Telugu Sreematratpathapagiri Khandamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| ఇ ళం . . ర్రాిమ 9 ంలు స గ్‌ తా లే ల టమ స రాగ స్ట / న్‌ ళన ౧ సన గు జ స శస. న రం. ఎస టుననం ీజుం టం ద్‌ ర న్‌ ల హా ను (నే వే ల లే... కలా క సట స కు గ. ల హ్‌ సల ప టు ఉారుల టన స న శ? ప స మాం షనన్షా క స. వనళ క్‌ యో నం లి ల! ల లేల క న గ ల! క ర్‌ న. నం రన న క్షం గె టల తోన్‌! గ్‌ మా నో నశ ఫ్లో |. . అనిల త 1 గం న్‌ సళ) ళ్‌ తం, ఆ డు ప 1. వయం టు టలు నుం చర పే. లె పన్యపు కొ చం జాడ (య నం ర లో త! కున ఉస టం నట నళ రం నా. టన క్ట పో మరా. భో ల కస సశ ని, న (కాయ లా నన ఘూ స శయ ల మ! పరచ సే నం టీ నా పస్తే = రన క న స నం న న టా వు నంగ క. వో పనా సట రలం లు యు మాట న న న! మ స న న. చ 'వీళి భం ర్స కల న్‌ జ |! ల న ర శ ఖ ల్‌ నోటు ష్‌ క ర పను రాచ స ఇ వట లిం డో న వై నన స క య... యం లం తో నన రమ (1 సుం వ | . | స ల రయ ర వలి ఫ్‌ ళ్‌ ర లీ హం ఇండో గగ? గట క వనము వ రం లా , లు” నక స్ట యే న. లల చి - మ్మే. జ్జ ప ॥ న్‌ గట ం | ( ౮9౭9యూాలంషభకూల ఈం లా స ఖై రానా. ల్‌ న్‌

శీనుత్పృతాసగిరి ఖండనం (స్థల చారిత్రక ప్రబంధము) కపిలవాయి లింగమూర్తి

శ్రునుత్చృతాసగిరి ఖండనం (సల చారిత్రక ప్రబంధము) త టి (పరివర్దితము-సుపరిష్కతము) న లీ ధ్‌ క్ష; ద్సి ల్‌ క. లూ

(ప్రథమ ముద్రణ : జనవరి, 1983

ప్రతులు : 1000

ద్వితీయ ముద్రణ :జనవరి, 2004 _

ప్రతుల్లు500 భరణ న దా "న్నా లం న

ల్లో తట = 22న [౬ వెల : రూ. 125-00 ల. లో క హైద ౯6 క్‌ ఖే

చిత్రాలు : డాః టి.వి, భాస్కరాచార్య, యం.ఏ,, పిహెచ్‌డి. ముద్రణ +

శ్రీ సాయిరాం ప్రాసెస్‌

లకడీకపూల్‌, హైదరాబాద్‌

ప్రతులకు :

కపిలవాయి కిశోర్‌బాబు వాణీ సదనం", ఇనెం. 17-110, విద్యానగర్‌ కాలనీ, నాగర్‌కర్టూలు - 509 209, మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా. ఫోన్‌ : (08540) 226437

వ. సు. న. న్‌ా న. ము ప. . ర్పితము ్‌ | శ. వ | న. పసి లు న వ. మ ల వ. ప పల్‌ గ్‌. ॥ మ 1 న్న ప. . | న. జు షష్ట న న . య -. ప్లవంగ . _ప్రవంగ అషాధం . వ నానా ల ణం : 26-2-11 | త శ్రి మాణీికొ, త్వవిధాయి సంబ నమ . ల వ వినయమున సే ల న జాతం గొలిచి తత్పద న. న య్‌ బులకునె టి న గి వారని న . న

ఇందులో .....

1. _ శుభాకాంక్షలు శే
2. అభిప్రాయము 2 ౩ "ఇంబాాంణు తె తీ అమరావతి చెప్పిన ఆత్మకధ ర్‌
3. _అవలోకనము 30 ఈ సమీక్ష రెకి 7... కొత్త ఊపిరి రే
4. _అభివీక్షణము ర్‌ర్‌
5. యశస్తిలకమ్‌ 59
6. స్పందనలు 65
7. కధా సంగ్రహం 72
8. ప్రధమాశ్వాసము గే
9. ద్వితీయాశ్వాసము 38
10. తృతీయాళ్వాసము క్‌ కేర్‌. చతుర్జాశ్వాసము 75
11. పంచమాశ్వాసము 93
12. షష్టాశ్వాసము 106
13. అంతరార్జాలు [25

కృతజ్ఞతలు - ఆశీస్సులు

నాకీ కావ్యానికి ప్రధమ ముద్రణ కారిక సహాయమందించిన వారు శ్రీ టి.టి.డి. దేవస్థానం వారు. కనుక మొదట నేను హిందూ ధర్మాన్ని పరిరక్షిస్తున్న శ్రీ తిరుమల తిరుపతి దేవస్థాన కార్యనిర్యాహక వర్గానికి శ్రైమోడ్చులు ఘటిస్తున్నాను.

వాజ్మయ (ప్రపంచంలో సారస్వతేష్టికి కవులు, బుత్విక్కులు, పండితులు, ఉప(ద్రష్టలు, విమర్శకులు బ్రాహ్మలు కనుక పండితుల మరియు విమర్శకుల దృష్టికి వెళ్లని కావ్యాలుపద్రష్టలు లేని యజ్ఞాలే అవుతవి. నేనీ కావ్యానికి అభిప్రాయాలర్థించిన వారందరు సాహిత్యవేత్తలు, పరిశోధనా పట్టభద్రులు. అంతేకాక సారస్వతేష్టిలో (బ్రహ్మస్టానం వహించగలిగిన వారు.

1984లో శ్రీ ఉమామహేత్షరంలో జరిగిన యజ్ఞ సందర్భంలో ఈ కావ్యాన్నందు కొని ఆనందించి దీనికి శుభాకాంక్షను పలికినవారు అఖిలాంధ్ర సాధు పరిషదధ్యక్షులు శ్రీ సర్వేశ్చరానంద స్వామి వారు,

శ్రీమాన్‌ పెరంబుదూరు లక్ష్మణమూర్తి గారు, శ్రీమాన్‌ దేవులపల్లి రామానుజరావు గారు, రాజశ్రీ తీర్ణం శ్రీధరమూర్తి గారు, (బ్రహ్మశ్రీ వాసిలి వెంకట లక్ష్మీ నరసింహారావు గారు, శ్రీ వల్లపురెడ్డి బుచ్చారెడ్డి గారు, శ్రీమాన్‌ కులశేఖరరావు గారు, శ్రీ నిడుదవోలు వేంకటరావుగారు, ఆత్మీయుడు శ్రీరంగాచార్యులు నా కోరికను మన్నించి ఈ కావ్యాన్ని గురించి తమ యొక్క అమూల్యాఖభి 'ప్రాయాలందించిన ఈ పండిత ప్రకాండులందరికీ నమస్సుమాంజలులర్పిస్తున్నాను.

ఈ కావ్యం ప్రధమ ముద్రణ వెలువడగానే దాన్ని చదివి స్పందించి లేఖల మూలంగా తమ సహృదయతను వెల్లడించిన ఆత్మీయులు శ్రీమాన్‌ కోమాందూరి రామానుజాచార్యులు, ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్యులు మరియు ఓపికతో కెనడా నుండి రెండుత్తరాలు వ్రాసిన ప్రతాపగిరి వెంకట భుజంగ భూషణరావు గారలకు చేతులెత్తి నమస్కరిస్తున్నాను.

ఈ కావ్యానికి బంధ చిత్ర రచన చేసినవాడు కవి మరియు కళాకారుడైన షాద్‌నగర్‌ నివాసి త్రీ టివి. భాస్కరాచార్య మరియు ముఖచిత్రానికై (శ్రమకోర్చి ప్రతాపగిరి దృళ్యాలను ఫోటోలు తీసి యిచ్చినవాడు అచ్చంపేట నివాసి లక్ష్మీ ఫోటో స్టూడియో చంద్రమాళికి,

మొదటి దళలో నా పృస్తకాలక్షు అచ్చును గురించి అవసరమైన సలహాలు మరియు సహాయాన్నందించినవాడు అకాడమీ పాండురంగయ్యగారు. ఇపుడతని వలె నా పుస్తకాల యొక్క ముద్రణా వ్యవహారమంతా ఎంతో బాధ్యతతో చూస్తున్న ఛాత్రుడు చి॥ ఇనూముద్దీనుక్తు,

నాకు సర్బకాల సర్వావస్థలలో శేరోదూరోడ ఉండి, నా రచనా రంగానికి దోహదం చేస్తున్న మా చిరంజీవులు చిః కిశోర్‌బాబు, అశోక్‌బాబులకు అభ్యుదయ పరంపరాభివృద్దిగా ఆశీస్సులు. 1-1-2004 ఇట్టు నాగర్‌కర్టూలు కపిలవాయి లింగమూర్తి

శ] స్వామి సర్వేశ్వరానంద బొమ్మక్కపల్లి (అభిలా౨ధ్రసాధుపరిషత్‌ అధ్యక్షుడు). అనంతప్పురంజిల్లా

25 -5- 1984 శుభాకొంక్షలు ప్రతావగిరి ఖండము శ్రీనాధుని కాశీ ఖండవులాగ కవితకు ప్రతిభను కల్గించి వాచస్పతి స్థితిని మికందజేయుననుట అపూర్యము గాదని మీవున స్పేమీకు చెప్పుతున్నది కదా ! ఇకమీపద్యము ఈ కొండకోనల నాగరికతను దర్పణము బట్టి ఆనాటి వారి వేషభాషల సొబగును దృళ్యముగా కన్నులకు కట్టిస్తు పీ కొావ్యబండవుు కళాబండమై నాకన్నలకు కనిపిస్తుంది ప్రాచ్య ప్రాచీన సంస్కృతుల కాలవాలమగు గిలికందరాలు నాటిబుషుల జీవన నవూల్యముల నిక్లేపము.. చేసికొని. మీలాటి. కవ్ళలకు కధా వస్తువుగా విత్రరనవా శోభల గూర్చుతు సొబగు సంతరించుచున్న ఈ శ్రీశైల కీకారణ్య గ౦గహ్వరములు, ఇందు జాలువారి ప్రవహించు కొండవాగులు, చెంచు వనితలు, చెంచుల సాహన ప్రతిభాశక్తులు చెట్టుచేవుల ఓషథీప్రశస్తి ఇదంత మీకవృలకు యోగ నోత్రముల ద్వార చూడదగిన దిన్యసాందర్యమా పఠవు శివుడు చూపించినాడు. భారతీయుల ప్రజ్ఞాప్రాభవ సంస్కృతులన్ని నాటినుండి శెటిదనుక అటవీ దుర్గము పల్లెసట్టబముల నంటి యున్న ఆచారసంహితల నాధారము. చేసుకొని చెదరని వదలని ఆత్మ విశ్వాన నటన ముందుకు సొగుతూ పోతూవృన్నప మధ్యవుధ్య వున సంస్కృతులు ఇతరత్ర అన్య సంస్కారమున వే టుపతి తూలిపోవృ సవుయమున వరల వైతాళికుల్లా కవృల వనస్పున ధార ఆవేశమునంది ప్రజకు శివమెత్తించి వారి సంస్కృతీ వైభవము రక్ష చేయుచున్నది. ఇట్టి కవితా ప్రతిభగల మీరు ఈవమహోన్నత కళాఖండము చిత్రించి రచించి మాలాటివారి మనస్పులను ఆకట్టుకున్నారు. ఇడి అంత చూడళున్నా కొంత చూచి ఆవేళమాగక ఆశీస్సులంద జేస్తున్నాను. నాయనా! ముందువుందు బుషివై వర్ధిల్లుము! గ.

2 దేవులపల్లి రామానుజరావు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ నాహిత్యఅకాడమి. అధ్యక్షులు హైదరాబాదు 1 -2-1983 అభివాయము

ఇది మహబూబ్‌నగర్‌జిల్లాలోని అమరావతిసీవును గూర్చిన పద్య కావ్యము. కవి కపిలవాయి లింగమూర్తిగారు పండితులు, సంప్రదాయ మార్గమునకు చెందిన కవ్ఫలు, స్థలపురాణమునకు, చరిత్రను వేళవించి ప్రాఢ ప్రబంధముగా తీర్చిదిద్దినారు. వారు ఈ ప్రాంత చరిత్రను క్లుణ్ణముగా అధ్యయనము చేసిరనుటకు, విషయమును వివిధ చారిత్రకాధారముల నుండి సేళరించిరనుటకు ఈ కావ్యమునకు వారు కూర్చిన విష్పలమైన పీఠికయే నిదర్శనము. ఈ కావ్యమునకు ప్రాచీన ప్రబంధలక్ష ణములన్నియు సవుగ్రముగా సమకూరినవి. సంప్రదాయ మార్గమున కవిత్వము చెప్పువారు కరువగుచున్న ఈ దినములలో నిట్టి ప్రొఢ ప్రబంధ రచనకు కవి పూనుకొనుట విశేషమే. కవి పాండితీగరిమను. వెల్లడించు. బంధ, చిత్రకవిత్వ మీ కావ్యమున గోచరించు చున్నది. అపంచవర్గీయముగా షష్ట్యంతములు. ఆశ్వాసాంతము లందు శైల, శంఖ, ధనుర్లతికా, మయూరాది బంధములు ఉన్నవి. ఇవి చదువరులకు తేలికగా స్పష్టమగుటకు బొవ్ములు కూడా వేయించినారు. లింగవవార్తి గారిది ధారాళమైన శైలి. కవికి ప్రాచీన సంప్రదాయము మీద మిక్కిలి గౌరవము వురి ఈ గౌరవము అంతయు ప్రాచీనులు చెప్పినదే. నవ్యవేమియు లేదన్నంత వరకు పోయినది. కావ్యము చక్కనిది. చదివిన పాఠకులే గుర్తించగలరు.

నే

తె £షి..[ఖబయ202 గలరు? లం౬ంక్‌ 908% సెంంీ6:ం0! ఈ 614 య లట లగ0 1 జు రయ! 60 ఈ గబ? త్యాగ గే2జ7200/ 80౯ 2916408 26 €0 *01106 2 30% 10267014 10 య య 7౦08ల 9200ల తా? జ్టాడయిడాడ [25 601210 ౧౦౧రలంతేం6ే ఈ ౪051610 916. 1 70 ౯6264 6౬6 ౦60 ఇస్‌ 106 10 షక ఘర£6కం66 మం ఇయ 1ద 920 రంయంుత?ణ హజా౭ర000/ 129 బ్రాలు 09 22 1 ఈ7బ్రిళ ర్రం04 ఆగ46106 0012591021 3య0120%స్లు జంత 9604021 లుంం1ల006. కమం 46660765 €0 $6 0008200126 0 1 సేం!14 76006 0£౯26ల౫08 2 గంల0 0013 02168000 అంం10217 ₹౦ల౦ 6 4462న? 1 శేంయింగే 2|| 044 006. 7 0జ్ట4 ౧62207 820 80722 8381 1 యి608్ర్‌ యం ౦002 10 రం య23%1021 900164. చకిలం ఏ 2 ₹021 [0181079 2 య 86 [01 1036 ఇ|ం ల)0) 16 925066 20069 ౦1 52091046 204 ౩1 006669. ౌకీం 22001 అశికీలుల్వు” 9610083 60 2 501606 2౯000 0£ 066 710 168156 €0 5౫76౯౫6 కం రంహా య1ం3ల0 యీ 0 ౧2661 ఓం ంరాం0రైి జడ (యుంరుక్‌ శం (600080 0106003 507 06. ౮౫18 17 0509 28 బ్ర26ీ రజ 82 1082 గెశ్‌టయ్స్‌” 120 560041 [1 (౯0006.

శీ 6 జురుం! 125 0164064 013 ₹ఇ705 ౪140 2 $6ల

11300502! 5లూూల య్య 0% లం 10002006 05016 9110ల 6 129 ర0006 16 ₹101 9ంరంట!0ట5 0116 2064 50306 క46యం 10 16 ఓంద. 016 102606 షంట 60016664 11 15000” కీజార్‌. 164. రులుుంల6 10 అ౭28008ఓ 0101600. 346 1 2886 96 52164 €0 916 0౧661 0€ 6౪ తీాడ ౧౯7207 26 16 115 0౮౦11664 న 81200%8ీ? 200051 16 2 900114 5000” 2096ల రం 666 ఉ724074772704/ రల్త222 47222 24 16 ఫ£01086 స ఇంకు? 0566 ర౦య.

షీల 1 90 16664 10 ౧4066 6 552863 మం రుం 006గు షక షు మంగట్‌ ఒ6 00౪4083 కరైల6 మం ఈ6 ర్‌శ్రి4727 మింరంం 16 66 5106 0 06 72 27బ్రా తొ౭ాడరి4 1 కం లర.

1 16 ఆ)064 962608 6 ంంయి. 1 20 ౧0౧కి 6లం క రా? క722 గజ70/ ౪21 00000006 00 కళల 0 ₹001600 ఛే 2621 264 266౬

ఇల సచరాళరా.

క్‌ అమరావతి చెప్పిన ఆత్మకథ

రాచరికంవారు పూర్వంనేనుండే కొండను ప్రతాపగిరి అనేవారు. దీనికి అమ్రాద్రి అని మరోపేరు కూడ ఉండేది. నేను పురిటి కందుగావున్నప్పు డిదంతా దట్టమైన అరణ్యం. నానడుంపై మాఅమ్మకప్పిన బట్టవలె పదర సమీపంలోని పెద్దేటి శేగడిలో వ్యాఘ్రీనది పారేది. దాని తూర్పు తీరంలో ఉడుమిళ్ళ పడమటి తీరంలో అమరాబాదు స్వతంత్రమైన మండలాలుగా ఉన్నవి. నేను కన్నువిప్పి మనిషిని గ్గుర్తించేనాటికి మందవాగుతీరంలో కొందరు రాయిరప్పలతో బ్రతుక నేర్చుకుంటు న్నారు ఆతర్వాత ఉడుమిళ్ళ సీమలో కొందరు రాకాసి గుడులు-కట్టుకున్నారు ఆ అజ్ఞాత దశనువిడిచి నేనుచరిత్ర లో కాలు పెట్టెనాటికి తెలుగుదేశాన్ని శాతవాహను లేలుతున్నారు .క్రీశుమూడవ శత్రాబ్బంలో నాసీమను ఆనందగోత్రులేలినారు. ఆ నాటి వారిరాజధాని కందర పురం. అదిఇప్పుడు గుంటూరు జిల్లాలో ఉంది. దానిని ఇప్పుడు చేజర్ల అని పిలుస్తున్నారు. పూర్వం శిబిచక్రవర్తి డేగకై తనయొక్క మాంసొన్నిఅక్కడనే ఇచ్చినాడు. ఆగుర్తుగా ఇప్పుడక్కడ కపోతేశ్వరాలయం వుంది. కందారప్రభువు సోమదేవరాజు కుమారుడు మాధవవర్మ గొప్ప పరాశ్రమశాలి పద్మాక్షిచేత దివ్యఖడ్గాన్ని పొంది *'అనుమకొండ' ఫైకి వెళ్ళి అక్రమించుకొని చాని పాలిస్తున్న ఎజుకు దేవరాజును నాసీమనేలుమని పంపినాడు. ఎలుకు దేవరాజు జన్మభూమి శ్రీశైలాటవి. అది నాకుడివైపుదేశం. అతడు నాసీమకు వచ్చి కేంద్రాన్ని రెండవ పులోమావి పాలించేకాలంలో ఆయన బలహీనతను గుర్తించి తాను స్వతంత్రించినాడు.

ఆపిమ్మట అతనివంశం నన్నుఎంతకాల మేలిందోనాకు గుర్తులేదు. శాతవాహనుల పిమ్మట ఇక్ష్వాకులు చక్రనర్తులయినారు. వారి రాజధాని విజయపురి అది నాకు ఎడమ ్రక్కనేవుండేది. దాని వైభవం నేను బాగాచూచి గాను. ఆకాలంలో నన్నొక పట్టభద్రుడు పాలిస్తు నాకొండమై ఒక గొప్ప కోటకు

ర

పునాది వేసినాడు. దానిని ఇప్పుడు పటాభద్రకోట అంటున్నారు. ఇక్ష్వాకుల పేదప శాలంకాయనులు, వారి పిదప విష్ణుకుండినులు చక్రవర్తు లైనారు. వారి రాజధాని నాసీమమైగల పటాభద్రకోట ఉరఫ్‌ ప్రతాపరుద్ర కోటను నాశనం చేసినారు. ఆ కోట వారికొకపట్టున వశపడలేదు అప్పుడు ఉమామహే శ్వరంలో ఒక నిరతాన్నదాన సత్రం ఉన్నది. దానిని నడిపేవారికి ఉడుమిళ్లలో భూమి వున్నది. ముస్లీంలాసత్రంలో తమ చారులను కొందరిని బ్రహ శణ వేషాలలో ప్రవేశపెట్టినారు. వారు ఉమామేశ్వరంలోని కొందరు పూజారులకు లంచ మిచ్చి ఆ కోట రహస్య మెథిగి పిదప దానికెదుగురుగా ఉండే కుప్పగుట్ట మైకి తోపు తీసుకొని వెళ్ళి కోటకు గురిపెట్టి డ్రుల్చినారు. ఆ సమయంలో కోటలోని ప్రభువు కొలువులో నిలిచి ఫైనికుల కేవో అదేశాలిస్తున్నాడు. అప్పుడు తురకలు పేల్చిన తోపు గుండు కోటగోడనును దూసుకొని వచ్చి సూటిగా రాజుగారికే తగిలింది. ఆయుద్ధంలో తురకలు గూడ బాగానే నష్ట పోయినారు. ఈనాడు రంగాపురంలో నిలిచి పాతెహాలందుకొనే నిరంజన్‌వలిగారు ఆ యుద్ద భూమికి బలిైన ఒకవీరుడని సయ్యద్‌ గౌసుగారి ఉవాచ. ఆయన అసలైన సమాధి యిపుడా దారిననే తలువుల కురువదగ్గర ఉంది. రంగాపురంలోనిది ఆయనపేగ్ర కట్టింది మాత్రమే.

అవిధంగా అపుడు మహమ్మదీయులు దేశాన్నాక్రమించుకున్న వెంటనే స్థానిక (ప్రభుత్వంలో ఏమార్చురాలేదు సామంతులు తమమండలాలను తామే పాలిస్తున్నారు. కనుక క్రీ శ.1464 ప్రాంతంలో మున్ననూరిని రాజధానిగా చేస్పుక్రొని నాసీమను నందిమల్లారెడ్డి స్థాపించి నాడు. ఇతడు గోనగన్నారెడ్డి వలె మీసరగండ విరుదాంచితుడు. ఈనంది వంశీయులు కర్నూల్సు జిల్లాలోని నందిమండలంలోని వారు. ఈ కాలానికి కొంచెం అటుఇటుగా ఉడమిళ్ళ ప్రభువులపై అవతలి నుండి చేపూరు దొరలు దండెత్తి రాజ్యమాక్రమించు క్షా న్నారు. వారు గూడ బ్రాహ్మణులే. వారేడుగురు అన్నదమ్ములు. పెద్దవాడు ఎట్టోజుదేశాయిగారు మిక్కిలి ప్రసిద్ద పురుషుడు.

7 ఇతనికి పద్మనాభరాజు అనిగూడ పేరు. ఈ సోదరులు ఏడుగురిలో నలుగురు పదరలో ముగ్గురు పటఠలో ముగ్గురు కురువ క్రిందినడిమి పల్లెలో నివసించినా వారు. వీరికాలంలో నాసీమలో గల మారడుగు, మద్దిమడుగు, గూడూరు, గానుగుపెంట పట్టణములుగా నున్నవి.

చేవూరివారి పాలనలో నాసీమ ెద్దకాలం నిలువలేదు. వారిపై దేవరకొండ సీమలోని చింతకుంట నుండి వెలుముదొరలు దంచెత్తి రాజ్య మాగక్రమించుకున్నారు. ఆ వెలమలు వారిపై దండెత్తటానికి మొదలు పదర సమీపంలోని నక్కలగుట్ట మై తమ చారులనుంచి చేవూరివారి రహస్యం లాగు కున్నారు. ఈ చేవూరి వారినంశంలో తెలినే చివరి వ్యక్తి సుబ్బయ్యగారి కొడుకు రామయ్యగారు రాజ్యంపోయిన పిమ్మట వారికి మారడుగు, మద్ది ' మడుగు, గూడూరు, గానుగుపెంట మళ్రలుగా మిగిలినవి. రామయ్యగారికి పుత్ర సంతతి కలుగ లేదు. దౌహిత్రవంశం మాత్ర మిపుడుంది. నా సీమ కించుమించు చింతకుంట వారే చివరి ప్రభువులు, వారు పదేనవ శతాబ్ది ద్వితీయ పాదంనుండి పద్దెనిమిదవ శతాబ్ది ద్వితీయ పాదం వరకు పాలించినారు. ఇంతదీర్టకాలం నా సీమను వరాజు ఏలలేదు కాని వారి కాద్యంతాలలో ముగ్గురి వివరాలు తప్ప తక్కిన వారిని గురించి తెలియదు. చింతకుంట నుండి చేవూరి వారికై దండెత్తిన వాడు గూడ పద్మనాభ రాజే, ఇది మాసీమలో ఒక పద్మనాభయుద్ధం. ఆయన కుమారులు ధర్మారావు: రంగరాయని గారలు అని రాయనిగండి శాసనంవల్ల తెలుస్తారు. వీ రమరా బాదును రాజధానిగా చేసుకుని అక్కడ గొప్పకోట మరియు ఇప్పుడున్న రామాలయం కట్టించినారు. వీరి గురువులు ఈయుణ్ని వారనే వైష్ణవులు. వీరి, గండికోటలు ఈ ప్రభువులు తాము స్థిరపడిన పిమ్మట నాసీమకు తను గురువులను పిలిపించుకొని వారికిచ్చిన నన్నదుల వలన వెంకట ధర్మారావు అతనీ కుమారుడు సంజీవ ధర్మారావు, అతని సుతుడు కొండల ధర్మారావు

8 అనేవారు తెలుస్తున్నారు ఈ ప్రభువులమై చివరి దినాలలో గోపాలపేట ప్రభువు జనుంపల్లి దేవరావు దండెత్తినాడు. గాని వీరిని ఓడించలేక పోయినాడు. ఇతడు క్రీ.శ.1708 నాటివాడు. గోపాలపేట సింహాసనానికి సవై హనుమంతరెడ్డి పిమ్మట వచ్చినాడు. చింతకుంట వారు నన్ను పాలిస్తుండగానే దేశంలో మహమ్మదీయ ప్రభుత్వం బలపడినది. వారు పూర్వపు దేశ విభాగాలను రద్దుచేసి మొగ లాయిల ననుసరించి పరగణాలు ఖిల్లాలుమహళ్లు, సర్కారులు అని విభజించి వానినితమనుభక్తి విశా శ్రసాలలో కోలిచేవారి కీయసాగినారు. పదారవశతాచ్చి ఉత్తరార్థంలో అలంపురంలో బిజ్జల పెద్దతిమ్మ భూపాలుడనే వీరుడున్నాడు. అతడు బీజాపురాన్నేలు హైదరలీకి యుద్ధంలో హాయ పడగా అతడు తిమ్మభూపాలుని కలంపురంలో కొన్ని పేరీలిచ్చినాడు. మ నుకు కెండవ తిమ్మభూపాలుడు ఆవంశంలో ఒక అనర్హమణి. అతని న ంశీయ్య వాడు నరసింహ రెడ్డి. ఇతడు పద'నెనిమిదవ శతాబ్దం వాడు. ఈ అలవుూ లో ప్రభువులను నేవిస్తు ప్రాగటూరు రాజధానిగా చేసుకుని సీమను సారు ఆ ప్రభువులు వారి సేవకు మెచ్చి అపుడు నా పొట్ట వార్త ఒక పరగణాజేసి దేవరకొండ సర్కారుకు చేర్చి అలంపురంతో స్యామిక్ష ఎడు అపుడిక్కడి స్వయంభూ దేవుడు బాల బ్రహ్మాశ్వర భుజంగా వెలిగినాడు. కలము కీ కుమారుడు కొండారెడ్డి వివాహితుడై సంతానమైనా మూపిసాడ్తు (కచినాడు. అతని మరణానికి దురపిల్లుతూ తండ్రిగూడ కన్ను కోడలి శ్వర పై క కోడలు మాత్రం మిగిలినారు. అత్తగారి పేరు లక్ష్మీ దేవమ్మ. మేర్పడి. స్రరార్త ర కొన్ని దినాలకే యిద్దరికి తమ ఆస్తి విషయాలలో పేచీ జాఫరాబాదు లో మొరపెట్టుకున్నారు. అధికారులు దాని విచారణకు హమ్మదు ఖానును పంపినారు. ఇద్దరు కొట్లాడితె మూడవ

క వానికి లాభం. అతడు వచ్చి లక్ష్మీదేవమ్మ భాగం నిరాకరించి వెంకమ్మ గారికి అలంపూరు క్యాతూరు సేరీలు; మారు మునగాల జాగీరు కరోడ్డిరి సుంకం మాత్రమిచ్చి మిగిలిన జాగీరు దేశముఖీ సుంకం సర్కారు బుణం క్రిందకితానే తీసుకొని దాని పరిపాలన చూడ సాగినాడు.

పాపం లక్ష్మీదేవమ్మగారికన్యాయం జరిగింది. ఆమె మరల మొర పెట్టుకోగా సర్కారీ పర్యాయం ఒక అమీనును మరియు ఒక అరబ్‌ జమేదారును విచారణకు పంపింది. వీరు వచ్చి లక్ష్మీదేవమ్మగారిని వెంట తీసుకొని వెళ్ళి మహమ్మదు ఖాను నుండి పళ్లెపాడు జాగీరు భీమవరం ఫేరీలు తీసుకొని వానిని వెంకమ్మగారి జాయెదాదుకు కలిపి ఆది యిద్దరికి సమంగా వంచి వెళ్ళినారు. పిదప లక్ష్మి దేవమ్మ ప్రాగటూరులో వెంకమ్మ మారు మునగాలలో తమతమ ఆస్తి ననుభవిస్తు నిలిచినారు. అనంతరం లక్ష్మీ దేవమ్మ గోపాలపేట ప్రభువు రాజారామదేవరావు గారి సమక్షంలో తమ జ్ఞాతియగు రామారెడ్డి కుమారుడు నరసింహ రెడ్డిని దత్తు తీసుకొని తనయావదాస్తిని అతని శ్వర ఒక అరబు జమేదారుతో సన్నదు చేయించి తాను జ్ఞాతికలహాలలో పడలేక బోరవెల్లికి వెళ్ళి అక్కడనే _ గతించింది. ఆమెమరణాంతరం ప్రాగటూరు ప్రాంతంలోని మారం రంగయ్యగారు తన పెద్ద కూతురు చిన్నమ్మను నరసింహ రెడ్డికిచ్చి పెండ్లిచేసి ఆ సంస్థాన విషయాలు తాను చూడసాగినాడు. దైవం చిన్నచూపు చూచిన చిన్నమ్మా గాతికథ్‌

ఈ వివాహానంతరం పాలివారు నరసింహారెడ్డిని పెక్కు యిబ్బందులకు గురిచేసినారు. అతడు మొదలే అనారోగ్యమైన వ్యక్తి కనుక వారి చిక్కులకు తట్టుకోలేక అచిరకాలంలోనే మరణించినాడు. మారం రంగయ్య గారల్లుడు చచ్చిన దుఃఖంలో మునిగి సంస్థానపు ఖర్చులు కొన్ని తగ్గింపదలిచి

10 కొంత సిబ్బందిని తొలగించినాడు. నరసియా రెడ్డి జ్ఞాతులా అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకొని ఆసబ్బ్దాహి బంధువులలో లక్ష్మిదేవమ్మగారు నరసింహా రెడ్డి పేర చేసిన భూములు తమ పేర నవ్రాయించుకుని చిన్నమ్మ ననేక కష్టాలకు గురిచేసి చివర కామె ప్రాణహానికి గూడ తలపెట్టినారు. జెరంగజేబు పాదుషా పిమ్మట శ్రీ.శ.1724 లో దక్కను సుబేదారుగా ఉన్న నిజాముల్ముల్కు స్వతంత్రించినాడు. దానివల్ల అలంపూరులో బిజ్జలవారి ప్రతిభ తగ్గింది. పిమ్మట నిజాం ప్రభువులు క్రీ.శ.1821లో అలంపూరును “షాయారుల్ముల్కు" అనే వానికి జాగీరుగా యిచ్చినారు. అపుడు బిజ్జలవారికి ఆసీమలో కొన్ని గ్రామాల జాగీర్జారి దేశముఖీ రుసుం మరికొన్ని సేఠరిలు మాత్రం మిగిలినవి. ఆ స్థితిలో చిన్నమ్మగారు పాలివారు తనకు తలపెట్టిన హానివెరిగి అక్కడుండటం క్రేమంగాదని కొందరు దాసీలను వెంటతీసుకొని పఠాను వేషంలో కర్నూలుకు వెళ్ళి అక్కడి నవాబు నాశ్రయించినది. అప్పటి కర్నూలునవాబు గూడ పఠాను. అతడు పఠాను వేషంలో వచ్చిన చిన్నమ్మ కథ విని జాలిపడి మీ సంస్థానం సాధించి మీ కిపానని ఆభయమిచ్చి అంతవర కామెను బలగంతో తుంగభద్రా తీరంలోని తాండ్ర డ పాడులో ఉంచినాడు. కావి దైవోపహతులెక్కడికి వెళ్ళితె ఆపదలక్ష్కృడ్రిశ వెళ్ళుతుంటవి. అపుడు రాయలసీమను "సర్‌ థామస్‌ మని" పాలిస్తున్నాల్ష కర్నూలు నవాబతనికి కట్టవలిసిన సుంకం బాకీపడినాడు. అందువల్ల ఆ్క్య్య ైనికులు వచ్చి నవాబును పట్టుకొని పట్టణాన్ని ఆక్రమించుకున్నారు. ఆ యెరిగి చిన్నమ్మ గారకూడ యిక అక్కడ ఉండటం క్లేమంగాదని తలిచ్చ అయిజెనోంపురం వెళ్ళి అక్కడి అ(గ్రహారీకుడైన గోపాల కృష్ణ మాచార్యుల నాశ్రయించింది. ఈ గోపాలకృష్ణమాచార్యులు చందూలాల్‌ గారి గురువు, ఆయన చిన్నమ్మ గారి కథ విని ఆమెకాశ్రయ మిచ్చి ఆ కేసు చందూలాలుగారి దగర నడిపినాడు. చందూలాల్‌ దానిని విచారణ చేయించి అలంపూరు అమరాబాదు

11 తాలుకా దేశమువీ వతనులకు చిన్నమ్మ గారే నిజమైన వారసురాలని యెరిగి ఆరెండు తాలుకాలు కలిపి హి.1245 క్రీ.శ.1825 లో ఆమెపేర ఒక సన్నదు యిచ్చి దాని నప్పటి ఆంగ్లప్రభువులచే గూడ (ధ్రువీకరింపజేసినాడు.

ఈ లోపల వతనులతో సంబంధం లేక చిన్నమ్మ గారికి పన్నేండేండ్లు గడిచినవి. అందువల్ల అలంపూరు తాలుకా జాగీర్జారుల చేతినుండి విడిపోయి సర్కారులో కలిసింది. అమరాబాదు పట్టి నేలు చింతకుంట ప్రభువులు గూడ తమపన్ను సర్కారుకే చెల్లిస్తున్నారు. చిన్నమ్మకు సన్నదు దొరికింది కాని సర్కారు హవాలా అయిన వతను తిరిగి స్వాధీనం కావలసి ఉన్నది. ఈ లోపల ఆ కేసు నడిపిన గోపాలకృష్ణమాచార్యులు పరమపదించినాడు. అందువల్ల చిన్నమ్మగా రెంత ప్రయత్నించినా యిక పల్లెపాడు అక్కడి కొన్ని సిర్రీలు తప్ప నా సీమ ఆమె హస్తగతం కాలేదు. ఆవిధంగా నేను సర్‌ 1246 నాటికి స్వతంత్రురాలనైనాను. నాసీమలో యిక రాజ్యంపోయిన చింతకుంట వారికి వంకేశ్వరం, సిద్దాపురం మాత్రం మజ్ఞాలుగా మిగిలినవి ఆ వంశంలో చివరివ్యక్తి మహాలక్ష్మమ్మగారు. ఆమె అనంతర మవి లావారపై సన్‌ 1311లో ఖాల్సాలో కలిసినవి.

'జల్లాకైఫియాత్తు"

నా సీమ చింతకుంట వారుండగానే దేశంలో మహళ్ల పద్దతిమారి జిల్లాబందీ వచ్చింది. మొదటి జిల్లాబందీలో రేచర్లవారి రాజ్యమంతా యించు మించుగా నల్లగొండజిల్లా క్రిందికే చేర్చబడింది. నా సీమ దానిక్రింద దాదాపుగా నలువదేండ్లున్నది. పిమ్మట మొదటి సాలార్జంగు అప్పటి శివిన్యూ పాలనను సంస్కరిస్తూ ్రీ.శ.1866లో నల్లగొండ జిల్లాను చీల్చి నాగర్‌కర్నూలు జిల్లాను కొత్తగా ఏర్పరచినారు.

నాగర్‌కర్నూలు అప్పటికొక సామాన్య గ్రామం. నాగనవోలు కందన వోలు అని పిలిచేవారు. నాగన ఆ సోదరులలో పెద్ద. అందువల్ల ఆనాడు

12 కందవోలికంబె నాగస్గవోలుకే ఎక్కువ పేరు. అది తూర్పుపట్టికి. కందనవోలు పడమటిపట్టికి కేంద్రాలుగా గోదలు పరగణాలో ఉండేవి. అప్పటికి పెద్ద కందనూలు--నేటికర్నూలు గూడ ఒక జిల్లాకనుక అరెండిటికి పేరులో భేదం కొరకు నాగన'అనే దాన్ని నాగర్‌ అని మార్చి దీన్ని నాగర్‌ కర్నూలు చేసినారు. మొదట అది ఆరుతాలుకాల జిల్లాగా ఆతర్వాత ఎనిమిది తాలుకాల జిల్లాగా పిమ్మట 1881లో పదితాలుకాల జిల్లాగా చేయబడి అనంతరం దానికేంద్రం క్రీ.శ.1883లో పాలమూరికి మార్చబడింది. నాగర్‌కర్నూలు జిల్లాకు మొదట సయ్యద్‌ అబ్జుల్‌హసన్‌ గారు అవ్వల్‌ దారుగా వచ్చినాడు. ఆయన హి.1307 శ్రీ.శ.1887లో నాసీమలో నాయబ్‌ తహశీల్దారి నేర్పాటు చేసినాడు. అపుడక్కడికి మొదట తురాబలీ గారు నాయబ్‌సాహెబ్‌గా వచ్చినాడు. ఆయన దొంగలను పట్టడంలో మషూరు. నాసీమనుండి వెళ్ళిన పిదప ఆయనే లింగాలలో సెటిల్‌ మెంట్‌ ఏర్పాటు చేయించినాడు. నేటి మనజిల్లాకు మొదటి పేరు పాలమళ్ణి. -పాలమళ్ణి, -పఢీగిమళ్డి- నల్లమళ్ణి-మట్టిమణ్ణి అని యింకా మర్లలో చాలా భేదాలున్నవి. పాలమళ్టి (గ్రామాన్ని మొదట అక్కడ ఉండే పాలమ్రాకులు నరికించి లోకయ్య పల్లెదొరలు స్థాపించినారు. అది మొదట తాటికొండ పరగణాలో చేరి ఒకపట్టికి కేంద్రంగా ఉన్నది దాని ప్రక్కన నేటి పాతపాలమూరు అడుగున రుక్కమ్మకఏట అని మరో (గ్రామం ఉండేది. దాన్ని రుక్కమ్మగారు కట్టించింది. రుక్కమ్మగారు. తిమ్మాజిపేటను. కట్టించిన రుక్మాజయ్యగారి మనుమడు శ్యాంరావుగారి పెద్ద భార్య. అతని రెండవ భార్యకేరు కావేరమ్ము గారు. ఈ సపతులిద్దరు మిక్కిలి ధర్మాత్ములు. కాని వారికి సంజానం కలుగ లేదు. అందువల్ల తమపేరగ్రామాలు స్థాపించినారు. కావేరమ్మ పేట యీనాడు యం.బి.హా స్పిటలుకు ప్రసిద్ధ. దాన్ని మెన్నో నైట్‌బ్రదర్స్‌ కట్టించినారు. రుక్కమ్మ గారు కాను స్థాపించిన గ్రామంలో రెండు పెద్ద కోనేర్లు త్రవ్వించి ఒక

13 ఆలయం కట్టించారు. ఇంక రుక్కమ్మ తిమ్మాజీపేటలో (త్రవ్వించిన బావి కావేరమ్మగారు నేరిళ్లపల్లిలో వేయించిన చాలా పెద్దచెణువు నేటికి చక్కగా ఉపయోగపడుతున్నవి. ఈ వంశీయులు లోకయ్య పల్లెదొరలకు నన్నిహిత జ్ఞాతులు.

పాలమూరికి సన్‌ 1314 శ్రీశ.1894లో ర్రైఎువచ్చి దానిలైను వేయించిన కంట్రాక్టరు దయాబాబుగారు. అది వేస్తుండగా ఒకనాడు అవ్వల్‌ దార్‌ గుజ్జం ఫై దౌరా వెళ్ళి దాన్ని చూచినాడు. అతనికి జిల్లా అక్కడ ఉన్నట్టయితె రాకపోకల సౌకర్యం ఉంటుందనిపించింది. ఇంటికి వచ్చిన వెంటనే మహబూబలీ పాదుషా వారికి వ్రాసి మంజూరీ తెప్పించి బిల్లా నక్కడికి మార్చినాడు. అపుడు మొదటి సారిగా ఆరైైలులో ప్రయాణంచేసి మహబూబుఅలీ పాదుషావారు వచ్చి నిలిచిన చోట ఒక కమాను కట్టించి దాని కాయన పేరు "మహబూబ్‌ నగర్‌' అని పేరు పెట్టినాడు. కాలక్రమంలో అది పెరిగి అన్నికేర్లను (మింగివేసినది. పాలమళ్ఞి రుక్కమ్మ శ్చురులు గూడ దానిలో కలిసి పోయినవి.

మన జిల్లా నభివృద్ధి పరిచిన వారిలో రుస్తుంజీనౌషర్వాన్‌ కలెక్టరుగారు ముఖ్యుడు. ఆయన మొదటి సారిగా జిల్లా పటాన్ని గీయించినాడు. అప్పటి బంట్రోతు బిళ్ళలపై ఆర్‌. ఎన్‌ అనే అక్షరాలు చెక్కించినాడు. అది చూచి గిట్టని, వారతని మై తనపేరు వేయించు కొన్నాడని అపవాదు వేసినారు. అపుడతడా పొడి అక్షరాలకు "రియానతే నైజాం" అని ఉర్జులోను 'రెవిన్యు ఆఫ్‌ నాగర్‌ కర్నూల్‌ అని ఆంగ్లంలోను వివరణ మిచ్చి ప్రత్యర్థులనోరు మూయించినాడు.

రుస్తుంజీ పిమ్మట యూసుపుద్దీన్‌ కలెక్టరుగారు చెప్పదగిన వాడు. ఆయన రాజకీయంలో మంచి చతురుడు. అతని కాలంలో మహబూబ్‌ పాదుషా వారిమై ఎవరో ఢీల్లీ సుల్తానులకు పిర్యాదు చేయగా ఆయన ఢీల్లీకీ వెళ్ళి ఆ కాగితాన్ని వెనుకకు తీసుకుని వచ్చినాడు. ఆ కాలంలో అది సామాన్యమైన మాట కాదు. ఈ కలెక్టరు గారి కాలంలోనే మా సీమలో మునసబు కచేరి

14 లేర్పాలైనవి. కలువకుర్తి నాగర్‌ కర్నూలు, మున్ననూరు గ్రామాలలో తహశీలు కార్యాలయాలు కట్టబడినవి. అవి అన్ని ఒకేతీరుగా ఉన్నవి. పాలమూరు నుండి ఫరహాబాదుకు రోడ్డు వేయబడి నది. ఇట్లా మరెన్నో అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు జరిగినవి.అతని పిమ్మట నాసీమ అవివృద్ధిని కోరిన వారిలో ఫియాజుద్దీన్‌, సర్దారోద్దిన్‌, సయ్యద్‌ గౌస్‌ తహశీల్దార్లు చెప్పదగినవారు. వెలుగు చీకట్లు ఎట్టివారికైనా జీవితంలో వెలుగు చీకట్లు తప్పవు. పురాణ కాలంలో నేనుండే కొండను ఆమరాది అమరాద్రి అన్నారు. ఇది శ్రీశైలానికి ప్రక్కనే వున్నది. కనుక నీలకంఠ క్షేత్రమని మన్నించినారు. పురాణకాలంలో మార్కండే యుడు, గర్భుడు, ఉదంకుడు, పరశురాముడు మున్నగు వారు నా సీమలో ప్రవహించే వ్యాఘీనదిలో స్నానమాడి తమ ర అక్కడక్కడ ఈశ్వర ప్రతిష్టలు చేసివెళ్ళినారు. అపుడు వారు ప్రతిష్టించిన అల్ప క్షేత్రాలలో నేను గూడ ఒక ఈశ్వరఖండం గానే ఉన్నాను. నాసీమలో- అమశేశ్వరం - అమరాబాదు ఉదంకేశ్వరం - వంకేశ్వరం ఊర్మిళేశ్వరం - ఉడుమిళ్ల గల్గేశ్వేరం.. - గానుగుపేట నాగేశ్యరం - ప్రదర పరశురామేశ్వరం - పదర మార్కండేశ్వరం- మూరడుగు మునీశ్వరం - మున్ననూరు లోకేశ్వరం. - అమరాబాదు ఈవిధంగా ఆనాడు నాసీసులో నవమహూాశ్వరాలున్నవి. అవి కొన్ని కాలక్రమంలో గ్రామాలుగా మారినవి. మరికొన్ని రూపరినవి. ఇవి గాక నా కొండదరులలో ఉమామహేశ్వరం, సల్వేశ్వరం, . గుప్తమ యే శ్వరం, మల్లేశ్వరం, గణేశ్వరం అని యింకా చాలా క్షేత్రాలున్నవి. వానిలోని శివలింగాలు సిద్ధముని ప్రతిష్టితాలు. ఆ ప్రదేశాలన్ని తపోభూములు.

15 శాతవాహనుల కాలంలో కందార ప్రభువుల గోవులు నాకొండల మీద మేసేవని సిద్ధేశ్వర చరిత్రలో చెప్పబడింది. ఇక్ష్వాకుల కాలంలో నన్నేలిన పట్టభద్రుడారంభించిన కోట అంచెలంచెలుగా పెరిగి దాని అంచులు కృష్ణా నదిలో స్నానమాడినవి. ఆ గోడపోడవు నూటాయిరువది మైళ్ళు. బహుశః తెలుగుదేశంలో యింతపోడవు గోడ మరొకటి ఉండదు. ఈ కొలతను సయ్యద్‌ గౌసు తహశీలారు చెప్పినాడు. ఇక్షా్యాకులు మహాసేనాని భక్తులు కనుక అతని మూర్తి ప్రతిష్టలు గూడ మాసీమలో ఉన్నవి. మా సీమలోని మాధవవరాలమై విష్ణు కుండినుల ప్రబావం ఉందో లేదో గాని వారి జన్మభూమి నాసీమేనని శ్రీ బిఎన్‌ శాస్త్రిగారు వారి శాసనాలలోని అమరాపురం నా అమరాబాదనేయని శ్రీపి.వి పరబ్రహ్మ శాస్త్రి గారు తెలిపినారు. ఉమామహేశ్వర క్షేత్రంలోని గుప్త౦ుహేశ్వరం వీరి కాలంలోనే చంద్రవతి తమతండ్రిపేర నెలకొల్పినదని త్రీ ఆదిరాజు వీరభద్రరావు గారు చెప్పినారు. విష్టు కుండినుల పిమ్మట చాళుక్యుల కాలంలో నన్నేయే సామంతు శేలివారో బాగా గుర్తులేదు గాని వారి రాజధాని కల్యాణి కనుక అప్పటి సామంతుల వెంట ఈనాటి గుల్బర్గా జిల్లాలోని రాజగిరి, దరిగోని మొదలైన గ్రామాలనుండి కురువ కుటుంబాల వారు చాలామంది వచ్చి నాసీమలోని పదర వంకేశ్వరం, తిరుమలాపురాలలో స్థిరపడి పోటినారు. వారరిప్పటికి కన్నడమే మాట్లాడుతారు. చాళుక్యుల కాలంలో అమరాబాదులో గుడిగడ్డన పెద్ద శిల్చారామం నడిచింది. దానిలో పనిచేసిన స్థపతులు అక్కడి మందవాగు బండలమైననే అక్కడి ఆలయాలకు కావలసిన స్థంభాలు అధిష్టాన ఫలకాలను వీసినారు. వారు నాసీమలో చాలా ఆలయాలను కట్టినారు. ఉడుమిళ్ల అమరాబాదు ఆలయాలు తక్కిన వాటికి మచ్చులు. క్రీ.శ. తొమ్మిది. పదవశతాబ్దాలలో ఉడుమిళ్లలోని ఊర్మిళేశ్వరాలయంలో గొజిగ లుండినారు. గొలగల నగా

16 శ్రైపససన్యాసులు, కాలక్రమంలో వీరే గొణవయ్య లైనారు. ఆకాలంలో అక్కడ శ్రీసమయ అవితు అనేముని ఉన్నాడు. ఆపేరు చోళలావితి శ్రీ పర్వత బుషిని తలపిస్తుంది. శ్రీససముయ అనేపదం ఒక సంప్రదాయాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. ఈ శ్రీసమయ అనితు పిమ్మట అక్కడ ఏకాంత వాసి అని మరోముని ఉన్నాడు. ఒక ఏకాంతవాసి ప్రతిమ యిపు డలంపూరులోని జోగుళాంబాలయంలో ఉంది. కాకతి రుద్రదేవుని కాలంలో చరిత్ర ప్రసిద్ధమైన పలనాటి యుద్ధం జరిగింది. దానికి ముందు బ్రహ్మనాయుడు మలిదేవాదులతో ఏడున్నర యేండ్ల ప్రవాసం నాసీమలోనే గడిపి అపుడిక్కడ అనేకమైన (గ్రామాలు స్థాపించి ఆలయాలు కట్టించి దాని అభివృద్ధికి పాటుపడినాడు. బ్రహ్మనాయని ముద్ర మా సీమమై యింకా చెరగలేదు. కాకతీయులు స్వయంభూదేవ _పాదపద్మారాధకులు .. కనుక ఆదేవునిక్రది అభ్యుదయకాలం. యథారాజాతథాప్రజా కనుక స్వయంభూ దేవున కపుడనేకులు దానాలు చేసినారు. జీనుగుపల్లె పోతయ్య అనేఒకాయన తమ ఊరిచెలువు క్రింద అద్దమరుతురు నీరు నేల యిచ్చినాడు. ఇతడేవరో ఏకాలంనాటి వాడో శాసనాలలో వివరాలేవి చెప్పు కొలేదు. ప్రసిద్దులైన వారు శాసవాలలో తను ప్రశస్తిని చెప్పుకోరు. ఈ జీనుగుపల్లె యిపుడు తెలకపల్లె పట్టీలో ఉంది. గణపతి దేవుని కాలంలో శా,శ.1160 శ్రీ.4.1238 విలంబి వైశాఖ శుద్ధ ఏకాదశినాడు పెద్ధబాలినెట్టి కొడుకు మల్లినెట్టి గుడిదేవర చెరువు కట్టమైగల గడ్డము ముప్పది మాడల కమ్మి ఆడబ్బుతో కొత్త నీరు నేలను కొని దానిలో ఎనిమిది వీసాలు మా దేవునికిచ్చినాడు. ఎనిమిది వీసాలనగా రూపాయిలో సగభాగం, అనగా అర్ధ అని అర్ధం. మా స్వయంభూదేవునికి కాలాన్ననుసరించి యిదే మొదటి దానం. గుడిదేవర చెలువు నిపుడు గురిజాల చెజలువు అంటు న్నారు. ఇది జంగరెడ్డిపల్లె దగ్గరుంది. గణపతి దేవుని కాలంలో నన్ను పాలించ టానికి వచ్చిన విరియాల మల్లోజు శా.శ.11/0 క్రీశ. 1245 కీలక శ్రావణ

17 పూర్ణిమనాడు. ఆదేవుని కేక జటగా ఒక వృత్తి నిచ్చినాడు. పూర్వం ప్రభువుల వెంట సామంతుల వెంట వారి జన్మభూమి నుండి కరణాలు వైశ్యులు యింకా యితర బలగం వారు వచ్చేవారు. కనుక మల్లోజు వెంట ఆనాడు విరియాల నుండి మా సీమకు వచ్చిన వైశ్యకుటుంబాలు కొన్ని యిప్పటి కిక్కడున్నవి. శ్వరును బట్టి మల్లోజు పంచాణంవాడు. ప్రారంభంలో కరణీ కాలాన్ని వారివే. ఆ కరణీకం కుటుంబాల వారు గూడ కొందరు వచ్చినారు. మాగ్రామ కరణీకంగూడ మొదటవారిదే. విరియాల మల్లోజు పిమ్మట వచ్చిన చెజుకు విశ్వనాథుని కాలంలో మా గ్రామంలో శుకదేవర అనే పండితుడున్నాడు. అతడు క్రీ.శ. 1264 రక్తాక్షి జేష్ట శుద్ధ పంచమినాడు. తమ ప్రభువు కాయురారో గ్యైశ్వర్యాలు కోరి గ్రామంలో సిద్ధమహ లక్షీ శని ప్రతిష్టించి త్రికాల పూజలకు అన్నజియ్య కొడుకు నారిజియ్య నేర్చరచి దేవికి ధూపదీపనైవేద్యాలకు క్రీర్తికుంట వెనుక ఒక కాలువ నిచ్చినాడు. ఆ ఆలయమిప్పుడు జుమ్మామసీదుగా మార్చబడింది. అతడు సిద్ధమహలక్ష్మీనే గాక ఉరికి తూర్పున గణేశ్వర దేవుని ప్రతిష్టించి ఆదేవుని కుత్తరంలో పెద్దగుద్దంటి తూర్పున వది ఖండికల వెలిపొాలం దేచనకేతని కుంటవెనుక ఒక మరుతురు నీరు నేల నిచ్చినాడు. అపుడతని లెంకలు. మాచిరాజు తాటికొలను వెనుక పాతిక; మాటేవి గానుగపేట కాలువ పొలాన పాతిక; శంకరుడు. పెయ్యల మళ్ఞ్ణి పడమటన పాతిక; రేవన సిద్ది తేకుల చేనువెనుక ఒక ఖంద్రిక వెలిపొాలం ఆదేవునికి వృత్తులుగా యిచ్చినారు ఈ నా ప్రదేశాలు ఎక్కడెక్కడు న్నవో కూడ తెలియకుండా పోయాయి.

ఇక బొల్లయరెడ్డి గారి ధర్మాలు అడుగక్కరలేదు. అతడు తమవంశం శీర చెలుకుపల్లె, తనపేర బొల్లేపల్లె స్థాపించినాడు. చెలిమె కురువ వెనుక తనపేర ఒక కుంట వేయించుకున్నాడు. శా.శ. 1208. క్రీశ. 1286 పార్ధివ అధిక వైశాఖ శుద్ధదశిమి గురువారం నాడు తమతండ్రికి పుణ్యంగా స్వయంభూ దేవునికి కీరికుంట వెనుక మల్లినాథదేవరచేను పడమట అద్దమరుతురు నీరు నేల నిచ్చినాడు.

18

అదే పెద్దబొల్ల సెట్టి కొడుకు మాడిసెట్టి స్వయంభూదేవునికి వాకిలి చవికె కట్టించి దానితో పాటు బూరుగు గుండాలవెనుక పాతిక నీరు నేల నిచ్చినాడు. ఇతని పేరులో కనిపించే పెద్ద ఇక్కడ వయోవాచకం గాదు. ఇంటి పేరు. ఈవంశానికి చెందినవారు బాలసెట్టి, మల్లసెట్టి మాడిసెట్టి అనే నలుగురు వైశ్యులక్కడి శాసనాలలో కనిపిస్తున్నారు. ఈ పెద్దివారిపుడచ్చం శృటలో ఉన్నారు.

