉంబయి. ఇవన్నీ కూడా త్ర క్రీ పదవాక్య ప్రమాణ పారావారపారీణ (శ్రీమహోపా వ్యాఖ్యానాలే. అయితే ఈ "పేరులో మాత్రం కొంత గొప్పు, ధ్యాయ కోలచల మల్లి నాథ సూరి విరచితాయాం”' అని గాంభీర్యము ఉంది. ఇలాగే పురాణాలకీ, కావ్యాలకీ, ఇంకా ఇతర్‌ జ్వ్విద్త్య్చన్నది. ఏకావళీ వ్యాఖ్యలో '*కోలాచల మల్లినాథ (గ్రంథాలకీ చేసిన అర్హ వివరణాది రచనలను వ్యాఖ్యానాలన్నారు. స్వారి విరచితాయా''మని యున్నది. విద్యానాథ కవి రచిత ఈ వివరణంలో- శబ్దార్ధ స్వరూప లక్షణములు, శొాస్త/ కవితౌ స్పృణ్వ ప్రతాపరుద్రీయానికి వ్యాఖ్య వ్రాసిన కుమారస్వామి యను సంప్రదాయ లక్షణాలు, కవి హృదయావిష్కరణమునకు ్యల్జిగాభ సూరి కుమారుడు కూడా “'తస్య,శ్రీ, మల్లినాథస్య దోడ్పడు అర్జాన్వయ రీతులు మొదలగునవనేక విషయములు స్యా జని తాదృశః - కోలచల పెద్దయార్యః ప్రమాణ పద సప్రణాముగ ప్రపంచింపబడుతూ. ఉంటాయి. ఒక్కొక్క వాక్య పారదృశ్వా యఖ” అని చెప్పుట చేత కోలాచల అనునది (గ్రంథాని కనేక వ్యాఖ్యానాలు ఆయా (గ్రంథ గౌరవాన్ని బట్టే శల్వాల అనుదాన్ని రూపాంతరమేమో యనిపించుచున ఏది. మత భేదాలను బట్టి రచయిత పొండిత్య ప్రకర్షకు సూచకంగా ల్వ్బ్బత్రీ మల్లినాథుని కెనిమిదవ తరమువాడుగా జెప్పికొనిన బయలుదేరుతవి. రామాయణానికి గోవింద రాజీయమనీ, చంపూరామాయణ వ్యాఖ్యానకర్త నారాయణ పండితుడు భారతానికి నీలకంఠీయమనీ, భాగవతానికి (శ్రీధర వ్యాఖ్య అని, ,క్ఞా్య్వాల్మ్మాన్వయాబ్టీందు ర్మల్లినాథో మహాయశాః- శతావధాన 'పసిద్దములైనవి. రామాయణ భాగవతాలు మత [గ్రంథాలుగా విఖ్యాతో వీరరుద్రాభి వర్షితః' అని చెప్పుటచేత, వ్యవహారంలో

218 సాహితీ నీరాజనం “కోలచలి అనునది 'కోలాచలరంిఐ తరువాత ''కోలాచలమి” న్యము నిచ్చినాడో దీనినిబట్టి తెలుస్తుంది. (శ్రీనాథాదులు అయినదా అను సందేహము కలుగుచున్నది. “కొలచలమ' కొందరి విషయంలో వారెంత గొప్ప పండితులైనా కొన్ని అనునొక పురము వెలుగోటి వారి వంశ చరిత్రలో నాకచోట అపవాదు లుండుట లోకప్రసిద్దమే గదా! మల్లినాథ సూరి ““వీరుండా యాచప్పథ్వీవిభుడు...ఘోరాజిం ధాటి జెల్లం పాండిత్యము బహు(గ్రంథ పరిశీలనము మొదలగునవి యీతని కొలచెలమ పురీ ఘోటికాకోటి దెచ్చెన్‌* అని, ''కొలచల్మకా వ్యాఖ్యానములలో సువ్యక్తములే సంస్కృత భాషాభ్యాసకులకు డను బలియుడై తురకల గొట్టి యశ్వములను బట్టినాడు'”, ప్రథమ పాఠ్యములు గా [గ్రహింపబడుచుండిన పంచ కావ్యము అని గనబడుచుండుటచేతను, కోలచల, కోలాచలం అనునదే, లకు - అనగా కాళిదాసుని రఘువంశ, కుమూర సంభవ తరువాతి కాలమున 'కొలచల్మ గా మారియుండునని తోచుచు. మేఘసందేశ కావ్యత్రయమునకు, భారవి కిరాతార్టునీయము, న్నది. చంపూ రామాయణము వ్యాఖ్యానమున నారాయణ మాఘుని శిశుపాల వధలకు నీతడు రచించిన వ్యాఖ్య లమూల్య పండితు డిచ్చిన వంశ క్రమములో కొన్ని తికమకలున్నవి. ములు గాన ఈతని ప్రసిద్ది వ్యాఖ్యాతలందరి లోన చాలవన్నె కాని యాతడు మల్లి నాథుని వంశము వాడనుటుకు సందేహం _ కెక్కినది. ఈ ప్రసిద్ద పంచ కావ్యములకే గాక యింక ననేక లేదు. మల్లినాథుడు తన నైషధ వ్యాఖ్యలో సర్వజ్ఞ సింగభూపా [గ్రంథముల కీతడు చక్కని వ్యాఖ్యానములు వ్రాసినాడు. వాని లుని రసార్హ వసుధాకరము నుండి “లావణ్య” శబ్బ్దలక్షణము. కాతడు పెట్టిన పేళ్ళ లోగూడ చాల సారస్యము గలదు. నుదాహరించి యుండుటచేతను మన వ్యాఖ్యాత తాత మళల్లినా కాళిదాస త్రయమున కీతడు రచించిన వ్యాఖ్యకు 'సంజీవని థుడు శతావధాన విఖ్యాతుడు ఓరుగల్లు ప్రతాపరుద్రుని వలన వ్యాఖ్య” అని పేరు. ఈ సేరు పెట్టుడానికి కారణమతడే కనకాభిపేకము పొందుటచేతను కొలచెల్మాన్వయేందువగు._ చెప్పినాడు: నారాయణ పండితు డీతని వంశమువాడగుటచేతను మల్లినాథ ల ల సూరి రాచకొండ, ఓరుగల్లు ప్రాంతమునందలి "కోలచలం' భారతీ కాలిదాసస్య దురా్రఖ్యావిషమూర్చితా, ఏషా సంజీవనీ టీకా తామద్యోజ్జీవయిష్యతి.?” అని. (గ్రామవాసి కావచ్చుననియు ధ్రువపడుచున్నది. కావున నీతడు తెలంగాణా ప్రాంతమువాడైన తెలగాణ్య (బ్రాహ్మణుడు, కాశ్యప దుర్వ్యాఖ్యలనే విషంతో కాళిదాసుని వాక్కు మూర్చపోయిన గోత్రుడునగు తెలుగువాదేకాని యితరుడు కాడని నిశ్చయము దట. దాన్ని ఉజ్జీవింపజేయుటకారకై యీ సంజీవని అనే టీక కావచ్చును. రచించినాడట. కిరాతార్జునీయటీక - ఘణ్జాపథము. శిశుపాల వధకు -సర్వంక , - , ఈ కోలాచలం మల్లినాథ సూరి ఉద్దండ పండితుడు. ధ సం! నష వ్యాఖ్య నైషధానికి జీవాతువు భట్టి క కావ్యానికి - సర్వపథీన వ్యాఖ్య. *ఏకావళి అను అలంకార శాస్త్ర, మహోపాధ్యాయుడు. పదవాక్య ప్రమాణ పారీణుడు. శతావ 1 (గ్రంథము విద్యాధరుడు వ్రాసినాడు. 'ఏకావళి, ఒక ఫారము ధాన విఖ్యాతుడు. వీర రుద్రాభివర్షితుడునైన మల్లినాథుడీతని క త గనుక దానికి “తరళ వ్యాఖ్యానం పేరు. హారం మధ్య నాయక తాత. ఈతని తండ్రి కపర్షి. గొప్పు మంత్ర కోవిదుడు. శ్రౌత మణి వంటిది. తన వార్తికమునకు సిద్దాంజనం వ్యాఖ్య, స్వర కల్పమునకు కారికలు రచించినాడట. ఇట్టి వంశములోని జ్‌ మంజరికి “పరిమళం' వ్యాఖ్య పేరు. తార్కిక రక్ష అనే (గ్రంథా వాడగు నీ మల్లినాథ సూరి పాండిత్య వ్రకర్షకు నీతడు తన ని “నిష్కండిక అనే టీక రచించినాడు. ఈ రీతిగా సుమారు వ్యాఖ్యానాలకు ముందు ్రాసికొనిన శ్లోకములే నిదర్శనము. ఒక డజను గ్రంథములకు పైగా నీతడు వ్యాఖ్యలు రచించాడు అందీళని రచనా గాంభీర్యము కూడా వ్యక్తము కాగలదు: ( ల + “ఏకావళి' అనే అలంకార శాస్త్ర॥గ్రంథము 14వ శతాద్ది ప్రారంభ “వాణీం కాణభుజీమజీగణ దవాసాసీచ్చ వైయాసికీం కాలమున కళింగ ప్రభువగు ద్వితీయ నరసింహరాజు (ప్రశస్తిని అంళస్తంత్ర మరంస్త పన్నగగవీ గుంభేషు చాజాగరీత్‌, క్షీర్తించుచు విద్యాధరుడను కవి రచించిన గ్రంథమగుటచే దానికి వాచామాచకలత్‌ రహస్య మభఖిలాం యచ్చాక్షపాదస్సురాం వ్యాఖ్య న్రానిన మల్లినాథుడు 14వ శతాబ్ది చరమ భాగమున లోకే భూద్యదుపజ్జమేవ విదుషాం సౌజన్య జన్యం యశః.” నుంది యుండునని తలంచుచున్నారు. సర్వజ్ఞ సింగభూపాలు నికి గూడ తరువాతి వాడనదగియుండుటచేత నీతడు 14వ వ ఆ ప్‌ ॥ అంటే కాణ భుజీం -అనగా కణాద తర్కం పోషిక దర్శనం శతాబ్ద్యంతము 15 ప్రారంభమునను జీవించియుండవచ్చును. వైయాసిక వేదాంత శాస్త్రం, అంతస్తంత్రం - మీమాంసా బలానికి కొడుకు లిద్దరు. పెద్ద యార్యుడు, కుమార శాస్త్రం, తరువాత పాతంజల భాష్యం-శబ్దశ్యాస్త్రం, అకపాద స్వామి. వీరుతం డ్రిని మించిన కొడుక్తులు "పెద్దయార్వ్యునికే గౌతమ న్యాయశాస్త్రం వీటన్నిటియందు కూలంకష పాండి. ఇదు అనికూడా వ్యవహార మాన స్ట్‌ త్యము గలవాడు. ఇట్టి అఖండ పండితుడైనా సౌజన్య రాశి టల వ చు రుతుంది. యట. పాండిత్యం కంటును శీలానికే యత డెంత ప్రాధా గ ( ఎఖ మను వ్యాఖ్య బ్రాసిన కుమార స్వామి తన అన్నగారినిట్టు వర్షిస్తాడు:

ప్రసిద్ద వ్యాఖ్యాతలు : మల్లినాథుడు 219 “తస్య (శ్రీ(మల్లినాథస్య తనయో జని తాదృశః అని వర్షించాడని చెపుతారు. ఈ కథలకు సంబంధించిన పెద్ది కోలచల పడ్డయార్యః ప్రమాణపద వాక్య పారదృశ్వాయః భట్టు రఘువంశాదుల వ్యాఖ్యాత యగు మల్లినాథుడని, అది తండ్రితో సమానమైన కొడుకని, నిఖిల శా త యూౌతనికి అపరనామమని కొందరు తలంతురు. కాని పెద్దయా

యని సకం విద్యాపారంగతుడని ఆన ప టన ర్యుడు మల్లినాథుని కొడుకే యని ప్రతాపరుద్రీయ వ్యాఖ్య

(గ్రహాప్త విద్యానవద్యో వినయావన(మ్రః” తొనా యన్నగారి వ్రాసిన ఆతని రెండవ కుమారుడు కుమారస్వామి చెప్పిన

యను(గ్రహమున విద్యావినయ సంపన్నుడై “ వ్రతాపరుద్రీయ.. చొనిని పట్టి స్పష్టము.

రహస్య భేత్రి' యగుటీకను రచించినట్లు చెప్పకొన్నాడు. ఇట్లీ

కోలచల వంశ ముద్దండపండితులకు ప్రసిద్ద వ్యాఖ్యాతలకు మల్లిగాథుని వ్యాఖ్యానములన్నీ

పెక్కుతరముల వరకు మూలమై యున్న ట్లగపడుచున్నది. + ఇహాన్వయముఫీనైవ సర్వం వ్యాఖ్యాయతే మయా,

“పెద్దిభల్ట మహోదయుడు' ''మాతులేయక్రతా దివ్యే సర్వజ్డే

నాభివర్షితః'* మేనమామ చేసిన క్రతువునందు సర్వజ్ఞ సింగభూ

పాలునీచే కనకాభొపేక గౌరవమును బొౌందినట్టు చెప్పినాడు. అని ఆతడు చెప్పి కొన్నట్లుగా చక్కని అన్వయ సరణిని అర్హం

ఈ పెద్దిభట్టు సర్వజ్ఞ సింగభూపతి కాలము వాడనుటకు చెపుతూ కావలనిన దానిని చెప్పవలసిన దానిని వదిలి పెట్టు

మరియొక కథ కూడ గలదు. ఈతడు రాజసభకు సామాన్యపు కుండా అనవసరప్రసంగములు చేయకుండా, రచింప బడియుం

వేషముతో వెడుతున్నాడు. దారిలో ఎవరో ఆక్షేపించారు. డుట చేత ఆయా కావ్యపాఠకులకు మిక్కిలి సుగమములై దానికి సమాధానం చెప్పినాడని:- తక్కిన వ్యాఖ్యానముల కంటు దేశమందంతటను గూడ విశేష కు వాన పచారమును పొందినవి. సంస్కృత విద్యా భ్యాసకు లెవరును కం వాససా దీకిరి బాకి, కంచకావ్యములను జదువని వారు గాని మల్లినాథ వ్యాఖ్య సర ౫ భూపాలవిలోక సహాయము గొనని వారుగాని యుండరు. కావ్యములకే గాక వజ ను ల వారల క్‌ అలంకారము, సంగీతము, మీమాంసా శా(స్తాములకు కూడా వైదుష్య మేకం విదుష్థాం సహాయమ్‌. టీకలు గ్రాసీనాడు. అపూర్వమైన (గ్రంథసామ'గ్రి నుండి చింకిరి గుడ్డ లైతేనేం వంకర కర్ర అయితే నేమి, సర్వజ్ఞ అపూర్వ నిఘంటువుల నుండి ప్రమాణావాక్యాల నుదాహరించి భూఫాలుని చూడాలంళే పాండిత్య మొకటుంకె చాలు అన్నా యుండుటచే నా కాలములో నీతడెట్టి గ్రంథ సామగ్రిని నంపా డట. గాంధీమహాత్మునిలాగే మహారాజ నభలోకి వెళ్లినా దింష గలిగనో యను విషయమాశ్చర్యము. మల్లినాథ నూరి కొల్దాయి గుడ్డతోనె వెళ్లే మహాపండితులూ ఉండేవారు వెను తండ్రితాతలు మహా పండితులు, మంత్ర కోవిదులు, శతావ కటి రోజుల్లో. ఎల్లప్పుడు పాఠ ప్రవచనములు వ్యాఖ్యానరచనలు _ గ్రాన విఖ్యాతులు. అతడు అతని కొడుకులు సుమారేడెనిమిది చేయుచు ఇంటి విషయాలు పట్టించుకొనేవాడు కాదేమో! శ్రరముల వరకు నుప్రసిద్ద వ్యాఖ్యాతలు మహా పండితులెగాక కనుక కుండ బోకులు గృహేషులుఠంతి లంజనాకొడుకు లెల్ల సర్వతోముఖ విశ్వబిద్యాగాదిక్రతువులను జేసిన మహా వైదిక హనంతి. ఒకనాడింటి కెవరో బంధువులు వస్తే ఏం వండుతావు నిష్పాపరులు. ఇట్టి మహాపండితుల కాకరమైన కోలాచల వంశము కూరగాయలని పెద్దిబొల్టు భార్య నడిగినాడట. '' ఇత్యర్హముల నందలి సుప్రసిద్ద వ్యాఖ్యాతల మూలముగా ఆంధ్రుల ప్రతిష్ట కూర ఇతి భావముల పులుసు వండుతాను. అవెగదా ఇంటీ శ్రగ్స దేశముననే గాక యావద్భారత దేశమందును వెలుగొం నిండానున్నవి.?* అని బదులు చెప్పినదట. కావ్య పాఠములు ద్వ ద్రనుటకు సందియములేదు. వ్యాఖ్యాన రచనచే మల్లినా చెప్పేటప్పుడు, వ్యాఖ్యానాలు గ్రాసేటవ్పుడు చదువుతూండే శ్బన్సి వలెను, నంగీత సాహిత్య కవితా వైభవముచే జగన్నాథ స్తీ, వర్షన శ్లోకములను ఎప్పుడూ వింటూ ఉండిన ఆతని జం్విత్ర రాయలవలె సంస్కృత భాషా విజ్ఞాన పోషకులై ఆసేతు భార్య ““నన్నెప్పుడూ ఒకసారైనా వర్షించరే' మని అడిగిందట. ప్రృష్తాలయము యావద్భారత ప్రతిష్టనందిన తెలుగు పండితుల అప్పుడాయన తన భార్యను ఇల్టా వర్ష్మించాడని చెపుతారు; సంఖ్య అల్పమే కావచ్చును. కాని విరివలెనే గీర్వాణ భాషా “మేరునముందర సమాన మధ్యమా సాహిత్యమును తమరచనలచే పెంపొందించిన పండితకవు లనే తింత్రిణీ దళవిశాల లోచనా, కులు తెలుగు దేశమున గలరు. అట్టి యాం(ధ్ర కవుల రచనలను అర్భశుష్కఫల కోమలస్తనీ చరిత్రమును లోకమున. బ్రసిది గాంచునట్టు చేయుట “పెద్ది భట్ట గృహిణీ విరాజతే? యాం'ధధ్రుల కర్తవ్యము.

*క్రోగ్రాడా వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు తమిళ సాహిత్య నిర్మాత - ఇలంగో

సాహిత్య నిర్మాతలు అంటే మనభాషల్లో పట పెద్ద గ్రంధాలు అర్ధం. సన్యాసం పుచ్చుకొని జైన మునుల కందరకు దాసుడై వ్రాసిన వాళ్లన్నమాట. మన తెలుగుభాషలో మొదట ఉద్ధంథం నాదన్న మాట. ఈతని పేరు “ఇల్లంగో” కదూ. “ఇల్లంగో! 'వ్రాసినవాడు నన్నయభట్టు గదా. అతడు మొదలు పెట్టిన అంక 'చిన్నరాజా అని అర్హం అరవంలో. ఇది అరవమాట తెలుగు భారతాన్ని తిక్కన పూర్తి చేశాడు. కాబట్టి నన్నయ అయినా మన తెలుగునకు కూడా సంబంధం లేక పోలేదు. ఆ తిక్కనలు మన సాహిత్య నిర్మాతలలో మొదటివారు. ఇలాగే సంబంధం ఎలా ఉన్నదో మనం కొంచెం పరిశీలించి తెలుసుకో పాల్కురికి సోమనాథుడు ద్విపద సాహిత్యానికి, పెద్దన, (శ్రీ వాలి. “ఇళం' అనేదితెలుగులో “ఎలి = ఎలమావిగున్నలంటారే కృష్ణదేవరాయలు మొదలైనవారు ప్రబంధ సాహిత్యానికి నిర్మాత - లేత - అన్నమాట. ఇళంత అనేదీ ఎళంత-కేంత- లేత అని చెప్పవచ్చు. అయితే ఈ ఇల్లంగో అనే ఆయన మన తెలుగు అయింది. చిన్న అన్నమాట. కో అంటే రాజు అని అర్జం. భాషా సాహిత్యానికి సంబంధించిన వాదుకాదు. ఈతడు తమిళ ఇక్ష దేశానికి రాజును ప్రభువంటాము. ప్రపంచాని కంతటికీ సాహిత్యానికి సంబంధించినవాడు. తమిళ సాహిత్య నిర్మాత రాజు దేవుడు. కాబట్టి 'కో' అంకే *దేవుడు' అనే అర్హం కూడా లలో ఒకడు. అయితే ఈతడు సాహిత్య నిర్మాతలలో ఒకడు. వచి ఎంది కాబట్టి తెలుగులో ఆ దేవుడి గుడిని కోయిల అంటు

మనభాషలో నన్నయను సాహిత్య నిర్మాతలలో మొదటివా నాము. గుడి ముందు. ఉండే చెరువుకు. కోనేరు డని అనుకుంటున్నాము. అంతకు పూర్వము మనకు లభ్య *ున్నాము. మైన సాహిత్యం ఏమీ లేదు గనుక, తొలిసారి యాతడు భారతం ఇంతకు 'ఇల్లంగో' అంశ చిన్నరాజు. ఈతని తండ్రి లాంటి ఉద్షంథం రచించినాడు గనుక ఈతడు మన సాహిత్య _“నెడుం చెరలారన్‌”” అనేవాడు. చేరదేశపు రాజు. అతనికిద్దరు నిర్మాతలలో మొదటివాడైనాడు. అరవ భాషలో ఈ ఇల్లంగో కొడుకులు, అందులో ఇల్లంగో రెండవవాడు కాబళ్ట్రే ఇల్లంగో అనునాతనికి పూర్వమందు సాహిత్య రచన లేక పోలేదు. ఆ అయినాడు. ఇతడు చిన్నప్పుడే బాగా చదువుకున్నాడు. భాషలోని ప్రాచీన వాజ్మయాన్ని సంఘవాజ్మయమంటారు. ఈతడు సన్యాసం పుచు ఏ కొన్నదానికి ఒక కథ ఉంది. ఈతని అది చాలవరక్తు విశేషంగా కథాచమత్కారంలేని అల్బ్పరచనలతో తండ్రి కొకసారి జబ్బు చేస్తే జ్యోతిష్కులు కొందరు వచ్చి కూడి ఉంటుంది. విశేషంగా నీతి బోధకములైన పద్యాలు, ఒకనాడు జోస్యం చెప్పినారట. ఏమనీ? ఆ వృద్దరాజు కొద్లికా ఆయా రాజులు చేసిన యుద్ధాలను, వారి పరాక్రమాన్ని, లంలో చచ్చిపోతాడని, రెండవ కొడుకు ''ఇల్లంగో?' రాజ్యానికి దిగ్విజయాలను, యువతీ యువకుల ప్రణయ కథలను వస్తాడని, ఈ మాటవిని పెద్దకొడుకు ముఖం చిట్లించుకొని వర్షించు ఆల్బరచనలతో కూడినదే గాని, ఉత్తమ పురుషుల బాధపడ్డాడట. దాన్ని చూచి తమ్ముడు విచారపడి, అన్న కట్టే కథా వర్షూత్మకమైన 'ప్రాఢకావ్యములతో కూడినది కాదు. అట్టి బాధ కలిగించిన వాడనైనానే అని విచారపడి, వెంటనే సన్యాసం ప్రౌఢ కావ్యమును మొదట తమిళ భాషలో రచించిన వాడగుట పుచ్చుకొని, రాజ్యానికి అర్హత లేకుండా చేసుకునా డట. ఈ చేత ఈ ఇల్లంగో అనునాతడు ఈ భాషలో నొక్ష సాహిత్య విధంగా జైన మతాన్ని, సన్యాసాన్ని స్వీకరించి, దూరంగా నిర్మాతగా ఎంచబడుతున్నాదు. ఆశ్రమం ఒకటి నిర్మించుకొని అక్కడనుండి విద్యా వ్యాసంగం

ఈతడు “శిలప్పది కారం” అనే కావ్యాన్ని వ్రాశాడు. మూ కొంతకాలానికి “శిలప్పదికారం' అనే మహాకావ్యాన్ని ఇంతకు పూర్వమందలి కవులందరు. రాజులను వారికీర్తిని రచించినాడు. ఇది ఈ భాషలోని పంచమహా కావ్యాలలో ఒకటి. ప్రశంసిస్తూ పద్యాలు ద్రాసేవారు. కాని ఈ ఇల్లంగ్‌ ఒక “*శిలప్పదికారం”' అని కావ్యానికి పేరెందుకు వచ్చినదంకే రాజపుత్రుడు అయి ఉండి, మన కృష్ణదేవరాయలులాగ ఒక శిలంబు+ అధికారం. *శిలంబు' అంకే కాలికడియట దాన్ని ప్రొఢ కావ్యం వ్రాశాడు. అయితే కృష్ణదేవరాయలు లాగ ఈతడు అధికరించి అనగా దాన్ని గురించి బయలుదేరిన కథగనుకం వరా రాజ్యం చరం వయేదు న చేయక శిలప్పదికారం అయింది. అనగా ఈ కథలో ఒకావిడ కాలికడీ యాడ్‌ లబ్యే ల్‌. మం జైన సన్యాసి యాన్ని గూర్చిన విషయం ్రధానంగా వస్తుందన్నమాట.

( ఇల్లంగ్‌ అడిగళ్‌' అని ప్రసిద్ది ఎవరావిడ అంక్షే, అవిడే కథానాయిక. కబ్ళకి. ఈమెను

కలిగింది. 'అడిగళ్‌' అంశ “దాసుడు, దాసులవారు అని గూర్చిన కథే ఇది.

తమిళ సాహిత్య నిర్మాత - ఇలంగో 32కి చోళ రాజధాని యైన కావేరి పుర పట్టణంలో '“మాశాత్తు దగము చేసినాడట. అంత కజ్ఞకి పశ్చిమాభిముఖియై మలైనాడు నార్‌” అనే ఒక ధనికుడైన కోమటి ఉండేవాడు. అతని కొక నకు వెళ్ళి, నెడవెల్‌ కుండ్రం అను కొండమీద వెంగై చెట్టు క్రింద కొడుకు 'కోవలన్‌” అనే వాడు. కోవలన్‌ భార్య కబ్బకి. చాల కూర్చొని తపస్సు చేయుచుండగా ఇంతలో ఆ మధురా గుణవతి. మిక్కిలి పతివ్రత. కోవలన్‌ బాగా డబ్బు గలవాడు. పట్టణానికి కావుండే అధిదేవత వచ్చి కబ్బకి ఎదుట ప్రత్యక్షమై, యువకుడు. పట్నంలో ఆటలు పాటలు చూస్తూ ఒకనాడు వీరి వెనుకటి వృత్తాంతం కొంత చెప్పింది. ఆమె భర్త కోవలన్‌ మాధవి అనే నర్తకి నాట్యం చూసి దాన్ని మోహించాడు... వెనుకటి జన్మలో భరతన్‌ అనే పేరుతో సింగపురాధీశుని డబ్బంతా దానికి పెట్టి భార్య మొహం చూసేవాడు కాదు. కొలువులో నుండి, నిరపరాధియైన ఒక వర్తకుని గూఢచారుడనే కొంతకాలానికి దగ్గరున్న డబ్బంతా అయిపోయేటప్పటికి అపోహతో తెలియక చంపివేసినాడట. ఆ కారణంచేతనే ఈ మాధవి కతని మీద అనురాగం కూడా సన్నగిల్లింది. ఆ సంగతి జన్మలో నీయవస్త్ర ననుభవించ వలని వచ్చినదనీ, నాటికి 14వ తెలిసికొని, విరక్తి చెంది, కోమటిే బిడ్డ గనక మరల వ్యాపారం దినమున తన భర్త విమానముమీద వచ్చి తనను తీసికొని సాగిద్దామని ఊరు విడిచి పోవాలను కున్నాడు. దగ్గిర డబ్బు స్వర్గారోహణము చేయగలడని చెప్పి వెళ్ళిపోయినది. ఆ కొండ లేదు. భార్యనగలమ్మి వ్యాపారం చేయ వలని వచ్చింది. ఆమె మీద కాపురమున్న కురవలందరు చూచుచుండగా విమాన కూడా వెనుతీయకుండా కాలికడియ మొకటి తీసి ఇచ్చింది. మెక్కి స్వర్గారోహణము చేసినదట. ఈ విషయమునచ్చటి (ఇదే శిలంబు.) దానితో భార్యను వెంట బెట్టుకొని మధురానగ _ జనులు రాజు శెంగుట్టువాన్‌ అను నాతని యొద్దకు వచ్చి రికి వెళ్ళేడు. అక్కడ బజారులో దాన్ని అమ్మజూపొడు. చెప్పినారు. రాణి కబ్బకి కొక గుడి కట్టించి ఆమె విగ్రహాన్ని' ఈతడి దురదృష్టం చేత అక్కడ ఒక కంసాలి వాడి చేతిలో అందు స్ట్రాపించాలని ఉద్దేశించింది. శెంగుట్టువాన్‌ ఉత్తర దేశానికి చిక్కినాడు. ఆ కంసాలి ఇంతకు పూర్వమే ఆ వూరి రాజుగారి. దండెత్తి వెళ్లినప్పుడు హిమాలయ పర్వతాలలో ని మంచి రాతిపల భార్య కాలి కడియాన్ని అపహరించాడు. ఆ కడియం కూడా కను తెప్పించి కజ్మకి విగ్రహాన్ని చెక్కించి పత్తిని క్కడవు పైకి ఈ కడియంలాగే ఉంటుంది. కాబట్టి వీలు చిక్కింది కదా ళాల్‌'” అనే పేర ఒక దేవతగా అగుళ్ళి ఆమెను స్థాపించి అని ఊరికి కొతగా వచ్చిన ఈ క్షోవలన్‌ అనే వాడే రాణిగారి ఫూజూపురస్కారాలు జరపడం మొదలు పెట్టారు. ఈ విధంగా కాలికడియం అపహరించిన వాడని రాజభటుల కొప చెప్పి కబ్లికి దేవత అయింది. బంధింప జేశాడు. ఆ భటులు వాణ్ణే రాజు ఎదుటకు తీసికొని ఈ పతివ్రత కథనే ఇలంగో 'శిలప్పదికారం అనే కావ్యంగా పోయి కడియంతో కూడా చూపించేసరికి రాజు కోపంతో వ్రాశాడు. మాధవి కూతురు 'మణిమేఖలై. అనునామె కథను విచారజైనా సరిగా చేయకుండా అతనికి మరణదండన విధిం శ్య్యన్లి స్న్నహితుడగు నత్తనార్‌ అనే ఆతడు 'మణిమేఖలై అనే చాడు. వెంటనే అతన్ని ఉరివేసేశారు కూడాను. ఈ నంగ కావ్యంగా వ్రాశాడు. ఈ రెండునూ కూడా తమిళ వాబ్మ తంతా తరువాత ఈతని భార్యకు తెలిసింది. పాపంక్‌ త్త ఊల్లో యంలో పంచమహాకావ్యములలో ముఖ్యమైనవి. అందులో ఒంటరిగా నున్న ఆమెకు ఏం చేయడానికి కూడా తోచక ఇల్లంగో గ్రాసిన శిలప్పదికారం అనేక చక్కని వర్షనలతోనే నిర్దాంత పోయింది. చివరికెలాగో రాజు దగ్గరకు వెళ్ళి తనభర్త కక్చ్యండ్రా ఇజై (గీతము) నాటక అక్షణములతో గూడ కూడి కేవలము నిరపరాధుడనీ, రాణి కడియమపహరించిన వాడీ జర్ర గొల్హపడచుల 'కురవైక్కూత్తు' కోవలన్‌ మాధవిల తడు క్షాడనీ, అది తన కాలికడియమే తాను తీసిచ్చితిననీ, క్హాశ్రవరి. సముద్రగానము, ఆటువరి- ఏటిపాటలు, ఊశల్‌ అందుకు నిదర్శనముగా అప్పుడు తన రెండవ కాలినున్న పం. క్రియల పాటలు మొదలగు వాటినాయా సందర్భములలో రెండవ కడియమును తీసి దానిని పగులగొట్టి అకడియములొ కవి రచించినాడు. ల 4 పల రత్నములు పొదిగి యుండుటను జూపి అళ్లు ఆ రెం గ ఇంలేగాక ఆ కాలమునందలి తమిళ రాజ్యములగు పాండ, కడియమును. పగుల గొట్టుగా అందులోనూ రత్నముల ములు-వాటే ప శ్రే పడుటచే అది రాణి కడియయే కాదని తన భర్త నిరపరాధియని చేరు చోళ రాజ్య ంలుచా పరస్పర సంబంధములు- దేశ ధువపం చి పొండ్గరాజు లౌను చేసిన పాప మందలి మత, సాంఘిక జీవిత పరిస్పితులు- జనులకు నృత్య 'ధ్రువపరచినది. ఇది చూ. ్ట్‌ వ్రాసనము నుండి క్రింద సంగీతాది కళలయందుగల అభిరుదులను ఒకకేమిటి క్రీ.శ. ప్రా మైను గుర్తించి, దానిని సహింపలేక సిం! రాధి యైన తన భర్త రంభమున తొలి శతాబ్బములలోని తమిళ దేశీయుల జీవిత వెంటనే మృతినొందెనట. నిరపరొళ జ కోపోర్టీ చరిత్రను తెలుసుకొనుటకీ శిలప్పదిగారం ఎంతో సహాయకారి మరణమువలన కలిగిన దుఖమును నహింపలేక కళ్లకీ గంథాన్ని రచించిన పితర్చు ను పెరికి ఆ పట్టణము మీద అవుతుంది. ఇట్ట రాం వాడుగనుకనే- ఇల్లంగో మై తన ఎడమ మైపు స్తనము క అని అడిగల్‌ కవి తమిళ సాహిత్య నిర్మాతలలో ముఖ్యమైన వాడుగా విసిరివేసి ఆ రాజు పట్టణమంతయు తగులబడిపోవుగా గహింపబడుతున్నాడు. శపీంచినది. అగ్నిదేవుడు వెంటనే ఆమధురౌా పట్టణము నంతా /

“కోరాడ వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: తమిళ కావ్యము - అగనానూరు మున దక్షిణ హిందూ. దేశంలోని భాషలన్నీ ఒకే తాల్కాప్పియనార్‌ వంటి వారలు, తమిళ భాషా సాహిత్యముల కుటుంబమునకు చెందిన సోదర భాషలే గనుక, ఒక భాష తత్త్వమును పరిశీలించి నిరూపింప గడంగిన తర్వాతనే, మాటాడేవారు ఇతర భాషలలోని సాహిత్య రీతులను, సం'ప్రదా అందలి ప్రాచీన రచన అనేకములు ప్రోవు చేయబడుట, [గ్రంథస్త్ర యములను గూర్చి తెలుసుకొనుట ఎంతయు ఆవశ్యకమే. ఏ ముఠలగుట తటస్ట్రించినది. ఇలా ప్రోవు చేయబడిన సంకలన భాషలో ఏ కాలంలో ఎట్టి సాహిత్యం బయలుదేరిందో, వీనిపై (గ్రంథములే “ఎట్టుత్తాగై, పత్తుప్పాటు, పదినేన్‌ కీక్‌ కణక్కు”' సంస్కృత భాషా సాహిత్యాల ప్రభావమట్టిదో, భాషా విష అనే పేర్ణతో వ్యవహరింపబడుతు సంఘ వాజ్యయముగా (గ్రహిం యంలో వలెనే, భావము, ఛందస్సు, రచనారీతులు మొదలగు పబడుతున్నాయి. *'ఎట్టుత్తాగై”' - అంటే ఎనిమిది పద్యమంజ వానిలో కూడ ఈ సాహిత్యాలకు సమానమైన లక్షణాలేమైనా. రులు గల ఒక పెద్ద గుత్తి అన్నమాట. తొగ్రై - అనగా కలవా, విలక్షణ గుణాలేమిటి, అనే విషయాలు కూడ అవశ్యము సమూహము. పుష్పమంజరికి '*తాగ? అని వాడుట కలదు. మర దటడూా జ్‌ లా నూ ఈ 'ఎట్టుత్తాగై అను పద్యకూటంలోని - ఎనీమిది పద్యమం అలో అట్టి ప్రావీన న కనబడవేమి అనేది కూడా ఒక జరులలో “అగనానూరు”' అనేది ఒకటి. దీనినే 'నెడుంతగ్రై ప్రశ్న. వీనిని పరిశీలించడానికి ననముయం కాదుగాని, ప్రస్తుతం అని కూడా అంటారు. అనగా దీనిలో 13 మొదలుకొని 31 ఆ ప్రాదీన తమిళ సాహితా?నికి చెందిన ఒకటగు 'అగనాొ నూరు! పాదముల వరకు గల అనగా అంత అంత పాడవు గల పద్యములు అను దానిని గూర్చి తే కన సమకూర్చబడి ఉన్నాయన్నమాట. అంతకంకు తక్కున పాద

• ములు గల పద్యములు అనగా 9-12 వరకు గల పద్యముల తమిళ భాషలోని ఆ ప్రాచీన కాలపు వాజ్మయాన్ని 'సంఘి కూటమును 'నట్రినై అన్నారు. మరీ చిన్న పద్యములు గల వాజ్బయమని అంటారు. “సంఘ మంకే ప్రాచీన కాలంలో ఈ _ దానిని 'కురుంతొగ్రై అన్నారు. డొంకురునూరు, కలిత్తాగ్తై తమిళ భాషలో రచింపబడిన కావ్యముల గుణగణములను, పదిట్లు పత్తు, పరిపాొడేల్‌, పురనానూరు అనేవి ఈ ఎట్పుత్తాగై విలువను నిర్ణయించడానికి ఏర్పాటు చేయబడిన ఒక పండిత లో తక్కిన వాని పేర్లు ఈ అగనానూరు, పురనానూరు పరిషత్తు లాంటిదన్న మాట. అట్టివి ప్రాచీన కాలంలో మూడు మొదలైనవన్నీ '“అహవల్‌* ఛందస్సులో రచింపబడినవి. వీటిని సంఘములుండేవనీ, అవి వేల కొలది సంవత్సరముల పాటు అగం, పురం అని కూడా అంటారు. అగం - అంకే అభ్యంతర. అనేక కవుల కావ్యములను పరిశీలించినవనియు, అపారమైన పురం = బాహ్యము, అనగా అభ్యంతరమైన స్త్రీపురుషుల ఆ ్రారీన వాజ్ఞయమంతా నశించినదనియు సూచించు కథ ప్రణయ విషయాలను గూర్చి వర్లించేది అగం అనీ, బాహ్య లను కొందరు చెపుతారు. కాని వీనినిప్పుడు విశ్వసించువారం. విషయములగు సాంఘీక రాజకీయాదులను గూర్చి ముఖ్య తగా లేరు. కాని ్రీస్తుశకమునకు చాల పూర్వము నుండి ముగా యుద్దాదులను గూర్చి చెప్పేది 'పురం* అనీ తేలు తమిళదేశీయులు పాండ్య, చేర చోళ వంశజులగు దేశీయ తోంది. ఈ విషయాలను గూర్చి వర్షించే నాలుగేసి నూర్ల (ప్రభువుల పాలనలో నుండి, వారి యాస్తాన కవులు వారి పద్యాలిందులో చేర్చబడి యున్నాయి గనుక వీనికి అగనా విజయమును కీర్తిచుచు, అందలి యువతీయువకుల (ప్రేమ నూరు- పురనానూరు అని పేరు వచ్చింది. ఇంతకూ తేలిందే కలాపములను గూర్చి ప్రణయ గితములను రచించుచుండెడి మంకు అగం అనే శబ్దం అగ్గము అధీనము, అగపడు, గోచ వారనుటకు మాత్రము సందేహము లేదు. అవియు చిరకాలము. రించు అనే అర్జాలతో తెలుగులో కూడ వాడుకలో ఉండనే వైదిక బుక్కులవలె తరతరములుగ జనులలో కంఠస్థములై ఉంది. అభ్యంతర విషయము, లేదా వస్తువు అనదగిన (స్తీ యుండినవేగాని చాలకాలము వరకు (గ్రంథస్థ్రములు కాలేదు. పురుషుల ప్రణయ గాథలను అహవల్‌ ఛందస్సులో వర్షించే తరువాత కొంతకాలమునకు దక్షిణ దేశమునకు వచ్చి గీతికాగుచ్చమనదగిన ఒక ప్రాచీన తమిళ గ్రంథమన్న మాట. యచ్చట నెలకొన్న ఆర్య భాషా శత్త్వజ్ఞాలు అగస్త్యుడు, అయితే ఇందులో నాలుగునూర్హ పద్యములున్నా యనుకు

తమిళ కొవ్యము-అగనానూరు 223 న్నాము గదా. ఇవన్నీ ఒక్కరు రచించినవీ కావు, ఒక్క జల సమృద్ది గలిగి వ్యవసాయమున కనుకూలమగు పల్లపు కాలంలో రచింపబడినవీ కావు. ఈ నాలుగు వందల పద్యాలను ప్రదేశము. అయిదవది - నెయ్‌దల్‌ సముద్రప్రాంత దేశము. 145 గురు కవులు రచించినవిగా కనబడుతున్నది. వీటిలో ఈ విభాగమున కనుకూలముగనే యచ్చటి జనులు, వారి కొన్ని అతి ప్రాచీనములు, అనగా (క్రీ. శకమునకు పూర్వకాలము జీవితం, వృత్తులు, ఆచార వ్యవహారాలు, తుదకచ్చటి పువ్వులు, నాటివి కూడా ఉన్నా, పెక్కు క్రీ.శ. తరువాత 4,5 శతాబ్దముల కాయలుచచెట్టు- సంప్రదాయాలు అన్నీ కూడా ప్రాచీన కాలంలో వరకు రచింపబడినవనే పండితుల అభిప్రాయము. అయితే ఏర్పుడుచు వచ్చిన్నా తరువాతి కవులు కూడా వానినళ్లు వర్షింప ఒక్క విశేషం మాత్రం ఉంది. వీటిలోని భాష చాలా ప్రాచీనమై జెచ్చుటచేత నవి యొక విధమైన సంకేతరూపమును బొంది, సంస్కృత సంపర్కము అంతగా లేక సంస్కృత శబ్దజాలము ఆ సాంకేతిక అలక్షణములే తరువాతి తాల్కాప్పియంవంటి విశేషముగా అందు ప్రవేశింపని కాలమునాటి రచనలని లక్షణ గ్రంథాలలోని కెక్కవలసి వచ్చినది. మాత్రము నిశ్చయింపదగియున్నవి. వీటినన్నిటిని ప్రోగుచేసి తొలుత కవులు ఆయా దేశ భాగములందు తమకు పరిచిత ఒక టంథముగా చేసినవాడు రోత అనునాతదు. ఆతడు ములగు జీవిత పద్దతులను వర్షిస్తూ పాడి ఉంటారు. తరువాతి న గ్రథనము చేసినట్లు తెలు కన పంటలో కూడ కలో కదా అచ్చటి జీవిత పద్దతులు మారిన తరువాత రు ట్లు తెలుస్తుంది. ఈ సం స్తా. కూడా ఆ పాత నంప్రదాయములనే అనుసరించుటచేత అవి క చమత్కారమున్నది. అది అందలి పద్యములు ఇదా జ్వాల సంకేతములగుట తటస్ట్రించినది. తొలి కాలములో పశు ఆ ప్రణయ గీతములు ఆ [గ్రంథమున అమర్చబడిన రీతి లేదా సృళే రాజులకు, జనులకు ధనంగా ఉండేవి గనుక ఒకరి ఏర్పాటులో నున్నది. ఈ విషయమును సరిగా అర్హం చేసుకో. ష్య్యగణము నింకొక రపహరించుట కలహ కారణమయ్యేది. వాలంటే ఆ కాలంలో 'ఆగం' అనునీ ప్రణయ వస్తువు కవుల కాని తరువాతి కాలంలో కూడా రాజులలో గలిగిన కలహమును రచనలలో నెట్టి సంకేత రూపములను బొంది యెన్ని విధము గ్రాపవలసి వచ్చినప్పుడల్లా ముందుగా పశుగణాపహరణ లుగా వర్షింపబడుచు వచ్చెడిదో అనే విషయమును కొంచెము. జ్య బర్షంప మొదలుపెట్టడం చేత అది ఒక సంకేతంగా ముందర అవగాహన చేసుకొనవలసియుంటుంది. అగం ఏర్పడిన దనవలసివస్తోంది. -పురం-అనే ఈ రెండు విషయములను గూర్చి అనగా బా ప్రణయ వస్తువును యుద్దాది విషయమును గూర్చి కవులు అశ్లు కురింజి అను ప్రదేశము జంతువులను వేటాడు వర్షించేటప్పుడు వాటి నాయాదేశ కాల పరిస్తితుల కనుకూల బోయవాండ్రకు. నివాసమగుటచేత వివాహ విషయమైన ములగునట్టుగానే వర్మించవలెనను నియమము ఒక సంకేత సాంఘిక నియమాలుండవు. ('ప్రణజయము స్త్రీ పురుషుల ప్రథమ రూపంగా ఆ భాషలో వెలసియుంది. అనగా ఒక విధంగా మన _దర్శనముననే ఏర్పడి పీదప పరస్పరాంగీకారము మీద ఆధార ప్రబంధాట్లో విరహం వర్షించవలసి వస్తే ఒక అరామము, పడి ధ్రువమగుట తటస్థ్రించును. అట్టి యంగీకార చిహ్నముగా మలయానిల కోకిలాలాపాలు, చం(ద్రోపాలంభము, మన్మథోపా పురుషులు 'స్త'లకు వులిగోళ్లను, తలిరుడుపులను బహూకరిం అంభము, శిశిరోపచారాలు మొదలగునవన్ని వర్లింపబడుతు. చుట ఆచారమై యుండును. కాని తరువాతి కాలంలో వివాహా న్నళ్టు- ఈ ప్రణయ వస్తువుగాని, బాహ్య యుద్దాదిక విషయ త్పూర్వమందగు నిట్టి ప్రణయము - గాంధర్వ వివాహము ముగాని 5 విధములుగా వర్షింపబడుతూ ఉంటుంది. ఈ వంటి దానికి - 'కళము' అని పేరు పెట్టి ఇట్టి ప్రణయమును అయిదు విధములనేది కూడా దేశము యొక్క 5 భాగాలకు కవులు వర్షిస్తే కురింబి కొండ దేశంలో జరిగినట్టు వర్షింపవలెనని, సంబంధించి ఉంటుంది. వాస్తవముగా ప్రాదీన కాలంలో తమిళ ఆ కొండ ్రదేశమందలి పువ్వులు, చెట్లు మాత్రమే ఆ సందర్భ దేశీయుల జీవిత పరిస్తితులు కూడా ఐదు విధములుగా విభజిం మున వర్లింపవలెనని నియమ మేర్చరుపబడినది. పులి పళ్లతో పదగిన ఆ దేశము యొక్క భౌతిక పరిసితులను బళ్టే ఉండిన గూడిన తాళి, తలిరుడుపులు వరుడిచ్చినట్లు వర్శించవలెను. వని, అట్టి ప్రాచీన జీవిత సంప్రదాయములే తరువాతి కాలపు బళ్ళ (మృుల్లై' అనగా అరణ్య ప్రదేశమున పశువులు కవితలో సంకేత రూపమున భాసిస్తున్నవని పలువురి యభి(ప్రా నా రుషుడు వళ ఏకు తీ ఫురుషులకు యము. ప్రాచీన తమిళులు నివసించే దేశ భాగాన్ని 5 రీతులుగా శీభు కాలములో వునన్సృమాగమము గలుగును గనుక ఇట్టి అల విభజించి దానికి “తిజై అని హేరు పెట్టినారు. అందు మొదటిది. _ ఏమా, ఇట్టి అల్న క వియోగమును తరువాతి కవులు వర్షింపదలచినచో ముళ్లెత్తితై కురింజి అనగా కొండ ప్రదేశం. రెండవది పాలై- ఆకొండ సా యర ణ్య ప్రదేశమును వర్షింపవలయునను నియమ (ప్రదేశమునకు క్రింద నిర్ణలమగు ఎడారి ప్రదేశం. మూడవది షన (డినది. ఇక దీర్హూల వియోగమును వర్ణింపవలనినచో నది

• ముల. ఆ ఎడారి ప్రదేశముల తరువాత నుండు అరణ[ పులా. డ్రారి ప్రదేశములో గాని, నెయ్‌దల్‌ - నముద్ర ప్రాంత ప్రదేశము. నాల్గవది - మరుదం- అనగా నదీలోయలు గలిగి న ( + ర్‌ 6

+క్రోర్రాడొ వారి కొన్ని ప్రముఖ రచనలు: తమిళ కావ్యము - అగనానూరు మన దక్షిణ హిందూ. దేశంలోని భాషలన్నీ ఒకే తొాల్కాప్పీయనార్‌ వంటి వారలు, తమిళ భాషా సాహిత్యముల కుటుంబమునకు చెందిన సోదర భాషలే గనుక, ఒక భాష తత్త్వమును పరిశీలించి నిరూపింప గడంగిన తర్వాతనే మాటాడేవారు ఇతర భాషలలోని సాహిత్య రీతులను, నంఫ్రదా అందలి ప్రాచీన రచన అనేకములు ప్రోవు చేయబడుట, గ్రంథస్త్ర యముళను గూర్చి తెలుసుకొనుట ఎంతయు అవశ్యకమే. ఏ ములగుట తటస్ట్రించినది. ఇలా ప్రోవు చేయబడిన సంకలన భాషలో ఏ కాలంలో ఎట్టి సాహిత్యం బయలుదేరిందో, వీనిపై (గ్రంథములే 'ఎట్టుత్తాగై, పత్తుప్పాటు, పదినేన్‌ కీళ్‌ కణక్కు*” సంస్కృత భాషా సాహిత్యాల ప్రభావమెట్టిదో, భాషా విష అనే పేర్లతో వ్యవహరింపబడుతు సంఘ వాజ్మయముగా (గ్రహిం యంలో వలెనే, భావము, ఛందస్సు, రచనారీతులు మొదలగు పబడుతున్నాయి. “ఎట్టుత్తగై” - అంటే ఎనిమిది పద్యమంజ వానిలో కూడ ఈ సాహిత్యాలకు సమానమైన లతణాలేమ్లైనా. రులు గల ఒక పెడ్డ గుత్తి అన్నమాట. తాగ్తై - అనగా కలవా, విలక్షణ గుణాలేమిటి, అనే విషయాలు కూడ అవశ్యము సమూహము. పుష్పమంజరికి 'తొగ అని వాడుట కలదు. పరి శీలింపతగ్గనే. అదట్లుండగా తమిళంలో స్థైసనములని ఈ 'ఎట్టుత్తాగై అను పద్యకూటంలోని - ఎనీమిది పద్యమం ల న భి కన ననబదుతనంం వ గ "ఆ. జరులలో “అగనానూరు” అనేది ఒకటి. దీనినే 'నెడుంతాగై ప్రళ్న. వీనిని పరిశీలించడానికి సమయం కాదుగాని, ప్రస్తుతం అని కూడా అంటారు. అనగా దీనిలో 13 మొదలుకొని 31 ల ప్రాచీన తమిళసాహి నికి చెందిన ఒకటగు 'అ గనామారూ సోదములవరకు గల అనగా అంత అంత పాడవు గల పద్యములు అను దానిని ఛా సమకూర్చబడి ఉన్నాయన్నమాట. అంతకంకు తక్కువ పాద గూర్చి తెలునుకుందాం. ములు గల పద్యములు అనగా 9-12 వరకు గల పద్యముల తమిళ భాషలోని ఆ ప్రాచీన కాలపు వాజ్మయాన్ని “సంఘ” కూటమును 'నటినై అన్నారు. మరీ చిన్న పద్యములు గల వాజ్బ్మయమని అంటారు. “సంఘ"'మంశక్షే ప్రాచీన కాలంలో ఈ _ దానిని 'కురుంతొగ్లై అన్నారు. డొంకురునూరు, కలిత్తాగ్హై తమిళ భాషలో రచింపబడిన కావ్యముల గుణగణములను పదిట్టు పత్తు, పరిపాడేల్‌, పురనానూరు అనేవి ఈ ఎట్బుత్తాగై విలువను నిర్ణయించడానికి ఏర్పాటు చేయబడిన ఒక పండిత లో తక్కిన వాని పేర్లు ఈ అగనానూరు, పురనానూరు పరిషత్తు లాంటిదన్న మాట. అట్టివి ప్రాచీన కాలంలో మూడు మొదలైనవన్నీ 'అహవల్‌* ఛందస్సు (లో రచింపబడినవి. వీటిని సంఘములుండేవనీ, అవి వేల కొలది సంవత్సరముల పొటు అగం, పురం అనికూడా అంటారు. జగం - అంకే అభ్యంతర, అనేక కవుల కావ్యములను పరిశీలించినవనియు, అపారమైన పురం = బాహ్యము, అనగా అభ్యంతరమైన స్త్రీపురుషుల అ ప్రాచీన వాజ్బయమంతా నళించినదనియు సూచించు కథ ప్రణయ విషయాలను గూర్చి వర్షించేది అగం అనీ, బాహ్య లను కొందరు పెపుతారు. కాని వీనినిస్పుడు విశ్వసించువారం విషయములగు సాంఘిక రాజకీయాదులను గూర్చి ముఖ్య తగా లేరు. కాని క్రీస్తుశకమునకు చాల పూర్వము నుండి ముగా యుద్దాదులను గూర్చి చెప్పేది "పురం? అనీ తేలు తమిళదేశీయులు పాండ్య, చేర చోళ వంశజులగు దేశీయ తోంది. ఈ విషయాలను గూర్చి వర్షించే నాలుగేసి నూర్ల ప్రభువుల పాలనతో నుండి, వారి యాస్టాన కవులు వారి పద్యాలిందులో చేర్చబడి యున్నాయి గనుక వీనికి అగనా విజయమును కీర్తించుచు, అందలి యువతీయువకుల (ప్రమ నూరు- పురనానూరు అని పేరు వచ్చింది. ఇంతకూ తేలిందే కలాపములను గూర్చి ప్రణయ గీతములను రచించుచుండెడి మంటే ఆగం అనే శబ్బం అగ్గము అధీనము, అగపడు, గోచ వారనుటకు మాత్రము నందేహము లేదు. అవియు చిరకాలము. రించు అనే అర్జాలతో తెలుగులో కూడ వాడుకలో ఉండనే వైదిక బుక్కులనలె తరతరములుగ జనులలో కంఠస్త్రములై ఉంది. అభ్యంతర విషయము, లేదా వస్తువు అనదగిన స్తీ యుండినవేగాని చాలకాలము వరకు (గ్రంథస్త్రములు కాలేదు. పురుషుల ప్రణయ గాథలను ఆఅహవల్‌ ఛందస్సులో వర్షించే తరువాత కొంచకాలమునకు దక్షిణ దేశమునకు వచ్చి గీతికాగుచ్చమనదగిన ఒక ప్రానీన తమిళ గ్రంథమన్న మాట. యచ్చట నెలకొన్న ఆర్య భాషా తత్త్వృజ్ఞులు అగస్త్యుడు, అయితే ఇందులో నాలుగునూర్హ పద్యములున్నా యనుకు

తమిళ కావ్యము- అగనానూరు | 223 న్నాము గదా. ఇవన్నీ ఒక్కరు రచించినవీ కావు, ఒక్క జల సమృద్ది గలిగి వ్యవసాయమున కనుకూలమగు పల్లపు కాలంలో రచింపబడినవీ కావు. ఈ నాలుగు వందల పద్యాలను ్రదేశము. అయిదవది - నెయ్‌దల్‌ సముద్రప్రాంత దేశము. 145 గురు కవులు రచించినవిగా కనబడుతున్నది. వీటిలో ఈ విభాగమున కనుకూలముగనే యచ్చటి జనులు, వారి కొన్ని అతి ప్రాచీనములు, అనగా క్రీ. శకమునకు పూర్వకాలము జీవితం, వృత్తులు, ఆచార వ్యవహారాలు, తుదకచ్చటి పువ్వులు, నాటివి కూడా ఉన్నా, సెక్కు క్రీ.శ. తరువాత 4,5 శతాబ్దముల కాయలుచెట్టు- సంప్రదాయాలు అన్నీ కూడా (ప్రాచీన కాలంలో వరకు రచింపబడినవనే పండితుల అభి(ప్రాయము. అయితే ఏర్పడుచు వచ్చినా, తరువాతి కవులు కూడా వానినళ్లు వర్షింప ఒక్క విశేషం మాత్రం ఉంది. వీటిలోని భాష చాలా ప్రాచీనమై జొచ్చుటచేత నవి యొక విధమైన సంకేతరూపమును బొంది, సంస్కృత సంపర్కము అంతగా లేక సంస్కృత శబ్దజాలము ఆ సాంకేతిక లక్షణములే తరువాతి తొాల్కాప్పియంవంటి విశేషముగా అందు ్రవేశింపని కాలమునాటి రచనలని లక్షణ (గ్రంథాలలోని కెక్కవలసి వచ్చినది. మాత్రము నిశ్చయింపదగియున్నవి. వీటినన్నిటిని ప్రోగుచేసి ల్బ్యాల వులు ఆయా దేశ భాగములందు తమకు పరిచిత వక ర్రంటయుగా చేసినవాడు రు! ర్రభర్ము అపేనాతడు. అతడు ములగు జీవిత పద్దతులను వర్లిన్తూ పాడి ఉంటారు. తరువాతి న గ్రథనము చేసిన తెలుస్తుది క ంక్‌టమలో కూడ. కలు కదా అచ్చటి జీవిత పద్ధతులు మారిన తరువాత రు గక ది ర్‌ లే కూడా ఆ పాత నంప్రదాయములనే అనుసరించుటచేత అవి గ త్కారమున్నది. అది అందరి పద్యములు ఉదా శల సంకేతములగుట తటస్హ్రించినది. తాలి కాలములో పశు ఆ ప్రణయ గీతములు ఆ (గ్రంథమున అమర్పబడిన రీతి లేదా. సృశ్ర రాజులకు, జనులకు ధనంగా ఉండేవి గనుక ఒకరి న లా మనల ర మయమును న౦గా కనా పశుగణము నింకొక రపహరించుట కలహ కారణమయ్యేది. రచనలలో నట్టిసుకేత దోవములను నానో ఇవి. కాని తరువాతి కాలంలో కూడా రాజులలో గలిగిన కలహమును శ క న్‌ వర్షింపవలసి వచ్చినప్పుడెల్లా ముందుగా పశుగణాపహరణ లుగా వగా పబడుచు వచ్చెడిదొ అనే ఎపయమును కందము మును వర్లింప మొదలుపెట్టుడం చేత అది ఒక సంకేతంగా ల అ ౦ సర్చడిన దనవలసివస్తోంది. -పురం-అనే ఈ రెండు విషయములను గూర్చి అనగా ప్రణయ వస్తువును యుద్దాది విషయమును గూర్చి కవులు _ అళ్టు కురింబి అను ప్రదేశము జంతువులను వేటాడు వర్షించేటప్పుడు వాటి నాయాదేశ కాల పరిస్థితుల కనుకూల బోయవాండ్రకు నివాసమగుటచేత వివాహ విషయమైన ములగునట్లుగానే వల్శించవలెనను నియమము ఒక సంకేత సాంఘిక నియమాలుండవు. ప్రణఇయము స్తీ పురుషుల ప్రథమ రూపంగా ఆ భాషలో వెలసియుంది. అనగా ఒక విధంగా మన _దర్శనముననే ఏర్పడి పిదప పరస్పరాంగీకారము మీద ఆధార ప్రబంధాట్లో విరహం వర్షించవలసి వస్తే ఒక ఆరామము, పడి ధ్రువమగుట తటస్త్రించును. అట్టే యంగీకార చిహ్నముగా మలయానిల కోకిలాలాపాలు, చంద్రోపాలంభముు మన్మథోపా పురుషులు (స్త్రీలకు వులిగోళ్లను, తలిరుడుపులను బహూకరిం అంభమ్ము శిశిరోపచారాలు మొదలగునవన్ని వర్ణింపబడుతు చుట ఆచారమై యుండును. కాని తరువాతి కాలంలో వివాహా న్నట్లు - ఈ ప్రణయ వస్తువుగాని, బాహ్య యుద్దాదిక విషయ త్ప్చూర్వమందగు నిట్టి ప్రణయము - గాంధర్వ వివాహము ముగాని $ విధములుగా వర్షింపబడుతూ ఉంటుంది. ఈ వంటి దానికి - "కళము' అని పేరు పెట్టి ఇట్టే ప్రణయమును అయిదు విధములనేది కూడా దేశము యొక్క 5 భాగాలకు కవులు పర్షిస్తే కురింజి కొండ దేశంలో జరిగినట్టు వర్షింపవలెనని, సంబంధించి ఉంటుంది. వాస్తవముగా ప్రావీన కాలంలో తమిళ ఆ కొండ ప్రదేశమందలి పువ్వులు, చెట్లు మాత్రమే ఆ సందర్భ దేశీయుల జీవిత పరిస్థితులు కూడా ఐదు విధములుగా విభజిం మున వర్షింపవలెనని నియమ మేర్చరుపబడినది. పులి పళ్ళతో పదగిన ఆ దేశము యొక్క భౌతిక పరిస్తితులను బక్టు ఉండిన గూడిన తాళి, తలిరుడుపులు వరుడిచ్చినట్లు వర్షించవలెను. వని, అట్టి ప్రాచీన జీవిత సంప్రదాయములే తరువాతి కాలపు అటే 'ముకె? అనగా అరణ[ (దేశమున పశు కవితలో సంకేత రూపమున భాసిస్తున్నవని పలువురి యభిప్రా కా చుటు పోయి స ఎడు స్రీ పురు కవులు యము. ప్రాచీన తమిళులు నివసించే దేశ భాగాన్ని5 రీతులుగా కాలములో వునన్సమాగమము గలుగు గనుక ఇట్టి అల్ప విభజించి దానికి 'తిజై అని పేరు పెట్టేనారు. అందు మొదటిది బు గమును తరువాతి కవులు వర్షింపదలచినచో ముల్లెత్రిడై “కురింజో అనగా కొండ ప్రదేశం. రెండవది పాలై - ఆ కొండ ే ప్రదేశమునకు క్రింద నిర్ణలమగు ఎడారి ప్రదేశం. మూడవది ౨న గ రో (ప్రదేశమును వర్షింవవలయువను నియమ వ మేర్చడినది. ఇక దీర్హకూల వియోగమును వర్షింపవలసినచో నది

• ముల్మై. ఆ ఎడారి ప్రదేశముల తరువాత నుండు అరణ్య పాలె- ఎడారి ప్రదేశములో గాని, నెయదల్‌ - నముద (పాంత వ్రదేశము. నాల్గవది - మరుదం- అనగా నదీలోయలు గలిగి “౬ ఎర్రి 6 ః ర్‌ 6

224 పాహితీ నీరాజనం దేశంలో గాని సంభవించినట్లు వర్షింపవలసినదే. ఏమనగా పాలై కూడ అగనానూరులో వలెనే నాలుగేసి నూర్లు గీతములే

• అనగా ఇనుక ఎడారి ప్రదేశములలోని పురుషులు పని లేని సమకూర్చబడియున్నవి. ముళ్షై - అరణ్య దేశ భాగమున వారగుటచే దూర దేశము పోయి జనులను కాల్లగొట్టుకొని వియోగతప్తయగు నాయిక అంటుంది '““నూర్యుడస్తమించి వచ్చుటకు చాలకాలము పట్టును. అళ్ట్లు చేపల వేటమీదనో నాడు. ముల్మై పువ్వులు చక్కగా పూచినవి. సూర్యుని ఉగ్రత అేదా దూర దేశము తోడి వ్యాపారము కొరకో సముద్రయా సాయంతనముతో చల్జారినది. నా జీవితము కొరకు నేనీద నము చేయు పురుషులు కూడ తిరిగివచ్చుటకు చాల కాలము వలనియున్నచో ఈ వీకటి వెల్లువ సము[ద్రము కంక వెడల్పుగ పట్టును. అట్టి దీర్హ వియోగమును వర్షింపవలసినచో పాల్తై నుండునా?”' వెయదల్‌ -సముద్ర ప్రాంతపు వియోగము దీర్హత నెయ్‌దల్‌, తిజైలలో జరిగినట్లు వర్షింపవలెను. ఇక - మరుద మము. ఒక నాయిక అంటుంది; “నా సౌందర్య మంచయు త్తిళై అనునది - నదీ మాతృకమగు పంట ప్రదేశము. జనులకు ఉధిగినది. నా ద్యహువులు నన్నగిలినవి రాత్రుల కంట క్‌ పుష్కలమైన పంట తిండి - సంవత్చరమున కొంత భాగము తాలు రాల. నా ందబాంనద. ఇంయుం విరషము గర దేశము. కావున సామౌన్యముగా తల్లిదం(ద్రుల నా సి లా పిల్లలకు ప్వుడే వివాహాలు జరుపబడుతూ ఉంటవి. కాబట్టే నా అనగా కర్చు" అనునదే ఫలితమా?.. పాలై - ఎడారి ప్రాంతమునకు బోయిన గాధుని నే స - నా కురులు కన్నులు మెచ్చుకొనుచు నిన్న ఇ ణ్‌ యెడారి దేశమునకు బోయినాడని చెప్పుచున్నారు. అచ్చట ర్కము వలన భంగమగుట - దాని వలన గలుగు పోరాటములు నూర్యుడు ఒక పట్టున అన్తమించడు. అది ఒక్‌ ఇనుక సము తుదకు భార్యాభర్తలెట్టు పఖ్యపడుట మొదలైన విషయము స్వ్వ్బ. అక్కడ ఎండమావులను జూచి లేళ్లు నీళ్లని భ్రమప లన్నీ - ఈ మరుదత్తిజైలోనే జరిగినట్లు కవులు వర్షించాలి. క్వ అడపీమామిడి ఉప్పు నేలలో పెరుగును. సున్నపురాళ్లు ఈవిధంగా అగం' అనగా ప్రణయమనేది వివాహాత్చూర్వ క్రాగన కుండమీద చిలికిన వెన ఏ చుక్కలవలె ఎండకు కరిగిపో మేర్పడునది 'కళవు అని, వివాహాత్పరమందేర్పడినది కర్చు వును.” మరుదం-నదీ ప్రాంత భూములలో వివాహము తరు అని రెండు విధములుగా నుండునని దానిని కవులు వర్షించి వాతి ప్రణయము. దానికీ ఇతర్మస్త్రీల వల్ల పణ్య స్త్రీల వల్లి నప్పుడాయా దేశ భాగముల కన్వయించి, తతృంప్రదాయాను. కలుగు విఘాతము పునన్సమాగమము వర్షితమగును. ప్రాచీన పారముగనే వర్ణించవలయునని నిర్లేశంపబడినది. ఆగం _శ్రమిళ వివాహ వర్తనము: “పప సుతో కలిపి వండిన అన్నపురాశి ఫురంను గూర్చి లక్షణము ఇరయనార్‌ అగప్పారుళ్‌ అనుదా అనగా పులగము వచ్చిన వారికి తృప్తి కలిగించును. రెండు నిలో వ్యక్తవరుపబడినది. తాల్కాప్పియములో పారుళ్‌ అధికా వరునలుగ రాటలు పాతి వేసినపందరిలో క్రొత్త ఇసుక పరచి రములో కూడ వ్యక్తీకరింపబడియున్నది. నారు. ఇంటిలో దీపములు వెలిగింపబడినవి. పుషమాలాలంకృ ఇట్లీ ప్రణయ గీతాల నా కాలపు కవులు దేశ విభాగమునకు తులగు వధ్యూవరుల చుట్టును ప్రాతః కాలమున కుండలు వడు సంబంధింవజేసి వర్షింపవలసిన యాచార మొకటి ప్రబలమై (స్త్రీలు పాటలు పాదుచు తిరిగి వత్తురు. యుండుటచేతనే తంల గీతములను ్రోవుచేసి (గ్రంథ నెత్తిపై నీళ్లు పేలాలును చజ్ణుు నిన్ను (పేమించు నీ భఠ మ (ర (/ సార కనుకూలురాలవై పతివ్రతవై చరింపుము- అని ఆశీర్వదింతురు. ములుగా ఇ మకూర్చినూరు కాడా తత్భంధ్రదాయాన్న ర ఆరాత్రి నూతన వస్త్రములు గట్టి వధువును వరుని యొద్దకు లోగ కనన గ ములో కై కాబట్టే బే సంఖన గల బంపుదురు. ఉత్సవాలలోను, జాతరలోను చక్కగ నలంకరిం గీతము వ పై స న ంచినవి ను శఅదేంల చుకొని వచ్చి వీథులలో తిరుగుచు పురుషుల నాకర్టించు 'విరళొ లు వావైత్తిణైక సంబంధి గార నాట్య స్త్రీల నుండి, వారాంగనల నుండి తమ భర్తలను నాలుగు ఆరు వ్యవధానము గల సంఖ్యల గీతములు కురింజికి ్కకసుడని కులం | జాగరూకలె యుండుదని సంబంధించినవిగను, నాలుగు మొదలు 10 వ్యవధానము గల లికత్తె హెచ రిస్తుంది (జలు క్షి నంఖ్యలు గలవి ముల్ళై దేశ భాగమునకు నంబంధించినవిగను, ర. న 10,20,30 ఈ రీతి సంఖ్యలు గలవి నెయ్‌దల్‌ కి సంబంధించిన ఈ రీతిగా 'ఆగం' - ప్రణయ వస్తువును ప్రాచీన తమిళ విగను నమకూర్చబడినవి. ఎట్టుత్తాగైలో మిగిలిన వాటిలో కవులు ఆయా దేశ భాగముల కనువగునట్లుగా వర్ణించుచుండేవా గూడ నేదోవిధముగ నిట్టి యేర్చాకు కానవచ్చును. ఐంకురు రను విషయము మనకి ''అగనానూరు” లోని రచనల మూల నూరు అన్నదానిలో కురుంజి మొదలగు ఐదు దేశభాగములకు ముగా తెలియవచ్చుచున్నది. దీని మూలముగా ప్రాచీన కాలము జెందినవి ఒక్కొక్క దానికి నూరేసి చొప్పున 5 నూర్లు నందలి తమిళ జనుల జీవిత చరిత్రమును గూడ మనము సమకూర్భబడినవి, తక్కిన నట్రిజ్రై కుజుందొగైైఅనువానిలో చక్కగా తెలిసికొన గలుగుచున్నాము.

678గ9 "766౪5౧5" ఫిగం౧65 ' 0 ; 234815 వ 236911 తెఖగు విశ్వవిద్ధాలియ౦ [69 : 248451 75టలఆఆ౮ ఆగగ/౬౧511/ న౯౦. 0. సిగగ ౫౬౦౦౪ క 131108 నత18 నంగ6౭గా 114. ౯౧0. 0611 రట ౯౮9110 68766౧5 ౪10౬ 614% 6౬౬౦గ ల న ౪౪౭౨౬౧4౭4౦ - 500 004 వీగరగ౧౯8 గిం౭యం5గి ౯ ॥0 తెవీవ/ఉపా/4/4/ /92 08316. | 1-9-1! 992 షా సాపొతీ విరాణూ,రి ఆటు తెలుగు భాషా న్వరూవ నిరూవణలోనూ, ఇటు అంధ్ర ఫాపాత్వ మూల విశ్యేషణలోనూ గడిదేరిన చేయి శ్రీ కోరాడ రామకృవ్నయ్యగారిది = భాషా విషయవరిధిలో చూన్నే ప్రాచనాంధ్ధ భాషా న్వరూపాన్ని వివేచించి, దానికి ప్రాక్కుత నంన్క్నతాలతోనూ, ఇతర ద్వావిడ భ్రావలతోన్గూ వున్న అనుబంధాన్ని వీవరించి చెన్పిన బాషాశాన్పువేత్త సాపొత్య విమర్శన క్నీత్రంలోనూ ఇంతటి మౌలికాభినివేశంతో కృవ్షిచేనిన విద్యన్నణి ఆయన- భారత కవితా నిమర్శనం , 'కాళిదానుని కళా వతిళ్ళలు అనే విమర్శన గుంథ్రాలు అయన వూగాఢ్జ నమాక్నణ శక్తికి నిలువు టదొంలు-. పాశాణేః నీనుర్మన వద్శతులత్తో కాళిదాను కావాఖను వరిశ్‌లించి చూవిన వుత్యకత ఆయనది= ఇంతటి ఉద్పుండ వండితుడు తెలుగులోని దేశీసాపాఠికి దివ్వెలెత్తడం గమనించదగిన ఆంశం-= నిశిత మేధతొపాటు రనమయ నృాదయాన్ని వండించుకున్న వ్యక్తిత్వం ఆయనది* వారిని కలుకుకునే అవకాశం నాకు కలగకపోయినా నా మీత్తులు ఆచార్య మవాదేవశాన్స్రి గారి వతీబ్తామూర్తిలో వారి వజిబింబ౦ చూనుకుంటూ కృతి వదుకుంటాను- $ ని, నారాయణరెడి |

నా చిన్నతనం - కొన్ని జ్ఞాపకాలు (శ్రీమతి భమిడి కమలాదేవి శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి కడపటి సంతానాన్ని, ౧/2/6౯ ముగిసేది. అప్పటికి 6గంటలు అయేది. ఓ పదినిము రెండవ కుమార్తెను నేను. వారి సాహిత్య భాషాసేనా, మాట్లు తెమలి మద్రాసులో ఉన్నప్పుడు బీచ్‌కీ, తిరపతిలో నవ్వమైనవారి విమర్శనా పటిమా, సునిశితమైన వారి ఉన్నప్పుడయితే కపిలతీర్హం దాకానో అలిపిరిదాకానో గ౦- ఆలోచనా సరళీ-, ఇవన్నీ సాహితీ రంగంలోని వారికి గ౧1౧౦ ౪8కి బయలుదేరేవాళ్లం. దారిలో వేంకటేశ్వర నుప్ర సుపరిచితాలే. ఇక దైనందిన జీవితంలో - వారివ్యక్తిత్వం, భాతం శ్లోకాలూ, బాలరామయణంలో శ్చోకాలు చెబుతుండే జనక బుషిలాంటి వారి స్వభావం, 'నా జీవితం మీద వారు (నేర్పేవారు). అక్కడికక్కడే అర్హ తాతర్యాలతోసహా. వారి ప్రభావం క్లుప్తంగా చెప్పటం వల్ల వారి మూర్తిని పూర్తిగా నాన్నగారి బోధనలో ఇది మాత్రం ప్రత్యేకం! తిరుపతిలో పరిచయం చేయడం జరుగుతుందనే ఉద్దేశ్యంతో నాలుగు కపిలతీర్హం వేళ్లేదారిలో గొల్లవాళ్ల ఇళ్లుండేవి. '“యోషాగణేషు మాటలు వారిని గురించి చెప్పాలని ఈ ప్రయత్నం. వరదధ్ని విమణ్యమానే ఘోషాఆఅయేషు దధిమంథన తీవ నా చిన్ననాటి ముచ చెపెడం మాతమే నా బి అంటూ శ్లోకం చెబుతూ వాళ్ల ఇళ్లకేసి తీసుకెల్లి ఉద్దే్యంకాదు. కాని ఆసకో ఉన్నతమైన వేలుపు. వాళు వ్‌ న్‌ంచి “మనం చెప్పుకున్నామే వాటే ప్రభావం ఒక సంపూర్త వ్యక్తిత్వాన్ని కల్లించగల తీరూ. ప కా , అదే ఆదధి మంథన అన్నిటికీ మించి తలిదండ్రులు "తమ పిల్లలకి ఉత్తమ వో నిలి సాను ల్‌ ౫ దుం అభిరుచులు కల్గించటం ఆరోజుల్లో దైనందిన జీవితంలో బజ్యరాలా చెన్పవారు. అలా అడవిదారి ప్రభాతసమయంలో?' భృంగావళీచమకరంద రసొనువిద్హ ఎలా సాధ్యపడిందీ వాటి గురించి చెప్పాలీ అంటు నా క్త ల చిన్నతనం.....నాన్నగారు..... నేనూ; యుంకార | తాల్చి'” వింటూ అలా నడవడం ఒక మరపురాని అనుభూతి. ఇదీ వారి బోధనాసరళి. గ౭ర|0లో తెలుగు “ఉత్తిష్ట. ఉత్తిష్ట కమలాదేవీ ఉత్తీష్టుః అంటూ తెల్లూూరు. వార్తలోచ్చే ౪౧8 కి ఇంటికి చేరుకునే వారు. 0౧౧6 ౪01% రూూమున వాలుగున్నరకల్లా లేపేసేవారు. ఓ 5ని త్లో తెమిలి చేసుకుని తెమలి స్కూలికి వెళ్ళటమే. ఇప్పట్లూ బోట్లు, కూర్చుంకే ప్రాతజాల ్రార్హనకి- [ప్రాతః స్మరామి రఘనాథ బండెడు గ0౧౫౦ ౪00 ఉండేది కాదు ఆరోజుల్లో! ముఖారవిందం - అంటూ (శ్రీరామచంద్ర మూర్తి సుప్రభా ఈంతో మొదలుపెట్టి, కన్తూరీతిలకం; చేర్చుక్కగానిడ్డ చిన్ని ఉత్తమసాహిత్యం చదివే అలవాటూ, మంచిసంగీతం మీద జాబిల్లిచే సింధూరతిలకమ్ము చెమ్మగిల్ల, అమ్మలగన్న అభిరుచీ వారు చేసినవే. అందుకు తగినట్టు ఆరోజుల్లో యమ్మ, ధ్యేయస్సదాసవితృ్సమండల మధ్యవర్తి నమళ్ళి మద్రాసులో శ్రీబులుసు వెంకట్రమణయ్యగారు, (8 వాభ్యాం ..... ఇలా సాగేదిమా [8/6 వారు మొదలు వసంతరావు వెంకట్రావ్‌ గారూ, సంధ్యావందనం (శ్రీనివాస అందిస్తూంచి అలాపూర్తిచేసుకుంటూ పోవడమే.!” అంగనా రావ్‌ గారిలాంటి- అనాటి ఈనాటి మహామహులు మాఇంట్లో మంగనా మంతరే మాధవం, హేగోపాలక, హేకృపాజలనిధే, ఉండేవారు. ౧౫1౮౮616 800001 చదివేరోజుల్లోనే మంచి మంచి వీవే తల్లివితండ్రివి, ఎవ్వనిచే జనించు - ఇలా ఈ పద్యం చారిత్రకనవలలూ, పౌరాణికనాటకాల్తూ (శ్రీభమిడిపాటికా ఆళ్లోకం అని కాకుండ, భారతం భాగవతం, కృష్ణకర్ణామృతం, _మేశ్వగ్రావ్‌, మొక్కపాటి నరసింహశాస్త్రి, గురజాడ అప్పా ముకుందమాల, కృష్ణళతకం ... ఎందులోవైనాసరే అలా రావ్‌, కాళ్లకూరి వారింటి మహామహుల హాస్యనాటికలు మనసుకి 'బాగుంది అనిపించిన వాటిని అలాచదువు ఇచ్చి చదివించి, వాటినిగురించి తనకు చెప్పమనేవారు. కుంటూ పోవడమే- "ఈ పద్యం నాకు చెప్పలేదు నాన్నా” చదివిన వాటిళ్లో నచ్చిన అంశాన్నీ, లేదాకొత్తగా అనిపించిన అనేదాకా సాగేది. ఆపద్యమో శ్లోకమో అప్పటికప్పుడే 5,6 విషయాన్నీగురించి నాన్నగారితో చర్చించడం చాలా బాగుం సార్లు వళల్లింపజేసి, అర్దం తాత్పర్యం చేప్పేవారు. అంతటితో డేది.

మాస్నేహితులు కొందరు ఆరోజుల్లో కొత్తగా “యువప్ర వాళ్లలో ఓ )]౮696గారు ఆనాటి చిన్న గ౧౪౪€౧౦ లో క్లుప్తంగా చురణల” పేరుతో వచ్చే కొవ్వలి, చలం నవలలు చెప్పారు కూడ పిల్లలకి. చదువడంచూసి నేనూ ఒకసారి ఎవరూ చూడకుండా చదూదామని మొదలుపెట్టూను. ఆరోజుల్లో వాటిని మరీపెద్ద సప మద్రాను అన్నిటికీ కూడలి. సంగీతం వాళ్లు ఇష్టపడే వారుకాదు. ఇంతకీ పుస్తకం పేరు “లాటరీ హిత్యం, కోర్టు, వింత, చదువూ,... ఇలా దేనికైనా మ్రాను పెళ్లాం. నాన్నగారు. చూసినట్టున్నారు. ఒక్కమాళేనా రావలసిందే. అలా మ్రాను వెళ్ళిన వారవరేనా ఈ ర్‌బాళ్ళ్‌లా మౌట్ట్లూడుకుండా నావేతిలోంచి పుస్తకం తీసుకుని మధ్యకిచిం ఆ ట్‌ గి ఒలు. న నాల "పేసి పారేసి వెళ్ళిపోయారు. అంతే, నాల్లురోజులదాకానాన్న నని వాసా వరే ళు దు దె లో గారి కంటపడకుండ తప్పుకొని తిరిగాను. వారికిష్టంలేని. సజల ళ్‌ లవ నా పూర్తయ్యేదాకా పనిచేసినందుకు. ఐదోరోజు నన్ను పిలిచి అడవిబాపి టపి రామకృష్ణయ్య గారింట్లు దిగాలి " ఎప్పు, యూ రాజుగారి *'హిమబిందు”' నవల ఇచ్చి చదవమన్నారు. ఇదీ మవ. నాళ ॥ క నారు మందలించకుండా ఏ పుస్తకాలు చదవాలో చెప్పేతీరు! క! ఎంతో కోలాహలంగా ఉండేది. (శ్రీ చిరంతనానంద

స్వామివారూ. ; క్రీవిశ్వనాథసత్యనారాయణగారూ, గిడుగురా

వచ్చిన సినిమాలన్నీ చూసే అలవాటుండేదికొదు. ఏ న్‌ ్ర్‌ షూన్పీరాజో పాఠం ఉదేజేది మాకు. పందీలో ఆ సినిమ. మొిర్తి పంతులుగారు మామిడి పూడి వెంక[్రంగయ్యగారు. వస్తే తీసుకెళ్లి పాఠంలో చదివిన దాన్ని సినిమాలో చూసి న కా కటటాన ంు వభ న్‌ నాటీ దానిత అన్వయించి చెప్పీ ఆపాఠం మనసుకి హత్తుకునేలా రా పి లో వ; సమేళ చేశారు. భక్తపోతన్య త్యాగయ్య, మళ్లేశ్వరీ,. ఇవీ వారితో. దేసారు చూ ఇంటి ముడుద అప్పుడప్పుడు చూసిన మరికొన్ని సినిమాలు. కూడ జరుగుతుండేవి. ఇవికాక రామకృష్ణామిషన్‌ కి, ధియసాఫి

కల్‌ సొసైటిల్లో జరిగే ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలకి నాన్నగారితో

విలక్షణంగానూ కొత్తగానూ ఆలోచించేతీరు నేర్చేవారా కూడ వైస్టందేదాన్ని ఆ అద్యాత్మిక ద ననే నాజీవితంలో యన. ఏడోతరగళి చదివే రోజుల్లో ఒకసారి వార్షికోత్సవానికి ఈ నాటి] పరిమళాన్నిస్తూందనిఎస్తుంగ. 140౧0 2040౧. ౦0గ౧౧౭||౦౧ లో సేరిచ్చాను. మాస్నేహి మద్రాసులో అప్పుడుప్పుడు రాత్రి 8 గం. ప్రాంతంలో తులు కొందరు నాటకాల్లోని ఒక సీనో సినిమాల్లోని సీనో ద్వారం వెంకటస్వామినాయుడు గారింటికెళ్లి కూర్చునే చేస్తున్నట్లు తెల్సుకున్నాను. నేనేం 26 చేయ్యాలో అర్హం. వారం. వారు వైలెన్‌ వాయిన్తూంకు వింటూ కాసేపయాక కాక నాన్నగారిని సలహా అడిగాను. (అందుకు ఏదైనా ఒక వారింట్లో మొక్కల మధ్యనున్న సిమెంటు బెంచిమీద ఇద్దరూ సీన్‌ చెప్పండని అడిగితే మనుచరిత్రలో వరూధినీ కూర్చుని రాగాలూ, రచనలూ, పాదేవిధానాలు గురించి 'ప్రవరాఖ్యుల సంవాదం పద్యాలు నేర్చి చదవమన్నారు. మాట్లూడుకుంటూండేవారు. యూనివర్సిటీలో అయితే ప్రా. “'ఎవ్వతె. వీవు భీతహరిణేక్షణ” అంటూ ప్రవరాఖ్యుడు సాంబమూర్తిగారితో సంగీత శాస్త్ర్యగ్రంథాల గురించి చర్చ అడుగటం, “ఇంతలు కన్నులుండ తెరువెవ్వరి వేడదు ఎక్కువగా సాగేది. తిరుపతిలో ఉన్నప్పుడు ,శ్రీరాళ్లపల్లి భూసురేంద్ర' అంటూ వరూధిని జవాబూ, మరికొంత అనంతకృష్ణళర్మగారితో నాన్నగారి సంగీత సాహిత్య సంబంధ సంభాషణా, వాగ్వాదం జరిగాక- *” చెప్పకుమిట్టి తుచ్చనుఖ మైన అనుబంధం చాలా చక్కనిది. ఆరోజుట్లో ప్రతి శుక్రవారం ముల్‌ మీసాలపై తేనియల్‌ అంటూ ఛీత్కరించి. ““దానజపా సాయంత్రం శ్రీ, శర్మ గారింట్లో శర్మగారు ౪1016౧ గ్నిహోత్రపరతంత్రుడనేని” అంటూ హవ్య వాహనుని వాయిస్తూండేవారు. అప్పుడప్పుడు వారి కుమార్తె పాడే వారు (ప్రార్హించి ప్రవరాఖ్యుడు పురం చేరినవైనమూ ఒక నీన్‌చె కూడు ప్పారు. రాగయుక్తంగా పద్యం చదవటం నాన్నగారే నాకు నేర్పారు. “ఎవరూ ఇలా పాలు చదవరు. శనష్కదాన్న చెందై వైద్య నార్ధధాగవతార్‌, 1/వనుబ్బలక్షీ ననా. చడూతే బాగుండదేమొ” అంట ఎవరూ చదవటం లేదు. ౨వ పెద కచీరీం కమలా లత్మల, ఉదయ ళంక కనక ఇంకా బాగుంటుంది అని ప్రోత్సహించారు. మొత్తానికి లాంటి వారిడాన్సు ల్రోర్టాముల నాన్నగా( శో నుండా వెళ్లి - వరూధినీ ప్రవరాఖ్యసంవాదం [40౧0010౧ చేయటం ల్సిందే! తమి న న రి కా! నిగ రావటం జరిగింది. వచ్చిన )౮6౮65కి కూడా చాలా క అం చం లో నాక ను! హితులే లేరు నచ్చిందీ ప్రయోగం. మను చరిత్రకథ గురించి వచ్చిన “గి! వురం బై +

228 పాహితీ నీరాజనం నాన్నగారేనాకు అక్కడ స్నేహితులు. అక్కడ కూడ ఏదో ఒక కొత్తవిషయాన్ని (తెలుసుకోడానికే) మనసులో ఉదయాన్నే గోదావరి కాలవగట్టుకి ౧౧౦౧౫౧౧౦ *8|%.. ్రతిష్టించుకుందుకే పనికివచ్చేది. పెరట్లో మల్లైపందిరికి _పాదులుచేస్తూ, కరుణ్బకీ॥గారి శీ వీరేశలింగం. పంతులు గారి సంస్కరణాభిలాషా పద్యాలు పుష్పవిలాపం, పుత్తడిబొమ్మ ప్రభవ చాలా మంది మీద ఉన్నళ్లు న్‌ గారి మీద పూర్షమ్మా, ““ఆంధ్రతోటల నంన్కృత వనలతాళి అంటు కూడ ఉండేదనుకుంటాను. మా పెదళల్లి కుమార్తె అతిపిన్న తాక్కెడి ఆంధ్రవిద్యార్హి నేను? లాంటి చక్కటి పద్యాలు వయసులోనే పనుపుకుంకుములకు దూరమై, ఏవిధమైన చదివించుకొనేవారు. సాయంత్రానికి రెండు మూడు గంట వ్యాపకమూ లేకుండ పల్లెటూర్లో గడపడం చూసి నాన్నగారు లేనా అప్పటి వరకూ నేను నేర్చుకున్న సంగీతం ఎంతో కష్టం మీద అందరినీ ఒప్పించి, తను బాధ్యత వహించి పాడించుకునేవారు. (శ్రీవిస్సా అప్పారావుగారూ, కల్లూరి మద్రాను తీనుకునివచ్చి ఓ260%/ ౪/110010౧ ౧౦౧౧9 లో వీరభద్రశాన్తి గారూ సంకలనం చేసిన '“త్యాగరాజ కృతిసమా చేర్పించి చదివించారు. ఆమె అతర్వాత అదేస్కూట్లో మ్నాయం”' పుస్తకం ఉండేది. అపుస్తకం ఎప్పుడూ నాన్నగా ఉపాధ్యాయినిగా చేసి రిహైర్మై తాను పుట్టిన గ్రామంలో ఒక రితో కూడ ఉండేది. రేడియోలో దివ్యనామకీర్తన లేవేనా కాలేజిస్టాపనకు కారకురాలు కాగలిగింది. వస్తుంటే వెంటనే ఆపాట వెతికి చూసి పాడేవాళ్ళతో కూడ విని పాడేదాన్ని. దివ్యనామకీర్తనలు, ఉత్పత టి నై చదువుకోడం శుక రాజులని, కీర్తనలు సులభంగా ఉంటాయి కనుక విని నేర్చుకోడం * వాలని ఉత్సాహం చూపిన ,శ్రీ,మతి కాంచనపల్లి నులభం. ఆపాటకి సంబంధించిన వివరాలు చదూకునే నమైగౌరు, బత్తుల కామాతమ్మగారు నంటికొందరు వాళ్లం. ఈ విధంగా ఒకపాట, దాని అర్ధం, సందర్భం న గాందే చదువుకుని విద్వాన్‌ పరీక్ష ఫాసైనారు, అన్నీ ఒకసారి మనసులో హత్తుకోడం వల్ల మర్చిపోడం ౯౨ వులు ప్రత్యేకతను నిల్పుకున్న విదుషీనుణుళో అంటూ జరగదు. ఇలా ప్రతీదీ అధ్యయనమే! కొందరు వీరు. అనాటి (స్త్రీలలో (శ్రీమతి దుర్గాభాయమ్మ గారి ధైర్యం, చొరవా, వాకృాతుర్యాలని ఎంతగానో మెచ్చు మద్రాసులో ట్రిస్లికన్‌లో ఎక్కువగా శ్రీవైష్ణవులుండే కొనే వారు నాన్నగారు. వారు మాఇంటి దగ్గిర. మాస్నేహితులు మీరు వైష్ణవులా శ క్రైళా అని డిగేవాడు. నియ వకూ” 2ీదు నాన్నగారిని _(౧౦౦గ౦. ఆలోచన తీరు నాన్నగారికి చాలా ఇష్టం. అడిగాను ఈ విషయమే. వెంటనే - (శ్రీయన గౌరినాబ భగవద్గీత గాంధీగారి జీవితానికి చుక్కాని వంటిదని రగు” పద్యంనేర్చి అర్హం చెప్పారు. అంతో వల్లెవేశానే కాని చెబుతుండేవారు. నేను పెళ్లయి అత్తవారింటికి వెళ్లేప్పుడు ఇంతకీ మేం ఎవరో అర్హంకాలేదు. “*మనం శివుణ్ణి విష్ణువుని గాంధీగారు కామెంటరీ రాసిన భగవద్గీత ఇచ్చారు. నాకు కూడ సమంగానే పూజిస్తాం. మనకి భేదం లేదు అన్నారు. న్‌ భగవద్గీత నాదైనందిన జీవితంలో ఎంతో మార్గదరి అంతలావిడమరచి చెప్పలే ననిపించిన నేను వాళ్లతో “మేం కై రజని వెతుక్కుని శాంతిగా జీవించటం ఎలా పరతత్వం వారం” అన్నాను! అవును. _ పరతత్వభావన "ఎ మనసులో ఆ చిన్నతనంలోనే గాఢంగా నాటుకునేలా చేశారు. ఇలా వారి జొన్నత్యం ప్రతీ అడుగుకు మార్గదర్శకమై నాన్నగారు. ఆ అద్వైత భావనే ఈనాడు ఆదిశంకరుల సాగింది నాజీవితంలో. కేవలం జన్మకారకులుగా మాత్రమేకాక తత్త్వాన్ని లోతుగా అర్హం చేసుకోడానికి ఉపకరిస్తూంది. మార్గదర్శకులుగా కూడా వారిస్కృతికి అంజలి ఘటించటం ఇలా నాన్నగారితో గడిపిన ప్రతి క్షణం, ప్రతి విషయం నాకర్తవ్యం.

అఒగ్య ప్రత్యక్ష పరిచయం (శ్రీ) నండూరి రామకృష్ణమాచార్య 1943 వ సంవత్సరం:- కూర్చోమని చేయి చూపించారు. నాకూ వారికీ జరిగిన అప్పుడు యావ దాంధ్ర వాజ్మయ జగత్తులో విలసిల్లిన సంభాషూా షి ఉన్నంత మేరకు ఈ క్రింద పొందు త్రిలింగ పీఠాధి పతులు ముగ్గురు. (1) చెన్నపురి విశ్వ స్తున్నాను. విద్ధాలయం ఆం(ధ్ర శాఖాధినేత (శ్రీ, కోరాడ రామ కృష్ణ గటి (2) యా తెలుగు శాఖకు అధిపతి మహ్య (శ్రీ కోరాడ : మీరు ఎప్పుడు ఎం.ఏ ప్యానయినారు? నా సమాధానం : 1942లో ప్రథమ శ్రేణిలో. రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారు. (ఫా ఆంధ్ర విశ్వ కళా జ్ఞ, కోరాడ $ ఇంత వరకూ ఏం చేశారు? పరిషత్తు - ఆంధ్ర శాఖాధినేత శ్రీ, పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు... 2 ఇం శ్రీ రాయప్రోలు సుబ్బారావు గొరు కవిగా, క్రీ, పింగళి ఆ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పటం నాకు ఇస్టం లేదు. లక్ష్మీ కాంతం గారు అధ్యాపకుడుగా, (శ్రీ కోరాడ రామ నేను గుంటూరు ఆంధ్ర క్రైసవ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా కృష్ణయ్య గారు పరిశోధకుడుగా ముగ్భహీత వామధేయలు._ చేరాను ఆగఘ్ట 1942లో. అయితే - క్విట్‌ ఇండియా మ్రాను విశ్వవిద్యాలయానికి ఒక విశిష్టత ఉంది. అది తెలుగు ఉద్యమంలో పొల్లూనే వారికి సాయం చేశానని భయంకరాచారి

• మళయాళం - కన్నడం - తమిళ భాషలకు కూడలి ్రభృతులకు ఆశ్రయం ఇచ్చానని నా మీద అభియోగం సంగమేశ్వరం. మోపబడి పోలీసులు నన్ను నిర్బంధంలోకి తీసుకున్నారు. . ఆంధ్ర [క్రైస్తవ కళాశాలలో ఉద్యోగం ఊడి పోయింది. మా ల మతం పాం రు ర్త క క్‌ గారు ఆత్మకూరి గోవిందాచార్యులుగారు - శాఖాధివతియైన శ్రీ, కోరాడ రామకృష్ణయ్యతో వాకు తొలి ('సత్యా(గ్రహి' పత్రిక సంపాదకులు- అవి భక్త మదరాసు రాష్ట్ర పరిచయం అదే. శానన నభా నభ్యులు) పేరు కెక్కిన కాం(గగ్రను వాది. స్వాతంత్ర్య యోధుడు. 1921 నుండి నాలుగు సార్లు జైలుకి సొమ్యగంభఖీర మూర్తి - మిత భాషి - క్రియాశూరుడు. వెళ్లిన త్యాగయోగి. నేను నా పూర్వచరిత్ర దాచకుండా _- అనుష్టాన వేదాంతి ద్రావిడ భాషా శాస్త్ర పరిశోధనలో చెప్పిన నమాధానం: ఆం(ధ్ర్రైస్తవ కళాశాల వారు నా తప్పు సులువు బలువులు తెలిసిన విద్వాంనుడు, తరతరాల లేకుండా నన్ను ఉద్యోగం లోనుంచి తొలగించారు. ప్రస్తుతం వెలుగులు పండించిన వైదిక విద్వత్‌ కుటుంబానికి చెందిన నేను నిరుద్యోగిని. , వినయమూర్తి సామాజిక జీవితంలో సాటివారిచే అజాత శ్రీ కోరాడ 2 మీ మేనమామ గారు క్షేమంగా ఉన్నారుగద! (త్రువుగా మన్ననలు పడసిన మహానుభావుడు, మేధావులలో జ వారి ఉత్తర రామాయణానికి నా అభిప్రాయం అందించాను. మేరు శిఖరి, తెలుగు మవాభారతంపై విశిష్ట విమర్శ (వ్రాసిన స్వా , శ్లేమంగా ఉన్నారు. రామాయణం పూర్తి (గ్రంథకర్తగా ఆయన పేరు ప్రఖ్యాతులు అంతకు ముందే ని వారి సంకల ల పూర్తిగా విని యున్నాను. ఆయన విగ్రహం - ఆ "పీరు (ప్రతిష్టలకు గే కోరడ మీ క ఏమిటి? ఎందుకు మీ సరి పోయినళ్లు భాసించింది. నేటి వరకు ఆ ప్రథమ స్య యూనివరి వనం గు శాఖలో న రు పరిచయం నా మెదడులో చెరగని ముద్రగా నిలిచి ఉంది. స్వ ఏల్‌. తెలుగు శాఖల = రదలచారు? ఇ తిక్కన కవితా శిల్బ్పం మీద పరిశోధన చేయాలని '్ర/ కోరాడ రామకృష్ణయ్య గారి దర్శకత్వంలో అంతే నా కోరిక, వాసి్‌ పరిశోధన చేయటానికి వెళ్ళిన నేను వారికి అభివాదం. (శ్రీ/ కోరాడ : సరే. ఇది ఉద్యోగం కాదు. మూడు నెలల చేసి నిలిదాను. వారు మందహాసం చిందే సుందర వదనార పిదప గాని మీకు నెలకు 60/-రు.ల ఉపకారవేతనం విందుళై మౌనంగా నాకు స్వాగతం చెప్పి. - కుర్చీలో లభింపదు. ఈ మూడు నెలలు వరీఖ్షా కాలమే.

230 సాహితీ వీరాజనం రతననతతతతతతడతకతనకతతకడడకడకడతతడతడతడతడతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతడతతడతతతతతతతతతతతతతతతడడతడతతతతడతడతడడడడడడడడతతతతతతతతతతడడడత2ైడతతడతతతత2ఉఉఊచఊచద సమా ; ఉపకారవేతనం నాకు ముఖ్యం కాదు. ఇంటరులో తెలిపారు. నెల్లూరు జిల్హా శాసనాలు వేణుగోపాలు, బట్టుర్‌, వర్త్‌ నేను కి విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారికి ప్రత్యక్ష శిష్యుణ్ణి. (వ్రాసినవి రెండు సంపుటాలు చూచాను. కాటమరాజు కథ. విశాఖలో (శ్రీ పింగలి లక్ష్మీకాంతం - వజ్ఞల చిన ఆ యుగానికి సంబంధించిన సారస్వత [గ్రంథాలు చదివాను. సీతారామశాస్త్రి - తదుపరి శ్రీ, దువ్వూరి వేంకట నేను మూడు నెలల కొకసారి 'నివేదిక సమర్పించాలి. రమణశాస్తి - (శ్రీ గంటి జోగి సోమయాజులు - శశ్రీ, నాకు అండా అంధకార బంధురంగానే ఉంది. శ్రీ, కోరాడ సోమశేఖర శర్మ - క అబ్బూరి రామకృష్ణ రావు ప్రభుతులు వారి దగ్గరకు వెళ్లి నేను చేసిన కృషి వివరించి - ఫలితం నా గురువులు. మీరు - నా గురుంపరలో - మకుటాయమా శూన్యం అని విన్నవించాను. ఒక పద్యం కూడా వ్రాశాను నులు కావాలని మీ సన్నిధికి వచ్చాను. “గడ్జివాములోన కలిసి పోయిన నూది శీ; కోరాడ రామ కృష్ణయ్య గారు నాకు అప్పగించిన _ వెలికి తీయవలెను వెదకి పట్టి పని “తిక్కన పద (ప్రయోగకోశం”' తయారు చేయటం. ప్రతిభ కాదు - ఓర్వు పరిశోధన మటన్న అంధధ్రశాఖలో నేను వారికి ఏకైక శిష్యుణ్లి నాకు వారు. రమ్య హాసలోల - రామకృష్ణ” ఏకైక గురువు మూడునెలలు అహోరాత్రులు కృషి చేసి ॥

• తిక్కన పద ప్రయోగ కోశం వరాటవ్నం సూర్తాచేను. (శ్రీ కోరాడ వారు ఆగ్రహించలేదు. శ్రీవారి అనుగ్రహంవల్ల నాకు ఉపకార వేతనం లభించింది. ఈసారి “దక్షిణ భారత శాసనాలు” - రంగాచారిగారి అయితే “కోశం? తయారు చేయటం ప్రత్తి పని అయింది. సంపుటిలో పరిళోధించమన్నారు. మరి మూడు నెలల పిదప అది సాహిత్యము కాదు, భాషా శాన్హ, పరిశోధనా కాదు. - మూడు శాసనాలు లభించాయి. - మనుమసిద్దికి నా హృదయం గుర్తించి ఆ కోరాడ వారు ఆరు నెలల సంబంధించినవి. ఒక దానిలో గణపతి దేవ చక్రవర్తి పేరు పిదప అన్నమాట: '“ఆచార్యవర్యా, ఉదయంపూట కోశ ఉన్నట్లుంది. అది గుంటూరు మండలంలో, నాయనిపల్లి నిర్మాణ కార్యక్రమం- మధ్యాహ్నం పిదప తిక్కన పరిశోధన [గ్రామంలో దొరికిన శిలాశాసనం. (శ్రీ, కోరాడ వారు నన్ను చేయటం మంచిది''- అన్నారు. పర్యవేక్షకులుగా (క్రీ కోరాడ అభినందించి ఆ శానన ప్రతిని తెప్పించి అందులో ఏ వారు నాకు ఒక గడ్డు సమస్య ఇచ్చారు. తెలుగు దేశంలో మున్నదో చూడాలి అన్నారు. ఉదకమండలం నుండి ఆ బహుళ ప్రచారంలో ఉన్న కథ ఇది - అక్కన్న బయ్యన్నలు శాసన ప్రతిని తెప్పించి - నన్ను చదవమన్నారు. అందులో దాయాదులు. విజ్బంభించి మనుమసిద్ది మహారాజును సింవో ఒక అక్షరం గూడ నేను చదువ లేక పోయాను. మల్లంపల్లి సనం నుండి తొలగించి నెల్లూరును ఆక్రమించారు. మంత్రి సోమశేఖర శర్మగారి నుండి శానన లిపి నేర్చు కున్నాననే తిక్కన గణపతి దేవుని దగ్గరకు వెళ్లి - రాయబారం నడపి నా గర్వం నేల కొరిగింది. _ = భారతం వినిపించి - ఆయన సాయంతో అక బయ్యన్నలను ఓడించి మనుమసిద్ది మహారాజును కా ల వర వ్యు నవ్వుతూ - “ఈ శాననం (గ్రంథ సింహాసనంపై పునఃప్రతిస్టించాడు.. ఈ కథనే తిక్కన పిల్‌ - ఒఆ/ మల్లంపల్లి సోమ శేఖర శర్మ గారు తరువాత మూడు నంవ్‌త్యరాల పిదప ఉన్న కాసె నర్వప్పకవి గ ళిపీ మౌర్రమే చదువగలరు” అన్నారు. అయితే అది
• సిద్ధేశ్వర చరిత్ర ద్విపద కావ్యంలో రు. సోమిదేవ మదరాస్తు విశ్వవిద్యాలయం కాబట్టే .ప్రాచీన తమిళ లిపి ఫాం కావ్యం. -లశాల. రా గంథలిపి - (శ్రీ, నీలకంఠ శా(స్తీ నాకు చదివి దాని అర్హం జీయం అనే పద్య కావ్యంలో అదే కథ కనుపిస్తోంది. అయితే (గ ంచారు (౮
• (శ్రీ కందుకూరి వ్లీరేశలింగంగారు - తమ కవి జీవితాలలో “ ““సోమదేవ రాజీయంలో చెప్పబడిన ఈ కథ కవి కల్పిత “గణపతి దేవ చక్రవర్తి - అక్కన్న బయ్యన్నలను మనుటకు సందేహము లేదు.” అని నొక్కివక్కాణించి జయించి నెల్లూరు తగుల బెట్టి - మనుమసిద్ది మహా రాజును తీర్చు చెప్పారు. ఈ కథకు - చారిత్రక సొత్యం సింహాసనం ఎక్కించినట్టు అందులో ఉంది. నా కృషి సమకూర్చమని నన్ను పర్యవేక్షకులు (శ్రీ కోరాడ గారు ఎట్టకేలకు ఫలించింది. అప్పుడు వెంటనే '“భారతి *' మాన ఆదేశించారు. పత్రికలో తిక్కన నాటి ఐతిహ్యం ద్వారా ఆ శాసన విషయం ప్రచురించాను. ఆ శాసన సంఖ్య 369; దొరికిన సంవత్సరం “ఇది ఏ విధంగా పాధ్యం?'-అని నేను లోలోపల 1922, అమకున్నాను. పర్యవేత్షకు కో స్ట నా వు మన్న. దవారునాోి... మరు సంవత్సరం - మదరాసు విశ్వవిద్యాలయంలో ” ఆంధ్రశాఖ సంఖ్య మూడుకు 'సెరిగింది. (శ్రీ నిడుదవోలు

ప్రత్యష పరిచయం 231 వేంకటరావు గారు ఉపన్యాసకులుగా చేరారు. ముగ్గురికి డాక్టేటు పట్టం సంపాదించుకున్నాను అయితే నా థీసిస్‌ మూడు గదులు ఉండేవి. '*పరశోధని' తప్పు వేరే పని అచ్చు వేసినప్పుడు పీఠికలో (శ్ర, కోరాడ రామ కృష్ణయ్య యేదీ ఉండేదికాదు. గారు నాకు పెట్టిన పరిశోధనా భిక్ష ఇది అని పేర్కొన్నాను. రెండేండ్ల పరిశోధన గడపిన పిమ్మట - నాకు భీమవరం దాక బెజవాడ గోపాల రెడ్డిగారు ఒకసారి నన్ను అడిగారు పీఠారిప - “మీరు శ్రీ కోరాడ వారి పర్యవేక్షణలో తయారు కళాశాలలో ప్రాచ్యభాషా టపా ఉద్యోగం లభించింది. శ్వ తిక్కన పద ప్రయోగ కోశం ఏమైంది?” ఆ కోశం అప్పుడు మదరాసు యూనివర్సిటకి ఉపాధ్యక్షుడు డా ఎప్పటి కప్పుడు తయారయిన మేరకు మూడు నెలలకు లవ్మణస్వామి మొదలియారు గారు నాకు “విడుదల పత్రం హం మద్రాను యూనివర్సిటీకి సమర్పించి యున్నాను- ఇవ్వటానికి నిరాకరిస్తూ అన్నమాట - ''అవివేకి యైన థు కోరాడ వారి దారా. ఏమైందో "నాకు తెలియదు ఓ యువకుడా! - ఇంతవరకు భారతదేశంలో బ్రిటిషు (౮ టి స్‌ 1 " యుగంలో అధికులు అల్పస్ట్రానాలలో పని చేయవలసి వచ్చింది. *ది ఆర్త శతాచ్చి నాల మాట.

• ఇక - స్వరాజ్యం వచ్చిన పిదప, అల్పులు పెద్ద పదవులు అధిష్టిస్తారు - నీవు పిహెడ్‌ .డి. డి(గ్రీ పుచ్చుకొని వెళ్లు”, మ్రాను విశ్వ విద్యాలయం తెలుగుశాఖ గొప్ప పరిశోధనా అయితే. శ్రీ కోరాడ వారు నన్ను ఊరడించి - వ్యాయామశాల. ఏతత్‌ పీఠాధిపతి చాలాకాలం కీ) కోరాడ పదిరోజుల పిదప విడుదల ప(త్రం వచ్చేటట్లు చేశారు. రామకృష్ణయ్యగారు. వారు చేసిన కృషి అనన్య సామాన్యమైన మరికొంత కాలానికి మైనూరు. విశ్వవిద్యాలయానికి కృషి - వారు బ్రాసిన సంధి మొదలైన (గ్రంథాలలో *తక్కన కవితాశిల్పం' శీర్టిక మీదనే - నేను థీసివ్‌ సమర్పించి సాక్షాత్కరిస్తుంది. ““శృణ్వంతు విశ్వే అమృతస్య పుత్రాః ఆయే దివ్య ధామాని తస్టుః! వేదాహ మేతం పురుషం మహాంతమ్‌ ఆదిత్య వర్షం తమసః పరస్తాత్‌ ॥” “౬13190 10 ౧6 *6, 80౧09 01 6 1౧౧౧౦గ౭| 901/0 ౪6, ౪౧౦ 1౪6 1౧ 106 ౧౦౭/౮6౧|/ 200661 | ౧4౮6 గ౧౦ం//౧ 1౧6 5609౧౭ ౧6౧౦౦౧, ౪౧౦౩6 110౧ 801౧69 [౧0౧౧ 1౧0౧ 06/0౧6 62౧౮695” (శ్రీ 'కోరాడి వారి డైరీనుంచి

ఒ్య (శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్య (శ్రీ/ మేకా రంగయ్యప్పారావు ఈ శతాబ్దం పూర్వార్హంలో తెలుగు పరిశోధనా రంగ వరకు మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు విభాగ అధిపతిగా వైతాళికులుగా. వెలసిన సాహితీ వేత్తలు క్రీ కోరాడ పని చేశారు. మద్రానులో పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత రామకృష్ణయ్యగారు. ్రాక్ర్రతీచీ విజ్ఞాన పారంగతులైన వారు తిరుపతిలోని శ్రీ వెంకకేశ్వర ప్రొచ్యపరిశోధన రామకృష్ణయ్యగారు. తెలుగు భాషా వ్యాకరణాధ్యయనంలో సంస్హలో చేరారు. అక్కడ ఆరేళ్లు వని చేశారు. ఈ ఆధునిక భాష శాస్త్ర, పద్దతిని, తెలుగు సాహిత్యాధ్యయనంలో నలభైఏళ్ళలోను (1915-1956) వారు తెలుగు భాషా సాహిత్య పాళ్ళాత్య సాహిత్య విమర్శ సూత్రాలకు అనువృత్తిని నంస్కృతులకు అమూల్యమైన "సేవ చేశారు. రామకృష్ణయ్యగారు ఖర నామ సంవత్సరం ఆశ్వయుజ రచనలు: శుద్ద పాడ్యమి నాడు (1891 అక్టోబరు 2వ తేదీన) వేదశాస్తాధ్యయన పరాయణులైన శిష్టాదార నంవన్నుల 1) భాషోత్పత్తి క్రమము - భాషాచరి[్రముః భాషాశాస్త్ర వంశంలో జన్మించారు. వారి పితృపాదులు, పితామహులు సిద్దాంతానికి పీఠికా ప్రాయమైన ఈ పుస్తకం భాషల మధ్యగల కూడ మచిలీ పట్నంలో ఉన్న నోబుల్‌ కళాశాలలో సజాతీయ సంబంధాన్ని నిరూపించడంలో అనుసరించిన పండితులుగా పని చేశారు. రామకృష్ణయ్య గారు ఆ నూత్రాలను వివరించడంతో పాటు పదాలస్వరూప, అర్జాల కళాశాలలోనే విద్యాభఖ్యాసంచేసి, 1915లో పట్టభ(ద్రులైన పిదప మార్పులను కూడ విశదీకరిస్తుంది. విజయనగరంలోని మహారాజా కళాశాలలో ఉపన్యాసకులు గొమ్ము దేశ భాష్షాశాఖ అధిపతులుగాను నియమితులయ్యారు. 2) సంధి: ఈ (గ్రంథం నంధి నూత్రాలను చారిత్రక వారక్కడ 12 సంవత్సరాలు పని చేశారు. ఆకాలంలో వారు దృష్టితో చర్చిన్తుంది. తెలుగు భాషాశ్యాన్హ (గ్రంథాలలో పెక్కుమౌలిక వ్యాసాలు మహారాజా కళాశాల పత్రికలోను, అతిముఖ్యమైన వాటిలో ఇదొకటి “4... ఒక భాషయందలి భారతి మున్నగు పత్రికలలోను వ్రాశారు. ఆవ్యాసాలలో తాత్కాలిక వ్యాకరణ విశేషముల సమన్వయదృష్టితో పరిశీ “ద్రావిడ భాష్లాపద చరిత్రము” వంటి ద్రావిడ భాషాతుల లించి వానిళత్త్యమును తెలునుకొనని యాభాషాచరిత్రమును నాత్మ కాధ్యయనానికి సంబంధించిన వ్యాసాలు చాలా తెలుసుకొన సాధ్యము కాదు గదా. ఆంధ్ర భాషా చరిత్ర ఉన్నాయి. వారు 1924 నుండి ఆల్‌ ఇండియా ఓరియంటల్‌. కిట్టి చారిత్రక వ్యాకరణము పునాదివంటి. దగును కావున కాన్ఫరెన్స్‌ సమావేశాలలో పాల్గొన్నారు. 1944లో తిరుప నీ భాషలోని శబ్దముల నిజ స్వరూప నిరూపణమున దోడృడు తిలో జరిగిన ఆ కాన్ఫరెన్స్‌ తెలుగు విభాగానికి అధ్యక్షులు సంధి నియమములను చారీత్రక పద్దతి ననుసరించి ఇతర గాను 1947 లో దర్భంగాలో జరిగిన ఆ కాన్ఫరెన్సు నన్నిహిత భాషాలక్షణములతో సరిపోల్పియందలి విశేషము (ద్రావిడ సంస్కృతి విభాగానికి అధ్యక్షులుగాను వ్యవహరిం అను సకారణముగా సమన్వయించుటకు ఇందు నా చేతన చారు. యిన ప్రయత్నము చేయబడినది. ఆంధ్ర వ్యాకరణతత్త్వ పరిశోధన విషయమున చారిత్రక పద్దతి నవలంబింప 1927లో మ[ర్రాసు విశ్వవిద్యాలయాల భాషా శాస్రాధ్య జ్రియుటకీ. రచనము కాలాలకు కడ గలదవి యన '్రాముఖ్యదృష్టితో తమిళ, తెలుగు, కన్నడ, మలయాల నమ్ముచున్నాను. (పీఠిక) వా భాషా విభాగాలను పునర్వ్వవస్హ్రీకరించినపుడు, అప్పటి ఉం ఉపాధ్యక్షుడు సర్‌ రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడుగారు 3) స్ట్రడీన్‌ ఇన్‌ ద్రవిడియన్‌ ఫైలాలజీ (ద్రావిడ భాషా రామకృష్ణ్రయ్యగారిని తెలుగు విభాగంలో పనిచేయడానికి శాస్త్ర పరిశీలనం): ఈ ఆంగ్ల (గ్రంథం ఆర్యద్రావిడ భాషల అహ్వానించారు. రామకృష్ణయ్య గారు 1927 నుంచి 1950 పరస్పర ్రభావాన్ని తెలుపుతూ, నామవిభక్తి (క్రియావిభక్తుళొ

యో కోరాడ రామకృష్ణయ్య 293 విషయంలో (ద్రావిడ భాషల సంయుక్త పదరూపత్వ (ప్రపంచం '్రతీక్షించింది. కాని కోరాడ రామకృష్ణయ్య గారి లక్షణాన్ని వివరిస్తుంది. రచన అలాంటి అవసరాన్ని తీర్చింది” అనిముక్త కంఠంజో 4) ్రవిడియన్‌ కాగ్నేట్స్‌ ((ద్రావిడభామి సజాతీయ ధైకంసించింది. ఈ (గ్రంథం పాఠకులపై చెరగని ముద్రవేస్మ పదాలు): ద్రావిడ భాషాధ్యయనానికి (ద్రావిడ భాషలలోని నహోరిదకమైంది. సజాతీయ సమానార్హక పదాల సేకరణ అత్యవసరమైన 8) దక్షిణదేశ భాషి సాహిత్యములు-దేశిః ఈ (గ్రంధం ఆధారమని కాల్డ్‌వెల్‌ తన “కంపేరిటివ్‌ (గ్రామర్‌ ఆఫ్‌ ఆర్యేతర భాషా, భావనలు ఆర్య సంస్కృతిలో అంతర్వాహి 'ద్రవిడియన్‌లో నొక్కి చెప్పారు. రామకృష్ణయ్య గారు నిగా విడదీయ రానంతగా చేరపోయినవని నిరూపిస్తుంది. ఈ విషయమై చేసిన సేకరణ తొట్టతాలికృషి దక్షిణ భాషల ప్రాచీన సాహిత్యంలోని ఛందస్పాపాతీ రీతుల విశేష లక్షణాలను బట్టి ప్రాచీన దక్షిణ దేశీయ మైన దేశికి 5) తెలుగు లాంగేధజ్‌ ఇన్‌ది ఫన్స్‌ మిలివియం ఎడి (ల ఎన్నయ యో యగు కా ఇది తిరుపతి వంబంధంచన వివిధ విషయాలను ఈ (గ్రంధం తలన్పర్మిగా శీ; వేంకటేశ్వర ప్రాచ్యపరిశోధనాలయం జర్నల్‌లో క్‌! ధారావాహికంగా ప్రచురితమైంది. క్రీస్తు శకం 1000 వరకు _ 9) తెలుగు లిటరేచర్‌ బొట్‌పైడ్‌ది తెలుగు కంటే ఉన్న శాసనాలు ఆధారంగా ్రావీన తెలుగు భాషకు చారిత్రక (తెలుగు దేశానికి వెలుపలి తెలుగు సాహిత్యం): దక్షిణాంధ్ర వ్యాకరణం వ్రాయడానికి మొట్టమొదటి ప్రయత్నమిది. వాబయ యుగంలో దేశిసాహిత్య పునరుద్దరణ, ఆధునిక త్ర ణాలుగ్గా పరిణమించిన కొన్ని సాహిత ఈ) భాషా చారిత్రక వ్యాసములు: భాషా శాస్త్ర, వ్యాసాల వ న, వో దేశానికి వెలిగా ఉన్న యా. సంకలన మిది పాలించిన తెలుగు రాజుల చలవే. తరువోజు వంటి దేశి అనల్స్‌ ఆఫ్‌ ఓరియంటల్‌ రిసెర్చి మొదలయిన వృత్తాలు. ఎంత సులభంగా గానయోగ్యలవుతాయో లేక పత్రికలలో ప్రచురితమైన అసంఖ్యాకమైన వ్యాసాలున్నాయి. బహుశా మొదట రాగతాళశ అయలతో ఉన్న దేశీవృత్తాలే “ద్రవిడియన్‌ ఫొనెటిక్స్‌ * “ది (ద్రవిడియన్‌ ఇన్‌ఫినిటివ్‌”, తర్వాత వృత్తాలుగా తీర్చబడినాయా అనే విషయాలు ఈ “ద్రవిడియన్‌ పాసివ్‌, ద్రవిడియన్‌ ఇన్‌ స్రెక్షన్‌' మొదలయి (గ్రంధంలో నిరూపితాలు' ఇందులో ముసలమ్మలు పాడే నిర్మాణంలో సామ్యాన్ని చూపడమే కాక తెలుగు సంస్కృత కార్మికులు, కర్షకులు పాలాలలో పాడే పాటలలోను, (గ్రామసీమ జన్యమనే సిద్దాంతాన్ని పరాస్తం చేశాయి. లలో ఇతర పనిపాటలలో పాడే పాటలలోను తెలుగులోని సాహిత్యం “పాత- దేశి ఛందస్సు ఇంకా సురక్షితమై ఉందని మనం 7) ఆంధ్రభారత కవితా విమర్శనముః- రామకృష్ణయ్య విశ్వసించవచ్చు'” అని ఈ (గ్రంథం మనకు వోలు ఇస్తున్నది. గారు ఈ (గ్రంథం పీఠికలో “భారతమే యీ భాషలో మొదటి 16) కాళిదాసుని కళాప్రతిభలు: ఈ పుస్తకం కాళిదాసుని యు(్గంథమనుటచే తద్భాషా వాజ్ఞయ పరిణామమున కిది వ్యక్తిత్వాన్ని, నాటక కళానైపుణ్యన్ని వివరిస్తుంది. రావ ఎంతవరకు తోడ్పడినదో తెలును కొనవలసిన యావశ్యకత కృష్ణయ్య గారి తాలి రచనలలో ఒకటయిన ఈ పుస్తకం కలదు.....కావున భారత కవితకు, తత్తద్దేశ కాల పరిస్తితులకు సాహిత్య విమర్శలో ఆధునిక పద్దతులను అనుసరించాలని నెట్టిసంబంధము కలదో, ఇది యాంధ్ర భాషా పరిణామమున నొక్కి చెబుతుంది. కెట్టు తోడ్పడినదో, కవి త్రయము యొక్క అందు ఏష్మయ్యగారు. మద్రాను. విశ్వవిద్యాలయంలోను, ముఖ్యముగా కవి బ్రహ్మ యొక్క కవితా నిర్మాణ చాతుర్య తిరుపతి (1) చేంకకేశ్వర ప్రాచ్య పరిశోధన సంస్థలోను మెట్టి. విశేష గుణములు కలదగుటచే సర్వాతిశాయిమై. ాథ చరిత్ర పరతత్త్వ రసాయనము, వల్లభాభ్యుదయము, వెలయు చున్నదో పరిశీలించి వివరింపగల విమర్శనుగా నన్నిచోడని కుమార సంభవము, మున్నగు పదిహేను, దీనిని రచించినారు. హిందూ పత్రికలో ఈ (గ్రంథం పై పదహారు. (గ్రంథాలను. పరిష్కరించి. విపుల పీఠికలతో ప్రచురితమయిన సమీష “కవిత్వ తత్త్వ విచారంలో సరరించినారు. వల్లభాభ్యుదయము కృష్ణాతీరంలోని శ్రీ సాహిత్యవిమర్శలో _విష్ణ్రాత్మకమైన మార్పులు తెచ్చిన కాకుళక్నేత్ర మాహాత్మ్యాన్ని విశేషంగా కీర్తన్తుంది. ఈ (గ్రంథం కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారే ఆంధ్ర మహా భారతంపై పౌరాణిక విషయాలను మౌత్రమే కాక ప్రాచీనాంధ్ర (సాతవా విమర్మాత్మకమైన పరిశీలనను వెలువరిస్తారని తెలుగు సాహిత్య న) రాజుల చరిత్రను కూడ చెబుతుంది. కుమారసంభవం

234 సాహితీ నీరాజనం విచిత్రమైన సాహిత్య సమయాలు, భాష్తావిశేషాలు ఉన్న సంస్కృతి అత్యుత్తమ కావ్యం. రామకృష్ణయ్య గారు మనసంస్కృతికి సంబంధించిన అతి ముఖ్యమైన వ్యాసాలను ఎన్నిటినో ప్రచురించారు. (మనసాహి దీనికి రామకృష్ణయ్యగారు. విచక్షణతో సంస్కరించి. ్యంలో వర్ణించిన వివాహా నంప్రదాయానికి నంబంధించి) అత్యంతామూల్యమైన, పీఠికను, విచిత్రమైన పదాలు, జాతీ శ్రాలి బొట్టు మంగళ నూత్రం డాక్టర్‌ తిరుమల రామచంద్ర యాల పలుకుబళ్ళ [ప్రయోగాల పట్టికలను, పాఠాంతరాలను గారి సంపాదకత్వంలో వెలువడిన పరిశోధన పత్రికలో సంతరించారు.. తిరుపతిలో ,క్సీ రామకృష్ణయ్య గారు ప్రచురించిన “ఆంధ్రము-దక్షిణాపథ సంస్కృతి "తమిళంలో (శ్రీ/నివాన విలాస సేవధి (ద్విపద), వేంకటాద్రి మాహా భక్తి సాహిత్యం, 'అక్క మహాదేవి వచనాలు మొదలయిన త్మ్యము. (వచనం) మున్నగు పెక్కు పుస్తకాలను, క్రీ తమిళ కన్నడ సాహిత్యాలకు సంబంధించిన వ్యాసాలు, వేటూరి ప్రభాకర శాన్రీగారు (ప్రారంభించిన (శ్రీ వెంకటేశ్వర రేడియో ప్రసంగాలు అలాటివి. ఇవి చులనాత్మక సాహిత్య స్తుతి రత్నమాలను, (శ్రీ/నివాసొంధ్ర సాహిత్యానీకి సంబంధిం పరిశీలన జరిపే విద్వాంనులకు చాలప్రయోజనకరమైనవి. చినవీ, అన్నమాచార్యులపై వ్యాసాలు మున్నగు [గ్రంథాలను వివిధ పత్రికలలో చెదురుగా ఉన్న వారి వ్యాసాలు ఎన్నో ప్రచురించారు. పుస్తకరూపంలో ప్రచురించ వలసిన సాహిత్య వుస్తక రూపంలో ప్రచురణ పాందవలని ఉన్నాయి. అలాగే వ్యాసాలు వారివి ఎన్నో ఉన్నాయి. ఇప్పుడు లభించని వారిపుస్తకాలు కూడ పునర్ము[ద్రణపాందాలి. ““ఇహ చే దవేదీత్‌ అథ సత్య మస్తి! న చే దిహావేతీత్‌ మహతీ వినష్టిః ॥ “౦ 04 ౧1౫ 1౧ 115 116౬ 5 10 06౭ ౪౯64౬, 110610 [00౪4/ ౧|| 1౧ 15 6 15 46౭ 6౮౦1836400 0 0౭84)” న [0౪/10 1౧౧౦౪ ౪1౧? “భూతేషు భూతేషు విచింత్య ధీరాః ““6/ ౧281151085 ౧1౧) ౧. 660% ౧౮ 81” ా (్రీ/ *కోరాడి వారి డైరీముంచి)

త్రి కవిత్రయానికి కరదీపిక (శ్రీ గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ ఆంధ్ర సాహిత్య మహాపురుషుట్లో అగ్రణి స్థాన మలంకరిం యింది. ఇందులో ప్రథముడు, కావలి వెంకట రామస్వామి అనే చిన వారు శ్రీ, కోరాడ రామకృష్ణయ్య గారు. వారి ''ఆంధ్రభా పండితుడు ఇంగ్లీషులో 1829లో 810౧200031 5460060 రత కవితా విమర్శనము'' అనే (గ్రంథం "కవిత్రయ దర్శనానికి 0 0౭౦౦ గిం£ అని తెలుగు కన్నడ సంస్కృత మరాఠీ కరదీపిక, ఆయన ప్రాముఖ్యం స్పష్టం కావడానికి ఆంధ్రసా గుజరాతీ కవుల జీవితాల్ని సంక్షిప్తంగా రాశాడు. తర్వాత హిత్య ఆధునిక యుగ [ప్రారంభ చరిత్ర సంక్షిప్తంగా నైనా అలాంటివి తెలుగులో చాలా ముంది రాశారు. కందుకూరి జ్ఞాపకం చేసుకోవడం అనివార్యం. వీరేశలింగం పంతులు గారు కూడా 1886లో ఆం(ధ్రకవుల. ఒకప్పుడు సోమకాసురుడు వేదాన్ని దొంగిలించుకుని చరిత్ర రాశాడు. ఎన్నో (భ్రమ బ్రమాధాలతొ నిండిన ఆవున్త పోయి నేము[దంలో డు ఫి) మవ కనఏ తర్వత ఉద్దందులైన మానవల్లి వేటూరి, కొమణ్ఞాజు, (గ్ర దాక్కున్నాడు. అప్పుడు ,శ్రా మ న ష్‌ షు విస్తువు వాడ్సి వధించి వేదాన్ని మళ్ళీ లోకాని కచ్చాడు వంగూరి ఇత్యాదులు చేశిన ఉత్కృష్ట పరిశోధనల ఫలస్వరూప స పాలం ల ఎదొ. గ్రంథాలు వస్తూఉంకేు వాటినిబట్టి తన పుస్తకంలో ఉన్న అనేక మానవుడి జ్ఞానార్దనలో ఉన్న కష్టనస్ట్రాల్ని గురించి మన పురా ల కి, లో '“'హవౌలర్భు”ను దిద్దుకుంటూ ఆ పుస్తకాన్ని పునర్ము[ద్రణలు ణాలు చెప్పిన ప్రతీకాత్మక కథనం ఇది. వెయ్యేళ్ళ పంట చే గ స్తూ వచ్చారు. అలా అది ఆరు ముద్రణలు పొందింది! వాటిలో అయిన ఆంధ్ర సాహిత్యం క్రమళః కాల ప్రవాహంలో కొట్టుకు జ్యాడ్రా కవుల బయోడేటాయేగానీ కావ్య విమర్శ కనిపించదు పోగా, ఇప్పటికి సుమారు 100, 150 సంవత్సరాల క్రితం కవు థ్‌ మర్మ ” వరకు ఆంధధ్రుట్లో నూటికి 99 మందికి తన సాహిత్య స్వరూప ఇలా కవుల చరిత్ర రాయడం కొంత ముదిరిన తర్వాత మేమిటో తెలియదు. మను చరిత్ర, వసుచరిత్ర, కాశీఖండము, తన్మూఅంగో ఏర్పడిన కాలనిర్హయాది ఆవశ్యకాలచేత శాస పాండురంగ మాహాత్మ్యయు, పారిజాతా పహరణము ఇత్యాది. నాలు, వాటికాలము, వాటిభాష పరిశీలించ వలనిన అవసరం ప్రబంధాల పేర్లే ఎరగరు; ఎరిగిన కొద్ది మందికి కూడా వాటి ఏర్పడింది. అప్పుడు శాననాల వేట ప్రారంభమయింది. మీద భారతం మీద ఉన్నట్లు గౌరవం ఉండేది కాదు. అంటే ఇందులో జయంతి రామయ్య పంతులుగారు, కొమజ్ఞాజు 11శ.పు నన్నయ నాటి నుంచీ తిరుపతి కవుల వరకు వచ్చిన వారు, _ మళల్లంపల్లివారు, హెచ్‌. కృష్ణమూర్తి హుర్డ్‌, ఎ. కావ్యాలు, వ్యాకరణ అలంకార శ్యాన్హ్మ) (గ్రంథాలు ఏవీ చదవ బట్టర్వర్త్‌ మరియు వేణుగోపాలచెట్టి , చిలుకూరు నారాయణ బడేవి కావు, కనబడేవికావు. ఈనాడు మనమెరిగిన విచ్యావిధా రావు, వేటూరి ప్రభాకర శాస్తి ఉన్నారు. వీరందరు ప్రకాండ నము విద్యాశాలలు ఉండేవికావు. అంకే అది సోమకానురుడి పండితులు.సుమారు 200 శాననాలకు పైగా "సేకరించారు. కథ! అప్పటికే దాక్షిణాత్య భాషల పరస్పర సంబంధాల అధ్యయనం జ (ప్రారంభమై. ఒక దశ చేరింది. ఒక లిపి శాస్త్రము, శాసన ఇంగ్లీషు వాళ్ళ రాజ్యం ఈ దేశంలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత భాషాధ్యయన సూత్రాలు స్పష్టరూపంలో ఉదయించాయి. ఈ వాళ్ళు తెచ్చిన నూతన లాంతరుతో ఈ దేశపు చీకట్లో ఉన్న న్లో కోలాహలంలో కవుల చరిత్రలు రాయడం వెనక బడిపోయి స్తువుల్ని వెదికి పోగు చేయడం ప్రారంభ మయింది. అన్ని ప ర తెలుగు భాషోద్గమము, దానిపరిణామము, దానివికాసము, ంగాళ్ళ్టోనూ ఈ ప్రక్రియ ప్రారంభమయింది; అలాగే ఆంధ్ర తెలుగు వ్యాకరణ చరిత్ర ఇత్యాది పరిశోధనలు [ప్రాధాన్యం సాహిత్య రంగంలో కూడా. ఆంధ్ర సాహిత్య స్వరూప పునర్ని ర్మాణ మనే మహత్తర ఉద్యమం ప్రారంభమయింది. మొదటి వహించాయి. ఆంధధ్రశబ్బచింతామణి కర్త నన్నయ కాడు అనే ఈ కారానికి వూను య ౧ లారి పం లనరత వరకు ఒక సిద్దాంతం +శ్రీకందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు గారే ర్యా చవర ల అేవదీశారు.. దాన్ని వజ్ఞుల చిన నీతా రామస్వామి శాస్తులవారు పూర్వ కవుల్నీ వాళ్ళ కావ్యాల్నీ వాళ్ళ జీవన విశేషాల్నీ కథలు కథలుగా పోగు చేసి రాశారు. అలా కవి జీవితాలు రాయడంతో సోవపత్తికంగా ఖండించారు. అనేక పండితులు పారంపర్యంగా క నన్నయనే చింతామణి కర్తగా చెప్పారు. బాలవ్యాకరణ, ప్రొఢ ఆంధ్ర సాహిత్య స్వరూపాన్వేషణలో ఎ (ధ్ర సాహిత్య స్వరూపాన్వేషణల్‌ ప్రథమ దళ ప్రారంభమ కల కర్తలు ఎలకూచి బాలసరస్వతి, అహోబలపండి

నా పొహితీ విరామం ననన న ననన య న నానా చుడు, అప్పకవి వాసుదేవవృత్తి, కవిజనాంజనము, ఆంధ్ర నూతన తెలుగు భాషాన్వేషకులు నామకరణం చేశిన మూల(ద్రా కౌముది, ఇత్యాది (గ్రంథాల్లో కూడా నన్నయ భళ్టు చింతామణి విడం సుమేరియన్‌ భాషే కావచ్చును. ఇది యావద్భారత కర్త అని చెప్పబడింది. నన్నయ ప్రథమాంధ్ర వ్యాకర్తకాడని దేశంలోనూ వ్యాపించి ఉత్తర భారతం మీద అనేక శతాబ్ధాల మరొకవాదం ఈ ఊపులో నే లేచింది. మండ లఖ్ష్మీ నరసింహాచా నుంచీ జరుగుతూ వచ్చిన దండయాత్రల మూలంగా అక్కడి ర్యులు గారు చూపించిన ““బార్హస్సుత్యం రావణీయం కాణ్వ భారతీయ భాషలమీది పై పారలు ఎగిరి పాయి బహిర్గత భాషల మాధర్వణం విదన్‌ కరోమి సారస్వత త్రిలింగ శబ్దాను శాస పారలు ఆస్ట్రానంలో చేరగా క్రింది పారట్లో పాతభాషల పొరలు నమ్‌” అనే శ్లోకం ప్రకారం బృహస్పతి మొదటి తెలుగు ఇంకా అలాగే ఉన్నట్టు భాషా పరిశోధకులు అంటున్నారు. వ్యాకరణ కర్త అనీ, కాడు కణ్వుడనీ, ఇలా కవి రాక్షన్క బీహార్‌లో అనేక ఆదిమవానుం భాషట్టో. తెలుగు, కన్నడ పుష్పదంత, కవిభల్లట, హేమచంద్ర ఆద్యనేకుల పేర్లు చర్చిం పదాల్ని పోలిన పదాలున్నాయని చూపించారు. కానీ ఇక్కడ పబడ్డాయి. (“"“హేమచంద్రాదిమునిభిః కథితంచాంధ్ర) ఒక విశేషం గమనించాలి. సిఘరీన్‌ భాష(సింహళం), తమిళ్‌, లక్షణం” ఇతడు జైనుడని) ఇదొక గొప్పు ఆంధ్ర వ్యాకరణ కన్నడము, తెలుగు, ఒరియా, బర్మీన్‌, థాయిలెండ్‌ , కంబో చరిత్రజ్ఞాన కోశంగా రూపొందింది. అయితే ఈ వాదాలను డియా, లావోన్‌, మలయా జావా ఇత్యాది ఆసియా తూర్పు శ్రీ వజ్ఞలనారు “ఆంధ్ర చృందస్సు” అనే వ్యానంలో సముద్రతీర (చైనా జపాన్‌ కొరియాలు తప్ప) దేశాల లిపులన్నీ (సాహిత్య పరిషత్‌ పత్రిక, రౌద్రి జ్యేవ్చిషాడ మాసములు ఒక్క లాగే ఉంటాయి! ఇది యాదృచ్చికం కాదు. పరిశీలనార్హం. సంచిక) ఖండించారు. కానీ ఆంధ్ర శబ్దవింతామణి కర్త అయిన బహశా కామరాజ్‌ యూనివరి (టీ ప్రొఫెసర్‌ ఒకాయన మనదే నన్నయ వేరు ఆంద్ర భారత కర్త అయిన నన్నయ వేరు, శపు కన్యాకుమారి నుంచీ ప్రపాన్‌ కొరియాల వరకూ ఒకే ఒకరు 15వ శతాబ్ది మరొకరు 11వ శతాబ్లి అని ఒక వాదం సాంస్కృతీక పరగణా అని ఒక సిద్దాంతాం చేశినట్లు నొకు ఇంకా ఉంది. అంకు ఆంధ్ర సాహిత్య స్వరూవ పునర్నిర్మాణ జ్ఞాపకం. ఉద్యమం చివరకు భాషా వ్యాకరణాల అరణంలో రు బలే కోల్పోయింది. మొత్తమ్‌ కన్నడ లుగ ప . సనాల భాషాధ్యయనంలో క్రీ.శ. నాలుగయిదు శతాబ్దాల ఎప్పుడో (క్రీపూ 34లో ఉన్న బ్రాహ్మీలిపి మూలం అని కనిపించే ల్‌ లె శబ్దం క్రీ.శ. 10వ శ. నాటికి త్రోవగా మరి తేల్చారు. (దీన్నే గ్రావిడీ, డామిలీ అనికూడా అనేవారు) నీ: దాని మూలరూపం త్రోవ అనీ అంకే క్రమేణా శకటరేఫం మూలద్రావిడం అని ఒక భాష ఊహించి ఢానిలో నుంచే సాలు రేఫంగా మారడం కనిపిస్తుందనీ, మూలద్రావిడ ౯ దక్షిణాదిభాషలు ఏర్పడ్డాయని ఒక మతం రూపొందించారు. కారం తెలుగు 'నః కారంగా మారడం 78 శతాబ్దాల్లో ఈ మూల ద్రావిడం ఏమిటో! జరిగిందని (వెళ్ళారువ, కంబురాష్ళెరువ) క్రీశ, 7, 8 శలా్మ్‌ లద్రావిడ క కార లాం సుమేరియన్‌ నాగరకతని గురించి రాశిన ఆధునిక వరిశో నవ్య అక్షర మగు రన కారం అయిందనీ ఇళ వైం ధన గ్రంథాల్లో చర్చించిన సుమేరియన్‌ భాషలోనూ సుమేరి సమాసాలు మొదలైన చర్చలు, లాలో థ॥మొత్తం కూడ యన్‌ ఇతిహాసం గిల్లమేష్‌లోను అనేక కన సడ, తెలుగు పదాలు నన్నయ్య పూర స తెలుగు భో కాలం జ తలం భాష మనకు శాననాల్ట్లోనే ఉపలబై న్నాయి. గిల్లమేష్‌లో నింగిరసు (నూర్యుడు) ఎంకిడు (గిల్ల అవుతుందని తేల్చారు, మేష్‌ అనేకథా నాయకుడి ప్రియమిత్రుడు) ఉరు (ఊరు) " , ఇత్యాదులు ఉదాహరణములు. అయితే సుమేరియాలజిస్టుల కవుల చరిత్రలతో ప్రారంభమయిన తెలుగు సాహిలే ప్రకారం ఈ పదజాలం భారతదేశమంతటా ఉంది. ఉదా. స్లోరోప పునర్నిర్మాణ ఉద్యమం ఈ దళ వరకూ తెలుగో సంగ్రూర్‌ (పంజాబు) బేలూరు (బెంగాల్‌). దిజ్బార్‌ సాహిత్య స్వరూపాన్ని ముట్టుకోనే లేదు. ఇక్కడే (శ్రీ) కోరాడ (హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌) చిత్తోడ్‌ చిత్తూరు (రాజాస్థాన, "ఈ గొమకృష్ణయ్య గారి కీలక స్థానం ఆవిష్కృతం అవుతుంది భాష అన్యభాషా వాదుల ప్రకారం మధ్యధరా సముద్రపు అప్పటికి పోగు చేయబడిన కవుల చరిత్రల సామగ్రి, తలుగు తూర్పు ప్రాంతం నుంచి భారతదేశంలోకి వలనవచి న ్రాటో భాషా పరిణామ సామగ్రి (క్రీ కోరాడవారు నమీలీనంగా వగ ఆ్ర్రోలా ప్రాంతం నుంచి భారతదేశంలోకి వలస వచ్చిన హన చేనుక్సునే తెలుగు పాహిత్యస్వరూపాన్ని పునర్నిర్మిల పోటూ ఆస్త్రాలాయిడ్‌. జాతుల వారి భాష క్రానీ కొంత. టు తెలుగు సాహిత్యాన్నే పరిశీలించాలి అనే నిర్ణయొనో నిశితంగా చూస్తే ఈ ఉభయవాదాళ్లో వైరుద్ద్యం కనిపించదు. వచ్చినట్టు తెలుస్తుంది, కనక్త అయన తన [గ్రంథ నామధేయమైో (యూఫైటివ్‌, 'జైగ్రిన్‌ నదీ ద్వయ ప్రాంతాలే _ ఇర్రాక్ష కంర్ర భారత కవితా విమర్శనము'లో కవితా శబ్దం చేరాలో మధ్యధరా సముద్రపు తూర్పు ప్రాంతం కావడం చేళ) ఈ అందులో మన సాహిత్యంలో మెదటి (గ్రంథంగా అబ్లం అవు తున్న నన్నయ భారతంలోనే మన సాహిత్య చరిత్ర యోకో

కవిత్రయానికి కరదీపిక శైవ? బీజరహస్యాలుంటా యని ఆయన (గ్రహించారు. కనుకనే ఎన్నో విశేషాలు బీజప్రాయంగా కనిపిస్తాయి. అంటే ఆంధ్రభా ఆయన అన్ని శాసనాలూ తీసుకోకుండా నన్నయకు పూర్వం రత పరిశోధనకు అనివార్యమైనది కన్నడ భాషా సాహిత్య నన్నయకు సమీపంగా ఉన్న కొన్ని శాసనాలే పరిశీలించాడు. పరిచయము, పరిశీలన అని ఆయన మొదటి సారి చెప్పారు 7వ శతాద్దీకి చెందిన జయసింహ వల్లభ శాసనము ఆ శతాబ్దందే - “ఆంధ్ర శబ్బవింతామణి విషయ పరిశోధనము” అనే అయిన లక్ష్మీ పురశాననము, 8వ శతాబార్హభానికి చెందిన (గ్రంథంలో శ్రీ, వజ్ఞాల చినసీతారామస్వామి శాస్త్రులవారు అహదనకర శాసనము, 9 శతాబికి చెందిన పండరంగ లేక చింతామణి సందర్భంగా చర్చిస్తూ '“అప్పటికే కర్ణాట పండి అద్దంకి శాసనము, ఆ శతాబిదే అయిన గుణగ విజయాదిత్యుని తులు టత్రాక్కిన పద్దతులు పరిశీలించి యు... ఆంద్రభాషా ధర్మ వరపు శాననము, తర్వాత చాళుక్యభిముని శాసనము, సహజములగు నియనుములను గొంతవిశాలముగా సూత్రీకరిం దీర్దాసి శాసనము, యుద్ద ముల్లుడి శాసనము మాట్రమే తీసుకు చియుండదును,*' అనియు “ఆం(ధ్రభాషాా కవితను ధారావాహిక న్నారు. వీటిలోనే తెలుగు భాషయొక్క నన్నయ నమీపకాల ముగా నడుపుట దుష్కరము కానేరదని యుభయ భాష్తాకవితా రూపము కనిపించడము, తరువోజ అక్కరల వంటే దేశిచ్చం నుభవము గలవారికి దోచకపోదు గదా. ఇంతకును నాతనికి దస్సులో చేసిన రచనలు ఆ శాననాల్డ్‌ ఉండడము, దీనికి పూర్వము నందే సంస్కృత భాషా సాహాయ్యమున గర్జాట ముఖ్యకారణం కావచ్చును. ఎందు చేతనంళే (శ్రీ! రామకృ భాషలో ధారావాహి కవిత వెలయు చుండ లేదా?” అనియు ఫ్టయ్య గారికి భాషతో గాక సాహిత్యంతోనే సంబంధం అని న్చుటముగా చెప్పెను. మరొకటి (శ్రీ వజ్ఞుల పండితులు (గ్రంథనామమే చెబుతోంది. తాలుత సాహిత్యం కోనం వెతుకు కర్ణాటాలిధ్ర లిపుల సమానతను గురించి కూడా చర్చించారు. లాడిన అనేక మంది అన్యమార్గాల్లోకి నడిచి దారి కోల్పోగా అలా సమానంగా ఉన్న రెండు భాషల లిపులను జూచి నన్నయ ఈ రామకృష్ణయ్యగారు సాహిత్యాన్ని పట్టుకో వడానికి కొపల. తెలుగు లిపికి ప్రత్యేకత కావలెనను ఉద్దేశ్యముతో కొన్ని సిన తాళపు చెవులే పట్టుకున్నారు. ఈ తాళపు చెవుల్లో కన్నడ మార్పులు చేసెనని చెప్పి అప్పకవీయం నుంచి “అప్పకవి భాషాశబపరిశీలన ముఖ్యమైంది. ఉదా. “ఉడివోవు. ఉడి పోవు- _ వున్తకే స్థితం అంధ్ర _లివ్యుణరకం శృకత్రయం” అని ఉడుగు అను ధాతువు- కన్నడంలో ఉడగు అని కలదు. కావున “బాలేందు పరిధి శృంగా వర్త కుశ (గ్రంథి దాత్రపరశు ఉడుగు అనుదానికి (ప్రాచీన మూల రూపము “4ఉడి” యై నమా...” ఇత్యాది ళ్లోకాల్ని ఉద్దరించి చూపారు. రెండు యండును”", “తగులు” సం'క్రందన నూతికిందగిలి కన్గాన భాషల అత్షరాల విషయంలో కూడా ,శ్రీ, వజ్ఞల వారు అలఘు జాలదె, నక్తమై ఆసక్తితో ఇప్పుడు తాకుట అని అర్ధము. లకారము వేరనియు, వర్ష సమామ్నాయగత ళకారము వేర అధునిక కన్నడములోనను “తగులు” కలదు. ప్రాదీన కన్నడ నియు నన్నయ తన చింతామణిలో చౌప్పెననియు ఈ విషయ మున తాగు 10 ఓ౮ం౧ లాంగు” ఇదంతా భాషాపరమైన మున ఆయన కర్ణాట సం(ప్రదాయమును అనుసరించె ననియు తాళప్పుచెవి. చెప్పి కర్ణాటక శబ్దునుశాననము 140వ సూత్ర వ్యాఖ్య ఉదాహ రించెను. అంటే ,శ్రీ/ వజ్ఞాల వారు శ్రీ రామ కృష్ణయ్య గారి తర్వాత సంస్కృత భాషా బాహుళ్యమును, దేశిపదావళి. రథాన్ని అప్పటికి చూచే ఉంటారు. (ఆంధ్ర భారతకవితా రెంటిని "కలిపి అల్లిన నన్నయ రచన తత్పూర్వమే కన్నడ వన్వుర్శనము ప్రచురణ 1929; ఆంధ్ర శబ్బచింతామణి విషయ భాషలో పంపాదుల యందున్నదని శ్రీ/ రొమకృష్ణయ్యగారు. ప్వుశ్రోధనము ప్రచురణ 1931). ఈ విధంగా శ్రీ, రామ చూపడం రెండవ తాళపు చేవి. ఈ విధంగా శ రామ కృష్ణయ్యగారు ప్రవేశ పెట్టిన ఆంధ్ర కన్నడ సంధాన పద్దతిని కృష్ణయ్యగారు నుదీర్హకాలం నిష్పలంగా సాగిన తెలుగు సాహిత్య శ్రీ వజ్జుల వారు సాధుమార్గంగా స్వీకరించి బలపరచారన్న న్వరూపాన్వేషణ ఉద్యమాన్ని చివరకు తన “ఆంధ్ర భారత స్మా కవితా విమర్శనము” అనే (గ్రంథంద్వారా సఫలత్వ ద్వారం ॥ | దగ్గరకు తెచ్చారు. అంక శబ్దములు, ఛందస్సులు, రచనాతైలి శీ రామకృష్ణ్యయ్యగారు చూపిన మార్గంలో తర్వాత అన్నీ కర్ణాట సాహిత్యం. నుంచి తెచ్చుకుని ఒక ప్రథమ. వెళ్ళినవారు చాలా ఆశ్చర్యకరమైన విషయాలు (గ్రహించి మనకు కావ్యకృతిని నన్నయ భట్టు, అనాడు ప్రవర్తమౌన మనుకొన చూపారు. భందన్సుల్ళ్‌ ఉత్పలమాల చంపకమాల నన్నయా వలసిన పండరంగ్‌, యుద్దమల్లు అది శాననాల్లో ఉన్న శిష్ట్రాంధ్ర దులు కన్నడంలో నుంచి ఎలాతీసుకున్నారో చూస్తే ఆశ్చర్యం భాషలో రాశాడని మొదటి సారి చేప్పారు. కనుక శీ/ రామకృష్ణ కలుగుతుంది. కన్నడ ఉర ఎలమాల: “వ్యాసమునీం(ద్ర రుంద్ర య్యగారి “అంధ్ర భారత కవితా విమర్శని'మనే (గ్రంథం వచనా మృత వార్షియ సు వెంకవ్కి భ్యాసనె నెంబ గెర్చ్భ తెలుగులో భారతవరిశోధనకు ఆద్య[గ్రంథము, మార్గదర్శక మెనగిల్ల.....(పంప) చంపక మాల: కతెసిరి దాదొడం కథయె గ్రంథము. జంశాధులో ముందుకు పోవడానికి ఆ గ్రంథంలో _ మెయ్‌ గిడలీయదెముం సమస్తభారతమున పూర్వమాగెసలె

238 పాహితీ నీరాజనం పెజ్లుదకవీశ (ర రెల్ల వర్షకం,కతెయొళొడం బడం...””(పంపు. రూపాలు, కన సడ చృందన్సులు, ఇంకాముఖ్యం కన్నడ కావ్యా కన్నడకందం: “మిగె కన్నట'కబ్బంగళొ, ళగణిత గుణ గద్య ల్లోని సుందర అలంకారాలు (కావ్యం గ్రాహ్య మలంకారాత్‌”') పద్య సమ్మిశ్రితమం, నిగదిసువర్గద్య కథా, ప్రగతి యంతచ్చి ఉన్నాయి. వాటిని పట్టుకోవలసిన బాధ్యత ఆంధ్ర భారత రంతనా చార్య ర్కళ్‌.” క్రీ.శ. 9వ శతాబ్ద సృపతుంగుని”* పరిశోధకుడి మీద ఉంది. కవిరాజ మార్గ” అనే గ్రంధంల్‌ నుంచి మనకవులు చాల సమ(గ్ర ఆంధ్ర మహాభారత పరిశోధన కార్యానికి వ్యాససం జూ శర్ణులు వాడడం భూ అం బరయి. వయా... గ స్కృృతపాఠాన్నీ కవిత్రయ తెలుగు పాఠాన్నీ పోల్చి '“ఇద్ది క్‌ ర శే అని శస రార గ్ల షో బై టబ బన'శు. కోశారు, ఇది నూతనంగా నృష్టించారు'' అంటూ చేశే పరిశో ల ప్రభాకర నలా న బళ టు న్‌ ధన చాలదు. చాలామంది, తెలుగు కవిత్రయం నూతనంగా నాలికత్‌ అని అర్హం చెప్పారు. హద! న, నృష్టంచిన భావం ఎంత రమణీయముగా నున్నది; కవిత్రయము జ న్నలు. “జ "న్నలు గొన్న బుణంబు ల్ల వారే వ్యానుడి కంకే మహానుభావులు అనే మూర్వ పద్రతిని చోడుడు కుమార సంభవంలో రాళిన దానికి పంప భారతంలో కు కూడ అవలంబించారు. కానీ (శ్రీ, రామ కృష్ణయ్య గారి, శ్రీ, “ జోళమ నెంతు నీగూ, లేక రన్న భారతంలోని "'జోళది ఫీ పా ట్‌ ని పంశో 7: ంటుందని శ్రీ) పాద లక్ష్మీపతి ౮ దలక్ష్మీ పతి శాస్త్రిగారి పరిశోధన గ్రంథాలు చూస్తే పారియం లా వ శ్మీవతి శ గారే ననీయ కవిత్రయం వారి నూతన నృష్టి సంస్కృత మూలం అనువదిం శాస్రిగా ఎరు. (శ్రీపాద లత్మీపతి శాస్త్రి యబ చడం విడిచిన సందర్భాల్లో కర్ణాట కవుల కావ్యాల్నించి తీసు తిక్కనలు కూడా పంపభారతాన్ని పద్య నిర్మాణం లోను కున్న భాగాలని అర్ధమవుతుంది. కనుక ఎక్కడయితే కవి అలంకార ప్రయోగాళ్లోనూ ఎలా అనుసరించారో తమ నన్ని క 'త్రయంవారు నూత్ననృష్టి చేసి నట్టు కనిపిస్తుందో అక్కడ చోడ కుమారసంభవ పరిశోధన (గ్రంథంలో చూపారు. నన్ని బ్బా శోధకుడు అధిక ₹ప్రమేకుడై కనడ కావ్యాల్సి శోధించోలి చోడుడు తన కుమార సంభవంలో?” నేలయు నింగియు. (డత అవత. క స స పల దంాలి తాళముగా వాయింప, నెండ మావుల బట్టి బండవలయు'' అని పాండితయే ( కనడ పాండి గ్రా సీస పద్యం రాశాడు. అట్లూగే పాల్కురికి సోమ నాథుడు. “౯ “క కన్నడ వాండిత్యం అంత కంటే అధికంగా ఒక వ సం యు ట్తా క లలను: నౌల ఈ అనివార్యతను అతిక్రమించి చేయబడిన పరిశోధన నెట్టున నలకు నింగికి సూత్ర పట్టము కాళ్ళను బట్టుత అసమగగ్రంగాను నిష్ర్రయోజనంగాను ఉంటుంది. అని్రాశాడు. ఇక తిక్కన సోమయాజి “'నేలయునింగియు (విరాట) ఇందరిలో ఉన్న ఈ “'నేలయు నింగియు తాళ (ధ్రసేతువు” అని నేను ఆంధ్రప్రభ (దైనికు 20-5-1962లో ముల్‌” అనే పద్దతి కర్ణాటకవి నయసేనుడు రాళిన ధర్మా రాశిన వ్యాసంలో ఈ క్రిందివిధంగా చెప్పాను. '*'మన కావ్యాలను మృతం అనే కావ్యంలో ఉందట. అది - '"'ధరణి చక్రము వాటి సంస్కృత మాతృకలతో పోల్చి పరిశీలించడం యింతవ వియత్తళము మంగంటిక్కువర్‌ ముంచ నచ్చరి యప్పంతు”' రకూ పరిపాటి అయితే యికమీద కన్నడ మాతృకలతో పోల్చి ఇత్యాది. నయసేనడు 1112 సంవత్సరంవాడు. పరిశీలించడం ఆధునికాంధ్ర వాజ్ఞయ విమర్శ పద్దతిగా నెలకొ నాలి” - (ఈ వ్యాసం 1963లో ప్ర 4॥ కనక తాత్పర్యమేమిటింకే - ఆంధ్ర సాహిత్యంలో ఇతర స య. క సో ॥ బక్క రురితనుయిన సనరుద్గు కావ్యాలు పరిశోధన కార్యానికి లొంగినట్టు ఆంధ్ర మవాభా ఎబింందిః - రతం లొంగదు. తదనంతర కావ్యాలన్నీ భారతభాషాలం _ ఈ విధంగా (శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు అమూల్య కారచ్చందన్సుల ననుసరించాయి. కానీ ఆంధ్ర భారతం మైన కద్ధాటాంధ్ర సంధాన పద్దతిని ఆంధ్రమహాభారత పరిశోధ మాత్రం, కన్నడ భాషలో కలిశిపోయి ఉన్నతెలుగు క్రమంగా నలో ప్రవేశపెట్టి ఆంధ్రసాహిత్య మహాపురుషుట్లో అ(గ్రణి విడిపోతూ ప్రత్యేక రూపాన్ని ధరిస్తున్న అస్పష్ట సంధి యుగ అయ్యారు. వారికి ఎంతో బుణపడి ఉన్న ఆంధ్రులు జరుపు గర్భంలో నుంచి వుట్టింది. కనుక అందులో నూత్నాంధ్ర తున్న ఈ శతజయంతి సందర్భంలో నేను రెండు చేతులెత్తి శబ్దాల కన్నడ మాతృకలు, కన్నడ జాతీయాల ఆఅంధ్రీకృత ఆయనకు నమస్కారం చేస్తున్నాను.

విమర్శన కళానిధి (శ్రీమతి కోలవెన్ను మలయవాసిని బహుళాంధ్రోక్తిమయ ప్రపంచమున దద్రాగల్య్యమూహించె. కాళిదాను రచించిన ఈ॥క్రొత్త నాటకాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నాం దన్‌ అని ఆంధ్రోక్తిమయ (ప్రపంచ(్రాగల్య్యాన్ని రామరాజ అనిపించాడు. భూషణుడు “ఊహించెదన్‌' అన్నాడు. ఊహించడం. వ్పైదటి రెండు నాటకాల్లో కేవలం కామ శబలిత మయిన కాకుండా సోపపత్తికంగా సోదాహరణంగా సాహిత్యాన్ని ఎలా శృంగారం పోషింపబడితే - అభిజ్ఞాన శాకుంతలంలో ఉత్తమ అధ్యయనం చెయ్యాలి, సాహిత్యచరిత్రను ఎలా నిర్మించుకో ఎంగ న ర్‌ నో లి, సాహితనమస ఏదళతో పరిశీలించి పరి దాంపత్య ధర్మ నిరూపణం జరిగింది - అంటూ - మరికొన్ని న్‌ ్ష ల్‌ క్ల (౨ను ఎద్బ్బాలా పరి లించి పరిష్కరించు ఉపపత్తులతో కాళిదానుని కళా ప్రతిభలు ఒక నాటకంలో కంకి వి వాలి అ ఎషయూలను ఆంధ్రులకు వివరించి చూపీన జ్యలళ నాటకంలో ఏవిధంగా ప్రకాశవంతమయ్యాయో వివరించా మర్శనకళా నిధి _/ రామకృష్ణయ్యగారు. రాయన. తెలుగులో ఈ విధమయిన విమర్శనా విధానానికి వీరే సాహిత్యాధ్యయనంలో రన, రీతి, వ్యాకరణాది విషయాలకు ఆద్యులని చెప్పవచ్చు. ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం భారతీయుల పద్దతి. ఆంగ్లవిద్యా సంపర్కం, ఆంగ్రసాహిత్య విమర్శనా విధానాలతో పరిచయం “కాళిదాసుని కళాప్రతిభలు' వెలువరించిన కలంతోనే ఏర్పడిన తరువాత ఆ దృష్టితో కావ్యాలను చదివి కవిప్రతిభను మరింత నునిశత పరిశీలనతో సారమతితో లోనారసి 'ఆంధ్రభా గమనించి అతని రచనా విన్యాసాన్ని వివిధకోణాలలో పరీక్షించి రతకవితా విమర్శనము” అనే ఉదాత్త నవ్యకవితా విమర్శనాత్మ కావ్యానందాన్ని దోసిళ్లతో క్రోలగలిగే అవకాశం పాఠకులకు కమయిన (గ్రంథాన్ని రచించారు. ఈ (గ్రంథం వెలునడిన నాళ్లలో కలిగించిన తొలితరం విమర్శకులలో వీరొకరు. హిందూ పత్రికలో - ఈ (గ్రంథము పై ప్రచురితమైన సమీష్షలో- వీరి తాలి రచనలలో ఒకటయిన “కాళిదాసుని కళా ప్రతి “కవిత్వతత్త్వ విచారంతో సాహిత్యవిమర్శలో విన్హవాత్మక భలు అనే విమర్శక[గ్రంథం విమర్శకవిధానంలో నూతన మైన మార్చులు తెచ్చిన కట్టుమంచి రామలింగా రెడ్డిగారే ద్వారాలు తెరచుకొని కావ్యానికి మరింత వెలుగు తారసిల్లనిచ్చి ఆంధ్రమహాభారతంపై విమర్శనాత్మకమైన పరిశీలనము వెలువ

• అవెలుగులో ఆకావ్యానికున్న సొగనుల్ని గుర్తించవలసిన రిస్తారని తెలుగుసాహిత్య ప్రపంచం ప్రతీక్షించింది. కాని కోరాడ అవసరాన్ని తెలుగు సాహితీ పాఠకులకు గుర్తుచేశారాయన, రామకృష్ణయ్యగారి రచన అలాంటి అవసరాన్ని తీర్చింది.” అని ఇంగ్లీషులో (డైడెన్‌ అనేవిమర్శకుడు 719 గగ 2౧6 ౧౫1౧6 ప్రంసించింది. 01 5[211080826' అనే పుస్తకాన్ని గ్రాశాడు. అందులో కాలిక క నూతన విమర్శనా విధానంతో మహాభారతం మీద మానుసారంగా ఒక కవి రచనలలో ఆకవి యొక్క ప్రతిభ ఎలా (గ్రంథం రావాలని ఆశించిన రోజులవి. రామకృష్ణయ్యగారి రచన వికసిస్తుందో, మానసికంగా కవి ఎంత ఉన్నతంగా ఎదుగు అప్పటిదే అయినా ఇప్పటికీ “ఆం(ధ్రభారత కవితా విమర్శ తాడో - ఆతని రచనల ద్వారా ఎలాగ్రహించవచ్చునో అన్న నము” పరమప్రమాణము, నవీనగుణననాథము అయిన్న విషయాన్ని (డ్రైడెన్‌ సోదాహరణంగా సూచించాడు. ఆరచనను గ్రంథం. ఆం(ధ్రమవాభారతాన్ని అధ్యయనం చేసే విద్యార్హులు, ఒరవడిగా పెట్టుకుని “కాళిదానుని కళాస్రతిభలు' అనేపేరు ప్య*థన చేసే పరిశోధకులు, పాఠ ప్రవచనం చేసే అధ్యాపకులు కాళిదాను మూడు నాటకాల్లో - ఆతని కళాప్రతిభలు ఎలా కూడా చదివి అవద్దతిలో ఆంధ్రమహాభారతం లోని "కవితని అభ్యుదయం పొందాయో వివరించారు. ప్రస్తావనలో (ప్రేక్షకుల అర్థం చేసుకోవలసి ఉంది. కథ తెలుసు కోవడంవేరు కవితని నుద్దేశించి 'పురాణమిత్యేవ నసాధునర్వం' అంటూ మొదటి శరుసుకోవడంవేరు. కవిత్రయ భారతంలోని కవితాశిల్పాన్ని నాటకం మాళవికాగ్నిమిత్రంలో చెప్పుకున్నా, విక్రమోర్వశీ , హృదయతతో అవగతం చేసుకోకపోతే ఆకవుల బుణూన్ని యంలో ఉత్తమ నాయకుణ్ణి బట్టీ అయినా ఈ నాటకాన్ని శీరినటుకాదు. ఆదరించమన్నకాళిదాసు. అభిజ్ఞానశాకుంతలం నాటికి నటు

240 సాహితీ నీరాజనం

ఆంధ్రభారత కవితా విమర్శనానికి పూర్వమే కోరాడవారు. విమర్శలు న్రాసేవారికొక చక్కని బాటను చూపిన సద్విమ ఆంధ్ర సారస్వతానికి చెందిన వివిధాంశాలపై వ్యాసాలు ర్శకులు కోరాడవారు. (వ్రాసారు. ఆ వ్యాసాలు '“సారన్వత వ్యాసములు” అనే పుస్తకంగా “నన్నయకు పూర మాం[ర్రవాజ్మయస్తితి - ఏమిటి అనేది ప్రచురింపబడ్డాయి. భారతి మొదలయిన సాహిత్యపత్రికల్ళి శానాలు జానవర్‌గేయాలు ఎ టం పరిశీలించి, (ప్రచురింపబడ్డ వ్యాసాల నంకలన మది. ఆ వ్యాసాలలో కోరాడ ప్య్యాళ ధించి, చెప ( ల

ం , చెప్పవలసిన విషయం. కోరాడ వారా విషయాల

వారి విమర్శనా పద్దతిని వివరించి ఆ తరువాత 'ఆం(ధ్రభారత నన్నిటిని నునిశితంగా అవలోడించి - కవితా విమర్శన మనే పుస్తకం గురించి వివరిస్తాను.

॥ , “ఈ శాననములలోని పద్యములన్నియు దేశీయవృత్తముల

సాహిత్య వ్యానములు' - లోని వ్యాసాలు అయిదు. తోనే గాన నమౌికముం ప్పైదళాననములలో వలె

1. జాతీయజీవనము - వాజయము సంస్కృత _ వృత్తములలో రచింపబడకుండుట....... విశే
2. విమర్శన పద్దతులు షము.'” అని వివరించడంతో బాటు - ఒకభాషా స్వరూప
3. నన్నయకు బూర్వ మాం(ధ్రవాజ్మయ స్హితి స్వభావాలుస్తితి గతులు తెలుసుకోవలసిన అగత్యాన్నిసోపపత్తి
4. ఆంధ్రవజ్మయ చరిత్రము ; యుగవిభజనము కంగా నిరూపించి తులనాత్మకాధ్యయనావశ్యకతను ఈశతాబ్లి
5. భారతాంధధ్రీకరణము - ఎల్జా(పెగడ. ఆరంభంలోనే చాటి చెప్పారు.

“జాతీయ జీవనము - వాజ్మయము' పరస్పరము సంబం ““ఇట్లాయా దేశకాలపరిస్పితులను బట్టి యాయా భాషా ధము కలిగినవని ఈ వ్యాసకర్త వ్యాసం రచించే నాటికి తెలుగు వాజ్బ్యయములందలి రచనా పద్దతులకును వాజ్మయ స్వరూప పాఠకులు అంతగా గమనించని విషయం. ఆవిషయాన్నే వ్యాస మునకును గల సంబంధమును విమర్శింపవలసి వచ్చినప్పుడు కర్త - సన్నిహితభాషల స్టితిగతులను వాని సంప్రదాయములను దెలిసి

కొన వలసిన యావశ్యకత యెంతేనియు గలుగు చుండును.

“సామాన్యముగా జాతీయజీవనము తద్వాజ్మయమున ప్రతి “అంధ్రవాజ్యయ చరిత్రము: యుగవిభజనము* - వాజ్మ బించితంలై యుందునను విషయము నితరభాచి వాజ్ఞయపరి. బాసర విభద్‌ంచి అధ్యయనం చేసే పద్దతి మనకు చితి లేని కేవల హైందవ విజ్ఞాన ధురంధరు లగు మనవారు న త సదయ అద్జై దే గా డహారు కొందరు పాటింపరేమోగాని, పాశ్చాత్య వాజ్బ్యయములను ఆంగ క్షే ల న్స ల్‌ | ర్పడనదె, | ద బ్‌విత అచ్చటి విమర్శకాభప్రాయములను పరిశీలించిన వారికెల్లర ర్యా నన గం ఆంరకవుల ఇలర పైవిధంగా కును అది వాజ్బయవిషయమువలన నొక ముఖ్య తత్త్వముగ ప్త లయ నర్టంతాళ్ళ్‌ న న్‌ దం గోచరింపక మానదు.*' అనే ఉపోద్దాతంతో వ్యాసాన్ని ప్రారం “02 బలివ్యాప్త ద్‌ 2లకు తావునిచ్చాయో భించి సోపపత్తికంగా నిరూపించారు. “వాజ్మయ యుగమును శత్పరిణామక్రమమునందలి విశే

షలక్షణముల చేతనేకాక - ఆయా కాలములం దాపరిణామము విమర్శన పద్దతులు - అనేవ్యాసంలో - కవిజీవితం కొంత నకు దోడ్పడుచు ప్రసిద్దులై యుగపురుషులన దగిన మహాకవుల యినా తెలిసి ఉంటు అతని కావ్యాన్ని బాగా అర్ధం చేసుకోవచ్చు నామములచే గూడ చెప్పుచుండుటయు గలదు.!' అనేవిషయాన్నిగురించి - "“కవి (గ్రంథములను అందలి విశేషం శములను ఫై హించవల నన చో ఆకవి జీవితము వరి నామములతో యుగ విభజనను సమర్డించి మనకు గొంత సాయపడగలదు.”” వ్యాసం చివరిలో విమర్శక విధానంగూర్చి వీరిచ్చిన ముగింపూ వారి జాచిత్యదృష్టికి 1. అజ్ఞాత యుగము లేదా - ప్రాజ్బన్నపార్యయుగము నిదర్శనం. 2. భాషాంతరీకరణయుగము లేదా - కవిత్రయ *““విమర్శ్మయనగా దోషారోపణ కాదని తేలుచున్నది. అయి యుగము లే సి నను ఆ(గ్రంథకర్త కుకవి యని పరిగణింపబడునేమోయను క రంది దా దా రయుము భయముచే దోషములను దోషములని చెప్పుటకు భయపడ క్‌. మోక శవాజయ యుగము గూడదు. లేనియౌన్నత్యమును నొక కావ్యమునం దున్నదని | బి చెప్పచు జనులను మోనపుచ్చరాదు; ఉన్నగుణములను గణన 6. ఆధునిక యుగము - అను ఆరు యుగములుగొ చేయకయుండరాదు”'. విభజించిరి.

ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతము గారు చేనిన యుగవిభజ _ గ్రాశాడన్నాడు. నన్నయకవితారీతికి సంబంధించి ఒక్కవిశేష నమే నేడు విశ్వవిద్యాలయస్థాయి పఠనపాఠనము లందు ప్రామా ణంకూడా తిక్కన వాడలేదు. పైరెండు విశేషణాలు - నర్వకవి ణికము నిర్దుష్టము అయిన విభజనగ పలువురు పండితులు సామాన్యాలు. అంగీకరించిరి. నన్నయ భారతభాగమును తిక్కన చదవలేదేమో! అని ఆచార్య పింగళి లక్మీకాంతము గారు (శ్రీ, కోరాడ రామకృ కోరాడవారు వెలిబుచ్చిన సందేహనికి సమాధానం ఆంధ్రవిమ ష్ట్య్య గారి బ్‌. వీరి పర్యవేక్షణలో 'ప్రభావతీప్రద్యు రృకులు ఇంకా వెతకవలసి ఉంది. మ్నృ్నము'పై (శీ, లడ్మీకాంతముగారు 144 (11008) ను చేసిరి. ఖ్‌ వంతు ప్రభావము కలిగిన లక్ష్మీకాంత టే భారతాం ద్రీకరణ విషయంలో - ఎట్టనే ఆంధ్రీక మగారు ఆం(ధ్రవాజ్జియమును పది యుగములుగ విభబిం రించాడనడానికి తిరుగులేని ఉపపత్తిన్మి (గ్రంథస్త్రమయిన విష, చిరి. ఆపది యుగములు కోరాడవారి యుగ విభజనము నుండి మొ* లదరించి ఎజన భారత భాగాన్ని ఆం ధ్రీకరించాడని పుట్టినవే. నిరూపించారు కోరాడవారు. అది మధ్యాక్కరలలో యతి విషయం. పింగళివారి విభజనము ప్రధానముగా మహాకవులను యుగ కర్తలుగా నిర్ణయించి చేసినదే. ఈ విధానము ఆ గురు ప్రభావమే. “ఇక మిగిలిన ఇద్దణు నన్నయ ఎట్జా(పెగడలు రచించిన కోరాడవారి కవిత్రయ యుగమును - పింగళివారు "నన్నయ _మధ్యాక్కరలలో గొంతలక్షణభేదము కనబడుచుండుట యొక యుగము, “తిక్కనయుగమూ, 'ఎట్టనయుగము' అని విభ విశేషము. నన్నయ మధ్యాక్కరలలో బ్రతిపాదమునను నాలుగ బించిరి. నన్నయ తిక్కనలకునడుమ శివకవియుగమును వగణము తరువాత యతి పాటించినాడు. కాని యెజ్ఞా(ప్రెగ్గడ చేర్చిరి. దక్షిణదేశవాబ్బయ ఆధునిక యుగములకునడుము మూడవ గణము తరువాతనే యతిపాటించిన ట్లుగపడుచు క్షీణయుగము నొకదానిని చేర్చిరి. కోరాడవారి మార్గమునను న్నది. - అరణ్యపర్వము 4వ ఆశ్వాసమున 144వ పద్యముతో సరించియే పింగళివారు ఈ వీభాగము చేసిరి. కాగా ఆంధ్ర నన్నయ కవిత ముగిసినదనియు 145 పద్యముతో ఎజ్బన కవిత వాజ్మయ యుగవిభజనమునకు కోరాడవారు మార్గదర్శకు ప్రారంభించినదనియు గదా చెప్పబడుచున్నది. ఒక్కయాశ్వాా అన్నమాట. నముననే నన్నయ కవిత్వమని చెప్పబడుదానిలోని మధ్యాక్కర అయిదవ వ్యానము - 'భారతాం(ధ్రికరణము - ఎజ్జా(్రై లకును ఎట్టున కవితలోని వానికిని భేదము కనబదుటక్త భాగ గడ ఎత్జాప్రైగడ భారతమును ఆంధ్రీకరింపలేదనీ, అక్కడ ములు వరయు భిన్నకవి కర్యకములని చప్పుటతప్ప ఎయుకా క్కడ శిథిలములను మాత్రమే పూరించెననీ ఒకవాదము. అది " కన యను సూరి తిక్కన తనధారతంల న సాహిత్యవ్యానములను ఎంత నిశితముగ పరిశీలించి, సోపప పర్వాలూ ర్తణాలీన ల నల ్తరరుు అర్హతను. కకముగ నిరూపణ చేయవలెను అను విషయములకు ఈ కోవ క వ ్ళం త రాసినట్టుగా భారకులు అత ారు.. చోసమొక్కటి చాలును. కోరాడవారి సాహితీ విమర్శనములో నిశితంగా వ - ల నూతన కాంతి వుంజము-లనదగిన కొన్ని వ్యాసము లివి. గా పరిశీలనచేసి అసలు తిక్కన నన్నయను చదివాడా అని ఒకప్రశ్నవేశారు. నన్నయ ప్రసక్తి తిక్కన ఉత్తరరామాయ ఇక '“ఆంధ్రభారత కవితావిమర్శనము' - ణంలో లేనేలేదు. 'ఆదికవీంద్రుల నూత్నసత్కవీశ్వరులని 12 నవంబరునెలలో అనగా సుమారు 64 ఏళ్లక్రితం భక్తితో కొలుస్తానన్నాడంతే. ““వారికృపన్‌ కవితావిలాస వఏిష్ణర స్వృద్రాన్తు విశ్వవిద్యాలయంలో రీడరుగా ఉండి చేసిన పరిశోధన మహనీయుడవైన నను! అని కూడా అన్నాడు. తిక్కన నాటికి ఫలితమే ఈ విమర్శన (గంథం నన్నయభారతం జం(ధ్రావళిచేత చదవబడుతూ ఉంటే - శన గ్రంథం. తిక్కన నన్నయ భాగాన్ని చదివి ఉంటే - అతని కవిత్వం ఈ రచనకు పూనుకొనుటకు వారు చెప్పిన ప్రధాన కార గురించికాని, భారతం గురించి గాని రామాయణంలో ణము - చెప్పాడా? శ్ర వల భాషాంతరీ కర్తలుగ నెన్న బడుచున్న భారతకవుల రామాయణంలోనే కాదు. విరాట పర్వంలో కూడా - కళాచాతుర్య విశేషములను మూల(గ్రంథముతో బోల్చివిడదీయ భారతాన్ని ప్రశంసించి - 'అందాది దొడంగి మూడు కృతులు వలయునను తలంపే! - ఆం[ధ్రకవిత్వవిశారదుడు విద్యాదయితుడు అయిన నన్నలు

242 పాహితీ నీరాజనం దీనికి వీరు పరిధిని నిర్ణయించు కోవడానికి కారణం ఎజ్జన అరణ్యపర్వశేషాన్ని నన్నయకవిత తన్నావహింపగా 'ప్రమాణముగ (గ్రహింపదగిన మూల (గ్రంథపాఠము తక్కిన తద్రచనయకా రచింతునన్నాడు. అయినా పరిశీలించి చూస్తే పర్వములకు లభింపకపోవుటచే నీ విమర్శనము (ప్రధానముగ ఎజ్జన ఆంధ్రీకరణలో తిక్కన కవితామార్ణాన్ని అనుసరించి నొక్కవిరాటపర్వము పైననే ఆధారపడవలసిన దైనది”. రచించిన సన్నివేశాలు, ఘట్టూలు కనిపిస్తున్నాయని కోరాడవారి ల పరిశోధనలో బయటపెట్టిన విశేషాంశాలు. తిక్కనార్యుని కళాప్రతిభలను బయలు చేయుటకే ప్రధాన ముగ కోరాడ వారీ (గ్రంథాన్ని రచించారన్నది వారిమాటే. __ “'నన్నపార్యుని కవితయందుకంళకు నెజ్ఞా(ప్రెగ్గడ కవితలో మహాభారతం మీద వీరికున్నగౌరవం వీరి నునిశిత పరిశీలన దేశీయపదప్రయోగము కొంత యెక్కువగా గనబడుటయేగాక వల్ల ఏర్పడినదేగాని గతానుగతికంగా చెప్పిన మాట కాదు. వర్షనాంశములందు గూడా నతడు తిక్కనార్యుని యనుకరింప “4వాజ్బ్యయము మొదటి గ్రంథంబగుటయే గాక, భాషాప్ర యత్నించెననుటకు - సము(ద్రవర్షనమే నిదర్శనము. . యోగ విషయమునగాని, కవితాప్రావీణ్య విషయమునగాని “'గరుసులు గడవంగ గదలియల్లల్లన' అనే ఎజ్జనగారి దీనిని మించిన [గ్రంథములీ భాషలో బూర్వముగాని, పరమున సీసపద్యం - విరాటపర్వంలోని తిక్కన శమీవృక్క వర్షన గాని బయలుదేరియుండలేదనుట సొహసోక్తి కానేరదు. ఇందు పద్యాన్ని పోలి ఉన్నది. '“నెగడికొనలేచి నింగియంతంతి', నన్నపార్యుని ంర్ర్రూవా గాంతీర్యమునకు తిక్కనార్యుని... ఇబేకాక - “నత్యాద్రాపదీ సంవాదముగూడ సంభాషణతై గము (౧౦౪8౦ గగు వన్నె గ్య రరింప బడుటయీ లి జాతీయము, మనోవృత్తి వెట్టుటచే దీనికిట్లి మహాప్రతిష్టగలిగినది.: ఎ బడుటయి కాక యిందలి జాతఆయము, ఎక వివరణ రీతులు తిక్కన శైలినే యమకరించినట్టున్నవి. ఇఠతమా(తమే కాదు - తిక్తునకు మహాభారతరచన చేకూ ం రడం సరారీ శ డట - తిక్కనరచనలోని విష ఏనును నీవలన నిజము యాన్నే సాదృశ్ళిరగా చెప్పడం ఒక అద్బుతమైన రచనా... గౌనిది యాతయును నెజిగి కమల దళాడ్షుం విధానం. ఒక కళ నా బూనివశగతుని చేసియ నూనస్నేహాను భోగ యుక్తి దలిర్హున్‌?? “ఒక కవియొక్క సహజశక్తి యాతడు తననైపుణ్యమును వెలయించుటకుగా -సకరించిన వస్తువు యొక్క. మహత్త్వ అనియడిగిన మదినింయక కచమదుంవో మును. బట్టియే. వ్యక్తమగుచుండునని సాహిత్యవిమర్శకుల మిల్‌ కటనుదుల మతము. అర్జునుని యథస్త్రకళానైపుణ్యమునకు దగిన గాండివ (క్షా స్రష్ట సళ మాతనికి దొరికినక్లు తెక్కనార్యుని ప్రతిభకు గవితాశక్తికి యిట్లుని యె నిర్వికారాకృతియై- దగినవస్తువు భారత కథయం దాతనికి లభించినది. అరణ్య - 5-29 ॥ మదిని బొడమిన కినుక నడచికొనుట (మనోవృత్తిగోపనము) న ల కనా జోద్రేక విలా మృదులహోసినియగుట, తుదకునిర్వకరాకృత యై పలుకుట సోన్నతి కోర్వదు పెద్దయు ఖు మన వృత్తుల గమనవైఖరిని విశదికరించునట్టయు నన్నువ లీ విండ్లుగుటుచ లల్పబలంబుల్‌. (గ/0౧౦1001021 66500860౧5 0౯ 6630గ040౧8 ౦" ౧౭౧! 2000606 2౧౮ ౦0౧౫౦౪). నాటికాభినయమును సూచించున అని అర్జునుడు చెప్పినట్టుగా, తిక్కనమొదట నిర్వచనోత్తర టియు వర్షనల నత్యద్భుతముగా జేయుటలోని ప్రాగల్బ్య రామాయణమును రచించి చూచి యది తన కవితావిలాసోన్న మొక్క తిక్కనకే చెల్లినది. తిక్కన ననుసరించి, యాత-డన తికోర్వదని తలంచి కాబోలు ఈ భారతకథను చేపట్టినాడు. మాన చాతుర్యముతో చిత్రించిన (ద్రౌపదీ పాత్రముయొక్క అట్టి తిక్కన కవితావిలాసోన్నతిని వివరించడానికి విపిన ద నడు గనకనే యిళాంిగడ యా ముందుగా తిక్కన ఎంచుకున్న సంస్కృతభారతప్రతి ఏది * అయి ఉంటుందనే విషయం మీద నునిశితంగా పరిశిలన ఒక కవి తాను చెప్పికొన్న రీతిలో ఎటూ తనరచనసాొగి జరిపారు కోరాడవారు. చేతికి దొరకిన సంస్కృతభారత స్తాడు. అంతకంళకు భిన్నంగా ఆకవిలో కనబడే కవితాలవ్షణాన్ని ప్రతితో ఆంధ్ర భారతకవుల ఆంధ్రీకరణాన్ని తారతమ్యపరీక్ష పరిశీలనతో గమనించి సోపపత్తికంగా నిరూపించడం విమర్శనక చేయడం వైన పద్దతి కాదనీ - సాధ్యమైనంతలో ఏప్రతి లళాళీలునికి మాత్రమే శక్యమైన విషయం. ఆంధ్రకర్తస్వీకరించి ఉంటాడన్నది విమర్శకుడుపరిశీలించి వవ్‌ యకిం పరశోధకున్‌ స్రథమకర్తివ్యముని కోరాడ గల్‌ చపల చేతిలో రూపుదిద్దు కున్నపద్యంలా ఎన్ని వారి హెచ్చరిక భావాలు ఇ; న ఉన్నాయో - ఎన్ని ఆలొచనలు దాగి ఉన్నాయో, ఆ పదాల వాడి ఎంతటిదో, ఆ పలుకులు పలికిన

విమర్శన కళానిధి 243 పాత్ర మానసీకస్ట్రితి ఎట్టిదో సహృదయనైవేద్యంగా వివరించడం క్కావంత (ద్రిక్కకుండగ ఒక కళ. పద్యం ద్రాసే నేర్చుకంకు - ఆపద్యాన్ని వివరించే లా వంతులు మత్పతులు గలరు పగదీర్చన్‌.?? విమర్శకుని ప్రతిభ ఒకొక్కసారి కవికి పేరు తెచ్చిపెడుతుంది. మహాకవులవ్రాతలు సామాన్యులకు పూర్తిగా అర్హంకావు. ఆకవిని నీవేమియు కోపగింప నక్కఆజలేదు. కీచకుని దండింపనక్క అర్హం చేసుకోవడానికి కవితో సమానమయిన ప్రతిభగల విమర్శ ఆజలేదు. నా పతులే యాపని చేయంగలరన్నది. నీవు పూనుకొని కులుండాలి. పద్యానికి వ్యాఖ్యానం వ్రాయడమంకే ్రతిప నను వావంత దీరుననుట నిశ్చయములేదు గాని వారు నామనః దార్హం తాత్సర్యం వ్రాయడం కాదు. ఆ పద్యంలో కవి నిక్షిప్తంచే ఖేదము నావంత ద్రైక్కకుండం దీర్చెదరన్నది. తన వంళనే సిన కవితా సామగ్రిని వెలువరించడం. పాశ్చాత్యుల కవితావిమ గొదట. పొరజన మనః్లోదమును గూడ నాక్కావంతయు ర్శనల పద్దతిని కూడా ఆకళింపు చేసుకొని ప్రాక్‌ విపశ్చిన్మత _్రిక్కకుండం దీర్తురని చెప్పెనది!' ... ఇక్కడ తిక్కన కీచక ముల వేయిరెట్లుగొప్పదయిన రనపోషణలో కవినేర్చును పాఠ వధను గూర్చిన కథలో నొక కొ త్త విషయమును ప్రవేశపెట్టే కులకు అరటిపండు ఒలిచి చేతబెట్టనట్టు చెప్పగల కవితా నాడు. నూతనోద్దేశ (౧0౪/6) కల్పనము చేసినాడు. ఈ ద్రా విమర్శుకులు ,శ్రీకోరాడ వారు. వీరి విమర్శనావిధానాన్ని పది చెప్పిన మాటలచే కీచకుడొక్క. (ద్రౌపదినేగాక, ఇంతకు విప్పిచేప్పగల ఓక్క ఉదాహరణతో ఈవ్యాసాన్ని ముగిస్తాను. బూర్వమనేకులను బౌరజనులను గూడ బాధలు పెట్టుచు పౌరజన కంటకుడు గూడనైయున్నాడని తలియచుండుటచే, (ద్రౌపది నుధేస్మ కోరికపై కీచకుని యింటికి మదిర తేనేగి న్లీ క్ర్వజళవధకు నన్నిహిత కారణము ద్రౌవదియే యైనను, దీని భంగపడివచ్చినది. దైన్యమాకారముగ దర్శన మిచ్చినసైరం క్రూలముగా భీమునీ కృత్యమున కొక విధమగు ఘనత కూడ (ధ్రిని చూచి - నుధేస్ట కలుగుచున్నది. తమకుపకారకులైన (బ్రాహ్మాణకుటుంబము “ఏది కారణమున నెవ్వరెచ్చోట నీ నకు ప్రత్యుపకారము చేయుటయే నన్నిహిత కారణముగా కేమికీడొనర్చి రెట్టీపాటే బకాసురునిం జంపి యేకచ[క్ర పురవానుల కందజికి మహోపకా సాహసికులువారిజంపుదు నొంపుదు రము చేసినళ్లు, యిచ్చటను (ద్రౌపదీ పరాభవ పరిమార్దనము భంగపలజతు నిడుముపణతు జెటుతు.?) కారణముగా విరాట పౌరుల కుపకారము చేసిన వాడైనాడు. ఒక్క మాటే తిక్కన యెట్టే మహ ద్విశేషమును సాధించినాడో అనినది. -ఈ పలుకులలోని యంత్యనియమ మామె తెచ్చి చూడుడు. మూలములో నేమూలను గూడ పౌరజనులను కోలు సంభ్రమమునక్షును శాఠ్యమునకు ఎంత తగియున్నదో గూర్చిన సూచనయే గొనరాదు” చూడుడు. ద్రౌపది సుధేస్టతో తనకు జరిగిన పరాభవమును ఒక్క పద్యములో వివరించినది. అమూలకమయిన చిన్న చిన్న కల్పనలతో కథను రసవత్త ంః రంగా తీర్చగల శిల్సి తిక్కన. ఆ మహాశిల్చి కళాస్రతిభలు చమ్న నీవప్టు దు. నూతమందిరమున న్మద్యంబు కోడూరు తమ టో సోపపత్తికంగా వైరస్‌ల యిన నొతం డవినీతి సేసినను జేయీకేను మత్వ్యావనీ వివరించి భావిపరిశోధకులకు విమర్శకులకు చక్కని రాజమా శుని యాస్ట్రానము దిక్కునే చనిన నచ్చో దీద్రకోవంబునన్‌ కని నిర్మించి పెట్టూరు. వ్‌కం గూడగముట్ట పట్టికొని తన్నెంబల్కులింకేటి ఆంధ్ర మహాభారతానికి విమర్శ వ్రాయడమే కాదు. కొన్ని = కావ్యాలను పరిష్కరించి వాటికి విలువయిన పీఠికలు వ్రాసి ఈ పద్యానికి కోరాడవారి కవితావిమర్శ - పీఠికా రదనకున్న్నూ మార్గదర్శకు అయ్యారు వారు. '“ఈపద్యం బెట్టు పరుగులిడుచు వివక్షీత కథాంశమును స్వానాభ్ర చరిత్ర, పరతత్త్వ రసాయనము, వళ్లిభాభ్యుద క్షష్తముగా (00౧09800, సరళముగా (51౧9), సువ్యక్తమగున లము, నన్నిచోడని కువూర సంభవము, (శ్రీనివాన విలానసే ట్లుగా (492%) మనమున నాటునట్టుగా (1గ0/892%/90/) వద్ధి వెంకటాద్రి మాహాత్మ్యము మున్నగు (గ్రంథాలకు వారు చెప్పుచున్నదో గమనింపుడు. పిదప సుర్గే్ట యోదార్భామే సస్తిన పీఠికలు అమూల్య రత్నపేటికలు శీలమునకు దగియే యున్నది. అక్షణముననే కీచకుని దండితు 6 వ + జేసి అమె కావ్లాదమొనర్చుట. ఈ యనత్యసంవాదిని పూని ఆంధ్ర వాజ్ఞయ చరిత్ర నిర్మాతలుగా, నత్కవితా విమర్శ యెట్టిదో పాందుసుత వల్లభకు తెలియును. కావున దాని క్సృలుగా (శ్రీ, హా రామకృష్ణయ్యగారు చిరన్మరణీయులు. “నాలముచేసి'* తగివట్లు సమాధానము చెప్పినది. “నీవి యలుగ వేటికి సత్కవులతోబాటు సద్విమర్శకులు మూడా అజరామరులే నావంతయు బౌరణన. మన భేదము నొ అగుదురు.

“కోరాడి* ఆంధ్ర భారత కవితా విమర్శనం తిక్కన మౌలికతా నిరూపణం

(శ్రీ/ రాచపాళెం చంద్రశేఖర రెడ్డి తలుగు భాషా సాహిత్యాల మీద పరిశోధన చేసిన తొలితరం చెప్పారు. ఇందులో ఇంకా చివుకుల అప్పయ్యశా స్త్రి, శివపురపు వాళ్ళలో రెండు రకాల వాళ్ళుండే వాళ్ళు. ఒకరు, సాహిత్య వీరభద్ర పాకయాబి, భమిడిపల్లి వీరవెంకట దీక్షితులు మొద శాఖలతో సంబంధం లేని ఇతర రంగాల వాళ్ళు. అంటే లగు వాళ్ళు పాల్గొన్నారు. 1899లో కళాపూర్జోదయం మీద న్యాయశ్యాస్త్రం గణితశాస్త్రం మొదలైన శాఖలకు చెందిన వ్యాసం ర్రాస్తూ మహాభారతంలోని పాత్రల సజీవత్వానికి, వాళ్ళు. మొదట్లో ఎక్కువ మంది సాహిత్య పరిశోధకులు అందులోని సహజత్వానికి ముగ్తులైనారు కట్టమంచి రామలింగొ వీళ్ళే. ఇంకొకరు, సాహిత్య శాఖలలో పనిచేసే వాళ్ళు. వీళ్ళు రెడ్డిగారు. రాజమండ్రిలో నన్నయ్య వర్ధంతి సభలో కట్టమంచి తక్కువ మంది. ఈ కొద్ది మందిలో క్షీశే. శ్రీ కోరాడ చేసిన అధ్యక్షోపన్యానం సాహిత్యాన్ని సామాజిక జీవిత ప్రతిబిం రామకృష్ణయ్యగారు ఒకరు. బంగా చూసే ధోరణికి మార్గదర్శకమైంది.

-. ఆం(ధ్రభారత కవితావిమర్శనము'” అనే (గ్రంథం ఈ సాహిత్య నేపథ్యంలోంచి కోరాడ వారి (గ్రంథం ఆవిర్భ 1929లో వచ్చింది. అప్పటికి తెలుగు భాష్లా సాహిత్య పరిశోధ వించింది. కోరాడవారు మ్రాను విశ్వవిద్యాలయంలో రీడర్‌ గొ నకు కొంత పునాది ఏర్పడింది. గిడుగు గురజాడలతో ఉండి చేసిన పరిశోధనా ఫరితమే ఈ (గ్రంథం. 1927లళో ఆయన భాషాపరిశోధన, కట్టమంచి, కాశీభట్టు బ్రహ్మయ్యశా(న్తి మొద మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో చేరారు. వారి పరిశోధనలు అగు వాళ్ళతో రచనా విమర్శనం, కందుకూరి మొదలగు ఆధారంగా మరుసటి సంవత సృరం 1928లో ఆయన చేసిన వాళ్ళతో కవి కవిత్వచరిత్రలు, పి, దక్షిణామూర్తి వంటి ఉపన్యాసాలకు విస్తర రూపమేఈ (గ్రంథం. తన పరిశోధనా వారితో కవి జీవితపరిశీలనం, వెన్నేటి రామచంద్రరావు వంటి లఖ్యాన్ని కోరాడవారే ఇలా వివరించారు. *' గీర్వాణ సారస్వత వారితో రెండు రచనల తులనాత్మక పరిశీలన మానవల్లి మహావృక్ష శాఖకు గట్టిన యంటుగా బయలుదేటీ విజ్బం భించి వంటివారితో (గ్రంథ పరిష్కారం-ఇలా భాషా సాహిత్యాలకు యాంధ్ర సారస్వతమునందు ఆంధ్ర జాతీయ గుణమెంత సంబంధించి అనేక రంగాట్లో పరిశోధన మొదలైంది. ఈ వజకు నిలిచియున్నదో పరిశీలింపవలనీయున్నది... కేవల నేపథ్యంలోంచే కోరాడవారి గ్రంథం పుట్టుకొచ్చింది. భాషాంతరీ కర్తలుగ నెన బడుచున్న భారతకవుల కళాచాళుర్య

ఈ (గ్రంథం కన్నా ముందే మహాభారతం మీద కొంత పోేషములను మూంగ్రంథముత్‌ బోల్చి విదదీయవల౧యును పరిశోధన సాగింది. మొదట్లో సంస్కృతాంధ్ర భారతాలను. బీర కడు మునకు బురికొల్పినది' (రం పోల్చి గుణదోష విచారణ చేసే పరిశోధన బాగా జరిగింది. సంస న! రతానికి మర్శల లక్ష్యం ఆంధ్ర మహాభా లికత 1894 జనవరిలోనే వైజయంతిలో పనప్పాకం అనంతాచార్యులు నిస భా సప ్ర్ననుూదం కాదని, టో గారి '“నంస్కషతాంద్ర భారతముల యందలి శంతను పొత్రు ఛై ఉదని నిర న దన్‌ని రమా తుంది. కనన ప్రభుత్వముం గూర్చిన యొక చర్చ అంధ్రాంగ్గాలలో గ స వేద్య రో సమ్మ దన్ని వచ్చింది. దాయవిభాగ చర్చ ఇందులోని విషయం, దీనిమీద రచించారని ఇపవము. =” ్‌ “ఉరు ( కాశీభట్టు బ్రహ్మాయ్యశాసస్తిగారు **కురుపాండవ దాయవిభాగ వృవచ్చు. నిర్ణయము” ద్రాసి 1907లో ప్రకటించారు. దీనిని ఖండిస్తూ ఈ (గ్రంథంలో కోరాడవారు పరిశీలించిన అంశాలు ప్రధొ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారు అదేపేరుతో 1913లో నంగా రెండు. ఒకటి, తిక్కన అనుసరించిన మూల్రతి, వ్రాశారు. 1915లో *“(శ్రీమహాభారత విమర్శనము'”లో పార మూలాన్ని తిక్కన అనువదించిన తీరు, చేసిన కల్బనలు. నంది రామశా'స్తిగారు పై వాదోపవాదాలు అనవనరాలని తేల్చి రెండు, తిక్కన ప్రబంధకవులకు మార్గదర్శకంగా నిలిచిన

*4క్రోర్రాడ్ర? ఆంధ్ర భారత కవితా విమర్శనం 245 వైనం. లభిస్తున్న సంస్కృత భారతప్రతులు ఉత్తర భారత సమాధానం చెప్పారు. కవిత్రయం వారి ఉద్దేశం వ్యాస భార ప్రతుఠని, దక్షిణ భారత ్రతులని పేర్కొంటూ తిక్కన తాన్ని యథాతథానువాదం చెయ్యడం కాదు, వాళ్ళ ఉద్దేశమే దక్షిణ భారతప్రతిని అనునరించాడన్నది ప్రచురంగా ఉండే అది కానప్పుడు వాళ్ళు సరిగా అనువదించ లేదనడం సరికాదని వాదాన్నే కోరాడవారు సమర్థించారు. అయితే ఈ చిన్న అభిప్రాయపడ్డారు. “విమర్శకుని దృక్పథము మాటీన గాని నిర్ణయంతో సరిపెట్టుకోలేదు ఈయన. ఉత్తర దక్షిణ దేశ యీ కవితయందలి. విశేష గుణములు బయల్బడవు' (ప్రతులకు వైరుధ్యం ఏర్పడినచోట్లు దక్షిణదేశ ప్రతిలోని పాఠం (వు.103). “మూలము వ్యాసునిదే యైనను వారు దీని నొక తిక్కన రచనకు దగ్గరగా ఉంటున్నది, కాని ఇలాంటి చోట్లు విధమగు స్వతం[త్ర (గ్రంథ మనిపించునట్టు రచించినారు... ఒక మూలపాఠం స్పష్టంగా లేక గందరగోళంగా ఉంది, ఈ కార [గ్రంథమును చదువునపుడు మన మే దృష్టితో చదువుచున్నా ణంగా తిక్కనకు లభించిన దక్షిణదేశప్రతి అప్పటి ఉత్తరదేశ మను” విషయము గూడ ముఖ్యముగా గమనింపదగియు ప్రతితో సమానంగానే ఉండి ఉంటుంది, తర్వాత ఎప్పుడో న్నది" (వు.159). ఈ సందర్భంగానే దేశీయ జీవిత చిత్రణకు దక్షిణదేశ ప్రతిలో కొన్ని ప్రక్షిప్తాలు చేరి ఉంటాయి, అందులో సంబంధించిన అంశాలు కొన్ని దక్షిణ దేశ ప్రతుల్టో కనబడడం తిక్కనగారి పద్యాలు కూడా శ్లోకాలుగా మార్చి ఎవరైనా చేర్చి వల్ల అవి అక్కడ అతుకుల బొంతలుగా అసందర్భంగా ఉంటారు అన్నది కోరాడవారి ప్రతిపాదన. ఇదే తిక్కన ఉండడం వల్ల అవి తిక్కన భారతంలోంచి దక్షిణభారత గొప్పతనానికి ప్రబల నిదర్శనమని ఈయన అభిప్రాయం. ్రతిలోకి వెళ్ళిన ప్రక్షిప్తాలన్న వాదాన్ని స్థాపించడానికి కోరాడ తిక్కన అనువాదం తీరును నిరూపిస్తూ కోరాడవారు ఈ ప్రయత్నించారు. వాదాన్ని బలంగా నిరూపించడానికి ప్రయత్నించారు. కోరాడవారికి ఆనందాన్నే గాక ఆశ్చర్యాన్ని కూడా కలిగిం కవిత్రయం వారి కల్పనలను చర్చిస్తూ అనేక మంది చిన అంశం తిక్కనలోని స్వాభావికత; పాత్రచిత్రణ, సంభాషణ, పండితులు వ్యాన భారతంలోని అనౌచిత్యాన్ని పరిహరించడా వర్ణన, శైలి వంటి అనేకాంశాల్లో కొట్టూచ్చినట్లు కనిపించేది నికి చేసిన కల్పనలుగా పేర్కొన్నారు. కొని కోరాడవారు. స్వాభావికత! భారతంలోని సహజత్వాన్ని గురించి బాగా తిక్కన కల్చనలకు నాటి సమాజం ఎలా ఆధారమైందో ఉదాహ _ ప్రస్తావించినవారు కట్టుమంచి. ఈ శతాబ్లి ప్రారంభంలో రణలతో నిరూపించారు. విరాటపర్వ ప్రారంభంలో విరటుని అందర్నీ వాస్తవికతావాదం ఆకర్షించిన విషయం తెలిసిందే. కొలువులో భీముడు మల్లులతో చేసిన కుస్తీని గురించి చెబుతూ (నవల, కథానిక, విమర్శ వంటి ప్రక్రియల్ని వాస్తవికత నడిపి తిక్కన భీముని నడకను వర్షించినప్పుడల్లా ఏనుగు నడకతోనే స్తున్న కాలంలో కవిత్వంలో భావ కవిత్వం ప్రధానంగా రావడం పోల్చడాన్ని సమర్హించారు. "“మళ్లయుద్ద రంగములోనికి తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో పెద్ద వైరుద్ద్యం.) పాశ్చాత్య మళల్లులు వచ్చుటను గజాలన్యగమనముతోడను పోల్యుటయే సాహిత్యం ద్వారా రియలిజం ప్రభావం సాహిత్య విమర్శ మీద యుక్తతరంబను విషయ మాం(ధ్రదేశమున కుస్తీ పందెములకు కూడా పడింది. అప్పుడు తిక్కవనే మహోన్నత కవిగా కనిపిం వస్తాదులు నడచు రీతిని చూచిన వారికి దోచకపోదు. తిక్కన చాడు. “ఆంధ్ర భాషలో సహజకవితను తూచి చూడవలెనన ్న తన కాలమున నాంధ్రదేశమున విశేషముగా (బ్రబ లియున్నయీ భారతకవుల యొద్దకు నందు ముఖ్యముగా తిక్కనార్యు నొద్దకు కుస్తీ పందెములను మనమున నిడుకొనియే భీముని మల్లయుద్ద బోవలసినదే'” అంటారు కోరాడవారు (పు. 282). *ఈతని వన్షనను రచించినాడనుటలో సందేహము లేదు” అన్నారు. కవితా కళకంతకును గూడ స్వాభావికత్వగుణమే (78219౧) (పు.162). మూలతత్త్వమూ' (వు.321) ““మొత్తముమీద నీతసి-కవితకు ముఖ్య లక్షణంబగు 'స్వాభావికతా' గుణమే యా భారత కథ తిక్కన కల్పనలలోని దేశీయ జీవితాన్ని పునర్నిర్మిస్తో శ్వృప్పుడో యెచ్చటనో జరిగినది వలెగాక మన కనుల యెదుట తిక్కన మౌలికతను నిరూపించడానికి బాగా గ్రేమించారు. జ్యృగక్రన్నదానివలె బ్రత్యఇానుభవము లోనికి దెచ్చుటకు కోరాడవారు. స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ కాలంలో నహాయ నిరాక శషముగా తోడ్పడినదని చెప్పవలసియున్నది?' (పు. 328). రణ స్వదేశీ ఉద్యమాలు మారోగుతున్న కాలంలో, ఆంధ్రో ద్యమం బలపడుతున్న కాలంలో ఒక రచనలోని మౌలికతను భారతం ఇతిహాసం. కాని తెలుగు భారతం మాత్రం కావ్య గురించి వెతక బూనడం సహజ చర్వే, అందుకే కోరాడవారు లతణాన్ని పుణికిపుచ్చుకున్న ఇతిహాసం. కావ్యేతిహాసం. ఇతిహా తిక్కన వర్షనలలో “తిక్కన దేశీయాభిమానమును వ్యక్తపణచు సంలో విషయం విసృత మైంది గనక ప్రతిదీ రేఖామాత్రంగా దేశీయాచార వర్షనలు గలవు” అన్నారు (వు.284). ఈ చెప్పబడుతుంది. కావ్యంలో ప్రతిదీ వివరంగా వర్షింపబడు ('కమంళోనే వ్యాస భారతానికి అనువాదకులుగా కవిత్రయం తుంది. తిక్కన కాలానికి అలంకారిక శాస్త్రాలు సాహిత్యాన్ని వారు న్యాయం చెయ్యలేదు అనే విమర్శకులకు ఈయన గట్టిగా శాసించే దశకు ఎదిగాయి. నన్నయ్యమీద కన్నా తిక్కనమీద

246 సాహితీ నీరాజనం వీటి ప్రభావం స్పష్టంగా కనబడుతుంది. కాకతీయ శిల్పంలోను టను స్వాభావికత్వగుణమునే వెలయించినాడు”. (పు.101). తిక్కన కవిత్వంలోను కనిపించేది ఆలంకారికత. అందుకే భారత కథయను మేలిమి బంగారమున దన నహజ కవితా “అతని దృష్టి యెల్లప్పుడును రసపోషణమునందును జౌచిత్య చాతుర్యముచే నసమాన తేజోవిరాజమానంబులగు ప్రబంధమ ముతో గూడిన శిలభావ పోషణము నందును ఆయా పాత్రల ణులను పొదిగి యాంధ్రవాణి కమూల్యాలంకారములను జేసిన మానసిక వృత్తి వివరణము నందును కథా ప్రవృత్తికి స్వాభావి వాడు తిక్కన. పై బంగారము మీద వికృతపు నగిషీ పనులను కత్వ గుణ సంపాదనమునందును (౫2౧6 66 గాం౪౭గా౭౧ విపరీతముగా జేసి చూపుటచే నందు పొందు పరుపబడిన 018 510౧/ ౧82560) కావ్యకళా సౌందర్యమునందును నిశిత (ప్రబంధ మణుల సహజ విలాసమును, కాంతిని తగ్గించినవారు వ్యంగ్యంబై (188౧) యొప్పుచుండును” అన్నారు కోరాడ తరువాతి ప్రబంధ కవులు) (పు. 283). వారు (పు. 209). తిక్కన కవిత్వాన్ని గురించి పరిశోధిస్తూ, విమర్శ వ్రాస్తూ పింగళి లక్ష్మీకాంతం మొదలైన పండితులు తిక్కన తర్వాత కోరాడవారు పరిశోధకులకు, వినుర్శకులకు కొన్ని సూత్రాలు ప్రబంధ కవులకు ఖీ మాగ్గదర్భుక్కుడు అయ్యాడో వివరంగా అందించారు. వీటిలో కొన్నిటిని ఇక్కడ న్మరిర్దాం: నిరూపించారు. వీళ్ళందరికన్నా కోరాడవారు తిక్కన వర్షన 1. “ఒక కవి యొక. సహజ శకి యాతడు తన తన కళాచాతుర్యాన్ని ప్రదర్శించి తర్ద్వాతి వ్రబంధాలకు మాగ్గ బ్బ వైల య్‌ సకం ది వస్తువుయెక్క పల దర్శకుడయ్యాడని నిరూపించారు. కీచక్షుడు ద్రౌపదిని భావిం స్పా ట్టియే గుచు క చిన తీరును వ్యాఖ్యానిస్తూ '“ఇయ్యింతి (ప్రాపున నయ్యనంగుడు వ్యక్తమగుచుండునని సాహిత్య విమర్శకుల పార్వతీశునైనను దక్కనేల కున్న” మొదలగు పద్యాలను " పేర్కొని “ఇట్టి (ఆంతరంగిక శృంగార భావాతిశయ) వర్షన 2. “ఒక కవి యొక్క గొప్పతన మాతడు చేపట్టిన యందే యాంధ్ర ప్రబంధ వృకమూలబీజం బగపడుచున్నదని విషయము యొక్క గౌరవమును బట్టియేగాక, ఆ విషయమును చఇప్పవచ్చును'” అన్నారు (పు. 186). “కుసుమ బాణుని దా నెట్టపయోగపజచికొనినాడు, ఎట్టి శిల్చ్బ చాతుర్యమును బాణముల్‌”* అన్న తిక్కన పద్యం '“నేరెటిటియసల్‌ దెచ్చి” చూపినాడు, దాని కే వన్నె చిన్నెలు వెట్టి యెట్టి నూతన వస్తువు అనే పెద్దన పద్యానికి మూలమన్నారు. ఇలా ఎన్నో ఉదాహరణ - నూతన సృష్టిగా చేసిచూపి తన ప్రతిభను మెణయించినాడు లతో తిక్కన ప్రబంధ మార్గదర్శకత్వాన్ని స్టాపించారు. ''నిజ - అనుదానిని బట్టియుండును” (పు. 14). ముగ నాం'ధ్ర ్రంధకనృకు పితామహుడు పెద్దనా ర్యుదేలై 3. “ఆ కావ్యమునంతను ఆవరించియుండు నాతని (కవి) నంతకంటే ప్రపితామహుడు తిక్కనార్యు యాత్మశక్తియె (౧౭౧0౧౭9) తన్మహత్త్యమునకు గారణమగు కడు గలడని మనము ముఖ్యముగా గుర్తింపవలసియున్నది” చ్వండ్తును, అదియే మనము ముఖ్యముగా గమనింపదగిన (పు.282). విషయము” (పు. 14). _ 15వ, 16వ శతాబ్దాల ప్రబంధాలకు 17వ, 18వ శతాబ్దాల _ .*ఒక్ర గ్రంథమును చదువునపుడు మనమేదృష్టితో ప్రబంధాలకు స్పష్టమైన తేడా కనిపిస్తుంది. ఆలంకారిక శాస వదువుచున్నామను విషయము గూడ ముఖ్యముగా గమనింపద పరిధిని వ్యాకరణ శాస్త్ర, పరిమితుల్ని అతిక్రమించలేని బలవా గియున్నది” (పు. 15). నత ప్రబంధ కవులను శుష్క ప్రయోగాలలోకి నెట్టింది. కవిత్యిమంకే శబ్దాడంబరం, శబ్దదమత్కారం అనే అపోహను ఇవిగాక ఈ (గ్రంథంలో నేటి పరిశోధకులు తెలుసుకోదగిన కలిగించింది. భావుకతా శూన్యం, నిరర్ధక శబ్హాడంబరం 17వ, ంశాలు కొన్ని ఉన్నాయి. ఏదైనా ఒక సిద్దాంతాన్ని ప్రతిపాదిం 18వ శతాబ్దాల కవిత్వాల లక్షణం. తిక్కన మార్గదర్శకత్వం చడం ఎంత బాధ్యతాయుతమైన పనో, దానికి ఎంత నేపథ్యం, అప్పటికి కాలం చెల్లిందిగా మారిపోయింది. శుష్కించిపోతున్న అధ్యయనం అవసరమో, ఉపపత్తుల సేకరణ ఎంత అవసరమో ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్తతోపాటు, ఆ వ్యవస్తను ప్రతిబింబించాల్సిన నిరూపిస్తుంది ఈ (గ్రంథం. కవిత్వం కూడా శుష్కించిపోసాగింది. అందుకే సాహిత్య చరిత్ర విషయ విశ్లేషణ, వివేచన, శైలి మొదలైన వాటిలో ఉండవల కారులు దీవిని క్షీణయుగమన్నారు. ఈ శ్షీణయుగ సాహిత్యా సిన నిర్దుష్టత, న్పష్టతలకు ఈ (గ్రంథం మంచి నిదర్శనం. వికి తిక్కనను నిందించి లాభం లేదంటారు కోరాడవారు. తీయోదాము వంతో లో అనంతర ప్రబంధ కవులు కృత్రిమ భావాలను అతిశయోక్తులతో దళ్‌ ద్య గ 'ప్రభావంత్‌ భారతంల్‌ ని మౌలికతన్సు, నింపి తిక్సన మార్గాన్ని రోత పట్టించారని ఆవేదన పడ్డారు. త జాొతయతను పాశ్చాత్య సాహిత్య (ప్రభావంతో “తిక్కన తరువాతి ప్రబంధ కవులకు మార్గదర్శకుడేయైనను, భారతంల్‌ ని వాస్తవికతను ప్రదర్శించడానికి చేసిన ప్రయత్నం వారివలె నత్యంతాతిశయోక్తులకును, కృత్రిమ భావములకును, _ ''ఆం(ర్ర భారత కవితా విమర్శనము”. 1928 నాటికి ఇది సాంకేతిక నియమములకును లోబడక తన కవితయం దంత ఎ(గగోమి పరిశోధనా విధానం.

కోరాడ రామకృష్ణయ్య ఒడి ఠా విమర్శన వ్యాస నాహిత్యం (శ్రీ కొలకలూరి ఇనాక్‌

1. ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య ప్రశ్రియట్లో వ్యాసం ప్రాముఖ్యం అందువల్ల విమర్శన వ్యాసం, విమర్శనం యొక్క అసం పొందిందని, ఆ వ్యాన రచయితల్లో కోరాడ రామకృష్ణయ్య పూర్ణరూపంగా కాని, ప్రారంభ దశగా కాని, అపరిపక్వ స్హ్రితిగా మొదటి తరం రచయిత అనీ గుర్తుంచుకోవటం అవసరమే! కాని భావించే అవకాశం ఉంది. అయితే విమర్శనాధిక్యం కోరాడ రామకృష్ణయ్య వంటి ప్రసిద్దులు పలువురు చేపట్టిన విమర్శన వ్యాసాధిక్యం వ్యక్తీకరించటం కాదు, వస్తు విస్పృతి ఈ రచనా ప్రశ్రీయ నృజనం కాదు, విమర్శనం, ఇది విమర్శన _(గ్రహించటమే కాని, ఆధిక్యానాధిక్య ప్రసక్తి లేదు. నంపూర్మ వ్యాసం. విమర్శనం కాని రచన విమర్శన వ్యాసంగానే (గ్రహింపవచ్చు. వ్యాసం నృజన, విమర్శన ధర్మాలు రెండింటితో పరిపుష్టము కాబటి వసు ఏరికీలనా పరిధి విస్సతమయితే విమర్శునం, యిందీ. వ్యానగతమైన విమర్శనా, ముఖ్యంగా సాహిత్య విమ గన వ్యానం. ర్శనం, కొంత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. నృజన ధర్మంతో. యితే ఏ గ్రంథం విమర్శనం ఏది? విమర్శన వ్యానం అని ప్రకాశించే వ్యాసం అనలు వ్యాసంగా గుర్తించబడగా, విమర్శన ్యక్ధింంటం నక్రమ విభజనం, వేర్పాటు లేమి వల్ల బాధ్యతా వ్యానం కూడా వ్యానంగానే గుర్తింపు పొందింది. యుత కర్తవ్యమే అవుతుంది. కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి ' కవిత్వ విమర్శన వ్యాసం పరిధిలో భాషా విషయం, భాషాశాస్త్ర) తత్త్వ విచారము" విమర్శనంగా 'వ్యానమంజరి' విమర్శన వ్యాస విషయం ్రసక్తమయిన సందర్భం ఈ స్టితిలో గుర్తుంచుకో సంపుటిగా గ్రహించటం జరిగింది. అలాగే కోరాడ రామకృ వాలి. అటు పరిపూర్మ వ్యాసంగా కాక, ఇటు సంపూర్ణ భాషాలో పష్టయ్య ఆంధ్రభారత కవితా విమర్శనము విమర్శనంగా, “సార చనంగా కాక, ఆవిష్కరణం పొందిన రచనా ప్రక్రియ విమర్శన స్వత వ్యానములు' విమర్శన వ్యాసాలుగా భావించటం వ్యాసంగా గుర్తింపు పొందింది. కోరాడ రామకృష్ణయ్య వ్యాన అయింది. విమర్శునంగా, విమర్శన వ్యాసంగా నిర్ణయించటానికి కృషీ ప్రధానంగా భాషా శాస్త్ర, ప్రాంగణంలో ప్రవర్తిల్లింది. రచనా పథకం దోహదకారి. కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి 'కవిత్వ భాషా విషయకంగా (ప్రాథమికం, మౌలికం అయిన ఆలోచన తత్త్వ విచారమూలో కవితా నిర్మాణానికి ప్రాథమిక తత్త్వం రంగం సిద్దంచేసీన ఖ్యాతి కోరాడ రామకృష్ణయ్యను వరించింది. పరికించి కళాపూడ్డోదయం, ప్రభావతీ ప్రభ్యుమ్నం పరికీలిషై కోరాడ రామకృష్ణయ్య "ఆంధ్ర భారత కవితా విమర్శనము
2. వస్తు తత్త్వాది ప్రధాన విషయాలు కూలంకషంగా నిశితంగా పల్ల పట విమర్శనం. ఈ రీతిలో అంత ప్రక్రియ సంపూర్ణ వైళిష్ట్రం సారభూత ధర్మం విశదీకరిం సర్వంకషంగా కాని అంత సునిశితంగా కాని లేని సారస్వత చారు. శాఖ విమర్శనవ్యాసం. అది విసృత పరిశీలనంగా ఉంటు తద్భాగంగా విమర్శన వ్యానం ఉంది. వస్తు నమస్త భాగ పరీక్ష 3. కోరాడ రామకృష్ణయ్య జీవితమంతా అధ్యాపక వృత్తి, విమర్శనం చేస్తే ఏ భాగమయినా ఇది పరీక్షించింది. సమ(గ్ర పరిశోధన కృషి రెండు నేత్రాలై ప్రకాశించింది. ఆయన పరిశో సంపూర్మ పథకం విమర్శనం కలిగి ఉండగా తదున్నతి తత్సం ధన భాషను, సారస్వతాన్ని వెలిగించింది. ఈ రచయిత పూర్షత అనవసరమయి విమర్శన వ్యాసం ఉంది. అది వస్తు విమర్శన వ్యాస సృష్టి భాషా సారస్వత రంగాలలో తద్రీతిలో గుణ పరిశోధన పూర్తిగా చేయగా, తదావశ్యకం లేనిదయింది ఆద్య దశలోని ప్రధానం, ఉత్తమం అయిన కృషిని విశదం చేస్తూ విమర్శన వ్యాసం. వస్తు స్వభావం, స్వరూపం తెలుపుతూ. ఉంది. అని, అంశాలు వివరించేదిగా, ప్రత్యంశ పరాకాష్ట పరికించేదిగా.. ౮ాడ రామ కృష్ణయ్య వ్యాస సృష్టిని ప్రధానంగా భాషా గనం ఉంటే కొన్ని అంశాలే అయినా, కొంతవరకే అయినా తెలిపేదిగా ఉంది విమర్శన వ్యాసం వ్యాసాలు, సారస్వత వ్యాసాలు, ఆకాశవాణి ప్రసంగ వ్యాసాలుగా ఇన వ్యానం. మూడు పాయలుగా పరికింపవచ్చు. ఈ త్రివేణీ సంగమం

248 సాహితీ నీరాజనం స్థూలంగా కావ్యతత్త్వ (ప్రదర్శకంగా ఉంది. తెలుగు సారస్వ 3.3. ఆకాశవాణి ప్రసంగ వ్యాసాలు:ః ఇవి భిన్న విషయ తంలో ఆద్య విమర్శకులలో కోరాడ వారి స్థానం స్థిరం. విన్యస్తాలుగా ఉన్నాయి. ఇందులో సాహిత్యంలో సాంఘిక 3.1. భాషా వ్యాసాలు: తెలుగు భాష దావిడ భా వితం దర్శించటం జరిగింది. ఇది సారస్వతం, భాష కుటుగాసో ళో ఆంగ్లేయులు తా లట రెండింటి సమ్మేళనంగా గోచరమవుతూ ఉంది. సంస్కృతం ఆ విషయం విస్పష్ట్రం కావించటం ఆంగ్లంలో జరిగితే తెలుగులో తమిళం రండూ పరిశీలన పొందాయి. హాన్టరనమూ రత్వశా ఈ భాషా దృష్టి వ్యాసగతంగా వెలువరించిన తాలి విమర్శకు త వై ల గా ప్రథమాంధ్ర లలో కోరాడ రామకృష్ణయ్యకు ప్రాధాన్యం ఉంది. ఎగ్‌ నన్నయభట్టూ, ఆధునికాంధ్ర నాహిత్య మార్గద ర్శిగా వీరేశలింగం పంతులూ, పరిశీలన పొందారు. తాళప(త్ర “ద్రావిడ భాషా తత్త్వము అనే వ్యానం (1921) విజయ _[గ్రంథాన్వేషణం, నౌకాయానం వంటి అనేకాంశాలు ప్రసంగ నగరం మహారాజా కళాశాల పత్రికలో ప్రకటించి, పెంచి, వ్యాసాలుగా ఉన్నాయి. “భాషోతుత్తి క్రమము- భాషా చరితము'* అనే విళిష్ణ వ్యాసంగా ల ల ప్రటారిట్‌ జరిగింది. ఇది ప్రచురణకు ఫూర్తు గ ంత వ్యాసం విస్త్రతిలానూ, 'ప్రయోజనంలోనూ ప్రయో సాహిత్య పరిషత్తు తణుకు నమావేశంలో ఉపవ్యాసంగా చదువ ర ద్ద మ పరిమితంగా ఉంది. ఉప బడింది. భాష ప్యు్లుక తద్వికాసం స్ట్రూలంగా వివరిన్తూ ఉందీ. [ర్ట నం రరంచటం కరు భిన్నంగా రెండింటి గుణ వ్యానం. ఈ భాషా దృష్టి వల్ల 'నన్నయ్యకుం బూర్వమాంధ్ర “ర లంగొ సప్మొళనంగా ఉన్న రచనా రీతి ప్రసంగ వ్యానం. వాబ్మయ స్టితొని పరిశీలించటం జరిగింది. 4. ఈ వ్యానకర్త వ్యాస రచన టత్రిగుణీకృతంగా భాషా ఈ భాషా పరిశీలనలో భాగంగా తెలుగు భాషలో నంధి సౌరసత, ట్రనంగ వ్యాసరీతిగా సాగింది. స్టూలంగా భాషా వైశిష్ట్రం దర్శించటం కుదిరింది. ఈ పరిశీలనం సమగ్ర వ్యాసాలలో వివరణ వసం సారస్వత వ్యాసాలలో విమర్శన విమర్శనంగా భావింపదగ్గ ఉన్నత పథకంతో ఒప్పుతూ ఉంది. స్రామకం ధనంగ వ్యాసాలల్‌ విశదీకరణ వైళిష్టం గోదరమవు ఈ సాహితీ వేత్త రచనావ్యాసంగంలో విశిష్ట దృష్టిగా “దేశా శన టు కును సారసుతాంతర్వాహినిగా గోచరమవుతూ ఉంది. తెలుగు సాహిత్యంలో నే కాదు, జీవితం ఉం బుద్ది హృదయాల ప్రశాంతత విస్పష్టంగా గమనా లోనూ వ్యక్తమయ్యే మార్గ దేశి సంప్రదాయాలలో వ్యాసకర్తకు కొల ఉంది. దేశి రీతిమీద ఉన్న అభిమానం అభినివేశం తెలుపుతూ ' దక్షిణ రచనలలో స్పష్టత రచయిత ప్రధాన కాండ. శాస్త్ర, విషయం దేశ భాషా సారన్వతములు - దేశి (గ్రంథం ఉంది. ఇది ఆరు విశదంగా వివరించటంలో వ్యాసకర్త దీక్ష ఉంది. అందువల్ల భాష వ్యాసాల సంపుటి. తెలుగు భాషకు, సాహిత్యానికి పథ ప్రదర్శ సరళ సుందరంగా రూపొందింది. స్పష్టత కోసం వ్యానం కంగా ఉన్న దేశి తత్త్వం విస్పష్టంగా ఇందులో వివేచించటం విసృతంగా ఆవిర్భవించటం, వివరణ కోసం విశాలం కావటం జరిగింది. ఈ భాషా వ్యాసాలు రచయితను ఆంధ్ర భాషా పరికించవచ్చు. శాస్త్రవేత్తగా విశిష్ట స్థానంలో నిలుపుతున్నాయి.

3.2. సారస్వత వ్యాపాలు:ః "ఆంధ్ర భారత కవితా భా గౌస్తుచేత్తగా వ్యాకరణ దృష్టి విశాలం కావించుకొన్న విమర్శనము" ప్రఖ్యాత విమర్శన (గ్రంథం. “సారస్వత వ్యాస సా రచనలు ప్రారంభంలో గ్రాంథిక భాషా పరిధిలోనూ, ములు' సుప్రసిద్ద వ్యాన నంపుటి. ఇందులో ఆంధ్ర వాజ్మయం ష్‌ వ్యావహారిక భాషా రూపంతోనూ కనిపెంచాయి. యుగాలుగా విభజించి, చారిత్రకంగా పరిశీలించి, ఎజ్జా ఫ్రగ్గడ “వ్‌ ప్రనంగ వ్యాసాలు ఈ భ్యాషె దృష్టి ప్రదర్శించాయి. భారతం ఆంధ్రీకరించిన రీతి విశదీకరించి, సారస్వతంలో జాతి కళాశాల విద్యార్థులకు, భాషా సారస్వత విద్యార్హులకు, జీవితం ఏవిధంగా ప్రతిబింబిస్తుందో వివరించిన వ్యాసాలతో పండితులకు పాఠ్యభాగాలుగా, పరిశీలన (గ్రంథాలుగా పఠన పాటు విమర్శనం, విమర్శకుడు ఉన్న తీరు, ఉండవలసిన రీతి (గ్రంథాలుగా ఈ శతాబ్ది ఆరంభం నుంచి ఉపయోగపడుతున్న విపురీకరించిన వ్యాసం కూడా ఉంది. ఈ వ్యాస స్రాచుర్యం గణనీయమయింది. భాషా సారన్వత

అంతేకాక కౌంట్‌ ఆఫ్‌ మౌంట్‌ క్రిస్ణోకు కథా మాత్రానువా పరిశ్ళ ధన విమర్శలతో ఈ వ్యాసాల దృష్ట అత్యవసరంగా దంగా ఉన్న "'యుగంధర విజయము” అన్న నవల ఆధారంగా ప్వ్యంకు ఉంద రెయిగు భాషా శాస్త్ర దృక్పథం ఆధునికానువాద ప్రక్రియపైన వ్యాసకర్తకున్న అభిప్రాయాలు ర రీ చటం నా విమర్శన రీతిని విశదమవుతున్నాయి. సారస్వత వ్యాసాలు తత్త్యదృష్టిని విశదీక (ల రక టంగ్‌ కీ చేసిన రామకృష్ణయ్య వ్యాస రించే పరిధిని అతిక్రమించలేదు. ఈ వ్యాసాలలో వ్యాసకర్త బుద్ది స్తుపి ఆద్యదశా ప్రదర్శకమై చారిత్రాత్మక ప్రాముఖ్యం నైళిత్యం, వైళిష్టం గోచరమవుతున్నాయి. ందింది.

రామకృష్ణయ్య గారి ఇ కాళిదాస నాటక పరావుర్శ (శ్రీ సాళ్వ కృష్ణమూర్తి శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి శత వార్షికోత్సవాల వరిపాకాన్ని, అతని (1) కావ్యకళాభివృద్దికి (2) మనస్తత్వానికి సందర్భంగా వారి “కాళి దానుని కళా ్రతిభలు' అనే (3) బీవిత చరిత్రకు కల పరస్పర సంబంధాన్ని తెలుసుకొని పరామర్శ వ్యాసాన్ని గురించి నాలుగు మాటలు వ్రాయటం సమన్వయించే పాశ్యాత్యుల విమర్శవంటిది మనకు తక్కువగా ఇప్పటి నా ఉద్దేశం. సాహిత్య విమర్శలో “00౧8166౯2400' ఉండటం, లాత్షణిక విమర్శ మాత్రమే మనలో ముఖ్యంగా అనే మాటకు 'పరామర్శ అనే మాట, ]౪608గ9౧[ ఉండటం చూపి చెప్పి, విమర్శలో ఆనువూర్వి అయిన అనే మాటకు 'అనుమతి' అనేమాట తుల్యార్హకాలుగా అధ్యయన విధానాన్ని (60/0౧0108102! గాంశాంర), తారతమ్య నప్పుతా యని అనుకుంటాను. పరిశీలన (00౧౧౭౧౫6 ౧66౧౦౮6) తోటి అధ్యయన విధానాన్ని స్పృశించి, కాళిదాను నాటక (త్రయాన్ని - అనగా కాలిదాను సంస్కృతంలో ప్రసిద్దుడైన కవీ, వాటకకర్త పా కఖ్నీే మిత్రమ,. విర్రమో పటము అభిజ్జున ఆయన కళా ప్రతిభను గూర్చి తెనుగువారికి చెప్పాలంకు శాకుంతలము గూరి? వాయబూనీనారు. మొదట తాను తీసుకున్న (గ్రంథాలు కాలిదాసువే కావాలి. ఏం (6 + అంటే తాను తీనుకున్న కావ్యాలకు లేదా నాటకాలకు కాళిదాను నాటకాల్లో శాకుంతల విక్రమోద్వశీయాట్లో కాళిదాసు కర్శత్వాన్ని నిరూపించి స్ట్రాపించాలి. కాళిదాసు కనపడే భావసౌకుమార్యం, రీతిమాధుర్యం, కల్చనాపటిమ కళాప్రతిభ “సాధ్యం” అయిన అంశం అయితే, ఈ “సాధ్యం మాళవికలో కనబడ వంటూ, ఇది కాళిదాస విరచితమేనా ఆ (గ్రంథాల కాళిదాస కర్పృత్వం మీద నిలిచి ఉంటుంది. అని శంకించిన వారున్నారు. ఈ కారణాన్ని వురస్కరించు ఆ (గ్రంథాల కాళిదాన కర్శృత్వం 'పక్షరి అనీ ఆ (గ్రంథాల్లో కొని రామకృష్ణయ్యగారు ఈ మూడు నాటకాలకు ఏకకర్షృ కాళిదాస రచనా లక్షణం ఉండటం 'వ్యాస్తా (1౪9గ2916 త్వాన్ని, అందులోను కాళిదాస కర్శృత్వాన్ని స్టాపించ వలసిన 00గ00గ112౧06) అనీ, ఈ కాళిదాస కర్ఫృత్వమనే విశేషంతో వారైనారు. కూడి ఉండటమనే గుర్తును లింగం లేదా హేతువును కర్రు నాటకాట్లో చారిత్రక నేవథ్యం ఉండేది మాళవి చూడటం లేదా చూపటమే “పరామర్శ” (౧0౧౪662800) కాగ్నిమి[త్రం. అగ నన న జ్యూన్ని పాలించిన అనీ, ఈ పరామర్శే కాళిదాసు కళాప్రతిభకు 'అనుమతి' (16606౧౭౧ అవుతుందనీ తార్కికమైన విళ్లేణగా (గ్రహిం శుంగవంశానికి మూలపురుషుడైన వుష్యమిత్రుని కొడుక్కు. కో గ్రా (గ్రహిం. సళ్రిడు విదర్భదేశపు రాజకుమారి మాళవికను పెళ్ళాడగోరి " నాడు. ఆమె సోదరుడు మాధనసేనుడు ఆమెను పిలుచుకొని “కాళిదాసుని కళాప్రతిభలు' అనే రామకృష్ణయ్యగారి రచన అగ్నిమిత్రుని పట్టణానికి బయలుదేరినాడు. విదర్భదేశోన్ని ఏభైమూడు. అచ్చుపుటల నిడుపైన వ్యాసం. (శ్రవ్యదృశ్య అప్పుడు యజ్ఞ సేనుడు పాలిస్తున్నాడు. యజ్ఞ సేనునికి కావ్యాలను (క్రమంగాను స్హ్రూలంగాను ఆత్మాశ్రయ (949)60%- మాధవసేనునికి దాయాదితనపు ద్వేషం. అగ్ని మిత్రుడు ౪8) పరాశ్రయ కవితల పరంగానూ నిర్తేశిస్తూ నాటకాలు ఎంత మాళవికను పెళ్లాడితే మాధవసేనునికి బలం ఏర్పడుతుంది. బాహ్యవృత్త ప్రతిపాదకాలైనా - “తత్‌ సృష్ట్వా తదేవానుప్రావి అది చెడగొట్టిలే అతడు బలహీనుడుగానే ఉంటాడని శత్‌, భగవంతుడు నృష్టివేసి తానే ఆ సృష్టియందంతటా యజ్ఞసేనుడు దారిలోనే మాధవసేనుణ్మి బంధించి చెరలో ప్రవేశించి వ్యాపించెనన్నట్లు నాటక కర్త వ్యక్తిత్వం కూడా ఉంచినాడు. ఇది తెలిసి అగ్నిమిత్రుడు మాధవ "సేనుణ్ణి వ్యాపించి ఉంటుందన్నారు. నాటకకర్త ఇతర [గ్రంథాలనూ _విడిపించటానికి కొంత 'సైన్యాన్ని పంపినాడు. యజ్ఞసేనుడు పరిశీలించి అతని కవితా ప్రభావ పరిణామాన్ని, లోకానుభవ ఓడగా అగ్నిమిత్రుడు విదర్భలో ద్వైరాజ్యం స్ట్రాపించటం

250 సాహితీ నీరాజనం డత జరిగింది. ఈ ప్రాసంగికమైన అంశాలతో మాళవికాగ్నిమి వాలుతూ. పెదవి తాకుతున్న తుమ్మెదను చూచి 'ఓ (తుల ప్రణయకథ నడిచింది. తుమ్మెదా! నీవు కృతార్ణుడవు. తత్త్వాన్వేషణం చేస్తూ మేము ఈ నాటకాన్ని కాళిదాసు తన ప్రథమ. ప్రయత్నంగా చెడ్డాము' అంటాడు. మాళవికలో నాయికా నాయకులను భాసుణ్ణి అనుసరించి వ్రాయ ప్రయత్నించాడని కోరాడ వారి ఒంటరిగా వదలటానికి లేడి పిల్లలను తోలే మ తీర్పు. భాసుడప్పటికే భారత కథలతో ఉదయనుని కథలతో రాయడు వకుళావళిక ప్రక్కకి తప్పుకుంటాడు. శాకుం ప్రసిద్దుడు. భానుని వానవదత్త నాటకంతో. కాళిదాను. “లోను శేకుంతల చెలులైన ప్రియంవ దానసూయలు ఇళ్లు మాళవికను పోల్చవచ్చు. వాస్తదత్తలో యౌగంధ రాయణుని తప్పుకొంటారు. రెండింటిలోను నాయకులు తీగలమాటున వల్ల కథనడిస్తే మాళివికలో విదూషకుడు ఎక్కువగా కథను దాగి ఉండి సమయము రాగానే నాయికల ఎదుటికి వస్తారు. నడిపిస్తాడు. భవభూతి, శూద్రకుడు కూడ. భానుని మౌళవికలో. రాణి ఇరావతి. చెలి నిపుణికతో కూడి అనుకరించిన వారనే చూపవచ్చు. భాన నాటకాల్లో నాందీ రలుుని రహనస్యచర్యలను కనిపెట్టటానికి ఉద్యానంకో శకం లేకుండానే సూద్రధారుడో స్టాపకుడో. ప్రారంభం. నీంచరించినట్టే విక్రమోర్వశిలోను రాణి బెశీనరి నిపు చేస్తాడు. నాందీ శ్లోకం నాటకకర్త వ్రాయటం కాళిదాసు ** _పరిచారికతో కూడి పురూరవుని వెదుకపోతుంది. కాలం నుండే వచ్చినట్లుందని కోరాడ వారి అనుమితి. గఎమిరుడు భావశూన్యమైన రాణి ఉపచార విధులను భాస నాటకాల్లో భరత వాక్యాల్లో రాజ ప్రశస్తి కనబడటం ప్రశంసించినళ్లు పురూరవుడు తనరాణిని గూర్చి పలుకు చేతను, సూత్రధార స్టాపకుల మాటల్లో నాటక వస్తువును రాయ. మౌళవికలో రాజు సర్వావస్తల్టోను చారుత్వం శోభను గూర్చికాని కర్తను గూర్చికాని ఏమీ ప్రశంస లేకపోవటం = చు నన్న ప్లే శాకుంతలంలోను కంచుకి సర్వావస్తలలోను చేతను అవి రాజానుమతంతో (వ్రాయబడి రాజ సభల్లో ఆకృతి విశేషం రమణీయమే “అంటాడు. రహస్య ప్రణయం (ప్రదర్శింపబడినవనే ఊహించవచ్చు. కాళిదాసు తన మాళివి బయటపడగానే మాళవికలో విదూషకుడు నా యికుని కలో “కాళిదాస గ్రథిత వస్తూవని చెప్పుకోవడం అది ఆయన టా! కుంభీరకునితో పోల్పుతాదు. విక్రమోర్వ స్వతంత్రమైన ప్రథమ. ప్రయత్నమని సూచిస్తుంది. “మా లోను ఇదే పోలిక ఉంది. మాళవికలో పిరీకివాడైన విదూషకుణే తావత్‌. ప్రథిత యశసాం భాస్‌ సౌమిల్ల కవిపుత్రాదీనాం నిపుణిక పాములాంటి వంకలక[ర్ర పడవైచి బెదరగొడుతుంది. (ప్రబంధా నతిక్రమ్య వర్తమాన కవేః కాళిదాసస్య కథం పరిషదో ౨'మౌర్వశిలోను విదూషకుడు, అక్షర విన్యాసంతో కూడిన బహుమానః?” “*పురాణమిత్యేవన సాధుసర్వం, నచాపి ఘోరాన్ని చూచి పాముకుబుస మనుకుంటాడు. మళ కావ్యం నవమి త్యవద్యం, సంతః పరీఖ్యాన్యతర దృజంతే' స్వరసంయోగ ప్రశంస లాంటిది శాకుంతలంలోను అనే మౌళవికలోని వాక్యాలు అది ఆయన ప్రథమ *ది' 3ళాంటి భావ, పదబంధ సాదృశ్యాలు ఇంకా కొన్ని ప్రయత్నమనటానికి నిశ్చాయకాలు. చూపవచ్చు. ఈ అంశాలన్నీ మాళవికాగ్ని మిత్రం, విక్రమో ర్వశీయం, అభిజ్ఞాన శకుంతలం ఏక కర కాలనటానికీ మాళవికలో “అన్ట్రిభి ర్యస్య కృత్స్నం జగదపి తనుభి వాలు మాళవికలోని పారి పార్శ్వకుని మాటల్లో ““వర్తమౌ ర్భిభ్రతో నాభ్గిమానం', ఇత్యాదిగా అష్టమూర్తి స్తుతి ఉంది... క ోీదాసస్య: అనేదళం విక్రమోర్వశిలో మారిషుడు శాకుంతలంలోను. ' ప్రత్యక్షాభిః ప్రసన్న స్తనుభిరవత్సువ _7వ్మద్యో కాళిదాస (గ్రథితవస్తునా విక్రమోర్వశీయం స్తాభిరష్ట్రైధి రీశః అని అష్టమూర్తి ప్రశంస ఉంది. (నేల గమౌపూర్వం నాటకం ప్రయోక్ష్యే' అనే మాటలు, నీర్కు.. నిప్పు. గాలి ఆకాశం. అనే పంచభూతాలు, "తలంలో “'అద్యఖలు కాళిదాస (గథిత వస్తునా అభిజ్ఞాన సూర్యుడు, చంద్రుడు, యజమానుడు అనబడే సృష్టి శాకుంతల నామధేయేన నవేన నాటకే నోపస్టాతవ్య మస్మాభిః శరీరంలోని ఆత్మ - పరమేశ్వరుని ఎనిమిది తనువులు). ఎన్న సొత్రధారుని మాటలు. కాళిదాసు కర్శత్వాన్ని చెవిలో పెట్టుకోవటానికి చిగురాకు తీసుకున్న మాళవిక ఉదోపించే మాటలని చెప్పనవసరం లేదు. కాళద పాదాఘాతాన్ని పొందిన అశోకాన్ని చూచి అగ్ని మిత్రుడు కళాప్రతిభను గూర్చి మాటాడేటప్పుడు ఇది “శుప్కేస్టి “ఆమె చెట్టునుంచి ఒక చిగురాకు తీసుకొని, చిగురాకు “ద ఇంతకూ కోరాడవారూ వారి ననువదిస్త” నేనో లాంటి తన పాదాన్ని ఆ చెట్టుమీద పెట్టింది. ఆమె కిసలయ *(ీనంగం చెయ్యటం సూర్యభగవానునికి ఆనంద సిరల సుకుమారమైన _ పాదస్పర్శ నాకు అబ్బలేదు. నేను మియ్యటం. లాంటిదే కాని వేరేకాదు కదా! ఇక్కడి వంచితుణ్ణి , అనుకుంటాడు: శాకుంతలంలో దుష్యంతుడు సాధ్యాంశం చెప్పడం, కాళిదాస కర్శృత్వమనే 'పక్షమ్‌ి, అతని చెలులతో కూడ చెట్టుకు నీరు పోస్తున్న శకుంతల ముఖంమీద రచనా లక్షణం ఉండట మనే “వ్యాస్తీ చెప్పినట్లయింది. ఇంక కాళిదాస కర్శత్వ విశిష్టత అనే గుర్తును చూపట

రామకృష్ణయ్యగారి కాళిదాస నాటక పరామర్శ 251 మనే 'పరామర్శ” మిగిలి ఉంది. అదే కాళిదాసు ప్రతిభకు ఈమెను నేను కోరవచ్చునా గ్రహింపవచ్చునా అనే సందేహం 'అనుమితొ (1౮6090౧6౧4 అవుతుంది. కూడా ఇతనికి కలుగలేదు. విదూషకుడు మాళవికతో తనకు రహస్య సమావేశం కూర్చినపుడంతా ఇరావతి ప్రత్యక్ష కాళిదాసు నాటకాలను న్మరించేటప్పుడు నాకు మధు స్పృఖ్యుద్రి. ఇతడు ఏదోఒక బొంకు బొంకి తప్పించుకొనే రంగా తోచేది ఆయన శ్రౌత విద్యాగంధిలమైన చిత్తవృత్తి వ్రాడ్సు,. నాయిక పరతంత్రురాలు. నాయకునకు ఆమెను దానికి చిత్తవృత్తే కారణం. కావచ్చు. చారిత్రక నేపథ్యంతో పురగహించటానికి స్వాతంత్ర్యమూ లేదు; ధైర్యమూ లేదు. నడిచిన నాటకం మాళవికలో అగ్నిమిదత్రుడు చారిత్రక వరకు దేవి ఇంక లాభము లేదని తలచి మాళవికను తానే పురుషుడు కావచ్చు. యజ్ఞసేనుడు, ఐరావతి వంటి పాత్రల లత్రనికి వివాహము చేయించుటతో ఇతనికి సిద్ది కలిగింది. పేర్లు కల్పితా అనక తీరదు. ఈ పేర్ల వైదిక గంధం క్రోరాడవారు చూపిన ఈ అంశాలు నాయకుని పరిమితులను స్పష్టమే. విక్రమోర్వశి దగ్గర, శాకుంతలం దగ్గర నేను ప్రదర్శిస్తున్నై. దర్శించే శ్రాతగంధాన్ని ఆ యా చోట్ల నిరూపిస్తాను. రెండో నాటకం ఐదంకాల వి[క్రమోర్వశీయం. "నవీన మాళవిక ద్రాసేనాటికి కాళిదాసు భాస సౌమిల్ల కవిపుత్రా నాటకమంటూ 'మాళవికును వ్రాసిన కాళిదాసు '“అపూర్వ' దులతో పోటీకి నిలబడబోతున్న యువకుడు. “నవీని మంటూ విక్రమోర్వశీయం వ్రాశాడు. 'అపూర్వ మనేది నాటకం సామాబికులను మెప్పించి, ప్రాతవి మాత్రమే మంచివి యజ్ఞయాగాది క్రతువుల్ని చెప్పే జైమినీయ దర్శనంలో 'క్రొత్తవి మంచివికావనే భావాన్ని తొలగించి, రెంటిలోను వినబడే పారిభాపికం కూడ. ఊర్వశీపురూరవుల కథను మేలేర్చి చూడాలని ఉద్బోధించే ధైర్యం ఉంది. ఆ ధైర్యంతో. గురించి కొన్ని మాట లిక్కడ చెప్పాలి. మనకు తెనుగులో చారిత్రక నేపథ్యాన్ని గ్రహించి భాసుని పద్దతిలోనే మాళవిక రాయలవారు. రచించిన ఆముక్తమాల్యద బాగా తెలుసు, వ్రాశాడు. దీంట్లో రాజకీయ విషయాలు ('ప్రాసంగికాలు. అందులోని మాల దాసరి కథ ఇంకా బాగా తెలుసు. ఈ అగ్నిమిత్రుని గృహజీవితం ముఖ్యవిషయం. అగ్నిమిత్రుడు కథకు మూలం ఎక్కడుందో రాయలు చెప్పలేదు. వేదంవారు కూడ భాసుని వత్సరాజు లాగే రాజ్యభారాన్ని మంత్రుల కూడా చెప్పినట్టు కనబడదు. ఈ కథ బ్రహ్మపురాణంలో కప్పగించి తాను అుతచురంలో వినోదించేవాడు. భాసుని ఉంది. ఊర్వ శీపురూరవుల కథలో ఈ గొడవ ఏమిటంటా యౌగంధరాయణుడు తన నేర్పుతో వాసవదత్తను పద్మావతి రేమో ఆ బ్రహ్మపురాణంలోని మాలదాసరి అనంతర కాలంలో యొడ్డ నిక్షేపంగా ఉంచినాడు. (వత్సరాజు వానవదత్తను పురూరవుడుగా పుట్టాడని అందులోనే ఉంది. ఈ ఊర్వశీ పెళ్లాడితే ఆ రాజ్యం కలిసి వస్తుందని సిద్దాదేశం). మూళవికలో పురూరవుల కథ బుగ్వేదంలోను, శతపథ బ్రాహ్మణంలోను, మాధవసేనుడు బంధింపబడ్డప్పుడు మాళవిక అఆరణ్యకుల మళత్స్యు, విష్ణు పురాణాల్లోనూ ఉంది. ఊర్వశి పురూరవుని చేతిలో పడి ఎట్లో ధారణి యొద్ద చేరుతుంది. అక్కడికి. విడిచీపోయిన తర్వాత అత దున్మత్తుడై తిరుగుతుండగా చేరిన పండితకాళికి మాళవికను గుర్తిస్తుంచి. అయినా ఒక గంధర్వు లతన్ని ఒక అడవిలోనికి కొనిపోయి అరణులతో ఏడు (ప్రేష్యభావాన్ని అనుభవించిన పెదప మాళవిక తగిన అగ్బ్యుత్పాదన విధిని నేర్చి యజింపుమనిరట; సంవత్సరాని భర్తను పొందుతుంది అన్న సిద్దుని మాటల మీద నమ్మకంతో కొక్కరోజు అతదు గంధర్వలోకంలో ఊర్వశిని కలుసుకో గలి గుంభనగా ఉంటుంది. ఇట్లా "ఈ రెండింటిలోను సిద్దాదేశం గేటట్లు వరమిచ్చిరట. ఇది వైదిక సారస్వతంలోని కథ. కథా ప్రవృత్తికి కారణం. కథానాయకలు. ఇద్దరు నాయకుల. కాళిదాను '“అపూర్వ'' నాటకం ప్రాయటంల్‌ ని రహస్యాలు అంతజ్రురాళ్లో ప్రచృన్నంగా ఉండటం, నాయకానురాగొనికి ఇది ఒక టనుకుంటాను. పురూరవుడు ఇంద్రునికి సహాయం పాత్రములు కావటం, పుట్టింటి వారిచేత గుర్తిపబడటం, చేయబోయినవాదు. ఊర్వశి “కేశి ద్రానవుని బాధకు గురి నాయకపట్టమహిషుల _ మన్ననకు పాత్రలు కావటం అయింది. ఇది మనకు నాటకంలో తెలిసే అంశం. ఈ రెండింటా నమానమే. ఒకచోట యౌగంధరాయణుని కథకు సంబంధించిన ఖగోళ సంబంధమైన సమన్వయం తంత్రం ముఖ్యమైతే మరొక చోట విదూషకుని తంత్రం. చెప్తాను. ఇందులో నా కల్పన ఏమీ లేదు. "ధనుర్మాసం ముఖ్యం. మాళవికలోని అగ్నిమిత్రుడు తాను స్వయంగా అనబడే మార్గశీర్ష మాసం డిశంబర్‌ 15 - జనవరి 13)లో యుద్దానికి పోవలసినవాడైనా వీరసేనుని పొమ్మని జాబున్రాని సూర్యుని రథానికి ముందు అప్సరస ఊర్వశి నాట్యం పంపి తాను శృంగార కలాపాట్లో మునిగిన వాడు. ఇతనిలో చేస్తుందని మార్చండేయాది పురాణాలు చెప్తున్నాయి (ప్రతి రాజున కుండదగిన పరాక్రమాది లక్షణాలు ప్రకటం కాలేదు. నెల సూర్యరథానికి ముందు ఒకొక్క అప్పరస నాట్యం పైగా తన కంటబడకుండ. దేవిచే రశ్మీంపబదుతున్న చేస్తుంది). ఇంక మృగశీర్దానక్షత్రంలో పురూరవుడు పుట్టూ మాళ్ళవ్రిక్షన్సు త్రనకు గూర్చు మని విదూషకుని అభ్యర్హించిన డని నక్షత్ర చూడామణి. ఇది బుషభ రాశిలో రెండుపాదాలు, వాద్షు చిత్రగతయైన నాయికను చూచి మోహించెనే కాని మిథునరాశిలో రెండుపాదాలు ఉన్నట్టిది. దీనితో ఊర్వశీ

వై52 సాహితీ నీరాజనం ఫురూరవుల శృంగారానికి (ప్రాతిపదిక తెలుస్తుంది. ధనూ పన్నవలసిన పని లేకపోయింది. చివరకు బౌశీనరి ప్రియప్రసాద రాశి అన్నప్పుడు ఇకుధనువనీ, కోదండమనీ తెలియాలి. ననే వ్రతం మిషతో ఆతనికి ఊర్వశి ప్రణయ విషయాటథ్లో బృహన్పతి దేవతాకమైన ఈ ధనూరాశి, మీనరాశి కూడ అనుమతి నిచ్చి మాట దక్కించుకొన్నది. విక్రమోర్వశీ మన్మథుణ్మి నూచిస్తాయి.. పుష్పకోదండ, మీన కేతన యంలో కథా సంధులు విశేషమైన నైపుణ్యంతో అమర్చబడినై. పదబంధాలు చూడండి. ఈ పురూరవుడు మిథున విక్రముడు ఊర్వళిని రక్షించుటచేత ఇంద్రుడు అతనిని రాశ్యధిపతి బుధుని సంతతి కదా! అందుచేత ఇతనికి బహుమానించినాడు. ఈ రక్షించిన ఘట్టంలో ఊర్వశికి మిథునరాశి సంబంధం న్యాయమే. ఇంక ధనూరాశికి ముందు విక్రముని యందు కలిగిన అనురాగం భరతముని ఊర్వశిని వచ్చే వృశ్చిక రాశిలోని జ్యేష్టా నక్షత్రానికి ఇంద్రుడు శపించటానికి కారణమైతే, ఇంద్రునికి విక్రముని యందు అధిదేవత. ధనూరాశిలోనే వచ్చే మూలానక్షత్రం కేతున కలిగిన ఆదరం ఆ శాపాన్ని వారిద్దరి మనోరథ సిద్దికి డృత్రం. ఈ కేతువుకు ఆక్టేషాభవుడని పేరు ఈ కేతువే హేతువుగా మార్చింది. తన శాపావధి తెలిసినందువల్లనే కచుడు: భచక్రంలో అశ్విని, మఖ, మూలలు కేతు ఊర్వశి తన కుమారుని చ్యవనాశ్రమంలో విడిచి వచ్చుటకు దైవత్యాలు. కచ శబ్దానికి కేశార్హం తెలిసిందే. ధనూరాశిలో కారణమై చివరి పంచమాంకంలో ఆయువును గూర్చిన కథకు సూర్యరథానికి ముందు నాట్యం చేసే ఊర్వశి కేశిదానవుని దారి యేర్చరచింది. శాపంమీద ఆధారపడి నడిచిన కథా బాధకు గురికావటం- అనగా మూలా నక్షత్ర సంబంధమైన చక్రం, తర్వాతి శాకుంతల నాటక కథా చక్రం ఏర్పడటాన్ని బాధకు గురికావటం దానికి ప్రతిస్పర్హిగా తోచే మృగశీర్షా కూడా సూచిస్తుందనవచ్చు. నక్షత్రంలో పుట్టిన పురూరవుడు ఆమెను కాపాడటం ల సులభంగానే న వచ్చే విషయాలు. మేషరాశిలోని జతర రళ మ్రాగా రతంలోను పా ద్మప్తురాణంల్‌ ను అశ్వినీ నక్షత్రాధిదేవతలైన ఆశ్వినులు మేకల నెపాన ఊర్వశి టం బ్రలనంధి ఎధాసంత్‌ కూర్చుబన వురూరవుల ఎడబాటుకి కారణం కావటం కూడా గమనింప కాక్‌ వలీ జ. ఇట గ ల. క్క దగిన అంశం. మార్గశీర్ష మాసంలో వున్నమనాడు చంద్రుడు పరప అన్నల రం ాపణవ్యా ం, మృగశీర్షలో ఉంటాదు. అందుకే ధనుర్మాసానికి మార్గశీర్ష శా ఘు వం ఫొ న, అగ్నివావక, ల మనే పేరు. రాత్రి మృగశీర్దా నక్షత్రం ఉదయించేటప్పటికి + వ ఏ; అదితి అనే అర్గురి నుద్దేశించి చేసె మూల అన్తమానం అవుతూ ఉంటుంది. ఇదే పురూరవుడు. *షో.. ౫న అగాప్తుధేయానికి అంగ సదృశాలు. రురు, కేశిదానవుణ్ణి జయించటం. సహస్రపాద, జరత్కారు వృత్తాంతాలు పునరాధేయం. జనమే జయుడు చేసిన సర్పయాగం సోమసంస్థత్లోని దశరాడ్ర భేదం. విక్రమోర్వశీయం కూడ మాళవికాగ్ని మిత్రం లాగే ఉపరిచర వసు వృత్తాంతం 'చయనం' అనే పూర్వవేది పురూరవుని అంతఃపుర చర్యలను (ప్రదర్శించేదే అయినా సంస్కారం. గంగా శంతనుల వృత్తాంతం చయన యాగానికి నాయకుడు ప్రభావాతిశయం కలవాడు. నాయిక దివ్యస్త్రీ. అంగమైన "వసో ర్దారా అనే యాగం. చిత్రాంగద విచిత్ర దివ్యమర్త్యుల సమ్మేళనం ద్వారా పృథ్వీసమ్మేళనం వంటిది. వీర్య, భీష్ముల కథ చరక సౌత్రామణి; పాండవ జనన ఈ నాటకం బ్రాసే నాటికి కాళిదాసుకు కొంత ధైర్యం పర్యంతకథ కాకిల సౌత్రామణి. (సోమథశ్రవన్‌ అనే పేరుగల వచ్చినట్టుంది. ఇంకా సుప్రతిష్టితుడు కాలేదు. అంచేత అతడు ద్రుపదరాజు సౌత్రామణి అయిన కోకిలాదేవి పత్నిగా ప్రఖ్యాతమైన ఇతివృత్తాన్ని (వేదపురాణ వాజ్బయంలోది) పుత్రకామేష్టి చేసి కృష్ణ, యాజ్ఞసేని అనే పేర్లు గల ద్రౌపదిని తీసికొని “అవూర్వమైన ఈ నాటకం ద్రాశాదు. సంకోచం ధృష్టద్యుమ్నుడనే కొడుకును పొందినాడు.) వీటి వివరాలను గాని, విజ్ఞాపనలుగాని లేకుండా “నా మీది ప్రణయంతోనో చెప్పటానికి ఇది చోటు కాదు. ప్రస్తుతమైన శకుంతలా దాక్షిణ్యంతోనో, నద్వస్తుపురుష బహుమానంతోనో' ఈ దుష్యంతుల వృత్తాంతం పూర్వ మీమాంసా పరంగా నాటకాన్ని చూడమన్నాడు. ఇందలి విక్రముడు పరాక్రమాది 'ప్రకరణరి అని కాని “అవాంతర ప్రకరణం అనికాని గుణసహితుడై ఇంద్రునికి నహాయం చేయబోయిన మహాపురు చెప్పుకోవచ్చు. ప్రకరణం అనేది సాంగంగా చెప్ప బడ్డ ప్రకృతి షుడు. ఆపదలో బడిన స్త్రీని కేశి రావసుని నుండి కాపాడిన యాగాల్ళో వస్తుంది. రెండోది అంగ, భావనా సంబంధి. కృపామయుడు కాగా అతని రూప గుణ సౌందర్యాలకు ఇది 'సందంశం'తో తెలియబడుతుంది. ఈ ప్రకరణం అనేది ఊర్వశి మోహిత అయింది. ఆమె పొందు ఇతనికి కలిగినది. వినియోగ విధికి సహకారి భూతాలైన ప్రమాణాలు ఆరింటిలో విక్రముడు కూడ తన రాణి బౌశీనరికి వెరచి తన ఊర్వశీ ఒకటి. ఇవి 1) శ్రుతి 2) లింగ 3) వాక్య 4) ప్రకరణ ప్రణయ వృత్తాంతాన్ని, విరహవేదనను కప్పిపుచ్చినాడు. 5) స్థాన 6) సమాఖ్యలు. ఉత్తరోత్తరం బలహీనాలు. శకుంతల అయినా ఊర్వశి కౌశీనరి అధీనం లోనిది కాదు కనుక దుష్యంతుని కడకు వచ్చుట, అతడు తిరస్కరించుట, అమెతోడి సమాగమానికి ఇతదు రహస్య తంత్రాలను అశరీరవాణి చెప్పుట ఈ కథా భాగం ప్రయాజలు అనే

రామకృష్ణయ్యగారి కాళిదాస నాటక పరామర్శ 253 యాగాంగంలో వచ్చే అభిక్రమణాదికం. ఆమె కొడుకుతో శకుంతల జన్మవృత్తాంతాన్ని, ఆమెకు వివాహం చేసే ఉద్దేశం గూడి దుష్యంతుని కడకు పోవటమే ఖభిక్రమణం, దీన్ని కణ్వునికి ఉందా లేదా అనే అంశాన్ని చెలికత్తెల నడిగి పారిభాషికంగా *“సందంశం) అనవచ్చు. తెనుగులో నన్నయ _ తెలుసుకున్నాడు. శకుంతల కూడ దుష్యంతుని చూచిన శకుంతలా దుష్యంతుల సంవాదంలో ముందు చెప్పిన ఆరు పిదప “ఏమి నా మనసు ఆశ్రమ వాన విరుద్దమైన వికారాన్ని ప్రమాణాలను చిత్రించి ఆకాశవాణి అనే శ్రుతి ప్రమాణంతో పొందుతోందే' అని వితర్కంచుకున్న వ్యక్తి దుష్యంతు సత్యాన్ని సాపించి భరతుని యొక్క రాజ్యపట్టాభిషేకమనే. డామెను కలిసికొని నిరోధింపబోగా “పౌరవా, మర్యాద వినియోగాన్ని సాధించాడు. పూర్వమీమాంస తెలిస్తే కాని నిలబెట్టు. ఇష్టమున్నా నేను న్వతంత్రురాల్ని కానంది. ఈ వివరాలు సుబోధకాలుగా ఉండవు. శాకుంతల కథా దుష్యంతు డామెకు వివరంగా తెలియ జెప్పి గాంధర్వాని వస్తు స్వరూపం ఎంత గంభీరమైందో సూచనగా చెప్పటానికి కొడబరచినాడు. వీరి దాంపత్యం కణ్వుని సమ్మతినే కాక ఈ మాటలు చెప్పవలనివచ్చింది. ఆశీర్వాదాన్ని కూడా పొందింది. శకుంతలను దుష్యంతుని అసలు. శకుంతలను. పక్షులు. కాపొాడడ మేమిటి? పాఠికి పంపే చతుర్దాంకంలో వన దేవతల సౌమనస్యం ఆమె ం స క్‌ పవిత్రతకు పతాక! పత్షులంటు ధర్మపకులైన బుషు లని అభిప్రాయం. భారతం లోనే ఖాండవ దాహ ఘట్టంలో ఆ చోటి మందసాల _ రాజు నని చెప్పితే శకుంతల బెదరిపోతుందని “బుషుల సంతానమైన పత్షులు అగ్నిచేత రక్షీింపబడినారు. ఆ పక్షులు తపస్సులు విఘ్నం లేకుండా జరుగుతున్నవో లేదో మామూలు పత్తులు కావు. పక్షులుగా చెప్పబడిన బుషులు. విచారించుకొని పోవటానికి వచ్చిన ధర్మాధికారినని తాలుత వైదిక బుషులు చెప్పిన స్తోత్రాలే వ్యాన భారతంలో అక్కడ _ చెప్పిన దుష్యంతుడు యథార్హంగానే నడచుకొన్నవాడు. ఆరవ శ్చోకరూపంగా ఉన్నాయి. కావ్యకంఠ గణపతి ముని ఆ అంకంలో కాశ్యప సందేశహారులైన బుషికుమారుల ఆగమ వేద మంత్రాలను ఈ భారత శ్లోకాలను తమ “భారత నాన్ని గూర్చి వ్యాకులపడి బుషుల తపస్సుకు విఘ్నంక చరిత్ర పరీఇా అనే (గ్రంథంలో ప్రదర్శించి చూపారు. ల్లిందా, ఆశ్రమాల్లో అసచ్చేష్టితా లేర్పడినవా అంటూ మార్కండేయ పురాణంలో "పక్షులు క్రిష్ప్రకితో చెప్పడం ఆలోచించాడు. ఆతని ధర్మాభిరతి నృష్టంగా తెలుస్తూనే కూడా ఇలాటిదే. అక్కడ కూడా పక్షులు మామూలు ఉంటుంది. పత్తులు కావు; ధర్మపక్షులు; ' క్రోష్ట్ర' మామూలు నక్కకాదు. ఆపేరు గల బుషి అనుకోవాలీ. ఈ శకుంతలా దుష్యంతుల _ దుష్యంతుని ప్రణయ వృత్తాంతానికి విదూషకుని పాత్ర కథ కాళిదాసు చేతిలో అభిజ్ఞాన శాకుంతలమనే లోకోత్తరమైన సహకరించిం దేమీ లేదు. కాళిదాను నాటకాళ్లో క్రమంగా నాటకమైంది. ఇది న్రాసేనాటికి కాళిదాను లబ్బప్రతిష్టుడు విదూషకుని ప్రమేయం తగ్గటం కన్పిస్తుంది (విదూషక పాత్ర అయినా వినయంతో బలవదపి శిక్షితానా మాత్మన్యప్ర చివరకు 12! 00272018! కావటానికి ఇదే. కారణమా త్యయం చేతః అంటూ తన ప్రయోగ విజ్ఞానం వైదుష్యం అనిపిస్తుంది.) గల వారికి పరితోషాన్ని కలిగిస్తేనే తనకు తృప్తి అన్నాడు. శాకుంతలంలో దేవియైన వనుమాలి నాయకుని ప్రణయ శాకుంతలం జగత్రసిద్ది గన్న నాటకం. దీని వస్తు కార్యాలకు భంగం కలిగించటం కాని, అత డామెకు భయపడి విన్యాస వైభవంలోని సొష్టవం గొప్పది. కథ భూలోకంలోని బొంకటంకాని కనబడదు. మాళవికలో కంకే, విక్రమోర్వ కణ్వాశ్రమంలో (ప్రారంభమై ఊర్హ్వలోకంలోని మారీచాశ్ర శిలో కంటు ఇందలి ప్రణయం ఉదాత్తంగా నడిచిం దనటం మంలో ముగుస్తుంది. ప్రియంవ దానసూయలు, శార్జరవ స్పష్టమే. శారద్యతులు, మేనకా సానుమతులు అపూర$; సృష్షులు. సానుచేతి లకు సూర్యోదయ కాలానికి చతుర్షలీ నాటో క ఈ నాటకంలోని దుర్వానళ్ళాప వృత్తాంతం కీలకాంశమై అటు తరాళత వచిన ము. ఒక కళ తకు.వ అని కగు నడిపింది. పాత్ర పోషణకు రసోత్కర్షకు దోహదం వ్‌ న స్లున్నమ. ఒ గవ చేసింది. శాపవిమోచన కారణం కథా ప్రవృత్తికి తోడ్పడి, సా (| ప్రవృత్తి: డింది. అభిప్రాయం... మేనకకు స్నేహితురాలు సానుమతి._ అమె శ్యంతు డిచ్చిన ముద్రాంగుళీయకం అభిజ్ఞానాంగుళీయకం కంకి కొంచెం తక్కువైన కళ కలది. ఈమెను కాళిదాను దు స్థంతు (పి అననూయటు) క తవు తన సమర్హనలకు అభిప్రాయాలకు ముఖంగా వాడుక్‌, న్నాడు. నో స్ట ఎలా శకుంతలకు చెప్పలేదు. 'రాజు నిన్ను గుర్తు పట్టుకపోతే శకుంతలా దుష్యంతుల ప్రణయం ధర్మ బద్దం; దాంపత్య ఈ ఉంగరం చూపించు” అని మాత్రమే చెప్పినారు. “యది నిష్టం; ఆత్మ ని(గ్రహంతో కూడినట్టిది, దుష్యంతుడు తొలుత నామ రాజా ప్రత్యభిజ్ఞామంధథరో భవేత్‌ తదా ఏత ఈమె తనకు పరి[గ్రహ యోగ్య అగునా కాదా అనే వితర్కంలో దంగుళలీయకం దర్శయ!' ఉంగరపు (వ్రేలు సత్యస్టానీయం. పడ్డ మర్యాదస్తుడు. అంతఃకరణాన్ని నమ్ముకున్నాడు. అంచేత ఇక్కడ ఉంగరం అభిజ్ఞానం అయింది.

254 సాహితీ నీరాజనం వ్యాస భారతంలో పాశుపతాస్త్రాన్ని పొందటానికి అరు రామకృష్ణయ్య గారెంత శాంత చిత్తులో, విమర్శన నుడు బయలుదేరక మునుపు వ్యాసుడు ధర్మజనికిి పటువులో ఆయన వ్రాసిన ఈ ఏలై మూడు పుటల అఘు ధర్మజుడు అర్జునునికి 'ప్రతిస్మృతి అనే విద్యను ఉపదేశిం (గ్రంథంలో తెలుస్తుంది. విమర్శనాంశాల్ని సూత్రాల్ని ఈ చటం ఉంది. అదే అనంతర కాలంలో _ప్రత్యభిజ్ఞాస్త్రం వ్యాసంలో ఆలాత్తచక్రంగా త్రిప్పి చూపించా రాయన. వస్తు అయింది. కాళిదాసు నాటికీ ఈ పేరుతో ఈ శాస్త్రం స్రధ్రానము, శాంత్‌ సుభగమూ అయిన రచన ఆయనది. ఉండిందేమో తెలియరాదు. ఇందులో నాటక వస్తుపరంగా (వ్రాసిన వన్నీ ఆయన భావాలే. కాళిదాసు నాటకకళ శాకుంతలంలో పరాకాస్ట్రకు వచ్చింది. కథా వస్తువును గూర్చి అదనంగా చెప్పిన మాటలు నావి వస్తు విన్యాసం, పాత్ర పోషణం, రస నిర్వహణం- దీనికి అనువదించటంలో తప్పులు దొర్లి ఉంటే అవి నావి నిదర్శనాలు. పతి దేవత అయిన నాయికకు ఏకవేణికగా అనటానికి నాకు సంకోచం లేదు. చంద్రునికి నూలుపోగుగా విరహ న్‌ు భరిస్తున్న నాయికకు ఊర్హ్వలోకంలోని నేనీ వ్యాసం వ్రాయటం జరిగింది. 'ధీనామవిత్ర్యవతు”. మాౌరీచాశ్రమం' భర్శ్య పునస్ఫమాగమం కలిగించడం హృదయంగమం. విద్యేవ వ్యాసంగాత్‌ సంపద ఇవ నయహ్రవర్తనాత్‌ నృపతేః। చాంద్రీవ జలద విరహాత్‌ తారుణ్యా త్తన విభాతి తనుళోభా॥ నిరంతరాభ్యాసం వల్ల చదువువలె, నీతి మార్గంవల్ల రాజు సంపద వలె, మబ్బులు తొలగడంవల్ల వెన్నెల వఠె, ఓ సుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. == “ఉపమావలి నుండి న తప ఇవ హృదయ నియమనాత్‌ సుకృతమివ మహేశపూజ నాభ్యాసాత్‌ | ముక్తి రివ నృహరి భజనాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ మనస్సును అదుపులో పెట్టుడంవల్ల తపస్సులాగ, మహేశ్వరుని నిరంతరం పూజించడంవల్ల సుకృతంలాగ, విష్ణువును సేవించండవల్ల ముక్తిలాగ ఓ సుందరీ! నీదేహ కాంతి యౌవనంవల్ల వెలుగొందుతున్నది. ఆ *ఉపమావళి” నుండీ

సంస్కృత నాటకాలు : (శ్రీ కోరాడవారి కృషి (శీ రామవరపు శరత్‌ బాబు (ప్రానీన సాహిత్యంలో కవి ప్రతిభను, కావ్య రసాస్వాదనకు ఇప్పుడే మనం అనుకొన్న చారిత్రక పద్దతిని విమర్శలోనికి తోడ్చడే సామగ్రిని పాఠకునకు అందజేసేవి ఆయా కావ్యాలపై జొనిపి దానిని అత్యంత ప్రతిభానంతంగా నిర్వహించి కృతకృ వెలువడిన వ్యాఖ్యానాలు తప్ప తక్కిన (గ్రంథాలు లేవని త్యులైన వారిలో (శ్రీ, కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు ఒకరు. చెప్పడం సాహసం కాదనుకుంటాను. అవే సంస్కృతానికి _ సంస్కృత నాటక విషయానికి సంబంధించినంతవరకు శ్రీ; సంబంధించినంతవరకు కొంతవరకు కనిపిస్తాయి కాని తెలు కోరాడ వారి కృషిని క్లుప్తంగా సూచనా ప్రాయంగా తెలి యజే గులో అదీలేదు. సంస్కృత కావ్యాల విషయానికి వస్తే దృశ్య శర మాత్రమే ఈ నా ప్రయత్నం. 'కవితాలక్షణం: రస కావ్యాలకీ, శ్రవ్య కాన్యాలకీ మల్లినాథాదుల వ్యాఖ్యానాలున్నాయి. ఎల, అనే వారి వ్యాసంలో చారీత్రక పద్దతి ననుసరించి కాని తెలుగులో ఏవీ? భారతం ఇతిహాసమని తీసివేసినా, కాళిదాసు కాలనిర్గయంలో వారు చూపిన ఒడుపు అమోఘ భాగవతం పురాణమని సరి పెట్టుకున్నా , శీ నాథుని కృతులకు మైంద్సి కీట్స్‌, మెక్టోనెల్‌, వింటర్నిట్స్‌ వంటి హేమాహేమీలు గాని, అష్ట దిగ్గజాల ఆంధ్ర కృతులకు గాని ప్రావీన కాలంలో సెం కాళిదాసు కాలం ్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం నుండి క్రీ.శ. వ్యాఖ్యానాలు లేవనే చెప్పాలి. ఒక శృంగార నైషధానికి కానీ, 6వ శతాబ్దం వరకు అత్యంత ప్రాచీనాధునికావధులను ఉటం మరో ఆముక్తమాల్యదకు కాని మాన్యులు (శ్రీ, వేదం వేంకటరా లి క్రీశ, 3-4 శతాబ్దుల కాలమనే భావాన్ని పాఠకునిలో యశా'స్త్రీ గారి వ్యాఖ్యానానికి ముందు మరో వ్యాఖ్యానం ్బ్యట్రచేసికొనే రీతిగా ధ్వనింపజేశారు. తదితర పాశ్చాత్య ఉన్నట్టు తోచదు. ఆ తరువాత కవి హృదయాన్ని ఆవిష్క. ండిళులు, వారి భావాలతో (ప్రేరేపితులైన భారతీయ విద్వాం రించే కొన్ని ప్రయత్నాలు జరిగాయి. విశ్వనాథవారి సులు సైతం ఆ భావానికే బలాన్ని చేకూర్చారు. కానీ కోరాడ “నన్నయ్య ప్రసన్న కథా కవితార్హయుక్తి, “అల్లసాని వారి అల్లిక వారు, 'రే' అనే బెంగాలీ పండితుడు 'ఖైటా' అనే ప్రాంతంలో జిగిబిగి, “ఒకడు నాచన సోమనో ఇత్యాది. కొంతమంది శ్ర్యాల్ర ఒక రాతి ఫలకం-దీన్నే 8212 426210౧ అంటారు- పుస్తకరూపంలోను, మరికొందరు చిన్ని చిన్ని వ్యాసాల రూపం ఆధారంగా పాశ్చాత్య వాదాన్నీ పరాస్తం చేశారు. ఈ రాతి లోను ఇటువంటి విమర్శన పద్దతిని అమలులోకి తీసికొని ఫలకంలో ఒక కన్య మొక్కలకు నీరు పోస్తుంళేు ఇద్దరు (స్త్రీలు వచ్చారు. ఈ విమర్శన పాఠకునికి కావ్యం పట్లు అభిరుచిని నిలబడి చూస్తున్నట్లుగా చిత్రించడం జరిగినది. ఆ ఫలకొనికి అనునంధించి అతని మేధకు మెరుగులు దిద్ది కావ్య ప్రయోజ స్పూర్తి కాళిదాసు అభిజ్ఞాన శాకున్తలంలో శకుంతల వృషసే నమైన రసానుభూతిని కలిగిస్తుందనడంలో ఆవంత సందేహ న్‌ చనం చేయడం, అనసూయా ప్రియంవదలు సహకరిస్తున్న మైనా అవనరం లేదు. ఘట్టంగా గుర్తించి, ఆ శిలా ఫలకం శుంగ రాజుల కాలంనాటిది ఈ విమర్శన పద్దతుల్లో చారిత్రక (11180/02! ౧6౪|౧౦6) కావడం వల్ల కాళిదాసు క్రీస్తుపూర్వం వాడనే నిర్ణయం చేసినట్లు అనేది పాశ్చాత్యుల నుండి సంక్రమించిన ఒక పద్దతి. దీనివల్ల తెలొపేరు. అంతేకాదు. శాకుంతలంలో 6వ అంకంలో తెలియవ మౌలికంగా సందేహాలు తొలగిపోయి, బాహ్య దృష్ట్యా కొంత స్తున్న దొంగతనం చేసిన వాదికి విధించవలసిన శిక్ష మృతుడైన విచారణ జరిగి కొవ్య పరిశీలనకాతుకం పఠితలో జనిస్తుంది. ఒకని అస్తీ సంక్రమించే విధానం క్రీ.పూ. వారైన బోధాయన, ఈ మొదటి మెట్టుని అధిగమిస్తే తప్పు కావ్యాన్ని లోతులకు వశిష్టాదుల ధర్మసూత్రాలని అనుసరిస్తోంది కాని, క్రీ.శ. మొదటి వెళ్ళి పరిశోధించటం కుదరదు. పండితులు క్షమిస్తే ఒక్క శతాబ్దం వారిగా చెబుతున్న బృహస్పత్యాదుల ధర్మసూత్రాల మాట. వ్యాఖ్యానకారులకు శిరోమణిగా ప్రసిద్ది గాంచిన మల్లి కంఠ భిన్నంగా ఉండటం వల్ల కాళిదాను క్రీస్తుపూర్వం నాథ సూరి వ్యాఖ్యానాలు సైతం శబ్దార్హం, శబ్బ సాధుత్వం, వాడేనని నిశ్చయించ వచ్చునన్నారు. వ్యాకరణం, అలంకారం మొదలైన వాటికిచ్చిన విలువ రచనా ణం, శిల్చం, కవి పృదయావిష్యరల లకు ఇవ్వలేదని తోస్తుంది. సరే న ్‌ో ఏపిల్‌ కృరాదవారు రాస వారి పద్దతి ఆనాటి పరిస్థితికి అనుకూలంగా ఉండి ఉండవచ్చు. ంన్క్బ థ్‌ 'వరిశలనము: ( అ

256 పాహితీ నీరాజనం తతత వ్యాసంలో సంస్కృత నాటకాలను వారెంత నిశితంగా పరిశీలిం తరువాత నాటకాట్లో ఈ విదూషక పాత్రలు ఒకే దిమ్మలో చిందీ వ్యక్తమౌతుంది. ఇందులో బోధాయన కృత “భగవద పోతపోసిన బొమ్మలలాగా తయారవుతూ వచ్చాయికాని జ్ఞాక' ప్రసక్తి కూడా వుంది. ఈ వ్యాసంలో కొంత౦0గ౧౫|- స్వతంత్ర వ్యక్తుల్హా హాస్యరసాన్ని పోషించినవి కాలేదని చెప్ప ౪8 కీర కూడా కనబడుతుంది లక్షణంలో. “10౧06౯18 డంలో కోరాడవూరి సునిశిత విమర్శన దృష్టి నిష్కర్షగా 10600 1౧ [౧ ఆ016 611060 10౧ 64౧661 - & 191౧0 2౧౮ విషయాన్ని చెప్పగల స్ప్టైర్యం ముర్లుల్ని చేస్తుంది. కాళిదాసు ౧౧౭౩౭౧౪6౦౧ ౮09 14610౧005' అనే వాక్యాల్ని ఉదాహరిస్తూ మూడు నాటకాల్లో విదూషక పాత్రల వైలష్షణ్యాన్ని చక్కగా ఆ లవ్షణంలో 10౧౫ 527025౧), 980/9 అనే అనేక భేదా విశ్లేషించారు. మాళవికాగ్నిమిత్రంలో విదూషకుడు హాస్య రసో లున్నా, ఇవన్నీ మన ఆలంకారికులు చెప్పిన హాన్యరసంలో ద్చోధకానికే కాక కథా ప్రవృత్తికి కూడా తోడ్పడినాడంటూ గతార్జాలేనని ఉటంకించారు. శృంగార హాస్యాల గూర్చి మాళవిక దర్శనలాభం రాజుకి లభింపజేయడం నుండి అతడొ చర్చిస్తూ హాస్యం శృంగారాన్నుంచి ఉద్బవించిందనే భరతాచా మెను పరిగ్రహించడం వరకు కథ ఆసాంతం విదూషక తంత్రారీ ర్యుని మళతమంటూ సంస్కృత నాటకాత్లో హాన్య నిర్వచనం నమైంది. శాకున్తలంలో చద్చిన్నంగా కథా ప్రవృత్తికి విదూషకే చెప్పి దాన్ని సోదాహరణంగా వివరించారు. నిష్కమణం జరిగింది. శకుంతలను తిరస్కరించిన తదుపరి వికృతాకార వాగ్వేష చేస్థాదుల ప్రదర్శనం చేత హాసం స్టాయి ఆమ్‌ జ వచ్చిన సందర్భంలో కణ్యార్రమంల్‌ జరిగా భావమై రసమౌతుందని ఆలంకారికుల నిర్వచనం. ఇందులో అ స్తై ్ట్‌నా జ్ఞాపకం చేశావు కావేమని వి వష స్స వికృతమైన ఆకారం, వాక్కు, వేషం, చేష్ట అనే నాల్లంశాలు పరమా ల దూషకుడు పరిహాస విజ 5 తాంత న్నాయి. దీనికి ఉదాహరణంగా ప్రతాపరుద్రీయంలో విద్యానా ఏరమౌర్లేన నగ్భహ్యతాంవవః' అని "శకుంతలా లం థుని ఉదాహరణ ఉటంకించారు. ఓరుగంటిలో బందీలుగా వింళొ తమాషాకి చెప్పింధేకాని నిజం కాదు సుమీ కుని చేయబడిన శత్రురాజులు కృత్రిమములైన కొప్పులు, స్తనములు పను కనుక “మృత్చిండ బుద్ది గల నేను నిజమనుక ధరించి (స్త్రీ వేషధారులై పారిపోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంటే వదూషక నివే. మృత్చిండ బుద్ది గారం మి వీథుల్సిని విటులు వీరు జారిణులని భ్రమపడి వారి పైటలను_ _్యాఘేని ముఖ లకణమైతే ' అతిభీరుత్వం మాళవిక లాగడంతో వారి నిజస్హ్రితి బయలుపడడంతో ఆ వింత వేషాలకు. ఈం ” ఏదూషనుని లక్షణమనీ, ఇది విక్రమోర్వ క హీహీ అని కడుపు చెక్కలయ్యేట్టు నవ్వుతారని వరించడం ఏధూషకునిలొ కూడా కన్పిస్తుందనీ, నిపుణిక కజ్టమ, జరిగింది. ఇక్కడ వికృతమైన వేషం మూలంగా ఏర్పడిన ప న గ ఖో వేసిన ఘళ్టుం మః పి 'శృంగారాభాసం' వల్ల ఉత్పన్నమైంది హాస్యం. 'అభాసే హాస్యా లో" క్ర నవ ల ట్‌ ని వచ్చిన భూర్తపర్థూని యూ నికి మూల మనే అభినవ గుప్త వ్యాఖ్యానాన్ని 1౧౦౦౧౩౧౮|/ రశీయం లి ని భయభ్రాంచుడైన సన్నివేశం విక్ర 9 08 9061 01 [0౧౦౪౯ అనే పాశ్చాత్య నిర్వచనంతో నరిపో “ఏ2యం నుం ఉటంకించారు. ల్బారు. హాన్యంలో ఆరురకాల్ని ప్రస్తావిస్తూ స్మిత, హసితాలు వీటికి భిన్నంగా మృచ్చకటికంలోని శకారుని పాత్రని వారు ఉత్తముల్లోనూ, విహసిత, అవహసితాలు మధ్యముళ్లోను, అప విశ్లేషించిన విధానం విశేషంగా వినుతింపదగింది. శకారుడు హసిత్క అతిహసితాలు అధముళ్టోనూ ప్రకటిత మౌతాయ _ బుద్దిహీనుడు మాత్రమే కాదు, దుర్మార్గుడు, తంత్రజ్ఞుడు న్నది పెద్దలు చెప్పిందే. అయితే నేత్ర వికాస, శిరః కంపనాదుల మృచ్చకటికంలో ప్రతినాయకుడైన ఇతని నుండి హాస్యాన్ని మూలంగా ఉత్తమ, మధ్యముల చేత అనుమోదింపబడే ఉత న్నం చేయడం ఒక వైలక్షణ్యం. రాజుగారి బావమరది హాస్యాన్నే '౧4గ౦౮6గ/ శబ్బ వాచ్యంగా మనం అనుకోవచ్చున కావడంలో ఒక జౌద్దత్యం కూడా ఉంది. ఉచ్చారణలో 'స'కొరో నడం అత్యంత సమంజసం. నికి “శకారం పలకడం వలన ఆ పేరు పెట్టి ఉండవచ్చు. “వరరుచి రీశ్వర దత్తః శ్యామలికః శూద్రకశ్చ చత్వారః, వ్రసంతసేనాకు బదులు “వశంత శేణా', శల్తాల్మ్‌ పః నరు్తుర్థ ఏతే భాణాన్‌ ఏిభణు; కా శక్తి కాళిదాసస్య.”? తున్న వసంత సేనను గూర్చి “'కిం ద్రౌపదీవ ప రామభీతా?” ఇత్యాది అనందర్భ కథా సన్నివేశాన్ని సమకూొ అనే శ్ఞకాన్ని ఉటంకిస్తూ (శ్రీ; రామకృష్ణయ్యగారు సంస్కృత రృడం, “న చి న్న వృషభౌ-న మృతారజ్ఞవః” మొదలైన నాటకకర్తళ్ళ్‌ హాస్యరస ప్రాభవాన్ని ప్రకటించిన ్రసిద్దుల వాక్యాల్లోని శబ్దూల్ని అస్తవ్యన్తం చేయడం, అసందర్భ ఉపమౌ ముందు తద్రస నిర్వహణలో కాళిదాసుని పట్టు ఉదాసీనతను నాల రీతిని ప్రస్తావించి కవిని శ్ఞాఘించారు. ఈవిధమైన హాన్యం వ్యక్తీకరించారు. మిగతా నాటకాల్లో వలె కాళిదాసు నాటకాల్లో తెలుగుతనానికి దగ్గరగా ఉందనిపిస్తుంది. నేటికీ హిందీ, తది కూడా హాన్యం విదూషక పాత్ర ద్వారా ఉత్పన్నమైందే. ఆ తర ఆం(ధ్రేతర సినిమాల్లో హాస్యం వికృతొకార, వేష, చేష్టల

సంస్కృత నాటకాలు = (శ్రీ/ కోరాడనారి కృషి 257 వల్ల ఉత్పన్నమైనదయితే ఇందులో కేవల వికృత భాష వలన మాళవికాగ్నిమిత్రంలో తన మిత్రునితో ''ఆత్మానం వ ఇఖృతం (వాక్కు వలన) మాత్రమే హోాన్యం ఉద్భుద్దమై (ప్రేక్షకులకి మన్యే” అన్నది శాకుంలానికివచ్చేసరికి “త్వం రతి సర్వస్వం పదికాలాలపాటు జ్ఞాపకముంటుంది. ఆకారం, వేషం, చే అధరం పిబసి, త్వం కృతీఖలు” అని తుమ్మెదతోనే సంభాషీిం అప్పటికప్పుడు హాస్యాన్ని సమకూర్చినా అది తాత్కాలికమే. చడం నిజంగా మొదటి ఘట్టం మీద 1౧౧/౧౦౪౭గ౫౭౧౬ కదా! కాని వాక్కు మాత్రమే కలకాలం ఉండిపో గలిగేది. ప్రతి వయం హతాః త్వం కృతీ ఖలు. నాయకుని వా[గ్రూపంగా హాస్యాన్ని వెదజల్లిన ఆధునిక సిని అలాగే మరో ఉదాహరణ కూడా వారు చూపించారు. మాల్లో “ముత్నా ఫ్థరిముగ్గును ముచ్చటించుకోవచ్చు. నాయికా నాయకులకు ఏకాంతం కల్పించడానికి అక్కడ నుంచి శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్య గారు సంస్కృత నాటకాల తప్పుకోవడం రెండు నాటకాట్లోనూ కనిపిస్తుంది. మాళవికాగ్ని గురించి ప్రస్తావించిన వ్యాసాల్లో ప్రచురణ నందిన “కాళిదాసుని మిత్రంలో విదూషకుడు కళా ప్రతిభలు' ప్రత్యేకంగా పేర్కొనదగింది. ఆంగ్లంలో ,, ఏష బాలాశోక వృక్షన్య వల్లవాని అఘయతి హరిణ ఏతా 00466౧ వ్రాసిన 5028906279 ౧౫1౧6 2౧౮ ౩/1 ఈ రచ న్వారయాన ఏనమ్‌'' అంక వకుళావళిక 'తథా' అని తప్పు నకు ఆయనను (ప్రేరేపించినట్లు “తొలిపలుకు'లోనే పేర్కొ. జ్చి శాకుంతలంలో ప్రియంవద నౌ యో: '“అనసూయే! ఇతో దత్తదృష్టి రుచ్సుకో మృగ పోొతకో మాళవికాగ్నిమిత్ర విషయానికివస్తే - అభిజ్ఞాన శాకుం ప్య్యార్ర మన్విష్యతి, ఏహి, సంయోజయావ ఏనం” అంటూ తలం, విక్రమోర్యశీయం అనే రెండు నాటకాల్లో కనిపించే భాన ఇద్దరూ నిష్రమిస్తారు. సౌకుమార్యం, రీతి మాధుర్యం, కల్పనాపటిమ, మొదలైన కొన్ని ఉత్తమ గుణాలు మాళవికాగ్నిమిత్రంలో కనబడక ఇంటేకాక ఈ మూడు నాటకాల్ళ్‌నూ సమాన నందర్భాలు పోవటం వల్ల కథ కవికల్పితమై సార్వజనీన అనుభవాన్ని అనేకం ఉన్నాయంటూ సమానార్హ పదబంధ విశేషాలు కల 17 స 4౧ సంభాషణలని మూడు నాటకాళ్లోంచీ ఉద్దరించి చూపారు (శ్రీ అంటే 6౧౫౭౩! అ(8గ6౧౦6 ఉన్నత ధర్మాన్ని 19% 'ు | స కోరాడవారు. ప్రథమ ప్రయత్నమైనందున పరిణతి లేకపోయి గాం౧౫| ని ప్రతిబించించేది కాకపోవడం వల్ల ఇదసలు కాళిదాస. టె కూత్రాన మాళవికాగ్నిమి[త్రం కాళిదాస కృతమే కాద విరచితమే కాదనే కొందరి పండితుల అభిప్రాయాన్ని ఉటం నంత మౌత్రా ౧ ( ఎటో కొ గ న్‌ సంంచి నడం సమంజసం కాదని త్రోసిపుచ్చారు. అంతేకాక నాందీ కంచి (శీ, రామకృష్ణయ్య గారు చారిత్రక పద్ధతుల ననుసరెరం. ఉస్తావనాంశాల ప్రసంగం తీసికొని వచ్చి మాళవికాగ్ని విమర్శించి ఆ పండితుల వాదాన్ని ఖండించారు. కాళిదాసు మిత్రంలో ''అస్ట్రాభిర్యస్య కృత్స్నం జగదపి తనుభిర్చిభ్రతో చేయి తిరగక ముందు చేసిన రచన కావడం వల్స తదనంతర గ్య, ఆ న్నమాట శాకుదథలానికి వచ్చేసరికి ప్రధ్యత్షాభి రచనల్లో తులతూగక పోయి ఉండవచ్చుననీ, మాళవికాగ్ని 'ప్రపన్నస్తనుభి రవతు వ స్తాభి రష్ట్రాభి రీశణ: మిత్రంలో కనిపించే పద గుంభనలు కూడ తక్కిన రెందు క నాటకాల్లో సమాన సందర్భాల్లో కనబడటం వల్ల ఈ మూడు అని నాటకోద్యమంలో వచ్చిన పరిణతి కూడా ఎంతో నాటకాలు ఏక కవికృతాలుగానే భావించనలసి ఉంటుందని నేర్చుతో చూపించేరు రామకృష్ణయ్యగారు. పూర్వరంగాంగ చెప్పారు. అయితే పూర్వరచన కంక ఉత్తరోత్తర రచనళ్ళు భూతమైన నాంది విష్ణ ధేవతాస్మరణ పూర్వకం, ఆశీర్వచనా కవి భావనావిలాసం, భావ గాంభీర్యం ఉత్కృష్టమైనవే కాక త్మకమైన శ్న్‌క రూ ల నాటకకర్తే రచించే ఆచారం కాళిదాను అతని బుద్ది పరి పాకం, కళా నైపుణ్యం కూ డ 'ప్రకటితమైనా కాలం నుం బయలుదరి ఉండవచ్భునంటారు. ఎందుకంళకు యంటారు కాళిదాను పూర్వికుడైన భాసుని నాటకాళ్ట్లో '“నాంద్యంతే తతః " (ప్రవిశతి సూత్రధారః' అని మొదట్లోనే ఉండడం వల్ల రంగ ప్రసా మాళవిక పాదాఘాతాన్ని పొందిన అశోక వృక్షాన్ని చూచి ధనం, నాంది మొదలైన పూర్వరంగాలన్నీ ముగిసిన తర్వాతే అగ్నిమిత్రుడు తనకంత అదృష్టం పట్టుకపోయిందేఅని చింతి సూత్రధారుడు లేదా తత్తుల్యుడైన స్థాపకుడు ప్రవేశించి నాటకవ స్తాడు. అలాగే శకుంతల ముఖం మీద ద్రాలిన తుమ్మెదను స్తువును, పొత్ర ప్రవేశాన్ని సూచించి నిష్క్రమించడం ఆచారమై చూచి... నదని ఊహించవచ్చునంటారు. పైగా వాటిలో ప్రధాన పాత్రల నామనిర్దేశంతో కూడిన మంగళ శ్లోక మూలముగ చేయబడిందే “---పిబిపీ రతి సర్వస్వమధరం. కాని నాటక ప్రశంస కాని, రచయిత ప్రశంస కాని ఏమా | త్రం వయం తత్త్వవ్వేషాన్మధుకర హతొస్తృం ఖలుకృతొ కనిపించదుకనుక మొదటి నాందీ శ్లోకం నాటకకర్త రచించే

258 పాహితీ నీరాజనం ఆచారం స్నతం కాళిదానుతోనే బయలుదేరి ఉండవచ్చునని. _ సరే- మళ్ళీ కాళిదాసు విషయానికి వస్తే ''మా తావత్‌ శ్రీ/ రామకృష్ణయ్య గారి వాదం. ప్రథిత యశసాం భాన సౌమిల్ల కవిపుత్రాదీనాం ప్రబంధా నతి ఇకపోతే భానుని నాటకాలన్నీ రాజాజ్ఞచే ఆయన ఆస్టా ర్య వర్తమాన కే కొళిదానన్య కథం పరిషద్‌ బహుమానః నంలో ప్రయోగించడానికి రచించబడినవి కనుకే ఆయన * “ల్‌ (వాం అనా ప్రజలకు నాటకాల పట్ట సీళయ నామనిరేశం చేయక పాత (పవేశాని నూచించి సావన “లికి ఉండేదని, సమాజాలు కూడా చాలా ఉండేవనీ చక్కగా స్‌ ర్షశ త ల్రశాన్ని స్పాపన జంచారు. అను చిన్నవిగా చేసి చివరకు భరత వాక్యంలో మాత్రం తన - (ప్రభువును కీర్తించేడనీ చెప్పి, కాళిదాసు కూడా ఏదో ప్రభువు _ “వురాణమిత్యేవ నసాధు సర్వం-న చాపి కావ్యం నవమిత్య ఆస్ట్రానాన్ని అలంకరించేడన్న కథలున్నా ఆయన నాటకాలు వద్యం'”' అనే శ్లోక పాదం వల్ల ప్రజట్లో ఆనాటికి క్రొత్తదానికంళు మాత్రం రాజాజ్జచేకానిి రాజాస్ట్రానాళ్లో 'ప్రయోగించాలన్న ప్రధా పాత నాటకాలంటేనే మోజు ఉండేదనీ దాని ' పోగొట్టడానికి నోద్దేళ్యంతో కాని రచించినట్లు కనిపించదన్నారు. మాళవికా కాళిదానీ శ్లోకం వ్రాసినట్లు చెప్పేరు. అంతేకాక ౧౧౭౮౮|౦66 గ్నిమిత్రంలో కూడా నూదత్రధారుడు పరిషదాజ్ఞనే నాటకాన్ని ౪184 తో చూడకండని. ప్రయోగిస్తున్నట్లు చెబుతాడు. ““సంతః పరీజ్యాన్యతరద్భృజన్తే - మూఢః పరప్రత్యయనేయ “అభిహితో2 స్మి పరిషదా కాళిదాస (గ్రథిత వస్తు మాళవి బుద్ది” అని ప్రజల్ని మందలించినట్టూహించారు కాగ్ని మిత్రం నామ నాటకం అన్మిన్వసంతోతృవే ప్రయోక్తవ్య కోరాడవారు. మితి” సాహిత్యదర్చణ కారాదుల కనుక కాళిదాసీ నాటకాన్ని సామాజికుల ఆనందం కోసమే “తత్ర పూర్వం పూర్వరంగః సభావూజా తతఃపరం వ్రాశాడని చెప్పవచ్చు. అంక రామకృష్ణయ్య గారి ఆలోచనా కథనం కవి సంజ్ఞాదే: నాటకస్యో పథాముఖమ్‌” సరళిలో మనం విచారిస్తే నాటకం రాజాస్ట్రానాన్ని విడచి జనంలోకి వెళ్ళిందని చెప్పాలి. ఇవాళ మన $10035 కూడా అన్న లక్షణ వాక్యాలకు సైతం కాళిదాస నాటకాలే లక్యమై అదేగా! నాటకాన్ని జనాల్లోకి తీసికొని వెళ్ళాలని. పైగా నాటక యుండనోపునన్నారు. విజయానికి సామాజికామోదమే కొలబడ్డ అనే సత్యాన్ని కాళిదా ఈవిధంగా 60౧౧6860 62/4 గా ప్రారంభించిన మాళవికా సానాడే ఒప్పుకున్నాడు. గ్నిమిత్రం తరువాత దానిమీద (168౪610066 620౧2 గె ““ఆపరితోషాద్విదుషాం న సాధు మన్యే ప్రయోగ విజ్ఞానం” విర్ధమోర్యశీయం, ఆ తరువాత ఆయన ౮62౧200 2గ కీ అంటాడు. “ప్రయోగ విజ్ఞానం” అన్న మాటలో ఈ నాటకం న [01౧1 గా శాకున్తలం రచనల్లో ఈ చారిత్రక పద్దతి చదువుకొనేది కాదనీ, ప్రతిభావంతంగా అడేదనీ (0౪)౧) చే 6౪040౧ గుర్తించడంలో (శ్రీ కోరాడవారు చౌప్పేడు. దీన్ని ఆధారంగా తీసికొనే కోరాడవారు అతని కఏీకుత్యులయ్యారు. భాన నాటకాలు కాళిదాసుకు ౧౦౮615 కాలరిలో ఇటువంటి నాటకాలు ఉత్సవ సమయాల్లో ఆ గా ఉన్నా వాటి మీద (గా౧౦౪౩గా౭౧ కాళిదానులో చూస్తామని కాలానికే ప్రబలియున్న నాటక సమాజాలచే బహిరంగ (ప్రదే లగొత్ముకంగా నిరూపించారు. శాల్లో పండిత సభల ఎదుట ప్రయోగింపబడుతుండేవని ఒక్కమాట. తెలియ వస్తోందన్నారు. కని ప్రతిభ కల్పనలో ఊహలో ఉరటుంది. ఇది ఎంత కొళిదాను కాలానికే కాదు. గట్టిగా మాటాడితే రామాయణ _ రసాత్మకంగా ఉంటే పఠితకంత అనుభూతి కలుగుతుంది. కాలానికే నాటక సమాజాలున్నాయి. నిన్న 18౧౧18౧౫ దృక్స కావ్యప్రయోజనం, దృశళ్యమైనా, శ్రవ్యమైనా అదే. దాన్ని ఏవి థంతో ఒక సోదరి ఆనాడు పురుష్తాధిక్యం ఉందనీ స్త్రీలు తమ ధంగా ఆస్వాదించవలసినదీ ఆనందవర్హన అభినవగుష్తాదులు ఇంటికే పరిమితమై ఉండేవారన్నట్టుగా మాటాడేవారు. సోదాహరణంగా తమ (గ్రంథాళ్లో చర్చించారు. దాన్ని ఆధా కేవలం స్త్రీలే నిర్వహించే నాటక సమాజాలు దశరథుని రంగా తీసికొని అధ్యయనం చేస్తే ఆ అనుభూతికి దగ్గరవు కాలంలో అయోధ్యలో ఉన్నట్లు వాల్మీకే వ్రాశాడు రామా తాము. దానికి ముందు కావ్యంలో అభినివేశం కలగాలి. దానికి యణంలో కోరాడ రామకృష్ణయ్య గారవలంబించిన చారిత్రక వద్దతి విశే “వధూ నాటక సంఘైశ్చ మ్య నాం సంస్కృత నాటకాలకు సర్వతోరభితః పురీమ్‌”? (బాలకాండ). +

తెలుగు భామా చరిత్ర కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి పరిశోధనలు శ్రీ బూదరాజు రాధాకృష్ణ తౌలుగు భాషను చరిత్రదృష్టితో పరిశీలించటం ఇరవయ్యో తెలుగు విద్వాంసుళ్ళో తొలితరం వాళ్లు ఆ వాద ప్రతివాదాలను శతాబ్దానికి ముందు. తెలుగువారెవరూ చేసినట్టు లేదు. పరిశీలించినట్టు కని పించదు. బటర్‌వర్త్‌తో కలిసి వేణుగో భాషను వ్యాకరించే (ప్రయత్నాలు ఎప్పుడెవరు ఆరంభించారో పాల చెట్టి వంటి వాళ్లు తెలుగు శాసనాలను ప్రచురించినప్పుడు స్పష్టంగా చెప్పటమూ సాధ్యం కాదు. ఈనాటికి లభ్యమైన వాటిమీద దృష్టిని నిలిపినవాళ్ళుకూడా చాలాకొద్దిమంది. సమాచారాన్ని బట్టి పదమూడో శతాబ్దంలో కేతన రాసిన భాషాశాస్త్ర సిద్దాంతాలు - అనాటికి ప్రపంచంలో ప్రచారంలో “ఆంధ్రభాషా భూషణ'మే. తెలుగు భాషకు వెలినిన తొలి ఉన్నవి - చాలా కొద్దిమంది తెలుగువాళ్ళను ఆకర్షించాయి. వ్యాకరణ[గ్రంథం. నన్నయ వాగనుశాసనుడనే బిరుదును మాక్సుముల్లర్‌. ""సైన్స్‌ ఆఫ్‌ లాంగ్వేజీ” అనే బహుళ మొట్టమొదట ప్రస్తావించిన వ్యక్తి ఎట్టునామాత్యుడే. గాని ప్రచారం సంపాదించిన ఇంగ్లీషు పుస్తకం రెండు సంపుటాలనూ ఆయన సమకాలికులు కాదు. అప్పకవి పుణ్యమా అని విజయనగర మహారాజు అఆనందగజపతి మహారాజు అంకితం ““ఆంధ్రశబ్ద చింతామణి” నన్నయ రచనగా అభూతకల్చ్పనలు పుచ్చుకొని అచ్చువేయించాడు. ఆయన ఆస్టానములో ఉన్న సాక్షిగా సంప్రదాయ పండితుల దృష్టిలో తిరుగులేని గురజాడ వేంకట అప్పారావు, ఆయన మిత్రుడయిన గిడుగు వాస్తవంగా చెలామణీ అయింది. ఇప్పటికీ అదే నిజమని వేంకట రామమూర్తిగారలు అప్పటి భాషా శాస్త్రపద్దతులను నమ్మి సిద్దాంతవ్యాస పరంపరలు వెలయిస్తున్న పరిశోధకులు అవగతం చేసుకున్నారు. గిడుగువారు సవర భాషకు రాసిన లేకపోలేదు. చిన్నయనూరి బాలవ్యాకరణం వేద ప్రమాణంగా వ్యాకరణం, నిఘంటువు జగద్విఖ్యాతమైనాయి. వారి వ్యావహా నిన్నమొన్నటిదాకా ప్రతిష్ట సంపాదించినా కేతన కాలాలనుంచి రిక భాషావాదానికి భామాశా్యన్త్రు సిద్దాంతాలు ప్రాతిపదికలై చిన్నయ కాలందాకా చరిత్ర దృష్టితో భాషాస్త్రితిని వ్యాకరించిన నాయి. అయితే భాషా స్వరూపం గురించి నినదించిన వాళ్ళు లేరు. జయంతి రామయ్యాదులెవరూ తెలుగు ద్రవిడభాషా కుటుం తెలుగు ద్రవిడ భాషాకుంటుబానికి చెందిందని మొదట బ్రానికీ చెందిందనే గిడుగువారి వప్రనవాదాలము ఎదుర్కో ఎల్లిన్‌, తరువాత. కాల్షైల్‌ అక్షర రూపంలో [గ్రంధస్తం న్‌ చేసినా శేషగిరిశా స్రీగారి కాలందాకా తెలుగువాళ్ళెరూ ఆ గిడుగువారి ప్రత్యక్ష శిష్యులుగా ఉండి, గురువుగారి వాదాన్ని అంగీకరించినట్లు కాదుగదా కనీసం అటువంటిదొక నోట్సులను స్వాయత్తం చేసుకోగలిగిన చిలుకూరి నారాయణ అభిప్రాయముందని గుర్తించినట్లు లేదు. శేషగిరి శాస్త్రిగారి రావుగారు మాత్రం 'ద్రవిడభాషా వాదాన్ని మనస్ఫూర్తిగా (గగ్రంథాళ్లోని అభిప్రాయాలు పరిశీలనార్దాలని మొదట (గ్రహిం వ్యతిరేకించి, ఆయన వ్యావహారిక వాదాన్ని మాత్రం ఆమోదిం చీన తెలుగు విద్వాంసుడు సంప్రదాయవాది అయిన వేదం. చారు. అప్పటికి భారతీయ విద్వాంసుల్లో నాటికి ఆధునికమైన వేంకట రాయశాస్తి గారే ననిపిస్తుంది. ''ఆంధ్రభాషా భాషా;స్త్ర సిద్దాంతాలను అనువర్తించి బెంగాలీ భాషా సర్వస్వార్హ్రియమ - కతిపయము””లనే తమ. (గ్రంథంలో చరిత్రను రాసిన సునీత్‌ కుమార్‌ ఛటర్జీగారి ([గ్రంథమొకటీ వేదంవారు పాశ్చాత్య పండితులు చెప్పే వ్యుత్పత్తి శాస్త్రాన్ని భారతీయ విద్వాంసుడు రాసిన మహత్తర (గ్రంథమనే ప్రతిష్ట ప్రశంసించారు. భారతీయ భాషలను భిన్న కుటుంబాలకు సంపాదించింది. ఛటర్టీగారు [ద్రవిడభాషా వాదాన్ని అంగీకరిం చెందినట్టు నిరూపించే ([గ్రంథనంచయం, వ్యాసపరంపర చటమేగాక (ద్రవిడభాషల ప్రభావం ఆర్యభాషలమీద ఎంత ఇంగ్లీషులోనే ఉన్నందువల్ల గిడుగు వేంకటరామమూర్తిగారి విసృతంగా ఉందో నసాక్షికంగా నిరూపించారు. చిలుకూరి వంటి వ్యుత్పన్నులు తప్ప తాలితరం - ఇరవయ్యో శతాచ్లి వారు అఆ మార్గాన్ని, ఆ వాదాన్ని నిరాకరించారు. వారు

260 సాహితీ నీరాజనం తెలుగును పైశాచిక ప్రాకృతంలోనుంచి, దానిక్కూడా ఒకజాతి చరిత్రకు చిహ్నంగా నిలుస్తుంది. భాష మారుతుంది మూలమని భావిస్తున్న నంస్కృతంలోనుంచి ఉద్భవించిన అనేక విధాల, అయినా సరే అత్యంత ప్రాచీన లక్షణాలను, భాషగా నిరూపిస్తూ 1935లో ““ఆంధ్రభాషా చరిత్రిను సంస్కృతి నాగరకతల చిహ్నాలను భాష ఏదో ఒక రూపంలో రెండు మహాసంపుటాలుగా ప్రచురించారు. దరిమిలా చిలు తనలో నిలుపుకొంటుంది. ఆ రహస్యాలను బయటికి తీసే కూరివారి వాదాన్ని ఖండిస్తూ గంటిజోగి సోమయాజిగారి. సాధనం భాషాశాస్త్రం. పాత కాలపు వ్యాకరణాలకు ఆ “ద్రవిడ భాషులనే చిన్న పుస్తకం వెలువడిందిగాని దాని దృష్టిలేదు. మహాకవుల రచయితల - అందులోనూ (ప్రభావం తెలుగువారిమీద అంతగా పడలేదు. సోమయాజిగారి (ప్రాచీనతముల - భాష్తాప్రయోగాలు సాధువులనీ, తక్కినవి “ఆంధ్రభాషా వికాసము” 1947లో ్రచురితమై అది అసాధువులనీ గ్రామ్యాలనీ నిరూపించటమే వాటి కర్తవ్యంగా పాఠ్య(గ్రంథమయిన తరువాత తెలుగుదేశంలో దద్రవిడభాషా పరిణమించింది. భాషా వ్యవహర్తల భావభంగిమలు, ఆచార వాదానికి కొంత ప్రతిష్ట వచ్చింది. ఈ రెండో తరంలో వ్యవహారాలు, వేషభాషలు మొదలయిన వాటిలో కాలపరిణామ , ద్రవిడభాషా సిద్దాంతాన్ని ్రతిష్పపించటానికి సమర్హంగా [క్రమంలో వచ్చిన మార్పులేమో, అందుకు కారణాలేమో

• శ్రమించిన విద్వాంసుళ్లో కోరాడ రామకృష్ణ్యయ్యగారు సుప్రసి భాషాధ్యయనం ద్వారా తెలునుకోవాలన్న సంకల్పమే లేని దులు. వారి రచనలను గురించి స్థూలంగా ప్రస్తావించి, పండితులు తాము నేర్చి అభిమానించి ఆరాధించే సంస్కృత తెలుగు భాషా చరిత్ర నిరూపణకు వారుచేసిన శాస్త్రీయ వ్యాకరణ రచయితలు, భాష్యకారులు వేల సంవత్సరాల క్రితం ప్రనంగాలను అంచనా వేయటం మేలు, చూపిన విజ్ఞతను కూడా ప్రదర్శించలేదు. నన్నయకు ంః _ ,, ముందుకాలంలోని శాసనాలు, శిలావ్షరాలుగా తామ్రఫలకాలుగా అన న క ను గ వంతము శ్ర రలించనా వాటిలోని భాషావిశేషాలను చరిత్రకారులే మొదట ంచారుగాని వైయాకరణులు అజోలికి పోలేదు. అటు పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో వేళ్ళుదన్నిన భాషా శాస్త్రసిద్దాంతా వంటి సమయంలో. తులనాత్మక భామాధ్యయన విధానాలు లను, అనువర్తన విధానాలను తెలుగువాళ్ళకు పరిచయం. శర్చి. తెలుపళృకు సీర కవన విదా ంసుల్లో చేశారు. “నన్నయ్యకు బూర్వ మాం(ధ్రభాష్తా స్థితిని 1922లో వ్‌డ రామక ఖ క్ష రు ని శాననాధారాలతో చర్చించారు. “ద్రావిడ భాషలు-సంధి' అనే ఎస్టయ్యగారు. గ్రాతస్మ్మరణియులు. వ్యాసంలో ప్రధాన ద్రవిడ భాషల్లోని సంధి విధానాలను “= 1930లో తెలుగువారికి తెలియజేశారు. “సంధిని గురించీ 1948 నాటికి క్రీస్తుశకం 6వ శతాబ్ద్లినాటి రేనాటి చోళుల వారు రచించిన గ్రంథం 1935లో వెలువడి వారికి ఎంతో తొలుగుశాసనాలు కూడా లభించాయి. అంతకు చాలాకాలం ప్రతిష్ట సంపాదించి పెట్టింది. వారి “భాషా చారిత్రక ముందే సంస్కృత ప్రాకృత శాసనాల్లోని తెలుగుమాటలు వ్యాసములు' 1949లో వెలువడ్డాయి. 1951-52 మధ్యకా - ఊళ్ల పేర్లుగా, వ్యక్తి నామధేయాలుగా, అక్కడక్కడ లంలో చాళుక్య పూర్వయుగానికి సంబంధించి క్రీస్తు తరవాతి పదబంధాలుగా దొరికి చరిత్ర నిర్మితికి తోడ్పడ్డాయి. మొదటి సహస్రాబ్బంలో తెలుగుభాషా స్ట్రితిని గురించి ;శ్రీీ చిలుకూరి నారాయణరావు గారి ఆంధ్రభాషా చరిత్ర నిర్మాణ వేంకటశ్వర ప్రాచ్య విద్యాలయ పత్రికలో ధారావాహికంగా కాలానికిగాన్మి గంటి జోగి సోమయాజిగారి ఆంధ్రభాషా ఇంగ్లీషు వ్యాసాలు రాశారు. 1954లో అంతకుపూర్వ కాలంలో వికాసరచన కాలానికిగాని రేనాటి చోళుల తెలుగు శాసనాలు తెలుగుభాషా పరిస్తితి ఎలా ఉండేదో చర్చిస్తూ అదే సంచికలో దొరకలేదు. అయినా లోక విరుద్దమైన, శాస్త్ర సిద్దాంత మరో ఆంగ్రవ్యాసం రాశారు. రామకృష్ణ్రయ్యగారు సాహిత్యాది విరుద్దమైన (ప్రతిపాదనలతో చిలుకూరివారు ఆంధ్రభాషా విశేషాలమీద రాసిన వ్యాసాలనూ, [గగ్రంథాలనూ, ఆయా ఇతర చరిత్రకు విపరీత వ్యాఖ్యానాలు చేశారు. భాషలు మొదట రంగాలకు చేసిన సేవలనూ ఈ చిన్నవ్యాసంలో ప్రస్తావించ ధాతురూపంలో ఉండేవని, ఆయా ధాతువుల కలయికవల్ల టంలేదు. కేవలం భాష్షాశ్యాస్త్ర వ్యాసాలను గురించి మాత్రమే భాష లేర్పడ్డాయని. అలా ఏర్పడ్డ భారతీయ భాష క్లుప్తంగా పరిశీలించి వారికి నివాళు లర్పిస్తాను. సంస్కృతమేనని, తక్కిన భాషలన్నీ అందులోనుంచి పుట్టా యనీ ఆయన విశ్వసించి వాదించి వికృత సిద్దాంత మానవజాతి గతచరిత్రను తెలునుకోటానికున్న సమస్తా స్పల్యన్ప చేసి కన ప్రమాణగా ప్రాలీన భారము ధారాలకు పరిమితి ఉంది. పూర్వులు వాడిన వస్తువులు, చేసిన నిర్మాణాలు ఒక ఎత్తయితే మానవత్వం సంక్రమించినం. వయ ్కరగుంనే ప్రస్తావించాడు. ప్రకృతి ప్రత్యయ విభాగే శ్రైణాలు న స్‌! (య కేవలం కాల్ప్చనికే అన్న మంజూష్లా వాక్యాన్నయినా ఆయన దుకు గుర్తుగా ఉండే భాష అందించే గతదరిత్ర మరో. స్మృర్రర్విలేర వాళ్యపదీయయ వతందలీ మహారావ లో ఎత్తు. వస్తురూపంలో ఉన్నవి శిథిలమై నశించిపోయినా భాష "కీ + వాక్యవదియంల , పతంజ భావ్యంల ,

తెలుగు భాషా చరిభ్ర-కోరాడ రామకృష్మ్యయ్యగారి పరిశోధనలు 261 యాస్కనిరుక్తంలో, ప్రాతిశాఖ్య వ్యాకరణాల్లో ప్రతిపాదిత వివరాట్లోనేగాని స్టూల నిర్ణయంలో అభి(ప్రాయభేదం లేదు. సిద్దుంతాలనయినా గమ నించలేదు. అయితేనేం ఒక అది “మ్ము- మ్‌'* అనే రూపాలను తొమ్మిదో శతాబ్లినాటికి బృహ(ద్గంధాన్ని ప్రసాదించారు తెలుగు వారికి. వారి సిద్దాంత పొందిందని ఇప్పటివారు మరికొన్ని నిదర్శనలు చూపారు. లోపాన్ని బలహీనతను మొట్టమొదట ఎదుర్కొన్నవారు మూలభావనకు అది వ్యతిరిక్తు కాదు. మహదేక వచన రామకృష్ణయ్యగారే. వారి వాదంలోని ప్రత్యేకత అది శాస్త్ర ప్రత్యయమైన - 'న్లు అనేది 'జ్హూగా మారటంకూడా ఏడో బడద్దమేగాని వ్యక్తిగతం కాకపోవటం. సోమయాజిగారి శతాబ్దంలోనే జరిగిందని వారన్నారు. లేఖనంలో 'న్హు' అనే (గ్రంథంలో లాగా వైయక్తిక ప్రసంగాలు లేకుండా కేవలం రూపం ఏడో శతాబ్దందాకా ఉందన్న 'చేర్చు' మాత్రమే ఆధారాలకు సిద్దాంతాలకు అనువర్తనలకు మాత్రమే వరిమి నేటివారిది. 'న్హు ప్రత్యయం 'ఖ్బుండు మారటానికీ తంగా శ్యాస్త్రీయంగా రచించిన కొద్దిమంది తెలుగు విద్వాం దంతమూలీయ త వర్షం సహాయకధ్వనిగా (1610 306౧6) సుళ్టో ఆయనాకరు కావటం వారి విళ్ట్రత. చేరటం కారణమన్నారు వారు. శకటరేఫ దంతమూలీయతా చిహ్నంగా లేఖనంలో నిలిచిందన్న వినరణతప్ప ఇప్పటికీ రామకృష్ణ్రయ్యగారు 1951-52లలో _ 1ప్రాబ్బన్నయ వార చ నిలుస్తూనే ఉందె. “వారు అసేబదనదన యుగాంధ్రభాషా స్వరూపాన్ని చర్చించే నాటికన్నా చాలా ంచి “వాజ్ణు అనే ఏకవచన రూపం పిద్దించిందని ఎక్కువ సమాచారం దరిమిలా ్రకాశితమయింది. అప్పట్లో టాం ప్రభాకర శాస్త్రిగారు, గంటి జోగి సోమయాజిగారూ తులనాత్మక పరిశీలన ప్రధానంగా, చారిత్రక పరామర్శ జ్ఞ పాదన పొరపాటని కోరాడ రామక గారు చేసిన గౌణంగా ఉండేది. సమకాలంలోని విధానాలను, పద్దతులను లా అ స్టయ్య, పణ, చూపిన ఉపపత్తులూ నేటికీ న్వీకార్యాలే. ఆయన పరమ నమర్ధ్హంగా పాటించారు. ఆయా శాసనాల కాలనిర్హయం వగైరాట్లో మార్పులున్నా యిప్పుడు. ఇప్పటి _ ప్రాజ్బన్నయ యుగంలో గనడదవాదేశం నిత్యంగా భాషా చరిత్ర రచయితలు తమకు అందుబాటులో ఉన్న ఉండేదని కోరాడవారు చెప్పినది నత్యం. తత్ప్సమశబ్ఞాలు శాసన భాషను శతాబ్దాలవారీగా వర్షనాత్మకంగా విశ్లేషించి అదంతాలయినా 'వు ప్రత్యయం చేరినప్పుడు ఉదంతాలుగా భిన్న శతాబ్దాల వర్షనాత్మక లక్షణాలను పోల్చి చరిత్ర మారుతాయని చెప్పింది నేటికీ సరైన నిర్ణయం. కర్మణిప్ర నిర్మిస్తారు. చరిత్రకందని - అంక ప్రత్యక్ష సాజ్యానికి అందని యోగం నన్నయలోనే బహుళంగాని అంతకుముందున్న

• విషయాలను మాత్రమే తులనాత్మక పద్దతిలో సజాతీయ శాసనాట్లోగాని, తరువాతి కాలపు మహాకవి రచనళ్ణోగాని భాషా లక్షణాలతో పోల్చి చరిత్రమ స్పష్టీకరిస్తారు. తులనా విరళంగా ఉండేవన్న నిరూపణ యథార్హం. క్రీశ 9 త్మక విధానం ద్వారా తెలిసిన అక్షణాలను ప్రాతిపదికగా శతాబ్బంనుంచే సంస్కృత (ప్రభావంవల్ల ఈ ప్రయోగపద్దతి తీసుకొని - అంటే లిఖితాధారాలు దొరక్కపోయినా తెలుగులో ్రవేశించిందన్నమాట వాస్తవం. యత్తదర్హక శాస్త్రీయంగా ఊహించి నిర్ణయించగల అతి ప్రాచీన ప్రయోగంకూడా మక్కికిముక్కీ అనువాదంచేసిన నాలుగు భాషాకుటుంబ అక్షణాలను అధారంగా తీనుకొని - సందర్భాల్లో తప్ప ప్రాబ్బన్నయ శాసనభాషలో కనిపించద తెలుసుకున్న, తెలిసిన చరిత్రతో సమన్వయించటం అప్పటి నటం సత్యం. ఆఅ, ళఈ వర్దాల పరిణానుక్రమనిరూపణ పద్దతి. వర్షనాత్మక పద్దతికి అప్పట్లో ప్రచారం లేదు - ఉపాదేయం. నన్నయ ముందున్న శాసనాల్లో సాంస్కృతిక (ప్రాముఖ్యం లేదు. అందువల్ల కోరాడవారి పరిశ్రమను నేటి చృందస్సులు కనిపించలేదనటం నిజం. సంస్కృత భాషాపర విధానాలతో పోల్చటం అనవనరం - సంభావ్యమూ కాదు. మైన కోరుమిల్లి శాసనంలో కూడా దేశీయచ్చందమైన వారి ఆవిష్కరణలను స్టూలంగా పరిశీలిద్దాం - నేటి రగడలో సంస్కృత రచన చేశారన్నది పరిగణనీయం. అద్దంకి నిర్ణయాలతో పోలుస్తూ. శాసనం నుంచే 'చంపూ” ప్రక్రియ తెలుగులో ఉందనటం ల పరిశీలన పూర్వకం. భూతకాలిక (క్రియారూపాల్ళో ఎన్‌- ్రీస్తుళకం ?వ శతాబ్దికి ముందు పూర్తిగా తెలుగులో క్కి అనే ప్రల్యీయాంతరం రాలి పురుష ఉన్న శాసనాలు లేవన్నారు వారు. ఇప్పుడు ఆరో శతాద్దీ క చరముపాదంనుంచీ. లభీ య రు. ఆధారా ప్రత్యయ రహితంగా వాడాడన్న నిరూపణ సత్యం. ఇలా అభిస్తున్నాయంటున్నారు. ఆధారాలు ్రార్రాయన చేసిన వ్యాఖ్యానాలు నేటికీ సమర్హనీయాలుగా సమానం; మారిందల్లా కాలనిర్ణయం మాత్రం. అమహత్తుల ఉనని అనేకం ప్రధానమైన వచన ప్రత్యయం ్రీస్తుశకం 7వ శతాబ్లి నాటికే “౧ - "ముగా మారిందని వారన్నారు. ఇప్పటివారు అన్యదేశాట్లో ఎటొచ్చీ క్రీశ. 7-9 శతాబ్హాలమధ్య నంధిపద్దతి గందరగో అప్పటికే ఈమార్చు వచ్చినా తరవాతి శతాబ్లీదాకా దేశ్య ళంగా (0%010) ఉందనటం సమర్థనీయం కాదు. శబ్దాట్లో ఈ పరిణామం వచ్చిన నిదర్శనలు లేవంటున్నారు. తులనాత్మక విధానంతో సంబంధం లేకుండా కేవలం

262 సాహిత్‌ నీరాజనం భిన్నకాలాల చారిత్రక పరిణామాలను మాత్రమే పరిశీలించిన 8వ శతాబ్దంలోకూడా క్వాచిత్మంగా కనిపించినా ధ్వనిపరి ట్లయితే ఆ కాలంలో కూడా సంధిపద్దతి విస్పష్టంగా ఉందని, ణామం పూర్తయిందనటానికి సందేహం లేదన్న కోరాడ పరిణామశీలంగా ఉందనీ గుర్తించవచ్చు. గసడదవాదేశం వారి అభిప్రాయం సమర్హనీయమే. పదాది శ, ళకారాలు కూడా క్రీ.శ. 8-11 శతాబ్దాల మధ్యకాలంలోని శాసనభాష్క రేఫ శకట రేఫల్తూ పదాది సంయుక్తాక్షరాలూ, క్రీ.శ. 200 లోనే నిత్యంగా ఉండేది. అంతకుముందు వైకల్పికంగానే నాటికే తెలుగులో వర్ల్షవ్యత్యయం, ఊనిక మార్పులవల్ల ఉండేది. క్రీ.శ. 9-10 శతాబ్దాలదాకా యడాగమం వికల్చ్పంగా _ఏర్పడ్డాయన్న కోరాడవారి నిరూపణకూడ సమంజనమే. ఉండి తరవాతికాలంలో బహుళమయింది. (ప్రాజ్నన్నయ తమనాటికి అందుబాటులో లేని ఆధారాలను, పరిశోధనా యుగభాషలో ఉత్సంధి బహుళమేగాని నిత్యంకాదు. పదాది ప క్ష ద్రతులను పాటించలేదని ఎవరినీ విమర్శించటం న్యాయం యవలు క్రీశ. 7వ శతాబ్లినుంచీ కనిపిస్తాయి. కేవలం కాదు. తమకు తెలిసిన విషయాలను నిషా'క్షికంగా శొట్రుదు చరిత్రనేగాక చులనాత్మకాధ్యయనాన్ని గూడా. అప్పటి ఫం లం ల నన జ హు పద్దతుల ప్రకారం పాటించినందువల్ల మాత్రమే సంధి హక తులనాత పరత షం ర్‌ అవ్యవసితంగా ఉందని చెప్పవలసి వచ్చింది. అది విధానలోప బాం లే లే రం దరులు ఎరసృరాణారాలు. న్తూయి మేగాని పరిశీలనదోషం కాదు. గంటి జోగిసోమయాజిగారు.. [ర్‌ ఏలటగ్‌ వ్‌ చటం నలభైయళ్ల చ చింది ప్రాబ్బన్నయభాష ** ద్రవస్తితిలో ఉండేదన్నమాట ఉపా నిరూపి. లుగు (ద్రవిడభాషా కుటుంబాని కోరాడ దేయం కాదని కోరాడవారు సమర్హంగా నిరూపించారు. ఎంచటం ప్రథమ కర్తవ్యంగా ఉన్నకాలంలో రామకృష్ణయ్యగారు చేసిన పరిశ్రమ శ్ఞాఘనీయం. వర్షనాత్మక 'ప్రాచీన దద్రావిడంలోనే తాలవ్యీకరణం ఆరంభమయిం వ్యాకరణ నిర్మాణ పద్దతులు అప్పటికి వ్యాప్తిలోకి రాలేదు, దన్న కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి ఊహను విపుల పరిశీలన 5వ శతాచి భాషకు వర్షూూత్మక వ్యాకరణం రాసి, అలొ మీద కొంత విభేదించవపలసి వుంటుంది. తెలుగులో జరిగిన భిన్న కాలాల వర్షనలను పోల్చి చారిత్రక వ్యాకరణం తాలవ్యీకరణమూ _ తమిళ, మలయాళ భాషల్లో జరిగిన రాసేవిధానం అప్పటికి ఆచరణలో లేదు. ఈ వాస్తవాని2 తాలవ్యీకరణమూ భిన్న సమయాళ్గోవని బరో నిరూపిం. గుర్తించినప్పుడు కోరాడవారు చేసిన భాషా సేవను ప్రశంసిం చాడు. ఇది వేరు వేరుగా జరిగినవేగాని ఈమూడు భాషలూ చక తప్పదు. కాలంతోబాటు వినరించే ఆధారాలు, వ్యాహీ ఏకభాషగా ఉన్నప్పటివికావని అయన వాదం. దక్షిణద్రావి వచ్చే పరిశోధనా విధానాలు పూర్వకాలికులకుగాక భావితరాల డంనుంచి తెలుగు విడిపోయే కాలంలోనో, శ్రీ.శ. 5వ శతాబ్లికి వారికి ఉపాదేయాలవుతాయి. ఇప్పుడు తులనాత్మక చారిత్రక ముందో తాలవ్యీకరణం మొదలై. తెలుగులో సాహిత్యం పద్దతుల్లో భాషాశాస్త్రుజ్ఞుత్లో కొందరికి మాత్రమే ప్రవే ఏర్పడటానికి ముందున్న ప్రాచీనాంధ్ర కాలానికి పూర్తయి. ముంది. చాలామంది వర్షనాత్మక విధానాలను, సామాజిక భాషొ ఉంటుందని భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తిగా రన్నారు. తెలుగుదే పరిశీలనలను, పరివర్తన వ్యాకరణాలను అభిమానిస్తున్న శంలో వెలువడ్డ ప్రాకృత శాననాల్లోనూ ప్రాకృత రూపాల్లో రోజుట్టో ఇంతవరకూ వచ్చిన పరిశోధనలే ముందుతరాలవా కూడా ఈ పరిణామం కనిపిస్తున్నందున (ఉదాహరణకు రికి ఆదర్శప్రాయాలుగ ఉంటాయి. అందువల్ల 1950 (క్రీశ. 3వ శతాబ్లినాటి నాగార్జునకొండ శాసనంలోని “చిలాతు. (ప్రాంతంలో ప్రాజ్బన్నయ యుగాంధ్రభాషా లక్షణాలను శబ్దం కిరాత శబ్దభవం) ఈ ధ్వనిపరిణామం మధ్యాంధ్రదే గురించీ చరిత్రను గురించీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు శంలో మొదలయిందని బూదరాజు రాధాకృష్ణ నిరూపణ. చేసిన పరిశోధనలూ రాసిన (గ్రంథాలూ నేటికీ గారవస్తానం తాలవ్యీకరణ పొందని *కేసిని వంటి రూపాలు క్రీస్తుశకం లోనే ఉన్నాయి. అది వారి విశిష్టతకు చిహ్నం. తతత

భాషా సమాలోచనం

భాష పుట్టుక శ్రీ విశ్వనాథ అచ్యుత దేవరాయలు మ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు, దేశభాషలకు, అందు... .ట్లైన సర్వస్వముల వెన్ని తిరుగ వేసినను, ఎట్లు పుట్టినదో ప్రత్యేకముగా. తెలుగు భాషకు చేసిన సేవ అపారమని, - దాని వివరణ ముండదు. చైననాట బంద తిట్ట వందిత దనన రి నట్ట వనినవ కాళము ఉండరు (0 కమై ఉండుట సదురసము కదా! అందువలన ఈ వ్యానము టీ వెలి వుండ వలెను. ఆ వాయువు ఉన్న చోట భాషల వు కదలిక వలన, కంపము వలన శబ్ద ముదృవించునని ఫిజిక్స్‌ ని పుట్టుకను గురించి. చదివిన మన అందరకు తెలిసిన విషయమే. ఆకాశమునందు భాష అచ్చముగా నది వంటిది. మబ్బులు [క్రమ్మి, ఉరుము ఉరిమినపుడుగాని, అడవిలో పులి గాండ్రించినపుడు కనపడని కొండ 'ప్రదేశములవంటి, తెలియని భూతకాలమున._ గొని, మన గదిలో రేడియో, టెలివిజన్‌ సెట్టులు పలికినపుడు పుట్టి సముద్రము వంటి అంతము లేని భవిష్యత్కాలమున_ గౌని వాయువు నందు కలిగిన కదలికయే ధ్వని పుట్టుటకు అంతమగుచున్నది. ఈ రతిని పూర్వ మెన్నియో బాసలు కారణము కదా! కనుక వాయు కణములను కదిపి ధ్వనిని పుట్టినవి; అంతరించినవి. ఈ భూమి యందు ద్వీపములు కల్పించుశక్తి ఈ సృష్టి యందంతయు నిండియున్నది. పుట్టినవి; అంతరించినవి. ఈ భూమియందు ద్వీపములు. ధ్వని, శబ్దము, వాక్కు - ఈ మూడును వుట్టు కారణము పుట్టి అంతరించుచుండగా, భాషలు పుట్టే అంతరించుటలో ఒక్కటియే యగుట వలన *'వాగ్వై వాయుః” అని ఆశ్చర్యము లేదు. భాషణాస్త్రుజ్తులు ప్రస్తుళము సుమారు వేదవాక్కు." 3000 భాష లున్నవని చెప్పుచున్నారు. ఇవిగాక, వ్రాత, వ్యాకరణము. లేని వట్టి నోటిమాటలైనవి, ప్రాంతీయము మన నోటినుండి గూడ ధ్వని పుట్టుచున్నది గదా! లైనవి మరి ఎన్ని ఉన్నవో తెలియదు. మారుచున్న ప్రపంచ కోపము. వచ్చినపుడు అరుపు, దుఖము వచ్చినపుడు చరిత్ర చూచినచో, భాషలు ఎట్టు మాయమగునో, కొంతవ గాద్గద్యము, ఆనంటము నందు హసనము - మనము చేయు రకు అవగాహన మగును. నుమేరియన్‌. భాష పురాతన. ధ్వనులు. వాటికి ప్రతిరూపములైన ధ్వనులను మనము ఈజిప్టు దేశ మందలి భాష్క హిటైట్‌ భాష గాధిక్‌ భాషలను వినినపుడు కూడ, ఆ ధ్వనుల వెనుక ఆ భావములున్నవని మాటాడు వారు ఇప్పుడు లేరు. తెలియుచున్నది. సముద్ర ఘోషగంభీరభావమును, కోకిల టి ఇ కీయ... దేశకాల స్వనము మధుర భావమును కలిగించుచున్నవి. కొండ వత్‌ పుట్టిననాటినుండి సాంఘిక, రాజులు, గహాలోన ఆకలితో వేచి ఉన్న పులి పిల్లలకు, దూరమునుండి స్థితులనిన ఎత్తు. పల్లములకు. దారి మార్చుకొనుచు ల్వ్వ్వల్చిన్స తల్లిఅరుపులో, తల్లి వచ్చుచున్నదని తెలియుచు ముందుకు ప్రవహించుచునే ఉండును. మధ్యకాలములందు, న్నది. ఆ తల్లి ఆహారము కొని తెచ్చు ఉత్సాహముతో ఇతర భాషా ('ప్రభావములనిన ఉపనదులను కలుపు కొనుచు, జ్క్వి అరుపు వేరు. ఆహారము దొరకక, వట్టి చేతులతో మందుకు సాగును. ఆ" భాషను మౌ బడు వాలి నిరాశగా అరచిన అరుపు వేరు. ఆహారము తీసికొనిరాని వై బికిననో ప్రవాహము. దూరదేశముల న్‌ వేం, పిల్లలు బయటకు. రావు. మృగముల ధ్వనులల్‌ న లు గట్టి క్రొత్త లంకలేను కల్పించు కొనుట భేదములు, వేటకాండ్రకు తెలియును. మన దేశమునందు చు చుంటిమి గదా! జిమ్‌ కార్బెట్‌ అని ఒక 'ప్రసిద్దమైన వేట కాడుండెడి వాడు. ఈ విధముగా భాషా ప్రవాహమును తెలిసి కొనుచు, ఆయన అచ్చముగా అడపులి వలె అరచి, మగ పులిని వెన్సుక్షక్షృ పోయినచో, (ముందుకు పోలేము గదా!) గంగోత్రి, పొాదలలోనుండీ బయటకు తెచ్చెడి వాడు. కనుక ధ్వని యమునోత్రి వంటివి పుట్టిన చోటికి పోవచ్చును. కొని వెంట, భావము, అర్హములు ఉన్నవి. వట్టి ధ్వనికి గాని, అచ్చటక్రు పోయినను, ఎట్లుపుట్టినదో తెలియదు. పొశ్ళాత్య అక్షరములతో గూడిన మాటకుగాని అర్హముండి తీరుట

266 సాహితీ నీరాజనం చైతన సాహితి నీరాజనం వలననే మన శాస్త్రముల యందు శబ్దార్ధ సంబంధము నాభి వద్ద వాయువు కదలి నప్పటినుండి, అక్షరము నిత్యమనివారు. “.... సంబడ్దౌ హి శబ్దార్జా వాచ్యవాచకత్వేన వెలికి వచ్చు వరకు జరుగు వ్యాపారము మన శిక్షా శ్యాస్త్రము నిత్యమితి” అని నిరుక్త శాస్త్రము. నందు వివరింపబడినది. ఈ కాలము నందు పాశ్చాత్య అక్షరములు లేని ధ్వనియందు మనోభావములును, శరీర దేశములందు లి తీర పరిశ్‌ దనలు స్తితిని స్టూలముగా చెప్పగలిగిన శక్తి ఉన్నది గాని, సృష్టిలోని నో పరమును. పత? లి య కూడ అనంతములైన వస్తువులను ఎత్తి చూప్కి వస్తువుల యొక్క త డవ ట్రే పాశ్చాత్య గ్రంథముల జ్ఞానమును. వేరువేరుగా తెలుపగల శక్తి లేదు. క్రావుననే టను. స్థూల, నూత్మ దేహావసరములను తీర్చగలిగిన ధ్వనిని నాభి వద్ద నుండి బయలు దేరిన కదలిక, ఊపిరి మాత్రమే సృష్టించగలిగిన శక్తి పశు పత్యాదుల కున్నది. తిత్తులందున్న వాయువును కంఠనాళమునందు. ధ్వనింప జ్ఞాన దేహావసరములను తీర్చగలిగిన అక్షరోత్సాదన శక్తి జేయును. ఈ ధ్వని సన్నగా (మందముగా) నుండును” మౌనవునిది. ధ్వనిని గాని, అక్షరములను గాని సృజించు ఆ సన్నని ధ్వని వదన గహ్యరములయందు (నోరు, నాసిక, శక్తి ప్రాణశక్తి “తస్యా (వాచఏ ఉ ప్రాణఏవ రసః? శిరోభాగములయందు) కంపనము (౧౭50౧౭2౧౦౪) వలన అని జైమినీ యోపని షద్రాహ్మణము. పెద్దదై బయటకు వినవచ్చుచున్నది. ఆ గహ్వరము (౫4107 యొక్క. ఆకారము, పెదిమలు, నాళిక, దవడలు కదుపుట అక్షరములు ఎట్టు సృజింప బడుచున్నవి? శబ్దము, చేత వేరువేరు గొట్టములుగా మారి అచ్చులు (అఆ ౩ ఆకాశము. (వ్యోమము) నందు పుట్టును గదా! ''బుచో ఈ...) పుట్టు చున్నవి. హల్లులు (క ఖ .) నాలిక అక్షరే పరమే వ్యోమన్‌** అని వేదవాక్కు. వేదాక్షరములు వదన గహ్వరము భిన్న స్థానములను తాకుట చేత, పెదిమల పరమమైన (శ్రేష్టమైన) వ్యోమము నందు పుట్టినవి. మన కలయిక చేత పుట్టు చున్నవి. అక్షరములను, ఉచ్చరింప శరీరము నందు ఆకాశము వ్యాప్తమై ఉన్నది గదా! అందు కుండ, మనసులో అనుకొనినచో, ఈ అక్షరములు పుట్టు పరమమైన వ్యోమము మూలాధార చక్రము వద్దనుండి, చోటులు ఎచ ల లెచ్చట నున్నవో మనకు మనకే తెలియును. స్వాధివాన చక్రమును దాటి మణిపూరక చక్రము (నాభి ప్రాణాశ్షరములు కంఠబిలోదృవములు. హల్లులకు వదన వద్ద వరకు వ్యాపించినట్టి ఆకాశము. ప్రధానముగా గహ్వరము జన్మస్ట్రానము. మూలాధార చక్ర (ప్రాంతమున ఉన్స ప్రాణ శక్తి కదలును. వ. వాక్కును ఫట్టేనీ ఈ సంచలనవమన్‌ వేదమిడిన "పేరు నో అట్టుటకు ముందే మన ముచ్చరించ్భు అత “సరస్వతి ౭౦౧౧1౦౭ ౪0౧6). స్థానములు, అక్షర స్వరములు నిర్ణయింప బడినవి. అన్ని స్వరములను అన్ని భాషల వారు ఉపయోగించుటలేద్యు ఎముడా ప్రాణశక్తి సరస్వతి రూపమున (వాక్కును లందువలన ఏ భాష వర్షముల (410౧2090 సంఖ్య ఆ భాషద ఉచ్చరించు. ఇచ్చతో) కదలినదో, అప్పుడా కదలిక స్థ్యంచమునందున్న ఎ భాషలో నైనను మొత్తము అక్షర కు న శత. ౦చి లేవు, అచ్చులు 30 లోపు. అనగా ఇంత మనస్సును కదుపును. మనస్సు ఉచ్చారణ కార్యక్రమ ఒం అక్షరములను ఉద శ్రి వాసనునకు లేదు. మారంభించును. శుక్షయజుర్వేద బ్రాహ్మణమైన శతపథ ది వరళని, బ్ర చు శక్తి మానవున పుట్ట (బ్రాహ్మణము దీనిని వివరించినది : ''మనోహి సరస్వాన్‌; దః . జ భాషలు పుట్టినను, ముందెన్ని ను వాక్‌ సరస్వతీ; ఏతా సారస్వతా ఉత్సౌ**. బ్రాహ్మణము. బ్‌ యును ఈ అక్షర సముదాయ పరిమితిలోననే ఉం నందలి మొదటి వాక్యము - మనస్సు “సర స్వాని మగునని. సృష్టికారణమైన మహా వైతన్యమును వేదము (బ్రహ్మమ మనస్సు మెదడునకు చెప్పుట, ఆ మెదడునుండి ఆజ్ఞలు నును. ఆ బ్రహ్మమునకు మూడు 'ప్రధాన లక్షణము లున్నవి. నాభిప్రాంతము నందున్న కండరములను చేరుట, వాటి ఒకటి జ్ఞానము, తెలివి (60౧901005౧693) . రెండవది నంకోచ వ్యాకోచముల వలన ఊపిరితిత్తులకు పొట్టకు ప్రాణము. మూడవది శబ్దము. అ జ్ఞాన మీ అక్షరములను మధ్యనున్న వప (01ఇ0[/౧20౧) కదలుట, ఊపిరి తిత్తుల కలపీ మాటలు, మాటలను కలపి వాక్యములు "సేయును. తోని వాయువు కంఠనాళమును (20/౧0 ఊదుటలు, వాక్యము అగుటకు మాటలకు వలసిన ప్రత్యయాదులు వరుసగా జరుగుననిన విషయమందరకు తెలిసినదే. అప్పుడు వాక్యపు కూర్చు కొరకైన వ్యాకరణము - ఒకదాని వెంట సరస్వతి వాక్కుగా ఆవిర్భవించునని బ్రాహ్మణము నందలి నొకటిగా _ ప్రవహించును. సరస్వతీ ప్రవాహ మారంభించి రెండవ వాక్యము. (వాక్‌ సరస్వతీ). నది,

భాష పుట్టుక 267 “ఏతా సారస్వతా ఉత్సా.*' వాక్కు మనస్సులు కలసి ఇష్టముండి చదవడలచిననారికారకు కొన్ని పేర్లు: ౮౦౮౧84 0౯ 14౬ సారస్వతమయిన ప్రవాహము (ఉత్సము) అగును. వేద... శిం00కా0 906౯/ 0౯ ఉ4కాంట 900154 50౯50141 మచ్చట “ఉత్స'' శబ్దమును పరమరమణీయముగ, మహార్ద ఆ౦44౮|యగాంగ ంంంగట గకో0గ0ట06౪ 70 04౪ వంళముగా ౨ నది ఉతము ఊటబావి; కొండ సెల ౯౯6746 1టగుగు +00౬ ౯ నణదాం॥ టక ౯ ౯౧౦. యేరు ఎక్కడ నుంచి చున్న డో ఊరు చున్న డో 018౧8 800% 50661856, అ ౪05 1976 తెలియదు. బెందువు తరువాత బిందువుగా నీరు వచ్చురునే. * “రో కోరస్‌ చరన్నషూ ఇనయంి న్వరమా” పాణినియ శిష 2-7, ఉండును. ఆలోచించిన కొలది మనస్సు నుండి భావము ”' అందువలననే పాణేన శిఖా. శాస్త్రమునందు. వర్షములను స్వయం వెనుక భావము, మాట తరువాత మాట, వాక్యసరణి ప్రోక్రములు, స్యయంభువము లనినాడు. పోవుచునే ఉండును. సారస్వతమైన మనన్సు ఊట బావి. “త్రిషష్టి శృతుష్పష్టిర్వా వర్గా సృమృవతో మతాం, స్ట! ప్రాకృతే సంస్కృతే చాపి న్వయంప్రోక్తా న్వ్వయమ్మునా.? 'ప్రాణలక్షణమైన (బ్రహ్మము పశుపక్యాదులుగొ, అనేకము ఎ పాణినీయ నిష 1-3. లైన మానవ జాతులుగా ప్రళయాంతము వరకు పుట్టుచునే 8. వివధ భాషలలో పర్షముల పట్టిక (ఇది పాశ్చాత్య భాషాష్ట్రసత్తల ఉండును. శబ్బ (బ్రహ్మము, మేఘ స్వానముగొ, జలపాత... ననుసరించి. వరముల సంఖ్యలో మత భేదములున్నవి. నంఖ్యబలో ఒకటే ధ్వానముగా, కోకిల కూతగా, సింహ గర్జనముగా, ప్రియు రెందు అటు నిటు కావమ్చను.) రాలి మాటగా, వీణా నిక్వాణముగొ, అనేకమైన జాతులతో భాష మొత్తము హల్లులు అచ్చులు శ్‌ వ పుట్టి వారితో నంతరించు. భాషలుగా నిత్యమై భాసిల్లు వాలి చుండును, ఖ్య ు ఇంగ్లీషు 26 21 క్‌ అరబ్బి 28 25 3(2) రా 36 28 8(9) యౌచిక్షల్పు ఫ్లావిక్‌ భాషలు 32 25 7 ఎస్కిమో 48 శ్‌ గా

1. బైత్తిరియ బ్రాహ్మణము 1-8-8-1: చాంద్ర బ్రాహ్మణము 18-98-7... పిరోకీ 85 80 క్‌
2. జైమినీయ ఐరిష్‌ 16 [5 3 ॥ ల పనిషద్భ్రాహ్మణము కేల! 7. జర్మన్‌ 31 3 గ్‌ = బుగ్వేదము 1-164-39; అధర్వణ వేదము 9-10-18 గ్రీకు గ్‌ 10 గ్‌ 4 శత పథ బ్రాహ్మణము 7-5-1-31 హీబ్రూ వశీ తెతె 2 క్‌ శిక్షా నిని గూర్చి జపాన్‌ 76 70 6 శ్యాష్త్రము మనదేశమునందు. పుట్టినను, మనను చొ పట్టించు. కొనుచున్నట్లు సందు వడ పాశ్చాత్య దేశములయందు సంస్కృతము | వ క గత 50 నంవత్పరములలో చాల పరికోధన జరిగినది. వాకళ్ళిను నారి క్‌ 38 1 పై వందల కొలది పత్రికలు, చేల కొలది పున్తకములున వి ఆ వాషస్త్రమునందు టిబెట్‌, డడ గ్రదనలనాకనతనతత న. షః! సామ్నేవ కార్య సిద్ది సౌజన్యా త్క్‌ర్తి ఈర్తుయాన్‌ వోభా॥ ప్రియ వచనేన ప్రియతా తారుణ్యా త్తన విభాతి నుక రో | మంచి మాటలతో కార్య సిద్దిలాగ సాజన్యంవల్లి క్రీర్తిలాగ, ఈర్షుతా షభిలాగ, ఇష్టమైన మాటలతో ర్‌ వ తి వెలుగొందుతున్నది. త్తి ంవల్ల నీదేహ కొం: ప్రీతిలాగ ఓ సుందరీ! యౌవనంవిల్ల __ఉపమావళలి నుండి

తిక్కన పదప్రయోగకోశం (శ్రీ భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి పదప్రయోగకోశాలవల్ల ప్రయోజనా లేమిటని చాలామంది రూపాంతరాలు ప్రశ్నిస్తారు. ఈ ప్రయోజనాలను నన్నయ పద ప్రయోగకోశం ల ర్‌ు క్‌ 8 అబ్బూరే రామళ్యనిం వగా. కనిద నృభాషల్య్‌ పప్పటకన్నా చాలాపదాలకు రూప వైద్య రేఖామాత్రంగా పేర్కొన్నారు. ఈ సంపుటం ఆధారంగా వ నో ౦౧. ఒక పదానికి రూపాంతరాలు మూ రూపాలు ఆ ప్రయోజనాలను మరింత వివరించి చూపటమే ఈ =[ంకఎడ్తవె ఉంటాయి. (1) చారిత్రకంగా పూర్వ డు రచనలో ఉద్దేశం. కొన్ని, అర్వాచీన రూపాలు కొన్ని, ఉదా: ఎవ్వాడు, ఎవ్వ కో (2) కవికి నమకాలంలో భిన్న ప్రాంతాల, ప్రజల వాడుక తెలుగు. భాష్టాదరిత్ర రాయటానికి. కావ్యభాషలోను ఏర్పడ్డ ఉచ్చారణ భేదాలు, (3)నంఘంలో ఉన్న ఎక్కువ శాసనభాషలోను వచ్చిన పరిణామక్రమాన్ని గుర్తించాలి. “షగానలనుబట్టి ఏర్పడ్డ వర్గ మాండలికాలు. తెలుగుకు సమ(గ్రభాషాచరిత్ర లేకపోవటానికి పదస్రయోగకో అకనము, సంతసము, కత మొ.వి. పామరజనుల వాడుక శాలు, శాననపదకోశాలు మొన్న మొన్నటివరకు లేక నుంచి కావ్యభాషలోకి జారబడి ఉంటాయి. ఇవన్నీ పోనటమే కారణం. అనియతంగా కలగాపులగంగా కావ్యభాషలో కనిపిస్తాయి. అని మోతుబరి కవులు వాడితే సాధువులని వ్యాకర్తలన్నారు. కొస్త ప్రతిమాటకూ విలక్షణమైన చరిత్ర ఉంటుంది. నామ సన్న కారువాళ్ళు వాడితే అసాధువులన్నారు. “ల్రోక్షోక్తీనొాం (క్రియావిభక్తుల స్వరూపమూ, అద్జమూ కాలక్రమాన మారు భవేద్యోగో, యదిసా 'చ్భుతిరంజనమ్‌ (వికృతి వివేకం, తుంటాయి. ఉదా. నన్నయగారి వాడుకలో “వలయు' అజం. 82). “చెవికింపుగా ఉండటం శో త్రాశయధర్శం ప్రధానక్రియగాగూడా కనిపిస్తుంది. కాని ఎక్కువ ప్రయోగాల్లో. గాని భాషాశ్రయధర్మం గాదు. భాషలో సహజపరిణామంలో మరో క్రియ నుజ్యంతరూపానికి పరంగా “వలయు వస్తుంది. వచ్చిన రూపాంతరాల మొత్తాన్ని కవులు వాడుకొన్నొః “సాధు రక్షవలయు జేయ' ఆర-1-30. అంతేగాక “వలయు తరుచుదనాన్నిబట్టి కవిసమకాలీన లూపం ఏదో, ఛందస్సుకో చతుర్జీవిభక్తితో కూడిన నామాన్ని ఆకాంకిస్తుంది: “నాకు సరిపడటానిక్సి వాడుకొన్న దేదో ఊహించవచ్చు. మరీ సహింప వలయు' ఆఅది-5-21, '“పరిహరింప వలయును విరళంగా ఉండి అర్వాచీనకాలంలో ఏర్పడ్డది పూర్వకవుల మనకున్‌' అది-3-128. ఎక్కడన్నా ప్రభమలో కర్షపదం వాడుకలో ఉంకు ప్రక్షిష్తరూపంగా గుర్తించవచ్చు. రావటం కద్దు: "నీవ దీనిం జేయవలయు' ఆది-6-140. త్రి క్‌ నాయి. ఇలాటి నన్నయ్య వాడుకలో రెండు మార్పులు వచ్చాయి: _అకళాన భాషలో రూపాంతరాలు కోకొల్లలుగా కనిపి దవడ (1) "వలయు" ఎక్కువగా అన్నంత క్రియ తరవాతే హైగా జ్ర పూర్వమున్న సాహిత్యంలో స్తీ ను రావటంవల్ల దాంతో కలిసిపోయి ప్రత్యయమాత్రమైంది. సాహాను 1 సుకొంటూ సమకాలీన మాండలిక రూ కన్ని వలయు (న్‌్‌ - వలేన్‌ -- వాలి/వాలి,-ఆలె/- అలి. మచ, స్ఫ్రతంగా వాడుకొన్నట్టు కనిపిస్తుంది. (2) చతుర్యంత నామాకాంక్క భాషలో పోయి ('ప్రథమావిభక్తి ఎకు: నామమే కర్షృపదంగా నిలవటం: 'నేను సహించాలి కాని 1. సంఖ్యకు పూరణార్హంలో వచ్చేది చారిత్రకంగా "అగు “నాకు సహించాలి" కాదు. ఈ మార్చుట్లో రెండోది ఇది కాలక్రమాన అవు -- అవ.) ఓ గా మారింది తిక్కనగారి వాడుకలో తరచుగా కనిపిస్తుంది. 'వలయు, మూడగు -౩ మూండవు -౨ మూండవ ాా “వలె వాల లుగా ఎప్పుడు మారింది ఇంకా మనకు మూడో, నన్నయ్యగారి వాడుకలో “అగు” తరచుగొ తెలియదు. పదప్రయోగకోశాలు ఇలాటి పరిశోధనకు సామగ్రి వస్తుంది; *-అవి ఉన్నా వన ప్రయోగాలు లేవు నిస్తాయి. ఇది “అవు కావచ్చు. తిక్కనలో “-అగు' చాలా విదళరిః

తిక్కన పదప్రయోగకోకం 269 తట తతతతతతతతతతతతతతతతడడతతతతతతతతతతడడతతతతతతతతతతతజతజజజజ=22జ22జ242222ఊఊఊ “అవి చాలా బహళం. నిజంగా నన్నయ కాలానికే ఈయమ, ఆయన, ఈయన అనే చోట్ల వృత్తిలోనే *- ఓ గూడా వచ్చింది: 'మూండో నడవుని (క్రీశ. జడ్డకు లోపం. 1108; చూ. సన ; చూ. కుందూరి ఈశ్వరదత్తు, శాసన శబ్బ్దకో ల బంక్త ఇంక - ఇవి రూపాంతరాలయినా అర్హభేదం శము; ఓ అనే ఆరోపం కింద). బహుశా జనసామా ॥ | లో ప ఏర్పడ్డది. “ఇంకను అనవచ్చునుగాని “ఇంకను అని న్యంలో ఉన్న ఓ ప్రత్యయం గ్రామ్యమని తత్హూర్యరూ శ్రక్కనలో ప్రయోగాలు లేవు. నేటి వాడుకలోనూ ఈ పాలన్నిటినీ కవులు. వాడారు. చదువుకొన్నవాళ్ళు అర్జభేదం నిల్చిఉంది: ఇంకా రాలేదు, ఇకరాడు; ఇంకా బహుశా '-అవి అని గూడా ఉచ్చరిస్తూ ఉండవచ్చు. స్ట చెప్పు ఇకచెప్పు. నన్నయగారికి ముందున్న సాహిత్యంలో '-అగు' ఉంటే దాన్ని వాడుతూ తన కాలంలో వచ్చిన “అవు, అవి 10. అట్టులు, అటులు, అట్టు: ఇట్టులు, ఇటులు, ఇట్లు; రూపాలుగూడా అక్కడక్కడా వాడుకొన్నాడు. తిక్క ఎట్టులు, ఎటులు,"ఎట్లు (అట్టు, మొ.వి చాలా తరచుగా నలో 'అవు కనిపించదు. ఆనాటి శిష్ట్రభాషలో ఉన్న వస్తాయి). '-అవ' రూపమే ప్రచురంగా వాడినట్టు తోస్తుంది. || ్యయకొను, ఇయ్యకొను. 2. వురు --) గురు, సంఖ్యావాచకాలకు మహదర్హంలో 12. ఎడ్డ, ఎడ. చేరే ప్రత్యయం. - వురు మూలరూపం, - గురు దాని పరిణామరూపం. (తమిళం: - వర్‌, కన్నడం: 13. ఏది, ఎద్ది ఎది; ఏవి, ఎవ్వి, ఎవి.

