Telugu Sheshaprabha Prabhandakavyamu_0 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

[ .. |... సహజకవి మల్లెమాల | ఖ్‌ శ? మనసుపడి మక్కువతో సేకరించిన డగ ఈ పుస్తకన్నిసాహిత్యాభిమానుల కోసం .. ఫ్‌. సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి హా. ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం. ప్‌ | - మల్లెమాల కుటుంబం ళో కృతిఠర్త తో 4 చ్‌ ఖో న్నిజాబచీమాను నారాయణరెడ్డి గ్‌ ల ణ్‌ క్వ ప్రవీణ, బి.ఏ,

శేషప్రభ - ప్రబంధకావ్యము “లలితకవి” తాటిమాను నారాయణరెడ్డి

ఉంంతా నాలా వలో సంతలు గం న వు ధాలయ శ్‌ స్తే (యట్‌ కకక ఈ ్ట స ల ర ఘం పొలి, హైదరాబాద్‌ శేషప్రభ - ప్రబంధకావ్యము య్య “లలితకవి” తాటిమాను నారాయణరెడ్డి | ళీ ప్రథమ ప్రచురణ డిశంబర్‌ 1995 (౮ ప్రతులు : 1000 మూల్యం : రూ.100 లలు సర్వహక్కులు కవివి ప్రాప్తిస్థానము : టి. నారాయణరెడ్డి, రిటైర్డ్‌ హిందీ పండితుడు, బేతంచెర్ల ? 0. కర్నూలు జిల్లా - 518 599 ముఖచిత్రము . యు. మల్లికార్డున్‌ టైప్‌సెట్టింగ్‌ . లక్ష్మీ గ్రాఫిక్స్‌, 2-1-476, నల్లకుంట, హైదరాబాద్‌ - 44 ముద్రణ చరిత గ్రాఫిక్స్‌-ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రింటర్స్‌, చిక్కడపల్లి, హైదరాబాద్‌ - 20

న. న. న... క | రన. . న న న న మ త్‌ ను. . న న న సే లో న న న చ న న న్స్‌ న. వ. ను స న. న న. సన టి వ. న. స్మ నం సా చట. | ౧. వ న. స ప భ్‌. . న. వు క్‌ షన్‌ ఛి న. న. వ. సు... న స న? లో స న న న. స న. బం . (|) న సట ల. సర క స. స. న! సం వన్య ను. ప! వ ప న న (ము మాలు కే టం న న. ప న త. యయ ఓ మ స చ / వ న. వ. ఆ |. మ న వ లే క. నట న. ప స! వ తే. [. య స న స. స ప. న్‌ క. | న. ము సా న షు. వ. న న ప మ న. వ న్‌ న. న స మ సో న మ ప య. న. స్ట్‌ మ వ టీ. న ప“! న వ ప య |. న. స! ప న న. న న పట. వో వ ప న స. మ న య. హ్‌ న న న ప పే టన మ మ మ. న న నన న వ. పనే ప న న న మ. న న్‌ న ప. ప. మ! మ నం. టం న స న ము న వ్‌ న న. మ ప న నే! సు వ న మ న. న. మ. న. న ము న. న న న్‌ న . స న న మ... పన. న! న మ ము నరుకు, కస మహామనిషి నీషి శ్రీ బి.పి.. శేషారెడ్డి

య! న హ్‌ వ | వ. న? వ న నం నర... ప. న య ను. సడ. న య. స న నన న. | న ను నా ప మ

నర స హం

మ సనం న... ం నంట న న తాం. వసన న.

న ఖో ల లు. ళ్‌ స.

టన లం ట్ల! మ (0 టు ఫు స స కం నంట మన కం నం.

య న ప. శ న న.

న. న సయ

1 న యు... పస్‌ మ్య న... శ! న టి న |

న న మ. మ స స టం

న మ ప టి. /

ను నోట చ సలం. చల మ

సు న. న స వ న. న నన

న. [ మ. న. న పం మ సో య. ల ర టట న న న. నట స స. నై ల

ప. షు ॥ లళలితకవి తాటిమాను నారాయణరెడ్డి

[౫ అభినందన

పురాణం వస్తు ప్రధానం. కావ్యం వస్తు వర్ణనల సముచిత మేళన ప్రక్రియ. ప్రబంధం వస్తువును మించిన వర్ణనల కాల్పనిక హేల, ఇది ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర లోని ఆయా ప్రాచీన కవితా ప్రక్రియలను గమనిస్తే అగుపించే సాధారణ సూత్రం. అయితే ఇది ప్రాయిక దృష్టితో చెబుతున్నది.

శ్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డిగారు తమ రచనను “ప్రబంధకావ్యము” అన్నారు. అంటే ప్రబంధ కావ్యోభయ లక్షణాలు నిక్షిప్రమైన రచన అన్నమాట, కావ్యం పేరు “ేషప్రభ” “ప్రభ” అన్నపుడు బింబం ఉంటుంది కదా! అందుకే కవిగారు కావ్యంలోని అశ్వాసాలను బింబాలని నామకరణం చేశారు.

“బేతంచెర్ల” కథాక్షేత్రంగా పారంపరిక శైలిలో పద్యచ్భందస్సులో రచించిన ప్రబంధమిది. సామాన్యంగా ప్రబంధాలల్లోని కథ ముష్టిగ్రాహ్యామైన నాయిక నడుములా వుంటుంది. ఇందులో అలా కాదు. నిండుగా వుంది. కథాబలంతో పాటు అక్కడక్కడ చక్కని బుతువర్ణనాదులు, తాత్త్విక చింతనాలు ఈ గ్రంథంలో ఉన్నాయి. ఈ కధా క్షేత్రంలో రైలు స్టేషను, రహదార్ల నిర్మితిని గూడ ప్రస్తావించడం గమనించదగిన అంశం. కావ్యగత వర్ణనలతో పాటు విభిన్న ఛందోగతుల్లో రచించిన బింబాంత పద్యాల్లోను నారాయణరెడ్డి గారి రచనా ప్రాఢి శేషఫణి మణిలా భాసిస్తున్నది. చిక్కని ప్రబంధ కావ్యం సంతరించిన తాటిమాను నారాయణరెడ్డి గారికి నా అభినందనలు. ప్లాట్‌ నెం. 48, రోడ్‌ నెం. 6 డొ॥ సి. నారాయణరెడ్డి, ఎం ఏ.,ఏహెచ్‌డి, డి-లిట్‌, ఫిల్మ్‌నగర్‌, జూబ్లీ హిల్స్‌, జ్ఞానపీర వురస్కార [గగ్రహీత్క వద్మభూషణ్‌, హైదరాబాద్‌

అభినందన ఆంధ్ర ప్రబంధకావ్యము లెన్నిటికో పుట్టినిల్లు రాయలసీమ. ఆ కావ్య (్రవంతి కాలగర్భములో కలసిపోలేదని నిరూపించుటకు సాక్ష్యముగా వెలువడిన కావ్యము “ృష్నప్రభ”. కర్నూలు జిల్లా బేతంచెర్ల గ్రామములో జన్మించి పరహితాధ్ధ జీవిగ, పారిశ్రామిక వేత్తగా, పండిత పోషకులుగ అశేష కీర్తిప్రతిష్టల నార్జించిన బేతంచెర్ల శేషారెడ్డి గారి జీవిత గాధ ఈ ప్రబంధమునకు ఇతివృత్తము.

కావ్య నాయకుడు శేషారెడ్డి గారు, కావ్యకర్త తాటిమాను నారాయణరెడ్డి గారు, శేషారెడ్డి గారితో తమకున్న సన్నిహిత పరిచయమును పురస్కరించుకొని నారాయణ రెడ్డి గారు ఈ రచనమునకు పూనుకొన్నారు.

(ప్రబంధ కావ్యరచనా పద్ధతుల ననుసరించి వినాయక స్తుతితో కావ్యరచన కుపక్రమించినారు. గురుస్మరణానంతరము “ప్రబంధకావ్యానుశీలనము” అను శీర్షికలో కావ్యమెట్ట్లుండవలెనో తెలుపుచూ

తే.గీ. లలిత లావణ్య సౌజన్య జలతరంగ

శబ్ద సౌందర్యముల మించు శైలితనర శిల్ప కల్స్పనానల్స ప్రనీద్ధ కవిత వందనీయంబుగా కవి వ్రాయవలయు.

అంటూ నారాయణరెడ్డి గారు పేర్కొన్నారు.

“స్వకీయము” అన్న శీర్చికలో స్వీయపరిచయము కావస్తూ...

మ. హలమున్‌ బట్టి పాలంబు దున్సితిని బాట్యంబంద్య, భార్యా నుతా

శో దృ్యలభ్రాద్యోగభరంబు, నధ్యయనమందానక్తి ప్రాయంబునన, కలమున్‌ బట్టితి ప్రొాఢ కావ్యరభనా కార్యంబ్యుక్త పొండితీ బల నంవన్సుడగాను, మందుడ, జరావస్థావ్రవేశంబునన్‌

అన్నారు నారాయణరెడ్డి గారు.

వృత్తి రీత్యా హిందీ భాషాబోధకులు నారాయణరెడ్డి గారు, అధ్యావక

సహజమగు శెలిలో సరళముగ, సుబోధకముగ, “కవిరాజుల శైవడైత సేతు, పారాయణ యోగ్యమౌ హరిహరాత్మక భక్తిరస ప్రబంధమున్‌" అన్నమాట కనుగుణముగ కావ్యరచన ' చేసినారు.

య ప్రబంధ రచనారీతి ననుసరించి ఈ కావ్యమున మర్త్యామర్త పాత్రలను ్రవేశ పెట్టినారు. “శివరాత్రి మాహాత్మ్యము” అను ఖండములలో ప్రణయ తాండవమును చిత్రించిన తీరు, కవి నునిశిత భావనాపటిమకు నిదర్శనము. ఈ భాగమును చదివినపుడు మహాకవి పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యుల వారి “శివతాండవ కావ్యము” స్ఫురణకు రాకమానదు. నారాయణరెడ్డి గారు నాట్యశాస్త్రమును కూడ పరిశీలించినట్లు స్పష్టమగుచున్నది. పార్వతీ పరమేశ్వరుల అనుగ్రహ ఫలమున శేషారెడ్డి గారు జన్మించినట్లు కవిగారు చిత్రించినారు. శేషారెడ్డి గారి తండ్రి పొట్టారెడ్డి. పంచనాధుడను మహనీయుని సందేశముతో సత్కర్మల నాచరించుచు ప్రజల మన్ననలందుకొన్నవాడు పొట్టారెడ్డి. ఆ దంపతుల తనయుడే శేషారెడ్డి

శేషారెడ్డి వివాహముపట్ల వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయములు ఆదర్శవంతమైనవి. కవి

ఈ సందర్భమున ప్రబంధ ధోరణిని ప్రవేశపెట్టినాడు. కావ్యనాయకుడైన శేషారెడ్డి తనకు నచ్చిన మగువ మనసును తెలుసుకొనుటకు రాయబారిగ ఒక ముసలవ్వను పంపటం, అవ్వ అ మగువను కలుసుకొని మగువ మనను గ్రహించి తిరిగి రావటము. ఆ తర్వాత పొట్టారెడ్డి దంపతులు వివాహ సంప్రదింపులక్రై రంగనాధుడను విఫ్రని పంపుట, మగువ తండ్రి శాలిరెడ్డితో రంగనాధుని మంత్రాంగము, శాలమాంబ-శేషారెడ్డి గార్ల కళ్యాణము మున్నగు అంశముల సవిస్తరముగ చిత్రించినారు.

శాలమ అత్తగారింట ప్రవేశము చేసినపుడు ఆమెకు స్వాగతము పలికిన తీరును

నారాయణరెడ్డి గారు సుదీర్ధమైన ఉత్పలమాలికా వృత్తములో హృదయంగమంగా చిత్రించినారు.

కాలక్రమమున శేషారెడ్డికి పితృవియోగ ప్రాప్తి - తండ్రి చరమోపదేశ సమయ

మున చేసిన హితబోధ సర్వజనానుసరణీయమైనది. కుమారునకు ధైర్యవచనము చెబుతూ. .

మ. ఎవరో సాయము నిత్తురంచు మఖిమాకమేమొ భాగ్యంబులన్‌ నువిశాలంబుగ దెత్తురంచు కలలన్‌ జూడంగ ఘోరంయబు తా మవనీబాధల జిక్కువారల నహాయానంబులన్న్‌ మ్రగ్గరే నవశ్త్తోన్‌ నిజశ్త్తీతో గలువు నన్నాహాంబె శోభించెడీన్‌

అంటూ స్వశక్తితో ఉద్యమించమని బోధించుట కాలానుగుణముగ నున్నది.

శేషారెడ్డి భారతదేశ పర్యటనకు పూనుకొని శ్రీశైలము, శ్రీకాళహస్తి తిరుపతి,

మధుర, మైసూరు, పండరీపురము, బొంబాయి, హస్తినాపురము, హిమాలయ దర్శనము

స మున్నగు వాటిని వర్ణ్షించుచూ ఆయా ప్రాంతాల వైశిష్టమును కవి వర్ణించినాడు. రంగనాధుడను మహనీయుని ఉపదేశము - శేషారెడ్డి కులమతాల సంకుచిత తత్త్వములకు అతీతముగ ప్రజాసేవకు అంకితమైన తీరు చక్కగా చిత్రింపబడినది. శేషారెడ్డి ప్రజోవపయోగములైన ఎన్నో కార్యములను జేసి ప్రజల మన్నన లందుకున్న వైనమును నారాయణరెడ్డి గారు చక్కగా చిత్రించినారు.

“శేషప్రభ” అను ఈ కావ్యము ఐదు బింబములుగ విభజింపబడి రచింప బడింది. కావ్యములో ఆచార సంప్రదాయాలు, అస్పృశ్యతా ఖండనము, దైవాస్థిత్వము, ఆత్మ స్వరూపము, అరిషడ్వర్గ స్వరూపము, మోక్షమార్గము, కర్తవ్య ప్రబోధము, మున్నగు ఆంశములు చర్చింపబడిన తీరు ప్రశంసనీయము.

నారాయణరెడ్డి గారి విభిన్న పద్య వృత్తములు విశిష్ట శైలిలో సాగినవి. ప్రగ్విణి, సుగంధి, పంచచామరము, మేఘ విస్ఫూరితము, కోద్రకము, రధోద్ధత, ఇంద్రవంశ ఉపేంద్రవజ్ర, ద్విప్రాస, త్రిప్రాన, మున్నగు వృత్తములను రసష్లావితంగా రచించినారు. ఎన్నో చమత్కారపవు ప్రక్రియలు, చిత్రబంధములు, కొల్లలుగా రెడ్డిగారి రచనలో కాన

సమాజములోని అన్యాయాలను, కులతత్వమును, మత దురహంకారమును ఖండించుటలో కవి సిద్ధహస్తుడు, తమ అభిప్రాయాన్ని చాటుతూ... ఆ.వె. కులము మతము జాతులిల మానవత్వమున్‌ వేరు బాట పేర (పేల్చివేయు మూలకారణమును, ముష్పుబాపు పథము ముచ్చటించు స్వామి! మోదమలర అంటూ “కులము కల్పితంబు గుణము ప్రధానంబు మూర్ధ మదిని కులము ముఖ్యమగును” అన్నారు.

ఆధ్యాత్మిక విషయాలను, వాటి అంతరార్థాన్ని చక్కగా సుబోధకంగా తెలియ జేసినారు. పదవీ విరమణ చేసినా, అవిశ్రాంతంగా సాహిత్యార్చన సాగిస్తున్న తాటిమాను నారాయణరెడ్డి గారిని మనసారా అభినందిస్తున్నాను.

ఇల జానమద్ది హనుమచ్చొస్తి 20-12-1993

అభినందన చందనం

తెలుగు కవిత్వానికీ 'నారాయణ” శబ్బానికి ఏదో తెలియని అనుబంధం ఉన్నట్టుగా అనిపిన్తుంది. మవాభారత రచనకు శ్రీకారం చుట్టిన 'నన్న్మయికు “'నారాయణభట్టు' భారత ఫోరరణంలో నరుడికి 'నారాయణుడి'లా తోడయి నిర్వహించాడని 'నన్నయ్య'గారే చెప్పుకున్నారు.

ఈ శతాబ్దంలో అత్యంత గౌరవ ్రతిష్టాకరమైన "జ్ఞానపీఠ బహుమతిని పొందినవారు విశ్వనాథ సత్య'నారాయణ', సి. 'నారాయణకరెడ్డి. ఇప్పుడీ శేషప్రభి ప్రబంధ కావ్యాన్ని తాటిమాను “నారాయణరెడ్డి నిర్మించారు. అన్నట్టు ఈ గ్రంథాన్ని తమ అభినందనలతో సి. 'నారాయణ'రెడ్డి అలంకరించడం యాదృచ్చికం మాత్రం కాదు. అది అవినాభావ సంబంధమే.

“'హంసవింశతి' లాంటి విశేష రచన చేసింది అయ్యలరాజు 'నారాయణ' అమాత్యుడు. ఈ శతాబ్దంలో “శివతాండవ" గేయ కావ్యరచనా గానంతో విశేష కీర్తి గడించినవారు పుట్టపర్తి 'నారాయణా'చార్యులు. పంచతంత్రాన్ని కావ్యం చేసినవాడు దూబగుంట 'నారాయణ'” కవి.

ఆషామాషీ కవిత్వం కాక పదిలో పదకొండవదిగా కాక విశేషంగా వినూత్నంగా విస్పష్టంగా రచన చేసినవాళ్లు “నారాయణ” నామధేయులు. గతానుగతికంగా కాక కొత్త పోకడలు పోవడం 'నారాయణీయం'!

శేషప్రభ ఒక విలక్షణ రచన. కథనంలోనూ కథలోనూ కొత్తదనం ఉంది. విశేష విషయాలుగా వేదాంతం చెప్పడంలోనూ విశేష వృత్తాలు వాడడంలోనూ కొత్త పుంతలు తొక్కి తనదైన బాణీని ఆవిష్కరించారు శ్రీ నారాయణరెడ్డి!

“మానరివాడవా?" అంటాడు పోతన రుక్మి! శేషప్రభథలో కథానాయకుడు శేషారెడ్డి, శాలిరెద్గి కుమార్తె శాలమాంబను ఒకానాక పెళ్లిలో చూసి ముచ్చటపడి పెద్దల అనుమతి పొంది తమ 'హితవరి" రంగనాథుడ్ని - అతడెలాటినాడు? వినయాత్ముడు

• నంస్కారమున బ్రాహ్మణుడు - (ఇక్కడ చూడవలసింది సంస్కార విశేషాన్ని పొట్టారెడ్డి సత్సంగుడు - మంత్రి - గురువు - వీరాగ్రసేనాని - ప్రాణమిత్రుడు - సౌజన్యుడు - సమ్మాన్యుడు-- పెళ్లి ప్రయత్నాలకు పంపుతాడు! ఆది విని శాలమ

ర తండ్రి *వినయం గోల్పోయి దుడుకుతనముతో తూలనాడిం'ది చూడండి. మాసరి వారలా! భువునమాన్య వరేణ్య యశో విలాసులా? దాసజనంబు గల్లి నిరతంబును శవలనందు వారలా? శేసరితుల్య వీరరణకేళి విహారము సల్చు యోధులా? రాసిరి గల్గిర? నలుసురైతుకు రాజుకు వియ్యమెట్లగున్‌ ఇది జీవత్‌భాష. రాసిరి గల్గిన రెడ్డి తన మర్యాదకు భంగం కలిగితే మాటాడే వన్నెకేలిన వైఖరి! వాడి తేరిన పదవిన్యాసం! సంభాషణలో చక్కగా పద్యం నడపడం ప్రతిభావంతుడైన కవికే చెల్లుతుంది. శ్రీ తొటిమాను నారాయణరెడ్డి ప్రతిభావిలసితం శేషప్రభ. ఆది అడుగడుగునా కనిపిస్తుంది మనకు. ఆటవెలదిని అందంగా ఆడించిన అద్భుత కీర్తి వేమన! ఇటీవలి కాలంలో వార్హ దేవులపల్లి, మల్లెమాల... ఇపుడిదిగో ఈ 'శేషప్రభి విశేషకవి శ్రీ నారాయణరెడ్డి, ప్రియము పల్కువారు పెక్కుజనంబులు మిత్రులనగరాదు మెప్పులంది రాళ్ల నేరనేల రత్నమొకటి చాలు సచ్చరిత్రుడైన నహచరుండు ఇది ఎన్నో ఆటవెలదులలో ఏరి చూపించినది కాదు. అలా తిరగేస్తే కనిపించిన వద్యం! వద్యానికి లయ ప్రాణం! ఆ లయని అందంగా వట్టుకున్నారు శ్రీ నారాయణరెడ్డి, వ్రథమశ్రేణి కవిగా గుర్తింపబడాలనే తపన ఉండే ఏ కవిరాట్టయినా తన గ్రంథాన్ని వినూత్న పోకడలతో విశేషాలతో తీర్చిదిద్దుతాడు. ఎప్పుడో 'చిత్రకవిత్వాలు' చెదలు పట్టాయి, చెచ్టెక్కి కూర్చున్నాయి. శ్రీ కపిలవాయి లింగమూర్తి (ప్రతాపగిరి ఖండ రచయిత) వంటివారు తప్ప 'బంధి ప్రబంధ కవిత్వం జోలికి వెళ్లడం లేదు. శేషప్రభలో విశేష వృత్తాలున్నాయి. బంధకవిత్వం ఉంది. రసం విషయం వదిలేస్తే కవి సత్తా తెలియజేసే రచనలు అవి. పింగళి సూరన్న గారి నంద్యాలకు సమీపంలోనే ఉంది బేతంచెర్ల! బహుశా ఆ గాలి వీచడం వల్లనే ఏమో రెడ్డి గారు రెండక్షరాల కందాలనూ నడిపారు. కందం అందంగా రసికజన వేద్యంగా హృద్యంగా తీర్చినవాడే కదా కవి! ఆ విన్యాసానికి చూడండి తృతీయ బింబంలో 290, 291, 292 పద్యాలు!

౮/ అక్కడే అందగించిన ఈ ఆటవెలది విన్యాసం చూడండి. యతిమతిగతి పరమపిత పశుపతి సతి నాశ్రిత వనితను మహావ్రతరత నతులిత కృతితతిని నతతము జతనము సలిపి గొలిచితి నతి సరళఫణితి! ఈ పద్య రచన గిడిగిళ్లడితి విరించికి (పు. 178) అన్నజ్టగా లేదూ? కవికి సామాజిక స్పృహ ఉండాలి. అది ఉంటేనే కావ్యం పదికాలాలపాటు నిలుస్తుంది. అది శేషప్రభలో శేషారెడ్డి గారి మానసావేదనలలో చక్కగా ్రతిబించిం చింది. అది కథానాయకుడి ఆవేదన! కవిగారి ఆవేదన కూడా! అందులో ప్రతి పద్యం, ప్రతి చరణం, ప్రతి పదం ఈనాటి సమాజ దర్పణం! శేషారెడ్డి గారి ధర్మనిరతి, ధర్మకార్య నిర్వహణ ప్రజల కోసం ఆయన చేసిన నిర్మాణాలు, కార్యాలు కర్నూలు జిల్లాలో ప్రతి గ్రామానికీ పరిచితమే! ఆయన పేరు చెబితే ఆయన ఎంతటి ధర్మమూర్తో కధలుగా గాథలుగా వినిపిస్తారు ఆనాటివాళ్లు! శేషారెడ్డి గారి కీర్తికి చిహ్నంగా నిలిచినవి పాఠశాల, వైద్యశాల మొదలయినవి. గువ్వల చెన్నడు ఏమన్నాడు? “గుడి కూలును, నుయి పూడును, వడినీళ్లన్‌ చెరువు తెగును.... కానీ చెడనిది పద్యంబాక్కటి కుడిఎడమల కీర్తిగన్న గువ్వలచెన్నా!” అన్నాడు. శేషారెడ్డి గారి కీర్తి ప్రభలు నిలపడానికి ఆయన వంశం వాళ్లున్నారు. ఆయన బాగుచేసిన గుళ్లు గోవురాలున్నాయి. వురమందిరాలున్నాయి. అవి కాలంతో పాటే రెడ్డిగారి కీర్తి భావితరాల వారికి తెలియజేస్తూ ఉంటాయి. అయితే అవన్నీ ఎంత చేస్తున్నాయో - చేస్తాయో అంతపని చేస్తుంది ఈ ప్రబంధకావ్యం! ఇది 'శేషప్రభి కదా! దీని ప్రభలు తెలుగుభాష్త నిలిచినన్నాళ్లూ నిలవాలని నా ఆకాంక్ష! నిలుస్తుందని నా నమ్మకం! ఇది రసికులయిన తెలుగు పాఠకులపై నాకున్న ప్రగాఢ విశ్వాసంతో అంటున్నమాట! శ్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డి గారికివే నా అభినందనలు. యామినీ సరస్వతి

అభినందన “శషప్రభ” కర్త శ్ర రెడ్డి గారి జీవిత చరిత్ర కల 'శేషప్రభ” కర్త శ్రీ గుణగరిష్టులు శ్రియుత శేషారెడ్డి ప ఏ పాఠశాలలోను, కళాశాల టీ్‌మాను నారాయణరెడ్డి గారు నాకు బాగా పరిచితులు. న్స శ్రీ నారాయణరెడ్డి గారు విద్యాభ్యాసం చేయలేదు. స్వయంకృషి వల్లనే ఆంధ్ర ల్‌ ద్‌ భాషలో అఖండ విద్వత్తు సంపాదించుకోగలిగారు. ఆంగ్లంలో ప్రశంసార్హంగా 0 రా పరిజ్ఞానం గడించారు. కోమల హృదయం, నిరాడంబరత, కార్యదక్షత, కార్యదీక్ష కల రెడ్డిగారికి లోకవృత్త నిశిత పరిశీలనం, సాహితీరంగాన నిరంతర శ్రమ వెన్నతో పెట్టిన విద్యలు. దైవభక్తి ఆయన హృదయంలో నిండా నెలకొనింది. కవితా కళ ఆయనను వరించింది. ప్రబంధ రచనపు పోకడ వశమైంది, అజ్ఞానం, అధర్మం వల్ల చెలరేగిన చీకట్టను కూల్చివేసి సత్యం, శాంతి, ధర్మాల బెన్నత్యపు వెలుగును స్థిరీకరించడమే శ్రీమన్నారాయణరెడ్డి గారి లక్ష్యం “శేషప్రభ” ఆయన వెలిగించిన కావ్యదీపం. ఈ కావ్యంలో మహోత్తుంగ పర్వతశ్రేణి వర్ణన లేదు. ఉన్నత గుణాల అభివర్ణన ఉంది. చంద్రుని వెన్నెలల వర్ణన లేదు, శాంతిదాయకాలైన దివ్యవాక్కుల సుమధుర వర్ణన ఉంది. గభీర సాగరాల వర్ణన లేదు. లోతైన కష్టసుఖాల వర్ణన బెచిత్రీరిత్రన చిత్రింప బడింది. త సూర్యోదయాస్తమయాల వర్ణనలేదు, లోతైన ఆధ్యాత్మిక విషయాల ప్రస్తావన సరళరీతిలో ఉంద్ర వన్నివం య నటట కావ్యంలో లేదు, సంఘటనలు, సంభాషణలు, లగా లల్లాయి. కవి అంతస్ర్రవంతిగా ఉంది. న లొని ఉదొత్త భావం కావ్యమంతా పద్యమల్లడం, సమ్హస పాత్రల ౧ బో సం కూర్చడం, అలంకారం తీర్చడం, రసపోషణ చేయడం, ల్ని చిత్రిం 0, కథ చెప్పడం, కర్రవ బోధ చేయడ మైన వైఖరి ఉంది. శల సంవాదాతుక్ర శ ౦ - అన్నిటిలోను అసాధారణ నారాయణ గారి ప్ర (్రంగా తెలుగుదనంతో నిండి ఉంది. ఇవన్నీ కవి డీ గారి ప్రతిభకు తార్కాణాలు,

/|| ఒక విషయాన్ని ఎన్ని కోణాల నుంచి చూడడానికి వీలుందో అన్ని రకాలుగా చూచి ప్రతిభావంతంగా అకర్షకంగా వివరించడం శ్రీ రెడ్డిగారికే సాధ్యం మరో విధంగా చెప్పాలంటే జనజీవితాన్ని సహస్రాక్తులతో పరిశీలించి మనోగత భావాల్ని పద్యాల్లో పరవళ్లు త్రాక్కించడం ఆందరికి సాధ్యంకాని విద్య. కవిత్వాన్ని కథను జోడుగుర్రాల బండిగా నడపగలిగిన బహుముఖ ప్రతిభా సంపన్నులు శ్రీ నారాయణరెడ్డి గారు. అనితర సాధ్యంగా కావ్యమంతటా వివిధ ఛందః ప్రక్రియలు ప్రయోగించ బడ్డాయి. ఇవి కవిగారి ఉపజ్ఞతను ప్రతిఫలింప జేస్తున్నాయి. కావ్యం ఒక వింత ప్రపంచాన్నే సాక్షాత్కరింప చేస్తుంది. సమస్త విషయాలు చర్చింపబడ్డ విజ్ఞాన సర్వస్వమిది. కవితాభిమానుల రసపిపాసను ఈ గ్రంధం తీర్చగలదు ప్రజాదరణ ఈ కృతికి లభించగలదు. ఆధునిక యుగమున సంప్రదాయ కవితారంగాన నూతనాధ్యాయం సృష్టించిన లలితకవి తాటిమాను నారాయణరెడ్డి గారికి అనేకాభివందనములు. డా షేక్‌ మహమ్మద్‌ ముస్తఫా ప్రొద్దటూరు ఎమ్‌ ఏ., ఎమ్‌ ఫిల్‌, పిహెచ్‌డి, తేదీ 11-10-1995 ఆంధ్రోవన్యానకులు, ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల, ప్రొద్ధటూరు

2 న న న నం స “ల? ॥ యం. క /. తల , ఖే. '్‌ ల్‌ ప ల. సజ జే ర్య న. ఇ | కీ నై క్స్‌ ఎం... క్ట | ల గ వ టం... స్స జిన జీ బు ష్‌ 1 టై. ఛా క టం ॥ గా ల్‌ , (| నం. శ రు! (] న లల్లో 4. 2 ( . ను! ఇ య్‌ . న స తలే వ ం ల స న. జ శ... న్‌. యం. "| త. నం లి... న “సే (| మం. (| ల న్‌ నో ఇ టల శ్రి (స ల ట్లో లో /. [తల నం (త. /. పదం ర చోళ. య న నా స గగ - గో క టోన్‌ క సట చ టో చ. 2 ఆ ల టం క్‌ ॥ [ ట్‌ రం ల సన సమా. /. క భోఖ మం న న. ం హా ణ్‌ ల్తే న వా శో ట్ట? ఖే ఉక ఇ "4 న వాం... ను స. . ష్ట్ర ము ॥| శీ” వం ట్‌ గ. నూ లం. ఖ్‌ రం స్ట్‌ నం సం పం టం వ్ల న భక మం | న్‌ న." (| శ స్‌ నయా వ టే య. న ర నా 1 య ప టు నట నచట న 7 1!!! సల మ న లచ ఇ సజ ఫ్‌ /ప వ యా న. మ... ప (7 ప మ న క జ స ॥ రం! మ న నా సం కక న మ హా. ః ॥ స ఇక హలో. ము వం ను స్‌ టిం 4 [స ను లాలు మం. మ టం సు ఎల టీ జ్జ న వ స. న న గా. నుం. ఖీ న య ౫ న శ్రీమతి న ర్త తాటిమాను లక్ష్మీదేవి శీ తాటి పప న్‌ు మాను నారాయణరంిడ్డి

శ్రీమక్కొవ సకస్యక్ష్యై నమః భూమిక కవిని గూర్చి -

“శేషప్రభ” కావ్యకర్త శ్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డి గారు వృత్తిపరముగా “హిందీ భాషా బోధకులు”. ప్రవృత్తిపరముగా తెలుగు భాషా సాహిత్యా లలో నిష్ణాతులు. ఆసక్తిమూలకముగా గీర్వాణాంగ్లభాషా విశేష పరిచయము సాధించినవారు. ఆశ్చర్యకరమైన విశేషమేమంటే హిందీ పండితులైన శ్రీ రెడ్డిగారు తెలుగు కవితా రచనము ద్వారా “లలితకవి” బిరుద భ్రాజితులు.

నివాసము కర్నూలు జిల్లాలోని రంగురాళ్లగని బేతంచెర్ల. అక్కడే శేషారెడ్డి హైస్కూలులో హిందీ భాషాధ్యాపక వృత్తిలో పలు సంవత్సరాలు ప్రతిష్ట గాంచి ప్రస్తుతము విశ్రాంతిలో వున్నారు. “శంకర శతకము" వీరి తాలి ముద్రిత రచనము. కావ్య నామౌచిత్యము -

శ్రీ రెడ్డిగారు తమ మహాకావ్యానికి “శేషప్రభ” అని నామకరణము చేశారు. ప్రపంచంలో ఏ సాహిత్యంలోనైనా కావ్యావిర్భావమైన నాటినుండే కూడ కవి తన రచనకు ఏదో ఒక గౌణార్థ సూచకమైన పేరు పెట్టడమన్నది అనాదిగా వస్తూన్న సాౌంప్రదాయమే. అది “మహాభారతము” కానివ్వండి; “శ్తీమద్రామాయ ణమే” కానివ్వండి! విపులార్థ ద్యోతక నామకరణాలు. కొన్నిటివయితే; సాధారణార్థ ద్యోతకాలు కొన్ని వుంటాయి. శ్రీ రెడ్డి గారు ఏదో విశేషార్థ సూచకముగానే తమ కావ్యానికి “శష్మప్రభ” అని పేరు పెట్టినారు.

ప్రథమతః కవి ఆంతర్యము “అద్వెత భావన” శ్రీమన్నారాయణుడు శేషశాయి. శ్రీమత్పరమ శివుడు శేషభూషణుడు. కాగా కావ్యనాయకుడు “శేషారెడ్డి”. అతడు అద్వెతి. "పేరులో వేంకటగిరి నాధుని సంకేతమున్న శేషారెడ్డి శివార్చనా తత్పరుడు కావడము ఎక్కడ శిథిలాలయమున్నా శివకేశవ భావన. అభేద దృష్టితో వునరుద్ధరించడము ఆతని అద్వెతానికి నిదర్శనము. అటువంటి అద్వైత భావనాభరితుడైన శేషారెడ్డి జీవనప్రభ' నామకరణము గావించినారు రెడ్డిగారు. ఒకవిధముగా ఈ నామకరణము - అనగా కావ్యనామముత్ర్యర్థి సుందరము. ఇది కవివాగధికారానికి నిదర్శనమనవలె. కొవ్యేతి వృత్తము -

సర్వసాధారణముగా సాహిత్యములో కావ్యరచన మారంభ మైన తొలినాళ్ల నుండే ఇతివృత్తము ప్రఖ్యాతము, ఉత్పాద్యము, మిశ్రము, అనిత్రివిధా పయనించుట పారక

0 విమర్శకు లెల్లరు నెరిగిన విషయమే. లోక విశ్రుతములైన భారత రామాయణ భాగవతాది కథలు, పురాణాంతర్గత యధాతథేతి వృత్తములు ప్రఖ్యాతములు కాగా, ప్రాచీన కావ్య పురాణాంశము లనుగ్రహించి కొంత కల్పించి తత్కాలీన సామాజికోపయోగ నిమిత్త ధర్మాది నీత్యుపదేశ సంకలితములైన రచనలను మిశ్రమములని భావింపబడుచున్నవి ఈ రెండును కాక, ఎందులోనూ, ఎన్నడూనూ కనిపించని వినిపించని కల్పిత గాథ “ఉత్పాద్యము” అనుటలో సందేహమక్కరలేదు కదా! పాత్రలు పురాణ గాధలలోనివే అయినను కథన మంతయూ స్వకపోల కల్పితమైన “వసుచరిత్ర, కళాపూర్ణోదయములు” ఉఊత్పాద్యములే. ఆవిధమైన ఇతివృత్తత్రయీ భేదపరమైన పరామర్శతో శ్రీ రెడ్డిగారి “శేషప్రభ” ను పరిశీలిస్తే....... కథానాయకుడు శేషారెడ్డి ప్రాచీన మహాకావ్యాంతరపాత్ర కాదు. పురాణాలలో ఈ పాత్ర లేదు. కనుక ప్రఖ్యాతము కాదీ ఇతివృత్తము. కావ్య పురాణేతి హాస సంచయముల నుండి ఈ పాత్రను స్వీకరించి ఆ కథకు కొంత తన స్వంతమను సంధానించి చేసిన రచన కాదు. కాన మిథ్రేతివృత్తము కాదు. కేవలము ప్రన్తుత సమకాలీన వ్యక్తిని నాయకుని చేసి చేసిన రచన కనుక ఇది “ఉత్పాద్యము” అని నిర్ణయిస్తే పప్పులో కాలేసిన చందమే అవుతుంది. ఎందుకంటే - కావ్యనాయకుడైన శేషారెడ్డి ఈ శతాబ్దములో అనేకుల కళ్లెదుట జీవించి [సంచరించిన వ్యక్తి. మహనీయమైన అతని విద్యా ధార్మిక దానేతి వృత్తములు నర్వుల నోళ్లా జేగీయమానములైన నత్యాలు. వాటికి సాక్సీభూతముగా నిలచిన నిర్మాణములు, వ్యక్తులు సహస్రాధికము. అట్టి యధార్ధ మహనీయ వ్యక్తి జీవిత చరిత్ర నత్యమై అక్షిగతమై నిలచినపుడు అది “ఉఊత్పాద్య"మెట్లవుతుంది? కాదు. కనుక (ప్రఖ్యాతమే! ప్రఖ్యాత సమకాలీన వ్యక్తి చరిత్ర ఇందలి ఇతివృత్తము, అయినను ప్రాచీన కావ్యధోరణిలో, నిజముగా శేషారెడ్డి జీవితములో, జీవితకాలములో జరగనివీ; జరిగి ఉండేందుకు వీలులేనివి ఆయిన కొన్ని అంశములు” కవి కల్పితములై - కవి ప్రతిభా సమున్నిసితములై అక్షర రూపము దాల్చినవి గనుక ఇది “ఉత్పాద్యమును” అవు తున్నది. అ దృష్ట్యా “శేషప్రభి” కావ్యేతివృత్తము “ప్రఖ్యాతోత్పాద్య మిశ్రమము” అదే విచిత్రాంశము, కావ్యాధ్యాయ విభజన -- విశేషము : (తీ రెడ్డిగారు “శేషప్రభ” అని పేరిడినారు తమ కావ్యానికి, “ప్రభ” కనుక ఇది చండాంశుప్రభ” కారాదని కవి హృదయ గతాభి (ప్రాయము. అధర్మ తీవ్రత అతిశయ ముగా కనిపిస్తే కావ్యనాయకునిలో “కాకుత్‌స్థ పరాశ్రమ కాంతి” ప్రవేశపెట్టి వుండవలసి వచ్చి, అవ్రుడా ప్రభ “మార్తాండప్రభ”గా మారి వుండేది. కాని కావ్యములో ఏ

1 సన్నివేశనా ధర్మము, శాంతి, భక్తి హితము, 'సేవాతత్పరత, వేదాంతము వంటి చల్లని అంశములే ప్రస్తావితములవుతూ గోచరిస్తాయి. కవి హృదయమూ అదే, తన కావ్యప్రభ “తుహినాంశుప్రభ"'గానే సార్థకము కావలెనని ఆకాంక్ష కాబోలు. అందుకే శ్రీ రెడ్డిగారు తమ “శేషప్రభ ను ఐదు బింబములుగా విభజించి సాభిప్రాయ ప్రకటన మొనర్చు చున్నారు. కావ్యవిషయ వివేచనము -

శ్రీ రెడ్డిగారు తమ “శేషప్రభొను ఐదు బింబము లుగా, ప్రతిబింబమూ కిరణ సహితముగా రచించి; ప్రతి కిరణముననూ సన్నివేశ శీర్షికలను ప్రవేశపెట్టినారు. ఇది శ్రీ రెడ్డిగారికి ప్రాచీనాంధ్ర కావ్యములపై నున్న అభిమానమునకూ; పరిచయమునకూ తార్కాణగా నిలచిన వైనమనవచ్చును.

ప్రాచీన కావ్య ముద్రణ ద్వారా అనంత సాహితీసేవ గావించిన సర్వశ్రీ బరూరు త్యాగరాయశాస్త్రులు అండ్‌ సన్స్‌ వారు; వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్‌ సన్స్‌ వారు; వేదము వేంకట్రాయశాస్తి గారూ మహాభారత భాగవత రామాయణాది సమస్త గ్రంధాలలోను ఈ విధానమునే పాటించేవారు. ఉదాహరణకు ప్రాతవావిళ్ల వారి మహాభారతమునే తీసుకుందాము, ఆదిపర్వము - ప్రధమాశ్వాసము - ఇందులో వచ్చే ప్రతి ప్రాసంగేతి వృత్తాన్ని శీర్షిక ద్వారా అనగా “దమయంత్యుపాఖ్యానము; దుష్యంతో పాఖ్యానము; సుపర్గోపాఖ్యానము "ఇత్యాదిగా ఉపశీర్షికలను అవశ్యవిధిగా ముద్రించే వారు. శ్రీ రెడ్డిగారునూ అదే సాంప్రదాయమును తమ కావ్యమునందును పాటించి పారకులకు కధాంశము వెంటనే స్ఫురించేలా, అసక్తి కలిగేలా చేయడము ప్రశంసనీయ విధానమే.

ఈ కావ్యములోని ఇతివృత్తమా అత్యాధునిక కాలమునకు సంబంధించినది. రచనా ప్రక్రియా స్వరూపం ప్రాచీన కావ్యధోరణి. ఇవి రెండునూ పరస్పర విరుద్ధమైన ఆంశములే అయినను శ్రీ రెడ్డిగారు ఆ రెండిటికీ సమన్వయము సాధించిన తీరు అత్యాశ్చర్యకరమే గాక అభినందనీయము గూడ.

అయితే ప్రాచీన కావ్యధోరణిలో నవీన కథానాయకుని జీవితచరిత్రను నిర్వచన కావ్యశైలిలో రచించ బూనుకున్నందుకు కొంత స్వతంత్రతను ప్రదర్శించి పాఠకులకూ, కావ్యవిమర్శకులకూ ఆలోచన శేశెత్తే విధానమును రెడ్డిగారు పాటించినారు. ప్రబంధశైలి - కల్పనా చమత్కౌరము :

శ్రీ రెడ్డిగారు కావ్యరచనలో తమ స్వతంత్రతను ప్రదర్శించే వైనములో “అప్పాదశ వర్ణనలు" అను కావ్య ప్రబంధ నియమమునే కాకుండా, పదునైదు, పదునాజవ శతాబ్బములలో “తెలుగు కవితా ప్రపంచము”ను తల యొత్తు ముంచివేసిన “చిత్ర,

న. తచ్చ బంధ” కవిత్వ ప్రక్రియలనూ, తమ పాండిత్య వైభవ 'ప్రతిస్ఫోరకాలుగా గుప్పించి నించినారు. ఆధనికేతి వృత్తములో అవి అవసరమా? అనే ప్రశ్న విమర్శక లోకంలో సహజముగానే ఉత్పన్నము కావటములో తప్పుండదు. అప్పుడు దాని సమాధానము _- అవసరము లేదనే. అయితే రచన సాగినది ప్రాచీన ప్రబంధ కావ్య ధోరణిలో, అదియునూ 16వ శతాబ్దము నాట్‌ “అత్యద్భుత చిత్ర ప్రబంధ” ప్రభావితమైన శైలిలో - కనుక, అటువంటి “చమత్కార కవితారీతి” యుండుటలో తప్పుండబోదనీ కవి హృదయము. అంతేగాదు; అవసరమో, అనవనరమో, ప్రాచీన కవులు మన భాషకు అందించిన ఒక విద్య “చిత్ర కవిత్వము”. దీనివలన ప్రయోజనము లేకున్ననూ నష్టము లేదు గనుక, అ విద్యను తిరస్కరించుటయో, మరచిపోవుటయో ఎందుకు? నిరంకుశాః కవయః” ఒక కవి హృదయభావనని వెక్కిరించు అధికారము ఎవరి కున్నది? కొందరైనా అటువంటి “చిత్రవిన్యాసాలను” ఆసక్తితో ఆశ్చర్యముతో పరిశీలించు నైజము కలవారుండరా? వారికొఅకవి. చిత్ర గర్భ, బంధ రీతులు - చిత్ర కవితను చిత్ర విచిత్ర రీతులలో నడిపిన రెడ్డిగారి వైదుష్యము భగవద్దత్తమే. కాకుంటే “ద్వి, త్రి ప్రాస, యతి త్రిప్రాస విన్యాసాలు; త్ర్యక్షరి, ద్వ్యక్షరి, ఏకాక్షరకందాలు, యమకాలంకార శోభలు అంత సహజముగా రావు. అట్లే “గీత గర్భ వృత్తాలు; కందగర్భ సీసాలు” వారి పాండిత్య వైభవానికి ప్రతీకలు. ఇక సర్పబంధాలు, గోపుచ్చ ఛురికా పద్మబంధాలు, శైలబంధము” వంటివి; వారి మేధోశమకూ, విశేష ఛందః పరిచయానికీ నిదర్శనలు కావ్యసౌధములోకి అడుగిడిన పాఠకుడు “మయసభలో సుయోధనునివలె” అడుగడుగున ఆశ్చర్యానందానుభూతి న్వయముగా అనుభవిన్తూ పోవలెననిన ఉద్దేశ్యములోనే, ఇక్కడ వాటిని ప్రదర్శించలేదు. ఉదాహరణలను నూచించక పోవటము ఉద్దేశ్యపూర్వకముగా చేసిన చర్యేయని సవినయ విజ్ఞస్తి ఛందో వైవిధ్యము - కవిత్రయ భారతము నుండి నేటివజకున్నూ వేనవేలు కవులు లక్షల నంఖ్యలో పద్యరచన కావించినా, వృత్తములలో “ఉత్పల చంపక మాలలు, శార్డుల మత్తేభములు” అత్యధికముగాను; సకృత్తుగా “మత్తకోకిల, తరల, కవిరాజవరాజితాది” ప్రత్యేక వృత్తములను “కందము, తేటగీతి, అటవెలది, సీస ములు” అధికాధికముగను; ద్విపద, తరువోజ, మధ్యాక్కజల వంటివి తరచుగాను

౫1||

ప్రయోగించటము జగద్వితము.

ఎవ్వరో, గణపవరవు వేంకటకవి, చరిగాండ ధర్మన్న, పినవీరభద్రుడు, అయ్యలరాజు నారాయణామాత్యుడు వంటి కొందరు మాత్రమే “లయగ్రాహి, లయ విభాతి” వంటి ఉద్భుర మాలావృత్తములే గాక, పలువిధముల ఇతర “అపరిచయ వృత్తములను” ప్రయోగించటము కనిపిస్తుంది.

కవిత్రయములో ఒక్క కవి బ్రహ్మ మాత్రము, స్త్రీ శాంతి పర్వాలలో వివిధ వృత్తాలను ప్రయోగించి తన ఛందః పాండిత్యమును ప్రదర్శించినాడు. శ్రీ రెడ్డిగారు “ఉత్పలమాల, చంపకమాల, శార్జూల మత్తేభముల”నే కాక సర్వసాధారణమైన “కందము, తేటగీతి, ఆటవెలది, సీసపద్యాలనే” కాక “కవిరాజవిరాజితము, వసంత తిలక, పాదప, వనమయూర్క తోదక, తరల, మత్తకోకిల, ధ్రువకోకిల, ఉత్సాహము, మంగళమహాశ్రీ మాలిని, మానిని, ఇంద్రోపేంద్ర వజ్రలు, వంశస్థ, ద్రుతవిలంబిత స్రగ్విణి, స్వాగత, రధోద్ధతి” వంటి అనేక ప్రత్యేక వృత్తాలను ప్రయోగించి తమ ప్రత్యేకతను, ఛందః పాండితీ ప్రకర్షనూ చాటుకున్నారు.

ఇంకో విశేషమేమిటంటే నన్నయగారి “సందర్భోచిత పద్యసృష్టి” విధానమే శ్రీ రెడ్డిగారున్నూ పాటించడము అక్కడక్కడ “ముద్రాలంకృతిగా” కూడ ఏ వృత్తములో రచన సాగితే అఆ వృత్త నామమా పద్యములో ముద్రితము కావటాన్ని చక్కగా అనుసంధానించారు.

కావ్యములో “హితోపదేశ” సన్నివేశాలు, “లోకరీతీనీత్యుపదేశ సందర్భాలూ” వచ్చిన తావులలో ప్రణాళికా బద్ధముగా “కందములు, ఆటవెలదులు”, ప్రయోగించి అటు తిక్కన సోమయాజినీ, ఇటు యోగివేమననూ తలపునకు తెచ్చినవారవుతారు రెడ్డిగారు.

నిజానికి అన్ని వద్యముల రచనమొక యొత్తయితే రెడ్డిగారి “ఆటవెలది” నిజముగా ఆటవెలదియే అయి గిలిగింతలు పెడుతుంది.

రెడ్డిగారు “ద్విసంపదను”, “దండకరచననూ”కూడా చేపట్టి ఒకే కావ్యము నందనేక “ఛందోరీతులకు” లక్ష్యసిద్ధి కల్గించి, అత్యాధునిక శతాబ్ద సమకాలీన కవులలో ఇటువంటి వివిధ ఛందోరీతుల సమాహారమైన కావ్యమింకొక్కటి లేదనిపించేలా రచించాలన్న తపనను అడుగడుగున ప్రస్ఫుటమొనరించినారు. వర్దనలు - అలంకారములు :

ప్రకృష్ణమైన కావ్యరచన చేయవలెననిన తలంపు, ధ్యేయము, కవి హృదయ నిశ్చప్రచ వస్తువు కనుక కావ్యప్రబంధ ధోరణకి సహజమైన వర్ణనలను క్రమర్‌తిలో

త సహజ సుందరలిలో అభివర్ణించినారు. “శివరాత్రి మాహాత్మ్యము, శివపార్వతుల వాగ్వాదము, తాండవము, సంతాన ఫలాకాంక్ష పుర యాత్రా, క్షేత్ర యుద్ధ, ఆలయ, బుతువర్ణనలు ఎన్నో ఎన్నెన్నో! మరీ ముఖ్యముగా, తెలుగువారిళ్ల పెల్లిళ్లు సంబరాలు, చూపులు, మాటలు మొదలు వివాహ వేడుకల వరకు, విందు భోజనాలతో సహా, యాతాయాత విశేషాలతో గూడ

• రెడ్డిగారి లేఖని చక్కని న్వభావోక్తితో, అభివర్ణించి తెలుగువారి “వర్గనా చాప ల్యాన్ని” చాటుకొన్నదీ అంటే నిరతిశయోక్తి! రెడ్డిగారు, విశేషముగా, ప్రయత్నించి “అలంకారములు” ప్రయోగించిన జాడలు కావ్యములలో ఎక్కడా కానరావు. అదీ విశేషమీ కావ్యములలో! అందుకే ఆధికాధిక శాతము స్వభావోక్తియే దర్శనమిస్తుంది. అక్కడక్కడా “ఉపమ, రూపకము, అర్జాంతర న్యాస, సాభిప్రాయ కావ్యలింగాకారములు” సకృత్తుగా గోచరిస్తాయి. ఆయితే, శ్రీ రెడ్డిగారు “శబ్దాలంకార ప్రయోగంలో” అను ప్రాస సౌందర్యం కోసం ఎడ నెడ ప్రయత్నించి కృతకృత్యులైన తీరు స్పష్టముగా విశదమవుతుంది. కావ్యానికి శబ్బార్రములు రెండు అవసరమే కదా! అందునా “శబ్దము వాక్కు” చాలా బలమైనది కూడా! “వాచం దేవా ఉపజీవింతి విశ్వే వాచం గంధర్వాః పశవోమనుష్యాః వాచీ మావిశ్వాభువనాన్యర్పితా సానోహవం జుషతా మింద్రపత్తీ” అంటూ అభివర్గించిటీజైత్తీయ బ్రాహ్మణము. “యదివై ప్రజాపతే! పరమాస్తి వాగేవతత్‌” ఆని శతపథము. “యావద్‌బ్రహ్మ విష్టితం తావతీవాకొ' అని బుగ్వేదము వాక్‌శక్తిని అనగా శబ్దశక్తిని మహోన్నతంగా వర్ణిస్తాయి. “క్రియాశక్తి ప్రధానాయాః శబ్దశబ్బ్దార్ధ కారణం ప్రకృతేః బిందురూపిణ్యాః శబ్దబ్రహ్మ భవత్పరా” అంటాడు శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ మహాభారతములో “శబ్దశక్తి” వర్ణనాతీతమైనది. “అర్ధ విషయము” ఆలోచిస్తాడు. కనుక ప్రధమళతః నరశ్రవణాకర్షకమైనది “నాదం”. అందుకే తత్‌ శబ్దశక్తి వివేచనాశీలుడైన శ్రీ రెడ్డి “శబ్దం” మీదే ఎక్కువ మోజు చూపించిన వైనము ద్యోతకమవుతుంది. ఆ శైలీ విన్యాసమంతా “చిత్రకవిత”లో

శం/

గోచరిస్తుంది.

అయితే కావ్యానికి శబ్దార్థములు రెండునూ అవనరమే. “వాగర్థములు” శరీరాత్మల వంటివి. కవికుల గురువు “వాగర్థావివ సంపృక్తా” అన్నదీ విషయ నివేదన నిమిత్తమే గదా! “ఆత్మలేని శరీరము - అంటే అర్ధరహితమైన శబ్దము” ఒట్టి కట్టె వంటిది. అందుకే అర్ధ (ప్రాధాన్యము చెడకుండా పద్యమొడుపున నడిపిన కడు నిడివి గడుసరి రెడ్డిగారు. కాకుంటే “చిత్రశబ్ద, బంధ చమత్కారాలున్నచోట” కాస్త, “అర్థ సౌందర్యం కొరవడిందన్పది” నిష్పాక్షిక సత్వము. అది తప్పదని 16వ శతాబ్దపు “విచిత్ర ప్రబంధాలు” వేరీతుల చాటినవే గదా! ఇ

“శుభ్రాతరభ్రంగ విభ్రాజితోదభ్రమ భ్రమదభ్రమవి[్రమ” శబ్దాలు “రసం లేని చెబుకుగడలే!” అటువంటి సారహీన ఇక్షుదండాలు రెడ్డిగారి కావ్యములో ఎక్కడో ఒకటి అరా! నిర్వచన విశేషము =

కవిబ్రహ్మ తిక్కన సోమయాజి తన కాలానికి ఒక నూతన (వ్రయోగ చమత్కారముగా “నిర్వచనోత్తర రామాయణము” రచించినాడు. తదుపరి 198వ శతాబ్దము వరకు అత్యధిక శాతము “'చంపూకావ్యములే” ప్రఖ్యాతము. ఆధునికాంధ్ర కవిత్వ ప్రపంచాన “లఘు, ఖండకావ్యాలే” నిర్వచనములు.

నవ్యాంధ్ర సాహిత్యములో మహాకావ్యములైన “శ్రీమద్రామాయణ కల్ప వృక్షము”, ఆంధ్ర పురాణము, శివభారతము, రాణాప్రతాపసింహ చరిత్రము, క్రీస్తు చరిత్ర, పోతన చరితము బ్రహ్మర్షి విజయము”లన్నీ చంపూకావ్యములే!

మరయితే పంచబింబ ప్రకృష్ణమైన ఇంచుమించు “గురుకావణైలికి” నిదాన ముగా కొనిపించు “శేషవ్రభ”ను శ్రీ రెడ్డిగారు నిర్వచనముగా వ్రాయు నగత్య మేమిటన్నది ప్రశ్న!

“పద్యె: హృద్యతమై: స్తువంతి కవయః” అన్నది ఆర్యోక్తి.

అందుకే పద్యమునే ఎన్నుకొన్నారు రెడ్డిగారు. సొమ్యము - అధికొరము :

ఇది కావ్యానికి “భూమికా రచయిళనైన” నాకు సంబంధించిన అంశము. శ్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డి గారు మొదట “శంకర శతకము” వ్రాసి ఆనాటి నంద్యాల స్తరపాలక సంఘ ఉన్నత పాఠశాల విశ్రాంత '్రధానాంధ్ర పండితులు కీశే, కావ్యతీర్థ మద్దులపల్లి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారికిచ్చి “అ శీరభిప్రాయములు” అందివ్వవలసినదనీ, నెజసులు, దొనగులున్న సవరింపుమనీ అధికారమిచ్చినారు. ఆ శతకరచన వలన

శెడ్డిగారు “లలితకవుల"ని పించుకున్నారు. అనాడది లఘుకావ్యము. పరిశీలకులు మహాగురుశ్రీలు. ఇప్పుడు శేషప్రభకు భూమిక వ్రాయవలసినదనీ, సమగ్ర సమీక్షచేస్తూ నెరసులు, దానగులు వున్నచో అధికారమూ స్వీకరింపగలరనీ, నంద్యాల పురపాలక సంఘ ప్రధానాంధ్రోపాధ్యాయుడనైన నన్ను జి. సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రిని కోరినారు. ఒకవిధంగా ఆదేశించినారనవలతె. వారు వయో పాండిత్య ప్రజ్ఞావృద్ధులు కనుక. అయితే ఈనాడది మహాకావ్యము నేనో అన్నింటను చిన్నవాడను. అయినను నా మేధ కోపిన కొలది శబ్ద, సమాసబంధ, వ్యాకరణ ప్రయోగాది విషయములలో “అనంబద్ధమని” నాకు తోచిన అంశములను పెన్సిల్‌తో ప్రక్కన సూచించి, కవిగారికి సమ్మతమైనవే సవరించుకోవలసినదిగా వేడుకున్నాను. ఫలశ్రుతి -

"= ఈ 20వ శతాబ్దాంతములో వెలసిన ప్రఖ్యాత వ్యక్తి జీవిత విచిత్రమైన మహాకావ్యము. ఇది “నీరనము కాని కావ్యరన భరితము”. శృంగార, వీర కరుణారసవాహినీత్రయ సహితమై శాంత రసవారధిలో సంగమించే కవితా జలపాత మిది. భక్తి, నీతి, లోకరీతి, శాంతి, వేదాంతాది అధ్యాత్మిక తత్త్వములు; పలు ఛందోరీతులు, చమత్కార చిత్రకవితలు నిండి ఎవరికే విషయమందాసక్తియో ఆ విషయమందివ్వగల నృంధతరువు.

“ప్రమాదోధీమతామపి” కనుక నెఅనుల నెన్నక; సొగసుల నెంచి చదువగల పాఠకులకిది ఆస్వాదయోగ్యస్వాదు ఫలము. “జయంతి తే సుకృతినోరససిద్దాః కవీశ్వరాః” శుభం భూయాత్‌ సూరన సారస్త్రుత నంఘం విధేయుడు నంద్యాల జి. సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి తేది, 27.93.95 పురపాలక సంఘోన్నత పాఠశాల యువాశ్వీజ శు. తదియ నంద్యాల. కార్యదర్శి, సూరన సారస్వత సంఘం

ఓం నామాట

దైవలీలలు కడు విచిత్రంబులను సత్యము లోకవిదితము. జీవితమనేక మజిలీలు గలిగి అందనేక మలుపులు తిరిగి సాగుచుండును. స్వానుభవము దెలిపిన సత్యమిది. నాకు విద్యాగంధము లభించునని గాని కావ్యములు వ్రాయుగల్లుదు ననిగాని కలనైన నూహించి యుండలేదు. “విధి విలాస విచిత్రంబు విదితమగునె? పూర్వజన్మకృత సంస్కార ఫలమబ్బి యుండవచ్చును, దానిత వటైవసంకబ్టుము. త్యజ యుండునని భావింతును. నాటినుండి నేటివరకు నేటికెదమురీవినట్టుగా జేపతము సాగించుచున్నాను. అంతులేని యవరోధము లెన్నెదురైనను నా యిష్టదైవము శ్రి శంకరునిపై భారముంచి గడ్డు పరిస్థితుల నడ్డుకొనుటలో ధైర్యము విడనాడక ముందుకు సొగితిని. నా పలుకు లత్యుక్త్యతిశయోక్తులు గావ. ఆత్మస్తుతి ఎంత మాత్రము గాదు. సత్యమెరుగుదురు గాక!

విద్యాన్నదానములకు, సభ్యతా సంస్కారములకు, ఆచార సంప్రదాయములకు నెలవైన సంపన్న కుటుంబమున జన్మించితిని. బాల్యమున దాసదాసీ్‌ జన వపరిచర్యలలో పెరిగి భోగజీవితము చవిజూడగల్సితిని. కాని కాలప్రభావమున కలిచే వంచింపబడి కలిమి గోల్పోయిన కారణమున ప్రాథమిక పాఠశాలతోనే విద్యాధ్యనమునకు స్వస్తి జెప్పవలసి వచ్చెను. కులవృత్తి వ్యవసాయము చేపట్టితిని గాని తగిన ఫలితము లభింపదయ్యె. తుదకు కూటికొఅకు కూలిపనుల జేయవలసి వచ్చెను. కష్టనష్టముల కన్నడు జంకలేదు గాని సాటివారిలో నేను నేనుగా గుర్తింపు పాందవల్షన స్థితి అభింపమి భరింపరానిదయ్యెను. బంధుమిత్ర పౌర సమాజమున న్యూనతా భావము నా బాల్యహృదయమున మాయనిగాయమయ్యెను. తతృలితముగా స్వగ్రామము వదలి చెన్నూరు జేరి ఆకుతోటలలో కూలిపనుల జేసి జీవించుచుంటిని, ఇదే నా జీవితమును మలుపుద్రిప్పిన ప్రథమ సంఘటన.