ఈకాలంలోనే శా,శ.1212 క్రీ.శ.1290 మన్మధ ఆషాడ శుద్ధ...... గురు వారంనాడు కోమటి నరిసింహ సెట్టి తమపేట నాయకుడైన బొప్పరి పోచన్న గారి చేత బొల్లయరెడ్డి వారికి పుణ్యంగా మా గ్రామంలో గల మైలార దేవరకు పోగసిరి కాల్వను వృత్తిగా యిప్పించి దాన్ని త్రవ్వించి వల్లపరిపించి చెల్లించి నాడు. ఈ కాలానికి చెందిన మరోవ్యక్తి డిండిమరాజు, అతడు బొల్లయరెడ్డి వారికి పుణ్యంగా సిద్ధమహలక్ష్మీకి ధూపదీప నైవేద్యాలకు ఒక వృత్తి నిచ్చి నాడు, వీరంద రానాడిక్కడ వెలసిన పుణ్య పురుషులు. అపుడు మా అమరావతి, స్వయంభూదేవాలయం, సిద్ధమహలక్ష్మీ ఆలయం, గణేశ్వరుని గుడిలో నిత్యత్రీకాలాలలో జరిగే పూజలలో ఏలేట మైలార గుడిదగ్గర జరిగే జాతరతో ఇంకా అనేక మైన ఆలయాలతో అమరానతి వలెనే కళకళలాడు తున్నది. ఈ నాడానాటి సిదధమహలక్ష్మీ ఆలయాన్ని తురకలు మసీదుగా మార్చుకున్నారు. గణేశ్వరుడు గుడిగోపురం లేక పడిఉన్నాడు. మైలార గుడిని అడిగే వారు లేరు.

! బొల్లయరెడ్డి గారి వలనే ఆయన కోశాధికారి బండారు రామయ్య గారు గూడ మిక్కిలి ధర్మశాలి. అతడు శా.శ.1202 క్రీ.శ.1280 విక్రమ వైశాఖ శుద్ధ్రపంచమి గురువారం నాడు ఉమామహేశ్వరంలో మహేశ్వర్లమఠం పంచ లింగాల గుడులు మహేశ్వరునికి పెండ్లిమేడ కట్టించి ఉత్సవానికి ఒక రథం గూడ _చేయించినాడు. ఆయన కట్టించిన మహేశ్వర్ల మఠానికి చెన్న మహేశ్వరమని పేరు. వానినడుమ రుద్రమదేవి ఒకపుడు ఏలేశ్వరయాత్ర చేస్తు

19 అక్కడ నిద్రగూడ చేసిందని "అన్నయమంత్రి'లో ఉంది. రామయ్య గారీ మఠాలేకాక ఈనాటి కొండనాగుల సమీపంలో తమ ప్రభువు పేర బొల్లసముద్రం తనపేర రామసముద్రం అనే చెణువులు వేయించినాడు. ఆయనకు మల్లసాని, గంగసాని అని యిద్దరు భార్యలున్నారు. మల్లసాని ఉమామహేశ్వరంలో రామనాథ చెన్నసోమనాథు చెన్నమల్లినాథ: పోచేశ్వర దేవరగుడులను కట్టించి తమభ్గర్త కట్టించిన "రుద్రేశ్వర దేవరగుడిని కలుపుకొని ఆ అయిదింటికి మున్ననూరికి దక్షిణంలో తాము వేయించిన కుంట వెనుక వృత్తులు పెట్టినారు. వీరి కుమారుడు పోచయ్య ఉమామహేశ్వరంలో ఆగ్నేయాన బావిదగ్గర పంచమహా మఠాలు కట్టించినాడు.. అంతేకాక ఆనాటి నాయకు లందరిని కలిపి అరువది పాళ్లుగల గొప్పవృత్తిని పెట్టించినాడు.ఇదేవిధంగా ఉడుమిళ్ల నేలిన త్రిపురారి రాజు తారణపుష్య శుద్ధదశిమి ఉత్తరాయణ సందర్భంలో అచ్చటి బేవరకు ధూపదీప నైవేద్యాలు నడుపటానికి విశాలాక్ష జియ్యరుకు ఒక వృత్తి నిచ్చినాడు.

(ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో శా.శ.1242 క్రీ.శ.1320 రౌద్రి కార్తీక బహంల సప్తమి శుక్రవారంనాడు గణఖి వీరయ్య మున్ననూరి లోని అసంఖ్యాక మహేశ్వరుల సమక్షంలో పద్దెనిమిది గ్రామాల గడిబండికాద్రవ్యాన్ని ఉమా మహేశ్వరుని కిప్పించినాడు. శా.శ. 1390 క్రీశ. 1460 లో మున్ననూరిలో నంది మల్లారెడ్డి విజయ గోపాలాలయం కట్టించి ప్రాకార; భోగమండప పాకశాల నిత్యనూరి మండపాలు నిర్మించి పుష్కరిణి త్రవ్వించి ధ్వజస్తంభ మెత్తించినాడు. మా సీమలో యింతపెద్ద స్తంభం మరెక్కడా లేదు. దానిమీద ఒక దీపపు గూడుంది దానిలో దీపంఉంచితె ఆ కాంతి శిఖరంపై పడవలె.ఇది శాస్త్రమతం. ఆస్తంభ మెత్తినపుడు కేంద్రబిందువుకు కొంచెం ఎడంగా నిలవటం వల్ల ఎంతజరిపినా స్తంభం లావుగాఉండి జరగ పోవటం వల్ల దాన్ని ఒకవైపు కొంచెం వంచినిలిపినారు. ఇది దానివిశేషం. మా సీములో యిదొక పూర్ణ్జాలయం కాని యిపుడు శీథిలమయింది.

20 ఇతని పిమ్మట పదర నుండి మా సీమనేలిన చేవూరి వారు నాగేశ్వర స్వామి భక్తులు. వారాస్వామికి పెంచికల పాడును దానం చేసినారు కాని ఆదాన పడ్రాలిపుడులేవు. చేవూరివారి రాజ్యంసోయిన పిమ్మట కొంత కాలం వారు కరణాలుగా గూడ ఉన్నారు. అమరాబాద, పదర (గ్రామాల కరణీకం మొదట "“రేగడిగడ్డ” వారిది. వారెక్కడి వారో తెలియదు. ఆవంశంలోని చివరి హక్కుదారు వెంకటనరసమ్మగారు తమకు సంతానంలేక నడింపల్లె నుండి తమ అన్నగారైన రాగయ్యగారిని పిలుచుకున్నారు. రాగయ్యగారింటి పేరు వెలిదండ వారు. వీరికంత వరుకు నడిమిపల్లె, అక్కవరం, లక్ష్మీపురం, బొల్లిగట్టుపల్లె, రంగా పురం, బ్రాహ్మణ పల్లె అయ్యనవోలు, మాచారం, గ్రామాల కరణీకం ఉన్నది. చేవూరి వారిమై దండెత్తిన పద్మనాభరాజు వెంట నా సీమకు ఒక ఆెలుగు ఒక పింజరి (దూదేకుల) ఒకమాల, ఒకమాదిగ వచ్చినారు. అనంతర కాలంలో తెలుగువారు. తెలుగుపల్లెను, మాలవారు తమ (్రభువులపేర వెలమపళ్లెను, మాదిగ వారు చింతల పల్లెను కట్టుకున్నారు. దూదేకుల వారు మాత్రం అమరాభబాదులోనే నిలిచినారు. గతశతాబ్దంలో మా గ్రామంలో ఉన్న "అబ్దుల్‌ లకీప్‌ పాహెబ్‌' గారావంశంలో ఒకడంటారు. ఆయన మంచి వేదాంతి. తలుగు పళ్లె మొదట రాగికుంట దగ్గరుండేది. అది చిత్తడిగా ఉండటం వల్ల సయ్యద్‌ గౌసు గారు వారికి యిపుడుండే స్థలం చూపినారు. అందువల్ల ఆ పల్లెకు సయ్యద్‌ గౌసు పురమని పేరుపెట్టుకున్నారు. కాని అది నిలువలేదు. చింతకుంట వారు చేవూరివారి దండెత్తి నపుడు తమ బంట్లను పిలిపించుకున్నారు. వారియింటి పేరు దుగ్గివారు నాసీమకు వచ్చి మాదానేని పల్లెలో నివసించినారు. ఆ పల్లెను స్థాపించిన వాడు పల్లంపాపయ్య. అందువల్ల దానికి మొదట సల్లంవారి పల్లె అని పేరు. వారు తమయింటి పడచు ఓకామెను వీటి అవకలి గంగలు పల్లెకు మాడాశేని వారింటికిచ్చినారు. వారిది చాలాపెద్ద కుటుంబం, ఆ యింటివారిరువదియిద్దరుమంది సోదరులు. వారు ముత్యాల వ్యాపారం చేసేవారు. ఒకప్పుడు వారు వ్యాపారానికై వెళ్ళి పడవ ప్రయాణం

య చేస్తుండగా అది నీట మునిగి అందరు గంగపాలైనారు. అప్పటికి పల్లంవారి పడుచు గర్భవతి. తల్లివారు ఆమె నింటికి తెచ్చుకొని ఒక పెంట అడుగున గుడిసెవేసి ఉంచినారు. ఆమె అందులో ఒక మగపిల్లవాని కని పెంటయ్య అని శేరు పెట్టుకొన్నది. ఆ బాలుని వంశం పెంట మీది పుంటివలె ప్రబలి పల్లంవారి పల్లె మాదానేని వారి పల్లె అయింది. చింతకుంట వారు చేవూరి దొరలలో చేసిన యుద్దంలో పదర గ్రామం నాశన మయ్యింది. అపుడు మిగిలిన వారు వచ్చి యిపుడున్న గ్రామం కట్టుకున్నారు. అక్కడి కోటకు సాంబశివ దీక్షితులు ముగ్గు పోసినాడు. ఈయన కాంతావధానుల అన్నగారు.

చేవూరు పద్మనాభరాజు గారి సోదరులు నడింపల్లెలో నిలిచిన కాలంలో ఒకప్పుడు సంచారవంశంగా పెండ్యాల గ్రామం నుండి " త్రివిక్రమ దీక్షితులు" అనే బ్రాహ్మణుడువచ్చి ఉమామహేశ్వరంలో కొంతకాలం నిలిచి నాడు. అపుడు నడిమిపల్లె దొరలాయనతో యిపు డుమామహాశ్వరంలో ఉన్న శ్రీచక్రం వేయించి ఆయనకు పదరలో భూదానం చేసినారు. ఈ్రివిక్రమ దీక్షితులు కాంతానధానులకు పన్నెండవ తరంవాడు.

చింతకుంటవారిక్కడ స్థిరపడిన పిమ్మట మా పట్టణంలో రామాలయం కట్టించి రెండు పెద్దకోనేర్లు త్రవ్వించి గండికోట నుండి తమ గురువులైన ఈయుణ్ని వారిని పిలిపించు కున్నారు. మాసీమలో కాంగ(గ్రేసులో పేరు చెందిన శ్రీ మాన్‌'రామౌచారి గారా వంశానికి చెందినవాడు.

చింతకుంట వంశానికి చెందిన రంగారాయనిగారు తండ్రిగారి పిమ్మట ప్రభువై నా సీమలో మన్ననూరి దగ్గర అన్నగారి పేర ధర్మసముద్రం వేయించి నాడు. అతని పేరనొక గ్రామం గూడ స్థాపించినాడు. వదర దారిలో ఉన్న “పగడి గుట్ట"కు సువర్దగిరి అని పేరు పెట్టి దాని పై ఇన్నకేశవాలయం కట్టించి స్వామిని ప్రతిష్టించి శా.శ. 1454 శ్రీ,.శ.1532 దుర్ముఖి భాద్రపద బహంళీ దశిమినాడు ఆ స్వామికి ఉత్సవానికి గడిబండికా ద్రవ్యం సమర్పించి శాసనం వేయించినాడు. ఆనాటినుండి కర్న చెన్నవాయని గండి అని

గం భంర దలు ల త్త (4 0, ౧ండొతితన న య,

22

పేరుపెట్టబడి యిపుడది! రాయని గండి అయింది.చింతకుంట వారు రాయని గండి లోనే గాక లక్ష్మీపురంలో నృసింహా లయానికి గూడ ముఖమండపం దాని ప్రక్కన కల్యాణమండపం కట్టించి జయవిజయులను నిలిపి ఆళ్వార్లను ప్రతిష్ట చేయించినారు. ఇపుడు రాయని గండిలోను లక్ష్మీ పురంలోను జయవిజయుల అళ్యార్ల మూర్తు లోకే విధంగా ఉంటవి. ఈవంశంలోని వెంకట ధర్మారావు గారొకప్పుడు శ్రీరంగాపురం దర్శించటానికి వెళ్ళినాడు అపుడు నూగూరు సీమను వెంకటరెడ్డి ప్రభువు పాలిస్తు న్నాడు. ఆయన దగ్గర వాత్స్య వీర రాఘవాచార్యులు గారు మంత్రిగా ఉన్నాడు.

అతడు బద్వేలు తాలుకాలోని లక్ష్మక్క పాలెంవాసి. మహాపండితుడు. వెంకటధర్మారా వాయనను ప్రార్షించి శ్రీ.శ.1758 ప్రాతంలో మా పట్టణానికి కొనివచ్చినాడు, ఆయన భాగవతానికి రచించిన వీరరాఘవీయ వ్యాఖ్యానం విశిష్టాద్వైత ప్రపంచంలో సాటిలేని గ్రంథం. అది మాసీమలో పూర్తికావటం నాకొక గర్వకారణం. వీరరాఘవాచార్యులవారి చరమజీవితం మాపట్టణంలోనే గడిచింది తీబేగ్రరజ్హ ఘనత్ర నలో న్యాయ విభాగం రెవిన్యూనుండి మొదట వేరు జేసిన చేల జాం ప్రభువులకే దక్కుతుంది. వీరు సన్‌ 1331 ఎక్కుంఖుర్దాద్‌ నాడు పిపతత కచేరీలు తెరిచినారు. నేను మొదటి నుండి స్వతంత్ర వెళ్ళటం న్‌ దాన్ని కనుక యిక్కడి ప్రజలు కోర్టులకు నల్లగొండకు శెరీనాత్ర ఉన్నది. అందు 'విల్ల నాసీమలో మునసబీ నెప్పుడు తరలిం్వ్వజ్రా శెలియదు గాని దాన్ని విలంబి సంవత్సరంలో అచ్చంపేటకు

సి వెళ్ళినారు. " రెడ్డి, మ్య సో మునసబీ ఉన్నశాలంలో అచ్చంపేటలో మర్యాద రంగా రాయ, పెద్ది తిరుపతయ్య, కందూరు వెంకయ్య గారలు

23 తీర్పరులుగా ఉన్నారు. ఆ చుట్టుప్రక్కల ఎక్కడ ఏపంచాయితి జరిగినా దాన్ని కోర్టుకు వెళ్ళకుండ వారే పరిష్కరించేవారు. మిరియాల నారాయణ గారు వారిలో ఎవరి త్రాళ్లతో వారినే కట్టి వేయటంలో దిట్ట, ఆవిధంగా అచ్చంపేట లోని ెద్దలవల్ల నా సీమలోని వకీళ్లకు పని లేకుండ పోయింది. ఎపుడైనా చదివినవారిని నిరుద్యోగులుగా ఉంచ రాదు. అపుడు వారేదో ఆలోచిస్తారు. నా సీమలో క్రొత్త బంగారయ్యగారు పేరందిన వకీలు. ఆయన ఉండగా జనూల హమద్‌ గారు మునసబుగా వచ్చినాడు. అపుడమరాబాదులో క్రొత్తగా కలబ్‌ (క్లబ్‌ ఏర్పడి దానిలో బంగారయ్యగారికి మునసబ్‌ గారికి మంచి దొస్తీ కుదిరింది.

కోర్టు కేసు లేవీ లేక పనిలేని బంగారయ్య గారికెట్లయినా మునసవీని కురువదించితె బాగని తోచింది. అందువల్ల ఆయన అది అక్కడుండటం కంటె అచ్చంపేటలో ఎక్కువ ప్రజోపయోగ కరమని మునసబు గారికి నూరి పోసి నాడు, అప్పటికే అక్కడ గ్రామంలో అనువు కాదనే రెండు కక్షలేర్పడినవి.

ఈ పరిస్థితిని గమనించి మునసబుగారు మనసుమారి. కచేరి ఉన్నయింటి దాగు దురస్తుఘై అశ్రద్ధచేసినాడు. దానికి తోడు చప్రాసీలు మిద్దె గూనలు సరిగా చూడక పోవటంతో అది మట్టిమిద్దెకనుక వర్షాకాలంలో బాగా తడిసి పొటుకు పెట్టింది. అపుడు దానినట్లాగే ఉంచి మోక్కా మవాయినాకు అప్సర్లను పిలిచి చూపి ఈ యిల్లు తడ్కా యించింది. ఇక్కడ యిక వేరే యిండ్లు దొరకవు. కనుక దీనినచ్చంపేటకు మార్చటం మంచిదని చెప్పినారు. అపుడధికారులు "ఆర్టితౌరు' మైన ఆరునెలల కొరకని దాన్ని అచ్చంపేటకు తీసుక వెల్లినారు.

మునసబీ కథ యిలా జరుగగా తహాశీీలు కథ మరో విధంగా జరిగింది. పాలమూరికి యూసుపుద్దీన్‌ గారు వచ్చిన కాలంలో మాజిల్లాలో తాలుకా కచేరీలు కట్టటానికి మంజూరి యిచ్చినారు. సర్కారు నా సీమను తాలుకాగా గుర్తించినా అమరాబాదును దానికి కేంద్రంగా చేయటం కొందరికి కిష్టంలేదు.

ద్తశీ

అపుడు నాసీమకు వేటలకు వచ్చే రాజబంధువు లందరికి మున్ననూరు విడిది కనుక అది కేంద్రంగా ఉంటే బాగని వారిమతం. తాలుకా కచేరి అక్కడ కడితే సర్కారువారు తమమాటను తప్పక అంగీకరించి తీరుతారని ఒకఎత్తువేసి కచేరి కట్టించు. గుత్తేదారుకు నచ్చజెప్పి అది మున్ననూరులో కట్టమని ముసాఫిర్‌ బంగ్లాప్రక్కన స్థలం చూపినారు. గుత్తేదారప్పటి ఆఫీసర్ల మద్దతు ్రకారం రకమెత్తుకొని దాన్ని మున్ననూరులోనే కట్టించినాడు. కచేరీ సిద్దమైన పిమ్మట దాని *మువాయినా” కొఅకు వచ్చిన హోదేదారులిది అడవి ప్రదేశం కనుక ఖజానా యిక్కడుండటం క్షేమకరం గాదని అందువల్ల తహసీలిక్కడ ఉండ టానికి వీలులేదన్నారు. కానొకటి తలిస్తై దైవమొకటి తలుస్తాడు. కనుక ఈ కచేరీవల్ల మున్ననూరికి లాభం కలుగక పోగా నాకు మాత్రం నష్టం కలిగింది.

ఈ కాలంలో నాగర్‌ కర్నూలు, కలువకుర్తి తాలుకాలలో గూడ తహశీలు కార్యాలయాలు కట్టబడినవి. అవి అన్ని ఒకే నమూనాలో ఉన్నవి. మున్నసూరిలో కట్టిన ఈతహశీలు తర్వాతి కాలంలో రాజకీయ ఖైదీలకుప యోగపడింది. ఈపిమ్ముట నాసీమ లోని అమరాబాదులో తహశీలు కట్టించ టానికి పునఃప్రయత్నంచేసినవాడు సర్దారోద్దీన్‌ తహశీల్దారుగారు. ఆయనకు నాసీమకు రాగానే అక్కడ తహశీలు కట్టించవలేననే సంకల్పంకలిగి ప్రస్తుతం: “కుత” ఉన్నచోట స్థలంచూచి మంజూరికై వ్రాసినాడు. దానికి మై నుండి అమరాబాదు తహశీలు పేర మంజూరయి ఉన్న నలఖైవేలు ఇంతవరకే

'.. ఎత్తుకొన బడింది. కాబట్టి యిక బడ్జెట్‌ లేదని సమాధానం వచ్చింది. సర్దారొద్దీన్‌' పట్టుదల గల వ్యక్తి ఆయన వ్రాతకు తిరుగుండేది కాదు కాని ఈలోపల గ్రామం

లోని తురకలు అతడు తహశీలు కొణకు చూపించిన స్థలంమై యిది మేము: "కుత్చ" కొజికు చూచుకొన్న స్థలమని "ఎతెరాజు" లేవదీసినారు. దానితో ఆయన సంకల్చం నెరవేర కుండానే తబాదిలా వచ్చింది.

తురకలకాలంలో నా అభివృద్ధికి పాటుపడిన వారిలో "ఫయాజుద్దీన్‌” ఒకడు ఆయన ఆర్మూరు నివాసి. ఆర్మూరు కన్నడనామం ఆరుమూడు వెరసి

25 తొమ్మిది కనుక అది నవనాథ సిద్దుల క్షేత్రమని కొందరి మతం. పియాజర్దీ నొకడు దెరాలో రంగాపురంలో నిలిచి సాయంకాలం నమాజుకై ఊరి బయటకు వచ్చినాడు అక్కడొక చిన్న దర్గా ఉన్నది. అది నిరంజన్‌ వలీగారిది. ఆయన యొక్క నిజమైన దర్గా కురువవైతలు వుల కురువ ప్రక్కననే ఉంది కాని మనదేశంలో దేవస్థానాలకు కొదువ ఉండదు. భక్తు లెక్కడ తలచితే అక్కడొక కోవెల వెలుస్తుంది. అలాగే దర్గాలు కూడ,

పూర్వం అచ్చంకేటను దొరలు పాలిస్తున్న కాలంలో వారొకప్పుడొక గొల్లవాని నేదో నేరంపై తనుకోటలోని బురుజుమై ఖైదు చేసినారు. వాని శర గంటా బసవయ్య. మూడుదినాల పేమ్మట వాడొక నాటి రాత్రి సాహసం చేసి తలనున్న రుమాలు మొలనున్న కానె రెండు ముడివేసి కొని ఒకకొన బురుజు గూనకు మరొక కొన తననడుముకు కట్టుకొని యిరుకు గూననుండి ఏలాగో క్రిందికి దిగి మెల్లగా కానె కొనను కోసికొని దైవికంగా దెబ్బ తగులకుండా (క్రింద పడి నడుముకు కట్టుకొన్న కానెకొన గొచిపెట్టుకొని దేశాలకై పారిపోయి కొంత కాలానికి పకీరై తమగ్రామానికి వచ్చి నిరంజన్‌ వలీగారి దయతో తాను క్షేమంగా తప్పించుకో గలిగినందుకు తమచెలుకలో అతడా స్వామి యొక్క దర్గా కట్టుకొని పూజింప సాగినాడు. అలాగే యిక్కడి పియాజాద్దీను చూచిన దర్గా ఆలాటిదే ఎవరో ఒకభక్తుడు ఆపద్దర్మంగా కట్టుకొన్నది. ఈప్రాంతంలో దర్గాలు కట్టింది గూడ ఎక్కున హిందువులే కాని తర్వాత వానిపై మహమ్మ దీయుల ఆధిపత్యం ఏర్పడింది. ఆదర్గాను చూచి ఆయన వలీగారి మాహాత్మ్యాన్ని వాకబు చేసినాడు ఆయనకు విద్యావంతులై ఉద్యోగం కావలిసిన యిద్దరల్లుండ్రున్నారు. ఆయన నిరంజన్‌ వలీని మాఅల్లుండ్ర కుద్యోగం దొరికితె నేను నీకిక్కడ ఉర్సు పాగేఏర్పాటు జీస్తానని మనసులో తలుచుకొని నమాజు ముగించుకొని బనకు వెళ్లి యిల్లు చేరినాడు. భక్తి ఉన్న చోట దైవం తప్పక ఫలమిస్తాడు కాబట్టి ఆయన అల్లుండ్రకు వెంటనే ఉద్యోగాలు నచ్చినవి. అంత అతడాయేటి నుండియే రంగాపురంలో ఉర్సు

26 ఏర్పరిచి నాసీమనుండి దానికి గంధం వెళ్లే అట్టు అందుకు అనురాబాదు తహశీలు కొంత ధనమిచ్చేటట్లు ఏర్పాటు చేసినాడు.

అక్కడ మొదలు ఉపూమేహాశ్వరం తప్ప రంగాపురానికి ఎవరూ వెళ్లే వారు కారు. పియాజుద్దీను గారది చూచి పట్వారీలతో చెప్పి మహే శ్వరం వెళ్లే వారిని రంగాపురంకూడ దర్శించి పోవలసిందని పోత్సాహ మిప్పించినాడు. సామాన్యుల బండ్లను కావలి వారితో ఒకపూట కక్కడ ఆపించినాడు ఆవిధంగా నాసీమలో రంగాపుర*ఉర్పు ప్రారంభ మయింది. ఈనాడు మా జిల్లాలో దీన్నిమించిన ఉర్సులేదు. మాతాలుకాలో చుట్టు వట్ల [గగ్రామాలవారు గూడ అక్కడి గంధం స్తారు. కాని ఎందరు గంధం తెచ్చినా మొదటగా మాత్రం అమరాబాదు గంధం ఎక్కవలసిందే. అంతవరకు తక్కిన వన్ని అలాగే నిలిచి ఉంటవి.

పై వారందరిపిమ్మట నాఅభివృద్దికి పాటు బడినవాడు శ్రీ సయ్యద్‌గౌసు తహశీల్దారుగారు ఆయనసన్‌ 1342 లో మాసీమకు వచ్చినాడు. అతడు యువకుడు అభ్యదయ భావాలు కలవాడు, అతడు గ్రామంలోని వచ్చినాడో లేదో అపుడే ఆ గ్రామంలో పెద్దలెవరెవరో వాకబు చేసి వారందరి యిండ్లకు వెళ్లి వారిని చూచి తన పరిచయం చెప్పుకొని వారితో మాట్లాడి -నాడు. ఈనాడిటువంటి ఉద్యోగులెందరు?

ఆయన మాసీమలో ఉన్నది రెండున్నర యేండ్లేగాని రెండువందల యేండ్లల్లో చేయ గలిగినంత పనిని చేసినాడు. ఆయన గ్రామంలోని వారందరితో పరిచయం చేసుకున్న తరువాత మొత్తం కురువ మీది పట్టి మై దర్శించదగిన స్థలాలు ఎక్కడెక్కడ ఏవేవి ఉన్నాయో విచారించి వీలును బట్టి ఆ ్రదేశాలన్ని బండిపై, అది వీలుగాని చోట గుజ్జంమై, అదిగూడ వెళ్ల లేని చోట కాలినడకన పయనించి అక్కడి రాయిరాయిని పరిశీలించి మూలమూల తిరిగి విషయం సేకరించి డైరీలు వ్రాసినాడు. నాసీమను మున్ననూరు వటువేళ్లపల్లె గ్రామ భాగాలను అప్పర్‌ప్ల్టాట్‌; తక్కిన దానిని లోయర్‌ ప్లాట్‌ అని

27 విభజించి ముసాఫిర్‌ బంగ్లాలో ఆవివరాలు మరియు స్థానిక వాతావరణం వ్రాయించి పెట్టించినాడు. సన్‌1342 (క్రీశ.1922) ఇప్పెందార్‌ దూన్లీ తారీకు నాడు చెంచుమహాసభ జరిపించి మాసీమలో వారి అభివృద్ధికి పునాది వేసినాడు. ఇది మాజిల్లాలో వెనుకబడిన జాతుల మొదటి మహాసభ ఇదిగాక మాసీమజనులకు దేవరకొండ. సీమలో గల నిత్యసంబంధాన్ని గుర్తొచి పదకొండువేల సొంతఖర్చుతో అ్యుని కురవమై నుండి సిద్ధాపురం వరకు రోడ్డు వేయించినాడు. ఆదారిని ఆనాడు రెండు వందల మంది వడ్జెరులు శెండు మైళ్ల ధూరంనుండి. నీళ్లు తెచ్చుకొని తాగుతు చెక్కినారు. ఆవిధంగా అతడు నాకొరకు మిక్కిలి శ్రద్ధతీసుకొని సన్‌.1343 (క్రీశ.1923) ఎక్కుం అర్జిబెహెస్తు నాడు నా వివరాలోక చిన్న పుస్తకంగా గూడ ్రకటించినాడు. ఇటీవల నాసీమపై అమెరికానివాసి హెడ్చర్దు పాల్‌ గారు "కోడూరు" అనే పేర ప్రజా జీవన విధానాన్ని పరిశోధించి ఒక గ్రంథాన్ని ప్రకటించినాడు.

సయ్యద్‌ గౌసు వెల్లిన పిమ్మట సన్‌. 1348లో తహశీల్‌ కార్యాలయం గూడ అచ్చంటేటకు తీసుకు వెల్లినారు. దాన్ని పగలు మార్చితే ప్రజలాటంక పరుస్తారని రాత్రికి రాత్రియే మార్చినారు. మునసవీ వెల్లింది ఆర్టీ కౌరువైన అయినప్పటికి అనగా తాత్కాలికమనే నెపంపై అయినప్పటికి అది విలంవి నామ సంవత్సరమైతే యిది ప్రమాదినామ సంవత్సరమయి నాకళాంతులు పూర్తిగా తగ్గిపోయినవి. ఏాతనాధలంాలు

ఇపుడే గ్రామాభివృద్ధికైనా యానసాధనలొక ముఖ్య కారణం. మొదట నాసీమపైకి కాలిబాట తప్ప బండ్లరస్తాలేదు. అప్పటి దారి తలుపుల కురవ నుండి ఉండేది ద్వారందగ్గర భటులు కాపలా ఉండి మొదటి జాము పిమ్మట భేరి మోగించి దాని తలుపులు మూసివేసెవారు. అవి మూసితె యిక నాసీమ లోనికి అడుగు ెట్టరాకుండేది. కనుక ప్రయాణికులు (మోగించే భేరిచప్పుడు

28 వినగానే నాసీమలోని కానాటికి రావలసినవారు గబగబా పరిగెత్తుకొని వచ్చి కడప దాటి లోపల పడేవారు. రంగాపురం మున్ననూరు నడుమ నరుకు సాదరలు ఎద్దులమై గాని గాడిదలమై గాని రవాణా అయ్యేవి. టపా బంట్రోతులు గజ్జెల కర్రను పట్టుకొని పరిగెత్తుతూ ఉండేవారు. వారు సంచులు మార్చుకొనే మర్రిచెట్లిపుడు మహదేవ పురం దగ్గర ఒకటి రాకొండ దగ్గరొకటి ఉన్నవి.

నా కొండమై మొదట ఘాటురోడ్డు వేయించిన వాడు యూసుపుద్దీన్‌ కలెక్టరు గారు. ఆయన దాన్ని క్రీ.శ. 1902లో లోకల్‌ ఫండుతో వేయించినాడు. అపుడు మగవాని కూలి హలీ మూడుపైసలు. మూడుహపైసలంటె ఆనాడొక జాతర ఖర్చు. యూసుఫుద్దీన్‌ గారికి పుల్ల చెలిమల వేసవి విడిదిగా చేయ వలెనని సంకల్ప మున్నది. అందువల్ల పాలమూరి నుండి అక్కడికి రోడ్డు వేయించినాడు అపుడది గిట్టని వారతనిమకై ఆడబ్బులకై అతనికధికారం లేదని కేసువేయగా కోర్టువారు దాన్ని అతని జీతంకోసి భర్తీచేయుమని ఉత్తరు విచ్చివారు. అది తెలిసి ఆయన పట్నం వెళ్లి పాదుషావారిని దర్శించి తనమై వచ్చిన అభియోగం చెప్పుకున్నాడు అదివిని అయన రాజ్యంలో నేను చేయ వలిసిన పని ఒకటి నీవు చేసినావని అతని నభినందించి అతనికి "ఫరహా జాదా" ఆవి విర్పదిచ్చి తన పొంత ఖజానానుండి అతని డబ్బు యిప్పించినాడు. నాటేమండి పుల్ల చెలిమల అతని ేర ఫరహబాదుగా అయింది.

ఈ దారికై మొట్టమొదట మోటారు నడుప దలిచినవాడు సయ్యదు గౌసుగారు. ఆయన మాటమీద పట్నంనుండి ఒకమార్వాడి రెండు మూడు నెల లొక సర్వీసు నడిపి లాభం లేక విరమించు కున్నాడు. అతని పిమ్మట కోడుగల్లు మోహన శెడ్డిగారు నాలుగై దేండ్లు నడిపినాడు. అతని పిమ్మట నాగర్‌కర్నూలు నివాసి అబ్బుల్‌ సలాం గిర్దావర్‌ క్రీ.శ.13314& 32 నడుమ ఒక చిన్న పోర్టు బండి నొకదానిని నడిపినాడు. అతని పిమ్మట కొల్లాపురం మోటారు నారాయణ ఒకబండిని నాలుగేండ్లు నడిపినాడు. దాన్ని కెలక పల్లెవారు కొందరు కొన్నారు తాని తర్వాత లాభం కనిపించక అమ్మివేసినారు.

29

ఈ విధంగా క్రీశ.1918 నుండి సుమా రిరువదేండ్ల వరకు ఎవరో ఒకరు నడిపి విరమించుకుంటుండగా ్రీశ.1939 ఈశ్వర సంవత్సర పుష్యంలో మొదటిసారిగా 19 సీట్ల బస్సు కురు వెక్కి నా ముఖంచూసింది. అపుడు సర్‌ అక్బర్‌ మైదరీగారు మంత్రిగా ఉన్నాడు. ఆనాటి బస్సు ఈనాటి ఆర్‌టిసి. వారిదిగాదు. అది ఎన్‌.ఎన్‌.ఆర్‌. అనే సంస్థకు చెందినవారిది. ఇపుడు నాసీమలో క్రమంగా పదర వంకేశ్వరం దాటి ఉడుమిళ్ల ఇప్పలపల్లికి బస్సు వెళ్లుతుంది. అదింకా అదే విధంగా ఆవైపు నుండి గూడ కృష్ణను దాటగలిగితె నేను ఒంటరి తనం విడిచి నాగరికతలో అందరిలో పాలుపంచుకుంటాను కాబట్టి యిపుడా శుభఘడియ కొకు ఎదిరి చూస్తున్నాను. ఇది నాయొక్క తరతరాల చర్విత. ఆఅఆకఠ6[గ0థాలు, బాలాయెకోహ్‌ అమరాబాద్‌ (ఉర్దు) త్రీనయ్యద్‌ గౌసుగారు. గోలి ఈశ్వరయ్య స్మారక సంచిక వ్యాసం- ఆ చార్య శ్రీఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం గారు. సిద్ధేశ్వరచరిత్ర పీఠిక (ఆంగ్లం) - ఆచార్య శ్రీఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం గారు. అనర్జరాఘవ పీఠిక -శిరోమణి కేశవపంతుల నరసింహశాస్త్రిగారు. ఆర్క్యలాజికల్‌ నేలీన్‌.నెం.19 కైదరాబాదువారిది.

-ఇంకా స్థానిక వృత్తాంకాలు- ల

30 తీర్ధం శ్రీధఠమూర్తి ప్రభుత్వ ప్రాచ్యలిభిత గ్రంధాలయము తలుగుపండితుడు విశ్వవిద్యాలయ భవనములు. మదరాసు క 1-2-1983 అవలోకనము శ్రీ కపిలవాయి లింగమూర్తిగారు సహృదయులు, సహ జకవులు. వారిదివరలో పండరినాధ తిరువులేశ ఆర్యాశతకములను, చక్రతీర్థ మాహాత్మ్యమును కావ్యమును రచించి ప్రకృతము శ్రీమత్పుతాపగిరిఖండము అను ఆరాశ్వాస ముల ప్రబంధమును కవితా నికషోపలముగా సవదరించి యున్నారు. అయినను వీరిలో కవితాహ ౧కృతి కానరాదు. వీరివినవ్రు భావవురిది. "వాజ్జయనముద్రవముందు మై వాహినులను నను గొన్నింట గ్రుంకుతి నీదలేదు."” (పు.4,ప.18)

సంప్రదాయసాహితికై భక్తి ప్రపత్తులు నన్నగిల్లుచున్న యీ కాలము లలో ఏవంవిధ చిత్రకవితాలంకృతమైన. చరిత్రాత్మకమైన కావ్యమును నిర్మింప బూసుట సాహసము తోడి కార్యము కాగలదు. చారిత్రక కావ్యరచనములో ఒక పెద్ద చిక్కుకలదు. "కావ్యకర్త చరిత్ర కారుడు గాలేడు” (పు.4,ప.18) అని కవి ఆశయము. నిజము! చరిత్ర యథార్థ కథన మనిపించుకొనునా. మైగా అందలి విషయమ శుద్ధశుష్కము. ఇక్క కవితా కల్పనా విశిష్టమైనది. కావున చరిత్రను కావ్యముగా చక్కదిద్దునప్పుడు అందులో చరిత్ర గౌణముగా భాసించును. అట్లుకాక చరిత్రమును, కావ్యశోభను సమస్కంధముగా ప్రదర్శింపవలసినచో కావ్యమునకు పౌరాణికముద్ర చేయవలసివచ్చును. పురాణ మున్నవెంటనే వస్తువు బుషిప్రోక్షవు కావలెను. కాబట్టి అట్టి రచనా శిల్పవే. ఈకార్యమందు గావింపబడియున్నది,

వ్‌ తే... అచట గలడొక యతివర్యు, డలని కరు దనరు వీరభ్యదస్వామి యని. యలతండు నుండు సొరంగమకళమున నొపి సటదమున, వచబొిమునులెల్ల గొలువ నత్యాదరమున.(ప్పు9.ప.6) "జననీ జన్గభూమిశ్చ న్వర్ధాదపి గరీయసీ” అను సూక్తికి నిదర్శనముగా కవి తన జనని యాదేశమును, తన జన్మ దేశాభిమానమును జధారముగా గొని యీ ప్రతాపగిరిఖండమును కావ్యమును రచించెను. ఇందలి ఇతివృత్తమును గూర్చి ప్రత్యేకముగ వివరింపబనిలేదు. ఏలయన, అ విషయము గ్రంధాదియందలి 'అవురావతి చెప్పిన యాత్మకథ' అను వచనరచనము భంగ్యంతరముగా తఆలియ జేయుచున్నది. ఇక ' కామినీ కాంచనప్పు శక్తి సఘునము జగతి' (పు.13. ప.23) అను పరమార్థము ఈ కావ్యముద్వారా ఉపదేశించునట్లు చదువరులు గుర్తింపగలరు.

ఈ కావ్యము ప్రాచీన కవి పుంగవుల మార్గములలో వర్ణనాత్మకముగా సాగినది. ఇందులో షష్ట్యంత పద్యములునిష్కంఠ్య నిస్తాలన్య నిర్మూర్గన్య నిర్ణంత్య నిరోష్ట్య నిరనునాసికములుగా తీర్చిదిద్దుట చిత్రము, ఇకు ఆశ్వాసాంత ములయందలి జైల శంఖధనుర్లతికావయూర గౌభళికా శివలింగ బంధములు కవికి చిత్రకవితమై గల యభిమానమును కవితా వినోదమును ప్రకటించు చున్నని. ఈ విధముగా చిత్రకనితను కవితా రసఫ్రవాహమునకు ఆటంకము కొని విధమున షష్ట్యంతములలోను, ఆశ్వానాంతపద్యములలోను, వెలయించి యుండుట కనికి గల బొచితీ పరిజ్ఞానమును వెల్లడి సేయుచున్నది.

కావ్యసుందరి శబ్దార్థాలంకారశోభానతి కొవలయును. అప్పుడే రసికుల కానందము కలుగును. వర్ష్యమును కన్నులకు గోచరింపజేయుచున్న స్వభావోక్తి హృద్యమై యున్నది. ప్రతాపగిరిసిములోని వృషభము లిట్లున్నవి. క సన్నపు గాలుం, గౌటుక కన్నులు, మరి సూదికొమ్ము, కలశం బటులన్‌

౩32 తిన్నని వవూప్పురమున, బస వన్నలు నాభూమి నమరు ప్రతిలే కెచటన్‌(పు.1 3,ప.49) అసురసంధ్య. పేరులోనె అసుర గలదు. అది జగముమైనల్ల(నెత్తురు) చల్లినది. అప్పుడు సంధ్యారాగము కన్చించినది. తరువాత కొంతకాటవుునకు రక్తము నల్లబడును. అది దానిధర్మము. అందులకే అదినల్లయెనది. చీకటిగా వ్యాపించి నది. తపస్సు అజ్ఞ్జానమునకు ప్రతీక. ఆ చీకటిలో నిమ్నోన్నతాది భేదరాహిత్య స్థితి ఏర్పడినది. ఇంత యూహకు తావలముగా ఒకభావ మిట్లు ఉతేృ్పక్షింప బడియున్నది. తే. అసురసంధ్యానితంబని యంతమీద నల్ల చెచ్చియు జగమెల్ల జల్లి ననగ. చిమ్మచీకటి జగమెల్ల గ్రమ్ముకొనియె దశదిశల భేదభావంబు దలగి పోవ!(ప్పు.40,ప.20) శబ్దాలంకారములు శ్రవణసుఖదములు. అంత్యానుప్రాససహి తమైన ఈపద్యము సుందరము: తే. బ్రమ్మదేవుడు నలువ! గీర్వాణి చెలువ, కన ననంతుడు పలువ, పింగళుడు చిలువ, అబ్బుడు చలువుకృష్ణరాయండు తుళువ, వారితో నెట్లు గొలువ,రావయ్య విలువ. రసములలో హాస్యరసోత్పాదనము కవికి క్లిష్టకార్యము. కాని, ఈ కవి సుందర హాస్యమును గుప్పించుటలో అందెవేసిన చేయి యనుటలో అత్యుక్తి లేదు. నవ్యకవులలో దిగంబరకవృలున్నారు. దిగంబర శబ్బమునం కవృలకే విషయముగా చేసి, వారివేషముల నాక్షేపించుటలో చక్కని హాస్యమిమిడి యున్నది.

33 న్‌ వేవమనార్యుకంటె తాము దిగంబర కవ లెవండ్రు నేటికాలవుందు? పూట కొక్క వేషమును వేయువారిని ఎటు దిగంబరులుగ నెన్నదగును?(వు.3,ప.13) కవులు బహగ్రంధపరన పరిపక్వ బుద్ధులు. కావున వారి రచనలో కొన్ని పట్టులందు పూర్వకవీశ్వర రచనానుకరణవబ అపరిహార్యవుగుచుండుట యధార్థము. పెద్దనాది మహాకవులు కూడ పూర్వకవుల ననుకరించినవారే! 4. ఫాలమున కుంకువు మొగాన పసుపు, మెడకు గంధమును, కేశవీధిని చెందిరంబు, కనుల కాటుక, లీవేళ కసుటు వోక ఐదువల్‌ వరవర్ణిను లగుదు రచట (వు.16ప.3ె5్‌) వరవర్ణినులు మంచి వర్ణములు గలవారు. ఆ మంచి వర్జములైదు. ఆ ఐదు వర్ణములు గలిగియుండుటచేతనే ఐదువలని వారికి శేరు వచ్చినట్లు కవి చమత్కారము. ఇంత స్వారస్యమైన పద్యమునకు క్రింది శ్రీనాథుని పద్యము అధారము కావచ్చును, పసుప్పుం,గుంకుముకజ్జ్ఞలంబునును గూర్చాసంబు, తాంబూలమున్‌, గుసుముంబుల్‌ కబరీభరంబు, చెవియౌా కుల్‌, మంగళాలంకృతుల్‌ విసువొక్కింతయు లేక తాల్పవలయున్వీనిన్‌ సదాకాలము న్ససి చక్కంగబ్రియుండు వర్ణిల్లుటకై నాళీకపత్రాక్షికిన్‌.(కొశీ: ఆ-2) న్లో. అంతఃకరణతత్త్వస్య దంపత్యోః క్నేహ సంశ్రయాత్‌ ఆనందగ్రంథి రేకోయబయ మపత్యమితి బధ్యతే. (ఉత్తరరామచరిత్ర:వ 17)

వెత మహాకవి భవభూతి సంతానమును 'ఆనందగ్రంధి' గా భావన సేయగా, మనకవి 'ఆనందకందళము'గా చిత్రించుట మనోజ్జముగా నున్నది. తే. కాంతుకౌగిళ్ల నానందకందళముల కడుప్పనం దాచి, వానికి కళలు నింపి తనయలను పేర తల్లులు గనిరి యచట పాపలన జెల్లు వారలరూప్పు జూడ(ప్పు.17,ప.38) చతురాశ్రవమములో గృహస్థాశ్రమము ఉత్తవుమైనది. దానిని పెద్దన కవీంద్రుడు పెద్దగా వర్ణించియున్నాడు. క్రిందిపద్య మాధోరణిలో చెలువారుచున్నది. పీ. యజమానూలకు నిత్యవుగు యజ్ఞవాటిక కాంతాజనంబుల కవులగృహ ము అభ్యాగతాతిథి కన్నపూర్ణ బిడారు బందువృలకు నెల్ల విందుటెంకి వృద్ధగణంబుల విశ్రాంతిసదనంబు తరుణ దంపతుల నందనవనంబు వర్థిష్ణువులకు నిర్వక్రశిక్షణశాల బుజ్జిపాసలకెల్ల బొమ్మరిల్లు రోగి కుపచారశాల విష్ణాగరిష్టు లకును నై కాంతికము పూజలకు నిరంత రాలయము గృహమెన్నగా ననఘ! అట్టి గృహపతికి మించి ధన్యుడీయిలను గలడె! (ప్ప.10,ప.16) స్స్‌ కెల కులనున్న తంగేటిజున్ను గృహ వేధి యజమాను డంకస్టితార్హకపేటి పండిన పెరటికల్పకము వాస్తవ్యుండు

౩ెక్‌ దొడ్డి బెట్టిన వేల్పు గిడ్డి కావు కడలేని యమృతంపు నడబాని సంసారి సవిధ మేరునగంబు భవనభర్త వురుదేశపధ మధ్యమప్రప కులపతి యాకెటికొదువునస్యము కుటుంబి గ్‌, బధిర పంగ్వంధ బిక్షుక బ్రహ్మచారి జటి పరివ్రాజ కాతిధి క్షపణ కావ ధూత కాపాలికాద్యనాథులకు గాన భూసురోత్తవు! గార్హస్ట్యమున కునరియె? (మను1. 66) శ్రీనాథ కవిసార్వభౌముని గల్బనాకౌశల మిందొక సన్నివేశమున సాగసుగా పోహళింప బడియున్నది. ద అలకాప్పురంబున నంగార వరుని పుత్రి కములపాణి మునుప్పు నొక్క మునిశాసవశమున ముచ్చికి మూన్నాళ్లు మనుజ జన్మంబును గనగ వలసి మొదట నోర్గంటిలో వమధువమానతిగ బుట్టి శ్రీన్వయంభూదేవు సేవజేసి డాకిరేమిని బుట్టి దగ చిన్నపోతగా భీమేశ్వరుని గొల్చి గ్రువుచేత కడిమి కత్తులమ్మిగా బుట్టి వేంగిని చివర చెంచులిట చిత్రరథుని కరుణ వడసి పెద్దకాలంబు మనినను మనుజజన్మమైన తనివిసనక (ప్పృ.108,ప.19)

తెర క్స్‌ అలకాపురంబున నంగారవర్దుడన్‌

గంధర్వపతి కన్య కవులపాణి,

యా దివ్య గంధర్వి కపరావతారంబు మధునూవ తోర్గంటి వండలమున,

నా సుందరాంగి దక్త్షారావమమున బుట్టు భువనమోహిని చిన్నిపోతి యనగ,

నప్పరస్‌ స్త్రీజాతి యా సాని కూతురు చిరకాలమున సదాశివుని గూడి,

గ. _ పావనంబైన తమిలేటి పరిసరమున,

వేగ కురువాటికాదేశ విపినభూమి

గోవులను పేరి చెంచులకులమునందు

గడిమి కత్తులయమ్మినాగలుగ గలదు (క్రీడాభిరామము,ప.242)

"రెంటికి _ఇెడిన రేవడు' అను లోకోక్తి ప్రసిద్దమై యున్నది. దీనికి సంబంధించిన శేవడను చాకలికధ ప్రచారములో గలదు. 'రెంటికిం జెడిన రేవడనౌదునె నీరజేక్షణా!' (3-105) అని మనుచరిత్రమున ప్రయోగింపబడి యున్నది. అట్లే ఇందు నొకచో 'రేవని రజకుని రెంటిచేత' (వృ.108,ప.17) అని కలదు. కొని మరిక సందర్భమున *"రెంట జెడిన రావణు కథగన్‌" (వు,101,ప,46) అని ప్రయుక్తమై యున్నది. ఈ రావణ వ్యవహారము కవి నివసించు ప్రాంతమున ప్రచారవఎునందు కలదేమో!

సీ... 'అల హరిశ్చంద్రు విశ్వామిత్ర మునిచేత

రహిని విశ్వామిత్రు రంభ చేత న్‌ (పు,108,ప.17) విశ్వామిత్రుడు హరిశ్చంద్రుని బాధలు టప్టెను. అట్టే విశ్వామిత్రుడు

తె7 రంభచేత భంగపాటు పొందెనని భావము. కాని విశ్వామిత్రుని తపమునకు భంగవమను కలిగించినది వేనక కదా ? ఈ కథ భారతమున (ఆదిః4 36) గలదు. రంభను కేర్కొనుటలో పురాణాంతర గాధ ఏమేని కలదా? మరొక సంగతి. ఈ పద్యములలో హరిశ్చంద్రు, విశ్వామిత్రు అని ప్రయోగింప బడియున్నవి. వీనిని లాక్షణికులు వృద్దాది గణములో పరిగణింతురా? యని సంశయము. ఇంత సంప్రదాయశుద్ధముగా వ్రాయబడిన ఈ కావ్యములలో శకటరేఫములు, ఖండబిందువులు ఉకేక్షింపబడుటకుగల కారణము మృగ్యము. కవిగారు వీని నాక్తేపములుగా గ్రహింపక సూచనగా గ్రహింతురని మనవి. "“కవిఃకరోతి కావ్యాని లాలయాత్యుత్తమో జన్నా” ళ్తళ శ

38 డాక్టర్‌ వి.వి.యల్‌.నరసింహారావు ఆం.ప్ర.ప్రాచ్య లిఖిత గ్రంథాలయ డైరెక్టర్‌ పరిశోధనాలయము, తార్నాకా, మో దరాబాద్‌. 9 _11-1982. నమీక్ల 1... శ్రీ కపిలవాయి లింగమూర్తిగారిచే రచింపబడిన "శ్రీవుత్చుతాపగిరి ఖండము" "శ్రీనాథుని కాశీఖండము. వంటి యొక స్థలపురాణము. కవి కాలమునుబట్టి ఆధునికరచన మైనను రచనాపద్ధతినిబట్టి ఇది ప్రాచీన కావ్యఫక్కికి చెందినదే. ఈ కావ్యరచనకు ఒకానొక గ్రేురణకలదు. కవిగా రొకనాడు ఏదేని సరసప్రబంధవము చేయ నూహించి యాలోచించుచుండగా వారితల్లి గారు తనయుని సమీపించి, తన జన్మదేశముగు ప్రతాపగిరిసీవుకు ఏదేని చరిత్ర గలదేని వినిపింపువుని కోరెను. ఆది తన యూహకు తగిన వృత్తమని యెంచి కవిగా రీ గ్రంథము రచించిరి. వేటికాలములో ఒకతల్లి కిట్టికోరిక పుట్టుటయు, దానిని కుమారు డక్షరముల వాచరించి మాతృవాక్యపాలన చేయుటయు అప్పురూపమైన అంశము. అంతేకాదు; ఇది యాకుటుంబ సాహితీసంస్కారమునకెత్తిన జయ పతాకయు ననుకొందును. జన్మమిచ్చిన తల్లిమైనను, జన్మభూమిమైనను భక్తి గౌరవములుండుట్ల సత్పురుషునని లక్షణము. కాని యీజన్మభూమి చరిత్రను తవ్వి తలకెత్తు కొని, కొావ్యరసాయనమున రంగరించి, రసజ్జ్ఞలోకమున కాస్వాద యోగ్య మొనర్చుట సత్కవిలక్షణము. చారిత్రకదృష్టి గల యిట్టి సత్కవులు పలుపు రుదయించిరేని తెనుగు దేశపు చరిత్ర కావ్యపరీమళము వెదజల్లుచు అనృుతరసాయనమై అవతరింప గలదు. ఇట్టి అమృతరుచులు పంచిన ఆధునిక వద్వకృతులు కొన్ని లేకపోలేదు.

పం 'హంపీ క్షేత్రము' 'దక్షారామము' 'అవురావతి' మొదలైన కృతులి కోవకు చెందినవే. శ్రీవుత్చుతాపగిరిఖండ కృతికర్త తనకృతికి పీరికాప్రాయముగా ముప్పది పుటల చారిత్రకనేపథ్యము సంతరించి, దానికి 'అమరావతి చెప్పిన ఆత్మకథ'యని శేరు పెట్టెను. ఈ అమరావతి గుంటూరు జల్లాయందలి బౌద్ద క్షేత్రముగా ప్రసిద్ధికెక్కిన అమరావతి కాదు; శాసనములలో 'అవురపురము'గా పేర్కొనబడి, నేటి మహబూబు నగర్‌ జిల్లాలో నున్న 'అమరాబాద్‌' గ్రామము ఇది శ్రీతైలపుటడవి కెడవుప్రక్కనున్న ప్రాంతము, అవురాబాదుండెడి కొండనే పూర్వము ప్రతాపగిరి యనుచుండెడివారు. ఆ ప్రతాపగిరి చరిత్రకుసంబంధించిన కావ శిము'శ్రీవుత ఎఏ౨తాపగిరిఖండము'. 2. చరిత్రను చరిత్రగా వ్రాయుట వేరు; కావ్యముగా తీర్చిదిద్దుట వేరు. కావ్య మనగనే కథ, వర్ణములు, బెచిత్యము, రసము, ధ్వని మొదలుగా బోలెడంత సరంజామా ఉన్నది. ఈ యిన్నింటి పరమార్థము ఇట్టి (గ్రంథములలో ఆ స్థలచరిత్ర అత్యంతాకర్షకముగ పఠితృ్వహృదయమున హత్తుకొనునట్లు చేయుట. శ్రీ లెంగమూర్తిగారి చూపు చరిత్రస్పటలలోని కెంతసూటిగా ప్రసరించెనో కథా సూత్రము ముడినిప్పి, తెరతొలిగించి, రసజ్ఞ హ ఎదయములలో, రెపరెపలు కల్పించుట యందంత వ్యగ్రముగ ప్రసరించెను, 'అనురావతి చెప్పిన ఆత్మకథను ప్రస్తావించుట యందే ఈ గుణము గడుసుగా పొడసూ పేను. అలనాటి శాతవాహ నులు, ఇక్ష్వాకులు, విష్ణుకుండినులు: చాళుక్యులు, చెరుకురెడ్డు, చేపూరు దొరలు, చింతకుంట ప్రభువులు పాలించిన అమరావతి క్రమముగా మహమ్మదీయసర్కొారులు, అెల్లదొరతనము, నల్లదొరతనముల ఏలుబడుల కగ్గమై నేటికి క్రొత్తరూపు దిద్దుకొన్నది; నాటి చరిత్రను గుర్తించుటకు కష్టమైనంత క్రొత్తరూప్పు దిద్దుకొన్నది. కొని ఆ చరిత్రను అద్భుతోదంతముగ మనగుండెకు పట్టింపవలెనని లింగవలూర్తి గారి బ్రహ్మప్రయత్నము, అందుకే కథ

40 కవూమిషు, ఏ గాధముందు చెప్పవతె. అద్భుచాశ్చర్యము లెల్లెట్లు పుట్టింపవలె, స్థలప్పరాణమున కాత్మభూతమైన పరమార్దము నెచ్చట నిక్షిప్తమొనర్చి ప్రబోధింపవలె. ఈ మొదలైన యంశముల:_ నెన్నిరేలు నెన్నిపవళ్లు కవి పరిశ్రమించి యాలోచించెనో కావ్యమే ప్రత్యక్షీకరించుచున్నది. శ్రీశైలప్రాంత 'సారంగ' వమరవాసి వీరభద్రస్వామి. సన్నిపి తమునులకు

అతడుచేయు గృహస్థ ధర్మోపన్యాసముతో ధర్మసందేహము లేవనెత్తి చెంచుల చెలిమితో నంతకుముందు. ప్రతాపగిరియందు అతడుగన్న విశేషములు వివరించి, అతనివత నాయాతావృల చరించి దివ్యానుభూతులందిన త్రియంబక స్వామిని ప్రస్తుతించి, ఆస్వామికి తతృాంతజనులు చెప్పిన 'రామయ్యకథ'తో రక్తిపుట్టించి, రామయ్యను చంపిన లెడ్డికథ' నే చెప్పద'నని ముందుకు వచ్చిన శ్యామలభట్టుతో త్రియంబక స్వామి నమరావతికి రప్పించి, చెప్పదలుచుకొన్న అమరావతి దివ్యకథ తనివిదీర శ్యావులభట్టుచే చెప్పెంచుట కవి చూపినకథా కధన చమత్కృతి. మహమ్మదీయస్వామి వలీసాబువృత్తాంతము, బ్రియంబక స్వామి హఠాన్మరణా భివయము, చెంచు దొరకూతురు మరగిన వీరభద్రుని ప్రొథశృంగారము, అతనికి 'చేతబడి' చేసిన లంబాడి మాంట్రికురాలి ఒడుప్పు, తట్టుతుద కద్భుతావహమున వీరభద్రునకు ప్రియంబకుడు తన్నుతా నెరిగించు కొనుట, కామకొాంచన విరక్తి కారణమైన జ్ఞానవైరాగ్య ప్రబోధముతో స్వాము లిద్దరు సన్నిహిత పరమేశ్వ రాలయమున ప్రవేశించి. ఘంటాఘోషముగా త్రిరావృత్తిగా పరమేశ్వర ప్రస్తుతి చేయుటతో 'శ్రీమతతాపగిరి ఖండము' కథ సమాప్తమగుచున్నది. చరిత్రయందలి పుట్టురత్నములను సానపట్టి, కథా భరణమున పొదివి ప్రకాశింప జేయుటకు కవికి గొప్పప్రతిభకావలెను. అది శ్రీలింగమూర్తి గారికి పరమేశ్వరుడు ప్రసాదించిన వరము.