• వర్‌/_ బర్‌.) తిక్కనలో ఏడ్యురు (10 ప్రయో 4. ఏవాండు, ఎవ్వాండు, ఎవందు, ఎవ్వండు (చివరి రూపం గాలు), ఎవురు (80) కనిపిస్తాయి. మ సాగా తిక్కనలో విరళం; ఎవ్వండు చాలాతరచు (ఎవ్వాండు అసలు లేవు. ఏగురు - ఒక ప్రయోగం ( ఆక్‌. 1770) యత్తదర్హక సంబంధంలోను, ఎవ్వండు ్రశ్నార్హకంగాను ప్రక్షిప్తం కావచ్చు. నన్నయ్యలో ఏవురు (63), ఏగురు.. సారంగా వస్తున్నట్టనిపిస్తుంది). (2), ఏడ్వురు (6) కనిపిస్తాయి. “ఏడ్లురు' లేదు. ఇక్కడ గూడా ఏగురు 'ప్రతీప్తరూపమై ఉండాలి. ఈ 15. ఎమ్ము, ఎముక, విధంగా తరచుదనాన్ని = బట్టీ కవి ఉద్దేశించిన 16. ఎమ్మెయి, ఎమ్మై : అలానే అమ్మెయి మొ. వి. 'ఆమెయి' రూపమేదో, ప్రక్షిపరూపమేదో నిరూపించటానికి పదప్ర లాటి పూర్వ రూపాలు చాలాకొడ్ది, యోగ కోశాలు వినియోగిస్తాయి. గ 17. ఎజుంగి, ఎరంగి (-అ-కారరూపం ప్రాచీనం, ని
• ఆరయు, అరయు. తిక్కన కాలానికి సాధు శకట రేఫాలభేదం పోయిందన

4. అప్పుడు, అపుడు, అఫ్హు (చివరి రెండు రూపాలూ టానికి ఇవి తార్కాణం: ప్రాసస్టానాల్లునూ ఈ తేడా ప్రావీన మాండలికాలని తోస్తుంది. వీటికి విభక్తి కనిపిస్తుంది.) ప్రత్యయాలు చేరవు: 'అపటికి, అష్టికి లాగా.) 18. ఎరియు, ఎటీయు (సాధురేఫ ప్రాచీనం).
5. ఆతండు, అతడు; ఈతండు, ఇతండు. 19. ఎజ్జ, ఎఅ (అద్విరుక్త రూపం ప్రాచీనం).
6. అక్కట, అకట 20. ఏమి. ఏమిటి.
7. అచోటు, అచ్చోటు, అచ్చొటు, అచ్చటు, అచటు- 2, ఒక్క, ఒక. (సప్తమ్యంత రూపమే తరవాత ప్రాతిపదిక అయింది; అచ్చట: తిక్కనలో 'అచ్చటన్‌, అచటన్‌' రూపాలు 22. ఒరంగు, ఒఆంగు (శకటరేఫమే ప్రాచీనం). ఎక్కువగా ఉన్నాయి.) 23. ఒరుండు, ఒరువుండు (తమిళం: ఒరువన్‌, ప్రాచీన
8. '“అక్కటాదులగణంలో అమ్మ, అక్కు, అప్పు, అయ్య, 'ర్రావిడ రూపం * ఒరువన్లు) అన్ని, ఇన్ని, ఎన్ని, కొన్ని" చిన్నయసూరి చేర్చటం 24. ఏను, ఐదు-వీటి చరిత్ర మరీ విచిత్రమైనది. ప్రాలీన పారపాటనిపిస్తుంది. ('ప్రకీర్ష - 8) “అమ, అక, అణ, దక్షిణ (ద్రొవిడరూపం *అయ్‌న్లు; మూలధాతువు ఇని లాటివి కవిత్రయ ప్రయోగాల్లో లేవు. ఆయమ, *ఆఅయ్‌మ్‌; అమహత్ర్రత్యయం'దు' (ఉ తు). తమిళ

270 పాహితీ నీరాజనం మలయాళాళ్లో --2 అయ్‌న్లు ఎ అయ్‌న్లు -ఎఅంజుగా సృష్టించగలం. అలానే భాషలో పొడి మాటలు నేర్చుకొంటేనే మారింది. కన్నడంలో అనునాసిక లోపం పచ్చి 'అయ్హి గాని రావు. వాటి కలయికతో పదబంధాలు సృష్టించే తీర్లు అయింది. "ఐదూ ప్రాచీన సాహిత్యంలో ఉంటే 'ఐందు, మనకు భాషాజ్ఞానగతంగా అలవడుతాయి. ప్రతి కొత్త అయిందు'గా ఉండాలి. ఎక్కడా అనుస్వారం పాడ సమాసాన్నీ మనం గుర్తుపెట్టుకోము. “మట్టి బొమ్మ” అంకే గనిపించదు. ్రాచీనద్రా. *అయ్‌- తెలుగులో ఏ/ఐ “మట్టితో చేసిన బొమ్మ. “మట్టి, 'బొమ్మ” అనే మాటలు లుగా కనిపిస్తుంది: చేయి/కై-, మేను/మై, మెయి/మై, నేర్చుకోవాలి: ఆ రెండూ ఆ వరనలో కలిస్తే వాటి మధ్య ఏంబది/ఐదు, వేయు/న్రైచు ఇలాటివి. *అయ్‌మ్‌ “తో చేసిన/చేసే అనే సంబంధం గతార్హమౌతుంది. ఈ తెలుగులో ఏనుగామారింది; * అయ్‌-వర్‌ (మహత్ర్ర నియమం తెలుగు వచ్చిన వాళ సందరికీ వారికి తెలియకుండా త్యయం: వర్‌) _ ఏవురు అవుతుంది. (ప్రవర్తించే సమాస సూత్రం. దాన్నిబట్టి 'గాజుసీసా, వెండి

" ప దు నన్నయ వాడుకలో '“అయిదు' లేదు; 'ఐదు చోట్లు కంల ప్‌ లాటి (1 పదబంధాలు అంతకుముం వచ్చింది; “ఏను”కు-24 ప్రయోగాలు. తిక్కనలో ఏను (8), కమ ఉ సుబిచుక్‌ టారు. బై విలక్షణంగా ఈ సృజనాత్మకశక్తి ఉంటుంది. “రాముడు ఐదు (75), అయిదు (16). - దు స్టానంలో - వురు మె కత్తితో కొట్టాడు" అనే వాక్యాన్ని నామపదబంధంగా మారిస్తే వస్తుంది, “ఏవురు” అని. ఐదుగురు చాలా అర్వాచీనం. “రాముడు కొటిన కతి “రాముడు నీతలో నన్నయ పద _ ప్రయోగకోశంలో ఉన్న ఐదుగురు పై స్‌ 2 అనవచ్చు; కాని “రా సీత అని (ఆర-3-139) తప్పనిసరిగా ప్రక్షిపరూపం. అయితే అర స ఓ న అ సే వన రాముడు వెళ్ళిన నః క సున్నా ఏమయింది? సామాన్య జనవ్యవహారంలో ఆనునా సళేభంచటానికి ఎల్లేదు. దీనికి మన భాషిజ్జునంల్‌ సి న , నియమం ఉంది. ఉపకరణార్హంలో ధాతుజ విశేషణం క్యం పోయిం తరవాతే సాహిత్య కారులు 'ఐదు శబ్దాన్ని దు ప పం వీష్ణంతో సమసిస్తుంది గాని సహార్దంలో సమసించదు. కావ్యభాషలో (ప్రవేశపెట్టి ఉండాలి. "ఏను వ్యస్తరూపం టి న మ యాకర వాడుక క్రమంగా పోయి సమాసాట్లో నిల్చింది: ఏంబది, = బైకరణ రహస్యాలు మన సాంప్రదాయిక వై మున ఏబై మొ|| ణులు పట్టించుకోలేదు. పదాల రూపనిష్పత్తితోనే వ్యాకరణాలు ఆగిపోతాయి.

ఈ విధంగా తులనాత్మక పరిశోధనకు, భాషా చరిత్ర ల లను నిర్మాణానికి సాధుపాఠ నిర్ణయానికి, భాషాపరిణామశీలం బ్‌ తలం క టం ల ఉన ఇ సజ నడ అర్హం చేసుకోటానికి పదప్రయోగకోశాలు మౌలిక సామగ్రి. లు కారా ఎరాకుండా

కం పదద్రయోగక్‌ శాలు ఈ మాటలతో తన "నేర్చు చూపి కొత్త సమాసాలు కూర్చి సమాసాలు, పలుకుబళ్ళు తెలుగులో ఉన్న సృజనాత్మక శక్తిని ప్రదర్శించాదు. మౌటి

న అంచలేడు-

“పదముల పొందు, 'పాతబడ్డ మాటలితోనైనా కొత్త లపిిదూ పాతవే. మాటలను ఏ కవీ కొత్తగా సృష్టించ ల గ “మాటల పొందికుతో పదబంధాలు (భాషా నియమాల పదబంధాలు సృష్టించటం, సంస్కృతంలోనే చెప్పటానికి నతిక్రమించనంతవ షంచవచ్చు. సాధ్యమౌతా యనిపించే ఉదాత్తభావాలను గూడా “అలంతి తక పంత్‌ రక్సు) ఎన్నైనా కొత్తవి వలవ్ప బు యలంతి మాటలుతో “కాహలసంధించినట్టు' చెప్పటం ట్‌ నర డు పల్కులును ఏరుకొంటాడు. నాడు. తిక్కనగారి కవితాశిల్పం (60౧8010059 0[3%3గ2౧9010)లో ఈ క్రి గమునట్టుగాం బేరుపనేరగావలయు న పం ముఖ్య ప్రక్రియలు. తిక్కన పదాలకూర్సులో తెలుగువారు. మచ్చు పదబంధాల్లో ఈ నేర్పు స్వ కొత్త మాటలు సృష్టించుకొనే తీరు తెన్నులు ్రతిబింబి చ్చు. స్తాయి. అచ్చ తెలుగు కావ్యాల రచయితలు కల్పించిన 'కడలి అరదంబుల యిణుకటంబు మొలనూలి చేడియ కనిన పడుచు' లాంటి దీర్షుమాసాలు అమ్ములవాన తెలుగులో అతకవు. తిక్కన పదబంధాలు మామూలుగా అవ్వెడందవాంతి యమ్ము రెండు మూడు మాటలతో కూర్చినవి. అత్తాలితాంకు

పాడి మాటలు అంకెల లాంటివి; పదబంధాలు సంఖ్యల తమ్ముంగుజ్ఞులు లాంటివి. అంకెలను, స్థానాన్ని బట్టి వాటి విలువలను, అందని మ్రూంకులపంధ్లు కలిపే తీరును మనం గుర్తుపెట్టుకోవాలి గాని సంఖ్యలను *వపొన్పు గుర్తు పెట్టుకోనక్కరలేదు. ఏ కొత్త సంఖ్యనైనా మనం “వ మూడమంచు

అరువుందెవులు = తయన్యాది

తిక్కన పదప్రయోగకోశం 271 కన్నాకు = కంటిరెప్ప్క, రవణ (నుడికారం) సోదరభాషల్లో సజాతీయ శబ్దాల అర్జాలతో పోల్చి చూసుకొం ఆలమందలు 'టేగాని బాగా తెలియదు. తిక్కన పదసంఘటనలో _ఒక్క ఆవులనేయి పాల్లుమాటకూడా కనిపించదు. తిక్కన రచన 'శిల్పం'గాని,

“చిత్రలేఖనం గాదు. ఎంత దగ్గరికిపోయి పరామర్శించి చూ (ఆవుపాలు = అవునుంచి తీసిన పాలు; అవునేయి = అస్త వీర్మాణ విశేషాలు కనిపిస్తాయి. ఉంచిచూస్తే అవునుంచి తీసిననేయి కాదు. అవు పాలనుంచి తీసిననేయి. మా

దీన్ని వైయాకరణులు ఏ సమాసం అంటారో!) అర్ధ నిర్ణయం ఒక్కింర్లవారలు ఒక దేశ్యశబ్దానికి అర్హం నిర్ణయించాలంటే ఆ మాట ఇంతలింతలు(ఇది సనూనమే అనాలి: కొని సమాన నక బం? పరిశీలించి - ఆ విభక్తికి లోవంరాలేదు: ఇంతలు+ఇంతలు) సందర్భాలన్నిటికీ నరిపడే అర్హం చెప్పుకోటం ఒక పద్దతి. ఇంతలంతలు-పనులు సోదర భాషళ్టో ఆ మాటకు తోబుట్టువులుంకే వాటి అర్ధంతో ఇనుపగుండియకు పోల్చి మన భాషలో ఉన్న అర్హంతో అది ఎంత వరకు ఈగకాలియంతయేనియు సరిపడుతుందో చూడటం రెండోపద్దతి. అర్హ నిర్యయంలోనూ ఈ సపెంటితనము అర్హ విపరిణామాన్ని గుర్తించటంలోనూ, ఈ రెండు ఉల్లికుట్టుమాటలు పద్దతులూ వినియోగిస్తాయి. సోదర భాషలన్నిటికీ సరిపడ్డ

అర్థం. (ప్రాథమికమై ఉండాలి. ఒక్కోభాషకు విలక్షణమైన ఎండకన్ను _ వానకన్నెఆుగని _ (పురపురంధ్రులు). బలం ద్రాని నుంచి వాడుకలో మార్పులవల్ల వచ్చిందై ఉండాలి.

(ఎండన్‌, కన్నెణుగని అంటే చాలదు; ఎండకన్ను ్యళ్పసైన కృషిలో ఒక కవి తన రచనలో వాడిన మాటకున్న

వానకున్న _ ఏ సమాసాలౌతాయో! “కన్ను! అంటే ్టృద్రాగ సర్వస్వాన్ని ఒకచోటికి తెచ్చి చూపటానికి పద

చూడటం, చూపు అని అర్హం చెప్పుకోవాలి: ఎండపాొడా, ప్రయోగ కోశాలు చాలా అవసరం. ఉదాహరణకు చూడండి: వానపాడా ఎరుగని ;స్తీలు) ఎడకత్తెరయు, నాలుకబెల్లము “అట్టు=పి. కబంధము, మొండెము (కర్ణ 3౩-371), అని (గాలి కెత్తిన చాసనోలె సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు (సూ.ని), ఒకే ప్రయోగం ఎత్తినడుగులన్‌ = ప్రయాణానికి సిద్దంగా. ఇచ్చింది. కన్నడంలో 'అట్టె దీనికి తోబుట్టువు. 'జీవశేషం ఎదురుచూచు (శబ్దపల్లనం) ఉండి కదలికపోని మొండెం అని అక్కడిచ్చిన అర్ధం. ఎనమన్న్నూలటు (యథాప్రయోగంగా (గ్రాహ్యం) తెలుగులో కూడా అర్జాన్ని ఇలా సవరించకపోతే అసమ(గ్రం ఎరగలిచిచ్చు అవుతుంది. తిక్కనలో 'అట్టులాడు' అని చాలా ప్రయోగాలు ఎజుకలిగాలి న్నాయి. అలానే 'అడరెడు నట్టయు అంటాడు (ఆడు, ఏలినవాడు అడరు = కదలు). అట్టులాడు ('అల్జాడు' లాగా) వేరే ఒప్పనివారు ఆరోపంగా కూడా కోశాత్లో ఇవ్వాలి. అమూర్తమైన భావాలకు మనకు చప్పున తెలుగు మాటలు అడు అనేరూసం చారిత్రకంగా. నాలుగు ధాతువుల తట్టువు: సుఖం, దుఃఖం, రాగం, ద్వేషం, ఉపాయం, లాల, ఆడు'=కదలు, చలించు, నర్తించు (అనుయోగ అపాయం, ఆశ్చర్యం, సంకోచం, గర్వం, శౌర్యం, ధైర్యం (క్రియగా కూడా వస్తుంది. “అజ్జాడు;) ఆడు =అను, చెప్పు మొ.వి. కాని తిక్కనకాలంలో జూనపదుల వాడుకలో ఇలాటి (కన్నడం: ఆదు)- అదూీ=స్నానంచేయు (తమి.కన్నడం. వాటన్నిటికీ తెలుగుమాటలే ఉండేవి. తిక్కనగారి వాడుక అజ్‌); ఆడూో=నాటుకొను (బాణ, మొ.) ఇది 'నాడు' చూస్తే దేశ్యశబ్దాలతో భావశబలత నెంతగా సాధించవచ్చో అనే శబ్దం రూపాంతరం. ఈ నాలుగూ ఒకే ధాతువు తెలుస్తుంది: అనువు, అలమట, అర, ఈను, ఉక్కు, లర్జాలుగా సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువులో ఉన్నది. (తెలు ఉత్తలము, ఉబ్బు, ఉమ్మలిక, ఏడ్తెజ, ఏవు, కొందలపాటు, [్యః బ్రాల్రా శబ్దులకు పదాదినకారం లోపించిన రూపాంత చలమ్ము చెలువు, తగవు, పెంపు, వగపు, వెరవు వెజంగు,.. గ్రాలు కూడా ఉన్నాయి. అవుడునవుడు, ఈగు 4 నీగు, వెజపు మొ.వి. కుప్పతిప్పలు. ఇలాటివి ఇప్పటి వాడుకలో ల్సి 4 నీలుగు.) చ్యుతమైపోయినాయి. వీటే అర్హచ్భాయలు తెలుసుకోవాలంటే

272 సాహితీ నీరాజవం ప్రయోగాలు తక్కువ ఉన్నప్పుడు అర్హనిర్ణయం కష్టనూ ఉమ్మడి='ఒక్కుమ్మడి' అవే చోటనే గాని వ్యన్తంగా లేదు. తుంది. అలాటి శబ్దాలను గుర్తించి పరిశోధించటానికి అనేకులు ఏకకాలంలో ఒక పనిచేసినప్పుడు అవ్యయంగా పదప్రయోగ కోశాలు పనికివస్తాయి. ఈ సంపుటంలో నాకు కాలార్థంలో వస్తుంది. (ఇప్పుడు అనేక కర్ష సాపేక్షంగా కనబడ్డవి కొన్ని: వ్యన్తంగా వస్తున్నది.) ఈరువు - మాంసం అని సూ. ని, 'పిల్లిప్టిన యీరువు భాషలో అర్జవిపరిణామశీలం తెలుసుకోటానికి పద "సేసియున్నన్‌' ఉ-2-35. 'ప్రయోగకోశా లవసరం. ఉదరింధ్లు=? సూం.ని., శ.ర.,లో లేదు. 'గొడుగులు వ్యాకరణ విశేషాలు నుదరింధ్లు ముడివడి ఆను- 4-333. సాంప్రదాయిక వైయాకర కృతి ప్రత్యయ రూవని ప్రదాయి: ణలు ప్రకృతి ప్ర బటి లను రకళ్లు ఎరవ ప్పృత్తితో తృస్తిపొందుతారు. వాళ్ళ సౌంత కొలబద్దలను బట్టి 4 యొ + సాధ్వసాధు రూపనిర్హయంగూడా జేస్తారు. కాని భాషలో ఏదు (క్రి) “నశించు, ఉడుగు' అనే అర్జాలు కోశాట్లో ఇంకా ఎన్నో వ్యాకరణ విశేషాలున్నాయి. కారక నంబంధాలు, ఇచ్చారు. కాని ప్రయోగాలు పరిశీలిస్తే ఈ క్రియకు కర్తలుగా ఏ (క్రియలకు ఏ నామవిభక్తులతో ఏ రకమయిన నంబంధం అమూర్తభావాలను దెలొపేశబ్దాలే (అమహన్నపుంసకాలు) ఉంది, పదబంధ నిర్మాణ నూత్రాలేమిటి, చను, కూడు, వస్తాయిగాని, మహద్వాచక కర్త లుండవు; ఉదా; వగపేదు, వచ్చు, నేర్చు, చాలు, వలయు మొదలైన సహాయ (క్రీియలవల్ల పెంపేదు, సొంపేదు, వెరవేదు, ఇత్యాది; కాని వారేదిరి మన 'శ్రియాన్వరూపం ఎలా మారిపోయింది, వాక్యానికి లాటి ప్రయోగాలు లేవు. ఈ విశేషం గూడా అర్ధనిర్ణ్యయంలో వాక్యావయవాలకు సంబంధం ఏమిటి-ఇలాటివన్నీ వ్యాకరణ చేర్చాలి. లేకపోతే చచ్చిన మాటలను ఉజ్జీవింపజేసే ఆధునిక విషయాలే. పద నిష్పత్తి గ్రోక్రియలోనూ మన వ్యాకరణాలు కవులు తప్పు ప్రయోగాలు చేస్తారు. ఇంకా అసమ[గ్రాలని అందరూ ఒప్పుకొన్నదే. అర్జవిపరిణామం తిక్కన భాషకు సమగ్రమైన వర్లనాత్మక వ్యాకరణం ప్రయోగాలు పరిశీలిస్తే తిక్కన వాడుకలో ఉన్న మాటలు రాయాలంటే పది పదిహేను సిద్దాంత వ్యాసాలకు సరిపడ్డ అర్జాలు అర్వాచీనకాలంలో మారిపోయినట్టు తెలుస్తుంది. సామగ్రి ఈ పదప్రయోగకోశంలో దొరుకుతుంది. కొన్ని ప్రయోగాన్ని పట్టి ఒక మాటకు రెండర్దాలు సరిపడుతుంకు- స్థూలంగా యాదృచ్చికంగా నేను చూసిన విశేషాలు: సందర్భాలను బట్టి వక్షృ (శోతలమధ్య అ వగాహనలో సమాపకానమాపక్రియలు కనిపించను. శర్రర్థకరూ నూరు వర్పడ అన్నో అలో టా పతన ఇప్పుడు భూత తద్దర్మాలతో పోలిస్తే చాలా విరళం; ఆనంతర్యం “తగవులాడుట అంచ పటాట ఒకపండు గ్ల రంకోసం -డు కొన్ని ధాతువులకే వస్తుంది; ఉదా: అడుగుడు లేదు. అంటు లోట్లాట. ఒకప్పుడు “ధర్మం అన్వాదుళ్లో 'ఇయుడాగమి రూపాలే ఎక్కువ. అనె, అనెడు చేసే వాగ్వాదం'; అలానే 'పోట్లాటి అయుధవు పోట్టతో లాటేవి చాలాతకు;.వ చేసేది మాటలతోనైనా ఇప్పుడు పోట్లాడుకోవచ్చు. ఈ గ్రా. నంపుటంలో వచ్చిన కొన్ని ఉదాహరణలు:- తిక్కనలో కృత్తద్దిత ప్రత్యయాలను గూర్చిన పిోశేమాలు అరుదు, అరిదివింత, అసాధ్యం (ఇప్పుడు. !నిపిస్తాయి.. పగతుదు,. విల్తుడు శబ్దాల్టో ఉన్నతుడు అసామాన్యం) ప్రత్యయమూ, ఆతడు, ఈతడు, మొ.చోట్లు ఉన్న- డ్‌ 'ప్రత్యయమూ _ఒకేమూలం “ేతన్లు నుంచి ఏర్ప అగపడు=ఎదురువడి / లోబడటం, వశపడటం. ఉంటాయి: (తమిళం; ఒరుత్తన్‌4 ఒరుత్తన్తు). ఇది మహదేక (ఇప్పుడు ఎదురుపడటం, కనబడటం అని, ఈ వచన ప్రత్యయం. సందిగ్దార్హ సందర్భాలు తిక్కనలోనే కనిపిస్తాయి.) ఆకొండున్‌, అండేని. మొ.రూపాలనుబట్టి అన్వాదులకు అలవడు=సరిపదు, ప్రయత్నంతో నేర్చుకొంటేు సాధ్య పరమైన 'ది 'డిగా మారిన మాండలికం ఒకటి ప్రావీనభొ పడు! అలవరించు = నేర్పు (ఇప్పుడు ప్రయత్నం లేకుండా షలో ఉండి ఉండాలి. 'రు వర్ణానికిముందే 'ద వికల్పంగొ ఏర్పడే ప్రవర్తన) “డొ అవుతుందని రాసిన లక్షణం అసమగగ్రం. వ్యాకర్తలు

తిక్కన పదప్రయోగకోశం 273 *ఉండిని నుంచి “ఉన్న' నిష్పృన్నం చేశారు. ఉన్నే, ఉన్న, తిక్కన వాడిన విశేషణాలు, విశేష్యాలు, క్రియలు, ఉన్నన్‌, ఉందురు-ఉండునే, ఉండిన, ఉందినన్‌, ఉండు అవ్యయాలు, కారకవిశేషాలు, తద్భవదేశ్యాలు, అన్యదేశ్యాలు దురు రూపాలను పోల్చిచూస్తే వర్షాత్మకంగా- ఉండు, (త్రాసు, మొ.వి.) సంయుక్త (క్రియలు, శబ్దపల్లవూలు, ఉన్‌-అని రెండు ధాతువులు తెలుగులోఉన్నాయని చెప్పాలి. నుడికారాలు, సామెతలు, వాక్యాలు, ఉపవాక్యాలు, పదబం “ఉన్‌ అన్వాది గణానికి చెందినది. దీనికి ఇద్వ[గక్రముత్తు ధాలు, కృత్తద్రితాలు- వీటిల్లో ఒక్కొక్క విషయాన్ని గురించి రూపాలు(ఉనిరి, ఉనియె, ఉనక మొ.) లేవు. అందు వల్ల గాఢమైన పరిశీలన చేస్తే తెలుగు భాషాదరిత్రకు ఉపయోగించే న్యూనక్రియ (౪౭౮/8 ౪8గ0).విను: వినికి, మనుః మనికి విశేమాలెన్నో వెలువడుతాయి. 4 ॥ ల లాగా “ఉనికి అనే కృద్రూపం ఉను+ఇకి వల్లి ఏర్పడ్డది. పదద్రయోగ. కోశాలు మౌలిక గ్రంథాలు... వాటేని పాపరమ్ము(పాహఅమ్ము), ఇందాక, ఇన్నాళ్ళు, ఉపయోగించేవాళ్ళ సంఖ్య తక్కువైనా వాటి ప్రయోజనం

ఇన్నూయు మొ.చోట్ల సంధివిశేషాలున్నాయి. కృత్తద్దితాల్లు ఎన్ని శతాబ్దాలకు గూడా తరగనిది. చిడిదల, ఇల్లడము, అలసట, ఊటజుట, ఏకట, ఒడ్డనము, ఎనమండ్రు మొ.లత్యసామగ్రి సేకరించాలి. ఎద గాగమం _ జేక్‌ పా డమీ పౌజన ఎక్కువగా భవిష్యదర్హంలో కనిపిస్తుంది. (ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకా ్యంతో)

బల మివ పయసా నవినయా దివ సాధుత్వం ప్రియోదితా త్రణయః।

మోద ఇవేస్సిత లాభాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥

పాలతో బలం లాగ, వినయంతో సాధుగుణంలాగ ప్రియురాలి మాటలతో ప్రణయంలాగ, ఇష్ట వస్తువు లాభంవల్ల సంతోషం లాగ ఓ నుందరీ! నీ దేహకాంతి యౌవనంవల్ల వెలుగొందుతున్నది. -- ఉపమావళి నుండి శ ర్‌ న్‌ సద్వర్తన మివ సాధువ్రజ సంగాత్‌ దీపవర్తి రిన తైలాత్‌। రాగ ఇవ మిథో వచనాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ సత్పురుషసాంగత్యంవల్లి న త్ర్రవర్తనలాగ, నూనె వల్ల దీపం వత్తిలాగ పరస్పర నంభాషణవల్ల అనురాగంలాగ ఓ నుందరీ! నీ దేహకాంతి యౌవనంవల్ల వెలుగొందుతున్నది. ఎ *ఉపమావళి నుండీ

నన్నెచోడుని కాల నిర్ణయం ను! శీ లింగంనేని బసవ శంకర రావు ఈ శతాబ్ది తాలిదశకాలలో నన్నెచోడుని కాల విషయమై (6-44). (కాని దీనికి పాఠాంతరం ఉంది.) ఈ ప్రాస పండితుళల్లో పెక్కు వాదోపవాదాలు జరిగాయి. ప్రసిద్ద నిర్వచనోత్తర రామాయణంలో లేదు గాని భారతంలో పండితులైన జయంతి రామయ్య పంతులు, వేటూరి ఉన్నట్లు కొన్ని అచ్చువేసిన పాఠాంతరాలు ఉన్నాయి - ప్రభాకరశాస్త్రి కోరాడ రామకృష్ణయ్య, నిడుదవోలు వేంకట అరవజ - నెజీదప్పుంగ - తఆఅచుగ - గిరి కొనియెన్‌ రావు మున్నగు వారు గ్రంథస్త్రాధారాల్ని, శాసనస్రాధారాల్ని (భీష్మ 2-136) 'గిఆికానియెన్‌ అనుట సరియైనది. పరిశోధించి, పరిశీలించి నన్నయ - తిక్కన్నల నడిమి పాల్కురికిలో సాధు శకట రేఫల సాంకర్యం ప్రబలింది. కాలం వాడు నన్నెచోడు డని నిర్దారించారు. ఈ వాదం ॥ న కకారానో బహుజనాదరణ పొందింది. వీరెవ్వరు నన్నెచోడుని కుమార (లీ. తనార సంయుక్తంలో మొదటి వర్షమై రాడు సంభవ కావ్యంలోని భాషను నన్నయ, తిక్కనల భాషతో “ఎయ్‌. ాధాన్యమిచ్చి కవర్షంతోనే యతిని డున్‌' పోల్చి చూడలేదు. ఆ నాటికి ఆయా కవుల భాషలపై " '*తియుండుదృవిల్లియు నఘ కయ్లకారలుందున్‌ పరిశోధన అంతగా జరగక పోవటం చేత భాషా దృష్టితో (అరణ్య 3౩3-136). నన్నయలో రెండు చోట్లు తకొ ల శోధించి, పరిశీలించే అవకాశం. వారికి లేకపోయింది. ౨, నలకు యతి వేశాడు, కాని పాఠాంతరాలునా, వనికి నన్నయ, నన్నెచోడుడు, తిక్కనల భాషను సూక్మదృష్టితో నగెఎచోదుడు కవర్గంతోనే గాక, రెండవ వర్షమైన మ సుర గమనించి భాషా చారిత్రక దృక్పథంతో నన్నయ - తిక్కనల కాదా (ప్రాధాన్యమిచ్చి యతి వేశాడు - ఈ చున్‌ నడిమికాలం. వాడు నన్నెచోడుడు అని నిరూపిళచటమే నిఘంబులలోన నంచు సతి దక్షుం దూలిపోం బలు న్‌ ఈ వ్యాసం ప్రధానోద్దేశం. 2-32, చెలువమగు హర్మ్యకులము సుక్షత్ర కుల తిని 7-127. తిక్కన కూడ నన్నెచోడుని లాగొనే య' క

1. నన్నయ కాలంలో బుకారానికి రికారోచ్చాథణ ఉంది. పాటించాడు - నుళి/కీతులం గనుగొనందలంపు చిత్తమున అందువల్ల నన్నయ బు - రి లకు యతి వేశాడు. - మొలతెంచునేని (శల్య. 2-221), తతి నెందుం జరియించి బుత్విజుండని విచారించి పూజించితే (నభా 2 - 11). భూపతుల నిశ్ళేషంబుగానేక... (శాంతి 2-26). నన్నెచోడునిలోను. ఇలాగే ఉంది - బుష్య సారంగ చమరీ శన వర్షమైన మృగముల (3-89). కుమార సంభవంలో నిర్భతి అనే * నన్నయ జ్ఞకార సంయుక్తంలో మొదటి రా పదం నిరురుతి (10-191)గా రాయబడింది. (కాని దీనికి జకారానికే 'ప్రాధాన్యమిచ్చాడు. అందువల్ల ఆ వర్శమర పాఠాంతరం కూడా ఉంది.) అంక అప్పటికి బును రుగా షై వర్గాలకు యతి వేశాడు. నన్నెచోడుడు జ్ఞలోని లకు, ఉచ్చరించడం బయలుదేరి ఉండవచ్చు. పాల్కురికి సోమన వక్ళొలకు. ప్రాధాన్యమిచ్చి చ వర్గాక్షరాలకు, ఊప్క క్రో లోను ఈ లక్షణం కనబడుతోంది. 'రురు వర్ష దేహంబు స్‌ొనికీ కూడ యతి వేశాడు - జ్ఞాన సర బుగ్వేదమునకు' (పండి. పు-523).. ఇది తిక్కనలోను నర్పచ్ముందున్నదా (7-53), జ్లేయ న్వరూవమై కో దర్శన మిస్తోంది. - “సప్త/బుషులైరి వారు మరుద్గణంబు' యోండు (7-53). తిక్కన నాటికి ఈ భాషా స్తితి లో నకు (శల్య 2 - 160). (అయితే దీనికీ పాఠాంతరం కె పరిణతి పొందింది. తిక్కన జ్ఞ కారానికి కకొ టీ ఉంది.) కూడా యతిని పాటించాడు. ఎందువల్ల నంటే ఆ నొ క్ష జను గ్నగా ఉచ్చరించడం అలవాటు అయ్యుంటుంది
2. సాధు రేఫ, శకట రేఫలకు నన్నయ యతిప్రాసల్టో జ్ఞానికి నుపదేశ విధిం (బ్రకాశము సేయన్‌ (శాంతె. 4-2550 పొంకర్యం చేయలేదు. నన్నెచోడుడు కూడా చేయలేదనే యో చెప్పాలి. అయితే ఒకచోట సంకరం కనబడుతోంది - _ 5" కషళ్లక ఇకారానికి సంధి వచ్చిన రూపాలు నన్న జూచేీ వరతరు - వనే/చరియలు - చెచ్చెర - అ/య్యెజుంగమి న ఇవి నన్నెచోడునిలో ఉన్నాయి. - పట్టకం తో 8-176, పట్టీక 9-51, పొంగెజగెడు (11-172) ఇటు

నన్నెచోడుని కాల నిర్హయం | | 275 సంధి రూపాలు తిక్కనలోను ఉన్నాయి - పట్టీ (నిర్వ తిక్కనలో (శాంతి 1-14) ఉంది. మధ్యమ పురుష ఏకవచన 2-93), వెర చిట్టంబుధి నాథ నందనులు (నిర్వ 5-88). సర్వనామాత్లో నన్నయలో అజాది రూపాలకే ప్రాచుర్యం వెజనిట్లుని అనే పాఠాంతరం దీనికి ఉంది. భారత విరాట ఎక్కువగా ఉంది - ఈవు (64), నీవు (21). అయితే పర్వంలోని అందిమ్ము (4-112)ను శబ్బపల్లవంగా కొందరు బహువచనంలో మాత్రం హలాది రూపాలకే ప్రాచుర్యం ఉంది పరిగణిస్తున్నారు. _ ఈరు (3), మీరు (49). నన్నెచోడునిలో హలాది రూపొలకే ప్రాచుర్యం - ఈవు (16), నీవు (47), 6, నన్నయలళో తెలుగు మీది తత్సమాలకు గనడదవా తిక్కనలోను నన్నెచోడునిలో లాగా ఉంది - ఈవు (145), దేశం రాదు. నన్నెచోడునిలో గనదడవాదేశం వచ్చిన రూపా న్య (14). నన్నెచోడునిలో బహువచనంలో ఈరు రూపం లున్నాయి - ఎలమి ్రీత్యావహముగ (1-36), ఏమి నిత్రము. శ్రద్ల మీరు మాత్రం 12 సార్లు ప్రయుక్తం. తిక్కనలో (5-88), నీవు దపము (6-7.) తిక్కనలోను ఇటువంటే. స్వ్నల్వులో. లాగా బహువచనంలో హలాది. రూపాలకే గసడదవాదేశం ఉంది. - ఇట్లు దపంబు (నిర్వ 5-8), ప్రాచుర్యం ఉంది - ఈరు (5), మీరు (247). ఏమి గులంబున (విరాట 1-215), ఎంత గుమతులైన (ఉద్యోగ 1-268). 10. నన్నయలో ఒకందు, ఒక్కండు అమహద్వాచక రూపాలని, ఒక్కరుండు మహద్వాచక రూపమని చిలుకూరి 7, నన్నయ భాషలో కర్మధారయ సమాసాల్గోనే ము సాగ్రాయణరావు గారి భావన (పు. 1416). నన్నయలో వర్ణానికి పుంప్వా దేశం వస్తుందే గాని షీ సమాసాల్లో ఉన్న ఒక్కటికి (4) పాఠాంతరాలున్నాయని వీరి ఉద్దేశం. రాదు. నన్నెచోడునిలో షష్టీ నమాసొల్లోను పుంప్వాదేశం నన్నాచ్రోడునిలో ఒక్కండు 10 మార్లు ప్రయోగింపబడింది వచ్చిన రూపాలు మూడు ఉన్నాయి - సింగపువేటలు _ మ్రార్లు అమహద్వాచకంలోను 5 మార్లు మహద్వాచకం (4-62), గుజ్జపు దడంబులు (11-5), నుగాగమంతోను ట్వ ఉంది. “ఒక్కటి నన్నెచోడునిలో ఒక మారు ఉన్నరూపం గాపుంద్రాడు (10-71) తిక్కనలో ఇటువంటి ప్రయోగింపబడింది - వారి మేనులన్‌ మానుగం గూర్తు రూష్రాల్పు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. గుజ్ఞుపు దడంబులు (భీష్మ నొక్కటిగ (4-69). తిక్కనలో ఒక్కండు (4), ఒక్కండు 1 - 93), గుజ్జపు మొగ్గరంబులు (భీష్మ 3-91), గుజ్తవు (6) ఒకండు (22) అమహద్వాచకంగా ప్రయుక్తం. మహద్వా అట్ల రాసులు (ద్రోణ. 2-60), గుజ్జు తండము (శల్య స్వళ్తంగా ఒక్కండు (127), ఒకండు (188) ఉన్నాయి. 1-55), నుగాగమంతో ఉన్న రూపాలున్నాయి - సింగపుం తిక్కన కాలం నాటికి అమహత్తులో ప్రయోగాలు తగ్గుతూ, గొదమ (నిర్వ. 10-29), సింగపుంబేంట్టు (స్రీ 1 - మహద్వాచకంగా ప్రయోగాలు ఎక్కువ అవుతూ వచ్చాయి. 102), తిక్కనలో ఒక్కటి (112), ఒకటి (99) అనే అమహద్వాచక 8. పొండి తోడి బహుల్రీహి సమాసాలు నన్నయలో రూపాలు నన్నయ, నన్నెచోడుల్లో కంటు చాల ఎక్కువ లేవు నన్నెచోడునిలో ఒక్క సమాసం ఉంది - తలిరుంబోండి. అయ్యాయి. (5-135.) ఈ సమాసాలు తిక్కన కాలంనాటికి విరివిగి |. నన్నయలో కలజ్య్‌ అనుబంధంతో ఏర్పడిన ఉన్నాయి - అలరుంబోండి (విరాట. 2-53), ఇగురుంబోండి భవిష్యత్కాల క్రియా రూపాలు రెండు ఉన్నాయి - ఈంగల విరాట (1-312), చిగురుంబోండి (ఆను 5-167), స్యాడను (నభా 2-174), కావంగల వారము (ఆను 32384), తీగచోండి. (విరాట 5-399), పువ్వుంబోండి (ఆను (బ్బ శక్యార్దున్ని కూడ వ్యక్తం చేస్తున్నాయి). నన్నెచోడునిలో 2-209), పూంబోండి (నిర్వ 6-64), మెజుంగుంబోండి. ఒ్బ్బ్రవంటి రూపం ఒక్కటి ఉంది - కొల్వంగల వాండన్‌ (విరాట. 1-312) ఇత్యాదులెన్నో సార్లు ప్రయోగింప ,_|౩4.. తిక్కనలో ఇటువంటి భవిష్యత్కాల క్రియా బిద్జాయి. రూపాలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి - అదుగం గలవాండు (అను 3-6), అనంగల వాండన్‌ (విరాట 1-73), ఉండంగలాండ ర. ఉతమ పురుష సర్వనామా్మ్‌ నన్నయలో హలొది మ్‌ 4.192), చేయంగల వాండవు (ఉద్యోగ 3౩-172) పాల కంక అజాది రూపాలకు ప్రాచుర్యం ఎక్కు, స టే (భీవ్మ 1-61), పొవం గ 9 = పీన్సు (245 మార్లు) నేను (5 మార్లు), ఏము (5), నమ్మంగల నా ష్మ నః ౧ గలవాండు (అను నవ్నెవోడునిలో ఏకవచనంలో హలాది రూపొలకే ప్రాచుర్యం 1-273). ఎక్కువ - వీను (9), నేను (11). తిక్కనలోను హలొది 2, శత్రదృబ్ద వకారం లోపించి తత్పూర్వ స్వరానికి రూపాలక్తే ప్రాచుర్యం - ఏను (449), నేను (529). దీర్హం వచ్చిన రూపాలు నన్నయ నన్నెచోడుత్లో. లేవు.

276 సాహితీ వీరాజనం తిక్కనలో ఇటువంటి రూపాలు చాల ఎక్కువగా ఉన్నాయి నన్నెచోడుని లోను ఇంతే. తిక్కనలో కూడా ఇంతే. కాని

• ఉన్నాండు (నిర్వ 5 - 128, 6-19), ఉన్నారు (స్వర్గ తర్వాతి కాలంలో ప్రశ్నార్హకం *“ఆ' అయ్యింది, ఏవార్హకం 1-28), ఉండంగలాండ (అశ్వ 4-192), కలాండవు (శాంతి 'ఏ' అయ్యింది. ౩3-348. 17. నన్నయ నన్నెచోడుట్లో లేని శ్రేషఘళా వాచకాలైన

13. నన్నయ భారతంలో ఇడిన, పడిన రూపాలే గాని ఆర్యాంబాద్యర్హక శబ్దాలు పరమైనపుడు నంధి వచ్చిన రూపాలు ఇడ్డ, పడ్డ వంటి రూపాలు లేవు. నన్నెచోడునిలో ఇడ్డ తిక్కనలో ఉన్నాయి - అన్నమ (నిర్వ 1-13), కొమ్మన (6-16), పడ్డ (4-76), ఇడ్డన్‌ (4-85), వడ్డన్‌ (7-94) (నిర్వ 1-13). నన్నయ పేరులో ఈ సంధి ఉందే గాని వంటి రూపాలున్నాయి. తిక్కన నాటికీ ఈ రూపాలు ఇటువంటి రూపాలు నన్నయ భారతంలో లేకపోవడం ఎక్కువ అయ్యాయి - పడ్డ, (నిర్వ 6-53), ఇడ్డ (నిర్వ గమనార్హు. 6-42), చెడ్డ (అను 5-151), పడ్డ (విరాట 5 - 206). 18. అకారాంత తెలుగు శబ్దాలకు అకారాది సంస్కృత
14. చువర్తం తోడి దుగ్దకారం తకార మవుతుంది. శబ్దాలు పరమైనపుడు సవర్హ ద్‌ర్హుంధి వచ్చిన రూపాలు నన్నయలో ఇటువంటి రూపాలే ఉన్నాయి. నన్నెచోడునిలో నన్నయ నన్నెచోడుల్లో లేవు. కాని తిక్కనలో ఉన్నాయి. యువర్షం తోడి దుగ్షకారం తకారమైన రూపాలు కూడా గమనించండి - తిక్కాంకుండ (నిర్వ! - 12). ప పైయు - చేతున్‌ (1-5), చేతురు (11-186). అయితే 19. ద్వంద్వ సమాసాల్లో పూర్వపదాంత అకారానికి టికి పాఠాంతరాలున్నాయి. తిక్కనలో కూడా ఈ ం రూపాలు ఉ చేతున్‌ (నిర్వ 1-16), చేతువు దీర్హం వచ్చి, గసడదవాదేశం రాని రూపం తిక్కనలో ఉంది (క (లా శా పాఠాంతరాలి తప న్నారు - అపా చెల్లెంద్రు (నిర్వ 3-96). ఇటువంటి రూపాలు ర్స్‌ 1-29). ఎ చూపిస్తున్నారు. ం నన్నయ నన్నెచోడుల్లో లేవు.
15. భావార్హకంలో నన్నయలో టవర్ష రూపాలు ఎక్కు అయినా, డువర్ర రూపాలు కూడా ఉన్నాయి. నన్నెచోడు నన్నెపోడు [న అనే వ వారక రూపో నిలో టవర్ష రూపాలు 116, డు వర్ష రూపాలు 40 మాత్రమే ఇ ౮ - తిక్కన య్‌ రాం ఉన్నాయి. తిక్కననాటికి డు వర్ష రూపాలు తగ్గుతూ, 21. నిందయందు ఆద్రేడితంలో ఆద్యత్నరానికి గిగీలు టవర్ష రూపాలు ఎక్కువ అవుతూ వచ్చాయి. రావటం నన్నయ నన్నెచోడుల్లో లేడు: తిక్కనలో
16. నన్నయలో ఏ వార్డకాలు- అ, ఏ- అనేవి; రమంది గాలింగీలియు (నిర్వ 7-99), భీష్ముని గీమ్మని నన్నెచోడునిలో ఏవార్ధకాలు - అ, ఎ, ఏ. తిక్కనలోను ష్మ " ఏార్దకాలు అఎ ఏలు ఉన్నా, అకారం కంట ఎ ఏ ఈ విధంగా పై ముగ్గురి భాషను భాషా చారిత్రక దృష్టితో లకే ప్రాచుర్యం కలిగింది. తర్వాతి కవుల్లో అ పోయి ఏ పరిశీలించి, పరికించినపుడు నన్నెచోడుని కాలం నన్నయ ప్రాచుర్యం పాందింది. నన్నయలో ప్రశ్నార్ధకాలు - ఎ ఏ. - తిక్కనల నడిమిదని మనం ఘంటాపథంగా చెప్పవచ్చు. వసతి రివ దీపశిఖయా క్రీడావసతి ర్మనోజ్ల సంభారాత్‌ భిత్తి రివ చిత్రయా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ దీపం వెలుగువల్ల ఇల్లులాగ, సుందర వస్తువులవల్ల క్రీడాగృహంవల్ల, చిత్రాలవల్ల గోడలాగ ఓ సుందరీ! నీ యౌవనంవల్ల నీ దేహ కాంతి వెలుగొందుతున్నది. -ా “ఉపమౌావళి నుండి

ఒట్యి తెలుగు “సాని కహానీ శీ తూమూటి దాణప్ప తెలుగు నందలి 'సాని' శబ్దం పుట్టుక ముఖ్యంగా. వారి పట్లా, నమర కౌతుక వ్రతుల విద్యాకౌశలం పట్టూ మూడు మూలమూర్తులతో ముడిపడి ఉంది. సంస్కృతం ఈ వ్యవహారాలు అచ్చతెలుగున ఉపయుక్తాలు. లని 'సారసీ, 'స్వామినీ' క్‌ అరబ్బీ భాషగతమైన “సాధన-, 'సాధనీ-' శద్దాలు కాలాంతరంలో దేశాంత మూలన ణి! ' ఎ గ్గు రంలో ధ్వనిపరిణామాలు పొంది మౌలికార్జాలలోనే ప్రాకృత పుటమ్మలు. భాషలలొ వ్యాప్తి నందిన “సాహిణం', “సాహిణీ శబ్దాలు శతాబ్దుల తరబదిగా సప్తాంగ సమన్వితమైన రాజతంత్రం [ప్రాకృత సమాలుగా తెలుగున దిగుమతి దినుసులు. "సేనావాహి లోని సమరతంత్రానికి ప్రధానంగా ప్రశస్తిని బడసిన చతురంగ నులకు సంబంధించిన గజాశ్వాదుల కేర్చరిచిన ఆవానమే బలసంపత్తి ప్రస్తుతం ప్రముఖంగా ప్రస్తావించదగ్గది. ఇందు 'సాహిణం'. లాయమనీ, వాహాగారమనీ దీనికి పర్యాయవాచ లోనూ. ప్రాణ్యంగ రూపమైన సామజ తురంగ బలాలది కాలు. సవారీకీ బరువు మోతకూ ఉపయోగించే తిర్యక్రాణు మొన్నమొన్నటిదాకా మొదటి మునుము. వెనకటి తరాలలో లకు రూపించిన ఆవాస మన్న అర్హంలో కిందివి కొన్ని విక్రమశాలులూ, సమరాంగణ విజయ్య్మశ్రీ లోలురూ ఐన కావ్యప్రయోగాలు. చ|క్రవర్తుల సాంగ్రామిక విజయ పరంపరలూ, రణస్తంభ్రతి ॥ రువ ఫ్టలూ, ఆస్టాన కవిసార్వభాముల శకైవారాలూ, వందిమాగథ నలిన వు సాహెణము వా మ్ములు వైతాళిక బృందాల స్తోత్రపాఠాలూ ఆయా రాజన్యుల సామరిక న (శృం.మై 2-66) మహత్త్వ పటుత్వ సంపత్తికి మూలమైన గజతురంగ సన బలాలమీదా,. పతిహిత చరితుల్నూ ప్రథన '(ప్రబంధన “పవన పౌలస్త్య పశుపతుల్‌ జవనరూఢి మహితులూ ఐన గజాశ్వబలాధ్యత్షుల పర్యవేక్షణలో వాటికీ బరుగు తమ సాహిణముల నిబ్బరము నూపి కల్పించిన రక్షణ మీదా, శిల్చించిన శిక్షణ మీదా అత్యధికంగా (నిరం. 3-36). ఆధారపడి ఉండినట్లు మన చరిత్రా సాహిత్యమూ సొత్యమిన్తు వపవయో కొని+ న్నాయి. ప్రాణ్యంగ రూప అశ్వగజ పదాతి సేనావాహినుల ఏనుగుల సాల అనే అర్జానికి కావ్యప్రయోగాలు కొన్ని: ప్రాధాన్యాన్నీ, ప్రాబల్యాన్నీ వురస్కరించుకుని చరిత్రపుట “రష్షోభయంకరైరావణ మదగంధ లలో కానవన్తున్న అశ్వపతులూ, గజ పతులూ, నరపతులూ నాగంబు దన సాహిణమున నుండ...” అన్న ప్రసిద్ద వ్యవహారాలు ఆయా రాజశేఖరుల శౌర్య సాహస (వరాహ.3-65ఏ), సామర్థ్య పరమైన సార్థక చిహ్నాలుగా రూపొందినట్టు లాన్‌ మండువా సాహిణముల గల ష్కర్షించవచ్చు. భద్రేభ సందోహ వాహస్రకరంబు...? సంస్కృత భాషాగతమైన “సాధన-* అన్న శబ్బానికీ (మను. 1-40), దీని రూపాంతరమైన 'సాధనీ-' శబ్బునికీ సేనయనీ, "సేనావిభాగమనీ, సాం(గ్రామిక సాధనమనీ సామాన్యార్దాలు; రాం సాల వనే అలికి మాదిరి కొక ప్రయోగం: గజాళ్వాసేనా వాహినులని విశేషార్హం. 'సాదనా(=శస్త్ర, విద్య, శ శరాభ్యాసం), 'సాదనకాడు' (=శస్త్రవిద్యాపారీణుడు) “సాద వాహాగారంబునకును వర్తిలుం బేల (ఆం.శే.25). నజోదు' (=మల్లయుడ్ద ప్రవీణుడు) మొదలైన వాడుకలలోని మంత్రోత్సాహ (ప్రభు శక్తితయ సంపన్నులైన కాకతీయ *'సాదని అన్నది సంస్కృత 'సాధని శబ్దునికి జన్యరూపం; ప్రభువుల పరిపాలనా కాలం (క్రీశ 12,1314 శతాబ్దులులో సంస్కృత భవం. 'రణపెండ్లి కొడుకులు. గా రాణించిన 'సాహిణి' శబ్దానికి అత్యధిక వ్యాస్తి కనిపిస్తుంది. తురుఫీ

శ్‌/ఠ సాహితీ నీరాజనం పతక సాహితీ నీరాజనం హాథీ 'సేనాదళాలకు సారథ్యంవహించిన కదనకుతూహలప ఇంటిపేరుగా *సాహిణి3 ప్రయోగాలు: రులు రాయరాహుత్తగండలుగా రాణించి మహాహవదోహలు *బుర్దయకుమార సాహిణిమారా (భాస్కర. అయో), లుగా పురాణించి, విక్రమాంక గాథలలో విశిష్టస్తాన మలంక *ఛెప్పగవతె సాహిణి మా రించి సాహిణులనీ, గజసాహిణులనీ, రాయగజ సాహిణులనీ, రప్పును దానమున...? (ఒక చాటువు). మహారాయ పట్టుసాహిణులనీ హుందాహుజూరీ బిరుదుప ఈ “సాహణా శబ్దమే మరిన్సి థభని పరిణామాలకు లోనై ట్లూలు పొందినవారు ఎందరెందరో మనకు కనిపిస్తారు. గంగ “సానాగా. సరికొత మాపంంద ఆశితుడు. రాహుతుడు సాహిణి (క్రీ.4.1322), గంగయ గజసాహిణి (శ్రీ.శ.1250), రల ర్‌ ఎత్తింది. ఆ | 0కుడు, త్త గంగయ సాహిణి (1239-1257), గండయ సాహీణి (శ్రీశ ౨” కళ్ళెం నొ శేట్టం ప్రయుక్తిం, 1320), గన్నయ గజసాహిణి (క్రీశ. 1330), గజసాహిణి "తగరు బాబాసాని (-పాట్టలు వాహనంగా గల అగ్నీ గుండయ (క్రీశ 1320), రాయ గిజసాహిణి గుండయ దేవుడు) అని అచ్చతెలుగు పద్యనిఘంటువులలో కనిపిస్తుంది. క్రీశ. 1320), రాయ గజసాహిణి మగతల గుండయనా (న (క్రీశ. 1320), రాయగజసాహిణి మగతల మాదయ వట వరి ఇంటే పేర్ణ చివర రంగ లె లుం రెడ్డి (శ్రీశ.1291), సాహిణి మారన (క్రీ.శ. 1270-1310), నును టై మనం చూడవచ్చు. సాహి యక్‌ మల్లెయ సాహిణి (క్రీ.శ.1229), సకల సేనాధిపతి మహా హి నూ, కాలు కదపా కవిలె కడిత ర వ్యాప్తి రాయ పట్టసాహిణి సోమయనాయంకులు (క్రీ.శ.1308)... వైయత్తుల నూ, నేటి వాడుక లోనూ ప్రచు సాని, మొదలైన సాహిణి శజ్లోపనామకులూ, సమరాంగణ గణనాయ “దిన్‌ అల్లసాని, ఉమ్మసాని, కారసాని, కాసాని, సని కులూ మరెందరో అనాటి చరిత్రపుటలలో మనకు “౭గనాని, గౌరసాని, చలసాని, చాగసాని, తిప్పసాని, మకరి! దర్శనమిస్తారు. సంగర సంక్రీడనంలో కలియుగార్జునులుగా పెమ్మసాని. సోసాని, బైసాని, మల్లసాని, ముద్దనాని, అయా గణుతికెక్కి, రణాంగణ పదస్తులుగా ఘనత వహించిన వీరి. ని ని, లక్కంసాని... వంటి తెలుగు వారి ఇం ఎంగ పారంపరీణ వృత్తి ప్రవృత్తులకు సూచకమైన *సాహిణి' శబ్దం గో సామకుల పూూర్వపూర్వ కులస్వాముల సా మజ మవిషను వారి వారసుల గృహనామం గానూ కొన్ని సందర్భాలలో క తా రతా దీఇా దక్షతా, సమర సమయ న దా స్పిరపడినట్లు సంభావించవచ్చు. వ్యూహ రచనా చతురతా, సమస్త సాంగ్రా పో నిర్చేదనోపాయ నిపుణతా నేపథ్యంగా నిలిచిన అన్వర్హవా “సాహిణ్సి' శబ్బం హయశాలాధికారి, హయళశిక్షకుదు అనే కొలుగొ మూర్తినందినవని నిర్దారించడం సత్యదూరం ళు అర్జాలలో అనేక కావ్యాలలో ప్రయక్తమైంది. మడమదిప్పని మహారథులుగా, మాట తప్పని మహాద్ర రాల లుగా నిస్తుల ప్రశస్తిని ఇస్తువుగా మూటకట్టేన తొలి === సాహిణి యొకండు కొలముసాముల వ్యక్తినామాలే కాలాంతరంలో ఆ మహాభాగులి కర్తయెదుటికి గొనివచ్చె... పైంధవంబుం స్మృత్యంకనాలుగా ఇటువంటి. ఇంటిపేర్లుగా వాదుకర్య్‌ (మను. 4-37) స్రీరసడ్డాయని నిర్దారించ వచు ఏ. కావ్య ప్రయోగాలలో కనిపిం “ఉత్తమాశ్వంబు సాహిణి యొకడు నిలుపి ఈ తీరు ఇంటిపేర్లు కొన్ని. (సారంగ. 1-81) “అల్లసాని వాని అల్లిక జిగి బిగి (ఒక చాటువు), భీక రాహన సేనాని పెమ్మసాని “సాహితీ రా నిగ్గ సాధించు నావల అక్కభూషాల చిన తిమ్మ! అలఘుధర్మి రాజు క్రొత్త చిలుక తేజి యనగా (చంద్ర. 6-122), (ఒక చాటువు. “..-రాజు ('మైోలకు హయంబొక సాహిణిదెచ్చె జెచ్చెరన్‌ ల శ్రండ్షో 'సానిని గూర్చి: (పె.శకుం.1-113). క గరత- అధిపురాలు, ప్రభుభార్య, యజమానురాలు, (స్తీదేవ లో గుర్రపు రౌతు అన దానికి ప్రయోగాలు మచ్చుకు కొన్ని: అనే అడ్జాలు గల సంస్కృత 6 స్వామినీ" శబ్దం ఇదే అద్దాల “మారయ ధరణీ రమణోత్తముడు సాహిణీతిలక మిలన్‌: ప్రాకృత భాషలలో *నిమైత్తీగాొ కనిపిసుంది. మరికొంలే (భాస్కర. రా మార్పును పొందిన *సామిణీ? శబ్దం తెలుగున 'సాని'గొ “సాహిణీలు మావుల బఅపంగ...? (ఆముక్త 3-22). నాదుక కెక్కిన ప్రాకృతభవం. ఎరుకల సాని, గౌడసాన్‌! జక్కుల సాని, దాసరిసాని, దొమ్మరి సాని, పూజరి సొర

తెలుగు సానో కహానీ 279 బూబు సాని బోగంసాని, మేదరిసాని, రెడ్డిసాని, సెట్టిసాన్మి యెరసాని, రుద్రసాని, అక్కసాని, వల్లసాని, వెన్నసాని, సోమిసాని(=సోమిదమ్మ, సోమయాజుల భార్య) వంటి వేమాసాని నూరపసాని, సూరసానమ్మ, సూరసానప్వ, కులమత వర్షవాచక పదబంధాల ఉత్తర భాగంలో “సామిణీ' సూరసాని... మున్నగు స్తీ, నామాల ఉత్తర భాగంలోనూ, శబ్దభవమైన “సాని వచ్చికూచుంది. ఆనాటి ఆర్జిక సామాజిక చిక్కసాని పల్లె (అనంతపురం జిల్లా, దొంగల సాని కనుము వ్యవస్థకు అద్దంపక్టే వృత్తి ఉపాధి సూచక పదాలు (నెల్లూరు జిల్లా నాగసాని పల్లె (కడపజిల్దా) బోడసాని ఎన్నోకులవాచకాలుగా రూపొందిన విషయం సామాజిక పల్లె (అనంత.జి) సూరసాని యానాం (గోదావరి జి.) శాస్త్రవేత్తలు చాలమందికి తెలిసిందే! ఉదాహరణకు కావ్య మొదలైన స్థల వాచకాలలో కనిపించే 'సాని' కూడ అధిక్యాన్నీ, ప్రయోగాలు కొన్నింటిని అనుశీలించండి. ఆధిపత్యాన్నీ ప్రకటీకరించే 'స్వామినీ' పదసంబంధి. (స్త్రీల "పేర్ల చివరచేరే అక్క, అంబ, అంబిక, అమ్మ, అవ్వ, దేవి, 4... ఎరుకల సాని వచ్చినది...” (వేంచూ. 5-11), బ్బా వంటి గౌరవార్హక చిహ్నమిది. “కొడుకు గుజ్జుడు చన్నుగుడువకట్టుంట విచారించి మేదరిసాని యపుడు (పరమ.1-139), ఇవే ఆకరాలలో ఐతమ్మ, ఐతాంబిక, కుప్పమాంబ, “పెట్టుపోతల సాగసాని "సెట్టిసాని (శుక 2-208). కుప్పాంబ, బయ్యమ్మ, బాచాంబ, అక్కమాంబ, లక్కాంబ- ఏలికసావి, ఒజ్జసాని, దొరసాని, పట్టపుసాని, (పెగ్గడసాని, అన్న స్తీ) నంజ్ఞా వాచకాలతో అంబ, అంబిక, అమ్మ-లు మంత్రసాని-.వంటి అధికార పదసూచక పదబందాల చివరగల “సానికి పర్యాయ పదాలుగా వ్యవహృతాలయ్యాయి. అనాటి “సాని సైతం 'సామిణీ'కి జన్యరూపమే. అధికృతవర్ణాల అంఈపురాలకో, కులమూ తలమూ, కలిమీ బలిమీ గల కుటుంబాల వారి జనానా జనాభాకో చెందిన “ఏమన్నననియె గాకేమి మీయేలికసాని' (కాశీ.6-2260), స్త్ర శర్ణ చివర “సాని వాడకం సర్వసాధారణం. మాదిరికి “ఇనుడుదయాద్రెకి నేతేక మున్ను కొన్ని కావ్య ప్రయోగాలు: చనకున్న నేలిక సానిచే జావు స (ద్వి.హరిశ్చ.పంక్తి 2252), “వొప్పేరు పడియుండ సూరసానమ్మః “చసలాత్ముడా యొజ్జసాని కిట్లనియో (పండితా. దీషా.పు. 118). (3ైది. పంక్తి 1030), “ధీరత పోరండ్ష సూరసొనమ్మ? “తనరు నుపాధ్యాయ భార్య యొజ్ఞసాని (పైది, వాద.పు.519), యన... (ఆంధ్రభాషార్షవ. 2-107), 'సూరసానవ్వనా ధారుణి బరగుః “దొడ్డిపట్టుల దొడ్డ దొరసానుల యొడళ్ళ (పైది దీవా.పు.114), ((అచ్చ.రా.బాల.33), కెంతయు భక్తితో నిలజాగి'మొక్కి? “దొరసాని, రాణినా దోచు చుండును రాజ్హో (పైది.దీమా.పు. 1570, (ఆంధ్రభాషార్లవ.2-107), “శివరాత్రి సంగయ్య (శ్ర, నూరసాని' “మానిని నిను నా పట్టపుసానిగ నొనరించి" (పైది, మహిమ.పు.93), (రసిక, 6-114). “శూలియా పోరండ్స సూరసానికిని ఇవి. అధికార పదనూచకాలకు _ కొన్ని _ (పైది, పర్వత.పు.246), కావ్య ప్రయోగాలు. “మానిని లీడుగారు... బమ్మెరకే సయ అక్కసానికిన్‌ (భాగం. 1-24). ఇంతకు ముందు పేర్కొన్న శాసనాలూ మొదలైన రకరకాల అకరాలలో 'సాని పదఘటితాలైన అనేక స్త్రీ అంతేకాదు, అతివేలపు విషయలోలుపతా, మితిమీరిన సంజ్ఞావాచకాలు కనిపిస్తాయి. అయ్హ (ఆదిత్య) సానమ్మ, శృంగార ప్రియతా, ్రతిప్పాదిహ్నాలుగా భావించే ఆయుగా ఎఅక సానమ్మ, ఎటీయాసాని, కామమసాని, కామసాని, లలో, (క్రీమంతులూ సామంతులే కాక రాచనగళ్ళ పరివారా కుప్పసానమ్మ, కొండసాని, కొమ్మసాని, చానసాని తిమ్మ నికి చెందిన మావంతులూ(మావటి వారు), రేవంతులూ సాని, తిర్మలసాని, నాగసానమ్మ, పొపసానమ్మ, పారసానమ్మ, _ (గుగ్రపురౌతులు) సైతం “నగర నారీ సారస్య స్వారస్య పారసాన్సి పేకసాని పోతసాని, ప్రోలిసాని, బయ్యసాన్మి సంగ్రహణ జయంతులు గానూ 'వారనారీ యౌవన వన బాచసాన్ని బాస్సాన్మి మల్లాసాని, మాదసాని, మారసాొని, వసంతులు' గానూ స్తోత్రపాఠకుల భోగావళీ రాగ తరంగిణీ

280 సాహితీ నీరాజనం చక తతత 2 జ తరంగాలలలో ఓలలాడిన ఆ బడా బడాయిరోజులలో రెండో వ్యుత్పత్తి పరంగా పరికిస్తే 'సాహిణీ'కి వికృతిగా రూపిత రాణివాసంగా వాసికెక్కిన నాగవాసాల న్థాయి అసలు మైన 'సాని అన్నపదమూ, '“సామిణీ' శబ్దం సమీపమాతృకగా అంతఃపురాలకు. పై అంతస్తుగా పరిగణించ బడేది. ఈ అవతరించిన 'సాని అన్న పదమూ తెలుగున ప్రకృత భవాలే. నాగవాసపు సానుల పేర్ల చివరనూ వారి ్రసక్తిగల పై చూపులకు ఒకే రూపున పాడనూపినను, వీటి మాతృకల తావులలోనూ ప్రత్యక్షమయ్యే “సాని సైతం “సామినీ శబ్ద దృష్టిలో ఇవి రెండూ నూటికి నూరు పొళ్ళూ వేర్వేరన్న జన్యమే. గడసాని, గడనసాని, గుడిసాని, రంగసాన్మి అంశం, మీది చర్చవల్ల నున్నష్టం. వీటి సమీప మాతృకలైన లంజెసాని, సంతసాని, సానికూతురు, సానికొడుకు, సాని *సాహిణీ', “సామినీ'-లు రెండింటా పదమధ్యాక్షర లోపమూ, కొంప, సానిలుక్కులు, సానితమ్ముడు, సాని తెలివి, సానిపాప్క చివరి 'ణ” వర్షం *ని వర్షంగా మారి ఒకే మాదిరి '“సానోగొ పానిమాయలు, సాని మేళం, సాని మొగ్గలు, సానివగలు, మూర్తి కల్పన జరగడం మాత్రం సమానం. వాస్తవస్త్రితి ఇలొ సానివరస, సానివాడ, సానివాడు, సానివేషాలు, సానినరసం, ఉండగా మన తెలుగు నిఘంటువులలో ఈ పదాలు రెండొ సానిసాగసు-వంటి వేశ్యావృత్తి పరమైన పదబంధాలలోను ఏక మాతృకాజన్యాలుగా పప్రదర్శితమవడం అవిచారిత రమ “సాని పదం 'ప్రచుర వ్యాస్తిని సంపాదించుకుంది. మచ్చుకు ణీయం.

“... సంత నెన్నడో జన్వన మమ్ముకొన్న గడసాని...? __ = మూడో “సాని ముచ్చట! ఇందాకటి చర్చ (ఉహరి.1-73), రండూ గాక, వీటికి సదృశ రూపంగల మరోమూర్తి సైత టి

*.. భీమేశ్వరుని గొల్లు రస్వురమున తెలుగు సాహితీ చరిత్రలో క్షీణయుగంగా నిర్వచించబడ్డశ్క సానులనుపేరి యప్పర శృం(ద్రముఖులు" వాడుకల లోని “సానికరణాలు", “సాని గుమౌస్తాలు', నవు (భీమ.1-89), పట్టాదారులు, "లా సానీ అన్న పదబంధాలలో ప్రత్వత ళు

“భీమేశుడు సానివాడ కరుగున్‌...? (పైది 1- శున్నది. నిన్నా మొన్నా పల్లెపట్టులలోని పెద్దకరగో 112), రోజువారీ అడంగుల ఖాతా కమాయిషీలలో సరిజోడు 4... ఆ యూరి సాని యొకతె వాని గానూ, సాలుసరి జమాబందీ జాడా లెక్కాపక్కా పద్దుసైనొ సందుకొనియో (భల్దాణ. 3). లలో 'సైదోడులుగానూ పని చేసి పెళ్టు కింది కరణ ల

'సానికరణాలు' అనీ, అదాలత్‌ అమల్‌ జారీ

పై ప్రయోగాలలోని “సాని దేశదాసీ జనానిక్తీ నాగవానపు కార్యాలయాలలోని సహళేఖకులను 'సొనిగుమొస్తో లనీ త్రీ జనానికీ సంబంధించిన పదం. వ్యవహరించేవారు. స్హిరాస్తులపరమైన పొత్తుల అసామీలకః ఇంతేకాక వార్దక సూచకమైన 'ముదుసలిసాని అన్న సహభాగస్వామ్యంగల చేని గుత్తదారుకూ 'సొనిపట్టా దారు పదబంధంలోనూ. “సాని పొడగట్టు తున్నది. ్రుపడు. 9ని అనాటి వాడుక. ఈ సందర్భంలోని “సానీ' అర నగరంలో మత్స్యయంధత్రచ్చేదనానంతరం 'అయ్యిద్దణును నొటే సరి సమానం అనీ, 'లాసానీ అంకు బేజోడు నో (భీమార్జునులు) గృష్టనట్లాప్ప దోడ్కొని చని యొక్క సరీసాటీ లేని అనీ సామాన్యార్దాలు. సహచరుడు, సహొర్పి ముదుసలిసాని(కుంతి) _కపుడు (మొక్కి యక్కన్యను కడు, సహోద్యోగి (= 00౪719౧ 8104-0661) వొ (మొక్కించి... (భారత. అది.?-221) నట్టు పేర్కొన్న ఈ 'సానిక్తి విశిస్ట్రర్ణాలు సాధనీ, స్వామినీ అన్నమూళి టేకీ నన్నయ ప్రయోగంలోని “సాని కూడ సామిణీ ర్తులకు (క్రమంగా జన్యరూపాలైన 'సాని', సాని-లు శిండిం' ల ( _స్వామినీ) శబ్దభవం. మహారాజ్డి అనే అర్హంలో నన్నయ్య అన్ని అందాలా భిన్నమైన మూడో మూర్తి ఈ పదబంణ డు నాటికే 'సాని? కావ్యభాషలో కాపురం పెట్టిందన్నమాట! లోని 'పాని, మధ్య (ప్రాచద్యసీమల బాసలలో పుట్టేపరూం పెళ్ళి పేరంటాలలో- విశేషించి నాగోలి- నాగవల్లి- నిష్టురా తీర్ముకుని, మొగలాయి సిపాయి పహారా డేరా గుదొర్హ్యకీ లలో. ఆరిందా కారిందాగా. పెత్తనం చెలాయించే పెద్ద టీ భోళన పాలనలలో పెరిగి పెద్దయెలతకి సాని... అని పేర్కొనడం కద్దు. వయన్ఫుకూ హోదాకూ సైట్టగటి గుం బారాదర్‌ బారామహళ్ళల్‌ ల్‌ హవేలీ మించిన గడసరి మాటకారి తీరులను *నాపసాని కబు నగళ రరాల సానలదీరి నవాబుల. నవేలీ కరో అని పరిభాషించడం కూడ పరిపాటి. ఈ పదబంధాంేన నకలో' గదని నగిషీలు దిద్దుకుని, నానా రం “సాని సైతం “పామిణీ' పద సంబంధి, నఫీసీ లేఖనాలలో నయా నయగారాలు నేర్చిన పిక

భాషనుంచి బారా బలూతీ పరిపాలనా పరమైన పొర

తలుగు “పాని” కహానీ 281 పిదంగా-రెండోరకం, రెండోస్టాయి, సరీసాటీ అన్న అర్జాలతో ముడిదినుసులుగా వాడడం నాడూ నేడూ పల్లెటూరి -తెలుగు వారి దినసరి వరవడిలోనికి సరానరి తరలి వచ్చిన మంత్రసానుల, సంచికట్టు వైద్యుల అలవాటులోని నాటు ఉరువు ఈ మూడో 'సాని. సావానం, సావాసి-అనే అర్జాలు వైద్యం. వాముగింజ నుంచి తీసిన నూనెను సైతం దీపష్యక గల అరబ్బీ "సానీ పదంగానీ, మంత్రి, నభ్యుడు, సహచరుడు పదార్థంగా వాడడం కద్దు. ఇక, సుగంధ(ద్రవ్యాల వాడకం అనే అర్జాలుగల పారనీక 'సాహనీ, "సాహినీ- పదాలుగానీ సరేసరి! ఏటేటా వేసవి నెలలలో ఏటి చాలులలో, ఇసుక అర్వాక్కాలికమైన ఈ మూడో '“సానికి మూల (ప్రకృతులు మేట నేలలలో పండే కర్బూజా కళింగిడీ వంటి పుచ్చకా కావచ్చునని కొందర ఊహ. అక్క సరి దళారీ భాష యలూ, వాటి విత్తనాలూ ఖురాసాన్‌ నుబా నుంచి దిగుమతైన ఏదైననూ అరబ్బీయే అసలు మూలమని చాలామంది తలంపు. సరకని కంది ప్రయోగం మూలంగానూ స్పష్ట్రపడుతున్నది. ఈ వరకూ అనుశీలించిన తెలుగు రూపులోని ముగ్గురు. 'అలుకన్‌ ఘోటక ధట్టికా ఖురపుటీ సానుల సరసకు చేరాలన్న తీబ్రాభిలాషతో ఇంకొక్క 'సాని _ హల్యం గురాసాని పు “వస వల్చు బాలకులి బుగ్గలు సుతారంగా గీటుతూ ఆంధ్ర చ్చలువో దున్ని....” (ఆముక్త 1-42), 'ప్రబంధమందిరాలలో కాలక్షేపం. చేస్తూ అసలు సానులు ఆ నగరంబు గంధవహు ముగ్గురి మగ్గులోనిక దిగ్గున దిగనా వర్దా అని ఇగ్గిస ముగ్గిసలు డంగడి వీథుల నాడుచుం గురా పదుత్నున్నది. అదే 'కు(ఖు) రాసాని. మధ్యప్రాద్య భూము పాని పిసాళి గంధవడి అలో యుగయుగాలుగా జగా పేరు పెంపులతో 'ప్రవర్షిళ్లుతూ సన్నపు గుంకుము పూవు బోచు.. (కకు. 1-139), వస్తున్న ఈరాన్‌-ఈరాణీ, హిరాణీ అని పళ్చిమంధ్ర +...-కురాసాని యోమమంచన యవానికాభిధ...” మాండలిక వ్యవహారాలు-దేశపు ఈశాన్య. సీమగా, అస్టని (ఆంధ్ర భాష్షార్లవ. 2-57), న్థానపు పడమటే సరిహద్దులలో “దళ్స్‌-ఏ-కవీర్‌ (0981 ఐతే ఈ "కు(ఖ్రు రాసాని యవానికానుందరి' ప్రబంధ 921 ౮996) అన్న ఉప్పు మెడారి తూర్పు టంచుల అకొంశే బ్యంద్రిర్రాల పరదాల చాటు. నుంచి దొంగచూపులతో రేఖలకూూ దీర్దాంశ రేఖలకూ నట్టనడుమనూ విస్తరించిన శ్రాాగ్తూడ్రడం వినా మామూలు జనం మధ్యకు ఇందాకా నేటి ఖు(భా) రాసాన్‌ రాష్ట్రే-ఈరాన్‌ కా పూర్వీనుబౌ-. బడ్సుగు సెట్టనే లేదు. ఇక మీద అదుగిడుతుందన్న ఆశా మన ప్రబంధాదులలో తారసిల్లే “కు(ఖు) రాసాని. ఈరాన్‌ శ్రా ల్రక్రాశమూ లేదు. అందువర్లి ప్రబంధ వీథులతో దేశం. దక్షిణ తీరవు పారసీక జలసంధిలో హుర్ముజ్‌ తన పరిచయమున్న పండిత (ప్రవరులకూ. పరిశోధ (=హురుముంజి) రేవు ద్వారా ఎన్నో శతొబ్దులుగా వామూా కా(గ్రసరులకూ, పాఠకోత్తములకూ తప్ప సామాన్య జనానీకా వజా(=వన) వంటి మసాలా దినుసులూ, బుక్కా బురకీ నికి ఈ నాలుగో *సాని' గారి బడీశాన్‌ సాంగత్యం లభ్యం వగైరా నుగంధద్రవ్యాలూ, కర్బూజా, కళింగిడీ (28 బశ్రద్సు ౧౪౦౧) వంటి పుచ్చకాయలూ, వాటిగింజలూ కు(ఖు) రాసాన్‌' సుబాకు చెందిన గంధీసేల్‌ సౌదాగర్‌ సాహుకార్లు ఇలా భిన్న వ్యుత్పత్తి ప్రవృత్తులు గల 'సాని రూపభేదా దూరప్రాచ్య చీరాలకు ఎగుమతి చేసే వారు. స్వదేశీ అరదేసీ లను వేర్వేరు ఆరోపాలు (69౧౯195) గా - సాని, సాని, పరదేసి నానాదేసి సెట్టు దళారీలుగొ అవచితిప్పయ సెట్టి, సానో ...ఈ మౌదిరిగా- ప్రదర్శించి వాటి నమీప మాతృక చేవయ "సెట్టే ప్రభృతి పాకనాటి. బేహారి సెట్లు వీటిని (1గగా౧౭6౫19 90006) లనూ, మూలమాతృక (0గ౮1౧21 దిగుమతి చేసుకుంటూ తెలుగు నాటే లోతట్టు మాగాణాలకు 506/06) లనూ వాటి అర్దాదికాలతో నిర్దేశించి, నిర్దుష్టమైన అర్హ కూడా వాటిని నాటుకోటి సెట్ల ముఖంగా నరఫరా చేస్తూ వివరణలనూ, ఆవశ్యక 'ప్రయోగభాగాలన్తూ ఆధార (గ్రంథ ఉండినట్లు. తెలుస్తున్నది. బీర్లక్తి “పెంపుదలకు, కడుపు నూచికలనూ ఆయా ఆరోపాల కింద రూపించ వలసిన నొప్పుల అపుదలకూ మాత్రమేకాక, బాలెంతబోళంలోనూ, అవసరం ఎంతైనా ఉంది. పురిటి. బిడ్డల సురిటి పాలలోనూ. వామూ వజలను బని చ్రైల్పగ్సు *సాని కథా కమామీషూ. లాం తతా

జ్యా కన్నడాంధ్ర భాషలలో రగడలు (శ్రీ/ క. సర్వోత్తమ రావు టొక్షిణాత్య భాషలలో ఛందోరీతుల పేర్లకు సంబంధించి మహేస్షన్‌ మానరవి మారా పిడుగు” *ద్విరద గతి రగడ' జరిగిన కృషి అంతంత మాత్రమే. తమిళంలో మాత్రం లాంటెేది. ఇవే గాక శ్రీ.శ. 600-625 ఎరికల్‌ ముత్తురాజూ కొంత వరకు ఈ పరిశోధన ముందడుగు వేసింది. శాసనం, క్రీ.శ.600 నాటి చోట మహారాజు ఉరుటూరు కన్నడాం[(ధ్ర మలయాళాలలో ఈ రకమైన పరిశీలన “ఊపు శాసనం క్రీశ. 600-625. నాటి పోట్లుదుర్తి మాలేపాడు అందుకోవలసిన అవసరముంది. అలాగని పూర్తిగా పరిశోధ శాసనం, క్రీశ. 600-625 నాటి చోటు మహారాజు కులు పట్టించు కోలేదని కాదు. కందం, రగడ ద్విపదలను ఇందుకూరు శాసనం, క్రీశ. 600 నాటి చోజు మహారాజు గురించి చాలినంత “నేల విడిచిన సాము” జరిగింది. ముతుకురు శిలాశాసనంలలో మధురగతి రగడ చాయలున్ను ప్రస్తుతం రగడల విషయం చూద్దాం. పంక్తులు కనిపిస్తాయి. ఒక వ్యక్తి బాగా ప్రసిద్ది పొందాక “మన వాడనే? క్రీ.శ, 1022 నాటి కోరుమిల్లి సంస్కృత శాసనం “తమ్మె చుట్టరికం కలుపుకున్నట్టు కొన్ని ఛందోరీతులకు కొత్త సమస్త జనతా విశేష గుణాయ,... మహీదేవ దేవగణాయ్యూ అనుబంధాలను జోడించి చెప్పడం జరిగింది. అలాంటి వంటి పాదాలు అచ్చం ద్విరద గతి రగడే. తెలుగు వాటిల్లో *“రగడి ఒకటి. ప్రాకృతంలోని పద్దడిఆ(స్వయం లాగే కన్నడ శాసనాలలో కూడా రగడ చ్భాయలున్యార భూ ఛందము 2-129), _అడిల్దా(ప్రాకృత పైంగళం ఏమయినా తెలుగు శాసనాల్లోనే రగడచ్భాయల ప్రాచీన 1-127), _ఛప్పయ్‌. ఛందం మొదలయినవి, అలాగే స్పష్టమౌతుంది. సంస్కృతం లోని మానిని, కవిరాజ విరొబితం లాంటి “దతిని క దాక్షిణాత్యులయిన సంస్కృత కవులు “చంపూ పద్ర దోరీ డల ఛాయలు కనిపిస్తునాయి. గ్ర చంద్‌ రీతుల్స్‌ రగడల ఛాయలు కనిపిస్తున్నా అభిమానించినట్టు రగడలను కూడా అభిమానించారు. 9వ రఘటాభవం రగడ అని కేశిరాజు శబ్బమణి దర్పణంలో శతాబ్దంలోని సోమదేవ సూరి యశస్తిలక చంపువులో (సంధి-32) చెప్పాడు. దీన్ని ఆధారంగా చేసుకొని ఘటా ॥ ల అంటే గుంపు అనే అర్హం వుండడం వల్ల రఘటా అంటే వచ కర్గోత్సల స్పర్చి తరలేక్షణాః ం రగణాల సమూహమని, రగణం పంచ మాత్రాత్మకం కావడం ఏ౯ తృనక మయ కంకణాః - వర్త పంచ మాత్రాత్మకమయిన ఛందోరీతికి రఘుటా అనే అన్నది వృత్త గంధిగా భావించినా ఇది కూడా రగడ ప్రభేదమే. "పేరు వచ్చి వుండవచ్చని (శ్రీ కుక్కిల కృష్ణ భట్టు గారు శ్‌ అలి క జయ ర్సి భావిరచారు. కన్నడాంధ్ర దేశి చృందోరీతులలో పంచ పన్న లక్షణాన్ని విస్తరించి చెప్పిన వారిలో మాత్రాత్మక విన్యాసం ఎక్కువ కావడం వారి ఊహకు ప్రబల ట్రబధ్హుడు. నిదర్శనం కావచ్చు. కన్నడంలో రగళెను తెలుగులో రగడ స్వచ్చంద: సంజ్ఞా రఘటా అని అంటారు. రగడలు అయబద్దమయిన గేయ చ ఏందం. మాత్రాషర సమోదితాః జానపద సరణులకు చాలదగ్గరివి రగడలు. అంచేత శాసనాల పాద ద్వంద్వ సమాకర్ణా లోని చాలా వాక్యాలు రగడల లాగా కనిపిస్తాయి. క్రీశ. సుశ్రావ్యా సైవ పద్దతిః - ఛందో. శాసనం 1-24 575 నాటి యుని కలమళ్ళి శాసనంలోని “ఎరికల్‌ ముత్తురాజు ధనంజయులూ 'ప్రభేదాలు(5-14-15-16) చెప్పాడు. రేనాన్లైెళన్‌ చిటుమూరీ -9 విన్నకోట మధురగతి రగడల లాంటిదే. ఆలాగే క్రీశ. ?50 నాటి _ లెలుగులో రేచన రగడల్ని చర్చించలేదు లు. రెండవ మహేంద్రుని బూడిద గడ్డపల్లి శాసనంలోని “స్రీ పెద్దన మాత్రం రగడల్ని చాటు ప్రబంధాలుగ

కవ్నడాంధ్ర భాషలలో రగడలు తతత రగడలను. గురించి విస్తరించి చెప్పినవాడు అనంతుడు. , కనిపించదు. కన్నడిగులు మందానిల, అలిత, ఉత్సాహ రగడలకు తాళాలను నిర్దేశించిన వారు అప్పకవి, చిత్రకవి రగళలను చెప్పారు. ఇవి యించుమించు మధుర, ద్విరదగతి, పెద్దనలు. తురగ వల్లన రగడలకు సమానమని చెప్పవచ్చు. ఇవేకాక అనంతుడు హయప్రచార, విజయ మంగళ, హరిగతి కన్నడాంధ్ర భాషలలోని రగడా ప్రభేదాలకు నామసామ్యం ్య్య్య్యాద్ర, పంల. కి వో ఈ రగడల సంగ్రహ స్వరూపం, రగడపేరు పాదమునకు గణములు మొత్తము పొదమునకు గతి నిషేధ గణములు మొత్రల సంఖ్య

1. హయప్రచార 3 మౌత్రల గణాలు 4 - 12. -త్వగు ల గణం
2. తురగ వల్లన కె ం; శి - 24 న ॥ (ఉత్సాహరగళి)
3. విజయమంగల $ ॥; 16 - 48 ం
4. మధురగతి శీ ,ః తీ క6 చతురస్ర జగణం (మందానల)
5. హరిగతి జీ | క్రి ఒం ౩2 ః
6. ద్విరదగతి క్‌ ః3 4-20 ఖండ జల (లలిత) యగణం 7 (వి జయభద్ర వ్‌ శ 8 - క0 ః
7. హరిణగతి 2 1; 74 కేకే మిశ్ర లగ జగణాలు
8. వృషభగతి శీ ॥ం 7-2 28 | లక్షణ (గ్రంథాల్లో చెప్పక పోయినా కన్నడంలో “తోమర విధంగా ద్విరద, విజయ భద్ర రగడలున్నాయి. జింక రగళె అనే స్పేరుతో ఒక రగడ ఉన్నట్లు తెలుగులో కొడా పరుగు, ఎడ్డు నడకల్ని సూచించే విధంగా హరిణగతి, రక్ష రకాల పేరో ఈ రగడలు కనీపిస్తాయి. (త్రిపురాంత వృషభగతి రగడలున్నాయి. ఉచ్చ్వాస నిశ్వాస ప్రమాణాలను కోదాహరణంలో $5+5+3+2 మాత్రల విన్యాసంతో "'హంనగతి. సూచించే విధంగ హంసగతి రగడలు కనిపిస్తాయి. ఇవే రగడ, అయ్యల రొజు నారాయణామాత్యుని హంస కాకుండా విషయం బట్టే రగడల నామకరణం ఉంది. వింశతిలో 44444444 8+4కీ మాత్రల విన్యానంతో పాల్కురికి సోమన చెన్నబసవరగడలు, (శ్రీనాథుని మణికర్షిగ్రా “మంజుల రగడి,. విష్ణుపల్లకీ సవా. ప్రబంధంలో ప్రభావ రగడ, పెద తిరుమలయ్య సుదర్శన రగడలు వస్తు క్‌క్‌ 45 +45+5 +4 మౌత్రలి విన్యాసంతో 'మయూరగతి సంబంధి రగడలనవచ్చు. రగడ, ప్రబంధరాజ వేంకళశ్వర విజయ విలాసంలో కన్నడ సాహిత్యంలో ్రాదీన కాలం నుండీ రగడల అచుంబిత చతుర్షశోయమ కాంత్యో నియమ భరణ, చరణ ప్రయోగం ఉంది. పంప భారతం, పాన్నకవి శాంతి పురాణం, గరిష్ట నిరోష్ట్ర విరాజిత రగడ అనే పేరుతో ఆరు పాదాల గ్యన్న్నక్త అజిత తీర్ణంకర పురాణతిలకం, నాగవర్మ కర్ణాటక రగడ్లల్లు కనిపిస్తున్నాయి. కాదంబరి, శాంతి నాథకవి సుకుమార చరిత్ర, అగ్గళకవి రగడల నడకలు చాలా వరకు జంతువుల నడకలతో వందర లల ఆవన్షకవి వర్హమాన పురాణ, బంధువర్మ సమానంగా భావించి చెప్పినట్లు కనిపిస్తుంది. వీటిలో గుర్రపు ని రం మదం కావ్యములలో రగతెలు వడక స్తూవ్రించ్చే విధంగా హయప్రచార, తురగ వల్లన, విజయ క రవ కలకు రల ప్రబంధ కవులు శృంగార, మంగథ రగడలున్నాయి. అలాగే ఏనుగు నడకను సూచిం వన ర్గల ' వాడారు.

సాహితీ నీరాజనం 284 ననన ననన కన్నడంలో రగళెలకు ప్రత్యేక కావ్య గౌరవం పెంచిన కూడా ఒక సంప్రదాయం. ఉదాహరణ కావ్యాల్లోని కళికో లే కవి హరిహరుడు. ఇతని బనవరాజదేవర రగళ్ళె నంబియర ళికలు రగడల సంక్తిప్త రూపాలే. యక్షగానాల్లో కనిపిం రగళె ఆదయ్యరగళ్ళి భృంగీశ్వర రగళె మొదలైనవి శ్రేక్సలు కూడా రగడల వికృతులే. రగడలకు, తాళాల గ 'ప్రసిద్దాలు.. తెలుగులో నయన రగడ, తాళ్ళపాక పెద బ్య కట్టుడం కన్న త్ర్యస్ర, చతురస్ర, ఇండ, మిశ్రజాతుల తిరుమలయ్య సుదర్శన రగడ, పాల్కురికి నోమన చెన్నబసవ చెప్పడం సమంజసంగా వుంటుంది. కన్నండాం(ధ్ర భాషల్లోని రగడలు ప్రత్యేక కావ్య గౌరవం కలిగినవి. అనేక జానపద గేయాలు, అధునిక గేయాలు. రగడల రగడలకు సంస్కృత ప్రాకృత మాతృకల్ని చెప్పినట్టు క్రాగ్రాలని చెప్పడం తప్పు కాదు. గానే దేశచృందో రీతులకు రగడల్ని మాతృకలుగా చెప్పడం తైల ననన తిలక శ్రియాలపన మివ చికురా ఇవ నైల్య దైర్య సంపత్త్యా। సువిలాసతయా వయసా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ కుంకుమ తిలకంతో ముఖంలాగ, నలుపు నిడుపులతో కేశసంపద లాగ విలాసాలతో వయస్సులాగ ఓ సుందరీ! నీ దేహకాంతి యౌవనంవల్ల వెలుగొందుతున ఏది. -- ఉపమావలి నుండి శర ఈ గుడ ఇవ పాకవిశేషా దుష్ట మివ సితా విశేష సంపర్కాత్‌ | సంస్కారా దివశాకః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ వండడంవల్ల బెల్లంలాగ, పంచాదర కలపడంవల్ల పాలలాగ, తాళింపు మొదలయిన సరిస్కారంవల్ల కూరలాగ ఓ సుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహ కాంతి వెలుగొందుతున్నది. = ఉపమూవలి నుండీ ననన

మారేపల్లి రామచంద్రశాస్త్రి (కవి) గారి

నుడికడలి (శ్రీ'ద్వా, నా. శాస్త్రి 46 'ప్రాకృతము సంస్కృతంబును ప్రకృతు అనిరి పదాలను, అర్జాలను, వ్యుతృత్తులను "సేకరించారు. ప్రమా అకట! తేనుంగన్నవో వాని వికృతి అనిరి; ణోంధ్ర నిఘంటువుగా “నుడికడలి"'ని నిర్మించాలని తలపె ఎన్ని వ్రాతలు చూచిన ఇదియె నిగ్గు; ట్టూరు. జీవితంలో నగభాగం అందుకోనమే వెచ్చించారు. తెనుంగునకు బానిసతనంబు తెచ్చి యిడిరొ” స్వాతంత్ర్య సమరయోధులై రాజకీయాలలో పాల్గొంటూ, ల నంఘసేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ [గ్రంథాలయోద్యమంలో “సంస్కృతము మహాభాషలై చనును గాక! తిరుగుతున్న కవిగారు, వాటీని పక్కనపెట్టి 'నుడికడలి: 'ప్రాకృళము గొప్పబాసయై పరంగు గాక! కోసం ఎడతెరిపిలేకుండా పరిశ్రమించారు. జైలులో వున్నప్పు తెనుంగు వానికి వికృతి అంచనుట ఎట్లు డుకూడా చిన్నచిన్న కాగితంముక్కలమీద “చిత్తుప్రతిా"ని తాను ఒక నాటి పలుకయి తనరునపుడు[ తయారుచేసేవారు. అప్పట్లో కాగితం కరువు బాగా ఇవి “కవిగారు” గా విశాఖ ప్రాంతంలో ప్రసిద్ది పొందిన ఉండటంవల్ల సేకరించిన నుడుల్ని అకారాదిక్రమంలో రాను మారేపల్లి రామచంద్రశా స్త గారి పద్యాలలో కొన్ని. “కవిగారు' కోవటంగాని, వ్యుత్పత్తులు- సోదరీభాషల పదాలు ఎత్తి అంకే “తెలుగుతనానికి మరో పేరు. ఒకసారి ఎవరో రానుకోవటంగానీ రశీదులవెనకాల రాసేవారు. కాంగ్రెను అన్నారట - “తెలుగు ముక్కలకు వ్యుత్పత్తి ఏమిటి?” కార్యాలయాల రశీదుల, గ్రంథాలయ రశీదుల, కరపత్రాల అని. దానిని “వెట్టి మాట” గా భావించి తెలుగు తల్లి వెనుక భాగంలో అక్షరాలా “చీమ తలకాయంతు' అక్షరాల పెంపు సొంపులు వెల్లడి ంచటానికే దీక్ష పూనారు. లోనే రాసేవారు. ఒక అరటావులో సరిపడే విషయాన్ని తో (మాటర్‌) చిన్న రశీదు వెనుకాల వైపు సరిపెట్టారు. పలుకుల పాలకువల తెలియ గలరు. దగ్గర బానలత్‌, స్వం వాటిని “భూతర్దాలి” సహాయంతో మాత్రమే

దూరపు బాసలతో తొనుగునకు గల చుట్టరికమును పోల్చి శ్చ్వస్సృక్రోగలం.

చూచి తెలుగు మేలిమిని వీరు తెలిసి కొనినారు. తెలుగు

పుట్టువును వెలొపెట్టు గల నిఘంటువును రచియింప తలపెట్టి “నుడికడలి' అనే నిఘంటు నిర్మాణంలో కవిగారు యున్నారు? అని అంగిరన - భాద్రపదం -'భారతొ జ్య పండితుల్ని కలిసి చర్చించారని డైరీలవల్ల తెలు సంచిక్షలో క్తవి గారిని గురించి రాసింది అక్షరాలా సత్యం. స్టా వ్రారిలో వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, పంచాగ్నుల అంధ్ర. సాహిత్య. పరిషత్తు వారి సూర్య రాయాం(ధ్ర ఆదినారాయణ శాస్త్రిగారు, తల్జావజ్ఞల శివశంకర శాస్త్రిగారు, నిఘంటువు మచ్చుపదాల పీఠిక వెలువడింది. అందులో గిడుగు రామమూర్తి పంతులుగారు ఉన్నారు. వేటూరివారి కూడా *“సాధన సామగ్రి చాలమిం జేసి” తెలుగు పదాల సహకారమే ఎక్కువగా లభించినట్టు తెలుస్తోంది. పురిపండా ఉత్పత్తి వ్యుత్చత్తులు రాయటం విరమించారని 'ప్రకటించబ _అప్పలస్వామిగారు, జయంతి సుబ్బారావుగారు కవిగారి డింది. అది " చూసిన కవిగారు ఎంతగానో. "నొచ్చు శిష్యులే కాబట్టి ఈ పనిలో వారిద్దరూ బాగా కృషి చేశారు. కొన్నారు “తెలుగు తల్లిని గద్దె నెక్పించుట యెట్లు?” ఎలమంచిలిలో “తెనుగు గుడి”? కార్యాలయాన్ని దీనికోసమే అని తపన పడ్డారు. అందుకోసం తెలుగు తోబుట్టువుల. ప్రారంభించారు. కొన్నాళ్ళు ఈ కార్యాలయం బ్రాంచి (సోదరీభాషల) గుట్టు మట్టులే కాకుండా 'పలునాడ్డుల లోని విజయవాడలో కూడా ఉండేది. కవిగారి అమ్మగారు, పలుకు చెలులు పుట్టు పెంపులు కూడా తెలును కోవటానికి నాన్నగారు కొన్ని వ్యావహారికపు పలుకుబడులు సేకరించి కృషి జేశారు. తెలిసినవారందరినీ కలిసీ, ఉత్తరాలురాని వివరించేవారట! నిఘంటు నిర్మాణానికి ముందుగా కవిగారు

4 నీరాజనం 286 సాహితీ ననన వేసుకొన్న ప్రణాళిక గమనించదగింది. ముందుగా “శరము! చే - చేర్చు, ప్రత్యయము (శబ్ద రత్నాకరము) లో లేని తెలుగునుడులు సేకరించారు. పే - పేరు నుడి, నామ వాచకము తర్వాత వాడుక నుడులు సేకరించారు. ఆ తర్వాత పేతో - పేరుతోడు, విశేషణము (ద్రావిడభాషట్లో. గల సజాతీయ పదాలు సేకరించారు. మా - మార్చునుడి, తదృవము “విద్యార్దుల నిఘంటువు తయారుచేశారు. సామెతలు సేక స - సరినుడి, తతృమము రించి 'మేలుప్రతొ (ఇది నాదగ్గరవుంది) సిద్దం చేశారు. - మొదలు, మూలము ““ క్రొత్త నుడులు - అసలు నుడులు” అనే నోట్సు తయారు. వి - విప్పిడ్మి అవ్యయము చేసుకున్నారు. ““తెనుగునుడి దండలు” అనే ద్రాతస్రతిని పా.చె - పొందిమిచెయిది, సకర్మకదక్రియ కూర్చారు. ఇంతగా పూర్వరంగాన్ని తయారుచేసుకొని గు- గుట్టుతెలిమి, వ్యుతృత్త్యర్థము క్‌ న్‌ స వు రి నుడికడలి”కి (శ్రీకారం చుట్టారు 'నుడికడలిలో మచ్చునుడులలో కొన్నిటిని ఉదావొ ముందుగా '“మచ్చునుడులు' ప్రకటించడానికి పూనుకు.. స్తాను- న్నారు. కాని-డబ్బు కావాఠలిగదా! ఎలమంచిలిలోగల శీరా * అంకినీడు: నా.సే.గు ( అంకి + నీడు) దేశమునకు మళింగేశ్వరాలయంలో 1944 సెప్టెంబరు 30నుండి సత్ర _ 1. టేకు (4 గం 2. చల్లపల్లి యాగం. జరుగుతోంది. ఈ సంగతి ఆ సత్రయాగ ర. రుం బీరుర+ ల్‌ " కార్యదర్శియైన అకెళ్ళ సూర్యనారాయణగారి చెవిన పడింది. “టో దారుల బిరుదుపేరు. ఢ ఆయన డబ్బు సేకరించడానికి హామీ ఇచ్చారు. మొత్తంమీద (* ఈ గుర్తు గల నుడులు సూ.ని (సూర్యరాయాం( 1945 అక్టోబరు 16న '*నుడి కడలి - “ప్రమాణాంధ్ర నిఘంటువు) లోకంకు ఇందు హెచ్చు). నిఘంటువు-మచ్చునుడులు' ప్రచురితమైంది. మద్రాసులో కళ్ళు నాే. | అనంద(పెన్‌లో ముద్రించబడిన ఆరు సేజీల ఈ “మచ్చు * అంకిళ్ళు:ః నా.పే. దవుడు క్రింది కీళ్ళు నుడులు”కి ముందు మాటలో కవిగారు రాసిన ఈ మాటలు గు, ( అంకిలి + కీళ్ళు) శర. + సొ, (సామెలు, గుర్తుంచుకోదగినవి: అంకిళ్ళు పడిపోయినపిదప, అత్తగారూ! అరిసెలు కొవా ““ప్రమాణాంధ్ర నిఘంటువు లేనిలోటు తీరు గటకే నేను అని అడిగినదట కోడలు. నుడికడలి కూర్చు దలంచితిని. ఇప్పటికి దొరకిన కొంత అలమేలు మంగ: నా.పే. వేంకటేశ్వరుని భార్య సజ్జతోడ కూర్చినవే యీ మచ్చు నుడులు. స్వభాషాభిమా మర) (చొ నులు నుడికడలిలోని మచ్చునుడులు పరికీంతురుగాక! గు ( అలరు మేలు మంగ; త. అలర్మేశ్‌మంగై ( (మౌరు అందు ముఖ్యముగా హెచ్చునుడులును, ఉత్పత్తి, వ్యుత్పత్తు ఫౌవుమీద ఉండునది. మా.రూ. అలమేల్మం లును ఉండుట గుర్తింతురుగాక! 'ప్రయోగాదులు పిదప నిండు లోపం). నుడిదండలో హెచ్చుగా చేరగలవు. నెణవాదులు నుడికడలిక్షి + అనాస: పోర్చు. మా.పే. 1. అనాసమొక్క:; గ్‌ మెజుగు తెచ్చు సలహాలే ఒసంగుదురుగాక! తెనుగు అనాసపండు. ౧|1౧6-20౧018. అనానన్‌. బే. నొని తోబుట్టువులారా! మీతోడ్పాటుతోడనే మీ కొటక్తు నేను దీనిపుట్టు చోట్లు మెక్సికో, పనామా. అనాస మొక్క కూర్చుచున్న నుడికడలి పైకి రాగలణీను నమ్మకముతో కొండలమీద పెరుగును. అనాసపండు రసము ఆయుస్సు! పాటుపడుచున్నాను. నుడికడలి పని మీ పని అనియే తలంచి పెంచు నందురు. మీకు మీకు తగినట్టు తోడుడుదురుగాక!?: ళ్‌ టా ఎ కురులు; నా.పే. తలవెండ్రుకలు + గు (కత. కురు ఈ నిఘంటువులో వాడిన సంకేతాలను ముందుగా = (చురుళ్‌ ) చుట్టుకొను) చుట్టుకొనునవి. “గుర్తుల తెలివిడి' అనే శీర్షికలో వివరించారు. కవిగారు తూరు అచ్చతెలుగు పదాలను వాడటంలో మక్కువ చూసేవారు. తూర్పుః నాపే. గు, 'ప్రొద్దుపాడుచు దిక్కు; ది(వా) ఒక్‌్కక్కసారి ఆ “అభిమానం” అతిగా కనిపిస్తుంది. ఆయన (ఉదయించు) + పు, మ.చుక్క తూటీం ““గుర్తుల తెలివిడి” తెలుసుకుందాం: (వాదుకభాష్పు, ణి సము క్రొను - క్రొత్తనుడి పిల్లి నా.పే. పులితెగలో చేరిన చిన్నజంతువు; ప లర ఎ.చె - ఎక్కటి చెయిది, అకర్మక క్రియ తినును. పో.కో, ఒ. బిలేఇ; తూ.బం. బిలాఇ; పొలి.

మారేపల్లి రామచంద్రశాస్త్రి (కవి) గారి నుడికడలి 287 బిలాల, బిరాల; హిం. బిల్లా = మగపిల్లి బిల్లీ = ఆడుపిల్లీ తల్‌ + ఉన్‌ + గు = తెలుంగు - తెలుంగు గీ 0 తెలి[వి+ ఉన్‌ + గు = తెలుంగు నిఘంటు రచనావిధానం గమనిస్తే కవిగారు సోదరభాషా తెల్లగా ఉండువారి భాష తెలివితో ఉండువారి భాష య్‌ లతోనే కాక గ్రీకు తుర్మ పారసి వరన అనే వ్యుత్చత్తుల్ని భాషా్యూస్త్రువేత్తలు అంగీకరించలేదు. స్తుంది. కొన్ని పదాలకి వ్యుత్చత్తులు చెప్పినూరిపేర్లు ఆ ను న రం. శే న ల రామకృష్ణయ్యగారు. ఆదరంగా ఇచ్చిన “510169 1౧ సాదించడం కవిగారి వ్యక్తిత్వానికి చిహ్నపతా కి నై 01210120 0010100 నా దగ్గర ఉన్నాయి. వీటినిండా శాసనాలనుంచి ఉదాహరణలు ఇచ్చారు. కవిగారి. 'క్రీగీటులు, పువ్వుగుర్తులు, అక్కడక్కడ చిన్న (ధాణ్యంతప్ప) వాడుక పదాలికి, సామెతల సాధా సవరణలు కనిపిస్తాయి, ఇంతగా శ్రమపడి కాగితం ముక్కలపై (న నిఘంటువు ఇదేనని చెప్పవచ్చు. ఈ మచ్చునుడులల . శ్రత్తూరుచేసిన కొంతభాగం వరద నష్షమైపోయింది. 125 పదాలను నరు మ బిల్లు, బాజావంటి మిగిలిన భాగానికి ''మేలుప్రతి” నం ఆ అన్యదేశ్యాలను కూడా తీసుకున్నారు. కొన్నిటికి కొవ్య ప్రతికూడొ అలికిపోయి ''ఎంతోకాలం వుండను' అన్నట్టు ర్రయోగాలు చూపారు. 'బస్తా' పదం పారనీనుంచి వచ్చినర వుంది. (ఇది వురిపందాన్తారు నాననా ఎరు). ఇంతటి విలువైన గారు తెలాారు. (కాని పురిపండానారు ఇ పముంటువు వెలుగు రాకపోవడం ఎంత బాధాకరం! పదం అనేవా ట్ర. క అద్దంకి, అందం, అండీ ఖా హా ఇలా అన్నారు; వంటి పదాలకి ఇందులో వ్యుత్పుత్తులు వివరించారు. “తెనుగుకి తెన్‌ * ఉన్‌ * గు = దొరిలో ఉండువారి. .్య్రల్లిపలుకు పై మన్నన ఎల్లరకును ఉండు నందురు. భాష ఇది తెలుగు రూపాంతరముకాదు. త్రిక అట్టి మన్నన మన తెలుగువారికి పెక్కురకు తెనుగునందు కాదు. ఎక్కటినుడి (తెన్‌ = దక్షిణము ప తే సున్న! ఇది తెనుగు తల్లి నోచుకొన్న కొాఅనోము పంట!” అని బ్రా అని కవిగారు వ్యుత్పతి తలా నన కనానానాకానాానాననాన్య॥ డడ వర్యంక కాయమొన 'శ్రీరిన నన విద్రుమాంచిలై సంకు శావీవ రుచిర పొథైః లరుణ్యొ త్తన విభాతి తను భా! కొత్త పగడాల కోళ్లవల్ల పందిరి పట్టె మంచంలాగ, అందమైన పాత్రలలో (పళ్లెంలో) పెట్టడంవల్ల ఆపగడాల కోళ్లలాగ ఓ నుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగ్‌ ందుతున్నది. --- ఉపమావళి నుండి డడ

నిఘంటు నిర్మాణంలోని వివిధ దశలు (శ్రీ/ కె. రామాంజనేయులు తెలుగుభాషలో నిఘంటు నిర్మాణం క్రీశ. 17వ... నిఘంటు నిర్మాణంలో ప్రధానంగా. నాలుగుదోల్ని శతాబ్బంనుండి. జరుగుతూ. వస్తూంది. మొదట పద్య పేర్కొనవచ్చు. అవి:- నిఘంటువులు ఆతర్వాత వదన రూపంలో ఉన్న నిఘంటు |. సమాచార "సేకరణ (0018000 ౮ గ౫౭గ౩) వులు వెలువడ్డాయి. పద్య నిఘంటువులు విషయ॥క్రమంలో _ కూర్చబడగా వచన రూపంలో ఉన్నవి అకారాది క్రమంలో 2. అర్ధ రచన (4గ౪౧౦ 0 గా౭జ౧1౧0) కూరృ్భబడ్డాయి. పద్య నిఘంటువు పదాలు వాటి మ ప్యాదుమం నానార్టాలు అన్నీ య. కవిత్వ 3. సంపాదకత్వం (664౧0) ] రూపంలో ఉంటాయి. పదజాలమంతా కంఠస్థం కావాలనే 4. ముద్రితప్రతి తయారీ (౧1౭01/200౧ ౮ ౧1863 000౫ ఉద్దేశంతో. పద్య నిఘంటువులు బయలుదేరాయి. ఇవి జ్య ఎట్‌ అనన ఎకవగా ఉపయోగపడతాయి. పద్య నిఘంటు 1. సమాచార 'సకరణ న వులపై సంస్కృతంలో శ్ఞాకరూపంలో ఉన్న కోశాల ప్రభావం ఈ దశలో. నిఘంటు నిర్మాణానికి అవసరమై గ ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. భాషలో వచ్చిన పరిణామాల దృష్ట్వా సమాచారాన్ని "సేకరించడం, సేకరించిన సమాచారంను పద్య నిఘంటువులు తగ్గిపోయి, వచన నిఘంటువుల నిఘంటువుకు యోగ్యమైన ఆరోప పదాలను ఎన్నుకో వడం (ప్రాబల్యం పెరిగింది. ఇవి సామాన్య జనాదరణ పాంది బాగా ఎన్నుకున్న ఆరోప పదాలకు తగిన నమాచారం కూర్చడే (ప్రాచుర్యం పొందాయి. తత్పలిళంగా పద్య నిఘంటువులకు జరుగుతుంది.

• అంశం. లిఖిత సాహిత్యమున్న భాషలో నిఘంటు నిర్మాళా తెలుగు భాషలో నేడు అనేక రకాల నిఘంటువులు చేసేటప్పుడు ఆధార గ్రంథాలనుండి యోగ్యమైన పదొ ర దర్శవమిస్తాయి. సమాజంలో వస్తున్న పరిణామాలవల్ల ఏం, ఒక్కోడదానిని ఒక్కో కార్డుమీద విడిగా రానుక పా నిఘంటువుల ఆవశ్యకత కూడా పెరుగుతూ వస్తోంది. ఇలా రాసుకోవడాన్నే 6/03గా6ంగి 4 194 అంటా త ఇప్పుడున్న నిఘంటువులు ఆధునికమైన అవనరాలను పదంతోపాటు దాని సందర్భం (00౧1911) కూడా ఇప జం అంతగా తీర్చలేకపోతున్నాయి. ఇంగ్రీషులాంటి భాషలతో అంతేకాదు అది ఎక్కడినుండి తీనుకున్నదీ ఆ సమౌచౌ' పోల్చిచూసినపుడు నిఘంటు నిర్మాణంలో మనం చాలా కూడా ఇవ్వడం సముచితం. వెనుకబడి ఉన్నామని చెప్పవచ్చు. ఇంగ్లీషులో నిఘంటు లిఖిత సాహిత్యంలేని భాషల విషయంలో 0౫! సగం శ్రైణం ఒక శాస్త్రంగా అభివృద్ది చెందింది. మనభాషలో మాచారాన్ని ఇప్పుడిప్పుడే శాస్త్రీయ అవగాహన కలుగుతోంది. (కథలు, పాటలు మొదలైనవి) నుంచి స ౦లో 'సేకరించవలసి ఉంటుంది. అయితే ఈ మౌఖిక సాహిత్య నిఘంటు నిర్మాణం ఒక నిర్దిష్టమైన ప్రణాళిక ఆధారంగా (ప్రాచీన రూపాలు (200౫0 10గ౧౩) చాలా ఉంటొలూ? జరుగుతుంది. ప్రణాళికలో నిఘంటు స్వభావం, ఉద్దేశం, అందువల్ల చర్చలు, సంభాషణలు మొ. వాటినుంచి కొటొ ప్రయోజనాలను స్పష్టంగా పేర్కొనాలి. అలాగే నిఘంటు సమాచారం సేకరించడం మంచిది. వులో ఉపయోగించే భాష సమాచార సేకరణ పద్గతులు, న. ఎక్కడినుండి సమాచారాన్ని ేకరిస్తామో వాటి క్‌ భి! ర630గ౧1/6 ఈయంగ3గ్త తయారు చేస్తున సూచించాలి. ఇంకా నిఘంటు పరిమాణం, దానికయ్యే ఖర్చు, మంటి రకాల (2:18 నుంచి పదసేక రణ లే కాలవ్యవధి, సిబ్బంది వివరాలు మొదలైన అంశాలుకూడా ?రే 6301101౪78 ర10థ0౧2౧/ మా చెయ్యాలి ప్రణాళికలో వివరించాలి. (ప్రామాణికమైన 199 నుంచి మాత్రమే పదసేకరణ

విఘంటు నిర్మాణంలోని వివిధ దశలు 285 చయల తతత ఉంటుంది. ఇలా ఒక్కో రకమైన నిఘంటువుకి ఒక్కోరకంగా. పదసేకరణ పూర్తి అయినతర్వాత ఈ కార్డులలో సమాచారం "సేకరించాలి. పునరావృతమైన పదాలను పరిహరించి నిఘంటువుకి యోగ్య 0191 ఉన్న భాషల్లో (ఉదా. తమిళం) లిఖిత మైన పదాలనెన్నుకుని, ఆ పదాలకు ఆరోప పదస్టానాన్ని రూపానికీ వాగ్రూపానికీ చాల లేడా ఉంటుంది. అలాంట కల్పించాలి. కార్డులమీద రాసుకున్న పదాలను, అవి వచ్చే ప్పుడు. నిఘంటువు తయారు. చేస్తున్నప్పుడు పరిధిని సందర్భాలను అన్నిటిని మళ్ళీ పెద్ద పొడుగాటి కాగితంమీదికి నిర్ణయంచుకోవచ్చు. లిఖిత ప్రమాణభాష (1 త పరల ఈ కాగితాలమీద ఉన్న ఆరోపాలకు అర్జాలు గరజ6ే ) కు గాని, కే వా[గూపంలో ఉన రాయడం జరుగుతుంది. కాగితాట్లోని ఆరోపాల్ని మాత్రమే వ్యవ టల ₹ గ్‌ 206) కు ణ్గ నిఘం టు్తి తీసుకుని చెకింగ్‌ కోనం ఒక పుస్తకంలో రాసి ఉంచాలి. ఇలా ల 120006 ఉంచిన 8 | తయారు చేయవచ్చు. నిఘంటువులో ప్రాచీన (200210), రాస లిన పదాల జాబితానే “మాస్టర్‌. లిస్ట్‌ అని అర్వాచీన (౧6౦1౦015[౧6) రూపాలు, పలుకుబళ్ళు (౧౧౧- ్య్‌ కనన 369). జాతీయాలు (16103) చేర్చడం, చేర్చకపోవడమనేది _ ఆరోప పదాలుగా ఎన్నుకునేటప్పుడు ఎలాంటి పదాల్ని నిఘంటు. పరిమాణంమీద, న్వభావంమీద అధారపడి స్వీకరించాలి అన్నది ముందుగా నిర్ణయించుకోవాలి. అనుకు ఉంటుంది. న్నమేరకు అరోపాల్ని ఎన్నుకోవాలి. పదాలతోపాటు నందరాల్సి కూడా సేకరించడంవల్ల స్వతంత్ర ప్రయోగార్హత కలిగిన ఏక వదాలను ఆరోపాలుగా జ సదా! ల్‌ న లో సయోగించబడినవో (గ్రహించవచ్చు. అయితే ఇవి ఆతి సాహ నైన కాకూడదు. 10200 నిఘంటువు భాషను (కోడానికి ఉ శింపబడిందయితే తె ఫ నికున్న వ్యాకరణాంశా రెలప్తుంది. వలితంగా లల దానిక మ న్య బోటడు.. సొమౌన్య పదాలను కూడా తీసుకోవచ్చు. మాతృభాషలో తుంది. సందర్భం సాధ్యమైనంతవరకు సంక్షీప్తంగాను పరిజ్థానాన్ని పెంపాందించుక్‌ డా ని ఉద్దేశింపబడితే విల స క్ష ప ఎన్నుకోవలసీ ఉంటుంది. స్పష్టంగాను ఉండాలి. ఒకే ఒక్క సందర్భం ఒకపదానికి స నో రంగా ఉయోయి ఏక టుంది అలా చెందిన మొత్తం అర్జాన్ని వివరించక పొవచ్చు. కాబట్టి చాల ఉండవచ్చు. ఉదా: అపోహ, ఉదంతం, గస్తీ, అప్పీలు ందర్భాల్ని 'సేకరించవలసి ఉంటుంది. మొదలైనవి. సమస్తపదాలు (0000౮౧69) ఆరోపాలుగా ఉండవచ్చు. పదంతోపాటు దాని అర్హాన్ని నృష్ట్రంగా, శ్లేషరహితం ౮ (౧-2౫౦1900౪8) గా బోధించే సందర్భాన్ని ఒక నిర్ణీత ఉదా: అడవిఅన్నలు, అభయారణ్యం, అభిశంసన తీర్మానం, పరిమాణంలో ఉన్నకార్డుమీద ఎత్తి రానుకోవాలి. పదానికి అలీనదేశం మొదలైనవి. సంబంధించిన వ్యాకణాంాన్ని నాగ న్యాసం విడదీయరాని సంబంధ కలిగిన పదాలు (36 6%09- ఆ 0 నీ ఏ“ 9810౧5) కూడా ఆరోపాల స్టానాన్ని పొందుతాయి. ఉదా: లిపి (౧౧౦౧౦౦ 90గ00 లోగాని, వర్ణాత్మకలిపి (౧౦౧౭౧౫౦ బష్ట్విగ్లోస్ట, ఒడిదుడుకలు మొదలైనవి. ఏక పదస్ఫూర్తినిచ్చే ఆ0గ01) లోగాని ఇస్తే ఇవ్వవచ్చు. ఇంకా రకరకాల మూ చౌ శక్ర పదబంధాలు (౮||-*౦౧| 19402 ౪౧|) కూడా రాన్ని ఇవ్వదలుచుకుంళే నులభంగొ కనుక్కోడానికి మం ఆరోపొలుగా న్వీకరించబడుతాయి.. ఉదా: దృశ్య శ్రవణ రంగు కార్డుల్ని కూడా ఉపయోగించవచ్చు. ఈ కార్డుల ద వ్రద్యావికాసకేంద్రం, గ్రామ స్వయం సంరక్షణ సమితి ఉన్న సమాచారం కేవలం నిఘంటు నిర్మాణానికి మాత్రమే మొదలైనవి. కాకుండా భాషా పరిశోధనకు కూడా బాగా ఉపయోగపడు తుంది. అందువల్ల ఈ కార్డుల్ని జాగ్రత్తగా అకారాదిక్రమం ఒక పదానికి విభిన్న (ప్రత్యయాలు చేరగా ఏర్పడే (200౧420660 0౪6౧ లో భద్రపరచుకోవాలి. ఇలా నిఘంటు పధరూపాలన్నిటినీ కలిపి ఆపదానికి సంబంధించిన గ౭గ౧1- నిర్మాణంకోసం ఉపయోగించిన సమాచార సామగ్రిని భద్రంగా 69 అని అంటారు. నిఘంటువుట్లో అన్ని రూపాలను ఉంచిన ప్రదేశాన్ని నిఘంటు పరిభాషలో 'శెక్సికో గ్రాఫిక్‌. ఆరోపాలుగా పేర్కొనడం అసాధ్యం. అనవసరం కూడా. ఆరైవ్స్‌ లేదా స్క్రాస్తిరియమ్‌' అని వ్యవహరిస్తారు. ఇది కాబట్టి మొత్తం €2౯2610౧ నుంచి ఒక రూపాన్ని ప్రతినిధిగా ఏ భాషకు సంబంధించింది అయినప్రుటికీ అభాషకు ఎంపికచేసి ప్రధాన ఆరోపంగా ఇవ్వడం జరుగుతుంది. ఈ అమూల్యమైన ఆస్తిగా నిలిచిపోతుంది. ప్రధాన ఆరోపాన్నే ఇంగ్లీషులో (నిఘంటు పరిభాషలో)

299 పాహితి నీరాజనం 02౧0౧౮0131 10౧౧౫ అని వ్యవహరిస్తారు. ప్రధాన ఆరోపాల ఎంపిక అలాంటి ఆరోపాలకు అర్హం స్పష్టంగా బోధపడేటట్టు భాషా సంప్రదాయాన్ని బట్టి ఉంటుంది. తెలుగులో ఏకవచన రాయడం కష్టమవుతుంది. రూపాన్ని నామపదానికి ప్రధాన ఆరోపం (08౧0౧1౦౭| కంగా నిఘంటుకారులు. నిర్వచనాలు. రాసేటప్పుడు కొన్ని గా (గహించడం నంటప్రదాయం. _ క్రియల విషయంల్‌. నియమాలను పాటించవలపి ఉంటుంది. నిర్వచనాల్లో క్లిష్ట ప్రాతిపదిక రూపంతో సమానమైన విధ్యర్హక రూపాన్ని దాలు వాడకూడదు. ఆరోపొట్లో ఇచ్చిన పదాలను నిర్వచ (1౧౪౦౧౫౪6 1ంగా) ప్రధాన ఆరోపంగా (గ్రహిస్తారు. లు జ - ఆరోపాల్లో ఇచ్చి, న ల ప్‌ నంలో పునరావృతం చేయకూడదు. ఉదా: ఘాతుక చర్య; (ప్రధాన ఆరోపంగా ఎంపికచేసే రూపంనుంచి అదే దారుణం, అమానుషం అయిన పని. నిర్వచనం చాల గిజ2ర!6౧) కి చెందిన ఇతర రూపాలను సులభంగా నిర్మించగ సూటిగా, శ్లేషరహితంగా, సృష్టంగా ఉండాలి. నిఘంటువు అగాలి. నిఇ౭6!్ర1 లో క్రమరహిత రూపాలు (1౭౦౮18౯ లోని పదాలు కాకుండా వేరే పదాలను ఉపయోగించకూడదు. 10/౧9) ఉన్నట్లయితే ప్రధాన 'ఆరోపాలతోపాటు వాటిని వీలైనంతవరకు నిర్వచనం ఒకే వాక్యంలో ఉండాలి. అరోప కూడా ఇచ్చి ప్రధాన ఆరోపిానికి క్రాన్‌ రెఫరెన్సు ఇవ్వవచ్చు. పదం వచ్చే సందర్భాలనన్నిటిని బాగా పరిశీలించి సందర్భా నికి అతికేవిధంగా నిర్వచనం ఇవ్వాలి. ఆ సందర్భంలోని కొన్ని పదాలకు ఏకవచన రూపాలు మాత్రమే ఉండి ఆరోప పదస్ట్రానంలో నిర్వచనాన్ని ఉంచి చూస్తే అర్ధం సరిగా బహువచనంలో ప్రయోగాలు ఉండవు. మరికొన్ని పదాలకు సరిపోవాలి. ఉదా: గందరగోళం; అర్హంకాని అయోమయ బహువచన రూపాలు మాత్రమే ఉండి ఏకవచన రూపాలు పరిస్టితి తీర్మానాన్ని తిరస్కరించడంతో నభలో గందర ఉండవు. ఇలాంటి చొట వ్యవహారంలో ఉన్న పదాలనే గోళం ఏర్పడి ఎవరు మాట్లూడుతున్నారో వినిపించలేని ప్రధాన ఆరోపాలుగా ఇవ్వవలసి ఉంటుంది. పరిస్తితి ఏర్పడింది. ఇక్కడ సందర్భంలోని 'గందరగోళం' ఒక పదంనుంచి ఏర్పడిన నిష్పన్నరూపా (661/28/69) “నీఎ “రో పదస్థ్రానంలో 'అర్హంకాని అయోమయ పరిస్టితి అను కూడా ఆరోపాలుగా న్వీకరించాలి. అన్న నిర్వచనాన్ని ఉంచి చూస్తే అర్హంలో ఏమాత్రం తేడా కనిపించదు. ఆరోప పదం విశేష్యరూపమైతే నిర్వచనం కూడా కొన్ని ప్రాచీన రూపాలు నేటికీ అనేక సందర్భాల్లో విశేష్యరూవమై ఉందాలి. ఉదా: అజమాయిషీ (విశేషం): 'ప్రయుక్తమవుతూ ఉంటాయి. వాటినికూడ నిఘంటువుల్లోకి ప దా సంస్థ ప్రగినీరుమీద ఉన్న అదుపు, ఆర్‌ పపదం ఎక్కించవచ్చు. ఉదా: సభాపతి, శ్రీముఖం మొదలైనవి. [, రొపమైో నిర్వచనంకూడా క్రియారూపం అలాగే కొన్ని కొత్తపదాలుకూడా భషలో వచ్చి చేరుతుం ఉండాలి. ఉదా; అజమాయిషీ చేయు (కియ): పనులు క్ష సరిగా జరుగుతున్నదీ లేనిదీ దగ్గరుండి ఎప్పటికప్పుడు టాయి. వాటికి కూడా నిఘంటువుల్లో చోటు కల్పించవలసి బ్‌ చున్న గ్గ ఎట కప్పు ఉంటుంది. ఉదా: కోటరీ, ప్లీనరీ మొదలైనవి. కాన్ని వేళ లంచ పర్యవేక్షించు. ఈవిధంగా ఆరోపపదానిక్తి ఆంగ్షపదాల నంక్షిప్తాషరాలు స్వతంత్ర పదాల్దాగా ప్రయోగింప నిర్వచనాని పాంతన (20796గ6౧0 ఉండాలి. నిర్వచనాళ్లో బడుతుంటాయి.. వాటినికూడా ఆరోపాలుగా (గ్రహించ అతివ్యాప్తి అవ్యాబ్వ దోషాలు చోటుచేసుకోకుండా జాగ్రత్త వచ్చు. ఉదా: ఫెరా ("దాగి = గంగ 56004006 వహించాలి. సమానార్థకపదాలు (9/౧౦౧౫/గ౩) దొరికితే వాటిని ౧60120౧ గం, అవాక్స్‌ (403 = 400౧౧9 ౪1౧0 నిర్వచనంత్‌ పా టు ఇవ్వాలి. ఇంకా " అర్హ స్పష్టతకోసం 2౧6 00౧౯౦|||౧౮ 88) మొదలైనవి. నిఘంటు న్వభావా నిరుచనాల్స్‌గాని, సమానార్హక పదాల్లో గా ని గాసెన్‌ (90- న్నిబట్టి పలుకుబళ్ళు, జాతీయాలను కూడా ఇవ్వవచ్చు. 9988) ని ఉపయోగించవచ్చు. ఉదా: అప్రమత్తం చేయు. (రక్షకదళ యంత్రాంగాలను) విపత్కర పరిస్తితులను ఎదు 2. అర్హరచన ర్కొానేందుకు సంసిద్దంగా ఉంచు. బ్రాకెట్టలోని పదాలద్వారా పెద్ద పొడుగాటి కాగితంపై సందర్భంతోపాటు రాసు ఇక్కడ అన పత సాధించడం జరిగింది. గ్లాసెన్‌ని ఎప్పుడూ కున్న ఆరోపాలకు సందర్భాన్ని పురస్కరించుకొని నిర్వచ '్‌ళి ర్చ మరు. కక రసం నిరుచనాళ వదాలకున నాలు (66౧30౧9), సమానార్హకపదాలు (9/౧౦౧)౧౫౩) వ ముంద అ ఉద గ లల క్షా త్ర బ్రాయడం జరుగుతుంది. నిర్వచనాలు ఇవ్వడంలో నిఘంటు నల! ల సంటుంది. ఉదా సంగభంగం : నికి 5 మ్మలు కారులు చారిత్రక, సామాజిక, సాంస్కృతిక, పౌరాణిక. (బ్యా ల__కావడం' వాచ్యార్హమయి. ఎరాభరం జానపద సంప్రదాయాల నేపథ్యాన్ని కూడా కలిగి ఉండాలి. .ఊవమౌనం) అన్నది లశ్యార్హం. ఈ విధంగా అర్జరచన అలాగే ఇతర విషయాలు కూడా తెలిసి ఉండాలి. లేకపోత “లల శీజనక్తుల్ని చూపించవలసి ఉంటుంది.

నిఘంటు నిర్మాణంలోని వివిధ దశలు తతత! సంపాదకత్వం సంబంధించిన సమాచారమంతా ఒక క్రమపద్దతిలో ఉండాలి. అర్హ రచనపూర్తి అయిన తర్వాత నిఘం కూరిన “సపొదా ఒకే విధంగా ఉండాలి. శైలికి ఆమోద యోగ్యంగా అన్నం శాలను జాగ్రత్తగా స్టర్‌ నిమంటు నక్ష బై ఉండాలి. పదసేకరణ మొదలుకొని పదాల అమరిక (2గ౫- | నిఘంటువులో ప్రధానంగా ఈ క్రింది అంశాలుంటాయి. గ౧ం౪గ౫౪౧1 ౮ 6౧169) దాకా జా(గ్రత్త వహించాలి. ఇలా ప్రతి

1. ప్రధాన ఆరోపం (1626 ౪౦౯0) 2) వర్షక్రమం, ఉచ్చారణ అంశంలోను తగిన మెలకువలు తీసుకుని పాఠకుల్ని (90611009 206 ౧గ౧౦౧౮౧౦26౦౧) 3) వ్యాకరణాంశాలు ఆకర్షించేవిధంగా నిఘంటువును రూపు దిద్దే అవకాశం (్రగాగాయం3! 26ర్రంగటు). 4) అర్ధం (౧౪౭౪౧౮) 5) సంపాదకత్వంలో ఉంటుంది. సందర్భం. (00౧88౫4 0 1109502046 అ౩౧౧|8) 65) ఢీం ముద్రితప్రతి తయారీ నిష్పన్నరూపాలు (₹61/2౪/85), 7). పలుకుబళ్ళు, జాతీ నిఘుం నిరాణంలోని (1వ న మూడుదో యాలు (0[/2585 206 18107౩) 8) వ్యుత్పత్తి (36/గ౦109) (జ్వ్వా ంటువు గర్రం రధాామై చరాలు
2. సమానార్హకాలు, వ్యతిరేకార్హకాలు (9౧౦౧0౧౧5 2౧6 చత పరిపూర్ణమైన రూ ఉన్న ఆర్‌ పపదా ఇగంణ/గ9). అను అకారాది క్రమంలో మొదట కార్డులమీది కెక్కించి, ఆ తర్వాత నిడివిగల కాగితంపై ఒకదాని తర్వాత ఒకటి ఈ పై అంశాలన్నీ ప్రతి ఆరోపం (6౧౯) లోనూ వచ్చేట్టురాసి ముద్రిత ప్రతిని తయారుచేయాలి. ఈ ఉంటాయి. వీటిని రెందు భాగాలుగా గుర్తిస్తారు. మొదటి చివరిదశలో ఏమైనా మార్పులు చేయవలసి ఉంటే చేసుకో భాగం లేదా ఎడమవైపు భాగాన్ని 'లెమ్మూ' (16గాణుజ) వచ్చు. క్రాన్‌ రెఫరెన్సులు చూనుకోవాలి. వివిధ అంశాల్ని అంటారు. ఇందులో ప్రధాన ఆరోపం, ఉచ్చరణ రూపం, సులభంగా గుర్తుపట్టడానికి విరామ చిహ్నా (౧౮౧౦౩60౧ వ్యాకరణ నమాౌచారం (భాషావిభాగం, అకర్మక సకర్మక 141216) అను [క్రమ పద్దతిలో వాడాలి. సారూప్య పదా మొ. విషయాలు) ఉంటాయి. రెండోభాగం లేదా కుడివైపు (10గ౧౦౧౫/౧౩) లను, అనేకార్హ పదా (౧0|/98గ౧౦౪8 *౦1౧609) భాగాన్ని "అర్హ విభాగం" అంటారు. ఇందులో పదానికి అను జాగ్రత్తగా ఇవ్వాలి. అనేకార్హ పదాల్లో ప్రధానమైన అర్జా సంబంధించిన అర్హం, సందర్భం, తదితర విషయాలు (60/౧౧ ౧920౧1౧9) న్ని మొదట ఇచ్చి అనుషంగికమైన ఉంటాయి. ఇంకా మొదటి భాగాన్ని వర్షితభాగం (66901- అర్జాలను తర్వాత క్రమపద్దతిలో ఇవ్వాలి. ౬20615 విషయంలో 066 ౧) అనీ, రెండో భాగాన్ని “వర్షనభాగం' (6890గ080గ కూడా జాగ్రత్త వహించవలసి ఉంటుంది. సరిగా ఇవ్వకపోతే న2గ్ర) అని వ్యవహరిస్తారు. అర్జాలు మారిపోయే (ప్రమాదం ఉంది. పరిధిని నిర్హయిస్తాయి. నిఘంటువులో అర్హపరంగానూ, నిష్బాదన పరంగానూ సంబంధం ఉన్న అసం తుల ఒకచోట రి ఇకపోతే నిఘంటువుక్కు ఉపోద్దాతం టం మూ ర్గద చేలిన్తరు పిథమిక రూపం. నుండి నిష్పన్నమయ్యే. ౧ “ది. ది నిఘంటువు పరిధి, పరయాణం, కరు షృన్నమరా్య్‌. శద్ణళం మొదలైన అంశాలకు సంబంధించిన నమాచారం రూపాలను, నమాసాలను, నుడికారాలను ౧651౧0 ద్వారా ఉంటుంది. నిఘంటువుతయారీలో అనుసరించిన పద్దతులు, వ్యక్తం. చేస్తారు. పునరావృతమయ్యే. ప్రాథమిక రూపం బయసేకరణ విధానం మొదలైన విషయాలు కూడా ఇక్కడ స్థానంలో 6౧085 లేదా 5౪౮౧౦ 688 (౨) కాని ఉంచి నచ్వైద్రు చేయాలి. ఉచ్చారణకు సంబంధించిన విషయాలను దానితర్వాత ౧౭౪ చేసిన భాగాన్ని ఎర్కొాంటారు. ఉదా: వివరించి, ధ్వనాత్మక పట్టిక (0౧0౧660 0%8గ) ను, వర్ణాత్మక సలహా: గ దారు: ఆ నయం. ఇలా ౧656౧0 చేసిన ఒ ట్టైక (౧౧౦౧౭౯౦ ౮2) ను ఇవ్వాలి. నిఘంటువు కొసం వాటిని “ఉప ఆరోపం' (9409౧1) అంటారు. నిఘంటు ్సిక్చినన సిబ్బంది విధి నిర్వహణను కూడా రికార్డు చేయాలి. వుల్లో స్థలం అఆదాచేయటానిక్తి పదాలు పునరావృతం స్య్య్ట్యి్య చివర అతి ముఖ్యమైన అనుబంధాలను చేర్చడం కాకుండా ఉండటానికి ఈ ౧654౧0 వద్దతిని ఉపయోగిస్తారు. ైయితీ. అదేవిధంగా క్రాన్‌ రెఫరెన్సు కూడా తోడ్పడుతుంది. ంటువు బాహ్య సౌందర్వంకూడా పాఠకుల్ని ఆక ఈ దశలో ప్రతి ఆరోపాన్ని చెక్‌చేసి, అన్ని అంశాలు నప అగ హి సందర మూర వకుల క దానికి నమకూరాయా లేదా చూడాలి. అంతా పూర్తి అయిన జ్వయ్రైగించాలి. దాని కనుగుణంగా మంచి నాణ్యమైన తర్వాత లెక్సికో గ్రాఫర్స్‌ ఒకరికొకరు బదలీ చేసుకుని క్రాన్‌ కాగితాన్ని వాడాలి. ముఖపత్రాన్ని కూడా అందంగా తీర్చి చెకింగ్‌ చేస్తే ఎక్కడైనా పొరపాటున దొరలిన తప్పుల్ని బ్యా కూడా సరిదిద్దడానికి అవకాశం ఉంటుంది. ఆరోపానికి

సాహిత్య సమాలోచనం

త్రి తెలుగు సాహిత్యం - కొన్ని నిజాలు శ్రీ బొమ్మకంటి (శ్రీ/నివాసాచార్యులు పహర। ఎ ఒకటి; నన్నయ్యమొదలు తిరుపతి వెంకట కవుల దాకా లనువ లర మరగ ననున శ్రీకృష్ణ. వచ్చిన మన తెలుగు కవిత్వం ఎక్కువ భాగం జమీందారీయుగ బం దేవరాయల కాలంనాటి ప్రజలలో కనిపించే రాసిక్యాన్ని కవిత్వమే! సంఘంలో చుట జరుగుతుద్న నయటనలకు గుర్తించేందుకు. పూనుకున్న స్వర్గీయ ఇత్ర రాళ్లపల్లి నజీవంగా ప్రతిస్పందిస్తూ, న్వంత అ న టా పూనుముం తునుక గొంతులలో ప్రకటించడం గాని, ఉదాత్తాశయాలతో జీవిత అనంతకృష్ణశర్మ తమ వ్యానం ఆరంభంలోనే వపు సత్యాన్ని అన్వేిన్తూ పరిణతాత్ములై తమన్వంత సందేశా వ కి టి ఒక మాట అన్నారు. ను. రను, ప్రబోధాలను వినిపించడం గాని ఎన్నడూ మన తెలుగు “సత్యమగు విషయమును మౌొత్రమే చెప్పువలయున కవులకు. ధ్యేయాలు కావు. వ్రభువుల తల లూపించే నిర్బంధ మా గ్రంథకర్తలలో నెవరు గాని చేసికొన్నతారు ఉత్‌ (ప్రేకలతోనూ, అతిశయోక్తులతోనూ, “అత్షర రమ్యత, కారు. మజియు, అనుభవమునకు రానివి, లస వో రా అనబడే శబ్దులగారడీతోనూ *క్తవి అనే యశన్ను గడించడం, ఎన్ని విషయములు. చెప్పినను వారి నావేసించి తత్‌ఫలితంగా ప్రభువుల మెప్పు పొంది అగ్రహారాదులు కాలమున లేరు”, అర్జించుకోడం. - ఇవే మన వెనుకటి" తెలుగు కవులకు సుమారు. రెందు వందల వీళ్లక్రితం ఉన్న వ్‌ ప్రధాన కవితా (ప్రేరణలుగా ఉండేవి; 'ప్రతులకంటె మన సాహిత్యం పూర్వాపరాలను నో న రెండు: ఇందుకు అసవాదాలుగా ఆత్మ సంతుష్టిక్షోసం, కుని రాగద్వేష విరహితమైన, వస్తునిష్టమై నే స! అవసర _ఆత్మవరిణతి సాధనంగా కవిత్వాన్ని ఉపాసించిననారు - సాహిత్యంలో మంచిచెడ్డలను నిర్ణయించుక ఎక్కువగా పోతన్న, వేమన్న, గోపన్న, పుసులూరి సోమరాజా సన్నాయి. తెలుగు, సంస్కృతం సు గ్ర నృడూ అందుకోలే. తెలుగులో ప్రథమశ్రేణి కవులుగా వారికి గుర్తింపు లేదు. లుసు. సంస్కృతం స్థాయిని తెలుగు లం వారిలో. అదీ. గాక - ఆత్మద్రష్టలైన మహాభక్తుకై. శిష్యపరంపరను దనే ' ఆత్మన్యూనతాభావం' (116గ౧౦౫౦/ ౧0౯౧ యలవారి సంపాదించుకొన్న కబీరు, సూరదాన్‌, చులసీదాన్‌, మీరా ఉండేది. “దేశభాషలందు తెలుగు లెన్న అనన తపసః. బైయి వంటి. పొంద్‌ కవుల స్థాయికి గాని, నమ్మాళ్వార్‌ సుభాషితం, “ఆంధ్రత్వ, మాంధ్ర భాషాచ నాళం క్రోపయతి), పెరియాళ్యార్‌ ( డు), తొండరడి ఫలమ్‌” అని అప్పయ్య దీక్షితుల వారిచ్చిన ప్రశం పత్రం (శఠకోపయ కే ల కున ద్‌ డి శక న్‌ యాళా రా ॥ పదే పదే గుర్తు చేసుకుంటూ ప్రపం నం ల్‌ వం పర నే. న్‌్‌ గాని వారు దిగినవారు కాదు తరువాత తెలుగు కవిత్వం అంత న్‌ నాడు మనకు న్‌ ను లో వి(గహాలుగా వెలసి, ఆరాధింపబడే బౌన్సత్యా బుజాలు ఎగుర వేస్తూ ఉండేవారు. గ్లీష్‌ వాలయాల హ్రీ (| న ఎత్యొ భారతదేశంలోని ఇతర సాహిత్యాలతోనే కాకుండా ఇ నికి వారు నోచుకోలేదు. వారి రచనలు దేపలయాలలో ఫ్రెండ్‌, జర్మన్‌, రప్యన్‌ మొదలైన పాశ్ళాత్య సా హిత్యాలి ప్రుర్రాయణ చేయబడే. ఉదాత్త స్థాయిని అందుకోలేదు. పరిచయం ఏర్పడింది. ఇతర సాహిత్యాల ది రామానుజాచార్యులూ మన తెలుగువారే అని మురిసిపో తెలుగు సాహిత్యం మంచి చెడ్డలను నిజాయితీతో మ సు జూచినా,. వారు తెలుగు గడ్డను వదలి పోయి, అన్య కట్టుకోగల స్పితిలో ఈనాడు మనం ఉన్నాము. ఆ విధమైన ప్రాంతాలలో మహా కార్యాలను సాధించినవారు; తెలుగు విచక్షణ దృష్టితో పరిశీలించి చూస్తే - అవి ఎంత బాధా వారిచేత పూర్తిగా విన్మరింపబడి, ఇతర ప్రాంతీయుల స్వంత అయినా . మన వెనుకటి తెలుగు సాహిత్యాన్ని గురించిన ్ట్య్యాః జమ కట్టుకోబడ్డవారు. మూడు నిజాలను మనం ఒప్పకోకతప్పుదు.

296 సాహితీ నీరాజనం ననన ననన లా మూడు: “అల నన్నయ్యకు లేదు, తిక్కనకు లేదా “అదృతెలుగు పదంబుల నిచ్చకొలది భోగము...” అని స్వోత్కర్ణను చాటుకునే లక్షణం తెలుగు పుచ్చి, తలతిక్క అన్వయంబులను బెట్టి కవులలో ఆధునికుడైన (క్రీ;విశ్వనాథతోనే ఆరంభం కాలేదు. పాడుచేసెను నన ్నయభట్లు రీతి “విపుల శబ్ద్బశాసనుడను,* 'అవిరళజప హోమ తత్ప్చరుడను,: ఉభయ కవి మిత్రులష తిక్కయొజ్జ గారు” “నిత్యసత్యవచనుడను,' '*నానారుచిరార్హ సూక్తివిధిని అని తనన్ను రంది తాని ఆత్మ వక్త పసి ఆచారం , సా వెనుకకు పోతే ప్రజలకు సులభంగా కం ఆదికవి నన్నయనుంచే మనలో ఆరంభమైనట్టు కనిపిస్తుంది. నంగ పదభూయిష్టమైన శైలిని వరించిన ((్ర య్యబట్టి ఆత్మళ్లాఘ, అన్యోన్యశ్ఞాఘ, తమను కాదన్న వారిని కుకవులని లను మొట్టమొదటిసారిగా నిర్భయంగా లుం న దూషించడం, వ్‌ స్తునిష్టమైన సత్యదృష్టి శ్‌ చేసే నిష్చాక్షిక వాడు తెనాలి రామకృష్ణుడు కనిపిస్తాడు. ఆయ. విమర్శను సహృదయతతో న్వీకరించగల జౌదార్యం లోపిం నై 3దిః చడం నేటి మన కవులకు మన ప్రాచీన కవులనుంచి వారసత్వంగా నంక్రమించినవే అనడానికీ బోలెడు రుజువు “ఉొఢ దీర్హ సమాన పదముల గూర్చి (శ్రీ/ లున్నాయి. ' ప్రసన్న కథా కవితార్థయుక్తి, “అక్షర రమ్యత' నాథుండు కూలార్చె వైషధంబు సత్కవిత్వ లక్షణాలని నన్నయ గారు నిర్వచిస్తే?? సాగను బొని తల్లిగ అల్లసాని పెద్దన చెప్పె కోర్కులు రావలె ఆలకించినన్‌”” అని పెద్దనగారూ “పానగ ముది మదితప్పి ఆముక్తమాల్య ముత్తెపు సరుల్‌ పోహళించిన లీలి' అని పింగళి సూరన దొహెంచి తెలియరాకుండ సూరపరాజు

• ఇలా ఎవరికి వారు తమ కవిత్వం ఆధారంగానే కవితా (భ్రమ కళా పూర్జోదయము రచించె లక్షణం నిరూపించి, అందుకు భిన్నమైనదాన్ని కుకవిత్వం అతి్జ శబ్ద వాగాడంబరం బొప్ప అని త్రోసి పుచ్చారు. ఈ విధంగా తెలుగులో క్షవులే పస ఘటించెను మూర్తి వసుచరిత్ర విమర్శకు లైనందువల్స్ల అందరి కాన్యాలనూ శాస్త్రీయంగా. టే కవులకు వేను వాకట్టుకొరకు అధ్యయనం చేస్తి సర్వాంధ్ర కవిత్వానికీ వర్తించే సాధారణ చేపునాడ మదీయ వైదిత్రి మెరయ సూత్రాలను రూపొందించే తెలుగు అలంకారశ్యాస్త్రం అభి పాండురంగ విజయమును పటిమ దనర- వృద్ది పొందే ఆస్కారం లేకుండా పోయింది. తెలుగులో విష్తావర్షిష్టు డగు రామకృష్ణ కనిని? ఉన్న లక్షణ [గ్రంథాలు ఇంచుమించు అన్నీ సంస్కృతానికి నత్యమే చెప్పాలనే నియమం మన ప్రబంధ కవులకు అనువాదాలే! లేదని అదిలోనే గుర్తించి అతి జాగరూకతతో తమ మన ఆంధ్ర సాహిత్యాన్ని గురించి ఇలాంటి అప్రియపు పరిశీలనకు ఉపక్రమించిన (క్రీ అనంతకృష్ణ శర్మగారిని క్‌ ఖో మాటలు చెప్పిన వారిలో వేనే మొదటివాణ్ణి కాను. అక్కిరాజు. కన్ను గప్పగలిగీనంతటి ఐంద్రజాలికులు మన ప్రజ భా ఉమాకాంత పండితుడు తెలుగు పాహిత్యాన్ని గురించి కొన్ని కవులు. రాయల కాలంనాటి తెలుగువారి గృహాలను రు నస్టురమైన నిజాలు పలికి, సాహిత్య బంధు విరోధి అయాడు. వగ్షిచారు (8; శర్మగారు: “ఇవి అన్ని బుతువా ఇలా ప్రాచీనాంధ్ర సాహిత్యాన్ని గూర్చి నిర్భయంగా కొన్ని అనుకూలముగ్యా హితముగా నుండునట్లు కట్సేనవి. మ ఆక్షేపణలు లేవదీసినవారు మరొకరున్నారు. - వేంకట. టేలో ఇరుప్రక్కల అరుగులు. కంబములపై బొమ్మైళ రామకృష్ణ కవులు! “ప్రాచీనాంధ్రకవుల కిపరాధాలు. అనే తీర్చియుందురు. గోడలపై చిత్తరువులు ఎత్సైన మేడరా, శీర్షికతో 30 పద్యాలు ద్రాసి భారతిలో వారు ప్రచురించగా, *చఎటనే వెన్నెల సౌఖ్యము లనుభనించుటకు చంద్రశాలమి అ నాటి ఆంధ్రవిద్వళ్లోకంలో అవి గొప్ప సంచలనం *ీ కొక పూలతోట, అందు చెంగలువ కొలను, అవ కలిగించాయట! మున్నచో దాని ప్రక్క కృత్రిమముగా తయారుచేసి ండం...ఎం ఆంధ్ర లోకోసకారమ్ము నాచరింప్క ద భారతమ్మును నన్నయభట్టు తెలుగు సరిగ్గా ఇలాంటి ఇళ్లనే సంస్తతంలో కాళిదాసు మొదలు జేయుచునా నడు సరియె బడాయిగాక ఎంద నా ఇ వర్షరు ఆ సంప్రదాయానిం తొలుత సంస్కృత పద్య మెందులకు చెప్పుడి అనుసరించి కాక్క రాయలూరు తన కాలం నాటీ ఇళ్లనే ఇది వారీ మొదటి ఆక్షేపణ. ఇంకొకటి- వర్షించారని ఏమిటి నిర్దారణ?

ఛెలుగు సాహిత్యం - కొన్ని నిజాలు 297 వప ననన ఎప. పనన లలనా ననన ననన మరొక్ష సంగతి: సమకాలీన ప్రజల వేష భాషలూ తలకాయలను శూలాలకు గుచ్చి నిలబెట్టారు. ఆ ఉపవనాలను ఆభరణాల, వంటకాలూ, వేట సామగ్ర పశువుల చూస్తూ ఉంటే గుండె చెరువవుతూంది). జబ్బులూ, వాటికి మందులూ మొదలైన బాహ్య విషయాలను :4రముణీయతరో బభూవ యస్మిన్‌ ఏకరువు పెట్టినంత మౌత్రం చేత ఒక కావ్యం ఆ నాటి రమణీనాం మణినూపుర ప్రణాదః | 'ప్రజాజీవనాన్ని ప్రతిబించించిం దని నేను అనలేను. ద్విజ శృంఖలికా బలాల్‌ శ్రియాభిః అంతర్జృష్టితో, దార్శనిక నేత్రం (0970800౪48 రల తో... కురుతే రాజ పథః స్వ కర్షకూలః 1” సమకాలీన ప్రజలచైతన్యమూర్తి (6009) ని దర్శించి బవితం పట్ట వారి వైఖరిని (ప్రదర్శించినప్పుడే ఆ కవి కావ్యంలో క ఏ మధురా వీ్రులు రమణే మణుల మాపురధ్యనుం ళు సమకాలీన జీవనం నిజంగా ప్రతిఫలించినట్లు! ఆ దృష్టితో త తగిలించి ష్య కక (గ్ర పట్టుల ల చూస్తే మన ్రబంధా లన్నిటికంబట రాయలకాలం నాటి శృంఖలాలు పించే కరక కోర కళ ని గ పోతున్న నుంచి అనుశ్రుతంగా వస్తున్న ఒక ప్రజాచాటువు ఆ నాటి వ్పు రకఠోరమైన చప్పుళ్లతా నిండి పోయాయి) ప్రజల మనోవైఖరిని విశదం చేసేది కనిపిస్తూంది. ఒక రాత్రి “స్తన చండన పాండు తామ్రపర్ద్వా మారువేషంతో రాయలవారు నగరంలో తిరుగుతూ ఉండగా... స్తరుణీనా మభవత్‌ పురా యదంభః | ఒక చాకలివాడు పాడుకొంటున్న ఈ గీతం ఆయన చెవుల తదస్పగ్భి రుపైతి శోణిమానం బడిందట: నిహతానా మభితో గవాం నృశంసైః 1 కొండవీడు మనదేరా! కొండపల్లి మనదేరా? (ఒకపుడు తరులుల స్తన బందనాంత్‌ ఘుమఘుమ కాదని ఎవ్యరు వాదుకు వచ్చిన కటకం దాకా మనదేరా[ లొదీన తామ్రపర్షీనది లోని తెల్లని నీళ్లు ఇప్పుడు తురుష్కులు ప్ర వధిస్తున్న ఆవుల నెత్తురు ధారలతో ఎరుపెక్కి పోయాయి) యుద్దాలూ, అన్యరాజ్యుక్రమణలూ కేవలం సస తెలుగులోనూ రాయలవారూ, పెద్దనగారూ తురుష్కుల న! స వస్తరణ బ్‌ో పరిమితం రాక రేదది ఈ న్‌! ఆగడాలను స్వల్పంగా స్పృశించకపోలేదు. అయితే వాటిలో డా దేశాభిమానం వెల్లివిరుస్త పై సంస్కృత ళ్లోకాలలోని కరుణ రనం ఎంత వరకు చాటుతూంది. స్పురిస్తుందో మీరే చూడండి. బ్రిటిష్‌ వారికంకొ ముందు సుమారు ?,8 శతాబ్దాలు .4సనకాది దివిజ మస్కరి ఫాల గోపిచందన పుండ్రవల్లి మన దేశాన్ని ఏలిన మహమ్మదీయులు బ్రిటిష్‌ వారంత జల్‌ నాకి నాక్షి? (ఆముక్త 1-41) అనే సీస పద్యంలో సొమ్యులు కారు. వారు చేయని దుష్కృత్యం లేదు. ఆ రాయల వారు హిందూ దేవాలయాలలో మహమ్మదీయులు నాటి వారి ఆగడాలను ఆంధ్రసాంఘిక చరి(త్రవ్రాసిన స్వర్గీయ చ్చసిన దారుణాలు మాత్రమే ఏ మాత్రం అవేశం లేకుండా (శ్రీ సురవరం ప్రతాపరెడ్డి ఇలా వర్షిస్తారు: వర్షించగా, పెద్దనగారు వరూథినిచేత *గోవధము చేయు 4ఓరుగంటేని మంటగలిసిన ముసల్మానులు తెలుగుదేశ _ తురకల దైవంబవు నీవు” అని చం'ద్రుణ్మి ఉపాలంభింప మంతటా. వ్యాపించుకొని తను ఘోర కృత్యములను జేస్తాడు. నిరాఘాటముగా సాగించిరి” తెలుగు (ప్రబంధ కవులలో కొంతలో కొంత వాస్తవికతా (ఆం. సాం. చ పుట 308) దృష్టి గల మహాకవులు శ్రీ, కృష్ణదేవరాయలు, తెనాలి రామ సంస్కృతంలో “మధురావిజయం' రచించిన గంగాదేవి కృపుడు! ఆ చెర్దువురి రచనల నుంచి రెండు మూడు ముసలా[ మైల ఆగడాలను నిర్వయంగా వర్లించింది: ఆ నాటి ప్రజాజీవన మధుర సన్నివేశాల పదచిత్రాలను శ్రీనుల ఆగడా' బి మీ ముందుంచి అంతటితో నా వ్యాసం ముగిస్తాను. “వ్వధురోపవనం నిరీత్య దూయే ఆముక్తమాల్యద లోని ఈ పద్యం చూడండి: బహుశః ఖండిత నారికేళ ఖండం | “తల పక్షచ్చట (గ్రుచ్చి బాతువులు కేదారంపు కుల్యాంతర పరితో నృకరోటి కోటి హార సలి నిద్రింపగజూచి ఆరెకు లుష స్స్నాత ప్రయాత ద్విజా ప్రచలచ్చూల సరంపరా పరీతమ్‌ వళి పీండీకృత శాటులన్‌ సని తదావాసమ్ము చేర్చంగ రే (మధురానగరంలో కొబ్బరి చెట్ల తలలు నరికి వాటి వుల డిగ్గన్‌ వెసబారు వాని గని నవ్వున్‌ శాలిగోప్యాఘముల్‌ స్టానంలో తురుష్కులు తాము. వధించిన హిందువుల (1-65)

298 క సాహితీ నీరాజనం నా నాననా నాల

చేలు - చేలమధ్య పంట కాలువలు - ఆ కాలువలలో చేతిలోని తామరపూలు బిందెమీద నాట్యం చేస్తూ న్‌ స్నానంచేయడానికి తెలతెలవారుతూ ఉండగానే వచే ఎ దివ్య ప్రబంధం చదువుకుంటూ ఆ ఉద్యానవనం గనల (బ్రాహ్మణులు - చేలలో పంటదొంగతనాలు జరుగకుండా బాటలవెంట ఇళ్లకు తిరిగి వెళుతున్నారు. ఆ ద్రవిడాం వారి రాజభటులు (ఆరెకులు) రాత్రుళ్లు గస్తీ తిరగడం - చేలలో మనోహర పదవిత్రం ఇది. ఆ యుగ భావం వల్ల రా యల కాపలాకు మంచెలపై ని'ద్రైెంచే గొల్ల పడుచులు - ఇదీ దృష్టి ఆ (ద్రవిడాంగన సన్నిని నడుము మీద దయ ర దృశ్యం! ఒక రోజున ఏం జరిగిందంటే - అ పంట చన్‌దోయి మీదికి పోకుండా ఉండి ఉంకై ఈ చి(€ కాలువల ఒడ్డున కొన్ని తెల్లని బాతులు తలలు రెక్కలలోకి. మరింత హృద్యంగా ఉండేది! ముడుచుకుని నిద్రపోతునా 'ఎయి. రాజ భటులు వాటిని చూసి డివడి, “అరే పాపం! ఎవరో బ్రాహ్మణులు వచ్చి స్నానం చేసి సంస్కృత కవి సమయాల శృంఖలాలనుంచి హా తమ తెల్లని బట్టులు పిడుచుకుని ఒడ్డున పెట్టి మరచి పోయి ఉపమానాలలో, పాత్ర చిత్రణలో, పలుకుబళ్లలో స్వ రొక వెళ్లిన్టున్నారు. వాటిని తీసుకెళ్లి ఆ బ్రాహ్మణులకు తనూ తెలుగు సంఘ వాస్తవికతనూ ప్రదర్శించిన న్‌ డి అందజేద్దాం'? అనుకున్నారు. మెల్లగా రేవులోకి దిగారు... తెలుగు మహాకవి తైల రామకృష్ణుడు. నిగమశర్మ ర్ట వారి అలికిడికి బాతులు నిద్రలేచి తుర్రుమని నీళ్లలోకి సభాప్రతిని వర్లిస్తూ “వేదముల్‌ పోసిన గొదె నకు జారుకున్నాయి. పక్క చేలలోనుంచి ఈ తతంగం అంతా అచ్చతెనుగు రూపకాన్ని వాడే సాహసం ఇతరులలో మ చూస్తున్న గొల్డి పడుచులు కిలకిలానవ్వారు. ఇలాంటిదే. కనిపేంచదు. పాండలః మాహాత్మ్యంలోని నిగమశర్మ అందమైన పదచిత్రం మరోటి; "అ నాటి మధ్య తరగతి తెలుగు బ్రాహ్మణ కుటుంబ బవ

“శయ పూజాంబుజముల్‌ ఘటిన్‌ తడ బడన్‌ తీసిన ఒక వా ర్తాచిత్రం (యంంగాం౧2౧0 లాంటిది. రాళ్లపల్లి

చందోయి లేగౌనుపై చ నక అనే ప్రామాణికమైన వ్యాసంలో

దయదప్పన్‌ పసుపాడి పాగడపు అనంత కృష్ణర్మ ఆ కథలోని తెలుగు జీవన

పాదం బొప్పు చెంగల్య డి ముద్రను కళ్లకు కట్టినట్టు ప్రదర్శించారు.

గ్గియనీ రచ్యుత మజ్జనార్హము కటిన్‌ 0

గీలించి దివ్లీ ప్ర . ఏతావతా - అతిశయోక్తులకూ, ఉల్‌ (పేక్షలక్యూ న్‌ ల

ధ యుగాస్యల్‌ ద్రవిడాంగనల్‌ పాలుతు అయిన మన ప్రాదీన ఆంధ్రకవిత్వంలో సమకొ దికోసం

రుద్యానంపు లోత్రోవలన్‌?” (1-56) ము(ద్రకోసం అన్వేషించడం గడ్డవాములో జాడ,

వెదకినట్టు! ఆధునిక యుగంలో కూడా శ గు గురు

విష్ణుచిత్తుడూ, గోదాదేవీ అవతరించిన (శ్రీవిల్లిపుత్తూరు (శ్రీ ఉన్నవ, శ్రీ విశ్వనాథ వంటి ఇద్దరు ముగ్గ శో గ్రామం. అక్కడి వైష్ణవాంగనలు గృహ తిరువారాధనలోన్స రచయితలే తెలుగు సంఘ వాస్తవికతను తమ రచనల పెరుమాళ్ల తిరుమంజనం కోసం మడిగా నీళ్లు తీసుకురావదా చిత్రింప యత్నించిన వారు కనిపిస్తారు. ప్రావీన సంద్ర నికి ఒక ఉద్యానవనం మధ్య ఉన్న ఎర్ర కలువల దిగుడు యాన్ని పాటిస్తూ అన్యభాషానుకరణాలకూ, చౌర్య బావికి వెళుతారు. పసుపు రాసుకుని శిరస్నానం చేస్తారు. తలపడిన వారే ఎక్కువ! తెలుగు సాహిత్యానికి అభ్యుదయొనై దేవతార్చనకు రెండు మూడు పూలు త్రుంచుకుంటారు. సాధించా లంకేర్వో యితలలో సత్యదృష్టీ, వాస్తవికతొ దృబై బిందె నిండా నీళ్లు ముంచుకొని, బిందె చంకనబెట్టుకాని, 'పెంపొందడం ఎంతైనా అవసరం!

డర... ననన లలు...

ధ్బని దీప్తులు శ్రీ శలోక రఘునాథ శర్మ ఆనందవర్షనులు ధ్వనిని కనుగొన్నారు; నృష్టించలేదు. ఎప్పుడైతే ఆధారభూమికలయిన శబ్బార్దాలు అప్రధానాలైపో దానిని కావ్యాత్మగా గుర్తించారు." దానిని 'త్రోసిపారవేద్దామనే యాయో అప్పుడు స్పురించిన అర్హం తప్పని సరిగా భావన ఉన్నవారు తత్కాలంలో, తరువాతి కాలంలో ఉండ ప్రధానమవుతుందికదా! అందుకే దానిని ఆత్మ అన్నారు. వచ్చును గదా[వారి ఆక్షేపాల నన్నిటిని తామే ఉద్చావన అది లేకపోతే ఏది ఉన్నా లేనట్టు. అది ఉంటే అన్నీ చేసి సిద్దాంతాన్ని సుప్రతిష్టితం చేశారు. సహృదయ మనః ఉన్నట్టే అనేస్ట్రితి దేనికి ఉంటుందో అది ఆత్మ; ఇది ఉన్నా 'ప్రీతికోసం దాని న్వరూప స్వభావాల నన్నింటినీ లక్యలక్షణ లేక పోయినా పెద్దలోపం లేదు - అనే స్రితి కలదానిని సమన్వయ పూర్వకంగా వివరించి చూపారు. ఆ సిద్దాంతం అనాత్మ అని స్థూలంగా వింగడించుకోవచ్చు. కావ్యలక్షణ వివేకంలో తలమానికమై కూర్చుంది. తేలిన సారాంశం ఏమిటంటే అన్న మాట వాచ్యం. ధ్వని అంటే ఏమిటి? ధ్వని ఎలా కావ్యాత్మ అవుతుంది? అనదలచుకొన్న భావం వ్యంగ్యం. స్థూలంగా ఇటువంటి అది కావ్యాత్మ అయితే అలంకార గుణ వృత్తి రీత్యాదులు. విభాగం లోకంలో ఏర్పడుతున్నది. లోకంలో మనం వింటూ ఏమౌతాయి? అనే ప్రశ్నలను గూర్చి ఆలోచించాలి. ఉంటాం - 'నా ఉద్దేశ్యం అది కాదు” "నేను అనదలచుకొన్నది అది కాదు' - అని. అంటే మాటకు వెనుక సాధారణంగా సాధారణంగా మానవుని హృదయ కుహరంలో అనంత శబ్దం ఇచ్చే అర్ధం కానిది మరొకటి ఉందనే విషయం మైన భావాలు ఉంటాయి. అయితే అతడు సైకి చెప్పగలీగింది స్పష్టమవుతున్నది కదా! అత్యల్పం మాత్రమే. ఒక్కొక్కప్పుడు దానిని కూడా అంతంత మాత్రంగానే చెప్తాడు. ఇలా చెప్పటంలో వక్త _ ఇది ఆధారంగా కావ్య ప్రపంచంలోనికి (ప్రవేశొస్తే ప్రతిభా అశక్తత కొన్ని సందర్భాలలో కారణ మవుతుంది. ఆ అశక్త వ్యుత్పత్త్యభ్యాసాలు పుష్కలంగా ఉన్న కవి శబ్దాన్ని ప్రయో విభాగంతో స్రిస్తుతం మనకు పనిలేదు. కాని కొందరు బుడ్డి గించే తీరు చాలా విలక్షణంగా ఉంటుంది. ఒకమాట నుండి పూర్వకంగా వక్తవ్యాన్ని శ్రోత ఊహకు వదలివేస్తూ వంద అర్జాలు పుడుతూ ఉంటాయి. ఆ అర్దాలు స్పురించినం మాటాడుతూ ఉంటాయి. అన్నమాట ద్వారా హృదయంలో తఈసేపూ శోత ఆనందంతో పరవశించిపోతూ ఉంటాడు. ఉన్న రమణీయభావం. శ్రోతకు స్ఫురిస్తే అప్పుడతడు ఆ అర్దాలు మనకు నిఘంటువులలో దొరకవు. అగతికంగా అనందపడతాదు. వక్త ప్రజ్ఞను ఉదాత్త పరిధులలో నిలిపి కల్పించుకున్న అర్జాలు కావు, కాబట్టి ఆ అర్హదీప్తి మరింత చూస్తాడు. నిజానికి అన్నమాటకంకు హృదయంలో ఉన్నభా_ విశిష్టతను సంతరించు కొంటుంది. అందుకనే ఆనందవర్ష వమే కదా శ్రోత అపేక్షింపదగినది. ఒక మామిడి పండులో. నులు దానిని అంగనల యందు లావణ్యం వంటిదసో నైగనిగ్యం, రస తుందిలత్వం, నిండుదనం మొదలైన అభివర్షించారు. లివగాలు కంటికి ఎంత కనుపించినా, నాలుక పి నా ఈ విధంగా మొదటి రెండు ప్రశ్నలకు సమాధానం ;దించినపుడు కలిగే అనుభూతి, దర్శన మాత్రం సిద్దించింది. దీనిని గురించి మరికొంత చర్చించవలసిన కలుగదు కదా! అయితే ఆ రుచికి తోలుగుజ్జు “లంకు. అవసరం ఉంది. ద్రవ పదార్థము మొదలైన ప్రత్యకవస్తువులకంళు భిన్నమైన స్రితి ఉందని అందరికీ తెలుసు. దానికి అకారం లేదు. లోకంలో ధ్వని లేని కావ్యం ఉంటుందా? ఉంటే, దానికి అయినా దానికి సంబంధించిన అనుభవం మాత్రం విస్పష్టంగా ఆత్మ లేనట్లు కదా? అని ఒక ప్రశ్న ఉదృవించవచ్చు. హృదయానికి తెలుస్తూనే ఉంటుంది. ఇలా శబ్బార్దాలు తమ్ము ఇక్కడ మనం జా(గ్రళ్ళేగా ఆనందవర్థనుల అభిప్రాయాన్ని తాము అప్రధానంగా రూపొందించుకొని మరొకవిశిష్టమైన పరిశీలిస్తే వాజ్బయం వేజుు, కావ్యం వేజు అన్న తాత్పర్యం అర్జాన్ని స్పురింపజేస్తే అది ధ్వని అవుతుందన్నారు... వారికి ఉన్నట్లుగా వ్యక్తమవుతుంది. శబ్దార సమవాయం

306 సాహితీ నీరాజనం ననన డడ వాజ్ఞ్మయం. ధ్వని విశిష్టమైనది కావ్యం అని మనం నిజానికి ఆత్మ శబ్దం వేదాంత. పరిభాష నుండి వింగడించుకోవాలి. కావ్యాన్ని వాజ్ఞయ్యమని కూడ వ్యవహ _ [గ్రహింపబడినది. ఆ శాస్త్రం ప్రకారం సృష్టిలో ఆత్మకానిది రించపచ్చును గానీ వాజ్ఞయమంచా కావ్యవ్యపదేశానికి అర్హం ఏదైనా ఉన్నది అంక్షే అది అజ్ఞానదృష్టితో మాత్రమే. సుజ్ఞాన కాదనే విషయం మనం గట్టిగా గుర్తుపెట్టుకోవాలి. అప్పుడు దృష్టికలవారికి సర్వమూ ఆత్మయే. అలాగే (ప్రతీయమానార్హం కావ్యమంటే ధ్వన్యాత్మకమే అవుతుంది. కాకపోతే కావ్యమనే ఆత్మగా గుర్తించిన వానికి దాని కాధారభూమి యైన వ్యవహారమే కలుగదు. అట్టి కావ్యం ధ్వనివలన ఆత్మవంత _వాక్యలక్యార్దాది సామ(గి అంతా ఆత్మభిన్నంగానే అనుభూతికి మవుతున్నది. ఇక్కడ మరొక విషయం కూడ చెప్పుకోవటం వస్తుంది. ఈ విధంగా వాచ్యార్థపు ఆత్మ తనాన్ని ఆనందవర్హ అవసరం. కావ్యమంళే కనీసం ఇంత ప్రమాణంలో ఉండాలని నులు సంభావించారు. ఇంత ఎందుకు చెప్పవలసివచ్చిందంకే నియమమేమీ లేదు. ఒక్కొక్కప్పుడు ధ్వని పూర్ణమైతే ఒక - వ్యవహారజ్ఞానానికీ, తత్త్వజ్ఞానానికీ ఉన్న భేదాన్ని గుర్తించ పదం కూడ కావ్యం కావచ్చు!. వలసిన అవసరాన్ని గుర్తుచేయటానికి మాత్రమే. విభాగొత్మ కంగా నిరూపించే తరువాతి విషయంలో కూడ ఈ అంశాన్ని శబ్దంనుండి సాశాత్తుగా అందరికీ ఒకే విధంగా తెలియ స్మరణలో ఉంచుకోవాలి. వచ్చే అర్జాన్ని అభిధేయం, వాక్యం అని అంటారు. వాక్యార్హం లో నదశే పానగకపోతే సిద్ధించే అర్జాన్ని లక్ష్యం అంటారు. ఈ లంటి. __నిబ్నికీ ఆత్మకు విభాగాలు లేవు. కాని సాధ డు (ప్రతివిషయాన్ని మానవుడు విభాగాత్మకంగానే చూస్తాడు. కంఠ విలక్షణంగా మనోహరంగా స్పురించే అర్జాన్ని నః నీ ని ఆ దృష్టితో ధ్వనికి వస్తువు, అలంకారము, రసము అ వ్యంగ్యం అంటారు. ఈ మూటికీ మూడు ప్రత్యేకమైన , ల వ చదు మూడు విభాగాలు ఏర్పడ్డాయి. మరీ సూక్ష్మాతి సూత త్తులున్నాయి. అభిధా అక్షణా వ్యంజనలు వాని పేర్లు. విభాగాల లోనికి పోకు ఈ మూడింటి సరూప వీనిలో మొదటి రెంటిని సాధారణంగా అందరూ అంగీకరి లను ఉదాపరూ ని ఏ స్తారు. మూడవదాని విషయంలో కొందరికి సందేహాలు "ప్‌ ”ంగు ఉదాహరణాత్మకంగా వివరిస్తాను. న్నాయి... ఆనందవర్దన అభినవగుప్తులు ఆ _ సందేహాల _ వస్తుధ్వనిః వాచ్యమైన ఒక వస్తువు వస్వ్వంతరాన్ని నన్నింటిని శ్యాస్త్రీయంగా సోపపత్తికంగా తీర్చటానికి ప్రతీయమానం చేస్తే దానిని వస్తుధ్వని అంటారు. ఇందులో గట్టి ప్రయత్నాలే చేశారు. కానీ కొందరు ఇంకా సంశయాత్ము _ వాచ్యరూపమైన. వస్తువుకంటు. ప్రతీయమానమైన వస్తువు లుగానే మిగిలి పోయారు. ఇది లోక సహజమైన విషయమే. విలక్షణమూ (ప్రధానమూ, రమణీయమూ అవుతుంది. ఒక అందరికీ అంగీకారమైన సిద్దాంతాలు ఉండటం సాధారణంగా ఉదాహరణను పరిశీలిద్దాం. అరుదు. "సీేమవు దెరు వొక్కటి గల 'ప్రతీయమావార్హప్రాధాన్యాన్ని మనం సంభావించినంత _ దే మెచ్చితిి దాని నడుగు మెయ్యది యనవ్రిసు మాత్రాన వాచ్యలక్యార్దాలు స్లితిని కోల్పోతాయేమో అని (త్రామసుళ! యడుగ కున్నను మనం శంకింపనక్కరలేదు. ఆనందవర్దనులు, అందుక్కే ఒక నేమి! వినుము; చెప్పెదను మునీంద్రుల కెక్కన్‌”. అందమైన విషయం చెప్పారు. “వెలుగు కావా లనుకొనేవాడు 12-1-57 దీపశిఖ యందు ప్రయత్నపరుడు కావలసిందే కదా["*5అ న్నారు. ఇంకా కొంచెం లోతునకు వెళ్లి వాచ్యార్థం కూడ ఇది తిక్కన్నగారి పద్యం. శాంతి పర్వంలోనిది. ధర్మ న అర్జునునితో అన్నమాట. వాక్యార్హం తేలికగా తెలుస్తొ ఆత్మలో భాగమే అని కూడ సూచించారు. “సహృదయ యం ల్ల ఉంది. కానీ ఆ అర్హం దగ్గర పాఠకుడు ఆగిపోతే కవి హృద శ్ఞాఘ్యమై కావ్యాత్మగా వ్యవస్తితమైన అర్హమేదైతే ఉందో దానికి (గ నలవి ఇ 6జ్ప చక్కగా తెలిసిరాదు. రాకపోతే అతడు పాందే నష్టం చెప్పునల వాచ్య మనీ ప్రతీయమాన మనీ రెండు భేదా లున్నాయి?” అ తీరా కానిది. ఇందులోని వ్యంగ్యార్థ మాధుర్యాన్ని తనివి న్నచోట వాచ్యాన్ని కూడ ఆయన ఆత్మగానే పరిగణించారు. కోలితేనే పాఠకుని ఉతముత ల నిలుసుంది అయితే అవ్యవస్థ ఏర్పడటం లేదా? అంశ లేదు. ఎలాగంటే. త్తంఎత్వం నలుస్తుంది. చెఅకుగడ వాచ్యం వంటిదనీ, రసం ప్రతీయమానం 'ఒక్కటి' - అంకే ఇటువంటిది మరొకటి లేదు కనుక వంటిదనీ భావిస్తే మనకు కావలసినది రసమే అయినా అది మనకందరికీ అపరిహార్యమైన మార్గం సుమా! అని హెచ్చరిక. చెజుకుగడ లేకుండా సిద్దీంచదు కనుక అదికూడ ఉపాదేయమే. 'కలదు' - అనే వర్తమానక్రియ ఈ తీరుపు సర గకాలసర్వావస్త్ర అవుతుంది. వాచ్యార్థస్థితి కూడ ఇటువంటిదే అని చెప్పటా అకు సంబంధించినది అనే అర్జాన్ని సూచిస్తుంది. 'ఏను'- నికి ఇలా చెప్పవలసి వచ్చింది. అనే పదం తన వివేకాతిశయానికి ద్యోతకం. 'మెచ్చితిని-

ఛని దీప్తుల అనటం వలన గుణదోషాలు జాగ్రత్తగా పరిశీలించి దోషాలు అనేది కూడ ఒక విభాగంగా ఏర్పడుతున్నది. దావి లేవని నిరూపించుకున్న తరువాత గుణాధిక్యం మాత్రమే స్వరూపం చూద్దాం. ఉండటం వలన నాకు మెప్పు గలిగింది నుమా! అనే ఒక బలవంతులైన భీమ్మా నిండు తృప్తి అభివ్యక్త మవుతుంది. ధర్మరాజు 'దాని దుల నర్జును డోర్చు నూర్జితుండ్రై మటి పో నడుగుము అని అర్జునుని చోదన చేస్తున్నాడు. ఎందుకంటే... క్రల గర్షుందు పడాణన పో కస్యచిద్‌ ల్రూయార్‌ అని ధర్మశా,స్త్రవాన్యం కళకు సమానుండు గాడు కవ్వడితోడన్‌

న్నది కనుక. ఇటు వంటి దాత్త విషయాలను అ తెలసుకవూలయ లని అతని అంతరంగ తాత్పర్యం. ది నన్నాయ్యగారి పద్యం. పాశుపతాస్త్రం కోనం శివుని 'ఎయ్యది. అని - అనే మాటలో దానిమీద ఉండవలసిన గూర్చి తపస్సు చెయ్యటానికి వెళ్లిన ప్రియానుజుని రాక ఆదరాతిశయం. ప్రతీయమానం అవుతుంది. “నుత్రామ కోసం ధర్మర్తాడాదులు ఎదురుడూస్తున్నారు. అముడు సుత! అని సంబోధన. ఇందులో రెండు మూడు అర్జాలు వారిదగ్గలము నో మాట వ అతని బలవరాక్రమాదు నురిస్తాయి. దేవేంద్రుని కుమారుడ వైనా 'సేమవు తెరువు లను వర్షిస్తూ అన్నాడు. తెలియకపోతే హీనుడవే అవుతావు - అని ఒకస్పూర్తి కళ అంటే చంద్రుని పదారవభాగం. ఇక్కుడ నిజంగా దేవేంద్రుని కుమారుడవు కనుక నీ వంటివానికి బోధిస్తే చంద్రుడు కాదు. కాబట్టి కరుడు పదారవ కళకు సమానుడు ప్రయోజనం అధికంగా ఉంటుంది - అని మరొక న్వూర్తి. కాడు అనేమాట లోకోక్తి. ఆవిధంగా ఈ పద్యంలో దేవేంద్రుని కుమారుడని అహంకరిస్తే 'యదహంకార లోకో క్య్యలంకారం ఉంది. కానీ మరొక అలంకారం దీనివలన నశ్రోష్యసి వినంత్యసి? అన్న కృష్ణపరమాత్మ న్నురిసున్నది. అర్జునుడు పూర్షరంద్రుడు అనేరూపకాలం వాక్యం అనునంధించుకో - అని వేరొకనస్పూర్తి, "అడుగకు. కారం కాన్మీ అర్జునుడు పూర్ణదంద్రసమానుడు అనే ఉపమా న్నను నేమి? - '“స్వయంతీర్హ్వా పరాం స్తారయతి' అన్న అలంకారం కానీ ఇక్కడ ప్రతీయమానం అవుతుంది. ప్రకృత న్యాయా న్ననుసరించి నావంటివాడు నీ వంటేబాలునికి సందర్భంలో ఆ స్ఫురించే అలంకారం ప్రాధాన్యాన్ని ధర్మవిరుద్దమైనా అడుగక పోయినా చెప్పవలసిన పరిస్టితి సంతరించుకోవటమే. కాదు, పరమరమణీయం కూడా ఏర్పడుతుంది - అనే తాత్పర్యంతో ధర్మజుడు ఇళ అవుతుంది. కృష్ణ పక్షం అంతా ఎలాగో కడపి పూర్మదండద్రుని అంటున్నాడు. 'వినుమూ- అనేది శ్రద్దాతశయ పూర్వక ప్రతీశనేసే చకోరాల లాగా ఉన్నారు ధర్మరాజాదులు. శ్రవణచోదనకు జ్ఞాపకం. చెప్పెదను - అనేది చెప్పటం అట్టివారికి పూర్షదం(ద్ర సామ్యంగల అర్జున దర్శనం ఎంత లో ఉన్న, తన (ద్రఢిమను అభివ్యక్తి చేస్తుంది. "మునీంద్రుల ఆహ్లాదకర మవుతుందో చెప్పనక్కరలేదు కదా! పైగా ఇది కెళ్ళన్‌' _ అనటంలో ఇది గొప్ప తపోమహిమతో మహార్హ _ ఒక మహర్థి వాక్కు. బుషీణాం పునరాద్యానాం వాచమర్జోను సంభావన చేసే మహర్షులలో శ్రేఘులైన వారికి కూడ ధావతి'' అన్నట్లు ఇది అవశ్యంభావి విషయం అనే స్పూర్తి ఉపాదేయమైన తెరువు. అంఘే ఇక నీ వంటి సాధారణులసం పాఠకునికి కలుగుతుంది. మహా కవుల అలంకారాలు కేవలం గతి చెప్పనేల? - అనే అర్హం స్ఫురిస్తుంది. అలంకారాలుగా మిగిలిపోవు. అవి ధ్వనికోటిలోనికి చేరి

లా దయ హృదయం లో వింత అత్మస్టానా న్నందుకుంటాయి. వింతగా సూ పదయ ల్యకోటెలోనికి.రవధ్యనిన రవం విభావాద్రిసామర్టినేత స్పురించవంసినదే చేరుతుందా? ఈ అర్జాన్ని కాదన గలమా? ఈ అర్హస్స్పురణ కానీ శబ్ద కవి వగా వ 1 కాదు. అంతేకాదు. వలననే కదా మహాకవి హృదయం ఎంత లోతైనదో తెలిసి ఓ ళ అది దోష స్‌ నయినా రసాన్ని వచ్చేది! కాబట్టి 'అస్తి ధ్వనిః. ఇట్టే దీనిని వస్తుధ్వని వాచ్యంచేస్తే న వ ది. కావ్యంల్‌ రసాన్ని అంటారు హ్‌ కవి ఎలాగైనా సాధించాలి. ' ' అది ధ్వనిరూపంలోనే ఉండాలి.

" అయితే వస్వ్వలంకార ధ్వనులవలె దీనిని ఏదో ఒక పద్యంలో

అలంకార ధ్వనిః సాహిత్య ఇొస్ర్ర/ంలో అలంకారాలకు న్లిక్టూప్రించటం నుకరం కాదు. అయినా మచ్చునకు ఒకటి చాలా. విలువ “ఉన్నది. అందుకనే “కొవ్యం ప్‌ చూద్దాం. సాల్‌ అన ాస్తోక్తి బయలు ర గాం న... ఈ క్రింది పద్యం మహాభారతంలోని నలచరిత్ర లోనిది. కానీ ఒక్కొక్కవోట ఈ లంకాం ధ గనిరూపంలో సిద్దించి. కలహంస పలికిన పలుకులు గణియించు, 'ప్రధానార్థంలో పర్యవసిస్తుంది. కాబట్టీ “అలంకార ధ్వసి వడి దాని పోయిన వలను సూచు

302 సాహితీ నీరాజనం చననతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతడతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతడతడడడడడ బలుకదు సఖులతో లలితాంగి; మిన్నక అని కదా పైవర్చ వలన తేలిన సారాంశం! అవన్నీ అంగాలు యలయుచునుండు దా ననుదినంబు; అవుతాయి. నిజానికి అనుభూతిలో అంగాంగి భావం చారు విభూషణాహార విహార శ తెలియరాదు. అది అఖండంగానే ఉంటుంది. చర్చ అంతా య్యాసన భోగంబులందు విముఖి శాస్త్రమర్యాదకోసం మాత్రమే. ఇందాక అనుకున్నట్లు యయి దేయి బగలు నిద్రయు నోర్చు నెజుగక ఆత్మానుభూతి కలిగిన తరువాత సర్వమూ తన్మయమే దమయంతి నలు డను ధరణినాథు అవుతుంది. అలాగే ధ్వని అనుభవానికి వస్తే గుణాలంకారాదు నంద బుద్ది నిలిపి కందర్భ బాధిత లేవీ" విడిగా తమ అస్తిత్వాన్ని అంటిపెట్టుకొని ఉండవు. యగుచు నున్నయది ధరాధినాథ! ఒక మహాగాయకుడు పరవశించి పాడుతుంటే ఇదిగో పొట, ధరణి పతుల నొరుల నురుగుణాధ్యుల విన ఇదిగో తాళం, ఇదిగో మృదంగ నాదం, ఇదిగో వా యులీన నొల్ల దెంత విభన యుక్తు లయిన! 12 నినాదం - అనే అభిజ్ఞ ఉత్తమశోతకు కలుగదు. అంలౌ ఇక్కడ దమయంతి. చేష్టలను కవి వర్ణిస్తున్నాడు. గదోగుబైన పరమశివుని అనుభూతిని కలిగిస్తూ ఉంటుంది. సహృదయునికి అందులో రస చర్వణకు కావలసిన సామగ్రి ఇక్కడ కూడా అదే స్తితి! లభిస్తుంది. శా,స్త్ర మర్యాదలో మాటాడుకుంకటే నల దమయంతులు ఆలంబన విభావం. కలహంసపలుకులు క ఉద్దీపన విభావం. ఆ పలుకులను గణియించటం, అది జ్ఞూబకలు పోయిన వలను చూడటం మొదలైనవి అనుభావాలు. ।. “కావ్యస్యాత్మా ధ్వవిః? - ధ్వన్యా, 1-1 వ శ్లోకం సఖులతో పలుకకపోవటం జాడ్య మనే వ్యభిచారి భావాన్ని. 2 “*తస్యాభానం జగదురపదే'? - 1-1 వ శ్లోకం కావ్య తెలియజేస్తుంది. అలయుచునుండుట గ్జానిన్మి భోగ విము 1” యిత్రార్జు శబ్టో వా తమర్ష ముపసర్దనకృత స్వార్హౌ వ్యజ్కవ జ క్‌ లీ న్‌ వేష స ధ్వని రితి సూరిభిః కథితన ధ్వన్యాలోకం 1-1 3వ ఖో ఖత్వం అరతినీ తెలుపుతున్నాయి. వీనిని మన్మథావస్త్ర 4. విభాతి లావణ్య మివాజ్లనాను”? _ ధ్వన్యా 1-4వ ట్లోకం. ॥ లంటారు. ఇలా ఈ పద్యంలో విభావాది సామగ్రి అంతా 5. *ఆలోకార్డీ యధా దీపళిఖాయం యత్నవాన్‌ జనవ ధ్వన్యా 1- పాకానికి వచ్చి అభిలాషరూపవి'ప్రలంభ శృంగార రసాన్ని _ వళ్లోకం. త్రయనో పాఠకునికి అనుభవానికి తెస్తున్నది. సూచనా మాత్రంగా" మూట సహుదయ్యాఘ్యః కావ్యాత్మేతి వ్యవస్తిత, వార స న స తస్య భేదా వుభా స్మృతా. ధ్వన్యా 1-2వ ళ్లోక ఇది రసధ్వని స్వరూపం. 7. ఆంధ్ర మహాభారతము - శాంతిపర్వము - 1-57 శాఖోపశాఖలుగా విస్తరిల్లిన కావ్యాత్మ రూప ధ్వని | లమ లం. స్వరూపనిరూపణకు ఇది ఒక పులాకం మాత్రమే. కాగా 10. ఉత్తరరామ చరిత్రం ల - మొదట ఒక ప్రశ్న వేసుకున్నాం. గుణాలంకార వృత్తి 11 (స్తాధ్యాహి రసం యధాయధం కవిభిః? - ఆంధ్రశబ్బవింతాను రీత్యాదుల స్రితి ఏమిటి? అని. ధ్వని అంగి గ ఆంధ్ర మతము అరణ్య, 2-26 న తామ్ర మివామ్రరసాప్తే టంకణ సంగేన సాధు కనక మివ। రజత మివ సుధా లేపాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ పులుపు తగలడంవల్ల రాగిలాగ, టంకణ సంబంధంతో బంగారులాగ, సున్నం పూతతో వెండిలాగ ఓ సుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. __- ఉమవాలి నుండి న

ఒట్వీ 65 భారతంలో సమన్వయ దృష్టి ఫీ; మోపిదేవి కృష్ణసా (2 ఎష్మల్వూమి

సంజయుడు, కర్ణుడు - ఇద్దరూ కూడ సూళతపుత్రులుగా డ్హాడు. గుణహీనుడుగా ప్రవర్తించాడు కాబట్టి కర్షుడు పిలువ బడినవారే! సంజయుడు నిజంగా నూతవుత్రుదు. నిందించబడ్డాడు. కర్ణుడు సూత పుత్రుడుగా అనుకోబడినవాడు. సమాజం గుణం కనబడిన చోట కులాన్ని అడగదు.

చిత్రమేమిటంటే. ఇద్దరినీ నూతవుద్రులనే. పిలిచినా గుణం కనబడని చోట మాత్రమే అది కుల(ప్రసక్తిని తెస్తూ సంజయుణ్ణి అందరూ గౌరవించారు. కర్ణుడు మాత్రం అనేక ఉన్నది - అని వీరిద్దరి జీవితాలూ స్పష్టంచేస్తున్నాయి. సందరా పుతుడని నిందింపబడ్డుడు. నూతపుద్రు ను తే మ యుడు కూడా... అప్పుడే కాదు ఇప్పుడు కూడా గుణవంతులయిన వారు నిందింపబడాలి కదా! కనబడినప్పుడు మీ కులం ఏమిటని సమాజం (ప్రశ్నించడం

లేదు. ఒకవేళ వారి కులాన్ని గురించి తెలిసినా దానికి

సంజయుడు ధృతరాష్ట్రణ్ణి "సీవకుడై. సేవించాడు. ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం లేదు. “ముమ్మడివరం బాల యోగి మిత్రుడై హితం చెప్పాడు. గురువై వానుదేవతత్త్వాన్ని _స్ట్వ్యచ్స ఇందుకు ఒక ఆధునికమైన నిదర్శనం. తపసృంప ఉపదేశించాడు. ధృతరాష్ట్రుని చేత అన్ని స్టాయిలలోనూ న్నుడయిన అతని కులాన్ని గురించి ఎవరైనా పట్టించుకు చూడబడ్డాడు. అతడికి ఎప్పుడు ఎలొ అవసరమో అలా న్నారా? శివరాత్రి. నాడు శివునితో సమానంగా అతడినీ మెలగ గలిగాడు. ధృతరాష్ట్రుణే మెప్పించాడూ తా అర్భిస్తూ వచ్చారు కదా! ఇతరుల, పి అని వేరే చెప్పాలా! ఆ శిష్యశ్రేష్టునిగా పరిగణించాడు. త్ర కృష్ణుడు ఇతల్జే పరమార్హ ప్పుడు స బం అత సనా తడుముతు మెరిగిన జ్ఞానిగా ప్రశంసించాడు. త కృష్ణుని నుండీ న్నది, అడుగుతు ఏది గ ణా, కా గయినా, గుణసం వెలువడిన భగవ్లీత ఇతడి మీదుగానే లోకాని కందింది, పత్తి 'ప్రజ్యరిలినా వని, లతని నీ ఎక్తోరాలను ఎలాంటి స్థితిని అనుభవించాడితను! ఎలాంటి. స్తితిలో. విస్మరిస్తున్న నా ఠం చై న్‌ు అంటున్నది. ఉంచబడ్డాడితను! ఎలాంటి స్దితిలో సర్వులచేతా చూడబడ్సే అనాటే హొ ళా తప త ౦ మొత్తంమీద డితను! కనిపిస్తూవస్తున్న తవు నాన్ని మనం గుర్తిం

చాలి. అభినందించాలి!

మరి కర్ణుణ్ణి కమబడ్దూారెల్ల నిందించారు వద్దో అతణ్శీ తప్పుపట్టారు. భీమార్జునులు గేలి చేశారు. కళ్లు కులప్రసక్తి తెస్తున్న వారిని నేను నమర్షించడం లేదు. వల్లనే క్క కథంతా జరిగిందన్నారు అందరూ"! దుష్టదతుప అలా తేవడం భావ్యమని నేననడం లేదు. అయితే ఈ యంలో ప్రముఖుడిగా పేరుబడ్డాడు. రాయబారం అనంలో విషయమై. సమాజంలో వ్యక్తమవుతూ. వస్తున్న ఒకానొక (శ్రీకృష్ణుని రథం ఎక్కేంత వరకూ రాగద్వేషాలే ఇతల్లో సూఖష్మాంశాన్ని నేను గమనించమంటున్నాను. గుణ సంపత్తి నడిపించాయి. - అన్నది మనకు స్పష్టమవుతుంది పెంచు కోడానికి నర్వదా ప్రయత్నించమని సర్వులకూ విజ్ఞస్తి

సంజయ్యణ్ల గౌరవించిన. వారు కర్లు ణీ ఎందుకు చేస్తున్నాను. గుణ సంపత్తి పెరిగిన కొద్దీ సామాజిక మయిన గావ టీ కులం అడ్డువస్తే ఇద్దరికీ అడ్డుగా లికడో! రుగ్మతలు ను వె నాన స భొసుమౌన పోతాయని సూటిగా చూడగలిగితే ఇక్కడ అడ్డువచ్చింది కులంకాు వమ రట యూ ని ల విషయమై మనకు “ గుణం. గుణవంతుడు కాబట్టే సంజయుడు గారనింపబ ఉపదేశిస్తున్న ధర్మ సూవ్మాన్ని మీ ముందు పెడుతున్నాను.

కి04 పాహితీ నీరాజనం తోటివారిని హీనంగా చూస్తున్నవారు వారిలో గుణ అంటున్నాడు మహాభారత గాథను జనమేజయునకు విని సంపత్తి పెరిగిన నాడు ఇంక అలా చూడలేరు. హీనంగా పిస్తూ వైశంపాయనుడు. ఈ మాట ఎంత నిజం! చూడబడుతున్నవారు వారిలో గుణసంపత్తి పెరిగిన నాడు ఇంక అలా చూడబడరు. *“ధర్మార్ట కామ మోవ్షాల విషయంలో వేదశాస్త్ర పురాణ ల ఇతిహాసొల మధ్య అభిప్రాయ భేదాలు ఏమయినా తలెత్తినట్లు మహాభారతం మనకు ఉపదేశిస్తున్న అసంఖ్యాకమైన ల్పితీ ఆయా సందర్భాలకు కావలసిన పరిష్కారం, సమ ఉపదేశాలలో ఇది ఒకటి. నేటి సమాజూనికి ఎంతగానో నయం మహాభారత నోక వంతంగానూ అవసరమైన ఉపదేశ మిది! ఏయం శహభారతం అలు కగొనూ, అర్ధవంతం నా అందిస్తుంది అని అంటున్నాడు భారతానువాదంలో తన పెద్దలు మహాభారత పరమార్దాన్ని గురించి నన్ను వంతు పాత్రకు (శ్రీకారం చుడుతూ తిక్కన మహాకవి. (వ్రాయమని అడిగారు. వైద్యుడు తన దగ్గరనున్న జౌషధాలలో బి మ్రూట ఎంత ముదల! రోగికి ఏది అవనరమో దానినీ ఇవతలకి తీసి అందించిన ట్లుగా, పారమందని మహాభారత మహేతిహాసం నుండి ఈ మనవారు ఏది చెప్పినా, అవన్నీ వేదాలలో ఉన్నాయని కాలానికి కావలసిన అంశాన్ని ఒకదానిని తీసి మీ ముందు అంటారు. కొందరు అలా అనడాన్ని హేళన చేస్తూ ఉంచుతున్నాను. నేటి సమాజానికి కావలసిన జౌషధసేవగా ఉంటారు. అది అలా ఉంచి, సామాజిక సహజీవనానికి నేను దీనిని విశ్వసిస్తున్నాను. మహాభారతమనే వినీల కావలసిన సదుపదేశాలన్నీ, కావలసిన సమన్వయాలన్నీ ఆకాశంలో ఈ మహత్తర సందేశం ఒకానొక మెరుపుతీగ మహాభారత మహేతిహిసంలో మహోన్నతంగా అందించ మాత్రమేనని హితుడనై తెలియజెబుతున్నాను. బడ్జ్డాయని అంగీకరించక తప్పుదు. లోక శ్రేయస్సును కోరిన “ధర్మోర్హ కామమోవ్షాల విషయంలో ఇందులో ఉన్నది వారు దీనిని అనుసరించకా తప్పుదు. ఎక్కడైనా ఉన్నది. ఇందులో లేనిది మరెక్కడా లేదూ అని కనక మయామ్బుజ ముకులై రంతర మివ చారు కాయమానస్య । తదివోప ర్యున్నతితః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ బంగారు కమలపు మొగడలవల్ల పందిరి మంచం లోపలి భాగంలాగ, ఎత్తుగా ఉండడంవల్ల పందిరిమంచం లాగ ఓ సుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. = ఉపమౌాపళి నుండి

పద కవిత్వం (శ్రీ యన్‌. గంగప్ప పదమంటే పాట పదకవిత - ఆవిర్భావం పౌడుకోడానికుపకరించేది. పద పధ్య. కవితల్లో, విశ్వ ప్రపంచ సాహిత్యాలన్నింటిలోను పద్యం కంకే పదమే సాహిత్యంలో, పదమే ముందావిర్భవించింది. మానవుడు అతి ముందు ఆవిర్భవించిందన్న అంశం నర్వ పండితాంగీకృతం. ప్రాచీన కాలంలో మాట నేర్చిన వెంటనే తనలోని ౩దే విషయాన్ని రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ గారిలా ఆవేశకాపేషాలను, భావో ద్రేకార్షతలను, భక్తిపేమలను మొద సేరొ గాన్నారు: *““రాగతాళములు రెంటిని కఠిపి ృదయంగ లైన వాటిని అభివ్యక్తీకరించడానికి పాట నేర్చుకొన్నాడు; మములైన భావములను వెలువరుచు భాషను అలంకరించు ఆ పాటతోపాటు ఆట నేర్చుకొన్నాడు. మాట, పాట, టయే పద రచనకు పరిపూర్ణ స్వరూపము. దాని పరిపూర్జాను ఆట - అనేవి క్రమంగా మానవుని వ్యక్తిత్వాన్ని పెంచాయి. భవమును మనకప్పుడే. సతాళముగనో, వితాళముగనో అయితే ఆ పాటలు మౌఖభికమే. తరువాతి కాలంలో పాండిత్య కావ్యకళా రసానుభవమును ('ప్రాదీన మనుష్య జాతి పాట ప్రకర్ష పెరిగాక పద్యమై పండితులకు పరిమితమైంది. ఇది రూపముననే అనుభవించే రసించినదని పండితు లూహిం. రిఖిత సాహిత్యం. మౌఖికమైన జానపద సాహిత్యం అనాది; తురు. మన పద్యములన్నియు పదముల పరిణామములే పునాది. లిఖిత సాహిత్య రీతి ననుసరించి అనిబద్దమైన అని భావించుటకు పెద్ద సూక్ము దృష్టి అక్కర లేదు.” జానపదమే. తరువాతి కాలంలో నిబద్దీకరించబడి పద బి అభిప్రాయాన్ని స్టాపి్తూంది మౌల్లన్‌ పండితుని కవిత్వమైంది. ఇది మన తెలుగుకు మా (త్రమే పరిమితం సిద్దాంతం. “08 1గ౧౧౦౪1986 1/08 90౧0, ం౦గాగా౮౫| కాదు. అన్ని సాహిత్యాలకు వర్తించే లక్షణం. 0౯ 1౧61/6042. ౧౦౧౮12౯ ౦ 2గం10, 15 ౧౧౦౦౭౦)” 116 మౌర్ష - దేశి 51గ101658 2౧6 గాంక 90003౧1005 107౧ 0 1/౧౦] 6౫0703910౧... ౧9 ౪౮49 30౧0 15 న౧౧410/ ఈం 1౧౭4౧౦౪6 మన దేశంలో సాహిత్యం మార్గ దేశి అని ద్వివిధం. గ్య ం0016గ౧0౦10౧ 0౯౭గ౦[౦౧౭| ం0ం01 1౧ 12౧0౮౭06 ఆయా ప్రాంతాల్లో ఆయా ప్రజల చేత వాడబడి, పాడబ ల 011659 0! “౦౧౫ 2౧6 గి|౧గ౫ ఆం[063 07 5006౩6 డుతూ. పరివ్యాప్త మైంది దేశి. లక్షణబద్దమై పండితైక 19 ౪౧౮౦గ౧)/౧9 ఈగాం[ం౧ 2౧6 9/ ౧౧౭1౦౮౫ 0 1౧9 20౧6 పరమైంది మార్గ. ఈ మార్గ దేశి విభాగం మొదట సంగీత ౧2౧౧౫౦౧౫ ౦0 5120౧24 18 2620196 10 500% ౧౧౦౮౮1240౧ పరంగాను, ఆ వెనుక నృత్య పరంగాను, ఆ తరువాత 018 51౧0100 ౪0109 25 ౧401౧2|/ 6136౧0౮15౧ ఆగాం([10౧౫| సాహిత్య పరంగాను నిరూపించబడింది. ఈ మార్గ దేశి అకం2గ౧౦9... ౧16 50009 19, ₹6808ఈ0/౧6," ౧౧౦౧౫ 2౧ 2౧౫ విభాగాన్ని సంగీత దర్పణమూ సంగీత రత్నాకరమూ గర్వ (1031! న౧0 2 ౧౮9౦2 0౧/ ” ఇది జానపద నిరూపిస్తున్నాయి. ఈ విభాగం దశ రూపకంలో నృత్యప గేయావిర్భావాన్ని గూర్చి చెప్పినప్పుటికి, తరువాత, దాన్ని రంగా పేర్కొన బడింది. దీనివల్ల తేలిన సారాంశం: నిబద్దం చేస్తూ రచితమైన పదమే. పదకవితకు మూలం. ““నియమబద్ధమై, శిష్టసమ్మతమును, శాస్త్ర, సమ్మతమును లక్షణ బద్దమైంది పద్యం. ఏలాంటి లష్షణమూ లేకుండా అయి ఉత్తమ ఫణితిని రచింపబడినది మౌర్గ కవిత. సామాన్య ప్రజల నోళ్లలో పొడబడదేది పదం. ఇదే పాట. నియమరహితమై, శాస్త్రమున కెక్కక కేవల (ప్రజారంజనము జ్ర మైదట ఆవిర్భవించింది. నక్షై రచింపబడినది దేశి కవిత.” దీన్ని మనం పద్య కవిత్వానికీ, పదకవిత్వానికీ సమన్వయించుకోవడమే నము అదేవిధంగా తెలుగులోను పదమే ప్రప్రథమంగా పుట్టింది. చితం. నన్నయ్యకు ముందు, సమకాలికంగాను, ఎంతో దేశి కవిత

306 సాహితీ నీరాజనం అనబడే జానపద కవిత ఉండి ఉంటుంది. అది లిఖితం స్వరతాళ పదాత్మకమైంది గాంధర్వమనీ, న్వరతా కాక కేవలం మౌఖికం (08) గా ఉండి ఒక నోటి నుంచి, ళానుభావకమైన పదమే వస్తువనీ, అర్హసహితమైన అవ్షరాలతో మరో నోటికి, ఒక ప్రాంతం నుంచి మరో ప్రాంతానికి కూడినది పదమనీ, ఈ పదం నిబద్దం, అనిబద్దం - అని ఎన్నో మార్పులకు చేర్చులకు లోనై ఎంతో కాల గర్భంలో రెండు విధాలనీ, అవి అతాళము, సతాళమూ నని రెండు కలిసిపోయింది. ఇది తెలుగు జూతి దురదృష్టం. తమిళంలో విధాలనీ భరత మహర్షి నిర్వచనం. '“నియతాక్షర సంబంధము ప్రాచీన కవిత అంకు ఈ పద కవితలే. కలిగి, ఛందోయతి సమన్వితమై, తాలపాతములతో కూడిన మధుర కవిత పదము నిబద్ధ మనబడును. యతిపాద నియమము లేనిది యును, అనియతాక్షరమును అగు పదము అనిబద్దమనబ దేశి అయిన తెలుగు కవిత నాలుగు 'విధాలనీీ అందులో డును.” దేశీయ వ్యవహారములోని దరువు నుంచి (గ్రువపద మధుర కవితా రీతిలో చేరినది పదకవిత అనీ లాక్షణికోక్తి మనే లక్షణ నామంగాని, (ధ్రువపదం నుంచి దరువు అనే ““తెల్లుకవిత యాశు, మధుర, చిత్ర, విస్తరములని నాల్గు వ్యవహారంగాని న ఉంవచ్చునని (ప్రాజ్ఞుల అభిరా తెణగుల గలదని లాక్షణికులనిరి. అందు. మధుర కవిత సంత పరిభాషల్‌ ఈ కో బ్రబంధాల యనగా పాటలు మొదలైనవి. లక్షణ దీపికలో నీ విషయమిట్టు వరగ్యు. పని భరరముని వన రీతిలోనే మతంగుడు, చెప్పబడినది. మధుర కవిత్వంబన్నది నాటకాలంకారం ర్ట లలు, చివరి కటమళి వరకు అందరూ లక్షణా బులు, కళికోత్కళికలు, విభక్త్యాది దేవతోదాహరణములు, = వివరించారు. సప్తతాళ నటనలు, నట్టాట్లు, గీత ప్రబంధములు, చతుర్చద్రి పదం: అన ఎచూచార్యులు కాష్ట్రభద్రికలు, బిరుదావళి నామావళి, భోగావళి, రంగ పదకవితా పితామహుడు. నంకీరనాదారుఃడు అని వసి ఘోష, త్యాగఘోష, చతురతర సంఘటనలు, యక్షగానం పట్ర భ్‌ స కోలా సే న, హో ద్ద బున వెలయు పదంబులు, దరువులు, ఏలలు, ధవళంబులు, క్లూక అన్నమాచార్యులు సంస్క తం సం౩ర్తన మంగళహారతులు, శోభనంబులు, నుయ్యాల జోలలు, రమణా మనే లక్షణ (గ్రంథం రచించాడు. అది ప్రస్తుతం లభ్యం జక్కులరేకు పదంబులు, చందమామ సుద్దులు, అ ష్టకంబులు, కావడం లేదు. కానీ అతని మనుమడు చిన తిరుమలాచార్యుడు ఏకపద, ద్విపద త్రిపద, చతుష్ప్రదాష్ట్ర పదులు నివియాదిగా తెలుగు ,_ పదోత్మకంగా దాన్ని అనువదించాడు. భరతా గల్లునవి.?? దులు చెప్పిన పద్దతిలోనే పద నిర్వచనం ఇందులోను చెప్పబడింది: పదమంళశే “పదమగు సుప్తి జ్లన్తము “పదం అంక సొమాన్యార్థంలో పాట అనే వాడుకని పదమవయవు, మవయవియును బదమనం బరగున్‌ పూర్వోోక్తం. రాగతాళ సహితమై ఉండవచ్చు; లేదా కేవలం దుదినీ తెజంగులని సయుం స్వర సహితమూ కావచ్చు. ఇది జానపద గేయాల్లో స్పష్టంగా బదకవితామార్గ సార్వభౌముడు దెలిపెన్‌.* తెలుస్తుంది. కోలాటం, దంపుళ్లు మొదలైన పాటల్లో విధిగా ల ట్‌ ం తాళముంటుంది. రాగంతోపాటు, విసర్రాయి, కపిలి ఈ పదాలు శృంగార వైరాగ్య పదాలని ద్వివిధం. (మోట) పాటట్లో రాగమే గాని తాళానికవకాశ ముండదు. ్రంగార పదాలు (గ్రామ్యోక్తులతో కూడి ఉండవచ్చు. అయితే. రెండింట అయ ఉండి తీరుతుంది. 'పదం) “పదములు శృంగార వధూ పాడటమన్నది జన వ్యవహారం. మృదు ముధురమనోజ్ఞ నాక్య మిజ్రములైనన్‌ విదితార్జ (గ్రామ్యోక్తులు భరతముని చేసిన పద నిర్వచన మిలా ఉంది: పదిలముగాం బొంకమెటిగి పలుకంగ జెల్లున్‌ $9 “గాంధర్వం యన్మయాస్రోక్తం స్వరతాళపదాత్మకమ్‌ “పల్లవ నారీ మ్లేద్చా వదంతస్య భవేద్వస్తు స్వరతాళానుభావకమ్‌ ద్యుల్హాసమనోజ్ఞ బంధురోక్తులు చనియైై యత్కించి దక్షరకృతం తత్సర్వం వదసంజ్హితమ్‌ చెల్లును (గ్రామ్యములైనను నిబద్దంచా నిబద్దంచ తత్పదం ద్వివిధం స్మృతమ్‌ హల్షీసకముఖ్య నాటకాదిక ఫణితిన్‌?? అతాళంచ్య, సతాళంచ ద్విప్రకారంచ తదృవేత్‌ అయితే శృంగార పదాల్లా గాక్క వైరాగ్య పదాలు సతాళంచ (ధ్రువార్డేషు నిబద్దం తచ్చవై సృతమ్‌”* ఉదాత్తంగా ఉండడం అవసరం.

పదకవిత్వం ప? **వైరాగ్య వృద్దికర గం అందువలన అట్లు తీసుకొని పోవునదే పద మనియు రూఢి భీర పద్రేణి పాసంగం బెనుపుచు నగా కెక్కినది. ఇట్లు నాడు కీర్తవ్సయు, పదము అనబడిన రచన మ్యారమ్య విష్ణుచరితో సంగీత సాహిత్యముల సమ్మేళన రూపము. (ప్రాచీన లాక్షణికు దారములై యున్న జాలు ధరణి న్వెలయన్‌?” రిందలి సాహిత్యాంశమును “వాక్‌” అనియు, సంగీతాంశమును _ వీటినే అధ్యాత్మ పదాలంటారు. ఈ పదాలను గేయమనియు వ్యవహరించిరి. వీనికే క్రమముగా మాతు,

సంస్కృతంలోనే గాక ప్రాకృతాది దేశ భాషల్లో చెప్పవచ్చు. ఇక సంజ్ఞలు గూడా కలవు. పదంలోని మాతు లేక వీటిక్‌ "పద్యాల్లాగా యతిప్రానలు వర్తిస్తాయని భరతాదుల వాక్కు నటన. ధాతు లేక గేయాన్ని - నంగీతాన్ని మతం. ఈ “పదాలు వృత్త, నిబంధ, అనిబంధాలని మూడు. రచన చేయగలవాడు శా/యకారుడు. శారు వుడు విధాలు. ఈ నిబంధ పదంలో నాలుగు పాదాల చరణ సంగీతరత్నాకరంలో వాగ్గేయ కారుని గూర్చి నిర్వచించిన మొకటిగానీ, అంతకు మించి గానీ ఉండవచ్చు. ఇలాంటి. వాటీని శీ/ బాలాంత్రపు రజనీ కాంతరావుగారు వివులంగా చరణాల అర్జాన్ని వదలక అన్నిటికీ ఏక వాక్యతతో గుది వివరించారు.

గుచ్చినట్టు మరల మరల భాసిల్లునట్టి పల్లవి ఉంటుంది. “వాబ్మతురుచ్వతే గేయం ధాతురిత్యభిధీయతే

ఇది. పల్లవి, శిఖాపదమని ద్వివిధం. 'పదసమానమాన వాచం గేయంచ కురుతే యః సవాగ్గేయకారపి

పాదయుగ్మము గలది పల్లవి. అందులో సగం ఏకపాదం _ కాగా ఈ వాగేయకార లక్షణాలీ విధంగా చెప్పబడ్డాయి:

గలది శిఖాపదం. ఈ నిబంధ పదంలో పల్లవి ఉంకే లో

శిఖాపదముండదు. శిఖాపదముంకే పల్లవి ఉండదు. ఇలాంటి... ““శజ్తొనుశాసన జ్ఞానమభిధాన స్టవీంతు

పల్లవి, శీఖాపదాలలో ఒక దానితో కూడిన నిబంధ పదం శ ప్రబోధ వేదిత్వ మలంకారేషు కౌశలమ్‌.?

చతుర్జాతుక, (త్రిధాతుక్క, ద్విధాతుక, ఏకధాతుకాలని చతు = ఈ వాగ్గేయకార లక్షణాలు ఉత్తమ కవికుండవలసిన

ర్విధం. కాని ఏకధాతుక పదం అరుదుగా ప్రయుక్తమవు లక్షణాలతో ఏ మాత్రమూ తీసిపోవనీ, పైపెచ్చు కవి కంక తుంది. వృత్తాలు నాలుగు పదాలతోను, జాతులు రెందు. ఉత్తమ వాగ్గేయకారునిలో సంగీతాది కళల్లో పరిజ్ఞాన పదాలతోను ఉన్నళ్టు సంకీర్తనలు కూడా చతుష్పాద, ముండాలనీ స్పష్టమవుతుంది.

ద్విపాదాకృతితో ఉంటాయి. ఇట్టి కీర్తనలలో దరువు, 0 -పైరితిని వివరించిన పద లక్షణాలకు లక్ష్యాలుగా

వాక్యం, అర్జ్హదంద్రిక, ఏల, గొబ్బిళ్లు. చందమామ పదాలు అన్నమాచార్యా దులైన వాగ్లే యకారులు అనేక పదాలు రచిం

• అనేవి రెండు పాదాలతో ఉంటాయి. ఇవిగాక అష్టపది, బల్చి అన్నమాచార్యులకు ముందు కృష్ణమాచార్యులు అని

పదమాలిక, శరభపదం అనే పద విశేషాలున్నాయి. ఇంక పదాలైన వచనాలు రచించాడు. అవే సింహగిరి వచనాలు:

అనిబంధ పదం అంళు, అనిర్యుక్త పదం తాళ బంధచ్భందో బంధ పదాలైన క్ర నీవ - నీ ్న

విరహితమై చూర్జాఖ్యతో ఉంటుంది. దినిని తాళగంధ్‌ అని అన్నమాచార్యులు సంకిర్తనలన, పదాల రచించారు. జానపద

కూడా అంటారు ఇది అన్నమాచార్యులు నంస్కృతంలో “య ఫణితులెన్నో ఈ వాగ్గేయకారుడుపయోగించుకా ఎమౌచార్యు గా క్‌

చెప్పిన సంకీర్తన లక్షణం. దీనికి లక్ష్యంగా వేల సంఖ్యలో న్నాడు. ఆయన కుమారుడు పెద తిరుమలాచార్యుడు,

అతడు సంకీర్తనలు రచించి తరించాడు. ఈ పద లక్షణం మనమడు చిన తిరుమలాచార్యుడు. అన్నమయ్య మార్గంలో

అన్ని భాషలకీ వర్తిస్తుంది. పద రచన చేసిన వాగ్గేయకారులు. క్షేత్రయ్య కేవలం శృంగార పదాలను రచించాడు. అన్నమాచార్యునిలో ఆధ్యాత్మ,

వాగ్గేయకారుడు ల శృంగార సంకీర్తనలున్నాయి.. రామదాసు సారంగ పాణి, పైని వివరించిన పద రచయితలను పదకారులనీ, పద త్యాగరాజు ఈ పద రచనా పథంలో [క్రమంగా ఉన్నత కర్తలనీ, వాగ్గేయకారులనీ అంటారు. వాగ్గేయకార లక్షణాల్ని 2ఖరాల నధిరోహించారు. అన్నమయ్యలో సంగీతం కంకే తెలుసుకొందాం. సాహిత్యం (ప్రాముఖ్యం వహించగా, కేత్రయ్యలో సంగీత “తాళ్లపాక వారి కాలమున సంకీర్తనమునకే పదమనియు సాహిత్యాలకు సమ 'ప్రాధాన్యంతో పాటు అభినయం జోడింప వ్యవహారము. 'కృతిసంశబ్దనే'. కీర్తించునది- కీర్తనము. బడి ఉంఢగా, క్రమంగా సాహిత్యం కంటే సంగీతం సమ్యక్‌ కీర్తనము (గీయత ఇతిగీతమ్‌) పాడబడునది గీతము త్యాగరాజులో విశిస్ట్రమై ఉంది. తెలుగుదనానికి, ముఖ్యంగా లేదా గేయము. కాగా అవామాజ్మననగోచరమగు దివ్యశక్తిని రాయలసీమ మాండలిక పదప్రయోగానికి అన్నమయ్యలో కీర్తించి పాడునది. కీర్తనము లేదా సంకీర్తనము. ఇట్లు ్రాధాన్యముండగా, వేత్రయ్యలో మరింతగా తెలుగు తేట

గేయమానమగు కీర్తనమే భక్తుని హృదయమును పరమా దనం స్పష్టమైంది. ఇంకా ఎందరో మహానుభావులు ఈ

త్ముని పాదనన్నిధికి గొంపోవునది. 'పదగతే' అని అమరము. _ పదకవితకు (ప్రాధాన్యమిచ్చి సుసంపన్నం చేశారు.

జ్య "జ్‌ ప్రవబాళిక (శ్రీమతి పి. యశోదా రెడ్డి (ప్రౌవీనమైన మన భారతీయ సంస్కృతి వేదమాత లంటే. ప్రతి భారతీయుడూ నృందిస్తాడు.. ప్రతిసాహితీ నుదుట తీర్చిన కుంకుమరేఖ వలె సకల సౌభాగ్యాలకు ప్రక్రియ అప్యాయంగా కదిలి తట్టూడుతుంది. సగౌరవంగా మూలదాంతిగా భాసిస్తూ ఉంది. ఈ సంస్కృతి ఎంతప్రాచీన న్మరిన్తుంది. ఆనాటి మన పూర్వులు పచ్చిక బయళ్లలో మైందో అంత వివిధమూ, విశాలమూ, విచిత్రపర్వణమూ పశుసమృద్దిలో, _ నీలాకాశపు మెరువుత్లో, నముద్రపు ఐంది. దీనికి బౌనత్యాన్ని మించిన లోతూ ఉంది. ఎన్ని వోరులో, కుండపోతగా కురిసేవర్షంలో, మండులుండలో, యుగాల తరబడి ఎన్ని ప్రతికూలపుగాలులు ఎంత వేగంగా ఏదో తమకు తెలియని రహన్యం దాగి ఉన్నట్టు భావించినారు. వీచినా ఇనుమంత చలనం కూడా లేకుండా, నవోన్మేపశ్రాలిని ఈ భావనే అన్ని తత్త్యరహస్యాలకూ, నమస్యలకూ, ఐన'ప్రతిభావిశేషం వలె నిత్యనూతన వికాసంతో ఎలజవ్వనిలా ముడులక్హూ ముడివిప్పులకూ కారణమైంది. నాటి నుండే గోచరిస్తూ ఉంటుంది. ఈ సంస్కృతిలో సకల శాస్త్రాలూ, ప్రశ్నలూ, సమాధానాలూ, పాఠాలూ, ప్రవచనాలు ప్రారంభమై సమస్తవిద్యలూ, వివిధ నాగరకతలూ, నమ్మకాలూ కళలూ నాయి. అన్నీ '“బుజుకుటిల నానాపథజుషాం నృణా మేక్స్‌ గమః”... ంశు వేదకాలంనుండే (ప్రశ్నోత్తర రూపమైన ఈ విజ్ఞానం అన్నట్లు ఆ మహాకడళిలో ఏకాత్మతా భావంతో సంలీనం మన సంస్కృతిలో గట్టిగా కయూవి చో టుచేసుకొన్నాట్టు ఇ స్థువ్లూ హ రయి నవ్య బ్‌ వ టాన్‌ భావించవచ్చు. _ వేదోపనిషత్తుల తరువాత ప్రశ్నోత్తర వ ర అంటూ భావిస్తూ పరవశించినట్టుగా భారతీయ సంఘంలోని హవ నర చమూ, పవ ప్రతి ఒక్కరూ ఈ సంస్కృతిని తమదిగానే భావిస్తూ చేపట్టింది. వనపర గ ల ౦లో యక్షరూపి ఐన ధర్మదేవ - ఇనొపాడుతూ వస్తున్నారు. ఇదొక ఉమ్మడిసొత్తు. ఇందులో ధర్మజుల నంవాదంలో వ్యక్తమైన మహావిజ్ఞానమే 'యక్షస్ర అందరికీ భాగం ఉంది. దీనిపై అందరికీ ఆదరాభిమానాలు శ్నలు' అనే పేరుతో పని. సాహితంల సరపడి న్నాయి, దీని సంరక్షణ అందరి బాధ్యత. అసలు సంన్కృతి ర ప్రసిద్రమై సాహిత్యంలో స్ర్రిరపడింది. అరొటేనే సంపూ సామాజిక జీవన విధానం. ఇందులో “డే ఈనాడు విడదీయరాని చిక్కు సమస్యలు ఎదురైన రమైన ప్పుడు "ఇది యక ప్రశ్నరా తండ్రీ! అంటూ లక్షణార్హంలో కుల, మత జాతి, లింగ, వయో భేదం లేకుండా సంఘజీవిత వాడటం పరిపాటియై కన్చిన్తూఉంది. ఒకొక్కప్పుడు పోలి విశేషాలు అంకే ఆచార వ్యవహార, శిఖాప్వేచ్స, వివోదవిద్యా. జ్య స్యాం వ ఉపమావాచకప్రయోగంతో వివాహాది పద్దతులు, పండుగ పబ్బాలు అన్నీ చేరుతాయి. క వే ( ఉపమౌనంగా కూడా ఉపయోగించడం గోచరిస్తూ ఉంది. తరతరాలుగా మన పూర్వులు తమ అనుభవాన్నంతటినీ మ్‌ క అంటే ఈ మార్గానీకి ఎంత ప్రాధాన్యం ప్రాచుర్యం కలిగిందో కూడ బెడ్తూ దొంతరలు, దొంతరలుగా పేర్చి మనకిచ్చిన గి వారసత్వ ' సంస్కృ తి. అదొక పెన్నిధి. కండ్డంటూ ఉండాలి విదితమవుతుంది. జిజ్ఞాసువులకు సులభంగా విజ్ఞానాన్ని పంచే 0 ం 5 న ఉత్తమ విద్యా మార్గంలో సర్వోపనిషత్సారభూత మైన కొని ఆ నిధిలో దొరకని వస్తువంటూ లేదు. మన ప్రాచీనులు ఒ హావిజ్ఞానం గర్భితమై ఉన్నా పైకి ఏ మొత్రం గోచరించ నృశించని విషయ మంటూ - కుండా అగ్నిగర్భ ఐన ఆశ్వళ్చం వలె సరళమై సుందరంగా మన సంస్కృతి సకలం జిజ్ఞాసవల్లనే వృద్దైని పొందింది. కన్పిస్తూఉంటుంది. విజ్ఞాన సర్వస్వం వలె ఉపకరించే ఈ ప్రప్తి క్షేయం అనే ఈ రెందు విషయాలే మనిషిని (ప్రకియలో ఒక్కొక్కప్పుడు చమత్కారం, శబ్బశక్తీ అర్హగర్భిత అజ్జానాంధమైన పశుదశనుండి మరల్చి వెలుతురు మార్గంలో శ్లేష ధ్వని, మొదలైన శాస్త్ర, సిద్దవిశేషాలు చోటుచేసుకుంటూ పయనింపచేసినవి. నిజం చెప్పవలసివస్తే మనది వ్యావపాయిక సాహితీవేత్తలకు మంచి విందును పంచుతుంది. విజ్ఞానంతో మైనదేశం, మన సంస్కృతీ నాగరికతలకు ఊపిరి నింప్కి పాటు, వినోదాన్నీ సహృదయులకు పంచే కారణంతో ఈ నడక నేర్చినవి పల్లెపట్టులు. అందుకే ఈ నాటికీ జనపదా సాహితీ ప్రక్రియ రాను రాను ఒక విశిష్ట ప్రక్రియగా స్థిరపడి

ప్రహేళిక 309 చైతు అభిమానంతో ఆదరింపబడుతూ వచ్చింది. అదే ప్రహేళిక మైన ఈ ప్రహేళికా గోష్టీవినోదంలో తద్‌జ్ఞులైన వారు అని పేర్కోవచ్చు. పాల్గొంటూ ఉండే ఈ మాటల గారడీలు వ్యామోహ కారకాలై ప్రహేళిక అంటే వాకృమత్కార రూపమైన 'క్రీడావిశేషంగా అందరికీ నన్వుల సన్నులు సంచేవి అంటూ మనం నగరంగా మనం. గ్రహించవచ్చు. విద్యావంతులూ, నాగరకులూ ఐన. కీ ఇ ౧- పరస్పర వ్యామోహకారకమై, బుద్ధివిశష మని భారతీయులు. రమించే వైజ్ఞానికపు క్రీడలలో ఈ ళోలలన ఈ వాక్యచమత్కా రాలను పురస్కరించుకొని ప్రహేళికా వినోదం ప్రధానమై కన్పిస్తూ ఉంది. ఈ భట్టుబాణుడు తన కాదంబరి _ర్రస్తైవించినాడు. బాణుడు 'ప్రహేళికను. ప్రవల్దికా అనే పేరుతో కూడా వ్యవహరిస్తూ నట టు వం. నా మన్న నిఘంటుకారులు నిఘంటువులను చూపినారు. ఉదాహ ల్లా స్రర్రానాదిభి రన్వితా సంభో గసుఖపరాజ్మఖః సుహృత్పరి వృతో దివసమనయత్‌”” అంటూ చెప్పి శూద్రకుడు

1. 'ప్రవల్దతే అచ్చాదయతితి ప్రవల్టికా - ఈ నిఘంటువు స్నేహబృందంతో కూడి సంభోగసుఖాన్ని కూడా మరచి ఆధారంగా ్రవల్లికా అంటే అచ్చాదనం చేసేది. అంటే కాలాన్ని వెళ్ల బుచ్చడానికి కారణాలైన వ్యామోహాలలో తదితర మనకు అభిమతమైన అర్జాన్ని కస్పివుచ్చేది, గూఢంగా వాక్యచమత్కార రూపాలైన సాహితీ వినోదాలలో ప్రహేళిక ఉంచేది, పైకికనుబడకుండా గవుసెన కప్పినట్టు దాచి కూడా ఉన్నట్లు విదితం చేసినాడు. ఈ వాక్యాలు ఆధారంగా ఉంచేది అని భావించవచ్చు. చూస్తే సకల సంపతృ్ఫంపన్నమూ, సుసంనృతమూ ఐన
2. మరికొందరు ఈ ప్రహేళికను పురస్కరించుకొని వి వవ నురదోను పనరవిింద్‌ “ప్రహేళయతి - అభిప్రాయం సూచయతీతి ప్రహేళిక. కలా అని చెప్పకోదగినపారు ఈనాటివలె చిల్లరపనులలో న్‌ వివరణ ఇచ్చినారు. ఇక్కడ భ్రహైళనం బుద్దిశక్తులను వృథా చేనుకోలేదు. అనాటి విద్వాంసులూ, అంటే అభిప్రాయాన్ని సూచించడం, అనే అర్ధంల్‌ 6సికులూ, యువరాజు స్నేహ బృందంతో కలిసి చమత్కార ఉపయోగం ఉన్నట్లు తేలుతుంది. కానీ మరికొందరు జనకాలు, గుప్తార్హ సంభరితాలూ. వినోదైకప్రాయాలూ ఐన ప్రవాళయతి' నూచయతి భావం నతు స్వరూపార్ధ వాగ్వినోదాలతో క్రీడించేవారని ఈ వాక్యబంధాలన్నీ సద్యోజని మితిభావః” _ - అంటూ. చెప్పి స్వరూపార్డాన్ని తాలై అప్పటి కప్పుడే కల్పింపబడేవి అని మనకు తెలుస్తుంది. ప్రకటితం చేయకుండా కేవలం భావాన్ని మాత్రమే ణా ల తెలిపేది ప్రహేళిక అంటూ సవరణ చూపినారు. దీనివల్ల ఈ ఇరవయ్యో శతాబ్దంలో మనం ్రతివిషయంలో 'ప్రహేళికలో ఒక నిగూఢత, ఒక మర్మం, ఒక మాట హడ్దులనూ, సరిహద్దులనూ ఛేదించుకుని విశాలవిశ్వంతో చమత్కారం, దాగి ఉన్నట్లు సులభంగా (గ్రహించ- పోఠికలు చూసుకుంటున్నాం. ఇది ఎంతైనా హర్షించదగ్గ వచ్చు. విషయం. కానీ కేవలం లక్ష్మణ రేఖలను దాటడానికి మాత్రమే మ ల కాకుండా శక్తిని పెంచుకొని దేశగారవాన్ని కాపాడే విషయంలో ఈ ట్ర వాళికను పురస్కరించుకొని కాణేపండితుడు కూడా పాటిస్తే మేలుగా ఉంటుంది. “'ప్రహేళిః, ప్రహేళికా' -*ప్రహేళికాతు సా జ్లేయూ వచోసంవృతికారి యత్‌' - గీ ౧10016, 20౧ 6౧|8గ౩, 2 02౧9౧౮౧౫ అంటూ నిఘంటు అంటూ నిర్వచించినారు. ఈ నిర్వచనం దాదాపు ప్రవల్టిక్షను వులు కన్పిస్తున్నాయి. పురస్కరించుకొని చెప్పిన నిర్వచనం వలెనే గోచరిస్తుంది. కానీ పండితులను పురస్కరించుకొని ప్రహేళికకు వాక్‌ 'విదగ్హముఖమండని కారుడు ఈ (ప్రహేళికలను పురస్క సంవరణం ప్రధానం. అంటే అభిధార్హసూచన వెంటనే. రించుకొని అవగతం. కాకుండా మూట చమత్కారపు ముసుగులో “4వ్యక్తీకృత్య కమవ్యడ్హం స్వరూపార్ట గోపవాత్‌ ఉంచడం ప్రధానంగా భాసిస్తుంది. అంటే ఏమీ లేదు. దానికి యళత్ర హహ్వాంతరా వర్షా కథ్యతే సా ప్రహేళికా? అర్హ నిగూఢత ముఖ్యం అంటూ మనం (గ్రహించవలసి ఉంది. మహాకవి దండి తన కావ్యాదర్శంలో; 'క్రీడాగ్టీ అంటూ నిర్వచించినాడు. స్వరూపాన్ని అర్జాన్ని కప్పి పెడ్తూ వినోదేషు తద్‌ జ్నైరాకీర్ణ మంత్రణే! పరవ్యామోహనే చైహాసోప వ్యక్తీకరింపబడిన ఏదో ఒక అర్ధంలో బాహ్యాభ్యంతర యోగాప్రహేళికా అన్నారు. అంటే నాగరకులైన మన స్వరూపం దాగి ఉంటుందో లేదా 'ప్రకటితమౌతుందో అట్టి పూర్వులు ఆడుకునే ఆటలట్లో కూడా బుద్దివిశేషాలైన మాట విచిత్ర రచనా విశేషం ప్రహేళికగా మనం ఈ నిర్వచనం చమత్కారాలతో క్రీడించేవారుగా తెలుస్తుంది. క్రీడారూప వల్లి _(గ్రహింపవచ్చు.. అందుకే ఈ లాక్షణికుడు

310 సాహిత్‌ నీరాజనం ' ఈ ్రహేళికలను 'శాద్దీ ఆర్టీ భేదాలతో రెండుగా త్కారం. ఈ ఆటలో పాల్గొనే వ్యక్తికి భాషావ్యాకరణాది గుర్తించినాడు. శాస్త్రాలపై అధికారం అవసరం. ఇళ్లు మరికొన్ని సందర్భాల్లో వివత్న్షితార్హం సులభంగా వ్వృక్తమౌతూ ఉన్నా, ఆ అ ఇట్లే రుద్రటుడు ఈ ప్రహేళికలను పురస్కరించుకొని - వివకీతార కాదట నషం చివరకు లి వదంట *మాడ్రా బిందుచ్యుతకే ప్రహేళికా కారకయా గూఢే. గమ్యంగా ఉన్న ఒక అప్రసిద్దపదార్దాన్ని అభిమతార్హంగా 'ప్రశ్నోత్తరాది యాన్యత్‌ క్రీడా మాత్రోపయోగ మిదమ్‌”? స్వీకరించడం జరుగుతుంది. అంటూ చెప్పినాడు. గూఢార్దనిక్షిప్తా లై ప్రశ్నోత్తర రూపం ఉదాహరణకు- లోకాన్సీ మరి వేరే రూపంలో కానీ ఉన్న ప్రహేళికలు, ఏక చక్షు ర్న కాకోయం మాత్రాబిందు చ్యుతకాదులతో పాటూ క్రీడా మాత్రోపయో బిల మిచే వ్‌, పనగః। గాలుగా ప్రాచీనులు (గ్రహించినట్లు రుద్రటునివల్ల తెలియ కుత తమ వస్తుంది. రుద్రటుడు కూడా ఈ ప్రహేళికలను '“స్పష్టపచ్చ న్సము న న్చం[దమాః ॥ న్నార్హ అవ్యాహృతార్హ అనే భేదాలతో రెండుగా గుర్తించినాడు. అమొ(్ర ౦ద్రమౌః / అనే శ్లోకాని హించవచ్చు. ఒక కన్నున్నదేది? అనే ఈ రహళికలన్ని శబ్చార్హ చమత్కారాలతో. ఏర్పడుతూ పంపన క్‌, సమాధానం వస్తుంది కానీ, ఉదాహరణకు _ అదే సంకేతితార్హం అయితే ప్రహేళిక ఎక్క డుంటుంది? అందుకే కాదు, అట్టు బిలాన్ని (రంధ్రాన్ని) ఏది కోరుతుంది కేశవం పతితం దృష్టా వాము స క | కాదు, సరే తరుగుతుందీ, సెరుగుతుందీ ఏది? ద్రోణో హర్షముపాగతః। సముద్రమా? చంద్రుడా? కాదు మరి ఏమై ఉంటుందీ? రుదంతి కౌరవా స్పర్వే అనే జిజ్ఞాసను కలుగచేస్తూ ఆలోచనకు పదునుపెడుతుంది. వో! కేశవ! కథం గతః॥ ఈ ఆలోచనల రాపిడిలో నిగ్గుదేరిన బుద్దికి ఒకవస్తువిశేషం అనే శ్లోకాన్ని (గ్రహించవచ్చు. ఈ పద్యాన్ని మామూ గోచరిస్తుంది. అప్పుడు దాన్ని అతడు ' దారంతో ఉన్నసూది' లుగా దండాన్వయం చేస్తూ తాత్పర్యాన్ని ఆలోచించిన అన్నదు. తర తరాలకూ అదే వివక్షితార్హంగా చలామణి ప్పుడు - (శ్రీకృష్ణుడు పడటం చూచి ద్రోణుడు “తూ వస్తూ ఉంది. సంతోషాన్ని పాందుతూ ఉంటు, కౌరవులందరూ 'వి! కొన్ని కొన్ని సార్లు ఒకప్రహేళికలో ఒక. పదాన్ని కేశవా ఎక్కడికి వెళ్లి"వంటూ ఏడుస్తున్నా రని తెలుస్తుంది. తొలగించడం వల్లనో, ఒక పదంలోని ఒక అక్షరానికి మారుగా కానీ ఈ తాత్పర్యం సంప్రదాయక దృష్టితో, కథా దృష్టితో మరో అక్షరాన్ని ఉంచడం వల్లనో కావలసిన అర్హం పాసగడంలేదు. కేశవ పతనానికి ప్రబల విరోధులైన కారవా ఏర్పడుతుంది. ఉదాహరణకు - 'యౌవనే పుల్ల మంబుజం' దులూ సంతోషించాల్సి ఉంటుంది. కానీ దుఃఖించవలసిన అన్న వాక్యాన్ని (గ్రహించవచ్చు, యౌవనంలో పద్మం పని లేదు. అందుకే ఈ సందర్భంలో కనిపించే విరోధాన్ని వికసించింది అంటే అర్హం అంత సూటిగా కుదరలేదు, అభిధా శక్తికి ఉన్న మరో సంకేతితార్జాన్ని స్నేహ, వైర అందుకే ఆవాక్యంలో 'యౌ' అనే అక్షరాన్ని తాలగిస్తే “వనే సాహచర్య, [ప్రాకరణికాదుల సాహాయ్యంతో ఆలోచించవలసి పుల్లం అంబుజం' - నీళ్లలో పద్మం వికసించింది అనే అర్ధం ఉంటుంది. అప్పుడు ద్రోణః అంకే కాకి అనీ, కారవ వస్తుంది. ఇళ్లు 'కింంరోతు కురంగాక్షీ వదనేననిపీడితా' అనే అంటే నక్క అనీ అర్జాలు స్ఫురిస్తాయి. ఈ రెండు వాక్యం సరిగా అర్హసంగతిని కలిగించడం లేదు, అప్పుడు సమకూడిన తరువాత 'కేశవి అనే సమస్త పదాన్ని 'వదనే అనే పదాది “వి కారాన్ని తొలగిస్తూ 'మి కారాన్ని బుద్దినైశిత్యంతో కేశవ - ఏదో ఒక శవం అనే అర్ధ ఉంచితే 'మదనునితో బాధింపబడిన యువతి ఏం చేస్తుందీ? కల్పనతో కథా సంబంధితమైన తాత్పర్యాన్ని సృష్టించు అనే వాక్యం ఏర్పడితే దానికి ఏదో అప్పటికి తోచిన కుంటాం. అప్పుడు కాకి అనువైనచోట పడిన శవాన్ని సమాధానం చెప్పుకోవచ్చు. ఇటువంటివి అంత విదగ్హులుకాని చూచి సంతోషిస్తూ ఉంక్షే, తమకు వీలులేని స్థితికి దుఃఖిస్తూ ఎర్యోకుల వంటి వారు వినోదించే ప్రహేళికారూపాలు. ఆశవాన్ని పురస్కరించుకొని కేశవా! ఓశవమా! ఎక్కడకు కనా ఉపయుక్తమైన పదమే అనేక మార్లు పునరుక్తిని వెళ్లినవంటూ నక్కలన్నీ వాపోతున్నట్టు 'ప్రాకరణికశుద్దితో 9 అర్జాన్ని నయంండంం నా న ల అన్వయాన్ని కుదుర్చుకోవచ్చు. ఇదే ఇక్కడున్న చమ జరా, ట్తు

ప్రహేళిక ౩|1 ఉదాహరణకు - రాముడు, విద్వాంసులచేత సదా నమస్కరింపబడేది చదువు జ అనీ సమాధానం తేలుతుంది. విద్వల్లోకం ప్రహేళిక అంటూ వరస సువరస? స ణా కష పై క్ష్‌ | అ. పిలిచే ఈ శ్రీడ జనసామాన్యంలో, తెలుగు వారిలో పొడుపు క్ష్‌ ముద్రిక కథగా స్పిరపదడుతూ వారి ఇంట విడదీయరాని చుట్టుంగా అనే పద్యాన్ని (గ్రహించవచ్చు. అశోకవనిలో ఉన్న సీతకు మెలగుతూ వస్తూ ఉంది! ఇక పొడుపు కథ అనే పదానికి శ్రీరామచంద్రుడు తన బంగారు ముద్దుటుంగరాన్ని నిఘరటువును గూర్చి ఆలోచిస్తే మన నిఘంటుకారు లంతగా పంపినాడన్న విషయం ప్రసిద్దమైంది. కాబట్టి ఈ శ్లోకంలోని పరిశ్రమించినట్టు కనిపించడం లేదు - అందుకే నాకు తోచిన రెండవ పాదార్డాన్ని సుళువుగా (గ్రహించవచ్చు, అయితే. రీతిలో ఆలోచిస్తే- - మొదటి పాదంలో ఉన్న మూడు సువర్ణాలే చిక్కును తెస్తూ - హ్‌ 1. పాడ్తుపుకథ - 'పొడ్చుకథ :- (పొడుపు + కథ) - ప్రహేళికై కూర్చుంది. దీని ముడిని విప్పదలచుకుంళ కథకు. ( కాం ఎకథ ౯ (పాడుపు 0 భంగం రాని అర్హవ్యక్తిని కల్పించాల్సివస్తుంది. అప్పుడు కొంచెం బుద్దికిపని కల్పిస్తూ ఆలోచిస్తే, ఎనబైరత్తుల 2." పొడచూపు 'పొద్సుచు-ఉదయించు,. (ప్రకాశించు - బరువుతో, మేలిమివన్నెకలిగి, చక్కగా అక్షరాలు చెక్కబడిన అర్జాన్ని ్రకాశింపచేసే కథ; పాడర్పు - పొడువు = బంగారపు (వ్రేలిముద్రికను రాముడు సీతకు పంపినాడు అనే ప్రకాశం, వెలుగు, అందుకే' వెలుగును విజ్ఞానాన్ని పంచే అర్హంకుదిరి ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది. ఇళ్లు నంకేతప్రహేళిక కథ. లంటూ మరికొన్ని ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు- 3. పొడచు - పొడుపు - తగులుట, తాకుట, బాధించుట, కాంచే కనక జంబీరం కరే కిమపి కుర్వతి చిక్కులో వేయుట. మనస్సును తాకే అర్జాలు, చిక్కు ఆగారలిఖితే భానౌ బీందు మిందు ముఖీ దదౌ! ప్రశ్నలు - ఆ చిక్కును విడదీసే కథలు. శే ॥ ః లి ఈ పొడుపు కథలు ఎద లోతులను తాకుతూ బుడ్డికి ఈ క ష సంఘటనను (గ్రహించవచ్చు. ైారాన్‌ని పదను పెడ్తూ మేల్కొలిసేవి. జ్ఞానోదయాన్ని కలిగించేవి. కలుసుక్‌ దలుచుకాన్న (బ్రయుడు సమయసంకతం 5 నం జ్ఞజ్ఞాన్ని ఉల్లాసాన్ని కలిగించేవి అంటూ నిర్వచించవచ్చు. అరచేతిలో నిమ్మకాయను అటూ ఇటూ నలుపుతున్నాడు. విషయాన్ని (గ్రహించిన జాణ తన ఇంటిగుమ్మంముందున్న పొడ్యుకథ - దాని పర్యాయ పదాలు సూర్యుని బొమ్మచుట్టూ గుండ్రంగా సుడి గీవింది. అంటే 1. విచ్చుకథ :- విచ్చు = వికసించు = దాగిఉన్న దాన్ని సూర్యాస్తమయం తరువాత అంటూ ఆ(ఎమికుడు సం తెరనీచూపు, ముడీవిచ్చు ఆవరణ తొలగించు, ఈ తాన్ని (గ్రహించినాడు. వ్యంజనావృత్తి వలె ఈ సంకేతాలు అర్జాల్లో ఈ పదాన్ని గ్రహించి నప్పుడు విచ్చుకథ అంటే కూడా అనేక పరిసితులపై ఆధారపడుతూ మనోహరార్జాన్ని నిగూఢార్దాన్ని ప్రకటించేది, చిక్కును విడదీసి మన సూచిస్తూ వినోదాన్ని కలిగిస్తుంటాయి. స్సుకు ఆనందాన్ని కలిగించేది అంటూ భావించవచ్చు. మరో విచిత్ర విధానంలో ప్రశ్నోత్తర రీతిని ప్రదర్శించే తెలంగాణా ప్రాంతంలో పాడువు కథలు 'తట్టు అఖే ప్రహేళిక లున్నాయి. ఇందులో శ్లోకపాదం మొదటి చివరి + అపురూపమైన సాహిత్యంతో అనాదినుండి అక్షరాలను జోడిస్తే అడిగిన ప్రశ్నకు సమాధానం వస్తుంది. ఆబాలగోపాలంగా ప్రచారంలో ఉన్నోయి. *నేనో తక్ట్రుస్త ఉదాహరణకు- చెప్పునూతం'. 'మనం తళ్లుసుకుందమా!', అంటూ నలుగురు ఒకచోట కూడినపుడు, వెన్నెల రాత్రిళ్లలో, క్ష్‌ క ఎమతినీపు క్‌ ర (స్త్రీలలో శాంతమూర్తి ఎవరు? పెండ్లీ పేరంటాలు జరిగే వేళ వయసు కాండ్లంతా రాజాఘా గుల్‌ త్తమః = రాజుల గుణరేస్టు ఒకచోట కలిని పడుకునేప్పుడు 'తట్లు' అనే మాటల ఏది కా సదా అద్యా =... వినోదాలతో గడిపేవారు; గడుపుతున్నారు కూడా. విద్యాంసులచేసదావందనీయమైన దేదీ? అథైవోక్తు న బుధ్యతే తట్టు:- తాకుట, స్పురించుటు. ఈ శ్లోకంలోని మొదటి చివరి అక్షరాలు కలిపితే - సాధారణంగా తెలంగాణా ప్రాంతంలో, చూడకుండా తొంద సీతా రామ, విద్యా అనే మాటలు వస్తాయి. అప్పుడు రగా నడిచివెళ్టేప్పుడు కాలివేళ్లకు ముఖ్యంగా బొట్టున (వ్రేలికి (స్త్రీలలో శాంతమూర్తినీత, రాజులట్లో గుణోత్తముడు ఎదురు దెబ్బ తగిలినప్పుడు తట్టు తాకింది అనడం పరిపాటి.

312 సాహితీ నీరాజనం కాని ఇక్కడ (ప్రాకరణిక శుద్దితో పరిశీలిస్తే స్వీకరింపవలసింది చేసి వాస్తవాన్ని ప్రదర్శించడం జరిగే కారణంతో ముడివిప్పు ఈ అర్హం కాదు. కానీ యోగ రూఢిత్తో 'తట్టుటు అనే లకు '“విప్పే కథలు అనే పేరు విద్యావంతులు పెట్టుకున్నారు. దాన్ని స్ఫురించుట, తోచుటగా (గ్రహిస్తూ 'తట్టు* అంటే పొడుపు కతలన్నీ ఒకే రూపంలో ఉండవు. కొన్ని పొడి అర్హగర్భితమైన ప్రశ్నలకు సద్యోజనితంగా స్పురించే జవాబు మాటట్లో ప్రశ్నార్ధకంగా, మరి కొన్ని పదాలుగా, ఇంకా లున్న కేళీ విశేషం అని మనం నిర్ణయించుకోవచ్చు. ఈ కొన్ని అద్యక్ష రావృత్తితో, అంత్యాక్షరావృత్తితో, ముక్తపద(గ్ర సందర్భంలో ఒక చిక్కుప్రశ్నకు నలుగురు మేధావులు స్తంగా, అనుప్రాస రీతిలో అంటే శబ్దాలంకార ప్రధానరూపా నాలుగు విధాలుగా సమాధానాలు చెప్పుకోవచ్చు. అయినా లుగా, మరికొన్ని గేయరూపంలో కన్చిస్తూ ఉంటాయి. ప్రధానంగా కావలసింది మాత్రం సద్యస్పూర్తి, "ఒకరు ఒక ఏవి ఎట్ట్లూ, ఎన్ని రూపాల్లో ఉన్నా ప్రయోజనం మాత్రం తట్టు వేస్తే ఆ తట్టును విడదీసిన వారికి మారు తట్టు జఒక్కలటు! ప్రధాన విషయం మాత్రం విజ్ఞానం, వినోదం. చేసే అధికారం ఉంది. దీన్నే తట్టుకు మారు తట్టు అంటాం. ఒక విషయం పిల్లల మనస్సులో నాటుకొని త్వరగా కంఠన్ణమై మాటకు ప్రతిమాటగా 'తట్టుకు మారుతట్టు' వేస్తూ రెండు వ్యవహార రూపంలో స్టిరపడేందుకు ఎన్ని పోకడలు అవసరమో జట్టుగా విడివడి పిల్లలు వినోదిస్తూ ఉంటారు, ఈ రెండు అన్ని పోకళ్ళనవూ మనవారు ప్రయోగించి చూచినారు. ఇవన్నీ జట్టకూ వారి వారి అమ్మమ్మలూ, నాయనమ్మలూ మన గ్రామీణుల బుడ్డి వికాసానికీ, సంప్రదాయానికీ, (ప్రయోగ తోడ్పుడుతూ. నవ్వుల _ జల్లులతో గలగలమంటూ కుశలతకూ దోహదం చేస్తూ బుడ్దిగతమైన క్రీడా విశేషంగా వినోదిస్తారు. మనలో మినుకుమినుకు మంటూ నిలిచి ఉంది. మారు కతలు: రాయలసీమలో కొన్ని చోట్లు ఈ 'తట్టకే. తట్టు; మారుకతలు అనే పేరుంది. మారుతట్టు లేనిదే అది వినోదం మానులో మానైన కాదు. అందుకే మారుతట్టును మారుకతలుగా స్వీకరించి ల న్‌ మక చక్రం పండైన ఉండవచ్చు. సాధారణంగా పొడుపు కథలో ఒక విశేష కథనం తినరాని పండెన్‌ ఉన్న కారణంతో, అది ఒకరినుండి మరాకరికి చెప్పబడే తీవులు చాకు కారణంతో ఈ ప్రక్రియకు “కత' అనే బిరుదు తప్పలేదు. క కే - బిడ్డ. ని శాస్త్రం: కరీంనగరం ప్రాంతంలో పొడుపు కథను 'శాన్తుం. _ =) " బిడ్ధ. శరీరంలో,శరీరం, ఆ శరీరానికి అంటే గ | ా ఆ మానుకు పుట్టిన ఫలం బిడ్డ. కానీ ఆ పండును తినలేం. అంటూ వ్యవహరిస్తారు. “ఏదీ ఒక శాస్త్రం ఏయ్‌, 'నీకు ల అయినా అమితమైన తీపి కలది. బిడ్డకన్నా మధురమైన శాస్త్రం ఒక్కటన్నరాదా?' అంటూ అడుగుతుంటారు. ల, క్ష ఫలం ఏముంటుంది? ఈ విధంగా తెలుగు వారి జీవితంలో ఇక్కడ “శాస్త్రం! అంక రహస్యార్హంతో కూడిన ప్రశ్న, న్‌ చిన్ననాటి నుండే గృహనీతి విద్యకు మూలమైన మాతృత్వ విసృతమైన అర్జాన్ని అంతా సూదత్రబద్దంగా సూక్మరూపంలో న భావనను ప్రోదిచేస్తూ శిశు (ప్రాధాన్యాన్ని ఎత్తి చూపుతూ ఇముడ్చుకొని అలవోకగా గమ్మత్తుగా కన్చించే కారణంతో సంస ఇతికి వెనెముకలుగా. నిముసాయి ఈ పొడుపు పొడుపు కథకు “శ్నాస్త్రం అనే పేరు రూఢి అయి కథలు ర ఇయుకలుగా నలుస్తా ఇ ష్‌, న ఉండవచ్చు. ఇదే ప్రహేళిక. మారుతట్టు: జ్‌, వు చ్‌ విప్పే కతలుః- మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో చదువుకున్నాం, గట్టంత చెట్టు నాగరకులం అని తమను తాము సంభావించుకునే తెలుగు చాపం తాక విద్యార్దులు కొందరు తట్టును విప్పే కథలు అంటూ న న్వ్‌ గుమ్మంత పూత "పేర్కొంటున్నారు. ఈ పదాన్ని విచ్చు కథకు మారుగా చపంకో చూతం? 'వ్రాతలో ఉపయోగిస్తూ దీనికి కొత్తగా ప్రచారాన్ని కల్పించే ప స్ట ప్రయత్నం చేస్తున్నారు. కాని కొత్తగా కల్పించిన ఈ పదం ఇక్కడ ప్రశ్నలోనే సమాధానం గర్భితమై ఉంది. ఇది పూర్తిగా సహజంగా కాకుండా కొంత కృతకంగానే కన్పిస్తూ వివర గ్రామీణ వాతావరణానికి సంబంధించిన రహస్యం. కాదు ణాత్మకంగా ఉంది. విప్పేకతలు - అంక వాక్యార్హం నిత్యకలాపం. ప్రశ్నను నిదానంగా ఆలోచిస్తే చాలు అర్హం సులభంగా అవగాహన కాక్క, ముడి కట్టినట్టు కఠినంగా దానంత టదే ప్రకటిత మౌతుంది. కావలసిం దల్గా కుదించి ఉండేవి అని అర్హం. ఆయా సందర్భాళల్గ్లో ఆ ముడిని వస్తుపరిశీలనం, ఆచార పరిజ్ఞానం. గట్టు అంట చిన్న కొండ, అంటే, ఆ కాఠిన్యాన్ని తొలగిస్తూ అర్జాన్ని సరళశమంగా మామూలుగా వింకు అక్కడ కొండంత ఏట్టుంది, దాని

ప్రహేళిక పే ఆకులు చాపంత ఉన్నాయి, దాని పువ్వు గుమ్మిలా విశాలంగా సమాధానం - కాళ్లూ, కళ్లూ, చేతులూ, చెవులూ. ఇవన్నీ ఉంది, అమ్మో! ఇదేం రాక్షసి చట్టో అనిపిస్తుంది. పేరు జతగా, రెండు రెండు అంటూ అవి చేసే పనులు కూడా చెప్పలేక తంటాలు పడాల్సివస్తుంది. కానీ నిదానంగా పిల్లలు మనస్ఫుతళ్లో చొప్పింపచేసే విద్యాబోధన విధానం ఆలోచిస్తే గట్టునిండా ఉండేది వృష సముదాయం అదే. ఇందులో దాగి ఉంది. ఎంతో చిక్కైన ఖగోళ రహస్యాలను నిత్యైక వచనంలో గట్టుంత చెట్టు, చాప అకుతోనే అంటే చిటికలో విప్పి చెప్పే పాడుపుకథ. ఈత అకుతోనే అల్లుతారు, మరి చాపంతా అకు కాక మరేమై ఉంటుంది? అట్టే గుమ్మిని (గింజలు నిల్వ చేసే... చాప చుట్టాలేము - రూక లెంచాలేము, "పెద్ద తడికల బుట్టు) కాపాడేందుకు రంధ్రాలనుండి గింజలు ॥ రాలకుండా కుదురుగా ఉండేందుకు పేడతో అలుుతారు, అయ్యో రామ! చుట్టని చాప ఏది? ఎంచని రూక లేవి? దాన్నే పూయడం, పూత అంటారు. అందుకే గుమ్మి *ంటూ మెదడుతో కుస్తీ పట్టకు దిగకుండా పిల్లలు క్షణంలో అంతా ఉన్నది పూతనే కదా! ఇదీ రహస్యం. ఈ ముడి మహో శాన్హ్కజ్ఞాల్దా, ఆకాశం, చుక్క లంటూ చెప్పి వేస్తారు. విప్పి చెప్పితే పిల్లా సెద్దా అంతా. గలగల నవ్వుతూ దీన్నిబట్టి ఉత్తరోత్తర పిల్లలు ఆకాశం ేనిది అనీ, చుక్కలు సంతోషాన్ని వ్యక్తం చేస్తారు. లెక్కకు మిక్కిలిగా ఉన్నాయనీ (గ్రహించగలుగుతారు. ఈ ఇస్లే వుడో విచు కథః కనువిప్పుతో వారు భవిష్యత్తులో ఎంతైనా పరిశోధించగలరు. గోడమీద బొమ్మ - గొలుసుల బొమ్మ ఇట్లూ చూపుతూ పోతూ ఉంటే ఎన్నైనా చూపగలు వచ్చిపొయ్యవాళ్లకు - వొడ్డిత్చె బొమ్మ -? =తేలు... గృత్రాం. కానీ, ఈనాడు ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్త లేదూ. తేళ్లు ఎప్పుడూ. గోడకు తగిల్చిన బొమ్మల్లా అతుక్కుం పల్లెటూరు, పాడీ, పంట, చెట్టూ, గుట్ట, తాడూ తలుగు, టాయి. ఈ బొమ్మ అంకే తేలూ, దాని కొండి, గొలుసులు. పాలం పెరళ్లతో సంబంధం అంతకంతకు తగ్గిపోతూ ఉంది. గొలుసులుగా ఉంటుంది. ఇది ఆగోడ సమీపం నుండి ఆ వడ్డనలూ, వార్చులూ లేవు, గాదెలూ, గుమ్ములూ వచ్చీ పోయే వాళ్లకు వొడ్డిస్తుంది, అంటే కొండితో చిటుక్కు.. శేవు. ఒక్కచోట కలిసి ఉండే ఓపికలూ, సంస్కోరాలూ మంటుంది. ఇదీ రహస్యం. లేవు. ఆ సందర్భంలో ఈ మాట చమత్కారాలూ, అందుకు కాయగూరలకు సంబంధించిన పొడ్చుకచః కావలసిన ముడి సరుకూ ప్రకృతి విజ్ఞానం ఆచార వ్యవస్త ఓరోరి అన్నరో - కారాకు పచ్చరో శాస్త్ర పాండిత్యం అన్నీ ఉంటేనే కానీ ఈ పొడుపు కచల సీ వోళ్లుళ ముళ్లురో - నీ కండంత చేదురో వురాణం జరుగదు. అసలు ప్రహేళికా క్రీడకు ఆసక్తి రసికత, సమాధానం: కాకరకాయ చాలినంత సమయం, నవ్వుతూ నవ్వించే స్వభావం చాలా వ్యావసాయిక దేశంలో మన కుటుంబాళ్లో మొన్నమొన్న అవనదం. నిలిచి నిలకడగా నీళ్లు తాగే సమయం లేక పరుగు టిదాకా పెరట్టులో పందిళ్లకు కాకర, బీర, పొట్ల కాయలు పందేళ్లో చిక్కుకొనే ఈ నాటి నాగరికుడికి ఇవన్నీ నచ్చవు. నిండుగా. కాచేవి. పిల్ల లందరికీ విత్తు నాటింది మొదలు అనవసరపు ౪/28 గా దమ్మిడి చేయని దండుగగా కన్పిస్తూ మొలకెత్తి పెరిగి పెడ్షై పూచీ కాచీ, కాయలు తెంసేవరకు ఉంటుంది. రుచి తెలిస్తేనే కాని అనుభవించలేడు, అనుభవి తెలుసు, కానీ పిల్లలకు తెలిసినవి, గరుకుగా, పసరాకు స్తేనే కాని రుచి తెలియదు. అందుకే సంస్కృత భాష్మావేత్తకైన పచ్చతో ఉన్న కాయ లెన్నో ఉన్నాయి. కానీ ఉన్న శిష్టులు డ్రీడించే బుద్ది వికాన రూపమైన ఈ క్రీడ ఒక ఈ చేదుతనం ్రత్యేకంగా నిలుస్తూ పొడుపు కథలో ఉన్న ప్బ వ్యవహారంలో అంతగా లేదు. దాని ప్రతిరూపమే కిటుకును సులభంగా (గ్రహించి ముడి విప్పడానికి తోడ్పడు స్వ డ్పుకత. వీటికి ఇంకా ఏంత ప్రశ్నలు, విచిత్రపు ముళ్లు, తుంది. చిత్రద్రశ్నలు, సమస్యలు, తీర్పు కథలు, యక్షప్రశ్నలు, ఇస్లే మన శరీరంలోని అవయవాలను పరిచయం చేసే. చిట్కులు. చిట్కాలు, టక్కర్లు, అంతులు, జిత్తులు, విచ్చుకతః: అంటూ కొత్తగా మనం ఎన్నైనా సేర్లు పెట్టుకోవచ్చు. “గబ గబ నడచిపోయేవి 3ండు శ్పుర్లు కాదు ముఖ్యం, మనకు కావలసింది మనోహరమూ, గస్టైక్కి చూచేని రెండు ఉల్లాసకరమూ, వినోదకరమూ, విజ్ఞాన దాయకమూ అయిన అంటే పట్టుకునేని రెండు ఈ [క్రీడ మరుగున పడకుండా చూడటం! ఆలకించేవి రెండు -

నన్నయ భాషా మాధుర్యం (శ్రీ/ వి.వియల్‌. నరసింహారావు క క్రథధ్రభారత కవితా విమర్శనమూలో (శ్రీ కోరాడ వస్తుంది. ఒకటి - నన్నయనాటికి సిద్దమైయున్న తెలుగు రామకృష్ణయ్యగారు. నన్నయ భారతం గూర్చి చెప్పిన పదాల స్వరూపం, సంస్కృత ప్రాకృతభవమై సిద్రించిన భాష, వాక్యపంక్తి అనురూపద్రావిడ భాషలనుండి తెలుగునకు సంక్రమించిన .-భిన్నమతములవారిని సం తోషపెట్టు తలంపుతోనే పదజాలం మొదలైన కేవల భావా సంబంధమైన శబ్ద్బస్వరూప ప్రనన్న “కథాకవితార్హయుక్తిలో. నారసి “కొందజు, అది వి ఏేచనిం. రెండవది - సంస్కృత కావ్యాలలో నాటికి అక్కరలేని కేవల మపభ్రంశవాదులగు పండితులు సంస్కృత ర్ధ్‌లంగా (ర్రహాకమనస్థున్న సమాస సంయోజనఎద్ధతులు కావ్యములలో వలెనే ఇచ్చటను గానవచ్చు దీర్హ సమాసబాహు సంక లనపష్తత్‌ లవావాల ర యి లి భ్యము, పదములపొందిక, అక్షరరమ్యత, ధారాళ మృదుమధు ఆ్యీగుగాలకు ర్చి మాధుర్శమనే ౧ర సిద్దించే రకైలిని జూచి ఈ (గ్రంథము నాదరింతురుగాకయని జగడ్డి సం మైదళనవ స్ట్‌ తము కొకు నన్నపార్యుడు తెనుగు భారత సయితా ౫ ఈ. రచన బంధురుడయ్యెనని తెలియుచున్నది." నన్నయ తనకు సమకాలికమైన పండితసభలను ఆలంకారి (పు.92) కముగా అభివర్షించుచు పలికిన పద్యం పరామర్శించవచ్చు ఇక్కడ. కోరాడవారు. పేర్కొన్న నన్నయ 'ధారాళ * సందర్భంలో మృదుమధురకైలి ఆయన భాషామాధుర్యానికి సంబంధించిన సరమనివేక సౌరభ విభాసిత సద్దుణపుంజ వారిజో దేనని వేరుగా చెప్పనక్కరలేదు. తృర రుచిరంబులై సకల గమ్యసుతీర్దములై మహామనో నేటికి పదిశతాబ్దాలుగా తెలుగువారికి అమృతరుచులు వో సునరత్ర పా పన పయః పరిప్తూర్ణము లైన సత్సభాం [దూరలిచ్చిన ఆంధ్ర పద్యకవిత్వంలో నన్నపార్యుని ఏ జ్యా బుల ౦ బ నరం ఒకపద్యం కదిలించినా అందులోని భావగాంభీర్యం కంటు * ముందు శ్రోత నాకర్షించేది భాషామాధుర్యమే. మభుర (ఆది 1-23) మధురమైన ఈ మహాగుణం వల్లనే నన్నయ వాల్మీకిని ఈ పద్యంలోని దీర్హుమాసాలు, నాతిదీర్షసృమాసాలు సంస్కృత గుర్తుకుతెస్తూ ఉంటాడు. కవితాశాఖ నారోహించిన వాల్మీకి కావ్యాళ్లో, ఎడనెడ కనిపించేవే అయినా శబ్దాల కూర్చులో కోకిలకు సర్వులూ నమస్కరించేది ఆ కోకిల గొంతునుండి సిద్దిస్తున్న మార్షవ లాలిత్య మాధుర్యాది విశేషాలు నన్నయ స్రవించే మాధుర్యానికి ముగ్దులయ్యేకదా! “"కూజంతం కవితకు ప్రాణలక్షణాలైన గుణాలుగా కనిపిస్తుంటాయి. రోమరామేతి మధురం మధురాక్షరమ్‌”' అన్నప్పుడు అతిమా స్వా షయకు ఆదర్శుప్రాయుడుగా చెప్పబడుతున్న పంపని (త్రమైన భాషామాధుర్యమే ప్రస్తావించబడింది. వాల్మీకి కవితా. స్వచ్చ విజయరిలోని ““లలితపదం నన్నే కవితా భాషలోని ఆ మహామాధుర్యమే నన్నయ భాషలోకి కూడా (ట్ట పడు! న ల్‌ న బే అయినా కథా మిల్లడె పూణ్ణు' (1-9) అనే పద్యంలో సులలితశబ్బ జాలువారింది. భారతకథ వ్యాసుడు చెప్పిం జాలం ప్రనన్నకవిత్వగుణం అనేవి అనల్ప కవితాగుణాలుగా విషయంలో మాత్రమే నన్నయకు వ్యాసుడు అనుసరణీయుడ్డే జ్బ్పడ్డమ్రాలి వాస్తవం. 'పంపభారతిదీవిక' రచించిన నాడు కాని, భాషా మాధుర్యవిషయంలో మాత్రం వాల్మీకే ఎవిడ్డ స్తు ల భా తం డా డిఎల్‌. నరసింహాచార్‌ పంపని “లలితపదముూనకు గురువైనాడు, సుందరమైన శబ్దములని అర్ధం వివరించారు. శబ్దాలకు ఆంధ్రభాషా మాధుర్యం గూర్చి ప్రస్తావించవలసివచ్చి సౌందర్యమనేది రసానుగుణంగా నిద్దించవలసిందేకాని కేవల నప్పుడు దీన్ని రెండు దృక్కోణాలనుండి పరిశీలించవలసి సుకుమార శబ్దాలు సర్వత్రా ప్రయోగించటంవల్ల సిద్దించేది

నన్నయ భాషా మాధుర్యం 3క5 కాదు. సింహగర్టనం భయావహంగా ఉండటం, కోకిల నాద స్ఫూర్తిగల శబ్దప్రయోగం సముచితంగా ఉంటుందా?” కుహూకారం మధురంగా ఉండటం పరిశీలిస్తే గర్దన భయం అంటే సముచితంగా ఉండదనే జవాబు. కలిగించటం గర్జాసౌందర్యం. కుహూరవం మధురంగా మాధుర్వగుణంలో పుథకృదత?౦. ప్రధాన గా ఉండటం కుహూకార సౌందర్యం స్వభావ రమణీయతలోనే ల్‌ ఎభక్పదత్వ్సం._ ప్రరానలక్షణం సౌందర విమ. *ఇతమౌతుందని గిమూ ంటుంది. పదాలు విడివిడిగా ఉండి, సుకుమార నాదాన్ని వంతలు ల ఫక్తం. భావానుగుణ స్వంపజేసేవిగా ఉండాలి శబ్బాల ప్రయోగంవల్లనే రసావిష్కారం జరుగుతుంది. ( ” మాధుర్య మనే గుణం సర్వరసాలకు సంబంధించింది కాదు. రాజసూయం పూర్తి అయినప్పుడు ధర్మరాజు ఎటువంటి శృంగారాదులైన కొన్ని పరిమిత రసాలకు మాత్రమే వైభవంతో ఉన్నాడో చప్పేనందర్భం ఉంది. ఇది ధర్మజుని సంబంధించింది. ఈ అంశం పరిశీలించటానికి అలంకార వీరప్రతాపవైభవాన్ని సూచించే సందర్భం. రచన ఓజోగుణ శాస్త్ర, ప్రమాణాలు ఆశ్రయించక తప్పుదు. ప్రధానంగా ఉండటం సముచితం. అధర్వణా చార్యులు పంపకవి పేర్కొన్న 'లలితపదము, ప్రసన్న కవితాగు రభింధందిగా నే ప్రసిద్దమైన ఒకపద్యం ఈ సంద ణము' అనేవి నృపతుంగుడు 'కవిరాజమార్గములో సంర. ఉదా " 'పేర్కాన్న కవితాగుణాలకు సంబంధించినవే. | ప్రణుతాశేష వసుంధరాధిప శిర స్త్రమృ మధుర, నిబిడ, శాంత, సు వళ త గణ కుమార సుసమాహిత్క ప్రస్క న్నోదార, నలా దశకము సి రుంకార(ప్రదాబడ్డ సం కమలాల ప్రణవ త్యుత్ర్రథిత ప్రవర్తిత క్రమదిం దశభేద మల్లీ దక్షిణమార్షం.?? నమగ్రష్షత్ర సూయాధ్వర (కరామా ॥- 54) యష్షణ సింహాసన భాసితున్‌ దృఢ దశవిధములైన ఈ కావ్యగుణాలు 'శబ్జాలంకార వర్షన నిర్హయ' ధనుశ్శాఘానుజుం ధర్మజున్‌”? మనే ద్వితీయపరిచ్చేదంలో పేర్కొన్నాడు నృపతుంగుదు. ఈ పద్యం ఆం(ధ్రకావ్యాలంకార సూత్రవృత్తిలో “మాధుర్య దాక్షిణాత్య సంప్రదాయంగా రూపొందిన ఈ “దశ్షీణమార్గం' ప్పశ్ర బ్బగుణానికీ విపర్యయలక్షణంగా ఉదాహరించబడింది. దండి “కావ్యాదర్శమ్‌' లో చెప్పిన కావ్యగుణాలే. ఇదే కథాసందర్భంలో నన్నయ తన భారతంలో వ్రాసిన ధరం పద్యాన్ని ఈపద్యంతో పోల్చిచూస్తే. అధర్వణ రచనకూ, క్‌ జబ అర్హవ్యక్తి రుదారత్వ నన్నయరచనకూ భేదం స్పష్టమౌతుంది. మోజః కాంతి సమాధయఃి దేవగురుద్విజస్రకర (కావ్యాదర్శమ్‌ | - 41) _ తృప్తికరున్‌ వరరాజసూయ య ఈ దక్షిణమార్గంలో మధుర రావోచితమైన చతుర రుచిర జ్ఞావబ్బథాభిషేక నిను పదరచన ప్రసిద్ది వహించిందని స్పష్టమౌతుంది. నృపతుం లాంగు విశుద్దయళోనిధిన్‌ జగ గుడు కవిరాజమార్గంలో వీటిని సృష్టంగా పేర్కొన్నాడు. త్వావను ధర్మనందను శ్రీ విశదవర్ష మధురా సభాస్టితుజూచి ముదంబు చెందిరిం రావోచిత చతుర రుచిర పదరచన చిరం ద్రావరజాది మిత్రు లస దేవి సరస్వతి హంసీ హత్వము పొందిరి ధార్తరాష్ట్రులున్‌, భావదని విగూళ్లి కూర్తు మన్మానస దూల్‌. (సభా॥ - 73) (కరా.మూ | - 3) దీర్తుమాస భూయిష్టం కాకుండా పృథక్పదత్వలక్షణంతో విశదవర్షములతో కూడి మధురమైన శబ్దముల ధ్వనికి మాధుర్య (ప్రసాద సౌకుమార్యాలకు అభిముఖంగా నడిచే శబ్ద (వాదమునకు) తగిన చమత్కార సుందరమైన పదముల సంయోజనం కనిపిస్తుంది నన్నయపద్యంలో. రచన సరస్యతీవాహనమైన ఆడురాయంచ గమనంలా మన దశవిధములైన కావ్యగుణాలలో మాధుర్య. ప్రసాదములు సును ఆహ్లాదపరుస్తుందనేది దాక్షిణాత్య కవిరాజమార్గంగా ననయ వాపయోగ లక్షణాలుగా కనిపిస్తాయి. ఇంతకూ నాటికి ప్రసిద్దమై ఉందని భావించవచ్చు. ఎయ భాభ, వయ ఈ గుణద్వయంలో ప్రసన్నతకు సంబంధించిన ప్రసాదగుణం “అయితే వీర రౌద్ర భయానక రసాలకు ఇట్టి మధుర మాధుర్యం కంక విలక్షణమై సర్వరససాధారణ గుణంగా

3కేళ పాహితీ నీరాజనం చత తతతతతతతతతతతతతైతతతతతతతతతతతతతతతతతకతతతతతతతతతతతతతతతతతతతడకతతతతజ2ఒ2జ22జఊ2ఒఊ2ఉఊఊఊఊఊఊఊఊఊడడడో కనిపిస్తుంది. అటువంటప్పుడు 'ప్రసాద' మనేది శబ్బగుణమా _ కేవలం విడివిడి పదాలవల్లనే మాధుర్యం సిద్దిస్తుందను ౩ అర్జగుణమా అనే ్రశ్నకలుగకపోదు. ఈ ప్రశ్నలకు కోవటానికి వీలులేదు. ఆర్రతకు హేతుభూతమైన శబ్దాలల జవాబుగానే వామనుడు కావ్యాలంకార సూత్రవృత్తిలో “శబ్హా భాష నిడిచినప్పుడే మాధుర్యం వ్యంజక మౌతుంది. ర్హయో ర్వర్మాః' అని ప్రసాదము శేబ్బార్హ సంబంధమైన “నల దమయంతు లిదటు ఉభయగుణంగానే నిర్దేశించాడు. ఒక్క. వామనుడనే కాదు. ద్ద ల క్‌ ॥ మనః ప్రభవానల బాధ్యమానులై ధ్వనికారుడైన ఆనందవర్ణనుడూ, లోచనకారుడైన అభినవగు సం రీరూసర నల్‌ ప్త ప్ర న్ని సర్వరస సాధారణమైనదిగానే ణు పుడు ప్రసాదగుణ విశేషా ఎ నరస్తరన బాధాంణట్ల విలసన వ నందనంబులన్‌ అం 0 | *“సమర్చకత్వం కావ్యస్య యత్తు సర్వరసాన్‌ ప్రతి నలినదభంబులన్‌ మృదుమృలా స ప్రసాదగుణో జ్లేయః సర్వసాధారణ డ్రియః టా లం అుంనాంబాంగుల ధ్వన్యా 111 దలిరుల శయ్యలన్‌ సలిల 1. 24 ర తా

• ప్రసాదస్తు స్వచ్చతా శబ్దార్ణయోః సచ సర్వరస సాధారణో ధారల జందన చారుచర్చలన్‌ ఆ గుణః! ఇందులో సమాసాలున్నప్పటికీ అవి అతిదీర్హములు కాకుం

• లోచనం పృథక్పదత్వస్పూర్తిని కలిగిస్తూ సాగటం. విశేషం. | న వ ంజకం' మమ్ముటుడు. కావ్యప్రకాశంలో. ప్రసాదగుణ వైశిష్ట్యాన్ని సన్నివేశం చిత్తద్రుతిహేతునై ఎంతో మాధుర్యవ్య ఉంటు. వివరిస్తూ “ఇది ఎండు కట్టైలో అగ్నివలె ప్రాకేగుణం వ మ ల ది సొగిన కలిగిం” దనీ, ““తేటనీటివంటి”దనీ సర్వవ్యాపకత్వగుణం __నొధుర్య 'ప్రసన్నతలు ఒండొంటిత్‌ నెయ్యమ ళు వన కలిగిందని కొనియాడాడు రచన నన్నయ భాషా మాధుర్యమునకు ప్రధాన (కాప్రా8 - 94) లో పి ప వ సందర్భాల ఒక్క. ఉదాహరణ చూద్దాం. ఖాండవదహనం జరుగు (బోరా పయుక్తమైన పదాలు అలక ణం తోంది. వనంలోని పక్షులు మొదలైన సర్వజీవజాలం పై యునకు అర్హస్పూర్తికంటు ముం పం ్టనోకీ తప్పించుకొని పోగలిగినవి పోగా తప్పించుకొనిపోలేని పసిప్రా నళ - సౌందర్యద్యోతకాలుగా ఉంటాయ వ్‌తకు ణులు. అగ్ని కాహుతి కావలసిన స్టితిలో ఉన్నాయి. అర్దం మనస్సుకు స్పురించటానికి ముందే శి ర్న మందపాలుడనే ముని జరితఅనే లావుకపెంటివల్ల తాను రస్స్పూర్తిని కలిగిస్తూ రమణీయతను ఆ సన కన్నపక్షి సంతానం- ఖాండవవనంలో మంటలు ప్రజ్వరిల్లగా- గం స్మారకత్వేపి పదమూ రావ ఏమ్లైపోయినవో అని విచారిస్తున్నాడు. న ధ్వవేః ప్రభేదేషు సర్వేష్యప్యస్తి రమ్యతా _ ధ్వనోో “ఈ ద్రద్రుణుల నజాత పషుల యిగొ జరణంబులు లేనివారి శార్హేయుల న ఈ క్రింది పద్యంలో నన్నయ మాధుర్యాభివ్యక్తి అర్హుల ల్వుర నొక్కతె యెట దోడ్కొని గోచరిస్తుంది. యరుగంగా నేర్చు జరిత యాపదగడవన్‌** లాలిత రూపయౌవన విలాస విలాసినులైన అంటికారి ఫ్‌ అః అది ౪|| - 314 బాలికలన్‌ వివాహమయి భారత నంశకరుండు న వ! బలి ర 0 నిజానికిది కరుణజనకమై చిత్తద్రుతహేతువైన సందర్భం. ౯ లలితానుభోగరస లాలసుడై నిజరాజ్యళా నాండో కరుణ విప్రలంభములలోనే కాక, శాంతములో కూడా తాలసుడయ్యె గామికి నయంబు 'ద్రుతిహేతువైన విలక్షణ మాధుర్యం లేకపోలేదు. శృంగా తలంపబోలునే? ది శ్ర213) రంలో అయితే చిత్తద్రుతి సంగతి చెప్పనే అక్కరలేదు. (ఆ కలలో ఆనందవర్దనులు ఈ అంశాన్ని చాలా స్పష్టంగా నిర్దేశించారు. విచిత్రవీర్యుడు అంబికాంబాలికలతో నిరంతర కొను టిలోని వృంగాద ఏవ మధుర పరం ్రవ్లోడనో రసః లుపుడై. ప్రవర్తించిన. తీరు పద్యంలోని శబ్తుల స ంలకో తన్మయం కావ్య మాథ్థిత్య మాధుర్యం ప్రతితిష్టతి లకారావృత్తి వల్ల వ్యంజింపబేస్తూ, నన్నయ లట ఇది. శృంగారే విప్రలంభాఖ్యే కరుణీోచ (ప్రకర్షవత్‌ చైన భాషా మాధుర్యాన్ని కుప్పపోసిన సందర్భ నప మాధుర్య మౌ(ర్షతాం యాతి యతస్తత్రాధికం మనః భారతం ఆనందవర్లనులు సంభావించినట్టు శాంతరస్లి ధ్వన్యా 1 8,9 నమైంది. శాంతమునకు ఉన్ముఖంగా సాగే రచనలో

నన్నయ భాషా మాధుర్యం 317 నుసారంగా అనేకరసాలు ప్రసక్తములైనాయి. కాని భిన్నభిన్న బులు విషయరతిం బరి(గ్రహించున్టు లేవురు నక్కో ములైన ఆ రసాలన్నీ అంగరసములై అంగిరనమైన శాంతము మలిం బట్టుకొని భయపడకుండ నాశ్వాసించుచున్నంత” నకు ఉపస్కారంగా నడవటం విశేషం. ఈ రహస్యాన్ని ఆర 1-10? గుర్తించే నన్నయ భారతకర్తయైన వ్యాసుణ్ణి గూర్చి ఇట్లా “ఇక్కడ ఇంద్రియంబులు విషయరతిని పరి(గ్రహించునట్టు ప్రస్తుతించాడు. అనే ఉపమ కావ్య హృదయ మాధుర్యాన్ని తత్తోన్ముఖంగా భారత భారతీ శుభ జాలువార్చుతున్నది'' నిజానికి వ్యాసభారతంలోని అతి గభసి చయంబులజేసి ఘోరసం ముఖ్య మందత్రభాగాల్ని కొన్నిటిని నన్నయ వదలివేశాడు. సార వికార సంతముస ఉదాహరణకు ఈ కిమ్మీరదానవ ఘట్టుంలోనే ధౌమ్యుడు జాల విజ్బంభము వాపి సూరిచే రక్షోఘ్నుమందత్రం. చదువుతాడు. రక్షోఘ్నమంత్రాన్ని తో రుచిరాబ్ఞ బోధన వ్యానుదు మూలంలో ఉటంకించాడు. రతుం సరాశరాత్మజాం ఛాయలో మువి క “జామి మజామి ప్రమృణీహి శత్రూన్‌" పూజితు భూరియళోవిరాజితున్‌ అంటి - "ఆలస్యం విడిచి శత్రువుల్ని నాశనం చెయ్యి” (ఆది 1-122) అని అర్హం. ఈ మంత్రాన్ని ఉద్దరించకుండానే, నన్నయ సంసార వికారమనే చీకట్లను పోద్రోలగల సూర్యుడు మంత్రఫలాన్ని మౌదత్రం పేర్కొని విడిచాడు. వ్యాసుడట! ఆ నూర్యుని కిరణాలే మహాభారత సాహిత్యం. “రక్షోఘ్న మంత్రముల నా పండితుల మనఃపద్మాలను వికసింపజేయటంకోసం ఉదయిం న మయాపరిసు)రణ జెటివె గయా చిన సూర్యు డావ్యాసమహర్షి. రాగ య్బురణ ( దకుడు ధౌమ్యుడు పాండవు భారత కథా ఫలాన్ని కూడా నన్నయ ఈ పద్యంలో పల్వదు నుండగా నహీనప్రతిభన్‌.” సూచించాడు. ఆర 1-108 దీని కనుగుణంగానే వ్యాసభారతాన్ని ఎంతో జాగరూక ర్రసస్పోరకమైన భాషా మాధుర్యమన్న నిట్టుండును. తతో అనువదించాడు నన్నయ. నన్నయ భారతానువాదం శరద్వర్షనతో ఆగిపోయింది. పాండవులు (ద్రౌపదీ నహితులై అరణ్యవాసం చేస్తుండగా ర్రద్రాగమానికి ముందు 'సుగంధగంధవహు డూపుతుండగా కిమ్మీరదానవుడు.. వారిపై విజృంభించగా ద్రౌపది భయ న్వ్యైల్లగ్పత్తుల ఉయ్యాలలెక్కి, మధుర. గీతాలు పాడుతూ ('భాంత అయిపోయింది. పొండవులు వెంటనే శ్రిమ్మీరదానవుడి ఊగే తుమ్మెదలను వర్ణించాడు నన్నయ." మీదకు విజృంభించటానికి మారుగా, భయంతో వణకిపో తున్న (ద్రౌపదిని తమ పదిచేతులతో పొదివిపట్టుకొన్నారట- ద్రళిత నవీన కందళ ఆ సందర్భాన్ని వ్యాసులవారు తత్తదృష్టితో వివేచించి కదంబ కదంబక కేతకీ రజో వర్గించారు. మిళిత సుగంధ బంధుర పంచపర్వత మధ్యస్తా నదీవాకులతాం గతా , ను ల్తు మోముహ్యమానాం తాం తత్ర జగృహుః పంచపొండవాః నుయ్యెల లొప్పుగ నెక్కియూగ్‌ ను ఇంద్రియాల ్రసక్తాని విషయేషు యథారతిమ్‌ ల్లల దళినీకులంబు మృదుల _- ఆరణ్య ధ్వని గీతము విస్తరించుచున్‌ సంసార వికారరూపమైన తత్త్వమాధుర్యాన్ని శాంతోన్ము ఆర 4-138 ఖంగా వ్యాసులవారెట్లూ ప్రవహింపజేశారో నన్నపార్యుడు అలీ ప్పృద్ధర్ర రుంకారాత్మకమైన ఈ తుమ్మెదపాట నన్నయ రీతిగా 'ప్రవహింపజేయటం ఇందలి విశేషం. శబ్ద ప్రపంచమంతా ఆవరించి, ఆవహీంవి, నన్నయ భాషామా దుశ్శాసన కరాకృష్ణ వికీర్లవేణీభరంబు వెనువెంట ధరం వన వెయ్యేస్తుగా చెలుగువారి మనః ఇర్గుటాలకు నొలమ్‌ం బాంచాల్‌ పంచపర్వతంబుల నడిమి నదియుం సంతర్పణ ఇల00. ఇ ముందు కూడా చేస్తుంది ఎన్నివేల బోలె బతులనడుమ భయవ్యాకుల చిత్తయైన నింద్రియం. యేళ్లైనా. తథాస్తు!

నన్నయ్య *అపూర్వు సభా రచనలు (శ్రీ) ముదిగొండ నీరభద్రశొస్రి

మయుడు. ధర్మరాజునకు నిర్మించి యిచ్చిన సభను కృష్ణునకు అగ్రపూజ చేయడాన్ని నిరసిస్తూ శిశుపాలుడు గూర్చి తండ్రికి చెబుతూ దుర్యోధనుడు 'ధారుణి నట్టి ఆక్షేపించగా, అతనిని శాంతపరచడానికి ధర్మరాజు మృ యపూర్వ సభా రచనలు వినగ జూడ బడ వెవ్వరి చేన్‌ వుగా మాటాడుతున్నప్పుడు భీష్ముడతనిని వారించి కృష్ణా అని తన తుది తీర్చు వినిపించాడు. నన్నయ్య గడుసువాడు మహత్త్వాన్ని గూర్చి కొంత దీర్హంగానే వివరిస్తాడు. నో కాకపోలేదు! తాను తన పథకంలో మహాభారత సభా చాలదన్నట్లు ధర్మరాజు 'విస్తరంగా వినాలని ఉంది. కన్నూ పర్వాన్ని తీర్చి దిద్దిన తీరుతెన్నుల గూర్చిన సంతృప్తిని కృష్ణుని మహామహిమకు సంబంధించి నాకు చెప్ప ౪ ర కూడా ఇందులో ధ్వనించ లేదని అనుకోవచ్చునా? భీష్ముణ్ణి అడగటం, భీష్ముడు చెప్పటం సంస్కృత రు

సంస్కృత భారతాన్ని ఆంధ్ర మహాభారతాన్ని పోల్చి తంల్‌ ఉన్నది. భీష్ముని ఈ వివరణ దాదాప కృతం చూస్తూ నిర్ణయాలకు రావడానికి ఒక అభ్యంతరం ఉన్నది; ల శ్నకాలకు విస్తరించింది. అక్కడ రచయిత దృ

ల్‌ు ఫ్ర ౨. వేరు. ఆంధ్ర మహాభారతం కావ్య నిర్మాణ దృష్టో దీని అనాడు కవిత్రయంవారికి లభించిన మూలపాఠం ఏదో మనకు రదర స్స్‌ నిర్మా తెలియదు. గనుక. అయినా, కవిత్రయంవారు. ఇతిహాస - ల రూపంలో ఉన్న మూల భారతాన్ని తెలుగులో కావ్యేతిహా ఇటువంటి విశేషాలు చాలా ఉన్నాయి. అయితే వీటికం సంగా మలచటంలో మూలపాఠంలోని కొన్ని అంశాలను ముఖ్యమైనది ఒక పాత్రను గూర్చిగాని, ఒక సన్నివేశొ ణే పూర్తిగా వదలి వేయడం, కొన్నింటిని సంక్షిప్తం చేయడం గూర్చిగాని నిష్కర్ష చేయడానికి అనువుగా మూలం జరిగిందని స్థూలంగా (గ్రహించడానికి అది అద్దురాదు. సాధారణ ధోరణిలో ఉన్నదానిని వెలికితీసి పదును పెట్టడం

ఇక్కడ _ 'ప్రసక్తమౌతున్నది నన్నయ రచనారీతిక్తి శిశుపాలుడు కృష్ణునికి అగ్రపూజ ఇవ్వడాన్ని అడేసిస్తోో అందునా సభాపర్వానికి పరిమితంగా కొన్ని అంశాలు పరుషంగా మాటాడాడు; సభాస్తలి విడిచి పోవడొ మాత్రమే. విడిచిపెట్టుది విదినొపడుతూ సంక్షిప్తం చేసేది ఉద్యుక్తుడైనాదు. చేస్తూ నన్నయ్య ప్రధానాంశాలను ప్రస్పుటీకరించిన విధానం పాడ్‌! గమనిస్తే, ము మూల భయాని ఆసక్తికరమైన ఒక నటనే పాల స్తా నుళ్షైయ పర సనా ల్‌ సం(గ్రహ్రతిని అయన “పరిష్కరించి దాన్ని తన మూలంగా ఫయా సదస స్తస్మాత్‌ సహితో రాజభి స్తే ం (గ్రహించినట్లు కనబడుతుంది, వ్యాసభారత పాఠాలకు, ధర్మరాజు మధురంగా, సాంత్వన పూర్వకంగొ "నేడు తెలుగునాట బహుశః భారతదేశమంతటానేమో, తొలి యుక్తం అని అంటూ. 'పారుష్యంచ. నిరర్హకమా' ను “పరిష్కర్త నన్నయ్య అనే మాట (ధ్రువపడుతుంది. బోధించాడు. అదే తెలుగున ధర్మరాజు మూర్తిని, మ్య లో

ఖాండవ వనదహనం తరవాత పాండవులతో కలిసి ఉన్న ల 'ప్రస్ఫుటీకరించే విధంగాను, నన్నయ కుది. (శ్రీకృష్ణుడు పితృ దర్శన లాలసుడై ద్వారకకు మరలిపోవాలని “౩ నిధిత్వం భాసించే విధంగాను రూపు దిద్దు బయలుదేరడం, పాండవులు వీడ్కోలివ్వడం, (శ్రీకృష్ణుడు “భూరి గుణోన్నతు లనదగు ద్వారకకు చేరి తనవారిని అందరనూ కలుసుకోవడం మూల వారికి ధీరులకు, ధరణి వల్లభులకు వొ భారతంలో ఒక అధ్యాయమైంది. దాదాపు 24 శ్లోకాలు. క్పారుష్యము చన్నె? మహా ః తన కథనానికి అత్యవసరం కాని ఈ భాగమంతా *ఇట దారుణ మది విషము కంటె దహనము కంకన్‌- నారాయణుండును. బాండవుల వీడని పిత, దరున ఏన్‌ లాలసుండై ద్వారవతీ పురంబున ఉస్‌ అని వ్య ధర్మరాజు, భీష్ముడు కలిసి శిశుపాలుని వంటి కర. తేల్చివేశాడు. అదేవిధంగా రాజసూయ యాగ సమయంలో నెస్‌ పరచడం చిన్నవాడు సహదేవునికి

నన్నయ్య “అపూర్వ సభా రచనలు 39 ఉవ్వెత్తుగా లేచి విరుచుకుపడ్డాడు. *ఎడపక అర్హ్భ్యమచ్యుతున అని ముందు భీష్ముడు చెప్పాడు; అట్టివాడెవ్వడో చెప్పవలసిం కిచ్చితిమి. ఇచ్చిన దీని కిం దొడ బడమని దుర్దనత్వమున_ దని ధర్మరాజు కోరగా కృష్ణుడు కాక మరెవరు అని బక్కెడు వీరుల మస్తకంబుపై నిడియెద' అని నోటిమాటగా నిర్దేశించాడు. సభలో శిశుపాలుడు గాని, మరెవ్వరుగాని అంటూ ఇడ దలుచుకున్న చరణాన్ని ఎత్తి తన ఆవేశాన్ని కాదనలేదు- అప్పటికి. ప్రకటించాడు. మూలంలోనైతే సహదేవుడు ఇంత ఉద్వి తన తొలి ప్రసంగంలో. శిశుపాలుడు - కృష్ణుడు గ్నుడు కాలేదు. 'సర్వేషాం బలినాం మూరి మయేదం కష్టదరితుడు; వార్త్మేయుడు, దాశార్హుడు, పూజార్హుడు కాదు నిపాతం పదమ్‌" అని "వాచ్యం చేశాడు. తెలుగులో ఎంత ఫ్లో సభలో ఇ అంచకంకేు అర్హలై న సగ , ఎ

మెరుగువచ్చిందో కనబడుతున్నది కదా! అన్నాడు. భీష్ముడు మతిచలించి చేసిన ఉపదేశాన్ని శీరసావ

నాటకీయత అంటే దుర్యోధనుడు మయసభలో తాను హించి, ధర్మరాజంటేు మంచీ మర్యాద తెలిసిన 'పురుష పొందిన భంగపాటును వివరించిన వచన ఖండికను న్మరిం విశేష విత్తముడు' అనుకొని వచ్చిన వారందరకూ అవజ్ఞ చాలి. వాచకాభినయంలో ఆరితేరిన నటుడు పఠిస్తున్నట్లు చేశావు గదా అన్నాడు. మీరంతా కలిసి ఇస్తామంటే మాత్రం ఊహించి చూడండి. గోవిందుడికి తగుదునా లేదా అనే బుద్ది ఉండవద్దా అన్నాడు.

“నిర్మల స్పటిక శిలా నిర్మితంబై, శశి ప్రకాశంబై వివిధ శిశుపాలుని శాంత పరచడానికి ధర్మరాజు ప్రయత్ని ప్రభా భాసురంబైన-ఆ సభా విభవంబు చూచు వేడుక-నందు స్తుంకే, బాలుడు, పాలిళ్న దుర్షయుడు వాడితో నీ కెందుకని న్న (గుమ్మురువాడ-హరినీలబద్ద స్నిర్ర మణి స్టలంబునందు- జల అతనిని వారించిన భీష్ముడు తాను మొదలు పెట్టాడు, బుడ్డింజేసి పరిధానోత్కర్షణంబు "సేసి విమల శిలా తల శిశుపాలునికి సమాధానం చెప్పడం! చివరకు చిన్నవాడైన బుద్ది నుదక పరిపూర్ష్మంబయిన వాపి సొచ్చి కట్టిన పుట్టంబు సహదేవుడు తీవ్రపడటంత్‌ో ముందు శిశుపాలుని పక్షంవారిని దడియం (్రైళ్ళిన- నన్నుం జూచి-వృకోదరుండు నగియె. చూచి యదు వృస్మి భోజు కుకు రాంధక వాహినులు దాని నంతయు నెజింగి ధర్మరాజ చోదితులయిన కింకరులు దారుణక్షయకాల సాగరాల తీరు వహించినాయి. సహజంగానే నాకుం బరిధానంబులు తెచ్చి యిచ్చిరి. మజీయు - వివృత ధర్మరాజు భయసంభ్రమం పొందాడు. 'తాతా వీరి కిచ్చట ద్వారంబు గవాట ఘటితంబని చొరనొల్లక, కవాట చిత్తశాంతి యొనర్చవే' అంటూ తత్తర పడ్డాడు. భీష్ముడు ఘటితంబు వివృతంబుగా వగచి-చారంబోయి-తత్కవాట _ ధైర్యం చెప్పాడు; కృష్ణుని పరా (క్రమం గూర్చి వివరించాడు. స్పటిక శిలా ఘట్టేత లలాటుండనైన నన్నుం జూచి - అది శిశుపాలునికి మరీ కోపహేతువైంది. కృష్ణుని, భీష్ముని అనేక్ష సహస్ర విలాసినీ పరివృతయయియున్న (ద్రౌపది నిందించాడు. అందుకు భీముడు అంతకరూపుడైనాడు. నగియె - అంత - నకుల సహదేవులు పరతెంచి - ఇదె నిని శాంతపరచడానికి భీష్ముడు శిశుపాలుని జన్మవృ వాకిలి-ఇట వచ్చునది-అని నన్నుం దోడ్కొని పోయిరి. శాంతం చెప్పి అతని చావు కృష్ణుని చేతిలోనే ఉన్నదని అట్టి సభా ్రలంభంబు నాకు హృదయ శల్యంబయి ్వ్యంబాడు. అదేదో చూద్దాము రమ్మని శిశుపాలుడు కృష్ణుని యున్నది. సంగ్రామానికి ఆహ్వానించాడు. కృష్ణుడు శిశుపాలుడు చేసిన

తెలుగు వారికి సహజమేన పలుకుబడులు, చెబుతున్న అపరాధాలు చెబుతూ వచ్చి తుదకు ''బభ్రు భార్య తనకు అంశానికి తగినట్లు మాటల సమాసాల దీర్హత, హ్రనస్వత;ు భార్య జేసె” క నొక్కిపలకటంతో రెచ్చిపోయిన శిశుపా సంభాషణలో అవేశాన్ని ఉద్వేగాన్నిబట్రి పలికే కాకువులు. లుడు అసలు కోపం బయటపెట్టాడు.

• ఈ గుణాలు నన్నయ తీర్చిన నాటకీయతలో నీ క్రూర్మాయు నీ యలుకయు ఉపకరణాలు. నాకవి యేమిటికి? దుర్గుణప్రియ, మొదలన్‌

ఈ సభాపర్వంలోని. శిశుపాల వధ ఘట్టాన్ని ఎంత వినక సనును కదే! చమత్కార యుక్తంగా తీర్చిదిద్దాడో నన్నయ! కొని గట్లు గ్గును ₹ది?

భీష్ముని వచనానుసారంగా ధర్మజుడు సహదేవోపనీతమైన అని ప్రశ్నించాడు శికుపాలుడు, అతని నిజస్వరూపం బయట అర్ధ్యాన్ని వాసుదేవునికి శాస్ర్రుదృష్ట విధానాన ఇచ్చిన పెట్టించి కృష్ణు అర్లీ క ంచాడు. ఇంతకుముందే తరువాత్‌ గాని శిశుపాలుడు అతేపణకు దిగలేదు. స్నాత చెప్పినట్టుగా ఈ కథ సగ్ను ఘట్టూలను యథా॥క్ష కుడు, బుత్విజుడు, సద్గురుడు, ఇష్టుడు, భూతలేశుడ్సు మంగా ఆవిష్కరిస్తూ నన్నయ ఈ కథను తీర్చిదిద్దాడు. సంయుజుడు-ఈ ఆరుగురూ పూజనీయులే. ఇట్టా లభించే కథావిష్కరణ సందర్భంగా చెప్పుకోదగినవి రెండ వారిలో సద్గుణములకు సెద్దభైన మహాత్ముని పూజించాలి

326 సాహితి నీరాజనం లలల ననన లా మూడు అంశాలు ఉన్నాయి. పాలుని వృత్తాంతం చెబుతూ ఇందులో కృష్ణుని ప్రస్తావన, మాట లేవు, వాడట్లా అశరీరవాణి ఏమన్నదో భీష్ముడు ఇట్ట్లూ చెప్పినట్లు నన్నయ మాటాడుతున్నాడు. చక్రం వచ్చింది. శిరసు ఖండించింది. వ్రాశాడు. హఠాత్సంజనితమైన అద్భుతంతో కథ ముగింపు! వీని నొరులు చంపగా నోప రెన్వరు ఈ కథనంలో నన్నయ అనేక పర్యాయ పదాలను వెవ్వరేవి వీని వెత్తికొనుడు సాభిప్రాయంగా ప్రయోగించి కథలోని లోతులను మనోజ్ఞంగా మిగిలియున్న బాహు యుగళంబు గన్నును ప్రకటించాడు. నడగు వీని కఠడ యంతకుందు.? శిశుపాలుడు మొట్టమొదట ధర్మరాజును ఆజేపిన్తో సంస్ట్రాతంలో అశరీరవాక్కు “ఏష తే నృపతే పుత్రః 'కృష్ణు గష్టవరితున్‌, వార్తేయు బూజించి నీ యవివేకం (శ్రీమాన్‌ జాతో బలాధికళి అన్నట్టు ఉన్నది. అది నిజమైతే బెటిగించితి' అన్నాడు. " కృష్ణుడు కష్టదరితుడు, అంళు కావచ్చుగాని ఒక దుర్మార్గుని కథలో ఆ మాట పనిగట్టుకుని పాపచరిత్రుడు. అతడు వార్తేయుడు అన్నాదు. నృష్షినంశం చెప్పించకపోవడమే బాగుంది. వాడు కనుక వార్షేయుడు. కాని ఇక్కడ మరో ప్త తెలుగు భారతంలో కృష్ణుడు అనకుండా విడిచిపెట్టిన ఘణా ఉన్నది. వృష్టి అంటే “రేతస్సును వర మాటలు. సంస్కృతంలో. ఉన్నాయి... 'రుక్కిణ్యామస్య గ.క్షానని సంరేదాయార్డం. కృష్ణుని నిందించటం అండ బ్ర దించే వారికి ముందు కనబడే వోషం అతని బహుకాం మూఢన్య ్రార్హనాసీ న్ముమూర్షతః, నచ తాన్‌ ప్రాప్రవాన్‌ భత ఇమే కదా! మూఢః శూద్రో వేదశ్రుతీ మివ అక్కడ కృష్ణుడు అట్లా "జో 50౮! అంటే, 'మత్పూర్వం రుక్మిణీం కృష్ణ సంసత్సు పరికీర్త _ మూలంలో కూడా “'నాయ మరత వార్ష్మేయ స్తిప్ట స్వీహొ యన్‌, విశేషతః పార్టివేషు గ్రీడాం నకురుష్కే కథం' అని మహాత్మసు మహీపతిషు* అని ఉన్నా కష్ట చరితుడు శిశుపాలుడు అక్షేపించాడు. తెలుగులో రుక్మిణి ఉదంతానికి వార్ష్మేయుడు అని గుదిగుచ్చడం వల్ల తెలుగులో ఈ విశేషం సంబంధించిన సూచన శిశుపాలుని నోటి వెంట చేయించటం గమనించడానికి వీలవుతున్నది. చుచు ధర్మరాజున కిట్టనియె' అని నన్నయ ప్రారంభించ, ఇక శిశుపాలుని నంహారం దగ్గర కూడా కృష్ణుడు అధోక్షజుడు అంకే ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవారికి మొత్ర సంస్కృత భారతంలో ('ప్రత్యక్షమయ్యేవాడని అర్ధం. అట్టివానిని ఆడేసించేవా డెట్టి “క్రుణ్వంతు మే మహీపాలా యే నైతత్‌ కమితం వాడు? నన్నయ కృష్ణునికి వాడిన పర్యాయ పదం శిశుపాలు మయా, గూర్చి కూడా వ్యాఖ్యానిస్తున్నది. వి వత న వం. _ ఆ శిశుపాలుడు ఎట్టివాడో నన్నయ భీష్మునిచేత స్పష్టాగా అధునా వధయిష్యామి పశ్యతాం నో మహీక్షితాన్‌.? చపంచాడు. అని పలికి చక్రం ప్రయోగించాడు. “పాలిత దుక్షయుందు. శు నే వేగం పుంజుకుంటూ సాగిన నన్నయ కథనంలో దానికి మ బాలుడు; ఎని ఎలభూ పరాకాష్టగా “సిగ్గును లేదే?” అన్న శిశుపాలుని వాక్కు పూర్తి ల వ? బట్టువలు శ అవుతూ ఉండగానే- ?) మతి ధర్ము వెలుంగ వీనికిం బోలునె రాగకోప పరి “ఆని వివ్చుపొలు డొండొకట భూత మనస్కున కల్పరాజ్య ల నప్రియముల్‌ హరి బల్కుచున్నచో క్షీ లలనాంధ బుద్ది కని ననల శిఖాళి దూల దను మిత్త మహత్సరివాద శీలికిన్‌.?? లు మడడ రత మె ఇంకా ఏమి దుర్లక్షణాలు ఉండాలి కనుక? పరవదాసపౌస్టో అంబుగ నప్పుడు సేసె జేది నం వైన శైలిలో నన్నయ చేసిన ఈ వర్షనంతా అమౌలిక దను తనువున్‌ బృహాద్రుధిర మూలంలో లేదు - '*నా స్మై దేయో హ్యనునయో ధారలు భోరన మీది కొల్కగాన్‌.?' మర్హతి సాంత్వం' అని తప్ప.

వమ్ముయ్య “అపూర్వ వభారచనలతతడతతడడవావవీటే “ఎందుకూ కొరగాని కృష్ణుని చేష్టలను మహిమల కింద మరొక్క విశేషం చెప్పుకొని, స్టాలీవులాకంగా పరామర్శిం తెగ వర్షిస్తున్నావు. 'కథం భీష్మ న తే జిహ్వా శతఖేయం చిన నన్నయ “అపూర్వ సభా రచనికు అంజలి ఘటిద్దాము. విదీర్యతే" అన్నాడు శిశుపాలుడు. అటు శిశుపాలాదులు, ఇటు యాదవ సైన్యం “దారుణ ఈ మాటలకు నన్నయ ఇంకా పురిపెట్టాడు *కృస్లు త్షృయకాల సాగరములట్టు' కలగటం చూసి ధర్మరాజు కలవర బీరమ్ములు పాగడుచునున్న. నీ నాలుక యొక్కుడయ్యు. పడ్డాడు; నసంధభ్రముడైనాడు. ఊగి తూగి నడిచే తరలంలో వ్రయ్యవలయు నూజు వ్రయ్యలు గాగ; నట్టుయిన గాని ధర్మజుని ఆతురతను నన్నయ చక్కగా పలికించాడు. చాల వతని బొగడ; నెల్లదాని నేన యెజుగుదు; నెందు “తతః పాగర సంకాశం దృష్టి నృసతి మండలమ్‌, వాడర్హ్రదాన యోగ్యుడయ్యె జెపుమ!' అనిపించాడు శిశుపాలు సంవర్త వాతాభిహతం భీమం కుబ్బ మివార్లనమ్‌.?? నిచ్చే, అని మాత్రమే మూల భారత వర్ణన. “క్షయకాల' ్రస్తావన పైగా జాలిపడి. శిశుపాలుడు భీష్ముడికి ఒక మంచి నన్నయ చేసినదే. ఉపదేశం చేశాదు-పాగదడంగ వలయునేని సుగుణవంతులైన అంతగా విచలితుడైన ధర్మరాజుకు భీష్ముడు ధైర్యం చెబుతూ కర్షశల్యు లాదిగా గల వీరుల బొగడుచుండరాదె (ప్రొద్దువోవి. ఏమన్నాడు? “కర్త శల్యులను' పాగడమని! నన్నయ వోన్యప్రియత్వం “నీ యజ్ఞమునకు విఘ్నము దరహాస బళ. మూల భారతంలో శిశుపాలుడు పొగడ “సీయగ నోపుదురె యొరులు జితదైత్వుడు వా దగిన వారి పట్టిక చాలా పెద్దది ఇచ్చొడు. రాయణుడు యజ్ఞ పురుషు కృష్ణుడెత్తుకోగానే తన కుమారుని వికృత రూపం పోవడం డజేయ పరాక్రముడు దీని జేకొని కావన్‌?)9 చూచిన సాత్వతి "శిశుపాల స్యాపరాధాన్‌ క్షమేథా స్వం _ కృష్ణుడు జితదైత్యుడు మహా మహా రాక్షసులను జయించి మహాబల' అని కృష్ణుని కోరింది. అయితే అంతకు ముందే. నవాడు; ఈ శిశుపాలాదులు ఒక లెక్కా? ఆయన యజ్ఞ కృష్ణుడు ఆమెకు “శక్యం వా యది వాశక్యం కరిష్యామి వురుషుడు కనుక యజ్ఞ సాఫల్యం ఆయన బాధ్యత; మధ్య వచ స్తవః అని మాట ఇచ్చాడు. కొని అపరాధాలు నీ కెందుకు అందోళన? పైగా “అజేయ” పరా[్రముడు. తమించమన్న తరువాత మాత్రం 'అపరాధ శతం వామ్యం ఈ మాత్రమే సరిపోతుం దా , ధర్మరాజును ఊరట మయా హ్యన్య' అని వరమిచ్చాడు. ఈ ఘట్టాన్ని నన్నయ "పెట్టడానికి ఆ మిగిలిన విశేషణం-'నారాయణుడు' అన్నది ఇంకో రకంగా తీర్చాడు. సొత్వతి 'మురవైరి వలన తన లేదూ? సౌంప్రదాయికంగా ఈ మాటకు రెండు రీతుల పుత్రునికి మరణం "కలుగుతుందని తెలుసుకున్నది. తన అర్జాలు.. నారం అంటే నర సంబంధమైనది. కనుక కొడుకు ఎట్టివాడు కాబోతున్నాడో అమెకు అర్థమైంది. నారాయణుడంటే అవతార నమయాలలో నర శరీరం ““కుపథ (పవతుడయి వీ ధరించేవాడు. ఈ కృష్ణుని మానవ మాత్రునిగా భావించవద్దు. డవనద్త్‌్యీ ఎకో యి యినను గరుణా మానవ రూపంలో ఉన్న భగవంతుడు అని భీష్ముని వివరణ. నిపుణు గ కను యి అంతే కాదు, ఇంకా ఉన్నది. 'శయకాల' సాగరాలన్నావు నమక మది ల కదా! నిజమే ప్రళయకాళంలో అమిత భయావహంగానే పరాధ శతంబు సైపుమయ్య యుపంద్రా! ఉంటాయి. సాగరాలు. వాటి వర్షన చాలాచోట్టు ఉన్నది. అని ్రార్డించి వరం పొందింది. తల్లీ మనసు! ఎంత్‌ స క్షయకాల సొగరాలైతే నేమయ్యా? నారం అంటే నీరు. దుర్మార్గుడైనా, వంద తప్పులు చేయడానికి నుదీర్హ జీవిత ఆఆ న్లీట్‌పై శయనించేవాడు నారాయణుడు. నీవు చెప్పిన కాలం పట్టుక పోతుందా అనుకున్నట్టుంది! ఆ సంక్షుబ్బ షయకాల సాగరాల జలాలపై మజ్ఞీయాకున శిశుపాలవధ జరిగింది. నత్కార పూర్వకంగా అతని సుఖంగా పవ్వళించే దివ్య బాలకుడు ఈ నారాయణుడే, శరీరానికి సంస్కారం చేయించ వలసిందిగా ధర్మరాజు తన వటపట్ర శాయి. ఆయన లీలా ప్రకటనానికి కావలసిన అనువైన సోదరులకు తెలిపాడని మూల భారతం పేర్కొన్నది. వాతావరణమే సుమా! నీవు ఇంతగా భయపడే దారుణ తెలుగులో నన్నయ కొంచెం మార్చి 'అంత ననంత కయకాల సాగరాల విజృంభణ అని భీష్ముడు ఆశ్వాసించాడు. శయనుండు శిశుపాలు సంస్కరింపం బంచి నట్లు చెప్పాడు. మూలంలో హరిని సింహంగాను, ఆ సింహం విజృంభించక మృతకళేబరాన్ని తీసుకొని పోయే. వాహకొన్ని "అనంత నిదానంగా ఉన్నంత కాలమే మొరిగేకుక్కలతో శిశుపాలాదు శయనం' అనడం ఒక సంప్రదాయం, కనుక ఈ పని అను వర్షిచటం మాత్రమే ఉన్నది. అనంత శయనుని చేత చేయించినట్టున్నాడు. “జగన్నాథి కావలెనని నన్నయ తృయకాలం అన్నమాట చేర్చుకొని రక్షితంబయి రాజనూయ మహాధ్వరం నమాప్త సంప్రయోగ _ దానికి సమాధానాన్ని నారాయణ శబ్దంలో లోకోత్తరంగా మైనదని నన్నయ ముగించాడు. ధ్వనింప జేశాడు. ధ్వనికి నిధానం నన్నయ్య.

త్రి ఒసగ్నారి జక్కన చిత్రించిన సాంఘిక పరిస్తితులు (శ్రీమతి నీరజా చక్రవర్తి కథలంటే చెవి ఒగ్గని వాళ్లుండరు. అబాల వృద్దమూ, . నన్నయాది పూర్వ కవులను అనుసరిస్తూ, తన తరువాతి ఆపండిత పామరమూ కథలంటే కుతూహలం చూపేవారే! వారైన (శ్రీనాథాది కవులకు మార్గదర్శకుడుగా వెలసి పురాణ డు జక్కన మానవుని మనస్సు చిత్రమైంది. కొత్తకొత్త కథలు వినాలనే 'ఏబెధయుగాలకు మధ్య వారధిగా విరాజిల్లినవాడు జక్కన అదెప్పుడూ తీగలు సాగుతూనే ఉంటుంది. పురాణేతిహన ఈ కావ్యంలో కనబడే కథలకు వ్షేమేంద్రుని "బృహత్క-థొ గాథలకన్న కల్పనావిష్కృత కమనీయ గాథలు శ్రవణపే మంజరి, సోమదేవుని 'కథాసరిత్సాగరము* మూలం. ఇవి యాలు కదా! కాకుండా సంస్కృత 'విక్రమార్శ చరిత్రము'లోని కొన్ని కథ అంటే. కల్పనా కవిత విషయ. వివరణమని_ (ఏది) కథలను కూడా తీసుకున్నాడు జక్కన. అమరసింహుడు నిర్వచించాడు! దీంట్లో సత్యాసత్యాంశాలు ఇంతేకాక ్రానీన ఇటలీ కథా రచయిత అయిన రెండూ ఉంటాయి. కథ అంక ఏదోకొద్ది సత్యవిషయాలాధా బొాకాష్షియో రచించిన కథల సంపుటో లోని 'పామ్‌ఫిలో న్‌ రంగా అసత్య విషయాల అల్లికే. అనేకథవంటి కథ ఒకటి “విక్రమార్క. చరిత్రము" కథలపట్టు ప్రజలకే కుతూహలం మిక్కుటమైనప్పుడు. కగదుతూ ఉంది. కథకులకు కొత్త కథలు అల్లడం, లేక ప్రాచీనమైన వాటినే ఇవన్నీ అలా ఉంచి ఒక కావ్యం, లేక గ్రంథాన్ని కొత్తరీతిలో చెప్పడంలో ఆనక్తి పెరగడం సహజం. జక్క పఠించినప్పుడు దానిలోని వివిధ విషయాలవల్ల మనకు ఆనొ నకూ అటువంటి అభిలాషే కలిగింది మరి! అతనికి ముందే పరిస్థితులు, మత సంబంధాంశాలు, సాంఘికంగా తెలుసుకు కేతన దండి “దశకుమార చరిత్రమును. తెలుగులోకి నేవి ఎన్నో ఉంటాయి. వాటివల్ల మతం, నాగరికత, కళలు అనువదించి, కథలకో బంగారుబాటవేసి, కథాప్రక్రియకు. సారస్వతం, సభ్యత, దైనందినాభివృద్ది యిత్యాదులు వెల్ల మార్గ దర్శకుడయ్యాడు. అవుతాయి. జక్కన “విక్రమార్క చరిత్రము ప్‌ జ రమే. తెలుగులో రెండో కథాకావ్యం "కేయూర. బాహుచరి “వంటి విలువైన విషయాలు తెలిపే భాండాగొ (త్రము. సంస్కృతంలో రాజశేఖర కవికృత * విద్ధసాలభంబ్రి ఇక ఆనాటి మతాది విషయాలను వీక్షిద్దాం. కొను మంచన 'పైపేర తెనిగించాడు. ఇక “విక్రమార్కచరిత్రమూను రచించిన జక్కన కవి మతం కల్పన కవకాశం కలిగేలా విక్రమార్కుని కథలను ఇతివృత్తంగా శెవమతం ఎన్నుకున్నాడు. సమకాలీన గాథలను గ్రహించి, 'వాటిని నే బౌద్ద జైన మతాల తరువాత సలుగుదే చక్కగా అతికాడు. విక్రమార్క చ్రవర్తి సుప్రసిద్ద పురు స్టాబల్యం పొందింది. క్రీ.శ. 12-13 శతాబ్ధాల ఇలాటి షుడు. అప్పటికే విక్రమార్కుని కథలు తెలుగునాట “ర్‌. కవమతం అభివృద్ది పాందింది. ట్రీ పదొయా బహుళవ్యాప్తి చెందాయి. వాటిలో దేశీయమైన కొన్ని కథలను గడి 14 వ శతాబ్దివరకు భక్తిప్రధానమైన శైవ సం సముచితంగాను, సుందరంగాను కూర్చి, కావ్యాన్ని మణిఖ *చే స్రీతిలో ఉంది. వ విత రత్నభూషణంగాను, సప్తస్వర శోభిత సుకుమార శైవ సంప్రదాయాలన్నిటిలోనూ పాశుపత కై న గీతంగాను తీర్చాడు. కేవలం కథా కావ్యంగా మాత్రమేగాక, దాయం చాలా ప్రాచీనమైంది.5 వి(గ్రహారాధనాది పూజళ్య పాత్రచిత్రణం, రసపోషణ, వర్ణనలు, జౌచిత్యం, శైలి భక్తి ప్రధానమైన ఆరాధ్య సంప్రదాయం- విక్రమార్క చరి ఇత్యాదులను తన వైదుష్యంతో పరిపుష్టం చేస్తి జక్కన ములో వర్షిచబడటంచేత, ఈ కావ్యంలో. ప్రతిపాది దీన్ని ఎనిమిదాశ్వాసాల ప్రబంధంగా మలిచాడు. మతం ఆరాధ్య శైవమనుకోవచ్చు.