అచ్చట విరామకాలమందు కాలక్షేపమునకు హిందీ అధ్యయనము సాగించితిని. దాదాపు 20 సం॥[ల వయస్సున ఆ, అలు ప్రారంభింపగా పలువురు పలువిధముల ఘాటైన పల్లె సామెతలతో హేళన జేసిరి. కాని వానిని లెక్కించలేదు. శ్రీ గోపాలకృష్ణ

౮/11 గోఖలే, మహాదేవ గోవిందరానడే వంటి మహావురుషుల జీవితచరిత్రలు నన్నెంతో ప్రభావితుని జేసనవి. 1947న (ప్రాధమిక పరీక్ష యందుత్తీర్ణుడవై క్రమక్రమంగా నొక్కొక్క పరీక్ష నెగ్గుచున్నందున నుత్సాహము ద్విగుణీకృతమయ్యెను. 1950 సం॥న నా తోటి కూలి వారి ఆర్థిక సహాయమున పండిత శిక్షణకు చిత్తూరు వెల్లితిని, ఆ సందర్భమున గూడ పలువురు సూటిమాటలతో మనసు గాయపరిచిరి. తుదకు పండిత యోగ్యతా పట్టమున్లు బాంది 1951 సం1న బేతంచెర్ల (గ్రామమున శ్రీ శేషారెడ్డి ఉన్నత పారశాలలో హిందీ పండితునిగా నియమింపబడితిని. కాలక్షేపమున కభ్యసించిన హింద్‌ అధ్యయ నము జీవన భృతికాధారమయ్యెను. 1952 సం॥న చి॥కుం॥పౌ॥ లక్ష్మీదేవితో నా వివాహము జరిగినది. సంస్కృత భాషాభిలాష వలన చిత్తూరు సంస్కృతభాషా ప్రచారిణీ సభవారి పరిచయ, అభిజ్ఞ, కోవిద పరీక్షల కధ్యయనము చేసితిని. విద్యార్థలుపాధ్యాయుల థ బలహీనతల బాగా గుర్తించగలరు. అంగ్లమెరుగని ఈ హింద్‌ పండితునితో తరచుగా ఆంగ్ల పదములతో వ్యవహరించుచుండిరి. చిన్నపిల్లలని సరిపెట్టుకోగలిగిత్తిని కాని నా లా 'ట సహోపాధ్యాయులే ఆంగ్లభాషా పరిజ్ఞానము లేని నన్ను పరోక్ష వ్యంగ్యధోరణిలో హేళన జేయసాగిరి. ఈయపహాస్యమును భరించలేక ఆంగ్లాధ్యయనము ప్రారంభించితిని. 1954 నం॥న మెట్రిక్యులేషన్‌ పరీక్షకు వెళ్లుచుండగా ననేకులు పరిహసించిర. ఈ వవస్త కలవాటుపడిన వాడనుగాన వానిని లక్ష్యపెట్టలేదు. ఆ పరీక్యయందు కృతార్థడం నందున నుత్సాహము ముందుకు నడిపించి బి.ఏ. పట్టము కటబెట్టినది. ఈ పరీక్షలలో ల లజ" చ్నై కొంతవరక్రైన అధ్యయన భారము తగ్గునని దలంచి అన్ని పరీక్షలలోను ద్వితీయ భాష హిందీ నెన్నుకొంటిని. తత్కారణమున తెలుగు సాహిత్య పరిచయమునకు నోచుకోలేదు. ఒకానొక సందర్త స ష ందర్భమున నిండుసభలో తెలుగుభాషయంద నభిజ్ఞ్జుడనన్న చులకన భావంతో చూడబడితిని. ఈ సహచరకృత తిరస్కృతి భరింపరాదయ్యెను. తే॥ అర్భకాంఛను చేతనంబయ్యు సవితృ పాదములు సొకినంతనె ప్రజ్వరిల్లు. గొన నభిమానవంతు. డెందైన శత్రు, కృత తిరస్కారమెట్టు సహింపనవేర్చు ॥ (భు సుభాపితమ్సు) శా యుస్టదైవము శంకరుని, వార్దేవిని మనసార ప్రార్థించితిని. వారి కరుణా కటాక్షమున కవితా స్రవంతి సాగినది. ఆ శంకరునే గురువుగా భావించి

ఎం

కార్యోన్ముఖుడనై కావ్యరచన కుపక్రమించితిని. తతృలితముగా “శంకరశతకము ప్రభవించినది.

ఇది నా సంక్షిప్త జీవిత చరిత్ర. ఇందనేక రంగములందనేక విధముల ప్రత్యక్ష పరోక్ష దారుణానుభవముల చవిజూచితిని. చివరకన్నియును మన మేలు కనియే భావించితిని. కనుకనే “భౌతిక బాధలన్ని భగవానుని దివ్యవర ప్రసాదముల్‌ొ' (ే.వ్ర. 4వ బి 385 ప.) అని ధీమాగా చాటగల్లితిని

నా సుదీర్హగాధ దెలిపి మమ్ము విసిగించు తలంపుగాదు. పండితులు, కవులు, వేదజ్ఞులు, విమర్శకులు, జ్ఞానకోవిదులెందరో మహానుభావులు, అట్టివారి సన్నిధానమున శుఢ్రూషాపరుడనై వారి యనుగ్రహమున జ్ఞానమార్జించు భాగ్యమునకు నోచుకొన లేదు. “గురువు లేక విద్య గురుతుగా దొరకొదని గదా నానుడి. ఎచ్చోటనైన పారపాటు వలన గాని, అజ్ఞానము వలన గాని తప్పిదములుండునేమో! “దొసగుల్‌ దొరెనో, నా ప్రయత్నము మహా దుస్సాహసంబేమొ” (ఢ.ఫ్ర. స్వీకీయము 37వ ప). నా దైన్యస్థితి దిలకించి తప్పుల మన్నించి సహృదయముతో నెరుకపరచినచో కృతజ్ఞతాపూర్వకముగా స్వీకరించి సవరించుకోగలనని సవినయముగా మనవి జేయుచున్నాను.

నా ప్రియశిష్యురాండ్రు శ్రీమతి రేవతీదేవి, శ్రీమతి ఇ.యస్‌. మహాలక్ష్మమ్మ గారు చాల ఉత్సాహవంతులు. గట్టి పట్టుదల గల విద్యార్థినులు. తరచుగా ననేక విషయముల ప్రశ్నించెడువారు. ఎంతో ఆసక్తితో ఉచిత సమాధానములంది సంతృప్తి జెందెడివారు. ఒక శుభదినమున వారు “మాష్టరుగారూ! మీయీ విజ్ఞానసంపదను గ్రంథస్థము జేసిన సమాజమునకెంతో ప్రయోజనమగు"నని పలికిరి. పండితుడైనను, కవియైనను స్వకీయచిత్తాన్నత్యము సాధించుటకే యత్నించును. కాని ఆ ప్రయత్సము లోకులకు మార్గదర్శియగుచున్నది. అంతియేకాని ఖని నేనే ప్రాజ్ఞుడను, ప్రపంచమునకు నా వాక్కులతో మార్గము చూపుచున్నానని వేత్త తలంపడు. అంతేగాక శ్రమించి కావ్యము బ్రాయగల్గినను దానికి వెలుగునిచ్చు శక్తి నాకు లేదని =లిలిపితిని. అందులకు వారు “మీ ప్రయత్నము మీరు చేయండి, భగవంతుడు తప్పక మీకు మార్గము జూపగల”డని పలికిరి. ప్రప్రథమముగా కావ్యరచనకు (పేరణ నాంది పలికినదే గాని పట్టుదలగా కృషి చేయజాలనైతిని. కొంతకాలము తర్వాత నా ప్రియశిష్యుడు, సహృదయుడు, కళాప్రియుడు, త్యాగశీలుడు శ్రీ బి.యస్‌. రామమోహనరెడ్డి గారు సంకల్ప మెరిగి సంతసిల్లి వ్యయభారము భరించుటకు సిద్ధపడి కావ్యము బ్రాయమని

ఎట ప్రోత్సహించిరి. అమితోత్సాహముతో రచన సాగించితిని. “శ్రేయాంసిబహు. విఘ్నాని" అన్నట్లు యెన్నో ఆటంకములు తారసిల్లినవి. ఉద్యోగ బాధ్యతలు, ఆర్థిక సమస్యలు, అనారోగ్య కారణములు, కుటుంబ పరిస్థితులు మనశ్శాంతిని దూరము జేసినందున చురుకుగా _ వ్రాయజాలనైతిని. చివరకా శంకర కృపవలన భగీరధ ప్రయత్నముగా దాదాపు 10 సం॥లకు పూర్తిజేయగల్సితిని. కావ్య స్వరూప సంకల్పము - కావ్యమునకు ప్రఖ్యాతమైన ఇతివృత్తమును, ధీరోదాత్త నాయకమును, పురుషార్థ సాధక కావ్యాత్మగను, హరిహరా భౌతిక భేదముగను, భౌతికా భౌతిక సత్యములను, శాంతరస (ప్రధానముగను, అష్టాదశ వర్ణనలు, ఆలం కారిక రచనయు, పంచబింబ పరిమితముగను, బహుముఖ కవితా చమత్కారములతో కావ్యస్వరూపము సంకల్పించితిని. ఇందులో కావ్య ఇతివృత్త విషయమున కొన్ని ఆక్షేపణలెదురైనవి. ఇంచు మించుగా ప్రబంధ కావ్యేతి వృత్తములన్నియు పురాణములనుండి స్వీకరింప బడినవి, కాని నేనధునాతన మహాపురుషుని చరిత్ర లెన్నుకున్నందున మన ప్రాచీన సంప్రదాయము నుల్లంఘించితిననియు; జాత్యాభిమానమున ఇతివృత్తముగా శ్రీ శేషారెడ్డి గారి జీవితచరిత్ర నెన్నుకొంటిననియు కొందరధిక్షేపించిరి పురాణ విశేషాంశముల స్వీకరించుట నంప్రదాయమే గావచ్చు; కాని పురాణ పురుషుడైనను, చరిత్రపురుషు డైనను, ఆతడు సంఘమున కాదర్శప్రాయుడై యున్నచో అట్టివాని జీవనవాహినిని దర్శించుట కవుల కర్తవ్యము కాదా! మహర్షి వాల్మీకి శ్రీరామచరితము వ్రాయకుండిన రాముడీనాడనామకుడై యుండెడివాడు. ఉత్తమోదాత్త కార్యనిర్వహణమున నంప్ర దాయము లడ్డురావు. ఇట్టి సందర్భములందే “నిరంకుశాః కవయః” అని చెప్పబడినట్లు నాయభిప్రాయము. కులమతాభిమానములు నాకు చాల దూరము ఇచ్చట కావ్యనాయకుడు, కావ్యకర్త ఉభయులు రెడ్డి వంశజులగుట కాకతాళియ సంఘటన మాత్రమే. ఎందరో మహాపురుషులుందురు. కాని వీరి పరోపకార బుద్ధ, త్యాగశీలత, బెదార్యము, కార్యదీక్షా దక్తతలు, ఆదర్శాశయములు, క్రమశిక్షణ ప్రత్యక్షానుభూతితో నన్నాకర్షించినవి. కవికి ఉ్రత్యక్షానుభవము చాల శక్రివంతమైనది గదా! తత్కారణముననే వీరి చరిత్ర నెన్నితిని.

గంట!

కావ్యారంభ సమస్య :

వువోవృరుషులు కారణజన్ములు. కాన వీరి వూర్వజన్మ వృత్తాంత మేమైయుండునో, కావ్యమెట్లు 'ప్రారంభించవలయునో తోచకుండెడిది. ప్రతి క్లిష్ట సమస్య యందును నాకు శంకర ధ్యానవు శరణ్యము. ఆపైన నేదో ఒక మార్గము గోచరించెడిది. అట్టి సందర్భమున కథాగమన మాద్యంతమొక చలనచిత్రము దర్శించి నట్టయ్యెను. ఇట్టి పూర్వగాథలు మన పురాణ సాహిత్యమున కోకొల్లలు గలవు. ఇది శంకర(ప్రేరిత గాథ. నేను నిమిత్తమాత్రుడను. అయినను కల్పితగాథగా నెంచి సందే హించితిని. “పూర్వగాథాలహరి” కొంత స్ఫూర్తి గలిగించినది. ఆపైన “కళాపూర్ణోద యము" మరింత ్రోత్సాహమిచ్చెను పూర్ణోత్సాహమున దర్శించిన రీతి కావ్యము రచించిత్‌ని. “నాసతో విద్యతేభావో, నాభావో విద్యతే సతః” (భ.గీ. 2 అ. 16వ శ్లో.) అని గదా శ్రీకృష్ణ వాణి. ఈ పూర్వగాథ యందనేక న్యాయ ధర్మ సత్యములు ప్రతిపా దింపబడినవి. ఇది కేవలము నిరాధార కల్పన కాదనియే నా నమ్మకము. కొవ్య రచనా విధానము :

విద్యాభ్యాసమున నా దౌర్భాగ్యస్థితి ప్రధముననే మనవి జేసితిని. అందునను ఆంధ్ర సాహితీ గధమునకు నోచుకొనలేదు. కొద్దిగా సంస్కృతము చదువుట వలనను, హిందీ భాష యందలి ప్రచుర శబ్ద భండారము నాకు కొంత చేయూత నిచ్చినది. వాన్తవముగా యింతటి బృహత్కావ్య రచన కనువైన భాషా పటుత్వము నాలో కొజవడినది. అయినను సర్వేశ్వరుని కృపవలన “ఉన్నంతను కన్ను మెరయ, మిన్నగ నే వ్రాసినాడ మిన్నంటునటుల్‌, పొన్నల పొగడల కన్నను సన్నుత శిల్బముల భావ సౌందర్యములన్‌”, సందర్భోచితముగా బహువిధ వృత్తముల ప్రయోగించితిని; తోచిన రీతిని అచ్చటచ్చట కవితా చమత్కారములు, ప్రహేళికలు, బంధనములు వ్రాసితిని, కొన్ని వివాదాస్పద విషయములందు పెద్దల సంప్రదించితిని. వారినుండి భిన్నాభిప్రాయ ములందగా సర్వ సార మిళిత స్వీయాభిప్రాయమును వ్యక్త పరచితిని. లలిత పద రచన సొగింప సంకల్పించినను కొన్ని పట్టల సందర్భము ననుసరించి ప్రాఢధముగా నడిపింపవలసి వచ్చెను. వ్యాకరణ సమ్మతము గాకున్నను బహుళ ప్రచారములో నున్న “పెద్దమనిషి గర్భగుడి”వంటి పదముల ప్రయోగించితిని. మన్నింపగలరు.

నా చిరమిత్రులు, శతావధాని శ్రీ గండ్లూరు దత్తాత్రేయశర్మ గారీ గ్రంధము పరిశీలించిరి. ఆ శంకరుడే నాకు వీరి మైత్రి ప్రసాదించిరని భావింతును. వారెంతో

ల. శ్రమకోర్చి యెప్పటికప్పుడు పరిశీలించి నా కార్యమునకు సంపూర్ణ సహకారమిచ్చిరి. అచ్చటచ్చట వ్యాకరణ దోషములను, అన్వయ శ్రమమును నిశితముగా పరిశీలించిరి. 3, 4 సందర్భముల పద్యరచనలోను, భావమునందును, యే దోషము లేకున్నను కొట్టివేసి, అట్టి సందర్భముల ఫలానా కవి, ఫలానా గ్రంథమున యిట్లు చెప్పిరని అనేక ఉదాహరణలు వల్లించి కటు రోగమునకు చేదుమందిచ్చినటుల నాచేత పున; వాయించిరి. ముఖ్యముగా సీస పద్యపు నడక వీరినుండియే గ్రహించితిని.

ఈ రంగమున గురువు లేని నాకు వీరిని గురువుగా నెన్నినను తప్పులేదు. అఆ గురుశిష్య నంబంధ ముభయులకు వీలుపడటేదు. నేనొాకమారు నమస్సులతో ఉత్తరము వ్రాయగా, “మీరు మాకు పితృతుల్యులు, మాకు నమస్కారములతో ఉత్తరము గ్రాసి బాధించకండి. మేమెల్లప్పుడు మీ ఆశీస్సుల గోరుదు”మని సమాధాన మిచ్చిరి. వారు నా వయస్సున కిచ్చిన గౌరవము వారి వినయశీలతకు నిదర్శనము. అంతేగాక నేను కొంతకాలమైన వారిచెంత విద్యాభ్యాసము చేయలేదు. పైగా గురువు చెంత భక్తితో పాటు భయముండును. స్నేహితుని చెంత గ్రేమతో పాటు 'స్వేచ్భ యుండును. ఆప్తమిత్రుడు గూడ గురుతుల్యుడే గదా! కురుక్షేత్ర యుద్ధమున విజయాధినేత అర్జునుడైనప్పటికి ఆ విజయానికి నూత్రధారి పార్గ్ణుని సఖుడు పార్థసారధియే గదా! కవితారంగ్లమున నా శక్తికి స్ఫూర్తి గలిగించిన శ్రీ దత్తాత్రేయ శర్మ గారు పార్థసారధి వంటివారే. వారి సలహా నహకారములకు చిర కృతజ్ఞుడను

ప్రప్రథమమున మిత్రశ్రి అష్టావధాని మాచిరాజు శివరామరాజు గారు కొన్ని నూచన లిచ్చిర. అప్పుడప్పుడు వ్యాకరణ నందేహములు గలిగినపుడు నా నహో పాధ్యాయుడు మిత్రశ్రీ వై. నాగరాజరావు, 344, 3124. గారు సందేహ నివారణ జేసిరి. అవధానిశేఖర బ్రహ్మశ్రీ తాటిచెర్ల కృష్ణశర్మ గారు కొన్ని పట్టుల సాహిత్య ప్రక్రియల మార్గదర్శనము జేసిరి. గౌరవ శ్రీ కె.బి. సోమయాజులు గారు కోరినపుడెల్ల నా ధర్మ సందేహముల దీర్చిరి. మిత్రశ్రీ యస్‌. రాజన్న కవిగారు సంగీత నృత్య కళావిశేషముల నెరుకపరచిరి. ఈ పుణ్యపురుషుల కందరికి నా హృదయపూర్వక ధన్యవాదములు.

నా ప్రియశిష్యుడు సహోపాధ్యాయుడు చి.యయు. మల్లికార్జునుడు శ్రమకోర్చి కావ్యమునకు ముఖచిత్రమును, కవితాబంధనముల నందముగా చిత్రించి యిచ్చిరి. శుద్ధ ప్రతి వ్రాయుటలో నా మిత్రుడు, నహోపాధ్యాయుడు చి. జి. ఆదినారాయణ గారు సహకరించిరి. మిక్కిలి కృతజ్ఞాడను.

౫౮(|||

మహా పండితులు మిత్రశ్రీ జి. సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారు నా కావ్యమునకు సహేతుక “భూమిక” వ్రాసి యిచ్చిరి. సాహిత్య పరిశోధకులు పూజ్యశ్రీ జానమద్ది హనుమచ్చాస్త్రి గారు, జ్ఞానపీఠ అవార్డు గ్రహీత డా॥ సి. నారాయణరెడ్డి గారు, సినిమా కధారచయితలు, నహృదయులు మిత్రశ్రీ యామినీ నరన్వతి గారు, ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ అవార్డు గ్రహీత, సాహిత్య ప్రియులు మిత్రశ్రీ డా. యస్‌.యం.డి. ముస్తఫా గొరు నాపై యమిత వాత్సల్యాను రాగాలతో అభినందనాభిప్రాయములు వ్రాసి యిచ్చిరి. వారికందరికి నా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞతాభివందనములు.

ఈ (గ్రంథ ముద్రణ బృవహత్కార్యమున కుదారముగా ఆర్ధిక నహాయ మొనరించిన మహా దానశీలురు : మహారాజ పోషకులు :

పూజ్యశ్రీ కీ.శే. బి.యస్‌. సంజీవరెడ్డి గారి ధర్మపత్ని

బి.యస్‌. సుశీలమ్మ గారు, బేతంచెర్ల... రూ. 10,000/-

పూజ్యశ్రీ బేతంచెర్ల ఎడ్యుకేషనల్‌ సొసైటీ, బేతంచెర్ల ............ రూ. 10,000/-

పూజ్యశ్రీ ఇ.కె. వెంకటేశన్‌ గారు, బేతంచెర్ల ..................... రూ. 10,000/- రాజపోషకులు :

మాన్యశ్చీ బి.యస్‌. రామనాథరెడ్డి గారు, బేతంచెర్ల ............... రూ. 5,000/-

మాన్యశ్రీ బి.యస్‌. బాబురెడ్డి గారు, నంద్యాల ................... రూ. 5,000-

మాన్యశ్చీ డా॥ బి.బి. సంజీవరెడ్డి గారు, నంద్యాల ............... రూ. 5,00

పై వదాన్యుల కందరికా సర్వేశ్వరు డాయురారోగ్యెశ్వర్యముల ప్రసాదించు

ఈ కావ్యము సకాలములో చక్కగా ముద్రించుటకు సహకరించిన గ్రాఫిక్స్‌ శ్రీ సుబ్బయ్య గారికి, వారి సిబ్బందికి మా కృతజ్ఞతలు. అంతేగ నాపట్ల జూపిన ఆదరాభిమానములకు వారికి నే చిర కృతజ్ఞుడను.

= తాటిమాను నారాయణ డ్డి

(= | " చు నా ॥ . | ॥ ట్ర. వ. స చా . తష. “క్‌ సనట నా 12 ॥. ల్‌ వ. జ న నవ. ॥ య. ల | ఖే న. అచ (న స . వు / కనుల చే య న _ ॥ . ః ల + , భా స్తన. (తా. న. ల ట్ర. కాళ లపై = సె “| త్‌ే (గ శై క నా రల ణన లా | స్‌ ః న శ న. నే ళ్‌ య ము “పళ్ల | ల మ టి ల హ్‌ గీభంమ్మాడీ హై న! న! [ . సక్‌ న్‌ లు. ము అం న్‌. ర్‌ . లుం న. మ చా గా న. ననా! క ము ఆ [ ౧. ॥ జ న వం. యై . మ్‌ సల న టా ఈ

విషయసూచిక దైవస్తుతి... యందు వ టు గే ఇష్టదైవ (ప్రార్థన లలటతలల. ప్రబంధ కావ్యానుశీలనము ....౨౨౨౨౨౨౨౨౦౦౦౦౦౦౦౦లరవరదరతరరరరరలటన చంచల జీ వంశపరిచయము....... 0000వటవవమవయమమటననవపటటలవవవపవంవరలలంలనదంరంవం రటల్‌ షష్ట్య్రంతముల్పు........లంలలలలు వచతకరవరవవతతకచతతచవతలు వంందలంరతతవరలలటలలలం. శ| ప్రథమ బింబము ప్రథమ కిరణము : ద్వితీయ కిరణము బేతంచెర్ల నగర వర్ణన... యంలంలంలలటలంలంలల కేర్‌ బుగ్గన వంశయశశ్చంద్రికలు ౨౨౨౨౨౨ లలలరతరతతలటంలలంలు గే? తృతీయ కిరణము : శంకర యోగము... యలు వచందదలంరరటతవరవంరలదదులదంమవతలంంంంల. 2కే ప్రణయ తాండవము .........|యయంంలంలంరరరరరరలవరరరరరంటంరలదలలంంంలంంలం. 2లై పార్వతీ పరమేశ్వర సంభాషణము .....౨౦౦౦౦౦౦౦౦౦౦ ౦0000000 యయయలలలంల. 2ైక్‌ చతుర్ధ కిరణము ; శివుడు నాగరాజును శపించుట.......ంలలలలలలయలరరలరలరులలలలు. 22 నాగిని శివునితో నయ వినయ వాగ్వాదమొనర్చుట ................౨ 2ైరి శివుడు నాగులజంట కభయ మొసంగుట ........౨౦౦౨౦౦౦౦౦౨౦400200006000 3రి పంచమ కిరణము * స్య న రెడ్డి దంపతులు క్షామ పీడితుల నాదరించుట .........౨. లం 33 సంతాన ఫలాకాంక్ష..ంంంంంలంలంంలంలలం లలల లరధరలంరవలలలంల000002. రైడ్‌ పుతోదయము - నామకరణము ..........౨౨౦4444440000000000000000000000062202040 42022. ప్రై? బాల్య కౌమారములు ........౨౨౦౦౦4౦62060000బ02ద0వటంవవవరవవరంవట0వ00620660606696200600002.. థి షష్ట కిరణము శ్రీ లక్ష్మీ నారాయణుల వృత్తాంతము ............౨౦౨౦౦౦౦౦444000000ట00లటలలలల ఉీ2 శాప వృత్తాంతము...........౨౨40000020000రచదంనంవరరదరరదద వరదం వరద వందంంంమంటం 00000004. జేస్తే సప్తమ కిరణము : శేషదంపతుల ఆభ్యర్థనే...౨౨౦ల౦౦ంంం0ంటరరరరలరరరరరలలం లంట తశ

న౦0ర/ శ్రీలక్ష్మీ నాగినుల పరస్పర శాప ్రతిశాపములు.......౨౨౨౨౦౦ల ఎల జేడీ శ్రీమన్నారాయణు డుభయుల నోదార్చుట .............000000 లలల తీర అష్టమ కిరణము : నాగినీ నాగుల సందేహ నివారణము... లలల ఎ 4కి హరిహరా భేద తత్త్వము .యయయయంలుయుయయలలులలల రర నాగ యుగళి శ్రీమన్నారాయణుని స్తుతించుట .................44ల 453 నవమ కిరణము : నాగినీ నాగులు, లక్ష్మీ నారాయణులు భూమి జనించుట........... ....... రజీ పాట్టారెడ్డి పంచనాథుల సఖ్యత యల రక్‌ పంచనాథుని సందేశము రరర రటద 22 వవ0ర వ వరకి ఇదద చరక వకవ చవవరట వదన వల లతవ వం చలదంనరరకరంవంఏంచ00000000000404 57 దశమ కిరణము - రంగనాథుని సందేహము... ౨౨ 657 సందేహ నివారణము... 58 ద్వితీయ చింబము ప్రథమ కిరణము : తల్లిదండ్రులు పుత్ర వివాహము తలపోయుట లం 61 వివాహమునకు శేషారెడ్డి అభివ్రాయము.................. రట. 61 శేషారెడ్డి మనస్సు నాకర్షించిన మగువ... 62 ద్వితీయ కిరణము : వధూ హృదయ మెరుంగుటకు రహస్య రాయబారము అం. €7 తానెన్నిన సహచారిణిని గురించి తన తల్లికి వివరించుట................. 71 పొట్టారెడ్డి దంపతులు వివాహ సంప్రదింపులకై రంగనాథుని పంపుట... 73 తృతీయ కిరణము : శాలిరెడ్డితో రంగనాథుని మంత్రాంగము యయ 74 వివాహ వ్యవహారము 'ప్రతికూలముగా దోచుట ............. అం 00000000000200400440. 7ద్‌ రంగనాథుని వాగ్దెచిత్ర్య ప్రభావములు 26 చతుర్ధ కిరణము : తల్లి సలహా మేరకు శాలమాంబ స్వీయ నిర్ణయము దెలుపుట............ 81 శాలమాంబ దృఢ సంకల్పము... ౨౦౦౦లయలలలల రిల పంచమ కిరణము : రంగనాథుడెల్లర నోదార్చి వివాహమునకు సమ్మతింప జేయుట.......... 84 రంగనాథుడు కార్యసిద్ధి నెజబుకపరచి రెడ్డి దంపతుల బంపుట.......... 87 షష్ట కిరణము పెండ్లి పెద్దల నాదరించుటలో శాలిరెడ్డి ఘనత రి?

మ... వరకట్న వ్యతిరేకత య తికి ఆడబిడ్డను అల్లుని సారెతో బంపుట..యలలలటి రడీ శాలమ అత్తగారింట పాదప్రవేశము జేయుట... క సప్తమ కిరణము పొట్టారెడ్డి గృహము పసిపాపలతో విలసిల్లుట ...........ఎ 97 సుంకమాంబ భర్తనోదార్చి అస్తమించుట ల 897 శేషారెడ్డికి తండ్రి చరమోపదేశము ......యయయయి 99 అష్టమ కిరణము : పెద్దిరెడ్డి తర్వాత జ్ఞాతిద్వేషులు విజ్ఞవీగుట .........యటటి 105 వికల మనమున రమణీయ ప్రకృతిలో శేషారెడ్డి సంధ్యారాణిని తిలకించుట ...౨యయయటి 107 శత్రువుల రుతంత్రముల నెదుర్కొనుటి 40000000 109 రంగనొథునిలో శేషారెడ్డి సమర సన్నాహ సమాలోచన సలుపుట......... 110 రంగనాథుడు సమయోచితముగా సమర పూర్వాపరాలు బోధించుట..... 112 రంగనాథుడు శేషారెడ్డిని దేశ పర్యటనకు ప్రోత్సహించి శాలమాంబ నోదార్చుట య ౯ తృతీయ వింబము ప్రథమ కిరణము : వనవిహారమున ప్రాణాపాయమున నున్న బాలకుని గాపాడుట........... 120 అడవి జాతుల వారి ఆచార వ్యవహారములు... 123 చెంచు నాయకునితో శేషారెడ్డి మైత్రి... 125 బేతంచెర్లకు వార్తాహరుని బంపుట .....౨ మలల 127 ద్వితీయ కిరణము : శివరాత్రికి శ్రీశైల ప్రయాణ సన్నాహము ..........౨౨౦౦౦౦౦౦౦౦౦లలలలం. 128 శ్రీశైల మాహాత్మ్యము పరర నలవరచి వరద వరన ఏవి వట వవచవ వచన వనన వదవచచవవవవనన వధనంన లంగ 00000వ00000004000000042.. 12 సాంబుడు శేషారెడ్డిని తన దేశ పర్యటన అనుభవముల వివరింప గోరుట్‌..........౨౦౦౦00000000000000వరటరవరటమవలలంంంంం 130 తృతీయ కిరణము : శేషారెడ్డి తన పర్యటనానుభవముల వివరించుట. 131 భరతమాత వైభవము...............౨౨౨౨౦౦౦౨౨౦లంయవలతరతమంటలలలలల 231 శ్రీకాళహస్తి... కేప్రడ తిరుపతి.............ంంంంంంంంంంలుంంవవరవంలలలలారం వంచన 136 శ్రీరంగపట్టణము .........౨౨౨౦౦ంలంలతతలరలలటుల లల 137 మధుర... యయయుటంలంయులతలరలలతత పరల 139

ఏం06/11| ఉదకముండలము ...౨౨౨౦౦౦౦4226200200ఏ బటట వవచవద నవనవ నవవ ంవవవనవనవవటంవకివటంవంటరం తవం. 1339 మైసూరు .ంలంలంలంరతరతరతలవదలరతలల్యులంలమయలు లు గ40 పండరీపురము .........౦44065000000000000000 వచనద వవదతలల వచచంద లలల. గతీ] ఎల్లోరా, అజంత్త ఎలిఫెంట...౦ంటటలవరటవంవతతవతతతంం ల గేడ2 బాంబాయి నగరము ........౨౦440400000టంంచ దద నవక లచ వటలచవవవచటతతవటటలవటలటంలల కేజీ హమాలయము .....౨౨౨౨౦౦లంలయదరచలలంచతలలలలల లలత 1డీ6 నదీజననము - గమనము ..........౨౦౦౦యయలలల 1టీ8 గంగానది క (౯ గయ క్షేత్రము లలల 150 వారణాసి లలల చలవ 151 సాక్షి గోపాలక్షేత్రము .........లలలలలలటలయటటటు 152 పూరీ జగన్నాథ క్షేత్రము... 153 కోణార్క మందిరము... 153 శ్రీశైల క్షేత్రము బచచవదచదడదరదచదరరదరవరదవదతిరవ రవం ంద వరం వంలంరరరరరంచంచంవటంం వమ. కేవ్స్‌ర్ర్‌ చతుర్ధ కిరణము :

శాలమాంబ పరితాపము చదచచవందదరచచదల త రచచంకర9ద వచం రచించ వతు. కేట్‌ 7 బుతువర్ణనము వరదల వరత వచవందవందం రరర వచచడ. గేట్రిట్రి వసంత బుతువు | శిశిర బుతు .....౨౦౦౦౦౦౦౦౦రరరరతచదదరరలరత తరం లంలావమ లము. గెద్టిద్ధా

గడవు సమీపించు కొలది శాలమాంబ భయోత్పాదనమున పార్వతి నారాధించుట ....44424404404000ట020020ర3రరరవరరల వలలను. గద్చెద్ది

వంచమ తిరణము : వార్తాహరుని ఆగమనము.......౨౨౮౦౨4౨౭౦౮ల౦౦000లం తుల లాటంంంులి 172 వార్తాహరుడు శాలమాంబకు రెడ్డిగారి సందేశము దెలుపుట............ 173 కాలాంతకుని పరాక్రమము - శాలమాంబ దూత నోదార్చుట............ 174 షష్ట కిరణము :

సైన్య సమేతుడైన రెడ్డి పునరాగమము ...20..00440౦00ల చటుల లంట శ744 చెంచు నాయకుడు శత్రువుల నదిలించుటు............౨౨౦౦ల౭౦౦ల౭౦ ల కే/ర్ర్‌ సాంబశివుడు శేషారెడ్డికి ధైర్యమొసగి నిజవాసమేగుటి ...... ౨ 176

ఎం60౫ రెడ్డి దంపతులు పరస్పరము వియోగానుభూతి దెలుపుకొనుట ........ 176 చతుర్ధ వింబము

ప్రధమ కిరణము శేషారెడ్డి అన్ని రంగముల నున్నతి సాధించుట ..................ంయంంయలల 180 ఆచార్యోపదేశము..... లం లంత పంద. 182 రంగనాధుని నిర్యాణము... ... లం. వంంంలల పము టం. 185

ద్వితీయ కిరణము : శేషారెడ్డి మానసాందోళనను సిద్దుడు పరామర్శించుట........... ........... 186 సిద్ధుడు శేషారెడ్డిని ఊరడించుట ..... లలల ల 197

తృతీయ కిరణము ' సందేహ సమాధానములు - సంసార మహిమ.......... ఎలు. 201 చితికిన సంసారము క 4! వితండ వాదము... 203 స్రీ సమాజసము................. పర రచ చన రర రద వవ వంరరరజచదవకర0జ2 220000 వ2వ0000000000మ000404404 209 హత్యల పూర్వాపరములు........యయయు 209 సమస్యా వలయము... ఎ రరరచచ లల ళళ రర వందవ లల డవఏ వల ంవర రవం చ వళరి వర వవవం వటం 210 అస్పృశ్య విధానము ................... రవ చచలచ చవర వవట వచం వత రరర వంచ ంరంచలంంలంకలం00ం0002024. 22.1 కులమత జాతి విచారణ న | మళతశాఖల స్వరూపము... లలల 26 ఆచార సంప్రదాయములు ........యయయయయయలటుటలలల 216 చెడుగుల ప్రాబల్యము.......యలలయలలలలటలతలల 217 పునర్జన్మ. ంలలతటుముటుటటటటల 28 సజ్జన బాధల కారణము........ంంలలంయయులలలలల. 2కి అపవాద విచారణ... యయలటలలలల 220 జంతుబలి విచారకంఏ.ంంంలలంవమలం. 220 థాద్ద స్వరూపము... లయతలతవలతపవరరరరమలవలుమలుు. 222 అరిషడ్వర్గమనదగునా? .........౨౨౨౦0లంంయమటంతంలువు ఆలయం. 220 జనన మరణ కారణములు ........౦౦౦౦౦౦ంలంలలలలలయములు.. 2ైలైక దైవ రక్షణ నిజమా? .....౨౦౦౦౦౦౦౦౦౦ంలలపంరలమమలలలలలలలల 227 బహుదేవతా రహస్యము ..౨౨౨౦౦౦౦౦౦౭౭2002ట02000వవచరద నవనవ. 227 ఆత్మ స్వరూపము .....౨౨౨౦౦౦౦౦౦౦౦౦౦0లంలలటందవద వచచన వవరటరటురలలవంలలలంం 2209 ధర్మకర్తవ్య సంఘర్షణ ౨౦ ంలంంలంలవంతంలలమలలలులలు. 230

గ మాయా స్వరూపము ....౨ ౨ లలల లం ్‌। గురు స్వరూపము టు. లలల లంటి ల 234ీ మోక్ష మార్గము. లు టట 23కి చతుర్ధ కిరణము : కర్తవ్య ప్రబోధము ............ి కరంటు ఉల అమ లల ఆల ఎం 238 శేషారెడ్డి గారి దృఢసంకల్పము ............. కరవులు ౨ లైటర్‌ పంచమ బింబము ప్రధమ కిరణము * ప్రజోపయోగ కార్యకల్చ్పనము ...........ి ౩. విద్యాలయము యయ వలల ల 250 వైద్యశాల చ చనద చరచర టతం పంల టి 260 పశు వైద్యశాల .. ల రరర మందంరంుల పం ల 251 కళ్యాణ మంటపము బర రరనలుద పరద వటం అంతరం లలు టి 252 మందిర నిర్మాణము చరచర కకటంలలంలంము లలల 252 రైలు స్టేషను విస్తరణ ............ నరనరం రర రట ముం 253 రహదారుల నిర్మాణము న౦ రం రదర0చకంంం రంకు అలల. 2ర్‌టీ శిథిల మందిరముల పునరుద్ధరణ - గోర్డగ్పట్ట శివాలయము...... _ 254 పల్లె ప్రజల వనరుల ప్రోత్సాహము. 2 0బంలుంలంంల అయయలు 4 25్‌4ీ ముచ్చట్టీశ్వర మందిరము” లి లైర్‌ర్‌ సిద్ధేశ్వరాలయము పరత రంత వతం వరదల. 22ర్‌ట బహుళార్థ కార్యకల్పనము ................... రరరంలంలలటలలల లల. 256 ద్వితీయ శీరణము : సంజీవరెడ్డి పరమపదించుట .............. యి అరం. 2ద్ర్‌ప్ర శేషారెడ్డి నిర్యాణము... అం ల లలి లై62 జినమాూనన వ్యధా ప్రభంజనము..య అ 262 తృతీయ కిరణము : నంతాపనభ - సీద్దుని సందేశోపదేశములు ....... ఉల 263 మునిగణము నారదునకు కృతజ్ఞతాంజలి సమర్పించుట అలంటి. బై ఫలశ్రుతి ం ॥ ల ౧ మంగళము లు అరంచలల కవలల 4 272

దైవస్తుతి

ఉం. శ్రీ గణనాయకా! సకల సిద్ధి వినాయక లోకరంజకా!

నీ గుణమెన్నగా దరమె! నిర్మల మానసరాజ్యమేలుచున్‌

నా గురువై మహోన్నత సనాతన ధర్మవికాస దైవమై

వాగనుశాసనుండవయి వైనముగా నడిపించు కావ్యమున్‌. నే శా _భావోద్యాన మనోజ్ఞ కావ్యతరువుల్‌ వాక్చిత్ర పక్షీంద్రముల్‌

జీవాత్మా పరమాత్మ తత్త ఫలముల్‌ శ్రేయః ప్రసూనంబులున్‌

సేవాగంధము రాగశీల ల తలున్‌ స్వీయానుభూతంబుగన్‌

దేవీ! వాణి! వసింప రాగదవె సంతృప్తిన్‌ మదీయాత్మలో ఖా శా అమ్మా! పార్వతి నిన్ను నమ్మితి, మదీయా వేదనల్‌ గాంచవే

మమ్మా! భక్తజనాళికీ యిడుము లేమమ్మా! పరాకేలనీ

కమ్మా! శంకర లీలలన్‌ దెలుప సత్యజ్యోతి వెల్లింపగా

సమ్మోదంబుగ రాగదమ్మ కవితాశక్తి స్వరూపంబుతోన్‌. 3 మ. _ ధరణీ భోగ విలాస లాలసమతిన్‌ తాపంబు నేనొల్ల, నా

పరమాత్మన్‌ గన, నాదు భుక్తికిని, యెవ్వంగేని కుద్బాధళో

దరి జేరన్‌, ప్రియ మారపెట్టదగు మాత్రం విచ్చినస్‌ జాలు, నా

చిర కృత్యంబుల కొంతిరేఖవ న. '

యి నష్ట పగల +

ఉ. అన్ని జగాల న్సీ ఓట శీతయిు।

పన్నగ శ్చ పర యేమని విన్నవింత్ర

జ నా హృదయ పద)ష న్న నో

ఎన్న సుదారుశిల పరిపక్వ పట్టక సౌ లొనర్హు, జ్ఞాన సం చం. క్రలయ్బ ష్‌ పటుత్వ కవిత్వ సిద్ది "

బలిపశువయి ల ంపదకయె్య్యె, భర్మమే

మలిన ౧ మీ దైవగురు బాంధవభక్తి న౩ంచిపోయ?, న

ఇణంబులన్సి మ

పలుక్రుల మేళవింపు భం ష్రము గాౌవె! త్వదీయలీల నా

న్స్‌ వి ఇష్టదైవ ప్రార్ధన శ్వాస ఘనపీర్ర విశ్వేశ; నిను నిల్చి చెలగి శృంగారింతు చిత్తమలరి;

2 కేషనఖ [్రఖంధకావ్వ్యము తప్తాశుధార పొదాభిషేకము జేసి తన్మయానండ వస్త్రంబు గట్ట, ఆత్మ వెబ్లించి, యహంకృతి నొరకే ళము దున్మి కాన్క వైరాగ్యభూతి, త్యాగతిలకబిందు, ధ్యానగంధ మమర్చి, 'డ్రేమానురాగ నైవేద్యమొసగి, తేగీ. అతుల ధర్మారిషడ్వర్గ హారతులిడి హృదయ పద్మంబు నర్చించి ముదము మీర, భక్తిశ్రద్ధల సొలభ్య వస్తువులను నిత్య పూజల సల్పుదు నేర్చుకొలది. 7 స్ప విశ్వాంతరాళస్థ వివిధ విచిత్రాల విస్మయాద్భుత సృష్టి విదితమగునె! సకల చరాచర సార్ధక తత్త్వంబు బుధ జనాగ్రణికైన బోధపడువె! శ్రేష్ట మానవజాతి చిత్తప్రవృత్తుల భిన్న మార్గంబుల నెన్ననగునె! అండపిండాకృతి కాధార మూలమౌ దేదీష్యశక్తిని దెలియనగునె! తేగ. యేల సృజియించినాడవీ లిలలన్ని తెలిసి తెలియని నా కర్మ ఫలితమేమొ! యేమి కానున్నదో శుభకామితంబు నిన్నె నమ్మితి నిరతంబు నీలకంఠ! 8 సీ, నిగమ వేద్యంబులౌ నీ దివ్యగాధలు విపులంబుగా దెల్పు విజ్ఞులెవరు! సచ్చిదానందంబు సర్వజగాలీవె యేరూపమందు నిన్నెన్నగలను! జన్మజన్మాంతర సంచిత కృతకర్మ ఫలితంబు లెరుగంగ వలను పడునె! నీ శక్తిలీలల నిశ్చితంబుగ దెల్బ నేనెంతవాడను నీలకంఠ!

వ్రఖభమ బింబము కల! తేగి తోకరళ్యాలణు కోవ్ధుంబు నీకొానంగ

బ్రాయబూనితి నేనేమి వ్రాయగలను

గురువు దైవంబు నినె నా పరువు నిలువ

పతితపావన నేను నీ పరికరమును. రి

గురుస్మరణ

మ. _ అవనిన్‌ మానవజన్మ దుర్లభము. పుణ్యప్రాస్తమున్‌ గల్గెనో

భవితవ్యంబగు విద్యలన్‌ బడయ సౌభాగ్యంబు, పాండిత్య వై

భవమున్‌ బొంద శుభప్రదంబు, కవితన్‌ భాసిల్ల ధన్యంయబు, నే

కవితాలోక విహార సత్కవులకున్‌ గైమోడ్చు లర్చించెదన్‌. 10 మ... గురు వాత్సల్య విహీన మానసుడనై కుందన్‌, మహేశుండు నా

చిర సంకల్పము దీర్చ మూలగురువై చేకూర్చి సాజన్య స

ద్గురు సందోహము వేనవేలు, బుధవాక్కుల్‌, గ్రంధరాజమ్ములున్‌

వరకళ్యాణ చరాచర ప్రకృతి సర్వస్వం బదృష్టంబుగన్‌. 11

గీతగర్భ చంపకము

ను భణ సకల చరాచర ప్రకృతి సర్వజనాళికి పంతులమ్మ యౌ

వికలమనంబునన్నమర (పేమ పయోనిధి ఆత్మ దృష్టి చే

ముకుళిత నేత్రమున్‌ దెరచు ముక్తి విధాయక దేవి గొల్వ స

ప్రకటిత బుద్ధి నే నమిత భక్తి నమ స్ఫ్సుమ హారమిత్తు గా 12 మ. యతియున్‌ ప్రాసగణంబు వ్యాకరణ సమ్యక్సూత్ర సిద్ధాంతముల్‌

(శ్రుతి విజ్ఞాన విభూతి, దివ్యగురు శుక్రూషాంకి తానంద మ

చ్యుత కావ్యాధ్యయనంబు నేరనుగదా! సుశ్లోక కావ్యంబు నవ్రా

సి తరింపన్‌ దగు పూర్వ పుణ్యఫల నిక్షిప్తంబు లెట్టున్నవో 13 మ, వతముల్‌ పూజలు జ్ఞాన యజ్ఞములు దైవధ్యాన సంస్కారముల్‌,

యతికృత్యంబుల నేరనైతి, క్రిదశల్‌ వ్యర్థంబుగా దాటె, స

ద్గతి నాశించి శరణ్యమంటి చరమాంకంబందు సర్వేశునిన్‌

గత జన్మాఘము బాప వ్రాయుదు నుశిక్షా దక్ష సద్ధంధమున్‌ 114 శా ఏ రూపంబున వత్తువో! గురుని నిన్నే రీతి గుర్తింతు, ని

న్నారాధించని రోజు లేదు సతతం బావేదనే దక్కె,నా

శ శేవషవభ వ్రబంధకావ్యము 'ప్రారబ్ధంబు శమించుటెన్నడొ? భవత్పాదంబులన్‌ బట్టితిన్‌ రారా! దీనశరణ్య! సాంబశివ! నన్రక్షింపశీఘ్రంబుగన్‌ 15 జే.గ. రాగపూరిత కవితా సుయోగ భోగ మందజేయగ విమల సానందమతిని సాహితీ రసావిష్కార సత్కవీంద్ర సాధుజన పాదపద్మముల్‌ సన్నుతింతు 16 మ. _ చెడు నూహింప వచింపజేయ విబుధాక్షేపార్హమౌ, భూమినే చెడుగున్‌ చేయని వాడెవండు? హృదయ క్షేత్రంబు శోధింపగా తడబాటేల వహింతురో! కుకవి నిన్హల్‌ జేయు సిద్ధాంతముల్‌ పిడివాదంబుల నొల్ల, కావ్య సుగుణా విర్భూతి గ్రాహ్యంబగున్‌ 17 తే.గీ... చెడుగును దలంచ వాకొంట చేయుటఘము కుకువి నిందల జేయ సంకోచపడ్తుచు నించుకైనను మంచి లభింప, దాని దృప్తిగా స్వీకరించడే! ధీవరుండు 18 ప్రబంధ కావ్యానుశీలనము సీ, నన్నయాంక తలమ్మునన్‌ గృతికన్యలే బుగ్గలూర దొలుత నుగ్గుద్రాగి; శుకపికాలాప విశుద్ధ సుధాంబుధి - తిక్కనార్యు పలుకు తీపినంది; యెట్టనార్యౌచిత్య మింవుగా గ్రహియించి నాచన సోము విన్యాసమంది; శ్రీనాథుకడ నూత్త శృంగారములనంది పోతనామాత్య సద్బ్పోధలంది తే.గీ. భువనవిజయ నవోఢగా (పోదిగాంచి పరవసించిన ప్రొఢ ప్రబంధ సాధ్వి ధర్మమార్గ ప్రబోధనా తత్త్యమరయ నాళ నర్థించె “నారాయణా”శయంబు 19 సీ, సరన భావము గూర్చు సరితూకమున బేర్చు పసిడ్తి శబ్బార్థముల్‌ పరిఢవిల్ల,

వ్రభమ బింబము వ్‌ రత్నాకరోదర రమణీయ మణిరుచి పాలించి గంభీర భావమలర, ప్రత్యంగ సౌష్టవ ప్రణయినీ శృంగార గరిమ గూర్చెడి యలంకారమనగ; నిఖిల మోహన మోహినీ హస్త విన్యస్త సుధనుతార్చు రసంబు చాక్కుగూర్చ; తే.గీ. లల్తిత లావణ్య సౌజన్య జలతరంగ శబ్ద సౌందర్యముల మించు శ్రైలితనర; శిల్ప కల్పనానల్ప్బ ప్రసిద్ధ "కవిత వందనీయంబుగా కవి వ్రాయవలయు 20 అ.వె. సుగుణమొకటి యున్న శుద్ధ యశంబుల సత్కరింపబడును నకలవిధుల! సత్త్వ శీలశక్తి సొందర్యములు గల్ల ముజ్జగంబు భక్తి మోకరిలదె! 21 కం. అందంబగు భావంబుల సుందరముగ కవిత నల్ల సుళ్లోక కథన్‌ డెందంబులు పులకింపగ వందనములు వారికిడరె! వందల కొలదిన్‌! 22 తే.గీ. గతుల నాయ్యారముల జూపు యతుల నిలిపి, క్రమ వికాసంబు విరబూయ ప్రాసలునిచి, గుణము లక్షింపగల సాధుగణములుంచి, కవిత లల్లంగ రవికల్పకవి యతండె 23 వంశపరిచయము ఆ.వె. నా పితామహుండు నైష్టకాద్యుడపర శంకరావతారు “డంకిరెడ్డి” మ గనకోళ్ల గోత్ర మాన్య కుటుంబస్థ తాటిమాను ఎం౧క త్కజుండు లశ ఆ.వె. విద్య నేర్వదలచి వినయాన దరిజేర, నన్న మిడిచు వాని కాశదీర్చి

ళ్‌ శేవషవభ వబంధవావ్వము కవిగురుండుగ కలికాల కర్షుడనగ నమరయశములందె విమలచరిత 25 మ. సిరికిన్‌ వాణికి ముద్దుబిడ్డ డుభయతశ్రీ దానకీలుండు, తా మురిసెన్‌ 'గొల్చుచు “నంకిరెడ్డి” యిలవేల్పున్‌ నాగలింగేశునిన్‌, పుర శోభాద్రిగ మత్పితామహుడు, సంపూజ్యుండు భాసిల్లెని ద్ధరణిన్‌ దివ్య పినాకినీ నదికి చెంతన్‌ చిన్న దండ్లూరునన్‌ 26 వ్‌ దాన వ్రతంబున తర్పణం బిడె నాస్తి తనకింత నిలుపంగ దలపలేదు; పరుల సౌఖ్యంబుల పరమ సంతోషియై ఈన బాధలించుక దలపలేదు. ఇఐశ్వర్యముడిగియు విశ్వ విజేతగా చెలువొందెి దుఃఖంబు జెందటేదు; నమ్మి చెడియుగూడ నగుమోముతో బ్రీతి నలరారె నిందల సలుపలేదు. తేగ.. ఆస్తి లేకున్న జాలు మాయయ్య వాక్కు సకల వేద పురాణాల సారభరణి పూజనీయ పుల్లారెడ్డి పుత్రునైతి నెన్ని జన్మలకీ పితృబుణము దీర్తు. 27 తే.గీ. కష్టమెంతేని సుంతైన కలతపడక నిత్య సేవల భక్తిని నెనరుజూపి తాను తినకుండ పెట్టు నా తల్లి “నాగ మాంబ”కు సరివారు కలరె! యమ్మలందు. 28 తే.గీ. పరహితంబున కుచిత సేవావ్రతంబు నిత్యకృత్యంబుగా నెంచు నిర్మలుండు నాదు పినతండ్రి “మునిరెడ్డి” నైష్టికుండు మానవాకృతినాందిన మాధవుండు. 29 సీ, చదువు లేకున్నను సాహితీ రసికత సంతరించుకొనిన సాధ్వియామె; సిరిసంపదలు లేని పరివారమందున

వ్రభమ బింబము 7 సంకోచమెరుగని సాధ్వియామె; దైవభక్తిని భర్మసేవల ్రీతితో సతతంబు సలిపెడి సాధ్వియామె, పుత్ర పంచక మేక పుత్రికాభరముల శాంతంబుగా మోయు సాధ్వి యామె. తే.గీ. అట్టి సాధ్యీమణ్‌ హృదయంబు నేలు భాగ్యమబ్చ్బెను నా పుణ్య ఫలమనంగ నన్నికార్యంబులందు నర్ధాంగి “లక్ష్మి” జీవితంబున దివ్యనంజీవి నాకు. 30 స్వకీయము మ. హలమున్‌ బట్టి పాలంబు దున్నితిని బాల్యంబందు, భార్యాసుతా. ద్యలఘూద్యోగభరంబు, నధ్యయనమందాసక్తి ప్రాయంబునన్‌ కలమున్‌ బట్టితి ప్రాఢ కావ్యరచనా కార్యంబుకై పాండితీ బలసంపన్నుడగాను, మందుడ, జరావస్థా ప్రవేశంబునన్‌ 31 స్స నా పితామహుని వినయ వివేకంబుల విద్వత్కుసుమ శోభ విరియబూయ, నా తండ్రి దానంబు చేతోభిరామంబు త్యాగానురక్తి నన్నంటియుండ; నా తల్లి సహన సన్మాన్యసేవల దివ్య తేజోవిలానంబు దీప్తినంద; నా పినతండ్రి హృన్మందిరంబున మాన్య వైరాగ్య ఫలములు పండియుండ ఆ.వె. వారి శక్తులన్ని వారసత్వంబుగా పుణికి పుచ్చుకొనెడి పుణ్యమబ్చె వారి దీవెనలకు వందన మర్చింతు, సాహితీ సుధాప్రసాదమొసగ 32 మ తల్లి స్టండ్రిని మత్సితితామహుని, నా దైవంబు గౌరీశునిన్‌ ఉల్లంబందున నిల్పితిన్‌, ప్రియ సతీ వ్యూహార్థముల్‌ మిత్ర పా త్రోల్లాసంబులు ప్రోత్సహింప, మది నే నుత్సాహినై వ్రాయుదున్‌ ముల్గోకంబుల శ్రేయమిచ్చు చరితల్‌ పూజ్యాభిరామంబుగన్‌. 33

జ శేషవభ ప్రబంధకావ్వము ఉ మట్టిని స్వర్ణరూపమున మార్చు కృషీవల గెడ్డిజాతిలో బుట్టినవాడ, జ్ఞానమణి భూష మహాత్ముల దివ్యబోధలన్‌ పట్టున బూనినాడ, కవిపండిత మైత్రిని కావ్యసృష్టి చే పట్టినవాడ, శంకర కృపారసపాన నిమగ్న చిత్తుడన్‌ ప్రశ తే.గీ _ దైవతృప్తికి జనగణ తారకముగ హలము కలము చేపట్టి మహాశయమున నుభయ రంగాల శ్రమియించి శుభఫలాల పంట పండించి పరులకు పంచువాడ. 35 కం. భావావేశ వశంబున గావించితి కావ్యరచన కవితా జగతిన్‌ చీవాట్లో చప్పట్లో- యేవి లభించునా యెరుంగ నీశాశయమున్‌. 36 మ. _ దొసగుల్‌ దార్లెనా నా ప్రయత్నము మహా దుస్సాహసంబేమొ, యిం దసమాన (ప్రతిభా నిరూఢి కవులాద్యంతంబు శోధించి, నీ రసమున్‌ (ద్రోసి సులక్షణంబుల గుణ ప్రాబల్య సుశ్లోక కా వ్యసుధాస్వాదనమంది పుత్రునిగ నన్ఫావించి దీవింపరే! 97 తేగీ. తప్పులొప్పు లెరుంగక దారి గనని మందబుద్ధిని మానసానందమునకు ధర్మకావ్యంబు వ్రాసితి దైవికముగ వందనములు సుధవరులందరికిని 3ళి కం. _ శంకరుడే గురువై నా సంకటముల బాప నెంచి సరసకు జేర్చెన్‌ పాంకంబగు కావ్యంబుల శంకాతంకంబు లేక సాగింతునికన్‌ 39 గీతమాలిక నిత్య జీవన సంగ్రామ నత్యమార్గ భౌతికా భౌతికానందభూతి నిధిని సొర నిస్సార భరిత సంసార సాగ రద్వయాధార కర్మ నిర్ధారణంబు

వ్రథమ బింబము గ కార్యకారణ సంబంధ కాల నియమ జన్మమరణ క్రియాచత్ర సంకులంబు భోగభాగ్యాధికార సనంయోగలబ్ధ వాసనాచపలాఘ వారాశిఫలము,

ఇహపరాధార వర పురాణేతిహాస

పుణ్యపురుషార్థ మార్గ ప్రబోధసరళి,

మునిగణారాధ నాత్మప్రమోద పూర్ణ

ముక్తి సామ్రాజ్య శోభిత మౌక్తికంబు వేదపారాయణోంకార నాదమోద సార సాగరానంద ప్రసాద గరిమ శాస్త్ర సమ్మత సత్పధ సంస్కృతి శ్ర వంతి యవిరళ యాత్రా ప్రవాహ శోభ;

జపతప ధ్యానయోగ విస్తార నిత్య

కృత్య సంప్రదాయ రహస్య కింవదంతి,

ఉపనిషద్దాన మూలతత్వోపదేశ

మాత్మ పరమాత్మ యోగ సత్యప్రదీప్తి, భావ గంభీరముద్ర సోపానసుంద రాకృత కవన సౌధ శిల్పాతశయము, సంస్కృతాంధ్రమహాకవి సార్వభౌమ రమ్య కవితా చమత్కార రత్నరాశి;

కవి కులాగ్రజ లేఖినీ కమ నమ

హృదయ రసవాహినీ సుప్రహేళికముల,

వివిధ చిత్రవిచిత్ర కవిత్వగాత్ర

శీలశక్తి సౌందర్య ప్రసిద్ధ నిధుల; అవి యివి యననేల సనాతనార్య కవిగ సకల సద్గుణ సంపన్న సత్యరత్న ఖని యన ప్రబంధ కావ్యప్రకాశయోగ్య పూతచిరితంబు వ్రాయ నే బూనినాడ నం

శేషనవభ (వ్రబంధవోవ్యము లాలా క రాం ఊఉ. శ్రీయుత చంద్రశేఖర విశిష్ట వరమ్మున బుట్టినాడ, స్వా ధ్యాయ మహావనాంతర విహారము సల్పిన “తాటిమాను నా రాయణరెడ్డి” నేను, కవిరాజుల కైవడి కైతసేతు, పా రాయణ యోగ్యమౌ హరిహరాత్మక భక్తిరస ప్రబంధమున్‌ శే చం విలస్‌త శబ్ద భావముల విజ్ఞ మనోజ్ఞ వినూత్న రీతులన్‌ కలకల నాదమోదముల కౌముది జిందగ పల్కు పల్య్కునన్‌ పులకిత కావ్యరాజ రసపుంజమనంగ ననేక ధర్మముల్‌ లలిత షదాల 'వ్రాయుదు నలంకృతి జేయ కళాసరస్వతిన్‌ 42 తే.గీ, వాగ్విహార విలాన సుభాషిణీ వ తంస కలహంస నా కవితాకుమారి 'ప్రణవనాద ప్రమోద సౌభాగ్యరాశి పంచిపెట్టను తత్ళల ప్రొప్తిగనుడి ప! ద్విధైక రూపొర్ధ తైలబంధము ఓం ధనథ రానయో నరా కనియమారి మయనిక మానముసరుహరుసమునమా మికేశవాాభవా! రొ వాాభవాశ్యశ్రేమి గానివికనుభాతియతిభానుకవినిగా 44 కవిరాజ విరాజితము హరిహర మానస హర్ష విలాస మహామహిమాన్విత గొధ సుధా భరిత సుమంగళ భావ రస ప్రతిభాయుత ఎలి ప్రబంధము సుం దరముగ వ్రాయుదు ధర్మములన్‌ వసుధన్‌ కవిరాజ విరాజితుడన్‌ చిర నుతళర్తుల స్పీగ్ణయశంబుల శిష్ట సుఖంబుల బొందునటుల్‌ డేర్‌

ప్రథమ బింబము 11 షస్ట్యంతములు వ రా

కం. శ్రీమత్పర్వచరాచర /. స త !