వ... విచారించి చూచిన కవిమైగల భారము చాల గొప్పది. సందర్శము ననుసరించి సర్వశాస్త్రములు కావ్యాంగములే యగుచున్నవి, శబ్దము, అర్హము,

శ] న్యాయము, కళ అన్నియు కావ్యాంగము లగునప్పుడు కవిమైగల భారము సామాన్యమా?

“నస శబ్బోన తద్వాచ్యంనసన్యాయోనసాకలా

జాయతే యన్న కావ్యాంగ ముహోభారో మహాన్‌ కవేః"

భామహ కావ్యాలంకారవు ణే

ఈ కారణమువలననే కవి కనేకశాస్త్రములయం దధికారము కావలె నందురు. కేవల శాస్త్ర పాండిత్యము కాక లోక వృత్త పరిశిలనముతో గూడిన అంత స్సంస్కారము కూడ అవశ్యకము. లోకవృత్త పరిజ్ఞానము కవిపొండిత్య ములో నంతర్భాగ మునక తప్పదు. .

అడవిలోని పండ్లు, అడవిలోని మృగములు, అడవిలోని మూలికలు మొద లైన వాని పేళ్లు గుదిగ్రుచ్చి కపిలవాయివా రుగ్గడించిన తీరు వారి శౌస్త్ర జ్ఞానముతో పాటు లోక వృత్త పరిశీలన దక్షతను కూడ స్ఫురింపజేయును. (పృటలు 20-21) చెంచుల గుడిసెలెంత విశదముగా కవి పరిశీలించినాడా యని అచ్చెరువు పుట్టించు. చెంచు మేన చెముటకంపు రాదట. గాఢపరిశీలనము చేయని కవి యామాట అనలేడు.

"ఎంతవానరాని ఎరుగదు చెంచిల్లు చెమ్మాసుమ్మి;వట్టి చెక్క పేడు;

స్నానమాడకున్నగాని చెమటకంపు _ చెంచుమేన రాదు చిత్రవేమొ.

(1-71)

బరి తెగిన అడవి వెకములను బండబూతులతో తిట్టు చెంచుల భాషను కవి గొప్ప సంస్కారముతో అవాచ్యత కనరాని తీరున అభివర్జించెను. ఇందు హాస్య చతురతయు కలదు. “అని వాని యమ్మనాలుల ఘన పాతివ్రత్య నెల్లగడుగుచు నెంతే వినయంబున దుండగములు పనిగొనినాకడకు వచ్చి పలికిరి చెంచుల్‌.. (1-80)

త2 “బాల్య మాదిగనాభ్యధోభాగవాక్యతతికి సభ్యస్త మగుజిహ్వూకతుకునెటుల అముల మేధా విలసితవైన పలుకు? ఎంత నాలుక నాచిన నేమిగాక! (1-81) అమల వేదా వఏిలసితమైనట్టి పలుకు పోడిమి యెరుగని కవి యిట్లు పలుకజాలడు. ఇంకప్రాబంధికమైన శబ్దార్దాలంకారములనఎ ప్రయోగించుదక్షత కపిలవాయి. వారికి మాతులుడైన చేపూరు లక్ష్మణార్యులవారు వాత్సల్యపృ వెన్నతో ెట్టినవిద్య. భూసురుడైన రామయ్యను విశ్వభూసురుడైన ఈ లింగమూర్తి వర్ణించిన విధమే అందుకు నిదర్శనము. “బ్రహ్మదేవుడు నలువ:గీర్వాణి చెలువ; కన ననంతుడు వలువ; పింగళుడు చిలువ; అబ్జుడు చలువ;కృష్ణరాయండు తుళువ; వారితో నెట్లు కొలువరామయ్య విలువ"(1-121) కపిలవాయి వాయి విలువ కూడ ఇట్టిదే వయసు మిగిలిన వలీసాబును వర్ణించనీ, వయసు తెలియని లంబాడి వనితను వర్షించసీ తెనుగు నిఘుంటువున కెక్కదగిన అన్య దేశ్యదేశ్య పదములు రాసులు రాసులుగా జల జల రాలిపడును. వ్యక్తి బాహ్యురూపమునెంత జాగరూకముగా పరిశీలించునో అంతా రూపము కూడ అంత కిబ్బడి శ్రద్ధతో పసిపట్టుట కపిలవాయి కవితకు జీక్షీనాడి. అవురాబాదు గడ్డ క్రాక్కిన మహమ్మదీయన్వామి వలీసాబుగారి ఈ రూపు తిలకింపుడు. ః "నెరి నున్నగా గుండు గొరిగించి, దానిమై అల్లిన చిపష్పకుల్లాయిదాల్చి, మీసాలు బొత్తిగా మిగులకుండగ దీసి, గడ్డమింతైన తాకకనం వదిలి, పలుచవైపొడవైనవదులంగి, మరియును మైజామయొకవింతతేజమీన, బారిచెంబొకచేత, జపమాల వరియుక చేత వ్రేళభులయందుచెంగలింప

ట్వ కజ్టపావాలు దొడిగియు,కజ్జనూని,చూపులకు శుద్ధసత్త్యమీచాప్పనంగ వచ్చెనెచ్చటినుండియోమెచ్చులొలుకు నొకవలీసాబుఅవురాదికొక్క నాడు" (3-96) పద్యవుంతయు నొకయెత్తు:చూపులకు శుద్ధసత్త్వ మీ చొప్పనుట ఒక యెత్తు. బహి రంతర్హృష్టులు సంగమించిన కపిలవాయి పలుకుల పరిపాకమిది. ఈ క్రింది లంబాడి పడతి వర్ణన పరిశీలింపుడు “తలరెండు పాయల తగదువ్వి, కడతల జడలల్లి పేలిక ముడులువైచి, ఇవుల టోపీల్‌ వేల జెక్కి, యడ్కాటులు గూగ్రీలు వానిమై కుదరనిలిపి, కేన్యాలు వానిమై క్రిందికి దిగులాడ, ముక్కు బూరియ మూతి ముద్దులాడు కరముల బల్యాలు, కాళ్ళకు ఛల్లాలు, మెడ వెండిదగు హాసమెజయుచుండ చుట్టుగా బెద్దయద్దాల సూదికుట్టు. మదిరవన్నెలుంగయు, కట్టుచోళి దాల్చియును ఘల్లుఘల్లున కదలివచ్చె పదవ దోలు క్ర నచటి కాపడతియంత (5-14) అభిచారిక క్షుద్రవిద్యలు సాధించిన బాలమాంత్రికురాలు ఆలంబాడి పడతి. వికృతమైన దాని ఒడలి సింగారప్పు బైసి మరున్న కలవిదప్పిన విల్లని కపిలవాయి వాక్చతురత. దొడ్డి కాళ్ళును తొడలును, దొడ్డనడుము, మడ్డిమే, నావుదపు మోము, జిడ్డు కురులు,

తీత వాటముంగాక వురుడొకవైవృలైచు ఆకము తప్పిన విల్లునా నవురు నదియు” (5 15) ప్రాబంధిక కవిసవయ చముత్క్రతి నాశ్రయించిన ఈ వాళ్ళతురత తలదన్నిన తెలుగు పలుకుబడులు, సామెతలు కపిలవాయి కవిత కామెతలు. జనవశీకరణ దక్షుడగు వీరభద్రస్వామి కెదురు తిరిగి, చేతబడికి తలపడనఎ ఆ లంబాడి పడతి పౌరుషమును తెలుగు పలుకులలో నావిష్కరించు కపిలవాయి వాచవి యొట్టిదో రుదిచూడుడు. “మూతిని నీ కున్నది ముంజేతిని నాకున్నదనుచు చీరికి గొన కా నాతి యతి వీరభద్రుని పాతర లాడింప దలచె పట్టువదలకన్‌.”(56-29) సుకుమార నిగమశర్మల తలలో దూరిపోయిన వీరభద్రుని వలచిన చెంచుచిన్నది వయసుపొగరులో నెట్టున్నదో కవి మార్గమైన ఉపమాసంపదతో ్‌ వర్షించుతీరు బెచిత్యమునకు పెట్టినవన్నెయనిపించును. “దుశపోతు, గారపోతును వుసినాకిన యొంటిగాని మైసవుపోతున్‌ హేసియించు కండపాగరున జకాసి గప్పాలాడు చనవుకులకులతోడన్‌ " దావి దెబ్బకు మానసహంస అట్జాడిన అచలవాది వీరభద్రు నెట్టి శ్లిష్ట పదములతో క్రవి వర్ణించుచున్నాడో చూడుడు: ఉత్తరాది వర్ణనకిది వుచ్చుతునక. “కొంచెమగుతనయచలంబుగొట్టెతూటు తైబికకుమారితన శక్తినాయవమునను మానసమునందు నిశ్చల మైన హంస కలతవడి దూరి పోవగా కారణముగ'" (4-65) తత్త్వకావ్యములకు జీవలక్షణవైన ఈ శైలిచాలును కపిలవాయి నుదాత్తకవికోటిలో నిలుపుటకు; కావ్యతత్త్య మెరిగిన ప్రోడ తత్త్వకావ్య మిళ్లే “లి శితత్త్వ (ఓ త్త్వకావ్య మిట్టే నడుప్పును.

టీస్‌

ఇట్టి తత్త్వ కావ్యములకు శాంతమే అంగిరసము. శృంగారా ద్యంగ రసము. అెడనెడ పొడసూపినను తుదకవి యన్నియు శాంతమున సంగమింపవలసినదే. అట్లే సంగమించుట ఈ కొవ్యవమున కనుగొనగలము. 4... భాషాచ్చందో విషయములందు కవిగారికి నిర్దిష్టమైలైన యభిప్రాయ ములు న్నట్టున్నవి. కవిసహజమైన నిరంకుశత్వముతో కాక వ్యావహారికము మీది ట్రీతితో ప్రయోగించిన స్వచ్చంద ప్రయోగము లనేకము లున్నవి. సంప్రదాయసిద్దముగు ప్రబంధరచన మందు ఇట్టి ప్రయోగములు గ్రాంథికభాషా నియనునిగళములు పగులదన్నునవిగా కన్పట్టును.

శక్తిభద్రుడు యొవతె మస్తకమునందు(1-4) దేవదారు యెన్న(1-52) హేతువు యీనది (2-49) ఇవి అచ్చుపరమైనప్పటి ఉత్తునకు యడాగమ ములు: ధారవోయ యొంచి (1-14) కడియమునకు యేట(3-99)- ఇట్టిద్రుత ప్రకృతికముమై అచ్చు నిలిచిన తావు లందలి యడాగమములు. నమస్సుల్‌ నోపికనలుప్పుచు (4-90)- ఇట్టివి పదాంత హల్లుమై అచ్చు నిలిచిన తావులందలి నగాగవుములు.

అనవిని నాతడు (3-11) నళశేంద్రుడది నేలె(3-12) ఎక్కటిమైొనేలె (3-16) విశ్వనాథుడె నేలిన (3-24)-ఇట్టివి కళలమై అచ్చునిలిచినప్పటి నగాగవముములు

గురుడు జచ్చియు (2-5) తసముబండె (2-7) కురుపుల్‌ బోలును (2-40) మున్నగు పెక్కు ప్రయోగములు ప్రథమ మీది పరుషములకు సరళము లాదేశమైన సందర్భములు. తపోకర్మ(1-106) జాబాలురు(1-44) పూర్వపు నానది(2-48) పూపించె(3-32) మనోపదలు(6-3) _ “ఇట్టీవి విలక్షణ ప్రయోగములు. (ఈ దోషములు ఈ ముద్రణమున వీలైనంతవరకు సవరింప బడినవి.) యతిమైత్రి విషయమునందును కవిగారు స్వాతంత్యుము వహించిన సందర్భములు._ లేకపోలేదు. సంస్కృతాంధ్రములందు జితశ్రములైన శ్రీ,

కీర్‌ కపిలవాయి. వారు కావలెననియే యిట్టిస్వతంత్ర దృష్టిప్రచర్శించినా రనుకొందును.

"శ్రీవముత్పుతాపగిరి ఖండము" 477 పద్యగచ్యములు గల అయిదా శ్వాసముల చంపూ ప్రబంధము. తెనుగున కావ్య ప్రబంధమునకు కించిత్తు భేదసున్నను సంస్కృతముననవి పర్యాయ పదములే.

మార్గదేశిచ్చందఃప్ర యోగమునందు కపిలవాయివారి దందెవేసినచేయి. అందు కిందలి పద్యములే ప్రత్యక్షసాక్ష్యములు. వచన రచనవయ నన్నయ చిన్నయలను తలుపష్పనకెలయించును. విశేషచ్చందములను ప్రత్యేక ప్రయోజన మౌశించి ప్రయోగించుట కపిలవాయివారిలో గుర్తింప దగిన యంశము.

ఆశ్వాసాంతములందలి సచిత్రమువైన క్రైలబంధ శంఖబంధ ధనుర్లతికా బంధ మయూరబంధ శివలింగబంధములు ప్రబంధకథా సందర్భము ననుసరించిన సార్థకబంధములు. ఈ సందర్భమునందలి అచల మేరు గౌరి సుకేసర శిఖరిణ్‌ వృత్తములుకూడ సార్దకములై, బెచిఫీశోభితములై యున్నవి. అట్టే అవతారికయందలి అపంచవర్గీయ. షష్ట్యంతములు ప్రబంధము. నకు చిత్రకవితా సౌందర్యము సముకూర్చినవి. కధాంశముల కుత్కర్ష్ణాహే తువులైన యిట్టి చిత్ర బంధ కవితారీతులు ప్రబంధచ్భందస్సుందరి కవివౌత్ర సౌందర్యము కూర్చుచున్నవి.

స్థలప్పరాణ సంబంధవుగు చరిత్ర తత్త్యమావిష్కరించుటకు ప్రబంధ ములో ఇట్టి భాషాచ్చందోరీతులు అవశ్యకమే.పరితనాకర్షించుటకవి యేంతేని ఉపకరించును. ప్రబంధమును తత్త్వకావ్యముగా రూపొందించుట యందును కవిగారి వునః పరిపాళవుు సుస్పష్టనుగు చున్నది.

5... సమీక్షారంభమున దీనిని చరిత్ర సంబంధి కావ్యవుని చెప్పెయిప్పుడు తత్త్యకావ్య మనుచున్నారేమి?' అని ప్రశ్నింపవచ్చును.స్తలమాహా త్మ్యచరిత్ర

రీ తత్త్వమును స్పృశించుచో దానిని తత్త్వసంబంధిచరిత్రవునుటలో తప్పేమి? ఆమాటరు వచ్చిన తత్త్వము తడవని చరిత్ర వలని ప్రయోజనమేమి? ఇంతకీ కావ్యమున కవి తడవిన తత్త్వమేమి? భగవదంశ మైన అఆత్మతత్త్వము జీవునకు భగవత్సన్నిధిని దూరము చేయునది ప్రలోభ కోటిలో కామినీకాంచన ప్రలోభము శిఖరాయమానము. దానిని తెగడి ఆత్మ శక్తులు ఆరడివోయిన మాట మాత్రము నిజము. లేకున్న లంబాడి పడతి 'చేతబడి' కాతడు చచ్చి సగముగునా? "వుంచు దగిలిన ప్రవరుని మందు పూత ముదవతీకన్య దాకిన ముసలమునయి, చెంచుతోకాస్పరంబుంట చెడి యెనతనివుహివు; అయ్యదియెరుగడమ్మాని వరుడు" (5-31) ఆ జంజాటమునుండి బయటపడిన గొని అతడు'జంగమయ్య' కాలేక పోయెను. ఇచ్చట కపిలవాయివారు చేసిన తత్త్వవ్యాఖ్యాన మాలోచన రవుణీయము. “నాగుకుబుసంబు శాబపుండంబురీతి కాపురమువిడి నిర్మిముకారముగను అకు దేల్ణంగమయ్యగా నైనరీతి వురల సన్యాసి యగుచు నమ్మాని వరుడు (5-58) “కారణజన్న్ము డొక్కరుడు కాలవశంబున జిక్కి సంసృతిన్‌, తీర బుణంబు, ఏగుగతి నిర్మముతై చనె వచ్చినట్టు లా వీరుడు భద్రమార్గమున వేగిరిపా టొకయింతలేక సం సారము వాసి పూర్వభవ భావృకమున్‌ బురికొల్ప నంతటన్‌" (5-59)

ఉరి

లింగమూర్తి గారి ఆత్మతత్త్య మిచ్చట విశ్వరూప ప్రదర్శనమునకు నాంది పలికినది.

కాంతా కనకములలో కాంతకంటె కనకమే జీవృలనెక్కువగా నాకర్తించు నేమో! కాకున్న వీరభద్రస్వావి, రామయ్య వానిని చంపినరెడ్డి, వలీసాబు, అంతోయింతో త్రియంబకస్వామి సర్వజనులు బంగారముకొరకు వెంపర లాడిన వారే, పరుసవేదిని చేజిక్కించుకొనుటకు చావ తెలివి ప్రదర్శించిన వారే. అట్టి ముక్కడి చావుతప్పించుటకే కాంచన విరక్తి గడుసుగా ప్రబోధింప వలెను, త్రియంబకస్వామి బండతో తలబాదుకొని చచ్చినట్టునటించి. తిరిగి ముక్తసంగు డగుట ఈ యంశమునే విశదపరుచును. వురి మునులకు వుహెవు లక్కర లేదా? మహిములే చూపకున్న వారిమై లోకులకు గురియట్లు కుదురును? కపిలవాయి వారు దీని కొకమధ్యే మార్గము కనిపట్టిరి.

"కజ్టలేకయున్న గొల్జెయు కఅచు నీ

కలియుగాన; కానవలయుసుమ్మి

యోగులకు మహత్వ, మొగి రాజులకు అధి

కొర మిలను నడుప వేరలందు. (6-18)

వసుధ అధికార వహిమలీ శ్వరు వరంబు;

లవ్వి ధర్మార్ధముంగాక అన్యరీతి

వాడు కొన నెంచ అతడేల వాని నుంచు?

సమయముంజూచియెటొ ఉపసంహరించు" (5-39)

అధికార మహిమలు ధర్మార్ధవే. యుపయుక్తవుఎ కావలెనన్నమవూట దొడ్డమాట.పరుసవేది' మహివుతో లోకులను నంచించుట వెచ్చదగినదా?

టైదిక కర్మకాండములో కనక ప్రతిగ్రూమునకు కూడ ప్రాయశ్చిత్తము విధింపబడినది. పృణ్యకాలములయందును పుణ్యతీర్వవులందును ధనలోభ పరాయణుడై బ్రాహ్మణుడు రాజులనుండికాని, ఇతరులనుండికాని కనకమును

జి దానముగా గ్రహించెనేని పక్కువేల జన్మములు నరక మనుభనించి, కర్పటమునందలి క్రిమిమైప్పుట్టునట! తద్దోష నివారణార్ధవమ నాలుగు చాంద్రాయణ వ్రతము లాచరింప వలెనని బ్రహ్మాండ ప్పురాణనారదీయ, బ్రహ్మవైవర్తాదు లుద్దాటించు చున్నవి. “ద్విజోయః పుణ్యకాలేషు తీర్దేష్వాయతనేషుచ రాజభ్య శ్చాన్యతో వాపి లోభమోహ పరాయణః కనకం ప్రతి గృహ్హీయా దణుమాత్ర మకించినః స దరిద్రోభవే త్చాపీ నరకా ననుభూయచ పునస్పంసృతి మాపన్నో మృతః కర్పటకే క్రిమిః తస్యాన్యావిష్క్రతి ర్నాస్తి చాంద్రాయణ చతుష్టయాత్‌"-బ్రహ్మాండే కనక ప్రతిగ్రూమునకు హేమాద్రి ప్రాయశ్చిత్త కొండము' ప్రాయశ్చిత్త ప్రక్రియను వివతించినది. బంగారమును దానముగా గ్రహించుటకే యింతటి ప్రాయ శ్చిత్తకాండ ఆవశ్యకమైనప్పుడు 'పరుసవేది' మహత్వముతో బంగారము తయారు. చేసి లోకము. కన్నుగప్పెడు రసవాది. ఇంకెంతటి ప్రాయశ్చిత్తవునుభవింపవలెనో! “కనక చిత్రాంగుడుం జచ్చి ఖచరు జంపు; ఖచరుడుం జచ్చి చంపు జగాన గురుని; గురుడు చచ్చియు దుర్వర్దు గొట్టిచంపు; చచ్చి దుర్వర్దుడగు నిల స్వర్ణయోగి" (2-5 లింగమూర్తిగారు కేవలము శివునినోటిమీదుగారామయ్యకు చెప్పించిన సత్యవాక్యమిది. కాన్యాంతవమున వ్రియంబకమని వీరభద్రునితో నొడివిన తత్త్యవాక్య ములు కామీనీ కొంచన విరక్తిమాత్రవేకాక "జనుత్తర వయస్సున జ్ఞూన వైరాగ్య

5్‌0 తత్పరులు గావలయు "ననియు ప్రబోదించుచున్నపి. (6-48) ప్రియంబకస్వామి పరమేశ్వరుని ప్రస్తుతించు బ్రహ శైవేత్త లక్షణము విశదీకరించెను. "నిన్న కనుగొనువేళలో తన్నవురచు; తన్నుకనుగొను వేళలో నిన్ను మరచు; కాని తన్నును నిన్న నేకాలముందు విస్మరించని వాడెపో చేత్త యనగ" (6-77) “ప్రతాపగిరిఖండము" వంటి స్థలమాహత్మ్య నిరూపకతత్త్వకావ్యము రచించుట లింగమూర్తిగారి వంటి బ్రహ్మవేత్తకు మాటత్రవేే నాధ్యవు. ఆయన ఆత్మతత్త్వమెరిగిన బ్రహ్మవేత్త; ఆశ్వాసాంత శివలింగ బంధములో స్వీయనా మాంకిత శ్లిష్ట్టదసంయోజనవలతో ఆ యర్ధమునే ధ్వనింపజేసెను. ధ్వని లక్షణ మెరిగిన కవి ఇట్లే చేయును. లింగమూర్తి రూప! లీలాకృత శరీర! నాగపతి విభూష! నరక నాళ! కపిల వర్ణ లలిత కైలాసవాస భ కాలి సౌరభేయి కావుదాయి "శ్రీమత్చ్రుతాపగిరి ఖండము" రసజ్ఞ సౌరభేయి; శాంతిదాయి. కవిచరితార్జుడు. జ శు ఆ

క్‌] డా.వల్లపురెడ్డి బుచ్చారెడ్డి, ఉస్మానియానిశ్వనిద్యాలయం ఎం,ఏ.పిఎచ్‌. డి హైదరాబాదు రీడర్‌ తెలుగుశాఖ 14-1-1983 కొత్తవూప్‌ంి "ప్రాచీన సంప్రదాయకవిత్వం ఈనాడెనరి కర్థమవుతుంది? ముక్త చృంద నవ్యకవిత్వ దురభిమానులు తరచుగా వేస్తున,ప్రశ్నజది. "“అర్వాచీనము, సంప్రదాయ రహితవమూ అయిన నేటి కవిత్వంలో అనలు అర్ధమెక్కడుంది? అర్హంలేని కవిత్వం కంటె అర్హంకాని కవిత్వం చులుకాదా?"-అని మ ప్రశ్నకు జవాబుగా నేను వేస్తున్న ప్రశ్న. "ప్రాచీనకవిత్వంలో సామాజికన్సృహ శూన్యం, అంటున్నారు అత్యాధునికులు. 'కొత్తను వింతగా పాతను రోతగా చూడటమే పనిగా పెట్టుకున్న ప్రబుద్దులే ఈమాట అంటారు, అని నేను ఘంటాపధంగా చెబుతాను. యశస్స్ఫునూ, అర్జాన్నీ వ్యవహర-వేదిత్వాన్నీ సద్యఃవరనిర్వృతినీ, ఉపదేశాన్న్‌ ఇయ్యడం లక్ష్యంగా పెట్టుకొని సాగిన ప్రాచీన కవిత్వంలో నామాజిక స్పృహను దర్శించలేకపోవడం అత్యాధునికుల దృష్టి మాంద్యం అనాలో, దృష్టిలోపం అనాలో విజ్ఞులే నిర్ణయించాలి. ముక్తచ్చందం కావడమే ముఖ్యలక్షణమైః అస్పష్టతకు ఆకరమై ఏ ఒక్క సల్లక్ష్యాన్ని చేరుకోజాలక పోతూన్న ఆధునికకవితలో అధికభాగం రాసినవా డొక్కజే చదువుకొని ఆనందించదగినదిగా వుంటోంది. కాకిపిల్ల కాకికి ముద్దు కాకుండ ఎలావృండగలదు? ఎవరి పిచ్చివారి కానందం కాకపోతుందా? తన సృష్టి అన్యుల గ్రేవు కాస్పదం కావడం, తనపిచ్చి ఇతరులకానందం కూర్చటంవంటివి నిజమైన కవిత్వ లక్షణాలు. సంఘంలో దినదినం వర్థమాన మవుతున్న అన్యాయాన్నీ అవినీతిని గూర్చి బండబూతులు రాస్తే ఈనాడది సామాజిక స్ప్రహ వృన్న కవితగా భావిం ది సంపుంలో తాను ఒక గదరయ్యి (గం ధాల్య్య ర సం. రక్‌...

వ్‌ఓ భాగమన్న నిజాన్ని కవి గుర్తించడం లేదు; ప్రబలుతూన్న అన్యాయంలో, అవినీతిలో తనకూ కొంత వాటా వృందని గ్రహించడంలేదు. గురివెందలాగు తన నలుపును చూసుకోలేని కవి జటిల వువృతున్న సవుస్యలకు పరిష్కారం చెప్పటానికి బదులు అనవసరమైన ఆవేశాన్ని వెలిగ్రక్కుతున్నాడు. ఇందు వల్ల ప్రజాకవిత ప్రజల కర్ధం కావడంలేదు. అభ్యుదయ కవిత నేతివీర కాయలా మారింది. దిగంబర కవిత్వం దిక్కుల నధిగమించి సగటు వునిషి పాఠకుని దృష్టి కందకుండా పోయినది. ఆధునికకవిత్వానికి ఇంతటి దౌర్గత్యం ఎందుకు దాపురించినట్లు? ఏతత్కవిత్వ స్రష్టలు ఆత్మశోధన చేసుకుంటే దీనికి సమాధానం సులభం. భాషాభావాలను గూర్చి సరికైన అవగాహన లేకపోవడం, వున సంస్కృతికీ భాషకూ ఆటపట్టులైన భారతభాగవతాది గ్రంథాలను అధ్యయనం చెయ్య కుండానే కవిత్వం రాయటానికి కలొన్ని చేపట్టడం. ఏదో కొత్తది చెప్పాలన్న తహతహ _ ఎక్కువై నిలకడ తక్కువై ఎరువు తెచ్చికొన్న మిడిమిడి భాషాభావాలతో గమ్యుంలేని రాతలను కవిత్వం శ్వ్పర్తుతో కాగితాలపై గిలికి ఆకాశవాణిలో చిలికి ఉన్నట్లుండి కవిగా ఉన్నతోన్నత శిబరంమీద తిష్ట వేయాలన్న శేరాసకు లోనుకావడం ఈనాడు చాలామందిలో కన్విన్తున్న లక్షణం. ఈమనస్తత్యం సమసిపోయిననాడు, ప్రచార సాధనాలు అనర్హులైన కవి '్రేతాలకు ఉచ్చాటనమంత్రం వేసిననాడు మన భాషా పొష్కల్యం పరవళ్ళు (లొక్కెనవాడు పద్యమైనా, గద్యమైనా, పద్యగద్యమైనా, ఇదీ అదీ అనకుండా ఏ ప్రక్రియ అయిన రాణించగలదని నిస్సంచేహ ౦గా చెప్పవచ్చు. చచ్చిపోతూన్న సంప్రదాయ కవిత్వానికి ఊపిరి పోస్తున్న ఆధునికు

లలో శ్రీకపిలవాయి లింగమూర్తి గారొకరు. పాతఫక్కిలో కొత్తప్పంతలు తొక్కడం ఆయన అస్థిగతమైన ప్రకృతి. ఆయన కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, పరిష్కర్త అన్నిటినీ మించి ఆయన సహృదయుడు, నాకుమిత్రుడు.

53

శ్రీ లింగమూర్తిగారు ఇదివరలో కొన్నిశతకాలూ, చక్రతీర్ధ మాహాత్మ్యం ఇత్యాది ప్రబంధాలూ రచించి వున్నారు. ఆయన ప్రతిభావ్యుత్పత్తులు ఆ గ్రంధాల్లోనే స్పష్టంగా గోచరిస్తున్నాయి. 1961-62 లో ప్రచురింపబడుతూ వృండిన 'ఉదయభాను' మాసపత్రికలో ఆయన వ్రాసిన 'నాదృక్కోణంలో పురాణ పృరుషులు' అనే వ్యాసపరంపరలో ఆయనకున్న సళూతుకమైన ఆలోచనా రీతులు వ్యక్తమైనాయి . పుక్కిటి పురాణాల్లా కనిపించే వాటి వెనుక వైజ్ఞానిక నేత్రానికందే పరవుసత్యాలున్నాయని ఆయన దృఢవిశ్వాసం.

నాహిత్యసృష్టిలో, చరిత్ర సంస్కృతుల పరిశోధనలో నిరంతరం పరిశ్రమిస్తున్న శ్రీ కపిలవాయి. లింగమూర్తిగారి లేఖిని. నుండి ఇప్పుడు వెలువడుతున్న రచన 'శ్రీవుత్వంతాపగిరిఖండము' ముహబూబునగర్‌ జిల్లాకు చెందిన. తొలుకాలోని మున్ననూరు, ఆమ్రాబాద్‌. ప్రాంతాల్లో ప్రాచీన కాలంలోసొగిన రాజుల ఏలుబడినీ ఆ కాలంలో జరినవంటూ ఈకాలంలో ప్రచారమందున్న కొన్ని ఐవిహ్యాలనూ ఆధారం చేసుకొని ఆరాశ్వాసాల చక్కని ప్రబంధం బ్రాసినవారు. ఆశ్వాసాంతాల్లోని శ్రైల శంఖ ధనుర్లతికా మయూర గాభికా శివలింగ బంధాలూ, ఆపంచవర్గీయ షష్ట్యంతాలూ చతుర్దాశ్వాసంలోని 50,59 సంఖ్యగల పద్యాలూ. బంధ చిత్ర కవిత్వాలమై గ్రంధకర్తకున్న అభిమానాన్ని సూచిస్తున్నాయి. అచల, వేరురూప, ప్రమాణీ, గౌరిః సుకేసర అచలధృతి ప్రత్యూషమున్నగు వృత్తాలు కవికి గల పద్యనిర్మాణ చణతకు నిదర్శనాలు. కనువురుగైపోతూన్న సంప్రదాయకవిత్వరీతులనే కాక వ్థనహారం లోంచి తొలగిపోవుతూన్న మా (వుహబూబునగర్‌) జిల్లా పలుకుబడులనూ జాతీయాలనూ సామెతలను కూడ గ్రంథస్థంచేసి లింగమూర్తిగారు. ప్రశంసా పాత్రులైనారు. వీటికి అర్హవివరణాదులను అధోజ్ఞాపికలలో ఇచ్చివుంటే బాగుం జేది. అది లేకపోవడంవల్ల అన్యవండలాల పాఠకలోకానికి విషయావగాహ నలో రసొన్వాదనలో యత్కించిత్ప్వ్రతిబంధకం ఏర్పడటమే కాక గ్రంథప్రచార పరిధి కూడ పరిమితమై పోతుందేమో అని నా అనుమానం, రింగమూోర్తి గొరు వాడిన

654

అపురూపమైన పలుకుబడులను, సందర్భోచితవైన సావెతలనూ గ్రంథ విస్తర భీతిచేత ఉదాహరించడం లేదు. రసజ్ఞులైన పాఠకులకే ఆపని వదిలేస్తున్నాను,

ఈ గగ్రంథరచనలో రచయిత కృషి బహంముఖాలుగా కొనియాడదగి ఉవ్నా నాకు అసంతృప్తిని కలిగించిన ఒక ముఖ్యవిషయాన్ని ప్రకటించక తప్పడం లేదు. తెలుగుపుస్తకాలలో అచ్చుతప్పులు ఇతరభాషా గ్రంథాలలో కంటె అధికంగా వుంటాయన్న నిజం అందరూ ఒప్పుకున్నదే. సవరణల పట్టిక అంటూ మరికొన్ని పుటలు కేటాయించవలసిన అవవరం కూడ కలుగుతుంది. నేనీ అభిప్రాయం వ్రాయటానికి అనుశీలనం కావించినది. అచ్చైసిద్ధంగా వున్నప్రతి. ముఖపత్రం, విషయసూచిక మాత్రమే తక్కువగా వున్నాయి. ఇందులో దొరలిన ప్రధవుల మీది సరళాదేశాలూ, ఉత్తులమీది యడాగమాలు, విసంధులూ అచ్చుతప్పులని సరిపెట్టుకోవటానికి వీలులేనివి. అక్కడక్కడ యతి గణ భంగాలు క్రూడా చోటు చేసుకున్నాయి. దాదాపు ముప్పదేండ్లనుంచి నేనెర్స వున్నశ్క క్రి బుద్ధిపూర్వంగానో, తెలియకో ఇలాంటి దోషాలు చేస్తారని అముకోను, కాబట్టి శ జారుపాట్లకు సంజాయిషీ. చెప్పుకోవలసిన. భారం కవిగారి మీదే వృంది, (ఈ ముద్రణజమున అవి వీలైనంతవరకు సవరింపబడినవి.) నందుకు ముసుగు చేసుకొని ఈ కృతికన్యక పారకుల శుభాకాంక్షల ల నికి వచ్చే ముందు స్వీయలోపాలను సర్దుతున్నట్లు తలియజేసే ఐట్టిక. నొక దొనిని పురస్కరించుకుంటే సముచితంగా వుంటుందని భావిస్తున్నాను, ,ా పుస్తకం చదివి అభిప్రాయుం వ్రాయవలిసిందని శ్రీ లింగమూర్తి. గార నన్ను గట్టిగా కోరినారు. నా అభిప్రాయం మీదవారికున్న ప్రత్యయం అలాంటిది, ఉన్నది వున్నట్లు చెప్పటానికి నేనెన్నడూ వెనుకాడలేదు. వవ్మిత్రులైన శ్రీకపెలవాయి. లింగమూర్తిగారు మున్ముందింకా ఉత్తమోత్తమ రచనలు చేసి తెలుగ్సు సాహితీలతిక చివృరించి సృష్పించటానికి దోహదం చేస్తారని ఆశిస్తున్నాన్ను,

జ శ *

ర్‌5్‌ డా. ఎం.కులకేఖరరావు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము రీడర్‌ తెలుగుశాఖ మోదరాబాద్‌. 10-12-1982 అభినీళ్షణము

శ్రీ కపిలవాయి లింగమూర్తి గారు వ్రాసిన శ్రీ ముత్ప్రతాప గిరి ఖండం అనే పద్యకావ్యాన్ని ఆసక్తితో చదివాను. చాలనాళ్ళకు మంచి కావ్యం చదివిన తృప్తికలిగింది. ప్రాచీన సాంప్రదాయిక పద్ధతి, నవీన భావ సమ్మేళనం, చారిత్రక విశేషాల ప్రదర్శనం, ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞాన ప్రకటనం ఈ కొవ్యానికి ముఖ్య లక్షణాలుగా ఉన్నాయి. కావ్యం హృద్యంగా ఉన్నది. రమణీయంగా ఉన్నది.

కావ్య ప్రారంభంలో 'అమరావతి ఆత్మకధ' అనే ఒకవచనభాగం ఉన్నది. ఇది చక్కని భూమిక. అంతేకాదు, ఆంధ్రదేశానికి, ముఖ్యంగా తెలంగాణమునకు చారిత్రక దర్శిక. ఇది ఇక్ష్వాకుల కాలంనుంచి, నవాబుల కాలం దాక ఈ ప్రదేశం సొంస్కృతికంగా, సాంఘికంగా ఎన్ని మార్పులు చెందిందీ ఈ భాగంలో చాల చక్కగా. వివరింప బడినది. అనేక చారిత్రక విశేషాలను పరిశీలనచేసి 'ఆత్మకథ'ను కావ్యకర్త రూపొందించడం అభివందనీయంగా ఉన్నది.

'ప్రతాపగిరిఖండం' కవిగారి జనని ఆదేశంతో వ్రాయబడిన కావ్యం. ఈ విధంగా వారు జనని బుణం వీర్చుకొన్నారనిపిస్తున్నది. అదేకాక, తాము నివసించి వృద్ధి చెందిన జన్మభూమి ఇది. ఆ వృత్తాంతాన్ని కావ్యవస్తువుగా ఎన్నుకోవడంతో కవిగారు జన్మభూమి బుణం కూడా తీర్చుకొన్నారు. ఆ ప్రదేశంలోని ఘనతను లోకానికి చాటి చెప్పినారు.

తెలుగుసాహి త్యంలో మనకు స్థలపురాణాలున్నవి. కరుకు ఇవి పురాణ వాచకాలేమైనా, మహకావ్య సదృశాలు. తెనాలికవి సాండురంగమాహాత్మ్యం

క్‌6్‌ ఉన్నది. ధూర్జటి కవి కాళహస్తిమాహాత్మ్యం ఉన్నది. భీవు ఖండ కాశీఖండాలు కవిసార్వభౌముడు అంతకుముందే వ్రాసి పెట్టినాడు. వీటిని కేవలం పురాణాలు అనగలమా. ఇవి చక్కని కావ్యాలై తెలుగు వాజ్మయాన్ని సుసంపన్నం చేసినవి. శ్రీనాథుని గుణనిధి, తెనాలి కవి నిగమశర్మ, ధూర్జటి కావ్య బాలికలు, తెలుగు ప్రజలు ఉన్నన్నినాళ్ళు జీవించి ఉంటారు. లింగమూర్తిగారి వీరభద్రుడు కూడ అటువంటి వాడే. ఈ విధంగానే శ్రీమత్పుతాపగిరిఖండం స్థలపురాణం వంటిదని చెపిపాలనే నిర్బంధం ఏ విధంగా పెట్టుకోలేరో, శ్రీకపిలవాయి లింగమూర్తిగారు కూడ ఒక కధను కాక అనేక కథలను దీనిలో కూర్చినారు. ఏ కధకు ఆ కథే ఒక కళాఖండం, చదివి తీరవలసిందే, మాధుర్యాన్ని అనుభవించవలసిందే. కథను కధగానే చెపితే అతడు కవికాడు. ఆకర్షణీయంగా, వుధురంగా కథను చెప్పినప్పుడే కథకుడు కవిఅవృుతాడు. క్రీ వుత్ప్రుతాపగిరి ఖండ రచయిత నిండైన కవి, మంచికధకుడు. ఆయన కలంనుంచి జాలువారిన ఏ కధ అయినా ఇంపుగా ఉంటుంది. పొరకులకు వునోరంజకంగా ఉంటుంది. రామయ్య కధ మైనా. మహాత్ముల కథయెనా మీరు చదవవచ్చు. కవి కథాకథనానికి ముగ్గులు కాకతప్పదు. అనేక కావ్యాలు ఇదివరకే వ్రాసి ఖ్యాతి వహించిన లింగమూర్తిగారు గొప్ప పండితులు, అనేక శాస్త్రపరిజ్ఞానం ఉన్నవారు. వారు వ్రాసిన బంధ కవిత్వాలు చదువుతూ ఉంటే దిగ్భ్భాంతి కలుగుతుంది. అలవోకగా నాలుగు అక్షరాలు వ్రాసి మహాకవి అనిపించుకొనే ఈ కాలంలో అపూర్వమైన శైల బంధం, శంఖబంధం, ధనుర్లతికా బంధం వంటివి వాయడంలో వారు చూపిన శ్రద్ద, నేర్పు అనన్య సామాన్యమైంది. అంతే కాదు. సవుయోచితంగా నూతన వృత్తాలు రచించడం కూడ ఈ కవిగారికి అక్షరవిలాసంగా కనిపిస్తుంది. గౌరీ వృత్తం, సుకేసర వృత్తం వంటి ఛందస్సులను అనుసరించి చక్కటి పద్యాలు వ్రాయడం వారికే చెల్లింది. పద్యాలు సందర్భాలకు చక్కగా సరిపోయి విశ్వనాథ

ర్‌7 వారి కల్పవృక్షం లోని పద్య విన్యాసాలను స్ఫురింవ చేస్తున్నవి.

“వర్ణనా నివ్పుణః కవిః అన్నారు పెద్దలు, ఈ నైపుణికి కూడ లింగమూర్తి గారి కవిత్వం నిండైన ఉదాహరణే, ఏ వస్తువును గ్రహించినా చక్కని మాటల్లో హృద్యంగా వెప్పే నేర్చు కవిగారికి ఉన్నది. ఒకచోట చెంచు వనితను కన్నులకు కల్టేటట్టుగా వారెంత చక్కగా వర్ణించినారో తిలకించండి.

'నేరడు పండు తనువున

క్కేరు పెదవి కెంప్పు సొంపు విప్ప మొగడుఖన్‌ మీరును దంతంబులు మా తొరవము కుచపాళి త్రీరులుం జంచితలున్‌' గ్రహించే. ఉపమానాల్లో ఉచితమైన సాదృశ్యంతోపాటు ఆ ఉపమానాలు కూడ ఆటవికాలే కావడం వారి పరిశీలనా శక్తికి ప్రదర్శకాలుగా ఉన్నవని. ఆరాశ్యాసాల్లో అనేక కథలను కావ్యంగా అల్లిన లింగమూర్తిగారి వాక్కు మధురం, కవిత్వం సుకుమారం. ఈ రెండు గుణాలే చాలు పొఠకుణ్ణి చివరిదాకా న కు తీసికొని వెళ్ళడానికి ఈ కావ్యంలో ఏ పద్యమైనా ఈ గుణాల ఉదాహరణమే. ఐనా ఇది చూడండి. “పాలనయందు వాక్య పరిపాలన యందును చో జినిన్‌ భుజౌ స్ఫాలన యందు దానగుణ పాలన యందును థార్మిక క్రియా పొలన యందు సంయమన పాలన యందజరావు భీష్మగో ప్తాలనల క్షమా సదృశ పాల కుతై నుతికెక్కెనెంతయున్‌ (3-28) నాలుగక్షరాల ప్రాసలను పాటిస్తూ సొకుమార్యంగా ఏ మాత్రం కదలని ప్రజ్ఞ లింగమూర్తిగారికే తగింది.

కరి కాష్యం అన్నప్పుడు సంప్రదాయ బద్ధంగా నీతి ఉండి వీరవలసిందే. ఈ కవిగారు దానిలోను వెనుకంజ వేయలేదు. స్పర్శవేది కధలో బంగారం మీద ఆశ పెట్టుకొన్న వారికి ఏమైందో, ఏమౌతుందో తెలిసికోవాలంటే ఆ కధను చదివితీర వలసిందే. విశేషం ఏవుంటే, మౌనవృల ఆడియాశ వారిని దహించివేయడమే కొక, పుణ్యక్షేత్రాలు వెలువడడానికి కారణం కావడం ఈ కధలోని వైచిత్రి. సందర్భోచితంగా కపిలవాయి లింగమూర్తి గారు చక్కని రస పోషణ చేసినారు. అతివేలం కాని శృంగారం ఈ కావ్యానికి అలంకార ప్రాయంగా ఉన్నది. రవంతహాస్యం చిరునవ్వును కలిగించక మానదు. కవికి సంయమనం ఉంటే బహ+ాశా ఇంత చక్కని కావ్యం వెలువడుతుంది కాబోలు. చేశ్యమైన కథలకు కావ్య గౌరనం కలిగించి హృద్యంగా చెప్పిన లింగమూర్తి గారు తమ కవిత్వ శక్తిని సార్థకం చేసి కొన్నారు. వారి కావ్యాన్ని చదివి నాకు తోచిన నాలుగు మాటలు వ్రాసే గౌరవం వారు నాకిచ్చినందుకు కృతజ్ఞుడను. న

ర్‌ం నిడుదవోలు వేంకటరాను తెలుగుశాఖ, విశ్రాంతాచార్యులు, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం 24 -3 -1983. యుళస్తిలకమ్‌

“ఇది శ్రీవువ్న్మైట్రేయసగోత్ర పవిత్ర కాతా్థయనసూత్ర కపిలవాయి వంశ పారావార ప్రభూత కళానిధి సింగపట్టణార్యాంత మాంబా పౌత్ర మాణిక్యాంబా వేంకటాచలార్య పుత్ర అమరావతీ పురనివాస చేవూరు లక్ష్మణార్య వాత్సల్య సంవర్ణితలబ్ధ కవిత్వస్ఫూర్తి లింగమూర్తి నామధేయ ప్రణీతం బయిన శ్రీవుత్రతాపగిరి ఖండంబను ద్వితీయ మహాప్రబంధంబు నందు షష్టాశ్వాసము సంపూర్ణము"

ఈ గద్య చదివినవారికి లింగమూర్తి కని ఆధునిక యుగమునకు ఇందినవాడుగా కన్పట్టరు. గణ యతి ప్రాస గల్లాట తిరుపతి కవి యుగ్మకముతో నంతరించినది. పండితుల దగ్గరనుండి బండిితోలెడి వారి వరకు వారి పద్యములు జిహా్వ్రాగ్రములు,

పరమఛాందసులయిన శ్రీపాదవారి 'బొబ్బ్చిలియుద్ధము' వేదం వారి 'ప్రతాప రుద్రీయము', ధర్మవరంవారి 'చిత్రనలీయము' చిలకమర్తివారి 'గయో పాఖ్యానము', బలిజేపల్లివారి 'హరిశ్చంద్ర. = ప్రానుగంటికవి 'కంఠాభరణము' విరుపతి వెంకట కవృల 'పాండవ ఉద్యోగ నిజయము'లవలె 80 శాతం ఉన్న గ్రామీణులే అదరించిరి, రాజధానినగర రవీంద్రభారతిలో అమావాస్యకు పున్నవునకు నాడు ఫై నాటకములకు శేవలము పొత్రధారులకు వాటిపైగల గౌరవ మర్యాదలే కారణము కాని బస్తీదొరల రసికాబిలాష గాదు. ప్రజారాజధాను లయిన పళ్ళిటూళ్ళలో పై నాటక ప్రదర్శనలు నిత్యవినోదములు. మైకులు, సహకార వాద్యములు లేకయే పాత్రధారులు పద్యములను స్పష్టోచ్చారణళో,

60

పంగీత కట్టుతో పాడి ప్రేక్షకులకు చంద్రోదయ సూర్యోదయముల జ్ఞప్తి లేనంత మైమరిపిరపజేసిరి, పద్యము వ్రాయలేని కవి, చదవలేని పాత్రధారి ఆనాడు లేరన్నీచో నతిశయోక్తి కాదు.

అభ్యుదయ పరంపరాభివృద్దిగా కావ్యము చెప్పుట నవనాగరికత చిహ్నముకాదు. కన్నతలిదండ్రులు, విద్యాగురువులను స్మరించుట మహా పాతకము వలె విస్మరింష బడినది. తత్రాపి కొన్ని ఆధునిక కృతుల అట్టయు, తలయు దునుకుబడినప్పుడా కృతు లేకన్నతండ్రి కన్యలో, దెలియ లేనంత స్థితి వచ్చినది." గ్రంధాలయ పుస్తక వివరణ కర్తలకు వీరనాథబాలికలు.

పాలవవూరు (వుహబూబ్‌నగర్‌ జిల్ల) వుండల పాలెం వేంకటేశ్వర ప్రభుత్వ ప్రాచ్యకళాశాలాధ్యాపకులు, నిరంతర స్థానిక చరిత్ర గవేషణాధిషణులు, జాతి వార్తాచమత్కార. గుంభిత చతుర్విధ కవితా మూర్థన్యులు,. నాకు కడుగూర్చు వెచ్చెలి మైన శ్రీకపిలవాయి. లింగమూర్తి గారు తమజన్మఖండ మైన ప్రతాపగిరి ఖండమును నఖండ పాండితీ శౌండీర్యము పిండి 'వినుకొండ' యన్నట్లు వ్రస్వ

పాలమూరు మండలాంతర్గత అవమురవాది లేదా అమరావతి సీవు వృత్తాంత మిందు మోటు రాతి యుగము నుండి మొదటి మోటారు నడిచిన నాటి వర్రక్షృ 'ఆత్మకథ' రూసమున పరిచయ పీరక యందుళ్లేభింప బడినది.

అది సరస్వతి కైశికమున కుందమాల జుట్టిన దిజ్నాగుని, అభి జ్ఞానంబు దొడవిన కాళిదాసుని, రత్నావళి గళసీవుగవ్లలంకరించిన శ్రీహర్హుని, కంరాభరణ మిడిన భోజుని, ఆశ్చర్య చూడామణి తుర్నుమిన శక్తి భద్రుని కైనారంబులొనర్చి, భాసవైచిత్రి కివ్విధవము నెన్నుకొన్నను వ్యాస, సతంజలు లను ప్రణుతించి, సాహిత్య, రస, యశోభూషణులయిన కవి విశ్వనాథ, జగన్నాథ, విద్యానాథులను సంస్కరించి యున్నారు. నన్నయకంటెన వ్యకవి, తిక్కన కెక్కువగు వచనకవి, పాలకురకి కంటె పచ్చి విప్లవకవి, పెద్దనకంటె

భవకవి, వేవునకంటె దిగంబర కని, శేషము కంటె సెక్సుకవి లేరని 1 గాఢవిశ్వాసము. లింగవవార్తికవి తనగ్రంధమును వ్రాసి రాజులకో, నుంత్రులకో కోర్కె దీర్చలేదు. కలలో తండ్రి తాతలు కనబడి గ్రంథమును వ్రాయమున లేదు. తుదకు దైవవే సాక్షాత్కరించి “శ్వశ్రేయసమబ్బునీకునికి యని జెప్పి నదియు లేదు. గురువృలెందెల్ల పరవు గురువు తల్లియకాన ఆమెయే తన కుమారుని దరిసి తన జన్మదేశంబగు ప్రతాపగిరి సీమకేదేని చరిత్రగల దేని వినుపింపుమని గోర కవి మాతృదేవీ వచనానుసారంబు అదేవృత్తమును కథా శరీరముగా. గైకొని కృతకృత్యు లయినారు. మధువమావతిని గురించి మరొకమూటి అలకాప్పరంబున నంగారవర్డుని పుత్రి కనులపాణి మునుపు నొక్క మునిశాపమున ముచ్చికి మున్నాళ్లు మనుజజన్మం౦బు గనగవలసి మొదలు నోర్గంటిలో మధుమావతిగబుట్టి త్రీ స్వయంభూసేవజేసి డాకి రేమినిబుట్టి దగచిన్నపోతిగా భీమేశ్వరుని గొల్బిడ్రేమచేత కడిమికత్తులమ్మిగా బుట్టివేంగిని చివరచెంచులింట చిత్రరథుని కరుణవడసి పెద్దకాలంబు మనినను వునుజజన్మ మైన తనివి సనక (6-19) పరమేశు. జెటుల జేయునో నరుకర్శను వానినెట్లునడుప దలచునో యని చెప్పుచున్న వృద్ధుడీ పద్యమును తడవినాడు. క్రీడా భిరామమున నీపద్యము కలదు అది ఇది.

62 అలకాపురంబున నంగారవర్ముడన్‌ గంధర్వపతి కన్యకవములపాణి యాదివ్య గంధర్వి కపరావతారంబు వమధుమావతోర్గంటి వండలవలన నాసుందరాంగి దక్తారావముమున బుట్టు భువన మోహిని చిన్ని పోతియనగ నట్టి సత్‌స్త్రీ జాతి యాసానికూతురు చిరకాలమున సదాశివుని గూడి పావనంబైన తమిలేటి పరిసరమున వేగికురువాటికా దేశవిపినభూమి గోవులను పేరిచెంచుకులమునందు గడిమి కత్తుల యమ్మినా గలుగ గలదు. (ముక్త్యాలముద్రణ1 952 .పుట79) మధుమావతి, మదాలస, మాచలదేవి, కాలవుంజరి, చిన్నపోతువా రంగవలయ్యును నుత్తవునాయికానాయక గర్భజనితలైన సానులు (భోగము వారు, దేవదాసీలు, తిరువీధిసానులు మొదలగు వారు) సానురాగంబున నీశాను కొలువును సేవించిన ధన్యజీవులు. దక్షారావు నిలాసినుల సౌందర్యంబు వర్ణింప చక్షుశ్రోతకులాధినాయకునికైనను శక్యంబుగాదని శ్రీనాథోక్తి. ఈసానిపుట్టుకలను గూర్చి యారసికళవి సార్వభౌముడు భీవుఖండమున ముచ్చటించినాడు. శ్రీగిరి యౌదిగా దక్షారామముదాక నెల్లయెడల సాక్షాజగదంబ సమానలయిన వీరధికంబుగా గలరని పాల్కురికి సోవున బసవప్పురాణమున ముగ్ధసంగయ్య కథలో ప్రసంగానుగతముగా నుడివియున్నాడు. దక్షారావు మిక్షుకోదండుని శిక్షజానిలయమానాడు. శిన్ఫడు దక్షారావు ముందహ ర్నిశము కాంతాసుఖోప భోగంబులందుచునున్నట్లు పాల్కురికయ్య హలాయుధుని కథలో చెపి ఎన

రతి మాట ముమ్మాటికి సత్యమే. అంతఃప్పరాంగనలం గేన్ను మొటంగి యప్పుర మునం గన్నోరగా దారి ప్రొద్దున భీమేశుడే సానివాడ కరుగునని శ్రీనాథుని సాక్ష్యము. (భీమఖండము 1 112). ్రీడాభిరాముభీమఖండముల కవి మొక్కడయి. నందున(?) నీగణికాగణ ప్రొదుర్భావమును గూర్చి యింకను శోధింపవలసినది చాలకలదు. రుద్రగణికలు , తార్జంగమములు శైవవుతాను యాయిలగుచో తిరువీధి సానులు వైష్ణవ పమ్మకార లంగారలై యుందురు. మాచల దేవి గొడగర యని సోమన బసవప్పరాణమున శివ నాగుయ్యకథలో 'మనుజేశ! గొడగర మాచలదేవి జెనపి యుత్తమ వంశ (6 జేసెద నమునుచు' యని బిజ్జలుడు మొరపెట్టుకొన్నట్లు చెప్పెయున్నాడు. గొడగరలనగా గురుక్కళ్‌ యనునొక తైవయోగిసంఘము. బెజవాడ యందు మాచలదేవి శాసన మొక్కటి గలదు.