జక్కన చిత్రించిన సాంఘిక పరిస్తితులు 323 ఆరాలు రట తనల తతత “విక్రమార్క చరిత్రము" ప్రారంభంలో శ్రీహరిహరే కావ్యనాటకాలంకార నికష్ణోపల వివేకవరులను, వేదవేదాంత శుడు, గణనాయకుడు, షడాననుడు, బెల్లముకొండ భైర హైషికాది షడ్డర్శన తర్క కర్కశులైన తార్కికులను, దత్తిల వుడు, లక్ష్మీసరస్వతీ పార్వతులు, సూర్యుల స్తుతి ఉన్నది. భరత మతంగ కోహళ మత ్రముఖులగు సంగీత ఒక్క లక్ష్మీ సరన్వతులు తప్ప, తక్కిన వారందరూ ఒకే పారంగతులను తన “సాహిత్య సరనగోష్టి లో సత్కరించాడు. గణానికి చెందినవారే. శైవమత ్రాబల్యం వల్లనే ఆయాదేవతా (1-19). అంతేకాక సీద్దనమంత్రి “గణిత విద్యాప్రాధి ఘనత స్తుతి జరిగింది. హరిహరులకు అభేదం తిక్కననాటి నుంచీ కెప్పినూడు. ఆణిముత్యాల సోయగాన్ని మించిన వ్రాలను ఉన్న సంగతి తెలిసిందేకదా[్‌ జక్కన కూడా తిక్కన ఇరుకేల బ్రాయగలవాడు. అన్యదేశాల లివులనూ ఆత్మీయలి ననుసరించి హరిహరుల కభేదాన్ని పాటించాడు. తన పిని చదివినట్లు చదవగలవాడు (1-49). ఇష్టదైవం బెల్లముకొండ ఖైరవుడని చెప్పుకోవడం వల్లి (1-4), కావ్యనాయకుడైన విక్రమార్కుడు సామాన్యుడేమీకాదు. అతను శైవమతావలంబి అనుకోవచ్చు. వేదశాస్త్ర). పురాణ వివిధాగమాలు, కావ్యనాటకాదులు, ఇందులోని శ్రీశైల, మేరుపర్వత వర్లనలవల్ల అనాటి ధర్మార్ధ కామశా(స్త్ర ప్రపంచం, వాహన స్యందనారోహణ శైవమత ప్రాబల్యం వెల్లడి అవుతూంది. మర్మాలు, నృత్యగీత విద్యాప్రాఢి సకల దివ్యా/స్తు శాస్త్రాల్లో హస్తి గన్నవాడు (11-191). వరరుచి తక్కిన పండితులకు “పూజాలింగచై' వెలశాడన క్ష్‌ క న నే డంవల్ల (1-189) లింగపూజ అనాడు జరిగేదని పైన సేర్కొన్నవేకాక, అనేక విధాలైన విద్యలు జక్కున తెలుస్తూంది. నాడు ప్రజల్గ్‌ ప్రచారంలో ఉన్నాయి. అందువల్లనే ఆయా విద్యల వివరాలను జక్కన అంత స్పష్టంగా చెప్పగలిగాడు కథానాయకుడైన విక్రమార్క. చక్రవర్తి వింధ్యవానిని (్య_31). దేవి భక్తుడు. అతడు దర్శించిన ఆదేవి ఆలయం ముందు సన్మునివరులు సికతాతలాన శివలింగపూజనపరులై ఉన్నారు. మనుష్యులే కాక్క పకులుకూడా సర్వవిద్యలూ నేర్చినట్లు సిద్దకోటి చెట్లనీడల్లో గోప్టి చేస్తున్నది. అంతర్జలాట్లో చెప్పాడు కవి. నప్తమాశ్వాసంలో రాజకేఖరుడనే రాజకుమారు యతులు అఘమర్షణ స్నానం చేస్తున్నారు. ఆ సరోవరం డికి కానుకగా విన శుకం అష్మాంగయోగవిద్యులు, అరవైనా అపరమణికర్షికా ఘట్టుంలా విలసిల్లిందన్న (2-54) ఈ లుగు విద్యలు నర్చి త్రికాలవేది అని ఖ్యాతిగాంచిందట. స (7-19,20)- కర్పూర మంజరికి చిక్కిన శారిక ఒకటి వర్షనవల్ల శైవమత వ్యాప్తి సృ్పష్టమువుతూంది. / క్ష చిలుకలకు '*శ్రుతిశాన్హు పురాణ సత్కథాసారము” లపు ఇక వైసష్టవమత సంబంధ విషయాలు: “్స్‌నాథచరణ జ్బ్బ్య్టాందట. (7-49) దీనివల్ల ఆకాలంలో జనం యుగళ ధ్యానాధీనాంతరంగి” అన్న సంబోధన వల్ల కృతిపతి చిలుకల్సు గోరువంకలను పెంచి (నేటిలాగ) వాటికి ముద్దు వైష్ణవ, కైలను రెంటినీ సమానంగా ఆఅదరించినట్టు జ్య నేర్పేవారన్నది మాత్రం నమ్మదగిన విషయం. అనుకోవచ్చు. ల వర్లన్యవస్త్ర; అనాడు చతుర్వర్దాల వారూ - బ్రాహ్మణ సూర్యాస్తమయ వర్షవ సందర్భంలో “నర్వం విష్ణమయం (శ్రి్స వైశ్య శూద్రులు - తమతమ ధర్మాలు తప్పకుండా, జగత్‌” (6-65) అనడం, పుష్పకరండకుడు ఆడవేషం బ్య నియమాలతో ఉత్తములుగా... విలిసిల్దారు. వేసుకున్నప్పుడు అతని రూపం “'కృత్రిమపు చేడియయైన (70,75,726). వీరభటులను, ఏనుగులను, గుర్రాలను ముకుందుడోయని” ఒప్పిందట! కూడా వర్షించాడు జక్కన. గయ, ప్రయాగ, ,శ్రీకైలం, ఏలేశ్వరం, సిద్దే్వరం, ట్రలంకరణ: ఆనాటి ప్రజల అలంకరణ ఆసక్తిదాయకమే. కాళహస్తి వేంకటాచలం, కంచి, కుంభకోణం, రామేశ్వరానం స్త్రి పురుషులిద్దరూ సమానంగానే అలంకరించుకునేవారు, ఈశయాల్సు, విరూపాక్ష క్షేత్రాల వర్లనవల్ల జక్కన శివభక్తీసా [క వస్త్రధారణలో భేదంతప్ప; అదీ నహజమే కనుక రమ్యం తెలుస్తూంది. స్రీలు అన్నిరకాల పువ్వులదండలూ ముడుచుకోవడమే సాంఘిక జీవనం కాక్క, రకరకాల శయ్యలు కూడా పూలతో రచించుకునేవారు. కళ ం నాడూ, అంతకుపూ ఆపూసజ్జలలోని రకాలు - చెంగలువల పాన్చు (1-136), ర్వ మెం వర్గులు లి రల్లింది.. విక్రమార్క చేమంతి రేకులు పరిచినపాన్సు (1-139), క్రావ్విరిజాజుల చరిత్రము కృతిభ్తీ అయిన జర్నయ సెద్దమంత్రి నవరసోజ్యల సెజ్ఞ (6-108), నెత్తమ్మిరేకులు పరచిన హంసతూలికా

324 సాహితీ నీరాజనం తల్చము (8-94). ఇవికాక సర్వసాధారణంగా ఉపయోగించే బ్రాహ్మణులకు నాల్లువర్దాల కన్యలనూ పెళ్ళాడే అవకాశం బహుశిల్బా కల్ప తల్పములు (4-214), మేలిమి బంగా ఉండేది. రంత నిర్మించినవీ, వినూత్న రత్న పర్యంకము (6-34) విక్రమార్కుని పెల్లికి ఉభయపురోహితుల నమ్మతితో " నేటిలా శుభముహూర్త నిర్ణయం జరిగేది. (4-135) ఇక ఇక సుగంధ (ద్రవ్యాల విషయానికివస్తే ఘనసారం, అలంకరణలు చాప్పేపనిలేదు. మామూలు వాళ్లే అట్టహాసంగా కాశ్మీరం, గంధసారం, మృగమదపంకం (1-8), కాలాగరు, పెల్లికి ఇళ్లూ, వాకిళ్లూ అలంకరిస్తే, రాజులమాట వేరే కస్తూరి (1-39) - ఇవన్నీ నాటివారు వాడినవి. అంగరా చెప్పాలా? విక్రమార్క చరిత్రము నాలుగో ఆశ్వానంలో గాలు మకరికా చిత్ర పత్రికలు (5-61), నానాగంధానులేప వివాహవర్షన, అనంతర భోజనవర్లన మనోహరంగా ఉన్నాయి. నాలు (5-62), మలయజ కర్షమం (4-205), కుంకుమ. కాని తెరకట్టడం, మంగళసూదత్రధారణం, సప్తపది - వీటిని పంకం (7-14) ఇవి (స్త్రీల అలంకారాలు. గురించిన (ప్రస్తావన లేకపోవడం విచిత్రమే. వివాహ భోజనంలో _ ల “ఊరగాయలు' అన్న పదంవల్ల ఆనాడూ అవి ఉన్నాయని అష్‌ న! హరు గులా విపి తెలిసిననాడు మనకు నోరూరుతుంది. (4-188) కలుగడానికి చన్నీటి స్నానమాడేవారు (4-158) అప్పగింతలు, ఇల్లరికం ఆనాడూ ఉన్నాయి. కామమంజరి స్త్రీలు కాంచనాంచల దివ్యకాశేయ చేలం (1-8), సన్న అనే రాకుమార్తె భర్త హామాంగదుడూ (5-61), విలాసవతి గావి వలిపాలు (1-136), చీనాంబరాలు (5-62), వన్నె *కే సురర్ముడూ (7-161) ఇల్లరికపుటల్లుల్లే చీరంచులు (7-116), కంచులి (4-71) ధరించేవారు. రాజనీతి; రాజులానాడు రాజ్యవిస్తరణకు, పప్రజలశాంతి సౌభఖ్యాలకోసమూ పాటుపడేవారు. తమకీర్తి ప్రతిష్టలు దశది చీకటెరాత్రి ఆకాశాన్ని వ “'మెజుగారు ముత్తెము శలా వ్యాప్తి చేయడానికి తగిన కృషి చేసేవారు. శృంగార అచే, మెఅవడియగు నిట టి గతిన్‌” (6-64) శేఖరు స భాగ్య దిలీప రంతిదేవుల్లా అవి జక్కన అనడంవల్స నల్లని పట్టు వస్త్రానికి ముత్యాలు ల + పాదివి, లేక కుట్టి ఉపయోగించేవారని తెలుస్తూంది. సప్తాంగ రక్షణ, సప్తోపాయాలు తెలుసుకోవడం సనప్తవ్యనస రాజపురుషులు పట్టుపుట్టాలే కట్టారు (2-97). నాలుడగడం, అఆప్తరక్షణ (4-8), మందత్రతంత్రాచరణలో పసిడికమ్మలు, మణిహారాలు, ఆణిముత్యాల పేర్లు, తత్సరమతిగా ఉండడం (4-9), దేశసంచారం, చారులవ్య హరినీల హారాలు, కంకణాలు, కేయూరాలు, తారహారాలు, స్ప ఇత్యాదులు రాజుల పరమకర్తవ్యాలు. మణి కాంచికావలయం, అందెలు, నూపురాలు ఇత్యాదివే అనాడు వ్యభిచారిణులక్కు జారిణులకు, దుర్మాగ్గులకూ కాక్క (స్త్రీలు వికచ ప్రసూనాలంకారాలు కూడా చేసుకునే దేశ బహిష్కారమే శిక్ష (7-130). దీన్ని తప్పు ఇతర వారు. కర్ణాభరణాలుగా హల్లకాలను వాడేవారు (8-76). విధాలైన 'శికలనుగురించి జక్కన తెలుపలేదు. పుధుషులు స్‌ చిన్ని గేదగిరేకులను సిగలో ఉంచుకునే స్య నిర్మాణం: ఎత్తైనపౌధాలు, చంద్రశాలలు, ్య మణిమయ గోపురాలతో నగరం నిర్మించేవారు. ఉద్యాన జేగురుబొట్టు, మృగనాభి తిలకం, నెలవంక వంటి తిలకం వనాళ్లో శశికాంత వేదికలు, క్రీడా శైలాలు, జలాశయాలు అనాడే ఉన్నాయి. ద్రావిడ స్త్రీలు పసుపు రాచుకోవడమూ ఉండేవి. (4-227) యజ్ఞవేదికలు బంగారు ఇటుకలతో (7-116) అప్పటినుంచే ఉంది. ఒకయోగీంద్ర కాంత కస్టేవారట (5-127). మత్తికాటుకను, సంకుపూనలను ధరించిందట (7-14). అంటేవారి వారి యోగ్యతానుసారం అలంకరణ ఉండేదన్న _ హో 'ప్రాంగణాళ్ళు స్పటికమణి కుట్టిమము లుండేవి. మాకే కదా! ప్రసిద్దులైన సిద్దుల, నవనాథుల చరిత్రలు వర్శచిత్రాలుగా లిఖింపబడేవి. వివాహం: నివాహవిషయంలో ఆనాడు వర్ణాశ్రమ ధర్మం తప్పకుండా పాటించేవారు. వివాహం “క్రమము దప్పకుండ ఇవన్నీ నాటి జనుల విలాన జీవితం, రసికత వ్యక్త' సకల లౌకిక వైదికాచార సరణి' జరిగేది. ఒక్కోసారి పరుస్తున్నాయి.

జక్కన చిత్రించిన సాంఘిక పరిస్తితులు 325 విక్రమార్క చరిత్రములో అనాటి ఆరయఘుధాలు కొన్నింటి మహావీర శిలావప్రతిరూపంబుల వలనను - (2-51) "పేర్లున్నాయి. '్రాన్మ పట్టిన, పరిఘ, తుర, చర్మ, బాణ, అనడంచేత భక్తులుద్రేకంతో ప్రాణత్యాగం చేయడం, వారిని బాణానన, తోమరాలు (2-240), అత్తళం, శూలం, మహావీరులుగా పరిగణించి శిలలు స్టాపించడం వాడుకలో కుఠారాలు (4-98), కెంపుటరిగ (6-74). చివరి ఆయు ఉండేవని తెలుస్తూంది. ధాన్ని బట్టి ఆయు, నవరత్నాదులు పొదిగిన తె మో ఎట్టి ఆయుధాలు సైతం ఎ వని విక్రమార్కుడు, అనంగవతి వివాహ సందర్భంలో ' సహజ క్‌ రీతి పుష్పశరుడు త్రాసున దూచి ప్రియముతో బంచి ఇతర విషయాలు: జక్కన తరువాతి కాలంలోనే పెట్టినట్టు కూర్మివహించారనడం వల్ల (4-183), త్రాను మౌాంగల్యధారణం వాడుకలోనికి వచ్చినట్టుంది. గర్చిణుకైన వాడేవారని తెలుస్తూంది. స్త్రీలు కోరినవన్నీ తెచ్చివ్వడం, వారిని సంతోషపెట్టడం (టి 4 “పటి ఆనాడూ ఉన్నాయి. చంద్రగుప్త మహీకుని భార్యలు మ నాని సమాంలంం వటకంవుజన గర్భిణులుగా ఉన్నప్పుడు అతను వారితో 'పులిజున్నును వా " నేదుకన్నును దెమ్మనినను దెచ్చువాడ, .బ్రియమైనవి యెల్లను తనకాలంనాటి మాడలు (1-21; 2-8), నిష్కములు జెప్పుడంచు' అన్నాడట (1-169). వులిజున్న్నూ, ఏదు (4-201), సొన్నాటంకములు (6-100) అనే మూడు రకాల కన్నూ సాధారణంగా అలభ్యాలు. నాణేలను జక్కన పేర్కొన్నాడు. సంతానానికి యథావిధిగా జాతకర్మ చేస్తి వారి జన్మ తరుణరంభాదళ, అంభోజదళ, తాళవృంతాలను వీవన నక్షత్రాల ప్రకారం సేర్లుంచేవారు (1-171,172,183). లుగా వాడేవారు (4-159). ఒకచోట “వెంబట్టు నురటి" అన్న ప్రయోగం ఉంది (6-67), అంటే “వట్రువిననకర్ర అంజనం వేయడం వాడుకలో ఉండినట్టుతోస్తుంది. బా అర్జం.? వలయాకారంలో. చేసిన పట్టువస్త్రుం - భర్శృహరికి వేదాంత మర్మాలన్నీ “అంజన మబ్చినవానికిన్‌ పటువీవనే అన్నమాట. ధరాక్రాంతములైన పెన్నిధులు గన్నులకుం బొడచూపు ట్ర బా కైవడిన్‌' ఆత్మలో గోచరించాయట' (1-192). దీన్నిబట్టి కొత్తవస్తువులు తెచ్చుకొన్నపుడు వాటిని పూజించడం, నేటి సులభ సంపాదన (625 గాంగ౧6) కోసం ప్రాకులాడేవాళ్ల దానధర్మాదులు, హోమాదులు చేసే అలవాటుండేది. వంటి వ్యక్తులు ఆనాడూ ఉన్నారనిపిస్తుంది. ఇంద్రుడు తనకు కాన్కచేసిన ద్వాత్రింశత్సాల భంజికారంజిత దివ్య సింహాసనాన్ని అధిష్టించే ముందు, విక్రమార్క శకునాలు, దుర్నిమిత్తాలు రాజకుమారులు సైతం నమ్మే భూపాలుడు. పుణ్యాహవాచన పూర్వకంగా నవగ్రవాల వారు (3-74). (ప్రీత్యర్హం హోమం చేశాడు. అన్నదానాది నమస్తదానాలనూ శుభాశుభాలకు, యుద్దాలకు మౌహూర్తికోత్తంనులు నిర అర్హుల కిచ్చాడు. ఆ గదైకు షోడశోపచారాలు చేసి, వృద్ద యించిన 'నిశ్చితవేళ (4-49) ట్లైనే బయలుదేరేవారు.. వుణ్యాంగనల ఆశీర్వాదం పొంది ఆపైన దాన్ని అధిష్టించాడు ఎవరినైనా చూడ్డానికి వెళ్లినప్పుడు ఖాళీచేతులతో వెళ్లే (2-95). వారు కారు.(2-124; 6-6). విక్రమార్శభూపతి. దేవిని స్తుతిస్తూ “లోకరవామణే' ॥ (2-59) అనడంవల్స రక్షరేకుల్లా పవళాది నవరత్నాలను కాలక్నేపానికి కథలు చెప్పుకునే అలనాటుండేది. ఇది అనాదు కట్టుకునే ఆచారముందనుకోవచ్చు. విక్రమార్కుని అలవాటుకూడా. ఇతను అచేతన వస్తువులకు ప్రాణంపోసి వాటిచేత కథలు చెప్పించాడు అని 6,7,8 అపస్మారానికి పలువిధాలైన వైద్యాలు, మంటదత్రతంత్రాలుం ఆశ్వాసొల్లో ఉన్నది. డేవి. విజయపాలుడనే రాకుమారుని అపస్మార నివారణకు దేవు భూదేవ సమారాధనలు, మణి మంత్ర తంత్ర క్రియలు, “ఆశాగజాకృతులలవడ జనులకు మహా ౦ జూపవచ్చిన బహురూపులనగ....? (1-85) నానావిధ భూత బలివిధానాలు, దానాలూ జ+గాయి. అని అనడంవల్ల బహువిధ రూపధారణతో నాటకాదులు కూడా ప్రదర్శించుకునేవారనిపిస్తుంది. “వాకట్టు*9 విడిపింపవచ్చిన వెజ్ఞు (5-3) అన్న 4 'ప్రయోగంవల్ల వాకట్టునేది ఉండేదనీ, దాన్ని వైద్య, భూతవై నిరవధికభక్తి రసాతిశయ _ ప్రాణోపహార సమర్పణ ద్యుల సాయంతో విడిపించేవారనీ సృుటమవుతూంది.

326 పాహితీ నీరాజనం నకుల పప యుప కుటు మేవమామ కుమార్తెను పెళ్ళాడే ఆచారం ఉండేది (7-92). ఈవిధంగా జక్కన అనాటి సాంఘిక పరిస్తితులను “కరపావ బట్టిన రత్నపు[్రికి - (1+58) రత్నాలమ తనకావ్యం ద్వారా తెలియజేశాడు. ఇందువల్ల ఇతర కావ్యప పావబస్ట్రేందుకు చజ్రాకారపుపావనము వాడేవారు. ఠఈనం చేస్తి వాటివల్ల కూడా మరిన్ని విశేషాంశాలు *వేవికిగట్టిన వెబొమ్మా. (2-179) : మృగాలను, తెలునుకోవాలన్న జిజ్ఞాస కలుగుతుందనడంలో ఎటువంటి వకతులను భయపెట్టడానికి చేలల్లో వేటిలాగే వెరబొమ్మలు వంశయమూ లేదు. కళ్టేవారు. సూచికలు “ఎంతటి పాపాత్ముడైనము మహీనురుండు 1. అమరకోశము 1-5-6 హింవకర్తుడుగాడవి యెలీగి యతఆీగొ (3-64) 2. బృహత్కంథామంజరి కథలు: అనునాదం: తిరుమల రామచంద్ర 'పై పద్వ్యపాదంవల్స బ్రాహ్మాలుడెంత దుష్టుడైవా అతన్ని శిక్షించే. 3" లాధకధా వరిత్సాగరము: శ్రి, వేదము. వంకటరాయ శాస్తి. వారుకాదవి వెల్లడి అవుతుంది. శ. 305 0 లిం03016005 పుటలు: 231-239. క భా కు క. టై్మాన్తున వంద్రదామముణు - విజ్ణన వర్వత్వంు నం శ వర్షం తేదు. కావి దోహదక్రియల వందర్భంలో 6. ఆంధ్ర మహాభారతము - విరాటపర్వము-1. కల్లాతాగడం ఉండేది (1-133, 8-64). న్రీలు కూడా. 7. కాదంబరిలో మాతంగకన్య తెచ్చిన శుకానికి జన్మాంతరాలు కల్ఫింవడంి ఇంద్రజాలం వేర్చేవారు (5-34). దానికి పాండిత్యమాపాదించడం, శరువాతి వారికి ఒరవడి అయి ఉంయారా ఇలవిహార నందర్భంలో “కరయంత్ర ఛారలు' (5-36) 8. వంచవదనువి కనుజేగురించనేవి త్‌ష్తణయి తమయాండ్ర లౌళ్ళు అన్న దబ్రయోగం ఉండడంవర్లి ఆవాదు వసంతోత్సవాలు లు దతాధ్వర ఘట్టమిది. కూడా చేసుకువేూరేమో వవిపిన్తుంది. ప్రుంగెడిది గరళమవియు. మేలని ప్రజకువ్‌ “క్తంద్రము రాపిమాడే కవ్మి పందిని వేసినవాడే బంటు మైంగుముప పర్వ మంగర 24 అన్నది లోకోక్తి. ఆకాలంలో పందివేట చాలా గ్రసిద్దం. _ ఇందా మాగా మఠ మదిమ్బునదో! భాగవతము క” విక్రమార్క చరిత్రములో రెండుతావుల ఈ పందివేట = శక్షైత్నాకరము. పుట 793, రు ఉంది (2-132:3-77). రక్తి వ్లైకట్టై మూశికా మంద్రములదేత చేయు వాగ్సంధన కీతో శే తనా చందవ మివ పన్నీరా త్తదిప సువర్ష మణిపాత్ర సంవాసాత్‌। తద్వమమతాం వివాపాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ పన్నీరు కలవడంవర్ల మంచి గంధంలాగ మణిఖచితమైన బంగారు గిన్నెలో ఉన్న ఆ చందనంలాగ, శ్రీచుంతుల భవనాలలో ఉన్న ఆ నువర్హ మణిఖచిత చందన పాత్రలాగ ఓ సుందరీ! యౌవనం వల్లి నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. _- ఉపమౌావళి నుండి ననననననననననననననననన నన...

ర్స్‌ ఇన్ట ఒగ్య *| (శీ,నాథుని ససపద్య నిర్మాణం శ్రీ” పి.ఎల్‌. (శ్రీ,నివావరెడ్డి సీసవద్యం తెలుగు సాహిత్యానికి సంబంధించిన దేశీయ విలోవి "రప ప్రసిద్ద ధారా ధువి. వోరారా మాటాడడావిక్కి చృందం. శీర్షక చృందంతో దీనికి నంబంధముందవి కొందరు. విండుగా జీవితాన్ని అమభవించడావికి తగిన హృదయ భావించినా, పరిశ్రీలనమీద ఇది స్వతంత్రమైన ఛందస్సుగావే వైల్యం ఉన్న రబోగుణజీవి ఇశ్రీవాథుడు.. నింపాదిగా తెలుస్తోంది. తొణుకు బెణుకు లేకుండా అతని బీవితమెలా సాగిందో అతవి జ పీపం కూడా అలాగే "పాదబద్దమై అకరవమమై, తంత్రీలయ పరిణామ. దృష్టితో తరువోజ, ద్విపద, సీసాలమధ్య స్వ్బ్వితమై వాల్మీకి అమష్టువ్వులాగా గావయోగ్యతమ నంత నిర్మాణ సాజాత్యం కనిపిస్తోంది. రించుకొన్నది. వందలకొద్ది వీవపద్యాలమ' తవ కావ్యాలలో (క్రింది పట్టికలో గణనిర్మాణ పరిమితి దృష్టా ఈ నంబం వింపడమేగాక అవంఖ్యాకమైన చాటువుట్టోసూ 'జీఏితావ "వమావద ధాన్ని గమనించవచ్చు. శలో "దివిజ కవివరు గుండియల్‌ దిగ్గురనగా” అమరపురికి అరుగుతూ చెప్పిన తరువోజ ద్విపద పీసం.. ,,ఇవిరాజు కంకంబు కౌగిలించెను చదా. ఇంద్రగణాలు 343౨6 3+3=6 కళ పురవీథి వెదురెండ పాగడదండ సూర్యగణాలు 14122 14122 2... క్రామ్రావిశ్వేశుగలపవిరారెడ్డి గణాల నిర్మాణంలో ఉన్న ఏకరూపకత-ఈమూడుఛందో రత్నాంబరంబు లేరాయి డిచ్చు రూపాల (ప్రావీనతను, జవప్రియత్వాన్ని, గొన యోగ్యతను... 2-4244266602020బ50బ566062ం22ంంళలంగ నిరూపిస్తోంది. ఈ అంశాన్ని వూర్వ పరిశోధకులు శ్ర శ్రైడ్రు పద్యాలుకూడా వీన పద్యాలే కావడం గమవిస్రే వీవం గుర్తించారు. అతవి హృదయంవిండా వ్యాపించిన విర్మిదమైవ హృదయగతిగా సాహిత్యవికాన దృష్టితోకూడా శాసనాలలో మొదట కనిపిం. కనిపిస్తుంది. “(శ్రీనాథుని చివరి శ్వానకూడా వీసపర్యంలో చింది తరుం (న్‌ విజయాదిత్యుని సేనాని పండరంగవి ఛందోమయంగా వివిర్షతమైంది?” అందుకే. శ్రీవాథుడు పేరిట అద్దంకి శాసనం - (క్రీ.శ. 848). తరువాత కనిపించింది. సీసమూ పర్యాయ పదాలైపోయాయి. సీసం (కందుకూరి శాసనం క్రీ.శ. 848). నన్నయ తిక్కనళ్లో.... ఇతరకవులు వీసపద్యాల అనంతరం అటవెలదుల్ని కూడా సీసపద్యం ఒక నిర్దిష్టమైన ఆకృతిని పొందింది. కవిత్రయంవారు. పడా శ్రీవాథుడు తేటగీతివే ఎన్నుకోవడంలో ఒక బ్రత్యేకత సాధారణంగా సీనవద్యాన్ని వర్షనకు, ఒక మహా నన్నివేశాన్ని జబ. ఆటవెలది పాదాలు 1,3 'ర్‌ర్హుగొమూ (3మా.గ్క 2 (ప్రారంభించడానికి, భారమైన విషయ వివరణ ఇవ్వడానికి ఇంగ 24 'హన్వంగామా (5 మా.గ) ఉంటాయి. కథాగమనానికి పోషకంగా వాడినట్లు ౪ రానా లి తేటగీతిలో ఉన్న బ్రతిపాదగణ వమత్వయే (1 మారు శ్రీనాథుడు సీనపద్యానికి ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానాన్ని కల్పిం 2 ఇంగ మరల 2 మా.గ) ఆయవ తేటగీతివి ఎమ్నుకోపడా చాడని పూర్వ పరిశోధకులు ్రతిపాదించే ఉన్నారు. నికి హేతువైంది. స ,నాథుని సీసం భిన్నకారణాలచేత ఒక విశిష్ట రనభావ_ ,జ్హవాల్టువిలో దాదాపు 811 వివపద్యాలుండగా అంచుతో ము వాహికగా రూవుదిడ్దుకొంది. (శ్రీనాథుడు న్వభావతః ఈశ్వ మ్వూడుచోట్ట మాత్రమే ఆటవెలది కవిపిస్తుంది. (తిక్కవ1152 రార్చన కళాశీలుడు. శివకవులి సంవేదనాత్మకమైన ద్వైపదల ్లీస్వ్రాక్స అమబంధంగా 783 తేటగీతుల్ని 369 అటవెలదుల్ని లోన్‌ ఆర్తి, శప నృందగుణం (ప్రేరేపించిన లషణమే (్రీనాథు. చేర్చాడు (ఛందః శిల్పము వుట.470).

328 సాహితీ నీరాజనం రతన తతత శ్రీనాథుని సీసపద్యాల నిర్మాణ రీతులు:- సీ. పరమ కల్యాణి! యో భాగీరథీ! గంగ! ల వార్చి భామిని! పోయి వత్తునమ్మ! సాధారణంగా ఇతర కవుళ్లోకూడా ఇక్కడ చెప్పబోయే బవ, లోలార కేక వైకార! లక్షణాలు కన్పించవచ్చుకానీ (క్రీనాథునిలో ఇవే రీళులు గ్ల గ్ర 5 చాలాచోట్టు పునరుక్తం కావడంవల్ల వీటిని అధ్యయన యోగ్యాం ॥ వనజ సంభవ! పోయి వత్తునయ్య! శాలుగా (గ్రహించడం జరిగింది. భాషా నిర్మాణగత అంశాలను /మౌలాడి] దాక్షిణ్య పుణ్యకటామ కవులు ఎన్నివిధాలుగా సదుపయోగం చేసుకుంటారో ఈ ॥| వాసవార్చిత! పోయి వత్తునమ్మ! పరిశీలనవల్ల తెలుస్తుంది. (శ్రీనాథుని సీసపద్యాలలో క్రింది '౩/ పూర్షభద్ర పారిషద నాయకులార! నిర్మాణరీతులు కన్పిస్తాయి. వటుక భైరవ! పోయి వత్తునయ్య! క్‌ (కాశీ 2-1 39).

1. పాదంలో ప్రథమార్హం అన్ని పాదాత్లోను పునరుకం కావడం: న క్త ఇ ల్లో పునరుక్త 4. ఒక్క పదంతప్పు పాదమంతా పునరుక్తం కొవడం: పీ. ఎన్నడు చూతునో యింకొక్క మామేను సీ. దక్షవాటీ మహా స్టానంబులో లేని బ్రకట వైవల్యాంబు రాశి గాని? యమరులే స్టానంబు నంధులేరు నెన్నడు చూతునో యింకొక్కమాయేను దక్షవాటీ మహా స్టానంబులో లేని జగదేక పావని జహ్ను కన్య? యర్హమే స్థానంబు నందులేదు నెన్నడు చూతునో యింకొక్క మాశేన దక్షవాటీ మహా స్టానంబులో లేని మహిమొస్పదము ముక్తిమంటపంబు? యమృతమే స్టానంబు నందు లేదు

• నెన్నడు చూతునో యింకొక్క మాయేను దకవాటీ మహా స్టానంబు లో లేని విశ్వలోకారాధ్యు విశ్వవాథు? యజ్ఞమే న్టానంబు నందు లేదు. తే. నింక వెన్నడు చూళునో యేను డుంఠి? తే. దక్షవాటిక నకల తీర్థముల కిరవు నింక వెన్నడు చూతునో యేను డుర్గ? దక్షవాటిక సకల విద్యలకు గరిడి నింక నెన్నడు చూతునో యేను నటుకు? దక్షవాటిక విభవంబు తానకంబు నింక నెన్నడు చూతునో యేను గుహుని? దకవాటిక శివుని యంతః పురంబు. 106) (కాశ. 2-158) (భీమ. €-

2. ద్వితీయార్జం పునరుక్తం కావడం: 5. యత్తదర్హక సంబంధంతో పద్య నిర్మాణం సాగడం: సే. కలహంసి! రారాదె కదలి నాతో గూడి సీ. ఎవ్వండు నీ పదం బెలమి నుద్దేశించి నీవేల వత్తమ్మ నెమ్మినుండి యతి ఘోరమగు తపం బాచరించె? కదళికా కాంతార! కదలిరా ననుగూడి నెన్వండు నీ చిత్త మెరియించు చున్నాడు నీవేల వత్తమ్మ నెమ్మి నుండి కైవల్య పదవికై కాలు సాచి? (శ్రీ) విశాలాక్షి! విచ్చేయు నాతో గూడి యెవ్వండు గురునీతికే పాకమును బొంద నీవేల వత్తమ్మ నెమ్మి నుండి కుద్దండ రీతి మా టొడ్డి నిలిచె? నాతోడ గూడి యంతర్గహ! యే తెమ్ము నెవ్వండు దంభోళి హేతి నిర్హర ధార నీవేల వత్తమ్మ నెమ్మి నుండి దలచె నీలోత్పల ధార గాగ? వత్ప్సలత గల్లి మీరేల వత్తురయ్య! నతని విర్ణింతు నాతని నతకరింతు 44) పరమ నిర్చాగ్యుడైన నాపజ్ఞ బట్టి (హర. 3" కటకటా! పౌఖ్య జలరాశి గాసి బాసి, | 6. దాదాపు పద్యం మొత్తం క్రియలలో కూడి ఉండడం: కాశీ. 2-140 సీ అనువు దప్పిరి నొచ్చి రలసి రాపదనొంది
3. ద్వితీయార్థంలో సగం పునరుక్తం కావడం: రదవదలైరి చీకాకు పడిరి

(శ్రీనాథుని సీసపద్య నిర్మాణం వే29 యంగ లార్చిరి విచ్చి రాజుడి బొందిరి బెంచు నెవ్వని బుద్ది పంచ్యా,స్త్ర, పరిపంథి బ్రమసిరి పాటిరి పల్లటిలిరి పాద పాథోధి తాత్సర్య చర్య బెగ్గడీల్లిరి పికాపికలైరి సొలసిరి మించు నెవ్వని మూర్తి మీనివిహ్నా జయంత కులకుల గూసిరి కుతిల పడిరి నల నలకూబరాదుల జయించి. గగ్గుల కాలైరి కలగి రోటాజిరి (కాశీ. 1-51) వెల వెల్ల నైరి నివ్వెణగు పడిరి 10. పాదంలొ ప్రథమ ద్వితీయార్జాలు క్రియతో (శ్ర ౦భ౦ కాఎయజిం: తే. అసవుసవులైరి గుజుగుజ యైరి డస్సి శ రొల్ల బోయిరి వెగ్గిరి తల్లడిలిరి స్తీ కట్టం చట్ట నము సిస్థనడి రాచ్సవడిరి యిన్ని మలిపించె బంగారముల దేవ గృహములు ఏ కూర్చించె నట్టిండ్లు కుందనమున (హర. 3-10) నిర్మించె బ్రాసాద నివహంబు గనకాన బాటించె గవకులు హాటకమున 7. ప్రథమాంత అస్మద్విశేషణాలలో సాగడం: రచియించె గార్తన్వరమున గోపురములు సీ. నే గొమ్ముకేనుగ నే విహంగంబను కీలించె గేలిదీర్డికలు భూరి నే స్తబ్బరోమంబ నేను గొటీయ (భీమ. 5-88) నేను బకంబను నేను గర్భ కంది 11. పాదాంతంలో క్రియ ఉండడం: నే నచ్చభల్లంబ నేను నక్క సీ, హాలహలంబను నళ్ళానేరడు పండు గించుళికంబ " నేనుమండూ కంబ్యచేను 0 __మిసిమింతుడును గాక మింగినాడు నే శుకకీటంబ నే బుండరీకంబ పెన తక నగర చినరవోనను వము నే ఇంజరీటంబ నేను దోమ పంచ వన్నియ తోడ బ్రసవనారాచుని తే. నేను మానిసి మున్నంచు నేకతమున నెట్ట చిచ్చజకంట జుజ్జీనాడు నొండొరుల తోడుతను జెప్పికొండురుబుసు మెజుగు గోటులు డుల్ల మృత్యు దేవత నోరు దారక బ్రహ్మ మణిపేటి దతవాటి ధట్టేంచి యఆకాల దన్నినాడు. సంభవించిన ప్రత్య(గ్ర చంద్రధరులు. (భి. (33) (భీమ 1-111) | 12. నంబోధనలతో మొత్తం పద్యం సాగడం: 8. కాకు ప్రశ్నార్ధక వాక్యంతో నిండి ఉండడం: సీ గోవింద! భూతేశ! గోప! గంగాధర! సీ, పాయంగ వచ్చునే ప్రాలేయగిరి కూట చాణూర మర్షన! చండికేశ! సమవతీర్ణ జలౌఘ జహ్నుకన్య? కంస ప్రణాశన! కర్చూరగార! గో మట వంగ వచ్చునే మందార మధురసా పీపతి! శంకర పీతవసన! స్వాద ఘూర్షితనేత్రు వటుకనాథు? గిరిశ। గోవర్షనోద్దరణ! బాల మృగాంక విడువంగ వచ్చునే విఘ్నాంధకారార్కు వర్ల మాధవ! భవ! వాసుదేవ! డుంఠి విఘ్నేశు మండూక జఠరు? విషమేత్షణ! మురారి! వృషభధ్వజ! హృషీక మానంగ వచ్చునే మధ్యాహ్న కాలంబు పతి! భూతపతి! శౌరి! ఫాలనేత్ర! శ్ర విశాలాక్షి కెంజేతి భిక్ష? (కామీ 22112) (కాళి ౩3-160) 13. విభక్తి పత్యయంతో పాదం ముక్తాయింపు 9. పాద ప్రారంభంలో క్రియ ఉండడం: పాందడం: సీ. తెంచు నెవ్వని హేతి దృష్తారి నరవర సీ. ఖంఢ శర్కర జున్ను కండ చక్కెరలు దో (గ్రవేయ పరిలనత్కంధరముల "సిలు వడల్ఫేవె పాసెముల తోడ ముంచు నెవ్వని కీర్తి ముగ్లేందుధరకంఠ గమ్మగా గాచిన కజీయాల నేతిలో కాకోల్ల విషనుషీ కాళిమంబు

330 పాహితీ నీరాజనం గమనీయ పంచ భత్యముల తోడ దషవాటిపురాధ్యకష మోహన మూర్తి నంబారములతోడి శాకపాకము. తోడ జూడంగ నేర్చిన చూపు చూపు బక్వ మయిన పెనర్పప్పు తోడ దవ్షీణాంబుధి తట స్ట్రాయి పావన కీర్తి దేనియ ధారతో బానకంబుల తోడ చే వింపవేర్చిన చెవులు చెవులు శిఖరషాడబ రన॥్రేణి తోడ. తారక బ్రహ్మ విద్యాదాత యౌదల (భీమ. 1-61) విరులు వూన్చగ వేర్చు కరము కరము. 14. ఐదు మాత్రల అన్ని ఇంద్ర గణాలతో సాగడం: (భీమ. 3౩ 198) సీ. కాలకంఠకఠోర కంఠ హుంకారంబు 18. ముక్త పదగ్రస్తాలతో కూర్చడం; చెవులు సోకని నాటి చిత్తభవుడు సీ, విఘ్నాధినాథుండు విన్నవించిన మీద కుపిత రాఘవ ఘన క్రూర నారాచంబు పర్వతాత్మజ విన్నపంబు చేసె చనువు నాటని నాటి వనధిరాజు పర్వతాత్మజ నవిన్నవంబొనరించిన క్రుద్ద కుంభోద్భవ (భూలతా కౌటిల్య వనుక (గ్రాంచఘ్నుండు వివ స్నృవించె వికృతి (క్రుంగని నాటి వింధ్య శిఖరి (గ్రాంచఘ్నుడటు విన్నవించిన యత్తలి విహతి కందని వాటి తుహినకరుడు. బ్రాహ్మ్యాది మాతృవర్గము విన్నవించిన (శృం. 1-35) చండియు భూతముల్‌ విన్నవించె. (చూడుడు.శ్చం. 1-37; కాశీ, 3-85, 91; భీమ.1-7,8,9; (భీమ. 5-13) హర. 4-11,28; శివ. 2-89,97.) శక. గునుగు సీసాలతో రచించడం: సీ. అవధారు దేని? దివ్య కిరీట కోటి సం 15. వృత్యను ప్రావ కూర్చడం: ధానిత వికచ మందార దామ సీ. భవు భవానీ భర్త భావ పంభవవైరి నందోహమకరంద బిందు ధారాధాత భవరోగ భంజను భాల నయను సందీప్త చరణార విందుడైన భోగ ప్రదుని భోగరాజు విభూషు సంక్రందనుండు నాస్వామి నన్నాయింద్రు భూనఖోభి వ్యాప్తు భువన వంద్యు గారాబు సంచారిగా వెలుంగు భగవంతు భర్గుని భసితాంగరాగుని (శృం. 3౩-120) భాను స్ట ప్రభా భాపమాను (హర. 2-15; కాశీ, 2-163; 6-23.) భాగీరథీ నూలి భగదృగ్విపాటను 20. తత్వ వ్యంజకంగా పాదనిర్మాణం ఉండడం: భూ రథాంగుని భద్ర భూతి ధరుని సీ. చంద్రబించానన చండ్రరేఖామౌళి (భీమ. 3౩-83) నీలకుంతలభార నీలగళుడు 16. అంత్యాను ప్రానను ప్రయోగించడం: ధనళాయతేష్షణ ధవళాఖిలాంగుండు సీ. బ్రహ్మలోకోన్నత ప్రాసాద నిక్షేణి మదన సంజీవనీ మదనహరుడు యాజవంజన భీతి కభయ పాణి వాగేంద్ర నిభయాన నాగ కుండల ధారి కలుష కంఠచ్చేద కాలాయన కృషపాణి భువన మోహన గాత్రి భువనకర్త వైవల్య నవ మౌక్తికమున కాణి గిరిరాజకన్యక గిరిరాజ నిలయుండు వీరావనీ సముద్విస్టకంతర్వాణి సర్వాంగ మందరి సర్వగురుడు చక్తు రుత్సవ గంధ సారపాణి తే. గౌరి గ్రీవిశ్వవాథుండు కనకరత్న చేతఃప్రపాద ల్మ్నీ నిహార షోణి పాదుకల మెట్టి చట్టలు పట్టి కొనుచు కల్పాంత కాలంబు గలపురాణి (భీమ 2-148) (కాశీ ౩-91)... వేగుదెంచిరి యొయ్యార మెనకమెసగ 17. లాటాను ప్రాస కూర్పులో ఉండడం: విహరణ క్రీడ మాయున్నవేది కవుడు. సీ, (శ్రీఛీమ నాయక శివనామధేయంబు పార్వతీ పరమేశ్వర తత్త్వం అర్హనారీశ్వరం కాబట్టి పూర్వో చింతింప నేర్చిన జిహ్వా జిహ వ్‌ త్తరార్హాళ్టోనూ మొడటి సగం శక్తిని రెండోనగం శివుని వర్షించేలా పాదనిర్మాణం చేయడం ఈశ్వరార్చన కళాశేలునికే చెల్లింది.

అన్నమయ్య ఇఒల్టీ శృంగార వైరాగ్య సంకీర్తనలు (శ్రీ/ కామిశెటి (శ్రీ/నివాసులు

పదకవితకు. ద్విపదకవితకు తాళ్లపాక కవులు చేసిన వదిలముగా బొంక మెటిగి పలుకగ జెల్లున్‌ "సేవ అపారమైనది. వీరిలో అన్నమాచార్యులు తొలి తెలుగు ఆంటారు. వైరాగ్య అధ్యాత్మ సంకీర్తనలను ప్రస్తావిస్తూ వాగ్గేయకారులు. వీరి రచనలు మనకు లభించినవి శృంగార, వైదాగ్యవృద్దికర గం అధ్యాత్మ నంకీర్తనలు, మంజరీ ద్విపదలో సాగిన శృంగార ఫ్ఫీ హ్‌ సోనగ బెనువుచు వగ్రా మంజరి, అలమేలుమంగా ఇశ్రీ/నివాసులను కలిపి స్తుతించిన మ్య రమ్యవిష్ణు చరితో వేంకకేశ్వర శతకం. సంస్కృతంలో వీరు రచించిన సంకీర్తన. బుక యున్నజాలు ధరణివ్వెలయున్‌. లక్షణం మనకు దక్కలేదు. దీనికి వ్యాఖ్యాన ప్రాయంగా జే జా చేకో అతని కుమారుడు పెద తిరుమలయ్య రచించిన వచనం హాత్మేశ వి కూడ మనకు లభించలేదు. వీని యాధారంగొ ఇతని త్సాహంబను లోక వేద ధర్మాధర్మా కుమారుడు చినతిరుమలయ్య రచించిన సంకీర్తన లక్షణం ద్యూపమహంగాలగల ధ్యాత్మంబుల్‌ మాత్రమే ఇప్ప మనకు మిగిలింది. గీర్వాణం: ం౨ర్హనంబు ల దిబుల = అన్నమయ్య వా లక్షణాన్ని “సంకీర్తనా పరిశుద్దిన్‌ అనే నిర్వచనాలు కనిపిస్తాయి. ఈ లక్షణాలకు లత్యాలుగ మునుజేయబూని...... వరిపూర్జాఖిల శాస్త సమ్మతముగి అన్నమయ్య పదాలను మనం వింగడించ వచ్చు. చేసినట్లు చిన తిరుమలయ్య పేర్కొంటాడు. అన్నమయ్య అన్నమయ్య జీవితం శ్రీనివాస భక్తి ప్రచారం. అన్న పదరచనలో ఎక్కువగ మనకు లభించినవి శృ మయ్య 'తవస్సు శ్రీనివాన భక్తి ప్రచారం. తల్లి లక్కమాంబ సంకీర్తనలే.. ఇవి నుమారు పదివేలకు పైగా ఉన్నవి. న్వండి సంక్రమించిన భక్తి తండ్రి నారాయణ సూరి శిక్షణలో ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తనలు రెండు వేలకు పైబడినవి. అన్నమయ్య అలనరచుకొన్న విద్యాబుద్దులు అన్నమయ్య సంకీర్తనకు మనుమడు చిన్నన్న ్రాతల ్రకారం ముప్పై రెండు *ల ల్రాన్నిచ్చినవి. సహజమై పదను చెడని ప్రతిభ, వ్యుతన్న సంకీర్తనలు అన్నమయ్య రవ్చించినట్ల్య రెల్టన్లురర్స ప్రాయః మైన ఠోకశా(న్త, కావ్యాద్యవేక్షణం రెండూ అతని (శ్రీ/నివాన

నం పోగొట్టుకొన్న ఇరవైవేల సంకిర్తనల్సి ఎక్కువగ భక్తి సామ్రూజ్యంలో అభ్యాస బలాన్ని సంతరించుకొన్నవి. ఆధ్యాత్మ వదరాశి కలసి ఉన్నదేమో. పోయినవి పోగొ శశజక్సు ఒక నంకీర్తనకు తక్కువ కాకుండా వచించడం ఉన్నవానివైనా భద్రంగా పదిల పరచుకొని నిత్యం అతనికి ద్రతం. అంతరంగ బహిరంగాలలోని శుద్ది ధానం చేసుకోగలిగితే చాలు. మధురభక్తి ఒరవడిలో పాగిన _ ఆర్జవత్వాన్ని తోడు చేసుకొని వేంకటేశ్వర మంత్రాలుగ శృంగార పదాలలో ఆధ్యాత్మికపు మెరుపులే గోచరిస్తాయి. జల్లి సంకీర్తనలు భాసించడానికి పునాదిగ నిలచింది. ఆ లోకనీతి, ధర్మం, వ్యాయం, మాననబోధ, _వేంకళుశ్వర ప్క్య్బాల్స చదువుతున్నంత సేపు మనల్ని పట్టి ఆకర్షించేది స్వామి తత్త్వం, మూర్తి సౌందర్యం మొదలైన అంశాలు ,బ్బార్జాల సాబగు కన్న అనంతమైన భావనాబలం. అతడు ప్రి అధాత్య సంకీర్తనళ్ళో గ చరిస్తాయి. ర్‌ర్హ శరణాగతి సర్రలకోనం. పాటలు పాడినా నరహరిని మెప్పించడమే

తానికి ఇవి ప్రతిబింబాలు యి. యం. నరపతుల సన్మానాలను సత్కారాలను ఆశించిన

నంకీర్తన లక్షణంలో శృంగార పదాలను ప్రస్తావిస్తూ రు కాదు. సాళ్వ నరసింగరాయలు పెనుగొండ (ప్రభువైనా

పదములు శృంగారవధూ అన్నమయ్య _ దృష్టిలో తనము బాలసఖిడు రే.

విదితార్హ గ్రామ్యాక్తులు వాడాకా [ర్యాల, +, “పుట్టు

332 సాహితీ నీరాజనం తతత సాహితీ నీరాజనం భోగులము మేము భువి హరిదాసులము, నట్టనడిమి దొరలు చరణాలు; నాకియ్యవలెనా'' ఈ మనస్తత్వమున్న వ్యక్తిని ఎవ్వరు _ క్రలిక్రి చకోరాక్షికి గడకను సలు కెంపై తోచిన మాత్రము ఏమిచేయగలరు? ““మనుజుడై వుట్టి మనుజుని వ్రల్పవంబిప్పుడిదేమో చింతింపరె చెలులు సేవించి అనుదినమును దుఃఖమంద నేలి' అని ఆత్మపరిశీలన నలువున బ్రాణేశ్వరుపై నాటిన యా కొనచూపులు చేసుకొనే మహాపురుషుని ఎవరు లోభపెట్టగలరు? 'అడ నిలువున జెరుకగ నంటిన నెతురు కాదుగదా విలో మృగజాతియై పుట్టవచ్చుగాని, ముసురుమానై జీవించవ పడతికి చనుగ గులు పై పై పయ్యెద వెలుపల చ్చుగాని' ఇతరులను కొలువరాదనే అతని సిద్దాంతము. రో ళ్‌ కడు మించిన విధమేమో కనుగొనదే చెలులు “ఆ వేంకటిశ్వరుని సేవారతికి గాక జీవన భ్రాంతి పడు ఉదుగని వేడుకతో బ్రియుడాత్తిన నఖశశిరేఖలు సిరులేలి” అన్నది అన్నమయ్య ఆత్మ విశ్వాసం ఆ వెడలగ చేసవికా నె కాదు గదా పరతత్వంతో ఆడి పాడి, కూడివాడి, కలసి 'కలహించి, సవికాలపు వెన్నెల 5 వేదం పాగడి తెగడి ఆ అనుభవాలను మధుర పదరచనలుగ ముద్దియ చెక్కుల కెలకుల ముత్యపు జల్లుల చేర్చు ఆవిష్కరించిన మహాభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అన్నమాచా _ వొద్దికలాగు లివేమో వూహింపరె చెలులు ర్యులు. తాతగారి “వచోనూత్న క్రియలను? చిన తిరుమలయ్య గడ్డరి తిరువేంకటపతి కామిని వదనాంబుజమున సుందర సత్యంగా విశదపరచినాడు. అద్దిన సురతపుజెముటల అందము కాదు గదా. $82) సంపు. 12. సంఎం “శ్రుతులై శాస్ట్రములై పురాణకథలై సుజ్ఞాన సారంబులై (నంపు యతిలోకాగమవీథులై వివిధ మం్రార్థంబులై నీతులై ఇ+లలొ కృతులై వేంకటనైల వల్లభ రతిశ్రీడారహస్యంబులై అన్నమయ్య కవిత గానం దేశమంతటా వెన్న లౌ నుతులై తాళులపాక యన్నయ వచో నూత్న్రియల్‌ వ్యాపించింది. పెనుగొండ ప్రభువు సాళ్వనరసింగ రాయ చెన్నగున్‌ భక్తుని తన కొలువున కాహ్వానించినాడు. 'అంగజగురుని ఒక్క శృంగార పదం: మీద నభినవంబైన శృంగారయుత పదశ్రేణి' పాడమన్‌ శ క్‌ గ అప్పుడే కేళికామందిరం వెలికివచ్చిన నాయికను చెలిక కోరినాడు. 'చెలులార వేంకటశిఖరి నాయకుని "“కలికి లః త్తెలు పట్టుకొని పరియాచకా లాడుతున్నారు. ఆ నాయిక గంట గనుపట్టు నెజుపు చెలువ మేగతినుండే జెప్ప కనుగొనల అరుణిమ, పయ్యద చెరగుదాటిన చనుగవ యనిన, “*నలువున బ్రాణేశు నాటిన చూపు, నిలువున బేజుక మెరుగులు, చెక్కిళ్ళ జారిన ముత్యాల జాలరుల పోలిన నూనిన శోణితంబు తలపోయగాదు గదా” యన్ను సదము

• వ “యిది చెమట బిందువులు - వీనిని చెలులు చింతించి, కనుగొని, పలుమారు. బాడించి పాడింది చాక్కి తలయూచి “యిది ఊవాంచి తెలుసుకొన వలసిన అవసరం ఏర్పడింది. కవిత 0? త్‌ గరాఇంధుడేన భామచిగురుటధరం మీద నిండిన కస్తురికి కారణాలు వెదికితే = ్ని' బని మెచ్చినాడు. అంతటితో ఆగక గర్వొ నొప్రే మిగిలినవన్నీ స్పష్టంగా బోధపడతాయి. రాజు 'వేంకటపతిమీద నుడువు పదముల రీతి య్య ళ్ళి / కొ మ ఆ పల్లవాధర అధరం మీద అక్కడక్కడ కస్తూరి అంటు నక్కపదము వెప్పుమా' అన్నాడు. వెంటనే అన్న ందుని కన్నది. అది భామ తన విభునకు గ్రాసిన పత్రికయట. _ పారిహరి అని చెవులు మూసుకొని “హరిముకు నీవు కలికి కనుగొనలు ఎగ్రవారినవి. అవి వింత అందాన్ని గొనియాడు నా జిహ్వ నిను గొనియాడంగ నేరదని సంతరించుకొన్నవి. సతి పతిపై నాటిన కొన చూపులను వద్దు నీ కొలువు వద్దని నభానిప్క్రమణం. చేసినొడు' నిలువుగ పెరికినప్పుడు అంటిన నెత్తురు. పడతికి రాజధిక్కారాన్ని సహింపని రాయడు అన్నమయ్య వడుం పదో చి వ్యాపించినవి. బంధించి, మూరురాయరగండ _సంకెలలేసి. చెరసో* నుగవపై ఒత్తిన శ్రా ణయ రూపు లు" నఖిళశిరేఖలు వెదజల్లిన వేసవికాలపు వెన్నెల. ఆ ముద్దియ ల యించినాడు. “అధిపుల్‌ క్రూరఫణి స్వ గతి చెంపల కిరువైపుల ముత్యాల జాలరుల అభరణాలు అమరినట్లు అన్నమయ్య “నీదాసుల భంగము నీవుచూతువా డగొ యినది. అవి తిరువేంకటపతి కామినిని తన కౌగిటచేర్చి. పరాకు నీకు నను రక్షింపరావా” అనే నంకీర్తన ప్రొ గ్‌ అద్దిన సురతపువేళల చెమటల అందమట. సంకెళ్లు తెగి నేలపడినాయి.. రాజు పశ్చాత్తాపం ర పల్లవి; = హరిభక్తుని శరణు వేడినట్టు చిన్నన్న వ్రాసిన అన్నమౌ రోగ ఏమొకొ చిగురుటధరమున యెడనెడ గస్తురి నిండెను “ర్‌ చెప్తుంది. ఈ పదం చుట్టూ ఇంతకథ లలని భామిని విభునకు వ్రాసిన పత్రిక కాదుగదా ఉంది. ఈ పాటలోని భావసొందర్యానికి ముగ్దుడు

అన్నమయ్య శృంగార వైరాగ్య సంకీర్తనలు 333 సాహిత్య రసికుడుండడు. చిన తిరుమలయ్య అన్నట్లు అది వొడిగట్టుకొనిన వుభయకర్మములు “వేంకటతైలవల్లభ రతిశ్రీడా రహన్యం'. గడి దాటి వపుడె వైవల్యము లఘుటీకః తొగదు పాపము తీరదు పుణ్యము “పతి-కౌగిటి యధరామృతముల అడ్జిన సురతపువేళల నగ నగీ కాలము నాటకము అందము ఇది సాధారణ కేకులోని పాఠాంతరం. (అన్న _ యొగువనె శ్రీ; వేంకటేశ్వరుడేలిక మయ్య సంకీర్తనలు. నిడు రేకులలో, సాధారణ రేకులలో గగనము మీదిది కైవల్యము ల కూడ వ్రాసి పెట్టబదినవి). (సంపు; 9: సంక 287) కలికి: మనోజ్జయెన తు చకోరాక్షిః చకోరము కన్నుల జీవితమంతా ఒక నాటకమని ప్రపంచ తత్త్వవేత్తలంతా వంటి. కన్నులు గలది. చకోర మంటే గబ్బిలం. దీని భావించిందే. అన్నమయ్య 'చక్కదెర నాటకము సంసారము కళ్లు ఎర్రగ ఉంటాయి. రాత్రిపూట వీనికి సంచారం. ఈ “సరిసంసారము సంతల కూటమి... మరులగు. విధమే విషయాన్ని నాకు తెలిపిన వారు రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ మాపటికి' “ముంచిన జగమిది మోహినీ గజము పాొంచిన గారు. వారికి ,శ్రీకట్టు మంచి రామలింగారెడ్డిగారు తెలిపినా అసల పుట్టించేదిది' అంటూ మాటిమాటికీ జీవితం రట. నలువునన్‌: అందంగ, నమర్షవంతంగ. నఖశశిరేఖలు: అశాశ్వతమని తెలిపినవాడే. ఈ అన్నముని కుమారుడు పెద రతి సమయంలో పడతి కుచాలపై ప్రియుడు వేసే గోటి తిరుమలయ్య కూడ తన వైరాగ్య వచనములకు గీతాలలో నొక్కులు, నఖక్షతాలు, శశిరేఖ లనడం చక్కని రూపణ. “నర్వేశ్వరా! యవధారు. జగయు నీ నాటకశాలి అని ముత్యపు జల్లుల చేర్పులు: ముత్యాల జాలరులతో కూడిన అంటాడు. లౌకిక జీవితం సత్యం కాదు - అది నాటకం. ఆభరణ విశేషం కాబోలు. ఆడవాళ్లు చెంపలపై (వ్రలాడదీను అలౌకికమైన పరతత్త్వాన్ని పొందడమే మైవల్యం - అది సత్యం. కొనే జుంకీల వంటివి. ఒద్దిక లాగులు: అనుకూలమైన ఈ పాటల్‌ అన్నమయ్య ్రబ్‌ ధించిన తత్త్వమిది. విధానాలు. గడ్దరి: దిట్టతనం గల. మనం నిత్యం సాగించే జీవయాత్ర నాటకం. కోరి శేయి. నాలుకా నాయకుల సమాగమమైంది. ప్రియుని సాధించేది కైవల్యం. జనన మరణాలు సత్యాలు. వీని మధ్య దంతత్మతాలను పెదవిపై కప్రుకొనడానికి ఆ మగువ కస్తురి పాగేదంతా డం ప్రత్యక్షంగా మనకు కనిపించేది కప్పినది. ఎర్రని మృదువైన పెదవి. అక్కడక్కడ అంటని (ప్రపంచం. నో అధిగమించి సాధించేది కైవల్యం. తినేది కనుర. తాటాకు మీద మపీపంకంతో రేఖలు వ్రాసినట్లు. అన్నం. కట్టుకొ: దబ, నడుమంత్రంగా నడిచే వ్యవహార భామ విభునికి (వాసిన శృమలేఖ. లేదా ఒడంబడీక కుదిరి మంతా నాటకం. 'ప్రారబ్దసంచితాలు ఉభయ కర్మలు. ఇవి భునిక (ర స కి కనుగొనల మనం ప్రయత్నించి ఒడిగట్టుకొన్న పుణ్యపాపాలు. ఇవి ప్రియురాలు ద్రాసీ యిచ్చిన ఆమోదపత్రం, కలి తొలగినప్పుడే కైవల్యం. పాపం తెగేది కాదు. పుణ్యం తీరే వర్రజీరలు సౌందర్యరేఖలే కాదు అద్భుష్టరేఖలు కూధా టే కాదు వం చ్‌క్తే "ఉండగానే మన యి ని కనుగొనల ఎ(ర్రదనాన్ని గూర్చి అలోచించి హేతువేమిటో కా మ న్‌ అందగా ము ళ్ల ఎదుటనే కాలం తెలుసుకోవలసిన ఆవశ్యకత ఏర్పడింది. ఒదుపుగ ప్రాణేశ్వ నన వూ రి ఏంది. అ నం దిగువ (ఇహంలో) ల స చూపులను. నిలువుగ ఏమీ సాధించలేం. సాధించేది సాధించ వలసింది ఎగువనే రుని పై నాటిన తన కదం చెలువ. కనుగొనల (పరంలో). అక్కడ ప్రభుత్వం వెంకకేశ్వరునిది. అతడే లాగినందునల్ల అంటన నత్తా అరుణిమకు కారణం తెలిసింది. అం(ధ్రాజ్మయంలో ఎక్కడా రో ఇటువంటి విలతణము వినూత్నము అయిన భా గ దుకు: తళుకు, జీ కని బదుకు: బ్రతుకు, (బ్రదుకు: బీవనం. కానకకన్నది: లేకలేక ఎంచదు. పొందినది. కైవల్యం: మోక్షం. నట్టునడిమిపని: జనన మరణాల ఒక్క వైరాగ్య అధ్యాత్మ సంకీర్తన మధ్య. సాగే జీవయాత్ర. కుడుచు: భుజించు. నేటి పల్లివిః సభ్యవ్యవహారంలో ఈ శబ్దం అర్హ విపరిణామాన్ని (36[౧ఇ- నానాటి బదుకు నాటకము గ౧|౦ *2గ4%0౧) పొందింది. కోక వస్త్రసామాన్యం. నేడు కానక కన్నది కైవల్యము స్త్రీలు ధరించే వస్త్రాలకే పరిమితం. నడుమం(త్రపు పని: చరణాలు: నడుము+ అంతరము. రెండూ సమానార్హక్షాలే. మధ్యకాలంలో ఆ యు నిజము వచ్చింది. అం భార్య, బిడ్డలు మొదలైన సంసారపు న ప్రో తగులము. వొడిగట్టుకొనిన వుభయ కర్మములు; ప్రార పొందినవి. గది దాటినపుడె: ఆఅ కర్మలు రెండు ఎల్లలు కట్టుగడపటిది కైవల్యము చాటినప్పుడ్వే. వానిని అధిగమించ గలిగినప్పుడే కైవల్యం కుడిచేదన్నము కోక చుక్టైడిది “పుణ్యపొపే విధూయ' అనే ఉపనిషద్వాక్యమే ప్రమాణం. నడుమంత్రపు పని నాటకము +

తెలుగులో “వంక కుశ్వర' సాహిత్యం (శ్రీ) కోరాడ రామకృష్ట తొరుమల జగత్రసిద్ద పుణ్యక్షేత్రం. అక్కడి అనందనిల ధించి కాని వెలువడిన శాసనాలను వేంకటశ్వరునికి సంబంధిం యంలో నెలకొన్న అర్బామూర్తి శ్రీ, వేంకటేశ్వరుడు; చిన శాసనాలుగానే పరిగణించవచ్చు. వ్యానవిస్తర భీతివల్లి (ప్రాచ్యపాశ్చాత్య దేశాలలోనూ ప్రఖ్యాతి గాంచిన ప్రభావ ఈ శాసనాలను దిజ్మత్రంగానే ఇక్కడ స్పృశించడం సంపన్నుడు. ఇతనిచేత అకర్షితులై నానాదేశాలనుంచి జరుగుతూ ఉంది. ఎందరో భక్తులు వచ్చి తరిస్తుంటారు. ఈ ఆలయ ప్రాచీనత తిరుమల తిరుపతి దే పన ($) సాధు ఊహకందని విషయం. బుగ్వేదంలోనే వేంకటాచల ప్రసక్తి సృ రుమల తిరుపతి దేవస్థానం తరస్టున పతి కనిపిస్తోంది. అతిప్రాలీన తమిళవ్యాకరణ (గ్రంథం తొల్కాప్పి. సురహ్మాణ్యశాట్రిగారు... తిరుమల దేవాలయం, లిసిరి యంలో కూడ వేంకటాచల ప్రసక్తి ఉంది. క్రీస్తుశకం ఒకటవ “| ”౨దరాజస్వామి దేవాలయం, మంగాపురం, తన సంప న కపిలతీర్థం మొదలైన ప్రాంతాలలో శాసనాలన్సిటిని సేకరిం శతాబ్దిలో. వెలసిన సంఘకావ్యాల్లో తిరుమల విష్ణుదేవుని యెంలైన (౬ ఎ వతి శైలంగా కీర్తింపబడింది. అగనానూరు. 149 వ పాటలో చౌరు- వీరు సేకరించిన 1060 శాసనాలను తిరుమల గ “ఒడియావిళవిన్‌ నెడియోన్‌ కుండ్రమ్‌ పదబంధం కూడ. బేవస్పైనంవారు కాలాన్నిబట్టి ఆరు సంపుటాలుగా ట్రక ట్‌ ఈ విషయాన్నే బలపరుస్తూంది. దీనినిబట్టి వేంకటాచలం చెరు ఈ ఆరు శాసన సంపుటాలలో ఎక్కువ శాన అతిప్రాచీన కాలం. నుంచే అంటే. క్రీస్తుపూర్వం. నుంచే. లేమోభాషలోను, 74 శాసనాలు తెలుగు భాషలోను క రీ ప్రసిద్దిలో ఉందని తెలుస్తూంది. మిక్కిలి ప్రాచీనులుగా. నొఎయి. కొన్ని కన్నడ, సంస్కృత, హిందీ భాషలలో కటక వైష్లనులచేత పరిగణింపబడుతున్న అళ్వార్లలో తొండరడి ఉనొఎయి. ఈ 74 తెలుగు శాసనాలలో తిరుమల దేవాల ప్పాడి ఆళ్వారు, మధురకవి ఆళ్వారు మినహా తక్కిన గోపుర ప్రాకార ప్రాంగణాలలో లభించిన శాసనా రం. ఆళాగ్లు అందరూ వేంకటాచలాన్ని, వేంకకేశ్వరుణ్ణి. తీరుపతి ,శీ/ గోవిందరాజస్వామి దేవాలయం, కపిల ర్‌ం వినుతించి వినుతికెక్కినవాళ్ళే. మంగాపురం మొదలైన ప్రాంతాలలో లభించిన శాసనొ ల వై _ 20. ఇవి అన్నీ కూడ వేంకటిశ్వరస్వామి సంబంధి దాల తరువాత పురాతనంగా పరిగణింపబడే పురాణ వాజ్మయం క్రిందకే వస్తాయి. ఇందు మొదటి తెలుగు శొనని వాజ్మయంలో వేంకటాద్రిక్తి వేంకటేశ్వరునికి సంబంధించిన క మహామండలేశ్వర మీసరగండ మంగిదేవ మహారాజులు అనేక అంశాలు కన్పిస్తున్నాయి. మొదట సంస్కృతంలో శ్రీశ,1359లో చేయించింది. వెలువడిన పురాణాలు చాలమటుకు ఆంధ్రీకరింపబడ్డాయి. చ కాబట్టీ తెలుగులో వేంకటశ్వర సాహిత్యాన్ని పరామర్శించేట ఇక ఈ దానశాసనాలను మూడు రకాలుగా వర్గీకరిం ప్పుడు దీనికి సంబంధించిన పురాణ వాజ్మయాన్ని స్పృశిం వచ్చు. 1) స్పష్టంగా వ్యక్తిపేరు, కాలసూచనలున్న శాసనాలు చక తప్పదు. అస్ట్రాదడశ పురాణాల్లో బ్రహ్మ పద్మ, 2) వ్యక్తిపేరు మాత్రం ఉన్న శాసనాలు 3) వ్యక్తిపేరుగానః మార్కండేయ భవిష్యత్‌, (బ్రహ్మవైవర్త వరాహ, స్కాంద, కలిసూచనగాని స్పష్టంగా తెలియని శాసనాలు. కథా వీలు గ మి మాదీ పనక్తయినల్‌ న ప్ర్యాద్యతులు, మఠాధిపతులు, ఆచార్యపురు వ, ః నస్త్‌ ట్రం ్రసక్తమయినవి, ఖెదిక బ్రాహ్మణులు ఆలయ నిర్వాహకులు, వ్యాపా రస్తూ ఇక తెలుగులో వెలువడిన వేంకకేశ్వర సాహిత్యాన్ని మొదలైనవారు వేయించినట్లు తెలుస్తూంది. వ్యక్తుల పేర రెండు రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు. 1. ఫొసన సాహిత్యం, నటు ప్రకటించిన సంవత్సర మాస, తిథి వివరా 2. ప్రాచీన సాహిత్యంలో వేంకటేశ్వర ప్రసక్తి, 'గ్రాయించడం శాసన సంప్రదాయం. ఈ విధంగొ లో వేంకకేశ్వరునికి సంబంధించిగాని, దేవ సంబం. తలస లట్సీనజోమున్న శాననాలు 24; కాలసొచన న , దెవస్టానానికి సంబం. తెలుగు శాసనాల సంఖ్య 35; వ్యక్తుల పేర్లుగాని, కాలనూచ

తెలుగులో “వేంకటేశ్వరా సాహిత్యం యుత వర్‌ గాని స్పష్టంగా తెలియని శాసనాలు 4 ఉన్నాయి. “కవికర్షరసాయనం', ధూర్చటి విరచిత "(శ్రీకాళహస్తి

ఈ శాసనాలు శ్రీ వేంకటశ్వరస్వామివారికి ఆయా మావాలృట్రం', మాదయగారి మల్లన “రాజశేఖర చరిత్ర; "సేవా సందర్భాలలో, ఏయే. వస్తువులు ఎంత ఖర్చుతో ధరణిదివుల రామనమంత్రి రచిత దశావతార చరిత్ర, సమర్పింపబడాలో తెలుపుతాయి. ఈ శాననాల ఆధారంగా చింతలపల్టి ఛాయాపతి రచించిన రాఘవాభ్యుదయం, గురుభా స్వామివారికి సమర్పించిన మాన్యాల. వివరాలు అనాడు. న ఎజ్జగుడిపాటి వెంకటకవి దేవాలయంలో జరిగే ఉత్సవ క్రమం, నాడు జరిగే దైనందిన ంకళేశ్వరునికి అంకితమిచ్చిన విష్ణమాయా విలాసం, పూజా కార్యక్రమాలు మొదలైన విషయాలు. వీటివల్ల కచిరాడా ఎజ్జనకృత సకల్గనిత్యి కథానిధా నం, కృష్ణకవికృత కొంతవరకు తెలుసుకొనే వీలు ఉంది. ఈ శాసనాలవల్ల శకుంతలా పరిణయం; ఖా స్వరునికే అంకితమిచ్చిన చారిత్రకంగా తిరుమల ఆలయాభివృద్దిని గుర్తించడానికి వలి డన నాల య్యకృష్తాలానం; స్వామికే అంకిళ వీలవుతుంది. "ఆగమ శా(స్తానుగుణంగా దేవాలయ కైంకర్యా ఖ్‌ స అపల్లి ఎరరాఘవకవి రచించిన మధుర దులలో జరుగుతున్న సేవలు వాటిల్లో వచ్చే మార్పులు ణీ గ్‌ ౦ మొదలైన (గ్రంథాలలో వేంకటాచల ప్రసక్తి తెలుసుకొనేందుకు తోడ్పడుతున్నాయి. ంకటిశ్వరుని ప్రస్తావన, స్త గోచరిస్తాయి.

ఈ దానశాసనాలలో క్రైంకర్యాలకోసం వేయబడిన శాన తనన నం యుడు నాలు మూడువిధాలుగా కనిస్తున్నాయి. కైంకర్యాలు సజా * ల వుగా లంక టో సం చ్‌ కొండను, పవిత్రతను కొనియాదుతూ కొండలరాయని

కోరికతీరా వర్షించాడు. తెనాలి రామలింగడు ఘటికాచల (గ్రామాలను. దానంచేసి. వాటిమీద వచ్చే ఆదాయంతో మాహాత్మ్యంలో తిరుమలలో జరిగే వివిధ కార్యక్రమా కైంకర్యాలకు ఏర్పాటు చేయడం; స్వంతద్రవ్యంతో నీటివన నృృతంగా వర్షిచాడు. పరమయోగి విలాసం వా రులను ఏరాటు చేయడం, లేదా నీటివనరులను పునరు; “ రాజు రించడం ళ్‌ వాటిమీద వచ్చే అదాయం పల్‌ యల్‌ ను పరల వినియోగించడం. ఈ మూడవ పద్దతి తక్కిన వాటికన్నా ష్వ్యష్రత్రను వ్షువాడు. అంతేరవిండా కంట వ కంత వేరుపడడమే. కాక విలకణంగానూ, విశిష్టంగానూ గ్య జ్యాడ్ర కొనియాడాడు. కాకమాని మూర్తికవి వేంకశేశ్వ నిపిస్తోంది. రునికే అంకితమిచ్చిన రాజవాహన విజయంలో *“శుక్రవారపు

ఈ శాసనాలలో సాహిత్యపు విలువకంకే సాంఘిక విలువే తిరుమంజు నాన్ని గూర్చి తెలిపాడు. ఆసేతు హిమాచలం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. నుంచి వచ్చే యాత్రికుల గూర్చి కొంత వివరం ఇచ్చాడు.

సాహిత్వాని "ఓకుమళ్ల రంగశాయికృత వాణీవిలాస వనమాళికను వేంకకు తెలుగులో వేంకకేశ్వరునిపై వచ్చిన త్యాన్ని శర్చనికే అంకితమిచ్చాడు. దాంట్లో అలమేలుమంగ వేంకకే నాలుగు విధాలుగా విభజింపవచ్చు. శ్వరులను స్తుతించాడు. తిరుమలలోగల పుణ్యతీర్జాలను

1. వేంకకేశ్వర ్రనక్తాలు, వేంకటేశ్వరాంకితములు... ్ప్వర్జబ్దాడ్రు, గ్రంథకర్త నామ, దేశ, కాలాదులు తెలియని

2. శతకాలు, యక్షగానాలు, సంకీర్తనలు వంటి “వేంకటాచల విలొనం' లో శ్రీనివాసుని వర్ణన ఉంది.

లఘుకృతులు తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ప్రచురించిన '(క్రీ;వేంకకేశ్వర

3. ప్రబంధాలు స్తుతిరత్నమాల (మొదటిభాగం) లో శ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాం

4. తాళ్లపాకవారి సాహిత్యం తంగారు, తిరుపతి వెంకటకవులు, (క్రీ వేటూరి ప్రభాకరశా

తెలుగు. కావ్య జగత్తులో తిరుమల ప్రశంస ఎజ్తాప్రగడ . ్ధిగారు రచించిన చేంకలేశ్వర స్తుతులు ప్రకటింపబడినాయి. నృసింహపురాణంలో కనిపిసోంది. విజయనగర సార్వభౌము వేంకకుశ్వరస్వామికి అంకితం ఇవ్వబడ్డ రచనలు కూడ జైన అచ్యుతదేవరాయల భార్య తిరుమలాంబ రచించిన తెలుగు సాహిత్యంలో అనేకం కన్పిస్తాయి.

“వరదాంబికా పరిణయము, శ్రీనాథుని “కాశీఖండం ఆంధధ్రభోజుడైన (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు తన ఇష్టదైవముగా పిల్లలమట్టి పినవీరభద్రుడు రచించిన 'జైమినీభారతరంి, న్‌ చెప్పుకొని తన ప్రబంధం ఆముక్తమాల్యదను (శ్రీకాకుళాంధ్ర తెలుగ్స జంటకవులైన నంది మల్లియ, ఘంట సింగ ల దేవుని (ప్రేరణతో వేంకటిశ్వరునికే అంకిత మిచ్చాడు. రవించిన వరాహపురాణం, ముక్కుతిమ్మన రవితో రాయసం వెంకటపతి రచించిన లక్ష్మీవిలాసం, గుళికల్లు పారిజాతాపహరణం, సంకుసాల నృసింహకవి రచిం వెంకటరమణ కవి కృతమైన కనకరంజిత శిఖామణి పరి

336 సాహితీ నీరాజనం అయం, వెలగపూడి వెంకనార్యుడు తెలుగులో రచించిన వేంకటరమణ శతకం, ధర్మపురి వెంకటశాస్తిగారి రచనయగు (శ్రీకృష్ణకర్ణామృతం, మారేపల్లి వెంకటజోగి రచించిన వేంకటేశ్వర శతకం, వేంకటాచలధామ తారావళి; గణపవరపు తత్త్వదీపిక, గోపన మంత్రి కృత సింధువమతీ విలాసం, వేంకటేశ్వర కవికృత వేంకటశైల నాయక శతకం, (పే(హే?) సిరిప్రగడ ధర్మయామాత్యుని నలచరిత్రం, చిత్రకవి రమణ మాది రంగేంద్రుని వేంకటశ్వర దండకము; అజ్ఞాత కవి కృత సొంబవిలాసం, కృష్ణకవి ప్రణీతమైన శకుంతలా కర్శృకాలైన పంకజ భవాండేశ శతకం, వేంకటాచలపతి శతకం, పరిణయం, తాళ్ళపాక తిమ్మక్క రచించిన సుభద్రా కళ్యాణం, వేంకటకైలనాయక శతకం, వేంకటాచలేశ శతకం మేల్నాటి గణపవరపు వెంకటకవి కృత ప్రబంధరాజ వేంకకుశ్వర వేంకటశతకం, వేంకటనగాధ్యక్ష శతకం, (శ్రీ వేంకటేశ్వర విలాసం, క్రీవేంకటేశ్వరాంధ్ర నిఘంటువు; చల్లపల్లి వేంక కల్యాణ గేయరచన, అలమేల్మంగాస్తవం, వేంకకేశ్వర టార్యుని '(శ్రీకృష్ణవిలాసం”, 'కేకుమళ్ల రంగశాయి కృత దండకం, వేంకటేశ్వర పంచకం ఈ లఘుకృతులలో సకలనీతి కథానిధానం మొదలైన కావ్యాలెన్నో వేంకకటుశ్వరు. ప్రకటింపబడ్డాయి. నికి అంకితం ఇవబడ్డాయి. అంకిత పద్యాలతో బాటు ల స్వామి ఘనతను నా పద్యాలు పడ కటిలో తటి ర సమస రచింపబడ్డ శతకాలలొ క్రీశ. రథ చోటుచేసుకోవడం గమనార్హం. వీరిలో కొందరు కవులు పం రూలు కశ లు. నో న్వప్నంలో సాక్షాత్కరించిన వేంకళశ్వరుని. (ప్రేరణతో మం ఉక్‌ 0౦ సం. ల్రాంతపు వా కొవ్యాలు ్రాసికొన్నట్టు చెప్పుకోవడం విశేషం. ఏళ నర్లాన చక్రవర్తుల వెంకటాచార్యులు రచిత తిరుమలగిరి వేంకటేశ శతకం, పత్రి రమణప్పు కవికృత ఆ తరువాత స్వామివారికి సంబంధించిన ఎన్నో వేంకటరమణ శతకం; క్రీ.శ.1850 సంవత్సర ప్రాంతపువా అఘుకృతులు తెలుగు సాహిత్యంలో కనిపిస్తాయి. కీర్తిశేషులు రగు మంచెళ్ల కృష్ణకవి 'వేంకటనగాధిప శతకం", భుజిమెళ్ల వేటూరి. ప్రభాకర శాస్త్రిగారు స్వామికి సంబంధించిన భగవచ్చాసస్తికృత తిరుమల ,శ్రీ, వేంకకేశ్వర శతకం; శతకాలు స్తవాలు మొదలైన పందొమ్మిది అఘుకృతులను క్రీ.శ.1880 సంవత్సర ప్రాంతపు వాడగు కేశవదాసు రచిత సేకరించి తిరుమల తిరుపతి దేవస్తానం ప్రచురణ క్రింద సప్తగిరీశ్వర శతకం; పుష్పగిరి తిమ్మన శేషశైల విహారశతకం, “శీ, వేంకటేశ్వర లఘుకృతులు” అను పేర ప్రకటించారు. రత్నాంబ రచిత వేంకటరమణ శతకం, వెచ్చాధర్మపురి వీటిలో కొన్ని అసంపూర్ణాలు; కొన్ని అజ్ఞాత కర్ఫకాలు. వేంకటరమణ శతకం, ధర్మపురి వేంకటశాస్తిగారి వేంకట ఈ అఘుకృతులలో కొన్ని ప్రత్యక్షంగానో, పరోక్షంగానో శ్వర శతకం మొదలైనవి చెప్పుకోదగ్గవి. స్వామిమీద వేంకటేశ్వరుని మహిమను, మాహాత్మ్యాన్ని వేనోళ్ల వినుతిస్తు రచింపబడ్డ శతకాలలో కొందరు క్షేత్ర ('ప్రాధాన్యమును న్నాయి. (శ్రీ; లక్ష్మీ వేంకకేశ్వరుల వివాహం ఇతివృత్తంగా వివరించగా, కొందరు స్వామిని స్తుతించారు. మరికొందరు తరిగొండ వెంగమాంబ రచించిన 'రమా పరిణయము" ఈ పద్మావతీ వేంకకేశ్వరులను స్తుతించారు. మరికొందరు లఘుకృతులలో ఒకటి. దీంట్లో స్వామివారి పెండ్లి వేడుకలు, సా సమివారి దివ్యలీలలను కొనియాడారు. విందు ముచ్చట్లు అతిసుందరంగా వర్షించబడ్డాయి. వేంకటాచల విహార శతకంలో 1? వ శతాబ్ది ఉత్తరార్దంలో _ లుగులో వేంకళేశ్వరాత్మకంగా వెలసిన మాహాత్మ్య మహమ్మదీయులు తిరుపతి ప్రాంతంలో జరిపిన దండయా... (కలాలు అనేకం. వాటిలో మొదట పేర్కొనదగినది లింగమ క్రలు, చేసిన దురాగతాలు, సృష్టించిన కళ్లోలం అన్యాపదే గుంట రామకవికృత వేంకట మాహాత్మ్యం. ఇది నేడు శంగా వర్షింపబడ్డాయి. ఈ శతకం అజ్ఞాత కర్శృకం, అలభ్యం. 18 వ శతాబ్దపు కవి అల్లమరాజు రంగధామ కవికృత నారాయణాచల మాహాత్మ్యం, తరిగొండ వెంగ చిక్కదేవరాయలు పరిపాఠించిన మైనూరు రాజ్యంలో మాంబ రచించిన శ్రీ వేంకటాచల మాహాత్మ్యం, శిష్టు అంతర్భాగం అయిన వామలూరులో వేంకటేశ్వరస్వామి కృష్ణమూర్తిగారి వేంకటాచల మాహాత్మ్యం, ఊటాయతిరాజు వెలసి దివ్యవైభవాలు పొందడం వస్తువుగా ప్రసన్న వేంకకు వచనంలో రచించిన (శ్రీ, వేంకటాచల మాహాత్మ్య మొదలైనవా శ్వర మంజరి అనే లఘుకృతి వెలసింది. దీని కర్తపేరు నిని ప్రముఖంగా చెప్పుకోవచ్చును. తెలుగులో మాహాత్మ్యకా తెలియడం లేదు. వ్యాలు ఫురాణేతిహాసాలలోని మాహవాత్మ్య వృత్తాంతాలని అద్వైత వేదాంత ప్రతిపాదకంగా వేంకకుశ్వరుని స్తుతిస్తూ చోలారంగా చేసుకొని ఒక కావ్య'్ర(శ్రీయగా అవతరించాయని చేసిన రచన "(శ్రీవేంకటేశ్వర పంచచామరములు. ఇది చేప్పవచ్చు. నామయోగి కృతం. ఇంకా ఇందు వెచ్చాధర్మపురి కృత _ దేశి ప్రక్రియలలో దేశవాసుల ఆదరాభిమానాలు చూర

తెలుగులో *వేంకమీశ్వరి పాహిత్యం 337 గొన్న ప్రక్రియ యక్షగానం. శ్రీనాథుని కాలంలోనే దీని విషయాలను ఇందులో వివరించాడు. రావ కనుంచినా కందుకూరి రుద్రకవి నుగ్గీవ విజ చళ్లసిక్స నరసకవిచే రచింపబడిన “వేంకకుశ్వర విలాసం? ప్రారంభరూపం సంతరించుకొని దక్షిణాంధ్ర సాళమివిహారలీలలు భవా వరింపబడిన్‌ రనవత్‌ యుగంలో ఇది పరిపూర్షనికానం చెందింది. శ్రవ్య దృశ్యకా ౫న ః వైభవాలు వర్షిపబ (ప్రబంధం. కొండలరాయుడైన. వెంకటుశుడు. చెంచురూవ వ్యోల సమ్మిళిత రూపమైన _ఈ ్రక్రియ వేంకటేశ్వర ధ్యా, నాయిక పద్మిని; స్వామి చెంచుకన్నెను వివాహమాడడ సాహిత్యానికి కూడ తనలో స్టానం కల్పించింది. ఓబయ తని తివ న ఫ్‌ గ్‌ ఇ 0 మంత్రి రచించిన గరుడాచల విలాసం, బడ్డి (శ్రీనివాసామా ఇలవ్పత్తం. త్యుని అలమేలుమంగా విలాసం, యాదవదానుని గరుడాచల ఈ ప్రబంధాలన్నిటిలోనూ వస్తువు దాదాపు సమానంగానే విలాసం; అజ్ఞాత కర్శకమైన అలమేలుమంగా. విలాసం, కన్పిస్తుంది. విష్ణువు వేంకటేశ్వరుడుగా శేషాద్రిమీద నెలకొ దళవాయి తిమ్మప్ప రచిత ప్రసన్న వేంకకుశ్వర విలాసం నడం, పద్మావతితో ఆయన వివాహం వీటిలో ప్రధానాంశాలు. మొదలైన యక్షగానాలు ఈ కోవలో "పేర్కొన దగినవి. తిరుమల దాని పరిసర ప్రాంతాలను వర్షించేందుకు కవులు పద్మావతి (శ్రీనివాసుల పరిణయ గాథకు సంబంధించి, ఈ ప్రబంధాలను చక్కగా వినియోగించుకున్నారు. వేంకటేశ్వర మాహాత్మ్యానికి సంబంధించి అనేక నాటకాలు, 15-16 శతాబ్దకాలంలో జీవించిన తాళ్లపాకవారిదే వేంకళు హరికథలు, బుర్రకథలు, వచనగ్రంథాలు, పాటలు ఈ శ్వర సాహిత్యంలో అగ్రస్థానం. తక్కిన వేంకళేశ్వర సాహిత్యం శతాబ్దంలో వెలువడ్డాయి; వెలువడుతున్నాయి. అంతా ఒక ఎత్తు అయితే, తాళ్లపాకవారి సాహిత్యం మౌత్రమే వురాణాలనుంచి. తీనుకొన్స ఇతివతాన్సి నఇకపోల ఒక ఎత్తు. తమ ఇలవేల్పుగా, కులవేల్పుగా కొండల రాయడినే కల్పనలతో పెంచి సపెద్డచేసి ర్ప ని సామ లని కొబసొవచ్చిన తాక్టపాకవారు స్వామి నన్నిధినే తమ ప్రదర్శించేందుకు అనువైన ప్రక్రియ ప్రబంధం. తె స్తన. జీవితాలు వెళ్లబుచ్చారు. అతని సేవకే అంకితమయ్యారు. ప్రబంధ సాహిత్యం వి వైన ర్‌ మరు లుగుల్‌ వి వారి సాహిత్యమంతా వేంకళేశ్వరునికే అంకితమిచ్చి చరితార్డు ఆక్రమించిన పంల రం. దపహకంతినూ.. లయ్యారు. తాళ్టసాక అన్నమాదార్యుడు, పెద తిరుమలాదా ప్రవేశించాడు గ్రబంధినావాల్యం ర్యుడు, చిన్న తిరుమాలాచార్యుడు' కూడ స్వామి సన్నిధిలో " శ్రీర్రనలు పాడి తరించడమేకాక మానన జాతికి తరణోపాయం 17వ శతాబ్దానికి చెందిన శ్రేష్టలూరి వేంకటార్యుని చూపారు. తాళ్లపాక వారి సాహిత్యాన్ని ప్రస్తావించేటప్పుడు 'శీ/నివాసవిలాససేవధి' ప్రొఢ ద్విపద ప్రబంధం. వేంకట స్వామికి సంబంధించి వారు వేయించిన శాననాలు కూడ శ్వరుని సాహిత్యంలో తలమానికంగా ఇది కనిపిస్తుంది. దీన్ని పేర్కొనడం నమంజసం. వీరు స్వామికైంకర్యాలకు సంబం గురించి, దీని రచయిత గురించి (శ్రీ, కోరాడ రామకృష్ణయ్య ధించి, నిర్మాణాలకు సంబంధించి ఉత్సవాదుల ఏర్పాటుకు గారు వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయం ఇక్కడ నంన్మరణీయం: సంబంధించి అనేక శాసనాలు వేయించారు. వీటన్నిటిని “వేంకటాచల పతియగు ,శ్రీ,నివానుని కథలను ఆ వేంకటా పేర్కొనడం అంటే ఒక (గ్రంథమే అవుతుంది కాబట్టి చలము యొక్క మాహాత్మ్యకథనముతో మేళవించి, తెలుగున స్టలాభావంవల్స వాటిని గూర్చి సమగ్రంగా పేర్కొనటం లేదు. ద్విపదకావ్యముగ _ రచించిన వారిలో (శ్ర ్రే్టలూరి... బాళ్లపాక సాహిత్యానికి అన్నమాచార్యుడే ఆద్యుడు. వేంకటార్యుడను. కవియే. మొదటివాడుగా. గనబడుచు ఈద స్వాబపీద మీప్పైళండుదం సంక్ట్తలను వరం న్‌ు” వరాహ, వామన, (బ్రహ్మాండ, పద్మ, గరుడ, (బ్య చేశాడు. వీటిలో తెలుగు సంకీర్తనలే కాకుండా [౦ద, మార్కండేయ పురాణములలో చిక్కుపడియున్న సస్మ్బృత కీర్తనలు కూడ వున్నాయి. వస్తువును బట్టి వీనిని (శీ/నివానుని కథలల్‌, పూర్వోత్తర విరోధములను నవరించి అధ్యాత శృంగార సంకీర్తనలని వర్గీకరించడం జరిగింది ఈ కృతిని వెలువరించితినని రచయితే చెప్పుకొన్నాడు, ధ్యాత్క ఈ ణో | ఈ ప్రపింధాన్ని (శ్రీ, కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారే వచనంచేసి అన్నమయ్య ఏ దేవుని ఉద్దేశించి సంకర్తన రచించినా అది ఉండడం ఈ నుదర్భంగా ఇెప్పుకోద్‌గ్గ అంశం చివరకు వేంకకేశ్వరుని పరంగానే ముగుస్తుంది. ఇతని గ్‌ ౦ అధ్యాత్మ కీర్తనలు భక్తి జ్ఞాన వైరాగ్య ్రబోధకాలు. విష్ణు ఆ తరువాత చెప్పుకోదగ్గది గణపవరపు వేంకటకవి వినుతి విలనితాలు; శృంగార సంకీర్తనలు అలమేలు మంగా “ప్రబంధరాజ వేంకటేశ్వర విజయవిలానం'. ఆకాశరాజు వేంకకేశ్వరుల ప్రణయ ప్రతిపాదకాలు, ఆ దివ్యదంపతుల కూతురు నాంచారుదేవితో స్వామివారి వివాహం దీనిలోని రతి్రీడా రహన్యబోధకాలు. సంకీర్తలను రాగిరేకుల మీద ఇతివృత్తం. కవి వేంకకేశ్వరుని మహిమలకు సంబంధించిన. చెక్కించి. తిరునుల “శ్రీవారి ఆలయంలోని “సంకీర్తన

338 సాహితీ నీరాజనం నవతి _సాహెతీ నీరొజొని భండారంలో _ భద్రపరవడం. జరిగింది... “రాగం. విలువ శృంగార కథాత్మకంగా ఇక్కడ ప్రయుక్త కావడం విశేషం. తెలియని జాతి రాగిని కరగించి అమ్మివేయడం వల్ల వేంకకేశ్వర వచనాలనీ, వేంకటశ్వర విన్నపాలనీ పెదతిరుమ అన్నమయ్య సంకీర్తనల్లో అధికశాతం పోగొట్టుకొన్నాము. లాచార్యుని 'వైరాగ్యవచన మాలికా గీతాలకి నామాంతరాలు. లభించిన సంకీర్తనలను తిరుమల తిరుపతి దేవస్టానంవారు. ఇవి నూట అరవై ఆరు లభించాయి. భక్తిరస పరిఫ్లుతమైన సంపుటాలుగా ముద్రించారు. హృదయాన్నుండి పెల్లుబికిన కమనీయ కవితామృత తరం ం ,,. గాలు ఇవి. ప్రతివచనంచివర వేంకకుశ్వర మకుటం కన్పి అన్నమయ్య నంకీర్షనలనే కాక “శృంగార మంజరి స్తుంది. ఈతని “శృంగార వృత్తపద్యాల శతకం' చంపకోత్పల అనే ద్విపద కావ్యం రచించాడు. దీనిలో అలమేలుమంగా శార్టూల మత్తేభ వృత్తాల లో రచింపబడిన నూటమూడు 'శ్రీ/నివాసుల ప్రణయగాథ వస్తువు. అన్నమయ్య రచించినట్లు పద్యాలతో ఉంది. వేంకకేశ్వరుని దక్షిణ నాయకత్వం చెప్పబడే 12 శతకాలలో “వేంకటుశ్వరా' అనే మకుటంతో లో అనే శీ తని 'మేలుకొ గ్‌ టి ఇందుల్‌ అనెకవిధాలుగా వర్లింపబడింది. ఈ అలమేలుమంగను కె నియాడుతూ చెప్పన శతకం ఒక లుపు ద్విపద లో దేవతల మేలుకొలుపు తో స్వామి చేులుకొని, లభించింది. , దానిలోని పద్యాలు హృద్యాలు. ఇవిగాక దినచర్య పూర్తిచేసుకొని కొలువుండి కొలిచేవారెని అను(గ్రహిం అన్నమయ్య 'వేంకటాచల మాహాత్మ్యం రచించినట్లు ప్రతీతి. చటం వస్తువు. ఈ ద్విపదలో కృష్ణావతారానికి సంబంధించిన అయితే ఇపుడు ఇది అలభ్యం. గాథలు ఆ లీలామానుషుని పరాశమహేలలు అను[గ్రహమహి / మైన పరాక్రమ వాలలు, తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుని కుమారుడు పెదతిరుమలాచా మలు శృంగార లీలలు వర్షింపబడ్డాయి. డు. ఇతడు తండ్రి ఆనతిని అనుసరించి (పతిదినం య చిన ల్‌ సంకీర్తన రచించి గె వేంకకేశ్వరస్వామికి నర్పి తయ క పెదతిరుమలాచార్యుని జ్యేష్ట కుమా రులు వాడు. తన తండ్రి తానూ రచించీన సంకీర్తనలను లాచార్యుడు, ఈయన రచించిన అధ్యాత్మ సండ్ర (ల తా ర్త 60; శృంగార సంకీర్తనలు 119 లభించాయి. రాగిరేకులపై వ్రాయించి “సంకీర్తన భండారం' లో భద్రపర “ *ఎ వో చాడు. (శ్రీరంగం వంటి దివ్యదేశాల్ని దర్శించి ఆయాచోట్ల తాళ్ళపాక "పెదతిరుమలాచార్యుని చిన్నకుమారుడు తిరు తమ వేంకటేశ్వర సారస్వతానికి స్టానం, ప్రచారం కల్పిం వెంగళ నాథుడు. చిన్నన్న అనికూడ వ్యవహారనామం. ఇతదు చాడు. ఈయన రచించిన సంకీర్తనల్లో అధ్యాత్మ సంకీర్తనలు తాతగారి కథను తెలి “అన్నమాచార్య జీవిత చరిత్ర 463; శృంగారసంకీర్తవలు 544 మాత్రమే లభించాయి. లో తిరుమల వైభవాన్ని, తిరుమలేశుని గరిమను కొనియౌ ఇవన్నీ, భావంలోనూ, భాషలోనూ అన్నమయ్యకృతులను _ డాడు. స్వామిభక్తులైన అళ్వార్హ జీవితాలను తెలిపే పరమ అప్పటంగా పుణికిపుచ్చుకొన్న గేయకుసుమాలు. ఈయన యోగి విలాసంలో స్వామికి సంబంధించిన ఆళ్వార్త పొ శురా రచించిన “చక్రవాళ మంజరి” లో వేంకళేశ్వరుని వలచిన అను తెనిగించి వ్రాసి స్వామిపట్ట తనకున్న భక్తిని వెల్లడించుక్‌ నాయిక విరహావస్ర వేంకలుశ్వరుడు ఆమెను అను(గ్రహిం న్నాడు. చడం వర్ణింపబడ్డాయి. ఈయన రచించిన 'నీతి సీస శతకం! నీకును వా ప్రతి పద్యం నూక్తులకు నిలయం. జర చుయ్య దౌహిత్రుడు రేవణూరి వేంకటార్యుల్యు ంకళేశ్వర పాదపద్మాల మీద ఉంచే శ్రీ పొ మకుటాన్ని బట్టి ఇది వేంకకేశ్వర శతకమైనా ఇందలి విశిష్టతను తెలిపే (శీ, 'పాదరేణు మాహాతర రచించాడు. నీతుల ప్రాశస్త్యాన్ని బట్టి ఇది “నీతి పీస్‌ శతకం'గా ప్రఖ్యాత టే ౫ (౮/ వాదరిణు ట్ర గాంచింది. ఈయన మరో రచన 'వేంకపేశ్వరోదాహరణ'. మనసా వాచా కర్మణా తమను వేంకటేశ్వరునికే సమర్శి? దీంట్లో అక్కడక్కడ వేంకళేశ్వరుని మహిమలు హృద్యంగా _చుకొన్న తాళ్లపాకవారు తమ హృదయాల్లోనిండి నెలకొన్న కొనియాడబడ్డాయి. పెద తిరుమలయ్య రచన “సుదర్శన స్వామిని తమ సాహిత్యంలో ప్రతిష్టించడం అతిశయంకాదు రగడ, మహావిష్ణువుని పంచాయుధాలలో అత్యంత ముఖ్యమై ఈ కారణంవల్లనే వేంకటేశ్వర సాహిత్యంలో తాళ్లపాకవా లన నదీ తిరువేంకటపతి నిత్యం ధరించేదీ అయిన సుదర్శన _ ప్రత్యేకస్టానం ఉంది. దానాల వల్ల తమకు నంక్రమర చక్రం యొక్క స్తుతి. నూట ఎనిమిది పాదాలలో చక్రానికి ఆస్తిని కూడ స్వామికైంకర్యాలకే సమర్పించి కృతార్హుల సంబంధించిన ఒక్కొక్క విశేషణం ఉల్లేఖింపబడింది. సుద వారు తాళ్లపాకవారు. ర్శన చక్రం యొక్క వివిధ కోణాలు, స్వరూప, తేజోవిశే ఆంధ్రసాహిత్య చరిత్ర తాలిదశలో శివకవుల ప్రభావం షాల్కు కావించిన కార్యాలు ఇందులో వర్మింపబడ్డాయి. ఎక్కువగా ఉండడం వల్లనో, మరి ఎందువల్లనో వేంకటుశ్వర “శృంగార దండకం" కూడా వేంకటేశ్వరుడు ఒక నాయికతో సాహిత్యం _ వెలువడినట్లు కనిపించదు. కృష్ణదేవరాయల జరిపిన ప్రణయ వృత్తాంతమే. స్తుత్యాత్మకమైన దండకం కాలంనుంచే వేంకళేశ్వర సాహిత్యం విరివిగా వెలువడింది.

భూషణుని భాషాభూషణం శ్ర యామిజాల పద్మనాభస్వామి భూషణుడంటే వింతగా తోస్తుంది - ఎవరా? అన్ని _ రంజిల్ల తేబట్టికిన్‌ అ వింత తెలియని వారికి. ఆ అదృష్టవంతుడు కావ్యకళా మౌొణిక్యాయతనం బొనర్సెగిరి భూషణుడు రామరాజ భూషణుడు. ఆపాతమధురం, ఆలోచ ఆత్మ/శ్రీ, ప్రభానంబునన్‌ చృ.ఆ. నామృతం అయిన సంగీతానికీ సాహిత్యానికీ సమన్వయం _ వ్లీపై పలికించే స్వరం ప్రతిధ్వనించాలి. దానివల్ల సుస్వరా కలిగించి వసుచరిత్రకి భాషా భూషణ సౌభాగ్యం కలిగించిన ప్రస్వర పద్దతి తెలియాలి. అలాటి గోడలూ, పైకప్పు ఉండాలి. శారదామూర్తి రామరాజు భూషణుడు. దానిలో కల కలలాడుతూ ఉండే దీపం ఉండాలి. కాని అఖండ “శ్రుతి హితం సంగీతం” 'శ్రుతిహితం + సాహిత్యం” - జ్యోతియై వెలుగుతూ ఉండాలి. చీకటి కొంపలో గాన విద్య సంగీత + సాహిత్యాలకు ప్రధాన లక్షణం ఒకక శ్రుతిహితం. అభ్యసించ కూడదని గాంధర్వ శా(స్త్ర, మర్యాద. అలాటి భవనం చెవికి ఇంపుగా ఉండడం - అని భావం. శ్రుతి, స్వరం, తాళం మణులు పొదిగినది, న్వరం ప్రతిధ్వనించేది ఈన ముద్దుల పట్టికి సంగీతానికి ప్రధానం. అర్హం, అర్జానికి తగిన పదం, పద నిర్మలమైన అడ్డం లాగా ఉన్నది, తన ఆత్మసృష్టిగా కోలాహ 'ప్రయోగనై పుణ్యం సాహిత్యానికి ముఖ్య లక్షణం - లుడు కట్టించాడు. సంగీతానికి శ్రుతి శబ్దం రెండర్బాలు చెప్తుంది... -"శ్రుతి 'రసోవైసః స ఏవానందః ఆనందోబ్రహ్మ* పంచేంద్రియా ర్మాతా లయః పితొ, గానానికి శ్రుతి తల్లి లయ తండ్రి ఆ అను పరవళింపచేసేది రసం - అదే ఆనంద వాచ్యం. ఆ రెండూ సరితూకంలో ఉండాలి. శ్రుతి తప్పితే గతి తప్పు ఆనందమే (బ్రహ్మ పదార్హం - ఈ గశ్రౌతవాణిని గిరిక వీణానా తుంది. ఆ రెండూ అనురూపాలైతే ఆ గానం శ్రుతికి - చెవికి దంలో భూషణుడు పొందికగా చెప్పిన తీరు: విందు అవుతుంది. వీనుల వింద్రై అమృతపు సోనలపాందై అలాగే సాహిత్యం శ్రవణ సుఖమై ఉండాలి. అది పదప్రయో ఆమంద సుమచలదలినీ గానము క్రందై గముపై ఆధారపడి ఉంటుంది. కాబట్టే సంగీత సాహిత్యాలు ఆస్వన మానంద బ్రహ్మమైన -* 'శ్రుతిహితములై ఉండాలని లాతణీకులు నిర్వచించారు. ఈ వీనుల విందు = శ్రుతిహితం - అమృతపునోనల పొందు- రెండు ధర్మాలనూ సలక్షణంగా తన (ప్రబంధంలో చూపించి. ఆపాత మధురం - అళినీగానము 'క్రందు - షట్పదీరూపం రామరాజ భూషణుడు కావ్యకళా భూషణుడు అయాడు. నాకు - కాగా ఆ స్వనం - అనందబ్రహ్మమయింది. తెలిసినంతవరకు ఉభయ ధర్మ నైపుణ్యం సం(గ్రహించి ఉదాపా ఉఉద్యానవనములో కాంతలు గానం చేస్తూ ఉన్న సమయం. రణంగా 'ప్రదర్శిస్తాను. అది శిశిర వసంత సంధిసమయం - ఈ రహన్యం బాహాటంగా వసుచరిత్రమునందు. కథా నాయిక గిరిక నాయకుడు చైప్పక పద్యరూపాన ప్రకటించిన గడుసరికవి - వసురాజు. నాయికతండడ్రి కోలాహలుడు = తల్లి శుక్తిమతి, “అరిగా పంచమ మేవగించి నవలా చెలికత్తె మంజువాణి, సార్హక నామధేయ. లవ్వేళ హిందోళవై కూతురికి వీణ నేర్పించి వీణాగొన విదుషీమణిని చేశాడు. ఖరిసూసన్‌ పికజాతమాత్మరవభం కోలాహలుడు ఆ పని చేశాడో లేదో గాని భూషణుడు చేశాడని గవ్యాకులంభై వనీ (గ్రహించాలి. వీణా వాదనకి సలక్షణమైన భవనం ఉండాలని ధరనాలంబిత పల్లవ వ్రతవిధుల్‌ భూషణుడు పద్యంలో సూచించాడు. డాల్పన్‌ తదీయ ధ్వనిన్‌ సరిగా శైకొనియెన్‌ వసంతము మహా “వీళ్తా వాదన వేళలన్‌ ఘుమ ఘుమౌ సంపూర్ణ భావోన్నతిన్‌- విర్భూతినింపన్‌ జగ బన (1-130) ల నవ రిషభ పంచమస్వరాలను విడిచి ఆకాంచలు పాడిన పాటకి ర్రాణా చంచలలైల శూన్య ఆతోటలో ఉన్న కోకిలలు తమ స్వరం లేదని విచారి దీపక్రీణికా పాదియై ఒకింత సమయం దాటగానే కలకుఠులు ఆలఫి బాము, రాణింపన్‌ ముఖలక్ష్మీకిన్‌ ముకురమై అపించిన గానంలో

ఖీ 340 సాహితీ నీరాజనం నైనా వాటిస్వరం వినిపించగా అనంద్రించాయి. డని చాటువులాటి మాట వినవస్తూంది. “శిశిరస్య వసంతస్య సంధా హిందోళరాగకః అల్లసాని పెద్దన అలా ఇలా ఏడిచాడు శః శిశిరవసంత బుళతువుల సంధిలో పాడవలసినది హిందోళ ముక్కు తిమ్మన ముద్దు ముడ్డుగా ఏడిచాడు. రాగం. ఆలలనలు ఆసమయంలో రిషభపంచమాలు లేని రాగం భట్టుమూర్తి బావురుమవి ఏడిచాడు - లని. హిందోళం పాడారన్నమాట. మరికొంత సేపయాక పాడినది క్రాంభోజీ రాగం ఉపయోగించాడని - అనడంలో - అది వసంతం - రిషభగాంధార పంచమస్వరాల ఆరోహణ- గాంభిర్యానికి సూదన - రాగాలలో “గంభీరమైన రాగము అవరోహణలతో సంపూర్షరాగం వసంత - వచ్చినది వసంతం కాంభోచే” అని ప్రశంసించాడు చౌడకవి. బుతువు. ఇలాగే లయానుగుణంగా శబ్బ ప్రయోగం చేయడంలో వేరొక చోట గిరిక గానవైదుష్యాన్ని అపూర్వపద సమ్మేళ భ్వాష్టల్లుడు ఘటికుడు. ఆ పద్దతి సీస పద్యాలలో ఎక్కువగొ నతో చెప్పడం - భూషణుని సంగీత కళా రహస్య నిధిత్వము జనిస్తుంది. నకు ప్రబల సాక్ష్యం. అతికాంత సలతాంత అతికాంత రనితాంత మంజువాణినోట మంజువాణీ విలాస వైఖరిగా చెప్పాడు: రతికాంత రణతాంత సుతనుకాంతము “పదమెత్తన్‌ కలహంసలీల, అధర “ఏపారు పొదరిండ్ల నా పాటలాళోక స్పందంబు సేయన్‌ శుభా దపా ర్చి కనక రసె- స్పదమౌరాగకదంబకంబు, శ్రుతి సూపన్‌ టాం కరాపమ మూయ (శ్రీవిలాసంబు కే ఒక చాయ ననపాయ పికగేయ సముదా లాలమ్ష్మ్మీ వీక్షింపష “సలయాహత లతాకిసటీయాగమ లయాగ శృదియుం బొలు ౩ తరంబె కన గొని నిలయానిలున కూర్చు తెలుపదలచు యాడన్‌ గేయ వాక్రాఢిమన్‌ (3-59) ళలిరు బ్రాయము వాని వలరాజు నలరాజు పదం కలహంసరాగంలో పాడుతుంది. పెదవుల కదలికలో నలరాజు దెగడు సోయగము వాని" రాగ కదంబకం వినవస్తుంది. శ్రుతి వేసిందా (శ్రీరాగం వినవ _ ఇలా చెప్పాలంటే. చాలా పద్యాలలో అయానుగుణ్థం స్టుంది. ( శ్రుతి తప్పని శ, రాగాలాపన) వీణపై వ్రేలు నడిపితే. శన్సిపిస్తుంది. ఈ క్రింది కందపద్యంలో మృదంగ ఛ్వని విని ఏల - పలుకుతుంది. చూపులో షట్పది ప్రత్యక్ష మాతుంది. సుంది. దీనిలో షట్పదిని గూర్చి ఎవ్వరూ వివరించలేదు. నేను * ఉద్దతరివు విదృతపన వివరిస్తాను. పద్దతి కరిభవన దవనిపటదంబుధి సం గ్‌తం పల్లవి, అనుపల్లవి - చరణం కలిసి పద్దరణ సముద్దరణ స ఉంటుంది. మొత్తం - ఒకే రాగం - ఒకే తాళం - మిద్దరణ రజో వ్రజోద్యదిభమదసృతికిన్‌ ఇది సామాన్యం - వినిపించ 'దిద్దిమితక త 7 చి శబ్దం “షట్సది' - దీనికి విరుద్దం- క. ద్రిమితక' - అని ఆరంభించి శేబ్బ! పల్లవి ఒక గతి - అనుపల్లవి వేరొక గతి- లం వ్యాసం విశేషించి చెప షయం (వ్రాసి యీ వ్యో చరణం నాలుగు భాగాలూ వేర్వేర నాలుగు గతులు ముగి చెప్పవలసిన ఇంకొక విషయం (( అది షట్పది. నాట్యశా(స్త్రప్రవీణులు దీనిని ప్రదర్శించాలి. క్‌ ఉయంగలులుః న క్‌ ం నాయికా నాయకుల పెండి సమయంలో సుమం కచ నానా పద్దతి. దీనిని సూచిస్తున్నాడు భూష్మ “సింధు కన్యకా ప్రకట ము పాడారు. లక్ష్మీనారాడో అనే సూడ వ ణులకు సంబంధించిన పెళ్లి పాటలు పాడడం సంప్రదాద ఇక - 'ఏలి అనేది. శుద్ద సూడ ప్రబంధం - - - ఏల, సింధుకనక = వాం. ల చ సెధవి అనే రాగము రాగకదంబకం - అనేవి ఏ బాలమురళీకృష్ణ వంటి గాయక సూచిత స్టాక్‌ = న్న ఇక్క శు తారస్థ్రాయిని మౌళియో అలాపించవలసేవి ఏదో అయిందనిపంచేవారు (సై న్‌ క సరం ఉండదు భం ఆ రహిన్యం ఖసూచులే అవుతారు. తై జ్ఞాయిణ, ఆ గతం పాడరా - సంగీత జే ల _ సామాన్య ప్రబంధకర్తలకు తెలియదు. భూషణుడు వవ వర్షిస్తూ ఆ కొమిరె బాధను కాంభోజిలో కళారప్యానీన కనుక యీ ప్రధాన విషయం చెప్పి తన త్త

• నిరాక్షేపంగా ప్రదర్శించాడు. ఆ విధంగా వసుచరిత్ర భా వెన్నెలను భరించలేక గిరిక విలపించింది. కాంభోజీరాగ భూషణం అయింది ములో - అయితే దానిని వెటకారంగా తెనాలికవి వెక్కిరించా +

రుద్రకవి కనితా వైశిషఘ్ట్రము 'శీ/ ఆర్‌. అనంత పద్మనాభరావు ఈక క్విబ్సల్పు మించిన పసిడి బంగరు అంటే రెంటచింతల అవుతుందిగానీ, చింతలపాళెంకాదు. జిలుగు దుప్పటి జారగా మల్కిభరాముని రాజ్యకాలంలో చారిత్రకంగా చూస్తే జయ చరణపద్మము మీద దేహము సంవత్సరం రానే రాలేదు. ఈ శాసనంలో పాంతన కుదరని చంద్రకాంతులు దేరగా విషయాలు వదిలేద్దాం. మురువు చూపుడు. వచ్చినానో అష్ట దిగ్గజములలో ఒకడైన రుద్రకవియే మల్కిభరాముని మోహనాకృతి మీరగొ దానశాసనం స్వీకరించాడని చెప్పవచ్చు. కక్రీశ.1480 గరుడవాహన! దనుజనుర్లన! ప్రాంతంలో జన్మించిన రుద్రకవి 1520 ప్రాంతాలలో కందుకూరి జనార్దూ!” రాచమంగలి కొండోజీ సహాయంతో రాయల ఆస్ట్రాన ప్రవేశం ఈ పద్యం చాలా మంది పండితుల నాల్కలపై చేశాడు. కృష్ణరాయలు కందుకూరు సందర్శించినట్టు చారిత్ర నర్తిస్తున్నంతకాలం రుద్రకవీ, ఆయన రచనలూ కాధారా లున్నాయి. ఆ సమయంలో రుద్రకవి రాయ అజరామరం. సందర్శనం చేసి వుండవచ్చు. రాయల మరణానంతరం ఆశ్రయం లభింపక మల్కిభరాముని చెంత చేరివుండవచ్చు. కందుకూరి రుద్రకవి ఏ కాలం వాడు? ఆయన | ( ప్రాంతాలలో చింతలపాలెం మల్కిభరాముని ద్వారా కృష్ణదేవరాయల ఆస్ట్రానంలో అష్టదిగ్గజ కవులలో. ఒకడొ?. ల్ర్యహ్రారంగా పొంది 1560 వరకు జీవించాడు. కాదా? అనే అంశంపై వాదోపవాదాలున్నాయి. ముగ్గురు రుద్రకవు లున్నారని సమగ్రాంధ్ర సాహిత్య చరిత్రలో ఆరుద్ర రుద్రకవి తిట్టుకవిత్యం చెప్పినట్టు చాటువులు చెప్పు అభిప్రాయం! ఈ వివరణలు అక్కరలేదు. న్నాయి. మనకు లభించే [గ్రంథాలలో నిరంకుశోపాఖ్యాన | ప్రబంధము, సు(గ్రీవిజయ యక్షగానము, జనార్షనాష్టకము ఒకప్పటి. నెల్లూరు. జిల్లా యిప్పటి దక శం. జిల్ల ర్రద్రకవిరచనలని ఘంటాపథంగా చెప్పవచ్చు. రాష్త్రాథవంశ కందుకూరు. తాలూకా చింతలపాలెం గ్రామంలో _ విశ్వ మహాకావ్యమనే 20 సర్గల సంస్కృతకావ్యం రుద్రకవి (బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో రుద్రకవి జన్మించారు. చింతల వ్రాసిందని న్వర్మ సుబ్రమణ్య కవి ప్రకటించారు. కాని పాలెం గ్రామాన్ని మల్కిభరాముడు దానమిచ్చిన శాసనం. బ్యాంగ్‌ సాజ్యాధారాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి. కందుకూరి యిందుకు సాత్యం. రుద్రకవి తండ్రి పెదలింగన. తల్లి చెన్నమాంబ. ఈ రుద్రకవి ““అద్యాశీతి చతుశ్శతాధిక సహస్రం తండ్రి అనంతభట్టు._ వై శకాబ్దాః గతాః తిథౌ నిరంకుశోపాఖ్యానం రి తస్మిన్‌ సో జయనతడ్తే జల నిరంకుశోపాఖ్యానం సాంఘిక ప్రబంధం. కథా సరిత్సాగర పంచమ్యూం ద్వయతింత్రి త్ర జనపదం ములోని ఒకానొక ఉపకథను స్వీకరించి, జాచిత్యంకోసం రుద్రస్య విద్యత్య సః అక్కడక్క-డా కొన్ని మార్పులు చేసి స్వకపోల కల్పిత పతా ఫీ ఇభరామభూపతి రదాజ్‌ ప్రబంధంగా రచించాడు. మూలకథకు రుద్రకవి ఎన్నో 6 ర్ట శ ఓ మార్పులు చేశాడు. రింఠాకరాళుడు అనేపేరు ప్రబంధ క్షోణీధరాఖండలః నాయకుడికి బాగు లేదని నిరంకుశుడని నామకరణం చేశాడు. ఇందులో శాలివాహన శక సంవత్సరం 1450: 'క్రీశ.1558 కథా సరిత్సాగరాన్ని మూలంగా తీసుకొని మాదయగారి కి సరిపడుతుంది. కాని, జయనామ సంవత్సరం సరిపోవడం మల్లన రాజశేఖర చరిత్రము, జక్కన విక్రమార్క చరిత్రము లేదు. కాళయుక్తి నామసంవత్సరమది. ద్వయతింత్రి .

342 సాహితీ నీరాజనం వశే... సాహితీ నీరాజన వెన్నెలకంటి అన్నయ షోడశకునూర చరిత్రము తెలుగులో తార్థ యుక్తి అన్న పద్యానికీ దీనికీ సామ్యం వుంది. నన్నయ కావ్యాలుగా వెలిశాయి. ్రబంధోచితమైన మార్పులతో అక్షర రమ్యతనే రుద్రకవి కోమలవర్షధామంగా పేర్కొ రుద్రకవి నిరంకుశుణ్మి తెలుగుసాహిత్యంలో చిరన్హాయిగా. న్నాడు. నాలుగాశ్వాసాల ప్రబంధంలో అష్టాదశ వర్లనలు నిలిపాడు. జోడించబడ్డాయి. కాళీవర(ప్రసాద లబ వర్షనీయ కవిత్వతత్త్వ నామకరణాన్ని కవి చమత్కారంగా చెప్పాడు. ధౌరేయుడననీ, పండితమ్మన్యతరాజేయుడననీ, సకల విద్వ ““అశనప్రగ్రహ దానధర్మ సురళర్మా జ్ఞన విధేయుడననీ కవి స్వాభిమానంగా చెప్పుకొన్నాడు. కర్మ సంపన్న పం బాల్య చాపలము పెంపున స్వామికి ఈ కథ విన్నవించితి చశరాకారుడు నీకుమూరుడు వచ నని రుద్రకవి వినయవినమిత గాత్రుడై పలికినాడు. స్టూలంగొ సృంభార దుర్వారుడై నాలుగొాశ్వాసాలలో కథ యిది: వశర్డావర్థున్యము మ్రహొవచే మణిపుర మనే పట్టణంలో సురశర్మ అనే నైఫిక కుకు డౌనన్న నిరంకుళుండె బ్రాహ్మణుడు పుత్రుల లేమికి చింతిన్తున్నాడు. యనియెన్‌ షోణీసురుండాఖ్యయున్‌?* “విష్రు డింటికి వచ్చిన విమలభక్తి కావ్యావతారికలో రుద్రకవి స్వవ్నవృత్తాంతం కల్పిం సన్నపానాదులాసగి నెయ్యమున జేరి చాడు. కందుకూరి సోమేశ్వరస్వామి కంకితంగా ప్రబంధం యయ్య! పుత్రులు మీ కందణనుకగాని , వ్రాయ సంకల్పించినపుడు తిక్కనకు వఠె రుద్రకవికి స్వామి యితర మేమియు నడుగ డాక్షితిసురుండు కలలో కన్పించాడు. మీ రేయేదేశములన్‌ చరించితిరని (ప్రవరుడు అడిగినట్లు “వచ్చి కృతికన్యకా సముద్వాహమునకు గాక్క సురశర్మ సంతతిని గూర్చి ప్రశ్నించాడు. ఒకానొకనాడు శుల్బమున వాయురారోగ్య 'సుష్రసిద్దు విష్ణుమూర్తి స్వప్నంలో సురశర్మకు కనిపించి నీకొ జన లిత్తునని యళల్లుడగుటకు నిచ్చగించె దార్య మహనీయచరిత్రుడు. గల్గునంచు లమ్మీకుదగం గా నింతకంయొను పౌభాగ్యమెందు గలదె మగు చేత ఫలంబొక టిచ్చినాడు. ఇక్కడ కవి సాభిప్రా మవ్యొ అని సంబరపడ్డాడు కవి, ఈ పదాలను వాడినాడు. పుట్టబోయే నిరంకుశుడు కొ ధ్‌ మౌహితుడు. అందుకే స్వామివారి చేయి లక్ష్మీ కుచగం “సంసార దురిత తాపములకు తొలగెడి తీరును" తిక్కన లిప్తము. మొదటి ఆశ్వాసంలో నిరంకుశునికి వివాహమైంది" (ప్రార్ధించాడు. '(శ్రీకైవల్యపదంబు చేరుటకునై' అని పోతన వేడుకొన్నాడు. రుద్రకవి ఆయురారోగ్య సుప్రసిద్దులు చదినించెం ద్రయి వాక్యముల్‌ గఆపె కోరాడు. శాస్త్రంబుల్‌ పఠింపించె సా ( మ్యుదవిష్ణ (ప్రతిభం గవిత్వము ఏ నిన్ను మామ యనియెడు దానికి తగ నిమ్ము రచింపంజేసి గానక్రియా భారతీ కన్యక అని తిక్కన కృతిపతిచే పలికిస్తే రుద్రకవి విదురుంగా నొనరించె వెదికకులా కావ్యానికి కన్యాత్వం ఆరోపించాడు. విర్భూత నాకార సం 44 హ్రోమ్ట్రల్ర వర్షధామయును సదుపేతం గుణధన్యకన్య కర కోవిద సంస్తవనీయ అవ్షణ మొప్పంజేసె నుద్వాహమున్‌. స్తోమఫలాభిరామయును నిరంకుశుడు జయంత కంతులను మించిన చక్కదనాల శుంభదలంకరణ ప్రసాధన వాడు. వివేకశీలుడు. కాని శిష్ట్రదార నంపన్నత మాని అతడో 'ఫ్రేమయు నప్రతర్భ్యగుణ వేశ్యాలోలుడైనాడు. సీమయునైన మదీయ కావ్య క న్యామణి నిచ్చి మంచుమల ఆ తరుణావనీసురు యళల్లుని నళ్లునిగా నొవర్చెదన్‌?? డొకప్పుడు వీథికిరా విలాసినీ వ్రాతకఠోర థైర్యకుధ నన్నయగారు 'సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథాకలి రంబులు తుత్తుమురై చనం దయా

రుద్రకవి కవితా పైైష్ట్రము 343 '(గ్రతర వృత్తినేయు నిత నిరంకుశుని భార్య (త్రిభువనాశ్చర్యకర సౌందర్యధుర్య! ఒక్క డింటికి బోవ నిరస్తదాపుడై చంద్రకళ తప్ప మిగతావారికి కవులు నామకరణమే చేయ చేతులు తీయగా మరుడు అేదు. పేరుతో పనిఏముంది? అందరు నాయకులూ "సెజ్ఞవయింబడు భూవరోత్తమా! వేశ్యాసంగమ మిచ్చగించారు. అతని విశృంఖల వేశ్యానంచారాన్ని కవి సుదీర్తంగా వర్షించాదు. స డు వలి క్ల స్‌ వేశ్య త నళ తల్లుల కీ తనయులు మురిపెంపు బిడ్డలు. కానక కన్న చిక్కుకొని యింటిముఖం చూడకుండా తిరుగసాగాడు.. “ర్న నం కలిగిన ముద్దుకుమారులు. (వ్రతములు, నమస్తమైన సంపదను వేళ్యకు ధారపోసి నిర్ణనుడై వేశ్యమాత నోములు 'చి కన్నవారు. అందుకే వారి నల్గారుముద్దుగా చేత పరాభవం పొంది చేసేది లేక అడవి పొలైనాడు. అక్కడ పెంచినారు. తల్లి జౌదాసీన్యాన్ని నిరంకుశుని భార్య తూర్పార ఒక శిథిల శివాలయంలో శివుణ్ణి నిర్పంధించి సాగటాల బిటిది. వారలతాంగుల యిండ్లకేగగా, మీరును మామయు ఆటకు ఉపక్రమించి. శివుడు పలకక పోయినా రెండు ఊరకే చూచుచుండెద రదలించక యని మందలించినది. పందెములూ. తానే నిష్పకపాతంగొ నిర్వహించి ఆట జనార్షనాష్ట్రకం ఒడ్జిన పందెం. కావున తనకు దేవ వేశ్యను సమకూర వలసిన దిగా శివుని నిక్కచ్చి చేయట తో పరమశివుడు సమస్త దేవత అష్టకాలు సాధారణంగా దేవతాస్తుతిరూపకాలు. అచ్యుతా లతో ప్రత్యక్షమై నిరంకుశుడికి రంభ నివ్వవలసిందిగా ఆదేశిం ఫం, అన్నపూర్జాష్టకం, జగన్నాథాష్టం - యిలా యిరవైక్తి చాడు ఇంద్రుణ్ణి, పైబడి శంకరాచార్యుల పేర వ్యాప్తిలో వున్నాయి. పాల్కురికి సోమన రచించిన బనవాష్టక, వృషభాష్ట్రాలు చెప్పుకోదగ్గవి. నిరంకుశుని బుద్దికుశలతను ఇంద్రుడు ప్రశంసించి, రంబ. కాని అవి రెండూ సంస్కృతంలో ఉన్నాయి. భూలోకం వచ్చిపోయే ఏర్పాటుచేశాడు. చిరకాలం రంభతో టను ల ఇష్టభోగాలు తనివి తీర అనుభవించి చివరకు దైనాను గ్రహం బి స్రష్రక్య మిదం పుణ్యం, సర్వపాప ప్రణాశనం వల్ల తన నడవడి మార్చుకొని ధర్మపత్నితో సంసారం లన్‌ పఠత్‌ శృణుయాద్వప్కి శివలోకే మహీయతే - ర యు నటనా పొంది దళదూపూర్లోక మందలు మంగళాష్ట్రకాలు సంస్కృతంలో బాగా వ్యాప్తిలో ఉన్నాయి. ల అషక అక్షణాలను లాక్షణికులు వివరించలేదు. మత్తకోకి నిరంకుశుని సమ ఉజ్జీలుః న లను క్ట్యాందన్సులో నికి మార్చి సాగిన రచనయిది. కామ ప్రవృత్తికి లోనై (భ్రష్టతనాంది తుదకు భగవత్సొన్ని ప్ని 26 మౌత్రలు. యతి ప్రాసనియమము, 'పాటింపబడి ధ్యాన్ని పొందిన పాత్రలు యితర కావ్యాలలో కూొడొ స ఆది ప్రానతో. బాటు. అంత్య నియమము కూడ కనిపిస్తాయి. తొలిమూడు పొదాలలో పాటించాడు కవి. పింగళి లక్ష్మీకాం పాల్కురికి సోమన పండితొరాధ్య చరిత్రలో మద్దణుడు- తంగారు జనార్షనాష్టకాన్ని గూర్చి ప్రశంసిస్తూ- (శ్రీనాథుని శివరాత్రి మాహాత్మంలో సుకుమూరుడు- ..మేఘసందేశమందు. కాళిదాను వర్షించిన మందా॥క్రాంత కాశీఖండంలో గుణనిధి- మువలె రుద్రయ భావానుగుణమగు వృత్తము నేరికొని, పోతన భాగవతంలో అజామీళుడు వృత్తగతమైన గతికి అనురూపమైన భాష నేరికొనిరి. శ్నేత్రయ ఎడపాటి ఎర్రన మట్దణచరిత్రలో మబ్యుడు - పదములవంటి సొగసుదనవు కుప్పలైన ఎనిమిది జనార్జవాంకిత రామకృష్ణుని పాండురంగమాహాత్మంలో నిగమశర్మ పుష్పమంజరులను - ఎన్నటికి వాడని వానిని - ఆంధ్రలోక ఉదృటారాధ్య చరిత్రలో మదాలసుడు మున కర్పించిపోయెను.'?' అన్నారు. వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి హరిభట్టు నారసింహపురాణంలో మందేహుదు, గారు మొదటిసారిగా చాటుపద్యమణిమంజరిలో ఏడు ఈ క్షోవలోవారు. వీరిని ధూర్త నాయకు అనవచ్చును. పద్యాలను (ప్రకటించారు. ఒక్కొక్కరి దొక్కొక్క ప్రవృత్తి వీరి భార్యల ర్త నీవు న్నేనును తూగుటుయ్యెల పయిన్‌ గమనార్హం. గుణనిధికి పదియు నార్వత్సరముల భార్య, నిద్రింపగా నెవ్వతో సుక్సుమార్రున కింకను వివాహం కాలేదు. అజామీళుడు నీవంచున్‌ ననులేపి ముద్దుగొనెరా వృషలిని పత్నిగా వరించాడు. మదాలనునకు చంద్రకళ నీపేరనే పిల్చెరా వివాహమైనది. నిగమశర్మకు భార్య పొలింటే రిక్తకుంభములు.

344 పాహితీ నీరాజనం ననన ఆవేళప్పు డదేల వచ్చె చెపరా నెమరువేసుకొని 'గండిదొంగ' వని దూషించినది. ప్రణయకల ఆ యింతి పేరేమిరా హానంతర మామెను ప్రసన్నను చేసుకొన్నాడు. చివరకు (శ్రీ/వైనుంఠనివాస! మారకపురీ నాయకుని స్వీయానురక్తుని చేసుకొన్నది. ఇదీ కథ. శ్రీ; చెన్నరాయాధిషా! న అనే చాటువద్యం మహాశవ్యాస్తిలో వుంది. “సు(గ్రీవవిజయ'” యమవ్షగానం ఆమ కి ర యి శృంగారాత్మకమైన జనార్జనాష్టకంలో పది. పద్యాలు ని చక్కని తెనుగుదనము (ప్రదర్శించిన నాహిత్య ప్రయా వ నటికి మకుటాయమానమైనది యక్షగానం. ప్రోలు (ప్రచారంలో ఉన్నాయి. రెండు ప్రక్షిప్తాలు తర్వాత చోటుచేసు చెన్సశౌరి. సౌభరిచరిత తాలియక్షగాన మని పందితాభి కొన్నాయి. నాయిక జనార్షనుని దక్షిణ నాయకత్వాన్ని వో ౦. అది యిపఖడు దొరకడంలేదు. సు[గీవ విజయమే నిందించడం ్రధానేతివృత్తం. శైలి మనోహరం. ఇది య చిన లి ంలెదు. సు తొలితెలుగు అష్టకమని చెప్పవచ్చును. భాష వ్యావహారికము. = తెలుగు యక్షగానం. ధూర్త నాయకుడైన జనార్జనుని నాయిక సరసముగ నిందిం 'ఈ రుద్రకవి సుగ్రీవ విజయమును ,స్త్రీవృద్ర పామరా చుట ఈ అష్టకమునకు శోభ గూర్చినది. దులు పలువురు పాడుచుందురట. ఆయా పాత్రల పాటల నిన్నరాతిరి చవికలోపల నీవు చెలికూడుంటిరా తద్వేష ధారులు వచ్చి పాడునట్లును, త్క్కన సంర ఉన్నమార్గము అన్నియును నేనొకతె చేతను వింటిరా మొ ల అనరు నూత్రరార లాయులు ర ంజటది'. విన్నమా(త్రము గాదురా నిను వీథిలో కనుగొంటిరా రై సా నవిజయము వీథి యాటగా నాడబడురుందైది కన్నులారా! దనుజమర్షన! కందుకూరి జనార్జనా! రని వటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు సుగ్రీవవిజ క్రితము. ఎర్కొన్నారు. సుగ్రీవ విజయము జనార్షనదేవుని కంర గోగులపాటి కూర్మనాథకవి చంద్రనగరీ పురీశ్వరొష్టకం, కందుకూరులో జనార్దనస్వామి దేవాలయము ఇప్పటే కూచిమంచి తిమ్మకవి రసిక జన మనోభిరామంలో కందాష్ట్ర పూజలందుకొంటున్నది. కము, కాకుమాని మూర్తికవి రాజవాహన విజయంలో ల " సీతావిరహా రాఘవాష్టకం, . ఇలా ఎన్నో అష్టాలను ఆరుద్ర తమ జ క్‌గమనం పరిశీలించినచో శీ/రాముని ల్‌ లప జనార్జనాష్ట్రక పీఠికలో ఉటంకించారు. 'హైము, _ రామునితో వాలి సంవాదము, తొరా కశాలు సన్నివేశము, అంగదునప్పగింత మొదలైన సన్నివే చెల్లెబో పసుపంటినది నీ జిలుగుదుప టి విప్పరా యక్షగానంలో చోటుచేసుకొన్నాయి. కరుణభాసుర యత ముల్లుమోపగ సందులేదుర మోవికెంపులు గప్పరా గానమని రుద్రకవి స్వయంగా చెప్పుకొన్నాడు. తాటొ! గాల్‌ తెల్లవారినదాక యెక్కడ తిరుగులాడితి చెప్పరా మైన (శ్రీరాముని సీతా వియోగ దుఖముతో - కరూో కల్లలాడక, దనుజనుర్షన కందుకూరి జనార్షనా! విప్రలంభముతో కథారంభం. శాశ్వతమైన భర్తు వియోగ్‌ ఇలా మృదుమనోహరమైన భావాలతో నాయిక జనార్జనుని వేదనతో తారాస్త్రాయి నందుకొన్న తారరోదనము గన మందలిస్తుంది. విరహోత్కంఠితయైన నాయిక తన కడకు నన ముఖ్య సన్నివేశం. వాలి సుగ్రీవుల యుద్ద ఘట్టి ఆలస్యముగా వచ్చిన దక్షిణ నాయకుని సుతిమెత్తగ నిందిం “గోముగా వీరరసము ప్రసక్తమైనది. చును. మోహనాకారుడైన జనార్జనుడు సిరులు మించిన పసిడి 16వ శతాబ్షైిలో వెలసిన యక్షగానాలు యథాతథంగొ బంగరు జిలుగు దుప్పటిజారగా (ప్రేయసి కడకు మురువ్లు ్రదర్శింపలేము. సంవాదాలి అందులో అధికం. 'అనవుడు జూపుచు వచ్చినాడు. అటు మొన్న నాయకుడు ఆనపెట్టీ సుగ్రీవునితో రామచంద్రుం డేమనుచున్నాడు' _వంటీ రాలేదు. నిన్న తాను చూచుచుండగనే నీటుచేసుకవెళ్లినాడు. పాత్రలమధ్య సంభాషూలు ఉన్నాయి. క్రష్కింధాకాండనే అట్టి వగలుచూసి నాయిక ్రుద్దురాలైనది. పైపెచ్చు రచయిత ఏల స్వీకరించెనో తెలియదు. సుగ్రీవ పట్టాల నాయకుని కడ సురత చిహ్నాలు చూసి మిక్కిలి బాధనొంది వృత్తాంతమే కరుణరస ప్రధానము. శ్రీరాముడు, లక్క వ్యంగ్యంగా పలుకరించింది. పెదవియందు మొలకకెంపులు, లబుడు, వాలి సుగ్రీవులు, తార హనుమ - ప్రధానపొ త్రలు చెక్కిటి నొక్కులు, కత్తిగోరులు (ప్రత్యక్ష నిదర్శనాలు. 'ప్రబంధాలలోవలఠె ఇష్టదేవతా ప్రార్థన, సుకవి భూషళొ, క్తుకవి నాయకుడేవో బొంకినాడు. ముల్లు మోపగ సందులేని మొలక దూషణ, షస్ట్యంతాలు కథాప్రవేశము మామూలు. వాల్మీకీ కెంపులను చూపి నిలదీసినది. మోమోటమికై నాయకుడు రామాయణానికి భిన్నంగా కథాంశాలు కవి చేర్చలేదు. తో బాసలు చేసినాడు. తమ పూర్వ దాంపత్య జీవితమును ప్రధానములైన దరువ్ఫలు, త్రిపుట, జంపె, కురుచజం ౫!

రుద్రకవి కవితా ప్రైస్ట్రుము 24ీక్‌ అటతాళము, ఏకతాళము - ఇందులో పప్రయోగింపబడ్డాయి. రాష్షసం చ దురాత్మానం తవ భార్యాహహారిణం కంఠే బద్ద్వా ప్రదద్యాంతే నిహతం రావణం రణే - “రుద్రకవి రామాయణమంతా ఇలా యకగానంలా ఠీ వ్రాయలేదే యనే బాధ దీనిని చదివాక కలుగుతుం' దని అన్న వాల్మీకిళ్లోకానికి రుద్రకవి అనువాదం రమణీయంగా ఆరుద్ర సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యంలో అభిప్రాయపడ్డాడు. ఈ సాగింది. యవగానంలో (శ్రీరాముడు నాయకుడు. రామునాగ్రయిం శ్రీరామ నీ రామ చెజగొన్న రావణుని కభయ మిచ్చినపుడు ధర్మవీరము, దుందుభి శరీరము ఒకమూట నాకు చెప్పక పోయితివిగాక నంగుటమున' జిమ్మునపుడు, సప్తతాళభేదనమున, వాలి సకలదైత్యుల దున్మి జానకిని దేవో” సంహారమున బలవీరము స్పురణకు వస్తాయి. జేశిరచనా విశేషముళైన ఏలలు, దరువులు, శోభనములు తర్కము ముప్పిరిగొనగా రాముని నించిస్తాడు. వాలిమాట ఆలి చెజుగొని పోయినట్రి దశాన్యుడుండగ నిర్నిమిత్తము లలో కరుణరన దీపిగలదు. అలానే దుఖార్తయై భర్సవియో వాలినేటికి జంపితివి - అకేపణకు రాముని నమాధానము : గాన్ని భరించలేక తార దుఃఖించిన తీరు కరుణాలవాలము. *రోసమున నిజపోదరుని యాలిగైకొన్న “ఆలిగొని పోయినట్టి దశాస్యుడుండంగ నిర్నిమిత్తము దోసకారివి నిన్ను, ద్రుంపనే తగవు వాలినేమిటకి జంపితివి రఘునంశతిలకొ! పొంచి యేసిలివంటి భువిలోన మృగములను ఇట్టి సాహసకర్మ మెచటికి నేగి భరతుడు సీమవెడలగ పాంచి యేయకయున్న, బోవె దవ్వులకు.” గొట్టి రాజ్యము పుచు కొన ్నేడ కువలయేశా![”” సుగ్రీవ పట్టూభిషేకనమయంలో పురజనులు పరిపరివిధాలుగా “4క్రపికులోతమ. రాయిగాబోలు నాగుండె తలపోసిన విధానము గంభిరము. ట్ట చెవి నిళ్లుగట్టుకొని చెప్పి చంపించె నీ తంగాను ఉన్నాయి. రవిసుతుండే ద్రోహి రాముడేమెరుగు ఈ యతగానాన్ని కందుకూరు. జనార్దన సు ఎన్వరును జంపింపరీ పాపకర్ముడే వసంతోత్సవాలలో ప్రదర్శించి ఉంటారు. రామాయణం: క్రొవ్విచచ్చెను తార, కొడుకు వద్దనగన్‌ వాలివధ పత్తాంతము లోకంలో విభిన్న విమర్శలకు గురి దశరథాత్మజుతోడ తగునె వైరము హస్తే కావడం మనకు తెలుసు. శ్రీరాముని శీలానికి కళంక మశకాంతరము వెర్రి మర్కటముగాక మాపాదింప కుండుటకై.. వివిధాలైన_ వాదాలను వొద్దు మన కేమిటికి వాలి యినతనూజుడు మేలు ప్రతిపాదించారు. చెట్టుచాటున దాగి శ్రీరాముడు బా జనులపాలిటివాడు శాంతవర్తనుడు యుట దోషమని వారి వాదము. ఈ టి న్నిస్యు లోకరీతి ఇది. విజయంలో రుద్రకవి చెప్పదలచుక్‌న్నాడు. సితావియోగ ఈ మూడు (గ్రంథాలు చాలు రుద్రకవికి ఆంధ్ర (శ్రీరామచంద్రుడు జీవితంలో ప్రథమంగా ల్‌ ట్ట సాహిత్యంలో అపారమైన కీర్తి ప్రతిష్టలు సంపాదించి దుఃఖొన్ని అనుభవిస్తున్నాడు. నుర్టీవుడు పెట్టడానికి. సమావావస్తలో ఉన్నాడు. ఇద్దరూ సే కానా రు తిట్టుదునా భుజంగ విష సహకరించుకోవాలని అగ్నిసొడీగా మైతి వి న దిగ్టదవానల ధాగైగ్యచి సమానావస్థలో ఉన్నవారు _ సహజంగొ ప పెద్దలు... టట చిటార్చ్భటి ప్రకట సహజం. “సమాన శీల వ్యసనేషు సఖ్యం అనల ౦ సాధ్రప శీఘ్రమహోగగ్రత దంతనిష్టురో సుగ్రీవమైత్రి కలుగనిచో సీతాన్నేషూ ప్ర లు ప్రతిజ్ఞ కళ విస్ఫులింగలయ షు. సుగ్రీవ పట్టాభి పేకం చేసన నంలో చిత్రీకరిం కారణ దారుణమైన తిట్టు కవిగా” వి నరుల వినోదార్హము ప్రదర్శించు నిలిచిపోలేదు రుద్రకవి. జనార్లనాష్టక కృతికర్తగా చిరస్మరణీ [ డు. చుంద్తప యేరు పీఠికలో పేర్కొన్నారు. యుడయ్యా

చేమకూర వేంకటకవి సారంగధర చరిత్ర - (గ్రీకు ట్రాజెడి (శ్రీ సర్‌ దేశాయి తిరుమలరావు నన్నయ నుండి గోపీనాథ వేంకటకవి వరకుగల తొమ్మిది శతి వంటి కథా కావ్యములలో నిది స్పష్టము. కళాపూర్జోదయ నూరేండ్ర కాలములో వచ్చిన తెలుగు సృజనాత్మక సాహిత్య ములోను ఆ కాలమునాటి సాంఘీక పరిస్తితులు కొని మును ఈ క్రింది విధముగా వర్గీకరింపవచ్చును. కనపడును. అంతమాత్రముచేత, వానిలో సాంఘిక స్ప్రహయు ఇ పాడు లెక

1. ఇతిహాసములు. : రామాయణము, మహాభారతము, నఏదనోము. సాంఘిక స్పృహ యున్నటెప్పుడు ₹ | జైమిని భారతము, హరివంశము. యనిన ఆ కథాగమనమునకు, పాత్రోన్మీలనమునకు నప్పు ఎ గ సాంఘికస్త్రితి ప్రధావశీలి కావలెను. సంఘము ఏమనుకొనునో
2. పురాణములు : భాగవత, విష్ణు, మార్క్‌ండేయాదులు. ఈ వ్ల కదా యని కావ్యపాత్రలు డోలాయమానము కావలెను.
3. మళతస్టాపకములు ; బసవపురాణము, పండితారాధ్య (1 కళకు కడజాతి నాతి కిహిహీ మహిడేవుడు చిక్కెనంచు నన్‌ రా చరిత్ర, ప్రబోధ చంద్రోదయము, ఆముక్తమాల్యద, కృత వైజయంతీవిలాసము, వీరభద్రవిజయము, ఉషా పరిణ పోకీకన్‌ జన పరంపర కెంపగు జూడ్కి జూచి యంబూక్ప , ఇరభై ॥ మూచరించుటకు బుద్ది దలంకి' అను నిగమశర్మ పలుకుల యము, తోభ్యచరిత్ర, హర విలానము. న ను. దృష్ట్రై అచట సాంఘికస్పృహ యున్నట్లు చెప్పవచ్చు.
4. స్టలపురాణములు : కాశీఖండము, భీమఖండము, ,శ్రీకా. (శ్రీరాముడు. సీతను వదలివేయుటలోను, (శ్రీకృష్ణుడు హస్తి మాహాత్మ్యము, పాండురంగ మాహాత్మ్యము, శ్యమంతకమణిని తెచ్చుటకుపోవుటలోను, రాజు సంశయరే ఘటికాచల మాహాత్మ్యము. ఖకు పైనుండవలెనను నియమము వలననేకానీ, అందు సాంఘిక సంబుద్దిలేదు. అటువంటిదే అర్జునతీర్హ యౌత్రొకొ
5. ప్రబంధములు ; శాకుంతలము, మను చరిత్రాదు ప్రబంధ త్రాదులు ణముకూడ. *లోకంబుల మర్యాదలు విచారించి రక్షించు
6. కథాకావ్యములు : దశకుమారచరితము, కేయూరబాహు చున్న మనయందు మర్యాదాభంగం బైన నింతకంక దుర్యశం చరిత్ర, విక్రమార్భచరిత్ర భోజరాజీయము, షోడశకు బొండెద్షియు లేదు?” కావున తాను ద్వాదశ మాసిక ద్రతము మారచరిత్ర, పంచతంత్రము, శుకసప్తతి హంసవింశతి. చేయుదుననును అర్జునుడు. ఇదియును. రాజుల బాధ్య సింహాసనద్వాత్రింశత్సాల భంజిక, స్పృహ సూచకమేకాని సాంఘిక స్పృహ సూచకము కాదు. న రళత
7. చరిత్రలు : రాయవాచకము, రంగరాయ విజయము, వద్మ్మిదవ శతాబ్బమున పాళ్చ్ళాత్య నవలలలో సర్వే స ర సిద్దేశ్వర చరిత్ర. గోచరించు నట్టి సాంఘిక స్పృహ యెచ్చట క్షనపడున। ల పందొమ్మిదవ శతాబ్దాంతముననే తెలుగులో వచ్చిన యొ ఈ ([గ్రంథములలోని సమాన అక్షణములను 'కోడీకరిం. నాటకము (కన్యాశుల్కము), ఒక నవల (రాజశేఖరచరి'త్ర): తము: ఒక కావ్యము (ముసలమ్మ మరణము) నందు కనబడును. వీనిలో సాంఘికసంబుద్ది (సోషియల్‌ "సెన్ఫిబిలిటి) యుండదు. ఉండదు అనిన (ప్రధాన రంగముగా నుండదని యర్హము. కావ్యముల పరిణామము ఫరిశీలించిన, అది ప్రాచీన కావ్యములలో (శీ,చమన్నారాయణుని నుండి సాంఘిక పరిణామ ఫలితమేయని తేలినను ఆ సాంఘిక 1శ్రీమత్పోతప్ప వరకుగల దేవుళ్లలో నొక్కరైనను వత్తురు. పరిస్థితి కావ్యములలో ప్రతిబింబింపదు. కొవ్యములను, కథో కావ్యములలో విడ్డూరపు. వ్యక్తులు, జంతువులు, సూత్మముగా విశ్లేషించిన, ఆయాకాలములలోని సాంఘిక దయ్యములు ఎక్కువ. అతిలోక్క అతిమానుష సంఘటనలు, పరిస్తితులు చూచాయగ కన్చించును. ముఖ్యముగా హంసవిం సన్నివేశములే ఎక్కువ. పాత్రలు అతి మానుషములే

చేమకూర వేంకటకవి సారంగధర చరిత్ర - గ్రీకు ట్రాబెడి 347 తతత యయినను [గ్రంథములలో మాత్రము లౌకిక వాతావరణమే దేశములకు థార్‌, ఓడిన్‌ అను దేవుళ్లున్నారు. (శైస్తవ మతము యుందును. 'విజయవిలానము, ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నము, వచ్చిన తరువాత ఈ దేవుళ్ళందరు తమ పవిత్రత, గౌరవము ఉష్ణాపరిణయము, వసుచరిత్రలలో మహత్వపూర్మ సంఘటన _కోల్పోయిరి. పదభ్రష్టులయిరి. గ్లీమరు అను పురాతత్త్వ లేవీ జరుగవు. అన్నీ కుటుంబపు గొడవలే. తుదకు శాస్త్రజ్ఞుడు పాశ్చాత్య కురువేత్ర మనదగిన ట్రాయ్‌ మేరేజాలే. తెలుగు సినిమాంతము అందువలె (గ్రూపు ఫోటోలే. నగరమును 1870 అలో టర్కీప్రాంతమున ఏడు పారలుగ దేవతావ్యక్తుల సమస్యలు వివాహములతో నమసిపోగా, త్రవ్వి తీసినప్పటినుండి, “ఇలియడ్‌ "' లోని (గ్రీకుదేవుళ్ళ పై మౌనవుల సమన్యలు వివాహములతో తలయెత్తును. మన మిగిలిన గౌరవము కూడా ఆవిలైపోయినది. ఏలయనిన అందు (గ్రంథములలో మనుషులు దేవుళ్లనలెను, దేవుళ్లు మనుషుల ఆ మహా ఐతిహాసికవీరుల యవశేషములు దొరుకలేదు సరికదా వలెను వ్యవహరింతురు. ““దైవతభూమి, బుషులభూమి, చాలాబంగారునగలు దొరికినవి! ప్రాచీన ఇంగ్రీషుభాషలో భరతభూమి” యని భారతదేశ వర్లన. మనుష్యులేర? '““బియోవుల్చు?” అను నితిహాసమున్నది. అందు ఇతివృత్తము రాక్షనులనైనను ఆప్యాయముగా వర్షింతురు. కానీ సామాన్య రోమాంచకారిగ నుండును. కానీయా(గ్రంథము మలేరియా మానవులను వర్షింపరు మన కవులు. నీవు దేవుడవు లేదా దోమ చరిత్రకు సంకేతకావ్యము అనే వాదము వినినతర్వాత రాక్షసుడవు. ఒక నక్షత్రక, ఒక నిగమశర్మ అక్క, ఒక రా మాంచముపోయి దురదవచ్చును. (క్రైస్తవమత మెంతవ్యాపిం మణికంధరుడు. తప్పించి మన ప్రావీన కావ్యములలో వపను, ప యర ఇత్ర ముల బ్ర మానవీయపాత్రలు కన్చడునా? ““సృష్టిగితఈ' ర్రాసెను. దాదాపు వేయిసంవతృరముల తర్వాత మనకు విమత కవిత్వము (సెక్యులర్‌ పాయట్రి) లేదు. వ్యన్స ““స్వర్గద్యుతి”. ్రాసెను.. బైబిలులో వర్లిళమైన మ ముతో నిండియుం ల న ప్రతీ కావ్యము నేదోయొక మత ప్రచార సృష్టిక్రమము, ఆది మానవుడు అదాం పతనవృత్తాంతమును డును. మత ప్రచారము సూటిగా లేకున్నను, వంకరగనైన వర్షించు పురాణములివి. మొట్టమొదటి ఇంగ్లీషు జాతీయకవి నుండును. 'ప్రారిజాతాపహహరణి” కొవ్యములో కృష్ణపార స్వ్ర (క్రీశ. 14-15శతాబ్దములు) లౌకికేతివృత్తమగు మ్యము. (ప్రతిపాదితము. అట్టివే “ఉషా పరిణయము” ,,కటర్బరీ కథలు” (్రాసెను. (కైస్త్రవమతమెంత వ్యాపించి ““కుమారసంభవము”'. మనకు సమష్టి వేదాంతమున్నది. స్మా ఆ మతము నెపమున నెన్ని రక్తవాహినులు ప్రవహించి వ్యష్టినీతి లేదు. ప్రహ్లాద నారదాది (్రేళ్లమీద లెక్క పెట్టున నను, ఆ మతముమీదకానీ, ్రీస్తుమీదకానీ బ్రాయబడినకావ్య మంది. తప్ప తక్కిన యధిక సంఖ్యాక భక్తులు నీతి ని ములు పాళ్ళాత్య సాహిత్యమున తక్కువ. ఇటాలియన్‌ కవి వారుగ కన్పించురు. భక్తుడెంత పతితుడయిన భగవంతు డాంటే (క్రీశ.14వ. శతా) కృత “దైవీయతోషదము”, కృపాజలపాత మంత జోరుగ పడునను (క్రీవైైన భా బంగ్లీషుకవి జాన్‌ బన్యను ( క్రీ.శ.17వశతా) కృత ““తీర్ణ్భయా సిద్దాంతమొకటి కలదు. ఇందులోని యర్హవాదము. నేను త్రిక పురోగతి”, జర్మన్‌ కవి గీ (క్రీశ. 18-19వశతా.) గుర్తించలేదను కొనకుడు. కృత ““ఫౌస్టు”, హంగేరియన్‌ కవి ఇమ్రీమాడక్‌ (క్రీశ. 19వ శతా.) కృత "“'మానవత్రాసదము”, టి.ియన్‌. భక్తిమీదున్న రక్తి సత్య, సమత, అస్త్రేయ, నర ఇలియట్‌ (ఓ శవ శతా.) క్‌ 'మఠములో నూరణ అహింసలపై లేదు భారతీయులకు. ప నదే. హోమము”, అమెరికన్‌కవి అర్చిచాల్డు మెక్లీషు (క్రీశ.20వ నొక్కి చెప్పినదానివలననే కదా బౌద్ధకో నరకము లేదు, శతా.) కృత “జె.బి” లలో (ైస్తవ" సిద్దాంతములకన్న, ములో నాగతి పట్టుట! స్వర్గము లేదు, శేయున దిక్కడే అధ్యాత్మికతా భావములే హెచ్చుగనుండును. ఇంగ్రీషుకవులు దేవుడు. లేడు. దయ్యముళేదు. మీరు ని చారా(కు.. జార్జిహెర్చర్టు, జాన్‌డున్‌, రిచర్డ్‌ క్రాషా గెరార్డ్‌మాన్లీ యనుభవింపవలెను. తస్మాత్‌ జా(గ్రతే యనిననారిని లు హాప్కిన్సులు మతాభినివేశితుల్లై మంచికావ్యములనే రచించిరి. అని నాస్తికులని, కాలులని, పాషండులని $ హుధ. వీరు ైస్త: మతాచార్యులు. ప్రాన్సీన్‌ థాంపను “శౌనపర "పెట్టినారు. సెక్యులర్‌ రొజ్యాంగము వచ్చిన తధా మతము మాత్మి' (''హవుండ్‌ ఆఫ్‌ హెవెన్‌?) అను మార్మిక తాత్విక మతములు ే(క్రైగుచున్నవి. "సెక్యులరిజం క క దయ్యాల కావ్యము ద్రాసెను. ఈ రచనలన్నియు పరిమిత పరిధిలో అప్రాధాన్యము వహించుటపోయి, అన్ని ర సం. ప్రతిషద్ర నెంతరమణీయముగనున్నను, వీనిని న్రాసినకవులను ప్రధానక పూజలు 'ప్రచారసాధనములలో వినవచ్చుచు! ం "హోమరు,.. వులుగ పరిగణింపలేదు. నాస్తికుడగు షెన్లీతోవీరిని పోల్చజా దేవతయు. _ ప్రాముఖ్యము వహించుచున్న "(నీడ్‌ లలో లము. ఇక భారతీయుల సాహిత్యములో మంచి కవిత్వమని విర్ణిలులు వ్రాసిన ఇతిహాసములు ““ఇలియడ్‌ శ. న్వీడను. యేదైనను నున్నచో నది మతకవిత్వమైయుండును. ప్రతిక గ్రీకు. రోమక దైవములు. వచ్చెదరు. నాయి!

348 సాహితీ నీరాజనం ననన ననన ననన వియు తనయాత్మోర్దారమునకో, ఎదుటివారి యాత్మోద్దార స్వతంత్రత నుపయోగించుకొని యొకమార్గము నెన్ను మునకో, తర్వాతవచ్చువారియాత్మోద్దారమునకో, మత _ కొని వర్యవసాన మనుభవించుచు దానికెవరినీ బాధ్యు భావములతో కవిత్వమొలికించును. * లుగా శాపనార్హములు పెట్టకుండ ఉండవలెను. ్రొమీధి హనుడు, మాండనవ్యుడు, తెలుగు. కవిత్వములో. నింకొక రివాజు ఏమనగా, యన్‌, తట మౌతవాహ వ్యు కావ్యములు భాషాంతరీకరణములగుట. నన సయనుండి చిన్న " యవరకు చూడుడు. “శబ్దరత్నాకరము” తెలుగుకవులను 9- కావ్యము సెండ్తితోడనో, పట్టాభిషేకముతోడనో లేదా ఆరు తరగతులుగా వర్గీకరించెను. అందు నన్నయ, తిక్కన, స్వర్గమునకు పోవుటతోడనో ముగియక్క ్రాసదముగ ఎర్రన, నాచనసోమనలు ప్రథమశ్రేణికవులు. వీరి 'కావ్యము సుసంపన్నము కావఠెను. లాంధ్రీకరణములు. మారన, (శ్రీనాథుడు, పోతనలు ద్వితీ ్మా నియమములకు చాలావరకు సరిపోవు (ప్రాచీన కావ్యము య్రేణికవులు. వీరును అనువాద కవులే. భాషాంతరీకరణము చేమకూర వేంకటకవి “హిరంగధర చరిత్ర. మంచిది కాదని వాదము కాదిది. ఎందుకనగా ప్రతిభాషలోను వ్యాసుడు ేక్సుపియరు, యూగో, టాల్స్‌టాయి.. సారంగధర చరిత్రలో (గ్రీకు త్రాసద లష్షణములున్నవి. లుండరు కదా! భాషాంతరీకరణము విశిష్టకళయే. సాహిత్యసే కందలి నాయకుడగు సారంగధరునిలో (గ్రీకు త్రాసద వీరుని వయే. దీనిని ఇప్పుడు '“అనుసృష్టి' యనుచున్నారుకూడ. అతణములున్నవి. నన్నయ, తిక్కన, _పోతనాదులు చేసిన దనుసృష్టియే.... అరిస్టాటిలు ఇస్కెలన్‌, సాఫోక్టిక్‌, యురిపిడిన్‌ వంట చెప్పవచ్చిన దేమన, అనువాదములు చేసి మహాకవులయినది త్రాసదనాటక కర్తల నాటకములను లక్ష్యములుగా, ఓజబంతు ప్త న! తెలుగు సాహిత్యములోననేమో అనునదే. హేమరును ల్వగ్గా నెంచి, విషాదాంతమగు '“ట్రాజెడీ” యను రూపక ఆంగ్లీకరించిన జార్జిచాష్మను, బుగ్వేదమును జర్మనీకరించిన లక్షణములనిట్లు నిర్వచించెను: *“ట్రాజేడి (“త్రాసది మని గెల్ట్‌నరు, ఆయాభాషలలో మహాకవులలోకి రారు. నా స్వీకారము) గంభీరముగ నుండవలెను. వర్షనాత్మకముగొ ప్రాచీన తెలుగు కావ్యముల సామాన్య లక్షణములను కొక క్రియాత్మకము (నాటకీయము) గా నుండవలెను. అది క్రోడీకరించిన తర్వాత, కొన్ని విశేషలక్షణములుకల కావ్య భయము, దయల మూలమున మన మనస్సులను త్యాళనము ములు ఉన్నవా యను ్రశ్న పుట్టును. అ విశేష లక్షణము. చేసీ యా యుద్వేగముల నుండి మనలను విముక్తుల లేవి యనగ్యా చేయవలెను. (గ్రీక్కు ఇంగ్లీషు భాషా పదముల నుపయోగించ కుండ ఈ లక్షణమును కొంత స్పష్టీకరింతును.

1. కావ్యములో దేవుడు రారాదు. కణ ంత స్పషకరిం ల మనిషీ ప
2. అందలి విషయము పురాణేతిహాసములలోది కారాదు. ని నిందు ఉగరైకములు కరుణ ౯ (| (ను జాల్జ అ, (| చరిత్ర కందుబాటు కాలములో జరిగియుండవలెను. యను పదములను సమానార్హకములుగ వాడెదను) భయముం
3. అది భాషాంతరీకరణము కాకూడదు. పురాణేతిహాస డరాదు, భయపడరాదు, భయము పోగొట్టుకొనుటకే పూర్వక వృత్తాంతములు రాకూడదు. ఎన్నియో మతములు, మండత్రతంత్రములు వచ్చినవి. వేద
4. అందు మతప్రనక్తి ప్రచారము లుండరాదు. మున “అభయసూక్తుమే యున్నది. మన దేవుళ్లు ఆపన్నులకు మొట్టమొదట యిచ్చునది అభయమే. అభయ హస్త కావలెను, ్ష ! రమ్ము?" అనే వాక్యములను మంత్రములవలె వల్లైవేయించేడు
5. అందతిలోక్క అతిమానుష సంఘటనలు జరుగరాదు. వాడు ప్రాథమిక పాఠశాలోపాధ్యాయుడు. '“భయ మెచ్చటి
6. ఆ కావ్యము ప్రబంధములవలె ““ఫార్ములా” రచన లేదో అచట నాదేశము జాగృతమగుగాక” అను నరముల కారాదు. రవీంద్రుని గీత మొకటున్నది. దీనివలన తేలినదేమ ““భయము” అను ఉద్వేగము మనలో కూరుకొని పోకూో
7. అందు నాయకుడు కావ్యనాయకునివలె కాక జీవితవీరుని ద్వ దానిని తాళనము చేయవలెను అనగా వదలించుకొనవ వలె ఉండవలెను. జీవితమున అన్తిత్వపరిస్థితి ( ధర్మనంక శ్ర టము)లో చిక్కుకొని, రెండు ప్రవర్తనా మార్గములలో దేనినైనను అనుసరించుటకు న్వతంత్రతగలిగి యా చయ అను భావము మంచిదే. ఈ గుణమున కని]

చేమకూర వేంకటకవి సారంగధర చరిత్ర- గ్రీకు ట్రాజెడి 3శ9' (గ్రంథములలోను, మతములలోను మంచి స్థాన మీయబడి (ప్రేక్షకుడు నహించరానిది-దీనివల్ల నసంఘనీతియే విచ్చిన్నమ నది. ఆహింసా పరమో ధర్మః, దయయు సత్యంబు నాదిగా గును. దుర్మార్గుడు నుఖాంతము పొందరాదు. ఇదియు దలపడేన్సి సర్వభూతదయకు, సత్యవాక్యమునకు నుత్త నవినీతి ప్రతిపాదకమేకాక, భయదయాది ఉద్రేకములను మంబు ధర్మువొండెజుంగ, ఏకోరసః కరుణ ఏవ, రంతిదే తవాశనము చేయక, వానిని ్రకోపింపజేసి త్రానదములోని వుని కథ, శిబిచక్రవర్తి కథ, మున్నగు నవి దయాస్రశస్తిని అనందాంశను భ్రంశము చేయును. దుర్మార్గుడు దురంత తెలుపును. యమునివంటి నిర్చణుడైన మనువుకూడ మును బొందు సన్నివేశము '“'వీనికి శాస్తియయినది!” అను “స్మృతి? లో హృదయము దేని నొష్పుకొనునో యదియే తృప్తిని కలిగించినను త్రాసదాశయమును నెరవేర్చజాలదు. ధర్మము అని శాసించినప్పుడు ఆయన దయాగుణమునే స్తొఫోక్లీస్‌ అను ్రాచీన గ్రీకు త్రాసదకర్త గ్రాసిన ““ఇడీపన్‌ నిర్దేశించినాడని నే ననుకొందును. ప్రకృతిలోని జీవజంతువుల రాజు” అను త్రానదములోని నాయకుడు ఇడీపన్‌రాజు విషయమున దయ యవిభాజ్యమని కూడ చెప్పవచ్చును. ఆదర్శ త్రాసదనాయకుడని పాశ్చాత్య విమర్శకులను కోలిరిడ్డికృత “ప్రాచీన నావికుడు” అను కావ్యనీతి యిదియే.. చుందురు. రామాయణ. మహాభారత. భాగవతముల యాద్యంతముల ్యి వ్విగ్రముల బట్టి మన ప్రాచీన సాహిత్య నాయకులలో లోని ఆంతర్యము, దయ అనునది సర్వజీవసంవేదనమ కస వీర లక్షణములున్నవా యను ప్రశ్న వచ్చును. నియు, అవిభాజ్యమనియు నయి యున్నది. ఇట్టి దయౌభా స్య జూడగ రామాయణములోని వాలి, మహాభారతములోని వము మనలో వెళ్లువవిరియ వలెను. ఎక్కువ నీరు వచ్చి ర్ట లుదాహరణ ప్రాయములుగా కన్పించును. వారికి నిలువనీరును కొట్టుకొనిపోయినట్లు ('“ఇొళనము'”) అనగ డ్ర్రంళ్రము దాపురించినప్పుడు ఆ దురంతమును కలిగించిన త్రాసదమును చూచినప్పుడుకాని, వినినప్పుడు కాని, భయద క్తి శయ్లు చేసిన పవిని కష్టముతో సమర్షించుకొనుటకు యలు పెల్లుబికి మనకు అదొక విధమైన తేలికదనము, యత్నించుటయే నా యభిప్రాయమునకు బలము కలిగించు ఊరట కల్లింపవలెను. ఇట్టి భావము లన్నియు విసర్జితములు జృన్నద్ర ర్రావణుని తేజస్సును హనుమంతుడు ఓ వో కావలెను. అప్పుడు మనకు ఆనందము'' కల్గును. ఇదీ హో యని తెగమెచ్చికొనును కానీ, రావణునిలోనుండు ఆ అరిస్టాటిలు నిర్వచనసారము. ఆయన ఉపయోగించిన యొకే ఒక ప్రగ్రమ్రావినీతి యున్నదే దానిని తెగనాడును. అందుకే కీలకపదము తికమక పెట్టును. ఆ పదము "భేది? అగుట రల్వల్లుడు త్రానదవీరుడు కాలేకపోవుచున్నాడు. భాగవతము అనునర్ణమిచ్చును. భేది యయినప్పుడు కడుపుబ్బరము తీరి బోని పరీక్షిత్తు పాత్రలో త్రాసదవీరుని లక్షణ మున్నది. ఎటుల హాయి యనిపించునో, త్రానదజనిత, భయదయాది ఆ స్రిమ్సీథియన్‌ (ఇస్కెలన్‌ కృత “బంధిత ప్రామీథి నిబిడోద్వేగముల మూలమున మన మనస్సు అటుల తేలిక క్ట, ల్రన్సు త్రాసదవీరుడు), బైబిలులోని '“జాబ్‌” వంటి యగునవీ భావము. ఇంకొక వ్యాఖ్య మనగా భయదయాది స్వెద్ధ్వ్య్య శ్రేక్త నిశ్చేష్టితుడైన 'త్రానదపాత్ర. ఉద్రేకములు తమ తామసికత కోల్పోయి, న్వచ్చములై, / వ్యక్తిగతములు కాక సామాజికపరములై కావ్యానందము సారంగధర చరిత్ర నాటకియ కావ్యాత్మకముగ నున్నది గూర్చును అని. ఈ దృక్పథము భరతుడు “నాట్య సంఘటనలు, సన్నివేశములు వర్లనాత్మకముగా కాక నాటకీ శాస్త్రము”లో రసనిష్పృత్తికి చెప్పిన నిర్వచనమును బోలుచు. యముగ ,మలచబడినవి, అరిస్థ్రాటిలు వ్రాసిన ““కావ్యమీ క, మాంస” (“పాయటిక్స్‌””)లో “త్రాసదము”, “కావ్యము ఇ అనున వొక్కటే యనుభావ మున్నది. మన కావ్యములోని “త్రాసది వీరుని లక్షణములు: 700 పద్యములలో సగానికి సగము పద్యములు సంభాషణ లెను. సంపూ అతో, పాత్రల స్వగతములతో నిండియున్నవి. ప్రబంధ కీయంతుడుం బశ్యర్యవంతుడై యుండవ ముల కవులలో స లకీయకకు పింగళి సూరనను షర ర్టుగ | సుగుణ పల్‌ హిత్యమువలననో, ప్రవర్తన నియమా కొని యాయనకు, ఆయన సమకాలికుడు చేమకూర వెంకన వళి యందలి లోప, బలహీనతలవలననో తలవని తలంవుగ యేమాత్రమును తీసిపోడని నా యభిప్రాయము. పింగళి విపత్తును తెచ్చుకొనువాడు త్రానద వీరుడు”. ఇచ్చట కల్పించు సన్నిశములు లఘువులు, చేదుకూర కల్పించు శీలకపదము త్రానదనాయకునిలో నుండ వలసిన *'త్రానదీ సన్నివేశములు గంభీరములు, ఆయనది తోషద నాటకీయత, న లోపము మూలమున నాయకుని ఈయనది త్రాసద నాటకీయత. నూరన కామెడీ ఆఫ్‌ యలోపః' లక్షణము. ఈ పతు రావలెను. మేనర్చు వ్రాయగా, వెంకన (టటాజెడీ ఆఫ్‌ కేరె యదృష్టము హఠాత్తుగా మారిపోవలెను. విపత్తు ది. భాసినోడు క్‌ు ప్ర సంపూర్షనుగుణో పేతుడు దురంతము పొందరాదు. ఇది ర్రాణనారా,

348 సాహితీ నీరాజనం ననన వియు తనయాత్మోద్దారమునకో, ఎదుటివారి యాత్మోద్దార స్వతంత్రత నుపయోగించుకొని యొకమార్గము నెన్ను మునకో, తర్వాతవచ్చువారియాత్మోద్దారమునకో, మత కొన్మి వర్యవసాన మనుభవించుచు దానికెవరినీ బాధ్యు భావములతో కవిత్వమొలికించును. * లుగా శాపనార్హములు పెట్టకుండ ఉండవలెను. ్రామీధి తెలుగు కవిత్వములో నింకొక రివాజు ఏమనగా, యన్‌ సోరజా బేమూతవాహనుదు, మాండవ్యుడో, కావ్యములు భాషాంతరీకరణములగుట. నన్నయనుండి చిన్న " యవరకు చూడుడు. “శబ్దరత్నాకరము తెలుగుకవులను 9. కావ్యము పెండ్లితోడనో, పట్టాభిషేకముతోడనో లేదా ఆరు తరగతులుగా వర్గీకరించెను. అందు నన్నయ, తిక్కన, స్వర్గమునకు పోవుటతోడనో ముగియక, కత్రాసదముగ ఎర్రన, నాచనసోమనలు ప్రథమశ్రేణికవులు. వీరి "కావ్యము నుసంపన్నము కావఠెను. లాంద్రీకరణములు. మారన, (శ్రీనాథుడు, పోతనలు ద్వితీ ఈ నియమములకు చాలావరకు సరిపోవు ప్రాచీన కావ్యము యశ్రేణికవులు. వీరును అనువాద కవులే. భాష్టాంతరీకరణము _ చ్రనుక్తూర వేంకటకవి “సారంగధర చరిత్ర. మంచిది కాదని వాదము కాదిది. ఎందుకనగా ప్రతిభాషలోను వ్యాసుడు పేక్సుపియరు, యూగో, టాల్స్‌టాయి.. సారంగధర చరిత్రలో (గ్రీకు త్రాసద లక్షణములున్నవి, లుండరు కదా! భాషాంతరీకరణము విశిష్టకళయే. సాహిత్యసే అందలి నాయకుడగు సారంగధరునిలో గ్రీకు త్రాసద వీరు వయే. దీనిని ఇప్పుడు ““అనుసృష్టి' యనుచున్నారుకూడ. రతశాములున్నవి. నన్నయ, _తిక్కన్మ పోతనాదులు చేసిన దనుసృష్టియే. అరిస్టిటిలు ఇస్కెలన్‌, సాఫోక్షి్‌, యురిపిడిన్‌ వంటి చెప్పవచ్చిన దేమన, అనువాదములు చేసి మహాకవులయినది త్రాసదనాటక కర్తల నాటకములను లక్యములుగా, ఓజబంతు తెలుగు సాహిత్యములోననేమో అనునదే. హోమరును ల్షగ్గా నెంచి, విషాదాంతమగు ““ట్రాజెదీ” యను రూపక ఆంగ్రీకరించిన జార్జిచాష్మను, బుగ్వేదమును జర్మనీకరించిన లక్షణములనిట్టు నిర్వచించెను: "ట్రాజెడీ ((త్రాసద' మని గెల్ట్‌నరు, ఆయాభాషలలో మహాకవులలోకి రారు. నా స్వీకారము) గంభీరముగ నుండవలెను. వర్షనాత్మకముగొ ప్రాచీన తెలుగు కావ్యముల సామాన్య లక్షణములను కొక క్రియాత్మకము (నాటకీయము) గా నుండవలెను. అది (క్రోడీకరించిన తర్వాత, కొన్ని విశేషలక్షణములుకల కావ్య భయము, దయల మూలమున మన మనస్సులను ఇళనము ములు ఉన్నవా యను ఫ్రశ్న పుట్టును. అ విశేష లక్షణము చేసి యా యుద్వేగముల నుండి మనలను విముక్తుల లేవి యనగ్గా, చేయవలెను. (గ్రీకు ఇంగ్లీషు భాషా పదముల నుపయోగించ

1. కావ్యములో దేవుడు రారాదు, కుండ ఈ లక్షణమును కొంత స్పష్టీకరింతును.
2. అందలి విషయము పురాణేతిహాసములలోది కారాదు. భ యష్విల న వరమని రెందు ఉగ్రేకములు టో , దయ. (ఈ పదమునకు జాలి, అ - చరిత్ర కందుబాటు కాలములో జరిగియుందవలెను. యను పదములను నమానా రకములుగ వాడెదను) భయముం
3. అది భాషాంతరీకరణము కాకూడదు. పురాణేతిహాస డరాదు, భయపడరాదు, భయము పోగొట్టుకొనుటకే పూర్వక వృత్తాంతములు రాకూడదు. ఎన్నియో మతములు, మంత్రతంత్రములు వచ్చినవి. వేద
4. అందు మతప్రసక్తి ప్రచారము లుండరాదు. మున “అభయసూక్తుమే యున్నది. మన దేవుళ్లు ఆపను్నలికు శ ల ట్టమొదట యిచ్చునది అభయమే. అభయ హస్త క్‌ అందాధ్యాత్మతత్త్యము కాక సాంఘిక నీతి ప్రతిపాదితము దేవునీ జన్మహక్కు “భయమా. పామ్ము. అభయమౌొ రమ్ము** అనే వాక్యములను మంత్రములవలె వళ్లేవేయించెడు
5. అందతిలోక్క అతిమానుష సంఘటనలు జరుగరాదు. వాడు ప్రాథమిక పాఠశాలోపాధ్యాయుడు. “భయ మెచ్చట
6. ఆ కావ్యము ్రబంధములవలె “ఫార్ములా” రచన “దో, అచట నాదేశము జాగృతమగుగాక” అను నర్హము లో కారాదు. రవీంద్రుని గీత మొకటున్నది. దీనివలన తేలినద్దమం “భయము” అను ఉద్వేగము మనలో కూరుకొ శ. అందు నాయకుడు కావ్యనాయకునివలె కాక జీవితవీరుని శ్వద్హు దానిని అమ లు అనగా వదలించుకొనవ వలె ఉండవలెను. జీవితమున అస్తిత్వపరిస్త్రితి (ధర్మసంక లెను. టము)లో చిక్కుకొని, రెందు ప్రవర్తనా మార్గములలో ని దేనినైనను అనుసరించుటకు న్వతంత్రతగలిగి యా దయ అను భావము మంచిదే. ఈ గుణమున కని]

చేమకూర వేంకటకవి సారంగధర చరిత్ర- గ్రీకు ట్రాజెడి 349 రతన (గ్రంథములలోను, మతములలోను మంచి స్థాన మీయబడి (పేకకుడు సహించరానిది- దీనివల్ల సంఘనీతియే విచ్చిన్నమ నది. ఆహింసా పరమో ధర్మః, దయయు సత్యంబు నాదిగా గును. దుర్మార్గుడు నుఖాంతము పొందరాదు. ఇదియు దలపడేని, సర్వభూతదయకు, సత్యవాక్యమునకు నుత్త నవినీతి ్రతిపాదకమేకాక భయదయాది ఉద్రేకములను మంబు ధర్మువాండెజుంగ, ఏకోరనః కరుణ ఏవ, రంతిదే తాళనము చేయక, వానిని ప్రకోపింపజేని త్రానదములోని వుని కథ, శిబిచక్రవర్తి కథ, మున్నగు నవి దయాహ్రశస్తిని అనందాంశను భ్రంశము చేయును. దుర్మార్గుడు దురంత తెలుపును. యమునివంటి నిర్చణుడైన మనువుకూడ మును బొందు సన్నివేశము "వీనికి శాస్తియయినది”” అను “స్మృతి? లో హృదయము దేని నొప్పుకొనునో యదియే తృప్తిని కలిగించినను త్రానదాశయమును నెరవేర్చుజాలదు. ధర్మము. అని శాసించినప్పుడు ఆయన దయాగుణమునే సొఫోక్టిన్‌ అను ప్రారీన గ్రీకు 'త్రాసదకర్త ద్రాసిన ''ఇడీవన్‌ నిర్దేశించినాడని నే ననుకొందును. (ప్రకృతిలోని జీవజంతువుల రాజూ అను టత్రాసదములోని నాయకుడు ఇడీపన్‌రాజు విషయమున దయ యవిభాజ్యమని కూడ చెప్పవచ్చును. ఆదర్శ త్రానదనాయకుడని పాశ్చాత్య విమర్శకులను కోలిరిడ్డికృత “ప్రాచీన నావికుడు అను కావ్యనీతి యిదియ. చుందురు. రామాయణ, మహాభారత. భాగవతముల యాద్యంతముల ్మి న్విర్రముల బట్టే మన 'ప్రావీన సాహిత్య నాయకులలో

అవిభాజ్లమ యి న నాకు జూడగ రా. వారీ, రతముళల్‌ ని వము మనలో మమరరియ వలెను. ఎక్కువ నీరు వచ్చి కర్షపాత్ర లుదాహరణ ప్రాయములుగా కన్చించును. వారికి నిలువనీరును కొట్టుకొనిపోయినట్టు (“*ఇాళనమూ') అనగ. డ్ర్రర్రంతము దావురించినప్పుడు ఆ దురంతమును కలిగించిన త్రాసదమును చూచినప్పుడుకాని, వినినప్పుడు కొని, భయద క్రి శ్రాము చేసిన పనిని కష్టముతో సమర్హించుకొనుటకు యలు పెళ్లుబికి మనకు అదొక విధమైన తేలికదనము, పయత్నించయటయే నా యభిప్రాయమునకు బలము కలిగించు ఊరట కల్షింపవలెను. ఇట్టే భావము లన్నియు విసర్జిరముల్స చున్నది రావణుని తేజస్సును ప్రానుమంతుడు ఓహో కావలెను. అప్పుడు మనకు “ఆనందమూ కల్గును. యని తెగమెచ్చికొనును కానీ, రావణునిలోనుండు ఆ అరిస్థ్రాటిలు నిర్వచనసారము. ఆయన ఉపయోగించిన యొకే ఆ ప్రర్రమావినీతి యున్నదే దానిని తెగనాడును. అందుకే కీలకపదము తికమక పెట్టును. ఆ పదము “భేది? అగ రావణుడు (త్రానదవీరుడు కాలేకపోవుచున్నాడు. భాగవతము అనునర్థమిచ్చును. భేది యయినప్పుడు కడువుబ్బరము ఆర. శ్రోన్సి పరీక్షిత్తు పాత్రలో త్రాసదవీరుని లక్షణ మున్నది. ఎటుల హాయి యనిపించునో, త్రానదజనిత, భయదయాది. జ్య్యర్చ్స ప్రామీథియన్‌ (ఇస్కెలన్‌ కృత *“బంధిత ప్రామీథి నిబిడోద్వేగముల మూలమున మన మనస్సు అటుల తేలిక యన్‌” అను (త్రాసదవీరుడు), బైబిలులోని “జాబ్‌” పంటి యగునని భావము. ఇంకొక వ్యాఖ్య ఏమనగా భయద స్వాధీనత లేక నిశ్చేస్టితుడైన త్రాసదపాత్ర. ఉ కత కోల్పోయి, న్వచృయిక్తై వద్ధేములు తమ రం ట్‌ కావ్యానందము.... సారంగధర చరిత్ర నాటకీయ కావ్యాత్మకముగ నున్నది న్‌ ముక దృక్పథము భర తుడు. “నాట్య సంఘటనలు, సన్నివేశములు వర్షనాత్మకముగా కాక నాటకీ శాస్త నా 'సనిషృతికి చెప్పిన నిర్వచనమును బోలుదు. యముగ మలచబడినవి. _అరిస్టాటిలు. (బ్రాసిన ““కావ్యమీ న ర షృత్తి: మాంని” (“పాయటిక్స్‌”)లో “త్రాసదమూు", “కావ్యము ఎది. అనున వొక్కటే యనుభావ మున్నది. మన కావ్యములోని “త్రాసది వీరుని లక్షణములు: 700 పద్యములలో సగానికి సగము పద్యములు సంభాషణ

స్వగతములతో నిండియున్నవి. ప

/ ండవలిను. సంపూ అతో, పాత్రల స్వ వి. ప్రబంధ

కీర్తిమంతుడు, బశ్వర్యవంతుడై వ్‌ న్రైవ్యముల. కవులలో నాటకీయతకు పింగళి సూరనను పేర్కొందుకు ముగ | సుగుణ్‌ పేతుడు మువలననో, ప్రవర్తన నియమా. కొని, యూయనకు, ఆయన సమకాలికుడు చేమకూర వెంకన వ! క్షణారా ర లవరననో కలవని తలంపుగ యేమాత్రమును తీసిపోడని నా యభిప్రాయము. పీంగఖి వై యందలి లోప, బలవా లు వీరుడు. ఇచ్చట కల్పించు సన్నివేశములు అఘువులు. చేమకూర కల్పించు స్థపత్తును తెచ్చుకొనువాడు ండ వలసిన “త్రానదీ నన్నివేశములు గంభీరములు. ఆయనది తోషద నాటకీయత్మ అకపదము డత్రానదనాయకు, మూలమున నాయకుని ఈయనది త్రాసద నాటకీయత. నూరన కామెడీ అఫ్‌ యలోపు? లక్షణము. ఈ లోపము శు రావలెను. మేనర్సు వ్రాయగా, వెంకన (టాజెడీ ఆఫ్‌ శేర యదృష్టము హఠాత్తుగా మారిపోవలెను. విపత్తు ది బ్రాసినాడు కర్చు సంపూర్మముగుణో పేతుడు దురంతము పొందరాదు. ఇది

350 సాహితీ నీరాజనం ననన (త్రాసదములో నుండవలసిన భయదయలు (త్రాసదనాయ యని మొరపెట్టును. సుబుద్ది సొంతబుద్దితో చెప్పుటలేదు. కుని లత్షణములు, ్రాసదీయలోపము "““సారంగధరచరి తల్లితోనైనను, సోదరితోనైనను, కూతురుతోనైనను ఏకాంత త్రలో కల తీరులను చూతము. నేను ఇదే ఇతివృత్తముతో మున కూర్చొనకూడదు. ఇంద్రియములు బలీయములు. బ్రాయబడిన యితరుల (బాణాల శంభుదాసు, గురజాడ, విద్వాంసులను సైతము జయించును అని '“'మనుస్కృతి ధర్మవరము, చలం, శ్రీపాద) రచనల తడవను. ఆ చెప్పుచున్నది. ధర్మము, ధర్మము అని పలుసారులు పనవిన తులనాత్మక పరిశీలన విశ్వవిద్యాలయ పరిశోధకులకు వదలి సారంగధరుని కీసనాతన ధర్మము తెలియదా? అటు పెట్టదను. నా చర్చ చేమకూర వేంకటకవి కావ్యముమీదనే. ధర్మశాస్త్రమును, నిటు సుహృద్బోధను. నిర్లక్యముచేసి ఇతివృత్తము. ప్రాగ్రూపము. లేదా మూల నమూనా కావున '“మనసుకు మనసే తార్కాణి' మనుచు చిత్రాంగి యింటికి ఎన్నియో దృక్పథములతో ఎందరిచేతనో రచింపబడ్డది. ఈ సోవును. ఇతివృత్తము విశ్వవ్యాపి యయిన “'ఆర్కి టైపు”. ఇది. విచత్షణా రాహిత్యము. అప్పటి పద్యమెంతయో సారంగధరుని పావురాలపందెమునుండి త్రాసదలక్షణ _బుగులు పుట్టించునదిగ నున్నది. ములు తలయెత్తును. దీనిని వర్ణించు పద్యపుటెత్తుగడ, 14వలదన) మానకరిగెన్‌ అర్ధస్పందన, ఏదో పుట్టిమూడునను ననిర్వచనీయ భీతావ ఇ ం క్‌? హము కల్గించును. ఈ భీతావహవాతావరణమును కవి యదే “చున దవపాలి విధి వెసన్‌ గానిపోవ పనిగ సారంగధరునకు శిక్ష్రపడువరకు కల్పించి సాగించును. ఆతతాయి. పిల్లలు చీమలతో చెలగాటమాడి వానిని తరువాత దయావాతావరణము తెచ్చును. చేమకూర అరిస్త్రా చరచినట్లు, విధి మానవులతో చెలగాటమాడును. ఇటే టిలు చేసిన గ్రీకుట్రాజెడీ లక్షణములను తెలిసియే యనుస పరిస్తితిని (గ్రీకు త్రానద పరిభాషలో '““హమార్టియొ”' రించుచున్నాడా యనునంత (ప్రణాళికాబద్దముగా వ్రాయుచు అనినారు. చిత్రాంగి మేడలోనికి పోయిన సారంగధరుడు న్నాడు. ఆ పద్యమిది: చిత్రాంగి మేడను “భయానకము” అని యిట్లు వర్షించుచు సారంగధరుండు సాధు సంస్తుత్యనయా నీ వ్రణీ భవనము వచ్చి సొచ్చి పదపంకజముల్లని యొ చారుండు ధర్మమర్మ ని టో. అంతయు మణిమయము. అందరు సుం లేని చారుండపు డుబుసు పోక సమ్మదలీలన్‌ ఇందు భయానక మేమి యుండును? సత్యధర్మములు ను పారువంబుల బస్టైడివారి జేరూను. మనుషులుండు భవనము మణులతో పాదుగబడియున్న ని శీలములేని యాకారము సుందరమైనను భయానకములే య ధర్మమర్మములను విచారము చేసికొనుచుండు నయాచా _ త్రాసదము న్రాయు చేమకూర హృదయము. అప్పటినుండీ రుడు సారంగధరుడు ఉబుసుపోకకు పొవురముల యాటకు సారంగధరునిలో, రాఫ్కారచిత ““విచారణ**లోని పాత్రకువలే సమకట్టైను. ఈ భోలనాసక్తి యతని బలహీనత ' లేక భయారాట మావరించుు మొదలుపెట్టును. లోపమనవచ్చును. దీనివలన నతని సౌగుణ్యము పూర్ణమయి దము నది కాదని తేలినది. అతనికి సంభవింపబోవు నదృష్టనిపర్యా __ చ'లొంగి సారంగధరుల వాకోవాక్య రూప సంవా గి యమునకు మొదటికారణ మీ ఖేలనానక్తత. విశ్టమైనది. మణికుడ్యముల పైని చిత్రములకు చిల్రౌ గ చై కామసూత్రపరముగ వ్యాఖ్యానములు చేయుచుండగా, సౌరి చిత్రాంగి యింటికి పోవలదని సుబుద్దివేసిన ప్రబోధ ధరుడు ధర్మశాస్త్రపర వ్యాఖ్యానములు చేయును. ఇచటి మటునాటకీయకార్యమునకు నిటు విచక్షణతకు మేలుబంతి. వరూధినీ ప్రపరుల సంభాషణ జ్ఞప్తికి వచ్చును. చిత్రాంగి దీనిపై సారంగధరుడు సుబుద్దిని మందలించును. “చిత్రాంగి కామసూత్ర వ్యాఖ్యాత్రి. వరూధిని *'కామ శా స్రోపారో నా తల్లి కదా ఏల నీకీ యనుమానములు” అని సారంగధరు యిని.” వరూధినీ (ప్రవరుల సంభాషణ డిల్లాసముగా, ఇం్‌ డడ్భుగగా సుబుద్ది కొనసాగిన బాగుండుననిపించును. తడియిసుక తిన్నెమి “చిత్రాంగి తల్లి వా కనియె దకట నడిచినట్టుండును. వరూధిని యప్ఫర స్తీ. పంకమంా ఏ కాంతవైన బురుషుం పద్మదళము వంటిది. న్వచృ్భంద. ప్రవరుడు బ్రావక కు జేకాంతమునందు జేరునేనియు నతనిన్‌ అగ్గిరాముడేసరి. వారి సంవాద పరిణామము ఘోరవిపతే లని లోకాపవాద మంటదె” దారితీయునను. చింతలేదు. రాజబాధ్యత లేవియు కాని బాపడు. కాలుజారినను ఏనో ప్రాయశ్చిత్తములు చేసి

చేమకూర వేంకటకవి సారంగధర చరి(త్ర- గ్రీకు టొజెడి 351 బయట పడగలడు. చిత్రాంగి సంసారిణి. రాజుభార్య, ఒకటి. - కుచరేఖలు. ఇది యనుమానాస్వద సాక్ష్యము. పారంగధరుడు కతృత్రియుడు. మహిమలు లేనివాడు. అర రెండు - సారంగధరుని దుప్పటి. ఇది ప్రత్యక్షసాక్యము. టాకు వంటివాడు. ప్రజల యోగక్షేమముల బాధ్యతకల దుపష్పటిసాక్యమే లేకుండిన కుచరేఖలసాత్యుము నిలువదు. యువరాజు. రాజే కాలు జారిన, ప్రజలు క్రింద పడెదరు. కుచరేఖలు చూపించి ఇవి ఫలానవారు చేసినవి అనిన ఎవరు అందుకే వీరి సంభాషణ బీభత్సముగ నున్నది. వినువారికి నమ్ముదురు? ఇక, దుష్యంతునితో శకుంతల చెప్పిన ముంద్లకంపమీద నడిచినట్టుందును. వీరు మాట్లాడుట నిత్యసావులగు “వేదములును, పంచభూతములు, ధర్మువు, ఎప్పుడాపెదరో కదా యనిపించును. అట్టి సంభాషణకు సంధ్యలు, నంతరాత్మయున్‌, చంద్రనూర్యులు, నహంబును, వాకోవాక్య పద్దతిని ప్రయోగించిన చేమకూర ఆంతర్య మిదే. రాత్రియు” సారంగధరుని పత్షమే. కానీ వీని నన్నింటినీ వాకోవాక్య రీతిలో నొకరు వాక్యము ముగింతురో లేదో, సారంగధరుని దుష్పటిచే చిత్రాంగి కప్పివేసినది. కావుననే ఎదుటివాడు తన వాక్య మారంభించును. అంటు ఆ చిత్రాంగి “కేసు” నెగ్గినది. ఈ విషయమును సొరంగధరుడే రెండవవానికా సంభాషణ యనిన యిష్టము లేదన్నమాట. ముందుగా ఫసికట్టేనాడు. చిత్రాంగిమేడనుంది శీలభద్రతతో నలుని దమయంతి దగరకు దూతగ పంపించు ఘట్టుములో బయటపడి, పైన వల్లెైలేకుండుట గమనించి యేదో మూడు దేవతలకు, నలునకు జరిగిన సయాదమునకు నన్నయ నని భయపడును. *“'మదవతికి గోక చేపడి, నదిమొదలుగ వాకోవాక్య పద్దతి ననుసరించినాడు. (“ఎఆీగి యెజింగి గుట్టుపాణి యడలు గుమారుం డెదలోని?. దుప్పటి నన్ను...దేవహితము... దీని దీర్పవలయు”.) చిత్రాంగి. ఎటులనో చిత్రాంగినుండి కొట్టివేయక తిరిగివచ్చుట సారంగ సారంగధరుల సంవాద పర్యవసానము జీవిత ప్రళయాంతక _ ధరుని త్రాసదీయలోపము. అందుకే యతడు ఒకక్షణము ముగ నుండితీరునని మన మనస్సులలో బితుకు బతుకు ముందు యువరాజు, ఇప్పుడు దోషి ఈ హఠాద్విపత్తు మనుచునే యుందును. ఇచట జరిగిన యొక చిన్న గ్రీకుత్రాసదవీరుని లక్షణము. సంఘటన చూడుడు. చిత్రాంగి + వ్వేలావర సద్రూపకమేలా గ్రీకు త్రాసదములో నుండవలసిన రెండు స్టాయిభావము వరియింపు మనుచు మీదన్‌బడి''నది. ఇది వరూధిని చేసిన లి భయ, దయలతో భయవిజృంభణ చూచితిమి. ఇక పనియే.. ప్రవరు._ డామెను.. వెనుకకు నెట్టినాడు.. మరి శ్వట్రూవిలననమును చూతము. రాజు మంత్రులను పెద్దలను సారంగధరుడో? **హా మహాదేవ యని చెవులంటి కేల స్ప్వాంగధరుని విచారించుటకు పంపును. వారు పోయి, పడిగడకుబోవ, నవ్వనిత పణిత మణిగణోజ్జుల కంకణ ల్యర్లమున ““రాజకుమారక వెజుచి చెప్పుదుమో వెఆవక క్వ్యణన మొలయ, బట్టు దుప్పటి చేజుట్టే పట్టుకొనియో”. శప్పుదుమో” యని విన్నవించుకొనినను, సారంగధరునే ంగికి దొరకినది. ఈ వెజుచునట్టు చేసిరి. ఈ పై పై మర్యాదలలో నేదో విపత్తు నన్నకి మతము ప్‌ సుగుణవతి యగు దొగియున్నదను భయము సారంగధరునకు కల్గినది. సారంగ జెస్టిమోనా తనచేతి” రుమాలును సమరుపాటున (క్రింద ధరుడు ''ఇది యేమోయని యెదవడి యదవద” మ్రైనాడు. పారవేసికొనుటయు ఈర్చ్యుళువు అయాగో కది దొరుకు ““ఎదపడు'' అనిన భయవధు అను అర్హమున నిప్పటికిని టయు దాని యాధారమున ఆమె శీలము సందేహింపబడు రాయలసీమ వాడుక నున్నది. సారంగధరు డెదపడి టకు కూటసాక్యము. సృష్టిచుటయు, పర్యవసా నముగ నాడు. మనకేమో జాలియగుచున్నది. ఒథెల్లో డెస్టిమోనాను హత్యచేయుటయు, ఆమె నిర్దోషి య తలవరులు సొరంగధరుని చేతులు కాళులు నరికిరి. తెలిసిన తర్వాత ఒథెల్లో తానును ఆత్మహత్య చేసికొను ,్పడ్తు సారంగధరుడు “హర మహాదేవ శివ యని టయు నను విషాదకరదృశ్యే పరంపర మనోయవనికమీద యరచును. నేనేమి నేరము చేసితిని నాకేల యీశిక్ష యని యాడ్సును. ఒథెల్లోపాత్ర ('ప్రచండవీరుడయ్యు “జారి ఈ ఆక్రోశపుటర్హము. ఏసుక్రీస్తును సిలువవేయగా ఆయన అయాగో, జాలి: ఆనే మాటలు పనవుచుండును. (ప్రేకకు (ర్చి ఏలీ లామా నబక్తాని' (ఇది. ఏసుక్రీస్తు యొక్క అను వడకునట్లు చేయుటకు పేక్సుపియరు పా త్రచే అరామైక్‌ భాష అర్హము- ““దేవదేవ నన్నేల విడనాడితివి?) చేరుమాలును క్రిందపడవేయించిన జాలునని విమర్శుకులనిరి. _ ల్రన్లి బ్లిట్టడలెనని బైబిలు వర్షించినది. దేవపుత్రుడగు ఏను'క్రీస్తు అదను ధర్మమునకై ప్రాణము నిచ్చెను. రాజపుత్రుడగు సారంగధ కాల రంగరరుని యుత్తరీయము చిరా కని తనను శా శీలమునకై. యంగముల కోల్పోయెను. ఆయన బలి సారంగధరుడు సౌరజా, మంత్రుల చుదుట పునరుజ్జీవితుడై మానవాళిని ముందుకు నడిపించుచున్నాడు యభి టే ఆర్టీ దలుప రచిన సొక్యములు రెండు. - అధ్యాత్మపథమున. ఈయన యంగములు మొలిపించుకొని

వె5్‌2 సాహితీ నీరాజనం ముందుకు నడచుచున్నాడు- సచ్చీలపథమున, ఏనుక్రీస్తు పేరువలెనున్నది, “చౌరంగి'), క్రొత్త జన్మనిచ్చి వానికి కంటు 500 సంవత్సరముల పూర్వము సోఫోక్లిన్‌చే వ్రాయబ నిజమైన తల్లియు దండ్రియు తానాయెను. డిన ''“అంటేగొనె'” యను (గ్రీకు త్రానదమున, మృతసోద సారంగధర చరిత్ర గ్రీకు ట్రాజెడి వంటేదనియు, రుని గౌరవము కాపాడుటకై. ప్రభుత్వము. నెదిరించి, సారంగధరుడు (గ్రీకు ట్రాజెడీ లోని నాయకుని వంటి తతృలితముగ నురిశిక్ష విధించబడిన అంటిగానె యను నిష చూచితిమి. మరి సారంగధర చరిత్ర విషాదాం నాయిక వధ్యస్థానమునకు పోవునపుడు “ఏ భగవదాజ్ఞను స కాడి యనిన గీకు టూజెద్‌ కూడ నిజమునకు నేను జవదాటితినని యీశిక్ష' యని సదాగ్రహముతో విషా 6 ॥ నిచునది దాంతము కాదని సమాధానము. త్రాసము నిచ్చు నాక్రోశించి యుండెను. ఆంటిగొనె కాన్సీ ఏసుక్రీస్తు కానీ, ని మాళతమే తెలియవలె య దయం వెల్లువలచే సారంగధరుడు కానీ ప్రాణభయముదేత నీ విధమున “ మౌ్రం లెను. ధ్‌ గీకు న మన తలంపులకంటిన సపెంటను కడిగివేయుటలు 'ప్రవర్తింపలేదు. మానవుని ప్రయత్నముకంటు బలీయమైన తాసద ఆశయములు. (గీకు శ్రాసదములు త్రిభాగొల్కుక శక్తి యొకటున్నది యను విషయము తెలుపుటకే యటుల రొ లు, (కు (్ర పదరునముం చేసిరి, లు. మొదటిభాగమున నాయకుని గుణప్ర కోను డును. మొదటిభాగపు తుదిలోను, రెండవభాగములి " కాలుసేతులు నరుకబడి స్వాధీనము లేక నెత్తుటి నాయకుని యదృష్ట విపర్యాయము (విపత్తు) సంభవించును. మడువున పడియున్న సారంగధరుని ''జాత్తుపాప' యని మూడవభాగమున నాయకుని విపన్ముక్తికాని, విపద్బలిగొని చేమకూర. వర్షించును. అప్పుడే పుట్టి రక్తపుమడుగులో యుండును. ఇస్కైలన్‌ అను త్రాసదకర్త “బంధితస్రొమీథి పార్ణాడుచు, స్వాధీనములేక యరచుచుండు నిసుగు జాత్తు యన్‌”', ““బంధముక్త 'ప్రోమీథియన్‌**, '“అగ్నిధర ప్రమీ పాప. ఈ యొక సమాసము చాలును ఆరిస్టాటిలు చెప్పిన యన్‌” యను 'ఖైత్రాసద మాలను వ్రాసెను. అట్ట “దయ” ను క్రుమ్మరించుటకు! కాళ్ళు చేతులు లేని యీయనది యగు ““ఏగమెమ్న్‌న్‌:”1 “కోపోరీ'2 “యూ సార్గంగధరునకు మత్స్యేం ద్రనాథుడు యోగవిద్య నేర్పిం నిడిన్‌”3 అను ైతాసద గుచ్చము. ఇస్కెలన్‌ తర్వో చెను. ఫలితముగ సారంగధరునకు కాళ్ళుచేతులు మొలవ సాఫోక్లిన్‌ అను త్రాసదకర్త ''ఇదీపన్‌రాజు”', “అంటిగొనే? మొదలుపెళ్టైను.. ఇప్పుడు సారంగధరుడు రెండవసారి. “'కొలోనన్‌లో ఇడిపన్‌రాజు” అను ట్రైత్రాసద మౌ లన పుట్టిన పాపవంటి వాడు. ఈ పాపని మత్స్యేంద్ర నాథుడు ్రాసెను. ఆ ప్రణాళిక ప్రకారము సారంగధరుడు చిత్రం తప్పటడుగులు వేయించు విధానము చూడుడు: మేడకు పోవుటకు నిశ్చయించువరకు మొదటి భాగము “జుట్టు(వేళ్లను రెండు బట్టించి నడిపింప అతనికాళ్లు చేతులు నరుకబడు వరకు రెండవ లొగా దలకుచు రాలేమి బలిమిదిగుచు అతడు తల్లిదండ్రుల యొద్దకు వచ్చి వారికి జ్ఞా “రంగ దనవేతి నిడుద లాతపు గోల యందిచ్చి చేయువరకు మూడవభాగముగ పరిగణించిన బక సద మెల్ల మెల్లనె కొంత మెలగ జేయు ధర_చరిత్రకావ్యమే త్రిభాగ (త్రాసదము కాగలదు. 4 నర్ట్‌యున నపలంబముడిగి రమ్మన నాల్లడుగులేగి ములో నుండవలసిన ఆది, మధ్య, అంతము లన దేశ, పడబోన గ్రక్కున బట్టే నిలుపు గలవు. (గ్రీకు త్రాసదమున నుండవలసిన లక్షణ షి రకావ్య జనుదెంచి విస విస దను నంటుకొమ్మని కాల, పాథైక్యములు సారంగధర చరిత్రలో గలవు పై సాదిలో వచ్చిన నగుచు నవ్వలని కరుగు ముల నుండి వేరుచేయునట్టియు, మనమ ములు నాడువాటెకి నీరీతి నడవనేర్ప చేసికొనిన నియమములకు సరిపోవునట్టియు ౪౯! గొన్నినాళ్ళకు నలవడి కొంకు దీటి సారంగధర చరిత్రలో నేవేవి కలవో విచారింతము. అెస్సలై కరపదములు లీలదనర ర యనియెడి పేరొసంగి.? సారంగధర చరిత్రలో దేవుళ్లు రారు. రాజనరేంగ్రో కలలో నీశ్వరుడు కన్పడెనట. వాంఛాపూర్తికి, మొకుగ్లా మత్స్యేంద్రనాథుడు రక్తపు మడుగులో పడిన జొత్తుపాప చెల్లింపునకు గృహస్తులు శేత్రములకు పోవుటయు, కొన్ని వంటి సారంగధరుని ఎత్తుకొని రక్తము కడిగి తేమ తుడిచి, దినములకు ఆ వేత్రనాథుడు తమ కలలో వచ్చి వరమిచ్చేనని తొనుత్రాగుపాలు సగపాలు బాలు పాలు చేయుచు వానికి వారు తిరిగివచ్చు సంఘటనలు మనము నిత్యము చూ చుచు యోగవిద్య వలన కాళ్లుచేతులు మొలిపింపజేసి, నడిపింప న్నాము. ఇది స్వప్న మహత్వాకాంక్ష. పాత్రల మన స్తత్వము నేర్చి యాడించి, క్రొత్తపేరు పెట్టి (అది ముద్దు అసహజమైనది కాని సంఘటన సహజమైనదే.

సారంగధర చరిత్ర పురాణేతిహానములలోనిది కాదు. పరిస్తితి గఢడ్డుగనుండును. కైకేయి. తానేమో. కొడుకు చరిత్ర కాలపరిధీ లోపలనే యున్నది. ఇతివృత్తము '““ఆర్కి కోసమింత చేయుచున్నానని మురిసిపోవును. ఆ భరతుడేమో “టైపు”. కావున కాలమును జయించినట్టిది యని కూడ యామెను నీవు నాకు తల్లివే కాదు పాొమ్మనినాడు. చెప్పవచ్చును. కథ యుప్పు కారములు తిను మనుషులది. భరతునివంటి పాత్ర ఎక్కడా దొరుకుట కష్టము. గాంధారి రాజు రాజరాజు నరేంద్రు డయినను, రాజు నరేంద్రుడయినను. - భీముడు, కుంతి - కర్ణుడు, ఊర్వశి - అర్జునుడు, వేంగీశుడైనను, మాళవేశుడైనను. చారిత్రక వ్యక్తియేకాని గర్‌[ట్రూడు - హామ్లైటు, దయానిధితల్లి - దయానిధి వురాణవురుషుడు కాడు. కర్ణాటకదేశమున నిట్టి యైతిహ్యాము (బుచ్చిబాబు “చివరకు మిగిలేది!) “చెడ్డతండ్రి - మంచిక్షూ కలదు. హఠయోగము, అవధూతమార్గము ఎక్కువగానుండు _. ఈేరు' కుదాహరణములు. లియరు - కార్జీలియా, బాల్కాన్కీ, మహారాష్ట్రమునను, _ఉత్తరహిందూస్టానమున _జన్రుతిలో * మేరీ (టాల్జాయికృత “'సమరము-శాంతి” లోని నిటువంటి కథలు కలవు. చౌరంగి, మాళవ వంటి శేర్లే చంటిబిడ్డలు). 'మంచితల్లి- చెడ్డకొడుకు' కుదాహరణము: దీనికి తార్కాణము. ఇతివృత్తము మాత్రము జీవధర్మమునకు అదిశంకరాదాధ్యుని నలం రాయరు చెడ్డకొడుకు ప్రాతిపదిక సంబంధమగు *"ఆడ - మగ. ప్రారీనాలంకారి ౨” న న డి. యుండదు అను కులు రతిస్థాయి భావమనినను, ప్రాయిడ్‌. లైంగిక మానసిక కం చన లీ యన రాదు. శా(స్త్రమనిన్‌ను ఒక్కటేయే. 'రసీము శృంగారమయినను,. వద్‌ సాకుచెప్సు తల్లిచేత తాను సన్యసిందుట న్‌ ప్పించినం

(మ్స (క ఎంగ మం దున ఆయనను “చెడ్డ” యని యనినాను. కాని వేఆపార్హము వాత్సల్యమయినను స్థాయి రతియే. ఆప్పుడుపుట్టిన పసిబాలు చేయవలదని మనవి. “మంచితం(డ్రి. - చెడ్డకూతురు” నికి తల్లితోగల సంబంధము ఆపెయొక్క సెకండరీ సెక్సు కృద్రాహరణము: లియరు - గోనరిల్‌, రీగానులు. కార్డీలియా అవయవముల. ద్వారానే యనుట ప్రకృతినూగ్రము. ఐషయమున ''చెడ్డ' వాడయిన లియరు వీరి విషయమున లింగము - పానవట్టము, పతి (శివుడు) పళ్చు (పార్వతి) నంచి? వాడయినాడు. చెడ్డగ వర్తించిన తండ్రిని ఆమె లకు. సంకేతముకాక కొడుకు - తల్లి (జగన్మాత) కి స్ర్వాద్రీయును. మంచిగ వర్తించిన తండ్రిని వీరు గెంటివేయు సంకేతమని కొందరందురు. అందులో సామంజస్య దురు. ఇదే మమత - కక్షల ఏతాము.. “చెడ్డతల్లి' మున్నది. సంతానమునకు, వారి తల్లిదండ్రులకు లింగభేద శ్రైశ్రైమ్నెన్టా). “మంచి కూతురు”, “మంచి కొడుకు''లు మాధారముగ మమత - కక్ష అను భావబంధమే తామువలె ఎల్రెక్ఞ్రా ఒరెస్టెజ్‌లు (చూ. ఇస్కైలన్‌ కృతత్రాసదములు పనిచేయుచున్నది. కొన్ని యుదాహరణము లిచ్చెదను. ఈ ““ఏగమమ్నన్‌””, ““క్రోస్రోరీ' లు). ఈ (గ్రీకుత్రాసదములలోని యుదాహరణములు ''మంచి - చెడ్డ" యను మూల్యీకరణ పాత్రల మమత - కక్షయను సంబంధములమీద యాధారపడి, ముపై నాధార్త్పపడియుండును. సారంగధరచరి(త్రలోని అడ యాధునిక ఖైంగిక మానసిక శాస్త్రములో “'ఇడీపన్‌ = మగ సంబంధము చెడ్డతల్లి - మంచికొడుకుకు కల కాంప్లెక్స్‌”, “ఎలెక్ట్రా కాంప్లెక్స్‌”, “ఒరెస్టెజ్‌ కాంప్లెక్స్‌” మమత- కక్షల విలసనమే. చిత్రాంగిని చెడ్డదానిగ చేయు యను సిద్దాంతములు ్రతిపాదింప బడినవి. జీవధర్మ, దృక్పథమిది. ఆమెపరముగ సానుభూతితో వ్రాయవచ్చుగదా సంఘధర్మముల మూలకములైన యితివృత్తములు కల యిటు యనిన జౌనని సమాధానమిత్తును. ప్రసిద్దమైన యుత్తమ వంటి రచనలు సార్వదేశీయ, జనీన, కాలికములై వచ్చుచు నాయికొనోయకులు కళ్ళిన యాభిజాత్యసాహిత్యమునందే వారి న్నవి. ఈ “కాంప్లెక్సు” అను వదలించుకొనుటయే తారతమ్య ప్రాముఖ్యము తబిసీలయిన నంఘటనలు కలవు. రా సారంగధరుడు సాధింవినది. జన్రుతిలోనుండి ప్రాగ్రూప మాయణోత్తరకాండను. సీతపరముగ దిజ్మాగుడు "కుంద గొథను (గ్రంథస్త్రము చయు సధవకాశము గౌరనకు కల్గినది. మాలి” యను నాటకము వ్రాయగా, భవభూతి '' ఉత్తరరామ కాళిదాసు, భవభూతి, పక్సుపియరుల (ప్రసిద్ద నాటకము చరితము” అని రామపరముగ నాటకము వ్రాసెను. అరవు తెచ్చుకొన్న యులివృత్తములపై నాధారపడియున్నను, వాల్మీకియే 'రామోవి'గ్రహవాన్‌ ధర్మః అని రాముని నాయకు వారి నాటకముల వజ వ్‌ టా! కాని కొరవడలేద నిగ నెన్నుకొని రామాయణమును. 'నీతాయాః చరితం న్నది విమర్శకులం ప్పుకొనిన విషయమే. మహత్‌” అనును. సేక్సుపీయరు ఒక _్రసిద్ద నాటకము శృరు “రోమియో మజీయు జూలియట్‌” అనిపెట్టి, యా ఇంతమా(త్రపు మౌలికత నైనను చేమకూర కావ్యమున నాటకమును. (అది త్రానదము) “జూలియటు, ఆమె. క్రీయవచ్చును. రోమియో” అని ముగించును. ఏమి దృక్పథపరిణామము?

చెడ్డతల్లి - మంచికొడుకుల కుదాహరణములు: సురుచి. సారంగధర చరిత్రలా మళ 'రమేయము లేదు. ఇందా (ధ్రువుడు, కద్రువ - గరుడుడు, కైకేయి విషయములో ధ్యాత్మ తత్వము కాక లౌకిక నతి, సంఘ ధర్మము లున్నవి,

354 పాహితీ నీరాజనం చైతన .__పొహితీ నీరాజనం సామాన్య మానవుడు కూడ నావరింపగల నిర్మాణాత్మక సాధ్యమాయని క యవ వక మర ల దవయ బాధ్యతాయుత అచరణ నియమావళి యున్నది. అతిలోక, చేయునని పరిగణించిన యెడల “ఆకాశవాణి” యసహజత ఆధిమానుష నంఘటనవలె కన్పించునీంశము అక్షాశవాణి తొలగిపోవును. సంశయమును ఐచ్చికమిగ విడనాడుట పాత్ర, నమ్మదగనిదిగా ననిపించు నంశము సారంగధరునికి కావ్యవిశ్వాసమునకు మూలకందమని కోలిరిడ్డి యనినాడు. కాళ్లు చేతులు మొలచుట. సారంగధరునకు కాళ్ళు చేతులు వచ్చుట యోగాభ్యానమ అదృశ్యవాణి ప్రవేశము కావ్యములో మూడు సందర్భము హిమ. అసలుకు నవనాథ చరిత్ర రచనయే యోగమహిమను లలో కలుగును. మొదటిసారి, చిత్రాంగి నా మాట వినవు చాటుటకై యున్నది. యోగాభ్యాసము వలన ఎన్నైనా గొప్పు కదా! చూడు నిన్నేమి చేసెదనో యని సారంగధరుని ఫలితములు సమకూరునని అధునాతన శాన్తుజ్ఞులు కూడ బెదిరించినప్పుడు, అతడు నీ మాటలే విని రాజు నిరూపించుచున్నారు. అమెరికా రష్యాలలో '““యోగము'' నన్నుదండించెనేని యా భూమి యా ఆకాశవాణి సత్యమెణు మీద పరిశోధనటి జరుగుచున్నవి. అందుకే ఈ యోగము గరా అని ప్రశ్నించినప్పుడు. రెండవసారి, కాళ్లుచేతులు వలన సారగంధరుడు కాళ్లు చేతులు వచ్చినవనుటలో నత్యుక్తి నణుకబడి యాతన పడుచున్న సారంగధరునికి వాని పూర్వ యుండవచ్చును. కాని యసత్యము. లేదు. “సాధ్యము”, జన్మ వృత్తాంతము చెప్పుటకు గగనభారతి ప్రారంభించిన జరిగి యుండవచ్చు అను నిశ్చయము కలుగును. ఈ ప్పుడు. ఈ సన్నివేశమును సారంగధరుని నిర్దాషిత్వము నాథపంథలోని యోగులు గొప్ప సంగీతజ్ఞులు. హిందూ, స్టానీ అచటనే దాగికొనియున్న తలారులకు తెలియుటకు కవి. శాస్త్రీయ సంగీతములోని “.గోరఖ్‌ కల్యాణ్‌ '' అను కల్పించెను. తలారులు పోయి రాజుకు అకాశవాణి చెప్పినది రాగమును గోరఖ్‌ నాథుడు సృష్టించెనట. ఈరాగము ఎత్తుగడ చెప్పుదురు. రాజు చిత్రాంగిని పిలిపించి ఆకాశవాణి ముక్తాయింపులయందలి గాంభీర్యము, సమాధి యను గుకొ చెప్పినదాని కేమందువు అని ్రశ్నించును. చిత్రాంగి ములెంతని వర్షింపగలము! ఈ యోగులు రుజా చికిత్సకు ““అకాశవాణి యాడ -బలికినది ఎటుపోయె నీడ బలుకరాదె యోగముతోజొటు సంగీతమును వినియోగించెడువారు. యిపుడు” అని పగ్గించును. అప్పుడాకాశవాణి నాటకీయ “'జత్తుపాపి' అయిన సారంగధరుడు సావయవుడగుటకు ముగా నున్న సత్యము బయట పెట్టినది. చిగ్రాంగికి మత్స్యేంద్రనాథుడు సంగీత మహిమను గూడ ఉపయోగించి శిక్తపడుట, రాజు పశ్చాతప్తుడగుట, వీనికన్న ముఖ్యముగ యుండి యుండును. సత్యము స్ట్రాపింపబడుట అను కవితాన్యాయములు కలుగు సా యకుడు. టకు ఆకాశవాణి పాత్రను చేమకూర. ్రవేశపెళ్టైను. శర 0గరుడు కావ్యనాయకుడే కాడు. బీవితనా సుకుడు. ఆకాశవాణిని, వాటకపు భూత పూర్వవృత్తాంతము తెలిసి శీలము కొరకు చచ్చుటకు సిద్దమయినాడు. చావు గంపు వర్తమానమును గమనించుచు భవిష్యత్తును తెలుపు “అధి కొనన శీలముతో బ్రతికినాడు. సారంగధర చరిత్ర మర హౌత్ర' గ ప్రరిగణింపవలెను. అకాశవాణిని గ్రీకుత్రాసదముల _ వపేమైనది. సారంగధరు డొకనాడు తల్లిదం ద్రులను నును. లోని “కోరన్‌:”తో పోల్పవచ్చును. అ పాత్ర లేక టకు వచ్చును. తండ్రి రాజ్యమును స్వీకరింపువున వాత్రసముదాయము ఎల్లప్పుడు రంగముమీద నుండును. మిమ్ములను జూచుటకు వచ్చితిని కాని రాజ్యమునకై ౨, జరిగినదానిని చెప్పును. జరుగుచున్న దానిమీద న్వీయాభిప్రా యోగము కంటె భోగము మటిలేదని బలీ యము వెళ్లిడించును. జరుగబోవు దానిని ధ్వనివూర్వక గంభేకరుటిగు కొదుకు మీకు పుట్టును అని చెప్పి, వాడ ముగా వక్రోక్తిలో సూచించుచుండును. లేదా గ్రీకుత్రాసదము (గోమరేశ్వరుడు) వలె సర్వము త్యజించి సరము ది? లలో (ముఖ్యముగ ఇస్కెలన్‌కృత ''యూమెనిడిన్‌?”) వచ్చు య్యెను. వెట్టి ముగింపు ఏ తెలుగు కా వ్యమున క్యా “ప్యూరొ” అను అతిమానుష సంకేతపాత్రగ జమకట్టవ ఆారంగధర చరిత్ర చదివిన తర్వాత బదుకుటె రము (య్త్యైట స్తన రామన్‌ హారి భ్రాసీన “డాలు”. చీమ నముగును. టాల్స్‌టాయి నవల "సమరము (నెపోలియను చరిత్ర) అను పద్యనాటకము నందును ౦౨” పై వ్యాఖ్యానించుచు నొక విమర్శకు డా రకుండొ వచ్చును. సేక్సుపియరు. నాటకము * మాక్చెత్తు? లో చదివిన తర్వాత కంటిరంగు, పెదవుల అమరిక ప రిత్ర ళు వభ్ళును. ఆ పాత్రలను “'పిశాచము'"లని అందురు. ఉన్నవ ఉండునా? అనినాడు. ఈ వాక్యము సారంగధర గడీయ లజ్మీనారాయణ నాటకము “నాయకురాలు” లో “*ప్రతా దెల్ణును. మానవుని బ్రదుకులోని గడియలు మం నున్నది" వుడు” అను పాత్ర భూత. భవిష్యములు ప్రకటించి పర న్యనను వనియోరిందుకనుటలో జక పోవుచుండును. ॥ లూ వుచుండును. ఇట్టి సందర్భములలో నటువంటి పాత్రలు గడియలను మూల్యవంతము చేయును. రత్నదీపమువలే

వమకూర. ఎంకటకవి సారంగధర ఎదలు దదడకకతతతడతతకడకతపతజతజతడదకతతతతతడడడ22ఊ2ఊఊ వెలుగుచు నట్టి బ్రదుకు బ్రదుకుటయే జీవితవిజయము. నీతి యుండును అని చెప్పలేదు. ఉండును అని నా “సారంగధర చరిత్ర" అందుకే ''సారంగధర విజయము" కనిపించినది యనినాడు. ఆ దివ్య సందేశమును మరల అని నేను అనుచున్నాను. మరల నెప్పునకు తెచ్చుకొని మురియును. ఆ దివ్య

సళవరతిలో చరినమును మరల మరల నెప్పునకు తెచ్చుకొని మురి

'“సారంగధర చరిత్ర!” (గ్రీకు త్రాసద రూపకపద్ద యును. ఇంకా యుద్దము జరుగలేదు. ఎవరికిని ఐశ్వర్యము, నున్నదనుచున్నావే? చేమకూర వేంకటకవి, వానిని నమూ. విజయము, గౌరవము, నీతి రాలేదు. అయినను సంజయున నాలుగా పెట్టుకొని అరిస్టాటిల్‌ సిద్దాంతము చదివి ర కట్టనిపించినది. అందుకే “మతి ర్మమ” అనినాడు. అటులనే నాడా? వాని నన్నింటిని చేమకూర ఎఆుగునా? అ గ్రకుత్రానదములను,_ అరిస్ట్రాటిలు..సిద్దాంతమును. చదివి యడుగుదురా? చేమకూర వేంకటకవి '*'సారంగధర చరిత్ర చదువగా నా గీతాబోధ నంతటిని ధృతరా(షష్టునకు చెప్పి సంజయుడు కట్టునిపించినది. సంజయుని వలె నేనును '"'మతిర్మమి”

యోగీశ్వరుడైన శ్రీకృష్ణుడు, ధనుర్జారియైన పారుడు నెచట అందును. నుందురో యచట ఐశ్వర్యము, విజయము, గౌరవము,

డత

నృపతి పండిత భజనా ది సజిగీషు రివ ప్రతాస సంపత్తేః। భట ఇవ ధృతి శౌర్య భరాత్‌ తారుణ్యా త్తన విభాతి తనుశోభా! పండిత గోస్టీవల్ల రాజులాగ, ప్రతాప సంపదతో విజగీషులాగ (జయంకోరే వాడిలాగ), శౌర్యాతిశయంతో 'సైనికునిలాగ ఓ నుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగాందుతున్నది. -- ఉపమావళి నుండి న శయన మిన కాయమావా త్తదినాంతర ప్రదీప రుచిర రుచా! కాచమయామలపొత్రాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ పందిరి మంచంవల్ల పరుపులాగ, దీప కాంతులతో వెలిగే పందరి మంచంలాగ, గాజు పాత్రవల్ల దీపంలాగ ఓ నుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. --- ఉపమావళి నుండి లా ైతైడ2తడైడా2న

చామర్తి సుందర శేషగిరిరాయ కవి అముద్రిత నమశ్శివాయ శతకము (శీ) కొడవలి సత్యనారాయణ ఆరిధ్ర వాజయంలో పురాణాలు, కావ్యాలు, ద్విపదకా శేషగిరిరాయకవి సులభశైలిలో కథా ఘటనలను ఆధారం వ్యాలు,. ప్రబంధాలు, శతకాలు, ఉదాహరణ, యషగాన, చేసుకొని సీతిటోధలను చేస్తున్న వివిధ విషయాలతో నాటక, పదకవితా, కీర్తనలు ఇత్యాది ప్రక్రియ లెన్నో విరాజిల్లుతున్న కొన్ని పద్యాలను చవిచూడండి. ఉన్నాయి. వీటిల్లో శతక ప్రక్రియ ఒక ప్రత్యేక స్టానాన్ని తే హదువ సంపాదించుకుంది. = హద్దుమాలి చరించీన యతివ భువిని భంగ పడకుండ బోదు, శూర్పణఖ ముందు తెలుగులో అమూల్య శతకాలలో అముద్రితాలై వెలుగు ముక్కు కోతల బడిపోదె విక్కివీగి చూడకుండా వున్న శతకాలెన్నో వున్నాయి. అటువంటి మధిత గజదనుజాయ నమశ్శివాయ. - 72 వాటిల్లో చామర్తి సుందరశేషగిరి రాయకవి రచించిన ఈ పద మ ““నమశ్శివాయ శతకం”” ఒకటి. _పద్యం రామాయణంలోని శూర్చణఖ పరపురుషాపే క్షతో హద్దుమీరి ప్రవర్తించి లక్మణునిచే ముక్కుచెవులు ఈ శతకం హైదరాబాదులోవున్న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ కోయించుకున్న ఘట్టూన్ని మనముందు. సాక్షాత్కరింప ప్రాచ్య లిఖిత (గ్రంథాలయం - పరిశళోధనాలయంలో జేస్తుంది. అముద్రిత (గ్రంథాల జాబితాలో చేరి భద్రపరచబడి వుంది. ఇది హత వ్రాతప్రతి. ఎ.సిసి. నెంబరు $557. ఈ పద్యంలో *విక్కివీగి అనే నుడికారం “'నిక్కినీల్లి” అనే అర్షంలో ('ప్రయుక్తమైంది. ఈ శతకంలో 108 తేటగీతులున్నాయి. (ప్రతి పద్యం ౭ ఎట్టి ఘను నాల్లవ పాదం శతక సంప్రదాయానుగుణంగా ““మథితగజదను ఎట్టి పైన దన బల మెదుటి బలము జాయ నమళ్శినాయి” అనే కేవల సంస్కృత మకుటాన్ని 6గవల్కె నని నరుని సుతుడు కలిగివుంది. కురుబలము నొంటిగా జొచ్చి కోలువోడె మథిత గజదనుజాయ నమశ్శివాయ. 46 తే (శ్రీ మదఖిల జగజ్ఞాల జీవనాయ భక్తజన హృదయాంభోజ భాస్కరాయ ఈ పద్యంలో - రాజనీతిలో అంతర్భాగమైన యుద్ద నిన్ను సతతంబు మదిలోన నిల్బనాయ నీతిని చక్కగా వివరించాడు. శత్రుబలాన్ని తెలుసు కోకుండా మథిత గజదనుజాయ నమశ్శివాయ - యుద్దరంగంలోకి ఉరకడం యెంత మూర్చత్యమో, యెంత పై పద్యాన్ని పరిశీలిస్తే. 'నిల్పనాయె”” అని వ్రాయడానికి పన గరమౌ తెలియచెప్పడానివై అభిమన్యుడు తన బలాన్ని, మారుగా పైపాదలలోనూ క్రింది పాదంలోనూ ఉన్న టలు కే ల గ్రబాంచకుండా కురు సేనను జొచ్చి ““జీవనాయ - భాస్కరాయ - శివాయ” అనే “యి వర్షంతో లు పఠతే కథా ఘట్టూన్ని సహేతుకంగా ముగిసిన సంస్కృత చతుర్జీ విభక్ష్యంత పదాలను చూచి బ్ర్రును ల రన్యావాంల ప్రాణాలు కోల్పో అంత్య'ప్రాస దృష్టితో వ్యావహారిక. భాష. ప్రభావంతో లు చ డ ఘట్టాన్ని కనులముందు కదిలేలా ““నిల్పనాయె”- నిల్చ్బన్‌ ఆయె అన్న పదంలోని “ఆయె” "”' ప్పదల్చుకున్న యుద్దనీతిని సూటిగా చెప్పాడు. “ఆయి'గా ప్రయోగించబడినట్టు చూడవచ్చు. ఇదే విధంగా భాగవతంలోని శుక్రుని కథాఘట్టాన్ని

చామర్తి సుందర శేషగిరిరాయ కవి అముద్రిత నమశ్శివాయ శతకము వక? దృష్టిలో పెట్టుకుని నీతి స్పోరకంగా ఈ పద్యం విరచించాడు- _ తే. బలిమి గలవాడనని గర్వపడుట గూడ తే. దాత ధర్మంబుసేయ నాతంక వరవ ద్దుర్విలోన చ ను కూడ దితరుల కెందు, శుక్రుండు బలికి లకు జిక్క ( నడ్డుపడి వానునునిచేత' గుడ్డియయ్యె మథిత గజదనుజాయ నమశ్శివాయ. మథిత గజదనుజాయ నమశ్శివాయ. (77) ఈ రెండు పద్యాలూ *' కమలములు నీటబాసిన-తమ మిత్రులు శత్రువాట తథ్యము నుమతి', '“'బలవంతుడ శివపురాణంలోని మన్మథ దహనానికి దారితీసిన క్‌ నాకేమని - చలిచీమలచేత జిక్కి చావదె సుమతీ.” అనే మి న దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ క్రింది పద్యం చక్కగొ స్న్వ్వస్రి శత్రక్ర పద్యాలకు ప్రతి రూపాలై కనిపిస్తున్నాయి. ఎడు. అయితే యీ కవి పై పద్యాలలో ఆయా శతకకారులు ఆయా తే. బలిమిగలిగిన వానితో పగ్గటించి పద్యాలలో వాడిన రూఢి పదాలనే (గ్రహించి వాటికి చేతగాని నరుండెట్లు చెడకపోవు పుటత్రికలుగా శోభిల్లే విధంగా తన పద్యాలను రచించాడు. ఎన్ను తెనకిన మదను కే చేర్పుగాయె ॥ చామర్తి శేషగిరి కని తన శతకంలో నేటి కాలానికే కాదు థిత గజదనుజాయ నమశ్శివాయ. (8) సర్వకాలాలకు సైతం ఉపయుక్తాలైన విషయాలను స్వతంత్ర వైస్తవభక్తుడైన విప్రనారాయణుని వృత్తాంతాన్ని స్వీకరించి ప్రతిపత్తితో రచించి సమాజాన్ని ఉద్బోధించాడు. యీ క్రింది పద్యంలో చక్కగా విడమర్చి నీతిని బోధించాడు: తే తనను దా మెచ్చుకొన్న సార్హక్యమేమి తే. ఎంత దృఢమతినైన బో నిందుముఖులు గలుగు నరునకు? తమివోని కొంత ఎలమి కరుగ దీసి గులాముగా బరపుటరుదె స్వకుచ మర్షన మొనరించ సౌఖ్యమగునె మరుళలుగొల్బదె విష్ర్రని మధురవాణి మథిత గజదనుజాయ నమశ్శివాయ. (15) మధితగణ దనుజాయ నమశ్శినాయ. (5) త. వచనమిచ్చి తొలంగినవాని గుణము ఈ విధంగా పై పద్యాలలో ఒక్కొక్క పద్యం ఒక్కొక్క హీనమనదగు బోగము చాన పగట కథాఘట్టూన్ని గోచరింపచేస్తూ నీతిబోధకమై విరాజిల్లు నొకని రమ్మని రేయి వేరొకని గూడు తుంది. కథా ఘట్టూలను సందర్పోచితంగా- నీతి స్ఫోరకంగా మథిత గజదనుజాయ నమశ్శివాయ. (19) పేంసడం ఈ కప్ప ప్రత్యేకత. ప్రో స్టత్యేకతకు న్య చామర్తి శేషగిరికవి కేవలం లౌకిక విషయికనీతి పద్యాలేకాక, లును తల నక పుస్వేం ప్రవారిటో అలౌకిక వేదాంత విషయాలను సైతం సరసంగా, సుబోధ భ్‌ చించినాడు. వున్న నీతి శతకాలలోని నీతులకు ప్రభావితుడై ఆయా కం వివరిస్తూ కాన్ని పద్యాలను రచించినాడు. మచ్చుకా నీతులను తన శతకంలో కూడా తన రచనద్వారా తిరిగి " వ్యక్త పరచకుండా ఉండలేక పోయాడు. అవి యివి; తే. ఇహము సాధించలేని వాడేమి పరము సొధనముచేయు నషప్రయోజకుడు ధరణి తే దమ్ము డీల్లిన గృహము నిర్షనము మాన ఫ్‌ మ స ల గ నలు నింటగెల్వక రచ్చ దా నెట్లు గెలు గండుబడిన తటాకంబు కరణి వుడమి మథిత గజదనుజాయ నమశ్శివాయ. (83) మథిత గజదనుజాయ నమశ్శివాయ. (27) తే మాయ విడిపోయి బ్రహ్మంబు బట్టు యలుగా' గానుపించు నభ్రము ఈ పద్యం దక్షుడు లేనియింట - అనే భాస్కర శతకంలోని రసా వతియక త్‌ ధు విడిన పద్యానికి ప్రతిబింబం. అదే విధంగా - మథిత గజదనుజాయ నమశ్శివాయ. 92 లే, చన ల బ్రనంతనతత్యముగను “నమశ్శివాయ శతకం" లో మామూలుగా తొాళపదత్ర(గ్రంథా శ శేకకే న్న యిన... లలో కనిపించే లేఖన, భాషాదోషిలు - అకరదోషాలు అనేకం మథిత గజదనుజాయ నమశ్శివాయ. (38) వున్నాయి. వీటి నన్నింటినీ నిర్లుష్టంచేసి పరిశీలిస్తే కవి ఇనా రచనా పాండితీ గరిమలు మనకు గోచరమవుతాయి.

మంజరీ మధుకరీయము - తలి తెలుగు నాటకం (శ్రీ పోణంగి (శ్రీరామ అప్పారావు ఇది ,$; కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రీగారు రచించిన నాలుగు యనునామెను సందర్శించుటకు మంజరిని అంతఃపురమునకు అంకముల నాటిక. దీనిని గూర్చి (శ్రీ, కోరాడ రామకృష్ణయ్య _ తీసికొని వెళ్ళెను. చండయోగిని క్షుద్రమంత్రోపాసకురాలు, గారు ఈ క్రింది విధముగా వ్రాసినారు - “*... ఈ నాటిక సామంత రాజకన్యల కుమార్తెలకు గురువు. మంజరి వారందజి 1860 సం. ప్రాంతమున రచింపబడియుండెను. పురాణాదుల కంటె పండితురాలని ప్రతీతి వహించుటచే ఆమెను వాదము నుండి సంగ్రహించినదికాదు. ఇది ప్రస్తుతపు రంగ వ్యవస్థలను నందుకాని మాయోపాయమునకాని జయించుటకీ చండ బట్టి ప్రదర్శించుట కనుకూలము. కాకున్నను ప్రాచీన యోగిని వచ్చెను. ఉద్యానవనమందు. ఆమోదరేఖ వేచి సం(పప్రదాయములననుసరించి స్వపాండిత్య ప్రకర్ణయే ముఖ్య యుండగా మనోజ్ఞ యనుచేటి వచ్చి మంజరికి చండయోగిని ముగా కవులందజు తలచుచుండెడి కాలమున బ్రాసిన తోనైన వాగ్వాదమును వర్షిలవి చెప్పును. అంత నామె (గ్రంథమ్థుగుట బ్రదర్శనయోగ్యములగు నాధునిక నాటకముల అంళతఃపురమునకు బయలుదేరును. వంతు 1ంచిద్భిన్నమై ము పాక్‌ వాచ్టైయమున అచ్చట చండయోగినితో ఆమోదరేఖయు, ఆమె గురువైన నాటకళాఖ లల ఘనవ[్యవల రాజయోగినియు వాదించిరి. ఒండొరులు మహిమలు చూపు యుండుననుటకు సందియముండదు ... (ఘనవృత్తపీఠిక కొనిరి. చండయోగిని ఓడియు. బీరములు పలుకుచు

• పుటలు 18-19). కథ అపూర్వము స్వకపోలికల్పితము వెడలిసది అగుటచేతను, ప్రతులు అలభ్యములగుటచేతను ముందుగా " కథను సం(గ్రహముగా వివరింతును. 3వ అంకము - ఆమోదరేఖ వయస్యయైన సంయమి, 1వ అంకము - రాజకుమారి యగు మంజరికి “మే చెలి సుమతి అను తపస్విను లిద్దరు అమోదరేఖాలా యౌవనోదయమైనది. ఆ సమయమున శరీరమందు కలిగిన లకు వచ్చిన ఆపదను గూర్చి చెప్పుకొందురు. వించి, నూత్న వికారము లామెకు అర్జముకాలేదు. పాటమరించిన న రాజచంద్రునితో వ వొ పాలిండ్లు మొదలగునవి అమెకు కంతులు మొదలగువానివలె న వహాగి. ద బానిగూర్చి ఎటములు నొందిరి. తోచినవి. మందిప్పించుమని తల్లియగు సంతానవల్లితో ఒకనాడు వార అం తఆలియక అందరు డగ ఉండయో చెప్పెను. అమె సిగ్గుతో కుమార్తెకు అసలు విషయము. కన నమ ననములో తిరుగుచుందగా పడే చెప్పలేకపోయినది. కాని తన పుట్టినింటనుండి మంజరి ఆమోదరేఖామ తుడైన ఒక రాకనుడు దున నిరికించు వయస్యయగు ఆమోదరేఖను రప్పించి అమె నందులకు కాని అగు తన కొమ్ములసం చుండగొ నియోగించెను. ఆకాశమున కెగసెను. వీరిట్లు మాటలాడుకొను శో ఒక కాపాలిక వచ్చి ఇట్లు చెప్పెను - కలలో మంజరి 2వ అంకము - ఆమోదరేఖ సకలవిద్యా ప్రవీణ, ననుభక్త సంయోగ సౌఖ్యుండగు మధుకర రాజపరమేశ్వరుడు ఆమెవలన అసలు విషయము నెటింగి మంజరి తన అజ్జతకు విరహిద్దై, అరణ్యములో తిరుగుచు ఆకాశమున నెగురు సిగ్గిలినది. ఆమోదరేఖ ఇదివరకే మంజరికి గానకళ నేర్చినది. చున్న అఆ హరిణమును బాణముతో కొల్టును. లంత ఇప్పుడు సాహిత్యము చెప్పుటకు పూనుకొనినది. అచిరకాల రాక్షసుడు నిజరూపమునుతాల్చి, మంజరీ, అమోదరేఖల ములోనే మంజరి సర్వమును గ్రహించినది. (విద్యాభ్యాసము కల్పితమగు ఒక ఆయసపు పెట్టలో పెట్టి దూరముగ లోని ఆయా దశలను ప్రబంధధోరణిలో వర్షించుట జరిగినది. విసిరివేస్తి మధుకరునితో యుద్దమొనర్చి, నిహతుడయ్యోను, రంగ విభజనలేదు.) ఒకనాడు వారిరువురు ఉద్యానవనములో _ పెళ్టై ఏమైనదో మధుకరునికి తెలియలేదు. - ఇట్లు చెప్పి నుండగా కుంభస్తని యను చేటిక వచ్చి చండయోగిని తరువాత ముగ్గురును నిష్క్రమింతురు.

మంజరీ మధుకరీయము - తొలి తెలుగు నాటకం వ్రెక్‌9ి వైరననతతతతతతతతతతతతతడతతజడతతడతతతతతతజతతతజజఊజజతజడడజఊజఊజజజఉఊఊజడడడడడడడడడడాడ= మంజరివార్త తెలియక విలపించుచు రాజమాత అగ్నిప్రవే _ రాజు; నాయిక - అంతఃపురకన్య లేదా సంగీత శము చేయనున్న సమయములో కాపాలికాకల్పితమగు ఒక శాలా కన్య; అంకములు - నాలుగు. మజటీయు నాటిక మణిఘంటిక ఒక లేఖతో కూడ ఆమె చేతిలోపడెను. మంజరి స్త ప్రాయము; లలితాభినయాత్మకము (కైశికీవృత్తి ప్రధా క్షేమముగా. తిరిగివచ్చునని అందులోనుండుటచే. ఆమె నము); బహునృత్త, గీత, పాఠ్యయుక్తము; రాజోపచార ఆనందమొందెను. రాజయోగిని శాపముచే చండయోగిని సహితము; ప్రసాధన క్రోధ దంభ సంయుక్తము; నాయక, ఉన్మాదిని యైనట్లు తెలిసినది. దేవీ, దూతీ, పరిజన యుక్తము; రతిపురస్సరమగు రాజ్యప్రా ్‌ పాది ఫలోపేతమును కావలెను.” (18 వ అ.) 4 వ అంకము : మధుకర చక్రవర్తి భార్యయగు హేలావతి ఎదుట ఆ పెష్టెపడెను. అమె మంజరీ, అమోదరేఖలను... పై నాటికాలక్షణములన్నియు ఈ మంజరీమధుకరీయము దానినుండి తీసి, తన అంతఃపురమున రాజుకంట బడకుండగ _ నకు పట్టుచుండుటచే దీనిని నాటిక యనుట సమంజసమే. దాచెను. రాజు ఎందులకు విచారముతో నుండెనో ఆమెకు నృత్తము, అధికరాజ్య ప్రాప్తి మాత్రము ఇందులేవు. ఇవి తెలియలేదు. ఈ విషయములను కుంభస్తనియను చేటిక ముఖ్యలక్షణములుకావు.. అచ్చటచ్చట కొన్ని కల్పనలను విదూషకునితో చెప్పెను. అది నిష్క్రంిమింపగానే కంచుకి విడిచివేసినచో తక్కిన కథయంతయును సంస్కృతరూపక వచ్చి విదూషకుని రాజునొద్దకు గాంపోవును. విదూషకుడు సామాన్యమైనదే. మంజరీమధుకరులు కలలో రతిసౌఖ్య రాజు చెప్పినదానిని కుంభస్తని చెప్పిన దానిని సరిపోల్చుకొని, మనుభవించుట ఉష్తానిరుద్దుల కథను జ్ఞప్తికి తెచ్చుచున్నది. యుక్తిపన్ని రాణి రాజును ప్రసన్నుని చేసికొనునట్లు ఇందలి నాయికా నాయకులు మంజరీ, మధుకరులగుటచే చేయును దీనికి మంజరీ మధుకరీయ మను పసేరుపెట్టబడినది. ” నాందిలో 3 వృత్తములు, ఒక సీనమును కలవు, కాన, విదూషకుని భార్య యుక్తివలన ఒక విప్రశ్నికవర్శి బద్రి అస్టాదడశపద నాంది యగుచున్నది. ఇందు కవి భేచర్యస్త్రీ సందర్శనమువలన_ రాజు స్వస్తుడు కాగలడని ష్రిర్రాముని, విష్ణువును, లక్ష్మిని స్తుతించెను. కవి (శ్రీరామ చెప్పును. మందనములో నున్నవారిని ఖోచర (స్త్రీలనుగొ వ్వ్రంత్రోపదేశమును.. పొందినవాడుకదా! నాంద్యంతమున భ్రమించి. రాణి అమోదరేఖ రాజునకు కనృడునట్తుగొ స్వత్రధారుడు సూర్యోదయ, వసంతకాలాది వర్షనములను చేయును. (చిన్నదియగు మంజరిని చూచినవో రొజూ గ్ల్వ్యది భద్రాద్రి శ్రీరాముని మరల స్తుతించెను. ఈ వర్షన మనస్సు చెదరునని ఆమె భయము.) అన్నియును బహుదీర్హములుగా, కావ్యధోరణిలో సాగినవి. రాజు. విదూషకులు ఉపాయాన్వేషణము. చేయుచు క్యాద్రాస భవభూతి ప్రభృతులచే రచింపబడిన రూపకంబు క్రీడాశాలకు రాగ్రాఅచ్చటు మంజరి కన్పట్టును. మధుకరుడు. లన్సెల్ల త్రఅచుగ పరికించుచుండిన సభాస్తారులు అన్యాభిలా మంజరి పాణిని గాంధర్వవిధిచే పరి[గ్రహించెను. ఇంతలో షుల్రై. కొత్తరూపకము. నొక దానిని నిరూపింపుమని రాణి వచ్చి అల్జరిచేసెను.. రాజు వెడలిపోగా రాణి ఆమౌద్‌. స్తశ్రద్ధారుని కొక లేఖను పుత్తెంచినారట. అందు మీదట రేఖామంజరుల నిరువురను చెజుసాలలో వేయించెను. మారిషునిచే ప్రబోధితుడై సూత్రధారుడు సకల సరస పదార్ధ డగా ఆమె పినతల్లినుండి. కుసుమ వనీవాటియగు ఈ మంజరీమధుకరీయమును క్‌ వరకు లే గ సంజరి. రాణికి పినతల్లి ప్రదర్శింప సమకట్టును. నటియగు సంగీతశారిక ద్విపదలో కుమార్తెయని స్పష్టమైనది. రాణి ప, ఎత్తాపపడెను. చిన్నతన బుతుగాన మొనను. ది (ధ్రువ యని పేర్కొనబడినది. ములో మంజరిని చూచినప్పుడే ఆమెను తనకు సపత్నిగొ దౌ ని నాధారముగ సూత్రధారుడు ప్రథమాంక కథా చేసికోదలచినదట పరిచయము సూచనామాత్రముగ చేసినాడు. ఇంక మారి " షుడు, చంద్రరేఖ యను నటి మంజరీ భూమికను, తరంగిణి రాణి రాజునొద్దకువచ్చి తమౌభిష కోరెను. మంజరికి ల్ల నింకొక నటి ఆమోద్య రేఖావేషమును. ధరించి దేవీపద మిచ్చి తాను 'భట్టిని అగుటకు సమ్మతించెను... క్టగ్వ్బును ప్రవేశిపనుండుటను సూచించెను. అంతట పాణి[గహణము ఇరువురు నిష్కమించిరి. ఇంతటితో సుదీ 101/2 వ తీసికొనివచ్చి రాజుచే పాల ( పేజీలు) ఈ్చ్‌స్తావన ముగిసినది. యమ (10 1/ నాట్యశాస్త్రమందు నాటీ (నాటక) లక్షణ మీ క్రింది రట తెలియుటకై ప్రథమాంక ప్రారంభమందలి విధముగా నీయబడినది - ''వస్తువు ఉత్సాద్యము నాయకుడు అమోదరేఖా మంజరుల సంభాషణమును, అంతమునందలి

మ! పాహితీ నీరాజనం దేవీమధుకరుల సంభాషణమును కొంత ఉదాహరింతును. నింతకంటిను బ్రియమెద్ది యిపుడు చెపుము. (పుట 127, వుటలు 236-37) అయిన నీ భరత వచనం బగుగాత. (అనంతరంబున మంజరియు నామోదరేఖయుం బ్రవేశించు గ సకల జీవులు సంపూర్ణ పాఖ్యు లగుచు చున్నారు.) దైవతాను(గ్రహంబున థైర్య మమర ఆమోః హళా! మంజరి! సుమాళంబుగ నుంటివిగదా. చిరసమయ ముపహిత బుధసేవు లగుచు మంజ: అత్తిక! నీవు వచ్చుట నింకనింక యద్ది కలుగునని మనుచు నుందురు గావుత మహినుమీర. నెమ్మనంబున నే నమ్మెదనే. (ఇట్టుని యథోచితంబున నందజు వెడలుచున్నారు.) టీ! ల మంట నుంటివే. ఇట్లు సాధారణముగా సంభాషణ అన్నియును సరళము ఆమో: హలా! నీ కురంగట నవ్వ మొదలుగల వారంద గానే నడచును. అచ్చటచ్చట కొన్ని సంభాషణలును, రున్నారు గదా. ఖ్యముగా కొన్ని వర్షనలును జటిల, దీర్హమాన భూయిష్ట మంజ: అత్తిక! యీ యవ్వ తాల్లింటి యవ్వ ములుగా కూడ నున్నవి. కొన్ని చోట్ల సంభాషణములు యనుకొంటివే. పద్యములలోనే నడచినవి. అసలు సంభాషణలను చేయించుట ఆమో: ఇప్పుడు గ్రొత్తగ మటియొకతె యేతెంచెనే? లోన్సు విసుగు కలిగింపకుండ వాటిని దీర్షముగా కొనసాగించు మంజు: కాదే. యవ్వ యు య ద్రియేకాని దాని యాత్మ టలోను కవిగారికి గొప్ప ప్రతిభ ఉన్నది. ఈ సంభాషణలు మారినదే. కొన్నిచోట్ల ప్రబంధధోరణిలో వర్షనాత్మకముగ నుండును. ఆమో: ఓసీ చెలియా, కాదే, తొల్లింటికంటు నీ యాత్మ దృశ్య కావ్యమునందు దీనిని ఒక లోపముగానే ఎంచవలసి మారినదే.. దాని నెటుంగక యమ్మను వింతగ దూరుచు కన్నది. ఇది డెమ్మీ సైజులో, చిన్న అక్షరములలో 237 న్నావు. పుటలున్నది. సంభాషణలను సాగదీయుటవలననే ఇంత మంజః అత్తికా! నీవు కొన్నినాడులు దడవున నుండుట పధి. న పరునయోగ్యముగా చేయవలెనన్నచో సంక్షీ వీ యాత్మయుం దాజుమా ఆయ్యెనని దలంపదగునే. అనిన అవసర మెంతేని కలదు. (రాజు...విదూషకమాత్ర సహాయుండై.. నిరీక్షించుచు _ సూల రూపకములందు. తత్తత్చాత్ర విశేషంబులకు న్నాడు. దేవి...అభిముఖంబుగ నేతెంచి మంజరినిం బ్రణతి (ప్రాకృతభాష. రూపకానుశాసనవిహితమై యున్నది. మజీ యొనరింపు మని వినిచి మైక్కించి వినీతాత్మ యగుచు) తెలుగులో ఏ పద్దతి ననుసరింపవలెనను సందేహము కవిగారికి కలిగినది. కాని (1) వసంత తిలక, వల్లవీవల్లవోల్దాస, శృంగార దేవి ఆర్యపుత్ర! విజయంబు నాందుము. విజయంబు రంగాది భాణంబులు రూపక విశేషంబులయ్యును ప్రాకృత నాందుము. మన యల్పభాగ్యంబువలన బిన్నమ్మ పంపిన మిశ్రంబులు కాక ననిమిషభాషయందు సవిశేషంబుగ జూపట్టు యక్కమ్మ నా తావునకుం జేరెగాన దీనికి నాకుం బిరకాలంబు చున్నవి; (2) మిశ్రంబులయందు (గ్రథితంబగు ప్రాకృతం మనికి యింపొందె. ఇంతకు నపయశంబు నాకుం బొడమ బును ఛాయ వీడి సకలజనంబుల కానంద విధాయకంబు కుండ నాకమ్మ యిగ్గూడవలకుం దొలుత నేతెంచె. దీన గానేరమి సంభవించుచున్నది; (3) ఆ మిశ్రరూపకంబుల మనమందరము వెలలేని లగ్గులకె పాల్పడి యున్నారము. యందును ఒక్కొక్క చక్కిం (బ్రాకృత వ్యవహార యోగ్యంబు కావున సంశయంబువీడి దీని జేకొమ్ము. ఈమీద దేవి శబ్దంబు లయిన పాత్రంబులును సంస్కృతం బాశ్రయించి వచించుట దీనికిం భట్టినీ శబ్దంబు నాకునుం గలుగుగాక (అని కలదు. “అందుచే ప్రాకృతభాష లేమి అత్యంత నిషేధాపాద మంజరికరంబు ప్రియుని కరంబున నునిచి) ఇంక నీయెడ కంబు కాదవి తలంచి సంచితోత్సాహుండై సంస్కృతాంధ్ర నే యభిమతం బొడగూర్తును. మిశ్రంబుగా బ్రాచీనానుశాసనోక్త లక్షణ లక్షితంబగునటులి” తమ రూపకమును విరచించినారు. *ప్రా లేమి" రాజుః (ప్రసన్న వదనుం డగుచ్చు అనుటలో కవిగారు తెలుగు భాషకు నంపంట్రింద్‌ వ్యవహార గ్‌ తొలుత బొడమిన కోవంబు క్రుంగణంచి కము నుద్దేశించి చప్పియున్నారని తలంచుచున్నాను. ఇంక యాదరంబున దాని నా యాలు జేసి నర మిశ్రంబుగా' _రచించితి నన్నప్పుడు స్క! తత మనియు, ఆం[(ధ మనగా తదృవ, మోద మొనరించితివి నీవు ముదముతోడ దేశ్యము అనియు సననగా యన్న సాంరలమూ

మంజరీ మధుకరీయము _ తొలి తెలుగు నాటకం ౨౨తతతతతతతతతతతతడతత2తడ2ే క! ఇందలి ఉత్తమ పాత్రలు తత్సమ బీహుళమగు భాషను, చేయుచుండుట. ఆయసపు పెజ్టు మాయమగుట, మంజరీ త్త) నీచపాత్రలు తద్భృవ, దేశ్యబహుళమగు భాషను మధుకరుల విరహకారణములు, దేవి ప్రయత్నములు మొదల గునవి పెక్కులు ఇందుల కుదాహరణములు. (2) స్పష్టత అవలంబించి మాటలాడుట గమనింపదగును. కుంభస్తని కొఅకును, ముఖ్య విషయము లేదా కష్ట కల్పనము (పేషకుల మాటలు వ్యావహారిక సన్నిహితములుగా కూడ నున్నవి. _ దృష్టినుండి తప్పిపోకుండుటకును ఒకే విషయమును రెండు, అంకమంతయును. ఒకే రంగముగా నుండుటయు, మూదుసార్హు చెప్పించుట; అట్లు చెప్పెను విసుగు కలుగ అందుల, కాలైక్యములు. పాటింపబడుటయు. సంస్కృత కుండ యో టు నెమ్బనధానినే మ రల చెప్పుటను సాధారణ రూపక సంప్రదాయము. శ్రీ, కవిగారు కూడ ఆ పద్దతినే -_కొందణు పాళ్ళాత్యులు దీని (లై రీ పద్దతిన నంగకరింతురు.. తక్కిన కావ్యములమాట ఎ 4 స్థముల ట్లున్నను, అవలంబించినట్లు కనట్టినను ఇందు రెండు ప్రధానములగు శ్య్వళ్తము ప్రదర్శన ప్రధానమగుటచేతను, ఒకసారి దృశ్యము లోపములున్నవి - (1) అంకములను విభజించుటలో ర ళ్‌ 'బ్రధా క్ష క కాలైక్యముకాని, స్తలైక్యముకాని పాటింపబడలేదు. అంతియే జరిగిపోయినచో. పునరవలోకనమునకుగాని, జరిగినదానిని కాక ర అంకము 12 పుటలుకాగా చివరి అంకము గూర్చి ఆలోచించుటకుకాని అవకాశము లేకపోవుటచేతను 125 పుటలున్నది. (రెండు, మూడు అంకములు చెటి స్పష్టతకొఆకు మరలమరల చెప్పుట ఆవశ్యకమే. దెంగి2/6-

• / ౧18 అను స్పానిష్‌ రూపక కర్త ఈ క్రింది విధముగా చెప్పినాడు. నలుబదిలయ్రైదు పుటలున్నవి.) రెండవ అంక (ప్రారంభములో మంజరి సాహిత్యాధ్యయన _ ప్రారంభము చెప్పబడినది. “౯/800100 1121 1 0 1గ౧౦గ౫౧౦౩ 10 ౪ ౧౧౦౧౭ అంకము సగమైనను కాకుండగనే ఆమె పండితురాలైసోయి.. ౮౧౮6513061౧09 0 2 ౧18 ౧౮౪ 06 78062౫36 21 9851 నది. ఆమె అధ్యయన ్రకారమును కవి తానై వర్శిచుట 11006 శగా68 రంగగం 6 00౮౧8 0 16 2ర6ంగ. 106 మాత్రమే జరిగినది. దృశ్యకావ్యమునం దిది అసంగతము._ 3 క[౧6 ౧2% 01 19 జంర6గ౧౦ం6 ౪1 ౮౧6౦౦206 | ఈ6 9600౧6 1006 6 09691 ౧2 ౪/11 6౧౦6౧2౧6 1 (2) కవి రంగవిభజనము చేయకపోయినను రెండవ ంగిస 2 019 110 అ060000 ౧౭౫ *6 06 509 921 అంకమందు 4 రంగములును; నాలుగవ అంకమందు ఆ౪ంగఎంర/ ౪౧౦9|౫2౧69 గ 060% 0 00099, రంజీ ఇంచుమించుగా 8 రంగములును కలవు. స్షల, కాలములు ౧6౧90౧5 2౧౮ “5006 0405.” (| 916% 01 96 11066గ భిన్నములగుటచే వీటి ప్రదర్శనము కస్టసాధ్యము కాగలదు. (గ 0/ 8.101బ%-0306 8.) సంస్కృత రూపకకర్తలు కాని, లషణకర్తలు కాని తెరలు, 8010 అనెడి ఫ్రెంచి రూపక రచయిత ముఖ్యాంశములనెల్ల సెట్టింగులు మొదలగు వాటిమీద దృష్టి నిలుపలేదు. ఆ 'ప్రథమాంకమందే ముమ్మారు చౌప్పెడివాడట. రెందుసార్లు లోపమును పూరించుకొనుటకు వారు రెండు 'ప్రధానసాధ చెప్పుట ఇబ్ఫెన్‌లో కూడ ప్రధానముగా కన్పట్టును. నము లవలంబించినారు-(]1) కవి వర్షనలచేతనే ఆయా పాశ్చాత్య సాహిత్య ప్రభావము ఏమాత్రమును లేనివార్‌ వాతావరణ భావన కల్పించుట; (2) నటులు అంగికాభిన రామచంద్ర కవిగారు. కాని పై పాశ్చాత్య సిద్దాంతముతో యము చేతనే అధ్వగమనాదులు, ఆరోహణాదులు నిరూపిం ఇప్పట్ల వారి రచన సంవదించుట చిత్రము. రంగస్థలమునందు చుట. మొదటి దానిని కవిగారు బాగుగా వినియోగించుకొని భోజనాదులను మనవారు నిషధించినారు.. కాని ఇందులో నారు; అంతియేకాదు కొన్నిచోట్ల వర్ణనలు మితిమీరినవని విదూపకుడు రంగముమీద ఫలహారము' తృప్తికరముగా జేసి యును చెప్పవచ్చును. రెండవ దానిని నటులు పూర్తిగొ గజ్జున ్రేన్చినాడు. మొత్తమున శ్రీ మంజరీమధుకరీయము వినియోగించుకొనినను ప్రవేశ నిష్కమణాదులు కొన్నిచోట్ల నృత రూపక లక్షణ విహితమే అయినను, కొన్నిచోట్ల సహజములుగా కన్ఫట్టువు. రామచంద్ర కవిగారు (క్రొత్తపోకడలను ప్రవేశపెట్టినారు. భాష కథాకథనమునందు కవిగారు రెండు చక్కని పద్దతులను నరళమును గాదు, జటిలమును గాదు. సంక్షిప్త మొనర్చి, అవలంబించినారు (1) (ప్రేక్షకుల లేదా-పఠితల కుతూహల చిన్న చిన్న మార్పులను చేసికొన్నచో ప్రదర్శన యోగ్యము మును. రేకెత్తించుటకు గోప్యార్హ గోపనము చేయుచు, కాగలదు. సరియైన సమయములో అనలు విషయమును వ్యక్తము _ “స్రవంతి పౌజన్యంతో

(శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షము - ఆత్మతత్త్స్ర విచారణ (శ్రీమతి జె. హేమలత విశ్వనాథ వారి జీవుని వేదనకు ఫలముగ నావిర్భవించిన అర్జించినారు. విశ్వనాథ వారు తన పూర్వార్జిత పుణ్యఫలము మహాకావ్యము శ్రీమద్రామాయణ కల్ప వృషము. జీవుని గనో, ఈ జన్మలోని సాధన ఫలముగనో ఆత్మానందము వేదన యనగ ఆత్మ జిజ్ఞాస. తతృలము అద్వైత దర్శనము... నొక్క లిప్తకాలము పాటు దర్శింప గలిగినప్పు ౯ ఆ అద్వైత దర్శనమున కక్షర రూపమే కల్పవృక్షకావ్యము. యనుభూతిని శాశ్వతముగా నిలువుకొనతేక పోయితినని నిర్వేదము నొందినారు. లోకమున కొందరు తెలిసిన మూఢు ధవళోజ్జుల తేజో రూపుడు, జ్యోతి స్వరూపుడు, లుందురు. వారికి సత్యనిత్యముల గూర్చి తెలియదు. కొని ఆద్యంత రహిశుడు, అత్మసాహిత్య పరమ సూక్ష్మ రస అంతలోననే మాయలో పడిపోవుదురు. అట్టి వారిలో బిందు స్వరూపుడు అయిన వానిని దర్శించి తరించవలెనని దానుజ్యృల తరుడనని భావించుచు 'జంచుతతి జన్మలు విశ్వనాథ వారి ఆకాంక్ష. శశిఖండ లాంఛనుని ఆనందతాండన _ భ్రాంతులు చావులన్నియుందెలిసియు బిట్టు చీకటుల తేన్నున మును దర్శింపవలెనని, ఆసమయము నందలి కింకిణీనాదము బొప్పెలు కట్టు చుండౌనని దురపిల్లివారు. ఆ యంధకార వినవలెనని ఆయన కోరిక. కాని తన కోరికలు సిద్దించుటకు మును దాటుటకై “నీ వెలుతురు లోనికిం గొనుచు వెళ్ళవే! మౌర్గము సుగమముగ కనిపించలేదు. బ్రతుకంతయు జన్మాం మౌళి శశాంక రోచిష్లా। అని జ్యోతిస్స్వ్రరూపుని సహాయము తర సంగతమయిన పాపపు పుట్టగ గోచరించినది. కామా నభిలషించినారు. తన జిజ్జానయే (గ్రీష్మతాపమై బాధింవ “తీవ్ర దులు చుట్టు ముట్టి యుండుట గమనించినారు. దానిని బాధమీ (గ్రీష్మము నందు నన్నునుడికింపకువే! శశిఖండ విచ్చేద మొనర్చు మార్గము తెలియక ఖీద పడినారు. లాంఛనా! అని జీవన్ముక్తికై పరితపించినారు. “నీభక్తుడు శోభనాద్రిదగు సంతానంబు జన్మాద్యపాయము సా ముచేయు దస్ఫించుత! యెన్ని పుట్టువుల పెస్ప్రైతిన్‌ శవా! యేమి ధకుడు స్వస్థ్రానమును చేరుటకై ప్రయత్న చేయు కామము! కోపంబది యేమి? ఏమి యగు నీ మాత్సర్య సందరుమున నన్నిమారులో (క్రిందపడి భష లదే మోహో ప్రభూ! యనుచు జన్మజన్మలుగ కామాదుల వ్‌ చయత్నించును. విశ్వనాథ వారు మనోవికార పాలైనందుల కార్తి చెందినారు. తన తపము పండి జన్మజరా లొను అధోకృష్ణుడగుచున్నను లెక్కసేయలేదు. లన సనో రహితుడగు నట్టను (గ్రహింపుమని ్రార్డించినారు. ఆదిని శఎము మౌన లేదు. ఉప్పు కడలి వంటి హృషీ సుధను బంధహేతువయిన మోహకోపకామాదులను క్రుంచి కోదలచి దవీశరేగగా తరచి ఆ దవాగ్నిని న్వీకరించి నారు కావున “వాద సమాగత మోహకోప కామాదుల చేత పొదింపుమని ఆర్తితో నాభగవంతుని యాచించినారు. గట్టుపడునట్టుల జేయకువే మనఃపతీ!' యని దీనముగ విశ్వనాథ వారి విశ్వామిత్ర పాత్ర సృష్టి అద్భుతమైనది" వేదుకొనినారు. మానవుని చిత్తము కడు చంచలమైనది. కామాద్యిరిషడ్వర్గ పరిభూత మనస్కుడైన. మౌనవుడో అందుకే *కోతి వంటి మనసు' అందురు. భగవద్ద్యానమున అంచెలంచెలుగ తన శత్రువులను నిర్జించి స్వారాజ్యపదవినెళై నున్నంత సేపు బాగుగనే యుండును. మరల చిత్తము సాందగలడో విశ్వామిత్రుని కథలో 'ప్రదర్శితమైనది. వశిప్తుని లౌకిక విషయములపై మరలును. “నిను మదిలోన నెంచు. చేత పరాజయము పొందిన విశ్వామిత్రుడు బ్రహ్మత్వవా ఈఆి నేనొక యోగిన్మి నీవునా మనస్సున జార రానివేళ నొందుటకై తప మొనరింప యత్నీంచేను. ఆ సంకల్పము బురసూదన! నన్నును మించి పాలసుండని ధరనుండ తోడనే ఆతని మనసులోని మదముడగినది. తన తపిఫి బోవిడని తనన్సు తనకు సహకరించని మనసును నిందించు. మును. ధారపోసి ్రిశంకునకై స్వర్గమును నిర్మించినొడు కొనుచు తననట్లు “ఎత్తి కూల వేసిన గతి చేయకు మని అందులకు కారణము మాతృర్యము. తన తప్పిదమును

(శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృషము - ఆత్మతత్త విచారణ 363 తెలిసికొని మాత్సర్యమును త్యజించినాడు. శునళ్ళేపుని (గ్రీష్మతాపమై మండించు చుండ ఆతాపమేమియని 'తెలిసికొన వృత్తాంతము నాటికి విశ్వామిత్రుడు కోపమ్ము నరికట్టలేదు. గోరినాడు. ఆత్మయనగా నేమి? ఆ యాత్మ జన్మపరంపర మరల తపమొనరించి కోపమును త్యజించిన పిదప బుషి అతో నిత్య యా(త్ర సాగించవలసినదేనా? అని సందిగ్దుడై అయినాడు. మేనకా వృత్తాంతముతో కామ ముపశమించినది. నాడు. ఈద్భశ వేదనతో దేహమదర్హ దగ్హమగు ననిపించినది. . కామ(క్రోధములు విడువని తాను (బ్రహ్మర్షిత్వమున కనర్హుడ రాముడిట్టైంతో ఆయాసపడినాడు. నని తెలిసికొనిన పిదపనే కామ ముపశమించినది. 'లౌకిక అట్టి రామునకు ప్రకృతి అంతయు తత్త్వోపదేశమొనరించు భోగ తృష్తి శబలత్వము మాలిన గుందెళ దపస్స్వీకృతి చున్నట్టనిపించినది. వృక్షములు దండకమండల కాషాయ విఘ్నకారి' అని తలంచి కామము స, ల. శాటికధారులై ఓంకార మొనర్చు యోగి పుంగవుల వలె తపమాచరించినాడు. బ్రహ్మ సా ఇాత్కరించినపు లల. కనిపించినవి. ప్రకృతిలో అల్పాల్పములుగ పరిగణింపబడు డడిగినది తాను జితేంద్రియుడయినాడా? కాడా? ల. కాక్కి నత్తగుల్ల ముకుళీభూత పుష్పయుత శిరీష ద్రుమము మాత్రమే. మరియొక కోరిక అతనికి లేదు. 'కొమ ప్మ్య్య+ క్రూడ్ర తత్త్వమును దర్శించి అవగతము చేసికొని 'క్రోధములం జయించుటకు సంకల్ళింని వా సస నాడు. కాకి వేపడొల్లను త్యజించు విధముగ నిస్సారమయిన మార్గంబుల శోష వెట్టుకొను చుండిని తన ల). శ్రాకిక విషయములను పరిత్యజించ వలయునని, నత్తగు పా రంభను విశ్వామిత్రుడు శేపించినాయు. మరల లోనికి చొచ్చుకొని యుండు రీతి మౌనవుడాత్మిన్ముఖుక. వివేకమును పొంది “నాలో (గోధము పాయ దేవిధమునన ల వలయునని, ముకుళీభూత పుష్పయుత శిరీష నాపైని నాకున్‌? అని తెలిసికొని (ద్రుమము వలె ఐహిక విషయ నిరాసక్తుడై యుండ వలయునని ఇంక గోపము తెచ్చికో నింక నసలు (గ్రహించినాడు. కాని కర్మజీవియైన మానవుడు కర్మవిముఖుడు ం శ బోను కారాదు. అంతః ప్రవృత్తిలో మాత్రమే నిర్వేద నిరాసక్తతలు పెదవి గదుపను శ్వాసమ్ము విడువ శిక కరాచ ఎంత వణకు బ్రాహ్మణ్యము నేను గనుదు కదలాడ వలెను గాని లౌకిక కర్మాచరణ కవి భంగకరములు నంతవరకును నది నీశ్చయంబటంచు కారాదు. కర్మఫల భూతముగ కలిగిన జన్మము కర్మాచరణ . ములో పూనీతము కావలెను. కాబట్టి నిర్వేదమును పొందు 'ప్రతినవూని నిరాహారుడై, మౌనవ్రతావలంబియై ఆకలి సన్న ర్రామునకు అరుంధతి కర్మ యోగమును బోధించి దప్పులు తలపక తపమాచరించి సిద్ది గనినాడు. డాం తద్ద్వారా తెలియనగు పరతత్త్వమును సూచించినది. తతృలి డొక బ్రహ్మజ్ఞాని. జితేంద్రియుడైన అతనిని లోక మేవిధము ,్బ్బ్యా ఆత్మాన్వేషిలైన రాముతు పరమేశ్వరి అయిన గను లోభపెట్టుజాలదు. సీతయందు పరబ్రహ్మతత్త్వమును దర్శించి ఆ తత్త్వము శ తనలోనే యుండుట తెలిసికొనినాడు. 'నాదు సంకల్పము రామునిలోని అన్వేషణ మరియొక విధముగ కనిపించును. బ్బ స్యద్ర (మును గామిని! నీవుగ నిండియుంటివీ కల్పితమైన తాటక మరణ సందర్భమున విలవిల లాడుచు ప్రాణములు ప్టన్సు కాటుక చీకటి జిన్ని దివ్వెవై శిల్పపు వెల్లుగాగ త్యబించుట చూచిన రామునకు దేహ సంబంధి విషయముల విరచింతువు నా హృదయాంతరంబునన్‌' అని ఆ పరత పట్టు వైముఖ్యము. కలిగినది. జీవుడు మాయాపరం బై త్త్వము నాత్మలో నిత్యముగా హత్తుకొనినాడు.

• యన్నాడను నా యమమ దేహమున జీవుడొక _ నీతాన్వేషణకేగిన హనుమ కూడ నొక బిజ్ఞాసువే! అతడు దణ్థారాన యున్యాడని తెలిసికొనినాడు. కాని అతడెవరు? _ అన్వేషించినది కేవలము సీతను కాదు. సీతారూపమున నున్న వసన్వద్రా-చమేద? ఎందు చేత మాయావృతుడై యున్నాడు? పరమేశ్వరిని. _సీతాసందర్శనము కలుగు వరకు హనుమ వాని స్వస్టానమేది? అను సంశయములచే తౌడితుడై వృద్ద హృదయ సంచేదన కల నున మదు పులుముగ వర్షింపబ కృకలాసమట్లు. నిర్వేదము నాందీనొడు. బడద్దసామజమట్టు డినది. మారుతి లంకలో నడుగిడిన క్షణమే పోయిన వస్తువును

న గిల్టైన రామునకు ధరాజాత వెదుక బోయిన రీతిగ సీత కొజక్షై చూడసాగినాడు. (శ్రోభము వహెంచినాడు. విరా లినది.. “చూచిన దానికై రావణాంతపురమున ్రవేశించినాడు. -అచట సీత కానరా మునాంభామే యేమో దానికై చాచదు. విన్నదాని లేదు. అంతఃపురమంతయు కామ క్రీడలకు నిలయమై యుండి కయి. వీనులు సాగవు. లోయెడందలో దోచియు దోచనట్టి నది. విషయానతమైన స్రసంచము బాహ్య దృష్టికి భొగపరిపు దయ దూరము దగర కాని సందడి చే రాపిడి కలుగగ సమే. అంతర్జష్టి మాద్ర ప్రకృతిలోని పరతత్త్వము . తెలియరాని ఏదో “కదన ననుభవించినొదు. ఈ వేదన స్పష్టము. “అం నుభావుండయిన అయ్యాంజనే

3ళశీ సాహితీ నీరాజనం ననన ననన నత. యుండు తనలో తాను చూవికాని యాత్మ మహాప్రనన్నతా టాలన్యమగు కొలది హనుమ శాంత భావమును వహించు భావము పొందుట యెజీంగి పునర్విచయ వ్యగ్రడైనాడు.' చునే యుండెను. శాంతము లేని వానికి హృదయము ఐహిక విషయములచే మలిన పడిన మనసు ఆత్మాన్వేషణ పరిశుద్దముగ నుండదు. కనుకనే శాంతము వహించుట. కవరోధము. కలిగించును. హనుమ తన మనను మలిన హనుమ ఒక మారు తానన్వేషించుచున్న మూర్తిని ఎదలో పడలేదను విషయమును (గ్రహించిన పిదప మరల అన్వేషణకు భావించి మరల అన్వేషణ 'సాగించినాడు. అప్పుడతనికి పూనుక్‌నినాడు. మండోదరి కనిపించివది. ఆమెను సీత యని భ్రమించినాడు. అనంతరము శయ్యాగ్భహమున ్రవేశించినాడు. 'నిద్రా 'సీతం గాంచితొనని సంతసించి ఎగిరి గంతులు వేయుచు మహాదేవి నీలనీరంధ్ర నిష్కుటముగా నిర్మించుకొన్నయ లాంగూలమును ముద్దిడుకొనినాడు. అయితే ఆ అనంద ట్రు'న్న ఆ గృహమున మదిరా పానముతో మత్తిల్లిన రాక్షను ములో నేదో అసంపూర్తి తోచినది. అచట కలిగినది లటునిటు పడి సుషుప్తిని పొంది యుండిరి. సుషుప్తి యనగా నిజమునకు భ్రమ మాత్రమే. చేతోనిర్వృతి కలుగలేదు. ఆత్మ అజ్ఞానము. ఇంద్రియ జ్ఞాన శూన్యమైన, చైతన్యమేదిన స్టితి సాఇాత్కారమున్నపుడే చేతోనిర్వృతి కలుగును. పరమేశ్వరీ యది. పరమాత్మ వైతన్యన్వరూపుడు. అజ్ఞాన తిమిర సాక్షాత్కారము కలుగనందులకు హనుమ చింతాక్రాంచుడై బంధుర మయిన తావుల చేతనారూపమయిన బ్రహ్మాండము. గౌడు. విచార[గ్రస్తుడైయున్న ఆతనికి విరాగము కలిగినది. కనుక “ఇంతటి యింద్రియ జ్ఞానము మాలిన సుషుప్తి తపము చేయవలయునను తలంపు కలిగినది. మౌనవులు భావమునకును నిత్యజా([గ్రదవస్త్రా భూతయైన జానకీ దేవికిని సురలు, దైత్యులు అందరును సౌఖ్యము కొజక్కు ధన సంబంధంబు లేదని హనుమ ఆ చోటును పరిహరించినాడు. క్‌ ఆకు పాటుపడుచుందురనిపించినది. లోకము సుఖదుణా మయమను సత్యము బోధ్య పడినది. హనుమకు “భూమిలోపల దిగబడిపోవుచున్న యట్టున్న లో దైత్యకాంతాలి, భూమి నంటక నడచుచు 'బోవుచున్న వేల్పు క్షమనన్‌ మజిన్‌ సుఖములున్‌ కాంచలు' అగుపించుచుండిరే కాని యుత్తమస్టితి ప్రాపకంబు మటీ దుఃఖములున్‌ ధరిత్రి క సమపాళంబైన మానవ కాంతలగుపించలేదు. సీత మానవ నోోకమనీయ రూపము రూపణి గనుక మానవకాంతల నన్వేషించుచుండినాడు. ఈ ద నన్‌ సుఖమామె మూర్తియే సందర్భమున మానవుల యొక్క ఉత్తమత్వము వ్యంజిత కనిపించ కుండినను మగుచున్నది. విషయ వాంఛాసక్తులు దైత్యులు. వారికి తమ దుఃఖము చూచిన సౌఖ్యదుఃఖముల్‌ దైహిక సుఖానుభూతిని మించిన ఒక అనుభూతి యుండు. బొకము హెచ్చు తగ్గులుగ నను పరిజ్ఞానముండదు. కనుక వారిలో ఆత్మాన్వేషణ లేదు. దోంచదు రెండు సమాన కక్యతై. ఆనందమున కవధి భూతులు దేవతలు, కనుక అచటను హనుమ భావనలో సీతను చూచుట సుఖము. నీ ఆనందమునకై అన్వేషణలేదు. ఉత్తమ గుణ సంపన్నులు, కానరాకుండుట దుఃఖము. ఆ సుఖ ప్రాప్తికై తపము ర్వైధీభావములందు సమస్థ్రితి కలిగిన మానవులకే ఆత్మాన్వే చేయనెంచినాడు. ఆ 'యచ్చపుందాలి రూవు తానెజుంగంబొ షణ సాధ్యము. ఇది మానవ జన్మలోని విశేషము. హనుమకు లుట సర్వజనుష్పులంబుగా' . భావించినాడు. హనుమకు ఎచట చూచినను దానవ కాంతల టక్కుటిక్కులు, అచ్చరల _ నీతాన్వేషణ మాని తపము చేయుట న్యాయమేనా అనిపించి బిక్కమోములే కనిపించినవి. ధరణిజ జాడ తెలియక నది. తరువాత రెండును ఒక్కటిగనే అగుపించినన పోవుటచే మిక్కిలి నైరాశ్యమును పొందినాడు. అతడు 'తాతృర్యమునందు రెండు నాక్కకే . యన్నట్టు భాసిం తిరుగని చోటు లేదు. చూడని ప్రదేశము లేదు. అంగుళము దచ్చేతంబు నందు.' అనగా సీతాన్వేషణ అనినను, సత్యాస మేర అయినను విడువక గాలించినాడు. షణ అనినను అర్హమొక్కటియే. పదార్థము నందు పరమొల్లే క మును అన్వేషించుచున్న హనుమ కర్మయోగి. ఇట్లు హనుమ భికుకు డనుట యొంతైనంగాని తలపోయుచు. హనుమ. శపోయోగ్య ప్రదేశమునకై చొ తగియె నెక్కెడు గడపయు దిగెడు గడవ చుండ అశోకవని కనిపించినది. దానిని చూడగనే ఈి మరియు దగనేది యర్దించె మహితమూర్తి తపమున కర్ణమైనదిగా తోచినది. అశోకము శోక రహి తమ యద్ది లభియించ దొక్క గేహాంతరమున. అశోకమును దర్శించినా డనిన హనుమ సుఖదుఖముల పరతత్త్వము కొకు భిక్సుకుని వలె పెదకుటలో సాధకుని సమముగా న్వీకరించు స్టితికి చేరుకొనినాడని తెలియు అన్వేషణ తీద్రత వ్యక్తమగుచున్నది. సీత కానవచ్చు ద్వంద్వాతీతులకే పరతత్త్వము నులభ సాధ్యము.

(శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృషము - ఆత్మతత్త్య విచారణ 36క్‌ చక పరమేశ్వరి యుండు చోటులు పవిత్రములు. సత్త్వగుణ అని ఐహికముల పట్లు విరక్తి గొని ఎవరు కనుగొన లేని, భానురములు. అశోకవని సౌందర్యమును చూచినంతనే నీత పొందలేని (శ్రీచరణ నన్నిధిని కాంక్షించినాడు. అచట తప్పక యుండునను భావము కలిగినది. హనుమ లి స్థల భవాంభోనిధి భావించినట్టుగనే సహస్ర మండప మధ్యమున సూర్యొగ్ని _ నావవు నే నుప్పు నీళ్ళు నాసా కంఠ తేజోవిలాస దేహ అయిన నీతాదేవి కనిపించినది. “కవి వ్యావల్గువులుగ నుంటే గ్భ్‌ మహర్షి తపోగ్నిచే “క్రాంగి క్రాంగి' సర్వతేజః ఫలంబురనంబు స్పైశ్య్య్వన్లు నిచ్చి యొడ్డు పట్టించగదే” తుదకు కనుగొన్న యట్లుగ'' హనుమ రసరూపిణియైన . సీతను దర్శించినాడు. నత్యాన్వేషణకై జరుగు తీవ్రమథనము అని సంసార సాగరము నుండి తరింస చేయుమని జీవుని వేదన. “క్రాంగి. క్రాంగి యను పునరుక్తీలో. జీవుని (ప్రార్జించినాడు. భవసాగర తారణ సాధనము పరమేశ్వరి. వేదన యొక్క తీవ్రత వ్యక్తమగుచున్నది. సీతా సందర్శనము ఒడ్లు (శ్రీరాముడు లెడ్డు పరమేశ్వరీ కృపాకటాక్ష వీక్షణము. జన్మజన్మల అన్వేషణకు ఫలము. “చారితార్హ్యంబు జన్మకు ఆమె కృపయున్ననే రాముని తత్త్వమును గుర్తించగలడు. నంఘటింప జానకిని కనుగొంటొనని హనుమ ఆనందరస కనుకనే ఆమె దు బ్రకిమారు “టే తెలియని రావణుడు స్తురనాడు. రా శా(ద్ర హృద్విథీ విహారియైనాదు. పదార్హమేనా యని లి సంశయము. పరమేశ్వరి లా రావణుని ఆత్మాన్వేషణ విలక్షణమైనది. అతడు పైకీ జ్లాగ్రత్భ్వప్నసుషుప్తృవస్తలలోనైనను.. గుర్తించగలడు. ఆమె కాముకుడు. లోన సాధకుడు. దేవి యను[గ్రహమును ట్ర్యని ఎదలో నున్నదట. కాని మనసు తామసిక భూయిస్టమ సాధించుటకై యత్నించిన వాడైనను తానెన్నుకొనిన గ్వ్వచే స్పష్టత లేకుండినది. అస్పష్టత తొలగుటకై ఎంతో మార్గము సరియ్రైనది కొకపోవుటచే అనునరణీయుడు కాకపో. వ్రద్వన చెందినాడు. ఎంతో తర్కించుకొనినాడు. మాయ యినాడు. వానిలో అన్వేషణ యున్నది. ఆవేదన యున్నది. ప్రర్రమేశ్వరుని ఏమియు. చేయజాలదు. కనుక రాముని అతడు ,శ్రీదేవి ఉపాసకుడు. సీతను శ్రీదేవిగ గుర్తించియే. బ్రహ్మత్వము. నెజటుగ గోరి మాయా జాలముతో యుడ్డ అంకా. రాజ్యమునకు. గొనిపోయినాడు. శ్రీమాత శోక మొనర్చినాడు.. రాము డోడక్షుందుటంజూచిన తోడనే విరహితయని తెలిసిన వాడు గనుకనే అమెను అశోక వనిలో సంశయము తీరిపోయినది. తాను ముక్తి నొందుటకు సమయ నుంచినాడు. ఫరిచారికల కామె శంకరుని రాణియని తెలిసి మేతెంచినదని గుర్తించినాడు. ” బ్రహ్మసంగతమగు దీప్తికాం మర్యాదలకు లోపము కలుగకూడదని హెచ్చరించినాడు. దాలి వికారము నందలి చేజమౌచు నచ్యుతుడు'' తనను జానకితో మాట లొడునపుడతని కామ ్రవృత్తియే గోచరమ . వధింప నేతెంచినాడని_ తెలిసి కొనినాడు. స్వస్థానము గుచుందును.. కాని తన ఆత్మ పవిత్రముగనే ఉన్నదని చెందుటకు మార్గము తోచిన మరుక్షణమే రాముని చేతిలో రావణుని విశ్వాసము. "ఆత్మ నంటని మనోదేహ దుష్ట ప్రాణములను త్యజించినాదు. వాంఛల యందు, దత్కాలావేశమున రసవీథీ నిష్తుగ్న విశ్వనాథ వారి చిత్రణలో (శ్రీరాముడు హనుమంతుడు- 'ప్రమాణముగ సంభాషించి వ్రతారించుట క్రొ, ందయు వుల ఈ ఇరువురు సాత్త్విక గుణ సంపన్నులు. విశ్వామిత్రుడు లక్షణము. కావున అతడేన్నో, విధముల (ప్రేలాపములు లాసక్సుడు. రావణుడు తామసికుడు. జన్మచే సంక్రమించిన గావించినాడు. రావణుని ఆత్మ, పరమేశ్వరికి సమర్చితలు. సంస్కారము వలన త్రిగుణములలో నాక్కొక్కటే ఒక్కొ అతని అత్మ ఆ శ్రీమూర్తితో ప్ర్రోము నొందవలెన కని యందు. అధికముగ నుండును. కాని 'బహుస్యాం పరితపించినది. 'ప్రజాయై' అని భిన్న దేహముల నాశ్రయించిన అత్మ పొందు వేదన ఆఅత్మాన్వేషకులందరిలో సమానముగనే యుండును. *భ్రాజితమైన యీ సకల కనుక ఒక్కొక్క దేహి ఆత్మ సంస్కార 'ప్రాబల్యముచే వైభవముం ద్యజియించి యొక్క నీ నొక్కొక్క. విధముగ అన్వేషణ సలుపునను విషయమును తోంజనుదెంతు నేరికినిం విశ్వనాథ వారీ పాత్రల ముఖమున నిరూపించిరి. జగ దోపని సీమల నీవు దేవతా దనిత్యత్వ భావనా నిరతుడు, నిరంతర దైవ చింతనాపరుడు భ్రాజిత మూర్తి వేను పద అయిన విశ్వనాథ కల్పవృక్షములో కవితా రూప తపస్సు నీరజసేవకుండన్‌ భవత్క్మటొ చేస్తి “(శ్రీపతి రాముని బ్రహ్మవస్తువున్‌” దర్శించి సర్వకవితా ఇాజీర రంగవల్లులకు సంభారమును నైవేద్య మిచ్చినారు. ఇంతటితో ఆయన జీవుని నద్దినదౌ నృుగనాభి కల్పుడన్‌ వేదన శాంతించినది,

9 రి బుశ్యశృంగ బులు - విశ్వనాథ దృష (శ్రీమతి జి. ఇందిర

• విశ్వనాథ' రచించిన (శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షంలో డవు” - అని సుమంత్రుడు మార్గం చూపెట్టాడు. అది వచ్చే మొట్టమొదటి ఉపాఖ్యానం బుశ్యశృంగునిది. ఈ కూడా రెండు మార్గన్నాడు. అంటే (శ్రీరామ జననం రెండు బుశ్యశృంగుని తండ్రి విభాండక మహర్షి కాగా తండ్రి యజ్ఞాల ఫలమన్న మాట! కొడుకు లిద్దరూ బ్రహ్మచారులు కావడం విశేషం. ఈ కు పుత్రార్త మళఇమే ం ధము విభాండుకుడు. కశ్యపుని కొడుకు. బుశ్యశ్చంగ జన్మ స్త టా గల్చ నరణి బటుతరా వృత్తాంతం భారతంలో విపులంగా ఉంది. మిత్రాఘకతి గలుగంగ విభాండకుడు నదిలో స్నానం చేస్తూ ఊర్వశిని చూడగా బుద్రులం గళలిగింతు వంశమున్‌ వెలీగింతున్‌ న్మరాతురుడైన ఆ మునికి రేతపతనం జరిగింది. అప్పుడే ॥ ఆ నదిలో మృగం ఒకటి జలం ట్రాగుతోంది. జలంతో ల పారుడు వకిస్తాదులని గ్రరును సాంతము సేయుండి విభాండకుని వీర్యం కూడ మృగి గర్భంలోకి వెళ్ళింది. ఊప్రబద్దులై ష్టుడు. ఆ మృగి యందు జన్మించిన పుత్రుడే బుశ్యశ్చంగుడు ఉ నాయన! యశ్వమేధము నొ (శ్రీమదాంధ్ర మహాభారతం - అరణ్య 3-88, 89). నర్పు గరిష్ట సమంత్రక కృష్టి నా ఈళడు మానిసి రూపుగలవాడైనా ఒక కొమ్ము గలిగి రాయణుం దెన్చెదన్‌ హవిసు బుష్యశ్చంగుడైనాడు. నందగ నాపయి నీయదృష్టరే (శ్రీ/రామ జననానికి హేతువు బుశ్యశృంగుడు. పుత్రార్డి లా రుదు గుం క యైన దశరథ మహారాజులోని అంతర్గత వేదన - న్యాయువరి యుగ నుక సీ. ఆత్మజుడన్న తీయదనం బెటుంగని హా సుకృతంబుల పరట పండంగా” చిత్తంబు తారగు చేదు కష్టై (కల్చవృషం ఇష్టి పుట, 20) రంముతుందన్న జవం చస కన్ను కౌసల్యాదేవి మహాసుకృతము పంట పండేటట్టుగా, అంక ( శే వ స చేరని వ ఆమె కడువు పండేట్టు సంకల్పించి సమం(త్రకంగా నారాయ కొడుకన్న చిన్నా వొ ణుణ్మి యజ్ఞశాలకు పిలిపిస్తానన్నాడు. బ్రదుకు రుంకూమరు ప్రళయ వీథి యు కొ మరుడన్‌ పకర్తుముం వి అశ్వమేధయాగం వలన సంతానలబి కలుగుతుందని తెలిసి ట్తంపు ఎ్వకంవు క్‌ బెటుంగని పాంగిపోయిన. దశరథుడు భార్యలతో తన ఆనందాన్ని రయుండన్న క క మ పంచుకున్నాడు. వారిని కూడ ్రతదీక్ష పూనమన్నాడు. వి మాయలి్‌ నంజిక్కు న్స్‌ క్‌ అని, ఆనందాతిరేకంలో తానే మంటున్నాడో తనక్తే యనద పుర్వు వానిక్షై హికాముష్మికం తెలియనట్టుగా ఇలా అంటున్నాడు: బులు నశించు దారి వెలుంగు లేక. ((శ్రీ మర్రామాయణ కల్ప వృక్షం - “| ఉ. కన్నుల నత్తరుల్‌ బుగులు ఇష్ట పుటలు. 7, ఓ) కాటుకం బెట్టుము పైడి చీర లె అని సంతాన హీనుల దురదృష్టాన్ని భావిస్తాడు. ఆ జీవుని న్నెన్నియొ సెఘ్టైందీసి ధరియింపుము వేదనోపళశమనార్ధ్హం ““నీవో యత్షుద్రాత్ముండవు యాజ్జికుం నచ్చినవాని నెల్లంగ్రొాం

బుళ్యశృంగ బుషి- విశ్వనాధ దృష్టి వెర7 జెన్నుల భూషణాలిం గయి ఆతడు! ఆతడెలాంటివాదో, ఆతని ఆశ్రమ కార్యకలాపాలూ, "సేయుము పూతహవిః ప్రదానవే వానిపట్టు అతనికి గల శ్రద్దాశక్తులూ ఇక్కడ కవి వర్షించారు. ళన్నినుం వగ నదితి న్‌ సీ. తండ్రి కన్ననుం ముందుం దానె మేల్కని యగ్ని లాగున శ్రైవాంి యెంచంగా వలె జ హోత్రము సరిచూచి యుముకంబెట్టు (కల్పవృషం - ఇష్టి పుటు 230)... ్యలజ్రన్నను సముద్యద్దోష మేపార నారాయణుణ్ని నవమాసాలు మోని కన్నది కానల్య. నర్దర్భలును బుక్కులనువదించు ఆమెకి తెలియనివేం ఉంటాయి? అందుకే మాయలో ఛఈండ్రి కన్నను సమాహిత ్రద్దమై యుష పడిపోతున్న భర్తతో- ర్చుధున కర్బాహవిర్భుధ్నము లిడు ను నికి నద *నాదగు కనుంగొన లొత్తిన బత్తిం జూచి మ తంది న్ననం బొనరింపంగా వలె సనాతనుండాద్యు” నతండు పుంరూస బ్రహ్మచర్యంబు శ్రద్ద (కల్పవృక్షం - ఇష్టి పుట. 23) (ప్రోవు వెల్ల ప్రాయశ్చిత్తరూప మతండు........? అంది. ఇంతవరకూ బుష్యశ్చంగుడి ప్రసక్తి ఎక్కడా రాలేదు. కలవడం _ ఇషే - పుట 28 అశ్వమేధ యాగానికి సర్వసన్నాహాలూ అయిపోతున్నాయి. (కల్పవృక్షం - ఇష్టై - పు అప్పుడు మంత్రి సుమంత్రుడు దశరథుని పుత్రప్రాప్తి హేతువు _ అందుకే అతడు - దేవరహస్యంగా తెలిసికొమ్మన్నాడు. దేవరహస్యం చెప్పకూ. (ంళుడు బుష్యశ్చంగుడను డదు. చెప్తే భగవన్నిర్ణయ కర్మ మార్గాన్ని తొలగ సన్ముని యున్న యెడన్‌ ధరిత్రికిన్‌ 'ద్రోయడానికి ప్రజలు ప్రయత్నిస్తారన్నమాట! ప్రతిజీవుడు ్య్యి వర్షణంబగు కర్మ ననుభవించడానికే జన్మలెత్తుతున్నాడు. దశరథుడు భృశం బగునట్టి వరంబు దొల్లి వృ పుత్రసంతానార్థం చేసే అశ్వమేధయాగానికి బుత్విక్కు త్రాంతకుచే దయం బడసెో! బుష్యశృంగుడవడం దేవ రహస్యం. దశరథుడు యజ్ఞార్హం బుశ్యశ్చంగుణ్ని కొని తేవలసీంది అని సుమంత్రుడు కర్తవ్య (ఆంధ్ర మహాభారతం - అరణ్య 9 - 3) బోధ చేశాడు “మున్ను దేవయుగంబున సనత్కుమారుడు స్నా ఒక్తసారి అంగదేశములో అనావృష్టి వచ్చింది. దానికి బుషులతోం బెప్పునెడ నేను విన్నది? - ఈ బుష్యళ్ళంగుడీ క్క్య్యం అంగరాజైన రోమపాదుడు తన వురోహితులపట్టు వృత్తాంతం అని చెప్పాడు. చేసిన అపరాధం. దర్చితుడైన రోమపాదుని (బ్రాహ్మణులు ఈ జన్మవృత్తాంతాన్నంతా విడిచి బుశ్యశృంగుజణ్ణే ఆతని విడువగా, వారు విడుచుట చూసి అమరులు, వారితో వర్షము తండ్రి కన్నులకు 'వెన్నెల వత్తి అంటారు విశ్వనాథ. కూడ అంగములను విడచినదట! ఆ తండ్రి సుతుని పెంచిన పెంపకం అటు వంటిదట- (కల్పవృక్షం - ఇష్టి - పుట 26; చం ఆతనికి లోకమే తెలియ భారతం అరణ్య 3 - 90) దగ్నియుందంట్రేయు నిద్దర జగ దీనికి ప్రతికృతి 'ఆషాఢ మేఘము వోని వాని నా మ్ముతని$ బ్రహ్మచర్య మివు బుశ్యశృంగుని అంగదేశానికి రప్పించడమే. నని నిర్ణయం డైనను నబ్లు ద్విధాగతి ప్రసా జరిగింది. రితముగం బొల్పు నవ్వనిం జరించును దూరపుందోటంపోండు లో ఆధ్యాత్మిక భావనా గరిస్టుడైన బుశ్యశృంగుణ్హి ఆశ్రమమే భితమతి కాండు (స్త్రీపురుష ప్రపంచంగా బ్రతికిన ఈ బుశ్యశృంగుణ్లే రాచనగరున భేదము కూడ నెటుంగం డింతయున్‌ ప్రవేశపెట్టడం సామాన్యం కాదు. రోమపాదుడు మంత్రులతో (కల్పవృక్షం - ఇష్టి పుట 270) "పెక్కు ఆలోచనలు చేసినా దారితోచలేదట! ఆతని ఆస్హా నంలో ఉన్న వారంతా కూడా - అంతే కాదు అతడు మూడవ మనిషినే ఎజుంగడు. ఆడది అనే పదానికి అర్హమే భేలియనంతటి అమాయకుడట మ. ద నట్ట గ్‌నిరా

36కి సాహితీ నీరాజనం యండు; నే బోనమ నేను బోవ దశరథునికి విస్తరించి చెప్పే విధానంలో పురోహితుని నమచున్‌ హా! హా! యనావృష్టిచే సలహాపైన గణికలను పంపినట్లుంది. జెడియున్‌ మృత్యువు వద్ద నుండియు మునిం (గోపీనాథ రామాయణం, 254, 262) జేరన్‌ భయం బంట హ త్తెైదు నేత్రంబులకున్‌ బొరల్‌ జనుల కల్పవృక్షంలో విశ్వనాథవారు గోపీనాథ రామాయణంలో బుద్దిన్‌ మాయ యహ్టేకదా! మొదటి కల్పననే స్వీకరించడంలో ఎంతో బాచిత్యాన్ని (కల్చ వృషం - ఇష్టి పుటలు 28, 29) పాటించారు. అనావృష్టితో మృత్యు సమీపానికి వచ్చి కూడ మానవుడికి ఆ సమయంలో రాజుకే కాక ప్రజలకి కూడ ఆశ్చర్యం మృత్యువుపట్టు గల భయంకంటు మునిశాప భితి ఇక్కడ కలిగేటట్టుగ రాజుకు వింజామరలు వీచు "కుసుమ శరకో చాల సహజంగా వర్షించడమైంది. అదే కాక ఇక్కడ రాజు దండ లస్తక మధ్య'లైన వారయువతులు వీచుచున్న చేతులడ్డ తనకి అధికారం ఉన్నదని ఎవర్నీ శాసించలేదు. దేశానికి ముగా నాడ్డుకొని యొకళ్ళాకళ్ళు కన్లలుపుకొని వారిలో వచ్చిన కష్టం చెప్పి కష్టంలో పాలుపంచుకొమ్మన్నాడంతే. నొక్క గడుసరి” (కల్పవృక్షం - పుట 29) రాజుతో వాల్మీకి - రామాయణంలో బుష్యశ్చంగుని తీసికాని నిణిదిట. రావడానికి అమాత్య పురోహితుల్ని సత్కరించి పంపాలని ఈ సందర్భంలో కల్పవృషకర్త వారయువతి మాటాడిన రోమపాదుడనుకుంటాడు. కాని అమాత్య పురోహితులు మాటలు ప్రియంవద, ప్రణవము అనే రెండు విలక్షణ వృత్తాల్లో విభాండక మహర్షికి భయపడి గణికాజనాన్ని పంపడం మంచి చెప్పారు. మొదటి పద్యంలో రాజు తమని పంపడంలో దని రోమపాదునికి సలహా ఇస్తారు. గణికలు వివిధోపాయా గ్య జాచిత్యాన్ని తెలిపారు. లతో బుశ్యశృంగుని ప్రలోభపెట్టి తీసుకుని రాగలరని చెబుతారు. (ప్రియంవద: “*దివిషద్వీరుడు తేపమౌనులన్‌ గవురు గప పాగల్‌ వెలార (వాల్మీకి రామాయణం, బాలకాండ 10 - 5) నవు అనను మహాగ్ని రేగం న్‌ నన్నయ గారి భారతంలో రోమపాదుడు ''బుద్దిమంతు నవుర నచ్చురల నంపునంటగా”” అతో విచారించి విదగ్హ వేశ్యాంగనలం బిలువంబంచి మీ శ జ నేర్చు విధంబుల బుశ్యశ్చంగుం 'బ్రబోధించి యిటందో (కల్పవృషం - పుట. 29) డ్కొాని రండని” (భారతం, అరణ్య 3 - 94) పంపినట్టుగా రెండో పద్యంలో - అందుకని తనని పంపమనీ, తాను ఉంది. లోభపెట్టు పదం కంక “ప్రబోధించి అనే పదంలో మునిని తీసికొని రావడంలో కృతకృత్యురాలు కాలేకపోతే కొంచెం బౌచిత్యం ఉందేమో ననిపిస్తుంది. పట్టుణ ప్రవేశమే చేయననీ ఆత్మ విశ్వాసంతో చెబుతుంది. వాల్మీకి ననుసరించారు. భాస్కర రామాయణంలో కూడా మౌనీంద్రున్‌ గొని మమళతం దెత్తున్‌ అంతే. (భాస్కర బాలకాండ - 74) రఘునాథ రామాయణం తేనుం జాలక ధృతి నే రానే ల్‌ లోనూ మంత్రి పురోహితులే రాజుకి సలహా ఇచ్చినట్లు రా నీ పట్టణ రమ సిగ్గిల్లన్‌? ఉంది. “గామ కళారనజ్ఞతలు (కల్పవృక్షం బాల. పుట. 29) గల్గిన వారల నంచితేవి వా ప్రభువు తాంబూలము దయసేయించినచో నీనా చెలిమి రామునిందోడి తేంగలరు కత్తెలతోం గూడి యిప్పుడే బయలుదేరు చుంటి” (కల్ప హాస విలాస విహార లీలలన్‌. వృక్షం - పుట 29) అన్నది. స్వామి భక్తి ఆత్మవిశ్వాసం (రఘునాథ రామాయణం - 2 2 103) బ్పుఖ్టలి ప్రశంసనీయాలుగా. భాసీంప జేశారు. వీశ్వసాథ. కాని గోపీనాథ రామాయణంలో రోమపాదుడు బుశ్యశ్చం. 'నాతుల గుండె నిబ్బరము నచ్చి ధరాపతి బండ్రమీద గుని ఏ విధంగా తీసికొని రాగలనని విచారిస్తూ ఉంటే పంసించాడా '“తలిరాకు బోండ్లిని. 'జాతిని గూడ మాదు గణికలు తమంత తామే ఈ కార్య నిర్వహణకై ముందుకు మెయిజాపు గగుర్వ్పొడిపించినని వారి ఆత్మ విశ్వాసం. వచ్చినట్లుగా ఉంది. కానీ సుమం(త్రుడా వృత్తాంతాన్ని

బుశ్యశృంగ బుషి- విశ్వవాథ దృష్టీ 369 ననన ననన ఈ సందర్భంలో *'రఘునాథ రామాయణం'లో ఇలా యనడంలో సంగీతం యొక్క శక్తిని అద్భుతంగా భాసింప వెళ్ళిన వారాంగనల గూర్చి సామాన్య ప్రజలేమనుకున్నార జేశారు కవిసమ్రూట్టులు. నేది ఎంత సహజంగా వర్ణించారో చూడండి - మాలిన్యమంకే ఏంటో తెలీని స్పటికంతో పోల్చదగిన *మనరాజు బుశ్యశృంగునిం బీల్వ వేశ్యల స్వచ్చాతి స్వచ్చమైన గుండె బుశ్యశృంగుడిది. అటువంటి నంపు చున్నాండంట యనెడి వారు గుండెని ఈ నంగీతం తాకింది. ఆ పాట తనదే. ఆరాగ హితులు మంత్రులు బురోహీతులు నుండగ నీరి సరణి తన గుండె లోనిదే. తన గుండె లోపలి పొరల్లో నంపంగం దగవౌనె యవెడివారు సుప్తమై ఉన్న మెత్తనైన చోట్లని ఈ స్వరం వచ్చి తాకే నంగనలను జూడండట వాండు వీరిమూ సరికి ఇతడు లౌకికేతరమైన అనుభూతికి లోనయ్యాడు. యలచేతం జిక్కువే యనెడి వారు మననులోని బిగువు ఒకింత సడిలింది. ఇది అవకాశంగా వెలయాం(డ్ర వెంటనే పలచి వచ్చిన యేని తీసికొని వేశ్య లాతని ప్రబోధించారు. తమ గీతాలతో. ఆ యతండేడ తాపసి యవెడి వారు గీతాలు - వాన రప్పింసం బురివిప్రవరుల కంట * అంతట నవ్వెలందుక లై నెక్కుడే వాండు దొరలకు వెల్లుదలంపస కాంతిక కేలీ కళారహస్యార్థన నా దూరమున నున్న వారలె దొడ్డవార త్యంత ధ్వవిముద్గితా లనెడి వారలునై చూచిరవుడు జనులు” సంతానము భరత శాస్త్ర సరణిం బాడన్‌” టాలీ (రఘునాథ రామాయణము - .2 184) (కల్పవృడం బాల పు. 31) విశ్వనాథవారు. కల్పవృక్షంలో వారాంగనలు తమంత ఇది. నిజంగా జ్ఞానపీఠ సంభావనక్త కార ఎంతటి నత రానికైనా అర్హతను కలిగించేది. విశ్వనాథ ఈ మాత్రం మచ్చ కూడా రానీయకుండా జాగ్రత్త పడ్డారు. ఇది. భరతముని నాట్యశాస్త్రంలో వివిధ రాగాలను పేర్కొంటూ ఏ రాగం ఏ రసాన్ని వ్యక్తీకరించడంలో వాల్మీకి రామాయణాన్ననునరించి కల్చవృక్షంలో వార సమర్డమైందో వివరించాడు. అయితే కేవలం ఆ రాగాలు కాంతలు బుశ్యశ్ళంగుని, ఆశ్రమానికి కొంచెం దూరంలో ప్యైసంత మాత్రాన రసాభివ్యక్తి కలుగుతుందా? అంటే విడిసి సమయం కోసం ఎదురు చూస్తున్నారు. అంతలో శ్బత్రుంది - ఎప్పుడు? గాయకునిలో ఆ ప్రత్యేక రాగంపట్ల బుశ్యశృంగుడే వారు విడిసియున్న ఉద్యానవనానికి వెళ తాదాత్మ్యం, ఉపాననా ఉన్నప్పుడు. అంతేకాని. నేటి తాడు. కాని భారతంలో విభాండకుడు ''వన్య ఫలహరణా ్యంది గాయక రత్నాలు గొనం చేసినట్టు లెక్కలతో ర్హంబు వనంబున కరిగిన అవసరంబున అందొక్క జరద్వేశ్య చెక్కేయడం కాదు. మరి - ఇక్కడి కొచ్చిన ఈ జాణలు తన కూతు నభినవ యౌవన విలాన విభాసిని నమ్ముని ,ఆళ్వాల్చు తనం” గౌ వచ్చిన వాళ్ళు కాదు. చకక్రవర్తిక్తీ పుత్రు పాలికి బుచ్చిని” ట్లుంది. తమ దేశానికీ, శ్రేయస్సు కలుగజేయడానికి, తమరాక యొక్క (భారతం - అరణ్య 3-96) సక్చ్రాజనంపై ఆరాధనా భావం కలవారు. కేవలం బుశ్యశ్చం గుని మనసు మెత్తబడడంతో సరిపోదు! అతడు తమ చక్రవర్తికి బుశ్యశ్ళంగుని ఎదుట వారవనితలు సంగీతము పాడినట్లు _భావిజామాత కావాలి! కనుక ఏకాంత కేళి రహస్యార్హాన్ని అన్ని (గగ్రంథాల్లోనూ ఉన్నా కల్పవృక్షంలో అమె పాడిన చక్కగా ధ్వనింపజేసే గీతాల్ని పాడారు. వారు పొడిన మృదంగం, తాళాలు, ప్రక్క వాద్యాలు కాగా నాయకురాలు గీతాలవలె కాక అంతర్గతంగా నిద్రాణమై ఉన్న ఉదాత్త నాట, పున్నాగ, ఆరభి, (శ్రీ, వరాళి రాగాల్లో వర్గాలూ, భావాల్ని రేకెత్తించేవిగా ఉండే వనుకోవాలి. కనుకనే వీరు కృతులూ పొడిందట! ఆ సంగీతం, ఆ రాగాలూ ముని పాడిన పాటలు, చేసిన నాట్యాలతో బుశ్యశృంగునికి కుమారుని గుండెకి ఆర్రత కలుగజేయడమే కాక సృష్టిలో ప్రబోధం కలిగింది. జీవిత పరమార్హం లేదా జీవన సాఫల్యం, ఉన్న “కొత్త మాధుర్య సీమలు క్రేళ్ళుగాం జెంగలించి. లేదా పురుష ధర్మం అవిదిత పూర్వమైన ఒక వైఖరి అంతకుముందు. తానెంజుగని ఆనంద రేఖ ఉద్చుద్దమై (క్రమక్రమంగా విదితమౌతున్న అనుభూతి బుశ్యశంగుడికి కనుకొలకుల్లో కన్నీళ్ళు తెప్పించి, శరీరం గగుర్చొడిపించా కలిగింది. అందుచేతనే “రెండవ వాల్మీకి' యైన “బుషి

త70 | . సాహితీ నీరాజనం వంటి నన్నయ” ఇదమిత్చంగా నిర్హయించరాని ఈ స్ట్రితిని విషయమేమిటని అడగగా బుశ్యశ్చంగుడు మునికుమారుని ““ప్రబోధించటం' అన్నారు. అంటు ఒక కొత్త విషయం సొకుమార్యాన్ని వర్షించి ''నాకు నమ్మునిపుత్రు నాశ్రమంబు పూర్తిగా తెలియనిది, తెలిసీ తెలియని స్టితిలోంచి క్రమంగా నందు వానితో నొక్కటం దపంబు సేయుచుండ నిష్టం” తెలుస్తోందా? అన్నట్టున్నదన్నమాట! కనుకనే నన్నయగారి అన్నాడు. (భారతం - అరణ్య 3-110). తండ్రి కాదని “ప్రబోధించి అనే ప్రయోగం చాలా అర్హవంతమైంది. వాల్మీకి చెప్పినా వినక బుశ్యశృంగుడు “విలాసినీ మోహితుడయి మహర్షి ప్రయోగించిన 'ప్రలోభ' శబ్దం లౌకికులకి వర్తిస్తుంది. తండ్రి కెటేగింపక సచ్చరిత్రంబయిన ఆశ్రమాన్ని" (భారతం కాని బుశ్యశృంగుని వంటి లోక వాసనా విరహితునికి కాదు. - అరణ్య 3౩-112) అమె వెంట అంగదేశాన్ని సొచ్చాడు. 4 మిగతా రామాయణాత్లోనూ, భారతంలోనూ కూడా వేశ్యలే కలల చే లో మతా శమం వు వెళు డ్డ బుశళ్యశ్చంగుని ఆలింగనం చేసికొన్నట్టుగా ఉంది. వాల్మీకి క ్ట ని మన (ర్రం ల శాంగుని గ క ఆ రామాయణంలోనూ అంతే. కాని కల్పవృక్షంలో బుశ్యశ్చం వక! ఖై నస్తళా నో న సలం వై ల వ గుడే వేశ్యలను తనకు తానుగా స్పృశించి, కౌగిలించి, ఏదో ట్రూని* అపురూపమైన సాగనుని ఆపాదించారు విశ్వనాథ. తెలియరాని సుఖానుభూతి కలుగగా మీ శరీరం ఇంత చల్లగా *ళవ్లోద్రవూ యన, ంబోదము పోదమంచుం ఉండటానికి ఎటువంటి తపస్సు చేశారని అడుగుతాడు. గదలి శకటంబు పైని నంగములు సేర్చి”! ఇక్కడ బుశ్యశృంగునికి (స్త్రీ వాంఛ కలుగుతోందని (ల్చవృక్షం - బాల. వుట, 34) అనుకుంటే అది చాలా పొరపాటు. అతనిది విచికిత్సా దృష్టి రట! బుశశంగ న న కనుకనే. వారి జడలు, ముఖము, చిబుకము స్పృశించి గశ్ఫంగ సవాతలైన ఎశ్యలు. ఉరమును తాకినా అచ్చోట '““అసమ శరుడు తొంగి బుశ్యశృంగుడి పాత్ర ద్వారా విశ్వనాథవారు పాఠకుల చూడడు ముని బుశ్యశృంగు వంకి' అంటారు విశ్వనాథ. కెరిగించిన మరో విషయం - మానవుడికి మానినులని, ఆరూపాజీవలు కూడా ““భూపశ్రేస్టుని కూతు పెన్మిటను పురుషులని, పురావళులని, .సదనాలని, పొలాలని, పంటల్ని, చున్‌ పూజింతు"”"రేకాని హద్దు దాటరు! ఈ తీర్పు నిజంగా నదుల్ని చూచ్చి వానిని వానినిగా గుర్తించడానికి, వివేచనా లోకోత్తరమైంది. ఎంతో నిగ్రహంతో ఒక చంపకమాల, ఒక జ్ఞానాన్ని పొందడానికి అనంతమైన కాలం అవసరం లేదు. సీసపద్యంలో ఆతని విచికిత్సా దృష్టి కమనీయంగా రూపాం ఇవన్నీ వారికి 'సహజ బోద్దలు'. ఈ కారణంగానే ఆతనిలోని దించారు. అందుకే ఆధ్యాత్మ భావనకి లౌకిక స్పర్శ రాలేదు. పైగా ఇంత 0 లం ఎ మీ చిత్రాభ్రమ స్టానిలో కాలం లోకమంటే ఏమిటో ఎరుగడు. ఇప్పుడో లోకాన్ని బ్రహ్మానందము లింక నెన్నీ కలవో తలుసుకొన్న ఆధ్యాత్మ విదుడయ్యాడు 'నిశ్చల తత్త్వమాన వత్తున్‌ విజం బేను న సుల్‌' అనే విశేషణంలోని రహస్యం ఇది. న్నాహ్వానించుట కేదియైన గలదా? బుష్యశృంగుడు నగరంలో వేశ్యలతో అడుగు పెడ్తు యభ్యంతరం బన్నచో?? న్నాడు. (కల్పవృక్షం - బాల. పుట 33) ఉ. ఆరథ మేగుత్రోవ జల అని అడుగుతాడు తరవాత బుశ్యశృంగుడికి తన నిజాశ్రమ దావళి మింట వినీల కాంతిమా కర్మలు జ్ఞప్తికి వచ్చాయి. అతిథి మర్యాదలు మరచిన తనని లారుచిరాతవత్ర పరిలంబిని వ్షమించమని వారినడిగి తన ఆశ్రమాన్ని చూడ వారి యై రథనేమి ననస్వ నాహ్వానించాడు. వారాంగనలు తమకీ పని ఉందని చెప్పి, స్పోరక హేళువై యుణుము 'భవదాగమనార్హమ యుండ మందురా మమ్ముల నిందె” చున్‌ వెనుకన్‌ దెసలన్‌ బ్రపాత ధా అన్నారు వారవనితలు. (కల్చవృక్షం - బాల - పుట రా రమణీయవాః కణధురా 54) మంచి దంటూ తన ఆశ్రమానికి వెళ్ళిపోయాడా ముని పరితర్చిత దేశమై చనెన్‌ కుమారుడు. (కల్పవృక్షం - బాల పుట 34) మరి నన్నయగారి బుశ్యశృంగుడో - వేశ్య ప్రబోధానం ్టంగుడికి గ విశే తడు బుతు తరం ఆమె ధ్యానలోపడి ఆశ్రమ విధుల్నే మరచాడు. శ రం గ నా లవణం న్‌ చింతాక్రాంతుడయిన కుమారుని చూచి విభాండకుడు “్ర గ ౫” అతన ద్రైభాఐం వృష్ళవాతుకం.

రోమపాదుడు అతడికి ఎదురేగి - 'నీవు రా హర్షము అన్నాడు. అంత దశరథుడు భార్యలతో గూడి, మంత్రి వర్షమున్‌ కలిగెనయ్య'* - అని తన కూతురు శాంతనిచ్చి పరివార సహితుడై, అంగదేశము లేగాడు, బుశ్యశ్చంగుణ్ణి "పెళ్ళి చేస్తానని ఆమెని చూపాడట! అంత- చూచాడు. చూడగానే ఆయనలో భక్తి పొంగి పొర్లుకు శా. లజ్జా ముగ్ద ముఖారవింద వచ్చింది. గనియా చ. దశరథరాజు కొమ్ము జడ లావణ్య పాథోధిం దారికింబాదయుగంబునందు ము నజ్ఞామాతయు లజ్జయొత్తిడి మొగం న్నె శిరసుం జేర్చి నాకయిన బల్లంత వాల్వన్‌ బురే! నేస్తము గావున రోమపాదుం డీ మజ్ఞారే! పురికిన్‌ వనంబునకు నీ రు సగము నాకు నల్లురది మాద్రంబు భేదం బటం త్రోపు వడున్‌ మునిరాజు లౌటనీ చజ్జల్‌ ప్రోవులు వారముఖ్యలు సురం శిశిర దృగంతముల్‌ దనుపు టంటించి గెంటించుచున్‌ జెందుత మాయెడం గూడ నో మునీ?' (కల్పవృక్షం - బాలు వుట. 34) (కల్పవృక్షం - బాల. పుట 38) అజ్ఞా ముగ్షత్వాలు మూర్తీభవించిన శాంతను చూడగానే అన్నాడు. నీ చల్లని చూపులు మా యెడ ప్రసరింప జేసి బుశ్యశ్చంగుడు కూడ సిగ్గు పడినాడట! సిగ్గుపడి మొహం. మమ్ము తరింప చేయమంటున్నాడు. ఇక్కడ దశరథుడు అల్లంత వాల్చాడట! అంటే బుశ్యశ్చంగుని యందు పుత్రార్హిల్తై బుష్టుశ్చంగుడి దగ్గరకి వచ్చాడు. పుత్రుడు మన్మథావిర్భావం ఇప్పుడు జరిగిందన్న మాట! ఇట్టివారిని పున్నామ నరకం పాగొట్టు వాడని ఒక నమ్మకం, పుత్రభిక చూచి. “పట్టణమునకు వనమ్మునకు ఈ మాత్రము పెట్టి తనని తరింప చెయ్యమని ధ్వని. వద వము గ్‌ బి శ అంగదేశంలో కొ న్నిరో జులు గడిపి, దశరథుడు శాంతా కు నిని వశ న ద్రహ్మాచయమునతు గార ప. బ్పృశ్యశృంగుల్ని తన వెంట అయోధ్యకి పంపమని రోమపాదు గాల ఎర్యకు గార్టస్త్రమునకు ననిగొ ర్జించి, వారితో అయోధ్యాపురికి ప్రయాణ మయ్యాడు. యర్హము.”? (కల్పవృక్షం రహస్యములు - వుట. 17). బుళ్యశృంగుడు. ఎక్కడ అడుగుపెళ్తే అక్కడ. వర్షాలు అని విశ్వనాథవారు ఈ పద్యంలోని రహస్యాన్ని విడమర్చి పడతాయనవేది అతడికి ఇంద్రుడిచ్చిన వరం. బుశ్యశృంగుడు చెప్పారు. అయోధ్యలో అడుగుపెట్టాడు. ఇక్కడ మళ్ళీ వర్ష వర్షన ఇంతకథని మంత్రి సుమంత్రుడు తాను మున్నెప్పుడో వుండాలి కానీ అది కన్పట్టుదిక్కడ. ఎందుకంళు దశరథుడికి సనత్కుమారుడు. బుషులతో చెప్తూండగా విన్నానని, కావలసినది భౌతికమైన వర్షం కాదు. అతనిది సంతాన బుశ్యశ్చంగుడి మహత్త్యంబున దశరథుడికి వీర్యవంతులైన హేతుకమగు అనావృష్టి, అశ్వమేధ యాగాన్ని బుశ్యశృంగుడు కుమారులు కలుగుతారని దశరథుడికి తెల్చి (క్రతువు అధ్వర్యుడుగా చేసినపుడు ఈ అనావృష్టి తొలగుతుంది. చేసేందుకు ముందే బుశ్యశ్చంగుని కొనితేవలసిందని ప్రబో బుశ్యశృ్చంగుడు ఆ కార్య నిర్వహణకి ఒప్పుకున్నాడు. ధించాడు. దశరథుని కడుపు పంట విష్ణువు. ఆ నస్యోతృత్తి హేతుకమైన బుశ్యశ్చంగుని అయోధ్యకు తీసికొని రావడానికి వశిష్టుని వర్దానికి హేతువు బుశ్యశ్ళంగుడు. అనుమతి బడయగా ఆయన - పుత్రకామేష్టి పూర్తయిన. నెలదాకా జనక మహారాజుని |. గడున్‌ ముదంబుం కాని, రోమపాదునికాని, బుళ్యశ్చంగుని కాని అయోధ్యనించి బొంది పారు తం డ1 పో! బుశ్యశృంగుండు కదలనీయలేదు దశరథ మహారాజు. దశరథుడు తన కూతురు చిని? నుకర పాలజును గడి శాంతతో అంటాడు. “'అమ్మా నీవొక దైవమై వెలసినా ఇ వ గడ్డ వన్మ ధృహమ్మందు నీపమ్మౌనిన్‌ గొని వెంట వచ్చితివి (కల్పవృక్షం - ఇష్టి పుట. 37) పుత్రావాప్తిక్షై అని.

గురజాడ అడుగుజాడ శ్రీ) చిత్రకవి ఆత్రేయ నిశ్వశ్రేయః కావ్యం. వాక్యం రసాత్మకమ్‌ కావ్యం. కావ్య పరిపాటి అయింది. సంస్కృత సమౌసాలలో (వాటి అర్హ లక్ష్యం, లక్షణం నిర్దేశిస్తున్న ఈ రెండు నిర్వచనాలకు తెలియక పోయినా) సంభాషించడం, సానిదాన్ని ఉంచు టి గురజాడ _ సాహిత్యం ఆటపట్టు. గురజాడ మాటల్లో వడం (దాన్ని సంతోష పెట్టలేక పోయినా) అలన్‌ చెప్పాలంకే, గౌ౧౦౮బ్రగ ఇగ 15 గా గా౭కో౭గి 1 ౧౫౪8 సమాజంలో వ్యక్తి గొప్పతనానికి గురుతులు. కన్యాశుల్గూ 2 ౮౮0/ 10 50016%/. గురజాడ అప్పారావుకు గల ఉదాత్త పేరుతో పశుమాంస విక్రయం జోరుగా సొగిస్తును నిక్పష్ణ్రో జీవితతత్వమే, ఆయనను ఆధునిక సాహిత్య యుగకర్తగా రోజులవి. 'అవినీతి క్రిములు సమాజ శరీరాన్ని ల్‌ చేసింది. ప్రజలు మాట్లాడుకునే జీవద్భాషను కావ్య భాషగా వేస్తున్న దుర్షినాలవి. చేసి గురజాడ మనకు వెలుగుజాడ అయ్యాడు. సామాన్య మానవుని వాస్తవ జీవితాన్ని సహజ సదల్టన దృవ పునరుజ్జీవన యుగం లో వస్తువుగా చేసిన నవయుగ వైతాళికుడు గురజాడ. సాహిత్యం 19వ శతాబ్లీ తాలి వత్సరాలలో తెలుగు సాహితీ పవ ద్వారా సంఘ సంస్కరణకు 'ప్రోదిచేసిన మహాకవి గురజాడ. కొంగ్రొత్త ఆలోచనాధార వచ్చి కలిసింది. ఆంగ్ల సొ లు ఆయన జీవించినది యాభై మూడేళ్ళే అయిన్నా సాహిత్యప పఠనంతో ప్రభావితులైన విద్యావంతులలో చైతన్యం విక రంగా ఆయన సాధించినది సార్వక్షాలీనం, విశ్వజనీనం, లెత్తింది. పాశ్చాత్య దేశాలలో తలఎత్తిన రినైజాన్స్‌ (పున డ్‌ శాశ్వతం. అందుకే గురజాడ అప్పారావుకు, బెయిలీ వన ) యుగం వంటిది, ఆం(ధ్ర దేశంలో సామినేని ము భ మహాశయుడు చెప్పినట్టు “మృత్యువు జీవనద్వారం' నరసింహనాయుడి 'హితసూచని' (1862)తో ప్రార అయింది. తద్వారా మరింత విసృత మయిన, మరింత మైంది. "గత శతాబ్దపు తాలి సగంలో పాడచూపిన నట్టే సత్యమయిన, మరింత తేజోవంతమైన జీవితంలోకి ప్రవేశిం సంస్కరణలకు, గాఢ విచారణకు, తలమానిక మనదగి చో చాడు గురజాడ. గురజాడ అడుగుజాడలో పయనించని ప్రణాళిక - జాతి పునర్నిర్మాణ పథక మది. “హిత స్ట అధునిక కవులు లేరనడం అత్యుక్తి కాబోదు! వెలుగు చూచిన 1862లోనే గురజాడ జన్మించడం పోసే ఆనాటి సాంఘిక వ్యవస్త సామినేని వెలిగించిన పునరుజ్జీవన " దీపాన్ని కందనో అనాటి. సాంఘిక. పరిస్తితులు. క్లిష్టమైనవని. గురజాడ వీరేశలింగం (1848-1919) ప్రచండంగొ ప్రజ్బరం కంకి వ్రాశారు. ముక్కు పచ్చలారని ఆడబిడ్డలకు వివాహాలు, చేకూరి స్ఫూర్తిని పుణికి పుచ్చుకుని, ఆరోవ కాటికి కాళ్ళు చాచిన ముసలి మగ మొసళ్ళకు పెళ్ళిళ్ళు, వయసులో చిన్నవాడైన... గురజాడ మాని _ న ్రషల్యి ప్రజలలో అవిద్య, అజ్ఞానం, మూఢ నమ్మకాలు, భూత (్ధైకిర 19150, సంస్కరణ జ్యోతిని జా సత్రనాలి (ప్రేత పిశాచాలపై పిచ్చి నమ్మకం, క్షుద్ర మంత్ర తంత్రాలపై శాడు. అయితే వీరేశలింగం లాగ గురజాడ కర నుమ భక్తి విశ్వాసాలు, దళారుల దోపిడీ వ్యవహారాలు, దారిద్ర్యం, కాదు. మానవ బలహీనతలను ఆయన చాలవ పధానంో కరువు కాటకాలు, బందిపోటు దొంగతనాలు, కులభేదాలు. నరు వీరేశలింగం కార్యవాది. గురజాడ రత్మకలో ఇలా ఎన్నో క్షీణయుగ లక్షణాలు సమాజంలోనే గాక సాఎపకుడు. అందుకే ఆయన సాహిత్యం కొ సాహిత్యంలోనూ తిస్టనేసుకున్నాయి. కుంటుకుంటూ నడిచే చిరస్థాయి అయింది. క అసహజమైన, శుష్క పాండిత్య ప్రదర్శకమైన గ్రాంథిక భాష గురజాడ సమకాలికుడు, ఆజన్మమిత్రుడు గిడుగు నో పాతకాలపు వైయాకరణుల పైత్యాలే ఉత్తమ ప్రమాణాలుగా రామమూర్తి (1863-1940) వ్యావహారిక భాషోద్యమ (కు చెలామణి అవుతున్న రోజులవి! వాడుక భాషను *గ్రామ్యభా తగా ప్రసిద్దుడు. ఈనాటి అక్షరబ్యోతి ఉద్యమ్యత్తు షుగా తప్పుడు. పేరుతో పిలుస్తూ ఈసడించుకోవడం ఆద్యుడు గిడుగు. ఛాందస (గ్రాంథికవాద పండితమైననీ

గురజాడ అడుగుజాడ 373 పిడుగు ఈ గిడుగు. సామాన్యుల వాడుక భాషకు గొడుగు 3. మంచితనం, (ప్రేమ - ఇవి దైవానికి ప్రతిరూపాలు. ఈ గిడుగు! తన సంఘ సంస్కరణ ప్రియత్వాన్ని ఆచరణలో విశ్వ(ప్రేమ విశ్వశాంతికి, వసుధైక కుటుంబానికి ఆలంబనం. చూపిన మహనీయుడు. గిడుగు వెంకట రామమూర్తి 4. ఒక దివ్యశక్తి మానవులను నడిపిస్తున్నది. అయితే ఆత్మగారవ రక్షణలో, జాణ దయ్‌ మానవుని శక్తి సంకీల్పబలమూ పరిసరముల (ప్రభావాన్ని -. గిడుగు పరస్పర ప్రభావితులు. ఇంకా ప్రిన్సిపాల్‌ చంద్రశేఖరశా'స్తి, శంభు చం(ద్రముఖర్జీ, విజయనగరం 5. సమాజం నిర్ణయించిన నీతి సూత్రాలను మనం మహారాజా ఆనంద గజపతి, ఒంగోలు మునిసుబ్రహ్మణ్యం గౌరవించాలి. కాని అవి లోపభూయిష్టమైనపుడు, వాటిని (ప్రభృతులు. గురజాడ రచనలకు ప్రోదిచేస్కి ఆయనను మనం బాహాటంగా ఎదుర్కొని సంస్కరించాలి. (ప్రభావితం చేశారు. జాతీయ తమిళకవి సుదహ్మాల్య భారతి ౮ ఆ పురుషులకు ఒకే నీతి, విద్య, స్వేచ్చ వుండాలి. గురజాడ సమకాలికులు. రవీంద్రనాథ్‌ టాగూరుత్‌ గురజౌ ,జ్రర్బన్సిక మహిళ మానవ చరిత్రను తిరగరాస్తుంది - ఇది డకు పరిచయం వుంది. తెలుగు, బెంగాల్‌, కర్నాటక గ్యజ్ఞాడ్త తీర్పు. న్‌ తమిళనాడు రచయితలతో, మేధావులతో ఆయనకు మైత్రీ సంబంధాలున్నాయి 7. “పని: దాని కదే పరమగమ్యం' 'ఎవరి ప్రశంస మనం కోరుతామో, వారి మనస్ఫులో మనమీద నమ్మకం కలిగించే అన్నిటికంకు ముఖ్యమైనది, సమాజంలోని వివిధ వర్గాల స్క సని. పని ఒక అలవాటు. '/0% 18 ౪౦651. సామాన్య ప్రజానీకంతో గురజాడ అప్పారావుకున్న నిత్య ॥ సాన్నిహిత్యం, సాహచర్యం. ఈ సాన్నిహిత్యమే ఆయన $. సాంఘికానుబంధం లేని భాషా సాహిత్యాలు పునాదులు ల. ॥ ఆలోచనలను నుసంపన్నం చేసింది. లేని గాలి మేడలు. భాషా సాహిత్యాల ఆధునికీకరణ సమాజ ' ఆధునికీకరణకు, సుహృద్భావ విలసనానికి తోడ్పడుతుంది. అపార [గ్రంథ పరిచయం - అధ్యయనం గ *గుత్తునా ముత్యాల సరములు గురజాడకున్న _ గ్రంథ పరిచయం చాల విస్తారం. కూర్చుకొని తేపైన మూటల, భారతీయ ప్రపంచ సాహిత్యాలలో ముఖ్యమైనవన్నీ ఆయన కొత్త పాతల మేలుకలయిక అధ్యయనం చేశారు. ఆయన (గ్రంథాలయం, డైరీలు ల క్రామ్మెరుంగులు జిమ్మగా, విషయాన్ని నిరూపిస్తాయి. వోళ్ట్‌ర్‌, కామ్ట్‌. మిల్‌, వర్డ్స్‌వర్స్‌, షెల్లీ షేక్‌స్పియర్‌. బైరన్‌, బెర్నార్డ్‌ మా రాబర్ట్‌సన్‌, కొత్తి పాతల మేలు కలయికనే గాదు, వినూత్న సృష్టిని గిల్‌ బర్‌ మోలియర్‌, పిన్‌రో, ఇబ్బన్‌, చెపోవ్‌ మొదలగు కూడ గురజాడ సాధించారు. అనాటి సమాజ రుగ్మతలను ప్రముఖుల రచనలను చదివాడు. అపార (గ్రంథ పఠనం పోగొట్టడానికి గురజాడ అమూల్య రచనలు పంచదార అద్లిన వల్ల విస్తార వ్యక్తిపరిచయాల వల్ల గురజాడ మూర్తిమత్వం మందుగుళికల్లా పనిచేశాయి. పరిణామ శీలమై పరిణతి చెందుతూ వచ్చింది. గురజాడ కావ్య ప్రసంచం గురజాడ తాత్విక దృక్పథంలో, రచనలలో గోచరించే... బలా బృరజాడ తన ఇరవయ్యో ఏట పుట్టాడు. 'ఓడ్‌ ముఖ్యాంశాలు ఇవి: టు ది కుకూ? 'సారంగధరి 'చంద్రహాసి - ఆంగ్లంలో స్‌ (గ్ర గ్ర

1. మనిషిలో సమూలమైన, మౌలికమైన మార్చు రావాలి. 'ద్రాశాడు. మొదటిది పద్యం-అలభ్యం. రెండోది పద్యకావ్య మనిషి ఆలోచనా శాలిగ, మానవత్వం నింపుకున్న మానవతా ఖండిక - లభ్యం. మూడవది పెద్ద కావ్యమే కాని - అలభ్యం. వాదిగ, బాధ్యతాయుతుడైన వ్యక్తి నడచుకోగలిగి నప్పుడే తాత్విక భావనలతో, ప్రకృతిపరమైన ఉత్తమ పదచిత్రాలతో సమాజం న వంతం అభ్యుదయవంతం అవుతుంది. తాణికిసలాడుతున్న 'సారంగధర' కావ్యంలోని ఈ పంక్తులు చైతన్యవంతం, ౨4, కవి ప్రతిభావ్యుత్చత్తులకు తార్కాణాలు ;
2. మనిషిని మనిషిగా నిలబెట్టి, మనీషిగా చేసేది “(ప్రేమ ; + న మాత్రమే. మానవుల మధ్య (ప్రేమ అంతన్ఫూడ్రం కావాలి. ౪/౧౧ 19౧91౧0 ౧౮౪౩ 16 1119: 010౪ ౪౧౦౧ 46 (పేమ నమనే అంధకారాన్ని పోగొట్టే, అత్మను 126 ౦01 116; తీటా క ది 8.114 00104 ౪౮౧౦౦9౧ 16/ 9౧౦౪ ంతం చెస్తుంది. ౧6 *ఆరం 0 8౫ &౧౦ 376,

"6 ౧14౧౦ ౦ ౪6411 0౧ 00116 15 0౧౦౪౧ ఆరు గంటలయ్యేదే, పూర్తి అయి, మంగళం పాడడానికి. గీంర ౪218096 19 |౧ 910; నిన్న మొన్నటి వరకు మన పద్యనాటకాలు, వీథి భాగవతాలు [6 08% 0 ౧౦౪/6 0౧ 01006 15 60611 భళ్ళుమని తెల్లూరే వరకూ 'వన్సుమోర్లు కొట్టుకుంటూ 15 8815 26 ౧౮190 ఈ 61౧ ప్రదర్శించే వారు గదా! ఇంత ఉత్తమ కవిత్వం ద్రాసిన గురజాడ్‌ అప్పారావు 'కన్యాశుల్బం' నాటకం హాన్య కరుణ రసాలతో వివాదం గారే. రేవారాణి పనుపున “విక్టోరియా ప్రశస్తి గేయాలు. రంగరించిన ఓ దివ్యౌషధం! ఈనాడు ఈ నాటకం (1890), ఐదవ జార్జిని, తెల్లూరిని కీర్తిస్తూ 'ముత్యాల 'వరశుల్క' బాధితులకూ, '“అమీనా లాంటి అభాగినులకూ సరము (1912) వ్రాశారు. తనను పోషించే సంస్థానాధీశుల వర్తించుకుంకే చదివే వాళ్ళు భుజం తడుము కోవడం, అవసరానికి ఈ గీతాలను గురజాడ రాశాడనుకుంకే వింత వాళ్ళ గుండెలు పోలీసు - కముకు దెబ్బలు తిని, మూలగడం లేదు. కాని ఆంగ్లేయుల న్యాయపాలనకు జోహారుగా ఆయన ఖాయం; పూర్తి ప్రదర్శన చూస్తే, పైకి నవ్వుతూ, లోపల ఈ గీతాలు ర్రాశాడని ప్రఖ్యాత రచయిత ఒకరు సమర్జించ లోకలైజ్స్‌ ఎనస్తీషయాతో శస్త్ర, చికిత్స చేయించుకుంటున్న డమే కొంత విడ్డూరం అనిపిస్తుంది. వాళ్ళలా ఫీలవుతారు, హృదయం, మానవత్వం వున్న వళ ల ఈ నాటకంలోని ప్రతి సంభాషణ ఆణిముత్యమే - అపూర్వ దృశ్య కావ్యం అణుబాంబే!! - అయ్‌కే “కన్యాశుల్కం” నవ్యాతినవ్యం, ఇది. గురజాడ రచించి ప్రదర్శింపజేసిన అపూర్వ భవ్యాతిభవ్యం, ఒక మహాకవి వ్రాసిన మహాకావ్యం " దృశ్యకావ్యం కన్యాశుల్కం శతజయంతి వత్సరము. ఈ మహానాటకం! జనపదాలలో, అప్పటి పట్టణాలలో అన్ని నాటకం మొదటి ప్రదర్శన 1892 ఆగస్టు 13న విజయనగ వర్గాల ప్రజలు మాటాడే జీవద్భాషలోనే రచనలు చేసి, వాడుక రంలో జరిగింది. '*ది తెలుగు హార్ట్స్‌ రిపోర్టు ఆధారంగా భాషకు సాహిత్యంలో సమున్నత స్టానం కల్పించి, ఆ నాటక ఈ నాటిక తొలి ప్రదర్శన ఆగస్టు 24 శనివారం (1892) _ ప్రదర్శనల ద్వారా సమకాలీన సమాజ సమస్యలపై ప్రజాభిపో జరిగిందని (శ్ర, అబ్బూరి గోపాలకృష్ణ అభిప్రాయం. ఈ యాన్ని మలిచి, 'విశ్వ శ్రీయః కావ్యం” అన్న ఉన్నతాదర్శం నాటిక తొలి కూర్చు 1897లోను, మలికూర్చు 1909లోను ఆచరణీయం చెయ్యాలని గురజాడ కన్న కల నిక్కం చేసే ప్రచురించబడినవి. అయితే “మొదటి కూర్పు వట్టి ఎముకల పవిత్ర బాధ్యతను నేటి యువతరం స్వీకరించాలి. ప్రోగు, రెండవది సర్వాంగ సంపుష్టమైన మానవాకారం' (శ్రీ, కె.వి. రమణారెడ్డి “అది మోదుగ పూత, ఇది రెల్లు పూత; ఈ నాటకం ఇప్పటికే కొన్ని వేల సార్లు 'ప్రదర్శింపబడింది కన్యాశుల్కం వట్టి నాటకం కాదు, జీవిత చికిత్ళు. - ఇంకా ఇతర భాషళ్లోకి అనువాదం చెయ్యబడి ప్రదర్శింపబి మృచ్చకటికం తర్వాత ఒక్క ప్రతాపరుద్రీయమే కన్వాకు డింది. కన్యాశుల్కం ఒక అపురూప కళాఖండం. వ్‌ ల్కమునకు సరితూగ గల నాటకమని (శ్రీ, క.వి. రమణారెడ్డి | రంగ ప్రదర్శింపబడిన ఈ నాటకం = దు ప్రభృతుల నిర్ణయం. గురజాడ "కన్యాశుల్బరి వ్రాయక "కొట్లు వర్డిల్టాలి! ఇప్పటివరకు ప్రదర్శింపబ ల్‌ో ముందే ఈ దురాచారాన్ని ఎండగడుతూ (శ్రీ, కందుకూరి వండ ఇండాలుగా గాక్క అఖండంగా ఖండ ఖండాంతర కూరి. వీరేశలింగం. ్రాసిన “బ్రాహ్మ వివాహము కన్యా నో తి. ,రదొడ లక్ష్యం సంపూర్ణంగా నె లకు శుల్కం” ప్రహసనాలు వెలువడి (క; గురజాడ ప్రశంసను గ్రా టన గౌయీక సమస్యలకు మారని శాశ్వత విలు పొందాయి - అయితే ఆ ప్రహసనాలు చిచ్చుబుడ్లు, ఈ ఎణంగా. నాటకం ఆరని జ్యోతి అజరామర కమనీయ కరుణామయ ముచ ఏ) టైన వరాలు; ముత్యాలసరాలు కావ్యం. అయితే ఇది చదివి ఆనందించడానికి బాగా తెలుగులో కవి న నీలగిరి అనువైనది. ప్రతి సంభాషణ రసాత్మకమే. ప్రదర్శన పూర్తిగా బాల గురజాడ మొదటి రచ జీవితంలో అయితే ఎనిమిది గంటలైనా పడుతుంది. 35 రంగాలు, మొదటిసారిగా శా గురజాడ తన పలంలోనే 7 అంకాలు, ప్రధానంగా వచ్చే పాత్రలు 16, ఇంకా చిన్నవి. పదబంధ నిరాణ వాట. గా కో కూడా, తీ శ్రమనిగిపో 14 - ఇవిగాక సమయాను కూలంగా వచ్చేవి కొన్ని - ఒదదంగ కన ఫబౌహంల్‌ ప్రణయాచేశం గో అయినా ఈ నాటకం - ప్రదర్శన సౌలభ్యం లేనిది మాత్రం ౨ ల్‌ రౌ వెంకటప్పయ్యగారు అంటా లో కాదు. గురజాడ కాలంలో ఏ స్టేజి నాటకమైనా, వీథి “రచి గురజాడ ఇతర నాటికలను గూర్చి నార్ల లతో నాటకమైనా రాత్రి 10 గంటలకు మొదలుపెడితే, ఉదయం “గౌరు. “ఖచ్చితమైన నాటక విమర్శక ప్రమాణా

గురజాడ అడుగుజాడ 375 చూస్తే 'కొండు భట్లీయం' 'బిల్ఞణీయం'. వైఫల్యాలు - గురజాడ అడుగు జాడ - గురుజాడ శ్‌ య హీన. సాఫల్యం హద్దులను దాటిపోయే. ఉన్నత [వారి ఇతర రచనలలో మకుటాయమానమైనవి వైఫల్యాలు. పూర్షమ్మ - గొప్ప కావ్య ఖండిక: దిద్దుబాటు (తెలుగు కథానికా సాహిత్యంలో తొలికథ - 1910), మెటిల్హా, సంస్కర్త గురజాడ కవిగా తన సొంతగొంతును, బాణీని, విశిష్టతను ర్త ప్రపంచానికి తెలియపరిచింది..' ల ము నే హృదయం స కదలు, లవణరాజుకల - గేయ కావ్యం. (1910) తాను సృష్టించిన టీ న. త్రా ఛందస్సు లో ఈ కావ్య ఖంటక। గురజాడ ఆదర్శం ఆవిష్టృతమైంది : రచించిన 'దేశభక్తి గీయం విశ్వమానవ కల్యాణానికి విలషణ *మంచి చెడ్డలు మనుజులందున (ప్రాతిపదిక; గురజాడ అమర సందేశం. యెంచి చూడగ రండె కులములు; జేశమును (ప్రేమియమన్నా మంచి యన ది చాటే మాలని అగుదుఐు”. మంచి అన్నది సెంచుమన్నా!। | ఈసురోమని మనుషులుంటే ఒక (ద్రష్షగా, ఒక స్రష్టగా గురజాడ తన కాలాని కంబు దేశమేగతి బాగుపడునోయ్‌ ముందుండదమే కాదు. పుట్టడం కూడా ముందే, నెలలు జల్లుకొని కళలన్ని నేర్చుకు నిండకుండాన పుట్టాడు. ఫో ఛొందరపాటుకుు యీ దేశి సరకులు నించవోయి.... వురవడికి ఆయన నిజంగానే ఆయన అధిక మూల్యం చెల్లింపవలసివచ్చింది"' అంటారు నార్లవారు. నిజమే! గుర స్వంత లాభం కొంత మానుకు జాడ ఆరోగ్యం బాగుండి, స్వతంత్ర జీవనం కలిగివుంటే పొరుగు వాడికి తోడు పడవోయప్‌ ఆయన. కవిగొనే గాక పరిశోధకునిగా నాటకకర్తగా, దేశమంటే మట్టీకాదోయి సంస్కరణోద్యమాల నేతగా ఇంకా బాగా రాణించే వారు. దేశనుంటే మనుషులోయి.... ఆయన డైరీల్ళో, నోట్సుల్లో, వ్యాసాల్లో వ్రానుకున్న విష యాలు, అనుభవాలు, స్మృతులు, ఆలోచనలు రెక్కలు విప్పి లి వొక్క-యిలై తా క్‌ లో సాహిత్య కళాఖండాలు అయ్యేవి. - అయినా గురజాడ వీ ము ము నిస్సందేహంగా నవయుగ వైతాళికుడు, మహాకవి, యుగకర్త, వే నెరుగన్ని “అడుగుజాడ గురజాడది, అది భావికి బాటు” అని మొదట యు 1 క్‌ మతములనిఇయు మొసిపోవును చాటిన 'మరో ప్రపంచం మహాకవి (శ్రీశ్రీ) మొదలు స నలివి వెలుగును ఆధునిక కవులకు, కథకులకూ, సర్వజనులకు ఆదర్శం జ్ఞాన మొక్క. (ముత్యాల సరములు) గురజాడ - అదే అందరికీ 'గురుజాడ'. లా 222222 పాష్మేణేన చ దంభః దంభేన విమూఢ హృదయ సమ్మాహజీ మోహేన కార్య వహతి రివ తొరుణ్యా త్త విభాతి తనుశోభా॥ వేషంవల్ల కపటంలాగ కపటంతో మోహంలాగ, మోహంవల్ల కార్యహానిలాగ ఓ నుందరి! బా కి క్ష న వలుగొందుతున్నది. యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి === తేపమావళి నుండి నన ననననకకాలి తనానికి ననానాానిని తనానానాాాానననాటనలానానా.