ధామీకృత లోక కాల తత్వద్వయ స |

ప్రామాణ్య సృజన చణకా శ్రీ నాగలింగేశ్వర స్వామి

ళీ మానసమేలు నాగలింగేశునకున్‌. జీర కం కాలానంగమదోన్మ

త్తాలాపార్భాట రూప హర సంకల్ప

శ్ష్యేలాహేలామయునకు

రీలాగుణమణికి నాగలింగేశునకున్‌. 47 కం. రంగస్థలి పాత్రద్వయ

సాంగోపాంగాహ వాత్త శౌరి స్వభు ధీ

భంగాశయ కారణ స

ల్లింగోద్భవ రూప నాగలింగేశునరున్‌. తరి కం. అంగాంగ భూతిలేపన

శృంగ్లారిత సర్వదేహ సిద్ధమహాత్వి

డ్రంగ ద్గారీ గంగా

లింగన సంతృప్త నాగలింగేశునకున్‌. 48 కం. ఆప్రజన మౌనిగణ సం

దీస్తా త్మాయత్త భక్తి దీపజ్వాలా

తృప్త మనః పద్మునకున్‌

లిప్త ప్రత్యక్ష నాగలింగేశునకున్‌. 50 కం. “ేషప్రభ” సత్కావ్యవి

శేషాశేష ప్రహర్ష సేవధిలాభా

భూషిత జయగౌరీ సం

శ్లేషాంచిత రూప నాగళలింగేశునకున్‌. ర్‌1

12 శకేవవభ వ్రబంధకావ్వ్యము . ప్రథమ బింబము ప్రథమ కిరణము : . శా శ్రీ మాయా మహిమా విశేషముల వర్ణింపన్‌ దరంబౌనె! క - . ర్మామోఘ ప్రకట ప్రభావముల శక్యంబే నిరోధింప? భూ | ధామ ప్రాభవ నైజ కర్మఫల భోక్త వ్యార్థమై దైవముల్‌ | ...... భూమిన్‌ బుట్టు గళుల్‌ విచిత్రములు సమ్మోదాశయాశ్చర్యముల్‌. 1 ఉం. శ్రీ శివరాత్రి పుణ్యదిన సిద్ధి ఫలంబులనందు కాంక్షతో , కొనిని జేరి మానస వికాసములన్‌ గన దేవతార్చకుల్‌ దేశిక వర్యులున్‌ మునులు తీర్థ నిమజ్జన భక్తచిత్తులై | “.... యాళలడంచి జీవపరమాత్మల గూర్చి భజించు చుండగన్‌. 2 *1| . ఆ.వె. భక్తులు గుమిగూడి పరిపరి విధముల . 1 ...... నిహపరంబు భక్త హృదయకాంతి . వ 1] పాప పుణ్య కర్మ భక్తి వైరాగ్యాల || . ముచ్చటించుచుండె మోదమలర. - గా | బు కం. అంతట నారదమునిరా . మంతనముల మాని మునులు మౌనరిబుగ తా మ. మెంతయు భక్తిని మైక్కుచు | - " వింతగు విషయముల దెల్బ వేడిరి సక్తిన్‌. ం వ , జ. ఈ దిన పుణ్య జాగరణమే విధి సల్పగనౌను? నారదా! - కాదన నేరకయ్య, శుభకామిత సిద్ధికి వేదమార్గముల్‌ "| య... సాదర భావముంచి శివశక్తిని ముక్తి నెరుంగు గౌధలన్‌ | | మోదము గూర్చ దెల్ప్బుమయ, పూతచరిత్రుడ! మౌనిపుంగవా! |

వ్రథమ బింబము శప” ఆ.వె. ఏ తగులము లేక ప్రీతిగా శివరాత్రి జాగరణము సలుపు జనులకల్ల జన్మసార్ధకంబు సకలార్థ సంసిద్ది సులభ సాధ్యమనిరి సూరివరులు 6 కం, శివరాత్రి మహత్వంబులు శివభక్తుల దర్శనములు శివరూపములున్‌ శివకార్యంబులు వేడ్కలు వివరింపుము వీనినెల్ల వేదోక్తముగన్‌. 7 ఆ.వె కలియుగంబునందు కర్మవీరుని జెందు వింతగాధ యొకటి సంతసముగ, భక్తి శక్తి మిళిత భవ్య చారిత్య్యంబు వినిచి ముక్తి గూర్చు విమలచరిత! 8 కం. మునివరులందరు చెంతనె వినయంబుగ గోరినంత ప్రియమారంగన్‌ మనమున పొంగుచు నారదు డనురాగము మీర జెప్పె హరమహిమంబుల్‌. 9 శివరాత్రి మాహాత్మ్యము ఊఉ. ఓ మునిమిత్రులార! పరమోన్నత భక్తవతంసులార! నే నేమని దెల్బ బూనుదు మహేశుని పుణ్య విచిత్ర గౌధలన్‌, కామితమిచ్చు, భక్తుల కకారణ మృత్యుభయంబు ద్‌ర్చుని త్యామల ముక్తి గూర్చు, భవునాశ్రయ మబ్బిన సర్వమబ్బెడిన్‌ శా కావింపన్‌ శివస్మృతిన్‌ సతము శ్రీకంరానుకంపానిధిన్‌ యావత్కింకరమూక పంగు బధిరాంధన్వస్థ మూర్చార్తులున్‌ భూవాగ్భావనశ్రవ్య దృక్సృథత ధీమోదప్రభల్‌ గాంచరే! భావాతీత మహేశు లీలలను సంభావింపగా సాధ్యమే! 11 సీ పగవాని చేతిలో సిగ జిక్కి యున్నను పరమేశు ధ్యానింప బైటబడును; బహుళ రోగంబుల పాపపర్వతములు భవునాశ్రయింపంగ బ్రద్హంగును,

14 శేషవ్రభ వ్రబంధకొవ్యము వారకాంతాసుఖ వ్యసనలోలుండైన శివ జపంబున ముక్తిజెంద గలుగు; గురుతర బాధల ఘోరాంధకారంబు శివ శివ యనగానె చెదరిపోవు, తే.గీ. ప్రీతి శివరాత్రి దినము పునీత కధల శాంత చిత్తంబుతో విని జాగరణము చేయగా జాలు చేకూరు సిద్ధులెల్ల. కాని పనులేవి లేవు శ్రీకంరు గొలువ. ల! ఆ.వె... భక్తి దాన మడిగి భక్తదాసుండైన భవుని మించు దైవమెవడు గలడు; శిరము వంచవలయు శివభక్తుడెదురైన కాలచక్రమైన కాలుడైన 13 ఆ.వె. చీదరించేనేని శివభక్తునెవడైన జీవితంబు నీరసించిపోదె! శివ విరోధి తుచ్భ భవసాగరంబున మురికి పురుగు పగిది మురుగవలయు 14 ఆ.వె. భక్తుల కెవడైన భంగపాటొనరింప -_ రుద్రుకోపమునకు నిద్రలేదు ఉగ్రునెదిరి నిల్వనోపగా లోకాల శక్తి యేరైైన సాధ్యమగునె! 15 అమె... శివుని రూపమెన్న చిత్రంబుగా దోచు వేదవిదులకైన విదితమగునె! వింత వేషధారి వెజ్టీగా గన్చట్టు * నంతరార్థ మెరుగ నాత్మ వెలుగు! 16 ఉ._ ఎన్నికగన్న భక్తుల కభీష్టము దీర్ను సుయోగ మబ్బగా చెన్నుగ విన్నవింతు, వరశేషు పవిత్ర చరిత్ర, జ్ఞాన సం పన్న విధాత శ్రీమతికి వాణి! ట్రీతిగ దెల్పుచుండగా మున్నాక మారు భాగ్యవశమున్స్‌ వినగల్గితి సారకంబుగన్‌, 17

వ్రభను బింబము కేక్‌ కం. చెప్పిన విన్నను మోక్షము తప్పదు శుభదమ్ము శివకధామధుసారం బాప్పిదముగ నందించెద నప్పా! తరియింప మీర లతులిత భక్తిన్‌ 18 ద్వితీయ కిరణము బేతంచెర్ల నగర వర్ణన ఉ.. శ్రీ నిలయంబుగా తెలుగుసీమ సనాతన ధర్మ వృత్తులన్‌, దీనజనాళి సేవల, సుధీవరపోషణ, దైవపూజలన్‌ మౌనుల యజ్ఞయాగముల, మానవతీకుల గౌరవాల, దే శానికి వన్నెగూర్చి సుఖశాంతుల వెల్లె శివాజ్ఞ మేరకునా యా ఆ.వె దేశమంత శివుని దేవాలయంబుల నిండియుండి భక్తి నిగ్గుదీరె శివ శవ యనకుండ చిన్న పాపలు గూడ న భోజనాదులేవి ముట్టబోరు కం. కరునూలు మండలంబున వర"బేతమచెర్ల” యొకటి పల్విభవములన్‌ వరలెను శివప్రియంబుగ 21 నిరతము ధర్మార్థకామ నిలయంబనగన్‌ సీ. ప్రార్రిశావరణాన పతితపావన “మహా నంది పుణ్యక్షేత్ర మందమొలుక; దక్షిణ దిక్కున వీక్షింప “ముచ్చట్ల” “యాగంటి” మందిరాలలరుచుండ; పశ్చిమ భాగాన భక్తమానసమేలు వర “మద్దులేటి” సొంపారుచుండ; ఉత్తర దిశను మహోన్నతంబుగ“బుగ్గ రామేశ్వరాలయ” రాజమలర; తే.గీ. మధ్య సిద్ధేశ్వరుని దివ్యమందిరంబు (గ్రామ బాహ్యాంతరమున శ్రీధామమనగ సర్వశుభముల జేకూర్చు శ్రైవకాంతి నిత్యమోంకార నాదాల నెగడుచుండె.' 22

శేషవ్రభ వ్రబంధవావ్యము కే6 పుర రక్షణమునకు పూనుకొనగ; ఖనిజ సంపదలెన్నా కలిమిని పొంగించి భౌతిక జీవన బలమొసంగ; పచ్చని పాలముల ప్రకృతీందిర వెలుంగ కరువు కాటకముల కలలు చెదర; ఊరి నలడలందునుద్యానవనములు ఫల పుష్పరాసుల వెలయుచుండ, ఆ.వె. మలయ మారుతంబు మానసోల్లాసంబు పులకలెత్తి నిత్య మలరుచుండు, సురపురి కనుగుట్టు శోభాతిశయమున నీశు కృపకు పాత్రమీ పురంబు 23 న్స్‌ ఇహపరంబుల దివ్య మహనీయతా సిద్ధి ప్రజ్ఞ గాంచిన మహాప్రాజ్ఞులిచట, నిత్య కృత్యంబుల సత్యంబు పాటించి వేదమార్గం చెన్ను విజ్ఞులిచట; కళల పోషణమున కల్పవృక్షంబులై దేయూత నిచ్చు సౌశీల్యురిచట; దానధర్మంబుల త్యాగసంకల్పాల శోభిల్ల జీవించు సుగుణులిచట; తే.గీ. సౌమ్య మానస సజ్జన సంఘమిచట, బాధ లెరుగని యీగ్రామ భాగ్యమేమె! యన్ని కులముల వృత్తుల నాదరించి భక్తి పధమున పయనింత్రు పౌరులిచట 24 సీ. పసిడిపంటల భూమి పాడియావుల మంద లైశ్వర్య మానందమలరె నిచట, వ్యాపార నిప్పుఖ్సల్పు వ్యవసాయ దక్షులు విద్యాధినేతలు వెలసిరిచట, దైవ కార్యంబుల తత్వావలోక్రన పండిత గోష్టులు బరగునిచట,

వ్రభమవింబయము టై. యేమానురాగాల వీడని బంధాలు . సర్వజనాళికి సహజమిచట; త్రేగ్రగ భారతావని గ్రామ సౌభాగ్యమిచట, ల్‌... నభ్యుదయభావ ముప్పాంగ ననవరతము, విమలరీతి “బేతమచెర్ల” వెలుగు గాదె! సర్వకాలాల సత్కర్మ సాక్షి యనగ 25 ఆ.వె. కూలివారి యెడల కూరిమి గనగానె కఠిన చిత్తమైన కరగిపోవు; పరుల తృప్తిబరచి పరవశించెడీ వారి మనసు పేదగాదు మర్మమెరుగ 26 స్స్‌ చిన్నగ్రామమె గొని చెంత జేరినవారి - కతిథి మర్యాదల కంతులేదు; - జీర్ణ వస్త్రమె గాని చిన్మయానందంబు - సంస్కృతి చెదిరిన జాడలేదు; ' మలిన దేహమెగాని మమకార నూధురీ . మానవత్వమునకు మచ్చ లేదు; గ్రామ్యుభాషయె గాని గ్రంథసారము జిల్కు , ప్రొాధత న్యూన భావంబు లేదు; . తే.గ. తమకు లేనంతమాత్రాన తపనపడక, . దైవచింతన సకలార్థ ధర్మమనుచు: . - నాకలెరుగక స్వచ్చ ప్రేమామృతంబు పంచిపెట్టుదురా కూళలివారలచట | 27 బుగ్గనవంశ యశళశశ్చంద్రికలు మ. అరయన్‌ బుగ్గన వంశ జూతకులు సత్యాహింస ధర్మయబులా ... పరమేశ ప్రియ నిత్యకృత్యమని సంభావించి నారాయణున్‌ ॥| = నరులన్‌ గాంచు మహా వ్రతాభిముఖ సన్నాహంబు లాసక్తితో | స్థిరబుద్ధిన్‌ నిరతంబు సల్సిరి జగత్‌క్షేమంబు గాంక్షించుచున్‌ 28. ళ్‌. బుగ్గన వంశ రెడ్డ పరిపూర్ణ చరిత్ర వినంగ నందులో నిగ్గుల దేరినట్ట్‌ వరణీయ చరిత్రుడు శేషరెడ్డితో .

శేనవభ ప్రబంధకొవ్యము 18 క శన ద్రబంధవ్యము నెగ్గినవారు లేరట, గణింప ననాధ దరిద్ర పాళికిన్‌ న్‌ 29 (మ్రగ్గిన నిమ్నజాతులకు మాన్యత గూర్చి నముద్ధరించుట స్‌ ధర్మానుశీలన కర్మ నిరర్వహణంబు జీవితశయమైన చిన్మయుండు, ఆగ్రహంబున నైన నిగ్రహంబు వహించి యుక్తంబుగా మెల్లు శక్తిపరుడు, న్యాయపక్షంబున సాయంబుగా నిల్చు శ్రీకారమునకు సంసిద్ధడతడు; వశ్రమతుల మార్చి సక్రమంబున నిల్ప ప్రేమబాణము బట్ట ధీమతుండు, తేగీ._ సూక్ష్మతరమైన యెట్టి సంక్షోభమైన వదలజేయు మహాపరివ్రాజకుండు; కానికార్యంబు లేవియు గానరావు మనుజ మానస మందిర మాన్యుడతడు 3౦ స్ప దైవకార్యార్థమై దౌనంబు లర్థింప సకల పదార్థముల్‌ సాగిప్తోవై। కుత్పరి పీడితుల్‌ క్షోభత్రో దరిజేర నాకలి దీర్చంగ నన్నమిడడె! పసిపాప పాలకు విసిగిన తల్గులు పొడియావుల శ్రోడ్ల పంపబడం। పండిత లోకంబు పంచ జేరగ వార రుచిత సన్మానంబు లొనరబడ్షవె! తే.గీ. నిజము దాచిన వారికి నిప్పువ్లోల కుత్సితాత్మల దహియించు గుండమౌన్సు, యెప్పుడెయ్యది యుక్తంబొ య్వెవన్సిప్పట తగు విధంబున వర్తించు ధన్యుడతడు 3] సీ క్రాంతికారుడె గాన్సి శాంత స్వరూపుడు సమయోచిత్ర జ్ఞాన సాధక్రుండ్తు, భోగయుత్తుడైె గ్లాన్సి యోగాభిలాషిక్ట పాపభీతి మెలంగ్స పావనుండు;

వ్రభమ వింబము కేం చదువు తక్కువె గాని సంస్కార సౌధాల సోపానములగన్న సూక్ష్మదర్శి, సాహసుండే గాని మోహంబు దరిబోక ఆర్త రక్షణ సల్పు కీర్తిశాలి, తేగీ చిన్న పెద్దల కింకర స్నేహబలము దయను పాలించు వ్యవహార దక్తుడతడు; అన్నియుండియు నంతట నణగియున్న వినయశీల విశేష ప్రవీణుడతడు 32 సీ కనులెజ్జగా జేయ కనుపింప ముక్కంటి పగవారి గుండెలు పగిలిపోవె; కరవాలమును దూసి కదలాడ కదనాన యోధానుయోధు లట్టుడికి పోరె; గొంతెత్తి గర్జింప కొండలదరునట్లు పిడుగుపాటున భూమి ప్రిదిలిపోదె; ఉద్రేకమున ముందుకురుక కాలుండుగా ప్రాణభీతిని రిపుల్‌ పారిపోరె, తే.గీ. _ఎందరెందరా దుర్మతులెదురు దగిలి తీరమున్‌ దాకు తరగల తీరువోలె; ఆకృతిని బాసి రమిత పరాశక్రమమున రెడ్డి గారిని ఢీకొన్న దొడ్డగలడె! 33 తే.గీ మనుజ మానస మర్మాల మలుపులన్ని చూచినంతనె పసిగట్టు సూక్ష్మబుద్ధి ఆవలించిన టేగుల నాకళించి యెవరి కేరీతి తగునా యట్లా చరించు మ! స్ప రూపంబులో భవ్యదీపంబుగా వెల్గు మోహనాకారంబు ముద్దులాలుకు; శీలంబులో సౌమ్యశిల్ప హృద్కుసుమంబు మలయ మారుత గంధ మధువులొలుకు, శక్తిలో రుద్రండు యుక్తిలో నిర్మల భక్తానురంజక భావమొలుకు,

20 శేషవఖ వ్రఖంధృ్వవావ్యము విద్యలో వినయంబు వేద సారాబ్ధినా జిలుగు వెల్గుల సొంపు పలుకులాలుకు; తే.గీ. _ నీతినియమాల ధర్మాల నేర్చుగలిగి పలు విధంబుల దీనుల బంధువనగ, శీేషరెడ్డి యశంబు లశేషజగతి కాంతులినుచు నుండె నా గ్రామమందు ఏ5 సీ పెదవివిప్పిన జాలు పీయూష ధారల హృదయ కాలుష్యంబు వదలి పోదె! కరముపై నిడజాలు కనక వర్మంబుల యాచక దారిద్ర్య మదరిపడదె! దయ జూపినన్‌ జాలు దాతృత్వ సంధాయి కల్ప వృక్తంబైన కలత బడబె! అభయమిచ్చిన జాలు నుభయ లోకంబుల భయ పిశాచంబులు పారిపోవె! తే.గీ. నమ్మువారల కోర్కెలు వమ్ముగావు, మనుజ మానసమేలెడు మా నధనుడు, రెడ్డి కార్యాల కేనాటి కడ్డు లేదు, హరుని యంశాన వెలసిన నరుడతండు 36 కం, అన విని మునులెల్లరు ముద " మున నారదముని నడిగిరి పూత చరిత్రా! వినదగు పుణ్య చరిత మీ - మనుజుని గత జన్మ దెలుపు మాపయికృపతో 37 ఊఉ. అంతట నారదుండు వినయాంచిత మౌని వేరేణ్య బృందమున్‌ చింతల బాపనెంచి, వికసించిన పుష్పపరాగ రీతులన్‌, వింతల దేలునట్లుగ, వివేక వికాన విధానమొప్ప, ధీ మంతుల కాంతి పుంజిమన మంగళ గాధను దెల్పె నిట్టులన్‌ 838 ఆ.వె. అతని పూర్వ జన్మ పతిత పావనగాధ జగతి నుద్ధరించు ప్రగతి కాంతి పాప మెరుగబోడు శాపంబు వరముగా స్వీకరించి నట్టి సిద్గుదతడు 39

వ్రభమ బింబము 2కే ఆనె. ఆ మహానుభావు నద్భుత గాధను తెలిసినంత వజకు దెలుపువాడ; వీనులార వినుడు వేద సారంబగు సత్యమెన్న జన్మ సార్ధకంబు త0 తృతీయ కిరణము శంకర యోగము

కం. శ్రీ కారుణ్య సుధానిధి

లోకేశుడు లోకహితము లోపల బయలన్‌

ఏకాత్మగ స్వాత్మతపము

పాకటముగ సాంబశివుడు ప్రచురించునెడన్‌ తే కం. సంతోషంబున జేయుచు

శాంతము జేకూర్చ తపము జగతీతలమం

దెంతో కాలము గడువగ,

వింతలు గననెంచి తాను వేడ్కను లేచెన్‌ శై మ. _ చిరకాలంబున యోగనిష్టజను నాశ్రీకంరు సాన్నిధ్యమున్‌

అరయం జాలక వేచియున్న యుమ యత్యాసక్తిమై వేగమే

పరమేశుం దరి జేరి మోహన మనః పద్మంబు సద్భక్తిత

త్పరతన్నర్పణ జేసె తా పతిపదాబ్దాత స్థలిన్నెమ్మదిన్‌ తప చం. ప్రియముగ పార్వతీ సతి నివేదన జేసి నమస్కరించుచో

నయన జలాభిషేకమున నాథుని పాద సరోజముల్‌ కళా

మయముగ వెల్ల శంభు డభిమానముతో కరమూని లేపగన్‌

రయమున మానసాలు రస రంజితమై పులకించె దృక్కులన్‌ జీత చం. అలసిన నేత్ర గాత్రముల హర్షము పొంగె, ప్రమోద బాష్పముల్‌

విలసిత వర్షమయ్యె, కనువిచ్చె వినూత్న విలాస భావనా

తలమున రాగ బీజ సముదాయము, కోర్కెల క్రొంజిగుళ్ళతో

వెలసె వనంతకాలము నీవీన చిరస్మరణీయ వైఖరిన్‌ జిక శా గౌరీ శంకర దేహ మానసము లేకాంతంబునన్‌ డస్సి, శ్రీ

తారుణఖ్యంబుల బొంగె నేడిచట, కాంతా కాంతులాత్మెక్యలీ

కేషవఖ (ప్రఖంధకావ్యము స యు లు లారమ్యాంచిత సన్నివేశ హృదయోల్లాస ప్రభా స్పర్శతో నారాధ్య ప్రభ తాండవంబు వెలసె న్నాహ్లాద ముష్పాంగగా 46 ప్రణయ తాండవము ప్రణవ నాదంబుగా ప్రణయ గీతంబుగా శివ శంకరుల వాళి స్నిగ్ధ తాండవ కేళి కరములన్‌ గలుపంగ కంరంబులెత్తంగ నడుములన్‌ జేపట్టి నయనంబులాడించి హర్షాల వర్షాల హాస్యాల లాస్యాల యెగిరి గంతేయగా సొగసు చిందాడగా ॥ ప్రణవ | కుడికాలు పైకెత్తి మెడిమనే యుళిపింప శాలి మువ్వల మోత కర కంకణధ్వనుల్‌ ఢమరు నాదంబులో నమర గానంబుగా నంగ భంగిమలందు నా నందముప్పాంగ 1 ప్రణవ ॥ గణనాధ తాళంబు గణసేన మేళంబు నందీశు కరలీల బాలచంద్రుని ఈల నాగశేషుని బుసలు నగరాజ గర్జనల్‌ పులకాంకు రమ్ములు భూనభంబులు బ్రాక 1 ప్రణవ 1 నటరాజ హస్తాన కటి బంధమును మోపి గౌరి వెన్కకు వ్రాలె కమనీయ ధనువుగా కుడికాలు కుడిచేయి వడి శంకరుండెత్తి అడ్డంబుగా వంగి అందమాస్వాడించె 1 ప్రణవ ॥ ఏకపాదము నూది యెగురుచు నా స్వామి అనురాగ గీతంబు ఆలాపనము జేయ్స వలయంబుగా చుట్టు కలయ దిరుగుచు గౌరి బహు భంగిమల ప్రాంప్త పు పద తాళమ్సున్ను గూర్చి ॥ ప్రణవ ॥ కుటిల కుంతల గౌం కుప్పిగంతుల సౌరు అంగలంగలు చాచి చెంగుచెంగున దూక తురగ గమనంబుగా దుందుడుకుగా శివుడ్సు గౌరి చుట్టు తిరిగ వి గంతులేయగ సొగె ॥ ప్రణవ ॥

ప్రథమ బింబము 23 ముందు వెన్కకు మరలి పందెంబుగా పరువు లాస్యంబు హాస్యంబు లయబద్ధముగ గల్చి ముదమార నెదురేగి భుజ దండముల దాక తనువు గిలిగింతలే మనసు పులకింతలే 1 ప్రణవ ॥ శంఖా రవంబుల పుంఖాను పుంఖంబు పొంకంబుగా బిట్టు బింకంబు జూపంగ మద్దెల మృదంగంబు లుద్దండమున (మగ నాద భేదం బెంతా మోదంబు గూర్చంగ తన రుణుత తకర్పుణుత తాళమానము తోడ సరిగాగ రిగపాప స్వర గానముల తోడ ॥ ప్రణవ ॥ మునివేళ్ళపై నిచ్చి మోచేతు లూపంగ చే లాంచలంబుల లీలా తరంగాలు పదతాడ నార్భాట మెద సైపగా భూమి తనువు లాటాడగా కనులు మాటాడగా ॥ ప్రణవ ॥ జడలెగిరి కులుకంగ మెడ సాచి యరువంగ నేత్రాలు తిలకించ గాత్రాలు పులకించ కనుగొనల బాణాలు చనుదోయి భరణాలు ఉద్వేగ గర్జనల్‌ ఉత్సాహ భంగిమల్‌ ॥ ప్రణవ ॥ కఠ శూలమును ద్రిప్పి కటి బంధనము గూర్చ ఎగిరి క్రిందికి దూకి నిగిడి చెంతకు లాగి వంగి లేచిన తీరు ఒయ్యారముల సారు క్రిందుమీదుల దొర్లి పందెంబుగా నాడె ॥ ప్రణవ ॥ నిట్టారుగా లేచి నిలువెల్ల రుళిపించ పశుపక్షి జాలంబు పర్వతం బల్త్లాడ రుద్రుండు పొలికేక రౌద్రంబుగా బెట్ట భద్రంబుగా శక్తి పల్గవిని గలుపంగ ॥ ప్రణవ ॥ ఓం కారయుతముగా రంకార నాదంబు జడ చేతనములందు వడి మారుమైోగంగ ముజ్జగంబుల నిండె మోద వర్షంబుగా పరవశంబున పాట విరబూసె నా యాట ॥ ప్రణవ ॥

శేషవ్రభ ప్రబంధకావ్యము 2 ₹వవ* వజంభకావ్యము పొపాల తాపాల లోకాల శోకాల తిలకింప హరియింప తలపోసె నా జంట యతిరాజు ముదమంద బుతురాఒు చసుదెంచ పుష్ప వర్షము గురిసె పుణ్యరాసులు విరిసె ప్రణవ పరమేశ్వరుండట్లు ప్రణవ నాదము సేయ పార్వతీ సతి యిట్లు ప్రణయ గీతము పాడ ఉచ్చ్వాస నిశ్వాస లువ్వెత్తు నుబుకంగ అలసి సాలసిన అమ్మ అయ్య కౌగిట వ్రాలె ॥ ప్రణవ ॥ 47 చం. ఉభయులు చెంత జేర మన మున్నతమైై శిఖరంబులంటె, వా రభయ కరంబులన్‌ గలిషపినంత మయూర పికాది పక్షులున్‌ అభినవ నృత్య రాగముల నాడుచు పాడె నవోదయంబుగా శుభ పరిణామముల్‌ పొడమె సుందర తాండవకేళి సాగగన్‌ లీటి అ.వె. అత్మ నిగ్రహమున నలసిన తనువుల నీరసించె హృదయ సారమెల్ల ఉభయ సన్నివేశ యోగంబు భోగంబు ప్రణవ నాదమునకు ప్రణయనగీతి మ! ఆవె. ఇరువురెంత కాల మెడబాటు బడీసిరో యోగదీక్ష పరమ రాగశిక్ష ఆది దంపతు లసహయ పరిధి, నేడు సరసులైరి నీరనంబు దొలగ 650 ఊఉ. కౌగిట జేర కోమలిని కన్నుల కింపుగ జూచి చెక్కిలిన్‌ రాగము మీఠ దిద్దుచు పరాగము జిందు మనంబు తోడ, నా యోగి శివుండు సత్వర వియోగ విషాదము బాపనెంచి, పే మాగమ వాగ్ధరిన్‌ బళికెగా! గిరిజా! వినుమంచు నిట్టులన్‌ ర్‌] తీగీ. తపము జేయంగ నిష్ట నుత్సాహమంది యొంటిగా నిన్ను విడనాడి యుంటి నేన్స శౌంతి దొంతుల వశవర్తి సాధ్వి వీవు నన్ను మన్నించి చిత్తంబు నెన్ను దేవి ర్‌ి ఆవె. సంకయంబు మాని సంతోష వదనాన

వ్రభమ బింబము వెక కోరుకొనుము యొన్నా కొసరి కొసరి ఇష్టమైన వాని నివ్వనే సిద్ధంబు నీకు కొలత లేదు నిక్కువముగ 53 పార్వతీ పరమేశ్వర సంభాషణము ఆవె మానసంబు పొంగి మౌనంబుగా గౌరి హావ భావ చేష్టలందు కొంత వాక్కులందు మిగుల వైనంబుగా దెల్బె విస్మయంబు జెంద విశ్వవిభుడు ర్‌4ీ కం. అలుకన్‌ బూనుచు కన్నుల వలపుల నూరించు పగిది ప్రాభవముగ తా నిలువును నిమురుచు దెలిపెను చిలిపిగ నుడికించ శివుని చిరునగవులతో క్‌5్‌ మ ఆఅపచార ప్రద యాచనల్‌ విడవు, గేహం బేల సన్వాసికిన్‌ తపముల్‌ మానవు, దేశ ద్రిమ్మరివి, నీ తత్త్వంబు నీకే తగున్‌ అపరాధంబు గదా! సతీ సుతుల దీనావస్థలం దెల్ప, యీ విపరీతంబు త్వదీయ లీలలని దెల్చెన్‌ మందహాసంబుతో 5్‌6 శా. అలోచింపగ చిత్రమౌను, మనసా యర్భాంగినై జీవమై నీలో నిళ్చితి శాశ్వతంబుగ, మహా నేత్రోత్సవం బట్లుగా నాలో జూచితి నిన్ను పూర్ణముగ, నీనా భేదమే లేదుగా! యేలా కోరిక లుద్భవించునిక ప్రాణేశా మదీయాత్మలోన్‌ 57 మ. అయినన్‌ నాకొక సందియంబు గలిగెన్‌, హర్షంబు రేకెత్త ముం దు యుగాలందు, సతీ సమేతముగ, సంతోషంబుగా యజ్ఞముల్‌ నయనోత్సాహము గల్ల లోకు లమితానందంబుతో జేసిరే! సు యశంబుల్‌ గన నేరరిప్పు డహహా! క్షోభిల్ల నేహేతువో! 58 సీ... కష్టంబు నష్టంబు లిష్టంబుగా నెన్ని పరుల మేలుకు పాటు పడెడువాడు; దానంబు ధర్మంబు దైవాజ్ఞగా నెంచి నిత్య సత్యంబుల నెగ్గువాడు; నాతికి జాతికి ఖ్యాతి జేకూర్భంగ

శ శేషవభ (ప్రబంధకొవ్యము సతతంబు యత్నంబు సలుపువాడు; ఇహపరంబుల కార్య సహనంబు పాటించి శాంతిని సమకూర్చు సాధకుండు, తేగీ. ఆడి తప్పక కార్యమంద నవరతము జీవరాసుల సేవల జేయువాడు; ధర్మ సంరక్షణార్థంబు తనరు వాడు, కలి యుగంబున నెందేని కలడె స్వామి! 59 కం. _ గిరిజా రమణుడు ప్రియ సతి కరమును జేపట్టి ప్రీతి కమునీయముగా సరసంబుగ బల్కె నిటుల చిరకీర్తి చరిత్రు డొకడు చెలగును చెలియా! 60 ఉ_మచ్చలెరుంగ నట్టి మహిమాన్విత మానవ జీవితంబునం దిచ్చలు దీర, లోకహిత మెంచు పరాక్రమవంతు, డల్పులన్‌ కుచ్చితులన్‌ కిరాతకుల గూల్చుచు, సజ్జన సాధు సంగతిన్‌ మచ్చికతో భజించు చిర మైత్రి సముజ్వల శాంతి కాముడై 61 చం. అలుక వహించబోడు, పరమాత్ముని భక్త జనాళిపైన, నే కలుషితమున్‌ సహింపడు, వికార మెరుంగడు, ధీమతుండు, ను జలం తర ధర్మ కార్యముల "పైబడి జేయును త్యాగబుద్ధితో మళిన మొకింత లేదతని మానసమే యొక దేవళంబగున్‌ 62 అవె. కలి యుగంబున మన కైలాస మహిమలు యుగ యుగాల వరకు నెగడునటు వైవశక్తి భక్తి సామర్థ్యముల జూపి పుడమి ష జ. ఆప్త జనంబు జేర పరమాత్మగ నెంచి తనంత త్రానె సం తృప్తిగ సేవలన్‌ సలుప త్రీరని కోర్కె లటంచు లేవ, సం ప్రొప్తములైన స స " న! ఇంపదలు ఎల్వుర కర్కుల కిచ్చుటన్‌ యశో ఇ ౧లంబు దౌతగ సుధీ ధిషణంబున శాశ్వతంబుగన్‌ 64 సీ. రాతి గుట్టలలోన రత్న మొక్కటి యుండి వింతకాంతుల తీరు వెలసినట్టు

వ్రభమ బింబము 27 నల్లని పక్షులన్‌ చల్లగ బలి౭డు కోకిల గానంబు కురిసినట్లు ఎండుగడ్డి దినుచు నిండుగా గోమాత క్షీర మిచ్చుచు సంతసించినట్లు రాళ్ళదెబ్బల దిని రంజిల్లు మామిడి యింపైన ఫలము లందించినట్లు; తే.గీ. అన్ని విధముల నా ధర్మమతని యందు, కీర్తి కౌముది శోభించె, నార్తి బాప నిహ పరంబుల ధర్మంబు లిముడ జేయ ధరనాకండు" శేషారెడ్డి” తనరు గాదె! 65 కం. ఇది వినినంతనె పార్వతి మది నిండగ కౌతుకమున మమతలు రేగన్‌ విదితంబుగ దెల్పుమనగ కదిలించెను పూర్వగాధ గౌరీశుడిటుల్‌ 66 కం. నీ యాశయ మీడేరగ మాయా మోహంబు ద్రుంచ మనుజుల మదినీ ధ్యేయంబున భువి బుట్టుదు పీయూష మయంబు జేయ పృథివీ తలమున్‌ 67 తేగీ.. భక్తురాలి కొసంగిన వరము కొజకు కొర్కె లూరించు ప్రియురాలి కొజిత ద్‌ర్చ .ధర్మ సంరక్షణార్ధంబు ధరణి బుట్ట నాంటిగా జన వలసెనే జంట బాసి 68 చతుర్ధ కిరణము శివుడు నాగరాజును శపించుట అమె. నీతి నియమ మెసగు నిర్మల చిత్తుండు నాగశేషుడవని నర వరుండు అతని కాత్మజుండనై శేషుడను పేర నీకు నచ్చునటుల నే జనింతు జ్‌. 69 నాగళ నాగరాజు కొకనాడు మనంబు చలించి యాత్మ సం

28 శేషప్రభ ప్రఖంధవావ్యము భోగ పిపాస వాసనల ముద్దియ కౌగిలి జేర జారె, నే యోగము నుంట గాంచి మది నుత్సుకతన్‌ నను జేర నాగి యా నాగుడు భీతితో బలికె నా నయ .నానల ధాటి తాకగన్‌ 70 కం. కోపంబును గని నాగుడు తాపంబున వణక సాగి తనువ మనమ్ముల్‌ లోపంబుల నెంచకనా దీపము వెలిగింప నీవె దిక్కిల దేవా! 7% ఆ.వె. వ్యగ్ర నూనసమున స్వామి కార్యము మాని ధ్యాన భంగమునకు దారిద్‌సె తప్పు నొప్పుకొందు, దయ నేల జూతువో! ధర్మ హీనుడంచు తజబుమగలవా 72 ఆ.వె. కోప తాపములను కూరిమి సహియించి పలికె నప్పుడిట్లు పరమశివుడు; పాప పాదపంబు పట్టున బెంచంగ పరితపింప నేల ఫలములంద? 73 కం. కామంబున కర్తవ్యము ధీమతి గోల్పోవ నౌనె? తృటి సౌఖ్యమునన్‌ స్వామి ట్రోహుడవైతివి ఉ.. మాయ జనించి నీ మనము మర్మ మెరుంగక నాగళంబు నున్‌ బాయ తలంపు గల్గె, నిజ పత్ని సుతాలయ మోహజాలమున్‌ కాయము నమ్మి స్వామి శుభ కార్య తిరస్కరణంబు లెయ్యెడన్‌ శ్రేయము గూర్చజాలవు, ప్రసిద్ధి హరించు నిషిద్ధ కార్యముల్‌ 75 తే.గీ. మాయలో మున్లి నను జేర మైల తోడ సొహసించిన దుశ్చర్య చాలునింక, కలిమి బలిమియు సర్వంబు గలిగియుండి కలి యుగంబున మాయల కలత గనుము 76 నొగిని శివునితో నయ వినయ వాగ్యాద మొనర్చుట త్రేగ. శేషుడవచార మొనరింప శివుని జపము

వ్రభమ వింఐము 29 భంగమగుట, తతృ్ఫలిత శాపంబు గనుట, వార్తగా విని నాగిని పరమ భక్తి పరమ శివునిట్లు ఢీకొనె పతిని గావ 77 జ్‌. నా పతి నాగరాజు నిను నమ్మిన బంటు, సనాత నార్యుడున్‌ తాపస యోగ చిత్తమున తామస భావ మదెట్లు గల్గెనో! పాస భరంబు మోయ ననివార్య మనంగ నదేమి న్యాయ, మీ కోపమదేల? దీనులను కూరిమి గాచెడి దైవమందురే! 78 అ.వె. కష్ట నుఖములందు కలసి మెలసి యుండు ధర్మ బద్భులైన దంపతులను వేరుజేయ బూను వెజ్టి తలంపేల? నీకు దెలియనట్టి నీతి గలదె! 79 ఆ.వె. తళుకు గద్దెనెక్కి తన తప్పు లెరుగక పరుల తప్పు లెంచు పతితులెల్ల దోషమెంచ బూన దొసగులు కొజతలా? తప్పిదంబులగును తక్షణంబె 80 ఉ. ప్రియ సతి నొక్కమారు మురిపెంబున జూడగ నేగినప్పుడా ప్రియ గమనంబు నేరమను రీతి వివేకముగాదు భామలన్‌ నయమున మోసగించు ఘన నాయకులందరు వేషధారులే! నయమున ధర్మమెన్న మది నల్టిశ కామ కళా నిమగ్నమౌ 81 ఆ.వె. నన్ను జూడవచ్చు నా నాధు యత్నంబు పాప మెట్టులాయె శాపమొసగ; నవ్విన తగినట్లు పువ్వు విరిసినట్లు కార్య కారణముల గాంచవలయు 82 కం. "పేరుకు తపమున్‌ జేయుచు గౌరిని సమ దేహమందు, గంగను శిరమున్‌ కూరిమి నిల్చిన సరసుడ సారం బెరుగంగ లేవ! జంగమదేవా! 83 ఆ.వె. ఇద్దరాండ్ర తోడ నెద్దునెక్కి తిరుగ మొద్దుబారి పోయె బుద్ది నీకు

శేషవథ ప్రబంధకాన్యము 30 నకం గద్దెమీద నుండి సుద్దులు జెప్పంగ 84 పెద్దవారి కిద్ది కద్దు సుమ్ము ఆ.వె. దోషికి తగు శిక్ష భూషణంబుగ నుండు పతి వియోగమెట్టు సతి నహించు, నీకు న్యాయమౌనె; నిర్దోషి శిక్షింప, వీ 85 దూరదృష్టి లేని దోషి వీవు చం. జరిగిన దానికేను విరసంబును బూనను, దైవశాపమే మ్మిరువుర వేరుజేయక శపించిన జాలు నిరంతరంబు, ని న్నర మరలేక గొల్తుము సమైక్యమనంబున భక్తి శ్రద్ధలన్‌ 86 శివుడు నాగులజంట కభయ మొనంగుట అ.వె.. శేషరాజ్ఞి న్యాయ పోషణంబుగ (ప్రేమ చిలుకు పలుకు వెలుగు జిలుగనంగ నీతి సహకరించు నేర నిరూపణన్‌ శివుడు శాంత మంది చెప్పె నిటుల రి చ, నీ పతిభక్తి మెచ్చితిని నిర్మల మానస ధీర వాక్కులన్‌ రాపిడి జెంది వెల్వడు విరాజిత సూక్తుల, ధర్మ మార్గమున్‌ జూపిన శక్తి శాలివి, విశుద్ధ మనస్విని, భక్తీ కశద్ధలన్‌ నీపయి జాలి గల్గెను పునీత వరంబును గోరు మేదియున్‌ 88 కం, అనవిని పలికె సుమంగళి కనులను తేజంబు నిండ కమనీయముగన్‌ నను మెచ్చిన నా దైవమ! విను తింతును నీవు మాకు బిడ్డడవగుమా! 89 కం. ఎంతో కాలము మనమున వింతగ నాశించి యుంటి వెళ్డీి తలంపుల్‌ చింతల బాపగ కొమరుగ సంతస ముప్పాంగ జెసె శంకరుడాత్మన్‌ 90 తోలె. భ్తోదాన భవుడు భద్రమానసమున

వ్రభమ వింబము వై నామె కోర్కె మేర క మిత తృప్తి బలుకగా “తధాస్తు” పరవశంబున జంట పొగడ సాగి శివుని పుణ్య చరిత 61 శా కాలానంగ మదో([గ్ర దర్పముల నిర్దాతంబవై, యోగివై, లీలా మానస భక్తవత్సలుడ వీలీలన్‌ సుపుత్రుండవై మాలో నుండి నిరంతరంబు దయతో మమ్మేలు దైవంబవో భోలా శంకర! నీకు దీటెవరు సంపూర్ణాను రాగంబులన్‌ 02 కం శాపం బొాకరికిి వరము ద్దీపింపగ నాకరి కీయ దేవా! యిది యే నీ పాలిటి తాపఫలము శాపంబగు నాకటంచు శాంకరి బలికెన్‌ (“1 అ.వె సర్పకాంతకున్న స్వాంతంబు స్తుత్యంబు పతిని వీడలేక మతి చలించి యతని వెంటనేగ నాశించినట్లుగా నీ యనుంగు సతిగ నే చరింతు 94 జ్‌, శాలమ నామధేయమున సర్వ సుఖంబుల కాలవాల మౌ శ్రీలల నా జగత్తునకు స్నిగ్ధ పథ ప్రభవాభిరామమై పాలనసేయ భద్రముగ భర్మ మనో హర సాధ్వివోలె నీ పాలికి శక్తి ముక్తి విభవంబుల గూర్చ జనింతు నే భువిన్‌ 95 వంచమ కిరణము క్షామ ప్రభావము మ. అవనిన్‌ బుగ్గన వంశ మూల పురుషుం డానంద ధాముండు గౌ రవ మర్యాదల కాల వాలమయి సర్వన్వంబు చేకూరి ప్రా భవ మొప్పన్‌ జన మానసంబుల సదా భాసిల్లగన్‌ త్యాగ పా టవ మందార పరాగముల్‌ విరిసె “పొట్టారెడ్డి” నామంబునన్‌ 06 కే.గ. అతని భార్య “సుంకాంబ” శుభాశయముల తనువునకు ప్రాణ సంబంధ ధర్మమట్టు, భర కార్యంబులన్‌ సమభాగమంది

శేషవ్రభ ప్రబంధకొవ్యము నా ధర్మపత్నిగ వెల్లె నాదర్శముగను తే.గీ... పరిసర గ్రామ జన బృంద పరిధి దాటి, దూర తీరంబులకు బ్రాకె వారి పేరు అస్థిహిన హస్తంబులే యనగ వారి ర దాన ధర్మంబులే పూట తరగ లేదు ఆ.వె. వారి కాలమందు వర్ష హీనంబుగా నొక్క వత్సరంబు చిక్కి జగతి కడుపు నింపలేని గమ్యంబు గానని పెద్ద కరువు దెబ్బ పెచ్చరిల్లె 99 తే.గీ భీకరాకార భీభత్స ప్రేతమనగ కనివిని యెరుగని వికట క్షామ మిచట ప్రళయతాండవ కృద్ధ ప్రభంజనంబు తీవ్ర తరమాయె బ్రతుకు సందిగ్ధమాయె 100 సీ పశువులు తమకెండు పరకలైనను లేక నక్కిన కడుపుల చిక్కియుండ; గోమాత ప్రక్కన గుటకల మింగుచు దుగ్ధంబు గానని దూడలుండ; తల్లిదండ్రులు తమ తనయుల కాక్టలి దీర్చగా లేక చింతిల్లుచుండ, నెవరికి వారుగా నితరుల దలపక క్తుద్వ్యథా భరమున కుములుచుండ; ఆ.వె. బండ గుండు గూడ టర్ధలౌనటువంటి, యెండలు వడగాడ్చు తెదనుసోక్ష గుండె లవిసిపోయె కుతకుతలాడ్డి, ప్ర త్యక్షమయ్యె మంట లగ్నిలేక్ష 101 ఆ.వె. ఆకసంబు నంటె నొకలి మంటలు వాని నార్చ నెవడు కానరాడు సప్త సొగరమ్సల జలము లావిరులయ్యె చెంత జేరగానె వింత గలుగ 102

థభమబవింము వనే తే.గీ. _ అన్నమో రామచంద్రా! మహాప్రభో! వి నాశనంబు నీకెట్టు లానందమగును? ఆర్తనాదంబు వినలేవ యనుచు నథశ్రు ధారల సలిపి రభిషేక తర్చణంబు 103 తే.గీ. _ దీనరక్షక! మము గావ దిక్కు నీవె, అఆలసించిన మా యూపి రాగబోదు, క్షామ మణగార్చ లోక సంక్షేమమునకు తరలి రానయ్య శంకరా! తడయనేల? 104 ఊఉ. _ కర్షక మాననం బకట క్షామపిశాచపదాబిఘాతమై వర్షవిహీన భూమివలె వ్రయ్యలుగా దెగచీలి చిట్టగన్‌ హర్ష మనంత వాయువుల నావిరియై నమసించి పోవ, ను త్కర్ష యదెట్టుగల్లు వసుధన్‌ విరబూయునె మోడుతీవలున్‌ 105 ఆ.వె. అన్నదాత లార్తి నల్దాడుచుండగా నన్యులగతి జూడ నలవియగునె! క్షణమొక యుగమట్లు చావుబ్రతుకులందు తల్లడిల్లుచుండిరెల్ల ప్రజలు 106 రెడ్డి దంపతులు కామపీడితుల నాదరించుట దారుణ రూపమై కఠవు ధాత్రిని సుందర జీవరాసులన్‌ మారణహోమ గుండమున మట్టనబెట్ట, హృదంతరంబులన్‌ ఆరడి బాపనెంచిరి మహాద్భుత కర్మర ధీరచిత్తులై మారని వేదనాభరిత మౌనమనంబుల రెడ్డి దంపతుల్‌ 107 చం... వ్రిస్తుగు విరామము న్లనక వేళలెరుంగక రేబవళ్లు తా పన విధి నాత్మికంబుగ ప్రవాసుల కొశ్రయమన్న వస్త్రముల్‌ ముసిరిన దోమ దండువలె మూగినవారల కిచ్చితీర్చిరా ఃః పసగను త్యాగబుద్ధి పరిపక్వ యళంబుల వెల్లె నల్లిశేల్‌ సీ గరిసెల గాదెల కర్షనంబుల పాత రలను తరిగి ధాన్యరాసులన్ని ధనరాసి తరుగ హృదయ వికాసము జెంద నార్తుల కందించె నన్నరాసి;

కేషవ్రభ ప్రబంధకొవ్యము వశీ _ వెచ్చించి తెప్పించె వివిధ ధాన్య మాయింట నీయింట నష్పుగా నరువుగా దానంబుగ పలువిధాల దెచ్చి, తే.గ.. వచ్చువారలకన్నియు నచ్చునటుల శక్తివంచన లేకుండ సాయపడుచ్చు, దైవసేవగ భావించి తనరు వారి 109 నతిథు లాశీర్వదించి రాహాదమొదవ తే.గీ. వలయు వస్తు విశేషముల్‌ ప్రతి దినంబు తెచ్చిపెట్ట పొట్టారెడ్డి తృప్తిమీర వండి వడ్డించు సుంకాంబ పరమభక్తి ప్రజల సేవను వారికి వారె సాటి 110 స్తీ ఐశ్వర్య బలమున నౌశోపహత్రులన్సు సుంతైన చులకన జాడలేదు; మేని సొమ్ములడుల్చి దానమిచ్చిన వేళ కొంతైన మనమున చింతలేదు; పడరాని పొట్టను పరుల సేవల జేయ కలత లేమాత్రంబు గలుగలేదు; అతిథికన్నము బెట్టి యాకట నిద్రింప వానందమున కెట్ట యలుక్రులేద్రు, తే.గీ, నిత్య సంతోష సంపన్న సత్యశీలు రాది దంపతులనజెల్లి రఖిల జగతి అట్టి పుణ్యాత్ములకు చింత నంటిపెట్ట పాప పలమేమి గనెనా యా 'బ్రహ్మబుద్ధి 111 సీ... పందిళ్ల నిండుగ బంతులు స్రాగంగ నిత్య కళ్యామై నెగడుచుండ; వచ్చి పోయెడువారు బారులు దీర ప్ల పీలిక పంక్షినా వెలయుచుండు వివిధ పాంతంబుల విరివి గాధ్రావ్షల్ధి నిష్టంబుగ్గా ముచ్చటించుచుండ్వ:

ప్రభమ బింబము 35 భావి జీవన భయభ్రాంతి దాలుగ దైవ సంకీర్తనంబుల సలుపుచుండ; ఆ.వె గతమును దలపోసి వెతల జెందెడు వారి కభయ వాగ్విభవము లందుచుండ; రెడ్డి దంపతులను దొడ్డగా కొనియాడి హృదయ మాశిషముల నిచ్చుచుండ 112 తే.గ, _ కాలగమనాభిముఖమైన కాటకమ్ము వత్సరంబున దాటిపోవంగ, కుంభ వర్షధారల భూదేవి హర్వమంద పులకరించె జగంబు ప్రపుల్లలీల 113 ఉ క్షామ నివారకంబయి సకాలమునన్‌ జడివానరా జగత్‌ క్షేమము గల్గునంచు వికసించిన మానస ముబ్బిపోవ, స్వ ర్భామ సుధారసంబు జలధారలుగా పరితాప మార్ప్చగా కామిత సతృలంబు గలుగన్‌ చిరకాంక్ష చిగిర్చి నెల్లెడన్‌ గత ఆ.వె. ఆశలంకురించె నంతరంగమ్ముల నెవరి గృహము వారలేగనెంచి భక్తిపూర్వకముగ ప్రణమిల్లిరెడ్డికి అనుమతింపగోరి రందరంత 115 ఆ.వె. జీవరాసులెల్ల స్వీయానుభూతిలో ముందుగతిని దలచి మోదమంద, కాటకంబుకంటె కంటకంబగు బాధ అంపమయ్యె రెడ్డి దంపతులకు 116 సంతాన ఫలాకొంక్ష ఆ.వె... పుఖ్యగతుల గూర్చు పుత్రుని గనలేక వగచుచుండ నీతి బాధ యెనగె, గొప్ప వంటకమున నుప్పులేనట్లుగా న వంధ్యజీవితంపు వైరమొదవె ఆ.వె... తలను కొరివిబెట్టు తనయుండు లేకున్న బ్రతుకనేల జగతి చితికిపోక,

శేవవభ వ్రబంధకావ్యము 36 ర కద్రక ద్రంధూన్యము పాపఫలమదేదొ శాపంబుగా మమ్ము 118 పీల్చిపిప్పి జేసి కాల్చుచుండె కం, అని వాపోవుచు నిరతము అనువగు కొమరుని నిమ్మని 119 వినియంబున శివుని మదిని వేడ్కృనుతించెన్‌ చం. _ భ్రతముల పూజలన్‌ సలిప పావనభక్తిని, ధర్మకర్మలన్‌ సతతము జేసె, మౌనముగ సన్మతి నోముల నోమెనెన్నియో, సుతవతి జేయు మంచు పరిశుద్ధమనంబున కోరి కోంి తా నితరము మాని డెందమున నీశ్వరునుంచి నుతించె నిత్యమున్‌ 120 దు. అవనీ సౌఖ్యపిపాసమాని సతతంబావేదనాచిత్తయై 'తివిధావస్థలయందు నేమరక్ష మాళ్ళృత్వార్థమై ప్రీతిగన్‌ భవునిన్‌ చిత్త సరోవరంబునను సంభావించి తత్కాంతయు న్నవినాభావ విశుద్ధ భక్తి గొలిచెన్నాహ్లాద ముష్పాంగగన్‌ 12) సుగంధి వృత్తమాలిక్ర దీనబంధు శంకరా! సుధీనుత్తా! శుభంకరా భానుతేజ భక్తప్రాల పార్వత్రీ మనోహరా] మాననీయ భోగభాగ్య మౌక్తికంబ్ప లేలయా? మానినీ మనోభిలాష్ట మాన్యతన్నెరుం గ్ర మౌనమేల వ్వీక్సృ స్వామి మామొజాలకింపర। దీన తాపఘోష్ష మ్సీక్ర తృప్తిగల్డ జేయునా? కొనటేరె! మూ విషాదగాధ లింశకాలమున్స్‌, మానినీ జగంబుకంత మాతృపీరమ్సేగద్షా! సాన నిల్పి తృప్తిగూర్చు స్వర్ణజీవిశంబుగన్ల, మానవాళి శే్వ్షూక్సు మాధవాజ్ఞల్రార్పైన తేనె వంటి జీవితంబు దిక్కుమాలినట్టుగ్గా కానలందు వెన్నెలాయ్య్కె కానరాని దోషమ్సున్స వేనవేల భూతసేవ వేడ్కజేయుచుంటివు! దీనపోషకుండ నిన్ను దేవదేవుడందుగ; మేను విస్మరించి నిన్ను మిన్నగ్గా భజించ్రిత్రిన్ల్‌

వ్రభమ బింబము వ భూనభోంతరాల దివ్య భోగ భాగ్యమేలనో, కూనలేని జీవితంబు గొడ్డుబారికూలదే! పూని పూజలెన్నాజేయ పుత్రవాంఛ దీర్చవా! మానసంబు వ్రయ్యలాయె మాగతే మెరుంగమే! మీనమేష మెంచనేల? మీరె దిక్కు మాకికన్‌, 122 కం. ఆపద్బాంధవుడందురు కాపాడమటంచు వేడ కనబడవెందున్‌ నేపధ్యంబున నాటక మాపంగ తరంబె మాకు హరిహరనాథా! 123 పుత్రీదయము = నామకరణము కం. ఒకనాడు శివుని సన్నిధి సకలంబును విస్మరించి సత్త్వస్థితిలో ముకుళిత నయనగ నుండగ సుకరంబగు వింత దోప చోద్యము జరిగెన్‌. 124 కం. _ నైవేద్యదుగ్ధ ధారల దైవము శిశురూపమంది త్రాగెను ట్రీతిన్‌ దీవెనయై తద్రూపము పావన గర్భంబు జాచ్చె ప్రవిమల సుదతిన్‌ 125 సీ. దినదినంబున నూత్నతేజంబు ప్రసరించి ముఖబింబమున వింతమోదమలర; పిరుదులు పాలిండ్లు బరువుగా బిగువుగా నునుపొంగులో సాంపులనువు మీర; స్వర్ణ గోపురమున శ్యామ కలశమట్లు చనుగుబ్బ చామనఛాయ లాలుక; ఉదర భారము హెచ్చె నిదుర క్రీణంబాయె, నాకలి నశియించెి నాశలూరి; త్తేగ్సీ లజ్జ మోదంబు బాహ్యాంతరంబు నిండ సుందరంబుగ గెంటును మందగమన, రూప దేహాంగ మానస రుచులలోన

38 _ కేషవ్రభ పప్రఖంధకొవ్వ్యము మార్చు జనియించెగా సంభ్రమంబు గలుగ 126 స్ప మట్టిపెళ్ళల నేరి మౌనంబుగా నోట చేప్పరించ మనసు సంతసించు; పలుమారు చవిజూచి పులుపు పదార్థాల తనివి దీరక నుమ్మిదడుపుకొనుచు, కసిగాయ కొటికంగ పనగాంచు జిహ్వకు స్వాదిష్ట ఫలములు చీదరించు నేమియు తినలేదు కామితంబులు మెండు. రుచుల వెదకుచుండు శుచిని మాని, ఆ.వె. తనువున గిలిగింత మనమున పులకింత. మగనిజూడ సిగ్గు మరులు గొనుచు, తరుణి గర్భమందు శ్రైలోక్య నిధులను భద్రపరచియుంచె నిద్రమాని 127 సీ... నడుము'నిలువలేమి నడక వైనము లేదు పడకను సంతృప్తి బడయలేదు; ఒక్కచో నిలువదు ప్రక్కల దిరుగాడు తడబడు నడకను బిడియపడును; పదములు దెగసాచి యుదరంబు నిమురుచు వెన్ను వెన్కకు వాల్చి మిన్నుజూచు; చిరుదాహ మధికంబు పరువు గాచెడు నొప్పి యంగాంగముల నిండ నమరియుండ; తే... ముఖము చిట్లించునే గాని మురియుచుండు భావి నూహించి పడరాని పొట్ల నోర్చి మనమునన్‌ దాచి చిరదీప్తి మధురబాధ సభియలకు గనిపించు ప్రసన్న ముగను 128 తే.గీ... కోటి సూర్య ప్రకాశమై సాటిలేని రూప సౌందర్య లావణ్య దీపరాసి భక్తకాంక్షల మన్నించి భవుడు వారి పూర్వ పుణ్యఫలమనంగ పుట్టైెనచట 129 మ, నవమాసంబులు మాతృగర్భమున ప్రాణాయామ యోగంబునన్‌

వ్రళభమ బింబము 39

దివి సాఖ్యంబుల సర్వ వైభవము లాత్మీయంబుగా నొంది, యా

భువినే స్వర్గము జేయనెంచి శశువై ముల్గోకనాథుండు, శ్రీ

భవుడాయింట జనింపగా గురిసె పుష్పంబుల్‌ శుభాశీస్సులై . 130 కం. పురమంతట పర్వంబును

గురుతరముగ సల్పినట్లు గోచరమయ్యెన్‌

అరుదెంచగ జన పంక్తులు

మురిపెంబుగ శిశువు జూడ ముచ్చటబడుచున్‌ 131 జే.గీ. గ్రామవాసులు బుధు లనురాగ బంధు

మిత్ర సేవక వర్గంబు మిక్కుటముగ

భవ్య షోడశ దినవైభవంబు గాంచ

వేడ్కృనరుదెంచి రాశుభవేళ కచట 132 కం. నామకరణోత్సవంబున

ధీమంతులు వేదవిదులు ధీరోదాత్తుల్‌

భూమీసుర బృందంబులు

కామితఫలమందగోరి కలిసిరి ట్రీతిన్‌ 133 శా. అఆనందాబ్చిని దేలుచు న్నతిథి మర్యాదల్‌ నివర్తించుచున్‌ _

దానంబుల్‌ ఘటియించు చోసకల పాగ్రౌచిత్య మూహించుచున్‌

అఆనాడా భవనంబునన్‌ త్రిభువనాహాదంబు వెల్గొందగా

స్థానాధ్యక్ష గురుండు బాలునికి “శేషారెడ్డి” నామంబిడెన్‌ 134 మ. ధన ధాన్యంబుల నన్నపానముల వస్త్ర వ్రాత భూషా విశే

షణ జాలంబుల గోహిరణ్యముల ప్రాజ్ఞశ్రేణికిన్‌ బ్రీతిగా

ఎనలేనంత ఘనంబుగా నానగ సర్వేశాజ్ఞగా నెల్లరున్‌

మనముప్పాంగ శుభాశిషంబులిడి రామాన్యున్‌ బ్రశంసించుచున్‌ 135 తే.గీ. ఆ సుమతులకు పుత్రదయంబు, జగతి

కే శుభోదయంబు, ప్రజాళికే నవోద

యంబు, విబుధుల భాగ్యోదయంబు, లింక

రామ రాజ్యోదయంబు సం్రాప్తమగుత 136 స్స స్తనమిచ్చి సుతునకు స్వర్గ సౌఖ్యంబుల

భూలోకమున గాంచి మురియు కల్లి; ఊయల నూపుచు నుర్రూత లూగుచు

శ శేవషవథ న్రఖంధకావ్యము దివ్యానుభూతుల దేలుతల్లి; ఎదపైన శిశువును నిదురింప జోకొట్టి మనమునందారూపుగనెడు తల్లి; జోలపాటల బాడి లీలాజగత్తును విశు ముఖంబున జూచు చిట్టితల్లి; తే.గ. ఆఅటలందు మహా జగన్నాటకమును బోసినవ్వుల వెన్నెల పూలుబూయ నిదురలో దివ్య యోగాధినేత దీక్ష తనయునిన్‌ సకలంబు నాతల్లి గాంచె 137 బాల్య కౌమారములు సీ, తల్లి యంకము వీడి మెల్లగా నేలపై దోగాడ జూచె ముద్దులు నటింప; తల్లి వ్రేలును బట్టి తడబడి నిలబడి నడక నారంభించె విడిగనతడు; ళల్లిచాటున నక్కి దాగుడుమూతల తండ్రిని నోడింప దలచునతడు; అలిగిన మోముతో నమ్మను బెదిరింప నభినయంబును జేయునప్పుడపుడు ఆ.వె... అదరమున జేరి యస్పష్ట వాక్కుల నమ్మ నాన్న మనము లలరజేయు ముద్దుల గురిపించి మురిపించి ళల్లిని కోపముడుగజేయు పాపడతడు 138 తే.గీ. వీధులంబడి తిరుగుచు వేళగనక ఆటలందున యాకలి మాట మరచి యెప్పుడో యిల్లు జేరగా తప్పునెరిగి భయము నటియించి యభయంబు బడయుచుండు 139 అ.వె. తనయు డొక్క క్షణము తల్లిదండ్రుల వీడ వీధి వీధి, కొకరు వెదుకబోయి శేష! శేష! యనుచు చిన్నారి ననిశంబు కంటిపాప వోలె గాచుకొనిరి 140

వ్రభమ వింబఖము న! తే.గ. అనతికాలంబులోనె మహాపరాశక్ర మత్రమార్భాట కార్యాల మర్మమెటిగి శుక్తపక్త సుధాకర శోభశేషు డబ్బురంబగు కాంతుల నలరుచుండె 141 ఈ. అడుచు పాడుచున్‌ వయసు కందిన మిత్రుల జేరి ఆటలం దోడిన వారి పక్షమున నుత్సుకతన్‌ విజయంబు గూర్చ, పో రాడిన వీరయోధుడు, పరాజయ మెన్నడు లేదు, శేషుడీ నాడుకు వన్నె దెచ్చు ఘన నాయకుఖడంచు ప్రసిద్ధి గాంచుచున్‌ 142 తే.గీ. సాము విలువిద్య కుస్తీల సాధనమున దండములదీయ బస్కీల కండలుబుక దేహబలమున సరిదూగు తీక్షు బుద్ధి ఉభయశక్తుల రాణించు ప్రభువతండు 143 తే.గ. పాద కటి హస్తకంరాది బంధనములు ముండ ముత్తెర జోడింపు లాండివేటు పట్టు విడుపుల సరిక్రాత్త పాటవముల మల్లయుద్ధాన విజయ సన్మానమబ్బె 144 తే.గీ. ముష్టి బిగువున ముప్పది మూడుపట్లు విరుగుడంచల పదునాల్గు వినరులందు, శక్తియుక్తి బలంబుల సాధకుండు మల్లయుద్ధంబునకు రెడ్డి మారుపేరు 145 ఆ.వె. రెడ్డి కార్యదీక్ష దొడ్డగా నుతికెక్కి దిక్కులందు కీర్తి పిక్కటిలగ; తురగ విభవమునకు ఖరమేడ్చినట్లుగా జ్ఞాతులందు నీసు పొతుకొనియె 146 ఆ.వె. ఆదినుండి యెత్తి యాడించి తిరుగాడి అంగరక్షకుడుగ రంగనాథు డంటి యుండె శేషుకంటికి రెప్పగా పరమ మైత్రి యచ్చు పడినయట్లు 147 స్స్‌ నరరూప రాముని నమ్మినబంటుపు' నీత మానసు డాంజనేయు వోలె:

శై శేవవభ (వ్రబంధకావ్వము జానకీరాముల క్షణమైన వీడక కాపాడు ఘనుడు లక్ష్మబుని వోలె; పొండవ మధ్యమ ప్రాణ మానంబుల కృపగాచినట్టి' శ్రీ కృష్ణు వోలె; సమయోచితోక్తుల నమరేంద్రునకు నుప దేశము గావించు ధిషణువోలె; తే.గీ. ఆప్తమిత్రుండు భూసురు డద్వితీయ బుద్ధికుశలుండు స్నేహ సంపూర్ణుడతడు భంగపాటు నెరుంగని రంగనాథు డన్నివేళల శ్రీ రెడ్డి నంటియుండె 148 చ్‌. జీవిత సాగరంబున నిశీధి తుఫానుల మధ్య నాంటిగా నావికు వోలె ధైర్యముగ నవ్వుచు నాపద లెంచబోక, సత్‌ సేవల విస్మరించక, విశిష్టునంబున రెడ్డి వెట, నం జీవిగ రంగనాధుడు వసించెను శాత్రవ కాలరూపుడై 149 ఆ.వె. ముని సమూహమపుడు మోదంబుగా నిట్లు నారద ముని నడిగె నయముగాను రంగనాథుడెవరు రమణీయ చరితుండు తృప్తిగలుగ మాకు దెలుపవయ్య 150 కం, అంతట నారదు డిట్టుల వింతగ దెలుపంగ బూనె విషయంబంతన్‌ సంతోషి రంగనాధుడు స్వాంతంబున రెడ్డి నిలిపె సర్వంబతడై 15] ఆ.వె. నరుడుగా దతండు నారాయణుండు శా ప ఫలమున జనించె పాబునింట, నతని పూర్వగాథ నాలకించుట లోక రంజకంబు పాపభంజకంబు 152 షష్టనుకిరణము శ్రీ లక్ష్మీనారాయణుల వృత్తాంతము కం. శ్రీమద్వెకుంరుడు ల్దీ

ప్రథమ బింబము 43 లామానుష విగ్రహుండు, లక్ష్మీపతి తా నా మూలము భావిజగతి భూమాయాలీలల దలపోయుచు నుండన్‌ 153 ఆ.వె. అదిశేషు 'పైని యాదినారాయణు డబి వీచికలను నలరుచుండ; లోకమాత లక్ష్మి యేకాంతమున భర్త చెంతజేరె సుంత వింతగొలుప 154 మ. _ కమలాక్షుండతిమోదమంది కమలాకాంతాముణిన్‌ మౌనభా వము లెన్నో నయనంబులన్‌ మెదల సంభావింప వారిద్దరున్‌ కమనీయంబగు మందహాసముల మున్ల న్నాది శేషాత్మలో సుమబాణ ప్రతిఘాతముల్‌ సుడివడెన్‌ జూడంగ స్వీయాంగనన్‌ 155 తే.గీ. _ తలచినంతనె నాగిని వలపురాణి కనుల గనిపించ పులకించి కదలెనతడు ఆదినారాయణాంక మందదరి లక్ష్మి భయము బిడియంబు జూపెట్టె నయనములను 156 తేగ్‌. లజ్జలో మున్గు ప్రియసతి లక్ష్మిగాంచి సరస సల్త్గాప రసభంగ చకితుడగుచు నాదిశేషుని జూచి తాననల దృష్టి శాపమిడె నిట్లు రోషాన చక్రపాణి 157 శాప వృత్తాంతము శ్రా మాయామోహ మదాది జాలముల మర్మంబెన్నవా దుర్మతీ! నాయీలోక మహత్వమున్‌ నెరుగవా నాగేంద్ర! నా నన్నిధిన్‌ నీ యాటల్‌ కొనసాగునే! నరుడవై నిస్సార భూలోక మం దాయా కోర్కెలు దీరునంత వజకట్ల ల్లాడు కామ్యార్థివై 158 అ.వె. తప్పు నొప్పుకొనుచు తండ్రిగా మన్నించి శాప బంధనమ్ము బాపుమనుచు నాగుడతని వేడ నానావిధంబుల ప్రీతిగలుగ నిట్లు విష్ణువనియె 159

44 శేవషవఖ వప్రఐంధకావ్యము ఉ్‌. నేరము దోషమేగద, పునీత మనంబున శిక్షనందకే తీరదు పాపమెన్నటికి, తీయని పండ్లెటులబ్బు తుమ్మకున్‌ నీరును బోయ, జ్ఞానిగ కనీసము మానవజన్మనైన, నీ భారము దప్పునట్టు శివభక్తిని మెల్టు శుభంబు నీకగున్‌ 160 సప్తమ కిరణము శేషదంపతుల అభ్యర్థన కం... మనసున్‌ గానక విష్ణువు తన శాపము తప్పదనుచు ధర్మంబెన్నన్‌ తన కోపమణచి నాగిని వినయంబుగ ముందుకేగి వింతగ బలికెన్‌ 161 అ.వె. సేవలందు వజకె శ్రీమంతులందరు ప్రేమ జూపగలరు పెద్దగాను చిన్న తప్పు జరుగ చిదుగ గొట్ట దలంత్రు పెద్దవారికున్న బుద్భలివియె 162 ఉ. ఎన్ని యుగాలనుండి జగదీశ్వర భక్తి వహించుచుంటిమో యెన్ని నపర్యలన్‌ సలుపనేమి ప్రయోజనమీ జగాన నీ పన్నగరాజు నిట్లు పారపాటు మహా గ్రహపొటుగా మదిన్‌ మన్నన లేక సేవకుల మట్టానరించెడి న్యాయమేర్చడెన్‌ 163 మ. కరుణా సాగర! భక్తవత్సలుడవే! కైవల్యధాముండవే! చరణాబ్దంబుల "సేవలన్సలుపు నా స్వామేమి కీడెంచె, మీ తరుణ ప్రేమలె మత్పతిన్‌ ప్రఇఖయ బంధవ్యగ్రునిన్‌ జేసె, నీ దురితంబేమి? శపింపగా నగునె! నిర్జోషిన్‌ రమావల్లభా! 1164 ఆ.వె. భార్యలిద్దరుండ బ్రహ్మచారిని గావు లచ్చి నెదనె యుంచు పిచ్చి నీది ఆలుక బూనదగునె యన్య దాంపత్యాల నిజము దాచనేల నీరజాక్ష! 165 శ్రీ లక్ష్మీ నాగినుల పరస్పర శాప ప్రతిశాపములు ఆ.వె. స్వామి దూషణంబు నహియింప జాలక

వ్రభమ వింబము కక్‌ తనను గేళిసేయ వినగలేక ఉగ్రరూప లీల నిగ్రహంబును వీడి పాపభీతి గనక బలికె లక్ష్మి 166 తేగ. నా మనోహరు నిందించు నంగనాచి దైర్యమెక్కడ గల్గె? నీ శార్యమేమి! భూతలమ్మున నరులుగా బుట్టి మీరు సంకటమ్ముల బాందుడి శాపమిదియె! 167 జ. శాప విమోచనంబన్గది యసాధ్యమె గాక, కటూక్తి ధాటులన్‌ తాపము ఖేదముల్‌ మిగుల తత్తరపాటున, జీవితంబునన్‌ తీపిని విస్మరించి, వెనుదీయక వారి సవాలు సాటిగా కోప పరీత చిత్తమున క్రోలుచు నాగిని బల్కె లక్ష్మితో 168 ఆ.వె. స్వామిచెంత నీవు సరసంబు సాగించి వరుల దోషమెన్న పాడియగునె? దేవదేవు సతిగ కావురంబున (్రేలి విజ్ఞవీగనేల వెజ్టిదాన! 169 తేగ.. సాటి స్రీ చిత్తమెరుగని బోటి వీవు కర్మ ఫలితంబు కాదను కలల గనకు, పెద్దవారైన నే నిరుపేదలైన తప్పుకొనజాల రెవ్వారు ధర్మమొకటె 170 సీ నారాయణా యని పారాయణంబుగా నీ నామమే మది నిలిపియున్న; నేను నా స్వామితో నిత్యసేవల జేసి నీ యండదండల నిలచియున్న ధర్మంబు దప్పక కర్మయోగంబున నిర్మల హృదయంబు నిలిపియున్న; ప్రాణేశునే సర్వభాగ్యంబుగా నెంచు సాధ్విగా నాలోన శక్తి యున్న; తే.గీ. కొడుకుగా నీవు, లక్ష్మి మా కోడలుగను భూమి జనియించి మాయింట పూని నిలిచి, మానవాభ్యుదయాన సన్మానితులుగ

శేవప్రఖ [ప్రబంధకావ్యము నుర్వి సతతంబు మాతోడ నుంద్రు గాత! శా... అవేశంబున పొంగి మానవతు లాయాస ప్రకోపంబునన్‌ భావాభాన విచక్షణా రహితలై వాదోప వాదంబులన్‌, దేవీ దీప్త గుణంబులన్‌ మరచి యుత్తేజాన శాపంబులన్‌ 172 సావిష్కార విధిన్‌ కలంగిరి స్వమౌధ్యాప్తిన్‌ విడంబించుచున్‌ ఆ.వె. మిన్నుగూలె ననగ మేఘ గర్జన వోలె నతివల ఘనకోప మార్భటించి వర్షపాత మనగ పారె నయన వాం “భావి గతిని దలచి భయము జెంద 173 శ్రీమన్నారాయణు డుభయుల నోదార్చుట ఈ సాటక సూత్రధారి, కరుణామయు, డార్హుడు భక్తులవ్‌ జగ న్నాటక శాలలో ప్రముఖ నాయకుడై విలపింప జేయగాన్‌ నీటుగ వారి దుఃఖముల నెట్టుచు, ఖేదము మోదమొప్పుస య్యాటల హర్షమందు హరికద్భుత లీల లభించె నిచ్చటన్‌ 174 తే.గీ. అతివలాక్రోశమున పాంగనలవి గాదు నిశ్చితా వేదనంబుల నిలువలేరు; పరమ సాధ్వీమతల్లుల పంతమిదియె! యనుచు హరి యిట్లు బలిక వ్యంగ్యంబు మీర 1765 సీ... పతిసేవలో సాధ్వి ప్రజయ భాండారంబు పత్రి నిందలను విన్న ప్రళయ కాళ్ళి, పతిభక్తిలో నామ్సె ప్రణవ సాకారంబు పతి వియోగము నందు మతివిహీన్స; ముల్లోకములు గూడ కల్లోల పడుగాదె, యతివకావేశమత్యధిక్రమైన్స, కాని పక్షంబున కన్నీటి ధారతో పరిపరి విధముల పరితపించు; తేగీ. తేటతెల్దబు స్త్ర బుద్ధి తెలియనాయ గతము తలపోసి చింతింప కార్యహాని; ముందు కానున్నదేమిట్రో పూనవలయు అలమటింపగ ఫలమేమి యతివలార! 176

వ్రభమవింము భావి జన్మల కర్మ విధానము అష్టమ కిరణము అవె. నాగులిర్వురపుడు నయభయంబుల భక్తి భావముంచి మదిని బాధపడుచు, భావిగతుల జూపి భద్రంబుగా నేల వినయ మతిని హరిని వేడిరిట్లు 177 శా... దేవా! మా యపరాధముల్‌ మరచి నిర్దేశింపుమా నీకడన్‌ కైవారం బొనరించు 'సీవకులగన్‌, కాలాంతరంబందు న్‌ మేవీ కోరము, నిన్ను గాచుకొన స్వామీ మాకదే చాలుగా భావిన్‌, జీవితమంత ధన్యమగు నా భాగ్యంబు గల్గింపుమా! 178 తే.గీ... పుత్రదోషంబు సైరించు పూతమతులు తల్లిదండ్రులు గారె విధాత లార! జగములన్నిటి కాధార జనకమైన మీరె శరణంబు, మము గావ వేరె లేరు 179 తే.గీ. భక్తవత్సలుడంత నపార ట్రీతి నోర్పు జనియింప జేయగా నుత్సహించి యభయ దానంబు నందంతరార్థ మెరుగ శాపఫలము దెలిపె భూ ప్రశంశగలుగ 180 మ... కలకాలంబున మాదు సేవలను నత్కార్యంబుగా నెంచి మీ కులమందెన్నిక గన్నవారె! మజీ సంకోచంబు మాకయ్యె, భూ అక్త్‌ తలమున్‌ భావిజనించి పుత్రుడుగ ప్రత్యక్తంబుగా జేతు సే వల, మీ పూర్వ బుణంబు దీర్చ దగు శాపంబే వరంబయ్యెడిన్‌ 181 జు... కోపము జెందకమ్మ మది కూరిమి నింపగదమ్మ సర్వము న్నోపికతో జయించి, మహిమోన్స్పతే కార్యము నిర్వహింప, నీ శాపము లెల్ల శ్రేస్ట్రతమ శక్తికి మూలము, మానవాళికీన్‌ దీపము జూపగా నగును, దివ్యతరంబగు దీప్తి గల్లగన్‌ 182 ఆ.వె. కష్టభీతి గలుగ కలికాల మందున బాధ కంతులేదు, భరము పోదు,

శేషవభ (సబంధకావ్యము న! తిమిర పుంజభంగ తేజమనగ మ. వగపున్‌ జెందగబోకు, శాప ఫల సంప్రాప్తంబునన్‌ ధరలో - . నిగమోద్ధారణ సల్ప మీకచట పున్నెంబబ్బు; దుర్మార్గుల స్‌ పు గ్రే పాయంబునన్‌ నిత్యమున్‌ బగతో గాక జయింప్పు (మ నసుగుణో ఇ క్‌ 184 నగుమోమున్‌ కళలూర మెల్గు, మరలన్‌ నా చెంతకే జేర్చుదు మ మను ధర్మంబులు నాశనంబగుడు, దుర్మార్గంబులన్‌ మెల్లి రీ జనులెంతేని భయంబు మాని, తమ సంసారంచె స్వర్గంబుగా ధనమే సర్వమటంచు నమ్మునెడ కర్తవ్యంబు బాటింతురే। 185 మన జన్మంబులు సార్థకంబచట బ్రహ్మానందమున్‌ గూర్చగన్‌ మ. ధరలో ధర్మమునుద్ధరింపదగు నాత్మానంద మబ్బంగ నీ సుర లోకంబున నేమి యున్నదని సంశోధింతు? నేనచ్చటన్‌ పరమార్ధంబుగ్గ బుట్టుదున్‌ తరచు భూభారంబు బోద్రోలగన్‌ 6 దురితంబుల్‌ దునుమాడ మీ కొమరు నౌదున్‌ రంగనాథుండుగన్‌ తేగీ.. ఆదిలక్ష్మి భాగీరథి యనెడు శేర్ర బుట్టి భూలోక్రమ్సృన నన్నపూర్ణన్రోల; సకల సుఖశాంతి నిలయ సంస్థాపనమున 7 నాకు యర్భాంగి కోడలు మీకు గాదె! 18 తే.గ, అతిథి సత్కార సత్కర్మలనవరతవ్సు యత్తమాన్స్ర "సేవల నమిత భక్తి గృహము స్వర్గంబుగా మార్చు గృహ్య గాను నామనంబుకు నిత్య మానందమొసగ్స 188 అ.వె. నాగభూషబ్సండ్తృ నరుడుగ్గా జన్మించు శివమయంబు జగత్తి సేయుచుండు, దుష్టశిక్షబమున శిష్ట రక్షృమ్సన వాని కండ్ష న్లిల్బత్చ్ర వైనముగన్స 189 సీ... తండ్రి మాటను జవదాటని తనయ్సుగా రౌజిల్లు నట్టి స్రీర్వ్స్స్‌ వోలె; స్వామి కార్యంబుల సతతంబ్స సాధిధ్వ

వ్రథభను ఇింబము రళమనియమ లాడి కురు యుద్దభూమిని కుంతీ కుమారుల ప్రాణ రక్షకుడు గోపాలు వోలె, సకల కార్యంబుల సర్వత్ర విజయంబు సాధించగల ప్రాణనఖుని వోలె, తే.గీ. _ భక్తి సామాజ్యమున దైవశక్తి వోలె, మాన్యబుగ్గన రెడ్డ కమాత్యువోలె, బాధ లెరుగని నమ్మినబంటు వోలె; వాని కడనిల్తు కోదండపాణి వోలె. 190 తేగీ, బుగ్గ నార్య పొట్టారెడ్డి పుత్రుడనగ మహితమూర్తి శేషారెడ్డి మాన్యవరుని కన్నిరంగాల విజయంబు లందజేసి శివుడు కేశవుడొకటిగ చెలగువాడ 191 నాగినీ నాగుల సందేహ నివారణము క0. _ శ్రీమన్నారాయణుడే కామిత ఫలమీయ బలుక కమనీయముగా ధీమంతులు నాగులపుడు క్షేమంబుగ నడిగిరిట్లు చిర నత్యములన్‌ 192 శా... దేవా! నీ మహిమంబులన్‌ దెలియ నందేహంబు లేగల్లెడీన్‌ నీవే శాపము లిచ్చి పుచ్చుకొనుటల్‌ నేర్వంగ చిత్రంబె, మా యా విన్యాస వినోద జన్మముల మాహాత్మ్య్యంబు, శాపంబులన్‌ శైవారాధ్య విశేషముల్‌ గనుటలో నర్వంబు చోద్యంబగున్‌ 193 ఆ.వె. భక్త మానసముల రక్తిగూర్చగ నెంచి సందియంబు దీర్చ చక్రి బలికి, నా స్వరూప మెన్న నారాయణుని గౌనొ, శివునిగానా భక్త చిత్తమందు 194 ఆ.వె. మతములందు మోహమాయా విలాసాల మమ్ము నెరుగువారు మహిని లేరు అన్ని శక్తులొకటె భిన్న రూపంబుల హరిహరులను వారు పరులు గారు 195

శేషవ్రభ ప్రబంధకావ్యము కాలాక కాలా అవె. జీవరాసులన్ని స్రీ పురుషాదుల నంతరార్థ మెరుగ నాత్మయొకటె మట్టి యొకటె కాగ మజీపాత్ర లెన్నియో 196 భిన్న రూప నామ మెన్న బడవె నిక్కువంబు పోరు పిక్కటిల్లు సత్యమెరుగ జన్మ సార్థకమగు గాదె! 197 దేవుడొక్కడంచు దృఢపడంగ చం సకల చరాచర ప్రకృతి సర్వము నిండిన యాదిదేవునిన్‌ వికట వితండవాదముల పేర్కొని రెన్నియొ రూపనామముల్‌ నికట తనుంబునన్‌ వెదుక నేనను మోహపటంబు దొల్లి మా 198 యకు తలవంచబోక్త, పరమాత్మను సోహమటం చెరుంగరే! ఆ.వె. నామరూపగౌణ మా మరణమ్మును జపతపంబులెన్నా సలిపి జనులు యలమటించినార! అత్మస్వరూపంబు గాంచలేక్క యితర మెంచలేక 199 ఉ. పామర మానసంబు భగవానుని వైపు మరబ్బనెంచి, స ప్రేమను రూపనామగుణ రీతుల దైవత సృష్టి పండితుల్‌ ధీమతి జేయ, (ప్రాధమిక తృప్తిని గూర్చు మరిష్పుడంతటన్‌ కామిత కృత్యమయ్యెనది కాంతిపధంట)ను విస్మరింపగా 200 తేగీ.. అంతట వెలయు జ్ఞాన శక్ష్యాదుల గుణ రూపముల నవతారము లీ పురాణ గాధలయ్యె, మనుజజాత్తి కాలగతుల ధర్మమార్గ దర్శక లోక తారణముగ 201 తేగీ. సకల శాస్త్ర పురాణాల సత్యరాస్‌ శ్రమ వికాసాన మోక్షసంప్రాష్టి కొఆజక్రు మార్గదర్శక మవతార మర్మమిట్న వెలుగులీనెను లోక్ష సం్రీత్రి గూర్ప్న 202 హరిహరాభ్వ తత్త్యమ్సృ తేగీ.. నామభేదంబె గాని సనాతనాత్మ

ట్రభమవింము లాలా నిత్యసత్యంబు నిఖిలంబు నిర్మలంబు సచ్చిదానంద మనితర సత్తశక్తి యేకతత్త్వంబు దోచు ననేక విధుల 203 తేగ.. పరమ విజ్ఞాన భాండంబు బ్రహ్మమాయె విశ్వమంతట వ్యాపింప విష్ణువాయె నిహపరానంత శక్తి మహేశుడాయె నీ గుణత్రయ పరమాత్మ నెన్నవలయు 204 సీ భద్రవేదంబు “సర్వం ఖల్విదంబ్రహ్మ” మను తత్త్వ సారంబు నందజేయ; విధి “జగత్సర్వము విష్ణమయం” బని సకల పురాణాలు చాటుచుండ; సర్వత్ర “ఈశ్వరః సర్వ భూతానాం" య నెడుపనిషద్వాణి నెగడియుండ;' ఆత్మ యొక్కటె పరమాత్మ మువ్వురకును రూప నామంబు లారోపితములు; ఆవె అజు, డమరు, డనంతు, డాది మధ్యాంతర హితుడు, వ్యాపకుండ, మిత బలుండు శాశ్వతాత్మ సత్య సర్వాత్మ విశ్వాత్మ అంతరార్థ మెరుగ నాత్మ-వెలుగు 205 తేగ. బ్రహ్మ సర్వంబనంగ, ప్రపంచమంత విష్ణమయమన, నీశుండు విశ్వభూత ముల వెలసె ననగ, మథి త్రిమూర్తు లాత్మి కంబుగ నాకటె, భేదమ్ము కొనబడిన 206 తేన అజ్ఞుల జపంబు రూపనామాదులందు 'ప్రాజ్జుల తపంబు అత్మ సొమ్రాజ్యమందు బుద్ధివాదులు జల్పన మోదమందు, 7 నన్యులు పశూపరతి జన్మ ధన్యమనరి! శా గ 20 ఆవె. శాపమె వరమయ్యె శౌరి శూలిని జేర యో వ లలో ర్త మీ బుణంబు దీర్ప కారణంబు ,శి 4010001553 లట టి క... ళు స్‌ (స

వ శేవవఖ పప్రబంధకొవ్యము లలా్తాల వా లం నరుల మధ్య భిన్న నామాంతరంబుల నలరుచున్న యస్మదాత్మలాకటె 208 తే.గీ. శివుని సేవింతు నిరతంబు చిత్తమలర నతడు ధ్యానించుచుండు నన్ననవరతము ఆదిశక్తి పరాత్సరుం డౌశివుండు అన్యమంతమదీయ శక్ష్యంశకంబు 209 నీ స్రలల్యా నే గట. యమ్‌ మ) గ గ మూ షక్రి లీ పతి ! తు కు క్త స్వరనాగబంధము తేగీ. ఓం నివాస శూల్చి మెరిసె యోగగర్రిక్స శమ దమ జప తపోమోద్ర చరితుని గన

వ్రభమ బింబము క్‌ శ్రీ విలాస శూరి మురిసి శ్రీఘ్రగతి ప రమ పవిత్రపధము సాదరము జనికనె 210 నాగయుగళి శ్రీమన్నారాయణుని స్తుతించుట తే.గీ... వింత ధోరణి పలుకులు వెగటు దోప వేద ధర్మంబు వివరింప సాదరముగ స్వామి వాశ్ర్రసాదంబుల సారమెన్ని నయముగ గొనియాడె నిటుల నాగయుగళి 211 వ్రగ్విజీ మాలిక దేవ నారాయణా! దీన పాలా! హరీ! హావభావంబుల నట్ట హాసంబులన్‌ కావరం బుబ్బగన్‌ క్షాత్ర ధర్మంబులన్‌ నీ విలాసంబులన్‌ నేరరెవ్వారలున్‌ దైవ సంతృప్రిగన్‌ త్యాగ దానంబులన్‌ సేవకా వృత్తులన్‌ చిన్న్మియానందమున్‌ జీవితాదర్శముల్‌ చేదు గావింపకే పావనాచారముల్‌ పట్టుతో నల్పుదున్‌ భావ సారూప్యమున్‌ భవ్య కార్యంబులన్‌ భావి లోకానికిన్‌ భద్రమార్గంబులన్‌ సావకాశంబుగా సంతసింపన్‌ దగన్‌ ధీవరాచార్యులన్‌ తృప్తి గల్గింతుగా ఈవి చేబూనుదున్‌ ఇష్ట సిద్ధ్యర్ధమై చేవతో జేసి నిన్‌ జేర యత్సించెదన్‌ కావరా వేలరా! గమ్యమున్‌ జేర్చగా (తోవజూసింపరా! దుర్గమక్షోణులన్‌ రావె రక్షింపగా రౌరవాంబోధినిన్‌ నావ నీవే గదా! నన్దరిన్‌ జేర్చగా తావకాశీస్సులే తారకంబౌనుగా 212 నీవు దీవింపగా నిత్య కళ్యాణమౌ

కడ శేషవభ ్రబంధకొవ్యము ఉల్‌ శ్రీ హరిహర పుష్ప బంధ చంపక మాలికొ వృత్తం పద్య బంధమున చివరి పాదము (హరిహర నీవె... మమ్ముగావుమా) మాలికగా నుంచి ప్రతి పాదమున అక్షర క్రమపరిణితిని బట్టి కూర్చబడినది. 'హ్రుకముని పదంబె భక్తి కొనియాడిన చాల ని నమ్మినా డ, (క్రూ ప(ర్రిమితిలేనిభక్రిప 8 పాకముగ న్గాను దై నమీ(ర్రుశ్రీ క ర(హ్రారపాద పద్క్మములకాతుక భక్తి ర స ప్ర(గ్రైఢ తన్‌ ముర హ((ర్రువే డుకాందు, శు భముస్‌దయ సేయ వె! న ద్ర్యుదం బు గా వర న వన్రీతమాన సభ వత్పద పీ రి న(్రుస్క రి*ప, నం బరముగ డ్రీ(వ్రైనల్శ్‌ బ డయుభా గ్యము లబ్బు(ఠ్రైలి ప్రభా వమున్‌ జె అ చును,తె ల్వి (ప్రువ్వె విల సిల్గుట, న(క్రయమోక్ష మబ్బు,నే

• ర ణ మటంచుమైప్ర్రుదునుు స ర్వ శ(్రాబ్యమనో జ్ఞ వేది కాం త రమున, పాదుగా ల్పిశ్రుత ధా స(త్రుతంబుము నో జ భా వముల్‌ పురి గొన పొఖ్యరా శ క(ర్రమస్‌(గ్రుణుతించిమహాభిలాష తో, నర వ రుమాడ్కి నిన్ను క రు(హ్రాక ర వేడుదుశుద్ధబు ద్ధి తో హరిహర! నీవె దిక్కుశ రఖణాగ తర క్ష క మమ్ముగా వు మా! 213 మానినీవృత్తము మొజవిని వెస మమ్మున్‌ బ్రోవు వైకుంరవాసా! పరుగున దరిజేర్పన్‌ భద్ర శ్రైలాసవాసా! నిరతము మనసా ధ్యానింతు. మాత్మస్వరూపా! శరణు హరిహరా! విశ్వాత్మ ఓంకారరూపా! 214 నవమ కిరణము నాగినీ నాగులు లక్ష్మీనారాయణులు భూమి జనించుట ఉ. _ కర్మఫలంబు నేరికిని కాదననౌనె! త్రిమూర్తులైన నీ ధర్మము తప్పబోరు, పరితాపము జెంది రనేకమారు లా మర్మ విధంబుగా నిపుడు మానవులై జనియింప, వారలున్‌ నిర్మల మానసంబుల పునీత వసుంధర కేగబూనిరే 215

వ్రథమ బింబము 55. కం... తీరని కోపము లక్ష్మీ నారాయణ శాఫ ఫలము నాగద్వయమున్‌ భారము మోయగ బుట్టిరి భూరి మనోబల నరులుగ భూలోకమునన్‌ 216 తే.గ. భక్త నాగినీ నాగులు బ్రాహ్మణులుగ సాధ్వి సీతమ్మతో మహాసాత్వికుండు పంచనాధుండు జంట నేతెంచినాడు జన్మజన్మల బంధంబు సడలనట్లు 217 కం. చిరశాపంబున విష్ణువు నరుడై పుట్టంగ రంగనాధుండనగన్‌ వరలక్ష్మి నతని పత్సిగ పరమాత్ముని వెంటవచ్చె భాగీరథిగన్‌ 218 తే.గీ. పంచనాధుండు పాలుండు భక్తవరుడు అదివిష్ణు వతని పుత్రుడాదిలక్ష్మి కోడలై పుట్టి రానాటి కోపశాప ఫలములే వారి కీనాటి వరములనగ 219 తే.గీ. ప్రాణనాధుని వెంట శాపంబు వలన నాది లక్ష్మియు భూమిపై నవతరించె, నయ వినమ భాగీరథీ నామమునను రంగనాధునికిచట నర్భ్థాంగి యయ్యె 220 తే.గీ. సకల శాస్త్రార్థ సాధన శక్తి గలిగి యుభయ ధారాసిగా వెల్లె నభయశీల సిద్ధపురుషుండు తేజస్వి స్నిగ్ధ గుణుడు పంచనాధుండు భూసుర ్రాజవరుడు 221 పొట్టారెడ్డి పంచనాథుల సఖ్యత కం. గుట్టుగ కుల భేదంబుల పుట్టన్‌ దెగనాడి మిత్రు పొట్టారెడ్డిన్‌ గట్టిగ నమ్మి చరించెను పట్టన స్నేహంబు నిలుప పలువురు మెచ్చన్‌ 222 సీ మౌర్య సమ్రాన్మణీ మకుటంబుగా రాజ నీతి కోవిదుడు చాణక్యుడనగ;

కళ శేవ్యవవ వ్రఖంధకావ్వము నంద వంశోన్నతి నానావిధంబుల గాచిన మంత్రి రాక్షసుడనంగ; తన రాజ్య కుశల వర్ధనుడౌచు నుతిగన్న ధర్మబద్ధుడు యుగంధరుడనంగ దక్షిణ సామాజ్య మక్తయంబుగ నిల్చు మహిమోన్నతుండు తిమ్మరుసనంగ; తే.గ. అన్ని రంగంబులందు బాహ్యాంతరముల లోతుపాతుల కనుగుణ నీతులెన్ను నిత్య చైతన్య సంధాన నేతయతడు పంచనాథుండు రెడ్డికి ప్రాణసఖుడు 223 ఉ. _ క్షామ నివారణంబులను, క్షాత్ర విధానము జూపువేళ, స్వ గ్రామ వికాస యత్నముల్క కర్షక కార్యకలాపమందు, నా రామ విహారమందు, జనరంజక దృశ్య వినోదమందు భూ కామిత సర్వయాగముల కంటికి రెప్పగ నుండె రెడ్డికిన్‌ 224 ఆ.వె. గురువు శిష్యులనెడు గరిమతో నిద్దరి తనువు కులము వేరు మనను లొకటె ఎవరి కార్యమైన నెంత కష్టంబైన మాట దాటలేరు, మరలబోరు 225 తే.గీ. పంచనాధ పొట్టారెడ్డు పరమప్రీతి క్షీరజల మిళితంబుగా 'స్నేహమలరి కలసి పోయిరి విడనాడి కులవిభేద మాత్మికానందమున పరమాత్మగనుచు 226 సీ... పరివార జనులకు సరిక్రొత్త విధముల క్రమశిక్షణంబును గలుగజేసి; గ్రామ సౌకర్యాల గలిగింప లోకుల సహకార బలమును సంతరించి; పేద సాదల మధ్య ఢ్రేమానురాగాల పాశబంధమ్ముల పట్టు నిలిపి; సామాజికోన్నత సంస్కరణంబుల నిర్విరామంబుగ నిర్వహించి; తేగ్‌, బంధుమిత్రుల బాధ్యతాభరము మోసి, విశ్వ మానవ సుఖశాంతి విధము గజపి

వ్రథభమ బింబము క్‌ పరమహంస వయోవృద్ధ పంచనాధు డాత్మ పరిశీలనంబున నలరుచుండె 227 పంచనాథుని సందేశము ఆ.వె. పంచనాధమయ్య వార్ధక్యమున జిక్కి తనువు మానదలచి తత్త్వమరసి ఆదిశక్తి మదిని నారాధనము జేయ నిశ్చయించుకొనెను నిర్మలముగ 228 ఆ.వె. అంత్యకాలమందు నాప్త్పులందరు జేర సంతసమున జూచి వింతగలుగ చిత్తశుద్ధితోడ చివరి సందేశంబు విన్నవించె పరమ వేదమనగ 229 చ్‌. దేహ మశాశ్వతంబు పరితృప్తిగ నాత్మ వెలుంగు నెల్డెడన్‌ దేహి యనంగరాదు, నిజతేజ బలంబున ముందుకేగు, నం దేహము జెందబోకు, వెనుదీయకు మాడినమాట, (స్రీరమా దాహము లంటనీకు, చిరతన్మయ శాంతికి కాంతి కల్గెడిన్‌ 230 అ.వె. మృత్యు కృత్యమంత సత్యంబు నిరతంబు తప్పుకొనగ నెవరి తరము గాదు సకత భూతములకు “జాతన్య మరణం ధృ వంగ”బను నియమం బవారితంబు 231 ఆ,వె. నర్వము విడనాడి సత్యమార్గంబుల మంచిని గ్రహియించు మాన్యుడవని తనువు విస్మరించి ధర్మ కార్యంబుల నమర పదవి నంద నర్హుడగును 232 ఆ.వె. గుణ విభూష విబుధ కులమత జాతుల నెంచబోక చెలిమి నెన్నవలయు పరహితుండు రెడ్డి ప్రత్యక్ష సాక్ర్రంబు మానవత్వ మాన్య మహిమ గూర్చ 233 దశమ కిరణము రంగనాథుని ధర్మ సందేకీము ఆ.వె. దుఃఖసాగరమున దూరమాలోచించి

58 శేననభ వ్రఖంధకావ్యము రయమున దరిజేరి రంగనాథు డమిత నమ్రుడౌచుననె నిట్లు నాతండ్రి! కుల విభేద మైత్రి కుదురుటెట్లు 234 ఉు.... బాపడు రెడ్డియున్‌ గలిసి భవ్య మనోహర సఖ్యమందగా, నోపునె? సంఘమందు పరమోన్నత జాతికి సాధ్యమెట్లగున్‌? పాపము లంటబోవె! మన పాలిట ధర్మ మధర్మమౌనె, సం తాపము జెందనేల? మన దైవము మెచ్చునె! వంశమేమగున్‌? 235 తే.గీ. పేదవారికి పెద్దల సోదెలేల? తప్పులెన్నైన 'స్నేహాన మెప్పుబడయు కాని రోజుల జీవిత కంటకముగ నాప్పులైనను తమ పొలి ముప్పులౌను. 236 సందేహ నివారణము చం. వయనున నృద్ధుడయ్యు యువవాణికి జీవము బోయునట్టుగా భయమును బాపగా హృదయ భావము లుట్టిపడంగ యుక్తిగన్‌ నయనములందు తేజము, వినమ్రత దోపగ చెప్పు చేతలన్‌ ప్రియమగు వాణితో నతడు వీనుల విందుగ బల్కె నిట్టులన్‌ 237 ఆ.వె. రెడ్డి మనసుగన్న దొడ్డ వారెవ్వరు రాళ్లలోని జాతిరత్సమనగ, శివుని భక్తి శక్తి సిద్ధ జన్మండుగా_ మానవాళి మధ్య మసలుచుండె 238 కం. ఎన్నండును నెవ్వానికి నున్నంతన బ్రీతిపెట్టి యుత్సాహముతో పున్నెము పురుషార్థంబుల వన్నెకు తానిల్చినాడు పరమాశయుడై 239 ఊఉ. పట్టడు పారుబోతుల, సవాలుకు సిద్ధము శత్రు మధ్యలోన్‌ గిట్టదు వాగ్వివాదము, భగీరథ యత్నము జేసి సర్వదా నెట్టును బాధలన్నియు, పునీతమనోబల సంయమంబునన్‌ కట్టును ప్రేమ పాశమున, క్రౌర్య మడంపగ కార్యసిద్ధికిన్‌ 240

వ్రభమ వఐింబము క్‌ి తే.గీ. "పేద మిత్రుని పాలిట పెన్నిధి యన నన్నివిధముల జేపట్టె నతిశయముగ తండ్రి కొడుకులు సంపద తనువుగూడ లెక్కజేయక నిరతంబు ప్రక్క నిలచె 241 ఆ,వె. అసువులైన నిచ్చు నాశ్రయంబిచ్చిన ధర్మదాతకెపుడు తనువు మరచి తల్లిదండ్రి గురువు దైవంబు కన్నత న్నాదుకున్న వాని నాత్మనెంచు 242 చం. ధనబల మెంచలేదు, నిజదైవము నమ్మి చరించె, బంధువుల్స్‌ జన సముదాయ మెల్లపుడు సన్నిధి నుండగ గర్వమందకే యనునయ వాణి నెల్లెడ మహామహిమంబుల సిద్ధినాందగా ఈతనకని యుంచుకొంటయె యధర్మమటంచు దలంచు పూజ్యుడై 243 ఆ.వె. సంఘమునకు వెరచి సజ్జన సాంగత్య మాపనౌనె! ప్రగతి రూపుమాప; లోకులెల్ల కాకిమూక గోలల జేయ లెక్కబెట్టదగదు నిక్కువముగ దై44 చం... కులముల నెన్నుచున్‌ మనుజ కోమల మానస మంతరింప భూ తలమున శ్రేయమెక్కడిది? ధర్మ వినాశకరంబుగా మహా కలహము ద్వేషముల్‌ బెరిగి కంటక జీవితమౌనె గాని, ని ర్మల మతులెవ్వరేని కలిమాయను జిక్కక (ఫేమ బెంచరే! 245 తే.గీ. మతము లెన్లైన మానవ మాననముల తరతమంబేది సత్యంబు తరచి చూడ, హరిహరుల నామఖేదంబు లడ్డురాక నాత్మలేకంబుగా నిత్య్వమలరుచుండు 246 ఆ.వె. పనుల జేయవలయు ప్రతిఫలంబెంచక దైవమిచ్చినంత తనదియగును, కలలు గన్న వన్ని కనుగొన సాధ్యమా! యలమటింప నేల పలువరించి 247 ఆ.వె. సమయమునకు తగిన సలహాల నొనగిన

ఠి కేషవఖ ప్రబంధకావ్వము నన్ను రెడ్డి నమ్మి నడచె, నాకు భుక్తి శక్తి దాత, భూరి బుణంబులు తరతరాల కైన తరుగనౌనె? 248 ఆ.వె. తండ్రి పలుకులన్ని తనయుని హృదయాన పోతబోసినట్లు గీతగీసె; భీత్మి దొలగజేయు వేదవాక్యంబులై సంకటంబు బాపె, బింకమణచె 249 ఉ. అ మహనీయు దివ్య చరితామృత సారము గ్రోలినంతనే కామిత జీవితంబు కడగంద్లకు లోనగు కారణంబులన్‌ తామది నూహజేసి మమతామధుభాండము పొంగినట్టు, తా నేమి దలంచెనో హృదయమీశుని సాక్షిగ నమ్మె రెడ్డినిన్‌ 250 అ.వె. తండ్రి పాదమంటి తనయుండు దేవుని ప్రార్థ్ధనంబు సలుప పలువిధాల పంచసాథుడాత్మ పరమ సంతృప్తిని మిన్ను కలయజూచి కన్నుమూసె 251 బింబాంత పద్యములు ఇంద్రవంశ వృ, నారాయణా! దేవ! సనాతవాత్మునై నీరాజనం బిత్తు పునీత భక్తితో కారుణ్య ధామా! కలికాల బంధముల్‌ వారించి రక్షించు శుభప్రదాతవై 252 వంశస్థవృ సదా స్వరాజ్యంబు ప్రశాంతి నేలగా తదానుగుణ్యంబు స్వతంత్ర చిత్తమున్‌ త్వదీయ పాదాశ్రిత తాపసాళికిన్‌ స్వదేహ సౌఖ్యంబు లవాంఛితంబులౌ 253 మణిరంగ వృ కామితంబుల గాదనుచున్‌ భూ ధామ ధర్మపథంబు లవెల్లన్‌ ధీమతిన్‌ పరితృప్తిని గూర్చన్‌ స్వామి మోక్షము సత్వరమీడే! 254

ద్వాతీయ వింబము 61 ద్వితీయ బింబము ప్రథమ కిరణము తల్లిదండ్రులు పుత్ర వివాహము తలపోయుట ఉం శ్రీ విలసిల్లు బాల్యదశ జీవితమందు పునాదియౌను, సం భావిత యౌవనోదయ వివాహభరంబు కుటుంబ బంధమై పావన ధర్మకర్మల నపారముగా నానరించు కోర్కితో భావిపసథ ప్రదర్శనము భద్రసమాజ శుభోదయంబగున్‌ ॥ 1 తే.గీ. తల్లిదండ్రులు మనమున తనయునెంచి యాటపాటల కీతని కదును దప్పె "పెండ్లి జేయుదమని తలపెట్టుచుండ శేషుడెటనుండియో వచ్చిచేరె నచట ॥ 2 కం. సదయులు సుతుని వివాహము ముదమ్మొప్పగ దెలిపిరిట్లు పుత్రునితో నీ నుదతుల చిత్రపటంబుల మది నెన్నుము నొక్కకన్య మాప్రియ శేషా | 3 జ్‌. ఓ సుకుమార! మామదికి నొప్పిదమౌనటు నీవివాహమున్‌ జేసి విరామ కాలమున చిత్తము నిల్పెద మీశు సేవలన్‌ బోసి ముఖమ్ములో విరియ బూసిన నవ్వుల చిన్ని పాపలం దా సకలేశుగాంచవలె నైహిక పౌఖ్యము ముక్తిమార్గమున్‌ ॥ త వివాహమునకు శేషారెడ్డి అభిప్రాయము ఉ.ప అంతట శేషు డాపలుకు లారస్‌ వాని తదేక దృష్టిని శ్చింతగ జూచి పల్కెనిటు చిత్రపటంబుల కన్యలెవ్వరున్‌

ళడె శేవవఖ వ్రబంధకొవ్యము సుంతయు నచ్చలేదు, గుణశోభిత చారు సుశీల యొక్కసీ మంతిని పత్నికాగలదు మన్మతి దోచెడు విశ్వసింపుడీ ! 5 స్‌ అత్తమామల సేవ లాప్యాయమున జేయ నలసట నెరుగని యతివ వలయు, భవబంధ బాధ్యతల్‌ భరియించు తన భర్త హృదయంబు నూగించు యింతి వలయు; బంధు మర్యాదల పాటించుటందు ను, ల్దాసమ్ముజూపు యిల్తాలు వలయు, పిల్లపాషల మధ్య ప్‌యూష భాండమై సహనంబు జూపించు సాధ్వివలయు; తే.గీ... అథితు లభ్యాగతులు వచ్చు నవసరమున సంప్రదాయంబులెన్ను సంస్కారివలయు; చిత్తసౌందర్యరాశి సుశీల వలయు శాంతి దాంతిప్రదాత్రి యౌకాంత వలయు॥ 6 కం. శుభకాముల సత్కాంక్షల కభయంబుగ దైవముండు నాత్మోన్నతికిన్‌ విభవంబుగ నాపెండిలి యభిముఖమౌ యనతికాల మాశించినటుల్‌ ॥ గో తే.గీ. తల్లిదండ్రుల మాటల తనయుడిట్లు యడ్డు జెప్పెనటంచు మీరలుగవలదు; తప్పు మన్నించి దీవింప నొప్పిదముగ సత్వరమ్ముగ మీ కొర్కె సఫలమగును. 8 తే.గీ. చిత్తమున శుభమంచు నాశీర్వదించి ముద్దుకొమరుడు గోరిన ముద్దరాలు యేక్షణంబున దొరుకునో యెరుగలేక దైవనిర్ణయమని వారు దలచినారు. ౦ శేషారెడ్డి మనస్సు నాకర్షించిన మగువ తేగీ. సకల మానసమ్ముల నేలు చల్లనయ్య రంజితంబుగ నవయువరాజు వోలె

ద్వితీయ ఐింబము ళం స్నేహితులయింట సెండ్డి వీక్షించుపాంటె యువక బృందంబుతో రెడ్డి యోధుడరిగి. 10 తే.గీ. మూడు మాసాలు దిరుగక ముందుగానె కలసి వచ్చెను వింత సంఘటన మొకటి 'పెద్దలందరితో రెడ్డిపెండ్డికేగి కాంతనొకదాని నిల్సె హృదంతరమున. 11 స్స్‌ అరవిందలోచను డాజాను బాహుండు గంభీర వదనుండు గుంభనుండు పటు ధనురాకార ప్రబల భ్రుకుటివాడు నీలకుంతల శోభదేలువాడు సువిశాల ఫొలేందు శోభాయమానుండు ముద్దు చెక్కిలి నగుమోమువాడు , మొలక మీసమువాడు పొడుగు నాసికవాడు పూర్ణయౌవన దీప్తభుజబలుండు ఆ.వె. మిట్ట యురమువాడు మిసిమి దేహమువాడు నెడద కనువు సన్ననడుమువాడు సాంపు నడకవాడు సుందరాకారుండు చూచువారల మదిదోచువాడు. 12 ఆ.వె. జాలిగుండెవాడు సాహసోపేతుండు నిండు జవ్వనుండు దండిమగడు దానశీల పరుడు దైవసంభూతుడు రెడ్డి వంశజుండు దొడ్డవాడు. 13 ఆ.వె. పురుష సింహమితడు సరియీడు జోడైన పాలతి నెచట బ్రహ్మమలచినాడాొ ఎపుడు జూడగలమొ యిర్వుర జంటగా ననుచు పెండ్లిగుంపు కాళలూరె. 14 ఆవె చెలుల మధ్య వధువు సిగ్గుతో తలవంచి పెండ్లిపీట కడకు వేడ్కరాగ వారి నొక్కచుక్క ప్రక్కజేరగ జూచి వింతగాంచి రచటి పెద్దలంత. 15

ళ4 శేవవఖ వ్రబఖంభకొావ్వ్యము తే.గీ. “లాద్దిపల్లె” జమీందారు ముద్దుపట్టి బంధుజన వివాహార్థ మీభామ యచట సుందరాంగుల మధ్య కన్విందుగాగ ెండ్లీకూతురు కడ నుపవిషయయ్యె. 16 ఉ. ఆ లలనామణీముఖ మహాద్యుతియేమొ వివాహశాల దీ పాల వెలుంగు పైబడగ పర్వసుఖంబులు మానసంబులన్‌ లాలన జేయు చాడ్చున విలాస విహార వినోద మాధురీ జాల శుభాభిరామమయి చల్లని వెన్నెల చిందెపొందుగన్‌. 17 తే.గ. చూచు ముత్తైదువులు సమాలోచనముల తనివి దీరక లోలోన దలచిరిట్లు యేమహాభోగి చేపట్టు నీమె నతడు పూర్వజన్మల సంస్కార పుణ్యరాసి. 18 ఆ.వె. లీలగ కనులార లేమను జూడంగ మానసమున కరెడ్డి మథనపడెను వలపుల వలలోన తలపులు పెనబడె చిలుక పంజరమున చిక్కినట్లు, 19 తే.గ. శమదమంబుల నియతి విశారదుండు పెండ్లి సందడి తిలకింప వేడ్కనేగి పెండ్లిచూపుల జిక్కెనీ వింతయేమొ |! దైవలీలల దెలియంగ తరముగాదు. 20 ఆ.వె... జనసమూహమందు జవరాలి తాలిచూపు రెడ్డిమీద దూకి రివ్వునెగిరి; కనులు గలియగానె కమనీయ భావాల నుభయ మానసంబు లూగనయ్యె. 21 ఆ.వె. నుదురు వంచి మగువ నునుసిగ్గు లాలుకంగ మనసు వశము దప్పిమథనపడుచు కోమలాంగి యతని కోర చూపులతోనె' పట్టి కట్టివేసె గట్టిగాను. 22 తేగ.. వింత చూడ్కుల చక్కలిగింత గలుగ

ద్వితీయ బింబము ళ5్‌ వీరి కండ్లను గమనించె వేలకండ్లు ముద్దు ముచ్చట దీరగ మురిసివారు దైవశుభ నిర్ణయంబని దలచినారు. 23 చ్‌ ఎందరొ వన్నెలాడులు మరిందరా జాణలు వృద్ధమాతలున్‌ సుందర రూపయౌవనులు శుద్దమనస్కులు రెడ్డి పుంగవుల్‌ అందరు వీరినిద్దరిని యాత్మలనెంచి రనేక రీతులన్‌ కొందరు పెద్దలీవిధము గోరుట భావి శుభంబు దోచెడిన్‌. 24 తే.గీ. రసికు లావివాహానంతరమున లేచి యదిమి పట్టుచు ప్రేమ హృదంతరముల నెరుగనట్టుగ వారెట్లో యెదురు దగిలి యొక్క క్షణమాగిరెందుకో! నిక్కమేమొ. 25 తేగీ. భయము బిడియంబు మర్యాద బంధనముల శిరములెత్తక నిర్వురు సిగ్గుతెరల మనసులేమనుకున్నవో మార్మికముగ మాటలాడక తరలిరి మౌనముగను. 26 సి వీడిపోయిరెగాని వేర్వేరు మార్గాల (పేమ బంధమ్మున బిగుసుకొనిరి, పలుకులేదేకాని పిలుపులూహించుచు నంతరాళంబుల సంతసిలిర8 కనులగాంచరెగాని కలలోన నిత్యంబు జ్యోతిర్మయంబుగా జూచుకొనిరి స్పర్శింపరేగాని శారీరకంబుగా మానసాభేదులై మసలుకొనిరి తే.గీ. _భావిజీవిత దాంపత్యభాగ్యగరిమ నిత్యసత్య వ్రపూర్ణ మౌచిత్యమగుట కాది దేవుని స్మరియించిరాత్మలందు మధుర భావాల దేలుచు మానసముల. 27 ఆ.వె. రూప యౌవన గుణ దీప కాంతులలోన మౌనరాగలతలు మనసుబ్రాకె

ళ్‌ కేవనవ (్రఖంధవావ్యము మొగ్గదొడుగగ నునుసిగ్గు దొంతరలను వలపు కలలు రేయిబవలు గనిరి. 28 తే.గ. పెండ్డిపందిరి క్రింద నైవేద్యమయిన రమ్యహృదయాల (శేమాంకురంబు లెట్లు విఫలమైపోవునని వారు విశ్వసించి విజయ మొనగూర్చ శంకరు వేడుకొనిరి, 29 కం. ఒకనాడు రెడ్డి మనమున వికలంబుగ బాధజెంది వేయివిధాలన్‌ నికరంబుగ ప్రియ విషయము సకలంబెరుగంగ నేగె సాధింపంగన్‌. కలి తే.గీ. బంధువర్గాల నందరి బలుకరించి ముగ్ధసుకుమారి లావణ్యమోహనాంగి తల్లిదండ్రులు బంధువులెల్లవార లెవ్వరని యడిగి పలికె నీవిధాన. 31 కం. సుమకోమల మందగమన కొమ రొప్పగ నాడు సపెండ్డికూతురుతో నె య్యమునన్‌ నడచిన దెవరా? విమలంబగు నిందువదన వివరింపగదే | 32 కం, తిమిరంబున సౌదామిని గమనంబటు వన్నెలాడీ కాంతిమయంబై నిమిషంబున హృదయంబున సమగ్రముగ నిండిపోయె సాకారముగన్‌ 33 క0. _ ధీమంతుల నిగ్రహమును కామంబున ముంచు కన్యకళ్యాణ వధూ కౌముది చెంత చరించిన ప్రేమామృతరాసి యెవరు? విననేదలతున్‌ ఏ4 చ. మిత్రసమూహమంత మితిమీరిన మోదభరాన 'పెద్దలున్‌ చిత్రముగా దలంచి తమచేష్టల మాని వివాహశోభలన్‌ నేత్ర సుపర్వలీల నవనీతమనంబున సర్వు లాలతా

ద్వితీయ వింబము 67 గాత్రి విశషమంత మమకారము పొంగగ దెల్పిరిట్టులన్‌. ఏక్‌ ఆ.వె పేరు శాలమాంబ ప్రియభాషిణి నెలంత లాద్దిపల్లెరెడ్డి ముద్దుపట్టి ఆమె తల్లిదండ్రు లన్నపూర్ణాదేవి శాలిరెడ్డి ధర్మశీలురంట. 36 తే.గీ. పద్మినీజాతి లక్షణ పంకజాక్షి నిండు యౌవన శోభల నిండియున్న లలన శాలమ్మ సుశ్రీ కళాప్రపూర్ణ యిందువదనుల కందమౌ యేమనందు. 397 ఉం. చెన్నగు గ్రేమజంట, వికసించిన వువ్వుల జంట, జూడగన్‌ కన్నుల పండుగౌను, శుభకాములకోరిక దీరుయోగమౌ మన్ననగాంచుమయ్య, సుమమానస డోలికలూగుమయ్య, నీ వెన్నినముద్దరాలు పరమేశ్వరుడిచ్చిన కాన్మయౌ నుమీ 1. 38 ద్వితీయ కిరణము వధూ హృదయ మెరుంగుటకు రహస్య రాయబారము చం. వివరమెరింగినంతనె వివేకవతంసుడు రెడ్డిరత్మమీ 'ప్రవిమల కార్యసాధనకు పద్మదళాక్షి మనోభిలాషలన్‌ నవవిధి గాంచనెంచి కరుణామయ మానస రాగ్గమాధురిన్‌ కవివలె వ్రాసె పత్రమును కాంతకు పంపుతలంపు పెంపునన్‌. 39 ఆ.వె. అప్తురాలగు నొకయవ్వను బిలిపించి పత్రమిచ్చి గ్రేమ బలికె నిట్లు లొద్దిపల్లె కేగి ముద్దుశాలమ కిచ్చి మనసు నెజిగిరమ్ము మర్మముగను, శత౦0 తే.గ. కాంత నేకాంత మందు ప్రశాంతముగను మనసు కరగింపగావలె మాటలందు నచ్చజెప్పగ నమ్మింప నన్ను గూర్ని అవ్వ! నీసాటి యెవరవ్వ యవనిలోనః: త]

658 కేషవఖభ వ్రబఖంధకావ్యము కం. ముదుసలి కడుగడుసరి తా నుదయమె జని లొద్దిపల్లె కుత్సాహమునన్‌ ఆఅదనెతిగి పదును పలుకుల ముదముగ శాలమ్మ కిటుల ముచ్చటదెలిపెన్‌. త2 ఉఊ _ అమ్మరా ! చిట్టితల్లి! పరమాశయ సిద్ధికి నిన్నుజేరితిన్‌ కమ్మని మాట దెల్పుదును, కాదనబోకు, శుభంబు నీకగున్‌ పొమ్మని బంప వచ్చితిని పొందునుగూర్చ మదీయ రెడ్డికి న్నిమ్మగు బొమ్మవమ్మ, పరమేశ్వర సత్కృప జోడు గూడుతన్‌. జప ఉ్‌. "పేరుకు శేషరెడ్డి మురిపింపగ రూపున మన్మధుం డసా ధారణ బుద్ధిశాలి వసుధాతల యోధుడు, డఢ్రేమరాసి, సా కార దయాన్వభావుడు, వికారమెరుంగడు, నిగ్రహుండు, నిన్‌ గోరినవాడు నిండుమది, కోమలి నీ మనసేమొ దెల్బవే! తత ఆ,వె. వలపులేని దాని వరియింపబూనడు ధర్మమెట్టి స్థితిని తప్పబోడు మనసు దెలియ గోరి మర్మంబుగా రెడ్డి నన్ను బనిచె కలికి నిన్ను గలియ వీల్‌ కం. తన మానసంబు నంతను వినయంబుగ పత్రమందు వివరించె సుమా |! కనుమని పత్రం బీయగ మనసా తొవిచ్చి చూచె మర్మంబెరుగన్‌ 46 ఆ.వె. అక్షరాక్షరాన నక్షయప్రదడ్రేమ "కలశపూర్ణమగుచు కానబడియె క్షీరసాగరమున కేరింత లాడెను రాజహంసవోతె రాగలహరి. తగ ఆ.వె. భామకనులు నడచె భావపంక్తులపైని రాగయాత్ర సలిపె మూగ మనసు చంద్రకాంతి మెరయ శాలమహృదయాన పత్రమిట్లు చదివె పరవసించి 48 ళు. పత్రముగాదు భీతిగొన, పద్మదళాక్షి ముదీయచిత్తమే

ద్వితీయ బింబము . 69 పత్రము వ్రాయ నా హృదయ వాస రపైక విహంగ ఛూళి తా పత్రము లార్చి స్వేచ్చ ప్రియ పార్వమునన్‌ జెలువంద, భావనా పత్రము ఢ్రేమ పూజకయి వాంఛిత భక్తిని పాదమందిడెన్‌. శ్రి జు నీరజితంపు పల్వరుస నిత్య సుహాస వికాస రేఖనామనో నీరజ కాంతిగాదె ! నవనీత మృదూక్తిసుధా తరంగమై నీరజ మెందు సోకిన పునీతము, జన్మతరింపగానగున్‌ నీరజలోచనా! వినుము నెమ్మది నమ్మితి నేమి సేతువో! 50 సీ, నడకలో చూపులో నెడద నాకర్షించు రాజహంస విలాన తేజమట్లు; ఆటలో పాటలో నీటుగా దీటుగా నెమలి నాట్యంబుల నెగ్గినట్లు; పలుకులో పిలుపులో వలపులు తలలెత్తి పీయూషథధారలు పిండినట్టు; నగువులో బిగువులో వగపుల మరపించు చల్లని వెన్నెల సాగినట్లు, తే.గ. మూడు రోజుల పాటు నామోజుదీర కంటి దేహంబు చిత్తంబు కన్నులార నింపుకున్నాను మనమున నీ స్వరూప మేమి జేతువొ! నాభాగ్యమెట్లు గలదా | క్‌] ఉ్‌. పెక్కు వధూశిరోమణులు గ్రేమను గోర చలింపలేదు, నీ వొక్కతె విట్లు నామనసు నూపినదాన వదేమి హేతువో! నిక్కము జెప్పుచుంటిని పునీత మనంబున, నెన్నిజన్మలన్‌ నిక్కుచు సాగె నేడిటుల నెమ్మది గూర్చెనొ రాగబంధమై. 52 చం. రమణులగాంచగానె యనురాగ పయోనిధి మున్గలేదు, నా తమకము పూర్వబంధమున తావక గ్రుమకు వేచియుండె, నో కుముద దళాక్తి! సత్యమిది, కోరిన యాత్ర జయంబు గాంతునో! తిమిర మహాసముద్రమున తీరమెరుంగక కూలిపోదునో! 53 ఊఉ. తప్పుగ నెంచబోకు భవితవ్యమెరింగి చరింప సర్వమ. న్నాప్పాగమెప్పులందదె! మహోన్నత కార్యముగాన నెమ్మదిన్‌

70 శేషవఖ వ్రఖంధకొావ్యము యొప్పిదమైననాడె ,సుముహూర్తము బెట్టగ పెద్దలందరిన్‌ చప్పున గూడ జేయుదును సత్వర చర్యల బూనునట్టుగన్‌. 54 ఆ.వె. మాట తప్పబోను మనసైన మగువకు వలపులేని యెడల వగవబోను నమ్మి మనసు నీయ నాప్రయత్నములుండు నీదు మాటపైన నిలచువాడ! కక్‌ ఉ. గుట్టుగ సౌమ్య పద్ధతిని కోరిన భంగి మెలంగువాడ, నీ పట్టిని నిమ్మటంచు సరివారలతో బలికించువాడ, నె బెట్టగ కాదటన్న సరిపెట్టదు గర్వమడంచి నిన్నుయి ప్పట్టన దెచ్చి రాక్షస వివాహము నందుదు నీయభీష్టమై. 56 కం. మనుగడ దెలియని శాలమ మనమున తానిల్పినట్టి మాన్యుని కొజకై తన సమ్మతి నేవిధముగ వినిపింపగ దోచకామె విలవిలలాడెన్‌. 57 కం. ఉత్తర మంతయు చదువగ విత్తమ్మున కందరాని (పేమామృతమున్‌ మత్తును గలిగింప మదిని మెత్తగ తాబలికె నీటుల మృదుమధురోక్తిన్‌. 58 శౌ. ధీరోదాత్త గుణాభిరామ విలసత్తేజోవిలాసుండు, శ్రీ కారుండే దివినుండి భూతలము నేకార్యార్థమై వచ్చెనో! సారస్యం బెరుగంగ శక్యమె ! మహాసౌశీల్య సంపన్న గం భీరాకార మనోజ్ఞు నేలలన సంప్రీతిన్‌ మనం బొప్పదే! 59 ఉం పెద్దలు సమ్మతించి జరిపించెడి పెండ్డి సమాదరంబు, వా రెద్ది శుభంబు గూర్తురొ! విహీనునకిత్తురా! రాజరాజుతో గద్దీయపైని నిల్పుదురా! కాదని యందురొ! పల్కుటేల వేల్‌ సుద్దులు, తల్లిదండ్రులు త్రిశుద్ధిగ నొప్ప వివాహమయ్యెడిన్‌. 60 తే.గ. మగువ మనమును మర్యాద మనుగడంత పుట్టినిల్లుముందు పిదప మెట్టినిల్లు పెండ్లి తర్వాత తనస్వామి గ్రేమరాసి

ద్వూతీయ బింబము క! తల్లిదండ్రుల కపషకీర్తి దలచబోదు. 61 శ్దా అవ్వా! జ్ఞానవయో వికాసినివి సువ్యానంగ సంధాయినే నెవ్వానిన్సను భాగ్యమున్నదా! శివాజ్చెట్లున్నదో! కోర్కెలన్‌ పువ్వుల్‌ పూచి ఫలంబు లిచ్చునా! పృథక్భూతంబులై రాలునో! మువ్వల్‌ మైోగునా! మూగబోవునా! పురా పుణ్యంబు లెట్టున్నవో। 62 ఆ.వె. పూర్వపుణ్యఫలము పురుషార్ధములు గూడి నొసటి వ్రాతలోని నోముపంట కంకణ బలమున్న కాదందురా! తెల్చు మందరికి మదీయ వందనములు. 63 తే.గీ _ అవ్వయేతెంచి రెడ్డితో నాదరముగ విషయమంత దెలిపె కడు వింతగాను పసిడి వన్నెల పూబోడి బాలగంటి కన్నులారంగ ముదమార కలలుపండె. 64 ఆ.వె. సరళవేషభూష లరవింద నేత్రముల్‌ మంజుల మితభాష మధురవాణి సుందరవదనంబు చాక్కుచెక్కిలి ముగ్ద సాటిలేని మేటి బోటి యామె. 65 ఆ.వె. మాటలందు నీతి, మనసున దైవంబు పెద్దలందు భక్తి, (పేమరాసి, ధర్మమార్గమొకటె నిర్మలంబుగ మెచ్చె దైవయత్నమనుచు తరలుమయ్య. 66 కం. సుందరమగు భావంబుల కుందనముగ నవ్వదెలుప కోమలి(ప్రేమన్‌ డెందంబున గిలిగింతల చందంబున రాగలతలు సాగెను 'స్వేచ్భన్‌, 67 తానెన్నిన సహచారిణిని గురించి శేషారెడ్డి తన తల్లికి వివరించుట : క0॥ వడివడిగా తల్లికడకు బిడియంబుగ జేరిరెడ్డి వినయాధికుడై తడబడు మాటల నసుగుచు

జి కేవవఖ వ్రఖంధకావ్యము పొడిపొడిగా బలికె నిట్లు ముద్దులు గురియన్‌. 68 శా అమ్మా! నీవొక ముద్దు కోడలికినై యాశించినట్లాయె, నా బొమ్మీనాటికి గోచరించె నయనామోదంబుగా, నాదుడెం దమ్ము న్లాగిన మోహనాంగి, త్వరగా దౌత్యంబు గావింప లే వమ్మా! నా హృదయేశ్వరి న్గనగ మీయళ్నంబు కాంక్షించితిన్‌, 69 ఆ.వె. పేరుశాలమాంబ ద్రియభాషిణి నెలంత లొద్దిపల్లెరడ్డి ముద్దుపట్టి ఆమె తల్లిదండ్రు లన్నపూర్ణాదేని శాలిరెడ్డి ధర్మశీలురంట. 70 చం. కలలను నిండియుండి కలకాలము నూనసమందు నిళ్చినా చలనము తానెయైన వరశక్తి సతీమణి నాకుజోడు యా కులవధు విన్నినాళ్ల కనుకూలము దోచెను నిక్కువంబు, నే వలచిన భామ గావలయు వందలు వేలుగ జూడ నేటికిన్‌. 71 త్తేగ స్త్రీపురుషుల స్వభావాల చిత్తమొకటె, యాత్మ తోడుగ జీవితయాత్ర సలుప నెవ్వరైనను నాకరిని నెన్నవలయు నొక్కమారుగ వారెటు ప్రక్కబోక 72 సీ. బీడు బారిన భూమి మోడు బారిన చెట్లు తనివొందగా వర్షధ్రారలట్లు ఆంధకారంబుల బంధాను భూతిలో సొదామినీ రేఖ సాగినటు జీవనాధారంబు శిథిలమౌ వేళలో ఆశామహాజ్యోత్స్న లలరినట్టు యెడబాటు కడలిలో తడబాటు గ్రుములో ం మభధుభావ వీచికల్‌ మసలినట్లు తేగ. తనయు వల్కులు విన్న నాతల్లి పుత్రు యౌవనోత్సాహ మందిన భావలహరి మునిగి తేలుచు భర్తకు వినిచినంత యత్షమూహేంప నెంచి రత్యంళ నిష్ట 73

ద్వాతీయ బింబము ౯ వొట్టారెడ్డి దంపతులు వివాహ సంప్రదింపులకై రంగనాథుని పంపుట తేదీ. రంగనాధుని బిలిపించి రాగములర విషయమంతయు దెల్పుచు వేడిరిట్లు కార్యభారంబు చేపట్టి కనికరించి మూడు ముడులను వేయించు పుణ్యపురుష]. 7జీ స్తీ. మన వంశకీర్తికి మచ్చరానట్లుగా వ్యవహార కుశలత వాసిగనుము; యేమాట కామాట ధీమంతముగ బల్కు సమయోచిత జ్ఞానశక్తివలయు చిన్నపెద్దలపట్ల న్నిగ్దముఖంబుతో హృదయంబు గరగించు ముదముగనుము ప్రీ జగంబున ప్రేమ చిగురించునట్లుగా నిండుదనపు మాటనేర్పుగనుము ఆ.వె. పెండ్డి నిర్ణయాలు సపెద్దలతోగావు విమల యోగమెజిగి విప్రవర్య! కార్యసిద్ధిగాంచి కదలిరావలె వేగ విశ్వసింతుమయ్య విజయమగును. 75 అ.వె వింటి శాలిరెడ్డి పెంపు జమీందారు, మాట గడుసెగాని మనసు మృదువు, మెచ్చిన వరమౌను, కచ్చెకు పామౌను యిచ్చవచ్చినటుల నచ్చమెలగు. 76 కం. శుభకార్యంబును వినగనె యభిమతమును దెల్పి నాత్మనానందముగన్‌ సభికుల మెప్పుల బడయగ విభవంబును గూర్తునంచు విప్రడు బలికెన్‌. 77 తే. ఇంతకన్నను సౌభాగ్యమేమిగలదు విజయమంద వివాహంబు వేడ్కమీర శంకరుని నమ్మినేబూని సాగువాడ శక్తియుక్తుల సాధన సలుపువాడ, 78

74 శేషవఖ్‌ వ్రఖంధకావ్వ్యము ఆ.వె. చేసి చూపువాడ చెప్పజాల ననుచు రంగనాధుడపుడు నింగిజూచి కార్యసిద్ధి కొజకు కంకణ బద్భుడై సెలవు నంది వెడతె శీఘ్రగతిని. 79 కం. శుభకార్యంబుల విజయము నభయంబును గల్గజేయ నందరిమనముల్‌ యభిషేకింప దలంచెను ప్రభుశంకర దివ్యషపాద పంకేరుహముల్‌: 80 తృతీయ కిరణము శాభిరెడ్డితో రంగనాథుని మంత్రాంగము ఉ.. శ్రీయుత రాజభోగముల చిక్కని చక్కని వైభవంబులన్‌ థీయుత శాలిరెడ్డి నిజదీప్తబలంబుల దేలుచుండ సం దీయని సర్వసౌఖ్యముల నిచ్చలుదీర స్వహర్మ్యమందునన్‌ సాయము గోరివచ్చిన ప్రజాపతి మంతన మాడుచుండగన్‌. 81 ఆ.వె... భటు డొకండు వచ్చి భవ్యనమస్సుల పలికెను పరదే? బ్రాహ్మణుండు పూజనీయమూర్తి తేజోవిలాసుండు భవదనుజ్ఞ కొజకు పంపెనన్ను. 82 ఆ.వె... భద్రమాననసమున బ్రాహ్మణాగమనంబు తెలియగానె గెడ్డ వెలికి వచ్చి సాదరమున మొక్కి సంసిద్ధమునరించె స్నానపాన భోజనంబులకును. 83 తే.గ్‌. భోజనానంతరమ్మున పూజ్యగతుల సకల పరివార జనులును స్వాగతమని ద్విజుని విడిదికి జేర్చింప వేడ్క రెడ్డి నవినయంబున బలికె తాసంతసముగ. 84 ఉం. ఓ పరదేశి! ధీరసుగుణోజ్వల సాధువరేణ్యదేవ! నీ వేపురవాసివో నెరుగ, నెచ్చట నుండిటు మాగృహానికిన్‌

ద్వితీయ బింబము 75

యేపనిమీద వచ్చితివొ! యెవ్వరి వాడవా, బ్రాహ్మణోత్తమా!