యుద్ధమల్లుని _మధ్యాక్కరలలో నీ గొడగర్లప్రసక్తికలదు. సర్వ

జగత్పుసిద్ధ సుమనో బాజాసనామ్నాయ విద్యోపాధ్యాయి ప్రతాపరుద్రధరణీ శోపాత్తగోష్టీ ప్రతిష్టాపారీణ మాచలదేవి వారంగననియే చెప్పుకొన్నదికదా! (మహా చలా మాచల శ్రీగిరి?) లింగమూర్తికవి తమపద్యములో చిత్రరథునికూడ చేర్చియున్నారు. సాలంకాయనులకు చిత్రరథస్వామి కులస్వామి. వారి కొణొచి పెదవేగి, నేటి తూర్పుగోదావరి జిల్లా ప్రధాన నగరమగు కేలూరి సమీపము లోనిది. క్రీడాభిరాము కర్త పేర్కొన్న తమిలేరు, కూడ నచ్చటిదియేః కురవాట సీవు సాలంకాయన రెండవ నందివర్మ కంలేరు శాసనమున మొదటిసారిగా బేర్కొనబడినది. మరియు నీకురవాటములోనిదే రాజమహేంద్రవర పట్టణము నకు సమీపముననున్న కోరుకొండ లక్ష్మీనరసింహ దేవాయతనము దానిని కట్టించిన చెంచులక్ష్మికిని గంధర్వులు గణికలుగా చెంచుకన్యలుగా మారుట కును కారణము లారయ వలిసియున్నది. కాదంబరియం దస్సరసలు పదునాల్గు జాతులని తేల్చ్బబడినది.

రజీ

చారిత్రక రహస్యశోధన యందత్యంతనురక్తులయిన నీవిషయముల నెరిగియే లింగమూర్తికవి క్రీడా భిరావపద్యమును కొద్దిమార్పులతో తమ గ్రంథమున చేర్చియున్నారు. ఆమార్పులన్నియు నెదురులేని తీర్పులే.

శ్రీమత్పుతాప గిరిఖండము చారిత్రకాంశముల ఎముకలగూడు కాదు. కండపుష్టిగలిగిన సర్వాంగ సౌందర్యోసేతముగా దిద్దితీర్చబడిన కావ్యకన్యక, ఇయ్యది, ఆంధ్రచారిత్రక కావ్యవుణిహా రమునకు చేర్చిన మరాకమేలివుణి. న

ర్‌ స్ప౦దనలు

మీ కావ్యంపూర్తిగా రెండుసార్లు చదివాను. మీ ప్రతిభ అప్రతి మానము. మీ పద్యాలలో ఎన్నోసాగసులు చూచాను. ముగ్గుడనయ్యాను. వైచిత్యుసృజనం విదగ్గులైన కవులకు సాధ్యమవుతుంది. చిత్రచ్భాయా మనోహ రమైవది మీ రచన వునుజుని హృదయంలాగ చాలా పురాతన మైనది. దానిని గురించి చెప్పటం ఎవరికీ సొధ్యంగాదు. హృదయ మెరిగి ఆనందించ వలసిందే అందుకే తమను ఆత్మీయునిగా చేసికొన్నాను. హోదరాబాదు. 3౮0- 8 -1983. శ్రీ ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య

జజ య్‌

మీ కృతులలో ్రతాపగిరి ఖండంచదివాను. నావరకు నాకు తోచినది మిగత కవిత్వము లన్నియు నొక యెత్తు ఆది ముక యెత్తు అంతటి ఉత్తమమైన రచన ఒక్కొక్క పద్యము జాతి రత్నము అందమైన' గాథ. మాతృబుణమును దీర్చినది తాము అదేవిధముగ వాసుదాను గౌరి ప్రొఢకావ్యం కౌసల్యా పరిణయము వారి అమ్మగారే కధ చెప్పినట్లు వ్రాశారు. తేది 30- 8-83. విద్వాన్‌ శ.రామానుజాచార్యులు

న్‌

మీరురచించిన కావ్యము శ్రీమత్ప్రతాపగిరి ఖండమును ఆంధ్రప్రభ వారి పత్రిక 19- 11- 83 లో వెలువడిన పుస్తకములో ఉత్పల గారు రచించినది చదివిన పిదప మీకుత్తరము వబ్రాయవలెనని ఉత్సాహము కలిగినది ఆకొవ్యము ప్రతికి గాను ప్రతాపగిరి అను- ప్రదేశమును గురించి. తెలుసుకొనుటకు మీకువాయవలెనని కుతూహలము కలిగెను. ప్రతొపగిరి ఉన్న అమరాబాదు మీ జన్మభూమి అని తెలిసినది అందుకని ప్రతాపగిరిని గురించి మీకు బాగాతెలసి ఉండవలెను.నాకు ఆప్రతాపగిరిని గురించి. తెలుసు కొనవలెనను

రర

ఉత్సాహమునకు కారణము నాయింటిపేరు ప్రతాపగిరి కాబట్టి

నన్ను గుఠించి మీకు తెలియపరుచటము మంచిది నాపేరు ప్రతాపగిరి వెంకట భుజంగ భూషణరావృ. ౧.౪.౦ భూషణరావు అంటారు. నేను కాకినాడ, అనంతప్పరం, విశాఖపట్టణం ఆంధ్రయూనివర్సిటిలో మెకానిక్‌ లో ఇంజనీరింగు పొఫెసరుగా దాదాపు ఇరవైసంవత్సరాలు పనిచేశాను. గవర్నమెంటుద్యోగ ములు. అందులో రిటైరు అయి ఘైదరాబాదులో ఉస్మానియా యూనివర్శిటీ ఇంజనీరింగు కాలేజీలో 1982 డిసెంబరు వరకు పార్ట్‌టైం ప్రోపెసర్‌గా పని చేశాను. హైదరాబాదు లో ఇంజనీరింగు కాలేజి దగ్గర ఉన్న దుర్గాబాయి నగర్‌లో నివసిస్తున్నాను. ఈదేశములో నాకువూరుడు పెద్దకువూర్తె యిద్దరు వారి -ంపారములతో ఉన్నారు. వారిని చూడటానికి వచ్చాను. ఘహోదరాబాదులోనా యింట్లో నా మూడవకుమార్తె అల్లుడు పిల్లలు ఉన్నారు. నాకు ఐదు గురు కుమార్తెలు ఇళ కుమారుడు. ల్ల పోవచ్చును అన్నగారైన ప్రతాపగిరి రావుమూర్తి గారి శేరు విని ఉండక వెళ్ళారు వ 1921గాంధీగారి మూవెంటులో ఒక సంవత్సరం జైలుకు ప్రొఫెసర్‌గా 1 నాతీ బొంబాయి. యూనివర్సిటిలో1952 వరకు ఛరిత్ర గోవాకు. 19కి 1953 ఒంగోలు కళాశాల ప్రిన్సిపాలుగా వని పనిచేశారు, శ 9చి1955 వరకు ఆంధ్రయూనివర్సిటిలో చరిత్ర ప్రాపెసరుగా కృష్ణయ్యగార్సు గాంతం. కవులాదేవి గారి భర్త డాక్టరు వేదాంతం వెంకట ఆమెన్సు గుంది షప కీ పులో ఆరువూసాలు జైలులో ఉన్నారు. బాహ్మణని, నరు విన్నారో లేదో ఆవు వూ అక్కగారు.నేను ఆలగాణ్యం సామ్రాజ్యము లాలో తెలగాణ్యం వారందరు తెలంగాణా కాకతీయ అక్కడ ఉండిన లావ గోల్కొండనవాబుల పాలన క్రిందికి వచ్చినప్పుడు వెళ్ళారు. బ్యాణులు కొండవీటి ప్రాంతమునకు కృష్ణాజిల్లాకు వలస

గోల్కొండ నవాబులు మహమ్మదీయులు బ్రాహ్మణులను సరిగా

ర7

చూచెదరో లేదో అని భయపడి వారు వెళ్ళారు. అప్పటిలో కొండవీడులోను హిందూ రాజులుంజె వారు కొండవీడు నర్సారావుకేట దగ్గరున్నది. కొండపల్లి విజయవాడ హైదరాబాదు రైలు మార్గంలో ఒక స్టేషను. శ్రీనాథుడు కొండవీటి ఆస్తొనకవిగా ఉండేవాడు. అస్పుడు వెళ్ళిన బ్రాహ్మాణులందరు వారుండిన ఊర్లను వారింటి పేరుగా పెట్టుకున్నారు. మచ్చుకు కొన్ని ఈ క్రిందవ్రాస్తున్నాను ప్రతాపగిరి అమరవాది బొమ్మకంటివారు బొడ్డుపల్లి దేవులపల్లి భువనగిరి దేవర పల్లి, దేవరకొండ, రాయప్రోలు, రాళ్ళపల్లి గాడేపల్లి, గరికపాడు, యడపల్లి, సూరి, దోర్చల, మైడివుర్రి, వింజమూరి, యాయవం, వారణాసి, వేలూరి, కోటపర, మైలారం, చల్లా.ప్రోమిల్లి అనుముల, నంద్యాల, బ్రహ్మజోస్యుల మొదలైనవి. పె ఊర్లపేర్లు చాలా వరకు తెలంగాణాలో మహబూబునగర్‌ నల్లగొండ, వరంగల్లు జిల్లాలలో ఉన్నవి. మాయింటి శ్చరైన ప్రతాపగిరి గూడ తెలంగాణాలో ఒక ఊరని నాకు తెలుసును. అది ఎక్కడున్నది కనుగొనుటకు ప్రయత్నం చేశాను. షాద్‌నగర్‌ దగ్గర ప్రతాపగిరి ఊరున్న దని విన్నాను. కాని అది ధ్రువపరుచుకొలేదు.

ఇప్పుడు మీరు రచించిన ప్రతాపగిరిఖండము అనుకావ్యమువలన అది అమరాబాదులో ఉన్న కొండలని అంతకు మునుపు నాపూర్వులక్కడ ఉండే వారని ఆ ప్రతాపగిరినే వారింటిపేరుగా ఇట్టుకొన్నాలేమోననిఅనుకొంటున్నాను.

అవురాబాదును మునుపు అవరపురం అనే వారని మీ కావ్యమును గురించి వ్రాసిన ఉత్పలగారి వ్యాసములో ఉన్నది. బహుశ అమరపురమును ప్రతాపగిరి అనే వారేమో! నాచిన్నతనమున కపిలవాయి రామనాథశాస్త్రి గారని ఉండే వారు. కవిగారు లేక నాటకములో ఆక్టు చేసేవారని నాకుజ్జాపకము వారికి మీరు బంధువులేమో అనుకుంటున్నాను.

మీ పుస్తకముతో పాటు ప్రతాపగిరి గురించి మీకు తెలిసిన దంతా వ్రాయమని నావునవి. మీరు ప్రతాపగిరి ఖండమును మీజన్మభూమిగా గర్వించి ఎట్టా గాజస్టము వ్రాసినారో, నావారికిప్రతాసగిరిని గురించి ఎటా అలుప వలెనన్న

రరి నా ఆతురుత మీకు చెప్పనవసరంలేదు. నాయింటి పేరు ప్రతాపగిరి అగుటకు నేను చాలా గర్వపడుతున్నాను, అదృష్టవంతుడనని అనుకొనుచున్నాను మీ కావ్యము గురించి తెలియకమునుకే నాయింటి పేరును గురించి గర్వించేవాడిని. ఇప్పుడా గర్వమెన్నోరెట్లు సెరిగినది. నేను తెలుగులో వ్రాయటం చాలా అరుదు. అందుకని ఈఉత్తరములో తప్పులు వాలా ఉండవచ్చును అది గాక మీరు కవివరులు. ఆంగ్లములో వ్రాయదలచు కోలేదు. తప పొలున్న క్షమించగో దను. నా అభివందనములు

27-1-1984 ననన

పి.విభూషణరావు ?,౪,8.240

£0%609౯01. 76

౮౦ |. 6926202571 ౮4౫454 695450%1౯16 [౪0 ౪ 4కి 1 1.2.

కిరి 50

న ట్రహ్మేశ్రీ కపిలవాయి లింగవచూర్తిగారికి ప్రతాపగిరి వెంకట భుజంగ భూషణరావు చేయు నమస్కారములు అయ్యా!

అడిగిన ప్రడేసంపిన పుస్తకములు లేఖ అందినవి నా ఉత్తరవుందగానే నేను మహాక్షేత్రవ్ను వీ ట్‌. ఖండవల మీరురచించిన ఉప్పునూతల కథ య ళృపల్లి, శ్రీ బోయనపల్లె వేంకటా చార్యులు రచించి మీరు “౦పాదకులుగా ఉన్న శ్రీ మద్భాగవత మాహాత్మ్యమును నేనడిగిన వెంటనే పంపినందులకు చాలా సంతోషము.

పయ్యం. బైన ప్రతాపణిర ఖండము మీ తల్లి గారి ఆదేశమును మూలా నాల ందులకు మి తల్లిగారికి ఎంణపడినాము. ఈ పుస్తకము

శభూమికాక పోయిన నా పూర్వులజన్మభూమి అయి

6౮9 ప్రతాపగిరి ఇంటిపేరు పెట్టుకో గలిగినందుకు ఈ ప్రతాపగిరి పూర్వ చరిత్ర తెలుసుకొనగలిగాను. మీ తల్లిగారికి నా శత సహస్ర నమస్కారములు. ఈ పుస్తకము మీరు రచించి మీ మాతృ వాక్యమును పాలించినందకు మీ మాతృగ్రేువుకు నాజోహారులు. ప్రతాపగిరి ఖండము మీ జన్మభూమి కావటము, నాజన్మకు కారకులైన నా పూర్వీకుల జన్మభూమి కావటం వలన నాకు మీకు బాంధవ్య మేర్పడినది. అది నా అదృష్టము. ఎందుకనగా మీవలెనే మీ చిరంజీవులు. శ్రీ కిశోర్‌బాబు అశోక్‌బాబు సాహిత్య పరులని _ పత్రికలలో వ్యాసములు వ్రాయుచున్నారని మీ రచనలకు అన్ని విధముల తోడ్పడుచున్నా రని విని చాలాసంతోషించుచున్నాను. అందుకు వారి నభినందించుచున్నాను.

అవురావతి చెప్పెన ఆత్మకధ పూర్తిగా చదివిన్తాను అందులో ప్రతాపగిరి పూర్వ కథ తెలిసినది. క్రీ. శ.వమూడవశతాబ్దము. నుండి ప్రతాపగిరి చాల శృరుచెందిన ప్రదేశమని నేను గర్వపడుతున్నాను. అప్పటి నుండి యిప్పటి వరకు ప్రతాపగిరి చరిత్రను మీరు చారిత కాధారములతో పూర్తిగా టౌగౌరు. మీ కృషికి నా ధన్యవాదాలు.

ఇప్పుడు ప్రతాపగిరి ఉన్న అమరపురి(అమరాబాదు) పుట్టుక ఎప్పుడో నాపూర్వీకులు అచ్చటనుండి వలస వెళ్ళి నప్పుడు అమరవురి ఉండినదో లేదో. ఉండిన ప్రతాపగిరి చారిత్రాత్మక మైనదని ఆయింటి, పేరు పెట్టుకున్న అందరికి నాజన్మ భూమిని గురించి తెలియగలదని పెట్టుకొని ఉండవచ్చును.

తెలంగాణము నుంచి వలస వెళ్ళిన వారందరు ఏక కాలమున వెళ్ళి ఉండరు. మీరు వ్రాసిన అభిప్రాయము సరి మ్రైునదే గాని యిప్పుడు తెలుగు బ్రాహ్మణులలో తెలగాణ్యులు దాదాపు ఒకే కాలమున వెళ్ళి ఉండవచ్చును అందుకనే అప్పుడు వలస వెళ్ళిన బ్రాహ్మణులందరు తెలంగాణ్యులయ్యారు. వారు వలస వెళ్ళిన కారణములు కాకతీయుల పతనము గోల్కొండ నవాబు తెలంగాణా నాక్రమించి రాజ్యపరిపాలన మొదలు పట్టుటని నా అభిప్రాయము. కర్నూలు జిల్లా లోని కృష్ణానది వీరము గుంటూరు జిల్లాయందలి. పల్నాటి

70 సేమ, నరసారావుపేట దగ్గరి కొండవీటిసీమ కృష్ణాజిల్లాలోని కొండపల్లిసీవు వీటి యందిప్పటికి తలగాణ్య బ్రాహ్మణులు పెక్కు ముంది వృన్నారు మా నాయనవ్ము అమ్మమ్మ కొండవీటివారే. ఈ ప్రదేశములన్నియు తెలంగాణా ప్రక్కనున్న ప్రదేశములు. గోల్కొండ నవాబుల పాలనలో లేనివి. ఠెండు వమూడు లేక పది ఇరవై కుటుంబాలు వెళ్ళి ఉండిన వారని ప్రత్యేకముగా తెలగాణ్యులనే వారు కాదు. మీకు నేను మొదట వ్రాసిన ఉత్తరములలో కోన్తా ప్రాంతములో ఉన్న వెలనాటి బ్రాహ్మణులు తెలంగాణ నుంచి వెళ్ళిన బ్రాహ్మణులను దగ్గరకు రానివ్వక పోవటము ఏకపంక్తిని భోజనము చేయకపోవటము ఆచారవ్యవహార ములలో ఏమాత్రము భేదము లేక పోయినను వీరిని వేరుగా దాదాపు వెలివేసి నట్టు చూడటమున్నది ఇది యిప్పుడు గూడ ఉన్నది. బాగా చదువుకొని ప్రభుత్వములో గొప్ప ఉద్యోగములు చేయుచున్న వెలనాటి బ్రాహ్మణుల కుటుంబాలలో ఉన్నది. వీటిని బట్టి ఈ తెలగాణ్యులన బడు బ్రాహ్మాణులందరు ఏక కాలమున వలన వెళ్ళి ఉండెదరు. తెలంగాణములో అప్పుడున్న బ్రాహ్మణులందరు వలస వెళ్ళారనటము లేదు. ఆలాలైన మీరు యు ప్పుడక్కడ ఉండేవారు కాదు. అలా వలన వెళ్ళటానికి కారణము'రోజుల' 'పదరణ పొందుచున 2 కుటుంబాలకు రాజాదరణ ఉండదన్న భయముననో లేక కొండవీడు కొండపల్లి పాలించుచున్న రాజులు బ్రాహ్మణుల నాదరించుటమో కారణములు గానుండవచ్చును. శ్రీనాథుడు కొండవీటి ఆస్థాన కవి శ్రీనాథుడొక పద్యములలో బొడ్డుపల్లిని గొడ్జేరి మోసపోతినని వ్రాశాడు. బొడ్డుపల్లి కృష్ణా నది ఒడ్డున తెలంగాణాలో వరంగల్లు జిల్లా లోనిది. నా మాతామహంలు బొడ్డుపల్లి వారు. మీ కావ్యము ప్రతాపగిరి ఖండమును ఇంకా పూర్తిగా చదువలేదు. ఇతర కావ్యములను గూడా చదునలేదు. కాని ప్రతాపగిరి ఖండముగురించి కవల అభిప్రాయములను చదివినాను. వారందరు కావ్యవు మీ రచనను అభినందిం చారు. అభిప్రాయములు చదివిన పిమ్మట పృస్తకము చదువతెనన్న కుతూహల

మెక్కువైనది. నేను పూర్తిగా చదివిన సిమ్ముట మీకు తిరిగి ఉత్తరము బ్రాఫదను నేను చరిత్ర కారుని కాదు. నాకుతోచిన అభిప్రాయము వ్రాశాను నేను కవిని కాదు. తెలుగులో ఉత్తరము వ్రాయుట చాల్తా అరుదు. నా చదువంతా యింగ్లీషు వారి రాజ్యపరిపానలో ఇంగ్లీషు లోనే జరిగినది. నేను పుట్టిన తేది 27- 11- 1905 తెలుగు చదవటము వ్రాయటము చాలా తక్కువ. ఇందులో తప్పులు ఉన్నక్ష్తమించ గోరెదను. నమస్కారములు 4౫౦ 2-2-20/2] ఇట్లు దుర్గాబాయి దేశముఖ్‌కాలని పి.విె.భూపషణరాను ఉస్మానియా ఇంజనీరింగ్‌ కళాశాలదగ్గర ఫె దరాబాదు శ్లో. కవిఃకరోతి కొావ్యాని లాలయంత్యుత్తమౌజనాః తరుద్వ హతిపుష్పాణి వాయుర్వహతి సౌరభమ్‌. శయ య

72 కథాసంగ్రపా౦ ఒక్కప్పుడు శ్రీశైలంలోని సారంగవురంలో వీరభద్రస్వామి అని ఒక యతి ఉన్నాడు . ఆయన నిషస్టాపరుడు. అతని నియమనిష్టలకు వెచ్చి ఆచుట్టు పట్ల సాధువృలంతా అతనితో అనేక ధర్మాలు వింటుండేవారు. అట్లుండగా ఒకప్పుడతడు వారికి గృహస్టధర్మ ప్రాముఖ్యాన్ని గురించి బోధించినాడు . అది విని వారు మీరు సన్యాసులు గదా! గృహస్టధర్మాన్ని ఇంతగా కొనియాడటానికి కారణమేమి. దీనికి మీరుకన్న విన్న నిదర్శనాలేమైనా ఉన్నాయా అనగా ఆయన యిట్లా చెప్పినాడు. వేను చాలాదేశాలు తిరిగి నాను. అట్లా తిరుగుతు, ఒక పర్యాయం నల్లమలవాలంైన ఉండే ప్రతాపగిరి అనే పేఠభూమికి వెళ్ళి ఆ ప్రదేశం నాకు నచ్చగా ఒక అరణ్యప్రదేశంలో ఆశ్రమం ఏర్పరచుకొని ఉండగా ఒకనాడు నాదగ్గరకు కొందరు చెంచులు వచ్చి స్వామీ! మే మిక్కడ మీ సమీపంలో గుడిసెలు వేసుకొని ఉంటామన్నారు. నేను సరే దూరంగా ఉండండి! అన్నాను. వారు తమ గుడిసెలు నిర్మించుకున్నారు. అపుడొకనాడు వారి మందలోనికి ఒక లలి వచ్చి ఒక అవును పట్టింది. అప్ప్వుడువారు వచ్చినాతో అడవి జంతువుల ఆగడాలన్ని చెప్పుకొని దుఖుపడగా నాకు జాలి కలిగి ఆ అడవిలోని క్రూర మృగాలక్ష వాకట్టు కట్టినాను వశష న్‌ నాకు వారితో పరిచయవమేర్పడినది.ఆ తర్వాత వారు అక్కడి అన్నాడు దినదినం ఒకటి చూపు తుండగా దినమొకటి తిరిచూస్తున్నాను క విని వారు స్వామీ మావలె అక్కడింకెవరైనా ఉన్నారా అని

• అదివిని ఆయన యిట్లా చెప్పినాడు. ల శ్రీశైలంలో ప్రియంబకముని అనే అయన ఒక డుండేవాడు ఒక ఎర్యాయం. ఆయన యిక్కడి మరాలన్ని దర్శిస్తూ విభూతివుఠతం దగ్గరకు

73 వెళ్ళగా అక్కడకొందరు జడలు గడ్డాల వారేదో మాట్లాడు కుంటున్నారు. ఆయన అదివిని అక్కడ కూర్చొని వారి మాటల్లో కొంచెంసేపు పాల్గొన్నాడు. అప్పుడు మాట వరుసలో పరుస వేది సాధించేవృత్తాంతం వచ్చింది. అదివిని ఆయన దాన్ని ఎట్లా ఎట్లా అని మళ్ళి అడిగినాడు. అది విని వారు అయ్యా! నీ ముఖం చూస్తే నీకు స్వర్ణయోగ విద్యఘై భ్రాంతి ఉన్నట్లుంది. బంగారం చేసే వానిని లోకం బ్రతకనిస్తుందా! ఇందుకు ఒక కథ ఉంది చెబుతాము వినుమని వారిలోని ఒక పెద్దయిట్టా అన్నాడు. ప్రతాపగిరి సీమలో అవమరాబాదు అనే ఒక గ్రామముంది. అక్కడ రామయ్య అనే ఒక లాహ్మణుడున్నాడు. ఆయనకీ బంగారం పిచ్చి ఉండేది. అందువల్ల స్వర్ణయోగం సాధించటానికి ఊరక అడువుల వెంటపడి తిరుగుతు ఏవేవో మూలికలతో ఎన్నో ప్రయోగాలు చేసి అవి కుదరక చివరకు ఈశ్వరుని గురించి తపస్సు చేయగా అతడు ప్రత్యక్షమై ఏమి కావలెనని అడిగినాడు. అతడు స్వామీ నేనునిన్ను బంగారంతో చేసి పూజించవలె ననుకుంటున్నాను. కాబట్టి నాకు స్యర్థవిద్యనుప దేశించవలసిందని కోరినాడు. అదివిని పరమశివృడ తనికి వరుసవేదిని సాధించేవిధానం ఉపదేశించి అంతర్జానమైనాడు.

దానితో అతడికి ఆనాటినుండి తన పద్ధతి మార్చుకొని శివుడు ఉపదేశించిన మూలికల కొరకు అడవులన్ని వెదికి వెదికి అవి ఎక్కడ కనిపించక చివరకతడు ఒకనాడు క్రొత్త పొలం వెళ్ళి చూద్దాం ఇవేమైనో అక్కడ దొరుకుతా వ్రనూని చంద్రగుప్తి పాలానికి వచ్చి అక్కడ ఆ పాడుపడిన పట్టణాన్నంత చూచి అయ్యూ! ఈ పట్టణం ఏనాటిదో ఎందుకిట్లా అయిందో అని తలుచుకొని ఇక్కడ జ్యోతిష్మతీలతలుంటవి అంటారు. అవి చూదావుని ఆరాత్రికి ఏదో. ఒక పాడుబడిన గుడివంటిది చూచుకొని అందులో నిలిచినాడు. అప్పుడు కొంత వీకటిపడగానే అక్కడ అతనికి ఒక యువతుల గుంపు కనిపించినది. వారిని చూచి ఏవరబ్బా మీరు భూతాలా? దేవవేశ్యలా? ఎందుకిట్లా వచ్చినారని ఆలోచిస్తుండగా వారిలో ఒకామె ఓభూసురా! మేం కన్యకలం నాపేరు త్రిపుటి.

త్మ వీరంతా నాచెలికత్తెలు. మేమిక్కడా ఒక శాపవశంగా యిట్లాఉన్నాం. ఇక్కడ గుప్త మహేశ్వరం ఉంది దాన్ని చంద్రవతి అనే భక్తురాలు తవుతండ్రి పేరున స్లాపించింది. అని ఆమె వృత్తాంతం చెప్పి మేమిపుడా స్వామిని పూజించటానిక్షి పోతున్నాం. ఇది మా నియమం. శివుని పూజిస్తే సవుస్తవైన దోషాలు పాపాలు పోతాయంటారు గదా! మాయొక్క ఈ శాపం యింకా ఎప్పుడు తీరి మేం మనుష్యుల్లో కలుస్తామో అని ఒక నిట్టూర్చు విడిచింది. పిదపవారు అంతర్ధాన మైనారు. వారట్లా అంతర్జానం కాగానే, శివుని సేవకులైన ప్రవుధులు వచ్చినారు. వారు రకరకాల జంతుముఖాలతో ఉన్నారు. వారి అరుపులు కేకలు గూడ అట్లే ఉన్నవి. వారిని చూచి అతడు భయపడి వణుకుతు నిలువగా వారతనిని చూచి ఏమయ్యా! బాపడా! మమ్ములను చూచి నీ వెందుకికిట్లా వణుకుతున్నావ. మేం శివుని ఫేవకులం నిన్నేమి చేయంలే, నమల దలచుకుంటె నీవు మాకు ఒక్క పంటి క్రిందికి చాలవుగాని యిది మా విహార భూమి కనుక యిక్కడికి సంచారానికి వచ్చినాం అని చెపి ఎ కనువురుగై పోయినారు. వారు మరుగుపడగానే కొందరు మహర్షులు కనిపెంచినారు. వాని చూడగానే రామయ్యకు ప్రాణాలు లేచివచ్చి చేతులు జోడించి నుతించగా వారతని కరుణించి అతడు చేస ప్రయత్న మెరిగి అయ్యా! అరణ్యాలలోని వనమూలికలను వానివాని అధిదేవతాపటలం ఆవేశించి ఉంటుంది. కాబట్టి వాకు వానిని సామాన్యంగా కనిపించనీయరు. అందువల్ల ఏ వబూలికలకు ఏ వాశ్రం లేదా! ఏనక్షత్రమో తెలిసి దానిని తీసుకునే అందుకు తగిన బలిహరణం చెస్తేక కాని వారు వానిని కనిపింపజేస్తారు. అట్లా తిథివారనక్షత్రాలెరిగి వీసుకుంటెనే 4 మూలికలు ఫలితమిస్తవని చెప్పె వారింక అనుష్టానానికి వేళయిందని వెళ్ళి నారు. ఆ తరువాత తెల్లవారింది. అనంతరం రామయ్యకు వనవటూలికల రహస్యం తెలిసి పరము శివుడు చెప్పిన మూలికలు సంపాదించి వానితో తాను పరుసవేది సాధించినాడు, ఆకాలంలో గంగాప్పరం సమీపంలో మునులగట్టుంది. అక్కడి బుషులు గూడ పరుసవేదిని సాధించినారు. కనుక రావఎయ్య వారి

75 దగ్గరకు తాను సాదించిన పరుసవెేదిని తీసుకొని వెళ్ళి దాన్ని వారెట్లా సాధించి నారు తానెట్లా సాదించినాడు ఆ యోగం సరిగా సిద్దించిందా అనే విషయాలన్ని వారితో ధ్రువపరుచుకొని ఆనాడుండి మాటాడి మరునాడు తిరుగు ప్రయాణమై సాయంకాలానికి వడ్డ వాని చేరి ఆ రాత్రికి అక్కడ ఉండవలెనని తలచి రచ్చకట్ట దగ్గరకు వెళ్ళి దానిమై ఉన్న పెద్దమనుష్యుల ను అయ్యా! నేను బాటసారిని చీకటిపడింది. కనుక ఈ రాత్రికి మీలో ఎవరైనా నాకు బస యీాయండి తిరిగి పొద్దునే వెళ్ళి పోతాననగా అక్కడి పెద్దరెడ్డి ఒకాయన తోడ్కొని వెళ్ళి వారి పసులదొడ్డిని చూపినాడు. ఆరాత్రికి దానిలో ఉండమన్నాడు. ఆయన సరేలే ఈ రాఖ్రికి దీనిలో ఏలాగో కాలంగడుపుకుందామని దారినడిచి బాగా అలసి వున్నాడు కాబట్టి చంక స్టాలిని ఒకచోట తగిలించి గాఢంగా నిద్రపోయినాడు. ఆ దొడ్డిలోపల ఎలుకలు చాలా ఉన్నవి. అప్పుడొక ఎలుక అతడు తగిలించిన చంకస్తాలిని చూసి ఇందులో ఏదో ఆహా రపదార్థం ఉందని దాని మూతను కొరికి దానిలో ఉన్న పరుసవేది పాత్రలో పడి బ్రతుకు జీవుడొ అని మళ్ళి మెకెగిరి అక్కడ పడి ఉన్న ప్రాత కజ్దుకమ్ముల నుండి ప్రాకిపోయినది. దొనితో ఆ పరుసవేది అంటి అవన్ని బంగారమైపోయినవి. తెల్లవారు జామున జీతగాడు వచ్చి దొడ్డితలుపు వీసి లోపలికి వచ్చి అక్కడ పడి ఉండి బంగారమైన ఆకట్టు తుంటలను చూసి, అరే! నిన్న అంగడికి వెళ్ళిన రెడ్డి యిత్తడి కట్టు తునకలు తెచ్చినాడు గదా! అనుకొని వెళ్ళి ఆయనను తలుప్పుతట్టి లేపి ఏమయ్యా అంగడికి వెళ్ళి అన్ని యిత్తడికర్లు తెచ్చినావేం అన్నాడు. అదివిని అయన అర్ధంగాక ఏది పదర చూద్దాం అని దొడ్డిలోనికి వచ్చి బంగారమై పడిన కజ్టు తుంటలను చూచి వాని సంగతి గ్రహించి జీతగానిని అవ్ఫను వీనిని నేను చూసు కుంటాను, నీవు పశువులను తోలుకొని వెళ్ళమని నాలంసంపే గాఢనిద్రలో ఉన్న రావయ్య ను చంపి తెల్లవారక మొదలే ఆ శవాన్ని ఎత్తుకొని వెళ్ళి పూడ్చి అతని పరుసవేదిని దక్కించుకున్నాదు. కనుక విన్నావ!నాయనా! బంగారం కొరకు ప్రయత్నించిన రామయ్య గతి ఎట్లాగయిందో అని వారన్నారు.

76

అదివిని వ్రియంబకముని అయితే ఆ రామయ్యను చంపిన రెడ్డి వురేవుయినాడు అతనిని రామయ్య బ్రహ్మపిశాచమై పట్టలేదా! అని అడిగి నాడు. అదివిని అంతవరకా కథనంతా వారితోపాటు వింటున్న ఒకనడి వయస్సు వృద్దుడు. అయ్యా! ఇక అవతలి కథనాకు తెలుసు. ఆ రావుయ్యది మూ ఊరే కనుక అతనికి మాకు కొంత సంబంధం గూడ ఉంది అన్నాడు. అదివిని త్రియంబకముని ఆ వృద్ధుని వైప్పు తిరిగి అయ్యా! ఆ తరువాత ఏంజరిగిందో చెప్పుమన్నాడు. ఆయన రామయ్య అవిధంగా చచ్చి బ్రహ్మ పిశాచమై ఆ కుటుంబంవారిని బాధించసాగినాడు. అప్పుడు వారెందరు మాంట్రికులకు చూపినా ఆబాధ తగ్గకపోగా చివరకు రామయ్యనే తలుచుకొని మ్రొక్కినారు. అప్పుడు వారికి అతడు కలలో కనిపించి మీరు నాకు కర్మ చేయ లేదు కాబట్టి నౌకీ పిశాచరూపం వచ్చినది. అందుచేత మీరు నాపరుసవేదితో ఏర్పడిన బంగారంతో నాశ్వేర్ర న్వల్రింగ ప్రతిష్టచేయండి అప్పుడునాకీ రూపంపోతుంది. మీకు మేలుచేస్తాను అని చెప్పినాడు. అదివిని వారు దుందుఖీ తీరం వెంట యితర గుట్టలకై అత్రని శ్వేర్ర రామలింగేశ్వర ప్రతిష్టలు చేసినారు.

రామయ్యను చంపిన ఆరెడ్డి గోనవంశానికి చెందిన వాడు కాబట్టి రామయ్య సంపాదించిన పరుసవేదితో ఐశ్వర్యవంతులై తరువాత వారే గోనవంశ ఎట అని ముగించగా అదివిని అక్కడి వారంతా రావయ్య బతికి ల వలెనని తలపెట్టినాడో దాన్ని చచ్చి సాధించినాడు అని ఆశ్చర్య పడినారు. ల తర్వాత క్రియంబకునితో అయ్యా! మీదేగ్రావుం? నీపేరేమి? మీ గ్రామానికి గూడ ఏవైనా చరిత్ర ఉందా? అని అడిగినాడు. ఆయన అయ్యా నాది అవురాబాదు. నాపేర్చు శ్యానములయ్య అంటారు. మా గ్రామానికి గూడ చాలా పెద్దచరిత్ర ఉంది. మీరు వావెంట రండి మాగ్రామాన్ని చూస్తె దాని విషయం మీకే తెలుస్తుంది. అక్కడ మీళేం కొరతలేకుండ నేను చూస్తాననగా త్రియంబక స్వామి అతని వెంట అమరాబాదు వచ్చి అక్కడ శివాలయంలో నివసించినాడు.

77 ఎప్పుడూ ఏవో మూలికలు తెచ్చి నూరుతూ ఉండేవాడు. ఎవరితో ఏమీ ఎక్కువగా మాట్లాడేవాడు గాదు.

అట్లా ఉండగా ఆ గ్రామానికొక పర్యాయం ఒక వలీ వచ్చినాడు. తురక లంతా అతడు చాలా గొప్పవాడని పొగిడి అయ్యా మీరీనాడు మీ మహివుతో మాకు వెండి ఉంగరాలు ఈయవలెననగా అతడు వారిని వెంట తీసుకొని ఒక దుకాణంలోనికి వచ్చి తన సంచిలో నుంచి ఏదో యింత ముద్ద తీసి యిచ్చి దీన్ని కరుగవమునగా అది వెండి అయింది. దాన్ని చూచి తురకలంతా యిక ఆ వలీని అకాశానికెత్తేసినారు. అది చూచి హేందువులు అందరూ కలిసి త్రియంబక స్వామిదగ్గరకు వెళ్ళి ఆ పకీరు సంగతి చెప్పి స్వామీ! మీరు గూడ ఏదైన వుహివు చూపవలెనని అడిగినారు. అతడు నాదగ్గరేమీ మహిమలు లేవు. అవి పరమార్థానికి పనికిరావురా! అని ఎంతచెప్పినా వినలేదు. మీరేదైనా మహిమ చూపకపోజే ఈ గ్రామంలో మేం హిందువులం తలెత్తుకొని తిరుగ లేనున్నారు. అప్పుడాయన వారితో వీధి లోనికి వచ్చి కంచరి రంగయ్య దుకాణంలో ప్రవేశించి ఒక రాగి మైసను కరుగవుని కరిగిన పిమ్మట దానిలో ఏదో పనరు వేయగా అది మిలమిలలాడుతూ మేలిమి బంగారుపూదె అయింది. ఆనాటినుండి యిక అతనికి శిష్యులు గూడ ఎక్కువైనారు. ఇది చూచి ఆయనిక వారితో ఎలొలైనా తప్పుకో వలెనని తలిచి ఒరేయ్‌! నేనిక ఫలానానాడు పోతున్నాను నాకు సెలవయింది అన్నాడు. ఆ దినం రానేవచ్చినది. అది ఇక చివరి దినమని ఆయన స్నానానికి వెళ్ళుతుండగా వెంట భక్తులందరు వెళ్ళినారు. ఆయన స్నానంచేసి అక్కడ కూర్చొని ఒక శిష్యుని పిలుచుకొని చిన్నరాయి ఒకటీ తెన్మున్నాడు. అతడు ఇచ్చీయగా దానితో మూడుసార్లు మౌడను మోదుకొని ఒరేయ్‌! నేనిక పోతున్నాను. మీరు వెళ్ళండి అనివారితో చెప్పి అక్కడ పడిపోయినాడు. వారు శరీరం పట్టి చూచినారు. అది చల్లబడింది. స్వామి యిక మనకు లేడని వారతనిని మహాదుఃఖఖంతో గ్రావుంలోనికి తెచ్చి సమాధి కట్టించి దానిలో ఉంచి మైన ఒక పెద్దబండను పరిచి అందరూ యిండ్లకు వెళ్ళి పోయినారు.

78

వారం దినాలు గడిచిన పిమ్మట ఒక గొల్లవాడు వచ్చి గ్రామంలో స్వామి నాకు నిన్న బొమ్మనపల్లి దారిలో కనిపించినాడని చెపి ఎనాొడు. అదివిని గ్రావుస్టు లిదేమి వింతయని అతని సమాధి దగ్గరకు వెళ్ళి చూడగా ఆయన పదిమంది పట్టిన లేవని బండను అమాంతంగా లేవనెత్తుకొని దాన్ని ఓవైపు పెట్టి తాను సమాధినుంచి లేచిపోయి నట్లు గమనించారు అని ఈకధనం యింతవరకు వీరభద్రస్వామి అక్కడి వారికి చెపి ఎనాడు.

ఆ తరువాత వారిక అక్కడ మీ జీవితం ఎట్లా నడిచింది అని అడిగి నారు. ఇక్కడి నుండి అతడిక తన కధను చెప్పినాడు. తన దగ్గరకు వచ్చి గుడిసెలు వేసుకున్న చెంచువారిలో వారి నాయకునికి ఒక కూతురున గది ఆమె వీరభద్రునిపై కన్నువేసి తనహొయలు వగలు చూపి అతని నాకర్షించింది. దానితో అతడిక ఆమె వలలో పడి చివర కామెను వివాహమాడి అక్కడ కాపురం శెట్టినాడు. అతడున్నచోట జీవభయం లేకుండేది కాబట్టి ఆప్రాంతానికి వుందలతో వచ్చీనవారంతా తాము వెళ్ళిషపోయె అపుడతని కొక కెయ్యనిచ్చి వెళ్ళేవారు . ఆవిధంగా అక్కడ అతనికి కూడ ఒక చిన్న వుంద ఏర్పడినది.

అట్లా ఉండగా ఒక పర్యాయం దేవరకొండప్రాంతంనుండి ఒక లంబాడి

వనిత తన మందను తీసుకొని వచ్చి అందరివలె మేపుకొని కాలమైన పిమ్మట వెళ్ళిపోయింది. అయితే మంద వెళ్ళే అపుడందరు తనకొక కెయ్యనిస్తుండగా ఆమె ఈయటానికి నిరాకరించింది. వీరభద్రస్వామి ఈయకుండ వెళ్ళటానికి వీలులేదన్నాడు. దానితో ఆ యిద్దరికి ఒకరిపై ఒకరికి వైరవేర్పడినది. అత డామెను కెయ్యనీయకుండా యిక్కడి నుండి కదలకు అని కక్కసించినాడు కాని చెంచువనితతోడి కాపురంతో అతనిలోని వుహివు చచ్చిపోయింది. అంతవర కతని మాటంటె పులి మొనానిలిచి పోయేది కాని యిప్పుడు చీవుకూడ ఆగకుండ అయింది.

79

అతడు లంబాడివనిత నావిధంగా కోపించగా అఆవె అతనికి పాదనవుస్కారం చేసినట్లు నటించి అతని పాదధూళి కొంత తీసుకొని తాను మంత్రగత్తె కాబట్టి ఆరాత్రి అతనిమై ఏదో క్షుద్ర ప్రయోగం చేసి వెళ్ళి పోయింది. కుద ప్రయోగాలు పురుషులు చేస్తె తిరుగుతవి కాని స్త్రీలు చేస్తె తిరుగవు. అతడు వురునాడు వచ్చి చూచేవరకక్కడ ఆలంబాడి గొని ఆమె మందగాని లేదు. అతని కవమానమునిపించింది. అంతలో జ్వరం పట్టింది. అది అట్లాగే తీవ్రమై వారందినాలూపింది. ఆ చెంచు వారేవో మందులిచ్చి నారు గాని తగ్గలేదు. క్రమంగా అ జీర్ణం ఏర్పడి పస తప్పింది. ఎంతకూ యిక తన వ్యాధి క్రుదురలేదు. దానితో అతడాలోచించి విరక్తుడై చెంచులను పిలిచి తన నంసార వుంతా వారి కప్పగించి ఆసీవుకు తానెట్లా వచ్చినాడో అట్లా మళ్ళి శ్రీశైలం వెళ్ళిపోయి. సారంగమరంలో నిలిచి అక్కడివారికి గృహ స్థధర్మాన్ని పొగడి నందుకు తాను కన్నది వ్రియంబక స్వామి చరిత్రను తన అనుభవాన్ని వివరించి కను మొదట నాశక్తిమై ఎంతో గర్వించినాను. కొని తుద క్రీశ్వరుడు నన్నిట్లా గర్వభంగం చేసి కన్నులు తరిపించినాడని ఖేదపడగా అప్పుడతనితో ఈ కథనంతా వింటున్న ఒకముని అయ్యా! మీరేం ఛదపడనవసరంలేదు. ఇటువంటి విషయాలు ఊరకనే ఏకారణం లేకుండ జరగవు. నేను నీ చరిత్రను దివ్య దృష్టితో చూచినాను.

పూర్వం అలకాపురంలో ఉండే అంగారవర్డుని కూతురు కవులపొణి ఒక శాసంచేత మూడుసార్లు భూలోకంలో పుట్టవలసి వచ్చినది. మొదటిసారి ఆమె ఓరుగంటిలో వుధుమావతిగా మూడవసారి వేంగిదేశంలో కడినిం కత్తులమ్మిగా పుట్టింది. ఆమెనే మనుష్యజన్మ మై యింకా తృప్తి చాలక మళ్ళి యా లోకంలో ప్రతాపగిరిసీమలో పుట్టిందని విన్నాను. నీవృగూడ ఎవరివో కొవ్ల ఆనాటి సిద్దుడవు. ఆమె భోగంతో తృప్తిలేక ఆమె వెంటనీవు గూడ మూడుసార్లు పుట్టినావు. ఆమె మళ్ళీ పుట్టింది కాబట్టి ఆమె కొరకు నీవు పుట్టవలసి వచ్చింది. దానికి నీ వేం భేదపడవలిసిన పనిలేదని తెలిపినాడు. అది విని వీరభద్ర స్వామి

80

అతనితో స్వామీ మీ రెన్వరనగా నీ వింతవరకు చెప్పిన త్రియంబకస్వామిని నేనే. నీవు నావృత్తాంతవంతా అక్కడి వారితో ఎరిగి చెప్పెనావు కాబట్టి యితీ డెవరోనా వృత్తాంతాన్నంతా చెబుతున్నాడని నేను యోగదృష్టితో చూచుకోగొ యిప్పుడున్‌ పూర్వ వృత్తాంతవుంతా నాకు కనిపించింది అని చెప్పినాడు. అది విని వీరభద్రస్వామి అతనితో స్వామీ! యింక మీరే నాకు గురువులు కనుక తత్త్వోపదేశం చేయండి. అని కోరగా అప్పుడు వారట్లా ముచ్చటించుకుంటుండ గానే ఆలయంనుండి ఘంటానాదాలు వినిపెంచినవి. అప్పుడు వారిద్దరు కలిసి వెళ్ళి పరమశివుని ముందునిలిచి అతనిని స్తుతించి ప్రణమిల్లినారు. మ్‌... తన శైలీ గుఖముల్నలంకృతుల చేతన్‌ హావభావంబుచే

తను నేకాంతమునందు నింతిపతి చిత్తంబుం గరంగించు తీ

రున నీకావ్య వరాంగి మీ వుదిల సద్రూూపంబు భావంబుచే

తను రంజించి రసాచ్ధి తేల్చుత సుధీ తర్పంబు వై యిమ్ముగన్‌. ఊ మచ్చ మనుష్యమూర్తి కొక మచ్చ మొగానిక పుట్టు వుచ్చనా

వచ్చునె యట్లు గాదగిన పట్టున ను న్నాక శోభదెచ్చి శ్రీ

నిచ్చునుగాన మచ్చవనసిచ్చి మరొక్క పరింగనుండు వి

ద్య చృతురాస్యులార! యని ప్రార్ధన సేయుదునే బదింబదిగన్‌.

జ య్య గం సందర టట ననాం ఖై | ఉగ 0, సీం... లే యో శ్‌ ట్య్‌్ర0్‌ 0గ|

శీమశ్రతావగిరి ఖందయు ఆ శ్రీమత్రతాపగిరి ఖండము ప్రథమాశ్వాసము అవతారిక ఉ॥ శ్రీ కయి గోత్రమూని మఖిసిద్ధి కిలాతల మెత్తి దైత్యని శ్రీకయి సింహమై కలితరింపగవేంకట రూపమై గిరుల్‌ శ్రీకము చేసి శేష శిఖరిన్‌ కరణద్యుతి నీలైల ను శ్రీకము జేయు తేజము విశేష ఖగాభము విద్యలీవుతన్‌ క్షే ఓ మూడు గుణాలతో మోహింప జేయుచు ప్రకృతిలో నంటక బరగు వెలుంగు సత్యలోకమునందు శారద తోగూడి బంగారు కాంతుల బరగు వెలుంగు శైలాస గిరిపైన గౌరితో నేకమై పండువెన్నెల రీతి బరగు వెలుంగు బృందావ నమ్మున సుందరి రాధిక పబ్దన నీలమై బరగు వెలుంగు మాయతో గూడి జీవుడై మాగువెలుగు పర్తిలో సాయి రూపమై బరగు వెలుంగు నట్టి యపరంజి వెలుగు నాయంతరంగ మందు నిండుత నేవేళసందులేక 2ై ఉ॥ ప్థాణువుగా నపర్హగ, విశాఖుండుగా సకిపుత్ర రూపముల్‌ మ! తానను సూక్తిజూప వసుధన్‌ త్రివి ధాకృతులన్‌ ధరించి, యౌ శ్రీ నగమందు భక్తులకు శ్రేయములిచ్చు సురాగమమ్ము వి జ్ఞాన మయస్వరూప మనిశమ్మును గొల్తుఫలాప్తికిన్‌ మదిన్‌ 3 శే

కపెలవాయి లింగమూర్తి స్స వర్తర్తు మాస విభాగంబు లెన్నుచు ఎపుడు కాలంబు లంబించు నెవడు, ఆహరహం బును నవ్యమై కళల్‌దేరంగ నిన చంద్రులను సుద్దగించు నెవండు పత్రపుష్పంబుల చిత్ర చిత్రాక్కతుల్‌ ఠీవిగా మిగుల బెట్రించు నెవండు జీవులను నునుమేను చేవ నిగ్గులు దేర లీల నన్నాన పాళించు నెవండు “ఎవని తార్చున కర్మ మదృష్టము విధి యోగముం (బాఫ్తము పడెచ్చు! పోగరలగు! ఆ మహా విశ్వశిల్చికి నంతటతన ముద్రలుంచిన వానికి మైొక్కులిడుదు శీ క॥ క్రన నొకడై బ్రహ్మయనం గను విశ్చ(బ్రహ్మయనగక్రారణమై సృ ష్టెని నామ రూపకముగా నొనరించిన పారమేష్ట శ్రమోముత మమ్మున్‌ వ్‌ పే! అనసూయ పుత్రుడై యవతరించినయట్టి స్వామి దత్తాక్రేయు సంస్తుతించి పేఠికాపురమున భిక్సురూపుండైన త్రీపాదవిభునకు సిరసువంచి గానుగాపురమున ఘనుడయినిలచిన నరసింహయోగికి కరముమోడ్చి అక్కలకోటలో యెక్కటి యైనట్టి | నరసింహభానుని శరణువేడి షిరిడిపురమున వెలసిన చిన్న్మయుండు సాయినాథుని నేవేళ సంస్కరింతు భృుక్తిముక్తులనొసగగా భూమియందు కల్చతరువులటంచును కలియుగమున 6 లై

శీయనశ్ర్రతావణిరి ఖిందయు సీ॥ దిజ్నాగవర్యుండే దేవి క్రైశకమున రుందమాలను జుట్టి యందగించె అల కాలిదాసుండే యతివ కరాంగులి నిడియభిజానంబు నింపుగూల్సె శ్రీహర్త నృపతి యే'చెలియ గళంబున రత్నావళిని వైచి ప్రమదమిళ్సె భోజభూపాలుండే పూర్ణేందు వదనకు కంఠా భరణ మిడి గొరవించె శక్టిభద్రుండెవర్తె మస్తకము నందు నిలిపె నాశ్చర్య చూడామణిని వెలుంగ నట్టి భారతి విబుధుల కనుదినంబు ॥ సంతసం బిచ్చుగాత ముచ్చింత లుడిపి 7 తే॥ వ్యాసుండతని యోగంబున కతని విడిచి నట్టి దుష్యంత భూపతి నవని యందు రూఢి కెక్కించినట్టి నిరూఢ మతిని కాళిదాసుని కవిత కేవేళం గొలుతు క్‌ త్రే॥ _ వాబ్మనః కాయశుద్ధికై వ్యాకరణము యోగశాస్త్రంబు చరకంబు లుర్చికినిడి అంజలులనెత్తి మునులు పతంజలి యన పొగడ నెగడిన శేషుని మైొక్కిమదిని ్రి శే॥ విశ్వనాథుని రసభావ విదుండటంచు ధర జగన్నాథు రమణీయ దర్శియంచు తైలి కలరు విద్యానాథ చంద్రుండంచు కావ్య జగతికి మూర్తులౌ కవులనెంచి 10 ఆ! నన్నపార్యుకన్న నవకవి యెవ్వండు మార్గదర్శి యతండె మన కవులకు అతనివోలె పద్య మల్టలేరట యేరు తిరుపతి కవులనిరి తెలుగునాట క్ష 3

కపిలవాయి లింగమూర్తి క॥ _ తిళ్ళన గారిని మించిన నిక్కంబగు వచనకవి మనీషి యెవండహో చక్కని వచన కవిత్వపు. ఫక్కియె సుమ్మండ్రు యుద్ద పంచకమంతన్‌ 12 ఆ॥ పాల కురికి యన్న పచ్చి విస్టవకవి గాడె యంతకంటి ఘనులు నెవరు విప్ట్రవ౦ం బనంగవీరంగమాడుటా! ఎణుపు జూచినట్రి ఎద్దువోలె క్షే చ వటము ప్రక్కరసాలంబు వలెను తాను జగతి సామాన్యుడై కవి సార్వభౌము సరస నిలిచిన పోతన సహజశక్తి ఎంతదో నేర్చి పలుకంగ నెవరితరము క్షేగ తే॥ కవుల భావకవి విభాగంబు లేలనో భావ రహితమైన పద్యమున్నె కనగ మనుచరిత్ర కంటెను చక్కని భావ కవిత నెవరు పలుకగలరు క్షే అ॥ వేమనార్యు కంటె తాము దిగంబర కవులెవండ్రు నేటీ కాలమందు | పూట కొక్కవేషమును వేయువారిని ఎటు దిగంబరులుగనెన్న నగును 16 త్ర విశ్చకర్మాంశ లేకున్న వీరగురుడు పలుక గలడె కాలజ్ఞాన వచనములను సత్య దర్శన మందిన స్వాములెల్ల (దష్టలేసుమి వారై తర్మమేల? కే? 4

శ్రీచుశ్రతావగిరి ఖందము

తే॥ శేషము కవీంద్రుమించి విశేష ముగను

చెప్ప గలడింక నెవ్వండు సెక్సు కవిత

ఉత్తమాటలు గావు నోరెత్తుచున్న

ఎక్సు కవులెల్ల నిజముగసెక్సు కవులె 18 ఈ మనచరిత్రకు గడియార మనగ బొలిచి

నిండు హృదయంబు నుంగల పండితుండు

యింగితజ్జుడు వ్తీరాము కృష్ణశర్మ

నభనుతించెద సాహిత్య విభువటంచు 19 చఊ॥ శంఖమున బోయ తీర్థమౌ సరణి శబ్ద

సాధు రూపంబు లతెజీగించు సహృదయుండు

బుధుడు తీర్థము శ్రీధర మూర్తికేను

వందనము బేతు సాహిత్య బంధువనుచు 20 తే॥ పండితుండును పరిశోధకుండు మరియు

సాధు హృదయుండు సజ్జన సమ్మతుండు

అర్హవిజ్ఞాని గాఢ విద్యాభిమాని

శ్రీకొమాండూరు రామాను జార్యునెంతు 21 త్ర॥ అతి నిరాండంబరుండుపామ్యు డమల హృదయు!