తెలుగులో * గజల్‌? (శ్రీ ఎం. బుద్దన్న

• గజల్‌? అనే పదానికి సఖితో సల్దాపమని, లేడికూత ఉర్దూలోని *ఇస్లా అనే ఆచారం ప్రకారం బాల్యం నుంచే అని ఇలా పలు అర్జాలున్నాయి. మొదటి అర్హం శృంగారానికి శిక్షణ పాందాలి. అప్పుడే గజల్‌ కవితలోని సాఖీలు, రెండవది ఆశ్చర్యాది భావాలకు సంకేతం. అడవిలోని లేడి మైఖానా(పానశాల)లు, మధుర మథనాలు ఆత్మదఘ్నంగొ ఆశ్చర్యంగా వేసే కేక వంటి వైతన్యాన్ని గజల్‌ అందివ్వాలి ఆస్వాదింపబడతాయి. అందుచేతనే గజల్‌ ఉర్జూసంన్క్భృతికీ కనుక్క ఇదే గజల్‌ తత్త్వావిష్కారానికి సమర్హకం. వాచ్యార్దా పునాదిగా విజ్ఞుల చేత భావింపబడుతున్నది. లెన్ని వున్నప్పటికి ఈ సాంకేతికార్హమే చిరస్టాయిగా 0 నిలమ్తుందె. జ్‌ గజల్‌కు బీవధాతువు వంటిది. చూ నుం ను వదద వని రాం అనేమర్శో అర్హం శృంగారపు సౌకుమార్యాన్ని వికాసాన్ని సాథీవియోగం, మధుపానం, దీన ప్రార్థన, ఆత్మసమర్చణ, స్తుంది. సర్వసంగపరిత్యాగం, మరణం, సాఖీ అనుగ్రహం వల్లి తరభు ఈ గజల్‌ వల్లరి అరబ్బినుంచి ఫార్సీ, తుర్కిస్తాన్‌ సరాఖినం వంట విషయాలెన్నో ప్రతీకాత్మంగా వంద దేశాలకు ప్రాకి 13 వ శతాబ్దంలో “అమీర్‌ భఖుస్రూ' ద్వారా గ్‌ గజళ్ళల్‌ అల్లుకొని వుంటాయి. ల కనుక, భారతదేశానికి కూడ విస్తరించింది. ఖుస్రూ ఫార్సీకవి. *నైట్లు శృంగారం చాటున శోకం దాగివుంటుం సం. దీని అతడు నిజానికి దోహాకవి. దోహా గజల్‌కు పూర్వరూపం. అచిమైన ల్‌ కవితకు అంతర్విషాదమే అలం సారో ఇది. ద్విపద వంటిది. దోహాల వంటి "పేర్లు "సంపుటి ఎర శృంగారం. జీవాత్మకు కలిగే కణ కం. మాత్రమే గజల్‌ అనబడుతుంది. కాని, దోహాయే గజల్‌ వరక నని వియోగబాధ కేవలం లబ్‌ లాంటి కాదు. అనాటి దోహాలు విడి విడిగా “బ్రిజ్‌ భాషలో గరు మాత్రం అద్వైతం. ప్రత్యేకించి గా తతంంగొ రచింపబడినట్టు ప్రతీతి, ఏమైనప్పటికి గజల్‌ కు అవయవస్రా సఎీఫులు ఈ తత్త్వాన్నే గజల్‌కు మూల ను యమైనట్టి షేర్‌కు దోహా ప్రాగ్రూపమనడంలో సందేహం బొపిచి రచనలు చేశారు. కథ లేకుండానే మఠపురాని లేదు. వేల దోహాలను చెప్పిన కబీర్‌, అబ్జుల్‌ రహీం ఖాన్‌ చెప్పటంలో గజల్‌ కవులు దిట్టులు. ఖానాన్‌లు ఆ రంగంలో సూర్యచంద్రుల వంటివారు... అయినా వాయులీనం నుంచి సంగీత వైవిధ్యం వినబడుళు దక్కనులో మౌత్రం 16 వ శతాబ్దంలోని 'ఖులీకుతుబ్జూను న్నట్టు గజల్‌ కూడా అన్ని భావాలను చెప్పడానికి నేడు మొదటి ఉర్దూ గజల్‌ కవిగా పేర్కొన వచ్చు. ఖలీ వినియోగింపబడుతున్నది. దాని ఆత్మ మాత్రమే శృంగారం: రచించిన 50,000 కవితలలో అధికంగా గజళ్ళేనని విశదమవు తక్కినదంతా శరీరప్రాయం. 'ఫైజ్‌ వంటి విష్టవకవులు తుంది. ఆ తరువాత ఈ ప్రక్రియను “వలీ నుంచి 'హాలీ కూడా గజళ్ళలో శృంగారానికే ప్రాధాన్యమివ్వడం వల్లి దాకా వెలసిన కవులెందరో మూడు. పువ్వులు అరు సంప్రదాయ శృంగారపు గజల్‌ కవితలు ఈనాటికీ నిత్యనూోలళే కాయలుగా అభివృద్ది చేశారు. నంగా నిలచి వుండడం వల్ళి ఇ భావాలకు, ఈ ప్రక్రియకు గజల్‌ మానవుని మధుర వేదనకు ప్రతీక మనసులో “౨ అవినాభావ సంబంధాన్ని గమనించ వచ్చు. నేడు మౌ్రొడ మౌనసంచారం చేసే భావాలే గజళ్ళలో రాగాత్మకనాదాలను “లో కనరాని భావం, వినరాని ధ్వని కానరావు. అ ర వినిపిస్తాయి. పానశాలలో మోహన సాఖీలాగా ప్రపంచంలో దాశరథి “సాఖీనామా' లో పన్నీట, కన్నీట గజల్‌ అకర్షణీయమైనది. అది ముక్తక్షమే అయినా, శ్రోతలకు గజళ్ళున్నాయి. ఇదంతా గజల్‌ పరిణామం. ఆశ్చర్యాఘాతాన్ని కలిగిస్తూ, మహేంద్రజాలానికి నడిపిస్తూ. గజల్‌ కవులు సాధారణంగా సంయోగ శృంగారొన్ని ఇలా ఒక నిమ్నాన్నత యాత్ర చేయించే “విద్యుత్తు' గజల్‌ చెప్పరు. అది ఏనాటికైనా పోతుందని వారి బాధ. అందుకని కవితా ప్రత్యేకత. ఈ విద్యుత్తు పెరగాలంటే గజల్‌ కవి కోరి వియోగాన్ని చెబుతారు. ఎన్నటికైనా ఇది పోతుందని,

తెలుగులో “గజల్‌” 377 నితకకపనిటకనకకకటననా పనా సంయోగం రాబోతుందని వారి సంతోషం. కనుకనే ఆరోహణ విధానాన్ని తెలుపుతుంది. గజల్‌ కవి తననుంచే మానిపోయే గాయాన్ని శత్రువుకి, మానిపోని మౌనన్రణాన్ని ఒక ఆకాశహర్మ్యాన్ని నిర్మిస్తున్నాడు కనుక ఇదంతా ఊర్లనాభ తమకు ఇవ్వాల్సిందిగా దైవ ప్రార్హనలు చేస్తారు. చిత్రమే దృస్టాంతం వంటిదని చెప్పవచ్చు. అందుకే '“ఆరోహణి మంట్‌, వ్రణాల తోరణాలలోనే, గజల్‌ కవి గతిస్తాడు. అతని మనక తప్పినది కాదు. అంతిమయాత్ర సాఖీ చూపులు సోకే వీథి గుండా సాగుతుంది. ల సాథ్‌ అనుగ్రహీస్తే పునర్జీవితుడవుతాడు. ఆగ్రహిస్తే అవని _ ప్రతి పేర్‌ లోని రెండవ పాదం చివర ఖాపియా, రదీఫ్‌ గర్భంలోనే ఆత్మఘోష చేస్తాడు. ఈ వింతవాతావరణమంతా నియమాలుంటాయి. మొదటి షేర్‌ లో మాత్రం రెండు గజల్‌ కవితకు ఒక మహాహ్రాణ శక్తి వంటిది. గజల్‌ ముక్తకమే. పాదాల్టోనూ ఇవి అనివార్యం, ఇవి అంత్యానుప్రాసలు. ఈ అయినా, ఇలాంటి శక్తిమంతమైన భావశాబల్యం కలది కనుక మొదటి, రెండు షేర్లను కలిపితే అది మరల 'రుబాయి'గా అది ఒక విద్యున్మాల వలె విలసిల్లుతుంది. మారుతుంది. ఖాపియాకు అరుదుగా సడలింపు కనబడు తుంది. రదీఫ్‌కు లేదు. నాదమాధురిని ఇవి పోషిస్తాయి. కవిత ఛందస్సు కందని మహావిషయం. అట్టని ఛంద్‌ చ్పె్య్విది తప్ప, మిగిలిన అన్ని పేర్లలోనూ నియమాలు స్ఫును కవిత్వాని కనవసర మనలేము. కవితకు బాహ్యా శర్వ ప్రాదానికి మాత్రముంటాయి. మొదటి పాదానికుం సౌందర్యం ఛందస్సు. ఇది కవితను లయాన్వితం చేస్తుంది. శ్వ్వ్య, క్రారణం-రెండవ పాదస్పర్శ వల్ల మూత్రమే మొదటి హృదయస్పందన లయ ద్వారా ప్రకటితమవుతుంది. గజల్‌, ప్క్రన్సిక్రి చైతన్యం కలుగుతుంది. అంత్యానుప్రానల చివర గానమోగ్య మైనది. కనుక "పాడటానికి రాయబడుతుంది.. జి హల్లుల నియమం కూడా వుంటుంది. ఈ ఛందస్సు అందుచేత అది మాత్రాళందస్సులో కూర్పబదుతుంది. గజా కవితకు బాహ్య స్థామగ్రి మాత్రమే. అంతస్తత్తమే యతి ప్రానలు కవికి ఐచ్చికం. రాగవిశేషాన్ని బట్టి గజల్‌ లోని గజల్‌ కవితాయువును ' పోపీస్తుంది. చైతన్యం అంగగా, లఘు, దీర్హ మాత్రలు అడపా దడపా సవరింపబడతాయి. ఛందస్సు అంగంగా కలదే గజల్‌-అంగాంగి నమన్వయం ఆకర్షణీయమైన గజల్‌ కు రాగం దీర్పాయును వన్ని సౌందర్య మయినట్లు, తన రాగొ శ ల్‌ కస్త రణిలో శతం! “మ్సీర్‌' హిమౌ న్‌ నియమాలు కొంతవరకు కొన్ని తెలుగు గీతాలలోనూ లయం వంటివాడు. కనుకే. గొలిబ్‌ వంటి కవులకు కనిపె్తాయి. ఆరాధ్యుడు. రమ్మంటె చాలు కాని రాజ్యాలు విడిచి రానా గజల్‌ - సుమారు పది పేర్ల సంపుటి. అనగా కరక నీ చిన్ని నవ్వుకోసం స్వర్గాలు గడిచి రానా ఏరే వుండాలన్న నిర్చంధం పదం మించదు. అని దాశరథి షేర్‌. గజల్‌ లో ఇది మొదటి సేర్త్‌ కనుక ష్‌ గా మండు. పాదాల కలయిక పాదం “మిశ్రా "రానా అనే రెండు రదీఫ్‌లు, విడిచి, గడిచి అనే భాపియాలు అలంకారం, రెండు పాదాల్లో పాటింపబడ్డాయి. ఇది 24 మాత్రలతో అనుబడుతుంది. ఈ రెండు పొదాళ్లోనే భావం, ఫి. సాగిన రచన. ధ్వని, చమత్కారం అన్నీ చోటు చేసుకుంటా షేర్‌కు - అ షేర్‌ ఒక ముక్తకం వంటిది. అంకాల... ఏటేడు సాగరాలు ఎన్నెన్నొ పర్వతాలు చెప్పదలచుకొన్న ఒక్కొక్క. భొవమంతా లర న్‌ ల. ఎంతెంత దూరమైన బ్రతుకంత నడిచి రానా ఇమిడిపోవాల్సిందే.. నిజానికి పేర్‌ ర ముకకం కనుక, అనే తరువాతి షేర్‌లో నడిచి, రానా, అనే ఖాపియా రదీఫ్‌లు సింధువు నిముడ్చుటమే. ప్రతి షేరూ ఒక టైదవుతుంది. రెండవ పాదంలోనే పాటింపబడ్డుయి. మొదటి పంక్తి కుండవు. పేర్లు గల గజల్‌ ఒక “ముక్తకమంజరి' వం వం ప్రై పంక్తుల్లో. సఖుడనుభవిస్తున్న కూ నా గజల్‌ లోని మొదటిషేర్‌ “మళ్లా” గొను, చివరిది సరసి వర్షింపబడింది. గాను పీలువబడతాయి. మత్ఞాకు ఆకాశమని, మక లో రం అర్హం. ప్రత్యేకించి మక్తా కవి బారు క వ్‌? అనబడు “తఖల్లున్‌” కూడా తెలుగులో పాటింపబడింది సినారె అతని “నామముద్ర వుంటుంది. 3 గ ఫ్‌నుడవుతాడు.. తన తెలుగు గజళ్ళలో మెత్తని అధికేపాన్ని తఖల్లున్‌ దం తుంది. కవి తఖల్లున్‌ ద్వారా ఆం ౫1 సూచిస్తుంది. ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన అధిక్షేపంలో ఆవేదన క శ్‌ కవితక్సు, కవికి గల జన్యజనక సంబంధాన్ని ఇ కవియొక చేసికొన్నద. టు మక్తానుంచి మత్దాదాకా సాగే భొవ విన్యాసం గ్రా

378 _ పాహితీ నీరోజనం ఏరు దాటేతె ఎవరు వారె - ఏమి లోకం ఓ *సినారో అయితే - తెలుగు ఛందోబంధంలో నలిగిపోయే 'ఖైదిగా ఎంత నటన భరించెనో - ఇంత పల్చని జీవిక మిగిలిపోతుంది. అయిన్మా ఖైదీని కూడా బుల్బుల్‌గా

చిన్న జీవితం, కార్యసిద్దికోసం ఎంతో నటనను భరిస్తుంది. మార్నలేక భోయినా, సంబరంలో ని రామచిలుకగానైగా మార్చ

కార్యం. సిద్దించిన తరువాత నటింపబడిన "ఆత్మీయత కలవి కవులు. దాశరథికి ఇందుల అగ్రతాంబూరి లోకంలో అసలు కనిపించదు. మనుషులలోని అవకొశవాద మీవసో చీప్పాదు. గజళ్ళను చదువుకోవడం వేరు. చదివి, లేదా విని ఆనందించడం వేరు! ముషాయిరాలలో పాడడం

గుణాన్ని, 'సినార నామముద్ర చక్కగా అధిజేపించింది. కూడా చేరు! సా శ

తంగా గజళ్ళనే రచించి మెప్పించడం దాశరథి తన నామము'ద్రను 'శరధి' పదంతో శ్లేషించాడు. వేరు! వీటన్నింటికన్న, గజలు స్వభావాన్నే కలిగివుండటం “శరధి రచించే నాటికలా ఇంకా చేరు! దాశరథిలో పై గుణాలన్నీ పుష్కలంగా మురిపించే నవ చూలికలా ఉన్నాయనటానికి సందేహం లేదు. శేషేంద్రకు కూడా అంటూ. బాలికలను వర్షిస్తున్నాడు. దాశరథికి సంక్షిప్త నద రరయుాం అనుబంధం వుంది. పోంది దాళరంి నామముద్ర శరధి.. శరధి అనగా సముద్రం. ఇది అలల లం చస ఇట ల నన గా నాట్యాలతో మురిపిస్తుంది. చూళిక- ఇది అకాశభాషణం. గాతుకం/- పొవ షు నాటకాలలో నాయికా నాయకుల వియోగశాపవిముక్తిని ఇది '"ొగొల్యోకంగా పోషించిన మహాకవి. సూచిస్తుంది. ఇరువురిలో నమాగామాకాండను చిగురింపజే గజల్‌ రచనలో 'దావా దలీల్‌, అనే గుణం చాలా స్తుంది. దాశరథి జీవిత నాటకంలో బాలికలు అలాంటివారే! ప్రధానం. ్రతి షేర్‌లోని రెండు పాదాల్లో మొదటిది దావా, నామము(ద్ర జాగీరు కనుక స్వవిషయం స్పృశింపబడు రెండవది దలీల్‌. అనగా నిరూపణ. నిరూపణ వల్లనే దావాకు తుంది. ఇంతటి గూఢార్హ సౌందర్యాన్ని దాశరథి తఖల్లున్‌ ఒక అస్తిత్వం చేకూరుతుంది. న్యాయస్టానంలో వేసే దావా ద్వారా సాధించాడు. ఎంత అయోమయమో పేర్‌ లోని మొదటి వాక్యం కూడా “అరుస్తున్న ఆద్మీ అనే కవితల సంపుటిలో గజల్‌ సం ాయోమయం. సాడ్యం ద్యారా దావాకు ఒక సార్దక్యం రచనా "హెక్నిక్‌' కనబడుతుంది. అందులో శేషేంద్ర తన న్‌్‌ వంత తది వ వది పంద నో నొామముద్రను 'శేష్మేన్‌'గా ప్రకటించాడు. మెరవు వంటిది. దలీల్‌. మేఘం అయోమయం మెరవు ఓ “వేషేన్‌? నీవు పీడితప్రజలకే చెందుతావు! చకచ్చకితం. అందుకే చావా ఒక సాధారణ వాక్యంగాను, అకరమై అందరికీ అందుతావు! ఏదో మరో పూరణ లేదా నిరూపణ వాక్యాన్ని అపేక్షించేది పీడితజన ప్రియత్వం శేషేన్‌ ప్రత్యేకత. జనులందరికీ తాను, గాను ఉంటుంది. దావా సఖునిక్తి దలీల్‌ సాఖీకి సంకేతాలు. తన కవిత అందాలి. జన జీవన సమస్యల్ని చిత్రించి శేషేంద్ర దా వ! సాఫీ మాషుక్‌' గాను వి తన నామముద్ర పరిధిని మరింత పెంచాడు. ఛందోనుకూ రామున చుబ్‌ ప్రరలొపే శ్వర సంబంధమే దావా, కో లంగా నామముద్ర సవరింపబడుతుంది. ఇలా తఖల్లున్‌ ఒక లభ్య ఈ పద్దతి కూడా తెలు సార్హక్ష్యాన్ని సంతరించుకొంటుంది. శేషేంద్ర “ఈ నగరం వి జాబిల్లి అనే సవిమర్శక గజల్‌ కృతి రచించాడు. గాలిట్‌ అడుగు సడి లేని కాళరాత్రాన "షేర్లను దాశరథి “గాలిబ్‌ గీతాలు" పేరుతో అనువదించాడు. ముదిత పాదాల మువ్వలున్నాయి! “సాఫీనామా లో సొంత గజళ్లే రచించాడు. సినారె సొంతంగా ని " “తెలుగు గజళ్ళు" రచించాడు. అని దాశరథి షరు. ఈ పంక్తుల్లో మొదటిది దావా, రెండవది దలీల్‌. ఇదొక పానగోష్టి వాతావరణాన్ని తెలుపుతున్నది. గజల్‌ అనలే నాజూకైనది కనుక్క రకరకాల నియమాల సాఖీ వియోగకారణంగా సఖుడు విచారగ్రస్తుడు. అతనికి కబంధహస్తాలకు అది నలిగిపోతుంది. ఉర్దూనియమాలు తోడునీడ ఎవ్వరూ వుండరు. అసలే విచారగ్రస్తుడైన, బంధాలే అయినా, అవి పుష్పబంధాల వంటివి! ఆ విరహజ్వరపీడితుడైన (ప్రేమికుడు అడుగు సడి కూడా లేని నియమాలనే తెలుగులో ప్రవేశ పెడితే అవి కరకు కాళరాత్రివళ మరింతగా క్రుంగిపోతాడు. కాళరాత్రి ఎంత కంటకాలుగా పరిణమిస్తాయి! అందుకే గజల్‌, ఉర్దూ నిశ్శబ్దమో అంత భయానకం కూడా! శేషేంద్ర చెప్పినట్టు ఛందస్సులో మార్షవంగా విహరించే అందచందాల 'బుల్బుల్‌' ఆ 'చీకటి రాత్రి భయానక చెహరా(ముఖం), "కారు చీకటిలో

తెలుగులో “గజల్‌ 3 | న. మక కాంతిరేఖల్టాగా అతని నిరాశను తొలగించే మువ్వలున్నాయి. అనే మీర్‌ షేర్‌ను ఎంత అనువదించినా ఆ శక్తి వేగం అవి ముదిత పాదాలకు సంధింపబడివున్నాయి. పానగోష్టిైలో రావు. ఆ నంప్రదాయమూ ఇముడదు. ఎర్రని సాఖీ పాదాలు లయాన్వితంగా కదలుతాయి. మువ్వలు (మైోగు అరమోడ్డు కన్నుళ్ళో సకల ప్రపంచపు మధుమాదకత తాయి. ఏ ముదిత కోసం సఖుడు వగపుపాలయ్యాడో - దాగివుందని పై షేర్‌కు అర్హం. దిల్లైథిల్యం పట్టు తన(దిల్‌) ఆ ముదిత పాదాల మువ్వలరవళి వింటూ అతడు హృదయశైథిల్యాన్ని మీర్‌ నిరంతరం ఆవిష్కరించుకొం కాళరాత్రిలో కోలుకోవచ్చు. 'అడుగు సడి లేని కాళరాత్రాని టాడు. అందుకే నష్ట్రప్రాయమైన ఢిల్లీకి మీర్‌ (నేత) ఒక అనే వాక్యం సాధారణంగాను, అసంపూర్షంగానూ వుంది. సజీవ ప్రతీక “ముదిత పాదాల మువలున్నాయి' అనేది ఎంతో అర్హవం తంగా, వమరయం టు పూర్షత్వాన్ని క్ష అయినా భాష్క భావాల సమైక్యత దృష్టితో చూస్తే ఇతర క్‌ భాషలలోని గజల్‌ రచన కూడ కొంతవరకు నమర్హనీయ న్నది. గజల్‌లో ప్రతి షేరూ ఇలాగే వుంటుంది. ఈ నిపినుంది.. తెలుగులో గజల్‌ రచన పై లక్వావే రచ్‌నాధోరణి అలవడటం అంత నులభమేమీ కాదు. కాని మేనిపిసొది. లెలు జ్‌ చై లత్యాల్ను ఇలా చమత్కరించి చెప్పేగుణం గజల్‌ కవికి వెన్నతో తెలువుతుంది. "పెట్టిన విద్య అది ముక్తకం కనుక చమత్కార గుణం గజల్‌ రచనలో 'అందాజె బయాన్‌” అనే గుణం అతి చేత శ్రోతను రంజింపజేస్తుంది. ఈ "బెక్నిక్‌' గజల్‌కు ముఖ్యం. బయాన్‌-వాక్యం, అందాజ్‌ -విధానం.. అనగా ('ప్రాణభూతం! వాక్యరచనారీతి అని దీనికర్టం. శైలి అని నడా చెప్పు వచ్చు. న పదాలు పదునుగా పసందుగా భావోచితంగా పొందు ల శబ్ద విషయంలో గజల్స్‌ పరమసుకుమారమైనది. నాజూకైన పరుపబడాలి. గజల్‌ పేశలభావవిన్యానసం కనుక, పరుష్క పదాలతో, భావాలతో, చమత్కొారాలతో 'జాదూ' (మూయ) సంయుక్త కైష్ణాక్షరాలకు ఇక్కడ తావు లేదు. గతుల్ని బట్టే చేస్తూ పోవడమే గజల్‌ రచనా విశేషం. సంప్రదాయపు భివ్యకిని బథీ వా గజళ్ళనుంచీ, శృంగారభావాలకు పేశలమైన పదాలనే గజల్‌ మొరలు కొర్పబడదుతున్నట్టు, భాగం ట్రై వాక్య అ ై, రచనారీతి సిద్దెంచాలి. గజల్‌ రచనలో ఈ విధానం చాలా కవులు ప్రయోగించారు. ఉక్షూపదాలు కూడ అందుకనుకూల పధానం మైన వాతావరణాన్ని (ప్రదర్శిస్తాయి. ప్రత్యేక ధ్వనికి, ల్రఠానం. నిరూపణకు ఆ పదాలే మిక్కిలి అనుకూలం. ఉర్దూకవి కాలమేమో బరువుబరువు కంటికేమో నిదుర కరువు జలీల్‌ షేరొకటి చాలా సుప్రసిద్దం: ఎంత చేదును మింగెనో ఇంత తీయని కోరిక జబ్‌ తూ చలూ జమీం చలే ఆస్మాం చలే అనేది సినారె షేరు. బయాన్‌ విధానానికి దీనిని కొంతవరకు జబ్‌ తో మై చలూ సాయా భీ మేరాసాథ్‌ నదే. ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు. ఈ పంక్తులలోని సరళ పదాలు, నీవు నడిస్తే నీతో పాటు భూమి నడుస్తుంది. ఆకాశం అంత్యాను ప్రా నలు, ప్రసాద గుణం బయాన్‌ రచనా ధోరణిని నడుస్తుంది. నేను నడిస్తే నా నీడ కూడ నాతో నడిచి * పట్టే యిస్తున్నాయి. రాదు- అని పై పంక్తుల కర్హం. ఇవి నాయిక నుబ్బించటానికి గజల్‌ రచన ఒక ఎక్టైతే, ఆ సంప్రదాయ వాతావరణాన్ని నాయకుడనే మాటలే అయినా రెండవ వాక్యంలో ఎంతో తీసుకరావడడం మరొక ఎత్తు! గజల్‌ స్వభావమే వుంకే అర్హశక్తి వుంది. సహజంగా కదిలే భూమ్యాకాశాలు ఇక్కడ ఇది సాధ్యం కానిది. మధురన్మృతులకు స్వగ్రామమైన నాయికా గమన సౌందర్యానికి పోషకాలు. ఆకాశం అనే మాట భాగ్యనగర సౌందర్యాన్ని గజల్‌ కొక్నిక్‌ లో శేషేంద్ర నాయిక నడుమును, దాని కృశత్వాన్ని వ్యంజిస్తుంది. ఇదంతా రమణీయంగా వర్షించాడు. భాగ్య నగరాన్ని ఒక అందాల దావాదలీల్‌ నిర్వహణలోని అంశమే. ఇదే జలీల్‌ షేరు జాబిల్లిగా, దక్కను (ప్రేమగల్లీగా మూసీనదిని వలపుల అన్యభాషలలోకి అనువదింపబడితే ఈ సౌందర్యం రాదు. వాగుగా అభివర్షించాడు. నందర్భం భాగ్మతీ ఖులీకుతుద్దాల అందుకే గజల్‌ రచన అ-ఉర్హూ ప్రజలకు అసాధ్యమని (పప్రణయేతిహాసం! ఒక మహాకవి అభిప్రాయం. ఇంక అనువాద మన్నది గులాబీలు వీ గుసగుసలాడే చోటు మల్లెపూవు మీది మంచుబిందువును తాకి చెడగొట్టుడమే. మధుశాలలు రురు మనసును చీల్చే చోటు మ్సీర్‌ ఉన్‌ నీమ్‌ బాజ్‌ ఆంఖేం మే అంగూరు తీగె లాంటి అందచందాల సాకీ సారీ మస్తీ దునియా షరాబకీసీ హై మేను విరిచి ఒయారంగ మెహసపిల్‌ లో తిరుగుచోటు

386 సాహితీ నీరాజనం ననన గజల్‌ పేర్‌లకు సమానంగా సాగిన పంక్తులివి. ఖాపియా అర్ధం! 'నవ్వేకళ్ళంశ.' కవ్వించే విరహాతిశయమన్న మాట. లేకున్నా, రదీఫ్‌ నియమముంది. అయినప్పటికీ శేషేంద్ర దైవం సుఖజీవులకే అధికసుఖాలనిస్తుంది. త్రావినవారే మరి పరిభాషలోనే చెప్పాలంళే ఇలాంటి వాటిని గజళ్ళనటం మరి త్రాగే భాగ్యానికి నోచుకోవడ మిలాంటిదే! పేదలకు సాహసమట! గజల్‌ 'లుక్నిక్‌ అనటమే సమంజసమట! దైవం అధిక దారిద్రాన్నిస్తున్నట్టు, ('ప్రేమికుడిక్త సొఫీకృప సాధారణం . ఫలితంగా సఖుడు తివ్ర అర్హదృష్టితో చూస్తే పై పంక్తుల గజల్‌ వాతావరణం న య జా కషణు. సస్య తికి ఈ ప్రవేశించింది. భాగ్యనగరు బాజార్లలో గులాబీలు పరిమళా వేదన సంకేతం. చివరకు మృతి అనే దాన్ని నెపంగా భావించి, లతో గుసగుసలాడుతున్నాయి. ఎటు చూస్తే అటు ర స, ఇ మసీదులు, మధుమందిరాలు మనసును ఆకర్షిస్తున్నాయి. *కుత్‌నీద్తి నొందుతాడు. మధుర. వేదనలను రేకెత్తిస్తున్నాయి. ద్రాఖలత లాంటి _ ఇంకా గజల్‌ కవులకు అలవాటయిన వియోగానందాన్ని అందాల సాఖి పానశాలలో ఒయ్యారంగా మేను విరిచి దాశరథి చాలా సందర్భాలలో ప్రవేశపెట్టాడు. అలా ప్రవేశపె నడయాడుతున్నది. అసలే మత్తు! ఆపై సాఖీ షరారత్తు(చి ట్టడంలో తన స్వభావాన్ని మిళితం చేసినప్పుడే దానికి లిపి చేష్ట! ఇందుకు తోడు పరిమళపరంపర! ఇక చాందినీ పరిపూర్మత వస్తుంది. దాశరథి రచించిన 'కుపిత ప్రణయిని' రాత్రిని కూడా కలుపుకొంటే, సితారువాద్యం సిద్దంగా అనే గజల్‌ అలాంటిదే. వుంటే గాయాలసిరులతో కదలి వస్తుంది గజల్‌! ఈ ఉద్నీపన సామగ్రి ఉర్దూలో అడుగడుగునా కనిపిస్తుంది. ఇలా హ్‌ చేరువ లో లేకున్న చిరునగవులె రాలు జన్మకు అనువైన వాతావరణాన్ని పైన పేర్కొన్న పంక్తట్లు వమ అచకున్న చిరు తగవులె చా శేషేంద్ర చక్కగా ఆవిష్కరించాడు. ౦గు నవ మధువు నూ కిడకున్నా మధువు తడికి మెరిసే నీ సెదవులె చాలు. ఉర్దూలో *పానగోష్టి ప్రస్తావన పదేపదే వస్తుంది. గజల్‌ ఎద పాలాన పంటవేసి వదిలేశావు సంప్రదాయంలో ఇదే ముఖ్యాంశం. విశ్వసంకేతం! సాఖీ వలపుసంట రాకున ఎ కరువులె చాలు, దైవసంకేతం! పరబ్రహ్మ చెక్కిన అందాల బొమగా అభివర్షింపబడే ఈ క సాక్‌ గజల్‌ కవికి ఒక ఊహా సాఖీ చిరుతగా దాలు, మెరిసే పెదాలు, పరువులు, యూ మాత్రమే! ఆవిడ పంచే మధువు అను(గ్రహానికి సంకేతం! నీవమధువు ఈపైపంక్తుట్లో కనిపిస్తున్నాయి. ఇవన్నీ సాఖీ, గజల్‌ కవే (ప్రేమికుడు. భక్తుని వంటివాడు. గోష్టిలో సాఫ్టీ కవితా సామగ్రికి సంబంధించినవి. సాధారణంగా క్రించడం అందరికీ “నురగ కల్లు అందిస్తుంది. (ప్రేమికుడికి మాత్రం సొనికీ వశమయ్యే ప్రశ్నే వుండదు. ఊరించడం ఉడి న ఖుణ్లే మదిరలేని కారణంగా “నవ్వే కళ్ళు చూపిస్తుంది. మండే చొత్రముంటాయి. పై పంక్తుల్లో కనిపించే సామగ్రి నికి గుండెలతో, ఎండిపోయిన పెదవులతో కాచుకొని చివర ఉిరించడాని కన్న, ఉడికించటానికే ఉపకరిస్తున్నది. సక జే కూర్చొన్న (ప్రేమికుడికి ఆ కళ్ళనవ్వులే పన్నీటి జల్లులవు ఉద్యంపబడటం కూడా, ఊరింపబడటంలాగానే వుంది లు తాయి! ఈ సంప్రదాయాన్ని కూడ దాశరథి తెలుగులో “ల్‌ చమత్కారం! ఇదే వియోగానందం! ఇంకొ డు. ప్రవేశపెట్టాడు. మంటే సాఖీకి సఖనికి అంత దూరం కూడా వుం సమీపంలోనే వియోగం! నవ్వుతూ, నవ్విస్తూ, నడయొ “మండిన గుఠిడెల, ఎండిన పెదవుల డుతూ, నడిపిస్తూ కూడ వియోగం. ఈ వియోగశ్చంగారొనే2 మధుకణమొట్కటి చిలకవులే పై పంక్తుళ్టో దాశరథి చెబుతున్నాడు. త్రావినవారే మరిమరి త్రావగ . వలదని యైనా పలకవులే! “విత్తు అనగా శృంగార బీజావాపం. వలపుపంటి | సంయోగం. ఇది అసాధ్యం కనుక వియోగమే శరణ్యం వియోగాగ్నివల్హ (ప్రేమికుడికి గుండెమంటలు. పుడుతు దీనినే “కరువులె చాలు" అని దాశరథి చమత్కరించాడు" న్నాయి. ఈ వేడిమి కారణంగా అతని పెదవులు ఎండుకుపో ఇలాంటి ధ్వనులు, చమత్కారాలు గజళ్లలో పడుగు పేకళ్లు” తున్నాయి. ఈ దావాన్ని బయటయితే మంచినీటితో అల్లుకొని వుంటాయి. గజల్‌ సంప్రదాయానికి ఇవి జీవనొడుళ తీర్చుకోవచ్చు. ఇది ప్రణయదాహం కనుక పానశాలలో వంటివి. (పేమికుడు ్రవేశించాల్సి వచ్చింది. అందరికీ సాఖీనరసం అబ్బగా, (ప్రేమికుడికి అసాధ్యమవుతుంది. ఇది ఉర్దూ గజల్‌ గజల్‌ ప్రక్రియలో కొన్ని ప్రత్యేక కవిసమయాలు? సంప్రదాయం. మదిర లేదంకే సాఖీసమ్మతి లభించలేదని న్యాయాలు కనిపిస్తాయి. గులాబీతోట, బుల్బుల్‌ పో

తెలుగులో “గజల్‌” 381 డత ననన ననన నా! వంటివి అందులో కొన్ని. శృంగారవికాసాన్ని, విలాసాన్ని తిరిగి బలి అవుతుంది. అట్లు సాఖీచుట్టూ సఖుడు తిరిగి తోట తెలుపుతుంది. పాట అనందాన్ని ప్రకటిస్తుంది. ఇంకా మృతుడవుతాడు, జీవేశ్వరైక్యం ఇక్కడ స్ఫురింపబడాలి. 'సయ్యాద్‌' అంటే వేటగాడు. సాధారణంగా నాయిక కోసం. ఇంకా నఫీనా (పడవలు - సముద్రాలు, సత్రాలు - నాయకు డన్వేషించే విధానం ఇది. ఒక్కోసారి వేటగాడు బాటసారులు, ఎడారులు- ఎండ మావులు, కత్తులు - రక్తాలు, పళ్నిని హతమార్చినట్లు నాయిక వెదకివెదకి నాయకుల్లే ఖతం. వ్యాధులు - వైద్యులు, వధ్యశిలలు - వధించేవాళ్ళు, మిత్రులు చేయవచ్చు. ఈ పద్దతి చాలా సందర్భాలలో కనిపిస్తుంది. - శత్రువులు, నిరీక్షణలు - నిరాశలు వంటివెన్నో గజల్‌ అందుకే సయ్యాద్‌ అనే పదం చాలావరకు శ్లేషార్దాలకు కవితావాతావరణంలో చోటుచేసుకొంటాయి. సంప్రదాయపు 'ప్రయోగింపబడుతుంది. 1. నాయిక 2. వేటగాడు అనేవి “చేవిను చాటి చెబుతాయి. ఇంతటి వింత వాతావరణం ఆ అర్దాలు. తెలుగులో సాధ్యం కాలేదు. అందుకే తెలుగులో గజల్‌ కవితార చన అంత అయస్కాంతశక్తిని అందుకోలేకపోయింది. కారణం “గుల్చీ* - పూలు త్రుంచేవాడు. ఇతడు సాథీనిద్యయతకు ప్రై స్వా ల్రేక్రపోవడం, శబ్దంలో మార్పు. ప్రతీక. కవి గుల్ఫీని చాటు చేనుకొని సాఖీకాఠిన్యాన్ని

తెలుపుతుంటాడు. అళ్లు 'అషియానా అనగా గోడు... జలా గజల్‌ కవిత న్వరూపంలో కొత్తదనాన్ని, న్వభా సఖుడు సాఖీకోసం నర్వాన్నీ నమర్చించ్చి వుంటొడు జ్యల్రో మెత్తదనాన్ని కలిగివుంది. తెలుగులో ఈ స్వరూప సద్భక్తుని లాగా. అతనికి ఒక చిన్న గూదు వంటి గృహమే స్వభావాల ప్రత్యేకత అంతంతమాత్రంగానే దర్శనమిస్తుంది. మిగులుతుంది. ఇంతలో బర్బ్‌-పిడుగు వచ్చి గూడును అయినా అంతటి రంగుల, రాగాల గజల్‌ కవితా విహంగం నాశనం చేస్తుంది. అనగా నఖుని ఆశ అడియాస అవుతుంది. జ్ట్య్బల్రోక్ర ప్రవేశించడమే హర్షణీయం! అంతశ్చేతనకు “బర్న్‌ జౌర్‌ ఆషియానొ' అనేది గజల్‌ కవితాన్యాయం. గ్‌ క్ర్రిత్రలో మొదటే స్టానముంటుంది. దీనికి ప్రాధాన్య అళ్లు 'షమా - దీపం. ఇది సాఖీకే ప్రతీక. “వర్వానా'. మిస్తూ తెలుగులో గజల్‌ కవిత ఇతోధికంగా అభివృద్ది చెందే

• పురుగు. ఇది సఖునికి ప్రతీక. దీపం చుట్టూ పురుగు న్వప్నం క్రమంగా నిజమవుతుంది.

లలనా వాపీవ జలభృ దుదయా చా, నీవ శరవ్య భేదనా దనిశమ్‌ | వా జాసీవ హృ దయనియమాత్‌ తారుణ్యా త్తన విభాతి తను శ్‌ భా॥ వరా కాలంరాగొనే బావిలాగ ఎప్పుడూ గురితప్పుక కట్టదంచల బరా మును అదువులో హః “ఇకాగ ఓ సుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి నెలుగ్‌ ందుతున్నది. "ెట్టుకోడంవల్ల తపన్విలా _- ఉపమౌవళి నుండి లా తతత

చతుర్చాణీ (శ్రీమతి కె కమల *ళ వరరుచి ఠిశ్వర దత్తః ఎదుర్కొన్న తరువాత్మ స్వాతిని ఓడించి శూద్రకుడు శ్యామిలకః శూద్రకశృ్చత్వారః ఉజ్జయినికి రాజు అయ్యెనని రామిలక్క, సోమిలకుల శూద్రక ఏతే భాణాన్‌ బభణుః కథ, విక్రాంత శూద్రక నాటకము పంచార్షవుని శూద్రక కా శక్తి కాలిదాసస్వ.?: కథ తెలుపుచున్నవి. శూద్రకుని పరిచయము మృచ్చకటిక వరరుచి, ఈశ్వరదత్తుడు, శ్యామిలకుడు, శూద్రకుడు. గాటకములోని రి పంటని. ఈ నలుగురు భాణములను చెప్పిరి. (రచించిరి). వీరి _ ద్విరదేంద్ర గతిశ్చ రజత ముందు కాళిదాన మహాకవి శక్తి ఎంత? పరిపూర్షేందుముఖః సువి(గ్రహశ్చ ం ద్విజముఖ్యతమ: కవిర్భృభూవ వరరుచి ఉభయాభిసారికను ఈశ్వరదత్తుడు ధూర్తవిట ప్రథితః కూద్రక ఇత్యగొధ సత్త్వం సంవాదమును, శ్యామిలకుడు పాదతాడితకమును, శూద్ర బుగ్వేదం సామవేదం, తణితమథ కలాం కుడు పద్మ(ప్రాభృతకమును రచించెను. ఈ నాళ్షింటిని వెళికీం హసి శిషౌం ఒకచోట చేర్చినపుడు చతుర్భాణీ అను నామకరణము జ్డాత్వా శర్వప్రసాదాత్‌ వ్యపగత తిమిరే జరిగినది. చక్షుషీ చోపల భ్య చతుర్భాణీ[గ్రంథము (ప్రాతఃన్మరణీయులు, పండిత ప్రకాం రాజానం వీక్యపుత్రం పరమ నముదయే డులైన ,శ్రీ, మానవల్లి రామకృష్ణకవిగారికి, శ్రీ, ఎన్‌.క.రామ. నాశ్వమేధేన చేష్టా నాథశాస్త్రి గారికి త్రిచూర్‌లోని శ్రీ, నారాయణనంబూద్రి. లబ్బాచాయుః శతాబ్దం దళిదిన సహితం పాద్‌ వడ్డ లభించింది. ఈ భాణములు నాళ్ళింటిని _ శూ(ద్రకోగ్నిం ్రవిష్టః అధ్యయనము. చేసి, ఇవి క్రీ.శ నాలుగు, అయిదు గజేంద్ర. గమనము, చకోరనేత్రములు, పున్నమనాటి శతాబ్దములలో గువ్పుల సాద్రూజ్య మతి వైభవముగా నున్న సందమామ వంటి ముఖము, మంచి విగ్రహమును గలిగిన కాలములో రచింపబడి యుండునని విద్వాంసు లభిప్రాయ ద్విజముఖ్యతముడు శూద్రకుడు. అతని సత్త్వము అగాధము, పడిరి. పద్మ ప్రాభృతకము, ఉజ్జయినీ నగరాన్ని, ధూర్తవిట శూద్రకుడు బుగ్వేదము, సామవేదము, గణితమును, సంవాదము, _ ఉభయాభిసారిక పాటలీపుత్ర నగరాన్ని, వ్ర్యలకు సంబంధించిన కళను (లేక అగ్నివేశుడను రాజు పాదతాడితకము సార్వభౌమనగరాన్ని వర్లించును. సార్వభౌ చతుఃషష్టి కళాత్మకమయిన కామ విద్యాగ్రంథమును రదిం మనగరము ఉజ్జయినియో- చెను. అది గూడా వైశికీ కళయే కాగలదు), ఏనుగుల ఉభయాభి సారికాకారుడయిన వరరుచి పాణిని మహర్షికి శిక్షకు సంబంధించి శాస్త్రమును అభ్యసించెను. ఈశ్వరుని సమకాలికుడని, కంఠాభరణము, చారుమణి అనుగ్రంథము_ ్రసాదమువలన చీకటిని పోగోట్టుకాని తిరిగి కన్నులను అను రచించినవాడని అంటారు. అవంతి సుందరీ కథా పొందెను. (అజ్ఞానమును పోగొట్టుకొని జ్ఞాని అయి ఉండవ సారము అను ([గ్రంథమీతనిని గోదావరీ తటవాసియని చచ్చును. లేదా కంటి రోగమును ఈశ్వరారాధనముచేత "పేర్కొనెను. నివారింపజేసికొని యుండవచ్చును. మృచ్చకటిక నాందీ కము, వత్సరాజచరితము, బాలచరితము, అవిమారకము, ము త అశయుదయాను్న చీని ష్‌ న చాదుదత్తము, కామదత్తా పకరణమును రచించిన శూద్రకు మ మీద ప్ప దినముల వరకు జీవించి తుదకు అగ్ని దును ఒకడేయని భావించవచ్చును. శూద్రకు డాంధ్రభృత్యు ప్రవేశమును చేసెను. ఇదీ శూద్రకుని పరిచయము, ౦ డయిన స్వాతి యనువాని సేవకుడని, ఎన్నోకష్టములను ' - ఇం చూద్రకుని ప +

చతుర్పాణి | 383 ధూర్తవిట సంవాదకర్త అయిన ఈశ్వరదత్తుడు మగధలో అతని శాననములం దతడు అప్రతిహిత శాననుడన్న నివసించిన వాడు. ఇంతకన్న ఇతనిని గూర్చి తెలియదు. బిరుటమును వహించినట్లు. 'అప్రతిఘః అన్న బిరుదము భోజదేవుని శృంగార ్రకాశములో, హేమచంద్రుని కావ్యాను అతని కున్నట్టును తెలియుచున్నది. శాసనములోను ఈతని (ప్రశంసగలదు. కాళ్ళీర వాసియగు ణ్‌ శ్యామిలకుని పేరును. అభినవగుప్పుడు, త్వేమేంద్రుడును ఇట్లనేక ఆధారములు చతుర్చాణీ రచనకాలము క్రీశ. స్మరించిరి. నాలుగు,. అయిదు శతాబ్దములయి యుండునని సోపపత్తిక ముగా పూజ్యులయిన (శ్రీ వాసుదేవ శరణ అగర్వాల్‌, చతుర్భాణిలో తురకల దండయాత్రలను గురించిన శ్రీ, మోతీచంద్ర విద్వాంసులు తాము సంపాదకత్వము ప్రస్తావన లేదు. ఇందులో వాడిన శబ్బజాలము, ఇందలి పాత్రలు వహించి శృంగార వోాటము (శృంగారపు అంగడి) అనుపే పీల్చుకున్న ఊపిరి కేవలము మృచ్చకటికమును మాత్రము. రుతో ప్రచురించిన చతుర్చాణీ ఉపోద్దాతము నందు పోలియున్నది. అక్కడక్కడ భాస మహాకవి శైలిగూడా నిరూపించిరి. ఈ కాల నిర్ణయము సుసంగతము. ఇక్కడ కనిపిస్తున్నది. వాసు, ధాంత్రః ఉదవసితమ్‌ వంటి దశవిధ రూపకములలో భాణము ఏకాంకికము. ఇందు ప్రాచీన పదప్రయోగము లిందున్నవి. 'దేవానాంప్రియః అనే ధ చ పళంచి పవిధ ఎ సం పదము మహాభాష్యములో, కాశికలో గూడా మూర్వుడనే విటుడొక్కడే రంగస్థలమునందు ప్రతశ్శించి వివిధ పాధ్రలను అర్జాన్ని తెలుపదు. ్రీ.శ.10 వ శతాబ్షిలోని మమ్మటాచా గురించిన సమాచారమును. ఆకాశ, నాషితముద్యారా టరాడు ర్యుడే దేవానాం ప్రియః అంటు మూర్చుడనే అర్జాన్ని “వా దుల చెప ను తెలిపినాడు. చతుర్భాణిలో ఈ శబ్దము అదరార్హకమే. చున్నట్టును వారి మాటలకు తానుబదులు చెష్పుచున్నట్టు ఉందును. ఇది ఏక పాత్రాభినయము - చాలా ప్రతిభావంతుడ పాదతాడితకములో వర్షితమయిన సార్వభామనగరము యిన నటుడు దీనికి కావలెను. శ్షేమేంద్రుని విటుని సార్వభౌముడయిన బ్రందనప రాదని సంకేతమునే వర్షనమిట్టున్నది. తెలుపుచున్నదని (క్రి.శ.నాల్లవ శతా బరోపండితుని చంద్రగుప్తుడు మాళవసౌరాష్ట్ర దేశములనుండి . శక్సులను ం కు ని బేశోపదేశము _ 5-16 పార(ద్రోలినట్లును, ఇది నాల్గవ శతాబ్బమునాటి ఘటన అని (కేమంధ్ర - 5-16) చరిత్ర తెలుపుచున్నది. హూణులతో క్రీ.శ,అయిదవ శతాబ్దా వెంట్రుకలు పైకి ఎత్తికట్టు కొన్నవాడు, లేదా తలమీద రంభములో భయంకర యుద్దములను స్కందగుప్పుడు వెంట్రుకలు నిక్కబాడుచుకొనినట్టున్నవాడు, కొద్దిగా వంకర చేసినట్టును చరిత్రకారుల మతము. పద్మ ్రాభృతకములో మీసమున్నవాడు, తలపాగా కలవాడు, పగటి పూట మహేంద్ర శబ్దము (ప్రయుక్తము. ఉభయాభిసారికలో ప్రియం దేవాలయధర్మాధికారి ముఖమును వీక్షించువాదు విటుడు. గుసేన అనే వేశ్య విటునితో ఈ విధంగా పలుకుచున్నది. ఈ విటుని రూపాన్ని పోలిన శిల్పము పట్నావద్ద కుష్హురారా, “భగవతో 2 ప్రతిహత శాసనస్య కునుమపుర...పురందరన్య ర్లైవకములల్యొ లభించగా ధానిని కీ వ విద్యాలయము భవనే పురందర విజయ సంగీళతకే యథారసాభినయ మభి భారత కళాభవనము: ల సురక్ష ట అ లోని నేతవ్యమితి దేవదత్తయా సహ మే వణితః నంవృత్తః? వన్‌ వస్తోము గాధానప్తకతి, వజ్ఞులగ్గము గ్రంథాలల్‌ ని న్‌ = ఛాకుని వర్షనముతో పోలుతుంది. ఒక (గ్రామము ఇండ్లతో, (అప్రతిహతశాసనుడు పాటలీపుత్ర పురందరుడు. రాజు వాకిండ్లతో గ్రామ మనిపించుకోదు. ఛేకులు నివాసమున్న అతని భవనములో పురందర విజయము అనే సంగీతకము, చోళే గ్రామము. వారికి ఎదుటి వారి మనోగత భావములను నాట్యము అభినయించవలసి యున్నది. దానికొరకు నాకు (గ్రహించే నైపుణ్యము. చాతుర్యము, చమత్కారము మెండుగా దేవదత్తకు, పణితము, ఒప్పందము జరిగినది. మేము ఉంటుంది. అభినయించబోవుచున్నాము). ఇచ్చట మహేంద్ర, పురందర చతుర్భాణిలో గుప్తసామ్రాజ్యకాలము నాటి ఈవి, ఆనాటి శబ్దములు, ఇంద్రునికి, మహేండద్రాతిత్యుడయిన కుమారగుప్త స్యా ససిగతులు, విపణి వీధులు, దంభము, విశ్వాసము చక్రవర్తికిని సమముగా వర్తించును. కుమారగుప్తుని నాణముల శ స్రితిగతులు, * వనము మద (శీమహేం[ద, (శీ, అశమేధ మహేంద, మహేంద మౌని! న్యాయము, అన్యాయము, కామశాస్త్రము నందలి ఆమవాంధ్ర ఆ/ ఆస్‌ ద్ర, ఎవౌం్ర బళషభినివేశము, వేశ్వలకు సమాజములో ఉండే స్టానము, సింహ, అజిత మహేంద్ర, మహేంద్రకర్మా, సింహమహేంద్ర,. బ్వర్రక్సు నపుంనకుల వర్ణనము, ఉత్తమ, మధ్యమ, అధమ మహేంద్రాదిత్య, మహేం(ద్రకుమార నామములు లభించును. లి లర? ॥

ఏలిశ సాహితీ నీరాజనం (శ్రీణులకు చెందిన వేశ్యల నిరూపణము, వివిధ వర్గములవారి మరో విధంగా ఉండటానికి వీలులేదు గదా అనిపిస్తుంది. ఆచార వ్యవహారములు, వేయేల గుప్త సామ్రాజ్యమే మనకు ఇదంతా ఎందుకు చెప్పవలసి వస్తుందంటు, చతుర్భాణి కన్నులకు కడుతుంది. ధనము మాత్రము కొరకు ప్రియులను రచయితలకు కాళిదాన మహాకవి బుణపడి ఉన్నట్టు చేరునది, అధమురాలు, ధనముతోబాటు రూపరేఖావిలాస తోస్తున్నది. చూడండి; ములను వరించునది మధ్యమురాలు, ధనములేని వానినైనను, శ అతడు దూడ రుదు అయితే మ దేవసేన అనువేళ్య కర్షీసుతుడను ప్రియుని కామించినట్టు చేరు. వేశ్య ఉత్తమురాలును అన్ని ఇక్కడ చెప్పబడింది. *లుచున్నదని. పద్మ ప్రాభృతక భాణము ఆరంభమయి ఆవిధముగా మృచ్చకటికము నాయిక వసంతసేన ఉత్తమవేశ్య _ బది చోమెకు కగ్లీసుత్రుని యందుగల _అనురాగమును అయినది. వ తెలుపుటకే విటుడు ఆమె చేత ధరించిన, తామరపువ్వునొక దానిని ప్రాభృతకముగా - కానుకగా కర్షప్లుత్రుని వద్దకు చళుర్చాణిని చదువుతూ ఉంటు సుందరకాండములో తీసికొని పోవుటయే పద్మ్రాభృతకము. దేవసేనవర్షన హనుమంతుడు రావణుని ఐశ్వర్యము, తేజస్సును అతని మిట్టున్నది. దర్బారులో చూచి అతనిని ప్రశంసించిన సందర్భము గ్రైతువన్తుంది. ఒక్క వ్‌ బలవత్తరము ౯కు “వర్టాంతేకణనక్కతోస్ట రుచకం ఇతడు దేవలోకమునైనను ఏల గలవాడే యని హనుమంతుడ లాన్‌ గండం ముఖం వెను 'ప్రత్య(గ్రోత్పతితస్తవాంకురమురో " బాహూలతా కోమలా, “అహో రూప మహో వీర్య మహోసత్త్వ మహో అవ్యక్షోత్చిత రోమరేఖ ముదరం ద్యుతిః, శ్రోణ్‌కుతో2 స్యాగతా అహోరాక్షసరాజస్య సర్వలక్షణయుక్తతా, భావశ్చానిభృత స్వభావ మధురః యద్యధర్మో న బలవాన్‌ స్యాదయం రాక్షసేశ్వరః, కం నామ నోన్మాదయేత్‌” స్యాదయం సురలోకస్య సశక్రస్వాపి రక్షితా. (చతు. పుట?) (రా. సుం.49-27,28) (ఆమె చంచల కటాక్షము, అవ్షతమయిన ఓష్టము, చెంపలను ఈ భాణములలో ఉత్తమ వర్లనలు, రూపకల్చనలు, పక్కకు తిప్పిన ముఖము, అప్పుడే అంకురించిన వక్షోజు అభాణకములు, ఉపమలు, ఉద్రేక్షలు, సాంఘికాచారముల ములు, అవ్యక్తముగా మొలిచిన రోమరాబి, ఎక్కడినుండియో వర్షనము, వైదర్భీరీతికి అనుగుణమయిన సుకుమార పద వచ్చి ఇమిడిన 'ోణీ స్థలము, దాపరికములేని స్వభావమధుర ్రయూయులు నాట్యశ్యాస్త్ర సంప్రదాయములకు అద్దము భావము ఎవరికి మత్తు కలిగించదు?) ప నృత్వవ లు నట, విట, గాయక, కవి, శాక్‌ భిష్త, వ న. పరిచయములు. వేశ్యలలో మాకు గిదాదలు మాలవికాగ్ని మిత్రములో మోసగత్తెలు, ప్రియుని రాకకై ఎదురుచూచే ప్రియద్రతలు న్‌ గ్యనముల్‌. కనిపిస్తాయి. చూడండి. ఉన్నారు. ఒకటేమిటి సర్వాంగ సుందరమైనదీ కవిత్వము రైషం శరదిందుకాంతి వదనం,

• ఇందు శిస్ట్రాచారము ఉండిఉంటి ఇది శిషోపాధ్యాయికలో బాపూూనతావంసయోం ల చేరి ఉండదగిన (గ్రంథమే. బహుశః శూద్రక మహాక్షవి, పంకిష్తం నిబి స న్నతం స్తనమురః పద్మ ప్రాభృతకము (వ్రాసిన తరువాత అదేజీవనాన్ని శిష్ణులకు మ్‌ ఖ్‌ వ్‌ ల ఆమోదయోగ్యమగునట్లుగా మృచ్చకటిక ప్రకరణములో పల ల తిరిగి రచించి యశస్విఅయ్యెనని తోస్తున్నది. ఇంతటి రాలా మనసి సుకుమార శృంగారమునే వర్షించిన కాళిదాస మహాకని తన తో (లైన పాత్రల ఉదాత్తత వలన, నేర్పరి తనమువలన ఇంకా నునుపు... !ీపి లళాస్యానపుః చేసి మిలమిల మెరిసే శైలివలన, ధర్మ(ప్రతిష్పాపషనము కొరకే (మాళవిక - --- ౩) కాంతాసమ్మితమయిన ఉపదేశమును చేసినందువలన, కవికుల కాత్యాయన గోత్రుడు, కావ్యవ్యసని, శారద్వతీపుత్రుడ గురువు కాగలిగెను. ఒక్కొక్కసారి చతుర్చాణి, చతుర్చా యిన సారస్వత భద్రుడనువాడు కవి. అతడు విటునికి ణియే. ఈ శైలి ఈవర్షనములు ఈ విధంగా కాకుంళే కనిపిస్తాడు. ఇంకేమున్నది. అతనిని విటుడు - పురాణకావ్యప

చతుర్చాణి 385 చచ్చేద (గ్రథనచర్మకార _ అని నంబోధించెను చేయుదురు. దర్శనము, ప్రమాణము వంటి శాస్త్రీయ -పాతకావ్యాలలోని పదములను చించి, అతికించి కుక్టేుపని పదజాలమిందు యథేష్టము ఉపయుక్తము - ఇక్కడ వర్తర్తువు చేసే ఈకవి చర్మకారుడే (చెప్పులు కుక్టువాడు). గొల్లవాడు కామోద్షీపకమని విటుడు ఆ బుతువు నీ విధంగా వర్లిస్తాడు; తప్పిపోయిన ఆవులను వెదకు కొంటున్న ట్లతడు తన 44 పదాలను వెదుకుకుంటూ కనిపిస్తాడు. అతని వసంతర్తు +“ భ్థాణరపవనేషు టీ వనేషు వర్షమును విటుడు ప్రశంసించి. “వయన్య, నత్సుత్రలాభ బ్ర్య్య్బ్యాళ్యం వహతి మనో + ఇవయశస్కరః శ్లోకో 2 యమస్తు అని దీవించెను. జలధర 'మలివేషు దివసేషు.?? (మిత్రమా! ఈ శ్లోకము సత్పుత్రలాభమునలె నీకు యశన్కరమగుగాక) (చల్లగాలి. వీచుచుండగ్యా వనములనుండి కదంబ పుష్పగంధము వ్యాపించినప్పుడు నల్లని మేఘములతో మలిన ఆ ప్రశంసను విని దడ్డురకుడను వాడు నవ్వి, విటునితో మ్పృలయిన 'దినములలో సుఖముగా వెచ్చగా ఉన్నవారి ఈవిధంగా పలుకును, మనస్సులలో గూడ బౌత్పుక్యము పెంపొంది భావములు “ఇదం ఖలు భవతా సముద్రాభ్యుక్షణం క్రియతేయట్‌ ముప్పిరిగొనును-) వాగీశ్వరం వాగ్భిరరృయసి' చేఘదూత కావ్యములో ఇదే. భావమును కాళిదాన (నీవు ఈ కవివి పాగడుట సముద్రము మీద నీటిని మవ టఫినో2వ్యవ్యథావృత్తి చేతః చిలకరించినళ్టు నువ అప్పుడు. విటుడిచ్చిన క్రంఠాళ్టేషప్రణయిని జనే క్రింపునర్దూరనం ప్రే? సూర్యం యజంతి దమం ం ఇంటిలో తమ. ప్రియురాండ్రతో కలిసి సుఖముగా ఎముదనుద లా టీ ఉన్నవారికి గూడా నీలమేఘములు కనిపించగానే మనస్సు అర్భా ౌ ల ంతం పరిపరి విధముల కొత్సుక్యము నొందుననగా, ఇక దూర యమపివాగీశ్వరం వాగ్శిః్‌ - (చతు - పుట.12) ్పగ్గా నుండి ప్రియావిరహిము ననుభవించుచున్నవారి స్తితిని (సూర్యుని దీపముతో అర్చించెదను - సముద్రమును గూర్చి చెప్పనక్కరలేదు గదా! నీటితో పూజించెదరు - వనంత మానమును వుష్పములచే పూజించెదరు - మేమును పూజ్యుడయిన ఈ వాగీశ్వరుని రామదానసి అనే వేశ్య ఏడ్పు విటునికి వినిపిస్తుంది. ఆ (కవిని) వాక్రృసూనములచే అర్చించెదము.. వీడ్పును విని అతడిట్లూ అంటాడు. ఇందుతప్పేమి?) అస్యా వేత్రాంత విభ్రష్టా కోవ సర్వస్వ నంభృతా: లోని చిట్టుచివరి శ్లోకములో సర్వాంగసుందర రూపమును ఆ రామదానీ కోప సర్వన్వమును నింపుకొని నేత్రాంతమ. ధరించి దర్శన మిచ్చుట నహృదయులకు్క, భక్తులకు, నుండి జారిన కన్నీటి బిందువులు ప్రియుని అపరాధములన ఉపానకులకు విదితమే - చూడండి. లెక్కపెట్టుచున్నావా? అన్నట్లున్నవట. ప్రదీపజ్వాలాభిర్జినసకర నీరాజనవిధిః ఆ అశ్రుబిందువులు జారి అమ శరీరము మీద సుధాసూతేశ్చందద్రోపల జలలవైరర్య్యరచనా, పయనించిన తీరు ఇది, న్వకీథ్రైరంభోభిః నలిలనిధిసౌ పహ్రిత్యకరణం త్వదీయాభిర్వాగ్బిస్తదజనని వాచాం స్తుతిరియమ్‌””, “ఆపూర్యాభినవాంబుజద్యుతి హరే దివసకరునకు ప్రదీపజ్వాలలతో నీరాజన విధి, చంద్రు నేల్రే ప్రయాతో 2 ధరం నకు చంద్రకాంత మణిద్రవముతో అర్యము, నముద్రములోని తద్‌ భ్రష్ట కఠిసాగతః స్తసతచా దోనిలి నీళ్ళను పైకెత్తి నముద్రమునకే అర్భించట ఠొప్య లబ్హాస్పదు ఓయమ్మా! నీదగు వాక్కుచే నిన్ను స్తుతించుట కదా! బాప్పు స్తే తనురోమరాజిలులితు శోక ప్రసంగోజ్తితః నాభిం ఫ్లార్టమకి (ప్రియాంగులి ముఖ ధూర్తవిటసంవాదము, కామశ్యా,స్త్రమునకు, వైళికనీతికి ప్రవే లీలోనితు.?' వ్యాఖ్యానమే. ఇందు ఇద్దరు ధూర్తులు. కామశాస్త్ర చర్చ (చతు, పుట 82)

386 సాహితీ నీరాజనం అప్పుడే వికసించిన తామర యొక్క కాంతిని హరించు విటునికి కొంత సమయము జరిగిన తరువాత నారాయణదత్త నీ కంటిలో కన్నీరు నిండి పెదవి మీదికి జారింది. అక్కడి పరిచారిక కనకలత కనిపిస్తుంది. ఆమెను తన యాజమాను నుండి కఠినమైన స్తనతటముల మీదపడి, అక్కడ కూడా రాలి యోగత్షేమమును గూర్చి విటుడు ప్రశ్నించగా ఆమె చోటులేక కడుపుమీద రోమరాజిమీద. దొర్లిపోయి చివరకు యిచ్చిన నమాధాన మిది. నాభిని నింపివేసింది. న్యాయముగా చూస్తే నీ ప్రియుడు ల తన ముని (లితో జీ కన్నీటిని తుడిచి వేయవలసింది ఈ కక ఎరా ఒక పురుషుడు గానముచేసి, గదా! ధు మాసములో ప్రియులను ఓదార్శి, వారిని చేరుకొనని వారి జీవితము నిష్పలమని ఆ గానములోని ఉత్తమ కావ్యమని, ధ్వని కావ్యమని కుమార సంభవము భావము. ఆ గానమును వినగానే నారాయణదత్త జాగుచేయక లోని పంచమ సర్గలోని పార్వతీదేవి తపోవర్షనములోని ఒక పాదచారిణి అయి ప్రియుని ఇల్లు చేరుకొనుటకు బయలుదే శ్లోకమును అప్పయ్య దీక్షితులు కువలయానందములో రెను. అళ్లు కుబేరదత్తుడు గూడ వసంతాగమనము చేత ఉదాహరించిరి. తాలి వానచినుకులు ధ్యానముద్రలో నున్న శిథిలమయిన ధైర్యముతో యా నాయికను ఓదార్చుటకు పార్వతి శరీరము మీద పడి పయనించెనని కాళిదాస మహాకవి దూతల సహాయము లేక స్వయముగా బయలుదేరెను. అతడు వర్ణించిన తీరు లోకోత్తరము. వీణాచార్యుడయిన విశ్వావనువు యొక్క ఉదవసితము (ఇల్లు) “స్టితా: వణం పద్మసు తాడికాధరాః దారము వద్ద నారాయణ దత్తను కలిసిక్‌'నెను - ఈ పయోధ రోత్సేధనిపాత చూ ల్లలాః ధంగా నాయికా నాయకులు ఉభయులును పరసృరము వలీషు తస్యాః సృలితాః (ప్రేపేదిరే అభిసరణమును చేయుటయే ఉభయాఖభిసారికా - భాణము. చిలేణ నాభిం ప్రథమోదబిందవః. (కుమా. 5) ఉభయాభిసరణమును సూచించు ప్రాకృత గాథ నొకదా ప్రథమ. వర్ష బిందువులు దేవి కనురెప్పల మీద ఒక నిని ధ్వన్యాలోకకారుడు ధ్వనినిరూపణము చేయుచు ఉద్దరిం తృణము నిలిచి, ఆధరము మీద పడి దెబ్బ తగిలించి వక్షః గి” (ర్వ- ప్రథమోద్దుతమ్‌). ప్టలముమీద పడి దెబ్బతిని, పిండి సిండిఅయిపోయి, దే ఆ పసిఅ నివత్తసు త్రివళులతో దొర్లిపోయి, చిరకాలము ఆమె నాభియందు ముహ నసి జోడ్డా విలుత్త తమణి వహే, నిలిచినవట. దీనివలన ఆమె కనురెప్పలు పైకి ఒంగి, అహిసారి ఆణ విగ్హు కరోసి అణ్జాణవి హఅసే. బిందువులను క్షణకాలము నిలుపగలిగినవని, అధరములు నీటి తాకిడికి తట్టుకోలేనంత సుకుమారములని, వత్ష్మము సీ ప్రార్హయే తొవత్ర్రసీద కఠినమని, ్రివళులు బాగా ఏర్పడినవని, నాభి నిమ్నమని నివర్తన్వ ముఖశశిజ్యోత్సా విలుస్త తమో నివహే తెలియుచున్నదని ఆలంకారికులు వ్యాఖ్యానించిరి. అభిసారికాణాం విఘ్నంకరోషి అన్యాసామపి హతాశే మరి ఈశ్వరదత్తుడు- కాళిదాసు, శూద్రకుడు-కాళిదాసు దీనికి లోచ వీరి భావ సంవాదము యాదృచ్చికమా? భాణకారుల న కారుడయిన అభినవ గుప్తపాదుడు, మూడు భావములకు. కాళిదాను. మెరుగులు దిద్దినాడా? ఇచ్చట గి వ్యాఖ్యానములు చేసి, ఇందు నాయికా నాయకులు సహృదయులే ప్రమాణము. పరస్పరము, అభిసరణము చేయుచు దారిలో కలిసికొనిరని, నాయకుడు శత్రోవలోకనిపించిన నాయిక తనకు తెలియనట్టు ఉభయాభిసారిక సాగరదత్త శ్రేస్టి పుత్రుడయిన కుబేరదత్తు నటించి తన మనోగత భావము ఆమెకు అవగతమగు నకు నారాయణదత్త అను వేళ్యకు ఏదో కారణముగా కలిగిన నట్ట్లూమెను హతొశురాలా! అని సంబోధించి ఆమెను కలహమును వర్ణించును - అందుచేత కుబేరదత్తుడు తన వెనుదిరిగి పామ్మని భావగర్భితముగా పలికెను అని చౌప్పెను. పరిచారకుడు సహకారకుడను వానిని విటుని తన కొరకు ఇదియే ఉభయాభిసారిక. మధ్యవర్తిత్వమును వహించమని పంపించెను. ఇక జరుగబోవు కార్యమునకు విటుడయిన వైశికా చలుడే ప్రమాణము. ఈ ఇట్టు ఈ చతుర్భాణిలోని జీవనమును వర్షించి చెప్పుట విధముగా విటుని వాక్యములతో ఆరంభమయిన ఉభయాభి కొక విసృత పరిశోధన (గ్రంథమే కావలసివచ్చును. మోతీ సారికలో అక్కడ ఇటు నటు తిరుగుతూ కనిపించిన చంద్ర, వాసుదేవ శరణులు వ్రాసిన భూమిక దాదాపు వంద వారందరితోనూ మాటలాడుతూ. పొద్దు పుచ్చుచున్న పేజీల దున్నది.

చతుర్చాణి షత? పద్మ ్రాభృతకములో దత్తకలశియను వైయాకరణుడు (ఆ అప్పరనలు దీర్దాయుష్మతులు. సంస్కృతములో పాణిని సంప్రాదాయము. ననుసరించు వాడు దర్శన మాట్టూడుచుందురట! - ప్రాకృతమే కదా (స్త్రీలకు నాటకాదు మిచ్చును. వానిని కవి ఒక ఆట పట్టించెను. చూడండి. లలో, లోకములో ఉపాదేయము) “అస్య కలహ కండూ బంధురా వాగీష దపి స్పృష్టా దేవుల (చతు - 114, 16, 117) ఘంటే వానుస్వనతి.?- ఇక్కడ అస్తమిస్తున్న నూర్యుని బంగారు తాబేలుతో 'కలహించుచున్న ఈ దత్తకలశి నోటికి ఎవరైనా పోల్చుట యుక్తముగా నున్నది. పనికల్సిస్తే చాలును. దేవాలయములోని ఘంట వలె అది _ హైనుః కూర్మ ఇవావనీదతి శనై మోగుచునే యుండును. సయ్షిప్త పాదో రవిః “కరభ కంఠావసక్తా వల్లకీవ- (చతు - 119) వీనిని ఆశ్రయించిన వేశ్య గతి ఒంటె మెడలో వేలాడ ఉభయాభిసారికలో మ్రోషిక దర్శనమును వీరు వేశ్యాగుణ దీసిన వీణతో సమానము సుమా! వీణినాదమెవరికి నంకీర్తనముతో నన్వయించుట గొప్పుగా నున్నది. వినిపించును? అతడక్షర కోప్పాగారము - అతనికి కాతంత్ర ద్రవ్యంతే తనురాయతాక్షి ద రూపాదయ పే వైయాకరణుల వల్ల దెబ్బలు తప్పవు. సణాః క్‌ ఏమో 2 స్మి బలిభుగ్చిరివ సంఘౌాతబలిభిః కాళండ్రికైరన సామాన్యం తవ యౌవనం యువజనః సంస్తాతి కర్మాణి స్కందితబ- తే త మిచ్చతి జనో త్‌ నికే దత్తకలశిచేయు కఠిన పదప్రయోగములను ,.సన్నంతము తయా (౮ నమవాయమిచ్చ యస్మా షో “నార్టస్య్రస్మాన్‌ ఏనం విధైః కాష్ట్ర ప్రహార నిష్టురై ర్వాగ _ జ్ఞనాత్‌.* శనిభి రభిహంతుమ్స్‌ సాధు వ్యవహారికయా నాచా వదా (వళు - + వుటు 132) (నీవు కట్టై దెబ్బల వలె గట్టిగా తగులు ఈ మ్లోషిక దర్శనములో పదార్దముల నిరూపణము చేయుచు వాగ్వజ్రములతో మమ్ముకొట్టుట తగదు. చక్కగా వ్యవహా - ద్రవ్య - గుణ - కర్మ - సామాన్య - విశేష - రిక భాషలో మాటలాడుము) అంటే ప్రసంగమునకు తగిన సమవాయ అభావము లనునవి ఏడు పదార్ధములని తెలుప కఠిన భాషనో, సరళభాషనో ప్రయోగించవలెను గాని బడినవి. నాయికా వర్షములు చేయుచు ఇచట విటుడు అంతటా ఏకమూలికా ప్రయోగము తగదని భావము. ఓ వెడద కన్నుల దానా! నీ శరీరము (ద్రవ్యము; రూపాదులు లో ను సములు, నీ యౌవనము సామాన్యము (అందరికిని __అట్టే ధూర్త విట సంవాదముల్‌ న్వర్గనుఖమును శోగ్యము), యువకులు నీ కర్మలను పాగడుచుందురు. నీతో పరిహసించుచు. విటుడన్న మాటలు చమత్కొారముగా. స వాయమును (కలయికను) జనులు కోరుచుందురు - నున్నవి. ని(ద్రావిరహితే న్వర్లే కిమవాప్యతే (నిద్రకు నోచుకొ్‌ గా నీలో విశే షనున్నది గదా! నీవు కోరిన వారితో నని న్వర్గములో కోరదగిన దేమున్నది). నీకు యోగముండును. ఇష్టము లేని వారి నుండి నీకు “యది తావత్‌ పౌవర్ణాని గృవోణి పౌవర్షాస్తరవః (స్వళ్లే మోవము కలుగును అని పలుకును. కేనాలంగ్రియంతే స్త్రియః నాయిక ఆ మాటకు సమాధానముగా. (స్వర్గములో బంగారు గృహములు, బంగారు వృక్షములు _ | ఉంటే. (స్త్రీలు అలంకరించుకొనుటలో ఇంక విశేషమేము సాంఖ్య మష్మాభిర్‌ జ్ఞాయతే అలేవకోనిగ్ధాణ: పురుష ల మాకు మ్లైషికము నంగతి తెలియదేమోగాని సాంఖ; ష్‌ మ? దీర్పయస్మత్యః సంస్కృతే బ్రల్ట్య్వ్బ బాగుగా తెలియును. అందు పురుషుడు లే భాషిణ్‌ ] మహాప్రభావాశ్చథ్రూ కుడు, నిర్లేపుడు, నిర్గుణుడు (సత్వ - రజన్‌ - తమో

తతత డే గుణములు ్రకృతికే సంబంధించినవి) క్షేత్రజ్ఞుడు - అనగా లోనికి గడ్డిని చూపుతూ మనుష్యులు ఉసిగొలిపితే లోనికి వేశ్యలను సేవించు కామి ఇట్లుండునని అర్హము. వచ్చితెగి పడు పతులు, తుషారులు, పారనీకులు, మాగధులు, అధర ఉదీచ్య దేశము వాడగు విశ్వేశ్వరదత్తుని కుమారుడగు కిరాతులు, వరంగులు, స్రంగులు. ప! మహిసన్ధిర్న ఆర్య శామిలకుడు పాదతాడితక భాణకర్త ప్రణయకలహ ఉం ద్లలాల స! లు ల ని. ములో మదనసేన యను సౌరా్టిక వేశ్య అలవోకగా ప్రియుని **2ది అలనాట నార్వభౌమ జ్‌ తలను తన చరణకమలముతో అనుగ్రహిస్తుంది. అంటే ఈ భాణములో శృంగార వర్లనము శ్రుతిమించి రాగొన తంతుంది. సదాచార సంపన్నుడనని, అభిజాత్యము కలవాడి పడింది. రసాభాసము గూడా తాంగి చూస్తున్నది. శ్యామిలె నని గర్వించేవా డామె ప్రియుడు తౌండికోకి విష్ణునాగుడు, కుని ఉద్దత ప్రవృత్తి అది. '*మంచి వారంతా” శమవృతి ఇంతటి ఆచార(భ్రంశము నెట్టు సహించగలడు? ఏ పాద గలవారంతా తొలగి పొండు ఈధూర్త గోప్టి ఈగల జోరు తాడితకమును వేశ్యా హట్టుములలో ప్రియులు మహాప్రసాద లేకుండా నిర్విఘ్నంగా కొనసాగే మధుపానగోష్టిని జరుపద ముగా భావించి తమ జీవనము ధన్యమై పోయినదని అనుకొని అచు కున్నది అని కవి భాణ ఆరంభములో అంటొ డు. పాదతాడనానంతరము వారికి గలిగిన శృంగారానుభూతిని *నిర్మక్షికం మధు పిపాసతి ధూర్తగోష్టో - పా.తా.పు-150- *త్రత్ర పరం దేవానాంప్రియ ఏవ జ్ఞాస్యతి” (ఆ తరువాత ఇంతటి ఉద్వేల శృంగార వర్హనము రెండు విషయాలను జరిగిన దంతా మధురాతిమధురము. అది దేవతలకు స్ఫురింపజేస్తున్నది. ఏ నాగరకత సంస్కృతి అయినా ప్రియుడైన వానికే తెలుస్తుంది) అని వచించిరో ఆ సమాజములో సంపద బాగాపెరిగి, చేతినిండ పని లేక పోలే అనుభూతి, విస్ణునాగునికి అవమానకరము, పాపముగా ఆ ప్రజలు ఎట్టి వ్యాసంగాలనీ వెదుకు కుంటారో జీవనొ న్ని శోచింది. దీనికి ప్రాయశ్చిత్త మేమిటిని అందరి విటులను ఎట్టాగడిపెదరో దీన్ని బట్టి తెలుస్తున్నది. ఇంతగా కుందేలు అడుగగా వారందరూ ఏకమై విటుల సమావేశాన్ని ఒకటి పగుల గొట్టినట్టు చెప్పక పోతే అనలు సామాజిక స్వరూపమి ఏర్పాటు చేయవలెనని, అందులో ఏ నిర్ణయము జరిగితే, అవగతముకాదు. అందుకే భాణకారులకు వర్షింపరా ని విషయ ఆ విధముగా విస్ణునాగుడు నడుచుకోవలెనని అంటారు. మేదీ లేదు. చివరకు పుష్పవతులను గూడా వీరు వర్లించినొ దుం ఆ విట సభలో సభ్యత్వమును పొందడానికి వేశ్యల వద్ద అయినా ఇంతటి గందర గోళంలోనూ కవికొదులో కామతందత్రమునం దారితేరిన వారే అర్హులు - ఆయా విటులు మానవత్వము, పౌచిత్యము తొంగి చూస్తూనే ఉన్నవి" జక ఏయే పనులను చేసి లబ్బ ప్రతిష్టులయిరో విస్పృతముగా రెండవ విషయము. శ్యామిలకుడు కేవలము శృంగార) వర్షితమయినది ఈ పాదతాడితకమనే శృంగారపు అంగడిలో. సంతను వర్షిస్తే అది నేటి వరకు కాలప్రవాహమొ కాదు కాదు సంతలో. ఇందు రాజపురుషులు, అమాత్య, కొట్టుకొనిపోయి. మరుగున పడిపోయి ఉందేది. సమౌ దండనాథపుత్రులు, మహాస్రతీహారులు, స్థూలకాయులు, కాకి వర్షనముతో బాటు శ్యామిలకుడు తన అపూర్వ ప్రతిభా వలె నల్లగా ఉండే శకులు, హూణులు యవనులు, బర్బ్చరులు, సంపదను కాళిదాసు వంటి వారలతో నరితూగగల శబ్రలొప్తో సౌరాష్టులు, లాటులు (లాట దేశము - గుజరాత్‌) మును జోడించి, ఈ భాణమునకు అమరత్వమూగో మాలవులు, మాగధులు, ఉజ్జయినీయులు దుస్టులై (స్త్రీలను కల్పించినాడు. కామోప భోగసమయములోను హింసించువారు (9286151), ం తముని గుగ్గులు సేవనము వలన దేహస్థ్రా్యము తగ్గుతుందని ఆశించి, (పులి సమౌవేశమునం దెవరికి తోచిన ప్రాయాలు దేహస్ట్రాల్యముతో బాటు. వీర్యమును గూడ పాగొట్టు వారు విష్ణునాగున కుపదేశించిరి. ఒకడు నీ ౮ మరీ కొన్నప్పటికినీ ఇంకా వాసనలు నళించక వేశ్యల వీథులలో తన్నినతలను ముండనము చేసికొనమనెను. చివరకు విష్లునో తిరిగే వారు, వృద్దు రాండ్రైన తరువాత కూడ పాట్ట ఫోఎొని మదనసేన కాలితో తాడనము చేయుట శో పోసుకోవడానికి విటులను మాటలతోనే మభ్యపెళ్టేవేశ్యలు, “టు చూడవలెననెను. దానికి అతడు సమ్మతం ంది. ధనవంతుల మీదకు కూతురులను ఉసికొలిపే వేశ్యమాతలు, ౯ ముగియును - ఎవరి పిచ్చివారికి నరం అధికరణ స్థానములో తూగుతూ తోటివారు కాలిని అదళిస్తే అందులోని మాధుర్యమును మాత్రమతడెరుగలేదు మ మేల్ళొాంటూ, మల్లీ ని(దలోనికి జారిపోతూ కాలముగడిష్తే స వ సరాకాస తి వ షీ మంటు) అయిన మగని కవి నిన్‌ ఉర మొ ధమాను మధు చషకము కొజకు కవిత నమ్ముకునే , భాషల్‌ సారిజాతాపహరణ ర సరనుడగి గై కవివరులు, వ్రాసెను. అందు సత్యభామ పాదతాడనమును తమ కత్తులు బిగించిన సూనాగ్భహము (కసాయి - స్థానము) క్రీ కృష్ణుడు క్రీడగా గ్రహించి చెప్పిన పద్యము సువిది

చతుర్చాణి 389 “నను భవదీయ దాసుని డబ్బుచేతిలో పట్టుకొనకుండా వేశ్యావాసముల లోనికి మనంబున నెయ్యపు కినృబూని తా ప్రవేశించువాడు, ఆయుధములేక యుద్దరంగములోనికి ప్రవే చిన యది నాకు మన్ననయ శించిన యోధుని వలె అపకీర్తి, అనర్జానికి పాలవుతాడట. చెల్వగు నీపద పల్లవంబును “తత్కామం అసంగృహీత మాషన్య వేశప్రవేశో, నిరాయుధన్య త్తను పులకాగ్ర కంటక సంగ్రామావతరణ మిత్యుభయ మపార్ధకం కేవలమయశసే వితానము తాకిన నొచ్చు నంచువే అనర్జాయచి. ననియెద నల్బమానవు బౌద్ద భిక్షువులు సంసారము, శ్రమణ జీవితముల మధ్య గదా నికనవైన యరాలకుంతలా. నలిగి పోతూ. ఏమి చేయవలెనో నిర్ణయించుకొలేని వారు నీవు నన్ను తాచిన (తన్నితే) అది నాకు మన్ననయే.. ఇజ్మడ్త దర్శనమిస్తారు. ఒక భిక్షవును తలదుకొని విరహాన్ని

నేను నీకు దాసుడను. కాని చిగురుటాకు వంటి నీ పాదము అనుభవిస్తున్న ప్రియురాలిని చూచి, విటుడు ఆ భిక్షువు నాశరీరముపై మొలకెత్తిన పులకాంకురములనే ముండ్లు ఎద్జ్స దౌత్యమును వహించి పోతాడు. భిక్షువు-'స్పృష్టోన్మి గుచ్చు కొని ఎంత బాధ పడెనో గదా! ఇంకా నీకు కోపము. జప్రత్రేన, ఈ దృశః సంసార ధర్మ ఇత్యుక్తం తథాగతేన' తగ్గలేదా-యని దక్షిణ నాయకుడయిన (శ్ర కృష్ణుడు (పా.వు.197) ఉపానకత్వం నన్ను బాగా ప్రభావితం చేసింది. సత్యాదేవిని వేడుకొనెను. పొరపాటున శ్రీ? కృష్ణ దేవరాయలు స్వన్స్యగథర్మము ఇలాటేదే అని తథాగతుడు చెప్పినాడు అని ప్రణయ సమయములో చిన్నాదేవి కాలు తగులగా మిక్కిలి. జ్య్యడ్హ్స

కోపగించి వెడలి పోయెనని, ఆ చక్రవర్తిని సాంత్వనము

చేయుటకు చిన్నాదేవిని పుత్రికా నిర్విశేషముగా ఆదరించిన అప్పుడు విటుడు

ముక్కు తిమ్మన పారిజాతాపహరణము లోని పై పద్యమును _ “శ్రమ నిస్పృత జిహ్వ మున్ముఖం

రచించెనని, అది చదివిన రాయలకు లోకజ్జ్ఞత కలిగెనని హృది నిస్సంగ నిఖాత సాయకమ్‌,

చెప్పు కథ ఒకటి ఆంధ్రదేశములో ప్రచారములో నున్నది. సమవేక్య మృగం తథాగతమ్‌ న్‌

అట్టే. వారికి అందరికీ జీవన మాధుర్యపు లోతులను _ స్మరసి త్వం న మృగం తథాగతమ్‌ి?.

చూపించుటకు శ్యామిలకుడీ భాణమును న్రాసెనేమో! అని అంటాడు. 'నీవు వేటాడు నప్పుడు పరుగెత్తుతు తు. ట వరమని ఈ కవి అలసి నాలుక బయటకు వేలాడగా పైకి చూచుచు, గుండెలో

అన ప్‌ లేని మాట వ్యర్ధ బాణము గుచ్చుకొని బాధపడుచూ ఆ స్టితిలో (తథాగతఖ

• ఒక జింక ఎదురు పడి నప్పుడు, నీకు ఏకాంత వాసాన్ని

*న ప్రావ్వువంతి యతయోరుదితేన మోదం "సేవిస్తూ, అహింసా వ్రతాన్ని ఆచరిస్తూ శ్రమణ జీవనాన్ని

స్వర్గాయతిం న పరివోసకథా రుణడి గడుప వలెనని ఉపదేశించు తథాగతుడు (బుద్దుడు) గుర్తుకు

తస్మాత్‌ ప్రతీత మనసా హసితవ్యమేవ , రాలేదా' అని విటుడు ప్రశ్నిస్తాడు. వేశ్యల ఇండ్లకు పోవడ

వృత్తిం బుధేన ఖలు కౌరుకుచీం నిహాయా శే మొక్కటే. కాదు వ్యసనము. వేటాడి ఖంతు హింసను

(యతులు గూడా. ఏడ్చి మోక్షాన్ని సాధించరు.. శ్వ్య్పడ్రమూ. వ్యసనమే. ఇది. చేయని వాడది కూడా పరిహాసకథలు స్వర్గమార్జాన్ని అడ్డగించవు. అందుకే ముఖము శ్వ్య్య్వర్రాదనుట నీతి,

పిండుకొని (ఆముదము తాగిన వానివలె ముఖాన్ని తిప్పి)

ఉంచక, బుద్దిమంతుడు మనసారా నవ్వవలెను.) "పేద వాడొకడు అయిదు పణములతో వేశ్యాసంగమును ఇక్కడ లాటదేశము వాడైన జకారుడు దర్శనమిస్తాడు. కోరితే దానికి విటుడిచ్చిన సమాధానమిది :

గుజరాతు ప్రాంతము వారు అనాగరకులని, యకార “భద్ర! రాజవీథ్యాం లావణికాపణేషు మృగ్యతాం గణికా!

పలుక వలసిన చోట జకారాన్ని పలుకుతారని చెప్పనా డు (పాపుట. 204). (రాజ మార్గంలో ఉప్పుఅంగళ్ళలో

కవి. మగధలో నివసించే శకారుని శొద్రకకవి మృచ్చకటి ప్య్యా ఏమైన దొరకుతుందేమో చూడు.)

కంలో చూపించి వారి ఉచ్చారణమును వెక్కిరించిన సంగతి

సువిదితము. అలెగ్జాండరు దండయాత్ర తరువాత భారత దేశంలో “జన మాలపన్‌ జకారై స్రీరపడి పోయిన (గ్రీకు లెందరో ఉన్నారు. వారిలో వేశ్యలు రున్నాటయతీన లాటానామ్‌ (పా.తా.పు 193) గూడా ఉన్నారు. యవన వేశ్యలను పరిహసించినాడు కవి.

390 సాహితీ ' నీరాజన *యవవీ గణికా, వానరీ నర్హక్కీ మ్తాలవః కాముకో నేత్రాంబు పద్మాభిరరాల ఘనాసితా(గై ం గర్దభో గాయకః ఇతి గుణతః సాధారణ మవగచ్చామి; చేత్రాంబు ధౌతవలయేన కరేణ వక్రమ్‌ (వు. 239. శోకం గురుంచ హృదయేన సమం బిభర్తి యవన వేశ్య, కోతి నాట్యగత్తే మాలవ కాముకుడు, త్రీణి త్రిధా త్రివలి జిహ్మిత రోమరాజిః గాడిద గాయకుడు, వీరంతా గుణ పర్యాయముగా సమా ఉదీచ్యులకు, బాహ్లీకులకు, కరూశ మలదులకు (బీవారులోని నులే. ఎందుకంటే- షహబాద్‌ కారూశము, బెంగాలులోని మాలదా [ప్రాంతము మలదము), ప్రభువగు మహాషప్రతీహార భద్రాయుధుడు “వానరీ నిష్కూజితోపమాని, చీత్కార భూయిష్ణాని. విటులకు జంగమ తీర్హము. శమదాసి అనే వేశ్యయింటి అప్రత్యభిజ్ణేయ వ్యంజనాని కించిత్మరేణాంచరాణి (2) నుండి బయల్వెడలిన భద్రాయుధుడే జకారులగు లాటులను 'ప్రదేశిని లాలన మాత్ర సూచితాని వేశయవనీ కథితాని, వెక్కిరించేవాడు. అతడి కొరకు విరహాన్ని అనుభవించే వేశ్య కోహివామ శ్రోష్యతి? తన పొట్టు మీద (త్రివళీ ప్రాంతములో వంకరగా తిరిగిన రోమరాజిని (ప్రదర్శిస్తూ , వంకరగా దట్టముగా పెరిగి నల్లని యవన వేశ్యమాటలాడితే ఆడకోతి కిచకిచలాడి నట్టుం కాటుక రేఖలతో తీర్చి దిద్దిన కను రెప్పల మీద కన్నీటి టుంది. చీత్కారములతో నిండి ఉంటుంది. కొంచెము చేతిని చుక్కలను, కన్నీటి చేత ముంజేతి కంకణము ధౌతము అడిన్తూ చూపుడు వేలితో మాత్రమే లాలనను సూచిస్తూ కాగా, అట్టి కంకణమును తొడిగిన చేతితో ముఖమును, ఉంటుంది. ఆమె మాటలాడుతూ ఉంటే హల్లులు గుర్తించడా హృదయమునందు శోకమును మూడింటిని మూడింటిచేత నికి వీలుగాదు. అట్లాంటి మాటలను ఎవరు వింటారు? సమముగా భరిస్తున్నది. అనగా కనురెప్పలు కన్నీటిని, చెంప వీరు శబ్దకాములు. వీరి వృత్తిలో మాట మన్నన తప్పని కానించిన చేయి ముఖాన్ని, హృదయము శోకాన్ని సమంగా సరి అంగాలు గదా మరి. మోస్తున్నవట. ఇది సహోక్తి అలంకారమున కెంత చక్కని ఉదాహరణము. శ్యామిలకుని అద్భుత కావ్య (ప్రతిభను దర్శింపజేసి ఈ భాణముల పై జరుగవలసిన అధ్యయనము ఎంబైనా వ్యాసాన్ని ముగిస్తాను. ఉన్నది. ప్రకృతిప్రత్యయ యోగాత్‌ గీరివ కృతిరివ మనోజ్ఞ కల్పనయా। తదివ రసవేత్స హృదయమ్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా! ప్రకృతి ప్రత్యయ సంబంధంవల్ల పలుకులాగ, మనోహర కల్పనంతో కావ్యంలాగ, సత్కావ్యంవల్ల రసజ్ఞాని హృదయంలాగ ఓ సుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. _- ఉపమావళి నుండి

ఇ ఇస్య ఇన్ఞ స్వప్నవాసవదత్తం, అభిజ్షానశాకుంతలం: రచనా సంనాదములు శీ/ వేదుల సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి సంస్కృత రూపక కర్తలలో భాసమహాకవి అతిప్రాచీనుడు. నంవాదం అంటే రచనా సాదృశ్యం. భావసాదృశ్యం అనుపమ రచనావైశిష్ట్రంచేత ఆతడు వాగ్దేవతయొక్క హాసం కూడా. సంవాదము మూడు విధాలని అందులో మూడవది **భాసో హాసః “*అని ప్రసిద్ది. ఆ మహాకవి రచించిన రూపకాలు అయిన తుల్యదేహివ తృంవాదం పరిగ్రాహ్యం. అని, _అన్యకవి అన్నింటిలో 'స్వపష్నవాసవదత్తం' అనే నాటకం గుణబాహు సామ్యాన్ని విడువరాదని ధ్వనికారులు ఆనందవర్దనులు ఛ్యంచేత అ(గ్రగణ్యమైనది. ఆలంకారికశిరోమణి అయిన ధ్వన్యాలోకంలో ఇలా వివరించారు. రాజశేఖరుడు స్వప్నవాసవదత్త ప్రాశస్త్యాన్ని అభివర్షించినాడు: షాన్లో హ్యన్య సొదృశ్యం తత్పునః ప్రతిబియివత్‌ టి ల ఆలేఖ్యాకారవ త్తుల్య దేహివచ శరీరిణామ్‌ -భాసనాటక చే జ్‌ పచ క్షివ్‌లైః పరీషీతుమ్‌ః తత్ర కైరమన త్మ చుచ్చొత్మ తదవంతరమ్‌, ్రవ్న వాసవదత్తస్య దాహక్‌ భూ న్న వావకః.॥ తృతీయంతు ్రసిద్దాత్మ నాన్యసామ్యం త్యజేత్కవిః నాటక రచయితలలో మహాకవి కాళిదాసు అత్యంత వశిష్టుడు. ఆతని నాటకాలలో “అభిజ్ఞాన కామలంం ఉద్యో-4-ళ్లో 1412. “బహుజనశ్ఞాఘా పాత్ర మైనది. అది అత్యంత రమ్యమైనదని కాబట్టి స్వప్నవాసవదత్తం అభిజ్ఞానశాకుంతలం అనే రెండు చెప్పే ''కావ్యేషు నాటకం రమ్యం నాటకేషు శకుంతలా” నాటకాలలోని ప్రధాన సన్నివేశాలను పురస్కరించుకొని అనే సూక్తి లోకప్రసిద్ది పొందింది. సంగ్రహంగా వానిలోని రచనాసంవాదాన్ని పరిశీలించడం త అత్యంత సముచితం. భాన కాళిదాసులలో భాసుడు పూర్వకాలికుడు, కాళిదాను అనంతర కాలీనుడు అని విమర్శకుల నిర్ణయం. కాళిదాసు. కథాగతమైన ఒక సన్నివేశాన్ని (ప్రధానంగా జేసుకొని తన మాలవికాగ్నిమిత్రం అనే నాటకంలో భాసుని ఈ స్వప్నవాసవదత్తా భిజ్జాన శాకుంతలముల నామకరణం విధంగా స్మరించినాడు: చేయబడడం గమనార్హం. న్వప్నవానవదత్తంలో న్వవ్నవృ ల దీనాం ము త్తాంతం ఆధారంగా ఆ నాటకానికి ఆపేరు ఉంచబడింది. వా సామిని కవి వరా రా నిర (] “స్వప్నే వానవదత్తా సాక్షాత్కృతా యస్మిన్‌ నాటకే తత్‌ ర్తమాన కవిః కాళిదాసస్య (& కథం పరిషద్‌ స్వచ్నవాసవదత్తమ్‌” ఆని ఆ నామసార్ధక్యం. అంగుళీయకరూ బహుమానపి. పమ్రైన అఖిజ్ఞానం ప్రాధాన్యం వహించడంచేత అభిజ్ఞాన భాసుడు కాళిదాసుచే పేర్కోబడడం చేత భాసుడు కాళిదాసు. శాకుంతలం అనే సేరు ఏర్పడింది. “ అంగులీయక దర్శన కంట పూర్వుడని స్పష్టమౌతుంది. భాసుని రచనలను రూపేణ అభిజ్ఞానేన స్మృతా శకుంతలా యస్మిన్‌ నాటకే కాళిదాసు బాగొ చదివి ఉంటాడని కూడా విశదమౌతోంది. తత్‌ అభిజ్ఞాన శాకుంతలమ్‌” అని ఆనాటక నామం సార్థకం. ఈ విధంగా నామకరణంలో కూడా స్వప్నవాసవదత్తం వస్తుతః స్వప్నవానవదత్తం, అభిజ్ఞాన శాకుంతలం భిన్న అభిజ్ఞాన శాకుంతలం అనేవి పాదృశ్యాన్ని పొంది ఉన్నాయి. వైనవే అయినా చాలా సందర్చాట్లో ఆ రెండింట రచనా సంవాదాలు పరిస్పుటంగా గోచరించడం విశేషం. అవి నామకరణంలోనే గాకుండా కథా నిర్భహణంలొ కూడా సమీక్షింపదగవి + బహుసందర్భాలలో ఆ రెండు నాటకాలలో రచనా నంవాదం గవి. విశదం కావడం పరిశీలనార్లం.

392 సాహితీ నీరాజనం

1. ఇద్దరు భటులచే పోద్రోల బడుతున్న వాసవదత్త “భావస్తిరాణి జనవాంతర పౌహృదాని” మార్గాయానం కంళు ఈ పరాభవం మిక్కిలి యెక్కువ అం క-ళ్లో 2. వరిభేదాన్ని కలిన్తోందని యౌగంధరాయణునితో అంటుంది. శ ం ని వాక్యం, పరాభవదుఖంతో ఉంటున్న ఆ వాసవవదత్తని ఓదారుస్తూ “ని ంగౌదు. ఇక్కడ యౌగంధ రాయణుని వాక్యం, దుష్యంతుని వాక్యం యథాతథంగా గాక పోయినా తాతృ ఆ యౌగంధరాయణుడు ఇలా అంటాడు: ర్యంలో నంవాదరూపంలోనే ఉన్నాయి. భ్లుక్షేజ్ఞిత ఏష విషయో (త్రభవత్యా నాత్ర ర లు (ర్రభవత్యా నాట 3. పద్మావతిని మొట్టమొదట చూసినప్పుడు ఆమెనుడ్దే పూర్వం త్వయాప్యభిమతం గతమేవమాసీ కించి వానవదత్త అభిజనా చుధ్యూపం ఖు అస్యాః రూపమ్‌” చ్చాఘ్యం గమిష్యసి పునర్విజయేన భర్తుః అని ఆత్మగతంగా భావిస్తుంది (అం.1).. కాలక్రమేణ జగతః పరివర్తమానా దుష్యంతుడు తన రాజధానికి వెళ్లిన పిమ్మట ఆతడు చక్రారసంక్తి రివ గచ్చతి భాగ్య పంక్తి, ఇక్కడి శకుంతలా వృత్తాంతాన్ని న్మరిస్తాడో స్మరింపడో అం 1-ళ్లో4. అని అనసూయ ఆశంకింపగా ఆమెతో ప్రియంవద ధైర్యంగా అభిజ్ఞానకాకుంతలంలో మారీచమహర్షి శకుంతల ందే ని చెప్పి '' న తాదృశీ గుణవిరోధినీ ప్రకృతిః' నుద్దేశించీ అని పలుకుతుంది. గొప్ప ఆకృతి గుణవిరోధిని కాజాలదని భావం. ఆకృతి విశేషానికి సంబంధించిన 'పై రెండు వాక్యాలూ “వత్సే విదితార్జా సి! భర్తారంప్రతి న మన్యుః కర్తవ్యః సంవాదాత్మకంగా ఉన్నాయి. శాపాదసి ప్రతిహతాం స్కృతిరోధ రూక్నే 4 స్తో భర్తర్వపేత తమసి ప్రభుతా తవైనమ్‌ జ వ నా నోదరి అయిన వాసవదత్తను న్యాసరూపంగా శుద్దేతు దర్చణతలే సులభావకాశా” అర్జింపగా అది విన్న కంచుకి పద్మావతితో న్యాసాన్ని అం 7-ళ్లో 32. రక్షించడం దుఃఖం అని ఇలా అంటాడు. శాకుంతలంలోని ““భర్తర్యపేత తమసి ప్రభుతా తనైనమ్‌”” సుఖమర్జో భవేర్దాతుం సుఖం ప్రాణాః సుఖం తపః, అనే వాక్యం స్వప్నవాసవదత్తంలోని ““శ్లాఘ్యం గమిష్యసి సమున్యదృఎత్పర్వం దుఃఖం న్యాసస్య రక్షణమ్‌. పునర్విజయేన భర్తుః అనే వాక్యానికి సంవాదరూపంలో అం 1-ల్లో 10. ఉండడం గమనార్హం. భాసుని పై శ్లోక భావాన్ని వ్యాఖ్యానింప బూనినట్టు
2. పద్మావతిని చూసి 'ఈమె ప్రభువైన వత్సరాజుకి అభిజ్ఞున శాకుంతులంలో శకుంతల నుద్దేశించి కణ్వమహర్షి భార్య కాగలదని పుష్పక భద్రాదులచే చెప్పబడడంచేత పీగోళుగా మహాకవి కాళిదాసు ఇలా రచించాడు: అవృత్తాంతాన్ని స్మరిస్తున్న నాకు ఈమెపై ఆత్మీయత అర్జోహి కన్యా పరకీయ ఏవ గల్లుతోందని భావిస్తూ మంత్రి యౌగంధరాయణుడు ఇలా తామద్య సం(ప్రేష్య వరిగ్రహీతుః, సూచిస్తాడు: జాతో మమాయం విశదః ప్రకామం “ ప్రద్వేషో బహుమానో వా సంకల్పాదుపజాయతే” ప్రత్యర్పిత న్యాస ఇవాంతరాత్మా. అం 1-ట్లో 7. అం 4-ట్లో21. ఒకరి విషయమై ్రద్వేషంగాని బహుమానంగాని సంకల్పం స్వప్నవానవదత్తంలో న్యాసరక్షణ దుఖమని చెప్పబ చేతనే సంభవిస్తుందని భావం. డింది. న్యాసాన్ని తిరిగి భద్రంగా అప్పగించిననాడు కలిగే సుఖం ఎంతటిదో శాకుంతలంలో వివరింపబడింది. అభిజ్ఞాన శాకుంతలంలో దుష్యంతుడు హంనపదిక భాసకాళిదాసుల భావైక్యం విశదమౌతోంది. సంగీతాన్ని విని విదూషకునితో 'రమ్యమైన దృశ్యములను క చూసినప్పుడు మధురములైన శబ్దాలని వినినప్పుడు సుఖంగా వచారు _ గొమమునుండి వచ్చి ఒకనక పలికి జననాంతర సొహృదములు హృద్గతములై ఉంటాయని ంచి ఇది తపోవనము కాదగును అని “అభితః

స్వప్నవాసవదత్తం, అభిజ్ఞానశాకుంతలం : రచనా సంవాదములు త్ర93 ఈపోవనేనానేన భవితవ్యమ్‌? అని నిశ్చయిస్తాడు. అందలి స్మరిష్యతి త్వాం న స బోధితోపి సన్‌

విశేషాలని ఈ విధంగా అభివర్లిస్తాడు: కథాం ప్రమత్తు ఫథమం కృతామివ.

విస్రబ్దం హరిణాశ్చరంత్యచకితాః అంశ-ట్లో1.

దేశాగత (ప్రత్యయాః శెండు నాటకాలలోను నాయికా విరహతానమే అభివర్షింప

వృతా: వుష్పవఫలై సృమృడ్ద విటపాః బడింది. భాసునిరచనలో వాచ్యంగా చెప్పబడగా కాళిదానువి సర్వే దయా రక్షితా నాటకంలో వ్యంగ్యంగా నిరూపింపబడింది.

య గోకులధనా 7. విదూషకుడు వత్పరాజుని ఇన్పుడు నీకు వానవదత్త

నిస్సందిగ్హమైదం తసోవనమయం ఇష్టురాలా? లేక పద్మావతియా? అని పప్రశ్నింపగా వత్చ్సరాజు

ధూోమో హీ బహ్వాశ్రయః *నీన్సు వాదాలుడవు వేను చెప్పను " అం 1-ట్లో 12 “నఖలు వఖలు బ్రూయామ్‌ భవాంస్తు ముఖర | ) క అంక అభిజ్ఞాన శాకుంతలంలో దుష్యంతుడు ఆశ్రమగతము అని అంటాడు. క్‌ విశేషములను సముపలక్షించ్చి ను గాతునిత్తా వ శాకుంతలంలో విదూషకుని దుష్యంతుడు తన పట్టణానికి గః తవోవన బి ఈ న్య విశే నములనకు స్యా ఫీడు శకుంతలా వృత్తాంతాన్ని అంతఃవురజనులకి చెందింది అని పలికి ఆ కణ్వా్రమ విశేషాలను చెప్పగలడు. అని. చింతించి స్వగతంగా “చపలోయం నీవారాః శుకగర్భకోటర ముఖభ్రష్టాః....... వటుః'(అం 2) అని భావిస్తాడు. కుల్యాంభోభిః పవన చసలైః...... 1కే 910 స్వప్న వానవదత్తంలో విదూషకుని ముఖరత్వం, శాకుంత అం 1-ళ్ళై 910 లంలో చపలత్వం చెప్పబడ్డాయి. తాత్పర్యంలో రెండూ ఇత్యాది రెండు శ్లోకములలో అభివర్లిస్తాడు. ఒకలు.

ఈ సందర్భంలో చెప్పబడిన ““విశ్వాసోపగమాదభిన్న 8. ప్రభువైన వత్సరాజు వాసవదత్తా ప్రణయాన్ని సకరు గతయః శబ్దం నహంతే మృగాః భిన్నోరాగః కిసలయ ణంగా విదూషకునికి ఇలా నివేదించు కొంటాడు: రుచామాజ్యధూమోధ్గమేని' అన్న కాళిదాసుని వాక్యములకు 4స్మరామ్యవంత్యాధి పతేః సుతాయాః స్వప్న వాసవదత్తంలోని ““విస్రబ్దం హరిణాః చరంత్యచకితాః వ్రస్తాన కాలే స్వజనం స్మరంత్యాః, దేశాగత (ప్రత్యయాః, ధూమోహి బహ్వాశ్రయఃజ' అను బాప్పం బ్రవృత్తం, న ంత లగ్నం భాసమహాకవి వాక్యములకు భావ సంవాదం గోచరిస్తూంది. -స్నీహాన్మమైవోరసి పాతయంత్యాః'

6. వాసవదత్త చేత పద్మావతి 'నీ భర్త నీకు ఇష్టుడా?” అం 5-ళ్లో క. అని (ప్రశ్నింప బడగా ఆమె వాసవదత్తతో 'ఆర్యపు(త్రుని శ లా వియోగాన్ని అనుభవిస్తూ దుష్యంతుడు విరహంచేత _ ఉత్కంఠితను అవుతున్నానని జవాబు న్సై శ్రన సభనుండి నిర్గమించిన సన్నివేశాన్ని పురస్కరిం చెప్తుంది. చుకొని విదూషకునితో ఈ విధంగా కరుణ నిర్చరంగా

శాకుంతలంలో శకుంతల సృష్టంగా భర్శ వియోగం చేత _ వివరిస్తాడు: ఎంత ఉత్కంఠితురాలైనదో చెప్పబడలేదు కాని దుర్వాసో ఇతః ప్రత్యాదేశాల్‌ న్వజన మనుగంతుం వ్యవసితా ముని వచ్చి తాను వచ్చినట్లు నివేదించిన సందర్భంలో స్థితా తస్టేత్యువ్వైః వదతి గురుశొప్యే గురుసమే, శకుంతల ఏ మాత్రమూ గుర్తిపక పోవడం దానికి ,్య్య్మాద్ర స్టెం బొన్స ప్రకర కలుషా మర్పితవతీ దుర్వాసుడు ఆగ్రహించి శపించడం పరిశీలిస్తే శకుంతల మయి ం్మో యత్తక్‌ నవిషమివ శల్యం దహతి మామ్‌ 'ప్రియావియోగానికి ఎంతగా పరితపిస్తోందో స్పష్టమవుతుంది. స న్‌ అంళశో 8 దుర్వాసుడు శకుంతలను ఆ సందర్భంలో ఇలా శపిస్తాడు: స్ట కః

విచితయంతీ య మనన్యమానసా రెండు నాటకాలలోను నాయిక బాష్ప మధురంగా 6 6 డింది. కాని శాకుంతలంలో దుష తపోనిధిం వేత్సి న మాముపస్టితమ్‌, అభివర్షిం బడింది. కాని శాకుంతలంగ దుష్యంతుని

• 394 సాహితీ నీరాజనం మాటలలో ఆతని ,దుర్చర ప్రియా వియోగ దుఃఖం _ అభిజ్ఞాన శాకుంతలంలో దుష్యంతుడు తాపనీ భరతుల సమ్యగావిష్కృతం, అవుతోంది. సంభాషణమును బట్టి బుషికుమారుడు గానున్న ఆ భరతుని

9. వానవదత్తా వియోగంపొందిన ఆమె. వీణను తల్లి శకుంతల అని తెలుసుకొని లోకంలో నామధేయ ఘాషనతిని _ ప్తాంది. ప్రభువు ఉదయనుడు బహుధా “లాలు ఉంటూ ఉంటాయి. )లపించి ఆవీణను ఇలా అధివేపిస్తాడు: “సంతి పునర్నామధేయ సాదృశ్యాని? అం? ్రుతి సుఖ నినదే కథంను దేవ్యాః అని భావిస్తాడు. ( ్రీ స్తనయుగలే జఘనస్థ్రలే చ సుప్తా, యు విహగ గణ రజో వికీర్ష దండా, స్వప్నవాసవదత్తంలో రూప సొదృశ్యం చమత్కరింపబ ప్రతిభయ మధ్యుషితా స్యరణ్య వాసమ్‌ _ డింది. శాకుంతలంలో నామసొదృశ్యం చమత్కరింపబడింది. అం కాళ్ళే 1... జై విధంగా సూత్మేక్షికతో ఉపలక్షిస్తే ప్రధాన సన్నివేశా -కాకుంతలంలో శకుంతల (వ్రేలిని విడిచిన అంగుళీయ అలో స్వప్నవాసవదత్తాభిజ్ఞాన శాకుంతలములలో సంవాద కాన్ని పొందిన దుష్యంతుడు ఆ ఉంగరాన్ని ఇలా రచనా విశేషాలు ప్రన్పుటం అవుతున్నాయి. నిందిస్తాడు. ఇతర సన్నివేశాలలో కూడా పెక్కుచోట్లు ఆ రెండు “తవ సుచరితమంగులీయ నూనం నాటకాలలోను రచనా సాదృశ్యం స్పష్టమవుతూనే ఉంది. ప్రతను మమేవ విభావ్యతే ఫలేన్క ఆరయ వి దేవత వక వ కారంభంలో న్‌ అరుణ నఖ మనోహరాసు తస్యాః కకక నం. వ క్క ర్రోషత భర్శకాత్వ సర్గం చ్యుతమసి లబ్బపదం యదంగులీషు.*” వెడలుట మధిర స్వభావం, నాయకుడు ఎట అం 6-ల్లో 10. ॥ సత్తాంతం, చిత్రఫలకోదంచం- అనే వాటి లోకూడా రచనా సంవాదం ఏర్పడుతోందని నిరూపించడం నాయికకు చెందిన వస్తువును నిందించడం నాయికావిరహ అత్యంత సమంజసం. బాధను నాయకుడు వెల్లడించడం రెండు నాటకాలలో భావమందు రచనా శ తో చమత్కరింప బడింది. ల్పమందు ఆ రెండు నాటకాల సంవాదరచనము తేటతెల్లము అగుచున్నను మహాకవి కాళి
10. చిత్రపటగత అయిన వాసవదత్తను చూస్తూ ధాన పలల తనదై ప్రత్యేకతను నిరూపించు పద్మావతి ప్రభువైన ఉదయనునితో ఈ రూపంతో భా రవనా సాద్య పరిశ ధన దత్‌ సమీక్షిస్తేగా ని సమానమైనది ఇక్కడనే ఉంది. ఆమె ఒకానొక బ్రాహ్మణుని వలు వివరం ల వ శాకుంతలం పండు. ధ్వ చేత ప్రోషిత భర్శకగా నా సోదరి అని న్యాసంగా రక్షింప ప ంంలోన సా య మైన క! హ వత్సోంవా దంగా దగ్గది అని అర్చింప బడింది” అని చెప్తుంది. అప్పుడు పంగంచన శ నక పరిగణంప వల ఉంటుంద రాజు పరస్పర రూపసాదృశ్యం లోకంలో కనబడుతూ టా అఎకర్టకం కాజాలదని నిర్ణయింపవల ఉంటుందని అంటాడు. టుంది. ధ్వనికారులు కూడా సంవాదములు బహుళంగానే మహాత్ముల రచనలలో (ప్రవర్తిల్లుతూ ఉంటాయని ఇలా యది విప్రస్య భగనీ వ్యక్తమన్యా భవిష్యతి, ఉద్దోషించారు. పరస్పర గతా లోకే దృశ్యతే వల 14, “సంవాదాస్తు భవంత్యేవ బాహుల్యేన సుమేధసామ్‌.?”

ప్ర ఒం బ్య = - శహాజీ మహారాజు - సల్లకీ సవా ప్రబంధాలు (శ్రీమతి ఉమా రామారావు (ప్రతిభాషలోని వాజ్మయాన్ని సాహిత్యము. శాస్త్రము. శ్యామశాస్త్రి- శ్రీ స్వాతి తిరునాల్‌ మహా సంగీత అనే రెండు శీర్డికలు క్రింద విడదీసి నప్పుడు శాస్త్రాన్ని సామ్రాట్టులకే (ప్రేరణ కలిగించడమే. కాకుండా మార్గ అభిప్రాయ ప్రధాశ్తమై తత్త్వ నిరూపణోద్దేశమై మనస్సును దర్శకుడయ్యాడనే ఒప్పుకోవాలి. ధర్మనిశృయం దిగాను, సాహిత్యాన్ని, భావప్రధానమై వివికాంయాలోభితమై హృదయరంద ప్యసణు నిర్వ ॥ తన ముందువారితో సరిపోలిస్తే భోజుడు, జయదేవుడు, చించారు. పండితులు. ఈ రెండింటికి తగిన భాష గీ కృష్ణదేవరాయలు, రఘునాథ నాయకుడు, విజయరాఘవ అవసరమేగాని సాహిత్యంలో భాషా ప్రయోజనం యెక్కువ. నాయకుడు, వరయ్య మొదలైన కవిచంద్రులతో పోటీ సాహిత్యానికి ఒక అలంకారమునిచ్చే, భూపణమది: కళా పడ్డాడు. చత్రపతి శివా సవతి సోదరుడైన ఏకోజీకి దీవాంబిక సౌందర్యానికి నుందర స్వరూపం. వంటిది. భావము వరాం శహాదే అతి పెన్నవయసులోనె క్రీ.శ. ప్రాణమైతే భాష. విగ్రహము. ఈ రెండింటి సమ్మేళనము 1676ల తం ల! 'సధాన్సి అధిజ్బంచాడు ఫాయక వలన సర్వజన మోహనమైన లావణ్యమే గాకుండా రనస్పం క స్ట్రపించిన సం జః నొవాత్య, న కళా ఎఠానిక్సి దన కూడా కలుగుతుంది. భావ సౌభాగ్యాన్ని భాషా సంపదను ము లుల సుస్థిరంగా వ్‌ టట్టు కృషిదే తగిన పాందికతో జోడించి సత్యవితను ఆఫిర్భవింప జేస్తారు యడం అతని కళాపిపాసకు తార్కాణం. క్రీ.శ. 1712 వరకు కవి పండితులు, సాహితీ వేత్తలు. చై తంజావూరుని పాలించి తన వారసులందరికి ఒక స్పూర్తిని " క్‌ ప్రసాదించాడు. మొక మహాక్షేత్రంలో త శవోజీ విదేశ సంబంధ యంశత్రాంగాలలో యెక్కువ లాభం (గంథరూపమైన స్వాదు ఫలములను రసికులకు అందిస్తు పౌందక పాత అంత ర వర వ్యవహారాలను _ అత్తి న్నవి. అటువంటి విలక్షణమైన తెలుగు కవితా (ప్రపంచంలో మెలుకవతో చాకచక్యంతో సరిదిద్దుకున్నాడు. సంఘుభావంతా చిరస్మరణీయుడు శహాజీ మహారాజు, తంజావూరు నేలిన సామాజిక నుహళ్‌ వ్యవవారిందా డు యుద్దాలలో స మహారాష్ట్ర ప్రభువు. కవిత్వం అల్లే రచయితగా పరిపాలనా వచ్చినప్పటి టలు య్‌ పండడం. వళి ణ్‌ క్రింద విభాగం శాసించే ఒక నియంతగా, రాజ్యాన్ని ఏలే అధికారులల ను అనుచు సా నూ చే మన్నింపట వారం మహారాజుగా. ఒక అపురూపమైన సమ్మేళనంతో వన్నిక దరూ. చన వోకు రసానహించేటట్లు చేసుకుని కష్ట పరిస్తితులను అతి సామర్థ్యంత్‌ చక్కదిద్దుకున్నాడు. 'ప్రజల క్కాడు. "సేవార్డం సత్రములు కట్టించాడు. న్యాయస్ట్రానాలను చికిత్సాల వేదాంతంలో. పురాణాలలో సంగీతంలో తనకున్న యాలను స్ట్రాపించాడు. అరేబియా దేశ ప్రాంతాలనుండి ప్రసిద్ద విద్వత్తు ఆధారంగా ఎన్నో రచనలను చేశాడు. ప్రబంధ విదేశీ వైద్యులని రప్పించి 'ప్రజాక్షేమాన్ని కాంక్షించాడు. కావ్యాలని అతి నేర్పుతో అల్జాడు. తాను కవిగా వుంటూ అందువల్లనే మంచి పరిపాలనా దక్షుడుగా ప్రజల హృదయా కవితా హృదయాన్ని అర్హం చేసుకుని తన రాచరికంలో లలో స్థానం సంపాదించుకున్నాడు. ఈ _ శాంతియుత ఎంతో మంది కవులను కళాకారులను (ప్రోత్సహించాడు. వాతావరణమే ఈతని సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలకి భూమిక పోషించాడు, నహృదయుడుగా, రాజకవిగా, కవిరాజుగొ అయిందనే చెప్పవచ్చు. సాహితి వినువీథులలో [ధ్రువతారగా వెలిగాడు. ఆయనకు జ్రడ్సు క్రేవలం కవే కాదు, రసికుడు, సరసుడు కూడా కర్ణాటక సంగీతంలో శాస్త్రంలో ప్రాయోగికంలో వున్న ని ఆస్థానకవి బాలకవి సుబ్బన్న రచించిన “లీలావతీ జ్ఞానం అంచనా వేస్తే తరువత వచ్చిన వాగ్గేయకారులైన బంజ్లీయ' మనే యక్షగానంలో సంగీత (త్రిమూర్తులు- త్యాగరాజు, ముత్తుస్వామి దీక్షితార్‌

396 సాహితీ నీరాజవం వాసి వన్నెలు గల్లి వరల నేరువున్త స్థాయికి మూలమై నిలిచింది. అప్పటి నుండి యక్షగానం బాలించు శహజి భూసాల వర్యుండు కోటలోని రాజుగారికి, పేటలోని ప్రజలకు సమానంగా ఆదర లాలితోత్సాహుడై అలన అందిచ్చు పాత్రమైంది. చలున పన్నీ మజ్జన మాడి రంగు ఆంధ్ర నాయక రాజుల రాజ్యమంతరించిన తరువాత దళుకొత్తు నిండు బాదర గప్పిగాప్ప మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం నెలకొన్నది. ఆ ప్రభువులు కూడా సురతాణి ముత్యాల జోడంట్టు బెట్టె నాయక రాజుల అడుగు జాడలలో నడిచి సాంస్కృతిక కరముల పచ్చల కడియముల్‌ దొడిగి రంగంలో విశేషమైన దోహదం చేయడం చరిత్రలో ఒక గళమున వెల లేని కడ వన్నె పసిండి అపూర్వ సన్నివేశం, భాషా వాజయములని ఆదరించడమే పరిపెలల్‌ వైవి పషమున వజ్రాల కాకుండా యక్షగానాల పట్ట యెక్కువ మక్కువ చూపించడం చిలుకల తాళి రంజిల దాల్చి దిశలం మరొక విశేషం. వారుకూడా స్వయంగా వారి మాతృభాష, న గావ్చింప కైలీ పాంగ జుట్టి మరాఠీ అయినా తమిళనాడు నడిబాడ్డులో రాజ్యపాలన చేస్తూ వ టే చాన వి తీయనైన తెలుగు భాషలో అనేక రచనలు చేయడం తెలుగు వ నో బరఘు చని జాతికీ సంస్కృతికీ గర్వకారణం. వీరిలో అగ్రగణ్యుడు హితులు ము త్రులు బురోహితు. లాప్తజనులు శహాజ్హీ- భోసల వంశీయుడు. ఇతడు అపర కృష్ణదేవరాయలు

అపర విజయ రాఘవుడుగా పరిగణింప బడాడు. సంగీత, వతి ముదంబున గొల్వ నరుదొందు వెదుట సాహిత్య నాట్య కళా కోవిదుడు. శృంగ శూరుడు, సందడింపుచు వారసతులు నర్తింస హాసచతురానుక్తు వంది మాగధులు కైవారముల్‌ సేయ థ్‌ సదు. మేడపై నొకవాడు మిహికాంశు డుదయ శహాజీకి అంకితములైన యక్షగానాలే గాక, తాను మైంబు మీదట సంపూర్ష కళల స్వయంగా ఇరవై యక్షగాన రచనలు చేసినట్లు తెలుస్తూంది. గొమరొందు గతి గొల్వు గూర్చున్న యెడల” తంజావూరులో సరస్వతి మహల్‌ (గ్రంథాలయంలో చాలా

అతని భోగం ఈ విధంగా వర్ష్లించ బడింది. వరకు ఇవి భద్రపరచ బడ్డాయి.

ఇక శహాజ్‌ విరచిత సాహితీ ప్రపంచాన్ని పరిశీలిస్తే అతడు ఇంద్దుల్‌ కళ్యాణ యతగానా లు-6

శివభక్తుడు కావడం వల్ల తన యొక్క ఉపాసనను సాహిత్య క

పరంగా వాగ్గేయకారుడుగా సంగీతం ద్వారా నాదోపాసకు 'ప్రబంధములు - 4

డుగా మలచుకుని తరించిన మహనీయుడు. వతధములు తంజావూరులో ఆంధ్ర నాయక రాజులలో సాహితీ ల

సేవచేసిన వారు రఘునాథ నాయకుడు, అతని కుమారుడు __వషేఎర, వల్లీ కాంతా, ద్రౌపద్కీ సీతా రతి

విజయ రాఘన నాయకుడు - క్రీ.శ. 1600 నుండి 1673 కలొములు.

వరకు రాజ్యమేలిన వారు. వీరి కాలంలో రాజాస్టాన మనేక విలాసములు - 4

సంస్కృతాంధ్ర కవులకు కవయి(తులకు నెలవైంది. ఆశయ

మైంది. వర్‌ ర్రక్రీయలన్నిటికో ముఖ్యంగా న్‌ా 1 కృష్ణలీలా పము

ఆ(గ్రతాంబూలం పుచ్చుకుంది. ముఖ్యంగా విజయ రాఘవ 3). కిరాత య.

నాయకుడు తన ఆస్ట్రాన కవులచే' అనేక యక్షగానాలు 4) భక్త వత్యల విలాన

రచింపజెయడమే కాకుండా తాను స్వయంగా అనేక కృతులు క్త బిత్సల విలాసము.

రచించి తన కొలువులో నట్టువమేళములచే (ప్రదర్శింప జేసి ప్రభంధములు - 4

వినోదించేవాడట. రఘునాథ నాయకుని కాలంలో రాజసభా [్ర పంచరత్న (ప్రబంధం

'ప్రవేశార్హ కల్ఫించుకున్న యక్షగానం విజయ రాఘవుని 2) త్యాగ వినోద చిత్ర ప్రబంధం

కాలంలో రంగభోగాన్ని అనుభవించింది. యక్షగాన ప్రక్రియ. 3) శంకర పల్లకీ సేవా ప్రబంధము

ఒక విశిష్ట పరిణతి పొందింది. తంజావూరు ఈ మహోన్నత 4) విష్ణు పల్లకీ సేవా ప్రబంధము.

శహాజీ మహారాజు- పల్లకీసీవా ప్రబంధాలు పం? ననన ననన ననన నా ఇతరములు - 6 కారులై సంగీళఈ గగనాన దీప్త తారలైనారు. దీనికి కారణం

1. శరీ పురందరము తెలుగు భాష ఇటలీ భాషనలె తీపి సోనయై తన్మయుల
2. జలక్రీడలు చేయడమే. ఈ మాధుర్యాన్ని [గ్రహించే శహాజీ మహారాజు
3. రామ పట్లూభిషేకం తన భక్తి వాజ్బయానికి సంగీతానికి తెలుగు భాషనే కాకుండా
4. రుక్మిణీ సత్యభామా సంవాదము. తెలుగు సంస్కృతిని కూడా జీవనాడిగా చేసుకున్నాడు. క్‌ (| ॥. గంగా పారతీ వ్‌ శహాజీ ప్రబంధ యక్షగాన రచనలలో పల్లకీ సేవా ” ప్రబంధాలు కాక పంచరత్న త్యాగవినోద చిత్ర ప్రబంధాలు ఈ ఇరవై యక్షగానములలో నాలుగు ప్రబంధములుగా కూడా అతని భావకల్ఫనకి, నాట్యళ్యాస్త్ర, పాండిత్యానికి (గగ్రంథకర్తచే పేర్కొనబడ్డాయి. తక్కిన పదహారు రచనలు నిదర్శనాలు. నాటకములై దదారవేష భాషా భూషితములని వ్యవహరింప బ్య త్న ప్రబంధంలో కథా వస్తువు లేదనే చెప్పాలి. బడి'నా లదిప్ట “తి బంధ ప్రకృష్ణములుగ నుండి ప్రదర్శనా జ్ఞ ప్రరమేశ్వరుని కొలువు కూటంలో బిరుదు మిటా గ్యతను కల్పించుకున్నట్లు చరిత్ర తెలుపుతూంది.. కలి న్వ్వసిద్దియాగిి చెంచు నట్టవోజు 'బిరుదు బంటు! వీటిలో పల్లకీ సేవా ప్రబంధములకి ఒక విశిష్ట స్థానముంది. సాధన కాంధ్లు వచ్చి, తను నాట్య కళానైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించి ఈ మధ్యవరకు తంజావూరు పరిసర దేవాలయములలో అనేక బిరుదులని, బహుమతులను అందుకుంటారు. కొని ముల ప బడిని ట్‌ రం ములలో ఇవి ధేవదాసీలదే స్టదర్శింప విష్ణు శంకర, పల్లకీ "సేవా ప్రబంధాలు లాస్యపప్రధానములై బ న ః 'ర్రల్రయలుగా నమర్పించ లా గ్రస్స భరితమై భక్తి సంగీతముతో మధుర భావనలతో జా. స్రీ పాత్రలతో సమన్వితమై వుంఘే, పంచరత్న ప్రబంధము ఈ పల్లకీ సేనా ప్రబంధముల గూర్చి కళాత్మక పరిశీలన లాన్య తాండనములతో మార్గదేశి నడకలతో నాట్య ధర్మి, చేసే ముందు వాటిలో యిమిడి యున్న సాహిత్య లోకధర్మి సంగతులతో వైవిధ్యంతో సాగింది. ఇందులో స్త్రీ ప్రక్రియలను కొంతవరకు నృృశించాలి. దేవాలయ నంబంధ పాత్రలు రెండే. బిరుదు మిటారులు. మిగిలినవి పురుష మైన పల్లకీ సేవలో యక్షగాన నాటక ప్రక్రియను, ప్రబంధ పాత్రలు. వారి ఆహార్యంలో, ఆంగికంలో వాచికంలో ప్రదర్శనా సాహిత్య సంపదను తగు పాళ్లల్లో పొందుపరిచాడు శహాజీ. విధానంలో రూపురేఖలలో వైవిధ్యం కనిపిస్తుంది. ఇందులో దలైన యక్షగాన ఛందస్సే కాకు యక్షగానం సర్వోపభోగ్యమైన సమాహార కళాస్వరూపం వగా ద్విపదలు మొ ంధమైన వగానభం ష్ష్‌ న గొను వివిధ ప్రక్రియానుబంధంగాను బహువిధ వదక్షవితా క్‌ నం ప మొహరము, తీర్మానము, నృత్య విన్యానమైనటువంటి ప్రభేద సమీకరణం. యక్షగానాలలో సాధారణంగా ఇతివృత్త లో “గణపతి కవుత్తం, ప్రబంధ దరువులు, అభినయ ప్రధానమైన ములలో పౌరాణికములు, స్టలపురాణ గాథలు, చారిత్రక పదాలు యథోచితంగా ్రవేశపెట్ట బడ్డాయి. ఇందులో ములు, కళ్యాణ గాధలు ముఖ్యంగా చోటు చేసుకుంటాయి. ంతటి వస్తువెవిధుం శవోజీ రచనలలో కనిపినుంది. కాన్నీంటిలో మరాఠీ భాషా ప్రయోగం కూడా జరిగింది. ఇ స్తువైవిధ్య ల స్తా దేశీ సంగీత ప్రక్రియలు యెక్కువగా కానవస్తాయి. శహాజీకీ దాదాపు అతని రచనలలో శృంగారం రసరాజమే గల సంగీత సాహిత్య పరిజ్ఞానం, నాట్యకౌశలము వెల్లడి అయింది. స్ట్రూలంగా పరిశీలిస్తే దేశి వాబ్ఞయమంతా మధుర అయ్యాయి. నాట్యం (ప్రధాన విషయం అయింది. కేవలం కవితాశాఖకు చెందిన గీత ప్రబంధములతో కూడిన గాన ఇతివృత్తం పురాణ విషయమే అయినా, భక్తిభావం అంతర్గ ప్రక్రియగా, రూపక ప్రక్రియగా పరిగణింప బడుతూంది. తంగా సాగుతూ జనరంజకమైన నృత్తాన్ని మధ్య మధ్యలో దీనికి తోడుగా దేశి సరణికి చెందిన నాట్య కళా చొప్పిస్తూ సంగీత సౌరభ్యాన్ని సాహిత్య రసికతను జోడిస్తూ ప్రపంచములో కూడా, శగిన్యస్ట్రాతినిర్యాన్ని సంపాదించుకుం కథను అతినెమ్మదిగా అయాను ప్రదకుండా ప్రతి నూత్మ దనడం' అ దు. ఆంధ్ర వాబ్బయం విషయాన్ని అందంగా విపులికరిస్తూ అంచ అంచలుగా బహుముఖ వైవిధ్యాన్ని వైశిస్ట్రాన్ని కలిగి విశాల సాహిత్య విశేషమైన అంశాలను సంగీత సాహిత్యాలకు పరస్పరాచ్చాదన (ప్రపంచంలో ఒక మెరుపుగా వెలిగింది యక్షగానం. లేకుండా ప్రత్యేక శైలిలో విజృంభించాడు. రసికుడు, కవి, దక్షిణాదిన స్ట్రిరనివాన మేర్పరచుకొన్న ఆంధ్రులే భక్తుడు అయిన శహాబీ, కాకుండా తమిళులు మహారాష్ట్రలు కూడా ఆంధ్ర వాగ్గేయ తోడై మంగళంలో దుర్గస్తుతిలో

396 సాహితీ నీరాజనం సీ. మధుకైబభ (ప్రాణ మరుదు(గ్ర కాలాహి ఈ యక్షగానం కేవలం తనకు సంగీత సాహిత్య భరత కాలాహివేణి జా(గ్రత్య్భృపాణి శాస్త్రాలలో వున్న పాండిత్యాన్ని నిరూపించుకోడం కోసమే రచించిన ఒక వా. అడరాలత' ఆటలాడుతూ, గ. హార నీహార హీర హారాంగకీర్తి శబ్దాలతో విధ ల రాగ తాళ సంగతులను మేళవించి గహన యోగీశ్వర ధ్యాన గమ్యమూర్తి చిత్ర విచిత్ర ప్రక్రియగా తీర్చిదిద్దాడు. అందుకే వినోద పార్మ్వపరిచారికా భవద్చర్గ దుర్గ చిత్ర ప్రబంధంగా ప్రకటింపబడింది. భూమి భృజ్ఞాత సాహేంద్రు బ్రోచుగాక డే ఇక పల్లకీ సేవా ప్రబంధాలను పరిశీలిస్తే వాటి పోక ఈ విధంగా దుర్గ ప్రచండ స్వరూపాన్ని శ్ఞాఘిస్తూ, వేరు. శవ రచనలక్‌! ఒక విశిష్ట స్టానాన్నీ పొందాయి వీర రస భరతమైన అమ్మవారి మహిమాన్విత గుణాలని అవి కీర్తిస్తూ, మధుకైటభ రక్తబీజ చండముండ రాక్షసులను బీల్ళి " చెండాడిన పరాక్రమమూర్తిగా స్తుతిస్తూ కేవలం కవిగా గాక పల్లకి సేవా ప్రబంధాలలోని సాహిత్యం అళ్యుత్తమ స్ట్రాయికి ఒక వీర పురుషుని హృదయాన్ని వెల్లడించుకున్నాడు శహాజీ. చెందినది. ఆ మహా శక్తికే ఏవిధంగా రౌద్ర సొమ్యమూర్తిగా ద్విపాత్రలు ల న్నాయో ఆ విధంగానే చక్‌ హృద కడారార్‌రం శంకర పల్లకి 'సేవా ప్రబంధం. దర్పం తోను, కవిత్వ సౌరభంతోను నిండివుంది. అందువల్ల _ శంకర పల్లకి సేవా ప్రబంధంలోని ఇతివృత్తం చాలా చక్కని అతని రచనలలో ఉద్రేకం, ఉత్సాహం, ఉల్లాసం ఉద్భవించి కల్చన. తంజావూరు నేలిన మహారాష్టలందరికి త్యాగరాజు ఆయా ప్రక్రియలకే జీవం పోస్తాయి. స్వామి కమలాంబిక (తిరువారూరు) కులదైవాలు. అందువల్ల శవోజీ తన తొలి రచనను వారి పేర అంకితం చేస్తూ ఇక రెండవ ప్రబంధమైన త్యాగ వినోద చిత్ర ప్రబంధము. తిరువారూరు లోని దేవాలయం తదితర పరిసర ఆలయ ఒక చిత్రమైన రూప కల్పన. తంజావూరు సరస్వతీ మహల్‌ ప్రాంగణాలలో ప్రదర్శనా భాగ్యాన్ని కలుగ జేశాడు. గ్రంథాలయంలో ఆంధ్ర వాజ్మయ నూచికలో శహబజీ కృతిగా మకవక నాట్‌ క్ష! పేర్కొనబడింది. ఇంటల నప లిలి పరమేశ్వర స్తుతితో ప్రారంభమై గౌరీశంకర పంచరత్న ప్రబంధం కంక కథా వస్తువులో కొంత పటుత్వం నిస రూప మంగళ గీతంతో పరిసమాస్తమవుతుంది. వుంది. ఆరు అంకాలుగా విభజింపబడి సంస్కృత శబ్ద _ పరమేశ్వర వియోగ పరితప్తయైన పార్వతి తన స్వామిని బహుళంగా మహారాష్ట్ర భాష, వాడబడినది. శహజీ యక్షగాన పీలుచుకు రండవి చెలికత్తెలను పంపడం వారు పోయి నిండు 'ప్రబంధాల లోని దరువులకి ఒక (ప్రత్యేక స్థానం వుంది. కొలువున ఉండిన పరమేశ్వరుని పార్వతి దగ్గరకు పల్లకిలో సలాము దరువులు ప్రబంధ దరువులు పదాభినయ దరువు పిలుచుకు పోవడం యిందులోని ప్రధాన ఇతివృత్తము. పంచరత్న ప్రబంధంలో ప్రసిద్దికెక్కినవి. ఇక త్యాగ వినోద తిరువారూరు దేవాలయంలో కమలాంబికాదేవి పరమేశ్వర చిత్ర ప్రబంధంలో సంయోగాన్ని కోరుతున్న దేమో అన్నట్లు ఈశాన్యాభిము కియై నిలిచి వుందట. ఈ విషయ (పేరణతో ఆలయంలో నవ్యాపసవ్య సమపద దరువు క్రమసస్తస్వర సంప్రదాయంగా జరిగే ఫల్లకి సేవను దృష్టిలో పెట్టుకుని వర్ణార్భ లీలా దరువు స్వరజతి. స్వర నాట్యజతి స్వీయకల్పనా శక్తితో ఈ _ ప్రబంధాన్ని రచించినట్టు పంచఘాతము పేర్కొన దగ్గని. క్రమనస్తన్వర తోస్తూంది. యత్షగాన మనేది ప్రాఢ వాజ్మయ శాఖ కాదని, వర్ణార్హ లీలా దరువు రాగపూచికగా తోడి ఒక పామర వాజ్మయ ్రక్రియ యని కొంతమంది పండితులు కళ్యాణి మొదలైన రాగాలతో కూర్చుబడింది సాహితీవేత్తలు అపోహపడినా, మరి కొందరు అది పండిత ఈ (గ్రంథం శహాజీ కులదైవం అయిన త్యాగేటినికి అంకిత ప మర వాజ్మయాలకే సామరస్యం ఘటించిందన్న విషయాన్ని మివ్వబడింది. నాట్య నైపుణ్యంలో తనంతటి వారు లేరనే పే వున్నారు. ప్రొఢథి అనేది రచనాశ్రయం కాని, భద్రకాళి గర్వమణచడానికి, నారదుని (ప్రేరణతో త్యాగేకుడు.. ఫో నికి బి న యవగానాలు సామాన్య ్రజానీక నటరాజుగా వివిధ ప్రక్రియలలో నృత్యం నలిపి కాళితో రగా ద్రేశింపబడి రచింపబదినవి కాబట్టే ప్రబంధం పోటీపడి గెలిచి చివరకు భ(ద్రకాళిని ఓడించి పాణిగ్రహణం. 5 ని శీజుర్రయ మైన ప్రొఢి అంటే పండితులని మెప్పించేది, చేయడం యిందలి విషయం. కానరాక పోవచ్చుకాని వాటిలో భావాశ్రయమైన పటిమ కొట్టూచ్చినట్టుగా కనిపించడం సహజ లక్షణమైంది. యక్షగాన

శహాజీ మహారాజు-పల్టకీసేవా ప్రబంధాలు తతత రచన ఒక యజ్ఞము వంటిది. యక్షగాన కర్తలందరూ కంకే యెక్కువ కాలము ఈ ఆరాధన జరిగినట్టు చరిత్ర విద్వత్కవులు కాకపోవచ్చు కాని వారికి సంగీత నాట్య చెప్తూంది. నాట్యకళా ప్రవీణలైన తరుణీమణులు పల్లకీ కళలలో కూడా తగినంత పరిజ్ఞానం అవసరం. కేవలం బోయీల పాత్ర ధరించి స్వామి పల్లకిసేవ చేసేవారట. యక్షగాన రచన చేయడం ఒక ఎత్తు; చిన్న ఇతివృత్తంతో శః దానిని ప్రబంధ విషయంగా మలచుకొని ఓక ప్రత్యేకమైన సాహిత్య పరంగా శహాజీ పల్లకి సేవా ప్రబంధం పరిశీలిస్తే శైలిలో విశిష్ట ప్రక్రియగా రూపు దిద్దడం మరాక ఎత్తు. అది దేశీయతను పుణికి పుచ్చుకుని సరళమైన తేటతెనుగు ఇటువంటి క్లిష్టమైన రచనను శహాజ్‌ చేపట్టూడంకే అతనికి భాషలో తీగలా సా గిం. ఇతినృత్తం దైవసంబంధమైనదే కాని యక్షగానాల మీద వున్న మక్కువా కావచ్చు; దేశాన్ని పురాణ ఇతిహాసాల లోనిది మాత్రం కాదు. మధుర కల్పన పాలించే రాజయినప్పటికి అతనికి సాహిత్య, సంగీత, నృత్య అది. శృంగారం రసరాజంగా అతి సుందరమైన సన్నివేశాలతో కళలతో గల పరిచయాన్ని పాండిత్యాన్ని క్రోడీకరించి ఈ నక భావాల సమన్వయం క నృత్య, నాట్య ప్రక్రియ ద్వారా భగవదారాధన చేయడం కూడా అవవచ్చు. రాజ్యంగా లాన్య విన్యాస జ్‌ గిన అపురూపరచన అందువల్లనే పల్లకి "సేవా ప్రబంధం అని నానుకరణం చేశాడు. ఇందు: యశగాన బ్‌ సాధారణంగా యిమిడ్చ ఇది అన్ని విధాలా నమంజసమే. ప్రబంధ శబ్దం విపులార్హంలో ఫందన్సు ఇందు సవద్యోల్యు కంధాలు(6), చంపక కావ్యపరంగా సంస్కృతాలంకారికులు వాడినా ఆంధ్ర సాహితీ లలు ఉత్పలమాలల త పద్యాలు(2). దరు జగత్తులో దానికి విశేష దృక్పథం వుంది. పొత్ర చిత్రీకరణ వులు ర్‌ న్నాయి. శైలీ పరిణతి, అన్ట్రైదశ వర్షనలు నవీన కల్పనలతో కూడిన సంగీత పరంగా దరువులలో శంకరాభరణం, సావేర్‌, పురాణ ప్రసిద్ద ఇతివృత్తంగా గల విశిష్ట గుణాలు గల మోహన, మధ్యమావతి, పంతువరాళి, సౌరాష్ట్ర ఖైరవి నాదనా కావ్యరచన అది. కథ చిన్నదిగా వుండి, నన్నివేశాలు కూడా మక్రియ, కురంజి, ఘంటాపున్నాగ వరాళి, సైంధవి రాగాలు అతి స్వల్పంగా వుండి కవి హృదయాన్ని అనేక విధాలుగా వాడబడ్డాయి. ఇవన్నీ కూడా వీనులకింపుగా వుండి ప్రదర్శనా ప్రకాశవంతం చేస్తుంది ప్రబంధం. యోగ్యములైన రక్తి రాగాలే. ఈ [గ్రంథం చిన్నదైనా అత్యంత “కావ్య ప్రబంధాలలో నాయకాదులను ఉపమించి చెప్పు మనోహరం కనుక ప్రబంధంగా భావ, వ్‌ తాధాలత్‌ టలో అసునరణీయములు కొన్ని కలవనీ ఏయే వస్తువు దు. కం. ఈతని దక్షత ఇవలం గావాత్య దైవత మానుష వ్యక్తులకుపమింప దగినదిగా సుభగము, సంబంధమైన గేయాలు, వృత్త బాత్యుసజాతి పద్యరచనలు, హృద్యము అవుతుందో దానిని గాయనులు గీత వృత్తులతో యితర యక్షగాన ప్రర్రయల రాకుండా భావ నంబంధమై ఉపమేయముగా. నిరూపించ వచ్చునని, ఇట్లు 'విభావన అభినయానికి చక్కగా అమరిన పదజాలంతో కూ న్‌ సరన మొనరించి యథా భావముగా యథారనముగా యథార్తముగా సంద వగా చారుర్యర్‌ కూడా కాన్యస్తుంటి [త్రల భరతుడీ. నాట్యమును ప్రయోగింప దగునని, అభినయ కాకుండా పరినరాలను వస్తువులను కూడా తీర్చిదిద్ది పాఠకులు మొనరింప దగునని, ఉపమేయ గతములైన గుణములుగా. (సొ భి సమక్షంలో సాతాత్కరింప జేయగల నభినయించి నిర్షేశంచుటలో నానా విశేషణముల నభినయించి సమర్హుడు ఈ రచయిత. 'ప్రయోగింప వలసి యుండునని శారదాతనయుడు తన ఈతడు చేసిన శంకర పల్లకి విష్ణు పల్లకి సేవా ప్రబంధ నాట్య[గ్రంథం భావ ప్రకాశనములోని దశమాధికారంలో యక్షగానాలు రెండింటిలో దేవాలయ ఆరాధనా ప్రక్రియ వివరించాడు. అయిన పల్లకీ "సేవ ముఖ్యాంశం కనుక పల్లకీల వర్షన, అందులో శివకేశవుల వాహనాలుగా రెండింటిలో వైవిధ్యం, గమనించ పై విశేషాల అన్వయంతో రచింపబడినవి శంకర విష్ణు దగ ఫో షం. భాష దేశీయమై అతి భన. ఉన్నా, పల్లకీ సేవా ప్రబంధాలు. వీటి పోకడను గమనిస్తే యివి సక్స వంతులు సంస్కృత పదాలు, ఒక వంతు మాత్రమే. ఉభయ ప్రయోజనంతో దృశ్య శ్రవ్య ప్రక్రియలుగా ప్రయోగిం ఇ్ర్బన్స భ్రాషను వాడుకగా ప్రయోగించే వారికే శహాజీ శైలి పబడినట్లు తెలుస్తూంది. అర్హం. కావడం. కష్టం. భాష. సున్నితంగా వున్నా భావం శంకర పల్లకి సేవా ప్రబంధము ఉత్ఫవ నమయాలలో అర్హం చేసుకోవడం కొంత శ్రమతో కూడిన పని. ఈ (ప్రదర్శించే యేర్పాటు చేయడానికి తిరువారూరు త్యాగరాజు పల్లకీ ప్రబంధాలలో నృత్త సంబంధమైన జతులు, తీర్మానాలు స్వామి దేవాలయానికే (క్రీ, శహాజీ మహారాజు కొంత భూమిని కానరావు. దరువులన్ని సంగీత, సాహిత్య సమష్టిపంటగా దానమిచ్చినట్లు సుమారు రెండు వందల సంవత్సరముల వెలిసాయి. విప్రలంభ శృంగారాన్ని వరించిన కవి నృత్తానికి

404 సాహితీ నీరాజనం

టల తతత 2

ప్రాధాన్య మివ్వక పోవడం సమంజసమే. పార్వతి యొక్క అంజనేయులతో వారి మాట హరితో తెలుప మని వేడుకుని

విరహావస్తను శివునికి తెలిపి నాయికా నాయకులను కలిపే చివరకు వారే ఆ స్వామిని చేరి పల్లకిలో తోడి తెచ్చి లక్ష్మీదేవికి

ప్రయత్నంలో దూతికలుగ వ్యవహరిస్తున్న చెలికత్తెలు అతి అప్పగించే విధానము అతి సున్నితంగా తెలప బడింది.

సంతోషంతో ఉల్లాసంగా వివిధ గతులలో , జతులలో నాట్యం ఇందులో విష్ణు శంకర, పల్లకి ప్రబంధాలలో రెండు దరువులు

చేయడం రసభంగ మవుతుందని భావించాడేమో, అయినప్పు ఒకే పోకడలో రచించినా అర్దం మటుకు వేరుగా స్సురింపజే

టికీ దేవాలయంలో నిత్య కళ్యాణం, పచ్చతోరణంగా వుండే. స్తాడు శహాజీ,

ఉత్సవాలు వేడుకలు అనంద దాయకాలు. శివ పారఖతులు

మానవ సహజమైన విరహావస్థలకు లోనై పరితసేవ శంకర పల్లకిలో చెలులు శంకరుని వర్షించే విధానం.

అన్నది లోకస్వభావంగా చిత్రీకరించి ఆ వేడుకను తాను దరువు శంకరాభరణ రాగం. త్రిపుట తాళం.

వూహించుకుని ఆనందించి, పులకరించడమే కాకుండా ఆ ప. కొలువై యున్నాడె దేవదేవుడు.

అనుభూతిని భక్తులకు, రసికులకు పంచిపెట్టాలన్నది శహాజీ అనుపల్లవి. కొలువై యున్నాడె కోటి సూర్య 'ప్రకాశుదే

ధ్యేయంగా భావించవచ్చు. అందువల్లనే దరువులన్నీ భావప్ర వలరాజు విష్ణుపల్లకిలో - వలరాజు కొగవాడే. వనిత

ధానములై నృత్యాభినయాలకే అనువైన ్రక్రియలుగా మలి మోహనాంగుడె.

చొడు. ఈ దరువులలో కవి తన పదవాజ్యయంతో కుదించి, పంతువరాళి

అర్హ సౌలభ్యంతో బాటు, కావ్యభావనా సౌరభాన్ని కూడా రాల రాగం ఆదితాళ్ళ. న

కల్షించాడు. ఇందులో భాష, గ్రాంథిక వ్యావహారిక పదాల ప. కొలువై యున్నాడె దేవదేవుడు. కొలువై యున్నాడే!

సంకీర్లము. ఈ తెగువ అందరికీ వుండదు. ఇటువంటి అను పల్లవి లేదు.

సాహసాన్నే అన్నమాచార్య వాయన మౌాటవేదంగా. ఆయన చరణం

నడిచిన తీరు మహాకవులకే బాటగా ఏరుడి తరువాతి " దులు

పదవాజ్యయ కర్తలకు ఆదర్శ ప్రయమైందిఈ విధంలో. !" క్‌లువై యున్నాడె - సురలు, కొలువ నారదా

శహాజీ అనేక చోట్లు అన్నమయ్యను అనుసరించాడు. ప్రబంధ “నూరు నుతియింప బలుమరులను కొల

యక్షగాన రచనలో అతని హృదయం, మాట శైలి నాలుగవ చరణంలో ఈ విధంగా వ

సహృదయుల రసికతను తట్టి లేపుతుందనడంలో అతిశ దేవదేవుడు (శీనివాసదేవుండు భోసల (క్రీశాహ భూ వొనీ

యోక్తి లేదు. సమ్మాన భూవాస త్యాగమురారి - అని శ్ఞాఘించాడు- తన రెండవ ప్రబంధమైన విష్ణుపల్లకి సేవా ప్రబంధ ఇక పల్లకి వర్షనలో

రచనలో తాను చతుర్వేద సాహిత్య నిర్వహణ దత్తుడననీ శంకర పల్లకిలో స

వేదాంత మైషిక, వ్యాకరణాది శాస్త, విజ్ఞాతననీ సత్యవినోది శంకరాభరణ రాగం మిశ్రచాపుతాళం పల్లని. సింగార

ననీ సంగీత రహస్య వేదిననీ తెలుపుకున్నాడు. ఇది శంకర పల్లకి చెలువు చూడవే అనుపల్లవి. సంగీత మళమూ

పల్లకి కంఠ ్రాఢం. శంకర పల్లకిలో శహాజీ గణపతి శివ సన్నుతించేను దేవుని.

(ప్రార్టా పద్యాలతో కథనే సూటిగా మొదలు పెట్టాడు.

విష్ణు పల్లకిలో అలా కాకుండా కుకవినింద, సుకవి స్తుత్మి 1" దీగిమించు జలపూత జీని పన్నాంగము

దేవతా వర్షవలతో కూడిన తోడైమంగళ దరువులు పూర్వ చెగువునిండు బురుసా పింజెలును

రంగంగా అమర్చుకున్నాడు. దీనితో ఈ రచన దేవాలయ... నగనిగయను పచ్చిపగడంపు దండియు

ప్రాంగణాన్ని దాటి సభా ప్రవేశం చేసి వుండవచ్చు. ఇందులో మగరాల నిగరాల మంచి చట్టుములుగల

కవి తనకు వివిధ శాఖలలో వున్న, పాండితీ ప్రతిభను ఇది రత్నాలతో పొదిగిన పల్లకి: విష్ణు పల్లకిలో

విశ్వాసంతో చాటుకున్నట్ట్లు తెలుస్తూంది. ఇతివృత్తం రెండిం కేదారగౌళ రాగము ఆది తాళము యలు

టిలో యించుమించు ఒకటే. అయినా ఇందులో విష్ణువియో పల్లవి. సొగసు పల్లకి చూడవె కలికి - తెగువను బో

గంతో పరితపిస్తున్న లక్ష్మీదేవి తన 'ప్రాణప్రదుడైన జగత్రాణ అనుపల్లవి లేదు. దెచ్చిరి హరికి.

పరాయణుడైన నారాయణుని తోడితెమ్మని చెలికత్తెలని చరణము

పంపితే వారు నిండు కొలువులోవున్న (శ్రీహరిని చూసి కా యు చున్నవీ పే

దగ్గరకు వెళ్లే ధైర్యం చాలక నారదుడు, కేషుడు, గరుడుడు, నరు సము టు ర గులిక మి చాల

శహాజీ మహారాజు- పల్లక్‌సీవా ప్రబంధాలు 401 ఇది పువ్వులతో అలరించి అమర్శిన వల్లకి. ఈ రెంటిలో న్నాడు. ఆ సంగీతం భక్తి మార్గంలో ఒక ఉపాసనగా సాధనగా ఎంత వైవిధ్యం. తపన్ఫుగా మలచుకుంటేనే తన జీవితానికి సార్దకత అని శివుడు యోగి, కేశవుడు భోగి. తను తర్యానించుకున్నా ఆ తాన్ని తన రచనల ద్వారా కానికే చాటి చెప్పిన మహ రర ంంకారము నిత్యమైనది. దేదస్టమానై నక వలు * యుడు చిరన్మరణేయుడు ౧. పుషాఇలంకారం నూతనమైనది. భా 4 వ్యాదులు "సేద దీర్చేది. భగవంతుని మ్‌ యోగ్యం. తిరువారూరు దేవాలయంలో “శంకర పల్లకి సేవా భక్తుల హృదయకుసుమాలే కదా. ప్రబంధరి ఈ విధంగా ఎన్నో ఊహలతో అల్లిన నవడోలిక ఈ దేవాలయాలు భారతీయ సంస్కృతికి ఆలయాలు. యక్షగానాలు. పామాన్య మౌవవుడు తన విధ్యుక్ష ధర్మముతో ప్రవర్తిస్తూ ననా నడవడానికి పతి (గామంలోనూ వివిధ దేవతా క్‌ రాగ, తాళాలలో కూడా మార్పులు చేయడం వనం గతిస్టనిన సకస ముఖ్య బోధ సారు ” నిలయాలు. పూర్వ కాలంలో శైన వైషూలయాలలో సంకీర్త విష్ణుపల్లకి లో చాలా దరువులకి రాగ తాళాలు సూచించ స్వా. కథా కాలక్షేపాలు, హరికథలు శ్రవణానందాన్ని లేదు. వాటి యొక్క నిర్షయం సంగీత సాధకులకే వదిలేసాడు. శృల్పగజేస్తూ భక్తుల హృదయాలను స్పందింప జేశాయి. అదే శహాజ్‌ ఇందులో 38, దరువులు, వృత్తాలు కాక కైవారాలు బ్రభంగా దేవదాసీల నర్తనం నయనానందకరమే. కాకుండా వృషభగతి తోదక వృత్తము, మయూరీ గతి లయగగ్రాహి, భక్తావేళశములతో కూడుకుని సామాన్య మానవునికి భక్తి చూర్షిి చోటు చేనుకున్నాయి. తత్త్వాన్ని అతి సూత్మరూపంలో అందింపజేసింది. దేవస్టా దగింవులు, లాలి. నాలు కళలను పోషీంచాయి. ఆ కాలంలో ముఖ్యంగా దక్షిణ వై ఎచ్చరికల్లు పదాకులు, మంగలాలు, చ ంగో కూర్చిన భారతదేశంలో యే కళాపిపాసి అయినా నృత్యంచూడాలంటే టలు, మేలుకొలువులు అఫ్టాలు, బైవవ టు ఏంత. దేవాలయ. ఉత్సవ వేడుకల్లో. పాల్గాంటున్న దేవదానీల ఆరాధవా ప్రక్రియలు. పల్లకీ "సవా ప్రబందొ న్స నృత్యాన్నే నందర్శించే వారు. అతి పవిత్ర మైన ఆరాధన 'ప్రాఢమైైనవైనా భక్సి రన ప్రసక్తి లేని ఒక సామాన్య రం అది. లైనకైంకర్యానికే అంకితం అయిన వారు దేవదాసీలు. చదివినప్పుటి కంటే. భక్తి భావోజ్యలమైన నేడూ. ఆ భగవంతుని వివిధ నామాలతో గానం చేస్తూ, అనేక 'ప్రబంధాల వంటి శ్రవ్య, దృశ్య కావ్యాలు చదివా, దవ. రూపాలలో ళ్లఫీస్త్‌ నర్తిస్తూ తమ కళల ద్వారానే నివేదన కలిగే అనుభూతి, హృదయ స్పందన మేలుగా వుంటు చేసి ఆత్మార్పణ చేసుకుని తరించిన పుణ్య మూర్తులు వారు. డంలో సత్యముంది.' భక్తికి కవితకు యేదో సహజమైన ఇప్పటికీ ప్రావీన ఆలయాలలో నాట్యశాలలను దర్శించవచ్చు. మధుర జాంధవ్యం వుంది. సహాజంగొ భావుకుడైన భక్తిని రన క టనయు కాకుండా కావ్యంలో చె)... దక్షిణ భారతంలో తితివారూరు దేవాలయానికే ఒక సామాన్యమైన అర్జానికి కలిగే అనుభూతి కం మిన్ను ్రత్యక స్థానం వో సంగీత నృత్య కళా సంస్కృతికి అయిన తత్త్వం హృదయాన్ని తాకుతుంది. ఈ అమభవం, _ న్రలవే అయింది. అప్పటి దేవదాాల నృత్య ప్రదర్శనకి రసానందం," అనుఘూతి హృదయ స్పందన భావుకత స్వహ్రక్రార వాద్యం నాదస్వరమేళం. శహాజీ కాలంలో ఆ తరువాత సమృద్దిగా 'నున్న శ్రోతలక్సీ. (ప్రేతకంకీ కడా అనుభవ ఆలయ ఆరాధనా ్రక్రియలల్‌, రెందు నృత్యరూవకాలు యోగ్యముళే ప్రయోగించ బడ్డాయి. అందులో మొదటిది. శంకర పల్లకి సే శ్స్‌వా ప్రబంధం, రెండవది కురవంబి. దేవాలయంలో కొ ( ఒక యక్షగాన కర్తగా పద సాహిత్యంలో దట లో సంవత్తురం_ పాడుగునా క్‌ న్న బర్ఫవాలు. ఆపగుతూ డో గరాజు స్వామి వుండేవి. శహాజీ మహారాజు తన కులద్రేవమైన ఈ లోను దాదాప క్రీరులు తెలుగుల నో... ,తైెయి మాసం పండుగలో మళల్గారి. ప్రత్యేక నాదస్త వు 500 వివిధ రకములైన ఈగ రాసినట్టు యి (లక నాదస్వర 100 మరాటీ భాషలోను అతి భక్తి భావం లో వున్న వాదన, దేవదానీల (ప్రత్యేక నృత్యాంశాల అభినయం బ్రహ్మో తెలుస్తుంది. ఇవి గాకుండా ళన సామ్రాజ్య పరిధి తంలో త్సవం 27 రోజులు పాటు జరిగేది. ఈ ఉత్సవంలో ద సంస్క లో రథయాత్రకి ప్రత్యేక గుర్తింపు. ఇక అనే దేవా ల విరాట్టులి మీ నొ ఊరేగింపు అజంభఖు ఇ గాడ నో లయ మూ యంత జ్లానం వనం పభకోదగ్గ విశేషమేమిటంటే రథం కదిలే ము స్తోత్రాలను రచించాడు. సంగీతంలో ని తెలునుకు చెప్పున “| దు భక్తి శేకప్రత్ర నిస్సారమవుతుందన్న నల ౧

402 సాహితీ నీరాజనం ననన దేవతామూర్తెకి సంప్రదాయ పూర్వకంగా దేవదాసీలు అతని యొక్క మతసామరస్యాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి. అంతే పువ్వులు సమర్చించడం. ఈ సమయంలో దేవదాసి తన కాకుండా మానవతావాది. జాతి మత భేదాలను తృణీకరిం తలమీద ఆరాధన సంబంధమైన ఒక తలపాగా ధరించి చాడు. హిందూమతాన్ని ఆదరించినప్పటికి యితర మతాల చాలా పవిత్రంగా వుండాలిట. ఈ సేవ అందించినందుకు పట్లు అమితమైన గౌరవం గలవాడు. భావ ్రకటనకి భాష దేవునికి చేసిన నైవేద్యంలో కొంత భాగం కుంకుమ విభూతిని ఆధారం మాత్రమే అనుకుని మరాఠీ మాతృభాష అయినప్ప స్వీకరిస్తుంది. ఈ అవకాశం అందరికీ లభ్యమయ్యేది కాదు... టికి తన రచనలలో యెక్కువ భాగానికి తెలుగునే పుష్పాంజలి తరువాత ఖండగతి, నాటరాగంలో కూర్చిన వాడుకున్నాడు తద్వారా తెలుగువారి ఆచార వ్యవహారాలని తెర్‌. మల్దారి వాద్యం ఒక ప్రత్యేక లయ నాద్యం కాటుకాట్టి. ఆదరించాడు. ఈ తీయని భాషతోనే తన ఆరాధ్య దైవమైన సహకారంతో వాయించిన వెంటనే రథం కదులుతుంది. త్యాగేశుని కొలిచాడు. దేవదాసీలచే కొలిపించాడు ఈ పల్లకీ పెద్దమేళానికి చెందిన నాదస్వర బృందం యింత విద్యని సేవతో. ప్రతిభని ప్రదర్శిస్తే చిన్నమేళానికి సంబంధించిన నట్టువ న స్య నర్తకులు, నట్రైవపారులు పాడేవారు. అడే. విష్ణు పల్లకి సేవాప్రబంధ యక్షగానం, సాహితా రథం దేవాలయం చుట్టూ భక్తకోటి నినాదాలతో ప్రదక్షిణ ళ్‌న్నత్‌ స్తాయినే అందుకున్నా, ప్రదర్శించినట్లు చినా మొదలు పెదుతుంది. ప్రాకారం చుట్టూ ప్రయాణం కొన మదు శీవాలయంలో విష్ణుపల్పకిని మతపరంగా ఆ సాగిస్తుంది. ప్రయోగించడం అసమంజసమే అవుతుంది. ఆచార్య పి.సాంబమూర్తి శంకర పల్లకి సేవా ప్రబంధంలోని

ఈ చుట్టులో మూడవ మూలం దగ్గరకు వచ్చేటప్పటికి సాహిత్యాన్ని పరిశీలించినపుడు ఆ సందర్భంలో విస్తుపళ్లి రథం అక్కడ కొంత సేపు ఆగుతుంది. ఇక్కడ వేదఘోష్క సేవా 'ప్రబంధం కూడా వున్నట్లు బయట పడింది. ఈ అభిషేకం జరుగుతూ వుంటే “పల్లకి సేవా ప్రబంధం' 'శంకర పల్లకి సాహిత్యాన్ని, నాపేషన్‌తో సంగీతాన్ని ప్రదర్శించ బడుతుంది. దీనినే పల్లకి నాటకం అని కూడా (గంథరూపంలో అందిస్తూ, విష్ణు పల్లకి సాహిత్యాన్ని మటుకు అంటారు. ఈ ప్రక్రియలో శహాజీ ప్రబంధ కావ్యలక్షణాలని తెలుగులోను, తమిళంలోను ముద్రించారు. విస్తుపణిల్‌ యక్షగాన నాటక విశేషాలని జోడించి ఒక ప్రత్యేకశైలిలో సంగీత పరంగా కొన్ని దరువులకి మాత్రమే రాగ తాళాలను ఆరాధనా సేవగా తీర్చిదిద్దాడు. దాంతోపాటు శాస్త్రీయ పేర్కొన్నారు. మిగిలిన వాటిని ధీరసమీరే వలె పొడుక్‌ని సంగీతాన్ని వివిధ రాగాలలో సందర్భోచితంగా వాడుకకు వలిను. అంటూ సూచించారు. అందువల్ల ఈ ప్రబంధ న్నాడు. దాని వలన నృత్త నృత్య, నాట్య అంశాలకు యక్షగానం ఎంత వరకు ప్రదర్శనా యోగ్యతను, కల్పించు తగిన సమన్వయం కుదిరింది. ప్రదర్శనా యోగ్యత అతి కున్నదీ అన్న విషయం మాత్రం సందేహాత్మకమే. శంకల్‌ పవిత్ర స్తలమైన దేవాలయంలోనే దేవదాసీ ముఖంగా పల్లకి కేవలం దైవానికి అంకితమైన రచన. విష్ణు పల్లకీ రద” కల్ఫించాడు. ఈ పల్లకి సేవ తిరువారూరు దేవాలయంలో విధానంలో కొంత సభామర్యాదలు-నుకవిస్తుతి, కుకవినిందో దాదాపు 200 సంవత్సరాల పాటు జరిగింది. ఈ వేడుకకి మొదలైన లౌకిక సంబంధిత విషయాలు- కనిపించడం వల్లి శహాజీ కొంత భూమిని కూడా (ప్రదానం చేసినట్టు కొంత ('ప్రాఢరచనగా భావించవచు 0 భావప్రకటనలో అభిన్త తెలుస్తూంది. శహాజీ త్యాగేశ భక్తుడు. అతని భక్తి సంగీత యానికి. నృత్యానికి రెండూ సమ జఉజ్జీల; దైవ సమక్షంలో రచనలలో పల్లకి ప్రబంధాలు అత్యుత్తమ స్ట్రాయికి చెంది వున్న రెండు దీపకళికలు దివ్యానంద డోలికలు.

ననన పనామా ావనా లాను.

రామాయణంలో (త్రిజట స్వప్నం (శ్రీమతి కొల్లిపాక విజయలక్ష్మీ రొమాయణంలోని ఆఅదర్శపాత్రలలో రాక్షన్నస్త్రీలూ రామలక్ష్మణులను వంచించి సీతను ఎత్తుకొని వచ్చిన ఉన్నారు. నిజానికి రాక్షసులలో. పురుషులకన్న. స్త్రీలే రావణుడు దారిలో తనకు అడ్డం వచ్చిన జటాయువును ఉత్తములుగా. కనిపిస్తున్నారు. పురుషులలో విభీషణుడు. హింసించి సీతతో గగన మార్గంలో లంక చేరాడు. అక్కడ ఉత్తముడే. రావణునికి హితవు. చెప్పి, అతని ఆగ్రహానికి. సీతకు తన వెళవమంల చూ బ్‌ భింప జేయడానికి గురి అయి, తన్నులు తిని, రాజ్యబహిష్క్యూతుడై, రాముని వ్రైయచ్చి క క్ర త్తి అయినా చూడదు. శరణుపొంది రామకార్యానికి తోడ్పద్దాడు. ఇలాటి విభీషణుని టు కూతురు త్రిజట. “తెరగొప్ప నప్పుడు త్రిజటాదులైన తెరవల బిలిచి ధాత్రీపుత్రి జూపి మానవులలో అయినా సరే, రాక్షసులలో అయినా సరే, యెందు నేమరక మీరందరు గాచి ఒక కుటుంబంలోని వారైనా, ఒక్కతల్లి కడుపుని బుట్టిన పాందుగా నమబొంద బోధింపుడనుచు) అన దమ్ములు, అక్కసెల్లెండ్రయినా సరే, ఎవరి మనిస్తత్త్రం క. ఎద సాకు న నలుగురు అన్నదమ్ములలో ఆబ్జాపించి. సీతను అశ కవనం ఎర టారు. కాని సీత అందరూ ఒకే రీతిగా ఉంటారనే అవకాశంలేదు. ఎవరి వారిబ్‌ ధల ( ం పూర్వజన్మ సంస్కారం వారిది కాని, ఏ పడవలోనో, మరికొన్నాళ్లకు రావణుడే అలంకరించుకొని అత్యంత రైళ్లలోనో ప్రయాణం చాసే మనుష్యుల్లోగ, ఒకచోట కలిసి, వైభవంతో స్వయంగా సీత ఉన్న అళోక వనానికి వెళ్లి ఆయా పనులేవో ముగించుకొని కొత్తఅనుభవాలు సంస్కా “మనుష్య మౌత్రుడయిన రాముడు సముద్రందాటి లంకకు రాలు పొంది, తమ కాలం వచ్చే సరికి వెళ్లిపోతుంటారు. వచ్చి నిన్ను విదిపెంచడం అసాధ్యం కనుక నన్నంగీకరించి కనుక రావణ విఖిషణులకు స్వభావ భేదం కనిపిస్తుంది. సకలరార ఇటీ లు అనల యల చెప్పాడు. అందువలన విభీషణుని పొతబోధనను రావణుడు వినలేదు వం పత ల్సి అ సెతల్లి అతని పనముడు. టలన్నిటిని ఖండించి, ఆతనిని తిరస్కరించింది. రావ విభీషణుడు రావణుని తమ్ముడైనా సత్త్వగుణ సం ణుడు కాలాగ్నిరుద్రుడయ్యాడు. జానకిని నరకబోయాడు ఈ సత్త్వగుణం అతని కుమార్తె త్రిజటకు కూడ సంక్రమం ంజోదరి మంచి మాటలతో అతనిని వారించింది. అప్పుడు చింది. అతడు త్రిజటాదులను పిలిచి రావణుడు తన తమ్ముడయిన విభీషణుని కుమార్తె గనుక “ప్రియ నయోక్తుల చేత బెదరించియైన త్రిజట. విశ్వాసపాత్ర అనే భావంతో ఇతర రాకనే భయద చేష్టల నయిన బాధించియైన 'త్తీలతోపాటు ఈమెను కూడ అశోక వనంలో బం మాస ద్వయంబున మగుడ నాసామ్ము అయిన నీతకు కాపలాగా నియోగించాడు. (త్రిజట సహజంగ చేసి. తెందిటు మీరు చేయలేకున్న సత్మ్య గుణశాలిని గనుక ఇతర రాతన స్రీలలాగ 'ప్రవర్తించక నంతటి మీద నియ్యజ్ఞాక్షి జంపి దుఃఖిత అయిన సీతకు అనేక విధాల తోడ్పడి సమయానుకూ యింతు లీ కండల నిందరు గొనుడు” లంగా ఉత్సాహం కలిగిస్తూ వచ్చింది. కనుక త్రిజటకూడ అని శాసించి పోచాడు. రామకార్యానికి తోడ్పడిన రాక్షన్యస్త్రీ అని మనం న్‌ అప్పుడా రాక్షన స్త్రీలు సీతను అనేక విధాల బెదరించి వాలి. త్రిజట పాత్రను విశ్లేషించే ముందు కొంత రా బాధింపసాగినారు.. సీత వారి భయతడ్జనలకు తాళలేక ఘటనలను తెలుపడం అవసరం. మూర్చపోయి తేలి

5! సాహితీ నీరాజనం జహా లడ్ముణా! యంచు హా రామ! యంచు అలాంటప్పుడు మానవస్త్రీకి రాక్షసభాష తెలుసునని యెలా హా! యత్త కౌసల్య యనుచు నెల్లెత్తా” చెప్పగలం? కనుక ఈ స్వప్నవృత్తాంతం సీతకు తెలిసి

ఏడువసాగింది. అప్పుడు ఆ సీత సంతాపం చూడజాలక న. తెలిస్టవుంటు కంత ఉంట సంది వరి

ఒకచోట పడుకొని నిద్రపోతున్న (త్రిజట కొక కల పడింది. 0 లల గడువును తల 0

క య తన కురులతో ఉరిపోసుకొనడానికి ప్రయత్నిస్తుంది? అయితే,

అప్పుడు ఆమె లేచివచ్చి అఆ స్వప్నవృత్తాంతం ఆ రాక్షస జ

త్రిజట స్వప్న వృత్తాంతం అమెకు ఊరట కలిగించకపో స్త్రీలకు ఇలా తెలియజేసింది:- యినా, రాక్షన (స్త్రీల బాధ తొలగించింది. హనుమత్సందర్శు

“రాము డేనుగు వెక్కిరా జూడ గంటి, నానికి వీలు కలిగించింది. ఆ దుఃఖ సమయంలో ఒక

పౌమిత్రి భృళ్యుడై చనుదేర గంటి, ఆశారేఖను వెలిగించిం దనవచ్చు.

ఆ మహాగణముపై నవనీతనూజ, ల

కోమలి వెక్కించుకొని పోవగంటే. ఈ స్వప్నం త్రిజటకే ఎందుకు రావాలి? ఇతరులకు

పట్టాభిషిక్తుడై బ్రహ్మాది సురలు, రాగూడదా? అనే ప్రశ్న కలుగుతుంది. స్వప్నాలు భావ్యర్హ

గట్టిగా గొలువ రాఘవుడుండ గంటి, సూచకాలని మానవ జాతికి అనాదిగా వుంటున్న నమ్మకాన్ని కమనీయమగు పుష్పకము మీద నుండి త్రిజట స్వప్నం బలపరుస్తున్నది. సీతకు కావలి ఉన్న బ్రమసి రావణు డుర్విపై గూల గంటే, రాక్షస్మస్త్రీలలో త్రిజట రాజకుటుంబానికి చెందింది; సాత్త్విక వనధిలోపల అంక వడగూల గంటి, స్వభావం గల విభిషణుని కుమార్తె రాక్షన (స్త్రీ అయినప్పటికీ కనక పీఠంబుపై కారుణ్యమూర్తి మానవ్యస్త్రీ అయిన సీతకు కలిగిన ఆపదకు ఆమెహృదయం యొనర విభీషణు డుండంగ గంటి. తల్లడిల్లింది. సున్నితమైన మనస్సుకలది గనుక భావ్యర్హ

సూచనను (గ్రహింపగల హృదయపరిపాకం గలది. కనుక రావణ మురణంబు రఘరాము జయము, ఆమెకు ఈలాటి కల వచ్చిందని మనం భావించాలి. ఒక్క వే విధంబున సిద్ద మిట దీన నింక,

త్రిజట్‌ కాదు, మండోదరి, కైకసి కూడ రావణునికి రానున్న నటు గాన మీరలీ యవని తనూజ, శ్రీడును ఊహించి హితబోర.

పటు దుష్టబాధల భర్చింపవలదు” లా తబ్‌ ధ చేసినవారే.

అని చెప్పి కాపలా వున్న రాక్షన స్త్రీలందరిని అవతలికి రామ రావణ యుద్దం ఘోరం గా జరుగుతున్నది -

పంపి వేసింది. పిదప సీత తన జీవితానికి రావణుడు పెట్టిన '“రామరావణయో ర్యుద్దం రామరావణయోరివి? అన్నట్టు.

రెండు నెలల గడువును తలచుకొని దుఃఖిస్తూ, తన ఆ సమయంలో త్రిజట మరొక మారు సీతకు ఊరట కేశపాశంతో ఉరిపోసుకొని ఆత్మహత్యకు పూనుకుంటుండ కలిగించి ధైర్యం చెప్పి కాపాడింది. రావణుడు రామలవ్మణుల

గౌ, అమెకు హనుమత్సందర్శనం, రామసందేశాకర్లనం శిరస్సులు తెగిపడినట్టు మాయచేత కల్పించి తెగిపడిన ఆ

జరిగాయి. శిరస్సులను పుష్పక విమానంపై తీసుకొని పోయి సీతకు

అంక, త్రిజటా స్వవ్న ఫళానికి వెంటనే సూచనలు చొపించవలనిందిగా, (త్రిజటాది రాక్షస్మస్త్రీలను వినియోగి కనిపించాయన్నమాట. త్రిజట తన స్వప్న వృత్తాంతం స్తాడు, వాటిని చూచి నిజమనుకొని సీత వాపోవసాగింది. సీతకు చెప్పిందో లేదో స్పష్టంగా తెలియడంలేదు. రాశన త్రిజట కొంత సేపటికి వాటిలోని మాయను తెలుసుకొని,

(స్త్రీలకు మాత్రం చెప్పి, నీతను బాధించక తొలగిపొండని సీతకు తెలిపి ఓదార్చింది.

చెప్పినట్టుంది. ఈ రాశత్షన ;స్త్రీల భాష సీతకు తెలిసిందో

లేదో! హనుమంతుడే రామవృత్తాంతాన్ని సీతకు రావణ బాధిత అయి అశోకవనంలో చెరలో చిక్కి

తెలిపేటప్పుడు దుఃభిస్తున్న సీతకు ఊరటగలిగించి ఆమె ఆశాబంధాన్ని

నిలిపిన త్రిజట తన తండ్రి విభీషణుని లాగే రామకార్యానికి “వావరభాష గీర్వాణ భాషయును, ఈ వాతి యెరుగునో యెరుగడో యనుచు, ల్‌దుడింది. రాక్షస్యస్త్రీ సహజమైన క్రౌర్యాదులు ఈమెలో నూనవ భాషల మగువ కిట్లనియె”? వు.

ఇల్జ ఇచ్బీ ఓరుగల్లులోని సంస్కృత విద్యా వైభవం వక యా (శ్రీ/ కోవెల సుప్రసన్నాచార్య కొకతీయుల సీమలో ఆదికాలం నుంచీ దేశభాషా దుష్టారిష్ట నిమర్షన స్సుమనసా మభ్యర్షితార్హ ప్రదః సాహిత్యంతో బాటు సంస్కృత సాహిత్యం కూడా పోపింపబ _ గోత్రస్రోద్డరణో సుదర్శనకరో రుద్రః స్వయం కేశవవ డుతూ వచ్చింది. భారతదేశాన్ని సమైక్యంగా భావించడానిక్కీ ద్యంలో సత్య, నరక్క భోగి, అరిష్ట నుదర్శనాది సాంస్కల్టతిక వినిమయానికీ బధర పైన గిర్యాణభాష శబ్దాలకు కవికూర్చిన సుకుమారళ్లేష కవి చతురవాక్య స్రొఢిని శంలోని అన్ని ప్రాంతాలలోనూ తన ళఈన విలక్షణల వెల్లిడిస్తున్నది. రుద్రదేవుని అశ్వాలు విస్ణుపదమని ఆకాశాన్ని వృద్ది పొందుతూనే వున్నది. ఒక్కో ప్రాంతానికి ఒక్కొక్క గోర్రూపిణీ అని భూమిని తాకటం లేదట. అవి ఎప్పుడూ విశిష్టత సంస్కృత భాషా సారస్వత సమృద్దిలో ఉన్నదని శ్వ్యల్చ్రద నిలువక పరుగెత్తుతూనే ఉన్నవని తాత్పర్యం. భావించటం జరిగింది. క వెల్లంకి గంగాధర మంత్రి శాననాలలో రుద్రదేవుని వర్షించే కాకతీయ సీమలో సంస్కృత విద్యాభివృద్దికి సాణ్యులు పద్యం ఒకటే గంగాధరుని కవితాశక్తిని పట్టియిస్తుంది. ఆ రాజ్యారంభం నుంచే గోచరిస్తూ వున్నాయి. అనాటి వా శ్‌ శాసనాలలో అనేకం మధుర కవితా సౌగంధ్యం కలవియే. అగాథ హృదయే యస్య స్పటికాదపి నిర్మలే ఈ శాసనాలలో ప్రశంసలు, అతిశయోక్తులు ప్రధానమే శ్షీరాంబురాశి బుద్ద్యాస్తే శ్రియాసహసదా హరిః అయినా అవి సమకాలీన చరిత్రకు ఆధారంగా ఉన్నవి. రుద్రదేవుని హృదయం స్పటికం కంటె నిర్మలమూ, అతి ప్రసిద్దమైన సహ(్రస్తంభ దేవాలయములో రుద్రదేవుని స్వ్బజ్రం వలె అగాభమూ. అందువల్ల దాన్ని క్షీరసము[ద్రమనే శాసనము. ఒక చిన్న కావ్యమే. ఈ శాసనరచయిత ల్య్యాః లక్ష్మీదేవితో. సహా నారాయణుడు ఆయన రామేశ్వరదీక్షితుని పుద్రుడు, అద్వయామృతయతికి హే హృదయంలో నెలకొని ఉన్నాడట. ఈ పద్యంలో (భ్రాంతిమద డైన అచింతేంద్రయతి. ఈయన కావ్యశైలి వైదర్భీ అలంకారంతో బాటు రుద్రజీవుని భక్తితాత్పర్యాన్ని చిత్రించి అత్యంత మధురంగా సరళంగా ఉన్నది. ఈ కవి కాకతీయుల శివకేశవాభేద బుద్దిని ప్రకటిస్తున్నాడు. కాకతీయుల ధ్వజ జిహ్నమైన పరాహమూరర్తిని శాసన ం వా సల్లు శాననాన్ని రచించిన కవి నాగదేవుడు. ఈయన ఆరంభంలో వర్షించే శ్లోకం ఈయన కావ్యరచనాశక్తికి అద్దం ్య్వా (ప్రారంభంలోనే రచనా వైదగ్జ్యాన్ని ప్రకటిన్తున్నాడు. పడుతుంది. యజ్ఞ వరాహమూర్తి భూగోళాన్ని ఉద్దరించినప్పుడు యస్యోత్తుంగ తరంగ తాడిత వియత్సస్తార్దనియుం ల భూమిః పద్మతి కేసరంతి గిరయః పత్రంతి దిగ్బిత్తయః దాంగుష్త నఖాగ్రదఘ్న బ్బమండల ద్రారల, ర్మకరందతి ప్రవితతో మేరుశ్చ కింజల్కతి, దం్రాకోటికుటేరకోటరగతం (తైలోక్యమబ్చ్బిందువత్‌ పాధోధిర్మకరందతి లబ రజిల్క న (బ్రవ్మాండా ఇవ రోమకందనికరో వందే వరహం హరిమ్‌, పద్మతి, కేసరంతి, పత్రంతి మొదలైన నామధాతువుల కల్పనతో కవి తన ్రాఢకవితా మర్మజ్ఞతను శబ్దశాస్త ఈ శ్లోకం ఏ కావ్యానికైనా అలంకారంగా ఉండదగిందే.. షర్హ్య త్వమును తెలుపుతున్నాడు. రు(ద్రదేవ ప్రభువును బ్రహ్మతోనూ, విష్ణువుతోనూ పోల్యే పద్యాలు మధ్యయుగ సంస్కృత కావ్య ధోరణికి పతాకలవం బూదపురశాననంలో కవి ఈశ్వరసూరి. వ్యాకరణ వేత్త. టివి. ఇతని తాత ఈశ్వరభట్టు. తండ్రి మయూరుడు కూడా ఆ కాలంలో ఉన్న గొప్పు విద్వాంసుడు, కవి. ఈయన సత్యాసక్త మనా నిరస్తనరక క్రేశళ్చ లమ్మ్యాత్రయః తటాకాన్ని వర్లిస్తూ దాన్ని పాణినీయంతో పోల్చాడు. పృథ్వీభృద్యదనంత భోగినిలయః శశ్వ ద్ధ్విజేంద్రప్రియః

406 సాహితీ నీరాజనం పద్దాతు వృడ్డ పృథ్వాది సమాసాలీ సమన్వితః ఆదౌ యావకపంకపాటల మధో బింబీ ఫలాభం తతః నదీ పూరణ సంపూర్ణ పాణినియమతే చ యః సద్యోలూన బహిష్పలాశ వికచ స్వర్ణారవిందోపమం, పశ్వాదాసవ మత్త మాళవ వధూ గండస్ట్రల ప్రక్రియం ఈ ధాతు, వృద్ద పృథ్వాది, సమాసాలి మొదలైన శబ్దాలు బ్ర చాం(న్తమసం క్రమాద్విరహణివ డ్రై చారం చధా. వ్యాకరణ సంజ్ఞలు. ఈశ్వర సూరి శాసనకవితలో చిత్రకవిత అంటే దంత్యములు లేని కంఠ్యములు లేని పద్యాలు. గర్భ ఉదయించే చంద్రబింబంలో క్రమంగా వచ్చే రంగుల కవిత్వము కూడా కానవస్తుంది. మార్పును ఈ పద్యం చాలా ఉచితంగా వరించింది. తొలుత ఈ శాసనాలలో ఓరుగల్లు వర్షన కూడా కనబడుతుంది అలచందల పిండివలె కించిదరుణ వర్షముతో, తరువాత దొండపండు వన్నెతో, అది మారి మోదుగుపూల నడిమి దేశాంతరా దాగామినః పుమూంస బంగారు తామరవలె, మద్యమత్తయ్లైన మాళవ వధువు సర్వాసు విద్వాస్వ్వపి సారభాజః గండస్ట్రలంలాగా, చివరకు విరహిణీవదనం లాగా తెల్లగా శాస్ర్రార్ణ సందేహ నిరాసరీతిం చంద్రబింబం రూపు కట్టిందని కవి వర్షించాడు. యస్మిన్‌ లభంతే శుక శారికాభ్యః నాయిక ద్వారా సందేశం చేరింది, రాత్రి రహస్యంగా దేశదేశాల నుండి వచ్చే విద్వాంసులు తమ తమ శాస్తార్హ త్రాడు సహాయంతో అంతఃపురానికి రమ్మని. సిద్దునికి సందేహాలను ఓరుగల్లులోని శుక శారికల దగ్గర తీర్చుకుంటు అప్పటినుంచీ అంతా అదే ఆలోచన. తానేవిధంగా ఆమెదగ్గ న్నారట. రకు చేరేదీ మాటాడేద్కీ 3దర్శించేదీ భావన చేస్తూ కాలం శాసనకర్తలలో కవి చక్రవర్తి, రామదేవుడు, బాలభారతి, గదుసురారుం బి సరు అర్దరాత్రి దాకా గడిపి రహన్యంగా విశ్వేశ్వర. శివాచార్యుడు, విద్దనాచార్యుడు మొదలైన వారు బ్సూంల ౪ ట్రెఎశిస్తున్నప్పుడు. గొప్ప కవితాశక్తిగలవారు. వారి శాసనాల ద్వారా ఈ విషయం ఆనిద్రాసమయం కథం కథమపి స్ట్రిత్వార్దరాత్రే వ్రజన్‌ ప్రస్పుటమవుతుంది. నిశ్శబ్దం ప్రపదేన మందనిహిత శ్య్వాసః ప్రదీపాత్రసన్‌, అయితే ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో ఒకకావ్యం శిలాశాస జహ్మాకాంత పథః బ్ర చరితే శంకాం దధానా న్యా నంగా నిర్మితమయింది. ఇది శాసనాల చరిత్రలో, వాష్కయ ₹ల్‌ం గామపే విద్య ఎపిత వపుః ప్రాప్తళ్ళై - చరిత్రలో అపూర్వమైన అంశం. ఈ కావ్యకర్త నృసింహర్డి గడ్డిపోచ కదిలినా అనుమానమే. తన నీడ తాను విశ్వేశ్వర శివాచార్యుని కుమారుడు. ఈయన బుక్సాయ చూచుకున్నా తాను వణకి పోతున్నాడు. ఎంత సహజంగా రచించెనట. ఇది బుగ్వేదానికి టీకవంటిది కావచ్చును. ఉన్నదీ వర్లన. (ప్రేమార్తులు పడే అవస్తలను ఎంత బెచిత్య ఒకరోజులోనే ఎనిమిది సర్గలలో కాకతీయ చరిత్రను మహితంగా వర్షించిందీ పద్యం. బుధజన(ప్రియంగా రచించినాడట. దశవిధ రూపకములు ఈ విధంగా సిదదంపతుల వ వరించే ఈ కూడా సమకూర్చినవాడు. ఈనాడు ఈయన రచన లేవీ ద్దదంపతుల ప్రణయాన్ని వరిం లభించక పోయినా శాననములలోని రచనల మూలముగా మ్‌ కొకతీయ యుగంలో వెలువడ్డ స్వతందత్రకావ్యం. ఈయన ప్రతిభనూ, పాండిత్యాన్నీ అంచనా వేయవచ్చును. సుకుమార పదయోజన కలిగి ప్రసన్నకైలిగల ఈ కావ్యం ఎవరికైనా ఆమోదాన్ని కలిగించే రచన. ఈ కావ్యంద్వారా ఇది ఒక నూతనమైన సిద్ద దంపతుల ప్రణయాన్ని నృసింహకవి సంస్కృత వాజ్మయంలో విలక్షణ స్ట్రానాన్ని వర్షించే అరవై రెండు శ్ఞోకాల కావ్యం. వీటిలో అరవై శార్ల్షూల సంపాదించుకున్నాడు. వి(శ్రీడితాలు, రెండు (్రగ్దరలు ఉన్నాయి. గంగాసైకతాలలో | వకొలో ఈ కా నాయమి ఒక మాయావియైన నే కాలంలో శాసనాల వేనిపించే కవులు కాక - మరెందరా యక్షుడు అదృశ్యను చేస్తాడు. దానితో దుఃఖితుడైన సిద్దుడు పి క ము లళ్లరు. యు చై న్నే ఆమెతోడి పూర్వానుబంధాన్ని స్మరిస్తూ ఆవేదనను పొందు స. ల పురుషుడు ఆంధ్ర కర్ణాట భా నో ఇతాల ప్రసిద్దుడూ అయిన పాల్కురికి సోమనా తాడు. మళ్ళీ చివరకు ఆ యక్షుడు వారికి పునస్పృమాగమం సంసు..తంలో అనే జేసి తలును కలుగజేస్తాడు. ఇదీ కావ్య వృత్తాంతం. థుడూ న అనలేం _అనకరచనలు ఆఎనట్టుగా తెలుస్త రచనా వైఖరిలో ఈ కావ్యం కాళిదాసు మేఘదూతాన్ని న్నది. మనాథ భాష్యము, త ల రండూ పోలివుంటుంది. బరద్దాంత (గ్రంథాలు. న్లోత్ర గ్రంథాలల్‌ బసవదాహరణము సంస్కృత వాజ్మయంలో తెలుగు వాజ్ఞయంలో వలె ప్రథమ

బ్రరుగజ్లులోని సంస్కృత విద్యా ఖైభవం యడల? అక్యరచన ఉదాహరణ ప్రక్రియకు. వృషభాష్టకము, బనవ యము, యయాతి చరిత్రము అనునాటకాలను రచించాడు. పంచకము కూడా సోమనాథుని ఇతర సంస్కృత రచనలు. ఈయనకు విద్యావిభూషణుడని బిరుదముండేది. ఆయన బసవోదాహరణంలోని సంబోధన విభక్తి పద్యం ఇది: కాలంలో విలసిల్లిన ఉత్తమ కవులలో విద్యానాథుడు, అగ మూలాధార వికస్వరాంబుజవనీ మధ్య స్పురద్విచికా సో నాకర ముఖ్యులు. అగస్త్యుడు, విద్యానాథుడు యాతాయాత వినోదపేశలమతే! చిద్వ్యోమ శీతద్యుతే! *టేరు కరనీ ఒకరే ననీ వాదం కూడా ఉన్నది. అయితే సంసారార్లవ కర్లధార! కృషయా. మాం. పాలయ లాడు. ధల్పరుర్ర యశోభూషణమన్న లక్షణ (ప్రత్యహం! (గ్రంథం రచించినవాడు కాగా, అగస్త్యుడు బాలభారతము, నలక్షీర్తికౌముది, కృష్ణదరితము మొదలైన డెబ్బదినాలుగు డాగారధురంధరేశ! బసవామాత్యేశ చూ, క్ష అల న్‌ భాం ధురంధరే ల్‌ డామలే! (గ్రంథాలు రచించిన మహాపురుషుడు. గంగాదేవి మధురా ఈ కాలంలోనే కొలని గణపతి దేవుడు శ్లోకవార్తికానికి విజయములో ఇట్టూ పేర్కొన్నది. “చతుస్పప్తతి కావ్యోక్తి రాజరు(ద్రీయమనే వ్యాఖ్య రచించినట్లు తెలుస్తున్నది. వ్యక్త వైదుష్య సంపదే, అగస్త్యాయ జయత్యస్మిన్‌ స్పృహ గణపతిదేవుని గణసాహిణియైన జాయపసేనాని సాహితీ మరు చయన లాం దార సమరాంగణాలలో అసమాన ప్రజ్ఞానిధి. ఆయన సంగీత ౦ రాశాడు. శా కల్బంుల్త ఆదా తరాల క్‌ న నాటకాన్నీ, నిరోష్ట్రరామాయణ కావ్యాన్నీ రచించాడు. నాట్య సాహైత్యరంగాలలో సుప్రసిద్దుడు. ఆయన రచించిన ఈయన తరువాతి కాలంనాటి అవధానవిద్యకు ఆరంభకు (గ్రంథాలలో నృత్తరత్నావళి ఇప్పుడు అఖిల భారతకీర్తి డటు తాపరు[దుని ఆస్తానంలో గుండయభ అనే గడించిన లక్షణ గంథం. ఈ గ్రంథం ఆధారంగానే ద్వా ంష హా ని గ ఖండ భచమునకు రామప్పుదేవాలయంలో నృత్వభంగిమలు తీర్చి దిద్దించినాడని ఎంసుడు. (2/వారు థ్‌ ఖ్యానం రచించాడు. సకల శాస్త్రవేత్త వీరభల్లట దేశికుడు లోకంలో ప్రసిద్ది. వో ఈ అఆస్ట్రానంలోని వాడే. నృత్తరత్నావళి మార్గ దేశి నృత్తాలను వివరంగా వివేచిం | చింది దనిలో జాల రబ్బర్తతరో “పేరణి, ప్రేంణం, (= ప్రతావరుర్రుని ఆస్టానంలొని సంస్కృతే కవులలో రాసకం,_ చర్చరి, దండరాసకం, శివప్రియం,. చిందు, లో అగస్త్రుని న్‌్‌ రాగంధికొహా అ లన కందుకం, ఖాండికం, ఘంటిసణి, చరణము, బహురూపము, ఏశ్వనాథుడు, భత క్‌ కో (క శతకన / + ' _గంగాధరకవి, కాదంబరీ నాటకకర్త నరసింహకవి, జినేంద్ర లాటం ప్రముఖమైనవి. ఎనిమిది అధ్యాయాల ఈ జళ్యాణాభ్యుదయము. రచించిన అప్పయార్యుడు. ఇలా (గ్రంథంలోని నృత్త విద్యా వ్యాఖ్యానం భరతుని నాట్యశా,స్త్రం ఏ్ట్ట్ట్యాన్లో శ ర్కొనవచ్చును తోనూ, దాని వ్యాఖ్యానమైన అభినవగుప్తుల అభినవ భారతితోనూ సంవదించుతుంది. వినుకొండ వల్లభరాయని. (క్రీడాభిరామానికి మూలమైన సంస్కృత (ప్రేమాభిరామాన్ని రచించిన రావిపాటి త్రిపురాంత శై ఖిన్యర్చిః (పేంఛాసహజగతి వైదిత్రమనిల టఊహించితే. దీనిలో కాకతీయుల రాజధాని ఓరుగల్లును తటిక్కీడా వ్యోమ్బీత్యకృత సుభగః పంచసుపదః... ్వల్ట్వ్వడ్రమే. కాక నాటి సామాజిక ఆర్హిక పరిస్థితులకు (ప్రవిష్టో భూతేషు ప్రభవతి హి నృత్తస్యమహిమా. ఆధారాలు కూడా లభిస్తవి. భూమి మిద రత్నకాంచుల తారల్యం, నీటిలో తరంగాల ప్రతాపరుద్రుని కాలంలోని సంస్కృత కవులలో విద్యానా కదలికా, అగ్నిల్‌ జ్వాలల ఊగులాట, వాయువు ఎపుడూ క షణాన థుడు నాయకమణి వంటివాడు. ఆయన రచించిన ప్రతాప కదిలే రీతి, ఆకాశంలో శంపానత్యము ఇలా పంచభూతాళ్లో కై గ్ల వ సుందరమైన నృత్తవిద పతర్టవలి యున్నది ఎంత యశోభూషణం, యశాభూపణ్గ కావ్య౭ ఖకు ప్రథమ చ మైన నృత్తఎద్య ల (గ్రంథం. అలంకార శ్యాస్త్ర! (గ్రంథంలో అవ్యాలన్నీ ఒకానొక విశ్వజనీన భావన యిది! వ్యక్తిని గూర్చి రచించడమే. ఇదే దీని ప్రత్యేకత. ఈ గ్రంథం కాకతీయ యుగంలో 'ప్రతాపరుద్రదేవుని కాలం సంస్కృ అలంకార శా(స్త్రవిద్యార్హులకు ఈనాటికీ ప్రాథమికమైన తాంధ్ర సాహిత్యాలకు వసంతోదయం, ఆ మహాప్రభువు అధ్యేయ [గ్రంథంగా నిలచి ఉన్నది. మమ్మటుని కావ్య ప్రకాశం స్వయంగా గొప్పకవి, రూపకకర్త కూడా. ఆ విద్వత్కవి ఎంత ప్రచురంగా పఠన పాఠనాలలో ఉన్నదో విద్యానాథుని ప్రభువు సంస్కృతంలో నీతి సారమును, ఉష రాగోద ([గ్రంధమూ అట్టాగే నిలచి ఉన్నది

408 సాహితీ నీరాజనం విద్యానాథుని కవిత మధురపద సంయోజనకు పరమస్తా '“వేదానాం భాష్యకర్తా వివిధ ముని వచో ధాతు నము. ధారాశుద్దికి నిదర్శనం. సొకుమార్యానికి పట్టుంకట్టిన వృత్తేర్విధాతా ్రోద్యద్విద్యానగర్యా హరి హర నృపతే రచన. అనాటి ఓరుగల్లు నగరాన్ని వర్షించే ఒక పద్యం. _స్పార్వభౌమత్వదాయీ విద్యారణ్యో[గ్రగణ్యః'. అని.

• క్ఫీనివాస గృహమిత్సఖిలా నరేం(దాః చతురే?దాలకు సాయణుడు భాష్యంరచించాడు. ఇది లశ ఏహామిత్య (ద్ర ఏ ష్య శార్యాతి భూమి ఖనిరిత్యరి వీద వర్గాః అపూర్వమూ అసాధారణమైన కార్యం. (శ్రీవిద్యారణ్యుల విద్యావిహార పదవీతి చ లబ్బవర్డాః (ప్రేరణతో పండిత మండలి సహాయంతో ఈ కార్యం చక్కగా (శ్రీ కాకతీంద్ర నగరీ మనిశం స్తువంతి. కొనసాగింది. సాయణుల ఇతర రచనలలో ధాతువృత్తి, పురుషార్హ సుధానిధి ఆయుర్వేద సుధానిధి, యజ్ఞతంత్ర సంపద చేత వీర్యసంపదచేత, విద్యాసంపద చేత + . సుధానిధి, ప్రాయశ్చిత్త సుధానిధి, పేర్కొనదగినవి. వీటిలో రికీ వి స్పురిస్తూఉన్నది ఆ నగరం. న + ఒక్కొక్కరికీ ఒక్కోవిధంగా స్పురిస్తూఉన్నది ఆ నగరం ధాతువృత్తికి మాధవీయ _ ధాతువృత్తి అనిపేరు. అలో చంద్రునిలోని మచ్చను గూర్చి కవి యిట్లూ భావన మాధవాచార్యుడు పరాశరమాధవీయము, జైమినీయ న్యాయ చేస్తున్నాడు. లోకంలో అందరూ చంద్రుని మచ్చ మందర మాల, వైయాసిక న్యాయమాల, వేదాంత పంచదశి, జీవన్ముక్తి పర్వతంలోని నల్లనిరాళ్ళు ఒరిపిడికి కలిగిన నల్లని మచ్చఅనీ, వివేకం, వివరణ ప్రమేయం, కాలమాధవీయం, సంగీత సారం లేడి అనీ అనుకుంటారు. కానీ అది ప్రతాపరుద్ర దేవుని మొదలైన అనేక [గ్రంథాలు రచించారు. జగద్గురువులైన ఆది కీర్తిసంపద వల్ల జయింపబడి అతని చిహ్నమైన వరాహము శంకరుల జీవనాన్ని శంకరవిజయంగా రచించారు. సూత (ద్రను వక్షస్తలం మీద ధరించడం వల్లనే అని కల్పన. ఆ సంహిత వ్యాఖ్య కూడా మాధవరచనయే. దీనినే విద్యారణ్యుల శోకం యిది. రచనగా తరువాతి కాలం పేర్కొన్నది. వీటన్నింటి కన్నా మంథానాచల మూలమేవక శిలా సంఘట్లున శ్యామికా మొకోమైంది సర్వదర్శన సంగ్రహం-నాడు వ్యాప్తిలో ఉన్న కారం యత్తుహినద్యుతా స్పురతి తత్సారంగ మాచక్షత్మే "ఉప్‌ దర్శునాల సంగ్రహవివరణం. మన్యే నన్విహ వీరరుద్ర నృపతేః కీర్తి శ్రియా నిర్లితః అయితే మరికొన్ని భోగనాథుని రచనలు కూడా ఉన్నవి. చతన్ముద్రాంక వరాహమిందు రురసా బిభ్ర త్సృముజ్బుంభతే. ఆయన తరువాతి కాలంలో శృంగేరిలో పీరాధిపతులై కవితా సౌందర్యానికీ, విద్యాశా,స్త్ర, వాల్లభ్యానికీ విద్యా భారతీతీర్హ నామంత్యా వ్యవహరించాడు. ఆయనదగ్గరే నిద్యార నాథుని రచన మంతా ఉదాహరణయే కావచ్చు. ణ్యుడు తరువాత పీఠాధిసత్యం స్వీకరించినట్లుగా తెలుస్తు న్నది. మధ్యయుగాల దాక్షిణాత్య తాత్త్విక సాంస్కృతిక సారస్వ ఇ తలోకానికే మధ్యందిన భాన్మరుని వంటి వాడు విద్యార్‌ __బీరువాత అధునిక కాలం సమీపిస్తూవుండగా సంస్కృత ణ్యుడు: విద్యారణ్యుడు విదేశీయుల దురాక్రమణకు గం కావ్యకృషికి సంబంధించిన ఆధారాలు లభ్యమవుతున్నాయి. మూలచ్చేదం పాందుతూవున్న భారతీయ సభ్యతకు ఫునరు. వీని బట్టి మధ్య యుగాలలో ఈ ప్రాంతంలో సంస్కృత జ్లీవనం కల్పించిన మహామనీష్‌, భాషా వాజ్బయ కృషి అవిచ్చిన్నంగా కొనసాగుతున్నదనే భావించవచ్చు. సీ మతి మాయణుల పుతులు మాధవ, సాయణ, భోగీనోకులు వీరిలో మాధ వ తరువాత ఆశ్రమ న్వీకారం పరశురామపంతుల లింగమూర్తి తెలుగులో సీతారామాంజ చేసి విద్యారణ్యులు ఆయ్యారు. విద్యారణ్యులు, మాధవుడూ నేయ సంపాదకర్తగా ప్రసిద్దుడు. ఈయోగశా(స్త్ర, కావ్యరచన వేరువేరు. వ్యక్తులని వాదం. కూడా ఉన్నది. మాధవ పోతన్నకవితకు దీటైంది. ఈ వంశంలో ఐదవతరంవాడు సాయణులు ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో ఓరుగర్లులో ఉండేవా అనంతరామయ్య సీతావిజయమనే చంపూకావ్యాన్ని సంస్క్టు రనీ కాకతీయ సామ్రాజ్య పతనం తరువాత అక్కడి అధికార శం కనా 1 గ్రంథం శతకం రామాయణ. స్థానాలలో ఉన్న హరిహర బుక్కరాయలను (ప్రేరేపించి స్తబకాలు నో గ్‌ న్‌ విజయనగర "సామ్రాజ్యాన్ని స్లాపింపజేశారనీ. స్థూల కవి 19వ శతాబ్దం మధ్య భాగంలో జీవించి యుండవచ్చు. వృత్తాంతం. విద్యారణ్యులఅకు సంబంధించిన అనేకాంశాలు. ఇంచుమించు ఇదే కాలానికి చెందిన మోతుకూరి వివాద(గ్రస్తాలే ఇప్పటికీ. అయితే అహోబలపతి వర్తన ఇలా పండరినాథరావు తెలుగులో అధ్యాత్మ వాల్మీకి రామాయణాల ఉంది. సమ్మేళనంగా రామాయణం రచించడమేగాక, సంస్కృతం

ఓరుగల్లులోని సంస్కృత విద్యా వైభవం 409 లానూ రోమకథాకల్పలత అనే కావ్యం రచించినట్లు _ అయి (శ్రీమత్యంబే తవపతి రభూద్రంగ రసిక; తెలుస్తున్నది. ఇది యిప్పుడు అలభ్యమే. నయం దూరీభూతాః కథయ కథమేత త్ర్రభవతి. ఈ శతాబ్దారంభంలో ఈ నీమలో (ప్రవర్తిల్లిన సంస్కృత విశదతాత్పర్యమైన ఈ రచన [గ్రంథం అంతా ఆకర్షకంగా విద్వాంసులలో అమరవాది నారాయణాచార్యులు, కోయిల్‌ రూపొందింది. నల్హాన్‌ చక్రవర్తుల రఘునాథాచార్యులు ఉభయ కందాడై రంగాచార్యులు, ముదిగొండ వీరేశలింగ శాస్త్రి వేదాంత విద్వాంసులు కవిశాబ్దిక కేసరిగా ప్రసిద్దులు. వారు అమరవాది వెంకట నరసింహాచార్యులు మొదలైనవారు. వ్యాసాలు, ఉపనిషత్‌ భాష్యాలు వివరణలే కాక (ద్రావిడ దివ్య ప్రముఖులు. ముదిగొండ శంకరశా(స్త్రి మల్దావజ్ఞణ సుబ్బరామ ప్రబంధంలోని కొన్నికొన్ని ఘట్టాలకు మధురమైన అను శాస్త్రి మొదలైనవారు ఆ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగిస్తూ వాదం చేశారు. వున్నవారు. అమరవాది నారాయణాచార్యులు ప్రతాపరు[ద్రయశో వర్తమాన కాలంల్‌ _సంస్రత కవితా జగత్తులో అ భభా రత ప్ర న ష్యం విజ | భూషణంలాగా రామానుజయశోభూషణ మన్న లక్షణ ను క కవిలో భయాల రచించినారు.. అనేక (గ్రంథము, కూరనాథుల సుదర్శన శతకానికి వ్యాఖ్యానమూ స్వ్వలల్రో వీరి రచన సాగింది. ఛందస్సులో అనేక రచించినట్లు తెలుస్తున్నది. ప్రయోగాలు చేశారు. వీరి మందాకినీ కావ్యం మధురోక్తి కోయిల్‌ కందాడై రంగాచార్యులు వేదాంత శాస్త్ర గాంభీర్యం చేత, అర్హప్రాథిమ చేత అవరరమ్యత చేత హృదయము, వేదాంత పంచవింశతి, గీతార్హ సంగ్రహము ప్రఖ్యాతిని పొందింది. కాళిదాస భవభూతుల తారతచ్యూన్ని మొదలైన తాత్త్విక రచనలు రచించినారు. వివేచిస్తూ విజయసారథి, ఇలా వ్యాఖ్యానించారు. ఓరుగల్లు మండల సంస్కృత భారతీ ్రకాశకులలో సమస్తం జగదారామం కొలిదాసో 2 వలోకత్తే ఒద్దిరాజు సీతారామ చం(ద్రరావు, రాఘవరంగారావు సోదరులు జీర్ణారణ్యం జగత్సర్వం భవభూతి రుదీకతే. చాలా ముఖ్యులు. వీరిరువురు అమ్ట్రాధ్యాయికి టీక రచించారు. మిగిలిన రచనళ్లో ఉత్సవానందభాణమనే రచన ముఖ్యమైంది. విజయ సారథి కవిత్వంలో ఆధునిక జీవన పరిస్తితుల వ్యాఖ్యానం, విచారణ కనిపిస్తవి. అమరవాది నారాయణాచార్యుల వారి కుమారులు వంకట నరసింహాచార్యులు సంస్కృతంలో అనేక గద్యపద్య కావ్యా దారిద్ర్యదుఃఖసంతప్తే హృదయే శ్రమ జీవినామ్‌, లను రచించిన మనీషి యదువీరగద్య, యాదగిరి లక్ష్మీ సంధుక్షితా విభజ్యంతే నిత్యం కోట్యగ్నిపర్వతాని నృసింహ పంచాశత్‌, కురంగీ పంచక వ్యాఖ్య, గోదాగాథా దరిద్రాణా మతిమ్హూన దృక్కోణా శ్రుబిందుతు న్యాఖ్య (ప్రచురిత రచనలు. అప్రచురిత రచనలలో అనేకస్తో ఏకైకా జ్వలన జ్వాలా దగ్దు మాయాతి నంచకాన్‌. తాలు ధనంజయ విజయనాటకము, కవిజన రంజన ల ర ము, ప్రచండ భార్గవ వ్యాయోగము ప్రముఖమైనవి. ఈ కవి రచనళ్లో మూడు ఉదాహరణాలూ, ఎన్నో

• గో ళా సుప్రభాతాలూ ఉన్నాయి. సంప్రదాయ స్తోత్ర రచనతో బాటు వారి కావ్యాళ్ళో *ఆముక్తమాల్యదమ్‌' అన్నది. మిక్కిలి శని జాతీయతా స్పూర్తిగల రచనలు అనేకం ఉన్నాయి. ప్రసిద్దమైంది. విజయసారథి రచన ఒకచోట సరళంగా, సుకుమారంగా, ఈ రచనాధోరణి తెలుగు కావ్యరీతులతో ద్రావిడ మధురంగా ఉంటే, మరొకచోట ప్రాఢంగా పాండిత్యపూ ప్రబంధాల సౌందర్యంతో సంస్కృత సంప్రదాయంలో ర్లంగా, గూఢభావవుష్టితో ప్రకాశిస్తూ వుంటుంది. రూపొందిన రచన. వియద్గంగా పంగూపరి పరిణతా పావనజితా ఈ _ విధంగా ఓరుగణ్ణుల్‌ ని వో సారస్వత కి మస్మిన్‌ జన్మాంధే భువి నయన లాభః ఫలమయః, ఎద్య లెల్‌నాన్ని దర్శిస్తే ఈ రమ న వరగ్యాం బై నం అ యత్నోపస్టాయీ ప్రభవతి హీ మూర్తే వచనతా ంహాలత నూ ఆలంకారిక గ్గజాల శః దాం క్‌ జ వేత్తలైన హంసలతోనూ, మధురమధుర కావ్యకరణ దక్షులైన సతామావిర్భావః స్టయతి ప్రమోదం వితనుతే. ద్‌ న కవివనస్పతులతో వ్వాప్తమై స్పృహణీయంగా ఉన్నట్టు కథం కాలో నేయః కథమహమితో యామి స్వగృహం తెలియవస్తుంది. కథం గోదే వేదక్రుతి విహిత గాథే కురు దయాం

కన్నడకవి లమ్మీ శుని కృష్ణ్టవరితాముతం (శ్రీ/ ఇరిగేపల్లి ముద్దప్ప కన్నడ సాహిత్యమున్య అక్ష్మీశకవి రచించిన, జైమినిభారత పాత్రలు సాధారణముగ ఒకే ధ్యేయమును గలిగినవియై మునకుగల ప్రాశస్త్యము మరి యే యితర (ప్రాచీన యుండి పోరు సల్పెదరు. ఇందు నాయక ప్రతినాయకుల సాహిత్య(గ్రంథమునకును లేదనుట అతిశయోక్తికాదు. ఇది వింగడింపు లేదు. ఈర్చ్యాద్వేషాదులకు తావులేదు. కృష్ణదర్శ కన్నడ ప్రజల ఆదరాభిమానములకు, అభిరుచులకు, నిదర్శ నార్హమే; కృష్ణాను (గ్రహము పాందుటకే యుద్దములు నము. లక్ష్మీశకవి, అనన్యసామాన్యమైన ప్రతిభా విశేషములకు చేయుదురు. ఇచట ధర్మవిహితమైన యుద్దము జరుగును. దర్పణము. పండితులేగాక, పామరులును, దీని సారస్యము గెలుపోటములతోకాక కృష్ణదర్శనముతో యిరువురును నాస్వాదించి, ఆనందించి రనుటలో విడ్డూరిము లేదు. సఖ్యము చేసికొందురు. తెలుగు సాహిత్యమున నాదసొందర్యమునకు నన్నయ భట్లార కునివలె, ఇన్నోడమున లు నాదసాందర్యము ము వి వన్నడ మున్‌ భారతమున, అశ్వమేధకథ ప్రసిద్దుడు. ఇతనికి 'నాదలోల' అను బిరుదు కలదు. ఒకర ము పయో శకవికి అశ చుధార్య లక్ష్మీశుడు, జైమిని భారతమును, వార్తకషట్పదులలో రచిం న మై శవ రం న్‌ క్‌ చు అ ళ్‌ నర న్‌ చెను. ఇతని ప్రతిషట్పదియు, ఒకరకమగు రుంకారముతో, క గ ల ౦ ఇరౌ(త్రయి. ఇం వో సాగిపోవును. ృస్టమహిమ, కృష్ణభక్తుల మహిమ కనబధును. ఇందలి, హంసధ్వజ, సుధన్వ, తామ్రధ్వజ, వీరవర్మాది మహావీరులు, జైమిని భారతమునందలి, 'పెక్కుకథలు, కన్నడ సాహిత్య _గొప్పకృషస్ణభక్తులు. వారు, అర్జునునితో యుద్దము చేయుట మున, నాటకములుగా వ్రాయబడి, ప్రదర్శింపబడు చున్నవి. కూడ, కృష్ణసందర్శనార్హమే. ఇట్టి కృష్ణభక్తులను జయించుట మరికొన్ని హరికథలుగా కీర్తిపబడుచున్నవి. కొన్ని బుజ్జక సులభముకాదు. ఎప్పుడైనను అహంకరించి కృష్ణుని మరచిన థలుగా గానము చేయబడుచున్నవి. ఉదాహరణమునకు ప్పుడు, కష్టములు సంభవించుట; ఆతనిని స్మరించి లవకుళ, తామ్రధ్వజ, మయూరధ్వజ నాటకములు; సుధ అనుగ్రహము పొందినపుడు, ఆ కష్టములు తొలగిపోవుట న్వుని కాళగము, బ(భ్రువాహనార్జునుల యుద్దము, ప్రమీలార్డు అనునవి, ఇందడుగడుగున కనబడుచుందును. ఒక్కమా నీయము మున్నగునవి. ఇవి కన్నడిగుల కత్యంత ప్రీతి టలో చెప్పవలెనన్న, కృష్ణ మాహాత్మ్యముతో తెగిన శిరస్సుల పాత్రములైనవి. నతికించి, పునర్జీవితులను చేయగలమను విశ్వాసము, ఇందు కన్నడ జైమిని భారతమును, చదివి అర్థము చెప్పగలిగిన నళ ్పిపబెడినది. వాడే. సరియగు విద్వాంసుడను విశ్వాసము నేటికిని _ జైమిని భారతమును, ఒక కథాకావ్య మన వచ్చును. కన్నడిగులందు గలదు. దీనిని చదివి, వివరించి చెప్పగల ఇందలి కథలన్నియు, ఒకే ధ్యేయము కలవియైనను, విసువు పండితునకు, ఏ గ్రామమునందైనను గౌరవాదరములకు జనింపని విధముగ కూర్చబడినవి. ఇందు (1) యౌవనా కొరతలేదు. సాధారణముగా, జైమిని భారతములేని కన్నడ శ్వుడు (2) అనుసాళ్వుడు (3) నీలధ్వజుడు (4) గృహముకాన్ని లక్ష్మీశకవినో, ఆతని కావ్యమునో ప్రస్తావింపని హంసధ్వజుడు (5) సుధన్వుడు (6) ్రమీలార్డునీయం విద్వత్సభలుగాని అరుదు. తెలుగువారికి పోతన భాగవత (7) బభ్రువాహనుడు (8) సీతాపరిత్యాగము (9) మయూర మెట్లో, కన్నడిగులకు జైమిని భారత మట్టవి చెప్పవచ్చును. ధ్వజుడు (10)చంద్రహాసుడు మున్నగు పెద్దకథలును, వ్యాస భారతమున భిన్నభిన్న ప్రవృత్తులు కలిగిన పాత్రపోష పం(డైండు చిన్న కథలును కలిసి మొత్తము ఇడువదిరండు ణము. జరిగినది. రాజ్యకాంశ్షవలన ఈర్చ్వాద్వేషాదులచే. కథలు గలవు. వీవియందు. లత్మీశకవి తన కథాకథన పరస్పర _నాశనముగోరి, యిరువురు శత్రువుల మధ్య కౌశలమును నిరుపమానముగా ప్రదర్శించెను. ఈ (గ్రంథము యుద్దము జరుగును. జైమినిభారతము నందట్ట్లుగాక అన్ని మొక్క (ప్రాశస్య్యమునకు ఈ కథాగుచ్చములును తోడ్పడిన వని చెప్పవచ్చును.

కన్నడకవి లక్మీశుని కృష్ణదరితాముతం తతత లథ్ష్మీశకవి-కాలమునుగురించి, పెక్కువాదములు గలవు. అనగా “ఇద్మి పుణ్యప్రదమైన కృష్ణదరితామృతము. ఇది కవి, తానుగా, తనకాలమునుగూర్చి, కావ్యమున పేర్కొన సత్కవులచే గణుతింపబడినది. శృంగారకుసుమ. తరులచే లేదు ఇప్పటికి లభించిన కొన్ని ఆధారములనుబట్టి క్రిక్కిరిసిన వనమిది. నవరసములతోకూడి, ప్రాఢమై, లలి (క్రీ.శ.1520-1600 మధ్యకాలమున లక్ష్మీశుడు జీవించియుం. తమై, నానా విచిత్రార్హములచేత గణుతింపబడినది. ఇది డునని, పెక్కుమంది అభిప్రాయపడుచున్నారు. అట్టయి. శారదాదేవి సమ్మోహనాంగ లావణ్యము. భావుకుల కర్ణాభరణ నచో నితడు (శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలమున, ఉండియుండవ ములకు లభించిన మేలిమి బంగారమే యిది. లక్ష్మీపతి చ్చునని ఊహింపవచ్చును. గావించిన ఇట్టి ఈ కావ్య రచన, భూమండలముపై విరాజిల్లును' అని మహాకవి అలక్ష్మీశుడే తాను రచించిన కన్నడ కావ్యపీఠికనుబట్టియు, ఇతర సంధ్యంతపద్యములను జైమిని భారత కావ్యము యొక్క, ఫఘనతనుగూర్చి సగర్వ బట్టియు, లక్ష్మీశుడు దేవపురములోని లక్ష్మీరమణస్వామి ముగా 'ప్రకటించినాడు. కొందరిది ఆతని అహంకారమనవ భక్తుడని తెలియుచున్నది. జానపదుల వ్యవహారమును చును. కాని తన కట్టిభావము లేదనీ, కేవలము తాను బట్టియు, దేవనూరు స్టలమాహాత్మ్యమును బట్టియు, కర్ణా నిమిత్తమాత్రుడనేయనీ సర్వమూ ఆ గీర్వాణపుర నిలయుడైన టక రాష్టమందలి, హాసనజిల్దాా అరసికరె తాలూకాలోని, లక్ష్మీరమణుని కరుణా కటాక్షమేయని, తన నమ్రతను క్రింది దేవనూరు, అక్ష్మీశకవి నివాసమైన దేవపురమైై యుండునని పద్యమున చాటు కొన్నాడు. (స$!, షక) చెప్పవచ్చును. గుల్చర్లా పరిసరములందున వ - కవు పద్యాల సపురమైయాందునని' లదింం “జాణరం తలె దూగిసదె, నుడిదాడాపద యపడిరి. పె రెండూళ యందును క్ష క్కాణెయం బహుదెందు, సరసోక్తియింద, గ్‌ పై ల్‌ ॥ లక్ష్మీపతి అలయము శ న ర్వాణపుర నిలయ లత్మువరం తానె లుండుట, గమనింపదగినది. కాని, దేవనూరులోని లక్ష్మీరమ స్య సుకళా నిపుణను ణస్వామివారి పూజాసమయమున నేటికిని, కన్నడ జైమిని. లల గాన మం, నుడిసువందది, లోక భారతములోని స్తోత్రములనే పఠించుచుందురట. వాణియిం, కవితెయం, పేళిసిద నెందరిదు, లక్ష్మీశకవికి “కర్ణాటకవి చూతవన చైత్ర అను బీరుదము_ కేణవుం తొరెదు, పురిడిసునరం జరెదు, కలదు. దీనినే "కర్ణాటకవి చైత్రవన చూత' అని కొందరు. కివిదెరడు కేళ్వుదు, సుజనరు” పేర్కొనిరి. మొదటిదానికి కవులను చూతవనమునకు చైత్రమువంటివా'డని యర్థము. రెండవదానికి కవులను అనగా 'మంచి సంగీత విద్వాంసుడు, వీణతో సుశ్రావ్యముగ వైత్రవనమున చూతమువంటివా డని యర్థము. కవులనెడి, సంగీతమును పలికించినట్టు, రసికులు తలలూపునట్టి సరసో చూతవనమును శోభింపజేయు చైత్రమువంటి వాడనుట క్తులతో ఆ లక్ష్మీరమణుడే లోకారూఢములైన లలితపదము కంక, కవులనెడి చైత్రవనమున విఅసిల్లిన చూతమువంటివా. అతో కూడిన మనోహరశైలితో నానుండి ఈ కావ్యమును డనుటలో ఒక విశేషము న్ఫురించుచున్నదేమో! లేక, పరలికించెను. అందువలన సుజనులిందు అనూయ వహింపక వ్రాయస గాండ్ర పారపాటున, ఈ పారభేదముల్ళు పుట్టిన మిక్కిలి ఆదరముతో ఈ కావ్యమును, వినగోరెదను' వేమ్నో అనుటలో కవియొక్క.. దైవ విశ్వాసము, వినయశీలత "ప్రీరునకు తగినట్లు లక్ష్మీశకవి లక్మీరమణస్వామి భక్తుడై విదితమగుచున్నవి. యుండును. ఇతని కావ్యముకూడ విష్ణుభక్తి ప్రతిపాధకమైనదే... 6168 శ్రోకములతో కూడిన, 68 అధ్యాయములుగల, కవి, తనకావ్యమును “కృష్ణదరితామృతం' అనియే కీర్తించెను. స్కృత జైమీని భారతమును లక్ష్మీశుడు 34 సంధులందు “పుణ్యమిదు కృష్ణదరితామృుతం, సుకవీంద్ర 1907 వారక షట్పదులలో రచించెను. దాదాపు, మూలమున గణ్యమిదు, శృంగారకుసును తరుతురిగి దా కిది సగభాగమైనను, కాలానుగుణముగ కవి, వర్షనలను రణ్యమిదు, నవరస ్రొఢ్మి లాలిత్య, నానా, విచిత్రార్థంగళ పెంచి, ప్రబంధయుగపు కన్నడ కవులలో, నొక్కడై గణ్యమిదు, శారదెయ సమ్మోహనాంగ లా యుండునను. వాదమును బలపరచుచున్నది. లక్ష్మీశుని వణ్యమిదు, భావుకర, కివిదొడవి గొదవిద, హి కన్నడభాషా పాండిత్యమును గూర్చి ప్రత్యేకించి చెప్పనవస రణ్యమిదు, భూతళదాళిన్మె విరాజివుడదు, రము లేదు. ఇతని, సంస్కృతభాషా పాండిత్యమునకు ఆతడు లక్మీసతియ కావ్యరచనె” రచించిన, ఈ సూర్యస్తోత్రము నిదర్శనము.-

షే2 సాహితీ నీరాజనం “మిత్రాయ సూర్యాయ; హంసాయ పూస్తేస ముచ్చటగ న్రాసెను. సూర్యచంద్రుల ఉదయాస్తమయములు, విత్రే జగచ్చషుషే, చండ ఘృణయే, ప వింధ్యపర్వత, (గ్రిష్మకాల, పార్వతీదేవి తపోవనము, గంగా విత్రాయ సింగాయు పురుషాయ భానవే; నది, మున్నగు వర్షనలను పెంచి వ్రాసెను. వీరవర్మ జ్యోతిషే భాస్కరాయ, కథాకథనమునందు, యమ-క్షయులకు మధ్యజరిగిన సంభాష సత్రెకరూపాయ, విమలాయ; విశ్వర ణము మిక్కిలి విస్పృతము; శాస్త్రవిషయము కూడ కథాగమన జ్ర సహస్రకిరణాయ, రవయే, మంద మున కంతరాయమని భావించి, కాబోలు అనువాదమున సితే దివాకరాయ, బ్రహ్మవిష్ణు వదలెను. తా[మ్రధ్వజార్జునుల యుద్దమున అర్జునుని రుద్రాత్మనే తుభ్యం నమూ? “సైన్యము, గృద్రాకారముగ నిలిచనట. మూలమున గృధ్రము నకు కన్నుగా, హంనసధ్వజుడు నిలువగా, అనువాదమున అనువాదకవు అందరివలెనే, ఇతడును, బౌచిత్యమును 'కంగళొళ్నీల హంసధ్వజరు' అనగా, కన్నులందు నీలుడు, పాటించి అనువదించెను. ఉదాహరణమునకు, మూలమున హంనధ్వజుడు, ఇరువురు నిలిచిరని మార్చెను. ఇది, చూడ ముప్పది శ్లోకములందు చెప్పబడిన అనుసాళ్యవృషకేతువుల చిరుమార్చేయ్లైనను, కవి నిశితభావన ద్యోతకమగుచున్నది. సుదీర్హుంభాషణము మిక్కిలి సంగ్రహముగ, మూడుషట్పదు. గృధ్రమునకు కన్నులు రెండుగదా! ఇటువంటిమార్చులు, లఠ్‌టు కోకొల్లలు. ఇం దమూలకములును లేకపోలేదు. మణీ మాలయేన కంఠః కంకణతః కూర్చరా దదో దేశః! శ్రుతి రివ కుండల సంగాత్‌ తారుణ్యా త్తన విభాతి తనుశోభా॥ రత్నాల దండవల్ల మెడలాగ, కంకణాలతో చేతుల లాగ, కుండలాలతో చెవులలాగ ఓ సుందరీ! యౌవనంపల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. న్‌్‌ 3 ఆలంబనత ఇవ లతా సేవ మనోజ్ఞ ప్రసూన సంపత్త్య్వా | సేవ సుగంధాతిశయాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా॥ పట్టు ఉండడంవల్ల లతలాగ, మనోహరమైన పూవుల సిరివల్ల లతలాగ, సుగంధంవల్ల ఆ పూలవలె ఓ సుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. ౮ ఉపమావళి నుండి

తెలుగు హిందీ పిల్లల పాటల్లో “చందమామ” ష్‌, యటం శ్రీమతి. ఎం.కె. దేవకి ఆకాశంలోని చందమామ భూమిపైన వుండే మానవులకు అన్నం తినిపించడం అన్ని చోట్లా చూడవచ్చు. భీమఖం అనాది నుంచీ ఆనందాన్నే గాక జిజ్ఞాసనూ కల్లిస్తున్నాడు. డంలో *“మనకు నిజమయ్యె నల చందమామ ఘుటికి జ్యోతిష్కులు చంద్రుని నక్షత్రాల గతి విధానాలను గుర్తించి (2-135) అని ప్రయోగం. విష్ణుపురాణంలో '“'అందని వాటిమూలంగా శుభ అశుభాలను చెప్పగలుగు తున్నారు. పంటికేమిటికి నటజ్టునిగిడ్పెదు విస్ణుడున్నయా, కందువ (ప్రాచీన కాలంలో చంద్రుని దేవతలలో ఒకనిగా భావించే చందమామ గుటకల్‌ విను మీ పని గట్టిపెట్టి” అని వారు. దేవతలందరి కన్న అతడు అందగాడని మానవుల ప్రయోగం. (2-51) దొరకని దానికి అజ్జులు చాచడం, వూహ, కవులు అందానికి చందమామను ఉపమానంగా అందని దానికి ఆశపడడాన్ని 'చందమామ గుటిక/ఘుటిక' ఎంచుతారు. చంద్ర శబ్దానికి అతిగా ఆకర్షించుకొనే వాడని అంటారు. అలా అందని అకాశంలో ఎక్కడో వున్న స్హూలార్హం. (ప్రతి కావ్యంలోను చంద్రవర్షనలు మనోహర చందమామను చూపిస్తూ, రమ్మనిపిలుస్తూ పిల్లలను ఆడిం త్వాన్ని సంతరించు. కున్నాయి. ప్రపంచంలో విభిన్న చడం ఆనవాయితీ. భాషలలో చందమామను ప్రధానాంశంగా తీసుకొని ఎంతో... సలల ప్రాటట్లో చందమామ రకరకాలుగా దర్శనమిస్తాడు. మంది రచనలు చేశారు. క్ష క్ష ళో కొన్నిపాటలు చంద్రుని పుట్టుకను, రూపురేఖల్ని వర్షిస్తాయి. పిల్లల ప్రపంచం= పెద్దవాళ్ళ ప్రపంచానికి భిన్నంగా వీటిలో వింత వింత ఊహలు చోటు చేసు కున్నాయి. ఉంటుంది. పశుపశ్యాదులు, (క్రిమికీటకాలు మొదలైన సర్వ మరి కొన్నింటిలో చందమామను తమతో ఆడుకోవడానికి (ప్రాణులు వాళ్లకు స్నేహితులే. జాతి మత భేదాలుకాని, రమ్మని పిలవడం ఉంది. మరికొన్ని పాటలు శాస్త శత్రువులు, మిత్రులు అనే తారతమ్యాలు కాని వాళ్లకుండవు. సంబంధమైన వాస్తవాల్ని పిల్లలకు తెలియ జేస్తాయి. 9, థి జో సృష్ట న ఏ వస్తున్టను చూసినా దాని గురించి కుతూహ చంద్రుని పుట్టుకకు సంబంధించి పురాణాత్లో ఎన్నో క కథలున్నాయి. చంద్రుడు విష్ణువు యొక్క ఎడమ కన్ను పిల్లలకు చందమామ దూరంగా వున్న ఒక ఇష్టమైన అని ఒక పురాణం చెప్తే, చాలా పురాణాలు చంద్రుని అత్రి ఆట వస్తువు. ఒక మంచి స్నేహితుడు. అందుకే - నేత్రోదృవునిగా పేర్కొంటాయి. తల్లి సంబంధం లేకుండా *ష్రాల్రు (త్రాగే సిల్లవాళ్లకు - చాల నేస్తం చందమామ పుట్టిన పౌరాణిక పుత్రులలో చంద్రుడొకడు. అత్రి భార్యతో ఆటలాడే కుద్రవాళ్లకు = హాయి గొలిపే చందమాను.. ఉండగ కిందబడ్డ ఇంద్రియం గాలికి మూడు భాగాలై ఒక భాగం అతని నేత్రంలో చొచ్చింది. ఆ కంటిలో నుండి ఇ న న 2" " చంద్రుడు పుట్టాడని ఒక కథ తపస్సు చేసుకుంటున్న దిగంతాలకు వెలుగునిచ్చే - దివ్యదీసం చందమామి” అత్రి నేత్రంనుంచి _ వెలువడిన గొప్పు తేజస్సును శ (చూల్యశ్రీ. బొమ్మరి 1" దిక్కులూ భరించ ప్రయత్నించాయి. కాని సాధ్యపడ లేదు. రగ ౯ మ్మరిజ్లు. ట్ర్ప్రడ్తు బ్రహ్మ ఆ తేజన్సునంతా పోగు చేసి దానికి పురుష అని వర్షించారు. దిగంతాలకు వెలుగునిచ్చే చందమామ రూపం ఇచ్చాడు. ఆ పురుష రూపమే చంద్రుడని మరో దివ్యదీపం కాక మరేమవుతుంది? చందమామ వెలుగుకు కథ. దేవతలకు ఆహారంగా ఉండడానికి చంద్రుడు సృష్టించ సాటి ఈ లోకంలో ఏదీ లేదు. అలాంటి చందమామను బడ్డాడని ఒక పురాణం పేర్కొంటూ ఉంది. చంద్రుడు చూపిస్తూ పాటల రూపంలో రమ్మని పిలుస్తూ చిన్నపిల్లలకు దేవతలకు అమృతాన్ని సరఫరా చేసే ఆసామి శుక్ష పక్షంలో

సాహితీ నీరాజనం నప సా హు తే తతతతతతతతతతతతతతడకతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతైతతతతతతతడడతడడడడతతడతతడతతతత2త2ఊఊఊఊఊ= అతడు అమృతాన్ని తయారు చేస్తాడు. కృష్ణ పక్షంలో వల్ల పాగమంచు పడుతుండడం వల్ల అక్కడి పిల్లలకు వెన్నెల దాన్ని దేవతలు పొనం చేస్తారు. భారతదేశపు పిల్లల కున్నంత ఆనందదాయకంగా ఉండదు. న దకుని పెన కోపించి అందుకే ఆంగ బాలసాహిత్యంలో హిందూదేశ భాషా ఒక సారి చంద్రుడు మామ అయి య ప కోక. సాహిత్యాలలో ఉన్నంత ఎక్కువగా చందమామపై బాలగీ అతనిని నాశనమయి పొమ్మని శపించి అంత వూరుకోక తాలు. కాని, రంగు రంగుల "కల్పనల తో కూడిన కథలు లోకాన్నుండే మాయమయ్యాడు. చంద్రుడు లేక పోవడం ై ్యళువ వల్ల పంటలు, ఓషధులు ఎండి పోయాయి. దేవతలు చంద్రుని గ్రా తిరిగి రప్పించమని బ్రహ్మను ప్రార్జించారు. క్షీర సముద్రాన్ని పుట్టుకను చెప్పినట్లు చందమామలో కనిపంచే మచ్చల్నీ తరిస్తే వస్తాడని బ్రహ్మ చెప్పాడు. దేవాసురులు పాల గురించి చాలా ఊహలున్నాయి. పురాణాలు దీనికో కథ సముద్రాన్ని చిలికితే పుట్టిన పధ్నాలుగు వస్తువుల్లో చంద్రుడా చెప్తాయి. దేవతల గురువైన బృహస్పతి వద్దకు చంద్రుడు కడు. ఇది చంద్రుని పునర్జన్మ. పిల్లల పాటళ్లో కూడా చదువుకోడానికి వచ్చాదు. బృహస్పతి భార్య తార చంద్రుని ఈ అంశం చోటు చేసుకుంది. సౌందర్యాన్ని చూచి తార అతన్ని వరించింది. చంద్రుడు వేం టి ఎ టాడు ల తారామనోహరుడై నాడు. వారికి బుధుడు పు + చంద్రుని చందమామ న్‌ దంబ్‌ ధిస్తారు. ఎవరమూ గురుతల్పగమనం పంచమహా పాతకాత్లో ఒకటి. అలాంటి లం సంకల నుబ్మాంగ రననా ఎవం “అన్స పాపం చేసినందుకు చంద్రునికి పాడల రోగం పట్టుకుంది. మం ళో ౦కట సుబ్మారావు ఎ న్నిమందులు పుచ్చుకున్నా నయం కాలేదు. మిత్రుల గ సలహామీద మహారాష్ట్ర దేశంలోని పండరిపురానికి పోయి *త్రల్లి అగును కద లమ్మీ అందరికి ని లి అక్కడి నదిలో స్నానం చేశాడు. రోగ బాధ తగ్గింది క తమ్ముడగును మన చంద్రుడామెకు స్‌ నేటికీ పాడల అనవాళ్లు మాత్రం పోలేదు. అమచ్చులే అందు చేతనే చంద్రుడందరికి [ న ల చంద్రునిలో కన్పిస్తుంటాయి. స్నానం చేసినంత మౌల్రౌ అవుతాడమ్మా మామయ్య వరుసి శ్‌ క్ల *“చం[దభాగి పిలన (గోవి. పుటః4 పొడల బాధను పోగొట్టిన అనదికి నాటినుండి 'చం( (పిల్లన (గ్రోవి. పుట:41) న శ్త అన బరు వచ్చింది. అని సమాధాన మిచ్చారు. పాల సముద్రంలో లక్ష్మీదేవి, క చ భావిశ్ర చంద్రుడు ఒకే సారి పుట్టినట్లు కథలున్నాయి. హిందీలో చంద్రునిలోని ఆ మచ్చల్ని కొందరు కుందేలుగా భాం జ కొందరు పచ్చని మైదానంలో గడ్డిమేస్తున్న లేడిగా ఊబ కూడా ఇలాంటి భావమే కన్విస్తుంది. బాలగేయ కారులలో ల స్తున్న నుంకొందరు ప్రసిద్దులైన అయోధ్యా సింహ ఉపాధ్యాయ 'చందమామి “రి కొందరు సముద్రపు నీడ అన్నారు గేయంలో అవ్వ రాట్నంలో నూలువడకుతున్నట్లు చెప్పారు. “మేరే ప్యారే బడే దులారే ఏ మేరీ ఆంఖో కే తారే చంద్రుని లోని మచ్చను శశము (కుందేలు) గా వర్షించారు జగత్‌ పితా జో మానా జాతా వహ్‌ లక్ష్మీపతి హై కహలాతా ఐటీ చంద్రునికి శశాంకుడనే పేరు వచ్చింది. ఇన్‌నాతే హై సభీ ఉముగతే చందకో మానూ హై కహతే” (కే లమృతాంశులో శశము (నిరయార్‌ దేవ సేవక్‌, బాలగీత్‌ సాహ్యి. పుటు59) రెమ్ముదమంచు దలంచి జ్ఞాళు వా జిక్కి 'ఒల్జీ విష్ణువు తండ్రిలాంటి వాడనీ, తల్లి లక్ష్మీ అనీ ఆమె సోదరుడైన మేళ్ళిపసిండి సోయగపు చంద్రుడు మామ అవుతాడనీ భావం. డల గుజ్లైనగూళ్ళ సందడిన్‌ బాలిక లుండి యావల పాశ్చాత్యుల దృష్టైలో చంద్రుడు స్త్రీమూర్తి “ 1౧ జనంగని చింతిలి వంట యింటి కుం 2౧018౧1 ౪1౧68 19 1100౧ ౪౩5 0%6౧ *౪౦0[5%0066 &8 దేలిది యెందు బోగలదు &. ఉం60- 658 " భారతీయుల దృష్టిలో పురుషమూర్తి నేటికి నేమని యందు రందులన్‌.”” వ హైందవ పౌరాణిక గాథలు చం(ద్రుని పురుషమూర్తిగా (విజయ విలాసము. 7కే న 1. చిత్రించాయి. ఇంగ్రీషులో బాలసాహిత్యం బాగా అభివృద్ది రే న లో జాలు తక్కువగా కన్పిస్తాయి. దానికి కారణాలను నిరంకార్‌ దేవ్‌ బంగా రను డల పైన ఆడుక్‌ గార్‌ కుందేలును పట్టుకోవొ సేవక్‌ ఇలా చెప్పారు. ఇంగ్లండులో ఎక్కువగా చలి వుండడం దకు వచ్చినప్పుడు దానిల్‌ ని కుం

తెలుగు, హిందీ పిల్లల సాటళ్ళీ “నందమానో తతత లనుకొని గుజ్జైెన గూళ్ళ ఆటళ్లో పడి మరచి చంద్రుడు లేడి పిల్లుందకే ఆడు కొంటున్నదా దూరం పోవడం చూచి విచారించి అయితేనేమిలే? ఇది అవ్వాక్కతుందకు నూలొడుకు తున్నదా.* వంట ఇంటి కుందేలే కదా! ఎక్కడికి పోతుంది. ఈ రోజు (బాలగేయాలు. మూడవ భాగం. పుట:49) కాకపోతే ఇంకో రోజు పట్టుకోవచ్చును అనుకుంటారు. అని ప్రశ్నించారు. పిల్లలు పట్టుదలచిన కుందేలు అమృతాంశుని లోనిది. మచను గూరి)న ఇలాంటి హింది అమృతాన్ని దేవతలకు తన కిరణాల నుంచి ఇస్తాడు కాబట్టి. ్యళ్వ్బ ం టి అరల న ఈ బాలగేయా చంద్రుని వంట ఇల్లుగ చమత్కరించారు. కాబట్ట అ కుందేలు సం లో ష్‌ వ న ల యో ధ్యాయ వ్రాసిన వంట ఇంటి కుందేలు. అంతేగాక పిల్లలు గుజ్జన గూళ్లు పిల్లవాడు చందమామను రమ్మని పలున్తూ ల్లు ఎడ్ల “వచ్చి నీ జింక పిల్లను చూపించిపో. పాలగిన్నెలో పా వండుకుంటున్న వంట ఇంటికి వచ్చి ఆటల సందడిలో నింపి తెచి రి ం లు ్భ తాగించిపో.. దాని కేరింతలు చూసి దాన్ని వుండగా అవతలకు వెల్లిపోయింది. “వంట ఇంటి రుచి ముద్దు పెట్టుకుంటాను.” అంటాడు ఆశయం: ఎ మరిగింది కాబట్టీ మళ్లీ రాకుండా పోదు' అని చమత్కారం. ] + : పిల్లిగాని, చెవుల పిల్లిగాని రుచి మరిగిన చోటికి మళ్లీ _ “మేరే పాన్‌ చాంద్‌ తూ అజా రాకపోదని కుందేలు వేట గాళ్ళ్లంటారు. చంద్రుని పేరు ఆకర్‌ అప్నా ఖానా ఖాజా చెప్పుకొని మేలు పాందిన కుందేళ్ళ కథ కూడా ఒకటి... మురుకో ఆప్నా హిరణ్‌ దిఖాజా ప్రచారంలో ఉంది. మీఠీ మీఠీ బాత్‌ సునా జా చందా మామా దౌడే ఆవో భట్టి ప్రోలు కృష్ణమూర్తిగారు “చం చం చందా" అనే చూద్‌ కటోరా భర్‌కర్‌ లావో బాలగేయంలో ఉసేప్యార్‌ సే ముయ్మే సిలొవో “వం చం చందా మామయ్యా ముయో పర్‌ ఛిడక్‌ చాంద్‌నీ జావో కుందే లెందుకు నీకయ్యా మై తేరా మృగ చాయ్‌నా లూంగా చక్కని చుక్కలు వేల కొలదిగా ఉన్‌కే సాథ్‌ హంసు ఖేలూంగొ చిక్కని మబ్బులు గుంపు గుంపులుగ ఉన్‌కీ ఉఛల్‌ కూద్‌ దేభఖూంగా మిల మిల సొల పొల మీ చుట్టూరా ఉన్‌కో చాటూంగా చూమూంగా.” తిరుగులాడగా పరుగు పెట్టగా” అని ప్రశ్నిస్తూ (బాల్‌గీత్‌ సాహిత్య. పుటః57) “మా బడి వూరికి చాలా దూరం తెలుగు లో లాగే హిందీలో కూడా మునలవ్వగా కల్పించి దారిని తోడేలే రవ రసలూ రాసిన గేయం ఉంది. నీ కుంచేటిని మాకీస్తానా-” ఉతర్‌ చాండ్‌ సే నీచే ఆయీ (బొమ్మరిల్లు) మున్నా కే ఘర్‌ దావత్‌ ఖాయీ అని అడిగినట్లు వర్లించారు.. పిల్లల మనస్తత్వం ఈ... అడ్డూ పూరీ ఫీర్‌ మలాయీ గేయంలో చక్కగా వ్యక్తమవుతుంది. సారీ చీజోంకో ఖా పీకర్‌ చ వహ్‌ చల్‌ దీ ఉడ్‌ కర్‌ అపనే ఘర్‌ “చంద్రుని పొట్టలో జింక ఉంది చూడు" అని పెద్దలు పజక్సనే ఉస్‌కో ఆతే దేఖా పిల్లలకు చూపించడం మామూలుగా చూ స్తుంట 0. కవులు హమ్‌ నే ఉన్‌కో జాతే దేఖా చంద్రుని “ఏణీధరుడు' అని వర్లిస్తారు. జానపదుల ఈ అబ్‌ హమ్‌ భీ ఉడ్‌ కర్‌ జాయేంగే కల్పనలే కవుల మీద ప్రభావాన్ని చూ బొద్రుని ఉన్‌కీ ఘర్‌ దావత్‌ ఖాయేంగే. రకరకాలుగా వర్షించడానికి ప్రాతహించి ఉందా. (వుటు 57) సమతారావు 'మామతో ఒక మాటి అనే గేయంలో ముసలమ్మ చంద్రునిలో నుంచి కిందికి వచ్చి పాప ఇంట్లో మచ్చను గూర్చి వ్యంగ్యంగా లడ్డూ, పూరీలు, మీగడ, పాయసం బాగాతిని తాగి పైకెగిరి *పాన్న చెట్టుం దశ పూలు పూస్తున్నదొ పోయిందట. అది చూసిన పిల్లలు ఇలా అంటారు. *న్పేమ్స

కరతల ని అవ్వ. వస్తుంటే చూసినాము. పోతుంటే చూసినాము. పరుగు పరుగున తరలి రమ్ము మేమూ ఎగిరివెళ్లి ఆమె ఇంట్లో తిండి తింటాము.” - _ మా పక పక నవ్వుల వేడుక జూడన్‌.” పిల్లల ఆమాయకత్వం, వాళ్ల చిన్ని బు(ర్రత్లో మెదిలే ఊహలు (న్యాయపతి రాఘవరావు బడిగంటు)) ఈ పాటలో కన్పిస్తాయి. చందమామను ఇవీ - అవీ తెమ్మనడం. గాక తొనే చందమామను ఎంతో సంబరంగా, సంతోషంతో ఆహ్వా చందమామకు పాలూ నీళ్లూ లాంటివి ఇస్తానని పిలిచే పాట నించడాన్ని మనం పిల్లల్లో చూడగలం. పిల్లలే గాక పెద్ద చూడండి. వాళ్లు చిన్న పిల్లలకు అన్నం తినిపించేటప్పుడు ఆకాశంలోని చందమామను చూసిస్తూ - “అందాల చంద్రుడా! అలనాటి చండ్రుడా! విందార గింపను రారా...... “చందమామ రావె - జాబిల్లి రావ చల్లని పానీయ మిదో - వేగ రావోయీ కొండక్కి రావె - గోగు పూలు తేవె చిన్ని పాపాయీ - నిను వేడిన వోయీ అంటూ పాడతారు. తెలుగు దేశమంతటా వ్యాప్తిలో వున్న మబ్బుల లా - మాయ మయ్యావే చిని ఈ పాటకు లెక్కలేనన్ని పాఠాంతరా లున్నాయి. మరుగును వీడి - ఇలా - సరగున రారా ఇన్ని చక్కని రాజా - చుక్కల తేజా ఉదాహరణకు ; ఎక్కడనో విక్కీనిక్టీ చూచావు రాజా చిన్ని” వభ) “చందమామా రావె - జాబిల్లిరావె (దేవకి. తిరుపతి శ్‌ భ కొండెక్కి రాప - క్‌ి వేలు తేవె హిందీ బాలగీతాళ్లో ఇలాంటివి ఎక్కువగా కన్ఫిస్తాయి- బండి మీడ రావ - బంతిపూలు తేవె పెద్ద వాళ్లు రాసినవే అయినా అవి పిల్లలు మనస్తత్వొని2 తేరు మీద రావె - తేనె పట్టు తేవె చక్కగా చిత్రిస్తాయి. చంద్రుని మీద పిల్లల కున్న స్వాభావి్‌ అన్నిటిని తేవె - మా అబ్బాయికీవే.” మైన ఆకర్షణ యొక్క వర్షన ప్రావీన సాహిత్యంలోనూ” మరొకటి: కన్పిస్తుంది. సూరదాసు తన పద్యాల్లో ఇలా వర్షించాడా. “చందమామరావె - జాబిల్లిరావె “బార్‌ బార్‌ జసుదా సుత్‌ బోఢ్‌లీ ఒలవని పండు ఒళ్లో ఉంచుకొని ఆవూ చంద తోహి లాల్‌ బులావై ఒల్చిన పండు చేత బుచ్చు కొని మధు మేవా పక్వాన్‌ ఆపున్‌ పయిడి గిన్నెలో పాలు పోసు కొని ఖైహై తోహి ఖవావై వెండి గిన్నెలో వెన్న పెట్టుకొని జల్‌ పుట్‌ ఆని ఘర్‌ని పర్‌ రాఖ్‌యో అమ్మా నువ్వూ తిందురుగాని గహి ఆన్యో వహ్‌ చంద్ర దిఖావై అట్టూ అట్టా రావె”? సూరదాన్‌ ప్రభు హంసి ముస్కానే బార్‌ బార్‌ దోన్‌ కర్‌ నాపై (వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి బాలభాష) ॥| హా ను ల ఒక ఎల్లవాదు చందమామతో ' రుునె ఈ పాట జానపదుళ్లో ప్రచారంలో ఉంది. ఇది తెలియని నీవు అంజి మ ల ర ్త్‌ను తెలుగు తల్లి కాని వినని తెలుగు బిడ్డగాని లేదంకేు ఆడుకోవ ఏవే. తియ్య ల గగలాలో డానికి రా అంటాడు. ఆధునిక హిందీ అతిశయోక్తి కాదు. టె ఇలాంటి పాట లెక్కువ. ఉదాహరణకు కొన్ని: ఆకొశ మార్గంలో మెల్లగా పయనిస్తూ మబ్బుళ్లో దాగి శకుంతలా సిరోఠియా చంద్రుడు ఎంత పిలిచిన దోబూచులాడే చందమామను రమ్మంటూ పాడే పాటలు “”వడంలేదని తల్లితో ఫిర్యాదు చేయడాన్ని వర్షించారు' ఆధునిక రచయితలు రాసినవి చా లా ఉన్నాయి. ““రగూంక్‌ రహా బాదల్‌ సే చందా “మేఘాల్లో చందమామ అమ్మా ఉసే బులాలేతు, మురిపెంపు ముద్దుల మానూ తురు కో హీ వహ్‌ దేఖ్‌ రహహ అపనే పాస్‌ సులాలేత్కు

వ ప ల లుగు, హిందీ పిల్లల పాటల్లో “చందమామి 417 సుబహ్‌ వుఠేంగే ఏక్‌ సాథ్‌ చంద్రుని తెచ్చిపెట్టమని పట్టుబడితే మరిత్రి సుమంతుడు ఫిర్‌ మిలా కర్‌ దోనో ఖేలేంగో రామునికి అద్దంలో చందమామను చూపి ఆపదను గట్టెక్కి జోకుద్‌ భీ ఖానేకో దేగీ స్తాడు. బాట్‌ బాట్‌ కర్‌ లే లేంగే.”” ॥ (పుటః క9ి) ఇంగ్లీషు 5410/ 13165 లో *40/ 0౧5 అనే అద్భుత

• కథ ఒకటుంది. [8౧0/8 (లెనోర్‌) అనే పదేశ్చ అమ్మాయ “అమ్మా చంద్రుడు మేఘాల్లో నుంచి తొంగి చూస్తు (రాజకుమార్తై చంద్రుడు కావాలంటూ అనారోగ్యానికి గురి న్నాడు. నిన్నే చూస్తున్నాడు. పిల్చి నిద్దుర పుచ్చు. పొద్దున్నే అవుతుంది. రాజు పండితుల్ని పిలిసించి చందమామను తెచ్చే శేవీ మేమంలా అడు కుటాము. నీ విచ్చే తినుబండారాలు మార్గం చెప్ప మంటాడు. అది వీలుకాదని వాళ్ల నమాధానం. పంచు కొని తింటాము.” రాజు అదేశానుసారం 00౪ ౮58 ఆ అమ్మాయి దగ్గరకు ఫీముతి. శాంతి అగరాఖల్‌. రాసిన బాలగేయం పై వెళ్తాడు. ఆ అమ్మాయి అతనిని చూసీ సంతోషంగా లేచి న ప్‌ మై. నాకు చందమామను తెచ్చావా' అని అడుగుతుంది. అతడు పాటకంళే భావగర్చిత మైంది. అందులో ఒక చిన్నపిళ్లవాడు. శన్సళ్సు రాలేదు. అయినా తప్పక తెస్తా నంటూ కొని తానే స్వయంగా చంద్రుని రమ్మని పిలుస్తూ వస్తే రొట్టై. ప్రశ్నలు వేస్తాడు. “చందమామ ఎంత ఆకారంలో ఉన్నాడనీ వన్న తినిపిస్తాననే గాక అవ్వచేత దేవతల కథలు వినిపిస్తానని ల్ల స్వం అని అడిగితే “నా చేతి గోరంత అంటుంది. డా మాట ఇస్తాడు. ఎంత దూరంలో ఉన్నాడంకు 'కిటికీ ప్రక్కనున్న పెద్ద “చందా ఆవో మౌఖన్‌ రోటీ చెట్టంత ఎత్తులో ఉన్నాడు. ఒక్కోసారి పై కొమ్మల నుంచి తుమ్‌కో ఖూబ్‌ ఖిలావుంగా అందుకోవిచ్చంటుంది. “చందమామ దేనిలో చేయ బడినా' అవనీ నానీ సే ఫరియోంకీ డంటే “బంగారంతో? అంటుంది. ఆ అమ్మాయి అన్నక్లు క్యాతుమ్‌ హసున్‌వావుంగొంో బంగారు చందమామను తయారు చేసి తెచ్చి ఇస్తాడు. దాన్ని (వుట: 59). గొలుసుకు తగిలించు కొని మెడలో అలంకరించు కొంటుంది. ॥| న రెండు. వస్తువులు కాని రాజూ భయం తీర లేదు. రాత్రికి చందమామను చూస్తే తనకు అన్నిటికంటే 'ప్రయమై ళు లన వచ్చే నిజమైన చందమామను ఇవ్వలేదని మళ్లీ బాధపడుతుందని ఒక , వెన్ను రెండు అవ్వ యన భయం. పండితుల సలహా మీద నల్లటి మంచి న్‌ అసె్తరమైన దేవతల కథలు. వాటిని ర వొపకు ఇవ్వమంటాదు. వక లకక అర్చించడానికి కూడా తయారవుతాడు. వాడు. నిజంగా శ్రైభ్రయ్సక్రుండ మళ్లీ అనారోగ్యానికి గురవుతుందేమో నని చంద్రుడు వాడి పిలుపుకు వస్తాడని చలిరాత్రుల్లో చంద్రునికి జ ప్రయత్నం విరమించు కుంటాడు. సర్కన్‌ మెంటులాగ లంటూ య " క బాధపడుతుం: ఆ (ప డు. చెప్పినా చంద్రుడు రాకపోయేసరికి “నీవు నన్ను చిన్నవాడను రాం ణ్‌ క్రాని నాదగరకు రావడం లేదా, లేక నేను నీత మాటాడనని రాజు 00౮గే ఆ6519ని సలహా అడుగుతాడు. అతడు రావడం బీదా అంటూ ఇంకో మాట కూడా ఇస్తాడు. ఏకంగా ఆ అమ్మాయి దగ్గరికి వెళ్లగా కిటికీలో నుండి “నీవు వచ్చేయి. నా దగ్గరుండే గుర్రం, రథాలు! ఏనుగులు. ఆకాశంలో _ ప్రకాశిస్తున్న చంద్రుని చూస్తుంటుందా ఇస్తాను. నా పూలతోటలో ఆడుకుందాం అని చందమామ అమ్మాయి. చేతిలో అతడు తయారు చేసి ఇచ్చిన రో, ఖ్‌ దాక్కుంటొడని వాడికి బాగా తెలును. అందుకే చంద్రుడుంటాడు. ఆమె వంక దీనంగా చూస్తూ ఇలా మై రక ఫలా అలీటాదు. “చంద్రుడా! మౌ అమ్మ మన ప్రశ్నిస్తాడు. “చంద్రుడు నీ గొలుసులో (వ్రేలాడదీసి ఉండగా దిండు మీద మేఘాఠన్నీ చిత్రించింది. అవే నీకు ఇష్టమైతే ఆకాశంలో ఎలా వున్నాడు?” ఆ అమ్మాయి నవ్వి 'సిల్లీ ఈ మేఘాల్లో వచ్చి దాక్కో'- రచయిత్రి కళా ద్‌యత్వం క్వశ్చన్‌ అంటూ “నేను పళ్లు పోగొట్టు కుంటే ఆ స్థలంలో ఈ గేయంలో సువ్యక్తం. ఇలా పిల్లల మనోభావాలను వర్షించే మళ్లీ పళ్లు వచ్చినట్లే, తోటమాలి పువ్వులను కోసివేప్తే పాటలు తెలుగులో అరుదుగా కన్పిస్తాయి. మళ్లీ వేరే పువ్వులు న చంద్రుడు కూడా మళ్లీ తెచిపెట్లమని కొంత పుట్టాడు అని నిద్రలోకి జారుకుంటుంది. 004గ ౮69187 ఎంత పిలివినా రాని చంద్రుణ్ణి ఎ పెట్ట ముడు కిటికీ దగ్గరికి వెళ్లి చంద్రుని చూచి కనుపైగ చేస్తాడు. మంది మారాం చేస్తుంటారు. రొమాయణంల్‌ ౯ చంద్రుడు కూడా కనుసైగ చేసి నట్టనిపిస్తం దతనికి. ఫిల్లల

418 సాహితీ నీరాజనం లేత మనసులు, చిన్ని బుర్రలు ఎలా ఆలోచిస్తాయో, వాళ్ల అని చెప్పడాన్ని బట్టి కవి మేఘాన్ని (నల్లని మబ్బుల్ని) వూహలు ఎంత దూరం వ్రసరిస్తాయో ఈ కథలు, గేయాలు పూనం అత్తగా భావించి ఉంటాడనిపిస్తుంది. ఈ గేయం చెప్తాయి. గురించి చెప్తూ నిరంకార్‌ దేవ సేవక్‌ 'ఈ పూనం అత్త చందమామ దగ్గరికి పిల్లలు తామే స్వయంగా వెళ్లాలను కల్చన నినృందేహంగా మధురంగా వుంది. కాని ,బౌరలకు కోవడాన్ని వర్షించే హాటలు కూడండి. కా కావలసిన నరళత, సున్నితత్వం ఇందులో లోపించింది, నా మా చణగామామూ పండిత రాం నరేశ్‌ త్రిపాఠీ అత్త కల్పనను రా(త్రిరూపంలో, ముయొ బిఠాకర్‌ అపనే రథ్‌ మే చేసివారు. నభ్‌కీ పైర్‌ కరానో “చందా మామా గయె కచేహరీ చందా మూనూ జల్సీ సే అబ్‌ ఘర్‌ మేరహాన కోయీ ముయొై దిఖావో తారే మామీ నిషా అకేలీ ఘర్‌ సే చమక్‌ రహే హై దమక్‌ రహీ హై కట్‌ తక్‌ రహతీ పోయీ అగతే హ్లై జో ప్యారే. చలీ ఘూమ్‌వే సాథ్‌ వ లేకర్‌ (వుట కలి కోయీ సథీ సహేలీ “చందమామా! నన్ను నీ దగ్గరికి పిలుపించుకో. నీ దేర ఉనే న జ నాయీ రథంలో కూర్చో బెట్టుకొని ఆకాశంలో షికారు కొట్టించు... ఆందామామూ బహుళ్స్‌ భలే 7 నాకు చాలా ప్రియమైన మిణుకు మిణుకుమని ప్రకాశించే గోత్ర కహా రోత లా నశ్మ్వగ్రాలము చూపించు అని కోరడం పై పాటలోని అంశం. దీయా శేకర్‌ ఘర్‌ సే నికఠే హిందీకి తెలుగుకు పిల్లల చందమామ పాటల్లో ఎంత _ చలే బీననే మోతీ. పామ్యుమున్నా కొన్నిచోట్ట భిన్నత్వం కూడా కన్పిస్తుంది. (పుట:ళ62) హిందీ లోవి కొన్ని బాలగీతాట్లో చంద 'మామి తో బాటు గే “అత్తో స్రనక్తి కూడా ఉంది. శ్ర బాబూ లాల్‌ శర్మ ఈ గేయంలో అంధకారమై రాత్రి రావడం, నక్షత్రాలు చంద్రుని భార్యను *వూనం అత్హ అనే పేరుతో క్రింది (ప్రకాశించడం, చంద్రుడు ఉదయించడం మొదలైన కల్ఫన కల్చన చేసి వా ఒక కథానిక రూపంలో చాలా అందంగా వర్లించబడింది. చందమామ ఇబ్లువదిలి కచేర్‌కి వెళ్లిపోతే రాత్రి అనే అత్త “ఆడండ్రా మూచూ పూనం చూషీ ఒంటరిగా ఇంట్లో ఉండిపోయిందట. కొంతసేటికి నుందర మామ్‌ మేరి బడి మహానీ మైన బండిలో కూర్చొని విహారానికి వెళ్తూ ప్రకృతి రోజ్‌ ఉతర్‌ ఫరియోంకే రథ్‌ పర్‌ రమణీయంగా ఉండడంతో పరవశించి నాట్యం చేయడం దూడగ్‌నదీమే భర్తీ పానీ మొదలుపెడుతుంది. అలా నాట్యం. చేస్తుండగా ఆమె క్యామా యహొ దోనో వల్‌ కోహీ ముత్యాల హారం తెగి ముత్యాలన్నీ చెల్లాచెదురై పోయాయి. ష్యారె లగతే నై బధసవ్‌ మే అందుకామె ఏడుస్తుంటే ఆమె పరిస్థితి తలునుకొని చంద్రుడు మయొ జగా బేవామూ ఇద్‌ రెండవరోజు వచ్చాడట. వచ్చిన చంద్రుని చూచి మొహం చందా చమ్కే అంగన్‌ మే. (వేలాడేసి విలబడిందట అత్త. చంద్రుడామెతో “ఎందుకలా (వుట: 6 ఏడుప్తావు. దీపం తీనుకెల్లి ముత్యాలన్నీ ఏరుకొని ఉండొచ్చు కదా అంటాడు. ల్లవాడొకటు తో చంభమామ్క పూనం కట చెప్తూ నోట రొజూ లలి ఫై గేయంలో మనోజ్ఞమైన కల్చ్పవ ఉంది. కవి భావవాశక్తి నుండి దిగి రూఢ్‌ వదిలో వీళ్లు వివుతుంది. చందమామ. లీ గంగాం. అంధకారమైన రాత్రి చంద్రువి భార్యగా ॥ గ్‌ అఆ | విర్రభేపేయి. అంటాడు. దూగ్‌్‌ వఠిలో వీళ్లు వింవుతుంధి పోయాడన్నారు.. నురదరమైన రాత్రిని వర్షిన్తూ. అత్త

తెలుగు, హిందీ పిల్లల పాటల్లో “చందమామి డే! సముద్రంలోని తరంగాలు, చెట్టుపైన వీస్తున్న గాలులు పూర్ణిమ నాడు చంద్రుడు పూర్ణుడై భూమికి దగ్గరగా మొదలైన ప్రకృతిలోని కదలికలను కవి ఆమె నాట్యంగా జరుగుతాడు. అప్పుడు భూమిపై చంద్రాకర్షణ శక్తి ఎక్కువగా భావించినారు. ఆకాశంలోని నక్షత్రాలను తెగి చెల్టాచెదర్లై ఉంటుంది. పోయిన ముత్యాలుగా ఊహించినారు. రాత్రిలో కురుస్తున్న పురాణాల్లోని ఈ కల్పనాచ్చాయ వికులు జెపి మంచు బిందువులను తెగి పోయిన ముత్యాల హీరంకోనం పల ప క కనే ల్ల సులు, లక్షా యులు ఏన ఏడుస్తున్న ఆమె కంటిలోని కన్నీటి బిందువులన్నారు. “౫” “నొ త్లోను కన్పిస్తాయి. ఉదాహరణకు: అమావాన్య తర్వాత వచ్చే చంద్రుని రాకను అత్త పరిస్తితి **ఆనీల నగకిలో అద్దాలనాడ చూచి వచ్చినట్లు చెప్పారు. అలా వచ్చిన చంద్రుని చూవి. అద్దాల వాడలో అతి తెల్ల మేడ మొహంవేలా డేసి నిలబడిందట అత్త. అరకు చీకటి చంద్రుని ఆ మేడ దాపునను అమృతంవు కొలను ముందు వెలవెల పోయిందని చెప్పడం. ఇలాంటి భావాలు కొలమలో చక్కగా కులికేటి పువ్వు చిన్నపిల్లల ఊహకందకపోయినా ఇలాంటి కథల్ని మాత్రం (రాయప్రోలు సుబ్బారావు కన్నెపాటల్లు ఎంతో ఆసక్తితో వింటారు. నీలనగరు ఆకాశం. అమృతవు కొలను వెన్నెల. ఆ కొలనులో కులికే చం(ద్రుడు. ఆ పూలలో పొంగే పాలధారలను

చందమామ మీదపడే సూర్య రశ్శివల్ల మనం ప్రతిరోజూ బ్యా లీ న మా ట్ట పలకు మాపురేపులును- నిండు చంద్రుని చూడలేక పోతున్నాము. చంద్రుడు చల్లగా లేవోయి నరి చందమామ" అని కోరుతూ పున్నమ పెరుగుతూ తరుగుతూ ఉంటాడు. ఈ వృద్రిక్షయాలకు స్య్యలకు వెళ్లే వెన్నెల బండ్లను కలువ పాపలకు కావాలంటూ సంబంధించి పురాణాలు రెండు కథలు చెప్తాయి. 1. దక్షుని ఆపమని వర్షించే ఈ పాట చమత్కారంగా ఉంది. కుమార్తెలైన ఇరవై ఏడుమంది తారల్ని చంద్రుడు పెళ్లి చేసుకున్నాడు. వాళ్లలో రోహిణి పట్టు చంద్రునికి విశేషమైన “...... అనురాగం. ఈ కారణంగా దకుడు అల్లుణ్తి తయరోగ ఆనాటి కానాటికి అంతు లేక 'పెరిగేవు పీడితుడవు కమ్మని శిపిస్తాడు. చంద్రుడు శివుని శరణు _ కొన్నాళ్లకు కొన్నాళ్లకు కొంత కొంత చరిగేవు జొచ్చాడు. శివుడతనిని తలపూవుగా ధరించాడు. ఫలితంగా పూర్ణమైన మోము నొక్క వాటికై. చూపేవు చం(ద్రుడు తారలకు మరింత దూరమైనాడు. దక్షుడు శివుని చిన్నిపాప చిరునవ్వుల తోవ చింది పోయేవు.?”” వద్దకు వచ్చి చంద్రుణ్మి విడవమని కోరాదు. శరణార్థిని (దేవకి తిరుపతి శోభ) విడవనన్న శివుని దక్షుడు శపించడానికి పూనుకున్నాడు. శంట్రూ చంద్రుని పెరుగుదలను, తరుగుదలను వర్షించారు. ఇంతలో విష్ణుమూర్తి వచ్చి రాజ్‌ చేసి చంద్రుణ్మి రెండు భాగాలు చేసి ఇద్దరకీ ఇచ్చాడు. శివుని తల పువ్వైన చంద్రుడు హిందీలో శ్రీ, రామ్‌ధారీసింహ్‌ దినకర్‌ *'చంద్రమా కా కీణించడు. తారల భర్త అయిన చంద్రునికి వృద్దిషయాలు. కుర్తా అని ఒక చక్కని గేయాన్ని రాశారు. న్నాయి. “హర్‌ కర్‌ బేఠా చాంద్‌ ఏక్‌ దిన్‌

మూతా సే యహ్‌ బోలా

2. చంద్రుడు దేవతల కోపం శుక్షపకంలో దినదినమూ స్వల్వా జేమూ మనుయై ఊన్‌ కా అమృతాన్ని కూరుస్తాడు. కాబట్టే అతను క్రమంగా తేజస్వీ నట్ట ఏక్‌ కుంగోలా నిండుతుంది. మరునాటి నుండి దేవతలు, పితరులు దాన్ని రూడేసే మై మర్తాహు పానం చేయడం ఆరంభిస్తారు. ఆ కారణంగా చంద్రుని 8ఠుర్‌ రిఠుర్‌ కక్‌ కిసీ తరవ్‌ కాంతి తగ్గిపోతూ వస్తుంది. అమావాన్య నాటికి అమృతం యాత్రా పూరీ కర్తా హుం? అంతా ఆరగింపు అయిపోతుంది. మరునాటి నుండి లా (వుట. 63) చంద్రుడు. తిరిగి అమృతాన్ని తయారు చేయడానికి పూనుకుంటాడు. చంద్రుడు మంచుకొండ అని చంద్రశిలలు చంద్రుడు తల్లితో “అమ్మా పన్నెండు మాసాలు చలిలో, కరిగి పదుతూండడం వల్ల చంద్రుడు తరిగి పోతాడనీ వానలో, ఎండలో నగ్నంగా తిరుగుతూ కష్టాల్ని సహిస్తు అంటారు. న్నాను. నా కొక చొక్కా కుట్టించు. అని అడుగుతాడు.

దానికి తల్లి 'నీకష్ట్రాల్ని నేను అర్హం చేసుకోగలను. కానీ _ ప్రకృతినే శాసించు పరమ శివు డొక్కొకడు నీవు ఒక కొలతలో ఎప్పుడూ ఉండవు. ఒక్కోసారి కంటికే. దివికి నిచ్చెన వేయు ధీశాలి ప్రతియొకడు కన్పించవు. ఏ కొలతలతో చొక్కా కుట్టించాలి?' అంటుంది. చూచావు గదటోయి స్పుత్నిక్కు మామా వెంటనే చంద్రుడు రోజు కొక చొక్కా చొప్పున పదిహేను కన్నావు గద మాదు రాకెట్టు నూమా!?? చొక్కాలు కుట్టించ మంటాడు. ఇలాంటి కల్పన సిద్దహస్తు ఆని అడిగారు. డైన కవిమాత్రమే జేయగలడు. యథార్జాలు కాకపోయినా వెండి బంగారాలు రకరకవులోహాలు లి ఆశ ర కల్పనలు పిల్లల మనోవికాసానికి, భావనాశక్తికి దోహదం కొండలకు కొండలే దండిగా గలవు వా అనుభవించెడివారు అచ్చోట కరువమీ భవిష్యత్తులో మనుషులంతా చంద్రుని దగ్గరికి వెళ్లిపోవచ్చు ఉన్నాము కోట్లూది ఉర్విపై దిగులేల అన్న నమ్మకాన్ని వైజ్ఞానికులు కల్లిస్తున్నారు. ఇప్పుడు అల్లుళ్లమై మేము వత్తుములె మామా! వస్తున్న బాలగీతాలలో కూడా పిల్లలు చంద్రుని దగ్గరికి అనుభవించుము వీ సొత్తంత నూమః! వెళ్లడానికి ఉద్యుక్తులవుతున్నట్టు కల్చనలు చేస్తున్నారు. లని చందమామతో చమత్కారాలాడారు. రష్యా ప్రథమ ప్రాచీన కాలంలో చంద్రుని దైవంగా తప్ప ఒక గోళంగా స్పుత్నిక్కును ప్రయోగించి నప్పుడు ఈ గేయాన్ని రాసినట్టు భావించే వాళ్లు కారు. చంద్రునిపై కల్పించిన కథలు 6చ్రయిత “పేర్కొన్నారు. వాళ్లకలాంటి భావాలను కలుగ జేయలేదు. అందుకే చం[దుడు. గోళ చాప శయ తి చందమామను తమ దగ్గరికి రమ్మని పిల్చేవారు. ఇప్పటి బా ౦(ద్రుడు వన వక న ఆంధ్ర జతి బాలలకు చంద్రుని దగ్గరికి వెళ్లడానికి ప్రోత్సహించే బాలగీ సచిత్ర వార వో బొమ్మరిల్లు లే రైక 90ద ఒ తాలు ఎంతైనా అవసరం. సమతారావు విజ్ఞనానికి చమత్కా (వైమరించ నా. రచయిధ ఎరు లు అనా దమ్ముల రాన్ని మేళవించి “మామతో ఒకమాట” (బాలగేయాలు.. (రొ ర ఎంల్‌ ఉందాగయం. అల్లరి చేస్తున్న శ్రణ్తే 3వ భాగం) అనే గేయాన్ని రాశారు. “చందమామ నవ్వుళుంది తమ్మూ చూడు “రావోయి రావోయి ఓ చందమామా గందర గోళమ్మింకో త్వరగా వీడు రాకుంటివా మేమె రాగలము నూమా* అన అనాకు అని హెచ్చరించారు. యర ఎంంచా “చందమామ నవ్వదులే కోతలు మాను *హైబ సంద్రాన నీవు ప్రభవించి నావనుచు కన్నాల గోళమది అనా 'ఎవినరా?? నా. ఆ స్రనునుచు అంటాడు తమ్ముడు. అలా నీకెవరు చెప్పారని అడిగిన ఎన్నెన్నా గాథలను విన్నాము నిను గూర్చి” లన్న . “ అప్పోలో పంపించే బొమ్మలు చూశా అంటూ పురాణ సంబంధమైన విషయాలను (ప్రస్తావిస్తూ చూశాకే మామమీద మక్కువ పోయే”? “ఇవన్నీ నిజమేనా?” అని ప్రశ్నించారు. చందమామను చూస్తే మనసులో కలిగే భావాల్ని అంటాడు. నీ మోము చూడంగ మామనసు లుప్పాంగు హిందీలో కూడా ఇలాంటి గేయాలున్నాయి. నీ వెన్నెలలు సోక మా శోభ పెంపొందు ఈ పాటలు రాకెట్టు గురించి, అంతరిక్ష యాత్రగురించి మా భూమి చూడగా మీ భూమి కెట్లుందు కృత్రిమ [గ్రహాలను ఆకాశానికి పంపడాన్నీ తెలియ జేస్తాయి. మా కాంతి కిరణాలు మీ భూమి కెట్టుండు??” హిందీ తెలుగు బాలగేయాళ్లో ఉన్న సామ్యాన్ని బట్టి అనడంలో చంద్రగోళం కూడా ఒక భూమే అని తెలియ చూస్తే భారతీయ భాషలన్నింటిలోను “చందమామ (ప్రసక్తి జెప్పినారు. 197] ప్రాంతంలో బ్రాసిందీ గేయం. అందుకే ఉన్న పాటలు ఒకే విధంగా ఉండవచ్చనిపిస్తుంది. ప్రాంత భేదాల వల్ల కొన్ని భావనట్లో మూల భేదాలున్నట్లు “ఈనాటి నరుడంళె ఏమిటనుకుంటినో కనిపిస్తున్నప్పటికీ ఈ గేయాల్లో భారతీయాత్మైకత అంతర్ని పరమాణుశక్తిిల అసమాన బలశాలి గూఢంగా అలరారు తున్నది.

తెలుగువారి హిందీ రచనలు

(శ్రీ/ ఛీమసేన్‌ నిర్మల్‌ (ప్రాదీన కాలంలో కవులు భరతఖండంలో ఛప్పన్న నేటి ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఢిల్లీ- మీరట్టుల మధ్యలో మాట్లాడ (56) దేశాలు ఉండేవని వర్షించేవారు. (ప్రస్తుతం మన బడే ఖడీబోలీ (శారసేని ప్రాకృతం నుండి ఉద్భవించిన దేశంలో రాష్ట్రాల సంఖ్య 25. ప్రస్తుత పరిస్తితులను బట్టి మాండలికం) కారణాంతరాల వల్ల దక్షిణ భారత దేశానికి చూస్తే రాష్ట్రాల సంఖ్య త్వరలోనే 56కు చేరుకోవచ్చు.) తరలి వచ్చింది. మహమ్మద్‌ తుగ్రక్‌ ఢిల్లీ నుండి దౌలతాబా అవన్నీ నర్వస్వతంత్రమయిన రాచరిక వ్యవస్త కలిగి ఉండేవి. దుకు తన రాజధాని మార్చిన కాలంలో ఉత్తరభారతం నుండి అయితే బలాఢ్యుడూ, శక్తి సంపన్నుడు అయిన ఎవరో సైనికపరంగాను, వ్యాఫారపరంగాను, ఎంతోమంది దక్షిణదేశం ఒక రాజు అశ్వమేధమో రాజసూయ యజ్ఞమో చేసి, వచ్చి స్రిరపడి పోయారు. వారు తమ భాషలో సాహిత్యరచనలు దిగ్విజయుడయి చక్రవర్తి, సమ్రూట్లు ననిపించుకునేవాడు. చేశారు. అయితే ఆ రచనలన్నీ దాదాపు ఫారసీలిపిలో అయితే ఆయన చక్రవర్తిత్వం నామ మాత్రంగానూ, ఉండడం చేతనూ ఇస్టాంయమతానుయాయులవల్ల రచించబ తాత్కాలిక మయిందిగానూ ఉండేది. డడం చేతనూ, భాషా శాస్త్ర పండితులు ఆ రచనలకు హిందీ సాహిత్యంలో స్టానం కల్పించలేదు, ఆ రచయితలు ఇలా రాజకీయంగా దేశం విభక్తమయి ఉన్నా, సాంస్కృతి బ్బ భాను 'హిందనీ' 'హిందుఈ* అని పే ర్కొన్నా. కంగా అవిభక్తమయి ఉండేది. సంస్కృతి, మతం, వాజ్మయం ల భాషలో రచించబడిన మొదటి రచన (14 శతాబ్ది) మొదలయిన రంగాలలో మనదేశం అవిభక్తంగా ఉండేదనడొా ,ప్వన్నవీ కదంరావ్‌-పదమ్‌రావ్‌? అనే కావ్యంలో దాదాపు నికి ఆధారాలు కోకొల్లలు. బాహిరంగా కనిపించే వైవిధ్యం 85%” సంస్కృత నమాలు సంస్కృత భవాలు ఉన్నాయని వెనక ఆంతరంగికంగా నిక్షిపుయి. ఉన్న ఎకత్వం, ఒక పండితుడు (డా.యన్‌.పి. మహమ్మద్‌ కుంజు మేత్తర్‌) అఖిండత్వం విదేశీయులకు ఆశ్చర్యం కలిగించ వచ్చు ్య్రబ్వించాడు. శ్రీ] మేత్తర్‌ ఆ భాషను ప్రస్తుతం ప్రచారంలో నంటూ పండిత జవాహర్‌ లాల్‌ నెహ్రూ ఇలా అన్నారు: లన్న ఖడ్రీబోలీ యక్క ఆదిరూపమని కూడా సోపపత్తికంగా “206 ౪61 ౮౧౦౮౭౧౦౭) 2|| 1౧ 616 18 2౧ 1౧6120౧698 నిరూపించాడు. అయితే ఉర్దూ పండితులు దానిని ఉరూ ౪౧10౧ 619%00015[065 ఆ౪6౧/ ర8గ 0 1౧6౮ ఇ౧6 8 భాష యొక్క మూలరూపమని అంటారు. 1954లో 50గ6ఈ100 ౮౧1౧౮౦ 2౧౮ ర6606౯ 04౧ 0 అగంగ| మొట్టమొదటి సారి సుప్రసిద్ద భాషా శాస్త్రవేత్త డా. ర[18/6౧065 ౪21 గా౭/ 516 16 028621 00961/6 16412 బాబూరాం సక్సేనా ఈ దక్షినీ (దక్షిణ) భాషను గురించి 18 2 0౪10౪08 గగ19 0 2౧౧82109 6176౧/9/ 8౧6 శాస్త్రీయంగా (గ్రంథ రచన చేశారు. *“దక్షినీ కా గద్య-పద్య' 2016110 ఆ౧|౧/." అనే “పేరుతో మహా పండిత రాహుల్‌ సాంకృత్యాయన్‌ ల దక్షినీ భాషలోని కొన్ని గద్య పద్య ఖండికల సంకలనం సాంస్కృతికంగాను, మతపరంగాను అభివ్యక్తమయిన ఈ _ ప్రచురించారు. ఆ తరవాత చాలా మంది హిందీ పండితులు సమైక్య దృక్సథం భారతీయ భాషలోని సాహిత్యాల్ళో అనేక శ్రజ్షైనీ (ఈ పేరు ఆధునికులు పెట్టినది) రచనలను గురించి రూపాలతో మనకు గోచరిస్తుంది. దీనికి మూలకారణం చాలొ-చాలా రచనలు చేసారు. అయినా హిందీ భాషావేత్తలు సోమంతటా సార్వదేశికమయిన ఒక అనుబంధ భాష వ్రజభాష, అవధీభాష, భోజపురి మొదలయిన మాండలికాలకు

౧౮౮౭-2౧౦8) ప్రచారంలో ఉండడమే. ఈ సార్వదేశిక యిచ్చిన గౌరవం “దక్సినీ కీ ఇవ్వలేదు.

భాష మన ఆచార వ్యవహారాలను, వాజ్మయ రీతులను తీర్చి వ

దిద్ది, మనలను ఒక దేశ ప్రజలుగా - భారత జాతియులుగా అంగ్రేయులు మనదేశం వచ్చేటప్పటికి, మనదేశంలో తీర్చి దిద్దింది. సంస్కృతం, పాళీ- ప్రాక్సళం, అపభ్రంశం, ద్విభాషా సూత్రమే ప్రచారంలో ఉండేది. ప్రాదేశిక భాషతో ఆ తరవాత హిందుస్తానీ - ఆయా కాలాలలో ఈ భాషలు పాటు, సార్వదేశిక భాష అంటే ఆంధ్రదేశంలో తెలుగు సార్వదేశిక భాషలుగా ప్రవర్తిల్లి దేశ సమైక్యాన్ని కాపాడాయి. భాషతో పాటు సార్వదేశిక భాష (పండితులలోనే) ప్రచా

422 సాహితీ నీరాజనం రంలో ఉండేది. 18-19 శతాబ్దులలో హిందూస్తానీ భాష గారి ఆధ్వర్యంలో డా. గుర్రం సుబ్బారావుగారి సంపాదక ప్రచారంలో ఉండేదనడానికి ప్రమాణాలు గోచరిస్తున్నాయి. త్వంలో ప్రచురించడం జరిగింది. అయితే ప్రస్తుతం హిందీలో (బహమనీ నుల్హానులు ఈ భాషలో సాహిత్యరచనలు లభ్యమవుతున్న “నహుష్‌ నాటకానికి, దీనికి అక్కడక్కడా చేయడమే కాకుండా రాజకీయ (26గా1౧1ఈ2౪/6)వ్యవహారా పాఠాంతరాలు కనిపిస్తున్నాయి. సంపాదకుల దృష్టి ఈ లకూ ఈ భాషనే వాడారు.) నేడు భాషా శాస్త్రవేత్తలు విషయంపట్లు ప్రసరించకపోవడం పెద్దలోపమనే చెప్పాలి. ఈ “దక్సినీ' అని పేర్కొనే భాషకు మూడు ముఖ్యమైన నాటకంలోని భాషను గురించి తులనాత్మకంగా పరిశీలన కేంద్రాలు- ఒకటి గోల్కొండ, రెండు గుల్ఫర్లా మూడు జరగాలి. సైరంగాబాదు. ఈ మూడు కేంద్రాలలో వికసించిన దక్కినీ. జగం సంస్థానంలో 1843లో రచించబడిన “వ్రజ (క్రమంగా తెలుగు, కన్నడం, మరాఠీ భాషల ప్రభావం చౌరాసీ కోక్‌ యాస్రా వర్తనం అనే వాతపతి లభించింది గోచరిన్దుంది. ఈ మూడు భాషల ్రకృతి-వ్యాకరణాలను లుగు ల్‌ నీ ల ప దృష్టిలో ఉంచుకొని, దక్సినీ భాష యొక్క స్వరూపాన్ని 2 తదిలంం కా నక ద్దమ న్‌్‌ తులనాత్మకంగా పరిశీలించవలసిన అవసరం ఎంతగానే. ఒన్‌ వర రామాోకంగా ఉన్నదని మధురా ఉన్నది. అయిన 'ప్రా.సూర్యభాన్‌ రావత్‌ గారు అన్నారు. ఈ రచనలోని వ్రజభాషను కూడా అధ్యయనం చేయవలసిన తంజావూడరును పరిపాలించి 'ఆంధ్రభోజుడిని ప్రఖ్యాతి అవసరం ఉన్నది. వహించిన షాహబీ మహారాజు హిందీ భాషలో రెండు ళ్‌ ఇ | యక్షగానాలు (రాధావంశీధర విలాసనాటకం, విశ్వాతీత స్నా రత రాన దగిన కి చేసినన్లా రు / విలాన నాటకం) రచించాడు. ఈ నాటకాల రెండు ప్రతులు ” సుర నితమ కవిగారు. మచిలీపట్నం ఉంట తెలుగులిపిలోను, ఒకటి దేవనాగరి లిపిలోను లభ్యమవుతు వారు కన 32 నాటకాలు (1864 నుండి 6 న్నాయి. షాహజీ మహారాజు '“పంచభాష్తా విలాసనాటకం) " యళ ) (ప్రాశారు. అవికాక కొన్ని భజనలు కూడా అనే యక్షగానం రచించి, ఒక విచిత్రమయిన ప్రయోగం క్లే 0 రారు. వారు 1938లో స్వర్గస్తులు కాగౌ, వారి చేశాడు. ఒకే రంగసలం మీద ఐదుభాషలను ప్రయోగించాడు. ళ్‌ పరుడు ఏ మేధా దక్షిణమూర్తి శాస్త్రిగారు, తు సూత్రధారుడు మాత్రం సంస్కృత భాషనే వాడతాడు.. ఫ0క్‌ పరం చనిను, ఇచ్చవచ్చినట్లు మార్చి, వలుగు ఈ నాటకాల్లో ప్రయుక్తమయిన భాషస్వరూపాన్ని శాస్త్రీ లి ప్రచురించారు. అయితే స్వయంగా పురుషోత్త యంగా సమీక్షించ వలసిన అవసరం ఉంది. గారు 1916 లో తాము రచించిన భక్త రామదాసు నాటకాన్ని ప్రచురించారు. వారు స్వదస్తూరితో ఉన్న విజయనగరం మహారాజా వారి ఆస్టానంలో ఉండి (1864) “అహల్యా సంక్రందనీయం'* అనే నాటకం (వ్రాతప్రతి తులసీదాస కృత రామచరితమానసాన్ని ఆంధ్రీకరించిన (శీ) లభించింది. ఈ రెండు నాటకాలు ఆధారంగా పురుషోత్తమ శిష్ట కృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారు, వారి సహాయకులు ;శ్రీ, మండ కవిగారి హిందీ భాషను పరిశీలించ వలసిన అవసరం ఉంది. నరహరి లేక కామయ్య శా'స్రిగారిని గురించి చెప్పకోవాలి. రామదాసు నాటకానికి పీఠిక వ్రాస్తూ పురుష్తోత్తమ కవిగారు వారు మూల మానసంలో వాడిన దోహా చౌపాయి “హిందూస్ట్రానీ “హిందీ శబ్దాలను నిర్వచించే ప్రయత్నం ఛందస్సులలో మొత్తం ఏడు కాండలను అనువదించారు. చేశారు. ఛందస్సు హిందీది. తెలుగులో వలె ద్వితీయాక్షర ప్రాస, క ల న హిందిల్‌ వలె అంత్యాను ప్రాస నియమాలనుపాటిస్తూ కావ్యా బర గ్రమనించవలసిన ఒక్క విషయం ఉంద నువాదం చేయడం చారిత్రికంగా మహత్త్వ పూర్ణముయిన ట్‌ ంధిగారు హిందీ ప్రచార కార విషయం. ఈ అనువాదానికి (శ్రీ, ముక్కామల 'రుక్కేశ్వర పాట హ్‌ అల్ధించడానికి (1918) ముందు గ్రా యట స శాస్తి వ్రాసిన ప్రతిలిపి శీ పి.ఏ.జి. రాజుగారి రాజకీయ. ౨0 ఈ రచనల్‌ ప్రయుక్తమయిన హిం( న (గ్రంథాలయం నుండి సాహితీ బాంధవులయిన డా. బెజవాడ న ం టమ ప్రనియమాలు ఆధారంగా, పరిశ్‌ ధన గోపాల రెడ్డిగారు సాహిత్య ఆకాడమీకి తెప్పించారు. బ్‌ ప “ అమూర్ధంలా ఎక్కడా అరసున్న ప్రయోగం లేకపోవడం దక్సినీ భాషలో వ్రాసిన సాహిత్యం దాదాపు 75% ఇంకా 'వ్రాతప్రతుల రూపంలోనే ఉన్నది. అ సాహిత్యాన్ని వెలుగు విజయనగరం వారి గ్రంథాలయంలోనే హీందీలో ప్రథమ లోకి తేవలసిన అగత్యం ఉంది. అప్పుడే మన తెలుగు నాటకంగా పేరెన్నిక గన్ను 'నహుష్‌ నాటకం మొదటి వారు హిందీలో వ్రాసిన రచనల గొప్పతనం తేటతెల్లం వ్రాతప్రతి లభించింది. దానిని డా.వి.వి.ఎల్‌. నరసీంహారావు కాగలదు.

లంబాడీల సామెతలు, పొడుపు కథలు శ్రీ ౩ ఓబిరెడ్డి

సామెత లేని భాషలేదు. ఆమెత లేని ఇల్లు లేదు. కరణో”- జ్ఞానంతోగూడిన మాటలను చాలా గోప్యంగా సామెత తెలియని వ్యక్తే లేడు. విషయాన్ని నిశితంగా, ఉంచుకొని, సమయం వచ్చినప్పుడు మాత్రమే ఖర్చు చేయాలి సూటిగా, స్పష్టంగా సామ్య రూపంలో వ్యక్తం చేయడానికి “అనే సామెత సామెతలను ఎంత జాగ్రత్తగా వాడాలి. అనే సామెత ప్రతి ఒక్కరికీ ఉపకరిస్తుంది. సామెతలు (ప్రపంచం అంశాన్ని తెలియజేస్తుంది. లోని అన్ని వర్గాలలోను, కులాట్లో కన్పిస్తాయి. ఒక దేశంలోని లంజ్రాడీల సామెతలను మూడు విధాలుగా విభజించ వానినిగాన్మి ఒక భాషలోనివిగాని, మాండలికంలోని సామెత వచ్చు. 1. వృత్తులకు సంబంధించినవి. 2.ధర్మనిష్ట లను గాని పరిశీలిస్తే ఆయా దేశ భాష్క మాండలిక, ఆచారవ్యవహారాలు, సంప్రదాయాలకు నంబంధించినవి. జీవన విధానం, మతం వానిని సంప్రదాయం, ఆచార సమాజ వ్యవస్థను తెలిపే సామెతలు. వ్యవహారాలు, నైతిక విలువలు, మనస్తత్వం అన్నీ బయట పడుతాయి అని చెప్పడం సమంజసం. 1. వృత్తులకు సంబంధించిన సామెతలు:-

కొన్ని లంబాడీ సామెతలు వాళ్లు సంచార జీవులు అనే

నిత్య జీవితంలో మానవుడు సుఖదుఃఖాలను రెండింటిని విషయాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేస్తాయి. సమానంగా అనుభవిస్తాడు. తాను అనుభవించిన దాన్ని 1. ఊటరే చందాతో ఊజ్‌ దందా ఇతరులకు ఉపదేశాత్మకంగా, సందేశరూపంలో, చిన్న _ ప్రొద్దున నుండి సాయంత్రం వరకు ఒక్కకే వ్యాపారం. వాక్యంలో అందిస్తాడు. సామెత అల్పాక్షరాలలో అనలృ భావాన్ని, అనుభవాన్ని సూటిగా చెప్పగలుగుతుంది. జీవితం 2- కాకదేర్‌ ఘర్‌ పోటు పాద్‌ అనుభవాల కూడలి. అట్టే అనుభవాల ఆధారంగా పుట్టినదే " నత్తగుల్ల ఇల్లు వీపు మీద. సామెత. కేవలం అనుభవాల నుంచే గాక కథలలోని - ఈ సామెత వాళ్లను రేపు గురించిన ఆలోచన లేకుండా నీతులనుండి ఏర్పడిన సామెత లెన్నో ప్రచారంలో ఉన్నాయి. కడుపు నింపుకోవడం కోసం ఉన్న తట్టబుట్ట భుజాన అందుచేత సామెత ప్రజల సంస్కృతిని, జనజీవనాన్ని, జీవన _ వేసుకొని ఒక చోట నుండి మరో చోటికి సంచరించడాన్ని సిద్దాంతాన్ని, మానవ మనస్తత్వాన్ని ప్రతిబింబించే సాధనం. తెలియజేస్తుంది (సూచిస్తుంది. “శ్‌ అన్ని భాషళ్టోలాగే లంబాడీల వ్యవహారంలోను సామెతలు వెం కో ప్‌ దుకతో కన్‌ అబమో ద దుతి

కొల్లలుగా ఉన్నాయి. వారు వీటిని సమయస్పూర్తితో, చాలా _ ఎవరి అబిర్ణమై కడుపు సస వాం లాం గ నాలి. తెలివిగా ప్రయోగిస్తారు. వారు. సామెతలను. “వాతేర “టొలు న్యాయ నిర్ణయం టప్పుడు తై స 'మెతను ““తోది”, “కావత్‌”” అని పిలుస్తారు. వీటిని వాడేటప్పుడు వాదులారు. ఎవరి కష్టాన్ని వాల్లే పరిష్కరించు క్‌ వాలి అనే మాటల సందర్భంలో 'కావతేన్‌ ఇం చాల్‌ గీధి” అంటు నొచన నిస్తుందీ సామెత. “ఇలా జరిగి పోయింది' అని అంటూ సామతను 4. పూల్‌ వచేరా జాగ్‌ కడవే చేరా వేజాయ ఉదాహరిస్తారు. ఈ '“కావత్‌”' అనే పదానికి “సమాజం, - పూలు అమ్మినచోట గడ్డి అమ్మేటట్లు అయింది. ప్రపంచం” అనే రెండు అర్జాలున్నాయి. సమాజంలో ఇంతకు లంబాడీలు చాలా బీదవాళ్లు అయినప్పటికీ మానం, ముందు జరిగిపోయిన సత్య సంఘటనలే ఈ “కావత్‌*”ల మర్యాద, ప్రతిష్టల ప్రశ్న వచ్చినప్పుడు చాలా గంభీరంగా, రూపంలో చిరస్థాయిగా నిలిచాయని వాళ్లనమ్మకం. అందుకే హుందాగా వ్యవహరిస్తారు. పరిస్తితుల ప్రభావం వల్ల ఒకప్పుడు వాళ్లు వాటిని ఎంతో ఆదరపూర్వకంగా ఉపయోగిస్తారు. బాగా బ్రతికిన కుటుంబాలు చితికిపోతే (దెబ్బతింటే) లంబాడీలు వాటిని న్యాయ పంచాయతీలలో విశేషంగా పూలమ్మిన చోట గడ్డి అమ్మాల్సిన పరిస్తితి వచ్చిందని వాడుతారు. “'వతనేన్‌ జతన్‌ గరుణోవ గతేపర్‌ ఖర్‌చు వాపోతారు.

424 సాహితీ నీరాజనం ననన 5. నూనే వాలేర్‌ అంగా నాళారే వాళో దరోగో తోకచ 4. సాంజేరో పామణో సవారె రోపై తీసరే దాతేరో కు -. వాన వచ్చేటప్పుడు ఉప్పు అమ్మేవాడు ఊరకుంట కాయా. "మెంకాయలమ్మేవాడు పార్లిపార్లి ఏడుస్తాడు. - సాయంకాలం వచ్చిన చుట్టం మరుసటి దినం 6. రాబే బనా చఛాబేనా మళేణి బంట్రోతు ఆ మర్నాడు బిచ్చగాడు. ఇంటి కార్చిన " శ చుట్టాలు ఎక్కువ రోజులుంకే చులకనై పోతాడని

• కష్ట నడానికి దొరకదు. కష్ట పడితే తప్ప తినడాని సామౌత్‌ చెప్పుందీ:

2. ధర్మ నిష్ట ఆచార వ్యవహారాలు, సంప్రదాయాలకు 5. పేళలో జోడా సోవేరూ తోడా సంబంధించిన సామెతలు:- దూసరోజోడా చాతీరో పోడా
3. ధర్మవేగో కోటాతో భగవాన్‌ వేగో రోటో - మొదటి జంట బంగారం లాగా సౌఖ్యం, రెండవ భగవాన్‌ వేగో రోటోతో సాంసో వేగో జాటో జంట ఎదలోని పుండు. అంటే ఒక భార్య సుఖాన్నిస్తాం ఆ జంటుం'

• తలన్రాత సుమారుగా ఉంటే భగవంతుడు కూడా శత్రువు జ ఇద్దరు భార్యలుంటే ఎదలోని పుండులా ఉం అవుతాడు. భగవంతుడే శద్రువైతే మనిషి ప్రయత్నాలు ల్వారు. అన్నియు వ్యర్దమని వాళ్ల నమ్మకం. పొడుపు కథలు: జానపద విజ్ఞానంలో ప్రత్యేక స్‌ో ం పరిగణించ దగినంత వ్యాప్తి కలది పొడుపు కథ

2. ధర్మేర్‌ ధర్మజ్‌ పాపేర్‌ పాపజ్‌ తరీయా పరిగ ఫ్‌ప్తి వ్‌ ర వక్‌ పాపం లభిసుంది. జీవితమే మూలధనం. జీవితంలోని సమస్యల్ని విడగ్‌ టా

• ఆ నికి మనిషి చేసే ప్రయత్నమే వీటికి (ప్రేరణ. సామో!

3. పాప మరీయా ధర్మ తరీయా జనుల్లో పొడుపు కథలు బుద్దికి పదును పెట్టి కుతూహలొ ఢి

• పాపం మునిగి పోతుంది, ధర్మం తేలుతుంది. రేకెత్తించే ప్రక్రియ. ఇది వినోదంతో పాటు విజ్ఞానొ ని అష ట్వ చి ఉ్‌ం'

4. రీతేన్‌ టీచ్‌ నీతర్‌ బడేన్‌ టీచ్‌ అందిస్తుంది. సంకేత భాషతో గూడార్డాన్ని పాం యు.

• తానే గొప్పవాడనని భావించకు, తెలిసిన వాళ్లను * గడుపు కథలు ప్రశ్నోత్తర రూపం దు టివొడు అడిగి ముందుకు పోవాలి. అంటే ఒకరు పొదుపు కథ ఒడ్డితే (వేస్తే, ఎ స కోసం దాన్నివిప్సుతాదు. సామాన్యులు తీరిక వేళల్లో వినోదం

5. మోటో మోటో నేను మాటో మారేను పేను లెక్కలేనన్ని పొడుపు కథల్ని వేసుకొని అదొక సవల ం మోటో మోటో కే తానీ మోట్‌ మనూతినవే జాణో భావించి వాటికి పరిష్కారాల్ని అన్వేషించి సమౌ ధొ

• నీతిగల వాళ్లను మాత్రమే పెద్దలు అనాలి. పెద్దలు చెప్పడానికి (ప్రయత్నిస్తారు. నీతి తప్పకుండా ఉందాలి. ,ప్రొడే లంబాడీ భాషలో పాడుపు కథలను “కబర్‌

6. లగిబిగి టళేణి మాంగో దావ్‌ మళేణి రాసాది* అనే "పేర్ణతో పిలుసారు. ఈ పొడుపు కథ

• రైవ లిఖితం తప్పుదు, ఆశించిన దంతా దొరకదు. వాటిని (ప్రయోగించే ప్రజల తెలివి తేటల్ని సూచిస్థార్యి

7. కాగళార్‌ సరాపేతి బూదో బళద మరేణి ఒక భాష యొక్క సమృద్ధికి ఈ పొడుపు కథలు ల

• కొకి శాపానికి ముసలి ఎడ్దు చచ్చి పోదు. చెప్ప వచ్చు.

3. సమాజ వ్యవస్థను తెలిపే సామెతలు:- 1. తాటి ఊట పర బాతీనా దల్‌ డామా హతా గాలరీ జే)
4. ఘర్‌ కా భేది లంకా భేది _ కాంచలి (రవి

• ఇంటిలోని వ్యక్తి ఇంటి గుట్టును రట్టు చేస్తాడు. ల గ్ర టను రట్టు - సామాన్యంగా అలంబాడ్నీస్త్రీలు రాత్రివేళ నిద్రభోర్త

2. గాఠా దేన్‌ హాత్‌ బందాళ జీన్‌ ప్పుడు ఈమ రవికెను విప్పివేసి నిద్రబోతారు- కథ

• పగ్గమిచ్చి (త్రాడు ఇచ్చి) చేయి కట్టేసి కొన్నట్లు ప్రొద్దున్నే వేసుకొంటారు. అందువల్ల ఈ పొడుఖ) అబద్దం చెప్పి తన్ను తానే కట్టించు కొన్నాడు, ప్రచారంలోకి వచ్చింది.

3. దావు దేకన్‌ ఘావు గాదె 2. బా పేతి బేటా బడో

• గాయం మీద వాత పెట్టడం. పోతో బడో సరదారా

లంబాడీల సామెతలు, పొడపు కథలు శ2క్‌

తతత తపతప పాడాడు. తేని ఏ కజ దాడ పై వావచ 4. నాణక్యాసో మాటి తాలన్‌ తోలన్‌ ఓ కూన్‌ వీయ - దై- మాణి-గీ కాందే పరగోతి మాతే పరచోటి (కూకదో- కోడిపుంజు)

(పెరుగు-వెన్న- నేయి) - భుజం మీద వస్త్రం, తల మీద జుట్టు, పాట్టి

• తండ్రి కంటే కొడుకు ముందు, కొడుకు కంటే మనిషీ, ఊగులాడుతూ నడుస్తాడు - కోడిపుంజు మనమడు ముందు, వీలిద్దరికంటు సరదార్‌ ముందు ఈ ముగ్గురు ఒకే రోజు పుదుతారు. వనాళ్లెవ్వరు? - 5. హల్‌ హల్‌ కర్తా దహినహి జంతా (పెరుగు, వెన్న, నేయి) ఘమ తా హత్‌ నహి పూన్‌తా (నారల . "బెంకా!

3. అంగడీ మా ఛేని = హల్‌ హల్‌ అంటుంది, పాలు తోడు వేస్తే పెరుగు తాకిడిమా తోలేని (గోబర్‌ - సేద) కాదు. అయితే నోరు అడుగుతుంది కాని, చేతికి మాత్రం ఓరసాయి పూజా వేణి (గ్‌బల - ఎ దదు - మెంకాయ నీళ్లు.

• అసల. దొరికేది కాదు, తక్కెడలో తూచేది “ క ళ్లు కాదు. అదిలేక పోతే పూజలేదు - పేడ. ఈ విధంగా లంబాడీ సాహిత్యం చాలా వైవిధ్యంతో కూడి వ్వ చేస్తారు. లో ఏ పూజా ఉంది. ఈ సాహిత్యంలోని ప్రతి ప్రక్రియ లోతు, వైశాల్యం లందాడిలు వ వ్‌! లికి ముగ్గు నిరూపించడానికి విశాల (ప్రాతిపదిక అవసర మెంతైనా ఉంది. పురస్కారాలు జరిగినప్పటికి ఆవు పడత్‌ అ గ్‌ ఖైః వేసి పూజకు సిద్దంచేస్తారు వాళ్లదృష్టిలో పేడ లేకపోతే సాంస్కృతిక విలువల దృష్టితో కొన్ని సామెతలన్ను పొడువు పూజజలనడు అనే అంశాన్ని ఈ పొడుపు కథ చెప్పుతుంది. కథలను వ్యాసంలో పరిశీలించడం జరిగింది. నతడు అంతర దర్శన విధితః సరసం సాధు జన విపశ్చితాం చేతః! సౌజన్య మివ హితోక్త్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ లో తాను చూచుకోడంవల్ల ఆత్మ సాఇాత్కారంవల్ల సహ్బదయుల్క సాధువుల, విద్వాంసుల కః గ, హితవచనాలవల్ల సొజన్యంలొగ ఓ నుందరీ! నీ దేహకాంతి యౌవనంవల్ల వెలుగొౌందుతున్నది మనస్సులాగ, . ఎ -- ఉపమావళి నుండి శశ శ్లో మతేః। ఘా శ్రవణా జ్జనక ఇన నద్వినీత మతః పరక*త తనయ శ్లాఘౌ ( న మివ బంధు సమేతం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ పతనాన్ని ఇతరులు పాగడడంవల్ల తండ్రిలాగ, బంధువుల రాకవల్ల వినయ తన కుమారుని గొపు గ సందర! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగ్‌ొందుతున్నది. గృహస్తు ఇల్లులొ సంపన్నుడైన ఎ న్‌ ఎ ఉపమావళి నుండి డైడడతడడడైడడాడాాలాా

త"లినాళ్ళ తెలుగు కథానిక (శ్రీ అక్కిరాజు రచూపతి రావు తెలుగులో. చిన్న కథ ఆధునిక సాహిత్య ప్రక్రియ. సమాజ ప్రస్తావన కూడా. వుంది. వితంతు. వివాహం దీనిని పూర్తిగా పాశ్చాత్య సాహిత్యంనుంచి దిగుమతి చేసుకోక అవశ్యాచరణీయమూ, అనివార్యకర్తవ్యమూ అంటూ శ్రీధర పోయినా ఈ ప్రక్రియ ఉద్భవ వికాసపరిణామంలో విదేశీ శాస్తి సంఘ సంస్కరణాభిమానుల సమావేశంలో ఉపన్యసించి సాహిత్య ప్రభావం అనల్పం. మానవ జీవితం ఈ ్రక్రియకు ఒకవితంతు యువతి మనసు చూరగొనడం ఇందులోని ముడి వస్తువు. మానవ జీవితాన్ని మానవ సంబంధాలను, కథావస్తువు. అయితే ఆ ఉపన్యాసం చేయగల సత్తా అతనికి ఉద్రేకాలను, ఆశలను ఆశయాలను, ఆదర్శాలను, మాన లేదు. అందువల్ల (శ్రీధరశాన్తి భాషా సాహిత్య ప్రావీణ్యమున్న వుడు అందుకోగల ఎత్తులను, చేరుకోగల అధోగతిని, ఈ _ఒకమిత్రుణ్ణీి ఆశ్రయించి తన భావవ్యక్తీకరణ సామర్ద్యానికి ప్రక్రియ వస్తువుగా చేసుకున్నంతగా, మానవుడి సహజాతా మెరుగుపెట్టు కుంటాడు. ఆమెఅతణ్ణీ అభిమానిస్తుంది. లను ఈ ప్రక్రియ ్రతిబింబింపజేసినంతగా మరాకప్రకియ వాళ్ళిద్దరూ ెళ్ళాడటానికి ఉద్యుక్తులవుతారు. ఈ కథలో పట్టించుకోలేదు. ఈ శతాబ్ది తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో. భాషా నవ్యతకూడా లేకపోలేదు. గురజాడ అప్పారావుగారి మొదటి పాదం కథాయుగం అని చెప్పాలి. పందొమ్మిదో దిద్దుబాటులో కూడా సరళ (గ్రాంథికఛాయలు లేక పోలేదు. శతాబ్లి ఉత్తరార్హంలో నాటక రచనకు పూనుకోని ప్రసిద్ద ముందాయన ఈ కథను (గ్రాంథికంలోనే రాసి తర్వాత రచయిత లేనట్లే ఈ శతాబ్ది (ప్రథమపాదంలో ్రతిప్రసిద్ద వ్యావహారికంలోకి మార్చారు. అట్లానే గురజాడ రచించిన రచయితా కథా రచనకు పూను కున్నాడు. మహోపాధ్యాయ "మీ పేరేమిటి అనే కథలో “కూడా పాత్రోచితంగా ఆచంట వేంకట సాంఖ్యాయన శర్మగారిని కథా రచన [గ్రాంథికభాయలు కనపడతాయి. కాబట్టి (గ్రాంథికమా వ్యావహా ఆకర్షించడం ఆశ్చర్యం కాదా?! అదిన్నీ గురజాడ అప్పారావు రికమూ అన్నదానిని బట్టి కాక ఇతివృత్త నవ్యతను బట్టి కంఠే ముందేను. తెలుగు కథ సద్యోయౌవ్వనంతో. తెలుగు కథా ప్రక్రియ అవిర్భావాన్ని నిర్ల్ణయించవలసి ' ఆవిర్భవించింది. గురజాడ వంటి ప్రతిభావంతుడు ఆధునిక ఉంటుంది. సాంఖ్యాయన శర్మగారు పాతకాలపు పండితుల 'ప్రమాణాలతో, సాహిత్య ప్రయోజనాకాంక్షతో ఈ ప్రక్రియను ప్రతినిధికాదు. గిడుగు వారి వ్యావహారిక భాషోద్యమాన్ని తలుగువారికిచ్చాడు కాబట్టి ఆధునిక సాహిత్యంలో ఈ ఆయన సమర్థించారు. గురజాడ ప్రతిపాదించిన 'పాత కొత్తల ప్రక్రియ అంత ఆకర్షకమైందేమో?! ఈ శతాబ్ది మొదటి మేలుకలయికికు ఆయన ప్రతినిధి. ఆయన కథారచనను రెండు దశకాలలో కొమర్రాజు లత్మణరావు, కోటంరాజు చేపట్టడమే గొప్ప సంగతి. పున్నయ్య వంటి మహా ప్రతిభావంతులు కథారచన ప అకర్డికుట్రూరు ఇంచు వీచు గురజాడ అప్పారావుటో జం దొ వారయువనిక మీద కనపడటానికి ముందే పాళే వీరు కూడా కథారచన చేపట్టారు. సాంఖ్యాయనశర్మ శతి వలా ళ్‌ లు కనా న గారు గురజాడ కన్నా పదేళ్ళముందే తమ పత్రిక కల్చ్పలతలో ో లల న తకాలపు ఫ ర ఉం కక 'అపూర్వోపన్యాసం' వంటి కథ ప్రచురించారు. అపూర్వోప టి ఆకలే, డటం వల్ల క న న్యాసం, పౌరాణిక చారిడత్రకేతి వృత్తంతో ప్రతిపాదించిన ద పత్రిక ప్రారంభమైంది. ఈ వి ద వంకట కథ కాదు. భాషకూడా శిష్ట వ్యవహారానికి చాలాదగ్గరగావుంది.. లర ని లద? న్‌ా అంతకు పూర్వమే శర్మగారు 'లలితా అనే కథను కూడా స ఎ ర్యా ఇల లగి ల ల (| ంవత్సరాల తర్వాత రాయసం వేంకట శివుడుగారనే (బ్రాశారుకాని అది పాత కాలపు శృంగార వీర ప్రణయగాథాత్మ విద్యావేత్త అ రోజుకో ఉనత క స్‌ కంగా వుంది. కాబట్టి ఆధునీక వాసనలు లేవనవచ్చు.. ఏరోవేత ఆ రోజుల్గ్‌ ఉన్నత కళాశాల ప్రధానాధ్యాపకులుగా పనిచేసిన వారి నిర్వహణలోకి వచ్చింది ఈ పత్రిక. దీనిలో “అపూర్వోపన్యాసం' అలాంటిది కాదు. కొంత పరివాసపేశ వ్‌ ం ( అంగా కూడా వుంది ఈ కథ. రాజ మహేం[ద వర వితంతు *వూరి కనకాచలంగారనే వారు ఈ శతాబ్ది ఆగమనపు

• ( తొలిరేకలు విరుస్తుండగానే కథలు వ్రాశారు. ఈయనే కృష్ణా

తొలినాళ్ళ తెలుగు కథానిక వ2ై7 పత్రికలో కూడా కథలు న్రాశారు. 1912 ఏప్రిల్‌లో ఇవటూరి కులైన ప్రమోదకుమార్‌ చటర్జీ 'శారద పత్రిక ముఖ చిత్రాన్ని కనకాచలం గారి చిన్న కథ ఒకటి కనపడుతుంది. అయితే రూపించారు. వీణాపాణియ్లైన నరస్వతీ దేవి చిత్రం ఇది. తెలుగు కథకుల జాబితాలో ఈయన పేరు ఎక్కినట్టుగా ఇంచు మించు 'భారతి' పత్రిక కూడ తరవాత ఇటువంటి కనపడదు. అప్పట్లో ఉన్న పత్రికలలో ఈయన 10, 15 ముఖ చిత్రాన్నే స్వీకరించింది. సంవత్సారాల పాటు కథలు వ్రాశారు. తకూ 'శారది మాస పత్రిక మూడు సంవత్సరాలు గురజాడ అప్పారావు గారి 'దిడ్డుబాటు' కథ 1910 ఆంధ్రభారతి ఫిబ్రవరి సంచికలో వచ్చింది. ఈ కథ చదివిన మౌద్రమే వెలువడ్డా అధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో అత్యంత పాఠకుల కళ్ళుజిగేల్మన్నాయి.. నన్నయ్యగారి భారతం పో. టమౌణాలను నెలక్‌ ల్సింది. _ ముంచి, కఠలూ ఫిజి గల్మన్నాయి.. నన (ప్రచురించింది. ప్రతి నంచికలోనూ ఒకటో, రెండో కథలుం వెలువడగానే అంతకు పూర్యం పద్యాలూ గేయాలూ, డేవి. అయితే అన్ని కథలు బాగా లేవు. సమకాలీన సమాజం, పాటలూ, స్తుతులూ విస్కృతమైై పోయినట్టు ఆధునికమైన వ ఆ సమస్యలు, సంఘర్షణలు ఇతివృత్తంగా తీసుకున్నా భాష చిన్నకథకు అప్పారావే జనకుడైైనాడు. చాలా కృతకంగా ఉండేది చాలా కథలలో. శిల్పం అంటూ తెలుగులో కథా రచనను ప్రోత్సహించిన తాలి వత్రిక వారప్పటికి ఎరగరేమోననిపిస్తుంది. ఒకటో రెండో నంఘట “సాహితి. ఇంచు మించుగా ఇది కథల పత్రిక ఏమోనను నల చుట్టూ సాంద్రంగా ఎత్తుగడ, ముగింపు, క్రమోన్మీలనం కోవచ్చు. 1919 ప్రాంతాలలో మొదలైంది. రెండు మూడేళ్ళ విన్యసింప జేయకుండా పాత్రల మనసులలో కథకుడు తాను కన్నా ఎక్కువ కాలంరాలేదు. అయితే చింతాదీక్షితులు, దూరి, వంతపాటగాడిలాగా మధ్యమధ్య తాను కల్పించుకుని చలం, మునిమాణిక్యం, శ్రీనివాన శిరోమణి, వంటి వ్యాఖ్యానం చేస్తూ, పొత్రల వ్యక్తిత్వాన్ని భావశీలాలను (ప్రతిభావంతులైన కథా రచయితలను పరిచయం చేసింది. పాఠకుడెక్కడ (గ్రహించలేకపోతాడో అని ఆత్రుత చూపుతూ సాహితి వెలువడటానికి ముందే 'అభఖ్యాయిక* అనే పేరుతో కథన పద్దతినే ఎక్కువగా ఆశ్రయించారు చాలా మంది అచ్చం కథల పత్రిక (మరే రచనలూ ఉండవు) నడుపుదామని రచయితలు. మరొక విశేషం ఏమంకే కథానిక వీలైనంత శివశంకర శాస్త్రిగారు ప్రయత్నం చేసినట్టూ, అది సాగనట్లూ _సం(గ్రహంగా చిక్కగా ఉండాలన్న ధ్యేయంతో కాక నవలలో వారేనవ్రాశారు. లాగా సంఘటన బాహృళ్యాన్ని, న్వగతాలను, (ప్రకృతి ఈశ మూడు. దశకాలను తెలుగు కథ ఉద్యువ వర్షనలను గుప్పించే వారు తాలి తరం కథారచయితలు కే పీ న క మ క వ నో సుభా క్‌. చాలామంది. ముఖ్యంగా భాషాతైలి చాలా సంక్లిష్టంగా ఉంటూవ ఎణామందృష్ట్రు ౦ ఏరౌను బ్చింది. పది మందికి ఒకరు కూడా చక్కని వ్యవహారికరచ వంటి సాహిత్య, చరిత్ర పరిశోధకులు వేలూరి శివరామ నను అభ్యసించలేదని ఆ కథలను బక్ట్రే తెలుసు కోవచ్చు. శాస్త్రి గారి వంటి పడ్రర్శనీ పారంగతులు, శేషాద్రి రమణ పారనంది జగన్నాథ స్వామిగారు ఎమ్‌.ఎ., ఎల్‌.టి విద్యాధి కవుల వంటి పరిశోధకులు, బులుసు వేంకట రమణయ్యగారి ల వంటి సాహిత శాస, పార్‌ ఫీ పాద ను(బవి కులు, పర్ణొకిమిడి రాజూ గారి ఫన్ట్‌గ్రేడ్‌ కళాశాలలో శన వట మళ తా 'బ్రవ్వత్మిల్‌ .'ప్రధానాధ్యాపకులు. 1924 మార్చి నంచిక 'శారదలో వారు క ర్వ చు పట మక వ ల్‌ ) రభనలూ ఒక కథ ప్రచురించారు. ఆ కథపేరు 'అంతకంటు తక్కువ థారచన పట్లు మక్కువ చూబన వైనం తెలుస్తుంది. మరిలేదు. కథ పేరే గంద్రగోళంగా ఉంది. జైలు గదిలో 1923లో బందరు నుంచి “శారద పత్రిక ప్రారంభమైంది. ఒక ఖైదీ స్వగతంతో ప్రారంభమవుతుంది. (ప్రారంభం ఆ తర్వాత సంవత్సరానికి గాని కాశీనాథుని వారు “భారతిని ఆకర్షణీయంగా ఉంది అనుకుంటు తర్వాత కథ అంతా ప్రారంభించ లేదు. 'శారదోను దత్తం చేసుకోవల్సిందిగా "ఫ్లాష్‌ బాక్‌! పద్దతిలో అగమ్య గోచరంగా తయారయింది. ఆ పత్రికా నిర్వాహకులు కాశీనాథుని వారిని అర్థించి నట్టూ ఆనాడు పెద్దలు వ్రాసిన చాలా కథలు కూడా భాషా అయినావారు అందుకు అంగీకరించక 1924 జనవరి నుంచి విషయంగానూ శిల్పవిషయంగానూ ప్రాథమిక స్టాయిలోనే భారతిని నడిపినట్లూ, అనాటి సాహిత్య వాతావరణనేపథ్యం ఉన్నాయి. సుదీర్హమైన సంభాషణలు, రచయిత స్వయంగా తెలిసినవారు న్రాశారు. బందరు నుంచి శారద పత్రికను కల్పించు కొన్న వ్యాఖ్యానాలూ కనపడతాయి. సామాన్య తీసుకొని రావడం కష్టమై పోయి సంవత్సరం గడిచిన తర్వాత పాఠకుడికి అవి సరళంగా బోధపడవు. కార్యకారణ సంబంధం ఆ పత్రికను నిలిపివేశారు. కౌతా (శ్రీరామ శాస్త్రి నడింపల్లి కూడా దూరాన్వయంగా ఉంటుంది. ఈ కథలలో గురజాడ వేంకట లక్ష్మీ నరసింహా రావు ప్రభృతులు 'శారది పత్రిక అప్పారావు, గిడుగు రామమూర్తి ఉద్యమించిన ప్రాంతంలో, నిర్వాహకులు. బందరు జాతీయ కళాశాలలో చిత్ర కళాధ్యాప వారి ప్రభావానికిలోనై కూడా ఒక విద్యాధిక రచయిత ఇటు

శ2క్రి సాహెతీ నీరాజనం ననన ననన ననన యయ. వంటి కథ వ్రాయడం విస్మయావహమే. ఇలాంటి కథలలో శారద పత్రికలో ప్రకటిత మైన ఆండ్ర శేషగిరి రావుగారి హఠాత్సంభవాలు, అభౌమమైన వృత్తాంతాలు, వాస్తవికతను కథ పేరు 'సుందరశివరావు. కథలోని పాత్రపేరు ఆ కథ దూరంచేస్తాయి. 1940 దాకా కథను అంకెలు వేసి భాగాలుగా పేరుగా చేయడం శిల్ప విషయ మైన అతి ప్రాథమిక స్టాయి రాయటం ఉండేది. కొందరు రచయితలైతే క్క చ ట, అని చెప్పాలి. కథ వాతావరణం, చెప్పేతీరు, శైలి సాఫుడే త పలు య, ర, ల, వు శృ షలు అని కథా కథన రాయి. అయినా కథలోని ఇతివృత్తాన్ని బట్టి ఇంతకన్నా విభాగాలకు పేర్లు పెట్టారు. జగన్నాథ స్వామిగారు రాసిన మంచిపేరు పెట్టవచ్చు. ఇతివృత్తనవ్యత మాత్రం శేషగిరి కథ ఇలా మొదలవుతుంది. ““విశాఖ పట్నం జైలు అరలో రావు గారీ కథలో సాధించారు. వ్యాపారస్తుల మధ్య ఇటికెల వెంకట'ప్రసాదము ఈతాకుల చాపపై పరుండి తన అనుచితమైన పోటీ ఉండకూడదనీ, ఒకకట్టుబాటు ఉండాలనీ నలుప్రక్కలను కావలి కాచియున్న వెలుతురు వైపు అదేచూ. శ్ర్వావోతే నష్టపోయే అవకాశం ఉందనీ, ఒకరిని చూసి ఒకరు స్తూవున్నాడు. ఒక కూనీ కేసులో వానిని పట్టుకొని ఆడే వ్యాపారానికి ఎగబడకూడదనీ ఈ కథలో సందేశం రిమాండులో ఉంచియున్నారు. వుంది. దాని నిర్వహణ కూడా బాగుంది. ఇది చిన్న కథ పట్టుకొన్న నాటి నుండి ఎన్నో మార్లు అను కొని అయినప్పటికీ రచయిత అయిదు భాగాలుగా విభజించారు. యున్నట్లు ఈ రోజు కూడా తనలో తాను ఈ లాగు నాటకంలోనూ నాటిక నూ అంకాలు, రంగ స్హలాలు విభజన అనుకొంటూ వున్నాడు; ఎంత మాత్రం నేరము చేసిన ఉన్నట్లు తొలి రోజుల్ళు కథారచయితలు కూడా రూపక వాదుకాడనిన్నీ అందు. చేత నేరము చేసినట్టు తాను శిల్పాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని దాన్ని కథకు కూడా అనువర్తింప ఒప్పుకోనవనరము లేదనిన్నీ వాని అభిప్రాయము”. ఈ చేశారేమోననిపిన్తుంది ఈసన్నివేశ విభాగం చూస్తే. మరయితే ఖైదీ ఇదివరలో 15 నం.్లలు జైలు శిక అనుభవించి కథనం మీదనే దృష్ట ప్రసరింప చేశారు కాని సంభాషణల విడుదలకాగానే మళ్ళీ ఖూనీ చేసి జైలుకు వచ్చినట్టూ, ద్వారా కథ నడపలేదు. జడ్జిగారు జైలుకు వచ్చి హంతకుడుగా అనుమానితుడైన ,,స్పద్రర శివరావు” కథ ఇట్లా (ప్రారంభమవుతుంది. ఈ ఖైదీని తన నేరం వాప్పుకోవలసిందిగా నిక్కచ్చి ..ప్పగాండ గోదావరి కాలువ సున టా! చేసినట్టూ, హంతకుడికి ఒకకూతురు ఉన్నట్టు, ఆ భూములు సస్యవంతములైన సువ్నేత్రములు. ఎకరమునకు మురిసి వను ఇరవై ఏర్చుగ చూడక పొయినా రించే వచ్చు పంట రెండు పుట్టు. ఆగ్రామములో నూరెకరము ద్దశంతో నేరాన్ని వొప్పుకున్నట్లూ రచయిత గంద్రగొ శః. లున్న వానిని పిల్లజమీందారనవచ్చును. సుందరశివరావు సృష్టంచాడు. బహుశా ఏదైనా ఇంగ్రీసు కథను దృష్టిలో శ0డ్రి గంగాధరశాస్తి యట్టి పిల్లజమీందారులలోనొకరు. పెట్టుకొని దానిని అనుసరించబోయి తికమకపడ్డట్లున్నది. విశేషించి విద్యావంతులు, పెనుగొండకు గరణముకూ ఆ వాతావరణము, సంభాషణలూ, నన్నివేశాలూ దేశీయ "లో బ్రంలులు . పనుగ్‌ం లకూ డా దుచే వారికి నా యూరిలోమాట చెల్లుబడి విశేషము.” నమౌజానికి అనుగుణంగా లేవు. శ్రీక్తీ, కూడా భారతిలో * ఠ్‌ ఒక అపరాధ పరిశోధక కథ వ్రాశాడు. 'మధుసూదనుడాలోచ ఈ శైలి ఇంతకు పూర్వం 50 సంవత్సరాల కిందట నాయత్త చిత్తుడైయుండెను'' అని మొదలవుతుందా కథ. వీరేశలింగం రచించిన సత్యవతీ చరిత్రను పోఠి ఉంది. లేదా ఈ కథ 1930 (ప్రాంతాలలో వచ్చింది. కాబట్టే దీని వల్ల విశ్వనాథ సత్య నారాయణ గారిశైలిలాగావుంది. చిన్న కథకు ఆంగ్రసాహిత్యంలో మంచి పరిచయం వున్న రచయితలు వ్యావహారికం శోభించి నంతగా గ్రాంథికం అందం చేకూర్చ కూడా తెలుగులో రాయడానికి పూనుకొనే సరికి భాష లేదని చిన్న కథ తెలుగులో రూపరేఖలు దిద్దుకొన్న నాలుగు విషయంలో, శిల్పం విషయంలో వారంతో తబ్బిబ్బు దశాబ్దాల దాకా బహుళ సంఖ్యలోని రచయితలు తెలుసు పడేవారని తెలుస్తుంది. కోలేక పోవడం విచిత్రమే. అధునిక వచన రచనకు అరసున్న “శారద* రెండో సంపుటం మొదటి సంచికలో ఆండ్ర ౨క్కర లేదన్న విషయం ఈ శతాబ్లీ పూర్వార్హం వరకు శేషగిరిరావు గారి కథ వుంది. 1924 "సెస్టెంబరు సంచిక పండితులు గమనించక పోవడం అంతకన్నా విచిత్రం. వచనం అది. ఆండ్ర శేషగిరిరావుగారు. 1930లలో ఆంధ్రభూమి వేద్య ప్రధానమైనది. సృజనాత్మక రచనకు శ్యాస్త్కకట్టు అనే మాస పత్రిక నడిపారు. ఈ పత్రికలో చలం, పురాణం అక్కరలేదు. పనికిరాదు. కుమార రాఘవశాస్త్రి కొడవటిగంటి, తాత కృష్ణమూర్తి _ స్థూలంగా “సుందర శివరావు కథలోని కథ ఇది. రావు మొదలైనవారి కథలు వచ్చాయి. “ఆంధ్ర భూమి' పత్రిక విద్య పూర్తిచేసుకున్న తర్వాత ప్రభుత్వ నాకరీని ఆశించ మైదలయ్యే కాలానికి వస్తువు, శిల్పం, భాష కొంత మెరుగు శ్ర బది అంకు అతనికి అయిష్టం. అందువల్ల వ్యాపారంచేసి రాయి.

తొలినాళ్ళ తెలుగు కథానిక శ2కి కతత పైకి రావాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. వ్యాపారం చెయ్యాలంటే భార్య. రామిరెడ్డి భార్య శివరావు తల్లి కామశ్వరమ్మగారిని డబ్బుకావాలిగా! తండ్రిని అడిగాడు. తండ్రికి వ్యాపారం 'అమ్మా మీ కోడలిని ఒక సారి మా ఇంటికి పంపించరా ఇష్టంలేదు. అయినా రావుతన పట్టువీడలేదు. అత్త మామలు, అని బ్రతిమాలుకొంది. “వెళ్ళిరా అమ్మా అని అత్తగారు తల్లిదండ్రులు, బావమరిది ఎవరెన్ని విధాలుగా ప్రాధేయ కోడలిని పురమాయించింది. రామిరెడ్డిభార్య సూరమ్మ పడినా రావు నసేమీరా అని మంకు పట్టు పట్టి ఆస్తి నత్యవతిని వాళ్ళింటికి తీసుకొని వెళ్ళి సకల రాజోపచారాలు పంచుకున్నాడు. అతడికి తండ్రి 30 యకరాల పాలం దఖలు చేసింది. బంగిన పల్లి మామిడి వళ్ళు కొన్ని యిచ్చి సత్యవతి పరిచాడు. ఆ పాలాన్ని వెంటనే 35 వేలకు అమ్మివేశాడు తిన్నదాక బలవంతపెక్టును. నాటి యుదయముననే వారి రావు. గోదావరి జిల్లాలో ఎకరం వెయ్యి రూపాయలు అంటే యింటిగేదె యీనుటచే బ(రైెజున్ను కూడ బొళ్టును. కారు చవక. అప్పటి పరిస్టితి అది. ఒక షావుకారు జున్నంటె సత్యవతి చెవిగోసికొనును? (ప్రేమతో బెట్టిన బియ్యంమర అమ్ముతుంటు దాన్ని కొనుగోలుచేశాడు రావు. జున్నామె సంతుష్టిగభుజించె.”- ఈ విధంగా నూరమ్మక్కు, "పెను గొండలో బియ్యంమర స్టాపించాడు. మొదటి రెండు సత్యవతికి ప్రాణస్నేహమైపోయింది. నీకు సంగీతం నేర్చిస్తాను నెలల్లోనే అతడికి రెండువేల లాభం వచ్చింధి. మూడు అని సత్యవతి అంటు సూరమ్మ సంబర పడిపోయింది. దాని పువ్వులు ఆరుకాయలుగా సాగింది అతడి వ్యాపారం. ఊళ్ళో ఫలితం ఊరికే పోలేదు. ఐతంపూడీ వెంకట సుబ్బయ్యగారి డబ్బుగలవారికి అనూయాజనకమైంది. అతడి 'మిల్లు. ఆరువందల బస్తాల ధాన్యం శివరావు మిల్లుకి రాగా అతడు ఇందుకు తోడు ఒకసారి రామిరెడ్డిగారి వధ్గు మిల్లులో ఆడటం అప్పటిదాకా తీసుకుంటున్న బస్తాకు పావలా చొప్పున మర ఆలస్యమైంది. అంతేకాదు రామిరెడ్డి విరోధి సుబ్బిరెడ్డి వఢ్గు ఆడించటానికి వొప్పకోలేదు. రూపాయిన్నర చొప్పున ముందుగా బియ్యమాడించి ఇచ్చాడు రావు. ఇక్కడ రచయిత బస్తాకి ఇస్తే తప్పు ఆ ధాన్యం ఆడించనని చెప్పాడు. లోకరీతి పరిశీలన ్రశంసావహంగా ఉంది. ఆయనిట్లూా “అబ్బోనిన్నదాకా లేని కుక్కు? ఇప్పుడొచ్చిందని జీతగాడు అన్నారు. “'మన వారిలో నొక దుర్గుణమున్నది. ఒక డొక రామిరెడ్డి దగ్గరకు వెళ్ళాడు. శివరావు గారి దగ్గర నుంచి వ్యాపారములో బాగుపడుచుండిన నందటు కూడ నా పని వస్తున్నావా అని అతణ్ణి అడిగాడు రామిరెడ్డి. అయితే “ఆయన చేసి తమకును దమకంకె ముందా వ్యాపారము చేయుచున్న దగ్గరకేపో. నేను కూడా రూపాయిన్నరకు తక్కువ దమ్మిడీ వారికి నష్టము కల్గింతురు”. చూపోపమియే కాకుండా తన కూడా తగ్గించను. అదీకాక ముందుగా ఆయన దగ్గరకు వధ్డు మర ఆడించటంలో రావు నిర్లక్యమూ, జాప్యమూ వెళ్ళావు కాబట్టి అక్కడికే తీసుకొని పో.” “వారి మీద ప్రదర్శించి నందువల్ల రామిరెడ్డి తాను కూడా ఒక 'మిల్లు' పోటీగా మేము వ్యాపారము చేయము.”