నాపయి ఢేమ జూపి కరుణన్‌ వినిపింపు సమస్తమియ్యెడన్‌. 85 తే.గీ. _ ధీరగంభీర వాక్సుధా ధారలనగ

ఢేమ జలధి తరంగాలు వీచె ననగ

శశికళాహ్లాద సారప్రసారమనగ

వినయ మొలుకంగ వివరించె విప్రవరుడు. 86 మ. కనగన్‌ బేతమచెర్ల వాసుడను, సంస్కారంబునన్‌ బ్రాహ్మనుం

డను, నామంబున రంగనాధుడను, పొట్టారెడ్డి సత్సంగుడన్‌

వినయాత్ముండను, మంత్రిగా, గురువుగా వీరాగ్రసేనానిగా

మనసున్నిల్పిన ప్రాణ మిత్రుడను, సన్మాన్యుండ, సౌజన్యుడన్‌. 87 ఊ.._ శ్రీవరశాలిరెడ్డి! బుధశేఖర వంద్య! త్వదీయ పుత్రికిన్‌

పూవునకున్‌ సుగంధ మటు బుగ్గనవంశ్యుడు శేషరెడ్డికిన్‌

దైవ సునిర్ణయంబనగ ధర్మవివాహము జేయనెంచుటన్‌

దేవరవారి సమ్మతిని దెల్చుడటం చిటు గోరవచ్చితిన్‌. 88 ఊ. బుగ్గన వంశరెడ్డ పరిపూర్ణ చరిత్ర యశంబులెంతయున్‌

నిగ్గులదీర నీజగతి నేరదె! మీరు స్వకీయశ్తక్తితో

(మగ్గిన మానవత్వమును మార్చిన ఖ్యాతిని వెళల్లినార లీ

నెగ్గిన వంశరాజముల నెయ్యము వియ్యము గూర్చనెంచితిన్‌. 89 వివాహ వ్యవహారము ప్రతికూలముగా దోచుట : ఆ.వె. వినిన శాలిరెడ్డి వినయంబు గోల్పోయి

దుడుకుతనము తోడతూలనాడె విప్రవరుడవీవు వివరంబెరుంగవా ఆందరానిపండు కాశయేల? 80

చం. పరమ దయాళురంట, పురపాలన, సేద్యము జేయువారెగా!

దొరలకు లొంగియుందురట, దుష్టుల దున్మనశక్తులంట, నే

నెరుగుదు పెద్దరెడ్డి నతడించుక మేలు, కుమారుడంళకున్‌

మెరుగని వింటి, నెంతయిన మింటికి మంటికి సామ్యమెట్లగున్‌. ర] ఉఊ॥ మాసరి వారలా! భువనమాన్య వరేణ్య యశోవిలాసులా |

దాసజనంబు గల్లి నిరతంబును సేవల నందు వారలా!

76 శవవఖ (ప్రజంధకావ్యము కేసరితుల్య వీరరణకేళి విహారము సల్చుయోధులా! రాసిరి గల్గిరే! నలుసు రైతుకు రాజుకు వియ్యమెట్లగున్‌. 92 స్స్‌ పృథివీపతులతోడ వియ్యమందగనెంచ మహరాజభోగాల మనగవలయు, నాపుత్రిజేపట్ట నలుదిక్కులను వారి గుణగణంబుల కీర్తి కురువవలయు; యేనాటి కానాడు యేశార్యమందైన సాధనాయత్త స్వశక్తివలయు; నెయ్యంబు వియ్యంబు కయ్యంబు లేవైన నెవరిసాటికి వారలెన్స్నవలయు; తే.గ. ఎన్ని జెప్పినగాని యింకేమి ఫలము యోగ్యతాయోగ్యతల సామ్యముండవలయు; అర్థరహితంబు మీయాశ వ్యర్ధమయ్య; తలప గూడని కార్యంబు దలచినారు. 93 తే.గీ. బ్రాహ్మణుండవు గావున బ్రతికినావు బుద్ధిహీనత వచ్చిన భూసురుండ! తరతమంబుల పాటించి మరలిపొమ్ము మాట లేటికి వారు మాసాటివారె! ర్ర4 రంగనాథుని వాగ్వైచిత్ర్య ప్రభావము : ఆ.వె. రంగనాథుడపుడు రమ్యంబుగా బల్కె వినుడి సత్యమేదా విమల చరిత! వాస్తవ౦ంబు దెలుప పొరుషంబగునేమొ | పాల్లుకూత గూయ వల్లగాదు. 95 కం... బేడకు జెల్లదు జీవిత మాడంబర మందు మునుగ, నౌచిత్యము బో నొడిన మనుజుని కన్నను గొడిద నయమౌను గాదె! కర్మఫలమునన్‌, 96 ప. రాజులు బూజు బట్టిరి, పరాజిత మయ్యెస్వదేశశక్తి రే రాజుగ సర్వభూతముల రంజిలజేయు గుణాభిరాము, నీ

ద్వాతీయ బింబము 77 రాజన మీయగావలె, పరాకున దోషము అలెంచరాదు,ని ర్వ్యాజ మనంబునన్‌ పరమ పావన సత్త్వగుణంబె మిన్న్మయౌ. ర సీ రాజ్యంబు మీయంత భోజ్యంబు గాకున్న తాదిని పెట్టంగ తరుగు లేదు; పదవిలో మీయంత పట్టులేకున్నను పలుకు విలువకెట్టి బెలుకులేదు; వస్తువాహనముల వాసిలేకున్నను కోర్కెలీడేరంగ కొదువలేదు; ఐశ్వర్యమున భోగ్య విశ్వంబు లేకున్న నాతిధ్యమేపూట నాగలేదు; తే.గీ. బంధు మిత్రప్రజాదికి బాధలణచ పట్టుబట్టె పొట్టారెడ్డి పావనుండు; సర్వమానవ కళ్యాణ సత్యమెంచి | వశముగానట్టి బ్రహ్మాండయశములందె. ఆ.వె. అతని ధర్మపత్తి యాదిమూతను బోలు శుభగుణాబ్ది సాధ్విసుంకమాంబ; చిత్తశోభజేసి స్రీ శిరోమణి యామె, రం యెంతజెప్పినంత వింతగలుగు. ఆ.వె. అమృత ధారలూరు నక్తయ పాత్రగా నింగినేల నింపునిండు కుండ; వసుధ నంతను తనవాస మనుచునామె 100 విశ్వబంధువట్లు ప్రేమపంచు. సీ, సహనంబు వహియించి యిహపరంబుల వెల్లు శాంతిదేవతకు విశ్రాంతి యామె; దీన జనంబుల తేజంబు సమకూర్చు కరుణాపయోనిధి కలశమామె, మానవజన్మకు మహితార్ధ శోభల సత్యసాక్షాత్కార సాధ్వియామె; పతితలోకంబును పొవనంబానంరింప దయనేలు ధర్మావతార మామె.

రా గవటల్‌ ట్రబంధన్వయ తే.గీ. దానకృత్యంబు దివికి సోపానమనుచు, నొరుల ప్రాణంబు నిల్చు షీయూషమామె, త్యాగభూమిక యీ క్షుద్ర తనువటంచు క్రాంతికైనను గూర్చు ప్రశాంతమామె. 101 స్స్‌ అన్నదానంబును మిన్నగా జేయంగ తేజంబు జూపించు ధీరురాలు; బంధు మిత్రాదుల పరిచర్య కార్యంబు నేర్చుతో సలళిపెడు నిపుణురాలు; అతిధి కభ్యాగతి కాత్మ సంతృప్తిగా భోజనం బిడు మహా పూజ్యారాలు; వ్రతములు పూజలు పారాయణంబులు నిత్యంబు సలుపు పునీతురాలు; తే.గ. భోగభాగ్యంబు సద్వినియోగపరుప నన్నిరంగాలలో సిద్ధహస్తురాలు; భర్శహృదయంబునకు రాగభాండమనగ తేజరిల్లిన పరమ సంతృప్తురాలు. 102 ఆ.వె. ఆమె కోడలగుట కీమె కదృష్టంబు నేమనందు సుకృతమెజుగవలయు; మాయ నధిగమించి మహిమాన్వితంబుల సత్యకాంతి గనగశక్యమౌను. 103 కం. నరజాతిని వికసించిన సురుడేయన వింతగాదు, సుశ్రేయుండై ధరనుద్ధరింప బుటెను వరశేషారెడ్డి లోకబాంధవుడనగన్‌. 104 తే.గీ. భావగంభీరు, డాజాను బాహు, డద్వి తీయ బలుడు, న్ఫురద్రూపి, దీర్ధకాయు డక్తయానందనయనుండు, హాసముఖసు ధాధరుండు శేషారెడ్డి సాధకుండు. 105 కం, శ్రీవరు డార్యుడు యోధుడు, యౌవను డసమానుడాగ్రు డాత్మోన్నతుడున్‌

ద్వతీయబింము పావను డమల రసజ్ఞుడు సేవావ్రతు డీశుడతడు క్షేమంకరుడున్‌. 106 సీ మరుని రూపముమించు వరుని సౌందర్యంబు లలనా జగత్తున కలతరేపు; మిసిమి వయస్సున పసిమి వన్నెను గాంచి నెలరాజు బిడియాన దొలగిపోవు; శార్యధైర్యంబుల నార్యాధి నేతగా నరివీర హృదయాలు చెరగిపోవ; వేదపారంగతుల్‌ వివిధశాస్తార్థాది సుజ్ఞాన వాదాల సోలిపోవ; తే.గీ. విన్నమాత్రాన కొండంత వింతగలుగు చూచినంతనె మనసున చోద్యమగును వినయశీల శేషారెడ్డి డ్రేమమూర్తి యెంతజెప్పిన చాలదింకేమి వలయు. 107 సీ. రాజ్యంబు లేకున్న రారాజు గాకున్న హృదయ రాజ్యంబేలు హితవుగలదు; "సైన్యంబు లేకున్న సామ్రాజ్యనేతల ముప్పుతిప్పల బెట్టు బుద్ధిగలదు; భాగ్యంబు లేకున్న భద్రాసనమునకు పారలొౌకిక దివ్యభక్తి గలదు; పదవులు లేకున్న పతితజనంబుల నుద్ధరించెడు గొప్పయోర్చుగలదు; తే.గీ. దానమునకు వలయు త్యాగధనము గలదు; హింసను జయించు శస్త్రమహింస గలదు; 'పేదవారల పెన్నిధి ట్రేమ గలదు; ఇన్నియున్నట్టి నూరెడ్డి కెవరుసాటి. 108 తే.గ. గుణ విచక్షణమాని సంకోచమళులు; సంపదే వివాహమునకు సకలమనుచు "పేడినైనను పలుమారు వేడుకొనుచు కన్యనీయగ దలపోయు కాలమిద్ది. 109

80 శేవ్యవభ ప్రబంధకావ్వము తే.గీ. ఎన్నియున్నను కుమతుల కేమిఫలము లోకనిందకు మూలమా పోకడలగు నన్నిటిని మించు సుగుణంబు లెన్నవలయు బుధుల పల్కులు సర్వదా పూజ్యమగును. 110 తే.గ. సత్యదేహాన ప్రాణంబు శాంతియగును తృప్తియే సర్వసౌభాగ్యతేజమగును సహన సంపత్తి యసమానశ్మక్తియగును గ్రుమతత్త్వంబె తైలోక్య విజయమగును. 111 ళ్‌. అల్లుడు యోగ్యుడైన సిరికందని వాడని తూలనాడగా జెలునె] యానధూ వరుల శీలగుణంబులె సంపదౌనుగా! నిల్గుకు నోచనట్టి పరమేశునకేమి కొజుంత? గౌరిరా జిల్లదె! వాధు సన్నిధిని, శ్రీమతులెల్లర పూజలందుచున్‌. 112 తగీ. _ శక్తి సామర్ధ్య గుణగణయుక్తిబలము రూపరేఖావిలాస విలోకనంబు వరుని శుభలక్షణంబుల వైనమెజిగి కన్యనీయగ దలపెట్ట గలుగు శుభము. ః కం. పరివార సభ్యులెల్లరు సరివారల నెల్లబిలిచి సాలోచనగా పరమార్ధము గూడు నటుల వరునెన్నిక జేయు మయ్యవాసి గడింపన్‌ 114 మ. గత జన్మంబుల పూర్వపుణ్యఫలమీ కన్యామణి న్లోర, నే నతిగా జెప్పుట పాడిగాదు, మును కళ్యాణాన మీపుత్రియున్‌ సతియున్‌ బంధు జనాళి ధీరవరునిన్‌ సత్త్వ స్వరూపంబులన్‌ శతరీతుల్‌ దిలకించి నారపుడు శేషారెడ్డి నాప్తస్థితిన్‌. 115 కం. మీయందరి క్షేమమునకు నాయంతకు నేను వచ్చి నయమున నడుగన్‌ మీయుల్లము నేమి గలదొ! కాయో, పండో దెలుపగ కష్టంబగునే! 116

చ్వుతీయ బింబము 91 చతుర్ధ కిరణము తల్లి సలహా మేరకు శాలమాంబ స్వీయనిర్ణయము దెలుపుట ఆ.వె. విప్రవరుని పలుకు వినగానె సభ్యులు చల్లబడిరి ముఖము తెల్లబోయి; శాలమ హృదయంబు నతమతమగుచుండ తల్లియన్నపూర్ణ తల్లడిల్లి. 117 అవె. భర్త కడనజేరి భయవినయంబుల పాపనడుగు మనుచు బలికెనిటుల హృదయ మెరుగకున్న నేబాధలెదురౌనా? బాహ్యబంధమెట్ట్లు పదిల మగును. 118 మ. తలవ్రాతన్‌ దుడుపంగ జాలరెవరున్‌ తామెంతవారైననున్‌ ఓ కలగా మారవె! భోగభాగ్య సుఖదుఃఖ ప్రాప్తయోగంబులు న్నిలలో నిల్చున దొక్కటే కృతఫలంబెవ్వానిక్రైనన్‌ మహా త్ముల మార్గంబులె లోకధర్మములు సమ్మోదంబు గల్లించెడిన్‌. 119 చం విలసిత భావసంపదల విజ్ఞత గూర్చిన రంగనాధ! నీ పలుకులు నిత్యసత్యములు, వాదనకందని ధర్మమార్గముల్‌, కలిగిన భాగ్యమెల్ల కలకాలమునిళ్చి సుఖింపజేయునా? పలువుర మాటలేల? మనపాపయభిష్టమెరుంగ పొడియౌ. 120 కం. ఆందరి పలుకులు శాలమ డెందంబున తరగలట్లు ఢీకానుచుండన్‌ విందోమందో తెలియక 121 కుందెను పలుమారు పొంగు కోర్కెల వలలో. ఆ.వె. తల్లిపలుకు వినగ ధైర్యమందుచు కొంత శిలకు జీవశక్తి చిక్కినట్లు మూర్భనుండి కండ్లు పులకరించినలీల ల నిందువదన పళికె మందగతిని. ]1 ఊఉ. దైవసమానుడార్యుడు, విధాతకు మారుగ కన్నతండ్రి, భూ దేవియనంగ తల్లి, బహుదీక్ష వహించి నిరంతరంబు, చా

82 శేషవభ వ్రబంధకావ్యము జీవిత సౌధమేర్పరచు సిద్దుల కేమని విన్నవింతు నా భావము వేరుగాదు, భవభారము మీవరమంచునెన్నుదున్‌. 123 మం _ అయినన్‌ నాదొక విన్నపంబు కృపతో నాలింపుడీ! నేను మీ దయతో, తండ్రిని భౌతికమ్ము, జననిన్‌ ధర్మార్ధముల్‌ గంటి, నా కయి భూదేవుడు జన్మతత్త్వ్వముల సత్యజ్యోతి వెల్లించె, నా దయితుం డెవ్వడా నిర్ణయింప త్రిగుణాధారంబు ముమ్మూర్తులున్‌. 124 తే.గీ. విప్రవర్యుని వచనవివేకములను భార్యమనమున పొంగిన భావములను తనయ దృక్పథ విశ్వాస వినయములను దుడుకు రెడ్డికి గాంభీర్యముడిగిపోయె. 126 ఆ.వె. బంధుజనులనెల్ల పరికించి యొకమారు వారి ముఖములందు దారిగనెను సర్వసమ్మతముగ శాస్రిని బిలిపించె శుభముహూర్తమొకటి జూడదలచి. 126 ఆ.వె. కులపురోహితు ననుకూల ముహూర్తమ్ము జూడ మనుచు వారువేడగానె పరమశివుని దలచి పంచాంగమును ద్రిప్పి లెక్కబెట్టసాగె పెక్కువిధుల. ౭7 తేగ. శుభవివాహ ముహూర్త నంశోధనమున నన్సివిధముల జూచి తాభిన్నుడగుచు విసుగు వివశత బల్కెను వీరిరువురి జన్మఫలములు గూడవు శాస్త్రవిధిని. 128 ఊఉ. ఓ మహనీయ! నన్ను సుముహూర్తము బెట్టగ గోరినారలీ నామబలంబు లెవ్విధిని నామనమొప్పదు శాస్త్రపద్ధతిన్‌ తామసబంధమెట్లు వసుధాసుర సమ్మత మౌను? సత్యమే మామక ధర్మమాయె! నను మన్ననసేయగ మిమ్మువేడుదున్‌. 129 శాలమాంబ దృఢ సంకల్పము చం ములుకులవంటి మాటలు సమూలముగానటు శాలమానుం:! గలతను గూల్చివేయ నభగల్గిన యెల్లర మానసంబులన్‌

ద్వితీయ బింఐము ౪8 గెలికినరీతి నెవ్వరును కిమ్మనకుండ తపించుచుండగా కలవరపాటుతేరి ఘనగర్గ్దన భంగిని బాలయిట్లనెన్‌. 130 చం. వలచిన మానసంబులను వంచన జేయుట పొడిగాదు, నా తలపుల నింపినట్టి వరధర్మపు నీతుల శాస్త్రమొప్పదా! మలిన విహినమానసము మర్మము దెల్పదె! ధర్మశాస్త్రముల్‌ కలుషితమైయొసంగు కలకాలము (ప్రేమను కాలదన్నిన్‌. 131 ఆ.వె నొాసటివ్రాతకన్న నూరేండ్లు గల్గునా? ఎక్కువేమి జరుగదెవరికైన నన్నువదలరయ్య నాభాగ్యసీమను మనసు మార్చుకొనరు మానవతులు. 132 శా మాంగల్యంబొకటేగదా ముదిత సన్మానంబు, ప్రాణేశుడే శృంగారంబు, సదా మనోఖభిరుచికిన్‌, చిత్తంబు స్టైర్యంబు, మా సాంగత్యంబు వరంబు, సమ్ముదము, శ్రీశైలేశుడీ భక్తులన్‌ బంగారంబుగ మార్చునో! కుపితుడై భస్మంబుగా జేయునో!. 133 తే.గీ. _ అతివలోకాని కాదర్శమైనరీతి సకలకష్టాల నెదురొడ్డు సాధ్వియనగ నుభయ వంశాల యశముల కభయమీయ ధైర్యమున్నది; యాపైని దైవముండె. 134 ఊ... రాగ పరాగవైభవ విరాజిత సద్వ్యవహారి, శస్త్రశా స్త్రాగమ కోవిదుండు, నియతాత్మ, తపోధను, డాప్రబంధువీ భోగవసుంధరన్‌ సుగుణభూషణ సుందరరెడ్డి జేడు, ధీ సాగర చక్రవర్తి మనసార వరింప మదీయ భాగ్యమే! 135 తే.గీ. అమ్మనాన్నలకెదురాడినట్టి నన్ను ప్రీతి మన్నించి దీవించి నీతిగఅపి సత్యమెన్నివివాహంబు జరుపరయ్య మోదభరితాత్మ మీకెల్ల యమొైక్కుదాన 136 కం. వినయం బొప్పగశాలమ మనమున తాబెంచినట్టి మధుర(ప్రేమన్‌ వనితా ధర్మపధంబున వినిపించగ జనులకెల్ల విసయమయ్యెన్‌ 137

క శేవషవ్రభ వ్రబంధవావ్యము తే.గీ. అన్నదమ్ములు బంధువులదిరి పడగ తల్లిదావానఐంబున పెల్లగిలగ తండ్రి బాణాహతుండుగ తల్లడిలగ నిల్లు నీరవమైపోయె నెల్లరకును. 138 తే.గీ. వరద బెనుగాలులందున బడిననావ తెడ్డుచుక్కాని లేకయేతిమిరమందు గమ్యమెజుగని యాత్రలో కదలినట్లు సర్వమానస ధైర్యంబు సడలిపోయె. 139 వంచనము కిరణము : రంగనాథు డెల్లర నోదార్చి వివాహమునకు సమ్మతింపజేయుట తే.గ. అంధకారాన జ్యోతిర్మయాప్తినోలె; జీవితాశరు పరమ సంజీవివోలె; పతిత లోకానికేదివ్యవరమువోలె; రంగనాధుండు వెలుగుల నింగి జూపె. 140 మ. తన సంతానము సత్యమార్గములపై ధర్మంబు రక్షింపగా చనుదెంచన్‌ భువి తల్లిదండ్రుల కదే స్వర్గంబగున్‌ మాయలో తనుమోహంబున దుష్ట సంతతిని నిందల్‌మోయు దౌర్భాగ్యముల్‌ వినమే! పుణ్యఫలంబునన్‌ గలిగె దీప్తిన్‌ గూర్చు మీపుత్రియై. 141 సీ. ఏ సాధ్విమానన మింతదైర్యంబున "కష్టాల నెదురొడ్డ కలల గనును; ఏ సాథ్వితనకీడు నింత నిర్భయముగ ధర్మంబుకై పట్టదలచుకొనును; ఏ సాధ్వి నిర్ణయ మింత ధృడంబుగా ముల్గోక మెదిరింస బూనుకోనును; ఏ సాధ్వితన గ్రేమ నీరీతి పొటించి తలన్రాతపై సమ్మతంబు గనును తే.గీ. _ అట్టి యీ బిడ్డ నాబిడ్డయైన యెడల చిత్తముప్పాంగి ప్రీతి నాశీర్వదింతు;

ద్వితీయ బింబము 85 పూర్వ పుణఖ్యఫలంబున పుట్టె మీకు వగపు జెందగ నేల నోప్రాజ్ఞులార!. 142 శా, లేరే! యెందరు పుత్రికామణులు సుక్తీలావతుల్‌ గాని యీ ధీరోదాత్త సతీస్వభావమరుదౌ, తేజోవిలాసోన్నతిన్‌ ధారాళంబుగ బాధలన్నిటిని కర్తవ్యంబుగా నెంచ, మీ రీరితిన్‌ విలపింపగా దగదు, గౌరీ రూప మీ బిడ్డయే. 143 చం. పలుకులు వింటిరే! పసిడి బాల ప్రపంచ మెరుంగబోదు, మా కలతల కంతులేదు, కలకాలము దుఃఖము మోయనౌనె! నూ నిలయము శూన్యమైన మననేరము, శాస్త్రి వరేణఖ్య! మమ్ములన్‌ నిలుపు నుపాయమేదా? కరుణింపగదేయని రెడ్డి వేడగన్‌. 144 ఆవె. కాంతినిచ్చు పూర్ణశాంతి కార్యంబులు ముదము భయము తీవ్రబుద్ధి గలసి అన్ని లక్షణఖముల నవలోకనము జేసి పలికె శాస్రి యిట్లు పదిలముగను. 145 ఆవె. సర్వలక్షణ గుణసంపన్నులేగాని సతిపతుల వియోగ గతులు గలవు; ఒక్క వత్సరమున చక్కబడునువారి కుభయ యోగమగును శుభము గలుగు. 146 శా సర్వారిష్టములూడ్చు మార్గమొకటే శక్యంబు భూమండలిన్‌ సర్వేశున్‌ నిరతంబు నమ్మి హృదయోత్సాహంబునన్‌ సాధ్వులున్‌ నిర్విర్యుల్‌ తమ సాధనాబలముతో నెగ్గంగ విన్నారమో యుర్వీనాధ! శుభంబు బాలకగు నీయోగంబు పొటింపగన్‌. 147 తే... మాఘమాసంబు శ్రేష్టంబు, మాన్యభక్తి నిందు వారత్రయంబుల పాొందుగాను శివుని కభిషేకముల జేసి చిత్తమలర పెండ్డి జరిపింప శుభమౌను విమలచరిత. 148 ఆ.వె. అల్బమైనగాని యద్భుత ఫలమౌను ఉచిత పాత్రదాన మచల నుగతి; ఆపదలడుగంటు నార్తి కాకలిబాప నన్నదానమెన్న మిన్న యన్న. 149

86 శేవవభ వ్రబంధకావ్వము ఆ.వె. శక్యమేది గాదు సాధ్వీమ తల్లికి సాధనాబలంబె సకలశక్తి; విప్ర వర్యుడిట్టు విజయోస్తులను బల్కి కాన్కలెన్నాపట్టి కదలిపోయె. 150 తే.గీ. కలతమానుచు వారు తత్కాలమునకు శుభము పల్కగ ప్రీతి విశుద్ధమతిని వందనంబిడె బాల వారందరికిని శివుని రూపంబు నిల్పి తాచిత్తమందు 151 తే.గీ. భావి జీవితమేరీతి బడయనగునా? కాలమేరీతి కాపాడగలదా కాని మాన్యమహనీయ ద్రతముల మానసమున దృఢతరంబుగ శాలమదీక్షబూనె. 152 ఆ.వె. తిరుగు యాత్రసలుప మరల వారందర వినుముటంచు బలికె వివప్రుడిట్టు దైవభక్తకెపుడు దారిద్యమేలేదు నమ్మినడువ గలుగు నాకసుఖము,. 153 మ. వనితా భాగ్యము గాంచబోరెవరు, నంవాదంబు వ్యర్థంబగున్‌ తనకార్యోచిత పూర్వపుణ్యఫలమున్‌ తానిందు పొందున్‌ గదా మనమెల్లప్పుడు వర్తమానమునె నిర్మాణంబుగా జీవితం బును లెక్కింప తరంబె ప్రాజ్జులకు నేబోధింపగా సాధ్యమే! 154 తే.గ. శుభముహూర్తము బెట్టింప నుభయులకును వారినంపెద శీఘ్రంబె వరుని తోడ పోయి వచ్చెదనంచు నాభూసురుండు పలికినంతనె వారంత యులికి పడిరి. 155 తే.గీ. తట్టనిండుగ తాంబూల దక్షిణాది పట్టు వస్త్రములు గొడుగు పండ్లుపూలు నారికేళములు నమర్పణంబుసేయ

ద్వాతీయ బింబము త్ర రంగనాథుడు కార్యసిద్ధి నెరుకబరచి రెడ్డిదంపతుల బంపుట ఆవె. రంగనాధుదేగె రాజసమొప్పంగ 'రెడ్డిదంపతుల పరీక్ష నెగ్గి విజయగాధ పగిది పెండ్లి సమ్మతమును విశదపరచెనిట్టు వీనులలర. 157 మం॥ మనశేషుం డకళంక మూర్తి మగువన్‌ మార్మారు సెండ్డింట తా కనులారన్‌గని బాహ్యరూప కళికా కాంతి ప్రకారంబులన్‌ మనసున్నిల్పెనటంచు నెంచితిని, హృన్మర్యాదలన్‌ గాంచగా వినతుండైతి వధూ గుణంబులకు సాధ్వీచిత్తసంపత్తికిన్‌. 158 కం ఆయ్యా! మన వారందరు వియ్యమునకు వరునితోడ వేగమెచనుడీ! కయ్యంబు లేక తప్పక నెయ్యము చేకూరునట్లు నే దీవింళున్‌. 159 తే.గీ బ్రాహ్మణాదేశమే భవ్యవరమనంగ బంధుమిత్ర సతీనుత పరిజనంబు వస్తువాహన సముదాయ పంక్తులమర వెంట ముత్తైదువులు రాగ వేడ్కజనిరి. 160 షష్ట కిరణము 'పెండ్లిపెద్దల నాదరించుటలో శాలిరెడ్డి ఘనత ఊఉ వచ్చినవారినెల్ల పరివారముతో నెదురేగి తెచ్చి గో 'ర్వెచ్చని నీరుతానముల, వేరుగృహంబులు విశ్రమార్ధమై నచ్చిన భోజనంబులు వినమ్రసపర్యల నెల్ల సర్వులున్‌ మెచ్చగ శాలిరెడ్డి మితిమీరిన వైభవమొప్ప జేసెగా. 161 తే.గీ. పట్టు పాన్చులు తలగడల్‌ బరచి యుంచ పెండ్డి పెద్దలు సుఖముగ విశ్రమింప 'సేవకాగణ మాసక్తి సేదదీర్చ విసన కజ్జల చేపట్టి వీదుచుండ. 182

88. శేషవభ ప్రబంధకొవ్యము స్ప బంధువర్గంబంత పలుపలు విధముల వరుని మోమును గాంచి మురిసిపోవ; వనితా గణంబులు వరుసగా దిలకించి వరుని సోయగముల మరులనింప; పురుషపుంగవులంత సరసోక్తులందున వరధీరశోభల వాసి గనగ; వృద్ధమానసములు విధి విధానముమెచ్చి వరుని లక్షణముల కరగిపోవ; ఆ.వె కుజ్జకారు జేరి కోలాహలంబుగా పలుకు కులుకు జూపవరునిపైని పలురకాల ప్రజలు వరుని తృప్తిగగాంచి " జోడుగ కనులార జూడదలచె. 163 ఆ.వె. అతిధి వర్యులెల్ల రలసట దిగనాడి నీరసంబు దొలగ నిద్రలేచి కాళ్ళుముఖము గడిగి కబురు లాడుచునుండ సిద్ధమాయె నచట చిన్నవిందు 164 ఆ.వె. పిండి వంటకములు పెక్కురకంబులు పండ్లుపాలు జీడిపప్పు తేనె, వేరువేరు వరుస వివిధపానీయముల్‌ వేళకు దగినట్లు విడిదిజేరె. 165 థే.గ. భోజనానంతరమున తాంబూలమంది సరస సంభాషణంబులు సాగుచుండ; పలువిధంబుల మాటల పట్టులందు సవినయమున మనవిజేసె శాలిరెడ్డి. 166 వరకట్న వ్యతిరేకత ళ్‌. ఓ బుధ వర్యులార! వరమోన్నత భాగవతంసులార! మా జాబిలి గోరివచ్చితిరి, జన్మతరించె, పునీత శేముషిన్‌ సోబనముల్‌ స్ఫురించెడి, విశుద్ధవివాహ విధాన యత్నమున్‌ రాబడిగా దలంచకు, నిరంకుశవైఖరి లాంఛనంబులన్‌, 167

ద్వూతీయ బింబము 89 ఆ.వె. ఉభయ గౌరవముల కుచితంబుగా దోచ శక్తి నెరిగి కోర సమ్మతంబు, సదవకాశమెంచి సాధింప బూనక పేమజూడ శుభము పెద్దలార! 168 చ్‌. బాణ సమాన ధాటిగ సుభాషితముల్‌ శ్రుతి కింపునింపగా వీణలు మైోగునట్లు వినిషింప సభాసదులెల్ల దిగృమన్‌ స్థాణువులట్లు నిల్చిముఖచంద్రుల వన్నెలు చిన్నబోవగా పూనిక శేషరెడ్డి ప్రియమున్‌ ఘటియింప వచించె ధీరుడై. 169 మ. _ ధనలోభంబున నెవ్వడేని తన సత్త్వశ్రీ ప్రతాపంబులన్‌ తనువున్నాత్మల విక్రయింప దలపన్‌ ధర్మంబు కర్మంయబు సా ధనసంపత్తి సమస్త జీవితము వ్యర్థంబే సుమా! నంతలో కొనగా నుంచిన వస్తువట్టటుల నన్‌క్తుద్రాత్ముగా నెంతురే 170 తే.గీ _ దైవకృపచేత మాపూర్వ తపము వలన బ్రీతి గుడువంగ నొరులకు బెట్టగలదు, పరుల సొమ్ముకు నెగజూచు తరుగుజాతి కాదు, కాబోదు, మావంశఘనత గనుడి. 171 ఆ.వె. సిగ్గున తలవంచి చేతులు జోడించి బుధుల సమ్ముఖమున మోదమలర సర్వసమ్మతముగ శాలిరెడ్డి నిలిచి పలుకురాకనెట్టా పలి౩నిటుల, 172 చం ఆనునయ నీతికోవిదుడ వద్భుత ధర్మపరాయణుండ వీ వినయ వివేకముల్‌ మునుపు విఫ్రుడు జెప్పగవింటి, నేడు నా కనులను గంటి సమ్ముదపు కాంతి పథంబుల నిక్కువంబు నీ మనసు నెరుంగ లేక పటు మత్సర వాక్కుల మిమ్ముదూరితిన్‌. 173 ఆ.వె. చిన్నవాడ వీవు మిన్నగుణంబుల నిన్నునెన్నె కన్నెవన్నెలాడి స్వర్ణమందు పొదుగు జాతి రత్నంబుగా నీడుజోడు గలిసె నేడు మీకు. 174 తే. దాతశక్తికి తగినట్లు ధనము కోర

థం లేఎటైట వ్రజంచవాట్టుయు కున్న పరువు భంగముగాగ నూహజేయు నుభయ పక్షాల పెద్దలు శుభము గోరి నచ్చజెప్పిరి సర్వులు మెచ్చునటుల. 175 చ్‌. పాల సముద్రమున్‌ జిలికి భవ్యసుధా కలశంబు నందుటన్‌ బోలు మహాప్రయత్నమున పూజ్యులు పెద్దలు బంధుకోటియున్‌ కాలము గూడిరాగ శుభకార్య వినోదము నిర్వహింప, తాం బూలము లందినారు, తలపోసి వివాహ విధానమంతయున్‌. 176 తే.గీ బుగ్గరామేశ్వరాలయ మోక్షనిధిని శుభవివాహంబు జరిపింప విభవమొప్ప నుభయు లంగీకరింపగా సభికులెల్ల మంగళం బనిరి విమల మానసముల. 177 సీ నామంబు స్మరియింప నశియించి పాపంబు మనసు నిర్మలమగు మాయ దొలగు, దర్శనంబు గలుగ దౌ ర్భాగ్యమడుగంటి సర్వకాలంబుల జయము గలుగు; పూజింప మనసార ముక్తి సామ్రాజ్యంబు జన్మరాహిత్యంబు సఫలమగును; దానంబు సేయగా దైవార్చితంబుగా నిహపర సౌఖ్యాల మహిమగలుగు; లే.గ్‌. బుగ్గరామేశ మహిమంబు ముచ్చటింప నాదిశేషుని జహ్మల కలవిగాదు; క్రేత్రరాజంబు లన్నిట శ్రేషమునగ పూర్వపుణ్యంబు దెలియ సంపూర్ణముగను. 178 వివాహ వైభవము అ.వె. ఉభయ బంధువర్గ ముత్సాహమున బెండి వేడుక గనదలచి వేలప్రజలు దండు గదిలినట్టు తండోపతండాలు వచ్చిచేరె మంటపమ్ముకడకు. 179 సీ... వేద పారంగత విప్రసమూహంబు

ద్వితీయ ఐింబము య! లమల మంత్రోచ్చారణములు సలుష; దేశాధి నేతలు తేజః ప్రపూర్ణులు అంగబలంబుల సంగతిగన, చథత్రవర్తుల సరి జాగీరు దారులు దాసదాసీజన దర్పమలర; బంధుమిత్రులు పరివార సమేతంబు రైతుకూలీలు నిరాజితముగ, తేగ వఎల్లెపట్టణ పరిసర ప్రాంతజనులు జాతి కులమతవర్గాల సరకు గొనక వేనవేలుగ తరలిరి సెండ్లిగాంచ “రకుతభమేళా” సమూహ సంరంభ సరణి. 180 శా వేదోక్తంబుగ పెండ్డికార్యముల సంప్రీతిన్‌ మహానిష్టనెం తేదోషంబుల శాంతిగూర్చి మనముద్దీపింప గౌరీపతీ పాదాబ్బ్దంబుల చెంత వారిరువు రాప్యాయంబుగా మానసా వేదంచెన్ని వవాహ మాడిరి మనోబీష్టంబు సిద్దింపగన్‌. 181 ఉ. కోరిన భోజనంబు సమకూర్చు సమస్త పదార్ధరాశులన్‌ పారులు శూద్రులున సకల పండితపామరులెల్లవారలున్‌ బారులు దీరి తృప్తి పరివార సమూహముతోడ విందులన్‌ భార మనంగ మెక్కెశుభపర్వవివాహ దినత్రయంబులన్‌. 182 ఆ.వె. ఇవియవి యననేల నెన్నోరకంబుల వంటకంబు లన్నివార్చినారు; నెవ్వరేది కోర నియ్యసిద్ధంబుగా కొఅత గానకుండ గూర్చబడియె. 183 తే.గ. పెండ్లివారలు కోరిన పిండివంట లన్నివిధముల సర్వుల కమరజేయ నెన్నడెప్పుడు గననట్టి యీ వివాహ వైఛభవంబులు గొనియాడబడె జగాన. 184 ట్‌. రాసిరి వేడుకల్‌ రసవిరాజిత పద్యములైచెలంగగన్‌ భూనుర సామగానముల పుణ్యవతంసుల కామితంబులన్‌ భాసిత సత్యశీల బుధవర్యుల భవ్య శుభాశీషంబులన్‌

92 శేషవభ వ్రబంధకావ్యము సేసలు వర్షమై కురిసె స్నిగవధూవరమస్తకంబులన్‌. 185 ఉచ. భావి జనానురంజక వివాహ సముజ్వల వైభవంబులన్‌ భావన జేయనాగగన భాగవిహార వినోద యాత్రలో దేవగణంబు లాత్రమున దివ్య రధంబుల నంచరించుచున్‌ దీవనలిచ్చినారు పరితృప్తిగవారికి పుష్పవృష్టితో. 186 కం. ప్రతిబుర్ర కొక్క బుద్దియు ప్రతి జిహ్వకొక రుచి పొడమ పరిపాటైనన్‌ 'ప్రతిమనుజ భావరుచులక మితమోద వివాహమయ్యె మితిషీరినటుల్‌. 187 ఆ.వె. మూడు రోజులు ముదముగ వివాహమరసి సకల మానసములు సంతసిల్ల పెండ్లి వింతలన్ని వేనోళ్ళ గొనియాడి యెవరిదారి వారలేగినారు. 188 అవ. మంచి రోజు జూచి మనసులు గలుపంగ శోభనంబు జేయ వైభవముగ, చివరి కార్యమనుచు చేరిరి ముదితలు వేడ్కృగాంచ మదిని ప్రీతినింపి. 189 ఉ. శ్రీభరితంబుగా వెలయు చిన్నెల వన్నెల వల్వదాల్చి నా నా భరణంబులన్‌ వెలిగి యాముగురమ్మల మూలరూపమై ('ప్రాభవమందె ప్రస్ఫుటిత పంకజమో నవపారిజాతమో నాభువనైక మోహన చఖంబుగ శాలమ శోభనార్థమై. 190 సీ, నాసట కుంకుమబొట్టు నునుబుగ్గపై చుక్క పదముల పారాణి పరిఢవించ; కటిభాగమున్‌ దాటి కదలాడు వణికి మొగలి రేకులు పూలు ముడిచియుంచ, కరకంకణములు బంగరు భూషణంబులు రవ్వల కాంతుల రువ్వుచుండ; మంగళ సూత్రంబు మణిహారముల వెల్లి నెలరాజు తారల తలుకునింప;

ద్వితీయ బింబము 9 తేగీ. పసిడి ఛాయల దేహంబు పట్ట వస్త్ర ములను జిలుగుల వెలుగులు జిలుకుచుండ; చూడ కన్నులు జాల వాసోయగములు యాది లక్ష్మి యవతరించె ననగజెల్లు. 19] చం. మనమున (పేమ నింపి శుభ మౌన ముఖంబున సిగ్గునింపి భో జనమును మాని స్వర్ణకలశంబున దుగ్ధము నింపి మానినీ మనమున నూహలో మధురమంగళ భావము నింపి మెల్లగన్‌ వినయము మీర తానరిగె వింతగ శోభన గేహసీమకున్‌. 192 స్తీ తొలిరేయి కలకంఠి పలుమార్లు నిజపతి నూహించి మదిలోన పోహళించి, నడిరేయి బిడియాన తడబడునడకన పయనించె శయనింప పతియురాన; గిలిగింత పులకింత వలపుల కౌగిట నేత్రాలు మాట్లాడ నెమ్మదించి; మతిబోయి గతిమాని పతికర స్పర్శలో నరముల రక్తంబు పొరల జేసి; తే.గీ. విరియు చున్నట్టి సంపంగి పెదవి భంగి మందహాసవిలాస రోమాంచితమున పాల నందీయ ఖేదభావంబు జార నంకితం బిచ్చె జీవిత మాత్మికముగ. 193 అ.వె. ఆదిదంపతుల మహాదర్శములనెన్ని పేమ రాజ్యమేలు కామితమున ' తనువు లాత్మకలియు దాంపత్యభావంబు లరసి నారు వారు సరసమతిని. 194 చం. సతతము శంకరున్నిలిపి స్వాంతమునందు నవీనదంపతుల్‌ వ్రతనియమంబులన్‌ పరమ పావనభక్తి శివాభిషేకముల్‌ ప్రతిదినచర్యగా సలిపి భాగవతోత్తమ విషప్రవర్యు స మ్మతముగ మూడు వారములు మానక జేసిరి యన్నదానముల్‌. 195

ర షటళ ట్రబంధూన్నను ఆడవబిడ్డను అల్లుని సారెతో బంపుట అ.వె. తండ్రి పిలుపునంది తనయుండు శేషుండు నిజగృహంబుకేగ నిశ్చయింప, సారెగట్టిపంప శాలమశేషులన్‌ తే.గీ. ధనకనక మణివస్తువాహన సమేత దాసదాసీజనంబుల తంల జేసె, కాన్కలను పేర కదలించె కలిమి కడలి నెల్లవారల చోద్యంబు పల్లవింప. 197 ఉం అల్లుని కాడబిడ్డకు మహాదృతితో దగు కాన్కలిచ్చి తా ముల్గ్లము సంతసిల్ల మధురోజ్వల నీతుల బోధసేయుచున్‌ యిల్గువెలుంగ దీవెనల నిచ్చిరి వారిని సాగనంపుచున్‌ చల్లని కాపురంబు బహు సజ్జన సంతతి పెంపుగాంచగన్‌. 198 తే.గ. బిడ్డ్ణయు జననీ జనకులు విడివడి జన లేక మువ్వురజ్ఞాత మౌ లేమి నలుగ భేద మోదాల సాగర మీది నట్లు వీడి పోలేక మనసులు 'సపెనగులాడె. 199 తే.గీ. పానకంబున పుడకలు పడిన పగిది చంద్రకాంతిని ఘనఘట చ్చ్భాయలట్లు కలత బారిన ముఖముల గలయజూాచి వినయమొప్ప శేషారెడ్డి విన్నవించె ౭00 చ. ఓ మహనీయులార।! పరమోన్నత ధర్మనిధానులార! యీ భూమి చరించు సత్యమిదె, ముక్తి ఫలంబుగ కన్యనీయరే! మామక జీవితంబు బహుమాన్యత గూర్చును మీ మనంబులన్‌ ధీమతులార! దంపతుల దివ్యపథంబుల మీరెరుంగరే। 201 తే.గ. ఆత్మ సంక్షోభముల నెల్ల నణచివైచి దుఃఖ సంతోష బాష్పాల దుడుచుకొనుచు నెవ్వరికి వారు విధిలేక యిచ్చలేక తమ గృహంబుల కేగిరి తల్లడిలుచు 202

ద్వితీయ బింబము ళ్‌ శాలయ అత్తగారింట పాదప్రవేశము జేయుట తే.గీ. ధన కనక రత్ప్నవస్తువాహనదుకూల దాసదాసీ సథీసముదాయములను రాజ లాంఛన రీవి విరాజిలంగ శాలమాంబ విచ్చేసె ప్రసన్న మదిని. 203 ఊ.మా. ఊరికి సొంపుగూర్చ తలలూపెడు పచ్చని పంటభూములున్‌ దారికి రెండు వైపుల లతాపరివేస్టిత పాదపావళుల్‌ సూరి కరప్రభా విభవ చుంబిత సుందరపర్వతాళి వి స్ఫారిత రమ్యదృశ్యముల సత్త్వ సమాదర స్వాగతంబులున్‌ చారు కళావిలాస పురసౌధ పరీవృతప్రాంగణంబులున్‌ సార రసాల సాల ఫలశాఖల సంగ లతావితానముల్‌ భూరి వనప్రదేశ వరపుష్పు సుగంధ సమీర వీచికల్‌ తీర పరీత వైభవము దృష్టికి తుష్టిని పుష్టి గూర్చగా కీరము రామనామమును కీర్తన సల్బగ పంజరంబునన్‌ కోరికలూర జేయు శుభకోకిల మంజుల రాగమాధురిన్‌ శ్రీరసరమ్య భావన వశీకృతమాన్యమయూర నృత్యమున్‌ (పేరక మోదభాసిత విభిన్న విహంగమ రమ్య దృశ్యముల్‌ తోరపునశ్వరాజముల తోడుత కుర్కుర రాజయుగ్మమున్‌ భార పయోధరాప్తి నిజవత్సలమున్‌ దరిజేరు గోవులన్‌ దోర వయన్సు పొంగు చిరుదూడల గంతుల వింత భంగిమన్‌ స్వైర విహార మోద మృగశాబక చంచల నేత్రవైఖరిన్‌ ధారణ జేయలేని వసుధాతల వైభవ మంటపంబు ప్రా కారము దీపమాలల ప్రకాశము పచ్చని తోరణాలు దు ర్వార మహావిభూతి జనవాహిని యోగ్య సుఖాసనాల సా ధారణరీతి వెళ్ళి సురధామ మనంగ మనోహరంబుగా పౌరులు బంధుమిత్ర పరివారము వృద్ధులు గ్రామపెద్దలున్‌ తీరిక చర్చసీయగ స్వదేశ విదేశ సమస్యలన్నియున్‌ పాజుల మంత్రగానము సభాస్థలి మంగళవాద్యనాదమున్‌ కోరిన భంగి కేకలిడు కుజ్జల గుంపుల సంబరంబులన్‌ నీరజలోలలోచనల నృత్యవినోద ప్రదర్శనంబు, సాం

లే కేవవభ వ్రబంధకొవ్వము పారగ బాలబాలికలు పాటకు పల్లవిపాడ, బంధువుల్‌ నీరము దెచ్చియిచ్చియొడి నిండిన పండ్లను పంచిపెట్టి ఇం పారగ గౌరవించి పరివార హితంబుగ పల్కరింపగన్‌ మారని పల్లెపద్ధతుల మౌనముగా దిలకించి లోననే మారక నిర్భయంబుగ సమస్త సనాతన సంప్రదాయ సం సార మహాసముద్రమును శాలమ భావిని దాటనెంచి శ్రీ గౌరిని మానసంబున సగౌరవభక్తిని గొల్పుచుండగా బారుల దీరి రూర్చానిన ప్రాఢ సమాజ సుమంగళీసతుల్‌ హారతులిచ్చి ప్రీతిగ శుభాశిషముల్‌ గురిపించ, దివ్యశృం గార పయోధి శాలమప్రకర్షమనోబల దీక్ష గౌరిపై భారము నుంచి భక్తి కుడిపాదము మోపెను మెట్టినింటిలో 204 చ్‌. సారవర (ప్రసాదముగ, చక్కని చుక్కగ, శాంతిదాంతి సం సారిగ, వాక్సుధాంబుధిగ, సర్వజనాళికి రంజకంబుగా తారక మంత్రయోగముగ, ధర్మనిధాన పతాకధారిగా, చేరెను రెడ్డియిల్లు శశిశీతకరంబుగ, పుణ్యరాసిగా. 205 ఉం కాలము కూడిరాగ నిజకామిత కర్మఫలించినట్లు గో పాలుని చెంత జేరయదుభామల చిత్తము పొంగినట్టు, పూ మాల కుతూహలాన పరమాత్మను గూడినభంగి జేంనీ శాలమ భర్శసన్నిధిని చంద్రుని తారక జేరినట్లుగా. 206 ఆ.వె... పెండ్లి జేయునపుడు విత్తెడి సమయాన ఆలమునకు వేటకరుగునపుడు గోవుల గొనువేళ క్రొత్త కోడలిరాక ఆ.వె. మూడు పుష్పములను ముమ్మడికాయలు దినదినాభివృద్ధి గనిన భంగి పట్టినట్టిదంత బంగారు మయముగ వధువు రాకతోడ నిధులు గూడె. 208 అ.వె. పాడిపశువులు పసిపాపలు పంటలు పరువు సిరులు సకల వైభవములు ఉన్నతాధికార ముచితాసనంబును శాలమాంబ వలన సంతరించి. 209

ద్వ్యాతీయ బింబము త్ర సప్తమకిరణము పొట్టారెడ్డి గృహము పసిపాపలతో విలసిల్లుట

చం. చనువుగ నత్తమామలకు సాత్విక సేవలజేయుచుండి తా

ననిశము శ్రద్ధతో పరిజనాదుల మన్ననలంది భర్తకున్‌

దినమున కొక్కలిల నవతృప్తిని గూర్చుచు శాలమాంబయా

యినకుల సోములాయనగ నిద్దరు పుత్రుల గాంచె(ప్రేముడిన్‌. 210 కం... అమితోత్సాహము పెనగొన

మమకారము పొంగి పొంగి మనుమలతోడన్‌

నిముసంబుగ దినమొక్కటి

క్రమనీయము జీవితంబు గడుపుచునుండన్‌. 211 ఉం కాలవిచిత్రమేమొ తమకర్మఫలంబు మహత్వమేమొ, దే

వాలయ దైవమై సుతుడు హాయిని గూర్చగ రెడ్డి యిల్లు ధ

ర్మాలయ మయ్యె పుత్రుసతి యందరి మానసకాంతిగాగ, నా

శాలమ రాకతో గృహము చల్లని వెన్నెల చిందులాడెగా. 212 తే.గీ. కల్పవృక్తంబు కొమరుండు కనులనిలువ

కామధేనువు కోడలు కలిసిరాగ

మనుమలిద్దరు మమకార మధువు జిలుక

యిల్లు స్వర్గమాయెను వృద్భులిద్దరికిని, 213 చం. నిరతము మాతృమూర్తియగు నిర్మల మానస శాలమాంబతో

పరిచయ భాగ్యమున్‌ గనినవారికి ఆయమ కామధేనువై

హరిజనులాదిగా ప్రజల కాత్మికమై చెలువొంద, తృప్తితో

పరవశులై మహేశునకు భక్తిని మొక్కిరి వృద్ధదంపతుల్‌. 214 తే.గీ... పరుల బాధల దర్పంగ పడినపాట్లు

స్వీయ కష్టంబు నెంచక వేదవిధిని

ధర్మమెన్ను పొట్టారెడ్డి దంపతులకు

నేమి కొజితౌను వారికింకేమి వలయు. 215

సుంకమాంబ భర్తనోదార్పి అస్తమించుట

కం. ఒకనాడా గృహమందున

క్రి శేషవ్రభ (వ్రఖంధకావ్వము మకరము కరి బట్టినట్లు మాయజనింపన్‌ అకళంకమైన గేహము వికలంబుగ వ్యథల నందె వింతలు పాడమన్‌. 216 చ. కంటక తుల్యమౌమరణ కాలము దగ్గజినట్ట్లు దోపగా కంటికి నిద్రలేక నిశిగౌరిభజించిన సుంకమాంబ, తా మింటిని జూచి భర్తగని మెల్లగ భావిఫలంబు దెల్బె,ని న్నాంటిగ వీడి పోవలసె నోర్పు వహింపుము నీశ్వరాజ్జగా. 217 ఆ.వె. తెల్లవారుసరికి తీరెనేమొ బుణంబు సుంకమాంబ తనువు సోలిపోయె, చిద్విలాస పూర్ణ శివుని జేరగ నాత్మ మహినివీడి చనెను మాయ దొలగ. 216 కం. భూకంపంబులు రేగగ లోకంబుల రక్షణంబు లోపించినటుల్‌ శోకంబున మునిగి పురము భీకరమౌ మరణవార్త వినినంతటనే. 219 ఊఉ. ఏది విశిష్టమైో యెరుగడేమి యనర్థమొ, భార్యమాటలన్‌ కాదనలేక జీవితము కర్మఫలంబుల మీద నుంచి, తా నేదరి నేగలేక పరమేశుని ధ్యానము జేయునొంటిగా ఆ.వె. మానసమున బాధ, మౌనమూనెను మేధ, శక్తిహీిన తనువు ముక్తిగోర నహరహంబు మదిని నహధర్మచారిణి చెంత జేరదలచె శీఘ్ర గతిని. 221 కం. పాట్టారెడ్డి శరీరము నట్టేట మునుంగనున్న నావవిధానన్‌ నెట్టెను రోగము గట్టిగ మట్టికి ప్రియమందజేయ మందులనెల్లన్‌. ల22 మ. భవమాయామయ మోహ జాలముల విశ్వాసంబులన్మాని యా భువిలోనేరక జేసియున్న యఘముల్‌ భోక్సవ్యముల్‌ 'పైబడన్‌

ద్వితీయ బింబము 9 దివికేగన్‌ షయనంబు సల్పునతడా ధీమంతుడానందుడై శివనామ స్మరణంబు నందు నిలిపెన్‌ చిత్తంబు నేకాగ్రతన్‌, 223 ఆ.వె. బ్రతుక నాశలేని భగ్నాంతరంగంబు చిక్కిశల్యమై న శిథిల తనువు తండ్రి స్థితిని గాంచి తనయుడుద్వేగాన పరితసించసాగె పలువిధాల. 224 ఆ.వో. నడి సముద్రమందు నావికునటు బిడ్డ తల్లడిల్లుచుండె తరణి పగిలి యేక్షణంబు తండ్రి యెడబాసిపోవునో మిన్ను విరిగి నెత్తిమీద పడునాొ, 225 శేషారెడ్డికి తండ్రి చరమోపదేశము కం. భయమొందిన తనయుంగని నయనంబుల నీరుదుడిచి నానా విధులన్‌ నయమున బల్కెను జనకుడు దయమాలిన దేవుడంచు దలపోయకువూ! 226 అ.వె. ఆసలు బంధువాత్మ యాప్తమిత్రుడు బుద్ధి శమదమాలు దయయు శస్త్రరాసి, దైవభక్తిశక్తి ధర్మమేకవచంబు పరహితంబె విజయ పథము సుమ్ము 227 కం. _పరభామల గోరవలదు పరధన మాశింపరాదు, పగవలదెపుడున్‌ కరుణయు వినయము ట్రేమల విరబూయింపంగ విశ్వవిజయుండతడే! 228 మ. ఎవరో సాయము వత్తురంచు మజిమాకేమేమొ భాగ్యంబులన్‌ సువిశాలంబుగ దెత్తురంచు, కలలన్‌ జూడంగ ఘోరంబు, తా మవనీ బాధల జిక్కువార లసహాయానంబులన్‌ క్రగ్గరే నవశక్తిన్‌ నిజశక్తితో గలుపు సన్నాహంబె ళోభించెడిన్‌. 229 ఉ ఒంటరి వాడవంచు భయమొందగ నేల? పరాశ్రయంబునన్‌ బంటుగ నుండనేల? పసిపాపగ భోరున నేడ్వనేల? నీ