డార్యసమ్మత శీలుం డామ్నాయవిదుండు

శారదామూర్తి దురిసేటి సంభవుండు

నైన వేంకటరామార్యునభినుతింతు 22 త॥ రెండవసాయణు డోయన

పండితుండైనట్టి వాని ప్రత్నానందున్‌

నిండు గుణంబున ననుగను

చుండిన కొండూరివారి నొగి నుతియింతున్‌ 23

వ్‌

కపిలవాయి లింగమూర్రి క॥ _ పానుపగు నక్షర రమ్యత గనినట్టి ఘనుండు కావ్య కరణజ్ఞాండున్‌ ననుగుర్తించినవాడని ఘనుడని సాహిత్య బ్రహ్మకైక్రై మోడ్డున్‌ 23 క॥ _ పెదపాటి వారు విద్యను పెదవాటియు శిల్బమందు పెదపాటియు పెం పెదపాటించెడు వారగు సదమలు నాగేశ్చరాఖ్యు సన్నుతి జేతున్‌' ర! వ॥ అని వివిధ కవితా శాఖల కాద్యప్రాయులైన ప్రాచీన కవపుంగవుల నాధునిక కవివరులం గిర్తించి 25 శ్ర పాలుచు ధ్వన్యాత్మకంబుగా పురుషవాణి యిలనలంకార యుతముగ నతివ వాణీ కావునన్‌ ధ్వన్యలంకార గణము లనంగ (పకృతి పురుషులు కావ్య ప్రపంచమందు 26 న! అట్టగుటం జేసి కావ్య కర్మ వారి యారాధనా వేేషంబు లందొక్యటిగా భావించి 27 న్స పద్య కర్తకు పట్టుపడదు గద్య విధంబు వ్యావహారికునకు నసదు ప్రాఢి వృత్తకర్తకు గేయ మెత్తుట గుదురదు వచనకవిక్తిరెంటి.వడుపురాదు కావ్యకర్త చరిత్ర కారుండు గాలేండు కవి విమర్శక విభా కరుండుగాండు కథలందు రాణించ కష్టంబు నవలకు నవల యబ్బిన రాదు నాటకంబు ర

శ్రీమశ్రతావగిరి ఖండము

దేని శిల్బంబు దానిదే ధిషణ గల్లి

యన్నిటను చేయి దిరుగుట యరుదొకనికి

వాబ్బయ 'సము(ద్రమందు పై వాహినులను

యేను కొన్నింటంగ్రుంకితి నీదలేదు 28 ఆ|॥ కవిత పుష్పమైన కావ్యంబు ఫలమండ్రు

చెలువు తావి రసము చిప్పిలుటను

ప్రాజ్య ముత్తరోత్తరము కావ్య మందున

గాన మిగులునద్ది ఇఖండికలకు 29 ఆ|॥ పద్య గేయవచన ప్రక్రియల్‌ మరియును

ప్రణయ భావ విప్రవ ప్రకటన

ములకు కావ్య జగతి నెలవు - ప్రబంధంబు

కావ్య కల్చ్పకమున కమ ఫలము 30 వ॥ అనియొక్కనాడేదేని సరస ప్రబంధంబు జేయ నూహించి యాలోవించు చ్న్చుంత మజ్జినని నన్నుదరిసి తన జన్మదేశంబగు ప్రతాపగిరి సిమకేదేని చరి[ గలదేని వినిపింపుమని కోర నది నా యూహకు దగిన వృత్తంబనిదలంచి 31 తే కురువపై రాతిరాతికి చరిత విప్పి

చెప్పె సయ్యదుగౌసు తాసీలుదారు

ప్రజల జీవన సంస్కృతుల్‌ ప్రకట పరిచె జ

“పాలు” ఆంగ్రేయుడు రిసెర్చి వర్ముసలిపి శ! ఈ కథను నాకుందెలిపెన హితుడు గతుడు

రాగితిర్చతిరెడ్డి బాలాంబ విభుని

మొలుక మామిడి వాసునిం గలిసిమెలసి

మనసు మనసయి గడిపిన దినము లెంచి 3

7

కపిలవాయి లింగమూర్తి స్స లక్ష్మీవిభుండని లలినరసెంగని ధరణి మత్‌ ప్రప్రపితామహు గురు చంద్రకాంతుండయి జనియించె ననిరాము భూమిని మత్ర్రపి తామహుకవి శ్రీయనంతానాథు సింగపట్టనవరు ధా శ్రీస్థలిని మత్పితామహు బుధు విభవ మాణిక్యుని వెంకటాచల విభు జగతి యశోదారు జనకచంద్రు ఇలు సరస్వతి నిలయమై చెలగు నటుల నిలిపి నట్టిష్ట దైవతములను పితల భక్తి గౌరవముల చేత ప్రస్తుతించి కరములన్‌ మోడ్చి మదినిల్చి కావ్యకాంక్ష మ ఈే॥ గుణ వేషుండు గురుభక్తుండనవరతము ధరణి జీవేశ్వర విశిష్ట తత్వమెరిగి నట్టి యచలుండు మాతులుం డనఘుండైన గురుని చేపూరు లక్ష్యయ వరునిందలచి 35 క॥ జననిన్‌ శ్రీంకారపదా త్మను మాణిక్యాంబ నమృత తత్వవిధాయిన్‌ వినయమునం గొలిచి తత్ప్చద వన జాతంబులకు నెజిగి వారని భ్‌క్తిన్‌ 36 వ॥ ఇట్టు మద్వంశంబును కీర్తించి గురువందనంబుంజేసి 37 షష్ట్యంతములు - (అపంచవర్గీయము) క॥ _ విభువును విశ్వము రవియున్‌ ప్రభశియు జ్యోత్స్న నీరరాశియు వీచి విభవంబు పూవుతావియు త్రిభువనముల తానెయైన దివ్యావధికిన్‌ 38 8

శీచుశ్పతావగిరి ఖండము నిస్తాలవ్యము- క॥ _ ప్రకృతి స్వరూపునకు త్రి ప్రకృతి గుణాతీతునకు సుపర్వా గ్రణికిన్‌ ప్రకటాత్మునకున్‌ లోక ప్రకటాభిన్నునకు దివ్య పరమాత్మునకున్‌ 39 నిర్మూర్థన్యము - క॥ _ నిగమాంత వేద్యునకు తా నగు సకలాత్మునకు జగతి కాది నియతికిన్‌ మొగతనము మగువ తనమును దుగమేనుగ రూపుగొన్న తోరపు రుచికిన్‌ 40 నిరనునాసికము- క॥ కులరూపగోత్రవాస స్థలపాద శిరో ఒక్షి హస్త సాహ ్రికి సి స్తులరాశి కాద్య ప్రకృతి క ఫ్‌ పలభకు దివ్యాకృతి త్రిపాది పదవై నిర్ణంత్యము ఈ5॥ ప్రణవాక్రరపంజర శుక మణికి ప్రకాండో పరిష్ట మార్మికహంసా (గ్రణీకి హిరణ్యాభాసికి శ అణుమేరు విరూపరూపి కవ్యయ గుణై న. 44, 4మ పద్యవయులలో అక్తర నియమము ననుసరించి షష్టికీ బదులు చతుర్ధి శుపయోగించబడినది. 9

కఫిలవాయి లింగమూ్రి నిరోష్ట్యము- క॥ లోకత్రయ దేహికి శ్రుతి లోళ శ్రిత యోర్ణనైజ లోక్‌కి కాలో తేక త్రయ లీలానట నాశలితా వేష సృష్టికాది జనునికిన్‌ 43 వ॥ షష్ట్యంతంబులు పలికి శ్రోతల కభ్యుదయ పరంపరా భివృద్దిగా నాచే జెప్పంబడు యీ ప్రబంధంబునకు కథాశక్రమం బెట్టిదనిన 44 కథా ప్రారంభము క! అమృత మయూఖ కళాధర కమనీయా। చీరభద గణసంసేవ్యా! అనురాధిప సంక్రాజా। అమరావతి వాస మల్లికార్జున! ఈశా! శ వ! అవధరింపు మస్కజనని ప్రశ్నంబున కుత్తరంబుగ జెప్పం దూనిన నీ యితి వృత్తంబునకు ప్రారంభం బెట్టి దనిన 2 వ్య వేదములకెల్ల నోంకార మాది భువిని అం(ధ్రమునకెల్ల శ్రీశైల వాది యచట ప్రణవ రూపుండు భ్రామరీ వశమునందు లోకముల గాచుచుండు విలోకనమున కి తే! ఏనుగులు సింగములు లేవుగాని యచట పులులు లేల్డు చెమిళ్లు పాములు నెలుళలు పగలు మనకేల యంత నీశ్చరుని హర మనుచు కాపురముండు నయ్యచల సీమ శ 10

శ్రీమశ్రతావగిది మిందయు ఉ॥ నందులు వీరభద్రులు గణాధిప భైరవ శక్తిమంతులై యుందురు నచ్చటన్‌ పురుషు లొప్ప జయల్‌ విజయల్‌శుభంకరుల్‌ సుందరులెల్ల నచ్చటి వసుంధర సుందర మేమి జెప్పనా యందము చందముల్‌ మఘవు నాలయ మందున వైన నొప్పునే 5 తీ॥ అచట గలండొక యతివర్యుండతనిపేరు దనరు వీరభద్రస్వామి యని యతండు నుండు సారంగ మఠమున నొప్పిదమున నచటి మునులెల్లంగాలువ నత్యాదరమున 6 ఉ॥ బంగరు మేనుచాయ కనుపండువు రూపము ఫాలమందు శ్రీ లంగను బూదిరేకలు గళంబున పెన్‌ రుదురాక పేరు మే నంగల మంగళాంకములు నవ్య జటావళి భాసిలంగనా పుంగవుండొప్పు సర్వ జనమోహన మూర్తిగం జూడనెప్పుడున్‌ 7 తే॥ అతడు శివభక్తి రతుండు తేబజోన్వితుండు అశివ కర్మంబు గనెనేని యసిని దూయు నుడుకు బోతుల గనపండ్డ నూడదన్ను ఆరయ జాలండు ధర్మవ్యత్యయము నెపుడు క వ॥ అతని తపోవీరంబునకు మెచ్చి యచటి మునిగణం బతనివేత నిచ్చలు మచ్చిక మీర వివిధ ధర్మంబులు వినుచుందు రందొక్క్‌ నాడతండు వారి కాశ్రమ ధర్మంబులుం బలుకుచు కి తే॥ పుడమి కామోప సంహారమును దలంచి సుమి విధాత గృహంబును6ంజూపె నిలకు జనుడు గృహమేధియై మన జనును చూవె ఆర్హధర్మంబు పొంటె తానవని యందు 10 11

కపిలవాయి లింగమూర్లి ఈ ఎన్లి రుచులు జగంబున నెసంగనేమి ఉప్పు కారంబు సాటిరా దొకటి గూడ వేశ్యకాంతలు వేవేలు వెలయనేమి ఒక్కయిల్లాలితో సాటి నొప్పగలరె క్ష తే॥ వసుధ మగవాడదెంచటి వాడుగాని వానికొక్యతె యనపాయి వలయు, లేక పురుషశారంబు మేల్కొన జబోవదతని హృదయ మందునలోకమందిది నిజంబు 2 తే॥ కామమెచట గృహానురక్తత భజించు అర్థ మచ్చోట నిలుకడ నందు చూవె క్రీపు విడి యేగజాలని గిడ్డివోలె జనని సుతు లిందిరా కాము లనంగ వినమె 13 ఆ ప్రకృతి తత్వమగుట పడతి కీ యిలయందు పురుషు నొందలేకపురుషుంగనంగ సార్థకంబుం గలదె జగతిలో నందుకే కన్య దివురు చుండు కాంతు కొటకు క్ష అ శనయుంగాంచ నాత్మ దర్శించుటగు కూతు గాంచి ధారవోయ యెంచి పతిని అత్మ ప్రకృతి హరికి నర్చించుటగు నరుం డందు వలనం గేస్తుండగుట యొప్పు క్ష్‌ సీ।; యజమానులకు విత్యమగు యజ్జవాటిక కాంతా జనంబుల కమల గృహము అభ్యాగ తాతిథి కన్నపూర్ణబిడారు బంధువులకు నెల్ల విందు టెంకి వృద్ధగణంబుల విశ్రాంతి సదనంబు తరుణ దంపతుల నందన వనంబు శై

శఆచుశ్రతావణిరి ఖందయు వరిష్ణువులకు నిర్వ(ర్ర శిక్షణశాల బుబ్దీపాపలకెల్ల బొమ్మరిల్లు జబ్బు కుపచారశాల నిష్టా గరిష్తు లకును వై కాంతికము పూజలకు నిరంత రాలయము గృహమెన్నగా ననఘ యట్టి గృహపతికి మించి'ధన్యుడీ యిలనుగలడె 16 సీ॥ స్నేహ రూపంబున క్షితి నంకురించియు ప్రణయ రూపంబున పల్తవించి మానరూపాన చిత్తాన మొగ్గ నువేసి చెలగి రాగముగపుప్పించి మించి అనురాగరూపంబు నను ఫలంబైనను అది శలాటువై సుమ్మి అననియందు కనగ వాత్సల్య మాళాయ దోర తనంబు భక్తి యౌసుమి సంపూర్ణ పక్సమనంగ గానవగరున నిలుకడంగాన నట్టి కామ మొక ధర్మరీతిని క్రమ పరచుచు సంతుగని దాని వాత్సల్య సరణిందీర్చు 17 గృహిణికిని పాటి గలదె యీ యిహమునందు శ॥ భక్తి వాత్సల్యములు నొకే బలగ మగును గాని యెడ నజామీళుండు సూను బిలువ -వెటులహరిదూత లచటకి నేగగలరు అదియె గార్హస్థ్య ఫలము సుమ్మనఘు లార 18 సి తనయింట విశ్రాంతి గొను సుఖంబుండునే పరపంచ శశికాంత భవన మ్సైన తన యింట గలుగు భోజనముతో నెనయౌనె పరులొసంగెడు భక్ష్య ప్రతతియైన క్షే

కవెలవాయి లింగమూర్తి తనయాలి కౌగిలింతను బోలి దనుపునే పరభామ యెంత యప్సరస యైన తన కుమారుని ముద్దుగొను ప్రేమ యుబుకునే -పరబాలుడెంత శంబరుండు నైన యుర్వినీతృప్తి గేస్తున కొక్యనికె గద! తనదనుచు లేని వానికీ తనివి గలదె ఎన్నివేర్చి జగంబున నేమిగాళ తనది లేనట్టి వానికే గనగపరము 9 స్స సంపారమొకళంట హంసను నొకకంట గవిపెట్టి యుండుట ఘనత గాదె తనువును నొకచేత మనమును నొకచేత శళ్హెంబు పట్టుట ఘనత గాదె అహమును నొకచింత సహనము నొకచింత కను మరువకనుంట ఘనత గాదె భోగంబు వొకవనంక యోగంబు నొకవంక గావిర్వహించుట ఘనత గాదె ఇఉహపరంబులు రెండింటి నేకరీతి కలుపు కొంచేగు టనగను ఘనతగాదె అందుచే గాదె మనువు విధించె దాని మర్వి సంసారమన రాజ యోగమనుచు 20 వ॥ - అనినవార,లు మీరు సన్యాసులయ్యు సంసార జీవితంబు వింతగా గొనియాడితిరి బాపురే 21 తే ఇలకురంగఖు రంబంత నెలవు గోరి మరచునోష్పాద్‌ వుంతటి మహిని నరుడు కమచు ప్రాపంచి కానందమునకు (భ్రమసి వాకము దలంప వేరని లేకి యగుచు 22 కత

శ్రీమశ్పతావణిరి ఖండము ఉ॥ అంగసీమను గల ససహ్యంబు దలచి పురుషులు విరక్తి పొంతను బోవకుండ ఆస్య సీమను శృంగార హావభావ విభ్రమము నింపెగా బోలు విధి సతులకు 23 సీ॥ భార్య యాచారమ్ము భరియింప జాలక ఠి మానె కాపురము రామానుజుండు భార్య రజస్వల వార్త విన్నంతనే ఇలుదొలంగె సదా శవేంద్రబ్రహ్మ సావధానేతి నిస్వనము వినకొలేచె లగ్న వేదిక నుండి రామదాసు పెండ్లి మోటనగనే పెను భీతి నొాదవగా 'సదనము విడె మూల శంకరుండు పైకి జూడంగ గట్టుటే భార్య మెడను తాలి యది జూడ పురుషుండు తనకుగాను దంట నొక్కటి దగిలించు కుంటమెడకు పెండ్దియన నే మెజుంగును పిదప పెండి 24 వ॥ అని పరిహసించి పలికిన నతండందులకు కించి ద్వివర్ణ వదనుండై 25 తే॥ (బహ్మచర్య వ్రతము కష్టపాట దెటుల ధరను ఘట్టకుటి ప్రభాతముగ నగునొ వినమె ఆయత నియతుల విధము లెల్ల కామినీ కాంచనపు శక్తి ఘనము జగతి 26 వ॥ అనగా వారది విని యనఘా! కామినీ కాంచనంబుల దెగడుట సర్వయతిలోకసామాన్యంబ మీరేయే దేశంబులంిరిగితిరి! ఎచటి నుండి యిచటికి వచ్చితిరి! ఇట్లు బలుకుటకు కారణంబేమి? ఇందులకు మీరు గనిని వినిన తెణంగు లెట్టివి! యన నతండిట్లనియె 27 15

కపిలవాయి లింగమూర్తి చ॥ తిరిగితినేను పెక్కులగు దేశములంతట నంతటన్‌ కరం బరుదగు నట్టి చిత్రముల నారయుచున్‌ మనసార బిమ్మటన్‌ గిరివర మైన శ్రీకుధర కీర్తిని వింటి తదంతికంబునన్‌ ఒరగు ప్రతాపశైల భువి భాగ్యము వింటి మనంబు నూరగన్‌ 28 క॥ విని యద్దరణిని గనుగొన మనసై యొకసమయమంద మందగతిని నే జనుదేరికి నచ్చోటికి తనువున పులకాంకురములు దలకొను చుండన్‌ 29 స్స గంభీర గిరితరు కాననంబుల యొక్క మార్మికమగు పరావాక్కుచేత కర్ణపేయంబటైన కానన ఖగముల పశ్యతృలకల సుస్వరము చేత అడవి పూదావులు జడిగొన వేబోక చరియించు గాలి నూపిరుల చేత అభిలౌషధీ రసాయన మగు కొండ వా కల వింతరుచుల యర్హ సముల చేత ఎదురుకోలిచ్చి యచ్చటి చదుర ప్రకృతి వింత యనుభూతులందేల్చ్బ సంతసించి అచట కొన్నాళ్లు గడప నాహ్లాదమొప్ప నిశ్చయించుకనొకచోట నిలచి యుంటి 30 చ పులులకు రాజధాని పెనుపుట్టల దిండ్లకు నాటపట్టు పెం జీలు వల సైరుతావు, వృక జీవన హేతువు. సూకరాలిపె స్టైలవు, మెకాలపుట్ట, శశ నీలముఖైణ సృగాల గోధికా శలల వనాక్ష బుష్యమృగసంతతి ధామము లచ్చటన్‌ వనుల్‌ 31 16

శ్రీమశ్రతావగిరి ఖండము త॥ కోర జీవాల గబ్బుచే కొండ గవులు మందల నెమరచే చెట్ల క్రింది పట్టు అడవి పూవుల తావిచే నలు పొదలు అవని కామోద మిడును నయ్యడవి యందు 32 సీ॥ కేసరి ఠీవిని కీర్తింపం బనియేమి అచ్చోటి యశ్చ వర్యములం గనిన శపిలేభ గమనంబు గాంచగా. బనియేమి అచటి పులావుల యంగంగనిన గంధర్వ గమనంబు గమనింపం బనియేమి అచ్చోటి కుందేళు లరుగం గనిన బు సొందర్యంబు పరికింప. బనియేమి అచ్చటి వెంట్రువంహరువు గనిన ఏల సారంగముల జోలి చాలునచటి మధుపములె ఠీవి నడకలు పరువు కేవ సారు లంగన నాసీవమ జంతు తతుల వన్నెవాసి యెజుంగు నా వసుధ వాసి 33 సీ. (క్రోల్పుల్‌ డుప్పులు కోనలం దొకటనే హంస డిభకులట్టు హాళి నెరపు చిలువ లెంటువ లొక్కపొలమున మసలుచు చకక్రీశులంబోలి సంచరించు కోతులు మేకలు గుబురులందాకటనే హరి మఘవుల రీతి నలరుచుండు. కత్తళం బెనుబోతు గలసియు నొకదొడ్డి కృష్ణార్ణునులరీతి గూడియుండు. పిల్లినాయియు నాకయింట నుల్లసిల్లు పర్వతుని నారదుని భంగి పగలు లేక క్షే?

కపిలవాయి లింగమూర్తి జంతువుల సఖ్యమేమని చాటనచట కనగ నాగడ్డతీరది గావలయును. ! స్స నిమ్మనారింబ దానిమ్మ యరటి జామ ఫల వృక్షముల యొక్కచలువతోడ చిక్కుడానప బీర చెమ్ము గుమ్మడియు కా కర పొట్ట దోసపందిరుల తోడ వంగ గోశరయు నుల్లెంగ బెండయు కంద చేను ములక తుప్పు సిరులతోడ బంతి రుద్రాక్ష చేమంతియు గోరంట పూలమొక్కల యొక్కపాలుపుతోడ పెరళు లుపవనములు లేని కొరలు దీర్చు చుండు చల్లదనంబులు మెండు కొనుచు అచటి సామాన్యు లిండ్ల యందైన గాని యింక సుస్గితి గలవారి నెన్ననేల? త తే! తనువినుము రంగు బంగారు తళుకుల(భ్ర శకము జకఠరము శిలాజిత్తు కల్చములుగ పురుషుల సృజించె ధాత యాపుడమీ యందు కాంత వల్లభరస ఘుటి కలన విదులు 36 క లేళ్లున్‌ లేచినచో కుం దేళ్ళుం గూర్మినను నచటి కొమరులం జెప్పన్‌ ్రేళ్చురుకు చుందు రెచటికి వెళ్తన్‌ పనులందు కీవి విడువకనెపుడున్‌ 37 తే! ఫాలమున కుంకుము మొగాన పసువు మెడకు గంధమును కేశవీధిన్సి చెందిఠరంబు కనుల కాటు లేవేళ కసటు వాక ఐదువల్‌ వరవర్ణిను లగుదు రనట శ కఫ

శ్రీమశత్పతావగిరి ఖండము

మ॥ గజయానల్‌మదగంధులున్‌ ఘటకుచల్‌ గంభీరవేదుల్‌సుసా

మజ కంఠుల్‌ కరసక్షులంగనలు సంపచ్చంఖ గండస్థలుల్‌

నిజమెన్నంగ తదీయ కేళి పతులన్‌నిర్నిద్ర ఫాఖ్యంబులో

గజమెక్కించు సుమా ముహుర్ముహుర భోగాసక్తతన్‌ గొల్పుచున్‌39 క॥1 నలదమయంతుల మరియును

అల సీతారామ చంద్రులన్యోన్యతలన్‌

దలచుకొని వైరవర్గం

బుల దంపతులడుగు చుండ్రు బుధులంగనినన్‌ 4౦ త కాంతు కౌగిళ్ళ నానంద కందళముల

కడుపునందాచి వానికి కళలు నింపి

తనయులను పేర తల్లులు గాంచిరచట

పాపలన జెల్లు వారల రూపు జూడ శే క॥ _బంగారుద్రవ్వ రచ్చట

చెంగావుల రేగడుల కృషివలజన ము

ప్పాంగుచు బండింతురు సుమి

లాంగల ముఖమున లవిత్ర లాఘవముల చేన్‌ త్ర క నవరత్సములకు బదులుగ

నవధాన్యములచట బండు నవనవమై య

భ్భువిలో నడ్డకు పుట్టిగ శత

నవ నిధులకు కర్షకులను నాథుల చేయన్‌ క1॥ హలమున రైతును మరి కొడ

వలిచే కూలియును నచట పంట సమముగా

కొలచు కొనెదరు సుమీ! యిది శక

కలగా దబ్బురముంగాదు కను వారలకున్‌

కేం

కవిలనాయి లింగయూధ్ధి సి॥ అయిదాకు లుత్తరే నటుళ మామిడి పెండి గునుగు తగిరిస నెల్లి కో ఉజుట్టు చెంచలి బచ్చలి చిజ్జి తుమ్మి తలాటి చిన్నంగి గొలిమిడి చేదరాసి చొండపిండి దుసరి దోతంచు దొగ్గలి పులిచింత ముస్టియు పుంటి తూటి పల్లే రెలుకచెవి పాయిలి నెల్లియు బొద్దియు చిరుబొద్డి పొన్నగంటి మున్నుగాగల కూరలు పొలము లందు చేయనటువంటి పంటలై వేవిధముల నాదుకొనుచుండు సామాన్యులవసరాలు కూటి యంచున కెప్పుడు కొదువలేళ గర క గోపాలురు జాబాలురు భూపాలురు రూఢికెక్కబోవరు గానీ యాహాటి ప్రజల నెన్నగ నేపాట్‌న్‌ వారి సిరులు యిలనరుదు సుమీ త” క॥ నందుని మరి వసుదేవుని మందలు గలవారి నెల్ల మరిపింతు రొ గిన్‌ బృందావనమును నటుథే మందలుగల పొలము లెల్ల మరిపించు నటన్‌ త క శతవీర్యకేత్రములని మతిగాంచు తృణాద గణము నునుమేనుల సం గతినగన నట బీడులు గో తతికిన్‌ తిన్నదియె పుష్టదం బన వినమే త్త 20

శీచుత్రతావగిది మందము క్ర సన్నపు కాలుం గాటుక కన్నులు మరి సూదికొమ్ము కలశం బటులన్‌ తిన్నని మూపురమున బస వన్నలు నా భూమి నమరు ప్రతిలే కెచటన్‌ వం పే॥ పాలనిచ్చుట గాదు పో పాలతోన జేసెనో బ్రహ్మ యన్నట్ట్లు జెలగు చుండు మలలపై మేయు గోవుల మందలచట అచటి పశుజాతి సాభాగ్య మనంగ దరమె! 51 శ్రే॥ వాటమగు చెవి కొమ్మువైవాటు మేను కుండ పొదుగును శాంతంబు కుదురు నడేక మెత్తనగు రోమ మంతకు మెత్తని గుణ ములను జెలువారు నచటి యాదవుల గనంగ! 52 చ! బరపటనూకపిండిగల బత్తెపు మూటలు పాలకావిడుల్‌ హరువగు చల్ల ముంతలును నంబటి దుత్తలు నీటి తిత్తులున్‌ ఇరుకట మైన దళ్హుగల యిండ్లను పెంటల వెంట నుండ్రు కౌ పరులు వనంబు లందచట మాటికి మాటికి మందలేపుచున్‌ 53 శ$1 కలరా భూమిని చెంచులు విలువెరుగని వారు వస్తు విషయము నందున్‌ ఇల నాగరికపు సౌఖ్యం బులు దిగదుడు పగును వారి ముందట నెపుడున్‌ మై గంధా, పీ! చిటిమిటి బొంతోడి జిబిలికచితపల ద్రయరలలిలంనియి ఖా సు నేరెడు నక్సేరు నేలఈత గ 2 ఊడుగు లన తజిట్రేగు | శరం డిడి [2 ల్లెంగ ఉచ్చింత జి ట్రేగ లీ షే ఈత చెలగ తుమ్మియిరికీ పరికి స / శలివె మొరలి నిమ్మ బలుసు జీడియు తాడొప్వు ద్‌ బడ్డ ఎస్‌00 ర కొండ మామిడి జువ్వి కొండరేగు 21

కసిలనాయి లింగమూర్తి మారెడు తుమికియు మట్టి మేడియు వేప రావి పుల్దెరుచింత దేవదారు యెన్న దినుసాక్కయడవి పండ్రేరు కొనుచు అకటి కమ్చుతముగ చవులార మొసవి దట్టమగు చెట్లనీడల పట్టులందు చెంచితలు చెంచు లక్కాన చెలగు చుండ్రు వ్‌5్‌ క॥ _ నేరెడు పండు తనువున క్కేరు పెదవి కెంపు సొంపు లిప్ప మొగడలన్‌ మీరును దంతంబులు మా లూరము కుచపాళ్‌ తీరులుం జెంచితలన్‌ వ్‌6 ఉ॥ మళ్ళని సారెపప్పు దురమాగిన తీయని పండు లప్పుడే జిక్కిన మాంసముల్‌ వగరు జిక్కిన చేనెపెసాడి జారకన్‌ నిక్కరమైన సార తమినించు తవిందియ రొ ట్టైలప్పలున్‌ అక్కర దీర్చు వారలకు నాకటి బూకటి యుత్పవంబులన్‌ వ్‌? క॥ _ అప్పకుడుములుం దినిపై యుషప్పము దొలగించి తేనె నాగి ద్రావి పతుల్‌ మొప్పగు చెలి యధరంబును జుప్పనుచున్‌కైపురుచుల సుతి మరుతు రిలన్‌ 58 క॥ ఏణా మిషముల విందులు ఏణాక్షుల పొందు లెపుడు సెసంగగ చెంచుల్‌ ఏణధరుంగొలుతు రచ్చట వేణు వనములందు సతము వేడుక తోడన్‌ క్రి వ _వినచ్చట చిలుక గోరొంకపావురంబు పైడికంటి గువ్వ బెడగువ్వ టీటివ్వ గద్ద బొల్లి గద్ద బైరి సారువ పూలేకు పోలిగాడు మాలకళాకి చమురు గాక్రి లకుముకి వెన్నంగివ డ్రంగికన్చలేడి కోకిల పచ్చపిట్ల పాలపిట్ట మున్నగు పిట్టలకు నాటపట్టులు - మాడువులు మల్లెశాలలు చప్పరంబులై చలువ

శీమశ్రతావణిరి ఖండము

పందిళ్లు వెట్టు దిరిసెన సిరుమణి వెణుతురు పలువరి గంగరావి కొండమావి బటగణువు బిలుడు మోదుగు లందుగు పిచ్చోడీ పాపెట బూరుగు అరె కౌనుగు సాగోపాలకొడిసె కొడిసె జిట్రేగి ఏగి కలిగొట్టు గొట్టె వద్ది మద్ది తుమ్మి జమ్మి తాండ్ర చండ్ర ఏపి యుప్పి మ్నుగు చెట్ల నీడల నలవోకగా పసివట్టుచు తృణంబులు మేయుచు రోమంధం బారంభించుచు నత్తమిల్లుచు పెంటుల వెంటంజేరి యుత్త మాంగంబులం (గ్రుమ్మి యింగి తంబు లెజింగించి కళాస్తానంబు లరసి దర్శన స్పర్శన ఘాణంబుల యెద లెరింగి మన్మధ దోహదంబులు, సేయు మన్ను యిడిక్కకణితి దుప్పి జింక మున్నగు వన్య పశువులతో ఆటనట వావిలి తంగేడు గున్నెంగ కరివేప పొదల ప్రక్మనాహారంబులై చెరలాడు ముంగి బెట్టుడుత చుంచు కుందేలు ఉడుము మున్సగు నల్బ మృగములతో తుప్పల మొదళ్ల చెదళ్ళ కాళ్లం జల్లు లాడి ముక్కున పురుగు పుట్రం బొడుచుక దిను లావుక బురుక నెమలి కౌజు అడివికోడి మున్నగు విష్కెరంబులతో సకల తిర్యక్‌ సాదవ్రూజ్యంబ్లై యున్న నయ్యరణ్యంబునందొక్కచక్కినా శ్రమం బేర్చరచుకొని వసించు చుండ నొక్కనాడు. 60

తే॥ పుట్టగోచి తోలుపట్టి దానికి సంచి కత్తి యొరను కీలుకత్తి మరియు చిప్ప గొడ్డలియును చే విల్లునంబులు దాల్చి చెంచు లటకు దరలి వచ్చి 61

వ॥ సామీమేమీ పొలంబున కరక్కాయ కుంకుడు కాయ స్రోగుజేసి జీడిగింజ చిల్లగింజ ముష్టిగింజ యేరి పారకగోసి సారెపప్పు చేసి దరులలో అన్నభిది రాష్రేపూత వలి పెరలు జోపి తేనెయు మైనముంగొని వేటాడి కుందేటి పాలు ఏదుపొట్ట దుప్పికొమ్ము కొరనోసి ఎముక ఎలుగు వేరు పులి జున్ను సంపాదించి గ్రామంబులకు గొనివెళ్లి యమ్ముకొని వలసినవి విలుచుకొని (బ్రదుకు చుందుము అంతే గాక నీయడవియం దాహారంబునకైం2

సీ॥ పుల్ల కామలకునై పుట్టలు గప్పుచు

యుడుముల కోసమై యురుకులాడి

కపెలవాయి లింగమూర్రి పెంపుడు బురుకల బెట్టి వలల్‌ బన్ని గిరుకతో నొకనాడు దరలివేట మజ్జీపండ్లుం దినమరుగు 'నెమ్ముల గాచి కొండగొజెల కయి కోలలేసి జింకవెంట లగెత్తీ చిక్కించు కొనంజూచి అడవి పందులతోడ చెడుగుడాడి పోటిబడి పులి చిబుతతో పొట్ట కొజరు వేట గడిదేరి కాలంబు వెళ్తబుచ్చు చుందు మిచ్చోట నెపుడు మే మిందరమ్ము కాన బ్రదుకున కొర్కనిక్కరము గలదె! 63 ఆ॥ అన్నకూర్కునెరుగమాకటికునుకులే యడవిలోన మాకు నయ్యగారు సుఖము కూరుకన్న సుందరి కూర్మన్న చెప్పనేల యింక చెంచులకును 64 ఆ వెదురు జొన్న రొట్టె వెదురు బియ్యపుకూడు ముదురు టాకు కూర ముద్దమాకు మార్చటిత్తు కాసె మాను గింజలును గు గ్గిళ్తు మాకు ప్రొద్దు గింతలకును 65 తే॥ సామి! మాకునిచట చక్కగమీదండ నిచ్చ కొలవు సేత కీచ్చ వాడమె గూడె మేసుకొందు మీడ మీకాడన సెలవు నీయమన్న చిత్తమెయిది 66 క॥ _ఉండుడు దూరంబన నా తండము వారపుడు వారి దార సుతులతో నుండగనట కేతెంచిం గుండ్రపు గుడిసెలను వేసి కొని కొమరొప్పన్‌ 67 24

శ్రీమనశ్ర్రతావగిరి విండము వ॥ అటుల వారచటి కేతెంచి యొక ప్రదేశంబున వలయంబుగా నంకోలవేత్రం బులం బాతి వానికి వంశభిత్తంబల్లి యశ్చవాలకతృ్సణంబు ఛత్రంబులుగా వలభిక లేర్చరచుకొని ద్వారంబు విడిచి లోన నడ్డంబుగా తడికయొండు గీలించి మహానస విరామశాలా విభాగం బేర్చరచుకొని వంశ నిర్మిత కవాటంబులు బిగించి 68 ఆ|॥ ఏపెనార నేలయీతాకు అడ్డాకు నార బండ్ర జువ్వినారశాగ మట్టనార (త్ర గట్టిగా బిగజుట్టి గట్టి బందోబస్తు గాను జేసి ఠి వ॥ అందు కాపురంబు వెట్టిన 70 ఆ|| ఎంత వానరాని ఎజుగదు చెంచిల్లు చెమ్మ సుమ్మి వట్టి చెక్కపేడు స్నానమాడ కున్న గాని చెమటకంపు నా చెంచు మేనరాదు చిత్రమేమొ క ళా వ॥ అటులవారచట తమ గూడెంబుల కాపురం బుండునంత క॥ ఆఅఆలోనొకనా డవ్వన మూలంబున నొక్కవ్రాటి మునిమాపే యా భీలముగ మందలో శా భి ర్హూల మొకటి దూకి యొక్కతొడుకును బట్టెన్‌ శ॥ అంత మరునాడు చెంచు లత్యంత దుఃఖ మంది నాచెంత కరుదెంచి మలల పైన * జీవములు జేయు నాగడాల్‌ చెప్పిచెప్పి 74 పనవ సాగరి జాలిగా మనసు కటుగ శే ఏమి చెప్పంగ గురుకొట్టు చెదురు నడిచి పెద్దపులి మందలో దూరి మెడ విరిచెడు తణి మెటుగ్గని మెరిసిన కరణి దూకు 5 కోడె వయసున్న పశువుపై గురి చెదరక 25

శపిలనాయి లింగమూర్రి క దూడలన్‌ దుడ్డెగాండ్రును పూడ బలిసి ఎరుగ జాలవు మెకము లడదేమి చెప్ప మందకడ నీడ్చు కొనిపోవు మనుజునైన ““దసెదసి” యన నురుకు దందడిగ విడిచి 76 తే॥ అడ్డ గోలుగ దిరిగెడు గ్రుడ్దెలుంగు బంటు దుంప గుడుపు చేతపలుకుటేల ఇప్పపూవుల కేగెడు యింతులగని వెంటబడు నిర్భ్వయంబున పెంటలందు ణా తే ఓరగా జూచి యురుకుచు నొంటిగాడు వచ్చి తగిలినచో జాలు చచ్చుటెంత అడవి బ్రతుకున మెకముల కాకలికిని వంతు బెట్టుకపోవలె బకునకు వలె 78 స్స లింగచమయ్యయు తారు చెంగట కొలువుండు దాంతల్లి ముండవిుంయ్యెంత దురుసు బ్రహ్మగుండము చెంత బండ్ల కడ్డము వచ్చు దాంతస్స దియ్య పో ఎంత పొగరు కురువ మూలనపైకి నురుకు గడుగ్గని దాందుంప దెంపెంత దావరైన కుంచోని చెలుకను పాంచును మై బెంచి దానమ్మ సంకార దారియనక పంక రాయని గండిని ఏమి జెప్ప చెడగము వేసి కూర్చాను రేపు మాపు పెద్దపులి పేట్సపై మేను బెంచుకొనుచు 26

శ్రీచుగ్రతావగిరి ఖండము క అనివాని యమ్మ నాలుల ఘనపాతి వ్రత్యమెల్ల గడుగుచు నెంతే వినయంబున దుండగములు పనిగొని నాకడకు వచ్చి పలికిరి చెంచుల్‌ 80 త॥ బాల్యమాదిగనాభ్యధో భాగవాక్య తతికి నభ్యస్త మగు జిహ్వ కతుకు నెటుల అమల మేధా విలసిత మైనట్టి పలుకు ఎంత నాలుక నాచిన నేమిగాక 8 వ॥ అపుడు నేను వారి దినాలాపంబులు విని జాలిగలిగి 82 క॥ సాధువుల పొట్ట బెట్టుమృ గాదనముల నాటగట్ట గాంయేయుట్టకై ఆదట నెంచియు మదినా మీదట వాకట్టు గట్టి విడిచితి నంతన్‌ టె శృ పులికి నావులపైన పులిసెను కోరలు గొ ర్డు తోడేలుకు గొంతుబట్టి కొరనాసి కెముకలు కొజ్టులై పోయెను నెత్తురు వరడుకు మొత్తె మొగము ఎలుగుకు గండుచీమలు వెళ్యసం బయ్యె తేళ్ళుడుములకు వేవిళ్లు గొలిపె సార్వకు కుందేలు చప్పనై రుచి దప్ప దూళ్లు మెకాలకు దూరమయ్యె మా పొలమ్మున పసుల సేమమ్ము గోరి కట్టగా జీవములకు వాళట్టు నేను ప్రాణులకు నెల్ల శత్రువు భయము దప్పి నిమ్మళమ్మును నెమరేసి నిదురవోయే 84 27

కపిలవాయి లింగమూర్రి వ॥ అట్టు నాకు వారితో పరిచయం బిర్పడుటం బేసి వెంటదిరిగి వారు నాకు నాయా పరిచిత ప్రదేశంబుల జూపుచుండ 8 స్స మల్లెల తీర్ధంబు వెళ్లి యచ్చటగల చా న! వాతావరణ శాంతి వలచి మురిసి జలగమ్మవాగుకు(జని జననిం బిల్చి ప్రకృతి పల్కునకు నబ్రమ్ము నంది పచ్చ గట్టునకేగి పచ్చనై నిలువెల్ల పర మాద్భుతంబున వెరంగు జెంది మానా డ్ద వాగున కానంజూడగనేగి ప్రకృతి దృశ్యములకు పల్లవించి ఏగుచును కృష్ణ వెంబడి నింపుమీరు నిత్యవానలంగాంచుచు నివ్వెరపడి ఇటుల దినమొక చోటున ఘటనములకు చిత్తమాకర్షణం బైన చింతలుడిగి శి6 మ॥ చని నాగేశ్యర మాలయం బడుగునన్‌ జాల్వారు నూటన్‌ నిమ జ్ఞైనమున్‌ సల్పి ఫణీంద్ర కంకణుని నిచ్చంగాల్తు మారేడు ప తిని గుత్తుల్లొను రేలపూవులను నెంతే చిత్తముప్పాంగ నా దినముల్‌దల్చిన నిప్పుడున్‌ కనుల నర్తించున్‌ శివారాధనల్‌ 87 'తే॥ ఎపుడొనిక్వాకు యుగమున నెవరా గాని నిలిపి వారట స్వామిని నిగమ రూపు పరమ రమణీయ మగునట ప్రకృతి దృశ్య మది తపంబున కనువైన యడవినెలవు 88 క అరుగుదు ఖైరవసెలదు స్తరమగు నాలోయ యందుంజని ఖైరవునిన్‌ కరమరుదుగపూజింతున్‌ వరదు. డతండు రాచకొండ పతులకు నెపుడున్‌ 89 28

శ్రీముశ్రతావణిరి ఖిందమయు క॥ _ ఆలోయ పైని నిలిచిన నీలాభ్రం బొరిసి నిలిచి నెజ దూరమునన్‌ గ్రాలెడు సురగిరి దుర్గము సాలంబులు దోచు నేత్ర సాఫల్యముగన్‌ 90 వ॥ ఈ యుభయ సీమల మధ్య “శ్రీత్రిరాలకోటి' యను చిన్నస్వతంత్ర రాజ్యంబుండు మాధవనాయం డచట రాచకొండకంటెమొదట దుర్గంబు నిర్మింప దలంచెనట, అందు '“దేవరశిల”" యనుక్షేత్రంబు గలదు.91 క॥ మృగరాజంబులు నుండగ తగు నెలవగు నట్టి పర్వతము గాంచియటన్‌ తగ శ్రీహరి నృహరి గనై ఇ నొగి లక్ష్మీప్రురము లోన నుండె ముదమునన్‌ హ యందు వ॥ అది యోగనారసింహ క్షేత్రంబు, అక్కొండపై నొ క్కగుహ ల్‌ హయగ్రీవ స్వామి వేంచేసి యుండు. ఉ|| తొమ్మిది రూపులై యచట తోయజ నాభుని సింహ రూపముల్‌ ని యిమ్ముగ నుండు నల్ల మలయే యది యెన్ననహో యా గ కృమ్ముగ మంగళా ద్రి యట కందరమందు వసించు దేవు శ నమ్మిన భక్తకోటికి ననంత ఫలప్రదుండార్తి హారియమై. క॥ నవరస మయుడగు హరియన నవ రూపములంది నిలచె నరహరి యట మా నవులం గావగనామా క ధవునర్చించేను రాధ ధవళ దినములన్‌ క॥ వారకను మద్దిమడుగున నీరజ సఖముఖుని కీశనేతను మదినే మారక గొలిచితి నెప్పుడు క రం కూరిమితో భక్తియందు కొలంది నెరుగకీ 29

కపిలవాయి లింగమూర్తి అ|॥ అటకు కొంతదవ్వ నందర్తి రేవున గుప్తతకదళి వనము కొమురు మిగులు అదియు నక్క్మమాంబకరుదగు నెలవందు రచటి కరుగు దేను నధిక భక్తి 97 వ! అని జెప్పుచుండ వారు మీవలె నచట నింకెవరేని గడిపిరే యని యడుగుటయు నతండు వారికిట్లనియె 98 తే కలడు శ్రీశైల గర్భ భూతలిని బోధి వాలకమున త్రియంబక స్వామి యనగ విషమ దృష్టి విషగళము వీడినట్టి పరమ శివుండన నజ్జిటి వరుండు బరగు 99 క! అతనిన్‌ బహువిద్యలు సం తతమున్‌ జ్ఞానదళ సేవనము చెవిగూబల్‌ జిత బట్టుకసుడి ద్రిప్పగ టబ 100 కీతి తలమున దిరుగుచుండు చిత్తమొకట్టున్‌ తే! నీర్రుగల చెంబు నేలపై నిలిపి నపుడె తొల్బునం జింత నిండిన తొటిలోనె కు యుండనది యేలనాచార కాండయందు నంకియే సుమి పరిపూరులెనవారు. 101 టన ఆటీ ఉ॥ ఆతండు సెద్ధపూరుషుండ హర్షిశమేవియొ మూలికావళీ జాతులు దేవులాడుచు భృశంబు చరించును కాన కానలన్‌ ఏతజి నాతడట్టు వనమీరికలం గనుగొంచొకప్లు సం ప్రీతిగ జిం శ్రిగ్రఫ్‌ వరేణ్యము పుణ్య విశేష గణ్యమున్‌' 102 మ॥ ఒకనాడచ్చట నాతండుంగల మఠాలొప్పార వీక్షింపుచున్‌ ప్రకటంబైన విభూతి వామమఠ మేపారం(బ్రవేశించి యం దొకచో కొందరు పెంజడల్‌ గలుగు నుద్యోగుల్‌ జగద్వైఖరుల్‌ సకలంబు న్న కలంక రీతులను చర్చల్‌సల్పుచున్‌ గన్బడన్‌ _ 103 30

|| (| లాగా గ. వా ల ॥ 2 , 1! గ్‌ా ( | ం / . (| గ. నా ఛ్‌ శ్‌ “ న. | లో నాం | సీ ॥ ల ల్‌ నో! ల. ల్లా | య జ్‌ - న. + / న. గ. 4 న ౯ ల న జ న. ల్‌ ల | ట్‌ ల్‌ సి 11 లా ల్‌ క. వ. ఉనన్‌ ॥ , టం న. | . స / న్‌ న. | సుం + టో న. ఖు [| నం. స న 4. భం వ. జ 1న [1 (15 య. క్‌. . ప టి 1. క. ॥ | ఎ స. ్జ క గ్‌" వల్ల 1. న. స . (1 | మళ శ లీ ల. ల య. వ. వ. య. నగా ల! | జి న. య. లం సీగల్‌ క (న. 1 . ల గ్‌. 1 న స్‌ 14% గ వ. ( న. | ట్‌! ల గ గ్‌ శ నం సో గ (2/0 స్‌ సస వ ల శస గ్‌ వల స. . . - ప. న న. న. ం వ. య. నం 1. + న. .. (1 సన హ్‌. తో జో య / / . | [ 7 గ మ. ఒం . న! ః. న న ణ్‌ | ॥ జనన! | * - న గల . | ( న సా న. / . మ జల! 1 (1 శీ న! ర. న స | స ప. ఎనీ స న. (1? ( . గ / మళ్లు స | ం 7” | . (12 న! నం న 1 | ఖే క! ॥ [ల కో / ఖ్‌ 11 న 1. న / 4 /" | . థ్‌ టే. వ. (| మ. సు /. .. . న గ్‌ లేగ థి? (0 . [1.. న! . ప య |. 1ల నన. సో స. న్‌్‌ | న. న. 1. ప. 1 | షా. ర . | శ్‌ * న. ॥ వ. ॥ / | (. న శల | స క. ,” శి స న్‌ న నగర / చ! స. 1 న. న. క్‌ స గం న్‌ న. య. గ్‌ న. య. మ! | 4న! .. వ. 1. య. .. వ. య. + 1 న. సన న! య. ( చం స: ॥ ప గ ట్ట 1 . న. ము య [గ [2 య. సు ప సీ న! ఇ స య స! 1 " | న. స. స గ | క స / హు. డాలు

శ్రీభుత్పతావగిరి ఖండము క॥ _ ఏగి త్రియంబకముని య చ్చో గలిగిన జటుల గాంచి చోద్యం బెసగన్‌ దాగూడ వారి భాషణ లోగలిసియు కొంతవడి విలోలుండగుచున్‌ 104 క॥ మాటాడుచు నుండగనా మాటలలో స్వర్ణయోగ మహిమలు రాగన్‌ సూటిగ దానిని నాతం డాటోపము దోప నొక్కియడుగన్‌ వారున్‌ 105 వ॥ అతని ముఖలక్షణం బుపలక్షించి దరహసిత చదనులై నీచందంబు పరికింప ధాతు వాదంబుపై తాత్సర్యంబు గానంబడియెడి బాపురే! బంగారంబు జేయ నేర్చిన వాని జగంబుబ్రతుక నిచ్చునే! అందులకొక్క ఇతి హాసంబు గలదు వినుమని యిట్లు జెప్పిరి. 106 సీ॥ తల్పోప ధాన పాదత్రాణ ఛత్రాది విధులచే హరిని సేవించు నెవండు హారకుండల కంకణా ద్యలంకృతులుగా వెలుగుచు హరుని సేవించు నెవండు సౌమిత్రి బలభద్ర రామానుజ ఖ్యాతి వహియించె సన్మార్గ వర్తి ఎవండు చరక పాతం జలా ష్టాధ్యాయి కృతులచే తనుమనో వాక్ళుద్ది దలచె నెవడు ఎవని దాల్చి యనంత(ద్రమవని యందు ఆంధ్ర భూమిగ విఖ్యాతి నందుకొనియె అట్టి పన్నగరాజు డనంత తేజు డొప్పు నగరాజమై యిటనొప్పులొలుక 107 పే

కపిలవాయి లింగమఘూర్హి ఆ॥ దానికాయ మెంత దవ్వుగా వ్యాపించె అంతవట్టు కాననాళి యొష్పు వివిధ మూలికా విభేదంబులకు నవి ఖనియు జనని సర్గమనగ నొప్పి 1% తే! దాని శిరము శేషాద్రిగా దలతురిలను మధ్యమ మహో బలంబని మన్ననంబు వాల మియ్యది శ్రీగిరి వరలు దీని పైనను ప్రతాపగిరి ఖండమైననాడు 109 తే! మూలికానాడు నాగ నావాలభూమి పిలువంబడుచును నదియె పో మొలకసీమ ముల్కిసీమయ్యె బుధులు నాపుడమి నాక్వి నేయ ధన్వంతరులు గాను నెగడు చుండ్రు 1165 శా॥ మాణిక్య ప్రతి మస్తకంబునను శుంభన్నీల రెత్నాభునిన్‌ మాణ్‌క్యాంచిత నాభు దాల్చి తనదౌ మండూర వర్హచ్చటల్‌ వాజెంబుల్‌ఏచరింప నలమల గానా నాత్వముందాల్సె నీ ళా నీ యాజెంబందున దాని మేఖలలు సుమ్మా పుణ్యభూముల్‌ మహిన్‌ 111 ఊఉ! చెన్ను నా ప్రతాపగిరి సీమ నుతింగొనె ముల్మినాట లో కోన్నత మంచు దానదగు నూర్రిత సంపద నెన్న శక్యమే పన్నగ రాజుక్సున్‌ రవికి భార్గవ రామునికిన్‌ షడాస్య సం పన్నునికిన్‌ మహేంద్రునకు పల్మువెలందికినామె భర్తకున్‌ 112 ఉ॥ తూరుపు దక్షిణంబులను తోయ మయీమణ్‌ కృష్ణవేణి, చె ల్వారగ పశ్చిమాన నమరాద్రి నుదగ్గిశ దుందుభీ రురుల్‌ సారస సంభవుం డచటి సంపద రక్షణ బేయనిల్బె నా నీర మహీధ్ర దుర్గముల నేర్చున నంచన నొప్పు దానికిన్‌ 113 32

శీచుశ్రతావగిరి ఖండము క॥ అసీమ చుట్టు దిగ్గజ శేషంబన నష్టశైల శృంఖల యమరున్‌ వాసమయి వివిధ మృగములు దాసోబజహం బనుచు దాని దలగక యుండన్‌ [14 క5॥ ఆసీమ పన్చిమాశవి లాసమున నుమామహేశ్చ్వరని రంజనులున్‌ వాసమయి గాచెదరుసు మ్మేసేమకు గలుగు నిట్టు లీశుల రక్షల్‌ 115 సీ జొదుంబ రాటవి యందు దత్తాత్రేయ మునిసల్పు యోగ సాధనల తీరు పద్మవరంబున భగవచ్చ రణులు శం కరులు సల్పిన తపః కర్మఫలము కదళి వనంబున సదయుడౌ నల్లమ ప్రభు వొనర్చిన తత్వ సరిచయమ్ము ఘన బిలాంతరమున కడునిష్ట నక్క్మమ హాదేవి యొనరించి నట్టి తపము సెద్దపురమున టైనాది సెద్ధగణము తరచి సాధించి చూచిన తంత్రవిధులు గూర్చె నాసీమ కున్నతిం గూర్చి యశము 16 తరమె దాని మహత్త్వంబు తజచి చూడ క॥ శ్రీశైల గర్భ మందురు ఆ శైలాంతికము నందు నంకస్థితి గౌ రీ శఫరాక్షియొ నా నుప వేశంబయి యమరవాది విషయం బొప్పున్‌ 117 స్ల॥ మంత్రిత్వ ముంగొన్న మఘవుండౌ రాయన సేమ చక్రంబెల్ల చేత ద్రిప్ప 33

కపెలవాయి లింగమూర్తి సిద్ద (శ్రీయల రసస్టితు లెల్ల గనిపెట్టి వెంపలినేన్‌స్పర్శవేది సల్ప పసుపు బియ్యము గొ న్న నెసరేగి గాండ్రించు పులినైన కాడికింబూన్సి నిలుప గంటమ్ము బట్ట భాగవతాల్డైోన ప్‌ కాలు మెచ్చగ వక్కణాల జేయ సీతి యోగ్య ప్రయోగపాండిత్య గరిమ గలిగియు నశేష విద్యల (క్రమ మెరింగి నియమ నిష్టల కెల్లను నిధు లనంగ భూసుర వ్రజ మచ్చోటం బొలుచు చుండు 118 ఉ॥ వారలోననుండు నాకవారిజ గర్భకులావతంసుడి చ్చారత త౦ంత్రుం డార్యజన సమ్మత జీవనుండ ద్రిజాముఖ స్మేర మనస్కుడై విమల శేముషి జన్య విశేష విజ్ఞాండై తారక యోగియై 'సదన తాపసి యై నగదం కరుండునై కేం క్త రామయ్య యనెడు పేరా భూమీ సురునకు జెలంగు పురజను లతనిన్‌ రాముని ప్రతియని పొగడుదు రామంచి గుణంబు లనితరంబని యెపుడున్‌ 120 తే॥ _ బ్రహ్మదేవుడు నలువ గీర్వాణి చెలువ కన ననంతుడు పలువ పింగళుడు చిలువ అబ్బుండు చలువ కృష్ణ రాయండు తుళువ వారితో నెట్టు గొలువ రామయ్య విలువ 121 క॥ _చిలుకయు శప్పయు గుజము చిలువయు సింగంబు శెతీ చెలగని జాతుల్‌ యిలనెన్నే హరిరూపం బులుగా మదినెంచు నతడు పురుషోత్తముండై 122 వెత

శ్రీచుశ్రతావగీరి ఖండము త ప్రథితుండు శివానుకంపకు పొత్రుండునయి నడుచుకొను నొక్కమాటపై దుడుకులేక చిత్తమందు సరస్వతీ సేవచేత కాలముం బుచ్చు నెప్పుడు (క్రమలీల 123 వ॥ అటులయ్యు నతండు క24 తీ॥ రాముడను పెరు గలుగు కారణమొ యేమొ కనక మృగవాంఛ దగిలియు కానకాన దిరుగు నేవేళనా భూమి మరుగు వడిన మూలికలు పాటి జూచుచు రేలు బవలు 125 న॥ అనిన నదివిని 126 సీ మీనాంబరంబున మిహికాంశు మకుటుండు పాటిజూపించు పొన్నీటి కథలు హేమలా పురమున నెసగు సిద్దుల యొక్క రసవాద రీతుల రమ్య కథలు కోమటి వేమన్న గూర్చి లోకము చెప్పు పరుస వేదినిగొన్న దురుసు కథలు దేవాది నృపులు భూదేవుని చేగొన్న స్వర్ణాంబు కలశసంప్రాప్తి కథలు 'నిజము లౌనేని రామయ్య నిజము గౌడె షామనక యున్న పడగను పలుకు గలదె లోశ్రమున బుటు కథలకు లోకమే ప్ర మాణ మదియుండె నాపైని బలుకుండనిన 127 క॥ ఆతండు నిచ్చో నచ్చో భూత పతిన్‌ గూర్చి కనకపుం గోరికతో సీత్రాతపముల కోరిచి భీతావహ తపము సలిపె పిరుదివియక తాన్‌ 128 35

కపిలవాయి లింగమూర్తి క॥ కన (బ్రాహ్మణుడు డగ్నీ యనం గనుబల్కుట లెంచియతండు ఘన పంచాగ్నుల్‌ దన చట్టు రగుల్కొలుపుక ముని యగుచున్‌ శర్వునిట్టు మొనసి నుతించెన్‌ 129 ఇ : ఆశ్వాసాంతము : శైల బంధము 'ప్రు మ్‌ త్రా (౮ భూ ప|యప్ధా ర్వ క్‌ శో గి వి భూషె తదేవయవ రి తాభా [ ఈగ 55 యన! భ వ మిండ జ ్ల్ళళాభి డను ఒడం ఒ|కంరిత వీర్వా “త్‌ వాకానాకా...- క! ప్రణుతామర భూప యధ ర్వణ!భోగి విభూష! దేవ! అపరిమితాభా। (తిణయన! భవ! ఖండ పరశు! గుణధుర్యా। దడనుజడంబ కుంఠిత వీర్యా 130 36

శ్రీళుశ్రతావగీరి ఫిండమయు అచలవృత్తము సకల వనజధర చకిత హరిణకర వికట దితిజహర ప్రకట విశదకర! 131 గద్య అది శ్రీమన్మైత్రేయస గోత్ర పవిత్ర కాత్యాయన సూత్ర కపిలవాయి వంశపారావార ప్రభూత కళానిధి సింగపట్టణా ర్యాంతమాంబా పొత్ర మాణీక్యాంబా వేంఠటాచలార్య పుత్ర అమరావతీ పురనివాస చేపూరు లక్ష్మణార్య వాత్సల్య సంవర్ధిత లబ్ద కవిత్వ స్ఫూర్తి లింగమూర్తి నామధేయ ప్రణీతం బయిన శ్రీమ త్ర్రతాపగిరిఖండంబను ద్వితీయ ప్రబంధంబు నందు ప్రథమాశ్వాసము సంపూర్ణము. ౩7

కపిలవాయి లింగమయూర్ధి ఆల శ్రీమత్రతాపగిరి ఖండము ద్వితీయాశ్వాసము

క॥ _ హిమధి కుమారి తనూలత సమవేష్ట స్థాణు! భక్హసరసిజ భానూ! ప్రమధాధిప త్రియంబ॥క! అమరాద్రి నివాస! మల్లికార్డున! ఈశా! కె