ప్రారంభించాడు ఆ ఊళ్ళోనే. పర్యవసానం '“రెండు మరలకు_ సందర శివరావుకు మళ్ళీ దశ తిరిగింది. కొద్ది రోజుల్లోనే పోటీ సంభవించెను. ఒక మరకంటెవేడాకటి తక్కువ ధర బ్య్వైప్వ అప్పు నాలుగు వళ్లకిదిగింది. త కాడ మొదలు పెట్టను. ఈ దెబ్బతో నుందర శివరావు రామిరెడ్డీ "స్నేహితులైనారు.. “సత్యవతిరానిచో. నీపాటికి పని ఆరుమూడైంది. వరసగా నష్టాలు వచ్చాయి. మిల్లుకు సృండ్రర్రశివరావు పనియేమైయుండునో” అన్న వాక్యంతో మరమ్మతులు కూడా కలసి వచ్చాయి. రెండున్నర సంవత్స కథ ముగిసింది. ఈ కథ సుందరంగా ఉంది. చిన్నకథకు రాలయ్యేప్పటికి ఇరసైవేల రూపాయలు అప్పు తేలింది. కావలసిన అందచందాలన్నీ ఉన్నాయి. గ్రాంధికం ఒకటీ, “శివరావునకు ఆతని సంతోష, (స్రవంతి యెండిపోయినటి.. పధ్య మధ్య రచయిత కల్పించుకొని సూరమ్మ, నత్యవతులు ఉత్సాహదీపిక కొండ యెక్కి నది అప్పు తీర్చుటకు మర ఏమేమి మాట్లూడు. కొనిరో మనకు తెలియదు, కొన్ని 'క్రయింపక తప్పుదు. ఎంతల్‌ నెంత మార్పు.*' ఇక్క" మాటలు మాత్రం విన్పించినవి-అన్న వ్యాఖ్యానాలు మాత్రం రెండు భాగాలు (ఒకటి, రండు) కథ అయిపోయింది.

కథా శిల్పంలో లోపాలు.

ఇక్కడ ఒక వింత మలుపు తిరిగింది కథ. గంగాధర శాస్త్రి "గారింటిలో తులసికోట దగ్గర కూర్చుని పదహారేళ్ళమ్మాయి. ఇక 1925 ఫిబ్రవరి 'శారది సంచికలో '“లాజరన్‌' అనే 'ప్రవిమల గాంధర్వం అద్భుతంగా ఆలపిస్తున్నది. ఇరుగు కథ ప్రచురితమైంది. రచయిత ఎవరో తెలియదు. ' భాసుడు" పారుగు వాళ్ళంతా పేరంటానికి వచ్చినట్టుగా ఉంది. ఆ అనే గుప్తాామంతో ఈ కథ రచితం. ఇది రెండు పుటల అమ్మాయి. సంగీతానికి ముగ్దులైపాయినారు. ఇందులో చక్కని చిక్కని కథ. “గాంధీ మహాత్మునికి జై అని రామిరెడ్డి భార్య నూరమ్మ కూడా వుంది. ఆమెకు ఆ ఫల[్రుతితో ముగుస్తున్నది కాబట్టే గాంధీజీ ప్రారంభించిన అమ్మాయి సంగీతం మరింత ముచ్చట వేసింది. ఇంతకూ హరిజనోద్దరణ (ప్రభావం కొట్టవచ్చినట్టు కనపడుతున్నది. ఆ సత్యవతి గంగాధర శాస్త్రి గారి కోడలు. నుందరశివరావు. కడుపు నిండా కూరికూరితినే సంతర్పణలు ఒక చోట్కు

శ30 పాహేతీ వీరాజనం నకనకలాడే కడుపులు ఒక చోట; ఇది దురన్యాయం కాదా పరస్పరం ఒకరి నొకరు గుర్తించుకున్నారు.. రామయ్య అని ఈ కథలో విచికిత్స ధ్వనితం. ఇంత చిన్నకథను సత్యాగ్రహం చేసిరాలేదు కమీషనర్‌ గారి ముందుకు. బీదవా ఐదు భాగాలుగా విభజించాడు రచయిత. కథ కరుణరస ళృపై దౌర్జన్యం చేసినందు వల్ల వచ్చాడు. ఆయన అప్పటికే 'పపూర్షం. ఈ రచయిత ““భాసుడు” ఎవరో ఇంత వరకూ “రావు బహుదూర్‌” అయినాడు. లక్షలు లక్షలు గడించాడు. ఇలియక పోడవడం విచారకరం. లాజరన్‌ రూపంలో ఉన్న తమ ఊరి నాగణ్లి చూసేప్పటికి “భోజనకాలే నీతారామన్మరణ గోవిందా గోవింద”; అని రామయ్యకు శ లవ కలిగింది ఎర ప్‌ో ఈ కథ మొదలవుతుంది. ఇది శిల్చ్పవిషయంగా ఫులోగతి. స్త పారజ్రనోద్దరణానికి వినియోగించటానికి కృతనిశ్చయు “రామయ్య గారు సప్తాహం మొదలుపెట్టీనారు. సవ్తాహ డైనాడు. 'లాజరన్‌'ను సంకోచం లేకుండా కౌగలించుకు మల్లా దోసయజ్ఞంగా మార్చారు. గడ్డం పెంచటానికి న్నాడు.” ఇదీ కథ. 'లాజరన్‌” బైబిల్‌ లోని ఒక ముఖ్య (ప్రారంభించారు. యజ్ఞం ఆరునెలలకు కాని ముగియదు. పాత్ర. క్రీస్తు ప్రభువు అనుగ్రహానికి పాత్రుడైన నిరుపేద. బ్రాహ్మణులు పంక్తులు తీర్చికూర్యున్నారు. వర్తకులు బియ్యం నెయ్యి బంధ్రతో తోల్తున్నారు. వ్యవసాయదారులు ఈ కథ రచించిన '“భాసుడు బాగా విద్యాధికులై గుమ్మడికాయలు తెచ్చిపోగు వేస్తున్నారు. ఆ గుట్టలు ఉంటారు. బైబిలుతో కూడా బాగా పరిచయం ఉండి ఉండాలి కొండంతైనవి. రామయ్యగారిపేరు వారి గడ్డంతో పాటు వారికి. కళింగ పట్నం రంగస్త్రలంచేశారు కాబట్టి విజయన (గ్రామంగ్రామం పాకిపోతున్నది. ఈ సంగతి విన్నవూళ్ళ గరం, శ్రీకాకుళం (ప్రాంతాల వారేమోనవిపిస్తుంది. వాళ్ళంతా రామ గారికి మొక్కుబళ్ళు చె రు. ఉల వయ ఇళ్ళన్ని కరస లిస్తుర్నారు. వలచే కె0 క పర లారచనను బ్రాహ్మలు భోజనాలు చేస్తున్నారు. తిన్నది అరిగేట్టు ల లే రగా కథల పణివలే పత్రికలు బ శ్‌ లల నోవిందలు కొ ఎరు. వ ద్ర, పత్రి అని చెప్పుడాని లు డుతున యినా కథలకే ప్రాధాన్యం ఇచ్చే ఉద్దేశంతో బయలు దేరిన వీరడు నెలరోజు లైంది పక్టైడు మెతుకులు తిని. పిల్లల పత్రికలు. ఇందులో *'ఆనంద భారతి అనే పత్రిక ఇట్లా గోడుచూడ లేక పందిరి దగ్గరకువెళ్ళాడు. రామయ్య గారికి అన్నది...... కథలకై ప్రత్యేకింపబడియున్న పత్రిక యొక్కటే ఆగ్రహం ముంచుకొనివచ్చింది. వీరడికి దేహతాడనం నియు కాను పించుటలేదు. ఆ కొరతను దీరు ఏటకే ఈ జరిగింది. అతడు దెబ్బల కోర్వలేక అనలే శుష్కించిన పత్రిక 'ప్రచురించుటకు మేము పూను కొనుట యైనది.”' శరీరం వదిలొపెట్టాడు. వీరడి కొడుకు నాగడికి ఈ అయినా ఈ మూడు పత్రికలూ మఖలో పుట్టి పుబ్బలో దురాగతం, ఈ దుర్మతం అర్హంకాలేదు. (శైస్తవ మతాచార్యుడ మాయమైన చందమైనాయి. ఈ ఆనంద భారతి సంపాదకులు తణ్ణి చేరదీశాడు. అతడు '“లాజరన్‌? అయి బాగాచదువుకొని ఎన్‌.జి. ఆచార్య, ఈ పత్రికలో క బులును వేంకటరమణ వృద్దిలోకి వచ్చాడు. కళింగపట్నం కమీషనరైనాడు. నెలకు య్యగారు 'శ్యామల' అనే పెద్ద కథ ప్రచురించారు. తక్కిన నాలుగు వేలపైనజీతం. తల్లీ ముగ్గురు పిల్లలతో మంచి రెందు పత్రికలు ఆనందవాహిని, అనందబోధిని అనేవి. ఇవి బంగళాలో కాపురమున్నాడు. ఇంతలో గాంధీ మహాత్ముడి రెండూ 1930 జనవరి, జూన్‌లలో (ప్రారంభమైనాయి. ఈ నహాయ నిరాకరణం ప్రారంభమైంది. ఉద్యమం ఉవ్వెత్తుగా పేర్లు చూస్తుంటే తమిళంలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన లేచింది. రోజుకు ౩ వందల మందిని కారాగారంలోకి ఆనంద వికటన్‌? (ప్రభావం జ్ఞాపకానికి వస్తుంది. అయినా పంపిస్తున్నాడు లాజరన్‌. ఇది అతడికి బాధగా ఉంది. ఈ పత్రికలు మూడున్నూ్నూ కాన్ని సంచికలతో మాత్రమే ఉద్యోగం మానేద్దామా అనుకున్నాడు. అయితే అన్నంఎట్టూ? ఆగిపోయినాయి. కాశీనాథుని వారి “భారతి మాత్రమే ఆ అన్నంలేకనేకదా తన తండ్రి చచ్చిపోయింది? '“దేశమునన్ను తర్వాత 60 సం.లు తెలుగు కథా వికాసానికి దోహదం త్యబించునప్పుడు నేనేల దేశమును త్యజించకూడదు? అని చేసింది. 1936లో ప్రారంభమైన “ప్రతిభ అంతకుపూర్వమే చాలా బాధ పడ్డాడు. అతడి సంస్కారం అతణ్ణి గుచ్చి నవ్యసాహితీసమితి పవాన బయలు దేరిన 'నఖి' ఆ కాలంలోనే గుచ్చి ప్రశ్నిస్తున్నది. ఒక రోజు రామయ్య అతడి ముందు ఒకటి రెండు సంపుటాలు మాత్రమే వెలువడ్డ '“జయంతొ నిందితుడిగా హాజరుకావల్సిన సంఘటన తటస్త్రించింది. తెలుగు కథావికాసానికి తమతమ పాత్ర నిర్వహించాయి.

సంస్కృతి సమాలోచనం

ఇగ ఇ (శీ రామాయణ పరమార్జము సత్ర్రవర్తనము

శ్రీ) శ్రీభాష్యం అప్పలాచార్యులు (శ్ర్రీశామాయణము. మహాకావ్యము. వేదనమ్మితము. అనియూ కీర్తించుచుండును.? మొనవుడు ప్రధానముగ పాటిం పూర్వభాగ, ఉత్తర భాగములలో వేదము నిరూపించిన బాహ్య చవలసినధర్మము సౌశీల్యము. అభిజన, విద్యా, విత్తములచే వర్తనమును, ఆంతరణ్ఞానమును ప్రతిపాదించినది. (శ్రీరామా తానధికుడయ్యు తనకంకు తక్కువ వారిని తక్కువగ చూడ యణమున వేద ్రతిపాదతమైన ధర్మమే బాహ్యవర్తనము. కుండ ఉండుట మానవత్వము. (క్రీ/రాముని ప్రధానలక్షణము ఉపనిషత్రతి పాద్యమగు (బ్రహ్మజ్జానము శ్రీరామాయణ ఈ నిరహంకారత. తనకంళు తక్కువవాడైన గుహుని 'ఆత్మస మున వ్యంగ్యప్రతిపాద్యము. ఇశ్రీరామాయణమును పోలిన మస్సఖా అని ప్రశంసించిన మహా శిలనంపన్నుడు. ఆతడు మహాకావ్యము వేరొకటిలేదు. బాహ్యముగా మధురము, ఆంత తనకు చేయ బూనిన ఆరాధనను స్వీకరించుటకంభ “పద్భ్యా రముగా మధురాక్షరము అయిన కథను వాల్మీకి ఇందు ప్రతిపా మభిగమాచ్చెవ స్నేహసందర్శనేనచి' నాలుగడుగలు ఎదు దించినాడు. శబ్దార్ధములలో, భావములలో, భావనలలో, వర్షన రుగా వచ్చుట చేతను ప్రపుల్లమునైన ముఖముతో సు(గ్ర్‌వునితో లలో, రనపోషణలలో మధురమైన కావ్యము. ఆంతరముగా అగ్ని సాక్షికముగ సఖ్యము చేసికొని రావణుని చేతిలో అతడు ఆనందస్వరూపమై, సత్యమై వెలయు మధురాక్షర తత్వమగు చనిపోవునేమో అని భయపడి అశ్లీలముగు ఆమాటకూడ అనుక 'బ్రహ్మమిందు ప్రతి పాదింపబడినది. అందు చేతనే వాల్మీకి నలేక “త్వయికించిత్స మాపన్నే కింకార్యంసీతయామమ (ప్రార్షనలో '“కూజంతం రామరామేతి మధురం మధురాక్షరం”” అనిన పరమోదారుడు. భార్యాపహర్తయైన రావణుని వాని అని ప్రార్జించినాడు. అలౌకికము. వేదచోదితము అగు అభ్యు సోదరుడు విభీషణుడు దహన సంస్కారమునకు నంశయించిన దయ నిశ్రేయస స్తాధనము ధర్మము. అభ్యుదయ సాధనమగు_ పుడు “'యథాహ్వేష తధామమ' నీకెంతో నాకంత. అని, తాను ధర్మములు లౌకికములు, పారలౌకికములు అని రెండు విధ సంస్కరించుటకు సిద్దపడిన పరమోదారుడు (క్రీ రామచం ములు. నిశ్రీయస సాధనమగు ధర్మము ఉపనిషత్ర్రతిపాద్య ద్రుడు. తిరగ్జ్యాతికి చెందిన జటాయువు చనిపోయినపుడు మగు (బ్రహ్మజ్ఞానము. ఈ రెండును ప్రత్యక్షముచే గాని, “రాజ్యాద్రుష్ణు వనేవాసం సీతానమ్టా హతో ద్విజు ఈ దృశీయం అనుమూనముచే గాని ఎరుంగ వీలుకానివి. అందుచే దీనిని మమాలక్ష్మీః నిర్దహేదపి పావకమ్‌”” అని తన దౌర్బాగ్యము తెలియజేయు (గ్రంథమును 'వేదము' అందురు. అ వేదమే చేతనే జటాయువు చనిపోయినాడని విఅపించి స్వయముగ లౌకికముగు ఛందమున కావ్యముగా చతుర్ముఖ ్రసాదలబ్బ సంస్కరించినాడు. ఇట్టే సన్నివేశములు చూచినపుడు సావాత్‌ దివ్యజ్హాన సంపన్నుడు, నారదోపదిష్ట్ర రామకథాకుశలుడును. శ్రీ మహా విస్ణువైన (శ్రీ) రాముడు మానవుడుగా దిగివచ్చి అగు వాల్మీకిచే ఈ లోకమునకు అవతరించింది. వేదపూర్వభా మానవుల కొకు ఎంతటి సత్ర్రవర్తనమును ఆచరించి నేర్చి గప్రతిపాదితమగు ధర్మము బాహ్య కథారూపములోను, ఆంత నాడో స్మరించు కొనిన ఆతని బుణమును మానవజాతి రమగు జ్ఞానము వ్యంగ్యార్థమునందు నిజేపించి వాల్మీకి (శ్ర, ఏనాటికీ తీర్చలేదు. ఎంతటి జ్ఞానమున్ననూ ప్రత్యేకమైన రామాయణమును రచించినాడు. వేదమంతయూ ధర్మ(ప్రతిపా వరము వాక్కు ఒక్క మానవునకే లభించినది. దానిని దుర్వి దక మగుటచే శ్రీ, రామాయణము ధర్మమునే ప్రధానముగా నియోగ పరచుకొనకుండ, కాపాడుకొనుటయే మానవుని కర్త నిరూపించినదనుటచే (శ్రీ) రామాయణ ప్రతి పాద్యుడగు (శ్రీ వ్యము. మాటకు నాలుగు లక్షణమ్రులుండవలెను. సత్యము, రామచంద్రుని “రామో వి[గ్రహవాన్‌ ధర్మః” అనినారు. సమాజ _ ప్రియము, హితము, మధురము. ప్రధానముగ పారుష్యములే ములో తమచుట్టునూ తనతో నంబంధించి ఉన్న వారందరినీ కుండుట అవసరమ్ము శ్రీ రామునిగూర్చి “ ఉచ్యమానోపి తనప్రవర్తనచే ఆనందింపజేయుచూ, తానానందించుటయే పరుషం నోత్తరం ప్రతి పద్యతే, మృదుపూర్వంతు భాషతే'” ధర్మము. (శ్రీరాముడు దుశ్శకములైన సత్య, ధర్మములను అని మాటలో పారుష్యములేకుండుట, మార్షవముండుట ప్రధా నడిపిన మహాధీరుడు. అందుచే (శ్రీ, రామాయణము తరచుగా నలక్షణములుగా సేర్కొనినారు. పరుషముగా మాట్లుడిననూ రాముని 'సత్యపరాక్రమఃి అనియు 'నత్యధర్మపరాయణః పరుషముగా బదులు పలుక లేకుండటకు కారణము అశక్తికాదు.

శీ3శీ సాహితీ నీరాజనం “ఉత్తరోత్తరయుక్తాచ వక్తావాచస్పతిర్యథా'' మాటకుమాట సహజ వినయ సొజన్యములు వీడని మహనీయ మూర్తి (శ్రీ సమాధానము చెప్పుటలో వాచస్పతి యంతటి వాడు అని రామకృష్ణయ్య గారు. (శ్రీ, రాముడు అహల్యా శ్రమమునకు నారు. మాటతో తపసుచేయవలెనని భగవద్గీత వాజ్మయ విశ్వామిత్రునితో వెళ్లినపుడు అది నిర్హనమగు వనము. ఆ తపనును చెప్పినది. ''అనుద్వేగకరం వాక్యం సత్యం ప్రియక వనమున రాముడు ్రవేశించగనే ఒక ,్తీ లేచి నిలువబడి రంచయత్‌** అని మనసుకు వెగటు కలిగించనట్టి సత్యము, _ (శ్రీరాముని సత్కరించెను. ఆమె శాపవృత్తాంతము, శాపమోత ప్రియము, అయిన మాటమాట్టూడుట వాజ్ఞయ తపస్సు. ప్రకారము అంతకు ముందే వినినారు రామలక్మణులు. తమవల స్మిత పూర్వాభి భాషీద, పూర్వ భాషీచ రాఘవః” ముందుగ ననే అమె శాపవిముక్తురాలైనదని వారహంకరించలేదు. “తస్యా చిరునవ్వుతో పలుకరించువాడు, ముందు పలుకరించువాడు జగృ్భృహతః పాదౌ”' ఆమె పాదములను పట్టి నమస్కరించినా శీ, రాముడే అంతే కాక మాటలో '“సత్యవాదీచ భూతానాం రట. అట్టి వినయ మేదుర దివ్య స్వరూపము (శ్రీ, రామచంద్రు ప్రియవాదీచ రాఘవః” అని సత్యమును, ప్రియమును పలుకు నిది. విశ్వామిత్ర యాగ సంరక్షణమునకు ఆరు రాత్రులు వాడని పేర్కొనినారు. మాటకు ప్రధానముగ రెండు లక్షణము ఆశ్రమమున నిలచి కాపాడి మారీచ సుబాహులను తొలగించిన లుండ కూడదు. ఒకరాడిన మాటను అవసరము లేకున్నను తరువాత విశ్వామిత్రుని ఎదుట నిలచి ““ఇమౌ న్మ మునిశా కాదని ఖండించుట, కలహించి పలుకుట. రాముడు ఈ రెండు ర్లూల! కింకరౌ సముపస్త్రితా?? అని తాము కింకరులమని చెప్పిన లక్షణములు లేనివాడని '“నవిగృహ్య కథారుచిః, నవిరుద్దకథా మహనీయమూర్తి (శ, రామమూర్తి. గొప్ప పరాక్రమశాలి అయి రుచిః' అంటాడు వాల్మీకి. మాటలలో ఈ లక్షణములు ఉండియు “'మహతా స్వేన వీర్యేణన విస్మితః' తన పరాక్రమ పాటించుటచే మానవులలో అన్యోన్యము స్నేహభావము, మునకు తాను గర్వించెడి వాడుకాదు. సుగుణాకరుడగు (శ్రీ, సద్భావము సెంపాొందును. ఇట్లు నిరహంకారత, సాధువా రామునిలో గనిలో రత్నములవలె గుణములు లెక్కించుటకు దమ్ము సౌశీల్యము చాల ఆవశ్యకములని క్రీ; రామచంద్రుడు శక్యముకాదు. చూచినవారి నందరినీ ఆకట్టుకొనెడి అనుభా తఈనప్రవర్తనచే నిరూపించినాడు. సత్ర్రవర్తనము కలవానికి లోక వము ఇశ్రీీరామునిది. ఇట్టి సత్ర్రవర్తనమే తము జీవిత సారముగా మంతయు సాయపడును. దుష్రృవర్తనము కలవానిని లోకమం నడచిన మహనీయుడు (శ్ర/రామ కృష్ణయ్యగారు. పదవీ కాంక్ష తయు ఏవగించు కొనును అను సిద్దాంతమే (శ్రీ, రామాయణ _ అర్హతృష్ణ కీర్తి లోభముగల పండితులు, విమర్శకులు ఎందరో పరమార్హమని మన పెద్దలు సం(గ్రహముగా ఒక శ్లోకములో ఉండవచ్చుకాని అదోషము లేమియులేక తాముచేయు భాషా చెప్పిరి. కృషియే పరమధర్మముగా పాటించిన మహనీయులు (శ్రీరామ

“యాంతి న్యాయ్య ప్రవృత్తన్య తిర్యంచోపి సహాయతాం కగయ్యగారు.

అపంథానం తు గచ్చంతం సోదరోపి విముంచతి” వారితో నాకు గల పరిచయము వారి పరిశ్రమకు సంబం

ధర్మమార్గమును వీడక నడుచువానికి తిర్యక్కులు కూడ. చి కొదు, వారి భాషా శాస్త్రమును గూర్చియు కాదు. సాయవడును. ధర్మ మార్గమును తప్పి నడచువానిని సోద వారింటిలో రెండు సంవత్సరములు ఉండుటచే వారు నన్నాక రుడు కూడ విడచిపోవును. (శ్రీ, రాముని విషయములో, ర్లించిన తీరు నా మనసును వీడక ఏవో కొన్ని మాటలు వారిని రావణుని విషయములో ఈ నీతి స్పష్టముగా గోచరించును... “సరి లికి వాక్కును సాద్దకము చేసుకొనవలెనని వ్యాసమును రామాయణ పరమార్ధమైన న త్ర్రృవర్తనము అలవడిన వ్యక్త శ్రీ) లలన అభర్థుమూ ర్తులైన అట్టివారి శాస్త్ర పరీక్ష ప్రవర్త కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు. వారి సౌజన్యము, సౌశీల్యము, డ ల్‌ కమున కాదర్శమై వెలయగలదు. వినయము, నిరహంకారత తరువాతి వారందరికి ఆదర్శభూత నాకీ అవకాశమునోసంగిన కార్య నిర్వాహకులకు కృతజ్ఞత ములు. మహావిమర్శకులై ఉండి మహోన్నత పదవులను చేపట్లి తెలియజేసి కొనుచు ఈ వాచికమైన ఉపాయనమును శ్రీ అపూర్వ భాషా శాస్త్ర, సిద్దాంతములను ప్రకాశింప జేసియూ రామకృష్ణయ్యగారి దివ్యస్మృతికి అర్చించు కొనుచున్నాను.

భారతీయ సౌందర్యతత్త్వం (శ కుంతల -- గౌరి

(శ్రీ/ ఇండవిల్లి సూర్యనారాయణశాస్త్రి మనం ప్రకృతి సొందర్యాలను తిలకించినపుడల్లా అవి మనలో ఆంంగటత ౧౩ 11౬౧ 4౬46 ఆనందాన్ని ఆవిర్భవింపబేస్తాయి. ఇళ్లు అజంతా, ఎల్లోరాగుహ.. . ఇర! ₹ం6 106 ౪౦౮౧౦ ౫62/౩ ర10990౧5 2౧6 8 లలోని సొందర్యశిల్బాలను, దివ్యదేవాలయాల మీది శిల్పసొంద న్య 0113 ౮601106, ర్యాలను చూసినప్పుడు కూడా అవి మనమానసాళల్లో మధురా [౧|| 0 ౪/1100 66 5061 13 008౧౧66, నుభవాఠను రేకెత్తిస్తూంటాయి, కనుక ““సౌందర్యం”” అనేది బ్మంగ96, 1885196, 166. సర్వదా మనకు సమధిక సంతోష సంధాయక మౌతుందని ఇ్య్యగ5[6000 19 అగ 206 [6/6౧ '6క తేలింది..ఈ విషయాన్నే, సౌందర్యతత్తోపాసకుడైన “కీట్సు | ౦౧6 9018 ౧౭౧౭ ౦0౧౨1౧6? జోవాన్‌”* అనే ఇంగ్రండు దేశపుకవి “గీ 1100 0 09200 | గం (౧66, ౦ 9261౧812! 206 2|| 21 1 2 ౮౦౪ 10! ఈ౭”” అని తెలిపినాడు. ఫా అమరనిఘంటు (౧౦౪౩ ౪96, (90609) వునకు వ్యాఖ్యాన(గ్రంథమైన గురుబాలనవ్రబోధిక సుందరశ నిర చనం." ము అరక ఇతి నుందరడో. మీది గోఢే పద్యమునకు, విశ్వకవి రవీంద్రనాథ వాకర్‌ దృజఆదరే” అని చెప్పినది. అంకే - మిక్కిలి నంతోషపెళ్టేదే మహాశయుని ఆంగ్లభాషా వివరణమే ఈ క్రిందిది. ఈ వివర సౌందర్పం అనిపించుకొంటుంది అని ఆ ధాత్వర్థం. ఇంత కొమ్ము, మీది ఆంగ్ల్రపద్యమునకు మహాభాష్యమనదగియున్నది. వరకు చెప్పినది (ప్రపంచంలోని విశిష్టవస్తువులను ఆశ్రయించి “ఆ006' 6 ౧౧౭౩8 గ౦61 01 ౬6౧006, [౧85 ఈ4గా౧౭6 ఉన్న సౌందర్యం. ఇట్టి ఈ సౌందర్యం ప్రపంచాన్ని వ్యాపించి 40౧ ౧19 0గ౧601502 6 54100౧0212 1౧ & 51౧016 (౮జ110; ౧9 ఉన్నళ్టు మహోకవుల కావ్య ప్రపంచాన్ని కూడా వ్యాపించి ఉంది. [౧18 ౧౦1126౧ *09 ౧౦౦౧౫ 10 ౧16౦69. 7౧16 868873 10 06 ఉదాహరణకు - (క్రీస్తుశకమునకు ముందుకాలంలో ఉన్న 23౧౫|| 1009 1109 6 [2009 01 2 ౧2౧౮16, 001 1 16౧6 కాలిదానమహాకవి, '“అభిజ్ఞాన శాకుంతలము” అనే తన నాట ౪౧౪46౪౧౦16 62౧౭ 1౧ ౫౧1౧౩౧4 2౧౮ (8౪628 (1 1౧౧6 కంలో ''శకుంతల యొక్కదివ్యసౌందర్యమును అద్భుతంగా ౧౫౫9. పర్షించినాడు. ''గొథే” అనే యూరోపుదేశమవోకవి, ఆ [౧ [06016 ౦/౦, 5260౧312 019౧69 10066168 118 సౌందర్య వర్షన ంలోని తీరుతీయందనాలకు, గురుత్వ, ౪00౧0 ౪62/9 01050115 2౧6 9 1౧1 0 గ౭టగర/ 1 మహత్త్య, పటుత్వ ప్రాభవములకు పరవశుడై నాట్యం చేసి 00గ౧౦1౧65 [౧6ఈ/6౧ 2౧6 621) 1౧ 0౧6. నాడు. అంతటి దివ్యసొందర్య సమలంకృత ఐన శకుంతల ్న . ఇప్పుడు లేదు. ఐనపష టికీ ఆ శకుంతలాదులయొక్క దివ్య ౪/8 26 201 10 ౧453 ౦౪౬ 6015 66100౫ 1000 25 గా౩౧6 సౌందర్యమణికాంచులు ఇప్పటికిని, ఆ మహాకవుల కావ్యాలనే ౧0౭6021 0౮1 0౮05౬ 6 జ 20110 ౧0౧౭౦6 21 10౧% నిలువుటద్దాలలో నిత్యంగా ఆ చంద్రతారకంగా ఆ మహాకావ్యా ౧౧9౭౧8 [౧ ఆ౪%96 (121 60609 709జారంరే 5300212 జ లలో (ప్రకాశిస్తూనే ఉన్నాయి. కనుక మహాకావ్యాలను ఆశ్ర ౧6 ౧౦౪౮౧. 8113 ౧౦1౧20 90. ౧1౯ ౪2౧22 0౧920063 యించి ఉన్నసొందర్యమే సత్యశాశ్వత సౌందర్యం అనిపించు. ౧౦1 019 6౫20062800 0 12011 001 116 661109౧219 కొంటుందని శుక్రనీతిసొరం, ““శ్నాస్త్రమానేన యోరమ్య న 1060గాంగ! 0 & ₹49 ౦0౧౮౦. 7062 (5 8 806012! ౧01౧1 1౧ రమ్యోనాన్య ఏవహి?' అని తెలిపింది కనుకనే రెండువేల యేళ్ళ. _ [| ౪075. 00600 52/5 6౫0[9990/ ₹131 5260౧218 నాటిశాకుంతలనాటకగతమైన శకుంతలా సొందర్యవర్లనమును ౧0౧12108 18 గ౫౦౧/ 0 & ర68/910000901-- 416 చూసిముగ్దుడై ఆ గోథే ఒళ్ళుమరచి నాట్యం చేసి ఈ క్రింది ౮6౪6100009 ౮ 1౧౦0౪8! 1౧10 (౮1, ౮౭౭౫ 1౧10 ౧6/6, గీతమును ఆలపించినాడు: 0౧౧8649! [౧0 8015...

శీ3ర సాహితీ వీరాజనం

1౧ కశ 6076 28 [40 ౮౧1౦౧౩ 1౧ 520౧8918 ఇర 6 భావింపరాదు. పైపద్యము *“'గొథే” మహాకవి కేవల ఆనంద ౧౧౦౯౦106 ౧1౭/1 46 ౧౧౦౦౯6౩ (0౧౫ 6 62119౪౧10౧, పారవశ్యముతో చెప్పినదికాదు. ఇక ఆ పద్యము కాళిదాసకవీం 0 ₹6 [5 ఉం 1% స ఈ2భ00/ ౮౧౩౧019 09209/ ఇ౧4 ద్రుని కవితాతత్త్వ నిర్దాయకమైన ఒక సాహిత్య విమర్శ కాగ్రీన ౧0౧౧౬౧౦9, 10 9 ౧0౧౪ ౮౧|౦౧ 1౧ 19 ౧6౭౪౭౧౧౯ రుని నిష్పాశికమైన, నిన ృంకోచమైన, న్యాయసమ్మత మగు ౧6౯౧౧౧06 ౦01 618౧౧౭| ౨199 ర690గ066 1౧ 61291406. తీర్చు.

15 64/2 ఈ26 ౧౧1 ౧౦6 107 623100 ఉని 2 కనుకనే గొఖే యొక్క పైసుభాషితములలో ప్రత్యేక గ260012 ౧౭9510౧, ౧౦1 10౯ ౮6౪/681001౧0 2 గి౭గం18౯ మగు పరమార్హము, లేక సత్యము అంతర్రీనమైయున్నది. అదే 0127203౧ 04110౯౪2౧9౧౧౧0 €6 ౪౧౦19 9009061గ0/ మనగా పుష్పము ఫలముగను, భూతలము స్వర్షముగను, 0౧6 ౪01610 2౧౦€18/--10 6169౪28 10౪6707 69006/8 భౌాతికము అధ్యాత్మికముగను, పరిణామముచెందుట - వీని 6 ౧౧1౦౩! 06200/ 10 6 62గా౫| [౧6౪/6౧ 0% ౧౧౦౧౫! క్రమపరిణామచరిత్రయే శాకుంతలనాటకమని, 'గొథే' తన 09200/... పద్యములో నాఫట్కివక్కాణించినాడు.

౪ $ & ౧౧౦౦ ౮ 69 5౧0|0%/ ఈ 3210౧812. వాస్తవమునకీ నాటకములో చక్కని రెండుకలయికలున్నవి. 0౮90౫2౧5 ౦0౧౧౮6౭5 01 52040614 ౧89 666౧ ౪6౧/ మొదటియంకములోని నాయికానాయకుల కలయిక భౌతికమై గతం 624౧. 00 6604! 6256 ౧౭౩ 16 ౧౦6[3%0౪/౧ అస్రిరమైన సౌందర్యముతోను, శృంగారముతోను కూడియు 9 ర౮66౧97౯౧౮గ౧౦/౮౧6౯0[08౧2019౯1౧6౧|9౮406131-%6[ న్నది. ఇక చివరియంకములోని కలయిక శాశ్వతానందదాయక ఆగి|గారి196 1౧౧౭9 ౦౧25౪0౧ 7౧19 19 096౯0౧౦౮౦1 [6౯ మగు మారీచమహర్షి దివ్యా శ్రమములో జరుగుటచే అధ్యాత్మి 51గ9|0%/. కానందదాయకమై యున్నది. ఇట్లీ నాయికానాయకుల మొదటి

16 1048701106 101951 ౧6౪68 ౧౦ 38౧/2110 5౧౫౩ నమౌవోేము చివరి వైతికసమ్మేళనముగా నెట్లు పరిణతమైనదో 116 665101 ౧6౯ ౧6215. 5౧6 52౧69 08/8, 681 88899 “టీ పొ మక్రమమును జూపుటయే ఈనాటక లక్ష్యము. 0౧ ౧6౯ 0౮ 1౧9౧19 ౮ 4 906 6291%/ ౧81109 ౧6౯౦౪౧ ఈ నాటకములోని కవితా కథా శిల్ప చిత్రణవిషయంలో 0620౮60 4162౧|౧65:. 0౮5616 561190౧ 34660౧1318. 848 కాళిదాస కవీంద్రుడు ప్రదర్శించిన అపూర్వాద్భుత కళాప్రతిభ 509 ౪25 ౧౦1 6౪౭౧ ౦౦0౧౨౦1౦౪8 01 ॥1 116 16 51౧౧018 ౪/18 లను, రవీంద్రకవీంద్రునిమీది ఈ మలిపలుకులు, మన మానస ర6౯| 16 16 గంంగ౧ట1౧ 301100, 606 88906 (గగ ౧౮౧౪ ముకురాలలో సూటిగా ప్రతిబింబింపజేస్తున్నాయి.

1౧9౧16 ౮ గాలరి.” భౌతిక సౌందర్యమూలకమైన (ప్రేమ, ఆనందము, శృంగా రవీంద్ర కవీంద్రుని యొక్క మీది ఆంగ్లవాక్యముల భావం రము అనేవి సహజంగానే అస్థిరములు, చంచలములు, కనుకనే ఇది. ''గొథే'' శాకుంతలనాటకమును గూర్చిన తన విమర్శను చంచలమైన కృత్రిమ(ప్రేమను మాత్రమే కలిగించేవి. భారతీ ఒక్కచిన్నపద్యంలో్‌ అఖండముగ నిట్లు సం(గ్రహించెను. పై యుల పవిత్రదాంపత్య జీవితములకు ఈ చంచల(ప్రేమాదులు పద్యము దీపకళికవలె మనకు చిన్నదిగ కనుపించుచున్నను ఈ _ పూర్తిగా ్రతికూలములైనవి. *'నిజానికి మన భారతీయ షద్యం శాకుంతలనాటకమునంతటినీ ఒక్క క్షణములో (ప్రకా సౌందర్య తత్త్వం ప్రధానంగా భౌతిక విషయలంపటమైనది శింపజేసి దాని యంతరార్హమును ఒక్కసారిగ ప్రస్పుటము కాదు. కాక, అది ఆధ్యాత్మికభావనా ప్రభావితమై ఆధ్యాత్మిక చేసినది. సౌందర్యంగా పరిణతిచెంది'ప్రపంచమాంగళ్య సంపాదనకు గొధేమహాశయు డనినట్టు నవయౌవన వికాసవిలసితము పచ్భని మంగళత్య రణంగా భొసింపవలసి ఉన్నది. ఈ సత్యాన్ని అగు వుష్పములు తమపరిణామ రూపములైన ఫలములతో చంక ఉత్తమపా త్రలనదగిన తన న్‌ తా తలి చెందిన సరస సమ్మేళనమే 'శాకుంతలనాటకము'. మరియు ర్య భతి కే దరాలను అపారమైన న లి నీనాటకము స్వర్భూలోకములను ఒక్క చోట అతిసహజ వ డు. కాని ల క్త పై అ ర తమ ముగ కలుపగల్లిన పరంధామము. ర్లంచినాదు. కాని అంతట అపురూపసొందర్యాలు కూడా ప్రియతమనాయకుల యొక్క మానసములను ఆకర్షింపలేకపో ఈ నాటకము, దివ్యకవితాసొందర్య సందేశనంభరితమని వడం అటుంచి అవి అపజయాన్ని పొందినరీతిని, మనజాతీయ యెంచి '“గోథే'? ఆనందపారవశ్యముతో చేసిన కేవల తత్కవి మహాకవి ఐనకాళిదాస మహాకవి అతినహజంగా తావేశమే అనుకొని మనము పై ప్రశంసా పద్యమును చులకనగ _ ప్రదర్శించినాడు.

భారతీయ సొందర్యతత్త తతత నిజానికి '“భౌతికం”' అనేది అంతాపరిణామంలో దుఃఖమే భౌతికసౌందర్యాలకు అపజయ కల్పన ద్వారా నిషిధాన్ని ఫలంగా కలది.* అని భగవద్గీత - '"'యేహి నంస్పర్శజా భోగాః నూచించి ఆ పాత్రలకు ఆధ్యాత్మికసొందర్య ప్రాప్తికై వారిచేత దుఃఖయోనయ ఏవ తే...” అని సీద్దాంతం చేసింది. ఈ '"'మహాతపస్సు”' చేయించినాడు. వీరిద్దరిలో ''గారీతపస్సు”' సిద్దాంతంలోని సత్యాన్ని స్పష్టం చేస్తూ భర్చృహరిమహాకవి తన ప్రత్యేకంగా పేర్కొనదగినది. ““సుభాషితత్రిశతి' లో *బ్టోగ్లా న భుక్తా వయమేవ భుక్తాః గౌరీదేవి, ఆధ్యాత్మిక మూర్తి ఐన ఆ మహేశ్వరుజ్హే పతిగా త న క్ష పడయుటకుగాను మండువేసవికాలంలో మధ్యాహ్న నమ మై న జీర్ణా నయమేన జీర్ణాః ళుంలో స్థ లో నిప్పులు కురిసే ఎండలో నిలబడి” పంచాగ్నిమధ్య అని త్రికాలాబాధ్యమైన సత్యాన్ని ప్రపంచం ఎదుటపెట్టీనా తపస్సు” చేసినది. ఇక వర్షాకాలంలో రాత్రులందు వర్షధారల అసలు నిజం చెప్పాలంకేు - ఈ భౌతిక భోగానుభవదృష్టి మధ్య ఆరుబయట చాపరాళ్ళమీదపరుండి తపస్సుచేసింది. మానవ జీవితంలో '“వివాహం'*తో ప్రారంభమౌతుంది. కను ఇళ్లు చలికాలంలో కంఠంలోతునీళ్ళలో నిలబడి కఠోరతపన్సు కనే మనమహర్షులు ఈరహస్యాన్ని ముందుగానే తెలుసుకొని, _ చేసింది. ఈమె చేసిన మహాతపస్సునకు రాత్రులు ప్రత్యక్షసాతు “భారతీయ వరులు అర్హకామాలకు దాసులు కారాదు” అనే లుగా ఉన్నాయని- '----- మహాతపస్సాత్య ఇవ స్పితాఃకపాః? పవిత్రధ్యేయంతో - దూరదృష్టితో కన్యాదాతచేత (నూత్న అని మహాకవి వర్షనం. ఇట్టి తపశ్చరణకారణంగా ఈ మెలోని వరునికి కన్యాదానం చేయడానికి ముందే) (ఆ మహర్షి పుంగ _భౌతికసొందర్య స్టానంలో ఆధ్యాత్మికసొందర్యం ఆవిర్భవిం వులు) ఇలా చెప్పించినారు. * దాతా-ధర్భార్హకామేషు త్వయ్రైషా చింది. బ్రహ్మచారి వేషంలో వచ్చిన మహేశ్వరుని ''మౌఖిక నాతి చరితవ్యా'' అని అంక, ఓనూతనవరా! నీవునీ దాంపత్య పరీక్షలో కూడా ఉత్తీర్ణఅయింది. పరమేశ్వరుడు పరితృప్తిచెంది జీవితంలో ఈ నూతనవధువు విషయంలో ధర్మ, అర్హ కామ, స్వన్వరూపంతో నూతనవరుడై నూతనవధువు పాణిగ్రహణం పురుషార్థాలను, సమానాదరంతోనే 'సేవించవలెనుగాని, అర్హకా చేసినాడు. ““గౌరీతపస్సు ధర్మమా అని మృత్యుంజయుని మాలను మాత్రమే సేవించరాదు. అని కన్యాదాత నూతనవరు_ చేబట్టేన పార్వతీదేవి '“సర్వమంగళా'' దేవిగా మారినది. ఈ నికి గట్టి కట్టుడిచేసి ఈ నిబంధనకువరుడు “'నాతి చరామి” తపః ప్రభావంతో ఈమెకు ““'మాతృత్వ' సిద్దితోబాటు “జగ అనే తన అంగీకార వాక్యాన్నిచెప్పిన పిమ్మకే కన్యాదానం న్మాతృత్వసిద్ది' కూడా సిద్దించినది. వీరు జగత్తునకు ఆది చేస్తాడు. ఈ ్రమాణవాక్యాన్ని పూర్వపువరులు యధాత దంపతులైనారు. నేటి మన కన్యకామణులు, తమవివాహము థంగా అమలు చేసేవారు. కాని నేటివారలు పెద్దమొత్తం మీద నకు అదిలో చేసే “గారీపూజూకు నాటి ''గౌరీతపస్సు'' (99%) నూతనవధువు తమ చేతికి చిక్కేవరకే మామ చెప్పిన మూలమై అది వారిసౌభాగ్య జీవితమునకును, వారిభర్తల జీవిత వాక్యాన్ని చిలకపలుకుల్దా పెదవిమీదే పలికి (నేటిమంటత్రుల సౌభాగ్యమునకును మూలకారణమయింది. ఈతపః ప్రభావం 'ప్రమాణవాక్యాలవలె) రంగంలోనికి ప్రవేశించిన తక్షణం తాము తోనే శకుంతల కూడా ఆధ్యాత్మిక సౌందర్య సందీపితయైై పతి పలికిన మొదటి ప్రమాణాలను ”“త్రోసిరాజు” చేసి, అర్దానికి జీవితమునకు భాగ్యదేవతయై భరతునకు మాతయై క్రమంగా మాత్రం దాసులై తమ గృహలక్ష్ముల జీవితాలతో చెలగాటమాడి ““భరతమాతి' గా మారినది. ఇప్పటి ఈ దంపతుల దాంపత్య వాళ్ళ ప్రాణాలను చాలామంది పతిత్రవాచ్యులు బలిగొంటు. (ప్రేమ స్థిరమైనది; ఎప్పుటికినీ చలించనిది. శాశ్వతానందాయక న్నారు. కేవల భౌతికమైన ఈ ''ఆర్డిక విషయానికి గల మైనది. రవీం(ద్రకవీం[ద్రుడు చెప్పినట్లు, ''--- భౌతికసౌందర్య యాపిషలక్షణాన్ని విశదంచేస్తూ త్స, శంకరభగవత్చాదుల పరిమితమగు (ప్రేమనుండి నైస్టికసొందర్య సంయుతమై, శౌశ్వ వారు ““అర్ధ మనర్హం భావయ నిత్యం, నాస్తి తతన్సుఖలేశ తానంద దాయకమైన దివ్యప్రణయన్వర్గమునకు భారతీయ సృత్యం'' అని, త్రికాలములలోకూడా అబాధ్యమైన సత్యాన్ని దంపతులను ఉద్దరింపజేయు టే?” కాళిదాస కవీంద్రునిపషరమ “విశ్శసందేశ' రూపంలో చాటినారు. ధ్యేయం కదా! అతడి ఆ మహోన్నతధ్యేయం గిరిజా, శకుంతలా ల పాత్ర చిత్రణలతో పూర్తిగా నెరవేరినది; ఈనాటకరచనతో ఈ ఇంతకుముందు చెప్పినట్లు భారతీయుల పవిత్ర దాంపత్య ష్వళళ్తవి జీవన్ముక్తుడైనాడు. కనుకనే ఈ నాటకాంతగత భరత జీవితధ్యేయాలకు కేవల భౌతిక సౌందర్యం ప్రతిబంధకసామ(గ్రి క్యంలో తనకు “*వునర్జన్మరాహిత్యమును” ఆ పరమాత్మ కనుక మహేశ్వరుడు గిరిజా ప్రథమ (భౌతిక) సౌందర్యాన్ని సనుదించు గాక అని అతడిని అర్జించి ధన్యజీవనుడైనాడు. నిషేధించినట్లు, మన కవీశ్వరుడు కూడా గిరిజా, శకుంతలా

కట్ల శు శ మహాకవి కాళిదాసు - శైవోపాసనము (శ్రీ/ ఆచార్య శ్రీనివాస్‌ వేదాల సంస్కృతకావ్య ప్రపంచమున కాళిదాసు వంటి ప్రతిభా _ “/శివశ్శిక్త్యా యుక్తో యది భవతి శక్తః ప్రభవితుం భాస్కరుడు మరియొకడు లేడు. ఖండఖండాంతరములందు న చేదేవం దేనో....?? పాగడ్తగొన్న గీర్వాణకవులలో ఇతడు ముఖ్యుడు. ఇత్యాది. శ్లోకమున. పై కాళిదాసు భావమునే పలికిరి మహాకవి కాళిదాసు శివభక్తి తత్పరుడు. రఘువంశాది అనవచ్చును. "“ప్రకృతిః కర్రీ పురుషు పుష్కర పలాశవత్‌ కావ్యారంభమున నిర్లిప్తు' అనుసాంఖ్యసిద్దాన్సముకూడ ఇందు నమన్వయించు న్నది. *వాగడ్డా వివ సంప్పక్తా వాగర్డ ప్రతిపత్తయే, చున్న జగతః పితరౌ వందే పార్వతీ పరమేశ్వరా.” కాళిదాసు పరమశైవుడు. ఆయన నాటకముల మూడింటను పార్వతీపరమేశ్వరులను శబ్దార్హములవలె తొలుత శివునే స్తుతించెను. శాకుంతలమున మొదట ““యా అని జగత్పితలగు పార్వఆప గ బ్రుర్హములవల, సు (సఘురాదాళ? ది శ్లోకమున, అప్ప ర్తియైన శివుని అవినాభావ సంబంధము. గలవారని నిద్దేశించుటలో (స్తీ వం! దా” ఇత్యాది కా పాక పురుషు లిరువురకును కల నిత్యదాంపత్యమును అట్టి నిత్య దాంపత్యమును ఏకపదమగు నిత్య సమానముతో కావ్యారంభ “భూొమి రాపో నలో వాయుః ఖం మనో బుడ్దిరేవ చ, మును కావించి యున్నాడు. అహంకార ఇతీయం మే భిన్నా ప్రకృతి రష్టధా? అనగా పృథ్వి, జలం, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం, మనము, కుమా, వమున (బహ్మస్తవమున ర సంభవమున (బ్రహ్మాస్తు బుద్ది అహంకారము అనెడి అష్ట రూపములతో ప్రకృతి యున్న “స్త్రీ పుంపా ఆత్మభాగొ తే భిన్న మూర్తే సీస్స్బష్షయా, దని, స్వయంభూ బ్రహ్మ, విష్ణువు, శివుడు అను త్రిమూర్తుల ప్రపూతి భాజు సర్గన్య తావేవ పితరౌ స్మృతా.” అద్వైత భావమును వ్యక్తపరచుచున్నవి. ఈ గీత యందలి శ్లోక ఇ భావమునే కాళిదాసు శాకుంతలమున 'ైవిధముగనే మంగళ మ న నేవీ! మాచరించెను. కాళిదాను వేదాంత ప్రతిపాదితమైన బ్రహ్మపదార్హ ॥ * మునే శివుడనును. బ్రహ్మకు శివుడను పదము వేదములందు కాటి ఇ క నమన స లో ఈశ్వ కొన్ని స్టలములందు ప్రతిపాదించబడినది. “'నమశ్శంభవే చ ర పం, ॥ మయోభవాయ చ, నమశళ్శంకరాయ చ మయొభవాయ చ, రుని (గ్రహించు (ప్రేమ, లోకకళ్యాణాధిష్టితమగు నృష్టికి నైజము. నమశ్శివాయ చ, శివతరాయ చి ఇచట శివునకు, శంభుశంకర అట్లు మయస్కర మయోభవ నామములు వచ్చినవి. శివుని అఖండ **జగద్యోని రయోనవిస్త్వ్రం జగదన్లో నిరన్తకః, స్రీతిని కాళిదాసు విరామము లేక ్రస్తుతించెను. జగదాదిరనాదిస్త్వం జగదీళో నిరీశ సరఫ” “అజఃస్వయంభూః' అనియు, రఘవంశమున అష్టమూర్తి అనగా జగములకు నీవు కారణుడవు నాశకుడవు దొరవు. అనియు (3-35), పరమేశ్వరుని సర్వ శివంకరుజైన శివుని మొదటి వాడవు, నీకంకు ఇట్టే కారణుడు మజీయొక్కడు “సర్షస్త్రితి 'ప్రత్యవహారహేతుః స్టావర జంగమానాం” (రఘు లేదు. అనగా 2-44) చరాచరమైన ప్రాణికోటోపుట్టుకకు, బ్రతుకుటకు, మర ణమునకు కూడ కారణమైనవాడు ఆ పరమేశ్వరుడే అనియు, “'యతోవా ఇమాని భూతాని జాయన్తే “మాన్యస్ఫ మే నాకతడే పూజ్యుడనియు కాళిదాసు తన యేన జాతాని జీవస్తి? మనోగతమైన శైవోపాసనను తనకావ్యములందు అన్నిస్తలముల అను శ్రుతిని ప్రమాణీకరించెను. ఈ విధముగనే శంకర వ్యక్తపజచెను. కాళిదాసు కవిలోక మూర్చన్యుడే గాక శైవోపాసనా భగవత్పాదులు ధన్యుడు.

వైరభక్తి శ్రీమతి పళ్లై నాగమణి ఆధ్యాత్మిక సాధనయందు జ్ఞానమార్గము, భక్తిమార్గము నని మనియు, సమానమున కరణముగా నిది అన్వయించుననియు రెండు విధములైన సంప్రదాయములున్నవి. ఇందు మొదటి “వైరభక్తి శబ్దార్ధము చెప్పుట సముచితము. మార్గము ననుసరించువారిని జ్ఞానులనియు, రెండవమాగ్గము స్ట ప ర్షదులైన జయవిజయులు ననకాది మహర్షుల శావ ననుసరించువారిని ప్రపన్నులనియు నందురు. క్లానమాగ్గము (ప్రభావముచే రాశ్షన జన్మ(త్రితయమును పొందినారు. వారే నవలంబించువారు తమ చస్పాప్పులకు తామే బాధ్యులు. హిరణ్యాక్ష హిరణ్యకశిపు; దావణ కుం భకర్ష శిశుపాల దంత భక్తులన్నవో భగవంతుని పట్టు సర్వసమర్చణ బుద్దితో వక్రులు. నుందురు గాన వారి సమస్త బాధ్యతలను భగవంతుడు తానే వహించును. భాగవతమున మొదటే తేగవారికి ఉదాహరణ ““బైగొనుబంధ తీబ్రేణ ధ్యావే వాచ్యుత పాత్మతామ్స్‌ ముగా సనక ననందనాదులు, రెండవ తెగవారికి ఉదాహరణ న్‌ తౌ పునర్రరేః పార్శ్వం జగ్మతు ర్విష్ణు పార్లదా?= ముగా జయవిజయులు చిత్రింవబడినారు. సనకాదులు వైకుంఠ (7-1-47). నగరము నారోహణ చేస్తి ఆ మార్గమున ఆరు కత్యలలో _ అని వ్యాస వాణి. అంతే కాదు, సర్వత్ర విష్ణుని దర్శించియు ఏడవ కత్యయందు ద్వారపొలకు “యథా వైరానుబంధేన మర్య్యస్త్మ్మయతామియాతశ్‌, లైన జయవిజయులలో విష్ణువునకన్న అన్యమును దర్శించి న తథా బక్తియోగేన ఇతి మే నిన్నితా మతి౬*' నారు. అందువలన ద్వారపాలకులు వారి నడ్డగించినారు. (7-1-27). జ్ఞానమార్షానుగాములైన సనకాదులు వారిని శపింపగా, భక్తిమా ర్లమునకు చెందిన జయవిజయులు తమ్ము శపించిన బుషుల ఎని దేవర్షి నారదమతము. లోను విష్ణువునే దర్శించినారు. ఈ రెండు తరగతుల వారికిని శాపవశమున రాక్షస జన్మలెత్తిన హిరణ్యాఇుదులు విరంతర భగవంతు డొసగిన శాశ్వత ధర్మరూపమైన పరిష్కార మార్గమే వైర సాధనతో భగవతా ఎన్నిధ్యమును పాందిరని' భాగవతోక్తి భారత జాతికి (శ్రీమద్రామాయణ, భారత, భాగవత్‌ స్వ విధ భక్తులు భగవానుని జేరుటకు శ్రేష్ట మార్గము ములు మవానిధానములు. వీనిలో భక్తి ప్రధానమైనది భాగవ లయ్యు, వైరము సులభ సాధక భక్తి మార్గముగ భాగపతమువను, తము. భాగవత సప్తమ స్కంధమున నవ విధ భక్తిమార్గములు బ్య ప్రామాణిక (గ్రంథములలోను నిరూపితము. వైర భక్తు వర్షిములు. లలో కారణ జన్ములైనవారికి మాత్రమే ఈ మార్గ మను “భ్రవణం కీర్తనం విష్ణోః స్మరణం పాదసేననమ్‌, స్టేయము. జయవిజయులు వైరభక్తి మార్గమున తిరిగి భగవం అర్భవం వందనం దాస్యం సఖ్య మొత్మనివేదనమ్‌.” తుని జేరుటకు భగవత్ఫంకల్పమే కారణము. అందువలన (7-5-23). జన్మాంతరమునను వారు కారణజన్ములు. ఈ విషయము భాగవతమున నిశ్చ(ప్రచముగ నిరూపితము. (శ్రీఛధరీయమును ఇవిగాక భగవంతుని జేరుటకు భాగవతమున మజీయొక క్ష దృథఢీకరించును. మార్గము నిరూపితము. దీనికే “వైరానుబంధ'మని ,శ్రీీమద్భా గవత వ్యవహారము. వైరమ్‌' అను రూపము తద్దిత వృత్తి - _ ““మమైవతు మతం నమ్మతమ్‌. ఇదమ(త్రతత్త్వమ్‌ యద్యపి వీరునకు సంబంధించినదని యౌగికార్హము. నేటి యర్ధమున ననకాదీనాం క్రోధోపి న సంభవతి. న చ భగవత్సార్హదయోః నిది ద్వేషమున రూఢము. కాని సమాస వృత్తియందు కాని లయోర్వా బ్రాహ్మణ ప్రాతికూల్యమ్‌. నద భగవతః న్వభక్తో చద్దిత వృత్తిగా కాని దీనికి యౌగికార్డము (గ్రహించినను దోషము పష. నవ వైకుంఠ గతానాం పునర్జన్మ. తథాపి భగవత్‌ కాదు. “వీరన్యకర్మ' అనునది వైయాకరణ సమ్మత మార్గ సినృషాదినత్‌ కదాచిత్‌ యయుత్సా నమజని,...”

శీశథ సాహితీ నీరాజనం (శధరీయము, తృతీయ స్కంధమ్ము* 16వ అధ్యా యన్వేషణ తపస్సులో భాగము. అచట ' ప్రచేతసు' ని దర్శించి, యము, శ్లో. 29,30). యుద్ద భిక్షను కోరినాడు. ప్రచేతసుడన జ్ఞానసంపన్నుడని శాపము భగవానునకు సమ్మతము. కాని శాపతత్త్వమిది. యర్తయు. ారణాతుని సుకృతము కొలది అట్టి గురువు సనకాదులకు కోపమే కలుగకుండవచ్చును. అంతేకాదు, భగవ “దో. చ్పార్షదులకు బ్రాహ్మణ ్రాతికూల్యమును కలుగదు. నారాయ “ప్రలబ్దుమ్‌' అను పదమునకు ఉపహాసము రూఢ్యర్హము. ణుడు శాపము నుపసంహరింపగలిగియు భక్తుల నుపేశ్షించుచు. కాని '“లభ్‌ ధాతువు ప్రాష్య్యర్హకము. పొందదలచిన దానిని తూసీంభావము వహింపలేదు. అక్టు వైకుంఠములోని వారికి చక్కగా పొందుటకై. అని యౌగికార్డము. కృద్వృత్తి వలన పునర్జన్మయు కలుగరాదు. కాని భగవంతుని సంకల్చ్పము, సృష్టి హిరణ్యావముడేదియో ఉత్తమగతి నన్వేషించుచున్నాడని సూచి చేయవలెనను కోరిక ఇట్టిది. భగవంతునకు యుద్దము చేయవ తము. ఇళ్లు 'సంయుగమ్‌' అనునది యుడ్దమున రూఢి. లెనను కోరిక కలిగినది. ఇతరులందరును తనకంళు నల్బ చక్కని యోగము నుపదేశింపుమని వరుణుని కోరినాడని సత్త్వులు. తన పార్షదులు సమాన బలవంతులైనను వారి వ్యంగ్యము. ఇది శబ్దశక్తి మూల ధ్వని. 'నీచవత్‌ ప్రణిపత్య' యందు శత్రుత్వము కలుగదు. అందువలన వారిని బ్రాహ్మణ - మిక్కిలి వినయముతో నమస్కరించి అని అన్వయము. నివారణమునండు ప్రవర్తింపజేని, వారియందు క్రోధము కఠి సృరాతనుడైన నారాయణుని కన్న 'రణమార్ల కోవిదుడైనన గించి, వారి శాపవ్యాజుమున ్రతిపక్షమును నృష్టించి పోషించి హిరణ్యాక్షుని వంటే 'మనస్వి"ని యుద్దోత్సవముచే నారాధీంప భరించి యుద్ద కౌతుకమును తీర్చుకొనవలెననెడి సర్వమును (లప సుజ ుకడు ళ్‌ వరు వయ ణుడు తెలిపినాడు. విరా భగవత్సంకల్పమే. అందువలన దీనిలో జయవిజయులకు ట్వరూపమైన నారాయణునకు రసనేంద్రియమైన వరుణ కాని, మహర్షులకు కాని దోషస్పర్శ లేదు. ముఖమున హిరణ్యాక్షునకు నిర్వాణ మార్గము ఉపదేశింప హిరణ్యాక్షుడు నారాయణారాధనమునకై ఉదాత్త సిద్దిప్రద బడుట భగవత్ర్రతిజ్ఞ కనుకూలము. మైన, అనన్యాదృశమైన వైరమార్గము నవలంబించినాడు. సాధ |. ణ్యాతుడు నారాయణు నన్వేషించుచు జైత్రయాత్ర ప్రారంభిం టు పలుకులన్నియు. సాతని విస ారరత. సూచక చినపుడే ఆతని యందలి జిజ్ఞాన వ్యక్తము. ఈ జిజ్ఞాసారంభ కలో వరుణుని దళటకు ర్షళి న ముచే జ్ఞానప్రాప్తికి హిరణ్యాక్షుడర్హుడైనాడు. పరీక్ష మాత్రము పన షాను కను కు ఎమ్మట వారణ్యాక్షు శిష్యుని యోగ్యతా నికషమునకై చిరకాలము సాగినది. తుదకా ఉపాయము లగ్యన్ముఖమైనది. హిరణ్యాక్షుడిట్లు ర పారన ఫలించి వరుణుని వంటి యోగ్యుడైన గురువు (ర్వ న్వసరమున నారద మునివరు డెదురేగుదెంచి ముదముదలిర్భన్‌ హిరణ్యాక్షుడు వరుణుని జూచిన సందర్భములోని వర్షన దనుజేంద్ర యెందుబోయెద మిది: వని యడిగిన నారదునకు నతడిట్లునియెన్‌?? “స వర్షప్రూగాముదధౌ మహాబల (3-630) శృరన్మ్నహోేర్మిన్‌ శ్వసవేరితాన్ముహు రాక్షసుని చూడగనే నారదుడు “ముదము దలిర్చన్‌” మౌర్వ్యాభి జఘ్నే గదయా విభావరీ ఎందుబోయెదవని ప్రశ్నించినాడు. నారద హిరణ్యాకుల సమౌ మౌాసేదివాం స్తత్ర పురీం ప్రచేతసః.?? గమము సార్హకము కానిచో నారదునకు కలిగిన ముదము “4తత్రోపలభ్యా సురలోకపాలకం నిరరశమనక తప్పుదు. ఇది గంభిరార్త ప్రతిపాదకము కావుననే యాదోగణానా మృషృభం ప్రచేతసమ్‌, అ ణా గత్యము సిద్దించును. రసాతలమున స్మయన్ర్రలబ్దుం ప్రణిపత్య నీచవ కోవ్చి లలు ) ఆది వరాహమును జూచి పలికిన శ్థాకముల జగాద చే దేహ్యధిరాజ సంయుగమ్‌ి”” ః మృగ , “అజ్ఞ, 'అభవి మున్నగు పదము (3-17-26,27) లకు స్తుత్యర్హమును క్రీధరీయము విశదమొనర్చును. యుద్ద ప్రవృత్తికై భగవంతుడు వాచ్యార్హమాత్రమును (గ్రహించి *నీకో హిరణ్యాక్షుడు విభావరీ నగరమున నున్న వరుణుని చేరు. ర్కులు నేడు దీర్తునినుచు హిరణ్యాక్షుని వధించినాడు. హిర టకు కొన్ని సంవత్సరము లన్వేషింపవలసి వచ్చినది. ఈ _ ణ్యాక్షుని మరణము మహోదాత్తమని ఆతని పరమ శత్రువుళైన

వైరభక్తి కశక దేవతలే శ్ఞాఘించుటయు, ఆతడు నారాయణుని పార్షదుడను “వనముల నుండు జెచ్యు ముని విషయమును న్మరించుటయు హిరణ్యాక్షుని వైరభక్తి తత్పర వర్గములోపల ఘోణిగాడు సం తను నిగదిత మొనర్చును. జనన మెటుంగ రెవ్వరును జాడ యొకింతయు లేదు తన్ను డా హిరణ్యకశిపుని సాధకత్వము సిన మజీడాయు వెంటబడి హరిపార్షదునిగా నున్నప్పటి సంస్కారము శాపగ్రస్తమైన ,్వా న ట్‌ క్కకీ జన్మయందును హిరణ్యకళిపునకు సిద్దించినది. హిరణ్యాక్షుని పటుకొనంగ వచు నే (7-౩1) మరణానంతర మాతడు తల్లికి చేసిన జ్ఞానబోధ ఇందుకు ట్ర ర * నిదర్శనము, అను మాటలలో నాతనిలో గాఢముగను, గూఢముగను హిరణ్యకశిపుడు బాహిరముగ రాక్షన రాజైనను ఆంతర్య ఉన్న భక్తి వ్యక్తమగును. 'సంజనన మెజుంగ రెవ్వరును మున విష్ణు పార్షదుడు. భ్రాతృవధకు కుపితుడైన ఆతడు అనుట నారాయణుని అనాదిత్వమునకు సూచకము. “జాడ గోబ్రాహ్మాణ యజ్ఞాదికముల నాశమొనర్చుడని తన యనుచ యొకింతయు లేదినుట నారాయణతత్త్వము నెలుగుట దున్త రుల నాజ్ఞాపించు సందర్భములోని రమను నభిప్రాయమును సూచించును. భక్తవరాధీనుడైన భగ వానునకు 'మనమెల్లలోబజుచి ఆయనను పట్టుకొన వచ్చునను “తస్య త్యక్త స్వభావస్య ఘృణేర్మాయా వనౌకసు గంభీరార్థము పూర్వవాసనా వాసితమై యిట ధ్వనించును. భజంతం భజమానస్య బాల స్యేవాస్టిరాత్మనవ? భుజశక్తి నొతోడ బోరాడ శంకించి (7-2-7) మున్నీట మునిగిన మునుగుగాక అను శ్లోకమున ఘృణి, మాయా, వనౌకసః అను పదముల యలయించి సెనగు నా యచల సంభ్రమమున 'ప్రయోగముచే వ్యాస భగవానుడు హిరణ్యకళిపుని జ్ఞానమును కెజగి వెన్నిచ్చిన నిచ్చుగాక సూచించినాడు. అదే సందర్భము నందలి జగడంబు సైపక సౌకర్య కాండ్షీయై యిలక్రింద నీగిన నీగుగాక ““మచ్చూల భిన్నగ్రీవస్య భూరిణా రుధిరేణవై క్రోధించి యటుగాక కొంత పౌరుషమున రుధిర ప్రియం తర్పయిస్యే భ్రాతరం మే గతవ్యథః? హరిభంగి నడరిన నడరుగాక...* (7-32) -2-8 (7 2 0 ఇందు వరుసగా మత్స్య, కూర్మ, వరాహావతారములు, అను శ్ఞోకమున హిరణ్యకళిపునకు తాను విష్ణు పార్టదుడ ్బి నృసింహావతారము కూడ హిరణ్యకళిపునకు మనో నను జ్ఞాపిక యున్నట్లు మహర్షి ధ్వనింప జేసినాడు. (శ్రీఛరీ గళ్వర్రములైనవి. ప్రథమ జన్మమున శాపావసాన కాలము యమిట గుంఫనముగా నుండ, వంశీధరీయము '“'మచ్చూల సంకల్ప గోచరమైనది కావుననే హిరణ్యకశిపుడు తన తపము భిన్నా తదగోచర భూతా (గ్రీవా తదుపలక్షితో విగ్రహీయస్య స్యా మెచ్చి ప్రత్యడమైన బ్రహ్మను ““గాలిం గుంభిని నగ్ని తస్య మే రుధిరేణ నృసింహతయా అవిర్భావే తస్మాత్‌ భూత స్ట్వ్బ్య్భల నాకాశస్థలిన్‌ దిక్కులన్‌...”” మృత్యువు లేని జీవన మదీయ రుధిరేణ రుధిర ప్రియం భ్రాతరం తర్చయిస్యే'”' జాను వరముగా వేడినాడు. ఆతడడిగిన వర విధానము వలన అనినది. “శూల” అను పదమునకు క్రోధమను నుపలక్షితౌ శ౧వ్రానుని అంకస్తలి తప్ప ఆతనిని సంహరించు స్తలాంతరము ర్లము, 'భిన్నా' అను పదమునకు అగోచరమైన అనునర్హముల శ్య్వల్బునది. ఇది ఆతని వైరభక్తి నైశిత్యమునకు నిదర్శనము. సంయోజనచే హిరణ్యకశిపుని ఆంతర్యమును (ప్రకాశితమొనర్చి ప సంప్రాదనమునకు పిమ్మట “నిరంతరాక్రాంత దురంత వైర నది. 'నాశూలమున కగోచరమైన నా కంఠమును నేనే భిన్నము జ్ఞా ండై'న హిరణ్యకశిపుడు అర్హసిద్దికై భాగవత శ్రేష్టుడైన ప్రవ్లో చేసికొని, నా రుధిర ధారలచే, రుధిర ప్రియుడైన నా సోదరుని దుని హింసించుట, గో బ్రాహ్మణాదికముల ద్వేషించుట అను తృప్తి పజచెదన*ను పలుకులు హిరణ్యకళిపుని విష్ణుపార్షదత్వ మార్గమున ప్రయత్నముల నారంభించినాడు. భగవంతుడు జ్ఞాపకమునకు నిదర్శనములు, శీఘ్రముగ తనను చేర్చుకొందునని తన పార్షదులకు చేసిన హరి సౌకర్యాంగము దాల్చి తన సోదరుని సంహరించె వాగ్దానమునందలి ఏకదేశమును నిర్వర్తించుటకు హిరణ్యకశి ననుచు హిరణ్యకశిపుడు పలికిన పలుకులు విస్ణుతత్త్వ ప్రతిపాద వుని అట్టు ప్రవర్తింప జేసినాడు. నారాయణుడీ కార్యమున కములు. (ప్రవర్తించుటకు కారణము స్వభక్త పత్మపాతము. ''స్వభక్తపత

శీశీ2ై సాహితీ నీరాజనం పాతేన తద్విపకష విదారణమ్‌”* అని (శ్రీధరీయము. ఈ భాసించును. కుంభకర్ణుని యందు రావణుని యందున్నంత వాక్యము చదువగనే 'దేవతలయందలి పకపాతమిను నర్హము తీన్ర వైరము కన్పట్టుదు. రావణునితో విరోధించినాడను కారణ స్ఫురించును. కాని హిరణ్యకశిపు నందలి పార్షదముఖ్యుడను ముగనే కుంభకర్ణుడు (శ్రీరామునితో యుద్దమునకు సన్నద్దుడై పక్షపాతముచే శాపసిద్దమైన విపషత్వ విదారణము భగవత్సంక నాడు. లము ఈ యనిప్రాయమ్మునే స్వభక్తంచ సదా విష్ణుః. నర -సేనలతో (శ్రీరాముడు సముద్రమును దాటే వచ్చినా ద్విషంత మసి రక్షతొ' అని (ధరుడు స్పష్టమొనర్చినాడు. శా పార్హ త్రైల్రిసి రోవణుడు మంత్రులను సమావేశపరచి, హిరణ్యకశిపుని వైరసాధన నృసింహావిర్భావ సమయము మంత్రాలోచనము చేసినాడు. అపుడు కుంభకర్ణుడు నకు పచేళిమమైనది. *వ్యాయేన రాజా కార్యాణి యః కరోతి దశానన, “సత్యం విధాతుం నిజభృత్య భాషితమ్‌, న స సంతప్వతే పశ్చాత్‌ నిశ్చితార్హమతి: నృపః? వ్యాస్తించ భూతేష్పఖిలేషు చాత్మనః...? (శ్రీమద్రామాయణము, యుద్దకాండ, 12వ సర్గ (7-8-17). శ్లోకము: 30) అని శ్చోకము. దీనికి-క్హీధరీయము హిరణ్యకశిపుని నిజ "ఏ పనినైనను చక్కగా ఆలోచించి చేయవలెను. ఒక కార్య భృత్యత్వమును నిగదిత మొనర్చును. 'నిజభృత్య భాషిత మును ముందు వెనుకలుగ చేయుట రాజధర్మము కాదు' అని మాను మాటలో వ్యాసభగవానుడు ప్రహ్హాద, సనకాది ముని ఇత్యాదిగ పలికిన పలుకులలో ఆతని రాజనీతిజ్ఞత, హితవాక్కు (ప్రవర, బ్రహ్మ, నారదులతో పాటు హిరణ్యకశిపుని కూడ నిజ _ప్రస్పుటములు. ఇట ఆంధ్ర వాల్మీకి పలుకులును స్మరణీయ భృళ్యునిగ సూచించునట్లు ,శ్రీధరీయము వ్యాఖ్యానించుచు, ములు. భగవానుడు ప్రహ్లాద హిరణ్యకశిపులను సంసార సాగరము నుండి సముద్ద్హరించి నాడని తెలిపినది. తాను భావించీన “రెండవ శరమున రాముడు నరసింహ రూపమున నారాయణుడు ప్రత్యక్షము కాగా, హిర ఖండించెడు నంతలో దగగ నానెత్రు జ్యకశిపుని మనస్సు ఒక విధమైన నిశ్చల స్ర్రితి నందినది. డ్దండత నేద్రావెదజుమి 44తెంపున బాలుడాడిన ఖండిత సురజాల సుఖముగాంచుము మీదన్‌”” సుధీరత సర్వగతత్వముం బ్రతి (మందరము, యుద్దకాండ, 12వ సర్గ. పద్యము 246) ఫ్టింప దలంచి యిందు నర “తగగన్‌ + అనెత్తురని యొక పదచ్చేదము. తగగ + సింహ శరీరము దాల్చి చక్రి శ నానెత్తురని యొక పదచ్చేదము. రెండవ యర్హమున నానెత్తురు క్నింసగ వచ్చినాడు హరి నేనే త్రావెదను, ఆవల నీవు సుఖపడుము' అని. ఈ సందర్భము చే మృతి యంచు దలంతునైన నా నందలి పద్యములు కుంభకర్ణుని జ్ఞానమునకు నికష్తోపలముగ సొంవును బెంపునందటును నున్నవి. 'శత్రునాశనంబు-శత్రువగు రాముని వలన నాశము జూడ జరింతు హరింతు శత్రువున్‌”” _ (7-2870). నేను చేయించుకొని అనునాతని పలుకులు 'మచ్చూల భిన్నగగ్ర అని పోతన మహాకవి. ఇందలి 'సర్వగతత్వముం 'బ్రతిష్టింప వస న్‌ చరమై న శా వ దలంచి, “చక్రి శిక్షింపగ వచ్చినాడు", '"హరిచే మృతి యంచుద == స్టకిపుని పలుకులను స్పురింప జేయును. లంతు' నను హిరణ్యకశిపుని పలుకు లాతని వైర యోగమునకు పరాకాష్ట స్వామి ఆతనిని ఊరువులందు చేర్చుకొని, నఖ ॥ సయ రములక్తో చీల్చినాడు. ఆ సరనర్భముపో విష్ణు పార్ష పైక వచ డే కుంభకర్ణుడు గావణునకు దులు పలికిన 'భక్తితోడ "సేవించుట కంక వైరమున వేగము మిన డ్‌ రాయణుడను నిశ్చయ చేరగవచ్చునిన్ను? అను పలుకులు పై విషయమున కంతటికిని శాం ఉపబలకములు. “రామో న మామష్ణో దేవః సాషాన్నారాయణోవ్యయః కుంభకర్ణుని సంస్కారము సీతా భగవతీ లమ్మీ రామపత్నీ యశస్వినీ, రాక్షసానాం వినాశాయ త్వయా నీతా సుమధ్యమా.)! విష్ణుపార్ణదుల మూడు జన్మములలో నొకనికి 'ప్రధానముగ (ఆధ్యాత్మ రామాయణము, యుద్దకాండ, నున్న వైరము ద్వితీయుని యందు తీవ్రత తగ్గి గౌణమైనట్లు 2వ సర్గ శ్లోకము 15)

వైరభక్తి 44కి రంగనాథ రామాయణ, భాస్కర రామాయణ, ,శ్రీమద్రా _ పొనూత్యస్య నృశంసస్య నిశృయో హ్యేష వర్తచే, మాయణ కల్పవృవ్షాది (గ్రంథముల ననుసరించియు కుంభకర్ణు తదేషా నిశ్చితా బుద్ది ముృళ్యులోఫాదుసస్త్రితా. నకు (శ్రీరాముడే నారాయణుడను నిశ్చయ జ్ఞూనమున్నది. భయానసక్తు త్వాం మోక్తుం అవిరస్తస్తు సంయుగే? “ర్రామచంద్రుండు నారాయణుండు బలిముఖులు బులు (శ్రీమద్రామాయణము, యుద్దకాండము, లిది నిక్కువంబు నన్ననుగగ్రహించి వి(గ్రహంబు విడిచి సీతనిచ్చి 34న వర్ష శ్లోకములు: 20 నుండి 23) పుచ్చి రాక్షస కులంబును లంకను రక్షింపుము. మన కొలుచు... టాటనైనను నిశ్వయముగ చెప్పదలచినప్పుడు 'ముమ్మా, బ్రహ్మకు నుపాస్యుడగు వద్దేవదేవునకు నమస్కరించిన నేమి (| ఆన్సట లోక రంద్రయమ. కమమ “'మృత్యులోభాత్‌*, “సంయుగేన అనిరస్త అని రావణుని (భాస్కర రామాయణము, యుద్దకాండము, మరణము ముమ్మారు సరమా వాక్యములలో సూచితము. నచనము £ 892)... ల్వ్వ్యల్సనకు శ్రీరాముడే నారాయణుడను నిశ్చయ జ్ఞాన అను పలుకులు కుంభకర్ణుని సంస్కారమునకు, జ్ఞానిత్వము మున్నట్లు యుద్దకాండమున స్పష్టముగ పేర్కొన బడినది. నకు నిదర్శనములు. ,శ్రీరామునితో యుద్దము చేయవలసి వచ్చుట దైవసంకల్చ్పము. కుంభకర్ణుడు వీరోచితముగ యుద్ద యస్య విక్రము మాసాద్య రాషసా విధనం గతా ంం తం మన్యే రాఘవం నీరం నారాయణ మనామయమ్‌ మొనర్చి, తుదకు రామబాణ (స్రహారములచే నిహతుడైనాడు. (శ్రీమద్రామాయణము, యుద్ధకాండము, ఇట్లు వీరమరణము నందిన కుంభకర్ల్ణుడుత్తమ వైరభక్తుడనుట ఆహారాల కో 11) నిర్వివాదము. ర్స యుద్దకాండమున అనరణ్యుని శాపము గుర్తు వచ్చినప్పుడే రావణుని సాధకత్వము రాముడు నారాయణుడను నిశ్చయము రావణునకు కలిగినది. మాన గులు వనుర మాయలు * రాముడు మానవమా్రుడు కాడు. పరమేశ్వరుడే... విరో మున రు ల న్‌ నా సలు ధము చేతనే నేను హరిని చేరగలను. విరోధముతో నను[గ్రహిం లది వైరము (క్రమము (నది. వారణ శు చినంత నులభముగ భగవంతుడు ,భక్తిమార్గమున నను(గ్రహిం నున్నంత ఛరరర వరము రావణుని న కన్సట్టుదు. తృతీయ జ, (ఆధ్యాత్మ రామాయణము, అరణ్యకాండ, 5వ సర్గ, 58 జన్మ లుని యందింకను ఆద్రత తగ్గినది. నుండి 60 శ్లోకముల భావము) అను రావణుని పలుకులు రావణుడు మునులను, వేదకర్మలను బాధించుట ,క్రరా. “యథా 'వైరానుబంధేన మర్య్యస్తన్మయతామియాత్‌...”” అను మునాకర్షించుటకే యుద్దిష్టము అనవచ్చును. మారీచ సుబా భాగవత వాక్యములను స్ఫురింపజేయును. హుల వృత్తాంతము నుండి కథ క్రమముగా లవణ ముక్తి రంగనాథ రామాయణ, భాస్కర రామాయణ, శ్రీమద్రా మార్గమున కున్ముఖమై నడచినది. అది బీజము. సీతాపహరణ షా క్రల వృచ్నేత్యాది (గ్రంథముల వలనను రావణుని వైరసా మున్న లుష్తప్రాయమై జటాయు వృత్తాంతమున అవమృష్టమై, భ్య్య ,స్రిరాముడే నారాయణుడను నిశ్చయ జ్ఞానము నువ్యక్త లంకాక్రమణముతో ఫల పర్యంత నిరూఢమైనది. ములు రావణునకు కలిగిన శాపములు క్రమముగా నాతని ముక్తికి. ,,_పొలస్త్యుండు సిరికొల్వు వరములై పరిణమించినవి. లౌకిక వ్యవహోర్థమునకు శ గవ చవికయౌ వక్షమ్ము చంద్రహాస ములే రావణుని ల 'ప్రయోగమును న దారితమొనర్చి ఆగంటుదారివెంట ధాన్యమాలిని వంటి అంతఃపుర (స్త్రీలు యుప శమును హృదయమున్‌ జొచ్చి యేకాంత మిచ్చగించి విని, రావణుడూరకుండానని అతని యశక్తత +, అ ల్‌ స్వాగతము బల్బునని విన్నపమ్ము సల్పు తనో కారణముగ చెప్పవలసి వచ్చును. పరమార్ధ దృష్టో టనే పునర్షర్శన మగుత నునకు” చూచినచో రాముని తన కడకు రప్పించుకొనుటకే నీతనపహ (పౌలస్త్య హృదయమ, (శ్రీ; కాటూరు వేంకటేశ్వరరావు) రించెను కాని కాముకుడై కాదు. రావణుడు మృత్యులోభము న = చేతనే సీతను విడువలేదనుట సరమ వాక్యముల వలన వ్యక్తము, అనుచు తాము (జయ విజయులు) ఏకాంతులైన విష్ణుపార్ష తే రో్యయ దులమను విషయమును స్మరించి, స్వామి హృదయ మందిర “న త్వాముత్సహతే మోక్తుం అర్జమర్హపరి యథా, 'ప్రవేశమును వాంఛించినాడు భక్తుడు. 'వెన్నుడౌటైన వచ్చి నోత్చహత్యమృతో మోక్టుం యుడ్దే త్వామితి మైథిలీ.

జీశీశ సాహితీ నీరాజవం విజవృత్తని మున్నటు నిల్పుపాంటు నీ మన్నగు దేహమూడ్వ ప్పుడు గద గీల బూని రథ వలెనిని యెంచిన రావణుడు తాను కోరుకొనిన మార్గమున మున్‌ రయమొప్పగ డిగ్గి యుగ్రతవ్‌** తవ మరణమును పొందినాడు. ఈ విధముగ భాగవత దృష్టితో (దశమ స్కంధము, ఉత్తర భాగము రామాయణ కథ ననుసరించి ప్రాచీనార్వాచీన మళములను పద్యము 9:16). సమన్వయిం చినచ్చా రొమరావణులకు బహ క ము పేధా దురు నడచినాడు. హరి తన పార్షదుల కిచ్చిన వాగ్దానము వము కాయం ముముతత్వలు రామరావణ యుద్ద స్వెచ్చేర్చవలసిన సమయ మాసన్నమైనది. శాపావధి వూర్తియై ఫే " నది. కావున స్వామికి ఉల్లము పల్లవించినది. హిరణ్యాక్ష వధ దంతవక్రుని సంస్కారము యందు వలెనే యథా్రుతార్హమును (గ్రహించినాడు. ఫలితమే శిశుపాల దంతవక్రులు అక్క చెల్లెండ్ర సంతానము. శాప మోదకీ ప్రహారము. కాలమున జయవిజయులకు ఏకస్టాన స్ట్రితి సిద్దించినను, వారి “తత స్ఫూమ్మతమం జ్యోతిః కృష్ణమూవిశ దద్భుతమ్‌ యనుబంధము [క్రమముగా తగ్గుచు వచ్చినది, మర్యయోని _ పశ్యతాం సర్వభూతావాం యథా చైద్యపతేర్చుపి? యందనురాగము మిగిలిన జన్మములలో కంక నధికముగ (10-78-11) నుండును. భగవంతుడీ రహస్యమును పాటించియే కాబోలు డుని శరంబు నాంద ద మొదటి రెండు జన్మలలోను ఏక గర్భ జనితులైన వారికి ఫం భూభంబులు స టో క మూడవ జన్మమున నట్టి యనుబంధమును తప్పించినాడు. ర్థ్‌ంబు వ గ్గా జ తు సా ర మవ శిశుపాల దంతవక్రుల ప్రత్యక్ష సంబంధము అన్నదమ్ముల ను చె” (దశమస్కంధము, ఉత్తరభాగము, వరుస గల బంధుత్వము. పరోక్ష సంబంధము నారాయణ న 91% పార్షదత్వము. శాప శేషము దంతవక్రుడే. అందువలన ఛిశుపా ఈవిధముగ దంతవక్రుడు తిరిగి హరిపార్షదత్వము నంది లుని మరణానంతరము 'పారోక్ష్య సౌహృద' కర్తవ్యముతో నాడు. న సహాయుడై హరినెదుర్కొనినాడు. తదు అనవాయుడై హరినెదుర్కొనినాడు, శిశుపాలుని సాధకత్వము _--దిమ్టై దిఘ్టై భవానద్య మమ దృష్టి పథం గతః, శ “త్వం మాతులేయో నః కృష్ణ మిత్రధ్రుణ్మం జిఘాంససి టలు పర రుడు రావయుడై అతస్త్వాం గదయా మంద హనిస్యే వజకల్పయా? స్రనిట్టము వ్‌ వ గ్‌ వట్పీ వ్‌ క్త నా పృ న శ్రీ(మద్చాగవతము, 10-78- రాకా క గ్రాం దా (శ్రీమద్భాగవతము, 10-78 4 నుండి 5 శోక్షములు) దయో నృపాః...”, '*“కామోత్కంఠత గోపికల్‌ భయమునం ఇత్యాదిగ నున్న దంతవక్రుని నిందను శ్రీధరస్వామి స్తుతి గంనుండు వైర [క్రియా సామగ్రిన్‌ శిశుపాల ముఖ్య నృప పరముగ వ్యాఖ్యానించినాడు. తుల్‌...” ఇత్యాదిగ వైరభక్తికి భాగవతమున శిశుపాలుడే ప్రధా ర్తి ఆ ““తర్య్యా నృణ్యముపై మ్యజ్ఞ మిత్రాణాం మిత్రవత్సలః, నోదాహరణముగ (గ్రహింపబడినాడు. బంధు రూపమరిం హత్వా వ్యాధిం దేహచరం యథా” ధర్మజుడు రాజసూయ యాగానంతరము ,క్రీకృష్ణున (10-78-6) కగ్రపూజ యొనర్చ, శిశుపాలుడందుల కంగీకరింపక కృష్ణుని నిందించినాడు. అక న ఖీ బిహార్టహిగను, *“సదసస్పతీ వతిక్రమ్య గోపోయం కులపాంసనః తీర్చుకొనుటగను, “వ్యాధి' శబ్దము విశేష ధ్యాన పరముగను గౌ కొకః పురోడాశం నపర్యాం కథమర్దత్రి / 7435 పర్యవస్తితములై దంతవక్రుని వైరానుబంధ (ప్రకటనా నమర్హము (10-74-35). లైనవి. ఇత్యాదిగ్‌ నున్న శిశుపాలుని నిందను ,క్రీధరుడు స్తుతిపరముగ దంతవక్రుడిట్లు తననెదుర్కొనగా, నన్వయించినాడు. 'గోపాలకుడనగా వేదధర్మ రక్షణ తత రుడు. కు + అప + ఆంసవః అని పదచ్చేదము. కుత్సితమైన “వడ్తిజనుదేర జూచి యదు వేద విరుద్ద మతము ననుసరించువారిని ధ్వంసము చేయు వల్లభుడుల్లము పల్లవింప వ వాడు. 'యథానేకి అనుదాని యందు యథా + అనేక అని

వైరల్‌ యీ శీర్‌ ఛిదము, నుఖదుఃభాతీతుడనియర్హము. సాష్షాదీశ్వర న్వరూపు శిశుపాలుని పలుకులలో నంతర్గూఢమై యున్న స్తుతిః డైన సొట్టే నారాయణునకు ఈ పూజ పర్యాప్తమా' అని _ అహితాత్‌ డ్రసన్‌ - అధర్మమునకు భయపడువాడు; శిశుపాలుని స్తుతి. పోతనగారి యనువాదము నందును "పెక్కు అనపత్రపః - అకార్యముల యందు జాగుప్పకలవాడు; భంగుల వర్తించువాడు, "విగత సంబంధుండు, 'ముప్పోక అతిమాత్రోబ్హితభీ: - పూర్తిగా శత్రువులనినవో భయము లాడు ఇత్యాది విశేషణములు గంభీరార్హ స్పోరకములు. లేనివాడు; శిశుపాలునకు కైవల్య మొనగ దలచి (శ్రీకృష్ణుడే ఆతని అనాస్తికః పల పడు వానివాడు; బుద్దిని వైరాభిముఖముగ తీవ్రమొనర్చి వాని ననుగ్రహింప పహితః - వినయము చత నమ్రత కలవాడు; గోరుచున్నాడని భీష్ముని యభిప్రాయము. అవిస్మయః - (స్మృయము = గర్వము, విస్మయము = విశేష ..చైషి నేదివతేర్చుద్దు యథా త్వాహ్వయతే.. చ్యుతమ్‌ గర్వము) గర్వరహితుడు. వ జగదృర్తుః కృష్ణ స్యైవ్‌ వినిశ్చయః' స్ట వీ నిర్వహణామునక్నై భగవానుడు యథా శ్రుతార్హమును (ుహాభారతము, సభాపర్వము, గ్ర చక్రాయుధముతో శిశుపాలుని మస్తకమును ఖండిం 44వ అధ్యాయము, శ్లో. 1. “| మహాభారతమునందలి ఈ వాక్యముఅ వలన శిశుపాలుని న పాటా న యా తా? దోషము తొలగిపోయినది. కేవలమాతని వైరభక్తి తాత్సర్య థ్‌ వ్‌ 10 సా 46 మును కొనియాడుటకే వ్యాఖ్యాతలు స్తుతికల్పన మొనర్చినా . (10-74-44). రని చెప్పవచ్చును. సర్వులు నాశ్చర్య చకితుల్తై చూచుచుండ శీశుపాలుని దేహము నుండి అనుపమ తేజము వెలువడి వానుదేవునిలో నాబ్‌ శిశుపాలుడు నారాయణాభిన్నునిగ వర్షింపబడి త్చ్చదినది. ఇట్లు శిశుపాలుడు నిరంతర వైరపాధనతో శాపాం

• తమును పొంది తిరిగి విష్ణు పార్తదుడైనాడు. శిశుపాల దంతవ “తతః శ్రుత్వైవ భీష్మస్య చేదిరాడురువి'క్రమః....?” 'క్రుల నుండి వారి మరణానంతరము శత్రేజస్సు భగవంతునిలో (సభాపర్వము, 45న అధ్యాయము, ట్లో.1). లీనమైనట్టు హిరణ్యాక్ష హిరణ్యకళిపు; ' రావణ కుంభకర్ణుల ఇచటి 'ఉరువిక్రమ' శబ్దము శిశుపాలునకు నారాయణా భేద విషయములో జరుగలేదు. అందుకు కారణము కర్మశేషము. సూచకమని నీలకంఠుడు. జీవి ఒకసారి సంపూర్ల సితినిష్షాందిన పిదప శాపకారణముచే బాహ్యరూపాదికములు మారినను స్వన్వరూప జ్ఞానము నశిం మాఘ కావ్యము చివరి నాలుగు సర్గల యందును వైరానుబం కళని యవిజయులు భ గవత్చాన్నన్యము వాట్‌ న సరపూర్త ధము భక్తి సాధనా ఫలోన్ముఖముగ నుత్తరోత్తర తీవ్రతతో మూర్తులు. (బ్రాహ్మణ శాపముచే రాశ్షన జన్మయెత్తినను వారు వర్లితము. మాఘ కావ్య వ్యాఖ్యాతయైన మర్లిగాథ సూరి స్వస్వరూప జ్ఞానమును మజచిపోదురా? అట్లు మఆచి పోయి శిశుపాలుని పలుకులను భక్ష్యర్హ పరముగ వ్యాఖ్యానించినాడు. స్వా మైక్షపదము గూట శాశ్వతము కాదన్నమాళ! జడ 4 అహితాదనప(స్త్రుషస్త్రనన్‌ భరతుడు తన తరువాతి రెండు జన్మలలో స్వన్వరూప జ్ఞాన అతిమాత్రోజ్హిత భిరనాస్తికః మును మజచి పోలేదు. వినయోసహిత స్వయా కృతః భగవంతుడు తాననుగ్రహింప దలచిన రీతిలో నాయా సదృశోన్యోగుణనా విస్మయ ప్రాణులను కర్మమార్గమున ప్రవర్తింపజేయును. జయ విజయు (మాఘము 16-70) లలా జన్మత్రయమున వైర సాధనము భగవత్సంకల్పమే. కావున “నీకు నరికాగల అజ్జాహీనుడు, గుణహీనుడు, నాస్తికుడు, _వైరభక్తి మోక హేతువనుట, అదియును భగవత్సృంకల్పము గర్వితుడు మరియొకడు లేడిని నింద. వలన కొందరు సౌధకులకే పరిమితమనుట భాగవత సిద్దాం తము.

సంగచ్చ్భధ్వమ్‌ 'శీ/ ప్రభాత్‌ రంజన్‌ సర్కార్‌ ఇది సాధారణమగు వైదిక శ్లోకము. ఇది ఈ వ్యాసమున పయనించుట యనగా సమాజమునందలి అన్ని భాగములు, వ్యాఖ్యానింప బడును. సమూహము యొక్క అన్ని అంశములు, ముందునకు, అనగా ల ల (ప్రగతి పథమున పయనింప వలెనను భావమును కల్షియుం పంగరురుం ఎంవదర దుం ఉదాహరణకు మీరు ధనమును న టి ఇంట ఆహారమున కెటి కొఅతయును లేదు. కాని దేవభాగం యశా నూ ర్వే మిగిలిన సమాజ భాగమగు స ఇరుగు పొరుగువారు, మీ మిత్రులు డబ్బులేక, తిండి, బట్టులు లేక బాధ పడుచున్నారను నమానీ వ ఆకృతీ సమానా హృదయాని వః కొనుడు. అనగా మీరు “సంగచ్చధ్వం' యొక్క ఉడ్లేశ్యమును సమానమస్తు ఓ మనో యథా వః సుసహాసతి. పాటించుట లేదని బోధ పడుచున్నది. 'నమ్‌ గచ్చధ్వమ్‌' ““'మన మందరము కలని నడచెదము, కలసి పాడుదము; వా కస్త భావమునకు లేక న్యూఛతా భావము మన మనోభావములను కలసి తెలుసు కొందము. పూర్వపు స్య నట శక్తముంతము మరియు పటిష్టము నగు బుషుల వలె ప్రజలందరము కలసి విశ్వమునంతను ఆనంద క్రంచుట. ముగ అనుభవించుటకు పంచుకొందము. మన అభిప్రాయము _ “సమ్‌గచ్చధ్వంి యొక్క ఉద్దేశ్యమును తెలియ చేయుటకే లను ఏకీభవింపజేసికొని హృదయములు విడదీయరానివిగా నేను “ఫ్రఉట్‌' సిద్దాంతమును మీ ఎదుట సెట్టియున్నాను. చేయుదము; మనము ఒకరి నొకరు యథార్హముగ తెలిసి కావున ఈ ్రఉట్‌ సిద్దాంతమంతయు ఈ వైదిక ధర్మాది కొనుట వలన అందరము ఏకమయ్యెదము.?' విషయకమైన “సంగచ్చధ్వమ్‌' పైన నిలబడియున్నది. సంగచ్చధ్వమ్‌: ఇచటి ఉపసర్గమగు “సమినకుగలఅర్హము సమ్‌వదధ మ్‌; “నరియైన “పద్దతిలో, “నరియగు మార్గమున, “సరియగు ధ్వమ్‌ః సంస్కృతము నందలి క్రియయగు “వద లయలో: ప్రతొయొక్కరు కదులుదురు, ప్రతి వస్తువు పూర్తిగా కుగల అర్షము మాళ్ళ్యాదుటు. 'ప్రతివారును మాట్లాదుదురు. కదులును. నమన్తము, తమ చమ వ్యక్తిగత సామర్ధ్యము ననున * దధ్వయినకుగల తాత్పర్యమేమి? “సమ్‌వదధ్వమ్‌' రించి కదలుచునేయుందును. కదలుట యనగా నేమి? కద “న్‌ న్‌ పద్దతిలో మమ్ములను మాట్టూడునట్టు చేయునట్టి లుట యనగా స్థలమును మార్చుట. కదలిక వేగమును తెలియ ఏమి భావముచే మీరు ఆదేశింప బడవలెను; అనగా మీభాష చేయును. సంస్కృతమునందు మూల|క్రియ “గమ్‌! వేగమును రెందర్హములతా కూడినది గాక యుండవలెను. అది సమస్త నూచించును. అది జీవమును కూడ తెలీయ చేయును. కావున “వ క్తములకును దూరముగా నుండవలెను. మరియు స్పష్ట ప్రతి యొక్కరు, సమస్త ప్రాణులు కదలవలసినదేే వేరు మైనదిగను నిష్కృృష్టమైనట్టిదిగను, నిశ్చయాత్మకముగను మార్గము లేదు. " కాని కదలికలన్నియు “సంగచ్చధ్వం' కానేరవు. సమాజ పృ సమ్‌ తామనాంసి జా నవోమ్‌ః వః షష్టీ బహువచనము, మనగా నేమి? దానిని ఏర్పరచిన దేమి? సమానమ్‌ ఏజతి ఇతి బా న ప వయనునది పురాతన సంసర్టత నమాజు. ఏజతి అనగా ' గచ్చతి'. కదలికకు, నడకకు, సంస్కృ స తమినంటు మ ర న్‌ చ టంతర తమున అనేక క్రియలున్నవి - గచ్చతి, చలతి, చరతి, వ్రజతి (లప ప ష్మాకం ఏజుతి - వేర్వేరు అర్హములుగల, మరియు విభిన్న భావములు " గల ఎన్నోో క్రియలు గలవు. ఇపుడు మనకిచట కలని పయ సృష్టికంతకును మూలము మరియు నమస్త జీవరాశికిని నించు నట్టే ప్రజలెందరో కలరు. ఇచట కలసి నడచుట మూలాధారము పరమ పురుషుడని మీరు తెలుసు కొనవలెను, యనగా కవాతు, లేక (ద్రిళ్లు చేయుట యని కాదు. కలసి నమస్త బజీవకోటియు పరమపురుషుని నుండియే ఉద్భవించు

సంగచ్చధ్వన్‌్‌ లేలే? చున్నదను విషయమును మీరు తెలుసు కొనవలసి యున్నది. నమునకు తిరిగి వెళ్ళి చేరునపుడు, సమానవాంఛలు, నమౌన ఈ ప్రాథమిక సత్యమును మీరెన్నటికిని విస్మరించరాదు. మగు తపన్క ప్రతి వాని హృదయమున నుండవలెను. కాని జీవుల మధ్యగల వ్యత్యాసము వారివారి జీవపరంపరాగత ప్రార అవినీతిపరుల దుష్కార్యాచరణము వలన, పీడితుల్తై అణగ బ్లము మాత్రమే యైనను, ఈ సమస్త జీవకోటికి మూలాధా (గ్రొక్క బడిన ప్రజలు తమ లఅక్య్యమును బలిమిని విన్మరించు రము ఒకే ఒక భౌమ తత్త్వ మైన పరమపురుషుడు మాత్రమే నట్లు గావింప బదుచున్నారు. తమ జీవిత ధ్యేయము నుండి యనునది మీరు నదా జ్ఞప్రియందుంచు కొనవలెను. అపుడు దూరముగ కొనిపోబడుచున్నారు. ఇట్లు జరుగరాదు. ్రతి మానవులకు మధ్యగల సంబంధము దగ్గర వడును. “నమ్‌ ఓ ఒక్కరును పరమవురుషుని కొరకు తమకుగల నహజవాంఛను మనాంసి జానతామ్‌”, ఈ సత్యమును మీరు తెలును కొన వృద్దిగావించు కొనుటకు అవకాశమును పాందవలసియున్నది. వలసియున్నది. దీనిని మరువ రాదు. ేవభాగం యథాపూర్వే సంజనానా ఉపాసతే: “దేవా అను సమానా హృదయాని వ£ ప్రతి పదార్హము ఒకే సృష్టికర్త పదము 'దివ్‌* అను ధాతువు నుండి వచ్చు చున్నది. *దివ్‌! నుర అర్దం, పరయ నత జనమును వ మా రమున ప ఓ ॥ అనగా “ఒక దైవ ఉపస్త్రితి. యాజ్ఞ వల్భర్థ మహర్షి ఇట్టు చెప్పెను: సము లుండునా? టీ ను టే 1న ద్యోతతే క్రీడలే యస్మాదుద్యతే దివి, తస్మాద్దే ఇతిప్రోక్షు జ్వాక్ర్యాము నిచ్చి, లేక, అట్టే పరిస్తితులను కల్పించి, వారెవరికిని స్తూయంతే సర్వ దేవతాఖ. దైవపిత యొక్క దివ్య ప్రకంపన పా బాం భవిష్యత్తు శాశ్వతముగ ముగిసి పోయెనను భానము యుత ఆరోపణలు, దివ్య సాత్షాత్కారములు, దివ్యకంపనలు, శల ఆ్వక్షాశము లేకుండునట్లు చూడవలెను. కావున, ఈ వ్యక్త దేవతలుగా తెలియబడుచున్నవి. ణు స్తు నొవున, ఈ వ్యక్త జగత్తంతయు ఒకే బృహత్తర కుటుంబమునకు చెందిన దను “దేవ భాగమ్‌ యథావూర్వే' - అనగా ' ప్రాచీనమునందళి భావముతో ప్రతివారు నుండవలెను. దైవప్రకంపనలు'. “ప్రాచీనము' అను శబ్దమేల ప్రయోగింప పడినది? ఎందు చేతననగా, మానవ నాగరకత ఆవిర్భవించి _ ఏక్‌ కౌకా, ఏక్‌ చూళ్లో, ఏక్‌ హై మానవ సమాజ్‌. నది మొదలు, ఈదైవ (ప్రకంపన లున్నవి, మరియు నివి (ఒకే వంటిల్లు, ఒకేపాయ్యి, ఒకే మానవ నమాజము) వ్యత్యాసముల నెరగవు. అంతియే గాక క్రియారంగమునందు. ,స్వ్య్య్వమస్తు ఓమనో : సమస్త జీవులు ఒకే పరమబ్రహ్మ నుండి గూడే ఎట్టి వ్యత్యాసములు నుండవు. సమానత, మరియు జ బ్వ్వరక్షు జీవులన్నియు అదే యైకైక పరమ (బ్రహ్మలో సమతుల్యత, నదా పరిపోషింప బడుచున్నవి. ఐక్యమగుచున్నవి. కావున వారు నమాజమునందున్నవుడు, గాలి, నీరు, వెళ్తురు, ఉచ్చ్వాన విశ్వానములు నగు సమస్త ఈ ప్రత్యక్ష భూమండలమున నివసించునపుడు, ఈ పరమ విషయములను పరికించండి. అందరకు వీని ఆవశ్యకత సమాన _సత్యముము గుర్తింపవలసి యున్నది: యథార్హమునకు తామం ముగనే యుండును. ఎట్టి లేడాయును లేదు. సమాజ దరును ఒకకేయనియు, ఒకే తత్త్వము విభిన్న శరీర నిర్మాణ మునందు మనము చూచునట్టి విభేదములు, స్వార్ధపరులు, ముల ద్వారా వ్యక్తమగు చున్నదనియు తెలియనగును. దుర్నీతిపరులు, హీనులు, మరియు అవినీతి పరులచే సృష్టింప మరియు నిట్లు చేసిన పిమ్మట-ఇదేమంత కష్టమైన పనికాదు బడి నట్టివే! కావున అవినీతిపరుల ఈ దుష్కార్యములకు మీరు. -అప్పుడదేమగును? పదమును సరియగు భావముతో తీను ఆలంబన మీయరాదు. మీరు దైవ ప్రకంపన విధానమును కొనినవుడు, అది ఒక సమాజ మగుచున్నది. మరియు నిది అవలంబింపవలెను. అనగా వ్యక్తుల మధ్య ఏ విధమైన వ్యత్యాన మహోన్నతమైనట్టి, మానవాళి కంతకును' చెందిన బృహత్తర ములను పాటించుటకు మీరు ప్రయత్నింపరాదు. యజ్ఞము. ఎవరైతే ఈ సత్యమును గుర్తించరో, దీనిని విస్మరింప గోరుదురో, వారు నిజమునకు సమాజమునకు శత్రువులు. “దేవభాగమ్‌ యథావూర్వే నమ్‌ జానానా ఉపాసతే, భేద ల్యత్హ్వము, వర్షతత్త్వము, స్వ పరదేశీయతాతత్త్వము, మొద భావములు లేకుండుట, పీడనాపరుల, మరియు వీడితుల లగునవన్నియు ఈ బృహత్తర మానవ సమాజమునకు శత్రు వర్గములు లేకుండుట యనునది దైవీయ వ్యక్తీకరణకు గల షృల్చ ఆట్లుగాక, మానవ సమాజము ఏకైక తత్త్వమగు విశ్వ పరిపాటి. అనగా వ్యత్యాసములను సృష్టింపక పోవుటయను బప శత్త్యముపై ఆధారపడి యుండవలెను. అలవాటు, దేవతల బాధ్యత మాత్రమేగాక, వారివారి ఉపానన, లా ఉపస్తేతగతికి ప్రధానముగ ఆవశ్యకమై యున్నది. (బెంగాలీ మూలమునకు శ్రీమతి జి. పోమిదేవమ్మ సమానీవ ఆకృతీ ః ప్రతి పదార్థము ఒకే మూలము నుండి, "ప్వేచ్చానువాదము.) ఒకే సృష్టికారకుని నుండి ఆవిర్భవించి, చివరకు అదే మూలస్ట్రా

న్‌ు రి బాందవం - నద్దాంతం ము (శ్రీ/ బెంగుళూరు సురేశ్వర ఈక సగరికత్రు? అనబడే లక్షణాన్ని అన్వయించడానికైనా, చెప్పబడ్డ వివరణే సమాధానం. ఆపాదించడానికైనా అర్హతగల జాతి మానవజాతి ఒక్క. లోవ అయితే యీ నాగరికతా లక్షణం ఎక్కడనుండి పుట్టిందన్నది _ చేరిలల్‌ ప్రసిద్ది పాందిన మతాలు హైందవం, (క్రైస్తవం, విక ఆదిభౌతికాలను గూర్చి చేసిన ఆలోచనలే మతాల్రై వ్‌ గాలు బవాుధాభిన్నాలు. స్వరూప సిద్దాంతాలలో సాపత్యం మోక్షభావాలై సాంఘిక వ్యవస్తలై, నీతిమార్లాలై ధర్మశాస్తాలై శమంత కనిపించక పోయినా తాత్కాలికానుభవ జనితమైన బుజా మార్గాలై. వెలుగుబాటలై హృద్గత తిమిరాన్ని ఆనందాభాసని కాక నిత్యమైన ఒకానొక అభితృప్తిని మనిషికి క్‌. గ్‌ పారద్రోల గలిగే తేజుపుంజాలై 'నాగరికతొకి రూపాంతరా. కలిగించడమే మతధ్యేయం. సిద్దాంతపరంగా కాక, అనుష్టాన లుగా మనక్షీనాడు మిగిలాయి. ఈ నాగరికత జీవిగతం, పరంగా యీ మతతత్త్వాలు అఖండ చిన్మయానందాన్ని జీవగతం కూడాను. ఒక విధంగా ఆలోచిస్తే యీ నాగరికతే. నీక్సప చేస్తాయి. జీవి తాలూకు స్వభావాన్ని, ఆత్మతాలూకు మతం. జాతి సాంఘిక వ్యవస్థల బట్టి మతం భిన్నరూపాలు నవరూోపాన్ని కొంతవరకు చూపెడతాయి. దాలుస్తుంది; (క్రొత్త పాతల ప్రమేయం లేకుండా! ఇది. మనిషి శరీరంతో అనుభవిస్తున్న మనోగత అనుభవం సమాధానం. మతం, ఈ మతమను అంశం ఊహించ తగ్గది, కనిపించేదేదీ “నదీనాం సాగరో గతిః? ఇది ఆర్యోక్తి-ఈ సూక్తిప్రస్తావ కొదు- సాధుత్వా సాధుత్వాలు ప్రత్యజలు కావు. క్రియాను నకి కారణం తర్వాత రాయబడుతుంది. విశ్వాసం అన్నది మళౌలు. మతమయినా, భగవంతుడయినా జగత్కార్యం చేత ఒకగుణం. నుగుణం. మనిషి ఆత్మశక్తి బట్టి భిన్నమయే ఊహించబడే కారణాలు కదా. వీటిని చూడడం ఎలా! పనన ముడి ఉంది. ఈ యుగంలో ప్రబలంగా ఉన్న మతాలన్నిటిలో జ్ఞాంతాల ఏణన్తారు. “ఒక్క అతిప్రాచీనం హిందూమతం. శాస్త్ర, మార్గాట్టో, ఆధునికులు, అని ముక్తకంఠంగా చెప్పినా ఎవరి దేవుడు వారికే. నయితే మతాల పుట్టుక గురించి చేసిన పరిశోధనలలో బయటపడ్డ ప్రాధాన్యం ఇవ్వబడుతున్నది భగవంతునికా? సమీపించే సత్యం క్రీస్తుపూర్వం 5000 సనం.లకు పూర్వం. కూడా మార్గాల్లో నిగూఢంగా, బాహాటంగా ప్రస్ఫుట మవుతున్న హిందూమతం (ప్రబలంగా ఉన్నదన్న విషయం. ఆధారాలేవీ భిన్నత్వానికా! ప్రస్తుత వర్తమానకాలంలో ఇన్ని మతాలు హిందూమతం పుట్టుకను చెప్పడం లేదు. ప్రాకశ్చిమాలలో తృన్న మవడానికి కారణం 'పైన ప్రస్తావించిన ప్రశ్నకి వచ్చే విస్తరించిన హిందూమతానికి *“సనాతన ధర్మ సిద్దాంతం” సమాధానం. జీవనాడి వంటిదే. కర్మ సిద్దాంతం, పునర్జన్మ సిద్దాంతా మతమన్నమాటకి-అభిప్రాయం, శాస్త్రం, సమ్మతం, లీ సనాతన ధర్మానికి ముఖ్య లక్షణాలు. హిందూమత తెలియబడినవి, పూబింపబడినవి, జాతి. సమూహం-అని స్తురూపం కా 'ప్రతీవారూ ఆత్మావలోకనం నానార్జాలున్నాయి. ఎన్నున్నా మానవుల జీవితాన్ని నియమ సుక్‌ వడమ నన్నమాట. బద్దం చేసి అభ్యుదయసృజనాత్మక మార్గబద్దం చెయ్యడానికి నదీ తీరాల్లో, మహారణ్యాలలో, పర్వతగుహామధ్యాల్లో, “మతం” అని చెప్పి, దానికి పేరు పెట్టి దాన్ని గురించి. చేసి, శరీరాన్ని నియమబద్దం చేసి, తనను తాను తెలుసుకోవా చర్చించే ముందు “మతం అంశు న్వల్ప మాడ్రంగానైనా లన్న జీవుని వేదనని పరాకాష్టనంట చేసిన మహాతపస్వులయిన తెలుసుకోవడం అవసరం. పైన చెప్పబడ్డ ఆర్యోక్తికంతవరకు చాన్‌ పూర్వికుల నిగ్రహ పూజాఫలమే హిందూమతం.

"స్రాందనం - సిద్దాంతం తట్సీకి మన పూర్వవు తరాలవారు అమూల్యమయిన జీవిత మమకారానురాగాది బలహీనతలు, వీటన్నిటివలన జీవి సత్యాలని మతం సేరిట మనకి (ప్రసాదించారు. మానవజాతి అనిత్యమైపోతున్నాడు. . న్నివేల నంవత్సరాల ప్రగతిని, నాగరికతన్మి అభ్యుద యి పయి వి వ వరిణతిని నా భాతికమయిన శరీరం భూగోళ సంబంధి. అందువలన కోటాను కోట్ల అకట నంస్కార రూపంలో వికారాలన్నీ జరిగి ఒకనాటికి దుర్చలమయిన శరీరం* ఆరగించుకున్నాక - ఒక్కమారు వెనక్కితిరిగి “ఇదంతా నీరసిస్తుంటి. నం 0 నీరసించిన శరీరాన్ని అబద్దం- అసత్యం” అన్న నిజాన్ని మనసా ప్రస్పుటంగా వదిలి వర శరరంల్‌ ్రవెశిస్తుంది. ఆ మధ్య నున్న ప *,4 మరణం. ఆ రెండో దశారంభం పునర్జన్మ. రెండు దోలూ తెలుసుకున్నా ఆ సత్యాన్ని భరించలేదు. అప్పుడు మనిషిలో మ నమా జీవి మానవుడవుతాడు. అల్పుడవుతాడు. ఈ అవరోహణద లపల జీవికి. ఇవి పుట్టుక, పెరుగుదల కన్న త్రం శని ఆపగల శక్తి “నత్యం". అది కర్మకి విధికి సంబంధించింది. మ కాదు. నిర్దుష్ట జీవితానికి సహజాతి సహజం ఇర్రె 4 సర్వ సృష్టిలో మానవుడొక్కడే విచక్షణ జ్ఞానం కలవాడు. ఉత్పత్తికి నశింపుకి మధ్య ప్రవహిస్తున్న యీనిరంతర చైతన్య. డర పసం రం ర స్రవంతికి కారణం యీ జీవన్మరణాల కతీతమైనశక్తి - ముం త్ర ర లు చిత్రినడు గ వ నో అత్మ. అదే పరబ్రహ్మ. హిందూమతం" అన్నది మతం క్‌ ట్లు వ్‌ బరు నడు క్రింద నామ మాత్రంగా చెప్పినా, యీ మతం చేసే ఒక్కొక్క ఉన క్‌ ధి అతరాల (ప్రపంచాన్ని న ష్టేస్తా ప్రబోధం ఒక్కొక్క జీవికి వేరు వేరుగా వారి వారి రచయిత. సృష్టి అంతే. అసంఖ్యాకంగా ప్రవృత్తులెన్ని కనబడ్డా న చూపిసుంది యా ఆంతరబాహ్య సృష్టికి కారణం అఖండమైన అత్మ. ఏ ఇ కక అదే బ్రహ్మ. పరబ్రహ్మ! గుణరహితుడైన మహాదేవుడు సృష్టికి కర్త గుణసహితాల మం ణః యిన యజ్ఞ యాగాది విధులన్నీ న్న విధింపబడ్డ కర్మలు. పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని తెలియడం ప్‌ ర్‌ ఇక కర్మఫలం మీద అధికారం జీవికి ఎప్పుడూ లేదు. 'ప్రాథమికధర్మం. ఈ భగవర్యం, ఇం (( క్ష 0, 1 కత్తితో మనిషి మనిషిని ఖండిస్తే ఫలం మనిషిది, పాపం. డి రర్కొనునరణ, నిష్కాముకత, స్థిత ప్రజ్ఞ ర్ట 4 మనిషిదే కాని. కత్తిది కాదు. ఒకానాకదశలో మనిషిళరీరం విన్‌ నురిభసాధ్యం. ఈ పదాలు విడదీస్తే కన్నదేది మనిషి ఆయుధం అవుతుంది. (క్రియాఫలం. కర్తది కానీ కర్మది_ లేను తానెరిగి ప్రవరిస్తే భగూనుడు లొన్నే అవ్పురాదన్న కాదు. ఏకా(గ్రత, ఆత్మ సంయమనం సత్య దర్శనానికి నరం కర్మని చేస్తూ, ఫలాన్ని ఆశించకుండా లాజిల జ మొదటి మెట్టు. సత్యమే భగవంతుడు. అది కేంద్రం. ఆ లలో సమభావం కలిగి ఉంటే ఆ జీవిస్పందన, ఏకాగ్రతల్‌ స్వరూపం అగ్ని కావచ్చు. రాయికావచ్చు. మనిషీ తానే సర్వసృష్టీ తానే కాగలదు ప్రాపంచిక జీవనం లూ కొవచ్చు. సృష్టిలో ఏదైనా కావచ్చు. ఏమీకాకనూ పోవచ్చు. మయ్డిన, మ్రముం అతు. అదే. హిందూమత ఎప్పుడు? (గ్రహించదలుచుకున్నది రూవరహితంకావాలని. రాం కి న నముక పరిస్తితులచేతగానీ మనిషికున్నప్పుడు. హైందవం బోధించే ఒకానాక మహత్తర నకల? బ్‌ ప ల త కానీ (పభావితర్‌ కాని మతం" విషయం ఇది. 'హైందవం' అనేకన్నా 'ననాతన ధర్మం వ్యష్టి సమిష్టి వ్యాపారాల గ్ర (| అందాం. ఎందువల్లనంకే ఇది అన్ని మతాలకి నంబంధించి కర్మ సిద్దాంతం, పునర్జన్మ సిద్దాంతాల ప్రకారం అంటు నది. ఏ మతానికి ప్రత్యేకంగా సంబంధించినది కాదు హిందూ మత ఉపదేశాల ప్రకారం జీవితం ధర్మార్ధకామమోక్ష కనుక! సూత్రం చేత నియమబద్దం అయితే శరీరాన్ని నడిపే ఆత్మని | కర్మకి లో టుంది. మనిషికి జీవితంలో సంప్రాప్త్రమవుతున్న బాల్యయవ్వన తెలియడం సులభతరం. వటి న న వృద్దాప్యాది దశలు అనివార్యాలు. అత్యంత సహజాలు, ఉత్పత్తి లం నమం వంశరర సంబంధ నమో ఉన్న చోట లయం తప్పదు. ఇంద్రియాలక్షీ, శరీరానికి శక ఎత ,€కుందా కావాం తరు టేస క్‌ ఠి సందింధించినవన్నీ, ప్రాపంచికమైనవన్నీ ద్వంద్వాలయిన_ నీచే శరీరాన్ని అత్మ నుంచి వేరు చని చూడగలగా రాకపోకల సి నికి బడ్డులు మరణమంటూ వేదే మనిషి. ఇది కర్తవ్యం. కర్మ, జ్ఞాన, యోగ మార్గాలు ప్రవృత్తి యేమీలేదు నన్నో మార్పులు శరీరానికి జరుగుతు. నివుతి మార్గాలలో నడిచే వారికి వర్తిస్తాయి. తాను చేయవలసిన నాయి. పుట్లుక, పెరుగుదల, నుఖభోగాది ఆనందాభాన పనిచెయ్యకుండా ఉన్నా, కర్మచేస్తూ సన్యసించినా ఏ సిద్టీ ఎయి. ఫుట్టుక్‌ ' * జరగదు, అధోగతి తప్ఫ. అర్థం, కామం పంచేంద్రియ తృప్తికి

క్షక్‌0 పాహితీ నీరాజనం పా. సహాయపడతాయి. లింగభేదం, ఇం(ద్రియవాంఛ, పరస్పరాక దర్శనానికి మార్గం ఈ యోగం కర్మ, భక్తి, జ్ఞానం ఇత్యాదిగా ర్షణ, తృప్తి ఇవి శరీరానికి సహజమే. కానీ శరీరవాంఛ పలు యోగాలవుతోంది. అన్నిటి ఉద్దేశ్యం ఒకక. మనిష్లి తృప్తిపద్డాక "తర్వాత ఏమిటన్న' ప్రశ్న మిగులుతుంది. జ్ఞాని కావాలి. రాగద్వేషాల్ని జయించినవాడు తత్త్వమెరిగిన అహంకారానిక్తి ఆంతర్యానికి మధ్యనున్న దశ రీ ధర్మార్ణకా. వాడు, తాత్త్వికుడవుతాడు. కర్మలని సక్రమంగా ఆచరిన్తున్నా మాలు. ఆతర్వాత 'నేనెవిరని అయోమయావస్తపాలవుతాడు కర్శృత్వాన్నీ, కర్మఫలాన్ని కోరనివాడు సిద్దాంతి" అవుతాడు. మనిషీ పతనం (ప్రారంభమవుతుంది. ఎంతటి మనిషీ కర్మకి ఎప్పుడూ జీవి సృష్టికర్త కాడు. ఫలభోక్తకాడు. శరీరానికి అధీనుడే. ఆయా జన్మల్లో చేసిన కర్మల ఫలితం ఆ సంబంధించినంతవరకు యూ నటనంతా (ప్రకృతి వలన జన్మలోనో తర్వాతజన్మలోనో అనుభవించక తప్పుదు. జరిగిపోతోంది. కర్మల ఫలాన్ని జన్మ పరంపరలో అనుభవించి స్వయంకృతాలయిన జీవిత ఘటనలకి కర్తతానే. వెనుకటి ఆత్మని ప్రతిష్టించిన తర్వాత అతి సూశ్ష్ముమయిన అనంతమ జన్మలో తనుచేసిన క్రియాఫలంగా వారివారికున్నటువంటి యిన పరమపదం పొందగలడు. ఆత్మధ్యానపరులకి, నిర్షుణో సత్త్వ్వరజస్తమో గుణాలబట్టి జన్మల పరంపర సం(ప్రాప్తమౌ పాసకులకీ జీవన్ముక్తి చాలా త్వరగా లభిస్తుంది. తుంది. ఈ జన్మలకి కర్మతోగల సంబంధా న్నెరిగినవాడు జ్ఞాని. గతం మయ్యేలన కీంచిపతాల 'రహిటన్వరూపం కర హింద్దూ మతం బర్రింే ఉపదేశా రిన్ని క తెలియదు. ఉన్న వర్తమానం బహుస్వల్పం, అల్పం, అనిత్యం కసీ లో ఎస్‌సీ సై నాంద లబ తకతే థ్‌ కూడాను. ఇది సామాన్యునికి సంబంధించినంత వరకు నిజం. పకా సరద నం ల సరీ నివ ఇంతకీ చిక్కువిడని ప్రశ్న ఏమిటంకే??- కు ను కాగలిగితే మతమూ సార్దకమవుతుంది. జీవితమూ పునీతమ మనిషి ఉన్నాడు. జీవితం ఉంది. ఒకటి కర్త. ఇంకొకటి వుతుంది. మనీషి అంక ''అహం బ్రహ్మాస్మి అన్నవాడు. కర్మ. జీవింపబడడం అనేది క్రియ. అనుసూతంగా, ఆ జీవుడే అధ్యక్షుడు. వాక్కు, ప్రాణం, మనసుని, ప్రాణాలని నిరంతరంగా లోపల ఇంకొకవైతన్య సంపుటి వుంది. నియమించి విశ్వస్త్రితికి హేతువయిన జీవవైతన్యాన్ని సందర్శిం సర్వనృష్టిని సామూహికంగా చేసి చూస్తే కనిపించే వైశిస్ట్రానికి చగలగడం యోగి లక్షణం. కారణం మరొకటి కనిపిస్తుంది. అది ఆత్మ. సమాజంలో మనిషి చేత మాట్ట్లూడించేది అంతర్గతంగా ఉన్న ఆత్మ! ప్రతీ మతంలోనూ ప్రత్యేక అక్షణాలుంటాయి; వైశిష్ట్రం సృష్టిని చేసిన పరమాత్మ! ఇలా జీవిని చూసే ప్రయత్నం ఉంటుంది. మానవజాతి (ప్రగతి మార్గానికి, అభ్యుదయానికి చేస్తే విచికిత్స విరాట్స్వృరూపం పొందుతుంది. ఆలోచనలో ఆ మతం మార్గం అయి మానవులంతా వివేకవంతులై పరిణతి ఆరంభమయితే జీవితం అల్బమవుతుంది. ఆత్మ ఆత్మజ్ఞాన సంపన్నులై సత్యాన్ని దర్శిస్తే వారే జగన్నిర్మాతలు ఉపాధి భేదంవలన జీవాత్మ, పరమాత్మ రూపాలు పొందు కాగలరు. తుంది. అన్నీ ఒకటు అయినా పరమాత్మ ఆదేశాలిచ్చేదైతే నర మూ జీవాత్మ ఎదుర్కొనే సంక్షోభం విశిష్టం అయింది కనుక క భూతస్త మాత్మానం, సర్వ భూతాని చాత్మని, జౌపచారికంగా జీవాత్మ విశిష్టం అంటారు. ఈడతే యోగయుక్తాత్మా సీర్విత్ర సమదర్శనః” యోగం అన్న మాటకి బంధించుట, ఉపాయం, ధ్యానం, - భగవద్గీత - 6 - 29ళ్లోం మార్గం అని అర్జాలున్నాయి. జీవితం కన్నా భిన్నమైనది, అనువాదం : (శ్రీమతి శారదాపూర్మ శొంఠి విశిష్ట్రమైనదీ వేరే ఉన్నదని మనం అనుకుంటున్న ఆ ఆత్మ

అలంపురమున ఆలయ నిర్మాణములు - అపూర్వ విశేషములు శ్రీ ఐ. కార్తికేయశర్మ

ఆరిధ్రదేశమున మహబూబునగరు జిల్ట్లా అలంపుర అవశేషములను గూర్చిన ఆఅయ వాస్తు, మూర్తి ప్రతివ్వా మనుచోట శ్రీశైల జలాశయమున మునిగిపోకుండ రెండు. రీతులను నిశితముగా సావ్యాధారములతో పరిశీలించి, చదువ దేవాలయ సముదాయములను యిటీవల భారత ప్రభుత్వ రులకు వివరముగా నందజేయుదును. పురావస్తు సర్వేక్షణ శాఖ, హైదరాబాదు మండలమువారు. జ ఆలయములు రెండు సముదాయములకు చెందినవి. పునర్నిర్మించిరి. ఈ కార్యక్రమములో కొన్ని వశిష్ట | కడలి గ్రామములో తుంగభద్రా - కృష్ణానది సంగమమున అవశేషములు, అనాడు ఆచరణలోనున్ని ఆలయ వాస్తు, గల సంగమేశ్వరాలయము 2. పాపనాశి యను నామముతో మూర్తి ప్రతిష్టా పద్దతుల విశదీకరించు విశేషములు వెలుగుకు ప్రసిద్ది గల్లిన 23 ఆలయముల సముదాయము. ఈ రెండును వచ్చినవి. చాళుక్యనృపుల కాలమున ్రతిష్టితములు. మహబూబునగరు

పవి[త్రములు, వురాతనములు అపూర్వములు నైన దైవ జిల్లా అలంవురమునకు చెందిన భూములలో పునర్నిర్మిత కట్టుడములను పునాదుల సహితము కదలించి వెలికి తీసిన ములై శోభించుచున్నవి. (రేఖా పటము - 1). సన్నివేశములు భారతదేశమున మిక్కిలి యరుదు, కాని |. వాళ్ళుక్య పూర్వ రంగము : శాసనాధారములు, ఆం'(్రావనిలో అట్టి సంఘటనలు కొన్ని తప్పనిసరిగా చరిత్ర జరిగినవి, రమారమి 30 యేండ్హ క్రిందట గుంటూరు జిల్హా నాగార్జునసాగర నిర్మాణములో. నాగార్జునకొండ విష్ణుకుండి వంశజులను, బాణనృపులను జయించి వాతాపి లోయలలో ప్రపంచ ఖ్యాతి గాంచిన ప్రాబీన వాస్తు, శిల్చ, నేలు మొదటి శీర్తిర్మ (క్రీ.శ. 566-67) అధికారములోకి కళాఖండములను జలాంతర్గతము గాకుండ వెలికితీసి కొండ వచ్చెను. చాళుక్య విషయముగా ఖ్యాతికి వచ్చిన యా పైని భద్రము చేసితిమి. ఈ బృహత్తర కార్యము 1954-61 మహబూబునగరు - కర్నూలు - కడప జిల్టా ప్రాంతములు సంవత్సరములలో పరిపూర్తముగ కొనసాగించినంతనే, మరల _ ప్రముఖ విద్యావంతులకు, రాజనంశములకు ఆకర్షణీయము కృష్ణానది పైనే ఇశ్రీశైైమున మరొక విద్యుత్‌ జలాశయ లయ్యెను. రెండవ పులకేశి కాలమునకు చెందిన తుమ్మయ పథకము చేపట్టబడెను. ఆ కారణముగా అనేక పురాతన నేరు శాసనము కృష్ణా - తుంగభద్రా నదుల సంగమములో క్షేత్రములు, మహబూబునగరు - కర్నూలు జిల్లా ప్రాంత నున్న కూడలి సంగమేశ్వర క్షేత్రమును గూర్చి స్పష్టముగా ముల నీట మునుగుట తథ్యమయ్యెను. నూరు గ్రామము పేర్కొనుచున్నది. ఈ తుమ్మయనేరు గ్రామమును పులకేశి లతో నున్న ఈ ప్రాచీన ఆలయ సంపద నంతటిని ప్రభువు స్వయంగా కూడలి సంగమేశ్వరునికి యభిషేకము సంరక్షించుట కష్టతరమయ్యెను. కొన్ని మహత్తర కృత గావించి కార్తీక షౌర్లమి నాటి చంద్రగ్రహణ పుణ్యకాలమున ములు, శిల్ప వాస్తు ప్రాభవము గళ్ళి యపురూపములుగా బ్రాహ్మాణులకు దానమిచ్చెను. గర్భాలయపు తూర్పు గోడ “పేరుమోసిన వాటిని సురక్షిత (ప్రాంతములకు తరలించు. పైన పద్మనిధి - యర్హనారి శిల్పముల మధ్య ఇ-శీ4గా కార్యక్రమమును భారత ప్రభుత్వము మరియు ఆంధ్రప్రదేశ గుర్తించబడ్డ రాతి ఫలకము మీద తెలుగు - కన్నడ లిపిలో ప్రభుత్వము. చేపట్టి యిటీవల చాలా ఆలయములను లిఖింపబడిన ఒక శాసనము "శ్రీ; వుతృత్తి పిడుగు ఏకాంత కాపాడుట జరిగినది. విశేష ప్రజ్ఞతో, శ్రమతో కూడిన నివాశి* చాల ముఖ్యమైనది. ఇటువంటి లేఖనము లాంఛన యీ కార్యక్రమములను రెండు చోట్ల పరిపూర్లముగ ముతో సహా సత్యవోలు, కడమర కాలువ, ప్రాతకోట వంటి చేయగల్లితిమి. ఈ అధ్యాయమున, కొన్ని అపురూప వాస్తు పూర్వ చాళుక్యుల దేవాలయము లందు కూడ కలదు.

శీక్‌2 సాహితీ నీరాజనం ననన ననన ఈ చోట్టునే గాక ఉండవల్లి అక్కన్న - మాదన్న గుహలలో నామము సంభవించెను. తీర్హసంగమమే కాక జీవనదులు సరిగా (విజయవాడు గూడ చెక్కబడి యున్నది. ఈ నామము యీ ప్రాంతముననే ఉత్తర వాహినులగుట మహత్తరము. స్టపతుల సంఘము యొక్క సంకేతముగాను, రెండవ పులకేశి పూర్వ చాళుక్య ప్రభువులు యీ ప్రకృతి దృశ్యమున కాలమున కన్న పూర్వమైనదిగాను పలువురు నిర్ణయించియు. పరవశించి శివుని కాలయము గావించిరి. ఈ యేకైక న్నారు* ఇటువంటి లేఖనము మొదటి విక్రమాదిత్యుని ఆలయము తక్క తరువాత కాలమున మరెట్టి కట్టడము కాలమునకు చెందినది (క్రీ.శ. 654-681), అలంపూరునగల నిర్మింపబడలేదు. ప్రతి సంవత్సరము యీ రెందు నదుల చాళుక్య కృతములైన నవ బ్రహ్మ ఆలయములీ కన్న వరదల ముంపు వల్లనే ప్రక్క గ్రామప్రజలు యిచ్చటికి చేరలే నిస్సందేహముగా ప్రాచీనమైనదిగా చెప్పనగును. ఈ విక్రమా కున్నారు. ఈ కారణము వలననే ఆలయ నిర్మాణ దిత్యునకు శివ మండల దీక్ష నొసగిన క్రీ, సుదర్శనాచార్యుల కార్యక్రమములు అలంపురమునక్షీ తరలింపబడెను కాబోలు! వారి ఆశ్రమము చిన్న మారూరు గ్రామమున గలదు. చాళుక్య నృపులు మరెట్టి దేవాలయమును యీ చోట ఆలంపురమునకు చేరువైన యీ గ్రామమున వి[క్రమాదిత్యనృ నిర్మింపలేదు. పుడు స్మృతి మందిరమును గూడ నిర్మింప జేసెను ॥ కడమర వ (గ్రామము నందలి శివ నంశ్వరాలయము శ న్య మానో ణా త్రవ్వకములు: లోని మరియొక శాసనమున" విక్రమాదిత్యుడు తన 8వ రాజ్య సంవత్సరమున కార్తీక శుద్ద పంచమి నాడు ఆలయమునకు తూర్పున మరియు దక్షిణ భాగమున స్వయముగా నాసగిన దానముల పేర్కొనుచున్నది. ఈ గల_యెొత్తయిన దిబ్బన, 1978-79 సంవత్సరముల క్రీ మధ్యనే లభించిన అర్కబ్రహ్మ ఆలయములోని స్తంభ యన్‌.సి. ఘోష్‌ త్రవ్వకములు జేసెను. ఈ త్రవ్వకముల శాసనము వలన యీ అనివారిత విక్రమాదిత్యుని మవోదేవి ఫలితముగా క్రీస్తబ్బము 4-6 శతాబ్దములకు చెందిన యిటుక మహాదేవాలయమున లింగప్రతిష్ట జేసి భారద్వాజస దేవాలయములు యెరుపు రంగు కొద్దిగా నలుపు-యెరువు గోత్రుడైన పిష్టి శర్మ యను మహా(బ్రాహ్మణునకు యేబది గల మట్టి పాత్రలు అట్టుడుగు న్తరములలోలభించెను. నివర్తనముల భూమిని దానమొసంగినటుల తెలుపుచున్నది. ఆలయము నెం. ] తూర్పు ముఖస్తమై 3.84 ౫ 2.67 విక్రమాదిత్యుని తరువాత వారయిన వినయాదిత్య, విజయా మీ.గల్లిన దీర్హదతుర'స్రాకారములో గల గర్చగృహము. దెత్య రాజుల పాలనలో కూడ చాళుక్యుల అధికారము ముందుగా 1.96 ౫ 0.87 మీ. అ(గ్రమండపమున్నది. గర్భ సుస్త్రిరమే గాక ఆ రాజులు అనేక ధార్మిక కార్యక్రమములు గృహమున వెనుక గోడకు ఆనుకొని యిటుకలతో నిర్మితమైన గావించి ప్రసిద్ది గాంచిరి. బాలబ్రహ్మ ఆలయములోని మండప _ వేదిక లింగపీఠముగా నుపయోగించిరి. స్తంభ శాసనము వారి కాలమునకు చెందినది. ఆ తరువాత కూడ విజయాదిత్యుని కాలము వరకును ఆలంపూరు సీమ వెం నాఘమునకు చేరువ వుత్తరముగా ఆర్హయము సుసంపన్నమై యున్నట్లు, ఆ పరిసరములలో కూడ వ సరో దుం ల్‌ న ల జ విసృతంగా ఆలయ కార్యక్రమములు, శవాచార్యుల, (బ్రాహ్మ స్టణణయుల పలి త లల లము రు ణుల పోషణ విరివిగా జరిగినటుల తెలియుచున్నది* ఎలక రాతి పరువు గలదు. క ౦ దఫాలు మరమ్మత్తులు కూడ జేశిరి.** దాచేపల్లి తెల్లరాతి 2. కూడవల్లి (లేకు కూడలి సంగమేశ్వరాల లింగములు. చిన్న యిటుకతో నిర్మితములైన. గుళ్లలో యముః నదీతీరమున అంచున కానవచ్చినవి. ఈ సంగమ స్థానము రాతిగుట్టల లేక పంటపొలముల మధ్యగా యెగుడు పవిర్రమైన తీర్తస్తలము. యము వ్‌. శతాస్టులల్‌ ఖ్యాతి -దిగుడు బాటలో, వేసవి రోజులలో మాత్రమే ప్రయాణ పల... తవ్వి క ల సాధ్యమైన మార్గము గల్గి అలంపురమునకు 20 కిమీ. ననీ నిస ఎలప ణా న్‌ా ఇవగాక అ ఈశాన్యముగ యీ ఆలయమున్నది. రెండు నదుల పవిత్ర స్వా కం కాన్ని షవురూ. లవ ట్‌ సంగమ స్థానమున (ఛాయా చిత్రము - 1). పడమటి ఫ్యా యేనుగున్వు దవంక చుడు వని మ నుండి కృష్ణవేణ్మీ ఉత్తర వాహిని తుంగభ(ద్రా నదుల మేలు (టం జ్ఞయిఐ బవ్వాములు ల రెండు పోటిను నాణెములు, సాతవాహను రాజుల కాలము కలయిక ఈ మహత్తర వాస్తు శిల్పకళా భండారమునకు నాటివి, 4వ శతాబ్లి బ్రాహ్మీలిపి శాసనము (కొలను) అదే పునాది స్టలమయ్యెను.. ఇట్టి కూడలి వలననే చేరువైన నిను ఉద్‌ ద్ర (౮6౨ ద్రిక (గ్రామమునకు కూడవల్లి లేక కూడలి యను వ్యవహారిక ండ్రని (రాతి చిప్పరాయి) ముద్ర

అలంవురమున ఆలయ నిర్మాణములు- అపూర్వ విశేషములు శీర్‌] పప

• కలభన యను నామముతో 'కలభి యనూవనిది ఆలయము క్రింద త్రవ్వగా యిటుక దేవాలయ పునాదులు లభించినవి.2 ఇవిగాక రోమను చక్రవర్తి కాన్‌సెన్‌ జైన్‌ కూడ వెలుగుకు వచ్చినవి. ' ది (గ్రేటు (క్రీ.శ. 306-337) మరియు బైజాన్‌పైన్‌ చక్రవర్తి | అనస్ట్రాషియన్‌ (క్రీ.శ, 491-518) యొసగిన రెండు బంగొడు 1) వాస్తు విన్యాసము : నాణెములు. పై స్తరముల నుండి లభించినవిి ఈ నేలమీద మానమును బట్టి ఆలయము దీర్హవతురస్రాకార నాణెములను కంఠహారముఅ పతకములుగా నుపయోగించి ముగా తూర్పు ముఖంగా నున్నది. (రేఖా పటము - నట్టు వానికి గల రంధ్రముల బట్టి తెలియుచున్నది. 2). వెనుక గర్భగృహము, దానిముందు అంతరాళం, మధ్యగా దోమనులు, బైజాన్‌హైన్‌లు యీ కాలమున యీ ప్రాంతముల సోపానమున్నది. ముందు ఆోగ్రమండపము యొక్క స్తంభ వ్యాపార సంబంధములు కలిగియుండిరి కాబోలు బంగారునా ములు రెండు వరుసలుగా నమరియున్నవి. వీని పైకప్పు జెములు విరివిగా యీ చోట్లుకు చేరుటయే గాక అభరణము ఏటవాలుగా రెండు స్తరములలో (లూపారోహిత శిరము) లుగా వాడుకొమట యాచారముగా నుండెను. ఈ వస్తు అంతస్తులుగా స్తంభముల బారు కనుగుణంగా వేయబడినది. సముదాయములను బట్టి [్రీస్తష్షము 4వ శతాబ్ది నాటికే గర్భాలయమునకు అ(గ్రమండపమును చుట్టూ గూడా యీ సంగమస్టానము ప్రముఖ ధార్మిక తీర్హక్షేత్రముగానే గాక, మండపమున్నందున ఆలయము చక్కగ శోభాయమానమై వ్యాపార స్థలముగా కూడా ఖ్యాతికి వచ్చెను. మహారథుల వెలుపలి గోడలపైని యెన్నో రీతుల శిల్చశోభితములై కాలానికి తరువాత గౌతమీ పుత్ర శాతకర్ణి మరియు యున్నవి. మండపము యొక్క బహిర్భాగము నలుమైపుల ఇవ్వాకుల కాలానికి చెందిన కైలయముల్సు నాణెములతో చిత్రితములైన కుడ్య శిల్బములు మరే ఆలయమున ఇంతటి సహా, నందికొట్కూరు తాలూకా, వీరాపురముే సిద్దేశ్వ _మేలురీతిగా కానము. గంధర్వ దంపతులు, కిన్నర మిథున రము, రంగాపురము మున్నగు చోట్లు గావించిన ఖనన ములు, - కోష్టముల దేవతలు, తోరణాలంకృతములై కుడ్య పరిశోధనలలో లభించినవి. ఈ విధముగా తుంగభద్ర కృష్ణ స్తంభికల మధ్యను, అనేక రకములైన భద్రావలోకనములతో _ భవనాళి సంగమ స్థానములు దేశీయులనే గాక విదేశీయ శోభాయమానమై ఉన్నది. (ఛాయా చిత్రము-2) ఈ వ్యాపారులను గూడ ఆకట్టుకొన్నవి. వీరు కూడలి వంటి ఆలయము సాంధార రేఖానగర ్రాసాదము. సై శిఖరము చక్కని నంగమ స్థానముల దర్శించి తరించిరి. చక్కని వంపైన తలచ్చందము గలిగి, ఐదు తలముల నిర్దేశించు కర్ణామలకములు శోభస్కరములుగా కానవచ్చుచు బి ఆలయ వాస్తు లక్షణములు: న్నవి. శిఖరాగ్రముపైని ఆమలకశిల, దానిపైని పూర్త కలశ స్తూపిని ప్రస్పుటముగా నమర్చిరి. తుమ్మయనేరు శాసనమున కూడలి సంగమేశ్వరాలయ రూపమును గూర్చి వర్షన కానరాదు. ఈ ఆలయ మేరీతిని ఆలయ తూర్పు ముఖ ద్వారమున కెదురుగా చతుస్తంభ కనుపీంచేదో తెలియదు. చాళుక్య ప్రభువు రెండవ పులకేశి సృటికా తలముపై నాక సపెద్దనందిని ప్రతిష్టించిరి. నందీశ్వ యిక్కడకు వచ్చినప్పుడు (క్రీశ. 620) యితర యిటుక రుడు దైవవీక్షణ తత్పరుడు గదా! రమారమి 3.30 మీటర్ల ఆలయ కట్టుడములు లేకపోయినా కనీసము సంగమ స్థానమున యెత్తున ఆలయము చుట్టునూ ప్రాకారము గలదు. తూర్పున లింగ ప్రతిష్టలు వుండవలె! ఈ స్టానము తీర్హషేత్రముగా యెనిమిది మెట్టతో యెత్తయిన సోపానమున్నది. ప్రాకారము పవిత్రత గల్లియుండుట వలననే మహారాజైన పులకేశి యొక్క నాలుగు ముఖముల చి(త్రితమై అత్యంత శోభాయమా యిచ్చటకు వచ్చెను. ఆధారములు కొద్దియైనను యీ నమై తీర్చియున్నది. లోపలి ప్రాంగణమున ఆలయము (ప్రాంతము విజయపురి ఇత్చాకుల ఆధీనమున వుండినట్లు యొక్క నేలమట్టము వరకును, షుమారు ఒకటిన్నర మిటర్లు తెలియుచున్నది. "5 ఇ్యుకురాజైన రుద్రపురుషదత్తుని కాల మందము మట్టితో నింపిరి. ఆలయము చుట్టూ ప్రదక్షిణ మున హలఅంపుళి స్వామికి యిచ్చిన భూదానము (గురజాల మార్గము గలదు. దేవకోస్టములతో శోధించు. గూఢ శాసనము) వీరాపురం (త్రవ్వకముల** లభించిన ఇవ్వకు మండపమును చక్కగా సమీపించి చూడనగును. అంతః నాణెములు, ఈ అలంపురనీమ తరువాతి సొతవాహన, ప్రాకారమెట్టు సుచిత్రితమా, బహిర్‌. ప్రాకారము కూడ ఇజ్వాకు కాలమున రాజ్యభాగమై యుండెను. వీరి తరువాత నంతకు మించియే కనులపండువుగా నున్నది. నూపురముగా విష్ణుకుండి ప్రభువులు కొద్ది కాలము పాటైన రాజ్యముచేశి ఈ ్రాకారాగ్ర భాగమున - శాల, కూటు, పంజర శిఖరములు యిండనగును.*” కూడలి యందు అలంపురము త్రవ్వక తోరణములుగా తీర్చిరి. ప్రధానాలయమున కెట్లు జగతి ముఅ విష్ణుకుండిన నాణెములు లభించినవి. పద్మటబ్రహ్మ - యధివ్థానములున్నవో, అమే ప్రాకారమునకు కూడ

డీవ్‌శే పాహేతీ నీరాజనం ఉపాసనము, స్పష్టమైన కోణములతోటే పద్మజగతి, సుందో ముఖి ద్వారమున గ్రానైటు రాయి ద్వారబంధము, వీరభద్ర భేదముగా. లేక వృత్తముగానో కుముదము (అయిపోళే విగ్రహము, నాల్గు చేతులున్న విష్ణుమూర్తి (గోపాలుడు) ఆలయము వలె కంఠము, నకులపాద అర్హ స్టం్రభముల తవేత్రమూర్తులుగా ప్రతిష్టించిరి. ముఖమండపము పైని తెలుగు మధ్య నిండుగా చెక్కిన శిల్చ ఫలకములతో నలంకృతమైన శాసనమును బట్టి ్‌ క్రీస్తబ్లము 1724 వరకు యీ ఆలయము రతి చూడముచ్చటగా నున్నవి. (ఛాయా చిత్రము-5). పోషణలో నుండినటుల న్పష్టముగ తెలియవచ్చుచున్నది. శిల ఫలకముల మధ్యగా చినృుగణములు, మిథున దంప కక్ష. లా పమ లృమురు. గకులీపుడు, సి ఆలయపుచెంత (త్రవ్వకములు: భూవరాహ, (బ్రహ్మ మున్నగునవి కంఠభాగమున అమర్చిరి. (రేఖా పటము-4) (భిత్తి నమాథ్రితు కోణముల గజముఖములు భార వాహకుల చిత్రిత ప్రాకారము యొక్క దక్షిణపు వైపున, తూర్పు వలె.సహజ రూపమున కానవచ్చును. ఈ గజముండములు ప్రక్క నది అంచున (శ్రీ ఎస్‌.సి. ఘోష్‌ కొనసాగించిన మహాబలిపురములోని పంచ రథముల, నత్యవోలులోని త్రవ్వకముల గూర్చి పైన వివరించితిమి. ప్రన్తుతమీ త్రవ్వక భీమేశ్వరాలయమున కూడ చూడనగును. ఆగమ శాస్త్రానుసా ములు సంగమేశ్వర గర్బ్భగృహము, మండపముల మీదుగా రముగ_ ప్రాకారమున ఆగ్నేయ మూల సప్తమాతృకల వాని పునాదులెట్టు వేయబడినవో, వాస్తు విన్యాసము లెట్టివో ఆలయమున్నది. '* బాలబ్రహ్మ ఆలయమున గూడ నిట్లు తెలుసుకొనుటకై. నుద్దేశింపబడెను. ఆదిలో గావించిన వాస్తు న్నది. మండల నిర్మాణము దాని కనుబంధముగ పొటించిన గర్భ చిత్రమేమన ఈ కూడలిని ఈ సంగమేశ్వరాలయమును విన్నా కరన లి ఆచరించిరో లన్‌ వలనీన తప్పు మరొక కట్టడమును యిచ్చట చాళుక్యులు నిర్మింప ల. ఆ నిగ కామునకై అత్యంత ముఖ లేదు. ఆలయములోని వివిధ భాగముల మీద శాసనముల (జ్ఞ గ్యమున కనువుగా రెండు కందకములు వన్నియు యీ కూడలి సంగమేశ్వరునికి సంబంధించినవే. (మై చ ఏలు వ యల్‌ “పే గెడియల్‌.. - 2 ఈ మధ్యనే ప్రధానాలయములోని ఒక రాతిపై 6వ శతాబ్దికి క గాను అవద పు ప్‌ రం చెందిన నామలేఖనం “శ్రీ? విశిద్దకజుగచారి. ఒక స్తపతి టి. 7దవది మండముపై తూర్పు న పడ "పేరును తెలుపుచున్నది. దీనివలన అలంపూరు. రాతి నం టు యబడెను. ఆలయ పైభాగములను నేలమట్టము ఆలయములన్నింటిలో ఈ కూడలి సంగమేశ్వరాలయమే షా తర్వాత యీ (త్రవ్వక ములు జేయబడెను. మొదటి కృతముగా నూచితమగుచున్నది. ఆలయ ప్రాంతమున నేల శుభము చేసినప్పుడు క్రిందుగా నున్న ఉపానభాగము లభించెను. ఇది దీర్హ చతుర స్రాకారముగ మరికొన్ని శాసనములు క్రీశ. 1028, 1045లో రాతితో దిమ్మలు పరచిరి. గర్భాలయము 7.30 మీటర్లు దీపదానాలను_ గురించి క్రీశ. 1187లో ప్రముఖ చతురస్రమై. వాస్తు మండలమునకు పడమటి అంచున కవాచార్యుల్‌* మల్లికార్దున పండితారాధ్యులు యిచ్చటేకి వేయబడెను. ముందు అంతరాళము, దాని ముఖస్తముగా వచ్చివ సందర్భంగా జరిపిన భూదానమును, 13వ శతా పదునారు కంభముల సైని అర్హమండపము, పై భాగములన్నిం బ్బంలో మల్లిదేవ స్ట్రానాధిపతి విగ్రహాన్ని నిలిపినట్లు*, టిని కలుపుచూ గూఢా మండపము ఆలయ సముదాయము మహామండలేశ్వర వీరకేసరదేవు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్చిని లను సాంధార ్రాసాదముగా తీర్చినవి. భార్య మైలాలదేవి యాత్రికులను ఉచితంగా నదిని దాటించడా ఉపా శ వికీ పడవల వారికిచ్చిన ధర్మరేవు భూదావమునుక గురించి వరు నమునందు వేయబడిన రాతిఫలకముల పై గితలు ఉదహరించుచున్నవి. వ (క్రమమును సూచించును. మాన సూత్రపు సూచికలు, పై నిర్మాణమున కాధారములు. రాళ్ట్ర వరుసలు, నిలువు శక సంవత్పరం 1320-1322 నాటి ఒక లేఖనం ద్వారా స్తంభములనే రీతిని అమర్చవలెనో సూచించు. పునాది ఈ ఆలయం మొత్తం, దాని శిఖరం, మండపము భవంతిని ప్రక్రియలు గమనించవలసియున్నది. పునాదిని పరచిన రాళ్లను 2“ కందెవవోలు (కర్నూలు) పెద్దకరణమైన సుఖామృత ఒకదానికి మరొకటిని యినుప బద్దీలతో ముడిపెట్టిరి. ఇశ్రీపాదుడు పునర్నిర్మాణము చేయించోక నటుల విదితమ కెడియల్‌. -1 వా గుచున్నది._ కాలామగుణంగా వరదల వలన_ ప్రజలు లో. కందకమున గర్భాలయ ఏ్య్మును త్షేత్రమును విన్మరించినందున కొన్ని భాగములు నేలకొరిగి ఛ్‌ నమమట్లము ఎసి మొట్టమొదటగా 7.45 మీటర్థ యుండవచ్చును. బాగుచేసి కొన్ని నూతనముగా చేర్చి. కర్‌ పది గ్రమం. ఈ మట్టం మీద పుట్టమట్టితా టగా దిమ్మిసకొట్టిరి. ఈ మట్టిపై “టాకొ రాళ్ల పరువు

అలంపురమున ఆలయ నిర్మాణములు- అపూర్వ విశేషములు శీకన్‌ చేసిరి. ఈ 'టాకీీ రాళ్ల పలకలను పుట్టమట్టిని పారలు పనిముట్లు మరియు అనంపూర్షముగా చెక్కిన కొన్ని రాతి పారలుగా నింపి మొత్తము 7 మీటర్హ మందము గర్భాలయము ఫలకములు కూడ లభ్యమయినవి. (క్రింద దిట్టముగా పునాదిని చేసిరి. (రేఖా పటము-3) ఇంతటి మాం కారణము గర్భాలయము పైని అనేక వెం పవ య పముదాయమ్ము, శృంగములతో కూడిన బరువైన రేఖాశిఖరము 15 మీటర్లు క్ష యెత్తున నిర్మింపబడుటయే! ఈ ఆలయ పునాది ఆగమ అనాదిగా ఖ్యాతి బడసిన పాపనాశి తీర్హము అలంపురము శా(స్తానుసారము శిఖరపు యెత్తులో సరిగా సగమున్నది. నకు 3 కిలోమీటర్లు దక్షిణముగా ఉత్తరవాహిని యైన తుంగభద్రా వది గట్టున వెలసియుండెను. (రేఖా వటము-6). ఈ పునాది త్రవ్వకములందు మూడు దశలుగా నిర్మాణ ఆలయములు మొత్తము 23 గుర్తింపబడియున్నవి. రమారమి కలాపములు జరిగినట్టు తెలియుచున్నది. మొట్టమొదట _ క్రీన్తబ్లము 10-11 శతాబముల నుండి = వృద్దిదెందినవి. నేల మట్షము 7.10 మీటర్ల లోతున చేయబడెను. ఈ బయటనుండి చూచిన సాధారణమైన రాతి కట్టడములుగా స్తరములు పాత మట్టి పాత్రల అవేషనములు - ఎరువు కనుపించును. పేర్చిన మెట్లవలె రాతి పలకలతో కట్టిన రంగువి, మెరయుచున్నవి. లభించినవి (64 గ0|॥8%66 చతురస్ర - బ్రహ్మచ్చందశాల లేక మండపముల వలె యున్న ₹/2గ9), చిన్న యిటుకలు (5.4 ౫ 5.2 సె.మీ), బాణలిం శిఖరములు, ఒకచో గుమిగూడి యున్నట్లు కనుపించును. గము (మరకతము) ఛిద్రమైనది లభించెను (రేఖా పటము ఆలయములు జె.యన్‌.వి. పైన వివరించిన ఆకారములను

• క్క ఛాయాచిత్రము - 6) పాందియున్నవి. ఆలయము ఆర్‌. గజప్పష్టాక్సతి శిరము గల్గియున్నది. చిన్న చిన్న లింగ పీఠములు వలు విధముల రెండవ దశ (౧౧256 - 2) లో పైని లభించిన మృణ్మయ ప్రాంగణములో నున్నవి. ఆలయము లన్నియు 'ప్రాకారమున పాత్రలే గాక యిటుక ముక్కలు లభించినవి. మూడవ భద్రితములు. తూర్పు ముఖముగా నది వైపు ప్రవేశ ద్వారశాల దశలో నాక శాసన ఫలకము - ఆగడికోల్మక్రీ యను (ప్రతోలి) కలదు. తీర్హము చేరుటకు సోపానములున్నవి. నామమున్నది. ్రీస్తబ్దము ఆరవ శతాబ్ది వ్రాత శైలి గల్లినది _ లభించెను. ఈ దశలలో చక్కగా రాతి పలకలతో పరచుటయే కై న వా గాక మధ్యగా యెర్ర పుట్టమట్టి స్వరముల దిట్టముగా పరుపు స్పై చతురస్రాకారము గల్లీ సాధారణమైన గోడలు, మెట్టవలె చేసిరి. గర్భాలయము క్రింద నీ విధముగా ఆలయపునాదిని ట్య (ప్ర వువరితలము (ఫాంశనా). మీద బ్రహ్మచ్చంద (గ్రీవ కొన్ని క్రతువుల - అధ్యేష్టకలు, మరకత లింగము - ఖరమున్నది. ముందుగా రంగమండవము గలదు. శిల్ప మట్టిపాత్రలతో నాచరించి నటుల విదితమగుచున్నది. ఈ శ్యాం న్వృన్న యీ రంగమండపవు కంభములపై చాల విధముగా అలయ వాస్తు క్రతువుల గూర్చి [గగ్రంభస్తముగా కని వురాణ గాథలున్నవి. సముద్ర మంథనము మున్నగు తెలియుచున్నదే కొని, పురావస్తు పరిశోధనల యిదియే స్య, శ మండపవితానముపై అష్టదికాలకుల శిల్పము మొదటి దృష్టాంతముగా నెరుగగల్షితిమి. _ మధ్యగా నటరాజు - చాల ఖ్యాతిబడసీన మూర్తి శిల్పములు కె.డి.యల్‌. - 1, కందకమున వునాది వేసిన తీరున అత్యంత శోభాయమానములు. గర్భగ్భహ ద్వారము పంచశా రాతి పలకలు - పుట్టమళట్సి పారలు ఒక దానిపై నాకటి ఖలున్నది. లలాటము పైని ద్వారశాల, కూట శిఖరముల క్రమముగా 3.90 మీటర్ల మందము వరకె గావించిరి. మిగతా మధ్య చక్కగా నమరినది. ముఖ్య ద్వారమునకు మెట్టుగా భాగమున సాధారణమైన నదియొక్క ఒండ్రుమట్టి నిండియు అర్హచంద్రశిల శంఖాలంక్షార తోరణముతో ఇలంకృతమై న్నది. ఇచట యెట్టి పుర్తావస్తువులు లభ్యము కాలేదు. ఈ యున్నది. పునాదిపై మండప స్తంభములు తీఠుగా నమర్చిరి. ముక్తనరిగా క అలయ నముదాయమును నీటి ముంవు నుండి మూడు అంచెలతో తక్కువ బరువు గల్గిన పై కవే స్వంర్రక్షింవలసిన బాధ్యత వురావన్తు నర్వే్షణ, "హైదరాబాదు (ఛాయాచిత్రము - 3), యుండుటచే తక్కువ మందపవు ్రపైబడెను. న్వస్థలము ముండి రెండు కిలోమీటర్ల పునాది వేసిర్సి ఆలయ నిర్మాణమునకు కావలసిన యెరుపు. జృ్వ్వ్బుగా యెత్తయిన మరొక స్హలమున నదీ'ప్రాంతమును యిసుక రాయి (64 [12/6510౧6), తుంగభద్ర నది చూచునట్లు మరల యావత్తు ఆలయములు వునర్నిర్మితముల వొడ్డున (అలంపూరు నుండి - కూడలి వరకు) గలదు. ల్ని ఆలయ నిర్మాణ విధానమును పరిశీలించిన పిదవ్క ఇక్కడనే. వాస్తు - శిల్చకారులు పనిచేశిరని తెలుపుటకు, ప్రతి రూపములను కొలతలతో చిత్రములపై వేసి, గ్రతి

శీ5్‌ళ సాహితీ నీరాజనం రాతిని అంకెలతో నిర్దారించితిమి. ఈ విధముగా నమూనా రంధ్రమున కప్పిన రాతిపలక క్రింద శిఖరమూలమున లను చేసి ప్రతి రాతిని జాగ్రత్తగా వూడతీసి అవి నిక్షిప్తము చేసిరి. ఇది స్తూపిని నిలుపు మధ్య స్థానమునకు తరలించబడెను. ఈ పనిచేయు నప్పుడు విడి శిల్పములు, క్రిందుగా నున్నది. ఆలయములు బి.సి.ఇ.యఫ్‌. హెచ్‌. మూర్తి విగ్రహములను, కొన్ని ముఖ్య ఆలయ భాగములను కే.టి.వి. ఛాయా చిత్రములు - 8,9,10; రేఖా పటములు తగు శ్రద్దతో గడ్డి సంచులను, వెంటిని చేసి యెటువంటి -6,7: యీ విధముగా యెనిమిది రాగి కలశములు కొమ్ము అపద రానీయక, అతి జాగరూకతతో, శ్రద్దా భక్తులతో చెంబులను బోలినవి లభించెను. ఛాయా చిత్రము - 10, నీతరలింపు కార్యక్రమమును నర్వఖక్తీ, సుంకర కొండారెడ్డి ఆలయములు బి.హెచ్‌.టి.లలో దొరికిన కలశములకు గట్టి జయరామిరెడ్డి అయ్యలన్న ప్రభృతులు చక్కగా మూళతలున్నవి. మిగిలిన వానికి మూతలు లేవు. నల్లని నిర్వర్తించిరి. వొండ్రు మట్టితో పూర్తిగా కుక్కి నింపియున్నవి. వీనిలో జ 4 ర్‌? ఈ ఆలయములు, కూడలి సంగమేశ్వర ఆలయము నిక్షిప్తమైన సపవలు చా న కద వలె చిత్రితములు కావు. కానప్పటికిని పునాది పద్దతులలో నొ రంత వంటి కలామున ఆండాక త్‌ క్ష వీనియందున. కొన్ని సామ్యములున్నవి, రాతి (టాకి ఎతల్‌ నున్న ఎ స్‌ లి (టాప్‌ గలి రాతి ప క ల్లటి రాతి ముక్క (క్వార్టజైట్‌ రాయి పురుషాకృతికి పలకలను, పుట్టమట్టిని పారలుగా. వేసి దట్టించి యెత్తుగా ఒహ్నము (చిత్రము. 7) గర్బస్తము చేసిరి. ఆలయము నమర్చిరి. షుమారు ఒకటిన్నర మీటర్లు మందముగ నిట్టి , బి వై త ్ర ఎస + [మైన కలశము యొక్క కొమ్ము యేనుగు పునాది వుపానము క్రిందుగా అన్ని ఆలయముల వెలికివ తొండము వలె నునది. ప గ్గ చ్చెను. దీనివలన తేలినదేమన చాళుక్యవంశీయులు పునాదుల ఎది. పలువరుసను బొ లిన అంచు గల ల స్ట్‌ వ్రు మూతగట్టిగా బిగింపబడెను, ఇందున అయదు విలువ గల నిర్మించుటలో నొక నిర్దిష్ట విధానమును రూపొందించి వజములు ఒక ప కేకులో శ పాటించి రన్నమాట. 'జములు ఒక పలుచని బంగారు రేకులో చుట్టి సువర్లప్తుషృ ములతో నంతర్షతము చేసిరి (ఛాయాచిత్ర-10)ఈ నిక్షిప్తమైన రాతి పలకలు, పుట్టుమట్టి పారలతో తయారుచేసిన పునాది పాత్ర రత్నన్యాస కలశముగా నెరుగనగును. మరొక సాదా “ప్రకృతి భు*2 మీద నిలపిన స్తంభమూలము. లేక అంచు కల కలశము, ఆలయము - కె నుండి లభ్యమయ్యెను. పాదవర్గము యొక్క మట్టమునకు ఆలయ వుపానము ఒక యినుప బాణము నందుంచిరి. ఆలయము - ఓ నందు సమతలములో నున్నది. వాస్తు మండలమును నిర్ణయించుట, గర్భాలయపు నేల పునాదిని ఒక చిన్న యినుపగద, ఆలయ వైశాల్యమును నిర్ణయించుట మొదలగు క్రతువిధాన దానితోబాటు ఆరు రాగి నాణెములు లభించెను. పూర్తిగా మును ప్రతి ఒక్క దానిలో అనుసరించుటకు తోడుగా జీర్లించి పోయినందున ఈ నాణెములను గుర్తించ వీలు కాలేదు. వుపానాది కలశ స్తూపి పర్యంతముగల వుపరితల నిర్మాణమున అయినను ఒక నాణెముపై ప్రక్క చతురస్రమున మధ్య కనువగు నటుల మానసూత్ర రేఖలను, చుక్కలతోను లేక త్రిశూల చిహ్నము కనుపించుచున్నది. ఆలయము 'ఏిలో గీతలు చెక్కితాపీ వాని పనికి వీలుగా శిలలపై సంకేతముల పిడితో నున్న పదునైన కత్తి లభించినది. అలయము చేసిరి. హెచ్‌.టి.లలో లభించిన కలశములలో అట్టడుగున పలృని ఆలయము. *బి' నందున లింగపీఠమును లేవనెత్తగా = లో పదాలంకారము గల్గిన మట్టుల నుంచిరి, మధ్యలో గుంటవంటి పల్లము కనుపించెను. కొన్ని చిన్న నేపాల్‌ తారాయి లోని సాగ్రహ వద్ద _ క్రతు విధానములో యిటుకలతో. వాస్తు మండలమున క్రతువు లొనర్చిి గ”ముగొ పద్మములత్‌ అచ్చాత్తిన యిటుకలు పునాదిలో _ కాబోలు. అద్యేష్టకల నుంచి పూలు, వీరు లోహములు, లభించెను. ఈ విధమైన వాస్తు కలశములు అందున నిక్షిప్తమైన ధాన్యములు (బీజములు) మొదలైన వస్తువుల నుంచుట వస్తువులు తీర్ణకేత్రమున ఆలయముల నిర్మించినప్పుడు వాని క్రతు. విధానము. మానవాకృతిని బోలిన బంగారు రేకు ప్రతిన పద్రతుల కనుగుణముగా వివిధ క్రతువులనాచరించిరని | అయిదు జీర్షమైన రాగి నాణెములు యిందున అలభించెని9 “చున్నవి. గర్భస్తముగా నున్న వాస్తుదేవతలకు శ్రద్దాంజలి ఘటించి శీ. పునాది నిర్మాణ పద్దతులు: యిచ్చిన వస్తువులుగా వీటి నెరుంగవచ్చును. న పురాతత్వజ్ఞుల త్రవ్వకముల లభించిన నూతన సాత్యముల అంతియేగాక ఆలయ శిఖరములను తీయు సందర్భమున వివరించిన తర్వాత ఆగమ శాస్త్రముల సవాయములో గూడ కొన్ని నూతన సావ్యాధారములు లభించినవి. లభ్యమైన వాస్తు రీతులను తత్సంబంధిత వస్తు శకలములను అలంకరించిన తామ్రకలశమును, గృహపిండిని లేక మధ్య సరియైన దృక్పథముతో పరిశీలించి పూర్వ క్రతువుల

అలంపురమున ఆలయ నిర్మాణములు- అపూర్వ విశేషములు శీక్‌7 ఆచారముల గూర్చి చర్చింతును. ప్రాచీన కట్టుడముల పునాది మానసూత్రము వెంబడి గుర్తించెదరు. స్టలమును దిశాభిము రీతుల గూర్చిన పరిశోధన చాలా అరుదుగా చేపట్టుబడెను. ఖము చేసి కట్టడపు కొలతలను నేల మీద గుర్తించుదురు. మొత్తము. కట్టుడమును పునాదులతో సహా సెకలించుట పునాదిని వేయు స్థలమున రక్షక దేవతలను స్ట్రాపించుట పురావస్తు (త్రవ్వకము అందు. వీలుగాదు. యెవ్వరును యాచారము.**్‌ కట్టుడపు పరిణామమును నిర్ణయించుట అంగీకరింపరు. గూడ. ఏలనన ప్రాచీన ఆఅలయములను వాస్తు పూజా సమయమున జరుపుదురు. _ యథాతథముగా భద్రము చేసి, భావితరాల వారికి అందజే ఈ) పునాదుల రీతి: (శేఖా పటము- 3) యుట పురాతత్వ సర్వేక్షణ యొక్క గురుతర బాధ్యత గదా! కాని పైన వివరించిన రెండు ఉదాహరణలు అత్యంత పునాది లోతు నిర్మించదలచిన కట్టడపు యెత్తును బట్టి, జుగుప్సాకరమైన, అపురూప కార్యక్రమములుగా (గ్రహింపవ బరువును బట్టే మరియు నేలలోని నీటి పార యొక్క అెను. దేవాలయములు ఆమూలా[గ్రము - ఉపానాది స్తూపి లోతును జూచి నిర్హయింతురు. ఈ ఆలయ నిర్మాణ పర్యంతము. వీడదీసి, మరొక స్టమునకు తరలించి కాలమునకు చెందిన వాన్తు (గ్రంథము. ““'మయమతము”ను పునర్నిర్మాణము. గావించుట యెప్పుడో కాని జరగదు. బట్టి * ఆలయము యొక్క వెడల్పు బట్టి వునాదిలోతును అట్టు జరిగినను శాస్త్ర, పద్దతుల ననుసరించి వాస్తురీతుల నిర్ణయించవలెనని యరుగవలెను. కూడలి ఆలయమందు

• మూర్తి ప్రతిష్ట పద్దతుల అవగాహన చేసుకొనవలెనని యిళ్లు పాటించిరి. ఇందున గర్భాలయము 7.30 మీ. వెడల్పు ప్రయత్నము జరుగలేదు. భగవదిచ్చ కాబోలు ఈ కార్యక్రమ _ గల చతుర(న్రము. పునాది 7.10 మీటర్ల లోతున వేసిరి. ములు అట్టి వస్తు ఆధారములు, గ్రంథముల నిర్హేశించియున్న _గర్భాలయపు గోడలు వానిపైని రేభాశిఖరము కలిసి 15.75 (క్రతు విధానముల రుజువు చేయుచున్నవి. మీటర్ల యెత్తు నిర్మింప బడెను. కాశ్యప శిల్పమను [గ్రంథమున (84-1-10) పునాది యొక్క మందము ఆలయ శిఖరము అ) వేత్ర నిర్ణయము: యొక్క. యెత్తులో సగము గాని లేక నేల క్రింద నీటి అజితాగమములోని 6, 7వ అధ్యాయముల దేశనిడ్దేశమును _ పార, తగులు వరకు గాని వేయవలయునని నిరేశించుచున్నది. అనగా భారతదేశము నందలి పవిత్రస్టలముల నుదాహరించి, సమరాంగణ సూదత్రధారము నందుని పునాతి శోతు తగిన స్థలమును యెన్నుకొనే విధానము వివరింపబడెను. మానవుని యెత్తులో నాల్గవ వంతుగా చెప్పబడినతి. కారి పవిత్ర స్పలము అనగా క్నేత్రము. నీటి తీరము లేక నదీ సంగమేశ్వరాలయమున పునాది గర్భాలయము యెత్తు -.. స్టానమున ( తీర్హము). అందువలన కూడలి సంగమేశ్వరాల (అనగా ఉపానాది స్తూఎ పర్యంతము) సగమున్నది. దీనితో యము రెండు శదుల కృష్ణా - తుంగభద్ర నంగమమున మూడవ వంతు మహామండపము పునాది యున్నది. స్టాపించిరి (చిత్రపటము - 1). అకు పాపనాశి తీర్హము గర్భాలయము క్రింద 'త్రవ్వకములందు చాల పెద్ద బండ తుంగభ!(ద్రానది గట్టున స్ట్రాపితమయ్యెను. రాళ్లపరువు గావించిరి. 'ప్రతిరాతి పారపైని పుట్టుమళి నింపి 34 దిమ్మిస చేసిరి. ఈ విధానము (౧౭% గ04౧6౪౦౧) తీరును ఆ) స్ట పరీక్ష: బోలియున్నది. గర్భాలయము వడ్డ మాత్రమే యిట్టి పునాది స్థల నిర్దేోమునకు మూడు పరీక్షలు చేయుదురు. నేల 7.10 మీ. మందమున పెద్ద చతురన్రపు అరుగువలె యొక్క. గట్టేతనము, మట్టి యొక్క బిగువు, నేలలోని నిర్మింపబడుట పై రేఖా శారమును భద్రముగా నిలుపుట తడి నేల క్షేత్ర నిర్మాణమునకు కనువైనదా లేదా అను కోపను. గర్బ్చాలయపు కొలతల కన్న పెద్దదైన కందకమును విషయమును. తెలుసుకొనుటకై. భూమిని పరీక్షించుట 7.45 మీటర్లు లోతు వరకు (త్రవ్వి దానిలోని యేటి మట్టిని జరుగును... సాగుచేసి గింజలు చల్లుట మొట్టమొదటి (నల్లని వాండ్రు మట్టి) తీసివైని పై విధముగా బండలతో కర్తవ్యము. పైన లభ్యమైన సాజ్యాధారముల బట్టి నదుల మరియు పుట్ట మట్టితో దట్టించి, దృఢమైన పునాదిని వేసిరి. సంగమ స్టానమగుట చేత సస్యశ్యామలమైన భూమియే. నదుల నంగమ స్టానమగుటచే నేల యొక్క బిగుతు మోయు కాని ఆలయ నిర్మాతలు అత్యంత జాగరూకులై గి సామర్ద్యాన్ని సరిదభ్రైున అంచనాలు వేసుకొని ప్రత్యేక శ్రద్రతో, పునాదులను లోతుగా నిర్మించిరి. సామర్హ్యముతో నీ ఆలయమునకు పునాదిని వేసిరి. ఇ) నేలపై ఆలయ మానము గుర్తించుట? ఉ) పుట్టమళిని యేల యెన్నుకొనిరి? నిర్మించవలసిన కట్టుడపు నమూనాను నేలమీద గుర్తించు. నిత్య వైదిక ఆహి సకములకు - అగ్నిహోత్రము చేయుటకు టకు. దాని వెడల్పు (విస్తార), పొడవు, (ఆయము, గుండములు పుట్టమట్టితో. నిర్మించుట, ఆవు పేడచే

శకతితకకతతతతతతతతతతతతడకడడడడడడడడడడడడడ డడ =సోహితీ నీరాజనం ఆలుకుటు యాచారము గదా! దీనికి గాఢమైన ధర్మ ఎ) మొదటి యిటుక నుంచుట; సంబంధమైన అర్హమున్నది. ధార్మిక కట్టడములను నిర్మించు. పపనాశి సముదాయము లందలి ఆలయముల గర్చగృహ టలో వుట్టమట్టి, _గోమేధ్యము ముఖ్యపాత్ర వహించ- ్పృలళి క్రింద పునాది గుంటలలో 5 అద్యేష్టకములను ఎచున్నవి..ీ ఆలయ నిర్మాణ క్రమములు నిర్వహించు క్రతువు సుస్టాపితము చేసిరి, లలో పుట్టమట్టి పిండము తీసుకొని ''గర్భస్త పిండముగా”' పునాదుల నుంచుట ఒక క్రతువు. హరప్పా నాగరికతకు ఏ) (క్రతువులు; చెందిన పెద్ద కట్టడములందున కూడ యిట్టి మట్టి వాస్తు పూజా క్రతువులు ఆలయ సీమలను నిర్హయించిన పిండములు - పలు రకములుగా లభ్యమైనవి. కాని వీని యనంతరము త్మేత్రపాలురగు దేవతలకు శాంతి స్తోత్రములతో యుపయోగము, వాస్తు క్రతువుల లేక నిత్యకర్మల యిట్టి అద్యేష్టకలను. నికేప్రము. చేయుదురు. ఈ విధానములలో మృత్తికా పిండముల ప్రాముఖ్యతను సరిగా అవగాహన ముఖ్యక్రతువు పునాదులనిధి కుంభముల నుంచుట 'పాపనాశి చేసుకొనలేదు. ఆపస్తంబ శ్రాత సూత్రములలో (15-2-1), ఆలయము” యిట్టి కుంభములు (గ్రీవతిఖరమున గృహపిండి చీమలు పెట్టిన పుట్టలు ఆదివరాహమూర్తి మూతితో పైకెత్తిన ,్య్య మధ్యరం(ధ్రముపై మధ్యగా లభించినవి. ఈ కలశములు మట్టి ముద్దగా చెప్పబడియున్నది. , ప్రపంచమున మొదట ల్ల. వీటిని నదిలోని మృణ్మయము నింపిరి. అందున పుట్టిన జీవిగా పుట్టు చీమలను (తెల్లవీమలు), శతపథ మధ్యగా. నికిప్తములైన రత్నములు (రత్నన్యాసము - బ్రాహ్మణము. పేర్కొనుచున్నది. - పృథివీ భూతస్య జ్య యము బి, నువ ల్కు శ్రేష్ట్‌ ధాతువులు కరో నాగుపా నాల - ఆయుధములు 'పేర్కొనవలసి యున్నవి. అంతేగాక ఈ 'పైకి తేబడినది. ఖనిజ సంపదలతో నిండిన యీ భూమి కలశములు పళ్లే అంచుగల మూతలతో బిగువుగా మూసివేయ బలమ్రైనదిగో చెప్పబడెను. వాస్తవానికి చెద చీమలు ” బంగారమును కూడ బెట్టునవిగా పేర్కొనెదరు. ఈనాటికిని కుంభముల (నిధి కుంభములు) నిక్షిప్తము చేయుట వాస్తు చీమలపుట్టల వద్ద నాగపంచమి జరుపుట హిందువుల పవిత్ర [గ్రంథముల విపులీక్షరింపబడి యున్నది. విశ్వకర్మ వాస్తు యాచారము*. ఇది వాసుకి జన్మదినముగా పూజార్హమ్తైనది. శాస్త్రమున యిట్లు వివరణ గలదు. భారతావనిలో అత్యంత ప్రాచీనమైన పర్వధినముగా (శ్రద్దతో జేనాలయే దైనగర్భే రత్నన్యాస్తో విశేషత, పాటేంచుచున్నారు. దైవనాస్తుషు సర్వేషు సౌవర్షం భాజనం శుభమ్‌. ఊ్భ) తాత్కాలిక ఆలయము: ఈ క్రతువులు ఆలయ పునాదిలో జరుగవలసినవిగా అన్ని రౌరవాగమములోని 27వ అధ్యాయము. పూర్తిగా (గ్రంథములు సపేర్కొనుచున్నవి.** కాని మనకు అభించిన ఆలయ, “బాలస్ట్రాపనిను గూర్చి వివరించుచున్నది. ఉద్దేశం సావ్యాధారముల బట్టి ''డైవగర్భ''యను పదము. శిఖర చిన ప్రధానాఆయమునకు తూర్పు దెశన లేక ఈశాన్యమున _ ప్రారంభమున అనగా (గ్రీవము వద్దననియె అన్వయము తరుణాలయము అందున బాణలింగము ప్రతిష్టించుదురు. చేసుకోవలస్తి యున్నది. గర్భగృహము యొక్క పునాద్సి ల్తేక్ష ఈ _బాలస్టాపనము అతి ముఖ్యము. యెందుచేతనంటు అంతర్భాగము పైని కాదు. దక్మిల్న దేశమున ఆలయ “బాలస్ట్రాపసనం విన్నా మూల స్ట్రాపనం మృత్యుహేతుకం' విమానమున శిఖర భాగమ్మ అత్యంత్త పవిత్రమైనది. కారణాం: (రౌరవాగమము, 27-32). అసంపూర్లముగా లభ్యమయినను, ఛరమున గర్భాలయము నందలి మూల బేరమ్సును దర్శింప కూడవల్లి ఆలయ స్థలమున యిట్టి తరుణాలయము జాలకున్న శిఖర దర్శనము చేసిన పునర్జన్మ లేదని న్గూక్తి ప్రతిష్టితమైనదని తెలుపుటకు కొన్ని ఆధారములు లభ్యమయి. ఆలయమున _ శిఖరము తలవంటిది. - “'శఖ60 నవి. కె.డ్సియల్‌. కందకమున మొదటి స్తరమున చిన్న శిరయిత్యాహుః! గర్భ గేహం గలస్తథా॥ కాన ముఖ్యమైన అద్యేష్టకములు, మరకతలింగము (పటము - 6) ముఖ్యాల క్రతువులు - కలశ న్టాపనము, అమలక స్థూప ఆయుధ యము క్రిందుగా నున్న పునాది స్తరమ్హుల దొరికినవి. ఈ _ ప్రతిష్ట మున్నగునట్టివి (గ్రీవాగ్రముననే అఆచరించుచుండిరి. బాలాలయమును లింగముతా వ కము కావించి పైన వివరించిన అంశములన్నియు అరుదైనవియే. ఇంకను ర్థానాలయము. పూర్తి కాగానే దాని క్రిందనే. మట్టిల్‌. ట్య్య్రర్ర్వ విశ్వష్షమేమన సవిస్తరముగా పరిశోధన చేసి యిట్టి " వాస్తు - దేవతా ప్రతిష్ట కార్యక్రమముల పాటించిన ఆచార్మ్‌

అలంపురమున ఆలయ నిర్మాణములు-అపూర్వ విశేషములు శ5్‌9ి క్రతువుల వివరములు సేకరించగల్లుట. యేలనన యిట్టి పవిత్ర ణము, యాగశాలా ప్రవేశము, పంచగవ్య ప్రాశనము, మండప కట్టుడములను సమూలముగా పెకలించి స్టలాంతరము చేసి పూజ, భద్ర దేవతాహ్వానము, కలశ స్టాపనము, నవ(గ్రహ పూజ, ఉపానాది న్తూపి పర్యంతము తిరిగి నిర్మించిన కార్యక్రమము మహానీరాజనము జరుపబడెను. సాయంకాలమున 17.00 మరెక్కడను చేపట్టుబడలేదు. అతి మెళకువతో జా(గ్రత్తగా ప్రతి గం.నుండి జలాధివానము, మృత్సం([గ్రహణము, అంకురారోప శిలను, మూర్తి శిల్పములను కొన్ని కిలోమీటర్లు దూరము ఇమ్ము, అగ్ని ప్రతిష్హ దీఇ హోమము, ప్రదోష పూజ, స్వస్తి తరలించి మరల ప్రతిస్టితము గావించిన భారత పురావస్తు పూజ యథాక్రమముగ నిర్వహింపబడెను. సర్వేక్షణ, హైదరాబాదు మండలము వారికి భావితరములు _ రెండవ రోజున తేది. 22-2-1990 గురువారము ఉదయం బుణపడియున్నారు. 8 గంటల నుండి మండల పూజ, జపము, క్షీరతర్చణము, ఆలంపురము వద్ద కూడలి సంగమేశ్వరాలయ పునర్నిర్మా హోమము, మహాన్నపనము, మహానీరాజనము గావింపబడెను. ణము 1990 జనవరి నాటికి పూర్తియ్లునది. పశ్చిమ ప్రాకారము సాయంకాలము గం. 18.00 నుండి ప్రదోషపూజ శయ్యాధివా కొంత భాగము. యితర సహజ (ప్రకృతి నిర్మాణం కావలసి సము, ధాన్యాధివానము, పుష్పాధివాసము నిర్వహించిరి. అనం వుంది. (పటము - 65) ఈ ప్రావీన ఆలయము (ప్రారంభము తరము స్వస్తి వాచనము, హారతి కావింపబడెను. ప్రతి దినము నుండి ఆరాధనలో నుండి యుండెను. కనుక భారతీయ వేదపారాయణ పురాణ - ఇతిహాస పఠనము మహానీరాజనము సర్వేక్షణ, ఏన్షియంట్‌ మాన్యుమెంట్స్‌ ఆర్కియాలాజికల్‌ అను యథారీతిని సొగించిరి. సైట్సు అండ్‌ రిమైన్స్‌ ఆక్టు 1958 అండ్‌ రూల్చు దేర్‌ పాడవ దినమున (23-2-1990) శుక్రవారము మహాశివ టు, 1959 లోని నింబంధనల ప్రకారము." ఆలయ ప్రాచీనత త్రి పర్వదినమున ఉదయం 12.05 లకు మండప పూజ, యథార్హ్ర స్టితికి అనుగుణముగా ధార్మిక వుపయోగము పూజా లింగప్రతిష్ట బలిప్రదానం, పూర్జ్చాహుతి, మహానీరాజనము జరు సంస్కారముల సంప్రదాయ రీతుల అవిచ్చిన్నముగా కొనసా బ్య, పుష్పగిరి (కడప జిల్లా) మహా సంస్ట్రాన పీఠాధిపతులు గించుటకై రక్షణ కల్పించవలసిన బాధ్యత ప్రభుత్వముపై ౮ విద్యానృసింహ భారతీ తీర్చ స్వామివారు స్వయముగా నున్నది. ప్రజలు ప్రత్యేకముగా కూడలి గ్రామవాసులు, నిత్య సృస్యభ్రతిష్టై కలాపమును నిర్లీత శుభముహూర్తమున న్వహస్త పూజా క్రమమును పునః ప్రారంభించుటకు వుత్సుకులైనిరీక్షిం. జ్పృలత్రో గావించి ఆహూతులను ఆశీర్వదించిరి. ఈ కార్యక్ర చుచుండిరి. ఈ అంశముల దృష్టిలో నుంచుకొని మూల ్బ్బ్టూ కూడలి సంగమేశ్వరాలయ చరిత్రలో మరువరాని మర బేరమును తరలించునప్పుడు కలాకర్షణము యితర అనుబం పుకు రాని ఘట్టము. చాళుక్య నృవులు ఈ ఆలయమును ధిత ప్రకరణములు యథావిధి పాటించితిమి. లోగడ లింగపఠ ,్క్యష్థంప్రజేసిరి. రమారమి 14 వందల సంవత్సరముల యనం మును పునర్నిర్మాణ స్థలమునకు మార్చి తాత్కాలికముగొ. జ్య్యన్స్స ప్రీఠాధిపతులు మహారాజాధిరాజుల కన్న మిన్నయైన ఆరు బయలును స్టాపించి పూజారులు సాంప్రదాయ విధాన యోగీశ్వరులు (శ్రీ) విద్యా నృసింహ భారతీతీర్హుల వారు ఇట్టి మున ప్రతి నిత్యము లింగపూజ, కలళ పూజలను కొనఫాగించు , నర్నిర్మెత ప్రావీన ఆలయమున మూలబేరమును పునః చుండిరి. ప్రతిష్టను తమ కరకమలముచే గావించుట, దేవాలయ - వాస్తు పునః ప్రతిష్టా కార్య(క్రమములు: మూర్తి ప్రతిష్టా చరిత్రలోనే ప్రప్రథమము. సువర్దాక్షరాలతో లిథింపవలసిన అపూర్వ విశేషముగా పాఠకులెరుగుదురు గాక! పునః ప్రతిష్పాకలపామంతయు మూడు దినములు ఆచరింప బడెను. శుక్స నామ సంవత్సర మాఘ బహుళ త్రయోదశి లోగడ గర్భాలయపునాదులందు 7.10 మీటర్ల లోతున శుక్రవారం తేది. 23-2-1990. శ్రవణ నక్షత్రయుక్త మీన అగ్న మొదటి స్తరమున (ఫేజ్‌ - [, 19 సెం.మీ. యెత్తు గల ప్రదోష కాలమున గం. 12.05 నిముషములకు మహాశివరాత్రి మరకతలింగమును గూర్చి పేర్కాంటేమి; ప్రధాన లింగ పర్వదినమున లింగ ప్రతిష్టతో పరిసమాప్తి గావించబడినది. మును, పీఠముతో సహా పునఃప్రతిష్టించు సమయమున వీ భావి పరిశోధకులకు గాను (క్రతు విధానమును యిచ్చట బాలలింగమును (ఛాయా చిత్రము - 9) తిరిగి "పేర్కానుచున్నారము. వునఃప్రతిష్టింపవలెనా? యను చర్చ వచ్చెను. అట్టగుచో యే స్థలమున? ఈ బాల లింగము పగిలి యుండినది. దీనిమీద మొదటిరోజున (21 ఫిబ్రవరి 1990) మాఘ బహుళ ప్య్భి త్రీరునుబట్టి ఈ లింగమును ముఖ్యాలయము పూర్తి యేకాదశి బుధవారము గం. 8.05 నుండి వరుస (క్రమముగా యైన తదుపరి విరుగగొట్టి విసర్డింపబడినటుల తెలియుచు యీ క్రింది (క్రతువుల నాచరించడమైనది. గణపతి పూజ, స్వస్తి న్నది వుష్పగిరి పీఠాధిపతులున్ను, ప్రధాన యాజ్ఞకులైన వాచనము, మాతృపూజ, ఆచార్య - బుత్విక్కులకు ఆమంటత్ర

460 సాహితీ నీరాజనం సర్వ(క, ధోరణాసాబ్రహ్మణ్య శాస్తి మరియు చేవూరి దత్తా చూడుము: “బుంపుల్స్‌ ఆఫ్‌ లాటిన ఫారం ఎట్‌ ఆలంవూరు”' ప్రాఫెనర్‌ 'త్రేయ శర్మ గారలు మహామండపమున చిన్న నంది పీఠమునకు విఎస్‌. ఆగ్జవూలాక మెమొద్యేషన్‌ వాల్యూం (క్తైమెయస్‌.౬) భాగం - ముందు ్రతిస్టింం తగునని నిర్హయించిరి. నిర్మయ సింధు * శే గౌదక్తాపక 44. 57, 65 మరియి 69. గర్భగృహమున మూలఅబేరముగా (ప్రతిష్టా యోగ్యము కావని 7. ఎపి్టానియా గా వూ 141, 142, బి, రాదేం ధ్‌సాదు వా $ద ౬ ఎట్‌ కడమరకాలువి' జర్నల్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ సొపై విద్వజ్ఞనుల యభిమతముగా నెరిగితిమి. ఆఫ్‌ ఓరియంటల్‌ ఆర్ట్స్‌ (1975-76 పుట. 27-32) షివి. పరబ్రహ్మ శార్టియొద్ట. ఆసక్తికరమైన వ్యాసమును యూదుడు వత్యవొలు, అలంపూరా 48 విష్ణుకుండినులు ఆలయములను నిర్మించిరి. వీనిని కాపొడి వృద్దిపరదు అథ జీర్లోద్దారవ టలో చాళుక్యులు ఎపిగ్రాఫికల్‌ నోటు ్పు 4 క్రోవాలజీ ఆఫ్‌ ఎర్జీ చాళుక్యన్‌ ॥ 'ఘంపుల్స్‌ ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌"? ఎ.పి. ఆంధ్రికా (హైడరాబాడు 1974) ద్రగ్జే భగ్నే చలితే వా కార్యః అయంచ అనాది సెద్ద ప్రలెస్టిత వుట 1గ-142. లింగాదా భంగాది దుప పిన కార్యః తత్రతు మహాభి షకం క. షెవి, పరబ్రహ్మశాస్త్రి (శ్రీ,వివాసరిత్తిగారి సంకలన వ్యాసములు, ఏ డికేడ్‌ కుర్యాదితి త్రివిక్రమ: ఆఫ్‌ ఎపిగ్రాఫికల్‌ స్టడీస్‌ ఇన్‌ సాత్‌ ఇండియా, ధార్వాడ్‌ 1985) పు. 13 ఉపయుక్త (గ్రంథములు 9. కెవి. రమేశ్‌ ““రీపెంట్‌ డిస్కవరీస్‌ అండ్‌ రీసర్చ్‌ మెధడ్స్‌ ఇస్‌ ది ఫీళ్ళ్‌

1. ఐ.౩. శర్మ “సమ్‌ యాప్పెక్ట్స్‌ ఆఫ్‌ సాల్వేజ్‌ ఆర్క్యాలజీ ఇన్‌ ఆంధ్రప్ర ఆఫ్‌ సాత్‌ ఏషియన్‌ ఎసిగ్రఫీ” నోటోరు కరాదిమూ (ఎడి, ఇండస్‌ వాలీ బేక్‌? ఇతిహాస్‌ (హైదరాబాదు, 1988 (పుటలు 96-101). టు మేకాంగ్‌ డెల్టా మద్రనాసు 1985 పుటలు 18-24. నాగార్హున కొండ లోయలో (1956-60) సెడ్డుత్తున స్తూసములను, 10. ఐ.ఎ.ఆర్‌. 1978-79 పుటలు 39-40, పటములు బి.ఎ, సంగమేశ్వర జలయములను త్రవ్వి వెలికి తీయుట జరిగినది. కొని వాని పునాదుల వివరము దేవాలయము, స్టుడకల్‌లో కూడ ఇదే స్ట్రితి, పెద్దరాతి దేవాలయము ఏను వాస్తురీతుల్ల ఆచరించిన శ్రమము గూర్చిన విపుల పరిశీలన చేయలేదనియే మును, క్రింద నున్న పురాతన యిటుక ఆలయపునాదులపై నిర్మించిర. వంగీకరింపవలపియున్నది. ముఖ్యముగా మైలయములను త్రవ్వి కొండమీద జార్జీ మైఫేల్‌, **ది సంగమేశ్వర మెంపుల్‌ ఆఫ్‌ పట్టడకల్‌'" ఎ.ఎ.ఆర్‌.పి, శ్రవర్నిర్మాణము గొవించితిమి. (లండన్‌ 1972) వు, 47.
2. యవ్‌. రమేశన్‌ః కాపర్‌ స్లేట్‌ ఇన్‌స్కిప్పన్స్‌, సంపు. 1 11. ఆన్యుయల్‌ రిపోర్టు, ఇండియన్‌ ఎపిగ్రఫీ 1978-79 చి. 26, పుట - (హైదరాబాదు 1972) పుటలు 58-60, తుమ్మయనేరు గ్రానుము చాళుక్య 28.

విషయములో నున్నది. ఈ (గ్రామము నముహబూబునగర్‌ జిల్లా దక్షిణ భాగమున 12. ఐ.ఎ.ఆర్‌, 1978-79 పుట-39, పటము బి.

నున్ఫది. ఇచ్చటనే యీ తామ్ర శాసనములు లభించినవి. 13. ఐ.ఎ.ఆర్‌. 1978-79 పటము ఎ, పుట - 39, జర్నల్‌ ఆఫ్‌ దిన్యూమిన్‌ దీవిలోవే పుటలు 42-43. ఈ మధ్యనే ఈ ఆలయముల పైని (ఫంక్‌ మౌటిక్‌ సొపైటీ ఆఫ్‌ ఇండియా (1986 పుటలు 12-7).

వన్‌ స్టియ్యూట్‌ ఇండాలజ్‌ సంస్ట్ర పాండిచ్చేరి నారు వివరములతో నొక గ్రంథమును |, స్‌మంట్‌ ఆక్‌ ఏర ఇన శుక

ప్రచురించిరి. చూడుడు: ఎన్‌(ై అలంపూర్‌ ఎట్‌ శ్రీనైం (పాండిచ్చేం పట వ్య ఆఫ్‌ ఎర్లీ మె ఆర్ట్‌ అండ్‌ అరి న్పర్‌,

1984. చోమ్‌-1. వుటలు 20-21, కూడపెల్లి 376-387, పాపనాని (పుటలు ఫ్‌ పుటలు 90-92, ఐంఎంఆర్‌, 1978-79 పుటలు

401-410) చిత్రములు టోమ్‌ 2, కూడవెల్లి పటములు 385-412, పావవాశి 115-117, పటము. టి. ని,జి, శాస్త్రి వీరాపురం ఎ 'బ్రస్‌ పైట్‌ కల్చరల్‌

పటములు శ40. 452 + స్రీ ఇన్‌ ది కృష్ణా వాలీ హైదరాబాదు, 1984) అధ్యాయము చిత్రము

నై శూలం = 20

తె గరీయన్‌ ఆర్కియాలజీ 1978-79, సరవ్యూ. వు, 76 వెం 5. (క ఇచ్వాకు వంశములోని చివరివాడగు దుద్రపురుషదత్తుని కాలము (కీ.శ (ఐఎఆర్‌.) 344) వాటి శాసనమున సలంపురస్వామి ఉదహరింపబడ్డాదు. చూడుడు.

శ. కెవి. సౌందరరాజన్‌ ఈ శాసనమును, తూర్పు ఆంధ్రములోని గుహ ఎపీగ్రాఫియా ఇండికా పుటలు 124-125, కీర్తోషులు నేలటూరు నేంకట సముదాయముల లభించిన వీటితో సహా ?వ శలతాచ్చి నాటివిగా నిర్ణయించిరి. రమణయ్యగారు. సరిగణించిరి. చూడుడు జర్నల్‌ ఆఫ్‌ ది మద్రాన్‌ చూడుడు; వారి కేన్‌ మెంపుల్స్‌ ఆఫ్‌ ది దక్కన్‌ మ్యూఢిల్లీ 1981, యూనినర్సిటీ, సం. 2, (జులై 1975) పుటలు 76, 77. వుటటు శీ0=41. ఇది సరికాదు, ఇవి విష్ణుకుండినుబ కాలము నాటి గుహలవి (గ, టి.వి,జే శాస్త్రీ లోగడ ఉదాహరించినది 1984) వుటలు 73-86 (50డు విర్దారించిరి. చాలకాలము శ్రీందటనే ఆనంద కె. కుచమూరస్వామి వారు నాణెములు). నిర్ణయించిరి. ఎర్లీ ఇండియన్‌ ఆర్భిశుక్సెరు 4 *హట్స్‌ అండ్‌ 0లేజగ్‌ "జంపుల్స్‌” (ఎడిమైఫేల్‌ డబ్లు, మైస్ట్‌ అండ్‌ జోసఫ్‌ రిక్వర్స్‌, ఇన్‌ 17" సావి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఎపిగ్రాఫియా ఆంధ్రికా, హైదరాబాదు, 1975 రిసర్బెస్‌ (స్ప్రింగ్‌, 1988) పుట. 20-21. వుటలు. 141-142.

5. బీ. రాజేంద్రప్రసాదు: అలంపూరు ఆలయ వైలిచేత సంగమేశ్వరాలయము . 1!" వాక శర్మ “ఎఫిగ్రాఫికల్‌ డాటా స్రామ్‌ అలంపూర్‌ బంపుల్స్‌ అండ్‌ ప్రభావితమైనదని భావించిరి, పట్టడకల్‌ లోని గలగవాథాలయము. సత్యవో ది యిన్‌ ఆఫ్‌ జోగురాంబ” కెడి. బొజపాయి (సంకలనం); జీసి, లులోని భీను- రామలింగేశ్వరాలయములలో వలె ఇది “లొటిని ఆకారము పాంలొఫల్‌ సొటేషను వాల్యూమ్‌ (న్యూఢిల్లీ 1990). నకు ఆసక్తికరమగు ఉదాహరణము. ఈ భావన సరికాదు. పూర్వపు ఇటుక 19, బ్రూనో డాబెన్స్‌, ఆర్కిటెకర్‌ ఇన్‌ ది అజితాగమ అండ్‌ ది రౌర వాగమ, ఆలయముల పువాదులు సంగమేశ్వరాలయము అలంపూరు ఆలయముల ఎన్టడీ ఆఫ్‌ టు సౌత్‌ ఇండియన్‌ 'బక్ట్స్‌ పాండిచ్చేరి 1984). పుట, క్రీంద లభించినవి. (అధోజ్ఞాపిక [15 చూడుము) బి.ఆర్‌. (్రసాొద్‌ 147, యస్‌,ఎ. హైదరాబాదు సర్కీల్‌ వారి నుండి సమాచారము, ఈ

అలంపురమున ఆలయ విర్మాణములు- అవూర్వ విశేషములు శీరకే ననన యస్‌. కొండారెడ్డి సీనియర్‌ కనర్‌ చేషన్‌ అపిస్రంటు. ఈ ముఖ్యమైన 34. వైగ్రంథముః వుటలు 39-31, ఆజితాగమము, అధ్యాయమప-కి. లేఖనాన్ని గురించి దాని ఫోచో కాపీని పంపివారు. వ్‌ శ 35. ఐ.3. శర్మ, “బ్రాహ్మణికల్‌ బ్రీక్‌ పెంపుల్స్‌ అండ్‌ ఇళ్ట్‌ ఆబ్స్‌ ఫ్రం 26. జిఆర్‌- శర్మ (సంకలనము), తెలంగాణా శాననములు హైదరాబాదు, కేసరిగుట్టు” కుసుమాంజలి - శ్రీ; శివరామమూర్డి స్పృతి (గ్రంథము ర్‌ి స 214, యం.ఆర్‌. ఫ్‌ 'పెంపుల్స్‌ ఆఫ్‌ తెలంగాణా (న్యూఢిల్లీ 1987) పుటలు 235, 237, . 19720), పుట, 57, యాన్యువల్‌ రిపోర్టు, ఇండియన్‌ ఎఫిగ్రఫ్కీ డ్‌ 1962-63, బి-209, వుటు 73 చేరు కడలి పల వసీటను. ప టి. గణపరికాద్రి ల నా ఆఫ్‌ గా 21. ఎఆర్‌.ఐబ్బు [1962-63 బి-210, ఇందున దేవుని సృష్టముగ మరియు బ్రూనో డాజెన్స్‌ మయమతా, పాండిచ్చేరి 1979) పుటలు 99 *“న్తూడలి వంగమేశ్వరదేపి” యని పేర్కొనబడెను. = 105. 22. ఎ.ఆర్‌.ఐఇ, 1962-63 బి-163, పుట 169. ఇందున దేవుని 37. డియన్‌. శుక్సా సమరాంగణ సూత్రధార వాస్తు శాస్త్రము, న్యూఢిల్లీ న్పష్టముగ “కూడలి వంగమేశ్వరదేవి” యని పేర్కొనబడము. నీరీస్‌ క్ష9ళక), 19 భాగమం పుటలు 71-72, 38. జాన్‌ ఇర్విన్‌ “ది సేర్రైడ్‌ ఆర్ట్‌ హిల్‌ అండ్‌ ది కట్ట్‌ ఆఫ్‌ ది (వైమౌర్రియల్‌ 23. బిఆర్‌. శర్మ (నంకలవము) లోగడ ఉదహరించివది పుట 170, మౌండ్స్‌”” హిస్టరీ ఆఫ్‌ రిలిజియవ్స్‌ చికాగో యూవివర్విటీ, సంపుటి. ఐ.ఎ,ఆర్‌. 1971-72, వుట 53% వాఆర్‌.ఐజు 1970-71 వు 36, 21, సంచిక 4 (1982) వుటలు 339 - 360. బి 42. 39. మియన్‌. గౌడ్రియస్‌, కాశ్యపాన్‌ బుక్‌ ఆఫ్‌ విస్‌డం, (కాశ్యవజ్ఞాన కాండ) 24. ఇచ్చట *“భనవా అను మాటను ఆలయము యొక్క వూర్తి కట్టడమును డెన్‌ హెన్‌ 1965) పుట 63. ఆలియజేయుదున్నది. బ్రూనోడా జెన్స్‌ (1984) వుట 84. 40. యొఫౌ.బి.ఇ కుయివర్‌, కాప్మోజెనీ అండ్‌ కన్చెప్పన్సొ మెక్వెరి హిష్ట్‌ 25. ఎ.జర్‌.ఐఇ, 1962-63, బి 208 పుట, 73 మరియు అన్యునల్‌ రిపోర్టు ఆఫ్‌ రిలిజియన్స్‌, సంపుటి 10, సంచిక 2 (1970) పుటలు 91, 138, ఆఫ్‌ ఎఫిగ్రఫీ 1966 (ఆం.ప్ర ప్రభుత్వము) పుట 58, సెం. 255. 41. చెసి, నాట్స్‌, ది డిఫ్ర్య్యూషన్‌ అఫ్‌ గోట్‌ ఇన్‌ శుర్మైటు మౌంద్చు, 26. ఐ.పి.ఆర్‌. 1978-79, వుట 77 సం 5 నురియు ఏఆర్‌.ఐుఇ పాయిల్‌ పైస్పు, 113, పార్ట్‌ 5 (1972) పుటలు 317-321. 1978-77, వుట 28, బి 26, 42. ఎడ్గర్‌ ధర్ప్‌టవ్‌, ఓమెన్ప్‌ అండ్‌ నూనర్‌ స్టషన్స్‌ ఆఫ్‌ సదరన్‌ ఇండియ్యా 27. ఐ.ఎ.ఆర్‌. 1982-83, పుటలు 9-10 మైఖేల్‌ డబ్ల్యు మీస్టరు మరియు (లండన్‌ 1912) వుట;134, దూడుదుః ఇండియన్‌ అస్టిక్వరీ (1876), ఎమ్‌. ఏ. థాకి (సంకలనము), ఎన్‌ పైక్టోపీడియా ఆఫ్‌ పండియన్‌ 'బంపుల్‌ సంపుటి వుటలు 187-898. ఆక్క బకృరు, సాత్‌ ఇండియా, అప్పర్‌ (ద్రవిడ దేశ సంపుట 1, భాగము ల ॥ కాటా? 1986) వుటలు 175-176, 43. ట్రూనో డాజెన్స్‌ (1984) పుటలు 31-32, 36 మరియు 137 శశ. అజితాగమ, అధ్యాయము 10, 2, 8, 12 మరియు 24. 28. పాపవినాశి షేత్రమును శ్రీప్తబ్బము 10వ శతాొళచ్చి శాసనము మొట్టమొదట లీ -పర్కొనుమున్నది. ఏ.ఆర్‌.ఐ.యి. 1960-61, బి-69 నుండి?! వరకు 45. కె వాసుదేవ శాస్త్రీ మరియు యస్‌.టి, గద్రే (సంకలనము) విశ్వకర్మ కళ్యాణ చాళుక్య కాలమునకు చెందిన మరొక శాసనము (శుక్రవారము వాన్తు శాస్త్రము, (తంజావూరు) 1958) వుటలు 41-42, 2 జూన్‌ మానము 1060వ సంవత్సరం) నాటిది పాప వినాశ తీర్షమును, ,, ద్రియబాల షా (సంకలనము), విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణ, పురాణ. మూడవ త్రిభుభవశక్తి పండితుని "సేర్కొనుదున్నది. ఏ, ఆర్‌.ఐ.యి. 1960-61, కాండ, (బరోడా 1958) పుటలు 265-267, షియె. మంకడ్‌ (సంకల బి 72, పుట 59. నము) అపరాజిత సృచ్చ ఆఫ్‌ భువనదేవ, (బరోడా 1950) పుట 375, 29, బ్రూనో డాజెన్స్‌ (1949) వుట 35. షిఓ సోంవురు దీపార్లనాా (పాలిటాన 1960) వుటలువన 178, 180; మరియు విశ్వకర్మ (ప్రకాశ అధ్యాయం శ్లోకములు 34-37. 30. అజితాగమ్మ అధ్యాయములు 8 మరియు 10, దు నము నుండి లేక అపవిత ఢీ? స్టలమును దురుపయో కాలున్యము 31. డా, దేబల మిత్రాగారు సాగ్రహన (జల్లా తాలివాహ, నేపాల్‌ తారాయ్‌్‌ నట్‌ 1 నుండి కాపాడుట. ( యను చోటు దేవాలయ పునాది యిటుకలపై ఆయుధముల చిత్రములుం డుట గమనించిర. ఈ ఆయుధ చిత్రములు దిక్పాలకుల దిక్‌ విదిక్కుల ఈ) 1. ఈ చట్టము క్రింద ేంద్ర ప్రభుత్వము వారిచే కాపాడబడుచున్న చూవు సంకేతములుగా చిత్రింపబడెను, వజ్రము - యింద్రుని ఆయుధము రక్షిత కట్టడమున దైవారాధవా మందిరమున్న అటి దానిని భిన్నంగా యే యితర _ తూర్పు, శక్తి- అగ్నికి చిహ్నము, ఇడ్గము - వైబిత్‌; పాశము - కార్యమునకు ఉపయోగింపరాదు. వరుణుడు, పశ్ళిమము, ధ్వజము - వాయువు గద - కుబేరుడు, 2, శేంద్ర ప్రభుత్వము నారు సెషన్‌ 13 క్రింద రక్షిత కట్టడమును పాందినము ఉత్తరము, శ్రిశూలము. - ఈణానుడు. వునాదులందు ధారణీలు లేక జ్ఞ్య్యర్‌ జనరల్‌ (భారతీయ పురావస్తు నర్వేష్షణ) కొమగోలు చేసినన్కు అద్యేష్రకలుగా వీ యిటుకలనుంచిరి. డి. మిర్రా ది రెలిక్స్‌ ఆఫ్‌ పాగ్రహవ-. శ్రస్పుకొన్నను, దాన స్వీకారము చేసికొన్నను, లేక కాసాడు బాధ్యతను చేపట్టి ఎస్టడ్‌ ఆఫ్‌ ది పౌండేషన్‌ డెపాజిట్స్‌ అండ్‌ “ది యిష్టికాన్యాహా? జర్నల్‌. ్రైర్లలక్రు తగు యేర్పాటు చేయునప్పుడు మెను-5్‌ కనుగుణముగా అట్టి ఆ ఆఫ్‌ ది ఆంధ్రా హిస్టారికల్‌ రనర్చి సాపైటీ, 00411 "హైదరాబాదు. జడము లేక దానిలోని భాగము ధార్మిక ఆరాభనకు ఏ మతము వారైనను 1973-74 పుటలు 4-5. ఉపయోగించు చుండినట్లు జిల్లా కలెష్టు ఆ కట్టడవు స్పలమును లేక దానిలోని 32. షహర్‌. జోషి * ఏవ్పియంట్‌ ఇండియన్‌ ఫౌండేషన్‌ ఇంజనీరింగ్‌ ఫార్‌ భాగమును కాలుస్యము లేక అపనిత్రమగు ఉసయోగము నుండి సంరచీంచుటకై చూన్యుమెంట్స్‌”” ఇండియన్‌ జియో 'అెక్నికల్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ రూర్కీ, తగిన ఏర్పాటు చేయవలసీయున్నది. డిపెంబరు 16 - 18, 1985 వుటలు. 589-533, 43. శ్ర, కమలాకర భట్టు: నిర్ణయ సింధు: వును ప్రతిష్టానిధి: తృతీయ పరిచ్చేద; 33. బ్రూనో డాజన్స్‌; (1984) పుటలు 29-30. (నద్రాను 1909) రెండవ ముద్రణ 1986) పుట 282,

లా సాహి తీ నీరాజన _ రాజనం వ్యైశాం నాటే య తే టా గ. మ! క న. ప యూ జ లై వ నే వవ ర భ్‌ సహ స! [5 అ మ “టై గా | న. వాన!!! (| నా నట. మ నా హీ. న. య టు క. న. వ మ వ ద లంజవే వ న. న రిల మన న. . ఇ య ఏ పసు లహ గర ళవ్‌ నై! చ్లా గ్య వభ ఖా. సు! మ! న. మ. లస లో నన బల స మ. స రంగా , వ సమా రం సట వ! క ము. వ. టి యా మ వు క్‌ ర [౫ మ కా. ప మ టి స 1 భు ర న న. శ లను పో కు! _ హం న్య తష స్త్‌ సనన రన్‌ స మ్టాట ప సాటి ళా సంప్‌. షైనన్‌ - మీనా ర. వం లం మ సు న నా. మ. టి హ్‌ లు. న. వ. న వ ప మో. కా మల స. ర 1 య సవ ట్‌. వ. రూ వసా ట్‌ పలా న నను ప నా! యా న. న. సమం న. పో లు వాలా దాన యాన మ కన మ్‌ న! ల సస పిల న్నా , న. ఉదా భా | హం. లా న్‌ా టి. క ల హా వ. ల న్‌ వో టగా ప [నా జ భాగలి, భ్‌ దాన పు ళో రా 2 స్త నో (| లా ప వం ల న! శ్‌ శీ వా భత నో ల ల ప. నో న. వం! ల ఓ 7 న. అ ర. న "సై పత ర టం ను వన. చల తూ న. న వ్‌ వ యక మ క పా మ వ ర . 1 ఒంటి * ట్‌ న లే యా ర ను స మ తను టా జ 2 ] ష్టే కాం య. నా యో వ లు మదన వవ! న అనక్కి న్‌ . శ వి లల వో టం యా యా చసన జ సా ఇ రూ ౫ "కనడ మ్య క ను స న షం న మ యో పటన్తాల* . ల త వ త ఇ క్‌ గ్గ స్తు ర స రా గె ల శ్‌ న (0 . య తవ. నల హంగ కహ. టో నాం వ వన వ. సం! ల టా! సా ప నో దా స్తా స చల న్‌ మ న న. వు నలం ల లి వ ల స్ట త ను లు న వడు తన్‌ న్స నే _న్యన్‌ంటం వ చచ్చి న నే య షస శ చసత న సం! న టు పం ననన ఉట ముల క కన. ఎ చెద దో ప్‌ నే సు షం న వరు స యు న ల టో స శో మ. ద! యా కుం మ నష ( న న శ... క. న ల మ క య ెజ్తన్టపో ణ్‌ (ఛాయాచి న 1 న! మ మ వ టో న , కం నం జ సకలా ట్ల 'త్రము-1 క్లూ మ్‌ సహా వమా ప మ హ్‌ 7 మూరలథి స వసు న నే ? ర్ట వ. న చ జే న్‌! ర్‌ చకిస్స న వన లం ప ప. న. సం రం ర లి కనన గ క న్లో న లజ! ల ము న్‌ పగ (ఇ గ కనన. ర ష్‌ న! య న్లో న నంగ. ర. చ వ ష్ట-తు మ [| వు క మ. న 6గభద్రల మ స్ట, న న. వు మ. ప. గ్గ నానన్నాన్న క శ న న. న మ. న న మ. షష న్న... న ర న నై మ. నం. య. మ. న నం నా మస వ మ్‌ మున న రం శ న. ప. మ న్‌ (51 క్‌ సైలాత షత న తపం (న సు న. నన న న. టమ టె న. న సి ॥ వటష్మట్లో తనం ర్‌ ల న - న్‌ేన టి. మ ను త పటు నే ప్‌ మ పో వట్టైత్త్ర్టల: న న. బై లు స సనో వం. నం న: శ వ ర పల ల లం య ఇ ష్‌ యక ల్నామో నా! న. న్య ాట క [| ఆం ఎంత ఎ సహో హ్‌ - వం. . న. లా చ వ. ౧ . న. ల ం న? సే స్తా నక 1 హమ స్‌ వో లంలో ఎ రట " 4 ష్‌ గళ [క వున టు. + క 1. చాల్‌ న్‌ ల వ. శోక బి ॥ త వ క. మ మ నో మ, గా. మ. మ న. ను నం భా. నం ల న సు గ (్‌ మట స్ట ను. టం. నాని టా తా! * కళ స్ట్‌ ల వ్‌ న ర టే స యే న స క | టి మా రకం సు రాను... యే గా హం ల్‌ టల షల క ట్‌ క్‌ ఈవో శి నా నా లో నే డే ॥ ప? కం వ! ఎంగ వ మ సే టల య ల యా. న. న. న సుప ( న్‌ ఇ న స్తు న టం సం న గా. న హు నక మ మ న. న న్‌. సస ॥ పో సట న నం! లస ను క న . క] ప. ఖ్‌ . అడి న్‌ ని ర్‌ ల వు మ లా న గీ జా న నీ /. ॥ యా? లభ ॥ క. న టై! ప నా పటట మంట నా స బస నీ నషా ( సే గ! ॥ ౨ య. స రో వ్య; వ. ర స: ని రం లండు స ప హ్‌ స! వ. మ ప. ర వ. మ న. వ | స గ్గ మ న్‌ా లన న ల మా సా వి న న య న జ టా! క ఎ ల వ? (ఛా 1. నో న డో 7 క్‌ యాచి న? న పోస్టుపై ము న డై న ను బం. ణం ఎన్‌ల హస్త నా తం ననే మల. ్‌ు కూ న్లో న 0 మ? ఎది (| స్‌ ప” మ్‌ న డలిస చ లా ము. వ దక్షత మేన. వా నా. " రు షం కీ పుసో స న ఆ న్యాస సన. సు కు ప్ర ఖండిక (ద ం న్‌ వా

అల; బలంస్తకమున అం నిర్మాలములు..ప్తూత్త వేసా స్తన ర్వ విశేష! ములు శే న?! | 1 (1 1వ క! ల మ! స గ , 4 | చ్లా దిల్మా నములు" క (జో వి కు షా ” నా. స | చాయడా గాడా యువనేత అతనా హే! స్‌ పం క రన... నంట 4 "వత మోన గ యాః సమం న 1. ॥ స జ సం. స్రష్టా మ గ్లో! మన్నోట్లో ఎని ను? క 1 నన ఇ [| తటే ట్‌, మ సు నా స కనన నం: ్ర నం! నా న. నక క న. గగ. (0 న ను ని హు తు న సం మ న నం న ల త్త క ము. ర స రం. తం. న లం... శౌ గ ప్త య! టం. న్‌ , ఇనా న ర లల మ మా! యి ల జ్య్టా సే టో నో దున సై భూావాహ స (గే న్స యం ప రల ల ళో అప కం అనల గ భా అ టలు కాప లం ల్‌ ల ట్ర ల లం ఖే. టార్‌ మ! యర భుతు? న్‌. టన న్‌ సంకా” ర 5” వట. ల్‌ న ర న. 7 రర న శ న హి! న న తం ము ను. న. పమ ర న. న. ల గం ముం. న్‌. గ ల ను పై త (స. స న నన్‌ న! వ?! మ యన. స గ. నం? పం ల్‌. సార్‌ పం ర నన. (ఛాయాచిత్రము-3 యు తనే స ల సహ డే 1 సం] క్త మన రో త్త ళూ న ర రు. ౮ ) కూడలి సంగమేశ్వరాజయము : అ న. ; అలపురమున పునర్నిర్మిత మగుచున్న తీ శే న ్న తీరు: శిఖర నిరా, " ల ళా వాం మాము శిలను ను బు మ నర?! న? మం వన న న ౧. న! చ ర న. గ ల న. వ వ గ ము. స. [న నన న హా. వలన టో న న. స మ ర నం. గ్‌ మ జం డు? నాం. క! న! మ య [( స్టా. నలల! న న. న్‌ బపచమ ॥ నలం వ సళ నాలు. సు ట్‌. న. న. పులో యం న్‌ (వ లావ 1 || య్యే వ... న. వం పి నం హక 1 మా స! న. నలి 22 ౮ రం... ననన న | (1 న. రు. న. నం న. స న సం మ న. న నన్‌ _ ప మా ఆ నల టా! చ న ర ల ఆ 24 క క నం డిజే. న ప నం... చ! న గీ /ఈ రా క జా? క య చట. నం న ఒన్న పమ ల నె రే నా ర శ 1! జే భ్‌ గ్‌ ను స్‌ ( క. వన యుర్తోట్తి చాక న న ర 7 కం 1. ల న క్‌ ల చత అ వ వం స న. |) వచన, హా తన లే న న. 7 న. లే వ కా మి టట జ! కంచ న. రం న. లల క. | 111 వా కక. న. క న! సన ౧. ను దా య్‌ ను... వర ఎ న అ వయ నున | పతన నైన (11: కస్‌! న పం. ౩ " వ సా లోను పనా చం 11! న టషమన్లో మ యు య లో చాళుు. ప మ న కం యానా త ము మన. ను నూ? సన లః యు. , సనం “సిగ జన (0 ము చా సం న. ఆకా యల శ స కిం న శ కోటు గ్‌ కం మల. 1 టి నస! ల మం. క ప... ఉహ్‌ 2! ల! న చన గరి ్న. ను వ నం న. ము. మ న. క్‌ ఉడ్‌ య? రు జ! పనంోను. ఇత న పున? మటు. ? కా టం నన య న ణి. ల! గ్‌ా బప నాం మ. లా వ నం. నమో ల మ నా వ త్‌! నా (ఛాయాచిత్రము-4) కూడలి సంగమేశ్వరోలయము కాయం టి. క ? వునర్నిర్మితములో నున న... ్న శిఖరము ; అమళలకముపై ద

4కశీ సాహితీ నీరాజనం తనునా ల అల ఆం అం లం లా నా రారారా ఇ ॥ వ వ; వ... చ నక పేళ్ళి చె 7 క్‌ ల సా డాం. అ జ ఒ , ౧” చా, జ ని శ్‌ న. త పాయి నుదేోి న. - ॥ ం్‌ | నై | న్న న. . ల్‌ _ | ౯ | ల న ణయ. నందా తరాదాల న నూర మా య్‌ స్‌ . అ ॥ / యవన చమయాచ మానే తన 25 నూ జ్‌ టం, కున శ నా జభత్‌ భవ వామ కనా స న య. స్‌ యా. మ్‌ య (| లః యా న టం ట్‌... కన స న నం డా. స హా శ యమ లె మళళ న ల స; న న న; మ చన న వ యాగ తంల ముం! న ల నం న న వ నష న వ్‌ వై మ గ మ న. గ్‌. మ, వర? సై మ క స టు. ఎ గ్‌ మ మై వ లా న ప న న్న (ఛాయాచిత్రము-5) కూడలి సంగమేశ్వరాలయము : పునర్నిర్మితమైన ఆలయం : సంపూర్షదృశ్వము య మ ళో నష ద్‌ టర గాం | నే ్ప నం - సు సస. పూ నం న్‌ స. న ను! న న. తు మ! న రుం చ! ప స నో న్‌ న వ న పత. బర గో వల ము ర. స రా మ. గం య న. 1 గ ననా ర నం న! మ న? . టి. రం. మం . వావ్టన్ధాన్యు! ఎత్తై గ న మ ( యమ నావకు యన టు వ స/ సుం ముగ. ఇ [మ ను స. "గ ర టూంటట 2 రై స రన నా ల్‌ు ల్‌ గా పల్‌ భన |. (ఛాయాచిత్రము-। | త్రము-ళ) సంగమేశ్వరాలయము : పునాదులందు లభించిన మరకత లింగము

అలంపురమున ఆలయ నిద్మాణములు-అపూర్వ విశేషములు శీర5్‌ నననప.ఉకహాననమాననునననను వనన ఎనకననననననునననుటున . వకుకుననునిననకనక పనన లన ననన ॥ వ. బై ల ఖః న ఎ స్నో లః టం సం (. | ట్రా ఆంకా. దారా న యానా నానాననానవాలలనానా భా నాన. య ు న టం కటా ల భీమ చె -. అ 2 ానాాంత్రన్తాావానలానకో.. జ క చ్‌ 7 (| , శోష రవవమదునమునాత. వ్‌ వతు ళ్‌ తా కాలాన కారాల్లాలానా ర కనాభపనమన్తసార్తా ర్ల _ ' ను | ము న 4 వె నయా! , ళ్‌ శాలను. శాణశావాలావివాలానాశానాపుల. రాభనా. .. కాళ 1 వను 4 ర న్య || నని చవల జా ష్‌ అణా ధానా నావా... ల గ ఎ యవామాఆంవమనన.. న కం సు స నక స వు అన్న వంటలు సా 1న 4. శ క వకడయా ను ఆహా అందుల ానాజమచ లం ..రీ ఇమ్మ్రతర కాట్రనోో గి యనమల నాడా. స మాయ ఆదు జ్జ ధ్ర వా. పా బా జూ భె స్‌ శ ॥ లేల. ౧ షకల న మాిసప! లాలా గ కయ. పాన క టం చాలక గాలాలు బృ రానా (జాలా. వాయు సలు ల్‌ మా వ్‌ 7 ఐద్‌నవన మావా కరవ లా భు లా మ్‌ రాళ వనం మ మోతాహా”ొ” మాట్టసర్య్యా! జపములు నా ర (. 1 ( ఆ | ల. ఈ శే రా అనలా న ఒాణూా. నచట! న ా. జా ॥ న్న . డవ క ళ శ స క రో బ్‌ ట్‌ టో | ల్‌ ల! ॥ టా / చ . స ం (4 త్య వోయి మసన వము లే న నాం. పయనం మే 1 కహా సల న యా చరత సై షై శాన. యలు “చనం కట్టే కం రా న ల్‌ నక్త చలనాలను. కరాలు మలా రన! ను ఎ పడావాల నటన ను! న నులు ను నరో నన న.. పః టే చ పతన. క శ! క్‌ నాం సల ల నః న టలు ్‌ ఫేన ళ్‌ మ నో యాన ర న నా. స టు రమ... స టం వం నా మ ల? న ల ప నా! ట్‌ టో సే టర న య న గ న య పట షు న సు లచెం ౮ హే. ౬. కా కా. కా నో వ్‌ రకల యయా రం కు. భ్‌ ఇ హ్‌ డా యే గో ఖే = స్య లం సో నాలం? బయ్‌ వయం. డో న్‌ లారా న జ పపము తం ను నను చం ల రామో న న గస 1 వూ క వతం తట! -. - మం, క ఫా గ సా ఖో ల శా ం్‌ న గ నాావరాాకంంయయాి నల భర రారాలాలు మ వాలం క = షు. ్‌ వ. వ స గనం లా. త య. సురలు పను కే కూ. వపా నం పున కటునో యి వ ననా నం కత సు స 7 ఒ జ్హా-- ( వ్‌ ఆ | ప్‌ గ గ్‌ చట్‌ సా న్నే. వ. శ స! ర నోవా ఎతతనో హి. ల ॥ చె ॥ క / 1 ల ల టం జ (= ఎటు. స... నల న్న క గ కంర. ల. రత టా ల... నా ల టే మండన యు న న్యా ల సహా నను తనా అలీ శబా కా ప్‌ క్‌ త యాయ యు జ సంతన [ర వ్‌ న యప్‌ క యా. ల తల న పటి. జ" న గ్‌ లే లా. అ అజా రగారరుట్తులటా వాజాలాల్లకవర్థ ని ష్రగ్‌” శనఖాటాల న. నాట ల ల న? ఎత సతమ ఆ ల తో! రమ ఈ లా అః జ. ॥ . న డ్‌ న! ఖ్‌ టై ఖే. పనో. లా | ఆం న. భన శ 2 స జ్‌ స్స = , ఎచమాననుి ర. అన్నె లి తం జ ౨ య్‌ వ. ల (ఛాయాచిత్రము-8) పాపనాశి దేవాలయము - ఎఫ్‌: శిఖర భాగము తీసిన దృశ్యము

సాహితీ నీరాజనం . చ్యసి జ న. శేరథ నవా ణయానలునార్ను నచ గకుడుయాననులూ. ౨ న ర స్య కంల క న షై 0” స అం వ పం షు చం వసస. న! ॥ ల్‌ య్‌ [న నా! శక చ) చన న వటుంాతాంత డి చం సమ మనే క యాం ఆం షు ననన కం... న (| న. నా సస న్‌ | పై ము ల లో న షా | ల హా న ల వ వన్య ల! న న నయ ల! న. యల నన ను క్ష రాత వ్‌ స న 1 న్‌ న | అష్ట య వ. డె బసేజ్య మ యమ ప్‌ పసు ర రా + స | జస నా టం క క చా స్‌ న శ స న గా యా చమ, * | క ఘన కా ననా సా న తై నన. మ న... |. న; నానా. మ మాక! ల ఫు... “మ్మో వే క్‌ ము క. ల కల న క్ష్‌ కమ జ క టో నా స) మై వసు వో వలా = తొ. గ పట్‌ ఉచ మైలు వసస కా ము జే / వ్‌ టాం న లల నో చత. వాయన మ మాత ను. మ య. ర న యే వానా మా సలల! నష త్రమాాళ శ తతా ని ర టు య సతండనో వం నం చాన నని ర్త మనిం డా న పన వ ము ల క. లే చే ఎ మాం! వాదా! ట్ట క నన్‌ పరా ను ఎ రాల నో న స న క న ద నన వ హన ళల న సుతా గ అ ర. య్‌ తనే ర. ను ముం న టు హ్‌ గ ర నా టం తాం హా టు ల చలు ఎట్‌ టయవ్నామ్‌ = లు స | క్‌ తా జ వ ఎ ీటమునా. ఎట్‌ వౌ ఒత్త త్‌నో క్ష పితమెన కలశము రూచిత్రము-9) పాపనాశి దేవాలయము లా ప ॥ క్ష స | గ్‌ | స్స శే స . /. హు అసు ట్టు శ య్‌ వా. స్‌ు వా య మ ను [యా స పం జు య. 2 నం ఆకే నలా , న నం. స నీ హన. సే! హార తట , న ల మ క. మ న్‌ా ఎం వాటా - 1 న స్‌ | లి (1 స చర నే ॥ క కాన! నయన. తమన ఎ న్న | టం శ న నం. ఎన ల - ॥ ఎ గ్ల భా ; వ సె | స్ట. స య. నో హు పో న త్‌ జాం, ఖత న టి భాను 2 క . నా పాలా | " లశములుు ఆయధములు . ) పాపవాశి దేవాలయములో లభ్యమైన క *

అలంపురమున ఆలయ నిర్మాణములు- అపూర్వ విశేషములు వీ? 0 శు ఏ "గ స. షే ష్‌ ్గ ,] షే! గ్‌ (టి మాలో య 1 నోస్‌ గర్గ ట్ట సై హా న్‌ ” ధి /[ గ ఆట గ. శ ర్ట ట్‌ గ్‌ లశ స టే లీ | గ్ర సి / ల ఆ ణ్‌ న్న (4 శి హాం మ రూ అమేయ పైట (వ్‌!

సాహితీ నీరాజనం తీరక తతతతతతతడతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతడతడడతతతతతతతతతతతడతడడడడతడతతతతతతతతత22ఊఊఊఊ ఊడ నసంగమేుశ్వరాలయము కూడలి | (1012 ర్స గ ర్‌ క్‌ | ఖ్‌ ల! ఇ న! ఫ్యా లే చ్‌ ల లా నా ల త (7! ల! = గ్‌: [5 56515౯0, ల టీ . ఇ ౧ క శ ఇ 2 | మా... క్‌ క గలు ॥ 9- కోస్ట్రశిల్పములు మాతృకల ఆలయము ఇభూమానము ఆాాాాజ్‌గాష ప్రాకార చిత్రము రకా ఖంఉిక అ-ఆఅ (న్‌! గడా [01 1900 /5 వకు _ వలకు. / టం వా ము మవ నానో [౮ కనా = వ అ ల డను లా ల మా ఆ ను =. 1 0౬ ట్రవవవనవవవవ నవవ నవ వ2వావవ = భభససననన నరో న. ఆలయరేషూణత్రము " తి | స్‌ రేఖా పటము - 2

అలంపురమున ఆలయ నిర్మాణములు-అపూర్వ విశేషములు శర నంగమేశ్వరాలయము, కూడలి ఖండిక, శిఖరము, గర్భరృవాము క్రిందవపునాదులు ] ..... శిఖరము వ శ గ్ర వ క. ఉచ్తేరము దక్షిణము త సా ప్రస పణ ల. గ్‌ న 5 సుద్ధ లల క ర ల వ స 0 | శే క్తి ల క్‌ కి 1 + 4 న వవానమిం న ల తిచాటర్టు రేఖా పటము - 3

క70 సాహితీ నీరాజనం గి కః టి రాస 2... (1 స / ల క క వ! ॥ పని వ ఆ. ( 1౯ గాగ ఫ్ర చెం గ రో[1 ౧ న్‌ + న్‌! |] శ 2|| -: ప... భో! వ |. నై ఆ క కక నాకి - | జా క 1] క గ. |! కళ (1 క్ష... [11 క 12:1 5/2 || ౯) 12 4 న్‌ |: ళ్గ! ఖీ క్‌

అలంపురమున ఆలయ విర్మాణములు- అపూర్వ విశేషములు శకి ఇల్లి (౧) ఏ / 1 ళా | ఒం నే డా శ

న! చరత నప ౧0 ర్ట సో గ్‌ . క 5 రక! గె 1 డలు నం! | శ క్లో రం నాని (స్‌ ఎ జ్యా” ౧|((6 (సే జ / మ! వా క్‌ అ క సాకం శ్‌ 1 క్‌ రం గ య గ ల గ్గ 1 శం ది 7 + రేఖా పటము - 6

అలంపురమున ఆలయ నిర్మాణములు- అపూర్వ విశేషములు 473 లైకా [ క్‌ , లీ | [్షషగ/2 / క ౦" డే. న డ్‌ చ టా న్‌ా గ / ఆ కి త్‌ ఫూ ళా ౯ బంగారు రత్నముల పేటిక ళు వచాయాలలి చ్‌ నాడో. రం! 0 2,6 6,5 / వఎం.మౌ. ప్రాపనాతి అలయముల , క్రీవ-శిఖరములందు లభించిన వాన్లు కలణేములూ రేఖా సటము = 7?

శంకరాచార్వుని కాలనిర్ణయము- ఒక పునః పరిశీలన శ్రీ, చీమకుర్తి శేషగిరిరావు శే కన్పించుచున్నను, మొత్తముమీద చరిత్ర రచయితలలో అధిక సంఖ్యాకుల అఆమోదము[ద్రను అది ఆర్జించినదనియే చెప ('ప్రోవీన భారతీయ సంస్కృతికి ప్రోదిజేసిన మహవీయులలో చే ఈ నదుమనే రయమనకముంలమి గ దాదావుగ అందరి జనన, జీవితకాలాలు అనిశ్చితాలు. ఆకోవకు సం. మేనెల మొదటి. వారమున శంకరాచార్యుని 1200 వ చెందినదే శంకరాచార్యుని కాలము కూడ, జయంతి ఉత్సవములు భారతదేశములోని కొన్ని ప్రధాన కాంచీ మఠమువారి అెక్క(ప్రకారము శంకరభగవత్పాదులు నగరములందు జరుపబడినవి. (్రీ.పూ.509లో జన్మించెను, మాధనీయ శంకర విజయము... ్య0కరుని జననము క్రీ.శ. 388లో జరిగెననుటకు తొలు ఆ ఆచార్యుని జననము విక్రమ శకము 14న ((క్రీపూ.44). సట్‌ ఆధారము నీలకంఠ భట్టు రచితమగు “శంకర మందార ఈశ్వర నామ సంవత్సరమున జరిగినటుల పెర్కొంన్సినది. ప్క్యై్యగఘాన కననగుచున్నది. అందు శంకరుని జననకాల శృంగేరి ముదమువారు ఆమోదించిన కాలమిది. కాని ఆధునిక మును ఈ క్రింది శ్లోకము తెలుపుదున్నది: చారిత్రక పరిశోధకులు కొందరు అందలి విక్రమ శకమును ఎ చాళుక్య విక్రమశకముగ వరిగణించి (క్రీశ.668ని శంకరాచా (ప్రాసూతళిష్య శరదా నుతియాతిపత్యా ర్యువి జననకాలముగ తెలిపిరి. మేకాదశాధిక శతోన చతుసృహసస్ర్యామ్‌, శంకరుని జనన జీవితకృషి వివరములను తెలుపు సారస్వ ణ్‌ యో యా శుభ ముహత్త ల్‌ చము విరివిగ ఉన్నను అది యంతయు క్రీశ. 1200కు ల ట్‌. తరువాతిదే. '(క్రీమచ్చంకర భగవత్సాద చరిత్ర అనుపేరున కఠలియుగాబ్బము 3889లో శంకరుడు జన్మింపననుట పై తాను రచించిన ఒక (గ్రంథమున డా.పోతుకూచి సుబ్రహ్మణ్య శ్ఞోకపు భావము. ఇది క్రీ.శ. 788కు సరికుదురును. శంకరుని శాస్త్రి ఆ సారస్వతమునకు చెందిన 63 (గ్రంథములను జననకాలమును ఇందులకు విరుద్డముగ వేర్వేరు తీదులలో పేర్కొని, అయా (గ్రంథములందలి విషయములను చర్చించి, తెలియజేయు. శంకర విజయ, బృహత్‌ శంకర విజయాది పరన్నర విరుద్దములుగను, నుప్రసిద్ద చారిత్రకాంశములకు (గ్రంథములను కాదని, “శంకరమందార సౌరభము' లోని పై వ్యతిరేకములుగను ఉన్న అందలి కథనములు సత్యనిరూపణ _ శ్లోకమును మాత్రమే తమకు అధారముగ చారిత్రక పరిశోధ మునకు సాయపడవని (గ్రహించి, శంకరాచార్యుని రచనలుగ కులు (గ్రహించుటకు ఒక కారణము కలదు: (ప్రాచ్య ఆసియా అందరును అంగీకరించు ప్రస్థాన త్రయ భాష్యములను, తది యందలి కాంపూచియా (కాంబూజు) దేశమును (క్రీశ. 877 తర ప్రసిద్ద గ్రంథములను మాత్రమే ఆధారములుగ (గ్రహించి. మొదలుగ 889వరకు పాలించిన ఇంద్రవర్మ తన గురువగు శంకరుని కాలమును క్రీ.శ. 392-424 మధ్యకాలముగ నిర్ణయిం. శివసోమునకు ఇచ్చిన దానశాసనమున అతనిని ఈ రీతిగ చెను. ఈ వాధమును చారిత్రకులు పలువురు అంగీకరించిన ప్రస్తుతించెను: వారు కాదు; గౌడపాదుని క్రీ.శ. 1వ శచాబ్టివాడుగ సంభావిం "చుట అందలి ప్రముఖ లోపము. యేనాధ్లీజాని శా(స్తాణి భగవచ్చంకరాహ్వయాత్‌ , లి ప్రస్తుతమున భారతదేశ చరిత్రకారులు సలువురు క్రీ.శ. స్ళేష సూరి మూర్చాభిూలాలీఢాంఘి వంకజాత్‌. 788ను శంకరుని జనన సంవత్సరముగ ఇచ్చుచున్నారు. పై శోకమునలన, శివసోముని గురువు 'భగవచ్చంకర' పలువురు సాహిత్య, దార్శనిక వేత్తలకు ఇది ఆధారరహిచముగ నాముడనియు, ఆతడు తనకాలపు పండితులలో నెల్ల (ప్రముఖు

శంకరాచార్యుని కాలనిర్టయము- ఒక పువు పరిశీలన శ75్‌ డనియు మాత్రమే తెలియనగుచున్నది. అ భగవచ్చంకరుడు - చ్వాంగ్‌ భారతదేశమును దర్శించు నప్పటికే బౌద్దమతము అద్వైత మతప్రవర్తకుడనిగాని పరివ్రాజకాచార్యుడనిగావిి తన ్రతిపత్తిని కోల్పోయినది. ఇక [ప్రాచ్య భారతమున 8వ (ప్రస్తానత్రయ భాష్యకర్తయనిగాని అచట ఎట్టి విశేషణములు శతాబ్లిలో 'పాల* రాజుల ఆదరణవలన బౌద్దనుతము కొంచతకా లేకున్నను, ఆ భగవచ్చంకరనాముడు శంకరాచార్యుడేయగు. లము మనుగడను సాగించినను, అపుడు అచ్చట మన్ననను నని తాలుత భావించినవాడు ప్రసిద్ద చారిత్రక పరిశోధకుడు పొందినది విజ్ఞానవాదపు బౌద్హశాఖ కాదు. అందువలన 9వ రమేశచం(ద్ర ముజుందారు. ఇండియన్‌ రివ్యూ పత్రికలో ఒక శతాచ్లి ఆరంభమున విజ్ఞాన వాదావలంబకులగు "వైనాశికుల'ను అఘులేఖనమున ఆ పండితుడు ఆ అభిప్రాయమును తెలియజే ఖండించవలసిన ఆవశ్యకత ఎట్టిదియు ఉండదు. అస్తిత్వమువే "సెను. అంతట దానిని సమర్శించుచు ఒక వ్యాసమును కె.ఎ.నీల కోల్పోయిన ఒక వాదముపై దండెత్తి తన ప్రజ్ఞాపాటవమును కంఠశాసస్త్రి రచించెను (౮0. ౫ 285). పై శాననమునందలి అంతటిని శంకరుడు అందులకై ఉపయోగించెనని శాస్త్రి - శివసోముని కాలము, ఇటుల “శంకర మందార సౌరభములో ముజుందారుల వాదమువలన అంగీకరింపవలసి వచ్చును. ఇది ఈయబడిన కాలమునకు, సన్నిహితమగుటనలన, క్రీ.శ. అసంగత విషయము. కావున ్రస్తానత్రయ భాష్యకర్తయగు 788యే చారిత్రక పరిశోధక లోకమున, శాస్త్రి- ముజాందారుల శంకరాచార్యుడు, కాంపూచియాలోని శాసనమున సేర్కొనబ యెడగల మన్ననవలన, శంకరుని జననకాలముగ పరిగణనను_ డిన 'భగవచ్చంకరుడు' కాడని నిశ్న్వయముగ చెప్పవచ్చును. కే అయినచో ఎవరా భగవచ్చంకరుడు? కాంపూచియా దేశ కాని శాస్త్రీ - ముజుందారుల వాదమున కొట్టువచ్చినటుల ములోని ఒక పండితుడే అతడు కావచ్చును. క్రీ.శ. 4వ శతాబ్లికే ఒక లోపము కన్చించుచున్నది. వారి వాదమును అనుసరించి ప్రాచ్య ఆసియా రాజ్యములందు సంస్కృతమునకు విసృృతాద చూడ్మ శంకరుడు తన ప్రస్థానత్రయ భాష్యములను క్రీశ, 9వ రణ లభించినది; వేద శాస్త్రములను బోధించు పాఠశాలలు శతాబ్దమున తాలుతటి రెండు దశకములలో రచించినవాడ వెలసినవి; కావున శివసోమును గురువుగ కాంపూచియాలోని గును. అతడు ఆ భాష్యములందు ముఖ్యముగ విమర్శించినది శాసనమున పేర్కొనబడిన 'భగవచ్చంకరుడు' ఆ దేశవాసి సాంఖ్యమత, విజ్ఞానవాదములను. ఇందలి రెండవ వర్షమునే యగు ఒక ప్రసిద్ద పండితుడే యగునని సంభావించుటలో ఆ ఆచార్యుడు 'వైనాశికులు' అని వ్యవహరించెను (బ్రహ్మ అసంబద్దత ఎట్టేదియులేదు. లేదా వేరొక దృక్కోణము సూత్ర భాష్యము 2-2-27). అందువలన శంకరుని కాలమున నుండియు ఈ విషయమును పరికింఛ వచ్చును. అద్వైత బౌద్దమతమునందలి విజ్ఞానవాదపువ్యాప్తి అత్యధికముగ ఉండెన మతవ్యాప్తికై నెలక్‌"ల బడిన (ప్రసిద్ద మఠములలో అంతటంతట నియు, దానిని అరికట్టి అంతరింపజేయుటకే ఆ ఆచార్యుడు కొందరు పీఠాధిపతులు 'శంకర' నామమును వహించిరి. అట్టి తన శేముషిని వినియోగించెననియు స్పష్టమగుచున్నది. శాస్త్రి వారిలో ఒకడు క్రీ.శ. తొమ్మిదవ శతాబ్ది పూర్వార్హమునకు

• ముజాందారుల నిర్ణయము సరియైనదైనచో క్రీ.శ. 9వ శతాచ్చీ చెందినవాడై ఉండవచ్చును. ఆరంభమున బౌద్దమతమునందలి విజ్ఞునూదశాఖ, భారత్‌ శంకరాచార్యుడే పీఠాధిపతిగ 'శంకర' నామముతో అయిదు దేశమున, విపులాదరణను ఆర్జించియుండవలెను. కాని అట్టే పర్యాయములు జన్మించెనని కామకోటి పీఠము వారు లెక్కించె పరిస్థితి ఆనాడు కన్చట్టుదు. దరు. అట్టివారిలో అయిదవ శంకరునే అభినవ శంకరుడని ఆ (క్రీ.శ. 711లో ఇస్లామిక్‌ అరబ్‌ సేనలు భారతదేశమున పీఠమువారనెదరు. ఆ అభినవ శంకరుడు క్రీశ. 788 నుండి సింధు రాష్టమును వశపరచుకొనినవి. ఆ సేనలు ఆకాలమున_ 840 వరకు మనెనని ఆ పీఠపు ఆచార్య సరంపర వలన ఎదుర్కొనినది హిందువుల ప్రతిఘటననేే బౌద్ద మఠము తెలియనగుచున్నది. ఆ అభినవ శంకరుడే కాంపూచియా అంతకు పూర్వముననే అట నామమాత్రావశిష్టమైనది ఇక శాసనములోని 'భగవచ్చంకరుడు" కావచ్చును. తక్కిన ఉత్తర భారతమున అత్మధికభాగము ్రతీహారులపాల ఇది ఎటులున్నను అద్వైతమత పీఠములను అంతటంతట నలో ఉండినది; కాళశ్చురము కర్కోటవంశజుల ఆధిపత్యమున నక కం! మనినది; దక్షిణభారతమున ఆ కాలమున వివిధ్ర ప్రాంతము అధిప్టించిన 'శంకర నాములలో కొందరికి ఆదిళశంకరాచార్యు లంధు రాష్టకోట, చాళుక్య, పల్లన రాజవంశములు ఆధిపత్య నితో అభేద భావమును కల్పించి, ఆ వినూత్న శంకరుని జనన ములను వహించినవి. ఇంధు ఎవరు ను బౌద్ద మత మును ఆదరిం కాలాధులనే ఆఇదికంకరునికి అంటగట్టి, ఆదిశంకరుని విజయగా చినవారు కారు. ఏడవ శతాబ్లై ప్రథమ పాదమున యువాన్‌ లను వగ్తచు శంకర విజయములు అంభటంతట అనేక " ” క సక శస క ములు వెలెనని “శంకర సారస్వతము వలన సుసృష్టము. అట్టి

శ్‌765 సాహితీ నీరాజనం (గ్రంథముల రచయితలలో మచ్చునకు పేర్కొనదగినవాడు అను ఆధారముగ (గ్రహించి శంకరుని కాల నిర్హయమునకై కృషి అనంతానందగిరి (14వ శతాచ్లి. శంకరుని భాష్యములకు చేసిన (శ్రీ, సుబ్రహ్యణ్యశా స్త్రి ఈ (గ్రంథమును ఎందువలననో టీకలు రచించిన ఆనందగిరి ఈతడు కాడు.) అతడు తాను పేర్కొనలేదు). ళ (ల శ, మనవ ప్రాయము న ఇటుల తన కృషిని మొదటి నర్వజ్ఞాత్మముని, తన (గ్రంథపు రచనాకాలమును అందే ఇటుల తెలియ జేసెను: న అనంతానంద గిరిరహమ్‌ అప్రతిహతాజ్ఞనస్య భగవతః శిష్యః “శ్రీ, దేవేశ్వర పాదపంకజరజ స్పంపర్క పూతాశయః సగురోరవతార ప్రయోజనమ్‌ వర్షయామ్మి సంత్యత్రమమ ఆ కితో శసంజేవ శారీరకమ్‌ పతెమగురో£? ఇజ్జాత్మ గిరాంకితో మునివరః సంచ్షేస శారీరకమ్‌, చక్రే సజ్జన బుద్దివర్దకమిదమ్‌ రాజన్యవంశే నృపే తాను శంకర భగవానుని శిష్యుడగుటవలన, ఆ గురువు _ శ్రీ, మత్యక్షత శాసనే మనుకులాదిత్యే భువిం శాసతి. యొక్క అవతార ప్రయోజనమును వర్షించుచున్నాననియు, ఆ రండే తన పేరమగరువనియు క్రొ రరంళ్‌ స్పష్టము ్రత్రరాచార్యుని శిష్యుడగు సర్వజ్ఞాత్మముని “సంతేప పౌసెను. ఈ విధముగ తన గురువగు శంకరునికి పరము రకమ్‌ిను రచించు కాలమున రాజన్యవంశీయుడు, మనుకు గురువగు శంకరునితో అభేదతను కల్పించి తన రచనను లాదిత్యుడు. (శీ/నుంతుదు, అక్షత శాసనుడు భూమిని పాలిం ఆయన సాగించెను. తత్పలితముగ ఆదిశంకరుని జన్మస్థల, పై శ్లొకపు భావము. నిర్యాణ స్టముల సపేరులే మార్పొందినవి. పారంపరిక కథన “సంక్షేప శారీరకమ్‌' లోని ఆ శ్లోకము తొలుతగ భండా మును అనుసరించి బహురచనలు శంకరుని జన్మస్త్రలమును ర్కరు పండితుని దృష్టిని ఆకర్షించెను. బొంబాయి గజెటీరుకై కేరళ యందలి 'కాలడి'గను, నిర్యాణస్థలము 'బదరి' గను తాను రచించిన దక్కన్‌ చరిత్ర (“హిస్టరీ ఆఫ్‌ దక్కన్‌" )లో పేర్కొనగా, అనంతానందగిరి బ్రాతలో శంకరుని జన్మస్టలము ఆయన దానిని ఉటంకించెను. శంకరుని భాష్యములపై వార్తిక చిదంబరము; మరణించినచోటు కాంచీనగరము. ఈ విధము ములను రచించిన సురేశ్వరాచార్యుని శిష్యుడగుటవలన సర్వ గనే తమ కాలముల శంకరాచార్యులకు ఆదిశంకరునితో అభేద జ్తాత్మముని శంకరుని తరువాత సన్నిహిత కాలపువాడే అగునని తను కల్పించుచు వివిధ రచయితలు రచించిన శంకర విజయ ఆ పండితుడు గుర్తించెను; కాని శాస్తి - ముజుందారుల ములలో కొన్నింట కేరళ యందలి 'శశల' (గ్రామము ఆతని వాదమును ఆ పండితుడు అదివరకే అంగీకరించినవాడు అగు జన్మస్త్రలమైనది; ఆతని జన్మతిథిని కొందరు వైశాఖ శుద్ద వలన ఆ శ్లోకమున పేర్కొనబడిన రాజుకొరకై, క్రీ.శ. 9వ పంచమి అనిరి; కొందరు దశమి అనియు, వేరుగ కొందరు శలౌబిలోని భారత దేశీయ రాజలోకమున తని అన్వేషణను తృతీయ అనియు గ్రాసిరి. ఇటుల శంకరాచార్యులు సెక్కురగు కనినొగించెను; కాని అట్టి 'రాజన్యవంశీయుడు మనుకులాది టతో, ఆదిశంకరుని చరిత్రలలో అసత్యములు, అభూత లేశీడు, అషత శాసనుడు' ఎవడును కన్పట్టలేదు. కడకు ఆ కల్పనలు తావు కల్పించుకొన్నవి. ఆ [గ్రంథములలో పండితుడు 'రాజన్యవంశము' చాళుక్యవంశమే అనియు, కొన్నింట సత్యలేశము ఏదైన ఉండవచ్చును; కాని దానిని అందరి పళ్ళిమ శాఖకు చెందిన ఆదిత్యవర్మ, విర్రమూదిత మరుగుపరచునంతగ సత్యేతర కథనము అందుండుట వలన, మదిర మా దిత్య, విక్రమాదిత్య | లల్‌ ఎవ శంకరుని జనన కాల నిర్ణయమున ఆ “శంకర సారస్వతము న్‌ ఆ శేకముల్‌ ని 'మనుకులాదిత్యుడు' కానగుననియు మనకు తగినంతగ సాయపడజాలదు. అభిప్రాయముగ తెలిపెను ఆతని ఆ వ్యాఖ్యానము అసంగ తమని వేరుగ చెప్పవలసిన పనిలేదు. ఛందోగతిని బట్టియు కీ 'చాళుక్య' పదము చక్కగ ఇముడగల చోట “రాజన్య' పద మును వాడి రచయిత ఎందులకు రాజవంశపు పేరును మరుగు అందువలన శంకరాచార్య రచితములుగ నిర్దిష్టముగ తేలియ పర్వాన్సు? పశ్చిమ చాళుక్యులు ఎటనైన రాజన్య వంశీయులుగ వచ్చు ్రస్తానత్రయ భాష్యములను, శాంకరాద్వైత మతాను ఉర్కాన బడిరా? “మనుకులాదిత్య' పదము నామముగ గాని యాయుల రచనలలో కాలనిర్హయము సరిగ చేయుటకు సాధ్య _బ్రిర్రుదముగ గాని పశ్చిమ చాళుక్య శాసనములలో ఎచటనైనను మగువానిని ఆధారములుగ (గ్రహించి శంకరుని జననకాలమును క్రలఎదాా - ఈ ప్రశ [లకు సమాధానము భండార్కరు పండితుని కనుగొను కృషి జరుగవలసి యున్నది. పై ఆధారములలో వ్యాఖ్యానములో కన్చట్టుదు. బహుశః శాస్త్రి-ముజుందారుల పట్లు రెండవ వర్గమునకు చెందినవానిలో ముఖ్యముగ పేర్కొనదగి భండార్కరు పండితునికి ఉండిన అతిమాత్రపు గౌరవమే అట్టి నది “సంక్షేప శారీరకమ్‌?; దానిని రచించినవాడు సర్వజ్ఞాత్మ ఆధార రహిత వ్యాఖ్యానమునకు ఆ పండితుని పురికొాల్చీయుం ముని. (శంకరుని రచనలను, అతని మతానుయాయుల రచన డును.

శంకరాచార్యుని కాలనిర్షయము..ఒక పునఃపరిశీలన యయ శ సంవత్సరములనియు, శంకరుని కన్న కుమారిలభట్టు 48 “రాజన్య” నామము కలిగిన రాజవంశము ఒకటి మథుర గివత్సురములు పెద్దయనియు చిత్సుఖానందుని బృహత్‌ [ప్రాంతమున ఉత్తర హిందుస్టానమున ఒక గణరాజ్యపు పాల శంకర విజయమువలన తెలియనగుచున్నది. కాని ఈ కథ నను వరాహమిహిరుని కాలమున నిర్వహించుచుండెడిది. కఎోమనియు, శంకరుని అద్వైత మతపు (ప్రాశస్త్యమును తన తాను రచించిన బృహత్సంహితలో (౫1౪ 28) వరాహమిహి చేరదు దినములలో కుమారిలుడు "సైతము అంగీకరించెనని రుడు ఆ విషయమును 'సేర్కొనెను. వరాహమిహిరుని కాల *ొొలి “కక్షలో ఈ ఉదంతము కల్పింపబడెననియు అను మును-ఆతని రచనల వలన - క్రీ.శ, 475-550 గ పండితులు = లో కరు. ఇది ఎటులున్నను శంకరుదును, కుమారిల నిర్ణయించిరి. రాజన్య వంశపు నాణెముల ప్రతిరూవములను_ ₹ఉో నిళిన్న మార్గములను అవరింబించిన వా 'ర్రే అయినను, కన్నింగ్‌ హామ్‌ పండితుడు తన “ప్రాదీన భారతపు నాణములు వగిను మాత్రము తమ తమ రచనలలో తీవ్రముగ (001౧3 011౧6412-గూం16706గ06) లోను, అల్దాన్‌ పండిళుడు ఖండించిరి. అయినను శంకరుని రచనలలో కుమారిలుని వాద “బ్రిటిష్‌ మ్యూజియములో? నాణెముల పట్టేక- ప్రాచీన భార ప్రసక్తిగాని, కుమారిలుని రచనలలో శంకరుని వాదప్రసక్తిగాని తము' (0310006 0116 001౧8 1౧ 1౧6 రెలం0140966%-.. కనుట్రిదు. కొనున వారు ఇరువురును గౌతమబుద్ద, మహావీరుల గగ౦18౧£ 1౧618) లోను ప్రకటించిరి. వీనిలో హోషియార్‌ వలె కొంత వరకు సమకాలీనులై ఉందురనియు, కుమారిలభట్టు పూరులోని *రాజన్య” వంశపు శాఖకు చెందిన నాణెములు. కన్న శంకరుడు వయనున చిన్నవాడై ఉండుననియు భావింపవ క్రీ.శ. 3వ శతాబ్లికి చెందినవిగను, మథుర ప్రాంతపు 'రాజన్య' చ్చును. ఈ కారణమువలన (క్రీశ. 500 ను శంకరాచార్యుని శాఖకు చెందిన నాణెములు క్రీ.శ. 5, 6 శతాబ్దులకు చెందినవి “నిణకుమున పూర్వావధిగ (గ్రహింపదగును. గను లిపిరితిని బట్టి నిర్షయింపబడినవి. గుప్తవంశీయ రాజుల ఛ్‌ కాలమున, గుప్త సామ్రాట్టుల సర్వాధిపత్యమునుమన్నించితన _ ల అస్తిత్వమును నలి మం రాజన్య గణరా ముప సూచింపబడిన వూర్వావరి ఉత్తరావరుల మధ్యకాల జ్యము, క్రీ.శ. 600 ప్రాంతమున హూణుల దండయాత్ర వలన ప్య్య్యంరు. నక మను పి ల అంతరించినది. కావున ' రాజన్య” వంశమునకు చెందిన '(శ్రీమ లా చందన 5 నదుము కు కొర త్యక్షత శాసన మనుకులాదిత్యుడు' గాన్మి అతని కాలమున సజ వ్‌ తపంని కలి గర్జన మ రి (గ్రంథరచన సాగించిన నర్వజ్ఞాత్మముని గాని (్రీశు 600 పన లు లనినవి, వానిలో ఒ కీ వపను తరువాత ఉండియుండరు. ఈ రీతిగ శంకరాచార్యుని కాల విజానవాద ల ము అనం క్‌ వనుబంధు స్త ల తమ నిర్మయమున క్రీ.శ. 600ను ఉత్తరావధిగ నిర్ణయించుకొనుటకు. (క ద్దు అసం, + దిడ్డా తగిన ఉపపత్తి కలదు. గాప్రజ్ఞచే ఆ వాదమునకు క్రీ.శ. మూడవ, నాలుగవ శతాబ్ద ప్లా ములలో విపులాదరణను కల్పించిరి; ఆ కోవకు చెందినవారిలో ఇక పూర్వావధిని ఏర్పరచుకొనుటకును ఒక మార్గము కడపటి ప్రసిద్దుడు భావవివేకుడు, అతడు ఆంధ్ర దేశీయుడు. కలదు. స్కంద స్వామి అను పండితుడు బుగ్వేద భాప్యమును ఆరవ శతాబ్లీ మధ్యకాలమున అతని [గ్రంథములు చీనీయ రచించెను; అతని శిష్యుడను తానని చెప్పుకొనిన హరిస్వామి భాషలోనికి అనువదింపబడుటవలన అతడు అయిదన శతాబ్లి శతపథ బ్రాహ్మాణముపై భాష్యమును రచించెను; ఆ భాష్య అంతమున ఉండియుండును, అతని '“తర్కజ్వాల యందు మును తాను శకవర్షము 561 (శ్రీ.శ. 639)లో ముగించినటుల గౌడపాదుని మాండూక్య కారికలనుండి నాలుగు కారికలు అతడు పేర్కొనెను; స్కందస్వామి యొక్క వేరొక శిష్యుడగు ఉటంకింపబడినవి. కావున అతడు శంకరుని పరమగురువగు మహేంద్రుడు నిరుక్తముపై వ్యాఖ్య రచించెను. వీరందరును గౌడపాదుని తరువాతి వాడగుట సుస్పష్టము. ఈ వివరములు కుమారిల భట్టు రచితములగు శ్లోక, వాక్యములను ఉట్టుంకిం అన్నియు శంకరుడు ఆరవ శతాబ్లికి చెందినవాడనుటను చిరి. కావున కుమారిల భట్టు (క్రీ.శ. 500 (ప్రాంతమున ఉండి ్రువపరచుచున్నవి. యుండునని, ఆ (గ్రంథములను నిశితముగ పరిశీలించిన ప్రసిద్ధ జ్బ్య్బ్స ప్రస్తానత్రయ భాష్యములందు - ముఖ్యముగ పండితుడు కుజ్ఞన్‌ రాజూ తన అభిప్రాయము తెలిపెను. స్‌ బ్రహ్మసూత్ర భాష్యమున- కొందరు రాజులయు, ప్రసిద్ద నగర కుమారిలుడు, గురుద్రోహ [ప్రాయశ్చిత్తమునకై తుషానల ముఠలయు ప్రసక్తి కన్పట్టును. అందు పేర్కొనబడిన పాటలీ మున దగ్గుడగుటకు పూనుకొనిన సమయమున శంకరుడు పుత్ర అయోధ్య నగరములు ఆరవ శతాబ్ది అంతమునకే అతనిని దర్శించెననియు, అప్పటిలో శంకరుని వయస్సు 15 _ ప్రసిద్దతను కోల్ప్సోయినవి. ప్రముఖ రాజుల నామములుగ

478 సాహితీ నీరాజనం కన్ఫట్టు సెంహవర్మ, జయసింహ, పూర్షవర్మాది నామములను ఆ ఆచార్యుని జన్మదినముగ పరిగణించు చున్నారు. ఆగర్రానక్ష

• గురించి చర్చించిన నుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి ఆరవ శతాబ్ది తరువాత త్రమున ఆయన జన్మించెనను కథనముపైతము ఇందులకు సమకాలీనులగు అట్టి ప్రముఖులు లేరనియు, ఆరవ శతాబ్దికి సరికుదురుచున్నది. 'శంకర మందార సౌరభమూను ఆశ్ర పూర్వముననే అట్టిది కన్పట్టుననియు స్పష్టీకరించెను. యించి క్రీ.శ. 788 ని ఆచార్యుని జన్మవత్సరముగ (గ్రహించిన పెద్దలు సయితము, ఆ (గ్రంథమున చెప్పబడిన శుద్ద దశమిని ఇంకొక విషయమును కలదు: కాళ్మీరమున నేడు ఒక లర్రన్సి శ్ర ప్రభవ సంవత్సరమున వైశాఖ శుద్ద పంచమి నాడే పర్వతము శంకరాచార్య పర్వతము' అను ఎరున వ్యవహృ లక్ర్వని 1200వ జయంతిని నిర్వహించిరి. ఇక సంవత్సర తము; దానికే గోపాద్రియనియు పర్యాయనామము కలదు. మున, కంచి, శృంగేరీ మఠముల లెక్కలలోనే వైరు శంకరాచార్యుడు, ఆ పర్వతము పైన సంస్ట్రాపించుటతై, పృథుల ధ్యయు కన్చించుచున్నది. కాని ఇచట ఒక విషయము గమనించ ప్రమాణము కలిగిన ఒక లింగమును తన వీపుపై పెట్టుకొని లసియున్నది. “మాధవీయ శంకర విజయమూన అవతారి కాండ పైకి చేర్చెననియు, ఆ కాలపు ప్రభువగు గోపాదిత్యుడు + క్రయబడిన విక్రమ శకము 14లో సత్యలేశము కలదని ఆ లంగమున ఒక ఆలయముణు అట నిర్మింప బేసెననియు తోచును. శంకరుడు ఏదియో ఒక కాలమాసపు లెక్కను కకం స కన్పజ్టను; కాని కూద. ఎనుసరించి 14వ సంవత, సరమున జన్మించగ, ఆ కాల మానపు ౪౧ వివరమును విస్మరించిన పీఠాధిపతులు దానికి విక్రమ శకమును

త్యుడు ఆర్యదేశవాసులగు బ్రాహ్మణులను కొనివచ్చి అగ్రహార జోడించియుందురు.

ములను ఇచ్చి, వైదిక మతమును ఉద్దరించెననియు, గోపా(ద్రిపై జ్యే స్టేశ్వరుని ఆలయమును నిర్మించెననియు మాత్రమే ఆ భారతదేశమున ప్రాచీన కాలమున లౌకికాబ్బము (సప్తర్షి [గ్రంథమున కలదు (రాజతరంగిణి-1వ తరంగము-ళ్లో. కాలము) వాడుకలో ఉండెడిది. ఈ పద్దతిలో నక్షత్రముల 339-341). అందువలన శంకరాచార్యుని ఆధ్వర్యవమున _ పేరులతో శతాబ్దములు వ్యవహరింపబడెడివి. లోకవ్యవహార బయలుదేరిన వైదిక మతోద్దరణోద్యమమును గోపాదిత్యుడు మున మాత్రము శతసంఖ్య వదలివేయబడెడిది. అల్బెరూని, ఆదరించి యుండెనని చెప్పవచ్చును. 'రాజతరంగిణి' సాయ భారతదేశమున పర్యటించుకాలమున సైతము ఇది వాడుకలో మున గోపాదిత్యుని కాలమును నిర్ణయింప వలనుపడకున్నది. ఉండెను. అందువలన ఇందలి 14” అను వర్షసంఖ్య ఏదో ఒక అయినను గోపాదెత్యుని కుమారుడగు గోకర్షుని నాణిము లౌకిక శతాచ్దీకి చెందినదై యుందును. క్రీపూ. 3076 కాశ్మీరమున లభించినది; దాని ప్రతిరూపమును కన్నింగ్‌హామ్‌ లౌకికాబ్బ పరిగణన ఆరంభితమయ్యెనని కళ్టణాదుల రచనల తన (గ్రంథమున ముద్రెంపజేసెను. అందలి లిపిరీతినిబట్టి అది వలన సుస్పష్టము. ఆ విధముగ లెక్కించినపుడు క్రీ.శ. 524 క్రీ.శ. ఆరవ శతాబ్దికి చెందినదే. కావున శంకరుడు ఆరవ నాటికి లౌకికాబ్బ పరిగణనలో 36 శతాబ్దములు నిండి, ఒకటి శతాబ్చిలో పూర్వభాగమున ఉండెననుటకు తగు ఉపపత్తి మొదలుగ వర్షసంఖ్య లెక్కింపు మొదలగును. అట్టి సందర్భ కలదు. మున “14 వర్షసంఖ్యం- క్రీ.శ. 538-శంకరుని జన్మవత్సరము 4|| కాగలదు. ఇక శంకరాచార్యుడు జన్మించిన వత్సరమేది? దీనిని ఆ వ ్‌ వన సంవత్సర నిర్ణయము, శృంగేరి మఠమువారి ఆచార్యుని రచనల నుండిగాని అతని అనుయాయుల రచనల పరిక కథనమున కొంత సత్యము-మరుగునపడిన రూప నుండి గాని మనము (గ్రహించుటకు తగు ఆధారములు మపోను-ఉన్నదను భావనపై మాద్రమే ఆధారపడి కన్పట్టుటలేదు. అయినను పారంపరిక కథనమునుండి కొన్ని లాన్నురి- దానిని సరియైన ఉపపత్తిగ అంగీకరించని వారును విషయములను (గ్రహింప వీలున్నది. అన్ని మఠములవారును ఉృందవచును రం టులున్నను శంకరుని జన్మవత్సరము పంచాంగకర్తలును సాంప్రదాయికముగ మఖ శుడ్డ పంచమినే (-శ. ఆరవ శతాబ్ది 'శ్రలు ఉండుననుట సునిశ్చితము, ఉహణావపలమటనాలా నాణాల పమాహమెనిమామిమావనాణలమెయెనివమూ. 'మవనాపతునపసువనసనాలమవపపేములనవనామలటాముపణానాపేసపనహ్‌యము

(శ్రీ, కంచి కామకోటి చరిత్ర (శ్రీ బి.వియస్‌.యస్‌. మణి నత్వా గజాననం సద్యః కృత్వాచ గురు వస్టనమ్‌, సంవతృరమున ,$, గోవింద భగవత్సాదుల వద్ద తురీయాశ్ర లిఖామి మహిమోసేతం చరితం కామ కోస్టకమ్‌. మము స్వీకరించి ఆధ్యాత్మిక విద్యా రహస్యములను ఉపదేశము (శ్రీ/ శంకరాచార్య మథాస్య పద్మ పొందెను. అప్పటి నుండి భారతమున నలుమూలల సంచరిస్తూ పాదం చ హస్తానులకంచ శిష్యమ్‌, 72 వేద బాహ్యమతములను ఖండించుతూ శుద్దాద్వైతమును ఈం త్రోటకం వార్తికకార మన్యా నిరూపించుచుండెను. పిమ్మట గుర్వాజ్ఞను పొంది ''అద్వైత నస్మద్గురూ నృంతతమానతోస్మి. 'ప్రతిపాదకములు అయిన ్రస్తానత్రయమునకు (అనగా ఉపనిష తులు, (బహ్మ సూత్రములు, భగవద్గీత) భాష్యము (వ్రాసి, “ధర్మ సంస్థాపనార్థాయ సంభవామి యుగేయుగే అన్న కాస్‌ స్నశ్‌మునక భాష్యము న. 6 తన ప్రతిజ్ఞకు తానే బద్దుడ్రై భగవంతుడు జైన బౌద్దాది వేద వా బాహ్య మళములను ఖండించి న్లేచ్చా చారములను నిర్మూ 4 భాష్యంచోత్తరమీమాంసా సూత్రాణా మతి విస్తరమ్‌, లించి శుద్దాద్వైత స్పాపనకు కలియుగమున రెండువేల సంవత్స దశోపనిషదామ్‌ దివ్యం చ కరోతి మనోహరమ్‌. రములకు అనంతరం “శంకర” నామమున అవతరించునని, _ తథైన భగవద్గీతా భాష్యం భూష్యం సురైరపి, శివరహస్యేతిహాసం, లింగపురాణం, కూర్మ పురాణం, వాయు విహ్ణోస్సహ'్రనామ్నాంచ క్రీ/రుద్రస్య చ నిర్మలమ్‌. పురాణం, మార్కండేయ సంహితలలో వివరింపబడియు సౌందర్యలహర్‌ స్తోత్రం స్తోత్రాణా ముత్త మోత్తమమ్‌, న్నది. భవిష్యోత్తర పురాణమందు కూడా ''కల్యాదౌ ద్వి స్తోత్రాణ్యన్యాని దివ్యాని పవిత్రాణి వ్యధత్త నవ” సహస్రాన్తే లోకానుగ్రహకామ్యయా, చతుర్భిస్సృహ శొష్యైస్తు అను ప్రమాణం జ్ఞేయం. శంకరోవతరిష్యతి”” అని శంకరాచార్యావతారముసకు భవిష్య ద్వాణి చెప్పబడినది. ఇదే సూచనలతో కేరళలోని శశలగ్రామం శ్రీ) శంకరుల ప్రథమ శిష్యులు పద్మపాదులు. పిదప (కాలడి) లో కలియుగం 2593 వ నంవత్సర నందన నామ హస్తామలక 'త్రోటకాచార్యులు. (శ్హీ, శంకరులు సశరీరముగా సం. వైశాఖ శుద్ద పంచమి ధనుర్లగ్న పునర్వసు నక్షత్రమున _ కైలాసమునకు వెళ్లి సొంబశివుని స్తుతించి పంచ స్పటిక లింగము కుజ, సూర్య , శని, గురులు కేంద్రమున నుండగా శివగురు- లను, సౌందర్యలహరి స్తోత్రమును, శివరహస్య ఇతిహాసమును ఆర్యాంబలకు సుతుడై బ్రహ్మకు తానిచ్చిన వరము ననుసరించి తీసికొని మనుష్యోద్దరణకై తిరిగి భూలోకమునకు వచ్చెను. పరమశివుడు “శంకర” నామమున క్రీ.పూ. 509న అవతరిం మార్గమధ్యలో నందీశ్వరుడు సొందర్యలహరిలోని కొంత చెను. (శ్రీ, శంకరుల జన్మదినము పూరీ గోవింద మఠమునం భాగాన్ని శంకరుల వద్దనుంచి తిరిగి తీసుకుని వెళ్లినట్లు తెలియు దును, ద్వారకా మఠమున యుధిష్టీర శకముననుసరించియు. చున్నది. కాశ్మీరమున సాక్షాత్‌ బ్రహ్మావతారమగు మండనమి “పండిత భగవాన్‌ లాల్‌ ఇంద్రాజి' సంపాదిత నేపాల్‌ రాజవం _శ్రుని, అతని భార్య సరసవాణి (సరస్వతీ యవతారము)ని శావళియందును నిర్జారితమైనది. (శ్రీ, వృషదేవవర్మ కాలమున _ శాస్త్ర వాదము చేసి జయించెను. “'అస్తే మండన మిశ్రార్య శ్రీ/శంకరులు నేపాలుకు అరుదెంచి వృషదేవుని శుద్దాద్వైతిని స్పా ద్దాతృకళోదృవః భార్యా సరసవాణీతి తస్యాసీ చ్చుభ గావించెనని (శ్రీ, ఇంద్రాజి (వ్రాశారు. వృషదేవుని పరిపాలన లక్షణా!” అని ప్రమాణము. మండవ మిథ్రులు వాదమున (క్రీపూ. 509కి పూర్వము నుండియే యుండినది. పరాజితులు కాగానే సరసవాణి దుర్వాసముని ఇచ్చిన శాపనిర్ము (శ్రీ) శంకరులకు 3,5 వయస్సులలోనే చౌలోపనయన ఖా లూ [లొ కానికి బయలుదేరెను. వెంటనే (శ్రీ, శంకరులు ములు జరిగినవి. అష్టవర్ష 'ప్రాయమునకు వేద వేదాంగ. (..మంట్రే రాయా బ టోమోు బంధింప శ్నాన్త్రములలో నిష్ణాతుడయ్యెను. '' అష్టవర్ష చతుర్వేదినే నమః మక్‌ రాళ న్‌ రు ల నో ) ద్వోదాశాఖిల శా(స్త్రువతయే నమః” అని నామావళి. 8వ * (స్త్రవాదమున జయించెను. మండన మిర్రు నికి “సురేశ్వరి అను యోగపట్టుణమున సన్యాస మిచ్చిరి.

480 సాహితీ నీరాజనం సరసవాణిని ్రార్దించి శృంగగిరిలో ఆమెను శారదాదేవిగా మఠం నిర్వహణకు (శ్రీ, పృథివీధరాచార్యులను నియమించి (ప్రతిష్టించి, అచ్చట ఒక స్పటిక లింగము వుంచి శారదా మరల కంచి వచ్చారు. ఇలా అనేక పర్యాయములు శృంగగిరి పీఠమును స్ట్రాపించిరి. అలాగీ నాలుగు దిక్కుల నాలుగు వస్తూ వుండటం చేత శృంగగిరి శారదాపీఠ పరంపరలో వీరు ఆమ్నాయ పీఠములు స్ట్రాపించగా, అందు దక్షిణమున, కాంచీ కూడా చేరి వున్నారు. వీరు తన పేర మండనమిశ్ర అగ్రహారం పురమందు నురేశ్వరాచార్యులు అధిపతిగా, కామకోటి పీఠ నిర్మించి మహా పండితులకు ఇచ్చారు. మండనమిశ్రుల వంశ మును స్ట్రాపించిరి. అందు స్పటిక లింగమునుంచి (చం(ద్రమౌళీ జులు ఇప్పటికీ కంచిలోని ఈ ఆ(గ్రహారంలో వున్నారు. శ్వరులు) పూజ నిమిత్తం బ్రహ్మచర్యము నుండియే యతియ “'నైష్కర్మ్య సిద్ది అను [గ్రంథమును అనేక ఇతర (ప్రకరణ గువారు అర్హులు కాన తన శిష్యుడగు ''సర్వజ్ఞాత్మ' అను [గ్రంథములను రచించారు. వీరు కఠి 2695నకు సరియగు నాతనిని నియమించిరి. అలా కామకోటి పీఠము ఆవిర్భవించి భవనామ సం॥ జ్యేష్ట శు॥ ద్వాదశి పుణ్య దినమందు కంచి నది. ఉగ్రరూపంగా వున్న కామాక్షి దేవిని (శ్రీచక్ర ప్రతిష్టచేసి యందు సిద్ది పొందారు. శ్ర, ఆదిశంకరులు ప్రస్థానత్రయ శాంత పరచి అక్కడ వామాచారములను ఖండించి శుద్ద వైదిక భాష్యమందు అతిమానుష్క ప్రజ్ఞాపాటవాన్ని ప్రదర్శించి, అని పూజలు ఏర్పాటు చేసిరి. మరియు జంబుకేశ్వరం (తిరువాన తర సాధ్యమగు గంభీరమగు భాష్యము రచించగా ఈ ప్రస్థాన క్కావల్‌ ) వజ్నేత్రమున అఖిలాండేశ్వరిని, లాలగుడి గ్రామంలోని త్రయ భాష్య తత్త్వాన్ని శ్రీ సురేశ్వరులు తమ ప్రకరణ అమ్మవారికిని '““డాటంకాభరణము” (కర్ణాభరణము) నందు (గ్రంథములలో (సాక్షాత్‌ చతుర్ముఖ బ్రహ్మావతారం గనుక) (క్రీచక్రమును లిఖించి దేవికి ధరింపజేసి ఉ(గ్రకళను శాంతపర గంభీరంగా తెలియపరిచారు. వీరి బృందావనం కామకోటి చిరి. ఇందులో జంబుకేశ్వరం అఖిలాండేశ్వరి ఆలయ నిర్వహ మఠంలో వున్నది. తృతీయ పీఠాధిపతి (శ్రీ, సర్వజ్ఞాతేంద్ర ణాధికారం క్రీ కంచి పీఠానికి వుండేలా శాసించియున్నారు. నరన్వతి క్రీ.పూ. 407-364. వీరు మున్ను శంకరులచే శ్రీ, శంకర భగవత్పాదులు కాంచీవురమందే సర్వజ్ఞాన పీఠము చంద్రమౌళీశ్వర పూజకు నియమితులు కాగా, తామ్రపర్షీనదీ నధిరోహించి, కలియుగం 2625 నందు రక్తాక్షీనామ సం. తీరంనుంచి వచ్చి 8వ ఏటనే శంకరులతో శాస్త్రవాదం చేసి వృషభ మాసం శుక్ష ఏకాదశినాడు క్రీ.పూ, 476న కాంచీపుర పరాజితులు అయి, సన్యాసం తీసుకున్నవారు. ఈ శా(స్త్రవాదం మందే కామాక్షీదేవి యందు ఐక్యమయ్యారు. “స కాంచ్యామథ _ నాలుగు రోజులు జరిగినది. “సంక్షేప శారీరకం? అను [గ్రంథ సిద్దిమాస' అని ప్రమాణం. కామాక్షి ఆలయమందు శ్రీ కర్త సురేశ్వర కృత నైష్కర్మ్య సిద్దికి వ్యాఖ్యానం రచించినవారు. శంకరుల అద్భుత విగ్రహం ప్రతిష్టించబడి నేటికిని వైభవంగా _ వీరితోనే కంచి పీఠాధిపతులందరికీ ''పరమహంస పరిగ్రాజకా పూజింపబడుచున్నది. చార్య” మరియు ““ఇంద్ర సరస్వతి” అను యోగపట్టుములు శ్రి కంచి కామకోటి పీఠం ఆది శంకరులు స్టాపించింది వచుఎచున్నవి. వీరి తరువాత మహాత్ములు మహాతపస్సంప కాదనిన్నీ ఆది శంకరుల పరంపర వీరికి లేదనిన్నీ భూత “ఫో. అయిన 64 మంది ఆచార్యులు ఈ ఎఠాధిపత్యం పూర్వం కాశీలో ఒక వైదిక సదస్సు తీర్మానించగా, దానిని ధారి (అందరి వివరాలూ సేకరించాను (గ్రంథ విస్సృతి ఖండించుతూ కంచిపీఠం పండితులు *“నవైషధకావ్యం”” అను తి ర్థాయులేదు) 67వ అఠాధ్ధిపతి యగు ,శ్రీ; మహాద్గేవేంద్ర (గ్రంథమును రచించిరి. అందులో '“కాంచ్యాం కామకోటౌతు సరస్వతి ([హ్రిశ "ఆ ఉరు పేర్తానికి వచ్చిన /వ్యర్నజాన యోగలింగమనుత్తమమ్‌. ్రతిష్పాష్య సురేశార్యం పూజార్హం గి 0దారు. ఎరి మ్య 68వ ఎఠాద్రిపతియగు యమనుం యుయుజే గురుః అను ప్రమాణమును ఉదాహరించి విశద ఈర సరస్వతి. ఎరు ఇప్పుడు ఎరమందు అలంకరం్య ముగా శంకర స్టాపిత కంచికామకోటి పీఠం వివరించబడినది. యున్వారు. కర్ణాటకకు చెందినవారు. ర జన్మస్థానము తమి (కంచి ఇక్రీ మఠం నైషధ కావ్యం చూడగలరు) నాడులోని విళుపురం. వీరి శిష్యులు 69వ పీఠాధిపతి ఇశ్రీమజ్జ యేంద్ర సరస్వతి, తమిళనాడుకు చెందిన వీరు తంజావూరు అథ యోగపట్టువిచారః : విశ్వేశ్వర స్మృతిలో ““సరస్వతీ జిల్లా ''ఇరుళ్లినికి' అను (గ్రామమున జన్మించి 1954 నుంచి సంప్రదాయవిదౌ - ఆనంద సరస్వతీ ఇంద్రసరన్వతీచేతొ' పీఠాధిపత్యం నిర్వహించుచున్నవారు. వీరి శిష్యులు ప్రస్తుతం అను ప్రమాణము ననుసరించి కామకోటి పీఠాధిపతులకు 70వ పీఠాధిపతిగా వున్న శంకరవిజయేం[ద్ర సరస్వతి, వీరు ఇంద్ర సరస్వతీయని యోగపట్టుం విధిగా ఇవ్వడం సంప్రదా ఆంధ్ర దేశీయులు కాగా తమిళనాడులోని '“తండలం'' యంగా వున్నది. కామకోటి పీఠానికి ప్రప్రథమాచార్యులు. గ్రామంలో జన్మించి 1983లో సన్న్యాసం పొంది పీఠాధిపతిగా శంకర భగవత్పాదులు. వీరి తరువాత సురేశ్వరాచార్యులు వుంటున్న వారు. (క్రీ, చంద్రశేఖరస్వాముల మాహాత్మ్యం క్రీ.పూ. 491-407 వీరు కంచిలో వుంటూ ఆచార్యుల అజ్ఞ పరమపావనం. వీరికి పూర్వం 67 మంది పీఠాధిపతులలో 12 మీద శృంగగిరి వెళ్ళి అక్కడ వ్యాఖ్యాన సింహాసనం యేర్చరచి, మందికి మాత్రమే ప్రస్తుతం అధిష్టానములు వున్నవి. మిగతా

(శ్రీ/ కంచి కామకోటి చరిత్ర 431 ననన బృందావనములు కాలగర్భంలో కలిసిపోయినవి. ఇప్పుడు శ్వరులకు అశేష పూజలు చేస్తూ తపోనిరతులు అయ్యేవారు. వున్నవి, దక్షిణ పినాకినీ తీరం వడవాంపళం (గ్రామంలో అక్కడ ఆర్కాట్‌, కాంచీపురం వద్ద యుద్దావరణం తొలగనం రెండు, తిరువట్టియూరులో రెండు, శ్వేతారణ్య, మణికర్ణికా దున స్వష్టానమైన కంచికి వెళ్లే యోచన చేయక 1749 నుండి ఘట్టుంలో ఒకటి, కంచి దగ్గర అంబికా గ్రామం (అంచి) ఒకటి, 1907 వరకు 150 సంవత్సరములకు పైగా వానం చేశారు. కుంభకోణంలో మూడు, కలవ (గ్రామంలో రెండు, ఎత్తాళం కోణంలో గుడి గ్రామంలో ఒకటి. ఇందు నిత్యం పూజలు కుంభ 68వ పీఠాధిపతి శ్రీ! చంద్రశేఖరేంద్ర జరుగుతున్నవి. సరస్వతి భారతదేశం మొత్తం కాలినడకన 1909 తరవాత వర్యటనకు బయలుదేరడంతో ఈ కుంభకోణం మఠం కేవలం బ్రిటిష్‌ కాలంలో మహమ్మదీయులు, ఆంగ్రేయులు పర కార్య ష్ట్రానంగానే యుండినది. 69వ పీఠాధిపతి (శ్రీ,మజ్జయేంద్ర స్పరం యుద్దం చేస్తూ రాజ్యములు, నంస్థ్రానములు స్వాధీనం సరస్వతీ స్వామి వారిచే నూటయాభై సంవత్సరములు పైగా చేసుకుంటున్న నమయంలో కాంచీపురంలో ,శ్రీ,మఠానికి శ్రీమఠంగాను 1907 నుంచి జ్రధాన కార్యస్తానంగా వున్న సరియైన రక్షణ లేకపోగా (క్రీమఠాన్ని మరోచోటికి మార్చా కుంభకోణం ;శ్రీమఠం 228 సంవత్సరములు తరువాత లని 1746లో ఆలోచింపసాగారు. మరికొంత కాలానికి (శ్రీ, 1977లో ఫిబ్రవరిలో ఆధికారికంగా, స్వస్తానమైన కాంచీపురము మఠానికి, కామాశ్షి దేవికి రక్షణ, ప్రశస్త వాతావరణానికి భంగం నకు మార్చబడినది అని కుంభకోణం (శ్రీ, మఠం, (శీ కార్యం కలుగగా 62వ కంచి కామకోటి పీఠాధిపతి (4, చం(ద్రేఖర భూతపూర్వ ఏజెంటు శ్రి, వెంకట్రామ రు తెలియచే (27 చం' ఫై (శ్రీ వెంకట్రామ అయ్య సరస్వతీ స్వాములు చంద్రమౌళీశ్వరులను (స్పటిక లింగం), శారు. (ఇప్పుడు కుంభకోణం శ్రీమఠంలో వేదపాఠశాల కామాక్షి దేవిని (బంగారు వి[గ్రహం) వెంట తీసుకుని సపరివా జరుగుచున్నది.) 62వ ్మీకాధిపతి నుండి 68వ పీఠాధిపతి రంగా చెన్నపట్టుణానికి విచ్చేశారు. అక్కడ కొంతకాలం వరకు (క్రీ, చంద్రశేఖరేంద్ర నరన్వతీ - మహాదేవేంద్ర సరస్వతీ నివాసం చేసి చంద్రమౌళీశ్వరులకు, కామాక్షికిని నిత్యం అని ఈ రెండు యోగవపట్టుములు మౌత్రమే ? మందికి ఇవ్వబ పూజలు చేస్తుండేవారు. కంచిలో అధిష్టానములు మొదలగు డ్జాయి. కుంభకోణమే కాక తిరువైక్కా, తిరువిడైమరుదూరు, వాటికి సాధారణ పూజలు జరుగుచుండేవి. చెన్న పట్టణం. తిరువెట్టియూరు, రామేశ్వరం, శ్వేతారణ్యం, ఎత్తాళంగుడి, నుంచి ఒడయారు పాళెంకు వచ్చి కొంతకాలం వున్నారు. ఈ కలవ, అంబికా(గ్రామం, వడవాంపళం మొదలగుచోట్లు కంచి విషయాలన్నీ అప్పటి తంజావూరు ప్రభువు ప్రతాపసింహుడు అధిపతులకు సొంత మఠాలు ఏర్భడ్డాయి. యీ మఠాలు ఏర్పట్డూ ఎప్పటికప్పుడు తెలుసుకుంటూండేవాడు. బంగారు విగ్రహం ఈ స్వాములు ఎచ్చట వున్నా కాంచీపురం మూల స్టానంగానే కామౌక్షిదేవిని తంజావూరులో ఒక పీఠాధిపతులకు తగు వుండేది. అప్పుడప్పుడు పర్యటనకు వెళ్లి వచ్చేవారు. వదు య్‌ లనోల ్రతిస్ట్రందారు (ఈ 2వ పీఠాధిపతి (కుంభకోణంలో వాసం చేసిన మొదటి ( ని నే ఓ యత్నం గా స్థానికుల స్ప్వ్బి, శ్రీ, చంద్రశేఖర ఇంద్ర నరన్వతి. 1746-1783 వీరి ప్రా గ్‌ ఓ లాడే క రు శమ న్‌ శ బంగారు కారంలో ధర్మాత్ముడగు తంజావూరు మహారాజు ప్రతాపసిం మ (గహ చే వున్నది. హుడు (శ్రీమఠంలో చంద్రమౌళీశ్వర పూజకూ వ్యాన పౌర్షమి నూతన గ క్షి దే ౦ ప్రతి ఫా. తంజావూరు స్యాజక్సుగోను 1747లో 3,000/- చక్రములు (3 1/2 కిలో ప్రభువు $/ చంద్రోఖరులను దర్శించి (౨ స్వామి వారిని బంగారమునకు సమానం) సమర్పించాడు. అలాగే మరాఠా మఠం సకల పరివారంతో కూడా తన రాజ్యానికి రావలసినది ఒ్హల్టు అనేక ప్రభువులు తమతమ భక్తి ప్రపత్తులు తెలియ గానూ, కావేరీ పీఠంలో ఎచ్చటనైనా నివాసం చేసేందుకుతగు జ ఫి మ ఏనుగులు, గుట్లాలు, వాహనాలు ఏర్వాటు చేసేందుకు అను([గ్రహించవలసిందగా ప్రార్హించుకు స్టూ౮ లు కే వౌ ఫీ, సాళము తళ నుమ రన గోవులు, అనేక ఇతర కానుకలు విశేషంగా సమర్పించుకు వం మవ నం ము అజా 0భ్‌ న్న్నార్తు. (అన్ని వివరాలు సేకరించాను) ప్రతావనింహ ప్రభువు, షా నాకీ ర్సాట్టు బని ఆజ్ఞాపించారు. తన్‌ చోళ రోజ్యంలో 1747లో ఒక శాసనం చేశాడు. దాని వెంటనే ప్రతాపసింహుడు కుంభక్‌ ణంల్‌ కారి పక్కనే జ్రకారం శ్రీ మఠంలో శ్రీ, చంద్రమౌళీశ్వర పూజా వ్యాన విశాలమైన నూతన మఠం నిర్మంచి ఇచ్చాడు. కావేరీ పరవా క 4 నను వ్ర కంలో పూజకు గాను ఇంటికి ఒకటికి ఒక సంవత్సారానికి వారివారి ప్రాంతంలో బంజరు భూములు, అగ్రహారాలు సమర్శించుకు ఇళ్లలో వివాహం జరిగినప్పుడు రెండు కాసులు, ఉపనయనం న్నాడు. కంచిక్షా మకోట పట్టూనికి పఠాధిపతులగు గురుపరంప జరిగితే కాసు, చాతుర్వర్యముల వారు కూడా ఇతర శుభకార్య రలో 62వ పీఠాధిపతి 1749లో కుంభకోణంలో నూతన జరిగితే ఒక కానుఇచి? తీరాలి అని, ఇది వెంటనే అమ ్ష మఠానికి సపరివారంగా విచ్చేశారు. ఇక్కడ (శ్రీ చంద్రమాళీ మొ బం ఒక కొను ఇద రా ల లల (౮ పర్చబడుననీ ఆజ్ఞలు జారీ చేశాడు. వారి లెక్కల ప్రకారం యీ

శీకి2 సాహితీ నీరాజనం ఆజ్ఞ ఉల్లంఘించినవారికి దండన విధించాడు. ఇలా వసూలు బ్రహ్మశ్రీ సప్త బుషి శాస్తులువారు, మహా విద్వాంసులు చేసి (శ్రీ, మఠానికి నమర్చించేవాడు. ఈ చట్టుంతో కొన్ని బ్రహ్మ, కుంభకోణం కస్తూరి రంగయ్య సూరి వారు, చిక్కులు ఏర్పడ్డాయి. గాన అమలు పరచడం కష్టతరంగా మీమాంసా శాస్త్ర, చండప్రచండులైన బ్రహ్మఖశ్సీ, రాయులు - పరిణమించింది. అందుకు 1750లో పై ఉత్తరవు రడ్డు చేసి వేంకట సుబ్బాశాస్తులు వారు, వేదాంతం, తర్కం, శ్రాతం దాని స్టానంలో (క్రొత్త చట్టుం చేశాడు. ఈ కొత్త చట్టం ప్రకారం, ఇందులో ప్రచండులైన బ్రహ్మశ్రీ, వాజసేయం రాజగోపాల ఒక సంవత్సరానికి ఒక ఇంటికి ఒక కాసు ఇవ్వవలసిందిగాను, తాతాచార్యులవారు, తర్కశ్యాస్త్ర, మహోదధి బ్రహ్మీ కళ్యా ఈ చట్టంలో కఠినంగా అమలు చేయబడుననీని '“దండోరా*” ణపురం గోపాల దేశికాచార్యులు వారు, తిరుక్కోటి కావల్‌ వేయించాడు. తన ప్రభుత్వం నుంచి పూజలకు గాను బ్రహ్మశ్రీ, రామస్వామి శాస్త్రులు వారు. వేద శాస్త్రములలో 3,000/- చక్రములు ప్రతి సంవత్సరం ఇవ్వబడునని (క్రీ అపరాబితులు, అజేయులగు ఇట్టి మహాపండితులు (శ్రీమఠ మఠానికి తలియపరచుకున్నాడు. ఇక మరాఠీ ప్రభువులు (స్రీ, ఆస్హ్రాన విద్వాంసులుగా వుండియున్నారు. ఇది కాక ఈ పీఠాధిప (త్రిపుర సుందరీ నమేత చంద్రమౌళీశ్వర పూజకు వ్యాసపౌర్ణ తులు అందరూ అఖండమైన వేదశాస్త్ర, పండితులు గావడం మికి గాను 3,000 చక్రములు ఇచ్చేవారు. 1780లో 4,500 మరొక విశేషం. (ప్రస్తుతం 68వ పీఠాధిపతిగా వున్న శ్రీ, శ్రీ చక్రములు, 1786లో 4,500 చక్రములు, 1787లో 4,500 చంద్రశేఖరేంద్ర సరస్వతీ మహాస్వామి వారు అమిత తపస్సంప చ|క్రములు, 1794లో 4,624 చక్రములు, 1795లో 4,625 న్నులు అయి ఆది శంకరుల వఠె యావద్భారతం మూడు చక్రములు సమర్పించుకున్నారు. తంజావూరు (ప్రభువులు మార్లు కాలినడకన పర్యటన చేసి సనాతన వైదిక మతాన్ని _ 1768 వరకును నిత్య పూజకు, వ్యాసపూజకు గాను 4,626 జాగృతం చేసినారు. ఒకమారు (క్రీ,మఠానికి ఒక ఆంగ్రేయుల చక్రములు నమర్పించారు. ఈ వివరాలు ,శ్రీమఠం ఆయా బృందం వచ్చి పెద్దపెద్దలను దర్శించి తాము ఆంగ్లంలో (ప్రభువులు ఏర్పరచుకున్న , అక్కర గౌరవ ప్రపత్తులకు నిదర్శ రచించిన రామాయణ (గ్రంథాన్ని చూపించారు. ఆ (గ్రంథం నములు. చేత పుచ్చుకుని స్వాములు ఆ చివరనుంచి ఈ చివర వరకు ఈ మఠాలు (శ్రీ, ఆది శంకరులదే అద్వైత ప్రతిపాదకములు గౌరన పేజీలు ర చూచి ఆంగ్లేయులతో ' “ఇందులో బాగా అగు వేదవేదాంగములు, శాస్త్రములు వీటిని నర్వదా కాపా తప్పులు ఉన్నా ( అన్నారు. ఆంగ్రయులు, ఈయన డుతూ, అద్రైత మతస్థ్రాపనకుగాను ఏర్పడ్డవి గొన యీ అసలు పుస్తకంలో ఓ పంక్తి కూడా చదవకుండా వుత్తగా పుస్తకం మఠంలో అనేకమంది. అస్టాన పండితులు వేదశాస్త్రముల తిరగవేసి తప్పులు వున్నాయంటున్నాడే'' అని మనస్సులో యందు నిమగ్నులయి వుండేవారు. వారిలో కొందరినితెలుసు అనుకుంటూ తమతమ విద్యాభ్యాసం తాలూకు యోగ్యతా కొనుట యుక్తం. (శ్రీ, మఠ ఆస్ట్రాన విద్వాంసులు, కొత్తకోట పర్రాలు చూపించుతూ “మేము చాలా (శ్రమపడి తప్పులు సంస్థాన ధనాధికారియూ, మీమాంస ఇాస్త్రములోనున్నూ, కుండా రచించి ఆపై మా దేశంలోని భాషా విజ్ఞానుల చేత వేదాంత శాస్త్రములోనున్న్నూ అతి నిపుణులైన కళ్యాణపురిం పరిష్కరింపచేసి మీ వద్దకు తీసుకువచ్చాము. దీనిలో మీకు (బ్రహ్మ (శ్రీ? కుప్పుస్వామి కౌస్తులువారు, తర ' వేదాంత తప్పులు దొరకవు అన్నారు. అందుకు స్వాములు చిరున న! వ్యుతో పలానా పేజిలో, ఫలానా పంక్తిలో యీ యీ తప్పులు (స్త్రములలో ప్రచండులగు (శ్రీ, తిరువిశెనల్లూరు మహాలింగ గో గ క్‌ శాస్త్రులు వార్ము తర్కం, వేదాంతం శ్రాతం ఇందులో సమర్హు 22 ఈ విధంగా వుండాలి కదా అని ఏ కరువు పెట్టనొగారు లగు బ్రహ్మ (శ్రిరాయలు - వెంకట్రామ శా స్రులువారు, మహి పాపం ఆ ఆంగ్రేయులు అవనత శిరుస్కులు అయి స్వామివారి నూరు సంస్థానపు ధర్మాధికారులున్నూ తర్క శాస్త్ర, నిపుణు క (గ్రంథమందు శుద్దాశుద్ద్రములు పరిష్కరించి ఇవ్వమని లైన బ్రహ్మ(శ్రీ, నరసింహ శాస్త్రులు పారు, వేదాంత శాస్త్ర రారు. ఈ మహాస్వాములు అనూచాన వైదిక సంస్థాపనకు ములో మహిమేధావులైన (బ్రహ్మ శ తిరుశెనల్లూరు. రామ దాదాపు 40కి పైగా వేదశా,స్త, పాఠశాలలు నిర్వహించుచు చంద్ర శాస్త్రులు వారు, వ్యాకరణ నిపుణులైన ““బాలసరన్వతి” నెపరు. ఇందు 500కి పైగా విద్యార్హులు వేదశాస్త్రములు “భట్టుశ్రీ”” గౌరవ కితాబు పొందిన బ్రహ్మ(శ్రీ, కుంభకోణం న్యయమాధ్యయనము చేయుచున్నారు. 69వ పీఠాదిపతియగు నారాయణ శాస్త్రులు వారు, వేదాంతం, వ్యాకరణం ఇందులో (శ్రమజ్జయేంద్ర సరస్వతీ స్వాములునూ వీరి శిష్యులు 70వ నమర్హులు మహా ప్రజ్ఞాశాలు రగు శ్వేతారణ్యం నారాయణ పిఠాధిపతియగు ,శ్రీ, శంకర విజయేంద్ర సరస్వతీ స్వామివా దీక్షితులు వారు, (్రిశిరపురం వాస్తవ్యులు వేదాన్త డిండిమ రన్నో జిజ్ఞాసులకు విశదీకృత చేద వేదాంత మార్గ ప్రవర్తకులై (బ్రహ్మశ్రీ నప్త బుషి శాస్తులువారు, మహా విద్వాంసులు. (కీ కంచి కామకోటి పీఠాధిపతులై వున్నారు.

ఇ ఎఆజ్లిను సోమన - శాసనములు అ (శ్రీ కొర్తపాటి (శ్రీ,రామమూ్తి ఎత్బాప్రెగ్గడ పేరున్న కొల్లొరి శాసనము, నాచన సోమనా నమునందు “ఈ అను తెలుగు నిర్దేశవాచకనర్వనామమః థుని పేరున్న పెంచుకలదిన్నె శాననము పునఃపరిశీలనము బహుధా కలదు. నిర్దేశించినది ఇంటిపేరు. ప్రతిగ్రహీతలందజ చేయవలసినవి. కిని ఇంటి పేరులు కలవు. “యర్రయస్రగడగారి' కి మాత్రము కొల్లూరి శాసనము తామ్రశాసనము కాని రాగిరేకులు లేవు. లేదు. శాసనన్వరూపమును బట్టి “ఏతే భారద్వాజగో రాళ దాని నేలు ఇలియట్‌ శాసనసంపుటము పుట 206లో కలదు. అను సంస్కృతవాక్యము నమ(గ్రము కాదు. తర్వాత పేరు, క్ష భాగవివరమును ఉండవలయును. అలతి అలతి సంస్కృతపడ్య అది రెడ్డిసంచికలో ప్రకటింపబడినది. నకలునందు నాలుగో జ్పృలవి తొలగించి, రెండు నం స్కృతవాక్యముల మధ్య ఒకే పలక పోయినది” అని లేఖకుని సూచన కలదు. మొదటే శ్చ వాక్యమును బహుశః లేఖకుడు చేర్చినట్లు నూక్మపరికీ మూడు పలకలలోను వంశానుక్రమణికను అనపోతారెడ్డి వర్ష లనకు నుగోచరము. నము కలదు. అయిదవ పలక నుండి ఒక శ్లోకము, నుదీర్భ వచనము కలదు. ఆ వచనమునందు ప్రతిగ్రహితల గొత్ర ల్లు తెలుగుభాషయందు తెలిపిన తర్వాత మజల “యీ ములు, పేరులు, భాగములు కలవు. అంతయు సంస్కృతభాష ల్లు శ్రమ్ముడు అనవేమభూపతి మజ్జసాలకె వేమూరి తూర్పు లోనే కలదు. అంతమునందు '“ఏతే విశ్వామిత్రగోత్రాః కొప ప్కైలానను పదిహేను వుట్ల జ్నేత్రమున్న్నూ తాడినగరి పాలం రపు లత్మణభట్టుః సార్హభాగ్‌ ఏతే భారద్వాజగో(త్రావ' అను చుట్టు నాను వాగు వెంట ముప్పదేను వుట శ్రేత్రమున్నూ సంస్కృత వాక్యములకు, ““ఏతద్విశేషణాదిలిఖితేభ్యో న్వే జన శ్తరిపాటి యాభైపుట్ల చేను ధారవోసి యిచ్చి ఈ వూరనే ఏకైక భాగినః నర్వే శూకాధ్యాపకాః” అను సంస్కృతవాక్యము. శ్ఞ్చ్వ్స?? అను తేలుగు వాక్యము కలదు. అనవేమారెడ్డి లకు నడుమ “య(ర్రయ ప్రగడగారికి తాడినగరపు పాలమున ్య్వోస్టి ఇచ్చైననియేగాని ఎవరికి ధారవోసి ఇచ్చినది లేదు. ఇరుపుట్టి 57 వేమూరి పొలాన 50 బెరని కేనరిపాటి 53 టి తెలుగు వా క్యమునందున్న తాడి నగరము పాలము కంద్రికె” అను తెలుగు వాక్యము కలదు. తదుపరి (గ్రామనీమౌ.. క్రూరం పాలము. బెరసి కేనరిపాటి రెండవ తెలుగు వాక్య ము చిహ్నములు అనగా ఎల్లలు తెలుగునందుండుట నర్వసాధార్‌. స్య్వద్రు కలవు. అవి సంఖ్యలు. ఇవి వుట్లు. మొదటి తెలుగు ణము. రెండు సంస్కృత వాక్యముల మధ్య ఒక తెలుగు పాల్య్వ్బ్బ అన్సప్రోతారెడ్డికి సంబంధించినది. రెండవ తెలుగు వాక్యముండుట విపరీతము. వాక్యము అనవేమారెడ్డికి నంబంధించినది. ఇద్దజును అన్నద “ఏతే విశ్వామిత్రగోత్రాః కొప్పరపు లత్మణభట్టుః' అను మ్ములు. కొండవీటి సామాజ్యాధివతులు. ఇద్దజికిని నంబంధిం సమ(గ్రసంస్కృతవాక్యమునకు తర్వాత “ఏతే భారద్వాజ చిన ఈ శాననమునందు శాసనకాలముండు వాల్గవపలక లేకుండ గోత్రాః” అను అసమ(గ్రసంస్కృతవాక్యము కలదు. అనంత పోయినది. అనపోతారెడ్డి రాజ్యకాలము 1353-1364. అన రము 'య(ర్రయప్రగడ' అను తెలుగు వాక్యము కలదు. కనుక వేమారెడ్డి రాజ్యకాలము 1364-1386. అనపోతారెడ్డికి సంబం య(ర్రయ్రగడ భారద్వాజగోత్రుడగును. కాని ఎజ్జా (పెగ్గడ ధించిన తెలుగు వాక్యము స్వతస్సిద్దమైనచో, ప్రోలయవేమారెడ్డి శ్రీవత్సగోత్రుడు (469ప. ? ఆ.ఆ.ప; 15ప.1! ఆన్న. వు ఆస్టానకవియైన ఎణ్జా(ప్రెగ్గడ అనపోతారెడ్డి అస్టానకవియును 35వ. "ఆ. హ. వం.). అంతేకాదు తెలుగు వాక్యము తర్వాతి అగును. అనవేమారెడ్డికి సంబంధించిన తెలుగు వాక్యము ఎజ్జా సంన్కృూతవాక్యము. నందు “నర్వే శూకాధ్యావకాః' అని (పెగ్గడకు సముద్దిష్టమైనచో ఎట్టా వ్రగ్గడ అనవేమారెడ్డి ఆస్టానకవి కలదు" అందలజును శూకాధ్యాపకులని అర్ధము. శూకమన కూడ అగును. కాని, ఎణ్జాప్రగ్గడ అనపొతారెడ్డి, అనవేమారెడ్డి ధాన్యము. శూకాధ్యాపకుడన ధాన్యమునకు వేదములను చది - ఇద్దజీకి గాని, ఒక్కరికి గాని అప్టాన కవి అనుటకు ప్రమాణాం వించువాడని అర్జము వచ్చును. ప్రోలయవేమారెడ్డి ఆస్థానకవి తరము లేదు. అనపోతారెడ్డి అనవేమారెడ్డి ఇద్దణును కవిపోష యైన ఎజ్జాప్రగ్గడ శూకాధ్యాపకుడు కాడు. ఈ సంన్కృతశాస కులే. ఎజ్జా(ప్రెగ్గడ అనపోతారెడ్డికి అంకితముగ కాని, అనవేమా

494 సాహితీ నీరాజనం తంత డడ డా రెడ్డికి అంకితముగ కాని రచించిన కావ్యము లేదు. ప్రోలయ 1378. మొదటి హరిహరరాయల, మొదటి బుక్కరాయల వేమారెడ్డి రాజ్యకాలము 1324,25 - 1353. ఎణ్జాస్రగ్గడ సంయుక్త రాజ్యకాలము 1346-1357. పోలయ వేమారెడ్డి ఆస్తానకవి కాకపూరఇమే లబ్బపతిష్ల టి లి కానిచో టా? ండు ఘనుం క్‌ సా “బుక్కరాయలు. సింహాసనము. నధిష్టింపక పూర్వమే నిన్నాతత (శ్రీతోడన్‌ సముపేతు జేసి యెలమిం జేపట్టి మా యౌళ్‌నిని విజయనగరాధీశునిగా వ్యవహరించుచున్నట్రు కిచ్చుటన్‌ “అని ప్రాలయవేమారెడ్డి అనుట (39 ప.1ఆ. దెలియుచున్నది'' అని డాక్టర్‌ వేదుల కామేశ్వరరావు ఉదా క్ష హ.వం.) సంగతము కాదు. అట్టి ఎజ్జా'ప్రెగ్గడ అనపోతారెడ్డి రించిన రెండు శాసనములలోను మొదటి శాసనము మొద్‌ ఆస్ట్రానమునందు గాని, అనవేమారెడ్డి ఆస్థానమునందు గాని, బుక్కరాయలకు సంబంధించినది కాదు. రెండవ హరిహరరా వారి కాలములందు గాని కలడనుటకు అవకాశమెల్ల కొల్లూరిశా యల కుమారుడైన రెండవ బుక్కరాయలకు సంబంధించినది. సనములోని రెండుసంస్కృత వాక్యముల నడుమ సందర్భోచి అందు శాననసంవత్సరము కాళయుక్తి అని కలదు. శకసంఖ్య తము కాని, విపరీతమైన, మొదటి తెలుగు వాక్యము, గ్రామసీ లేదు. కాళయుక్తి సంవత్సరము 1348 కాదు. 1378 శాసనము మాచిహ్నముల చివజ శాసనసాధారణము కాని రెండవ తెలుగు నందు ''మామండ లేసురన్‌ అరియరరాయన్‌ కుమార పక్క వాక్యము మాత్రమే. ఈ రెండు తెలుగు వాక్యములును ఆగమ రాయకన్‌?' అని కలదు. భాష తమిళము మహామండలేశ్వరు 'ప్రాయములే. అవి ఎజ్జా(పెగ్గడ కాల నిరీయమునకు నిర్దారకసా డైన హరిహరరాయల కుమారుడు బుక్కరాయలని అర్హముః ధనములు కావు. ('ప్రోాలయవేమారెడ్డి ఆస్ట్రానకవియైన ఎథ్జా(పై మొదటి బుక్కరాయలు మొదటి హరిహరరాయల కుమారుడు గ్గడ కాలము పదునాల్లవశతాబ్చి పూర్వార్హమే. కాదు. సోదరుడు రెండవ బుక్కరాయలు రెండవ హరిహరరా 'పెంచుకలదిన్నె శాసనము కూడ తామ్రశాసనము. రెండు. మి కుమారుడు. ఈ శాసనమునందు రెండవ బుక్కరాయల్తే నాగరలిపి తామ్రశాసనములు, రెండు మూదు కన్నడలిపి నను విజయనగరాధీశుడుగా వ్యవహరింపబడలేదు. రెండ ప్రతులు కలవట! ప్రతిగ్రహీతలు పలువురైనను శాననమొకటి హారహరరాయలు మహామండలేశ్వరుడు. అతడు 1378వ యుండుట పరిపాటి. అట్టిది రెండు నాగరలిపి తామ్రశానన లేఎరమునుండి విజయనగరాధిశుడే. ములు, రెండు మూడు కన్నడలిపి (ప్రతులును ఉండుటయే రెండవ శాసనము మొదటి బుక్కరాయలదే. శాసనసంవళ్సు ఒక అసాధారణవిషయము. అంతేకాదు. పెంచుకలదిన్నె శాసన రము వ్యయ. శకసంఖ్య 1268. 1268+78 = 1346 వ మునందు అసాధారణవిషయములు బహుళము. సంవత్సరము. శాసనమునందు ““రాజాధి రాజ రాజపరమేశే రీ ఎపిగ్రాఫికా కర్ణాటికా పదవ సంపుటమునందు పెంచుకల.. త” వీరబుక్కరాయరు” అని కలదు, భాష కన్నడ దిన్నె శాననము జి.డి. 46వ సంఖ్యను, ఎం. బి. 158వ సంఖ్యను ౯ గ్జి, రాజపరమేశ్వర విశేషణములు' సంయుక్తరొణ్య గ ప్రకటింపబడినది. ఒకటి రోమను లిపిలోను. మజాకటి మును సూచించునవియే. మొదటి బుక్కరాయలు ల కన్నడలిపిలోను కలవు. రోమను లిపిలోని శాసనప్రతియందు నివజీఎరమునందే సింహాసనమును అధిష్టించినట్లు రును శాసనకాలము “” రనర్తునయనేందుభిః” అని కలదు. కన్నడలిపి మండల శాసనమునందు కలదు. సంయుక్త రాజ్యాధిక లో లోని శాసనప్రతియందు. “రసభూనయనేందుభిః' అని సూచించు విశేషణములు కల శాసనము ఆశ్వయుజమౌ 1 ౯గో కలదు. చదివిన పాఠము ““రసాభ్రనయనేందుభిః” ఇది శక వు నును అధిష్టించినట్టున్న శాసనము లత సంఖ్య సంవత్సరము తారణ. మాసము చైత్రము. తిథి శుద్ద క్ట సము. అది బహుళపంచమి. ఇది శుద్ద దో ూరము వమి. వారము లేదు. రసాభ్రనయనేందు సంఖ్య 6021=1206 సమ పండ్రెండు జాలు సంయుక్త రాజు స రకాలకు

• 78 = 1284. రసభూనయనేందు సంఖ్య 6121 = 1216 సర్‌ క లా నెలబుద పంగ్రైెంధ లు చేసికో
• ?8 = 1294. ఈ రెండు సంవత్సరములును అగ్రహారప్రదాత స్ట టం తిచుు. అనగా పట్టుల త్సరీ బుక్కరాయల రాజ్యకాలములోనీవి కావు. హరిహరరాయల ో "విపరీలోము కాదు. కారణరహితమైన రెండు యులకు రాజ్య కాలములోనివి కూడ కావు. రసర్తునయనేందుసంఖ్య న్‌ వ్రవరానము విపరీతము. మొదటి బుక్క లఖొ 6621 = 1266 + 78 = 1344 ఈ సంవత్సరము కూడ తృరమునందు సంయుక్తరాజ్యాధికార లద బుక్కరాయల రాజ్యకాలములోనిది కాదు. మొదటి హరిహర వ్‌ 346 స ర్సోరము వలకు సింహాసనమును అలన రాయల, మొదటి బుక్కరాయల సంయుక్తరాజ్యకాలములోనిది ఆవశ్యకము లేటు సాని వ క నపాము సంద మాడ కాదు. మొదటి బుక్కరాయల రాజ్యకాలము 1357 - త్సమును సంవదించినను చరి'త్రను'సంవదించునది కాదూ

ఎత్తిన సోమన -. శాసనములు కకక కీర్‌ బుక్కరాయలకు పెంచుకలదిన్నె శాసనమునందు “రాజూ బుక్కరాయల సంయుక్తరాజ్యపరిపాలనము హొసపట్టుణము ధిరాజ రాజపరమేశ్వర”* అను విశేషణములు మాట్రమే కాదు; నుండి జరిగినను, హొసపట్టణమే విజయనగరమైనను, దానికి ““భాషాలంయపితభూపాల భుజంగమ విహంగమ, రాజరాజభు విద్యానగరవ్యవహారము. విద్యారణ్యనిర్మాణవ్యవహారము స్థూల పగ, పరరాజభయంకర, హిందూరాయ నురత్రాణి' అను ముగ 1380వ సంవత్సరమునకు పూర్వము నిరవకాశము. షణములు కూడ కలవు. విద్యారణ్యుని అనలు పేరు మాధవాచార్యులు. మాధవాచా ఇందు *“'హీందూరాయ నురత్రాణ” విశేషణము సాధారణ ర్యుల ఆశ్రమనామము విద్యారణ్యనామధేయము. పారాశరమా విశేషణము. కాదు. సార్హక విశేషణము. ప్రత్యేకవిశేషణము. ధవీయమ్‌, జైమినిన్యాయమాల, వైయాసికన్యాయమాల, కాల చరిత్రాత్మకము. నురత్రాణశబ్దము. సులతాను శబ్దమునకు మాధవమ్‌ లేక కాలనిర్ణయమ్‌ మొదలైన ఉద్దంథములు మాధవా నంస్కృతీకరణము, హిందూరాయనసురత్రాణుడన హీందువు చార్యకృతములుగాను; పంచదళి, వివరణ ప్రమేయనం(గ్రహమ్‌ లైన రాజులలో ఇంద్రుని వంటి వాడని అర్ధము కాదు. నుల్తాను లేక వివరణోపన్యానమ్‌, అనుభూతి(ప్రకాశమ్‌ మొదలైన ఉద్లం వంటి వాడని అర్థము. అట్టే లిజయనగరరాజు రెండవ ప్రొఢదేవ థములు విద్యారణ్యకృతములుగాను కలవు. అవి, ఇవి ఏకకరృృక రాయలు. అతనికి హిందూరాయనురత్రాణ బిరుదము కలదు. ములే; ఏతత్కర్త మాధవాచార్యులుగా మొదటి బుక్కరాయల రెండవ ప్రొఢదేవరాయలు తన “సీనలో మహమ్మదీయులను మంత్రి. విద్యారణ్యులుగా శృంగేర్‌పీఠాధిపతి. పారాశరమాధవీ చేర్చుకొన, మహమ్మ దీయమతమునకు పూర్తిస్వేచ్చ నిచ్చి, యమ్‌ లో మాధవాచార్యులు బుక్కరాయల మంత్రి అని,కలదు. వారి కోసము తన సింహాసనము సమ్ముఖమునందు మహ మదీ “ఇతి (శ్రీరాజాధిరాజ రాజపరమేశ్వర వైదికమార్గ'ప్రవర్తక యుల మత(గ్రంథమైన కొరాన్‌ పెట్టెను. అళనికి హిందూరొ బుక్కభూపాల సామ్రూజ్యధురంధరస్య మాధూమాత్యస్య యసురత్రాణబిరుదము సార్థకము. అంతేకాదు. రెండవ ప్రొఢ కృతౌ-”? దేవరాయల-1424 వ నంవత్సరము నొటి లేపాకీశాసనము లోని . బిరుదావళికి పెంచుకలదిన్నె శాననములోని బుక్కరా _మాధూభా ర్యులు మొదటి బుక్కరాయల పంత్రి అయిన యం విశేష యులు సపోదరము. కాలము 1368వ సంవత్సరము. విద్యారణ్యులు శృంగేరీపీఠాధిప పొఢదేవరా తిగ జగడ్గురువైనకాలము 1380 వ సంవత్సరము. విద్యారణ్యుల హిందూరాయనురత్రాణబిరుదము రెండవ అవసానకాలము 1386వ సంవత్సరము: జగద్గురువు అనగా యలకు అన్వర్థము. మొదటి బుక్కరాయలకు అర్హరహి తము శృంగేరీపీఠాధిపతి అయిన కాలము 1374వ సంవత్సరమును అనగా లేపొశ్షీజననములోని శ్లోకములు పెంచుకలదిన్నె శౌనా. క్వాన్బ్టును. తత్పూర్వము కాదు. 1357వ సంవత్సరము ములోని శ్లోకములయినవని అవగాహన మగును. నందు శృంగేరీపీఠములోని ఒక కడితమునందు విద్యారణ్యనా బుక్కరాయలు విద్యారణ్యు డు నిర్మించిన విద్యానగరము మధేయము నలదుగాని అది కాలాంతరనంక్రాంతము. విద్యార లోని రళ్‌,సింహాననమునందు అనీనుడైనట్టు కూడ పెంచుకల ణ్యనా కల పెంచుకలదిన్నె శాసనము కూడ కాలాం స తరసం(క్రాంతమే కావలయును. దిన్నె స్నశాసనమునందు కలదు.

త శాలినీ, విజయనగరనిర్మాణమునకు శంకుస్దాపనము చేయించినది విద్యాభిధాననగరీ ప ంహాననే సిత? .విద్యారణ్యమహర్షి అన్మి అది స సంవత్సరమునందు విద్యారణ్యకృులా తన్యాం ఎ 1ళ శ్లో, జరిగినదని ప్రసిద్ధము. కాని, 1380 లేదా 1374వ సంవత్సరము

నకు పూర్వము విద్యారణ్యనామధేయమే లేదు. విద్యారణు

మైదటి హరిహరరాయల లభించిన మొట్టమొదటి శాన లకు పూర్వము శృంగేరీపీఠాధిపతి భారతీతీర్హులు; భంతితై నము 1340వ నంవత్సరము నాటీ కొదుమూరి | జ తావి ౨ పొరుము శృంగేరీపీఠాధివతి విద్యాతీర్హులు; విద్యాతీర్థుల (కర్నూలు జిల్లా). అందు మొదటి హరిహర నగరి శిష్యుడు మాధవాచార్యులే భారతీతీర్జుల తర్వాత శృంగేరీపీఠాధి గతి నండి పరిపాలించుదున్నట్లు కలదు. టహందు.. వతి అయిన విద్యారణ్యులు. విద్యాతీర్థులు విద్యారణ్యుల కంటె రము నాటి ఆతకలగుండు శాననమునందును మొద దు మహావ్యక్తి మహర్షి అగును. విద్యాతీర్థులు చేయించిన విజయన రరాయలు గుత్తినెలెవీడు నుండి వరిసొలించుచున్నట్టు కల ' గర నిర్మాణశంకుస్తాపనమే విద్యారణ్యమహర్షాపేర విఖ్యాతమైన మొదటే బుక్కరాయల 1355 మండి |] న్‌ క్‌ క దని ఒక చారిత్రికాభిప్రాయము. మాధవాచార్యులు చేయించిన ాసనములండు. అతని. రాజుధొని పొనపట్టకా? ము టి విజయనగరనిర్మాణశంకున్థాపనమే మాధవాచార్యులే విద్యార 1346-1357 మధ్య మొదటి హరిహర రార), ణ్యులగుటవలన విద్యారణ్యమహర్షి. పేర విఖ్యాతమైనదని

485 పాహితీ నీరాజనం . మటజొక చారిత్రికాభిప్రాయము. 1386వ సంవత్సరము చరమ “ఘండికోట సీమలోని పుష్పగిరి'ప్రాంత్యం పెంన్నకు కాలమైన విద్యారణ్యులు మాధవాచార్యులుగా 1336వ సంవత్స వుత్తరం నాచిరాజు సోముని అగ్రహారం తురుమిళదిన.?? చమునందు సుమారు నలుబది సంవత్సరముల వాడగును. అంతేకాదు. మాధవాచార్యుల ప్రముక మొదటి బుక్కరా నదర నాట మ చ నాలికాన యల రాజ్యకాలమునందేగాని, మొదటి హరిహరరాయల రాజ్య శంశ్రక్రాదు. పదునారవశతాబ్ది శాననము, పదునెన్మిదవ శలాబ్షి కాలమునందు గాని, తదుభయల సం యుక్తగాణ్యకా లమునందు ఇస్య్వ్వు పరస్పరోపబలకములుగ కలవు. అందును, ఇందును కనా రాకా నా భో నాచన సోమనాథుని అగ్రహారము తురుమిలదిన్నె అని కలదు. ఎజ్‌ విద్యారణ్యకృతమని విఖ్యాతమగుట 1380 లేదా 1374 కంకి (ప్రాఢదేవరాయలని కలదు.( .అంతవజకు ప్రొఢదేవరాయల పూర్వము సంభవము కాదు. 1386 తర్వాత సుసంభవము. స్వ ర్యమాణమగుట విస్మయజనకము). మాధవాచార్యులు 1374వ సంవతృరమునందు శృంగేరీపీఠాధి థి శ్ర పతిగ విద్యారణ్యులగుట సంభావ్యమైన నమన్వయము. (ప్రౌఢదేవరాయనామధేయులు నలుగురు కలరు. మొదటి 1380వ సంవత్సరమునందు సప్రమాణనిరూపణము. 1380వ దేవరాయలు మొదటి ప్రొాఢదేవరాయలు. రెండవ దేవరాయలు సంవత్సరమునందు రెండవ హరిహరరాయలు శృంగేరీ పీఠము రెండవ ్రొఢదేవరాయలు. మొదటి మల్లికార్డునరాయలు నకు తన పూర్వులు కావించిన దానములెల్ల నిరాఘాటముగా మూడవ ్రొఢదేవరాయలు. రెండవ మల్లికార్డునరాయల రెండ కానసాగుటకు విద్యారణ్యులకు తామశాసనము నొసగెను. వకుమారుడు నాల్గవ ప్రొాఢధదేవరాయలు. వీరిలో రెండవ ప్రాఢదే కావున విద్యారణ్యకృతమైన విద్యాభిధాననగరమని యున్న వరాయలు హిందూరాయసురత్రాణబిరుదాంకితుడు. అంతే “పెంచుకలదిన్నె శాసనము కాలాంతరసంక్రాంతమే కావల కాదు. (శ్రీనాథుని ముత్యాలశాలలో దీనారటంకాల తీర్ణమాడిం యును. 1374 - 1386 తర్వాతిది మాత్రమేగాక 1424 చిన దక్షిణాధీశుడు. (శ్రీనాథుని కాలములోని (1360-1450) తర్వాతి దగుట తథ్యము. అనగా పెంచుకలదిన్నె శాసనము కవులెవ్వరును నాచన సోమనాథుని పూర్వకవిస్తుతులలో కూటశాసనమని (స్పూరియన్‌ ఇన్‌ స్కీష్షన్‌) అవగాహనమ _ పేర్కొనలేదు. ఇది గమనార్హమైన విషయము. సమకాలికులను గును. అందుకే రెండు నాగరలిపితామ్రశాసనములు, రెండు. సమీపపూర్వకాలికులను పూర్వకవిస్తుతులలో పేర్కొనుట మూడు కన్నడలిపి ప్రతులు వెలసినవి కాబోలు! సముదాచారమైనట్లు కానరాదు. కావున నాచన సోమనాథుడు నాచన సోమనాథుని కాలము నిర్ణయించుటకు పెంచుకల_. 'శే/గొరుని సమకాలికుడో, -సమిపపూర్వకాలికుడో కావల దిన్నె శాసనము నిర్దారకసాధనము కాదు. నిర్చాధకసాధన యును ందువలన దన సోమనాథునికి తుధుమెలదిన్నె మును కాదు. మజొక నిర్దారకసాధనము లేదు. నిర్బాధకసాధన *' ఎన (ప్రొఢదేవరాయలు మొదటే ప్రొాఢదేవరాయలే ములు కలవు. అవి కూడ శాసనములే. కాని "నమకాలిక “గ” మొదటి దేవరాయలే అగును. శాననములు కావు, ఒకటి అర్వాచీనకాలికశాసనము. మటొ మొదటి దేవరాయల రాజ్యకాలము 1406 - 1422. అయి కటి పరమార్వాచీన కాలికశాసనము. నను మొదటి దేవరాయలు 1385వ సంవత్సరము నుండి కడపజిల్లా కడపతాలూకా తురుమిలదిన్నె గ్రామములోని రాజా్రంగవ్యవహోరములందు పాల్గొనుచున్నట్టు శాసన ప్రమా 'కేశవాలయము ప్రధానద్వారము పైన జాతి పలకమీద ఇట్లు "పి కం అది త్రిపురాంతకశాసనము. అందు రెండవ కలదు. హరిహరరాయల కుమారుడైన వీరదేవరాయలకు 1385వ సంవ తృరమునందు సుకృతముగా భూదానము చేసినట్లు కలదు. “నాచన సోముని అగ్రహారం ఏకభోగం తురిమిళ్లదిన్నె మొదటి దేవరాయలు విజయనగరసామ్రూజ్యాధిపతి కాక _(ప్రాఢదేవరాయలు ఇచ్చిన దత్తం.?” పూర్వము ఉదయగిరి దుర్గాధిపతి కూడ. కాబట్టి ప్రొఢదేవ ఇందలి లిపి పదునెన్మి దవశతాబ్లి నాటిది. కనుకపరమార్వా భాయి నాన సోమనాథునికీ తురుమిలదిన్నె అ(గ్రహారమి చీన కాలికశాసనము. స్వతః ప్రమాణము కాదనవచ్చును. కాన. అంగము స్టాలవ వీట చఎరము కావచ్చును. 1529వ సంవత్సరము నాటి (శ్రీకృష్ణదేవరాయల శాననము పటల సరివరేరచనాకాలము స్తూలముగ నందు ఇట్లు కలదు. 6 న

(శ్రీకృష్ణదేవరాయలు - నూతనాంశాలు శ్రీ/ వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి సర్వ దక్షిణా పథ చక్రవర్తిగా ఇరువది సంవత్సరములు తమ శాననములలో "శ్రీ,విరూపాడ్ష అనియే గ్రానిరి. ఆశ్ళర్యక (క్రీశ 1509-1529) శుక్రమహాదశా కాలము, ప్రకాశించిన రముగా గుర్తింపవలనినది ఏమనగా తాము శ్రీ/విరూపాక శీ/ కృష్ణదేవరాయలను గుజీంచి వ్రాయుటకు నేడు ఎంతో. దేవుని దాసులమని చెప్పుక్‌ నిరి. రాజ్యము దేవునిది. తమది సామ(గ్రి దొరకియున్నది. తామ్ర పట్టికలును శిలాశాననములు _ కాదు. తాము దేవుని సేవకులుగా యుద్దములు చేన్‌నారు. దాదపు ఐదువందల వజకును కలవట. ఇవి సంస్కృతాం(ధ్ర దేవుని ఖజానాద్రవ్యమును ఖర్చు పెట్టినారు. హిందూమత ద్రావిడ కర్ణాటక భాషలలో కలవు. నాటి కవీశ్వరులును _(ద్రోవులను దేశమునుండి తజిమి రాజ్యమును, మరల దేవునికే పండితులును, రాయలనేకాక తమ మాండలిక (ప్రభువులను, నమర్చించినారు. ధనికులను కొనియాడుచు గ్రాసిన గ్రంథములున్నవి. సమకా బట్టు క్రాంతకాలము గడచిన తర్వాత దేశమందు వైష్ణవమ లిక మహమ్మదీయులును, విదేశీయ వర్తకులును, ముఖ్యముగా ,్వ్బ్బా ప్రబలినది. మధ్యకాలమున వీరశైవ, వీర వైష్ణవ ఘర్షణలు పోర్చుగీసు (బుడత కీచు) వర్తకులు విజయనగరము మీద రూలు కాగా క్రీశ.1250 ప్రాంతమున తిక్కన సోమయా విస్తారముగా వ్రాసియున్నారు. ఇవిగాక దేశమందలి గ్రామముల జ్య సంజ పెద్దలు హరిహరాభేదమును ప్రతిపాదించి దేశ లోని దండ కవిలెలు, కైఫీయతులును అపారముగా దొారకియు ఎ కొంత కాంతి భద్రతలు నమకూర్చినారు. శివుడే న్నవి. అన్నిటికిని మకుటాయమానముగా రాయలవారి ఆము విష్ణువు, విష్ణువే శివుడు అను భావములు జనుల హృదయము క్తమాల్యద ఆనాటి జనజీవనమును మనకు కన్నులకు కట్టినట్లు లలో గాఢముగా నాటుకొని తిరుపతి వేంకళశ్వరుడు, శ్రీని తెలుపు చున్నది. వీని నెల్ల సమన్వయించి చరిత్రకారులు స్వడ్త శివవిష్ణు శక్తి స్వరూపుడను భక్తిభావము కుదిరినది. పలువురు చక్కని (గ్రంథములు బ్రాసియున్నారు. కాని అవి కాబట్టేయే శివునికి జరుగు బిల్వార్చన, శక్తికి జరుగు నవరాత్రి పూర్తి చరిత్రకు చాలవు. ఇంకను (వ్రాయవలసియున్నది. _ జ్వైక్రర్యములు, విష్ణువునకు జరుగు పూజలు ఇక్కడ ఒక్క ఏ శుభముహుర్తమున (క్రీ.శ. 1336) శీ/విద్యారణ్యస్వా చోటనే మేళవించినవి. ఉత్తర హిందూ స్టానము వారికి బాలాబి. ములవారు తుంగభ(ద్రానది యొక్క దక్షిణ తీరమున విజయన బాల అనగా త్రివురనుందరి. ఈ చోటనే ఆళ్వారులు పూజిం గర నిర్మాణమును కావించి హరిహరరాయలకు పట్టాభిషేకము. చిరి, శ్రీ, శంకరాచార్యులు శ్రీచక్రము వేసిరి. శ్రీరామాను చేసినారోగాని, అది మొదలు 229 సంవత్సరములు మహోజ్జ్వ జులు నామములు పట్టించిరి. మధ్వాచార్యులును పూజించిరి. లముగా వెలిగిన దీ హిందూ మహా సామ్రాజ్యము. ఇది నాటి బజ్జి క్షేత్రమున, సంగమరాజుల తర్వాత సాళువవంశము రాజకీయ చరిత్రలో నొక మహత్కార్యము. విజయనగరము. ్క్బి జజ్ర్వర్తులై విరూపాక్షప్రాధాన్యమును తగ్గించి, తిరుము ఊరక రాజ్యకాంకకు ఏర్పడినది కాదు. అనాడు హిందూ అకు ప్రాధాన్యమీసాగిరి. తుళువ వంశము వారి కాలమున దని ధర్మమును కాపాడవలసిన ఆవశ్యకత ఎంతయో యుండినది. ప్రభావము అధికరించినది. (శ్రీ/ కృష్ణదేరాయల వట్టాభొపేక ఓరుగంటి కాకతీయ చక్రవర్తి పడిపోగానే హిందువులకు నిలువ ్ప్యో(1509) దేశమే మారిషోయినది. ఈతడు చక్రవర్తి యగు నీడలేక పోయినది. అట్టి తరుణమున హిందూధర్మ వునరుద్దర్థ నాటికి. ఇరువది యేండ్లకు కొంచెము పైబడ్డ వయసువాడ ణమునకును, దేశము చురుష్కాక్రాంతము కాకుండుట కొ. నియు, చనిపోవునాటికి నలవది నాలుగేండ్లకు మించని (శ్రీ/విద్యారణ్యస్వాములవారు స్టాపించిరి. వీరే లేకపోయిన మన ప్రాయము వాడనీయు, ఇదివరలో చరిత్రకారు లూహించిరి. హిందూధర్మ మేమైయుండెడిదో! కాని ఇటీవల ఆ యభిప్రాయము పోయి కొంత వయసు ఈ మహా సామ్రాజ్యమును మొదట సంగమవంశపు చెల్లినవాడేయను నభిప్రాయము వచ్చినది. తాను జన్మములో రాజులు, హరిహరరాయలు మొదలు ప్రొఢదేవరాయల వరకు ఒకనాటికి రాజు కాబోవుచున్నానని కలలో కూడ శ్రీ కృష్ణరా పరిపాలించిరి గాని తాము రాజ్యము తమదని చెప్పు కొనలేదు. యడు తలంచినట్లు కానరాడు.