క లేవదళ వ్రబంధూవ్యము యింటను నెవ్వరివ్వరికి నేమియు సాయము జేయలేరు, ని న్కంటికి రెప్పగా శివుడు గాచును నమ్ము శుభంబు గల్గెడిన్‌. 230 ఆ.వె. బంధుజనుల ్రీతిభాగ్యముండు వజకె ఫలిత మబ్బనపుడు పలుకబోక వంశగౌరవంబు భంగపాటానరించు బంధువులను జేరవలదు వత్స 231 అ.వె. మిత్రు డెవ్వడేని మేలు గోరునెగాని తప్పులెన్నబోడు ముప్పులందు కష్టనష్టములను కాగిలించునెగాని బాధజెందబోడు బ్రతుక దలచి. 232 ఆ.వె... ఫ్రియము బల్కువారు పెక్కుజనంబులు మిత్రులనగరాదు మెప్పులంది రాళ్ళనేరనేల? రత్సమొక్కటి చాలు సచ్చరిత్రుడైన సహచరుండు 233 ఆ.వె. గుణ గణంబు శక్తి గుర్తించి మిత్రుల నెన్నవలయు నాత్మ మిన్నగాను; మిత్రుడొక్కడున్న మృత్యుభయంబేల? అపద సముదాయ మదరిపోదె 23 ౯1 ఆ.వె. కఠవుల నాదరింప గలుగు యశంబులు నిందచేయ నెవడు నెగడ బోడు, పండితాగ్రహంబు పావక జ్వలనంబు యుర్వి పరువుదీయు యుగయుగాల. 235 ఉం... ఎందరా పూజనీయులు మరెందరమానుష క్రూర చిత్తులో అందరి జీవితంబులు మహాకవి హస్తవిలాన వస్తువుల్‌ కొందరి గాధలన్మలచు కోరిన భంగి బహుప్రియంబుగన్‌ పందిని నందిజేయగల ప్రజ్ఞలపారము కావ్యకర్తకున్‌. 236 ఆ.వె. దాచియుంచినట్టి దారుణ సత్యాల వెలికిదీసి వాని వెలుగు జూపు కవి నిరాదరంబు కలనైన దలపకు కొాలనాగు పగిది కొటు వేయు 237

ద్వితీయ బింబము 101 చ్‌. మానధనుండు, ధీరు డసమాన పరాక్రమవంతు డుగ్రుడు త్తాన పధానుగామి, పటు ధైర్యబలుండు, సుయోధనుండు, స న్మానపరుండె కాని కవి మానస మెన్నక కంటకమ్ముగన్‌ మానవ జాతిలో నధమ మానవుడయె్యెగదా! స్థిరంబుగన్‌. 238 స్‌ రారాజులను ద్రాక్కి రణధీరబిరుదునన్‌ ముల్గోక సంపద కొల్ల గొనెయె; శివభక్తబృందాన శిఖరాగ్రగణ్యుడై పసగల్గు వరముల బడయగలిగ౧. రాజనీతి పటుత్వ రాజ్యాధినేతగా నరిశేఖరుల మెప్పులరయగలిగె; ఆష్టదికృతుల నహంకారము లణంచి వానిసేవల టబ్రీతి బడయ గలిగె; ఆ.వె. నీతి కోవిదుండు, నిర్మల చిత్తుండు రావణుండు పరమ భావుకుండు కవికలంబు పోటు కర్కశంబుగ దాక శాశ్వతముగ నపయశంబుగాంచె. 239 చ. నీతిని గౌరవించు మహనీయుల జన్మతరించునయ్య, వి ఖ్యాతి లభించునయ్య, మమకారము మానవధర్మమయ్య, భూ మాతను నమ్ముమయ్య, సరిమానవ సేవల జేయుమయ్య, సం ప్రీతిగ నుండుమయ్య, గురుపీరము దక్కి శుభంబు నీకగున్‌. 240 స్ప శ్రీమహాలక్ష్మిని చిత్తమందుంచగా నారాయణుడు జగన్నాధుడాయె; అదిశక్తికి తన యర్ధదేహము నీయ నీశుడవని పరమేశు డాయె; వాణి నంకము నిల్పి బ్రహ్మదేవుడు సృష్టి పుష్టికి కారణభూతుడాయె; సాధ్వమ తల్గ్లుల సాహచర్యంబున నిత్యప్రకాశంబు నత్యమాయె; తే.గ.. సప్తబుషులకు గల్గిన శక్తులన్ని స్త్రేమహా మహిమంబుల సిద్ధమాయె;

102 శేవషవ్రభ ప్రబంధకొవ్వము యింటి యిల్లాలె పురుషుని కంటిపాప, దాని కాపాడుకొనగ సద్ధర్మమగును. 241 ఆ.వె. స్త్రీని గౌరవింప చిత్తసాందర్యాన నపజయంబు లేవి యంటబోవు; దేశకాలగతుల దీప్తికి మూలంబు ఆదిశక్తి రూపమతివ జగతి. 242 ఆ.వె. అమిత సేవజేతు రల్చ్బ సంతోషులు సేవక హృదయంబు చెదరనీకు; సాదరమున సర్వసౌఖ్యంబు లందుమా! కామితంబు దీరు గ్రేమవలన. 243 ఉ్‌. కొట్టిన తిట్టినన్‌ వికటకోపము జూపిన గాని భృత్యులా 'పెట్టినవారిపట్ల మురిపెంబును మూనక సేవజేతు ర ప్పట్టున వారి నమ్మకము వమ్మొనరింపకు, క్రోధమొందినన్‌ మటన బెట్ట జూతు రవమాన భరంబున గుట్టురట్టుగన్‌, 244 ఆ.వె. నవ్వుపాలు జేయ నమ్మిన బంటును పరువు భంగమౌను పనులుగావు, భక్త్రదాసుడైన భగవంతునెరుగుమా! నిత్యసత్యకాంతి నీ వశంబు., జైశీర్‌ కం. రోయకుమా దౌర్భాగ్యుల, తోయకుమా సేవకులను, దుర్మార్గులతో 'సేయకుమా సాంగత్యము దాయకుమా రోగము, చెడుదల పోయకుమూ! 246 తే.గీ. దానమునకుగాని ధనము, ధర్మహీన వైభవము, వినయ విహీన వాగ్విభూతి, ఆచరణ లేని బోధ, ప్రియంబులేని విందు, విద్యామదంబు పసందు లొనె! 247 కం. పెట్టక పోయక నెవ్వడు గట్టిగ నూరేండ్లు బ్రతుక గలిగిన ఫలమా? దిట్టగ పరహిత మెన్నిన

ద్వితీయ బింబము 103 పుట్టుకయే సఫలమౌను పురుషార్ధములన్‌. 248 కం. నట్టేట ముంచువారలు గట్టుకు జేరంగబోరు, కలియుగమాయన్‌ నెట్టగ నెవ్వరి తరమౌ మట్టిని గలుపంగనేల మానిసి విలువల్‌. 249 ఆ.వె. అల్పుల విషయమ్ము వాత్మనెంచగరాదు చెలిమి పగయు రెండు చేటుదెచ్చు; కుక్క జేరదీయ కొజకునో నాకునో! వివర మరసి మెలగు ప్రియ తనూజ! 250 ఆ.వె. తన సమానులున్న తాదృశంబుగ గట్టి వియ్యమైన కడిది కయ్యమైన నిష్టమెన్నవలయు కష్టంబు లెంచక నుభయ తారకంబు లభయమగును. 251 తే.గ. సంఘ సంస్కార కల్పనాశక్తి మిగుల నోర్చు నేర్చుల సాధింప నొప్పు, నెట్టి తప్పుటడుగు వేయ గలుగు ముప్పులెన్నా! నిత్యమసిధార యీ సంఘ కృత్యమంత. 252 స్ప జూదంబు మోదమై ఖేదాల భేదాల నాప్తవర్గంబు సమాప్తి జేయు; వ్యభిచార మపచార ముభయత్ర పీడించి భయవార్థ్ధిముంచి సవాలు చేయు; మధుపాన మధమంబు నిధుల నిర్మూలించి స్కృతి నాశనంబున మృతుని జేయు చౌర్యంబు నైచ్యంబు క్రార్యంబు గలిగించి చివరకు నంఘాన సిగ్గుదీయు; తే.గీ. ఆక్కచెల్లెండ్లు కులటలీ వ్యసన సంఘ మొక్కదానికి వలపున జిక్కనేని చెలిమి జేయరె! మరదండ్లు చెంతజేరి ముష్టుతిప్పల బెట్టంగ ముంచివేయ! 253

104 శేషవభ వ్రబంభకొవ్వ్యము సీ, ఐశ్వర్య మొకవంక హాయిని గలిగించి పతన మార్గంబు చేపట్టుగాదె! తనుశక్తి యొకవంక తగు సాహసంబిచ్చి దుష్కార్యములవైపు దూలుగాదె! విద్వత్తు లొకవంక విజ్ఞానమును గూర్చి యహమున మానసమణచుగాదె! అభిజాత్య మొకవంక నలవోక మురిపించి నిగమ సత్యంబుల నెట్టుగాదె! తే.గీ. దైవభక్తి శముదమ సంధానశక్తు లనవరత సాధనాయత్తమైన యెడల సక్రమంబుగ మానవశక్తి యుక్తు లుభయ లోకాల సుఖము సముజ్వలంబు. 254 కం. కోరిన కోర్కెలు దీరవు తీరిన తర్వాతనైన తృప్తియు కరువై తారాపథ మాశించుచు కారణమేలేక చింతక్రమ్మినశించున్‌,. 255 ఆ.వె. ఎచట నెప్పుడేది యేరీతి యోగ్యమో యెదటివారి కష్టమెన్ని మదిని జీవితంబు గడుప శ్రేయంబు చేకూరు స్వార్థ రహితుడెరుగు సత్యమహిమ. 256 ఆ.వె. బంధుమిత్ర భృత్య పరిజనంబుల జూచి శేషసఖుని బిలిచి చెప్పెనిటుల విప్ర! రంగనాధ! వినుము నాకోరిక మాటనిమ్మునాకు, మరువబోకు. 257 చం. వయసున చిన్నవాడవు, శుభప్రదరీతి కుశాగ్రబుద్ధి, ని రయ దృఢ కార్యదీక్త, యపరాజిత యోజన నీ నిరంతర ప్రియతమ సాధనంబులు, పరిశ్రమ జేతు వహర్షిశంబులున్‌ నియమ విశారదుండువు వినిర్మల మానస భూసురోత్తమా! 258 జ. భూమి జనింప నాదిగ ప్రపూర్ణ మనంబున భూతసేవలన్‌ కామిత సిద్ధిజేసితి సుకర్మలనేకము చాలుచాలునే

ద్వితీయ బింబము క్ష€5్‌ - నీ మహినుండనాల్ల, బరమేశుని సన్నిధి సేవజేయశ్రీ ధామము నేగువాడ, మమతారహితంబుగ మిమ్మువీడుచున్‌. 259 ఊ.. నిగ్రహ రంగనాధ! ధరజీసుర! నీసఖు డాత్మబంధువ త్యుగ్రమనస్వి శేషుడు, నహోదరతుల్యుడు, వానిగావనీ వగ్రజువంటి వాడవని హాయిగ దేహము వీడువాడు నే వగ్రహ సాహసంబయిన బ్రాహ్మణ బుద్ది సవాలుజేయునే! 260 తేగీ, నిన్ను నమ్మితి బంధువు కన్నమిన్న యండదండగ శేషుని కాత్మసఖుడ వన్నిరంగాల నభయ మీవతనికిచట నేను నిశ్చింత కైలాస మేగువాడ! 261 కం. _ ఎదనెగవేయగ నిస్పృహ మదిలో భారంబుగాంచి మాన్యతరెడ్డిన్‌ సదయుండు రంగనాథుడు ముదమును జేకూర్చనెంచి ముందునకేగెన్‌. 262 తే.గీ. హస్తమందున బ్రీతి స్వహస్తముంచి పలికె రంగనాథు డిటుల ప్రాజ్జవర్య! మమ్మువిడదీయ నేరికి దమ్ముగలదు! నాకు ప్రాణంబు శేషుడు నమ్ముమయ్య. 263 ఆవె. అయినవారలందరంతిమ సేవగా తులసి తీర్థమీయ తోషమంది 'పెద్దరెడ్డి మదిని విశ్వేశ్వరుని గొల్చి కాలగతిని గలియ కన్నుమూసె. 264 అష్టమ కిరణము 'పెద్దరెడ్డి తర్వాత జ్ఞాతిద్వేషులు విజ్ఞవీగుట తే.గీ. తల్లిదండ్రులు కరువైన తనయుబాధ తీర్చువారెవ్వరతని నోదార్చనగునె! ఖండిత కరుండు రణయోధుకరణిశేషు డంధకారాన మునిగె ననంతజగతి 265

క లేవదర టబంధూన్యము కం. బాధలు జననీ జనకుల గాధల స్మరియింపజేయ కర్మోన్ముఖుడై మధాతనుబల సత్కృతి సాధన సలుపంగనెంచె శాంతం బొదవన్‌. 266 మ. గృహకార్యంబుల నిర్వహించి పితృసంకేతానుసారంబుగా మహిని న్మానవ "సేవయే పరమ సన్మానంబుగా నెంచి తా నిహధర్మంబుల పూర్వకీర్తి నిలుపన్నెంతో ప్రయత్తంబుగ న్నహమెచ్చోటను పాక్కనీక మెలగెన్నాహ్లాద ముప్పాంగగా. 267 ఆ.వె. వంశగారవంబు పరమ లక్ష్యంబుగా శేషదంపతులు సుశీలమతిని గృహ విధానమందు కృషి ధర్మకార్యాల నంతులేక జేసి రనవరతము. 268 చం. పిలచిన మాత్రమ పలికి ప్రీతిని జేరు సగోత్రవంశజుల్‌ బలుడగు పెద్దరెడ్డి భవబంధ విమోచను లౌట గాంచగ న్నలుక వహింపసాగి రనహాయుడు శేషు డటంచునిక్కి, కా తే.గీ. తండ్రిలేీనంత మాత్రాన తామసమున నిక్కుచున్నారు గర్వాంధనేతలెల్ల తనయు డున్నాడు జీవించి తలనుదన్న సింహమునకు బుట్టునె గ్రామసింహమెందు. 270 చం. అహమున పొంగువారలు మహపదలందున జిక్కిశల్యమై బహువిధ నీచకృత్యముల భగ్శమనోరధబాధలంది, తా మిహపర సౌఖ్యము ల్గనక నీర్య కృళించి నశించి రెందరో నహనము గోలుపోవగ నిశాచర దుర్మరణంబె వీరికిన్‌. 271 ఆ.వె. తొందరపడువాని సుందర జీవిత నందన వనశోభ నాశమగును; కర్మఫలితములను కాలమందించదే! సీ, స్వామి నింటిని గౌవ సర్వకాలంబుల స్వీయ సౌఖ్యంబుల విడిచిపెట్టు,

ద్వాతీయ బింఐము 107 వంచకుడెవడైన పంచజేరగవాని పసిగట్టి మెల్లగ పట్టివేయు; సాధు జంతువులను సాహచర్యంబునం దనురాగ సీమలందలరు చుండు; సింగంబు నైనను చీల్చిచెండాడెడు విక్రమార్భాటాన వెలయుచుండు; తేగ... దొడ్డ కుక్కల రెంటిని రెడ్డిపెంచి మాన్యవరభీమరామ నామంబులిడెను; వానివెంబడి దిరుగంగ సేనటేల? నరిదళంబుల హృదయంబు లదరుచుండు. 273 వికల మనమున రమణీయ ప్రకృతిలో శేషారెడ్డి సంధ్యారాణిని తిలకించుట ఉ. పంట పాలంబులన్‌ దిరుగ, పైరుల జూడదలంచి వేడుక న్నాంటిగ శేషుడేగ భయమొందని నమ్మినబంట్లు నిత్యమున్‌ కంటికి రెప్పవంటి శునకద్వయ మియ్యెడరెడ్డి నంటుచు న్నింటిని వీడి వెళ్ళినవి యేటిని తెప్పగ స్వామి కార్యమై. 274 చం. పాలముల జూడనేగ తనముందట భీముడు వెన్కరాముడున్‌ బలసముదాయమై నడువ భద్ర మనస్వికి సంధ్యవేళలో పలువిధ రమ్యమౌ ప్రకృతి పక్షులు పైరులు మానసంబునన్‌ జిలుగుల నింపమేన్మరచి చిన్మయ చింతన మున్షియుండగన్‌. 275 ఉ. చల్లని గాలి సోకగ ప్రసన్న మనంబున సంధ్య కాంతిలో పల్లము మిర్రులేకముగ పచ్చని పైరు శిరంబు లూపుచున్‌ యుల్లము పొంగువార మహిమోన్నతి స్వాగతమిచ్చి పాంథులన్‌ మెల్లగ జేరదీసె పుడమిన్‌ దివి పౌఖ్యము లీయ దోపగన్‌. 276 తే.గీ. నింగి నేలల (గ్రమ్మిన నీలినీడ కాంతిపైని విజయ పతాకమ్మునంది దుండగీడులు మబ్బుల దండురాగ వెలుగు సేనలు భీతిల్లి తొాలగుచుండె. 277 మ, అమితానంద భరంబుతో జనన ధన్యత్వంబు దీపింపగా గమనోద్దండత నాత్మగౌరవము నద్గర్వంబుగా దోపగా

108 శేషవఖ వ్రబంధకొవ్యము శ్రమతోడస్సి పురోగమింపక నిశాసాంగత్యుడై భానుడా తిమిరాంకంబున విశ్రమించె నిజశక్తిక్షీణు డప్పట్టునన్‌. 278 ఆ.వె. శాబకముల జూడ శరవేగమున పక్షి తన కులాయమునకు తరలుచుండ గోగణంబు పిలిచె, లేగ దూడలరచె పాలకాఅకు సాగి పరువులాట. 273 తే.గ. ఆకసంబున లఘుమేఘ మన్యజలద మాలికల నుండి వింతరూపొలనందిె ఘడియ ఘడియకు సరిక్రాత్తగాధ తెలుప జూడ కౌతూహలంబగు జాడలెన్నా! 280 తే.గ. కాల పరివర్తనంబున మేలిముసుగు కప్పుకానెను సంధ్యారాణి కనుల వజకు, అరుణ రేఖలు నస్తాద్రి నలుముకొనియె తానిశావరు కౌగిట తనరె సంధ్య. 261 ఆ.వె. మేఘ శకల పంక్తి మెదలుచు క్రమముగ వింత వేషములను వేసియెన్నా భయము విస్మయంబు పొత్రోచితంబుగా నభినయించుచెండె నాకసమున, 282 ఆ.వె. కావి చీరగట్టె కనక సంధ్యారాణి సూత్రధారిణి సుమగాత్రి, జూడ (పేక్షక జనమచట పక్షులు వృక్షముల్‌ నాటకంబు ప్రకృతి పాటవంబు. 283 అ.వె. పరవశమున పొంగు ప్రకృతి తన్వంగిని నయన పర్వమొదవ భయవిహీన మానసమున నిలిపి మరచి పోవగ మేను తట్టె నతని జినుకు కొట్టినట్టు, 284 ఉం. యోగ సమాధిలో మునిగి యుండిన మౌనివరేణ్యుడేమొ, యీ భోగ జగమ్ము తామరచి పోయెను, మానసమందిరంబునన్‌ దాగిన దైవశక్తి వసుధన్‌ ప్రకృతీందిర పుల్కరింపగా

ద్వాతీయ బింబము 109 ఆగని వర్షధార సమయంబున లెమ్మనె హెచ్చరించుచున్‌. 285 శా నీలాకాశ మహోదధిన్‌ ఘనఘటా నిర్హ్వంద్వ ఘోషాతతుల్‌ జ్వాలాకార మహోగ్రచాలన విదాసౌదామినీ భ్రూలతా హేలల్‌ ఘోరతర ప్రభంజన మహోజ్బంభప్రభావైఖరుల్‌ ఫాలాక్ష ప్రవికంపమాన విలయ ప్రాగల్భ్యమున్‌ జాటెడిన్‌ 286 తే.గీ. తొజ్జీ బాపని మంత్రాల దూకునట్టి యుమ్మి తుంపర లను నట్టు లుర్విపైని వారిధర ధార బిందు రూపంబు గాను మెల్ల మెల్లగ దెల్చె సమీపహాని, 287 శత్రువుల కుతంత్రముల నెదుర్కొనుట ఆ.వె. చంచలాప్రకాశ చైతన్యరేఖలు గాఢతిమిర మణచు క్షణములోనె, సమ్ముఖమున గాంచె శత్రు సమూహంబు సాయుధులుగ పొదల చాటునందు. 288 మ. _ కరవాలంబును దూసి వారిద విధిన్‌ గర్జింపగారెడ్డి భూ ధరకంపంబుగ మారుమైోగె, పగతుల్‌ దైన్యాతి దైన్యంబుగా పరువుల్దీసిరి పప్రాబమోహమున నస్పష్టాంధకారంబునన్‌ తరువుల్‌ దాపున జేరి దాగిరి మనోదారుఢ్యముల్‌ జారగన్‌. 289 శా ఓరీ! దుర్మతులార! నిల్వుడు రణోద్యోగాను భావంబునన్‌ బోరున్‌ సల్చుడు, యోధయూధ బలసంపూజ్యాభిరామంబుగన్‌ ధీరోత్సాహ పరాక్రమ క్రమసముద్వేగాప్తి మీ రక్తమున్‌ పారావారముగా నొనర్చి మొరయింపన్టేయు దిప్పట్టునన్‌. 290 శా. బెరా! నీచమతిన్‌ దురాక్రమణకై యౌచిత్యము న్లానకే పోరాటంబున దాగియుండ దగునే? పోగాలమేతెంచెగా పారన్సాకు మదీయ బాహుబలమాప్యాయంబుగా బిల్బె రా 81 వేరా! భీరుడ! వంశగౌరము నట్టేటన్‌ దిగన్‌ ద్రోతువా! ఆ.వె. భీమ రాములుండ ఖీతియే భీతిల్లి దూర తీరములకు పారిపోవు;

చెరుపును దలపెట్ట శేషునికెవడైన సాహసింప వెట్టి శర్తులైన. 292 ఆ.వె. శత్రువులను జూచి సౌదామినీ తేజ మనగ భీయరాము లంటి వాని పాపఫలిత మిపుడు పండించునన్నట్లు పట్టిరెడ్డి కడన పెట్టెనపుడు. 293 ఆ.వె. భయము జెందుచున్న పగవాని జూడంగ రెడ్డి జెప్పె నిటుల నడ్డుపడుచు పారిపోవువాని పట్టి చంపగరాదు వదలివేయు డిపుడు బతుక నిండు. 294 రంగనాథునితో శేషారెడ్డి సమరసన్నాహ సమాలోచన సలువుట చం. కలకల జెందుమానసము క్రమ్మె ముఖంబున రోషతేజముల్‌ పులకితమాయె దేహము ్రపుల్ల మనంబున శౌర్యముబ్బగన్‌ బలిగొనకున్న శత్రువుల భావిపధంబున కీడునెంచి, తా బలమగు యోచనల్‌ సలుప పాబుని చెంతకు జేంవెంటనే. 295 కం. సహనంబును గోల్బోవుచు విహరించెద రిపుల మధ్యవీరౌచిత్య స్పృహరంగనాథ! యనియా గ్రహమున రెడ్డివచియించె కంపిత ఫణితిన్‌. 296 చం. పగతుల కారు కూతల సవాలు సహింతురె! వీరజాతికిన్‌ ప్రగతి నశించిపోదె! సరివారలు ఛీయన సిగ్గుగాదె! నా యగణిత శార్యశీల మపహాస్యము గాదొకొ! శాంతిశరక్తులన్‌ దెగడగ పాడియౌనె! భవదీయ పధంబు నెరుంగ గోరుదున్‌. 297 చం. బ్రతుకగనేల నీవసుధపై యవమానము తోడ భీరుడై యతుకుల బొంతగా మనము నారడి చిచ్చు దహింపనెన్నిమా ర్లితర మెరుంగ బోక తపియింపగ నయ్యె నికృష్ట జీవిగన్‌ జితికిన నాక్కమారెగద! చిక్కవె వీరసుపర్వలోకముల్‌. 298 చ. ఎన్నిదినంబులిట్లు సహియింపగ నౌను దురాగతంబులన్‌ మిన్నక యుంటగాంచి మిడిమేలపు టెచ్చులు పెచ్చుహెచ్చె, నా

ద్వాతీయ బింబము 111

తన్నుల గాని దుర్మతుల దంభ మడంగదు, శాంతి గూర్చనా

మన్నన లాలకించి రిపుమత్సరమున్‌ దునుమాడ బంవుడీ! 299 ఆవె మదగజంబు పైని మావటి యంకుశ

మదిమినట్లు నన్ను నదిమివైచె, నిక్కువంబు స్వామి నీయాజ్జగాదని ముందుకేగలేక కుందవలసె. 300

తే.గీ. ఇష్టమున్నను లేకున్న కష్టమైన

నీదుగౌరవ మీక్షించి నిలచినాడ

గడుసు రోగంబునకు నిచ్చు కటువుమందు

స్వీకరించిన రీతినా చిత్తమాయె. 301 తే.గీ. సాము, విలువిద్య, కుస్తీల సాహసమున

శక్తిజాపగ సమయ మాసన్నమాయె;

వీరలోకంబు హర్షింప విచ్చలవిడి

'పెనుతుఫానుగ నేనరివనము గూల్తు, 302 మ, మన కారుణ్య మశక్తతంచు రిపులున్నాదోన్నతిన్‌ బ్రేలినా

మనము న్లాయమొనర్చినారు, రణ నన్మానంబు గాంక్షింతునీ

దిన యుద్ధంబున శత్రు దేహరుధిరాధీనమ్ముగన్‌ మేదినిన్‌

మునుగన్దేతు, జయోత్సవంబు సలుపన్‌ ముల్గోక ముపష్పాంగగన్‌. 303 మ. వసుధన్‌ వీరులు మిన్నకుందురె మదధ్యానార్భటిన్‌ శాత్రవుల్‌

కసిదీరన్‌ పాలికేకబెట్ట మన సత్కారుణ్య శాంతంబులే

పసలేమిన్‌ వికలంబు లాయె, రణ సంవర్తంబు సృష్టించినా

యసిధారన్‌ జవి జూపువాడ, రిపురక్తాస్వాదనా ప్రక్రియన్‌. 304 శా. భీరుల్‌ జత్తురు పెక్కుమార్ణవనిలో భీతి ప్రఘాతంబులన్‌

జేరన్‌ బోరు విరోధి సమ్ముఖమునన్‌ జీవచ్చవాకారులై

వీరుల్‌ మృత్యుభయంబు జెందరెప్పుడున్‌ వెన్స్నంటిన న్లాలుడున్‌ ర్‌

ధీరోదాత్తులకేమిదెల్పుదు త్వదాదేశంబె కర్తవ్యమౌ. కె శా ఆర్యా! నాహృదయానలం బలిగె, మర్యాదంటె సిగ్గాయె, దు

ష్కార్యంబుల్‌ మితిమీరిపోయెను, పరిష్కారంబు జేపట్ట నా

శార్యంబుబ్బె రణాన దూకి రిపులన్‌ జెండాడి శాంతింప, నా

మ ాేనద్రభ ధ్రంంధవాన్యము ధైర్యంబెన్ని శుభాశిషంబులిడుమూ! ధర్మాత్మ రంగప్రభో 306 ఆ.వె॥। వెన్నుజూపబోను విజయాపజయములు ఉభయ భూషణంబు లభయమగును, వీరగతిని స్వర్గనీరాజనంబులు విజయ మలర సాఖ్యవిహరణములు. 307 ఆ.వె. కదనరంగమందు కాల కల్పమ్ముగా జయపతాక మెత్తుసాహసునిగ నరిభయంకరునిగ నాశీర్వదింపుమా నీకు మొైొక్కువాడ నిర్మలముగ. 308 నవమ కిరణము రంగనాధుడు సమయోచితముగా సమర పూర్వాపరాలు బోధించుట కం. అఆరయంగ రెడ్డి ధోరణి చిరునగవున విప్రవరుడు స్థిరచిత్తుండై మురిపెంబుగ బలికి నిటుల సరగున శాంతంబుగూర్చ సత్త్వంబొప్పన్‌. 309 శా... నీతుల్‌ నీకడ నేర్వగా వలయునా! నీక్రింద దుష్పాత్ములై గోతుల్‌ ద్రొవ్వగ నాశనంబగుదు రాక్రోసించుచున్నమ్ము మ జ్ఞాతంబున పాండు పుత్రులకు సుజ్ఞానంబు క్షీణించెనే |! జ్ఞాతి ద్వేషము కౌరవాధముల నానాభ్రష్టు బట్టింపదే. 310 శా, వీరత్వం బొక యుద్ధరంగమున పృథ్వీనాథులే జూపు వ్యా పారంబా? రుధిర ్రవంతు అతిగా బారించుటే గొప్పయా? ధీరోదాత్త గుణంబులన్‌ భువన సంతృప్తిన్‌ సమీక్షించుచో కారుణ్య ప్రతిభా విశేషములె ప్రాజ్ఞశ్రేబీ లక్యంబులౌ 311 చు. శాంత మనోవిలాస సరసప్రతిభాంచిత శౌర్యవిక్రముల్‌ వింతగ దూలనాడబడ వీరజగత్తు కళంకమౌనె వి భ్రాంతిని విజ్ఞవీగి జనవంద్య పరాక్రమముబ్బ్చిపోదు, దు శ్చింత దురాభిమానము నిశేషమె! భీరులు వీరులౌదురే! 312 చం. యువకులు వేడిరక్తమున యోచనజేయరు ముందువెన్కలన్‌

ద్వితీయ బింబము 113

ప్రవిమల మానసంబునకు ప్రజ్ఞను బెంచు కుశాగ్రబుద్ధిగ

ల్ల విజయలక్ష్మిరాదె! జయగానము జేయ తనంతతానె, నీ

కవనరమైనర్‌తి పరమార్ధము గూర్తు విరోధి గూల్చగన్‌. 313 ఊఉ, మున్నురణాభిలాషులు ప్రమోద పరాగ్రమ కేళిసల్ప, వా

రెన్నిన యుద్ధపద్ధతి యహీనము, శత్రుజనాళి శక్రిసం

పన్నుల గౌరవించు పరిపాటిని శౌర్యజగత్తువెల్సి నం

దన్ని విధాల వీరుల జయాపజయంబులు మెప్పులందగా॥ 314 చం. దుడుకుతనంబు మీర నినుదూరిన వానిని నీసడింప, ని

న్నిడుముల బెట్టుచుండు నతడెన్ని విధాలనా నీతిమాలి పో

బడి గమనించి పొంచి పులిబట్టిన యట్లవకాశమంది, అఆ

య్యెడదను దన్నగా వలయు నేమి యెరుంగని స్నేహశీలిగన్‌. 315 ఆ.వె. సామదాన భేద సాధనంబులు కుంటు

బడిన వేళను పగవాని దునుమ తన పరాశ్రమమ్ము దండంబు జేపట్టి వెన్నువిజచి వేత వీరపణితి. 316

జ. పంతము బూనరాదు పగవారధికంబుగ నున్నచోట, ని

న్నంతము జేయ నెంచిన దురాత్ముల దుండగమెంచనేల వి

శ్రాంతిగ నొక్కవత్సర మరణ్యనివాస మొనర్చదుష్ట మ

ర్మాంతక శక్తి గన్గాని పరన్పర యుద్ధము గూర్చికూల్చెదన్‌. పఏ17 కం. అధముడు వగచును సతతము

నిధులను గోల్పోవగానె, నిశ్చలమతియై

యధికంబగు కష్టంబుల

మధురంబుగ స్వీకరింప మాన్యుని గుణమౌం. 318 కం. జీవులు పొందిన దంతయు

కేవల జయమపజయమ్ము క్రీడావిధమై

దైవానుగ్రహ బాధలు

దీవనలైతుదకు తృప్తిదీప్తి నాసంగున్‌. 319 క ధీరోదాత్తులు శూరులు

ప్రారబ్ధం బెట్టులున్న పట్టును విడకే

కే14 శేననభ వ్రఖంధనొన్వము భారాన్విత బాధాతతి సారంబుల జూడగలరు సాధనశ్రక్తిన్‌. 320 సీ, సత్యవ్రతంబుకై సత్యహరిశ్చంద్రు డాలు బిడ్డల తెగ నమ్మలేదె దానవ్రతంబుకై తనువాల్చి కవచంబు నిష్టంబుగా కర్గ్ణుడీయలేదె! ధర్మవ్రతమ్ముకై ధాత్రీతనూజను శ్రీరాము డడవుల జేర్చలేదె న్యాయ వ్రతమ్ముకై యజ్ఞాతవాసాన పాండవులగచాట్ల బడయలేదె తేగ్‌. కార్యదక్షత వైవుణ్య కర్మలవని శాశ్వతానంద సత్ఫల సాధనములు, ఆత్మరక్షణార్ధ మడవి నాశ్రయింప కష్టమెంచనేల విజయకాంతిగనుడి. 321 ఆ.వె. కొండపైని జేర్చగుండును కష్టంబు గొప్పగాదు క్రింద కూలద్రోయ విజయ శిఖరమెక్క వేడుక గలవాడు కాగలింపవలయు కష్టతతిని. 322 అ.వె. దొరల పగిది నిక్కిదోచుకొనెడువారు దుష్టుల సహవాస మిష్టపడరె తెలివిలేమి దొరల తేజోబలంబుల బుగ్గిజేయవలయు బుద్ధివలన. 329 స్కీ మధుపానమమకార మత్తమానసులెల్ల కోల్పోయినారు దుకళూలములను, జూదంబులో నోడి ఖేదంబులను ముస్లి కప్పిపుచ్చిరి ధర్మకార్యములను; - పరభామలను బట్టి పరువు కుదువబెట్టి బరువుపెంచిరి ఘోరపాపములను; వంచనంబున ధన సంచయంబు గడింప డొల్చిరి పెక్కు కుటుంబములను;

ద్వాతీయ బింబము 115 తే.గ వ్యసనలోల ప్రజాహృదయంబు దోచి కీలు బొమ్మలజేసి సంక్లిష్టబుద్ధి పట్టియాడించి స్వార్ధసంపాదనమున ఘోర కృత్యాల జేసిరి ్రూరముగను 324 ఆ.వె. వారివారికేను వైషమ్యుములరేపి చెదరగొట్టి రిపుల బెదరజేతు; శక్తికి తగినట్లు యుక్తితోడైనచో వశముగానిదేది కుశలమతికి. 325 రంగనాథుడు శేషారెడ్డిని దేశపర్యటనకు ప్రోత్సహించి శాలమాంబ నోదార్చుట ఆ.వె. శేషువెంట వచ్చి స్నిగ్ధ్గనునంబున శాలమాంబ కడకు సత్వరముగ రంగనాథుడిట్లు రాగరంజకముగ నచ్చజెప్పబూనె మెచ్చునటుల. 326 ఊఉ. కాలముగాని వేళ తగు కర్మఫలంబు లఅభించబోదు,"భూ పాలకధర్నదీక్ష! కరవాల బలంబులు సన్నగిల్డు, న చ్చీల బలంబు గూర్చ మనశేషుని బంపగనెంతు, "దూరదే శాలకు, సాయమేర్చడగ జాలును శాలమ! సమ్మతింపుమా. 327 తే.గీ. ఆర్తి నందవలదు “పరివర్తనంబు ప్రకృతి నైెజమమ్మ” జయపరాజయములు జనన మరణముల్‌ లాభనష్టంబు లెల్ల వెలుగు చీకట్టుగా వచ్చి వెళ్ళుచుండు, 328 భద్ర కం. మాననీయ సుమంగళీ! కాని రోజుల కష్టముల్‌ మానినీజన మాన్యతల్‌ మానవాళికి మార్గమౌ, 329 ఆ.వె... పరమ సాధ్వివీవు పరమేశ్వరుని నమ్మి యనుమతించు శేషుడడవికేగ నీమనోబలంబు నిఖిల జగంబుల నతని విజయమూల మన్నివిధుల. 330

116 శేవవఖ వ్రఖంధకావ్వ్యము కం. అనవిని శాలమ మనమున ఘనపౌరుషముబ్బి ధర్మకంకణ దీక్షన్‌ వినయమున బతల్కెనిట్టుల మనమెరిగిన విప్రధన్య మాన్యవరేణ్యా 331 తే.గీ. భర్శృ క్షేమంబునకు భార్య పడనిపాట్లు జగతినెందేని యేమేని మిగుల లేదు; కరిన దీక్షను నెదిరింతు కాలునైన విజయ మొనగూర్తు నాప్రాణ విభుని కొజుకు. 332 ఆ.వె. పతిముఖంబు జూచి బాధల దిగమింగి 'ప్రోత్సహించ నామె పూనుకానుచు పలికె నతని తోడ భద్రమానసమున నుమ్ముదలచి దీక్షమానవలదు. 333 కం. పుట్టింటికి పోజాలను మెట్టిన యీయింటనుందు, మేలోకీడో గట్టిగ నే మోయగలను పట్టున నర్పింతు నీకు పప్రాణంటైనన్‌. 334 తే.గీ. _ బ్రహ్మవాక్కుగ భావించి బ్రాహ్మణాజ్ఞ నీశుభంబును గోరి పునీత మతిని యొక్క వత్సర మెటులొ వియోగభరము మన సుయోగంబుకై నేను మనగగలను. 335 య్‌. పిల్లల మోమునన్‌ ప్రియుని గ్రేమ మనంబు దలంచుచుందు, నే నెల్లెడ దైవకార్యముల నిష్టత గూర్తు, త్వదీయ రక్షకై కొల్లగ దానధర్మముల కోరిన భంగి నొనర్చ్బుచుందు, నే నిల్లును గావ, భక్తి పరమేశ్వరి వేడుదు నీ శుభంబుకె. 336 అ.వె. తనువుల కెడబాటు తగని బాధేగాని మనసు వేరుగాదు మమతలూర; పురుషసింహ! నాదు పూజా ఫలంబులు వెంటనంటి యుండు విడకనిన్ను. 337 అ.వె. ఒక్క వత్సరంబు పెక్కుయుగములట్లు

ద్వొాతీయ బింబము కే17 ప్రియవియోగమనము (ేల్చుచుండు; గడువు దీరు వరకు కండ్లు కాయలు గాయ కాచి యుందు దారి వేచియుందు. 3368 మ. _ శివరాత్రి న్నెదురేగి వత్తునిదె సుశ్రేయార్థబంధంబులన్‌ భవమాయా దురితంబులన్‌ దునుమ నాషప్రానేశు కార్యంబుగా నవనీ బాధల నాక్కవర్ష్నము సుకృత్యం బెన్ని జీవింతు, నా యవధి న్హాట మనంగ జాలను తనుత్యాగంబు నిక్కంబగున్‌. 339 తేగ. పోయి రావయ్య నాస్వామి! పుణ్యపురుష! సకలశక్తి సమార్జిత శార్యవిభవ! నేను పూజించు శ్రీగౌరి నీకు రక్త విజయ నీరాజనంబిత్తు వేడ్కృమీర. 340 రధోద్ధతి. వృ, త్యాగభూషణుని ధర్మపత్నియై రాగమందని విరాగ మూర్తియై మూగ వేదనల మోయు సాథ్వియై సాగనంపె ననుశాస నాత్మయై 341 చం. ప్రియసతి వాగ్ధరీ పటిమ, విప్రవరేణ్య వరప్రభావితం బయినటు దోపశేషు హృదయం బనురాగ తరంగ డోలికన్‌ నయమునదేలియాడె, కరుణారసపూర్ణ శివున్తలంచుచున్‌ పయనము గట్టెకాల పరిపాకము మార్చగ సాధ్యమేరికిన్‌. 342 ఆ.వె అర్ధరాత్రివేళ నడుగు భారంబుగా ముందుకేగు రెడ్డి మోముగాంచి విప్రుడు వివరించె విశ్వజనీనమౌ విజయకారణములు వేదనరణి. 343 చం. పరుషము లాడువాని కడ పట్టు వహించక నోర్చుజూపగన్‌ పరుల ధనాభిలాష, పరభామల పొందు, నిరాకరింపగా నిరతము దేశదేశముల నిరర్భ్యయమానన యాత్రసల్బ, నే యరి భయముండ బోదు విజయాభ్యుదయాధిక మబ్బు నెల్లెడన్‌. 344 ఆ.వె. శేషు డవధరించి శ్రీరహస్యంబుల వందనంబు లిడుచు బ్రాహ్మణునకు

118 _ శేషవభ వ్రబంధకొవ్యము తిమిరమందు గలిసె తేజోర్థియె రెడ్డి దూరతీరములకు దారితీసి. 345 ఊఉ. దీన జనాళి కాశ్రితుడు, తృప్తి మెలంగు మహానుభావుడున్‌ మానధనాభిమాను, డసమాన పరాశక్రమవంతు, డార్య స న్మానితు డాస్తవర్గ కుసుమాయుధ మిత్రుడు, శేషు డొంటిగా కానల కెగగా వలసె కాలగతిన్‌ గన సాధ్యమేరికిన్‌. 346 తే.గీ. _ విధివిలాసాన శేషుండు వెడలిపోవ శాలమాంబ ప్రగాఢవిషాదమెటిగి యుపశమింపగ బల్కె మహోపదేష్ట రంగనాధుండు జ్ఞాన పారంగతుండు. ప47 లేగ్‌, అమ్మ! శాలమ! నాపల్కు లాలకింపు మలమటింపగ కష్టాలు తొలగిపోవు, ధైర్యమొక్కటే వానిని దాటవేసి అభయ మొనగును సర్వత్ర శుభముగలుగు, 348 మ. _ కలకాలంబును నిల్చునే సుఖము దుఃఖం బేదియున్స్‌ ధీమతుల్‌ కలయందైన చలింసబోరు, నిజ దీక్షాదక్త్రయోగంబుతో ఫలమాశించి న్వధర్మకర్మ పధమే (ప్రాణంబుగా నెంచుటల్‌ దలపోయన్టైలియంగ నేఠవె సుజాతా సత్యనంధాయినీ 349 మం. బల సంపన్నులు, ధర్మరక్షణము నంభావించి శ్రీరాముడున్‌ నలుడున్‌ కాలవశంబునన్‌ సతుల బోనాడంగ కాంతారమం దలుకన్‌ బూనిం! మానినీ మణులు, నిత్యాదర్శ సిద్ధాంతముల్‌ దిలకింపన్‌ దగు నావియోగినుల పాతివ్రత్య మాహాత్మ్యమున్‌. 350 తే.గీ. _ ధర్మవిజయంబు తధ్యంబు, దైహికముగ గల్గు కష్టనష్టములు తాత్కాలికములు బాధలే శాశ్వతాదర్శగాధలౌను తీర్చి దిద్దదె! నహనంబు దీప్తినొసగి. 351 తే.గీ. దైవచింతన మానకు, ధైర్యము విడ నాడకమ్మ, దయా సహనములు నీకు తోడునీడగ నిత్యసంతోషమొసగు

ద్వితీయ బింబము క్షం మంగళమగు, సుమంగళీ! మహిత చరిత. 352 బింబాంత పద్యములు పాదపవృ తీరమెరుంగని దీనులు బాధన్‌ భారము నీదని భక్తులు వేడన్‌ కోరిన కోర్కెల కూరిమి ద్‌ర్చన్‌ భూరి యశంబుల పుత్రునాసంగెన్‌. 353 తోటక. వృ వర సంతతి యోగ్య వివాహములున్‌ చిరుపాప ముఖాంబుజ చిన్మయమున్‌ పరమేశ్వర పూజల పట్టుదలన్‌ మురిపించవె! వృద్ధుల పూర్ణముగన్‌, 354 పాదప వృ సాంబ నదాశివ సత్త్వ మహేశా! తుంబుర నారదస్తోత్ర వినోదా! అంబర చుంబిత హర్ష విలాసా! సంబర మిచ్చు ప్రసన్నుడ వీవే! 355

120 శేవవట వ్రఖంధవొవ్వము తృతీయ బింబము ప్రథమ కిరణము వన విహారమున ప్రాణాపాయమున నున్న బాలకుని గాపాడుట వా స్త్రి ఖాగ్యంబు కుటుంబ జీవితమునన్‌ "స్వేచ్చా విహారంబులున్‌ శోభాపూరిత యౌవనంబు మనమున్‌ క్షోభించు సంఘర్షల్‌ సాభిప్రాయ బుధోపదేశముల నత్ప్సంకల్చ యత్నంబులున్‌ భూభాగంబుల పర్యటింపగను సంపూర్ణైక సామర్థ్యమున్‌ 1 జ్‌. దేశము పర్యటించుటకు తీవ్ర ప్రభావము జూపె, దేశికా దేశము, పత్తియిచ్చు నుపదేశము నాపయి మిత్రవర్గ నం దేశము, లగ్నకాలమున దెల్పిన జాతక కాలదోష ని దేశము, ప్రోత్సహించెగద! ధీరశిరోమణి శేషరెడ్డి నిన్‌ లి చం వనములు, శైలకోటి, పశుపక్తి నదీ నద పుణ్య తీర్థముల్‌ జనగణ నంప్రదాయములు, చారు కళళామయ సస్యభూములున్‌ మునిజన పర్ణశాలలు, ప్రమోదిత శిష్యుల సామగానముల్‌ కని వినె వింతలెన్మా వ్రతకాల సమాప్తి స్ఫురించె నంతలో గం! ఆ, తను మనములు మరచె తనవారలందరు స్మృతిపధాన మెదల మెజపు మాడ్కి తిరుగు యాత్రలోన తిలకించె నలమల దివ్యశోభలన్ని తృప్తి దీర శీ సీ నవ్యాతి నవ్య వన్య ప్రభాలోకన మక్షిద్యయమున కాహ్లాదకంబు, శీతసమీరంబు చిరువీచికల స్పర్శ దేహ విస్మరణ కుత్తేజకంబు

తృతీయ బింబము క్షే21 కలకంర కౌతుక గానమాధుర్యంబు మానసోల్లాస సంభావుకంబు, వివిధ మృగద్విజ విన్యాస విహరణ 'స్వేచ్భానురక్తి కుద్వేలకంబు; తేగ. కంద మూల కుసుమరాజ చందనములు స్వచ్చ జల సుధావీచు లాస్వాదితములు భూరి శృంగార వైభవ పూరితములు వన విహారముల్‌ క్లేశ నివారకములు క్‌ ఆ.వె. కాండ గూలినట్లు గుండె పగులునట్లు దిక్కులదరు ఘోష పిక్కటిల్ల; ప్రాణభీతిగన్న పసిబాలకుని కేక వినగ రెడ్డి కరము విల్లుబూనె 6 తే.గీ. _ ఆర్తనాదము చెవిసోకు నంతలోనె శేషుబాణంబు శార్జూల శిరము దాక . కూలిపోయెను గర్జించి భ్రూరమృగము క్షాత్ర ధర్మంబు వెలుగ సకాలమందు 7 చ్‌. బాలకు డొంటిగా నడవి పట్టుల తాజనుచుండగాంచి శొ ర్జూలము వెంటనంటగని దుర్విధి నాతడు రక్షణార్తమై కాలికి బుద్దిజెప్పాచు వికంపిత కంఠుడు చావుకేకలన్‌ పాలన జేయుమంచు భగవానుని దీనత వేడుచుండగన్‌ కి ఆవె. భయము దీర్పనెంచి బాలుని కడకేగి ముద్దులొలుకునట్లు బుజ్జగించి; నతని యిల్లు జేర్చ నడవిని బయనించె చెంచుగూడెమునకు జేరనతడు కి ఆ.వె. అడవి సోయగముల నరయుచు వడివడి దారి నేగుచుండ దూరముగను; బహుజనంబు భద్ర పొాదపంబుల మధ్య గోచరించె చెంచుగూడెమెదుట 10 తే.గీ. విటపి వాటికా నికట ప్రకట కుటీర

2 గేవటర ద్రంధావ్యయు పటుకవాట తటాటోప భటపటాల ప్రభువు నేడెట్టి వికట సంగ్రామమునకొ మధన పడనోపు కుపితుడై వ్యథితమతిని [1 చం. తొలిమలి గుర్తులన్‌ గనుచు దూరపుగూడెము జూచినంతనే యలసిన బాలకుండు పరుగాడుచు రాగ, భయంబు దీరగన్‌ పులకిత గాత్రులై సుతుని ముద్దుల ముంచెడు తల్లిదండ్రులన్‌ పలికెను శేషుజూపి భగవంతు డితండని భక్తినిట్టులన్‌ 12 ఆ.వె. ఉదయ మొక్కజింక బెదరుచు గన్సడ నింటికి గొనికేగ వెంటబడితి, కన్నుగప్పిపోయె కానలందున దూరి వెదకి వెదకి నేను విసిగినాడ 13 ఆ.వె. దూరతీరములను దారిని గనలేక తల్లడిల్లుచుంటి నిల్లుజేర, కలతను తిరుగాడి పులినోట బడు నన్ను వెలికి దీసెనితడు పులిని జంపి 14 ఆ.వె. వినయ భూషణుండు వీరాధివీరుడు; రెడ్డి వంశజుండు దొడ్డవాడు; శిష్ట రక్షకుండు శ్రీశైలవాసుండు నన్ను గావవచ్చి నరుడనంగ 15 కం. అనవిని జననీ జనకులు కనులను బాష్పముల నింపి క్రన్నన మొక్కన్‌ జననాయకుడప్పట్పన వినయంబున బలికె నిటుల ప్రేమాతురతన్‌ శం తే.గ. స్వామి! నీవు మా యిలవేల్పు శంకరుడవు; నాదు వంశంబు నిలుపంగ నన్నుగావ భువికి దిగివచ్చినాడవో పుణ్యపురుష! యెన్ని జన్మలకీ బుణమెట్లు దీర్తు 17 ౨వె. సాంబశివుడు పేరు సర్వ మానవసేవ సలుప నెన్నుకొనిరి జనులు నన్ను అటవికుల గావ నడవి సంరక్షింప

తృతీయ బింఐము 123 శీవుని తృప్తిబరుచ సిద్ధమైతి 168 ఊఉ. ఎన్నికగన్న నాయకుడ నేలిక నిచ్చట గూడెమంతకీ కన్నడు నా సుతుండు, మమకారపు ముద్దులపట్టి, వీనినిన్‌ మన్నన గాచి వంశమును మాన్యత నిల్చిన ప్రాణదాత వా పన్నగ భూషణుండనగ వచ్చినవాడవు నీకు మొక్కెదన్‌ 19 చం. యము నెదిరించిపోర వెనుకాడని చెంచుల నాయకుండు, తా కొమరుని జూడగానె కడు కూరిమి పొంగి హృదంతరంబునన్‌ శమ దమ సాత్వికస్థితి ప్రసన్న మనంబు శిరంబు వంచి హృ త్సుమము నమర్ప్చితంబనె వసుంధర సాక్షిగ శేషరెడ్డికిన్‌ 20 అడవి జాతుల వారి అచార వ్యవహారములు కం, సంతోషంబున చెంచులు గంతులు వేయంగ నచట కౌతూహలముల్‌ దొంతరలై నటియింపగ వింతగ “కులపెద్ద” పలికి వేడుక తీరన్‌ 21 చం. పురుషులు స్రీలు జేరి పరిపూర్ణ కుతూహల మానసంబులన్‌ గురునమ నాయకాజ్ఞ కనుకూల విధంబున బృందనాట్యమున్‌ చురుకుగ జేయుచుండ గుణళోభిత రెడ్డీ హృదంతరంబునన్‌ మెరుపుల బారుదీరె, పొలిమేరలు దాటు సుఖానుభూతులన్‌ 22 స్స్‌, అస్పష్ట భాషలో ననురాగ గేయంబు అంతరంగము పులకింత గొలుప; నిగిడి చేతుల జాచి యెగిరి గంతులు వేయ నయనాభిరామమై నాట్యమెసగ; రాగతాళ ధ్వని రంజిల్ల హృదయంబు కర్ణపర్వంబుగా గమక మెసగ; చెంచు భామల కేళి శ్రీవైభవంబుల ప్రకృతి రమాంకంబు పరవసింవ ఆ.వె. ధనువు వంపుదీరి కనుబొము కదలికల్‌ హావభావ చేష్టలలరుచుండ; భద్రమానసముల భావ గుంభనముల

[24 శేషవ్రభ ప్రఖంధకావ్యము చూడ ముచ్చటాయె చోద్యములను 23 స్ప చేవిలునంబులు శిరమునందీకలు మూపున దూణీర మాపుచుండ మొలచుట్టు వస్త్రంబు మెలగుచుండియు నగ్న సరళ సౌందర్యంబు మెరుగులీన; కులపెద్ద లాజ్ఞల కోరి పాటింపంగ పలుకుల వినయంబు లాలుకుచుండ; స్రీ శిశురక్షణ శిష్ట మర్యాదల జాతి గౌరవముల చేతలుండ; తే.గ.. ఆటపాటల విలువిద్యలందు నేర్చు దైవపూజల సద్భక్తి తనరుచుండ; నతిథి సేవల నానక్తు లార్షసములు చెంచు వారల సంపూర్ణ జీవితంబు బ్య స్ప నడిపాపటను దీసి జడల గవ్వల గూర్చ తరుణీ ముఖంబున మెరుగులూర; కనుదోయి కాటుక కరగిన చారల కాంతిరేఖాతతి కదలి యాడ; చనుకట్టు మొలకట్టు సాధనంబుగ పెక్కు రంగుబట్టలు మేన పొంగులూర, కంకణాభరణాలు కరములందల్దాడ గలగల ధ్వనులతో చెలగియాడ ఆ.వె. అడవులందు గూడ నడకలు సొంపులై పలుకులందు మరుల జిలుగు లొలుక; మానస మమకార మధువులూరించెడి చెంచువారి ఘనత జెప్పనొప్పు 25 అ.వె. స్రీ పురుషుల మధ్య స్థిరముగా నెలకొన్న భేద మెరుగనట్టి ప్రేమ నిధుల నణకువ వినయంబు లన్ని కార్యంబుల కలసి మెలసి ప్రీతి మెలగువారు 26

తృతీయ బింబము కే25 ఆవె.. కోరినట్లు స్రీలు కొండల కోనల స్వేచ్చగా చరించు చిలుకలనగ, రాత్రిగాక మునుపె రయమున పరుగిడి గూడు చేర రార! జోడు గోరి 27 చెంచునాయకునితో శేషారెడ్డి మైత్రి తే.గీ. భోజనానంతరంబు సమ్మోదమలర నబ్బురంబగు నృత్యంబు లాడుచుండ పులకరింతలు మదిలోన తొలకరింప, శేషునడిగె సాంబుండు విశేషములను 28 ఊఉ... ఏప్పుర వాసివో యెబుగ మెచ్చట నేజన నాయకుండవో! కాపుర మెచ్చటో! జనన కారణమేమొ మహాత్మ] నీవిలన్‌ పాప వినాశకారి భవపాశ విమోచనుడీవు లోక సం తాపము బాప బుట్టిన సదాశయ! నీ శుభనామమేమిటో! 29 తే.గీ. దీనవదనుండు శేషుండు దిక్కుమాలి బాధ దిగమింగి పరువును భద్రపజచి, వేడి నిట్టూర్పుతో నిట్లు విన్నవించె విధి బలీయము నాగాధ విమలశీల! 30 లేగ. శ్రీ సమృద్ధ బేతమచెర్ల శాసకుడను భవ్య బుగ్గన వంశ ప్రభాకరుండ, యశముగన్న పొట్టారెడ్డి కాత్మజుండ అవని జనులు శేషారెడ్డి యండ్రు నన్ను 31 జ్‌ పాఠము దప్పిపోవ నదుపాయ మెరుంగని బాటసారినై వాకొన సిగ్గుచేటు, నెరవాటి కులాబ్ధి విభుండనయ్యు, నే కాకిగ నుండగా వలసె, కారణ మెన్న సగోత్ర శాత్ర వో ద్రేకము గాంచి నా గురువు తీర్థములన్‌ గన బంచె నిమ్ములన్‌ ర ఆ.వె. శక్తి యుక్తి బలము సర్వసంపదలుండి యణగి యుంటిని గురువాజ్ఞ జేసి ఒక్క వత్సరంబు మొక్కుగా గడిపితి నీ మృగేంద్రమునకు స్వేచ్భ దొరికె ఏం

126 శేవషవభ ప్రబంధకావ్యము ఉ్‌. నీతిని గౌరవించితి పునీతమనంబున, మానవాధముల్‌ గోతులు దీసి వారచట కుట్రలు బన్నిరి, వారి గుంతలన్‌ దోతును వారి నందర కుతూహలుడన్‌ బయనించుచుంటి నే బేతమచెర్ల మార్గమున, భీతిలు నీ సుతుగాంచి వచ్చితిన్‌ పష కం. వనశోభల దిలకించుచు ఘననలమల తీరమందుగని నీ సుతునిన్‌ చనువుగ నీకడ జేర్చ్పగ మన మైత్రికి దోహదంబు మనుగడ గలిగెన్‌ 35 ఆ.వె. గడువు దీరువజకు కనులు కాయలు గాయ దారిగాచియుండు ధర్మపత్ని అసువు టెగిరిపోవు నా శోపహతి జేసి శెలవు నిమ్మటంచు శకేషుడడిగె తం కం. గత శివరాత్రి దినంబున సతీసుత సఖాప్త బంధు జనముల నెల్లన్‌ వ్రతముననే విడనాడితి జతనము సలుపంగ బోదు శరవేగమునన్‌ 87 కం. పురి దిరిగిన మీసంబుల సరిజేయుచు నెడమ చేత సొంబశివుండున్‌ గిరిదరు లదరంగ బలికె గరువంబున రెడ్డితోడ గర్జించినటుల్‌ 38 కం. నీ శత్రువె నా శత్రువు దేశ బహిష్కృతుల జేతు తృటిలో.వానిన్‌ ఈశుని సాక్షిగ బల్కితి నీ శుభకాముకులె నాకు నిజమగు సఖులున్‌ 39 తేగ.. నేనునా 'సైన్యమంతయు నీ వశంబు భయము జెందగ పనిలేదు, వారినెల్ల భూమి గూల్చెద నేరి సమూలముగను, జీవితాంతము నేను నీ సేవకుడను శం

చతృతీయ_బింబము 127% బేతంచెర్లకు వార్తాహరుని బంపుట

తేగీ... వినుము నామాట పెడచెవి బెట్టబోకు

శేపటి దినంబె శివరాత్రి పాపహారి

శుభము లొనగూర్చు శంభుని యభయమంది

కార్యదీక్షను మనమంత కదలవలయు త్‌ే తేగీ. మీ సతీసుత ముఖ్యుల మేలుగోరి

వార్తనంపుదు నమ్మినబంటు తోడ

భావి విజయంబు నీశక్తి భద్రసేవ

దెలియజేసెద గలతల దొలగజేయ తై కం, అనఘుడు సాంబుడు శీఘ్రమె

ఘనబలుని కుశాగ్రబుద్ధి కొాలాంతకునిన్‌

మనసా నమ్మినబంటును

తన మిత్రుని బిల్వనంపె తక్షణ చర్యన్స్‌ తప కం. తన దేహ బుద్ధిబలముల

ఘనకార్యము లుచితరీతి గావింపనఖున్‌

బనుపుచు వార్తావహునిగ

వినుతాత్ముడు సాంబశివుడు వివరించె నిటుల్‌ శశ ఉ. _ శ్రీమతి శాలమాంబ కడ శీఘ్రమె చేరి నమస్కరించి త్రీ

రాముని బంటువోతె యనురాగము మీర సవిస్తరంబుగా

నా మని వేల్పు శేషు పునరాగమునంబు శుభోదయంబుగా

ధీమతి దెల్పి శత్రువుల దిమ్మదిరంగ సవాలు జేయుచున్‌ 4క్‌ తే.గీ. నికట రణరంగ సన్నాహ నేతలకును

నుభయ పక్షాల మేల్కొల్చ నుత్సహింప

నేటి కైదవ దినమున మేటి మగడు

శేషుడరుదెంచు శౌర్య విభూషణుండు త్ర అ.వె. బందిపోటు వోలె సందుగొందుల దొగి

వెన్నుపోటు బొడువ పిరికితనము, యుగయుగానుమోద యుద్ధభూమిని జేరి దమ్ములుండ శేషు దాకవచ్చు తా

128 కవవఖ వబంధకొవ్యము కం. ధీరోదాత్తుడు శేషుడు భారము భరియించి తీవ్ర బాధాతతితో బోరాడుచు బలి నెటులా పారావారము (ప్రశాంతి బడసిన భంగిన్‌ జతి 50. 'గురువులకు ప్రణామంబులు నరి సంఘమునకు సవాలు, నాత్మీయులకున్‌ చిజబుతలకు శాలమాంబకు వరకుశలము దెల్పుమయ్య వారందరికిన్‌ 49 అ.వె. శాలమాంబకు తన శాంతి సందేశార్థ మంగుళీయమిచ్చి యానవాలు సర్వమంగళముల స్వామి కటాళ్షాన తరలి వత్తుననుము త్వరితగతిని కం ద్వితీయ కిరణము శివరాత్రికి శ్ర్రైల ప్రయాణ సన్నాహము ళ్‌. రాగము మీర భక్తి శివరాత్రి వినిర్మల మానసంబులన్‌ జాగరణంబు సేత శుభసాధక మందురు, మల్లికార్జున శ్రీగిరి పర్వతంబు దృఢచిత్త వికాసము ధైర్య శార్యవై భోగము గూర్చు, శత్రుల సమూలముగా కడతేర్చ నాజిలోన్‌ ర్‌1 చ్‌. హారము స్రీ గళాన, నుపహారము విజ్ఞుల చెంత, పౌష్టికా హారము క్షుద్దమంబున, ్రహారము దంభముపైన, దుష్టసం హారము ముజ్జ్ఞగాల, వ్యవహారము తియ్యని పల్కులందు, నీ హారము జంట కౌగిట, విహారము మిత్రుల వెంట శోభిలున్‌ క్‌ి ఆ.వె. రేపటి శుభదినము శ్రీశైల శిఖరాన సామి యుత్సవములు సాగునయ్య దర్శనంబు సేయ తరియించు జన్మంబు మానసమున దొలుగు మాయలెల్ల న శ్రీశైల మాహాత్యము సీ. శ్రీశైల శిఖరాగ్ర శ్రేష్ట దర్శనమున