వ॥ అవధరింపు మటుల తపోనిష్ణుడైన రామయ్య జీవితం బెట్టు గడిచెనని వారలడగుటయు నతం డిట్టనియె 2

చ॥ అతనితపంబు మెచ్చి కనకాద్రి ధరుండ హిరాజ హారుండై క్రీతిధర రాజకన్యక వసింపగ పార్గ్యమునన్‌ వృషధ్వజా న్చితుండయి గానిపించిన మునీంద్రుండు హర్ష తరంగి తాత్ముండై నతశిరు(డై మహేశ్చరుని నాదమయున్‌ వినుతించి భక్తిచేన్‌ 3

వ॥ దేవా! నీవు హిరణ్య వర్ణుండవు హిరణ్య గర్భుండవు నీవ ప్రకృతి గర్భంబున్ల హెరణ్మయ కేజంబు పెట్టినదాన బ్రహ్మాండం బుదయించె, నీలీల లన౦ంతంబులు దానం జేసి ప్రాళ్ళత జనంబు నీ తేజంబెరింగి పూజింప నక్షయంబగు తైజసంబున నీ మూర్తిం (బ్రతిష్టింప గోరుదు బ్రాహ్మణునక్స శివుం డొళ్యండ దైవంబు గావుననాకు హరణ్యు విద్య నుపదేశింప వేయన్సి ప్రార్థించిన. శివుండతని చిత్తంబునకు మెచ్చి శీ

తే॥ కనంగచిత్రాంగుండుం జచ్చి ఖచరు జంపు ఖచరు డుంజచ్చి జంపు జగాన గురుని గురుండు జచ్చియు దుగ్వర్జు గొట్టి చంపు చచ్చి దుర్వర్జుండగు నిల స్వర్ణయోగి వ్‌

38

శ్రీచముశత్వతావణిరి ఖండము వ॥ అని వసూత్పత్తి ప్రకారం బుపదేశించి మరియు పరుసవేది విధానంబు దెలిపి యందులకు గావలసిన మూలికల గుర్తులెజింగించి చే ఆ॥ అట్టి విచటగ నుండు నడవిలో వెదకు మీ దాన నీప్సితంబు దనరు నీకు ననుచు కనుమరుంగు వై దేవుండరిగిన తపము బండెనంచు6 దలచె మదిని 7 వ॥ అటులనా పారునకు వరంబిచ్చి శివుం డంతర్జానం బైన 8 క॥॥ ఆఅ పిమ్మట రామయ్యట కాపురమును వీడి యింటికడ కేగి తన వ్యాపారం బది మొదలుగ గోపన మూలికలు వెదుక కొనసాగించెన్‌ $ చ! తిరుగు చరణ్య మెప్పుడును తీరికెరుంగని తీరు నేరుగా నెరిగిన పట్టులున్‌ పరులు నేరిన పట్టులు దిమ్మదిర్గి వే సరిలెను గాని భూతపతి సన్సలు జెప్పిన మూలికొళృటిన్‌ దొరకక సొమ్మసిల్లి యెటుదోచకనంతకు నంతకంతకున్‌ త యెంతవెదికిన మూలిక లేవియవి గానబడని కతంబున కలతనంది భూతపతి బూమెలో లేక పుట్ట వేమొ ॥1 ఈ పొలంబున నవియంచు తాపమంది ఊఉ క్రొత్త పొలమేగు కోర్కిగ్రురొత్తి యతండు చంద్రగుప్త పురాటవి జనియు నచట గలవు జ్యోతిష్మతీలతా కులము లనుచు క వినియు నవిగన నిలిచె నావేళ నతండు వ॥. కోల, చిత్రక, వుర్కటీ వారాహీ, శబరీ, శల్య శివాది సంకులంబై భయదంబగు నా యరణ్యంబున గల తరులతాదులంగనుచు - పూర్వ 9౦

కపెలవాయి లింగమభూర్హి ముచ్చోట కాపురం బుండిన బ్రాహ్మణ్య క్రురక గణికాడై లూషికాది జాతులను వారారాధించిన యింద్రాణీ శక్ర పద్మాముకుంద, హైమవతీ ధూర్జటి. వరుణ విష్వక్సేన కుబేరాదులను స్మరించుకొని -- అశ్చకర్ణ, వ్యాఘ్రనఖ, అఖపర్ధి మార్జాల పాది కాకతుండి, కోకిలాక్ష, గజకర్ణసింహ తుండి గోజిహ్వ సింహాస్య, చగలాండీశ్వ్చదంప్ర, చుండూక, పర్షిఫణీర్ణక సర్బాక్షి మయూరశిఖి మున్నగు నపూర్వ మూలికాదులం గనుచు -ళ్ల ఈ ఎంత మాత్రము గక్రమశిక్రణెబుంగ నట్టి ప్రజల వలె నడ్డదిడ్డమై ప్రబలిదారి కడ్డముగ నున్న కొమ్మల నటునిటు నెడ బాపుకొనుచు డొంకల వెంట బడి యరుగుచు 14 ఆ|| ఉప్పి దంతెమంగ యూడుగుకోరింద పరిక జిట్టరేగు మురికి తుమ్మ ఈత చండ్రయుండ్ర ఎలుతురు బూరుగు మొదలుగాగ ముండ్ల పొదల బడుచు 15 ఆ సగము పడిన గుడులు చదువైన యిండులు దరుపు దప్పినట్టి చెబువు కుంట లెజబుంగరాక చుట్టు దిరిగి రాజాలని కోటయడుగు ధానికీటు జూచి 16 క॥ ఆటనట దిరుగుచు నచ్చటి చిటిపొటి గుల్మముల యొక్కచిత్రము గనుచున్‌ కీట్‌ భల్చుకవృకచరణ స్ఫుట ముద్రలు జూచి కొంత సుడియుచులోనక్‌ 17 ౫ ఈ వచనం మూడుదలాలుగా ఉండ మచటి దళంతో ఆ అరణ్యంలోమృగాలు, రెండో దళంలో వూర్చూం ఆక్కడ నివనీంచిన జాతులు, వారుకొలిచిన దేవతలు, మూడవదానిలో అక్కడీ ఓషధులు చెప్పుబడీని మొదట రెండు దలాల వేర్లుశషలోవుక్ష వాచకాలుగా గూడ ఉన్లువి అర్జాలకు చూడుడు (వేజినెం, 224) త

శ్రీమశ్రతావగిరి ఖిందము ఈ రాత్రి గడపగనాకచోట రక్షగలుగు , పట్టులరయుచు నొక్కెడ పాడువడిన మేడలును గోడలును కోట జాడలున్న చంద్రగుప్తపురంబును చదురు జూచి 18 ఉ॥ _ఎన్నటి దీపురా పురము యెందులకిట్లు నశించె దీని వ ప్రోన్నతి సౌధరీతి కడు నూర్షితమై కనుపట్టు నే ప్రభుం డెన్నడు దీనినేలె గతమెయ్యది యీ శిథిలాల కంచులో ఖన్నుండు నౌచు కొంతవడి [క్రిందులు జూచుచు నన్నయంతటక్‌ 19 తీ॥ అతని ముఖమండలము గప్పునలతవోలె అలమె చిరుసంజ యాకాశ మరుణ మయ్యె తపనుండది గాంచి మలలందు తలను దాచె బి అల్ల నల్లన చీకటు లలము కొనియె మ॥॥ ద్విజసంచారపు వేళగాదిది యికన్‌ దేవుండు భానుండు గ్రుం కె జగంబందున తామస ప్రతతి పక్కిక్‌జూడలేమింళరా జు జగంబుంగన తామసించు ననుచున్‌ జాటంగవే ల్‌గ గ్‌! కుజముల్‌ జేరె విహంగ జాతులపుడున్‌ కూజింత ముల్‌ అ॥ అత్మఘోషచేత నరుదెంచె కాకులు కావుకావు మనుచు కడల నుండి తమమునకును వెజుచి తరలు జీవుల వలే జ ఆగమముల శాఖ లాశ్రయింప ఊ॥ అసుర సంధ్యా నితంబిని యంతమీద నల్ల దెచ్చియు జగమెల్లం జల్లెననంగ చిమ్మచీకటి జగమెల్లం (గ్రమ్ముకొనియె జ దశదిశల భేద భావంబు దలగి పోవ! 4

కపిలవాయి లింగమూర్రి తే॥ _గబ్బ గీమయ్యె జగమెల్ల గబ్బిలాలు మేతై లేచె వంచక వ్రాతము దరి వీడి వాహ్యాళ్ళకై వెళ్లె వేడ్కృతోడ కనులు గానని ప్రాణులు కలవరపడె 24 తే! సుమన మీలనమున ఛదనములు ముడుచు కొనుచు. గూర్కగ దలంచెను కుజములెల్ల తమశిఖలలో శకుంతముల్‌ తలలు దాచ నిశ్చల సమాధి మునుగు మౌని వరులవలె 25 వ॥ _అట్టితరి నా భూసురుండు జ్యోతిష్కతీ లతా నివహము నరయ నుంకించుచుండ 26 త అంతట నా విపనంబున సంత వెలిసినట్టు లొక్యసందడి దోచెన్‌ వింతగ నాతండి దేమని అంతుం బట్టక దిగాలుమని జూడంగన్‌ 27 ఉ॥ కంకణ రుంకృతుల్‌మృదుల కంఠరవంబులు నింజినీధ్వనుల్‌ సాంకవ మోదముల్‌ చలువ శాటుల పెళ్ళెళలుం జెలంగ మీ నాంకుని బంతులటు నొక నాటకశాల తెరెత్తి నట్టు నే ణాంకముఖుల్‌ చిరంటిగణమంగన లెందరొ దోచి రచ్చటన్‌ 28 క॥ వారల గనియా విఫ్రండు వీరలు భూతములొ లేకవేశ్యలొ యిటకే కారణమున జనుదెంచిరొ యెరీతిని దెలియు ననుచు నెద తడబడగక్‌ 29 క! అది యెరిగి యొకతె యిట్లని మృదు రీత్రిన్‌ భూసురునకు వినిపించెను భూ బుధ! మేము కన్యకలమీ సదనంబులు పట్టుగాగం జరియింతు మిలన్‌ 30 42

శీమయశ్రతావగిరి ఖందము వ॥ ఏను త్రిపుటి యనుదాన, యియ్యది మదీయ విహారభూమివీరనంత, కామిని, కౌమారి, తరుణీ, నాగిని, మోహన యనువారలు, నా చెలిమి కత్తియలు వ! సే॥ పట్ట భద్రునికోట ప్రకటించు శాసనాల్‌ శ్రీశైల గర్భాన జెల్లునాడు మల్లికార్డున దేవు మంగళ భేరీలు తెలుగు వారిని మేలు కొలుపు నాండు రవ్వలపేట వజా లినవంశ్యుల మెలతల కంఠాల మెరయు నాండు మద్ది మడుగు నందు నొద్దికగా వేయి కదురులు కవ్వాలు కదులునాండు ప్రఖ్య సార్ధకమై ప్రతాపగిరిసీమ అందు నమరావతియు వెలుగొందు నాండు తెలుగు వారల గోవులు బలిసె నిచట సంస్కృతీ సభ్యతల మేసి చంకజేసి 32 సి తమ శుచిత్వము చేత తగ పాంచజన్య ప్ర శస్త్ర భూసుర జాతి సంతరించి తమ మహొజస్సు చేతను సుదర్శన కీర్తీ బాహుజ గణములు ప్రస్తరించి తమ కులవ్యాపార ధర్మాన కౌమోద క్ర ఖ్యాతి వైశ్యులు కడుగడీంచి తమ హాలిక క్రియాతతిచేత నందక యశము పాదజులెల్లదిశలనింసి తమదు గుణసంపదను శార్హసమసమజ్ఞి పంచమ గణంబు లిచ్చోట పరిథవించి దైత్య మర్తను పంచాయుధములు నాగ బొలిచిరిచ్చోటి జనములు పూర్వమందు శం

)అవాయి లింగమూర్రి

ఉ॥ _ఏలెను చంద్రగుప్తవరు డీమహి నాతండు సపోమవంశ భూ

పాలు డుదార కీలుండు నృపాలక చూడుండు స్వేయనామశే

పాలిక చంద్రగుప్తియను పట్టణ మిచ్చట సహ్యజాంకమం

దా లలికేందు శేఖరు సదమ్మున కిమ్ముగ గట్టి నిచ్చిటన్‌ 34 ఉ॥ ఆతని విష్ణుకుండిన నృపాన్వయ ధీరుండు మాధవేంద్ర వి

ఖ్యాతుండు గెల్చి చంద్రవతి యకిదుహెతన్‌ వరియించె కై తవ

ప్రీతిని నా ప్రతాపమున వేరడగెన్నిట చంద్రగుప్తి ప్రా

భాతికగీతి తోడి నిశిపల్లవిగా పరివర్తనంబుగాక్‌ 35 ఈ॥ రాజకీయ వివాహంబు రక్తి గొనమి

నీమె పితపేర గుప్త మహేశ్వరంబు

నిచట నెలకొల్చి సేవించె నీశు = నెపుడు

పెండ్డి యతుశకని (బ్రతుక్రైన వెతలు సతికి 36 ఉ॥ _ఏమిపుడామె నిల్చిన మహేశ్వర దేవుని పూజ సేయగా

నా మహనీయ వాసమున శర్మిలి నేగెద మద్ది మాకిటిన్‌

నేమము నీశ్చ్వరార్చనల నెంజిలి దీరునటందు రౌగ! మా

నోము ఫలించి యీ భవము నొవ్వులు దీరుట లెన్న డబ్బునో 37 ఈ॥ _ అనిపలికి వారు మరుగై

జన రామయ మనసునందు సంశయపడు చిం

కను నేమి గల్నునో యిట

నని దలచుచు నుండ రాతి రరుగుచు నుండన్‌ న! చ! వినంబడె భీకరంబులగు వింత రవంబులు నూళ లోండ్రలై

ఘనతర ఘోషలై మృగ వికార నినాదములై పయిం బయిన్‌

గనంబడె ఘోర రూపములు కౌశిక కాక బిడాల సూకరా

ఖునిక దృగంగ జాస్య ముఖ దంస్ర్ర విభీషణ రీతులొప్పగన్‌ 3౩9

న

శ్రీమశత్ర్రతావగిరి ఖండయు 5॥ వారిని. గని యా పారుండు మేను చెమర్చంగ భయంబు మిను మిక్కిలి గాన్‌ కాననమున దరిగానక నానిశి యెటు గడచు నంచు నదవద బడగన్‌ 40 త్ర॥ పల్మనువ్వెత్తుగా నుల్మిపడెడు వాని గాంచ కన్నుల చీకట్లు గ్రమ్ము వాని భయముచే నిలబడలేక బడుగువడిన వాని భూసురుంగని వారు పలికి రిట్టు త్న క॥ వెరవకుమోహో! విప్రాః కరకర నిను నముల పంటి కగుదువె మాకుక్‌ పురశాసను బంటులమీ ధర మాకాణాచి దీని తరమే పాగడక్‌ 42 ఉ॥ _ఊళులు నెల్ల నీశ్చరము లూటల నెల్లను గాంగనిర్హరుల్‌ రాలులి సోకనట్టి గిరిరాట్తనయా పతి మూర్తులెల్లడన్‌ సాలము లెల్ల కల్చ్పతరు సామ్యము లదద్రిక లెల్ల మేరువుల్‌ ల ౯ జీ3 బోలును నింకనీస్థల మపూర్వ మటంచు పొగడ్తలేటికిన్‌ చ తరముల బట్టి మేమిచట తప్పక కాపురముందు మీధరా చరితము మాకు హస్తగత జంబుఫలం బిట పుండరీకని ర్థరిణి పృషత్మవేగమున సాగెడు నాళుల దత్తటాన నెం వగ ల శి ధోత్తమా! 44 దరా బుషివుంగవుల్‌ దపము నన్వసియించిరిటన్‌ బుధిత్తీ క॥ _ అమరేశ్వర మటుపై నను పమ మార్కండేశ్చరంబు భాగంబులుగా 'సమముగసమరావతి విష యమువిభజించుచును పారు నన్నది విప్రా! 45 45

కపిలవాయి లింగయూర్రి తే॥ భయదమాౌ దాని పరుగులు ఖైరవసెల దూకు వడిజూచి పులియని లోకులెల్ల బిలిచి రాయేజు దుంధుభిం గలియు సాగి దాని తీరంబు బుషులకు నైమిశంబు 4 ఉ॥ వింటివొరో మృకండముని విజ్ఞాని 'సూనుని నాతండత్తటిన్‌ యొంటరియ్ర తపించి తనయోగ విశేష బలంబు చేతము కృంటిని బిల్చె నచ్చటకు గంటివె నాతని పేరు మీదనే డుంట నుమాధవుండచట నోషధి రాణ్మకుటోబ్వలుండునై 4? తే॥ పరశు రాముడు క్షత్రియ ప్రహరణమున గడంగు పరశువు నిన్నదింగడుగు కొనియె నిలొపె దనపేర నీశ్చరు నిగమ రూపు పరశు రామేశ్చరంబని ప్రజలు బిలువ క్రి క॥ _ గర్గమునిని వింటివి గద! భర్గసమానుండతండు బలకృష్ట్ణుల న్తీ వర్గువుంగని పేరుంచిన వర్షుండతండు గూడ నిచట బరళివు నిలిపెన్‌ త్రి తే॥ ఎబుగుదు గద నుదంకుని యిద్ధతేజు గురుసతికి గొనివచ్చెను కుండలాలు అతండు గూడ నొకప్పుడీ హ్రదమునాడి నిలిఫి వెళ్లెను దనపేర నిగము నిచట 50 చ॥ మునులికనెందరో యటుల పుణ్యపదంబులు మెట్టి యద్రిరా ట్తనయ కుచాద్రి కుంజరుని దర్చశవైరిని వ్యాధఘ్రివారిలో మునిగి ప్రతిష్ట జేసిరిటు పూర్వపు నానది లేదుగాని యా కొనకొన యానవాళ్లిపుడు కొన్ని గనంబడు నింతనంతటన్‌ క్‌ జే

శయణశ్రతావగిరి ఖందమయు చ॥ ఎపుడొ పురాణ కాలమున నిచ్చట వేరొక చంద్రగుప్తుడన్‌ చపలుండు కూతుంగోరి కృత జాల్మ వశంబున రుద్రుచేత దా శపితయి పచ్చ బడంగవెసన్‌ బడె కృష్ణ నటందు రద్ది పో న! యిపుడు జలంబు పచ్చనగు హేతువు యీ నదియందు నిప్పుడున్‌52 ఈ గౌతముని శాప వశమున గననహల్య జటియుదంకుని క్రోధాన చండికసతి గటదాయని చేదేవగణీక రంభ న 5 వడకు లైనట్టు నా తండ్రి బండయయ్యె త॥ ఎప్పుడా బండ తేలునో యెరుగరాదు గోసయిలు దానిపై తమ గోచులుతుక చంద్రగుప్తుడు తనయొక్కశాపముడిగి క్క ఎప్పటటు వలె రాజ్యంబు నేలునంట తే॥ అటుచంద్రవతీ జనకుని కటకటబడి వృద్ధ మల్లి కార్డున దేవున్‌ దిటవుంగొని యాశ్రయించు క కక నట గుడియన్‌ గోొపురముల కారంభించెన్‌ తే! అది మొదలుగ భవుండిట నామెభక్తి మెచ్చి చేకొని వసియించె మేమునతని సేవకుల మిట నుందు మీ సీమలెల్ల కర సంచరించుచు నేవేళ జగతి విబుధ! క5॥ ఇది మాసంచారమునకు హృదయానందమగు వేళ నిలపై గౌనన్‌ గుదిగొని యిటువచ్చితి మని ॥/ మది కలకం దీర్చి జని రుమాపతి గొలువన్‌ 4

కపిలవాయి లింగమూర్ది

ఊత అటుల వారలు నేగిన యంతనతని వింత యామ్రేడితముగాంగ విసయముగ దోచె వెనువెంట మౌని సందోహ మొకటి వింతపై వింత బుట్టె పో వింత యనగ 58

ఈ వారి గనగొని రామయ ప్రాణవితతి శ్రమ్మరగ లేచివచ్చిన కరణి దోప ముకుళిత కరాబ్టుండై నిల్చి మునుల నెల్ల సంస్తుతించిన వారలు సంతసించి వ

వ॥ అతని ప్రయత్నం బెరింగిన వారై ఆగస్త శ్‌ ఉద్దాలక కపిల కౌశిక గాలవ వ్యా[ఘ్రపాద శాండిల్యాది మహర్ణులు ప్రసన్నులై ఓ భూసురా! ఓషధులను వాని యధిదేవతా పటలంబు గనిపింప నీయక నధిష్టించి యుండు గావున తిథివార నక్షత్రంబు లెరింగి వానికిం దగిన బలిహరణంబు లొనర్చిన యెడల నాయా దేవతలు తృప్తులై వానింగనబరతురని జెప్పి. 60

'త్ర॥ గాలిమాత్రమొ యడుగుల కదలికలనా గాశ కలరూపు దేవతల్‌గాననీరు స్థల విశేషము నీపుణ్య బలవిశేష మునను మేమిట్టు దోచితి మిపుడు నీకు 61

ఈశ విధులకు వేళాయెను పొ యెదమని ముని పుంగవులు గమించిన యంతన్‌ ఉదయపు సూచన మదిలో నుదయించెడు (ప్రజ్ఞవోలె నాగి గనిపించెన్‌ 62

ఉ|| ఉడిగె తామస జాతి విబ్బంభణంబు ద్విజ గణంబులు మొదటగా మేలు కొనియె ప్రళయ మైపోయి నవసృష్టి చెలగినట్టుం దోచె నావెన్మధైర్యంబు. దోచె తనకు 63

ఉరి

శ్రీమనశ్రతావగిరి అందము

క॥ తెలవారి నంత నాతం

డఉలుసేరియు మునుల పల్కులెంచి మొలకలన్‌

పాలమున గనుగొను మార్గము

దెలిసియు సాధించు తీరుదెలిసియు మజణియున్‌ రశ ఉ॥ కానలకేగి మూలికలు గాంచుచు గుర్తులబట్టి వేనికిన్‌

వేనికి నేదినంబు మరి దేనికి నేతిథి తారయేది యా

వైనము తప్పకుండ సలుపందగు తీరులచేత నోషధుల్‌

మానుగం గౌంచు వానికగు మార్గము యోగము లాచరించుచున్‌ 65 ఉ॥ కొన్నిటి పాళ్లు చేయుచును కొన్నిటి దంచి పసర్లు దీయుచున్‌

కొన్నిటి వండుచున్‌ మరియు కొన్నిటి భావన బేయు చిట్టులన్‌

యెన్నగరాని పాటుబడు నేక మనస్కత నాతండిట్టులా

స ల ులన్‌ ఈ

పన్నగ భూషు వాక్కుపరమార్థముగానగ సాధ్యమే యి ఈ॥ అట్టు కొంతకాల మరుగగా రామయ్య

శ్రమఫలంబు దక్కెశర్వు కృపను

గురువు నమ్మి తిరుగు పరమ శిష్యుని శ్రమను ౮7

ఫలము గన్నయట్లు వసుధ యందు

బున68

వ॥ _ఇట్లతండు మూలికా యోగంబున పరుసవేది సాధించిన కాలం క _గంగాపురము సమీపము

నంగలుగున్‌ మునులగట్టు నతజన హితులై

పుంగవులు మౌను లచ్చట ఠి

నుంగాపుర ముందు రెట్టినాగులు నెరుగకన్‌ ఈ॥ వారు మీనాంబరీ తీర వాసుండైన

పరుస వేదిశ్చరుం గొల్చి తరతరంబ

దానిసాధించి యుంట కొంతయు నెఖుంగు శ

వాడు గావున రామయ్య వారం జేరి

తం

కపెలవాయి లింగమూర్రి మ॥ తను సాధించిన యోగమున్‌ భవుని బోధంబాదిగా జెప్పెదా నిని జూపించి సెబాసనంగ మునులెంకే నచ్చటానాడు బుచ్చి నయంబొప్ప సువర్ల యోగవిధులం జింతించియున్‌ వారిచే తను నాజ్జంగొని యింట్లై మరలి నాదారిన్‌ బ్రదోషంబుగాన్‌ 71 ఆ॥ ప్రొద్దు (గ్రుంకరాగ ప్రొద్దటి పనిమొగం బును దొలంగ జేసికొన దలంచి చెలున మమరగాను పొలతి సంధ్యా రుణాం బర మలంకరించె ప్రమద మునను "72 వ॥ అంతనాభూసురుండు కలరవంబులచే నిడంబులకుం జేరు వివిధ విహంగ సంఘంబుల వెంట అంబాళ్ళతుల నెదురువచ్చు వత్సంబుల కూధ భారంబున, కుచ భారాలసల మందగమనం బనుకరించుచు, గమనవేగం బనుసరింప నోపకయు నొప్పు గోగణంబుల వెంట పురోప కంఠంబు దరిసి యట కోట పేటలం దిలకించి పరిఖా మధ్యంబున సముద్ర పరివేష్షిత లంకాపురింబురుడించు వర్థమానపురంబుంజూచ్చి త ద్రామణీయ కంబునకుం దలయూచి తోరణద్వారంబున పుర ప్రవేశంబు జేసె 73 తే॥ _ధర్మవర మాపురానకు ధర్మపీఠ మౌను బిజ్షనపల్లె విజ్ఞానవల్లి నందనము కానపురి పాలెముం దళంబు నాగ కందూరి సీమనా నాడు దనరు 74 ఈ ఇంధ్రకల్లేను చేగుంట యేనుపోలె పల్లి యేనర్వ యే కొల్లిపాక నేను గంగపురమంచు విడుదల గలసి నపుడు జెప్పుకొనుచుండ్రు జినముని శిష్యులచట 75 వ॥ అట్టి యప్పత్తనంబున రామయ్య సాయంకాలావసర ధాత వస్తా నీయ మానలగు రజకీగణంబుల వెనుక ముండిత శిరస్కులు శ్వేతాంబర మయూరపిం కుంచికా పాణులు నవగుకింత నాసులునై యందంద సంచరించు కమార వృద్ద శ్రావ ఢ్రావకులం గాంచుచు యొక్కరథ్యం బునంజనుదేరి ఏక కూట ద్వికూట త్రికూటా? యంబుల వైభోగంబుల కచ్చెరువందుచు సాయంతన సమయ పరిమార్షితారకూడ చర. 50

శ్రీమశ్రతావగిరి ఖందయు భాండ కలశాది వికీర్ణంబును, పెత్తల ఖట్వారూఢులై శిష్యగణంబులకు గ్లా[స్రంబులు వ్యాఖ్యానించం వృద్భ సవయపేతంటైన ప్రాంగణంబులుంగల కినవసతులంగాంచుచు వానియందలి యాలయంబులం బరమ భక్తిచే నర్చించు కారావలోకితేశ్చర మహావీర మూర్తులందర్శించుచు నొక్క చైతన్య కంబు చేరంజని ముందశ్వత్తవృక్షచ్భాయ నాసీనులై గ్రామాయణ పరాయణులగు కొందరు వృ కులంగాంచి తన్నెణింగించుకొని, యీ రాత్రి గడుప మీయందెవ్వరేని నాకు వసతి శవీలయునని గోరనందొక్కమధ్యవయస్కుండు లేచి యతనిం దోకొనిచని 76 ఊ॥ కంటివేయిది మాదొడ్డి కలదు దీన వసతి ఈరాత్రి కొజకు నీబస యొనర్చ మస్తు నిదియంచు జూపించె పసులదొడ్డి యూరి పెదరెడ్డి పలుగడి యోరనొడ్జి 77 చం॥ అరుకగు నట్టిమిద్దె యొక యింత యెడాటము లేని రీతిగా నరికిన వంటకట్టెలును నాగటి దుంపలు గొఖ్టు గుంటుకల్‌ విరిగిన బండి గిల్లలును పేనిన మోకులు కర్డు పల్గులున్‌ బరచిన నటున్నదానిగని పారుడు నెమ్మనమందు రిచ్చయై _ ?8 తీ॥ రాతిరెట్టులా గడపగా నాతండపుడు లాం . నిలివె నాపూట కాయింట నలసియుంట యంథరే లీలలే శ వెంట గలుగు చంకస్తాలి బెట్టియొకట చాల ఖ్‌ | పడకసవరించె నిద్రమ్మ బలుకరింప ఖీ ౧ డ్‌ 21వ నా ఈ ఎలుకరాజులు నాయింటి నేలుచుండ మయ నన హద “లాట్‌ _.ప00 0% న్న దమ్ములు వియ్యంకులన్న తగవు బడక నేకకుటుంబమై పదులు వంద లుగను నచ్చెరు వందగా పగలు రేలు 80 తే॥ ఒక్కపటుగుడ్చు గద్దకు మెక్ళవేది జిక్క్మనందున రామయ యొక్కచోట నునిచి నటువంటి చంక తాలిని గనంగ మిగుల నోరూరి దానిపై కెగిర్మి కొరికి 8

కపిలవాయి లింగమూర్తి

ర. అమృత మనుకొని యిదియేదొ ఆనబోయి

(బ్రదుకు జీవుడాయని లోన బడియు నెగిరి

బిరబిరన బ్రాకిపోయె నా వెనుక నున్న

ప్రాగిలిన కబ్టుకమ్ములపైకి దూకి 82 తీ॥ కోడి గూసినయట జీతగాడు వచ్చి

దొడ్డి జొచ్చియు నట కజ్టుతుంట లెల్ల

గాంచి రెడ్డిత్తడివి దెచ్చె గదర యనుచు

వెళ్లి యజమాని నిలుదట్టి పెలిచియడిగె 83 క॥ అదివిని యాతండు పదరా

యిదియేమని జూడవచ్చి యిత్తడి గాకక్‌

అది హేమృమగుట కబ్బుర

మొద వచట చిన్నపంచె మూటను గనియెక౯ వ! ఆ|| ఆడుదాని గాంచ నరంబునుం గాంచ

ట్స

బమ్మకైన బుట్టు రిమ్మతెగుల

నంగ రెడ్డియెంత యదిజూచి నంతన

దిమ్మదిరిగి తెలివి బమ్మెరలుగ 85 కః ఈవేళ లక్ష్మివారము

గోవున సిరివలచివచ్చెం గడప దాటంగా

నీ వచ్చునె యని మనమున

భావించి యతండు మనసు పట్టి యకటక్‌ 86 తే! జరిగినది యెల్ల నూహించి యెరుగనట్టు

గ్రాసగానిని బంపి యక్కటిక మూని

అలసి మెలకువగన్దక్ర స్వాష్యయము నాందు

రామయను యెదనెక్కిగళంబు (దొక్కె 87

52

శ్రీమశ్రతావగిరి ఫిండము

చ॥ కలగనువేళనావిధి ని కంఠము ద్రొక్కినబెట్టు బిట్టుగా

గలగిన జీవుండత్తరి యెకాయెకి మానవలోక మార్గమున్‌

తలుపులు మూసినట్టు వెలితట్టు నిలంబడె క్రొ క్కులాడె నం

తట దన కాయమయ్యెడం గనంగన చల్లబడెన్‌ శవంబువై 88 క॥ _ తెలవారు వరకు శవమున్‌

పొలముం గొనివెల్లి పూడ్చి మొగమెరుగ నటుల్‌

అలుసేరి పరుసవేదిన్‌

తెలియని యటు డక్కగ్గొనియె తెలివి పరుండై తి ఉ॥ _వింటివె విప్రుడా పరుసవేది మహత్త్య మమాయకుండు యే

మింటను మచ్చలేని గృహమేధి యెటెయ్యె పసిండి చేతచే

తంటయదేల దానికయి తప్పని లెంపలు నంటుకున్న, నా

దంటలచే త్రియంబకుండు తత్పరతన్‌ భజియించి పిమ్మటన్‌ 9 తీ ఎంత పనియయ్యె రామయ్య యెట్టులయ్యె

కటకటా హేమకారకపటిమనంది

పిదప 'నేమయ్యె నారెడ్డి ముదము గొనెనె 91

(బ్రహ్మహత్యా పిశాచంబు బారిబడక ఊఉ అని యడిగినంత నచ్చట నతని వెంట

మునుల కథనంబు విను నరకముదుక యెకండు

పారు డవ్వలికథ నాకు పరిచయంబు ॥7

యేను చెప్పగ గలనని యిట్టులనియె క॥ _ అతనిదిమాయూరేయో

యతివర్యా! మాకుకొంత యన్వయ బంధం

బతుకుట మా పెద్దలు మును

బతబతగా కొంతకొంత బలుకగవింటిన్‌ 93

53

కపేలవాయి లింగమూర్తి వ॥ అనిన నతని మాటల కచటివారు విస్మయులై యతని ముఖం బుపలక్షించి రని జెప్పుటయు ళ్‌ ఆశ్వాసాంతము శంఖబంధము కలలూ కైరో [షా స్ట న్నా [నోటే సఉథలటో ఇగ ల్సి (సళ | ( ల్‌రే న్న చ తగ (హైక్‌ మా॥ శ్రీరమాధినాథ! పావన భావన! భక్తలోక వరద! పరమ పురుష! విమల కమల నాభ! విభవా మరస్తుత్య! సరిసిజార్ష దేవ! సకలభావ! వ్‌డీ

శ్రీమశ్పతావగిరి ఖండము మేరురూప వృత్తము ఖ్రై విద్యా విషయ ప్రకాశ రూపా శ్రీ విద్యాంతర చిత్స్వరూపదీషా! వైవిధ్య ప్రకటికృత స్వభావా! భావాతీత నిజస్వరూప దేవా! గద్య ఇది శ్రీమన్మైదట్రేయస గోత్ర పవిత్ర కాత్యాయన సూత్ర కపిలవాయి వంశపారావార ప్రభూత కళానిధి సింగపట్టణా ర్యాంతమాంబా పౌత్ర మాణిక్యాంబా వేంకటాచలార్య పుత్ర అమరావతీ పురనివాస చేపూరు లక్ష్మణార్య వాత్సల్య సంవర్ధిత లబ్ధ కవిత్వ స్ఫూర్తి లింగమూర్తి నామధేయ ప్రణీతం బయిన శ్రీమత్రృతాపగిరిఖండంబను ద్వితీయ ప్రబంధంబు నందు ద్వితీయ శ్వాసము 'సంపూరము భా వ్‌5్‌

శీయనశ్వతావణిరి ఖండము ఆ శ్తీమ (త్రతాపగిరి ఖండము తృతీయా శ్వాసము క ఇఅిమరనదీ కలోల ళా 'భ్రమరో ధగిరిశ భుజగరత్న విభూషా! విమల నిరామయ భూమీ! అమరాద్రి నివాస! మల్లికార్డున భాసా! కే వ! అవధరింపు మా భూసురుంగాంచి త్రియంబక స్వామి యిట్టని యడిగె 2 కే! అనఘా। వేడిద తమయూ రన నేదియొ నట విశేషమనగా నేమో రును నూరుననంగ నతండురుచిర స్కితుండై 3 ష్య లుల భట్టు నన్ను జనులందురు నే నమరాది వాసుండన్‌ మహనీయ ధామమున కెప్పుడు వచ్చు చు దేవి పార్వతిన్‌ క్రామరింగాల్లు పంచముఖ మంత్ర పునశ్చరణాన మల్లికా మునందు మాసశివరాత్రుల నేమము దప్పకుండగన్‌ 4 సీ! స సమయమ్ము చికి సన్నవత్తులు జేతు 4 ఉదురుగా వడుకుచు కదురుచేత ల౦తచెప్పుటలేని సమ్ప్రయ్రాన వటులచే ఇషుకేట్సు చే నవసరాలకు వై యింతు నింటిలోన చ్చు ననుచ లేఖ్యమ్ములు శ్రీ తాళములు దెచ్చి సిద్ద పరతు వ్‌ర

కపిలవాయి లింగమూర్తి అవకాశమందునిత్యాగ్హి కార్యములకు రావిమోదుగపేళ్ళు ప్రోవుజేతు మంచి దినములకై వచ్చు మందికెపుడు చూచి పంచాంగమును శుభాశుభము చెపుదు ఎపుడు గృహకార్యరతుడనై యేదొచేతు నూరకుండగమనసాప్ప దూరనున్న వ్‌ క॥ మీవంటి సాధుగణముల సేవకు మదినిచ్చ గలదు శేముషి వర! మీ భావమున నొండు దలపక మ్యావెంటన్‌ రాగలారె మన్నించి దయన్‌ 6 ఉ॥ ఎచ్చట సాధుపుంగవులు నిచ్చ జరించుచు వాస ముందురో యచ్చాటు వారణాసి గయ యాత్రలకున్‌సమమట్లు గాన మీ రిచ్చ కొలంది మాపురి వసింతురుగాకని గోరుకొందునే ॥ హెచ్చు కొరంతలేక నడిపించెద నన్చియు మీకు నచ్చటన్‌ క।॥ అని వేడుకొనంగనాతని మనవివిని త్రియంబకుండు మనమన లెత్తన్‌ వినిపెంపుము మీ గ్రామం /॥ బున గల్లు విశేష మనంగముని కిట్లనియెన్‌ క॥ అమరావతిమా గ్రామం బు మహాత్మా! ధాన్యకటకమునకున్‌ పిద్దుల్‌ సమముగ నెలకొల్పిరి యిది ్ర సుమియని జెప్పుదురు దాని సుద్దిని బెద్ద్డల్‌ ఆ॥ అది ప్రతాపగిరికి నవనీపధానియై పొలుపు మిగులు సంపదలంజెలంగి తరతరాల చరిత తళుకులు దానిలో నాకసమున చుక్కలటుల దోచ్చు 1౦ క్‌

అీళుశత్పతావగిరి ఖండము సీ! అనంద నృపులచే నానందమున దేలి ఎబుకు దేవులచేత నెజణుక లెరిగి సోమ భూవరుల దృగ్‌జ్యోత్స్నలో పులకించి విరియాల వరులచే వెల్తివిరిసి చెబుకు సామంతులచే రసపూర్ణమై భోగి వర్యులచేత బొంది విరివి నంది భూపులచేత నంది యైశ్వర్యంబు చేపూరు వారిచే. బేపునంది చింతకుంట వరులచేత చింతలుడిగి బిజ్జలాన్వయ వరులచే బిరుదునంది దానవారాతి వలె వెలె దశవిధముల బుషివరా! మీకు మాసీమ నేమి జెప్ప 11 క! అనవిని వాతడుకుతుకం బెనయంగనోహోహో! అచటి యినవంశంబుల్‌ వినమన మువ్విళులూరెడి నన నిట్టనె శ్యామలయ్య యాతని తోడన్‌ 12 మ॥ మును కందార నృపోదధి ప్రభవ సోముండైన యాసోమ దే వ నరేంద్రుడది యేలె క్రర్తి వలసద్వ్యాప్తావనీచ క్రుడై చనధి ప్రావృత మేదినీ రమణుండై వర్తిల్లుచున్‌ స్వియ గో గణముల్‌నిత్య సజీవశాసనములైగన్పట్టే మా కొండలన్‌ _ 13 శా॥ అవంశంబునం మాధవేంద్రు.డుదయంబై దేవిపద్మాక్తి చే రీవిన్‌ ఖడమునంది యేగి హరిమాడ్కిన్‌ హన్కకొండావని౯్‌ భూవర్యుండగు నెర్కుదేవ నృపతిన్‌పో ద్రోలి యాభూపునిక్‌ దావుంగా నమరాది నేలుమమనుచున్‌ దాబంపె ధర్మస్థితిన్‌ _ 14 అ ఎబజుకు దేవరాజు యేలె నీ భూమిని మాయ యెొజుకు వాని మనసులోన ఎజుక మరువకుండ నేలాటి వెలితిని యెరుగకుండ జనములుల్లసిల్ల 15 58

కపిలవాయి లింగమూర్రి వ॥ _అతండు గౌతమీ పుత్ర శాతకర్ణి పుత్రుండు పులోమావి సమకాలికుండని తత్కాలంబున కేంద్రంబునంగల బలహీనత నెజింగి యిట స్వతంత్రించి యుండునని విజ్జులండ్రు 165 మ॥ ఇట నిక్వాకుల కాలమందెపుడొ మౌనీ! పట్టభ(ద్రాఖ్యుండి కృటియ్రైనేలి పటాల భద్రతకుగా గట్టించె పెన్సోట పి మ్మృటగా క్రూర ప్రతాపసేన నృపతుల్‌ పాలించి రా గొథ ప్రా కటమై నాటకమయ్యె పో! నిపుడటన్‌ గన్చించవా చిహ్నముల్‌ _ 17 ఆ॥ ఇట ్రతాపరుద్రుం డెప్పుడో తట్టెడు మానికముల బూడ్చె కాననంచు మూలమూలలందు మూషకాసురులెల్ల 1 (దవ్వ చుందు రిపుడు తజచుగాను తే॥ మరచెనావంచ రాజగోపాలు వడ్డీ వాని జయలక్ష్మిపతిని నీపట్టి నేలు పట్ట భద్రుని కాలంబు యిట్టు లెంద 9 రోగదా! కాలగర్భాన నొదుగు వారు డయిన వ॥ అది యట్టుండని, వారిపిమ్మట మాసీమను సోమకుల శ్రఖరుం డల, నయుండగు మాధవవర్మ చంద్రగుప్తుండేలగా నతనిని విష్ణుకుండినాన్వ న మాసీమ జయించె వారి యనంతరంబున వచ్చిన చాళుక్యుల కాలం ప ముంబున యందలి లక్ష్మీపురంబున నవనారసింహ ప్రతిష్టయు ము మల్లికార్డున ప్రతిష్పయు జరిగె నాకాలంబున నింకను పెక్కాల ంబులు మాసి మయందు వెలసె శా॥ కాకత్యన్వయులీ ధరారమణులౌ కాలాన మాసీమ ర ల్‌ క్షా కార్యంబు వహించి రెందరొ మహాసామంత విట్రాదతుం శ్రీ కంఠార్చితు లర్డి సంఘములకున్‌వింతామణుల్‌ వారి వాక్రైెంకర్యము లిప్పుడున్నిలిచి విభ్రాంతిన్‌ మదిన్‌గొల్పెడిన్‌ 21 59

శీచయుశత్వతావగిరి ఖండము త్ర ఒకండు విర్యాల మళల్లోజు ప్రకట యశుండు అట స్వయంభువుండైన ధూర్జటికి నేక జటగ నొకవృత్తి శ్రీ హస్త పుటిని నూలు పోగనగ చంద్రునకు ధారవోసె నెలమి 22 శా అక్కాలా నమరావతీపురిని శిల్బారామ మొక్కండు న ల్తిక్కుల్‌ పెళ్కటిలంగ శిల్చ సుమముల్‌ దీపింపబేసెన్‌ హవి ర్భుక్కుల్‌ జూచి తలూచితామవిగ మా భూమిన్‌ జరింపన్‌ మదిన్‌ (గ్రుక్కిల్‌ మ్రింగుచు వచ్చి యచ్చటుల మొక్కుల్‌ గొండ్రు బేజేలువై 23 త్రీ మున్న నూరాలయమునకు ముందునున్న తోరణ లలు తెల్పును స్ఫూలముగను అచటి శిల్పుల పనికి రామప్ప గుడికి ఎంతయో దవ్వులేదని పంతమాడి 24 శే॥ చెబుకు వంశపు పంట యిమ్మడి ఘనుండు విశ్చనాథుండు నేలిన వేళయనంగ విశ్వనాధుండు , యేలిన వేళయనఘ యరసియమరావతిని సహ స్రాక్షు నట్టు 25 వ॥ _అక్కాలంబున నతని కాయురారో గ్వైశ్వర్యా భి వృద్దింగోరి శుకదేవరయను పండితుండు మా గ్రామంబునకుం దూర్చున గణేశ్చరదేవరం బ్రతిష్టించి వృత్తుల నిప్పించె గ్రామంబున సిద్దమహాలక్ష్మిం బ్రతిష్టించి త్రికాల పూజా ప్రబంధం బేర్చరచె 25 క _ అవిశ్వనాథు తనయుని భూపరు బొల్లయ్యరెడ్డి. బొగడన్‌ వశమే ధీవిభవ మనన్యంబా దేవ విభుని మంత్రిబోలు తేజము నందున్‌ 27 60

కపెలవాయి లింగమూల్లి

ఉ॥ పాలనయందు వాక్య పరిపాలన యందును నాజినిన్‌ భుజా స్ఫాలనయందు దానగుణ పాలనయందును ధార్మిక క్రియా పాలనయందు సంయమన పాలనయం దజ రామభిష్మగో పాల నల క్ష్రమాసదృశ పాలకుండై నుతికక్కెనెంతయుక్‌ 28

న॥ _అతండు తనవంశంబు పేర చెలుకు పల్లె తనపేర బొల్లేపల్లె యను (గ్రామంబులు స్థాపించె ఎన్నియో ధర్మకార్యంబులొనరించె 29

త అతని భండారి రామయ్య హరుని భక్తి పలుక తరమె నుమామహేశ్వరము నందు వెలసె నవలింగములగుడి పెండ్రి మేడ పృధుతర రథంబు నాతని వితరణమున కరి

వ॥ అంతేగాక నతండు తన ప్రభువు పేర బొల్లసముద్రంబు తవపేర రామసముద్రంబును తటాకంబులు వేయించె తమ ప్రభువు పేర ల్‌ కుంట ద్రవ్వించె నింకనెన్ని యేనియు ధర్మకార్యంబులు వేసి 3

శ్రే] మహినతని ప్రియపత్నులు మల్లసాని గంగసానియు పార్వతి గంగవోలె పతికి కడుగూర్తు రాతని మతినెరింగి జ అడుగు జాడల నడుతురు నుడవకుండ

వ॥ _వారచట పంచేశ్వరాలయంబులు గట్టించి చలనుర్తిగండ రుద్రేశ్వర, రామనాథ, చెన్నసోమనాథ, చెన్న మల్లినాథ, పోచేశ్చర దేవరల ప్రతిప్టి

క॥ రామయ సూనుండు పోచయ భూమిన్‌ గుణమున నలుండు పుత్రాభిధకున్‌ ధాముడు మాటకు రాముండు క నేమంబున గొలచు శివునీ'నిత్యస్థిరుడై

న॥ అతండు మహేశ్వరంబున పంచమహా నుఠంబులు గట్టిరివ్‌ వాటి నాయకులచే స్వామి కరువది పాళ్లుగల యఖండ వృత్తి బెట్టించే 35

61

శ్రీమశత్వ్పతావగిరి ఖండము క్ష నల్లని కైలాసంబది తెల్టని కైలాసమందు దిరక శివుడా చెల్పింప౧గ భక్తవరుల సేవలు గొనుచుక౯్‌ 36 క॥ ఇటులీ కుటుంబ సభ్యులు నిటలాంబకు గొలిచి భక్తి నియతిని దివిని ష్కుటములు దెజిపించుకొనిరి జటవరుల కసాధ్యమైన జతనము చేతన్‌ 27 కం॥ తురకలు గూడం దీనిని విరుచుకపడి నాశపరచి విడిచిరి సుమ్మీ చెబగిన వా జాడలు నట చరియించుచు నున్న దోచు జనపదములలోన్‌ 38 సీ గంగాపురమ్మున గనిపించు దీపమ్ము ముస్టిము లార్పంగ బూనునాండు చడ్డవాని పురాన నుడ్డీన మగుజండ మ్రైచ్చులు పడగొట్ట వచ్చునాండు మాగిరి దుర్గమ్ము వేగు చే భేదింప తురగ్ష సర్తారులు దొడంగునాండు పెల్లల మట్టిపై నల్హాయద్దీన్‌ ప్రభు వూడల నరుకంగా నురుకునాండు తనును కాపాడు కొనుటకు దలచియైన పలుకదగ్లొక్ష దైవముం గూడ చలమ దేమొ యనగ నికనేల వానాటి యవన ధాటి పగిలి పోవని మూర్తియే పజ్జలేదు 39 తే॥ తురకదండులు సాధింపదలంచి నపుడు కుప్ప గట్టెక్కిమాకోట గొట్టిరంట తోపు గురిబెట్టి సభలోన భూపుడుండ( దగులగా గుండు సూటిగా ధరణిపతికి 40 62

కపిలవాయి లింగమూర్తి

క॥ అమరుండు విరంజనుండు నను

సమరాంగణ సూత్రధార చతురులిరువు రీ

క్షమపైన దండు నడిపిరి

సమకొని మాకోట బట్టు సమయము నందున్‌ శి త చచ్చి వలియయ్యు తానిరంజన సిపాయి

గెలిచి ప్రభువయ్యె నమరుండూష్కలుండు నపుడు

నతని పేరమరేశ్వర మమర బాద

యయ్యె వలినిల్చె మడసిన చోట నేడు తై ఊ॥ అనఘ! మా యూరి నాక్రమించిన జవాను

నిలిచి సిద్దమహాలక్ష్మి నెలవు ముందు

పిలిచి యద్ల్దేవి పలుకమి తొలగద్రోసి

చేసె దాని మసీదని చెప్పుచుండ్రు తె క॥ _ అక్కరణిన్‌ దేవతలే

దిక్కరగా జనులనింకం దెలుపంగనేలా

ఎక్కడ మా కాపయ యని

యుక్సిరి బిక్కిరిగ దిక్కులొయ్యన జూడన్‌ 44 'ప్రే॥ రకపల్లెను రేకెత్తె ప్రాకటముగ

తెలుగు తేజమ్ము భద్రాద్రి దేవు కరుణ

ప్రాలయయు కాపయ యనంగ ఫొలివె, నరుండు

మరియు నారాయణుండు నాగ యిరువురుగను శ్‌ క వారల పెమ్మట నరిగణు

శూరులువై సురభివారు సురగిరి నంతన్‌

మేరువు నెక్కిన సురలై

పొారుష రాజ్యంబు నిలిపి పాలించి రొగిన్‌ 4 వ॥ అంత నారాజన్యుల పిమ్మట త

ర3

శీచుశత్పతావగిరి ఖండము త॥ గోలకొండ ప్రభువులురా నేలికలుగ కొంతయిన నిల్చె మనగుడి గోపురముల పరువుగానిట “దిల్లీ” లె వరలిరేని న నిలుచునే నేటికీ పాటి తెలుగు వాటి వ॥ ఆకాలంబున సురభిప్రభువులు దేవరకొండను రా జధానిగం దన తెలుగు నేల నేలు కాలంబున మూర్మిళీశ్వరంబు రాజధానిగాం జెసికొ ఉ॥ ఏలిరి నాగవంశనృపు లిద్ద గుణాఢ్యులు, నిత్య సత్రియా శీలురు, భూసురోత్తములు శ్రీధర మానసకై రవార్పితుల్‌ భూలలనా దృగంచల సముద్యుత్తు లందున నూర్మిళేశ్వరుం డోలిని మల్లికార్జున గుణోన్నతి తొవహెంచి మించగన్‌ 50 క హరి దంతరంబు లన్నియు హరితసులగు వారి సద్యశోంకుర తతిమం గళ పాలికలయ్యెను మా పురిసీమల నేలినపుడు భోగిధ్యజులై ర్‌1ే వ॥ ఆభూసుర వంశ్యుల పిమ్మట క॥ _ మల్గారెడ్డి యనంగా బెల్లిన నందికుల నంది శ్రీలకు నెల్లన్‌ చెల్లియగు మున్ననూరున నుల్లసమున నిలిచి వేలే నొగినీసీమన్‌ 53 వ॥ అతండు విజయగోపాల భక్తుండై యట కోవెలం గట్టి స్వామిని ప్రతిష్టించి ప్రాకార భోగముండప నిత్య సూరి మండప పాఠకశాలాదులం గట్టించి పుష్కరిణిం ద్రవ్వించి ధ్వజస్తంభం బెత్తించె. వడ శ్ర॥ విష్ణు పదమందు చుల్లభూ విభుని యొక్క పున్నెపుం బొడువన నది బొలుచు చుండు దాని సచ్చూ ద్రి యొకృతె తన సతీత్వ బలముచే నిల్పెనని జమనల్య్‌బ్ధల్కుదుండ్రు క్‌5్‌

కపిలవాయి లింగయూర్రి ఉఊ॥ అతని పిమ్మట చేవూరు క్షితివిబుధులు "పదర తమ రాజధానిగా పాలనంబు సలిపి రాసేము భార్గవ కులుండు నిలిపి నట్టి శంకరు ప్రతినిధులగుచు తాము వర తే॥ వారీలేగద పెండ్యాల వాసులైన శ్రీ త్రివిక్రమ దీక్తితు చే నుమూమ హేశర ని శ్చ ౦బున శ్రీ చక్రమీప్సితార్థ క వృద్ధిగోరి ప్రతిష్షించి రిదముగను య ఉ క ఉ॥ వారల చింతకుంట వెలమల్‌ దగనక్కల గుట్ట కొమ్ముపై చారుల నుంచి వేగర పసందుగ లాగియె కోయెకిన్‌ బయిన్‌ పోరికి దూకి గెల్చి తము పోటు తనంబున సీమనెల్ల పెం కః పారంగ నాక్రమించిరి నృపాలకు లర్థముగాక నోడగన్‌ ని వ॥ ఈ యుద్ధం బనంత పద్మనాభ చతుర్దశినాడు ప్రవర్తిలె అనంతు పూజించి కోట వెలుపలకి వచ్చిన ప్రభువును వైరి సైన్యంబు క్రి చుట్టు ముట్టి పొలియించె. క0॥ అమరావతి వారటుపయి నమరంగా కోటగట్టి రయవా రపుడున్‌ తమబండ కెడుగా వ్యా ఠ0 ళా య్యా ఘములం గొని దూలములను గవినిక దేగన్‌ గారు తన వ॥ ఆవంశంబున పద్మనాభరాజు కుమారుండు రంగా నాయనా యంబు పేర రాయనిగండిని బిలువ నచటి సువర్ల గిరిపై చెన్స వం బేర్పాటు గట్టించి స్వామికి గడిబండికా ద్రవ్యంబు సమర్పించి యుత: ంచి పేక్కు వేసి తమ యన్న ధర్మారాయనిగారిపేర ధర్మపురంబు స్వెపించ్య ధర్మకార్యంబు లొనర్చె మరియు నీ వంశీయులు 65

శీచముశ్పతావనిరి ఖందమయు క రామలయంబు గట్టిరి గోముననట గండికోట గురుకుల మునకున్‌ స్వామిత్వ మిచ్చి పెళ్ళగు భూమహితంబైన పనుల బొలిచిరి మిగులన్‌' 62 శా॥ శ్రీరంగాపురినుండి భాగవతమున్‌ స్వీయాను సంధాన వ్యా ఖ్యారంభాన సుగమ్యమై వెలయ బేయం జాలె నెవ్వాడునా శ్రీ రమ్యుండగు వీరరాఘవుని సచ్చీలుకొనిజ ప్రార్ధనన్‌ వీరే మా యమరావతీపురికి సువ్వే దెచ్చి రిష్టంబుగన్‌ 63 న॥ ఈయేలికలపై జనుంపలె దేవరాయండు దండెత్త గూడూరు పట్టణంబరిగా నిచ్చి తిరగి రాకుండ నొడంబడికగావించుకొనిరి. 64 శ్ర॥ వారిపిమ్మట బిజ్జల వార్థిభవుడు మేరు 'సముండు కొండారెడ్డి ధీరునకు న వాబు లిచ్చిరి కొలువు సంబరము మెచ్చి అమరవాది పరగణాగహరముగను 65 చ! అతుకులు వడ్తదిట్టల మహాత్మ! చరిత్ర సమస్త మచ్చటన్‌ క్షితపులు భూసురో త్తములు శ్రీగలరెడ్డును వెల్మవీరులుక౯ మతము జనమ్ము నేలు తరి మారములందున వారి ముద్రలం లి కితమయి పోయినట్టి వొ గిన్నిటు జెప్పతి మీకు నిప్పుడున్‌ 66 తే॥ రండి చూతురుగాని (ప్రత్యక్షముగను చూడదగినది మాసీమప్రాబగనంగ మంచిదింక రామయను జంపి మాయజేసె నట్టి యారెడ్డి కథయెట్టు లన్ననతడు 67 ప! తే! రామయను జంపినటి యారావణుండు |! గోనష్రాకున వేసిన గొలయ తండు తన కనాయాసమున దొరికిన ధనంబు పరుస వేదిని, బంగారు పల్ల౭ెక్కి 68 ఛ్పా 66