శ88 సాహితీ నీరాజనం బాల్యము నుండియు రాయడు పండితుల గోస్టిలో, కళావం రాగా, ఎదురుకొని, ప్రత్యుత్హానముచేసి, అంజలిచే నందుకొని, తుల సాహచర్యములో, వైస్ణవూచార్యుల సన్నిధిలో, కవీశ్వరుల శిరసావహించి, స్ట్రలాంతరాల నుంచి వచ్చిన అయ్యంగార్ల విద్యా వ్యానంగములో కాలము గడపినవాడు. 'అప్పాజో యని నున్ను, ఆరాధ్య పీఠం వార్లనున్ను ఉచితాసనముల యందు _ తాను ప్రియమార పిలచు తిమ్మరనుతో కూడ నుండి కూర్చుండ నియమించి, అస్టస్వయంవ్యక్తం, (శ్రీరంగం ఎన్నియో విషయములు (గ్రహించినాడు. మాధ్వ గురువులైన (శ్రీ,ముస్టం వెంకటాచలం సాలగ్రామం తోతాద్రి నైమిశారణ్యం (శ్రీ/రాఘవేం ద్రస్వామివారి పూర్వులలో నాకరైన శ్రీకృష్ణాదా పుష్కరవ్నేత్రం-ఇవి మొదలైన స్పలాలకు సురక్షితము గలదా అని ర్యుల యొద్ద వీణ వాయింప నేర్చుకొనెనట. పట్టాభిషేక అడిగినందుకు ' దేవరవారి ప్రతాపాతిశయమువల్ల ఆయా స్ట్రలాం శాననములోనే “కావ్యనాటకాలంకార మర్మజ్జేన ధర్మజ్జ్హేని తరముల వున్న ముద్రకర్తలు వాఖటికొకటి కొదువ లేకుండా అనియు 'హిందు నురత్రాణ' (హిందువులకు నుల్తాను) నడువుతావున్నారు. నూటయెనిమిది తిరుపతులున్ను నిత్యో అనియు పాగడబడినాడు. క్రీ.శ. 1529లో చనిపోవునాటికి తృవముగా నడుస్తావున్నవి' అని అయ్యంగార్లు పలుకగా పృథి అల్లునికి అళియ రామరాయలకు అరువది యేండ్ల వయస్సట. వ్యాపస్తేజోవాయు రాకాశాత్మకమైన యేకామ్రనాథ, జంబు అట్టుని పాశ్చాత్యుల రచనల చేత తెలియుచున్నది. వారు నాథ, అరుణాచలేశ్వర కాళహస్తీశ్వర, చిదంబరం మొదలైన కంటితో చూచినవారు. అల్లునికి అరువదియైన మామకు డెబ్బైరెండు దేవస్టలాలకున్ను పదునెనిమిది శక్తులకున్ను నిండు డెబ్బదియైన నుండవా? కాని అల్లునికి అంత వయస్సు పడి తరములు గలిగి నిత్యోత్సపములు గలిగి ఉన్నదనేటట్టుగా లేదేమో. రాయలకు ఎక్కువగానే ఉండియుండును. దాదావు ఆరాధ్యులు దెలుపగా, విన్నవాడ్రై చాలసంతోషభరితుండై 55 ఏండ్ల వయస్సున చక్రవర్తి యైనాడు కాబట్టియే, టకటక వార్లకు పట్టులు యిచ్చి, ధర్మాసనం ధర్మయ్యను పిలువనంపగా, మని కటకము వరకు పోయి, పది యేండ్రలోపల నర్వదక్షిణా ఆయన వచ్చినిలిచి - దేవరవారు ఆనతిచ్చిన ప్రకారం ద్రావిడ పథ చక్రవర్తియై, ఉత్తరమున సికందరులోడి నుల్తానును రాజ్యంలోగల అ(గ్రహారములకున్ను, ఆంధ్రదేశం, హయనన జయించి, గయలో పితృశ్రాద్దముపెట్టి, కూడ వచ్చియుండిన దేశం, మొరసునాడు, మేలా ఎడు, కర్ణాటకం, ఘట్టంశీమ, ముక్కుతిమ్మన (గ్రాసిన పద్య శాననమును చెక్కించి దిగ్విజ చేరచోళ పాండ్య మగధమలయాళ అ(గ్రహారములకున్ను, అవధి యముతో విజయ నగరమునకు వచ్చినాడు. ఆటంకములు లేక నిత్యకర్మానుష్తానపరుల్తై బుగ్యజుస్సామాధ అటువంటి చక్రవర్తి పరమభాగవత శిఖామణి, విదేశీయ న్లో రీణులయి, పంచయజ్ఞ పరాయబులై, అతిథిసంతర్చణ యాతత్రికులును, ఆంధ్రరచయితలును ఈతని దినచర్యను స్‌ ని నిర్విచారులై, సుఖవసతిగా వున్నారని విన్నపం వర్షించుటలో కొంత భేదిల్లినను, (బ్రాహ్మణుల తోను, ఆచా శాయగా, రాయలవారు విన నవధరించి దళనాయకులను పిలువ ర్యుల తోను భగవత్కై.ంకర్యమున కాలము గడుపు చుండినది నిపగొ వారు వచ్చి, పాడగని నిలిచి, వినయముతోడట్లు అందరును ఒప్పుకానియున్నారు. ఈతని అన్నర్జైన నీరనర సింహాసన రాజ్యములోగల గిరిదుర్గ వనదుర్గ జలదుర్ల స్టలదుర్గ సింహరాయల దినచర్య రాయవాచకములో ఇట్టి వర్షింప బడి ముల యందు, కావలికట్టు ప్రహరి బడగరములున్ను బీగము నది. ఇతనిది ఇంచుమించు ఇళ్లు ఉండియుండును. (ద్రలు స్వామివారి ప్రతాపంవల్ల జతనమైవున్నవి, సామంతరాచ కార్యములు విశేషములుగా లేవు -అని విన్నపం శాయగొ, “వీరనరసింహరాయలఅవారు. విద్యానగరమందు బ్రాహ్మీ ఆవెంబడిగా, తలారి జంగమయ్య వచ్చి రాయలవారి సముభా ముహూర్తాన లేచి, ఆరాధ్యనామావళులున్ను అధ్యాత్మ నంకీర్త నకు అడ్డపడి చేతులు కట్టుకొని నిలిచి, దళనాయకులతోను, నలున్ను, పాండవగీతలు, ్రమరగీతలు, గజేంద్ర మోక్షము, విద్యానగర పట్టుణములోనున్ను వెలి పాళ్యముల యందున్ను భారత సావిత్రి, దధివామనస్తోత్రము, గంగావతరణము, నదీ ఆది హెచ రికలుగలిగి రాత్రి పగళ్లు తలార్లు జతనహమై జూ(గ్రత్తగౌ ('ప్రార్ధనమున్ను, భారత భాగవత రామాయణం, ముచికుంద కాస్తావున్నారు.. గనుక పట్టణములోగల అష్టాదశ వర్ణాల స్తుతి అరక్రూరస్తుతి, భీష్మస్తుతి, సంజయనీతి, విదురనీత్మి వారున్ను అత్యంతసంతోషసరులై అతివైభవముతోడలట్టు నిత్య చాణక్యనీతి- ఇవి మొదలైనవిన్ని, వైరాగ్య శతకం, పురాణశ్రవణ _కల్యాణములున్ను పచ్చతోరణములున్ను గల్షివున్నారని మున్ను, రాజనీతులన్నియు విని దర్చణావలోకనానంతరం విన్నపం శాయగా దళనాయకులు విని రాయులవారికి విన్నపం కన్యకామణుల కపిల కామధేనువును న్పృళించి విప్రవరుల జేసినారు. దర్శనంబు చేసిన పిమ్మట, దంతధావన ముఖమజ్జన నామతీ ర్హమై, విభూతి ధరించి, పేరోలగంబై కూర్చుండగాను, నూట అటు పిమ్మట-విరూపాకస్వామి ధ్వజారోహణమై యెనుబది తిరుపతుల నుండిన్ని తీర్దప్రసాదములున్ను, డబ్బై వున్నది. రథోత్సవానకు విజయం శాయవలెను-అని విన్నపం రెండు దేవస్తల నుంచి విభూతి గంధప్రసాదములున్ను శాయగా దగ్గరవున్న దళశనాయకులు ఆతీరున్నె రాయలవారు

ట్రై:కృుషదేవరాయలు - నూతవాంశాలు యడకకకడతతతకతలడడే కీ విచ్చేస్తావున్నారు, స్వామిరథారూఢులయిన తోడుతోనే వచ్చి యైన యాంధ్రకవి ధూర్జటి” శ్ర్రుడు, కాళహస్తీ మాహాత్మ్యకావ్య విన్నపం శాయమని అంపించ్చి, రాయలనగీరి తొమ్మిది సంప్ర కర్త. అష్టదిగ్గజ కవులందరును వీరవైస్షవులు కారు. ముక్కు చులనున్ను పిలువనంపగా, కరణాలువచ్చి పదునెనిమిది రేవుల తిమ్మన ఆరువేలనియోగి, హరిహరోభయభక్తుడే, తిక్కనవలె, అెక్కలున్ను వినిపించిన తర్వాత రాయలవారు...” ఎవరిమతమువారిది. ఈన మతము తనది. రాయలు మహమ్మదీ ఇటువంటిది ఈతని దినచర్య. అన్నయైన వీరనరసింహ యులను డ్రైపులను కూడ ఆదరించినాడు: జైనులు బౌద్దులు రాయల కాలమున, అతనికి కుడిభుజముగా నుండినాడు " (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు. తటాలున ఎదురు చూడని విధమున అండాళ్‌ చరిత్రను, అముక్తమాల్యదను వ్రాయవలెను రాజక్రీయములు మారినవి. తత్పూర్వమ తాతల కాలము. నుద్దేశము, అభిలాష రాయలకు దిగ్విజయములకు బయలుదే నుండియు. తాము మంత్రులు, సేనాపతులు; నాయనయా. రిన కాలమందే ఏర్పడినది. కళింగ దేశము మీదికి దండయాత్ర దండనాయకుడే. అన్నయే కొంతకాలము మంత్రియు దండనా బయలుదేరి (క్రీశ.1515-1516 ప్రాంతము?) బెజవాడకు యకుడుగా నుండి తటాలున రాజ్యమును అపహరించి, చక్రవ పోయి దానికి సమీపముగా బందరు వద్దు (శ్రీ;కాకుళమను ర్తియై, అడ్డుపడువారు లేకుండ, తన్ను కూడ కలుపుకొని, ఇశేత్రమందలి ఆంధ్ర విష్ణువును ఒక హరివాసరమున (ఏకాదశి రాచకార్యములు నిర్వహించుచుండెను. అకస్మికముగా అన్న నాడు) సేవింపబోయినప్పుడు కలిగినది. దానిని తానే ఆముక్త జబ్బుపడి, మరణశయ్యమీద నుండి, మంత్రి తిమ్మరునుతో మాల్యదలో చెప్పుకొన్నాడు. భగవంతుడు తానే స్వస్నదర్శున తన (కృష్ణరాయల) కంధ్లు తీయించి, తనకుమారునిక్తి, ఎనిమి మను(గ్రహించి కృతిని బ్రాని అంకితము కోరుట చేత రాయల దేండ్రవానికి పట్టము కట్టుమనుటయు, ఆ సందర్భములో ఎంతటి భక్తుడో తెలియుచున్నది. పైగా రాయలను తనతో తాను, తనకు రాజ్యకాంక లేదనియు, అన్న కుమారునికే సమానునిగా చెప్పుట - “నేను తెలుంగు రాయడన్‌ కన్నడ పట్టాభిషేకము చేయుమనియు, తనకంధ్లు తీయవలదనియు, రాయి - ఎంతో ఉత్కర్షగదా రాయనికి. తర్వాత దేవుడే తానెచ్చటికైనను. జోగిగా పోయెదననియు. తిమ్మురనును. తెలుగును హ్రాసించినాడు:- (ప్రార్జించుటయు జరిగినవి. ఆ మహామంత్రి తిమ్మరుసే, దేశ తెలుగదేల యన్న దేశంబు తెలు గేను మును కాపాడుటకు, ఆ క్లిష్ట పరిస్తితులలో శ్రీకృష్ణదేవరా తెలుగు వల్లభుండ" తెలుగొకండ ॥ యడు తప్ప మజియొక సమర్హుడు లేడని, ప్రాణావసాన యళ్లి నృవ్హాలు గొలువ రం పాడి మందున్న అన్నకు, అళ్లు గుడుగుడు జీవముతో నుండిన మేక దేశభాషలందు దెలుగులెన్స కన్నులు తీయించి చూపి, తనకు పట్టాభిషేకము చేసియుం డెను. రాయడు బహుభాషాకోవిదుడు. ఎందటో సామంతరా జులు, అనేక భాషలలో తనతో నిత్యము నూటలాడుచుండగా, రాయలు ధార్మికుడు. ఇదంతయు మరచిపోలేదు. అన్స వారితో ఆయాభాషలలో మాటలాడుచుండును. అట్లు తారత కుమారుని బాలుని హింసింపక, వానిని తన సవతి తమ్ము మ$ములు చూచునపడు అవిాటికన)ను తెను నుంద అచ్యుతదేవరాయలతో కూడ చంద్రగిరి కోటలో విడివైదులో. వా లని ,/ కా క నాటా న నుంచి, వారికి సకల భోగములను అక్కడ సమకూర్చెను. క్స అంకితము తనకు చేయక తిరుపతి వేంకకేశ్వరస్వామికి అన్నకుమారుడు ఇరువదియేండ్ల తర్వాత జబ్బువడి గతిం ప్ప్వ్య్వ్వ్వనియు తానును అతడును ఒకరే యనియు చెప్పును: పగా తన వెనుక అలియరామరాయలకు రాజ్యమీయ వలసినదని రాణులు ఒత్తిడి చేయుచుండినను, అల్లునికి మహాశక్తి సంపన్ను ఊఈబ్రం్రిక్రిటమోయన, నీకల నికి రాజ్యమీయక, తన సవతి తమ్మునికే ఇచ్చి, అతని రాకకు వేంకటపతి యిస్ట్రమైన వేల్పగుట్కు తదీ ఈగిన ఏర్పాట్టుచేసి తొను ప్రాణములు నిశ్చింతగా వదలెను. యాంకితము సేయుమొక్కొాక కాబ్ట్టి నిష్పకపాతముగా శివశేత్రములను కూడ సేవించి శ్య్యర్రన్వామిగాన ఆయనకు అంకితము సేయుము, వల్లభరా నత్కరించినాడు. ఆముక్షమాల్యదలో (గ్రంథకర్త వీరవైష్షవు బడ్డి ఎెంకటేశ్వరుడని - ఇవన్నియు వేలువేటు సంజ్ఞలే డుగా నగపదుచున్నాడు. కాని ఆస్టానపండితులలో కవులలో. (ల్సి భ్రూతోకములో మేము వేరు కాము, ఒకరమే. న అల్లసాని పెద్దన్న వైస్సవుడు. మాదయగారి మల్లన్న, ముక్కు. విధముగా కావ్యము న్రాసిన నీకు ఉత్తరోత్తరాభివృద్ది యగును తిమ్మన్న శైవులు. అఘోర శివగురుశిష్యులు. అట్లే “స్తుతమతి బ్బ గ్రేవ్చుడు అంతర్జాన మాయెను. ల్లా

శం సాహితీ నీరాజనం అంతట రాయలు మేలుకొని, ఆశ్చర్యపడి, భక్తి రెండిం ఆండాళ్‌ కథను ద్రాయుచు, ఇది కావ్యముకాబట్ట్‌ రాయలు ఈలు కాగా, ఆ దేవాలయము యొక్క గోపురమునకు నమస్కా కొంత మార్చినాడు. ఆండాళ్‌ పెంపుడుతండ్రియైన పెరియా రము చేసి, తెల్లరినంతట, నంధ్యావందనాది అనుష్టానములు _ ళ్వారైన, విష్ణుచిత్తస్వామి చరిత్రతో ప్రారంభించి నడువు ఉదాహ కావించుకొవి, నిండుసభతీరి, దండనాథసామంత సందోహ రణార్హము ఆళవందారు (యామునా చార్యుల)ను చాలపూర్వు ములను, (ప్రాతఃకాలమందే వారివారి మందిరముఅనుండి పిలి డుగా వర్షించినాడు. అళ్లు ఉదాహరణార్హము ఖాండిక్యకేశిధ (జు పించుకొని, నానావిధవేదములను ఆగమశా(స్త్రములను ఎరిగిన నంవాదమును, కైశికపురాణమును (మాలదాసరి కథను) వ్రాసి పెద్దలను కూడ ఆహ్వానించి, తన శుభన్వప్నమును తెలుపగా, నాడు. ఇది కావ్యము. కావ్యములో ఉపదేశమే ప్రధానము. వారు సంతోషించి, ఆశ్చర్యపడి “దేవా, దేవదేవుండు విజ అందులకుగాను కథను కొంత మార్చుకొనవచ్చును. ఇందు యంబు చేసిన యాస్వప్పంబు అనేకశోభనపంపరలను తెలుపు కావ్యాలంకార శాస్త్రము అవకాశమిచ్చుచున్నది. చున్నది.

ఈ కావ్యమందు విశిస్ట్రైదైత సిద్దాంత సారము, మాలదాసరి చనన న్యు , యొక్క చిత్తశుద్ది, స్తిరభక్తి జ్ఞానమహిమ, జ్ఞానబోధనము, రార మేళ ప్పరాలేన సోర్వభామ అతడు అనుగ్రహించిన మాత్రాన బ్రహ్మరక్షస్సునకు వైస్ణవోత్త కృష్ణరాయేంద్ర కృతి వినిర్మంపు? మత్వము కలుగుట, గోదాదేవి యొక్క భక్తితో కూడిన

శృంగారము హృదయంగమముగా వర్షింపబడినవి. భగవదను(గ్ర మనిరి. అది మొదలు రాయలు ఆముక్తమాల్యదను, ఆండాళ్‌ హమునకు భక్తి ప్రధానముగాని జాతి ప్రధానము కాదు అని చరిత్రను, వ్రాయనారంభించెను. దీనివ్రాత ఒక సంవత్సరము కృష్ణరాయల బోధ. లోనో, రెండేండ్రలోనో పూర్తిగా వ్రాయబడలేదు. కొన్ని సంవత్సరములు పట్టినది. పారిజాతాపహరణము, మనుచరి “సాహితీసమరాంగణ సార్వభౌముడే' గాక (శ్రీకృష్మదేవరా (త్రము, ఆయాకవులు బ్రాసి, సర్వదిగ్విజయానంతరమే పూర్తి యడు పరమ భాగవత శిఖభామణిగాను కనబడు చున్నాడు. చేయబడి, రాయలు అంకితమంది, వారికి సమ్మానములు కాబట్టియే కాబోలు ఆయనను ఆశ్రయించుకొనియుండిన అల్ల (క్రీ.శ. 1522) చేయబడినవి. ఆతర్వాత ఆముక్త మాల్యదను సాని పెద్దన్నయు వైష్ణవము (గ్రహించి, "పెద్దయ్యంగార్తై తనకు పూర్తి చేసినట్టున్నాడు. కాని తిరుమలకు పోయి భగవంతుని రాయలు “కోకట గ్రామాద్యనేకాగ్రహారములు అడిగిన నీమల దర్శించి, తన చేతులతో అంకిత మిచ్చినట్లుకానరాడు. చివరిది యందు” ఇచ్చినవానిని వైష్ణవులకు తాను దానము చేసి నములలో రాయలకు మనశ్శాంతి చెడినది. కుట్రలు కుయు. రాయలు గతించిన తర్వాత “అట్టే (శ్రీకృష్ణదేవరాయలతో క్తులు, అంతఃపుర రహస్యచర్యలు - తిమ్మరుసువంటి మహా దివికేగలేక బ్రదికియున్నాడ జీవచ్చవంబనగుచు”” అని వాపో త్మున్మే మహామాత్యునే తన్ను ఎంతో ఉద్దరించిన అప్పాబీనే యినాడు. సందేహించునంతటి పనులు జరిగినవి. మనస్సు పరిపరివిధ ముల చీకాకుపడినది. తాను మెచ్చుకొని దగ్గరకు తీసి తన. రాయలు గతించినను, ఆయన చేసిన దానధర్మాదికములు కుమార్తెనిచ్చి అల్లుని చేసికొనిన రామరాయలకే రాజ్యమీయక _ కాలక్రమమున నశించినను, విజయనగరమే పాడైపోయినను, చివరకు తన సవతి తమ్ముని, అచ్యుతదేవరాయలను తనకు ఆతని కావ్యము ఆముక్తమాల్యద ఆచం ద్రార్శము ఆయన కీర్తిని వారసునిగా నియమించి గతించినాడు, నిలిపినది.

తరిగొండ వెంగమూంబ దానపత్రాలు (శ్రీ/ కెజె. కృష్ణమూరర్తి ఆంధ్ర సారస్వతంలో తరిగొండ వెంగమాంబకు గలస్తానం ఈ దానపత్రాలలో ఆయా గ్రామాళ్ళో నివసించే రెడ్డి విశిష్టమయింది. నహజ పాండిత్య విరాజితుడైన బమ్మెర పోత కరణాలు, పురోహితులు, శెట్టేవర్తకులు, కాపులు, పణాల వారు రాజు, పదకవితాపితామహుడుగా పేరుగాంచిన తాళ్లపాక అన్న యావన్‌మంది ఏకస్తులై వ్రాయించి యిచ్చినవి అధిక సంఖ్యలో మాచార్యుడు మున్నగు మహాకవిశేఖరుల శ్రేణిలో ఎన్నదగిన వుండటం విశేషం. వాళ్లందరూ కుళబడి, పేరుబడ్కి యిళ్లు మహనీయ సాహితీమూర్తి మాత్చశ$ీ, తరిగొండ వెంగమాంబ. 1కి నెల1కి యథాశక్తిని సేకరించి నంవత్సరాని కొక పర్యాయం నమర్పించిన బియ్యము, రూకలు, వరహాలు- మొదలయినవి శతకం, యక్షగానం, ద్విపద, మాహాత్మృకావ్యం - వంటి తిరుమల యాథ్రకు వచ్చే తైర్హికుల అన్నపానాలు నిమిత్తంగా వివిధ ప్రకియలలో ఇంచుమించు ఇరువది రచలను వెలయించిన ిచ్తాగమౌతూ వుండేవి. ఇలాంటి (గ్రామీణులందరి దాన విశిష్ట్రూజ్బయ తపస్విని వెంగమాంబ. ఆ రచనలన్నీ ఒక పత్రాలు కొన్నింటిలో చివరన '“యీధర్మానకు యవరు ఆడేప యెత్తు కాగా, ఆమె మహానుభావతను ప్రత్యకరమూ చాటు ల్య్వ్యాన్లిల్చినా, కాశీలో గోబ్రాహ్మాణవధ, మక్కాలో వరాహవధ తున్న ఆమె దానపత్రాలు ఒక యెత్తు! చేశి భక్షణ చేశిన పాపాన పోగలవారు'- ఇత్యాది శపథవాక్యాలు భక్త కవయిత్రియగు వెంగమాంబ( క్రీ.శ. 1730-1817) గోచరిస్తూ వున్నందున, హిందూ మహమ్మదీయ భేదం తిరుమల పుణ్యవజ్నేత్రమున ప్రతి సంవత్సరం వైశాఖమాసంలో లేకుండా, అనాటి సమాజంలోని ప్రజానీక మంతా తరిగొండ నృసింహజయంతి మహోత్సవాలను వదిరోజుల పాటు ప్రజా వెంగమాంబ యొక్క ధార్మిక కైంకర్యాలకు తోడ్చడేవాళ్లనే రంజకంగా నిర్వహిస్తూవుండేది. ఆ ఉత (వదినాలలో పేదలకు విషయం వెల్లడౌతున్నది. అన్నదానం, చలివేంద్రలు నెలకొల్పడం మొదలైన ధార్మిక ఇదిగాక, కొన్ని కొన్ని వర్గాలవారు - ఉదాహరణకు కార్యక్రమాలు జరుపబడుతూ వుండినవి. ఈ పవిత్ర కార్యక్ర లారి దేశం రెడ్డు, తిరువతి బేరసెట్లు, తిరుమల వరకులు- మాల నిమిత్తమై. దక్షిణాన దిండుగల్లు నుండి ఉత్తరాన ్వెద్వలైన వాళ్లు సామూహికంగా చేరి, దానప'్రాలు బ్రాయించి గోల్కాండ వరకు గల దేశంలోని జమీందారులు, పాళెగొర్లు,. బ్బ నట్లు తెలుస్తున్నది. ఈ గ్రామీణుట్లో చాలా మంది నేటి భూస్వాములు, ధనస్వాములు, రైతులు, వర్తకులు, తదితరులు స్ప్వ్పజక్ర దృష్టిని 'అవరాన్యులు' కాకపోయినా, కేవలం గంటం -మున్నుగా గల భక్తజను అనేకులు సమర్పించిన భూ, ధన, ముట్టిన సంజలతో యజథాశక్తిని ధార్మిక కార్యశ్రమాలకు ధాన్యాదికాన్ని గూర్చి వెల్లడించే ఆదానప'్రాలు ”.శీ,శేషాదల. జ్వ్య్య్యాత్ర నిచ్చినవారు. ఆ గ్రామీణుల జౌదార్యం వేనోళ్ల నివాసులయిన్‌, (శ్ర తరిగొండ లక్ష్మీనృసింహస్వామి దివ్య ($ పశంసింపదగిందె ప్తారవంద మురుకరాయమాన మాననులయిన్‌ మాతృ్ర/. - తరిగొండ వెంగమాంబ గారి మహనీయమూర్తిమత్సాన్ని వీళ్లేగాక, మరికొందరు జమీందారులు, పాళెగారలు తమ చక్కగా చాటుతూ' వున్నాయి. తమ ' అధీనంలోని (గ్రామాలను, భూములను, (ద్రవ్యాన్ని ఈ దొనవత్రాలు శాలివాహనళకం 1707 విశ్వానను సంవ _మాతృ/శ్రీ, తరిగొండ వెంగమాంబగారి మఠానకు భక్తి ప్రపత్తు తర చైత్రమాసం నుండి శా.శ. 1730 విభవసంవత్సర ఫాల్గుణ లతో బహూకరించి వున్నారు. ఈ పాళెగార్లందరూ ఆ కాలపు మాసం దనుక - అనగా క్రీ.శ. 1785 నుండి 1809 వరకు “ఈస్టిండియా కంపెనీ రికార్డుల్లో “పరస్పరం కలహించుకొం గల ఇరువది యైదు సంవత్సరాల కాల పరిమితిలో వెలువడి టూవుండే దోపిడీ కాండ్రు' గా చిత్రింపబడివున్నారు. కాని, ఉన్నాయి. ఇవన్నీ వేర్వేరు కొలతలు గలిగిన 31 తాళప(్రా ఈర్చ్యానూయలకు తావలమైన ఆ ఆంగ్లేయుల న్రాతలలో పరి లలో లిఖింపబడివున్నాయి. 'వర్దాశనదాన పత్రిక మాన్య పూర్మసత్యం చోటు చేసికోలేదన్సీ ఆయా పాళెగార్లు తిరుమల వదత్రము, ధర్మశానన దానపత్రిక సన్నదు - అనేవి వీటికి - తిరుపతి క్షేత్రానికి '“కావలిగార్లు* గా కర్తవ్య నిర్వహణ చేస్తూ, పర్యాయ పదాలుగా ఎడనెడ ప్రయోగింపబడినాయి. ““శత్రురేవ హి శత్రు స్స్యాత్‌; ధర్మ శత్రు ర్నకన్యచిత్‌?'

శై పాహితీ వీరాజనం (శత్రువు శత్రువే; అయినా ఆతడు ఆచరించిన ధర్మం మాత్రం దిగ్విజయంగా అమలు పరచిన ఆధ్యాత్మిక శ సారస్వత ఎవ్వరికీ శత్రువు కానేరదు) -అనే ఆదర్శంతో పాటుపడినవార మూర్తి మాతృశ్రీ, తరిగొండ వెంగమాంబ అనే సత్యం పై అనీ పైన పేర్కొన్న దానపత్రాలు ఘోపిస్తూ వున్నాయి. దాన పద్రాల పరిశీలన ఫలితంగా తెలియదగిన ముఖ్యాంశం! భూమిదానాలను వివరించే ఈ దానపత్రాలు కొన్నింటిలో క్రీ.శ 18వ శతాబ్దిలో 'తిరుపతిరాజ్యం' లోను, తత్పరిసరా '“'తొండమండలంి “తిరువిళయాట్టుం'' , “ఉళ్మండలంా, లలోను నివసించిన సామాన్య ప్రజల స్తితిగతులకు, ధార్మిక “'“గొడుగులనాడు” - అనే పదాలు తరచుగా కనిపిస్తున్నాయి. దృక్పథానికి అద్దం పట్టిన ఈ దాన పత్రాల్లో నుండి 'మచ్చుతు పరిశీలింపగా ఇవి ఆయా దేశవిభాగాలను సూచించేవని వెల్లడౌ నక'గా ఈ క్రింది శాసనం ఈ సందర్భంలో తిలకింపదగివుంది. తున్నది. వీటిలో 'తొాండమండల' మనేది పల్లవ చక్రవర్తుల గ్‌ మన్‌ నృనీంచాయ నమః కాలంనుండీ (ప్రముఖంగా వాడుకలో నెలకొని వున్న రాష్టశామ రో ధేయం. ' తిరువిళయాట్టుం' అనేది ''తిరువిడయాట్టుం” = అనే రాజ్మాక్తీ/ క్రిష్షమన దాన వాయు ట్రాయించి యిచ్చిన తమిళ పదబంధానికి వ్యవహారంలో స్థిరపడిన రూపం. “దేవన వ (లం నిమిత్తమై విడువబడిన ప్రాంత'మని అర్హం. తూర్పున (శ్రీ స్వస్తి శ్రీ, విజయాభ్యుదయ శాలివాహన శకాబ్దాః!?29 కాళహస్తి దక్షిణాన నారాయణ వనము, పశ్చిమాన నాగపట్లు కల్యాబ్దాః 4908 అగునేటి ప్రభవనామ సంవ్వత్సర మైోఖ క్తు (ప్రాంతం ఉత్తరాన మట్ట్లువారి సీమలోని ఎర్రగుంటకోట - ఈ _ 10లు యీ శుభదినం తిరుమలయంద్దు ( శ్రీమదఖిలాండ కోటి సరిహడ్డులకు లోబడి విస్తరించి వున్న ప్రాంతమే *"'“తిరవిళ (బ్రహ్మాండ నాయకులైన ;శ్హీ, వేంకకేశ్వరస్వామి సాంన్నిధ్య యాట్టుం”. (శ్రీ, ఛేంకటుశ్వరుని *'లీలావిహారభూమి” యైన మున (శ్రీమదఖండ సచ్చిదానంద నిత్యపరిపూర్నులయ్యి శ్రీ) ఈ ప్రాంతాన్ని విజయ నగర చక్రవర్తులు “దేవదానం'గా తరిగొండ లక్ష్మీ నృసింహ్వస్వాపు దివ్య (శ్రీ, పాదారవింద మన్నించి భక్తి శ్రద్దలతో పరిరక్షిస్తూవచ్చారు. ఈ ప్రాంతానికే మధుకరాయ మానమానసులై వున్న మాతృశ్రీ, వెంగమాంబ “తిరుపతి రాజ్య''మని ప్రాచీన వ్యవహారం. ఇక, ఉళ్మండలం గారి మఠానకు సకల జననయన మనోహర సకలదురితనివారణ అంటే లోతట్టుప్రాంతం (1౧౧౭ 6910౧) అన్నమాట. నిపుణ సకల శోభన కారణ తదియ్య నియతవైశాఖ మాన తిరుమల - తిరుపతి క్షేత్రానికి చుట్టుపట్టుల నున్న ప్రదేశమని శ్రీమన్‌ నృసింహోంత్సవ అన్నదాన ధర్మమునకు రాజమూన్య దీని భావం. 'గొడుగులనాడు' అనేది తిరుమల-తిరుపతి రాజ్యశ్రీ మాముడూరి శిద్దమనాయని కుమార క్రిష్టమ నాయని జేత్రానికి దక్షిణదిక్కున గల సువర్షముఖీ నదీ పరీవాహక వారు న్రాయించ్చి యిచ్చిన భూ౮ానధర్మశాసన దాన పత్రిక ౦ళఈ0. తాం డలం న “తిరుపతి రాజ్యం' లొపలి. క్రమమెట్టంనను చలపర్వతానకు దక్షిణం తిరువిళ (ప్రాంతం. తొాండమండలంలో చేరిన 'తి సం లోపలి (క్రమమెట్టంన్నను శేషాచలపర్వ క్షి భాగమైన గొడుగులనాటిలోని ఫలానా (గ్రామంలోని భూమి యాట్టుం వుళ్ళండలంలో మాయేలుబడి అయిన పుదిపట్టు తరిగొండ వెంగమాంబగారి మఠానకు ధారాదత్తం చెయ్యబడిం (గ్రామంలో తుంగల పొళ్లకు పశ్చిమం పెరుమాళ్లపల్లెకు తూరు కై ్యబడిం. ( ళ్లకు పశ్చి ళ్లపల్లైకు తూర్పు దని ఎర్కానడం పై దానపత్రాల్ళో సర్వసాధారణంగా గోచ వంకకు తూర్పు యీశాన్యపుదిక్కున యాగనగారి ముత్యాలు రించే ముఖ్యాంశం. దుంన్నుతూ వున్న బరిణిగెడ్డ చేలో శాలివాహన శకవర్షంబులు ఈ దానప(త్రాట్లోని భాష ఆనాడు వాడుకలో ఉన్న శిష్టవ్యావ (క! అగునేటి నానా మసంవ్యత్సర్ధం రారు 10 మీకు హారికం. అందుల “మహస్పూలు, సదరహి, ఇనాం' - వంటి బ్లా న్యం గుంట్టులు 97 అక్షరాలా తొంబైయేడు గుంట్టలకు అన్యదేశ్యాలు అక్కడక్కడ అనువుగా నెలకొని వున్నాయి. వైరం రాయించి యు యట గనుక ఆమౌన్యం అనాడు చలామణిలో వున్న గగ(వరహా), రూక, శంఖులు( న అనుభ స్తూవున్న యడలల్‌ అది వర్షంచాత వంక్క-పారి శంఖం గుర్తుగల నాణేలు), పూలవరహా, కుంపిణీ రూపాయలు ఇదు న వ ఫలిందనంద్దున సదరవా మాన్యావకు

• మున్నగు నాణేల పేర్లు, నీరారంభం, కాడారంభం, దశ ఇ ళు ను న్నచమరు అ "నందున సదరవా బర గెడ్ల బంధం - వంటి వ్యావసాయిక పరిభాషా పద జాలము మొదలైన వ వో ర న్నూూ నిలచిన బా పటు 700 యా వనేకం ఆనాటి సాంఘిక చరిత్రను అన్వేషించడానికి పనికి వచ్చే ర 0 వనన, 0 బదులు చెప్పిన భూమి హద్దులు వివరం అంశాలుగా వీటిల్లో దర్శనమిస్తున్నాయి. అధివట్ట గ్రామానకు లైరుతి భాగమంద్దు వుత్తరం సంప్రతి గురుమూర్తి కట్టుడిచేను హద్దు తూర్పు పాలివారినేల చాట్లజం మొత్తంమీద, అసంఖ్యాక భక్తజనులు అయాచితంగా అంద గని కట్టడిమడి హద్దు దకణం పాలివారినేల కంమ్మవెంకట సక భక్త ట్టు ద్దు గై జేసిన సాహాయ్య సహకారాలతో తిరుమల పుణ్య త్మేత్రంలో- చలం కట్టుడి మడి హద్దు పడమర పాలివారు మీకు మాన్యం ఆనాడే (క్రీశ. 18వ శతాబ్దిలోనే) అన్నదాన పథకాన్ని చెప్పివున్న మడిగెనిమె హద్దు యీ మధ్యె వుంన్న మడిగుంట్లలు

తరిగొండ వెంగమాంబ దానపద్రాలు శ9ి3 70 యీ డెభై గుంట్టలతో కూడా వుభయం గుంట్టులు 97 దాన పాలనయో ర్మధ్యే దానా ్రేయ్యోస్య పాలనం, అక్షరాలా తొంభై యేడు గుంట్టలున్నూ యీమడి శ్ర దానాత్వ్వర్గ మనాస్నోతి పాలనా దచ్యుతం పదం. అవ్మీనృనింహార్చితముగా సహిరణ్యోదక దానధారాపూర్వక స్వదత్తా పుత్రికా ధాత్రీ పరదత్తాను సోదర్కీ ముగా సమర్పించ్చినాము గనుక యీ మాన్యం భూమికి నగిరి రాజదత్తా భవేన్మాతా విప్రదత్తా వసుంధరా. ఆటంకాలు మరేమి లేకుండ్డా నిరాషేవణగా సర్వదుంబాలాగా స్వదత్తాం పరదత్తాం వా యో హరేత వసుంధరాం, నిధినిషేప జలతరు పాషాణ అక్షీణ ఆగామి శిద్ర సాధ్యములు _ షష్టిర్వర్ష సహస్రాణి విష్టాయూం జాయతే క్రిమి కలుగునట్టుగాను దానాది వినిమయ విక్రయంబ్బులకు యోగ్య స్వదత్తా ద్విగుణం పుణ్యం నరదత్తానుఫాలనం, మగునట్లుగాను తమ శిష్యపారంపర్యం మా పుత్రపొత్ర పారం పరదత్తావహారేణ స్వదత్తం నిష్పలం భవేత్‌. పర్యం ఆచండద్రార్క స్టాయిగా అనుభవించుకుని సుఖాన వుండ మద్వంశజాః పరమహీపతి వంశజా నా గలవారు. యీ ధర్మానకు యవరైనా అశేపణ చేశి నిలిపినట్టుల యే భూమిపాః సతత ముజ్వల ధర్మచిత్తాన యితే కాశీలో గోబ్రాంహ్మణ వధ చేశిన పాపాన పోగలవారు. మద్దర్మమేన పరిపాలన మాచరంతి యింద్లుకు సాక్షులు హరిహరాదులు. యిటని మారాజీని మా తత్వాదుకాద్వయ మహం శిరసా నహామి. సంప్రతి లేఖ న్రాశే కరణం లత్మయ చేత వ్రాయించ్చి యిచ్చిన భూదాన ధర్మ శానన దాన వత్రికె. మాముడూరి కొమార క్రిస్షమనాయనివార్తి చేద్రాలు. దూర ప్రియ కుశల కథా శ్రవణా త్సాధ్వీవ సౌరభ సమృద్దిః! వికసనజ సంపదా వా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా!॥ దూరదేశంలో ఉన్న ప్రియుని కుశలవార్త వినడంవల్ల సాధ్విలాగ పూవులు వికసించడంవల్లై నువాసనల గుబాళింపులాగ ఓ నుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. _- ఉపమావళి నుండి న

వీరశిలలు (శ్రీ) ఆర్‌. శేషశాస్త్రి వీల అనాదిగా మౌనవునికి అనేక విధాల ఉపయుక్తమౌతూనే దానికొక ఆశ్రయాన్ని ఇవ్వాలనే ఆదిమానవుని మరణానంతర వుంది. మనిషి తన నాగరికత [ప్రారంభకాలంలో దాన్ని ఆయు జీవనకల్పన ఇలాంటీ వీరశిలా ('ప్రాదుర్భావానికి కారణమ ధంగా మలచుకొన్నాడు. బృహచ్చిలలతో సహజ సిద్దాలైన యింది. నాగరికత పెరిగేకొద్దీ ఈ సంప్రదాయాన్ని అనుస గుహలలో నివాసం సాగించాడు. తరువాతి కాలంలో శిలను రిస్తూ వచ్చిన సమాజం, తాను అసామాన్యుడని భావించిన తనరాతకు, చిత్ర, శిల్పరచనలకు, తన వస్తునిర్మాణానికి వ్యక్తికి స్మారకాలను నిర్మించ సాగింది. తన యజమాని కోసమో, మాధ్యమంగా చేసుకొన్నాడు. అంతేకాదు. మృతుల ఆత్మలను లేదా అబలా మాన సంరక్షణార్హమో, ఒక క్రూరమృగాన్ని రాతిలో ప్రతిష్టాపించే ప్రయత్నమూ చేశాడు. మూర్తి పూజ ఎదుర్కోవడానికో జరిగే పోరాటాన్ని గొప్ప వీరత్వంగానూ (ప్రారంభమైన తరువాత తన దైవాలకూ శిలలలోనే రూపాన్ని దాన్నే జీవన మూల్యంగానూ, సమాజం గుర్తించింది. దాన్ని వ్వడం ప్రారంభించాడు. ఇలాంటి రాళ్లు కేవలం రాళ్లుగానే వైభవీకరించడానికి వీరశిలలు ఆధారలయ్యాయి. మిగిలిపోక, అవి అతని నమ్మకం, భావన, కల్పనల అమూర్త డగు సిన రూపాలకు స్పష్టమైన రూపాన్నిచ్చిన సంకేతాలైనాయి. నేడు __౫కైడ్‌ గుర్తించవలసిన అంశం ఒకటుంది. బలవంతులూ, ప్రాచీన మానవుడి జీవనాన్ని గురించి అధ్యయనం చేసే పరిశో పరాక్రమవంతులూ అయిన అందరినీ సమాజం వీరులుగా ధకులు, శిలల ద్వారా లభించే దాఖలాలనే చాలమట్టుకు అవలం గుర్తించలేదు, ఎవని బలపరాక్రమాలు సమాజ (శ్రేయస్సుకు బించవలసి వుందీ ఉపకరించాయో వానినే వీరునిగా గుర్తించింది అన్నదే ఆ అంశం. ఒకానొక పోరాటంలో, తన ప్రాణాన్ని అర్పించి, తన దక్షిణ భారతదేశానికి సంబంధించినంతవరకు, సహగమన ప్రభువు కోసమో, ఉారికోనమో లేదా లోకోపకారం కోసమో ఎదో, సుమారు పదవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మొదలై క్రమంగా ఫ్‌రోచితమైన రీతిలో మరణాన్ని పొందిన వాళ్ల స్మారకంగా వెలుగుచూచింది. సహగమనం చేసిన స్తీజ్ఞుపకార్థమై శిలను అర్జాత్‌ వాళ్ల ఇదర్శాలూ, పరాక్రమమూ, లోకోపకారైక నాఎడమూ, ఆ శిలపై అఆ,స్త్రీశిల్పమూ, ఆమె సేరు, షమ గుణమూ, చిరస్థాయిగా రాబోయే తరాలకు తెలియాలనే *రే మనో వివరాలు చెక్కడమూ చేసే వాళ్లు, వీటిని ఉద్దేశంతో నిర్మించిన శిలలను *'వీరశిలలు' అంటారు. సతి శెలోలంటారు. వీర శిలలు శాననాలే అయినా, ఇతిహాసపు మూల సామ(గ్రు పనీ, మహాసతికిలకాని ముఖ్యంగా రెండు ఉద్దేశాలతో లుగా శాసనాల కంటె ప్రత్యేక స్టానాన్ని పొందాయి. శిల్పమూ, స్ట్‌ వాసు. ఒకట : ఇది మరణించిన వ్యక్తికి స్మారక చిహ్నం. గ్రాత అనే రెండు అంశాల ద్వారా వీరశిల మరణించిన ఇద్ర వ్రనిపో యిన వ్యక్తి ఆత్మకు ఆశ్రయం అయినందు వీరునిగురించి తెలుపుతుంది. వీర శిలలో మరణించిన వీరుడు “క్ని * చక సంకేతమూ పూజార్హమూ అయిన మూర్తి పోరాడుతూ వున్నట్లు శిల్చం ఉంటుంది. క్రింది భాగంలో ఈవిధంగా స్మారక శిలలు ఇతివోస, జానపదశాఖలకు మూల ఆవీరు డెవరు? ఏ పోరాటంలో ఎందుకు ఎలా మరణించాడు “కంల తాయి. అనేవివరాలు వ్రాయబడి వుంటాయి. ఇది వీరశిలల ప్రత్యేక శ లఅతక్షణం. ఒక శిలను వీరశిల అనాలంళకే ముఖ్యంగా గమనించవ ఉత్తర భారతంతో పోలిస్తే, నేటికీ దక్షిణ భారతంలో

• = “వీరశిలా నిలిపే సంప్రదాయం ఒక వైశిష్ట్రాన్ని కలిగివుంది. లసిన అంశం దాని శిల్పం. శాసనం లేక పోయినా కేవలం శిల్పం వుంకేచాలు అది వీర శిల అనిపించుకోవడానికి అర్టమౌతుంది. ఉత్తర భారతంలో, ఇది అంతిమ సంస్కారానికి అంగం మాత్రమే కాగా, దక్షిణ భారతంలో మరణించిన వ్యక్తి పరా్ర పోరాటంలో మరణించిన వీరుల స్మృతిచిహ్నంగా, మాన్ని చాటి జ్ఞప్తికి తేచ్చే గుర్తు. నే డూ క్ష చు కి, ॥ అతంత ఆత్మ దేహాన్ని పోగొట్టుకొని గాలిలో తిరుగుతూ వుంటుంది. 'పొవీన కాలం నుండి కనిపిస్తుంది. తమిళంలో అత్యం

వీరశిలలు శ$క్‌ ప్రాచీనమైన సంగమ సాహిత్యంలో వీటి ప్రస్తావన వుంది. ఇలాంటి వాళ్ళను ' వీరమాహేశ్వరులు అనేవాళ్ళు. పాల్కురికి వీరశిలలు నిలిపే పద్దతి, పూజావిధానం, వీటిని గురించి సోమనాధుడు తనను ' వీరమాహేశ్వరాచారుండి నని పిలుచుకొ ప్రజలనమ్మకం, మొదలైన పలు +అంశాలు అందులో న్నాడు. వ్రతభంగమయిందని తెలుస్తూనే స్వయం(ప్రేరణతో కనిపిస్తాయి. వీళ్ళు ఆత్మార్పణం చేసుకొనే వారు. ఈ వీరవ్రతం కారణంగా ('ప్రారంభకాలంలో వీరోచితంగా పోరాడి మరణించిన వారి సమాజదృష్టిలో వీళ్ళు “వీరులు” అయ్యేవారు. వీళ్ళకు స్మార కోసమే ఈ వీరశిలలను నిలొపేవాళ్లు. తరువాతి కాలంలో కల్యా కూడా నిర్మితమయ్యాయి. వాటిని శివాలయాల (ప్రక్కన పోరాటంలో మాత్రమేకాక, ధార్మిక సామాజిక కారణాలతో ౮ పేవాళ్ళు. ఈ ఆచారాన్ని అస్నటిక కర్మాటకంల్‌ ని .శివశ ణులు ఖండించారు. కాని ఇది అంధ్రదేశంలో విశేషంగా అసాధారణ రీతిలో ప్రాణత్యాగం చేసిన వాళ్లు కూడా వీరులుగా గురించబడారు. ఇలాంటి వాళ్లకోసం నిలుపబడిన ప్రచలితమై వుండింది. త్రిపురాంతకం, మోపూరులలో ఈ యంద హ్‌ పబడిన స్మారకాలు ర్య్యాలలు కనిపిస్తాయి. హైదరాబాదు ్రాచ్యవస్తు సంగ్రవి కూడా వీరళిలలనే పిలువబడ్డాయి కాం (బ్రాచ్యవస్తు సంగ్రవాల యంలో ఇలాంటి వీర శిలలు భద్రపరచబడివున్నాయి. పురుషు ఈనేపథ్యంలో ఇంతవరకు లభ్యమైన వీరశిలలను రెండు లేకాక(స్తీలుకూడా ఈ వీరమాహేశ్వర వ్రతాన్ని ఆచరించారని ముఖ్య విభాగాలు చేయవచ్చు ఈస్మారక శిలలద్వారా తెలుస్తూవుంది

1. ఆత్మార్పణ చేసుకొన్న వీరుల స్మారకాలు. 2. ప్రభువుకు కుడి భుజం వంటి వాళ్ళు, తమ ప్రభువు
2. పోరాటంలో మరణించిన వీరుల స్మారకాలు. యుద్హంలోగానీ, నహజంగా గానీ మరణించినప్పుడు తామూ చేస వీ ఆత్మార్చణం చేస్తామని ప్రతిజ్ఞపూనేవాళ్ళు. అలాగే ఆచరించే ఆత్మార్పణ చేసుకొన్న వీరుల స్మారకాలు : వారు కూడా. వీళ్ళను లెంక, వెళవాలె అని పిలిచేవారు ఈ ఈ స్మారకాలను మరలా రెండు ఉప విభాగాలుగా విభజించ "లెంక, వెళవాళౌలను గురించి ప్రాచీన తమిశ, కన్నడసాహి వచ్చును. త్యాలూ, శాసనాలూ స్వారన్యపూర్మమైన వివరాలను అంది
3. ధార్మిక ఉద్దేశాలకై ఆత్మహత్య చేసుకొన్నవీరుల స్తాయి. పాల్కురికి సోమనాథుడు తనను 'బసవని లెంకుగా స్మారకాలు. చెప్పకొనడాన్ని ఇక్కడ న్మరించవచ్చు వీళ్ళు కొన్ని శాననా
4. సామాజిక కారణాలకోసం ఆత్మార్పణ చేసుకొన్న వీరుల లలో 'కీళ్ళుంటి లేదా కాళ్టుంటి అని పేర్కొన బడ్డారు ప్రభువు స్మారకాలు. మృతుడైనప్పుడు, సంస్కార సమయంలో ఈ సేవకుడిని చితిపై మొదట పడుకోబెట్టి తరువాత ఇతనిపైన ప్రభువు
5. దక్షిణభారతంలో శక్తి పూజ ప్రచలితమైన కాలంలో సాధ క్య్యాన్ని ఉంచి సంస్కారం జరిపేవారు. 'కీళ్లుంటిల ప్రస్తావం కుడు తనదేహంలోని కొన్ని భాగాలను ఒక్కొక్కటిగా అనంతపురం జిల్లా హేమావతి, అళ్లు కడపజిల్దా శాసనాలలోనూ ఖండించి దేవికి అర్పిస్తూ దేహత్యాగం చేసే ఆచారం ఉండేది శిల్ప సమేతంగా లభిస్తుంది ఇలాంటీ వాళ్ళ స్మారకాలను దేవీ ఆలయం ముందు నిలిపే వాళ్ళు. ఇలాంటి వీరసాధకులు తమతల నరుక్కోవడానికే _ ఇంత వరకు గమనించిన ఆత్మ బలిదాన ప్రకరణాలు, ఒక శకంలో ఒక మంటపం ఉండేది అది శాసనాలలో వీర యుద్దంలోనో, పోరాటంలోనో మరణించిన వీరుల హింసా శిరణుండన మంటపం అని పిలువబడింది. ఈ విధంగా చనిపో త్మక, వీరోచిత మరణం కంటే ఏ మాత్రమూ తక్కువైనవి యిన వాళ్ళకు స్మారకాలు నిర్మించి రాతికప్పులతో గుడులనూ కావు. ఒక విధంగా ఈ కారణం వల్లనే మనూళ్ళు ఈ విధంగా నిర్మించారు. వీటిని “వీర గుడ్డములు' అని పిలిచారు ఇలాంటి చనిపోయిన వాళ్ళను వీరులుగా పరిగణించి వుంటారని కొన్న గుడులలో ఇప్పుడూ పూజలు జరుగుతూ వున్నాయి. పిస్తుంది. సూర్యగ్రహణ పర్వకాలంలో ప్రాణత్యాగంచేసే పద్దతి కూడా జ్ఞలశ్రంలో వైరాగ్యాన్ని పొంది, జైనమతానుసారంగా సళ్లేఖన వుండింది. ఈవిధంగా మరణించిన వీర సాధకుల స్మారక వ్రతాన్ని స్వీకరించి, ఉపవాసంతో, దేహత్యాగం చేసిన వాళ్ళ శిలలు కూడా లభిస్తాయి. స్మారకాలు కూడ లభిస్తాయి కాని వాటిని “వీరశిలలు'గా కాక ఆంధ్రప్రదేశంలో వీరశైవమతం విశేష ప్రచారంలో వున్న 'నిషధిశిలలుగా పరిగణిస్తారు. వారి దేహత్యాగ విధానం ప్వుడు వీరమాహేశ్వరాచారం విశేషప్రచలితమై వుండింది. “శాంత! మైనందు వల్ల వాళ్ళు వీరులుగా పరిగణించబడలేదు. శివుని తప్ప అన్యదేవతలను స్తుతించడం మాట అటుంచి స్యైర్టాంలో మరణించిన వీరుల వీరళశిలలు ; చూడనుకూడా చూడము, అకస్మాత్తుగా వారిస్తుతి, చెవిలో పడినా ప్రాణత్యాగం చేసికొంటాము అని ప్రతిజ్ఞ పూనిన వాళ్ళు పోరాటంలో మరణించినవారి వీరళిలలను వారి మరణాలకు తమను తాము అలాంటి సందర్భాలలో చంపుకొనేనాళ్ళు. గల కారణాలనుబట్టి ఈ విధంగా వింగడించవచ్చు.

శ9ిర్ర పాహితీ నీరాజనం బన.

1. దొంగలతో పోరాడి మరణించిన వారు 2 స్త్రీ అని శాసనాలలో ప్రతిధ్వనించింది మానసంరక్షణకై పోరాడి మరణించినవారు. 3. ఊరిపాఠిమే సూర్యమండలాన్ని ఇద్దరు మాత్రం భేదిస్తారు. ఒకడు రకు సంబంధించిన పోరాటంలో మరణించినవారు 4. తమ యోగ సాధకుడైన పరివ్రాజకుడు. మరియొకడు రణరంగంలో ఊరిపై శత్రువులు దాడి చేని కొల్లగాట్టుటప్పుడు గ్రామరత్షణకై. పరాక్రమం చూపిన యోధుడు పోరాడి మరణించినవారు 5. క్రూరమృగాలతో పోరాడి మర జణించిన వారు 6. గో([గ్రహణంలో మరణించినవాళ్ళు, 7. అన్న స్‌ో సురుమై షే బుణం కోసం తమ ప్రభువుపరంగా పోరాడి మరణించిన పరిన్రాడో్రగముక్తళ్చ వాళ్ళు. రణే చాభిముఖే హతః. న పర నందన మలా నిను అనే ఈ శ్లోకం కర్నాటకంలోని అనేక వీరశిలా శాసనాలలో సంసా ల, ధ్యమయంగాము. పెర రవ శమునా మూ సృ లభిస్తుంది. ఇదే అర్ధం వచ్చే మాటలు నన్నయ భారతంలోనూ అను యుద్దానికి (ప్రేరేపించే ఉద్దేశమే. పోరాడి చచ్చిన వీరుని శగొఎయి. ( నభా పర్వం 1-192). స్తుతించి, వాని కీర్తి శాశ్వతంగా నిలిచేలా శాసనాలను వేయించే _ ఈ జీవనమూల్యాన్నే నమ్మినందువల్ల ఆనాటివారు, తమ వారు. ఇలా యుద్దంలో చావడం వల్లవాడు స్వర్గానికి వెళతాడు. జీవనసార్హక్యాన్ని ఆ వీర మూల్యాన్ని సాక్షత్కరింపజేసుకోవ అక్కడ అమరాంగనలతో నుఖిస్తాడు అనేనమ్మకాన్ని బలంగా డంలో కనుగొన్నారు. ప్రభువు వద్ద సైన్తికవృత్తిలో వున్న వాళ్ళు విత్తారు. ఈ నమ్మకం ప్రజల హృదయంలో నాటుకొనేటట్లు ఆ ప్రభువుపరంగా పోరాడడం కర్తవ్యమై వుండింది దాన్నే పై చేసే అనేక సంస్కృత శ్లోకాలు వీరశిలల శాననపారంలో నమ్మకం కారణంగా నిర్వంచనగా నడిపే వాళ్ళు, ప్రభువులూ ప్రార్ధనా శ్లోకాలైనాయి “వీరశిలి లు నిలపడం ద్వారా వారికీర్తిని అజరామరం చేసేవారు భగవద్గీత పారమార్షిక ఆశయాలేవైనా కాన్కీ అది యుద్ద మృతునికుటుంబ నమ్టైనికి పరిహారం ఇవ్వబడేది (ప్రవృత్తికి (ప్రేరణ నిచ్చిందనడంలో సందేహం లేదు తమ వూరి గోధనాన్ని దొంగలో లేదా ఇతర రాజులో హతో వా ్రావ్వుసి స్వర్గం అపహరించినప్పుడుగాని, యుద్దంలో గెలిచిన సైనికులు తస్మా దుత్తిష్ణ కౌంతేయ వూరిని దోచుకొనేటప్పుడుగాని చూచీచూడనట్టుండడం మ్‌ద్దాయి కృతనిశ్చయః పేడివాని లక్షణంగా భావించేవారు వృత్తిరీత్యా సైనికులుకాని క్ష వాళ్ళూకూడా దాన్ని ప్రతిఘటించి పోరాడేవారు. అలా పోరాడి అనే రుమని మాటలు, మరణించిన వాళ్ళస్మారకాలుగా వీరశిలలు నిలిపారు తమ న లభ్యతే లక్ష్మీః వూరి పంట పొలాలను నాశనంచేసే అడవిపందులన్తూ, పశువు మృతేవాపి సురాంగనా లను, మనుష్యులను బఠితీసికొనే పులి, సింహం, ఎలుగు షణ విధ్వంనిని కాయే మొదలైన మృగాలనూ వేటాడుతూ మరణించిన వారికి కా చింతా మరణో రణే. అవూరి జనం కృతజ్ఞతా పూర్వకంగా ' వీరశిలను” నిలపడమూ కద్దు ఇటువంటి పోరాటంలో మరణించిన మనుష్యులకేకాక, నేది “వీరశిల! దు ల కరలాల రూ శ్ఞాకంగా మారాయి. అట్లు వేటలో తమకు సాయపడిన, తమను క్రూరమృగాల బారిన కధయిస్యం తితే వయామ్‌ పడకుండా కాపాడి, ఆఅ మృగాన్ని స చంపడానికి సహకరించి, తమ సంభావితన[ చా కీర థ్‌ * (ప్రాణాలను త్యజించిన కుక్కలకు కూడా వీరశిలలను నిలిపిన ష్‌ంణో ద తిరిచ్యతే నిదర్శనాలు కనిపిస్తూ ఉండడం స్వారస్యపూర్షమైన సంగతి అనే గీతాళ్లోకమూ నాటి వీరుల వీరభూషణగా ఉండేది ఈ పైన చెప్పబడిన అంశాలన్నీ వీరశిలల శాసన పారంనుండి గీతా శ్లోకం - తెలియవచ్చేవి. నీరశిలల అధ్యయనంలో దానిపై వున్న శాసన వరం తేజసిచో మతు అధ్యయనం ఎంత ముఖ్యమో, దాని శిల్ప అధ్యయనమూ అంతే రతు నీలా. ( క్‌ (ప్రాముఖ్యం కలది. దక్షిణ భారతపు మూర్తిశిల్పం అధ్యయ న్‌ స్తు వణికం గా క్ట నంలో వీరశిలల శిల్పాలకు (ప్రత్యేక స్థానం వుంది. వీరశిల వీరుని పరాక్రమాన్ని తన శిల్బ్చ శాసనాలు రెండింటి ద్వారానూ మూనభంగం దివేదినే, చాటుతుందా

వీరశిలలు వ్రీరశిలలు కకత? శిల్పం వివరాలను చూడడంద్వారా వీరుని పరాక్రమాన్ని తీర్చబడివుంటుంది. ఇది కడకు యుద్దంలో మరణించిన గ్రహించవచ్చు. ఈ దృష్టిలో వీరశిల శానన కర్తకంటే శిల్చి జైనులు, జినముని సొన్నిధ్యంలోవున్నట్టు శిల్పం చెక్కేంచ ప్రతిభయ గొప్పదై వుంది. వరకు పోయింది. శిల్పి కళానైపుణ్యం, జీవితానుభవం, అతనికి భారతీయ శిల్ప శ్యాస్త్ర(గ్రంథాలలో ఇటువంటి స్మారక లభించిన ప్రోత్సాహం. అతడు ఎంచుకొన్నళశిల అనేవాటిని శిలలను నిర్మించడాన్ని గురించిన నిర్హేశనం లభించదు. కాని అనుసరించి, వీరశిల యొక్క శిల్ప సౌందర్యయ్షీవుంటుంది. వీటిని చెక్కిన శిల్పులు కాలానుక్రమంగా తమదే అయిన ఒక మోరీ శలుము వాస్తు శిల్పమూ కాలాను'క్రమంశ్ల్‌ మార్పును ప్రత్యేక పద్దతిని నిర్మించుకొని రూఢిచేసికొన్నట్టు, నిశిత పాందుతూ వచ్చి, ఒక ప్రత్యేక శైలి నిరూపిండు కొన్నట్టు, అధ్యయనం ద్వారా గ్రహించవచ్చు వీరశిలల శిల్పమూ మార్చును పొందింది. +వివిధ కాలాలలో వివిధరాజవంశాల ఆశ్రయంలో తనకొక ్రత్యేకమైశిష్ట్రాన్ని వీరశిలను సమతలమైన బండరాయినుండి చేసి దానిపై రూపించుకొన్నది. ఉల్చ్బణశిల్పాన్ని చెక్కివుంటారు. వీరుడు వీరశిలయొక్క కుడివైపునుండి ప్రవేశిస్తూ ఉండినట్లు చెక్కబడి వుంటుంది. యుద్దంలో, పోరాటంలో మరణించిన వీరుని పత్నికూడా కొన్నిచోట్ల ప్రత్యర్హులమూర్తి చెక్కబడివుంటుంది. కొన్ని వానితోపాటు సహగమనం చేసివుండిన పక్షంలో - వీరశిల శిల్చి చోట్లు వుండదు. ప్రత్యర్హిగా వుండేవాడు వీరశిలయొక్క ఎడమ _ ఆవివరాలను చెక్కి ఆ దంపతుల స్మారకంగా నిలపడాన్ని వైపు నుండి ప్రవేశించి యుద్ధం చేస్తూ వున్నట్లు తీర్చబడివుం గమనించవచ్చు. దీనిలో వీరుడు పోరాటానికి బయ్గలుదేరి టుంది. ఏ వీరశిలలోనూ వీరుడు మృతుడై నట్లు చెక్కబడివుం. నట్టూ, పోరాడుతూవున్నట్టూవుండి, అతని భార్య అతనీ డదు దీనికిమారుగా వాడు చంపిన శత్రువుల వివరాలు వెనుక భాగంలో తనకుడిచేయి పైకెత్తి ఎడమ చేతిలో కక, చెక్కబడివుంటాయి. వీరుడు యుద్దంలో అనేక ఆయుధా లేదా అద్దమో పట్టుకొని వుంటుంది. శిల్పి ఇంకా వమన లతో ఆహతుడైనట్టు సూచించడానికి, వీరుని శరీరంపై వివరాలను చక్కేటట్టుంకు, పోరాటపు దృశ్యాన్ని ఒకభా అనేకాయుధాలు నాటుకొన్నట్టు తీర్చబడివుంటాయి. వేట చెక్కి, తరువాతి భాగంలో ఆమె సహగమనం చేస్తూవున్నళ్లో, యొక్క వీఠశిలలోనూ, క్రూరమృగమే ప్రత్యర్షిగా భావించి, లేదా పుష్పక విమానంలో దంపతులిద్దరూ వెళ్ళుతూ అమృగం ఎడమవైపునుండి ప్రవేశించి వీరునిపై వురుకుతూ న్నట్లో, స్వర్గంలో వాళ్ళిద్దరూ ఉన్నట్లో దైవపుశిల్ప అళీకీం వున్నట్లుగా చెక్కబడి వుంటుంది. అతని వేటలో వేటకుక్కల ఉంటే వాళ్ళిద్దరూ బైన సన్నిధిలో వున్నట్లో చెక్కబడివుం సాయమూ వుంకు, వాటి వివరాలూ శిల్చంలో వుంటాయి. టుంది. వీరుడు పోరాటంలో న 'క్రూరమృగము, కుక్కలూ ప్ర॥ిలనూ, మహా సతిశిలనూ వేరు చేసే అంశం - ఆ శిల చచ్చివుంటే, శిల్పం: రుని మూర్తి వుండదు, కుక్కలూ మ-గాలు పోరాడుతున్నట్లు మాత్రమే చెక్క బడివుంటుంది. నిలుపడం వెనుకవున్న ఉద్దేశం. సహగమనం చేసిన స్తీ భర్ర స క్క ' సహజ మరణాన్ని పొందివుంటే - అక్కడ - ఆమె యొక్క మరణించిన వీరుడు స్వరాన్ని పొందాడని సూచించేం వీరోచిత త్యాగమనోధర్మానికి విలువ పెరిగి జనుల దృష్టిలో అమే మహానతి అవుతుంది ఆమె భర్త మరణం ఒక నెపం దుకు, వీర శిలల శిల్పులు, శిల్పాన్ని మూడు భాగాలుగా భ్‌ ం మాత్రమే. ఈ కారణం వల్లనే మహానతీశిలలో కేవలం ఒక స్తీ విభబిస్తారు. క్రిందిభాగం నుండి (ప్రారంభించి పపకి వివరాలు న వ నో తన కుడిచేయి పైకెత్తి ఎడమచేతితో కలశాన్ని పట్టుకొన్న చెక్కబడివుంటాయి. మొదటి భాగంలో వీరుడు యుద్దం ల్లో ల్పంమాత్రం వుంటుంది. ఆమె పుట్టింటినుండి మగనింటికి చేస్తూవున్నట్టూ, రెండవభాగంలో మరణించిన వీరుని అప్పర క తో వచ్చేటప్పుడు ఏవిధంగా అలంకృతురాలౌతుందో ఆదేవిధంగా సలు విమానంలో తీసుకు పోతున్నట్లూ, పైభాగంలో వీరుడు సళరంలో ఉన శిలఇం వివరాల వుటా శిలలో తీర్చబడివుంటుంది. కేవలం ఆమె కుడి చేతి చిత్ర వర్గంల్‌ ఉన్నట్టూ ₹ల్చ యి. మున్నా అదీ మహా సతిశిలయే అవుతుంది. ఇలాంటి మహాసతి దక్షిణభారతంలో భక్తిమార్గం ప్రాచుర్యాన్ని పొందిన తరు. శిలలు చాలాచోట్ల పూజలందుకొంటున్నాయి. వాత - చనిపోయిన వీరుడు స్వర్గాన్ని దాటి తన ఇష్టదైవ సన్నిధిని పొందుతాడనే నమ్మకం పెరిగింది. ఈ నమ్మకానికి __ ఆత్మార్సణం చేసికొన్న వీరుల శిల్పాలు పైన చెప్పు బడిన అనుగుణంగా వీరశిలాశిల్ప రచనకూడా ప్రారంభమయింది. వీరశిలల శిల్ఫాలకంకె సరళంగా వుంటాయి. వీటిలో వీరుడు ఇక్కడ శిల్చి చేసుకొన్న చిన్నమార్చు - పైభాగంలో స్వర్గానికి మరణించిన విధం వివరాలుంటాయి. ఒక వ్యక్తి తన శరీర బదులుగా వీరుని ఇష్టదైవం వివరాలను చెక్కడం మరణించిన భాగాలను తానే పొడుచుకుంటున్నట్లూ, తన తలను తానే వీరుడు వీరకైవుడైతే అతడు శివలింగ సాన్నిధ్యంలో వున్నట్హూ, కత్తిరించుకొని పళ్ళెములో వుంచి హారతి పట్టినట్ల్టూ వెష్ణవుడైవుంటు శంఖ చక్ర పద్మాలను పూజిస్తూవున్నట్టూ వుంటుంది ఆత్మార్పణం చేసుకొనడంలో చాలా పద్దతులుం

శ98ి. సాహితీ నీరాజనం డేవి. అందులో *సిడిదలె ఒకటి. ఆత్మార్పణం చేసు కొనే యుడ్డోపయుజ్యాలైన ఏనుగు, గుర్రం, ఒంటె మొదలైనవాటి వాడు ఒక పీఠంపై కూర్చుని వుంటాడు. అతని ప్రక్క ఒక వ(స్తాల్నూ యుద్ద వాద్యాలూ, వీరుల .కేశాలంకారం మొదలైన వెదురుగడమ వాటి, దాన్నివంచి అవ్యక్తితలకు కట్టివుంటారు. పలు అంశాలను (గ్రహించవచ్చు. వీటిని గుర్తించి విశ్లేషించడం వేలొకడు అతని తలను ఖండించగానే వంచబడిన వెదురుగడ ద్వారా మనవారి సామాబిక ఇతిహాసాన్ని తెలుసుకొనే అవకాశం విలువై తటాలున వాని శిరస్సును పైకెత్తుకు పోతుంది. సూర్య వుంది.

అతా 'న శిలృాలలో (గ్రహణ సమయంలో అత్మార్చణ చేసికొన్నవారి శిల్పాల ఇతిహాసమంళే కేవలం రాజమహారాజుల తేదీవారి దినచర్య ఆత్మార్పణ చేపికొన్న వ్యక్తి చేతులు జోడించి నిలిచినట్ల్టూ,

శ చె కాదు. ఎవరి కారణంగా కొందరు మహారాజాలైనారో వాళ్ళ ఆతని పక్కలా అధమ కం మూ వున్నట్తూ చెక్కటడినుం ఇతిహాసమే నిజమైన ఇతిహానం. సామాన్య జనుల జీవనాన్ని తమ టుంది. ఇక వీర శైవుల 'మాహేశ్వ 6 కడ చేతితో గౌననపారం మరియు శిల్పాల ద్వారా వ్యక్తం చేసే వీరశిలలు, చివ వారి శిల్సాలు చాలా క నం చతితా తముతాన *ీ దుమ బహుగ్రముఖమైన దాఖలాలు అవుతాయి. మనవారు తన ఇష్ట లింగాన్ని పట్టుకొవి, తిత్య తన్నుతొన తాము నమ్మిన జీవన మూల్యాలకు (బతుకు విలువలకు), తమ పాడుచుకుంటున్నట్టు వుంటుంది. కుడి చేతిలో వున్న అతని బ్రక్సనే పణంగా పెట్టి, జీవితాన్ని ఎలా సాఇాత్యరించుకా ఇష్టలింగమే అతడు వీరమాహేశ్వరుడని సూచిస్తుంది. - ఈ

రళతపు వీరశిలలనింటిలోనూ కానవచ్చే న్నారు, నిర్వంచనతో ఆవిలువలను ఎలా వుద్దరించారు - వివరాలు దక్షిణ భా ప ఇ ల అనేదాన్ని మిక్కిలి ప్రభావకారిగా చిత్రిస్తాయి ఇవి. వీటీని పామాన్య అంశాలు మాత్రమ. ఇతిహాసకారుడు ఆకాలపు చట్రంలో పరిశీలించి తన ఆరో గ్యకర వీర శిలలను చేసిన శిల్పియొక్క జీవితానుభవం, కల్చ్పనాశక్తి మైన ప్రతిక్రియను ప్రకటించినప్పుడు, ఆ అంశాలే మన వెను నృజనాత్మకత, అనే వాటిని అనునరించి వీరశిలల శిల్పం కటి జీవనానికి విమర్శగానూ, భవిష్యత్తుకు దారిదీపంగామ వుంటుంది. వీరశిలల శిల్చ్పంద్వారా ప్రాచీనకాలంనాటే, కట్టు, అవుతాయి. ఇతిహాసం విమర్శకాక పోతే - ఇతిహాసం ద్వారా బొట్టు, అలంకారాలు, ఆయుధాలు, యుద్దసామగ్రులు, మనం నేర్చుకొవేదేమీ లేకపోతే - దానికి విలువ ఇంకెక్కడిది? మ న. ఖు మ మ... టి - నయ తం క త బొట ట్‌ ఆ హహ. ల్‌ షా, షా న్‌ న్‌ జ ఒజార్‌, క్‌ లీ పో లీ య. న. శ్లో టు. ల్‌ క య యం లమ మ లా ఏ గ టన త కు

• న ర న స వ ల 1 , న న న్‌ ౧. పై పడువ-వీరులు పీర-మూసస్తికిల. వైవధర్మం

భారతీయ శిల్పకళాసంపద: ఇగ వాటి రక్షణ, ఫునరుద్దరణ (శ్రీ, చేమాని కృష్ణమూర్తి ఈ విశ్వ సృష్టిలో మానవ జీవితంలో స్పష్టంగా కనిపించే మొదట్లో పల్లవులదేవాలయాలు భారతదేశంలో తొలి విర్మా శాశ్వత ఉత్తమరూపం సంస్కృతి. నంన్క్బృతికి ఉత్తమురూపం ణములుగా అభిప్రాయపడినా నాగార్జున కఇొండలోని త్రవ్వకాల కళలు. ఆ కళలలో ఒక ప్రధానమైన కళ శిల్పం. ఫలితంగ్గా చ రయనిర్మాణం మొదటి పారిగా ఇజ్వాకుల కాలంల్‌ "ప్రారంభమైనట్టు రుజావ్రెంది. ని మరణానం (ప్రాచ్య, పాశ్చాత్య దేశములన్నిటిలౌక మన దేశం ఈ తరం, బార్ట్‌ నన్నగిలి, శైవ, చూలు వీలనీర్ధాయి. శిల్ప్చకళలో ముఖ్యంగా అలంకరణశిల్పంలో అతివిశిష్టమైన ష్య సాట్ట క్యులు కాకతీయ రాజు,గణవతి దేవుడు వల్ల స్టానంగడించి ప్రపంచఖ్యాతి నాందింది. శలల్లో, పాష్టాణాలలో ల్ల, రాష్ట్రకూటులు, గువ్పులు, చాండేలు రాజవంశీయులు ఈ అనేక్మ పురాణగాథలు, ఇతిహాసములు, చరిత్ర తలదాచుకొన్న దేవాలయ నిర్మాణానికి పట్టుకొవ్ములు. ఫలితంగా మహాబలి విషయం మనందరికి తెలుసు. ఉత్తర భారతంలోను, దశ్నీణ ష్య, కాంచీవురం, నాగాడ్డున అమరావతి, అజంతా, ఎల్లోరా, భారతంలోను అనేక దేవాలయాలు, బౌద్ద స్హోపాలు ఈనాడు ఎలొఫంటా; కోణార్క, కుజురాహో మొదలగు దేవాలయాలు శిధిలావస్థలో పడ్డాయి. ఈనాడు వాచావరణ కాలుష్యం ఎంత ఒ్య్వ్బ్బ గానో మన శిల్బ్చసంపదకు అనివార్యమైన వినాశవమునకు చోహదకారులయ్యాయి. సొవాత్తు ఫోతపోనీన ఖోహపుమి[గ్ర ఇ్టి మహాత్క్బృస్టమైన నంపదని నంఠరక్షించుకునేవి రెండు వల్లా అతి సన్నని నగిషీలతో అసాధారణమైన కల్పనలతో, మార్గాలు. కాలగతిలో జరిగే విధ్వంసం అరికట్టడం ఒకటి, జీవకళతో సొక్షాత్కరించే ఈ మహానంస్కృతిని, ఈ మనజాతి దీనికి రసాయన శాస్త్రవేత్తలను, పారిసరిక విజ్ఞాన నిపుణులను, వారసత్వాన్ని మనం ఏపాటి కాసాడుకుంటున్నాం అనేది చాలా ఇంజనీర్లను, ఆర్కియాలజిన్షులను అనేమందిని నియమించి తర్కించుకోవలసిన విషయం. రగుచర్యులు తినుకోవాలి. ఇందుకుగాయు డీక్‌ ఒక జాతీయ ప శాల ఉంది. ఇంకామ' + బరడ్తామ 9 కాలం విధ్వంసకారి. అంతకంశ మానవుడు విధ్వంసకారి. పాడు చదగాాద్‌ వ్‌ గు త్రదుతర్‌ు ఈ మానవ విధ్వంసానికి మనదేశం అతిగా దెబ్బతింది. యన పరిశోధన. శాలలు నిర్మింపబడ్డాయి.. ఇంక రెండన హింధూ, బౌద్ధమత విభేదాలు, దండయాత్రలు ఇవన్నీ శిల్పశి సంర్య్యవిధానం కళాఖండాలను నాశనం చేసే వారినుండి, థిలాలకి తోడ్పడ్డాయి. తత్పలితంగా అనేక భౌద్ద స్తూపాల ళ్య స్త్ర్యలను కొనేవారినుంచి, స్మగ్లర్ల బారినుండి నంర పైన, పొందూ దేవాలయాలపై మనీదులు నిర్మింపబడ్డాయి. చ్చ కృృష్మి 1904 లో లార్డు కర్ణన్‌ ప్రాచీన కట్టడముల ఎంతశిల్పసంపదలు ఈ మారణహోమంలో భూస్టాసితం సంరక్షణ శాననంచేసి వాందిపలికి కొంతమేలు చేకూర్చారు. అయ్యాయో, భూమాత త్‌ గర్గుంల జ వానపు వటం ఇటీవల వురావస్తువులకు, కళాఖండములకు సంబంధించి చేపిన అనామ' అ న్‌ మై సుక చోడుగ్‌ ఇంకాదిన్ని కోల్పోవలనందేనా శాననముల వల్లి కొంత (ప్రయోజనం చేకూరింది. అని ఆలోచించే తరుణం ఇది. ఈ పని అంత సులభ సాధ్యం శిల్పకళాఖండముల పరిరక్షణ చిత్ర కళాఖండముల పరిరక్ష కాదు. చాలాకాలం తరువాత ఇపుుడిప్పుడే ఒక నుస్పష్ట ఇంత జటిలం కాదు. చిత్రములకు వాడేపదార్హములన్నీ కాలాను విధానం రూపొంధుతోంది. కేంద్రప్రభుత్వ సంరక్షణలో ఉన్న గతంగా రసాయన పరిణామంచెంది శిథిలమైపోతాయి. కానైతే కట్టుడాలే మూడు వేలుకు పైబడి ఉన్నాయి. ఇంకా రాష్ట్రాలలో సృష్టిలోనే వెలసి ఆచంద్రార్కం నృష్టిలోని భాగంగా ఉండే ఆయా ప్రభుత్వాల సంరత్షణలో అనేక వంధభు ఉన్నాయి. శిలతో చేసిన శిల్పానికి శిధిలత స్వల్బం. కాలాను గతంగా నురక్షిత నిర్మాణాల జాబితాలో లేనివి ఇంకెన్నో. రాతిలో వచ్చే రసాయనమార్చుకి వేలసంవత్పరాలు

500 సాహితీ నీరాజనం పడుతుంది. ఇనుము, ఇత్తడి, రాగి, కంచు మొదలగు లోహ కాలాను గతంగా పోవడం సాధారణం. ఒకరకం శిల్చం ఒక ములు కూడ, ఎండ, వాన, వేడిమికి రసాయన మార్చుపాంది తెగ శిల్చులసాత్తు. అందుకే దేవాలయ శిల్చబాణీలు ఒకటిగా వాటి తాలిప్రకృతిసిద్దమైన ఖనిజరూపము దాలుస్తాయి. కాని గోచరిస్తాయి. వదువు దర నం రసాయనికంగా వీ విధ్ధగా తిధిలత చెందగందో చాలా దేవాలయములు శిథిలత చెందడం, శిల్పపదార్హం పొడవ *. టి £ శిలుంపై ఎర్కొాన్న ధూళి పాగ క్త అవణములు అన్నీ కడగబడతాయి. సముద్రతీరాన కట్టిన డంకన్న, దేవాలయనిర్మాణంలోను, శిల్బంలోని పేర్పులేక కోణార్క, మహాబలిపురం, పూరివంటి దేవాలయములపై గౌలి అమరికలో వచ్చిన బలహీనతవల్ల శిల్పం విడిపోయి కింద ్యల్ఫజ్ర మ్‌, సముద్రల వణాలు పే ర్కొని శిలయం దుగల ఇతర పడడం లేదా మానవమూర్మతవలన బద్దలుకొట్టుడంవల్ల జరు మూలకములతో విద్యుత్‌ ఘటములుగా అమరి మెల్లగా శిలను గుళుంది. అందువలన దేవాలయనిర్మాణశాన్హ/ అవగాహన తినివేసే అవకాశం ఉంది. ఇదిగాక ఆ మ్లుములు గాను, క్షారము దాని పరిరక్షణకు చాలా ముఖ్యం. లుగా మారి శిలతో రసాయన క్రియనొంది శిలాషయము వాస్తు మథనామృతం, గృహవాస్తు రత్నావళి, శిల్పమథానా సంభవిస్తుంది. ప్రస్తుత వాతావరణ కాలుష్యాలతో సల్పర్‌ డైఆక్ఫ మృతము. అను శిల్పశా,స్త్రములు భారతీయ శిల్పకళను యిడు, నల్పరు(టైఆకృయిడు, నైట్రాజన్‌ అక్సయిడులు గురించి వివరంగా చెప్పాయి. విశ్వకర్మ (ప్రకాశ, కాశ్యప కర్చన రసాయనముల ఆవిరి, ధూళి పొగ తదితర రసాయన శిల్పంలో దేవాలయశిల్బవు ఇంజనీరింగు విషయాలు కూలంక ములు శిల్పములపై పేర్కానుట అతిప్రమాదకరం షంగా. ప్రస్తావింపబడ్తాయి. ఈ శిల్పపరిభాషలో వాజముః. ఇక పరిశ్రమల నుండి వచ్చు ఆమ్హవాయువులు, శిలలతో వ్రపట్టము, కోష్టమ పంజరము, శఖరము, అనేక బంధములు. బ్య పేగము రసాయన చర్యనాంది శిథిలతకు దారితీస్తాయి. సంభ, శిఖర లక్షణములు ప్రాసాద విషయములు చర్చించబ ఒలక్రాక దేవాలయములపై మొలచు మొక్కులు, పిల్లల గూ డ్రాయి. పండితులు, విజ్ఞానవేత్తలు, ఇంజనీర్లు వీటిని తర్కించి కూడా శిథిల కారణముకు క్కలు, పట్టల గూళ్లు ఏ బలహీనత ఎక్కడవచ్చునో ఊహించి తదనుసారముగా “ * 9 కరా పునరుర్హరణ చేయవచ్చు. అట్టి తరుణంలో మనం ఏం చేస్తున్నది మనవి చేస్తాను. ఇక ఏ శిల్పానికి ఏ రాతిని వాడేరు అనేది ముఖ్యాంశము. అసల చ టరైన వరరతణ స్టాక్రయను త్యాలిసొరిగా బ్రైట్‌ నల్లరాయి అగిలకు చెంది. గటిగా ఉండి కోసివేతను నిరోధి సిద్దహస్తులు మన నన కూడోటీవ జా పకత కృషి స్తుంది. సెడిమెంటరీ శిలలో ఇసుక, మన్ను, గులకరాయి స్త న ఉండి, మెత్తదనం గల్లి ఉంటుంది. ఈ రాయజో శిల్చం వేగిరం శక ధన చెప్పాలి. కేంద్ర రాష్త్ర ప్రభుత్వములు సురాన శిథిలత చెందుతుంది. పలకరాయి, చలువరాయి రూపాంతర. రల గతులు పం కది శిలకు చెందినవి శిల్పానికి వలయు శిల గట్టిగా (దగ్గరి ఫం భారి వ లుం ము అం న అణుసముదాయం గల్లి), పెళుసుదనం లేకుండా పాఠలు. చును తయారు చేశారు అట్టి లేకుండా తెగే స్వభావం గల్లిఉండాలి ఈ గుణములు, దొరకే. కం య పకి పమ రాయి ఒకదానికొకటి విరుద్దములు, కనక శిల్పంకి శిలని ౫ మ రుల కాలీ పురాలన్నవు గ్యయం పెద్ద సమస్య, పెద్దకళ. అసలు విగ్రహ స్వభావంబట్టే న్‌ న్ని శుభపరి, 6౯ లి నాష్‌ ఈనన 1 కూడా శిలని నిర్లయిస్తారు. స్థానిక వనరునిబట్టి నల్లరాతినే ౨ వడ ను కు. న్‌్‌ చేశ హ్ర్‌లు, అ హెచ్చుగా వాడడం జరిగింది ఇట్టి రాతిని మలచడానికి అతి ” సూక్ష్మమైన అనేకరకముల ఇనుప పనిముట్టు, వజపుకొనలతో మహాబలిపురంలో సముద్ర తీరంలో ఒక గోడ నిర్మించి చేయబడిన పనిముట్టు కూడా వాడబడినవి. మెత్తని పదార్ధము _ జీడిచెట్లను పెంచి దేవాలయ శిల్పానికి సముద్రం యొక్క అతో పోతపోయు విధానం సులువు, కాని రాయి, లోహం, తేమనుండి రక్షణ ఇచ్చారు. పూరి దేవాలయానికి సున్నం చలువరాయి, క(ర్ర వీటిని చెక్కి విగ్రహం చేయడం అతిక్లిష్టమైన పూతనిచ్చి కొంత రక్షణ కలుగబేశారు ప్రపంచభఖ్యాతిని చెందిన కళ దీనికి అతి నిశితమైన సులువు, అంచనా, జా(గ్రత్త అజంతా కుడ్యచిత్రాలు, ఎల్లోరా, ఎలిఫెంటా గుహల పరిరక్షణ సంకల్పనిద్ది ఉండాలి. శిలనుందీ పదార్హం తీయటమేకాని కలిపే చాలా ారిగింది ఇట్టి జాగ్రత్తలు తీసుకున్నా మనం మేల్కొనేట అవకాశం ఉండదు అదే శిలాచూర్జాన్ని కొన్ని జిగురులతో ప్పటికి శిలా్షయం, విధ్వంసం జరిగిపోయాయి ఎంత శ్రద్దవ కలిపి అతికే పదార్థంగా వాడి ఉండాలి. ఇలాంటి అతుకులు హించినా మరామత్తు చేయగల స్తితి కొన్ని సందర్భములలో

భారతీయ శిల్పకళానంపద : వాటి రక్షణ పువరుద్దరణ క్‌01 చేయిజారిపోయింది. అసలు లేనిదానికన్నా ఆలస్యం అయినా 4. రసాయనపు పూతలు వాడడం మంచిది. ఇందుకుగాను ప్రయత్నం జరగడం చాలా సమంజసం. ఈ రోజుల్లో ఒక తైలద్రవ్యములు, లిన్‌ సీడ్‌ నూనె, 20070068౧0, 062- క్రొత్త దేవాలయం నిర్మాణానికి వెన్చించే కన్న, ఉన్న అవు _ 98౦, నూనెల పూత, 0.6శాతం మెర్కు్యరిక్‌ క్టోరైడు, 5 రూప దేవాలయ సంపదపై శ్రద్రవహించడం, పరిరవ్షీంచు. శాతం జింకు క్లోరైడు, జింకు మెటాఆర్సినైటు మొదలగు కోవడం చాలా వివేకం. అప్పటి కళానైపుణ్యం, వైళిష్టం రహాయనముల వాడుక ఇటు రాతి శిల్పానికి అటు దారు ఇప్పుడు లేదనే చెప్పాలి. ఈ విషయంలో మనం'మన పూర్వికు శిల్పానికి కూడా రక్షణ ఇస్తాయి. లోహమూర్తులకు ఆక్స లకు ఏ మాత్రం సాటిగాము. యిడ్‌ సూ భ్‌ వూత ఆసిడ్‌ (ట్రీట్‌మెంట్‌ మొదలగునవి ఇచ్చి నిశితంగా చూస్తే మనకు దేవాలయ శిల్పంలో కానవచ్చేవి _ రక్షణ కలిగించవచ్చు. రాతిశిల్పం, పాలరాయి, కంచు, రాగి, ఇత్తడి, వెండి, బంగారం మొదలైన శిలా మూర్తులు, వీని పరిరక్షణలో మనం అనుసరించ య్‌ దీప, వ్రద్యముల వల్లి వచ్చు పాగ, ఆవిరులు దగిన జాగ్రత్త లేవంటే - వుటకు ఎగ్జాన్టర్స్‌ అమర్చాలి.

1. దేవాలయ నిర్మాణమందుగల పటుత్వమును ఇంజనీర్లతో _ 6- దేవాలయ నిర్మాణంలోని శిల్చ్పద్రతిమలను విడిపోకుండా సంప్రదించి ఫ్రస్తుత పద్దతులను ఉపయోగించి, శాశ్వత లోహపు ఊచలతో కలిపి బలపర్బాలి. (ప్రాతిపదికపై దేవాలయ మందు చేర్చులు, మార్పులకు +. అన్నిటికన్నా ముఖ్యమైనది, దేవాలయ శిల్పం అన్ని నమూ వెనకదీయక్క దేవాలయ రక్షణ ముఖ్యాంశముగా దలచి స్టా క్రోవిదులైన శిల్పులచే అచ్చులు తీయించి వాటిని రక్షణ ఇవ్వాలి. “పేపరు పల్ప్‌, కంచు, ప్లాస్టర్‌ ఆఫ్‌ పారిన్‌ మొదలగు ౧ పోయిన శిలాభాగములను మరల దరిదాపు ఆ జాతిరాయి. వాటితో విగ్రహములు చేసి సామాన్య ప్రజానీకమునకు తోనే చెక్కించి అతకడం తప్ప సిమెంటుతో కలపడం అందుబాటులోకి తీనుకురావాలి. వలన సహజత్వం దెబ్బతింటుంది. ఈ విషయంలో ఆర్థిక పలో 8. దేవాలయ నిర్మాణమందుగల విశేషములు, స్టానులు తదితర ప్రలోభం పడరాదు. ములు అన్నీ ఫొటోలు తీయించి చిత్రములతో దేవాలయ దేవాలయం సహజంగా వానలవలన కడగబడినా మంచినీటి శిల్పనంపదను వుస్తకరూపంలోకి మార్చి పదిలపర్చ వలసి తో కడుగుట ఎంతవరకు ఉపయోగకరం అనేది ఉన్నది. ల్‌ ఆలోచించాలి. శిష్య నృదుత్తర విధే: ర్లురు రివ సత్రశ్నత స్పుశిస్పున్య। శుభ్రూషయేవ విద్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ సరైన నమాధానంవల్ల శిష్యునిలాగ, శిష్యుడు సరైన ప్రశ్నలు వేయడంవల్ల గురువులాగ, గురుశు శ్రూషనల్ల విద్యలాగ ఓ సుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. -- ఉపమౌానళి నుండి

ఆంధ్రుల నృత్యకళ శ్రీ, పప్పు వేణుగోపాలరావు

ఆరిగికం భువనం యస్య వాచికం సర్వ వాజ్మయమ్‌, యల యెదుట సిద్దవటమును పాలించుచున్న సమ్మెట గురవ

ఆహార్యం చంద్ర తారాది తం వందే సాత్త్వికం శివమ్‌, రాజు చేయుచున్న దారుణ కృత్యములను భాగవతులు నాట్య

ఆదిమానవుని తాలి కేక సంగీతము; భాషతెలియని ఆనాటి పమున్‌ ప్రదర్శించిరని తలియుచున్నది అట్టయిన ౫ మానవుని సంజ్ఞలు నృత్యమునకు బీజప్రాయములని నా అభిప్రా క సాంఘిక ప్రయోజనము సాధించుటకు రూఐ ల

న రూపకము. ఒక నృత్యరూపకము రూపొందుటకు,

యము భారతీయ సంస్కృతి ఒక సజీవ స్రోతస్విని. రెండువేల అదియును సరణయును మిక మారములే అనుకొను అనాటి సంవత్సరములకు పూర్వము నృత్యమును, సంగీతమును పలల బరా ఎం డువలనను, గురించి శా(స్త్రీయముగా వివరించిన తొలి (గ్రంధము భరతుని పిఖీకులర్‌ , చాలా పరిణామము అవసరము. ఉం కారణములి నాట్యశాస్త్రము. భరతుడు తన (గ్రంధమున *' అంధ్రీ? అను ఎం న్యానపంమితిన అధిగమించరాని కన ఉని నొక్కి పదము భాషాపరముగా ఉపయోగించినాడు ఆనాటికే అంధ్రు కి లా ద్దేంద్రుని కంటె (గ్ర లకు ఒక భాష్క ఒక నాట్య కైలి ప్రత్యేకముగా కలవనుటకు “ల్‌ చేచున్నాను ఇంకను అనేక తార్కాణము లున్నవి. “దాక్షిణాత్యులు బహు విజయనగర సామ్రాజ్యము క్షీణించిన తరువాత ఆంధ్ర నృత్య - గీతప్రియులు' అని భరతుడు తన నాట్యశా,స్త్రమున సంస్కృతి తమిళనాడు నడిబొడ్డునకు తరలిపోవలసి వచ్చినది "పేర్కొనినాడు. అట్టే పరిస్తితులలో కొందరు కూచిపూడి భాగవతులు మే

అనాదిగా రెండు విచ్చిన్న నాట్య ్రవంతులు ఆంధ్రజాతి టారు (తంజావూరు ర్థాంతము నకు వలస బో యిల లన సంస్కృతిని సుసంపన్నము గావించినవి అందొకటి దేవదాసీ ఏ టలు భాగవత ళ ఏరందరికిని రం వలనః నృత్యము. రెండవది రాజనర్తకుల నృత్యము. దేవదాసీలు ఎన మధురభక్తి తత్త్వము వలన భగవదారాధన ఆలయములలో నాట్యమాడుదురు. రాజనర్తకులు ఆస్థానము ల”నకులిని పెరు ఏర్పడినది. అలో నాట్యమాడుదురు. వారు ఇచట గాని, వీరచటగాని మధ్యయుగములలో భరత నాట్య శాస్త్రము ఆం(ధ్ర దేశే నాట్యమాడు సంప్రదాయము లేదు. వీరి నాట్య పద్దతులలో మున (ప్రాచుర్యము వహించినదని, కాకతీయుల, రెడ్డి రాజాలి శాస్త్రీయముగా భేదమేమంతగా నున్నట్లు తెలియరాదు. పరిపాలనా కాలమున భరత శాస్త్రము తెలిసిన పండితు లనేకు ఒకటి భక్తి ప్రధానమైన నాట్యము, ఇంకొకటి శృంగారపరమైన _ లుండెడివారని, కూచిపూడి భాగవతులు భరతశా;స్త/ సంప్‌ నాట్యము. కాని కాలక్రమమున రాజుల భోగలాలసతకు లోన్నై యమును నిలువ బెట్టిన వారని పలువురు పండితులు అభిప్రొాచు ఇవి రెండును వాటి పవిత్రతను కోల్పోయినవి. అట్టి సమయ పడుచున్నారు. మున ఇది కేవలము (బ్రాహ్మణులకును, పురుషులకును ల్‌ మౌత్రమే పరిమితము చక్‌ లీ సంప్రదాయ నృత్యమునకు __'గలీం వాద్యం చ నృత్యం చ త్రయం సంగీత మ్స జీవము పోసినాడు సిద్దేంద్ర యోగి అని శాస్త్రకారులు చెప్పియున్నారు. తెలుగునాట గయ

వాద్యము, నృత్యము సమృద్దిగా పెంపొందినవి కు

కొందరు పండితు లనుకొనుచున్నట్లు కూచిపూడి గణపతి దేవుని సైన్యాధిపతియు, గజదళాధిపతియు నైన జొ నాట్యము నిద్దేంద్రునితోనే మొదలుకాలేదు. ఆయన దీనిని పసేనాని 1253 (ప్రాంతములో నృత్త రత్నావళిని రచించెనా పునరుజ్జీవింప చేసిన మహనీయుడు మాత్రమే సిద్దేంద్రయోగి ఈతడే సంగీతమును గూర్చి “గీతరతావ్తివళియు రబా 16వ లేక [17వ శతాబ్దులకు చెందినవాడు. కూచిపూడి భాగవ నందురు. కాని అది అలభ్యము. జాయప "సేనాని విరచి తుల గురించి మనకు లభ్యమగుచున్న మొదటి చారిత్రక నృత్త రత్నావళిలో రెండు ముఖ్యమైన భాగములు ఉన్న న్‌ ఆధారము 1502 నాటి మాచుపల్లి కైఫీయతు. అదియును కాక _అందొకటి మార్గ నృత్తము రెండవది దేశి నృత్తము- ల." ఈ కైఫీయతును బట్టి విజయనగర ప్రభువగు వీరనరసింహరా చర్చరి, దండరాసక, ఘటనరి బహురూపము, చిందు

అంధుల నృత్యకళ కకక డడావడీ లీక కోలాటము మొదలగు తెలుగు దేశ నృత్యరీతు లెన్నియో _ కూచిపూడి గ్రామమునందు తదితర ప్రదేశములందును. ఇందు సమ(గ్రముగా వర్షింపబడినవి అనేక ఆలయములపై నాట్య భంగిమలు శిల్పములో జీవము తలో “ఇ పోనుకొన్నవి అమరావతి, సింహాచలము, రామప్పుగుడి.మొద పే ప్రతి అం ర వ్‌! న్‌ా లర లగునవి తెలుగువారి నృత్యకళకు శిల్చమున కనిపించెడి ప్రతిబిం. వరక బములు. నాట్యమండపములు లేని దేవాలయముళలే అరుదు. ఆం(ధ్రదేశమున రామప్పుగుడి క్రీశ 1213 (ప్రాంతములలో తెలుగు సాహిత్యమున నృత్యములకు సంబంధించిన. వర్ష నిర్మించబడినది ఇందలి శిల్ప ఖండము అన్నియు నృత్య అనేకములు గలవు. పాల్కురికి సోమనాథుడు, శ్రీనాధుడు, భంగిమలే. తెలుగువారి నాట్యజ్ఞాన పరాకొస్టకు ఇది నికషోపల కొజవి గోపరాజు, (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు మొదలగు వారు వారి మైన స్పలము జాయపసేనాని కూడ ఈ ఆలయ శిల ముల కావ్యములలో నృత్యములను వర్లించిరి. నుండి ఉత్తేజితుడై నృత్తరత్నావళి బ్రాని యుండును నాట్యశాస్త్రము తరువాత ప్రసిద్దిపొందిన (గ్రంధము. “అభి. తెలుగుదేశమున బ్రాహ్మణులు, పురుషులు నొట్యొ నయ దర్చణము' దీనిని రచించిన నందికేశ్వరుడు తెలుగు చార్యులై యుండుట ఇంకను ఆశ్చర్యకరమైన విషయము. ఇది వాడని కొందరు పండితుల అభిప్రాయము జాయపసేనాని కేవలము కూచిపూడి వలననో సిడ్దేంద్రుని వలననో ఏర్పడినది “'నృత్తరత్నావళో. గురించి ఇంతకు ముందే చర్చించియు కాదు. భారతదేశమున ఏవంక జూచినను ఏరీతి శ్యాస్త్రీయ న్నాను సింగపాలుని “రసారవ సుధాకరము”, కుమారగిరి రెడ్డి చారు లెష డును పురుషులే! (వసంత రాజీయము'" పెదకోమటి వేమారెడ్డి "సంగీత చింతా నృత్యమును చూచినను వన్‌ శమున కేవలము బ్రాహ్మణులే మణి", భండారు లక్ష్మీనారాయణ రచించిన “సంగీత సూర్యోద సట్టువరాండు సీను ర్య ము పంచమ వేదమని నమ్మి యము, చెరుకూరి లక్ష్మీ ధరుని 'భరత్త శాస్త్రము, రఘునాధ కలవారైన పండితులే నాట్యము భూపాలుని సంగీత సుధి, పోలూరి గోవిందకవి వ్రాసిన 'తాల సంస్కృత భాషాజ్ఞానము మును గజరిరి దశప్రాణదీపిక' 'రాగతాళ చింతామణి" లింగము గుంట మాతృ నాదరించి, ప్రోత్సహించి ఆచార్యత్వ భూతయ్య ్రానీన తెలుగు పద్యములలో “అభినయ దర్న తెలుగునాట దేవాలయములలో మేలుకొలుపు మొదలు ణము కంరీరవ రాజు 'నాట్యవిద్యా విలాసము! ఇంకమ కొని నిద్రబుచ్చుటు వరకు దేవదానీ నృత్యము ా వెలికిరాని అనేక (గ్రంధములు తెలుగువారి సంగీత నృత్య లున్నవి 'స్వాతంత్రానంతరము పోప్‌ కదు శ్యాస్త్రజ్ణతను చాటి చెప్పుచున్నవి లువబె క వరకు ఈశ కళలని సంన్క్యృళమున ప్రవీణల్డై ఇటీవలి కాలమున వేదాంతం లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రిగారు, దేవదానీలుగా జీవితమును గడపిన సాధ్వీ మతడ్తులంధా తాడేపల్లి పేరయ్య, చింతా కృష్ణమూర్తి, వెంపటి చినసత్యం గలరు. కొన్ని బ్రాహ్మణ కుటుంబములలో ని భాలికళ మా మొదలైన వారెందరో కూచిపూడిని పరిష్కరించి రూపకల్పన దేవుని కర్పించి దేవదానీలుగా మలచిన సంఘటన లెన్నియో శ్యస్స్వార్ర్ర ఒక నాడు (స్త్రీలకు నిషేధింపబడిన కూచిపూడిలో కలవు ఈనాడు వురష పాత్రలు కూడ (స్త్రీలే ధరించునంతటి అవకాశ విదుషీమణులైన నర్తకీ మణు మేర్ప్చడుటకు వీరందరు కారణభూతులు అట్టు కేవలము వీరు కాక రాజూస్త్రోనమునను రములున్నవి. శ్రీకృష్ణ నృత్య నాటకములకే పరిమితమైన కూచిపూడిలో ఏకపాత్ర లెందరో ఉండి రనుటకు చారితకొలా ల అను రాజనర్తకి. నర్తకులకు కూడ అనకోశమేర్చరచబదినది తెలుగు సంస్కృతి దేవరాయల ఆస్ట్రానమున రంజకం 1 న కుమార గిరిలెడ్డి నిలుచునంతదాక తెలుగుజాతి సంగీత నృత్య పతాకము దశ యుండెడిది. వనంతర్తయ దు ఉపంజెడిది. లకుమూ.. దిశల కాంతు లీనుచునే యుండుననుటలో సందియము లేదు దౌ ఆ భస్టానమున లర చెడుగని చారిత్రక సత్యము! కుమార జయన్సి తే సుకృతినో రససిద్దాః కవీశ్వరాం రెడ్డి 'వనంత రాజీయము' అను నాట్యశాస్త్రము' నాస్తి యేషాం యశః కాయే జరామరణజం భయమ్‌, నాట్య విద్యాపారంగతుడు.

ఇఒశ్య కూచిపూడి - నాడు, నేడు (శ్రీ వెంపటి చిన్నసత్యం ఏ దేశపు సంస్కృతి అయినా ఆదేశం నిర్మించుకొన్న శైలిలోని సహజ సమ్మోహ శక్తి ద్విగుణీకృతమై. దేశ విదేశ కళల అభివృద్రిమీద చాలవరకు ఆధారపడి ఉంటుంది. రసజ్ఞుల నందటిని ఆకట్టుకొంది. కవిత్వం, సంగీతం, చిత్రలేఖనం, విగ్రహ శిల్చం అనే నాలుగు ఇ దీనికి లక్షణ (గ్రంథం రచించిన వాడు భరత మహర్షి ఆతని ల ఆ నాట్యరాస్త్రగ్‌ అనే నాట్య లక్షణ సర్వస్వానికి ష్‌ బహుపా త్రయుక్తమైన నాట్యమేళ పద్దతినీ, ఏక పాత్ర ప్రయుక్త మైన నట్టువమేళాన్నీ సమాదరించారు. నట్టువ మేళ పద్దతిలో వ్యాఖ్యానం రచించినవాడు అభినవగుప్పుడు. భరతుని నాట్య దేవాలయపు గర్భ గుడికి ముందు దైవసస్సీధిని మధుర శాస్త్రాన్ని ఆధారం చేసికొని భారతదేశంలో అనేక ప్రాంతాల్లో టీ దైవసన్ని, భక్తి అనేక కౌ సీయ నాట్య శైలులు ఆవిర్భవించాయి. వాటిలో భావతరంగితాలైన అంతరంగాలతో భోగకాంతలు అనుదినం కూచిపూ డ్‌ నాట్యుకైలి ఒటె.. భరతున్‌ నాట్య శాస్త్రానికి నాట్యమాడేవారు. ఇక్కడ భోగకాంతలంపే దేవభోగం కోనం కూచిపూడి నాట్యుశైలికి ఎంతో సన్నిహితమైన నందంధం ఉద్దేశింపబడిన. (స్త్రీలని అర్ధం వారినే దేవదాసీలని కూడ ఉంది. నాట్య శా ప్రధానంగా రూపక లక్షణాన్ని చెప్తుంది అనేవారు వారు పరమ భాగవతులు. జీవితాలను భగవంతునికి కూచిపూడి నాట్యం కూడ రూపక ప్రయోగానికి చాల అనువైన ఊరీ చేసి నాట్యం ద్వారా ముక్తిని సాధించిన పవిత్రలు. జ ఈ వ్యవస్త క్రమంగా శిథిలమై భోగకాంతలు రాజాస్ట్రాన నర్తకులై అభినయశైలి, అన్ని భారతీయ నాట్యశైలుల వలెనే కూచిపూడి సంపన్నుల ఉంపుడుగత్తెలై భోగం వారుగా మారిపోయారు. మూడ మధుర భక్తతత్త్వాన్ని ప్రపంచిస్తూ తద్ద్వారా మోక్షసాధ వారు కందుకూరి వీరేశలింగం వంటి ఎందరో మహాను భావుల క కృషి వల్ల నేడు కులపాలికలై వైవాహిక జీవితాన్ని గడుపు భరతుడు నాట్య శాస్త్రంలో ప్‌ పాద విన్యాసా తున్నారు లన్నీ కూచిపూడి ప్రయోగంలో ఈ నాటికీ కనబడతాయి ల కాస్తో ఉన్న షి పేర్లు ఇప్పటి నాట్యా చార్యులకు. ఎన్‌ శేతొళ్తాల, క్రితం వీరి పూర్వీకులైన దేవదాసీలు కొంత మందికి తెలియక పోవచ్చు సమపాదం, స్పితావర్తం, దేవాలయాల చేసిన ఏకపా త్రికమైన నాట్యు విశేషం కూచిపూడి శకటాస్యం, అద్యర్హకం, పదకాశ్రీడితం, ఉద్వృత్తం, విచ్యవం, న్‌ ట్య లైక్‌ నూ న్‌ రన్నమాధార్యుల వారి సంకీర్త జనితం, ఊరూద్వృత్తం, స్యందితం, అపన్యందితం, మత్తల్లి న్‌ తో నలు, జయ్‌ వుని వ్రైహ్రైదులు, వంటి పేర్లుగల పాదవిన్యాసాలు ఇప్పటికీ కూచిపూడి నాట్యా న రు ॥ త్రయ ఎదాలు, త్యా చార్యులు శిష్య గణానికి నేర్పుతూనే ఉన్నారు. వీటికి భామీ క౯ గ్యామివారి కృతులు, ఆధునిక వాగ్గేయకారుల రచనలు చారులని పేరు. ఇవిగాక విద్యుద్ర్రాంతం, నూపరపాదిక, వంటివి కూచిపూడి వారు తమ సాంప్రదాయిక శబ్దాలతో పాటు లాంటి ఆకాశికీ చారులైన పాదవిన్యాహాలను ప్రాధమిక శిక్షణ చేడు బహుళంగా అభినయిస్తున్నారు. ఆధునిక నృత్య రూపకా లోనే కూచిపూడి వారు నేరు+తునిరు లను ప్రదర్శిస్తున్నారు. ఈ అవిరళ కృషి వల్ల కూచిపూడి తన వౌ బతున్నా శాస్త్రీయతను పరిరక్షించుకొంటూనే బహు ('ప్రయోగవిస్పృతిని కూచిపూడి నాట్యం అనే పేరు ఏ వంద సంవత్సరాలు పొంది నిరంతరం సుసంపన్నంగా రూపాందుతున్నది. గానో ప్రచారంలో ఉంది. కాని, ఈ కళ శాతవాహనుల కాలంలో ర రతన ప్రాంగణాల్లో ైర్తికజన సమ్మేళనాల్లో క్ర రనిరి కూచిపూడి కేవలం ఆంధ్రుల అభినయ శిల్పా ప్రయోగింప బడుతూ ఉండేది. ఇది కేవలం పురుషప్రయుక్తం శరభ మరయ నా వటం మూలాన ఇప్పుడున్నంత ్రాచుర్వం బహుశః అప ో త “౦6౬౬ వం కాదు న పలల (1 లే [ పాత్రలు టీ కూచిపూడి వాట్యశైలి కల్పించే అవకాశం ప్రపంచంలోని ఏ చటం, (స్త్రీలు లాస్యప్రధానాలైన 'పురుష పాత్రలను కూడ ఇతర నాట్యశైలీ కల్సించదు శ అక్షయ సంపదను పదిలం ధరించటం అనే సంస్కరణం జరిగాక కూచిపూడి నాట్య మ. కొపాడు కోవటం ఆంధ్రుల కర్తవ్యం,

(శ్రీమతి శారదాపూర్ష్మ శెంఠి మనకు ్రకృతి ప్రసాదించిన వస్తు సంపద లోనివే అందానికీ, ఆరోగ్యానికీ, ఆదాయానికీ, ఆపైన ఆనందానికీ రాళ్ళూ- రత్నాలూ. మొదటివి విలువ లేనివయితే రెండోవి కారణాలయిన రాళ్ళు రత్నాలుగా ఎలా మారతాయో విలువ కట్టులేనివి. కాగా శాస్త్రజ్ఞులు వస్తు న్వరూపాన్ని, వేదాల్లోనూ, గృహ్య నూత్రాల్లునూ ప్రస్తావించబడింది. గుణాన్ని, వాడకాన్ని బట్టి విలువ కడుతున్నారు. రత్నాల వేరువేరు ప్రయోజనాలాశించి వేరువేరు దశల్లో వేరు వేరు ఖరీదులు మారుతూ వుంటాయే కానీ విలువ తరగడం రత్నాలు ఉపయోగించడం ఎందుకో వివరించబడింది. లేదు. నిన్నమొన్నటి దాకా రత్నాలూ, రాళ్ళూ మూఢ

నామకరణ దశతో (్రారంభమై విద్యారంభం, వడుగు, వశ్చాసాలకూ రాం ప్రయోగాలూ నలగ స్నాతకం, వివాహం, శిశు జననం, గృహస్తదశ, చివరికి ఉన్నాయి. వేదకాలొనికి నంబంధిం ఉంచ కాన్‌ దహన కర్మవరకు వివిధ పరిస్తితులలో రత్నాలను బంగా రూపగుణ లాభశక్తుల వివరణ ఈ [క్రింది విధంగా ఏ గంలో పొదిగి వాడడం చూస్తున్నాం. (గ్రంథాల్లో కనిపిస్తుంది: శిశువు పుట్టిన పన్నెండో రోజునే మొదటిసారి నొప్పి విష్ణు పురాణంలో - నవరత్నాలను గూర్చిన వివరణ జ్యగ్యజ్తి వైవులు కుట్టడం అనే కర్మ జరుగుతుంది. కంసాలి పాణిని వ్యాకరణంలో - నగలను గూర్చిన చర్చ బంగారు తీగెను కాల్చి రెండు చెవుల తమ్మలలోనూ దూర్చి కాటిలులని లో. అభరణాల పనితన బిగిస్తాడు మంత్రించిన తాయెత్తునో, కోసిన బొఢ్డునో నరు ల్యుని అర్హకాస్త్రంల్‌ - ల 9 బంగారంలో పొదివి నల్లని తాడుతో మెడలోనో మొలలోనో, ్పుం బిడ్డకి రక్షగా కడతారు. ఇందుకు కొందరు వెండిని వాడడం వరాహ మిహిరుని కాలం నాటి (గ్రంథాళ్లో - నవర కూడా కద్దు ర? ల రతం గుకలూ పైాహాలను గూర్చిన. చకృల్లు కుట్టడంవల్ల నరాల బలహీనతల నుంచీ, తద్ద్వారా ల, 'ప్రవృక్తు వాటు బ్రభావం వచ్చే మూర్చ రోగాల నుంలీ రక్షణ కలుగుతుంది. వివావాళ్లో అయుర్వేద (గ్రంథాల్లో - నవరత్నాలే కాక ఖనిజాలూ, నల్లపూసల ప్రాముఖ్యం అందరికీ తెలిసిందే! స్త్రీలు బుతు లోహాలూ, రత్నాల జొషధశక్తిని గూర్చిన విపుల వివరణ. వ్యాధులపాలు కాకుండా నల్ల్రపూనలను (0౧౧౮౦ వాడుతారు అగస్త్యునిచే రచింపబడిన రత్నశాస్త్ర, గ్రంధం సూర్యుని నుండీ కేతువు వరకూ -గల నవగ్రహాలకూ, మేషం నుండి మీనం వరకు గల పన్నెండు రాశులకూ, , రశ 1500లో గౌరనామాత్యుని కుమారుడైన భైరవుని అశ్వని నుండి రేవతి వరకూ గల ఇరవై ఏడు నక్షత్రాలకూ రత్నపం౦క్ష (గ్రంథం నడుమ. గల అంతరంలో మనుష్యులంతా పుడతారు ముందుగా మనదేశంలోని రత్నాల పరిస్తితిని పరిశీలిద్దాం. అందుచేత వాటి ప్రభావం మనుష్యుల భౌతిక, తాత్త్విక, రత్నాలను వాడడం అనాది నుండి వుందని వింటూనే మానసిక జీవితాలలో కనిపిస్తుంది. ఉం చరిళ కంధని దొజుల్ట కూడా ఉన్నదని చరిత్ర వర్ణాన్ని బట్టి, గుణాన్ని బట్టి, రసాయనిక శక్తిని బట్టే ధకులు చెప్తూన వున్నారు. మానవ శరీరం మీద (ప్రభావం కలిగించగలవని ఒక్కొక్క అందంకోసం, అనందం కోనం చాచిన రత్నాలు (గ్రహానికి ఒక్కొక్క లోహం, ఒక్కొక్క రత్నం కాలక్రమేణ విలువ పుంజుకుని యజమానిని ధనవంతుడుగా నిర్ల్ణయించారు నామ ఆల్య తు, పై సంఘంలో గొప్పు వాడుగా కీర్తిమంతుడుగా చెయ్యడం ఈ రాళ్ళ, రత్నాల విషయంలో. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ముసల్మానుల కాలం నుండి నేటి ఎలిజిబెత్‌ బ్రలర్‌ దాకా కనిపించే చారీతక నత్రా;లను, ఆధారాలను. నమఃకాః చూస్తున్నాం, ఎ (ట్ర త్యాలను, ఆధారాలను, గ్రైకాలను

సాహితీ నీరాజనం కతత వానా నానా తానా నాననా నాకా ల కూడా ఒకమారు పరిశీలిద్దాం రోమన్‌ దేశస్తులయిన ప్లెనీ _ పాశ్చాత్య చరిత్రలో చోటు చేసుకున్న కొన్ని ముఖ్యమై సోలినన్‌ల (గ్రంథాలలోనూ, (గ్రీసుకి చెందిన 'సిసియ నైడీన్‌* విషయాలు ఇక్కడ వవరిస్తాను లోనూ, శ్రీశ 1200 నాటి ఆక్భెర్టన్‌ మాగ్నన్‌ ్రాసిన ప్రాచీన ఈజిప్టులో గృహ నిర్మాణవేత్తలు, వాస్తు శాస్త! (గ్రంథాత్లోనూ, క్రీశ 1500 నాటి 'పాపిరన్‌ ఎబర్స్‌” వేత్తలు కార్నీలియన్‌ (ఆకీకీరాయి)తో చేసిని కవచాన్ని ఉర “పాపిరన్‌ బుక్‌ ఆఫ్‌ డెడ్‌ * అనే గ్రంధాలలో కూడా రత్నాల స్తాణంగా (రొమ్ము కవచంగా) వాడే వారు చర్య ఉంది ల రోజ్‌ క్యార్ట్స్‌ అందాన్ని ఇనుమడింపచేసే లేహ్యాల్లోనూ, రత్నాలతో వైద్యం (3౪గ 1౧620) సాధ్యమని పాశ్శాత్య చర్మ సౌందర్యాన్ని పెంపుచేసే ద్రవాల్లోనూ చేర్చి వాడే దేశాల. జరుగుతున్న వైజ్ఞానిక పరిశోధనలు నిరూపిస్తు ప్రీ ల్రప్రెజ్‌ లాహిలీ (నీలోపలం) ఒక తరహా వైడూర్యం న్నాయి మూలికలతో వైద్యం వంటిదే రత్నాలత్‌ వైద్యం ప్రాచీన కాలపు మంత్రులూ, అధినేతలూ దీనిని నిత్యం కూడా! మనుష్యుల అనారోగ్య కారణాల నివారణకు ప్రకృతి ధరించే. వారు. వీరి బుద్ది కుశలతకు ఈ మణి (ప్రధాని దారి చూపిస్తోంది కారణమట! ఓపఠ్‌ (0081) (గోపాలరాయి) రో మన్‌ డే ఈ శతాబ్దంలోని వైద్య శాస్త్రాల్లోనూ, బౌషధ శాస్తా చరిత్రకూ, వైభవానికీ, అక్టేవియన్‌ నీజర్‌ కీర్తిక ఆ ల్లోనూ. శాస్త్ర పరిజ్ఞాన పరిశోధన శాస్త్రాల్లోనూ రత్న పతనానికీ కారణమైంది శాస్త్రం కూడా చోటు చేసుకుంది ఈజిప్టు దేశపు సమాధులలోని మృతదేహాలలో వేరువేరు ఈరోజు రత్నాలుగా మారిన రాళ్ళ విలువల విధానం శరీర భాగాలలో ఈ (కింది రాళ్తను ధరించడం కనుపించింది ఎ జ్‌ ఖ స్త త తత్కాల పరిస్పితులను. బట్టి ఏర్పడింది రత్న సంపదగా ల ం యి తీర్మానింపబడ్డ రాళ్ళు ఆనందానికి, ఆరోగ్యానికీ, ఉల్లాసానికీ, ఎంగపండురంగు - ఇగా౭[51 కురివిందరా రక్షణకీ, కాలజ్ఞానానికీ, యంత్రానికీ, తంఠత్రానికీ, కౌషధానికీ న. ౦0౯౭! పగడము చెందిన ఒక తరహా వాడుతున్నారు పదార్థ స్వరూపాన్నీ, రాసాయనిక గుణాన్నీ ఎచ్చే - రత ఎగెిటు జా ౦ కొంతవరకు వివరించిన శాస్త్రాలు ఈ రత్నాంతర్లతమైని రర యవ తో ఉన రుగ॥శగ యమునారాయి గుణాలకూ, మానవ జీవగుణాలకూ ఉన్న సంబంధాన్ని క్యంల్‌ ఉన్న 00గ|2౧ గురించీ, వస్తూ జీవరసవాద సిద్దాంతాన్ని గూర్చీ వివరించే పచ్చ ఎరుపు రంగు కలిసిన చెకుముకిరాయి (కరో ప్రయత్నం చేస్తున్నాయి. ఈ పరిశోధన పశ్చిమ దేశాల్లో 510౧6) ఐరన్‌ ఆక్రైడు అధికంగా గలరాయి రక్త ప్రసరణ అధికంగా జరుగుతోంది. అట్టి ప్రముఖ పరిశోధకులలో శుభ్రం చేయడానికి ఈరాతినికి ఉపయోగించే వారు కొందరు మ పా డిచేసి పసుపురంగులో మెరిసే తృణమణిని (4౧౧061 1 0 ౮౦812 844/6! - 6౦0౧౮౦౧ ముద్దచేసి చర్మవ్యాధులకు వాడేవారు 2 0౯ [౧ 820౧2౧4౧ ౧౧||౧౩ - 02గ0గ4 / శిష్యులో 3 0 ౪/2౧ 69౧౫౦ - ఈ 05 (శైస్తన మతాధికారులైన పన్నెండుగురు న్న న రు 4 0౯ 19260 గం2గ౭౧౧8|0/ - 14100100 (4౦౦౪466) వివిధాలయిన మణులతో 'గుర్తింపబ చం రత్న పరిశోధనలను గూర్చి వీరు పలు (గ్రంధాలు. __ నయింట్‌ ధామన్‌ పుష్యరాగపు (4ం(౮౭గ౭౧౧ ధరించేవాడట (వ్రాశారు ౭) న (0% ఈజిష్టియన్లు, బాబిలోనియన్లు, మాయనులు, మెసపమే వ సర్‌ వాల్టర్‌ స్కాట్‌ తన నవలలో తీరసృట కడు ఏ మియన్లు, రోమనుల శాసనాధారాల వలన, వారి చరిత్ర వ్‌ చరిత్రలో జీవితానుభవాల ఆ ఛాయ రవాడాళానికి లోనూ, జీవితాల్లోనూ నవరత్నాలే కాకుండా తత్సమ ఎవంగ్‌ ఆకాశమంటింద్‌ మరాకప్పుడెలా తద్భవ రత్నాల వాడకం, వాటిప్రభావం ఎక్కువగా ఉన్నట్లు యింద్‌ వివరించాడు రాళ్లు తెలియవస్తోంది. నేషనల్‌ జియోగ్రాఫికల్‌ సొసైటి వారి ఆఫ్రికాదేశస్తుల నిత్య జీవితాత్లో ఈ క్రింది పరిశోధనలూ, వ్యాసాలూ ఇప్పుడు ఎక్కువగా లభ్యమవుతు (ప్రధానపాత్ర నిర్వర్తించేవి న్నాయి

రాళూ)-రత్నాలూ క్‌07 ౧6208” - సింధూర రాయి గర - రత్నం స్త్రీలకి సంబంధించిన బుతు వ్యాధిని 0గ%)౫ - శేషమణి నివారిస్తుంది 1100౧51008 - చంద్రకాంత రాయి 5300108 - నీలం శనికి ప్రీతికరమైంది 4గ60159 - ఫిరోజా రాయి కగా2రే - గరుడపచ్చ అజీర్తి వ్యాధి నివారణ చేస్తుంది వాటిని నిత్యాభరణాలుగా, కేశాలలో బంధించి జీవితాంతం. 92/1 - ముత్యం మఖవ్యాధి నివారించి, శాంత చిత్తత వారు ధరించే వారు. కలిగిస్తుంది కంటికి కనిపించే బాహ్య శరీరమే కాకుండా మిగిలిన 0011 = పగడం ఉల్గాసాన్ని కలిగించి, వైవాహిక జీవితాన్ని జీవకోటి నుంచి మనిషేని వేరుచేసి ఉత్కృష్టుణ్ణి చేసేది సుఖప్రదం చేస్తుంది అతని ఆలోచనా శక్తి మనిషి బాహ్యా శరీరంలో నిగూఢంగొ ఇరా _ గోన్సేధికం మల మూత్ర పిండ వ్యాధులను వున్న సూత్మ దేహాన్ని ప్రకృతి ప్రభావితం చేస్తుంది స్తూల స్వస్తుంది సూక్మ్మదేహాలమధ్యగల _ అవినాభావ సంబంధం _అద్భొళ్ళ్‌ గగ లం - వైదూర్యం గర్భస్థ శిశువు ఆరోగ్యంగా పెరిగేలా రజతనూత్రప్రాయం ఇది ప్రకృతి సంబంధి , ప్రకృతిలో చేస్తుంది భాగం రాళ్ళూ, రత్నాలూ - మనిషికీ ప్రకృతికీ మధ్యగల ర్‌ ణీవి ఈ రాళ్ళు! 1400౧ 510౧9 - చంద్రకాంత రాయి గర్భధారణకు, కాన్సరు బ్యాటం వం వ్యాధి నివారణకు, నరాల బలహీనత తొలగించడానికీ సహాయ ఆధునిక రాసాయనిక శాస్త్రాలు రాళ్ళ శాస్త్రాన్ని విరి. పదుతుంది ననీక తత్తణాత్త్రమూ మౌన స్తుంటు, వష్యస్తాలా. మగల న్ని గురించి గీగా౭[)/5! - కురివింద రాయి మానసిక రుగ్మతలక్సూ రక్త తాల చ నే షై క్రొత్త విషయాలు వివరిస్తున్నాయి ప్రసరణ సవ్యంగా జరగడానికీ తోడ్పడుతుంది ప 21౧000 - ఒక తరవాో వైడూర్యం క్షయ వ్యాధినీ, పోలియో ప ఈ మహావిజ్ఞూనం, రత్న సంపదను ళు 1 అక్యుదయ పధంలో నడిపించ గలవవని ఆశిద్దాం. 1107000198. = ఫీరోజా రాయి. ఉబ్బసం నివారణకూ, కొని రత్నాలు య వాటి ప్రభావాలు గాయాలు మాన్చడానికీ పనిచేస్తుంది అ నిద్రాభంగం తప్పిస్తుంది బుద్దిని వదునె ౪౭68౭ - పచ్చరాయి మూత్రపిండాల వ్యాధిని నివారిస్తుంది 0120006 - వజ్రం ల్‌ క్కిస్తుంది అననడడతడతడతడైడ2ఊ222డ మూలిన్య మొర్దనా దివ ముకుర స్పృత్ళాల్ర లాభల్‌ ధాతా! శోతా స్వదైనత నుత తారుణ్యా త్తన విభాతి తనుశోభా॥ (॥ | ఊసే శేయడంవల్ల అద్దంలాగ, తగిన దానార్హడు లభించడంవల్ల దాతలాగ, తన ఇష్టదైవాన్ని మైలను తుడిచి శోతలాగ ఓ నుందరీ! యౌవనంవల్లి వీ దేహకాంతి వెలుగొందు తున్నది _- ఉపమావళి నుండి లా తత22=త2డైడ2ై22తడా

జానపదుల (క్రీడలు శ్రీ జిఎస్‌. మోహన్‌ మానవుని సాంఘిక జీవితానికీ, క్రీడలకీ తరతరాల నించీ రేస్తూ, అవి చేసే విన్యాసాలకు ఉబ్బితబ్బిబ్బవుతాడు గోలీ అవినాభావ సంబంధం ఉంది. ఎందుచేతనంటే ప్రాచీన మాన లాట, కోతికొమ్మచ్చి ఆట, బొంగరాలాట, బంతాటలు అడు వుడు అడవి మృగాలతో పోరాడవలసివచ్చినప్పుడు 'ఆత్మర కుంటూ ఉత్సాహ ఉల్లాసాలతో వ్యాయామం చేస్తాడు క్షణి'గా భుజబలాన్ని ప్రదర్శించాల్పిన అవసరం ఉండేది సాధారణంగా పిల్లళ్లో అనుకరణ శక్తి అధికం వంట విలువిద్యలాంటి విద్యలు నాటి మానవ జీవితావసరాలై రాను ఒ్టా శ్లో తల్లి చేసే వంటావార్పును గమనిస్తూనే ఉంటుంది రాను క్రీడలుగా పరిణమించాయని విద్వాంసుల అభిప్రాయం తనయ వంట వండడం, వడ్డించడం ఆడ పిల్లలు ఆడుకునే అందువల్లే ప్రాచీన సంస్కృతిలో ్రీడల్ని ఒక భాగంగా పేర్కొ ఆటల్లో చెప్పుకోదగ్గది అలాగే బొమ్మల పెళ్ళి ఇది కొడ నడానికి వీలవుతుంది అనుకరణకి సంబంధించిందే. చల్లి పిల్లని లాలించినట్టుగా, ఈ మానవునికి అన్ని రకాలైన వినోదాలు అనుభవంలో పిల్లలు బొమ్మల్ని తమ తొడలమీద పడుకోబెట్టించుకుని ఉండేవి 'మనస్స్ఫుకు ఉల్లాసము కలిగించు విషయమేదియో _ లాలిస్తారు పల్లెలో బయలాటలు, వీధి నాటకాలను చూస్తూ అని అన్వేషించుచు, ఆ అన్వేషణలోనే వివిధ రకముల వినోద పిల్లలు తామూ ఆయాపాత్రలు ప్రయోగించినట్టుగానే చీపురు (క్రీడలను ఆతడు కనుగొనగలిగెను. పేక గాలిపటములు పుల్లల్ని బాణాలుగా ప్రయోగిస్తూ ఆడుకుంటారు, పాడుకుం మొదట చీనాలో కనిపెట్టబడినవి పోలో (గుర్రముల పైనుండి టారు. ఇటీవల టి.వి లో రామాయణం చూసిన పిల్లలు ఆడెడు బంతియాట) ఆట పరిష్యాలోను, పాచికల ఆట బాణాలను ప్రయోగించడం మనం గమనించిందే చేతుల్ని భారతదేశములోను కనుగొనబడినవి! అనే అభిప్రాయాన్ని క్రిందపెట్టి ఇసుకతో వాటిని మూసి ఇళ్ళు కట్టుకోవడం, గమనిస్తే సాంస్కృతిక జీవనంలో ఒక భాగమైన క్రీడలు మన అంగడి పెట్టడం-అంగట్లో ఉత్తుత్తి సరుకుల్ని అమ్మడం: సంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయని చెప్పవచ్చు. శశ్రీడలు క్రీడా పాలు, నెయ్యి, అకుకూరలంటూ అరుస్తూ అమ్మడం, మొద కారుట్లో వినోదాన్ని, స్పర్హను, శారీరక శక్తిని ఇవ్వడమే లైన అనుకరణల్ని చేస్తూ పిల్లలు ఆడుకోవడం మనం గమని కాకుండా, ఆ ప్రాంత సంస్కృతిని అధ్యయనం చెయ్యడానికి స్తూనే ఉంటాం. తోడ్పడుతాయి. మెదడుకు సునిశితమైన పనిని కల్గిస్తాయి ః| ఆడపిల్లల ఆటల్ని గమనిస్తే వాటిలో సంసార చూ పిల్లలకు వినోదంగా తయారైన ఇలాంటి ఆటలు ల్‌ గోచరిస్తుంది. బద్దంగా అడబడి సమాజంలో నిలదొక్కుకుంటాయి. కి వయస్సులకి తగినట్టుగా పలురకాల ఆటలు ్రచారం మానవులకు ఆటలు-పాటలు నైసర్గికంగానే లభించాయి. వచ్చాయి ఈ ఆటలకి క్రమంగా నియమ నిబంధనలు చేరాయి. తల్లి ఊపే ఊయళల్గ్లో తనయుడు కాళ్ళు చేతులు అడిస్తూ వీటినే మనం 'క్రీడలు' అంటున్నాం ఆనందడోలికల్లో ఊగుతుంటాడు. తల్లి తన తొడలమీద “ అని కూరో న్‌ా ఆమె ఆడిస్తూ వస ఉంటే తన్మ చవర న్‌ పేని బ్ర్‌్రేడుక తేరా వినోద్యల్డ జ్‌ సిబి యత్వాన్ని పొందుతాడు కాస్త పెరిగి 'పెద్దాగానే తల్లిత డింది ప్‌ోద ర్య న అలాగ లీత్తవ త్తి విశేషాన్ని సహజ దాగుడుమూతలాడుతాడు మరి కాస్త పెద్దవాడయ్యేటప్ప జని న సడే మున వు గ్‌ భావించవచ్చని టికి తల్లి కౌగిటిని వదలి వీధిలోనికి పరుగెత్తుతాడు. వీధి లై వం! నాల న) సుబ్రహ్మణ్యం పిల్లలతో రకరకాల ఆటల్ని ఆడుకొంటాడు ఆటల మైదా నా వ ల మద పరిశ్‌ ధన చేసిన వళ్ఞా నుట నాళ్లో కుంటికాలితో గెంతుతాడు, మట్టిలో ఆడుకుంటాడు. గారి అభిప్రాయం. రి వర్షాకాలంలో నీళ్ళల్లో కాగితాలతో చేసిన పడవల్ని వదలుతూ ఆటకూ శ్రీడకూ తేడా వుందని చెప్తూ 'ఒక తోటలో ఇద్ద సరదా పడతాడు. చలికాలం వస్తే చాలు గాలిపటాలను ఎగ మధ్య లేదా జట్టుకూ మధ్య పోటీ లేనంతవరకూ దొన్ని అ

జానపదుల ఢ్రీడలు కకక (౧4౧) అని అనవచ్చు పోటీ ఉన్నప్పుడు గెలుపు ఓటములు నేదునూరి గంగాధరంగారు 1 ఇంట ఆడునవి - ఆరుబ తప్పవు కాబట్టి పోటీలు ఉండి, గెలుపు ఓటములు కలిగిన యట ఆడునవి 2 (స్త్రీలు ఆడునవి-పురుషులు ఆడునవి 3 ఆటలను (క్రీడలు (44459) గా భావించవచ్చు" నని అభిప్రా బాలికలు అడునవి-బాలురు ఆడునవి 4. ఎవరైనను సరే యపడ్డారు డా సుబ్రహ్మణ్యంగారు ఆటలకు సర్వసాధార అడునవి5 శా(స్తానుభవం కలవి-చతురంగాదులు 6 నిషిద్దాలు ణంగా నిబంధనలంటూ ఉండవనీ, అయితే క్రీడకు గియమని - జూదం, "పేకాట మొదలైనవి అని వర్గీకరించారు బంధనలూ, గెలువు ఓటములు ఉండడం సహజమనీ సుబ్ర _ ్రల్రాగే శుకుమళ్ళ కామేశ్వరరావుగారు పాటలున్న ఆటలు హ్మణ్యంగారు అభిప్రాయపడ్డారు కొన్ని, పాటలు లేని ఆటలు కొన్ని, చిన్నపిల్లలు ఆడుకువే వినోదానికీ క్రీడకు తేడా 01008 2౧6 [014 [8 లో అకు కొన్ని, పెద్దవాళ్ళు ఆడుకునేవి కొన్ని అని ఆటల్ని చెప్పబడింది “గిం 1006 2 60618 6 ౧౦ 0౦గా౧610/6 వర్గీకరించారు 1౧80100౧ 8 ౧౭5౧౫౦ 020 06 0866 ౧౦౮౧-౮౩౧6 0 నీలా జంగయ్యగారు ఆంధ్రదేశంలో ఉన్న అటపాటల్ని 10? 00౧౪8౧18008 గ౧6౧8, 022800 20065, ౧౦0౪66౧ చాల చక్కగా వివరించారు కానీ వాటీని సక్రమంగా విభజించి, 6119 కంగా 0106౯ ౨18/ 204069 1౧ 8 09/ 10౪౦౪8 అని ఏ కోవలో చేర్తాయో నిర్జిష్టంగా చప్పులేకపోయారు ఆటపా 00౧౧౭8౦౧ 080468౧ 21 18851 040 ౧6౦౧5' టల్ని స్టూలంగా రెండు విభాగాలుగా చెప్పుకోవచ్చనీ అవి 1 అనంత జీవజాలంలో ్రేసళారూపులైన మానవుల మధ్య ౧8 20005 ఆటల్ని శ్రీయా సంబంధి వర్గం (గీరోరగి జస్టుందించిన ఆటపాటలు 2 మానవుల మచ్చిక పడిపోయిన ౧/౧౪5) లో చేర్చాడు ఆయనే మరోచోట జానవద విజ్ఞానాన్ని జంతువులకు మానవులు నేర్పిన ఆటపాటలు - ఇవి ఆయా కొన్ని గుంపులు, (300603) గొ వర్గీకరిస్తూ 0౮ గుంపులో భాషలలో - ఆయా జాతులలో - ఆయా ప్రాంతాలలో ఆయా చేర్చాడు ఈ గుంపులో క్రీడలతో పొటు గేయకధ, జానపద. ద్రంల్ర్రో - ఖండాలలో రకరకాలైన నియమ శోభితాలై ఆనం గేయం, నృత్యం, నంగీతం మొదలైన వాటిని కూడ చేర్చాడు. గాన్ని అందిస్తున్నాయి అని వివరించిన నీలా జంగయ్యగారు పపంచ పరివ్యాప్తంగా ఉన్న ఆటపాటలన్న మూడు రకాలుగా గంగజ6 14 000౧ వినోదాలు క్రీడల్ని (6౦౦౩౦౧౧౦ వ అవి ! సింగా అడే ఆటలు &౧60 02౧65) సొంఘిక జానపద ఆచారం (5008 ఉదా: వులిజొదం, ఇస్పేటు, చదరంగం (కూర్చుండి అడే 0౮౪10గ) లో చేర్చారు ఆట) ఇవి ఎన్నో రకాలుగా ఉన్నవి 2. పలుకు అనుబంధంలో జూనపద విజ్ఞానాన్ని శాబ్దిక కళలు (4/80 గగ), శొబ్లీకే ఆడే ఆటలు ఉదా గడ్డొచ్చె కోడి పిల్దాట, బండారు మైనీఆట, తర కళలు ((0౧-౪౭102| 4), సమాహార లేక మిశ్రమ కళలు దాగిళ్ళు మూగిళ్ళు ఆట 3 పదంతోనో లేదా పాటతోనో, (౧4%66 4/3) అని విభజించి మిశ్రమ కళల్లో క్రీడలు- వేడుకల్ని _ చిందుత్‌ నో ఆడే ఆటలు ఉదా అడుగుల భజన, జదరొప్త, స . హ్మణ్యం కోలాటం, బ్యాట్‌ మెంటన్‌, చెండాటలంటివి అన్నారు చేర్చారు డా. సుద్రవ్యా ఈ ఆటపాటలు పండగల ననునరించి కూడా ఉన్నాయని జానపద విజ్ఞానానికి సంబంధించిన ప్రతి అంశంలోనూ వాటిని స్త్రీల సంబంధమైన ఆటపాటలు, వురుష సంబంధమైన దాదాపు ఓకే రకమయిన అత్షణొలను మనం గమనించవచ్చు. కలు అని రెండు భాగాలుగా చేసుకొనవలని ఉంటుంద నంటూ అజ్ఞాత కరత్వం, రచనాకాలం తెలియకపోవడం, న్నారు ఈ ఆటపాటలు ఈడు ననుసరించినవిగా అభిరుచి సామూపొక ప్రచారం, పారాంతరాొలు కలిగివుందం ర రం ననునరించినవిగా ఎన్న విభాగాలవుతూ ఉంటాయి సమయ రాన్ని పొందివుండడం, నియమిత స్వరూపం కరు సందర్భాలను బట్టే వాటి లవ్య లక్షణాలు ఎరుకావచ్చు ం ని కలిగి వుండడం, జనసొమాన్య = ౪౪ అన్నారు ఇంకొకచోట ఈ ఆటపాటలు వృత్తులను అనున సరళత్వాన్ని క్షణాలను వివరించారు డొ నుబ్రి గ్రంబ్‌ కూడా ఉన్నాయి అన్నారు. పైగా వీరు న్యాసాన్ని వుండడం అనే కొన్ని ల ముగిసూ, “అయా ఆటపొటలను గూర్చిన చరిత్ర అనిర్వచనీ హ్మణ్యం యమైందే, అయినా వాటి తీరునుబట్టి ఇవి ప్రాకృతికములు వర్గీకరణ: - ఇవి సాంస్కృతికములు = ఇవికాల్బనికములు లని మూడు పాల్గొనే వాళ్ల లింగ భాగాలుగా విభజించుకోవచ్చును' అన్నారు ఇలా ఎరు ఆట ( (క్రీడల నరు సౌధ పక. బట్టి జ్‌ చెప్తూ పోయారేకానీ వీటిని ఒక నిర్దిష్టమైన చట్రంలో దాల్ని బు, | యారు ల్ని వర్గీకరించవచ్చని ౧౦౦౪1 గీ (601063 అభిప్రాయం. ఇముడ్చ లేకపో

క్‌10 పాహీతీ వీఠరాజనం -. శ్రీడావినోదాల్ని డా. వడ్లా సుబ్రహ్మణ్యంగారు 12 రకా (0) ఏ వరికరాల తోడ్పాటు అవనరం లేనివి (౪హ001 9 లుగా విభజించారు. ౧01౧ ౮ 2౧/ 94010౧06౧0

1. మానవుని వివిధ దశలనమనరించి (ఉంం౦/6000 € 9 బుద్ది (౧636 (0 గగర)/శరీర నంబంధుల (౬612186 6276౧ ౪2068 1౧ 146) వయోభేదాన్ని బట్టి (ఉం౦0/4100 10 006)/ 2౧6) ద్వ్యవధానానికి సంబంధించినవి కొన్ని (౧61- 10 206) (2) బాల్యం: పూర్వబాల్య దశ (5 ఏళ్ళ లోవు) 19610 00% గ|౧౮ 2౧౮ 006) (౨76-0౧|6౧౦౦6) ఉత్తర బాల్యదశ (5 నుంచి 15 ఏళ్ళలోపు | మతపరమైనవి (౧6౬196 1 (81010౧), మతేతరమైనవి (౧౦౪౦౧6) (౦౧ 981009) (ట్ర మర (ప చం ర్చ రొచ్చు గోల... 11. బుతువులను బట్టి (౦00 38290౧8), నైసర్గిక 0 0: ఆ టే5ా10046౧ (6) వార్తక్యం (60 ఏళ్ళ పైబడి) దళేలలో అడే ఆటలు. ప్రీతిని బట్ట (0000100 19 0900౧80102! )

• • ఆర్థిక, సామాజిక అంతరువులను ౧01౧0 10 2 'స్రీపుం భేదాశిత్రాన్ని బట్టే (ఉంం౦/ర1౧9 10 990) ఉం గర కల రును లను బట్టి (0001100 (2) స్త్రీలు (9౧౧168) - బాలికలు, యువతులు, (స్త్రీలు ఆడేవి (0) పురుషులు (142165) - బాలురు యువకులు, పురుషులు డా నుబ్రహ్మణ్యంగారి పై విభజన క్రీడలకు సంబంధించిన ఆడేవి (0) (స్త్రీప్లుకుషులు (90 18౧2198 2౧౮6 గ౧౭169) కలిసి అన్ని అంశాలను లోగొన్నదిగా ఉన్నది, అత్యంత సమంజ ఆడేవి. సంగా కన్పిస్తున్నది.

3. ఉత్సాహాంకాలు - సామాన్య రోజులలో అడే ఆటలు క్రీడల ప్రస్తావవ జా కృషీ (001౧ఖా/ రేజ/5 02గ69)/ఉత ఎనాంకాలు-పండుగ పబ్బా మానవ జీవన వి ల

• ధానంలో శ్రీడలకి ప్రముఖ స్టానం వుంది. లలో అడే ఆట (౪/0 18136006 9 19496 2౧౦ 18804215) ఆటల్ని గురించి ప్రదురింపబడ్డ గ్రంధాలు తక్కువే. క్రీడా

4. ఇంటి లోపల. ఆడే ఆటలు (1౧6౦0 గ౫89)/ఆరు స్వభావాన్ని గురించి పూర్వ పరిశోధకులెవ్వరూ పట్టించుకో బయట ఆడే ఆటలు (06౪00? 20068) లేదు. ఇంగ్రండు దేశస్థుడైన ౮౧960౧ 5౧% తన జేశంలోని ల విరామ సమయాలలోని ఇం%౪1%68 గురించి 776 800గ9 8౧6 గః గటి మేకలా (00౧౧౦ ఛఇ/0గా9), రాత్రిళ్ళలో (0౧9 గం ౧6౦౧16 0 కూ్ర్రఇ౧6 (1801) వివరించి ఒక ళో [ చక్కని ఉపోద్దాతం వ్రాశారు పందొమ్మిదో శతాబ్దాంచానికి 6 పొర (4గ౭జగు/జానపద (౧౫) భేదాన్నాశ్రయించి యూరోపు దేశంలో చాలమంది క్రీడల్ని సేకరించారు. జర్మన్‌,
5. క్రీడాకారుల సంఖ్యను బట్టి (ఉం౦0/00 10 18 రోస్ట్‌ పాంగేరి, నార్వే, డెన్మార్కు దేశాల్లో సేకరణ, ప్రదుర ౧౮౧౦6 ౦ ర౭గం[02౧) ఇలు జంగాయి. (2) వ్యష్టి నిరూపకాలు (౧6౫4048) (క్రీడలకు సంబంధించి ప్రకటింపబడ్డ [గ్రంథాలు తెలుగులో (09) సమిష్టి నిరూపకాలు (0640) అత్యల్పం. అయితే ప్రాచీన సాహిత్యంలో తెలుగు కవులు | ॥ తమతమ కాలాల్లో ఉన్న ఆటపాటల్ని తమ రచనళ్లో ముందు 97000 02౧౦9) పండితారాధ్య చరిత్ర, బసవపురాణాల్లోను, నాచనసోమన ఉత్తత (1) రెండు జట్టుగా ఏర్పడి ఆడే ఆటలు (62౧ 0౫౫౪9) హరివంశంలోను, కొరవి గోపరాజు సింహానన దా $(త్రింశికలోను
6. (క్రీడాసాధనాలను బట్టే (4౦606109 10 16 1/06 ౮ తెలుగువాళ్ళ ఆటల్ని పేర్కొన్నారు అంగాంగ ౮986) వేదాల్లో, ఉపనిషత్రుల్లో వేట, గుర్రవుసవారి, ధనుర్విద్యలు, (2) నిర్జీవ పదార్దాల తోడ్పాటు కలవి (41౧ 16 ౧60 0 ఈత మొదలైన క్రీడలు చెప్పబడ్డాయి ప్రాచీనకాలంలో పగడా 1౧4౧1౧౧416 00,604) లాట, జూదం మొదలైనవి అనిస్ట్రాలని తెలిసినా వాటికి బభహుజనా (0) జీవజంతువుల ఆధారంతో అడేవి (౪10 116 ౧69 చరణ ఉండేది. జూదానికి మహాభారతం నిదర్శనం కుస్తీ 3౧౧28 0060) ముష్టియుద్దాలు నాటికాలానికి నిత్య ్రీఢలుగా ఉందేవి.

జొనవదుల క్రీడలు క్‌11 బొంగరాలాట పల్నాటివీరచరిదత్ర, బాలనాగమ్మకథ, పరం సాహన లక్షణాలు పెంపొందుతాయి. బతి కధలొను, కోతిపోరు పల్నాటి వీరచరిర్ర బొబ్బిలిరాజా _ ప్రుజ్బాత్య నంపర్కం వల్ల మన పాహిత్యంలోను, సంస్కృతి కథలోను కన్పిస్తాయి. రూకలకువలు, గోలిగుండు, చిజ్టు ్యళ్స్సు మార్పు వచ్చినట్టుగానే క్రీడల్లోను వస్తోంది పాశ్చాత్యుల గ్‌ ర మొదలైనవి కూడ జానపద బ్క్యల్ట మ్రనలోను చోటు చేసికొని మన ఆటలు కనుమకుగై ఇయు పోయే అవకాశ కన్చిస్తోంటీి మవ ఆటల్ని మఠచిపోతున్నాం తెలుగులో క్రీడల స్వతూప స్వభావాలని, వివిధ రకాల ఉదాహరణకి ఇస్పేటు, గుద్రపు పలజేల ఆటలు మనమీత, (క్రీడల్ని వివఠించే వ్యాసాలు చాల తక్కువగా వచ్చాయి. మన సంస్కృతి మీద ఎలాలటి ప్రభావాన్ని చూపిస్తున్నాయో నేదునూరి వారు తమ “ఆటలు-పాటలు' గ్రంథంలోను, మనకు భాగా తెలుసు. ఇవి డబ్బు కోసం ఆడే ఆటలు మనవి "ఓేకుమళ్ళ కామేశ్వరరావుగారు తమ సాంప్రదాయిక విజ్ఞానం పైసా ఖర్చు కాకుండానే ఆడే ఆటలు విదేశీ ఆటలు మన లోను, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, మంగిపూడి వేంకటళర్మ జనపదాలకు ఎ(గ్రబాకి మానసిక దౌర్చల్యాన్ని తెచ్చి పెడ్తు గారు “భారతి' పత్రికలోను క్రీడలకు సంబంధించి తెలియజే న్నాయి శారు. "గృహలక్ష్మి" పత్రికలో కూడ ఆటల్ని గురించి వ్యాసాలు కొంతకాలం పోతే మనం మరచిపోతున్న ఆటల్ని మళ్ళీ ప్రకటింపబడ్డాయి 'యుగయుగాల్లో భారతీయ మహిళ అన్న కొత్త తరహా ఆటలుగా ఆ పాళ్ళాత్యులే పరిచయం చేసే (గ్రంధంలో (శ్రీమతి జె వరలక్ష్మి గారు “సారస్వత నవనీతం ప్రభ్రూదం ఉంది. మనం మన దేశీయ ్రీడల్ని "పాత చింతకాయ అన్న (గ్రంథంలో దేవులపల్లి రామానుజరావుగారు, క్రీడల్ని ఫృస్చృడి' లాగా అనుకుంటున్నాం అయితే ఆ పాత పచ్చడిలో ప్రస్తావించారు. అలాగే మాగంటి బాపినీడు *“ఆంధ్ర సర్వ కాడ పాఠం ఉండని తెలుసుకోలేకపోతున్నాం నము (గంధంలోను సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు 'ఆం(క్రుల నః లోను, రర శర్మ, చం మన సంస్కృతీ, సలప్రతాయాలతో కూడుకొన్న ్రీడల్ని (ప్రసన్న సత్యనారాయణ మొదలైన వాళ్ళు “విజ్ఞాన సర్వన్వం', పరిరక్షించడం మన విథి, కత్తవ్యం “సం(గ్రహాంధ్ర విజ్ఞానకోశం' సంపుటాల్లోను (్రీడల్ని గురించి ఒక జానపట క్రీడ - గాలిపటం (ప్రస్తావించాతు డా బిరుదురాజు రామరాజుగారు, డా తిమ్మౌ ఆకాశంలో గాలిపటాన్ని ఎగిరించడం ఒక జ్యానపద్యక్రీడ వజ్జల కోదండ రామయ్యగారు ఆటలకు సంబంథించి కొంత గభ్వ్క్టాన్ని తయారుచెయ్యడం ఒక జానపద కళ ఈ ఆటకి కృషి చేశారు. చిన్నా, పెద్దా తేడా లేదు ఇదొక స్పర్జాత్మక 'క్రీడ శారీరకం ఇటీవలి కాలంలో 'ఆటలు-పాటలు గురించి శ్రీ నీలా గాను, మానసికంగాను ఉల్లాసం, ఉత్సాహం, వినోదం, వేడుక జంగయ్యగారు, “తెలుగు సాహిత్యంలో క్రీడా వినోదాలు' అన్న కల్లించడమే ఈ ఆట ప్రయోజనం అంశంపైనే పిహెచ్‌ డి చేసిన డా వడ్డా సుబ్రహ్మణ్యంగారు, అషాఢ మాసం ఈ ఆటకు అనువైన సమయం ్రపంచా 'ఆం(ధ్రుల జానపద విజ్ఞానం లో ఆటలు- వినోదాలకు సంబం ద్యంతం ఈ క్రీడ వ్యాప్తిలో వుంది భారత చైనా దేశాల్లో ఇది ధించి చక్కని వివరణ నిచ్చిన డా ఆర్వీయన్‌ నుందరంగారు వినోదాన్నిచ్చే క్రీడ అయితే, కొరియా దేశంలో దౌర్భాగ్యాన్నీ, క్రీడల స్వరూప స్వభావాలను గురించి విశ్లేషించడం జరిగింది జ ్యక్తుల్నీ పారద్రోలేందుకు గాలిపటాల్ని ఎగరవేస్తారట క్రీడల ప్రయోజనః- ఆవశ్యకత చైనా డేశంలో దీన్ని జాతీయ క్రీడగా పఠిగణిస్తారు ఆటలు పిల్లలకి అనందాన్నిస్తాయి. బృుడ్జికి- పదును (క్రీపూ మూడో శతాబ్దంలో (గ్రీసు దేశపు అబిటన్‌ అనే పెడతాయి శారీరక వికాసానికి దోహదం చేస్తాయి ఆటల ఆయన గాలిపటం తయారుచేయడం కనిపెట్టారని పెక్కు సమయాట్లో పలురకాల ఆటగాళ్ళతో కలవడం వల్ల పరస్పరం చిత్రకారుల అభిప్రాయం వైనా దేశంలో (క్రీపూ 206లో "స్నేహం వీర్పడుతుంది ఒకర్నొకరు అర్హం చేసుకోవడం హనసిన్‌ అనే ఒక సేనాధిపతి యుద్ద తంత్రంలో ఉపయోగించేం జరుగుతుంది. స్పర్జాత్మక [్రీడలకోనం పలు ప్రాంతాలను దుకు గాను దీన్ని కనిపెట్టారని చైనీయుల విశ్వాసం, దర్శించడం వల్ల ఆయా ప్రాంతాల సంస్కృతి అవగాహన గాబ్వట్రాల్ని ఉత్తర హిందూస్తానీయులు “పతంగ్‌' అవుతుంది. ఒకవిధంగా క్రీడలు జాతీయ సమైక్యతకి నాంది. బ్య్టార్చ్ర. తెలంగాణా ప్రాంతంలో 'పతంగ్‌' అన్న పేరే పలుకుతాయి వినవస్తుంది. కన్నడ దేశంలో *గాళిపట' అన్న పేరు వ్యవహా (క్రీడల వల్ల క్రమశిక్షణ ఏర్పడుతుంది. గెలుపు ఓటముల్ని శ్రల్రో వుంది గాలివటాట్లో ఎన్నో రకాలు ఉన్నాయి వాటే సమానంగా తీసుకునే మనోభానన ఏర్పడుతుంది మనో స్క బట్టి, ఆకారాన్ని బట్టి సేర్లు విన్పిస్తాయి ధైర్యం పెరుగుతుంది. స్పరించాలనే ఉత్కటమైైన కాంక్క దా

మనిషి పేరు శ్రీమతి సుసర్హ లలితా కుమూరి పంచభూతత్మకమైన ఈ జగత్తులో మానవునిదే అగ్రస్థానం సేర్లు ఇతర దేశాలలో పెట్టుకుంటారు. కాని, మని సంద్ర దీనికి కారణం ఏమిటి? మానవుడు మనన శీలుడు అనగా దాయంవేరు ధర్మశా[స్రాలు ఇలా చెబుతున్నాయి ** డశమ్యుత్తే సంకల్ప వికల్పాత్మకమైన మనళ్ళక్తే మనన శీలత్వం ఈ రకాలం పుత్రస్య జాతస్య నామ విదధ్యాత్‌, ఘోష పదాద్యంళే సంకల్ప శక్తి మూలంగానే ఈశ్వరుడు జగత్తును సృష్టించి రంతస్టం, త్రిపురుషానూనం, అనరి ప్రతిస్టితం, ద్వ్యక్షరంః తాను అదే అయ్యాడట “సదేవ సొమ్యేద మగ ఆసీత్‌ ఏకమే చతురక్షరం వా సామికృతం కుర్యాన్న తద్దితమ్‌ '" అన్‌ వాద్వితీయమ్‌ తదైక్షత బహుస్యాం ప్రజాయేయేతి శళ్‌ పుట్టిన పదవదినం తర్వాత పేరు పెట్టాలి అది మృదుపై సృష్టి తదేవాను'ప్రావిశత్‌ * అని యోగప్రత్యక్షం చేత సరళా్షరాలతో ఉండాలి శత్రువుల పేరు కారాదు రెండు, (గ్రహింప గల్గిన భారతీయ మహర్షులు ఉపనిషద్వాక్యాలలో నాలుగు అక్షరాలదిగా ఉండాలి, కృదంతమే కాని, తద్దితం చెప్పారు పంచ భూతాత్మకమైన ఈ సృష్టిలో ప్రవేశించి, ఉండరాదు (స్త్రీల విషయంలోను సుభోచ్చారం కలది, మ్రారం ““అనేక జీవాత్మనానుప్రవిశ్య నామరూపే వ్యాకరణం విశతి'' కానిది, మనోహరమైనది, దీర్హవర్దాలు అంతంలో గలది £ల వీటికి నామ రూపాలు ఆతడే కలుగజేయాలని సంకల్పించా సంఖ్య అక్షరాలు గలది కావాలి రామయ్య - రామః ఇది కృదంతో డట దీనిని బట్టి నామ రూపాత్మకమయిన ఈ జగత్తంతా రూపం దాశరధి అనేది తద్దిత రూపం సత్యరూపం కావడమే కాక తన్నామ రూపవ్యాకరణం కూడ టం ఇన్ని ఈశ్వర కల్పితమే అన్నట్టు తెలుస్తున్నది (ప్రపంచాన్ని చూస్తూవుంటే, ఇన్ని భాషలేమిటి *బ్బాలేమిటి? వాటిలో ఇన్ని మార్పులు ఏమిటి? అనే పే “ఇదేమిటి? మనం మన పిల్లవాడికి రామయ్య, సోమయ్య వస్తాయి వీటికి మహాభాష్యకారుడు ఇలా సమాధానిం ఇప్పాడు అని పేర్లు పెడితే, ఇవి ఈశ్వర సంకేతాలు ఎలా అవుతాయి?” ప్రపంచంలో ఈ కబ్బార్హ సంబంధం నిత్యం ఎందుకరిః అని ప్రశ్నించ వచ్చు జగత్తులోని వస్తువులకు ఆ పేర్లు ఎలా రెండూ కూడ, అనాది నిధనమైన బ్రహ్మస్వరూపాలే గనుక వచ్చాయి అనే విషయం ఎలా ఉన్నా, మనుష్యులకు మాత్రమే అయిత్తే అయా శేబ్దాలను ప్రయోగించడం లోకం పని సిద్దే పేర్లు పెట్టుకుంటాము, నామకరణం చేస్తాము / శబ్దార్థ సంబంధే లోకతః అర్హ ప్రయుక్తా” శబ్దార్హ సంబంధం "పేరు అనేది దేశీయ పదం తమిళంలో దీనిని పేర, నేం అంటు, ప్రతి వస్తువుకూ ఏదో పేరు ఉండక త పెయర్‌ అని, కన్నడంలో హెసరు, పెనరు అని అంటారు... ప్రతి వక్త శబ్దమూ ఒక వస్తువును సూచించక పోదు గ్‌ ఇవి. భాషణార్హకమైన. పెళ్‌ అనే మూలధాతువు నుంచి. గోడ మేడ చెట్టు పుట్ట అంటే ఆయా అర్దాలు నియం వచ్చాయి. పేరు "పేచు అని తమిళు, హేళు కన్నడం, సుిస్తాయి అయితే, ఆయా శబ్దాలను ఆయౌ అక్క “(ప్రేలు', తెలుగు అతిగా వాగడం అనే అర్హంలో ఉంది అంట 'ప్రయోగించేది రోకమే గనుక, లోకమందలి ధ్వన్యుచాం మనః కల్పితమైన ప్రతి అర్జానికి, శబ్దాత్మకమైన ఒక పేరుకు భేదాన్ని బట్టి శబ్ద స్వరూపంలో భేదాలు ఏర్పడుతునం దగ్గర సంబంధం ఉంటుందన్న మాట అలా ఎర్పడిన వాటిలో శాస్త్రకారులు ఆయాకాలౌ ల్లో గా ం మాలు _ చేస్తి పదవ్యుత్పత్తి ఏర్పరిచారు రామే పేరు పెట్టడం - నామకరణం మన జాత కర్మాది షోడశ అనే ధాతువు నుంచి ఘఇ, అనే ప్రత్యయం చేరితే ఏర్పడి సంస్కారాలలో ఒకటి ఒక విధంగా ముఖ్యమైైందే మన (ప్రాచీన న్నారు ఈ ధాతువులు ప్రక్రియ అంతా కాల్పునికం ఇలొ మహర్షులు మానవ జీవితానికి (ప్రాప్య మేమిటో తెలుసుకొని లోకంలో పదాలకూ, అర్దాలకు గల సంబంధం నిత్యమైన తదనుగుణంగా జీవిత పధాన్ని దిద్దుకొనడానికి చేసిని లోకంలో మనుష్యుల పేర్లు మాత్రం ఎప్పటికప్పుడు తర్లిదో యత్నంలో ఈ షోడశ కర్మలు రూపొందించారు నామకరణా దులు పెట్టు వలసిందే ఎందుకంకే మనిషి ఎప్పుటికప్తు” డు నికి కూడా నియమాలు నిర్ణయించారు ఏదో డిజ్ట డపిత్త శబ్దాల జనన మరణాలకు లోనై ఈ లోకానికి వస్తూ వుండేవాడు గనా " వంటి సేర్లు వద్దన్నారు మౌంట్‌, హిల్‌, బ్రూక్స్‌ వంటి ఇలా పేరు పెట్టడం వాడుకలోకి వచ్చింది

వైదిక యుగంలో దేవతల పేర్లు అదిత్సి సవిత, విష్ణు, కృష్ణయ్య, రామానుజయ్య ఇత్యాదిగా ఇష్టదైవం పేర్లు పెట్టుకో అశ్విన్‌ సోమ, వరుణ్క భగ రుద్ర ముదలయినవి. గాని డంలోను జిల్లా జిళ్లాకూ మారుతు ఉంటుంది విశ్వమి[త్రి వామదేవ భరద్వాజారి బుషుల పేర్లు గాని మనష్యులు పెట్టుకున్నట్టు కనిపించదు. కొని బుషుల పేర్లు తెలుగు వారు తమ పేరు ముందు ఇంట పేరుగ ఊరి గోత్ర ప్రవరలలో మొదఅయినవి కనిపిస్తాయి. వురాణయు. సేరు తగిలించు కుంటారు తిరుదుల రామచంద్ర, సురవరం గంలో మాంధాత, అర్జున, (త్రిశంకు మొదలయినవి కానవ (ప్రతాప రెడ్డి ఇత్యదిగా తమిళులు పేర్ల వెనుక తండ్రి పేరు స్తాయి హరిశ్చందుని పేరు ఇటీవల బాగా వ్యాప్తిలో ఉంది చ్రర్చుతారు కృష్ణమూచారి (శ్రీకాంత్‌ లాగ పృథు, బృహదశ్వ, యవనాశ్వ, శబ్దాలు వాడుకలో లేవు ఇక శాననాల్లో అగ్గిజ్హ భద్దజ్ఞ, భావజ్ఞవంటే పేర్లు ఉన్నవి దేనతలకు సేర్లు కూడ గుణ వర్షంతో ఏర్పడ్డాయని ఇవి తరువాతి కాలంలో అగ్గయ్య, భావయ్య పద్రయ్యలుగ నూరి తోస్తుంది సూర్యుడు ప్రాణులను (ప్రేరేపించే వాడు అగ్ని - పోయాయి తరువాతి శాననాట్లో దేవక శర్మ, అగ్ని శర్మ, అనే ముందుండే వాడు అగ్రగామి అయినవాడు కార నోమ "షేర్లు కనిపిస్తాయి వర్మ వ్యవస్త తలిపే పదాలు - భట్ట, శర్మ ప్రానం చేసినవాడు కనుక రూప గుణాలను బట్టీ ఏర్పడినట్లివే మొదలైనవి పేర్లతో గూడ చేర్చేవారు. దేశంలో ప్రాకృత హీబ్రూ భాషలోను ఇలాటి వద్దే ఉన్నదట అ భాషలో యుగం పోయి, నంస్కృత భాష యుగం వచ్చిన తర్వాత ఆరాము అంక ఎ(ర్రని భూమి, ఈక్‌ = ప్రాణం, నార జన "పేర్ల చివర వర్ష నూచక పదొవళి చేర్చడం ఆరంభమైంది. సంఘానికే తండ్రి, ఐజక్‌ = నవ్వేవాడు. డేవిడ్‌ = (ఫేమమ అవధాని శాస్త్రీ సోమయాజులు ఇత్యదిగా ఉదా రామని యుడు, చార్లెన్‌ = బలం కలవాడు దీక్షితులు, రామయ్య సంతులు, రోల కుష్టు ట్ట ఇలా ఇంటి సేర్లు, మనిషి పేర్లూ మానవుని జీవితంలో చాల మై. వైష్తవు మతాలు ప్రబలిన లం క్రైలబుతే (ప్రాముఖ్యం సంపాదించు కున్నాయి రుద్రయ్య, మల్లికార్జునయ్య అని, వైస్ణవులయితే రామయ్య, అనడడడైడడడడనడడడడ "స్నేహా దివ విస్రంభ స్తేన మిధ శృరిత కధన మిన తస్మాత్‌ లోకోదంత గ్రవణం తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుళోభా! “స్నహంవల్ల పరన్సర విశ్వానంలాగ, పరన్సర విశ్వాసంవల్ల పరస్పర విషయాలు వెవ్పుకోవడంలాగ, దానివల్ల లోక వార్తలు లినడంఠలాగ ఓ సుందరీ! యావనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది ఎ ఉపమూనలి నుండి నడకను.

రి ప్రగతిశీల ఉపయోగతత్త్ర సిద్దాంతము-- శిల శ్రీ ప్రభాత్‌ రంజన్‌ సర్కార్‌

1. వర్ష్మప్రధానతా చక్రధారాయామ్‌. ముల నంతమొందింపకోరువారు వీరు ఈ చక్రము కైవారము ం లవుడు అధిక్షములో. నో చొదరు కారణ మేమని వీరు సమాజచథ్ర కేంద్రస్తానము నమాజు చ[్రగతియందు ఒక తెగ ఎల్లపుడు ఆధిక్య, నందుండి, చక్రమును నడుపు పిడిని తమ అదుపులో నుం] నుండును” దరు. క్షాత్రయుగమున సైనికులు, విప్రయుగమున బుడ్డిడీ తాత్పర్యము: ప్రప్రథమమున పటేష్టముగ నిర్మింపబడిన వులు, వైశ్య యుగమున పెట్టుబడిదారీ వర్గమువారు పాలకు సాంఘిక విధానము ఏీర్ప్చడియుండలేదు గనుక దానిని మనము. లుగా నుండుటకు బదులు, పీడకులుగా దిగజారినిపుడు తప్పు శూ[ద్రయుగమని పీలువవచ్చును ప్రజలు అందరు తమ కాయ సమౌజచ॥క్రము [క్రమగతిని వీడదు అట్టి సమయములందు కష్టముచే బ్రతుకుచుండెడివారు. తరువాత పరాక్రమప్రధాన సద్విఫ్రుల సహజ లక్షణమేమన, పీడితులను, నిజాయితీపరు మైన యుగము వచ్చెను దానినే మనము క్షాత్రయుగము లేక లను కాపాడి, తమ ప్రత్యేకశక్తి 'ప్రయోగముతో, అవినీతిపరు వీరయుగమని చెప్పవచ్చును. దీనివెనుక వచ్చిన యుగము లను, క్రూరులగు పీడకులను అదుపులోనుంచుట విప్రయుగము, మేధావివర్గ యుగము చివరకు వచ్చునది ల ఇ ఉపమ, వాణిజ్యవేత్తల లేక పెట్టుబడిదారుల హో 3. శక్తి సంపాతేన చక్రగతి వర్దనమ్‌ క్రాంతొః వైశ్య యుగమునందలి క్రూరత్వమువలన వీరులు, మేధావులు, “శక్తి దయోగముచే నమాజు చక్రముయొక్క పోగమును దేశభ్రష్టులై శూద్రులస్థాయికి దిగజారినపుడు, శూద్ర విష్ణ అధికముగావించుట (క్రమ వికానమనబదును ** వము లేక (ప్రజావిష్టము జరుగును శూద్రులకు శక్తిమంత క రినతోడనే ముగా నిర్మింపబడిన సమాజముకాని, తగినంత బుద్దికుశలత ల ఎగ్గోము: క్షత్రియులు పీడకులుగా దిగ యును గాని లేనందువలన, పెట్టుబడిదారీ సమాజము తరువాత, “రిని *దుపులోనుంచుట ద్వారా సద్విప్రులు ఏం ల్రో రావలన శూద్ర విష్ణవమును నడిపించినవారి చేతులలోనికి పరిపాలనా ప్రారంభించి స్థాపింతురు ఇచట సహజగ్రమము' వ్రబడుచు యంత్రాంగము పోవును. వీరు ధైర్యసాహనములు గలవారగు మనీషి విప్రయుగము నిర్భంధముగా ముందరే అకాసము టచే రెండవక్షాత్రయుగ స్టాపకు లగుదురు వరుసక్రమమున న్నది యుగములందలి ఇట్టిమార్పును క్రాంతి లే ను, జరుగు శూద్ర-క్షత్రియ-విప్ర-వైశ్య యుగములవెంబడి విష్ణ (401080౧) అని అందురు వికాసము లేక పరిణాను న వికొన వము సంభవించి, అదేవిధమగు వరుస[క్రమమున రెండవయుగ _. నీహోమగు మార్చునకును గల తారతమ్యము ను చక్రము ప్రారంభమగును ఇట్లు సమాజచ్రము తిరిగి తిరిగి చొనాదు సహజచక్రగతి బలాత్కారమున వేగిరింఎబ వచ్చుచునే యుండును 4. తీవ్ర శక్తి సంపాతేన గతివర్షనమ్‌ విష్టవః= శ
2. చక్రకేంద్రే సద్విప్రాః చక్రనియంత్రకాః “వి్లవమనగా నమాజ చడ్రవేగమును తీవ్రమైన త్తే “నమాజు చక్ర కేంద్రమునందు. అందరకు విముక్తి ఈొగముద్వారా వృద్ధిగావించుట * నొనగుటకు నద్వొవ్రులు చక్రమును తమ అధీనమునందుంచి యంకరీ నడివింతురు. * తాత్పర్యము: విష్లవమనగా స్వల్ప వ్యవధిలో భు గ మగు శక్తిని ప్రయోగించి, ప్రబల శక్తుల ఆధీనమునందు దు తాత్పర్యము: సద్విఫ్రలనగా నైతిక, ఆధ్యాత్మిక సాధకులు యుగమునైనను రక్షించి దానిస్టానే తరువాతి యుగఖో గొనుండి శక్తి (10[06) ప్రయోగముద్వారా శోషణ, దుర్మార్గ గావించుట

ప్రగతిశీల ఉపయోగతత్తు సిద్దాంతము... ముఖ్య సూధ్రములు తతడతతడతడ22డడ2ఊడవీ క్‌ 5. శక్తి సంపాతేన విసరీత ధారాయామ్‌ నిక్రాంతిః యొక్క చమత్కారము ప్రతివానిని సమానపరుప యత్నించు వారు తప్పక ఓడిపోవుదురు ఏలనన అది అసహజము పరాశక్తి “ద్రతికూల వికానము (0064042 6౪0600౧) అనగా యొక్క సంభవనీయ పరిస్తితియందుగాని, అప్రత్యక్ష అ స్పష్ట శక్తిరి దయోగించి నమాజు చశ్ర వ్రవావాగతిని త్రిష వేయుట *” స్టితియందుకాని మాత్రమే సమస్తమును ఒకేరూపము పాందును తాత్పర్యము: ఏ యుగమైనా శక్తిప్రయోగముద్వారా కాన అన్నిటిని ఒకే రూపమున చూడదల్బువారు సర్వనాశన తత్పూర్వయుగమునకు.. తిరుగుపడినచో అట్టిమార్చును మును గూర్చి యోచించువారగుదురు “విక్రాంతో లేక ' ప్రతికూల వికాసము అని పీలుతురు ఉదాహ రణకు విప్రయుగానంతరము ఇాత్రయుగ స్ట్రాపని ప్రతికూల 9. యుగస్య సర్వ నిమ్న ప్రయోజనమ్‌ సర్వేష్షామ్‌ వికానము ఇది న్వల్పకాలికము మాత్రమే స్వల్పకాలములోనే విధేయమ్‌. ఇది రాబోవు యుగముచే ఆక్రమింపబడును. అనగా క్షాత్రయు గము ఆకస్మికముగ విప్రయు గమును అధిగమించి, ప్రతికూలవి *“*నిమస్తై (వ్రజుల కన్సీసావనరములను వయుగమునందైనను కాస రీత్యా వచ్చినచో అట్టే వ్థాత్రయుగము ఎక్కువకాలము తవ్చుక తీరవలెను” మనజాలడు. న్వల్ప వ్యవధిలోననే విప్రయగముగాని లేక. శ్రాత్పర్యము: జగదేరనాధుడు నాతండ్రి మరియు జగ సహాజ పద్దతిలో వైశ్యయుగముకాని దాని స్థానే ఏర్పడును... శ్హును నిడీపిందు శక్తి నాతల్లి, ముల్లోకములు నాజన్మభూమి ల న గావుని ఈ విశ్వమునందలి వస్తువులన్నియు మానివుఅందరకు 6. తీవ్రశక్తీ సంపాలేన విపరీతధారాయామ్‌ రను య్మత్తు వశ్వముందల్‌ ఏ వస్తువైనను, గుణము (ప్రతివిష్టవః నందుకాని, పరిమాణమునందుగాని నూటికి నూరుపాళ్ళు సమానముగ నుండజాలవుగనుక, జీవిత కనీసావసనరవపలు “ప్రతి వివ్లవము అత్యంత శ్తిదయో గ నరాల నిమౌహి ట్ట్యల్స సమకూరునట్టు చూడవలెను. అనగా ఆహారము, చ గతిని వెనుకకు మళ్ళించుటలే అల్ప బట్టలు, వైద్య సదుపాయములు, నివాసము, విద్య మొదలగునవి తాత్చర్యము: అదేవిధముగ న్వల్ప వ్యవధిలోగాని లేక అందరకు అందించవలెను మానవాళి యొక్క కనీసావసర అత్యంతశక్తి 'నుపయోగించుటద్వారా కాని సమాజ చక్రగతి ములు యుగముల, కాలనుల మార్చునుబట్టి మారుచుం వెనుకకు మళ్ళింపబదు మార్చును ' ప్రతి విష్లవము' (006౧19 డ్రును ఉదాహరణకు ప్రయాణసాధనము ఒక సమయమున "ఈ౦1410౧) అని పిలిచెదరు. ప్రతికూల వికాసముకన్ని ప్రతి _జ్ఞైసిక్రిల్‌ అయిన, వేరొక సమయమునందు విమానము కావ విష్లవము న్వల్స ఆయువు కలదియ్లై యున్నది చ్చును. వారివారి నివసించు కాలము ననుసరించి అందరకు 7. పూర్ణ ఆవర్తనే న పరిక్రొంతిః. కనీసావసరములను సమకూర్చువలెను “నమాజు చడ్రము యొక్క ఒక నింవ్లూ్త అవత్రమును, శూరా 16, అతిరిక్తమ్‌ ప్రదాతవ్యమ్‌ గుణానుపాతేన. వర్త వికానము అని అందుడు 7” “క్రనీసావనరములు నమకూర్చిన విదవ ఇంకను అభిక తొత్పర్యము: శూద్రవిప్ణవ పరిసమాప్తితోపాటు, సమాజ ముగ మిగిలియున్లు వస్తువులు ఉపచారములు, వ్యక్తుల సామా చక్రగతియొక్క ఒక సంపూర్హ పరిభ్రమణమును పరి॥క్రాంతో జిక విలువల ననునరించి వారికీయవలెను * కర కదారా పర్తవికాసము (08/00670 ఈ080౧) అని రు తాత్పర్యము: కాలానుగుణముగ కనీసావసరములు తీర్చిన అందు సమానమ్‌ పిదప మీగిలియున్న సంపదను ప్రజ్ఞావంతులకు వారివారి 8. వైదిత్యం (ప్రాకృళధర్మః సమౌొన యోగ్యత ననుసరించి పంచి ఈయవలెను ఉదాహరణకు న భవిష్యతి 'సైకిలుకు బదులు మోటారుకారును (ప్రతిభావంతులకు వారి “ద్రక్సళి భడ్గుము భిన్సుత్వమేకాని వీకత్తోము వార్తి| (ప్రావీణ్యమునకు గుర్తింపుగను, సమాజమునకు సేవ చేయు న టలో వారికింకను అవకాశము కలుగచేయుటకును సమకూర్చు తానేకాదు హానదరు వినా “నీ శక్ష్యనుసారము 'సేవచేయుము మరియు నీ అవసర తాత్పర్యము: చిత్రవైవిత్రం ప్రకృతియొకు ప్తి మును బట్టి నంపొదించుము” అనునానుడి కర్షపీయముగ స్రైయున్నది సృష్టియందలి ఏరెండు వస్తువులు వులు నున్నను, ప్రపంచమునందలి కరుడుగట్టేన భూమియందు నుండవు ఏ రెండు శరీరములు, మనస్సులు ఏర హాలును ఏ ఫలనాయము నియ్యదు అణువులు ఒకేరూపమున నుండవు ఈ అనేకత్వము ్రకృ

క్‌16 పాహితీ నీరాజనం కేం సర్వ నిమ్ను మాన వర్షనమ్‌ సమాజ జీవలక్ష లెను పంచభూతములగు పృధ్వి, జలము, తేజస్సు, వాయువు అమి. మరియు ఆకాశములందు గుప్తముగనున్న వనరుల నన్నిటిని ంం సంపూర్షముగ వినియోగించుటవలన జగత్‌ వికాసము అత్యధిక వ ట్రజులబీవన్న నరళియందలి బొన్సుత్యాభివృద్రి నమాజు స్ప జర్రుగుటలో దోహదకారియగును అవసరమగు వనరు (ట్రా శక్తక నూచ లను కనుగొనుటకు, ఉతృ్పత్తిచేయుటకు ప్రజానీకము భూమి, తాత్పర్యము: (ప్రతిభావంచులు, సామాన్యులు పొందు కనీ సము(ద్రము, ఆకాశములందు మనఃపూర్వకముగ పరిశోధింప సావసరములను మించిన సౌకర్యములను తప్పక పొందవలెను. వలెను మానవాళియొద్ద ప్రోగుచేయబడిన సంపద వివేకముతో అంతియేగాక కనీసావసరముల అంతస్తు పెంచుటలో నిర్విరా పంపిణీ చేయబడవలెను వేరువిధముగ చెప్పవలెననిన, అంద మకృషి సల్పవలసియున్నది ఉదాహరణకు నేడు సామాన్యు రకు అత్యవసర కనీసావసరములను తీర్చుటయేగాక ప్రతిభా లకు సైకిలు అవసరమైన, ప్రతిభావంతులకు మోటారు కారు వంతులయొక్క, ప్రత్యేక అవసరములు గలవారియొక్క అగత్య కావలసి వచ్చును అయినను సామాన్యులకుగూడ మోటారు ములుకూడ తీర్చవలసియున్నది కారు సమకూర్చుటకు వలయు ప్రయత్నములు చేయవలెను అందరకు మోటారుకారును సమకూర్చిన పిదప ప్రతియొక (4 వి సమ | సమ నసాధ్వాత్మిక ప్రతిభావంతునకు ఒక్కొక్క విమానము సమకూర్చవలసీ 1 వట షూరిర మౌ ధ్యా శ్ర రావచ్చును అందుచేత ప్రతి ఒకరికి విమానమును కూడ సంభావనాయాచు చరమోపయోగశ్చ. ర్త చ నన డల న నమాజముణందలి నస నవష్టాందు వంది? లు 0 ౨౦ యు తిక్క మాన వినియోగ టకు చేయు కృషి నిరంతరమగుటచే దీనిపై మానవాళియొక్క ను! నన్‌క్క ఆధ్యాత్మిక శక్తులు అధికముగా సంపూర్ణ వికాసము, భౌతిక సంపద ఆధారపడియున్నవి ల త్పర్యము: శారీరకముగను, మానసికముగను, లౌత్సా 12. సమాజాదేశేన వ లౌ కం 'దేశేన వినా ధన సంచయ హికముగను కలసి మెలసి యుండుటను సెంపాందించవలెను ర్త సమష్టి శ్రేయస్సు వ్యక్తియందు, వ్యక్తి శ్రేయస్సు సమష్టియందు “నంఘ నముదాయము యొక్క న్చుష్టమగు అనుమతి ఆధారపడి యుందునను విషయమును ఎవరును విన్మరింప మరియు అంగీకారములేనిదో ఏవ్వక్తిని భౌతిక నంవదను కూడ రాదు వ్యక్తికి తగినంత ఆహారము, వెలుగు, గాలి, నివాసము బెట్టనీయరాదు ?* మరియు వైద్య సదుపాయము కలుగుచేయనినాడు సమష్టి తాతృర్యము: ఈ విశ్వమంతయు అందరకు చెందినదగు ర్రేయస్సు కలుగనే కలుగదు గనుక వ్యక్తి ర్థేయస్సు కారకు క్ష సమష్టి శ్రేయస్సునుగూర్చి కృషి సల్పుటలో నిమగ్నమగుట టచే అందరకు అనుభవించు నధికారము మాత్రమేగలదు, స వ స్ట ॥ 'శ్రేయోదాయకము సమాజ స్పూర్తిని తగురీతిని అభివ్యాప్తి అనగా అనుభవించు హక్కు, అంతేకాని ఏ ఒక్కరికీ ఈ హ్‌ ప క్ర గ కల్షించక, సమాజ స్నేహభావమును ప్రోత్సాహపరుపక, ప్రతివ్య ఉమ్మడి సంపదను దుర్వినియోగపరచు అధికారములేదు శియందు.. విజానమును మేలొ_లుపకపోయినచో. సమీ అమిత సంపదను 'ప్రోగుచేసి కూడబెట్టువారు సమాజమునం న్నే ల్‌ బ్ర దలి ఇతరుల నంతోష. సౌకర్శములనోపతశముగ తగంలన టలి మనః ప్రవృత్తిని వికసింపచేయుట అసంభనము రన వ పు రను తతర. కొవున సమష్టిమనసునకు శ్రేయస్సును కల్గించ వలెనను భావ వా వార ర్రఐడని ఖూ ంమి ఇళ ఆకచర్యు. ముచే ప్రభావీతుడైన వ్యక్తి వ్యక్తితముగ శ్రేయస్సును కల్గించ అందువలన ఎవరును సమాజముయొక్క అనుమతి లేనిదే క్‌ ళీ సంపదను కూడబెటురాదు కల్గును వ్యక్తియందు ఆధ్యాత్మికత, ఆధ్యాత్మిక నైతికతల 0౨ ట్రంా అభావము, సంఘ ఐక్యము యొక్క వెన్నెముకను విరుగగా 13. స్థూల సూక్మ కారణేషు కర్మోపయోగః ట్రును అందుచే సమష్టి శ్రేయస్సుకొరకు, వ్యక్తిగత ఆధ్యాత్మిక ప్రకర్తవ్యః విచార సమర్డిత:ః, తను జాగృతమొనరించవలెను ఒకరిద్దరు శక్తిమంతులు, విద్యా ““విశథమునందలి (పావంచిక అధి భౌతిక తక వంతులు, లౌక్యులు అయిన వారుకాని, లేక ఒకరిద్దరు ఆధ్యా పయునంద ట్రవంచక ఆ తగరం 6 క్‌. త్మిక పరులుకాని యున్నంత మాత్రమున సమాజము పురోగ సాధ్యతలను ముమ్మురముగ వినియోగించి వివేకనంతమగు న్‌ వంపిణీని చేయవలెను”! మించినట్లు కానేరదు ప్రతియొక వ్యక్తి యొక్క శరీరము, అంజ ను మనస్సు, ఆత్మ, అమితమగువ్యాప్తి విస్తారములకు కావలసిన తాత్పర్యము: స్థూల, సూక్ష్మ, కారణ జగత్తులకు చెందిన శక్తి, సామర్యములను కల్షియున్నవి ఈ సంభవనీయతను సంపదలు, వనరులను (ప్రజల శ్రేయస్సునకైై విస్తరింపచేయవ _ క్రియోన్ము ఖము గావించి ఫలప్రదము గావించవలెను

ధ్రగతిశీల ఉపయోగతళ్త సిద్దాంతము _ ముఖ్య సూత్రములు యీ ల అదుపులో నుంచగల బాధ్యత, గొప్పకండబలముగల వారిచేతు 15. స్తూల సూక్మకారణోపయోగా: లందు, ధైర్య సాహసములు గలవారిచేతులందు, మేధా నంప సుసంతులితాః విధేయాట న్నుల చేతులందు లేక లౌక్యుల చేతులందు వుంచరాదు. సమాజపు పగ్గములు ఆధ్యాత్మికదృష్టి బుద్ది కుశలత మరియు “శారీరిక మాననిక్క భౌతిక అధి భౌతిక మరియు ధైర్యగుణము, ఈమూడు లక్షణములు కల్గిన వ్యక్తుల చేతుల ఆధ్యాత్మిక వినియోగములఅ నడుమ నరియగు దిద్దుబాటు యందే యుంచవలెను. జరువబడవలెను. 16. దేశకాల పాథైః ఉపయోగాః పర్తివర్తంతే ను తాత్పర్యము; ముష్టి నమష్టిగత శ్రేయస్సు పంపొందు తే ఉపయోగాః ప్రగతిశీయా: భవేయుః, అడ, ? , అ ల్క ॥ కొనవలెను ఉదాహరణకు (ప్రతిఒకనికి కనీసావనరములను బట్టే ల్‌ ద్రగతినాధ తీర్చు బాధ్యత సమాజమునకున్నను, సమాజము ఈబాధ్యత “*్‌ యొక్క ఉరవడివలన ప్రతివానికి ఆహార, ఆవాసముల నొనగి తాత్పర్యము: ఏ వస్తువునకైనను తగు ఉపయోగము దేశ, నచో వ్యక్తి ప్రారంంభయత్నము దొడ్డిదారి పట్టును ప్రజలు కోల, పాత్రానుసారముగ మారుచుండును ఈ సాధారణ సత్య (క్రమేపీ సోమరులగుదురు అందుచే (ప్రజలు శతమయోగ్యతాను మును తెలుసుకొనలేనివారు భూతకాలపు అస్టిపంజరమునే సారము గావించిన శ్రమకు బదులుగ కనీసావర వస్తువులను పట్టుకొని గ్రేలాడుచుండుటచే సమకాలీన సమాజముచే త్యబిం కొనుగోలుచేనుకొనుటకు కావలసిన ధనసంపాదనలో సమా పబడుదురు సంకీర్ప జాతీయదృష్టి ప్రాంతీయ దృక్పథము, జము. బాధ్యత వహించవలసియున్నది కనీసావసరముల కులగర్వము మొదలగు వానిపై ఆధారపడిన అభిప్రాయములు, అంతస్తు పెంచుటకుగల (శ్రేష్టమగు విధానము వారి కొనుగోలు మూల సత్యములనుంది మరియు కల ఏనాశక్తియుత ఆళోచనల శక్తి పెరుగునట్టు చేయుటయే నుండి ప్రజలను దూరముచేయును అట్టి భావములచే ప్రభాని తులైనవారు సాధారణ సత్యమును ప్రత్యక్షముగ అంగీకరించ సర్దుబాటు పద్దతి యొక్క ఒడంబడిక ఎట్టన, శారీరకము జ్య తృలిళము న క న్‌ టే క ధృవ ఫస, గను, మానసికముగను, ఆధ్యాత్మికముగను. బౌన్నత్యము ఎర్షూతీతమగు చెరుపు చేస్కి చివరకు బలాత్కారముగ నీచ గాంచిన వ్యక్తినుండి సేవను పాందునపుడు సమాజము సమ్యక్‌ స్థితికి దిగజారిపోవుదురు వివేచనమును చూపవలెను. భౌతిక, మానసిక ఆధ్యాత్మిక కాశల్యములు మూడింటిలో ఏదేని ఒకదానియందే ఒక వ్యక్తి _ ప్రతి వస్తువుయొక్క ఉపయోగమునందు దేశకాల పాత్రల (ప్రవీణుడైనచో, సమాజము వికానముచెందినట్టి అంశమునే యందులి మార్పుల ననుసరించి మార్పులు జరుగుచుండును (గ్రహించవలెను అట్లుగాక భౌతిక, బౌద్దిక అంశములు రెండిం ఈ సత్యమును గుర్తించి ప్రజలు, 'ప్రతివస్తువును, ప్రతి ఆలోచ టియందు తగినంత వికాసము కల్లియుండినపుడు, బుద్దివిష నను ప్రగతిశీలక దృష్టితో ఉపయోగపరుపవలెను. ఉదాహర యక శక్తి, సూక్మము మరియు అరుదైనది యగుటచే, ణకు నేడొక వ్యక్తి మిక్కిలి పెద్దదైన సుత్తిని సంబాళించుటకు బుద్దివిషయిక "సేవ అధికమగును, భౌతికమగుసేన స్వల్పము బదులు శాస్త్రీయ పరిశోధన ప్రయోగఫలితమగు అదేశక్తి గను (గ్రహించునట్లు వివేకపూరితమగు సర్దుబాటును సమా నుపయోగించి ఏక కాలమున ఎక్కువ సంఖ్యలో నున్న సుత్తు జము గావింపవలెను ఇక మూడింటను సామర్హ్యముగల వ్యక్తి అను ఉపయోగింప గల్గును అనగా శాస్త్రీయ పరిశోధనకు అభ్యమైనప్పుడు, వానినుండి సమాజము, బుద్ది విషయికమగు ప్రగతిశీల ఆలోచనలు తోడైనపుడు అదే మానవశక్తినుండి -సీవ అత్యధికముగను, భౌతిక సేవ అతిస్వల్బ్పముగను గ్రహించ అధికాధికమగు సేవను పొందవచ్చును శాస్త్రీయ జాన్నత్యము వలెను గాంచిన యుగమునందు పురాతన శాస్త్రీయ సాంకేతిక పరిజ్ఞా సమాజ్రేయస్సు కొరకు ఆధ్యాత్మిక శక్తులు పొందిన నమునే ఉపయోగించుట ప్రగతికి చిహ్నము కానేరదు వ్యక్తులనుండి అత్యధిక సేవను (గ్రహింపనగును, మిగతా సేవ ప్రగతిశీల ఆలోచనవలన అభివృద్దిచెందిన సాంకేతిక పరిజ్ఞా లను బుద్దికుశలతాయుత శక్తి ప్రసన్నులనుండి పొందవచ్చును. నముచే సృష్టింపబడిన వివిధ వనరులను ఉపయోగించుటలో భౌతిక శక్తిగలవారు ఉపేక్షింపదగువారు కాకపోయినను, తమం ఎట్టి ఆటంకము ఎదురైనను ప్రజలు ధైర్యముతో ఎదుర్కొన తట తామేమియు చేయలేరు వారుచేయకల్గ్లునదంతయు, వలెను మౌనసిక, ఆధ్యాత్మిక శక్తిసంపన్నుల ఆదేశానుసారము ం 0 మాత్రమే చేయుదురు. అందుచే సమాజమును నడిపించి తనా నాం భాగమునకు

లయంలు20” వోంటపయల

5టెలరంయి గంటు 'ంణడే2' గలేట8త సజుక్రో886 26 2201 02210110

క్షం 768090 2 1077 0 ౭52001 2800 116 18౧36806 5 (౮|6 ౧౮౭౧౭౧౦6౧1 0 9200%౧1 “80 [1 $” 20౧5487 80గ8 ౧౦౮8౧౧ 90%012/5 0 9100 46) గక ౧౦ 26౧౧1 10 661/6 గంగ నీగిరగ[8 654% ఉ*గ౦ &/8 [౧86586 1౧ శ₹౭0108 5జ51॥ 07 ౧1౧ 610626 020౧౧౫02! 107౧౫3, ఛం ౧1510౧/ జంకే 4198100౧0601 0 116 9490 1౧80110024 1[౧|౧౫౪౦౦౧౩, వ[0౧0101౧2 101౧5 01 2౧04299 0౧ గ౦౮6౧౧ 1౧05 0 1౧౪౮95800280౧ గ౧౮గ౦/౭|$ 0 &0౫/ ౮ 11036 ౧౭గ౨ 11800 10 గాజం8 0౧5 1064 [౧68 300001 2180 1౧ 119 *గ|౧ం6 60 19 008 01 18 12000896 06/ ౧౭2౪౭ ౧౦1 68౦౧౧౪ 91200౧౭౧4౧ ౨6 791౪090 [2006296 (92586 106 1౫002006 01 15 ర౭9/& 6169గ౭౧ 1659 92౧౧౧౫౬గ2౧8 6801806 14 18 768004 1౧ 8 12094499, ౪౧6౧ 6%/ 0౧056 10 08018 [2౧9౮౭99 15 & 661/21/9, 16, 2౪1654 08209101 129 & ౪61 01920561 0 గ 118 ౧౭12౧౩ 2౧6 6/80 01 ని౭% 200 02గ|౮||2|1౫/ 664 1౧ 16 ౧90 ౧9986 10! 540510 20 06౪20౧4504 ఛ61౯ 91200౧౫9, 85 10 ౧౦౪౫ 761094 4069 29. (12 (0/066 16౧) 10 గ|(8 9000 2౧ 60106812200 ౧9/86 69106 ₹0గ 920311 0 70% ౪2౧065 6180122100, 0౯ ౧౦౩1 ౧౧౦080 1 5 18 1946 4౧౮8 ౮ క260153 గగర౧!2 52002 001౧02౧1, ౨4 6 ౬211 012౧౧౧౬2౧5, ఉ[100౧ 16౫ 986 2 92౧౧౫౬ ౫౮ 9 761090 [3౧96౭96 41890 10 ౧౬/6 10110496, న8గంల1గ0/ 1౧ గొ౭కగిం 1016 1౧ 5203651 &గ6 2గ౧06186 10 2౧౧2౫౭0౧21. 61/1510గ 1౧10 +215202, 100842. 2౧౮ 685/4, ౧41 6 451 01591021 ౧06 10 19 1209408209 8౧060 60/౧ [౧ 800 & ని1)900 గి౭కగో (౧౮౦౦౮౦౭6 115 1064 2౧6 01083 96౧9౧2" 9(40గ౧2౧2౧3 0006160 8251/ 209 116 ౪00200180/ 010466 ॥5 10206 6202 1౧9 క తి +*ం1! 28 1౧6 920౧౫8౦2 1005 2౧6 10 ౪18 ₹761ల06 90200002 1౧ 161090 58౫/5 2041 19/౧౫౧2|౦౧5 10 5209[1గ 2౧6 6౫ ౧6 10 ర6!

1 6 00 గ౦(౧8 0౧8%! 1209429635 1 1౧014. 0౧ ౪0 8008 ౧౧౦౧౭1౦ ౧౧2౧995 ౪/౧100 1656 5209 ౧6 521069 1౧8 26గొ5 ౧420410 10౧8 ౧౭4 ౪౧౦౭౧౦౧9 || 6 ౧౦౦౪55 0 000 (1 ౮౭96 15 89%-9451901 2౧6 108 ౪1016 01510౧9962400 4 (0౧ 106 “099” ౪౧09 115 & 1168 1209 సం 28 616964 841 1౧ గాణంగ౧ం్ర 109190 6606౧1౧ +04106140/. “౧౦౧ 08౧16 1౧1౦ 04౧8 ర 2100 9 920౧2105 ంం ౧౦ 09 12004299, 16% 00౬164 9౭8800 561 1 202గ 800% & 09 242/9 ఈ 2౧ ౧000315180 005000 0౪ ౧1౧౩ & [51 ౮ 560% ౦765 801 0/ 10/10 580గ 10 గాగా[09 116గ56/65 10, 10౯1౧ 06 10100౪ 16 గ౪౦6 ౮6 ౧౧౭61 9/20౧౧౧౧2౧&౧8 9/ 28 య 41116 6146109 19 1209౮299 1౧10 011౧61౫ 1౧6 91600 9/20గ2గ2౧8 566గ 10 [౧జ/6 $206 రో22 ( 0100౧ 2102112 ఇం ₹200[8/& 12066 ఛ6గ౧561/85 1౧ & ౪9౧/ అ ఈ/80 ౧0510౧ "00! 02/5 న్‌ 394౧5171 0 ౧2601 6/ 52/ 88 ౧6 68211 ౪10 119 1610964 /002006120/ ౮౧౮61 26 8066 10 రరకడే 2౧6 72౧౭-26 10 08 16 11/96 ౭209, 1202008. 26000242, 095/2 116 0109 040-001 10021 ౮౩496 0 0682 001 100% ౧౦ ౧0౪౦6 &| 2 0 18 972౧౧౧౬1౦2! 168౧1 0 [000 6 19 ౪62109౧1 ర 16 10003 ౧ 06 (2౧0296 గం 2 ౧౧4187 0 1101 ఛ/2/2082 65/9౧ ₹0గ గాగణక, 8 02%) 1౧9/ 60౪16 ౧౦111౧6 2౧౫ 51౧14010/ 1౧ 9/2%గ4102 065/8 86౧9౧1 1౧ స్‌ 1 18 0[100% 0 10౧03, ౧౦౯ 1 ౪౭౦ ౧0553016 107 1౧6౧) 10 11106 (౧6౭5206 6 (16/ 18

వ్‌22 09౧10030/ 653060౧8 ₹ంగా 10 52091604 506/095 7%౧69/ 94451661 0౪. ౪70౮ 599 6 ౧౦1౧1 1౧ 8 6౮6310౧ ౧౫866 ంగ561/65 0/ 0105960" 200041౧009 ఏ9 ౪౧౮9 1౧9 ౪16 01 15 ౧2౧౭ 1 15 2 ౧౮9510౧ 9ం౧౭గా౧౧౭౦౦2| గ౧౪(౧౦6 0 గకగ॥౧| 10 16936 00౧౧6౦1896 *౧ 6 ౧1510౧/ 2౧6 6౪౪౪౦౧౧౧౭౧ 120౧944065, ఇగి౦ 2౧౭|/31౧౫ 9౧౧) ఇం0070100 10 0116 ౪౧౦16 9౧౦౮౧ 0 5000 1౧౮12౧ (2౧92965 జ ౧6౦6 104 ॥ ౧2౩ 12116౧ 10 16 106 0 2౧౮6 167 1280౧0 ౪౧9 తిగ2౧ 1౧ 12౧005 50౧9 ౧౦౮6౧) 80[012౧3 1౧ 8 18164964 006౧౯)/. 512068 0 గ5 0౧౦41౧ 540౧810, ని౧210110 ఇఒ 10 69౧౮౪4౪0౮6 10 60 ౪౧241 116 01 ర్ర2గ్గాగ2/2గ న 12167 టి డం బా గో 6 12096208 ౧౭౪/6 1ళ ౮౧౮౦౧6 71656, 1౧ 6956 5120 ॥ న అంతలో 10 208 118 ౧:10౧/ 01 (19 నో ౧౭/2 6|51౧(609|210గ౧ నో 10 తగ గింంంంి 2౧౮౮206, 10 66//6 ఆంగ 116 2 1016190౧ 0/౧ గ౧౦౧-గీిగ/౭౧

న పో 18/౧౫౧౫4౦౧8, ౧౦౦015, 9౧౭6౮2|/ 1౧712160 1౧1౦ ॥ 0? ౦0216046! 2౧6 నిగ౦గ౧౦౮౧౩, 610, *౧౫ 18 00౧091/66 ఇ8 0991 0/ 5 8౭0106 ౧౪౧౪౦౧ 6150658566 20001 19 6 920౧౫4౧4౧9, "0౧% 49 ఉగ/౬౧ 80౪౧099 &౧6 గ౧౦0గ౧-గిగి౭౧ అంగాంగ! 100౧6 1౧ సీంగగింగా 1౧౮8 589% 10 9603120౧4418 1౧9 1౧60౧/ 511గ66 ౪6౧౧20014౧, 2౧6 116 1219? ౧౬౩ 2180 6%/639560 0/ 19 0౧2౧౧౧౧౬౧౭౧౩ 2౧6 10 ౧108 0౧ &ఇ గ౧౦౧8 గ 001౧100 4 6 5000 1౧64౧ ౬౧9౮2౦6౩ గ౧ 10041౧0 16 800/0 6 4గ౭౧ 0గ91౧ 101% 2౧ 1౧౮౭౧౭౧౮౭౧ 9గ౧౦౪౧ / 1౧69౧౧5611/63 0116 6816409064 ఓ2౧౦౮౭౦౪-౧౦10౧|/ ౦౧ ౧9 7616806 ౪691 16 1510౧/ ఈ 118 7610906 [2096296 0౫ 12౧0606, 061 2190 0 016 ౧౦౩౧౭18 12౧0౮౪౭069 0? 0|| జీ

౫/డెగి2 [౧౦ ౧౮౦15066 0/ 16 గెగం౧౧1 5౧0%6౧ 1౧ 5061 1౧౮1 115 1౧ 1115 ౦00౧౧6౦౪౦౧ ౮౧౫6౯|/ 1౧ 140 ౪010౧౩, 1937, ౧29 ఈ21 (19/ ౧౭౦ 10 06% 11౧69 26 01 (0 శ్‌ స ౯6-0౧9౧96 116 ౧౮6910౧, 2౧6 (166 10 9[౦0౪/ 21 2౧6 2 5460/ 01 (19 రరర లో గః ₹/5 11686 12౧0౮068 0౧5006 1౧612 279 ర1510౧160/21606 125 008౧ ౦0౧514౦196 2 0792 ౧910 10 116౧౧ 10/౧8 ౦01 ౯౧|౭|15 1౮51 149 119 శీగ/2౧ ౪7౭గ౧౫2౦౮౪|2|౧5 61366 15 & 6115101609/2160 10౧౧) 0 84౧35గ1 2౧౮ 01 0% 1౧612 జర 90 28 ఈ గగీజీ ౦౯౧91౧ ౧41 గి20%. 1 న ఇం్రంంర, 149 2౧/ 0 116 ౧౦౦౭౧ 15 00౧9160666 23 గిం 9190౧6౧4 0 ప నాని. లం గంగ గీని200/20౧98 51206 0౬|| 6 ౧11019, ని౭8800|.. 00 26 అ(12066 జఉ4ఖ/ 29 16౧౮6౧౦195 5 0౧6 ౪0101 15 80౧6౧౦౪ 0? 016? 00౧౧౪౦౭6 యగ్యగాంం 901 2౧4 ౩౧2664 6౫ 2౧౯20౯9 ఈ 6 గం౦ం౧89 ఇ ఇ 18 ౪ 419 (ల అగ్భా౭గ6 టగా. 2౧6 2౦ అగ? ౧9104 5212420204 గఉం౦గ!2 గ౧|9౪ 0 19 76106906 ఈ! ౧2౮వ 0 6౮6 10 ౧౬ ౧౦౪౧౪౯౫ [౧ 6 6౭౫౫ ౧6౧౧౧698 0%6 01౧982౧ “1019012600 9గ౫, 0౯ 006౧9౭ 11/069౧ 66౧02 2౧6 [౧8 0౯ 016046 1౧ ౧19 0ంగ౧౫|౫/6 612గ౧౬ 5020020082 6210 10 ౧2/౭ 096౧ ౪119౧ 1౧ ౧౭౩ 6641411) 11656 12౧00496 ౧౭గ౦412గ/10౧ గ2:38001 106 10౧00206 ,01 19 1౧౯౦గ౧౪౦౧౩ ౦0 (16 ౧౦|౧( 01 ౪164 0 7గ2 697 9602098 ౧6 ₹986 9౭గ)/ గీగిరగ/ ౧9౧9 106౧6 &| ఉగిష8/8%, ౪26 0616 &ఇం6641౧196 ౪14 10? ౧6 ౦౦౧౩1౦6166 ఎ౦౦4/2062, 8026100104, 610 5 6664696 ౪4) ౧౧09 2౧౦19౧102౧ 0109౯5, 23 [౧౭౪/1౧0 ౧౧౦౦౭౧/6౮ ౧౭920౧1 0 ౧౫||, 82౧6 గ౧౭|2|/ 1 18 జం్రం66 గ ఇంం16౧1 1192009, 206 [౧6 అ/8౧ 8000695166 21 16 761006 [౬090806 01 116 ౧9౩6౧1 62” 81 1859 1209420969 9[0616 06 8161606 ₹0గ౫ 1౧౧౭౨12౧ 0 119 006౧౦/ ౧౮5 ౧౫/6 0990 116 ౧౦1౧ 01 64 6 6200 1౧616021 120౧062096 & 66౪910006౧ 0 18 న49200| ర౭౯4 0౯౬ 50, 0 [12/౧2/౬౧2 ౧౭౦, ౧౦౧౦9౪6 & 5146) 0 11106? 6181౧190/896 10గ౫ 0 ॥ 7066 7610496 19 11510౧/ 010686 12౧0౮౭0065 గ0గా 16 7916064 210౧0 ౪1౧ ౦49౯ 50061) 1౧61౬౧ ఓ2౧౮42069 41౧ 12౧06496 01౧1 0 ౪1౪4 &ఇగిర 28 76106006 01 *010% 1 8 0౦0౧౧౭౦166 ఇ౧6 0౧౦౮౧66, 19 5816 గగ౧రగ౧8 ౧2౩ 9౩౦1 ఇ ౧౭గ౦|2౧ 00౧౧౦౦౪10౧ 10 08 ఇ 12000299 66/610096 "0౧౫ ౧2520! 800౧6004 ౪|0౧ 16 ౭13800 న|17%1 ఇగ౦౧౩ &|| 2౧6 30 0 &గ/2౧ ౦0గ|౧ 01095, ౧9 జం౮68 12 016 12౧0౮8౭095 ౦0 5064

1౧౮1 1౧ 80 12౧ 28 169/ 2౧89 ౦౦౧౧౦౮86 ౪1౧ 781 5/ & ౧౦గ౧౧౧౭గ౩౦౧ 01 ₹18 ౧౦1౧ ౧౧౪౧1౦౧9౦6 761496 గాల5ఓ 2150 2/6 0680 66గ౫౭| ₹0గ 68 0 ౪౭౧౦౮౩ ౧|| 200౧౧2౧౭౧6 ౪/6 020 ౧1౦౧ 52006 50౮64/09, 2౧6 30 &॥ 0 181 00910౧09 10 ౪౧౦౧ 116 1010౪41009 2 116 19411795 00[1గ౧౧౦౧ 10 గగ 10010 ₹౧6/ గఖ/ న౧౦0200/ 08 10 4 1౧ ౧౭1౭001 12౧0044999 90% 00౧9౦౧౭౧ 169౧96 ఆ ౪210069 ౮612160౧ 0 ని౭$400౧| 100606 1౧ 5409%1 26 ౧౫ర69౧౭౦ 1౧6 ౧1209 0 *[1ంగ 80౧6 1216 ౧౧౯1 66౧౧౧2౧2౧5 ౧2/6 1198 5101206 1౧ 5400101 న 168౧ ౧1౬౦8 0౧/ గంగ౧1[౦౧6౮6 0/ 0౧9 9, ౧9/69[8 ౧ 8 యజాం66 10 ౧ 66౧12 యం ఇగ౧రీ ఇం001641౧8 10 80౧16 | 1గ69 16 ౧12౬౫ 01 1 5 1౧ 418 00౧౧6౦410౧ 4281 1౧6 ౧౮65400 01 | 00గ91౧౬1౦౧ ఈ 1౧, ౧౫ 602006 1౧10 ౧౧ ౭౧6 8 882001 12094209;, 101 ౧446, 0౧910, (ఇం 60 061 69808౯2196 1౧10 5/1120168 2౧6 1161/ గ౧౦గ౫౦, 610. 0600[068 & ౧౧౦౧౧6౧1 0౧౪ 1౧ ఛ₹8 ర61500605810గ 220౧ 366[1153 10 ౬/9౧ 16 ౧౮౧౫౨6౯౦ 956 6181603 0౧ ౧౭9౭౦0 000౪౫/ & ౧6౦౪114౧ ౧౦౩10౧ 42౧౧0౧0 ని21గ15, 566గ) 10 0౧౦౪ 9/(26౮41%/ 1౧ 00౪౧9 01౧౧9 ౪/౧9 ఇ౧6 146 5 ౪౧౫/ ౧6౧జ08 1 ౧29 0600౧06 & 722౧001 ౧౧9౧౦౦౧౦౮౦ 0౧౧/౧ 0౧6 ౪4౧904 5620)601 01 ౦0౧(౧౦౪౭౧౩/ 6౪6౧ 2౧౧౦౧౦ 901012౧ ౧6౧౫౦౧8౧౮౧ ౮4116 120) ౧06౧1౧/ 2669 0౧011162 115 2 61౭1601 ౪0100 200925 10 09 ౪6౧/ గ్‌చ2ం! న్యా ఎ లో 0164 ఇగ౦౧ం ౧౧౧1, 90 146 ॥ 80౧౧901099 1$ 60% జజ. 5200125602, 2౧6 58౧00212, 6662166 *భా ౧౭|| 2౧6 516 66009 6౧9౪౦౧ (౧|| గాడ 53002 సగ ౪2960652 2669 6191 0౧౦6 8640995166 441 18 ౧౭౩4౦|| 6121603 69 గం/6 ౪216165 10 1656 ౪86, 08062, 1129802, 0౧౫ 10024 ౪2161169 01 ౧౬|| 1౧ 06124౧ ౧౭506615 ౪130202, 530౧2, 80602 8౧౬502, 19660602, 1106 16 ౧69౧40౧ 0 1౧19౧/001|10 00౧9౦౧౬౧1౩ గండ రంరంగజ 0510802 1130602 జార 916, 1 5[0౪4/5 616౧39 0 61056! ౧91240౧811 *॥గ గింటర6[& + 520౧801 2౧6 ది&| 4౧ 0109 ౧గ15 81 &9 769జ69 108 004౧2618గ510 1921495 01 116 1న 10 96 ౧01964 ₹21 0౧1౧౭|/ ౧౭82001 ౪88 ని21520%1 ౪8 ౧౭౪/6 ౧౦ 6911019 [౧10౧౧౧౬4౦౧ 51౧08 ౦0౧౦106౧౭6 ఇం & ౧౬౧ 46 5404౧22604, 14804611 18 8200౧4౧2౧8 460)99[/95 9862 10 649? నగిజంగజ!, 60, 16, 25 & 18006209 390[90 1౧ 7౧ ఛం ర050గ౧10౧ 0 [1 01404019104%08 & న2గ14180 ౧1206, 061 12168! 0౧ 6121696159 01 శృింం౦గ6|౧9 10 51 80/06 616[౧౫౦౧, 2986 న౧110%1 58005901 2౧6 న౬౧౦౧౬| 04౧౧6 10 06 0111964 216 ౧2౧౧౧౬౧2౧౩ ౦8౧ 09 6[/16466 1౧10 140 $0[0015, ౧౭52001 25 540౧1856౧1 ౧13800౧1 2౧6 1౧౦౧4114 05187) &0౧41 62319గ), 16 107౧౧9 09100 116 న25$40%1 ౧15 5౧048 శ! ౪/౧6 5480౧95901 +010౪4615 ఈ ౪౭1౧౧5! 2౧6 6 12601 ౪౭7౧201001 న2గ౧౦౧౫||, 610, 29 00౧|౧66 10 ౧12065 1121 0౦ 2౧6 11696 140 90[0019 616౯ "0౧౫ 9800 019! 9/ 19 ౧౭౬౧౧౫9 0 5060[8602, గికంంగడ& 610, 6 1౧ గా౭౧౫/ [85060 2౧6 29 9216 10 08 ౧౧౮180 482001 ఉం ౧౦1 00౧౧66 10 0౧9 1209, 0041 1౧౦౦౧9|516౧౬ ఇ 801 0 104/6? 6181601 10౧00606 ౪/6౧ 1౧ 1656 ఇ828 2౧6 566౧3 10 06 2) 2|| ౧6[౧/2641౧9 0౧9 ౪21౧౫ 50025 ౮03009 2 ని౭5800| 1౧ */గ10% ౭౧6 6౧౦౧౦001౧9 ౪౧౦౧ 04169 2828 2౫90 ౬౧౦౧ (16 0౧/ 30౧20 గాం8 *8 8 ౮౧౫౭20 (4010048 01 119 [10గ0 ౪95 001౧6 ౮ 1౧6 ॥ [౭౧6౮9౧66 18 6 శఉంం౦గ౧61౧౩ 10 19 ౬25187౧ 90%001 869605 10 2౪/6 50926 9/260621/ 10 51999౧2, ఇ| 90౧4౧1 ౧౫౮195 2౧8 గ౧869౧66 06 ౪21౧4: ౭౧౦1212 206 11603602. 62062, 610 , 20004100 50[001 60956 2180 6650611509 ౪22గ౦౧| క్‌జం200, 10 గటా 72504 “206082, 2౧6 ఇం00౧0100 10 5౮+ 6౮068 50 1౧ 2౧౦౪16 ౧౭౧౧౪ 041111 ౧౭౩4001112, 112గ02066)4'8 151 10 గంగంగ౧8 01౧012 గంగా 19 ౮9, 79210౧9 9 ౪250204008 గ౭1820[1 25 &గ సంగం అటింగా 00౧౧68 0 గండ 10 6 1౧91040401 ౪2౧6౦ “82౧౫౦1 30%001 గ౧౪౦౧౩ ఇ0601900౧౧054 60౧౧9౯ ౦ ని౬౧౦౫౬ 168 గాంగ౧1ంగం 56౪69౧ 6/68/89౧1 ౮181600 0 ని|910%11 ౧0౧6 0 91ఆ/9౧ ౧01008 41616 నిజం౭ం[! 612608 &/8 */10౧ 297996 1౧ 9 0౧6 6698011066 6/ 119 90020. ౪1/66ఈ6౧09/5 "

524 6906086 ₹06800[గ4 నడ్ర౧౦0గ౧? ౧69/2 00౪6౧౪౯/ 10 6 6గ6౧9౧| 10గ౧౩ 0 ౧౭:౩౭౧౧| నికగిరూం 02 నిత్రగిండడగా 62662 శీళడం్రడం02గ) 0602696 0 801౧8 00గ౧౦౧ 0[జఉ06 5 ౪౧101 ౪డంగ౧2020) అిడ/౧డర/42౧7) ౧2 2/8 6616 2004/9౧ 580466౧ 2౭8800౧ 6 16 ర26/౧296020 02 గ౭గజ్ప/ిగా 01667 0౭గాగాజగ8గ5 2౧6 8 12౧96౮8965 5ర౦[౧6౧ న5౭ర2౧౧ 0౧/ర6౮2గ 02/౧౭ (౧ 30౪8 1౧611

శ్‌ నా హా ౭1 ౨91009 10 గడ[004 గిర్‌ 2 గ౭గ6గ 0 126 ౧౧౦51 0 గజ 2౧6 0411606

2625608 "జ ర ని2౧౦౧౬ 0౧/ ఇూ8 9216 10 08 ౧6 5060141 19811765 0" 16 న౬|580%1 04౧ ౨6

స2ం2/ ఇ-౧౪0806 ఆఉ|౭864 07 96 920624 20000 ఈగ 099 0౧ 1౧6 02404120. 1౧౮ 1౧699

స్‌ అగ19 0085 28 10 06 గగింంగ ంగా న6001120068 141 6151000619066 ౧౭19౬011 ₹0గ

నో ౧౭౦౧18 ౪00. 5౦9 11858 12౧ర6౭౦65 - 51961 4180 56౧/6 10 611$1109౮15౧ ౧6 0"2/156120

“ఇండ 62420” 895 ౧6 ఓ1౧0౮2ర63 170౧౧ 5209171 706 0౧2౧09 0 50%

ఉండి = తత ౦౦౧9౦౧౭౧18 10 [౧౬/64 0౦౧6౩ ౧9 72౧౫॥ 210౧2061 తీగింటింగ /51 0% ౦౦6౧౯85 ౧9/6 నిజ!5డ00౧4ఉ 061)208 116 94111651 0 116 4109౧20815 0 506

120౧0౮2065 ౪6/౧6 80088౧ 8506001166 6/ 1౧6412, ౧065 ౧౦01 ౧౦9653 126 50% 00౧5౦02౧15 21

ఓ2క00గ/|౮౧౧౩, 00౪6౧6 50౧౧౪ గ౧౧౦|౭ ౧11౦68 గ౦1 &| 206 గ 15 గ౭గ౧౭౧౩ 0౧౧%” [౧ 1808 1౧65 981

9/6౧ ౮౧౮6 ౧౧౪౪౮౦65 ఇం006౧౮ -- [86 ౦00౧౩౦౧౭౧౮ 904680౧ ౧౪౦ ౪0౪4౪ ౧౧ 18 “్యక్రంయ2 గక 5/4 4/600౧4// ౮6/4౧ -- (౧౧౫౦౮9 ౦0 ౪౦1645) ౧/౪ 10 06 ౧౧౦౧౦౪౧౦66 &5 “దంగ గతి దిశగ౧//2 60% 0౧98 గీ 50% 00౧90౦౧౬౧1 64౧౧౦1 52౧6 &8 867౧౭ గీరండ2 గట౧/2/40 ఇగ 1౧|| 3006౧6 1౧ 7&౧౫|| ౪౦౯09 019? 08416414 560౮6ం0౧౬ 5౧ర్వ 6డ౧౮౧2/2 [2౧9౮౭065 0902౧ 10 26001 60) 1౧ 11161 511369 గ12 గ2ంంరత౧డగ ఇం0జ్‌ 014౧౦ 10 00౧1261 10 ఏ౧5571 5205671 ౪౦/౫8 వ ర న 1169 ౮2౧/౩, 5౧4ర్రు౭, 52౧గా2౧౭ 276 ౧౧౦౧౦౪౧౦౭6 జరంరుతగ౧ జంై64౧ర 002/6” 1౧ 1211 5 లి “(౧0౪ (2౧62 (తగా!

“2074 ఈ[0 [6౧6 ౪/6 260 5668 1168 01 1౧ 16 250/6 521316౧6 ౧౭౮6 5౫ 169 526౧1 లో 01 60౫౧౦౮౧4 18165 1౧10 960౬216 అలి ర్ర2గగా4గ4౧8 01 1౧6 1700 06౧06౧/ 904600 0౧ 0% 18 0%౬/౬0189%606 0 గ9౬001 &8 2166 16 ౧౧౧౧2 0/84/1౧00 1౧ 50006౧0 1౧0 % 5 00౪ నిణగణక 561 నీగిజగాజ "201 రిగిఉగ్పాడ 798 ౧60౮4౯ (౬ ౧౦ [౪99౧08 గర6 10 | కడం20), 7౬౧ 0౧4౧౭౧) 1౧ ౧282001 512606 1౧6 రిజ[ంల!2! 6౮1౬601 కం0[గ6౧ ఇ శం ఏగా9 10౧ 116 ౧12౦8 0 11/66 501206 0 5209601 7౭గ| (06 గంరగ౧/2 రల8 07 ₹9!000 000౧౧౧౧ 2౧6 0౧2061 [5 ౧౦ 50/80 & *| 9646 1 [౧85 2 11,0600 16 [00౮4065 600[9౧ 841 11గ౧97 50604 ౧౭2! '౮ 0౯0౧౦౮౧౦౭౮ 25 '5, ౪౧10% రగ *6౧9 ౧819766 10 50/ ౪4౧04056 16౧/8 ఇం 12165 1౧8 ౧1209 01 5102013 1౧ ంగ౦496 ఇం/05 0౭[5[౧1౧204, 0/89/64, గఓ౧౦౧| 995048, 0౧0౦ 541 0116౯ 012410120౧ 120౧90౭069, ౧6౦208 0౪1 గి౭గర/2, ౪8 6౦ ౧౦ గగ౧౦౪ న/ 85001106 17% 0 46 0/౭[౧౦౪91౧9 1౧౦౭౧౦౭ 0 వఏ్‌డగింక! [౧౬8 ౧౭౧౦౧౧ ౧౧ 6౪8౧ 98/9౧ 1౧86 9 12౧0౮౭06 0 1269౧ 10 80గ6 80112015 146 9 791600 ఇ4004 9 02౪62 0064౧ఈ)/ *౬5 6౪8! 6౧౫౪4666 1౧10 50 “5 1౧ ౧108 08 1౧ 52౧8౧ ౪౦/6, 11:6 నిజణక్షంగ ౧౩౧ ౮19056 25 10 06 ౧811౧6౧౪ 910౧గ9౮ 814 క౧2, 76! 4౧2 ౧6402 - నక ౩ఇ౧|% | ర క09 గ౬౧౧౪8 ౧౧౭౧౦౧౦౮ 200/6 ౪/8 02౧౧౦1 బగ కః (4/16) - డం ౪632-౪692 7౧ ష్‌ ర్రైంం88 121 ₹00/ ౧౧౦౭౧1 క 0౭6501౧402 0౯ | ౬600242 ౪0/69 (1౧ 791006 +ఏ66 +6 [౧6 గ౭గ౧౦ంగ|ర95/8 “ 78200 12౧9౮2౦6 0౯ 0౧౫౪1౮8 18 “5 121400 ౧1408 0 క, 901 1౧ 0992 ౪౦/6

౧౦ ౧2౧1 5/ 1 2౧6 1౧8 2౧0౮496 01 ౧2౧6౫2 0 ౧౦1౧౮ 16 9011 జ ఇ 3 ౪/6 ౩౧౦ గడం౦0 ౪ 06 1౧6 00౮616 ౧౦ ౧౭౪౭ 069౧ 99 ౧౯ 6 09 3011 21 | 041౧౦ 10 116 196 0౮ 140 166౧౧ ౧౦49౧౧౩ 1౧/6౧౦౭ 05209౮14౧6 ని 80 రగో౭గ౭౧1 28 10 మి కరా క సో 610046 4౧6 గ20౧గ౧862 0 ౧౧1౮616 1౧616 ౧2౪6 టన. గారికి రే 6 హ్‌ 7|| రదర గల్‌ ౪౧౮౭౧౦౧9 గ౧౦0౧౭ 002౧069 2౧6 6౮6/14(964 ౧౧౦౩ గాన 9 1౧౮98౧౦౮65 12౧౮620965 ₹0గ౧) 9 ౧|౧౦1౦-౬|(౪౫1412౧ డ౧ 4గ॥1 0 9

701096 2౧00866 3౧64 రి౭133001 నిం వ్‌ జన్‌ 946౧౦ 350001. ౧4 15 *గ/ 50/౧6 11000206 0 9 (80100 ౪1 ౧౫|| 0 ౧1001 0౧4[4018౧51041/ 08౪1614౧ 19211౧85 ఇ9 ౧౦ 0గా౭॥ ౧98 80 8166౧1 1౧ 781486 ఇ 1౧ 72గ౧౫| న నీ 19 5 ఇగ 1౧51౧౮ 3 వ గా లే రం దయ న స లో 1౧501040౧3 15 0౧ 18 ౧౦16 166౧౦021 ౪4 116 520960౧1 ౪౦౧69 *గగి 1౧44 ౧ + 2069 000౪66, షన [9 దరంగరో టం జగం బిగ౭గగభిగడో మి 2 ౧౧౦1౧90 , 0౯ ౪ 6అ/80066 1౧ "40 8409641 మ నీ త రం ప గ 120 2౧2027, 52౧3171. (627, 12౧4, రిగి4గాగడ(2624గ64, 0 1౧6 ౪64601౧9 ౦0+ 110 ౮/౭౭4గ౯ 901 1౧ 7910004. “6 ౧౪౭/౭ 099/8 ౪/౦౯౮౩ 6, గ౦9200/ 1807659015 ఈ ౪6గా౭౦01జ ౧౭౧6 1866 (౧౧౮౮౧4౦, ౧గగత41౧0, 910, 2౧౦ ఆ68గ౧ ఇ " న జ " = ౮౪6 గగం0౧గ౧4 ౦౦౧౧౧౦౪౧౮౦ 1 ళణల5 ౪/6 ౧౧766౮ = 1౧090) గాగ 0౮1 9 గం తళ // శి వకు (౧౦౭౮ = 10 గొడగ8 5006౧6) 616, ౧౦1 106౧6 (౧ 1౧ గం౦గ2 ౬6610, 1 6065 ౧01 18200 ర గో 72001 (౮ ౪24 7౮౭౧౬౮ 610), 666 10 119 200౪1 16 2111200౧ 01116 గిగ/4౬౧ 6181601 యో 0౧౭౫౦౧ 01 116 ౧౧౦౧౭౦౦ ౧౧౧౦౧|6 0౫ 1౧ 8 గన 08౪101 1౧ [౦90 94% రేఖని ” 7౧6 61901208౧6౧( 0 806౧6 1౧ 761600. ్వ/ 6౭ి/! ౬౧౦౧) ౭౧|| (4 - 2064 79006 - ౧౮౮ ఈ నాగా టల సత న్‌ 72గా/ - (26464 (౦0112౧0౮), 8104064 ౧6౧12 = నం10౧9 10 01167 [121 6012160 ఛం 11209261 గి (| = 1౧966, / = ౧ &గి6 నిజంజ౦[ గ ౧1౦౧ 10౧079 01 509960% ౧౭|| క్‌ నా 658 1౧ 118 2౧6 1౧ 96/62] ష్‌ 79000 - (రట = 601%, 660 = 1 5 ౧౦1. 2౧6 సూ న౭986 న ల న్‌ (జై న్‌ గాడగం (6 ₹0గ౧) 4004, గ8౧౭౧6956 గడ౧౫గ), ఉగ౧౦౧౮ 18 5206 001%0౧ “గం గల, ౧6 95, 1౧ 1169 0[౧[2౧2018గ51109 ౧9౮౬127? 10 దనిజ5౭0[1, 6100906 698 2౧6 స 1౧9౦౧౧౪౦౧8 0 గొ నలి 5%[2౬795 ౪1౧ ॥ 0౧618211౧6 ౪0101 158 ౧౦1 09౧6121 '0ల౧6 1౧ 016 0/81612౧ [౬209029099 ౪12. 16 0011205 బస 9 జనత! న 0౧౬౧౩9 00676041 ౧ 10 69౧12! ౧ | ౧౭౪౮౭ &|/640౪/ [స్‌ 611 ౪622 (10 ౪66/2). ౧ న! 1౧ స్త 6౮0186 0౧6 6౫2౧౧౧16 -- కశ్షగ& - 191006 తడండ. కండ. 'రి0డగ్పా2' 1౧౪2౧౬01 ౮866 10౯ లం క న 0౧4 7౧9 గజంగిగాగ8౧ ౯86110౧ 2900౪41 లీ నన ట్ర 664౧క00/2 1౧౮1021699 & 09119 21 6 ౧౭18400! ౧11 ౪29 0౮64117266 (౧ 19 శీగింగ౧[2 1109601) ౧౭౧౭౧8 ₹5 5 & 19200౧96 6908012%/ ౪౧౮౦ ఛం శిం౦గ౧/2 600% గ090 2౧0 6 69౪6100964 0 7616906 6౧ &ఇగ౦౧౩ 119 12000206 0 6 గీగడ8౪/24 1౧8౦౧౧౪౮౧5 596౧౫8 0/241061౧, 106 1౧ గ౧౫౧౧/ 08369 ౪౧616 ౧౧|| 2౧6 10 9౪000 418 040% ” 1౧26536 ౧4/9 ౧, 6100064 ౧28 ౧ గతం? గ౭గ౮ ల 1 5 0౧ 6 916౧81 0 16 ౯86110౧ 1181 న ల క సట ౫ 0గడ ౧౧ 0౦ 12940౧4 గింం &ఇ౧64 016; 01 ౧15 స వట గ * ౧9/ఈ8510% 0456 1161 60గ/ 0 18 గ౬:840%| నిగ్ర౧ ర2౧౮|౦ ఆ౪౧౦6గ౫గ69 ౧౦19! ౧4920౧1 12419 1౧ 76106806 19 6 002006 01 ౧౬ ఇగిర 0౧౧ ౦ 19140046 ౭౧6 0 06 ౧0౯246౬౧ గజ 10 గ౧౬ ్ర౧డండ” క600గా98 4౧౧౧2 1౧9౮969” 06/ 569% ఇర60||10౧4| 860న0గ 10 “00” ర ౧౦౧6౩ “2౧౧6 1౧15 1౧ 116 +60౧/ 01 9 ౧1౦౧2౪0౧ 0 16 04౧610 దగగ? ర6౧౧౭౧6 (౧ 761000 89 1౧ ౧౭౭001 07 ౧940౧1 90641000 ౧౦౧66౦ ₹0[౧ 16 0౧91౧౭ ॥ ( ౧౦౧౧6 ర గంకజ& 0౧ 9 సం౦గ౧ /95190% ₹0గ౧16 1 1: 0604056 1౧ 50౧6 01 16 1౧80౧01003 2 (౧04 1 8 16 5004 5106 గతీిగా౭ి8ా88 1౧ గం౦గ౧గ 090942 86 ౪౦౧6 01 1౧612 104466 (౧6 50061 ౪12 51064౧ ౭౧6 [46 “గ౧డగా242242” 200625 ౭8 “రిగీ20౧2620౬/2” 00౪౧౧), 58గ66 0) 51 660139 6/19/390౧ 1౧ 069 14 0 58% గంగ౦౪ 11864 10 169౧10 గా 10 ఇగంం1 & ౧౦గ౫౧౫౦౧౧౫1౦8 0604/960 1౪4/0 50%0019 120౧0299 0 1956 1౧90గ౧0౧9 జ6 2180 116 0 060% 0 ౭౯౦88 902760౧0 16 0౦౧

526 ౧౪౧౩౧/ గం3ంగగగ ౧౦0౧౪ 01 ౧౭|:౩౭౦౧|, 0౧9 ౧౦1౧౪౧౦ 10 గం1844,. 90/96 01 *6 నిజం౭0౧| 618166 1౧ 35064987 1౧౮18, 2౧6 16 ౦019710 16 ౪1౧6౧)/2 ౧90100 1౧16060౧/ 6౪6! 9990 10 ౧2౪6 గ0౪9166 16 6౫15198౧06 0 0౫1గ|9|౧౫10౧ ౧119 08010 ౧6౦౧16 ౪29 9[౯610[66 2 ౧౦౧-గగ/&% ౧౦౮౧ 01 12006006 1౧ 5061) 1౧౮1. గగగంగ 80 ఇ3 10 1౧౦1౮66 16 ౪౧౦16 0% 8060 706/ 69/6౧ 969/1 10 26౧00416 90౧౧6 ౧6౦౦112 1౧61 ౦౧ ఈ 506౧04) 0 18 [8౧0గ౩ 0 12167 0౧2౧016౧56 0 656 ౧1౮౦౦ 6128015 10 16 ౯౯౭6౫ 92౧౫౧౧౫౬౧౦, 1౧ 0౧6౮6౯ 10 6512011590 6 1౧1౧౮6౧౫ 01116 1004! |జం౮్ర65 126060695/29 186 90౧/ 01౪19 ౧౫౩౭౦౧| 0గ9|౧ 0/49 ౪౧016 50612 0౮౧౦ [4/60 క8/5 2800౧16042. గం 16 1౧౮12౧ 9౧౦౮౧ 0 [2౧0౮206౦ 0/౧8/614౧ 1200042065 2/6 00౧8160666 10 ౧4/8 0990 900%6౧ 1౧ & 006[౧౪/ 12౯ 242 0౧౧ 16 1౧ 15 ౦౧౦౧౧౪౦౮41౦౧ జగంగాగం ౧4/6 4160 0969౧ 10/౫, ఫల 1౧౧౮౭౧౦౪ ౦ ఏ! సం 1౧ 16 ౧౧౭౦౮6 10 206 50116 ౧౧౦౧౭4౦ 18౧6౭౧౦169, 80౧౧6 (16/6100/76౧[ 01 1౧6 ౪౭౧౦౮5 512965 01116 [౧/౭౧ 7001 10/౧5, 2౧6 & (ల లైంగం002 గరగ 12౧96౮2965 01 16 [10/౧౧ ౧2౩ ౧౦+ ౨96౧ ౧౯౦౧౪౧౫ 2౧6 016? 10/౧5 10 52౧51౮ ల ణీ 9510జ66 2౧6 16 66610౧౧౭౧1 ౦1 ౧౭౧13, 29 నా! సల ర టా ౪91! ౬9 0 126 1౦౧౧ 1౧612౧ ౪6గ౧౫౬౦౮12౧౩, ౪25 910, ౧౧61౧౦68 0 56౧16౧౦8 00౧810010౧, 2|| రంకరేం/9ర లి న య. 6569 1121 1807956౧10 16 ౪6౧/ 990౧149 0 & గాజా 0౧౪4 ౧15 11151 (౧6 8౭౧04 12౧00౭06 1/99 16 20౧6 ౭౧6 00616 ౧౦1 08 ( ౧౦౦266 న 0గ/ (| ॥ 6 గి ం 18086 10 58౧81 0! ని 80061069, 1౧ 5016 లి ౧8 గంగ క రి రం 0 18 1201 ౫1 959 12౧౦౮20౦68 26 6901466 [౧2/6 అంగం6 ౧౦ 0౧1 ౪౧౦౧ 118 బారా గిర 10 ౧౫/౭ 096౧ 6160%)/ 66౧౪66 "0౧ 61 66౪610౧౧౧9౧+ 0 118 86౧0౬| [2౧0౪23౩6 0641 &150 14090౪61, 115 20౮66 14656 50604 1౧6120 0౧ &| 1౧6 09! 10౧౧ 1౧౦12౧ ౪౭గ౫౭౦౦|23 2౧6 (20002095 ౪8/6 ౪౭౧ 14/6 1౧ 0గ|౧, 0902056 ౧౧౭13 01 18 1216 20౧9411౧06 6 52౧620 0125051021 11916 1౧ 50గ6 01 6౧, 2౧6 1౧౪4 అ గ౧౯ాం |) | 506097౧ 1౧౦ ౧28 0980౧ 119 6౪౪60066 గా౭/90/ 0/ 2 ౧౯౦౦998 ౮ ౧4|| 9౧9006 0 1౧6 0124104120 6200602063, | 61910190/2100, 145 16 116 గాండంగా గగ౭౧ కరిగి! 09 66౧196 1౧౪ 0609 116 1౧౦౦౧౫౧౦ ౦! ౪79౧0612 016 గంగు ౪100 ౧౭/౩ 6ఆ/610066 119 గీగ/2౧5 116 ౪౧౦016 01 1౧౦1౬ 0౧ 116 [10గ% గాంగ 16 నిజా 170000 16 9106 01 “/0090 00గ౧6!10 1౧6 1౧60౬ (60100 2౧6 6౪/6౧ తీ౧౬0!20౧౧92 706 గ౧౦౧-|౧/౬౧. 61679౧1 ౪10% హో ఖ్‌ 1/26 వ రి 1౧6 1౧౧౭౦166 0౫ 18 1౧౧66౧1 10 116 806 1౧012౧ ౬20౧064965, ౦కి తో 0 లం 0౯2/6120౧- ౧25 09090 6960602166 ౪/01 80 0 9 1[0గ౧6గ 10/6 ౦ (02 ల ౧6౦౧16 గ౧౮ఆ1 ౧4/6 2180 ౪౧౬౦౮125 2౧6 అ(|4౧66 జ4౭/ &9 గజ/౧ 6 ॥ రి 1౧౦ 540)80196,10 19 4౧/౧ 006౧ 666 10 & ౧౯౦౦౭58 01 11గ౧6? 61510190/2100 ౯9”|౧8౦౧, 998 ౧౭౦౧19 ౧౧౮౪1 ౧/6 0౯921౫ గీ5 & ౧౧౭16౯ 01801 ఇ 1929 140 0 1656 9001). "౮6౧౧౦86 116 12౧00806 2౧6 06116 0 1121 1౧0120 1820002065 06020 10 66౪/6100 11981416 కటక! 29 ౪/19 1౧/౧8 10 80621 161 06109 116 6) 09౧1౧/ 40 ౪౧16 6 గాంంం[౧ ౧96499 2౧౦ &600119 61/6 7018 000911 గీగ2౧ 761౧400125 6216 0౧ 20061 16 1011 20001 19 1౧౪౦6౮౦10౧ ౦ ౧౦౧-|౧/౬౧ 16౧౮6౧౦165 09౧14౧/ 4౦ 1౧10 119 గిగి/౭౧ 2౧0౮౭068 ౬౧6 1౧ 00౧౩66౮౭౧౦ 116 6౪/6100గ౧6౧1 ౦ ర గం 161౯ (౧గ౦6౧౦6 1015 ౧౪౪౦6 0 &/00గ౧6౧1 15 ౧౦౪1౧9 9[0గ 1౧ 50016%/ 0౧౪౫ 1౧ 00౪౧59 01 1౧౪, ౧0 0౧1౫ 0 ౧1101౧9 16 02గ 09108 16 [౧0౫6 సీంగ౧6 16 909601 ౧౬౦/8 001 ౪/6౧ 19 02౧౧౧౭౦౫ 01 108 $0[012/3 48 516౧ గంగం౪, 6౧౪190౧, ఈ0, గం౪౦09 0౧161౯ 12096065 0902౧ 10 [౧౭/6 ౧౦౪ ౪/౧౦ 6180659596 &ఇ0061 116 0గ౦|౧ 406 5౧/940 ౧౭4664 1౧|౮6౧౦6 0౧ 116 12౧0602096 0 116 0 ౧252001 2౧6 019 న2[॥9, 0౧ ఈం౧ 16 శఉగ౧౭౧8 715 9౧16064|/ ౧9641166 1౧ 16 గ౧201 0/20౧౧౧౫గ2౧ *౧౦ [౧4౮6 900గ5 0 116 609ఈ600గ6౧ 0 గాం౮ం[ “6026418౧

701000 20008099 8౧64 98192001 కి౧క% వ్‌27 రతతతతతతతతతతతతతతతతతతతడతతకతతతతతతతడతతతతతతడతతడడడడడతడడఊకడకడడడతతడడడడతత22222ఊఊఊ 222 8 ౧2౪8 589౧ 81 6 164 న9౮||* ౧౦౧౭౦1౦ 220061 1౧ 16 1(0గ౧ ౪/95 00106! 2౧6 0 గగంగ౧౦, 0[౧4/1016[8ఈ0: 0 న౭8400 080 98180/ 99 1412110, గి౭౧2౧4|, 610, 1౧ 99 0౭౧౯4 1౧61, 116 66624196 + 10599 0 78696 2౧6 0496 0/00/8959 1౧గ౧౮6౧౦6 ౧0 16 ౮౧౮౭౧౦౮౧౭౧ 02/1612౧ ఓ80006965 01 16 500 7౧4109 01 16 0/12/6180 1200602065 [౧016 0౧ 116 0/8/16412౧ 0 9 800610 8%0616 ౧౭౪9 1౧గ౮౭౧౦96 66౪8100౧6౧ 4 ౧|౭|౧౩ 1౧ 16 94%/ ౧౭౧౦6 119 గగ2౧ 18006899 01 46 (0గ౧ “*ం5! ౧౧౧౪౧ 4౧౮ 0౧ గీం౭9/10౧౧5945, &౧6 గాంర6౧ ౪8గ౧౬ం౦౮1౧ 0౫1౧0612, ౧౫ 20౧6౯10 09 52099, 0664 6099 1౧ 116 146! ౧6/06, 2౧6 9 0౧౦6౬! 641౧0611౧0 ౧౦ 2006౬ 10 06 (6॥16 50, ౪౧6౧ ౪9 168 1౧10 0 16 1౧౪౮6౧౦6 ఈ గగ/&౧ 12౧0608965 0౧ 116 ౧0౧9166/240౧ 48 61518006 0 16 8/2%04 ర/460120 25 48 0౦ గం! 2౧6 1గ౧9 10 ౪" 12090209 6/8౧ 10 119 64౫ 1౧ 2 6౧1019 ౧౧61 50640, జ! 11656 90 & 10౧0 ౪2౫ 10 ఇం0006౧1 0 1౧614, & 18౧౩౮౭౦6 ఈ౧|00 15 26౧166 10 09 10౯ 169 1౧001810 18404958 ౧౦౪/ 00121౧8016 1౧ ౧౦౬ 0౧ 00-గీగ/2౧ 1౧ 0గ9|౧, 061 10 068 2 ౪2౧069 ౧౭గ౩ 01 1౧౮1 ౮0౦38౭ 12౧) ౧6240౧9012 ౪11 1౧6 014/160120 ౧౭1 15 5816 200౪6 18026100 118 "61410౧5౧1౧ 8౧౦౮౪౮౧ 0 18 90601 1౧6 50/17 ౧42 0/84/108౧ 4810061 2౬౧6 116 0/4౭/6180, 02౧౧౦1 09 2౧11686 8/10061 [2౧9౮8969 1౧ 16 గ|0గ౧ 65 00౧౧8 0 ౧ 16 0209 01 9 ని౭:4001 2౧౮ 614964 ౦౧ ౦19౯ 1౧౦1 ౦౮౦౧ ౧౦౧౧౧౫౭6 1౧ 2౧ 2|| 516465 0/10/918౧ ౧|౪౧౦(4౧ 12౧9౮౭౦965, 1౧ 50/6 0 16 1101 121 10౧8౮69, 15 90౧౧6౪1౧09 19 & గ౧|2౦|6 2౧6 1 ;0౧౧6 ౧౧౦౧61౦ 18౧66౧0163 01 116 గ౭:$0౧| 29 506315 ౧౭౧208 [19౧ 0 116 19౧౭౦/ ౮ 109 12096 1౧ 116 0/28/612౧ గ0౧ 28 902765 1౧6 ర౧2౧౧గ౧౧౭౪౦౦2| 5/516గ) 41౧6 08416410 100846 ర(2గగ౧౧౩104| ౧61240౧90౧10, 49౭0౦0౧, 2౧6 15 106010 10 16 85016 09/68 12౧9౮20౦65 ౧౯౪410140౧ 5812౧6 202గ 2౧6 1169 15 ౧౦1౧6 19851 01 6 90౮64 1$ 06 ౧౮౦౧ 5[9౧2| 1౧19951 20౧66౧౧౭౧1 ౨804696౧ సంగా, ౧౦౧ 15 1 ౧౦551019 7౧0000౧ 1 [౧28 169% 29900864 101810౧ 10 66౧/8 0౧౭ 0౧౫ 6 006౯ 706 1౧804౧6౧11, 0౮౦ ౧౭511౧. 821001 ఇగిర 019 &0121/6 16[01౧440౧9 1౧ 540911 16౧2 2౧౦ 21 వ ౧2 85 [15 92౧౭104! 5౫/518౧ ౨800౧65 ౧9౧ 2౧6 42168 1౧ ౧౭౫౩1౦౧1 1 15 0౧) ౧౨19౦౮౧0 20909 ఉ518౧09 1౧0000 ౪8 511901 ౧౧౦౧౦౪1౦ 018౧069 42౧౦ 02౧౧01 06 ౧25 ౧/90/,96 2 న్యా *0గా 16 క౧5010 00గ౧౬|66 2౬ ౪౧ 9 16100౮ [౧914 0౯౪4120 020౧౦1 ౧౪౯౧205 య 6౧301 1౧ 209 2౧6 88/ 0౯27 2, ౧, 90 ద£/8౧ 1౧ ౪౪|౦2| 107౧౧5 1౧6 0 12౧9౪౮496౩ (0 ల! ఆ 6 8210001540 &8 52౧5111 '[౧జ81' 0800౧069 '5౧04', ౧౭44-౧౮ 12 6 ౧౯౧౭5౭౧1 గం ౫ 46 12! 0గ 900611 0[౧జ/15/21- 0[౧2/9)౧/2, 0౧ 1౧6 ౧9౩/6 ౮౧/42/ 614196 10 116 మ ౧౦౦ ౦ 19 500/4/21 0 200/2/8, ౨౭2/9 ౨4/00/2/8 1౧ గ౭|9100౧1 2౧6 ౪/6 1౧౦12, 18 ౪90 తగ ల ౪/69 00౧6౯ 0 1౧612, 08% 588 ౧0౪ 6199౧1 9/ &౧9 1౧ ౧౦౧౪౧4౦4౦౧ & 12౧04206 1౧ 09 1౦ 09 9౧000 0 120062065_ 170 [6 1840110 10గ౧5- ౭26౮06౧౧౭౮” 80 010961/ [61480 10 & హం 061 08 1290 829 గళం౭864, 2900060, 1201-4000), అం్రటగా 500%9౧ | (19 నప టమం ఈ౭౧ & 50౧18 9౧/42004౮6),' ఈ0 ఇ ౧౦౦260౧ 0 30016 400 500%9 8079 ౪/4 485 3816 01 91200 ౧2౧ 06 ౪164 01 [0౧౧019 179 ౮ ౭ క జ ౧౫౦8 00/08! ౧ 89 7914940 2190 *౧10౧ 000౮౧164 & ౧౭౦౮౦112 0/౧4/1610 ఓ20౧90296 1 19251 0 108 080048 ౧0910౧1౧ 6 ౧౫1౮౮19 01౧614, & ౧౪౪౪౧౦ 9గ౦౮౧౮ ప గ రణరంగం 816గాంగ౧1566005 0 19 గ౦గగి ఇ౧6 116 9064 (1౧ 5019 01 16 0౧2౯2018/1508 01 15 ఛం ౧౭5౧80 12౧9౮89698 1201 1౧26 0౪1౧9 10 1౧6 0౪౭గ౧౦౪/౭|౧౦ 1౧109౧09 10 ౧౭౧/6 10/0౪9% ౭|| గ ద 1485 6 18 గిగింగ!2 గ|8 2 19 0001౧0౧1౧0 0 ౧6 0 1౧౮18, 10౮౪09౧ (౧ 116 62 పం 1౧౧ ౧6 198 0౧౧౦44౧ 6/2, 2౧౮ ౧6 ౧౧౪6౦౧౧౫|౧4౧౦6 01 ౧౧|౯|| ౧౦$ ఇ8 510009 0 50 ఈం గం భజ 1౧608 12096809 6౮1౧9 1౧6 ౧౭౧౦6౮ 011౧61 90౪6/910౧0/ +9గా౭౦౮129, ౪౭ ౧2౪9 10 గగ ఎగగ/2౧ 0/24/6120 15 8 61౪96 006౧10౧ 16 161606 12౧0౮౭06 4/29 2౧ (౧౮6౯ 049౧1 ౮ ౧౦౧ 0490041 9 గ 2080/066 17990/ 16 10910౧ 6166౧1 గంగా 5092800 ౧90016, 5010201090 1౧౮12 110/7 9 52055 2౧౮ గ/2 1 ౧౧౮౪1 06 26౧౧196 1౧4 [016 16001 2౧6 09464) (౧6౯౧ అగ/౭గాథ. | 0౧౧౧౧౧౭104 9/56 ౧౭౩ ౧996౧/96 & 91౯02౫ 1010 4951 00౯౫౭౯ 10 €08 కర (2 0/9410120 6489౧6 709 అగ9[8009 0౯ 119 06/18 0

36శ16000: [ంమి “సంజ “"లం౭రు 11ల2రు6 036166 ౧16 కక ఈం ౬. కం కజజ2౧జ606/౧2, 6 16 616౪9010 ౧|| 0౪౭౧ 656 00౪6౧169 10? 90గ౭ 1౧౧09 &9 ౧౭౧1౧/ 6 9.02460౧ 01 616006 19191, 10౪00 ౧90౧6560124/699 0 8 80౪67918౧0 0061 1216౯ 0౧ 0691000100 10 46 64516 0[200%[ 0 16 116%/ ౧45566 1౧1౦ 6 గ౧జారేం ౪4 16 [4|| *౧౦ 0౧4౪౬42 12౧0. 5 2/686)/ ౧00౧౧6౮686 ౪10 [జ/4౧0 690 151 2000101864 28 8ం౦౪6గ/౧౦౧౫ 116 0౧౦012 1౧960౧౧ 0 6 $000 10 ౪0 960366406౧%/ 06020౧06 1౧66౧౭౧౦6౧ గ: 0 9౪౧౪9౬10౧8 ౧8 ౪23 119 90౧ 01 ౪౧౫608 11656 ౧౧౦౧౦65 112% 0 1056 ౪0 56౧/86 0/ 2 01౧012 గ౧౧౦౦౦౦, 6 6400019! 01+ 28 00గాగ౧8౧౦66౧: ౮౧66! 1056 10౧09 0౯౦౦౦౪౧166 గఇజ౭800012, 2౧6 ౧౧౫96 తగాగా౧ం2609/4 16 1౧౧౦గ౧1 గం౩[10౧9 1౧ 6 5316. ౪6/9 9౫/6౧ 62000౧198౧ 01 గ4జంగ౧౦౮4౦౧014, 90౧ 01 (౭6 0121౧3 0 12౧6 1౧ 038 రేజ/5, 2౧6 16౫ గి౬[8&0౧01ఇ 0౧ ఇం0006౧( 01 1019 ౦0౧౧6౦1౦0౧ 29 9%౫)0/66 0 61 66906౧062౧ 1618 6౪9౧ గిఖంగ౧0౧1 800 0 ౧౭౫|౧24౧8/9౧౮౧4, ౪౧౦0 20210 10 15 64% 6౬౧౦006/8996 0/ 16 ౧౭౧౦౧౭99 01 ౧౧౭౯౧౦6 142600012022, 116 64000187 01 [౧19 1696 6104006 గ|అ€౩ ౧౭౧౧/ 12001168 ₹0౧ 8 ౧21౦౧2 ౮౧౦9, 0902౧06 16 56006550! 01 7610064 0006౧1౧” ౪6౧6 &౧6| 9841606 1౧ 19 120] గ౭జం౧618 00౧012 ౬౧6 గ|66 16 00012 1౧960గ 12౧6 661౧0 119: "991౧8 0౧6 ౧90612౧0/ 20061 ౪1౧ 16 16 0 'గ1010౧92 0౧01260942" ఉగం? 1096 959495 1౧ 16 0౧011 ఇ౧6 ౧౭౧౦0౫2 ౭282౧26౧౮4, ౧18 0౧061 0602గ6 116 ౧19 ౧1౧96౮౦౧౧5 01 ₹€8 74౬%॥ 00౪6౧1%/. 5 41 1౧ 5014 0 118 76160౪6 ,0064015/ 10? & 1౧౧6, 0061 1216! 01+ ₹8 12039 0 06౧11౧౯౩ 9/ ౧4/6 ౧౦1 01/90 గం[0%0400& 56౧1 ౧18 8006 10 గ౧|9 0/6 1119 ౪౧ 61 గొం౪6 10౧9౮6 616006, ౪10) 16/ ౮8 006౧|౧/ 23 ౧1౩ /80/95860126౪765 7౧0౪00, ర6గ౧౧౦ ఈ౭౧ 106జ/ 29 9 ౧0గ౦ 12000209, 1౧0691 (16 1౧6 5006 161006 ర60016 ౧1౧1 ౧౪/6 2౫ 06 11౧92010౧9 ఇ౯6 ౧౪|౭|%/ 116960 0౧ ౧౧021906 10 116 0౧012 00౪౧౪౧/ 0౯౭౦౧౧౭ 0/64/1608 1౧ 9 12000496 0 9 50 706 1018 ౧౮౧౨౯ 1201965 020౧9 406 961166 1౧ 6 6060440/ ఈ 16 61006 99% ౧౦౪ 114౧9 1౧ 6 2౧) 61516, 6/68 568గ9 10 08 ౧౦ 116120 201/%/ 0006౧1౧/ ౧౪౭౦8 6౫06665 & 124 1౧ 181006 ౮౧66 *9 ౧౭౯౦౧౬86 0 1696 క1౧058 906౯ ఇ 16 791404 02012 గఇ20గా౮౧6౧/ ౫ 11 19 10 1656 9611915 0 110859 6౭/5 2౧06 1౧61 ఇ 18 00౮ 0 1168 01012 109 1౧ 6 900% [6/5 1181 ౪9 *6 1౧౮60196 10-6ఇ)/ 10౯ 2 ౧6౫ 2౧6 1౧19994౧00 ౧6౧౦6 1౧ 16 ౧11510౧/ 0 61094 11429 66౧౧9 116 ౧6౧౦6 0 19 ౪1%ఇ/2౧402/2 10991416 గగం 19 | 0 19 ౬౧౧16 01 6౬౧౧19 41 18 0౧౦12 2౧6 ౧౭౧44 క1గ౧ంర౦గా౩ ౪/11/2౧04 16 000గ8 0 8 1181 గ1౧99 రో 01119 50611 4816 006011 ౪౧౮౭౯ 1౧౧౦9౧4 గ|6, "2౧09 జ6 11860062 060406 9 యళ 06౧1165 00/ గంగి గజ౧08౧4, 80౧ 0 50414806/2[89/2 10౯ 9 69౪9100౧౧9౧1 0 76006 11921019 9౮ ౧౦0 ౪25 880 00౧ & గ:910౧ 0 00౧6046591 0 11036 0 క4610%4012, 1609 2౧6 9219౧7 290 (౧6 5004 ౧ 0౧06౯ 10 ఈ8౧ 19 1606 0 ౧౭6 61 802/9 1౧ 1 [0౧ 16 ౧010 01 ౪164 [100001862౧ 001953100౧ 1౧ జ 006౧౧ ఈ 19 69౪7900౧6౧ 0 7616 డె న ౮ 1192106 25 గంగ గ౭0౧0202 2౧6 ౧16 50౧ ౪1౧0263064 ౪౧016, 1158 గొజ/ 069 9216 10 08 2౧ గరం ౮

కళ డయిన కరం కతి తంట రర ుాంాడాంయయాయా 72౧940౧” 000109 1౧ 0604680 9 896 0 క0గ0౪486 0/1 5209101 [69 6 *ం౧౧6౧1౦|| 0206402 ౧10 (40%66 19 ౧9౧ జం! గ. 888౧ 10 ౧౭౪/6 ఇ556గ96 19910 2౧6 02౧౧9 10౧486 6౮611౧9 (16 176 0 గగంగ౧& 0944802, 2౧6 49 10 015018/ 16 1102930105 1 ౧౭8 000౧ 16 ౧౧౦౫౭౧ 298 ౪11 2|| 19 ౧6౪ 10/౧5 2౧6 (985 0౪51064120 6 10% & 10౧3 వ వ 0 7౭10046 00౧౧౧౦౩10౧, 16 ౧8 299 0 04026 1/06 0 00గ౧౦౩౭|౦0౧, ౪౧0396 నిం5[10౧ 5189౧264౧2 ౪100 10166 2౧ 896 ౨4ఇ91000౧ 10౧ 68 ౧19౧ 01159 [116118 1౧ 61600060 [౧౭౦ 060668౧ 16 ౯08010 &06 ఫం ౧౭040004 $0గ౧6[0౪4 50090 ౧800001594 0౪/౧9 10 116 ౧91౦69 8౧662౪0౪66 0% ని౭కంగక 5000402 &౧64 016[౧, శ 018 ౧068 0 1౧6199౧౦౪9 00౧౧౧౦9100 1149,

7౧6 సిజక క095 1౧ 8 500 ౧2౪/6 02790 ౭6020202, 0202, 02గ/0, గ06గ2౧4 [2౪/9 069౧ 16 [౧19౧ ౪2610౧5 6 16 టా స 'ఈ/66 2౧6 6౪610096 66౧౧౦ 18 206 50 ౪ గా ఛంగా 18 00౮ 0 గగక 285 886100 2౧6 ౪౧౦౭౧౫౧౦1౧ ౧౧౦౩9 [౧౭5 2౧౮6 ట్‌ ౧౪4 19240౧99 0191 04౧ ౪౧116 లర ఇ! & ౧౭౦౪5౩|0/ 1౧ ల ౭969, 2౧6 26201009 ౧6౧౧991763 10 9 ౧౭4 00౧6600 42 గం గ|69 2౧6 0061165 01 114606౧2 5692 10 120664 గ 660౧౧9 1064 4౧౪8 1౧ 2 10990 గం 50601411966 1౧ 1౧19 0/06 0 00౧౧౧౦810౧ 006౧1౧/ ఇ౧6 2001651 60016 కరి గక్న గ (ధ09/ ₹౧6 కం8గ80౧45 01 7202102 2౧6 16 ౧౭6 01 121౧0౮ ౧౧202౧00౧2 25 & 15%612)0/2 29 80౧6 0 16 ౧౧౦5 ౧౦1౪౫౦౧) క ల ఇ1/6263/ 5690 ౪౪౦1౪86 2౧6 ౧౭౭౮౯0 ం౦గా౧౦5|110౧5 01 118 &06, 1౧21 6512015096 116 5 116 ౧౦61 6 16 ౧1941015 న్‌ సా [270 గిర [గాం 0 ₹అకి ౧90019 2౧6 161 116 ' ఇ 0 1015 296 2౧90899 1౧ 1౧6 2౧౧ 000౧1౧/ 88916469 ౧౧౮౩1౦ గంగ 1 13 94 0202019 0 1౧ 119 1౧9 2గ 0 64౧01౧9 [౬58 ౭1590 066౧ 66౪9100966, ౧౭౧౦9 0 & 900% &గ5 801 118 04! రోం 2౧6 గ౭౩౧౮౧౭౧౧ [121% 0 ౭౧108 06510699 09100 115 208 1165 1౧ 109 1201 241 1 ౧29 084 | ఇ ౧౭10౧ 0 గాం510 ఇడ 620౧01౧9 ౪5 ౧1౧561 2౧4౮ 6౧౦౦౦౧౭౦౦6 ఈ ౧౦6౮౦80౧ 2౧6 ౧ 20౯ 0 140 ౪0౧65 0౧ 118 8౪0)601 ౮౪౪౭|౦౧గా౩౧1 01 1౧68 1౧౭-[౧౦౧౦౪|96 0851 ౧/౧6 1667 116 11218

న. (866 10 ౧92! 0౧)౫ ౧66౯ 116 9 0 ₹2[౧10/9

0 ౦0గ౧౧౦౩||౦౧ ౦ ౦/15 0 ౧జ|4౧| ఆఈ౪6 ౪౬॥009 ౧్ర్ర60గ100 01 16 5004) 1 ౪23 615120౧ 60౧095 ౧9 ల క ౧0౪15 200/8 206 15 1౮511009 100 ౧0౧౮౧౪౧౬ 1౬15 $0/౧602, 51280262 2 206 ౪66 90 గంంగ౧. 1జీ 196 1౧6 ౪౭౫/ 10109 6౮6౪/8100౧901 01 7910400 ఇగి6 ౧4౦౧౩ 0 9 [౯6/1045 ఉర్టగ4ంం జాంగ్‌. 1160210169 1౧ 6 5000 60౧౧0 18 206, ఇర ఇ80196 0౫/ 126 512191౫ వో! ఇ|600100గ4% గ 15 ౧౦ ౪౧|| 2 06౧%౧/ 1 జంగ 20 1136012 0౧౫ గ౧౦4౧06౧& 0౦౫౧౦51౧ 6510 9౭ 00గ/౦౪86 (౪౯/610096 13611 1౧1౦ & 09౧౪9 01 119౯20/ &200/10/ 6690101/8 61608౧1 ఇటో 4 019, 14 1 య ప స న కంగా 6 1616 ౮ లో (9 0651 0095 0 00౧౧1౧66 1౧ [౧1౧96 2|| 18 0౧92 ౧౮౭11065 గ౧2౪6 21౧౧051 61502006 నో 1౧66108 1260 [19601964 10౧ & 56006955%11 80౪69100, 2౧6 [౧6 00గ౧౯౦9|110౧, 2౧6 (00 ౧౦గాగాం౧ 080016 1౧ 3968గ)5 10 [8౪/6 9౧౧౮14166 69 9౧౧౧6౧0 గగింగగ4 10 6 101 0 02/65 20 9 1౧41 5 జ ఆ 0/92 1౧ గనం ౧18 "901006 30 06౧6౪016౧1 16 10౪49౯ 50212 ౮ 800 ౫౮ 0౮5 0/9990/86 2౧6 910069 1౧ గ౭౧౫/ ౧9906013 [6 ౧౧౦౪౪6 1౧6 18 2౧018౧1 002 ంగ609 0125565 0 [1/59 10 09 &2 *౦గ%/ 10049౯ 01 119 1౧౧9౧౫ 1౧ 6 ౧౧౭౧౧౦౪5 0 1 రంగ 0౯ 90161౧98 80౪89100, &౧64 51006 4|14౧)/ 0౧ 116 3106 01 517961 089925 1౫ 1౧9 రం +౧6 ౧౭౪ 00౧610౧8 126 1౧౧౦2! ౧౧౦౪) 12౪88 210౧05౪ 1౧ & 1019౧౧0 01064౯౪0109౧ 101% 2 ౧౧ 2౧6 జగ॥6512 080918 00౧6|0౧ ౧ ౧1 10౧9 709 11 04గ ఈ ౧18 190౧ 01119 1౧ 210/9 ౧06” ౭౧1 *0గ 461 04౧, 8 ఇ460౧ ౮౧ 1౧ 340601౧0 16 1606111065 50921౧09 & 12౧9౮49 ౮ కంల? 12% (003 206 ౧619౧00౪45 జరీ 00౧8016200 ౧168 11౧9౦౦౧౫ 398౧ 10 [౪౪/6 6౧౦౦౮29 1౧9 60/79 0 18 016 ౪౧౦౦౯116 ౪1568 ౧౧౧116౧501 0 60౪1౧౮2 01గ3[[11 సం? 0104ల యం 01/951606 0 0010615 ౪౧౦ ౪88 ౧01 0౧/ 2౧ 2019 ౧౧౧౫16, 0061 జ9ం

౪51 ఛగ౧65 0' "

వ్‌30 08౧48080/ 6650900151 ౭ 9౯9౫ 80[012 2౧6 16 ఇంగం! 01 గ౧౭౧)/ ౪౦గ౧౮9 “4౦౧9౧ రంఆ9$ 01 ౧౧ ఇ౧౮ ౪2466 1౧ 5805౯1 గోర ౪29 6 1840%6 (6ంగు) 01 &ఇం00గ౧||90౧౧6౧ ౪/25 & ౧9౧2౧62916 1941646 0 ౧౭౦౧౮౧౭౦౧౭ 112 206 ఉ౭౦ ఇ 111011 10 ౧1౧ 118 006గ౩ 0 1699 12% గుగం8 7౧౦౦౪౦౧ 6 శగంలం౧౦౪1 ౧18 116 25 110౧గ౭|8904| 10 గగంగ౧గ౧2 60 ౧౦౪౧62 01 గీఖ12801994ఇ835 1౧ ౧ం౧౮౧4ర౧8'5 వణల౭/8/8౬ 019 ౧౭౦ జోంగర686 ౧౭౦౧౮౧4౮౧౬ 000గ 1 ౪88 2007౧86 0/ ౧౦౪15 &ఇ౧64 $0[0125 2౧౧19 0౧౧౦గ౫గ౧|౪9౩ 10 10110౪ ౧ 119౧80౧/ 2౧6 ఆ ౧౦ ౧౫౫౪౬౧ 0/09 60౪౧౮౬ 901%%/18 ౪౧౦ 20166 &గ540 ౮౧౧౮8 6౧౦|51గ౧96 664౧౧0 18 1216 28 2౧ ౭016 గా|౧$6౧ 10 6 గ1గం *౭5 2150 & రి౭గ 0 |5 6819౧ 9౯9౬1 50[012% 6682165040, 1౧౮ 2 ౧౦౪1 1౧ 0౧6 (115 5005 *26౧81౧2/89/8౧౬ 0169018, 2061 [160 గగంగగిగ2/2 ౧6 ౪25 ౧౦ 0౧|/ & రం1271 ౪9౧5220501 ౪69 06941 98౧91 80%01ఇ/5 2౧6 1026067 01 10/095, 0061 2 921 80001", & ౧౦౪1 ౧౦8 గీగ౦0గం 0416౧3 గజఇంగ౧ంర2జ002౧| 0145012 ఇ ౧౧౮౪౦12౧ 206 & 0౦21 ని2గ0౧ 0 199/0 గ/౪ 1౧6 ఇ40110౯ 0 ౧౮గ౧౭|౦౮౩ ౪౦౧౫౩ 1౧ 592౧9600 2౧6 ౨2౧0౫2 వ౮6/2 2౧౮ 502/2/2 రట6గ౧2 411119౧ 1౧ గం౧8/2 420[20/8, 16 260? 0 6 5205611 52[5171 2895 ౧౦1 0౧)/ 10 [౧18 30౧0127510 6202 గ౭౧4/2౦2౧4౧2౧4 ౧౭ 09 గాం౧10౧86 ౧ రన జకం [0 ౧9 4౭7 రోగి గంకంట 106 12000069 7610606 ౧౦౪1 0 1౧18 006గ ౪/29 0[9 "6 ౪25 న 0౧9౧౧22 “0౧[812 గడ 8 ఇంగ ౧ 140 ౧ గాల510 (౧20౦ ఇ18 ౧1౧౫ 25 గరగర దర2౧02 0720200025. 1౧ ₹91066/. ౭20/2 206 ౪6౧ [16 ౧6 ౬5 ౪6౧/ ౫౦౮౧౦ గ 52/2౧026౧౭/౧2 00౧2౧౧౭౬ 0౯ ౪010౧ 6 101067 టు గాంగ తో ల గ25 5069౧ ర806[024136 10 గజంగింగఉరగ2జ గగిం[౧6/ 016061౧0 0 ౧19 60౧ 60౪1౧62 0012, 2౧6 ౪౬5 "సో క్‌! (౧2 2607౧96 116 యం ( ౮ [౦౧౦౪96 *1) గ2౧జ20013[6%4 (2 04) 1౧౦౦16 కకం 20 గగం౧౧౭ర[౧/8గ, 16 ఇం100 ౧౦ ౪85 గా౮౦గ ౧162986 2519504 0/202060%4 02166 6౧46౧2 ౧౭2౧2౯2 ర (స్త క 568గ05 10 ౧౪౪/6 ౪716౧ గేం 425 09 ఇం? 01 1/6 0169 ౪016 2190 ౭ గ09౧) 25001 119 19 0 ౧18 126 41౦౧౪0౧౬ రేంయ0ఇ196 (0 ౧౭౦౧౮౧౭6౧2 0696 14/0 గోస్‌ 1210. 0266 4ంగంఇరిసాండం2. గొ౭గాచడండ గ 10 ౧౫/౭ 0౭/66 0౧ 119 12610౧8 0 52౧0౧2౧2 ౪2/74 0౧4౧౯2, 5౧౧౮౬౧౫ 52౪/7, 2/6 945 206 0/ 16 00గా౧౦౪౭||౦౧ 02 గి2౦002 ౧ 0016 *ంగం [౧ ద౧౭౦2౧౦౧౬ 90416 ౧15 నా ఇ౧ర 2 5198021200/2 గన 1౬120042 8 1౧ ధ40801 గ౦౮౦ ౦ 0౧20౮62002 1౧6 20100౯ 01 '0%24642002 52242 21040102 106 0 161019. ౧|౧౦గం 0౧8 01 1౧8 16౪ ౧౮గ౧౦౧౦౮౪౩ ౧౦06౧౧8 1౧ 7916404, [9160219610 116 [0460125595 0$00160/, $668౧9 4. ౮ & తగా౭! 191006 [40౧2014 80 0610095 10 [౧2/6 21231066 & ౧౮4 2౧6 0/౫ 69౧10 ౪06౧. 19 9 0006గ 0 గ౭౦౧౮౧౭౦౧& 0 1౧6 ంగొరిి ని00౧8600౧4 ౧1౧౦౦ ౮గ౧6ంగంంని 19 విన్‌ 18 &ర౦గ౧౦6 ౧6 600గ 01 ౧౭౦౧౦౧౫6 00గ౧౧౦౪|౦౧ 118 18 921610 ౧౭౪/8 069౧ 18 2000 140 ౧60619 9060141 గ౪౧10గ౧, [౧8గ౧0[౧4080004 ౮2 ₹2%3020202, 410) 19 510౧/ 01 19 ౧౧౭౧1౭౦6 ౬౧6 1260018204, 16 10709౯ ౪౭ 8 ో ర గయగుణ జం గరంగరం, 20 15 ఉంగాం' జం క, & 0090౧ 1౧ 39209441 0216 గ [966 16 *8/ 10 2౧ 206౧6౧౦౭ ౦1 1119 (06. [2906020020%0/062/2 1౧ 14/61/6 020109 2 ॥ 0 1192016 జ 116 0066 0 71%0/9 1161419! 19 8816 10 [౧౪/౭ ౪౧౩14166 1౧1౦ 52005 1౧9 న౭ిగాచచగిడి 52౧2౧2 ఈగగంగ ల ౧౩9౧6౧4౦౧2 18 ౧౦ 0౧) 2౧ జంగ 500 2 ని2ం0౧4౧86%2 1౧ 610606 7009 ఇగం? 9 [6190 9/94 ౧౦౧ 01 1916[3 16 006గ౧ ౪౧౦౧ $04160 0 గగంగి౧॥ క ప జజ జ౭గి& 9250048008 ౧౭౧౧6౦ ౧6౧405 1౬౧109 ఫ[0౪/96 10 09 1౧6 ౧౧౦౩1 10811009 గ౧9 1౧ 1౧౧౭4౦౧ ౮ గగం౧౧2 09/44/8943 000 0౬186 2౧6 ౧౦౧ 0 146/5 2౧6 00౧౪10౮196 07841 'దగ౪/౬౧2/19/2 52004/2002' ౪89 116 9821 0 10 6 66౪/9100గ6౧10 0106004 11918 1౧ 500%] ౧౧) ౧౦68 2౧6 ౧౦౪1959365 ౪౧౦ ౪69 092 1౧0 16 గ౧|166 0౪/9" 16 10౧060౧ 0 72409 6000116 1౧ 791000 జూ ౪6 ఇ 52036106 10? 20001 046౧0/ 92 ₹ంగా 1614-1633 40.

&గిర ౪9 5600699666 ౫ ౧18 80౧ ౪ఇ/82908జ/2 6౧౦2౧౧, ౪౧9౧81, ౧18 ౧౭౧6౧ ౪/88 8216 10 1౧4౪6 ౧౦ ౧818౧66 2౧౧051 ౧6౭౦6%1|1/ 10? 20061 10గ/ 20064166 091016 [౧1౧ 2౧౮ &ఇంక66 [౧1౧ 10 ౪౧18 ౪62/5 10/౧ 1633-1673 40 00090 1౧ 18 2 *౦గ 0౧ 9 1/9 119100%/ 9౧౮ ౧6 ౪౦ 0౦౪౭౧౦౪696 0౫/ 46 గ౬౦౧1౧౭|0౦౧౩ 0౧ 8 ౧౪౩౧9౦౮౧౧9 గ, 260664 0/ 2 901% చో 21200204 గ్‌ (ోన్ధంటి ౧/609౧101 ౧ 100150 43121312 ౪010౧ 66/610066 1౧ ౧|౧ ౨౦ 6౮౫) ఆగ౦౦౮౭965 [1 1౧ ౧8 జంగం ఇర ఇంంం20 ౧1౧ గగ 2 రగ౧౪ గ౧150౧/ 0౧1 118 250౪61 18 69౧౮ 0౧ ౧15 1/8, 2౧6 ౪10% 0091 [౧౧౫ ॥ 25 ౧1 గ౧060 1౧౦౦గ౧1 660౧869 1౧ 16 ౧/64/1043 ౧15 118 28 ౪9 0౧9౧20౦౦౧౦ 01 118 గ0/జ 1100100 ఖ21008/2 02/2/2908/2 121 46 2 గగ 0 0౧621 ౪9 & 96841 390[014 1౧ 8౧41212 52512 2౧6 20104 +2|066 2౧6 162౧౧1౧8 [6 ౪25 0 &౬ గ౧౫౫)/ 19౧026 ౧౮౩౦12౧౩ 01 ౧1 00౪౮౧౫, ౪౧౦ ౪66 0౧౬౫129016 2౧6 6ఆ/ం010౧21 16౧0940090 2౧6 ఇంం0గ౧119[066 1౧ 16 ఒ॥ 01+ 808౧211 64౧0100, 1౧9660 గా౭గ/ 29/20/2858 2౧6 00౧9౧96 569౧) 10 [౧2/6 9౧40196 0౧ 18 91206 ౧౧౫౧౫ & 0౧0౪111905 101 86 19861౧00 1౧ 1౧6 ౪2౧౦౮9 ౧౭గ౫ 30౧8 00గ౧౦౩66 6 [౧10 ౧16 ౪౫ 19 గ6౧౦ ఆ426౦౦౪౧౧౧/ గంగు5001204 010012 [౧౭8 అ/6౧ 0 ౧౭౧0/ & *౦గ ౧00౧౧౧౦౩66 0/ ౧1౩ ౧౦౮గ|. ౧౦౭ 0706060860 2 62గ ౪/00 46 66 1966100 1౧ 2౧౮ ౧౦61658658 4440042462 0206౧644//452 72౧,0౧9 25 [5 గ౫౧ 1906 ౪12, 7గజాం గగ6గ 0/ గ2గ202006 “9౧6220౫ 50౧8/జ, 26 గింగిడరడగి2గాతగ౭గి2262, 406061౧ ౧6 [1618౧5 10 ౪24 60244640ఉత02042(2 9 గంగ64 196 ౪400౧ 28 ౪6|| ఇం 106 6౧౪౧౦౩౧ ౦0+ 013014, 2/6 ౮ 1జ 0/09 0౧6౧౦౬|/2 గజ! జంయ2గ, ౪18/202908/8 [9 ౪29 867౯౦౮౧౮66 0/4 12/98 *286 & 0/64 801012 &౧6 గ౦61 1౧ ఏ&౧8|౯॥ 2౧6 ౧౪౧౧౨8౯ ర 1927౧80 2౧6 ఇం00గాని||5[066 అంగాంగ 1610005 (16 ౪49 శ 162009! ఈ 1౧ ౧ 000%, 2౧0 1 ౧౭౪ 09 8216 14 9106 గ8గ౧౭౦౧౭ర6|[2౧౧౦2 206 గగ:5౧గ౧౭4||, 0916081601 “6/6 గ6/౧805 ౧౧0౧6 న౦9189868 1౧ [౧18 00౬గ ౧౦61958565 01 116 00౬గ౩ 0 ౧20౧౮౧౭6౧2 ఇగ౧6 ₹4%౧ ౧౦౪ 1120 0 భంగ 6/౧6 5000125 1౧ 1282200౧28 ౧8506007/60/ 119 ౪40 16 ఇంిం0 352౧5101 &౧6 2180 గ౫౭౩(8౧3 1౧ 6 ఇగ ౦018021412 01 (౧౭4౦౦22 ౪/252,' & ౧౧౦4౧౮౧4 1౧ 10/8 19/80 201/10/ 1౧ 76094, 1౧ 9 ౦౦౪గ| 0 0౧20185 ౪౧1౦౧ ౪88 6601041964 10 16 గం ఛ020/202902/2 ౪28 99216 40౧ 1౧ 9 1౧6 '16/229[02/2, &గ6 2150 0 ఇగ౧౦€16 ౧౧2౨౭౧6౮౧౬ ౮ ౧2906౧26౧2 1౧6991 1౧ 18 న౭020602 ౧/౧9 02906 ౧2౧4|౧౦2౧౧౭/౧2 0౧౭ 0 8 ౧౧౦51 ౧01696] 0 ౦0గాం౦811100 $69౧09 10 068 0౧ 1౧6 ౪౧06, ౧0౦6185365 0 116 +జ/2800౧4/85 00౬గ ౪/23 0౪102602 2౧6 ౦16౯ 0881 /085 0 ౦౦గ౧౦౩[౦౧ గ౭౧ం౭౭గ౧౧డ, రజంం౧16! 0 గి౭ంంంల168 9౧94 1% గంగారి9గ్‌ 25 *6!! 29 1౧ ౪“2౬౧90/ 2౧0 60౧గ8౧౧౬ 5[89 ౪45 2 ౪9౧/ 192౧664 ఇ6 1[౧90గ[120౧06 82౧2090242 ౧1౧౧౨౦ ౪29 11%6 ౧19 &ఇం00౧00119086 12600/ ౪౧౦ ౦౦౮16 ౦౦గా౧౦౩6 గ౦౪౧౫ 11097 & 9/64 1091 2౧6 ౧౧౦౮౮౦66 & 900061 1౧ 61001 1౧962965 (4501300 ౬ంగడ కజ/8గ00, జం ౧౮౧౧౦6౧ 0 06గ౬ం-72క3089డ0౧89, 0౪080602 25 16 90౧౧16౧1 ౧41 19 ౪౧1౦౪౫9 [౧౦0౧౦౪ 01 జగ/85, ౨9516069 ౧౭౧౫ 019 ఓఫ65 01 ౧౦౧౪1౧ జగిగడరిగీంగి6గ2' 21 16 [౧4౬౧౦౩ 0 ౪1జ/జ20౧జ/2 ౧౮91౦2! 0౧౫౧౦540౧9 11:8 02౧/1, 012, గంంగ2గ& 2౧౧కగంరడండ ౪/402 ౧42/2 2౧6 ౭ ౧౦౭౧౦౮౧౬ 16 5 6210౧40 166 గడం౭గ౭/002౧04 01 18 52006 ౧౭౬౧౦6, 6681100 ౪101 6 510%/ 6 ౧౧౧2౧2౧2/౧2౧2 న౨ళిగ౧/కర2౧డ/2628, 1౧9 ౧౧౧౬౦౦ 0 సజగ0గాడజ8 “౧ ఫం 1109 & గిడ్ర౭ం౦04/2///494 -౧౮౧౧౦9౯ 0౪8! & 5006, 2౧6 6ఈ284-0 66౪70186 0 1186 ౬౦0౯6 ౧గ౧2గర672, 2400౧6౮౧డ6౮౧4రగ/0204, ౧౬5 107” 1 9006 సం లంంఇం2౧౧42, ౧2౧౭౧8 ౨520౧0౧2౧2 ౧2౧/2 118 8ఈ0౧0/ ౮ ౧15 121096 ౧౭0౧౮౧౭౦౧4 11416 1౧686 52౧0౧౧2, 5౧202౮22 ౨౫౩౧౦౧ఇగ౧2- 1౧8 50౧౧6 0 03౧౧28 2/6 6255064 20 '0మగఖ/0/4 9 1౧౧౦గ౧2౧1 *ంగం ౧౦6౮096 9/ [౧౭౯ 16:6 ఇం00[0109 10 [15 512180౧601 1౧ గజ౪40౧2/6040& 3 క్రగ్మ&|! 00౧06౧౮14౧ 016 (8౧0910౧6 01౧౮౫ 1౧ 8 6౧2౧౧4 2౧6 [౧ 9 6/02062 (20/2 6 001119, &౧6 16 ౧౦౧౦12 ౧0౧9౦6౧10౧ 0 ఛం 16 9206 గ&గ౭ 00గ0౧09664 క ౧1౧, ౧6 0018010 510[69 [౧ 16 10/౫ 6 31౧016 6౧45 1౧10606096 116 016 ౧౦2౧6౧౬ 66/08 0 ఇ 2౧6 5009 206 (66గ2౧౭9 0192// 1౧౦1౦216 [౧౦౪

వ్‌ప్ర2ై ౧8౧19౧28౧౧ గ0900గగ 6 ౧౦౪౪ 25 ౪6% 29 16 క1౧౮5 0 1056 రజన [౧0౯ 200290౧1 ౦01 1౧6 జని 110౧॥13/ ౦0+ 72౧,0౧9, ఆగిర88౪/061/66 10 ౧౯౦౧౬౭19 116 90171 0౦+ గ౧ఇజగంగిజ! ౪876 కళ₹ంగం 6౧౦౮౦౧ 10 (౧8౧ 19 గ1గ౧ం6౮౦గ) 1౧ 04[0/8 జంగం 169 161006 ౧౪౦౧19 14100 1౧ & 11691 ౧2౧౦౮౩, 0౮1 0802119 ౧౮౧౧౪౩ 1౧ 6 ౧౬౧6౩ 5002009 12౧6 2౧6 2౧0౧1651 54౧09 56గ౦౮౧6౮(౧౦8 0 561-1౧167951964 ౪*1/6-0౮1|6౧5 గీ! 125 ౬60169, 59316656 ౧౧౦౭2౧౧౧౧౭ 6/౧6 ౪676 గొజ౧/ ౦౧%6౧ & 5190 0/06! 0 51/2 జం ౧౦౧౧౧౬౧6౬౭ 01 “0౧౧9౧ 0౪27196 ఇం00గ౧౫౧|19౧గ౫౭౧1౩ 2 ౧1 006గ 10/069 ౪౧౮౭ 169 5614౧ 0 81206 ౧౬౪౧౦ 066% 01 *గ[0% 0౧9 ౧౭౧౫౦64 0౧6౧౦౮౧2౧6 0౧2 ౪28 2 (౧౮166 10 ౧6౧ ౦0౧౦ 01 16 /౪౮౭| 0121౧౭౧, "601019౧1 0 ౧19౧ ౧౦౧౦౮౪౧ ₹0గ 16 గ1గ౧0 ౪6612 00060166 16 నీ౧ం౦౦౧౧ ౦0+ 7420),018 2౧6 1219 9౧౧౪42 ౧2112/2ఇ 0 ౪2/2౧౭౦౭౧ స12%0/ 0606 69014౧66 ౧|1౧౩౭| 1౧౦౭౧౦౧౦౮6౧౬ 11649 02౧౧9 10 ౪౫6౯6 ౦1౦160౧1 1౧ 6 1౧9 జట 0 ౧౮౩౦ 2౧6 2౧ ౭౧౦౮ 1౧8 గీజగ ౧|6 21 720)0/౧6, 2౧6 116 0౧౦12 రేజగిం!౧9 2౧6 06100 9౧౦౦౪౮౧౦96 0 16 గ।గంం, గుగంరంగ౧ ౧౭౩౩66 1౧1౦ 9 ౧2౧౦౮9 0 సీ2గ౧౯౭09. ౯౦౭4/ ౧౦౧1౧౦౮166 10 ౧6౪/౭ ₹6 1౧౮|౭౧౭౦౮5 ₹/065 01 ౧౧౮౪10౬1 00గ౧౧౦౪|1౦౧౩ 184(6)612, 80/41, ఈఈ! కీ2[/262 గ1౧ం8 01 720079 6౧౭/818. 9/18. ౪10, 0/ ౦౦౧౧౧౦౩1౧8 ఇ౧రే 81/1౧9 6౬60) ౪9౧/ 800౧ ౦00౧8౦102౫166 ౧1౩ గ1౧ం640౦౧౧ ౧౦౦౧1) ౧6గ౧౦౧౫౧౭౬౧౦౦౩ 01 1058 ౦౦౧౧౧౦౭౦౧౩ ౦౧ 60 ౧౮4౧౪ రం4/౧ &|| 0౧౧౦510౧ 10 ౧౧౫౫. 2౧౮ 9 ౧౦/౭ 51206 800% 0801016 ౪6౧/ ౧౦౧౪1౬౧ 1౧ 169 006౧౮)/ ౫ (9[612/2. 9 ౦0గా౧ం58 0 118 0616012166 ౧18 *అ56 26గ1౧|54200౧ జ౧6 096౧9౪౦19౧ ః సః ౧౧9౭౩౮6౧95 | 15 ౪6౧/ 50౧51౧0 181 119 1120౧96412 ౧౮౧/2 9008418 ౧౭౮15” 1౧౧ 7810006, ౪౧౦ 1116 ? గ్‌ గ|6(9 0 720)019 62826౧ 100! 10 6 16140906 /20402314 01౬ 1819! 6219, 9512015086 ౧19 ౧౭౬౧౧౦ ॥ ౧4 1౧96 10 21౧ 6 11 2౧6 1ఇగ)6 1౧ 06 ౧౧౪౮౩|౦౬| *౦గే6 1౧ 506467౧౧ ఇగర్ర4806, 2 [౫౧12౧ 116 1[8/0/ 1౧02 90 [6100064 10 16 006% 0 126110౧5 01 69 1౭14 గ౧||6౧౩, ౧౦+ ౦౧%/ 0 ౪2/ 0 గ2౪౦౧151౧06 416 161640౮ ౧౦6౪ ఇ౧6 300౧018౧, 1202720022 1120౧4౮6౪౬ 19 80౧ 01 0612150 0౫ 6౧1961౪/68 0600౧౧1౧00 9000] (1 022800౧248 ౪౬5 & 00౧1౧ ౦0+ ₹9 016 01001 13 గట 12౧౦౮2 9 5000123 ౬౧ [16 ౪256 2150 & 6౯921 80%014౧ 2౧౦6 ౧౦౪౪ 116 [065 (౧ 2౧౩౮౭96 44001 0 (౪4౦ ౪౦55 1౧ 7916064, ౧౫౧౭౧/ 52[211, 1౧6 80౧ ౦01 ౬8౦) ౪౧౦ 0802౧6 116 ౪/24/20౧2 ౪/2000404644, 2౧౮ ౧౭౧౭౦2 గీత/4త గ! 01 12010౧8 216౯ ౧౩ 120167 (1684-1710) 54/2/2024/2౧2-0010౧ 01 16౧0) 6౪౬1006 *గగ౧ పం ౪29 2 0641 50[01ఇ 1౧ 520౧5194 2౧౮ 61660, 50169 01 19 10/8 జో 0 ౪౪/2290జ/8 2౧ అగధంగే ౧౮51014౧ 1౧6 2 0621 ౧౬౪౦౧ 0 18183 119 ౪౭8 2 ౪6౧/ 6౮1101 500 &ఇ౧6 ఇ ౧౧౧ 011180 ౧16 ౪29 19 ఇ౮0! 01 '60౧2౧6౮/౧౭౭66౧2౧ '//492' ఇం000గ౧౧||60౧గ౧౧౭౦౧, 0610౪1౧0 10 19 1౧18౯9౦1౧9 1౧ 580౧811, &గిరే 01 ౧౮౭౯౭18 0910466౧ 120106 206 11860612 1/61౧402/2696/40/2020002' 2౧4 2 60061 గ[గంరంగా, 2౧6 *౫90 0౧ ఇం006౧1 0 2౧ 1౧18౧86 గంగ౧౧౦8౭౯ ౦1 0167 68గ౫౬9 (౧ 61406 50గా6 0 99140 6౦10౧ ౪౧100 ౦01 ౨616౯01౧13 ౪1960౧) 161 2/9 119 10110౪4100 0౪౮020 గ౭౧చండ 1౧ 08/21290౧2/2 680901210/ 1౧ 6 121697 ౧౭గ౧ 62౧్ర4ం2 ౧2౯52౪౮6౮2, నిడగి/గ02౧౧౭)/2, 01119 116, ౦ 9121౧672౧6 300 ౪౭6 6ఈ6241896 12/20/4౧27), 802౧6542౧2 నజ0చిం2, 5/4 ఇగ౧6 111966 1౧ 2 ద2గ6 ౪ 19 01191210 గ౭ితండ ౨2౧28420 /204 గ2గాం౭/౭6౮02, 6౧నజ20190౧౧౭004 సీజను ౪౧౦ 1౧/4666 200/6 ౭/26౧62 ౧2౧౦౭౧౭౧౧4 ౧౧౭54౧౦౮౧4. /4్ర్ర2౧క్క ఇ 16 00గ౧౧౧౧౬౧౮6 01 16 0|౦1|2౧౬6౧2 16 ౧19౧ ౪4౧66౮4 0/20/౧52౧0౮౧౭ గడటగ2 716 1256 566౧6 01 112662 ౪౧౦ ఇ9 16 510౧/ 099, ౪౬౩ 6౧౧8966 10 08 & 00గ౧౨|౧౫౦౧ 9 ౧౭౦8౧౦౧౭ ౧6 (12122, 0౧ 200004౧1 01 168 911924 / ౪బ/4200జ/2 ౪౧6161౧ 11౧6 00౧22063 906410౧0 96 61979౧1 108 2 గ౧౭గ|2౦6 212౧09 ౪148 ౧1౫ 219? 0౧ 12౧0680959 5206న సడగ225008, 2౬06 6100౪ 0౧౦గగ2గ౧26౧౬ ఇం00010196 41801 425 ౧15 419 1౧౫౦6౮4౦66 ఓ156 119 గం 5224) 2 ౧౦౪1 '90/956021/6 10 1169 00012 గ॥౧ర6౦గ౧, 0641 0? ౧18 006/ 0)/ ౧౬౧౧6 568020[0212040, $66గ3 ౧౭౧౦ 15 760/006౧12ఈ౪/6 ౧౦? 0౧90020౧21629, 10 ౧౪/6 1౧006066 [౧౦ 1699 1120౧ ౧1 12౧౮౮౭9695 ఇగ౧౦10౧68 0120౧4౧1 10 *6 నగంర౦0గ జపం 0౧0 1౧ 2 6౧104౬ 00గ౧౦9౦౦6 0/ ౧1౫ ౦0౭|1696

01604 ౬10201౧9 0౪౪140 19 ₹016096 006౧€/ క్‌ 33 దత '52౧4౧)2౧4/తడ ౪/45) ౧౧౦౧౦ 16 ౧౦818 0[19 79106 4*&5 & ౦00౧౫౮౦1౧6 01 ఈం గం 0౦౮౪౮గ 06/6 ౪6/6 6011౧69౧ 5209గ/1 800014౧ ౧42౧251౧౧4, *గిం ం4గ6 10 68 1౧౧౦౧౦ 01 19 గడ ₹81, 6 ఇం40! 01 1647౮౮2౪27 2౧009 &9001 1750 0ం౧2|6120౮6గ ని౭గ౧౭/౭ 62౧940౧2౧4 గ2౧౦14-106 ఇం40/ 01 ౪99/48002/20[41 ౧౦ ౪29 106 192016౯ 0 850౧రూ2/4/2గ౧)క44/4/ 0౧౦||8౧౭౦౧౬. 16 200౧౦ సీటరర6 ౧114౧1 ౪/23 9 2౮010! 01 2 ౧20౧2౧౧౭ గడగిగగాడ/02౧౧౭)/2 1౧ 04192602 ౧౧6౪6 శ!0గ గంంిండగ౧డ గజం, ౧0 ౧9౦౪౫/౦6 8 1189 0 ఉగిరగిగ8 గడ!6254' ౧౦౧) 18 శీ3 ౧602009 19100౮ 119219, ౧౯౭౬౦౭౧౦౧౭ ౧/06 గం ౧0144 12040232, ౪౧౦ ౧196 1౧ 46 610౧169 ౧25 1290౧ 1౧1౦ 020%0/06౧0, 20౧06 ౧౬౧/ 0196 096 184 ఆగశిగ/ ౧౧౧౧౦౩66 గఉంగిడగి/42/1/2/2 0851 ౧౧౧6౩ 01+ ౧౦౧౧౧౦౪|౦౧౩ 0060౧1 1౧10 ౪౦0౪6 2 116 8౧౪0695. 0 90౧16 1$/౦0| 6౧16౧౧2౧ 01 1౧ 6 ౧౮గ౦ ౦1 1214 గ॥(ం5 966/7) 10 09 0౧ [40/26 206 6606102166 10 606 1గం1౧౧8 ౧16 119 1౧౦౭౭98౭ 1106400 ౧౦౪౦౧106 ౪౦౧౮౪ ౪/9౧ ౬9 129 ఇ2ంళంగ? 0 గా౭జగి/ 006౯ ౪౦౧63 159 0/ 19 గ1౧ం 520211 ౪/౯6 ర|2౧౧౭5, 2౧6 119/9 ,0౧2౧౭౩౧౮4 ని౮జ౧డ గం౮యగాడగర2౧౧౭/2 2౯౧9 ౧6౭౧౫౫ ౧0౧6 4౧ 2 6026౧ ౧ 6౧, ౧9 4౧౧2(డంటం౧డగ౧252 2౧64 నిజగఉ802 2౧6 ౧/919786 10 0౬% 90౧19 0 6౧ ౧౧౭౦౭౧6౧49 రగ౧౬ంజ/212 “2క5గ2020౧2. 25 ౨౭౧|42౧౬౦2/26స06/4 నఇ52౧౮౧2, న 16౧౧ ౮౧౭/ఇ/౮96440/2020604, ౧60205 25111 ౧౭౧౦౭0, ౧6 20400! 0 4౧2౧౮2 8020598 0 189 2006౧02౧06 0 6980గ0ఈ/9 2౧౮౭౧4 ౦౧౧4౧౮౭6 & ౪౬118016 ౪౦౫6 ౦0౧ 610006 918౧౦౧1 1౧ 9౧ 6 116 7916096 గ06 112! ౧౯౦06 (1601021861 10 గి౧౭౧62(2౧౦4 ౧|||181, 16 ఇంంగాం6 ౧8 00౮గ, 11618 18 0౧6 61౧4), 0౫౨2506 2౧6 ౧౦11021 26159౯ 10 18 ౯౯౪౧౦౧ 16 0/2౧6126౯ 0 16 0616012196 ౧౮౩1౦౧ 609౧౧౦? ర౭౧|9౫ జ ౧0౧౦|౦౧౦గ౧/, ఈ౬9 (6 రంగ 1/80/218౬. [6 ౦0గాం౦566 గాజగ/ 620౧89 2౧6 0 1౮|| దంంం20౧2 గ౭౧ం౭68/1 ౪౬9 100 260001 1(018/80౧|15 166 ౪ కం208202 52044002 01 & ౧౧౭౨౦2౧౦౧౬ గగంగగడగట౧డ చాా౧)౪/602 1౧ 1/6 50౧౮2౧౫//|2. 5206౧౧౧2 ౧2౧/2 ₹ఇగంగ2080౧2, 2న4/2025, &౧౮ & 1400౧ 602196 రడగ౧02౧౧౭౧(4 న౭2౧ర౧౭౧౭2 గందాం౭ం గిడణగ2గ/4ం02గ7౧22 69౮6104186 10 8 6౨6 540102 గంగ౧2౪/2౧/ 2౧6 6661021964 116800 10 49 1౧౦ 1౪23 66౧౧9 46 1౧౧9 0౨ 52/10[0॥ 1 (1800) 3జిబి ౧౬౩ 5600౧06 1౧6 09౧41 190/9 0౧౭౧౫ [జ 749282 16 9/94 82100/ గ౧౫౮౭|౦18౧ 01 01 ౧9 62౧౧29 0౫ [15 60౮౪ ౧080, 11469 58021 8064 1౧61 00190566 [15 11009 గం6గ2గి౬ం, 52010/2 52021/4, 5జ0ఉరజ002102, 2౧6 91౧౦9 బి20 ౧6066 10 65120150 116 రం౧|౧౪|౦౧ ౮ 46 ౧౧08౬౦! 18 ౪౦గ(5 46/6 ౪౧46౧ 200061 ౧15 1/9 7610064 11090806 0౮/6? 1169 గ౫4౩|౦౫| *౦గ6 1౧ 2౧6 1౧ ౧158 ౧8156, 19/ 969గ) 10 08 గ౧౦|౪ 0% 04 1౧౦12 ఈ౭౧ ఇగం? 16 ౧౦102! ౧౦౪/6? 15 1001041 1౧190651 12౧ 0 ౧9౧౧౭౧౦౧ ౪21646. 90౧6, 2౧6 గాజం111౧ 18 [80612800 &9 169 0951 జం గజరఉ0ం8గ' 21౧౦౧౧9౯ ౪౦౧6 0/16 84009 0౧+ 21 ౪910౧900612౧5 1౧6 ౪2౦ 18 గజం 01 ఇల1౧0౯ ౪48 6606104196 10 522000) 49 00116” ద్నిగంగిడండరడ గంగం[& 018౧4158 0౬1196 ౧ 660 ౪0228 ౪2920240, 2 స006గ౧99 గగ80గ, &౧౦ 0610౧009 10 16 ద౭క218 1020/ [0416 0 61౧౧212684 ౪89 19 2008 0" 2 ౦౦8౧ ౪65౧ 0001 గ౧6 ౪౧0౪14 ౧౦ఈ ఇం0901 అంగ 0౧ సీటు 92902 ౧21166 గర/౧౭462గ02౧' 0౭0౧౬౦6 ₹0గ౫ 92గ౧౧/ ౧౧౦౧౫౦౧౦, ౧158 5016 ఉగ1ంగ ఈ5 రంర[02166 10 గగషగిరం!, & 0210౧ 091౧09 ౬౦౧6 6% ౧4౧౧౬, 2౧64 ౪3 6 ౪ఈ10గ/ 00గ౧గ౫౧౮6౯|౧-౦౧161 01 16 గ॥౧ం 52021. 8౦65 [6 9990౧8 10 ౧9/6 20%42/ (8%8960 116 9౯ 32041, 1441 ౪00 (619౧96 200061 1౧౪12840౧9 0 5412000) స120౧46౧2)14. 2౧6 01 16 న గల ట్‌ & 9౯౭౫1 రర 2౧6 ౧9 0140/5019 119 “౬౩ 119 200! 02 09240౮ ౧౯౦౧ ౦1 18195 6 ౪౬9 & 90001౯ 1౧ 520810౧1. “25020202 02196 గర6640౧2౧02గా గర ౮1 2౧6 761౧౦౮ 2౧౦ ఇజం 2606011౧ గాలంం గ ఈ6 040 ౧౦/9 ౪0ంగ0 1౧ ₹అలంం, ౧2౧6౮ 2౧02 16 ఇ0? 0 2 *ంగం 0౧ గాంక10 1౧ 520811 ౧౧౭౧4౬. 2౧6 ౧2౧60౮2 0౧౭2౧౬. ౧18 ౪౦౧౧6 46 021160 520012 544౧౧, ౧6 ౦ ౬612920266 & /0౧0/ ౪214౭019 00౧|౨౮|౦౧ 10 ₹9 19౮0౮౪ 42002 0౧6౭౯ ని౭గగ౭౭ 1౧ 91096 $40664 11912149 ౧7060096 1౧ 806% 1౧౦ 2౧06 ౧ 0౧౦9 న|౬౧1. 16 20౧0౯ 01 గ2౮౧/494౧౧2౧2౧౮ 1౧ ఇ౧6 01 19001006 29 906198౯ 041/21664 1౧61

వ్‌34ీ ౧౪౧8౧ ర690%గగ ననననాకాుునా నవాని ాావనంనవంవంంంవవవయయంయాంయ న౯998౧/66 1౧ ₹20౧॥ 1206 20౧ 6౪6౧ 1౧ 6 76160064 0౧6౧౮గ౫డ)డగం2 *౧10% 15 ౦0౧౦ 01 169 6941116516 ౧౦౬౧౯) నిగ౦568 *౦గ(9 1౧ 1616064 ౧౧:5 694159 ౪౧ 16 ॥ ౧౦11౧6౦558 0 6 0౧౦౪/ ఇ5 ౧6౪62166 0/ 8౧15౧౧౧౫ /651[212 సగంగిగిచు౧2 106 వస 01 10 0[౧జగజఉడ, 2౧6 189 *౪గగ6౧ 1౧ 381%౧19 ౧౧౦౩౪ ౨/02/12/2 ౧22/2 (4258 20001 ౧0610 5/21 ఒం ౧6 20%07 [౧1గ౭౭ 52/5 1౧ 16 0010010౧ *౧౦ ౧96 జుం 1835 5/8 ౧|౧౭౪| ౪౧019 0 115 అంగటి గం 116 016551౧0 0 5/1/2౧96౩౬ 2 6౧2002 (౧ 01000 0211664 గ౧౧౭౦4౧౧౬౦౬౧౧౭౪ *౭6 [౧౪౦౧864 10? ౦౧౦44౧46౧2 0౪ 116 ౧౦౪1 ఇ1 003 06 14207212 ౧౫1౧౩ 01 200/9 ౮9/610006 ౧6 0801౧౧0100. 8 *ంగుం గ౭ి/ 056 ౦౦౧౩1౮6౧౭6] 9160006 1169౧20169 66/౧౩ 1౧61౯ ౧601౧8 ౧౦1 0౧|/ 25 2 666! ౭1౦౧ 10 169 00 ౪6106౧0612 5 గ౭|౦౧|51౧8 16160906 ౧౦౭ 2౧6 ౧౦౪౧౧/ 0౮61 ౪9౧2120211 2౮౧౦౯ 6 (16౧591౪765 01౧0 116 2010౧ 0 గా౭గ/ *౦గన 57౧౮4/2/ఉరగిడగాడరగి2 ౪/27) ౪25 2150 41 119 ౦౦౮గ| 1౧ శల 12096806 01 1126౮6! 6౮౧౧౦ 116 ౧919౧ 0 ౦౧౦|౧%2౧౭ర౧2 ఆ౧66? ఈం 11215 గ1గ౧ం9 01 సీయం 0115 గొిడంగ/44ండగగ2౧2గ౧) 25 6606102686 10 ః క (42620212 ౧౭౧౭౧కడగుకట/2 ౧6 0 గజ/6గ౧21౧ నీ 09రంగా పడ న్‌ టల! 1౧ ₹2౧0/8 0194100 గ120ం0౧జ౧ గజం 201౧0౧ 01 16 1గ౧౭౧౭| 02013 01 112/20౬ ఏం 94 5662౧|౬02౧౧౭/౩ 2 00౪64గ ౧౦౪1 0 ౪గ౭/2౯2౧౬ ం న టి ౧౧౦౧2౧26౧2 ౪45 2 ౧6౧౧౧౦4 0 ౪౭౧|౭120౬14 0 72009, 2౧6 1115 0060166 ౪1౧ 90609౧ జో 6150002౧0953 666 10 ౪౧ 01 ౧4|౫౧౦౧|౦౮౪౦ 15 50) 1171 ౪6౧౦౭౬౧2, 2 0921 [0౮51012/1 2గరే ం *“జ0౧1నడ 85 ౧8 జ0గ 0 1౮/492/44020/2 76186009 ౪౧౧ 1౧6 50౪81810౧8 0 ౪1౭/2౧౭౦౬| ౧౧౧౭౭ " నింగ౧208 0౯76924486 ౧౦ 00౧౩9౧|&| 200050[8/8 10 9 9౧౦౦౮౪|౧06౧౧6౧1 ౦01 11980 200/1/ జ 6 501 1 ౪86 60౧౧౦ 19 1009 0 ౪28/4/2002. 0064గ ౦1126062 ౮౧|| ఇ006106 1౧౩ ౦ ౧౧౫౧౧ 09 9౧2౧690౧ 0 0౧౦౧42౧౬6౧. 2 11820౧/ 112112. 1౧ 5919 01౧19 ౧౧౭౧౫ 0౧97౯ 6౧98౦6౧౧9౧, 2ం/1/ 21 12600618 ౪3 1౧ ఈ *॥ 54/1౧0 గ౦౨౦౮1 101౧412 66౪40186 50గ9 116 “0౧ 116 16 01056 01 16 [619౧ 0 ౦౧౦౧4౭౧౭౮౧, 16 ౧౦౧౩౯4౦4/6 ఇగ 116 /2:596 50౧౧6 0620041 2౧6 00౪6౧1౧/. 21/946/ 1౧ 2 61917086] ౦౦౧౮1౦౧ 0౪1౧6 9౯౧64 ౦0౧౯4010౧8 21 260/2 2౧6 150 10 ౪45 ౪1 ౧61౧006౧౧౫ 512165, ౪/25 ౧14౧96౦ ని౭హంగ58ర గ౦౦6 40౧6 ౧౧౦౧ 01 16195 1౧1౦ శుగగం? 6041041093 0౪/1౧0 10 19 12౧0106 2౧6 గజగ0548[08 గజ, 1౧6 20107? 01 ౧౮౧౧౧౧7 నిం54116౧08 ౧100౧ 809964 20061 1౧6 6౧6 0 16 ని౭గ౧౭/42 2౧౦ 520/20౧4గ౧డంఉం౧గ2౧2 ౪౭9 ఇ 16 170 0౭౧౧౧౧ 801 1656 6గ10641105 ౪/68 00౪గ 0 ౧౧౭౬ [402 2౧6 ౪29 16 801016౧1 0౪6౧౦౦౧6 0/ ౧౭961653 9₹0గ5 01 ౧9116 660196 0 ౧1౦౧ [౦౧౦౪౮౧ 1/0౧ ౧1౧” 069% 16 ని౦81 6) 120040౧0౧౭| ౪౧౦ ఇం186 28 & ౧60601 6౮౧౧౦ 6601021664 ౧19 ౪౦/౧8 10 [౧8 90౧ సోటజ8ం11 1 106 ౧౧1౧౦౧9 ౦0+ ౪ఇ/42౧040%0106(20౧268, 206 “౭9 *0౧) 19 1౧6 0 యందండగ౧2604 114, 49 2 ౧౭౭౦౩1 2100050066 ౪౬9 0192166, 0/ 116 972౧690౧ 0% 11[1%48 2న జ 16/16 ౪29 1016 ౧9 02౧06 10 19 170౧6 &1 16 9690100109 6419౧ 200/స/ 1౧ [19౧20416 గ400954/80౧82 గ 06 18 ౧6౧1౧౧ ౪02/2౧2౧౦ ౪/29 2 500121 230 క౧0౪0౧ ఇ [105502 గజ 00౧4౧666 10 2౧6 2 2/64 ౧౭౧౦౧ 0 [619/5 $115 ౦000గ ౪23 &రేంగ 16 ౦౦౪గ 0114400612, 6౧ జం 1౧1౧414 1 ౧౮41 ౧౦౪౫ &౧6 26[ంగ, &౧6 90గ౭ ౮౪ ౧1౩ 6౮౧౧౦ 16 ౧6198౧9 0 0౧౦41౧26౧౬ 0౧191209 16 58౧6౮౧౧2౧౧ ౪9౧|821615[౧౧౧౬& స అంం!601 6640౧ 6 118 ఇంగ ౧29 (609౧1 2 ౧జ/6 ౪060 ౧౫౧౧ *0గ5 1౧ 816406 2౧6 2180 8౪/6 6గ౦౦౮/208[౧౧6౧1 10 ౦019౯ ౧౦6 బావగారు 00 (19 1460510 రిని గగా౭గి! 01106 ౮౧౫/౪ 0౧62126190౧200& 1181 ౪29 16 26౮10౯ 0 140 ని/20206020, శిగ౧ం4 520౧620౧౦౮2౧2౧౫ ౬౧6 2౧6 ౧18 00409 1066412040, 82౧64 08020 10 గ౭6౧౧/4ండం౧గ౭గ౧2౧) 7గరచరతగిగణం/2/20౧) ౪/23 గా & ౧9౪ 162 1౧ 416 ౧1610 016 60౪/౪|౦౧౧౭౧౧ *గ౧గ69౧ 0౫ ౧8 11606 569[20] “9౧గ21808౪1 &౧6| 041 181006 1190414006, 6/ ౧౧౦6౮౦౧9 [౧168 ౪28 6661021896 10 ౪6౧9212 566౧4గ020/2, 0౧6

7310096 ఓం20మం ౦0౪6569 9 79020 60౪౮౧హ/ క్‌35 01 18 గా1౧|5(6౧౫ ౦01 ౪జ/22008 0౧౦14౧4౦౧౬ 4౧2౧౭౦౮౧౭2 0౧2౧౧౭2 (౧10 76100౮౪ ౯౧౦౩6. ౦016౯ ౪982920661 గగంగి౧ంబంజ “40018 సీజ్‌ ఆంగం ౪160 660గ౧9 16 1౧9 0 ౪ జ/411002 సీీతంగడలడగ 2౧6౮ 80౧1౧౮గ౧౧౭౦౮28గ, సం 200 ౧౫౭2౧2 20020౧2 / కొగా౭గు/2కజుగి, 10గ౧౪9౧ 061౧9 2 ౧8౧66౧౧౦ 1౧1౦ 9 ౬04౧6౧2 ౧౭/4ర౭గాతంతగంా2 0/ 569044 గ౧౭౧౧0౧46౧౬ 10౧ 6 910౧/ 0౧+ 8[42/20%069 620౧౭ 016 గజ, ౧౧౦౩6 ౪610౧6 01 దగ౭౮ంజ/21 జడ 52౧6 గ౧౫౩౧౧౫౭9 116 ౪29 8 2౮1౧0? 0" 2 ౧౧౦౦6 ౧౭౧౭౬౧4 0 గంగరంగ “6౧12000612 సజ. ౪౦0౧౫6 0116004 ౪6020౧54/25200/720౧4. 2౧౮ ౪25 010561౫/ 912166 10 5000బ/40౧4/&, 0౧6 01 16 1౧ న౭?౧862162 00౧౧౧౬౧౮౭౫ 0 ౪2)/2/2002 0౧౦102౧26౬. 2౧౮ స 5008 ౧25 290 099౧ 19 069౧06 10౯ 16 & 00౧6గా౧ంణగి/ 0" 4౧౬84 0 1460౧9 6౮6౪800౧౩౧ ౦ 6 761000 1108049 102 ౧69 గిగంగం౯ ౧౦౪1 ౪61166౧612 1466621201 0/ ౧౫౧6 1౧౮6 ఛం సనగింం 146 గగంగ౧౭0౧0౧8%. 90౧ 0 ౪౯౦018 546420౧40407౧౨2 2 16 ౧800656 0 ౧౧౬౧౭ ్జిడ జర 91 00౧౧౫౭౧౮6౧ 1116 210/6 ౪180/2/2౧02 2౧౮ 66602196 110 5౧౧2౧౭౧౭౦౧ (660812 ఛం ం౦గగా౬౧౮6గ1౧-౧18 ౮౧6౮౭ ల0006గ| “6౧గ౭0[0614 గ8 ౪౬5 18 92౧080౧ ం౧|భ2662/80/8౬ 0% సస8019, ౧2/6 ౧౪ఖూంగి!566 01 116 ౧౦౪ 60౪1౧౦౮౬౧2 ౪౧౦ 5660౧8 10 [౧9/6 1000 119జ0/9 ౪0002/2)2 ౧29 &|9260/ 561 8 ౨98౭౧ ౧౦౧౦౮౪6 / ౪6972 ౪9౧2120జ20/2 ర బి06 10౯ 0౧096 ౪౯0౧8 11 60/9, ౬06 (11జ208085 ఈ గజ౧4200160062, గంగ గ (066166 5౧4౭8 1౧10 7610060 ౧౧౦98 జర 6661081660 8202/(2₹020౧242 10 ౧1% &ఇ౧6 [౧1౧౧561 ౫౭01621964 ॥ 10 5% గగంగం౬ 8 90౧ [4౧21218 ౧6౦౦౧/96 గొడగ/ గింగింట/5 0౧) 19 క॥గ౧ం 21 6 +ఈ౭5 8 ౧౭౦౧ 0 సగ9గాగ౭6౭4, 16 ఇం4ం 0 006 01 ౪ఇ/2౧2౧02 ౦౧౦౧4౧౩6౧4 గ ౪౧౦18 షా ౧/క్క2ంరరీగిడంగిడ౧ం&' 0 ఆ404త 40 గీా20/౧64ం20౧228 200 గడగ4ా4గా4౧డ00ం2 /( సగంగా తల! ౧246 16 భం లో నింరేర2066 9౧4/2 */౦18 , 2,12/22 72517౧7 ష్‌ 9 42/2౧2౧౧6౨2/ఇ౧2౧2 71౧౧౧212 గ౭1 809006 ఉం 2 గ216002. 14200122 గ౧|౧౭౦| 423 గం 10 ౧౭/8 0౧6 0౮౪1 01 18 ౪8/ 0 116 1420612 40100! 01 ౧౭౧/ 40/16 1౧ 16100 1110 425/2 ౧౦౪15 2౧౮ ౧/౦66096 2 02౧2 02696 (4౧4002. , 12/200బ0య/0252 ౫/౭4౮౬౧4౧తట్భా' 2౧౮ 69403166 1 10 సకగిగంరిగయగణ/1258 | ఇగరే 65/9120920264[2. [౧0000 ౧౦ 606912 184 ౧0౪ గోళకోగా20గక020జ 02౧౬ గలండకం!& ౧ఇ౭ “౧||8౧ 60006 నిఇ02060256, ఇ 1168 0066 శీగ౧202000081౬ 80౧ 0 గగంగగ౧౭రగిం08౬ ౮ ౫౮ 1౧6 1219 01 120012. 16 గాఖ/ ౧9 9216 10 0౧౧6120911 ౪౭59 2150 2 ౧921 ౧0968 ౪/19! 01 09 ౧1౧0 & 09౧౮9 10౯ 6 66౪6100౧6౧ 0 ఛ406ఇ/, 2౧64 & 00969 18౧౮ 01 (210౪6 *8అడూ2౬ 16816964 ౧౧056. [౧6 01961 6 ౧౧0 98గ906 ఇ ౪80020౧8 ₹90౧6006/20౧2౬ 520% గిం౮925200802, ౧౭౪ 92 0 ౯౦99 1౧ 761000 1191219 గాంం1 520014 ౧౧/29 0 1202002212, 8౧20426912. 2౦10 116 11268 012600౧3, 1౦00౧ 2194 40/48 2౧6 గ౧౭౧౫/2౧4 6600222062 8 90౧౧9 ౮౧15 116 న౭4020/౧2౧0౯2 2౧6 గితశ/ 400౧248 ౧౭/6 ౪0119 1౧ 761004 ౧౧౦౩౪8 గేం 5 54166 10 ౧2౪/6 21626)/ 089౧ 746౧ 560/8 ₹15 ౧8౧౦6 0990 2006165360 25 “20020౧2 ౧0౧2౧ +112/8/2002000%62౧260౧2. ౧6౧208 106౧6 1 ౪4/604650౧20/2 ” ౧6 ౧౧౦66౪౮౪౦౧ 01 1636 ౧౧౦౩6 6190512019 10 ౧2౪6 195 శసగ69 01 [66116 ఆంగం 0౧1 16 గజ0ల౪9 11౧|1/ 0౧41 ం0ం 6౮౭౪610096 6౮౧౧౦ ౧15 06 0౪/10 10 18 ఆ/౧౧౦౧గ౦౧|8|౧౦ ఇగ౧౧౦51 0 6 ౧8౧౦6 01 6 0|/౧౦౮గ౧౫౩11౧౦8౭౩ 01 1/6 01 18 76౮064 ౧8౦౧9 1౧ 66ఈ6100గ౦౧౯ 01 76106064 ౧096 1౧ 16 గి౭గర/2 16 5064141 ౪/0 60641606 ౪౦౧6 10! 685)/ ౧6206100 ౧౦౪౧౪౧ ౧౭/ 08 00౧9166964 28 9 (1930/ రలు ల గోంం 140 *౦ంగ5 గృంగింగంగన్‌ 4 7౭0/656౧1 06 తిగిర౧/2 09౧105 +! ౦౨6, ౫ రగ౧౧౫౧౫౭గ౧)4గ౧డగ2. ఇం 1 00010060 1౧ 6 గజ00812164 006౧౯/ 21 2౧౮ గంగ౧2౧౧జగడ/(౧౧/4 ౧18 00016 ఒ౧6 6౧6121 (16 6౧6 ఈ 16 17%) 09౧4౧/ 206 109 0991౧109 5200౮1024౧ “9౧212 గగంగ౧8౧౧& సీ21. 101!0౪/661 ౪ 16 184 ౧15 ఆ4౧౧౫|9 0౫/ ౧6౧౦6౧౧౦ ౮౬౧౧౧౧” ద౧4/౧2/2 2౧౮

న్‌36 “ఆగంగ8గ/ గ05500గ| ?00గ౧రజగాడగ గ!౧968 ఆగిరం! నిండంగగం+8 గిజ204090౧6౧2౦౧2 ౧౦0 65 2 9౧2౧౮౩0౧ 0 ₹6 ౪౧౦16 0 16 గడ4/80౧60౧26౧౬, 9 ౧4 ౫౧ ౦ ద౭2రయ=౧22=౧64 1. గర=5డ!2ఐ10గ) ౪/6/69 118 రం! 2 నడం 02112 -2 ఈం 58డగాజగ125 ౦01 శం 21 గగంం 0 1466414, 2౧౮ “8/6 0 ఇ 0౯౦౭1 20861 10 90౧) 1౧ 16 ౪2౧ ॥ 2౧6 2రగ1౧|౪2కంగ ౧41 4/2 ౧౦౧౮౧26౮౧2 'క4౮46' $99005 10 06 8 గొ:[9861౧0 0 1౧6 ౪07/6 గిఖ౬ 0 గొంయంన(ం12 “28 2 00౧౧౦౧౦౧౭౧” ౦ సనం | సరన భాగలి న్‌ '69/8 గ8గా౭8 08 ₹|606 1౧ 160౧, గహ ర్రుంగ2ి262 0 శగ26012 800061 1060౯ గా96 ₹ంగా 12౧1800064, 0౪6 ౪౧1౦౧ ౪662౧318 ర్‌ 26 [౧61౧66 ౧1౧ 1౧ ౧9 ౪, 206 ౧౫ 00/ అగ 10 ౧౪ ౧96 11 189 రింం౦జ 5 గగంం౧ 100౧ 19 52180౧09౧6 ౦0+ 2 ౧౦61 స్త్‌ ల 0818౪2౫ వరం టన ఇర ౧౧౧518౧ 01 58502042 1౧ 2 5414168-4 08౧1౧/ 0 ౪8౧699 కఈంరంయజలం. గర్గ 0 1500 ఆ ౧9 ౦400 2 శ స 510200820823గా రేంగగిం 106 1891 ౧౮4౬౫8౯ ౦ 6 170 ౨౧౪ ౦౦౫౧౦5౭6 ర ౧1౫ 1౧ ౧1258 01 1168 [00640040 ౪6819916 8౧6 ౧1౩ 90౧ [2౧140818 36/36 83 0218౪25 సా [1౧09 +ఏ28/2[౧69[6౧౭౮౧౭)9 850గ 15 షం టి ల టట ౪0628 8 (1704-1714) 8౧౮ నిజుడా౭ం0ంగ౧26౧2 ౧౦ 15 శం నగి(౦౧ 01 గ050గ332 ౪(0ర2/2/ 000600/60/ [12018312 2150 0602౧08 “580/26012గ” 1819౯ 70658 091825 ౪/66 8౧౧౭౧౧2018 10౯ స0౮0గ౧౧౫4 ౪9౧|4౧౭౧/2 0౧8 6౫+ 116 గాంకే [౧6 0/2౪60/ 2 107 161? 1660౫00 206 11192౧/ ౧౭౯౦౧౭09 9౧0110౧6౧1 761606 ౧౦౭౪ 1౧ 19 00౪గ 0 16 ౪96౧3188 ౪85 8౧ 20007 ౧౦1 ౦౧౫ 1౧ 761006 0౪1 250 ₹0[62గ౧౧2౧ గ॥గంం 2౧6 13గ౦౪9 10౧ ౧15 సి గ్‌ రతం రారు గర సంగ ణా న్‌ 'తగికూర తగగి2' | తం (2280౧4౧ యా టా *గం౧ జ 19 166085 0 24 502౧990 11618 159 2౧0087 086౪8 20 1౧9 6౧౮ డెగ్ర 1౧4 0౧౦౮౭౧2౧ 2౧6 6661021986 10 01:9 5800808044, ౪౧6190౧ ]ఆ081(318 షగఉ౧[200౧6౧818 8190 సీడ1110[౧౮16542[2 ౪9౧గగ౧డగ్గి& 280 (618౧3 1౧ ౧1౩ నై మం[319 0 (క ౦గ6 $40591 ౧౯౦0౦801 1 18 & *౦గ తీగిరగ/౧2ర౧250౧2౧౧2౪2 10 16 [౧91౧ ౧9౧6696 0/ 9 9౦200౧200౧ 0౫/ 1౧898 140 ౧౭౧౦౧5 ౪/౧0 [౧2౧౧౦౧66 10 09 01056 గోంగిరం తం8౧10%100814 ౧6౧ 06 గ! [ఇం గంగి జడ ర/౬ 10 ౪6 ౧౫౪౫ ర 18 ని2గర. 0 0౧8౧68016౧, జంత ౧8 గాంక! సం నన ర్‌ గః తి 0041౧ఈ/ $19665 శం 850౧ ౦ 5%18[80౧40040/2 01 0281842/ ౪6608[63)8 021031 16 6౧8౧69 0 109 కగం్ర ఆం 5 గగం౪జ/గ౧ 0 ౧19 106 4 112గ౧౦608౧6౦4 ఈ క | ్యానా 1౧ న7036 396౧5 10 ౧౭/6 069౧ శ ఉని 0/ ౪ఈ/20418 ౧1౧౧96 ౧1169 ౧2౧౫12 ౯8౧౩186 ఖా టు 15 169 206100! 0 గగ) 06 8౧262 (౧౦ 791౪96 056 [౧15 90% ౧౧౩౧918 ౪౧912196 +, పఫంటం౧ ౧9 8 ౪9|| గగంం౧ 10 ౧8 11౧40 స4గగ౧2౦8 ౧౧౦98 ౧5 [121853 ౧౧౭౧౭౪4 15 8 ౧౧౦56 ౧0౧౬౧8౬ 16 9 1169 2000? 0? 2 అంగం 0౧ *00 0౦ 72 260/9 ౪11 80౧౧9 ౪8/568 ౭ 6 0601౧0౧100 గ2౧|12/2 66 '౧౭౦౧౮౧౭౦౧౧/౭' 66610266 10. లన 9 టం జరగలు౬ 206 | 18 (49౧ (౧ 109 గగిం ౧2౧౮౧4౦౮౧జ౭2 ౧/20646402 41౧6 గాన్‌ గం 30/ 2౧27420404 8౧9 ౧8 0116? ౪౦గ౮, 1169 10౧౧9 0 109 ౪జ[065 గ౧09 0910౧01౧ 10 106 & 720౧91240౧ 0 9 05౪2728 ఉత౧ం౬ (౧ 0౧౦౭౧౭౧ 120౧/. ౧ ౧౭౦౧ గి౭ం౧౦౧2౦౧2(2/4 5/80గ౬౧62౧౮౧2౧౬. 640౧9 ఇ 19 1౧52౧06 0 "586 10 ౧౫౪౭ 096౧ 16 (60960016౧1 01 46 116 81466 గంంంక0౧2|12 & ౦0గ౧౧౧౫౧66౯ ౦ 107069 ఈ || ద(09|1900)/' '' గంగ 119 గడ౧౭ 1౧99 ౧6 0 90౧౭ కగం 1౧ ఉం56 రజక జర & 185106౧ ౧౫ 10 ౧౭౮8 10/66 1౧ 1416? ౧౭గ ౦ 16 182 0 62౧6౧౬౧/4౦1 2 104౧ ౪1010 1490౧0 గ౫||9౩ 2౧౮ 1౧69 8010౧1౧9 ౦ 1౧9 194 ౧9౧౪౧/ 09129 0 నిరం 588 706 12410 0౧౪ ఇ00641 016/౧ ౧౦౪6 11506 5/10౧200౧కగ80/6. నికగా౭గ02౧౧౭ 15 & *౪2న3 [2020౧2 6166102196 10 ఈన25091002/2)0/8, 2౧6 గజ 969[2%0/2& ౪/౧౦ 116 06 11౧26501 56౧6265462. ౪6౧12౧4౧౧౬ “09 909/5 1౧ 02139 01 16 70౧౮౭౧౭౧ గ౧09 ౧1౧౧౦9 5 86 10 [౧౭/౭ 06990 ఈం 2010? 01 కనింం2/ 20001 గి౭ం౧4౧2(0జ్రాడ 276 ౧౦ 2౧౦461 ని్షగ౭గం2గ౧౧౭/2 - ఇ న/202౧6402 1౧ 601 &౪2|8016. నడం 56302)0/2 ౪49 9 ఇం? 0 2548929, 26౧00196 10 19 గం గిజ 60౧9 5212520, 3660939100 ఈ6 గగంం ని2ంగ0౧26౧2౬ ౪0౧౧4౧౭౧౭8 80౧ 52గ0400/2 ."౮|౧88/2/8006౧672, 2౧౮ గిక2ంర౧౭12౧గ౦క్ష ౧6 112/1 ౪౭౩ 116 201౧002 802౧0౭2 ౧౦02౧6. ౧85 290 గ/0600964 2 64౧64212 021606 'ఓ౬॥8/౭| ౮661021864 10 2౧౦౧6౯ 70౧024౧ గిం 02౧౦48 ఓ1002/9661 0౧1 ౪౭౧౦౮42౧ 1౧ 16

01096 ఓటు ౦ల016ం ఈం 7010030 ౧0౪౧టా $్‌37 ₹100౧1౧0000/ 050101 గ4౦౦౧౧౦6 గంగ గెంళా8! 0 9౪108648 8౧6 009! ౧౧౦9౦ శీగజ౧1గ/4, *౧౦ 6961081896 [౧15 / 76రగతంగడ/2౧డతంతంజ 10 ౧1% గగ౧౦ంట9? *౦గ( నీ 206 0 16 ౬009707 గగం[గ౧౭661/2౧2 01 ౧8 4211966 5౧౫౮౧౧౭౧ 4ండ2 425 గ 82090 2969 0 161000 11902049, 206 66౦6102196 10 ౪9౧9612౫” గగింగ౧& గంర6| జర [౧15 ర! స 1 0/ ల్‌ ౭06 ల భి 01255 ౧202062 5//2౧౧2౨/24౧2౧౮౭ 10 గడర0న428 [౧ 76౧2004 స ల హ్‌ ట్‌ి 6 గళ 00005 యి 402 01604156 కగంళ 26 ]1గ0400/. 840014 ర రండ టట ల ౧౦౮౯౧6౯ ౮ 1౧50౧౧౬౧౧౬౧౭/2క8, 19 22౧౧1౧62 ౦0 581901 ౪౦ ఇ౧ 6౧౧౧౦౯౦ 909% 11౬౧ 01 116 061౧2౧/ (01% & ౧౭౦౧ ఈ 781096 182646 2౧6 ౧4౧2|/ 0౪10464 ౧౦91౧/ *౧1౦౧ ₹ంగ౧ 16 (6డంగ౧ంరిండటాతం౭గా.. 0/ గింజ120/2 489 +ంగ౧/ 0691001౧09 02664 గ౧0౧౭ 107 16 ౧౦౧౪1౬ రం న కహ (4 200621, ౦14 ౧౦ 1౧౦౮ 11/00? *4 169 ౧౦61 01 5 ఇం69 ని౭[4౧|౬| 500౧4౧45 ౧1౪26100 10౯ 16 వీణ 09 0 172౧5110[1-50గ19 0[౧2/2619గ506 ౧౩6 01 ొగం2రడజ 2౬౧64 4180 107? ౪౧24 1 021166 19821౪4౧99 ఒకగిట 79౧౮౭౮” 1౧ 11697214౧9, 0౧ 16 9౧౦౪౧౮ 21 లం 10౯ 40 08౧1౧65 ౭46౯ 116 121 01 69/ 00% 00౧౪1౧౮166 10 69 &ఇం[169/6గ18౧1 01 5 ౪/1606-50/9264 ౧౦౧౪1౧9” 2౧6 20161౧0 0౧1౫, 616 ఆ8/2౧2921 రకు (0900 [00 ఫం ౧౦| 209921 10 8౧ 8061 గ0౯౪ ౧౧౦౧౦౮8 10౧93 2౧6 064006 (ి క రంల గ ౪8/౧8 1౧ 5106 10! ర/0464 7౧9 194/ 761604 [1౧6౦0౧౧9 రో గ నో లే రం 600౧119౯ 561116 1౧ 6 72౧౧ 00౮0౧10/ ౧౦ 1010౪466 16 నా! న | 119 ౧/1౪/1043 206 0 సజ ౧౫18౧ 10 9 506, 2౧6 1౫౪66 ఇగ౫16051 5206 5647౧0౮౧61౧౩58 02౧౧౦ 068 అ౦౭0166 10 ౧౧1౧121౧ [గ190౧2606/8/29/2 షో గ రేం్య0 టీ 90 0౧ 16 9209 18౪6! 01 8000126019 ౬౧64 ౦౧0[0/69 29 1౧1౦ గన లింగంగ, ల చె | యం నో 9104౧ 006౧1౧ 1100019 జ + ౧౭/9 కగం012! 2 [25, లో నం | 200624 10 190, 1౧ శం! 1ఈ6 01 గరం గొల ఇ ౧౩౪ ౧౫౧౦౧౦ లంట. నస రయ ఈ (190 ర గాంగ 0 0 రర2గరగ2 1౧౮196౧౦౮8 ఛ/౧98 0 ౦00౧౧౧౦౩౦౧, ౪౧౦౧ ౪౦౪16 / | 8౧గభ2కడ/19 08160౯2186 ౪౦౫౦ ౦1 444౪//454, న కి ప! టో ర బో ర ర్‌

• 53/115% 66౪1095 ౪౧10౧ 01900666 [౧౭గ౧౦౧)/ 2౧6 ౧౧౦96 2190 1010466 1౧ 13 4౭:6 29 & 0/06
• 6611020)/ 0% 56౧16౧1 ౧6 518902 గజ/గ/2. 01 1192౧/ ం౦గాంి౦5110౧. 112 00౮16 00౧౧౧౭౧6 & ౧౪4 ఇంగ1అఈ౭౧౧6౧1 0 6 164066 900016 01 990801 "ాంగా 116 1926౧96 501012౯ 25 46 &5 ఛ6 ౧౧౯/౦౮9 29 ౧౭౩, 100౧6 13 ?90/6960180/9 (6 0/01౧1౧/ 12/ ౧౧ 7౧6 ౪1౧016 0 8041212. 1౧ 115 296 (౧ 19 సంగం 00 కగ50గ2రగ/2గొకి. ౧౭౧౧౭౦8 10! 116 1/51 1౧6, ౧౭9 96౧ 9౧6996 గ౭/5262గ404గ4[8 51౧120) 6 ౯౭610౧ 01 1౧10 0౪10462 ౧౪౯6 / [0615 ₹1గ౧౧౭౧౬ ఇగ6 0851౧9 580౧961 6౧2౧౧23 1౧1౦ 9 ౧౧౦8౧౮౧౬ 50గ2౧2. ఇ౧6 1౧10౦ ౧096 0౫ గ౭10/6 ౪692128 ౧౧౦౦6, నైక 250 వలం రంల న్‌ 011/4/50౧6 ౪/6 ౧౪/౪ 14/0 ౪9౧510౧5 01 గ౧2౧౬/82౧౬ వరం జగ నయం రంటజ0॥. రరంి౭రని 0౧౦ మ గన 2 /2ర2/ిడై ఇర 9ిగ91097 / 9 1180212 సగం 8౧09214 ౬60) ౧౦౧౦౧౩ "07౩ 20206020 09 నం ర్ర/2౧0[౧85 0 8[౧౬84/212 ౪6౧9 ౧6౧66౧80 0)/ 61౧92౧౭౧20/౬ ని ప గ రట న టను గి 056 ౪౦౧౩ ౧2౪/6 ౧౭6] 1191 ౧౧౦౩6 ౪9౫10౧౩ (1 +ం ౦0లగ 0 11806064౧2 6౧౦౮6! 6/8౧ 2 12౧3120౧ 0 ౧౮౭౧2. ౧౩౧౪౧ 119 రాల ర గంగ2౧202 6 ౧౫6 21౧946౪ (కి ఉత్తం నంజ 01 145019 జ 500 ౧౦196 జ 1౧9 గరం ₹10180/26890జ/2 116 ౪80

1. 6 ఇ | శ్‌ (1 96 [19 ఇం[0౧౦ 220౧6౧4౮౧4 గ్ర/౮౮24 1౧ 0౪1026౬ 1192009 4 ౬/9 /90/05600186 (౧ (౧8 899 ౧౦౪169 రడండగి2౧౦02 0౧4౧౯౭. 2 541/6 ౪౧౦౫౬ 0/

వ్‌ 38 ఉఅగటగ2గం/ గొంంటింగగణి 5జ016202 ౬1౧౦2 గళ, 2౧6 ౧౫౧౫ ౦46! ౪౦౫16 00౪౧695 01 ర608౧6/ 2౧6 6600గగ| [4/56 01 ౧౧|॥|౦౭౦౧౧|౦౬| 2౧6 60౧6౧31 1౧19౯95, 116 ॥ 5 19 ౧2౯౦౧2౦౦ 2౧౮ 19 1౧9915 90/6౧ 0౫ 59972008 సీజగిజ00 00/ సీంగంగరడ *₹001, 16466 గిం్రం 10 గాంం10 2౧6 0116౯ 1౧6 &గం 1౧ 51/21౧2౧౬౧౧2౧)౬౧, 520[3/89/0)8/2, గింగగ0400864 1౧61౯ 1౧6౦, 41 0౧92196 జ) 2౧05900979 ౪౧101 0౧౬124 2౧6 510౧68 200061 ౪12౧౧22 [౧౪/6 000616 ౧౧౦౮౪౧౩ & గం[ం02ఏ0/2 2౧06 2 202212 09690 ౪716౧ 1౧ 0౪0464 ౧౧6౧6 5006 0౧ 19 86096666౧1/ జర ౧91౧66 10 ౧6౪/1/6 &౧6 619౪218 200/9 ౪౦౫9 ౧/6 2190 0660 [9౧౮6966 1౧10 119 ౧౦౩10౧ 0 ౪2౧౦౪౩ 141౧69 01 1౧6189౧0౪8 నిగ056 ౦౦౧౫౧౦౩౦౧౩, 1౧06696౧ 10౪/౧ 10 80౧౧6 08౧1౧౦౩ 0810/9 8 512190/ ౧౫౬౧౦౧ ,0 192౧606 ౧౧౭౦౬4౧61౬. 'ంగింగ గింంట- కీర510 2౧6 ర2001౧9 క౪80౧ 06408౧ ॥ 5 ౧౦1 ౧౦౩౩1916 10 29810౧ 2ఇ౧౫/ 5651669 0681౧09 2౧ 1౧౮౪౧౪౧౦౮6౭౧1 9/08 01116[4౧/ 6416 10? 168 0గ01౧ 0 658 ౧౦౫౧౦౩1౦౧౩, ౪6 00౧౫౧౦౩10౧ 0౪10462 6౧16౯66 1౧10 01967౯౧099 గఖ/ 09 56/19 21 శల ౧౭౪6 ౦0౧౧౪ 6౦0౪౧ 10 01+ ౦౦౧౧౧౦౩4౦౧ 1116 2గ9020804, గట 010, ౪9 6/9౧ 70౧) 9 ౧/9-స|జ౧౧2/2 ౧౭౧౦౮ ఇగి6 ౪౧69౧ 56410 ౧౧౮81౦ ౪గగ౧ 511001 ౧౭౦6౭౩౭౧/ ౦౧౬౧౭౩, 1 ౪28 0402016 0 061౧0 56009 (౧ ర851 ఓ/౧99 ౧౭౧౪౦౧౦౮ ౫ ౧౭1౪౧11 ౪2గ0౦658 25 ౧6568 20౧60 01167 1౧6196౧౦౮౪49 16 ౧౧6246౧౪ 01 16 0835 ౧/09 01 ౧౪౮1౦4! /095 01 ౧౧౮5[౦౬| ౦౦౧౧౧౦౪1౦౧ ?9ఈ/1/66 1౧ 18 00౧౧౧౦౪0౧౩, 9౪0% 26 0౪10862. 72గ౧౪/0)2, 5152, 209, 092196 3924 1౧16651 1౧ గాంం౦ 2౧6 గిరజ8 610, 1౧ 16 1౧౦౦౧౧౪౦౧8 01 [19 6౧౦1౧8 0 80౧2౧212 [|క్స్కుడ ఇ 106 000గ9 0 ౧౧౪-2౧౧ఇ౭ ౧౭౧౦6. 01621/ 1౧౦౮1౦4199 116 12009 2౧౮ 112662 708 09411016/9566/10066 ౧౦౩౪|౨॥%/ ౮ 16 అగం(6౧౦8 0 & 12009 2౧౦౮౧1 0/ 16 11099 1౧ 1956 10౧6 2గ3, ఇ౧6 116 0౧౦౧౮14 11౪28016 1౧ 16 1209640809 2౧6 ౧౭౪6 ఆ౧౦౦౮|209౧౧6౧1 91/6౧ 10 160%, 0౧000౧1 ం006 01119 000౧౧/ 1౧ 41 296 7041 €18 ౧౭౩ 066౧ ౧౮౧౧౨6 0% ౪ంగాం౧ 000128 ఇ౧6 ౧౦౪౪ 1౧10 ౦0౧౩౧66 10 00140౧ 0 6 852౧960140 0? ల[0౧౧౫1౧౪౧౦౪ ౪/౧10% 18 10 06 0౧౦౧౩1౮696 29 0౧౭ 7220౧౫4 5/16 0 00౧౧౦5౦౧ ఇ600166 6౪6౧ 0౮1 18 ౧౧౦౪1 ౧602162016 1980198 0% 18 2969 0610౧9 2౧06 216? స2౧౧4/2&.. 18 ౪/61! 2165186 ౧౦ 11051 01 11656 ౪౦౧౧6౧ ౧౦0615 ౪/66 ౦౦6౪౫992౧౩ 0౧ 0౫/ ₹6 ౧1961౧9 0 న౭|(4౧|( 90/2౧ 101 ౭2110060 10 16 ౦౦౮గ౩ 011856 గ1౧0౩ &౧౮6 56100 119 (9910810౧ 6౮4 0891 0064 90 0 116 60619 1౧ ౧౧౮8౦ &ఇ౧6 62001౧00, ౪6/6 016 10 (1౧౧౮౪౧౧౦|౧౬0168 ౧౪1976౧౦69 ౪౧100 ౧6 ౧48 9౫౪6౧ ౨౧౬౦ 0౧ 16 8606 106 6౧2౧౧౭9 2౧6 0169? 10 16 ౪౬౫౦౮౩ 9౧69 01 00౧౧౧౦౩0౧9 1021 ౪6౧69 గ౧౮810ఇ| ౦౦గ౫౧౦౪||౦౧8 ౧0664096 0/ 116 క1009 ౧౧6/౭|6౧1 1౧ 6 1046 91412 0 50019%/ 1౧ 115 2౧౮ 16 ౧౦౭౪ 0౮ 1161 000గ౩, 800% 48 ౯౭6౭౬, 12/ 0౧6 5౧00 ౧౦1౧1 ౧676 15 121 10౯ ౧8౧౫ 5. 02[౧౪౪, 0౧4౮౧౭6౬, 068. ౮౬క0౧| 2౧6౦ 0 16 ౦0గ౧౦5110౧58 ౪10౧ ౧69 5414 10 ౧౭/6 *8క5020408, 9 1246౯06 ౧౧౪9౦6150౧ 0 16 0668౧ 16/66 9౫ 9 126 1౧098 1౧ 900%) 1౧౦614 గ౦ర6/౧ 68౧౧4 1౧ 161496-09100 16 గాం! ౪9 ₹౧06 (69790066 1౧ 6 ౪౦1౧౧ 0 50౧2౧౭౦6౧2 1౧౦గ౭౧ ౦౧6౧ గడ84 గ౭/ 0680౧996 ౧౦4 35060141/ 1౧ ౧18 ని2౧6|2126౧/2౦౧౭౧8 1116 119 ౪4౧౦౮౪8 ౧౧౮81౦౬! 00గ౧౧౦౩[౦౧9 ౧౦6౮౪౦86 6120012168 6650౧400 1౧ + ౪౦౧౦ 01 6 ౪251 5/ 119 గ॥గ0 ౪12/2౬2908/2 ౧౬౪/6 ౨86౧ 6౧40160 ౦0౧౩౧92౪౦౧ శ 0201167601 0౦౧ 93%౧94॥2 ౦0౧ & 0౧ 116 5806 0౫/ 116 ౪2౧00645 ౦౧౧6౧ అంగం 5%/2200గ రజ/ 2౧౮ 01 16 ౪గ౦౮౩ 10గ౧౩ 0 ౩10096 10 [౧18 006గ. 1 8 ౧౦1 1౧౫9౦౮౦6౧4 ౪05010, 2౧6 6౧(6గ2|౧౧౧౫౪౧ ౦౪666 60౧౧౦ 116 1౧4 6 [0786-2213 0 1656 1౧09, 5640011664 ౧01/ 6ఇ/ 2౧౮౧ 0 *౭క9%! ౧1౦౧౬ ౧౦౭? 6 16౧౧016 1090౧65 10౯ ౪౬౧౦౮౩ గ౧౫౮6|04| 00గ౧౦౩[౦౧౩ ఇ౧6 ఈ 6/4 11400400౧4. 869219 10 ౮౩ 16 ౪౧10౦౪3 6౧1౧౧49 1121 ౪66 6౧౬౦1664 09016 19౧), ఇ౧4 11౧69 01101-116/౧2116, 1018 6౮4౧౦99, 101[ 50గ09 18 ౧౦ *౪ంగ౧66 14 1౧ గ౫౧౫/ 01 16 ౪౦గ(9 2౧6 619901 [069 01 672౧౭4౦ (60/996౧2109, నగ066066 1౧ 8600 2౧ 20090069, 16 86౧10౧601 121౪69 0/8౪/26౧1 1౧ [౧1 6౪. 0౮101 11944౧9. 0 5/04 8[0610 ౧8/౪ 0౧055606 10 ౪౩౮౬| *0 ౧2/6 6గ9౧9౧6 1069 0 “026/2 ౧౦56