చృలతీయ బింబము 129 పాపకుంభంబులు బ్రద్ధలగును; పాతాళగంగతో ప్రక్రాళనంబయి దోషంబులన్నియు దూరమగును; యభిషేక పూజల నాత్మ నర్పింపగ నజ్ఞాన తిమిరంబు లంతమగును, జాగరణంబుల థశ్రద్ధానురక్తుల భజన సల్పగ ముక్తి ప్రాొప్తమగును; ఆ.వె. మనసు నిల్చి భక్తి మల్లేశు గొలువంగ మాయలన్నియు మటుమాయ మగును; నమ్మి కొలుచు నెడల నాగభూషణునకు బంధువౌను గ్రేమ బంధమగును ర5్‌జీ ద్విపద శ్రీశ్రైలమును జేర క్షేమప్రదంబు ఆశోపహతులకు హర్షప్రదంబు శివరాత్రి దివసంబు శ్రీశైలమేగ భవసాగరంబీదు భవితవ్య నౌక, నిక్షిప్త మహిమంబు నెగడింప జేయు విక్తిప్త బలముల వెలిగింపజేయు అక్షయంబగు శక్తి కాలవాలంబు రక్షణాధారంబు రాగాశ్రయంబు పార్వతీరమణుండు పరమేశ్వరుండు సర్వాత్మభూతుండు శాంతికాముండు లీలావతారుండు లింగోద్భవుండు ఫాలాక్షరూపుండు భక్తప్రియుండు, నిత్య ప్రకాపండు నిర్మలాత్ముండు సత్య ప్రదీపుండు సాక్షాచ్చివుండు భగవంతుడొక్కడే పరమేశ్వరుండు జగమంత వెలుగొందె జనరంజకుండు నామరూపంబుల నానావిధాల కామరూపంబుల కర్మాధినేత ముక్కోటి దేవతల్‌ ముల్గోకములను ముక్కంటి గొలుతురు మోదంబుగాను

శివశివయన చాలు సిద్ధమానసము భవపాశబంధమ్ము బ్రద్గలైపోవు, శేష! నీధ్యేయంబు డ్రేయోతిశయము పాషాణమును మార్చు ప్రముఖ మౌక్తికము నిన్ను నే వేడుదు నీ మేలుగోరి నన్నంటి రమ్మిక నాసామి జేర చేకూర్చు శాంతంబు శ్రిత పాలకుండు నీ కోర్కె నెరవేర్చు నీలకంఠుండు కక్‌ ఆ.వె. సాంబశివుని వాక్కు సత్యంబుగా దోచి వారి మనసులందు దారిగనుచు, శేషుడరుగ సాగె శ్రీశైల పధమున చెంచు బృంద మనుసరించి ప్రీతి క సీ అడుగున కొకమారు హస్త ద్వయంబెత్తి మోక్షాభిలాషతో మొక్కువారు; కాయభారంబును కష్టంబు సహియించి యెగు మారుగా ముందుకేగువారు, దయనేలు మమ్మంచు తను మనోధనముల నానావిధంబుల నమ్మువారు; చేరుకో రమ్మని శ్రీశైలవాసుని భిన్న నామంబుల బిలచువారు; తేగీ.. స్రీలు పురుషులు పిల్లలు తృప్తిబడచు వృద్ధులను గూడ బ్రీతిని వెంటగొనుచు, పర్వతారోహణము జేయ పట్టుదలను వారి మానససంకల్ప బలము గాదె! క్‌7 సాంబుడు శేషారెడ్డిని తన దేశ పర్యటన అనుభవముల వివరింపగోరుట తే.గీ _ మల్లికార్డును దర్వింప మది దలంచి సకల కులమత జాతుల జనులనంత నేత్ర పర్వంబుగా సల్పు యాత్రగాంచి సాంబు డిటురెడ్డి నర్ధించె సవినయముగ కరి

తృతీయ బింబము 1131 ఉ కారణమేదియైన గురుగౌరవ మెన్నగ గల్గె నీకిటుల్‌ భారతదేశ యాత్ర సలుప న్నవకాశము, పుణ్యమూర్తి! నీ వేరి చరించి చూచిన మహీతల మాన్య విశేష దృశ్యముల్‌ కూరిమి దెల్దుమయ్య వినగోరిక గల్గి త్వదీయ వాక్కులన్‌ 59 కం. దర్శించిన క్షేత్రంబుల స్పర్శించిన పుణ్యనదుల సత్పురుషులయా దర్శముల గాధల పరా మర్శించిన తత్త్వశాస్త్ర మాహాత్మ్య్యములన్‌ 60 ఆ.వె నీరసంబు జార దారి తరిగిపోవ మేరు గోపురంబు జేరువజకు ధీరవీర। సారధారలు పాొంగెడు వింతలెల్ల వేడ్క వినదలంతు 61 తృతీయ కిరణము శేషారెడ్డి తన పర్యటనానుభవముల వివరించుట తే గీ. _స్కృతిపథాన సౌదామిని మెరిసినట్లు స్వీయ యాత్రా విశేష వైవిధ్యమెనయ చూచుచున్నట్టు శేషుడాసోయగముల జిలుగు పలుకుల వివరించె పలువిధాల 62 తే.గ. గగనతారల, సైకత కణముల, జల రాసి బిందువుల, గణింప జేసినట్లు భారతావని యగణిత భాగ్యరాసి నెబుగ జేయంగ సాధ్యంటె! నేరికైన 63 భరతమాత వైభవము ఆవె. గురుకులాశ్రమములు, గుడిగోపురంబులు పర్వతంబు లడవు లుర్విజములు ఉజ్వల నగరంబు లుద్యానవనములు పసిడి పంటభూమి పారుటేర్లు 64

132 శేషవ్రభ (్రబంధకొవ్యము తే.గీ. _ సాంఘికాచారములు నూత్న సంప్రదాయ వేషభాషా ప్రదర్శన విభ్రమములు, కులమతంబు లనేకముల్‌ వెలసియుండ మూలసంస్కృతి నిఖిల సమ్మోదమలరె 65 స్‌, సార్వభౌములు, శస్త్ర శాస్త్రాధినేతలు త్యాగధనులు మహాదానపరులు, విద్యా విశారద గుమ స్వరూపులు పండితారాధ్యులుద్దండ కవులు, రాజనీతిజ్ఞులు రణరంగ కుశలురు వీరాగ్రగణ్యులు వేదవిదులు; భూమీశులార్యులు పురుష సింహంబులు నీతికోవిదులు పునీతమతులు; తే.గ. జ్ఞానులు, ముముక్తువులు మహానాయకులును, మునిగణము, మహాత్ములు బుషిపుంగవులును, దార్శనికులు, ప్రవక్తలు తాత్వినులును వెలసిరిచ్చోట వీరికి వినతులిడుదు 66 తేగ.. యుగయుగంబుల భారత నిగమకాంతి మూడు కాలాల దీప్తికి మూలమైన యతివలన్నిరంగంబుల నారితేరి జయము గూర్చిరి విశ్వంబు సన్నుతింప 67 కం. నిగమోపనిషన్నిలయము నగరాజము భరతఖండ నైసర్గిక దు ర్ల గరిమగను హిమ జలములు భగవద్చహుమానలీల పరమౌషధముల్‌ 68 కం. భరతావని గరిమారమ చిరదీప్తీి గడించె ధర్మచేతో నిధిగన్‌; నర నారాయణ సుమములు విరజిమ్మెను పరిమళముల విశ్వమునంతన్‌ 69 సీ, హేమమకుటరూప హిమగిరి శిఖరంబు భరత మాతృ శిరంబుపై వెలుంగ;

తృతీయ బింబము 133 గళ నుమహారమై కాశ్మీరు చెలువొంద, కటి భూషయై వింధ్యకాంతులీన, కలకత్త ముంబాయి కరభూషణములుగా హస్త ద్వయంబున నలరుచుండ; పొదపద్మంబుల పారాణి పగిదిగా కన్యాకుమారి సౌజన్యమెసగ; తే.గ. నగతనూజ వాక్సుధ జీవనదులు గాగ, చారు వల్కలములవోలె సస్యభూము లమర, ఖనిజ సంపద పరిశ్రమల పెనుప, తోడ్పడంగ భారతమాత ద్యుతి దనర్చు 70 తే.గ. భిన్న మతముల సంస్కృతులెన్నియున్న సమరసంబును నెలకాల్చు సాధ్వివమ్మ విశ్వమానవ (ప్రేమ నావష్కరించు భవ్య చింతన నీకు స్వాభావికంబు గగ తేగ. శాస్త్ర శస్త్ర కళాది నిష్టాతృ గరిమ చారుశీల నదీనద సాగరములు నిత్యగానంబు 'సేయుపునీత చరిత భరతమాతను గొనియాడ తరము గాదు 72 కం. ఎన్నిటిని దెలుప సాధ్యము మిన్నంటిన భరతకీర్తి మృదుమధురముగన్‌ మన్ననకెక్కిన వానిని కొన్నింటిని ముచ్చటింతు కోరిన భంగిన్‌ 73 ఆ.వె. దక్షిణాపథంబు నక్తయ దేవాల యంబు లన్నియును మహాద్భుతములు, దేనికదియె సాటి, దీటుగా విలసిల్లె వాస్తు శిల్బకళల వైభవములు 74 కం. కాశీ రామేశ్వరములు దేశ క్షేత్రంబులందు దీప్తి గడించెన్‌ ఈశుడు నమ్మిన భక్తుల పాశంబుల ద్రుంచి యొసగు భక్తజయంబున్‌ 75

134 కేవషవభ (వప్రఖంధకావ్యము శ్రీకాళహస్తి తే.గీ. క్షేత్రరాజంబు స్వర్ణముఖి తటాన కాళహస్తీశ్వరుని బృహదాలయంబు వాస్తుశిల్ప కళావిభవంబు, కేత్ర మహిమ, విశ్వవిఖ్యాత ప్రామాణికంబు 76 కం. కమ్మని భక్తిని గొనియే కమ్ముగ తన సర్వమిచ్చు కాళీధవుడున్‌ నమ్మిన భక్తుల కోర్కెల నిమ్ముగ నెరవేర్చి యిచ్చు నిహపర సుఖముల్‌ 77 సీ. దర్శన మాత్రాన తను మనోరుగ్మతల్‌ తరలింప జేయడే పరమశివుడు; పిలిచిన మాత్రాన పలుకరించి భుజంబు పట్టి ధైర్యము గూర్చు పరమశివుడు; తలచిన మాత్రాన దరిజేరి క్లేశంబు బాప్‌ రక్తింపడే పరమశివుడు శరణన్న మాత్రాన శాశ్వతానంద ప్ర భా విభవమొనంగు పరమశివుడు; తేగీ. భక్త సులభ ప్ర సన్నుండు పరమశివుడు కాళహస్తీశ్వరుండుగా కలియుగాన నవతరించిన కైలాస శివుడు గాడె! కోరి కొలచిన వారికి కొజఖత గలదె! 78 దండకము : ఓం నమో కాళహస్తీశ్వరా! చంద్రరేఖాధరా! భక్తమందార। మృత్యుంజయా! రుద। కాలాంతకా! దుష్టసంహారకా! దక్ష గర్వాంతకా! ఫాలనేత్రా! పరంధామ! శూలా యుద్‌! శిష్ట సంరక్షకా! పార్వతీ వల్లభా! భద్రలోకేశ్వరా! మంగళాకార।! నిత్యానుకంపానిధీ! నిశ్చలానంద! జైలోక్యనాధా! మహాదేవ! భూతాధినేతా! మదీయాత్మ శృంగార చిత్తంబు నీ పాదపద్మంబులన్‌ జేర, నిత్యంబు కాంక్షించె. సత్యంబు నా స్వామి వ శ్రీ కంర! నీ మూల తత్త్వంబు నెన్నంగ వేదాగమ జ్ఞాన పాండిత్య వారాశి

తృతీయ బింబము కే35 వాదాలలో మున్లి భేదాలలో దేలి మోదంబు గోల్పోయి కేదంబులన్‌ మగ్గి ఈర్వా ప్రకోపాల కార్చణ్య దర్పాల కౌటిల్య కార్యాల ద్వేషంబు రోషంబు కంపంబు రేకెత్త చిత్తంబు కాయంబు విధ్వంసమై పోవ ఆచార హీనుండ నజ్ఞాన బంధుండ ప్రజ్ఞా విశేష ప్రకాశ ప్రమోదయులన్‌ నేర నీ శక్తి సామర్థ్య మాహాత్మ్య మెన్నంగ నేనెంత వాడన్‌ మహాదేవ!

జన్మాంతరారాధ్య పుణ్యావశేషాన నామాన సాహ్లాద దైవంబుగా నెంచి నీ నామరూప క్రియా తత్త్వ లీలా వినోదాల నిత్యంబు దర్శించి పూజించి, ధ్యానించి, కీర్తించి, సేవించి నీ నీడ నిర్భీతి నిశ్చింతగా నిల్వ ధైర్యంబు నాకబ్చె సర్వేశ్వరా! భౌతికా భౌతికాభేద తత్త్వ ప్రబోధంబుగా మోక్ష సౌధంబు దర్శించి సాయుజ్యమున్‌ బాందు, భాగ్య ('ప్రసాదంబు నందించవే భద్ర విశ్వేశ్వరా! దేవ!

విశ్వాంతరాళాల, బాహ్యాంతర వ్యాప్త మాచంద్రతారార్క, తేజ ప్రపుంజ ప్రసార ప్రదీప్తంబు, నిత్యానుసంధాన, రాగంబు భోగంబు, ఖేదంబు మోదంబు, బంధంబు, మోక్షంబు, ద్వంద్వంబు శూన్యంబు, సృష్టించి పోషించి, ధ్వంసంబు గావించు, కేళీ విలాసయబు, నీ ధర్మ కర్మంబు, చిత్రంబుగా దోచు!

దృగ్గోచరంబంతయున్‌, నామరూపంబులన్‌, లింగ భేదంబులన్‌, కాల కల్పంబులన్‌, సర్వలోకంబులన్‌, యేకకాలంబునన్‌, సర్వ కార్యంబులన్‌, పర్యవేక్షించు చున్‌, పాప పుణ్యంబులన్‌, బంధ మోక్ష్తంబులన్‌, న్యాయ సమ్మోదమున్‌, యెప్పుడెవ్వారి, కేలీల నేమిత్తు, వో శంకరా! దేవ!

అండంబు పిండంబు, బ్రహ్మాండ భాండంబు, నీ బొజ్జలో నిండ, నన్నింట నీవుండ, నీ యండ మాకుండ, యే భండనంబైన, నిర్భీతి బోరాడి, దిగ్గేతలైరామె! దండంబు జేపట్టి, డంబంబు లాడంగ, దండించి ముండంబు, ఖండించినావంట. దండంబులన్‌ బెట్ట, నిన్నాశ్రయింపంగ, గండంబులన్‌ బాపి, లాలించి పాలించి, రక్షించినావంట, నీ ధ్యానభంగంబు గావింప కందర్చ, దర్చంబు భన్మంబు, గావించి నావంట, భక్తార్త నాదంబు, కర్ణంబు సోకంగ, లేబాలకున్‌ గావ, శీఘ్రాతి శీఘ్రంబు కాలోగ్రగర్వంబు, దున్మాడినావంట, దంతావళీ లూత, వాతాశనాద్యాత్మ భక్తాదులన్‌ టోచి, నావంట నాస్వామి!

'థైలోక్య సౌఖ్యంబు, శూన్యంఖుగా దోచె, నా మూఢ భక్తిట్లు, నన్ముందు కేగించె, నే శృంగభంగంబా, గంగా ప్రసాదంబ్బా దేవాధిదేవుండీ, నీవే గగాశుమ్ము కాపాడ రక్షింప నింకెన్వరున్నారు? నీవే శరణ్యంబు, నీ పంట మాజంట, నీయింట నీవెంట, మేముంట

36 శేవషవభ వ్రబంధవావ్యము నేమంట! కన్నీటితో నీకు, నాదాభిషేకంబు, గావించి పూజించి, సేవింతుమో దేవ! సర్వేశ్వరా! నీవె, నా మూలదైవంబు, నిన్నంటి నేనుంటి, భారంబు నీదంటి, కైలాసవాసాన, గౌరీ నమేతాన, ఓంకారనాదాల, స్వాత్మానుమోదాల, కేళి విలాసాల, నన్విస్మరించంగ, న్యాయంబుగా బోదు! దీనాతిదీనుండ, నా దోషముత్‌ గాంచి, రోషంబు జూపంగ, నట్రోచు వారెవ్వ రీలోకమందెల్ల, రారా! జగన్నాధ! బింకమ్ములన్మాని, పొంకంబుగా నన్ను, నీయంకమందుంచి, నిర్భీతి జేకూర్చు, కారుణ్య ధాముండవే శంకరా! పాహి, మాంపాహి, మాంపాహి మాంపాహి 70 తిరుపతి కం... శ్రీ వేంకటేశ నామము భావించుచు మానసమున భక్తజనంబుల్‌ గోవిందా! యనినంతనె పోవు నఘము, పుణ్యఫలము ముక్తి లఅభించున్‌ 80 స్‌ వేంకటేశా! యన సంకట వుంజంబు దూర తీరాలకు పారిపొవె! తిరమలేశా! యన ద్‌ర్ధ రోగంబుల మూల బీజంబులు కాలిపోవె! బాలాజి యనగానె భవపాశబంధంబు వివశత బిడియాన వీడిపోదె! గోవింద యనగానె ఘోర నరకబాధ తొలగి నాక సుఖమ్ము దోచుగాదె! తే.గీ. కలియుగోద్భవ మారణకాండ భీతి శ్రీనివాసా! యనంగనె చెదరిపోదె! దేశకాలానుగుణ్య నిర్దిష్ట దేవు డేడుకొండలవాడు కాపాడరాడె! 81 తే.గ. నిరుపయోగ శిరోజము లొరయగానె తృప్తి సకలంబు సమకూర్చు దేవ దేవ! నీ మహా విచిత్రంబుల నేరనయ్య, భక్తి నైవేద్యమంది శుభంబు లీవె! 82

తృతీయ బింబము 137 కం. ఐశ్వర్యంబుల నాల్ల న

శాశ్వత భోగంబు వలదు, సతతము నీపై

విశ్వాసముంచి వేడితి

విశ్వేశా! ముక్తి నరయ వినునా మొఅలన్‌ తం కం. దోషంబులు లెక్కించుచు

రోషము జూపించకు, భవరోగము బాపన్‌

శేషాచలవాన జపము

భేషజముగ వాడుచుంటి వేంకటరమణా! 84 కం. _ కలియుగదైవము నీవని

పలు విధముల వేడుకొంటి పదిలంబుగనిన్‌

కలనైనను మరువని నన్‌

వెలివయుట న్యాయమౌనె! వేంకటరమణా! 85 కం. ఎన్నో జన్మల బంధము

నిన్నే నెరనమ్మియుంటి, నీ పాదములన్‌

మిన్నగ భజియించితి, మది

వెన్నెల గురిపింపు మయ్య! వేంకటరమణా! 86 కం. ఆకళంక మానసంబున

సకలంబును విస్మరించి సలిపితి పూజల్‌

నికరంబుగ శరణంటిని

వికలంబును బాపవయ్య! వేంకటరమణా! 87

శ్రీరంగపట్టణము

కం శ్రీరంగ పట్టణంబున

సారంగ బలప్రకార సాహన విద్యా

పారంగత బృందములకు

శ్రీరంగని భక్తివలన సిద్ధి లభించెన్‌ 88 కం. అఖిలాండేశ్వరి సన్నిధి

మఖ నిర్వహణంబు సలుప మహనీయముగన్‌

నిఖిలంబు వశంబు సతము

సుఖశాంతులు లభ్యమౌను శుభములు గలుగున్‌ 89

138 | శేషవ్రభ వ్రబంధకావ్యము సీ... సాగర తీరాన సర్వాంగ సంపూర్ణ శ్రీరంగపట్టణా స్థిత్వమిచట, దేశదేశాంతర దీప్తి వస్తువులను నరనంబుగా గాన సాధ్యమిచట, ఉన్నత భవనాల మిన్న శోభల నెన్న కన్నుల పండుగ గలుగు నిచట, భిన్న భాషీయుల (్రేమానురాగాల ప్రబల బంధంబులు పరగు నిచట, తే.గీ. భారతావని ప్రఖ్యాత పట్టణముల వాసిగాంచిన సుజ్ఞాన పౌరులిచట, "పెక్కు యాత్రిక బృందాలు పిక్కటిల్లు జన నమూహ సంరంభంబు సాగునిచట 90 కం. రామేశ్వర దర్శనమున భూమీసుర తత్త్వబోధ మునిగణ సేవన్‌ హేమాశా త్యాగంబున భూమాయ దాలంగి పరమ ముక్తి లభించున్‌ 1 కం. పిండము లర్చించు మనుచు పండాలనుపేర వెలయు పొరోహితులున్‌ మొండిని ధనంబు దోచరె! పండిన నరకంబు గనగ పాపీఘటముల్‌ 92 కన్యాకుమారి తే.గీ. అవని గననౌను సూర్యోదయాస్తమయము లుభయ దృశ్యాల నంబుధి నొాక్కచోట, జగతి నిట్టి దెచట గనజాల, మీయ శంబు కన్యాకుమారికి సహజమిచట 83 సీ. పొరాణికంబుగా ప్రాచీన తమ గాధ కన్యాకుమారికి కలిగెనిచట, ప్రాకృతికంబుగా వరణీయ శోభల వారిధి త్రయము నొప్పారు నిచట;

తృతీయ వింఐము 139 భౌగోళికంబుగా భరతమాతృ పదాబ్ద గంధ ప్రభావంబు గలుగు నిచట; సాంస్కృతికంబుగా సకల జాతుల మధ్య సౌజన్య భావంబు సాగె నిచట, తీగే. భక్తి వైరాగ్య తత్వ ప్రభావమిచట, మాన సోల్గ్లాసిత కళాభిమాన మిచట, విజ్ఞమణి వివేకానంద విభవ మిచట,. ప్రబలె దక్షిణాపధ వైభవంబు దోప రశ మధుర స్‌ మధుర మీనాక్షి మందిరాకృతి రాజ మందిరలీల సొంపారు చుండు; ప్రొకార కుడ్యంబు భద్ర దుర్గములనే మైమరపించు ధర్మమున తనరు; మందిరాంతర్భాగ సౌందర్య భవనాలు నగర వైభవ శోభ నెగడ జేయు; రహదార్ల కిటు నటు ప్రబలె దుకాణాలు వ్యాపార సరళిని వాసిగాంచు, తే.గీ. “గర్భగుడి”ని మీనాక్షి సాక్షాత్కరించు గగన చుంబిత గోపురాకారభూతి జీవకళలూరు శిల్పాల శిలలు నిండె, వర్ణనాతీత మీగుడి వైభవంబు 85 తే.గీ, పట్టు వస్త్ర పరిశ్రమ పాటవంబు పాడిపంటలు పశు పక్షి భాగ్యరాసి భక్తి వైరాగ్య మొలకిన ముక్తి గరిమ; మధుర మీనాక్షి మంగళ మహిమ దెల్పు 96 ఉదక మండలము ఆ.వె. ఉదక మండలమ్ము నుర్వి నాకమ్ముగా పలు విధాల ప్రకృతి పరిఢ విల్ల

క కేవటల ద్రంధూవ్యము కనుల కింపుగొల్పు కాశ్మీరు బదులుగా దక్షిణమున వెలసె నక్తయముగ ౦7 స్స్‌ నిత్య నూత్న విహార నీలి మేఘచ్చ్భాయ లన వరతానంద మందజేయు, పర్వత శ్రేణుల పచ్చని ప్రకృతి ర మాంక విహారంబు హాయి గూర్చు; జంతు జాలంబుల గంతులాటలు నూత్న మానసొల్గ్లాస ప్రదాన మొనగు, కలనాద మోదాల సెలయేటి గమనంబు వీనుదోయికి మేల్కి విందు గూర్చు; 98 తే.గు. గ్రీష్మ మార్తాండ తాపహారి, పథిక జన మానసాహ్లాదకారి, సుమధుర మంద మలయ మారుత సౌగంధ జలధి, యుదక మండల మతులి తానంద భాండసీమ ర్త మైసూడ్‌ తేగ్‌. ఉడు గణంబున పూర్ణ చంద్రోదయముగ రమ్య సౌధాల మైసూరు రాజభవన వాస్తు కౌళల నిర్మాణ వైభవంబు విస్మయానంద మొనగూర్చు వేయి విధుల 10% సీ, బృందావన విహార మొందగావలె, భువి నాక లోకానంద మాకళింప; విద్యుత్కిరణ రూప ప్రియ గోపికా బృంద నృత్య గీతంబుల నేర్చులరయ; పూల తెమ్మోవిపై వాలు భృంగంబుల యనురాగ గీతంబు లాలపింప; వివిధ కుసుమరాసి విద్యుత్ర్రకాశాల చిరతృప్తి విహరించి పరవసింప; తే.గ.. వెలుగు ధారల జలధార లలుగు దూకి జాలువారు మహాద్భుత చారు దృశ్య

తృతీయ బింబము క! మమర లోకంబు న్ఫురియించు నమిత శోభ లెంత జెప్పిన *5గవీ వింతలన్ని 101 కం. బృందావనంబు మైనూ రందంబుల కాట పట్టు లత్యద్భుతముల్‌ చందన లేపయుగ నా నంద నిధి మయంబు ప్రకృతి నైజముగాగన్‌ 102 తే.గీ, పరమ విస్తార నందన వన విహార మతులి తానంద మందానిలాగమునము నేత్ర పర్వానుకూల ప్రణీత శోభ మేను మరపింప జేయవే! మేదినిపయి। 103 పండరీపురము తే.గీ. చంద్రభాగా నదీ తీరసొంద్ర పులిన భాస పండర్‌ పురవాస! పాండురంగ! నిన్ను గాంచిన జన్మ పునీత మగుచు అమల కైవల్య పదలక్ష్మి నరయుగాదె! 104 స్‌ దర్శించినన్‌ జాలు తను మనో బాధల దొలగించి సుఖశాంతి గలుగబేయు; కీర్తించినం జాలు నార్తి బాపి వినూత్న మానసానంద నిధాన మొసగు; దరిజేరగా జాలు తాపత్రయ జ్వాల చల్లార్చి చిత్త ప్రశాంతి గూర్చు; శరణు వేడిన జాలు శర వేగమున భక్త భవ భయాందోళన పారద్రోలు; తేగ.. (ుతి పథంబున త్రికరణ శుద్ది గొల్వ పాండు రంగడు భక్తుల కండ నిలిచి నిత్య సుఖశాంతి సంతోష నిధుల గూర్చి మోక్ష సామ్రాజ్య మొసగు సమ్మోద మలర 105 చం. కలియుగ బాధల న్మునిగి కాలగతిన్‌ గనలేక నిస్పృహన్‌ కలతల జెందు మానవుల గాచు తలంపున భారతావనిన్‌

142 శేవవఖ (ప్రబఖంధవావ్యము

వెలసిన పాండురంగ! పృధివీతల రక్షక దైవమీవె, నిన్‌

దలతు నిరంతరంబు, భవతాప విషాదభరంబు బాపగన్‌ 106

ఎల్లోరా, అజంత, ఎలిఫెంటా

కం మాయా మయ నిర్మాణము

లీ యద్భుత శిల్చ కార్య మెల్లో రా జం

తా యెలిఫెంటా గుహలన్‌

శ్రీ యౌవన జీవకళలు స్థిరముగ నిలిచెన్‌ 107 కం. ఉలి సుత్తి సహాయంబున

వలయంబుగ దొల్చి బిలము వైనముగ బృహ

చ్చిలలో గుడి గోపురములు

వెలయింపరి! శిల్పభూతి విశ్వఖ్యాతిన్‌ 108 తే.గీ. భారతీయుల శిల్ప ప్రభా ప్రసార

మభఖిల జగతి నెల్లోరా గుహాలయముల

కీర్తి కౌముది నూతన స్ఫూర్తి గూర్చె

జాతి గౌరవ స్మారక కేతనముగ 109 తే.గీ... జైన బౌద్ధ హిందూ మతాచార సంప్ర

దాయ తత్త్వ సమ్మేళ నాధార శిల్ప

వైభవంబు జాత్యెకతా భావమునకు

మార్గదర్శక చిహ్నమై మనగ గలదు 110 తే.గీ. వందడుగుల ద్‌ర్ధ వ్యాస వర్తులమున

మహిత కైలాస గుహ గర్భ మందిరమున

ధీవరేణ్యుల శిల్ప కళా విభూతి

విశ్వమంతటి క్షేకైక వేదిగాదె! 111 తే.గీ. చిత్ర శిల్ప కళాద్వయ సిద్ధ నిధుల

కాలవాల మజంతా గుహాలయములు,

నాటి రంగులు నేటికి సాటిలేని

నూతనములుగా దోచు పునీత రీతి 112

తృతీయ వింబము క్ష43 ఉ. బుద్ధి చిగుర్చ జీవితపు పూర్ణ చరిత్ర విచిత్ర గాధలన్‌ సిద్ధు లనేక ఘట్టముల శిల్చ విరాజిత విగ్రహంబులన్‌ యిద్ధరణీ యశః ప్రభవ మెల్లెడ జాటిరి, ధర్మ సూక్తులన్‌ బౌద్ధమత ప్రబోధములు భాసిల నన్ని గుహాలయంబులన్‌ 113 కం. ఎలిఫెంటా దర్శనమున దెలియున్‌ హిందూ మతాను ధార్మిక విధులున్‌ పలురూప విగ్రహంబుల కల శిల్పము గోచరించు కమనీయముగన్‌ 114 ఊ శైల గుహాంతరంబున విశాల సమున్నత రమ్య పీరిపై మూల విరాటబ్స్వ రూపము త్రిమూర్తి సమన్వయ విగ్రహంబు, పా పాల హరించు వేల్పు లిరుప్రక్కల శంభుడు దుగ్గవెల్ల, దె క్పాలక దేవతా గణము కన్పఢు కుడ్యములందు శిల్పముల్‌ 115 కం. అల యెల్లో రాజంతా యెలిఫెంటలు ముమ్మతముల కిరువై సమతా ఫల మొకటి, జైన బౌద్దం బులాకటి హిందూ మతంబు పొదలెక్రమమ్మున్‌ 116 బొంబాయి నగరము స్స్‌ సాగర తీరాన సర్వాంగ నుందర బొంబాయి నగర సమ్మోహశక్తి; కన్నుల కింపైన మిన్నంటు భవనాలు సువిశాల వీధుల సోయగములు, పెక్కు భాషీయుల చక్కని సంస్కృతి భావ సమన్వయ జీవితంబు, సార్వజనిక మత సంప్రదాయంబుల బహు ధర్మశాలల ప్రాభవంబు; ఆ.వె. శక్తి యుక్త వస్తు సాధన సంపత్తి దేశ జాతి ధర్మ దీప్తి నిలుప; నిత్య సత్య కాంతి నిగ్గుల దేరంగ వెలుగు లీన సాగి విమలపురము 117

144 కేనవభ వ్రఖంధకాన్యము స్స్‌ చారు మందిరములు సౌరు గోపురములు అఖిల విజ్ఞాన విద్యాలయములు; పలు విధంబుల వింత పశు పక్షి వస్తువుల్‌ దనరజేయు మహా ప్రదర్శనములు హస్త కళోద్భవ వస్తు సౌందర్యంబు విశ్వ విఖ్యాతి నావిష్కరించు, ప్రగతి పథంబున పయనింపదోడ్పడు బహుళ పరిశ్రమ ప్రాభవంబు; తే.గ. అంతు లేనట్టి వ్యాపార మఖిల జగతి ప్రగతి సాధించె బొంబాయి పట్టణంబు, ఒక్కటేమిటి లెక్కకు మిక్కుటముగ వర్ణనాతీత మీ పుర వైభవములు 118 కం. అందంబున పందెమునకు ముందల నిల్చ్బగ నుచితము బొంబాయి పురా నందము జూడవలయు కను విందు పసందు గలిగించు విన్మయ ఫణితిన్‌ 119 భారత రాజధాని హస్తినాపురము సీ హిందు మహారాజ సుందర ధామమై భూరి వ్రతంబుల బూనినావు; కురు వంశ వీరుల చిరకీర్తి నిలయమై విశ్వ విజేతగా వెలసినావు పరదేశ రాజులన్‌ దరహాస వదనాన నెయ్యంబు కయ్యంబు నెరపినావు; స్వాతంత్ర్య యోధుల సమరంబు సమకూర్చి "స్వేచ్చా విహారంబు జేసినావు తే.గీ. హస్తినాపుర వైభవ మన్ని దిశల జ్ఞాన దాహంబు దీర్చు ప్రజ్ఞా వతంస భిన్న నామాంతరంబుల నెన్నికగను దేహళీ పురమ్ము ప్రజలు దిల్లి యనిరి 120

తృతీయ బింబము శంయవివమ లాలా! తేగీ ప్రజల భారంబు చేపట్టు రాజధాని రక్షణార్ధంబు వెలసిన రాజధాని రాచకార్య నిర్వాహక రాజధాని రమ్య గుణశీల భారత రాజధాని 121 తేగీ హస్తినాపుర పూత ప్రశస్త శోభ యుగ యుగంబుల నక్తయ యోగశక్తి వెలుగుచున్నది సరిక్రొత్త జిలుగు లూర నిత్య నూతన విభవ పునీత పురము 122 వ్స్‌ భారత జాతీయ భద్ర గౌరవ చిహ్న మభిల జగంబున కాప్త పురము భారతీయుల తత్త్వ భవ్య సందేశముల్‌ విశ్వంబు కందించు విజ్ఞ పురము భిన్న జాతుల మధ్య (్రేమ సామ్రాజ్యంబు స్టాపింప గల్గిన సత్త్వ పురము అరి వీర హృదయంబు లల్లాడ జేసిన విమల యశ ప్రాప్త వీర పురము తేగీ యోగదీక్షిత ధర్మ ప్రయోగశాల శాంతి కౌముది విలసిత సౌమ్య పురము జ్ఞాన దాన విశిష్ట ప్రజ్ఞా పురంబు నవ్య కాంతులగనె హస్తినా పురంబు 123 తేగీ భారవతావని కకళంక వైభవముగ శాంతి సమరంబులకు శాస్త్ర సరణి జూపె నన్ని హంగుల వెల్గొందె హస్తినా వు రంబు సాటి లేనట్టి పరాక్రమమున 124 ఆవె సకలము సుకరంబు వికల మదృశ్యంబు ఎట్టి వారి కట్టె యుట్టి పడును త్యాగ యోగ భోగ రాగ భాగుల మది మెప్పు నొప్పు డెప్పు డప్పురంబు షలర్‌

శేవ్వవభ వ్రబంధకొవ్వ్యము లాలా కాశ్శీరము సీ అమరావతీ పురారామ సౌభాగ్యంబు కాశ్మీరు శోభల కగునెయుపము? నందనోద్యానంబు సొందర్యమందు ని షాద్భాగునకు సరిసాటి యగునె! సురలోక పర్వత శోభా సమూహముల్‌ వామగిరి సౌందర్య సమములగునె! స్వర్గంగ జలముల సార బలంబులన్‌ కులంబు డల్టీల చేవగలదె! తేగీ. కనక గుల్మార్గ చష్మేల గరిమ గనగ దేవ దానవ మనములు దిగులు పడవె! ఆమల భూతల స్వర్గం బనంగ నిచట వెలసె కాశ్మీరు దేశంబు కళియుగాన 126 సీ ప్రకృతి రమావాస రాగాను రంజిత నిత్య సంతోష పునీత చరిత! వివిధ వైభాషీయ వేష భూషాకార విస్మయాశంక నివృత్త చరిత! బహు సంస్కృతీబ్రయ సహనాధినేతగా సమతా సమన్వయ సామ్యచరిత దేశ విదేశీయ దేదీష్య సత్కళా సాహిత్య భాండార సార భరిత! ఆవె హిమగిరి యొడిలోన సమతుల్య శిశువుగా ముద్దులాలుకు నూత్నమోద భరణి కనక కాంతులీను కాశ్మీరమా! భవ ద్విభవ మరయ జాల తిభువనాల 127 హిమాలయము సీ ఉత్తుంగ శిఖరంబు లుత్సాహ దీపికల్‌ విరబూయ జేసె నీ భరతభూమి గౌరీశ నిలయంబు గంగోత్రి జననంబు పావనంబానగూర్చె భరతభూమి

తృతీయ వింబము 147 అరి భయంకర దురమన నిల్చి శాంతిని పండింప జేసె నీ భరతభూమి శృంగారమున నూత్న భంగిమల్‌ గని జగ త్రాభవంబందె నీ భరతభూమి తేగీ ఓ వామాద్రి! సకల విభవోన్నతంబు నీలకంరుని ఎత్కస నీకు గలిగె నాదిశేషుని జివ్వాలక్రైిన దరమె! గిరివరా! పాగడంగ నీ గరిమ గాధ 128 ళ్‌ ఆఅ యతిరాజు శంకరు డహర్షిశలాత్మ ఎమాధి నుండ భూ మాయ కతీతమౌ తపము మానసవేదిని జేయ గౌరి గ ర్వాయతి మన్మధుండుడుగ నామె తలన్‌ చవిజూడ దేవతల్‌ నీ యొడి సంఘటిల్లె మహనీయుల గాధలనేకరీతులన్‌ 129 సీ వాగ్గారగా సుధావావానీ జలరాశి గంగా ప్రవాహంబు పాొంగినిచట వీరోచితంబగు ధీరగుణంబులు బతిరూప చివ్నాంబు పదిలమిచట వేదసారంబుల పాదపంబులవోలె మునిగ ణావాస ఎమ్మోదమిచట విశ్వసౌందర్యాల వివిధ విహంగమ జంతుజాలంబుల గంతులిచట తేగీ యుగయుగంబుల విఖ్యాత యోగమిచట గుణగణంబులు నెగడిన గురుతులిచట జీవితాధార విమల సంజీవులిచట భవవిమోచన భవ్య సద్భావమిచట 130 సీ గగనచుంబన దీక్ష కాయంబు బెంచిన దృఢథకాయ మహనీయ ధృతివిశేష స్వర్ణరత్నములకు సర్వాషధులకల్ల నిధిరాజమైన వినిర్మలాత్మ వామజలధారల గమనంబు భూమాతృ దావాంబు దీర్చు నౌదార్యశీల

148 శేషవభ వ్రజంధకావ్వము

భూలోక స్వర్గంబు ఖైలోక్య విభవంబు

కాశ్మీరు వాటికా కనకరూప

తేగీ సకల దేవ విహార సుస్థావరాంక

మలరు గంధర్వ కిన్నెరలప్సరసల

కాటపాటల కన్యోన్య పాటవంబు

లెట్లు వర్ణించు వింతలింకెన్నిగలవా! 13] ఊఉ యాగఫలంబుకన్న పరమౌషధ పానముకన్న భూమిరాట్‌

భోగ వరంబు కన్న వరభోజ్య రసంబుల కన్న మిన్నగా

నో గిరిరాజ! పుణ్యఫలమొప్పత్వదీయ నుదర్శనంయబు నా

యోగ బలంబు గాదె! నిగమోన్నత భాగ్యపరాగ మొప్పగన్‌ 132

నదీ జననము గమనము

తేగీ ఘనఘటాంబ రాచ్చాదిత గగనకాంత

కుడుగణ శశిరవి వియోగ మెడదనిండ

ఘోరఘోషావివృద్దాశ్రుధార దివిని

వదలి భువికేగిన సుధాస్రవంతి గాదె! 133 చం గిరిజల కన్యస్వేచ్చ నిజగేహము వీడి చరించుచుండ నా

గిరి తన పట్టుదప్పి తలక్రిందుగజారి మహాశిలాగ్రమున్‌

శిరమట ఢీకొనంచిదిగి చిట్లి తుషార కణ ప్రపంచమే

విరిసె ననంత భూగగన వేదికలందు వినూత్న శోభలన్‌ 134 ళ్‌ ఎక్కడ పుట్టెనో! పయనమెచ్చటికో! జలధార లోయలన్‌

చక్కని సర్బవైఖరి ప్రసన్నత నేగుచు నృత్యగానముల్‌

పెక్కు నటించి నక్కి కనిఎంచ దొకప్పుడు నిక్కుచుండు నే

ప్రక్కకు జారునో! దుడుకు బాలుర దాగుడు మూతలాటగన్‌ 135 శా కారాగార నిబద్ధతస్కరుడు ప్రాకారంబు లంఘించి స్వీ

యారామాభిముఖ ప్రయాణ గతియందారణ్య వృక్తంబులన్‌

దూరన్‌ కోనల దాగ గహ్వరములన్‌ దోగాడ పర్వెత్తున

ట్లారాటంబున నిర్ధరం బుదధి దిక్కెసాగు సంరంభియై 136

తృతీయబింము లాలా కం. దివివీడిన యప్స్పరయన భువి నొయ్యారముల మోదమోహంబులతో వివిధాకృతి భంగిమలను నవనిర్ధర గమన గాన నాట్యము లొదవెన్‌ 137 కం అనుపమ సుందరి నృత్యము ధనుర్విధిని తనువువంచి తాళలయాదిన్‌ ధ్వనియించిన పదకింకిణి ఫఘనరవముల నేరుసాగి కమనీయముగన్‌ 138 గంగానది ఉ ఈ భువి నుద్ధరింప పరమేశు శిరంబును వీడి వేడ్కని మ్నాభిముఖోర్మి భంగిమల హాసవిలాస మయూర నాట్యమున్‌ ప్రాభవ మొపష్పునట్టి *-వరంజని గాన మరంద మాధురిన్‌ ఈ భరశావనీ హృదయ మిబ్బత నేలిన దేవి జాహ్నవీ! 139 స్స్‌ కలుషంబులను బాపి విలసింపగాజేయు ఏతితపావన ఛద్ర పరమగంగ। మహిమాన్వితంబైన యిహపరానందంబు పుణ్యగతుల నిచ్చు పూజ్యగంగ! భూధరమున బుట్టి భూరి సంపదలెన్నా ప్రాణికోటికి నిచ్చు భద్రగంగ! భరతభూమిని తోషవారాసి చొప్పించు రసనమయూరీ నాట్యరాజ్ఞిగంగ తేగీ సకల భూతప్రియ వినమ్ర సాధ్వివమ్మ దేవదేవుని హృదయ సంతృప్తివమ్మ పరమ పూజార్హమౌ సుధాభరణి వమ్మ రాగరంజిత సంపూజ్యురాలివమ్మ 140 శా తారాలోక విహారమున్‌ గిరివరాత్మ జ్యోతి సౌజన్యమున్‌ కారుణ్య ప్రతిరూప మీశు శిరమున్‌ కైలాస శృంగంబులన్‌ భూరాజ్జీ భరతావనీ విభవమున్‌ భోగంబులన్‌ వీడి యా పారావారము జేర నీపషయన మింపాయెన్‌ గదా! జాహ్నవీ! 141

150 కేవవభ (బంధవావ్యము స్సీ నీ జల స్నానంబు నిబిడీకృతంబైన పొపపంకిలమును బాపుగాదె! నీ జలపానంబు నిత్యబాధావృత భవరోగ భయముల బాపుగాదె! నీ కధా శ్రవణంబు నిగమ ప్రకాశమై యజ్ఞాన తిమిరంబు నణచుగాదె! నీ దర్శనము దోష నిర్మూల మొనరించి యిహపరానందంబు లిచ్చు గాదె! తేగీ జాహ్నవీ! సుధావాహినీ! సకల భూత పాప పరిహారిణీ! భవతాపనాశి నీ! సుభాషణీ! వరదాయినీ! మనోజ్ఞ మంగళాకారిణీ! నీకు నమస్కరింతు 142 మం _ వరధాత్రీగయ ఫల్లుణీతటిని సంవర్డిల్లె పూర్వాఘముల్‌ కరిగింపన్‌ గల ఎండతర్చణము నిష్కామంబుగా వారసుల్‌ ధరణీ ధర్మయుతంబుగా సలుప సంతాపంబు క్షీణించి యా పరలోకస్థుల కబ్బు శాంతి సుఖ సౌభాగ్యంబు లశ్రాంతమున్‌ 143 ఆవె ఎతృజనాళికెల్ల ఎండతదృణమిడి భక్తిగొల్తు వాం ముక్తికొఅకు స్వర్గశాంతి సౌఖ్య సంతృప్తి గలుగంగ మాదు వంశజులకు మంగళముగ 144 కం ఎ౦డంబుల నిడువారిని పండాల సమూహమేగి పౌరోవాతులై గుండాలుగ పీడింపరె! చండాలురు నయము కొంత సత్సపజూపన్‌ 145 ఆవె కర్మకాండ జరుప గయ మహాక్షేత్రంబు వాసిగాంచి నట్టి వరపురంబు పాప పుణ్యమేమొ భగవంతుడెరుగును ఎతృబుణంబు దీర్చ సఏిండమిడరె! 146

తృతీయ బింబము 51 వారణాసి సీ _ వారణాసీక్షేత్ర వైభవాభ్యున్నతి ముల్లోకములకు సమ్మోదమాయె వేదాధిపీరమై విశ్వవిజ్ఞానాబ్ది కాధారభూతమై యభఖరనాయె జాహ్నవీ మృదుభంగ సంగీతముల తోడి నిత్యాభిరామమై నెగడనాయె విశ్వవిద్యాలయ వివిధ కళానిధి భారతీ సంస్కృతి ప్రబలనాయె తేగీ పూర్వ పుణఖ్యఫలంబు నా పురము నేగ భవభయాక్రోశ బాధా నివారణంబు స్వామి దర్శన మాత్రాన సకల శుభము సిద్ది నందించుగాదె! కాశీపురంబు 147 స్స్‌ వ్యాసాది విబుధ సువ్యాసంగ పూతపు రాణగంధంబు విరాజితంబు అన్నపూర్ణాదేవి యనురాగమున ముక్తి సోపాన కాంతి సుశోభితంబు సకల శాస్త్ర పురాణ స్వాధ్యాయ యతనంబు పరమాత్మ తత్త్య ప్రభావితంబు కాలభైరవ దేవ కరుణా కటాక్తంబు కలికాల దోష ్రక్షాళితంబు మునిజనాంతర్య పుణ్యప్రబోధితంబు సర్వయాత్రల మూలాగ్ర శైవనిధిగ యుగయుగంబుల ధర్మసంయోగమనగ శ్రీ మహావిభవంబు కాశీపురంబు 148 తేగీ పట్టు వస్త్ర పరిశ్రమ పట్టువడగ దేశదేశాల వ్యాపార దీప్తి నంది కనక వర్షంబు గురిఎంచె కర్మభూమి భుక్తిపధమున సమకూర్చు భక్తి ముక్తి 149

క్షేక52 శేషవ్రభ వ్రబంధవావ్వుము స్‌ పరమేశ్వరా! యన భవపాశ సమ్మోహ పాపతాపమ్ములు బ్రద్ధలగును శంకరా! యన దివ్యశక్తి సామర్థ్యంబు ప్రాప్తంప జీవిత ప్రభవమగును హరహరా! యన భద్ర హర్షాట్ధి దేలుచు నాత్మాభి ముఖముగా నరుగనగును మృత్యుంజయా! యన మృగ్యంబు మృత్యువు శాశ్వతానంద ప్రశస్తమగును ఆవె శివశివ యన కోటి సిద్దులు సమకూరి 'ప్రియతమాన్విత శుభ విభవమగును విమల మానసాబ్బి విశ్వనాధా! నిన్న నవరతంబు గొల్లు నయవిధాన 150 తేగ నీకు దెలియని దేముండు నీలకంర। యేమి కోరుదునయ్య నాకిమ్మటంచు నెప్పుడెయ్యది యోగ్యమో యొరిగి నీవె సర్వ మొనగూర్చ గొల్లు ప్రశాంతమదిని 15] స్‌ మాయా జగంబున మమతా విహీనులు మలినకార్యంబుల చెలిమి విడక కలిమి బలిమి గల్గి కన్ను మిన్నెరుగక కాయంబు స్థిరమని కలలు గనగ వ్యసనావలంబున వ్యామోహ వలయంబు సార్ధక జన్మార్థ సత్యమనగ హింసా ప్రవృత్తిని సంసారమున ముఖ్య సాధనంబుగ లోకశక్తి గనగ తేగీ _ధర్మమార్గావలోక సంధానకర్త చిత్తమావేదనాగ్స్నిని చిదిగిపోగ నిస్సహాయుడ శరణంటి నిన్సలంతు నార్తి బాపగనీవె నాకాశ్రయంబు 152 సాక్షి గోపాల క్షేత్రము తేగీ సాక్షిగోపాల! నీ దివ్యచరణ కమల

తృతీయ వింబము 153 దర్శనంబున నా జన్మ ధన్యమాయె పూర్వ పుణ్య ఫలంబున మోదములర నేడు నీ చెంత ప్రణమిల్లి నిలచినాడ 153 తేగీ _ దేవదేవుని నమ్మి సంతృప్తి మీర సాధ్యమైనంత శక్తిని నత్యపథము ననుసరించితి విఫల ప్రయాసతోడ యేమి కానున్నదో! భావి నెరుగజాల! 154 జేగీ ధర్మ సంఠరక్షణంబున కర్మయోగ మభిలషంచిన నాకునీ యభయమున్న దీక్ష సాధించు త్రిభువన తృప్త గలుగ సాక్షి గోపాల! నా కర్మ సాక్షివీవె! 155 పూరీ జగన్నాథ క్షేత్రము సీ పూరీ పురఖ్యాతి భువనైక విదితంబు క్షేత్రాభిరామంబు శ్రీకరంబు శ్రీ జగన్నాధుని స్నిగ్ధ కటాక్షంబు భనపాశబంధ నివారకంబు సాక్షిగోపాలుని సందర్శన ఫలంబు సంసారబాధా వినర్దనంబు సాగర స్నానంబు జన్మాంతర వృజిన సంహార మొనరించు సాధనంబు తేగీ భారతావని భవ్య సౌభాగ్యమొప్ప వుణ్య ఫలదాయియై లోక భూరియశము సకల సంపదలిచ్చు ప్రసారబుడద్ధి భక్త సంక్షేమధామ మీ పట్టణంబు 156 కోణార్క మందిరము సీ కోణార్కమందిర గోపుర శిల్పంబు విశ్వవిఖ్యాతి శోభిల్లైెననగ రధరూప మందిర రమ్య నిర్మాణంబు

154 శషవ్రబ్‌ వ్రబంధకావ్వము జీవకళా పూర్ణ శిల్పమనగ ద్వాదశ చక్రాల ధర్మరధము మహా వేగంబుగా ముందుకేగుననగ సప్తాశ్వముల పూన్ని దీప్తి ప్రభాకరు డాకాశ గమనమం దలరె ననగ తేగ్‌ విస్మయాద్భుతంబుల కళావేదిపైన సాగు నేడు వింతలు జగచ్చక్రమందు నష్టమ స్థానమున శిల్ప సృజ్బ మెరయ విశ్వకీర్తిని కోణార్క వెలయు గాదె! 157 ఆవె చిర యశోవిలాస శిల్ప కళాకృతి హస్త కౌశల శుభవాస్తు గరిమ దైవ మహిమల కనుధామంబు కోణార్క క్షేతరాజమగుట చిత్రమగునె! 158 ఆఅవె కులమతానుకూల పలు మందిరంబులు భరతఖండమంత ప్రబలెనెన్నా! ఎందును గనలేని ఎకైక వరసూర్య మందిరంబు లోక మంగళంబు 1589 ఉప _ కక్రూరుల సాధుపుంగవుల కూర్మి సమంబుగ సర్వజీవులన్‌ నోరిమి సేవజేసెడి మహోన్నత దైవము నీవగావె! నన్‌ దూరము నేల ద్రోసితివా! దోషము లెంచకు భక్తిగొల్తునో తారక మంత్రమూల సమతామమతానిధి! లోకబాంధవా! 160 చం దినమున కొక్కమారు భవదీయ సుదర్శన భాగ్యమబ్బగా కనుగొనలేని దైవముల గాంచ శ్రమించి తఎంతురేలనో! నిను గొని గొల్బు వాని కరుణించెడి దైవమ! నన్నుగావగా వినయ విధేయ చిత్తమున వేడితి భారము నీదె భాస్కరా! 161 మ కరుణా సాగర! సర్వలోకముల సాక్షాత్కార దైవంబవే! నరజాత్యాది సమస్త జీవులకు ప్రాణాధారమౌ నిన్ను నే నిరతంబున్‌ నుతియించుచుంటి గద! నా నేరాల లెక్కింపకో వరదా! శీఘమె రాగదయ్య ననుగావన్‌ సూర్యనారాయణా! 162 చం తిమిర కబంధ హస్తములు దిక్కుల బ్రాక సమస్త లోక మం

తృతీయ వింబము క్షేక5్‌ ద మిత భయంబు గూడ భవదాగమనంబున నిర్భయంబగున్‌ సముచితమున్‌ మన స్త్రి మిరజాలము బాప త్వదీయ (ప్రేమతో తుముల రసానుభూతి పరితోషము గల్గదె! లోకబాంధవా! 163 శా నీ రాకన్‌ గనినంత మాత్రనె మహా నిర్వీర్యమై చీకటుల్‌ తీరంబు న్గనలేక కృంగును గదా! దీన ప్రజానీకముల్‌ వేరే దైవము గానలేరు కరుణన్చేమించు దైవంబవై చేరందీసి తరింప జేయవె! కృపన్‌ శ్రీ సూర్యనారాయణా! 164 శ్రీశైల క్షేత్రము శా శ్రీశైలంబు సమీపమయ్యెనదిగో శ్రస్వామి దేవాలయం బాశా చోదిత కామితార్థములు సాధ్యంబౌనుగా నేడు మ ల్లేశారాధన దివ్య దర్శన మహాఖీష్టంబు సిద్ధించు నీ పాశంబుల్‌ దెగటార్చ (గ్రుంకు లిడెదన్‌ పాతాళ గంగా నదిన్‌ 165 ఆవె స్వామి దర్శనమున సాధుజనుల గూడి స్నానమాచరించి సంధ్యదీర్చి భవ్యమానసమున భక్తి నివేదించె స్వీయ ధర్మగాధ శేఎరెడ్డి 166 స్స్‌ నీ నామ మననంబు నిఖిల జగంబుల సంతాప హరణంబు సాత్వికంబు నీ కధాశ్రవఐణంబు నిశ్చలానందంబు పుణ్య వైభోగ సంపూరకంబు నీ యండ నార్తికి నిర్భయ శరణంబు మృత్యుభితికి మహామృత కణంబు నీ యోగ తత్త్వంబు నిగమ నిర్లీతంబు ఆత్మ ప్రకాశ దివ్యాలయంబు త్రేగీ మల్లికార్జున నీ సర్వ మహిమ లెన్న నెంతవాడను సుజ్ఞాన హీనమతిని భక్తవత్సల! దీనుల పాలిదేవ! శరణు శరణంటి నీకడ శిరము వంచి 167 సీ... భక్త వత్సలుడవై భవ నామమును జెంది

156 శేవషవభ వ్రఖబంధకొవ్యము యారాధ్య దైవమై యలరినావు భోగంబు త్యజియించి యోగంబున న్నిల్చి చిన్మయానంద మార్షించినావు ఉపకారమున గల్గు యపకారమెంచక హాలాహలంబును గ్రోలినావు ఆత్మాభిముఖుడవై యాదిశక్తిని గూడి విశ్వాంతరాళాన వెలసినావు తేగీ. ముని జనంబులు గనలేని ఘనరహస్య మెక్కడున్నావా! యేమొ నేనెరుగుటెట్లు! నా హృదంతర బ్ఞతుడవై నన్నుగావ నిన్ను వేడితి భారంబు నీదె స్వామి! 168 పంచా ప్రభావిభాత భవ్యభావ బంధురా] నుతింతు ధీ ఈ భద్ర మానసాన విశ్వరాగ మందిరాన వా గ్విభూత వైభవాన ధర్మకృత్య పాటవాన నే శుభంబు గోరి వేడుదున్‌ ప్రసూన చిత్తతత్త్యమున్‌ 169 పంచా నవీన కాల నీతి రీతి నగ్నఘోర కృత్యతా పవేది బుట్టినట్టి పాప పాద పయబు ద్ర్రోయ నే నివేదనంబు గూర్తు దేవ! నెమ్మి జూడు సత్కృపన్‌ సవిత్రియ స్వరూప! యుర్వి సంస్కరింప బూనితిన్‌ 170 పంచా పునీత దైవ సృష్టిలో ప్రపూర్ణ నీతి నిషని త్య నూతనోద్భవైక సత్య ధర్మపాలనంబు ది వ్య నామకీర్తనంబు ధర్మ హర్మ్యరక్షణంబు మా ననీయ మౌన సేవ లోకనాధ! నమ్మి సల్చ్పితిన్‌ 171 పంచా పరాత్పరా! మహేశ్వరా! ప్రవాస మంపినాడవే! పరీక్ష జేతువా! యుపేక్షపాడియా దయాంబుథీ మొరాలకింపవా! వినోదమో ్రమోదమో కృషా కరా! తరింపజేయు మష్టకష్ట నష్టవారిధిన్‌ 172 పంచా నమామి దేవ మల్లికార్డునా! త్వదీయ పాదప

తృతీయ బింబము 157 ద్మమాశ్రయించినాడ స్వామి! మాన్యమానసంబు గాం చి మాననీయ భూతసేవ జేయశ్తక్తి నిమ్ము దీ న మానవాళి గావగా ననాతనార్య మార్గమున్‌ 173 వంచా సమాజ కల్మషంబు బాప సాధు సజ్జనాళిబో వ మంచి బెంచ నెంచి పూన వంచకుండు పాంచిన న్ను మత్సరాన కుత్సితాన నూతిద్రోయబూనె స్వా భిమాన శక్తి నిమ్ము భక్తివేడుకొందు శంకరా! 174 చతుర్ధ కిరణము శాలమాంబ పరితాపము ఆవె బ్రహ్మదేవుడిట్లు భవ్యదాంపత్యాన బాధల గలిగింప భావ్యమగునె! దుర్భరంబుగాదె దూరతీరంబుల బతిని బంపి క్షోభసతికి నీయ 175 కం వనమున కేగగ శేషుడు వినయంబున శాలమాంబ వేడ్కన గౌరిన్‌ మనమున నారాధించెను తన భర్తకు క్రేమమొసగ తత్పరబుద్ధిన్‌ 176 మ అవినాభావ మనోవికానముల నాహ్హాదంబుగా దంపతుల్‌ భువిలో స్వర్గము జూడ కాలగతిలో పూర్వాపరాధంబుగా భవ మాయన్నెడబాటు గల్ల సతిగా ప్రాణేశు క్షేమంబుకై త్రివిధావస్థల భక్తి యుక్తి సలిపెన్‌ శ్రీ గౌరి పూజాదులన్‌ 177 శా అమ్మా! నీ చరణారవిందముల సత్యశ్రీ వ్రతానందమున్‌ సమ్మోదంబున ధ్యానము న్సలుప నశ్రాంతంబు సేవింపగన్‌ మమ్ము నావ నిరాకరింప దగునే! మౌనంబు జాలింపవే! రమ్మింకైన ననుగ్రహింప హృదయారాటంబుల న్నాపగన్‌ [గ ము జననం బాదిగ నిన్ను గొల్బితిని సత్సంగ ప్రభాశీలునివ్‌ మనసారన్‌ నిజభర్తగా బడసి నన్మానైక ధర్మంబుట న్నైనలేనంత కృతార్థ చిత్తమున సర్వేశాజ్ఞగా చేసితి తను సౌఖ్యంబుల విస్మరించి పులకింతన్‌ రాజరాజేశ్వరీ 179

158 శేషవ్రభ వ్రఖంధకావ్వము ఊఉ నమ్మిన వారినందరి మనఎ్యిల ని డితివమ్మ, బధలన్‌ కిమ్మనకుండ దీర్చితివి కేవల భక్తి రసానురక్తవై రమ్మిక భక్తవర్యుఎ ఎరంజన మానసమందిరమ్ముల న్నిమ్ముగ నుండు మమ్మ పరమేశ్వరి! నీ శరణంబు వేడితిన్‌ 180 శ్రా ఆదర్శాంకిత ధర్మదంపతులు నిత్యానంద రాగాప్తి ని ర్వేదాతీత విశుద్ధ మానసము నైవేద్యంబుగా జే నీ పాదాబ్బంబుల నమ్మియుండనిక సర్వశ్రీ శుభాంకంబునన్‌ నోదార్చ న్మనసేలరాదు! అయ భక్రోడ్ధారకోద్యన్మతిన్‌ 181 మ వగమాదర సతీ స్వయంవరము నే పాటించి నీ మార్గమున్‌ గిరిజా ధర్మమనంగ నీవత వరున్‌ గేలూనితిన్‌ శాంకర్‌! వరమో శాపమొ వత్ప్సరాంతముననా స్వామింక రాకున్నచో పరితాపంబున నేత్యజింతు తనువున్‌ ప్రాయోపవేశంబునన్‌ 182 ఉత్సాహము. ఈశ్వరీ! శుభంకరీ! మహేశ్వరీ! పురంధరీ! ఈశ్వరాత్మ నిండుకున్న యిహపరంబు శంకరీ! విశ్వరూప మోహనాంగి! వేదవన విహారిణీ! విశ్వసించి నెమ్మనంబు వేడుదు పరమేశ్వర్‌! నచ్చిన వరునెన్నినాను నా మనోబలంబునన్‌ కచ్చబూని లోకమంత కర్మశంబు జూపగన్‌ నిచ్చ వచ్చునట్లు మమ్ము నీసడించు చుండగన్‌ పచ్చని చిరుకాపురంబు భంగపాటు జెందగన్‌ పతి సుఖంబు గోరి నేను పడ్గపాట్టు గాంచవే! మతి విహిన గాక మునుపె మాన్యత దయనేలవే! సతి మనంబు నెజిగి గాచు సర్వశక్తి వాల్రివై! అతుల ల ఆరక్ష్శమున కాదిదే?) వందురే! భక్తజనుల పాలనంబు పరమ పావనంబగున్‌ ముక్తి నాసగు దేవివమ్మ మోదమలర నెమ్మదిన్‌ శక్తిలోన రక్తీజూప సాధనా బలంబునన్‌ భక్తి నిన్ను గొలుతు నమ్మ భవ్య మానసంబునన్‌ ప్రక్కనున్న ట్రేమరాసి భర్త దూరమెగగ్గా