కపిలవాయి లింగమూర్రి తే శ్రీమంతుండైన పిమ్మట సామంతుండయ్యె సంతు సాగె నతవికి౯్‌ తామర తంపరగా కుల మేమన నడుమంతరము కపీంద్రుని తోకై 69 క॥ ఈలోపల నారామయ యేలోకములేక కర్మనెరుగని కతనక్‌ భూలోకపరిధి వీడక నాలోక వికారమైన యాక్ళతి దాల్చి౯్‌ 70 ఉ॥ భీకర కాయమున్‌ విరిసి వ్రేలెడు వెండ్రుక లుగ్రదంప్టలున్‌ కాకసమ్లాన వర్ణము విశారపుం జూపులు కష్టవర్తనల్‌ ఘూక .0బు కర్మశవికుంఠ నఖంబులు ఘోర రూపముక్‌ గైకొని తొంటి రూపుంబెడి గాటవు సోకుడు పారుండై తగక్‌ 71 క పటువై యచ్చట తనన కృటికమువిడి.జంపినట్టి కపటుని యింటన్‌ దిటమై వారల దినమొక నటనంబుల కలతవెట్ట నారంభించెన్‌ 72 పీ॥ ఒకనాండు నింటిపై నొగి శిలల్‌ వడిరువ్వు నొక్యనాడొకచోట నొదిగి నేడ్చు నొకనాండు నిద్రలో నొకని మంచము మార్చు నాకనాడు వస్త్రంబు లొగి దహించు నొథనాండు వంట లనొగి పర్యుషిత పర్చు నాకనాడు పుర్వుల నొనరజేయు నొకనాండు గోవుల నొగి పాలనెగటేపు నొకనాండు పెరుగును వికఠలపరుచు నొక్కనాండొక్కకన్నియ చూపు శివము వొక్యనాండొక్కయువకు నామెక్కటేయు విటుల దినమొక రీతిగా ప్రకట పరుచు కొనంగ నాబాధలకు తాళుకొనక వారు 73 657

శీచుశ్వతావగిరి ఖందమూూ క॥ _ తమనేదో పెనుభూతము 'సమకొనెనని యెంచి మంత్ర శాస్త్రవిధుల నే మముగల వారల. జేరియు తను యాపదరీతి జెప్పి దప్పింపు మనన్‌ 74 ఉ॥ _వాఠరలువచ్చి యిల్లు దయివారగ జూచి తలూచి యింతకే మీరలు యింతవంత గనమేరయె! మంచిది మేమునుండ నే తీరున వచ్చు నెట్టు తన తీరుల జూపు బికారిబూచి మా నేరుపుం జూడుడంచు తమినెక్కొన ధైర్యము జెప్పి వారికిన్‌ 75 చ! ఒకబిగువార మెంచి తిథినెంచిపటంబుననైదు వన్నెలన్‌ శొకిబిగి గీచి యందు నొాకకోమలిం గూర్పొనంజేసి ధూపముల్‌ విళలమునై గుబుల్మొన వివేకము మంతరమేసి వేస యా సకలము నచ్చటన్‌ భయద సంకుల మొండు సృజించి యత్తరిన్‌ 76 శ్ర పెద్దమ్రాని బరిగెలు తెప్పించి మోది పలుకు ' హ్రాం హ్రింఫటు స్వాహ' పలుకు మంచు కానిపలుకెల్ల బలికించి కడకు విడిచి (బ్రహ్మరాక్షసి యిది చేతం బడదనంగ 77 క॥ _ వారటు నెన్నేనియు నుష చారము బేయించు కొనియు చక్య్మణడకవే సారుచు రామయనుకొమన సారంగా దలచి మైొక్కియడుగు మటన్నన్‌ 78 తే॥ అతండు కలలోన గనిపించియనియె నిట్లు శాకిరూపాన నేనున్న కాలమందు కర్మచే నన్ను బంపరు గాన మీరు యేనిపుడు పసిడింగోరి యిట నిలిచితి 79 చ॥ వినుండికమీరు నా పరుసవేదిని గల్లు పసిండిచేత ట్రీ తిని భవు నాదు పేరున ప్రతిష్ట యొనర్పిన దీరునాకు నీ తన్తు వటునేను మిమ్ముల నుదారత గాఏద పీడమాని యా పనినొనర్చుండన్న భయపాటున వారటు జేయసెంచియున్‌ 80 658

ల్‌ స. ॥ గ్‌, ల శ స. 1 య [ శ స /. | క. ఖ న్‌? |. వ. న న / . న 11 1 1 1 వ వ 1 |. 1/1 వ. . వ గ. శ వ. [. న న. వ | వ ఖ్‌ న్‌ | వ. 1 స క | . స్‌ క. 1 గ్‌ [్‌ వ సమ వ . 1 ల సస న్‌ | న్‌ 11, య న

తమెలవాయి లింగమూర్తి శే॥ ఎచ్చబెచ్చటయోగ్యమై యెసంగెచోటు దుందుభి తటాన కొండలయందు సలిపి రపుడు నాతని పేర ననన్య భక్తి రహినెసంగగ రామేశ్వర ప్రతిష్ట 81 తే॥ అటుల రామేశ్వరుని పయి నింపుమీర రక్తులై డమరుక (త్రిశూలాంకమైన పటమెగుర వేసి నార్వడ్డ వాని షీమ గోన కులవల్లి దశదిశల్‌ కొనలు సాగ 82 ఈ॥ బ్రతికి వెద్దాని తలపెట్టె రామయ యది చచ్చి సాధించె ననిమునుల్‌ రిచ్చవడిరి అంత నాత్రియంబకయతి శ్యామలయ్య జ యిచ్చపై నమరావతి కేగం దలచి సీ తూరుపు కనుమలై తోచెడు భ్రమరాద్రి యందొక భాగమై యలరునేది యక్షేశ్వరునకు దివ్యంటైన మాణిక్య నగరంబునకు పాదు నయ్యెనేది కాననామ్రంబులు గగనంబు చుంబింప నామాద్రి యనెడి పేరందె నేది తిరుపతి మొదలుగా వరుస గట్టిన యట్టి శేషాద్రి వాలమై చెలగెనేది నల్లమల చాలునందున నాలువదయి వాసికెక్కిన గుట్టల వరుస యేది వ అట్టియమరాది కురువ భాగ్యాల నరు క్క జూడ మది చెంగలించి తొవీడి యచటు 69

శీచుశత్పతావణిరి ఖండము క॥ కఠతిపయ పయనంబులనా యతియ్గును పారుండు జేరి రమరావతి కా యితమై దానిని తమతమ కతలం గమనశ్రమంబు గన్చడ కుండన్‌ 85 వ॥ అటుల కత్రియంబకుండమరావతిం బేరి వే ఆ॥ అచటి గాలినీరు యడవులు భూములు ప్రజల జీవనంబు వర్తనంబు తనకు మిగులనచ్చి తల్లినేలను వలె నిలిచె శివుని గుడిని నిష్టతో డం 87 5 నిలిచియు నాతండూరిన్‌ తలపొలమును జుట్టి సవిధ తలమున నొకచో గల ఖైరవగుండంబున్‌ చెలువుగదన కృత్యములకు6 జేకొని యు మదిన్‌ 88 సీ శంకరాలయమును సదనంబు గావించు . కొనియతండచ్చోట ననుదినంబు ప్రాతరు త్ధానుడై భైరవ గుండంబు , వెళ్లి యనుష్టాన విధులు సల్పి అరుదెంచి శ్యామలయ్యా దరమున జేయు భిక్ష గైకొని వెల్లి వళరయరసె అలయంబున విరామావ సరంబున నెవరెరుం గనిపని యేదొచేయు ఆలయపు 'నేలరాలపై యస్తమాన మేదియో నూరు భంగ్యుక్ర పెక్కియండు పలుక డెవరేమి యడిగిన బలిళెనేని యరుదయిన సూటి మాటనే యంతకందె 89 70

తవెలవాయి లింగభయూర్తి సీ॥ అంతరగంగేగి యట బాణలింగంబు పొత్రించి యూట సం అము కాసి బుగ్గకు నేగి వాన పక్‌ ల హర్షంబుచే నఘ మర్రణముల మఠము బుగ్గంజేరి మర్యాద విధులచే భవునెంచుచును మది నవభ్బదముల (బ్రహ్మగుండంబేగి భవహరం బంచును తీరిక తోడుత శ్రిషవణముల తాత్రియంబకు డగుట చేతను ననంగ మిగులగంగా ప్రియత్వాన మెలగి యచటి పుష్కరములంద:నుష్థాన ములను సలుపు మాస శివరాత్రులం దసమాన ముగను తం ర! అతని కచ్చట కాలంబు గడుచు చుండ జతపడిరి యొక్కరొక్కరు యతి యటంచు పుష్పఫలములు దెచ్చుచు పుటికలందు సిన జేయుచు కోరనిదే వరముగ ఫ్ర క ఆపురి యందున తురకలు కాపుర ముండెదరు పంచకాల నమస్సుల్‌ నోపికసలుపుచు తమజీ మాఫికుతో మమ్మదీయ మర్యాదలతోన్‌ త్రై క॥ తూరుపు పడమర లనదగు వారున్‌ మనమున్‌ జగాన వారిజ వైరిన్‌ వారీజ మిత్రున్‌ గొలివెడు కారణమున భూమియందు గల నుతములలోన్‌ త్తి 4!

శీచుశ్రతావగిరి ఖండము తే! దేవునిం గొల్వ మనమును జీవుగొల్చు వారు వారౌట గుడిశంటి గోరి మరియు హవ్యమున కంటె శ్రవ్యము నందు మిగుల రక్తిగాని యుందు రెపుడు ధరాతలాన ప్ర వ॥ అపుడు కొంత కాలంబునకు వ్‌ ప్ప నెరినున్నగా గుండు గొరిగించి దానిపై యట్లీన చిప్ప కుల్దాయి దాల్చి మీసాలు బొత్తిగా మిగుల కుండగ దీసి గడ్డమింతైన తాకకను వదలి పలుచవై పొడవైన వదులంగి మరియును పైజామ యొకవింత తేజమీన జారి చెంబొకచేత జపమాల మరియొక చేతి వ్రేళులయందు చెంగలింప కజ్జపావాలు దొడిగియు కజ్జనూని చూపులకు శుద్ధ సత్వమీ చొప్పనంగ వచ్చె వెచ్చటి నుండియో మెచ్చులొలకు నొక వలీసాబు నమరాది కొక్ళనాడు విగ్ర క అఆతనిగని తురకలు తమ జాతిని జన్మించినట్టి సజ్జనుండనుచున్‌ జాతరగా నాతని చు ట్టాతతముగ జేరి భజన మారంభముగన్‌ ప్త క॥ పరిచర్యలు సలుపుచు తమ పరిసరమున గల విశేష బాహుళ్ళంబుల్‌ పరిపరి విధముల జూపుచు నరుదరుదన గొలుచుచుండ నందరు నంతన్‌ ప 72

కతపెలనాయి లింగమభూర్రి త॥ వచ్చె వారలకు పెద్దపండు వగుచు పెద్దలకు బెట్టు పండుగపేర్మితోడ ఆకొనిన పితృ దేవత లాకసమున పంక్తు లందీర వారిచ్చు పాతెహాలకు 99 తే చాలునేడాది కొకనాడు వ్రేలివైన నద్ద గోమాంస మందున నఘము లడుగు నంచు గవ్యము వెస నివేదించి వారు తమ కులాచార సరణి పెద్దలను దనిపి 100 త కొడుకు కుజ్జల దుగజుట్టు కొరిగిపించి మెడనిడిన చాందులును కాలి కడియమునకు యేట వేసిన ఛల్తాల నెల్ల నమ్మి దానమిచ్చి పకీరుల తండ ములకు 10 2 వ॥ పిమ్మట మసీదునకు వెళ్లి యల్లాను ప్రార్థించిరి చా ఛా ల ఆశ్వాసాంతము ధనుర్హతికా బంధము- సొ మా యయా వో యమ హబ చానా త క యాం! చేత నస్‌ ఆలూ ౯ శే క కాలాలి ద్‌ టాక! తే॥ మఘవ నుతగుణ మహిమ నామ ప్రశస్త దేవ! భవభయ భంజన! దితిజ తిమిర నాశ! గురుగుణ పూజిత! నత వితరణ గోత్ర ధర! నరవరరూష! గుణ విశేష 103 73

శీయనశ్వతావణిరి ఖండము గౌరీ వృత్తము మదన భసిత రుచిర మహితాంగా! మదన లతికసహిత మహి మాంగా సదయ లహరి తరల సద పాంగా! అదితి తనయ వినుత! హర! లింగా! 104 గద్య ఇది శ్రీమన్కైజ్రేయస గోత్ర పవిత్ర కాత్యాయన సూత్ర కపిలవాయి వంశపారావార ప్రభూత కళానిధి సింగపట్టణా ర్యాంతమాంబా పౌత్ర మాణ్‌క్యాంబా వేంఠటాచలార్య పుత్ర అమరావతీ పురనివాస చేపూరు లక్ష్మణార్య వాత్సల్య సంవర్థిత లబ్ధి కవిత్వ స్ఫూర్తి లింగమూర్తి నామధేయ ప్రణీతం బయిన శ్రీమత్ర్రతాపగిరిఖండంబను ద్వితీయ ప్రబంధంబు నందు తృతీయాశ్వాసము సంపూర్ణము. 74

శ్రీతముశత్పతావగిరి ఖందమయు ఆల శ్రీమత్రతాపగిరి ఖండము చతురాశాఇసము ర్‌ క (భ్రమరీ తరుణీ మోహన! సుమాయి తాంగ! శితి కంఠ! సూనశరారీ! ప్రమద శ్యామల నిరతా అమరావతి నేత! మల్లికార్డున మహితా! కే వ॥ _అవధరింపు మటుల వారు పండువు నడువు కొనిన పిమ్మట నేమి జరిగెనని యడగుటయు నతం డిట్లనియె. అట్టు వారల్దాను మ ప్రార్థించి యామసిదుననే నాక చక్కిపసవెట్టియున్న వలింటేరి స్వామీ 2 క॥ _ఈపర్వ దినము నందున మా పదుగురి కోరికొకటి మన్నింపందగున్‌ తాపసులు మిమ్ము నీ దృశ ॥ మౌ పండువు నాడు గాంచుటన నల్చంబే క॥ మీచేతమాకు నీవలె మాచేతుల కుంగరములు మహనీయ వరా! మా చేతలు ఫలియించగ ॥ మీ చేతలు సైద్ధవములు మేదిని యందున్‌ క॥ అనివేడనాత డందుల కును నంగీకృతినిం జూపి కొమరారగ వా రిని బిలిచి యొక్కమహిమం క గనం బరుపగనెంచి నాటి కాలుపు సంజన్‌ క॥ కొందరిని వెంటకొని యా సందునగల నొక కలాదు సదనంబున కా నందమున వెళ్లి యట దన సందూశా విప్పి యొకృసంచి దెజిచియున్‌ 6 75

కపిలవాయి లింగమూల్లి శ॥ చట్టిలో వెన్నముద్దగా గట్టి వడిన పారదపు కాంతిగల యొకపాటి ముద్ద నుండి యొకకొంత దీసియు నుండంబేస కరుగుమని యిచ్చె విశ్వజ్ఞా గాంచి యతడు క క కరిగిన నయ్యది వెండిగ బరిగినగని వారలంత వడినచ్చెరువుక్‌ బిరిగొన నా''వలి"” నంతన్‌ వరదుండు సిద్దుడటంచు: బలు వేడుకగన్‌ 8 క॥ ఉనేగుచు బసకుంజని నారాతిరి నాటినుండి యాతని మహిమల్‌ చూరంతలుగా చాటిరి తీరుగ తీరుగను మిగుల తీవర పడుచున్‌ త్రి క అదిహిెందువులకు నచ్చట మదొకొక్కనెపంబుగా సమంచిత రీతిన్‌ గుదిగొని చేరి త్రియంబకు నది యడుగళభర్తులంత నాతుర పడుచు షం కళ ఒకనాడాతని సన్నిధి సకలము గూర్చుండి మాట సందడి వెంటన్‌ ప్రకటమగు వలి మహత్త్వం బకలంకము గాను జెప్పి యాతని తోడన్‌ క్ష అ॥ స్వామి! మీరు గూడ నేమి యైనను సరే చూపి తీరవలయు చోద్యమొకటి లేని యెడల మేము లేని వారమ్ముగా నగుదు మిచట యంచు నడుగు టయును క్ష 76

శ్రీమశ్రతావణిరి ఖందము క॥ చిరునవ్వు నవ్వి యాతడు సరి! ఇంతకి యింత యేల సన్నగ దలపక్‌ ధరలో మహిమలు గలిగిన నరుడే మునిగాని లేని నరుండటు గాడే 13 1! మీరటు దలపగవలదె వ్వారలు నెటుబల్మ్యనేమి వారి కొలందుల్‌ నోరికొలందులు గాకను వారిగ నవిపాటి గొనంగవద్దవి మీకు౯్‌ కేశ వ! మాహాత్మ్యము లకునేమిటి? వేహి! అవి యెొన్లి గలుగ 'నేమవి తనరకున్‌ శ్రీహరి సదనము జేరంగ వ్యాహతములె గాననవియె వరములె మనకున్‌ 15 ఆ|| అనిన వారలిట్టు లనిరి యో మునినాథ! పరము కొజకు నవియు బట్టవైన నిపుడు మాకుగలుగు హీనము. దొలగింప ర వలయు మీరుదప్ప వలతిగాదు క తే॥ అనుచు బలవంత పెట్ట నా యతివరుండు వారి మాటలు కాదను తీరులేక లేచి యొకతీరుగా తనలెంక లెల్ల వెనుక నడువంగనొకవీధి వెంటనడిచి 17 క॥ _ రంగయ్యనియెడు త్వష్టను, యంగడి కంచుడ్డముందు నట వేదోచే యంగను చేరియు నాతని నింగని యొకకొంత రాగినిం గరుగు మనక్‌ 18 ళా

కపిలవాయి లింగమూర్తి శ్రే స్వామి యాజ్జకు బద్దుడై సరగనతండు క5రిగె నొకదుడ్డు మూస నక్కడను వారు కన్నులర్చించి చూడంగ కరుగుటెజిగి రాగి యందేదియోనిడె యోగి రసము క్షం అ॥ అంత మూసనార్చి యతండు బోర్లించిన ఘటములోని జీవు౦డిటులనంగ తళతళల్‌సృజించు తైజసం బుంటయై పడియె నేల వారు భ్రమంగొనంగ 20 క6॥ అంతట వారలు ముని య త్యంత మహిమ కబ్రమంది యట మాటల్‌రా నంతగ రిచ్చన్‌ బడి వడి సంతగనా మౌని వెంట జనిరి గుడిక్‌నై 21 తే! ఇంతనానాటి నుండి యా యతిని గొల్చు భక్తజన మెక్కువయ్యె డంబంబు తోడ | పూలు పండ్లును శానుకల్‌ బుట్టకొలది తేగడంగిరి జనులు సందియము వీడి 22 శ దినదిన మెక్కున యయ్యెన్‌ జనములు దర్శించుట తని సమయం బెల్లన్‌ జనసాగెసందడిగనను కొనని విధంబున మనంబు కుదురుం దప్పన్‌ 23 అ॥ అటుల కొంతకాల మరుగ హఠాత్తుగా స్వామి చెప్పె నాకు సమయ మయ్యె చన(/రేపటంచు జనము సంతాపించ గడువ వచ్చునెట్లు కాల మహిమ 24 74

అశ్రీయశత్రతావణిరి ఖందమయు వ॥ అంతనదివిని భక్తు లారాటంబుజెంది యారాత్రి యంతయు నచట భజనచే, యతివర్యు సపర్యచే గడుపుటయు గగనం బరుణంబై తొమ్ర చూడంబులు నిక్కికొక్కొరోకో యునియెం ఆదివినిస్వామి యనుష్టానంబునకు సమయంబయ్యెనని గుండంబు నకుంబోపసమకట్ట 25 5 కడదినమని యాతనిత నడిచిరి యనుయాయులెల్ల నడక తడబడన్‌ నడిచె త్రియంబకుం డేవో నుడువుచు తనశిష్యకోటి నొగులుందొలుచుచున్‌ 26 వ॥ ఆపెమ్మట 56॥ గుండము చేరియు నపుడా దండన పరివారమెల్లతడవటు నిటు గూ ర్చుండిరి దినవిధి దీర్చుక తండములై స్వామి మహిమ తలచుచు మదిలోన్‌ 28 ఆ॥ స్వామి యప్పుడంత స్నానంబు ముగియించి సవితగొల్చి పిదప శంభు దలిచి శిష్యు నొకని బిలిచి చిన్నరా యొక్కటి తెమ్మటంచు వాడు తెచ్చియిడగ 29 త పోవుచుంటినిరా యికపొండుమీర లనుచు తన భక్త జనులతో ననుచు నతడు శిలను పైకెత్తి మాడను శిష్యగణము చూడగాం గొట్టుకొనియెను మూడుసార్లు 30 క। అటు గొట్టుకొనియు నతండ చ్చటం బడగా భక్రజనము చాల మనసునన్‌ కటకటబడి దుఃఖంబున నిటలేడిక యతి యటంచు నెంతయు భక్తిన్‌ మ 79

ఈపిలవాయి లింగమఘయూర్రి ఉ॥ అతని దేహమున్‌సుమచయంబును దెచ్చి యలంకరించి సం. ప్రీతిని తల్ప మొక్కటి రచించి వెసం గొనితేర బంచిని శ్చేతన మైన మౌనిని శుచిం గొనివెళ్లి పురంబుజొచ్చి పెన్‌ జాతర తోడ నూరికి సజావుగ 'దూరమునందు నొక్కెడన్‌ ఏ2 ఈ॥ పొందుగ సమాధి ద్రవించి యందు చుట్టు బండ బరిపించి యతిమేను భద్రవజిచి పైని మరియొక కడు పెద్ద బండి బజిచి చనిరి దుఃఖంబు తోడుత జనములెల్ల 33 క॥ వారము గడిచెను జనమె వ్వారటు జనలేదు నున్న పాటున నొకనా డూరనొకవింత బుట్టెను జొర! త్రియంబకుండు నాకరి కగపడె నంచున్‌ క. చ! అదివిని వారలచ్చెరువు నంది వెసంజని యా సమాధి నిన్‌ బదపడి చూచునంత పదిమందికి బట్టిన లేవనట్టిదై రుదురగు బండ తేలికగ గోటను మీటిన రీతి నెత్తిస మ్ముదమున వెళ్లె శంకరుడు మున్ను నిజాంగము జేరునట్టుగన్‌: 35 అ॥ అంత నటకు వచ్చి యాభీరు డొక్కండు సుమ్మి నాకు సామి బొమ్మన పలి దారియందు నిన్న దూరానం గనిపించె ననియె విస్మ్టయమున వినంగ జనులు 36 క! బంగారు మహిమ జూపన్‌ రంగారగ నాటి నుండి ప్రజతను గొలువన్‌ జంగిడిగొన వారలతో సంగతి నిటు తప్పుకొనియె చతురత నతండున్‌ 237 80

శ్రీచనశ్ర్రతావణిరి ఖిండయు తే॥ తెలియరిది వారు రామయం దెలియు నతడు అందరొకతీరు నుండుట నరిది యైన మహివము లున్నను చూపరు మౌనులెపుడు గుప్తవిద్యలు సుమ్మవి కులము జెజుచు 38 వ॥ అని చెప్పిన విని నజ్జటులిక మీ జీవితం బెట్టునడిచె వివరింపుడని యడుగుటయు- నతండిట్టు జెప్ప నది యెట్టంటేని నతం డచటి చెంచులకు పరిచయుంబై వారితో వెలంగు చుండ నొకొప్పుడు వసంతం బేతెంచెనంత 3కి క॥ మునిమా పుమ్మరమును కొన కొన తెలవారంగచలి గుబుల్మ్కొన జనులన్‌ వనులెల్ల మండ బగులం గను వీచెను యిప్పలేటి గాలులుమిగులన్‌ 40 సీ; తలమించి బరువయి పెరిగి చిక్కులు దెచ్చు కొమ్మురాల్చుచు దుప్పి కోడె పదుపు ఆతగమాసె మేనున సొగసు లేదని రోమ ములు రాల్చుచును పశువుల బలంబు తట్టుక వచ్చెనే తట్టు జూడంగలే మంచుకూ సమువీడు చహికులంబు పెళుసెక్కిపగులుచు బిగిసిన చర్మంబు పొలుసు లేచుచు ఖీేటముల జనంబు పనికిరాదని రాలిచి పండుటాకు కొత్తదనమున్రై చూచు కుజములట్ల నవ్యకళ దేరె జీవగణమ్ముమేన సిశిరమేగి వసంతంబు చెలగిరాగ 4 81

పెలనాయి లింగమూర్తి

త॥ చిలుక ముక్కును మోదుగు చెలగినవ్వ

మోదుగును దోరగా నవ్వె బూరుగంత

మోదుగుల బూరుగుల కంటె మెదలెతాని

తాను నవ్వెను చిగురాకు బూని హరిని శై క॥ శుకహృదయం బేపాటిది

యికనుంగాలజు దృషి యెంతని దరహా

ళో న!

సకళల నడిగిన యటు కిం

శుక మప్పుడు బూచి దిశల శోభలు జిందెన్‌ త్ర క॥ కరువుకు చింతలు కాలము

బరిగిన మామిళ్లటంచు మామిడి బూచెన్‌

మరునకు మధ్యాస్త్రంబై

నరనారుల నతుక టంకనారస మగుచున్‌ డే త॥ పగలె వెన్నెల గాపించె పాలకొడిసె

రేలరేయండ దలపించె కేలపూచి

అప్పగుమగుము లాడించె నిచరులేక

నడవిపట్టుల నంతట నహహ యనంగ త్‌ క॥ వనలక్ష్మిని మాధవుడొ

య్యన వరియింపంగరా స్వయంవర మాలన్‌

దనురచియింప సుమంగళ

గొవివచ్చెన్‌ పుష్ప సమితి కూరిమి తోడన్‌ 46 తే తునికి చిగురించె తప్పుళు తొలకరించి

ళా

కాల్లడిని మేసి యావులు కట్టసాగె

పొలము లందున పెంటులు పోతు జాతి

నడుమ పొట్టాటలను బెట్టె నసనురేపి త

82

శ్రీమశ్పతావగిరి ఖండము శా॥ ఉత్తుత్తంగను నేలద్రవ్వి పల్మారూరించి యూరించి పెన్‌ జిత్తుల్‌యెత్తుల *" కుక్కుకుక్కను”' చు పిల్చెన్‌ పుంజులుం బెట్టలన్‌ పొత్తుల్‌ గూడెను గోరువంక చిలుకల్‌పూవింటి తాకోర్వకన్‌ యొత్తెకకోకిలపుంజు గొంతు తనకై యింతుల్‌ విరాలిన్‌ గొనన్‌ 48 త ఆది మధ్యా ౦తముల కాలమగు నెపుడని గింజబట్టెడు మోదుగు గెలలు దెలుప కొసరి తెగకూయు కోకిల గొంతువినగ దుక్కిటెద్దుకు గుండెలో డుకడుకమనె 49 ఆ|॥ అపుడు చిలుకతేజియా యనాగరికుల నడవి చెబుకు కోల లంది వేసె బట్టగడప పూల పటిపట్టి గిరగిర తిరిగి వారిమనసు కెరలి పోవ వ్ర తే॥ క్రొత్తపూవుల సారాయి మత్తుగొలుప సోరదుడ్డెలు చెంచులు పొక్కిసోలి నెమలి యాటల నాడిరి నెలత తోడ శ ““డెమిక డెమి డెమిక డెమ్మని” టముకు పలుక క్ర॥ ఆ గూడెపుద్‌ా రకొక్యృతై బాగుల కూతురు యనంగ పట్టఖఘనంగన్‌ చేగగల వయసు చిన్నది క్‌ భోగినియై యూడుచుండు మొగపాలుపు గనన్‌ క॥ దుశపోతు గారపోతును మసినాకిన యొంటిగాని మైసమ ప్రోతున్‌ 'హసియించు కండపొగరున ఖుసి గప్పాలాడు చనువు కులుకుల తోడన్‌ న్‌ 83

శవిలవాయి లింగమూర్తి త కులుకు నొయ్యారమును మదిచిలిపి తనము విరుగు బాటొక్కటొక్కటే వెలదికున్న పురుషు నురివసెలాగునుభూతలాన అన్ని గూడినచో నిక నడుగచరమె క్క వ॥ ఆ బిత్తరి యొకనాటి సమయంబున వీరభద్రునింజూచి న్‌్‌ శ పురుషులకు మూతి మీదను మొలుచునట్టు పొంకముగు మీసకట్టును పొలతులకును వెదను మొలిచెడు చనుకట్టు నెప్పుడైన విరుగ బాటుకు నదియొకవెజవు నగును క్‌ ఆ॥ పొన్నకాయవంటి యున్నత మగుతల గారకాయ వంటి గట్టిమేను శంటికానునట్టు గటండంచు మదినెంచి వలె వీరభద్ర వరుని నదియు క్‌7 క్ష చొక్మో మొక్కో మోమో టొక్కో మైోడొక్కొ మోటొ! ఒక్కోరొక్కో టొక్మో పోటీ! పోక! ఒళ్ళొర్లో నోటొ కొండ్‌ హోకొండొహో 3 క్‌ి క అని కొంత కాల మటునిటు గొణిగి మొదట చూచి వినయ గుణముట్టిపడన్‌ శొనకేమి జెప్ప వాతని చునమది దోచిన విధంబు నురు చేతలతోన్‌ క్ర శకలాల వపనలును కనని చనన ననన ననతాలనోలనననునునులు..నానాననననాయానో నానన భానవ న యమునకు నులు నమననడ నవవ ననముల. స ఒక్కల్లో(౬క్కరిలోో+నోటువికండు గీ ఒక్కటి) వో కొండు (కొనడు+ ఓవో) 84

శ్రీమశ్రతావగీరి ఖందమయు సి॥ కుదురు గుబ్బలపైన కొంగు జార్చుచు కొంత సామెను దోచు వస్తాన కొంత పనిలేని పనిమీద వచ్చి పోవుచు కొంత చూచి చూడని రీతి చూచి కొంత మునియను భీతిచే ముగుద తనము కొంత ఏదియో పలుకాడ నెంచి కొంత అలవోక చిరునవ్వు చిలికించు చొకకొంత పనిలేని మాటలు బలికి కొంత ఒక మహాయత్న మొనరించె నోదెకాడు గజము బట్టంగ దోచెడు కరణి దోప దినదినము నిట్టులా లేమ దివుర దివుర తరిగె తరిగెను మదిని నిబ్బర మతనికి 60 ఆ॥ కోడె వయసు రాగ - కొమ్మకు మరిరెండు గుండె లిచ్చి వాని కుదురు నదురు మగలకెల్ల జూపె మన్మ ధుండన దాని రొమ్ముసాౌగసు జూచి రిమ్మవోయి 61 క మరుసాము పట్టుగొమ్మలు మరి త్రాక్కుడు బిళ్లలై సమంచిత రీతిన్‌ యొరిగెడి దిండ్లై యలుపున చెరలాడుట కొప్పు ననెడు చింతన యూరన్‌ 62 క కాయజుండను మృగయుడా కన్నెలేడి క్రొత్తగా మొలతెంచిన రొమ్ములనడు కొమ్ములకు చూపులను నురులిమ్ము కొలిపి నిలిపెనా బుష్యశ్చంగుని వలపుటడవి 63 85

కపెలవాయి లింగమూర్రి క॥ పులుకుం జూపులు ములుకులు కులుకుల్‌ దుడుకులును నులుకు కూటులు నుబ్బుల్‌ పులుగున్‌ గునుపులు నుడుకులు బులుపుం జుజుకులును జూపు ముదురు తుటుమునన్‌ 64 తే॥ కొంచెమగు తనయచలంబు గొట్టెతూటు శైబిక కుమారి తనశక్తి సాయమునను మానసము నందు నిశ్చలమైన హంస కలతవడీ దూరి పోవగా కారణముగ 65 సీ॥ పటిలాలకంబులు గురిబన్ను నురులుగా కటినాడు ఘనవేణి కత్తిగాగ సొగసగు కనుబొమల్‌ జోడు సింగిణులుగా సరసంపు వాల్చూపు శరముగాగ ఇఅధరంపు చివురాకు లాశకు మచ్చుగా మాటలు సమ్మోహ మంత్రములుగ బాహులతాకోటి బంధ వల్లికలుగా కడునింపు పిక్కలు కవ దొనలుగ పురుష మృగమును వేటాడు బుద్దితోడ శామినీ యస్త్ర మిటు జేసె కంజజుండు గానియెడ నంగ నాంగక కాండమునకు నబలలకు వశపడు నెట్టు ప్రబలుండు నిల 656 స్స కష్ణ కాటుకలట్టు కురుల సింగారంబు కుంకుమ పూల చెక్కుల బెడంగు కలమంపు మంపుతో గనిఫించు కమ్మోవి ముత్తెంపు సరుల సొంపొలుకు పండ్డు 86

శఆీమనశ్రతావణిరి ఖండము బంగారు తీగలు పండించు నెమ్మేను పుష్పమంజరులయి పొలుచు రొమ్ము రాజస కాంతి విరాజిల్లు నెమ్మోము హంసల జూపించు నట్టినడక నేపుగొను కులపాలిక రూపశాలి శాలిపాలిక యైరాక జనుని యొక్క రమ్య కేదార సీమకు రక్షయేది? జీవ కేదారసీమకు జీవమేది? 67 సీ॥ సుకుమారివేణికి సొలసి నారద భక్తి నిలువెల్ల వెల్లగా నీరుగారె అల ఘృతాచీ నేత్రములకు భారద్వాజ నయము చీకాకయి నల్లనయ్యె గాంచి లోపాముద్ర ఘన కుచాద్రు లగస్త్య గర్వ సంరంభంబు కలగిపోయి పేవరి యధర బింబావకాశము గోరి గుబులెత్తి శుకవృత్తి గూడుబట్టి మందయాన విలాసంబు మదిగలంచి అల మతంగజ ధైర్యంబు దొలంగి పోయ పృధివి రమణులగని మహా బుషులెయిట్టు లైన కలియుగ జనముల నడుగ వలెనె 68 సీ! మాతంగి చెలి సుకుమారున కేరితి నిర్వాణ మార్గంబు నెవృయంచు వృషలి సంగమ మజా మీళున కేరీతి కైవల్య రీతిని గలచె ననుచు 87

కపేలవాయి లింగమయూర్రి మృగయాంబుజాస్యయా నిగమశర్మకు నెట్టు శ్రేయః పథంబును చెజుచె ననుచు అట చేడియ కూటమా మద్వాలసు నెట్టు లపవర్గ సాఖ్యంబు నడ్డె ననుచు సరసురాలికి నికనేల జాతిసెన్న శుశ్రపరాశర కౌశికుల్‌చూచినారె యనుచు కామవశంబున నాతడెంచి చెంచిత వలను చిక్కగా సిగ్గువిడిచి 69 సీ1 నీటిలో నాడుచు నీడైన దెలియని చేపగాలంబున చిక్కువడును ఆకాశ వీధిలో నందకుండగనేగు చింద జిగుర్మీట చిక్కువడును సింహంబు కైనను చిక్కక పరుగెత్తు జింక కొమ్ముచ్చున చిక్కువడును అన్ని ప్రాణులకన్న నజమైన యేనుగు చిలుకట కాలురిన్‌ జిక్కువడును సృష్టికధికారి నేనని చిందులేయు శివుడు ప్రకృతికి లోనయి చిక్కువడుట ఓసి భోగ పిశాచికా యుర్వియందు నీవలన గాదె తరిగినిన్‌ బోగువెట్ట 70 క! గెట్ట్భాన్‌మెట్ట్యాన్‌ చెట్టి్కెన్‌ దేబెదేలె చెడి పెంపేదెన్‌ నెట్టిన్‌ జేజేఫేరే చెట్టే చేయెత్తి గ్నా చేడె యెమ్మెచేన్‌ 71 88

అ్రీమశ్రతావగిరి ఖండము క నేనాడేదే బండిసి డానక పెదబావ జూచునను బీతేలా నూనగ నింకని బాహా టా నతండా చెంచు నంచయానను మరిగెన్‌ 72 వ॥ అట్టతండు కుసమధన్వి వ్రేటులకు గురియై యొక్క ధనుర్ముహూర్తంబున నచ్చెంచితం జేపట్టి కామశ్రీడా పరాయణుండైన యవసరంబున నక్కానన క్షేత్రంబున 73 సీ॥ తాలుదాల్త గిరులపై నెలవంకపాడసూపె సరసె నుత్చల పత్ర సమితి విరిసె ఇఅరులందు మణిమాల లినుముడించుచు మించె తరగల నర్థచంద్రములు దోచె తలిరులపై బిందుతతి చాలవర్షించె మలకోనల మయూర పదము లొప్పె వ్ర్‌హ గర్భాలు వరాహ చర్వితమయ్యె నలవేణితటి వ్యాఘ్రనఖము లమరె యిరులు విరియంగ సమ్మద స్ఫురణమయ్యె బుద్ది మెలమెల్లన ప్రతి బోద్ధమయ్యె పారె గగనాన రేఖలు ప్రథమ రాత్రి యరుగ నిట్టుల తొలికోడి మొజసె నిక్కి శ సీ; పడుచు టాలిని వీడి పాలేరు మోటెక్కి పాడెడి పడిదెల పదములకును గుడిలోన వైతాళికులు లేచి గొంతెత్తి పాడగా సాగు భూపాలములకు పెరుగు ద్రచ్చగ లేచి దొరకొని యత్తలు పాడెడు కవ్వపు పాటలకును 89

కపిలవాయి లింగమూర్రి పాచి పనికి లేచి పసివాని తొట్టెలో జోకొట్టు కోడండ్ర జోలలకును జ్ఞాపకంబయి తొలికోడి జలజలమని యొడలు బెంచి యెలుంగించునోంకృతులు సు దీర్హమై సాగెనప్పుడు దిశలు నిండ పల్లెపల్లెను పూరిండ్ల పైననుండి 75 తే ఆకలిని బెట్టిపురుషుని కోఠచేత నబల తనమున గడుసరి నతని చేత చిక్కజేసిను బ్రహ్మయ్య చిత్రమగును మాయశైనను జిక్కని మనుజు నహహ 76 అ॥ రూపునలుపుగాని రుచులకు నలుపున్నె నలుప నలుప నతని వలపు గొలిపె ప్రోడయగుట వయసు పొంగున పొంగునా పీధు గంధి యతిని చిక్కబట్టి 77 ఆ|| పడచు దనమునాడు పడతుల. జూదక నెటుల గడిపినాడొ యేమొగాని చింత ముదిరి పులుపు చెలరేగు ననుమాట సత్యమయ్యె నతని చర్య జూడ 78 త॥ పదపసంసార మచ్చట వెలసె తనకు గుడిసెయుం గుక్కిమంచంబు కుండ లితర ములను గూర్చుక యతి చెంచు ముగుద తోడ మరిగి సంసారి మయ్యె నింపొది గాను 79 అ॥ ఆతండున్న పొలము నామెడ మేరలో కోరజీవి బుగులు పేరు మరచి చిద్రవోయె మంద నిమ్మళముగ మేసి ఆజ్ఞ కెదురులేకహరిని వోలె 60 90

శ్రీమశత్పతావణిరి ఫిందము క5॥ తమమంద కటుల నెమ్మది సమకూరుట గాంచి పసుల జనమా యతినిన్‌ దమపాలి దేవుండని యత ని మహత్త్వ్యంబునుదలంచి నిండు మనమునన్‌ 81 5॥ మందకు నొకతోకను ముద మందుచు నమ్మునిక్‌ నిచ్చునటు కట్టడి వా రందరు నేర్చరచుక యతి కిందగ నొక్కొక్కరొ కృతెయ్యను నిడినన్‌ 82 51 కౌపీన రక్షణము వలె నా పట్టునం బెరిగె నతని కా ““గాల్కడీ” యెం త్ర పెద్దమందగా తన కాపుర మా తాండ కెల్ల కన్నాళ గుచున్‌ 83 ఆశ్వాసాంతము మయూర బంధము - ప్రమాణీ వృత్తము ట్ర శత అచ భి హా ప సూ జం సీ ఇ పరాపరా పరంపరా! సూరాసురా సుఖాసుఖా! చరాచరా చణంచణా బజరాజరా జరంజనా! ప్రే

కపిలనాయి లింగమూర్రి సుకేసర వృత్తము సురనది కాంతి పూరమున శోభిలన్‌ జటల్‌ బెరస్‌ శశాంకరేఖ యొకవేపు రాజిలన్‌ ఆరుదగు నీదు రూపమున కద్భుతంబుగన్‌ హరువుగ విశ్చరూపుండని యండ్రునిన్‌ గవుల్‌ 85 గద్య ఇది శ్రీమన్మైక్రేయస గోత్ర పవిత్ర కాత్యాయన సూత్ర కపిలవాయి వంశపారావార ప్రభూత కళానిధి సంగపట్టణార్యాంతమాంబా పౌత్ర మాణిక్యాంబా వేంఠటాచలార్య పుత్ర అమరావతీ పురనివాస చేపూరు లక్ష్మణార్య వాత్సల్య సంవర్ధిత లబ్ధ కవిత్వ స్ఫూ ర్తి లింగమూర్తి నామధేయ ప్రణీతం బయిన త్రీమత్చ్రతాపగిరిఖండం బను ద్వితీయ ప్రబంధంబు నందు చతుర్గాశ్వాసము రీ లో సంపూర్ణము. 92

శ్రీళుత్రతావగిరి ఖుందయు ఆల శ్రీమత్రృతాపగిరి ఖండము పంచమాశ్వాసము క॥ _ అమరావత్యధిపతి సుత నిమిత్త భిల్ల వరవేష ! నిగమ విశేషా రమణీయుత వామాంగా 1 1 అమరావతి పంగ మల్లికార్జున లింగా! 2 వ॥ _ అవధరింపు మటుమీద నతని జీవితం బెట్టునడిచెననిన సి గంత కోడియనెక్కి గ్రామంబులంజేరి కడప ముందర నిల్చి యడుగు భిక్ష భిక్షాటనము పాటు భీతికి వ్యాధికి తాయెతుల్‌ మందులు దానమిచ్చు తనకు వచ్చిన పైకమున సరం జామాలు కొను నంగడికి వెళ్లి కోమటింట కొని ములెలం గటుకొని నశ్చ సంచిలో ళా ట్‌ వేసి భద్రముపైని వేయుదాని పెదప తానెక్కిధేయని బెత్తమూసి యెద్దు నదిలించి యంకోడు నీల్లిచాచి వెడలు నా కొండ వీటిని వెడలినట్టి క్త వేల్పు భిక్రవు నాజను విధము దోప తే॥ కాలమటు జనుచుండ నాభీలమగుచు వచ్చి వేసవి జగమెల్ల చిచ్చు బెట్టి వీచె వడగాలి సుడిగాలి వివిధగతుల ॥ నెండ మావులుపరుగెత్తె వెల్లదిశల 93

కపిలవాయి లింగమయూర్హి ఊఊ తనకరంబుల నప్పుల ఘనులచేత నవని కిప్పించుటలు వోయి నప్పులెగుర వేసె నితండేటి మిత్రుండీ వేళయనుచు గాలిదుమ్మెత్తి పోసె నా ఖగునిపైకి వ్‌ ఈ వసన విసరంబు వదులుట వలనుగామి తాపమును సైెపజాలక తలిరు బోండ్లు పగళు లెల్లను గృహముల పజ్జ విసన కజ్దలంగాని యెండలం గాచుకొనిరి 6 సి బటజెయెండుకపోయి పాడి సంగతెజింగి క్‌ పిల్లలు గలతండ్రి తల్లడిల్రె నూయి గుంజుకపోయి చేయి తీపులుబుట్టై చేడియలకు నీళ్లు చేదిచేది దుమ్ము గుంటుక సాగి దుడ్డెగానికి యాట విడుపు దూరంబయి బెంగబట్టై ఎచట మిణ్గురుగన్న వెద దడదడలాడె పూరిల్లు గలవాని కూరి బయట అంబటికి గొంగళి జనంబు లల్లలాడె మారి చెలరేగిపల్రైల మట్టు బెట్టె వీధికుక్కకు పిచ్చెత్తి వెంట బడియె వేసవి దినంబు లిట్టుగా పెట్‌లి పోయె 7 అ॥ భరణివచ్చి యౌర। బండలు బగిలింప జోళ్లు బగులజేసె రోహిణి యిక మురుగసిర యికెప్డు పొరుగు చల్లగంచేయు ననుచు యెొదిరి చూచి రంత జనము 8 ఊఉ! వేసవివేళ తాపమున వేగగమేనులు శీతలానిల (గ్రాసము కోసమై యట కరంబు ముదంబున పుల్లజెల్మెలన్‌ వాసము సల్పవచ్చిరి నవారిగ పెద్దదొరల్‌ నవాబు ల భ్యాస వశంబుచే నటకు పాదరి నాగరిక ప్రభావులై 9 ఏంట

| చవందాణాలాఖంంలందిలానిన

| య. హ్‌, మ | స్‌ న =

టే శ న చ. పు. టు.

| ళ్‌ టా | ట్‌ న . ॥ న మమొె!; | . . వ. శ్‌ ల త. న. వ వ

వ. . సన్‌, పస్‌. న ॥ . న

ప స్‌ ల వ. గ .

స న స్ట వ

శీభుశత్రతావగిరి ఫిందమయు ఉ|| గారలు గట్టి మాటులనుగాచి జరూరుగ కొమ్ము తప్పెటల్‌ వీరుల వెంటదీసికొని వెళ్లి యరణ్యము జోపి పౌరుషం బారగ వ్యాఘ్రయాత్రల జయంబుగసల్సిరి యా వనాంత మం దీ అముగా నవాబుజన మిష్టముగా నపుడేగుదెంచియున్‌ 10 చ॥ అదిరి తుపాకి దెబ్బకు రయంబున పైకెగదాట దుప్పులున్‌ పదములు సోకి రాల్విసురు పాటున దాకు విధంబు మిణ్నరుల్‌ (బిదులుచు తోరణంబులయి వీధుల భాసిలె కొండలందు న య్యదనున రాత్రిమాటు లనయంబును గొచెడువారు చిత్రపోన్‌. 11 ఉ|| మందలు జేరెనప్పుడు నమందగతిన్‌పలుదిక్కులన్‌ వనా లందు వసించునటివి జలంబు తృణంబునుంగోరి కాపరుల్‌ కందువ బత్తెముల్‌గొని మకాములంజూచుచు రాగవెంబడిన్‌ కుందునులేక లేగలును కుట్టలు తర్చులు పెయ్య పడ్డలున్‌. [2 త అపుడు దేవరకొండ దేశపు సివారు నుండి యొక లంబడిత తనయొక్కమంద దోలుకొని వచ్చి యచ్చోటి మేలులరసి భద్రమని వీరభద్రుని వనినిగాంచి 13 శృ తలరెండు పాయల తగదువ్వి కడతల జడలలి పేలిక ముడులు వైచి చెవుల టోప్టిలీవ్రేలంజెక్కియడ్కాటులు గూగగ్రీలు వానిపై కుదురనిలిపి శేన్యాలు వానిపై క్రిందికి దిగులాడ ముక్కు బూరియ మూతి ముద్దులాడ కరముల బల్యాలు కాళ్లకు ఛల్గ్దాలు మెడ వెండిదగు హాసు మెజయు చుండ చుట్టుగా పెద్దయద్దాల సూదికుట్టు గల మదిరవన్నై లుంగయు కట్టుచోళి దాల్చి తా గల్గు గల్దున గదలివచ్చి పదుపు దోలుక నచటికా పడతియంత 14 ప్రక

కవెలవాయి లింగమూర్రి తే! దొడ్డికాళ్లును తొడలును దొడ్డ్దనడుము మడ్జిమేనా ముదపు మోము జిడ్డుకురులు వాటముంగాక మరు డొక వైపువైచు అకము దప్పిన విల్లునా నమరు నదియు కే5 వ॥ అటులవచ్చి యవ్వనిత యవ్వనంబున కాలంబగు నంతకు తన మందను మేపుకొనుచుండ మృగశిర కార్తియేతెంచుటయు. 16 సి ఇంగువ బెల్దాన (మింగి రగ్రజనంబు యింటి రాజులు మొత్తముంటలుగను గడెమూను బసవన్న కాపుల దొడ్డిలో క్రొత్తమామిడి యావ రుచుల. జూచె ఉడుకు సారాయిక్రై యూరి పెద్దపెరట మక్శిన పూబటి యెక్సి మండె కూత బద్దలు వదం నీలపీటలు సూదరింట నవ్వె మాంత్రికుం డర్థ రాత్రిని మాను గజుచు నూడ్లు విత్తునై వేచి యూట లూరె గాలిలో చల్వ లెల్లెడ గ్రందు కొనియె విందుభము నందు రవిప్రవేశించువేళ. 17 కః ఈ మొగులు గనిన యంతట 'నేమొగవాండెవతె మనసు నీరికలాపున్‌ తామవి యడిగె ననంగా గోమున కేకాలములు గుబుల్కొన గూసెన్‌ 18 సి॥ గుహదాటి వచ్చెడు కొదమ సింగములకు గట్టిగా గర్జించు ఘనతనేర్పి ఏనిక గున్నల కెల్లకమ్మని మట్టి వాసనపై బలు నాస గొలిపి కాలారిన మయూర బాలకు లకునెల్ల నడుగెత్తి నర్తించు హరువు నేర్చి 96

శ్రీభుత్పతావణిరి ఫిందము నింగిని విహరింప నేర్చు చాతకపోత ములకు ్రొంజినుకుల పొలుపుజూపి మేనులారిన మృగశాబములకునెల్ల చినుకులకు చౌకళించెడు చెలువునెర్పి తోచె తొలికారు మేఘుండు తొలుత తొలుత నాయిటిని సాగు రైతులు హర్హమంద కం సి॥ శక్రొళ్ళారు మెరుగుల చక్కం దనము చూడ కహళాక్షకంబులు కన్నుదెరువ6 గర్జించి తర్జించు ఘన ఘోష వినలేక పంచాస్యములు లేచిప్రతిపలుకంగ చల్లని చినుకుల నుల్లంబు వెరిగిన వనజంతు జాల్యబు పరుగువార గట్టు గాలిన యట్టి పట్లెల్లబులకించి హరితాంకురంబుల హరువు జూప గండు చినుకులు వడగండ్లు గలిపి తూర్చు బట్టె తొలికా రెదిరి జూచు పజ్ఞలెల్ల నోడికలు పార్ల కప్పలు గూడివర్హ ఉమ్మరం బుబ్బి జనులిండ్ల నుండకుండ 20 కం॥ మొగులే గుద్దులుబోగాం నిగనేమని మిద్దెలెల్ల నిమ్మడి వోయెన్‌ అగొ! నెమలి గూసెనంచును పెగిలి పికిలి గూయ బోయింపెగులకం జచ్చెన్‌ 21 వ॥ అటుల తొలివాన గుణిసి వర్షాకాలం బాసన్నం బగుటయు 22 సి తొలికారు మెరుపుల కులికిన కురివింద మణులన బాపన పురుగు మంద పూలరేకులకు ప్రాణాలు వచ్చెనన౦గ వన్నైవన్నెల జంగమయ్య దండు త్ర

కపిలవాయి లింగమయూలర్రి కాయ మందిన తృణగ్రాహి నీలాలన కళలీను ఈత బింగన్న గుంపు ఏడురంగులు పోటి తోడ దేహములు దాల్చి ననవన్నె వన్నెల కణ బలగము కుప్ప తెప్పలుగా బుట్టె కుతల మందు పొలము లను పల్తెజంగుల మొలుపుతోడ జీవనాధార మగుగద స్థావరములు జంగమములకు జగమున జలద్లవేళ 23 అ॥ కాలమైన పిదప కదుపును గదలించి సొంతయూరు జేరంజొచ్చు తజిని మంద లెల్లనటకు మలుపుకవచ్చిన వారలంత వీరభదు గాంచి. 24 ఈ తమమందకు నొక్కొకపె య్య మహాత్ముండంచు నతని కప్పన జేయన్‌ సమ కట్టిన నాలంబడి సమయంబున కొప్పుకొనక జారంగంజూచెన్‌ 25 ఆ॥ అంత వీరభద్రు డందణు తనకొక్క యావు నిచ్చుచుండ నబల యొకతె యీాయననుచు మొండి తెత్తుట తను కించ పజచుటనుచు దాని పయిని యలిగె. 26 క॥ _ అత్తణి నాయిద్దరొగిన్‌ కత్తులు నూరుకొని రంత కదనంబునకున్‌ ఎత్తున కెత్తుగ నిల్చుచు సత్తా సరిజూచు కొనయసమయం బనుచున్‌, 27 తే అదియు సామాన్య వనితగా దంతనంత క్షుద్ర విద్యలు కొన్నింట జేసె సాధ నంబు నది పాటిజూచుకో దగు నటంచు కాలు దువ్వెను నతనిపై కయ్యమునకు, 28 98

శీచముశత్రతావగిరి ఖందయు

5॥ మూతిని నీకున్నది ముం

జేతిని నాకున్న దనుచు చీరికి గొనకా

నాతియతి వీరభద్రుని

పాతర లాడింపం దలచె పట్టు వదలకన్‌. 29 తే॥ ఎజుగండది వీరభద్రుండా గరిత గూర్చి

యజలం దోలుకొని వెళ్తునపుడు వెళ్లి

కట్టడీకున్న కదల కిక్కడ నటంచు

కళ్యసించిన నయ్యది వెళ్ళసించె. 30 త మంచుదగిలిన ప్రవరుని మందుపూత

ముదవతీ కన్య దాకీన ముసల మగుచు

చెంచుతో కాపురంబుంట చెడియె నతని

మహిమ యయ్య్యది యెరుగండ మ్మౌని వరుండు పే చ॥ తన మహిమంబుం జూపియు మదంబడ గించంగనెంచిదాని నా

వనమున నిల్వ్పగట్టంగ నవారిత రీతి దలంచి యెంతయున్‌

మనమనుకూలమై స్ఫురణ మార్గము దోపమి యెంత. బేసినన్‌

గనకను మోమునం దన వికారము. దోపగనీకం దాచియున్‌. 32 క॥ అలుసేరంబోవ నెంచియు

పలునూహల మనసు కుదుట బడకను తామం

గలమున పిలము గతిగా

వెలవెలనై ప్రేలుకొనుచు వెళ్తంబోవన్‌. 33 ఆ॥ అటుల వెళ్ళు వాని యడుగులబడి బ్రతి

మాలినట్టు జేసి ధూళికొంతం

గానకుండ తాను గైకొని యటుబాసి

దీనవదన వోలె తెరువు దొలగి. కీ ఆఅ॥ ఆతండేగినంత నాధూళి యటుకొంత

పెండిలోన గలిపి పిసికి దిప్ట

బొమ్మ యొకటి జేసి పూసి మసినిపైన

బోలెలోన దాని బోరిలించి. $ె5

ం్రం

కపిలవాయి లింగమయూర్తి ఆ] అర్హరా బ్రివేళ యగునంత కునువేచి ఘోర బీజములను కొసరి కొసరి యొలికి బూది చేత నుచ్చారణము జేసి కృత్యబిలిచి యట క కృత్యమునకు 36 క॥ అ వీరభద్ర యతినిన్‌ కావర మడగించి రోగిగా ేయుమటం చావడి చెప్పియు మందన్‌ ద్రోవం బట్టించె ప్రొద్దు పొడవకమొదలన్‌. 37 వ॥ పురుషులు జేసిన క్షుద్రప్రయోగంబులు దిరుగుంగాని యయ్యది స్త్రీలు జేసిన దిరుగంజాలవు. 38 అ| అంత తెల్లవార నచ్చోట లంబాడి మందలేశక యుంట మనసు నొకవి ధంబుగా(గ మౌని తారాడె నాచుట్టు నేదొ పోయినట్టు మోదముడిగి. పం క॥ _ వెలిదిరుగు పూసలోనికిం జరిగి పోయె జపము వేళ జవసత్వముచే తులకాళులం దప్పిన యటు బరువై పైబరువుజేస పగటికి నంతన్‌. 40 ఉ|| అమరునాటినుండి తన కాకలి మందము నయ్యె చేతలన్‌ తామసమై దివాలుజెడి దహమునుం దలయేజు రాత్రియౌ జామున కెక్కివచ్చె నెడసల్పక పుల్కరముం గనంబడెన్‌ యేమిటి కిట్టులంచు నతండెన్నంగ నత్తజి (క్రొత్తరీతులన్‌. త్శీక్షే త్రీ॥ చల్లజంపుగ జ్వరమటు చంపెమూడు నాళ్ళు ముట్టక మెతుకులం దపసు వడియె నంత నమ్మేను వడియమై యారి పోయి చెన్నుదరిగె కనుంగవ చెదరిపోవ. డ2ై 100