౧౦గాగిం5గంగి5-25 'కడగి2్ర26)ఏ4, గగాగిగం2రుం,. (“౪6 08౧ 024! 0౫ 41 ౧౬౧౧9 8 50౧008 ౧818గ౭౮6 ఇగి4. ౭2౧౦౧౭౮4౦2 52242, 51/42/42[/454/౧2, 10 0 ౧1౫౫) ౪2 0౧% 2 ౧/06 0 ౧౧౮౦1౦౬1! [80121 ర/౧౭గ౧౬//౧౭, గీీ2గి2గడట2, అీరడం24గ౧8, 2౧౮ ౧46 ౧౦13/91 ౮6౪8100861 1౧10 2 ఓ/౧6 0 116/2౧/ గీీంగజగ2౮// 60 గీ! 1656 ౪6/6 ౧826 091079 9 00౧1005100, 068౧ 4150 08 1౧18గ641 “౦౧౧ & 06 [౧ 16 18౧00018 ద520542/20604 ౪89 ౧846 (6169089౧08 10 శ (౧ గగండరం/డం2'3 ౬ 0 9౪6౧0 1౧ 1౧6 10[% 08౧ 1562" 7౧6 016 510165 ౪6660౧1౧22[& 0 & 86099646౧1 ౧6౧౦6 116/9 2 6 'ని౭గాజయజం' - 26౧64౧ 0 51/2 ౪9/9 '౭గకం!8 ౧౮౧8౧౮౧౧-౬ ౪౦౧౧౭౧ 0 ఛం తజనల!2 8౧౭౦166 ఇ5 62048 51069698 00) 2040021242 1106-50 021166 ౧9౧౧౫౭9౩ 09802056 01 16 ౪౬00౧28 “8/8 8౧౫౮186 9/ ౧౫8౬౧8 01 8[460౪/ 10088 10[%98 169/ 0౪1 0% ౪౧9౧ 6%/ 9౪/6 ౧౧౮91౦21 ౧౧౦౭౦186 0౧ 119 80/669౧ 0౧ ౦౧౭ 5166 ౪౭ ౧౭౪/6 ౧9గ౦గ౧౫౬౧౦95-13 1౧066086 &౧6 15 9410 10 ౧2౪6 16 ౧౦016-64౧06 ౪౧1౦౧ 100%661 146 6 ౧౭/౦1 50౧09 1౧ ౧౧8158 01 16 (0౪9 0% గ౭గ౧౭జ౪2||1 ౧9౭9౧ ౧౫౧౧౧౧5. 2౧6 0౧ 46 016! 9166 ౪6 1120212000౧౧1 ఇంథ గ౭1201021 (16 606 ౪150౧06) ౧2౪/9 116 ౧0౧6-6౬౧౦౭ ౪౧100౧ ౧696గ90166 19 241 19 1800016 0 16 10గ౧౧౧9, 21 ౭౧2౧0౭1, 09 62౧08 0 0169 016/౯ గ1గ౧ర9 0 620౧068 1॥1[8 02012 0[/ 01 గణ కగ0ం5 10 18 '0%1౧6౮6,' 'గం62001 '౧68౧|' 610, ౧*జ/8 2150 ఇం00గ౧౭౧|౧౧౪౧1 0 & 6౧1౧౧, కం 2౧గ1818 ౪౦౧౧ 566౧ 6630౧066 క50గ%6 ఆ౧1గ౫|౧96 1౧6 0 ౧6౯ 660100 4006 10 ౧6౯ ౪2గ96 ౧0165 80౧09 94౧691౧9 ౪0 161 80౧08 ఇ౧౮6 6౧౦99 1౧ 16 1౧ 10606 10౧69 0౧15 158 0౭౧6౧410 గ0౧0౪4/౧ 25 శ₹ంగ౧5 0 ౪263౧40, 62౧6౧4౬౧/49 2౧6 '౭గకం!4 ౧౬ 1౧ 1616006, ౪౧10౧ 18 ౧0౪ ౧౦౦౬01) ఛ10/8604149 2 ఇ 7610906 [16066౧౧౦ ౦0 16 9409010 1870౧ 268 080డగ8' గీంరి282/1 20౮1 6 06010౧0109 0 ఛ2150292౧8 2౧4 0931 19 170) 09౧ఈ౧/ 161963 2150 10 116 *2గం ౧80202 1౪6 ౪9 [౧౫/6 0౧6 ఈ 116 82౧1651 1988౧068 1౧ ౧18 00403! 0౧ గ॥౦౦౦6)/ 801 ౧19 ౧892౧06 10 50౧05 0/ ౪4650౧49 2006 62౬00[/83, & ౧/09 6069 ౧౦1 ౧౧౬|6 ॥ 0162౯ ౪౧9౧9 115 ౧4౩ 216206 ౫ 1౧౮|96౧౦౮8 1011: 80009 ౪౧10౧ 1268 ఇం6061/66 096౧ ౧900901586 25 2 08 01 118120/ ౧6 ౧4౧౧౦5 0 ౪265002౧౭2 2౧6 62౧౮౧2|౧/24౧2 00గ౧౦౩|1౦౧ 9/ ౧18 1౧9 గం? 6650౧01౧00 116 ౧690601760 861 | 1౧6 ౪6 [౧౭/6 13 ౧౭౩౬9 & “21008 110698 0 “౧9౭6౭ 2 క10౧6 0 గ౧౭102! 61564౧040౧ 0604/96/ 106 90౧9 01 [3౧29 0౧ 50024, ౧6 ౧౧6౧1౦౧9 1౧2180గ16 011656 [౧౭0౫6౮౬౩ 1౧6 ౪230809204 (86౧66 10 ౧6/9 0౪ గ౩||60గ| “502 2 194 ఇర్చం51౧9౧19 1౧ 076498 10 ౧౧9౪ 116 ఇ౧6 3 1216౯ 66౪61000గ6౧1 9 2 100 0 & ౧60019౧౧9౧ 01 181, 2౧9 ౮౩౭6 1౧ “72[ం 020202 769011" 006/2 0౧ ౫౮౩1041 6౯2౧౫౭ ౪౧1౦౧, 901౧9 0౧202౧6౧29” 019 8౧0౪3 1121 6౪౭౧ 1౧ [౧19 1౧౧6 / 106 92౧16 ౧౭౧౧9, 0602006 0౧6 ఈ 1౧6 గాంం[ 1౧6 ౧౮౩1౦౬| &280801 07263 0202౧2 0471964 ౧౦0౧9 6౧(69గ౧౫|౧1౧6 2౧6 ౧౧౦1110 1/065 01 ౦౦౧౫౧౦౩10౧ 1౧9౦గ౬౧౦౪, 12౧ 116 119౧20/ 260601 8641 16 646౧౧9 6 50612 1౧61౧ ౧9౧౦6 0 7806946 126 జ 1 ౧౭౩ 096౧ గ6౧(1౦౧66 0 గ౧ం22/1 19204106 న24|[0116'8 ౧901919౧06 19 ౪/6 8686, ఇ 'డనంగిడగ౧[68' 5[049 184 1 ౧85 0౧౦౪౧ 1౧ 366౧18 10 ౧01౧1 10 & గ॥గ6 01 ౧౮౪81౦ 2౧6 6౮2౧06 1గ౧౦గ౫౧౦6౦ ఈ౭౧ 28 2 0/09 01 119/020/ 5120606 0౪ & 5౧916 ౧660౧ 26860౧01౧9 1౧9 10౧౧ 9౦గ౧౧౦9|1౦౧ | ౪౬5 606౧౦ 6 1౧౧6 0119 [౬|4 ౫౨ [1౧9౯ 2 26802 0౧ 2 620౧0602౧/2, 001 ౧౦1 20౧6 సీజలకడ గు!05 01 72010౧9 గజ 115 ౪0|| 10 2 1/08 01 62౧౭౪౦ 00గ౧809%06 ౪౧6910 1900301100 25 & 06 0 11912౧ య:౨గ009/40౧ ఇ ౧౮౧౧9? 0 ౧85005 2/8 ౧80౮96 10 2950026 206 425 ౧౧౦౧5864 1 &0092/3 10 09 & 12౯ +ఇగ068 0[౧2/20195 1౧ 0646 10 6౧401 & 510౧/ [౧09 ౧61౧60 0/08 0 62౧240 [690999౧1200౧, 0॥ 1౧6 51296 015 [106 0 (901699౧12800 *౧౦౧ 1020 *౧2 ౪9 1౧6 1౧ 1౧9 1౧6 ల్లో వ్‌ ఇ000గాంి2౧1664 5)/ ౧౮౪1౦, 6౧౦1౧9, ౧౦౪1౯99 2౧6 50౧౧౭౧౭౦[౧2, 28 6౮౪౦౧986 60 ౧1% 1౧ ౧౧ ౧2౧౦౧౫౧౧1౦ ఇంథ0గ౧, 9 (8 [౫౪౭గ40%/ 8 0256 ని౭౧౮/64ంగ2 ౧౧4/2 ౪101 06 1819౯ +8[3020208, ॥ 158 041664 2౧ ౦0౧612 10000 25020204 616 ౧౦ 66/6100 1౧1౦ 024 6 *₹జం080802 01 116 6జ/5 0౧ ర|౧6౧6| ఇ 1001 0 (0011౯ 02/౧౭ 0/ 06 ౪గ6 ౦1

వ్‌శ0 668119[080/ 650[గగ 50౧0202602, ౪6 1680 10౧) ౧1౧, ౧6౫౧౧2౧8 10 ౧౧గ|:౦6 2౧6 019 1854011160, 1౧ 6 ౧2౧౧6 0 1౧69 150 ౧6, శ్రేణి 0409 1౧00అం౪8 62048 0011414140200, 80౧ఉ02న210ం20) 0 8902గ& ౪/6౧ 06100 6౧౭౦1806 8౪/6౧ 25 64/0/ 25 ఫం 120 ౪680౧2, *6[14గ22 ౪990౧400, ఈ10 115 & ౧|౧/ 21 09౧1౧/ శ. ౧18 0౫/85 ౪౩8 2 9౧200౧10 6680౧0000౧ 0౪/10 10 ౪౭౧1 0౧ ౧41౧౦౧౦6, 2౧౮6 10 ౦౦౧౫౧౭11౦౧ 01 ౧0౪ ల/ ౪6౧89 6౧౬౦166 1౧ 1099 1౧99౩ [116 ౪1౧ గ౧0౧౪ ౧9%1౧66 ౧/06: 0 గొంరంగ) 612౧041410 “5 ఇ 940/8 ౧1౧౧561% 2౧6 16 ౦002910౧ 10/౧ 9౧19గ౧2|౧౧౧౦౧, 996 1౧0198౧౦౪౩ 095 0 119 9౧19గ2౬/౧౧౧9౧1 ౪౬9 6 5౫21810 1991౪41! 26 0402, ౪౧1౦౧ గొఖ/ 06 9816 [౧౧ 2 *౪జ/ 16 19 19౧౧18 0% 11116200౧౬ 0౧ 8గ94॥2 2౧6 ౧౧9౦4౧50౧5 01 గ౧0౮6౭౧౧ 6౧4౧౬ 1౧ 916400. 2౧69 ౧౭|౧210/ 510౧85 ౦౧౦౧౧౭౦196 *1౧ 119 116 2౧64 1151 6152006200 6/6౧ 1౧ 16 ౪112069 ౧౭గ౦ 0? ఇ౫010%15 01 5౫/2, “౪2/27/4985 169/ 2౧6 0౬1160, 16 7916064 006౧౯)/ 1 15 0916! 41 10? 6 2/6 9210 10 ౧౭/8 066౧ 69౧౭౮౭6 0౧ 9 8406 ౧/999[/2100౧ 0 18 ఇగ ౧౦౧ ౧౫28 066౧ ౧69 005[గ9౩ ల ౪888౧ 9 ౪2 1౧ +౧[0౧ 061౪4166 107 08౧14185 86౪8౧ ౧౭౫౧౦౦౩ గంగా 6 119/ &2నగ౧98 0౧ 116 51206 ₹0గ 99౧1౧6 2 9౧౧౫|| 1009 01 12౧౧౭4. ॥ 16 0/000%14 1118 ౪౧-10-6216 00121౧, 18 &ఇ౧1౧౮69 8౪511795, 116 2గంయం64 2౧6 ౧4౭౧౦౧1866 0) 6 1810006 ౧౪౦1౦ 1168 6 ౨4౧2689, 19 691200౧219 64౧౦95 20౧6 ౪2౧౦౪8 గడ8541 01 116 14214027 11౧69 01+ &ంగ00210 1926 1169/ ౧౭గ౦౧౧౫ 0౧ 116 518096, 91 6606069౧ అం18గ410౧9 29 'రిడి ఇ౧6 న 1015 01020212 10 యర జ్‌ (టీ న 9216 10 6[౧6), ౪౧69 19/ 9౧౭౦ 16 ౪8౧౦౮5 1౧౦66౧1౩ 9 0౧1౫ 2 గ్‌ 9 1421202౯ ౭02211, 0౦0౧౧౭౦1౭6 ౪/౧ 16 1/6 051/౬. 166 న౮౧6౧2౧202, ల! (4/10) 1013 ౧|19/0౧09, 1౧1 ౪౧9 1౧ 1౧6 761600 గగం గిజ తంం ౭6౧2 (3ఇక50/2/20%24 160౧1౧4168 16 &ఇ610/౧5 50624 2౧6 12/96 10 ౭450422008, (గ|౧6| ౮8 01 16 ౧౦౧౮౬ 81౧01౧9 1౧9 50౧05 ౪/౧౦99 ౧౧౪౭౧1౧౩ (౧ల/ 260 9౧19గజ౧గ౧౭౧8 081664 “760/ ౧42429“ ౪౧10౧ 10 1౧||౧౧|91 0/ గ౧6౬౧౩ ౦ 06916195-16, 2/68 6౧2౦186 6౧ 1062౫ 1౧ ౦9గ21౧ ౪106 ౧౬: 0/ గం[1౧422, 6 గజ4గ41! ఇం10౧ 6౧౭౦౬ 16 0 116 78169౮ 00౮6౧(౧/ 0౫ 1700085 149 1056 ౪౧016 310౧/ ౧౭/౪|/ 0/ ౧౪9౭౧౩ ౦1 ౧౧౮౦19 &20[01౧%జ/౬ 0 గళంగం06 8గ202/2814 ౬6/6౧ 116 8౧260౪ 162/1౧00 50960098 42౧6 50౧09 6౧46 10 119 ౧12/ [69766 10 0 నిజంగ: ౪0100 5 6౧౭౮86 10609 53౧1౧64 (9౧౧, ౪౧౦ 860000/ 116 ౧౮౪|౦| 5% గాంగ: 0 1921167 0095 ౪056 5[86045 &గిర 019 ఇంం0గ౧౧౭౧|౧౧౭౧15 ౧6౦౦౭౩౩4౧/ 10! 16 2/6 ౧౧01601696 0౧ 2 80960 2౧6 [౧6౧౦౭ 2166 $00208. 6౧౭౮6౧1 01 16 672౧2 7౧6 67999, 764007౧౫22" 1౧ 791006, ౧౭8 5600//66 10 1౧ గ౭59 6౧, 1౧9 ౧౧౦౮ ౦1 ౧౭గ౦గ౧౧౬౧౦౩, 2౧6 115 6)/ 96516063 1౧656 11618 15 ౫6 ౬౧౦1౧9౯ | ౨49 22006౧2112 7000166 10౯ 116 గ/98 ౮ 6/2గ౫౭౦ (9088601200 62166 'గజ02' ౧౭౦1౧6౧1 8665 10 ౧0101 1042069 116 166౧ 3006 5080106058 0 ౪౧100 2/6 ౧/959౧/66 10 091[0గ1010, ౦60% 69/6 ౧౧4)/ 06 809 గ౧|౧౦ ౮9 1౧ 119 11912008 0 6 9004 7౧ 1204 60000095 రం 10 126! (౧౮౦౧9౧౮6౧1 13 ౧౦ ౧౧౪౯౪ 8100/ 1016 1౧ ౧౯౦66, 0౪ 2 ౧6 6౭౪౪10౧౧౭౧ గ 15 ౧9౧౬0౦౩ 0౧ ఇం0060౧1 0 6 01 ౧౧౮౩1౦౭! 60గ౧౧౦||౦౧ 6౧౬౦186 0౧ 16 51296 0679౧0)/ 0116 ౪౬౧0069 ౧6: 01636 ౧౦౧౬1౬ ౧౧౦౪1 నిగ౦9201/ క 0౧6 ఇం10 0౧౫/ ౪౧|||6 48 64౧460 గ౧90/956౧12100103 1౧ 16 91606 ౦౦౮౪౧1౧/ ౧౬15౧29202 ౪౧691౧ ౪/6 ౧౭/6 & ౧౮౧౦౪ ౦ 121 19 791006 00919 616 ౧౦11౧06 1 ౧6౦6౭5౩౬గ౧/ ౭0105 00౧౧9 1౧ 2౧6 16109 ౧2౧ ౧ 16 10 72051419 16 940౧310॥1 62౧౧౫45 1౧ 916006, &౧౮ ఆగి౭ంంగ4 8 ౧28 2 గ౧౮గ ౨9 6 80% 76/89%/ 0251 49గ) 1౧౦ ౧౭౦84౧6౧ గాం౪10 ౪౧9౧ ౦౦గా౧౦౪0౧5 "0గ౫ 19 ౧౬౧6 ౦ 2 ౧061021664 1 100౧6 19 ౪10౧/ 6 106 672౧2 ౧౧౦౯6 “019౧040422 ౧79960/66 1౧ 169 72009 200/9 2౧ 121 01 119 ర|౧ 0 =॥ 1౧9 1072౧4. 22, 84/0 6404 60/2 6262, 76౧442 990 ౮ 119 92%) ౧9౧౦6, ॥ 8 0౧0 ని||౧4౧|| గ2002. గితగా౭2002 20౮ ౨202004772 242 1 5000202 121 ౧2౨ 16% 10" ౮9 2 11912౧/ ౧0006 10౧6 1౧698 2 116 11620/ 00౧1958 ౧ 09గ4౧ ౨ 9 11 1౧0౧౫౦౧ 7906109 1౧8 గ2025 6గి॥౮166 6౪/8౧ ౧౦౪ 1౧ ౪1065 666౧౦ 2022019150 19814765 01 16 6౧౭౦1౧౧౭౧1 01 16 న00౧614 6౧208 1౧ 1916404 1౧ 086 64/5, 2౧6

00006 ఓం 0౮166 19 70160662 ౧0౮౧౧ వ్‌శీ1 1 1౧8 1 02౧ 08 0916? 6౧౦66 1౧ ౧9 0౪4౧ 0/౧ గ౧|౭| 2౧6 ౪౧6౧ ౦ం౦గా91౧664 ౧౦౧౭౩౧౦౧ 10 116 12౧0౮౭96 1౧2౧ 1౧ 2౧౫/ 2౧912800౧9 0 1*ే 80౧/4 2౧6 1౧౭౯౩9౭౧౭5 0 7610064 నగ౦౩౦౦)/ ౧౦౮690౧ 1115 [1౧6 06 6/2౧ ౪25 *6౧/ ౧౦౧౮1౧ 12047014 568/8 10 06 0గ౧|/ & 12168? 646౪/8100[౧౧౪౧ ౬౧౧౦౧౮ 16 గొడం5638 2|| ౧౦౮౦౧ 1౧686 06౧౧1౧69, 0౧౧) 0౪10402 ౪౧10౧ ౧౦౧౩౦86 01 40 11౧65 01 గ 2 ౪0౧౮6 181 | 66 ౧౦26101 19 2ఇక9ంగ[ంగ 106! గాం1081! 1691 680% 1001 ౧౫66 ౪6౧ 0౫ 1/86 01 119 16987౧96 &2౧6] ౦0116964 0129598 ౦0+ 80019%/ 1౧౦౮౧౬౦౬౧౬9 2౬౧64 0౧8 50౧/2980౧8, ౪1౧ 724 0౯ 1౧ ఛం 7910604 00౪౧)/. ౧౦ 6౮6౪610౧ 1౧1౦ ఇ 10/0) 0195908 1911౧9 0౧ 19 15 1919! ౦0+ 16 3౧6 01 11640646, ౪౧౧ శ *28 గంగ ౮౧ 4౧61 1001 16 140 1౧65 098100 00606 10091097 ౫ ౧౭170౧1౩౦6 0౫/ 16 61006 ౧168 01 69 8000 ౧౭౭౧ 0 2 '0/292' 8, 16 2౧6 1616 0 9౭0 సం 0౧౧/ 16 6౧10౧౬ గ౧౭౧/ ౦9౧ (౧63 01 న వ 116౧802 టం శ్‌ ఏం ౧౦|| నింగ౮|2 088! 119౧214176 ౧6౧౪1౦౧6౮6 0/ 50౧120౧2, శ 0 గ్గ ఖో ౮ 5060 ర ౮ జ &౧౮ 12౧౧౦౦౧౦౮౬ ౧౬౮ 10 ౦ ౪౧౧౦1౦86, &|| ౧656 110 2 0౪1౧౭62 00౧౧౧౦౩||1౦౧, ౩౧౮ ౭ ల 06౧1గ65, &9 14అ౭%6 1౧ 50౧961 0౧ 2152౧౧౬ త కం రే తమకే 50/19, 0౯౦000 1౧10 ౪౦9౦9 0౫ 19 ౪౧9 0 0౪19862 00౪6౧18, 0౧6 0006౧19 0 5/46 112౧౧౫2, ౧28 0600౧౧6 116 0769! 01 9 6ఇ/ +0౧0100 0౧6 1౧9 0 ॥ ౪/౧౧ 106? ౮ 560 11౧6౩ 0౧౪౦౧ ౪8౧/ 6251 1౧౧౭91౧6 ౧౭11006 ౪౦౪16 2/6 ౧౮1 10 919! 2౧6 2/8 9006౧6 0/ 105411 08 ౧9601664 10౯ 900% 2 *2గ60/ 0 612౧౪౦ 56001069 2 20౪/0 ౪8024 “4 గింం0గ౧ే1౧9 10 ౧౭౧౧956౧1210౧8 1౧ ఇ 006౧10/ 10 ఖగ 580% ౪1౧౧౭2౧042 ౦౦6౮62౧౭, 1౧9 80౧౮౩ ౪౪౧౦ 0 ౪౦౧౧౪ 2 ౧18౧ 6216 0 6౪/6100౧06౧ 28 ౪8 1064 శ “౧9౧ గ౦౪౧61౧6 ర406)/ 1౧ ౪2099 2/6 1౧ 115 6౭507096 1౧ 50గ౧2౧౭౦౧౭'8 *ంగం 206 118 ౧౦ 12/02 ౧౧౦౪9 17” 11051 0 6 1౧6౭99౧౦౮9 0౧66౯ 1 ౪/8 00౧9166! 118 ౧౦౧౪1! 10%) 0 ౧౫౪౦౫ ం0గ౧౦91౦౧౩ ౧౧౫/ 06 5264 10 06 620440 6౧18గ21౧౧౧౪౧ &5 8 16040) ఈ8౧ ₹0గ 0208016 0 091౧0 63)/ 56110 గ౧౧౮౪9|౦ 2౧6] 96౧0 16 రిం-సిజంం౧జబ౭ 96406 66౧ 16 099 166 78గ/014 అగడం ॥ 158 గాంగ౧౭ ౧గ౦౦8! 10 116219 186766 10, గఖ/ 06 ₹80661 080% 10 8ఖ/ జ 0౧౦౧4 16 ౪6168 ౧౮౩1౦2! 16 ౯౭-20౧ క68గ౧06, 91౧09 | 18 10౪8౧60 00గ౧౧౦౩|10౧8 అ 14142 2౧06 124, 901 146 ౧౧౦9|/ 1౧ అజ! గ౭/ 08 021196 16 1౧6189౧009 8643166 10 16 అ99౧౦163 0 7906120 ౧646 /0605 0 ౧౫౪1౯6 తిగంగడ, ఈం 1౧ 06 907౧6 121 గాం 01 16 50008 8౪౧0 0/ 064౧ ౦164 *ంగాడగి *1 గంగ౧6, 0౫ 9 ౧౪/9 & 5000090 01 110౪0 1౧ 0600413 1౧ 16 36613 2౧6 6౫ ౪0689 6౧౦౭౦౭6 ని౭గ౧ర౮12౧9౩ 1౧50010౧, 0% 2౧ గీకోజ2 1౧ ౧ ౧6 16169, 2౧6 1౧ 016౯ జ/ంంజ1ంగ9 1౧ 00౮౧(/ 660 [౧2గజ|1&'5 86242064 1౧8011010౧ 8౧6 & 5152 ౧115-50౧5 ౪/౧10౧ 29 ర6౧6|2|/ 65/80/6066 1౧ 20౧. 1౧9౦0/040౧ 0 60౧౭944జ౭ర0జ 8|| 26 ౪0గ01659 1౧ 001౧౭౧510౧ ౪10 106 ౧19౧ 01250 0610౧91౧09 10 116 ౧/9 సజ౧౧ఖ౭ 09౧06, 1898 1640019 ౦00౧౧9౦866 1౧ ౪౧|2౧౧9,-82%/ 00696౧1 10గా9 01 ౧౭1౦౬! ౧౦౧౫౧౦౩1౦౧ 146 72గ0/092 (0 ౧6 16 116 10/౧౧ &ఇ౧6 ౧౫౫9 0౧ 116 014 గనకడ/8, 5152, 0/0262. 612, 2/8 ౧౦10౧/ 80౧6 [౧౦౧186౧0౮8 గాం౧౦౬| 00గాంం940గ౧9 51|| 01 116 62011951 80601౧6౧08 0 160064 ౧061౧ ౧౯989౧/664 1౧ 61096 06 120 121 50౧8 6 001 గ౧౭/ 280 6 12%8౧ 29 1౧౦196౧౦౮9 స/0959 666 ౬/6 69౧6021 1౧ ౧6౬౦౬! ౦౦౫౧౧౧౦౩౭[౦౧ ౪1 01 గ౪1|౦౭| ౦0౧౧౧౦9౦౧ ౧౭౦౮18౬ 10 9 900% గాంఠ8 1౧ 7౭౧ &౧6 గ౭గి౧ఇ6౬, ౧౦ 0౧$/ 5[045 1౧60120౧ 1209089653 గింర20జ 504020 2౧64 గ 2౧0068/ 0౪1 250 ర01౧1 10 196 169౧80 తీరా 28 00గ౧౧౫గ౫౦౧ 10 6184064 2౧6 గజ౧౧264 ౧? [61 0గ౦1౧ 1 0౪102642 జ64 51982, 60, గ రం ల చున 10 18 088 ౧08 01 18 [4/8 5860 ౧౦౫ 16 90౪10268 1౧69 011006 ౧౧౪౪|౦౬| 0౦౧౧౦9|10౧8 [౧ గ 71016 'గ౧82104 92025 01 1260 *గ6గ౧ 60౪51664 10/౧06964 ఇ 11౧6 ఈ 7౫|| 00౧513 0 1౧99 ౮ 4 1361 0/10 0 20౪7018 ౪౧101 0 1968 ౧08 0 560% 9/110165 6౬0[ 70656 5/120169 *6 9109 ౧6౧ 11౧98 0900౧9 2 1061-1096 942౧22 0౧ ₹8 గ౧౦66]

వ్‌డీడై ౧8౧18౧2గ౧/ ౧655060114 ౦0+ 5205104 ౪౧12౧౧5 '౮(202'౧౧2/ ౧6౧౫౭౧౩ 2150 19 "గిగిజడ!౧౬'' 1౧ 2౧౧ 620% 1౧౭ ౦౦0౧౩154౧౮ 08 5216 10 ౧౭౪౭ 66/610౧66 0 500% 600౮6011౧0 01064! ౧6౧౧6౯ 16861 0౧ ౧౧41-౧6 1661 51గ౧||2౧౪ 0 ఇగ 0164 1064[/౯100166 1౧6 ౦0గ౧౦5౭6 0 106౧ 50గ05 1146 '82 ౦12 'ఈ '౧8||౦16౧౮,' 56౧/2920౧25 9641 10౧ 9 98256 0 26౪651౧89౧ 20౧0212౧). '506120౧4260201' ౧౧౫ 09 0/0060౧1 1౧ 31001౧09, 2 16169౯ 0? ౭ ౧౧౬1౧8 1౧ 6 1001568౧౧8 ౪౧౮౭” 11159 021990౧/=' 10 ౧౬/6 0860౧ 6౧౦౧౧౭64 ఇ 11 ౧౦౪ 8/౪ఈ01/6 00౧121౧8 99/6౧ 94౧/20920౧25 406 4 81౧016 చం గ్గ గ౭ర్థి2ధబ్టూ తెంం0101౧09, ల “6గ'-10౧0 1616 25 118 18911001 *9 గ ౧౮1౭8 5 గ06 ౮ 6060! సగ౬ / |, | ఇ వో గ 50౧౦ 99౧౭1౭1 54౧౦ 6) ౦16 ౦౧9౧ గాల 09. అల్‌ గం ఈ 100 ంలంచ ద 5216 10 08 2 ౪౭గ160/ 6 1115 గ౧6౪౧౭-౪౧౧9౭౧9|౧ 48 15 5414 10 06 గ౦౭ ౪ జ్‌ ర కి న ₹/5% 1౧6 5 ౧౫9 ౮9 0 అం౧1 5002902౧23, 112/20౧2002/2 గడం262, ఇక 2 1౧౭ 0/ & ౧64 “౧6౧946 1౧ 1౧6 2౧౦ 1౧8 1౧9/6 2౧6 0౧|)/ 91% 0౮ లో జా౭ం న 268 15 గా౭ర స 5౮౧౭902౧29 2౧6 2 1౧౭| “6౧0 0 10౧ 1919 స్తా? లి టి ౪114 తు స్‌ క 4౧100 02౧ 06 9/1091౧1)/ 16౧9౧6౧6 10 ౧౭|6 0/ ౮0౪011౧0 0 68 11౧6 లీ నతని 2 [0264 ంగ్‌ వ టం స ల తా గయ &/6 0 ౪069 (రి జల గ్‌ 6 28 9116 10 06 2 గ॥౧6 0౪211210/85' 0 గీంం౭కజ,

౬౯/9౧ 0౪౯ '51840)' 9౬0% 11౧6 01 ౪/౧|0౧ 00౧915 0 *౪౧|౦౧ గ౮ఆ1౦౬|! ౦0గ౧౧౧౦౩|[౦౧5 1౧ ౧౧2156 01 0 610౧1 92౧25 (81౧8! ౦01 560/2 0 1౧౮6౧2) గొజ/ 90౧6006) & 606 0/2 గ1గ౧0 2౯౧9 ౧6౧౧౭౧౦ ౧౫6౭౧1 230 056 3416 10 098 668 10 & 60601100 0" 42౧ గ8 250 ౧9౧1౦౧9 11214 80౧8 01 11956 ౧2౦౭69 0గ91౧2| 1006-1966 1౧6 0౧౦1౧810 6 106౧1991 ౪12 911001 2116/20౧5-560% 29 6 6౦౧౧1౧౩ ౦1 ౧౧౮51 ౧2౪/8 00౧5151864 01 1067 1౧౮౬ 92౧౫౨, 061 08౭గ21౧ 5)/120165-02% 06 46065166 10 ౪2౧౦౪9 ౪౧6౧ 60౪4016061 10 10/౧ & 11౧౪9 0 5192, 19 129 “14180 1869 10612, 12౧౫౧6, 'క8620314,' '214 141&' ౪౪0 1984 01 19 8600౧6 ౧౭ 996౧) 10 ౧౭/8 &౧6 '2గ౧2004౧6౧గ4' “౧100 216 గ౧౦81/ ౪96౭6 066౧ 5[0గంగ౧96 1౧1౦ 140 950౧/42020825, 16, 1౧ ₹265080804 11680418 గం & గ౫గ6? 0 1006 16596066 0/ 14/0 గొజగ&5 10069 116 రేగభంగ౧90౧౦6 1 1 1956 గ౧౧౮౩౭1౦౭| ౦0౦౧౧౧౦9|1౦౧౩ 041 2౧6 ౪9661 0904960 16 151 ౧౭౫ ౦0+ 2 5192 11౧6 2౧6 2 ౧౧౦౪ ౧౧౦561 1౧ *2%3%80౧20, 0060౧ & 18 0 & 11069 01 0౪102602 ౪|| 99 0౧” 0౧6 ౧౧2౯౭ 0౪104649, 6189, ౧64 51:30-41! 1౧౮196౧౦౪౩ 1౧ 6 1251 100 0౪10262 ౧౪/౧౦ 16935 /౧6౧ [౧౧౭1౦2 ౦౦గ౧౧౧౦౩|1౦౧౩ 0౫ ౧జి 08, *ఒ'9 21580 11956 2/8 561 10 ౧౧౮610 10996 61872౧0695 26 ౪566, 15 ౪6౧/ ౧29/ 80 ౪104009 146 58660614, 9191%/ గారం ౪౧ 1౧9/910/9 ౪/6 గ౭/ ౧౧994౧౧6 ౬14౧4148 206 ౧౧2౧౫౧౭2గ41& 69౧16 1౧40 14౧౧4౧౫ 0౧ 859 1౧౮199౧౦౮౩ 1069 01౧౧౮౩9102! *2(8[00202 00౧౧౧౦౩|10౧8 5060గ1/8/11జ/& ౧౭౦ 00౧౧౧౦9||౦౧9 181 26 106౧౦6 1౧ *4190204025 2౧ '0242గ౧జ2 జ 16 ౪౪౧ 0801౧౧1౧00. &౧౮ 01189౯ ౪౦గ(5, ౪/86 0గ1౧4|/ 6800గ గ౧౧61౧౦౬| 40841845 '11260[40గ8౧0౦4' ౧4౩ & 164 ౦ 956 11౧699 (1 1005 1991 0౧% 2౧6 అ గొఖ/ 56 ౪౧10409 ౧9/6 4006 116/6, ఇ౧64 095౧5 116 3216410 0౦౦గ౭౩౧౦౧౮| 10 80౧౧610౧౧౫ 0119 'గగ2/2| '5204/కుడ ౪॥[4594 0) 568%4004120210 6116 21 512022 0 116 72001 12౧06206 1౧9 9౧06 0! ఇ 16 0901౧౧1౧00

౧6 56౪/1 80౧0 ౪4 61901 56౧/4608౧25 10! 6 ౧౭/6 8660 41 &|| 16 200౪6 1/069 ౫౪ 9 151 1౧9, శంల00౧ ఛం ఆంంగి౦6 1౧9 6/05 [802025 ౬౧6 గొంం102| 00గ౧౦9॥110౧9 ౪౮866 1౧ ౭ 119, గ౭/ 09 3410 10 ౨9 & ౪2౧90/ 01 149804 [5020204 119౧2016 ౭23 2|| 106/-100166 ౧౪౩, 2౧6 1౧18 00౧1౫౧9 & 1064-1661 1౧6 60౮6018620 60060196 1౧10 91౧916 0౧99 &౧6 02౧ 09 6891/ శీ5 0116 11౧౮ 0౪౭౧36 15 ౧౧౭౦౮౦ ౪౮౧ 0150౧/402029, 00గ౧౭|96 ౪ 6 '24%జ/28108&' 0 20%1॥, 1౧ 80౧౧9 2&గ6 25 936 080౧ 6&810/ 06 00౧౪౭166 1౧10 0119౯ 1౧౮196౧౦౮8 గా౭(గ౦4| ౦0౧౧౧౦51౦౧, 60% 9 ౧6౯-౧|౧౭| 1661 01 6 1200, ౪/8 02౧ 985|%/ 1౧6 5 6469 10 116 600011౧0 0 2 11769-1001966 ౭౧996౧ & 4౧6 ౦0+ ౮౦౬04, &5 2 ౦00౪౧161 0 106 1466 9 14126008664128' 1౧ 7614904 4 1౧6

౫౦1౮9౪౮ ౬109౧20409 ౦౪౮5166 ౧6 791౪0046 60౪6౧€/ క్‌శీ3 0 140 1౧౮ 92౧29 2౧6 2 50౧/2 92౧2 ౪౧6౧ బహువిధాలచ్యవాట్య, ప్రపంచమెల్ల 60౪01866 ర600గజ 0౧9 నికర 01 ₹%5 ఘనతనిలసిల్లదక్కిన కాంతలెల్లు స!20[/4|002223 ౮8 1 2006945 20 గాం5! 0 నభినయించిరి తమ నేర్పు లతిశయిల్ల,? 1౧6 1౧6106౧౦౮8 ౧౧6౪౪9 512గ664 ఈ 1౧65 0 5. నీ ఘటికా శతగ్రంథ ఘటనోత్కటనవీన పొండ్‌శ్యగరిమలు భభరియనంగ 1969 0 1061 1961 0? 6౪6౧ ౧6గ౧౧౩ 0 140 వోష్ట్యు నిరోష్ట్యాదికోద్దాము రనగర్పసందర్ప మొనని సన్నుతింప 186 (1౧0౧192౧౭5) &5 1౧ 1౧9 0136 0 80౧౧6 చూకందమంణిరీ మధుకురీ మాధుద్య రదవావిశేష మౌరా యనంగ 0%168౧'5 30౧05 ** 0996 ౪౧9౧ ౮0౮9166 &౧6| బరిహృతేతరయు్తభాగనూతనకథా చాతుర్యధుర్యత సంస్తుతింస ; అయ్యదినముల రామభద్రమ్మవార్కు 000౧6 0/ 21 1౧ 8 8౧918 ౧9 2౧6 0౫ ౧౧292 నేడు. కృష్ణాజి కవితదే నేర్పు మెటసి “గల ౧౫౧౧౧ ౮896 1౧ 16 ౧౦౧౪౬౧ 119011౧9 01 వినికి సేయుటయెల్ల మీఘనత గాదె, 16 గ౫డ5363, 0416౧41569 0౬11806 6 0651 1169౧91419 కవివినుతళచర్య చెంగబ్వకాళనార్యా? 1౧ 1691040064 1 ౪29 19 119౧101౧89 1౧ 54౧9%గ10 దట 0121520౧08 50/16, ౪/౧1౦౧ ౪/2౩ 00౪0౧11౧10 ౪౦౮౮౪9 ఉ. ల టు టా ల్‌ో 0/ 8 3౧౧8 0 2౧౧డ౬/2 &గి6 ౧|0% న8౧|5196 వీనులవిందులై రసిక వేద్యములై యల వాగ్వధూటికిం 2%67 ౧౧౧౫, 21 ౪25 (౧౩న౦గ౧౩|019 10 16 ౧6౦16౦? గానుకలయ్యె చెంగలువ కాళకన్తీ భవదీయ కావ్యముల్‌. 01 1115 ర0౧61౯ 1192109 1౧ 16 006౧౮ 206 ఈ వలల అరతంగకణ 00గ00. ఆటం డంగగంు ఆ|| 10౯ 8 0/9200౧ 0 ఇ 9౪0౧0 ౦గగ౧ంరేబ 001౧1౦౧ నై పాదారవింద భ దత హదిాన ౪10% 18 ౧616 ఆ/౭౧ ౧0౪ 0౪ క0౧9 8౦016, జ ** “కస్తూరిరంగ నద్దురు పొదారనింద భజనానందిత ప్పాద్విలా 112౧౧౭2 426 19 0౧౦౧౬1౦ 01 79100౮ 1800౪898 “గి “ళో మహారాజ కటావ సముల్లసీతాం(ధ్రకాళిదాన 2౧6 11921108 7౧6 0/80॥ 0 ౧/౧౦ (ఈ//960 7 ““దషిణ సింవోసనాధ్యష, తిరుమలషమాకొంత కరుణాకటాషలడిత స్వచ్చ 1115 0651 [19200౧9 2౧6 6౮౪/610096 508 ౧6౪. ముక్తొగుళుద్చ సితచ్చత్ర చామరకరాంకా కనకాందోళికాది రాజోనవారా' 02౧౦౧65 0 161600 11921169 జ ౧౭౪/౭ 0600గ6 ; “మాక్రియుక్తివౌ 06 ౧౧౦5 0౧జ&ం[16౧5410 19211[౧98 ౦01 ₹8 ౧౧౦౮6౧ నాననిపుచ్చ నావులమహాత్మ్య మొనర్చను తేటమాటలన్‌"” &99 1౧ 1910006, 9098 10 19 7610904 క1౧98 21 పండభూపాలు దీసవతాపాగ్సి కేశూరు బలము సమీరణంబు ౧6౦౦ 119 గ1౧ం౦౦౧౧౩ ౦04౪[608 6 61604 ౧౦౮౧౯౧/ 0 ల లి యున్నిద్రు జయము చంద్రోదయంబు &ీ|! 910౧ 10 116౧ త్రిశిరః పురాధవతి బ్రతిజ్ఞామందరమున కే దొరబుద్ది కమరరాజు విశ్వవాథావనీ విభునునశ్ళుభవధూగగ్రీవ కే భూపాలు సేవబొట్టు అతడు నీవే కదా పదానతమళతానోరి గం19076గ౧065 వోరి కరుణానివారి యాహవపురారి బళిర తిరుమలలొండమాన్‌ ్రభుకునూర [1 “గ క్రిరుక్కిణ్‌ కృష్ణవివహయడ్క గానవ్రబంధానటవైక భేదాన్‌, విజయరఘునాథ తొండనూన్‌ విభువజీర నిర్మాయ వాగ్భి ర్నివుణార్హభాగ్స, ర్విద్వత్కనీనాం విదధాసిహర్దం”? - సాహీత్యసుధ 10. పొండ్యమహిమండలాధ్యడ్య బాహుదండ, కలిత తేజతచకచకత్కరకృసాణి 2 ఘోరాహవవరాభూతనీరవర్య్య, సొంద్యతుండీర మండలాఖండల ఖండనో దానవిద్యా నశిన్య నంతానపాణి, ద్దండదోగ్షండ, చండతరప్రతాసమార్దాండ, వీరాధినీర్య వితరణకర్ణావతార, రంజితజనాలి రఘువాథరాయనూళి విజయరా: చంంం242444 = అనవరతశ, వి మృమఘైన వితయరామనధీ ఈలననిస్టాలీస్ట ఎకన్న 11. హూణరాణన్య వృషభ విషాణమైన యెక్సలెన్సను బిరుదు సే నృవుదు పడన 3 రాజగోపాలస్వామి తనకు నాటక చాటుకవితా కన్య నోసంగిన విజయరాఘవ నింద్రవంశాలి చంద్రుడై యెవడు వెలయు, భూమండలాఖండలునకు... దిగ్యిజయంబులు పాలించి రశించుగాచా? నట్టి రఘునాథ రాణ్మాళి యనువుమీట. 4 “ప్త, చౌపదంబులు సీతరూపవతికొంత 12. ద్వి వేడుకితోంజిందు లాడంగ మబ్చి, శబ్దదూడాముణి చంపకాఖ్య కోడంగి యాటల గునిసడువారు కొదమకోమలవల్లి గురునితంబ రమణ బందాంసి, పేరణీ యాడువారు ననపదంబులు లోకనాయికొలోకొడ్సీ బ్రమథవురాతన పటుచరిత్రములు, యలదేశి శళిరేఫికాబ్తయన గ్రమమొంద జహునాటకములాడువారు చురుపదంబులు రత్నగిరినితంబీనియును నమరాంగనలు చివి వాడెడుమూడి, "పేరణివిధము భోగీరథియును నమురంగ గడలసై నాడెడునారు ముదనవదదూత్యనవరత్నమాలికొది, వొ వియద్గతింబడులొడెడునట్టి,

కశత 66118౧4౧/ ౯69660గగ ననన భావన(మోకులపై వొడువారు కొనుము గంతులు వైదుచును, మణికట్లు భారతాదికధల జీరమటుంగుల, వడమరించుచు (పళ్ళు విడికిలింయచును, వారంగబొమ్మల వాడించువారు నసొడలడంచుచునమురంబొగ్గుచువీప్కు విరుడుచు కడునద్భుతంబుగ గంబసూత్రముల, సరసంబులాడుచు జస్పట లిదుచు, నడరంగబొమ్మల నాడించువారు విరసంబులాడుచు. విజ్ఞవీగుదును వాదటగంధర్వయక విద్యాధ, వాడ్డోలగంబులో వొణపి తిర్గుదును, దాదులై పాడెడు వాడెడువారు.” నడ్డంబు త్రికటంమునన్ని వాడుచును గూర్చుండి నడచుచు గుప్పించి యవట, 13. పీ. కోణాగ్ర పంఘర్షముమఘుమధ్వనిి తార వార్చుగు యెజయులందంద చైదుచును కంరస్వరంబుతో గారనింప ధరిధరుగుచు చెనల్‌దన్ని నిలుచును, మసిబాట్లు బోవాన ననలు కొల్పిన కన్ను, వమిలియు బోళెనున్నతి ఘటిందుడును కొడుపుచేందాటింయ. నెడపదడప మాయలేని పూరారిమాడ్చి నొప్పుదుము, గ్రుతికినుత్కర్తంబు జూపంగవలయుచో6 బాయలేని వెలుంగుబాళి గప్పుదును 2ెవిత్రాదు బిగియించు జీనకట్ట బరములుగాల్చిన పోలి యాడుచుడు గిల్కుగిల్కునమ్రైూయు కింకిణీ్‌గుదృంబుు మరు న మాడ్చి యా కే తాళమావంబుతో మేళవింప సతిక పు శ్‌ దుచును కదమిచ్చిన చందమాడుదును, రాగముననుండీ అంఘేంచు రాగమునకు, యతుఅగొల్వగమన్న యంరమాదుదుము మనురు య్యూరు ద్వయంబు పైనాత్తిగిల్లి జన్నంబుద్రుంచిన చాళివాడుచును కామవన్లీ మహాబమ్మి మైభాం0, 9 నలవుబాడుచువచ్చె జక్కులపురంధ్రి కీరా. ఎన్నుందడు గన్నిచ్చు వేళ వాదుచును, గదళంబుదాల్భిన కరణీయాడుడును, 14 ద్వి విధమున 'బ్రదృవ్నవేషముల్‌ డాల్బీ సరినజుతలగాన్న సరిణీయాడుచును, యధికోత్సవము. దులుకొడున ట్లాడ ఎండియు భవుబహువిధ చరిత్రకులు, శిరమున నురమునం వెవులం గంరమున ఇండితగతి వాటకంబు లాడుమును గేరమునంగూక జెల్వార గవదండలము, ననన నాళ గ 15 మరపతిత్రితయంబు మౌర్యడొక్కండు, నవరంబులును గలశంబు దండలును ఐరమంబు రెంటి పై ఎలయుసనొక్కటికి భసిదంపుబూతపై బరగు బన్ఫనల్సు ఇతిదగ సంంటిదే నొప్పుద్వివద నపలారు చిరుగజ్డియలును నందియులు మితిలేక చెస్పిష మేలంద్రు కవులు సరిరత్న పం జలపోషణములు, శత గరమొ్పేు బన? చదవ 16 ఫతమఖ రైలమోంబు జలజాప్టుడొకడు బొల్బుదంతానళుల్‌ పుష్పమూలికలు క జను విశ్రమంబు దాల్పియత్యద్భుతోత్పవలీల దనర బ్రతిమీజ నాక సిదల గూర్చు జనులు హార్షింపనాస్ట్రానముల్‌ సొచ్చి చతురం ఘ్రలీరట్‌ తమూర్వి సుక యనుకూల వివిధ వాద్య సమేళభనమున చళుర రి కతమౌళ్చి సుకవి, నార్భటంబిన్చి యొయ్యిన ఇపనికల్క న రూధజంజాదనుతల గర్భంబు వెడలి యక్కజమున ట్రల్లి సరులందు డరువోజు నియోజు నెసగ్క నాడకముందణి నభినయంబొలయి, గృతకృత్యుడైయొన్చు డీతివెల్లసఢల? జూడకముందట జోధ్యంబుదనర 17, “ళలకొని తగంబ్రాలు దంపెడివోట ఎిక్కుదు డ్రిబంగినిలుచురునట్హు దరుణులనే సొంపు దనరు దర్య్వోజ ౫ చొక్కుచుసభజూచి యొక్కింతనగుచు (కావ్యాలంకారచూడామణే) అలరి శిరకంసమాచరించుదును, నలి నంగుళిస్పోటనంబు సేయుచును 18 ఈపామీరసూర్యగణము, లేడు గాంతమైన ను పటురసాలంకార భావముల్‌ దనర, త్చాహప్పత్తమనగగృళుల, జాగుచుంచు సత్య్కవి స్ఫుటవాద్యతాళ సంఘటనఘటిల్ల వ్యూపా (అవృకనీయమ్సు భు పద సు దనడునుద్నుటన 19 తులసి యింట నుందు వార్చి తులసి పూజ చేయు వార్ని ్చ తులసి యిందు భక్తి యిందు మెలగు వారి లీ అనునయించుచు నందియిల్‌ గడల్పుచును తులసి చూచి మైక్కు వారా చుం రి నాహాయనుచు లాస్యమనునయించుమును తెలసి వీ ధల. తులసి యనుభ వింయ వార్ని జతులువాదచు దాఠగతుల కాడునును, వు వారి దిక్కు తిరిగి చూడ కూ గ్రుతులగూదుచు నేల ద్రొక్న నోడునును 20 “సున్ని సువ్వి రామ చంద్ర సున్వి సువ్వి కీర్తి సాంద్ర జంకసూపుచు బయుల్‌ సవ్చరించుచు, సువ్వి సీతమ్మ నూకు శుభము లీ. మ్మా క జంకలడచికొనుచు శంకరు బాడుచును మోద మునను "పెండ్లి పీట్కు మీద 'శ్రీ-రాము సరస నుజుకుదు, (గ్రేళ్ళు సూపుచు బన్నికొనుచు, ఆది అక్మియైన సీ-, తమ్మ నునివి ర

వాటు స దె గ్రా క్‌ రాజు నములు యిప్పు వువ్వు రాజు నములు మంచి వునుగు '్రీకృష్ణు కనున్చిరీ బూజమ్ముు బంతి మేలు కొండ రాజు నములు, మేలు వంక లూ- తోటయి ల్రాకులె ఎమిడిప ఖ్లములూ కుంది యిందు నాడ నువివ కొట్న, మూలు దంచి రపుడు వండ్‌గి సలతోను పలపెటా జమ్మూ న్న ఎ | కుండ రదన లెట్ల నవ్వు కొనును జెలగు చదూ- మంగభం-మంగళం = మహరాజు ఛాహేండ్రు నికి మంగళం - మిగ డై నర్‌, వద్‌ అకద. ఇక్‌ షి ఎల్‌ న్‌ న్‌ వఎగంల వ సర్‌+నర్‌ సేర్‌+సేర్‌ సర్‌+ పేర్‌ మహనీయి. శీలూవి కీ మంగళం సువ్‌ వి నుర్‌ వి రామ చన్‌[ద్ర వనధిగ ఖీరునికి పనణతో చనునికి మనసిజు లొని సువ్‌ వి నువ్‌ వి కీర్‌ తి సాన్‌'డ్ర కీమంగ ళం, తంజాపురీంర్రునికి తరుణీపాం. చాలునిక్తి మంజుల అల్‌ నాన్‌ అ. సాక్‌ నాన్‌ క్‌ నే ఫై వర్‌+సర్‌ నిరైాసర్‌ సర +నర్‌ నేర్‌+వేర్‌ భాషణునికీ నంగ ఛం రాణ నములు ఇపు వువ్వు వాసవ. నిభునికి వరసొహిత్య ఛోజునికి మాశాపా ణ్‌ రాచేండ్రునకి మంగళం వేర్‌+సర్‌ నిరైనర్‌ నర్‌ +నేర్‌ నిస్రానేర్‌ రాజ నములు మంచి పునుగు. 22 హయిద్రచారము- ఏల భాను నంశము- (మూ)న బుట్టి బుతువిరామ, నినులునల్పు, రతుకవొళ్ళ యుంఘఘి చెల్లు, దనరహయిత దాన వ(=ఐవా) కొ మీని గొట్టే తురగ వల్లన-. ఇరపుల హయవ్రైదార మినుమడింది కృతులంఇన్ను పూని మఖము విర్వహింప, వొ, ఓ రొమ చంద్ర దురువిదూలి తొగ్నివరణ, తురగవల్గవాఖ్యమువ్వు నూని వరులు నన్ను తింపం, గౌన్‌ రాతి నాతి చేసి వురా, రాతి చేతి విల్లు విటిచి నిజయమంగళ - తురగవల్లనంబు రెంటి, తోడ విజయమంగళంబు భూత లేంద్రు లెల్ల సెచ్చుగొం ఓ రామనంద్ర ద్విరదగతి = కరమొప్పు పంపలఘు గణవతుస్టయమున సీత నూవి వాహ మౌడ, నౌ విరమంబురెంట్‌ స్తై ద్విరడగతి పరిచే సుగ్రీవ విజయము. విజయుభద్రము - ద్విరదగతి రెట్టింప్క, విజయభ(ద్రము చెల్లు యతగానము విదుర పూజిత వామ, వేడ సన్నుత నాము అ చ్‌ జోల, వర్‌+నేర్‌.. నక్తైనికై నేరానేర్‌ ... నికైనేర్‌ (అప్పక వీయిము) జోజోచి దానంద జోబోము కుందా జోజోక పాపాంగ జోనుంద రాంగొ ప “ళుద నేదులఘువులు-తొలగించి చదినిననం తక ద్రిపుటకు నృషభగతిపదయిగము, నా డా. ఆక్‌ లాలి- నేర్‌+నిరై నిర్టానికై నర్‌+నిరై నేర్‌+నేర్‌ లలిగడప' + లఘువుమొానిన (ా 'న్రైలది లాలీబం గరుబోమ్మ లాలిమా యమ్మా జంస్క మనుద్విరదగతిసమవదయిగము లాలిము..... డ్లుంగుమ్మ లాలిసీ శమ్మా(మ్ము) గురుతగు రచ్చెరకుదురగ వల్లవ్కా ర గల హ్వయిమేకతాళి యా మధురగతికి ర నల నంఘ్ర్‌ కిర్వది నాలుగటళాళమున మూత్ర మలుకొలువు - నతైనర్‌. నైన్‌ నిమైనేర్‌ . నిరైనిర్తై. లోలివిశ్రాంతి పద్నాలుగంత బంగాకు.. చెంబుతో. పన్నీరు వట్టుకుని. త్ర డెలియనర్జంబు నడ్డ చంద్రికలువీట సణతిరు క్మ్‌ణివచ్చు సులు కో యక్షగొన ్రబంధంబు లతుకవచ్చు రగడ భేధంబు లివియిండ్రు రసగవీంద్రు వాసీగ భ శ్రేవ యినినిన్ను ర్తలు అవితనిజసేవకస్తోను యిన్దిదొను పర్షింపు చున్నారు లే- ౯” వానప వందిత ముదేవ నందన * (అవ్వ 4అ) కృష్ణా తెల్లవార వద్పృ-నోోా

వ్‌శ4ళు * ం3 ౪౨౮9? ఉగ ౭టితినింంంగ్తం చెందక ణల? ననన. వేర్‌+వేర్‌ విర్రైనిళై చేర్‌*వేర్‌ విరైావరై - ఐదుమాభ్రం గణములు నాలుగు కలసి.యొక ద్విరదగతిరగడ పాదమగును, _ ఇందుగడపల వొక లఘువుమూనిన ఇంపెతాళమునకు పరియగును రసుటావాయ _ + చంపి తినిన. స్య్ట్య్వ్బాక్య్యలు చెక్కులు మూవులు వీవున్‌ చేర్‌+వేర్‌ వేర్‌+విరై పర్‌+పర్‌ వేర్‌+వి ప్రక్కలు పెక్ళలు బరులును దరులున్‌...... " ఎక్కువ తక్కువ నింత యూులే కన్‌ వాధ పావనము గు కొంటిని ఒక్క. రూపమున నున్నవి చూడన్‌ వాలుగు మౌత్రలు వాటినగణములు-గలనీినమధుర గతిరగడ

బోయ వింతియె కాక మొక భూమి పతి నా- అటలతాళము-ఎల్లలోకమ్ము లేలునట్టిను రేంద్రునకు బుట్టి న

బ్రాతియయ్యెవె నకలధరణీ భార విర్వహా జైక భుజునకు బల్లిదుండవునీవునుముజుని బారిబడితే

(గ్రోతిమాంనం బేల తలచితి క్రూర బుద్దిన్‌- అర్హవంద్రికలు-కమ్నుల నశ్రులు (గ్రమ్మగ వగమన్‌

చౌరా విధివశ మనిత యూంచున్‌? గుమ్మడిపాటదూడ నీరీతిగ పేయున్నది- ట్‌ ఆంత వెత్తురుకేరు లంతటవె వన

గుమ్మ దేదే గోపి దేపీ గుమ్మ టేడే కన్న తల్లీ ల న య.

గుమ్మ మూవ గదే అమ్మగో పమ్మూ- వివరకా పోయెగపి వీరవరు. పలుకున్‌**

అమ్మా, గుమ్మడే డే.

(యుచ్చు తనమున వేద ములుగొవి తెచ్చి సెఆముము ఇంధి లోపల మగగ్రీవవిజయను, యష్యగానము

జొచ్చి యున్నా వాని పంబడి జొచ్చి అంధీలో- (రుద్రకవి)

మత్స్య మైపో మకువి ద్రుంచత్కి మగుడ చదువులు బ్రహ్మ కివృతి

23. మును సంబుగూర్చి-మూటొపై విరనుంము నిల్ని అక(చ్చ) గుమ్మ మౌట వేవెరు గా- చవి అత వను శు లా “ జేడే

అమ్మా గుమ్ము యినుమడించిన నాణుగణము-లెవసిన వాళ్ళసాదంబు

వృష భగతిరగడ- చవర వక్కాణించినంత-దగునిట్టు మధ్యాళ్కదదంబు”

ఇదువది యెవిమది. లఘవులువద్కి యేవిటని గ్రాంతియుగూచ్చిన (అప్ప. 4 అ)

విరవగు నృషగతి వద్మాదిప్క యిది వినమాదరము ముదమునవి 2 ల

రజనీచ రాలీల తేజడోబ

దివిజావా లాఫీల మొగ్గ కాదు, మోట్కెనీరు

రృవలోల తేజోఐ లాలీల వీరుకొ

రవివ్‌ంశ సంశీల రానుభూ పాలా దు, నిన్ములీవాయి.

కరమొప్వుపంచలఘు, గణచతుస్ట్రయముచే

విరుమంబురెంట్‌ ప్రై ద్విరదగతి పంచే

కిస గి02609చ 7౪౧౪1౧౯౨ ఫ్‌ట 5టేంండంము 000 ంణకతి ణీ ౧౦110020 షమంలుజటాం” 2061 సైం0ర121 ౪241600 5000 06128 ..20962865 ద్ని 2జంగ౧౧ 10 ౪408 శం 10౧6 0 1౧0౮60 9౧౦౦౫౧ 271 టటుగాం 109 గడ౪6నింకం8లం8ర1గంయు!9 609౪76006౧ 01 16.౧౧౩౦ 12౧096౭065 0 ఏంటని. 01 ఇ ౪90/౧ జతయాన. 2 16800 ౧09౯ సంగ 1౧613, ౧9 1160 ౪8 10 & ౧౦౧౧౧౧౦౧ 906709 0 21 1 ఇగ 06 19002006 01 శం 8౧౮౮95, ఇర 11౧9౮41540. ౪261100, ౧20696౧166 0/ *౧౭1 ౧౧౭) [00 010 6251 06 ౪౭౦6610 16 గగ ంత0న1గ65 06 02116640 19 “౧౧౧౧౧6 రిణ౪5ర౬౧ 100006, ౧౧116 దిం-ర౧గంకకం ఆ. ౬౭0౧ 6 శ! శగ6ం గ ఛఓం/60 లీగ౧91౧9 10961016! 11656 |1జ09౮29ల౨ 1౧10 568౧8 10 [౧జ68 అంగ 2గ6 '66౪ఆంరంరే ౧౪౯2! ఇ 00౧౧౧౫౦౧ 1౧౧|1/ 97060 51గ౧12%0/ ౪6 గ౭/ సంగాం8, గతంగం2! రఅగ066 116౧20/ ౧౦౧౪౭౦౧౦౧౩ ౧0౧౭ 10 2౧/6 282 ౧౦0౧౧౧౫౫౦౧ 1192౧/ 07 న70506138 28 0౧ ౧640900౮౪5 11౧95 *|4061 న న! ₹26%10౧ జీంం 10గ౧|౧8 6 ౨235 10౯ 16 01 %9 5205651 ౧౧౦66. 119 “౧అాణగ 900906 6౪/8100౧18౧1 ౧ [1920/ 10౧౧౧9 1౧ 6 *2గ0౮58 25 & ల1515 10 112 1000260౧. 0 198 జడ 16 12౧0429698 0 15 0౯౦౪9, $/ 00౧౧౧౭౬౫౧౩ 16 16౪610072801 0 ౧8౪102! 10౧౧౧౩ 1) 416 12002296. 1౧69 0 119/20/ 90440 [౧ 096 1200012965. 419 &ఇ6ం౧10౧ 1 116 గంకింరం 0౯ 6౮9౪4005 0౧ ౦6050 9 0/8464140 9౧0౪9 0 11000206 ఏ “౧౦౧౫ 206 'రంంజి, జ గండగ౧5 ౮ 9214 10 [౧8/౭ 00౦౧౧౧౧౦66 0 20001 2 6౦28౧ 9౧౧09800౧9౧1 108౯ 9౧౧2౧౦౧౧౧౦ 18 0602040/ ౮ 1౧60606౧06౧1 12౧0648065 50849964 ౧0౮౧0౮1 116౧20/ అ(౧గ౧౭౩౩10౧, 118 ౪౩౭ 0 ౪2గ౦౮5- “౧౭౧౩ 1౧౦018 2000801౧09 10 0416౪61, 0౧%/ ౧౭౬2 60260౧ 107 96000 18 1198/ శంగగం 10 ౧౧64510 01 ఇ ఈ 9541-26 6౧6121/ ౧౦౧౩168౭66 25 0౪॥1/2196, ౧౦౧౪1౬ 0౧౫9 2౫|| ఛం58 58౪0 10 906 ౧౮౧6 0 *౧100౧ 2921౧ 0౧0 1064౯ ౧౫౦౯ 12౧9౪౮౭96౨ 01 1౧66౧౦౮6 2౧64 ౧౦01 41౧05 వింగాంం/686 1౧౦౧౫ 5000 1౧018, ౧౭౫౦8 80౧, 69690, గ2గ౧2602 5209కగ0 20౧6 [౧6౧ ౪2085 0 10% 208 10 09 2౧6 [42190/212గ ౧055688 1౧౮696౧66౧ 50గ015 10ళ[థ 11 0%6౯ 12006896 0 16 9౧౦౪౮౧, ౪8 &౧౮ 11621495 01 1191 0౪/౧ 28 ౧౭1౧2౫|/ 166 10 110% 0 & ౦౦గ౧౧౫౦౧ 90608 10౧ 2 ం56. 1౧0౪00౧ ౪8 6౦ ౧౦1 కగ౧0౪/ 107 ఆగజ౧ 01 16 1౧౦ ౧9౧ 656 గా౭|౦౧ 120౧9౮2098 0 5061 గంగ ౪౩ 1౧8 0 1గ1ంణంుగ8 1౧ 2%)/ 1౬006809, 1౧614 [౪/8 906 66042190 ౧0౧౧ 491 ౧౧౦6౯ 18 ౪8౧/ ₹5 సగం శజ ౧౦౧౫౪౦5 10 0౪౧ ౧౧౫౧6 10౧906, 0౯ ౧8 10౧9 169/ గ౧జ/౭ 256౧ 10౧ 15 116 ౧౧౦౪౧౭ ఘంగ) ౦016 50౧0 0౯ ౧౦౪౧౧, *౧0గ 1౧61/60421 ౮6౪610016౧ జం 6/600590202136 1 ౮966 25 2 ౪60౧1019 0 89 ఆ౧౧౦10౧2| 106911 ఛాంగి 18 ౧06 10౧౩౮6 0౯ ₹ంగా 680% ౦8౧ 0౯ 191౧0. 1౧9౧ 9 [1910/ అధగ౧95310౧ ఇర ౪9 ౧౧2 199! 9006 981 9/ ౧౧౮౩1 ౧౭/౭ 2660౧ 116 గ౧౦౧౦౧౦౬| 9/1065 2150 ౪11 06010 10 జగ2601 & 0౦౧౩౧౦8/౬0169 1౧౧6 5౪10౧9 శేల/ ౮6/910066 28 ౪6. 1న 0౦౧821/ ౭0060196 121 680/ 0601001009 1౧౮౭౧6౧౮6౧ 1200620093 గ 10 09 ౪౮9966 ఇ5 6 119720/ 6౫7౯953100 ఈ 2%)/ 12౧0౮809, ౪1 09 +9[010165 01 [19౧2౧/ అధి॥05610౧ $/ ఈ ౧౦౦౧18 1౧ 6 10౧౧ 0 90౧0; 2౧64 90౧0 8౪ 10 90౧6 ౪౧౦ 900%9 16గ. ౮ 2౫! 6 1800642065 0 11 ౧౧౮౪౦ 0౯ 11069 స ఉం 10గాగ ౮ 9౫0756000౧ 21

ర్‌డలి 08౧౪౧8౧ గ091900గ8 15 గంకో ఇగూజంగ/6 10 0[౧॥6౧8౧ 2౧౮6 10 గ౫౦5( 0" ౧౦౭1 ౫౭౧౧౭౬౭ 1౧ 9 1102 ౦06౧౧1౧/ గ.0. 116 ౦గాగ౦|) ౭౦౧16. 1051 01 6 ంజ1/ 119/౧20176 స2గ౧౧డ8 8 119 “౧5 0919021864 ౧౦౪1 1౧ 1౧ 2౧౧% గొాడ/ 06 5216 10 09 01 11 ౧/6. 6! ఈ! ౧9 41 (౧౯౦౮౦౮౦౦66 52౧561 ఇ 2 గా౭|౩ 0 130 &॥ 16 9౪91 0౯ ౧౦౦6౧౦౪9 (౮9౮ 2౧౯ | 25 ౧6 041 ౧౪౯౦౮౦౦౩౭౮ ౧౭గ5గ! 11620178 1౧ 691096 2౧6 గ౭గిగి2రజ ఉ50, ౦౦౧౧9 గం ([) 191600 ని౦81౧/ 107 (16 గ91 1౧౦. 18 ం తో ; 616964 ౪6౧౫౭ */గ16౧ 1 2 542౧6%గ11 ౧౧౭౪౭, 06108 4౧౮66౧ 15 ౧6. 016 1౧ ౧20౧ 00౪6[౧1౧/ గాగ శ న సీ2౧౧20/2 ౧2౦ 80 12! 089౧0 ౮615007966, ౪1౧00౪0౧ 01 11099 ౧౦౧౮1౯ ౧౦౧౫౧౦౩౧౦౧ ఈ9/9 1819 ౪8 గం6 ౪1% & 0006 ౧౪౮౧౧౦౭౯ ౦ ౪6౧99 ౪1160౧ 0010096 ఇర ౧౧996096, 196906 2౧6 1౧ 631! ౧౧6165 జ 1౧607౧10౧9 ౨60౧9 ౧19 1౧౧9. 2౧౧26౬ 00౪౧1695, 0౪/౧0 10 116 ౧౦1102! 501 ౪9౧ 29 య? 0 81 06౧౬౧/ ౦ 4/6 "ం0గ౧౮గంగ౧5, 0౯ గ౪౧౭౧8 666 10 116 (౧గ౪౦౭౧౦౭ గం +స 2 నక నక 6 ౮ జట శే 1 6 52౧8[%గ%5టి, 036 892గ)/ ౧౦౧౪1౯ 90౧08 0 5జి సత్తీ డె ౪8156 ఈ9౧ 1౧ ౧8 "౧౦౧౧౧౦౩|౫౦౧౩, ౪/6౧6 161 10 10౧౧361౪95, 69౧9 ౧౧౭1౯9 5720640272, 1) 2౯ (౧9౦౯౧౪౦౧ 10' 086 ౧౯౧౪5౭౧౧86 0౧ 1056 1౧ 18 0౯1! 20100 1 నాటా 50120012 1౧ 1౧9 2౧౧౭62 ధ00౧(౧/ 0 118 ౦౦౧౫౫౫౦౧ ౧6౦౧16 0 118 00౪౧౮౫/ గ 6056 గ 115 గజ0౧౧డ62 ౪6౧36 ం0గొగ౧౦౩86 1౧ 520౧9[॥1 5460%/ ౧6 00గా౧౭గ9౦౧ 0 116 0[4268గ940 గ౧6౧9 5[2000జ2, ౪6 ౧౭౪/6 10 ౧018 0౧6 1821105 0 1 1/06 ౦ 119208 106౧6 1౧ 686 9౧211206 1621079. గ౩౧౧౭|/. 9 00596౧/20౧06 గ౭|౦ 12౧0౮63 ౦0+ 5060) 1౧612, ౧౧2)/ 1626 ౮9 [ 4౧21 18 02|196 '౧౧౩౬, -1౧6 00119౧౦9 01 10 ఇ ౦0గ౫గా౦గ౧ 116/2౧/ 161100, ౪౧100 గా౭/ 06 1౧9 54౧46 1619? (౧ 29 6 8800గ౧61 [0101 1౧ 60|| 12190 28 10౧౫1౧9 15 091. 01 19 106౧ 1౧౪౩ 0౧ 9 ౪6౧36. 1౧15 18 ౧౦1 21 2|| 8 ౧690612౯1921178 01 18 10గ౫ 0119 589604౧2 (1609 280 1౧ 106 119/2౬0/ 1916, 16 1౧ 160256 గ౭౪౭ 1౧ 3520౧9[%1. గంగా న 1 15 01624౯ జ! 0 14006806, ౪/9 గజ/8 10 ౧2గ8 & 615100100౧ 1౧6 గ౭౧౧4ర& ౧౦౪౧ ౪౧16 20001100 6 5809611 090499౧ ౧41 $ 1౧6096౧068 206 *గజ $ గ౧౦| 1009 1౧ 161 12౧00206. [౧౭/6 11661 00గ౧౦౪66- గ౧గ|౦౮|2గ0/ ఛంగ 5గ0కగ 51006 10 ౧౧౬9 50౧8 గ౦౦గ౦౬10౧౩ ౦0+ 61౯ 0౪౧. + భంం6 1800642099, 309018/ 7616406 2౧6 42 ౪4 10 0గ౧౩ ఉంగా 1౧10 109 *గ౧ 16 క200౧464 ౧౭/౭ 0017౧0౪/66 & 106 [0౧౫ 52౧0961 1౧6109౧005 024 2౧6 4౧6 00౧౪౭గ౧664 1౧1౦ ఇగి6 ౪166 10 29917౧1216 6 00గ౦౪|66 616019౧1 గడ౧గ౭౦2 10గ౧౧౩. 709 9200౭ 1౧00 ౧2౧౧౪౧6౮6 1౧ 1౧ 8400 2 20, స ౪6 [౧6 1 2009 రగంం[ 7910906 2150. /౧6౧ స1౬౧౧4/2 26001664 52%9కగ6 10 6నం0౪6౧ ₹6 0గ౦|౧౫| 1961 ౧19 0గ౮|౧౫| ౧౭౭9 1౧ 761600 10! 9 *51 ₹0౧9, ౧9 ౧౬9 ౧౦ 616౧09౧4 15 4౭1196 'ర651-16., 19 616[16౧1 ౪౧10౧ 0౧1/101[0౪/66 1౧ 6 10061905 0 గజ౧౧డ6౮& ౧౦౪1౩, 19 1౧౦18౦౧౦౪౩ 2౧౮ 10 & 00గ౧91606/2016 అగం౧[ 001 ౪6౧ 2 3190 *గగంగి గం ౧28 ౧౦1 0౧1౫ 00౧౧౧౦౧ 10 16 120౧042965 0 50061) 1౧61 ౧9 111౧18౧606 099 540971 గం౪౭5 10 “(౧౧2924 007౧౦౪8౮ 6919గ౭౧1 0౧ 19 0166 ౧౬౧64 00 0/ 28 1౧ గ౭గి౧864. 001 9గ౧౦౪|1|5౧6906 ఛంగా + 1౧9 ౧౭౧౧౦ ౦1 “కం. ఈగ0/ 0౧2౧౧౧౧2గ|4౧౩ ౧2/6 20౧01067 1౧6196౧౦69 0౧౭౧౫౪౧0 ౧౬66 ౨/2-0 12౧66 9060121 గ|65 90406100 116 ౧౧64౧౦6 01 ౪26% 29 1 8 9010%/ 0211606 1౧ 7816006, 841 00770౪41౧8 0/ &ఇ600₹00 109 5409651 గ౧౭16|12| 1౧ 520961 19 0109౧04156 021166 "4క8గా8ి, 2౧6 1౧ 039 1ఒ20044095, సీగగియుగిం 1౧ ౧5 ॥ 15 2 5కం0 1౧ 16 గ౧|6౮౮|8 01+ 69౪200 1౧9 1౧౭ గజగ2)2గ౧౧4గ04౬ *25 ౧6౧౧2౧8 19 ౧51 10 12/ ౪696, ౪1996 29 & 6౮6409 107 1210౧9 0/669200. 1౧ 60౪/౧ 656 గ|69, &గ౧౮6 161000 ౧౦౪8 &౧6 1610608401 15 ౧౦1& ౧6౧౪ 8100, 0౮61 1 19 & ౧౭౧6140౧ 0౧42౧౧గ౧౧4గ౬౧6 4190 10110౪4606 169/౧). ₹౧6 840౧9 0౮19 1౧:1 1910? 0 18 11౧9 50గ౧౧౯4౧౦”9 1౧ 16 ౧౧౦౧౦6 13 26000196 1౧ 16 [16120/ 5166 2190-16. గ1౮౮18 0 |, 19 ౧6061100 0006౧౧౩ 90౧౧94౧౧65 1౧ 69 గజం? 01 ర౨౦0గాంట1౧0 540901 ౧998 గ౧0౧౪ 8౧ 0౧౦౪ 1౧ 640% 0౧ 16 10౮6! 11౧6౦ 0 910. 1౧ ద౭జ౧గ౧4రే2 2౧6 701400. 520౧9851 ౧౧9౯95 16 ౪9198. గ2౧౧64 ౧౦౪1 ౧౭౪6 ౧౦1 0056[/66 ౧2/9 6౧16౧96 1౧1౦ గస0౧862 ౧0966 018 104 4% క106 0 ౪4|| 0౧ ౪2౮01 0061 0౧% 1010౪66 ౮ఆ౧11౧/ 4౦. 121 ౧2/6 (860 16 *ఖ/ 10౧ 16 119 32౧31౮10 గ౧౧౪౦6 0 0056గ/1008 /15౧2౧౧' 'ేడగ02' 50/6 0 ౧౦౪౧౧/ ఇ600166 ౫ 8 161604 10౧ 1161౧0 5/98. 1018 ౪258 ౧౦166 0 16

&ీ 60౧10౧0౧ ఓ19780/ 8౧6 నిగం౭061281 చాంర!టింగ క్‌డ9ి 9౧4౧౧౧౧4గ౬౧౩౦ 0 1జంగ801%16, 28 2 ౧60618 ౧9గ06. ౧౦ + ౪౦ ౧2/8 10 9౦ ౦ [00% ౪9 164016 0% ఇ(1జ0006బ08 1౧ సజగగంర02౧060/. 10 ఇ00%46! 000౧46 11004800 01 *ం "౧1 0951 192179 ౪29 ౧౦12600196 [౧ స8గ౧౧86౬ 0౯060౧-౧4౧౧౦%/ 2౧౧1, లంగ? 02% 921/ 1268 ౪9 న౦60/ ౧9గ౧208 0602096 01 18 0౪౭గ౦౪౭గగం 10 9 11640/ 72610౧5 ౧౧౪౪౭||౧౦ 1౧ 9 ?౧గంం౧౮6 0? 54065641 0౧ 116 ౮౬1౧౬ 580%0125 12౧0౮౭06 200౮61 *6 09010౧1౧00 0 16 0౧జగఅకు “ఆగం ౪/8089 9 6471850 *గ1ంగ 1౧ ఛం 120౧060406. 9౧. 116/6 1౧ 69810 1800 ౧౦౪౧/ (116 జ 01 6160006 ౧౦౦౪ 10౧౧ 16 0690100100 986౧210 ౧౫/8 గి౭ం80క00గ1 &గ6 వరగికగంగు) ౪68 08౧ ₹గ6 601 6 0691 ౪౭6100౧ 06197 [౦ ౪౭ 06 శజ1 2069 01 90౧6 0 41059 0691 00౧౪౭౧౦౦౧౩ ఆ ఇ| ఏ0 ౪6565 60 18 6800౪9/096 1౧ 99 *₹8%120064 ౧౧1౦8, ౪౧10౧ ౧౭/౭ 060006 ౧6౮1215696 1౧9౦౧౧60౧౨ 01 *6 ౧౪-౫౧౧౭/& గ6గ౦ర, ౪616 1౧ 7610494 2౧౮6 క20026 41 & 12198 209, 21926/ ఉంగ 1౧ 0951 ౧౧౪6౦౩ ౦౧%/ 2౧6 1౧ &| 01 19౧ 20092గ౧౦ 1౧ ₹ం 10౧౧) 0౪౧21 జం 02166 “౧0౧౫ ౧౦1 0౧౧ శం (క 04 9౧ ౪౭06 (4%) 2౧౮ “6664021”. 1650 26 ౧౦180౧౫9 9₹8)/ 10౧౧౦ 19. 49 ౧0/౧౭౩౧౦౧౮౭౧౦౩ 01 19 191 1616! 01 01౧౦౪0 9౧౧0౪1స[గ0గ౧ 1౧ 800. 0118209013 8 15ఈ 9202, ఉగ 19 1591 [819౯ 01 శం 3౧6 19 ₹(ో 0060౧౧2520 1౧ 19 18౧౮౮౬96 ౧8౦ 694% 0౯ 480 9జ02 1౧ 9800 1106 ఈ 18 ౪6౧6, ఈం గ ఉం౧0 4198 69400౧2190. 01 “౧౧0౧4 ౧6 5141013/ 0009౧/36, 2000101౧00 10 116 0951 “96002 10౧౧ 140 0౫ 19 6 6౧66 0% జంగ! +20100. 6/9౧ ౧6౧ స2౧గ/& ఇ60౧0196 5209%గ 0 5॥10169, *౧10% 9౦ 0/ 19 ౧4౬౧౧6 "7062 125 0౯ ౧౭1౦4! 10013 1౧ 610006 ం౦6౪1౧/ ౧6 (౧ శౌజు 11004809, 2౧6 1639 216 0211661 614 ౧౦౬ ౧౦౧౩1౦6౧ 16౧0౧ &5 50౭01169 [౧ *గగగం “గాంగ౭1-గ10621” ఇర “6660౭10621” 0681 ౧౫౬ 08/ 0 ₹1964 10 60 ఇ ౪1౧ ఛంగ, 04 08 9214 10 96 సగర 0 'ఇగంగజ2-౧౧౭గగ, 206 ౮9౭86 00%) ౪261 2౧6 ౧/49, ఈ6౧ 1౧ 098 గంగ౧౫|-గంఢ8! జర 9600జ-%ంఢజ 0 2౧||, 5జ09[గ1 ౧౧౭౭౩, 10! 19/7 0౧981 20౪2౧199, 2౧6 00గ౭౩90౧6 10 116 ౪261 2౧6 ౧౧29 1౧ 9100౪. 29 1140109 0౧౧౭౧౦౧ 0 761006 ౦81౧ గ 188 శం4౧ 15 ౧౧0౧4! 2౧6 96౮02! 620% స ఈ 6౧ ౧091 గం!84 002/4) ౧29 &002|0/ ర690గ066 గరం 1౧ 10౧1. ం౧గం44 ౧ ₹6 1056 0651 ౦00౧౪౭౧౦౧8 0 ౪౭61 ఇర ౧౯౫92 &8 00/6900౧66౧౦8 0 9 154 1916౯ 0 16 15 గ406 ౦0౧౧౭౧౦౧ 10 ౧9 086 0 16100౪ ౧౦6౯౫, 1001 0124 1౧6 1౧ & +6౧౦, “న 16 15 1919 2౧6 ౦0గ౧౭|86 ౧61 1గ౧౦గ౫౧౦9 10 16 761006 01 90/6 01167 100 1౧ 11 11౧9, *16 696౪0౫ 0610/ 4౧ జ 0 16 “2౧028 50029” -0౧ 15 19 00/8800౧62009 01118 2౧6 1816౯ 01 49 16 ౧౧౭౧209 (6926 0౧౧౭౧౭౧౧ ౦0+ & ౧1౧64౮ 151 1001 1౧ 0౧9 100 అగా శం 2౧6 19819? ౮ ౧౭196 ౦౧౧౭౧. ౧06 గ) ౪90/ 94గ)/ 1౧౧65, 2౧/ 0109౯ 1001 1౧ 116 920౧69 1౧6 ౦ గగ 6 1౧ 0951 ౧౦91౧/ 22 *6|! 29 1౧ ౧౧౩౪౦98 &6001964 2౧6 1919! 01 9 00గ౭౩౧౦౧౬|౧ 1991 1౧ 06 *ంగా 520051, 1910004 ౧౦061 ౪6/6 ౪6౧/ ఆ|౦స! 1౧99 0 16 79/9. ఇంలం0 1౧ 80 6/6 &౧9 10 660 10 19 9091 00౧౪౪౭౧1౦౧ 0 ౪|| 206 61011 +2/19496 9800 10! గాంగ 2౧64 66060౫, న/25&. 610404 ౧85" ౧౧266 ౪౮౩6 01 0౧6 ౪2గ60/ సం గ్లో న | 1. క్ష క! “0౧ 209% 0౯ 11 ఇ|౧౦౪ & 00గ౫౫౪|90౧/ ఇంం0గాం8౧1గ6౧| 107 2|| ౧౦611021 00గా౧౦9[ంగిక 1౧ 7610046 2041 గ1౧0801 గ౧౩౪1౦౬! 10౧౧౩ 69197 0861 0 5403910110. 10౧2౦2 4౧ 8 1060౧64 *ంగా 20061 18 10౧1516002 ౫781000 ౪261 2౧6 ౧౧4 న ౧౦గ౧౪6౦/96 09910౧01౧9 0 1౧9 680% ౧౧4౬౧౧ ఉరి. 50౧6 ౫ శం 9౧20002 'ఉగ౮౧౧2 520062 0010120౧80 18611009 0 89౧06౧13 00651 ౧౦౪1)/ 1౧76160064 10 6 (0110౪/100 +9/36:- 02౧ ౯|| యో 00 (2096 00% 10 2 09౧1౧ 60044 ౮/05 12గాజి. నయ6002040604 0౯ 0. 801 116185/ 461౦౧9 1౧ 618006 0 42 ౨42 ౧౧౭౭060౮ ౧0౧/౧, ౧త9492౧/004 2౧౧262 064౧౧01 12/69 ౪9 040% 10 ఇ) ఆ౫|19/ ౧౧౭౫ ఈ౭ వత ౦౧0/ 1౧ 0196 ౪8169195 0 094!

550 119140/ 63౪06[గగ [౧౧౭౮1౦ 00గ౧౧౦౩[౦౧8 [298 13 ౧౦ 65864 0060101 990601 10! 54౧9క1, 0౯ 29 16 52051 ౧౦గ/౧౪|౩౦గ, 1౧0600౧1౪2 8 00౧౧౧౮190౧) ౮980, ౧౧61౧95 ౪౩౭6 0 106 0125310411 ౧౦౪91 1౧ 9 2౧6 “౧/98 2% 02౧ 2190 09 ౪8606 1౧ ౧12౦6 ౪౦గం 28 ౧౦౧౩ 1౧ ౧౪౮౧౦౭౯ 19/ ౧౧919160 10 0 ౪౭%. ౦౦౦౭910౧2౫ ౪86 0 049! ౪౬గ౯౪95 21590 66౫ 130 స ఉం 52091 0౧2౧645 2౧6 106 ౧౧౭౧౦౦౧6౮6 1౧ 2౧|| 9౧౭౧౧౧౬౯ 0000 1౧ $0గా8 గ౭188 00/0౪4/66 70౧ 52౧8%గ, 2౧౦ 1౧6౧ ౧2006! 0 18 ౧౦౧౮|&౧ ౧౦గ౧౫౧౦౩౭||౦౧౩ (౧ 0౦9! ౧౧౦౪9 ౧౭౭౩౧6/ + 8 093) 0౧2౧6౬3 ౭16౧4265. 001 ౧౦11౧ ౪6౧565 00౧౧౧౦66 1౧ 540361 గ౧6౪88. 50 616 2౦జ4004 5 ౧ 0౧౭౧౮౦౧౦౮౮ ఖీ ం 1౧౦ 1 | 5 52] ఇంగా 15 ౪8 02౧ ౪౧౦6౯౬౧6 4 6 గజ౧౧201. గీగం? 6681100 5 10 ౧౧౭1౪ ౯ ం ం 10 06 00గ౧౧౧౦౧ 10 &|| 18 56 00౪౧౪1౪5 1౧ 1౧ 50[౧6గ6 0% ౧౦౭౪౦ 6౧౧౫961150౧౧6౧1 (80/956౧1661 స్‌ | ర 10౪5 11౧69 01 70641 141 9681 ౮౧ 1౧ 72|| (5౧20200652! 089/8) 00గా౧౦౭౭౦ ర ౪2045 11౧౧8 (1 068 గ్‌ గగంగ2/202025 2౧౮ 1424ం2089, ౧౦ 66219 ౭1 109 19 25 016 ౬8 116 0601౧౧1౧౦౩ 01 [20 నిం9(౧/, 6౧6 24౧౦5110 & ౧280/ ౧2౧౧౪౯ ౪/1౧ 056 5080141 2౧౮6 120 9 94౧0౧9 0/24/6120 116[40/ 72610౧ 10 గ౭౧౧262 0692. (62౧ఈ2 ₹50జ౭ ఎ౭02గొ ౧౭8 066౧ 1010౪664 1౧ 046 5060 1౧6౦౧ [0౧202 ౧992. స్ట (గ్‌! | 5 4 6! ౧8/6. ఉం0 107 16 58%6 0% 1659 ౧౧9౪ 1209080965 1146 1614064 42౧6 గడగ౧గ౧౭6౬. "౧15 15 గ ॥ ర ట్ల ట్‌ 25 1 2౧ 15014196 1921016 66౪/80066 1౧ 2౧/ 0 ౧ ౧26 10 01/6 & 506012 ౧251114 01 14202025, గం 10౧. 19 0౧ ౪౧21 26 021196 8120౧ ౪15006 206 (౧656 12౧96౮2969 0156970510 09 116 260201210౧ గంర202085 0 గ20౧౧264 41100 2/8 6౮18 గో డె త త ర 2|| (16 64౭9౧1 (0% 16 “ఇ60/202025 ఆగ౧౧|౦౫/౭6 1౧ ఇం న ౧9 గ. 62౧9[1 ౧౩19౩. "06౧ ౧౦ అ(౦1*4౧9 [౧౦౪ ౧9 065! /౧9౧ 520961 గ౧౧ఆగ౦౬| 10/౧3 ౪/68 26000186 ౧౧౪౪8 11:6 10261, 26619, 86, 0౧౭౮౧౭6! 91 1౧ 610906 2౧6 గజ౧గ౧264. 8 ౧౦౪౫ 0 ₹956 3౧40201, 10౧4 610 2/6 101౧96 ౧0౧ 1658 12000995 566౧) 10 ౧౭/6 20166 1౧౦౭౧౭౧6౧౪. 094020. ౧/౧8 గజగ౧౧౭ర& ౧౦౪15 ౪96 ౧9౧41696 10 న తధ! 916094 1502016892 116 920౧8 202౧60౧ 116 89 గగ|౧౦౦|6 01 1619 8 290 10110౪4

• ॥ ౧౧౪౦6 0 192009౧1 1౪/1 ౧౧౭౮౭5 దం ననన బం అంయ న టల 791000 90౪8 ౧1060/ ౧౭౧౭౦664 16 242౯ 0 002 41) 1౧6 2502 0020649 2౧6 ౧౭ 7/1 ౧౧౧0 4౧69 *151 1619! 1౧ 19 1౧6 00785౧0౧61 న 0ల0000 0౧) (౧9౧. ]౧60/ ర ౪11౧ 49 1618 00౧1౧9 జ 16 ౧12౦6 ౪౧66 16 6192 111 (ల మం అడ|5 ౪౧౮6౧ ౪౧100 లం 19/20 కళడగజ 0006 ఇం0061౧06 1 ై ౧6౬ ౪9504 1200౪40) గీకక8[2 60౪ 5203[1 2206100, 09 6ల/ ౧౭/౭ ర 409 1౧౮౦ “49౬13 ఈ గంగగగింర 6112 జే & 0277620౧ 01 0/28/6120 206 4౧/౭౧ గ౭౪౦69, న స ( /2గ9168. 1 5 1621 ౭510౧190 10/2 | |" 20౪ గగ ౮ (| 2౧౮ ౦౦౧౪౭గ66 రఇ౧ం ఖగ 1౧10 7910006 786 గి 511 ను నగా [10౪ 161 ౮౩ ౦0౧౪1౮9? 200061 118 ౧౪౫౦10౧9 “1129, 91006 290401:26 664 ౪1 ంగ ఈ 18౧౧861460. 1[15 64927 112041 116 గ౪1|౦౭| 10౫౩ &కంగ2202024 ౪౧116 గం ౧9890౧ 13 15 91094 ౮986 0/ 161604 2౧6 గ4౧గ౧డ6& ౧౦61 02౧౧౦ 1260401623 ౧౭౪6 166 10101 118 9౪/519] 06 (20696 01 5200[1 ౪౧129 0 ౮౪9; 1151 ఇ28 60 252 [056 ౧101 | యగ ; 206025 0౧ 11956 6091 ౧౭1౧95 ౪ 1౧ 1౧6 0259 01 12000296, 1 8 ౧౦01 ౧౦951019 26 0గ 1౧|| నాగ 68! శ 91021/ 10౧096 0 గడగంజం29, 2౧రే 10 1206 జ 6 ౪౦౦40612౧/ 0/16 0౧౫44౦౬ | &0001061100! , 18020498 0 41658 120064౭068 10 119 920861 ర. ్ర

3006069. 6/2౧౧౧౭గ౬౧౩ ౦? [3020123 [౧686 10౧0000 69 1 ౬ 51004 6|| 081౧ ? ర (16/60 గ్‌ 12000406 [౧26 10 20౧1 28 0631499 1096 0500100 0 16 55180 0 గజ8820 500౪66 (0౧ 5403కగ0 16/9 2/9 80౧6 ౧౪౪౦ 031/06౧ 1౧9 గ౭గ౧1602 2౧6 6149౪ (2150201624 9౭౦౮12౯ 10 11696 000౧1198 ౪0100 19/6 0004990 116 8720002 ౪130౧0, ౧౧012020 616786 10 2 065/6. 8061 ౧4౧210౧ 9106 ఈ ఈ800202 2౧6 500/2 1౧6 002౧612 92గ

శ 00ంగగ౦౧ ౬8౧8౧ 2౧6 ౧౧౦౩౦64123]! ల౭రట0గ కక్‌1 తతత ఊచ 078090, ఉఆ/ 1004 2౧05116 92౧06 గ౭1౧౦6, ఇ౧/ 18౧0౧15, 28 1౧ 16 0856 0 0౪10262. 1091 ౪1100 15 ౧౮|16 01169౧1 10% 1౫ 10110466 0 01 6 0651 ౧౧౭౭5, 51006 4౧అ/ 2/9 00౧౧౧౦966౦ 3జంకగ165 10! 46 10గ[౧౧౭(౦౧ 0 గీగింగ2/202085. 1 గొజ[డం2౧25, 020 6591)/ 09 961 10 గాం. 11051 01 8 రిం! ౧౪౦9 4౧100 &/8 ౧౦౧8 50 15 16 0199 ౪100 ౧౭౧౫ ౦ 8 9౭గ/ 2౧|| ఇగాంగ౧2916 10 ౪12 ౧6 ౧౫౮౩1౦, 89 00౧౧౦౧ 10 00గ౧౧౦౪|110౧9, ౪౧10౧ ౪616 98110 ౧౧౮౪1౦, ౧౪౧౬1 2౧౧262 2౧6 76169౪ 2౧6 1౧6౫ 28 ౧౧౦౪౫ ౪866 ౬౯9 041160 16 ౪4౧౦౮9 గ1[౧65 0౫ “౭౧5”. 1౧ ౪౧21 18 1964 ౧౦9౮1 ౦1 118 095 (101201 06 “కాగ” 5516౧ 0720౧1 9/0906/ ఇ౧6 ౧6 0౧|/ 0002810020 ౮966 1౧ 06 01298102 [6 ర౧౭5 0౯ “566౯ ౧౭౦౭ ౦1 6౧ 00గాం౦51౧00 0 గాజం్ర& 1160020018 6 94096౯1 96/9౮260౧. [8 ౬గ0౮9 10గ09 01 7౭౧ గం౪౭8 02౧ 06 "౧858 0691 గ౧౭95 10066 0% _గ౧౭౮2౦&౧25 ంంగాండ/86 10 49 065! గా౭(98 1౧ 01౧6౯ 12౧0062965 ౦0౧౧౫౦౧ 10 0011 గజ౧౧6& ౭౧6 086, గాడ. |[(ల 760606 ౧6 గజ౧౧౭ర4, 00గ౧౦966 0 08 00౧5106860 25 [౧౮86౧౦౮5 &౧6 00/2౪/1020 గడ(2ం8028-16 500/8 1౧6 00206౧2 206 061౧. 85/2%%42 ౪150౧6 గ౮౦౮౧౬. 1౧౦౮౦౧ 1౧6 ౧6౯౧|౯4| ౪/6 ౧8/8 ౧0౪ 10 569 [౧0౪ (1౯ 1౧656 08౧ ఈ/9[8౧౧ 15 11౯ గ౧౦౧౪ 61400౧4116, 2౧ శ 1ం06౧0] ॥ గ్‌ [౧ 16000 0 గడగ౧౧264 $90016 0౮1 18 1661 0 08 ౦00౧౧6౦186 ౪11 0౧ ౪2086 10 106 ౧౪౪1౦2 16 50గక గ ॥ న గ్‌ గ/కిగర[1940౧25 0 1610064 ఇ౧6 8800౬ 10౧15 ౮5864 1౧ 12001. 92౧8గ7 ౧70806౫ 5 1|| ౪15000 942025 0 గజగిగ2౦2 01౧ 6251/ 06 ॥ - 125-0241009[66604 “ని 9 9250 01 4 - 1౧66 గ౧౧౪69-54018౪ 00౯ 01 4005166. 0౯ ౧౭/ 08 [04/౧ 10 09 166౧4021 160000 206 గజ/100 09 98౧ ౧౮౧౦౦ ఈ 1 30౧6 186 (0౫66 ౮౧6౪ 8౧121 9/56గ 2నంగ౭82092025, 1౧ | 46 100 1౧౦8. ౪10202 గ. 740 తీజ/!02 1౧65 0 720% ౧గ౧౧౦ ౪1125, 11618 2/6, 068/8 194 ౧ ౧౮గ౧౩౧. 095 (06౯1861 920%, ౧ 08 ౧౧౭౮6 60౮68! 0? 169౧166 ౧688 0 50610 1౧012౧ 1200౪48995, 1౧౮౮౦౧౦ షట 0౧6 1౧6 015152 ౪౪56 గ*/౧0 6191 020౧49. ఇ౭గా! 219 9606/21/ 6 ౪40 1106 0 0/96 1౧6 ట్వ ౧౦9401 | 8 6 ౧6|౧౫౭| 9616౧ 0 7౭గ|| 10101840౧8, 2౧0 01౧ 06 0171606 0౧ 10 ౭గి/ ౧20 4/89 ౧38 10 0 ౧2౧౧౭౧6౮ 10 09 116 506[09 16౧0109. గలం! 1౧. 724౧ 15 01 1/0 11౧65 1119 0 0651 ౧౧4282౧2 5/516౧) 1౧ 016” 120౧062068 1౧6 5౪10864 1౧ 61490. 8౧08 కర ల 1109 6100౮ 8౧6 గజ౧౧86౬ 206 గాడ 08 ర0గా?౬౯9|ే 10 19 సా / ల్‌ 569౧ 1౧౮౩ 1౧ ౪6౧/ ౧౭౧)/ 25090 0 68/0/ 119720౧ ౦1 గ౭౧౧౭౦౬. ౧౭9౮12౯ 1007 1౧9609 795 1726110౧ ౪/89 16 5జంకగః (గ 1 18 198146 1౧ 720 25 280 ఆ౧౮6 *౬౩ ౧0౮ 1008 2 ౪80/ 12 01 0611208 “95 [౮౦౧ 191 16 92గ)/ 00౧౧౦౩|౦౧ 01 116 019 5061 1౧612౧ 1జ0908965, కనక రల 0851 11020119, 62౧ 6829)0/ ౨9 00గ౧౬|9౦6 ౪ 11212/2120 40019 1౧6 52౧5 ణః ం 7౧6 21047201. 7019 ౧౦1౧౩ 10 2 00౧౧౧౦౧ 02/010 242౧192482 60/8 064266 0౪6 ౧6 65. య 919009౧1 0 12980/ ౪80110౧, *[100 9990౧9 10 ౧౭౦౩౮౭5 1౧ 61006 2౧6 [20౧౧2602 29 గం ౧౫/6 0890 5[27606 0 1656 గజం? 12౧9629699 ౪ 01 & 1881 0 1089 0 106 గజం, ౪ ౮ ఈ 8 0800640 &౧౦ 69/610066 6100 1౧ 18 0౪౫౧ డర/2౧120/494 2౧౧6 ౧7152 ఇ 108 09010౧00 2౧6 జం. జ 19 6౧6 2౧౦ 020 06 [౭6౦8౭ 10 గ౧ ౦౧ 10 నా నాలతలడానాిలి న...

న! ళీ శళంమమం1ంంలుం65 01 97 ఏ64య6 27౩ మ ౧21య6ఈ2

5గ గం?2642 గగీ2గిడ46౪2 549611

|| [౧౭6 6 ౧౧౪806 0 0810౧9 ఇ కఈంరంగ! 1౧ ౬£ంంగ౧౦గ౧|౮ [10౧౦౮౪౧౩ | ౪/౦గ౭61 10? $0౧౧౪1౧౧౭ 1౧ 1౧6 గ౧౦౪౯-0|6౮౮౪౬(6 0602గ౧౧౪౧[ ౦ ౦౦౧౧౧౭|2|/6 1౧691౧612౧ ౧౩10౧/ 06౧2గ౧౧౭౧1 ౬6౧29 ౮౧/6|౩1/ £౧|101[00/1౧49 0౭10618 ౮౧/6|91/ఇ౧6 ౪ర/10౧9 ఈగ సంంకజ2 గిజాజతుం/8, 2౧6 1౧0౧ ₹ంగా ఇ 49 186 0 6 9౧841 గ౧2518౧ 500% గంగి&గ౧ 1944 10 '46 5 గింం౭జ౦గ౧ గి58:5,2౧ఈ 10 46 0౧౭19౧69 గంగంగ౧ 0౧4౧08 0౧ఇ|6గ96 2౧6 60౪9౧౧౧౧౭౧ 0 1౧01 ఓ20006౯ 1౪౪౩492400 50%0౧4 59౧0. 1౧6 ౧౪౧9౭6౧1 ౧8 069 0౦+ 6 ౦ంగాగాగం6, 51గ%12 2ర20గ664 10 6 0౧౭౫౭౬౧ 0౫. 15319 01010, 1! 01 ౪/360౧) &౧6 10౪69, 660610210౧ ౧౪8౪ 1.0.5. ౯౧౦౧) 510౧12 ! ౪౧౦18 & 16467 10 5గ౦ం 2౧6 రేజళ20[౧౧౧9౧. 115 189 41౪/6 00౧౫8 20088 ఇ0061 ౧౫ 66519 10 కరం ౪/1 ౧౫. ౪16 56౧ గ 5600 ౧౭|8౦౧౭|$68 - ౧౧0౧౪ 90 1/60 0 16/౧ & 10౧0 16గ16౯ 219 1౧09 ౪66196 1౧ ౧|$ 0౪౧ 10060067 1౧ 0౧౭ ౧106. ౪౭8 1౧౦666 & ం|౦గ౦౮9 గ౧2౧6౪4/౧౧౧౦ 6260910206 4&5 50గాగం౧1౧6 661% 3౧౦00౧ 1౧ 416 ౧1510౧/ ౦౧1116 0౭౧౭గ౧౧౪౧4 1౧ ౧608/00 23 ౧6 ౪/23 ౧౧౦5 0 26 4౧16 065106 1 5610౧966 10 6 1281 ౨జ0[ 0 9[66౧6 ౪1౦ ౧15 211౧0 12109౧ ౧16 రై2౪/9 ౧1౭ 661819 01 96 సీత. 5006196 ౮౧6౮౦! 119౧) 2౧6 | ౪29 16 ౦౧౧/౯ ౧౧6 1౧ ౮౦౮|౯౦, 19 5040665 107 ఆరే 206 ౧౫ 01196 (1949-51). ౧౧1౦|00/ ౪29 ౧౦(& క9%0జీ528005. గ 50009566 గ్యా/ 1261౧0 119 ౧౦౧౪౮1౯ 9001601 1౧ 4096 62/5. 14204 0 0౮౯ సీంగ-గీగి/20౧ ౨2౧౦), 01161౧ గ౧|॥|౦|౦౫ ౪ 51409౧6 ౪౦౪16 ౧౦ ౧2౪/6 ౧62౧6 1. ౧౧౦౧10 ౧౧9 619౧౧౧: 01 12, 8౧6 10910-506470ఇ7 ౯౧౦100౫ 1016 ౪౭8 0౧% 0౧6 ౧.4. 51066౧1 1౧ 6 410 టు 01 10912౧ (0౮0౧ 1010 1425 ౧౦ 099౬0౧6౧౬౧6 107 ౧/6 ౪౭౭/5 06109 4:24 1౧9/8 [0౪15100 10! 164011౧9 1౧6 6401661 | 00౮416 1266 ౧260 0860 ౦౧౦. 8960 ౪౧౦౪ 1౧6 89౧19౧ 1౧9 ౧61౧ 0 ౧౫/+3119/10! 0జ/6410, ఇగ6 ౧6 ౪౦౪16 6|506౧94%00౧ 0 6 0౬10012 ౮౧౧/6౧౩10/ 1051666 [౧౦1౧ ౧౧6 210౧0 99౧౦౧౩| 11౧95. “| ౪0౮16 [0౪0 స0ట 0౧ ౧19౧1 165 00/ గీ5ం030 సీంగగింగ6ం, 119 518% 1060 1 డర గంగ ౫౦౮౪ 02౧ ౧౯6౧౭౯6 & 119515 01, 616 ౧01 ౧౪6 10 *౦గ౧/ గ 976 ౪83 ౧౦ 9169౧4 ర5్‌డ/ (09.111910గ081 92౧౧౧౬ ౦! 191౮04 2౧౮ 021 119/ 00416 ౧4౧5౮6 1161 1856270069. 5౧0౪16 9౧౪16 ౫౪౦౮ 10 20౧21 1౧ 6164904 1౧ 2౧౪ 0

0౪౯ 1౧640౧ ఆ౮౧౫/౭౧|1166”. |! ౪౭5 1౧19025190 1౧ 76140౮ ౧0౧) 19 601౧౧1౧౦

041412౧666 ౧౫/౩౭| 1౧ ౬౦00౧౦౧౧1౫ [10౧౦౪౧౩ 1౧ 6 శీ[ం? 69 *౦గం 01 18 ౬2000౮6! 1౧౪౭5402ఇ4100౧ ౧/695160900)/ 0౦11686 148625 902056 ॥ ౪29 ౦ంగాగానం68 ౪౬0 0౪9! 1౧ 1946 $ ౧౭6 2౧046 “న౭54010645'. ! 801 1౧10 16 (20% 70౪౧ 69 ౧౦91౧0 ౪10% | 00616 ౧౦1 /9)901 - ఇ9 గింం8జం! 1౧౧౮౭౧౦౭ ౦1 86౧11 గం08! ౦0౧౭16గ96 20౧6 గ గీంంన1101 1౧ 16 గింంంజాంగ 0౭౧౭౫౫౧౭౧1 ౮ 6 1206 5గ గం[1264 గ2౧౧౭గగం0౧210. 19/ ౪66 66046/8100 01 1౧612౧ 0౧4౧౨9౧ ౧4 00౧౧౧౧6౧౦౦ ౧6౧౮9 &౧౮ | [౧౬6 ౦౦౦౬౩10౧ 10 866 860 1౧ 28 2౧61౧009౯/ (౯100) ఇ28 ౯9౧0269185 [౦౭6 164 508510౧5 046 || 1౧6౮ 0౧౦౧1౫ 00౧19/9౧౧9౭౧6 09101. 70౧6 ౯66613840౧ ౧౭6 శఈంగ &ఇగ౧౦|1౦ల9 26౧౧196 ౧౩ ౪6(241%/. 1౧61 6౫౭౧౧౧19 1౧౦91664 30[9౧795 0 0౧6౧1౦ గ8 ౦%1068 &07026. 8061 ౧౫ గా౭ 10 116 10 120౮00 906168. గిగింగ ౧899109 (1౧6 ౪28100 69 1౧61000 19 12%6 ఇగఏ/ 1౧196991

1౧౧ ఇంగ. 1౧ 948 16 4|| 1౧0 ంగ౦౧18| 0902గ ౧606111065 10? 90[)9 ౧9:౦౧ 2౧61] 50 116 ౦౦౧19/6౧౦౦ 565510౧ ౪/౭9 ౧916 1౧ 04గ[౧౭౧9౬. 14 5609590015 ౪66 6151060961 1౧10 శన 00161౧0. 0 *1జ09గ ౪౬3 నిగ౦5|౮6౧1 0 6 0/౧8/1610 ౦0౪1౬1౧9 ౧౧౪ 116 ౧12౦6 ౪/8౩ 21గం౧౦ 9 209౧౧24646 ౨91౧0 5690%10గ. 5గ0 ౪ 096. గ౧౦గా 9610] |! ౪6౧110 2[౧౦1910/౧70[101౪/9 ౧౦౪౯౬౧౮ ఇ00౧050[9/9. [14/29 16 00౧16౧8౧08 25 & 60190219. 7068 | 1016 గ౧౫/ 10169[208/ 016980, 0౦0౧౧౧౭౪|/60/ ౧౧620, 1006 "ఇం౯10౯ 00 ౧11౧6 21 | ౪౦౪16 116 10 ౧69190౧ ౧౫౧2౦6౭016 2౧6 19 ఆ౧౫6౧౩|/ 80 ౧6౭౧ ౧౧౫/)౦9 ఇ 06101 ౧౦ ]01౧ 109 ౧40౮12 ౮౧౫/౭౧1/. వ; సిగ” 120067 ఇ0/666 2౧౮ 1010 5[0 411! ౪౦౪1౮ 08 జకం నాన ] గారో న్‌్‌ వ స ౬5 101౧1౧9 ౧1౧౫ 9 ౧6౫ ౧ ! [641066 10 091౧1 ఫ్లో నః 04 వా? లగ హ్‌ 110100౫ 0౦౧౧౧19186 19 09౧౭గ౧౧౪౭౧౩| ౪౦౯6౦౧ 1౧6౮9౮2! గం 9 ం ్రో ర! ౧౦ జ! 68 స్‌ ౯01115 1౧ 1౧౦ 1940-45' (౧౮౦15౧96 0౫ 19 గటిట (0. ఈం | ల ిటాం ౯66౧21100౧), 20౧6 గ౧౧౭|/ 101౧96 16 021006%11 1[0య11031 ౧2 ఉట ఖీ ణం ఇవ్‌ షె ఆ౧౫6౧1/ 1౧ 10౪80౧06 1949. ౧౯0018గొ 699 0౧ 115. +850 [485 గ౧0 600% 2గ6౯ ౧౧/ ఇర0౧౧|5810౧0 5[0 161 0410412 0౧ ; 50౧౫9 255190[/9౧1 ౧9/9 ౪6౧6 గ౦౦ ఇ౧6 53 1౧ గి 920% ల గ్య (090 ఇంగాగాంంరంర 6 06౧4గగ౧౧9౧ఓ ౧91 19010705 ౪/69౧9 11799 ౧౦౮౧౩ కంట 860 1౧ 99 ₹264110౧4 పల ఉన జ 6 న స (ల 10 క్‌ జ టో? ౦0గగ౧౧౭౧౦6౧౧6౧| ౦ 6 01255. 0౧౦6 1౧ 19 144. తళ! ం గ గ ₹౧21| 540951 01293 ఇగ6! హం ౦౦౧౧౧1౪40౧ 01 19 0%౭౧౮6౮౧2 8%ఇ/40౧' 1౧ 0౧౧2202౧ 8౧౮6 0 00౪0156. 80౧16 51166౧15 గాంగాలి!66 క0గ641౧ 6౬1/౧219 2౧౮6 | 941 ౧6౧౧౦౧౧౦౪౯ ౧౭/౧౩ ౧210012196, 20! 0౪1'1000గ2౧1 (166510౧5', 6116౪11౧౧6 నీ ౪/10) ౪౯60102400, ౧0౪ '60038%)/ 16 1800795 ౪99. (60106 610161 98౧51౧0 55 తంగ స గ ఫో స/ 58/1008 01 ౧9.2,00౦0౦ ౪2౩ 1191 ౧౧91౧9 జడి. 110౪6976 | 800% 801 0౪68 15 198! గ౦౦ &౧౮0 ఈఏ 106 సగ66 184006 [46 గగ 1౧958 11 ఇంగం6 ౧౧9 10 101౧ 161 త. ౧౧౪౦౪8 2౧6 [౧౧4 0000000 *16 101 ౧6౧౧౦౧౭|||68 ౪/69 6౧14169 52౧91౯%1 0125569 ౪౧6౧౭౪౭ | ౪౬8 66, 2౧618180 619౧0906 706)/ ం0గ౦|౧69౦ 19 264002 801 &ఇంం0గాగాంంజకంగ 1౧ 16 6౧౧౫౪౧౧ 90[౧012౧11 1౧ 84091౯1 ౫౧ 2 1ం౧000౧౧999 1౧ ౧౦59౧2606218 51666౧8 1105161. 7౧6 19206 119 ౧౭౪ 8016౧09 000గ౧౬|౬1/ఆ ౧౧౦0౦౫. ౧6౫ 4976 91/100 16 ౧61౧0199568009 01 19 369)601 1౧ [౧26 ౧౫౫1౪౧/ 0౪6౯౦11551021 1౧0౮౭965 1116 ౪ భంగ 01255396. గి $6౧18౧09, 10! 1౧512009, ౬240, 60410, 1౧20120. 2౧6 108 01 16 6౧91150 “00గ౧౦౪౧౮8 2౧6 న/౦౪౪/05 ౧7996౧/8 01610౧09 1౧౦8969 2౧6 2 ₹[౧ 0856 1౧ న 1౧ & 12090296" 00౮౪16 ౪9|| 10గ౧ 6 960)601 10౧ ౧౧౦౭౯1౦౧9౮, ||| 1౧/96 49/6 606126 260003 2 1౧6515 20911606 10 0౧68 0౪/౧ 1200648096. | ౪౭9 1౧99౧081. 06/౪6/6 ఇంళంగగ689 1౧ 461౧౩60)6013 9౧|౦/|౧౦ 16 012395-౪/0గ1- 2ఇగిర ౧౬6౮6810౧102010001/10010౧9 1౧ ౬౧91130 2౧01] 116 6. 9646౧ గంక16] ౪౬9 1౧ 14421002 వ టకా త్‌ 50౧ ౬20౧9 0901006 16 ల౧౫౪/౭౧51/ 0౦11809. ! ౧౮1౬౪౧ 92౧౧౫౫” 10గ & 91౧2౧ ౮౧౫౭న. 16 1 06 ఫింగ౧్ర6౧1 51611 0 ₹9 6|/ 568230౧100 16200109 46/ ౧6౪౭ 800%6 2 ౪016 0౪15166 16 01 190 *॥౧ ౧౬౯6 ౦॥ 1౧ 1౧9 ౧౧౭55, 2౧6 90 40601 70619 +9/6 ౧౦ 01255 64271౧20౧5 0? &ం౦0045ఈ100౧8610 1 06 8466100610 *89 8 0౧0౨1690 ట్వ, ౧౦ 6౮9510౧8 29196 1౧ 16 01295, ౧౦ 0౧/10? & 184 ర2)/3. 706 140516! ౪28 1౧ ఒం 016 0565810౧ ౪% ౦౦0౧౧౧9౪౧౩ 116 $/112065. 7016 6201641664 04॥61౧09. ! ౧6౧౧9౧౧067 28100 ౧౫౫ 5106166 4౭5 అ060136] 10 8%6౪/ 10! ౧౧౧౩౭ [౯507 [00౧౧-గ౫ ౪౧609106 ౮౧౫/౪1/ ౧0౮164 ౧౦౧1౧6 లం 41061 ౧౧|10100/ 00౪16 06 60౧9 ౦౧) ౪౧1౦ 116 2 0916! ౧106, 10 ౪10% ౧9 1901196 16౫/ ౪౦౪6. ౧0౧1౧241 1౧6040౧ 0౫ 560. గయ౦ 00౪6196 90౧౧8 ౧౦1 [686౧3 ౧/6౪106451)/ 16 .ఉ. 666౧ 409 గాం జుంజ 1౧ 66౧02 10001500. 9041 53 ౪ో8/1౧0 1౧ 46 ర౧౦౩|66౧౦)/ 0011639 08191. 109 కం ఖ002100/ 00౧1116 ౪౧౦19 9/112000 ఈ/6౧/

చ తతకకకతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతడతతతతడడతతతతతత222త2ఉ2ఉ2ఊ2ఉ2ఊ242ఊఊఊఊఊడ= 6౬! ౧6 1౧066066 116 904606౧1 1౧0 ౧౪౫ 2౧925 6౪8౪2|/ 1206001 1౧ 86౧0411, 10 ౧౧౫ 5218 ౧6 0692౧ ౫౨ ౧6౩౪౭౧0౧ 2౧6 121651606/6100౧16015 1౧61916. 10 180% 1౧ 16 ౬౧01150 ౧6౦1౦౧౧. ౪౧116 16400109 [19 92/6 ౧౭ 160065 0౧ 1౧60-౧116, 2౧౮6 16 [౧౭ ం౪|6 ౮౧౦౦౧౩౧1౦౪౩/ 5110 1౧10 86౧9411, 2౧6 1జ0/౧992| ౧౧౦06515, 10/16 151009, 89 ౧1016 566100 ౧౧౪ [౧6 ౦0౮|[6 ౧9ఈ/6గ 10 ౯౧|5%. | 62115966 ౧౭. 0౧౪ 11016 55 121౧9 9౧00616 ౧౪6119% 2000% 14/28 9064గ080169౧౧04255౧౧6౧1 50 1121460610 ౧1. 0౧ 520951 9౧0100౫, ౧10% ౧6 ౪2౩ 19200100. [6 &01666 10 1246 & 36061216 01156 10 ౧౧6 2౧6 6 5416 ౧6 6099 ౧౦1 146 10 60 1 0602056 118 3060065166 గ౫/ ౮౦౧8 10 ౧౫ ౧౦0౪56 21 85 0816౯ 6 9100068013 ఉ0గ1 0041 6 ౧౧416|48 5౧4౧0224! గ౦6, ౬౧0 | ౧626)/29666. ౧19 5106౫ ఛంగ561౪/65 0/ 54060100 18 1981908౧09 0005. ౦0౧) 1౧ 89 ౧౦౪౩6 ౪9 ౦౧ 16 1౧51 1001. 1 ౪25 ౧6 19006౧5 6164 ౧౦1 906% గ౫౮౦౧ 1 ఛం &ఇ 019 ౧2|| 1|| ౧ 00015 510%66 1౧ 4|| ౧12౦085, 381660౧, 613౧1 966౧ 10, ౪11 6 016 512గ 9%061/89, 120195 2౧౮6 0౧౭1౧. "౧6/9 ౪676 50200౪45 ౧౫6౧౧౨6౪ 91016. /0౧6౧ 69/ 61021664 ౧౦189 ॥ 0౧ 6 006161౧0. 7౧6/ 61౧166 116 ౧12౦6 0061 (4606 ౦016 ౨880 ౧౭6౦102106 గా౭గం౦౦౮|6 0896౧1 11006801 ౧౦11౧0 0 1 ౧6 100% 10౪ 1౧ 00560/09 10 9 ౧7858 5241901-ఉ48)/. 8గ౦0 1౧ 0౧8 018 1161౧౭2౦19 2౧6 గొం/6గ6౧5 ఇం6 ౪౦౮16 00గ౫గ౭౧| 01259669 0౧ 08/1010 61012186 2౧ 699ఇ/ 0౧ 169 0౧40౧. 1౧ 191౧10గ౧%/0416 0125010 ౧15 ౧౦౧౫6 నగగ౧గ/6 0/80/621౧ న[౧౦౧౪1౦ 5916౧౧. ఉ 69౧6 ౧6 ౪0౮16 ౧91216 10 ౧౭ ౧౧౬౧) 1౧1౧05 0% 9062 01 9 ౧౭౦౮ ౧6 29686 ౧౧6 10 ౪1 ౧1౧ & 096 ౧౭౯9 ౬౧6 2౧60601699 0గ ౧18 అ(౭॥906. | 000౫ 01110 ౮9102100. గగ ఆ0౭౧౮౦౭6 ౪/౭/310౧ 6౧|౦/66 056 గ౧౦గ౧౪౧15 ౪8౧/ ౧౮౦౧ 2౧6 40 0 1౪29 1219 ౧౮౦1190686 1౧ 1౧012౧ ౧9619409 ౧066 ౦౯౧౧౦౪ ౪౦616 10/ 1109 ౬1౪4 ౧౧౮16౩. ఆ౧6౮6౯ 19 16 '0164 72౧1. 4౧౦19౧1 201 2౧6 ॥ ం; ని౧౧1/8 0/24/0120. 1 ౪9 290 00019066 1౧ ౧౧1౭106 1౧ ౧8 ౧0౮96 | 161 6 00౧2 ౧౧|| 041016 ౪/11 90౧౧9 0010౧. గం౦౧6 56 “గంగ |! ౩ ౧౬6 00609 ౧౦ 366109 ౧౪ (౦౪9 0౭/6 295190౧6౧3 ౪౧6౧ 1! ౪8౧10 6150095 4 "0౧౯4౧21 6౧౦౦౧౫౦గ౭౦)/ ౧6 9216 '9491, 98 ౪౪016013 0613166 01 01258 ౧౦౮9. గ౦౦ 26166 గ "| 09 00౮05, | ౪1 01౪/6 ౪౦౪ 2 ౧౦6౯ 10 907926 10 ౧90/6 ౬౧ 69320/ 0౧ ౪6610 5209౮1 2౧6 ౨9 ౧9 002. 7౧99 ౪29 & 0౧61146 9౧౧11010 01951021 52091 00౧8061100 ౪109/5 5809671. న్‌ ౧9 ౪0100 966166 10 ౧6 90గ౭4౧4 612%౧౭| 1 10081067 ౧౦౧౧౪10 ౦౦౧౧౧1౪ +11. '90009గ4065 ౪1) ౧౪ ౧౧౦౧౦౪౧6|/ 28 01 2 986% 189 ౬14 0 *| 24212016 ౧89/90099 ౧6 గ౦0 12/25 2 006 26101006. 76/69 ౪౦౮616 06 ౧౭౧౫ 6150056606 ॥ ౪0 ౧౪ (౧౦౧0౮000/ *౧6౧ | 500466 9౧9౧౦ 2119 10 ౧౧ 10% 1౧0 018066 ౧౯ 110 ౧1౫. 55 ఒంగం6 ౧6 10 ౧90౬6 30779 654/9. 0|“౯|౧౦ ౮౮6౦69 10 10/90జ1 10? 116 68౫. | 1౧ స10016 [౧60-4గ/౬౧, 9600 జ 16 [84 41404 గ్రం౧06/964 ౧౫ 01 ౧౧౪౧ 00616 08 90 90||. 976 ౪25 080 ౧౦ 5166౧06916 0ఈ౭%)/1106. క. ల /. 01 (262 2౧ 1౧౮౧210౧ [రగ ౧9 0౧0/ 111౧9 ౧2౧2006౧66 2, 16 0౮౧11 6ఖగం0 ని ౧౧౬౧)/ 061061 న౧109000౫. గం 9౫01౧860౧8 0100 ౪6/9 ౧౦౧౫౫ ౧66 1 000011 రో 00 52 2౧6 ఈ౧౦౧ (16 /1270౧-గ౧గ| ౮01 ౧౦౪౧౦౧96 10 116౭౧౨6 10! ర్ర911౧ ంగోగి గాంగ! 2౧6 3216 09 02/64] ౪ రంగా 9250౧ ౧10,005 2౧6 51009౧6 01 1జం/ న 16 00౯. "| 210౧65 78513196 1౧6 ౧౦గ౫౧౭||9240౧. 5000 0 ౪/28 00౪/1 1 16 ౧9 100% 116 అ౭గ|౧౭|౦౧ 1౧ 10౪8౯౬6 హస ౧76౪6౧1 గణాళండ లో గా ణా శ్‌ . ? ౧౮౦౧ ౭౦౦513/ ౪8౧ (6510౧ ౧౭౧౭౨ 679 01106౯౧౦౮౯ 66/0౧; 6 ౧ 060101410౧ ఈ 2 5408101 గొం౧11 గ౭౦2 812001౧10౧ ౧౧౮౪ ౮8661009 1141410304 (ర "20/05. ౪౭ ౧౦0౮1౬౯ & ర్ర016 ౧౫౧ 10 _ గం౦ 110001 ౧6 66౧9141 6౧౮409 ఇం6 1౧ ర 00 0౫66 10 696 1 ౯0? 1౧౪౧౦ ౧9 ర కఈ2గంకగ [౧||౦1౦ర/. ౧0? 119 [219 ౧9 2%66 గ౩ 1౧6| (౮/ఇ19౧ ౧౯౦౪౪౧౧౩ గంగ గాడ 12౧9౪85 ర 209౧6 ౧18 0126369 ౪/10 3205711414 866 ఉం చెర 10/0౧. 12961012౧6 గ౦6౭|). 80 యో [6/9 ౪919 200061 60 91666019 1౧ 16 01895. ౧6 గంగ గం 60 0౫ ౪౪ 01 50504010౧5 త్స ౦1, ౧౦6౧౦౪౦౧10 ౧౧ * జం ౧9 “ట్‌ 5

10 1౪౦౧ 5121౧ 10 1౧౮ 6 గంగ౧6ఏ౫. ౧6 1016 గాం 00ఈ410120, 25 ౧౫ ౧4౧౭౯౦౦౧౪|౧౦6 ఆడగొం!63 0౧౦౪ [౧6 ౧6 10 ౧౭) & 0 10! ౧౩.2౦౦ ౪09౧0 10౧) 0/2/64120 12౧94296౦6. 1! ౪౭ ౧౧౦౦౭0౦/ 96౧ 2౧6 ౧6 6160 ౧౦ ౧౪/8 116 గ౧౪౭౧౩. 80 ౧8 ౦1౮౧ 10 ౪.[4౦౧జ/౭౧, 52091 ౧౧౦9930 1426౧29 62/1/ 1౧ 18 గాంగ౧|౧౩ 2౧64 నిగిషగ౬0. ౦001 8 0౮౧1/61910/౪/[0 ౪/౬9 ౧15 00616౧6. 190049 ౧౦౪ ర6”౦|౦౦% &గి 016 2ం6021౧12౧౦౭ 00౧౧౪5 10 ౧1౧) 2౧6 5004001060 19/౪6 1౧ (604/6010 ౪ంజం౧. గం౦ ౧౬/5 15.200 అ౫౧౧౪931౧0 9976 101 688ఇ/ 1౧ ౪886 10 9౪౧0గ ౧౭ 211౧ ౦౦గ౧౧౭౧2ఈ/6 ని౧||౦100౪ (61110100 ౪౧2౧9 ౧౬౦ 50గ౦౪/౭౮6 8216౧ 4౧౦1౧6౧ 0206౧౦౧౪ 5౧0౮16 1/9 25 గ౬౧)/ 62౧౧౧168 [0౧౧ 1006 గ౦0 9౪10020606 0౧4౧౧౦౭౧ కం/010026612 ఇం ౧౭౧%/ |జం౮8963 23 గ0551016. ౧07 ౧౪600 00490 ౧6 ౪౬౩ 1౧ & ౦0611౧4001! ; ం 510240౧ 06040456 | ౪89 (660166 10౯ ౪౦/౧ 0౧ రగా (216౧50 45 & 005౧౧౦౧౦12, ౭౧౦92. | గాఖ/ 16006౧0 0౧9 0౧ ౪0 06 గం 1 ॥ 9 40/16, 2౧6 6౧)౦)/96 118 9౦౦6 తా నట థగ 1౧8౩ 10 16. ౪/౧6౧ ౧6 0608106 116 0౧21౧౧4౧ 0 1౧010609 ౧10% 1౧౦10416 ౧ ౧౪౫౯౦. 09% [1651 86౧921 901914/8 00౮౧౦1 గ26౧21౮150020 425 (16 '406-0[206610/ 06 బ్లాగరు ఇంనం6 ౧1౫ న క్‌ 7 స 30౧28 0 1౧15 021004 0౧౫౭1/ గ౦౦0 46౧10 888 ౧౧౦౧౩౦గ౫౭ (0 ౪6౮6 6౧1౧0103 లో 0 (4 ౪గ0ై/ ంగ. గక ౧6 ౪29 &006110 /91గ గ౭రగ268080 గ్య 1౧ (9600 9౪151 ౪0 8[00610 08 ౧౧౦౦ ఇ5కం6 ౧1౫ ౧18 62120/ 2౧౦ ౪09౧ 1౧/0గ౧66 01 ష్య రం/6| ఆ/191౧0 ౫౦౮౯ ౦౦౪ ((0గ8|౧ ౧౪ 54164 '౧౦0౪ 19 ॥ 0౧ 0[౧216గ౮96 1౧41 ౪౦0 &౯9 ఇం ౧ఈ6 ౦౧౧౧9౧1 01119 దింగ౧ం౬|| (2౧00296). 116 గ ॥ ॥ 1010 ౧9 ౧19 ౧900) ౪౬9 510 1 169 1. ౧6 | 6౪41౧9 500% 2 104 52120/. గ౦౦'5 (90% ౪౭9: | , కీ 91 ॥ ఖ్‌ ॥ ల; 1౧ 10600) ౪౧౧ 6 041014! 119 1౧ 2|| ౧గ 04 ౧43 01 1౧6 1౧6 2400169 క౧౦౪ 0950. ౧6 012 ౧96 1౧ 9 (1. ౧6 ఇ106 1 98120/ 216౯ 50/6 1౧6. గ ౧౧౪10 61 [1౫ 2 000 015/1 ౪8౧గ౫65౪/2/8 500620021౧ 0౧) 1౧౧౫ ౪౧6౧ “౬౦౧6 1008 ౧6 ౪8 06/86 18 న౧౦9950/5౧10 1489001౧00 19/610౧106 ౧0) ౧౦|16ఖ/5. 115 7001196 ౫ 5209611౧ 6 41202080 ౮౧౧౪౧౧౧ [9 48౧ 92గ/ 1౧ 8 గాంగ౧|౧౦ ౨60౧6 8 ఓ076 ఈ/౭౧/ రఖ/ 10 90646 01 16 ఛ106-0%240౧0610౧ శంం1090. 25 6 161 191 0 162 1౧ 16 ౭౧21958484 స40సంగంం 20001 1 116 ౪0 0802009 2౧9౧/ 41 180016. ! 100% ౧1౧౧ 0౧౦6 10గ౫ 1140౫4 50018 8 5115 గాం౧౧087 8%[00616 భగ 0 1868/009 16 014౧960. [9 ఇంగంర, జ 60 ౪౦0౪ 4] 19గ 7౧ ౮౧౫/౦|౧ 2౧6 9౬10 “8/౧౫ | 10 ౫౧ 2 ౪౧౫౭౧౪౧౧ 16100647?" ర4గ4/! 9410 - ౪/69, 1107 5411712 - ౧6 ఈ 6౧౧౦ 0౧౬15 2౧6 180169?' 7౧9/9 ౪౭8 ౧౦ 00౧90166. గ౦౦0 0౧౦౭ (8[౧౧౭గ౧46౦ 41 ౧8 ౪౦616 +06 01 0460౧653 88 00 (812160 115 1౧౦106౧౬ [౧౦౧౪ ౮౧ 50 ౪౧6౧946 ౧6 ౧6 & 6౮0౪910001 10 ౧6/96 25 1600481 10 119 010018 ౮౧౧/61510/ 2107౧ 0?& 00౧౩౧౭ 1౧ 669% 0౯ 01110 0 ౧౫ 1౧ 1950. యంగ సి &గ6 ౧6 ౧6౪6౯18166] 10 ౪1 ౧ 1౧9120౧1 815216 62116, ౧౪/00910 ౧౭ 50,1069 425 901)/. ౫:9 ౧1౧ ౮౧ 1౧ ౧౩ 81990 ౭౧6 29% ౧1౧౫ &౧/ 2 51౧916 51406౧01 1౧ 116 01290, 0౧1౧౧౦/ 9౮. ౧8 రరర 09 ఈంయర ం0గాం 061410 19 గం౧12౧846౧. ర! & 580006 61856, ౧౧౧1౧౦ 118 1/51 ౧౭౯౦ 6 రం న్‌ 0 ఖీ & క్ర90 1661219 5న౦0 5/ 16 గాజగ 00101 ౬1041 01 1 400 గ, (7 బళండంగక1 యట్‌ న్‌ 15 5076౬06 2౧6 0206౧9 4 2 గాటంగింగ) 041200 ౧౧౭1౩ ౧6 44 గ ౧౧౦౮6౧ 12౧0౮౬9౩, ౧౭౧6౧. 0౧౦౭ | 281964 గ౦౦, '2197 2 119/8 4౬౩ ౪౧9 0619 10౧౧౩ ౦౧ 6 0|20గ9౦2/0 0౪౭౯116 0౧౫/ 0౧6 98646౧1, 00౮4164 ౧6 ౧౦1 ౧౭/8 098౧ 21/9౧ అం న తం వధో! ౧2౧6471100. 1౪౬9 2 11/51 012937” గ౦00 (6౧1196 ॥ 2౧ 6 0౮58106180 1౧6 06 జ | 0 గ్‌ 0 10 ౧1% 2౧6 868 [౧1౧ ఆగ౭౧౩, ౧౦౪ 2౧ | 04 160 జ4బ/? 600 (ల జి న 1 గో ౧9 6/౪4 106 61292౧) గ6|0 116 566౧110 6/౭౧/ ౪౪౫, 91/9 ౧1౧ 000%, గ కోన న ౫/0 స 501౧2190 ౧౪, 2౧౮ | ౮966 01692 ౧15 60005, 19800 [౧ 00౮1 ౧0౪ 10 1/6 ౧౦౧౭09 ౧18 1౧ గ్య 0౪/౧ 013565 0 గ౭గ(న. ౧6౧ | ౪౭౧ 10 936 ౧1౧ 219౯ 116 న ( 6౫4౧1౧21౦౧ ౪/23 0౪61 ౧61010గ62100/69061/8| క006000౧006 ౧౧౦౧౪౦౩, గ|౧౮| ౧౧౦1౦౦ ౬౧6 (1౧9౮150 ౧౬06 ౪/11 08 890110 0౧6 00౧/8/3401 జ/8 6౧6121 1601495 0౧ 16 గంగి-%గ/4౧, సీంగ౧ర

క్‌5్‌ళ్‌ 681౧6గ120/ గ03490071% ఇగ 1109610-964౧౧౧౬౧. ౧౦0౯౧౦౯౧౪/1612౧ ౧6 20౧3912196 1౧ 1[౦0౪6గ౦6 1952 !౪౭9 96౧10 18 66౧గగ౧౧6౧ 10 ౧6, 1౧ 6 01258 ౦గ-౧౬౧6 గంగా 6 గ౭౧౦౧ 0౧ 2 ౧1౪6 50౧/6 ౦01 ౪/95167౧ 8%0)౧06౧ 1౧ 16 000% ౮౪౮169 89100['9 '506401079 0౧౬౧౧౫౭6౦2|6 66 ౮4౮౧౧౮౧ 15౪104 0 ఆగ ౧౧౬౮6౩౧. 5గ0౦ 0౭/6 ౧౪ 18 12౧09649 012౪1016006. ౧.2౬6౧69 ౬5౧0115౧ & 19416! 01 ౧౪౯౦6౮౦౪0౧ 10 లీరీడజా8౧8/202/20౧ సజ, 2౧91240౧ ఇంగా గింంగ౭ 66 ౧౦12౧౧6౬౯1! 80౧౧8 ౧౧౦౭930? 0 గ|1౧6| *౧౦ ౪49 2 4 ౪1౧౪ 1౧ ౫౭25 12467. ఓ0ంకగం4. “115 1 10 1౧06008 10 ౪౦౪ 5/1 [12026069/2 58061 ౪/06! 52/02 1౧ 6 ౮౧౫౭౦౧౧ జనీటీ 1016 (పం 51 కరం ర 19 01 0210౮12..." 76 ౮968 ౦! 3600 ౪౦/69 ౪4/10 గ౦౧ టో ం &గ౧6౮ 30/66 12/06 ౧౦౧౫౭౩ ౧౭౯౬|/ 10 ౧1౧౫౫. ౪6 ౦౦౧౧౧౭||౪6 క[॥0100/. 108 5౫112005 ౪25 (0164 గం౦౧౦ ౧౦౪ ౧౬౦|౧6/2౧౭|౧ 720019 ౮566 10 ₹ంగ౧౧౮14166 1౧ 1919. 1౧6 1౧51 514646౧1 ౧౦౧౧6౩ 10 1001: 2 ౪౦109 1౪51 25 ౧6 ౪౦౮16 00 01806 50464౫/ 18 509014119410౧ 1౧1గ/ 792౧9 12197 560% (241200 1060266 1 *ంగా 651౧౪ ఫ్‌ | క్‌ ౪/25 108 10765109౧1 0+11056 66౮౪౦ఇ%0గ1|5 1౧41 8/ 0 2౯.౬1 ల? 5 “008 |) (౧9 016651 న/0౦౪16066107౪౬గ౦౮౩ 0/1౧౦౧6౩ ౧ & 61501011౧9. ౧6 న/2611 గ్‌ గం 2501056810 12009 2౧౮ 5/114200648 10౯520౧851 1 %9-౪/59 ౧౬౮] ౧౦౪1510౧ 10% ౭౦౦0౧౧౭౧66 11౧ 1౧ ౧1౩ ౪0296 10 1౧6 ౯౬౯ ౬280 గా౭గ్య/ 2 506012|15240౧. రంగగ౦ 6 004౯98 01 గ 1166 ౪౦౧౧ |! 0011601601 90౧9 101% 12169 ౧ 6%౧0)0౮6/1. 50గ౭ 0 16౧౫) ౪8౯8 0౧౬౯౫16120 | ౧4౮ 10 60 "అగు 2౧06 62౧౧౫౬౧ 01/6౧ 0/ సీం 0/౧2గ+51౧0౧, ౧౪౭6౧౧౭516 0 8 0 )2౧౧|. 106 19గ 000% *౪౭58 0. గింంజి5 65616౧42౧/ 500001 1౧ 50౧6900౯ ౪2096 (౧6౬౯ “'12౧6000% 0౪9 0౦౧౧౧౫౦౧ 6119060201, 2౧6 గం గి4|42/ 526100) ౪౧6౧8 ౪6 ౧46 0౪8 ౧1౩ "2౧౧ ౧౧౦౩౭ ౧౪౭౮6౯. ౧13 |! 3101606 గృాశ6! 08౧౧. 0౮6! ౧౬గ/ ౦౦౧౪|5:186 01 166. 5గ౧౧1౮గ౬ 056౧904 01 1106120 21089180 1980%0[౪4/89 8056, & ౧6/౦౧౦|౦151 011593 ౦0౧6 041086? 2౧6 “6 ఇ౯2౧౦౪౮ 0/ 6 6౧౧/౪|౩:1/. 9 ౪29 & 8966060151 0 16 01760107 85.60% 1140680! 518115401౧ గ౧౦౧| 2౧6 ౧6 09020 10 19200 116 ౧/౭90గ066 ఇగ6 ౧౫/౩౭. ౮౧౫౬ 80596 ౪/25 18౧ ౪0౧161౧9 0౧ ఇ 1061201940 76/96 0///1860%' 001%6౪5100096 ౮౫౬౯౦౦౦ ౧౧౦౪౦0౧ '50012 ౭౧510౧5', రజ6గ౧౮ 2%168 140 07 1/66 9101౧009. | 616 ౧౦౪౧౧౦౪ ౪0. గాజంగ4! 0౧ 1౧49౧౦ ౪112965 2౧64 గడల! ౪/26 10! 616 ౧9 1౧౦౧౧ 49 ౮౧౫/౭ ఉం జ 006 |! 25515100 [6౧ ౮౧ 5056 ౪/28 01 2౧ అ౫గ/8౧91/ 006901 | ౪0౮16 09 ౪0001100 6 గ౯౦9550? 1 | ఇ౧2016 2౧౮ 0౭౧౪6 ౧౭1/6; 0610౧00961 10109110౧1 ఇంస86 10! & 5605014116; ౧6 ౪1 ౧౭౮౦10 20/26 19 ౨416 9/94180190%191౮4026130 ౦౧౧౬౧౮౧ 8056. 5%6 €౧౧౫౭౧|/ 04106 &041౧. 50 |! [601 606194 *౧06 |! 6866 10 31/6 51౧0018 ౧౦౧౧6 ౧8౧౧౭౦౮198 10 16 ౧౧౦౧౬౧|౦౭|/ 9౦1 0/ ౧018 16 ౪9౧95 ౪/0 6 11209610౧9 *జ1గ9౧1; 169/001190196 1౧ 106 ౬౧91131 12౧91ఇ0౧10/6౫2గ౧౧౧|౦౧ ౧౮౧౧౦౩64౧6 ౧౮౧౧౨6౭౯8౧ 6౮2/ 06018 06106101౧0 ౧౦౮౩6. "౧౦ 100౧8190/ 1 ౧౧౦౪౭6 &౧ ౮౧౪౩6 1౧00, ఇం | 00616 11౧6౧6౦౩ &౧6 ౧౦౩౧|12|ఏ/ ౮ 16 ౪1120665 8 10 16 ౧౦1091౧ 1౧91౧11౧10 6 12౧06209, 2౧౦1160921 586౧10 06 08116౪66. 7౧6 ౪111209 91606౯౮586 10 56౧6] 1058 ౫౭5 6 000౦గ౫౧1/ 0 69౧16/౧9 419 69 6౭౧ ౧౧0౧౧1౧ 64గిడ-04గ/ 56098/0406 14106 ౬౯౧౦౧౬౧1౧౦ ౪౦౧6౮ 01 71086120. 1౧ 019 060గ60 ఇ౧6 ₹1606 ౦0గ౧౫. 1 ౪25 ౬ క1౧061/ 06౧ | ౪౫౩ 1౧ 144. (౯|౧౫| 5గ0 ౪29 266 10 ౯౧6080100౧ ౪౧౭౧9౪67 ౪6 10౮౪౧86 1౧ 1056 ౪111206 7300౧౧౧౭౧౮ 140 ౧౭౧౧౭5 0౫ 16 01801001 16 92. 1[9 019(101 00190107 &2౧6 016౯ ౦0గ09/8 (0౪6గాగాంగ౧101 1౧612 4౧(౧౦౧౦|౦౫ రింం౭గగాంంధ “29 1౧0గ౧౦6 0 0౮౪౯ 104౯ ౧౧౦92౧౧౫ 1౧ 1౧012౧ 1409906గ, 0410042- 0౧6 101 1౧6౦-౧౭ 20/2009, 25 ౪/8 ౪/99 ఆంగ 011౧612 04101219, ౬౧౦1 2౧౮౦౧910! 0/2/10120- 10౪4౧1౧0 1౧ 1౧౮19409. 4 060 0౧4౧౧91 ౪౬9 &14/8/9 ౪1% ౮5. 0౧౦౪ ౪6 5గ0 (800గాగాంగి౦66 0౪16౧61020 8286 10౯ 09 1౧౪66 10 2 ౧61౦౧౦౦6గ౧౮౦ ౪11206 2౧6 2౧ 1౧౮౦-గిగ/౭౧ &౧6 గ౫౧౭౭| 10౧ 08౪10120. 7౧౮౩ 1 6000401 ౪8 990౧10 19100 ౪౩. 1౪/29 2 ౧1686౧1 ౧౭౧౧8౧66 | ౪౭౩ ఇషంగ౧61౧౩ 16 160069 1౧ 16 40౮6౯౧౪9 ఇ0/093 116 191609 ౪1౧ 301411 ౧1౭౧౧ 0 ౮౧1౫౭9|/ 1౧ 19 14. 102! 90088060090/ + ౯౭42౧ 99 9160౧2౧1 ౧10౧0 ౪౧ 116 012౧9 206 గ౧౫/ 2991౧౧౧9౧1 16 4&౧౧గ౦౧౦|౦౦/౦౭౧౬గ౧౭౧౬ 9/09 ౪9. ౮౧౧౬ 8౦96 2౧6 గ౧/౭౭| ౧౦66 0౧ 16

నింగ1:90920092 0 ణా కోంరంగ 98 18 6ఏ)టయగఏ క్‌క్‌? 9|8న౧౭౧6 001 గడం! ౪8 22106 10 5/1 ౦0౧ 16 8౧౦౦౪౧31౧9 1056 611501011౧65 ౪౧10౧ 6164 ౧౦ 8180౧8౧2౧౮ ౪16606 6*/౧౦|8 61513౧06 01+20061 ౧౧౧6౧౫౦ ౧8081/6 ౧౧౦౧6? 6౧౦౦౮|౧4౦6౧౧౦౧౦ 206 16 ల? గ॥)0౧6[౧౦5. ౧15 ౪23 1౧ 1952-53 ౪౧9౧ & 460౪/6గ1960౧6౧1 20౧౧౪౦౭661 1౧ 6 ౧౭౧౦౧౩ |! *౧౦18 10 9౧౦౮౧ 0 5001010015 1౧0౧ ౦౦౧౪ ౪౧౧/౦౧|/ - 5గ0. 116 8901 ౧8 & 168646” ఇవగ1౧ం ౧౧6 10 ఇ౧౧%/ 2౧6 0౧ ₹616 ఆంగ - 2150 01౧౧96 116౧9. 6౧010566 2౧౦118౯ [616 10 09 2%2ంగ696 స గా/ లంజ/2గ౧2గ౧0/2౧ 48౧ | ౧౭9 ౦౧9 ౪౭౧1౧౦౩ 1౧ ౧౫ 200108410౧. | ౪25 242౧6661 1౧9 50[012౧110, జర ౧౦౪56 1౧ ఓం౦ంగగ౧౦౪/. ౧6 *౪జు 180 1౧ 42 ౧౮౧౧ 10 1౪046661 10 116 14120౧25 ౮౧౧౫/౧|/ ఆస ౧౧.౨౭౧౮ 90 19 1౧6 ౧6౪౪౧9 ౦ 520%/2 ౧౭గ౩౧26. గ 100%. ||| 72౧ ౧౧౦9580726 1౧6 10021 0౮166 ఇ౧6 5గ0 ౧౧ ౭౦౧౦ ౪) ౧1౧౫, 2౧౮6 *1109 69౧6 01106 16001౧6 2816001690 04)0612 1౪0౪16 06 1౧197951౧0 0 ఈం ౧౫౧ 90692667 ౧6 ఇంగంర ౧౧౪ 10 ౧626 & 101001 040% 206 566 [౧0౪4 ౧9191 ౧19 9౮102౧06 ₹01క-1216 10గ౧ గ 0011690400. 71678 ౪28 ౪/26, 1౯౧౦౮౦౧ ౧౦[616౧.! (౧౮౦181౦0౧౫ & 19167 62166 6౧౦౮6౯౧౦౮౦ 2001820659 2౧64 100119! గంగ) 9 1౧6 4 ౧60౧4౧ 1955 ౪౧60౧ ౧6 ౪29 16 &4616౧౦9 &9 ! ౧96, 06046456 16 910౧/ ౪8 ౪6౧/ 0౧౫౧౧౧౬౧ ౦0+ 9 ౬609151246 006౧0॥, /651 ౧ం౧౧౦ఆగ౧౦౪౮6 ఇగ౧రీ 8౧౮666 (1౧ 15 ౧౭4౪౪ 99౧021, ౦౧|064%12. ౧/0౧౦౮౧౦|౬|౦౧. “ | ౪25 ౧169౭96610 569 20/06 ౧8౪/9 906౧0/00! 0౧8 01 16 1016-1316 1౧ 9౧౦౧9౪౦ 90గ౧1 41౧ 1009 1న! 1౧ 094109 ౧౪౭6)/ ౪0౮౯ గాజంగ210. 1 ౪016 10? ౪016 60015[ ౪2౧౦18640౧ 2౧6 9 910%/ 41౧4 ౪౦౪? 0[౧౦౧౦1౦౦1021| న౭గం69 10? 910906 ఇ 1౧ 69113% ! 399౧110 960 10? [౧15 ౧౭౧౩౬1 910/8 2110౧0౮206 2౧6 ౧౮16 &|| గం౧౦ ౪1౪0౮౪16 ౪౦౮ 92)/ 36౧01108 110౯ ౧౪౦1104400 1౧ 1౧618౧ 11౧9౮19409. "ఇ గా|6౮616 81000 ౦౦గ౫69 60౪/౧ 10 1900 4౦.? 14/20 ౪/10) ౧1౧౫10౯౬ 10౧0 4౧6, 11100901౧6 ౧౧9౧౧ 7౧6 0011006064121 9069900 0 ఛం ౧౯౭56౧1 6౮2) ౧2/8 10౧00619౧0 20061 గ |! ౪49 ౧|949200/ 06గ2110/ ౧౭౮ 0౦౧౧౪ 1౧10 081009 28251 200 ౪౭8౧౩ 90[0గ8[౧96 ౪౧౭౧ 1౧ 46 ౧౪౫ 15906 01 1౧౮12౧ “0/౫ ౧౦౪ 2100005 1౧ 11921076 ౪౦౪ ౧౭/6 ౦౧$/ 1ఓ1౧00615408 “| 101-219 1౧ ₹/6516గ 8౧0)00గ' 16 016 0౧ 9౭గ౫ గా1౦౮16 1600౮. 1! 2౧౧ వి౭గ౭ం/ 20౧926664౧ ౧గ౧౬ 5860 619010/ ౧౭5596 10౧ జంగ 09గ41౧ జ అంగం 1౧ 170 ౬౧6 18 0౭౧1౧63 ౧15 ౧౭౧841 10 18 £010! 50న0గ2" 360. 1౧౮612౧ ౧౧౦96౦౦గ౧౦౩|౦౧౦ ౭౦. 116 6౪8౬ 0116 గ౧౭)౩5' 11౧9౮15005' ౪/29 16౧ ౧౮౦|1౩[661/0౧) 0410042 0 ౪06౪111164 10గ౧౧9 ౪/౧100 2౧9 1౮౩1068 64౫౭౧1౦౧౪9 ౪8 09౧2గ౧౧౭౧౦ 00గ౧౧౭|2౪/6 ౧౧1౦100. ౮ ₹16 ౧౧996801 ౮౪/ - 107౧8 ౪౧10౧ 6902096 16 గికంగ ౧౫ 1౧2! ౬0౫౧౭1౦౧, 080 ః ౪101200 01 18 ౪/16! ౪/౧౦ ౪28 20౧:1063 10 10 ఇ స | ౪6౧110 9686 550 1౧ [న్‌ (న ౧౯050/9 119 010 2౯0౧౭0 92౫౧౭౧. వీ1 ౭5 ౭1 ౧25౧0602 గ/6౧౮6, 8260౮౧1. ౫9౯ 121౧9 10 [0% ౧న (౮౭/0. 7౧9 0౧౯౦౧౦౦౮ 01 119 ౧౭1101 119 016౯ 310/5 ౧1896౧ 2౧6 $69100 1౧6౧ ౦% [౨౦6 9 2|| గంగ౦ 00౮1 ౫౦౮ గొలక 242/3 9 0౧ ౧6 92/6 ౧8 & ౪౧16 ౧4౬౧౦౧ 581 1౧ 19 0౧41? ౧అగ 116 [00%0 (110 ర౭1౧9౯1006119/ 2|| 16 10౧౧౩ ౪/10 10 ౧౪ 2౧6 &8%66 [౧ 10 1166 60౪౧, ౧6 6101841864 49 99/12%005 0/౧ 9 520626 9౯40౧౧౭1౦౬ ౧6 9118008 10" 116 1810031 6ఇగాణజ ౮ ₹|094 25 1౧ [1౧౧౭౬ ర9జక2 2౧6 1౧ 9 7910964. గ 94106, |! 8[0౪16 $00౧| 46 16915 10 6/20౧%2గ2౧8. ₹00 [౧౭౪6 901 10 1౧6 0౪1 15 1౧6 0.14. 66099. 1౧ 1058 068/8 1619 ౪/23 ౧౧౮6౯-౦౮గ౭౧1 0 ౧౪8౧౦6౦౫ 0 90-02ఇ|166 ౧౧0౪15310౧ 1౧ 116 0210414 ౮౧|॥/౪గ90/10 5860౧౧16 1౧0౦౦౧౧9౦1 107౧౩ 2౧౮ 16 (68! 66౪6100౧౭౧ 0 6 116513 611601/ 10౦.౬౫ *11001 1100 6 151 12000806 020 09 172066 0౧౫ 10౧౦౮9౧ 11939. 60 6౮00107216 6180699 0 0.౯౧|., 0౧౦౪666 16 ౧౦999 ఇగ/ ౧౦1౧1 1౧ ౧౭౪1౧9 2 56014100 (56010౧ ౧౧౦18550! (ం00గ1౧౧6౧666 16 082౧610216. |! ౪25 40 ౫0౮.006౧9 ౪110౧ ౫06 ౩8౧1 గా ౦౮్గా / ॥ “001106౮618 012160110౧ 700 &.0. 10 190040. 1016 1! ౪45 6 1156 51606౧1 1౧ 9 120061/ 0 ! ౧|౧౭|౮ | / గ్‌ 1౧ 6 692గ19౯512968 1015 '001100606181 012160 ౪౦౬16 ౦00గ౧౭౧21/6 ౧౧||0100౪/ 10 06 11౮66 ౧6౧౫౧166. 4౧6 1౧౦51 106౧02 ౪1) 16 012౧౧౧౫౫౦౭! 612601 ఇ/౧8౧ 1౧ 19541౧9 60/6గ౧౧౧9౧1౦011౧6141౧9186 09 2౧౦51 6602 ర న్‌ యం శ న - 0౦0౪౧56 6/6 ౪/0౮16 908 09గ21౧ 6128160102 118 గంగాజంగం5 గింంఈ4/00 5000120195 10౯ షజ10గ9. గంంం/0109 10 గా ౧౦౧౦౭౧౦౧ 0 16

న యల న గరరో కథక ₹[100,. ౪౦౮ గ౧జా6-౦౯16 ₹జ09 కీ ఉం౪9108౧౧9౧౦0 16 (1620651 6౧౦౦౮౧౧౦౦౧౧౪౧ ౬౧౮ ౮౮6౮4౧౦9 గ₹ొంగ౧౧ 61494 &|0గ౧8 ౧8౧8||9 1౧65 - 6 ఉజగ00౭గ2గ5 ౧|గా రంగగం గ కోకు 1౧ ౧జయగ2: 19 ౪29 11 01 ౪1945 "2౧6 6 ౮9౭౮6 గంగా 1౧80౧81008 2౧6 6౪6 ఇ౧6 ఇగంం%ం0౧ 107 గ. 51౧08 1 జగంగిడం6 ంళ 119009 0౧ ఈ ౧4౧64 369016గ6౧౧96 స ఈ౦౧ ౧189౧640౮8 &౧6 ₹౧4] 0189366 1౧ ఫం క ౮6౬, ఈ12/804/02 66౪120౧8 2౧6 ం౦|౦౧0౦8])సగ౧8 &6 య10౧ 2ఇ౧రళ6 గ౧౫| 01255 2321౧ 1౧1౧6 8600౧6 ౪/62! 00౮౪16 08 106౧౮ 1౧ [649 ఉఇగ6 15౮గంగంగం. 106 96గ) 6గంంనోడగ6 ౧8 ౧64006 01 19400110, ౧౦౫ ౧9 1012 0 1 *| 41! 9౫6 ౩౮౦౮ 116 గంగ౭| 1౧6 0 00౧80066 19 ఇ000800 3/68 9/ ౪64 ఇ ౧6 ౪43 ర6౭౪/9100గ౪గ1011%9 |$క96౭0౮9. 1! 60 గం[10౪4/ ఇం *₹॥ ౧119 360)6900 ౪1% ౦గం1౧౫ ౧699870౧69. 1౧ & 120౧964409. 50 | ౦౪౫౧౧౦ 840౧026౧ 6౦1509. 861 గ౫౧గ౧|౧౩' 80020) 8 ౪౭169౧5 ౪౦616 ౧9౪౭౯ 09 418 లల" 52119! గన్‌ 6౪౧౦610౧ రో ౦016 1౧6౦-గిగా8గి 2౧06 1౧౮౦ దిగజం10గ2 1616662166 15.గీ౪్ర౪5..1956: కం ప “| ఇగ) 9186 10 గగ6 జ 121 | 50066566 29 గ౭౧౭ ౧6౪౦౮16 0గ0౧16౧ ౪౭ ౪౧౦169 ౪5126 ౬౧6 2 న౦951016 [911006 9౦ 90౧19 ర0౧గ౧౫అ౦౧ ౧6౪౧౦౧26౧౦. గీజగ్రాఉంగం1౧4|/౧౧౦౬౧18 50౧౧౧6 గ₹0గ౧ ౪౦౬, 2116 0601౧01009 ల 14066౧౧ 791606 [౧0౮56. |! ౧6౧౪౦౧96 0౧౦౪ 10 ౧1౧ 46 ౧౭౦౦12౧౦ (౦౨౬౦౧10219 1 76090౧11౧/౭6989 12115600౧%/ 046 5409101 [00411౪6 0256 ₹0గ౧౧౩ 85 గ౧౦౮| ఇ౧6 ౧౭౧4|2|,2౧౮ 2015 ౪౧జ4/6 1౧6 1౧ఇ1జం6గ౧0౧౧067 ర౧ం4 8604౧09 28 ౧౦౮౧ 516౧08 1౧ 791000. ౧6 01 1200౮095 - 119 ౧౧069౧7 0 ౦౪6౧౭౧1 512069 1౧౧1601209 %/. ఈ006516906 | ౧౧౮5 ౧2/6 00౧9 1౧౦ 09౧9?౭1/ 9 2౧/61 ఇ 219? 200 0 3౩00 )/625 16 12౧00409 [0౪0౧ 2 ౧౧౧296 ఇ౧6 16౧ 90౦1 010/ఇ66421! ర66/6100006%11...” ౮61580013196 ౫. గ౧౧౮/౩౮/2 ౮2౧4౧౦౮2౧౭. దిగజం[ 1010 & 1619! 6964 23/01 %10౪6[106/ గగిం *గోగం 06 ఆ౭గ|౧౭|౦౧ |! గాత 55 10 న%/ 1959; ౧౫/ ౧650663 41౧6 1219 [6జ/6 01 ౧1౧. 116 5౮00౦65166 “12% 016 14/06 ౬9 00౧౧౫1౧9 (0 16 9౧60 ఓ! ౧9౧ 09 29౧ 1౧10 119 66౧౭గ౦౧1 441 ౪౦౬ 1200066. | ౪1౧6 6 ౪2౫ 1౧ ౪10% ౪00 జుం గ 400410 50624 10 5[0, ౬౧6 | ౧౬%) ౭80 9686 ౧1౧౫ ని/008861౧0 15 666 2|| గం్ర౧( జర | ౧౭4 ౧౦౪1౧0 1౧ 18 ౧౦౧౧౪౦౮౫౦౧. 560 ౧౦౪/9౪6 1016 ౧9 21 10 ఇ66, 6౫0604౧9 180 ౪06 ౪11 ౧౦4౦6, | క002 ౪/29 0893100 7060౧ 6110011౧69, 166 60993180 1౧ ౦0౧౧౪౭౦౮౦౧ + 19 905069 0014 “న్‌ 2 ౧౮౦6 ౯౧910909 ౧౦౧౮1౪౦౧ 1౧ కంగం2|, 81 791606 14 16 ౧6౧1౧౦ 0౯1009 0 620% 94424 120౫ ౧26 10 1216 2 ౧౦౧9౦౧ 170౧) 6919 156%. 7౧91 8[0౮10 06 1౧౮1౦౬86 ౭10౧0 ౪1౧116 19606 ౧4/6 900641 2౧6 (8౧|౧౦98 2౧4 ౧9215౧ 4616 9/8౧ ౪2౧౪1280౧3 0119 *౦/69 ౪౧6౧ €6/0000/ క88018గ8%0 0౪18 006 016 10౧66. 51౧00/. 861౪/%/ ౧౬/6 3/0౪ ౧౦౬1/6౧ ౪4౧౩1810౧9 535 ౪//018 & 000% 0౧ 0౧౦81 1౧ 96౧౦౭1. ౦0౧౦౪ 01 86౧016౧065, ౪౧6౧ 61500561౧0 ౧0౧౦౪౧౩, 2౧6 1౧౭౬ 10౧165 ౪61౧ ౧6 9216 గ ॥ ౪6/6 10 06 $6౧110 21580 5/౧1" 7౧6 2086౧09 01 116 2౧91210౧ 2 109090 అ౧౧౫౪౧1/ 1 ౪0౪10 06 ఇ4జూరం6 ఇ 1౧౧౧661219)/ జగం! 6 016 7614004 89216౧09 60010216. 116 ౪23 10౧౮6౮0? 68916066 10110౧ ౪10% (1౪౦1861 ౪0616 09 2 760౧/ 0౧౦41 ౧౬౧౮1౦20 10? ౧6 ౪5661 10 [9264 ౪౧16 ₹జ411100. 4 16 10౧69 0 ౧9౦౧16 16 ౧0898, &౧6 06౯ ౧౮౧౧౨౭౯ 18 ౧౦1 46 ౮6౬/2” 585810౧ ఈ 6 ౫|| 1౧614 ౦గ౦౧12| ౧౦౦|01016..... 00౧1968౧06 |! ౧౪ 53 1౧ ౧ ౧౦౪9౦ = గ్‌ | 25 & 00-౧౭06/-59%6౯ &౧6 అ౭గ1౧6౯ ౪10. క2615560 5961 0% 0011906 గ౦౬౦, ౪14 30౧26 5గ010/116 114. 1౧ 010412 ౮౧౫/|/10/80గ6 [18068 10౧ 1416029 &౧6 710021. 49 ౪౬౩ 16౧ ౫92/3. 1 ౪9 ఇగ 6660210౧10 06 2950012166 ౪/1 “011౧9 0౧ 119 88౧2 ౬౮/౫౦0100102! 010%0020/ ౧1౧ 1౧ [౧౦౪-50-౪/8? & ౧౧౧౦౯ అ) 6 540069 9౧౦౮౩12900 2౧6 ర6ర6108400౧. 55 060206 ౧018590! 0 00గ౧౧౫౮/6 . 1౧ 0౧9 ౪౮19 ౪౧100 ౪6 ౧౫/10 04 6౮౧౮౩ న౧|౦100/ జం 1016 ౧0/606౧10 560. | 6ంఆ/66 స 1060041216 191 అ(౭గ౧౦|9 (౧ 04౧౦4౧ 1/09.

వొ తి - సం. 09262 2జం2యంమం2120 5151 ౧6౬6 0 9 0904గ౧౧6౧1 01 610494, ౮౧౫/౭౧౪|౧/ 0౧ 11206౧20. 5% ౧4౧6౧2౧” శీంం2 గెడ౦ం

0 న2౧డకగంగిగిడ180 ఈ 118 10350 6/8౯ 0 19 1264110021 ౧౧6౦౫ 1౧ 7610064 1 జం020౯. [19264 0 1౧6 09౧౭గ౧9౧1 ౦0+ 1916496 1౧ శం గ ౦౦0! 0౧ 20౧80[020218000 5 & 01853 .1౧2 196 ౧౫5 ఈ 2029 (1927) ఉ[౧ం౧ ౨౧ జంగం ఉ౦గ(9 01 119౧20/ 0గ౧|౦౧౧. 1౧ 18 ౧9 గ౭౦౧౮౧26 ౪0౧గ2/20280 112100, & నింస9101 6150415563 116 0గ01౧౫| ౪6౧510౧ 01 శం 9910 206 ౬౧౮ ౧౭౯౦౧ ౦1 116[219 +౭9 18 ₹106-00జం8110౧ “2౬గ౦౮9 26611008 జం6 0౧2౧96: ౧912196 10 ఛం 8గ గం(1602 00౧౧౮66 28 9 [16926 11 1950, 1*గ 1! జ ౧౬9౦౫ 10 9/ కౌజు ౧19 ంగంనగ 01 &౧64 410964 (8902400 *ంగ 1౧ 16 6908గగాంగక తీగర[౧/2 1120400జజ2 2౧6 ల 2021020001 అగంగ౧క/60 [౧6 ఈ8 11౧68 /8౧/ 9౧౬౦61౧౧6౧ 0 గ౭౧2|1౧02 గం60159 జ/8 1జ/1 10గ౧జడంం' 50%0125010 ౦ [౧19౧ 0౧66౧ & 1219౧186 099800 [౧8/6 2 1౬0400 1౧౮6౧౦౪ ౦౧ గ ఆ౧౮9|(5(2౧61౧9 50౧012 2౧6 2 ౧౧4౧ 0 ఇ౧౭వ5060౧1౧9 2౧4 01 119/౧20/ 51464199. 8 నిజండగసంగ00౧180'5 66100 019౧0౧1501655 0[2/8019. ! ౦0[౧9166 1౧౫ 3096! 0 గంగ౭౧29240౧0[44/2& 01 స12౧౧690[౧౦064౬ ౪/01 ౧15 140% 2౧64 ౧గ/|999 10 ౧౪/8 1౧౧౦౧166 ౧న 5981 గ౫డం9గ/ ౧౯౭09 00౧1౧౪68 10 00 29౧921 0189510 29 ౧6846 01 16 0002410601 60౧౧8 1౧ 60064 11690119. 1౧ ౧5 ౪9 [1౧6 ౬ [౪016 1970-1987. అ(12౧ఇ|0౧ 01 సి జాగంంగంరడిక ౧4౧64|౧9 01

1 ౧264 గ౫/. 05 1౧19౧|౧64 ౪ ౧10 *గింగి | 0 ౭౧6 ౧13 ౧౫9౧/ 012 ౪660 ౧2099౧66 10 ౧౧691 1౧౫ 2౧8 ౧౦౪56 1౧ ౧౧౦౬4౧౦ 1౧ 1950. | ౪28 1160 2 50646౧6 [3౧ | 91 గం!:864 0041421664 ౧0 0౧” గిల్లరం 01 1₹ంయయ066 గ్య్థంం[ 25 ' ౧010౧09100 . 00 1191౧21119 0641౫50 ౪166 ₹౭0% 6 128౧964౭99 2౧6 టింిగిషనింంగితి ౧౧0౧202 +9గ142 1౧0440:. ౧8 000%9- 0౧ 18 రిగం1౧ 206 564౧/20592602 ౧2౦ 001, &' రజ 11916 04 గ; 06౪/6100గ9౧౬ 0 8004809, - గన(0౧/ 0 ౧9 ౧౦౦౧౦64 గ *గ౧ ౮1౧౦51 శ[6గ౧6535 ఇగి6. 1209040896, 50612 106180 0944095, 119/జ04/0- జంం4ంగ౧. ౧6 460౧ 897664 19 16 శంగ౧9గ5 0051, $40001 2౧6 16 1148 8౯9 1౧615060౧92016 11ంణుం/ ౮61 8800 43 “0/10 గివ౭ంత8000, 10 కం4ంగఏ 01 12౧0౮209. [45 000% '540౧60౧' 69215 & ౪80౧31240౧ 0 గజ! 62925 “1460౧4 5256465800, | ఉం ౧౫౧6 ౧5౬061! 1౧ 616004 0౧ ౧50గ౦| 2౧6౮ రనం౪69964 | 119020/ గిటుంట ౧8. 65 ౨/౧౦|౧|93.. 50018 01 0819౯౪2౧3180౧8 ౦0 ఓం 92౧9 2410౧0 ౧64 ౧45964 1161 506621 ౧౬21460. ౧41 34042 249 అ౦౬ కో 1౧౧0౧౦5:664 ౧9 ౧౧౦5. 489 [19 అ|౧౦6%0౧ ౮ 119 శల అ౭0045గ 6౯ ఇంం౯5/ గర 2064 &గ 01 గడ॥60154 1౧ 06౧౦౧21 160809 1480దగాకాంటం ౫ దగగ 9౧04౬9 002018 &౧౮ ౪8/39 [00౧ 56౪621 ఈ౦గ(5 0 1241 గగిక్‌ ₹010. 1౧౧౧౦గ౫| ౧06౬ ౬ జల ౧౦౬ 100

నంగి 00౧ ఉంగగం నిట 6/1 గంగ౧1642&2 ౧2౧ 89 9210 10 06 42 10౧2౧105 జనర్‌, నంగియరిక నన నటుటటగా.

"06 1లంళైై6 9906215515 0 కలు212 5/1 .గ. లి2౭గ౧11 42 కఫా 816964 1౬౧9౦209, 10౪609[ 0౧60 11014664), *ఆ066945 2 196 0౧౮౧౧ 0౧” 116 500690 1౧ తగ౧రగగ2 ౧౧౭౮౦5౧, 25 6/8౧/ 0౧69 న౧6౧౫౭౧౦౧ 56%1979 ౪11 9౧119 9గా561/959 6106 (౧049, కక 9070364 16 ౧౦౧౦ (॥గగ664 10 €9 ఇం 72019 0? 25 112జ2/21669. 829664 0౧ 1౧8 0991001021 0౧6689 0౧ జ 5219 20౧06. 7౧9 ౪౧౦4110121 ఫ10గాజ10౧ గుజఖంగం/ ఇగాంగం్ర5క8 1056 6160౪6 00౧౧౧౧౫౮౧169 *౧౦:6 561169గ16౧ ౧౪1౧8 ౧90019 ౪1౦ 6౧115 *61౯ గాంటింగణ10౧౮౭ 28 ౧౦ ఇ 1925 ఇ 164 0౪౧%గ968 016 జం 10౬౧6 ₹ అ 761000, ౧69/5 10 96 166౧౪16864 29 7200119 1౧ కోణం9 0 1౧61 2౧6 21890 ఇ0గ046. శీగాంగం9 8 6 01012) (600165. ౯౧౦౧ ౪6 5219 0 166౧౪10/౧౦ 1067 గాజంగ 0౧98/101ఇ) 1096899 5092%69 - 116౧561468 ౪0 ₹6 ౧8810౧81 1౬౧266 ౮౧౦౮౪౧ 20015, 7916009, గ౭జ౧౧౬ర||45 206 1214091698 0౧ ౪ 6 0౧161 గ|౧౦గ౧౦/ 12౧90296 9౧౦౪౧ 0 & ౧౭౧౧౧9౧౦ ౧౧1240౧9 1౧ 9౧౦౮౧౩ 10 61510౧ 121 8100౧, 6 (6౧66౧౦ 0 66౦12౫౧9 0౧౪8 ౧12069 1౧ 16 ౧86115 ౧౫౦౯౪ ౦00)2/2ర6గ౪40 72౧8 గొంటింగ(0గం౮8 25 16 ౧6010౧41 1200౮299 01 109 ఇగ6 19148645. ౯01104, 060102] 200 $50014 51219 0౯3 16 00౧161 గ౧|౧౦౧౧/ 12౧9౮౭౦6 0" 106 6290౧8 ౧19౧1 ౧4౪6 5890౧ 1౧9 00౧1౧001౧0 51219 3 2 182179 ౪౧100 19 64౮19 ం౦గాగాంగి 1౧ 1101019 10! 560% ౧౬51 గ౧|౧౬(0౧౦. ॥ 6069 ౧౦1 గం: 7౧5 16౧66౧౦౫ ౧౧౭౫ ౨89 "౫ 006240౧ 1౧ ౧౧౦౭౧ 81 19 90/66 ౦! 016! ౧౭౦? 0/48/612౧ 0119? ౧౭౫ 0 16 ౧౦౪౧1౧/ 4190. 1200642068 2/9 69/౧౧ [ [ | శ నన ము నర. యన? ॥ గంర్రి/ర1౧ ర (6 7616005 0 గం/212. 1061 106౧6 2! 0౪6౯ 16 ౪ంగం, 061 ం906211/ 161 1౧౧౭౨1240౧ (9 10 06 00౧9106860 29 116 95611 గాగ్రి/జ|ంగిక 2౯8 ౧౦౬ 1౧ 070౮౧9, ఈఇం 1౧196 10 ౪ * ఈ00గ6 51206 01 ౧౧౦౧౫౦౧. ౦గ౦1౧౭||౫ (6౫/ 2 800/1 5౧2%) 0 1006 (౧౭/ 06 2 164 ౪9౬౧) గాగ [౭/6 ౧౫|8౧4196 10 [80౧1౧266 2౧6 216? 2౧6 /9191/6/ 0% & [1906౧1 0గ91౧. & 00౧51606/20168 ౧౭/౦6 0 ౪1%/ ౪9619, 109)/ ౧౧191 [2/9 ౧౦౪6౮ 0౪610 18 గం[౧219 6010౧. సీ౭ంగ0/ గం ౧25 ౧౦ 00౧౧౧౦౧ ఏం/606 * ఉం౦0081 4 191 961160౧అ౧19 29 1౧ ౧120౦65 ౪౧6౧9 8 ౧౧2౮660. 81 200౧05 గం౬/196 (16/16 948 00౧:10612019 ౧౮౧౧౦౭౯ 4 7౭౧ 5ర98[9గ5 6౫156 ౭008 0 816000 00౧౧౮౧98 &180. 1/090061 గ౧౧౦52| 619/7 2౧6 1511084419 506861౧0 4౧/1, ఇ ₹0!00640[ 54౧/6, గ 18 6గగం011 10 61619101౧6 సీం 2212౧ 2౧౦ 916౮66. ౧9166064 $ 0౧ & ౧౦౧౧9 హం ౧౮౧౧9” ౦ 76160696 1౧ నంగ౧॥15 &౧6౮ 490 116 12౧94209 2౧4 1618 100 42 19౧66౧౦ 0 +“2గ0౮9 00౧1౧6౧496 ౪౧10౧ 90948 9164064 &8 6౧01206౧6౧ 0 7916641 0 72001 0 సీజఇజ/21గ “6 గ౧౦46/-10౧048. 0౧౪ [౧౧౪/ 186 2 16 (0౧19%/ 0౪ ₹1%10 $ 006అ0/36. [జంగం/ 06119౧ 08౧848 0641౧95 ౧౧౭)” 01/6 19 ౩౧849౯ 10 ౪6 2/8 ౧0౭ ౧|౦గ౦016౧1 1౧ 16 ౭౧|| 12౧06౬0969. (౧౦౪4 19000020౧0 *౦ ౧19౧0 09 1) గ6212 6000 8092073 (గ 119212 ౬5 60 ,529. గన్‌ 90050 జ ౪6 011064 1౧ 60౮97౫౪1 0 &1026/ ౧01౧186 0౪ 18/69 (5 ౧౦౪:|౨11%/ 10౧ 8 6౧ంజ9160౪900౧9౧1 10400౧8 ౪11 9౧151 ర రోం డో టం ఓ97801/68 2 01000 80921625 (0 00౮69, ౯90 ॥ 07 28 14619ు/21995. ౧69 ౧6౧౪౮౩ 1ం64౧95 21890 19 ౧4౧౦౪౯ ౦1 ౪౪00 ౧0019 ౪) ఏం ౪8౧/ ౧౮౦ 1౧016646 1058 81600౮6 5915615 ౪౧౦ ౧|9(౬696

06.7819 కనితతకతగ యనం తతత 10 గంణ18 10౧) గ౧౦[౧8 ౧26690 1౧ ౧006౧1 1౧౧6౬ ౧౦8౯ 100009. 706/9 18 69౪6౧/ వ053101॥గ/ 10 (104/6/98 1౧ 13 ౦౦౧౧౦౮౦4౦౧ ॥ గ౧౭/ ఈ ౧౦01౪64 ౧8/8 8016 గాం౧8 540% 164006 00౧౧౧౫౮౧6౩ జ 951౧09 ౧౪4 ఈగా౧|౦/గ౧౫9౧1 2౧6 0645106853 615౯100186 1౧ 66/60 ౧4గ ౦ గంగ 10! *౧00 0౧౧౦గ౮౧|65 26 ౧౦౧౧౬౧౪791 1853 1౧ గం[312 140గాజంగ న 1201009 26 ౧౧౭౦6౧౬ ౧1౦౧24౧ 10 గం 0౧౫ గిగిరగ![8 ౧౧264౭౨౧ 10౯ ॥ ం 500% ౧౪౧౧౦569 1౧ గాం౦6౭॥౧ 1౧1695 15 ౪8౧/ ౪8౧/ 110 ౦౧౫11125 2/8 100౧6 గఈ| (౧ గాం 11౧౧96 2౧6 ౧6౧౦9 1౧ 8 ౧౦౧౪12౦౧ 0 9164906 గ2|0౧1 పైన 1 15 నన లో 506266 0 గ631 01/6౧ 1౧ 1౧6 ౧6౧౩౮5 నం౧౦గ 00౧09౧1౫0౧ 5 గాం'9 / 110౯౬౧ 9౧౫1 ఇం ౧౮౧౨6౯ 0 5600 ౧౭౦౧16 ౪/11 568 0౧% జంగ. 700600 12610౧41) 000195 ర్స నఖ క్ష ౧౧౦1855100, 9/29 ౧౦౪ ౧౮2966 1౧ 11197901 ౧9౦1910186 2౧6 ౧౭౧౦౪ 02710౧09 2 1ఈ/ 0018౧ గో "4౦/౯ 2150 1౧౦161౧0 ఇంగ! గజ 068 6 90692[955 0 19 19160090 61816013 ర 0 (గా 1౪ 4 త వ జా 51 01 గ9214 ౧౧౦౧ 16 0౭౧9౮9 00/85 0౧6 2౧ 10007. [64౯6౧౦2౫ 6౫ గాడ 0 2/99 క 610606 900040 01 గం[212, 5001 ౨01) 500121%/ 2౧6 961 2 0076౦61 ౧101478 0౧1 16 ౮60౧096 01 00౧౦గ021/ [6/ 00060౫ 0౧ & 104/6 ం౦౧౦౪౧౪౭౪౦౧ 0 161696 ౧౦0౧౪1280౧ 1౧ 16 గ స్య +౬గంల3 ర|5౪10 01 [6121౬ 1౧6 ౧410౧41 6150101 051400. 00040185 1౧96 100 ౧౦51100 గజ/౧8 ౧౧0౪ ళజగ ౧6 79104096 0౧9415 29 141౧4 [౧ 16 45% 01116 7610906 ౧౦౧౮4౦0౧ ౦1 గం812. ౧1006౧ గ202020జ 169100 0 6 1/2064గ 01%. 116 ౧౦గ౫౭5 10 6 5800౧4 ౧౦51100౧ ౧౪/౧9 ౧౧0౧౪ 1002! ౧౬౫9 01109 9100౪4 01611 15 '591609405'. భజం 11%. 825664 0౧ 16 1981 ౧౪౧౦౪౩, 6 7069/ 6౧9899 1౧ 09% 72009 206 479 6154401 ౪/59 ౧౦౧౮౪1240౧ 0 18160౮9 (62120666 600౧౦౧౫|౦4|/ ౦0౧ 42౧౫ 016౧) &/69 89918016 ఇంం0/0109 10 ౧౦౧౪124౦0౧) 15 &3 ₹10110౪4/5: ౧జఖ/గంగి, 6011 ౧౭౬౪౧ 6910. ౧6 061169 121 16 70842000౧8 గ009 5గ౧౪18౧ 0౧11104! (1885-1923) 9069౧1 900౧9 "916984 120౧1189

1. ౧౭1021 -- 27,730 0 ₹0406గ౧ [0౧ గజుంగం02౧ ౧౭౧1౧౭౮౦)
2. సగం -- 6,789 (0 ౪9 ౧౮(౧౦౩౩ 0 0౭గ/౧9 16 [0/2 ౦౭/12009
3. గం2[1066 -- 3,887 2166 “౧౭౧౭౧ 2౧64 16 7698౧1 360౪260౧
4. డ౧26012౧) -- 3321. 26 1191 06506౧602019. . 5. [౫౮౭౧౮౧౧ == 3,138
5. 0౮౬౦0౧ -- 3,113 7౧6 ౧6012౧, 1౧00601 గ౧ం౮గాంగం410/ 1883,
6. 10లగక! == 2,881 00004[0౫/ ౬ ౧౭81960658 081110% 1౧ 9 గంగ౧218
7. 481200440౧ = 2,382 80090 1069/ 29 అం 9రలం2100౧2|/ 4౧6
8. 08౧౧2౧౦6 -- 22361 600౧0౧0102 20౪7200606 2౧౮ ౧౭౧౫/ 0146౧ ౧8౪6
9. ౪౧/౬౧26 = 2,173 16 512103 01182610 ౪91౧653 ౧౫6౧ 0 46 51219.
10. గంగజ8గ ౨ 1524 716 గ660612 రం ౧౦( [౧2/6 00౧౦౪౧౪286
11. గ||6౧౧6౫ = 1230 96819గ60౧4. 1061 651౧060100 15 50686 0౪9 జ ౧౫౦౧ 10౪4౧5 &|| 0౪/౭ గం/211. 50గ౭ 0౧౫ 06 161496 ౧౦౧౧౫౮౧౫6౩ ఈ గ68121& (౧0౪౧ 10 19 ౧999౧1 260100? 2౯9 0౧466123, 1౧ ౧౫19౧4 2౧6 గ౧౦౧౮౯ 6136101, ఓం అం 0౧649 206 ౧9, ౧66౮12|5. 1 8 ౧౧౦గ౧౦౮ 1జి 21610406 ం౦గాగాం౧ని/ గగం౪/గ 29 610006 0౧౪12౧ 16 గాం౧6! 10౧846 ౮1 168 గం2002059 106౧6 (24 సీ2జ౧4| 791696 0౧9౫1129). 1౧656 61096 1౧ ₹ం ౧12౧06౯ (89100 15 791090. 5100%200/ | 0౧౦42౧5 &౧9 2021౧0 8600614666 1౧౦ 5640 ౧౬5195. 19 1010 ₹21 & 5901100 0 116 2100125 (0౧1910 6009! 18 0౧914౧3 0 115 ౧6910౧ 2౧౮6 16 +1ం౪ఆ౧64 1౧ 6 న౫9081 0౯160) 5088% 61096 0౧9419 (9910002089) 0 ₹/౪/౭౧౮6౧౧ 6151100 &79 1౧ 9/7 గ౧ంగ౫౦, 2064 121 & 02509 కగం౦4౧ 28 18 98209 0౧ ౧౦+ 4 10 ౨8 6616౧౧1౧96. 0౮6 19 24 12021 901096 0౧90865 106౧6 1౧ ౧౫౦౧౪ 6090200102] ౧౦౧-౧౯౦౫౧౫న్స/ ఇ6 ఉ80 606 10 ఇ౧6| "10006౧ 6151105 50926 91006 83 ₹015 ౧౦0౯ 60010110 ౧౦౧౮1౦౧౦, 6 ౦౧9419 0

వ్‌ 62 08౧43౧85 08000౧8 ₹గా౭గిరగంగ రం ౧౦01 ౧2౪/6 ఇగ ౧౦౧౧౦ *గ) 18 861 ి" ౭86] “506” 0౧9112౧ 01 న219[4 2౧6 గ౦౧౮౧ 706 0౧0425 2008 “69, 114 “ఏంఆ56' జం 250 ₹౭66౧5 206 ౧౧౭౦ ౦ 19౧ జం లా కంటం తిగ4ట టం ౧౧౪౧౦౧౫౧ 0 0౧౦౦౭గ68, 5ఈ2%0020%/ 610. సయ! ణ “0౦0” గల 0 46 నిగ౦080%)/ శం ౦౧918 0 1౧౮౭౧౮౧౧ 2౧6 6 20౧48 481067 8691 46౪9౯ ౦౧౦494౧ 0 ౧49౧౫1 ౫౧౫ 06 0 1౪40 65816౧ 84 న “గం 023193. ౪౦08 కం 01౮౪ “'ఏంర్వే/'

గంం2|01౧9 16 0106 ౪0 00౧౧౮౪౧౬ = 16. 6 సు! 2:1౮ పళ(6' 10200208 ౬౧06 (19 ౭1060129, 18106 04 పను సం క స ఛం గం/20౧4౧౩ 29 10౪4౧౮6 1౧ ₹6 1||2౧006౯ 2౧64 0|| '0గ౧6' 0:2౯8 లం 01108 22006౧2౧ 019౪16 &౧౮ శం 2౧6 ౧౦గ9౧5 6868 “౧81౯” ౧౫౦|| 418₹ / ౧౯౧౦85810౧. గ౭21ట012ఐ 8268 గొడ|౧0/ 106౧6 1౧ 9౪4 గాం! గ౩రేల “కగాం011"

గి టో 002 “5100[%6' ఫ861 16౧”

ళం 0౧40! (20% 01 8౭ ౧౭౧41 6150౧0 6 9016 “0056 ౧494 18631” న౯౦1855100 గజ|కకం125 2౧6 ౪68/6. ౪1౫1 “౧908100” 68౪౪ శ్ర

0౮610 80012 2౧6 06౦9200102! 8250౧9, 16 819 యై, ఫో సనన " 61640064 ౦0౧౧౮౧9౩ 0 గ681215 60 ౧0౦ ౧* 4114 “(6164 13008 703" గాంంగ్‌ ౦౧౧౦గ4౧||65 10 1౧18౯౧1౧96 &౧6 ౧9౧౦6 818 “లగం/౧॥|[8” ౧|| “081 ౪6 11090296 0 9200 0౧౦౮౧ గ౦౧1 06 ఇ క 1041గు గాంంం 00% 5602216 612600 ఈ 7౪100౮6. 51౧06 &॥ ఈ 9౧) స్తో న! (్‌ంరిరిల టి 26 0౮61 01 0/౧ 19 ౧౧౭1౧ 5192౧ ౦01 7616008 ! భో. వంరనం ంర్త్‌! 105 ౧౮౧6౮౪68 0 626౧, ౧౫౧ 01 68 1269౧ ౧1|| “ంరరీలం' ద౮౮౮! 410౪6౯ 66౪910016౧ ౦౦౦౮౭6 1౧ 16 761690 12౧0౮806 [0290౪ “౧81౧” 6౮|| *ల/166 91౧96౯ ౧౧౫౦౧1 ౧౦1 ౧2/6 06690 9[&/86 0 656 6141606. *ి “టర వట త. 00౦౧౩166/20169 1941041 ౬౧6 92౧౧౧౧2౦౭1 0%&౧0658 4066 “0066101౧06 0812 జటా ౧౧౦౧1 ౧౭/౭ 00007796 1౧ 6 6100౪ 61216015 ॥ంగగాట. ంగి 981౧౪4 “6850 0 గ౭28& 6606 10 19 1౧166౧౦6 01 ”౭౧౧| 206 6:44 “10” గల “20 1212/21800. "61 1 ౧౧౭/ 09 ౧౦9౩1019 1౪1 90గ౧6 “పో! 105906. ౪8516 118967 019 2౧00201060 ౪౧100 ౧౭ ౨9 ౧౦౧-అం51౧1 భి ర ఏమరం లేమా ॥ 1౧ 119 7006 గంజి 12౧6 0 శ. స | (410 ఇగిర గ౧౧4౧౧/ 08 ౧/౪౭౭౧/96 80:11 “౧10[86 ఉరేంరేం నీ 1౧ 1656 6121606 జర 166 ౧ ౨6 0 1౧౧౪౧౩8. 1౧౪గ4 “70% 611౪9 “కళఈ600/ “06 10 16 ౧1800౧/ 0 79006 10౧80106. 15000646 “౧0౪4 2992066 “001067 51౧॥1251)/ (౧౧1౧18068౧ 0 016 064510గ౧59 &౧6 రగాల112 జక! సహన నో |

వ శ న! నిగ20%095 0 18 2౧0160౧1 76160049 గ౬/ 06 స్‌ 76[66166 1౧ ౩30౧08 0116 0౮910౧9 &౧6 ౧౦11099 0 116898 00౧౧౧౮౦౧6౦ ౪0100 ౧౧౬౧౧ 09 0 పరం బలంగ 121 గాం 1౧౧౧౦గ౫గ౦9 10 16 00121 ౧0౧౧ 4 నరనిర ఆరం ౧౫|| 1904 గావ ఇ క శ ం క 1౫౮ 1564 రే8: ౧0౪ 00౧16 ౧6౯6”

0010100102 2౧౦ ౧౮1510 9006) 0 16 791006 1 4: 0084130080 6:11 9 19 ౪౦౪4 000%, (5 11 119 ౧౦౧౧౧౫౫౮౧|౦6౩ 060౧166 గగ౦గ౧/౬ గ౧1౦౮6990, గల8404 11064 ౧౦:16: “5581 *6 90 ౧0౧6? 68060141/ 0 1096 512198 *౧|౦౧ 4/౧9 ౧౦ గరిి4 [10 *2గంా8: 111 ౪0౪6 ౧౦౧౧6 10౧౧౦౯౯౦౪౧?” 00౧|9౪౦౮9 10 ౧6౧/2 ౧౯26660 13 &౧ 1౧౧౫౦6౪6 “న 0: బగారం ౮0 110 ౧౭5 2 3191607 ౧9౦95౩|/ 51౧06 1౧9/9 1$ అఆ6౧/ ౧౦౩8101%/ 10 పరం 4089థ4 221 000 (8 181 & ౦౦౧౫౧|618 61901ఇ090౧6౧1 0% 118 006510౧159, 6 12006 ౧౫80661 ౪0౪? 6౪645) 154219) వం8 41141 ౯2౦0066 &౧6 6౧ 116 12096206 ౮6౮66 10 116 00౧౪౧1 00౧20 ౪1% 016 1౧064540 6౧౦౪09. వ ర [14 310660 ౮౧౮6౧ 11౧9 26౧0౩

గళం పెకంం1లయం మ 1216010109 5గ ౪.1. 540/2గ0[112గ కఖా 9౪౧/9 1900010088 1010486 1౧ 1౧10 00౧9166[840౧ 1౧6 గ౫6౦౧౬౧|$౧ 0 806౧6 01293102 616010100౫. 0₹ 1218, ౧25 00౧౧8 10౯ 0౧2౧09. [౯/90 ౪౧6౧ 6 గం౦ంగ4౧|5౧| 0 806౧61 56౪8౯8 0111015౧) 1౧ 1౧614 &౧6 20026. 6గ౧9/50౧'9$ 0[2౧౦6 ౪25 6150085606 ౧91001201౪. 16 080565 [10965400 56౧/9 ౧28 ౧6౧92[86/ 0908౧ ౪9/8 21౧1004166 10 46 ౧గ౧౮/5101001041! ౦౦౧౦10౧8 0౧101566 10! 119 9616040౧ ౫ 1౧10౧౧౬౧15, 16 0 16 50025696౧5 149 19 200064౧1 0 గ౧౦(4౧9 ౦00౧౪౧౧ 01 116 ౧౮6810౧౧46 2౧6 6 1౧ 9 ఛగంజ ౧౦0౩౪ 2౧6 16 గ(౧0౮4 01 16 ౭౧90౧౧౪! ౪౧౦ ౧౭00౧696 1 51౧౫ 6 6ఈళ8019 508266 2౧౦౦౧ ౧౫౧౯౦౧ 1౧౧ ౧1 09౧౪౫4 01 9 &416గ౧8 0 /8౧%6/ 6॥16గ0౧ &౧6 6115 ౧6౧/౦౪౮5-5/5190%, ౧౧౭౦౦౮1౧ 108 610... 2౧6 6 ౧౩౪6 66౧ ౧01౧166 061 0౫ 1219౯ 612|60101001515. 00౧61110౧5 01 116 ౧64[౧97”౩ 0౪696 94, ౧౧౭౩9౧౦6 1౧ 4 0౧100065 01 1౪699440౧9 1౧ 16 01 *జఖ 0 61౧1 1౧ 0169 *౦గ౧ర9 1168 ౦02౮595 060910౧1౧9 52969, 16 ౧౦౧౦6౮ 1010౪86 ౪1! 0 90606 0౧4౧౮౪ ఇం0061౧0 10 100గ6గ జర ౧౭౦౭౩580౧10/ 08 ౧౧౧౧1/6. 1౧15 5౫ 156 (5 ౧0౪ 0116855 2౯8 ౧౦/(8%/ 00౪/5101001021. ఇ గా౭|౦౧ 64601. 4/౧౭ 8 [051 51801 0 15 16 శ ॥ పం ౮ 118 01255104! 61216010100౫/, 1౧9 804 టి రంగం ౨4 ౪౧1౦౧ 18 10 66౧౭౧౦2189 9 006౧08౧ 0 ౮ 116 *ంగం 206 5 థీ కి న్‌ 26. 06 16 61460 2౧6 1౧ 1౧9 4868 0 6/18/3500, ౧ 1611 జ 6౦౯2౧7! 5[[026. గ్‌ 92౧౧౧||౧౦ *29 60౧6 ౪/10 1౧10౧౭౧౪ ౪౧౦ ౪668 2661110౧౫౪. 10 ౧౦16 1౧8 ౧౭౧౧9 01 116 120౧064806 ర 2౧6 10౧0 98466 1౧ 41 జం౬ 7౧6 2006౧1 ఇ౧6| 10 6619౯0౧109 గ 512048 28 & 12౧౮౮409 0 ఇం06 ఇగ 0 0 560686 1౧ ౮౬2 ౬ గ గ్గ “౬8 0౧ ౧౦గ౧2౭౦౧11| 86౧/ఈ/5 10 %౧6 ౦౪1 16 2985 412160. 7౧6 02! 0 ఆ 2 800/9 8 (౧9 ౪1078 & ర2గ1001౯ 90690 107౧ ౪9 10౪4౧6 8609201102! 80946 0 116 909600 10గ౧౧౧9. ౧6 రి = 7200128100 0 121 9021 ౪|| 06 ౧100౧ 909901 1/118% 1200౪ 1౧ 2 56౧65 0 2గ|0199 [౧౫8 1010౧1 18 500[6౧ ౪౧6/6 10 6618౧౧1౧69 శఏ6 ఇ0౧౧0ఇ0%066 116 0016౧౧) 0 16 గాంంగజ౧నగ 01 399600 10గ౧9, 16 0125351021 1126010109155 3906౧6 6౧2౧96 ౪1౧ & ౮6/9౧ ౦౭1. 1131810 ౧౧66 ౮౩8 0 & 6౮6500౧216 ౪౧10౧ 4! 05గ1౧9 ₹064 006 ౪౧౦ 906269 ౧10% *2గ౧90/ 1౧ 2౧ 292 0౮౪1 16 0019 0[28016/159109 0% 16 908600 1166 118గ048 ౪1౧626 0 164 ₹0గ. 80 ౧5 10౧08 ౧/౭౧|6౯ 61690౧ 610.) 70 661౧ 116 &2009%1 15 0౧ 16 [1౫10గ౧౧౧౭౧1- ౧9 600౧0౧౫౦ 2౧6 2/94, 8/ 59160166 (౧107౧౧4౧15 ౧౦ ౪/68 10౧8 50012] $12149 206 ౧8 00౧1201 ఆ 0౪915 910. 9681896 1౧ 1081 2068 ౮౩౮౭|౧ 6 61660౧. గి 1౧ 0%6 ౪౦౧09, 1 న 1౧10౧౧౫౧ 06019196 8౧6 అగగంగగాసి/ 1౧ 98౧౧11౧9 *88 1౮65 [060౧1 0/ 5 ౪౭౧1౦21. 160955810/ ౧6 ౧౭5 10 1౧౪6510849 ఏంగా 1౧ 101 92౫౧165. ₹/౧6౧ 00గాం2గ80౧ 0 18 ౧౧2౧8123 146 00000ఇ10౧, 9౧౦౪౧ 1500199 ౪6/8 2020౧60౧66 10౧ 9౪00104721 ౧౧౦౧౧౦౭౧౧౧, ౪2106 ౮౦606౧౧౭౧౦ 289 610. 10 6126000100) 16 52౧6 1/08 0 56160100 01 100418 16 ౧660౧ ౪౧౦ ౪569 16 ౪2౧4౧౬ ౧15 1౧౦0౧౧౬౧ 1౧ 561601 &/925 ౪/88 ౧౧4౦6 60/ 0౦| 19 ౧01 116 507926 0 6 61216641 1౧ 5409: 110౪110౧. గం6[6/16 610. గ౩ 10౧౮ 25 807986 0 8061106 51464/ 0 116 61246964 23 ౪9696 1౧ & 510018 9౧8601 10౧౧౧9 10/౧ 1౧6 0౦౫ 01 18 50౧/9, ౧01౧1 01 50206 / 16 ౪౭గ౦౪8 001గ4౧11166. 1౧5 92౧91109 1600010606 [౧28 56౧/66 21 002! గ౦౯ [౧|౧౫ 16 92౧0109 180[౧%౮69 - కొర్రంం! 1౧1 2066042191. 5000 ౪065 0 86౧/9/5 616 ౧౦1268 119 2౧/81 0/& ౧౦౧౦210౧ 2౧6 (౧ 46 3616010౧

వ్‌6శీ ఆ౪|+6౧౭8౧/ గ౦9600గగి 01 [1౧|౧౦గ౧౧౭౧) ఇ58 ౧౭25 066౧ 10110౪/664 0/ 1051 540% ౧౧౭౦౦౪౮౩ (616౧10౧౩. 51౧%॥4%3౫/ 46 5001010015 18 ౧9౦౭౩౩౬౧” గి|[90 119 11906069[౧0/ శగ౧11/0౧010015 ౬౧౧60౧1915 ౧౭గ౭169 20౧ 1౧౦108౧1 01 9 ౪6౩౭ 01107౧౫ ౧ 1౧6 04313 015 ౧౫౧౦౧౧6౩15 20061 98 ౧6గ౦గ/౫౭౧౦6 ౦01 16 64౧౦6 01 గ౭రే2గ 1౧ ౦౮౭౦1౧౦ 49 గాం౪6గ౭౧1 5 9 906౧6 0%20౧96. ౪౧1౦౧ ౧6 ౦00౪164 ౧౦1 0036౧/69 ౪1౧ 16 0౭౧9౧౭! 1౧) 920౧౧1౧౮ 0౧6 08౬౧ 50౧/%/ 16 ౪౧౦16 గ౭602 ౧౦౧౮|ఇ|౦౧ఎ శిగి 1౧61/16621 ౪౧౦ 95౧8౧1 నింరిం!240౧ 298 110 ౦0౭౧8౮౦ ర౮౭౧౭గ౧౧౦౧1 ౦౦63 0! ౧౧౦5 0౫ ౧|$ 1౧6 1౧ 6 10/85 24*28/ 10౧ 46 96160146 88౧0169 ౪1౧౦౮1 2౧/ 0189 019918040౧ 00గ౧౧౧౫౮౧గ/ “౪౬5 6 0౧౭ *౧౦ ౪45 4018 10 1119 19 3001010015 60. 1 8 ౧౦౧౪6౧౦౧ 15 68౧౧౦౧౦1/416 10౧ ౧1౫ 6 6౮2౧౦౭ 10౧౧౧9 *౧10% 12006 9 గ19౧ 10 06 185166 ౪|| 09 1౪. ॥/ 01160456 ౪6/౧6 104 0 16 ం0గాగంగినిం *6 నింంంం|జ40గ౧ 5 1995 9 16౧ 10 06 165166 1౧6౧/0౮815, 65080111/ 16 00౧౩౭౧/2/6, ౪1! 06 ౧౧0౭. [116589 2021౧ 169 39160400 0౧ 9 ౪౧౦౦౦14016 ౬౧౮ 6౧1౧160౧2166 ౦౧6: ౧౯౧౪56౧/6 6 నిం౧౬|ఇ40౧ 1 ౧౧266 0౧ *16 04515 01 116 ం౦౫| 2౧౦18౧౯ ౧౧౭౦1౦6 01 8 ం0గ౧౧౪౮౧|౧ ౧10౧ & 65681107 19 50గ౧/6/. | 6 ౧౮౧౧౦56 08 30౧/9/ 52గ0౧11౧0 1600౧10646 గ౧౫౫/ ౧౦+ 0౦౪6౧. 1510 ౧౮ 0౪1 ౪౧06 & ౧౭గ౦412” 16/౧) 8 10౪౧6 శ శ 1౧ 16 809600 01 *6 6౧1౧6 00౧౧౧౪౧౧ 1౧ & ౧9 0౮/౧088 01 1౧6 2095216 12015 15 ౧౦1 ౪112006, 19౧ 340౧౧911౧0 ౦0+ 16 6౧1/9 ౧౦౧౮౪12౪౦౧ 10 (౧గ6 7219 1౧0 920౧01౧0 1900౧10౮65, ౪110 158 ౧6౦౭౩౦౩౭౬|౧/. 1 116 2౧928 15 10 06 అుగంగరేంర 1౧౮1౦౫16 21 10౯ 06గ21 (/౧95 01 36౧/9/5 10 1౧౦14౮౭ 0106? ౪1112065 0 ౪౧6౧ ౪1౧6 ౧౦౧౪౭1౦౧ 892౧౧011౧0 (600౧౧1౧౮6౩ ౪/1 00 6౮8౯41. రం ౧౦1 ఆ:౦86609 ఆగజగ౧ 1౧18 10 20404 10%? | 50[౧/9/9. 01219061 5064[౧/9/5 ౪/11 “2౧/౧౦ 1౧౧16౧౦౧౧4౦౧, 9916010౧ 01 118 ౧౦౧౪12౪1౦౧ 90219 2/౭ ౦551016. 09 1800౧10౮68 250 5౧0౮16 అసుంల 0185 15 ౧౦౦౪౦౩౩౬౧౧. 1 5 ₹408 1141 ౪౧/ ఇ౦000161౧9 10 (19 ౧౮౧౧౦58 01 116 5064[0/5%0/. 300101001021-8060/6/-200//618 [2/6 3004౧ 21 కంర 50౧/9 ౧29 18 04౧ 6౫06056 10! 18 /01217/61%/ 8౧౧౭ ౧౮౧౧౦౭ ౦1౧౦౧౮160౧ 15 ౧6౪6౦66 ““కోం[09. 10 ౧౦౭౨0౮!9 002౧06 1౧ 2 గ౦౧౮|౭6౦౧, గ 19 0129 &గ౧ం[6! ౧౦016౧0) 15 200061 16 107గ౮1210౧ 0 1౧ 39190401 15 9101౧08196. ౦00౭౧౫౩6 ₹+19 2 510019 0౯౧౭౧౧౫౧౫౯ 107 ఇ! 06121605. గీ౦౦౮61 ౧౧౪6 66౧/9) ౧౧౪౯80/ ౧౧౮1౧168 16 97706 0% 6604666 ఇం0 2 ౧4౧ 61160121 0౧2౫౧౫౬ ౪/23 ౧౧౦౭5౮/9౧౧౦౧ఓ 6౦౧ ఇ౧ ౮౧౦12966 820౧౧011౧0 ౪||! 5600695166 0౫ 7౧2006౯ 2౧6 5౧010 206 1266 0౫ 08 606110190౧1- 0౧1౫ 1 16 ౧౮౯౧౦96 15 ౪06106౯ గం0%61 ఏ/ ఇంం0౪౧౪౧౩ 119 ౦0౧129 100౧6 1) 2 నిఇగ|౦€|2! 169౧) 19 ౮౩66 9)/ & ౧౦౧౪16౦౧: 601 2 61216013 0 & 51౧016 12౧౮4౬౮6. $41600 01 ౧61 ౧౦1 ౪౧౫ &|| 16౧8 2/8 ౪996 0/ & ౧0౧012100౧. ఇంగ ౪9 00౧%1౧84 10 ౧౧౦౧౦|౦౦౫ 2౧6 2౧ ర4౧౧8 16 800/9 0 16 ని2౬ 612166 01 000౧0౧౧౦6౦ 6ఈ/318 “౪/29 ౧౦51196 10౧ ఇ సీస!8బుజడగా 1౧ 16 9000080 2888 06 ౦4! ౪164, 10౧) ౪౧100౧, 8 ౧౧౦౧6౧౧౫1౦ 5/518గ 71/2౧6గ౧) 1౧ 19568 0౧6 1౧0౧౫౬౧ &గ౦గంి 10౧ 6 1౧౦౫౦౮౮౫ 6121900 ౪౬5 66/1/66. గ! 2 6026౧ ౪61 ౧1066 (1౧౧గ౧౭౧ 0౦౧౪96౮6౧40/ 116 0౪6/2| ౧౧౦౧౪౧౫౦ 5/516౧ 9691 00౧51518౧1/ జ ౪ 10౯1 (4 / ౧౮/౮ ఆంగ). 2౯ 23 127096 2౧6 16 ౧61 *౪౦గ 01 1210౧8 46/82, 0193 4/6 ౧౮11:6 16 ౮౧౧౦ 2516. ౨౨0496౧. 109 ౧౧౦౧6౭౧౧౦౩ 85 ౪/9౬. 1౧6 | 6౪79౧ 604౨196 16 ౭౧౦1౧698 ౦1 16 10౧ 91/6౧ ౧౧౦|౧౧౦౧౧౦౧౦౧౫౦ ౪42/0 119 ౧౦౧౪౧౧౦ 0/ 116 51౧919 [౧౦౧౧౭౧1 2021౧61106 ౧౯౭6౦౧1౧౭౧ కోరోిగొ ౪25 2150 గ౧1౧|౧2|. 1౧ ౩గ౦గ 1 ౫25 ఇగ ౧౭౦౧0౧ 0౧౫ 146 616 | 1౧6 1201 ౪ 0౧2౧06 ఇం00౮6౧1 01 2|| ౦౦౧1౧29 0 10/౧8 ౧1066 ౪౧ స 2/2|12016 ౪4110 నిం౭/25 1౧ 069౯ 615140. 7119 0%) 2|| 6126015 ౭౧6 ౪25 2 ౧౦1౦౧౧౦10౧ 0 1౧౧౦౧౧౭౧ 081౧9 ఆ౧9౦౦1016 616 ౧౦౬ ౧౪౭ కల 5519౧౧0. 900౧ 1 ౪89 002౧6౦0౧66 10? ౦0౧1౦1 ౪౧ ౦19? 00౧౧౧౦౧169 10 ౧9౧106 ౪ 9006. ఇ 1 1! ౪౦౪16 ౧2/6 105 19 10/0), ౧46 | ౧౦1 116 ౮౦౧92146 ౧౧౦౧౦1౦౦15 ౧౦౪ 6౪0౧ జ 5861760 11015 [౧6/60] 25 ౧ 1౧౧౦౧౫౧౬ త 10/ఇం000౧1౧9 2! 6181601 6/319౧౧9 116 06౧6౧/9 96౧౦౧85664 820011౧0 1960001066 ౪౦౮164 ౧౪6 (౧6406 15 గ౧09+ నిం9గం! జంర 600[౧0౧౧1041. 709

40 ౧౧౦9౦16౧1౩ 1౧ 0131840100 క్‌6క్‌ 8౫48౧౧౧8 01 (1/౧౧ 684/౧ ౧౦౧౧) ౧౮౧6 1109502168 106006 1౧ & 6121664 ౪|| ౧౦ 96 & 0గ119గ18 1౧ 96 ౧0౪ ౧6 410/ ౧౫4౧6౧ 609! 2౧ 21652600 96౧9/6ఈ/6 ౧౧౦౮61. /౧16 20 0[(20౧గ* ౪౧100 0 16 ౭౧6౧186 10౧ 1౧ 8 612160 1 8 040% 6091418 ౧౧౮౦౧ ౧౧౦౧౪ 12౧ 1169 ఇగం5166 నింక51018 జ! 168 6౧9౧2166 10గ[౧౧8 ౪|| 06 రజ ౪ 06 2006012016 2౧౫ 972౧౧౧౧౫౭౯ ౪౧100 2195166 1౧ ౦0౦౪౧౪6 01+ *౧౧9 0/ 46%! 99400 [౧౬9 ౧౦1 ఇంం00౧166 1110 6 ఇ/౭8॥12016 6212 ౪|| 25 [౧29 ౧౬౧౪9౧6౮ 1౧ 16 [600[౧911104100 04౬ 08 1౧ ర$1౪/0౪6౧ 01216010100/ 6162819 ౪0 01౪519౯ 1౧ ౧౧010 ౫|8000964012% 0౫ ౬. 8100718916. 9060110%0/ 10060౧ 19 3090॥10%/ గ౭/ 08 ౧౭|| తి90 శ 15 ౧01౪౪౦౫౧౧౫ 2 140 ఫ0658 0 ౧4180౦౧6౧2! ౧.18 146 2 0066౧ ౧౭16౧౧౫. 51౧09 '600౧91%10640౧5 గజం 0906౧ &6/002164 60/ 115100 15 ౧౦ ౧౪౧౧|881016 1౧ 6 069౧9౧21౪6 ౧౧౦66| 12061004! 00గ౧౭(|/5 (1) 04964 0౧ ౪10% 6909౧69 ౪8౧/ గ౪౦౧ 15 0౧ 2185166 ఇగం58410౧ జం (2) 04006 0౧ ౧99012గ౧0/ 2౧6౦ 6442 061 0% గ [641/. 0౧%” గ౭1౧ 1208 01 100910 2౧6 ౧౦ 6౧|/9)/ 025366 0౧ 6412 11 18 61216010100౫/ 04౧ 06 అధి!1210౧66 ౧67౧209 ౧౧౦0౧౩ 16 5600౧6 $/06 ౨౮1 02566 0౧ 2618౯8౧0 40600౧/ 90౪4/9గం10/ 0/ 16 09౧9౧0౪6 గంరం!. ||| 1201 “౧10౧ న &26౪002186 0 116 6౧౭౭౪515. 1౧ 02 ౮6121601 02౧౧౦1 06 6౫181౧66 9/ 121 ౧౧౦66, ఇ ౧6086౧1 00% '08౪/10120 కనిగ౧ం౧౦|౦|౧౦౫| 08041096 ॥8 0౦4| 15 616/60౧1 0 90౧. 16 55,6౧౧9" 0౫ 11₹.800/10040 2౧౮ 0141.6851720 990602/6 ౧౧౦౮9] “ | ౧౫౩ 10 అధి12౧ ఇ జ2గం5(96 1౧6 6610౧5 ౧౭౪౭ 09960/66 141 61416010100/ 1106158 01 618160 ౪/1 08 00౧౧౧1106196 ౪11 ఉం[15 ౪/00 50గ౭08 ౧౧౦౧6౧0010 6౫42 0౧0. ౧9/ 00౧౪2010100/ గ౫199. 4 1౧౧05, 116 గ ౪/11 06 11091219 ౪/10 8208094 704615. 1౧ 6151100100౧24- 110౧166] 1౧ గు ౮6౧621/6 ౧౦19౧12 10 510016 ౪౦౧69 ౧౧౦౧౦|౦౦/ 6 6 2౧6 6 140 ౮99/665 01 0 ॥౧1664 5613 0౧ ౪౦08. [౧8౧1౧ 0 116936 ౧610%1అ/0౧ 2/6 ౦౩96 107 16 50గ౬06 ౪౦౪/619. క5గంగం౦గ౧౧1౧98 106 (6౧6౧8469 91౧20౧0౧4౧ ౧83 8612౧ ఆ౧౮6గ0/౧9 575190౧ ౧౬8 0౧$)/ 9. 9 00065 26610041 ఇర0/జ0౧182065 +ఈగ[0౧ [౧౭౭ 10 96 వఆళం/ |! 2౧6 9 064016 '౯ *౧10౧ ౪|| 09 ౧౦8॥1696 00గ౧౦౭696. 25 ౧౭1 0 119 ౮౧౮౭|01౧6 (07౧ 0౮1 1616196 [౦౧ ఇం006౧4౧9 110 2గ65196 6212 1౧ 6181800, 1౧ 9 50గడం9 5₹00116. 7౧09 ఇ 5/516౧ 0 గ గ క ్ల నళ | ౧ ఛం 1ంగ౧|౧౮9 0 00[౧౧౬|౧21/153 10110466 0౫ ౧81840౧9౧1 085866 0౧ 6 615106110౧ 01 09గ21౧ ; ః గ్ల గా భీ గ క గో! 1 & 19౪4 ౧1510గ021%/ 018౧1664 441216010100156 18 11౧69 01 ౧||౭5 2065 40 0౧ 1/౦౬! 1800105563 (1 స ం 50౮11016౧1 6౧౦౪౩౧ 10౧ 2ంం06౧4౧0 6 10౧009 15 ౧౧౦౧౦966 0౫ 1190౧. ౧6 9/513౧7 01 8268049 లే ; ( క గ మి ౪10౧ 82౧6 1౧౧9౧16964 0౫ 6 618160 2౧6 ౪/౧౦ +౪0౪4/69! 25 ౧౦511606 0౫/ 16 6157100[00151 8 & శీ సో ల ల ; ఇ9 ౧౦౪ ౨007౧౦౪1౧0, గ|౧|౧౧ ౪0069 0౯ 5090860౬ 70 & 00గ౧౧౧౭|౭|/|5 శ ౪|| 06౧121౧1౫౪ ం శ శ 200109012|%/ 51గ12౧ 0౧68. 1౧0 166౧0%0/ 16 06 ౪౧౬౦౦౭౧1016. 06/౪0/9, 19 296౧౧9౧3 సే ం ్ల గ 1 000౧౫168 1౧ (1121665 ౪/౧10% &9 010986 10 ఆంగ 90/6౧ ఈ 8 2040008 ౧ 1/06 0 9౭౧6|౭1/6 గ న న 51216౧6౧18 28 70౪2016. 806 960686 01౧6౯ ౪1! 06 & 6గ|౦౮1/ 060% & ౧093101%/. మెంగం 13 ౧౭౪౦ సరన (1 124 ణి ౮11979౧ 1 9౧011164 06 ౧0186 జ ౦౦0౧౧౧౭|౭1౪/1518 16 రరంగృంగి కోత గీ బ్‌ రం త 2ం | 96౧6౧౫4753 4190 6౦ ౧౦+ 6౫9121౧ ఇ 62 1౧ గ ” 18 రడ. 6121901 ౪2/240౧9 ర, గొడ ౧4/8 & ౧16 ౧౧999౧1 ౬ 12౧06206 5061 0౧|/ 8 000౧౬8 62 గాజ/ ౧౭/౦ 16 గ ౧795600 2౧6 203601 దగంగ61౧9 6 ౧౧౪౦6 0 6311906400 10 &॥ ర్క గాజఖు/ ౧8/8 శ8 గ|6 ఇ059౧1 2౧6౮ 64 గొఖ 0141603 0 & 510016 120౧9౮209 ౨౮౫ 0౦౧5౯౫౮4౧౮ ౧2౪8 & 61979౧0 గ19. | 1956 ౧౫/8 10 09 ౧౭౧౭618009 40 10108 0౧) 2 61216006, ॥ ౪|| 0011 1౧10 ₹6 969౧9౧2౪48 గాండం! 29 05119410౧/. 09 ౧౦౩9810169 10 100216 ౧699 *గ!0గ౧ &౧6 106061 0౧10021! &గి6 61616100 గ|౪9 2౧64 1౧ ఇ6రగంగ, 1౧ ౭|| 6141800, 1౧ 90౧19 6121606 &ఇ౧0] 1౧ & 81౧016 ౧౪౪ గ|68 ౧౭8/8 10 09 ౧౦౩|66. 015 ఉగ౭[౧0/ 611160. 106 ఇ౭॥140// 0 గ|69 9[46964 0౪ ౫|| +!!! &606 00౧౧9|9౫/ 10 16 ౧౧౦౮61. 91109 గ|88 6121606 ౧౧9౧093 0 & 120౧040299 ౪/1 ౮6%10౧6 అని 11౧1606 00౧0[0911/6 ం౦0(6౧44|%/ 8/69 ౧01 16 0౧ఇ&ర16గ15106 0 శాం 18౧0068096. 1౧ 0116! ఇ009012016, 1018! ఇం006౧1201%/ ౮ 19 64 ౪0/69 2౫! 3౧2౯96 ౧1౪8 0 16 6131901 ౪/|1 10గ౧

క్‌56 66౧౪6౧2౧ 95500౧4 ₹9 0౧2/౧2౮16౧19[03 01 119 12౧0౦౮20౦6 01 ౪౧1౦౧ 2. . ౬200 ంయ2ం౧6గ 0 ౧౭౮0౦ 6020౧08" 09 61216065 2/6 గ౧౭గ౫. గీ 12౧90896 02౧ 08 ౧౦౪ 66౦109 [0౪౧ ౮౧౫౫౧0/ ౧౦౮౧౮ 12016 56160166 681౧964 29 ₹21 *౧|0౧ ౧49 గ|99 9[౧౭”96 0 ౧2౧63 1౧ 1౧9౦9609 1968 ౧ 264

&|! 6121600. గ 1౪/0 0 గాంగ 612160౮5 5౧2౯8 & 3. అగ. దమిణగ18 గ౭ం౮౭ 0 ౧000౧/౧. 11260623 ౧6 6౪ 10/౧) 960566 ౪/01౧ & 120౧060206. ౬6 ఆ౧౫౭౫స. 1952.

6 9652౧౧|/ 1౧ 2 12౧1%/ ౦0+ 12౧0౮299, 1856 | ౪11! 1ంగ౧ 6 800866 *|1౧ & 10060296 7౧6 4. ౪. 540120౧127 ౧౦౧4౪౭౧6 10 (౧6 08౭0070000 1౧6|/0౪2| 6181601 ౧188 ౪/1 గ౫౬గ౧౦౮(106 ౮131601 ర్‌ సా వంతగా ర ఆగ 25 58024216 6౧౪6699. 1౧6 8౧601110 గ౧||88 0 & " "

61418064 ౪|| 6౮91106 & 612190 శి ౮61౧10౧ 10౧ 5. ॥.౯ క5001గగ%40, 0%. కంాంం 02/0642౧ & (2౧౦౮౬06, 860566 1౧ & [12౧96409 2౧౮ 2 611601 న(0౧౦/౦౬/౧2/ ర6/6075, ఆ౧౫/౭౧1/ 0 ౪/2801౧00600, 15 ౧0౪ ౧౦5౨0169 *గంంల 2౧0 2౧౧91664" 0౫ 560249 1976. 1/7. 101041౧9 119 ౧0096౮66. 1౧6 66౧92178 ౧౧౦66! 6. % 5123౧౭ సీంగేగం ౧౧౭౧౭౪౭౩ ౧00౮౧౮౭ /౧ 76/౮8౮ 02౧ 250 [౧౮0119 11699 0/020/. 861129 ౧9(౧౦౮| “౧౯౦6౮౦1౦0౧ 10 16 0౦౩౧౭18 14606 01 76200100 0౮41౧96 200౪6 020౧ 1౧610216 656 ౪10౧ ౦6గ౬1౧0/ ఓ2౧౦౮౭౦95' 0౫ ౪ 1500/2000౧12గ), 014 ౧౮0110240౧ అగి ఇ ఢ811%15. 2, 1971. కం0€10165: శ

॥ న. నింంర “6నుం౧ 0 2 గో/౧౧౧౭౦౮గ౧౫౧౧6౮ ౧౮/2|

1. 6౯. జంంసింగ 779 00618 1౧ ౦6౮6౧ 6౧౦౮౫8౦9, నిలలి/3066 ౧౧ 'ఈ౮౮195 /౧ 0/60/0/0్ర/7 ౪0/ *, ౦. 1, 06 14120౧||||2౧ ౦౦౧౧౫౧౦౫ 164 ౪0% 1958 ఆంగం 1976. న.479. / శం స్‌ తారాభి రిన నభ(శ్శీ ర్నీరాశయ ఇవ మహోర్మి నికురుంబైః। సారాస్తి రిన విమర్శ్భాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ చుక్కలు పాడవడంవల్ల ఆకాశ లక్ష్మిలాగ, మహోత్తుంగ తరంగాలవల్ల జలరాశి అయిన సము(ద్రంలాగ, విమర్శవల్ల సారం పాందడంలాగ ఓ సుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. ఎ ఉపమావలి నుండి

౮2మమ026021092601 0£ ౦౧౮౫: ౧6 ౦210 01 లయం 95గ ౬. ౧౧200212! క 1౧00415 6౦ ౧౦౧ 6/416/ 06౧ 16 1101 00౧16 ౧6 1౪/63 1౧” "౧ అధ౭గ9౧౦౫ 0% ౧౧౭౧ ఏ2 6 12౧9౮౭96 158 2 ౦౦0౧+అగం2! ౧౧౦౧౦౧౧6౧౦౧ *11 ౧19 ౦00౧16౫1 15 00611664 1౧ 19 !1జ2290809. 1౧ [0 560౧56 1181 ॥ 6౪55 1౧ 2 0౦0౧19౫, 1068౧ 069 006గం2[00౧ $ 21 01619౧ గాంరం3 2౧6 2 ఏ1 6498౧ *0గ 16 ౧0101 01 ౪14 60 ౧9/0౧ 18/8915. [6 గొంక 1౧౧౦౧౫౧1 ౧౧౦68 15 ౧౧౪4౦6౦100, ౪౧666! 16 11౧0౮206 9[0016 068 1౧6 0/921/6 ౧౧౦౮౭ 1౧ “గంగ 9 18౧0602096 ౮66! 2౧6 00౪16 06 8861664 1౧ నం1240౧ 0౧౭౨52040౧ 96౧౪౫169 1౧1౧16 390218౧069 0౮1 ౮ [౧19 ౧౧౭౬౧౩ ఇగి6 16 9౧2గ౧౧౫౬| ౦01 16 12౧6౭06 9%00164 068 ౪౧100 19 08౧౧౧౭|౦౭| జడే 6 ౧౪65%0గ 01 ఇగి6 00౪4164 98 00౧5160186 ౪0001 ౧899008 92౧౧౭$02||2జ0% 19 (1౪/2౧ 10 413. 100 ౦0౧1౪౫౧. 70౧6 (5 250 ౧౦ 6|/198౧౦8 01 నం పం 001౧10౧ 20061 69 1౧19120100. 0904990 16 /2గ౧గ౧౧౫|౦2|22%0౧ 3౫౦1౪663 2150 16102112210౧ 9౧2౧౧౧౭౯ 2౧6 19 00౧194, 10౪90౧ 69 15 ట్‌ 8౧౭౧౭౧౧౨. 1౧00 9౧ 1౧9 19100౧ 01 6|9౭0౧6౭గ౧౭౧ ౪౧649౧ 119 1౧1680600౧ 5౧066 (16 1౧001296 18 1౧6, 1 15 008) 6౧౮66 2౧6 058 ఇ౧4 00616 08 2 జ 0 1౧09040 115 12001 ౮౧౩౧౦196, 1౧ 9019 0 16 ౧౦04౦ 0౦౧౧౧౪8౧౦౪. 1 ౪|| 068 6౪౪1! 10 [౧౫66 ౬ 0 102 [91260౧5 0౧౭ 00016 06 ౮. 6|56౧010౧ 0804689౧ ర6౩0గ౧[౦౧ 2౧6 110/671%61653, 16/0 2/0 0021౧ (౧210801165 ౮! 1౧(6౧౧౯౭40౧ 01 & ౧౧౭౧౦౧౧౭౧౦౧ ౪/1౧0౪1 901౧3 101021 19౧౧5 /1100 02౧ 08 ౧౦౧౩1౮౦౧96 ౮౧౮౮? 1౧10 6 ౧౧౦8000108] 609910౧ ౪౧967 9/౧2గా౧౭|౦2|2400౧ 0 00౧19౫ 70958 29 8 6౭010100 199 19 & 16౧6 01 1౧19[౧0౧62%0౧. 10౫1041 ॥18గ్గాన 099 ౧౧౦౭౧1౧9 (5 గ ౧0౧౯౬౧1 0౭80గ౧40౧| 18 ఇ00061 ౪౧౪1 19 2౧6] 1౧19గ0౧౪2%0౧ ౭౧6 15 2 ౪22010 ౮906౧౮౦౧ 0౧ 49,00౧9 158 200౪61 ౪౧౭1 5 1౧19౧666. ₹/69 4218 00౧067౧661 ]౧60/ ౫9 ౧9 90౧౫1 ?0౧0౮౧5,. [0౧౦/౧ 1౧ 19 ౧8080 ౪/10 11౧9641500 0980గ0100, 1.6. 0౧06౧౩, 19౧0052049 ౧౯౦౧౦౮౧5. 19700721 [౧౦4-116 11090299 18 00666 *జ6 ౧౦1 1౧9౮1540 ఇ60౪/9!03, 610. 021186 1౧౮6౫102 6౫085510౧8 €౫ 1౧1909240౧, 16. [౧0౪ 119 0066 15 1౧19౧౮66 ౧౧||౦8౦గ౧౧౪ (ఓ6/10900 1983) 10 08 ౪౧6౭౧౪1౦౦4. 0061౧ 1౧౦౪౮68 '68/6౧491 1. ౦6 ౭1 ౧1౧ ౮6519/68/ ౪19౧ ౧9 ౪౭9 106/9 ౧౧౦౭౧1౧, తట 19 ౧౦01109 1౧1౧10౧4| గం౬౧|౧౦. 10 ౧6. ౬1౧9415410 1౧16౧0[64100 ౧౮91 ౧జ/6 (౧61616౧0 ॥ 10 118 00౧161 1౧౦౪61౧౩ 16 50698867” 2౧౮ గన 7౧69 గ౧ంజ౧|౧9 ౮4 (1) ౪1|| *౪2౧/ 6౮9౧6౧61౧0 0౧ 1౧19౧40౧. ౧6 గణం! ౧౮౭940౧ 5 ౪141 5 00666 1౧6 ౧618౧9౧086 ౦01 |, ౫౦0, గం, )/6519/602)/ 2౧6 40 6 12090496, 1౧ 9 ౧౮౧౧4౧ 12౧06899; 1౧ ౧౭౧౭. 1౧ 008 ౦/69, గి ౪11 *2౧/ 06060౧6100 ర్ర౧912| 2౧6 1౧ 906010 12౧౩౦౮౭౦6౦. ౧6 0౧10 ౪౧౦౧౧ | 15 9216 20061 ౪౧౦౧౫, ౪19౧ 206 12090206 0061169 36800460 119 [ంగ౭౧ “0౯2. ₹08 1 (18 00౧16 01 16 809601. 6౫06116౧06, 66190౧1౧66 0610౯2%/ 26 9996002. ౧6 104 ౪2166 01 6 1౧6౦అగ౦216 6౮౭౧9౧63 0౧ 706 ౧౮౧౭౧ అ(6/16౧06 1౧౦1౪669 ౮౧౦౦౧౧౦1౧9 116 కగ0౪416606 0106 00౧16 (౪౧80౧ 1983). 2౧06 [౧8౧౧౮౪౧0 6 ౧౧6104 2౧64 800121 (2) 1$ ₹16 1690904/6 0 ౪/౧౦ 906జ5 41

568 66౧౪9౧8౧ గ౦5టంగ గగ 99౧19౧09, 0౮61 ౧౦0 (3). 1 5 748 0౧% *గ౧ంగి ౧6164౪6 ౧౧౦౧౦౪౧ 1౧ 8 00)601 ౧౦౩10౧ 1౧ 6 2 ౧౭౪౦౮1౬౯ 1౧౦౮|/0౦2| ఉగం 15 840౧9 25 98 11006/౧20/6 98౧18౧08 2౧6 ౧౦0 168 1/50 ౧౭౧౪౦౧ 1౧60160021! రజంగ0606 1౧ 168 ౧6౮6102189 809248 0౯ 11/06 ౧౭౧౦౧. 11 7౧18 (81565 16 1౧౧౦గ౧౬౧1 ౧౪6౩40౧ ఇ000౮61 16 2. 5౧270౧2 15 16 ౧|౪5|646౧1 0 1౧౮6౮11 0౧0108 090486౧ 4166౧84146 2౧8౪55. 1౧ 116 3. | 2౧ 18 ౧9906౧1 6 1౧62 &00౪6 0256 1[6 0౧౦0106 15 060468౧ 6 2౧4|/55

• ౪౧100 ౧618౧ 10 00౧16 2౧౮6 16 2౧4|/515 ౪౧101 09 గ౧6జ1౧9 0 1౧౦6410215 న గ౧౦ఈ 0౧%/ & 6069 ౧0౪ 7౧15 ౧౮౪౩10౧ 04౧౧౦1 06 2౧59౪/67861 6౮౭940౧ 01 1౧1610[6840౧, 04 8 జ90 01 69గ”౧||౦౫||౫/ 0061 ౪|| ౧౭/6 10 08 &౧5ఈ౪/686 0౫ 6880గ1010౧. 7౧6 1౧64అ1౦ఇ| 0౬౧ 06 6౭80గ/0606 గ౧౧9(౧6౦/280 00౧5166/24005 1156 ౧౦౪9౧ 4౧6] 0౯ 6౮6[౧94 0౧/ ౪1౧ ౧6196006 10 119 ౦00౧19): 2610౧0౧౫” 0 6 92౧౧౫౬౧. చన టన యం లఫకి తు [98/10 0౮1 8౫౧౪6 ॥ 15 గ్నాంగుగం[00/ 410% న ల స. 0/63 50008 10 0౧1౬౧౧౧౭౮౦2|12210౧ 0 ౦0౦౧1౪గ ౧28 ౧౦ 0౧9 ౮౭501000 2౧6 13 ౮690గ0౧40౧ 15 1 5 గం0టంజ/' 10 6౪106 ౪*౧జ 15 ౧౦1 న౧౦55/౨16 ౪/౧౧౦౮1 ౧01876౧096 10 6 00గ౧19)గ. 0/2౧౧౬6౦2|220౧ &[ 116 గాంగ[౦[001021 16]

4. ౦౧ ౪౦౪౮ 0౧6౧ 18 6007 1 $ గ౧౧౦౧౧౧౦|౦౦|౦౫| ౧4౧౧౧౧౦ 0 0౦0౧16౫౮21
5. | 2౫ ౧68 1921095. ౧6౧9 26 ౧౧౧) ౦౦0౧19)గ౬| 18204193 క ల ౪౧10 0౦ 1౧10 9 1౧+9గ౧0౧61210౧ 0 ౪16౭౧2౧౦6౩, 50119 9౧12060 ౧౧౭౧౦౧౫౭౧2 గ౭/ 089 అ(|2౧6౮ | ౧౦1 2౫! 0 6౧) 29 107౧0210/ ౧809960166 0/ *769/6౧08 10 00౧164 7౧99 2౯68 ౧0౧౦౮౧౩ ౧ ౧9 ౧౧౦౧౧౧౦1౦౦ 01 116 12౧౮౬99. 7౧9/9 2౧6 ౭8 1౧ (6) 6౫0౮౪386 0౫ గెంంు (1970) 10౪౧100 50౧79 00౧164! 16411688 116 16 1౧16 01 1౧6 16/9 19 ౧౦ 20180666౧1 1౧ 116 1౧౦౮1౩10 ౧0౧౧6|౧. 90౧6 *గ౧100 ౧౭/౭ 10౧౧2 ౧90/956౧12100 " ౧౧౫6|5౬|/ 1౧ 2! 1౬0౧0౮2865. ౧66 2౧8 ౧౧౫
6. ౧19 000% ౪౭9 ౪౧|9౧ / గంగాజ 2౧౮ గా56% 00౧19గ48 198465 ౧10౧ 2౧6 10గ2|/ 055 20౮99 (07౭ ౧190౧9! ౧౪గ౦గ౧౧౭$/6 58016 ౭ ౧/050(96 11) $0/౯ 12౧9020693 2౧6 ౧౦1 1౧ ౪10 1! &25 6 6609 య్‌! 19 116 ఇంగ 008/5. 8, * 09 1౧19195100 10 ౧౭౧9 1౧ 5000 2 0256 1౧878 19 ౧౦ ౧66౦ 10 88! 10 1/09109101 012931102॥00 0 12౧0౮098 0౧ 1౧15 ౧౦౧1౪1 10 ౪0121౧ 6 (6/6 ౧౧౦౧౦౮౧. 582116 02515. (1979) 00౪౧1౪ 2”669 “081 16 ఇ౧1606966౧[ ౯0౧ 2౧) 360% 6%78[0156 10 06 ౧౪౭౧1౧౦1 1 151౧ 119 906800 ఇ0[ ౦౦౦6100 101119 2060౧69౧ ౧6౦౭5540/ 10 661౧69, 0! & 19251 10 ౧4/8 & 151 ఒ9 2౧190669౧1 02 ౧౯౦౧౦౮౧ ౦% 08 & 806600 0% 00౧1టగు*! 19404199. గ0॥10౪100 ఓ61090% ఇ న21002౧౬ 7015 15 ౧౦౪ ౪/9 6690006 6 (1983), 00౧19 గా౭/ 06 “౪౧౮6౩10064 10 00౪8౯ ఫర గ6/9౦౧ ౧౦౧౦౮౧ &8 1౧ (7) +*గ౧001 116 166౧468 6౮ ౧౭గ౦౧౬౧4, 106 16౧౧0181 2౧6 00/96/9044 2౧190809౧1 1౧ 6 56౧1909. 504121 ౧౭౧౧౧౪18౧9 0 116 908960౧ ౪౪6౧1 ౧౮ 7 కంగజ ౧|| ౧౫. 1169 0611919, కగ04190606 2౧6 1౧16౧1౦౧౩8 01 116 04౬140104౧ 1౧ 184 50860% ఈగ. 7౧6596 60 రె 119 92౧౧9 [00౧0౧0 169 9౧౧1/ 0419900౧/ ౧౦1 అ46451 2 141 18 00౪౭౧66] 0 0౦0౧౧9౫, 961 1౧ 0 1౧౧౭|౧౫/6 59౧16౧౦6 29 (8) గ 08 9414 11656 5[0౮616 ౧౦౭౩౩౬|1%/ 06 1౧01066661 1౧ 1 7౧6 10 ౧616! 10 ఇ 906600 ఇం1 ౧౭గ౦1౧2౧1 16, ౧9౫6౧ 166౧1%85 0 02గ0[౧2౧ఏ 2/౧8 ౧8000౧1586 0౫/ 116 &౧౮ 109/9 18 ౧౦ ౧౭౪6 10 361 ౪౧ ఇ 9600)606 ౧8౧౪ 0? ౧౪౪౦౧ 660/9 2౧6 90011! 690618 0౪ 2౧0౮ 691619 గ. 66909౧61౧9 0౧ 18 ౧016 1౧ 16 906600 ఇం &౧6
7. | కంల 119 5001౫ ౧018, &౧౦ 116 16గ౧౧౦౧11! 2౧6 502421 ౧22౧009195 ఇ౧8 ౧8000౧1366 8 16౧౧౧౦౧౬! 661013 ౧9 116 441 ౧6 50660% &ం1 ౧౭గ౦|౧౬౧౬ 15 0౧|/ 8౧6 80212] 69015. 7౧6586 2౧6 00)601/69 ౭90603 118 ౧646౯ 2౧6 ౧౦౦ 16 800816? 07 181979౧ 9 8 ౦0౧19గ. 5%06410 08 2000601864 10౧ 0 6 5206 106 9401604 ॥ |80/1/6 28౧0906 01 16 00౧౧౪౫ 1166 &|9౮గ౪౧15 10 &ఇం00611 10! 6 $600౧6 ౧౭౧౦౧ 5081165, కరిం౪/16006 2౧6౮ 1౧16౧0౧౦ ఈ 16

6/2గ౧గ౧౩2119214108 ౦0 6౧0గ౧9)1 56కి నిడగ10102౧ 2౯8 ౧౦1 198166 ౪౧౮9 660615. 1 1౧6/6 2/9 2150 0116! 10౧౧౩ ౪/10 ౧౦౮ర|గ/ 5601 66119 18 00౧౦06౧౧66 ౪10 “168 *ఖ/ం 1౧ ౪౧10౧ ౧౧996౧౧౦౪110౧ 12౧0౦౮2995 69౧౦౦౮6 0 0౧గ౧౫౧౧౪౦౬|)29 16411698 13. గ శ | 01 18 ౦౦౧1అ| 0 ౪1620068 0 5౧6600 అంగ యై 10౧౮౧ 4/2 క్ల 1౧6౧ 056 1820165 250 8[0౪16 06 660649. అ ౧౧౧౫ ౫61 0౭౧౧-౧౦ 502/9 6 0116౯ ౧౧౦౧౭గ199 0 660/5 2 ౪/61. గంగ! ౧29 ౧౦+ 00౧8 3౪1 ౧8 1044 ౪4106 01 116 ౧౦౧౦౩1౦౧ + 20/ 7౧6 66010[౧5౪21/6 [0౧౦౪౧ గజ 480 06 ౮11659 940)800/8 19204/65 5 00౧4౧౦9౭౧1 ౮౧౦౧ (1౧౮౪౮021, 0611 60689 ౧౦1౦61 13 508010 గాం౭౬౧1౧9 ఫణ 192006. ౧6 10/౧౧౧9 1౧9౦౧|౧౦౧గ౭191౫/ ౫|66 0౧ 1౧6 గ౧౦౪/16606 016 00౧164, జు 61990060 9౧౫౧౧౬|౦5 - 69౪6౧, 0౧/ 2150 1౧ ౬౧౦|15౧, 1220, 200౪6. 159 ౧6౬౧1౧౦ 1$ ౮౧-౩౧6౦॥10 1౧ 46 ౧౧౫1౧6 ౧౭౮౧), 9, ౮౧) 1౧ 2౧|| - 2౧69 9౦౦౮ 0206104165 09 5001%9 0 5 ఆ౧గగంజ/౧ 10 ౧1౫౧ జ 18 10 115. 1౧ (9), 107 ౪౫౭౬౧౧౧6, 7021 గంగా ౪|| 1౧6 0 1౧09 ౪౮గ19/౧8౧06. 8 1$ ఇ 6౮౧౫౧౫ ౪౧౦56 ౧౦1 00౧౧9 10 1౧15 60౧16/6౧౦౪' 19 116 06119 0 ౧౪౭౧1౧౦ 15 ౧౦1 *2/౭|14016 ఆ/౭౧ గంగా, 6 ౧0౧6 2956౧౧౧౪0౧ 0 18 506౭69౯ &౧6| '6ఈ/6౧' 080 66 శ 6950410966 0౧ ౪1౧ ౧196౧09 10 13 0619. 144. దంణ౭ ౧0౧002 10౮080౧/22౧ 716 56౧18౧09 00౧౧6౦౦6 166 064 10600 60. నంగ 6౧/13 - 6095 ఇ150 0610౧00 10 15 0౭1600౧/ ౧ 0౯2౧౧గ౧౬1|02|1266 గంగడ? ౪-8 ౪90/ ౧౮౦౧ (౪0100 1 2౧౧౦1 8690)8017/8 00౧19442 1940795 28 (10) 2౧6 3060%0 (11) అ౫౭౧౫9|౧ ₹2అ/ 1౧610216 118 50686679 0. ౩66 1/౬ 116? ౧౧656౧౧౦9110౧ 12 10 26౧64 ఇ 00౧1988౧08 1౧4 13 [౧6 ౧01 | 19 10 9౧92గ. ౮86 01 '51880' 1౧916206 01 “5౧621 13 (జ ౧౦ 90౧06 1 (4౧1౧౦౧ |! 620001 ఈ! గొ౭గ6 656 58౧16౧౦698 066. 5060%/ 9. 6460 గంగాజ ౧౭ ౦0/౫6 10 119 00౧18౧9౧09. కగం౧61౧0 16 ౧౦|10౧ 0 66019 10 500)904/9 18జ[165-560)6900౪గస. ఇ 661౧94 €9/ ఓ/౦గ౧౨ 10. గంగ 0౬0౧6 10 8 00౧16/6[09, 06 [9 (1975) - $ ఇ ౧9౦6952౧/ 81690 10! & 1116౯ 616 ౧౦1 5౧92%. ౧6౦6/౧512౧61౧8 0 6 0(2౧౧౧౫|౦౭|2240౧ 01 00౧1అగ. 8048 115 అగ౭గ౧8[0౧ 04౧౧౦1 8 0౧8౧ గ టం! 0278 10 16 ౦00౧199౧09, ఇ౧6664 10 1౧౦1666 5001801/8 19801165 ౧10౧ 0910౧00 10 116 60౧౬1౧ ౦0+ ౧౭౦18. 09౫15 (61814౧0 10 11౧69 ౧౧69౧1౩! 51416 8 ౧౦0 ౧౧౪8621. 1978 ౬9 1౧0౮౭౦69 ౪10% ౧౭/6 69౧౧౦౧౪1౭6 _ 9 025119! 495105 6 019. 00 ౧0౧౦౮౧౩ [౧61౦21౧0 4౧906 16 18904 5 క[0310196 10 4 58౧11౧2౯0౧ 091315 ౫4 0912012 1౧ 16 ౧౫1౧6 01 9069466 01 1౧ 16 ౧౧51024 కీ! 1౧ 1988. 0[0%1౧౧1/ 0 16 50969౧ ౧6 ర౭గ౧౦౧౩౪౭1/6 ౧౯౦౧౦౪౧౩ గొాఖ/ 290 [99౧ 480095: 10 1౧౧6 0౯ ౧1209 ౧౪960౧0866 10 06 1౧6 ౧౦౫౫ 16౪1౧50, 549006౧ 1983 720౧022109 020౧0606 1౧ 9 గ౧|౧౮ ౦1 1169 909266. 1౧ (12) ఇ60ట60169 0270006 ౮౧౫౭||/ ౧౧953 10జ010/1010' ౧౧9౬౧8 “380 500%, &9 266 20 ఓ0గ9, ౮౦౧౧ 1985. 0615 28 ౧6 500709 0౯16816౧09 16199 10 & ౧౦1౧1 0 1౧౧9 ౧౧౪౦౪౧౦866 10 08 1౧ గంంంల, ౬౯౬.(660), గం|| 58002౧6403 0 గ౭ు/2! ౧6 ౧౦0౧౧ 0/ 16 506497 10! 16 ని౭గ|౦011౧ (1000896. 02౧08606 04౧౧0గ606 ఆ౧౫౭౧|/ ౧౧౭89 ౭రో 66301066 0౫ 1169 ౪౭గ. గెంక5, తంగ గ 1970 0౧ 66012206 398౧18౧068. 1౧ 12. దంగ! ఇర0కనం!16 ౪2౧౮౮12౧ ౮౦౦08 ౬౧91130 7 2౧క౦గ౧౭6౦౧౭| 6/22 ౪21020) గలగ8 ఏజూ10-/11110౧ 00౧6౭-౧౭-29౧-౧||6 6౧౧. ంగ8" ౧౭౦ 6౦౧౫౪ 30 500% (16 ౪4౧16 2౧ 56216, ౮ంగ॥, గ. 1979 (099300 2౧6 ౪880100 16 ౧౦౧౧4 109) 02గా01606 గ౦గర్యం ఆ౧౧6610/ ౧౧935

$౧2060 ౧౦౧7ల౭ల౧౦6 మ 6 లుర21 6120 1202022865 5% 8. ౧౩౧౫౭|19[౧2 గింరర/

1. ౯1౧౧౦11%9641340 564109 1౧౪0660100 11౧౮౮౩|10 1200188 0% 10౧62 (ఉం5(0-గీం1240), కజ ౧౦౪౦౧ 01 11౧9౮540 00౧౪౭౦6 0/44/1010 2౧౮6 1౧6౦-4౧/౬౧ (1౧౮౦౦-౬౯6౧౦౧౭౬౧). [0౯ భన [౧6౧౦౧౧౪౧౦౧ ఈ గని, 0౪/8౯ ? గో 08౧1476 16 50846౧3 0 11659 12౧౦౮౬౦6౦౩ ౧౬/6 గ రె గల 12090206 10 సరో! € శ్‌ 68 నీక 0980 1౪1౧0 1009067 అం[౧2౧1౧౦ 06114681 2౧6 పన 6 ర గి౮8 నో 11౧9౮15110 ₹౭గ19 &౧౧౦౧౦ 8౧౧. ల౧1౦గం౧4161/ 66 న శ ఈ ం! ట్ల యో, 15,2౧౦8 29 ౧౦ ౪16౧ /600/05 0 &గ/ 90గ ౧61611౧౦ ॥ ధట. 1987) ర 113 కం 10 19 82౧18౧ 1౧9౮1540 31602410౧9, 19+ ఇ|0౧6 న! 5౧ న " ॥1 ౧౩౮౬౧ ళం న "90800109 106 1౧(9గ౬౧౧||12| 118౧519/6౧069 0 గ ర ది, న/860615 0 , 0 192104/85. 8/8౧ & 0912166 6౮650/10//6 51864)/ 0 0౦౧౪౬౭౯8౪౧౦౪; ౧|6౮1౧12440౧ 2౧6 ౦0౧60112240౧ 20/ 01 118 12౧9062965 01 116 *౭౬& [045 116 ౧౬)/ వ 2౧౦109౯ 12010౯ 0 00౧౪౭౧౦౭. 1౧౧౭౦1 01 46 ౧౪|౩౧౦౦౪గ౧౦ 12౧0908965 0౧ గ ౧౮415110 వాం. 20056 16౫104! ౧౧౦౧౦|౦0|౦| ఇ౧4 9౧4౧౧౧౭4౦4! ర19/9౧ 9౧6౪౦ ర్ర/౦౮౧8 (౧ 1 గన8 (16. 51401099. ౧౦0౯ అ౭౧౧౧|9 1౧8 2౧215158 01 ౬౧౮౬ ౮౦౧౪౪౦౦౧౦9) ౬౯6 ౧190౧౭96 1౧ 699౧1 & 08౪10140 11084! 12౧9642096 ౧5 6016066 116 న. 111510/021 (5౧09౧౦20) గీగ92! న౧9౩9౧1 24000! 10 |66౧/ 56౪7621! 50060121 8 తంల). ర001011౧0415%0 (36౧౧౭౧౫, నిజ౮1౬౧6 999౧౫01౧౦6 ఇగ౦గం 16 12౧0౦62965 0 పం గిడే 2౧ 1౧19972196 ౭00౦2౦౧ 50600087 01992 (గ0[2001 గ౭120౧2౧6| 2౧6

• 620)40 615010) ఇ06 401206౧1 615410 0 66౧9515 01 9 ౧999౧1 ౧౦016౧. 7౧6 961%100 గగిం౧/2 ౧/2౦690. 5౮1 ౮9180౧1 10౧ ౧౫౧ 0/8/0120) ౪106591121

॥ గ వే గ ౧౦౪9౧ ౧౦౪ 0 ₹8 ౦00౧౪౪౦9౧1 1881165 ని కాంగా , 07 ఆ2౧౧0|9, 15 ౧౦11౦66 ఖీ ఆ ను &/6 ౦౦౧౧౦౧ భం 1౧106 క కం స ఇ? 09౧181 1౧౦12౧ 12౧0౮౬౦౦9౩ 1౧ 99౧6721, | ౪15% 10 గో " ఫట సన ౧౧/ ౦09596౧/240౧9 10 116 12౧౪198౯ ౦ 1921193 2/0 50601) 0107 1921795 9/6 ౧౦౪౦96 1౧ 116 0904/890 11021 12౧0౮౭౦౩68 01 16 2౧6౬. ౧౦౧ ౧15 (1916 ౪౦గ4 (2 రే5005366 0610౪). గగ 219౧౧౧1 | ౧2౪/6 5618016964 112౧౮౭ ఇ౧6 గల౪। ఈ 0/28/1610, (1) 10 6౧౪/ 19 ౧996౧౧0112౧09 01 118 గ౧౮గ౧౭౧| న౭౪౧౦| (0౯ 6ంగుగా) ౦1 460౧62 &౧౮ 06512 ౦౧4 వ న స లో లి 01 16 1౧౮౦-4౧4౧ 5100! గంట ₹0౧ 019౯ న౭/6౧1209), (1) 10 1౧౪6౦80419 ₹6 ౧౭|| 900/0 రం 006001. 1౧10 6150098810

0118162476; 2౧6 (110 10 ఆ(|౦౧౪ 13 01010410౧9 " 10? ౦0౦0౧౪౭౧96౧౦౪ 86163 1౧ 16 1౧0618౧ 11౧0061510 ౧6 4||౪౭౧ 900101100041540 5[4210౧ 1౧ 16 &౯౦౬. ౭/92 15 1241 19/09 15 & ౪/16650౧96 201/6 ల; ॥ 9011004415గ౧ 2౧౦౧౦ 18 50062496 0 11041 ౦8౧౮౭ (౧౮12 15 106 [0౧౧౪2౧6 01 (102 0/28/1012% 2౧6 సీం౧6౮& 1200480959, ఇ9 1౧6/ &16 ని౦గి(12410౧3 0910౧02100 10 &1 16851 1/66 66౧9౧1 ౧/0గ018౧ 1౧ 16 1021 ౪2౧6169 01 ౦0౧౫౬ 960

కా1186610 60౧౪౩739%09 1౧ ఈం ౧౩౧౮౩! 1౧6413౧ ౬2౧9686938 ధ్‌71 ఇ5 56512, ౪౧100౧ 15 16 1౧5 12000209 ౨416 3. 900-2౧985 ౪10౧1౧ 119 1౧04110 ఓ1094500 ౧6910౧. ॥ 15 28 10 7౧6 ౧6 సీయగం2 2౧6 0/(2/160120౧ 2/92: 01110964415 1౧ 1౧15 28924 0౧9 గ౧౫౭/ ౧౦౪౦6 5006 ॥ ॥ ॥ ల గ౮|||1౧9౮౭| ౪1081! 9౯0౪౮౧9 9౧0గ01801 1౧ ₹1021 28 దయాం లం కో 46 25 119 ౧౫౦౯ 1209602998 01 16 70010%. 24౯౦౪ నయ 08 (99 స్‌ డు 1౧ 16గ౧౩ 0 ౧౧951996, 6 6౮0౧౫1౧౧ 12009౮2965 118 1౧9౮1840 ఇంద గంగ 1౧ బా జం 206 న 12/21] 0౯ ౧1౧61 00040 0/41/6120, 99౧641151౧00 0౧ 6 శ్‌ 05 161 16 ౧1906 1/6 2౧6 16 11024] 11౧9౮965 ౧6 (6560120065 జ ౧౧౦౧౦|౦91౦21,. 9/20౧౧౫|౦4| 104/9౧ 1౧1౧ 46 11021 1200608993 1 న్‌ ౧266 ఇ౧6 56గ2౧40 ర్‌ త టు రగ 10 ౧1౦౩ 116 0౧ 18 50416 01 ౧౯౭౦5106, 0695౧ (౧ న ; + 6 ౧౮౧౧౭గ౦౭| గొ|౦౧10/ ౧19౧1 1626 102 రంగ|౧౬౧1 50/02] 006౧6౩, సంగ రో ౧౧10౧౦0, ౧05110౧, 66౧6౧౮6[౧9 ౮౧౦౧ & ౧8100412! 814810౧౧. | ౮ గగ ౭56 రకు) అ 110/7 గ ఖ్‌ 12] (0 79/9 న గాంగ 50162గ0/ 2౧6 ₹జ16/౧గ1/ 2౧౦౧౦ ౧౮౦-/(౫/డ ( టం. (5 ౧౧౦౧౦౦౦౦౦౫ (5 (౧69 ₹10213 1౯౭9060146 0 1౧69 9౩౧౪1౦ ఇగ॥112100 ₹/౧౦1091021-04౧౧-౧(౫౦గ౦౭1 ౭1 (౧9 320౧0 6౧08. 14) 0౫ 16 1209౮29699 ఇ౧6 16 8062665 1౧/01౪/66. కిరార్య పి లల ళు 2. సం0డ40100%౪; 120౧008969, 1.6. సీం౧68 (1౧ 600)6౧౦10౧ *0 6

1౧ 16 6౮990గ101/6 9%160/ 01 42౧602 2౧౮ గం! రం 04 న న జ క[401[899, ! 02106 4070935 ౧౧4౧ & ం ౧౦౧-9౭౪/1018౧ 19216౧9 ౬౧6 2౧ 1౧౪6860210౧ 1౧10 గప సం మ బి 118 800[08 01 1656 '6ఈ/120౧0 ౪819 ౧౭౩ 1626 గా క గ గాం 10 గ౧౦౪౦౪ ౧౯౭6౦౧౧1౧౧ ౧౦౧౪౭09౧౦౪ 01 స. సన ఇకక టో 2 ౧౦0౧-౧౬ [౪9 "0204174 స1ంగ౧౦డ 2౧6 1౧౮౦-౧2౭౧ 18జ88 1౧10 06 ల ౧150౧2 గ౮6౫/. 1980) (00 [25 09౭/౧ (9940-08౧2) 0//10120. 706 ఇ0?0200 519౧102౧06 10 ౦౦౧౪6౧౩౭౧౦౭ 5146165. ౭60౧196 [౧8/8 15 21 01 1/001101021-[1510గ02] సీలడ!. 1౧06౧౦9 ౨90469౧ 040140౧ 206 29 ౧0512166 0/ ౧6౧984 (1956 &2౧6 1980). [౧౮౦-షగ౧/౭౧ (6 ౧౬గ ౦100౧౧౧౧౦౧ 1(10౪/160606 ౧౦౪. 56021, 16 80286 0(2గ౧౧౧౭1౦2| ౧199 20099 గ10౪4అఈ/6 ఇంగ గంగా 5[04/109 06గ|౧ 1౧69 99౧౭0 ర౦౮౧61గ69 26 166౧%%64 0౧ 6 ౧996గ౨12౧౦69 + 16 0౧1౧2౧1 1౧6౦-4౧౭0 08915 06 60011౧21 51౧1౧165 ౧8001666 1౧ 68 1200080965, 16 గంగ౧౦గ 08/16120 (చం సల గం16 6212 (౧౧౭1౧|/ 199). 8600౧6/, 10 6800 గ౭౧9౦, 142౧60౬ ఇర [౧౦|-449) (౧౧౭గ|౧౭91/ 0౯2౧౧౧24౦2! గ|9 జ 116 12౧0౮౭0౯౭౦ 504/6, 6 161906 ౧౬1౧ 51012౧1698 (1౧ ౧౦౧౦1౦౦ జర 806509 (16. 16 రంగి) ఇగ6 118 0౦21 (16. 6 9800౧04౧ * 4 01 416 ౧619౧006౧౧ 116౧౦౬ /0061016౧0 28 169౧1196 10 6619111069 2 10 1209048960. 50౧06 0 49 ౧౦1౪4౦గ౧౫/ 11000౮1540 ౪1100 9౧౦౪౧ 6 1921619 19 ౧౭౦౧2, 2౧6 ౧66 1940088 0 00౧౪౪99006 శిజు 119 గంగం 1 15 2౧6 1౧౧౦/౭౮౦౧ 609 10 00౧౭౮ 1౧ 19 0/2/161820 20401964 170% 48 14౧౮౬ 070౪౧ 2099౧09 01 ౧1910౧౦2] 60063, 119 8 60౧6 0౫/ 1౧౦1466: 00౧౧2౫౧౦ 16 1౧901965 00౧06గ౪6 , | (6906012%/ ర[4/4012౧ 2౧6 1౧౮౦-|౧/౭౧) *| ) ౧౭౪0౧ 001601 1696008 0౧ 16 న॥90610416 ్ర6౧|౦4|$/ 1813166 1200629699 044166 16 ౨ 509900 గీర గ౭గ౦౧౬౧1 1200గ00/2100 ౦0౧12౦1 292. 0౧ 1115 02915 46 00౧౪౭06౧06 1) 01512! &ఇ040౧ ౧౦౧౦౦16 15 ఇ1100166 10 66/06 “0౧౫ 0౧ ౦1 ౧౦౮1౩4౦... 1) 502 2010౧ ౧౭1016 , 00౪౧8 1౧ 01039 ౧౯౧౦౫గ౫|/. 61౧41/ 1 8 ౧010164 ౧) 1౧౧6౦౮1216 &040౧ ౧౭11016 0౧ 16 [౧16 ౪౪0 0౮1 [0౫ 119 08021 1౧6౧ 2/91 00౧/ఆగ 6౧౦8 '? ౧౯09255149 ౬5080 ౧౬౦10 5౮496 10 2 1౧16 10[0)5 & గా|౧|౫18 1౧04900 292 0౫ 196%. ౪9/0

+) ౬ంగ౧0-౪/0/6 10౧౫20౧

క్‌72 ౧813020 క35900గ8 నప +) “106108 ౧౦౪౮౧౪౧౮ 3/318౧ ఆ0[0 10౧౧౭౦౧ 1౧ 112౧64 (2 [4/08 గంగ౧౧౦౦౧)

• ౦4౦1046 ౪౧6191౧ 0౧%/ 6 ౪04619 0 16 08206 ౪౦16 ఏ0 ౪768-౧౦ (146540౧ 26 ౭19796, 2౧6 1241 100 =! 18 ౪0౪4615 ౧ ౦6౧ ౧౧౧౫౧9 ౦౦౧|4౧౦(1౦౧ ౮6౭౧౭౧61౧0 ౪౧౦౧ 19 ౧౮౧౫౦౪ ౦0 9/1120199, ఒ౧6 ౫) 0299 $9/7౧0/8%9౧% 11618 (5 ౧౦ 0౧2౧09 1౧ జు/ 0 ₹6 ౧౦౧9౦౧౭౧. 1౧ 0116 ౪౦౧6, ౦9౧౪౭ 1౧౮1 0%9౧5 2 1౧౦౮౯40 . “౦0౮968 2౧6 119 1146 ఆ[జంగి *౧61610 2 9౧౦0౪60 0 తింకూం-గీం! 80 9699/ (42 816 2౧6 16 1166' 1209089665 (సీం౧08జ ఆఉంగ 161 ౧౧౪906, గ౧/గ౧౭ ౧౮౮౧౧| “00౧16 20౧6..." *గ0౪6910 ౧1510గ0| ౧౦౧120; 0౧ 0[8/16120. గీ ౧256 గంగ గాంగ 1/౧6గ0 ఇ౧రే....." “౧0/౧6 సం రంగ1౧4%౧౦ (0728/16120) 12౧౮౭౦౦8 గంగ? గం “ర00 &గ6ే....." ఇ౯/6 1౧౧౮౭౧౦౭౦౮ / 18 రంగ౧|౧౭196 (ీీంగ౧608) (6/9660 6౧/4౮4౭గ “1౧0960 2౧రే.....” 90౪౧. ౧619 26 2150 56౪6921 1౧౩12౧౦6౦౩ 01 గఉగంగగ గంగిడ22గ 1825 2గరే....." సీగీలగర2 1౧౮8౧౦6 0౧ 196 50౮01116 01 ౧౧22౧౭౧6 గొంటగం్ర202 '2౧161006 20౧6... 1౧6౦-గీగ/జి, ఆ. 9 ౧౮౧౧౪౭ 5/616గ 0 06512 ॥ | 0గ౬ ౧౯౫ 1౧014 ౧199606 159% 2 2 గొ 912019 26౧, 1౧ 187౧9 0% 02000104] ౧౧౧1౧0౦940 జం ఈ0 16 0గుంంగి 01 "9౧3, 1౧ 112062 ౪0616 09 ఇ9 100౪/5: 110౧041540 ₹219 0౧% 6200 0 16 41668 0౧౦౪౧8 (9) (6౫ 1౧10 16 0%16 ౧౪0 200/60/ 1౧౪౦606 1౧ + (య౪;(౦6/404 00౧261 8102400. 01 059 119 ౧౧౦౧౦ ఇగి6 619/1&010 045658 28 గం౮౦౧ ౧౧౦౯౧6 ౦౦౧౧౧౦౧ 2౧ ₹1590/114010 40౦09.

4. కం0%ం0-*ంగ౧గ 10౧1121100 1[10౪/99౧ 119 1010౪/1౧0 గ|95 0% 0౧4౬౧969 080 1౧ 88/62 01 [015 ౪౦గ(6, 606౧6264 ౧౭ ౦1౧1696 ౨ 058౧/66 101 142౧6౬ 0౮ [౧౦౧౦1౦0102 0౧ఇ౧099 121 0006 *11౧ ౧) 6౪,06 | 76 2 59112019 1౧ 16 10౧౧410౧ 01 9000 ౪/౦॥6౩ 1౧ 0 గ9 టో 9 0120968 10 ౮ 17680664 08442౧ 2౧6 [౧0-%౧4౧. 70 66౧/6 2౧ 600 ,. " 4౦4 19 0258 19గ ౪౧౦6౦౦౦౩ 6106 16 ') [౪20/౪ 1 8౧/౦0 / 6౦ 4 1 0౧౬౧96౩ లా &౧6/0 116 ౪002110 002009; 101 1041115 2|1 5 16010664 0 9౫౬౧018 1౧ ౦6/1612౧, 99౧౦౧20”. 6 1 7 ః ల ర (గో కి సగ 6115160/11206 1) 1 2 గొంగంకృ/2010 0256 ఇంగ౧3 6౧౮౩ 1౧ 2 9419 (1 0౯ 1 13 (90120 1 0/ 0| 170౦9060%/68 ౦00౧80౧2౧6 16 60౧0 ఇం[0 ఇ4ం8 జూ రో (ం 10125క్మంగ్థ౧గ౦౧6గార్డం జీగటీలి9. 0208 ౪0౧0, 9౧6౧౦121/6 4 * 16 6౧6 య క్యూ 013 గ౧౦గ౧-ర|౧౪/61౧ | ॥ ల ఇ మ, ౧[౧౦౧౦|౦౩1|౦2| ౭|9గ౫ 6౮ 00! 9/1 106? 2౧౮ 19 1146 1120602 0జి) 069 ఇ10641606 16 భ్‌ క్‌ 1/66 2జి - 0146 “00౪ 204 19 46 / ౦ ౨8 ౬౧ ఇం60/ ౧౧6౫2 - 0140౪42 10160 2౧6 16 86 19206 10౧౫ 119 (1౧౦౮16) ౧6౦౧౦౦౮౧౧9 " ర000 10౧02 12౧0062963 0 620, గం౧౫౦. 206 706 5600౧6 జర 118 900866606౧ 9/120169 60 86001. 2020218 (1976) ౧౦౪1665 6242 ౪10౧ ౧౦1 500౪4 2౧౫ 29౧౬10౧. 1౧ 1౧4౦-4౧౭౧ 916 26, గంగ౧౦ 2౧6 ని౭/9౧౦| 8[04/1౧0 116 ౪046! 15 0౧౫ & ౦00౧౩౦౧౬౧1 6౧4౧9, + 100 జోం౦ం%00 |07౧810౧03 [౧/౦1/66 1 8066 114౧641౧ 10701౧09 0౧1/ 19 ₹51 (1౧181) అ/112016 0 & 0496 ౪0౧0. [9 నా ౧6 ౧198 010గా|$0౧ 1౧ ౧656 _ ॥ లు 1999 &౯9 911౧114610 1056 6611౧62196 200౪9 ౧౭8)/ -౪7280/ 191 2౧06 116 119 , (107 12౧68), 2 01౧ 08 019166 10౧ 19 28(/ -౪/24/4/ “౧౦1210 2౧06 16 16 [01104100 1౧8౧093 "ంగ) గింగ౦ శీ5్‌ &941౧51 15 09౦౧681 ౧౭౫6౧౧ ౦0+ 0/84/1010 50గ)౮| 5602| ఈ ౬౧6..." 2౧౮6 1౧6౦-గీిగ/&౧, ౪6 00 | గ గో రోం ౧/2 ౧౧9 &0౧0583 116 10104100 రగ గటి “000%86 గ08 జార...

కృగ6010 ౧007076916 11 6 068802]! 1౧61861 [8౧002698 క్‌73 దైతతతతతడకతతతడతతతతతైతైతతతతైతతతతతతడతతడతతతతతతతతతతతతతడడతడడతఊఉఊఉ2కడత22జ22ఒఊచఊచఊఊఊఊఊఊ 51712 ౧౫4౭౧౩ 0 60[0-+10గ౧210౧ 26 (800గ66 0 16౧0౬ (21606 1978); గం 4౧6౬ 0౧6! *₹0గ 06:18 ౦గ/2 480, 6.0. 2౧6 గంగర& 01 0/౪౪/161౧; &2౧6 19 0812 ౦౧౬ ॥ 2౧6 546/1 01 19 1౧6౦-4గ/౭౧. ర్ల య! “50౧0 &౧6ే... కంగాంం - గంగాంల 'ంగాంకం జారి... 0౧6 0 116 గ9962/0[ 5₹4190185 10 692] ౪10 శ 195 సనగ౧౦౧౦గాంగంగి 25 6800065166 €౫ 0౧ 18 92519 01 6 9001 1/10౧6౬ 8౪166౧09. (౧[660౧/ఖ)0౧5 0౧ 16 6811 18 10 160ఇ01 ఈ6 12240212 0000010668 121 80౧0 1010440౧ ౧1౧651 001౧01 5016 (౧2510) గాంగింగాంగిగంగ10 ర 0౧2౧91౧9 0౧0/ 1౧9 ౪04615 0 116 0299 15 గ్యగ్గర6 25 16 02013 10 6 00గ౧9౦౩|౦౧ 01 &౧ 695601211౫ $46౧62 162149” (1976:830). గర్జ౧6 ౧౮౧౧6215. గ0౧ 6౫120916, 0059౧/6 16 (౯౧౦౧౫ 6 200౪6 6506955100 గ 02౧ 09 8%0౪/౧ 30౫609 0౧ 6 101041౧0 ౧౪౧౧౦౦ ౪౦1609 [0౧ 21 2161౧9 16 ౪0౪615 2006 1౧ 1ం[౧౫౧8 4 గరి2గ2 791094 2౧6 111౧61 10! 1 10 21. ౭0౧05 ౧25 0800గ6 2 5120169 12016 01 7౧1౧౦? 10214 ₹6%90 1౧61 &గి6 1192] 1200642965 01 49 49౬ 17990661౪6 న గ 0 [617 96౧౭౦ 500%, 206 1015 194048 [౧5 1. గాంగ 0|2 6 2౧5౯౭964 ₹0గ౫ 140064 10 116 గ౧౦౧-స4౮౧౮1 2 (52౬౯ "9౧౮౮ రం 12౧8౮౭2995 01 6 9౬ ౩ ౪7518 గాలటరోటీ [౧ శీ | రిగ౧౦౧ గి౭౭/౮ 0247 5. గీంగాంగ8! 5/919౧18: 5 గొం/0/ కం! ని22౧౦ 04౧|౧9 5518015 ౭8 100౧06 20009 19 ర ౪0౮ 22/౮ ౦౮1౭ య్‌ 00060 04౧ 08 01951196 1౧10 గ్‌ [27 99రట 522 ం ఈ 70గ ఆ౧|౫|౦/ తడ? ౧/99 0/089: | 9 భంగ గగ ౧౬౪ )) 060104 9/9౧ - 81090, ఈ౭౧6౭|6 ౦గ 70 ౮౧౮ ౧26! న్‌ 10021 6126015 0 11౧6, 1220 72 ౧౮|| న2౧2460౧౮౮ ౭8౭0 |] ] 464 22/6001-0గ40, 22 9006౧ రిడ౧౮?0౧00 022/౧ ౧ గ ధన సకం 140౧02 2౧6 012 73 24 ని26గార౮౮0 6/౧ 0గ౧ 74. (04 ని2రగిడడ/0౮ ౧26౮6౮2| " 75. 204 ని2౦2గ౧డ2ఏ/0౮ట ని౭౧౮/౧౬|౧ 12 000680౧౫ (12 02960) 5516౧ - 2/22... 76 ౦౭ 2౦2౧4౧ 90/20 ౧1019 1౧2 49 10 అ/|8౧) 8 & ౦0౧౦(౧౭|౦౧ 17 అయ. లచ ధా. 01 06౦66011౭|-06౮౧౧-౪106910021; 488 106 వ ఉన ల క | / 79 ౮40/4 ని2గ6౦౧౧౧|౦| ౮౧౧/౦ 6౮06601౧41 0061198 (౧ 54/28 0౧% 1౧ 20 ఈ 20207 ర/5 0౦౮గ8౧9 0% 1310 19 2౧6 10% 20 0౧౪/209 గో ? ంగగంంంగ. 2400428 జయ 1 ఇ60గఏ 2 1965౧241 9/546గ౧ 1౧ ౧6 1ం0గ౧4100౧ * ( ల 01 ౧18౧6౯ ౧౮౧౦||8 (2106 1978). 7019 (92/98 గ|018: (2) దగ౭గ& ౧౭9 ౦౧౦౧౦౧౧౦౧౦ ౧౮౧౧౨9 ౧౩ ౪1౧ 6 151 14/0 5/518గ5 0౧1. ౮ 8 0 ఇం6510! 1 10 20, &౧౦ 16 00౧౧౦౪౧6] 107/గ౧౭40౧ 9౫/518008, 6 660112! 01515 $ ౧౭౪6 10 16 8గ49 0౧0 జంగ 20. [60౧ అ౭౧౧|6 21 18 ం0గ|౧౭|౧0 1000-20 జ ఉం! 25 110 1600గ0052019 క[060%210/ ౪6 20+1. ! వంగ 5/౧0౧/౦౧|౦౬|/ 2౧ శ మ ॥ టా సంగం. 1957), 1౧ 10౧౫౧9 (9 80% 2 త 1౧6 | 02510 ం 16. 901 1౧6 860006 5౪519 గొంగంగ౧ంగ౧9[౧10 ౧౮౧౫౫౦౭? 16౧౧౩ 216 10౪6౧6 అం10 16 ౧౦౧9 ౧౮గ౭|౭మ ఆ౧౦౧౧0౧10210/ 2165166 10 0౧%. [౧0౧౧ 11 0౧4౭౧09 46 ౧౮౧౧౦6 ౪౦165 (20 02860 000౧109) 15 అ/౧౮౫౦[ ఉ006 28 000000౧6 0/09. ౯౦ 2౧౧19, 1౧ 791406 170000 2 16 1/96 09౧610 9౯౦౮51 113 (10+02910 ౧౮౧౧౦౭౧ 2౧6 1౧ [1౧611 8 (4310 ౧౧5500, 16 గగ౭గ౬ ౧29001 206 106 981

[౧714 ననా ననా న 10). 21 ౧౭౩ 46 10110౪1౧00 అఈగుంట9: ₹8651౧8| 5/518౧ ౦0+ 000౧౧0 1౧ 9 9806 ౧౮౧౨౭౯+16) 125010౧ 29 6 200౪6. [10౪66౯ ౧౭౧౧6౯౩(2౧౮6౭౯౦ 610964: (2010) +1=21 0గ౧౫౬ ౧౦౧ 1౧6 60602166 ౦౧/౬ (0 50016౧ , శ మం? / 10651 ౧౦౪ ౧౧౦౧1౦ 001౧1 0 ౪19౪4 1 2౧ ౦౫9౦2) ౧25 1౧6 ౪139651౧78! 559౧౧. 1౧6/ 5 ౬/6౧ "0౧౫ & 5/౧0౧100110 ౯౦ 10120 ఇం 0౧0 8 6601౧124 9/560. 7౧09, 10% 642౧016, 08 2౯066 జ 10 15 02910 10౯ 08/1612౧ 2౧ గ ( | 110౧6౬. 12౧602, ఇ 0౪10120 11౧9౮62669 అ1015 116 1౧౦-గ౧/౭౧, ఈ0/929 20 5 0250 0! (40000 10062 ౧౧౦౧ 96160 410 16 1౧౦౦-గి౧/౬౧ 206 (1978) ఇ 8021020060 (1975) యల్‌ 00౧౪1౧౦1౧౩/ జంం6 10 ౧800౧51000%009 16 * ౪19991గ0210/ 25 & 19240148 01 ₹8 0౧010-సీ6౧౮౬. 6. గం6౦0గ౧4| ౦౦0)9064 గెం16/8౧09: 42౧౮౬ ఇగిరే 1012౧2 జర 0416? స1ం౧62 1209420695 ౧౭9 ౮96 016! గంగిరగి 12౧0648065 5[0౪4 ఇ ఆ౧|64646 ఈ 20 ఇ9 18 ౨2856 ౧౪౧౧౦౪ 10 661/8 06/ ౧౧0౧౧౧౦|౦౩|౦౭| 0౦౧91౧౧౦|10౧ 01 గ౭గ౧౮౧౩ 0/098 ౧19౧9౧ ౧౮౧౧౪౧౫9 10/0609౧ 6 ౧౧౦౦౭౪3695 “| 10189౧06 0౧ 16 ౪64 10 00)904 ౪౧6౧6౪౪! ౧౮|౧110210౧ 2౧6 266140౧: 00)601 1$ 2 1౧8 0 $600౧6 ౧9౧౪౦౧. ౦౦96౧/8 . 6 10110౪1009 1౧2౧౦68 4/౧6/191౧ ౪8౧౦౪5 ౭క్‌గో 9౧0 (20+ 10) = ౩౦ 9|2గగ౭4౦౬| 2౧6 3602౧0 6121009 1146 61901 లల27 ఆగగ (2౫20) ౨40 00160 1౧61801 00)601 8021, ౧1౦6, 06౧9120146 ౪?౧౧6 6అగగ 720 ( ౩ ౫ 20)+ 15=/5 _ 2౧6 అ౦౭గ6౧౦౭ &6 66౧౦1606 1౧ 6 001601 2౧6 8010 ఆ/గంగ౧గ0౧10 28 ౪6|| 29 61100000 19 [ఈ 5 10606 1౧ 16 ౪6౧ గంగంగం[00)౫. ౭౪1౮6౧౦౪ 50006953 1121 16 ౪199810౧21 8/5/6గ | 0 00౪౧1౧౦ 158 & ౧9౮41510 121 01+ 68 14౧౮౬ () ఫాం! 09)661: (ఇగ ౦ 1కూం్ర2965. - ౬ 52౧౧౬42౧ 6/4౧-గ౭ గంట ట౧ | 54024180 ౧6-౬00. 866-౧251-౧6 గంగాబంగ 0 ౧06 ౧౮౧౦౪౫8 1౧ ॥ గం స2౧6౮4(0/840110) 2౧6 06912 (1౧6౦-౧4౭౧) 52౧జ20 984 ౧||. 5౪౬0౧6 ఇ5 ౧౭౧౧౦౩౭౧121/65 01+ 16 అగం౧ం 0. 52౧2262౧ ౧౧2౧4౭ ౧౮౯౦౮౭-౧౮౧ ౧౦౧౦౧౫౭౧౦౧ 01 ౪1151౧౧8! 5516010 06100 “ద ౮5. ఇరేజ01661 గంగా 16 1460౧౮6౬ 12౧9౮౭6౩. 142౧06౬ " 5202120 884 (20౧0 *1౧ గజ/ 046 0/24/6120 10064095) 2 ఈ ౧0-౯౬౧ 8[0౪3 116 014/10120 ౧౮౧౭౧౫౩ 0౧)/ 107 1 2౧6 469 202౧60౦౧86 ౧1౧/0౧6౯/1/006౧౧. 2 2౧6౮ 16 ౧651 01 ₹6 ౧౮౧౧౪౧౫ ౪0/69 2/6 ఇ02౧620౧-౧౭:1-[6 00౦౪86 170౧౧) 6 10021 1౧౮౦౦-%౧/౬౧ 6121801 ఏ. 50-2-7౮౪౧ 01 0851౬. 252౧౮౦౧ ౭5౧ ౧6 27 ౧6౮6 0౮ (20+ 1) ॥ 5 ల 0 60/0) 19 2020060066 గ౧6//౦౮/౮5 . 40 ౮4౫ ౧0౧ అదం) (1) 1౧611601 00])904 99 822/7 గంగ (20)+9 3.49ఈ4౯6091%42 ౧1 (8102 7658-౪1 ౮౧/౧5 అ ౧0 0౧9 510౧/ 16! ౧౭5 16౫ 700 2౬5 గంగ (520) అ 1010 [167 & క్‌ 740 822% శ0/ (౧౧౬౭౦) 200 0౮౦0౩ గంగ (7020) 0. ౭౯ ౧౭౧౧౭ ౧ 6211 ౪765-88-11 400 శం గం (20౫20) (12 6041; 520 గ0/19 శణటంగ 80 గంగ ౧౦౬0౦)+ క (ణం) 4. 2 1౧611 ర%0 ౧ - +-| 900 640/ శ48 గగ అలయ ౫/౪51968)/ 1210 18౧-0౪-౧౧౦ , 20) “1 (4౧60 ౪69166జ/ (000 6౮6౮0/ గ08 56 1! క | ; ( (ట్‌ నాం 5. 1౧911 ౧౧౭౭-66౧0 04 ౧1-6౭-1 (10/20) 90! 0౧/౪90౧ ఆ ౧1౧౦ ౦౧4౧౦6౨ 48 1 0951 ఇ|80 అ॥019 11 121౧690 0౧ 65 ౪౭1902)/.

క5/౧12080 60[౪9709౧69 1౧ కం ౧|| 1౧6120 2౧908999 వ్‌ 75 తనతతతతతతతతతతతడడతడడతడైడ డై డడతడతడడడడ2డైడ౭తడడ2జడడడడై (1౪) 51209: 10. ౧1౧ 69౧6౧ ౧6-190౧11-1-0గ 5. &. ౧1౧౧౬ 66061 గం౮08-గ2 కం - | | ౪౦౪ (50) | 58411౪0౪ (5109) గ౧౭|౭౧౦| 0౧16 ౧6౧ 180 0౧ 201-/ “| ౪/1! 5821 ౪0౮6 గ౧6 0[|6 881 0౧ ౧౭ 1౬0. 11. ౧౦-ఇ9-౪9/-౪-1ళ 0. ౧1౧౧౧౭ ౧౧ గంం౧2-గ42 కం0-ట0/ ౪0౮౪ (959) ౧౧౫6౭ [626 10608 ౧౭8౧౮! "119 0౧॥6 5410౧ గ 120). 06 ౪||! 16200 ౪5”. (౪) 86060300౪8: గీ ౦0౧౧౧౬15౦౧ 01 12౧02 960౧160099 ౪1౧ 161 ॥ 60౪౫/416౧15 1౧ 19610006 0౧ 1201 ౪1! 21 0౧౦6 6. ౬ 6౪/8౧ || న. గం (0/621 119 9060121 00411018గ9%05 01 16 10[౧9| ౧6 [౧౦౮56 ౦ ౧౦౦౯ 1౧ 69080 (10 00)601 00[0016. 0౧ 6 06౯ ౧౭౧6 ౧8 + 009౧ 1 క - 5జ/22 2౧6 నిజ౭8౧01 502/6 %౧ సీజారజ 16 0, ఆ/6౧ 1 )668-౧” +, 98౧౧441021 ౧౫18 ౦0+ 00)806 [౧౪8/6౧06 1౧ 78గు “౧6 ౪|| 00౭౧ 116 6007 10 గా౭//౦౮/౮5. గాంగగం[00/ ౧4 16 +ఇగ౦608 98గ౭౧4౦ (౪) దిం౭గ౭౧66౧ 05110100౧9 2౧6] 6౧20110 00౧5౪21౧15 &550014086 7 ౧6||2 ౧౮౮గ౧౧౦| 201౧-02 10 1 (ంగగం ౦64419 1౧ ౧౭౧౧౭౧గ100౧౬ గండం

• &. 966 508 10 1*౭౯ 2100 ౧౦౧2౬౫-౧/ 1980). “5౧6 ౧2 1/8౯ (౭/8! 5 02100109 ౧౪౧ 7. ౧౮౦747౧/5 -161/-41 | 9౯ 2౧-12-౧-02 సగర ౧25 0౭గ2|౧ 9/౧2010 91౧4012౧85 ౪౧10౧

0. ౧1౧౧౬ ౧౮౮|| లా (16561019 119 1౧6౦-4౧౭౧ 02167౧8. 0౧9 500% ౦0 10 ఈల 12/1 5 1౧9 రింగాం4౧0 2౧6 ౮౩6 01 6 6౮౦111/8 ౫౦6 ౧2౪/8 8 య ఉం జం గ ర! సజ. (0౧౦౧౧104 42 ; క 0౯౦9-౯౬60 రంగు 19 & 0౧22009510 (1) ౧2౫2౧౬1 15191 “౧ ౧౧౭౭౬౧ 22|| 1౧౦౮1901 001806 ర్‌ "02 (20002065. 0౧ 118 0915 111965 9810 జ ౪0౪ గంగ గ౧ 0901006 లి సర 1100620965 020 09 6/1666 గగ ౪112996 1016 (111) “౦౮ ౫8 2 గంగ 011015 గడగి'. | ఈ ౭5: 9 ॥ న. 1౧1౦ 18 ౮/95 ౦1 18 00)601 0 2 10/98 (2) 80226 1440& 150౧ 91 “౧1౧౩ 620221 126/6 (౧ 1౧౦౦౧౧౦400 110౧602 2౧౮ 019౧ ౧ంగగ ౧19 1216 54164 1౧21 10 ౪0౮ 01210 ౧౦+ 931 ౧౭౧50౧5. 52021 “06040౧15 2016 9410 “70౮6 [౧౬౪౭ ౧౦ 140%”. ఒ౭ంఆ్రం5. (4౧౮2 12౧9 ; ర 0240౧ 21 2||: 2/4 [౧9000 1౧986 $8౧(8౧065 ౧౪869౧9169 1౧6 [౧౮౦-కిగ/&గ ౧/౧6 (1) 110 00601 ౧00/8 ) ౩౧46౮100 610802౬ 25 ₹06౧6 1౧ 560% ౧1౧౦ ౧౧౧2565 25 ౮౮౧6 2౧22 (80౧6౦), 01061 (62124 | ౧6 84160 40. 1౧ రి[8/6140౧.860% ౧9000గ400/6 (1) 1౧౦౦౧౧౦20౧ (69416186 10 ₹(5 2౧6 560006 0 (౪౮01176 00౧9104010౧9 ౬6 (0౧౧90 ఈ 1౧6 97౧90౧ 001861 ఇ|6 ౮2౬ ౪61 0 90645100 2౧౮ 10 527" జగం గి ఇ ౧౭౪౧0 (ంగగు 2&౧6 ౮4౬౧0. 116 (900%, 29 [౧ 6 1010౪100 61006 అ4గ౧౦|8. 268, , 52/ 01 0 - ౧ (3 (22గ800/8 ౧9800 ౪451282606 &౧|
1. 201౧ 94 [00 గగ 10గ౧౦గ౦౪/ ౦0గ౪ ౪/1 ౧౭/౧౦ 8316 | రం - 5112 82/001ఇ00 08001౧61 118 , (| గ ౭౧౦౧9! 190గ194 5111 521012 ౪110 9416 3818
2. 21/8౧) సళ 52/21 512 1014 59400) 121 ౧౭౧౭౧2 ౪/11 ౦0౦౧6 ౧1౧౧ 002 , 0/0౪. “2614402 4||! 06241 ౧6 మ!

క76 09౧4914౧/ ౧653060714 ననన ననన ననన నన ననా నాననా నననననన ననన 8. ౦001౮౮౦710 182౧/2279: (69) ౪౧/ 22౯ ౪722/ క్ష లల ” ౦౪౧6౮66 జర ౦౦౦%664 516 1౧ ల౯2/1612౧ 12౮౭865 19 00౧|౮౧౦౮౦౧ 0 “509 ౧౪౧౮౦66 (16 9౧2౧) ఇం60 000గ66

40 ౧0౪౧9 0౧ ౧౦0౮౪౮౧ ౧౧౧౭5౬ 18 20[19/66 0౮౫ (1006)"

80% 2 0౦౧)౮౧౮|౦? 10 80% 06 1౧౩ 286 +

1౧ ₹8గ|. (7) 6/20 ౧24౧2౧౬౯౧4 22గ౮౧ 22/9 ౪866౧

(169 ౪129905 10 02166 2౧౮ 9416]

(1) 84౧4౧౮౧ గాంగ౧2౧6గ “2౧౮౭4౧94 ః ; క. దిజా౭ జర (1002 206 ౧౫౭ గం ఉ|96 19 ౪140965 2౧౮6 1016 (118/౧) “౭2గడగి 2౧6 ంగడ0 &గ౧౧/66'. (8) ౧౭౧4౭ ౧421600 22౯ ౧25౮౧

0౧ 6 019౯ [౧౭౧6 19 1౧6౦-గ౧/౬౧ 120౧0౮2963 గి [92/6 ౧౧౭ ౧౭౩ ౧6 2౧౦ 9౦ 0౬51 [౧౦

౪99 & 00౧౪౦10౯ 146 ఇ 10 00౧౦1౧ 16 40 9 (6% ౧౭ ఇర ౪9౧1 జ4ఖగ.

సలం, 29 1౧ 6 1010౪41009 111౧6] 9౫2౧౧168: 0౮65 ॥ 15 ౪6౧/ 19% 121 112౧6౬ ౧౫ 00గ౦౪/౭6

18 ౧60౧4౧15౧0) 01 00౧|౦1౧1౧9 16 ౧౧౭598 &౧రే 2) (౧21% ఇం? ౧౦౧8౧ 081902)/6 ల

(2) నిజగా 2౧6 102౧ 18% 0౦0161041109 1౧8 0120593 *0గా 9 1౧౮౦-గగ/2౧. “గఇ౭గ ఇగ౧6ే సీంగ్‌డజం ౧2/6 19%. 9. "౯5-౪10 ౧౮౯:710% 61:

112౧04 ౧25 00గ౦4౭6 8 00౧౮౧౦౮1౦౧ (0గ శ & ౪6|1-స00౪౧ 126 జ 1౧ 0184101820 18

అగ 2౧6 ౮6995 1 1౧ &000/02006 ౪10 16 ౪ఆ-గ౦ 6695410౧ 15 అ౦౧98366 0)/ 1౧8 0110 -24

1౧౮౦-గగ/&౧ ౭16౧౧౫ 10 ౧౦౧౫౧౫1 00౧6౧౦౦౧ 28 260666 ఇ 9 8౧6౦ 0 & ౪01౧0, ౧౧౧296 0 &

1౧. 56౧19009. 112008 290 ౧25 2 ౪12౯ 510/01042!

(3) 00/12 22 86౧౪౧౦2౧2౧ (20౧12 ౧491౫ 9౭197౧, 001 1 ౧౭౩ 00170496 18 1౧౮౦-4౧/౭౧ 66 జాం 090924 10/85 1౧ *6౧' ౪95-౧0౦ (12౭8100 ౧2౧6౧ గ&౧6 ౮౩౦౦8 | 1౧ గ|209 1069 106 4౧6 16 08004 ౪6౧1 10 19 5 19 0/84/1611) 10.

10/996. (1) ౧౧౩ ౮౮2 04౧ 22-౧-౮౧ రా?

(4) 001% 24 138160 ౪/1 ౧/ ౮902౧6 119 0800006 * ౧6 (౮65100

నిజరర/ 2౧6 ౧1౫౭౩ 00౪601 806 4/11 గ ౧౮౩02౧4 00౧166 21/6?" 518 0700011 నిఇరరు/ &2౧6 ౧౧౬12౯). (2) 220౧ 99౧౪1 1౧6 1202018 ౪2261 917?

08 000761౧౪0౧ 01 140 0126399, 1౫ 4904 1 ౮2౧౦9 1 ౫౦౪ 068104 060౧౧౪ ౪061 [1౮9౭5400

2౧6 0109? 02012 120౧002065, 3 అ(౧/99566 1/1 3౦౮౪ 00006 604౧ ౪ | 6౧౦6”

0/ 78౧66౧౧౦ 9 1 2040౧ ౪64 1౧10౭ 175 ॥। | స ఖు 0౦%8 | 0 2

0006౧౦6 (౧గ|౦1౧21) ౦0౧౪140600 10104866 09401 రి 57918 (9012096111 20

| 'ఇ (20004021 సంయ0! 9/ 940 0 &!

0/ 1౧9 1౧16 (౧4౧) ౪౪౧౨. 1గ౧60-గ; ; 1

. ౦-౬౧ 001216౧6 28 16 5201498 క

(5) 22౧08 ౪2016 64001 2౧౧౭౫ ౪2061౧61 (67౧21౧3 శధి1081/ 02౪1612౧ 5౧9 న౭౦6)/ ౧0 ౧౦౪౧౮6౮ ౧108౦ 506 00%66 10. 0ష715-ఉ000547౪7౬ (6138)

న 5/110గ౯1514; 9 ని౦౮౧౮96 16 ర౭66/ &౧6 000%96 6 118062 224౧ 6౪/9౧|ఇ 22౯౮ 1006. ॥ . ] 61166 [౧౧౫

[42౧02 ౧39 ఇర౦0196 19 1౧6౦-గగ౬౧ అంజంథ [టో ౧౦9౧౮ &౬౧౧| ౧||0౧28౧౮

౧౦౦౧౭౧౧౫ ౦ 00-0/61౧2100 116 ₹019 10009 స స్‌ _ ౧౬౧౧౦ | 50/28/24

0 0010 16 00౧91౧౦%0౧9 0)/ 119 ౮86 0116 02: 22౧6 6౪౧2 24426 ౫44

0001601౧40 886 “౧6 28 1౧ 6 1010౪/1౧0 తి ౧౫ 3070 ౧౧౦౧6/

6%2గొని!95: గ టై ౧౪౧౮ 42౧౫౮ ౮౭౨04 00104౧౮

౧౦ ౧౭౧౧౦ ౮4౦ నిద ౦/69

పటల యతతతతడతైతతతతతతతతైతైడతడతతతతతడైతత222డ2డ2జఊ2+2ఊఊజచఊ222=

011/6 15 96౧61211366 ఇ. 106 00910 0006928146; 682. ౧6౧౧6౧ 0౧00100 1౧1౧౦ 69 ౧48౧8 &౧6

50 15 (౧68 0259 ౪ 91090 012605 1౧ 00౧120 680%00 0 ౧0౧౫౪౪|09౧౦6 1౧ 4119 (90100 ౪1||

౪/11 01/2 0? 01501౧| (0 ౮౪౮౧౧౪2 83 640486 0౧% 9౧౧2౬౧౦9 0౪౧ ౮౧౦౮౭౧1౧6౧ 0 1౧౦8 &3

5గం2జ40౧). గం4ా66%౧ శం 00001 అ[13 & ౬ 1౧065110 2692

౧6౪౭౧59 92600౧ ౧ శజ0 1 ౮00౧621563 8

2000928176 గాడగ9? జ 8 005 0 16 64/8. ౯౯౯౦౯5:

3. ౧2౯ ౪౧౦౮౧ 5200/0 గాడ[1020 00420060 షగం208181, ౬ 1987. [6001 ౧౦199 0౧ 1౧౦౮40 9400౧ 0౧6 1266 11/6 గ౬౧౬౦68 861 00౧౪౭౧6౧౦6, 09౧12౧12 ౮౧|౫/౭గ౩0/, గ66202ర6. “6200 0౧8 ౪|| 96 1/8 గ౭౧8065 302830%2%/2, 5. 1972. 0/2౪/0180 206 [40౧62 2

11. 50౫౫41 440 140104110%9: 106 నా ౧ రకాోని౧00గ,

08౧2 1౧6180 1౧96150 8/౧0108153 ౧25 9/6౧ గ/10120 1౧౦౮8608 241-256. గ౧౧౭౧31203085

౧౩౦ 10 & 3౧2/౧9 0 813 &ఇంగ055 గ6౧910 1౧౧40214 ౮౧౫౭౧/

0004౧62160. ౧6 (1021) 140౧04 12002965 ౧/6 _ ,ర76 58006168 1౧ 00౧౧౭౧౫8 $40౧62 1౧౦౮5605.

౧2/60 109 1౧౧౦గ2౧1 1016 ౮ 60౧౬౯ 10 567621 81118: 1౧1080 1౧5118 0 గీరళ2౧౦66 కుర్ప/.

01 16 19801909. _ 19/9 ౧౭8 ర990 2160920, !8.9. 1957. 114౧767219 1౧ 00గ౧౦౧౫౪౪

1౧19౯-౪2౧5౯౭౧9౧09 01 10009810 25 83 ౪౭ 11066805, ౫10 309021 19/9౧06 10 0(/613౧. 1౧

25 గొడ[6౧18! 00046980 398ఈ/621 11041 1100968095, 606౧680 (1967) ౧1612౧ 1106౮19603. ౪0౧౦106

0౪6 15 ౧౮12! ౦౦౧౪౭9౦౧౦౪ 3 ౧౦1 ॥గ)|౦6 10 206 5011121689: 00|60686 ౧208౧.

5608గ101&| 2600000 ౨416 101003. ॥ 15 16 - 1960. [2060206 206 1౧0౮1560 2/92. 06190196 2ఇగిర

ఆగ66గ0/1౧9 ౧8 9518౧ 121 ౧౭౩ ర|1886 10౧౧ 1౧00066 0౫ 4.01 52060౧0: 7౧9 ౮౧౧/౭|5|౧/

0౧6 0౧౦౮౪౧ 0 12౧9౪౮4969 1౧10 6 01168 116/90)/ ౧895.

0791౧9 డి 318240౧ 01 00౧1౧0౧ ంగా062, లీల. 2౧6 గి.4/1190౧. 1971 00౧౪6[౧౦6౧౦6

౧౧29౧౧౭|౦౦-56౧౧2౧00 89% 00౭౧0109 ౮0౦౧ 200 , ౭౦00 రిం య గంగ 08

స గ ల 2 ?2గ100412 1౧6౦-40/92/16121) 006 1౧ (౧6౩, 096.

ఛం. 161109/౧0/810 ౧209 నం 29 ౧14౧122600 2౧౮ 076012280౧ 0612౧ర68965. 151-167.

12౧ర౮౭౦౦. . 1౧956 మ నా 10౧08. గిఏగాంక18 008 గింఠర/, 8. 1980. 10౧-౦|౪/612౧

&ం౦0గాగాంర2166 11/009% ౪18౧ 1౧ 2068 9/౧౫ 2 9%00/ 1౧ ౧౦౮౩6౦

1౧001940 అ([6551005. 00౧౪8౧09. 09౧2౧12 [౧8066 1౧ 1౧09015405

౧/6 0౦౧౭ &ఇంగ056 ౨01) 116 ౧|8-౧౦౧౪/౭/99004 6-71-88

ఇగ౧6 6 10గ౫-౦౦౧౪౭|8౭౧౮ 1౧ 609044 [060280 - 1986. ౧616౧౦౪ ౦౧ ౧2/6౧01-0గగ౧౫, గం౪, 0691

1ఇగిర్తం౭965 ౮౧6౦౯ 1౧౪6500200. 02059 0108 ంగ గ0ంగ2 2౧6 గంగర2 గరం/2036- 08౧౩౧1

6180౧ 116 ౧19 956గా 0/91 020 ను నా మ!

౦౧20%260౧, 16 498 109490 +1గ|||69 [2/9 ఆ10008002 గ 1976. 5000 10౧200౧ 1౧ 620. 1౧

100, 1౧0 5014618! 9171260. 4౧8. 2౧6 రో౭/0512, 8. 1976 గం800291200 5100160.

౮౭౪6910066 5601 & 5౯1509 ర0489గ 140౧68 815-831. 10౧01414: ౮౧౫౭6స/ 6 గ౪48| ౧౧69౩

1/10 1౧6 గాంటుణ 1౧గ౮9౧౦౩క 00021 1౧02౧ చరం, [క 1976 మరల ౧ [6064 [౧0౧౦౧౬

0/89/014౧ 206 1౧౮౦-4౧20, ౮ '౧౦౦8|0 090 0

9450 &/92 6౫01015 గజం 2 821 0 & ౧9

డడడ6ఊ0606/260ఊై0డై2ఊ3ా

22 01 ప1ం128 1 యిు20 5/1 1.౪.5.గ. గగంగగ2గ లంగ 1.0. ౦ ౧౮౧౫౬౧ 7౧206 అరక ౪101001 ౧౦౬. 1౧6 1.2. 60౦10౪ 8౧6 [2౧9 0 119 1౧1113 ౭901091011 0412౧08 ౧౭౭568 2౧౮1 6[/2512400 1269 శ ॥ ౧1209, ౪౧6౧ 116 012 ౧౭౧౩. 709 ౧౮౧౧౭౧ 1208 1.20. నాన. 0006౧1౧/ 10 196 ౧౭5 10 6౭౧6౧6, ౧౧౦౪౪ ౮౧౦౧ ౧0, ఆ౭౧ 10! 19 ౮ 11 జర (19) + 064 (169) 1/6111006. గేంగ౦8 116 6౫156౧06 2౧6 0044) 01 సగం 299 6 గంగాం ౮6|౪౬౧9 ఇండ 6/॥22%00౧ జ 6/6040/ గ 12/06, 6౮60100069 68 ౪10 ఇ 1894 2౧౦ 9%0గ 00౧౧౦196 [0౧ 16 1060గ0[1006 01 ౧1౦౧8. ఇ6గ121 ౧00౪. 8ఇగ 9౧9/ 10 ౪6613[-0౧0౪/౧, ౪౦౦61 16౧9109, 6 ౪౦0206120/ ౧614౧0 10 ౧౦౧1 1510 3౯౧౪౩౧ 00౪/౧. 304. 7౧6 1౧219 01116 ౪66 4౧9 ౧661 08 ౯9026696 25 106 02910 ౪౦0౬0618౧/ 12౧9౮209. 1౧ 0010047? 2౧6 ౧0౪౧6 1౧ 5[206. 7౧6 ౪|| 09 1౧ 1 5 1౧685100 ౧౦౪ ౦౧|/ 10 1౧0౮6153 006110 ₹6 06౧౦౧౦౩. ౪/6౧ 69/ 2౧6 966౧ +10గ 8 ౮6౮15(2౧౦09, 9౧/౧9 50019%/. ₹9/29౧94౯౭3 01 011/8 0021. ౧9౧౦6 118 ౧౭౧౧౫౭౮౦ 1౧ 5 ౧496 2౧ ఇఈ8గ౧౧+ 158 ౧౧౭౦6 10 00౧౪౪46 2191 2091 (119). 19 12800౧ 06[04/69౧ 16 58౧౧2౧1౦ ౧6 ౧౧౦౧౭౧౧౦ 1.2.1. ౧౭2౩62౧౧ ౦9% ౧. 8/69/౧014 ౧౭౧గ౧౧౦|౮6౩ ఆగి 0 90౧౭ 1/8౧%/ (20) 9916904186 ౧౬౧౫6౩ 01 “885 2౧6 5౧౧3. ని౭ం్రరష౧౮ (0041) + ౦౪1 (186) 6 6౧4195 26 01జ91%1964 1౧10 6౫9/౧ శీ ఈగగ9. [82/99 0౪2 "06౧666 2109 209%) 1061 2189065, 2009001౧09 10 86౧౧2౧40 198098 6౧౧౫9!2ఇ066 0)/ 1౧6 5[౧౦గ 02%/56, 067169 ం|౦౦౦56, " " 0గ0|౧1౧66. 1.1. 6౧0౧1౦౪? 2౧౫ [2౧9 ౦01 1౧9 10%60౧5: నః (16/9 6 9౧4౧6 &౧౮ 00106401 6 08గ165 2౧6 గరం గకగం ౧. ౪116 ౧2084 (0010818, 00౧౫౧౬96 ౪/41 001219 ఇ౧6 ౧2౧౧96 జగం? జ 05950) గరి! (1౧9 00010 + | ౮1౮ ౧21౧ 102000) + ౧కగం 1గు౧న) 13. 0010౪601 19 ఛంగక గే 12/96 ౯66, [62/65 ౧౭౧2190 46 100060, 1చ. లమగాడంం ర. 1944200401 ౧. 5999౧9౧౪) 20004౧012166, 02/56 6)/1౧6గ౦౫|. 9|04 గ౭౧౩౦ 5160౧ (6౬01012 ౧2%98 2౧64 020819 966150 02006 ౦0010686; 7966౧౧౬౧) [049/5 12/06, ౧66. 7౧13 69590గ౧10౧ ౧౪౪౭౭19 181 ౧24 (64౧6౧955) + గగ 104౧6 0116 5 769 ౧29 గాంగ౧16 ౧౮౧౨౭ 0 ౧66 0010౪786 1/66) ₹0౪6౧5 2౧6 ౪౧6౧ గ 5 0096[/66 2 4 6115912006, | 116 046/5 ౧06౧౧౨19 16 +19206 02 000%. 1౧ చీ ౧20౧090009 ౭/౧0/౧98౧ 96 10 ౪6౧/ ౧౬౧౦ ఓని 00౧౧౭౦౦౧ ॥ 02౧ 90 09 ఇ550గ066 1241 8 9౧9/150-0౧౦౪/౧ “౦0౦6. ౧|| 0౪1 5[2౧96 ౪1౧ 0060/ ౧౫ 01116 166 18 00౧8160666 ౭9 116 506) 5010196 ౪౭||0౪4, 0౧6 10 1064 966666. ౯౧|| 11166 & ౮ 16 000% &౧6 19 ౮౧౧౭౯ ౧౬|| ౧ 9 98 25 ౯4౧90 0011210౬౧6 649౧ 0/ ౧౭/౩8. 9 1924069 45 ॥ 8 2 ౪/6 66 ౪) 2910 1000౧6. 7౧6 ఇ00౪+6 6650గ0100 3౧౦౪4౩ 181 1 5 ౧౭౧౫౭౮ 1119 04/66 “౧౬౧౮. జ16౯116 001006 01 19 1౧%.

201100 0౯ ౯10౧2 1౧ 701ల066 వ్‌79 13.1. న౭౭౭౧౪౪౭౧౧౦ ఆ1$4 ౧. 1౧6 1౧680౧ 19 ౧౬౧౧౦ (6 2600౧196 10 ౧౪౫౦ 7866 01 6/9౭/౧9౧1 0౧౧౫౨౦౭ 166 ( 64౧01౧12 40/98) ₹10011100. గిజం0౮ (6||04) + ౪2౧06 (001060 + 6. 90406 &॥6 001047 01 119 198౪65 2౧6 09% (1/69) గన

శీ గ౧౦0౮6౧218-512660 66 01 16 9/6” 966౧ మగ 10/99 ౪10% ౪6౧/ ౧౭౦ 09/15 ౪610౪4 ౪౦౦౮. 1౧9 కటా గ టో (స్త (2/09 15 0౫/2౧ &ఇం0010100 10 16 ౧10౮6౯ 01 16 3992 (౧౭౭౧) + కలు (162) + 0౪ (౯89)

గీ 8012! ₹669 అని ౧1౧౧౪16 జంగ౧౧4%0 198/685. 14 (1989955 2౧6 గీగ౧2109066 679460౧ గ్య 2197౧419, 0౮౪౭16, 206౧౧1౧419. ౦౦౧౧౧౧౦౧ (౧ 16422గ౬గ౧౧|6| ౪.5. 5/౧. ఉగత[గుడగం ౮౧౦1698 2౧06 ౧౧౮౦౧ 04|11/21606 1౧ ౧౭౪/6 04౦౭౧౨. 51415౪22 (౧౦౪6౧౮! గంగ, *9౭|000) 04/65 29 ౪౩96 107౧5౭250౧1౧౦ ౨౯|| ౬౧6 గ-౫౭||

• గుడగ!6! (౧౬౧౮౦ 09) 1౧ ౮౮గ౧/ నిడ5185.

౧156 8౧0౪45 41 1 5 & [౧00 ౪2గ169%/ ౮ గడ౧9౦ ౧9 *త0జి 206 'గజగ6ం౬ 091000 10 ౪/0 1696. 8641 1 8 ౧౦ గాడగిం్ర0 66 ఇ 2. 709 ₹01 01679౧1 11౧165. 806 శల/ 26 61916౧181696 0)/ 01116 ₹68 100% 1146 & ౧౫౧౦౦ 0014 116 కెజగంల &006100 2 ౧౧6[% '62/. 1 080౧ 08 జ౭/59964 29 [16౧0610 6151౧9౮15౧ 25 2 8608219 ౯69, 296[% 10110౪5.

స. వల్యంర ఇడ 8 8 ౧2౧౦6 28 (6|౦౬/0800000119159065 1005218019, 01607 1౧ ౧౦౦౪౧ 0౧౩ 1 9/96౧౧-౪౧|6 2౧06 6 0461

1.5. 5[429 016 009 15 0120. 1౧9/6 న 6౮గ౦/9౧౦౦ 9౪00 ౧౧ 416 00104

శ ఎ 6౧16 1౧౬ 0౧9 15 0/04౧స0-/016 2౧6 16 తో గ. 1. 2 [206 ₹66 (20అళ౪061012 ్వర్రం0గ6 0౧6 5 01206 |! 020 09 2080౧066 121016

[0080 గి౭గాం 15 01/6౧ ఇం00161%0 10 21166 కోం011/9 01168 2. ఇ ౪216%/ 0 ౦0౦౦౦౧౮1 69 (00045 ౮౦1612. 192/69 2౬౧6 9 ౯04౧ ఓ1౧౧., 941౧౧2౦626)

8౧ - (092041) + &౧9| (006) 1.7. 5129 ౦01 ౪౧9 ₹0% 16 920౧9 ౧4౧౫౭ 15 0౫౪6౧ 10 14/0 76988 01 1.౧౦. 60౮౦4019 ౧|| గ దం0గ2౧1 10౧9 గరగ ॥ ణ్‌; కీ (501౧040909 0101౧21, 80[0%) 2౧206269) ౧౫6౧6౧1 18౧౧||95. 116/9 116 9గం240౧ 5 21 9౦41 తగిలం్రం (61900జ20 " + ౧9811 (౧8౧౧6౧ 18 1665 &ఇ౧69 0640611 10 100% &౬ 106 1551 0౧8 9 [54140096 6060106063 ౪766౪//1 5౧౧౬|| ౪౧16 గంళ6౧ నిం[00౧11, 6010040; 549గ25 ౧00100, 1828/85 2౧6 9102 02056163. 886 390౧001 2౧6 16, 26గ219, 9/96 190 1౧ ం461౧0; ౨801185 ౧661109 0% 1౧ ౧౬౧6౧/ 2105. 1 [009 ౪6౧/ 3660660. 9840111. జ? ॥ 71౧6 1111 8 ౧౦గ౧౬ఈ/601/ 910 140౧ 1241 0

౧63800౧064 0%6 15 & 5060121 ౪2గ69/0ఈ0000[61 0101040/ 6006 ౧6౧౦౩ 16 ౧౬౧౧౫6. న41౧౧. 519గ 5160ర్లంగ 0౪౧/౭౮.౦? 5౯810౧4 4౦0 - 80 ం ం ॥

0౧100, గ౧౭గ6ర6 ౪/11 ౧౧౫౩-19 18జ-8045. ఓ602/85 1౧1. పల సే తి రర లస 0 6- 15 * 10౧0, 1824065 ౧౪౮౧౧౭౯౦౮౦. [|| 0౦౧౭౭౧ ం లో ౭0 ” ” 0)/68|10౪4/15%, 8” - 12” 10౧00, 9 ౧౪స/ 00౧121౧1౧8 శ 2 ౧౦11016 గ౧౫|౧/ 16౪10. 0001 ౧౭౧౦, ౧96, ౦౪11646 జి 00౧20 + గ|గాగా& (1690౧) + ౧96౮6౮15[౧-0౧0౪4/౧ 2౧6] 5018! ౪/11. షై

115 గ౭౩౦గ1౧10౧ 8౧౦౪ 141115 & 06206411! 60 న్‌! ల జ) 92 గ ర 10 100% జ 411౧00 '09400/ 29 & 00[1౧౧౫౦౧ 112010 8/00, 9 + (88/69 ౦౪౬, 610౧9448, ౬0౮8,

580 ౧8౧19180 95806118 తతత ఉడడడడాడాాడా2 90౧౫64౧౧95 511[%0/ 10010606; 101 ౧౭౫6౮6110౪ 15 00గ౧౧౫౭6 *1[ 1౧4 ౦0+ 2౧౧౧౦౧ సగం ౧010061 00100186, ౧68 502966, ౮562|/ 6601959066, 619 ₹4౧| 2౧6 4౧౧౧౧౦౯ 06100 ౪౧16, 1౧6 66 ౧290/ 16గ౧1౧౫16 0/ & 5గ౧|| ౧౦0. 716 9126 0 9 1109 ౧౬౧౧౭౮. 16 [| 19 010 4౧9౧ 00౧౧౭౭6 ౪10 జ 0 19.1. 8౪99120606 ౧. 0౦గాగాం౧ 9201 (5%09& 0/61౧4౧/ 18గ౦౧. ర) (6160౧2౧9 19 46 0100651 (32061) ౧00౮512, 9౭౭1. 61018/0020629) 201%౫. 119౧౮ “రజ 15 ఇరరంర 29 16 ౧౧౦౫ 2౧6 511 669912 (202గ0612౯1/29'2౧1006గ ౧౭౧౧9౮ 1 9 “240౧10౧౧౧2 0610. 76510) + 0614 (1%) 18. 1౧0౧20140100 01 గ౧|౧౧219 2౧4 ౧౮౫4111౧99 ఆ 100 - 150 * ౧90, 1౦465 ౪7610౪ 0. కసిగా ౧. 7౧6 *ం౦6 ఇ0019 199 291204 12, 90౭/91/ 072౧0066, 6160160009. ౧! 18.0 (సం 6190020౧8౯ ౧౦౫) &ఫిి ౪/11 08 అగూ&ంయ66 (ఇంగ 6 38909. 19 5౧౧6 13 18 54 20102 (౧జి ౦ '06001200౮6'. [౧6౧౦9 116 ౧౭౧౧౦. శీ 91 6601600605 95010 ౪9 +*గ 110. ౮411/ ౪౭||04150-/0169 ౧౭౯6 ౪౦౦6. 1౧6 ౧౪1౧ 0% ₹॥1 2౧౦౧౬12 ౪11 061 ౧. 0180! ౧0౧58 15 ౧౮౦౧ 62419. 91౧ ఆఆ ( 0458512 &ఇ90505, 1100; 0గ91౧240 “గజగజ ౧౬౧9 జ 0౧ ౪100 160౮౧౧1౧౦5౬9) ౧౧౦౧౧6/౩ 64/91". 16 గొంగిగ6ి/ 1169 +6 ౧419 0 0౭౧౮౧ (0929100110 + ౪1110 (56665) + ౦౪౫ శం్య[0%1 0006 20౧16 ౪౯69. 8061 16 1113 26 (169) +9౧/ ౧౫౯6 10 07921. 1169౧06 ౧౧౦౪ ఆ 8 శ1గ66 శ _ ॥ గ౧౦౧|౦/5 ౮886 10 ౮461 0౧ 16 ౪96 12611016 (లరిగిగంగ 90౧9 1౧ ఢ౧/ 4౧౦169, 10491౧9 | 9269 ౦౧15. ౧6౧౦ 16 ౧4౧౧6 101004 1౧౯0౮00 1౧9 62 194 986666, $90665 28 5021

• 120% 206 121 ౪10 2 ౧౧౦9౦10౧. 2 0౧౭ 6౧6, 18.1. ౧0జవ601 09104 ౧. 1౧68౧ టజ06/౧/ 049/3 0౫1 2౧6 ౪6104. 10గ3 1౧౮1౫4. 11౧౧; ॥ ణా! ( నజాంఅం6ల (అట . ] ౧91060౧016 99869 1౧09256: 1౧6 09251౧1 (౮9౪ ౨ 411 0౫/9) రంగ00 11012400 0౬౧1౧౧21. 1౧ 01690 6జ/, 11 450 01/60 10 ౪౦౧౧6౧ ౫16 691/6౧/ 10! 1/99 20 %. ౧1౦౧, 10౧% (2/900/ ౧౦౪ జ) 46 1౧01925100 *0 01925 గా గంగం8 | 15 ౧౭గ౫౭6ే 11010638 01 2 గ౧2౧'౪ 160; 01200095 ౧౮౧౧౭౦౮౩, 460001౧0 10 19 ౪౪|%/ ౮ 116 56609. 0౪80 50121, 9/660, 0% 10౧00 2౧61 6/11౧6గ౦4| శ ఇ 0 స క ల [1 గం: ౧696౧౧0100 2 ౧౦౧౧౪ 001౧, ౪₹90/ 54%6991 0€1 01011౧08 661016౧1 1౧ 1జ/06/ 706 19/99 ఒం ౪6966 10౧ 1110. 14100 ౧. 980100 940400౧5. గంగ౧౦6 116 91640గ08 ఒ6 1. 211౧౧9 96, (0109 గం102) 90౪/౧ 0౧ 1956 ౪668. గం 1199 13 (9990012౧03 2. 2 8000169 0 119 07920 101 ఈ 091499౧ %16 911%040[౫52౧6 ౧౬1౧/ ౨191, 6 (&ిగంంగ౧౮5 12600012) ౮ 66 5 ౧౭౧౧66 26 “2002110001 09%. 511 1జ4401 25060168 01116 0/92 11౪66

19. 001064/ 2౧64 5౧168 0 ౪6 006 0౪0॥ రం 8 _ 1020 09 66/96 29 12+ (40౬. 12 5 1) 1.9.0. గజగి4/2006 09% ౧. 6౧౦౧౦౯ 800గ6066 10గ? 01 120[0'. 11 ౧6౬౧9 5గ౫|| 91296 61౧౧౦౧౧౧౦౧, (01౧౧౦౧౪గ) 62గ౧౧౦|8) 06251 51 12064 (02౧0౧0౧ + 0 ॥ శ 0౧0౧ +0914(/99) 1/6 0 గంగ-1౧612,. 90౫ 89. 5601125 006 105౧ 1046౧ 8౧2, ౧419, 0/660189[ “0౪౧00 90004. గొం485 గ109, 1209; ₹01 ౪6110 ౫9||04, ౪౦06 ౪116, 6202996 ౪10 1960150 90100196, ౧9 ౩02066 ౮56౫1౫ 66068566, [26 “౭౪/65 0 జంగా౭॥0 0640061. 7019 20౧౧౦ 0606౯ 4౧౧26 ౪1% 28౧211 ౧00.

8001109 0106 11 791696 క్‌81 తాలుకా నాకకనొనాలాను లన్న క్ర ోన్యన నొ గనొన ొొన్యుభనాననా నాననా వారని ననా ుుునాయాయాయయియాలయం 2. ౪౭౧/ 1496 769, గిం6[9 ౧1౧౮16, 1౧16౧41౫ 2. 1/06 ౮601660069 ౧2౧6౮౭౦౧౧6 166 ౪/10 [12/06 ౧౦86 0010696, | [4066 1౮||, 826 04౧ 0/0౧96; 182463 &౧౮ ॥ 1/68 ౦౦6 80266. 1182160. 7౧9 ౧౪0 (699 0 0619900 1గ|165 2౧8 1౧ 00) ₹8 02560, 1౧6 90206 04610115 68౧ 00౦౧౪16686 10 980196 2౧6 021606 29 416 1965 01 ౧10 ౧౦౧౩1౦6240౧ 7 914౧9 ౧6 ౧౭౧౧౬౦. 1౧6₹61 8806405. 02౧ 06 ౧980౧066 121 106 2509109 0౭58 8 1౪ 4౭౦10౫ [8256౧00163 8 8౧౬09 0116 ౪866 10 81 ౮౧౦౭౧ (౧9:6 969 (0౧1161 2906110 19. 019261 001 812! [౧ 5126. ౧౭౧౦9 ॥ 5 ౧౭౧౭6 28 6006 1౧6 ౧౭౧6. 124౮౦2. 1.14. సీటు? 0109 77969 1111.6602020600 08% ౧. 2౧౧౫౦౪ ఈ 080౮6౧&64గ0 ౧. 7౧6 04౧౫2౧ ౪66. (51000 (0[౧8 6600గా౬౧2 1౧౧. ౧0౦929) ర8౧ం౭|6౧8, 11౧౧.) 662 (109 [౧68గ) + ౧2౧664 (౧౫1) + 0౪4 514. 0206౧68 గాజగ/ 189 16 1౧౮1౬౧ (1౧909) 9 709 ౬6 960౧ 9, 15 * ౧90. 2/99 ౪౧19, ఉ౪౭౧/14006 1799, ₹€/0౪/౧0 01౧౮గ౪౦౮౦ 129 20/20 ౧100 *8టగ/ 10461. ఓ2[06951 0 0/20౧29 2664] ౧006 [0గ) 6 గాజగ 1౧౧ 2౧౮ 0/8౧0[63, 106 2౧6 1౧ 19518 50గ౧౭-/౧21 ౧656౧1౨169 54666 ౪౧101 616909౧6 10 16901 ఇ౧6 10గ౫ 36000గ3 &౧6 02౧99. 7౧6 1119 2౯9 00౧౧౭/96 ౪ 22400003 28 19౧ 0108018 0 5808216 అగ3919౧09 ౪౧6౧ ౧౦౭౯ 19౧౦౩ 6 ౧౩౧౫6. $6౪666 110% 6 ౧౭9౧1166. (61౧9 10 ౧6 0160410% 7౧8 26121 [0019 1181 46506౧06 10 116 801 2౧0] 1.12. ఉంంం/౧9 10/7గ 5౪న౯0గ3 &[6 ౦౦౧౩1౦6160] 23 116196 గ6౧౦6 18౧గక్తుడ 0814 ౧ 106 యు 199 12 ౧౧౫౭౦ 29 “08000804. (00068 ౧౮౦92, 1100.. 02040926 15. 6 7 తజ (౧౮0 +09[11 (69) 1-15. 6/9811699 01 శం 66 (9౧(9000) + 6 గాడాశథం ౧. 7౧6 06 [01 ౪66 (గం016 1 ౧౦౭౧౨ [09 5060408102 10% 189. ౧0౪09౧ 18 గ౭౧౧౧౪129) 0791౧ 0 9 10% 5 ౪౧66౯ 60419, 116 11395 28 గాతంం (1౧10౧60106 66) + 66౮ (న౧9) / / 2౧016౧1 1౧95. (2౧౦౮౩ (౧ 6060 1౧౮ భన తన 19 ౯66 గ ౧0097219 6601660009 1౧0౧౧ 1709; 16 18/93 4౦౦౦8109 10 1౧6 01904 + ల9౪౫||)౫/ 91౦0౪18. /006 /6||0౪/19[-4/౧19, ౧౭6. 19 02166 16౧గకై2 091౮ . 718 ౧1 న ౪20664 10! 18 &2గ0గ౫౬|౦ ౧69 2౧6 19 1.13. 520796౧655 01 108 1/69 ౧౧96101౧41 ౪186. న 015 ₹686 15 00౧౩106౧96 28 1౧6 [100 01 81 18 5810204704 గ. న ౬ (ప సం అంగం 91201 (8812౧198 76965, 8080658 6 18 గాంఠ|01౧2| ౪8౦. [6౧౦8౭ 116 ౧౦9౭5౮౧1 50జగ9026) ౧4౧౧6. 2. 7౧61౧0120౧ గ|0౧0౧6౮1696 (60010412 0215004 46. 2౧109 4౧0 ౧12069 112౧౧95 11౧౧). ॥ లం 66 0౧69 ఇం06103 116.0. 4242080691 ౧. ఇ 0462౧02 166 51:1. 10232125, 16 (ఉ౧టంం౭గిగడ)|౮3 1౧౦1౦౮౪9)

1. 798 20 1 ౧19౧; 18/95 ౬0౧18, 049/5 260202 (01209 ౧౭౬౧౧6 - 066680౬0) + 299౧092168, 512 9/99౧, "20/20 [1౧౭ 6గ౧౧99 0911 (196) గ | 85 0/04/5661 £' | , 2/8 6జంగ. “06౧9 (౪198 నం గ న నీ 1206 6౧౭౦16460065 796 ౪౧౧ 098౧ ౨/౧౮గ౦౫| 0౭06. 4006 ౫౭|[04150400119, " ఆ18గ ఇ06 ౧0౧20౧౫ 0800068. [104695 6 ౧౦ గంఉగ400%. 201201 ౧2౧69౦౧6, 12/09, 0100012, ౪6110౪/19%,

వ్‌ 82 2:2 12 02 1990). 1 15 1200౮౪ 1౧ 06662020 61816 206 13 (౧౧1౧2112 గ ర౭రిజా 120౧201606 1౧ 046 ౧12౦6 1౧ ౦0౪౮౧56 01 1౧6 డెగిర 00౧౧౧61206 ౧6౧౦6 | 15 ౧2౧౧6౮6 216 116 ౧108 0 13 ౦గం1౧౫| ౧1112 (5081) + ౧౫౮౦ (16901021 10౧౪౧౦9౭) 6౫15160౧06. 199 40 - 50% ౧100. ౧౧౧ [00 కరర 50 య | 11, 011 ఇగ 00100466, 072౧0౧65 ౧౮ 116.1. 0౫ 8౧694 09% ౧. 0౧10% (12901, స్ట 2 29 ౪566 (16061415, ౧61120౦646) 5[0/926100. ₹గ౧|1౦, ౧౮15, 10/6౧, 0౧1౫22౧0 (& ౧1206 ౧౭౧౦) + ౧ ౧61౦1౧౫ (199) 801) '౧౭6౮ జ౧6 '౧|||2౧౧2౦01 2/9 (00న ; | 13% 0 6గ6/9౧112గ||16:. “౧6౦ 15 76౧/ 019 119 రో (సా అర్థ చ నమినోను ౧||12౧౧౭606| 15 00గ౧౧౬|౫/90/ 2 80౧21 169. గీ5 ల 00౪/౧ శ లం ౪16 1965 0910౧00 10 118 101951 98 2౧6 ౧౭ 060615[-0గ04/౧ 4006 ?658౧౧౦|1౧౩ 1121002౧). 1 (096౧912౧౦6 గణం ఛంంంగ 9/ 0610౧09 19 19 100౧006 121 116 0గ|౧౬| అ1516౧౦9 0 ౪15 166 61916౧1 12౧195. 18 ॥ 0౧600610 ౧౫౯౬౦౭1౧ 15 19 [1౧౧812/4 [9910౧ 206 [౧౭౩ 06641 80926 10 గ౧౫౦౮ &5 " 112౧4 రం 5060 1౧614 0690206056 0గ3 ౧౧౮౦౧ 69౭107%గాగు9 గ " 910. 16౧౦6 ॥ 5 ౧౧౧౭6 26 116 ౧11౦6 0 13 120. ౯01% 076410౧9 0గ91౧౫| అ(౪6౧౦౬. 120.0. [24448 6091 ౧. ౬04%, (98 1.17. 9130 0 ది[1518[1069 1౧1606౧౧౫౬, 6194/2గ ౬౧౭౦౭/06180626 గం0ర2౧1౧౧౬ ౧. గాంగగఅల/ 11౧6 766, 511 గ2గ621 9గ౧౦| & ౧1౬౧1 6 టు ౮ శీ11180౧%4 ౧౦౧౦౧౧౫1 ౪౧10019 00౧౧౭66 10 60124 016616 గం౧62 (19 ౧1) + ౧1౧౧ (16 1౧౪ 0120180. ౮39) గీ ౪99 0'40%- ౧1౧ 2౧64౮04270 192765 6-9 5%0/0, 8 1 ౧18౧, 10౧౧౩ 5౧౬|; 168/99 0౪౭18 "౧6 ౪౦06 ౧2/050౧౧6, ౪/6||0౪/13[-0/0౪/౧. |! 00010౧0. 86/౧/ 9100056, 9129 01 ౧౮1 ౧౧౦౦ 0౧ ౧౧90610102] ౧౬౧౬ 5౧21 1109, 11/96 0110386666. ౧1046 (11౧ 14 | 0౧ ౪161643 010౯ గ ఇ , డక&!8' | 18165 ౬౧6 19గ౧1౧౫| 9౧21, 16. 7౧ 186 6౫4156 1౧ 902/0. గే సు రంల 118/9 10799 &౧6 19 ౧౦4 061౪/41606. 16౧09 1 ౧౭౫౭౪ 13 ౧౦ 00గ౧గ9౦౧ (౧ 0610488౧ 11656 140. 9 200061౧9 10 19 8౫151౧06. 504౧6 12/4 ౧9166 116 101 4౧౦ 21166 జ్‌ 1.18. 0161804108 056% గక 61౧01 / 80 ౯ 86] ౧. 709 ౧౫౧౫) ౪66 (80129566 120.1. ౧2౧౧౫౬ స8గ౧౫ం2 ౧. గ 019 గంగ [1206110, 1౧౧. 8. *?206%1 10గ౧॥, 1౧౧.) 02౧0941166; (0119 66060౧౧౬౧౫: || . ఫర ౧160929) ౬10% 1౧9/9 జం 140 ౪ఒగ6199 0 1996, ౪2 నం౧₹క(॥ ఈ జబ, గ౧౦0గ౧౧౮|౧15 0౯ 9 2౧౮ ౧౦46౮1. 0౧౪౪౧100 ౪1616912౧6 19009! గ౧0౧౧౧౪|౧౧౦౪౩ ౪100 6089 ౧౦13916 1 9 151 0౧9 15 ॥ [20 00౧9160666 28 13౧౫6 2౧6 46 56000౧0641 1 గయ్‌ కకం? 909. 15% ౧1౦౧, 12/09 ౪/1 (206 0౦౧౩166606 28 ౧౧౭|6. 580 116/6 ౧౬౧౧66 23 1౧ జో 10/93; [20931 01 6౯2౧౦ 1 65. (2) ౧౦౧66! (1619౧2 ౧4౧/4 (69) ౨ 60౧4021 086౧0165 ౪4/66 01209 | (0) ౧౦61 (09 ౧౭19 ౧౭|గ౫౫౫౬ 169) గన్‌ 116 3064౧6 06 $600౧4 ౧౭గ ౮ 19 వలో 1.19. 6౦0౧౧౭౧౧౪6 &040/515 01 116 5129 01 గ 109 నర(109 'ఫర్ధింణంం 01౧౦1౮౦9 ౪/1 ( వో 16 7196 200069 110% "1 66 (౧౧౩2), 1౧6 10 25 ౧౦౦ 206 9 (౧0౧౦౮౧౦౭6౦ 91జ౧౭661 ౧. 0606410 గృాశం0జ0,. 0200408022.

6 ౧౧ 6 సంయలయం206 “52021611

3/1 |. 5/0౧40[౧202/202 కీగంగ! "గం 6209085 1౧ ౬ 520౧981 61202 ౧100౧ 01180900 గ6౯65, 9౯0609 0 గ/౧౧౩, 416 26 1౧ 52గ0కగ8 2006 ర|1కగడ. 709 6౮4౧౫౦ 59915 0 16 గగగ౧ం9 జ06 9/6౧ 611978౧1 2010౧ 100090 10656 6121006959 15 0416960 00గ౧౦౧౭౧౪ 2౧6 (1215 0 920౧106 28 4202000222 '201100 5/ ౪౬0. 1౧6 016 ౪46 106౧1196 ౪1౧ ౪4౬ 1౧6 166౧౧౦460౧ 01 908010 ౪19౧195 506600 1౧ 6౧6౧8! 0౫ 6౭౧౦౭|౦౧ 2౧6౧ గ౫౭1౧౦9, 610., 6 19 100౧010 1160116 ఈ “4కి 250 & ౧20012 12౧90896 0౫ 00౧౧౦1౭40౧ 28 ర800౧163 ౧9౭౧1౧౦౧ 0౧౦/ ౪౧6౧ 9 ౪౦౧0 444 ఇ ౧0౧౭౧౦౭1౮౪. ఛఈణ 185 2 00గ౧౦౧ (5 & ౧౦౧౭౧౦1౫౧9 0 16 [2౧00409 ౪౧౦౧ ౧౦౧౦౧౦1418 10 54గ3కగ2 206 ౧4||. 9గ౧౧|౦/6 1956 గొలంం 161101005)0/ 10 16 (జ0డం4 8౧౮౦౧౭౩ 119 ౮8296 ౧౦౪[021౫/ 1౧ ౧18 10౪౦౦20౧ 0 9009 *10 ౧౧౧9 1౧ 61గ6/9౧1 గంగాడ2ం4గ0022/42 ౧6 8౦60698 5225424 7110218 01 920106. 1౧6/9 15 450 ఇ 00౧౦1౬56 0165566 9 00౮016 (౧౭౧6౫ 91/2 800 రిక్షగ౭[) 4109009 1౧ 16 7204౧/2-9౭౧౧4 ౪౧10౧ ఈ “కక 000౧515409 0 140 107018 1౧ ౪9౭౦9; 66501065 ౪కి 25 20/4ఉ6గడ (౧౭౬౧4౧౧366 2౧6 (3౧8 ౨185368064) 116 ౧౦౪౭1864 రగ6౭9/౦౦౧ ౪110 ౧చగగడ 2౧20090. 1 ౧౧౧౪ ౧01 0౧౫ జ 16 ౧/46) ౪౧100 15 ౧౮9 0/ 0816610౧ (౧౧౧౪0/ ౧౦గ౭౧౦|219 0౫ 118 12౧౮౭౮6, రం 250 21 19 52గ56గ2) 2౧౦ 116 వగం6 ౪0 (06 006% *4౧|1౦[౧ 0101౧ 0 ట్‌ ౪8న 29 0గ౧0|౧౫|/ 9 1 16 100౧ 1 6౭511౫ ౮౧౮౭312౧62019 ౮౧౭౧జ/596 (20/26గడు. 1౧6 0౦68 23%606 1౧04 ౧౦గ౫౧౦౪1|00 (౧౭౫౯౦౫ గకగగడు '. 1౧6 ౪/06 10 2౧౭౫56 116 గంకనగకు - ౪85 &జగ౧ర గ౧4గ6 11 52౧042 25 2 ౧౦గా౭గ౦181848 15 ౮ 1216 0191౧ 6150061502016. 1౧౮2 5216 1౧4 ౧6 ౪౦౮16 60 ౭2౧6 | 18 00౧/౭౧%౦౧2||౫ ౪5841 10౯ 16 ౪6610 380 గ [౧8 8 0౫౭౧ & 1౧ 19 10౧౫ 0 2 000౧ ౭౧6 116 01255102] 61296 01 116 గ౧౧౬౧౩. 0౯ 0 60౧4 19 06 0/81/6610 ౧౫ 2000 | ౪కల ఛం. 922గ౧౧2[1205 ఇ౧6 ౧08౪401203, ౪/16 100్ర911అ. 09 9౦69 614 2000/61౧0$/ 2౧6 1౧06౧3 5248614 5 & 06160186 18౧9౮299 0౫ 510% 2గ౧౭)/590| గి తగ6 (9౧ 0౧౪౭/౦5 శ ౨890209 26౧6౧9 10 1 |8౦ ౮ 9౧2౧౧౬౧ ౧;46గ2 15 డకగకడ/డగ, 0/ ౪౧10౧ 6 ౪/06 10౧15 2౧61 2౧ [౧౧౪౫౭౮ 1209429 "65411661 ౯౫ 106109 16 68౧19౧09 51001869 00€౬|6 9913 06 గ౧౮|౧1166] ౧|6౦ 01 9౧2౧౧౧౬౧. 2౧40010410. 7౧68 6 54/4ఇ0420/14-5/4202౧4౧2 6౮880/1065' ౪4% &25 2 *౦గ౧4గ౧, 098 ౪4 0/8౧

| “జక (3.2.1- 19). 16/6 6 00౧౧౪౦౮10౧ 01 1౧64 ౪01 ౪4% 15 16 ౪0/6 “4౯18 29260౫ ౧966 1౧ 1౧6 ౪60610 06002059 [౧68 ౬5 0గ1౧||౫/ (౧౦ ర౦6 01164701౧0 162009 90౧1 11007 116 నార్రం02 25 2 83 గాంంగ్‌ &5 01 [015. స05 1౧6౮౧4 ౪/25 900%68 ౧౦౭౧౦118, 0 0064, 60౧1౧64 0౧౫ 10 [౧8 0 1౧ 299001210౧ త న. 8610. ౧9 12096899 ౫౪ 6 ౧౮/౭౮2 15 ౮062004 శం066గ౧9. 1౮౧1౧౧, ౮కు 2గి6 (౧6 802. 7౧6 7/44 కనన! 41 10౧ & [61191065 00980/2006 0? 52/404/22-5/40/220౧2 16 72/గ0/2-4/౧20%/262 06 71678 269 250 568/2! గజంంగింగం2|. 206 6 గండాగ002-0౧2గ౧౫4౩6/2 ౧/990/06 న! 119 ౪40 2063140, జేన్‌ ౮౭౦047 2౧౮ 106 (01410౧ 0౧ 6 ౪962 6061౧00 6 01041౧0 లా. 1౧ 6 గ౭ం260280/20070202 1౧ 06 ౪౧6, 100101౧0, 1౮౧౮౭౧౧౦ 2౧6 ౧1౧౦11౧౦

క్‌గ్రిశీ 08౧19౧20/ ౯63600౧714 01 0610౪64698 65 ఇ ౧౪౪౦౧ ౪౧౦ ౧౬8 16471 116 ౧056 ౪/౧౦ 8 ౦౧౧౦౩౪౮ 10 1౧9 ౦౦౧౦౭౧1 0 0౬1/1 19గం9. [౧6/ 0౦౧16౧ 2150 9090181 ౧648008 10౧ “4% ౧6106 41 1౧6 50 041166 1610౧౧0 10౧౦౮౪౭౩ 6౦1౧౩ ఇంం0761౧0%/2. ౯ంగగంగ 116 ౪౦౧6 ౪4 5 ౪/89 ౦667466 1/౧0గ” ౪6 ఆ౪౧|౦1౦గ౧౧౫౭౪౧ (0౧9౮౧ 104౧6౮ ౪౮566 1౧ 416 గ౧౮/౭౮౭ 1౧ 8 560565 0 041166 గిశనగడ ౪0100౧ ౪6౧6 00/౧ 1౧) ౧6౦౧19 1౧64౧౮6౧ 1౧౮54౧01 ౪70106 1156 41 01 2౧|౧౬|8 9109” గడరడు/:2౧2 ౧౦౧ ౧౭గ)2|| గగ 116 2౧6 51/69, 69 61941౧01 80660% 01 [౧౪౮౧౧౬౧ 091009, ౪0౧0౫౩ ౩2౧౫౮4౧2 ౬౧6 ౧4412 25 ౧౦౧౫౪౧౦12(౮౯౪౩ 2౧౮] 2190 116 ౧౧6|౦6[0౪3 30౧0 (84౧౭) &౧౮౦ ౧౧456 0 16 12౧9౮209౭5. ౧6 1|| 919౧గ102౧౦౭ ౦01 11856 (5/67 951669 116 ౧౦౧౧౫౭౧౦16 10/౧ 1౧6 ౪౦/08 02౧ 09 6646101౧86 ౧0౧) 106 2౧౫|/515 12౧9౮20౭ 01116 ౧౮౮౭౮౭. ౧౪. 10.1148 6491065 01 1191 6౩౭06 1౧ 169 సో౭౧4రిగిడరు/2. 69 (20౧99 0 20౧102400౧ 01 ౪న. 1 ౦0౦౧౪౪౧౩ 69౪8౧౧ 1౧0 81 15 గొడగిగోం51694 061 0 16 ॥ 8520౧౧20, 16 ౧గ|౧౦|౧౭| ౦2౮89 ౦01 8 ౪౮౧౧/6౧6. 11 19 644060/ 09026456 01 116 ౦00౧౧౪౦౮౦౧ 0 ౪4% అ 1౧6/4 2౧6 ౧210, 9 2౧౧|౦౧౦గ౦గగ౧|౧౧ ౮౪91౭9 & 5001] 124 18 ౧౦౭666 10 06 8౧౭౦166 ౦౮౮698 0 19800౧10౧0 52/25/౭౪28 69౪01/96 ౪౧6౧ $0౧91౧1౧౩ 9060121 15 10 06 6౧1౦౧౦౭6 12198 10౧ 16 గ/6 52/25/౭6ె. 7౧99406, 28 20210519 ౧౫1౮౧౫ 1౧94౧౦0 ౧౮౧౬౧ 08౧4౪106 126 గెంం8ర610 ౧౦6౪1 $ ౧౦01 17౧1665166 69శ9/ 1౧) 2 గ౧|6 | 96౧౧౬ 15 ౧౦౪౦౮౭6 ౪౧9౧ 2 10౧౫ 1౧96510 1౧0641౧” 0౧ 1౧ 2౧ 0167 1౧064896, 0? | ౧౧9౬౧1౧౦ 15 2021090 16 ౧౭౦౧2| ౧/06. ₹6 ౪౦౧౮ ౪4ఉగ 061656౧/99 10 09 ౪1/9౧ 10 ౧26 జ౬గ)&| ౮868 16 ౪0౧6 ౧/44గ 10 310౧01%/ 16 0800౧౧౪ & ౧0౧౫6౧౦1241/8 0 48 ౪6610 12౧౩౮806. ౧౧|౩| 0౧౮6 2గ13100 0౮1 0 5౧౦౧౧12౧౭౦౮౩ 4/౧6 1౧0 ౨2402౧2 8౯4౧౧౭౧౩ ౧౧౧౪౦౧౩ 19 64060612౧60)/. గ౦ 6%4గ౧|6 ౧౦ (౧౫౧౫4౦౬1 ౧16 ౪662 25 08౪2 116 గళ౭/42౧4-5/20/250/72 15 ౧66౮౦6 10 06 6౧0)01౧664 10 92౧౦10౧ 5800౧61 10౧1ఏ/ ౦2|| ₹06 ౪6610 11౧౦౮౭96 25 08/ ౪4. 0296 జ 10 62/2 1౧ గ౭/(2గ/) [2౯04 29 1 15 గ౧౦౪/౧ ౧911౧1౧9 16 1 981/1 ౮ ₹, 8%౧4గ౧2గ 02|15 గ2!2|0/ జ 119 *౪౦|6 అ(౧౯65౩1౧0 116 ౧6198౧1 న! 6610 1౧౦1౮౪౮1౧0 2150 116 01289102! 12006286 ఇ[10% 15 5/1201021%/ ౧౦౧౧౪6౦18౦ ౪/11 6 ౪౪ ౬9 0౬|| ౪౬. ₹గ0౪0% ఇ౦0ర5211/9 0౬56 ౮౭ 3800౧6] 0256 21% లం న ం 0౧ ఇగిజం్ర్ర/'“. ౧9/6 2౧9 598౪/6/21 ౪/౦0/౧౦95 ౪౧౦86 ంంంో న (నం 5 ౯౧6190౧9౧3 2౧9 280 00౧౧౭౦1686 ౪/1౧ 2 6640514౧06 110). 1౧ 00౧౮౯౭౦96౧౦100 ౧6 02 8089 6 ౨ 2 602|0/ 28 1౧ గాంయ౭గా గం[డం౧డం5్‌ 7౧6 500%90 12౧06496 01 [౧19 80౧68”. గతపచ2౧2 2౧6 2౧2100 6088 ౧౦1 1/01 [౧678 0902౮458 1౧6 ౦౯6 న౬12గ౬| ౦౦౧౪౭౮151006130 1659 140 [౫ 0౬11౧9 177 న్‌ క 260 గ్‌ క0౧ శి 09 2రంం/0 ౪216152 “$34066, 9017142 2౧౮6 626512 “౧౧౦12౧9. ( -( ._ గడడెరగ౧ ౪/2 01255102! ౧8380600/6%/ి. 00౧౪౭5౧3 ఓ 1౧696 202౧/28270009 (డం. 2.3.5) 13 1౧౦౮1506౧5౭019. ౪౪0, 42|| 906218 0 గింజ[/2గ౩83 70679079 416౪6 ఇ 15 5096011021 860166] “౧1||౦గ౭|౦ 0? 6౧౦|౭గాగా౭6౦౩| 10౧9౮65. 7౧6 10 &ఇంగ19౪/69 90౧౧6 5080121 96011 15 52గ౧౭|౯|&. తీ౦ర[2/200525 26 0౭166 నిశ 1౧ 16 [౧౧6 ౧౮7౦౦2 ౪8 1౧6 119 ౪౦/6 ౪౮866 14106 గ40/254ం/2'2. 709 ౪016 10/78 0 166 106 250 (౧ ౧19 30౧56'. గిశం1౧1౧ 66/65 116 ౮౧౦౯౭౧౧గ౧౫|౦౬| 10౧0౮65 2౯8 00గ౮౧1 2౧6 60 రం రగ ర్య (ష్య గి ౧౦1 06౧౦8, 29 802గ0)2/ 09086౧/99, 161 ౮5౫౧౯ (06. 7. , 70199౧13 61/60%)/, 06111౧0౮00 (16 8006010౧ [౧69 ౧9 ౮౩6౮ [9 (0/౮ 527512 1౧ 19 గ16 0106 00గ౭౩౧౦౧౮1౧౦ ౦0//6011/0౧9' 1. [౦04ఆ/6౯ ౫127 రిగ2ిడ0 (42.16) 0/ ౪౧100 1౧9 0201)/ 116౫ ౪6/8 66501366 2౧6 6150220606 25. “05 19 ర/౧/4504 ౮2/5౧ 2౧6 ఇకడగ204/20 ౧|| 107 164066 ఇం36గ91169, 802గ/0౬గ/ ఇం090.. ౧4౯0040320 2/9 60141౧96. [676 రిగ294 ౧౪౬౧5 21 ౧6/ 2000617664 76000౧౦౧ (029060) ఇం 50116 &2౧6 50% 922019. 7౫6 066 ౪/౧1౦౧ 15 ౧౭౦౧1౪5 1౧9౮౬96512. ౪6 2190 [00౧09 121 10 08 018166 1౫ 920/%09 19 10 08 000[8964 0౧

0| 119 సజింగ6గ0181176 '582008సగ0' ॥ 5్‌8ివ్‌ ₹6 6100%120%6/65 2౧౮ 0/9 00016౧0 ౧౦౦6౦8 909466౧ 2౧6 10 115007 ౧9060%ఈ/00/. 06 1 0600గ౧౪8 11 10 08 ౦గ౭66] 10 ౦6౩. 51%14%)/ 50698697 0 86 ౪*౦!౧60 910౪16 06 00గ౧3010౪9 01 04గ6)/ 0600౧188 1110 08 ౦0౧౪౪౮౧౧66 0) 1౧10౧0 1౧09 9%401 99౧39 1౧ ౪౧1౦0౧ 49 *ంగ6 గజం 10 1౧౧) & ౧4౧ (౧జి. 7౧605 గడరగడగడ2 06 ౮596 2౧౦ 105 ౪౧6౧ ౮896 1౧ 2౧04096 560౧56 ౧౭|2౧౧౧2౦68 82గ)ం4642 25 6/౭గ౧4ర౮౧4గిడగా, 1 06000068 ౧౦౧-6౮౭౧౦౧2ఈ/6 (2౧40౧/౧/). “౧౦66౦1౧౦ 6162400౧, గ౩1౧౫ 10 50గ౭11౧0 0966 51%1॥2/0/ 19 131౧9౧9[00616 ౮౧౦౭౬౩1౮ ౧౯౭౦158 &661100 6౫09116౧08 0 ౧౭గ6౭౦౪౧౩'”. 7౧069 16 1౧ ౪౧10౧ 968౧36 ॥ 18 ౮866 (౭౯౭4౭); 0116౧4/159 ఆ98గ8నగ 101009 &౧6 1058 ౪౧1౦౧ [౧౪8 800౧6 ॥ 0800౧68 ౪౧|౧౪||191919 (202౯౧2౧2). ౧068 19 56౧56 69164166. [౦0౧ 6౫౭౧౫౧16 18 5600[620/ 506859 2౧6 19 15129౯ 5[00616 ౧౭/6 & 0184 661౫248౪46 ౧2౧౦244044 02౧ 08 ౪596 1౧ 16 ౪౮౧౮66౧58౧061౧0 0 116 ౧౧౭౦156 56096 1౧ ౪౧100 98౧౦6 0" 2గ౦25౮ గ౭రిడోరాం 62075420 69200 2౧64 6ఈ6౧/ ౪౦౧6 15 ౪8661 1౧ 116 12౧06299. “౧౭గ66166 1౧ “6 ౧౦8౧665 ఇ6 ౧౦ 1౧ 16 500%) &99గ6ంం00 ౪29 జగా౭ర ఇ 1౧ ౧6 1౬09౮009 86౧96 01 ర2గం242040/4గ) ౨2౧౧౦౭4౧౭౧ '౧6గంంయ;664 28 రంం0110664 0 గిక౧1౧| 2౧64 1065 1 ౨8080098 1౧ ౧8 +₹/6-00౪[6/6''6. గిగ/ 8005120096, 980/ 'ర52గంగగ2'. గీ ౧0౪10౦6 1984౧9 6 68౧0124౪/60653 1006 0702156, ౦0"6766 1౧ 8 540౧109 5 ఈగగగడ 0 116 12౧9648096 10౧౧ 4119 ౮9౭06 ౦01 6 192గ66 “౧8గం౦196' 1. 7౧09 116 ౪౦1౧6 52054662 ౧28 2౧ (51క2ం/8/20408). 6901810 96౧56 ౧912160 10 ౧611910658 ౧౧౭/౬ ౧6 ఇళగ0౪4కం౧ 0% ౧681101008 ౧౧6౧1 10 46 ౮86 01 1118 1|| 12౧9642096 18 09/0౧6 606401 23 19 గగ౧౦ం౪/౧ 0౧ ఫం ౪6౧/౧ గద 2442 01 గడపకు ౬0౧8: 666/6 ర250డగ1౧2-52౧౧520౧0౮౧౭ (062/0 1420416 7౧జాకం 10 116 ౪౧౩1౧186 6గంగుం 01 004! 568౧, ఈ25020/2)/006 తతం/602 ౮౧2గ౧౫౭౧0౧/2౯)40 24 ం౧2గ౧౫గ౧౩, ౧|॥|080006౧5 జూరే ౧౦౦1౦012౧5, 46 426602220/66506. కొంగగంగ ౪8 4190 గగిం 121 ౧౦గ౭౦196 1209602069 9200%గ8 ౧6౧౫౬1౧8 10 06 6 200190౧1 4గ/౭౬౧౩ 19/66 ౫! 250605 4౧౮౧౫౧ 6866 1౧ 2 గిం 20౧6 1౧ ౫! ౧12౦95 ౪11 8 16 1౧౦1౮౪౮1౧౩ 560)6059 01 గొంగ౧6౬౧9 1౧16881 146 9200 6౫80009559 01 1౧1619101॥1/. [0౧ ౧౭౭౧12 60010100. గ౦|109, కం0గ౦గ౧109, గంం[[9409 2౧6 అ/౭౧/ అగ౧168 2౧6 18 ౦00౪0౧8 69౫%గాన16ో 1౧ [106 గీ5 25 00౧౧౦౦66 10 9 ౧౫౭! 1౧ ౧1408068 ౧ 00౧౧6౧౧౧ 26 245 “0౧ 16 ౬౧6 0972100 1౧ ౧6561 నిజ౭గ)6॥ 000165 ఇ౪6610 9202006081 00101 0 ౪14 2జ8 18 2065196 0 02554069: 60/20 తర0620 52గ)ఇ0గ460 ౧1౩ 6౧౮౦౧౧౦౪|౦౧ 01 116 0609115 107 16 51416 ఈడం/డగ//2౧ ఆల0గ/౮620 ఈ409 _ (049 0 00౧౬ (ఈ2064గ౧ంతతంచగిడ 7. 1౧ 16 820౧06 గతగ౭౦౮౧౮౩ రండ 0. 7008 16 గాంగ 0091006 51810౧ 520౧5412 1౧ ౧౧ 50(642010కగ- 6 ౧6౫౭౦186 12౧00809 15 121 6 9068669౯ 9800క9& ౧0169 *జ 6/6౧ 18 0౦66 1౧ 116౭/60 904 4౧ & ౧11౮ 1౧ ౧౦/6౧ 0 961 ॥09/2400. [౧౧6 619000౧595 0౧ 6 91200020 1౧ 52098511 1౧ ౦0౧౦౦౧ఇ౧౦9 1౧ 118 +80గ/ 9 540065 111 9అ/ 24141౧ 10624100. 719 ౧|(కకగడ 12౧౮౪206 9౧20౧౧౫౬” 13 10! 16800100 6౮౧౭౯౫౪. కంగ౦0109 0౧ 16 009 ౧2౧6 21048 2|| 1 1౧ 10గా) 116 88౧08 రగ౧౦1౧16, 8[4గగ౧4గ ౧౦1౦09 41 2౧6 ౧6౭౧1౧9 16401౧09 10 గ౧౮౪౧॥0స/ 0 6141606 9౧20౧౧౧౬ ఏ 116 1/9 9190 2౧64 290 2౧ 989 206 &౧0019610/ 1౧ 1౧1910101/. 005 తరం౭గ8 *౭/ 10 21210 16 గ౧౦4180608 0 16 ౪9042. 018018 1౧ ౧18 56604౧/6620270/2౧2 ౧౦1౦9 21 709 ౪964 1౧ 19 గ 8 9 ౧౭౭౧౦ 10 2821౧ 6/6౧ ౪8 గాంగన4ం ౧౧|॥|౦900%/ 0 840128 502 19 80200020, ఇ9 ౪/6 89 1౧6 ౧౧౧1౦5840౧ 0 906 గ౧0౪4౧ 0౧1%/ ₹ంగ) 18 5409% 19గ, 001 6 90120౧02౧3. ౧౮౪౦౯ శంగ ₹106ఖ00౧8 1౧ ౧8010041 2ర్రి

116 *జంనగ66 10! ౪౦16 10 06 92గ312 ౪9౧౧౭౦౮1 'ంగ60ం64 0౯ గ|౧/ 6140011166 5 8041218 006416 06 19 945165 20100గ0/ 10 018౧0121/60653 (2008142 &1౧౦ 1౧169110101%/ ౧౬౬8 ౪86 01% 0౯ ౫ 19291 10 06100 6 800/6 (2౧౫౭2495 10గ౧ 9 ౧౦01౧) 0 ౪94 06 196 ౪౦6 9206సగ2 జ & ౧0౧౦౧౦౬8

వ8ి6 08౧18902%/ 6500[/గ% ం౦గ౧౧౭౧9౧8౫/౪ 0 0021 18 0౧౭౧64౩ జగర 18 10 ౮15౩ 145, 17 1౯ దిం110౧1౧0౦ 16 11! 5100౧11020౧06 2౧6 (611010౮649 18 220 5గాగుకకంళ608 5గడ! కళ గ9త0 28402480 // 64౧౮/0/ 020610 [ఈ౪60212185: 82/౫6/42౧7) గడ౧2 424 142 “౭|| ౪౬ం 2౧౪4 ఉళ ౧2౧౭౮5౨౧౧౧ 12. ౧క2గాం౭గితరో &ఇ0250గామ్‌ ౮౧9౪ ౨5౧౮౧4౧౮ / ని785రర౧1౧ తం 69% 199టం 860౮౯ 2౪402420 // శీ8ి8గి౯/141101153 13 ౮2/17 ౪42 ౧[0౧69౭౧ 2684147 250/004/600౧/0 ఆ &౯/నీఉరత గండ గ 250/౧ ౪4౮8 రింరంగ౧గ/(040౧/49/20 ౪౧ శీం254270౧2-ద౧౭౯౧౧౭8౮౯2 శీనిరి 1 146 శీరా2/ఉగ౧2-5౧2౮/256౯2 తిం ని౭గగంల రంగ) ౧ఈ6గ8గ , ౪/0౧ 1016 5/2౧గ౧4౨౮/౧2 0 దెడ02/క/201 55 (4 801230 ౭121 63౯౧2 4108 132గా 12/56 6238గా గీ42గతరిగిడు2 0% ని౭గ)2|| (ఈ161౧0గా 6960) 1418 12/64, 18 235, ౧445. గీడిగి/చరడవగ2 న్‌ 15 15 34౧4004040 ఉ౧658౧0/0 45 /2ర02గ౧౭గ) 60527 గంగ/ నిడ010౧'9 శఉిం2ండ్చ/ నష గి౭౮గ కగ008గా ఆగా౭ంగత్‌ (60860, 1168 235. ౧446. దం్ర/602 ణయ గగాశం్ర౮గిడరణం4/౧ ఈ&620/6౧2 గత6౮0౧8౪/2౧౦౧ క్‌ఇ| 'ఇర2/౧2-8/కగిగా౭౧2 68 52752౧౮౧8౧ = 20/2౧(252గ్ఫా/0్ర౧, గడగడ, 235 2600206042 0 5041017021 + 16 గ 5.762 2౧06 633.9. 1౧ ౪6 10౧౧9౯ 380౧3418 (5 డట 0౧ గకరడడ౧౬ ౪586 25 2౧ 26160046 10 9౧2౧౧8 (25/౧౮ 52గ౫5|గ2౧౫ (2౧0/2 స్రాడ్చు/ ౪/1 9౧2౧౫౭౧) ౧౭ ౧౭ ౧౫|౧౫౫౧౭౧, 5క4౧8) ॥ ౧6 ౪0/6 9౧౭౧౫౭ (5 1౧18106166 1౧ 1౧/99 ౪౭5. ౧౭౧6 కొం వ 6166౧003 1౧9 320106 (౧౭౧౫౭) ౪౧౦౧ 6 ౮6౪610౧066 0 618౪8166

1. ఈ16082 ర4ంగంగడి 06 +పగరంగిడి 58(85/8 (౧౩||) ౪౧ 2 19 ౧6౧౧౦౭౧౩. ౧6 ౦గ6గ౧౦ (9౧2౧7౫౨) 12000060౧8గా గ౮౧డో8/ 000 19 ౧గం౦0196 (గ౧౫|౧గ౭) 1౧ 50గ8 10106 0 క2గ9కంం009గ82 1880) *6%0080 20౧0౧ ౪/00 6౬గ|66 00%65; 20౧6 018౧౧606 00౮69౯ 8౧౮ 0౪/69 3010080/00/20104006౧20608// (0౧౭౧౧౭) ౪౧100 2/6 980/20౧6౧166 ($4౧౧5602) ౪/10 1౧6 గంగాక2ం8గ0౧2౪౭, ౪89. 76018600 01 1౧6 గగాగం 0 ౧౩౪౩౦8 రంగ తగాంి) ఈ54డగ02/౧ రిఉగ/7౮౧2” ౧4౨౧౫౭ 'ర/ ౧2౧) 02! 2 536 14 రగగ౧౩గ౧౧౭908౧2 ర, ౧9 700౧66౯ 2౧6 ౪ టా (య న్య యాట రంగం? తీర/౭? 0/8౧/ 90161౧, 53, 1989, ౧౧ 0౧౭౧౩౭౧. 202/2 0౧గడం/౧౩ ర0%తగాం౭గా ం౧౭౧౧౫౭గ

• న/ఛగ్రుచగ. 200౧80౧660 ఏ చతిగా, 582౧2 0౧

3. 108 ౧౪6/౯ 56[౧259౪2% 19 0౧91566 210 110౧ (౧౮8, 144006 5.702 1౧౧౮ 8.339 1౧0/2 18 35010660 25 గా౭రం ౭౧6 100౧66 1౧ గ ని ద (26 (2గ్యారగోతి 0౫ 119 5౧801౩1 21౯9 10 గర౧| ఈ ౧౦1౧65, 0651 0 గ౭ని ౧6 069 0 ౦0665963 15 (005. 0606048 88గ056420 క8809/ 82గగగ20 (2౧02౧౩ ౧౭౮౧౩౧౫9 ౮61౧79 3825౪20). 7౧6 ౧౮6౯ ఈ0౧౫2( జ్‌ 52054180, 6౭02 0౧ 8.33.9. 51/25౪8% 18 9 761 ౧౭౧6౩186 1011 0/110 గ౧044౧త 17. గతకగత 4.2 16. 0౧ 16 68౧0 "0౧ ౧62/౧ 10” 19 ౧1026౧0 గీగి/ఓగిం, [0 *౪౧౦గ 15 19 106 [51 ౧౭౯ 10 ౦0౧9 80055 *గ16 168. 6౪/47 నితగియం0 గ౭ండంధం 520౧౧౩62 10 ౪/గ0/8 8551౧0 170౮0౧ ని౭౧|&0 "ంగా 800. ని2౧౦౭|4042 / 002/5/30 02౧౦2౧౦4౦డఉత/౧ 201558 శ ళ్‌ ౪ ౪4ఉ04గా 6౪2, 140. = శీ, ౪డిండగ) రంగా గ౭౧౦౧౭౪తగా ఈతరం, ఉన్‌ 413.2. స 4188, 240 ఆగ౭గ రఅ౭08680) 26౧408. , $8 11569; 19. 0౬ 0౮౧4060 2౯ 68గ/౭గ౧80.... 854 58645886 5 ౮217 (60 ౧2000067) 262/227 2౧౮౧4౯0౧ +2గ216. 186 203. 3౭౧౧96గ200 2౧౧౩౫ ం౮0జ46 1/ 1.146. ఆర్భ816, 145. 5.1.119, ౧.367.
4. ౬8 62౧౮౭౩5 ర౮౧4౭౧౭౦౪/౦౯642/202౧4౧) ౧కు. 1261; 20. 118. 6184, ౧56. గింగాతంటిరర/2/ 2౧0౯0 02 0౧2౧౮౭౩ న8౧. 2 4.40. శ్‌ , 7 అతకకలో 0% ల్ల 21. ౧౧౭౧౫6౦౦౭౮64౭౧డ4౧) 102౧) తత50201 8 6.184 ॥ 9/ఇకీ16ఈ౪ ఉంళ్వాత్తగ, నిగ 4.162, టం! శ ౧2 ౮///202౧9 04ృశగా న6౧. 7 2 88 0 జక 22. (627) ఉర/2౧) ౧2023/0డ404గ) ఈ/00౮౧/౧౦౦డం౧4ం2౧/20807 / సచిగా ౩ గాంటడగాడండగిడ౧) 4/౧4/4 (కృడం2రంగడ600 //
5. ౭04 ఉందంం4646006 118 1114 1.0. 8, కూ ౪౧. 116 త౭రిరడగిడం? /206046804గ్లా ౪206/4404గ) 08, 5 111. శ్‌ న (2 ॥ క్ష 23 భృంగ/లంకృంం “౧౮4405 02 29/2 (966 గా౭గ౭గ/రిగ/0./
6. 000000 10262064 4100/తం520 820040. 6/2//253/4 90 ౨” 2౧౭2౪2౧౧ ౦౮4 5474౧౧౭4/౩6 ౧౧44 రిగగి౭4 ౧/ త౭రిం23/4 ర202౪/0 10250/20620, 1498 1.1.1. ౧2 ౮/౪1 5.

0|॥ ౪౦ జింగంగం1804౧0 “528 002' వ్‌ 87 24 ౮4 2౧40004 0/7 ౮౦౮/8 4 27 2౧4 ర౧/౧ఈగా ౧4౧౨, గ౭౧౮రాడిండగా ల౦6గ౧0ఈ0 6 ౮64తంతుతం 6౧ 40/ అగా గ౧గ౮గటగా 400౧౧౧౧7 న 2౧4గతాటగుగా 0 ఈ/3౮ తిరగిగ6గ00 తడురంగా € రత8ం28గ౧2౧8 ఉం4౧/౧0 గాతగ్సచ/6. రోరాతరో ౧౮౧౫6 ౧౧౮౧౭8 ౫ ఈ౭ర౮ 20౧8002 1, 19 శతంగాడగ?. 58గొరిగిడంత 58గారిగీడం20 ౧ (6247 807 23 1, ౧.439 2గగితరో... 2ంగగడగ4కంగితంగా ఉరడరా/గ౭ంగా ఈం౧ గాంయయింనంంగా ౮౪తరగతగా ఉం 58050౧824/82/ 25 118 211, ౧౩61 ఆత 00080240 0టఆంనం4టింయగితిం! ౧౧౧౧౧౫౧, 85 26 ౮ శఆధాశగా 02 6020౧2౧ 04440 52గాలర/8గా 1326 ఛళగడండగా రీగ2/0. .. ౧౧౮ ౧01187 ౧౭ 680480. 29 ౩2/4 20/2/40402/20/060ష0/2ర2౧0౧8క/23/3౧౭౮/2 02౧4౦864౧7 ౧4600408౧ 06౧ &4// 8 గ) ఉగి/? ౭8 నిగ్మంరిత “604౧12824౧ ౧౧౭౧౧౭౧/౮|౧ 250 ౧౭ ౮౮4౧8౧౩౧౬౧) ర౭066402204గ7) (జరత౮గితంత 2 0/642/ ౧8 ౧౭ ౧/6౦౦౧8౪౭// ళం ౧భ౭౦౮గడర 6/8 2౮ &0/క0గ0 ఈ8గా౮డ టగా భతకగితం౭గ) ర044460 1418. 111. 012 తతంగాత//౮(044/0౧4గరడ! 2౮4౧(96/౧82/20272 ఉ620/2/ 4 ॥ న నింగి/గ౧2౧(8౮౧8గ ఆ/౭౨గంగ్రిచ్నం! ల౧?తఫడ- 27. 7౧6 1154 (200/4రగా8/40౧/352గ౮6౧8/ ో కే శః నిార2గ౦౧6౧4౦ం/8(2గ //గడంతగాతం2కు/8 (2/02 వ/౭౪/గ|52- ౧1) 8౧౮ 0016౯ 1103080/9 6%4గ౧|౦8 9 904%, 610, గారిగిం ౪6౧8 గస౭గా౭౪7౮౧6౨గ౧౭|/౦౦౨౦2660, రరరగిత౧2- (౧2) ౦౦౧గ౧౧ 1౧981 ౧19 0గ)౧౧౭౧ 15 ౧౭|౧0/ ౧6౭౧1 10 ; థ్‌ ౧701901 1౧8 ౪902. /668 927౧2౧౩. |! ౪6౧ ౧21 (0౧0౪/400౧2౧౧08, 1916) 28. రికధగితగా. గాతంలుతం. 36002000 ఉంగాంగ్శా ౧౩౮ 30. సకం లత. య:॥15 ౪8 88 గొా౭గంధ్రితగి 678౯0౧8 ర2004గడంం గంగాం" 50. ఈధడగ్గా వైనుల్యా దివ గండౌ బాహూ వర్తులతయేన కరకమలే! కోకనద శోణ లజ్మ్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ స్వచ్చతవల్ల బుగ్గలలాగ, గుండ్రదనంవల్ల బాహువులలాగ, ఎర్రకలువల కాంతివల్ల చేతులలాగ ఓ సుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. ఎ ఉపమావళి నుండి శస రర ఈ హసనత ఇన ముఖ ముకుర స్పరసిజ మివ భృబ్గసంగచూ దనిశమ్‌! రంగ మివ నాట్య కలనాత్‌ తారుణ్యా త్తవ విభాతి తను శోభా ॥ నవ్వువల్ల ముఖ దర్భణంలాగ, తుమ్మెదలు మూగడంవల్ల కమలంలాగ, నాట్యి ప్రదర్శనలవల్ల రంగస్థలం లాగ ఓిసుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున్నది. = ఉపమావళి నుండి

విజమయమే20 అూ2యియుణి 26] (ంయమంళకలు యలం166 3/1 గం72ర62 50గ౧/2౧272౪7/20 షింం9గ! ౪92/5 ౧౪/8 1౧955664 2 (6ఈ/0/4 గ౧౦గ౧గ౧౦|౦౦ 2౧6 9౧1. గం 1 20%0/ 1070021 01 101955 1౧ 5209గగ, 2౧౧౦౧౦ 06/5, 6/ 545190. 16 అంం%౧8 00౧౩8 0 661౧10౧9, 00౧౧౪18౧ $018౧%519 ౪౦70118 1౧ 106 2౧94 0 89018౧9 (10061540 1803) 2౧6 ౧6౪-606గ౫౩ గీ10141 1౧1911199008 (41). 0౧19 1౧161895 02౧ (౧||99 [6041060100 ౧165). 7౧6 ౧165 2౧3 0 6౮18౧3౧1 12౧091/ 09 ఇగగ౨01606 10 ఇ౧ &గ016 01 గ|౦| 8గంం9, ఏ(099: 80౧౫6 26 ౮౧/64! 2౧౮6 ౧౦౧16)గ-896౧౩11౪/6 ౪110 2530012193, 10? 1౧8 191 ౪౧౧9, 58091౮1 + ₹2౧ళంగాా240౧8, 01613 0౧9/218 56046౧112411)/ 0౯ ౦౦౧౧౧౮1౭|. [౧ 2౧ &గ1016 66/0196 10 9100 16 (645/6 ౭౧9/811)/ 1656 గ౧౧|౦౩ 2౧6 6౫0౧699661 గాం$౧౦65 0% గగ౧౦ం౪/16006 [60/996౧18100౧ 1౧ 1౧ ౧96 9౯౦౪౧5: 19 గ!168 01 1౧16౧0౧9,41100 0౯ 9209న 206 గరం 1౧1811106౧06 కెగంం8 ౧౧౭-౧16 : 92౧)౧౬ 2౧6 ౧౭౧౧౧౭౩౬ 65 76౧౧౬|69: “4౧0౧0౧8 18 &ఇం019/6090౧6 0౧1 19 2 = గ|6౩ ౦ జసఇకంగ-గ౧|99 ౧౧650౧01౧6 జోగ688 (2౧019౧11౧611౧) 0/2౧౧౬|౬౧8 04౧ 09 (60గ0౧66 219౯౧౪౦ నగ68 0 02910 60214 2౧6 ౧౯౭6082618 2 గ౫౭(౧06 10? ౧౭1200/25100 ౩2౧౩గగ11౧ 2 గాజుగం ౧005 ఇండ 39 ౧౫189౦? 2౧5౯౦౧౧౭౦౧ 10" 6 జ 2 (166౧02! ౧౦ 0౧౧ 1౧ 9596006 061 1౧ 51908 &)డ 9440౫165 - 6 గ౧౧౦౧౧౧౦-౧౧౦౧౪౧|౦ 10గ౧ 8) 109 ౧౮౧౫౭౧౪౦04 1౧ 1. 15 06100 గ. [016 41 & ౧౦౧౧౧౮౪19౯ ౧౯౦౩౧౧౧౧౫౭ ౧28 9౧86640 ౧924196 జ ౧4౧౫ 00౧18౧౧౦|1౧/ 9%80%/ 8 520౧0 0౦౧౦౧౫ 1681110095 5 66౪90౧౧౫౪౧ 1౧ 10/౧౫ 10010, 1౧9౮1540 2౧౮ 00౧+(9గ-99౧8411/9 గ|98, అయిన10౧ 2౧6 ం౦గ౧౧19౧ 9016౧06 2/6 2 ౧861500౪/605/ 0 16 56609౧42 ౧16 201102000౧. % 18 ౧౦౪ 84౧౧గ౩1౧9 “ంగ 0 8 ఇగం19౧4 ౧౫౦16౧5. 7౧6 ీకోడంగక్సు! 1౧67910౧09, జ ం9ం6ం 90188 ౧జ/౧6 0690 0౧౬౧1౧ (670 0.8.0), 6680066 &ఇ9 &౧ 1062 00౧౧౧౬౭964 10 ఇ 00[౧౧౪16౯ ౧౧౦౦౧౧౧౧౧9 1౧41 9౧2౧౧౧౬౯ ఆ౭౯గగ6౧ 10/8 12౧96౭06, (5 60641/ 9౧6౧8199 5203171 36౧19౧0౦6౩. 1౧15 ౧4౧౦ 1౧0౪౧ 107 19 80/6 29 10! 15 ౦00౧(9౧19*. 706 ఇగ3గన19 10 682 *గ౧ శం 0౦౧౦౧౫4769 &ఇ5066ఈ [0211౧008 0 గీ5360/2)/ ౧696౧౧9018 & ౦౦౧౧౧౮౪19౧ 0 గ౭౬౧1౧|౬౧ 01400021 *[10% 16౧69 గం6 ౪6౧ ౧౯౦౧2౧౧౧౧6 1౧ గజగ౦/ ౪2/5, 30గ6 0 ౪౧10౧ 56120169 10 00[౧౧౧౮1౭ ౧౧౦౦౪౩౩1౧9, ౪1౧ 5060121 డ౯6 6150645566 0610౪4/. 6౧౧9౧౭5618 0౧ 1౧8 గ౧౦౧౧1౧౫| ఇజంరీ ౪9౧0౫ ౧6 గీం206గ/81 ౧10౧ 2009/6౧4/ 616౭1 ౪ ౧౧౦౧౧౦1౦౦౫ ౦ 62౧86౯౬ 16 ఇ2౧౭|/51$ 0 ౪068 (5406400689202ు), 1౧1101 540981 */0౧|-1400[01093 : పా న ౪ టా మనల ణా రో + 53018౧06 18 ౦0౧5166౧96 &2ఏ 116 083910 యగ 6 ౦00౦౧౧౧౭౧9౧౩|/6౧988 116 51[0%14/9 ౧౭౩ 099౧ ౮ 12౧9౮౬౦6. 0౪6౪65, 10 2౧/29 0? ౮౧౮౪5120 18901086 25 2 ౧2౦౧1౧౦ 0౦౧౭౧84౧ ౪౦౧౦8 2౧6 రంగం. 1 15 ౧909532[/ 10 నాలు 9 19౧18౧౦098 01 52౧81. ౦౦౫౧౦966 1౧ 8 86001౧ 6009౧1 00౧౧౧౦౧౭౧౪, ౦0౧౩1960౧9 01 6496౧ | ం *౦|౧68. 1౧9 ౧౦2/8 199 ౪౦౧౦-౦౧69” 1౧ 84072 50/6, ఉీ51260/2)/1 0౦౧౩18 ౮ ౧9౬౧) 4000 52౧8[/ ౧11098 గాం[8 ఆగాంగ౭915 0౧ ౪౦16 5641725 1040201469 16 14౧౮2౧౫6౧1 0 892౧9%7॥1 గ్‌ ఇ 3 గ క 0౧౫౭౦౧, గగంళగ &8 గాంగ౧౧౦|౦ర్రిగ. 70౧66, 109 12౧96206 (౧ 18106 0 8 ౧౧౦౧౦109 (౧410౧౦ ౪౦169 జార 116 91210౧ 060486

ని౭గ1[౧181 ఉా2గాగా౭ ౩౧64 ౧0గ౧౮19 5016౧09 వ్‌ 89 తై 22ఊజజ22జజజఊజజజజజఊఊఊఊజఊఊ2డఊకాడోాజి ఖగ 15 0 ౧గ౧౫౪ 00౧3166[2800 1౧ 5జ25క11 1౧ గి! ౪0/66 6౧01౧09 + 118 5010౫169 580 2౧6 27/1౧08 ఇ 860160౧141 1గ౧౦గ. 106 66//20౧2౫| ౧9 ౧950 &/౧6 081166 ౧౦0౧. నిగ౧౦౦౪95 0 నిఇ౧|౧| ౪౧100 15 గ|౭-౦280, ॥ ల; శ ఇంం046౧6 10౯ 16 1010౧2100౧ 01 611188౧1 ]౧0 1151 606/౧/60౧ 618/3 10 1169 రి! ౧౧2/1/ ౪9/05 ఉ016-%/065, ౧100 ఇ 62166 ౧2663. 776 140 *16 16 5800064 [౧6/96 10 116 ౦8/66 ౪₹9గ108. 02510 619౧౧6౧౪ శే! &ంం06౧1 10! 118 10గ౧౭౬౦గ | వా! ౧౦౧౧౧00 0౫ క ౧౦౮౧5 0 & ౧౬6౬ 2౧6 116 0256 (0211606 ని/౭5గ) 2౧౮ 2౧6 గిగ౧౧౭|/ ౪9/08 0౧%/ 8 60౧8166786 501% (0166 0౧20/8/2). 1౧ 9 2౧1౧12౧ 5/5190) .206 సీంగగిం009)0/ 01 5402145 ళ | (1 1021%/ 2౧ రే (00 16గ౫ ౧268 15 ౮866] 160[౧1021/ 6 18 ౮61౧69 9 కలలంక ౪0100 జం 20066 10 ౧౦౧౫౧౫ 029695 &/6 61/16661 1౧10 36౪6౧ 0065 2౧1 920% 54౯-7/౧౮-2౧4గ ౭6౭౯) 1.4.14, 0296 శుగగిం? 61/0606 1౧౧౦ 1099 ౧౮౧౧౦౭౧౪. 7౧645, (40౧6౧98 85002 14.14. ౧818 10 1401 ౧6 11678 29 21 256-6060468 (౧ జ, 01 4 380410౧ 0 15 0౧2౧19౯ 01 గీకోజరగ/2)/). ౧6 ంగ౧౧౫౫౧/ ౧౦౪౧౩ గఖ/ 069 0౫12951186 25 0౧41 *౧|౦౧ 9౧౮9 1౧ & 90౧ (6296-8440 0 ౧౦౬౧౩, ౧౯0౧0౮౧5 2౧౮ ౧౧౧౧౨౮5 ౪ 10 మోర 61101 ₹౧9 (16౧99-2గ00 1 0211696 & ౧౭౦౬. 525664 0౧ /0౪461-9౧61౧9 0౯ ౧౦౧౨౦౧2౧1-౪౧ 1౧౩. 1౧౭ ౧౦౮౧౩ 5 661౧80౧, 19 ౧౭6౮49 01 92౧9గగ/1 020౧ 08 ౬9 గగ068 0218001266 ర ర౦౧66 2న 0185511686 25 - గా౭50ం0ల10౧6, 19001011౧6 0౧ ౧౦౪౮19౧ 91/౧0 గం8 10 18 1900గ95, 041 1౧ 2002 య[1000168

1. 564020౧1238-056 ౧81681౧9 10 ౧౦౪౧ 1ంగాం% 1౧౧౨|౦౧౧౦౧1౩|౦౧ 90౧9 0 197) 02౧ ౧౧౦౯౩౦౮ ॥ 1009%6% జడ 90 16 2600గ695 120 ౧౧౭౫ రిం
2. ₹1౧020౧185-110369 (61611౧0 10 ం గ 9 ౯81611౧9 10 ౪6గ 107౧8 00౧5164666 10? (౧౧౨|6౧౧౦౧౧౩|౦౧ 26- 1716 ౧21 10 & ౧0౮౧ 15 021160 '౧౪10461628 8! ; 2౧06 1౧8 ౧౯౭9/4)/89 21 26 &6666 10 1 &8 న ౪04 -ఆ౧౮1౧9 ?౧౭వర|1౧0 గ౮౮|౧5 119 500 ౧/20/8425. | ౧౧26046162 15 ర6%౧66 | ౪0461-6౧61౧0 1001౧1౧6 ౧౦౮౧8 &5 0౧6 ౧౦696531౧0 0 86౧869 061 ౪౧1౦1 5 ౧61౧౭ 0. ౪0491-6౧01౧9 ౧౦౮19౯ ౧౦౮105 2 రమ (6౫01210660 506104) ౧౦౯ 2 ౧082 6 0౦౧5౦౧౭౧1-6౧౮|౧౦ ౧౧౭వ౦౧|౧౦ ౧౦౮౧౩
3. 718 661౧400౧ 0 ౧240౬612 1౧౫౮౦౮69... 8 ౧0౧౨౦౧౬౧|-౭౧౮౧౦ 19గా1౧|౧౦ ౧౦౮౧౩ 0197 ౧26 1/095, ౧౭౧౫౦0౧. 16 (౯61౧129, 1169 * 00౧90౧౬౧1-6౧6|౧ ౧౭౪18 ౧0౮౪౧౨ 12660129 ఇగ6 322925, గ౦౧|౦౧౦6 3902౭19%/ 79 &ఏ0౪/6 8% 02190098 ౧2/0 ౧౭౭౬౦ 30 1౧ 9 గ 1.246. 70098 2/9 9800060 6౧61౧09, 13 1౧ ౪౦4618 204 17 1౧ 00౧౨౦౧2౧ ౧౦౮౧-02998 28 00గ౧౧౧౭|౭౦ 10 ౧గ౧౧౭౧/ 1౧2౦121 12006809 ౮200. 16760౧, 10౯4 31/౭౧ గ౧౦౮౧-ఏ2598 28 ౧౧9౧౦౧96 1౧ 1.245. 006, ౧1046161 30 ౫ 21 (16. 630) 0౧౪0౧5 6౫151 (ఏం లట 08 01491964 8 రగ౧౧౧/ 10 10౧౫ & ౧864 (6౫01061౧00 6%090%0౧9). 35 7౧6 98౮1 10౯ 2 ౪650 18 021160 '6080 జర న న వందా ర్‌ ఖీ (౧9 సళళ శో ౭౬/6 యో 10 ॥ 28 96 7.115. 7.117, 71.510, 119 6606౧80౧ ౮ న స ఇ౧|౧| 6 140 6ం[గ౧1ంగ౧5 ౧౧౦౧౦౪౧౩ 18 85100148 10 ౧౦౮౧౩.
4. ల౧0౪త62ర ౮౧4౭౪2 1.3.1 ౦ గంగాం|5 గ8/6 ౧౦ 616016౧5100౧జీ య్‌ 0య112గ0/ 1166 980/2020040, 6౫46091 48 1261 81 19 *౦108 09010010౧9 *1౧ 000 జం 021690 [00.16 ౧౮౧౧౦ (420624) +౭గ69 ౪10 6౧8006 (0
5. 620కర్ర2౧12 60౧42420 3.2.32. 119 గింగాం౫! 09109 6011౧66.

590 ౧8౧612౧ 665380[గగ నానరు ₹౧9 సీంగగం100౫ 0 71౧82౧25 2౯/6 ఇం000౧186 5 అం౭న౧౪0౧ గ౫|895. 7౧065, శ శ 19 ౧6౧ ౮ 9609721 2౧6 అఆం౪౧10౧ గుల, 16 06 91౧6%గ11 1200౮౭99 0౦౧111౧5 50౧6 2000 గల 01 12౧06896 10౧705 2౧6 2ం0006౧186 10౯ +3/0 ౧00. 1౧9 ౭6 01295106 25 202౧60261౧ 116౧06 ॥ 18 ౧౦1 ౧6౦౪58౧/ 10 ౦౦౧౩1౦౮6! 1౧౮1౧౦౪౫ గ001 8౧6 229౧౧2020౧ 006 02966 0౧ 116 082595, 28 1069/ ౦0౧౧౭ ౮౧౮౪౭౧ 0౧6 021600౧/ 0 0190౧ 01 116 శగుగ ౮ 116 ౪౪7021 ఇం1/10) 019 ఇర (81/4౧ ౧1౪8 961 200166 10 2౧6 ర౧ర012%19 [] న్‌ గక [9 (9 రెం పరో ఇ 16 6691664 (69016 7౧౮9. *10 2 1౧19 5614 ఫ్‌ ॥7 తలో కి న్‌ న రంగ ర 0 గ|6౦, 116 1౧4౧16 ౪4గ౧౪౦/ 0 12౧0౮౬౦9 0/0 76167౧౦ 10 0%) 16౧96 జర ౧౧౦డే&| ఇ5ంి౭రోం. ౭2/98 ఇం006౧196 11౯ 0౧౭ ౦2”, 116910౯. గ్రంకరో 6 110619 2/8 6419౧885 2౧6 106 గాం౦69 1౧ 92౧86 “90 351870 29 ౦౧౭/౫|/6 9/2గ౧౧౧౧౬౧. 8/౧6 & 1021 019౧ 01283690, 02166 ఇవ 1264/25'. 16 10౧౧౭! 1321495 01 గీ5౬600/80/1 ౧౭/8 2180 ౬20% 1264౧2 15 11గ0900౧4౧201812606 0౪ ౧9౧0౧ 0680100 0గ 11౧0961540, గ౧౦౪/|16696 (04196 ౧౮౧౩౧) 29, 150650౧, $600౧6 ౧650౧ ౧90/6560౧1280౧, 000౧౧౫76 5019006 4౧6 ౧౭081 &ఇ16 ౧116 న9౧౦౦౧. ౯౮గ౧9! ౬౦౧ ౧6౫0౧ ౧49 12790809 ౧౯౧౦౦౭౦౦1౧. ౧9 ౧౭1౮69 0 6౭౪1098 ఛ౧66 ౧౮౧౦6౧౪, ౧౭౧౫6౧ 51౧0614౧ 6642 20౧0 ౪896 0/ ౧౭౧|౧| ౦౧౦౪16 2450 06 0 (౧1౭861 [౧ 0౮౧41. 7౧66109, 10౯ & 01/9౧ 6౧414 1800౧040౧9 01౧6 6501011065, 960% 28 ౦౦౧౧౧౮18 6018౧66, 6౫91 10 10/౧ 2 ర202 గ ఏం 6౧౮ 0 16 &| ౬౧6 00౧౨|౧౭|౦గ౦5 ౪ (98060110 004౧2|0/ గాంగ౧గ౧౦1౦9106జ ౧౧౦౦9౩౩, 1౧8 ౪9 00011108 010066, ౦౦౧౧౧౭౮1౧6౦౩, 1001081 665190, 0766541009 1406౧0౧జ40గ 20061 20640౧, 1%9 ౧౮౧౦6౧ ౪0106 01 గ19౦, 10గా2|15గ 960. &గిడే 30 0౧. ॥ 4018 0 గజ' ౧౦1 08 ఇ౧ 6480061200. ౧2/210/6, 52౧601 ౧6౧ కగంం5 012108 1021 “షగగం14 [౧|౭|9భ(05 1౧ 116 ౧700958 01 101౧1౧0 ౬ ౧౭64, 6 140 * “0౧9 [616 ౬౧6 ౧9 2౧ 016 ఆ౭ క 316౧29౧, ౧౭౧౪”. 108 0296 ౬06 1169 అంగం 6%) 1౧౦౦౧ ౧౭ ౧౦1 6259 *010% ఆ౧68/౦0 ం౭గ1౧ ₹4౧కోంగజథంగ౧8 ౪౧౮9 01౪౧ ర/20౧0121067 125 ౦౧12. ౦1 ర09/0100 16౧౩" 00౧610౧8. 0౧౦౪ 116 ౧౦౦855 01 112౧6ఈ0గ౧౭౪౦౧ 3౧0౮616 06 (11111266 1౧ 601౪1౧3 ౧4769౧1 ౧/0 70201 6౧౮9, ౪9 ౧౫/9 2 11721 0296 206 2 ౧21 8010 ఇగిరే రకర 11౧210 1 116 2/212/2౧2 తగ ం్రం తీ! 115 512069 32౧601 0600౧763 0౧9240౧౭. 19 ౧౦+ 34౭0౧౧96. 06/79౧౬ ౧] (07% 1002 520601 5 & ౧౯౦౦౭౪9 ౪౧61807 140 [౦౧౦1౦ ౧౧౦౦౭99211 (0109౧౧౧౦ 106 00661 గ గంగ 00౧౫1౧6 1౧0 01096 00౧1208 *6 016. 5005001864 0/ 2 1016 51౧016 8064064 ౪౧| గీ 9౬౧01 1/96 6909౧65 0౧ 116 1861 ౧౧౦౧౪౦ "౯౨౯093: . 916019౧0 16 [5౪016 జర 16151 నగ౦౧౪౮౦ 1. గం కగం్రంక, “గగ౦04|6606 26౧658౧12%00౧ ౧ 816౧౫౪౧1 01 119 3600౧6 ౪౦6. 5206001 న 18 52౧945 2౧౮6 గగగం!2! 1౧81106006”. 4! 18022106, ౧2] 860 1౧ 16 100%జ00౧ ౦0+ & ౧66౬ ౪01.6, 1985 ౧౧.22-38. . 5.0. న 1౧ [110 ౧౫౦౩ ర60గ61౪6510౧ 2 ప్‌ో (చ న ౮౦౪౮౧౧౭ 0 706 ౧౬౧౧14౧ ౧6౪4౦6 014010-10గజకంగి ౧౪) తీం౧/౦1౧౭|8 ౧6౭౦౧1౧౦, ౪౦11, 1987, 8 30గగ౫౦గ266 28 1011046: 16 ౪8గ066 9?.117-130 *0/60-౧/095 2/8 0218090[266 ఇ౧41 3. £ 58640600 806 త. గంగ15%, "౧ గ౭010 8040-0418001266 2566 0౧ 8060110 ౧|| 2౧4] $40[0[01091024 $/52%0”, 184 58౧ 40౮౧౧8 18 00ంగాగాంగి. 19210099 ఆగ౧6ంగ/గం 101 1989, ౪0128. [0.4 10[గాజ[0గ౧ జ ౧186 0/ 6౧9౫! ౧16౩. 0౧086 4. ౪290౪, 5192 ౧౧2562, 7౧69 గం36%31 01 ౧౭౧1౧. [10% 5[0౪/ & 66౪1140౧ *₹0గ) 16 ౧906414 10గ౫9 ౪౦1.1-2, 1400121 84౧2510859, 061౧1.

46 రి | ఫి 252 - 6 గేగ్‌ంరం 12001001 3గ 7. గం105432 ౧2౦ కాగ౧౦౧515 గ854 6 సి/5410 018౧10౧6 శ “[|8 66౧1 0% 52౧982 గ౧౦8565956664 01 19 "౧.౩. 6101 0౧9 0? 16 9౧౪21951 ౦65 _ ః / ఈం గంం6గొ' &296, ౪1198: “గీ ౧6 119 5 ౦1౧ నిగ౦౧6గ1199 0 119 (౪/6 6౮65195, లం00౧౧98 గం 0 6 గం *ంగ60 ౧6౧6 6541 ౧0 లం 1౧ గ న రక్షక, 0౧11 191) 0౪4గగ66 ం 600గ%685 2౧౧౨[0012” - గేతా21౧2 12012 ౯౬౯1౬౬55 ॥ ॥| శ 110095౧ ౧6/000100/ 58:5 జ 19019 5 & , 81 9 5411 1 తో శ క నం! గం ౧1 10-48/69, ఇ 106 50 ౧0౧ రగా ౦06 016 జ ౪159 ౧౧౭౧ 1౧ ఆఈ/౭౧/

68 1౧9 6౮2 శ ౧౮౧౧2౧ 00౧8౦10౪9[౧600. 116 08౧ 06 0౧0060౧1 0౯1

85061 ౧౪1౧9” 2795 ౧౦౯ గాం౪ంగ6౧ తీగ ౮0 $6/ 116 గ|౧౦౦౭౩౩ 01 1౧6[౧/6౮౮జ|౦౧, జ 1? 168 ౧౦౬౦2౫1 1 సట. గొ౭౧గంక24ంగ 01 0౮౧ 1౧౧౦౧౭| 100 రజ4గ35

కా న న! (0౦౧ 116 [౧౦గ2౦౧ ౦ ౧౦౧౩౦|౦౮8౧౦౯.. 0౧ ౪9

౧1 గంగా, ౧౦౫ 104269, $19006 జం8౧ 1౧/10 ౧౧౦౦9 1౧0 0౮౪౯ 5/0010 619015. 1113 18 గాగ సం + 96 ఆనిర్యంగ 0100 62౧099 ౮౧౦౧ 116 ౧౦1 66611౧6; ౦౦౧౩8౦1065-౧౧|౧6. 16 ౪1560౧) గం6% 1 16 ౮జ౫౦9

౬40901 10! 106 01౧4 106 64/ ౧౦01౧1 0౧ 212౧21౬. 16 008౧౧10 గగ్రథాగ 0౧ గ894-019

= ౨1159 శజ! 1౧౮౦౧౦ 0౯ [0౪/5 ఇం 2౬౧ ౪౮౧౦9 ౮|౧౭౧|

7౧66 ౪౦౮౪16 09 ౧౦ ఢ2008 2౧6 1 19 0౧0 0/46 6౧16 ౧౦౧౦౧౧౪౧౬1 9.

6౮1౧౦9 గంట” ౧౮౭౧౭౧) శిగర 18 54% ౧౦01౧1 18

64౧౦6. ౧66 5 & 618100 20 ౪85 ౧౧౭౧|గ౭౩186 ౧0600 & ౧8660౧1 0 ౧౧౦99501 ౮౧9 1౧ ౪౧10౧ “ట్టిగల్టై క8 గిడంజగి” &ఇ౧ ౦16 6౧౪6౧౧౬౧ ౪/4) 010066 69/65, ౪౬5 ౧210196 ₹౧౦౯౩ 15 & 148౧1 గొంాం[౧౧9౧1 1౧ 18 5411౧650. [016౧9 జ రంగ 1౧ ౧18 101696 ౧2౧65. 1౧9 99గా 5 92౧ ఉం గా5|0 612౧0౧6. గండ 121 01 ౪1900౧) 15 184068 0010641 90600౧ 21 ల ల౧౭58 1౧ ౧౭16౧1 గ౦౪౭గా౭౧1 (00. గ౧6 15 [౧1669౧ 29 119 560181 01 0. గ *6 ౪౮౧౪౭గ౧ సీసం 6906 0 532101 కం గక 200. సం లి గండ ౮0 2 &

116 1268౧1 3810655 15 52012. ర్‌ం 1200006 - 9 ౧౭9.

1942౧202 29621 6010 ౧061 19119, “౧౭౩8... ౧6/౧9 15 రె 5010112400 12౧1 టై ఆ 5 ౧69 1216౧1 *౦౧౮౭౧ 10 08 ౪౧౦౭గ౧96” ఇగ౧6 ల వ్యా. ర యి! [5 (| ఖీ 10 08 80౪0౧1 0/ 416 1178 0 ఇ9%1395 - ౧/060| ౧౦౩16 కి గ౧౦౦6గా & 06, ౧0 ౧8 గఇం00ణ- 7020 15 *0/ ది92 15 16 గ్య/ఆ6ం 0౯941650 ౧౮౧౭౪౦, 89020౪7480 5/1 గి౭౧668[ ౪౧౮9

" 1 ౧౧౮50౮0 (116 ౧4౬౧౦ ఈ “౧౭ 900% 01 56019". || గ౧6 612౧౦౧6. గీగిం ౧9౧6 | 5 00గ౧౧౭|౪64 *1) 511 | ం గం ౪౭9 366% 0 (112౧0౧౧౧ - 706 886 ౧061 50౧0185 01 గిడం8, 269 ౪611 1౧10౧౫౦6 జ ఈ సళ 1౧ ౧5 ౧ జో ర ణయ ఉల 2౧114 స 19 08315 0 1 గేంగిం6, 5010123 16 గంగ౦[2-౪/2౧& 0౮151 09 వో ంగంగాంగ౧62 0గ6౧ ౧0460166 ౧5 14౧1౧౦౪9 12౧౪10

" “*౦గ 0019 [1909010/ ౧౧౦19950 425520౧ 2౧6

వ్‌92 లా చడ డడ ౧19 00॥162066 100 ౧6౦186 419 12౧12 29 16 15 ౧0౪౧1౧౩ 001 ౧1౩ ౦0587౧10 1-౧6౭౩ 081186 “62౧” 02510 న౧౧|౦8001102| 9/5186గ౧ 01 16 గిజ 0100 5 52401 720/2 0" ౪౫౧౬౧౧౬ 0౧ 08౮”. 080౧౧. | ౧9౧ 116 09210౧ ౯9460166 106121౫/ 1౧ ౧5 ౧15 11002 021690గ021/ ల8/5 1041 116 005౧010 ౧1౧౮౦ 116/8 20002౧86 1౧6 ౪౦గ6 25 రిగింగింగా!౧౬ 18 ౧౦1౧1౧౩ 001 దొ159 149 60616౧౦8 62010౧ 0 141 616010౧. ౧౭౧౦౭ 1౧6 609గా౦5 1115 119 ౪10 2 ౧౮1219 ౧౧1౧6, 411 ౨9 961296 15 1౧9 1౧౭06 0 1411012 561. ౫6౧౦౩ ॥ 5 021196 10 ౧1౪/ 1 ౧016 01 0110612 ఇర 11) 0900౧8 “50661246 గ౭౧గల:(66 - 0/ 72111/96/2. 2 61/1౧6 ౧05౧౫19 12/ ౪0౧100 5 16 6161041 స80౬ 0902056 [౧6 6౧19796 [౧175691 1012౫. ఓ1464/56 0 7706 8159”, 416 6596006 0 16 "/1018 16 ౧091 1$ 10120/ 9860166 1౧ ౧18 084/0 ద5180౧ఆ”. గ6౧ఆ, 115 1౧18 46695965 10 9౧6/)-న/2|002. గక 102652 (0 116 106 2౧రే 96గ6౧౦09 రజ [00106 జజ 1169 ౧88066 25 ౧౦౪1౫ 6 168 ౧2౦114 00౧6౭5 ఇుం9 121౧9 51090క9 910. 116 00102౧0/ 119 0౪౭౯ 116 068640/ 01 ౧౦ 0/ "690109 [1౧౫58 ఫ[8౧0౧౧౭౧౬ 116 6౧౮16 003౧0 01424064 | | | | 1౧౧౭౨ ఫ0259-%16 ౧౬౩ 1౪91 0/ 1౧/01/౧00౮ 1012 వం [0 రాం నానో 000 56 259 & 612౧09 1౧౪/౦1/95 1౧ ౧ 62౧06 ౧6 0 0౧641౧0 కట ల 16 005/2 ణీ న రి ౭6 (౧౨౭౧౦౯౬018 9౧1195. | - ౧౦౪. 7౧13 31206 16 1౧6602! 56% | సం 0న ంంగాంం 01 1169 ౪/11 06001౧09 2౧౧02166 0౯ గాంగం96. 7115 15 116 ౧౧౭౭౧8 గ్‌ 02 ౧963. 10 1 0 ర్న న కంల - "గ గణముజణ ఇ000 గన్‌ 1 *19 106 నంత (ద ఇగి6 1200౧2 1౧6/6 1-౧3. [9౧ 0౧6 11౧9 క[06!8 01 ఇర గంగాం? 5 1061 గాయ ర రంల [20 9 ఇం 04 5 009 (0) రోగ 019 &0 ఇంగింగంగ ₹ంగా న మట. (ఈ 7౧ 65016 16. 1 (206 ౪2౧9090665 | 0౫ ౧ 85 1100౧1౧౪౧౦ "08. 9 &00౪79 521141 0 6౧919౬100౧. ౧6 ౧2౦ 1208 26625 10 1౧6 గంిగగగ6 10 12౧906౧6 ౧6 18 1౧ న ల్‌ “౦౦% [0౪1% ॥ ౪159641156 16 ౧౫౧౫౦ ౮౧66 10 2౧01167 అ గ్రయటింగం! 90. 0౯౧2501 1 లం (002 గ / 091601 - 116 0195౧0 నస గనం 0 16 8 600066 01 ల్‌ 02 ౪6610 9809 5/ గల[001౧6 న గగ (19 గాంరంగ ౪6 022౧0 11698 140 0౧౧౦518 10 జంక స ఫం సై 0౦ 9116 జ 9౧19 119 042౧02 ౪69 21 న 1 క! వో 6121 ( | 206 01 1002-01 నిడి [౭1౧ ౭ [18 ౮౧1/6 గం 0౮ గ౧౧౮|20/6 గ౦౦6 ఈ ౧౧6 5 06 + 109 ౧2౧19౩240౧ 01 ర॥56 - 1 815 190/2 0౯20 కళ 003190 0/ 01౧ / 9/౫ నంగ ద *0/ 6 00042 ౮|| 0000 గజ౭ 15109 0162193556 6 (న బి 110౧1౧44౧0 ౦1% జ 10/41 ఈ న (116 0౧౧౦౪18 ౧1౧0101699 ౪1100 (10 21 16 118 309౧09 01 గిఇ-1ఠ్ర౦జ ని "గాంగిరంటక అధ౦910౧ ౮ (16 1౧62౧ | ౪/౧4 8 & 0/29 జ621? ॥ 10 19 గ౨:2, ౦0౧౧౭1$౩6౮! గగన 0౫ 11 6950గ | , 19 10121 అ(౦ంగ6గ౦9 ౪౧10౧ 9 ఆ్క[ై6 200, స ర్‌ 110% న ౧౦౮ కోశరణగగం 0 గంగా! నో రో 16 ౧౭ 01 16 00000 గ 1కంం0ట/ 0జ2 అ(ంగంగింం. 7013 8 109 అంగ, (18 081 116, 0౦౧0000 ఈ 10095 15 ౪4 ౪6 1091 14౧0 $ 16 81022 ౮ ౧౫0) [111 2 00104101 021 బ్ర ళు. ౧/990019 6౧1/6 005౧010 ౧1/ ౪౧1౦౧ 15 & 810004, 01111201 1౧౭౦6, 2 తర! 9 ౪0/6, 2 9094964 113 5296116 ౧౧౦౧౬2 ౪||! 090078 దో ||6€ 2 792060౧ ౮ 16 ంగం 19 003౧10 02౧06౯ 704. 6 ౪౫ ౧౧న రో ల ౧6 2080 ః సంగం ౬12-“దిగ- క శ వా. గ్టైగంంం 0౪9 1115 ౧౧1౧౮ ౪౧6౧ “18602363 16 నానా 25 2 102! ఉస న ౧౫210౧ 7880160 104 గ్‌ 168516 0 608[౧10 091౧౦ జ $3 ఆ6౧/6౧౦౦9 04! స్‌ (00 0111 1౧ 19 11707 ౪|10గ ౧౧౮|/936-%౧6ఈ6క/౭-౧/0౮9%' 1డ౧ట2ు' రం

“ది. లం స్వంళ0 018గాంగిడి” | క్‌ పతక నిాంగంగ8౧4 గడగడ 5 2 ౧౭6౧210౧. 606 19 52412425 -1౧౪౦౮౧1౫౧/ 206000. 078266౯ ౧1౧౭౭౯ 01821864 46 ౧05గ౧1|0 64౧౧౭ 0 844 -౧ఇ/౦౧10 గ౧6|౧౧౭౧12౧/ 6౧౧౦0౧ 0! ౧౨/౮0 116 ౪10 ?6న90జ8 కజగం8 000౧ 021 5 అర 19౧06౧౦౮69. 1౧ 2/20గాడ-500& 1909 5 & ౧౧80197 6౫1160 క; ? ॥ “ంసాగింగాగణంం2”. నాంకంరడండ గాండ౧5 ౧51 (19 010-05/0[1021 కళ410141౧8 0 16 908/2 ౪6650208 ౪10 ఆ100 గ గాంగం9 1౧ ౧౮౧౧ 09109. [04 ౮౮669౧2౧88 ౪1 09 క౧610బా” 05 న 00570 5౧942 01 5౫4 5000401186 0 16 6౫1518౧069 - 1218. 1 1/65 ౧ గే. &2 || 10 శం ౧౧1౧6 స1119 0/94199 16 &౧6 నిగ! *0100 1 అగ౦166 0/ 16 72002 | ॥

/ ఇ ర20%6000౪4064 గ౮౩|౦. 18౧ 16 916గ2 గాలం10 01 10/2 జడ 121 15 ౪౧౫/ ఈ6 500202 600౧85 (౧6 (1౧6 1018 ( [౧62/6 79 5%శ్పృళంగక౭ 116 (0/8గ౧౦51 ౭౦౧౩ 1౧6 ౧౧౬. *గ10 18 6౧౦10566 11 46 11౧6? 0101516౯ 0౯ 16

50 ౧౫౩౭ 5012 978౧ 0/ 118 005/0 ౮౧౦౦౧౩౦106 15 గొజుశ8586. 106౧ 46 1012! 091౧0 20౧6౧౩౬8 9299 804212 5 8౧ 2006౧౧1024 0 గడం 00౧95 1080౧1 19, 16 01౧౦1౧18 6౫ ౪౧1౯౧ 9 ౧౪౧5౧48 ౪ 08 9/6౧ నిజి00గ3%-4/09/6 11679 &౯9 ౧౦ ౧౧౫౪08 09100, 2 81౫10౧ 10 661500౪9 8 9% ౮4 (9 1౧ గంగ! 96100 2౧6 ౪21 081౧9. ౧18 1012] 961౧00 ౧౧961 ౧౧0690౧ 9 ౧౧౦౧౦౧౧౫ 18 156 15 ౧౦౧9౩౦ 2౧ 6 0౦౩౧౧10 09100 ౪౧౦ స గజశ, ₹/1[౧0౮1 6150016109 109 ౧౭౭ 2౧6 [౪ 61900౪7915 గ8గం[862, ౬౧6 (12/22 0 %6 068౧2 /06గ 16 424౦౧6 1౧ ౧ గంగ3! 209, 8 004. 1115 906౧0౧౧9౧౬ 15 01౧/66 061 01 16 ౧00% (0

. (గ 9/2) 6 5102 2008జ05 106%. 200212 510%

18109 అ౭౧16 ౧04 9 2000120 0 గజక. 0( (6 01941 9౧౪2౧/|0[2-౬000& అగం!8 116 ౪% తీగిందిర2/2 1002వ ౭0 9౭గ౩ ఈ100. ర5క4120%8/25 ౪|| ౧౦0౧౭౩౦౦౧౦ 10 190” 8౪9 య ర్‌ [16 90010 ౧2౧ (00202002 ర0302 న మ టన వాం 2000164109 10 5/1 తిలగ౦9)౧60) 08020696 118 న. గాంగ] 81౧9 2౧6 “131 061౧9 2౧6 ౨12 0619 ౧66 | 4౪౦౪16 166 10 అణ1౧6 ౪06 16 ౪1 08 ౦0౧౫౧౭96 9 018 ర8/0110 ఖ్‌ ' 62/8-30512 0% గొం్ర/062 410/9 110 5067 1౧ 048౯ ౪౦౧౫౦8 18 ౧5 0 8 స్‌ో ల గ 6010091585 16 510౧65, ౪౧6౧ 160/ క0గ౧౩ 061 ౪ ౨6 900౧061066 1౧ 19 ౧౧0౫౦10 తి గార819 18 గజం 0 80౧/2 ౪1100 159 ౧౦1౧9 004 19 1ఈ89! ౧౮/9 !1-౧685 [0గ౫|౧5 ౪/10 15 552010 60౧18౧ 0 91193 ౧1666౧ 1౧ 9 1౧౧౦” ౧౦౩1 06౧16 ౧9౦110 ౨8109 2 నంగంగ ౮ 19 యంసనడ [0 98 క0౧౩. 79 5 (౧9 62౧09 01 0135. 0౬౧౦9 361. 80604 ౧౫౧౮, 118 [62గ రం ణీ రం 981 15 ౧4౦2 “సిజం/& 6/2 గిడం&గ 25 ౪/25 5216

శం 1౧10 15 009౧10 వింగు5ం[8 2 1619 ౫ ౧0 5/ 19 0194169 ౧౩౦ 00గ౫౧6౧1౫6౯ 0 120/2 శం 2౧6 181 1౧ 6 0౫౬౧ ౪11919 ౧౧9౧౬ 5 52514, గ 4ఉరిగ[౧8౭/8 664011. [1666 15 2 11202 651౧060౧. 4౧6 తన్‌ స్ట ర ంగి2ర 01 01844 51642 (10.8.400). 1921 న! గి న! గ650/1066 [0|| సన్తి “భఆ/ (116 910065) ౧02 119 & గ౧౮౧౦|66, 16 1౧ & 0086 = | 2 ంలంక8006 (౧౧), 16 0౧/౧ 210౪606 ౪/11 9199 ఛ9౧ఈ/89 - 09 [౧౮౧౭౧ 08109 121196 120699; 00121౧1౧00 106 9801109, 16 ౧1003 న206 = గిం (౧656 8260౧5 &6 ౧౦౪1౧9 610౧85 ఇంలంగ౧ 8! ౧1690 నిజగజకం 0 6 తీరింది గి ద/&5 గిరిం గ 100 209 గ2౧గ96186 940౯110664 1006, ఈ౭౧ 610/9 (40౧) 6 1౧౪౦66౯ ఖో 01వ (ర ౭612048 గ|౧ &000161౧9 10 (04 116 6069) /190౧. ౧0౮8 | +9౧2౧2 8021242 0 [2/౭౫/0౦94 2000౧01౧09 10 [0 ర్మగ్గం రఈ/& 01 15 912 2౧౧92196 1౧ 6౧292/2099913). ఛం ౧2౧౦౫౬ 510%4 ౧4 0గ౧౭౧/౭|రక౬జ 1౧ 1210 ॥ 19 0 116 1౧01410404 స 50౧14 ౪49 6610015606, [66 [4౩౭. 804

౩00౧100215 - సోర/ం060 (

సా 09 01 (19 00820. 26 16 ౧6౦1౦౧ 01 6 గ00| 0 6 గృగగ!0

క్‌9ిశ ౧౭గ౧+(6౧8౧గ/ ౧939801౧14 ౧౧౦౪౭౧౧౭౧1 01 ₹9 ౦౦08౧౧10 86. గీగ౦ 6 ర66[0౧%0౧ 2౭౬-26౧-5811100 161% ౦? ౧౭గ౦౯౧౧౫1౧౦ 6 66169 ౪10 0౧/1 18 ఉండ &ఇంం0గ1౧06 10 5౧ 520122 00౧౧1619 1-౧6, 109౧ ౧9 ౬01 15 ౪౦౦౭ 0౯ 0౧౪2౧౭. “502౧6జ౧& 0? ౧౧౦౪9౧౧౪౧1” [10౪ 19 91౪/2 0౧ 106% 540/1 ౧౭౧౧౭౧9 1169 2 1129౧ 0 19010100 51[0౧6 6౯౦౧5 జగ గోర ౦0౮౪౪౬౧6 20౧94౧2౧౦౬ (5200గ గొం౭&౧5 61౧౧9౩6 0౯ 011556). 1౧ 6 0౧౪౬ 8 గంగ 2౧౮, 6/౧9 15 &2 ౧౧6||10069 110౪/ 0% సీజం[2 01 ౧12౧౭౧2 "7/౧212౧0268౧౧ 7812౧2౧6” 50౧2 350[0౪/65 0౪6 19 999%, ౪౧౦ (5 198 1012 - 24150 116 110912410౧ 159 00౧౧౫౧౬౧౪6 10 16 121160 06100. 1౧1 ౮41 0౪౮06106[ 116/9 ౫450 గ 15 ౧6౧౦౧౬6 705 618/2 ౫ ౧౦1౧9 000 88/6౧ 1796 ౧|| జ సీంల! $ ౧౦ ఇ౧ ఆ*%601 0% 6౮6/01410౧ ఆ0. 05 ఆగం[8గ౧06-611. శషగ౧య 6/94 15 116 50 గ 15 ౧౦౪ ఇ ౧౧౦౮౮౪౦ *౪౧10[౧ 01౧ 08 తి౧12000౧48౧8 ౪౧౦ ౧651665 1౧ 6 09౧౪4! ౧౦1౧౬ ఇం6౮61/896. 0 950గ౧౧౪౭(|౧౦. 0౪0౧ 00౧౧1౯18 1 ౧92౧౩ ౪౧0౧ ఈ4/4|10౪ఈ5 16 1౧౧౦౧౭, 6 1౧౮౦1/9గ౧౪౧1 1౧ 9 01/6౧ కగం౭410౧ 0౧ ౧61౧౩ 1192 ౧౧౪౭౧9 ౪/౧౦, ఈ421[0౪/5 1౧9 61గ౧-అ1919౧09, €౬౩ 10 0౧౪౫ 18 619గ౭౧1 0 గం. 1౧15 15 & 2౧61 620౧085 0౪7౭! 1. 11౧6 0 5202601, ౪౧69 6ఈ/౭౧/ 250608 ఈ 116 7౧4 18 *|/ 19 50కు! 8 ౧౦ గాంం[ంగండ. కటిం 9. ఈ 10062096 900 న్‌ 1౧ 6 ౧9౬ 5012 2౧6 ౪0100 ౪26 ౧01౧186 001 1౧6 0420౧ 1501 5 2౧ (000200 ం ల న 0 5గ 540122. గజం౧/& 0౯ 0/2౧ 0౧92165 0౧)/ 3110019 (16 ౧౧౦/6 4010౧ 15 1 6 కం 2 'ఆ|౧౩00౧ 0/ ౪00౧ 16 రింంు న్‌ టు ఉక య ౮191019/519610/ 1౧౪౦198 1౧ 1 00౧౧1616 “8౧. రజ0ట5 (౧ 10 118 ౧౦ 1గా౧౧౦|:95 ౧1౧9౭| 116 580/1 92గ9 10 104 “౧125. (గ౧౩౪/౭6బ. 0011166 6 90గ౫2గ౦౧౫ 118 గంంగ 0146 గ/౭6౬ 0619 26 అంగ గిజం29/0106. 1౧ 1292 600 50 ౧౫౩౭ 1౧ 13 19 86౧56 19 ౧౦౧1౧౦ ౨0100౯86 1196 26 140 1గ౧౦గ4౧| 25౧6013 10 08 ౧౦1౪6. 10 ౪౭౧౪ & 8162400౧ 10 09 ౧౬౧౦౩186. 7౧6 ॥ 914440౧ 1169 0188136 0/ 116 612౧22౧౧112199 శ 5400055 116 0౮19! 1ఇ/6 0 6 ౧80౫0016 061౧0. 2. 112౧806౧6౮౪౧2|(9210౧. జీంగ8౧|౩020 990/5 ౪౧6౧ గంగా! 12/65 100 1౧60౧ ౫ దొంగ 72928 ౧౫౦౧ టం న ౬౧9 ౧౭91696 0%, 116 [౧౧౪౯ గొం5(06౧18| ౧౦01౧౪౪ లంగల18 1౧ ౧10౧ 840౧12 ౪85 ౧0 ౦౦౧౧౭౯ 9౦169౧ 81౧66 20౧9౭5. గ౧౦౮ 1118 15 16 ౧౮౪౭1౦ 2 2||. ౧౧౮ 1౧9 1౧60౧ 01 112/2 (9ష5 5 19 612౧౦౧౮. నిగగ౧౦116 01 18౧906066౧121152100౧. 1౧678 28 610/0 ౧౭౩౩. గింంగ 2/6 ౧౦811/6 2౧6 10౪౧ &/9 80 న|9|5022 ౫ 2 03 || 018 16/61 119 99/9. గా0ర౧2 ౩0గ2-0౧2/2 2౧6 100౮౧౭ ౬ 2 గాం౦121/6 గా౧6 1౯0600 ౪10% 1115 ౧7౦౦659 . గ90/9 40101 01901 00 ౧౭౧1౫| ౭6౮౧౦౧౦. 01 గి 8 061౧9 ఇం00గా౦19096. 708 15 ఈ0 క 12502, ౮9502, 113గ౧2/2. 2/9 ౧౦5౪9 15 & 654019/85(964 ౧౦౦6. 50 ౪10[ఇ/89 (9494 "909౧ 0 06౯ ౧8/౦౧9. 4/02 $ 19 50091 544100 1౧ ౪౧100 ౪6 1౧౧౧౭౩6. 716౧ 6 90జ/ 0 100౯ ౧1౪45 [01177 [06 [02501] [5 1121 056 15 08100 0౧౧౭౪6౮. [౭౧౦8 ౧౩2 (5 ౧౦౪ 16 6గంం! 26 (౧6 ౦౧౧౦౪16 ౧11౧౦1౧195 ౪౧10౧ 2/9 (16 0 ౪1002/28 116/6 18 ౧౦ 0456 2౧4 69%604 06 01 ౧౮౧౧౧ 9౧౧౦0౧౩. గ౧౭[18 ౧౫ 1౧009 1౧01016 1౧ $60౫/66” 18968 1౪/0 1౧95 ౪0%42/85 ౭౬/6 61900096 1౧ ౧౧౦8౦౧౧౫. గిర 92౧12 15 (౧౦ ఇగ గి౭ంజ, [166 06280౧ 0 ౮౧౬౧|5|46.. ౧1౧౧ జ 3 16 02913 0౮ ౧౭౩4 ౪10౧ 18 ౧16466౧ 1106200౧ 13 ౧౦1 119 520/8 ఈ 8044 ఆ10. ౨ 09 ౩00191 ౧౦1౧1 [౧ ఆం౧గ1౧1౧09. 1 ౪9 ౪౭౧) ” 10 0412006 116 0౧౧౦9199 2౧6 1౧/ 10 0౧8218 2 శీం00161౧0 10 29౧-0666[130-4/౧|00 18 2౧ 04 14౧౧0౧ 4౧౬8 195 ₹6 043910 నిగ౧౦|౧|6? 1౧ 5[0010 ₹20౧04-గ౭౧ ౧6గం/౧౧8 ఇం10౧ ౪11 ౧౭ ఇ|0[6౧0/ ౧౧౪౧౦౮౧/ (౧౭64 (852) (8 46 04810 ౧౧61. 10081 1౧౫౦౧౭గ౧౭౦౧౬ ౧15 10181 [౧౪౦౧/౭౧౭౦౧1 1 ౧ 9 2125102 8౧20౧౧2 01 1౧౦612౧ 7962012. “*నింల! 200 ౧6012800 ౧ 9 ఇంళం౧ 18041964 1౧ 6 ౧౭౧౧౦౯ 1౧ ౧15 160౧/ 01 1294 ౧1౧

“పై ఏం సోోంటిం ర12గ౦ంగడొ " వ్‌ఫిక్‌ 618౧9౧1 18 86 02510 ౧1౧౦౧16 29 1229548౬ 000012006/2%00 0" గ౧౮గ౧౪౧౦౮౩ ౧౦1౧169 ₹16 5[10గ౭ ౮౧౦౧ +*గి!0ంగ 6 9౧/౧6 00100గ641 గ౮౦౮|9 0 *₹9 9౧0౧1౧౫ 19 ఆంగం. 1౧415 & న2౧౦|2గ౧& 01+ 1౧6 0035[౧10 064౧4 15 06100 (౧౧౭౧౦౧6౧౦౧ *౧100 $ ఇజం & 644౧6/2 0! 8౧౭౦1861: 1౧ 6 ౪662. 0౧62400౧ 15 0211696 స2ంజ08. గిగంగడ ౧1 $ 19 ౧/౭గ౧|62| 50640116 0 6 1౧8 ౧౧౧౦౧18 01 18 61001 5 16 0004806 160౧/ 01 ౧౭5౪. ౧౧౦6010౧ 0106 ౧1౦6౮6౧ ౦0౧౭-౪6 ౧1౧౪ ౧౧౧౦1౧1౬. "9 ర611గ౦౧౮ 15 16 ౧౫/౭౧౦౭౦|౦౬| 1గ2౧౦|6 1౧ జ్‌ లో బలో హా! బి ౧౫/౩౦ 12౧0062096. 706 206% 15 8908012౧29 2౧6 ఇ00418 ఇ౧0199. 70958 106 ౧01౧౫ గ8&౦0 9 1౪0 10౪469! ౧౦1౧1౩ ౧89 ౪66/& 2౧6 5౧04౬. కణరిజ|566 గ. ౧౭0౯ గ4౭-౮2౧82. గిజుజం ౧15 5౯41901 ౧6-1౧6 9౧౧౮౧16 01 116, ౧90/89969013 డు కాం న్‌ా ఇగ 8660081052. ౬ంగ తిగేగడజ 2౧౮ గడ౧౧౭,-గిగ0[౧2 5 16 ౧౧౧౦1౧16 0 1656 100౧ 106౯ గ౧౦| 279 ౧7066066 ౧౦౪/9 ఇం00101009 10 46189౧ &౧6 5700418 1$ 16 0౯ 5౪899 58 4౮ 40౧42 (మ జంగం, ఇర ౧1౧01016 0 ౧1692564౧9 20006100 10 [౧౭౮6 2౧6 5౧8/2౧22. 06912 ఇగ ర 85 7౧రట& 28 'ఇం0116 6 ౧గ౧౮|౧|6 01 19 ౪(౧౦౦౧౩౦|౦౮9౧635 0 ౮౮౧౦ ఇ౧9185 ౬౧6 ౧౦౪62 2౧6 86602152 2౯8 00%86 0810005 10 1169 209% 10౧౧ ౪౧10౧ 19 10౪/8 2౧9195. 709 %/5[ 081 15 ర౮గ9[౧2-2౯00& ౧2525 1౪0౦న 01౧5 2౯9 10/66. 1౧1 5 ౪ €6 ౧౧|| ౪10%. 7౧౧696౧1 [6౧1౧0౪45 90౧, *౧|169 116 ల[101న 10 112/2౧)౬ 0/2 5 (౧0 1606గ 560006 ౧౬1౯ (3 169 5౧2640౪ 0 0౮౪! ౧౨/౦౧9. 0? ౧1౧01019-1015 0610009 10 116 ౪౧౧౭౯ ౧6౧౧1౩౧౧౪౭. 1౧ 019౯ ౪౦169 16 [154 1 16 క/గారిగ/ంగ/ ఒ06 7019 11౧916 5/౧౧౦౦0/15969 1౧69 ౧96 12/66 01 116 118 06 15 6 ం[0ఇ0 906౧69 01 615009 ౧ంగ౧౬౧ 00౧౩౦|069౧653. ౪99/2 1$ ౦0౧8010606 116 150 5 116 884 ౧౮౧8౧2 2౧6 16 016 15 ౧౧౧౦|౧|6-౪/౧9|6 80019%/ అ. 560-00౧501065 1౧6 0౧/౬ ౧౮౧౩౧౬ 481 15 10 08 ౪2౧5400796. 19 గ2౧౧2 206 ౮౧-౦౦౧8౦1౦౪9 15 58012. 1౧౦ 0౬111౧9 50 116 $800౧6 ౧౪ 15 2 ౧౮౧౩౧౭౧2 041 0 1౧61 ౪186411566 15 ౧౫౧౭౧162౬1! 81101479 01 5 ౪౧౫ 1168 15 ౧౦ ౧1208 10౯ 1656 12525 25 16 2౧6 ౧౭౧౧౦6 1 116 9౧౧ 0౯ “౪290.” 105 ౧౧౭౦ ౧2985 1౧ 0౪౧ 1199006. 1౧656 2/9 0౫౭౧ ౧౦19 6౦5౧౫౦౩౨ 5 020 ర్స శి ౪662 0౧1౪ 2 ౧౧1౧౦౧ ౧016 10 ౧౭). తిగిం& ౧25889. 1౧6౧ “/ఇ56-6౧202-1092 (౧219 119 61319౧09. 10 6 [౧౭౪/6 10 1109 & ౧౮6౪40౧. 4/0౫/ 616 168 9206 160౧(0/ ౪10 116 '/ఇ56-612౧౬-1051 15 10 619 00౧2912 91/6 & 0౧0౧౧1౧6౧1 ౧1౦6 10 16 ౧౧౧౦౯ 0౮ 16 ౪౭564 0౯ 0164 ౪౧1౦౧ 15 ౧౦౪౧1౧౦ 041 గడం8ం 1౧ 6 500616 0 ౧1౩ గ4౨౭ శంంగి/? 116 1౧౧౦ 96%. 5602064396 ₹6/ ౧180౧996౧1 106 64గ/-5166 0 0౮౯ [19౧06 116 806115 0260 ౪౬౮ ౪11100 15 ౧1౦66౧ వ జగన్‌ న (్‌ రి 1౧ 16 ౧౧౧౦1౧19 01 గ౧౧౭గ౦౧ 09 1౧౧౧౦౫౧౫ 19 169 సో 2605 16 త ,00గాల 0 04౯ 506. ౧100౮0౧ 44 01 1115 గం5&-గాంగ2| 006)/ 80 గ ౧1985069 2౧6 021౧ గ9190460998 2౧6 ఈ6 1690౧10 10) 1018 గం9& 9. ౧౦గ౬| 006% ల౧గ౧(9009౧655 2/9 1౧19/౧71౧౦|66 10 10౧౧) భం 00౧౧౧|౦|90/ రగ|12౧1 6౧% 18 ౮౧-౪౭గ౧౦6. 1021 *0గ6. 1౧ 6 0౧66౯ 01 "6211/ 0౯ 1518౧09, [5 158 19 ౧౧౦గ౬| 69౧౧010౧86 ఆ౧24౦౬04, ౧౭|| 910. &6 168 15 16 00౧౩010650658 0 61/510%, 6 10 09 (2౧9౦౭౧౮6౧1౬||596 1౧ 10 ౪99/2. 2౧6 9౧౦౧2౧1 5960472100 46 ం౦06 4౧6 ఈ, ౧9౧1 5౧౦22 2523. ?[2౧809౧6౭౧12|192%00 ౧౧౦2౧౩ 10 2౧680౧260౪. 715 13 16 061008 0/16 1౧6/1642| 12౧8-1066 106 ౧౧౮౧౮౬౧౦ 16-10౪/9! 08109 1౧ 00౧౩౦10౮8౧695, ౧1 416 00౧901009౧655 10 ౧19౧౪ 061౧9. 1౧21 15 గి౭౩౭00/2802. 6౧|౧995 2౧64 6౧౪౭౦౧౦౩ 16 ౪౧౦16 అ|516[09, 01200౧6 ౧/ గాంఇ౫ 90/0101001041%/ 6010-6042 16 021 0 0౧౧౦౩|౧9-116 *౬గో ఇగిర ౪/౦0 (5 07” 641 110౧08 ౦001006101 *౦గ|6. 50 61&గ౦౧6 9గ౦|8౦66 ౧6 [౧0౪౧౮666 0౪ 10 10/౧౧ & 88091 గొంజ౧5 1168 1056506౧06 0౧1 140 001060గ౪| 2౧6 ౧౭౦10 [౧2౧౧౦౧౫ 11 19 116 4౧౪౦౧౧౧20౧ ౦1609: (1) 16 ఇ09% 5 ౦906 [౧9౧౫0066, 01 6 [0౯/1౦ 1209-00౧0 1౧10 0980411 92౧12. (2) 16 140 104/6 ౧01013 ౯6095601 16 1809-గం౧౦[1. 7018 18 19 9120159 0 008౧౧10 0౯

క్‌9ి౮ ఈఆగటిగ8గి? గ0ం000గగి ౪౧/69/౧981! ౦౦0౧౩౦106౪9[౧693. 7౧౫ 15 *౧/ ౧464 గంగంగంగు 0 గిజిజ ౧8 15 1౧9 ౪౫౧2 0౧9౮6264 15 6౪1౧6 0/ 8౧2౧818 ౧1గ౧౫5|1అఈ ఇం “16 [గం 186 ₹ంగా *గం58 61/1౧6 1౧0౫102166 10౧౦౮౭ 1౧9 15 9010౧964 ౦0౮౪1 0 8 140 ౧9269-016250/[8 9066693 01 ౧౭౩౭ 5425౪/2111 6౦6906౧666 10 46 ౧6 ౧౫౧ 600౧16 20/42 ౧౧౦౪౦౧ గింగ!౧ఉ/౬" 9011200[౧/86౧10 గొంగ2డ! *ంగం “గి జ 716ఈ౪/ 10

0౧81 గాంజగి5 186 58002 18 ఛ6 96౪41౧0139 0 172౧౯ోంగ౧9 ॥ 0)/ 6150105100 [3 "821 1206. ఛం 6ఈగ6110గ6గ 0% 0౮6 ౧9౦౧6. 1 5 6 ౧౫౦1 శీగిర 115 ౧4౧6౯ 15 ఇ 0%16/1009 10 1241 0 ౧౪/6 ౦0" 6 61900 50౧0696 1౧౧౧ ౪౧696! 0% గిజుజంంగగి/ ీంగ1౧జ& 58025420. ₹ం ంగర. ౧6 గ100౮06౧ ౪౧౧1౧౮1664 178, ఇగిర లం శ శ శ 1౧169 ౪౧0% 1 ౧౦1 ౩గా1[౦౧96 ౪/0 19 8గగిం, నన ౧0 05 గహర రతం 9107 10 16 9808 156 18 1910/ 0౯ 116 01౯04౧౧19/8౧9. జీ (16 05౧ తట న్‌ రాం 01 గజ52 11196 716 01౧664 96% 15 116 82౧6౧౮ (16100. ౧6౧౦ ॥ 0618 ౧౦౭|. ౧9౧ 0౧1౫ 119 92160 108 9202 5 119 ౦22010 2060౬ ౧100. స క ల 1౧9 51209 0% 2 ౪0/60 ౪౧10౧ 0౧1౫ 102106 9౬706 13 116 ౧1666౧ ంగ౧౦1౧| ౪౫౦౧ లంట రం 9 గ౭గకోంగ 0౯ (10 1198 0601106 ఈ6౧/ 110001 ఈ 16 ౧9౦౧1౦ మ స హా శన [| 1 -66602 1౧ 16 ఆగ౧౦౪ంగ౧5, ౪1061 ౪11100 16 ౮66౧2, గ౭ంం. కం బు ల న్‌. 0౫106 26 ౧0 జ ౫! న౦5951016 10 09 ౧౭1౧9౦86. 11 గా కం గ (11998 411 06 ల 0 01153 11119 ౧౧9౭౧8 2 19 6150401009 గ౧౨/0010 6౧౫౦10౧9 64౧09. 7౧6౧ 19 569 రింంల న ౬ ౪/06 16 గూంరగ౧& 30%2, 8%2)/8 2౧6 ౮౮౩౮౧3 4౧౧౦1 క2/5 | ౧౦౭566” ౧20) ౪02” ౩6౧కి

అ ్ల ణి | | 6 069 74౧9౧౧66 1౧10 416 006900౧61౧ (౧2945. 50౧9 0 619గొన్స”. 7౧5 8 116 ౧౦౦855 0౯ స

౧9 8209 109 18 ౧౧౦౦౭౧౫6౦6 0)/ 9 ౧౪౬1 0/94%00 0 ౧౦౦౪).

ఆ & “ఇ(0-16-౪1 *? న 154-౪25 '2-౪160205416. 70౧5 న ౭౧ 60%00 0 16 ఇంట

/ 1 లం; ॥ ; ౮౮-౮1౧&-98[౧04౧. అ౦గ6౪౧& = ౧౦౦1౧66

50 58౧4 5 16 54 ౧౦1౧౮ 16 541౧659 ౪/౧|౦% - ళ్‌ 1౧66 ౦

15 ౧1666౧ 1౧ 16 (౧౦|| ౪ 8009 [౧19౧/ 6910 5[165. (5జ%గి8-5%9 6౧ ౭ 0 18 ౪ంగ్ల6. శీ/౧౭-గ౧8/2౧& 0౧ ౪121 10/06.)

౧9/9 12042 15 19 ౧౧౧౦1౧16 01 1౧29౧౧౮1౭|౦౧ ం ం, 0 116 02గ00౧ 9౪6౧6౧4 004, 1౧10 2 63గ0౧6 ౯,౨౨0 ౮ 116 ౧061 15 9208 ౬౧6 115 0 గి29& 18 116 60166౧ [0139 11/ 0100గా66 ౧౮1 న౯00121౧06061 ౧1000/ 10! ౧19 1910౪ 061౧09. ౧21 01 106 0౮6 0 0౭గ00౧, ౧6 116 9002 0 1292. ౧-906022-గ202.

5 & 018/9 0 6 గ6౮16 0 6 *ంగ 41 5 10 08 $01466. న!

5206 8౧2/212 ౪10 5 0౧6 ౦1116 09౭1 896/5 బ్రిన్‌ నాం (9 ర1౫ఆ౭| 098100, 389౧-104౪ 108 01 118 ౦|/ 16, ౪10 6601016766 16 0066 క్‌ ోంగొగు (08 00౧ 01౧9 ౧౭||2౧౬౧1 గం. ఉగిం 5గ ఉంగ2౧2& 66011 ౧9/6 19 19 119, 19 కె006, 8౧౮ 16 9014 0% $40106 గి౭6౬ 15 16 095 00గ౧౧౪౧||౦? ఈ ఈఖ గంథం క లో స 0 00|| 2000020100 త కరక 0 ఆర్టభగ?

ళ్లు గాంరడ-1-164-

1012026516 5282 మం 1601262 10 6౮౩12262 5గ/ 12౧20461 ౧౫) గింగం[౧2004 గి2|64 కఖ- గాంరంణగ 761066 0128౧02 ఉగ 101౧ +*౧|౦౧ 0౦౧11౧౩ ౧5 [64168 64166 112 606౧౧09౧ 100క ౫9 గ౧౧0౪9 60౧౧౩ 16 9901౧౧1009 0 8 1823 10 ఓ016 గీ౧౧గ౧ంణో 60౪60౧0? ౪౧9/2] 0 5800౧64 ౧2 01 1౧6 1291 09౧1౫౧౧ ₹౧6 ఇ6౪/69౧1 [౧61 - (568160;00౧ గంగు ౬5606002110౧2 ౧౦969) 0 గిగ౧౧౩ ౧౧95585 1౧ 14265, ౪122020212గ “గాగ 99గ1౧జ/ (6112 1౧ 00౧22019 10 036 ఇ౧6౮ 0%8/ 1040౧8 2౧4 118 89౧0౧౧౫౦౪౩ శ క గ్‌ క్ష | ॥ ఎ *ర|00 645కోంర 1౧ 501008 09109 169 1౧16 01 50010-061102! ౧8౪/016100 0౧0౪౮౧1 2000610 గ౭|౬ శ గ 0/4 892000) ౧4౧ 0%%/ 06 అ(౧౭౮864 10 1086 గా జంగ గ౦/ 2౧0, 52/203 19 ₹9 గా1౧౦౦ ౮ ౦౪0 అన 96120గజ4021 ౧౦౪6 5606౧011౧2 ర86గ66 [౧2౫6 [౧౭6 2౧ 1౧౮6611016 ఇ౧6 ౧1౬౧౧౧౯102 ఏట టీ ౮౪ 1౫116 0 ౧౦ 1౧౧౧9౩8 0౧ 501098 01 16 ౧౬/69 80%014/5, ౪౧౦ ౧౯౦02 ౮98 10 116 ౧౦589550! 01 10 800160 ౧2/6 92664౬17 098౧ 20201961 10489 ౬౧౦81 ౧9 ౧౪919 ౪! ఓంగ9 2య01/09 ౧జ ౪25 నగంళగ ర660210౧. గగ ఇ;౦9గ! 1ంణ ౧౩౦9 ౩08 ౦19% రయ టం కంంగం౧ 0 ౪౧ 5418౧62౧20 క28గ66'5 క00గ “జం? 1౧ (౧9 జగ ౮ ఇం తంట 91౧09 ౧౧066096 0౫ (సం (1925) 12/045 509 01 0౧ హాన్‌ 50600120/8 ౧6౧ .... ! 060 ౪౦౪౯ ౬0౧౮9౧10 ౪|| 06 ౧1985664 10 001౧౧246 109 51219 0 5018౧06 “04౯ 10605, శం [౧51 0% 0 ఈ0319% 2౧0 1190020019 1౧ ౬0౧009 091016 69 1౧06 01 క60602%0౧ ౪978 ౪10190౧8 ౧౯౦-9గ%90౧. ల ౦06 84&00[ ౪1% 18 ౧౯౦౩౧958 01 [౧0౪/160606, 00౪164 586 ౧౦ కజ 1౧ శేం 00/12జ600౧ 0౯ ఈ68 51౧08 ౧8 ౪౧౦16. ౪ ॥ ౧౭6 0990 1౧16౧666 10 గ69౧ 0౪11016 0 6 ౪96 7069 ౪66 ఉ౭గ౧౦6 9 19 8గ9[౧ ౧44౦౧ 1౧ 18౧0120098 01 ౧౬! 18 గ౧౦౪౦|౧ ఇ2౧6 19 572006౧055. 7౧6 గగ౧౦౪/16609, 6 8400౧120 ౧౧|౦090[౧౧౫/ ౪/౦6|0 ౧౦ 6౧౯2౧0౦౧156[౧౧8౧( 0 18 (౧6౫౮౦౭ 16 గ౭/6 088౧ &ఇ||0౪/66 10 615౧1209 1౧9 5/519/ 0 560511410౧ 01 18 గం౧+ 0 ౧౭18 6609౧౧౫౪9౧ 419 800001 గ౫6౧ ... 1౧ 6 98౧6 ౪౭/ 9 520361 1౧ 6 01206 ౧ 20100౧౫4 ఇం0ంగం, 18 5516గ 06 ౬600021000 ౪౦016 098 119 06851 6౫2142800౧ 0 600/ 0౪౭౯ 00510గ), &| 02౧౧9 ౪1౧ 0281001896 10 స6090 16 006౧0/ 1౧ ౮4౧653, 118 10/06 ఇగ6 34666౧౧659 0 & [6/9120౧0 10 గ 500% ౧46 096౧ 18 ౧౦||౦/ 01 16 రగ5% డగ 09౧2! ౧౭౦౧16 ౪౧౦ గగ6౪4 ౧౦ గాం?6 9106100 1691512009. 0901194000 12౧ | | ॥ ; 8296 2౧6 [నలో ల్‌ (2 70౧6 1౧46060౧06 0౧౫ గ ౧౭౧ 10౧4౧ ౧0౫ ఇగిర క6001150 ౪29 ర్ర606, 9/9౧ 61౧1౧9 01 92౧60 [9380 0౧2౧౮6౧1 0౧ 118 0౦౫651 916006 600121 ౪/25 & 1106, ఈ౭గిశం1౧క్రి ౧౦ 6౧95౧ ౪౭8 10 ౧10౧౧9౧౯ 80[014/ కడగిరలగంగ ౪69/95211౧02౧) 15 06 94/66 ౪/1 ౪6901010౧”. 100 4/91 కగిం4 2౧౮ 80 ౧696౩ ౧౦ ౧౧౪౧1౦౧ గ౧6/6. 54109 1 10 5219 21 1౧ 16 +1154 6160266 0 గిరిం! 5209141 55191 0 ద౬0400జ)0౧, 6 119 191 06౧1౧ 196% *6 [౧౪/6 [౧౬64 ౬౧౦1190౧ ౪1845 0 గిజ గగ సీంంజం [౧౦ 00౧ 08 5/590) 0౫ 66002100 1౧ 90౧౧9 01165 2౧౮6 104/5 9౭౧6664 10౧) ౧896 100 0 “కాం11590 *009 0౮ 906 న౭గ: ౦01 9 006౧1౧౧ 1౧6 02౧౭6|1జ ౮ గిజ గ౭౧గ౧౧౦౧౧ [౦/ - ని8౭౧1౧| 66040౧ - 880151 1415310౧ ౧19౧ 5000], ౪124020280) ౪/88

598 , ౧8౧18౧8౧/ ౯6954900 గ% 9510190696 1౧ 1836 2౧6 18 ౧౭౧16౧౬౫ ఏ120౧1%/ 0108 16100౮ 0/2౧ ౧151010౧35 20౧96 ౧8190210౧9 0 118 5124964 901001 100% ౧12౫8 141 5/1 గం!864 గి౭గాజం౧౧౮౧2 525075 142౧2౯ 1౧ 1936, ౧69౧ 1 ౧౭6 ౧౫ 680౪1 0౧ 116 51206 గో౭ంగ౧ంగ2గ099/2గ76 15 16 151 610090 01౧౬ “ఆ 2౧ 1౧౦౮1౧1౩౭6 ౧406౯875 ౬0౧01130 న18|16 ౪౧౧16౧ ౦0౧ ళం 11౧99 01 16 12611002! 54౧9౯1 115 061॥6/66 421 5గ ౪౭౪12౫2 ౪2500606/2 9250)/ 0/౧202 1౧ 0౯ 200641 116 762౧ 1860, 2౧ ౪64! (1851-1897) 2800012 1౧ ౦౧౪౧121! 2౧౮ 6100౪ 091018 ఇం౦౧8 ౪/23 90/0, 00600 1 ౪౬5 ౧౧౧196 12౧09౮2068 206 ౪1006౯ 0 సీఇంర0౧2816 6016 ౪86౧/ 1216 1౧) ౦౧౬4౦౦౮1 16 ౪68" 1908. ఉం౦౦౧61౧0 సగంర2! 1౧ ౧158 65.&. 06066 ౪౧10౧ ౧8 96064864 10 90౧౧9 గ 15 '2 10౪? &0౮ |) 51౧౧4” 10 5౧2౪2 ప ౧గ/౭౬8 2౧౧68౧2౧౦౯ ౪29 9 1౧50 61600 8౧౮15 “22/27 సీోతరగిడం2గా” 1౧ ₹ంగాం 2౧6 1ంగా ని1౭/-౪౧౮ం౧1 10 ౧జ/8 120౧512186 2౧ ౬౧౦13౧ ౧|2/ 00౧|౦౧౧౧1౧౦ 10 116 గ165 01 32౧9%/1 0౧3%) 6/6౧ 1౧1౦ 8160౮6 1౧ 6౪64! 1875, 0/౧1 7౧2051210౧ 106 1116 01 16 ౧|/ 5000955 1౧69 00౧5010645 01 ౮౮/౮5 02852౯ 0/ 5౧24690౦64/6. 1 15$ 2190 ౭26201240౧ ౦01 1౪6 గ|6 (614100 10 91/౧౦ 1116 9౪12015066 81 ౧6 ౧౬6 (2౧౩12186 8[జ/200009 10 2 000%, 14 1 9006416 09 6106! 900069511/6 ౮/2౧ ౧౭౧౭౩ 0౧౭౧౮2 1౧10 76100౮6. ౧1౩ ౧౪206 01 16 8గ౭, 00౧,8౧౦ 0౧ 509095 16 గ 1౧ 65౧9190౧ 6౮2196 9.11.1863, 10 '౮గ౭౧౫ ౧2౧౫2 56606౧08 0౯1౧౦186౧1 07 9౧౦0౪16 08 ౧౩౧౫౭౮ ఇ%6 0౧౭౧6463 28 1010౪9 “-----8064 *౧6౧, 24167 116 1646 0౧220168 2౧6 90 0౧. 706 ౧౪౦1౧౪ ఉఇిజ ౧౧౭/ 06 160606 16 121! 0 600964 01 16 ౧౪/ 9 2౧2౧ ౧16 1౧9 ౧౪౦ (5 ౬1912119 గ 96 1౧, 1 ౧౭౨ 500% గ్ర 66౧. 14200౮42/2, ౧6 &|6900గం2| 10౪0 1౧ 091 ౧౭౧౫౭౪ రజ1౧జ5గ గం!౧262 గ2౧౧౦౧౬౧6౧4 5251%/ ౧ 18 ౧౭18౧ 420౧6 గ౦668 ౧౦ 61200౧110౧. 01112001021200, [౧౦౪ 880/ ౮ఈ661/89 06౯౧౭౫6 ౧6౦౮౨196 1 15 2౧ 0గ1౧౭| ౪౦౫ 21 0466 10౧0౮6 ౪౬5 1౧ 62౧౬0 ౪౦5 - ౧౦0110 506926 19 *౭/ 10౧ గ౧౦రోంగా 1810090 ౧|౫/ 1100. 18 0 18 00౧౩౭౧49౧1 2058౧08 0 110165 10 120 ౧౭/౧9 0669౧ ఇం060166 2౧6౮ ఇ0%౧౦౪/186066 916౪౫9 119 గ౧0|౧౭| 10౧9 07106 గ౧౭౩౩6౩, ౧6 0౧9౬1 0/ 16 96008581/6 ౧|8/ గం౧. 5/ క0(264 నజ౧౦॥ ౪208614166 ౪6౧ ౨200౧4220౧ 0 గ౭గ౭౦గ౧౬౧౮|2 582510/ ౪౬5 00[% 1౧) 1816 ౦. 5౧2ఈ202[280/202, ఉ౧ం59 161084 ౪36510౧ ౧896 1౧ ౧ గాజంగ&! 9౧4౬౧6౧86౧ గ౧౦౪56 1౧౫ 80౧168 [0౪4/ ౧౦1 ౫/౪1 ౧౬౨866 1౧0౮60౧ 46 ౧655. గం980౧2న0గ[1 0 శీగి౭!206౯2గ 7810664 01+ 6851 గగ. గందంంగిరడ ౪90౧22 గ౧2౧ ని౭౧౦|6 606/2/ 01516 [6 ౧46౦ 590/66 23 6916496 ౧9610109 1౧ 1120725, 1010౪66 1౧ 119 ౪2౫69 &౧64 ౧౭౧6110? 0౪6 10గ/ 1౧96 ౪62౧౩ 1౧ [10016 [119% నం౨!13%86 ౧1౩ ౪6౧510౧ 0116 '14/(2గ25062 ౪2/8౬ 80[001 ఇ౧౦| 0011606, [4296102120 2౧౮6 61661 1౧ ౪/8/0్ర్ర4ష 0 ర0[౧4౧౭౩4గ౧. 7౧6% 54040 16 ౪8! 1900 40౦. ౫16 ౧46 ఇం౪1101/96 11640/ ని2/8/౭541 6౧|88 గజ౧౩4 గఉంగ&౧/2 44౬60004! 0౧9 $00158 064 0౧ ౪౧100 6౧0/ ౧౪/0 4౧89 1౧ 0 ౪122040212), 00గ౧౧౧౧౪౧౦౭౦ 112౧8126౧0 16 52౧9౧1 58/9౧ 28 ౪2౧91210౧9 1౧1౦ 7616006, 9|| గగంళగ 56001212... ఉగంగి/డ౧09, ౧౫1౧6౧౦, ౪1116 140 26 0గ1|౧౫| 61606 90015. 5౧౧౫4/౧2 |. గ2గ౧రేంగంగ ౪6069921002౧ ... ౧4౦ 1690 ౮౦ 50004గ౧౭/౩౧) గ౭గాడడం2గ౧౮2గ౧) 206 వ 6 98౧౧౪9 గబ” ౧46 ౪జి 2 ౧౦౧౦4 01 ౪౧16 1౧1౧20౧4౧6 0జ౭గ౮' 15 2 "0/20/0024. 00౧1౪46౧౦8 0 14/0 06411959 *౧6౧ 16 4241౧. 716 54098101 న12/5 2౧912136 1౧10 76100౮ 26 ఏ8 ౬491 2౧6 1/991 5౯21066 10 ౧౧౪౭1 1 + 7౧04040902 2027౮6 రగిగాడగగ2 నిడం్రగిడం2గా) - 6 1340౧ 04 ౧64 0౮[4/6, 40౧౦౧౪౮6 0/ 90[6 సోంండ గిడగంగ292గ) ర4గంంం/440, 60 1019281964 5 049౧9 2౧6 ఇం090166 1౧ 1010 0 520౧4౭౧) - 2౧౮ ౮/2౧ గిడగడంగ౭గ౧4గా. 50/6. 1 గ౧౫౫/ 596 99గ౧|౧8౧1 10 ౧౦019 జ 6 ॥ శ శ 1269 గా౭ం[ంగ౧౦120 ఆ౧౧/౭౧1168 [౧ 1260౧29, 1౧6 85190/% 1౧ ౧100 5/1 గ0/2602 ర0గ౧92)/ 41౧౮6 04106012 49/6 6520115060 66౧౧౮ సన ష్‌ 5291)/ ౪28 ౧16 0 ౧19 81606౧15 6 ౪6౬ 1857, 19 ౪9౬౯ 1౧ *౧|0౧ 1169౧60 ౪86 న 9|| భః (కంర 2౫ 5/౪2/1122 “నండి 16 0౦41 ౧6౪01 2041091 19 క6ిగ180, 16 51 21౧/5 న/౯ ౬08 (0 ౮12/2 ౧౭౫౭ 0౧2౧4 016 4౬౯ ౮ 1౧౮1౬౧ 1౧౦౭౧6౧6౭౧౦౩. 200౪9. 5/ ౪2/12 162౧౧1 112212 & గి!12౧గ402 54512 6౮౧౮౭” 116 1191206 01+ 3/ 5291)/ 0౭౧౦.

ర౭గ౧౧౭౪5€ 58098 గంగా గంగ౧3648 10 6౮/228068 599 ౧6 *15 ౯౧0915౧ ౧12 10 09 1180512464 1౧10 48౧6 016౧౭౧ గ౭గ౧౧/1౧9. [౧6 580064 50012]! ౧1 610400 *25 ౮౮/౮6 08286” ౧౪915౧66 1౧ 1876 ౪/24/2042 0౧౭౧౫౭ 806/౧ 68210 ౪11 ౧౦౪గక, శీ. [18 ౪25 0౧౭ ౦01 16 88౧1951 16106006 ౧|12/ 61506౧910౧ 0 149109, 10౪1౧0 910. 1 627౧606 ౪19015 10 (1౧1౧౦6౮౮౦6 00॥06064121 12006808 10 1106 ౧|౦౧౧౭గ౦ ౧౪౭46౮౭” ౧౭౨)/ 1 ౧౫౭)/ 06 ౧౧౪౧౪1౦౧66 50గ8 0౧౭4౦018౧5. గ ౧45 250 [2౧812180 ౧6౧6 112 16 5810 ౧1 25 8౧201906 ర5%2౪/200060605 ల౮|౭౧౫ ౧4౧౭౩ 0౧౭౧41౧ 188140. ఉఆ(610౧9౧181/ 0 గ౧౦గ౧6 ౮౧౧/౭౧గ/ ౧6816 2౧౮ 5060626459 గ4700244//2 1౧ 1892 గ.౦. 115 0 గిగుం & ౧౦౪౧18 01 ౪64౧౩ 080% 206 13 16౧6, 0గ1౧&| ౧|౭/ ౧౭౧౮౭౧2౧0౧ (1880) 1! 0 0[4గ౧ 2౧6 61210069 2౧6 ₹20/20%06 5905121౧66 ౧౦౪౧౧౩ ౮9419 ౪/1౧ 16 20656 0 08920[00/(240 116 1౧19౧65101 ౧౧౦66౧ 26616౧0౭ 8౪/6౧ జ|౭ ౧౦౭ 2600గ౦/. 6 ఇ0[00/20)/ 0 18 16౧00 12౧0౬64, 140 120 6465 0 19 1౧50 51206 ౧౯౦64౮౦10౧ 2౧6 1౧6 ౧|90౧1 0 18 జ౧/ 2౬౧6 16 ౧6౦౧16. 1౧ 6 ౪121080420 1120462120 61/19 50౧001 1 00౬16 ౧౦0 06 512996, ౧౧౦౦20%/ 666 10 6 21 గిజ౭గగాంగిరగి. 1 ౧౭4 ౪0౧ 6 ౧|జ/4గం౧1 ౧౦||[౦2| 910210౧ 0 1056 6జ/5. 5గ 6601281868 9౧941 2001414 [0౧౧ గాగ 2064 2180 0గ(౦1౧౧ 5/99 గ2౧౬ సీంగగ/ 02% 10110౪66 901 2౧6 గంగి 2 3గాజ! 56060౧. ౦6౫౭౧. 840266౯ ౪౭116౧ 2౧512166 5%2[850929'9 “గంగ౦౧౭౧౧౦/౪౭౧|౧౭” ౭౦2౧౧౭6౧4౧20 ౧౭౧౧8 02౧ ౪/08 10 5 1౧1౦ 6160964 2౧౦ ౧౮౪౦115066 1 0 ౮౬౧౮౭౧౧. 1880. గ౭గ౧౦౮స4గ 0౧ 3.8.1880 026410౧1౧0 ౧1౧%) 2041051 5గ౧౪/11412 ౪25008౪2 52010/ ౪/౧౦16 ౧౭౧౫/ ౦019 16 6%6013 0 900గ 921195 1౧065. “1 3686 ౪౦౮౪ 2౧6 ౧౩986 ఇ48/ 0౧ 134 ౮౮౧6. 1897 218! 2/6 ౧౧౭౧౦|995/ 60౦051౧9 126 12019 0106 ౪0౪౧౩ 9౧౧౦౧1౧౦ 616006 1196౧214౧9. గ24120౧౧౧0౧6౧4౧9. గజగిగ అ(౦౩/[110౧ ౪/11 80౧౧6 ణ 1౧౫6 60 ౧౦౧౪ ౧4౧/౧) 2% 9006, ౪1౧19 %8/ 10౪/6 ౧9౧౧9౧౨69౧66 28 1౧6 గ౧౮|206186 శిగ౮గ౧[1 10919౧ ౧౭4౦౧౬ గీన్‌ రె $[0౮౧౧2||5| ౫/01 0051 ర6౧|5, 1౧6 ౧1౦౧౦౪” 01 గొడగ/ గం౪౭గ౭౧ 1౧ ఫో [౧2౧5 1266 280 1౧0 0౦0౧౩|69౧2[0౧ (61౧౮901 500121 ఆంగ గంటు 01102400. | || 8౪1 1౧౧౮౪౦6౧౦6, *౧10౧ ౪౦౪౧ ఇ558గ10౧ గాజ/ 8016 2 " ౧9, గ౮ 10240౧, )00!౧815గొ. సరం బగ 0౧ 1060౧ ౧౫1౧౦. 01౧6 ౧౦1 121 610. ౧ ౧౬౧4౬50౮౧2 20/27), 2 ౪౧91840౧ 01 ॥ 855 29 164 ౪౧౧౦1౦66 5 16 ౪2౧2౧231 0౧౭౧౧౧౫4 506గ'9 54091071 ౪/20/0098) ౪89 ౪6౯౧20౮ ఇ ౧౭0 గ ॥ 1. 1౧ 1/5 ౧౮615066 1౧ 1872 40. ॥ 18 0616౪66 10 ౨01060. | 3౦౮ 41 ౬రంం 09 1౧6 1/5 16106064 ర6౧1గ౫ 10 09 ౧౧౧16౮6. [16 ర 2 కగాం 01 ₹ [౧0 గ౭నవర లర స ౬ జర ౧25 6౪/6౧ 1౧౪౭౧186 ౧64 ౧౧౦౩౭౦౦195 10౯ ౧15 ౧12౧ ం గ [గా ః ౧౭1౦౧౫ / కం ల ౪౭౯౦4౧ ౧6 వసుం (స్త్ర గ న కంట ౨10166 ఇ|0061౧6/ 06 ౧|0€ జూరే 6౮6519౧ 2౧9 (1872). ౧౦ 6ంల౨1 ఇ0[౧౧1౧4016”. ॥ 1౧918 న & గ౧౫||౦౦౧౦౭౧౪౦౧ 9ఈ/21601 2౧0౧0 4/౧419౪67 ౧౧1౦౧ | పో గ లం ను లర య య కంలో హద ౧950901/8 590018] ౧1౭/6 2౧౮ 1౧6 500121 ౧౪౧౧౦56 ౧౦|న౬౫, య 54001 | 9 ౧౦౦1110౧ 28 1161 ౧౧౦౧4౭౦౧, 1 040౧ 08 5/0106/5 0 ౧9. 2 ౪01009 ౧౦ 9210 5 గజంంుగ ౪66/69211౧92% 2౧114 1120225028) 2150 గగ౧౦౪/౧ 25 0౧204262 0౧2౧౬ ౪౧ంగా 0౯ 0౧666 6602168 10 ౪01218 5 110608 ౪0100 106186 శగిరగ[౧2 2౧64 1౧ 1880 ౧౭6 116 10/9-గ౧౧౪| ౦ ౧౪౧౧౦8౪1|| $80012 ౧|)/౨. 1113 ల కి లో ట్‌ వ్‌ కష్ట సట! రంల లం 15 ౧0౧౧౧166 119 2|౯926/ గం౮గ501౧౦ 761406 ౪200 [660615 2౧6౮ ఇం 0/ న &గ6| ౪26 09 10 061500౪761 5 లో ౯/9 091079 (౧౦/ 1814 0 16 10౪/0. 1 6౮621 ౪11 1౧6 800121 6౪9, ట్టి గమ్‌ నైన గ ర్‌ ఏ 0516 గ౧౭||౦95, గ౭గ4ంం120) (చగ66 గాంగ). క్రగ్గగజక. గ(౧౧2౪2/ 2౧6 5[జ66506౬/6'8

600 ౧౭౧9౧2౧ గ౯951506%గగ 0౦౧౭౦౯ 0౧ ౬౧౦౧5 1౧10 616096 *గగి!౧ ౧౦ 1౧09 '54%040౧414' 2౯౧౦ ౧౧౭౧౫. "౧౦౮౦౧ 1 042౧౧౦1 08 58216 &౧6| 6ం౦( 0599 14/0 ౧౬౫/5 5600065511 01 1౧9 0౧౪94651 500141 ౧|4౬/ 0 4|| 011౧165 20౧6 నంగం?౧6౮6 1౧ 41 ౧4౧64!. ఇ 1౧1699 566౧2425 11౧100౧4 గగన, 119 ; ; ; శ ౧ ం2/6౧ గోం౭న ౬£2గ౧ ౧2 ౪259 ౧6౧69౧86 0) తోయి నీ. న! చ (ప ౧౮6౧౮౧౪6౮౩ 0 500014 1౧ &|| ౧8010౧21! 12౧౦౮౬౭౦65 2116045985 4/౧/౧౭2౧౭2 5446౧6/27 1౧(0 614006 2౧6 191696 12౧8186008, జ౭ 2180 గాడగ/ నిగ౦౦౪/86 ౧౫౧౧196౮ 1లగం 1౧0౧౫) ౦4104ఈ12, 80గ౧౦౭౬ి/ 5/1 గంగిరంరంగ౦01ఇ 500/20౧%407/2౧) 5290/ 2గిరే గొడగ్స/ 016 ౧|ఇ౦65 29 4190 2 గ౭౧౮౩౦గ౧1 *౯౦16 &20061 11గృు/ ౧౭౮|౬౧|౦ ౧౧౦౩6 ౧1/6. 5గ ₹ంగి ఇ గిజ౭గిగ౧ంగ౧రగ/ 30[0127 2౧6 1060౧6 2 గడగ౧06నంగ ౪661192411౧00200' 2౧౮6 0%౧॥62గ2గ| ఓల 6/19/౧696 1౧ 18 1బగం2! 5101165. ౧6 [ఓ260000104/201౧౧0200 [౧౪/6 2180 ౪//16౧ ౧౧౦౦6 న01150906 12౧512000౧ 01 14/0 ఇం 1౧ ౧1౩ ౧|౪/51266౧61౬ కగంగంగ౦004గ౧౧4౬ 351౧7 0 /166472/00/౧/ ౮౦౪౧౧2 1౧ 1876 2౧౮ 5100086 11280102120) ౯6౪61196 1౧ గ1౧6| ౧|/ ౪౧11౧౦ 2౧6 ౧౪౧౮61౧౦ 19 (8గ౭|౧1౧9 ఇం 1010 61000, ౧006640100, గ౧జగగ౧ం *గగం౧ 140 1౪0 ౧18/5 ౧8/1౧9 1680౧0 శజ8 8గ/ నిజ౭/290060 గ౭౧౦4౬ 000499౧ 1884-86. 16 ౧2౩ 219౪ 2 ]6100064౧18/5 0౧4౧౧౮|8౬0౧/2 9204 01 ౪19260802004జ0 ౧86 ౧2౧౧2623 ఇర గేజగం0౧8౧౮౧2 280 10 [1 080611; 4౧512096 168 ౧4/౧8 194 2౧6 ౧౪౨15౧66 ౫ 1౧ 35౧ 146092 *౭5 16 1551 10 1౧౪0664108 380గ09 ౧ 52642/2 0/400౧౧౭౧౮౧/౧/ ౯2౮౯42 50 2106 1౧ 19 ౧1౭౫6. ౧౫౦౧1 ౧926 ॥ ఇగ6 ౧౪౦1190 ౧18 ౪౧౫ 1819౯ 1౧6 శ ం : 1955808 0 జ ౧౦౭21౧9 ఫంగా ౪122020212) ల 1889 0౧॥420౧8గ| ౪౧0౦16 గ౭౭0గ౧౬|8 గ గ్గ 20/౧2 ఈ౭౭/౧2౧72 ౮౭౧౭౧4౧). 6౭/00260/కం, ౪౭6 ౧౮౨119౧8౭6 0 6౮66౧ ౪6౧౧21 గగంగి ౧2 గడ౦ 2౧౮ 0౧04026 ౭౧౧౭2౧)” ౬8 8/7) న2౧1104. గం 5/1 ౧2౧2౪౭50౧6 ౪2౧ 2180 0004106 నా 121 ౭5 ౧౯056 10౧89. ౧౦1 ం0గ౫౧|618, 5/ గజం౦000గ ౧/౧8 *జండ 10 “న “ఈం 490 (౧౮౦ర0066 (1౧౦ 50౧16 1౧౫6, 901 0౧౭ ౦00% 1౧0౧) సీ&ర/25 1౧ 6౭/౦0/2౧2౯) 2౧6 0167 ౧12/6. 61606 30గ౧1 2౧6 ౧౮౨1300606 ౧ 4౧౨8100 1౧ గింంగగ౧ం 10 గజ1॥020945 శీరి//0౧౭౧2 16 ౭౬ 1883. 706 1౧౮12౧ 00౧౩౦19౧౦౭ రగ౧౫ 52460౧2427 6 50[014/5 0 1086 రజ/5 ౪166 (06 1291 రం౦268 01 16 194 09౧14౧/ 62౧ 065 ౪/1 0౧6 0167 10 ఆ౦6! 1౧ 19 12౧9ఆ|౦౧ 2౧6 08 109౯2166 10౧ 54201 ౪/6గ804062'9 0౪/6? & ౧౭గ౦6 01 146౧0” 792/6 9 5$60006550/6 1601/8 0౧ & గ౧౦గ౧౮౭)/ ౧1౦౧ 1౧ ౯60గ8౧/ 1895 8౧061410౧8 0 ₹+6 ౧12 0 నిజజరం[0200 1016 8/001/౧ ౬£10102] ఉ990012%00 1౧ &౧౧ంగ౦2 [2౬920044 925౧/ 0 1126729 0౧/౪౧ (€౦||686 0౧ 68 90068641 “100125 6 10 09 *ంగరో.. 796020 ౪6౧౧22 ౧2/౬ 5281%/ 520౧561 న౭౧6|1 శీగింగం్ర 01౧6 6 ౧8 గాంగళంగ౧96 ౧ 1161204216, 0 11804025 0౧౧౩౪2౧ 0౦11609, 02504 5/96 [౧౧౭౧౫4 0౪౧ 90109 2౧6 ౧౦౪౧౧౩ &ఇ6 62౧౭8 ౧80% &ఇ8 ని౭గరగి జరగి ౪6646| 5600220066 08౧ ౧౧ ఇ68 10099 0 జు 12౧80209 06/ 20౧9౬66, 001 ౧౦౧౭ ౦0౪164 అ౦61 5గ గజం౮ంనంగోం “52864౧22” (5౧2406౧6/2) ౪25 ఆ0గాగాజ1566 *ంగల [౧ 06362 1885 గ గజగ6ంనగ ౪2౧91466 0/ 66/గ౧౧౭౧)/8 07921851 ౧౦6% 28 “౧౦2౪6౧ 2౧౮ ౭1604028 గీ02/20//20౧/౧2౧2౧) ౭ఇగి6 5270౧ ౮౧/౭౮”... (౧౧౪ ౦0గ౧|౪19 *ంగ(5 0 గగంగగడగ|5[23 &|1600గ0౭! ౧౫/611౦ ౧|౭/ నిగంరిండగ2 (882౧4౧62 ౪0] 2 ని806 512. 2౧6 ౬010౧ 004౧౦౮౧౦౮4౭౭౧). ఈ5౧౮౧/౧౦ 6 12197 *ంగ 5% 112౧0౧, 1989 0 |6౪౬102 ంగ'204 04060412) ౪2664061 50002/2)4664 2190 12౧5121906 8 ౧12౫ ౬6106 00౧8010660/ 0 ౪౧౦౦౧9౦|౦౪9/ 310౧3 28౧6 న0113096 1 1216 &1 ఇ0041 18 82౧06 11౧౧6 0/ 1009 1//8513గ7 1౧౧౭౦1 0౧ 0౪0౧2 ౪2469 2౧6 ఈిగిరం ఈ/019 ౧/౭౧/౭6౮2 ౧6 గ౭ం2గ౧4%2గ 806౧1౧8 18 926621 6౯08100, 6 ౧౭4౦౧౫5 (౧ ౧6 12665 0౧6 15 2౧ 264201240౧ 0 59/1620౧'5 118 50%0126 2406 ఇ౧6 గాగ 5209162129 ౨౮4౧౧4. ౧9 ౪7049 104౯ 268 0% గ4గం౦౧2౧౮|౫ ౧2౪/8 0980 ౧౭౧౮౭౪6 1౧10 7610606 64/౧0 421 జీ ల న గలం | /1 66 1౧ 119 3/64 నిగ 0 1౧6 0806౧. 106౯ 61910898 0౧ 1889. 1 [49 800౬9966 520౧62౧2 గజా ౧౦౪4౦2!

0౧00021151 52098 ౯051 గంగరే8 10 10722368 ళ01 ైైతతతతతతతతతతతతతతతడతతతతతతతతతతతడతతతతతతజ2డ222ఊటేఊఊ.ఒ+4ఊఊఊఊడడడడెడాలయాలాయ్యయడాడడాడా ఆంగ 1౧ 92౧6460౧ ౧౧౦౧గ6౦/ 8౧6 160160న/ 4౧6 (1579-1625) 0౧ 5గ ౪66౧05411౧92౧౧ ఈం “*ంగ ౧9 2ం018౧1 0 2 1216 500014౯ 119 5గ 519౧/40201 &౧6 ౧19 రఅగ6/068 26401240౧0 01 ₹181 య క ౧12/6 7/౧0 8511159 ౧26 ౪0౧ 6 6౧€)౮౩1:2540 ౧౧౩88 &0౧6 64/20 1202 ౨౭2002 200 గసోంగ౧2/200/42 200౧0౪21 0 ౧౧౭౧/ & 12167 901018౯ " న౭౦౧|౧420/27) ౮5115066 1౧ ౧19 ౮౦౮౧౧౭| 1/60/4242 + ; 1/2/౧0౧2౧/ ల్‌ ఇ50 (౧80981/8960 ౪౫611. ౧౧ గీగి 9201 "0/7 గీ4068గ (౧౮/2 రి 5౧001151 శ20812400౧ 0 5%9గ0208 “7776 2౫26” 26 టమ న సం కి గన (202౧2 గ౭[02౪/2//” 2160 ౪6౧1 0గ ౪6||. 438-487) 0 ౪౦. ॥/ 0 46 00గ౧౧1618 ౪౦గ(9 061౧4౧08 0 2౧6 560160౧06౧ 1642 1౧ 0 542౧౫ ౪1/612080౧64 88/28 116౧012] 8/131౧ 6601866 21 “౯౭0110 51209 ౧1/6 8021 ౬01100. ౧౭96 472 & 473: 06౬59 &౧౮ 09 10007౧9,” 100 ౧౬౧86, 72461 జః శ భగం 0260566, 19 6౧6 0 118 0౧౪౬1 6౧2౧౧280 తగిర ౮౧౮6౯ 1౧15 +జం0/2 560092), (జం టం ల సం ల్సి 10 09 కోంగుంంం 0090ల టం 602%89092/9 2౧6 ౧26 21/౧986)/ 120866 1౧10 ౪21308. 23 119 00)606 6 ౧౦౧౧౧౧౭౧౦౩ &6 09100 11920/ 2౧6 ౧0౧౫! 060869౧09 ౪/1199 (1. సగ000[1 10౧) 0౧6 9౧6 01 118 ౪016 10 2౧0461 [1646510౧ 1౧ ౧ “600150 0/04 0౪+ 16 60 ఇ 1౧9 92౧9 గాం, 25 15 ౧౫౧2 $80606009, ౧65107240౧ ఇర 60019900 09)1౧/ 16 10989 2౧6 శం690న 01 6119౧9౧1 ౧౦౪౧౪165 (4480). 1485 0౧ 21540905 1660 2 1001౧9 1 ఇలు, 1౫0 (9 +90/ 60౧9 ఇగిదే ఛజ[గ1౧9 0౧౫859 ॥ ౪౧౦౩౦ ౦/0౪/౧౪25 ౧9910861 ౧౬౫౧౦౪ ౦ 1౧6018. ఈ 966 10623 206 ౦00, ౭0౪66 0౯88800 01 1౪0 ౦౦౫౧౬౧95 0 284065 "| 29 (64/ ౧౧౦8౬ 06౧6[012 10 ౧౭౯ 80౧16 ఇ౧6 651201130౧16౧1 01 40 “22/6౧ 7౧౦4౧66 ౧౭౧౧1! *౧|॥6 01615 601056 118 10౧0౧20209 11౧౧౭/ 08 512166 21 16 ౯900౮40౧ 2౧6 5600653 ఇగి6 1౧20110/ 0 16 10/819౧9[3 10 6౮619౧౧1౧6 ౧21 0 ౯౯౧౭౧౦౧ ౧|జ/౪గంగ€ 1101190659 (1622-73) 18 ₹౭%/ 9006 10! 6 1౧౧౭౦12౧13 0 16 004౧౯౧. 0౦0౧౧66188 అ గ౧౧౭౧౧6|౩ 20౧0196 1169 ఇగంగ౧॥1 19౧01 0 ౬౧0180౧ ౪19౧, 9ంఖం 0111 10140 సలు రట న యి ర్‌ం సనో 01౧|౭/ ౦౧౪! 1౧ ౬౧018001 1౧ 1219 1109౧%౧/. $64/68 6౧౧౨! (| గ ౮|| సభ 6|| 0 భజ 116 [8౯౦16 ౧1౭౧ ర2గ0/ 1౧9౧1౯౦6 0 [6౧౦౧ ఇ అం మం క న ర 6౧ 0129810281 1120660, 60.0౧/66౧' “00౧60౪ 01 | 6 705011 01 46 ౭౦00౯) 206 ౯9 గి గ్‌ స 6/2౧26ఇ” ఇర ౪1స్స/, 016౧ (గాగ! 00గ౭668 6౯ 0౪4/౧ 016 ౧౭4౦౧౫ 166815 0౧ 16 0౧9 [౧౭౧౦ 6 గొ౫గగ౧ంగ౫, 80.00౧016ఈ/65 “7౧69 ౪౭ 0 4 2౧6 16 ౧6౪౫ 1౧౯౦౮౮౫౮] 52009 166415 0 ఈంగయ. 040 ౧౦౪691 15 గాం 9 107810౧ ౧౬|౦౧౩ ౦౧ 116 01167 5౧6 15 810౪/13/ ౬౧ గం50!240౧ 02౧౧8. "౧6 1౧౮6౧౦6 ఇ 0: నో ఇ4జ15/ 1౧9 10గా ౧64 0౧9 రతర 50900 " 0౧ 5/1 గజగరంగ ౪66169200౧ ర౧114 8౭౧ 1 ౪29 ఈ ౧౭౦౧2540 164 6ంగ౧9 4 1౧0. 13 (72092019 1౧ ఇ0061 & (10260౧ 0 ౧ ౪9౧/ 1 న 961686 0/ 8009 14 56 ౧౭|9/2911 12గ౦౮5, '0/208920205' ౪10% ౧9 ౪191666 29 80628 గ౭౧౩౦౧2౧/౮|4 (1822-1900) 0 ఈ8౭00౧8 10 6600/ 116 80012 119 ఇం6 066 '"/223020212గ 4019 ౧5 012 “గ2గ౫|101 గ1& న! 01 90౧0౧9 ౧౭౦౧16 0 ౧ 6౪. 706 12౧92” ౧గ౦౧ 10 &2౧/ 0116౯ 61606 ౧1% ఇ 2౧౫ (6కి 7లో 16 '/0గ(3 0 ం౧౧ రిగరం౧ 681419౯ 020౧ “441218 ౪85606/& 54510/ 01 (1635 9), 5 (66006 5161606 162౧664101 ౪09952100౧. 11 [౧౭8 0660 -1691), ౪1112 ₹0/0%9169/ 9520115066 0/ ౯696210[6 14 11159 079౫1 (1640-1716), ౪/11112గా 600079౪6 500012౯ 0 ౪12292082౧ ౧౭64 2040964 ౧౫౬౧౫ (1670-1729), 690106 కరంజ (1678- 0059 [౧ 52౧961 2౧6 ౪9గ౫౬౦౪|8 0౪1 0 ౪౧100 1707), 5 ౮౦0౧౧ ౪జంగుం0 (1664-1726) ఈ 'సో2౧/4/2 గీజంగిడ6గ2గా” & 56/90 201 918/; 116 గింం102400౧ 018%4 618, 2౧6 ఈ [౬౧౦ “5244౧24౧” (1872), గ౭గా౭/౧/ గ2202౧52 (గ 9920గ0౧1 (1584-1616) 2౧6 ౮౦౧౧ 6౪౦06౯ ఈ0తఉ8ం0 00 గజజంగంరగ2 0150128

602 068౧19౧20/ ౧656300౧/గ 5జ05[ 1 ౨౬౧ 2౧౦ 4౦4౪2022 ౧22627) 2౧96 ౧౦0౦0౧౮1 ౧4౧౭6150 ౧8౧/8 8 8110౯ 22౧1౧61 ౧]: 76160064 ౧12/6. 1౧6 ౧౬6 ౧6౧౮౭86 1౧10 79160060 11006 1126/2౧2 ౧౭౦'5 '56618[42౧%420౧)2౧69/& “9౧56 350౧9 0 9 ౧౧౦౧౧1౧౦౧1 ౧4౧19౧46౨9, 81858 32౧2418౧" (1885-1890) 01 దంగ "౧౧|| ం0గ౫౧౧|౪96 ఇ ర1యంగ౧౬గ౧/. ఇగ౧6 ౪౧౦18 00౧0136 0%౧611ఇగ౧/2గగ౧౧౫౯౭౦'5 1౧9818 1౧ ౧128౧0౧2౧౧) ౧౦౫ 9౧2౧౧౬౧ 1౧ 510గ&5 08951068 26 0100/200౫/ 1౧ (1900-1906) ఉ6 16 0౧8 106౧౮666 0 +656 0 గ౧|$ 54164601 206 [౧౮6౯ 01 112042[4120 ఉ౧డ౧౦208140801 న 01 52002౧2185 221౧6, ౧౭10 సీగుధంగుకుడ. ౪12120౧80922గ 1౧ 1561 ౪9౧6 1100౧9౧1౧0. 7౧6 స! 55డ048 క52%౧266౧ (1827-1905). 95గ/ 9౧1౧౪౧౦ ఇం105 ౪౧10౧ 1056 25800110౧8 ౧1౧౭౭90410 ౪89౧గ212 ౧౧౦4౦౧౭౧౪6 15 06116౪66 ౧౧౦6౮౮౦౭౮౦ &!8 ౧౦1061౧9 ౧౭౬౧౧6౮ ౧6౧8 16 200౪6 10 ౧౭౪6 ౪౧16౧ ౧039 00%9 50గ౧9 10౧9 08469౧ 115 0 1626 ఇ35001110౧35 15 ౧౦1 అగుజం5క46 9 ౧6౧౦౦ 1850 ౫4౦. 10 1880 4౦0. ఇ౧డ 2190. మున పరల ద ట్రం మరం బలు గంగ 01 (19 116 111 ౧6 6186 1౧ 1900 ॥౦. “6౮81202 606, 1 13 1౧౦౮౧౦6౧ 10 6౧౭ 4 '9గ౭౧౧౨౪ 16 560/065 01 గా 1106166 $0౧01* 0[12/౧౧౧౬2౧2గ న౭గా౭కగం౧ం౧8గ౭౦౧2గ౧/|| 60608౧ *601812/[2౪/8 5451౧/ (1853-1929) 10 (1853-1912) ౪29 21/51 0౧806 ౧1626069 2010౧ 1914964 0/30 11601006. 1౧ ౧|$ ౧౧౫65181 ౧1606 91096, ౧౧౦6౮౦౭, 1/90 ఇర 900012 01 ౧౭1802 గురేగుజగ6, ౪౧6191౧ ౧9 ౪966 512౧00 107 8612౧. [18 ౪83 00౧19766 119 118 01 గషంర0౧/2 0౧౭62 గ6గ౩౭౦౮'8 0౧౬/2016 6 ౪9౧6 10! 66 (252 ౧/2గ౭౧౭” 0/ 16 2201౧64౯౦1 620421. 0+ 0011066112 9512౧9 200/00/గ1816%/ 107 ౧౯౦౧౭౯ 2 ౧౬౦౧ 01 1616౧, 1౧) 1910 4.0. 0౧౬౧౫౫౬౧౬౧ 00౧220166౧ ౪౩ 39 2౧౮ 1 0602006 116 ౧౧9౧౫9 న20086గంగ౧80040040/60140 &౧౦ గ 116౧౦8 ౧4/6 1౧ 41 69010౧ 2౧౦6 1౧ 6౧4291 ౧151060 ౧1/5. 1060666 '54494౪/1౧00610/ 52004 1౧ 1885 ॥&.0. 1115 016 ౧1౬/౩ 1౧౦1౪౮6 8000 660౧2౧) టక౧8 5/1 గంగ2౧/౧1౮8 ౪౧౧౮౦15096 గ౭౧౧డ౦8 012 ౧౭గ20౧౧ ఉం00౧/2 గీంం౧గ్రండ౧ 52464౧0647 “5420౧4 ఉం/గంరోం2గా” 425 0600660664 0౧ |42/20462020౧/ 140027 072గ౦౧౭౩66/2౧). ఈగ 14.93.1886 2౧6 ౧ ౧౧౫౭౩16 ౧1606 0౧౫/2 గగం౧౧౭ ౧౨౭ 0004 ౧202౧) నిగ౭ ౧౭68. గ౭/96/2౧) 0౧ 29.1.1887, ౪౧19 ౧8 0౧202 6౧22 ౧౭౧౭ 0౧౭2౧౧4౧ ౧౭౧౧౭౮౭/ 2౧౮ ఈ౭౧2౧ం4ర౧4౧2 ఈ258 518060 1౧ 16 64౬౯ 1889. ౧౭౮01౧౭౩10. ౧8 1౧51 66110౧ 0 0% ౧2/669/2౧౫ 20084766 ॥ ః ॥ 1౧ 1894 1౧ ౧౫౧౬ 8 ం0/666 0 62౧2. ౯” 029౧1౧6౧ 0066 64౦ 71౧08 ౪౭౧౧212 ౧1510100౧9 2 2 61808 1162౪6 0 గజం గకళం!0,. ₹౧0860. గి2౧౮౭/0ర౫/౦0౬ (4/2/420064/6 “౧౭౧౭నగ0౧2 ౪189 85 (౧4౮౦౮౧2196 0౧ ౪౧1౦౧ 544 15 ౧616౮ ౪6౧/ 6694! 0 10690౧69 &౧6 27.77.1907, గాంగ [ఇంగ 140 116 6269 (౧ 0082065 06 జంధ19౧౦9,. ౧/6 11౧91296 ౦౦౬311 గిగిరగ౧/2 - 8 జ 1గ6, ౭౦2౧౧౧౦౧1౧] గ//00%244%2 గోలరా 22/౧ 2౧6 4019 [400జ౬ 52౧410 (1904-1910) 0 క222200400202 ౭0020420౧0 ని26గ/లగా౧౬ 125061102120౧/ '292౧౧౫౧/2 [12186 52గ212గా' లి4గ్‌ఉగ్పుణ 610, 0651665 9 5% సీ2౧2 802౧204 (1885-1923) 01 ౪12౧౧౭66 ౪27౭ గి౭1౧ కే 018). 0 ౮౭౫/౧౦౧౪౦ 2౧౦ 0016౧58; '5గ గజ1200॥250%0262 సీ 112గ౧0020%0/8/2 85/1 5గ౧౧౭౦4 గగంగ౧4 520౧౫౭0౧), 106౧666 [౧ 08080౧09! 18965 6/ 114గ/ 3250/ 0౧ గిఖ20గ6౧6గ౧/ 2 069241 80౧012 [౧2౧8021 [2౧౧౦౧౭౧౦౮/2 58510/ [2౪4] 04౧ 2౧64 2౧6 0091 ౧౭6 00౧౯190166 10 116 గిగ౧ర[౧(8 5806 59% ఓ2660౧11౧480100020 0404, “58009904 ౧౧౫% 01౪/9 0 *1100౧ 8000// *౪600౧2గ 13 గొడగ|౧ 92420 100౧666 0/ 1౬౧902 గ8౪1 ౧౦౧౮4౯6౪6౧ 10 115 6౮4). 119 06/౧౭ 1౧౦1౮౮౦6 9261 (౧ 1906 '౧|౧౦౮ ౧61 5200420 ౪0020002 (4౭/6 42౧6 2004 2/62. న స కి 5/1 ౪266261 56004188 గజం! గగంళ/) ౬8 ౪2506 శంఆగిరం6 0/ 7696020 ౪౭౧212/2/2 5290 & నిజ గగ 15 ౪6|| ౧6౧౧6౧౧౦6|౧6౮6 238 26 6౧2౧౫41151

రిగగ౧౭1191 5308 [00% గం/౧0ర2 10 60722168 603 ౪౧౦ 0౪9 16 0951 118౧91జ0గ౧ ౦0+ 9%2602 గగంంగ28/18 గంగా గంగా౭/2 గీ28గ2గా, 5గ స2[2/420౧8'59 ౪6౧/ వి౭గాగి2౧21గ/) 000) 1౧ ౧90౭౧0 10 ౪1102౧4 060 ౪2౧45 5/7౧|గ/౧౭8౭4 శ20/2౧౭2గ/) &5 19 11980౧/ 2౧౮ 19 ౧గ౧౦౮౮౦10౧ ౧౦1౧19 01 ౪184 50/6 0119 9౦౦06 ౧12/5 0 ౧౧౭-౮౮౧౫|26౮2 ౧౭/౦౮. గీ2//42 గంగ౧8౧ 0౧4౧౮4 గ౭౮65/42గ, 45౧/౧౭౧4 524640౧/2/2౧), ౪/62/౦౧౧4 566)/2గ, ౧౮౦ 116 51206 ౪25 561108 ఆ౪/2|)26& గం౧౭|20 నిరగంరడ 0౧4౧౮|౧౦౮౭/2గ) &/9 90౧09 01౧19 0068 (1862-1915) 0౧9 01 6 0౧69216510 ౧౧౦06౭౧౧ ౧12/5. ౧6 15 2480 ౪6|| కగింళ/౧ ఇ5 189 ఇంళంగ ౪౧19౧5 ౪౧౦89 6౧౪౦)/ 0౧ 10 18 119[౧2౧/ 5082౧8 ౫౮ 8౧442 ౧/౧౬౧౫౭౧| 52/42. 10 ౧19 గ౭గ్శ/౭50/468గ) 240066 2 ౧౪౪ 9/2 2౧6 ; శ ॥ ॥ 0౧౭౧౪౭౦ 16 94199 10! ౧6౪ 1౧0౪005 2౧౮ 119/80౧/ ర్‌? న ఆ52885 10 1104. 1115 06గ౧౪ఆఈ౦10? ౪/89 5గ గీగ2౧01 (186/- '/ ౦0200 ఇడ ౧18. (౭40201 1420412 0 ౪1212౧20*20౧, ౪1056 ౨గ౧౦గ6 106 ౧8006 ౦01 0005 54195 2౧6 16 ౧౦౪౧౫5 ౦౦౪గ శంటగం[864 ఉ॥[ క0గ౧6 01 6 ౦21951 1౧ ఆగ|ంగి 2116 350 ౧౦౧౮14౯ అఈ౭౧ 1౧ 106 గ ౦౦౪౧9౧6౩ 10 11159 ర64/ [౧46 *గగంగ 90౧౫9 గాంగ౧9 50110215, ౧౧౮౭1౦12౧5, 0/20౧౧౭|౬౧౩, ౧౦౪8 206 12/5 166 నాాం2౧౧4/౧౬ర౮4/4గ౧), " ని౭గ్న౭[డ4ం20౧220౧2౧), 0౧౭౯౮౧ 0౧౭౧౮౧౪౧౭28౭|౧), 7/0గ2గ2 2౧64 ౧౧౭౦౧౭౧౮౭2 *₹262/20), 610. ౧6 64091462 ౮౧౮|5౧61661/ 15 & 189606. ౧6 ౪23 ౪25 290466౧605 గజ౧౦ంగంగ ౪69169810020గ. 2 11606 569616౧ ౪89 & ౪0/201069 16469 8౧6 / ణ ॥ ॥ 2౧ 6౧౮19 50%012% 116 [౧6 94111 ౮౪1966 ౧19 కట పలకగా గ్‌౭౦, 16271౧00 ౦0+ &| 21 ౪/29 ౧౧౦౮౪౧ 2౧6 1౧౧౦౪౭8 | 1 రం 2000825 ౧ 601150 [2000206 ౧6 11960079 2౧6 1౧ 16 & 9౧921 ౧2౧41001 ౪1౧ ౧ ౧౧|॥౦9౦౧%10 ౧1౬౫ /1 | 2౦౮౧౭౧౯౧౧4 ఇ౧4 80012! గగ ౦౦౧1౧౧౧౦2౧ [18010౧81 12006౭06౭5. 5900 1 020౧ శిరిగిడ2గా౧4౧), 1169 1919౯ ౧|౪/ 15 న త్స ॥| గ ౧౦1 6 68౧196 1౧41 ౧9 ౧౭6 గ౧66 116 0851 ౪౮56 00106412! ౮9106 206 ౪ జు న 0) 1౧ 016 ౪74౧౦99 0 ౧19 ౧౧6౪౦౮౩౦౧౩. సీ!2౧0/ ౪016౧౧95 800121 ౧౮౦౦56. 116 [౧౭6 ౪౧౫8౧ ఇ రీ ర [౧2/69 0660 06019[86 0౧ గ [16 2౧64 ౪0గ43 0 ౧౫/9, ౧౮౧౫౧|౦ &ఇ౧6 50012. 0/ 50016 01౧15 0/6/2621065 టట *1౧0 ౪9౧1 | 10 ₹6 6గ6౧1 0 660౧41౧9 19 6౧1/9 ౧౧9 9౮౯2)462 5206 ౦౦౧౩121౧15 ఇ||04/ ౧౧9 10 ౧౧8 0౧$/ 110౧910416 1౧ 610006. ౧6 00013 0౧ “60౧2262” ౮౮౯5౦౧/ ౧౧౦౧౦౧ ౮ 5/1 గం1ఇ0%212గ 5గ౧౧౧/౬94 గ గాఖ/ 09 82104 &'6 ౧0౬ ఇర66ం216 &౧6 6 51463 గ౦'5 ౧2గ౧౭/౧/౮ 0 ౯&/ 0 ౪/27/2౧౮౬” 2౧6 0౧ 64121262 ౧9606199 & (91910౧ 1౧ 1౧6 ౧౯౪౦౦౭౧1 ర6గ౧2గ౭౧౭౯ గరిగ౧౭౭౧. 0%౦0011021౬ 00౧194, ౪౧౭196౯ ౧19 661166 ౧19౧1 8ఖ/. కబరీవ భూసషణాళ్యా నిబిరీసతయా ప్రసూన గుచ్చ ఇవ! శబరీవ రామభక్త్యా తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ నగలివల్ల కొప్పులాగ, నిండుతనం, ఒత్తుదనంవల్ల పూలగుత్తిలాగ, రామభక్తి వల్ల శబరిలాగ ఓ సుందరీ! యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున ది. --- ఉపమావళి నుండి

"172810 1200 మ లట20 5౧౬ 7. 5059[9612 కఖా 08901౧౧1౧9 0 12010 ౧1జ/5 1౧ 761006 1887 *౧ఆఅ 69 ౧౮౦110 1౧ 960621 ౪6100౧౧౭ 6419 0201 10 16 560006 ౧౭| 0 19 19 2౧6 200౧601866 1 ౪1౧ జం0౪86 04510 206 ౧౭౧౧౧ *౧6౧ 140 10/0[౧-06౭19[5 0206 10 19 9౧%౪9193౧౧. ౧6 ౪/౧08 గాం(6 2౧ 30 62%25 0౭౧16 51806; 0౧6 ౪25 0[౧౭౧౫౫జ/౬/8౧౧ గగ 061 0౧౫ 14 2/6 ౧౧౧196 &౧6 9 ౧౬౧౮501015 గగంగజ౧గాజ౦4౧/4 2౧౮6 116 0119 ౪/25 5గ౧౫/494 2/6 2/&॥!2016. గిడర౮ంగడండగడర౧సకళ2౧) 2౧6 ౧౭౦. 1౧ 0766! 10 91209 191 0౪/౧ ౧1౬/6 116 శృడగా/2 206 16 140 018/6, ౪౧1౦౧ ౧జ6 ౮6621 561 ౪౧ 140 62040 30061168. ౧౭ ౪/29 6 1౧ 1౧6 9౧6. 801 గ|2గ|2 62౧౧౦1 06 1268౧ &5 ౧9106 ౪౧9౧ అఈ౭గ౧/[౧9169 1౧ 116 00౪6౧10 న౭౧| 2 1(2996)/ 10౧ గగ! ౪190 0120669-5౪10%680 1౧ ౧6920౧0413 ౪6/8 ౧[660౧౧1౧40141/ 96 16 6౧6. 0[౧౦౪/6-౧౮|16/9. 1౧9 ౧/999౧18/0౧5 ౪6/69 ౪16 నః న తం 0గం1౧4|/ ౪7118౧ 25 960% జ్‌ ౪1$డ62 5672092622: ౧0600066 1౧ 18 398006 ౪610 0061 16 99౧1694 7౧౦ 16౧8 6 18 6[20& ౧౭౬౦ 0060 124660౧ 0౮9110 ౫80 091౧౮ 11612169 0౯ ౧౭౦-116216 ౦986 10/౫ 6 ౧౦౧౮1! 510౧/ 0 5&2౧౦260[౧4/2. 8 10 96840 2౦౦1౧ (౧036 ౧12/6. 9104)/ 2౧6 గింగ6౦ ఇ౧6 ౮61611 18 జకం 2 2060)/ ౪౧88 510౪// ౪౧19! 29! ౪19 1౧ 2|| 19 (010021 10గ6౧6 0౧ 0%2౧౦6 ౧2/66 2 768౧ 0641 జారే న ఇజం! (౧096 1/06 1గ౧౦గ౬౧| ౧019. ౧9౦6 గగ 1264660065 12౧099 0౧|/, 29 1౧18౧౮65 నం గన్‌ వస గాంరంం9/ ౧01౧ ౧౦1 ౧091 గంగాంం 1౧ ౪౧9 1 ఉం , ౯10609 ఇం18 2/6గ 116 14096)/. 510112 1౧1౦1౦69౧1 ౧2౦౧౭౧౯ 1౧ 1౧15 6/2౧ 210. గిజ గజ 126౧02 ౮106 801 ధిగ2గా౧జ/620 2౧౬ నగంగిగి౭గ౭ం20/2. 16 009% 1౧ ౧9 ౦00గ 0 144 2౧64 016686 (1853-1912) ఇ06 550/8 గిం 031 01 [౧2౧6౩ ౭౧6 1609 06 061 0౯ ఇ. ౧1౦౧౦౧ (1854-1919) ౪6/6 గ|౦౧౧/ 66003196 2౧6 !46 090/8 ౧6౧౦౧4 ౧౬ గిజ 01౧౭ 9 12/0/6/3 0/ ౧౯01995100. ౪/06/9296 1ంగాం౧ ౧0౪4 0 6|౬౧౩|౩ 920080" 2౧6 18 ౧౭/౦౬ 20186 1౧ ౧15 0౪/౧ ౧1౪/6 116 [219 6190166 6౫ 900 024596. 50 ౧6 56౧8 & ౧౭౪56౧6! 10 9 107 5209 9౧౦4౪. గం౧౦౭ 116/ 000616 2121౧ ౧౦౭ 9150౧ 066 10 5100 16 అ౭౦ం॥0౧ 11 ఓగ౧౯ ౧9గ౭౦|0౧ 1౧ 16 ౧౧౦౮౮౪౦1౦౧ ౧91 51309 01/5. ౨09/3. 8061 115 గొం౩56౧౦6 1050 ౧19 ౪౫ 10 801౧ ౪7018 0గ91౧౫| ౧1౪/5 1౧ 76690 1201౧0 109 651౧995 01 116 ౧౧1 2౧6 19200664 109 119౧09 10౧ ౧౮8౧౬5, 6010, 1016-1268 ఇ౧ం6 91500 26౯ 106 6౫90040౧ ౪/25 0౪౭౧ గీగికే ౧1510౧0/. 8010 08100 006 50[01/3 (౧ 540811 5220026002. 60 100600 1౧౧౦౦౪౧౧ ౧౭౦ 19 &౧౮6 6౧0150 6/ 1౧౦౦౧౦2166 11056 62౧౪0 91 116 ౧౮౧1౧౧౧౭౧1 0 6920. 50౧6 0/65 1౧20610008 1౧ 4191 ౧1౬/6. 7౧6 192066 గ ౧4/9౯ 11 జ ౧ + ౧౦ 2 9006 1042/08 6516౧౧ 1120610౧ 2౧6 000001 116 9[2%90208010 0 8 ౧120౧4౧0౧1 గ 2 120696౫ 09౧౧8 01 12090/ 1౧ 791400. “85 2||0౪/66 10 ౧2౧౧౯౧ ౪81 0 900% 2 ౧8గ౦|9 గ౭౧౧గగంగ౧2౧౧2020/2 ౪48 19 010౧66 1౧ ఓ 9౧8౧06. 1818, ౧18 9402 5త/2౧౮౭౦౮౧2/2 061౧ 16 11 న | ॥ 129660 1౧ 798460. 7౧15 ౪28 1/5 ల! ల జ్య 5212౧02002 2౧6 0012091 2 ౧౧౫౧ 0%౧/1095 0 115 18౧ ౧౫

70910 న38 11 ₹01009౮ ం వ్‌థిక్‌ ౧౭) 15 1౧8 78010 ౧680. గ8 ౪25 2 1109. 2౧6 016 ౧|ఇ/. 86100000 ౧6 616 ౧౦1 616 ౧8 0904016 25 & గాడ, 2 ౧6గ66 ౧౮౧౭౧ 08109 601 ౧6 2 ౪90% 2 11/09 00[0569 ౪10౧ 16 694% 01 ౧౭౮ 16 ౪6౭౧౧౭55 10 105 ౧8 గా౭గ186 (6 ౧15 00%/ 800 ౧6 4/00901 [౧౪/00 ౪౧86 [౧6 ౪0౮౧9 61 4౧౦ 5౧006164 [2౪8 0990 ౧18 100001 ౧6 ౪౭5 651201150100 602౧2. 6200018౯-1౧-84. 206 020566 ౦౧082206. (గం 042019 06 5212002028 425 ౧౧9౧౧౩. 10/48 10 101. గర2 గడి [04౭ (5 న0గ4)/66 25 2050164161 ₹12/1855, 810% 2 ౧౦౦16 ౧౫౮౦, ౧64 100 61౧61౫. 10 41102160 (60 40. ౧6 ౪౧166 10 6616౧6 ౧1౧961 ౧6 00౮16 10 119 12966). 108 నగర 616 ౧౦1౧ 116 [9251 గజం 60౧8 50 801 [6 618 ౧౦1 ౪౭౧1 10 ౧౪1 5650601 20౫ 66౧౧1౧9౧955 1 (1209 2౧6 ౧26 6 160-10108 10 502౧6 06002058 గ6 గం 116 192951 600601 20001 ౧15 50౧8 ర్రైం|ఓ (25090166 [6౯ 25 ౧15 04౧ గ౦౪౧6౬ [6 ౪28 0౪6[0048/86 5౫ 2౧8౯ ౧6 ౧౮1 ౧1౧ 1౧ 060౧ ౧0266 10 618 12106౯ 4% 0౧6౧ ౧19 ౧౦౦ 110061 02109 10 ౪8౯10 106 7912010 0 106 కాయం గాల ౧1౧౫ 1౧ 8 ౧500, 2౧64 8816 ౧6 ౭89200. సీత ౮జ/ 118 ౧౧౧౩ 0 1౧6 0256 బంట16 ౧౭౯౭6 1౧ 16 ద౧9'5 00౪గ 116 641 5 08960 ౧ (౧8 ౧7956౧09 01 1౧8 ౧1౧51815, ౧౭౧౧౪౧1౧౦౩. 841 5220926022 65121066 [|గా 1124000208, 8 ౧౧౧15191 2౧6 ౪9141509 0% గల 60109 80 0౧ 0% &8 1 ౪౦౪16 0/౧0 621200920042 “౭౧9౧౧6౧1 ౪060052196 10 (1 18౧0౧౧౧౫ 10 6౧1౪4౧91. 52/200260[2/25 820109 0౦౦6 నా గా జా 2౧6 662 13 ౧౭౭గ-౧౭౧౮1౧9. ౧1౩ 0[౧2016 ౪/23 121౧౫2౧125 ( ౧౦/౧2/661౧ 5000 2 గ౫౧౧6౯ ₹జ 1 20088౧3 0౪98 ౭00౪1 001209! 2౧6 [౧9 12156 ౧9 26/1 ౧6 2౧6 ౧౦ 06 1100, ౪5 16 ౧60 01 20005211005,0౪0186 గ౦/9 2౧9౯ ౧ 116 1100. (౧6 01౫. ౧19 69210 000001 10గ 116 604౧-12|| 222 2218 ఈ85 8 గొడ 01 ౧0010185, [6 ఈ85 ( షం 109. ౧04౪8 1౧6 00812016! 01 21/24 10 60౧101 2౧6 66౧18౧09 (9 నో 82120026%2/2 20౧925 ౪౦౦66౧, 0౧ ౮౧౩౧1166. *110001 2 (1171 ల 1100[5 ౭9 ॥ 1 4౭9 1౧1౧౦60066 0౧/ 10 (6100108 0 ౧6 ౧60016. 6 11 క్ష 2౧6 ౧౭౩౧|౧/ 16 112010 9180౧6౧1 6 ౪19 ౧4 | 1౧06 616 ౧౦1 2066 2౧/01౧0 | నా (ు 'గంం 5180౧9106౧66 [15 5050101005 200౮1 ౧1౧. ౧9 00౪16 0౧1౫ ౪1902156 0౧6 1804౧9౧1 ౧౭౦ 1169౧ న౭/0012 0819 1౧ ౧19800 ం౦గాగ 1౧9 1౧9 9/88 201 01 ౧01991౧9 ౧01/2)/109 16౧216 0౧420185 1౧ 2|| 15 ౧12/5 [8 5190-గ౧౦1౧6౧ 50 ౧6 661 251606 21] 11241 10/8 ౪/1) న. 2౧౮6 5/గా౧౭1౧0. ల౧|౧2౧౦| 9 &౧6 2[80%40౧, 2౧6 07౧085౫ [జ ౧15 గ2౧౫65 20౧6 0%2/2016/15240గ ౪49 గ౦|8 6106౮9౧1 2౧6] 860116 16095 09 0౮1 0%. ౧౧6 1109 09109 19౧౦018౧ 0 12౧ 121 01 ౧౭) నిజజోం. 506 ౧౦౭౯౦ 20061 06 116 116 18015 0 116 04156 ౦౦గాగా1ం6 16 18018 ౧6౭1111859 206 ౧2౧౦8౦౧౭౧౩౩ ౫౪1 1168 ౧౧౧౦6 206 4 860౧19౧0౧9 64/2098004/2. 56ల) 212011 ౪85 గ౧౮గ|౮|౧౪6 6౮690 10౪/6 10 ౧1౧, ౪౭౧ 06106 118 +0౪౧6 1౧ ౦089110 ౪౧9౧ ౧6 111166 065060౧002, 0/00052| 04౧79 10 [౧01 0 524 ౧1౧. ౧6౧ ₹6 0౪1 0 1౧6 19002006 ౮౪ 16 116 1861 0 6 010110 98౧1 0 ౧౫౬ ౧౫౬ 02008 10 ౧8 816 0456. గీగ9? ౧6 00౧౧౧౧౧౦౧1 రం 600% 2 1201 6016981606 111౫ 10 161 ౧9 ౧౧1౧౦ ఇర 1661100 116 ౧0౧౦ 2౧6 60618518100 00/0౧ 0౪1 01 |1 9౧0౮16 10486605 [1౧౧ 2౧6 5686 0% | ౧0551016 ౧౧9౧౨ 12/8 2.90 098౧ 66010166 ౪౧100 119 ౧|1/ 610 1141 [౧6 7౧౬196 ౧6౯. 8041 116 0౯20౧1౧ 616 ౧౦1 0౬ ౧౫౬ ౧214 ౭6 78౧/ (౧౪౮౦౧ ౧6౧౭8౧19౧1 10౯ 16|| 116 ౧౧౧౦6 ఇగి6 80 ౧౭/81 [౧6 ౪౭౩ 18006201 ౧౦౬ గక 1246 ౦00౧౧౧౫౧66 ల ౧1౧; ఈ 18 120 01 ౧6౧ 10/8 101 ౧1౧. ౬/9౧ జ16! ౧6౧ ౧౯:౮6 (౧6 గాక 1864 & 0౮౪౧9 91౧ 0౧౦580౧ 10 ౧18 ౪1౧ 6 016 1౧9, 2౧6 ౪13920001౧1006౧1 0/ 116 04 ౧6 ౧0/0 1/6 & 86098 01 గ౭ం50/ 608 14౧ 0 ౪/8౧, 806 54 9౧64121066 10౪8 10 900 0089 ౧౦ 9 0801/8 [౧ ౮ 8 +201 4/6 16 ౫౪౦౮౧౦ 01006. 0 000౧38 86 0/916౧6666 10 1129900 ౧9 క 1040121, 901 ౧౦ 9గాంిజగి/. 10౪9 10? 8 016 1109 29 506 ౧6561 39216 (౧ 1661 500౫ 19! £ో 25 ౧౦1 31040 జ 116 8౧4 0౧6 01209. 516 1166 ౧6 0651 ౧౦110 12౧5091855 ౧1 ౧౫2 6

606 ॥ 06811808౧/ గం33007/1గ ౪6 0౦౦౮6 01 0౦౦౮ 0౦0౧౮౮౦1 25 & నా (9, 01 ్రి రంగ [౧6 మం ౯ లి | గ్‌ 50౧6 ౪/25 ౧6101695 1౧ 8560/653100 ౧6౧ [009 2౧6 [౧6౧ 641695 45 & 0౧౪గ౨౩౧౭౮౦ రల ౧6౧ 1౧69 ౧1౧౦౭ 02౧౧8 10 0604/660౧ 116 16611౧09 01 ౧8౪46౧92 2౧౮ 1౧1౧౬౪0౧ ౧౭౧ ౧౬1109 10 116 ౧1 ౧1960% 040%, 309 10001 00గ౧ 0610 ౪౧111166 10౪/6 7౧15 5 ౪61 2౧౦౪౧౭౯ ఓజ ౧6 [౧46 00౧౧౭ 10 ౧౫66౪1 ౧6! 81౧068 ౧6 కగం4 6౫4౧౫౧16 01 18 00౧౪1౧౦1౧౩ ౧౦గ౯౭౫/24| 01 116 ౧6౯ 10౪/6 10౧ ౧1౧౫ /గ0౪09౧ 9 080౧1౧. ౧6౧ 00౧౧౧౧ 01 69 గాం౧11! ౧౭౧౪-౪౧ 0 116 1౧8 ౧౧౧౦6 ౪6౧1 248/ 100౪41 ౩1610100 10 ౧6౯౧ 0౧౭2016౧. 6౮651765, 5౧89 గ౧౭4౧౭|/ 1611 ౧1౧౧121606. 1౧0౧2196 గ5 1౧ 106 0858 0 ౧౧౧౭౧౪౦ 62౧2 2|| 1౧6 5%6 ౪006 1119 2 00219౧ 5౧౭19, 1౧౧0౭19౧6౮ ౧1౧౫ 0౧౬౧101655 1౧ 1౧6 ౧1౭౧౨ 0 656 14/0 ౧|2౧౫/౧౦౧15 4/11 ౮1/9 ౦0౧౩8౧౮౭౧౦, 10 2౮9/06. 116 0810౧00 10 ౧041! 12౧౧||165 0 69256 1౧ $8గ/౦౪5౧953 10౧౦౧౧1౧) క[9 (౧0౮01 0౮1 ఇ 8006౧౭ ౦1 ౪౧/౧౦ 0 ఇ 51002000, 2 ౧౮౧౧౦౧౦౮౪౩ 0 119౧16౧ 5168110౧ (౧0 ౧౦18 $12౧౧6 ౦౧ 5౭2౧0౭6౧౭2. “౧౦1౧౦౯ 0 1౧1౪1066 ౪౭9 ౧౯000066. 7౧అ/ 1౧1/౧066066 ౧0290౧ "0౧ ౧9/ 1౯46౧౮౦ ౧౭౫ 06, 21 రంగ౧౦ ౧010006 2౧౮ 6౧100౮6 1౧ 61 6౧3౧౧25, 25 న౮గ౧/ 16 ౦0౪౮౧59 01 61 00౧౪౭౧౬1౦౧ 16 ౧౧౫౧౦౪ ని2౧02 ౭౧౦ ౮122 న౬౧0౬. 7౧6 0566 1౧6 నా ఖ్‌ శ కీ రంగంగా 8 ఖే "0౧౧ 9 (9, ౬౧6 నంగ౧/౭/౧2౧0౦4 (10 ౧౭౫౭16 1౧6 510౧/ 21/626%/ లి ౨ రంల ౧౨. గల (6 ౫౦౮ 88 నగరి ౫0౮1 ౧౭౧౧౭౦౧౪9౮ 060/8 108 514గ 0 16 62౧ 2౧6 0010౧ తంల యం ౧ 0/1౧ ర2౧99; 280 10 16 16 0౧4౧౦ గొాజంం 1౧ 16 10 ౦౮ 1/9. 9 (౧౫|| 2౪/6 ౧4౧౦౪6 &గ౧6 + క / కీయ ఇ&౧౧గ6౧6౧9|/6 ర్త ౧9 119, ర (0౪9౧ 0౧౭/20152100. 1౧ (119 012) ౧౫౦ 0120౧1౧౩ 45 ౧౭ ౧౧౦౧౧156 1161 ౧6 ఉ౦౪16 ౧౪౪6౯ 1681 2౧)గ౧1౧౦. నో 12095 2౧6 00121౧ 1౧6 ౧1౦199 ఈ 0౮101198! &౧6 212/౧) 909 గా|౩1 ౧౪/౩ [0౪/౧ క /౬౧౦| ఇగ6 602౧626212 , 1౧9 9౧౯౭ ౨12౧9 0౧ 119 ౧గ౧౦౩, ౪1 6 [౧6౧ న రక? లి 06 ర నం 01 16 “ఆ౮ళ2018." [16౯ 9 6080166610 గ 52/2౧96౧2/2 సట 141గ౧౩ గంటల” 10? ౧10౧861 ఇ౧6 గొ౭గ౧/ 0౧4౧౮౧8441 ౪/11 ౧15 500. . 709/9 00౧1400) ౪౬8 21940 1౧ 10/6 + 26 1౧ గిగ2 గగంగి౧2౧౧2020/2'5 ౧12/8 40౧౧౪౧ ౧గ౧౦౭ 5 506 [6౭౦ 2000 ౧౩ ౪200? 2౧ ౧2/2019/3 ౧౭6 ౧౫౦12 ౧౦165 29 00120౧01 1౧ 06200/. 5%6 5060౧1 16 ౧౪|౧ 0 ౧12౧2 10 (౧ న్‌ క 81 16/ 614 ౧౦1 ౧౦55665 06%౧0 ౧౭గ19౦ ౪10 116 011౧08. 861౪210/20౧1౧ 0౮1౧౯ 1215 29 19 00221064 0 ౧౦ 0౧% ౧౦1 ౧౪౧86 ౧6౧ 1౧ 2౧ గాజ౧౧6 961 5౧2౧05001౬ 6౬౧ ౧12౫5. "౧956 ౧1౬౧410౧, ౧2/6 0౧ 6 00౧1/20౧/ ఇం001010 10 18 0౧౫౪9 26 068౧ 62౪1౧0 1౧6౧1/210గ, 1/00) 5001150 169 ౪15063 0 గ౫|౬ నష 5324 10 1 జ 506 ౧౧౭66 65901211)/ 5210506270. ౬6/9౧ [౧ 11 ౧౭౦౦1౫ 16 600. 7009 (1 ౧1బగ/గ904 1౮5160 6 6/2౧ ౮౧౮6౯ 6150089100 116 1౧191౧81 00౧101 201008 0 0012౧01; 0641 10? 419 00౧/౭౧౬౧94 01 1౧6 0౧౬౧2019 ౧౭5 066౧ 0౧000౧౬ 0౪1 గాం౧౩ ౧౪ ఇం[ంగ ౪౦౪164 ౧౭౪౭౩ 066౧ ౮౧౧౭౯6౦౧౭6. ౮/1౪/1600 40 16 00౮16౧ ఇం10౧5 2౧6 (9040౧9. ॥ _ _ శ 10౧౦౮9౧ 6121096099 ౬౧6 9011000165 10656 5 0109 ౧1౭) గడర/4402/400/96/62/ ౧౭9 115 1౧4౮౧9 20/60 &౧ 0౧౧౦గ౮౪౧|౫/ 10 ౧990 1౧1౦ నన 170౧ ౪జగ10 గిజగిజ/2౧2. 1౧ 415 250 16 గా[౧68 0 00౧2201859 &౧6 ₹6790/ 0౯9416 ణి రహ9? ౧25 6011౧౦1960 4/11 60179౧౧9 02/9 1109 1౧/6 61౧౧౪౧౪1౦౧. 4౩ 10? ఆ౭గా౧|6 116 న1౧౦9 0౧21201903 01 1౧0 089౬1202 ఇ౧౮ గ౭(66)/. ౧౧౪౧121 00౧11౦1 06499౧ ౧1౩ 11121 10౪9 ౭౧6 ౮6168 ౧౧00౮9౧ | 5 2 గింగజ/౭౧2 810౧/ 1౧6 గాంం|61౧9 28 2 న1౧౦ 104౭/609 002602 25 ౪61 23 1౧ 6 ౨ 90220193, ౪1/60 100% 146 50488062౯5 61906౧880౧ 065106 10 ౧8 960)60 ౧౭౩ 0669౧. 99 గ౧€ ౬62 7౧13 80 00౧11౧9 116 1౧646౧౦9 0౧06001 0౪౬ 51గ౫|౬గ)/ ౧18 గ౧౧6౧1౭| &ఇం0౧౫ ఇగి6 ల్లో (9న (గ 0౧ 1౧999 ౪/11193. 70౧6 181 10గ6/68 16 8౧0౪41౧8 16 ౪69౬006౧/ 2౧6 6909 ఖ్‌ న / నో ౧రోంగ9 1158 6920 4/1100 5/ 0౧1౯2091 2౧౦౮ 116 1౧౧౦౦౭౧౦6౪ 0 ౧8 0౧॥6 9 | న్‌ శన 2౧6 70౧౧౦56, 1౧6 1661౧0 ౧258 2150 066౧ ౪6|| 0౧0౪001 0౮ 1౧ 416 0296 ౯ 91% ఉ౧[00 ౪౧౦౦౧64 19 ౧౧౧౦ 01 6 ౧9

2610 న|౭6 1౧ ₹014964 607 ౧15 09660౧ 120%1110/ 1010౪664 10 0690108 164౧! ౧౮౪4౧) 5 9 ౧౭౧ 0౧218016” 29 +16 052[/21%2'5 ౦00౧౮6110౧ 10/ ౪౧41 ౧8 ౮616 10 ౧|9 8010 ౧9౧౦ ౦ 116 |). ౧6 15 116 50౧ 0 ౧4౧౧౬ 90౧ ౧2౧౧౬. 70౧15 51416 0 ౧౧1౧౦ 0 0494/404 గ 10౧ 2 ౧౧౮౩11౧ ౪0౧౬౧ 146౧9000 81. గ౭|౬గ౧| ౭5 710/160/ 0౧0౪901 0061 1౧ ౧15 9౧/92%65 10 ౧౮54౧) 6౧19గ2|౧9 [౧2౪696 10469 గిజ0& గ౭|6 గజ169)/1. గం! గి2౧౬ 168౪/865 107 16 |6౮౧0|6 16 0604036 ౧6 1811 [6 [౧౬౩ ౧౮౧౧4196 ౧౧౮౩|౧౧౩ 2౧6 11౧0 105699 ౧15 0212006 0 ౧౧1౧౦6 168100 40186 ౧౮౩11౧ ౪౦౧౧౭౧. ౧6౧ 16 0౧౧౦గ౮౧|౦/ 2౧/66 6౮౦౪౨1 01 116 [656౧016౧06 0 గ1౧౩ 02542042 ౧6 01066 ౧౭౧౦౮౩ + 940గ౧౬౧| 56120౧9 2౧6 1౧ గ౧ం ౬04% 100% & ౪0౪ 10 1846 ౧6/8009 0౧ 19 ౪)2/20౧202/2 ॥ ॥ గం, 41 ౧6 ౪౦౪16 00[986 ౧1౧ ౧ 16/ ౪/296 గీ లెగ్‌ 200100) 0౯ 9 ౪101196 ఏరి2/'041 & ౪౬౧ &ఇం21091 ౧1౫. తం &2౧(01౧2166, 1౧2|/ 416 01 గజ[క6! ౪౧0 ౪25 ఇం[12|1/ &29 96౧16 28 ర్‌ం? 4౬ 100% ౧1౦6, ౧౭౬౧ ౪/25 గ౬౦6 16 1౮99౧9 ౭౧6 [0౪66 గ2౧౬ 25 ౧౧౮౦౧ 9 గ౭౮520/2 ౦గ16౧66/-1౧-౦౧19 2౧6 [6 066౭066 [౧౬౧౧౬ [0౪796 ౧1౧౫ 153 260 ౧౭౩ ౧౮౬ ౧9 0120088 0౧ [౧౭10 6 ౪05696 గ౧౫|౦-56౧/2౧€ 2౧౦6 ౦6940౫. ౪6౧/ " రఅగ౭గ0ల90/ 116 26100! ౧౭5 5600651696 [౧౦౪ జ! 50౧16 0 6 0గ౧103 276 0 8 0010100 141 0 ౬8 2౯9 ౭4/౧౩ ౧ 1౧6 ౧2౧౦9 0 69940) గ1౧99 5గ100/29 [౧౭౦ 0/021966 106 18010 గ౧6|౧౦, 29 2౧6 1౧౦౬౯౧౭|౦౧ 0 6069 1౧01౪060. 709 500193౧ 5046950986 ౧46 5600 14910 ౧6౧065 1౧ ౧1౩ 1౧6 ౧౧౭౩1౭౧౯ 0౯2|8౧౧2౧౩౧|౧ 0% 06 &61౧0 1౧ ౧19 ౦గ6 2౧64 116 న2గ6గ౧ 15 5016౧00 910140 1౧ 7941౧6౧ 01 6 6౧10౧2 110౧౧ 0౧6 56066౧08 111009 06౧౦౧ ౪9 గ॥166 ౪౧16 ౧6 ౪/29 10 16 01089౯ ₹0౧7 0౧౭ &01 10 8 ౧అగ, 162/98 &6169690. ౪/1౧ & 5119001 004౧06 1౧ 15 ౧14 న౭8౧| ౪5 5౧06॥-006౧6. 10115 ౧౭౧4 గిజ) 0౧90౧ ౧6 ౪25 6౧౭4౮౬౧8 0 గ శ యం 0౯ ౧15 101౧1౧0 ౧౭౧౦5 ౪1౧ గ౮19, 96611౧0 ౧1౫ 113 016 (40 టా? / 0012424 ల [111606 &5 9/౧9 6110 ౧ 16 059 0౮61145 0౭౭౩౬౧ క్రైం 02402 కో ంు (9 రం (19/6, గీం[0& 81 1౧91021035 ౧౭౧| ౬6 120౪/ 14120061 1౧ 1జ8? ౧౬8 01 119 ౧1౭౫౨. ౧౫/౦ 0119 62028 1౧ ౧9 0౬56 ౦ 1420091. 4౧౦1౧6 (౧6 ౦1౧1 [౧ 5/ 96 32/౧9 4260010 గోంగ౧? నా/గగడగం్ర26౮2 (115 [18 15 119 ౧98 01 1౧6 ౧౧౭౮1౮౧౫ ౦1 ఆ0||006౫ ౮0౧/౭|44గ, 200060౧ 29 00౧౫౭61895 [౧౬/6 ౧౦౮౦౧ ౪1100 15 0౧౦ 01 (16 0951 [0౧౧8 0౫ 62౧౧2191౧౩ 012010 616౧6౧1౩ 7౧15 ౧౦1౧౧ 0౪110 119 ౪౧169౧3 116 (1౧61 00౧110౧ ౮ (06 0౧౬20199 4౧19 ౧8 128010460౧ &౧౮ 1౧౦౧౦౧ 10౯ 72010 ౧౭/5 15 51 0౧ (19 09౧179-51206, 1౧ & ౪6౧/ కగాం౦4,

• 625)/-10- 6౧౮౭౧౪(౧౦-౪/2ి/. 7౧9 ౧౭౬/ 0౦౧ 2/౧202౧4 0౧ ౧4౧౧౭ గొడల 0౧౭౧౯౭౧) 416౧ 0 9101)/294 గి౭౦ 00౧11౧9 9061 189 60699540౧0 2గ9699 29 10 ౪౫/ 10999 2|| 116 6160090135 0 12066) 981 10! 416 ౧౧౧)/ ౪4/16 ౦0౧౧౦౦|20606 1086 ౧12/9 29 ౦౦0౧౧66166 9౧6౧౦ 1౧ 116 [125€ ఓ16౯ 0౧ 61060103 2౧6 261013 40100 ౪619 ఇంగ&|/ 12066169. 1౧6 [౧62900 ౧౧౭)/ ౧౦౧౪౭గ66 1115 ౧18౫ 1౧10 2 ౪౬666, జం6 ఉ[6౧ 09 ఈ40- 1016: 0౧౧౦౩|110౧ (0౧౫ 46 126110౧215, 518996 89 560%, ౪29 ౪6|| ౧6061/66 2౧6 2౧6 గొ౫606 ౧89౧0౧56 *₹0౧ 18 0౪౧౪౧౭! ౧౮0110. 2006012186 0/ 6 20616౧08. 7110 169199 10 8901 19/8 15 ౧౦ 6౮౦౪౨1 06 ౪164/8౧ 69౧0)/661 16 1101 ౫ 5 012/ ౪౬6 2 06౧6౦1 123960. ౪1106991౧0 860% 6/2గ240 గంగ౦గ౧౧౧౬౧౦99 ౪/10 7౧6 19%6 ౧ 16 ౧14 ౪29 16 1|| 0 ౧౪౭౭౧౦౧1౧౩ 0048019655 41 117/6, గ౦ం౪6 &ఇ౧6 &ఇం01 02/2౧40202 గగంం0గా, &060 ఇజం529102400౧ 01. 0౧4 8 ౧4 8 6౧౮౪౯5౧6 ౪060౧ ౧౧౭ ౧4|౮ 0/ ౧౫౭1౧| ౮64౧౫, ౧18 6౪౧ 90౧, గ2౧౫౭గగ9[౧౧4గ౧౬౦౬గ౧/8 52164 1౧ 46 1౧౪౦౮౮౦10౧ 1౧ 6 0216 1616 0721111602. 7౧15 15 & ౧|510గ02| 10 52౧200౭602 జు “౧ 8016 0 18 091౧00 ౧1౪/ ౪౧0/9 18 ౧|జగగం01 1౧190౧4/98/86 & 512066 56౪/9/41 1౧౫6౩, 680% 1౧౧6 1 08020౧6 [16౧౧4౧10 10౪8 8100/ ౪/1 6 1208 0 ౧|౪10౧/౧ ౧0౧0016౧) 10 0౧౦౪1609 6౧౦౮౪౦9౧ &ఇం000గాంరేఇ210౧ 101 11/6 500% 2౧౮ 019౯ ౬6౧0115[ ౧౦౪61151. 16 4264618౧06.”

యం) 2250 5/1 11.0. గం12౧ 01114! క%250 16జగ/838 2/8 106౧0 1౧ ౧౬0౧2౧2౧54 ౧6 000% ౧౭౩ 69 52గ౭ఇ/25 (068౧105) 2౧6 12000296 2౧6 1216! 0౧ 1౧ గ1౧6| &౧6 6041424. 16, 306 512౧229. ౪/6 ౧౭/౭ 140 1౧6౮౩ 0 [182509 - 0౧6 1౧ 1/౧౦! సం ॥ 6౧౦౭100) 2౧6 16 016 1౧ 19 10౧% 0౧౧౭౪౦౭౫] 11 15 11 61210006 1077౧. 0౧౬౧65' 4/6 ౧౮ 1068 సం60)/. 1౧6 0గ౦|౧ ౮ 6 ౪ంగం 13290" 1$ ౧౦1 ౧౮౭౪10౧5 ౪/0100 28 ఇ౧54/9/66 0/ 109 [0౯1 0194 1 ౧19౧1 ౧/9 096౧ 69గ/66 0౧) 12294, 2 న 00౧2౧6 ౧1౧౩౦. 142౧౫ 1౧69121606 810163 (2౧ 2౧019౧1 10/౧ 01 62౧06, 00౧౧౭౦66 ౪10 ౨0998 ౧ 080499౧. 001 1౧6 గ౫౧ 1౧606 5 గం౧౧జ9618), 0౯ 0౧ (2910 ౪010౧ గం౭౧౩ 0౭౧౭6 2౧0౪౧౮6 ౧౧1042). గజిడంకుం/4 1౧ 2౧౦1౪౧ ౧4౭౩0౧. / 06 510౧/ 0౦౪ 1169 1:9. గగ౧ం), గ2250 గజం౭8 ౧౫/6 066౧ ఇ/౭14016 “0౧ 9.300126 0 ౧౧/12] ౪౬౩ (౧6 11౧0 0 4౧9. 124 0౭౧14౧. గ ౦౦6 ౧౮౧౨6? ౦1 (2250 గ౭౧/౭9 బో “25 !"0౧) 109 0౧06౧౬౧ 01౧. ౧19 50౧ ౪85 1౧ 001) 1/10 62౧౦6 10౯౫ జర గజ[ిజ026 100౧. క0గ65427. ఉ౧౦ ౪25 ౧౭౯1౦౮ 10 గ౭గాజడ 11 ౪6౯౧9 */%6౧ 1౧ 16 9460/ ౧౪౧౦6. “204128 0౭49012౯ 01 గీగి౭౧౦౬౧౭|, 2 "0౧౬౯ గ1౧౦ ౮ ర ౭250 1219 ౮౧66? 1౧6 5600౧6 021600౧. 8 0/8 25 1౧9 ౩0౧ 0 50౧6944 గ 1169 ఈ౬/1951 ౧౧౩౧2౧2 *గగంం 1౧ 11061 ర గజగ212. 504౧62 ౪29 119 91516 ౦ గ౭గ8!& & న 602౧64 021262 ౪౧౦ ౪29 2 (921 "1606 206 99 4/09 ౧౧౭||66 (0 1/01, 1౧6 గ1౧౦ 01 గ2౧0) 00౧౧0౬౧10౧ 0 ౧౮౦౪120 0౧౦౮౧4౧, 6 గం గి&౧0౯ ఆజంగ౧2౧6 ౪/౬5 ౧15 90౧. గీగి2౧్ర802! (౭6 0 09101 1 18 946 12 001 ౪6 00/౧ ౦౧ 4600196 ౧10102) ౪10 16 1౧16౧40౧ ౦ 011౧91౧9 (06 52006 62, 1/66 100916౯ ౬౧౮6 6166 0౧ 9 క! 206 గగ6/. 6౧౮౪౯ ౦౧6 6గ౧౦1౭. ౮౭10౧౫6 62009 రఇ)/ 0౧206 ౪89 0౧8 0 18 641902౧ ౨0 ౧౦ 69 1 ౧6 00౧6౮౮౦166 2 /జజంర౭ 10 8౧౮ 2190 116 006గ ౧౦౪1 01 ర//1/21. ౧6 ౪౬ 9౫౧1911 [3 ౧౦౧ గగ౧౧౪/౭| 616 1౧౦1 ౭౧101026 0౧౧ 1౧ ౬20019 1౧ 1168. [6 ౧౭6 1061 80౧6, 9 1 ౧212508. 56100 ౧౧2066 ఇ. 101, ౧6 ౧20 119 125! 061౧0 ౮4౧౧. ౧9౧ 10/12) 4౬166౧ 490106౧ 1601 01 న|౧/|౫| ౭౦౦ 2౧6 ౧౭6 ౧150౧9౯ 0/ ౧0/ 10 6౧42౧; 0౧4౧6 ౧12096 ౫1 ౧15 9౭16. 0౮౧౧౦ 113 ౪౫6 ౮౭1౦00౧8౧౦ ౦౦౦౧౧౧౭౧16 ౧1౫ 6౧1494౧0 6 000% 10 ౧18 “26 0౧ 18 [00[001 10? 2 96412016 గాజంగ 10! 90౧ 10 00గా౧|616 1 ౧13 రజంం౧19గ 520%%/0018. 116 616 ౧౦1 ౧౭/6 ౬ 1౧611౧9 ౫ 5200/0012 ౪౬9 21926 1౧ 10౪9 ౪1 “626 ౮24020 ౧౭22౧ 6(2/ 0౧౭/ 42౧ ౧౧4౯౭౭ నిగ. గీ 8207212 ౪28 &౯౭౧౮౭6 10! 1 18 ఉ90 ౧౧౭౧1౦౧8౭6 1౧ 16 0008 జీ 1 ౪29 52గ/0018 10 0%0086 & ౧౭౧౧6౦౧ 58౧౪7001 00౧౧౧19190 0/ ౮1౧౭౧. 0౭౧9 061 ౪/10 19 ౪28౧౧214 1౧ అ ౧౬౧68 2౧6 ॥ ం 922౧666 16 160! 01 ౧౧౧౧౧౯4౫. ౮౭10%2౧6 ౦ ంనయాల య. గ 1౧10 & (899. 98౧ ౧16 నగ౧౦౮/19| 209266 " 0౧ 19 9090౧6 2౧6 100% 952౧౪0౦112 ౪1 ౧1౫ నిగ[/౫0/4/ 8425 గడం ౧౧౭౧౮ 674 ౧1౦ ౪౬9 0౧45661 0/ ౮౫౦౧౭౧౮658 2౧౧౫. ౧౧౪18 6౧౭౧౧౧౭4౧౮ ట౦౧డగ0/6 0౧2/7 66188166 189 6౧౪౧౫ 2౧6 ౧940౧66 061౧1 52181

నిరం! ళ2| గంట860 609 ఆ౬|00౧4౧6 ౪29 10/66 10 ఇం06901 16 ౧౧౭౧౫2౦౦ 9/౧౧200/ 2౧6 న%/ 10 18 54గ6గ౧0 ౧౧౭౧1౧6. 23 ౧8 ౧౭64 ౧౦ 01౧97 0౦. 5811 ౯95096 ౧6 ఇగ &ఇ0064౧61౧౦ 58౧36 0 61/ 5[2%206661౧ 6|౦గ| 16 861120 0 622౧ ౪89 “౯. 650౧110౧69 2/౦ 6 గ౫౧ 11095 ౧ ౧ 1౧10౪6 ౪11 0౧||, 16 ౪18 02 నజ కో నం20/ 16 01/99 5001191 10 113 6౧9౧౫ 4౧౧ 9౬862 ౧౦ నిజరిడం 527687 2౧6 ౧15 ౪/6 100% ఇర1ం6 10 ఓ 10696 జం 16 ౪11098 02 గ౭|౬౧౦1 5౧810117 ౪౧౮6౧ ని/౧/:1. నిగ) ౮15012/606 ౧15 న 69౧౭౧౦౩౦౧/ 0౫ 91/౧0 9౧) 8099 6|౧౦గ జంగండ 110 12000806 0 ౧గ౧౦౧౪181 ౧2౦౦ 1 ౦౧౦౧811౫ నిగం) 10 5819౧౮9౯ 0) ౦ ₹9గ. గిగగ8! 20090194 28 01౧94, *౧|౦౧ 18 2 ౧౧౧౧౮౧౪ 01 '76%ుఆం64 10 60 50 ఇం గ ౪౭5 ౪౧౦౭౦౦౧1౧9 0 గెఖజంరజగ! 2౧6 ౪౧2120౧250. 9641 ని౧౪౧౪/12] 2 గుంగిజ[0/2 గ౧9. 160 ౧9906 ౪౭9 121 ౧౦|| గ౭2౦0 6088 ౧018[0౪ 18 ౧౮౧౩ 10౧౧) 0 01౧04. ఇళఇం్‌666 0811 23 గాడగ/ 25 19౧ 1౧95 20౧6 ౩800 గిన 1 ౧86౮ 00౧80096 ౧౧౭౧౫/ [౧౬౧౮౩8 2౧6 00౪10090/ 09 ౧8 ౪25 రళం2036 5 బిగ. సీంజగగగ॥[6 కంగ911౧౦ ౧264 006౧. 2రేర66 6౪/9౧41౧౧6, 118 నిగా) ౧౬౦ 11690౧ ౧౭|| 1౧ 56౪6! తం 2౧౮ 12౧9౮౭౦9 5 ౧౦ ౮౧౦౧౧౧. 90౧9 [౧9 ౪/8 ౦0౧౧8 ౧6 ౦6 గొడగ/ విగగ౧ం౦55635. గ6 1/96 2 ౪9౧/ &ంగ088 118 014 107౧౧ 56 6 12౧9౮౭6 2౧6 21 0౬/ఈ౧99 2౧6 1౮4గం౪9 119. 0౪41౧9 10 *15, ౧15 100699 6 9080806 ౮99౮6 1౧ 69 16% జం6 1741 5490906 2౧6 2౧౧)” ౧౦౪౭౯ ౪/89 6౮౦౪6 10 2 09౧10గ909. 108/6 జం 40[03 0 ౪౧౦౮౧ &౧6 9౯6౬ అగం౧1 2౧6 6150106 80926 6౪౩౧౧౫౧9౧౬ [8010 0గ01౧౫, తంం169:5 540511. 80641 1169 010106 1 ౪88 ౬ ౦0106౧ 0౧౧౦గ౫౧|/ 10 ఆగ౦గ. 6౧౦1 01౪0169 న ౧ 0౦౧౧౧౫ |/ + 6 (22. 56099466 (౧ 126౧9 దిగగా: 2 ౧౩ [1150౧97 0౧ ఇంం0టగ ఈ 16. 11000206 జర 10 622౧1 219 ౧ 149%0 230% 0౧ రిగగాలాజ.. |౧ం0౧౪౩(9౧౦168 1౧ ౧0౧౦2 6921 90౧6 600% ఓగంం6 ౧౧౫ 1౧ 9 కాంక 1౧౧౮౧౧౫౧ 000125 66రో శ నానో క గల గా౭ం౧ంన కసం? 50౧౭ 28/6 0120౧62022681 020090 బడంం 6 రో 9 2406౧100/ 0 1౯2] 10 622%] 10 ౨8 ౫1) ఏఏ 606౯ 90/3 ౧౧౧4 (9 29 02౧౧౦1 [౧౦046౪9 09 2౧౫ (166 610% జా4 ౧౦గ55016165 కో౭ర 10 019 6116768౧౦9 0 021౧10౧ 20001 6 1౧౧౧౦గ4౧౦69 0 మం శ 16 *ంగ ౪౧1; ౧6103 0౧6 10 651౧416 6 ౧౦౪|0 నిగా 206 ౧౬౧6౭0కూ2ర2. 861 శల/ 80 ( గ్‌ (ఆ గం6 920% 009౯ 9609 118 అం ౧౮|| ౧ంయమాం.. "౧౯ 8౧6 ౪16 01 69జ్యో/ ౧1౧6 గ౦౪1౧/. శంగ. 1 గ౧ంగంం ఈం 19 2౧0 50018! 0౮510గ౧58 0 గబిఇ2ం020౧ 01+ 16 621197 గంగ౦ర); ॥ న? 4190 & ౧4211) స 2 గ౭౩04 0/ 958% గ౧జగ౦ (11౧౧ 0014669౧ 16 గం౭ర02[౧2గ)5& 2౧6 ౧6|| 1౧౧6౧19౮ 1౧6 ౧౦౮౧209 0 %1జ0120. ౧9 ౧8౩ 2౧౧ 1190౧214౧0. స్తనవృడ్దేః కంచుక మివ తేన చ తరుణీ పయోధర ద్వితయమ్‌!। తేన విశాలం వక్షః తారుణ్యా త్తవ విభాతి తనుశోభా॥ ఎత్తయిన పాలింద్రవల్ల కంచుకంలాగ, ఆ కంచుకంవల్ల పాలిండ్లలాగ, కంచుక సహితమైన పాలింద్రవల్ల విశాలమైన వతఃస్థలంలాగ ఓ నుందరి। యౌవనంవల్ల నీ దేహకాంతి వెలుగొందుతున ది. -- ఉపమావళి నుండి

20 526 *సం12 92602 *264206 5గ గం(2 5.౧. 52702 క *6 640 ౪4౧1 10 96౪ 2 16 “510౧104౧06 06 ఉగ 19గ 01 119 గ2౧౧౭ ౧౦ 2౧ అ (0౪1 ౧౦౧౧౫6౯6|)/ 416 '5$9౧56') ౦0 &ఇ౪6610 (6౮౦౪240౧ 5/112016, 92" 0904960 '౮6/10/259' ఇ౧6| “5602౧౦ (0౧ జ౫/ 1౧00గ20౧4 60044100, 10? 19 గ౧2|౪౯ ౦ , ౧16 6 11౧02 గ౫(65 ౪696 01 15 0౧6 (1౧౦ పజ, జ ౧28 ౭ 101 ౧౧౦౧౪ 10 1 120 గాం 1౧ 00౧౧6౦౦౧ ౪ గం 6౫005110౧0 0౧ గ౭౧| 19 116 అ (0౧ 16 ఆగి, ౪6 గ౧౮ఆ1 0౦ 18 9006106 516-900. 6/60 (2026 4౧ 6౮6౧6౧6 ౪౧౦౧ '64రఏ/-గ౭66 12031210౧5 ఇ6 1౧౧౧౧౪1౦౧౩, 10౧ గాం 0%16౧ ౧౦స౫౯గ4౧|౯౦: కషి ౧౦౮ ౪౭ ౧౦ ౦౧౫/ ౧౩ 108 0గ9|౧౫| [0001641౧09 10 1౧6 0/10| 00౧౧౧౧౭౧12౧/ “౧6920109 ౧4౪9 ౧6౦౪110౧ 1266౧ 0౮40100౧49)గ, (రగడ్‌ర్స/2 నా ర్‌క/2౧2 (ను 1115 గ౮/6౭౦౮& ర (౭౫ లై 09 ౮౦౧1 1౧ 116 460 01 గ౭౧|౫, 288 ఇ *గ౦19, 13 1౧ ౧18156 0 గీం/0/2, 8010019 0 1000౧1 ౬౧6౮ 1191 66౧1 26096౧19. ఖ్‌ రో ౧/10 1౧౦౪, 21 19281 1౧ ౭౧512400, 50, 1౪963 100% 1౧10 6 306008 016 20[౦/గ15410 ఉంజ లత్య౭ండ 880/5: 5281600901 644౧ 526 ౪10/౧ రి2గీంరగిడ ౪2642౧౯౮ 7౧15 గేం/2 19 ౧౫౧౭౦ -- 25 ౧౧౮౪౭ “౧09 13 10 068 2019 10 ౮౧66౧౪06 19 ౧౮గ౦గ ఇ9 ౪6|| ౧౮1606 80 0 ౧ 60109010; 26 గ, 25 5 [౧౧౧౦౫ 1౧౧96౧1 1౧ 19 13 ౪162౧౦౪. గ౧9౧|౧౦ 0౧6 ౪/౧౦ ౧౧౦1605 ౮9 0గ 092%), &గిడే 0౧౭ ౪౧౦ 1౪/06 116 6జి 29 20408, 5000౬: ౪/10 90౧19169 ౪910౧ 91౧, 2౧6 0౧6 ౪/౧౦ 18౪/06/3 09 ౪09౧1 0000 1౧ 11686 ౧1౦63 0౪60610 ౧1900 ౫90 29 గం ౪౧౦ 1$ (64111664 90 0౫ 11961116: ౧15 26100 ౦1 ౧౦౪౭౧౪౧1౧౮ ౧న౧8. రుల ల 239 (62౧40౧4౧, 169 ౧౦2౪/6౧-0౦౧౧ 0/76 0౮౫ 11౧9 య, గ్లైర/ళ62 = సో20౮2/(2 7 50/12 7654, సం సింగ, ౧2౭౪1౧౩ 9170౧0 ౪1౧05, &|50 న్‌ పూ ు [౧9 ౧౧౭)/ (౮65100 ౧౦౪ 0౧౭ గరోగి/2 13 2. గీగ2గ౭/902 - గళంర౭ ల౮ గ౧412 5, 6116[6౧0/ యా (౫6 2ఇ౧54/69 నా 116 త/గ2 జ్జ 42౧౯2 2ర్కె శ 1920౧664 0౧98 ౪౧౦ [౧౦౪ 16 ౧౭౧6 2౧6 తె, 12 క్ష స? (// బ్రాల ౭గ 01 9999౧09 01 ౦6౩ 0 1161౯ "990601/6 601915 2౪2 0024 (౪, 16, 2౧6 264౧౮ ౧6౧౪౦౧96 &ఇ00౪6, 04| గరగ, 1 గ౧౧౭)/ ౨9 5919 &1 115 91206 10 ౧౦16 *6 6౧19 ౪౧౦ 15, (౧౮6606, 0౧9 1౧ ౪౭గ౦౮9 ౪౭5, ఇం 1064/-106 గా౭౧౧౭' 00౧12101౧0 169 91219616౧1 00౧౧గ౩1౧౦ ౧౧౮/2, గ((2, 90. గొంరగింగ 1అ/ 021 4౧౮౪ ౦౦౧౩౦6౬10౧: ౧10 28 ఓ19010100-1/9, 6 086456 0 1210 (2౧|| (౧౮/2౧) (2గా 2౧02౯ జిం డట గం 66013); 2ఇ5 కటు 1౧6 ౦0౧౪౦||6| 01 ౯౧౭ గ; న 2౧6 6౮8౧౧౫9౯; 25 గోడ గఈ౭౧, 119 ౪1౧6 010౪/100 20 0౮/0౧/6239 5602గ7)౦ 62064గ4౧ / ల శ | ( - స న 7 1౧ 1౧6 35195. 1౧౮5 15 ఇగ1గ౧౧౧96 19 [06౧/ ౨/44) ౩46౮ ౪/04 02066౧4 ౪7202౧7 1 62౧2 (50౧) + 22072౧ జిర్రంగా “2౧౭౧ గడ౭గఈడండ0) ఉల // వట న స .

కనడ 326 ౪1౧౧3 82066౧2 ౪262111 ఛ11

తిడ్ర/౭గ2, ౪౧౦0 ౧0౦౧5౮1186 ౧౮/42 25 ౪64, &600649 “52” ఇం 572౧౧2౧ ౦౧ ౧౭౧౧4౧౧౭2౧, 0/ 16 ౮౩౦ ౧05 0 ౪౧40 “తంతి ౧ 264010! 0 ౧౧4. 018586 ౪6౧ ౪౦౧6౩ [౧ 91? ౦౦గ౫గ౭౧౧౩గ6౩.

కకక: “62/7 ౪/౧|౦౧ 5 6 ౧౧౬౦9౧ ౧౭గ|౦1౧16 (1౧ 10గ౧

౧15 గా౭2౧౧౭ ౧26 096౧0 ౦౦౧౧౫౭౧166 ౮౧౦౧ 0061 ం౭౧౫౧౮|2| 1౧ 1గంళంగ౧) 01 18 ౪9౧21 ౧001

1౧ గిగంగ42 25 104/5: [౧ గం౧/(0169), 16 28" (= 10 006), ౧౧౦౬౧౩ “86100” 1౧ 16 56౧56

0౧9 6821 2౧6 0/౧20౧6 58గ న 2180 4111960 01 “౬౯౪9/7- బగం100ం”. “జి ౧౭28 0800౧8

/ ౧౭౧ 011౧1960 28 ౧౮/౧, 44/2, 274౧4 క/౧0౧/౧౧౦౮౪8 *స “5202” (ఉంలం౧ 1౧9 168!

గీర్రిగి! 1౧6 ౧64౪6౧ 00/౧ 62౧74౧0 0 6239/ 15 & రంగాజ/6 01116 10౧౦౧, 2౧6 ౧౧92౧5 1౧౮4

ఈ1000 0౯ ౦౧6 [౧2/౧9 & 67826 500. &౧౮/0౧ గ6౭|౧ 28 గొఖ/ 09 596౧ 1౧ 20౧0461

| , న ల *6610 ౧6012100: 52027 ౮౧4౧౬౧) గగ౧2౧(2గా

1౧ గంటు ౪6 1౧6, 1౧ 2606110౧, 6 10॥04/1౧0: 22074 (520002౧ న ₹గుట, గగంళ!9609 జర

716 0౧6, 10 ౪౧౦గా 1 ౧౫/౧౧ న ౧60166 2౧6 1౧|౧|౦).

*10౯ *౧౦గ౧) 001240౧ 15 1౧18౧666 2౧6 ౦గ౭౧6ర, శ సా ం

15 గంగ! (606 0 ౧19). తఈగగ౧౫౭6౮ 5౧2042౪/2౮//2 52/5:

శ శ శ్‌ - 0/7 40 5460 // ౧౧౧౦౭5౦ ర/2గ౧గ౧4౧౬౩' 7౧/6౮౧౭౧ 56గగ౫౭|గ51౧9 0గ6/ ౪౧౫ రడుచిం2 2౧0 ₹జంగ2 5౧20 / [౧2/6 9816 (౪51౧9 1౧61 04౧ ౪౦/69 (౧ ౧950901 (ల్జగ౭ండం (2౧2 /666 02 ౫౭౧౭ ౦2 ౪/02/40 01 తఈ47, ౪6 గాజ 921/ 41 8/20గ౧2౧ (ఈ ౧/5 // ౧౧/4. 23) ని౭ఇ౭గాడగాడ౧) 15 0౧9 2౧౮6 1$ 02౫|!96 0/ 6116౧9౧1 య! ౧౭౧౧౦8 0 ౦065, ౪౧౦ [9 న815664 2౧4 610% 01 116౪౦169 (౧ శం ౧౧౧౭౦6 “0/7 /4/ ౪0౧5%10౧606 107 161౯ అ(౦6॥100 6౧14411169. 547” 88౪/921/ ౬౧౮6 101౧4)/ 912069 29 & కగ౨0! 10౧ కఇగగడం. 6 సగగం జ 5౧౧౫౮ ర౯4|ఓక50 ఉటిఓళ515: ద౧౭4/2౦8/6 15 168 001౧16036౧06 0౧ 116 లండగంగణ౮6, 2౧0 (15, 16౧910౧9, 041166 669 ౧౦౪ 642౧౧౧9 9201 0౧9 01108 669౧9౧. బల్టం2ం-0 రడ. ౯0||౦౪4/1౧9 16 ౦0గాగాం౧12గ65 6 0 116 6౮01200౧, ౧౭౧౧౦౧/ 106, 5060)90 0 క్ర/ ర౭గశ౭డంకం& 2౧4 01166 0౧ 116 ౬00౪6 ౧౦౦10%0౧, 106 ౧796102109)” ఇ౧6 “06 (౧౧6౦, ౪6 1470 24 '0గ' 918౧89 “4౨801416 న/౦౮10260౧”, 1౧ 66||. 540/9౧౧20)/, “727౩౪12౧6౩ 10! “గ/ం౧81స* 2౧6 అయ॥ కడగి గ5 ంజర9. (19 అ౧2ంంటి. ధర కం 20260 060౧ గం౧(0౧6౦, గా౭&౧క 20౧690౧౧6౧ రత/202 [600౧0౧1865 41జ 54 15 40 206 గం౬0/. ౪౮566 1౧ 6 ౧0గ౧౧|౧౭|/6 0256 1౧819864 01 1౧ 09 101 ౮9 ౧0౪ 58/18 115 548169౧190 241౧౧1౧9 00160176 0258, 10౧ 1౧ ౪8610 9209నగ0 0296 “52 28 8౧24౧౧2౧, 1౧ ౦0౧౧౦౭గ9౦౧ ౪1౧ 0/66 9గ౮6|౧95 29 0గ9౧ 9609414166 0౧9 10౧16 0066 0116౯ 519౧౧9౧, 140 01 ౪౧101 క 1 &౧6 50గ౧64[0౧69 6౪6౧ 611060. 90, గ8 5/5, "0527 1౧ 109 *ఖ/ ౪6 60900 2౧6 106 గం “42౧ 842౧(2గ౯)” (౧ ౧1౩ ౦00౧౧౧౦౧(౩౧/. 0౧8 6069 1౧ 2 ౧౫96 ౪156. 1౧9/ 29:

1౧6 ౦0౦౧౦౪౦1౦1 0౧6౧6౩9 01 గీర (200066100 1. గ/డూడిరడం/1 0 చడిరడం/1 (ఇ6క0/7) (1౧ ॥ గం 10 రత్స౭ం8), 0౯ ౪౯ గం్రగ! (&ఇం00101౧0 10 *45/42) ౨2/07/౧/44-04/02 19, 410) ౪0/69 ౦0216501౧0) | యళ గి + 2540 + త5 ౧౦ + 820 + తం 262౧౧77 19 6౪109౧1 1/0౧) 169 1అగ 1561. /౧91౧69౯ 0 ౧౦ (1౧ ₹6 20౭2-0402 (41౧ ౪౦768 98022186) ౨౧|॥|౦08000104! 1006001 (1౧ గ5 950౧౧64౧21 ల 786 గ సం 1 న 6౭౪90066 101/0) 00-౪౭4 ఉగ 16 “90802 ఈ " , ౪664-84౧4 ౧6/06, గ౧౦0ఏ 0 గ౧|॥|౦౭౦౧౧|౦4| 115 1/51 1౧6 01 9 గడం20/2 56/12 (25 ॥ 10685 49 ౦6గ౬|౧/ 10 06 100౧6 1౧ 9 ౪7962 15 ౧006120 కగ౦ం౪/౧) గాఖ/ 09 720౧912166 23 ౧4౧౧286. 8004) 19 ౦00౧౧౧౧౦౧1గ6౩ [౧౪౫/6 1606౧48061 1010౪45:

612 | 68[౧19౧2౧/ ౯6530074 1౧6/9 *౬5 ౧0౧ “౧౦౧-9౭1౧౦”. ౧౦౧ ౪౭9 1౧9/6 00గ౧౧౧౧౫9౧౧గ|6౩ 0౧ 16 ౧౦౦౧9౦1/69 1915, &9 “081౧9”. &€ 1౧౪1 ౧8. ౦౦గాగాంగ౧10౧0 0౧ 6 ౪౦౧6 10110౪5: “ఇంఉగ౧/గా, 5కుజగి2 ౦౦౧౦1౪6౮65 1241 118 ౧౧౧౧౧ న ॥| 16 10౧. ౪౧8 0 ౦0ణ460౧ (1919౧9 10 ౪1౧6 9514240౧ 0 2౧ (ఇ) వ్‌ 100 0795011 స ంం అల 1౧౪౭౧౧౧౧౧1 2౧౧౧240౧ (444౧౧4౪ ౧౫/4/2). 019440౧(9) 206 6 ఇంగం(9) 128 28 2. ॥4ంజ1౧, 1౧ 9 5౧204౪2014 ౪9 ౧2౪/6 (25 ౧౦౧-౪1516౧1 1౧ 126 ౧౧౪86౭౧1; తగగ నటల రా. 2 (70౧ (9 ౧1 16 12౧01019 ఇగ౧౮6 0౧౦౩: ౪/0గ6. ౪/౧|6 (నీ వ్‌ 0౧.౫) 0267 )/ 292/5 119 1౧12౧01౨19 2౧౮ 128 560116 ౪౦/౫6, " 1.9. ౧ 16 (౧౯౧౭-) 1౧౦118౧1 51206. ౧౦1 ౧౭౫౮1౧0 ౧౧౭౬౧1౧౦: 1౧06 2గ 1౧౧౧౪గ౩౧2౦16, 48 “068100' ౧౦౧౭ 1౧10 69౫1519౧09 ౪/6౬ హం గం 9 26 ఉ౧21 అ|౫15 872౧గ౫2౧, 061౧09 6౧౪౪౦౧౪6 0 92౯2౧౦౮ 12024

• 15 1981021160 '9862920, 0౫ “1౧౮1901 ౦౦౧౧౦౪౩10౧

3. 626౧౮౧2 0౯ 1౧6 1౧0 0 660౧జ15, 1౧ (4440204710 ఇ8 6150౧009015066 +0గ 61901 6151789599, ౯2)/౧9 10 6 [0/6 0109 ౮౧౫౪౦6, 066౧01210౧) (25౧/4 ౪10). ౧౦ 52౧ 16 00479, 52/5 &9 1010౪449 (౨౧౧౬౮ 00౧404౪242 7202 1:6, 416 ౧౦౧౪6౦౧౦6౮ 861౧09 0౧ 8[౧20గ౧౭౧ రొగఇగిడగిత, ౪111, ౨2౧2 3, 5౭గ2 24) రీం/0గ౧౮6 927 (19 గ౭౧గ౦54 0౧6210౧) 2౧6 2920 ం ం , (9 ౪౧౧౧౭౧|6౩1864 ౧౦౪౪ 10 076218). 1౧ 016 ౨2 ౪2/ ౧౭ రం౪డంం/2 గ౭గ2-00426. అంగక, 8క010గ020 15 16 1021 01096 ౧౭ 507 ౧౭ 82౧6౮౦, ౧4 రిం౧4గ, ౧2 /2౧40 / (7౦౭4౨౭౧2 0౯ శంఆగగి నితగ) 6040, గ2గ2, ౧2 82౧, ౧౦ ౦492౧, + [1 నంం౧2క కఫ ౧న౭6| 50 //2(26 260920 // 1౧ 006! 10 ౦0౧౦6౭1426 16 ఇ00౪6-గ౭౧౪౦౧66 ఈ1100 గ౧౧౭/ 068 "౧518166 465: 2050800 1694(59), 16 ౪59 12669 16 12౧9106 న; శ 1110502400 0 గ6గ0610[౯00/. 1 9 0౪౮౧౮16 01 119 (5, (౧రేం9ం, ౧6౧9౯ 606. ౧౦౯ 66౧౧0౧; ౧౦౯ (240/5 [8800౧516 10 111౧09 ౮౧ 19 12/96 1266 “రంగి ౧౦1 €2౧8/6/9౯ే ౧౧౦౪1౧౮ (20౧1౧౭0: (16 1 జంగం) --౪/౧086 గం/ 5 2౯65166 0/ 16

5. ౧౦౫6౯ (9౧౧16, ౧౦౯ 66౧౮౦౧, ౧౦౯ గజీ6; ౧౦౯ ౧]90 68౧) -- 5 52౧ 16 ౧౦16౧౪21 6౧6౧9౪ 400 లా వా! ౧౮౭|/ న! తరంగ ౧6౦౮6౧ 1౧ 6 ౪౭16? (9) 15 2927 92౯౧౦1 ౧౯/౧0
6. ౪౧4 యల ౧౦ 50౦౧-౦౪౧౦) (౧9 096౧ 00౧౪6గ66 1౧10 527 ౧౭10 9౧6౫ 25 6 ట్ట ౭|| 50 స్స్‌ ౧990 ౫8 ౧9౧ 16 ౪216౯ 158 ౧616299606 1౧౦౦౩౧ 19 ౭౧1౧1౧9 1౧ 18 (టలు 2 0౧6 ౪/00 బ్రగరం1 2౧6 ౧1౧65, 1౧6 1076౧౪2] 10/06 1౧ 6 = ర0౪/౧110౪/100 ౪21679) 0౧9౧24౧8 16 14౧01౧99, ॥ | 8౧9౯21౧0 916010! 1౮/1 (౧6 ౮9౪ 01౧9 0౧౭౧౧౦౬! ౫౧౩౦౮౧6 ౮6౧౮9 రం (9 52 (ల! ని (౧౦ 6[9006 107 6 ౬06 0 68 ౮౧౫౦9 (౧౭2గా4త/ా80) 0 + ల టి క్లో [0 19, 1౧ ఫక్‌ ౪2౧ 16 966౧౧1౧0 00౧౪61010౧ 1౧ ౬8 3966 (౧ కక లి నన న ౮ 1% ౧021100 8/20గ2౧ 28 5&/ (0౯ ౪06 ౪9౧8) 0౧౦౧౪ జ! + | 6 ౪9/59. ౧౮, ౩204521 (001% 522౧6 2920 ౦0౧ 116 01౧9 25 04 1౧౧౧౦౮౬9 ౦౦౧౦౪౧ 10 ౮8 ౧9/9 15 ౧6 'గ06౯గా౦ 6950గ0100 920౧20 28 ఓజి 52౧౧౧2౧ 15 858160 10 08 ౧61౧9 927 ౧౦0 ౧61౧6 ౨2/౧౦ 2926 గాఖ/ 06 [98014961 6/8౧ 202౧ (౧౭2 ౨౭౧ + ౧౭2 ౦4 + 2940 1౧ 106 ” కేక 1౧/6 1౧6. ₹19ణ4(41) : ౧౪౭౧1౧౮ సగ|ీ6౧ 0% 1౧161606 1౧ ౪113 1౧ 2|| 1౧9 1/66 9196౧065 01/౭౧ &00౪/6, 92” 00౧౧9౦10౦౧, ॥ గఇ/ ౧౦1 068 06౪10 ౧106 10 ౧౮౦19 28 00౧౧5166 ౪|౧ 282015 అ121౧66 1౧ ౪4౬1068 “౦౧ 2 ౧/౧౧ 00౧1౧1౧౮ & ౧౭౧|161 51219006౧4

౯0301 926 ౪1౧౧ 82006418 ౪262౧1 ర్‌13 862గా2గ) ౪0/౧4 624/2/0 ౪20050౧/ శీ! 056 11౧69 ౧౧౦౧౦8[౦౧౩ 2౧9 1౧౦౮౭౧౭౧౦౮౭౧౪౪ ౨42౧ 52౧2౧) 52060౧4 420404౧0 / ఇగ] 1006119! ౦00౧౩518౧౬ 8520౯2౧ 2౧91013౧)

(౧౮8624 114, 5). 186 1౧10 0/2%0౧. [౧|4|0/ ౧6౧ 01 1౧19118901

7౧9 ౪01/6 42422/(1) ౧88 86౧ 00గ౧౧౭౧166 00091090 8/2౧/౧04౧ (౧ 9065, ౧0. 1ల/

౪౧౦౧. 0 రత్ప౭గిడి 2 /2౧60//గ40 ౧౪౭౧౧౦ న్‌ తర ౪1013110 ౧66. 1194 ౧౧౭౧ ౦

[0 రం టి న యం ఖు (౧౧౦౦201/ ఇం00016100 10 16 ౪12గ2-౪/26౮2, ౪౧1౦0

(366 ౦0౧ & ౧1౧6౮౮ 12019) 0౪ ఆ౦గ౧౧ ౦66) 86౧౧౦గ౨ 119 ౪194 121 రంంఖ)/1౧9 09210౧

| నోట్‌! (914౧05 10 9/౧2%0020, 19 ౦గం1౧౫| ౧౦0౪౭౯ 01

జ్‌ 064400౧, 6109౯12౧ ౧6” ౧4గ౧డగాడ ౪తండ ౧656

84140౮౦084 “ఉరగ: 1౧ 115 ౦00౧౧౦౦౪౦౧, ౪6 కి[009స0గ8 00౧90019 శం రఆ/6100౧6౧4 01

గ౧౧౫/ 1005 1౧10 ఇ౧0060 1౧౧౦గ౬౧1 51219౧౧9౧1 _గ1౧౮౮ ౧౧|1౦80౧౧|౦౫| 1060౧€

“ఇత్స/౭గాడ౧౦ 52066౧4 5/26”0064100 1౧ 116

౪కృణండ౧002 ఈ2గ౧8౬ ర 1264640602, గిం168/00095:

10104109 16 నం482 560464 4021 15 (064096 1. 94040 5౮6 (46. (౧4౧౧౧౫౩ 4ంటంగచ? ౪1-1-39)

₹0గ ౧౮౪౭6౬. ౧౧౫౫ 09 0800౧25660 2910049: 2 || 1౧9 గ202/ఈ02 (66241 529౧600, 721 ౧౭౧

220౧౧2౧ (0 46 ౧69౦౧), ౧౦1 110561 00౧01౧0 అ న. సో 2

1౧10 6౫15168౧06, 1౧20౧510౧౩ 111౧౧96 1౧10 ౧౧౭౧౫. 0౧/10 ళం ౧|౧౦4౧-౮౧౧౧౦౪2016 ౮౧౧4౧౦18.

/ 541 290 [10/6960% 2 1౧09 2౧౮ 061009 [౧24౧9 ౧8 566గ౧5 ౧8[4160)6041! &ఇ౧౧ 6౪/90 & రం ఈర ః

60౧౪౬౮10[0౧-1౧-16100. 800 గ ౪68 ౪౧6౮౭౧౫౬౧6 రగ లండు నల

9 1110102600 118601 919 1$ ౧౦ 56400 2౧1౧౭ ౧6౮20౦92౧8). 7౧13 1|| గ౭౭౧౧౦ ౮ 116

ం౦౧1౬6౮|010౧. 8ఇ80గొడ౧ 6౮068 ౧౦౬ [10599 5 గీా20డ౪డక/2 [0010211 162645 ౮9 10 16 52900601

100౧00 1౧౧౧4౧ 2౧6 ౧౫|౧౦౩౩, 1౧ 80%6 ౦0+ %3 “[గా2428 52౧/2-0౧66౧/, ఈ౧1౦౧ 919౧93 0210౧9

591౧9 50గ (1౧ 16 596౧589 01 42౧810౧౫96) 1౧10 8౧0016 8000౧9 2 16 061౧95 2౧6 రీకర్ధక్య ౧

ఓం గా౭౧గం!6 10౧03 0101841100. 18 ౧9౪౭౯౭౧౮|౧౩ రకం త్తం వ; టి 01 206

౧౧౭౧గ651 10౧౧౧8 (40 ౧౦1 66901918 గ. ౬249 01 3 ఈ 2 889 న ఓ 0 10౧6015౧66

సింగం ౮0 ౧౦1 2000/10 [౧గ౧ని. ౧౧న ఈ న 0/5,

120090౧102 గు[ంగా. 8202౧ ౫ 090060. "చ *ో [040 0258 5 ౧౦౧౧౭9౧

౧4౧౦6౧. తీ. 2౫౧౧1౨1008 2౧1౧219, 9069 2౧౦ 6౧06

ల ॥ 5. 00గ౧౭౧౪ 66 ౮96 01 15 ౧౧౧౫౩౭ “౯1౧4 0058” గ04 2గం6 1166 ౧౧౦౧౦౩1౦౧౩ 19 [8000016 1౧ 690661 0 1064 0718 1100691 5014 ఈ/ ఉగం016,

(46 ౦0గ౧౭౦౩౧౦౧౧6||౧0 540061 ౧౧౧౧౦68 29 9/6౧ ౧|౦ 200 009౯ *౭59గా ౧౧౦80౧6౧ 01 116

1౧ ౧౬౯౪౧౪6565): క1౧5100. |

1. 820గ4౧ ₹2080గ08 1961 28 గగ (౧ 6. 7౦ (౧ 0౧6 ౪/౧౦ +1ఈ15 ఓం 0౧086 5106 06 116

” ; గ 69160020 08119 1 ౪21;

0౯9280౧ (52౧66౧4 ఈత౭/); 6 5600060 0౧6 ౪౧౦ 1615 6 502 18% 01

2. సంగ 0 1గ౧8॥|8౮4 041 16 గాడజగగంక 10/౧౧9 ఈం 6180౧2౧1 ౦219 1 '$062గ; _

0106 గండ!గ/ 0/ ౧గ/9౧69౧1 ౧౭౧౧౦౩ (ర4గ౧౮6౮౧డ4 ౧9 910 0౧6 ౪౧౦ 15619 9 960౮1౧౧1౧౦ ౧ 7202౧4); ౮ 16 61600801 0౬113 1 '$0౧2%6);

3. 116౧ 0 గగర4!8606 “౧6 6 0౧9 ౧౭౧౫, లిన? లి స్‌ో 20001 (9 గ౧09 ఓజ 9 గ౧6౧౪౬|/ ౧౪00006 49 6౧1/9 706 61% 0౧9 ౪౧౦ 19619 106 ౪100 62 ౮ 106 079410౧ ౧౦గ౫౧గ౦|౧౦౩ 1౧౧౧16 ౧8౧౦9౯ 01 190040౧0 6౬|| 1 120";

10/08 2౧6 ౧2౧౧68 25 6గ౧౧2౧౪|౦౧5 01 78 90% 0౧6 ౪10 19615 18 541001౧9 1 0౮ తఈ20గడ౧ (04%ట64 20494200. 18 6180080 02113 1 '006'.

న! జ! జ! ల్సి శం రయయం0ు - షం 01672106 60 6 పంల 95౫ 5/1౧200) 50%0/ కఖ- 19 ఇ౧ 2056201 01 & 169006, 46 ౪89 గ౧౦౪|౧ 1 “5౧ఇ1గ౧& 0౧2౧౫4 (౬6౪6౧౧2| 90%2౧04 - ౧79౧౬౦6 10 66853 116 ౧|౧౮౮| ౪౦౮% ఇగంగిర[గ౧ం గ|95)” 90 ౧౭౫౭౮6 6౮8 10 19 0౧౩1౧ ౧9౭౧ ౧౪౭౯ 19 900౧6 గి౧గంజ 548 ౧౧౮౮ నిగంగి26 “51౧6”. 76 ౧2౧౦ "51౧6" 0[2౧066 10 “౫1౧౮” 0౫ స4164/651[26010౧ - ౮౨ ౧౭౪౪౧౦ ౧9162106 ౧1౧64 ౧6౫12౧ ౧19౧ ౮1౧౭190 ర6గ౧/96 16 ౪౦16 6౧016 0 6792197 01౧1000, ౬6౧౧౦౧౬ 11౧0. “(4౧6౮|8౧౧”. 18 ౧1౧౮౮15౧) & ౧611910౧ ? 14051 ౧1౧౮౮౪ తీల్ర్రంక 1, 1992. 7౧6 ర౧4గ౧౧౦౦8 01 18 1901001205 061948 1 ౧2౦ ౧౦౪ 5600౧16 & స659012%00౧ ౪88 10 69596౧12/ 691/6" 18౪ ౧౧]౦900%)/ ౧01 0006౧6 0/ 2గ)/ ౧169 0061 9౫ 184 నింగరంగగ౧ం 16683 10 00౧౧౧19౧9౧ 8 106818 "6౧౪౦. అ కంటక. (౧౧౧౦౭8 2౧602 1౧ ౧౯ ౦౦౦౬ “40644 ల౧౬గ౧౬” 60%063 52021202 6౧౭గ౧౬.29 0౧౦ 21 ౧11169 ౧౧౭౦౭౧0 9 194419, గగ 10600౧13 ౧॥980గ063 1. 061191౧ ౪669 &ఇ౧6 అోంజూ!5[౧రే5 &25 0౧౦8686 1౧ గ౧౧/ ౧1౧౮ 10/ం006 ౦[౧॥6[006 (9261౧0 80గ౧11౧99 10 10110౪, 2. ౪6610 *జ౧8520& ౧౫9గజ 2౧6 2001 ళం) 9961000 162409. 19౯ ౧2౧౧౭. ౧౦11౧ 9 ౧౯౦9౭౧1 ౧౦౧౪14౯ జార ౦౧౮9 ౦61౧9 10600 50౧16 ౮119 గొం[01049119/౧00౧6 56౧99, 3. ౧౧౦8౦10౧ 0 00౪ 1౧ ౧9 ౧౪౮౦౧ 18౧009 2౧6 00016 0౧ న||౦900[/ 1౧ 990౧6922౧6 [౧60౧౧4౧ 96౧569, ఇ౧64 4. ౧౦1 61509166 1౧ 1600! *0/౧3[10. నిక్సాాంగ౧౦100/ 1౧ ౧౭౫౫1౫ | న౯60296 & [901/9 [1౧౮౮15౧౧ 1౧ +15 56౧36 5 న/ఇ0౮1966 91౧09 116 ని[998౧18%40౧ ౬006 |! ౪౦౪16 19 10 న 19 94069 1౧౧౧౦గ౦గ౫|, 300092౧ 8.0.1 ౧౦౪4 ౧౧ గగ 06006 1౧ ౧గ౧100. 0౧2౧996 2౧6 ౧౧౦౮|1౦ఇ10౧3 ౪/1౧|19 “40604నగా” 8 ౧౦౪ 9అఅ౫/ ౮౦86 జ 2౪౧ 0000602000 ౧౦0గాజి ౧౦౦౦౦ ౬౧6 గజం. 1౧610 10 ఇగాణజ26 16 జం[$ం06 900 = 13.5% 0 ౧౮౫౧౬౧ ౧206 ర/20191౧0 41౧66 గ్‌ గ్‌ రం ౧||0800%)/ ౦౧౫౧౬౧౭6 10 32.4% 0%గ౧942౧9 జర ఆ౧౩౦0౧న60జ196 2౧౮6 1౧19116012 01 ౪6 గా౭0గ0/ స్‌ గ్‌ ॥ క 171% 4611006, 6.2% 8064640188 ఇ౧64 0.4% 01 8 1౧6౧ ౧౪౭౦౧19. 8640౪ 61౧16 6ఈగిగుంగి 3 కయ ( / 0 ౫ 5.650001 ఇర గ౭గ౧08 1౧౧౦౪౩1019 646 ఓ అీ6/5. ౪/౧9 13 (1౧6619౧౧? 7160:- 1౧ 1౧౮1 2౧6 (109 ౧౦౬౧౦౭ 6 520(గ)౪6॥ రన 1921 తి ర4గ 0 ౪౦||6, 0గం1౧2166 ౪110 ౧/౬0 , ఇ గ + ॥ 11060౧1 1౧౦౦౦166 02౪1612౧ ౧౧80641066, ౪౫ 1౧18912400 0 (౧6౮ 1౧౧499౧/ & ౧౫4౦100౪ 1౧6౦-గ గ 1116200791 (1౧93 ౪91100 6 ౫ కం్రంగంజ009. గ|౦ - గీగ/2౧ 6910౦5 &గ౧ | 11162149. 1౧ 0౧986౧1౧ గ౦51 016 ౪/06 ౧౧|॥౦9౦౧౧౫ ౧9౪౦1/68 జగ౦టగ౧6 ౪/10 4 1౧౪౦౮౮౮0౧/ '8గ౭జగ (0%1) 2 ౪658గ ౧1౧౮౮ 9౧|౦900[%)/ ౪1౧౦061 109 1001 ౪౦౧౧1౧. స 0100020” 0౧ 141౧60615౧), 0౧9 02% 146006 46 వి'96104100 10? 6 1178 153 0౧9 ౪౧౫/౭౦౧౭1 ౧1౧6౮ ం0గ౫౧|9౪9/ 0 66130) 10 2 ౧౦౪౦౩ 1౧10 1౧664 ని౧||0900%/ 10 ౪౧౦16 ౧౮౧౧౬౧|/ 10 ౧౧8౭16 ౧64౦6 నగ|09000%0/, 78119100 2౧6 ఛంలంగ 66 ౧౩91 2౧6 2౧౧౧౦గ/*౪/స1ంం1౧/9)46106 ఇ౧6| 880/99210గ. ౧/౦౨౬0/ ఇ 8%66౧8 0 ౧1౧6 6100౧ ౧4/6 /00/ 8[04|64 ౦0౧6 06 & ౧1౧౦౪? 56024536 గ 0౧8 1100400 క౧14౯ 1౧90గ౧౦౮౧5169 2000గ౧౧౦6౬189 8 ౧౧౦51 ౧6౦6౦ 01 16 గ౧|గరీ 6౫06189౧౦9, ౪1౧16 కోంర్ర/౧9 00013 0౧ 19 ౧66 0 0/990గ1066 540212౧4 0౧౭౬౧౫౬ ౦404౧ ౦౧6 10000900 2౧6 141౧6. “1౧6008౧౧” 2 1 6 ౧౦04౪ 56 2 11౧66? ౯6/6౧/ ౧౮౧౧౬౧౫ 0౬౧ 8 2 500౧6౧౧9 | 50౮61 11/060౧ ౧1౧౮౮ ౧౧౭౦1౦68. 1. 11౧6 ఇ00ల1

110641800-గ8 919౪2809 10 €౧6 ౧980901 తకేక్‌ 020గాజ) 6. 9 0గ1౧410 0 గ౧౮గ జాన 2. 80జిగజ82” ద(21జ౧/4౬ ౪85 82౧ 1౧6౮౩౪౯౦౮8 7౧0090 “20461 70020” + 00౧562౧8 2౧6 *౭|గ0! ౪1 ౧౧౦౦8919 1140961068 01199, 0౧1/ 10 ౦౦౧౧౮౦౪5 ౧౧౭/౭౧ 2౧6 గ1215, ౩. 6004 686649 089 2౧౧౧౫166 0/ 19 ౧౧౦౪ 12/0౧964 ౧౮౧౦| ౦01 10 ౧6౩౧౦౦5 2౧6 ౧60016 ఇం౮గ౧6 ౪/06 “(ఇగ ర0020020/2, తిగం౧2 108 ఉజగంగ జంగ6! 01 ₹ం్ర్రఇగా' 2064 4. 1౧19600181 1౧16గ౦౮౭80౧ 20౧6 ౧2౧౭6242 ౧౧1౧ 1౧060690/ “1 1౧19119009 0౧ 1౧0906040౧ “౮౧౭౧4 ౪09800”. ౧౧౬౦ ఈ6౧/౧౮గ౫జ 2౪2౧1010 00౧౧0619 2024౧8౬

గిగం? 88గ0౮6 1౧౪౦5060100 2౧6 51౧066 [11౧606 ₹౧6 1616" 1 ” 6౧/696౧ 4/0 0%68 ౪౧1446 11651109 699200౧ | ౧4/6 1060౧౦ “గాడ 16౧61510 0016201615. 1189/ 28 5. 1[00%%/ 2౧0 6. 0౧ ఇం ఇంగ0౧౧ “౫|౧౫ ౦0౮6 706 1619 “" ౧ "” ౪+10160౧0౮4.

76౧౧6569౧౬ ౪/0 5608006 0౧22౮185 23 (16016196 నా మ ౧ 16 ౧౧౦౮ ౧౧|0900గ 1. గణా! 206 2. నాం 110౧950/. ఉంగర5 0 9012098 20౧60 9౧౦౦౪౮౧266౧౧6౧1ఓ

కలగ! 0గ౧|/ 66/65 స5 గాంజం1౧9 0/౯ 9200081301 ౪2518012 [25 ర56౧00415[066 ౧౧౧9౦11 18 ౪౦౧6 1014౮5: 51219 01 061౧9 [౮౧౧౨16 ఛాంగు. 0 ౧6 58006 2౧6 520/1 20606166 46 168 0 ౧6౯ 1౧6 గాం౭౧1౧9 6260. 5606002100 [౧౭౩ 10 ౧౮|౫/218 ౨8910766 [౧౮8940౧6 5జఖుఆ401 ?00 16 6888) ౧౮గా|1/ 2౧6 6150101068 0061 10687 1౧ ౮౩4 ॥ 8 00100 472౧86 0౧2గ02[2)%

౪1916100 ౯166 1౧ 2 ౧6౦౫|1/9 89౧36 2౧౦ గ) 00 టంగ+1016[06: “ 4010౧92” 8 16గ౦65012006 న౯౭99౧1 96౧6౧2400౧ 1౧౦012౧ ౪0౪4౧ 1౧ 54 26 ౧08201 01 8 6౮౯౦౧ ౧౦౮ ౧౧౦9000). 6 826641౧9 23 ౦౦౧66౧1 1౧161199౧1 54466౧19 00611 10౧ ౪1019008 ౧5 |5 [006 1౧ ౪60922౧5 గ జ రే ల స. [5 & ౦౦6 క 6962 స గ క్ల ౪/81! న౯2౦[0366 0౫/ 202008 ౭౬౧6౧1, 32400జ0౧4

9౫21౧18 10 ౧౭661 ౧౮౧౫1 ౪౧16 అగ౧౦౦౪౧19గ08 ద్రడంగ2 ౧౭6 ౪౬0[02గ8౧౬ $1808/12 [౧60 ౪51౧6 26 6 10౫ స ం0గ౧౧గ౧౦౦౧|/ కగింళ౧ 1010గ/ “0౪/౧ 10 ం2గ౧ ౧౫౧” 7౧0 1616౯ “0 ” ౩౧౦0౮16 [60/65601 7. 00జ001 ౧౧౦౧౬01/ 6877864 ॥5 510/104009 10౧ 2౧648. 04202. ళ్‌

గంగా!న 0౧2౧౫౭: 116 ౪౦16 0[౧2గ౧& ౧606069౧13 661/

[10౧99ప్సిం గ0౧99/ 1౧ 2 [౧౮౧౫౭౧ 7000956013 గ౦|౭| 2౧౮6 ౧81101064810 09819 వ80820౧6 ౧4౧౧౦౧) గం౧16068౧693 0 ౪౧గ9౧౧9౬. గిగగంగ౧ంళగా2౧ 18 (౧ 16 ౪౧౫౭౧6. 1 అఆంగ/ గ౧౮గ౫౬గ౧ ₹0810459 194/ 16 ౧౦91881 ౪౦|| 0 06. 70 09 [౧0౧౭51 &9 4158 012008 0 601169 9౫ ౧1౧౧౦6 116 ౪౧౦16 ౪౧/౦౧ ౪0/16 065 15 10 08 0౧౭ ౧౫౭౧ ౧104606 0౮! 419౧ ౪0616 6 1౧ [౧౬౧౧౦౧)/ 2౧6 0/6౪. 002౧2214 [౧ 1౧0092౧6, 20000100 10 5021690626 1౧ 2040040212 ఇగిర ₹20260200౧2/2)14 ౪0) 64౪411 “120౧16. ఓం 5౧౧1౧410 [౧913 008 [6098603 6190104606 115 0౧8౧3019 ౧ 13 ఆ₹౧౦5 866056.

1115 6౧౭౧406189 ౧ 13 1211651 56౧36. 0క౧2౧౫: రకం [001888౧1 “70 01/6 0౯ 8[219

౧౭ 1616! “ | ” 60౧996౧6 ౫౦ ౦18 9౧౪౬1 0౧95 ౧990౪095 1౧ ఛంలంగ[, 2060౧3 0 ౪౦160.” 0౧2౯2౦1865 10 గ౧2/6. 7౧6/ ౬/6 3. 1౧(60గ10/ 2౧6 4. గ౭గ9[౧0౧4౧68 ఇ౧64 82 0౧26/8/8గు/ 6౮6౧106186 1౧ర451/. " 18 0౧22016107 ౪౩ 10 10110౪/.

1౧౧99౧0౧ 1౧199౧0/ 5 6 0గ౦1౧౬| ౧6గ౭౮ 51219 116 16160౯ ౮ " ౧4౩ 01/9౧ ౧౭8౦౧౧6 906 568200 0 ం080౧0 ౪౦౯65 2౧64 2ం0ంగి8. గ౭గ8[౧00200[8 10 667/8 16 011044౧9 140 అగా౭ం౧౧60/ 0680%॥ 60/9056౧15 111 0[౧4:8016? 1౧ 6 ౪౧౦19 2౧6 (18 [41201613 0౧6 0*) ౧099699 2౧6 00౧౪౦౮18 10 19 & ౧6౧80౧ 10 ౧౧౦౧. 4 ౧౭౧ + 099610/ | 1169 ౧౮౧౭౧ ౧206 2౧6] 80019%/ 1౧ ౧౭౪6. 1౧౦ 2౧9 &0420/5 09 1066 2౧6 1౧5186 0/ 0౧6 2౧6 |. 9. ౮౧౫(4180౧) 2౧6 10. ౮౧౭/ర0౬౧౧.

1౧649000 1౧6064500/ 1౧౪01/68 61106౧09 2౧6 అంగడి): ౮౧26421౧ ౧6౭౧౩ ౧6101౧00 ౧9 ౧౭౦౫ 204 ౧40౧౧0 గి4040ం1 1౧ 0ఈ40060గ04) 06100. గీ9 0౧౬౧౧౧2 ౧90/6060౧ 0౧6౪'9

516 ॥ 66౧18౧౭౧/ ౯654500718 డడం 78500౧519]1%/ 104రీ5 ౧19 12౧) ఇర గాజిసగిర, ల౧4|ఈ8గ) & ౮౧౭౫౦౦2౧) 210౧0 ౪/00 ౧6౪6769౧౦6, ౮౧౭|ఈ20౧ ౧80959౧6 16 ౧6౧ 09/0[6 0౧౪8 00గ౧౫౧298|0౧, 1ంగుంజ8౧౦8, $20గ%069 ఇగర 56% 386%. 7౧ 0౧౬[266/90౧౧౪౪౧౧౫6౩ 1౧౦1౪౦౮6౭౩ 9క80౧), 00౧౪౦ 2/6 18 ౧౮౭11185, *౧1౦౧ ౧ఈ/6941! 6 [౧60 10 169 ౧696౦) 8 ౦౧౭'5 0651 6౮666. 0100౧06 01 (149 6644602%0గ.

అండ/రం్రడగావ 1౧0 16౧0 180౧61 ₹ంగా ౧౫౪ 50౮ 1 ౪0౮616 146 6 “ 48౦00 ” 0 ౮9 2/౧6 ౧౦1 6 58200 ౧౭౧౯956౧13 6 ౮౩6121౧855 01 & [౧౮౧౧౭౧ “గం6/1020 8ంగా ౧0౧18686 0౭55” 001 4౧16 2/9 081౧09 10 [8 500190 2౧6 [౧0౧౭౧౧ 706 “గిగాంగండగ౧ 8ంగా 62100 & 04౧౧౦౩ ౪౦౮౧” ఈ 46 "600గ౧6౧౮౬64౦౧ 10 116 3120648183 0 664౮60210౧ 116 30018169 01 10గాంగాం౪* 10 1886 10 ఇగ 1686జీ 20౧6 111119 01126౧5 0 ౪౧1691౧139 15 10 00౧11418 5006169 అ 21 18 ఇ00/6 76౧ 769౧615 నింం1౪/9%/ 10 116 500199/ *గ౧౦౮1 0౧666 2౧6 192/ 1౧౦౦౧౦౧౩96. ఖగం౮91 ౪౦౪౯ 4860౮8 0౭/66. “౭ ౧9౧౦5 (| 15 115. 06 1 ౧7౭56౧1 1౧ 2|| తీ [184 ౪016 9 001౧66 6౧1009 1013 ౧౧999౧240౧ 061005. 6 2౯9 113 ౧౧౮1౧19 10౧౧౧౩. ౧8 ౧15101 16. “ఆ౧గ%ో061”. ౪౦920 66౧౪696 13 006 ఫొంగ 2 “0౧5౧1౧ $ 99 ౪౦౧3౧10 01056 4|| ఇ0౮౧6| ౮6. “ల ౧౪౬౧1౧౦ “౮౧1౦౧ *ని 69 500/9గ0” ౧6 ఇ0౧6 56౧/9 ఆంర, ౪౧౦ 58౧/68 &|॥! 006! 6౧౭)/6ం2౧) $ 10 119 ౧౪4౫ 0౧20౮౭163 0864020౧ 061౧09.”

116 ౪౦0౬౧౧ 10 16 56009౧౧౪ 806115. ౮౧౭౫6౦4౧ 15 ణి 0గ౧6 5190, & 61౬౧1 16జ0 1048౧69 6 616౧2! 91155 -ా 54200 ౪14/61:202062 “ సగ౭0౧4 ” ఆ 51౧061/ ౬౧౮6 గ౧౦౦1||గ/ 1౧౦౮౦౮66.

ర[/269/ 1$ 8 గ౧0౪ ౧6010648 01 0% ఈం06566 గం౭౮1౧0 : 1౧016669 8101%009120%)/. ఆరం౮02800. ౬6602%00 ౧౧౮61 90౧016 ౧౪౭౦౭, 1. కళల 80260 200 96 ళల లంగాం8. 11210679 కళంంగ9/ 2౧6 [౧౭9౧1౧6588 1961౧0 10 0941566 ధన ణో కు న [౧౦౪

"385 0' గ 4॥ కైతే 2 అగ5(0౪/౧. శ "| రం? (నం? న 2. 63961, శశింగి3గ628 క. (1౧66 0౧౩౯౫౭ 0౪౫ గ క్ష వ్ల ౧౭౧౭గుఇంగం 1164 06101. 1౭4102౧ ౧5 1౧౧౦౧౧౦౧ [౧86094001౧00 00)60 2౧6 గ౪ 1 5 తి౧గాంరే80206. 1978. ఇ4౭౯8౧658 01 1౧౧౧౧౦౧2 9011౪11010, ౧100 $06 3. 6016౧2౧ ఓ 41. 706 582000 (0౯ ౦౮6 28 ౧142౧౧4౧. 80/౧0 0 )0/, ౧౪౦6 2౧౮6 ౦04106. 11/65 600%5. గ౭గి౮ంగా 0౮96. 1991.

4. 864/043 ఓ0721169. 530/2 84 666402%0౧ 1౧ గంగా౭గ “520/2 54” ౪21065. 3196 520/8 541 000%5 &గ6 ౧౮౦|10240౧5 న. న. ఏ5 ౧౧280201 11184౧0. ౧2౧౧౧౮౧ 1౧618. 1989.

౧011103 ౪11061 ౧౧౧౦1౧16, 5. ౪17988102062 118 641 10 ౪86101. ౧2౧౧౭౧గ9౧౧౬

క౬60600జంగ *గంల[ 00210187 గీవ![8గ) ౧౮౦|026100౧3

50198౧06 ౪గంటల ౧0౧౭౬౧10/ 6. గరభగనగ౧2౧ 52౧/908111. ౧౩6౧౭|౮19౧౧౭ ౧6౩66!

౧0౧1౧౧౯౧౦6 ౪11066 గాంఆ11/ 1౧0 08. ॥ ౭/9 ౧౦10౧1/ ౮961659, ౨౮+ ౧౦91/68/ 612౧06౧౦౪౩. క్‌ టట నాల + ర్జగ గ6||910౧8

70 00౧౦166 1119 *గగం౧ 0/65606400 | ౪౦౮164. 6 సో260ళ5ంరే020 గింరర్య/ ౪. 7౧౪౪౭౮10 ౬6010౧2౧. ౧6 1166 10 18౪జ/6 ౪౦౪ ౪10 194/ ౧౦౧౮౪గ౧౦ 10౪0015 సంద లో గంగ001౧6౦ గంగ?2గ ౧7659. 10 90272 ౪1౧ ౫౦౮౯ ౦190౧౦ 2౧6 91466015. 709 9. 56% నీ, గ1౧౮౮5గా. ౧౭౧౦౮1౧ 80069 82160019. 26 ౧201586 1౧9 ౮౧౫/౭౧౩4| [611910౧ ౪౧౦% 1961.

1౧౦౮౦౮6౩: 1600౧౧10/& [0౧6౩0/ 1౧1890౧0/&1౧00510/ 10. క2౧64 82౧౩1, ౧6 1౧6౮ 141౧6. 8 &౪ 6౧16౧౧౧5౭౩. [10011/ & సంగ 1016006 0౧4౧౧౭౧౫ & 0కం8గా, ఉల ౬0౧111 1992.

0ల 56ల021"[ల11286 5గ ౪2%411 ని2గరంణ౧92 గి2౦ కక ₹/51 810% 0 గీర! 540%2౧2'5 “5021046066 2ం979551/6 ౧౧౭౯౦౧ 0 8019౧06 206 1600౧0100౫, 510౪22౧)" ౧6265 1068: 001 5 2 0౧2౧99 1౧ 24166 01 6 [౮౧౧౭౧౩ న. 7౧6 1౧9 ౧28 00౧౭ - ₹510/ 10౧ 6 590-02116906 410౧2042 గా౭౦౭౧౭౫౬. 450౧౦, 06౪8100696 ౧౭|౦౧9 - 10 ౪౦1౮౧౧౭గ0/ గాంశినీ/ 161 రి౭గాణ/౭ గా౭౧2-ర2/7020/2 15గ20/2 10210/ గాజ612560 116 50/6, 112[-8019008 2౧6 ౧౧౮౮2౧౮ ౨౧౧౭౭ 160[౧౦|౦9౫ ౧2591/9౧ 011% 10. [1991 0౫66౯ 80గ౩ 5౧0042 6౮౭22౧) //5/22/42, ౪0 0౫ 92/00 - “4/1 ౧౮౧౧౭౧ 081009 97955 ౪61 722692 200822/2 52202/2/2/ ౧4/66! 0౧ 169 6810 2౧౮6 గం ౧98006౧069, ౪౧|| “ఉం ౪50౧౧౮. గింగాంా8 గ౫/ 190702౧009, 0౪ 0౪౫/౧ ౧12౧61 ౧9)68య3 ౪౩, 46 & 61596856 11[0౪4/౧ 18౧02౧06 121 ౧౧|౭ ౧౧౪ ౬౧౦౦౫19 ౮౧1౦ ౧౧/56 04? 0 91౫1 ౪6 10౧6 ౧94 ౪1560౧2 1౧ 6 ౧1౦ 118 196౧0 121 1 గ$4 16 0౧౪ ౪10 6098 ౪1౧08 0 1౧09, 2౧64 06/0 0౪౧ ౧౮౧౧౦6౧ 2౧6 006/ 2౧6 6౧౦౫5 101౧09. 86910౪ ౧606 2౧౮6 8690%0/ 68౧౫౧౮5 50 ఇ5 10 ౧౧౦18౦1 115 (2/8 20066 0 0౧ గ ౧౧౧6౦ 041 15 248/9 1661009 ఇగ6 19 2016 1౧6 6656గ5 01 19 ౪౧౧/౪9౧:౭?” 61510గ11౧8. ౧౮1 ఇగ్టంగగ కంగా ౧1౧౧1౧9 219 19 010౧0 415 ౪౧౫౭౦౪6 0 06౧ 1 189, 001 స న గో యు గ 106 [౮౧౫౭౧ 069109 ౧1౧౧96 15 12/6 580/3 1౧010 గ్గ క జ శ 0 ౧౮౦162౯ 90160491 గ ౧౭౧౧2౧౧౬. “ 06 1801 భం 206 *గి!00 ౪|| ౧౦01 ౧4౧౧ 2%101౧9 1౧ 121 1౧ 1౧6 5012 9516 గ 1 00560/66 15 ౪25. 0౯౭9410౧. 1910 ౧౧౪ 10 ౦౧౦5౩ 115 0022౧ 2 గ 4/5197] ౪/9 ఈ౪0 ౦1 0056/ ౧ 119 ఇ౧6 |3 ౧6౪౭౯ 6౧61౧9 ౮65199.” &200/ 101౧౧ 01 118 (8౧ 105311 116) 569గ5 10 56009951 ౪8 286 ౪౧|౧౫౮6 2౧6 1009/ 1౧ 6 85012! 7౧౧ (5 & ౧౧/6౧ 2 ౧౧౭౭౯ 141 ౧600 1౧ 5/518౧గ (గ ౧౦1 16 ౪౧౫౭౧౦6). 560౧90/ 880[ & ఆ౪౭౧/ ౧౧6౮౮ ౧611010648 191 1౧ 0౧౭ 10% 0౧ ౪౧14౮౭౧655 081159 10 ౧౧08 14౧ ౧౧౭౯౭ 1/1౧0 2౧౦1౧6౧ 4 ౧౮౧౮౧౦౦౮ 64/9 &ం0, ౧౭ ఆంగ 40 2౧6 6/00. 76 00౧:2106 0 106 ౧౧౭1612! ౧9౫౭665 &90," 0౧9 0006164 6150౧139 1 &ఇ8 0౧6 ఆ౧|/6౧56 50౧00614 ౧౦౬ 6100 ౪8 ౦౦0౧౪౦6109 11095 0 1౧096 016-125[10066, ౦౦06 ం్రం06%/. ౪001/ 8 & ౧1906౯ ౧14౧6. 140౧ 6౮6౧6౧౦౩ 0౧ ౧౦౪ ౪8 221/5. 8961 ౧౦౪ 25 ౪6 6౧16౯ 1౧6 1281 ౮602606 12౧ 06౯ 09115 1౧ ॥$ ౧0095585 01 96౧91౧౦ 2౧6 0113 06౧(4౧/ 415 15 49 00౧౦1౪910౧ 2౧6 &6006 00౧9౪౦౧౩. గం4౪ ౪6 0065 10గ౧౧ 1౧10 ౧64 70/౫ 16 161649 0+5018౧09, 600౧0౫09 ఇ౧6 ౪6౧౯ 8010021 (9910065 606౧8౧69 0౧ 6 18660204 4/6 046౯169164 4౧౮౧౬౧ 6౧౮6౪0౪౧ ₹/500గ 8౧19౧ 9/9 10 064/591/65... ఛం0ం9 0 16 219 ౪4 [1 గ్ర స ౧౭5 ని క గ 116 [11/25605 “49109 శంగగ' 1౧6 1121౧100 0 116 ౪951 1౧90196 0/ 8016006 1౧ 48 "906౧1 0౮6౧ 06159 506౧6 ౧౫/౩౦, రం ౧౦1 1961 ౧౭9౬ 8040 ౧౦౪ 119 166 [౧౭8 52గ96 1గ౧|౧9. 6౧౦౦౧౧౧౦|2౨16 ౬&5 5018౧06 156! 15 గం 52)/100 “688 69౧01౧66గ౧9 206 ౧౧౦౧౪ ఇం090110౧06' 183 112 1౧ (015% “౭5 (౧౧0 గ)/౩[౦21 | ౧౫/౭ 19 ౧/9౦గ౧౪1౦౧ 0౫ 111991! ౦4169, 10/౧9! 6010 09౭596 10 170 0౮15166 01 8018౧06"! (5 గల. క రు ॥ 20, 1౧ 0౧8016 [0 96000 2 10466౧0 01 ౧౭|| 0 '**4 50160159, 1 041197 ౪౦౧౦9 106 0 షా 8 6 ॥ ౧౯౦౩౧౪53 18 ౧౦01 10 068 అ౧౭౦186 [0600 16 ౧౬5 099౧ 6౪90/ ౪1510౧20 5 ౮౭౭

618 | ౧6౧9౧2౧ గ05+500గగ [2/1 గజం 6౧౪1౩92066 &౧ 6౧2 ౪౧6౧ 16 ౧9410౧౧ ౧౦౪6౧ ౧21676 06 46 12061, 16) 269 121161౧0 0 ౧౧౦/510241 ౪౭౧ 0౪16 అి&జ౧6 2౧౮6 ఇ౦0గ౧0 0 80గ[011౧9 121 ౧8౩ 2 0256 1౧ ౮8 206 ౪6+ “అస శంగా అ 10గ౧099 01 ౧గ౦గ౪౦శంగ౧గ *౧|10౧ 15 200౪69 ౮8. 141606 581210౧ 0% ౪2౧15 20౧6 52%5%/ 1999 ౪2౧9. [9 9416 “౯|౭౦౦౮౦0గ) 1౧ న 35[౧0గ8౧1౧8 0 ఆంగగం రజ 6069 ౧౦ 60గ౫౫|౧ 02౧ 0౧$/ ౧౧౪౧. 1౧21 8001211266 ౧౧9౧, ఇం40గ0జంజ10/ 1626 ౪౮8 10 11౧% 01, 5110016 10% 1౧8 ఇం9001816 ౧౧౦౦6౮౦౪౧౩, 19904126 19 2060 (400 1 2౧ గాంక ౦౦0౧౩౦|0౪90/ ౪|| 10% 1౧19౧౦౧౧06 ఈ ౧449 (240౧౫1 0500100 1 శ [16 గాం 1౫/6 1౧ 16 006% 2౧6 ౪/61 ౧౦1 0% 4౧౮౭౯ 91౯ ౦౦౧౧౧౫౦౧ ౦0౧౯01, 1౧91946 006100 42 814/6 10 గ 0 18 36౧865. గిం ౪౧౦ 04౧ 92)/- ₹౯||96 0/ 1 9 0/ 19 01౧6 10౧068 0 ౧౪౧౦; “14166 ? 16 1|| ౪ంం 10౯ [౧౮౧౭౧ *౬౧౪ 7 6 &గి6 ఇంగ౧1౪/1౧0 118 ఈ) 19251 6%090610/68 0 ౧౭/8 586౧ ౧౦౪ 59018౧06 0౧6665 & 12136 56౧56 ౧0౧౬౧ 9౧9|౧0౫/ 2౧6 ౮౧6౭౯ ౦0౧610౧9 ౧౧౦౪1 041 216౧28౦౧ 2౧6 &ఇగ౦ం2౬౧౦6, 069661౧009 4 10౪47406] 10, 2౧6 ౧౦౩1౪0గ్‌/ 40900౧8౧ 1600౧00100 జ 1 ౧౧1౧౮166 స్‌ో ౧౭/9. [0౧961993 11 ౪ [90౧౧4108 ఇ ౧94౧ గ౮౧౧౪జ౦౧౫18 [౧౧౦౩1౧౦ ౦౧ ౮9 2 41 16 0 ౧౭౦౭౪౩౧౧. కిల/0గ6 శ 080109 14 006006, ౪౭౧ గే ౧ం౮గాజూ 118 01౧ 096 [౧౭౧౯౫ ౮౯౪౭109౧౭౧ ౦ ౧౮౧౧౧ ౧౦౪౭ ౪౧100 15 19 0౪౧ 1౧00 2 ౪౧016 101 0 ఇంగా. ఉం ఇరర!0100 ౧6, ౪10% ౧౦౪౪౪౭౧ 0౬౧ 010890గ) 10గ% 0౧% ౧౧|| 5 కంళ09ఇ8ం2|10/ 1౧0౮౦66 [0౪0% ౪/4 1119 ౧62410 0 ౧౭౦౪౩౩9/ ఇ ॥౩ 08:16. 706 ఇ60౪76గ139౧06౧6 2౧6 6 ౧౧961; ౧6౫ ౪౬౧15 &౧9 5క[0గ8౧1౧8 0 16 ౪010009 రజ $ 19 0024196 ఒర ౧౭౧6౪ 9%రిడ0696. గర ౪6 606] స న. జట వ ౪౧ 0/ 0800౧01109 ౧౧౦౧౦ గ౧౧౦౧౪/-౪౭|౫|౧౦ 206 1౧ ౧౦౪9! ౧1౦౭ '౬ం0౧౦౧౧|౦ ౧6 ని౧॥౦80౧౧1౦ 1095-006)/౧9 00౧౩౮౧౧౦. 18 118 ౧౦౪ గా సేగీజగం50110' 11804 14406౯ 0001066 6 గం గ్‌ 065 10గ౧' ౦ “౧౮౧౧౭౧ ౧౦౪/9! 010530౧9 1ంగగ? ౬౧6 1069 ౧44) “21/9 15 ౧౧౬౧౫౩ (౧౦౧9౭౧1౦ 006)... [1051 08121౧ 101. 129 ౧౦1 152/250/2 (౧౭౧19౧26 7021 ౧౧౬౧౩ 0౧౫61021 &౧౮6 8010142 116 1 1౧164 “తక ి6 ౮౩ - “|| 941 1౧ 19 ౮౧౧౪6౦౪9 0610008 10 ౧౫౫9 గ6౭౧9 51% 124 ౧౪9 15 1౧964 ఓ0[6. ౧౧౦16౦1 ౪౦౬/౧56 0 (౧౦౮౧౦1౧9. 00 10 1581 10! ౧౧౬౧ 15 9౭౫ ౦ ౧౫౫౦”. ౧౦1 00౪6౬ 1/౧౦99 ౪9241 60 ౪౦౮౪ 1౧% (5 ౫||? (1౪/9 2 ౧౮౧౮96 6జి [0601౧ ఇంళథంగ ౪1౧0౪1 ౧/9 ౧౦0౫ ౧౫/6 19 5018౧40 ౧6౬౧8 10 2ఇక20[110 00961 10 9 + 1061601” ౮౧6952౧6 16 ౪0౧౮1౧౦9 0 ౧౫1/౦, ౪/6 ౧౦౭౮ ౧౦ ౧౧౦౧౭ 1౧6౮199 1౧ -౧/516౧/ 07 9006140౧ _ శంంం01000/ ౪6 90241 ౧౫/౦ 10 1640౧ 10 4019 662800 ఈ ౧4౫6 1/9 ౧౪/6 ం ఉ|| 0012160/ 88)/ '౧౦' 10 గ౧౧౭౧)/ 01 6 గ౧౭|46196 ౧5067069 2౧6 46 గాం౭౧9 01 ౧౦6౪010౧ 80 *4 ౧౯06006. 1/9 ౧౪/౩ 10 192/౧ 10 61916౧1416 ౧౧౧|౧6 02౧ ౧౯౦0౪166 156% ౪10) | ౧౦౦౭591168 $0009౧ ౧౦౦౮౩ జర ౪201199. 02/5, ౦0౧౦౦66, ౪౧0౪1 061౧08 9001661664 10 ఈ4/6౧/ ఇ౧6 163, ఇ|-౦0౦౧64|%౦౧౭౧౩, నింగంగి6 50/2/5 2/9 ౧౦1 1౧౦1౧స. సగ 000౧౯169 ౧268 1౧ 1801 0౧1౪ 61506౧6016 0641 ౦౭౦౧8 6౭౧6940౧ 15 9౧0గం౧96- 116 ౪౦గ6౧ ఉం గగ౧6 161 6 600౪1౧౦ 116 ౮11౧౧213 (606 00110 5601 & 11990/16. 010550గ71౧0 ౦ ౧౮౧౭౧ ౧౦౪6? ౪10% 15 8 04౧. గ 050/6, 00005664 10 119 ౪6౧/ ౧౭౦6 1141 6౧౮” 13 25 127 85 ॥ ౪/25 06౧1౬౧95 200. 1/7 ౧౮/99 ౪౩, 021౧౦1 06 098 2|10౪/66 6౫0901 21 ద002096 గ౭౧ ౧89 61520066 [౧1౧౫86 0౧ క గ. 109 94 01019 ౧0/19 2/9 16 ౧౭4/6. ౪౧100 ౧౧4౧౩ 1౧ 6 ౪౦౧69 0 112౧ 10910066 ౧౭0౧౩ 1100 ౧2/9 ౮౧2౨౧2౧6౮1 ౧6 ౧౭౩ 6152౧౦96 10౧ ౧1౧56 & ౧౬గ౦ ౧1౫౩౪ గిర ౪౧౪1౩8/ 006001 9౧616 [౧౮౧౧౬౧౧౧౮6 10 ౧8 1/౧2 120 గ 8 2౧6 ౧0౪ 10 (6400 1 10౧౧8 9౫ 299 2౧6 3/61 ౧2/9 119 16౧)6/0/ 10 8 &౧ 6౫౦1౧0 9౫6౧0156 10! 096 00౧౧ 1౧ 1౧01 [౧ ౮99౧౧9౧1 0౪/9 ౮౩ (౧ 006౧1౧69 ౪౧10౧ 216 2౧6౮ [00186 1౧ 18 52022౧8 0౧౪౫2 5౯60801109 10 ౧౧౦౪1646 08810 10/100 2౧9౧|1199 10 ₹9 ౧౦౦ గ౧౧|||౦౧5. ౪౧16 ౪8 ౪9౬1 ౧౧౦5 6౮6౪1౧191౫ శీ 80190051 116 ౧2 ౧2౧౧౭౧౧౭ 0౬119 1 ౪2101౧0 1611 996 (12౧౬౦010౪8 గ1౬గ|61౧౮-6౦౦౧౦౧185 0౪ ౧౭||9' 9 ౪5110౧2౧/ 148౧19౧౧౧6 ॥ ఇం “౧౮౧౧2౧ ౧616 116/ 910, 056 01 ౬9 ౪౦ ౧ఇ/8 ఇంం0655

౪? ౬01181 గం/10009 619 10 540% ౪౧/౦6 గ౧౦౪|8౮609 5౧41 168౧7) 10 6124115 1160 10 0912| 0౧ ౧౧4౧ ౪/౧౦ 1౧౦గ౧౦ 0౪౮[/819 & |1గంకో/!69 1181 6065 ౧౦ ౧4౧౧ ౧2౦౧6. 9006 ౧1౧౦ 2గంగ ౧౭56785 6౪9౧ / 6/ 09 0 560% & 11/౧౮ ౪29 ౧౧౪౩౭౦గ౦౪6 5 0౮౧ 0౧౭౧౧2, 198019౧410 2౧౮6 180[1౧01001041 ౦గ1౧. గీ 5016౧౦06 గ|!0౪/ 5016౧06 100 &6౮౪/1368 19 92019. గీ 510016 14 6౧19016౧09 2, & 190౧౧౦1౦00 జ ౪౧౧1౫ 16 ౧౧౪౭౦|౦౪౦6 0 6 ౪46110౧9 0115 0౦౪౧౯)౧ 1౧6 ౧9౪౦౫ (60[%0గ౧20౦[౧6౯ 62115 1 4800౧౦100౫ అజ ౧6౧౧౧౧ 0౧౭ 10 ఆగం *అగింత 06100 ఈ 2 ౧౮౧౬౧ 106) - ౪8 ౩[2| 84000గ 2౧6 9౧౦12౪66, 50౬ 069 1౧౮125 ౧795901000. 1/8 5902! 999%. గీ 50190068 ఇగ౧6 1801౧0100౪ ౧21 ౧౧౦1౭౧2196 రడ॥5ంగగా[216 0804899౧ శం 006 ఇగి6 6 61651౧65 2౧6 6620) ౪/6 904! 900౧. 1౧ 049 ౪/0163, ని19258౧ఓ ౪6 904 01/6 8016009 & ౪4166 0గ౭౧౧10౧, ఓ2! ॥ వం. గ 106 0 గం ౪6౧ ౧౫1౧9. గీగి1 1058 ౪21669, “౧౭ ం౦౦6| 15 0౧6 1100; 169 ౧౪౭88౧ న గ గ 2౧౦౪6౧ వా 0, రగంగగం 1౧ 61౧6౧౮౩, లిం గ20రి1) 01 ౪5 (౧౮౭౧౩. 2/9 01979 01921౫ ౦౦6190 ం 1౧ అం౭గ/ 1౧6 0౧ 18 ఆంిజగ౧|5[౧2608 ఇఒ06 ₹ం ౧౯౦౧౧౫౧1 10 ఇం[ంగ౧. 81653664 2౧9 6)/ జ! 0౧౦096 8౧40ఇ/260%2. ₹౫1 15 ౪౧6/8 ౪౩ ౧2/6 & ౧౭౫౫] 119 9౦౦06; 9/ 121 ౧0౧౦౦569 11 16292౧1 గక. 2/జ00906 0 60౪91211౧0 9019౧09 206 (61010౧ 109 9021. 804 119 9౦౦6 2౧6 ౧1629201 ౧936౧1 రం న ం 156. ౧8౪! ం ఇగ ఈ౪01/100 2 ౧౬16గా 04 119 జు ౪11 09 169 (160౧661795 10౧9౧). 716 ౪159, ౧/౧9 612౧౧96 గ౧౦661 10౯గ౧జనగ6'9 10౧౧౦గ౦౪. ౭.16 ౧6119100 001%, 615౧9౮19 119 0౧౩ [0౧ 19 019. 108 0 ₹19 1జారీ ౧2 ₹0 గ౧౧౫|౧౦౦ 058400 & ౪౧౧/౭౧౫౭| 190 ౧/69 1౧9 9౦౦6 10 119 ౧10292 (10 1001191, ౧61310౧ 8 649 10 అంగ ౧౦౧-11౧6౪|5 89 6౮౧౪౭౦౧ 8 1650%/ 6651౧95 ౧919 119 198320౧1 న౧౦19590! ఓం6 గ6౧౦౪ ౪౧౭6: 10 16 9౦౦6.” ౪80౧8 “2008 1౧ గజఠి2 ౮౧4౧180౧86. న ౪/6 90౧21 ౧౧981 19 ం006, ॥ 5౧2౫! 096 006౯ “వం ఓయ్‌ 9041009 జి | 0415౧0 07౧0౪16465 ౨1985076 29 ౪/6, &౧ [౧౦౦౧౧౫౧౧౬919 [6164 0 9164౪ 107 19 ౧1510గ4&% 1౧ 26 ౪౦/69 ౮ గ౧4౮౦౧జగం0గ౧20౧ 1 5 0౧% 01 91910౧. 1 ఇ0ంగ00౧5 0 పాం 01 [007 ౧9౦౧ ౪8 0౧౦౦౩9 10 06 ౦౦64 ౪6 ఇగ9 ౧౮౧౫౬౧8 51౧ & 9/98 క92గ ౦% ౧౧/౯౦ ౧0౪401; &౧| ౧౭6 గాజ౧గ666 ౫ 16 00గ౧09040౧9 ౮ 810010౧ ఇ06

• . 15 9060౪18%0౧9 18 00౧1౧౮౭|/ ౧8/94009 ఈ910 “శగజగి ₹ం6 ౪|| 4 19 90060౧08 60 99%90 1౧2౧౪౪ 110% 1 ౦౦౧౨1౧6౩ ౧౦౪/8 01 00౧52౧1 ఇగాన1%ంగ౧ &5 ౪/61 29 రే151019/95196 10౪6. *గి169 (6౧2 ని ఇ గగ 00[౧860/4206/ 0 18 ౪668 184 0 1౧౫ 061౧09 15 106, & ౧61240౧ సగ08009౧91 ₹46%ంగ. 1౧ 80౧410 206 541 ౧౧౧౧౪ 01 ౧4౧౧౦౧౧/ ౪/1 ఇ 1౧|౧౩ 091009, [౧6 0గం౧ 1౧ ₹002 | ౧2౩ ౧6గేంం186 ౮౧గ౧/౭||696 190001%199 760919 ఇ021౧911016 |జ4. గీ ర6[2౧(39%-2గా0024000౧ 0 గ౧)౧4౦౦21 1౧స2కంగ, కడ! ౧౦౧౪౭౩ 8ళ0[0%/ + */0100 168643 10 561-9౧912౪6౧౧9౧ ౬౧ &0౮౪౦6 01 6 ₹6669[60/ ౧౭౧౧౭2౭8౧6 ౧౧౦౦69 0 9011412 (996012 [100 665006 గంగ 0౦గ౫౧95 ౧౧. 4100 ౧ 10 95 గం జీ, ౧ 6 70 569 ౦౦౮ న ౧0 9 0204019 0/౬4 6 2౧6 1016గ0/98%400 0౧19119100 2౧6 ౮౧౭౬౧౧౭ 1౧ 06౧92! 9 0౦గాగా/ గిం౧ం 09 1261 8 ౧0 1౧ ం్ర౦ర9 2064 16 (౦107002 931౫౪108 0 09050264 శం6ం౧1 0 ౦౮౪౯ 51103. ౪/9 29 19900౧5019 061009, ౪౧౦ 2౧6 ౧61910౪5 అధ9గ౧౧9౧1 6/6 5 2౧ ఆ౧6ంగ/౧ 02%, 4 *6 ౪11, 0౧౦099 16 గం౧1 2౧6 191904 0గ౧౦1019 జ 91/9౧ 27/006౧2016 ౦౦౧౮1౦౧౫, గ 16 *గ౦౧౦.... 8 6 9౧౧౧|౦/౧౧౧1 ౦0+ ₹8660గ, ౪84 196464 10 2 ౧౪4 1౧90400 91 ౧౮గ౬౧ ౧౧ వాట టా ౧1౧౧9910 10 19 61/09 808 ౧6౧0౧౭౧” 07 ఈ1605 | । ] గ భత టం గ౧9౦6౦గ | 1౧42 1౧ 18 ౪4660గా [26 590800 0 1౧1% ; వ19898౧1 13 క & గ12| 0 512/9౧/. గీగిర 6016౧06 ౧49 1664 (0 2౧6 ౮౧౯౦, 01 ౧19289 ఇగిరే 0౦0౮౧99 ల 1008 940% &౧ 6౧512466౧1 2౧6 ఇ/160/2, 10౧0 ౧౮౯95 290 ౪/951 159% ౧౭6 " సంగ 1౧౫01800 6గ/4౧ 10 9 ౪6౧/ 92016 గ ౪6 896 118 16 గ0౬౧/ ౪86%0౧ 0 000౫0800౧5 ౧6౫|౫/ 140 66026469 ౦౦. 8౮1 (16 5జజజ& 0[౧జ౧౧ ౪8౧/ ర9జ)/ జశం[02100 16 910 0౪99197 ౧౧జంగ2901 21౧0051 5116౧09606 121

620 06[౧6002౧/ ౯651500711 52006 ౪010 ౪1100 50019 6౧౮6౯ 118 ౧4౧౧6 01 /620 4/// 2/04/ 8౧0౪7౧ [0 00౧౪౧౮6 84// (0౧౭౧౫ “61౪9 0 గ౦గ౧౯'. * [0/ 116 1851 56౪6681 ౧౮౧౮౧౪౮6 3/62/5 ౧౮౧౧4౧ 4 ॥ శ జ 80019%/ [౧25 1010౪864 1౧6 5600౧64 ౦00౪6౧56 50 న ఉం గి! న సన గిర్తేగం:215 00౧51516౧4 2౧6 56008531 186 116 1౧51 00౧౦౧౫15, ౧౮గా౬౧న,. 1౧ 6౮91౧౬ ౪15, 2౧6 0%0106 ౧5 096గ 2|| 001 (070019... 6 ౧౭౪/6 ౧౭|౦౧౫ ఇం 1౧19గ౫|౦౧౭| 011 56౧206 10౪౧6 141 1(60%౧0101021| ౦౧౪4౧౧15౧౫ 15 +6 ౧౫౦51 ౩౧696 21 గింగాం 2 16 1౧౪౪ం౭40౧ 0 0౧ 0౦౧౧౧౦౧ 2&ఇగ౧6 1౧6 గ05 62౧06౧౦౮౪౩ 1920610౧ 10 శీల9!10 గ6౦౦9| 2౧ [11180 [౧౮౮9౮1 గా౭౧౭౦౦| 0౮? 1౧౮౧౦౩ 0౧ 1౧9 ౪౦116 గాంరం!, 1600౧౦1౦0౫ 900గ౦గ౫|5( ఇర గాగ 0౪1510౧. 6)/ 0150066366 02౬౧ 6116౪6 ఛం 5/౧౧౧1౦౧౧౩ 02 ౧౧౦౦|6గా ౪110001 2 9051601 0 52000611 ౧౩ 50008 - 116 ౧౯౭58౧1 2&గ8011౧0 1౧6 6౧౮6౧0౧౦ 02౮995 654801 1౧ 2౧6 1289 0౧8610279౧ ఈ గ౬౧. 04 ఈ 15 180౧0౧౦10౪ 25 116 ౮11౧౬16 501410౧ 10 | ౧౧౦౭౦౧౦ 9794 706 0140 '6ఈ ౧0౧౧6 ౬౧ 1౧౦౧౫ ౧౧౦9౦16౧౧8 ౧౧ 168 61/8గ 0౪౧ 216౧౪10౧ 1౧0/౧ 0౧9202840౧ ఇ0%/ ౮650గ096 &9 2౧ “౧౪151019 116 ౧౧౦5 ౧62౧౭౧12 9౯0019౧౧ 1౧6 ౧౯౦016గ 001606. 18 గ0గంకంక జం 10 105157 0 ం౧౧౪గ|౧) (౧ | 11౧16 9/510౧9 = 2౧6 [0/9౪/68౧1 ఆగరం/512౧641౧ 0119 ౪25196 96441 ౧19౯6908౧౮6౪౧1 ౮5 ౧౦౧) 115100 6%601/9 40010౧ 10 501౪76 ౫... ౧౦గ౧౧౧౦౧9౧1౩-900౧0౧౧౦, ౦11041, ౧2|| 2౧6 “..0౧ 16 019 ౧2౧6 0౮6! 1౧16౧౬ 15 06౧41౧1౫ 900181 1 ౧46.౪౧ 16 ం౦1402! 660) 1౧ ౧౦ 10 01206 +1600౧౦100౪/ 258 ౪౪|| 0౧ 11116 0 ఇంగ ఈ ఇ! 48) 10 0౧00 40 ౧64 ౪౮౧౧౭౦౭౩౦౩౬౧/.... ౧6౧౭05 1౧6 0651 $0గ౧౭౧/ ౦1 6౧౮6/౫12౧61౧౦ 10 119 ఇగ6౧40౧ 0ఈ౧0|॥0)/ ౧౫౭౯౪6 0౪ ౧౦౩|110౧ 13 16 గ౧౦|1౦ 0116 5162 0160- “/0| 2౧6 . ౧౪౦11౦ 701164/1606; 8౧6 1౧ 1185 *జ/ 10 0/6 000090౧ [0 ౧౧౦౦౧6౩౩, ౨64/ 0౧౧౦5/(౦౧ న౯0గ/౦18 ౧౪4౫ ౧౦||౦/ 1౧|12/65 2౧౮ 46010౧”. (0 5/౧6 ౧౧౦౫౧౭55... 0౧6 011168 గొం5(00౧౧గ౦౦౧/ [3 ౪919010 00౧౦1910౧9 14౪63 ౨69% ౧౮115060] 2009౧166 ౧౫)4౧8 (౧ 0౮ గ(856౧ 500160/ 15 (118 1౧16107౧ 016 000% - 6 టగాగ9 10 6౧044 0౧0౧159 1141 ౬ ౦౦౧1౧౮౬|౦౧ 01 0౮1 09561 గీ 19 అ(౦౭౧౧౩ 8[0614] 910 01627 16 0004609 246108 01 ౦౪|| *॥! 1626410 ౧౮102౧ 66642110/.... 14 1800౧0100౫ ౧25 619౪670 906౧ ఇ 0౪/9 0౮7 ౧06 2016౪6౧౧6౧ 0% ఇ ౧2౧౧౦౧1౦౮౩ 51218 0 ₹1౧1608 ౧౧౦౦౩౩6౩. 910021 80000/110, 30018 2౧6 6001001021 న . 60౮110౧౮౧౫ ౧౮51 09 & 101౧1 ౪6౧౧౧8 08866 0గ తీ 1800౧10౦21 801.0౧ గాఖ/ 09 6611౧661 ఇం “0౧6 )01౧100౧౪1040% ౪1) 06౧౪౩ 10౯౭|. 7౧6 ౧641951 ఈజీ 900199 & 002౧06 0౧/ 1౧ 16 1600016669 186406౧010 *॥1) 06 రం౧౭౧౦౪6 10౧ 1౧6 01 119 ౧8! 9016౧065, రంగాజ౧౦1౧0 1146 0౧ 6ం0౧౦గ౧|౦౬||౫/ 66౪6100౧86 006౧86, 10౧ 18 *651 ౧౦౪1100 1౧ 9 *జ/ 000౧2006 1౧ [౧౦౧౫౧ ౪8౮65 51890 10420 860% 2 9౦041 ౪౦౮16౮ 06 10! 119౧) 0160613 01గ౧౦౧౪నిో. సింగాంగంల3 0౯౦016౧9 1062/ 10 6౧౦౦౮౪1206 2 660619౧4400 1౧ 16 ౦0౪11 0 ౧2/8 ౧౦ (60001021 9014008. ౬2౧౧198 జం 19 0౪౧ గొజంగ8! 001061 ౪౧16, | 6 92౧6 ౧8౦68౯ 2౧౧0౧8 ౧209, (1012 18౧910౧9, &౧6 1౧0౧6, 25550౧0 1169 66౪+/681001౧09 ౧౭౦౧౩ [౧ 19 ఆ౧౭౧౫9|౦౫/౧౧6౧౬... శం౧0/400 (60[౧౦[00౪/ 10 16 6గంగు 10 26/8౧06 61 600౧0౧16 గ౧౧౦0౪ ౧౭౧4 ౧౧౦5961859 181 16 9౧౪1౧౦౧౧6౧ ఆ౭గం "801640/.” వా ట్ట య్య గో నం 04 ౪౭5 (౧ 1968, 0641 1౧69 2౧౦82౧1 /851 ౧25 6౪01౪/66 200౧6 116 గిగ౧౮916 0 [00100 ౧2%,90౧9 0౧ 19 *౭/ 10 ౭ 18! 40 6602068... 2021౧51 11౧౧౫9 ౧209 జం 192౧100 10 1౪/9 ఆ 11 1 425 101066 0 ౧9 ఈ॥గ౧ం - మంగి, 106%... 4 0640 0 ౯/0 ౧6 ౪020 04/05 806 000966. 0619 - (౧ 46 146 809. గగ 5/ 20090000 2 86//00566 ౧98010460౧ 51౧౧66 0/ 116 ౧౧౮౧18 600౧) వో8గగ౧ం ౧ 13 ౧౧ ౧౦౪4౮? ౮4 /0౧646/౧220/6 (0 ౦౦౧ 2౧౦౪౧౮ 1209 ౪659197౧) 4|19 15 ౧౦౪ 10[080 10 966 116 ౮౧|| 80గా9 0౯67” ౧4|౮/2/ 4౧0 4౧9639 ౧ భం 110౧10 603167౧0 ౪5060౧౧; 12066 ౪0 16 21౧0౮౧౮ గంం6 తడల 2 €2౧ /౧౭' 2౧౦/6” (0%౧0/00/04/ 6158516౯ 0౧0౪09౧6 ఇ00061 0) 2 ౧౧౭6౧415 *8/

0౪? ౯07041 610206 621 011/9 162 ౧0౪4 [౧౮100 121 090006 &ఇ 104 025198 01 గం౮గ౧౭౧నా 9ఇ6 !.1.౧౦|౦౪. ౧6 6౮0114౯ $ & 661, 2 ౪6౧/ 8019౧₹గ%0 69౪4 ౬6గ10/౧|౧-౦౧1౪ “౧౦౧౧౧౮౪౧1౪ 12022106, 21 26 ౧4 15 ౧౦౭||92%00 ౧౬౩ ౦౦౧౫6 10 జ! సీజ50ం0*%/. “21665 2౧6 గంరంగ) గం ౧0౬ ౧౦౧/6 గం51 ౧౧౦5౧౭౯౦౪5 గ౧౭|౦౧ 0 16 ౪౦గర, షీగంగంయ గం 908౧06 - ఇజం ౬౧5191౧ [౧౫6 ౧౦1౧186 0౬1౬ 15 1611601664 1౧ ౪౮౨ న౧౪౩|౦౮6౧+ ౦60(౧96 9649['8 ౧69/ ౦00౧16 1౧0౧) 68119100, ౧౦1011/6 &ఇ౫6 ₹206సంగి. /౧2ంర్ట య 609600. [| న జర ౧ ౧౧౦౦౦౧ ౦ 16 1౧౧౧౭౦౧౫ (66240౧ న గ్ల 0 1౧91416 01 గిర/2గ౧౦8౭6 5161195, 0౩10 [86౧జం ౧౦1116 ౧69౭౦౮౧౪ 01 0౮6 1/65. ౪/8 ౧౧౦౧౦౧8 _ “౧౧6 ౧౦016౧8 0 1062 26 ౧0౦౯ ౧గ౫౭|౦ 0౧/ 10 192/6 01679౧ & 01999 20006౧ ౪/6 అంకం టు 190[౧01001021. 1౧ 5019౧06 ౪6 ౧26 ౧౧౪౮౩1 ౧౦౧6 10 9౫/౭ 126౧) & 86036 10 ౪౧21 ॥ 11౧0౪19606 2౧6 (౧ 1800౧0106౪ 6 10015, 76 గంజ౧5 10 06 2 10/24 1౧16౧06, [10౪100 ౧4౧9౧4 & 01 ర్ర 0251021 ల 0౧1౦౭! 206 0ంగ29౧ “ఆగం 188౪95 గ౧|$ గ౦౫౭, గ నిం 6౧౧5 ౬8 ౪1021/ ౧౦14021, 600౧ ౧౭|ప౧౧౦౮గ౧౦౦6 2౧6 104౧ 06497 12౧ ౧6 106౧6 “జ. ఓ 110౪ 116 600౧0౧౧102! 5 1984%66] (౮2౧ 581600 1ఓ0౪/210/. 10/8 ౭౧6 02/6 - ౧౮2169 1141 ౧౭/4 ౦ న ల ౮ స్తో వం6౧ 02౧1096 10౧ [౮౧౫౧ (౧6౫9౧౦9 0౫ ఇర! 2౧6 ౪౧౦౧౧౧౦౫౭6. 1/8 ౪౭౧1 617919 5018౧06 106౯ గ౧౮౧౮౧౪౦6 /6జ5 ఇం0-2/6 82041 మ 091౧6 806010 116/6. 5%0016 ౧౦ ౪6, 1౧ 1౧614, (క0౧0100109... ౮6౪6100/26౧ 18 ౧౭౦౧16. 1 9 ౧౦ 5౭9 (౧8 గాంణ! జర 126 06 10 566 121 ౪9 ౧10౧ 1600౧10100. 1 6 ౧౦+ గాం౦ంగా2240౧, 1 6 +0 5౧0౮66 ౧౦1 0౦ 6డం౦౪౫౧౧||, 6౪6౧ 259 ౪/6 ౧౦1 /95197౧15210౧. 91 1 9[0౮16 08 0౮101౯20 0౦౧౪౧౪6 10 ౪౧1 06 ఢ0౪/౧౯1666౧ ౧1110౧9? 016౪201 210 6019౧06 0౮1 /9)901 051222600౧ 1 ౧౧2 600౧64 6౯౬006 0041 1 5 ₹06 జం [00104 " [5 116 కం. కిాగగిం?' *15060౧) ౧౦గ౪ ౦గా 100 జ 1౧ గగంగండ 2 గం/8గా౭౧( 104866 ఇ. 1౧60౧951 1/9 01 0౮౨%/ 2009 20౧ ౧౮౩౧/ ౧2౩ 2|926)/ 4 90626 21 శం ౧౪౩౧౧౩ 01 16 ౪/0గ6 080410. 0౮౦౧8 లం1౧ ౧౭9 ఈ/116౧ ఇ౧ 6౧19 000% ౦0గ౧౧|$910౧ ౦0౧ 6౧౪1౧0౧౧౦౧ జ6 రఅ/౪౦౧౧౧9౧| 0౧ (19 56901901 2౧6 166 1 29 ౫౦|4౧1౧/ 0 ౮౫214 1016 69 ౦0గాగానం!0గ౧- “4/8 1౧ గిం, 651౧0110[/ - శ౧ 6001091021 1గంక16 జ 20౧0 10 ౧౪ జి 6601ఏగంగ౧) 08046980 19 ౧౯౦౧౧౫౦195 ౧౭౪౦౧౫! &౧6 50013] 90౧942 2౧6 80102 &ఇ06 గాజంగ8! 1గఅ | ౧0౪౦96 481 0౮౪ 583/5 21 ౪016౧1౧/ 31గ౧౧|10[/ 28 ౭ ౪౭/6 [౭6 1164 10 59096/౧219 61010౧ గ[0౧౧ 106 న! ౧౧1౦౦౦౦౩౧౫ 0 18 9౦192] ౦00౧౪౭గ౧౩౪౧౦6 1600౧01010102] 5169 01 118. 8 4121 ౧01 6౫200 0౧ 16 ౧౮౧౧ 10౧౧107. 116 గ౧|౩1౬66 1౧ ₹6 ౪/95) 6౪౪1001౧09 1800౧0100౪. ద/9౧ 28 8018౧06 15 6౧6611౧1౧0 ౧౦ 0౧౮/ “400641 910109, ౪1౧001 010౧? ౪ 121 5 100 9౦021 0061 ౮౧౫౪54 1౧169౯ - 00౧౧౭౦|86౧658 ని9, 2౧0 ౪8 [౧౪/6 2 ౦౧4౧౦09 10 66/8100 2 గ౫౭౧/ ౪01069 ₹0౧ 66169౧1 ౧గ౨ ౦ 16 ౪ంగ4 ౧ 619010౧, 9[00616 ౪6 ౧౦1 26౪138 1౧6 970009 29 69000100 1౧6 6౧౭౧౦౧౦౦ 01 ఇ గ౧అ4 9) 100౧0100 10 ౧౮౧౦౦ & 6గ9/9౧ 1౧6 0 ౧౦౧5౦1068౧695, 2 96664 01 116 ౪౭60౧జ& 1600000100 ౪౧100 ౧౫5 5 [8 08938 ౧౦+ 0౧|| '101గారంగా 16 *౦గ6 11౧10 - 1౬౧64౧6 190౧ 1 "2000211/ 061 21590 6 90170441 230800. ₹6 శ జ న నో కం టనరలంంరిగింగక 109 అగరంగం8 01 18 ౧౦1౩60 0001200 01 0 [9 గాఖంగ8 801904 6 9/0&౧౩|0౧ 00౧౧91౧1౧౦ 6611091216 0[01069 2౧6 ౧/60/6౧06 , 5018౧01110 26 1800౧104] 085159, + 9016౧440 61900౪6౧/ &౧41 1800౧0100102! 064 ఈజీ 18 ౧0౧౪ 1100గ2౧ 16 1ంగాజ4ం౧ 0 1౧౧౦౪౦౧9 1$ 0011106 +0గ) 5016019 2 ౧84 ౪206 26 [౮౧౬౧1810 ఇ901/21008 1౧ 1౧90%561/69. 1896 021606౯ (౧66015 118 79౧6 ౧4౧౫) ౧9/0[0100 91008 ౪15600) ౩౧6 +గింగ [౧6 993: “40/0 061 04౧౭౧1 ౧౧౦౦|9గ౧౨ ౧0౧2౧6౧953 &9 'ఈంగ౧౧౭| 11109 శిజు ౧౫69 8 జ॥86 1659 (00 & 180% ౮ 0౭/4 206

6522 ॥ ఆగ౪గి8గి/ గ88906%గ| లన ాాాతడైతడతతతైతతతఊఊఊడడడడడడడడడడడడ 1౧౪౮౭౧౧/6౧6౦9౨ 12౧ 0౧ 4౧ ౦956 6 ౧౪౪ తీగిరే 1౧ 60100 50, ౪౧1169 ౪6 ౧౭౪9 19 06౧౪ 106౧6 180౧౧01000! ౧౦౪6౫ 10 ౪౧10౧ 0౪౯ 0 1062)/5 58019౧1110 1౧919005, ౪8 ౪11 06 6౮01౧0 5001611939 [౧2/9 ౧౦01 ౧|౦౧౭గ/ 6145166. 716/9 ౧౦ ౧౧౦౪ 120 10110౪41౧0 0౮౧ &౧౦19౧ ౪/౧౦ ౧26 15 & [ఇం 0 ౪1960౧౧, 6౭గ౬|౧/ 10 160౧౧6౯ 16 ౧౧౭519౧986 18 ఇగ 011/1౧09 2౧6 6౪/1౧. 1౧ 56681100 ౮56 0 11056 ర౦౮౪/6౧.... 15600గ౧) ౪195 10 10 ౧౧౧౪౮ ౦౮౯61౪68 10 0౮౯ 6౪60౧9౪౧ ౧51 గ౩౦౦౧౦|19 ౧౦౪౭గ| గగం౪4/16606 ౪1౧ ఇ89౧511/0/ 1౧ 9858000 0౮౪౧ (61200౧5౧10 10 16 0510 16౧615 10 1౧8 ం0గ౧|9౫ 9/5190౧5 0 *9 6౧౪౧౦౧౧౧౦౧ 0 50212082 0[2గ ౪౧100౧ 2౧6 8016౧410 1౧ ఇగిర గ౧౮౧౧౬౧ 900169, ౬౧6 +అసు 2 696౧ 1౧6100౧౦౭౧ 1౧౧౭౦6౧/ 2౧6 ఇ౧౧110210౧. ౪6 9౧౬1" ఆ౧౮6౦(512౧61౧౦ ౧౮౧౫2౧ ౧666౩, [౧౦౧౦9౦ ౭౧6192/3." ౧2౪/6 1౧8 ౧1/11606 0% 6౭౧౧౦౧5౫4౧ 10 116 719 119 2౧6 3001 ౦! 52౧21272 0౧2౧౫ 1౯ కరం తెరే రంంం/౧9 0/16 రి? మై 56000 ౪1860౧00 121 ౧49 ౧606216061/ 6౧౦౮౭౫1౧9౮ 00౭౧880/ ౯9 ర? సర రగ 020 16 0౧9౧988 01 &॥ 0/8ఇ%0౧ 2౧6 అఈ౦1/66 & 8019౧110, గ్ర౭1 0౧౭ 01౧ ౮197౧౩1 ఇ ౦41౧౦ ం ; ౪00 ౧ 4 16 2060006, జ! 0౧౦ 23౧ 06 ౧౦001606 1౧ ౦౦గ౧౧|౪౧6౧౩/6 0066 01 ₹1౧61౧౦ 2౧6 1/౧0 1౫ 260%0౧ 2౧6 61 08 గొంంఅం! ౧10౧ గగింళ!6606, 9౧౪౦౧౧౫౦౧1 2౧6 గం౧౭౧ లర 3/6 గండ6గ౧౫ 500190/ ౧౧౭౫౩౦ 1౧1౦ & 0౧2౧6 90౧6006 ౪&|16 ఇజం ౮5 ౧2౭౩ 0660 42 (౧279 [౧6గ1౦6 1౧81 ౧౭ 6 00౧౩9౧౮4౦౧ 10౧ 118 01002! 500199/ 0 ౪621067696 ౧౧౬౫)౫/ 2 510గ[౧౫ 2౧6 +06ఇ/ 1 8౧10695 10గ౧౦గ౧౧౦౪. 10గ౧ 1౧ ౧9౧6466 ౧990169౧6౮6౧౦6 (91601100 118 ; ; 76౧0/ 121651 ౧౧౦1021 1౧919015 181 58016౧06 [౧9 1౬ ౧29 096౧ ౧౮|9 2 [0౧0 406గాల 10౯ గా౭గి. 10 0గ9౧ 4 1 10001810 904 ౪6 6౧౧| 101 (|/|౪1 ౧౧౮ 25 %|5 1౧94౧౭౧1 ౧9 ౧5 8౪01/66 ౧0౦౪190100 0౮56165 1౧ 0౮౧ 0౧౪/6 గ౧౬౯౦౧ 119 ఇగ, 6 5019౧065 ఇ౧6 16 (9010౧09. 104/2/08 2 10గ౧౦౧౦౪౫ 0 ఇ ౧9౦6%| ౪౧౫64 ౧6౧ (8119100 11గ౧96 ౧౭౧౫౦౪ 2౧6 011౧6, ౧6 (2౧10 8006011 10 (16465%00 ॥ *గ౧ 16 1౧0190౧6౧6 01 ౧/8 8%4&| 0౧1౧98 ఇ౧6 11/6 16 501/1 0% 0౪ 5018౧06; 12186 9|010౧9 191, 29 1౧6 గ౭గుఇ0/ ౧0౧/ ౪6010 10/ళ2జ1665 2౧6 నిగజై/: ౧26 10. గ42)/ [9 62౧ 2 592౧5 ౧౭౦౧6 062/ ౧౬౧ 1$ * 16 0116? 6౧|| 01 169 54/౧0 5౧62|/౧౮ ౪72౧6౦౮ /2౧౮2౮65 2౧61 19 10121/ ౮౧౦౮౪ 16 గ౦గ౧ం10 0౪/87 &౧01 , ం న ం , 61012168 0 నో 3019౧08 1141 [ | ష్‌ ౧/1గ౬౧ (1/౧ ౪2౧౦౮5 ౧౭/8/0౮6 గ|౦౩ &000/6/౧౮ 58౧09 0 36౧/106 10 ౧౧౧. 4౧౦ ౧౦౫ ౪/6 8౧4! (0 (16 ౧/౦5 ౦/ 25౦66, ౮58 ౧811910౧ 10 ౧౮650౧ 6 ఆఈ9 0 5018౧08 క౧గంగ్‌ ౧౪ 46/0౧ ౪64/0 ౧౧ 2 00580౧6 20౧6 99106 19 0212౧06. 01189౧4156 ౪/6 ౧౧౭౫ ఈ౨/9౭/౧౫౩ 2! 6౧౮ &5 & ౧6౭౧ ౦0+ ఇంగ, 006గ 05/06 0౪౧ €/49 2 ౧౧౦౧-౦౦౫౪ ౧౧4౧ ౧6౪౦౧ (2/5. గర ంరర్థం, ౧01 19010996 1 ౪/9ర0౧౧ 2౧౦ ౧౦౬౦౭ 0/ [8 5/04 నిం౭౦౭ 0౯/౧6 ౧౫/౮-/౧౪౬/౦౧, స. 1౧ 1189 10041 139% 01 డం 107 & 0౦1066౧ 10గ౧౧0గ౦౪, అ6౧/ 1౧01046064. ౧౭8 ౧౭2౦౭ ౦/ 92గ౧, ర8208 0/ 42/99, ర౦206 2 ౧6300గ810%%/ &౧6 ఇ ౧౦16. ౮ ౧/2౧5, [10/6 90 10! 0౧6 00గ”) 15 ₹15 11౧6 ౦౧ 64౧0౬ గ౭౫౦౦ ౦//౭65, ౧౭2౦౭ ౦/ 2/ 6ంగక,. 2౧6 ౪0/6%80౧4౧64. 70 ౧061 5 1116౯ 0/94 ౧౭2౦౭ 0/ 8/72/౧౧2౧, ౧0౭ ౦0//౧6 6౧|/౭౧౩6, 91౧౧016 [1/09 2౧౮ 96౧/06 10 016౧3 5౧0౬16 08 ౧౭20౭ ౦| ౧౭2౦౬. 1౧9 06200౧ 180 10 81/6 ౧౧౪౭౧1౧9 ౬౧౮ 61690400 గీ/2/ గ2గ 6209 06 ౧౧|౧౪/ 10 6ఈ౪౩౧/ 1౧010౧ 116. [౧ గా౭న౧ం 16 5001అఈ/ , ॥ 0916 ౪6 9081 &431౧ 06౯ 1౧61౧66౫ 941/240౧. తతత ంగనటుగ4ి 7181110!

67242 శలుల 09202 5గ *.6.6. 542571 టీం 0౧ 1062, 16 9౧౪౧౪ ంగం 1$ 04౮0౧ 06/6 29 86/98! 510౧0౬౧1 ౧౧౦౩౩46౩ 0/6౧ ఆ + +13611096 01 ౧౭66, 1941090 9౧౧ 0/ 40౧ 146౧6౯ 8402 0౧ 61979౧1 00025810౧౩, 1గ౯౭|2౧౦6, 9౧6961౧638 10 6 అగంగ[! 01 4౧6] 0౧6 9౪0% ౧౧99౦౦౦, 021160 '1[0 ౮౧/౭౧! 60[01009 8 0006 గ౬౧, 10 ౩2%30/ ౧19 ౦04౧ 14995806” 13 ౧00/0606961 08104, 2 ౧9264100 01 ౧౭౭65. గ/౭12 146069! 8202 ౧౦1౧ 001 121 06 ౧100 ౪11 00/6 116 9268 50౧౧8 16692 0 ౧1౩ ౧001 02699 6౮ ౭ 116 70050165 01 గా౭గి శ0ర2/ శీాణ1గ0 115510౧ 1౧ 115 గిరంంగ౧ఓ 15 102౧5 ౮1195 691150౧659, 2౧6 (౧8 ౮1/52646 ౯5646౬ 991190౧655 1౧ ౧౧ 19 0465100 6౧౧4౦౧|౧౦9౩ 10 8 గఅంగంింటగ 09 9010100 116910౧6 $ 10 | ౧ఇ/౭ 00౧8 గ౦౬ 10 1980% 0064 10 జజంంగ. 0౧౭౬౧౪6 10191 8 ౧99801 జగ[6౮6 01౧౭); గంగా ౧౮౭౫౪౧6 ₹9/060౧ శ | 12/ 60౪/౧ ౧౦ 56145౧౧౭96 10 861635౧890. న౧౭౦౭౧౧. క్‌ 70౧70౮9౧0౮ అంగాని | ౧4౭౮౭౩ 1860 60౪/౧ 1౧ 1౧9 ౧౭౨4 1౧౯ గ్‌ ౦౧|| స టా [11౧0101858 2౧6 ౧౧౭౦౭౧౩, 061 గ౭౧||౧6 గ౬8 రం0259 0 దం ంంటుర్తు రన. 1000796 118౧. 112౧8 1౧౬॥0/ 10 1౪8 606౮9 గ౧|౭౧౧౦/ తర రర! స 1౧056 ౧9/50౧9 ౪౧౦ 0/65 గ౧2|(95 16 ౮౭1875 (6౬001009 & గంంగ౭గి/. సం! ౧౦౪ ౧ ౭౪1, 0700001 20001 ౧౭408 ౧5826 01 ౧౧80491౧00 16 00గ౧౬౩౩|౦0౧ ౧6 ంం౧0 46/9 18 500 గాంగ 8 యంగాగాంగిగ్సి. కం ౧౧౧ ౧౭౬౩ ౪4096 ౦గ92665 1౧ ౧5 ౧౭౧౧౦. 1౧5926 న గం 15040౧౯2౧6 ౧౦1౧6|/౦౮౦౫| ౮ 14109 6 ౧౮౧౫౧ నంగ ఇ6 00 0 ౧8 య 0౧ 06 51౧066 0౪౪౬6 16 806గ085 ౪0769, గొడగి ౧౬5 01/9౧ ౪౭/ 10 [౧2196, 9966 ౧ అ. ఈ80౧/00౧6 8 96%5% 2060 020920 4౧6 ౪710168౧09. ఉ౧౧౭౧౧1౧95౩ 10 109 ౧6|౩౧౦౦౮౯ 50,1168 గ/జ2”9 దం01686 ౧౫౧ ౧౭౩ 566౧ 66210 16 న71౧0101695 గ౧౭|౧ ౧౮40౧ 1062/ 15 10 1/66 6 గగ 0౧ గం న'8౦6౧ 1116 60౪4౧ 5/ 06 1౧ 8 0250 ఇం అ౧౫/౭౧౬| 50%9గ0౧0 2౧6 హం 02౧ 056 1౧౪౩ ౨95601 480210 ౧౦౧౧౧, |! ౦088౧/8 58౧౦౭. ఇ0016౪60 5౫ 0౧ ౧౮౩౧) ౧6 15 1౧౧౭11౧౦ 1౧ 15 ౪00 ౧౫/6 &906 10! 2౧6 066౧ 0౪8౧ 6౧౦౮౦ ఇర/6౧ 0౮1 ౬90 6 ౦౩9గ0/ ౪0 ౧18 01/06/ ౪౦69 - ౧ 5 ౧౦4 1౧9 10 1/6 6గు. 7౧౦ 8౪1 6125991081 8009 - గ౧౬6? ఇ౧౦౧ ౧648! 10 06 ౪/౦౪ ౧2/6 10 091

1. 600 5౧౬63 ౪౧100) 121౧8 1౧ 2 3016౧0 009 జర సగగ9? జలు/ ౯0౧) 1”, “0”, “46” *౭/ 1069 1ంగ౧9 &౧6 ౧౪గ౧౧౦86 0 0/8ఇ10౧, 8౧6 “141౧6. ౪౦4 ౧౭/9 ౧౦10 76౧0౪౧౦6 2౬౧1౧0 4౧౧౮౭౧౫౬౧౮౭5|8 6౪6౧ 10 &౧ 2/69/1206 ౧6౧501 50400/0060/ 0౪౧ 5812 | (5 5 51గ౧|6 23 1181 10060% &౧6 ౪౧1౦౧ 092/9 1౧9 542గ౧ 0 116 2౮ఛ0౧0/ 106౧6 10 09 410౧091 1౧౧౦891016. ॥ 18 ౧౦951016 ౮౫ 1169 6౧6౬10౧ 1౧891. 10! ౪064 10 8౧౦౪౧౦9 ౪0౬? 1౧|196 561 ర గ౧౧/
2. | ౧4౪/6 ౦౦0౧౭ 10 [819259 141 6106.
3. 01500065౬5 7౧986 615006౧568 00౪9౧ & ౪1606 ౪2౧66/ 0 10010, అఖ1810109 ఆంగ ! 90620 1 12/ (0౪౫/౧ ౧౦ 9౧9090. ౪4/06) | 2800011౧ & [6016 ౬౧6 100102] ౧౬౧౧౦ 70099 "819286 1౧6 106 01 (౧4 ౪0100 | ౧౫/6 ౮0౧౧9 0౮19000/565 &6 16 6౧౭౧1౩౧468 0 18 10 9/9, ౧6౧౫౩ ర4/ 1/68 ౪|| 09 [100 11/౧౦ 09౧14౧౧ 2౧6 &/9 1౧౪౪2016 10 ౧౦5౧౦ /4 క ళం | ౧26 ౧౦8018౧ ౪/ 00౧9 0 116 8౧౫.

క వ్యాసకర్తలు అతి

1. అచ్యుత దేవరాయలు, విశ్వనాథ 9. ఆత్రేయ, చిత్రకవి (రిటైర్డ్‌ టి.వి. చీఫ్‌ ఇంజనీర్‌, ఇండియా) రిటైర్డ్‌ పెర్సానల్‌ ఆఫీసర్‌, బిహైచ్‌. పిపి. యు.ఎన్‌. ఏ. “సహృదయి, షీలానగర్‌, న విశాఖపట్నం.

2. అచ్యుత రామరాజు గణపతి రాజు *ం వం పరిషత్తు సభ్యులు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌, థియే 10. ఇందిర, గుమ్మలూరి ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. టర్‌ ఆర్ట్స్‌ బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ స్టడీస్‌ సభ్యులు, అడ్యొకేట్‌, ప్రిన్సిపాల్‌, సీతా స్కూల్‌, విశాఖపట్నం. ద్వారకానగర్‌, విశాఖపట్నం.

3. అనంత పద్మనాభరావు, రేవూరి 11. ఇనాక్‌, కొలకలూరి ఎం.ఏ. పిహెర్‌.డి. ఎం.ఏ. బి.యిడీ. పిహెచ్‌.డి. ఫ్రొఫెసర్‌, ఆంధ్ర భారతి, రం. డైరక్టర్‌, ఆల్‌ ఇండియా రేడియో (శ కృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం, అనంతపు అనంతపురం. 12. ఉమా రామారావు ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి.

4. అనంతరామ శాస్త్రి సుసర్ల, ప్రొఫెసర్‌, నృత్య శాఖ, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, ఎం.ఏ. బి.యిడి. పీహెద్‌.డి. పబ్లిక్‌ గార్డెన్స్‌, హైదరాబాదు. ఎకనామిక్స్‌ శాఖ, ఆంధ విశఇచిదా లయం, 13. ఓబి రెడ్డి క. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. , విశాఖపట్నం. ర్రష్టవిద్యా ఆంధ్ర భారతి, శీ కృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయ అనంతపురం.

5. అన్నామలై, ఇ. ఎం.ఏ., పిహెన్‌.ఉి. ఇ క్ష 14. కమల, కె. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. డైంక్ట్‌, సెంటల్‌ ఇన్‌ ట్‌ ఆ్‌ థి ॥ క్‌ న్‌ (టల ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ ప్రోఫెసర్‌, సంస్కృత శాఖ, మానస గంగోత్రి, మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు. మైసూరు. 15. కమల, భమిడి 6/0. (శీ భమిడి విశఇనాథ శర

6. అపులాచారు త లో స్‌ డ్రై

న వమ ట్యాగాన్యం ఎంపి. 34/58, దొడ్డిపట్ల వారి తోట వీధి,

" తణుకు. ఎ-61, షీలా నగర్‌,

190, ఎస్‌.బి.ఐ. కాలనీ,

రిటైర్డ్‌ ప్రాఫెసర్‌, తెలుగు శాఖ, [2 ల మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం + " పేశ్వరరావు, తుమ్మపూడి విశ్వవీల స్ట 1-9-292/2, విద్యానగర్‌, ప్రాఫెసర్‌, ఆంధ్ర భారతి, శ కృష్ణదేవరాయ హైదరాబాదు లయం, ల అనంతపురం,

8. అప్పారావు యం. ఆర్‌ = ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి, 18. కృష్ణమూర్తి ఎన్‌, డన్‌) మాజీ మంత్రి, ఆం.ప్ర. ప్రభుత్వం; మాజీ ఉపాధ్యక్షులు, ఎం.ఎన్‌సి., పిహైడ్‌ డ్రి ఎఫ్‌.ఆర్‌.ఎస్‌.సి. (౯ ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ప్రొఫెసర్‌, రసాయన శాఖ, ఇంజినీరింగ్‌ కాలేజి! నూజివీడు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, విశాఖపట్నం.

వ్యాసకర్తలు తంల 2న 19. కృష్ణమూర్తి కెజె. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. 28. తిరుమలరావు, సర్దేశాయి. డిలిట్‌. లుగు శాఖ, ఓరియెంటల్‌ రీసెర్చ్‌ ఇన్‌ స్టిట్యూట్‌, (రిపైర్స్‌ డైంక్ష్‌, అయిల్‌ 'బక్నాలజీ (శీ వేంకటుశ్వర విశ్వవిద్యాలయం, రిసెర్స్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌), 14/150, కమలా నగర్‌ తిరుపతి. అనంతపురం. ' 20. కృష్ణమూర్తి జి.వి,ఎస్‌.ఆర్‌. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. 29. దొణప్పు తూనూటి ఎం.ఏ. పిహెచ్‌.డి., డి.లిట్‌. తెలుగు శాఖ, మద్రాసు విశ [ఫవిద్యాలయం, మౌజీ ఉపాధ్యక్షులు, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, | మద్రాసు. | సాయీ అపార్టమెంట్స్‌, ఎర్ర మంజిల్‌, "హైదరాబాద్‌ 21.5 ఏష్టమూర్తి భ(ద్రిరాజు. ఎం.వీ., పిహెచ్‌.డి. (కాలిఫోర్నియా 30. నరసింహారావు, వి.వి,ఎల్‌. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. వైన్‌-ఛాన్స్‌లర్‌, హైదరాబాదు విళ్ళ $ (విద్యాలయం, (రిటైర్డ్‌ డైరెక్ట్‌, ఓరియింటల్‌ మ్యానుస్కిక్ట్స్‌ లైబరి,) హైదరాబాదు. సరూర్‌ నగర్‌, హైదారాబాదు. 22. కృష్ణమూర్తి సొళ్వం ఎం.పీ, పిహెచ్‌.డి. ౩1. నొగమణే, పి. ఎం.ఏ., పీహెచ్‌.డి. ఎల్‌-?7, 10వ వెన్ట్‌ సీట్‌, గుంటూరు. కామరాజ్‌ నగర్‌, ఎల్‌ -బి. రోడ్‌ , ౩2. నారాయణ రెడ్డీ సి, ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. మద్రాసు. ఆం. హై భాషా సాంస్కృతిక ల గా వ్యవహారాల శాఖ, సలహాదారు, 23. కృష్ణస్వామి, మోపిదేవి హైదరాబాదు. మానవ ధర్మ రక్షణ సంస్థ 23-10-7, పురుషోత్తం వీథి, 33. నీరజా చక్రవర్తి ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. సత్యనారాయణపురం, నబ్‌-ఎడిటర్‌, ఆంధ్రప్రభ వార పత్రిక, విజయవాడ. ఎక్స్‌(ఫెన్‌ ఎస్టేట్‌, దోమలగూడ, హైదరాబాదు. 24. గంగప్ప, ఎస్‌, ఎంవీ, పిహెచ్‌.డి. ల ప్రాఫెనళ్‌, తెలుగు, ప్రాచ్య భాషల శాఖ, ౩4. పణిక్కర్‌, బి.కె. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. నాగార్జున విశ (ఫవిద్యాలయం, భాషాశాస్త్ర విభాగం, కేరళ విశ్వవిద్యాలయం, నాగార్జున నగర్‌, కరియవట్టుం, తిరువనంతపురం. గుంటూరు. న విహార్‌డి 35. పద్మనొభ స్వామి, యామిజాల 25. రాచసొలెది ౨౫౬౫ " “కవిరత్ని, "కుమార సరస్వతి, వంద్రశే, ర్‌ రెడ్డు కృష్ణదేవరాయ వళ విద్యాలయం, స్లాట్‌ నెం. 10, 31/సి, 28వ వీథి, ధ్ర భారలె (/ తిల్లైగంగ నగర్‌, మద్రాను. అనంతపురం. ర్‌ వు డి లట = 26. చిన్న సభ్యం, వె పటి. (గౌరవ) 36. పాండురంగారావు వాకాటి డైరక్టర్‌, కూచిపూ నా | న్‌ రోడ్‌ ఎక్స్‌(ఫెన్‌ ఎస్టేట్‌, దోమలగూడ, 105,. (గ్రీన్‌ వే ॥ హైదరాబాదు. మద్రాసు. క్‌ రంజన్‌ టి (ప రంజ 27. దేవకి యం.కె. ఎంవీ, సిప్‌ ద్యాలయం లా సర్కార్‌ కృష్ణదేవరాయ స్‌ ఆ ర్‌ ఆంధ్ర భారతి, జీ కలకత్తా. అనంతపురం.

626 సాహితీ నీరాజనం

38. బుద్దన్నృ్వ యం. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. 47. రమాపతిరావు, అక్కిరాజు ఆంధ్ర భారతి, డిప్యూటీ డైరెక్టర్‌,

(శీ కృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం, తెలుగు అకాడమి, హిమాయత్‌ నగర్‌, అనంచపురం. హైదరాబాదు.

39. భిమ్‌సేన్‌ నిర్మల్‌, ఎం.ఏ., పిహేచ్‌.డి. 48. రాధాకృష్ణ బూదరాజు ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. యు.జి.సి. ప్రొఫెసర్‌, హిందీ విభాగం, రిబైర్స్‌ డిప్యూటి డైరక్టర్‌, తెలుగు అకాడమి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, హిమాయత్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. హైదరాబాదు.

40. రామకృష్ణ కోరాడ ఎం.ఏ, ఎం.ఫిల్‌

41. మణి, బి.వి.ఎస్‌.ఎస్‌. ఎడిటోరియల్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌, డైరెక్షర్‌, స్వధర్మ స్వారాజ్య సంఘం, పబ్లికేషన్స్‌ విభాగం, “రత్నప్రభ, నెం. 3, 1వ క్రాన్‌ రోడ్‌, తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు, తిరుపతి. కర్పుకం అవెన్యూ, మద్రాసు.

42. రామక ఎష్టమాచార్య, నండూరిఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి.

43. మలయవాసీని, కోలవెన్ను. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. మాజీ అధ్యక్షులు, అధికార భాషా సంఘం, ఆం.ప్ర. (ప్రొఫెసర్‌, తెలుగు శాఖ, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, 35, జవహర్‌ "నగర్‌ కాలనీ, పి.జి. రోడ్‌ , విశాఖపట్నం. సికిందరాబాద్‌.

44. మహాదేవ శాస్త్రి కోరాడ 51. రామకృష్ణా రెడ్డి బి.,

ఎం.ఏ. (కంపారెటివ్‌ ఫైలాలజి), ఎం.ఏ. (తెలుగు), ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. (ఎడింబరో)

డి.లిట్‌. (కలకత్తా) డీన్‌, భాషాభివృద్ది పీఠం,

(రిబ్రర్స్‌ ప్రొఫెసర్‌, తెలుగు శాఖ, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం,

(శ్రీకృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం, అనంతపురం) "హైదరాబాదు.

60, సింగరాచారి స్ట్రీట్‌,

(టిప్టికేన్‌, మద్రాసు. 52. రామచం(ద్ర, తిరుమల, (గౌరవ) డి.లిట్‌. “మహామహోపాధ్యాయ, 'కళాభారతి?,

+3. ముద్దప్పు, ఇరిగేపల్లి ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. 'పత్రకార శిరోమణి" తెలుగు శాఖాధ్యక్షులు, ప్రభుత్వ డి(గ్రీ కళాశాల, 1-4-880/17, బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ బరోడా కాలని, అనంతపురం, స్తాదరాబాదు.

44. మోహన్‌, జి.ఎస్‌. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. 53. రామాంజనేయులు, కె. ఎం.ఏ. (తెలుగు), ఎం.ఏ. తెలుగు శాఖ, “జ్ఞాన భారతి, (లింగ్విస్టిక్స్‌), ఎం.ఫిల్‌., పిహెచ్‌.డి. బెంగళూరు విశ్వవిద్యాలయం, నిఘంటు నిర్మాణ శాఖ, భాషాభివృద్ది పీఠం, బెంగళూరు. తలుగు విశ్వవిద్యాలయం,

శో క న 'స్తాదరాబాదు. 4వ్‌, యు దా రెడ్డ, పి. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. 54. లలితా కుమూరి్కి సుసర్ల ఎం.ఏ., డి.ఎల్‌.ఎస్‌సి. ఛతురాలు, అధికార భాషా సంఘం (ఆం. ప్ర.) 0/0. (శ్రీ, ఎస్‌. రామగోపాల్‌) హైదరాబాదు. “2న రా ॥ 48-9-16, ద్వారకా నగర్‌, 46. రఘునాథ శర్మ, శలాక్క ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. విశాఖపట్నం. ప్రొఫెసర్‌, ఆంధ్ర భారతి, 55. విజయ లక్షీ, కొల్లిపాక ఎం.ఏ. (శ్రీకృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం, 0/0. డా. కె. జనార్షనం, డెంటల్‌ సర్జన్‌, అనంతపురం. 9-% ౪ మైన్‌ రోడ్డు, నంగనల్లూరు, మద్రాసు.

వ్యాసకర్తలు 627 టపాను 56. వీరభద్ర శాస్త్రి ముదిగొండ, ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. ర5. శేషగిరిరావు చీమకుర్తి రిటైర్డ్‌ డైరక్టర్‌, విజ్ఞాన సర్వస్వ కేంద్రం, (మాజీ) ప్రధాన నంగ్రాహాకులు, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు విజ్ఞాన నర్వస్వము, ప్రశాంట్‌ నగర్‌, హైదరాబాద్‌. 1-9-34/4/5, రామనగర్‌, హైదరాబాదు. 57. వెంకటరాయ శాస్త్రి వేదం 66. శేష శాస్త్రి, ఆర్‌, ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. సుప్రసిద్ద చారిత్రక విద్వాంసులు, కన్నడోపన్యాసకులు, ఆంధ్ర భారతి, 4, మల్లికేశ్వర గుడి సందు, లింగి చెట్టి వీథి, శీ/కృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం, మద్రాసు. అనంతపురం. 58. వేణుగోపాలరావు పప్పు 67. శేషేంద్ర శర్మ, గుంటూరు ఎం.ఏ. (సంస్కృతం), ఎం.ఏ. (తెలుగు, ప్రముఖ ఆంధ్ర కవి, విమర్శకులు ఎం.ఏ. (ఇంగ్రీషు), పిహెచ్‌.డి. గ్యాన్‌ బాగ్‌ ప్యాలెన్‌, గోషా మహల్‌, రీజనల్‌ డైరక్టర్‌, అమెరికన్‌ ఇన్‌ స్టిట్యూట్‌ అఫ్‌ "హైదరాబాదు. ఇండియన్‌ స్టీన్‌, 68. (శ్రీ/నివాన్‌, వేదాల సి.ఐ.టి. కాలనీ, మద్రాసు. స్థోలర్‌ ప్‌ చర్‌, 59. శరత్‌ బాబు, రామవరవు ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. 160, క్లే డ్రైన్‌, ఎడ్మండ్‌ , అధ్యత్తులు, థియేటర్‌ అర్డ్స్‌ విభాగం, ఓ.కె. 73013, యు.ఎన్‌.ఏ. పార వవిదాలయం, 69. (శ్రీ;నివాస రెడ్డి పి.ఎల్‌. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. టాం. ఆంధ్ర భారతి (శ్రీకృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం, 60. శంకరరావు, ఎల్‌బి, ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. అనంతపురం. ప్రాఫెనర్‌, తెలుగు శాఖ, (పెనిడొన్సీ కాలేజ్‌, మ్రాను. 70. (శ్రీనివాసాచార్యులు, బొమ్మకంటి ఎం.ఏ., విద్వాన్‌. 61. శర్మ, ఐకె, ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. (మాజీ తెలుగు సంపాదకులు, డైరక్టర్‌, ఆర్కియాలాజికల్‌ సర్వే ఆఫ్‌ ఇండియా, దక్షిణ భాషా పుస్తక సంస్త మద్రాను), భారత ప్రభుత్వం, జనపథ్‌, 1-9-311/5/1, రామ్‌ నగర్‌, న్యూ ఢిల్లీ. హైదరాబాదు. 62. శారదా పూర్త శొంఠి ఎం.ఏ., (పిహెచ్‌.డి.) 71. శ్రీనివాసులు శెట్టి కె సెకైటరీ, శొంఠి రినైజాన్స్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ ట్రన్ట్‌, ప్రాజెక్ట్‌ ఆఫీసర్‌ (రికార్డింగ్‌) యు.ఎన్‌. ఏ. తిరునుల తిరుపతి దేవస్థానములు, తిరుపతి.

63. శాస్త్రీ, ఎంంబి.బి 72. (శ్రీమన్నారాయణ మూర్తి ఎమ్‌. బి.ఇ. (సి, బి.ఇ. (హెచ్‌), ఎమ్‌.ఐ.ఇ., ఎన్‌.ఐ.వి. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. కన్సల్టింగ్‌ ఇంజనీర్‌, 83, మెహర్‌ మేన్షన్‌, డైరక్షన్‌, ఓరియంటల్‌ రీసెర్చ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌, అవతార్‌ మెహర్‌ బాబా మార్ష్‌, శాంతి నగర్‌, (శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్‌. తిరుపతి.

64. శాస్త్రి ద్వానా ఎం.ఏ., ఎం.ఫిల్‌., పిహెచ్‌.డి. 73. (శ్రీ, రామ్‌, శొంఠి ఎం.డి., ఎఫ్‌.ఏ.సి.ఎన్‌. లెకృరర్‌, తెలుగు శాఖ, అధ్యక్షులు, శొంఠి రినైజాన్స్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ ఫౌండేష! ఎన్‌.కె.బి.ఆర్‌. కాలేజ్‌, 3042, కార్మెల్‌ (డైవ్‌, స్టాన్‌ మూర్‌, అమలోపురం, ఇల్లినాయిన్‌, 60422, యు.ఎన్‌. ఏ.

628 సాహితీ నీరాజనం గ 74. (శ్రీరామ అప్పారావు, పోణంగి 81. సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి వేదుల ఎం.ఏ. (సంస్కృతం), ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. ఎం.ఏ. (తెలుగు), పి.హెన్‌.డి. రొైర్‌ డైరక్ట్‌, తెలుగు అకాడమి, అధ్యక్షులు, తెలుగు శాఖ, హైదరాబాదు. ఆంధ్ర విశ్వ కళా పరిషత్‌, 75. (శ్రీరామమూర్తి కొర్లపాటి విశాఖపట్నం. యు.జి.సి. ఎమిరిటన్‌ ఫెలో, తెలుగు శాఖ, ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్‌, 82. సురేశ్వర్కీ బెంగుళూరు విశాఖపట్నం. యు.ఎస్‌.ఏ. 76. సత్యనారాయణ, కొడవతి. ఎం. ఓ.ఎల్‌. 83. సుశీల టి. ఎం.ఏ., పీహెచ్‌ డి. రొసెర్స్‌ అసిస్టెంట్‌, ఓరియంటల్‌ రీడర్‌, మోడర్న్‌ ఇండియన్‌ లాంగ్వేజన్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌, మ్యానుస్కిస్ట్స్‌ లైబ్రరీ, ఢిల్లీ యూనివర్సిటీ అబిడ్‌ , హైదరాబాదు. ఢిల్లీ " 77. సర్వోత్తమరావు, కె. ఎం.ఏ., పిహెన్‌ డి ప్రొఫెసర్‌, తెలుగు అధ్యయన శాఖ, 84. సూర్యనారాయణ, కోరాడ ఎం.ఏ. పిహెశ్‌.డి. (ఓ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంజు: మము కంప్యూటర్‌ విభాగం, తిరుపతి. 7 సా + చంది పప జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం, 78. సుందరరామ శర్య/ కోట సను న్యూ ఢిల్లీ 1395, 940600, సళ లవ ఉ/కాంగిణ య 94క5ళ్ళననను ఎ... కళ్ల సూర్యనారాయణ శాస్త్రి ఖండవల్లి ౧౧౦౧6: (510) 449-6256: ౨ జష్ల మరలు.” “వేద విశారది, కాలిదాస రహస్య సార్వభామ, యు.ఎన్‌. ఏ.. ' క “ప్రామాణిక విమర్శకా([గేసర ల భారతీయ విద్యా నికేతన్‌, 79. సుప్రసన్నాచార్య, కోవెల ఎం.ఏ., పిహెన్‌. డి ముంగండ, తూర్పుగోదావరి జిల్దా. అధ్యత్షులు, తెలుగు శాఖ కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం, 86. సోమిదేవమ్మ, జి. ఎమ్‌.ఎస్‌.సి., డి.లిట్‌. +" రిటైర్డ్‌ ప్రొఫెసర్‌ ఆఫ్‌ కెమిష్ట్రీ 80. సుబ్రమణ్యం, విఐ. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, ఎం.ఏ. పిహెచ్‌.డి. (ఇండియానా), (గౌరవ) వౌఖపట్నం. డిలిట్‌ (జాఫ్నా) మాజీ వైవ్‌ ఛాన్స్‌లర్‌, తమిళ విశ్వవిద్యాలయం, డైరక్ట్‌, ఇంటర్నేషనల్‌ స్కూల్‌ ఆఫ్‌ (ద్రవిడియన్‌ 87. హేమలత, జె. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి. లింగ్విస్టిక్స్‌, ప్రిన్సిపాల్‌, సాయిబాబా ఇన్‌ స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ “సెయింట్‌ జేవియర్స్‌ కాలేజ్‌ పోస్టు హైయర్‌ అెర్నింగ్‌, " తిరువనంతపురం (కేరళ). అనంతపురం.

న.

నాననా జ్‌ మున. "2 స ప పాలీ శ ల - నేనే ణన. న. వ్‌ (22 | ల నం రసు. ఎ తం. ( ద్‌] ఇ . ॥ న సర టే. “న్నన న న లం! + షస న. ! టీ న్‌ ః లక ల్‌ ర తంల య ర రు ః రంత నను... శ ఎ . న న ననున న తం. | నం = ప .. ము ము నం న. క న న న న రు గ. భరత ననలరు.. య... . వ ను వమ. యయ యయ... పనన ల చయం వ న మ్‌ స ర యయ... స నం రి 0 వలదని 0 మంట వంటో ఆ యయ యయ... క సప య యు యాం రర యు ను... న ననన న. ర న. క 1 గలనా రచనల క తం పరర యు న గ. ( న న రే తర త రం లీల ర్య లల ర్య చల ర్య త వచ ఉం 2 | న వ! న! తల కటల న్‌ అం చం కం [క ల ప క కిలా ల కం రోల ట' లలల కలం లె ఆలా! లే ర ల ధర్యా ల లర్యీత్కాళి. టం ల సం? రల రో త న ము శ నం తలల కసం ల రర కీ రకం లన రల చ ఉన లం రోం కలల నం కిలో యును వం రర న లం కంల కంల యారు రర రు నన చ యే! స ంంంంటరరట్‌ లి లనీన ల లక బ్యా! నలం రే. రర సస న న రాం. యా ళా న్‌ నత లి లు రు సంజ! ఈర, ల తల సం పం రరర ననన రల న్న స్లో రానే దీర క ణక కాని యు. యత ను కనన న కం కం యల క! నం కం టం 0 ర మం తత స ని కల క 1 చం కల లుం న కను కాం 0. రర ర్‌ జో! రు చ్‌ కళ. టం పు యలు త? నల క టం కల టం కంక తి! తి చ లం ర! గో! య న వను హల హం. ర్య కం టం ఆటం 9 రర ననన న ర. రర 3 దం కం కరన శ ను క రి... 2 పన వ రర రీభాల్వీ కలల న అంక లలనా రణ దం అ రయ ని తవం “4 రం స కల లి నమన యలు యనం రం రర నంట రతా ననున హు న ల నర మరన నమ న తలలం రయ చ ల న ల లు రన ల! హం న నం సా ననన టం న నం నను ర ఇప కం న తం లత నన త ర రన పప యం చయయడం. స రర ననన న చం త యం మ రూ న మం కన తరం రట న శరన న రత కం! రం. ననన ర య నన మ ల యో హన న ల యారయయు తుం ఇం లం తంలో మ యయా చనన రరర రం నం... అం కవన సు భట కరు చలం ల స నటట ల వ రయం ల ల లం ర ననన ను న. నం... న టి దర యర. న ర లర క ర ల్‌ యత రయయయయన న ళ్‌ న ముర ్రి ణన ర “చలన త క క రం చట ల క! స్త్‌ లీ సవల జరం లా. నల ల టం వం ల ళం 2 పలల. స న న [కం 3! రసన కం కం రరర య తలం న్‌ ల య 2 సల వ సనన టు తు ర ల రం 9 య డా న ననన తి చ చ లరేలలటు మం లా డు రం న న; క న ష్‌ లం ల న్ని! నరుల. రను హంస ము ్‌ న ర ర! ల నలరు అం ర వ రీ లం నవవ లం లన టం టం. గ కళతో. తరం ర య మ నన ము ము నర యయర యయ లుం ననన తనల స! రకు న అ న యతడు వ రం రతారతులడి ర ర టయ ల ను న ర మై సు రయ స ల రలు సరసుల న రయ ర లనే ళ న క న. ను న ను నను న రం లం సం! త యయా న తర స్త గ కరర యయ నో ప చం నం ఇ! ల కంల మ గక రరర యయా నని న క ము రన స్టా యయ శం ర కిరీన సో! సన ను మ కళల అల లలల న రోం న ర న్‌ న ను ల న రకం ష్య ్‌ యు యన 1 న త ననన మ న. [ న యరయయరయాలరయాను కట్‌: న లస ల 1 నను రను రయ రు ల పసన పనస న ము న్న స లలా: రం వం లోల రో న తంల తర కంకి! జ. [క సరయు య 2 రల రక స ల న్న ను న న న నను ఇ రీలు యయ రరర 20 న ను న యరయ కం చ ము సు చ చుం. మా న ిం! [నుం లి నళ లం లం ర మ టక నం యయ నం న న న మ న యయ రకం ం ఇ నలం ల క న. క న నర వన న మ గ స న రర ననన రం లలల రు రర న! న ననన హన “లతల కల ల కకం లి. రం ర్వా లో మ న స ను మ నన కలల లం రల కలం లం లీల కో చు ల ఇ. క ము చ తలం! త వంకల క నల అర. గ్‌ న య ను ఇ క యయ నేం ౮. చ రల కీ యయ తం యు రకల చ సు అచల ర. గ్ర అ ర్వర్కొ శర్వా! బిలీభ న క ల స న న న య లర! గ్ర బి! యయ మయో న ని ్ట రయ న గ తంల స రం లి యు నయనం ఇం. తండి ర క 1 క న న ల; లే పలల లిం చం ఇ ర ఆ ల రర ర ర కల క్క ఇన్ని! న రా ర త చ స్క! లి. (గ్‌ భి న చ ననన మం స్య గ్‌ యన ల ట్‌! న రోడ న న రచ క ను న్‌ ల ఇ సు న న క రం! న న క రల ఇ లం సి ను యు చ పి రవీలర న్స నన్న యయ. ? 2“ న స స నయం ఆం నం కం. ర న ప న హై నై న గ కన్‌ లి గ్‌ మ వ ఇ పం. ళు న రం పం. యత న మ 1 క 1 యన క గలరు రం ల సలం లర శి ₹ పం లీ! క క అ ద్యక్యరే లం సయ రరర తరు రల 6! లి లుం. క! ఉం రం రల న ర ము రయ ననన. న క కలలకి క కఅర్క ననన హ్ష్‌ న సు న రంది ల క ఈ ర 9 కీలక! రకం రతం వేల నం నం నం యయ ఇగ టా, యయ డి ర త క రలు రు. ప్న | వం రు లలల నన మై [ లో రుల ల ల లం రలు కి కల చలల నం యలు ము ను ము స్‌ యుర్‌ ర నరో ట్‌ ల లం 1 క స! న పంల రయ ల ర తం లై న లి టే ్క్‌ 0 కరం లం కంల న! యకం న తు! న పండ లలల ర కంట వ కత మలు న న చలం రల లం ఉం కలల ర్య! అరం క ఈ అం కో! ట్‌. యత కలకు త లం క ఏం కరం ల నం కీ ర యు అధి! వ ల షన జి క్‌! న ను సను స ల నీ రం రం రం రం లం ర నం ళం యయ రం కం లర రకం రం రం ఇ న క ఇర కలన్యిళ్ళి నం పు తంల యు న ను న యు టర రం లీ కలో రొ రథ ల లం వ లం రరర కంక త త రత యు ల ఎట లలల కలలా లలి లం పరర లం ల కలం ల కట్ల డల లతల రయం.” స? తత కన్నా, రన కలం లల ర సనన! ర సం న న .. వలన కం రుం రల ద లం లి రుం వం రు. చం ల్‌ ము నను న న రం కంటం లం క రర్యాద నెటు రక్‌ థర్యి స నర్‌ లం ఇ ల ర నం! రిల రన నుం రరర ము ను న నయ? ర ట్‌ యన లప బం ప రంల రం ల లం లం వం రయ రియ టం క టం త్‌ రట యయ ర్‌ ర నం రిం నం తలం గం 9 ల న క రల న ల క నత తయ ర ల ను ను యల రతం నన రోం ర్వా కలి వే నరం న లంక రతం టిం కం క క నుం నలం చ వజ రొ చలం ర రం కం దతం ఉర లలల? త లం నం. ను తర యరతను లంత రం రవ న పం చతర ర తలం 2 [కంల రను శ కలల న తం న లలా. రం కంర రుల రట కలను ఇం ల ఉల కా శీ కన 0 ర్య రం చలం లం. రురు నా యు ల న యయ టే రటల్‌ లోల రవ ల లం క రకల లం కిక ంక్యొ ను య 1 క నం క టం ర అవ్‌ ల టర్‌ రిం లం డి ల యర క నేల స తి నతు న వ ం నరు. చన న యు తు రయ రు ర న తం రు తం! యంతయు లం లం లి క యవల యి న యం కరు చల కట క యన యల యర ల రల లం లం లం రతర కో రం కం రజతం లం ల లం 9 ల | రటయయయయరయంు లారా వల లిం కలకండ ం ల రండ దర రో దినం ద్వా! ర రర అ రభ! క టం దల పటం ల వనర కం నేఖ తం కీ ఇర్వీక్యొ, రక ర్య కలం. చ రి ర క యయ టిం తలరసరటో కంలో రేల లం రవం రం రల చం కం ర క ర “డి 9 00 శి ర్వా కో! ర రం 3 తం! రరర పం కం ల లం కం నకల యయా ర త ర అల 94 కం కల! తన గీ టం రం తన. రం లం రం క యిం. త రం రట క 9 లట, ఆ త్య! లీల రంలో ర లం రరర కం తం లక లిం తం రం అం రం. న రచ కర తళ లధ కం సు రధ రం రాటం క తం యర కం. రంది కా అం. పల లం ర ళం క కోల రల నరం ల కకం రల రీ తలల రట 1 చ లు యత యు... తరు డం రోత రల రం కవల లం ల కంక నం. లం న ర ను లం కం ల లేల ర అప ర అలం రుల... రకం క! ల్‌ లం ఇ దర క క రం ఉం రి ళ రం ల ల సరయు! రరర క స! రం. సంలు రం కం లం లం సం కడ న లం చలవ ర రత కం డ్యో! ల ట్‌ సరం చల కలం కలం కం 0 34 ర నర గ్‌ ీ లాను రు క కలం కొ సలం కాస లం కం కం చం పటన పన ర యి నం కం ల యయ న తరసా రల ననన తయన యం తిర నం కరం కడ డు”. రం యయ తతత టి య న స న్‌ తర వం డం కత చి రిం ర ర ఉం కట్‌ నం క దం ల ల సం, “7 కృాషర్సీ ల 4్కి న న లీ. ర్యా కలర్‌ ఇ శన రిలం ల ళల టం న వ పం రల ల ల ల యాలో లం ళం కళ, ర సుం. రంల లర ఇం రిం కన రదర క యయా రాళ ల రకం క లం త లం క! కంల ర లం టం క! య. రం కం క య ర టు చను కరు. లర క ఇ న్యా! స్క లల తై ర కుం. ర కరీం య్‌ ట్‌ జ్య న సనం లం కం. లర ౯ ర కం లం క రా లర లం. [ర న చతల రన రర. తు పరం టం ల ర కల ర రల చా ల క రం ఉర ల క నలం కంక లం! న న ము నల! కష య రురు? నలల, 4 ంక్య! స. కుం నం ఉల లంక కలం ను లు నను న న. స కన రర ఉల రయ “క్‌ రర రయ. “2. లల కం తల్‌ యనం లం? లమ అన టీల లక సళ్ళ!

• మ. యం. ఈం కక ళన రం నకం గతం కు ల వంతు కం వం క కను గి తుం”. బి న! క 5 యక రంల లం కక్‌ అనల రం తలం. లెటల ళు ల వంకల లలి ఇన కం న్‌! తంట. లయను రల గి రాలడం! టం 1 వరత యలు ర యం కల వం రం రంల రం రం క్లో త లంచం 2 రోం ర లన కకం ర ఉల కా! లక రండు అం ఇ 1 సం ద్యర్మ న్స, + నంత వ నం 0 కం నం తలో రు. ను స మ న. మ న న రు రా రల చనన ను ల. యు తు లం నలం రల రి లక ల ఇ ననన లొ కరత వలల న తన యం 0. కం! ర తలం మరం ర సన క లం టం + లం శ్కా వం సీ వ. న లో తం. రంల రంల ఉన లం 4 రయ న న ఉల కల లం రీ వరత ల వల లి తు లర సం 9 ల కే షం క తరత ను న రర ర యం న ర రం ర క రతర ల పిలి లలన ర. లం ఉం నం నేరం ల “నక నం డం నలో లం ర 1 సరన యయ టిం లు పంతం రన నన న. కళలు త రకల నం ర కం రన ర లన కం లలల న్‌ కలకల ల కలలో జన్య ల్‌ త న టవ నని స వ. నం ము లన... గడం తత న ర క ఖ! తతత టం స క యయ సమత గ్‌ రర 4 నన ను ప న మ న. తతర రల టరు క 94 క ర 2 లం గ్య ల *. న లె తతత కలల. రర ర లలా టల రాల అక. త స స నీలం క ఉక్క ను లం. న న న న న స టంతో క శ్‌ పలకల టల కన తయత య ర న న త్‌ ర ల కలల్ని రోత ద్య కీల వం రు దర లట నట క రరర లం క నర న తంల శి లిం కం రల యల లన ను స ురయలయలత న టి టు? మం న్‌ రం రం 2 స రయం. "2. సం ల లంకా! యయ సక క! రట లం”. నునన కం. లు పు ళ్‌ తత న యన షన రో ధమ న తం లిక రతన ను ర పం సం ప లే ల క న రు ర న .. మ ర. సన న | వి గ్‌ టం లత న్‌ న న ము మ. | సు ల ముల అపాం ర్య ర కం తిం కిం. న స రం. యంపి యయ స న. | కం ల సం యి అంత కర క ర ర వం తంల 4 రను అక్క ఇ రగ ల శీలం క్య ల లీలల దం కం 04 6 ర ఈ విర్వా. ననన రను యచట 2 వషయం లం లంక యయ తయ సనన న ఫు కత ర అ! టల రం ర టీం పం రల కం గ లో కల వ. భం త్వా శి శత యు ల చ. కం కం తలం ల వ. రయ రిలే ల ళం సన భు . న ర్త నస ననన తి మ చం న క నం ల నం ళో బలం రి లల ఉల రం లల తం 9 కం ల మం! రను ర య స ల్‌ న ను తలం. ఇంతి! ర ర ర ర గ్‌ క వ నం న న స క ళం ల! న లో ళల 1 కల్సి. 1 లలో లక్కి క స 1 నక లో ల తలి ల లలల రాల ల్యక్కి శకలం లంత యిం! త క్కాలి,. వ. లేతు వం గం నల క..." స ర! క గ న 2 న. యి యుల స. లీ గక లల కరీం క 6 రన! రన స ు యుల ల ని రల చసన కరు తల్లే యటం మ న ను క న న మ న న క ను గ్గ న సిం [నితిన్‌ చనన ల క కష రిం రీ! న యట రకర రరర! ర. | న ర నం 2 తత ర మం! | రరర క తీ రిం వం రన న్య. రలు లంచం కం చంపటం తన లం క కి న ( తలల నాల. రిక ర ర; ర్కొ న ర్య ఇం జ్యో! లో అక్కొలాం' నప వం లే త మన మ న కం లం న న! న కం లం సంసల ళ్‌ వమ త! రి అరక ఇ. రం! ల లం కే. కం. రల జ్వల. శ్వ నటల సంవ టటతటవ పలా క టిం స గ్‌ ళు [న న లి స ల రల! రీ రిం న య యన ర ల పనస వరం చు ల చ స యు అలం కో సనన టు 2” వ రం ల ఇని రం చ ళల. టు తర లర న త కుక న పం లోట లి రక ని ర తన యర యని స ర పలకటం తల రం టం నలం రం తు ల మం. కరీం రం రం రి నీ ఈం క రం రన లం కం లలల డలం. క టం తలకి లం న న ంరతరరల మిం భం“. కం రంల ర్వా కం ర ఇర కం న నర త న నం కలం కో కల తు య ఇిర్విక యి తలం ర అచ వల లం. కం నర క 9 ల రం 5 “6 తగల యతడు నం కక రల క సలల క న; రవం కలలకు కరంటు ర మ మ ను ను చనన న ఐం కల రల లం లప,” ు ను న సం... ర న. న దం వన. శిర టి త్వ అర్య! ర రం స ను క ర రు! ననన హ్‌ న మ లు టు లం వలం ననన సనన త ము స న మ రను ర్‌ వనమున తను ర లం, లన రం రం నం క ఉం రి రచయతల లల క లల ల నటం క్వ: త క! పలల కలం క సరయు న న 1 నున మ హా తిం తం రం రం ప ర రు 1 కల రం ళం రీ కలం కల చనం కిల క రం న. యత తం. యయ ళన రం... త ర న ను మ. ల లిక యు లం క ఇ లీభ న త రం వ న న తల”... త్యోధ రా ఆ లో ల్‌! మరం కం లం ళం "0 న టికి! త! ల నరం కం రర కలం టం రడ ర్య కీల! ర క ల కలల ర రంల క. న 1! వం లన ల జన్‌! సు న తట యర ఆ చై. ల స లు! నన స "ఇ స * లిక! నార రంల రం రం రం లం ర్య ఉత! న రంల రర యు త ము మ రా రు ల, ర నేం న లట న సంఖ కృష నాని న్‌ న్య. కంర నిరం గల! ద కలం వ్యాన ల కం రేం ఇ. నయనం ననన ర! ! కం న. తరలి స షం త లం ఉం కం రం ఉర కరా ర నను నా ను మం నరం బర కట క ఏర! తక షం కర బంతులు ల ల 0 య స స కర ననన రం ప మ. రు మా ర టర క ఖడ్వి: రు న ల కరం వంటల ల లి ల యం కకం రర లకి 5 ళు! రం కతల. న త క నలల లల లంక పలల లర లి లల క ధక ని సరు నర ను న్ని రోల నం ఈ. సనన కంల. న సనం న నం టిం కు న! రంల క న న! రో నకల కీ ర స. రం ర్యాకల లంక! సీ. రం రం రం లం! నం ల న ర న రం టం 2. తున 9 ల కల. త, * న న ను. రిం కం. వి క శక్‌ నర ర ర టంత ళా న క! రి రం కక ఓ త4 ర రం రతిిల గ త న - స కం కం! సం క! న్‌! స ల: లో సంకల ోం ల న స (1 తల షం న తల్‌ న మ ( రం లు తు ర న క రల టంట కం ఏలి రత న న ము రర లం! కంర యంయాయు న! న! కి పనన న ము 9 క తలు గక స | క్‌ క. అ టర్యళ రరర క్‌ 1 కక ల4ల్య ళల న. సప ం 9 ళల ళి ల క రర రర యత... మ / గ రుం యు తరం ర న స న నరు ననన సై నై ము. ను న నన కయ త 1 ల త ల టు! 'ఇర్మె న. క ల సిం. ర 3 కం ర నం గ్య! రసన ల చ / స్‌ న సారూ ప న న న నం రం క! భయం న రాలు రం నన నం తన! న న సం తయరు 0 వం నిం రన నం న న ( ను నను తం చన న్‌! న. లం నలల ళ్‌ నమమ సు మనను మ 9, టి తం క్కి, క న నిం! ను నం. మ కక్క అన్‌! కర్‌ చ న. ఇర్వాక్ళిం, న ఈ! ం త ల! రా ఖాన: క క ల న్‌ నం రం టం 2 నం రం ల కలం క న! (న సా యట న. నకు ననన సు! ర న నం న స సం సం తం ౯ రుం న ఆ రల. ననన క ర్‌ రతన ుతలల్‌ న రం రం ల ల! స క న? ను త లం యల లం లం వ న రన టి ఇ న లు న స నల కం లల గి 9లో కా 5 నం ల్ని * లం కనన 1 ననన లం లం కం లర క రర లల లంక కిం లం ర నం కసం 6” ర ల [మక క క 1 క | ర లలల లోల ల నలం. న్‌ జే లకి యర దయయ ఫ్‌! రకర టం ల, రన కల క రి వ ర! క క కం! లతల క సుం యం లం కం నం కంర సరల ర్స్‌ తరం ర న్‌ కి చ క లి స్టో రతన న లై రు మేల లత్య! నం రష | క క! యం నం తిం స శర్వ అర క 4 న వల కం లల క4 (| షష 1 న న క న స యర కంర కం కక, 0 1 రేటు న స న కం. టం క క కం లీ కక కీ కిం రతర లత క క ర న ర టల శి శిల ళ్‌ క. క క్వెస్ట టి ఖ ర్స్‌ ఉర కకట సక శ ల స క 1 తస న ర న స ల! స శల లక్కి గ్య! క్ల లి ల రరర ను! టక 1 క నో న క! కి లి లోల న. న! న రం లీలల 9 కం కం కం క కల కం క కళల లీక 6 టీం క. సక నం. చు య. వ న. సి య్‌ రం కరం కం కం కం కం క క త్‌ న. వ. కళ రన న ర ర తంతు నం న. . [నన న ము... య్య! ర్‌ ప క టు టం, పపం న న క క క షే క 1 టం టన రం టు టం క రు న స నం. స క క! సే క క స క 1 ల