శ్రీయుశ్ర్వతావగిరి ఖందయు క॥ _ ఎన్నడు జిజ్టున చీదుట మున్నైరుగని యతని చెంచు మొగవారెల్లన్‌ యెొన్నని నబ్బురమున గని యన్నా! యిది యేమటంచు నారట పడుచున్‌, న! చ॥ అడవిని తామెరింగిన యనామయ కల్పములైన మూలికల్‌ వడిగొని వచ్చి సామి యివి వాటపు మందులటంచు దంచియున్‌ పిడిచి రసంబు ద్రాపి తమ ప్రేవులు దేవ సపర్య సల్పిరీ జడముడిసామి కేమయిన చావెసుమా! మనక౦చు న౦దరున్‌, 44 క॥ పరిచర్య లెంత జేసిన మెరుగెక్కుచు వ్యాధి యంత మిడికించె చనన్‌ అరుదంచు చెంచులెల్లరు శిరముం జేబట్టుకొ 0చు చింతన్‌ మునుగన్‌, శ్‌ క॥ తనవలపు కత్తె చెంచిత తన యెదురుగ మసలి కాళ్ళు తలయును నొత్తెన్‌ పనిగొనిగాని యతండా పెనుజూచియు చూడడయ్యె వట్రేగు పొలిన్‌, 46 క॥ _జ్బరమటులగాచి చివరకు నరుగమియున్‌ బొడమి యడవి యాహారంబుల్‌ గరుదేరక తన జఠరము కొజగాకన్‌ గ్రహణీ బట్టుకొనియెన్‌ తుదకున్‌: 47 క॥ రాయ్రైనదిని హరించెడు నాయస సమమైన యుదర మారడి వోయెన్‌ జేయునదిలేక నతడు న జేయంబగు వ్యాధిచేత. జిక్ళిన కతనన్‌. తి ఈ మందు లెన్నేని దిన్నను మానదయ్యె వ్యాధి తన శక్తులన్నియు నారిపోయె వైద్యులిచ్చెడు మందులు పారవయ్యె ళు? గంధాలు వ వారములు దాటి నెలలుగా మారిపోయె, గల్‌ లో త టా గా ౮ న 101 ౧౦.8212) శ షా లో అ ఆలో

కపిలవాయి లింగమూర్తి క దుశపోతు వంటి కాయము పసజెడి కొరనాసి యయ్యె పలికెమేను నీ రసపడె చెడెనిలు మదిని వి రసమగుచున్‌ రెంటబెడిన రేవని కథగన్‌. క్‌ ఆ॥ కూడుపత్తెమయ్యె కూరయు పత్తెంబు కోర్కిప్రత్తెమయ్యె కొసరు పత్తె మన్ని పత్తెమయ్యె నడివయ్యె (బ్రతుకంత యైనగాని వ్యాధి యధిక మయ్యె. క్‌ త్ర మందుమ్రాకుల గుదురని యొందిలిగని చెప్పకనుజను లంబాడి చేడెనుగని యాదినము నుండియే యతి వ్యాధిని గని చెంచు లదియేదొ చేసె నంచెంచి రపుడు. క్‌డై క॥ అదివిని వీరభద్రుండపుడంతర మందుననెంచి భర్షుండీ ముదిత నెపాన తాబడిన మూర్థపు గర్భమడంచె బుద్దికిన్‌ మదము దొలంగ జేసెను సుమా! యని తెల్వినిం బొంది యంతటన్‌ వదల దలంచి కాపుర మవారిత రీతిగ నిశ్చయించియున్‌. 53 ఆఅ॥ ఆత్మయందు బుద్ధి నాపజాలక పోతి గురునియందు బుద్ధి గుదుర దయ్యె ఇంతి యందు బుద్ధి యింత చేసెనుగదా! యనుచు వెనుకముందు లరసిచూచి వ్‌తీ తీ॥ దవనమున పుట్టకొక్కుగాం దనరినట్టి శరువునను మేడి విధమును. గాంచి వట్టి వండ నింటను నగ్గియ్డై నిండి నట్టి తన మహిమ నెంచి యమ్మాని తలకి మదిని వ్‌ తే; చేసన నంతరు పెండ్లిగా చేటగొట్ట గడిచినంతకు పండ్రమ్మి గంప దులుప లొట్ట యగుతజి చేను ను లూటి బుచ్చ మంచి దనియెంచి యమ్మాని మానికంబు. క్‌ర 102

శీయ(శ్పతావగిరి ఖండము చెంచులంబిలిచియు నంతట నంచితమగు గొడ్డు గోద లార్డిత నిధులున్‌ సంచితమువీడు తెజగును కొంచక నప్పనముజేసి కొదలేకుండన్‌. వ్‌ త నాగు కుబుసంబు శాబ మండంబు రీతి కాపురము విడి నిర్మమకారముగను అకు తేలంగమయ్యగా నైన రీతి మరల'సన్యాస్‌ యగుచు నమ్మాని వరుండు. వరి ఉ॥ కారణ జన్ముడొక్కరుండు కాలవశంబున జిక్మిసంస్పతిన్‌ దీరబుణంబు నేగుగతి నిర్మముండై జనె వచ్చినట్టు లా వీరుడు భద్ర మార్గమున వేగిరపాటాక యింతలేకసం సారము బాసి పూర్వభవ భావుకమున్‌ బురికొల్ప్బ నంతటన్‌్‌ ౨59 స ఐశ్వర్య మేకొండ నంటి పెట్టుక నుండు బహుగైరి కాది రూపముల చేత శోభలే కొండల చొప్పులు విడకుండు విమల రీతుల కాననముల చేత మారేడు చెట్టులే మలయందు నధికమై మది దనుపును పరీమళము చేత బుద్ది యేకొండను పొడజూడ విడకుండు నిత్య నివాసపు నిష్టచేత పండు ముదుసలి యెచ్చోటి పరమశివుడు ఎచట ముగురమ్మ లెప్పుడు నెలమి నుండు రెద్ది గాంచిన మరుజన్మ మెటుగ కుండు నరుండు సుమ్మచ్చటంజేర నరిగె నతండు. 60 వ॥ _అటరిగి యచ్చట సారంగ మఠంబు నెలవుగాంబేసెకొని తన తపో వీఠేరిబునకు మెచ్చిన యచ్చటి ముని జనంబులకు నిచ్చలు మచ్చి మీర వివిధ ధర్మంబులు బలుకుచు. 61 103

ఈపిలవాయి లింగమూర్తి ఈ వాహనాల రద్ది వర్షిల్లి జగమున నరుని బాటపన నోడువ నీని యట్లు నాగరికత యాచారపథమున జనున్‌సభ్రమముగంజరుగనీదు. 62 తీ॥ _ క్రిష్ప్టబొంగర మునుజాలె తిరిగి తిరిగి నిద్రబోయిన గతినున్న నిశ్చలాత్ము డైన బ్రహ్మము గన్నట్టి యచలుండతండు గోసికలందిను లేనిచో కాలవశత 63 త చిజబుత బిళ్ళను బట్టుక చిల్లకోల యెంత యెగరేసి కొ ట్టిన నేమిగాక పడిన చోటనె బడునట్టు బరుగు నతని నేమి చేయదు ప్రారబ మెప్పుడేని, 64 ఛి ఆ|| గుడ్ధి నిండీ నంత కొట్ట జాలదు పిల్ల కాయనెంత తాత కాయయైన యటులె బ్రహ్మమైన యాతని తానెంత పెద్దదైన కర్మ బెనగిలేదు. 65 శ్రీ॥ పుణ్య పాపంబు సమమైన పురుషుని యెడ కర్శ యొక్కాట సాగదు గాని యవ్వి సమ మగుట దుర్గ భముసుమీ జ్ఞానమునను కర్మమును గాల్పుమార్లమే గనగ వలయు. 66 లి వ॥ అని బోధించు చుండెనంత 67 ఆశ్వాసాంతము అచల ధృతి వృత్తము అచల శిఖర సదనమునను నిలిచియు అచల తనయ సతిగ మదిని వలచియు అచల రథము నచల శరము గలిగియు అచలు౯డవయి చెలంగు నభవ వినుతులు. 68 104

అ్రీబుశత్రతావణిరి ఖండము గౌలికాబంధము శ డడ ళ్‌ వాళ లత ల్లో ప స్టో కన్న య్యా తన వ గ జ ష్ష.. సు [హరన టట స్త్రల. న్‌ | ట్‌ నంత య్‌ గ్‌ ర క్‌ న్న తా నో గ్గ త శ్రీకలాధిప! భవబంధ! శేషశోష! భక్తజన! పారిజాతక! భవ్యరూప। పతిత పాతకహర। హర। నతనరశుభ పరమధామ! విభవ! వసు! సరస। సులభ. 69 గద్య ఇది క్రీమవ్మైత్రేయస గోత్ర పవిత్ర కాత్యాయన సూత్ర కపిలవాయి వంశ పారావార ప్రభూత కళానిధి సింగపట్టణార్యాంతమాంబా పౌత్ర మాణ్‌క్యాంబా వేంఠటాచలార్య పుత్ర అమరావతీ పురనివాస చేపూరు లక్ష్మణార్య వాత్సల్య సంవర్థిత లబ్ధి కవిత్వ స్ఫూర్తి లింగమూర్తి నామధేయ (్రణీతం బయిన శ్రీమత్ర్రతాపగిరిఖండం బను ద్వితీయ ప్రబంధంబు నందు' పంచమాశ్వాసము సంపూర్ణము. కే05

కపెలనాయి లింగమూర్తి శ్రీమత్ర్రతాపగిరి ఖండము షష్తాశ్వాసము అ క॥ విమలస్వభావ సకల స్టమహేశా! భవవరప్రదాయక! రూపా గమ! వివిధస్థల విభవా! అమరావతివాస।! మల్లికార్జున ఈశా న్న వ॥ అనధరింపు మటుల తండా మఠంబున నిలిచి తనతోడి వారి కటు లమరావతి కథల వినిపించుచుండ శరద్ధే మంతంబులు దొరలెనంత.2 సీ॥ మున్నీటి పైదేలి ముత్తెపు చిప్పలు ఆణపూసల కోసమారట పడ వెదురు గుమ్ములలోన ముదురిపొట్టకు వచ్చి బియ్యము పాల్వోయ వేచియుండ పొరలెత్తి కర్పూర తరువులు పులకించి ఘనసారమునకు నాళసము జూడం జీలువ సంతతులెల్ల సెంగారములు పొంది తమరపాయనముకై తహతహపడ స్వాతి గురిసిన సకలమ్ముపండునంచు కర్తకులు జూడ, నవవధూకాంతలెల్ల దివెల నోములు పట్టగా, తీవరపడ స్వాతి వచ్చెను జగమెల్ల సంతసింప. 3 త్రీ! స్వాతి నీవు సదరవె! విశాఖ నీవు విసరవే! యని వాయువుల్‌ముసరు కొనంగ నొగి ననూ రాధ గుజిసి మనోపదలను బాపి వాన ముగించె నాపాటి క్త. తీ

శ్రీమశ్రతావణిరి ఖండము ఉ॥ పెత్తర మాసకున్‌'పెసర బేడగనై దసరాకు ధన్యపుం విత్తుగవై దివాలికి ప్రమెంతగనై యెసరేగి రేగి పెన్‌ సత్తువ సంకురాతిరికి చంకల నెత్తగ నీయకుండగన్‌ వత్తుగనయ్యె నంత చలి వాటము పూటకు పూట పూటకున్‌్‌ 5 సి॥ నాథుల బేరడు నవవధూ మణులకు సీత్మారములు జేయు శిక్షణీయ సంగీత సాధన సల్పు గాణలకెల్ల గమకముల్‌ సాగించు గతులునేర్ప అందరు గోవాళ్ల నాహహూ హులజేసి పొాలయలుకలుమాన్ని పొత్తు గూర్చ తల్లికడుపులోన తగముడింగెడు రీతి వర్తీయసులకెల్ల మరల దెల్బ వచ్చెననగను చలికారు వచ్చిహెచ్చి పెచ్చరిలెసప్త జిహ్వాని వెచ్చదనము బట్ట బ్రాతలు లేనట్టి ప్రజలకెల్ల 6 చప్పగా దోచునట్టుగా జగతియందు. ఆ|| జనుల తేలుకొండి చాయ ముడింగించి విల్లువోలె వంచివెతల బెట్టు చలిని బట్టి మ్రింగశౌర్యంబు తోడుత శా వచ్చె మక్షేర మపుడు వసుధపైకి. క॥ తలపైని జిల్లెడాకుల జలకంబుల రేగుబండ్ల చయ్యన బొగడల్‌ లలి బోసుక చిక్కుడు నా కుల యందున బెల్లబువ్వ గుములై దినియున్‌. 8 తే పీడదినములు దాల(గెను వేడుకలర మరునకును గూడ జాతివాల్‌ దొరక దిపుడు తల్లడిలంచేయ ననఘమౌ తజి యిదనుచు నభవుగొలువంగత్రీ గిరి కరుగ జనులు 9 107

కపిలవాయి లింగమయూరల్రి ఉ॥ మాఘమాసంబు వచ్చె సమంచితముగ మంచి దినములు పయిపయి ముంచు కొనియె సారెలకు చీరలకు పెండ్డి పేరటములు నలుపు కొనుటకు సంసారు లిల ముదమున. 10 ఈ మూతి ముద్దుగొనుచు మురిసి పోయిన చలి కాళ్లు బట్టుకొనుచు కడకు దొలిగె ననుచు చలిని జూచి నపహసించె ననంగ వినుడు కొత్త తేజమున వెలింగె. 11 ప్రత్యూష వృత్తము కోడండ్రకు బెట్టనత్తల గొంచు బోవున్‌ నేడంచును కోడలికెల్ల నెమ్మి ఊోడన్‌ అఆడంబరంబైనసూడిద లంద చేయన్‌ వాడన్‌ రథసస్త్రమి తెల్లువాడ వచ్చెన్‌: 12 వ॥ ఇత్తరి జనంబులెల్ల 'సూర్యనారాయణు 'సవిేష భక్తి నారాధించి రంత వీరభద్రుండు త్రియంబకస్వామి వృత్తాంతంబు ముగించి మరలపస్వీయ వృత్తంబెత్తుకొని యొక్కనాడు. 13 జ అత్మకథ వినిపించియు నచటివారి కింత దాపక దొసగులు ““యిలను జేసి"? నట్టి పాపము జెప్పిన దొలగు” నండ్రు గాన బలికితి నని వేడిగాను నూర్చి. 14 క॥ మును నామాటకు నచ్చట ఘన సర్బంబైన నిలిచెగాని చివరకే మన చీము నిలువ దయ్యెను నను నీశుండిటులజేసి నయనము లిచ్చెన్‌, 15 వ॥ అని పశ్చాత్తాప భిన్నుడయి గనుపట్టుటయు నతని వచనంబులు తటస్టంబుగా వినుచున్న నుత్తర్రవయస్కుండొ క్కరుండిటనియె. 16 థి ళా 108

శ్రీమశ్రతావగిరి ఖండము త అతి రహస్యము బట్ట బయలగు గాని శుద్ద సత్యంబు లోకంబు జూచి యొప్ప జాల దటుగాన జనులకు జల్ప్బవిషయ సంగతినె చూప వలయును సత్యమెపుడు. 17 ఆ॥ కజ్దలేకయున్న గొట్టెయు గజుచు నీ కలియుగాన గాన వలయు సుమ్మి యోగులకు మహత్త్వ మొగి రాజులకు నధి కార మిలను నడుప మేరలందు. కేక తే॥ వసుధనధికార మహిమలీశ్చరవరంబు లవ్వి ధర్మార్థముం గాక నన్యరీతి వాడుకొన నెంచ నతండేల వానినుంచు సమయముం జూచి యెటొ నుపసంహరించు. 19 క ఎరుగం జాలడునరుండిది తిరమని తనశక్తి దెలిసి దెలియని కతనన్‌ పరమేశుండెటులంచేయునొ నరుకర్మము వానినెట్టు నడుపందలచునో. 20 సి కర్మంబు నెవరి నేగతి కారియం బెట్టు గాంచ శక్యంబౌనె ఘనునైన అలహరిశ్చంద్రు విశ్వామిత్ర మునిచేత రహిని విశ్వామిత్రు రంభచేత రంభాంగనా మణీన్‌ రావణా సురుచేత శ్రీగల రావణు సీతచేత సితాము తల్లిని చెనటి రజకు చేత 'రేవని రజకుని రెంటిచేత భంగపాటును గలిగించుటం గనంగ నెప్పుడే రూపమున నది నెవరికెటుల దంట పడుచుండునో దాని తత్వమెవరు యిట్టులని నేర్చి పలుకగా నిలను వలతి. 2 109

కపిలవాయి లింగమూర్తి వ॥ కావున గడచిన దానికి వగవం బనిలేదు. నీవు నీ కర్మశేషం బనుభవించితివి.... 22. పీ అలకాపురంబున నంగారపర్జుని పుత్రి కమలపాణి మునుపు నొక్క ముని శాప వశమున ముచ్చికి మున్నాళ్లు మనుజ జన్మంబును గనగ వలసి మొదట నోర్గంటిలో మధుమా వతిగబుట్టి శ్రీస్పయం భూదేవు సేవజేసి డాకిరేమిని బుట్టి దగచిన్న పోతిగా భీమేశ్వరుని గొల్చి ప్రేమచేత కడిమి కత్తులమ్మిగా బుట్టి వేంగిని చివర చెంచులింట చిత్రరథుని కరుణ వడసె పెద్దకాలంబు మనినను మనుజ జన్మపైన తనివి సనక, 23 క ఇపుడిట బుట్టిన దదియని తపముననా కృపుడు గంటి తరుణియదియని న్నిపుడిటువలపించినదే నెపములేక జరుగ విట్టి నెజివిషయంబుల్‌ 24 శ్ర॥ జీవుడొక్కండె దేహముల్‌వేరువేరు యెన్ని ధరియించినారమో యెరుగలేము నటునిగా, రంగమందున నటన జూపి తాను తానుగ మిగిలిన తాత్వికుండు. 25 వ॥ నీవానాటి జోగివిఅది ముమ్మారు బుట్ట వలసె గావున నీవును దానివెంటం బుట్టుచు వచ్చితివి దాని కామోప భోగంబున నీవు తనివి సన వైతివి గావున నదియె నీకీ జన్మంబునకు కారణం బయ్యె. 26 సీ॥ మునును దప్పక వెన్మజను యూధపతినంటి అడవి పందుల గుంపు నడువ గనమె చౌకళింపుల నాక్యసమముగా సాగించు 110

శ్రీమశ్రతావణిరి ఖండము జింకపిల్లల చెంగుచెంగు గనమె దారి యేదైనను తప్పకుండ(గ మంద పశువులు నడిచెడు వరుస గనమె మలుపు లెన్నైనను గొలుసు దప్పక వెళ్లు

• అడవి కొంగల బారు నడుపు గనమె జీవులకు నెవ్వండీ గ్రమశిక్ష నేర్చే యతడె తరినెంచి గుణపాఠ మందం జేయు దేని నెటువలె రక్షించి తీరవలెనొ అటుల రక్షించు నదియంత యతనిలీల. 27 వ॥ అని పలికిన వీరభద్రుండు మహాత్మా! తామెన్వరు! నాపై యకారణంబనిట్లను (గ్రహంబు గలుగుటకు గతం బేమన నతండు చిరునవ్వన ఓయీ! నీవింతవరకు జెప్పిన (త్రియంబక స్వామిని నేనే = నాకథ నంతయు లోకంబు వలననెజింగిబెప్టుతివిగౌన ధ్యాన ముద్రయందు నేను నీజన్మ విశేషంబు పరికించితి. యోగుల కెపుడేని మహినూ ప్రదర్శనంబు గూడదు. నేనమరావతి కటుల భూసుర ప్రార్ధనంబున నరిగి యట నాయో సాధనంబునకు భంగకారణంబగటచే నొక్యమిషవే వారిని ద ప్పించుకొని మరల ని బేరితి గావున నస్మదాదులకు నుహిమా ప్రదర్శనంబు భోగమార్గంబు గౌ? యోగమార్గంబుగాదు. అది మన పాలిటి నిగళంబన. నతండు మొక్కీ “స్వా మిమ్ముగాంచుటచే నాజన్మ కృతార్థంబయ్యె. జ్‌ సీ; చేటలో మూలకుచేరిన ధాన్యంబు ఎంతందట్టించిన నెగుర కుండు తిరుగలిలో బొడ్డు దరినున్న ధాన్యంబు నలిగి పోరుండగం బెలగు చుండు జోటిలో నడుగున పీటవేసిన వాయి రోకటి పోటుల సోకకుండు కాగులో నడుగున గలనీరు పైనీరు కాగినయంతగా. గాగకుండు కరణి సంసృతి బాధల వారయకుండు రక్షకుని నమ్మి యాడంబరముగ పైకి గానిపించని సంసారి కలియుగొన ఎరుగవలె గేస్తులైన వారిమరుంగు. 29 111

కపెలవాయి లింగమూలరి త్ర॥ రంగమేదైననగు గాకసాంగునకును సాధనకు మించి గురువును స్వానుభవము మించి శాస్త్రము గలదే ప్రపంచమందు తెలియలేడిది సంసారి ప్‌ మరిగి. 30 వ॥ మీరునాకు గురుతుల్యులు గావున జ్ఞాన మార్గంబుం దెలుపుండని వేడనతండిట్లనియె. 31 సి॥ పత్రంబు రక్తిచే బ్రతుకు ప్రారంభించి పచ్చగా బతుకగా నిచ్చవాడమి శ్యామాంగ సాందర్య సరణి నారాధించి కాముక ప్రియమైన కళలనంది అంత్యకాలంబున కగ్ని శిఖను బోలె వై శుద్ధ సత్వమై యమలినమయి విశద స్థితిని బొంది విడుచు శరీరంబు మహిడుల్లియున్‌ జన్మరహిత మగుచు ఫలము వ్యతిరేక దశల సంబరములంది రాగిలును పూర్ణితా సిద్ధి యోగమందు భూమి భోగ్యంబుగా నాత్మపాలుపు చెడక యోగి భోగుల జీవిత మొనరు నిట్లు 32 త పురుషులై బుషి తనమున బొందలేని పరమ పురుషుని వాల్లభ్య పద సుఖమ్ము గోపకామినులై కొల్లగొని రనంగ పరమగతి కెంతచేరువో తరుణి పుటుక 33 త యోగభోగా స్పదములకు యోనిసుమ్మి తరుణ్‌ దేహంబు దాని యర్థమునుగనరు కామమూఢుండు గాంచునే కరణిగాను ప్రకృతి తత్వంబు గహనమై పరగుసుమ్మి ప్రశ క్షే

ఉఆతుశ్రతావగిరి ఖండము తే॥ యోగి యారాధనము సల్పునువిద నిలను భోగియను భవనమున దన్ను పొలతి నిలను దారులిటు వేరుగాని స్త్రీతత్వ మెరు6గ నీరువు రొక చోటికే చేరుదురు నిజముగ కక ఈ యోగి దేహంబుమురచును యోగవశత భోగి యాత్మను మరచును భోగవశత కాని యుభయంబు మరువని కర్మపరుడె రాజయోగి జగంబున రాజితముగు 36 తే॥ ధామమందున జీవించు ధన్యజీవి ద్వాంత మందున గడుపు నధ్వాన్న పరుండు చీకటింట రమించును చెడ్డవాడు వెలుగునందు రమించును వేదవిదు(డు. 7 తే॥ తనను పురుషుండటంచును గనని యతండు స్త్రీని భగవతి యంచును దెలియ నతండు అఖిల రూపంబు లాత్మయే యనని యతండు మనుజుండై పుట్టి ఫలమేమి మహితలాన. 38 ఈ ప్రకృతి చిత శరీరంబు ప్రభవ మంది ప్రకృతిలో లీనమగుచుండు ప్రళయనుందు పురుషునిం జేరలేడు నచ్చెరువు విదియె. 39 త॥ తల్లి నందరెజ్‌ంగేరు ధాత్రిగాని తభే జూపిన నేగదా తండ్రి దెలియు ప్రబ్ఫెతిచేతను నటువలె పరమ పురుషు సెణుగవలె సుమి జగమున పరము గనగ. శం స్స్‌ దర్పణంబును బట్టీ తను గనువేళల స్వస్వరూప స్టితి స్మరణవలయు ఘట జలంబులలోన గల బింబమును జూడ 6

కపిలవాయి లింగమూర్తి పరుని (ప్రకృతి నాత్మ నెరుగవలయు మండుపాొయ్యిని గని మహికాష్ట్ర ధూమాగ్ని వలె పరాపరులని తెలియవలయు (ప్రాలుడుకుట జూడ వసుధజీవుల యొక్క దుఃఖానుభవములు దోచవలయు. దివ్వె మసిబట్టగా చిత్తమివ్విధమని ఎరుగవలయును సంసారి ఎటిగినపుడె కాపురము కాపురముసుమ్మి కాదుపడుచు తిరుగగా నేల జగమున తీవరముగ శ సీ. ఫలపాకమున తాను పసుపుకొమ్మును బోలి గౌర గుణంబును గాంచ వలయు ఉల్లిపారలలోన నున్న ్రోవిని బోలు పంచ కోశాంతరు బట్ట వలయు _ పండిన యెడ బొచ్చె పండు విత్తంటని చింత పండుగ తాను జెలగ వలయు జలధిలోన జనించి జలమున రూపరు నుప్పురాయిగ మారి యుండవలయు. జనుడు సంసారమున రుచు అనుభవించు టకు ఫలమ్మిది లేకున్న టక్కు సుమ్మి ఎన్నియో వంటలను దిని యేమి నేర్చె 42 కడపలో కానలను కాయ కసరు లేదె. త్త చేటయ్రై తాలునెల్లను చెరగలేక జల్లెడై గట్టిగింజను జారవిడుచు నరుడటుల గాక ద్వంద్వముల్‌పొారకయగుచు సమముగా చిమ్మువాడై పో సజ్జనుండు. 4 వ॥ సంసారులగు జనంబులు నేడు పలు విధాహంకారంబులకు లోనయి మృత్యువాత బడుచుందురు గాని న! కకత

శీచుత్రతావణొరి ఖుందయు తే॥ (్రష్ట ఎనుబదివిధములలక్షలుగను యత్నమును సల్చి సల్ఫి నాయంతమందు నరుని సృజియించె గాననీ పరమ జన్మ వ్యర్థముం జేయు వానినే మన6గ వలయు 45 వే॥ చచ్చి బతిెడు వారలె జగతి నిండ (బ్రతికి చచ్చిన వాడెపో భద్రుండనంగ వాడు పుణ్యపురుషుడగు పరమ గురుండు అట్టి వానిని వెదకంగ నగును గురుని. శీర అ॥ కామ మెక్కువైన కాంతుని వెంబడి లేచి పోవునట్టులే మనుజుండు ముక్తికాంత తీన్ను ముట్టడించిన వెన్క 'నేగవలయు సుమ్మి యిల్లు విడిచి. త్య త॥ ధరపదార్వేల చెలులని ధాత వృష్టి వంశదుగ్గ ఘటంబున వైచి వట్టి నీలమణీ నెద నెవ్వండీ నేల దాలు వానినిన్‌ మృత్యు భయములు గాన వెపుడు. శ్రి వ॥ ఈ లోకంబునకు యవన ఖండంబు మస్తిష్కంబు భరతఖండంబు హృ దయ కమలంబు జీవుల హృదయ పుండరీకంబు పరబ్రహ్మ నివాస సానంబు కార్యరూపుండైన యతని భార్య భారతి విజ్ఞానమయ స్వరూపిణి సేన వామె విహార రంగంబగు నీ భూమి భారతదేశంబయ్యె. ఇచట ప్రభవించిన (బ్రాహ్మణాది వర్ణంబులెల్ల విరాట్టు రుషుని ఆయా యంగంబులు గాన వానికి గుణ కర్మ వలని భేదంబులు దప్పజన్నాది భీదంబు లెంచంజనదు. వానియం దెచ్చు తచ్చులులివు. 49 ఈ తలకు పాదములకు గలుగునే కులములు మనుజు లందు జూడ మహితలాన విశ్వరూపకునకు వీరలు నంతియే హెచ్చు తచ్చు లెన్న నెటులజిగతి. 50 " కేక్‌

కపిలవాయి లింగయూర్హి ఊ॥ పెంట తోపంట బండెడు వంటకమున గలిగి వర్థిలి మేమ గ్రకులమనంగ నవ్వు భూదేవి గావుననరులలోన హెచ్చుతక్కువ కులమంచు నెన్నదగదు. వ వ॥ _ విజ్ఞానస్వరూపం బైన యీ దేశసంపద కన్ని వర్దంబుల వారు సమానమైన వారసులు. వాల్మీకి బోయ, వ్యాసుండు బెస్ట కాళిదాసు గొల్ల, భర్పహరి సేవకుల, ధర్మవ్యాధుండు కటిక, తిరుముంగం డీడిగ, నమ్మాళ్వారు మేదరి, కులశేఖరుండు క్షత్రియ, నందనారు మాల, కక్కయ్య మాదిగ జ్ఞానం బాత్మ లక్షణంబు, వర్ణ భేదంబులు లౌకిక కల్పితంబులు గాన జ్ఞానవైరాగ్యంబులకు వానితో నిమిత్తంబు లేదు. భారతీయుండైపుట్టుటద్భ ష్టంబు భారతీయుండై జనించిన వానికి ప్రజాసేవకై మోక్షంబునకై యన్య ధర్మంబు స్వికరింప నవసరంబులేదు. వారికి తమకులోచిత ధర్మ కర్మంబులందే ప్రజాసేవ దాని తత్వాగాహనంబున మ్యుక్తి నిత్య సన్నిహెతంబై యుండు, విశేషించి యీ మతంబున భగవత్రీతిగా చేయు సమస్త కర్మంబులు ముక్తికి సోపానంబులే యగు గాన నెవరికేని స్వధర్మంబు వీడి యన్యంబు స్వీకఠింపం జనదు దాన కష్ట పాటు దప్ప సుఖంబు ఉక్కదు. నీవు కుల క్రమాగతంబైన గృహస్థ ధర్మంబుజ్జగించితివి గాన నదినిన్నిపుడిటులనుభవింప జేసె 52 తే॥ అలలు పాటు పొటు లన్నియు ప్రైపెనె గాని కడలిలోన కలగకుండు నటులె పైకి జూడ నాపద లెన్నున్న నుల్లముండ వలయు నుధధివోలె వ్‌3ె ఆఈ॥ ఆకలైన యప్పుడంగంబులను జాచి పిదప ముడుచుకొనెడు భృదము వోలె అవసరంపు మాత్ర మవ్చిష యంబుల ననుభవించి విడుచు నతండె యోగి 54 1165

శీమశ్ర్రతావగిరి ఖందము తే॥ హంసగా జొచ్చి దేహాన ననుభవించి కాకిగా మారిపోవంత్య కాలమందు అటుల గాకను పరమహంసైన నాడె సార్థకము నరజన్మకు జగతియందు క్‌ సీ[ జీవులు తమ కర్మ చేతను మొదటగా స్థావర జాతులై జగతి బుట్టి జంగమంబులకు భోజన మౌచు నామీద ధాతు రూపంబున ధాత్రి జొచ్చి కర్మానుగుణమైన కాయంబు నొందుచు జగతిపైగల భోగ జాలమెల్ల ననుభవించుచు జన్మలందుచు నానంద మాభాస రూపాన ననుభనింతు రిటుల సంసార చశ్రమీ యిలను దొరలు స్థావరంబుల కంటెను జంగమంబు లధికమందున నరజన్మ మన్నిటికిని చివరి దగుసుమ్మి దేహికీ భువిని గనంగ కర శత వృక్ష మేటేట పండించు విత్తులెల్ల మొలువగా చాలునొక్కొనీ భూతలమున అంతియే సుమ్మి పురుషుల యందుజేరు జీవకోటుల దశగూడ క్షితితలాన 57 త్రే॥ పెక్కుమార్లణు రూపుల్లై వేనవేలు జీవులు బురుషునిం జేరి చేడెగర్భ శుక్తి జొరనేమి తమపూర్వ శుభము కొలది కాయసిద్ధి యొకానొక కణమె బొందు న్‌ శ జీహ్వయును గుహ్యమును రెండు జీవునకు శ రీఠర ధారణ మునకు ద్వారాలు గాన వాని నరికట్ట జన్మంబు వచ్చునెట్లు న! ఎఖుగ రింద్రియ లోలురే తరిని దీని క్‌ి క్షే?

కపిలవాయి లింగమూర్రి తే॥ _మోక్షనుటు భూతలంబున పుట్టకయును దుర్తభం బిందు జంతువై దోచు కంటె నరుండగుట కోటిరెట్లు పుణ్యంబుగాన వ్యర్థముం జేయగూడదీ మనుజ జన్మ 60 తే॥ హృదయము నధోముఖంబుగా మెదడు నూర్ధ్వ ముఖముగా బేసి రెంటికి పొత్తు వెజుచి ముసలి (బ్రహ్మయ్య మనుజుని పుట్టిముంచె గానిలేకున్న మనుజుండె గాడె శివుడు క్‌ి ఉఊ॥ జీవుడానంద రూపుండై చెలంగు కతన తల్లిదండ్రుల యానంద తత్వమందె పుట్టు నిహపర గతుల నెప్పట్టునందు దానినే కోరు స్వగుణంబు దాగునెటు 60 స్ల , ఆ|| ప్రాణి చుట్టు ప్రోగు పడిన పదార్థంబు అత్మ నావరించి నట్టి చిత్తు జీవునకు జగమ్ము సేవించు యోగమ్ము సుమ్మిదేహమనంగ జూడచూడ 61 శ్ర వర్హసంగతి ప్ఫటికంబు వన్నెమారు స్థాయినింబట్టి రసమున సరజణీ మారు అంగ భేదంబులను జీవుండటుల నవని ఒక్కండైనను పలుపేరు లొందు సుమ్మి 62 శే॥ అన్నియును నీలమణులయి యున్ననేమి క్షీరగ్రాహి తృణగ్రాహి చెలగినటుల మనుజులన్‌ జ్ఞానులును మూఢమతులునట్టు పైకినొక తీరుగానె కన్సట్టు చుండ్రు 63 118

అయన్ర్రతావగణిరి ఖండము

ఛఈ॥ బట్టగట్టీన నాక్కటి బత్తలొకటి

బొట్టు వెట్టిన నొక్కటి బోసియొకటి

గుండు గొట్టిన నాక్కటి కొట్టకొకటి

మతమగుగాన నదిలేని మనుజుండరుదు 6 తశ॥ తనను (బ్రహ్మంబుచే విభక్తంబుసేయ

నదియె భక్తిసుమీ యదే యార్య మతము

గాన నిది యెజిగిన మతమౌను మనది

యెరుగ కుండిన వేషంబు బరువు చేటు రక్‌ శే॥ తనువు దర్శించు నప్పుడు మనసుగాని

మనసు దర్శించు నపుడాత్మ యునికిగాని

యుండగా జాలవా మూండు నాకటి యగుట

వాని తరతమ భేదంబు గాన వలయు 66 శ మతము చేతనె మనుజుండు మర్త్యుడగును

మతము చేతనె మనుజు. డమర్హు శ్రండగును

అన్నమే జీర్ణగునప్పుడమృతమగుచు

కానిపట్టున విషమయి గ్రాలునట్లు 67 శ॥ అహమునం బంచ ప్రాణంబులడంగి యుండు

అహమునన్‌ సర్వ వర్తంబు లమరి యుండు

అహమెరుగనక్షరజణ్ఞా.డై యలరునరుండు 68 క సోమము నోంకారముతో

హోమము శేయుచును మూటి నొకటిగ జగతిన్‌

నే మహనీయుండెజుగునా

నా మనుజుండె సోమయాజి యనదగు నెపుడున్‌ 6 శ॥ జగమునెవనికి గురవయి నెగడు నతండు

ధర జగద్గురు వనగాను బర(గు సుమ్మి

లోకమున కెల్ల గురువుగా వేశకరీతి

తరమె నరులకు నిలయందు హరుడు దక్క 70

సేం

కపేలవాయి లింగమూర్లి ఊ॥ పోహమును హంసగాగను సూటిదెలిసి ఇల “"నహంసః'”* యనంగను నెజిగి నపుడు పరమ హంస యనంగను బరంగు నరుండు అతండు కేవలుండవ్యయు డచ్యుతుండు 7 వ॥ వినుము కరచరణాది విభాగంబున్నను నీదేహంబఖండ పదార్థంబు నానా (గహూనక్షత్రాదులతో గూడినయీ (బ్రహ్మాండంబు గూడ నట్టిద, దహంబుననే భాగంబున పరిణామ వికృతి జరిగినను దాని ప్రభావంబు సమస్త దేహంబుపై నుండునట్లీ విశ్చంబున నెచట వేది జరిగినను దాని ప్రభావంబు విశ్చంబంతట్‌పై నుండు. ఈ శరీరంబున దినదినం బెన్నేని పురాతన బీవాణువులు మరణించుచు నూతనంబు లుద్భవించు చున్నను తనది యగు జీవాణు వాండేని తననుండి వేరగుటరు నన్యంబు వేరొండు తన యందు ప్రవేశించుటకు నీదేహం బెటుల సహింపదో ఈ విశ్చంబు గూడ నటులే సహింపదు గావున నే మహర్తులండ పిండ (బ్రహ్మాండంబులకు రూప ఖేదంబు దప్ప తత్త్వ భేదంబు లేదని పలి80. మధుపాన గోష్టిని కామినీసుఖంబున స్వాష్యయంబు సమీపించు గావున నరులు శయనా గారంబుల వానిచే వినోదించు నట్టు జ్ఞాన వైరాగ్య రసపానంబులచే భగవ(ద్రతిచే మోక్షంబువేరువగు గావున జనలుత్తర వయస్సున జ్ఞాన వైరాగ్య తత్సరులు గావలయు. స్వర్గాది సుఖంబులు స్వపష్టంబుల వంటివి, మ్యుక్సి సుషుప్తి వంటిది. గాఢంబైన దేహ పరిశ్రమంబు లేకనరుండు సుషుప్తిసుఖం బెరుగలేనటు తీవ్రతరంబైన తపంబునగాని ప్రయత్నంబున గాని నిరామయంబు మరియు నిశ్చల౦ంబున కైవల్యంబు గన నేరండని యుపన్యసించు నంత పరమేశ్చరాలయంబున ఘంటానాదంబు లోంకారంబునకా మేడితంబు లైశ్రుతి పర్వంబు లగుటయు స్వామి దర్శనార్శంబై యది విను వారందరాలయంబునకుం జనిరి అపుడ వ్వారలుగూడ నాలయంబునకేగి స్వామి నిట్లని వినుతించిరి. 72 120

అీయనశ్వోతావగిర్తి ఖిందయు వీరభద్రః సీ॥ పరమాత్మ నీయందు ప్రభవించెను మహత్తు అందహంకారంబు - అందునుండి అకాశ-మాకాశమం దనిలము దాన యతగ్హి-యగ్గిని నప్పు - అందు పృథివి అప్పథివి నన్నంబు నన్నంబు చేధాతు వది జీవులందున నుదయ మగుచు సతులందు దేహంబు పతులందు జీవుని రూపంబు గొనియు నిరూఢ గతిని సంగమంబున నారెంటి సంగమంబు గాగ జన్మించి యిటు తరాల్‌గడిచినంత తాతలక్‌ మరచినట్ట్లు నిన్‌ తండ్రి మరచి కోతివైతిని ఈనాటి కుతల మందు 73 త్రియంబకు సీ॥ వైదికుల్‌ గొనియాడ వెలయు సత్తవు నీవ పరగవేదాంతుల (బ్రహ్మ మీవ చార్వకు లెను నచ్చ స్వభావం బీవ సాంఖ్యుల ప్రకృతివి జగతి నీవ అద్వైత విదులెన్ను నట్టి మాయవు నీవ రామనుజుల రమా రమబణుండీవ మీమాంసకులు సల్పు మేధంబులును నీవ శాక్టేయులుం గొల్పు శక్తి వీవ కాలమును కర్మమును నీవ కంజజుండు కాయజుండు డునీవ దిక్సాల గణము నివ; అన్ని రూపంబులును నీవ యభవ యిచట నిప్పుడీ రూపమున నుండు దేవదేవ 74 ష21

కపిలవాయి లింగమభూర్హి వీరభద్ర: త్ర ఊర్థ్వ రేతులు విజ్ఞాన యోగరీతి నొగి నధోరేతులును కర్మ యోగరీతి నిన్ను జేరుచు నుందురు నిష్టగలుగ కానినా డెట్టి గతియును గానలేరు ౯క్‌ త్రియంబకు తే నీదుసంకల్పమున శరీరాదు లయ్యె నీవె యందున జీవు(డై నెలకొనితివి తపనుడును దీప్తి పూవును తావివోలె నీవె బహిరంతరంబులై నావు స్వామి ఇం వీరభద్ర:

తే॥ నిన్ను గనుగొను వేళలో తన్ను మజచు తన్నుగనుగొన్న వేళలో నిన్న మణచు గాని తన్నును నిన్ను నేకాల మందు విస్మరించని వాడెపోవేత్తయనగ ళ్గా్గా

త్రియంబక:

వ॥ దేవా! బ్రహ్మంబవైన నీయందు ప్రకృతి పురుషరూపంబు లడంగి యుండు సృష్టివేళ నీ నుండి వేరయిన ్రకృతి నిన్ను వివిధ గుణకర్మ స్వ్పభావంబులైన జీవులుగా మ్మోషించి జగద్రచన గావించు కళ్యాణ నిమిత్తంబున పురుషుని దరిసిన యువతి సంగమంబున నతనిని తనూజ రూపంబులుగా వోషించి సంసారంబు సృజించు దానింగని పురుషుండు నాయిల్దాలని నాబిడ్డలని వ్యామోహంబునంబడి సంసారబంధంబున దగుల్కొనుగావున గి

కై2ం2

శీచుశత్రతావణిరి ఖిందయు వీరభద్ర శ॥ చెలదివలె నీవు నీవలన్‌ జిక్కకుండ వలసినన్‌ బన్ని వద్దనుపట్ల మింగ పట్టు పురుగయి నాచుట్టు జుట్టుకొంటి దేవ సంసార జాలంబు గావుమయ్య 79 అశ్వాసాంతము శనివలింగబంధము ౦లఖం వ్‌ టై మూ _ో (ఈకల 66 శ లౌ కళకళ వచ ఖోా 0 నాళ త్‌ నాన క శస నన్‌ శౌెలాసవాస్థ్ళకా ౪ సరస యిన మదాయి కనాన అ లింగమూర్తి రూప! లీలాళ్ళత శరీర। నాగపతి విభూష నరక నాశ! కపల వర్ణ! లలిత! కైలాస వాస! భ క్తాలిసారభేయి కామ దాయి 123

కపిలవాయి లింగమూర్హి శిఖరిణీ వృత్తము సదానే దేవుండున్‌ వృషభ లసదాకారమున దా బుధానీక స్వాంతంబునను నెపుడావేశితుండుగన్‌ సుధా పారంబున్‌ వాక్కులుగ చినుకున్‌ భూమినెవండా త్రిధామున్‌ శ్రీకంఠున్‌ విభుని నుతి బేతున్‌ నినుశివున్‌ 80 ఇరువురు: నమళ్శివాభ్యాం నవయౌవనాభ్యాం పరస్పరాక్తిష్ట వపుర్ణరాభ్యాం నగేంద్ర కన్యా వృషవాహనాభ్యాం నమో నమశ్ళంకర పార్వతీభ్యాం గద్య ఇది శ్రీమన్నైక్రేయస గోత్ర పవిత్ర కాత్యాయన సూత్ర కపిలవాయి వంశపారావార ప్రభూత కళానిధి సంగపట్టణార్యాంతమాంబా పౌత్ర స! మాణిక్యాంబా వేంకటాచలార్య పుత్ర అమరావతీ పురనివాస చేపూరు లక్ష్మణార్య వాత్సల్య సంవర్ణిత లబ్ద కవిత్వ స్ఫూర్తి లింగమూర్తి నామధేయ ప్రణీతం బయిన శ్రీమత్ర్రతాపగిరిఖండం బను ద్వితీయ ప్రబంధంబు నందు షష్టాశ్వాసమును చీ సర్వంబును సంపూర్ణము. శరర రర కే24

శ్రీమనశ్వ్రతావణిరి విందము అంతరారాలు (40 వ పుటలోని శ్లేషాత్మకవచనొనికి అర్ధ వివరణ. ) నెం పెరు దేవమానతిర్యక్కులు వృక్షములు కు అనంత భూమి- ఒకయక్రిణీ ఉసిరి. కరక, గరిక, గోజిహ్వ.తరిగొబు, తిప్పతీగుతీట కసింద, నీటిపెప్పలి. నెల్లి పిప్పల, ప్రెంఖణం, శ్యామ లత డె అంధద్రొణ్‌ శచీదేవి- ఒకమాత్పక నల్ల వావిలి,పెద్ద యేలక్‌ = ఒక యక్షిణీ ౩... కొమిని స్త్రీ- ఒక యక్షిణి బదనిక మ్రావిపసుపు 4... కుబేర కుబేరుడు (పుం) నందివృక్షం క కోల పంది (నపుం) నక్కరేగు, పెప్పెలి న్‌ కామారి ఒక మాతృక కలబంద, కొత్తిమీర. పచ్చగోరింట, పెద్ద యేలకి, విరజాజి విస్ణుకాంత, సన్న గోరింట, ళా గురక మంగలి (పుం) బొట్టుగు, గొలమిడీ కై గణ్‌క వేశ్య అడవి మొల్ల, నెల్లి త్త చిత్రక చిణుత పులి అముదం, గుమ్మడి, చిత్రమూలం, 10. తరుణ్‌ ఒక యక్షిణిా-యువతి చీడ (ఒక సుగంధ ద్రవ్యం) దంతి, నేపాళం, చిన్న గోరింట, పెద్ద గోరింట 11. త్రిపుటి ఒక యక్షిణీ మూడు దొంతుల మల్లె 12 ధూర్షటి శివుడు మట్టి 13 నాగిని నాగ జాతి స్తీ గొల్ల జిడ్డు తీగ 14. పద్మ శ్రీలక్ష్మి చంగల్వ కోష్టు, పద్మ కాష్టం 15 బాహ్మణ్య బ్రాహ్మణ జాతి గంటుబారంగి, శాకవృక్తం 165 మరంటి పెంటి కోతి ఉత్తరేణు, కానుగు 17. ముకుంద విష్ణువు (పుం) ఉల్లి, మొల్ల 18. మోహన ఒక యక్షిణి ఉమ్మెంత, బొడ్డు మల్లె 19. వరుణ వరుణుడు (పుం) ఉలిమిరి 20... వారాహి ఒకమాతృక నల్ల మంగ 21. విష్వక్సేన విష్ణువుయొక్కవేత్రధారి పాచితీగ కే2ై5్‌

కపెలవాయి లింగమూర్తి 22. శక్ర ఇంద్రుడు (పుం) కొడిసె, మద్ది 23 శబరి సవరస్త్రి అడవిలొద్దుగ 24. శల్య ఒక రాక్షసుడు,(పుం) మదన వృత్తం ఏవదుషంది ముండ్ల చెట్టు 25 శివ పార్వతి ,నక్క ఉసిరి, జమ్మి 26... శైలూషిక నటి మారెడు 27... హైమవతి పార్వతి కరక్కాయ చెట్టు కేవల వృక్తవాచకాలు: 28. అశ్చవాల కాసెగడ్డి, రెల్లు 2ర్ప ఆఖుపర్డి ఎలుక చెవిచెట్టు 30. కాకతుండి కాకదొండ 31. కోకిలాక్ష ములుగొలిమిడ్‌ 32, గజికర్ర ఏనుగుచెవి అకు 33. గోజిహ్వ ఎద్దునాలుక చెట్టు 34. ఛగలాండి బొద్ది 35... ఫణీర్దక నిమ్మ, మరువము 36. మండూకపర్టి మంజిడి 37. మయూరశిఖి చెమలి జుట్టు, ఓషధీవిశేషం 38, చూర్దాలపాది పిల్లి యడుగు చెట్టు 39 _వ్యాఘ్రనఖ కానుగు, పులిగోరు చెట్టు 40, శ్వదంస్త్ర పల్లేరు, 'సర్చాక్షి, ఓషధీవిశేషం 41. సింహతుండి దముడు 42... సింహాస్య అడ్డ సరము 126

దేశ్యాలు అడ్డ = 2 తవ్వలు తవ్వ =... సేరుంబావు 2 అద్దలు దా 1 గిద్ద 2 గిద్దలు వు శ తవ్వ 2 తవ్వలు వు 1 అడ్డ 2 అడ్డలు ౯ 1కుంచం 2 కుంచాలు కా 1 కుండ 2 కుండలు జ 1 తూము 40తూములు = 1పుట్టీ అలేఖ్యం = (వ్రాత కొరకు సిద్ధపరిచిన తాటియాకు ఇషుకేట్టు = (శ్రౌత విద్యార్దులు ఇటుకలు పేర్చి నేర్చుకునే అందుకు చేసే యజ్ఞాలు (ఇది బొమ శైల పెండి వంటిది ఉప్పం = తేనెపై తేరుకునే మైనపు పొర ఎలుక రాజు. = ఎలుకకు పల్లెటూరివారు పెట్టుకున్న పేరు ఒంటిగాడు ౫” పోతు అడవి పంది (ఇదెపుడు గూడ ఒంటరిగొనే తిరుగుతుందట) ఒందిలి = వ్యాధి - దుంఖం శచ, ఓదెం = ఏనుగులను పట్టే గుంత ఓదేకాడు = ఓదెం (తవ్వి ఏనుగులను పట్టేవాడు కాలడి = అడవిలో నిప్పురవ్వలు పడి కాలిన చిన్నచిన్న అడుగులు కాహళాక్షం = బలాకొాభేదం కాలురి = కాలు+ఉరి = వేటగాళ్లు పెంపుడు జింకల యొక్క పిక్కలకు కట్టే ఉరి తీటు = గోడ యొక్క అడుగు భాగం, పునాది కోరనాసి = కొ౦ండ్రిగాడు, కొరసానిగండు శ.చ. 127

కోరజీవం = క్రూరమృగం గారపోతు. = గార కొకు విడిచిన పోతు గార = (క్రూర జంతువు యొక్క ఆహారం గుడ్డెలుగు వ చిన్న ఎలుగుబంటి గుమ్మి = వెదురుకుదురు గాల్కడి = ఉ. గాలం, గాలపుకొండి, తగిలితే విడువనిది గుద్ది = గోళీకాయల ఆటలోని గుంత గుద్దు ఇ రంధ్రం గొడెము తెగు = శక్తి హీనుడగు జ్ఞానదళం = గంజాయి చిలుకట = ఉరిముడి - దుసుముడి చేటగొట్టు = పదార్థమేది మిగుల లేదని తెలుపు జిగురు మీట = జిగురు రుద్దిన మీట జోలె = భిక్షపు సంచి డుప్పి జు దుప్పి తపసుపడు = ఉపవసించు తప్పుళ్ళు = కార్తి కాని కార్తిలో పడే తాలివానలు తట్టించు = చేటపనిలో ఒక భేదం - తట్టించినపుడు చేటలో మూలకు చేరిన ధాన్యం ముందుకు వస్తుంది తాతకాయ = లావుగల గోళలీకాయ తోక = పశువు దుశపోతు. = ఒక చిరుత భేదం - ఇది ఎపుడు గూడ దిండుగా బలిసే ఉంటుందట దివాలు చెడు = అనారోగ్యంతో పని చేయలేకుండనగు నెవ్వ = నెగులు = ఆటంకం పటుగుడుపు = తిండితో కలిగిన పొాగరుతనం 128

పాళించు = చదును చేయు, నునుపుచేయు

పడిదెల = కొంటె మాటలు

పిల్లకాయ = చిన్న గోళికాయ

పినాడి = పీప్పితో దిగిన సారాయి

పూసతిరుగు = జపమాల త్రిప్పు

(పేవులుదేవు = (ప్రేమపుట్టు

పొన్నీరు = పరుసవేది

బండిసిడి = సిడ = ఇది గ్రామదేవత జాతరలలో బండిపై ఏర్పాటు చేయబడుతుంది

బురుక = ఒక పక్షి విశేషం

బెట్రించు = లోహపు రేకులను పడెచ్చులో దించు

మసీనాకీన పంది = అడవులు కాలి చల్చారిన పిమ్మట అడవి సందులా మసిని నాకుతాయట. దానితో ఆవి బాగో బలుస్తాయట

మైసమ్మ పోతు = (గామదేవతకు విడిచిన దున్న. ఇవి బలుపుకు ఉదాహరణగా ఉన్నవి

లంబించు = సమవిభాగంగా ఖండించు

లావుక = లవంక

లూటిపుచ్చు = ఇతరులకు విడుచు

లూటిపోవు = పరుల పాలగు, కొల్లపోవు

శిల్పారామం క్‌ శిల్చ్పశాల

సచ్చూద్రి = గి లత

సన్నవత్తులు = షబ్మవత్తులు = (బ్రాహ్మణులు దారం వడికి జంద్యం కొరకు చేసి ఉంచుకున్న తొంబదారు బెత్తల చుట్టలు

సోరదుడ్డెలు = ్రాఢులైన యువకులు

సుద్దగించు = శుదభ్రపరుచు = బంగారం దింపుగా ఉన్నపుడు కాకపైననే దానిపై నీరు చల్లినపుడది శుభ్రపడి కాంతివంతంగా అవుతుంది.

129

కొన్ని లంబాడి నగల పేర్లు ; అడ్కాట్టు = చెప్పల క్రింది మంది పెసకకు చెక్కుకాను గొలుసులు కేన్యాలు = చెవి నుండి క్రిందికి విడిచే నాలుసులు గూస్రీలు = టోపీలపై ఉండే బిళ్లలు. ఇవి శిఖరాలు తేరి ఉంటవి. ఛల్దాలు ఇ కాళ్ల ఉంగరాలు = కడియాలు టోస్టీలు. = జంపులు బుట్టలు బల్యాలు. = చేతిగాజులు బూరియా = ముక్కుపోగు పాను = వెండికంటె డా కరయ్య (గంధ్ధా సంర యారిట ఖ్‌ నో వు శ్త (€ 4జి, సంతి 2/ఇ) గ వీ మ్వ్లూకాద్‌్య00 1441 130

ల లో. నం ననన స భి య భ్‌ గ నం స న స. వ శా క ను. వ్‌ నన! ఖీ గ న స యం. తం! నం లి నం టం నం న్యు న 1 వ] ఆలంటు 2 శ] సెల్లో వేల ఇ 1 గ్‌ ర్‌. క వ శా చ జ, ను, పకక య క సలల యు పుం సా లి టట పర కన లా! న లల ర నా జో లత లన్‌ న టి సం టక లం లో న్‌ (1 స్‌ టయ గాం. లజ్లరైనని న ట్‌ టు స్‌ (భష న పక కా! రం మీ ఫ్‌ సంక లం లు స శ టం భకస 1 లి టా టే త్య యు. నో! యు ష్ష్‌ (2 ను ని సు రన సం న్‌ య శల. మ నే ॥ క లో న్‌ కు క స న ఎట సవ నట్ట ల చు భా ౮ ట్య! మల పమ కేన్‌ లే ల వ గ న సలం రగ ॥| తం జ | మ గ? గళ ఇత్ర. ఛి లంట ర! యళ తు బై సం మం 11 బ్లా మ టన కంకి? టల ] జ అ యలు వో వను వాల్‌ యాయి మంగ. 1 చు గ్‌ ర రన పచ | ల గ్‌. ట్‌ పంటు జ రంగా సాజబుతవస్‌కే క యాం | న్‌ సలహా | న రు యి స. టే ర్‌ క, స పరో గ ర ఖ | స సు తనన న చట తరు... న. ధల లచ న! గ టు సట ర సు హ్‌. ము సస్య నుం న, నీ గ్‌ శ! సం ఎ అల ల్సి! శన టర ట్ట! ని టే న యం ల... మ న మ... మో న త ల! తాం న్న కం న్నా రు ఓ 4 కనన, లీ! స లా | గర్‌ గు 2 క నర _ = కష. ళ్‌ ళ్‌ గక టి స 1! సళ్ళు నో క న్యం ర్ట న సో న్‌ సరం. ల * లట టా సా నం చట్‌ నంటి న్‌ నస చీ హ్‌ సం లీ హ్‌ ఆగను ( ఉగ న రస హన రనీల న శ స బస న నన గ? స సుం నలు వీ కం గం ల స్తేసు ల నా యు గ టం మున (1 ఎ ల తన యా. ఈ కర అమి ము స. / సం పనళ సి స్‌ న సోగ -గ్ల. మ నే క ర సల న! టో న కనన స్య స న్న న టన రో భా [1 ప సచ్‌ స ర ౨. . ॥ (| టల శా న్నీ జ క క. ; - .