తృతీయ వింబము తాల నిక్కువంబు నామనంబు నిలుకును నడలింపగా నొక్క వత్సరంబు నెట్లా యోర్పుతో భరింతుగా మొక్కబోని పట్టుదలను ముందుకేగుచుందుగా ఎడుగు మీదబడిన రీతి పృథివి దద్దరిల్లగా గడుసుదనపు కాలమహిమ కాటువేయబూనగా నిడుముల గడదేర్ప నీవె యిష్టపడక యున్నచో గడువు దాటిపోగ పతిని కనుల గానకున్నచో మనసు విరిగిపోవు నమ్మ మనగ గల్లు టెట్లనే! తనువు నేలగూలి బాధ తల్లడిల్ల జూతువే! వినయ పూరితంబుగా నివేదనంబు జేసెదన్‌ మననమయె్యె నీ జపంబు మమ్ముగావ తరలవే! వుబ్బగూర్ప దలచి నాదు పుణ్య పురుష శేషుకై కష్టమెంచబోను తల్లి కడలి నీద బూనుదున్‌ అష్టకష్టములకు నోర్చి యాత్మను బలిజేయుదున్‌ స్పష్టపడదె! స్రీ మనంబు శక్తి ముక్తి సాధనన్‌ శ్రీమతుల కనంత శక్తీ శ్రీ మహేశ్వరందురే! కామితార్థ కల్స్పవలి కనకదుర వందురే! నా మనంబు పరితఎంప నవ్వులాట నీకటే! స్వామి సాహచర్కమందు సత్కమెజంగ లేవటే! మహిచరా చరాది శూన్యమార్మిక పరమేశ్వరీ! యిహ పరంబులన్ని నీవె ఈశుని హృదయేళశ్వరీ! యహము నణచి వేడుచుంటి నౌచితి విజయేశ్వరీ! సాహి పాహి పాహి పాహి పాహి పాహి రక్షమాం 183 కం ములోకంబుల నేలిక కలోలము లణచి మదిని కాంతి నొనంగన్‌ పడు నిను గొలుకును వె ము గూర్పవమ్మ యుభయమనములన్‌ 184 కం నన్సెందరొ వలదన్నను పన్నగ భూషణ ఎమ వరుబ్రాణేశుని నే నెన్నితి నీవలె మజథటీనా మన్నన లాలింపవేల మంజులగౌరీ తావ

160 శేషవ్రభ వ్రఖంధకొావ్యము కం అమ్మా! యని పిలువంగనె రమ్మా యని చేరదీసి రక్షించెడి గౌ రమ్మా! చిరభక్తిని ని న్నమ్మితి దయనేల రావె! నా గతిగనవే! 186 కం ఈ విధమున ధ్యానంబున కైవల్య పధానుగామి గౌరిని మదిలో సేవింప బుతువు మార్చులు భావోద్రేకంబు గొలిపె ప్రవిమల బుద్దిన్‌ 187 పృథ్వీ వృత్తము అనాధులధమాధముల్‌ గిరిజలాశయమ్ముల్‌ నభో వనాంతర చరాచర ప్రచుర పాప భారంబులన్‌ పినాకి పద తాడనంబు భరియించు పృథ్వీ! భవ త్సనాతన వినమ్రతా సహనముల్‌ బ్రసాదింపవే! 188 బుతువర్ణ్షనము చం బుతువుల రాకపోకల సహేతుక వైభవ భోగమెల్ల పె నతుకుల బాటలో తనకు కాంతి విహీనత దోచె వింతగన్‌ గతము స్మరించి నర్వ శుభకాముక కాలము కిన్మజూపె తా బ్రతుకును విస్మరించె నిజభర్శ వియోగ విషాదమగ్నయై 189 ఆవె వైభవంబు గూర్చు వాసంత బుతువును లోకమంత మెచ్చ పాకమెజిగి శాలమ కదిఘోర శత్రువుగా దోచి పలువరింప సాగి పలువిధాల 190 వసంత బుతువు శా పూవుల్‌బూచి జగత్ర్రభావిభవ సమ్మోహాబ్టి సౌందర్యమున్‌ దావిం బంచెడు మందమారుతము యాత్రల్‌ జేసె నుల్లాసమై రావే! గాన నున్నత్యభా కిక మయూర ప్రాభవాహాదముల్‌ భావింపన్‌ నవయౌవనంబు మదిలో భాఎల్లగా జేయ ప్రే మావాసంబుల రాగబీజముల వేయన్‌ జూచి కందర్చునిన్‌ భావోద్రేక మనంబునన్‌ బిలిచె నావాసంత కాలాధిపున్‌ 1191

తృతీయ బింబము న! మ అకళంకాకృతి పుష్పరాశి విరియ న్నాహ్ల్హాద ముప్పాంగగా ఎకగానంబు మయూర నాట్యములు తావింటంచు నా మారుతం బొకమారీ ధరణీ గృహాంతరమునందుత్కృష్ట శోభాతతుల్‌ ప్రకటింపన్‌ సుకుమార మానసము కంపంబందదే! శాలమాం ఒ కనౌచిత్యము దోప క్రోధమున తాబల్కెన్‌ మహాతాపకా రక! పొమ్ముంచును దూరతీరముల కాప్రారబ్బమత్తేభమున్‌ 192 మ అరెరే! మన్మధ! నీ కుతంత్రము ల సహ్యంబౌను పుష్పాస్త్రమున్‌ కరము న్బూనక పామ్మికన్‌ మునుపు నీ శ్రార్యంబు దున్మాడియున్‌ పరమేశుండు దయామయుండు కరుణన్సాలించెగా నా మనో హరు శేషేంద్రుడు దూరమేగ నిటరా హర్షింతువా! దుర్మతీ! తరమా! నా హృదయానలంబలుగ నిన్షప్పింప నెవ్వారికిన్‌ పరమోద్గార ప్రతాపకీల తతులన్‌ భన్మంబు॥ కుందువే! 193 మ చిరకాలాదరపాత్రవైన నిను నే స్పేహాంజలిన్‌ వేడుదున్‌ మొరలాలింపుము క్షేమమౌ నుభయ సమ్మోదంబుగా కానిచో సురలోకంబులు దద్దరిల్లు మదనా! చోద్యంబుగా రూపమే కరువైపోయి యనంగుడైతివి గదా! కర్మ ప్రదోషంబులన్‌ సరసంబాడక వెళ్లగా శుభము హృద్ద్వాలాప్ర కోపంబునన్‌ మరణీంపన్‌ రతి నీ సతీమణియు నాత్మ త్యాగమున్‌ జేయదే! 194 శా వీరత్వం బబలాళిపై తగదు గంభీరంబుగా పామ్మికన్‌ ఓరీ! మన్మధ! నీ ద్రయత్నములు నా కుక్రోశమున్‌ గూర్చవా చేరన్‌ రాకుము తాపకీలతతు లుజ్ఞంభింపగా భస్మమై పాఠరహీరము నింకి పోదలతువా! భామా ప్రకోపంబునన్‌ సారంబేమి గనంగ లేవిచట నిస్సంకోచ సత్యంబిదే! దూరం బేగుము నాకు నీ సతికి సంతోషంబు ప్రాప్తించెడిన్‌ 1985 వసంతతిలకము బెరా వసంత తిలకా! మునుపా త్రినేత్రో ద్గార ప్రకీలల విదగ్భడవైపునర్భా ర్యారాధనన్‌ బ్రతుకనైతివి భావజా యీ నారిన్‌ స్పృశింపకు స్వనాశము తప్పుకొమ్మా। 196 మదనవృత్తము రాగాను రంజిత వర ప్రభవాభిసోమా! భోగానురక్తి వనిత న్మురిపింప సద్యు

162 శేషవఖభ వ్రబంధకావ్యము ద్యోగ ప్రయోజనమగున్‌ సతినిన్‌ వియోగిన్‌ త్యాగిన్‌ కృపాబ్ధి మదనా! దయనేలుమన్నా! 197 మత్తకోకిల దంపతుల్‌ జతనుండు వేళల తారకంబగు గానమే న్‌ కంపు దోచదె? భష్టరాగుల గాధలం దలపింపగా యింపుగానని చోట నీ పలుకెంత హేయమెరుంగవా! పెంపు మీరగ మత్తకోకిల! వేగమేగవె దవ్వులన్‌ 198 ధృవకోకిల కలిమిగా నిను జూచువారము కర్మబంధమనూహ్యమై బలపరాగ్రమ విక్రమంబుల భర్శ సన్నిధిగానకే చెలిమి గాదని వేడుకొందును జేరరాకుముమాదరిన్‌ కలిసి గానము జేయగోరుదు కాంతునిన్‌ ధృవకోకిలా! 199 గ్రీష్మబుతువు చం సుమతిని దేహమానస సుశోభల జూపు వసంత గాత్రమున్‌ 1'కమముగ క్షీఐమౌటగని శ్రార్యమునన్‌ నిజడంబరంబునన్‌ కుమతిని గ్రీష్మకాల మనుకూల పరాక్రమ విక్రమంబులన్‌ దమన ప్రవృత్తి బూని కడు ధైర్యముగా నిటకేగుదెంచెడిన్‌ 200 ఉ ఇచ్చట కెప్లు వచ్చి! పనియేమిటా? దూరము నుండు మన్యధా వచ్చిన దారి పొమ్మిక సవాలున జెప్పుచు నుంటి నా మనం బచ్చపు (ప్రేమరాశి పతినాత్మ దలంచుచు వేచియుండగా కచ్చకు కాలుద్రువ్వకు మకారణ దుస్థితి నాందబోకుమా! 201 మ వడి నేతెంచిన గ్రీష్మమా! తపన నిశ్వాసంబు సృష్బంచెడిన్‌ సుడిగాలిన్‌ పటు ధూళి ధూసరిత సంక్షోభ్యాస్తము నట్టి పె న్వడగాడ్చుల్‌ వికసించు మోము ముకుళింపన్టేయు ధ్యేయంబుతో నడయాడున్‌ క్షితి నెండమావులు త్వదీయాంక ప్రకోపంబుగా కడు మోదించిన శ్రామికాళి హృదిలో కార్చిచ్చు రేకెత్త నీ మిడిమేలంబు స్ఫురింప జేసెగతమామ్లేచ్భాగ మార్భాటమున్‌ 202 శా ఓరీ! నీ బలమింత మాత్రమె గదా! యుద్రేకమున్‌ భూ శారీర ప్రవిదారకంబగును నా స్వాంతంబు కేపాటిదౌ? ధీరప్రోషత భర్మకైతి హృదయాధీనంబు సర్వాగ్నులున్‌ పారావారము లింక్‌పోవె| ఘన నిశ్వాసానల జ్వాలతోన్‌

తృతీయబింయము వేరే పోరాటంబునకేల బూనెదవు యీ భూగోళమే బుగ్గియె తీరున్‌ నాదరి జేరరాకు విలసద్లష్మోగ్ర శార్జూలమా! 203 మ కరుణాహీన మనోవిధానుడవు సత్కార్యంబు మృగ్యంబె యే పరువున్‌ గాౌనవు క్తుద్రబుద్దిని సదా బాధింతు నిర్భాగ్యులన్‌ నరనంచారము గల్గు రొంపి యెచటన్‌ నైర్మల్య మూహింతువే! కరముచ్చిష్టము సంగ్రహించు తనువో కార్చిచ్చు రేపున్‌ నిజో దరమున్‌ స్వేదము ధూళి నింపుదువు క్షుద్రాస్వాద జివ్వోగ్రమున్‌ సిరులైశ్వర్యములో మృషానిధుల నిస్తేజండ వల్చజ్ఞుడా! 204 కం కడుపార నీకు విందగు చెడు ధూళుల భోజనంబు స్వేదమె జలముల్‌ వడగాలి వన్రధారణ సుడిగాలి విహారయాత్ర క్షుద్రవినోదా! 205 ఆవె భర్శ పాదపద్మ భావనాభరితయౌ నారి మానసము సనాతనంబు స్వపరశక్తి గనక సాధింప బూనిన శృంగభంగమౌను సిగ్గుచేటు 206 తేగీ లొకబాంధవు డర్కుని రాక నరసి స్వీయ విక్రమ మెంచకు చేటు గలుగు సతి మనంబును నొప్పింప జగతి నెచట పంచభూతంబులను గాచువారు లేరు 207 ఊఉ. సాధుజనాళి కెల్లరును స్వాగతమిత్తురు గౌరవించి స ద్చోధల స్వీకరించి నిజబుద్ధి వికాసము గల్లి నన్యధా బాధకు లోనుజేయ గుణపారము నేర్చదలంతు రట్టివే గాధల గుర్తు జేసుకొని కావరమీడి తిరోగమింపుమా! 208 వర్వబుతువు శశ వేసవి వెడలంగ వెంటనే వర్చర్తు వరుగు దేర శాలమాంబ మీతికీ వింత తలపులూరె విస్మయాస్పదలీల ఖద మోదభరిత కీలకముగ 209

164 శేషవ్రభ వ్రబంధవావ్యము ఉ.... రైతుకు పూజనీయుడవు రాజ్యశుభాశుభ దాతవయ్య యీ భూతల నాకమో నరకమో ప్రళయంబా '్రమోదిమో త్వది యాతుర కార్యరీతిగననౌను మహామహిమంబు గూర్చు భూ మాతృహితుండవై మెలగి మాన్యుడవైన శుభంబు గల్లెడిన్‌ 210 మేవి మదోన్మత్త (ప్రావృద్ధ్యన జల మస్తోన్మాద ధారాప్రవాహం బచే సాధ్వీ నేత్రాత్రవు లనజడ నౌచిత్యమెట్టాను నాహృ దృదంగ ప్రాచుర్యార్భటు లమితమై మేఘవిస్ఫూరితంబుల్‌ స్వదారుఢ్యాహంకారము దెలుపుచో వ్యర్ధ యత్నంబుగాదే! 211 ఉ పంక శరీరధారివి స్వభావవికారివి గాఢనిద్రకా టంకము గూర్చువాడవు ప్రడంబర మక్షిక సెన్యశక్తియే బింకపు పొంకమాయె నిరుపేదల కిత్తువు రోగసంపదన్‌ వంకరబుద్ధి మానుమిక వంచక! సాగవు నీ కుతంత్రముల్‌ 212 సీ. ఘనఘటోద్దాటిత గంభీర గర్జన కంపంబు గూర్చు నీ కంరఘోష తిభువ నాచ్చాదన తిమిరావగుంరనా లంకరణంబు నీ లక్షణంబు విద్కుల్లతా ప్రభావిభవక్షణిక శోభ మిరుమిట్లు గొలుపు నీ మిడిసిపాటు తడిపొడి చినుకుల పొడసూపి యెడబాపి ఆశలూరించు నీ యాగడంబు ఆవె భద్రగజము భంగిభమ గొల్చు రూపాల గగనయాత్ర సలుప క్షణములోనె రూపు మార్చు నీకు రోషంబు తగునొకో! కదలు మయ్య వర్మక్రాలపురుష 213 కం ఉఊగ్రోదార గుణంబుల నగ్రము ప్రళయ స్వరూపమంతయు శుభమౌ ఆగ్రహమొందకఠ ట్రీతిని నిగ్రహమున మెలిగితేని నీరాజనముల్‌ 214 అవె చారుశీల మతుల సాధింపబూనకు నీ ప్రతాపమిచట నీరుగారి

తృతీయబింయము లాక్‌ కజగి కలిసిపోదె కన్నీటి కడలిలో పరువు నిలుపుకొనుము ప్రావృషంబ! 215 విద్యున్మాల రాగజ్వాలార్బాటాత్న్మా! నీ భోగ స్ఫూర్తుల్‌ మోదంబెౌనే! యోగోత్సాహి న్నోర్మిన్‌ పేర్మిన్‌ వేగన్‌బోవె విద్యున్మాలా! 216 విద్యున్మాల హీమాకారా! హేలాధారా! ేమోల్గోలా! %ద్యున్మాలా! కామోత్సావా నాదన్నా! నా స్వామిన్‌ జూపన్‌ సాధ్యంబౌనే! 217 అంబురుహము దేహపుకాంతి నశించిన మానసద్‌ప్తి నేవిధి లోపమౌ నా హృదయాంబురుహప్రసవం౬ ౫న నవ్యలేజము వెల్లుచో సాహసమెట్లగు నంబురుహంబున సాధ్విహేళన జేయగా! రాహువు మాన్చగ జాలునె! చంద్రకర ప్రభాఫ్రతిభాగతిన్‌ 218 శరదృతువు సీ శైశవంబున శరచ్చంద్ర! కరములతో ముద్దుగా జోకొట్టి మురిసినావు బాల్యంబులో సహబాలికా గణమున నాడించి పాడించి యలరినావు యౌవనంబున హృదయ కుహరానమధుర భావలతల భద్రపరచినావు దాంపత్య గరిములో తను మనో విస్మృతి నిత్య నంతోషంబు నించినావు తేగీ. చిట్టిబాబుల నీయొడి జేర్చి పుణ్య పురుష గాథలు వినిపింప బూనినావు నిత్య నూతన పొరము నేర్చు నీకు విధి బలీయంబు నేమని విన్నవింతు 219 ఊఉ ఎంతటి వాడుగాని పరమేశు పదద్వయ తాడ్డ్సవంబునన్‌ బంతిగ దొర్లుచుండవలె భౌతిక కష్టసుఖ ప్రహేళికన్‌

166 శేషవ($ (నయింధడావ్యముూ వింతగ చెంతజేర్చి మథి వెంటనె దూరము జేయు లీలలన్‌ స్వాంతము విందుమందుల ప్రసాదములన్‌ చవి జూడనయ్యెడిన్‌ 220 తేగీ. సకల జగతికి నాహాదసారమిచ్చు నీకు స్వాగతంబనలేని నిస్సహాయు రాల కాని కాలంబు నీ రాకతగదు దయను వేధించబోకు నాదరికి రాకు 221 ఆవె ఆప్త బంధువర్గ మాప్యాయతను రాగ విధి బలీయగతిని వెగటు దోచు రోగులు రుచిరాన్న భాగులు గాబోరు యదనుగాని వానముదము గాదు 222 చంద్రకళ వృ రాగశీల వధూ హృదయ ద్వారస్థిత చంద్రకళా! సఖీ! భోగినీ సుదతీతతికిన్‌ సమ్మోహము గూర్చుట లెస్స ఈ యోగినిన్‌ మురిపించు ప్రయాసోద్యోగము మానుము నీకు నే స్వాగతంబనలేను సుదూర ప్రాంతము బామ్ము నమస్కృతుల్‌ 223 ఉ భండనభీమ రెడ్డికుల భాస్కరు డాస్త డనాధ నాథుడు ద్దండు డరాచకం బణచు దానదయానిధి శేషనాముడున్‌ దండి మగండు నామగడు ధైర్య శిరోమణి దుష్టశిక్షణన్‌ దండధరుండు లోకహిత ధర్మవశుండు ప్రవాసమేగెగా 224 అవె నింగినేల నిండి నీవెబుంగనిదేది? సకల జగతి కార్యసాక్షివీవె నా మొజాలకించినా ప్రాణనాధుని కనుగొనంగ నీకు కష్టమగునె! 225 ఆవె ఎక్కడున్నగాని చక్కని నాసామి సన్నిధి నిలుచుండి సవినయమున దీనురాలిగాథ దెలుపుము బ్రయ మొప్ప తిరిగి వచ్చునటుల ధీవరేణ్య! 226 చం సమరస భావముంచి మనసా సమతామమతానిధి ప్రభూ! హిమకరు నాప్తహస్తము మహీతల జీవుల చెంళతజేర్చి స్వాం తము సుఖశాంతులన్‌ నసతము దన్నుము నీ కరుణార్ట దృష్టకే

లృతియ భింబము 167

నమిత కృతజ్ఞత న్నిడుదు హార్దిక భక్తి నమస్సుమాంజలిన 227

హమంతబుతువు

ము బుతువొక్కక్కటె వచ్చిపోయెను మహహేయంబుగా నిస్పృహన్‌

జతనంబేమియు సాగబోక హృదయ జ్వాలాతతిన్‌ జిక్కి పె

న్వెతలంజెంది పలాయనంబు సలుపన్‌ వేవేగ సాధ్వీమణీ

ప్రతిభన్నేరక వచ్చినాడవు గదా! ప్రక్షిప్త హేమంతమా! 228 మ సుమతుల్యంబగు కోమలాంగి నిటులన్‌ శుష్కంపగా నీప్రతా

సమటే! ప్రోషత భర్శ్చకా హృదయ తాపత్రాణ నిశ్వాసమే

హిమశైలంబు ద్రవించి పారి కడలిన్నేకంబుగా చేయ శీ

'ఘ్రమ కోపాగ్చికి దూరమేగ గదవే! శ్రార్యమ్ము నీకేటికే! 229 ఉ సారవిహీన మానస నిశాచర! నీతుషార బాణతూ

ణీరము మానినీ హృదయ నిస్పృహ కీలల భస్మమౌను సాం

పారిన రూపు సోయగము బాష్ప కురూపము దాల్చు బుద్ధిగా

దూరము నేగమేలు సుఖతోష వికాసము గల్గునట్టుగన్‌ 230 ఆవె అనువుగానివేళ చనువు జూపవలదు

బుద్దిగలిగి తిరిగి పోవమేలు మొండితనము జూప ముప్పువాటిల్లును పిదప నంగలార్చ ముదము గలదె! 231

ఈ సారరసాలసాల ఫలశాఖలదూలు విహంగతుభ్య సం

సారులు క్రొత్త దంపతులు సమ్మదలీల చరింప (ప్రేమతో

జేరి పరస్పరంబు దరిజేర్చి రమించు శుభావకాశమున్‌

కోరికలూర జేయుగదె! గుప్తముగా చరియించి మించగన్‌ 232 తేగ కాని దేశాల నాస్వామి గాంతువేని

బాధ గలిగించబోకు స్వభావరీతి

దూరముండియె నాగాథతోషమలర

విన్నవింపవే! నిన్నేను సన్నుతింతు 233

శిశిర బుతువృ

స్స్‌ కలకంర సముదాయ గానమాధుర్యాన

168 శేవవభ (వ్రబంధవావ్యము మానసోల్దాసంబు సానబెట్టి చండప్రచండ మార్తాండప్రకీలల భూమండలంబును బుగ్గిజేసి ఘనఘనాఘనఘటా గర్భార్భటీలీల కుంభవర్షంబుల గ్రుమ్మరించి మానసోద్దీఎత మాధురీమమకార శశికలాకౌముది సరసజేర్చి తేగీ. హిమశరాఘాత వాంసల నిమడగూర్చి పాపమీ నగ్నరూపంబు ప్రకృతికీయ కాలమాః నీ స్వభావంబు గాంచనెౌనె! నిత్యపరివర్తనంబు నీ కృత్యమాయె! 234 సీ అందచందంబుల నందలమెక్కరే! రూపంబు మరిశ తాపపడర! భోగభాగ్యంబుల భూమిపై నిలువరు చేటు కాలంబుల చిక్కుపడరె! పదవీ ప్రతాపానపరుల మేలోర్వరు పరివర్తనంబున విరిగిపడరె! బాధింప వేధింప సాధింపజూతురు స్వీయానుభవమున సిగ్గుపడరె! తేగీ మానవాళికి ప్రకృతి రమాచరిత్ర సకలశాస్త్ర సనాతన సారపాత్ర సత్యసంశోధనా సమౌన్నత్య సాక్షి నిత్య నూతన పారంబు నేర్చుగాడె! 235 తేగీ. ఓ దిగంబరా! నిస్సంగ సోదరా! సు ధీ పరివ్రాజకా! దివ్యతాపస! సమ బాధిత శిశిరమా! గర్వపడెదవేల? పరిహసింపగ నన్ను నీ పరువుచేటు 236 కం. పుట్టి పెరిగి చిగురు దొడిగి తట్టల పత్ర కుసుమ ఫలదాత్రి ప్రకృతి౩ బెట్టగ నగ్నదరిద్రము

తృతీయ వింబము 169 పట్టన్‌ విధి నిర్ణయంబు ప్రకటితమయ్యెన్‌ 237 ఆవె కలిమి లేమి బలిమి కష్టసుఖంబులు కాలచనక్రమందు కలిస్‌ తిరుగు నన్నిట చవవిజూడ నాత్మెక సత్యంబు విదితమగును విశ్వవిభుని గనగ 238 ఆవె శిశిరమా! నినుగని చింతింపజాలను స్వానుభవము బోల్చి సత్యమెన్న నూత్న పారములను యత్పంబుగా నేర్చి దైవలీలలెజుగు ధైర్యమబ్చె 239 తేగ్‌ సుమతి! మధుమాస శోభ నాగమనమునకు వేచియున్నాము తాలిమి పృథివి పగిది చెంతజేరకు మీ పాటి చెలిమి యేల దీక్ష సాగింతు సద్ర్వ్వత దీవ్రనంద 240 సరసాంక సరసాంకమందు పతికిన్‌ చనువీయగా చిరభద్ర కేజమనగా శిశువుద్భవించెన్‌ మరులూరు వత్సలతలో నముమతానురాగం బరుదాయె జీవితమునందతడార్తినేగన్‌ 241 సరసాంక సతిమానసంబు కనువా సరసాంకమా! నా పతికిన్‌ ముదంబాసగు భావనమున్ను నేడీ సుతులన్‌ తదంకమున జేర్చుకొనంగ నీన ద్లతిగాదె! రెడ్డి పునరాగమ వాంఛ తోడన్‌ 242 కం చిరకాలవాంఛ దీర్చిన తరుణీ హృదయానురాగ దక్త్షుండగు సు స్థిర ధీశాలి నిరీక్షణ కొరకీ సతి నిల్చియుండ కొజతలు గలవే! 243 గడుపు సమీపించుకొలది శాలమాంబ భయోత్సాతమున పార్వతి నారాధించుట తేగ్‌ వళ్సరావధి కడు సమీపంబు గాగ పతి వియోగ భారంబు నాపంగలేక తను మనో విస్కృతిని మహోద్ధండ లీల

170 శేనవఖ (వ్రఖంధకావ్యము. పార్వతీ పూజ సాగించి పట్టుదలను 244 కం శివరాత్రి సమీఎంచగ భవితవ్య మెరుంగలేక భయకంపితయై శివనిట్లు కరోరంబుగ భవమోహము వీడి గొలిచె పటుతరభక్తిన్‌ 245 ద్విపద అమ్మ! మాయమ్మ! గౌరమ్మ! రావమ్మ నెమ్మనమ్మున భక్తి నిన్నెన్నితమ్మ భక్తులెందరా నిన్ను భజియింపలేదె! ముక్తినంది వారు ముదమందలేదె! మనసార నినుగాల్బి మనగ నేనుంటి దినమొక్క యుగముగా దెగజాచుచుంటి నా మొజలాలింప నానగాబోదు కామిత మీడేర్చి కాపాడరావె! హిమపుత్రి మనమైత్రి హేయమెట్లాను విమల మానసమును వేధింపనౌనె! శక్తిహీనులకెల్ల శరణిచ్చినావె! భక్తవత్సల వంచు భాసిల్లినావె! మౌనమెందుకు నీకు మము గావవేల? సానబట్టగ నెంచి సాధింతువేల? వలచిన వరునెన్ను వనితా మనంబు తలపింప నీకునా ధర్మంబు గాదు శివుని కౌజకు నీవు చింతింపలేదె! భవబాధ లెన్నెన్నా భరియింపలేదె! కటు తపంబొనరించి కాంతునిన్‌ బడసి పటుళతర నా దీక్ష పరికింపలేవ! నీ దారి వరునెన్ని నిర్భీతినేగి సాదర విజయంబు. సాధించినాను పతిభక్తి మనసార పాటించినాను సతతంబు నీ పూజ సాగించినాను

తృతీయ బింబము క్షై71 పతి వియోగంబెట్టు భరియింప నౌను? గతిలేని బ్రతుకు కీ కాయంబదేల? నను గావకున్న నీ నామజపములు పెను గాలిలో జేరి విలయమైపోవె! ప్రీ మాన మర్యాద చెరిగి పోవంగ భామా నివేదన భగ్నంబు గాగ నా మానప్రాణంబు నాశమౌచుండ నీ మౌనమెందుకో నేరలేకుంటి శివరాత్రి కడరాత్రి జవితాశౌాను నవరాత్రి శుభరాత్రి నాకౌానా! కాదా! అసువులపై నాకు వ్యామోహమేల వసుధకే దుర్గతి వాటిల్ల నౌనా। సతిమతి పతిభక్తి సాధ్వబలంబు గతి మార్చివేయదే! కాలచశ్రంబు పరమ పతివ్రత పట్టుబట్టంగ చరమాంకమై సృష్ట సమసిపోవంగ భూమండలంబంత బుగ్గిపాలౌను నామరూపంబులు నాశమైపోవు ఉల్లాస సల్గాపముడిగిపోవంగ ముల్గోకముల పెద్ద ముప్పు రేగంగ సుఠ నర దానవుల్‌ సోలిపోవంగ పరమార్థ మేముండు పతి గానకున్న నమ్మి నీదరిజేరి నబ్దేట మునుగ ముమ్మూర్తులెవ్వరో! ముమ్మాతలెవరొ! కొయ్యబారిన బుద్ది గోతిపాలాయె అయ్యయొ్య్యు! నా పల్కులపరాధమయ్యె! సహనంబు గోల్బోతి క్షమియింవు మమ్మ! అహమెంచబోక మమ్మాడుకోవమ్మ, ఈశ్వరీ! నీ దయ న్నిడుము లెట్టుండు? శాశ్వతానందంబు నమకూరుచుండు ఉభయ కీర్తిపతాక ముర్వి నిల్చ్బంగ నభయ హస్తమొసగి యాదుకోవమ్మ

172 శేవ్యవఖ వ్రబంధకావ్వము సావాసమనబోకు సతి ధర్మదీక్ష। సహకారమీయవే శాంభవీ! దీక్ష విహరించు నామది గ్రుమాచ్చి దేహి పాహిమాం పాహిమాం పాహిమాం పాహి 246 పంచమ కిరణం వార్తాహరుని ఆగమనము కం అమ్మా! యను యమృత పదము కమ్మగ వెవి సోకగానె కరిగిన మది మో దమ్మున నొక కోయను గని నెమ్మది నతనడిగె నిట్లు నీవెవరన్నా! 247 కం అంతట నా వార్తాహరు డెంతో ప్రియమార దెలిపె నీప్పిత చరితన్‌ సంతోవరెడ్డి మాదొర వింతగ స్నేహంఎు నరయ విధి నిర్ణయమే! 248 తేగీ అడవి బుట్టితి పేరు కాలాంతకుండు స్వామి సేవల ప్రకృతి నివాసమమ్మ వృత్తి పశుపోషణంబు ప్రవృత్తి ధర్మ రక్షణము జగదీశ్వరారాధనంబు 249 కతేగీ కుల గుణంబుల జాతిని కోయవాడ సాంబశివుడాయడవిదార శక్తిశాలి అతని నమ్మినబంటును గతమునుండి వారు బంపగ వచ్చితి వార్త దెలుఎ 250 కం మా దొరసాంబుని కొమరుని మీ దొర కాపాడ నతని మేలును మెచ్చెన్‌ కోదండపాణ్‌ తుల్యుడు సాదరముగ చేయిగలిపె సత్సంగతుడై 251 తేగీ కోయరాజుకు రెడ్డికి కూర్మిగూడి మానసాభేదులై వారు మసలిరమ్మ ఒకరి కీడును నింకొక రోర్వలేరు

తృతీయ బింబము 73 'స్నేహధర్మంబె వారి పునీత నీతి 252 ఆవె అవధి దాటనున్న యాలో ననంబున యంగుళియమిచ్చె నానవాలు దీని మీ కొసంగ తృప్తి దీరగనిట్లు మనసెరుంగ జేసె వినుము తల్లి 253 వార్తాహరుడు శాలమౌాంబుకు రెడ్డిగారి సందేశము దెలువుట కం గురుజనులకు వందనములు చిరుతల కాశీర్వచనము శ్రీమతి సతికిన్‌ పరమానందము మిత్ర ఎ నరయగ శుభకామనంబు లర్చించె నిటుల్‌ 254 కం శివరాత్రి శుభదినంబున శివదర్శన భాగ్యమబ్బ శ్రీ శ్రైలమునన్‌ అవలోకించుచు రెడ్డిని వివరంబుగవేడె భావి విజయంబునకై 255 ఆవె కోయ యొరుక వెంచు బోయ భింబ్లల గుంపు లడవి కొండజాతులన్ని గూడి విపుల సైన్యమొకటి వెవెగి రెడ్డితో నీపురంబు జేరు ఎశునాన 256 కం _ క్షేమంబుగ సైన్యముతో ధామంబును జేరగలడు త్వరితంబునదు ష్కాముల దునుమాడు జగతి ధీమంతుల రక్షణమున దృఢ నిశ్చయుడై 257 కం స్వామీ క్తేమంబు దెలుపు నీ మాటల విన్నయామె హృదయమునిండన్‌ (ేమానురాగధారల నేమించగ వశముగాక నెమ్మది బలికెన్‌ 258 తేగీ స్వామి చింతన సతతంబు స్వాంతమందు కలత జెందిన నా బాధ గాంచి ప్రీతి యనుగు చెల్లిని దయగన్న యన్నవయ్య।

174 శేవవఖ వ్రబంధకావ్వము నీ బుణంబెటు దీర్తునో నేరనయ్య! 2539 తేగ్‌ ఒంటరిగ ప్రవాసమునకు జంటబాసి ధర్మనిరతిని నా స్వామి తరలిపోయె యెచ్చటేరీతి నున్నాడొ యెరుగలేక ఘడియ నొక్క యుగంబుగ గడుపుచుంటి 260 కౌలాంతకుని పరాక్రమము -- శాలమాంబ దూత నోదార్చుట కం అన విని పారుషముబ్బగ ఘనవాగ్ధరి సాగునట్టు గర్జించుచు నా రణ కోవిదుండు కోయడు తన శౌర్యము జూపనెంచె తత్తరపడుచున్‌ 261 కం తను బుద్ధిబలంబుల నే ననుగుణముగ వాడువాడ నాశ్చర్యముగన్‌ పనివడునా నెప్పుడెయ్యది వినియోగ మొనర్హు దాని విజయశ్రికై 262 జి కంటికి రెప్పగా మెలగి క్షాత్రవరేణ్యుని రెడ్డినంటి వె న్వెంట చరించువాడ నరివీరుల కుత్తుక లుత్తరింతు నీ బంటు కనుజ్ఞ నిమ్మిపుడె వైరుల కేగతి లభ్యమౌనొ! పె న్మంటల లంక గాల్చు హనుమంతుని గుర్తుకుదెత్తు శీఘ్రమే 263 తేగీ. అతని కోపమావేశంబు లణచదలచి మందహాసంబుతో సాలమాంబ పలికె హింన బురికొల్పజాల మీమాంసలేల? చెడుగు దలపంగ చెప్పంగ జేయ చేటు 264 తేగ్‌ రమ్య గుణనిధి శేషుని రాక కొలకు వేచియుందము వారి యభీష్టమేమొ? స్వామి నిర్ణయ మెల్లర సౌఖ్యమరయ ధర్మ సంరక్షణంబె స్వాతంత్యమయ్య 265 షష్ట కిరణము సైన్య సమేతుడైన రెడ్డి పునరాగమనము తేగీ అనతికాలంబులోనె మహాబలుండు

తృతీయ బింబము క్షే75 తుముల సైన్య సమేతుండు సమరయోదధ్ధ శేషుడరుదెంచ గేహ మశేష జగతి గుంభనంబుగ జేరె సంరంభమెనయ 266 స్వాగతవృత్తము. చేరు పెద్దలను శేషుని నార్తిన్‌ కోరి మున్నడచు కోయలజేనిన్‌ వారినందరిని స్వాగతమంచున చారుశీలరత శాలమ బతల్కెన్‌ 267 చం కుదురుగ రెడ్డిరాక గని కూరిమి సర్వులు వేచియుండగా సదనము జేరి శేషుడున సైన్యముతోడ సుహృజ్జనంబులన్‌ ముదమున బల్కరించి గురుముఖ్యుల కంజలి మోడ్చి భక్తితో విదిత మొనర్చి శ్రీమతికి (పేమపయోనిధి సారమోదముల్‌ 268 తేగ్‌ ఆతిథి సోదర బృందంబు నాదరమున విందు లొనగూర్చ సంతృబ్త నందినారు శత్రువుల శక్తి పరికింప సాంబశివుడు క్రాంతిరూపుండు విహరించె గ్రామమందు 269 చెంచునాయకుడు శత్రువుల నదలించుట ఆవ వీధివీధి తిరిగి వికటాట్టహాసాన పౌరుషంబురేప పగతులందు సాంబశివుడు బల్కె సౌమ్య సరోషాల రిపుల గుండెలదర విపులభఖీతి 270 మ దురహంకారుడు రావణుం డతని మిత్రుల్‌ బంధువర్గంబులున్‌ గురువుల్‌ పుత్ర సహోదరాది హితులున్‌ ఘోరంబుగా మ్రగ్గరే? వర లంకావురి భస్మమయ్యెగద! మీ పాపంబు పండంగ నా కరవాలోద్భట హేతి మీ శిరములన్‌ ఖండించు నిక్కంబుగన్‌ 271 శా. జ్ఞాతి ద్వేష విమూఢులార! వినుడీ నా వాక్కు సద్బుద్ధితో భ్రాతల్‌ పుత్రులు పౌత్రులెల్లరు సదా వర్థిల్లగా నాను మీ చేతన్‌ శేషు మనంబు గాయపడెనో జీవింప లేరాక్కరున్‌ పాతాళంబున దాగియుండినను మీ ప్రాణంబు బోకుండునే! 2/2

176 శేషప్రభ వ్రబంభకొవ్యము ర వవ్‌ వందర కం సుఖ దు ఖంబులు సకలము సఖునికి వర్తించుగాదె! సత్యము దెలుపన్‌ అఖిల జగత్తున వెలఎన నిఖిలము స్నేహంబె నిలచు నిత్యోదయమై 273 ఆవె నా సఖుండు రెడ్డీ కేసరితుల్యుండు ధర్మయుద్ధమునకు తరలిరండు మోసగింపబూన ముష్పుదప్పదు మీకు సర్వనాశనంబు సాక్షియగును ఉడీ సాంబశివుడు శేషారెడ్డికి ధైర్యమొసగి నిజవాసమేగుట తేగీ నిండు పేరొలగమున పునీత నేత రెడ్డి దంపతులుండంగ శ్రీకరముగ వందనంబిడి భక్తి వారందరికిని సాంబు డభయవాక్కు బలిక స్వాత్మికముగ 27౨ ఉ ఎదరి గానలేక రిపులెక్కడి కేగిరా! వారి పాపమన్‌ పాదపమెండి పోవునిక పట్టున బెంచుము పుణ్య వృక్ష్తమున్‌ నీ దయ వర్షధ్రారల పునీత ఫలంబులు పండునట్లుగా పేదల పాలి సెన్నిధిగ ప్రేమను బెంచి -తరింపగోరుదన్‌ 276 ఆవె ఎప్పుడెట్టిదైన నెదురొడ్డగా నిన్ను భయము జెందబోకు పారబోకు కష్టకాలమందు కబురంపగా జాలు నండ నిలచియుందు నా క్షణంబె 27/7 తేగీ బంధుమిత్ర సతీసుత పరిజనంబు సాదరంబున వారిని సాగనంప విడివడంగ ఎదమ్ములు తడబడంగ యెవరిదారిని బడి వారలేగినారు 278 రెడ్డి దంపతులు పరస్పరము వియోగానుభూతి దెలుపుకొనుట తేగీ ఇంటికేగంగ సతిపతు లిద్దరు తమ కావిధి యెడబాటు గలుగ నబ్బురపడి గతము దలపోం ప్రస్తుతగతి నెరుంగ ప్రణజయబాధల స్వీయానుభవము విరిసె 279

తృతీయ బింబము కేం? తనపప తనో సీ తప్తసస్యంబుల దైన్యోపహతి గల్గ కుంభవర్దాళి సంరంభమట్లు కడగండ్ద కాపురమడరు దారిద్రాన తన పూర్వ ధనరాబ దక్కినట్లు దౌర్భాగ్య వశమున ద్బున పుత్రుని కాలాంతరంబున గాంచినట్టు మాయా విమోవాత మానసాజ్ఞాన ప్ర గాఢాంధకారంబు కరగినట్లు | వడ్డ్‌ ఆ శ్‌ వె గ స సా నాల స్త స ఫ్‌ ( య = భటాట్ల్‌ చండసులమోనా మ్‌ ము న. చమ = ఉప! తేగీ. సరస నంగీత సావాత్య సారధార నాదమోద సుస్వాద ప్రసాదరీతి తను మనోతీత సాలోక్య తన్మయమున దెల్పుకొనిరి గతానుభూతి క్రమంబు 280 కం నిక్షిప్తతోషనిధి ప్ర త్యక్షముగా నుభయ హృది సుధాంబుఢి గనువా గ్‌క్ష కవిత్వమ్సు సాగెన్సు అక్షయ దొంగ వ) ౦పత్ర కం సతర. క "రమ కభిషేకవ్పుగన్ల గ భూష్ష భక్తశేష్పృడ్ష ౨81 ణన్పీ ఏ3కాద్ర వూ ఆ స్‌ మణిమాల ౮ మ్స న వట గెక్చ్సై

178 శేవవభ వ్రబంధకావ్రూము తేగ్‌ నిగమ నీతి కతీత పునీత నేత భూతపతి గీత నీతి విభూతి పూత చేతనోద్భూత శాంత నితాంత భక్తి ప్రీతినెంచితి భౌతిక భీతిమాని 283 కం ఇంటీని వీడి నిశీధిని వింటిని బిగియించి తిరిగి విస్మితి గీతిన్‌ మింటి సిరిని దిట్టి నిలిపి వింటిని నీతినిధిని వినిపించితి పీతిన్‌ 284 కం గిడిగిల్లిడితి విరించికి విడిచితి నింటిని తిరిగితి వింటిని పడిని న్నిడి గిరివీధిని విరిసిరి విడిదిని నిద్రించితి గిరివిధి నిర్ఫీతిన్‌ 285 కం సురులుండు గుడులు సుగుణులు గురువులు నునుపునుగు లూర్లు గూడులు బురుజు ల్లురు భూములు గుండ్లు పులులు నురుగూరు దుడుకు సుడులును నుడువును సుద్దుల్‌ 286 కం పదిలంబుగ స్వానుభవము సుదతీమణి విశదపరచె సురుచిర ఫణితిన్‌ విదితాక్షర విన్యాసము ముదమారగ క్రతకడలి పొంగిన భంగిన్‌ 287 ఆఅఆవె యతిమతిగతి పరమపిత పశుపతి సతి నాశ్రిత వనితను మహావ్రతరత నతులిత కృతితతిని సతతము జతనము సలిపి గొలిచితి నతి సరళఫణితి 288 కం అరమరల గనక సమరస పరము పదకమల మరయగ వరనగ తనయన్‌ శరణన భవభయ హరణ మ హరహ మమర పదమనంత మక్షయ మనగన్‌ 289 కం నమ్మితి నామాత నుమను నెమ్మనమున మౌనమునను నిత్తెము నుతమా నమ్మున ముత్తెమ్మని నే

తృతీయ బింబము క్షం మమ్మున మెత్తని మననము మత్తున మనితిన్‌ 290 కం మన్నాన మున్ను నిన్నా మిన్నాని నిమానమెన్ని మేను మనమ్మున్‌ నిన్నమ్మి నెమ్మి నున్నని మన్నన నీమన్నెమునను మానిని మనెనే! కం. నిన్ను న్నన్ను న్నెన్నిన నాన్న న్నీ నన్న ననను నానాన్నననీ నాన్న న్నేనున్నానని న న్నానన నూనిన నును నానన్ననెనే! 292 కం. నిన్నీ బాలుర ముఖమున మిన్నగనే జూచుచుంటి, మేదిని బ్రతుకన్‌ ఎన్నెన్నో కలలు గనుచు నిన్నాళ్లకు నిన్నుగంటి నీశ్వరి కృపతో 293 తే.గీ. కష్టకాలంబు దాలగి సంతుష్టినీయ దైవమీరీత్రి జతగూర్చె దంపతులను, వెలుగు లీనగ చీకట్లు దొలగినట్లు నిత్యసంతోష సామ్రాజ్యనేతటైరి 2ైరె4 వింబాంత పద్యములు తోదకవృత్తము _ శిననుత మానన చిన్మయ భక్తిన్‌ భవభయసంకట భారము తీరున్‌ ఆవిరళదీక్ష మహాశయ శక్తిన్‌ భువనయశః పరిపూర్ణతగల్గున్‌ 295 పాదపవృత్తము కష్టనుఖంబుల కౌగిలిజేర్చన్‌ ఇష్టమనిష్టము నెంచక వానిన్‌ తుష్టి నెదుర్కొన దోసములెల్లన్‌ నష్టమగున్‌ సుఖ నాకములబ్బున్‌ 296 తరళవృత్తము శరణు వేడుచు నెల్ల వేళల శంకర స్మరణంబునన్‌ కరుణ గోరి భజించు భక్తుని గావ నెంచినదైవమే గురువు బంధువు స్నేహితుండయి ఘోర సంకటమంతయున్‌ చెరిపివేసి జయంబు గూర్చదె! శ్రష్టయత్నము లన్నిటన్‌ 297

రటల్‌ ద్రబంధవ్యము చతురబింబము ఖ ప్రథమ కిరణము : శేషారెడ్డి అన్నిరంగముల నున్నతి సాధించుట శా. శ్రీవాణీ దరహాసమో, శశికళా శీతాంశమో, బ్రహ్మహృ ద్భావావేశమొ, వాగ్విలానమొ, సుధాభాండంబా, సంజీవియో; జీవాత్మన్‌ పరమాత్మ తత్త్వ నిధియో, సిద్ధాంత వేదాంతమో దైవాస్తిత్వ! స సంశయోత్తరములో, కైలోక్య సారంబులో ణం అ.వె.. చెదరె శత్రు్రభయము చెంచుల రాకచే వైరముడిగి ఢ్రుమ సారమెరిగి సకల జనులు రెడ్డి సాంగత్యమరసిరి, కలతమాని శాంతికాములగుచు వి చం. కులగురు రంగనాధుడు సగోత్రజనంబు, కుమారు లిద్దరున్‌ పలువిధ కార్యరంగముల పట్టున రెడ్డికి దోద్పడంగ, ధీ బలమును సంతరించి జనవందిత సేవల నొక్కటాక్కటే, విలసిత పీరముల్‌ బడసె, విస్మయ మంద క్రమ క్రమోన్నతిన్‌ 3 అ.వె. సహజశక్తి యుక్తి సౌజన్య గుఖముల శేషుని కడ ప్రజలు శిరమువంచి గౌరవింప నతడు ఘనకార్యముల నెల్ల లోకహిత మొనర్చె శ్లోకసరణి శ సీ. సాంఘిక సంస్థల నహకార సంఘాల కధినేతగా వాటి హంగు దీర్చి; తాలూక జిల్దాల పాలనాదక్షత దివ్యోపకృతులను స్థిమితపరచి, శాసనసభలోన సభ్యుడై మేలిమి చట్టాల నిర్మింప సహకరించి,

కేంద్ర రాష్ట్రంబుల క్లిష్ట కృత్యంబుల సలహా సమితులకు సాయమిచ్చి, తే.గీ. నవ్యజాతీయ సన్మానమవ్యయముగ బ్రీతి “రావుబహాదూరు” బిరుదమంది స్వపర భేదంబుగనక నిస్వార్థముగను జీవితాశయమనుగ లోకసేవజేసె క్‌ ఉ. శాసనమండలిన్నితర సాంఘిక సంస్థలు పెక్కులందు, భ బ్రాసన పీరమెక్కి నిజధర్మము దీనజనాళి యోగ్య సం వాసములన్న వనస్రజల భద్రత గూర్చు ప్రణాళికావళిన్‌ భాసిల జేయగా నరుణ భానుని చందము వెల్గెనెల్లెడన్‌ 6 స్స్‌ రైల్వేల బోర్డుల రైతుల సంఘాల గౌరవ సభ్యత్వగరిమనంది, కేంద్రీయ సహకార కృత [ద్రవ్యనిధి ధర్మ నిరర్వహణంబున నేర్చుగలిగి; పల్లెపల్లెకు క్రొత్త పరపతి సంఘాల వసతి గల్చించిన వానీగాంచి, ఉమ్మడి రాష్ట్రాన సమ్మోదమున రైతు సంఘంబునకు సేవసలిపి బ్రీతి తే.గీ. లెక్కలేనన్ని కార్యాలు మిక్కుటముగ మానవాభ్యుదయాన సమంజసముగ నిర్వహించిన నిష్లాతృ నేతయనగ బహుయశంబుల విలసిల్లె సహజముగను 7 మ. బహుకాలంబుగ రెడ్డితో మెలగి సద్భావంబుతో నెందరో మహనీయుట్‌. శుభకార్య యోజనము నిర్మాణంబులన్‌ గోరగా సహనంబున్‌ వహియించి, సర్వము భుజస్కంధంబులన్‌ దొల్చి, తా నహమున్‌ బొందక నిర్వహించెగద! నిత్యానంద సంధానుడై రి తేగ. ఎంతజేసిన లోకులకేమి ఫలము సముచితంబుగ సహకార సాధనముల సదుపయోగంబు సేయ నసాధ్యమాయె మూర్థ జనుల కజ్ఞానంబె మోదమయ్యె గగ

మ కేవవల్‌ వ్రబంధవ్యము కం. అజ్ఞానము బాపి జగతి సుజ్ఞానము గూర్చలేక శుభయత్నములన్‌ ప్రజ్ఞయు సహకారంబును విజ్ఞత గోల్పోవ రెడ్డి వేసొరె మదిన్‌" 10 ఆచార్యోపదేశము తే.గీ. కలతబారిన రెడ్డిని కనులగాంచి, ధైర్యసోత్సాహముల గూర్చ తరుణమెన్ని , ధర్మకర్తవ్య పథముల మర్మములను రంగనాథుండు దెలిపె సరాగమలర 141 ఆ.వె. మనము జేయు పనులు మనకాజకైనచో మరుగయి మనతోడ మాసిపోవు; పరుల కొజకు జేయ బహుకార్యకలనచే చిర యశంబు లెపుడు చెదరిపోవు 12 కే.గ. నాకలోకంబు మించు భూలోక మహిమ మాన్యతా మాన్యతార్థాల మర్మమెరిగి మసలుకొనువాడె సుజ్ఞాన మానవుండు; అట్లు గాకున్న నరపశువనగజెల్లు 1 ఆ.వె. ఎంత ధనము బలగమెదిగి యుండిన గాని నకలము విడనాడి సాగవలయు; వెంటనంటియుండు కంటికి రెప్పగా ధర్మమొకటె శాశ్వతంబుగాను 14 చ్‌. మట్టిని సర్వసాఖ్యముల మాన్యతగాంచిన రెడ్డి జాతిలో బుట్టిన ధర్మదాతవు; ముముక్షు మనస్వివి, లబ్ధ భోగముల్‌ నెట్టిన తాత్వికుండవు, పునీత మనంబున జీవకోటికిన్‌ పట్టున శాంతి సౌొఖ్యముల పంచి తరించుము"రెడ్డిశేఖరా! 15 జ్‌. దండముబెట్ట నుత్తమము ధర్మపయోధి నిమగ్నపాలళికిన్‌; చండము బట్ట సమ్మతము దర్పమదంబుల గాలరాయ, వే దండము నెక్కి జాటదగు తారక మంత్ర మహావిభూతి, కో ' దండము నెక్కుబెట్టవలె దైవతిరస్కృత ముష్కరాళిపై 16

భతుర్ధ బింబము 183 చ్‌. ధీవరరెడ్డిరాజ! భవదీయ మనోబల దృష్టిజేసి, సం భావిత సాధనంబులు ప్రభావితమయె్య తమంతతామె, ఆ దైవమె తోడు నీడగ సదా నినువీడక యుండెగాన, స్వా భావిక కీర్తికౌముది యవారిత భాగ్యము లభ్యమయ్యెగా 17 చం. సదనపు వైభవంబు, పరిచారకులుత్తమ వస్తుజాలముల్‌ మృదుమధుర ప్రసాదములు, మిత్ర సతీనుత బంధు లెల్లరున్‌ పదవులు, రాజ్యభోగములు, భద్ర బలప్రద యోధ బృందముల్‌ కదన జయంబు, కీర్తి తను కాంతి సమస్త మశాశ్వతంబులే 18 ఉ.. భూతల జీవరానుల ప్రమోదము గోరి, పరోపకారమున్‌ బ్రీతిని నిర్వహింప, సమవేదన బాంది, జనాభివంద్య ప్ర ఖ్యాతి గడింపవచ్చు; పరమాభ్యుదయోన్నత రామరాజ్యని ర్మాతగ వెల్లవచ్చు, పరమాత్మను స్వాత్మను నింపవచ్చుగా! 19 ఊఉ... నైతిక మార్గదర్శకులు, న్యాయ విధాతలు, లోకధర్మ ని న్లేతలు, శాస్త్రవేత్తలు, పునీత తపోధను, లాత్మతత్త ని ష్టాతలు; జ్ఞాన సాగరులు, సాధుజనంబులు, దేశజాతి ని ర్మాతలు, చక్రవర్తులు, సమానులు గారు పరోపకారికిన్‌ 20 కం. విశ్వంబున వ్యాపించిన విశ్వాసము గ్రేమమయము, విశ్వేశ్వర భ శ్ర్యైశ్వర్యము విజయంబున కొశ్వానేము, మోక్షమార్గ మవలోకనమౌ 21 చ్‌. కోపము గౌరవంబునకు గొడ్డలిపెట్టగు, మానసంబునన్‌ తొపము గూర్చు, శత్రు సముదాయము నిచ్చు, భయంకరంబుగా పాప భరంబు మోపు, తనవారల దూరము జేయు, విస్మితి న్నాపయి మాన ప్రాణ ధన హర్మ్య వినాశన హేతువయ్యెడిన్‌ 22 అ.వె. పంతము విడనాడి పగతుల నాపద నాదుకొనగ గుమ పొదుకొనదె! (పేమపూర్ణ హృదయ ధామంబు దెరువంగ శత్రువు పరమాప్త మిత్రుడగును 23 తే.గ. మోహ మమకారహంకారములను మాని

184 కేషవభ వఖంధకావ్వము సర్వభూత హితార్ధమ్ము గర్వమడచి తను ధనంబులు వెచ్చించు త్యాగశీలి మోక్ష సామ్రాజ్య మేలు ముముక్షువతడె 24 తే.గీ. భూతకాల విశేషానుభూతి, భవ్య భావి మార్గ విధాన శుభప్రబోధ, వర్తమాన న్వధర్మ ప్రవర్తనముల కార్యదక్షత కనిశ ప్రకాశమగుత లర్‌ ఆవె. తను మనోగతంబె తాదృశ్యజగతిని, వృద్ధిజెంద ప్రకృతి సిద్దగుణము, ఇచ్చునట్టి దాని పుచ్చుకోవలయును మతిపథానుగుణ్యగతి ఫలంబు 26 దేశసేవ తే.గ. మాతృదేవీ సమానంబు మాతృభూమి దేశ సంరక్షణంబున దీక్షబూని తను మనోధన బలముల ధారవాోయు త్యాగపురుషుల జన్మంబు ధన్యమగుత 27 అ.వె. భరతఖండ గరిమ పరమ పవిత్రంబు దాని యశము నిలుపు తనయులనగ చేయ గలిగినంత చిత్తశుద్ధిని దేశ "సేవ జేయు వాడు చిరయశుండు 28 ఈ. కాలము నేర్చు పారముల కాదనగూడదు, పూర్వ దోషముల్‌ దేలును, భావి యోజనల దృష్టికి దెచ్చును, వర్తమాన కా ర్యాలను ప్రోత్సహించు, బృహదాశయ నిర్వహణోద్యమంబు, ధీ శాలుర శక్తి యుక్తులు ప్రశస్తత గూర్చు, శుభోదయంబగున్‌ 29 తేగీ. ఆంతరంగిక ద్వేషంబు లలుముకొనగ బాహ్యశత్రువు కవకాశ భాగ్యమబ్బ బానిసత్వము చవిజూడవలసె గాదె! కాలగతిగాంచి కనువిష్టు గలుగవలయు 30

చతురనింము 185 కకక చం. కులమతవర్గ భేదముల కూడలిగా చెలువందు భారతీ యుల హృదయాంతరోజ్వల సహోదర భావము పల్లవింప, వా రలుక వహించిరేని ప్రళయంబు సృజింపరె! బాహ్య భేదముల్‌ దలపక దేశదీప్తిని స్వధర్మము జాటరె! దత్తచిత్తులై ॥॥ తే.గ. జాతి సర్వ సమైక్యత జాటిరేని దేశశక్తి సమగ్రతా దీప్తి వెలుగు ఆంతరంగిక భేదంబు లణచివేయు ధర్మకార్యంబు ప్రథమ కర్తవ్యమగుత ౩2 ఆ.వె. స్వీయ తనువుగాల్చి 'సేవాప్రవృత్తిని దివ్య కాంతి నాసగు దీపకళిక కష్టమనక దేశ కళ్యాణకారులు జీవితాంకితంబు చేయలేదె! 33 తే.గ. భారతావని ప్రాచీన భాగ్యగరిమ శాశ్వతంబుగ నిల్బ ప్రనన్నమతిని దేశ సేవాపరాయణ ధ్యేయరతుల త్యాగకృత్యంబులెన్న స్వధర్మమయ్య తశ తే.గీ. కాలగమనంబు నిత్యమే కలతగనక సాగుచుండును, జీవిత చరమదశను తిరిగి చూడంగ మార్పుల తెరలు దొలగి వింతలు విచిత్రముగ దోచు స్వాంతమందు 85 రంగనాథుని నిర్యాణము తగ. వయను పైబడి దేహంబు పట్టుదప్పి దినదినమునకు రోగంబు దృఢపడంగ రంగనాధుండు నిర్వేదసంగుడగుచు చివరిఘడియకు సంతృప్తి శివుని దలచె 36 కం. పరివార జనులు కెడ్డియు సరివారలు బంధుమిత్ర సభికుల కనగా వర రంగనాధుడిట్టుల పరమోత్తమ నిగమరాసి పంచెను ప్రీతిన్‌ శ?

ర పటన ధ్రబంధకావ్యము ఆ.వె. పుట్టిన ప్రతిప్రాణి గిట్టట తథ్యంబు ప్రకృతి ధర్మమునకు వగవరాదు; తరలిపోయిన మన తాతముత్తాతల తెఅవెబుంగ సుగతి తేటమగును 38 తే.గ. శక్తి క్షీథించినందున చరమయాత్ర సంగతిని వ్యక్తపరచెను సైగజేసి చివరి శ్వాసను వీడగ చిన్మయాత్స్ము డెల్ల వారొక్క పెట్టున గొల్లుమనిరి 39 అ.వె. నాకమేగె రంగనాథుని జీవంబు కాటియందు తనువుకాలిపోయె; శోకతస్తులైరి లోకులెల్లరొకట "రెడ్డికి జగమంత రిక్తమయ్యె 40 ద్వితీయ కిరణము : శేషారెడ్డి మానసాందోళనను సిద్దుడు పరామర్శించుట శ్రా శ్రీకారుణ్య విలోల మానసమవిచ్చిన్నంబుగా నిత్యమీ లోకాచార దురాగతాభిముఖ కల్లోల ప్రఘాతంబులన్‌ సాకారప్రద దానవాచరణ దౌర్జన్యంబు దున్మాడగా నేకాంతంబున శేషిరెడ్డీ పథకంబేర్పాటు గావించుచున్‌ 41 కం. ఒకనాడు రెడ్డి మనమున వికలంబున మెదలుచుండ వేల తలంపుల్‌ తికమక పడునపుడాక స్మికముగ వేంచేసె పరమ సిద్భుండొకడున్‌ (2 సీ జడధారి రూపంబు నిడుపాటి దేహంబు నాజానుబాహువు లలరుచుండ; కర్ణకుండలములు కంఠరుద్రాక్షలు కటిచర్మ వస్త్రంబు కదలుచుండ; బూతిరేఖల మధ్య భ్రుకుటి మూలంబున మించు కుంకుమబొట్టు మెరయుచుండ పంచాక్షరీ మంత్ర పఠనంబునన్‌ జిహ్వ కరమున జపమాల కదలుచుండ;

చతుర మంబము 187 తే.గ. దేహమంత విభూతి యేదేశ గతుడొ! శమదమంబుల సంపన్న శక్తిశాలి యే నిమిత్తము దర్శన మిచ్చినాడా? పూర్వ ఫలమేమొ యిీరెడ్డి పుణ్యమేమొ? 43 తే.గ. ఆ మహాముఖ మండల మద్వితీయ దివ్య తేజోవిలాస సందీప్రమయ్యె, కోటి సూర్య ప్రకాశమేపాటి దతడు సన్యసించిన సాధువొ? శంకరుండా? శశీ అ.వె. సిద్దు దర్శనమున చిత్తముప్పాంగగా భయము భక్తిశ్రద్ధ పల్డవింప, వందనంబిడి పదపద్మములకు రెడ్డి సాదరమున బలికె స్వాగతంబు జర్‌ ఆ.వె. ఉన్నతాసనమున నుపవిష్టుడై సిద్ధు డప్పుడడిగె రెడ్డి నాప్పిదముగ, నాత్మ నిండియున్న యంతరార్థ్ధంబుల దెలిసినట్ట్లు, వాని దీర్చునట్లు 46 అ.వె. వత్స! తెలుపుమయ్య, వాడె నేలముఖము? గ్రహము పట్టిన నెలరాజు పగిది; విసిగిన హృదయాన 'ెనుబాధలధికమై పొంగి కనులనిండ పొరలజొచ్చె త7 ఆ.వె. ఏమిజేసీనాడ వేమి సంభవమాయె? నీ విచారమేమి? నేరమేమి? బాధల దెలుపంగ భారంబు దొలగును నిజము దెలుప మేలు నీకు కలుగు శీర శేషారెడ్డి గారి మానసావేదన ఉ. అ మహనీయు వాక్కువినినంతనె భిన్నమనంబు భిన్నమై ధీమతి రెడ్డి పల్కె సుమతిన్‌ వినయంబుగ నిట్లు దేవ! నా క్షేమము గోరి నన్నడుగ చిత్తము దాచ తరంటె నాకు? భూ ధామ విషాదమే హృదయ ధామము నిండి తపింపజేసెడిన్‌ విప్ర

188 శేషవ్రభ ప్రబంధకొవ్యము పి శప దంభనూా ఆ.వె స్వామి! యేమనందు! సమబాధితులు దప్ప పరుల బాధ నెరుగ తరము గాదు, వినగ మీ మనంబు వికలమై పోవదే! విన్నవింతు నా నివేదనంబు 50 ఉ. ఎక్కడ జూచినన్‌ మనుజు డీర్వల ్రుగ్గుచు స్వార్ధచింతతో నిక్కుచు నీచ కార్యముల నేరము నెంచక క్రూర హింసలన్‌ మక్కువజేయు లోకమున మానవజాతి కదేమి కాలమో? నిక్కమెరుంగలేరు, మహనీయుల మార్గము మాసిపోయెనే? కే తే.గీ. బండెబారెను మనుజుల గుండెలెల్డ్ల నిండు మానసమున డ్రేమలెండిపోయె; పాప పాదపమగణిత ఫలములీన మానవత్వంబు సర్వంబు మట్టిగలిసె 652 సీ మాటల నమ్మించి మనసుల బంధించి నిలువున గూల్చెడు నీచమతులు; బాహ్య సౌందర్యాల పసిడి కలలలోన నాత్మ ప్రకాశంబు నణచువారు; అడంబరంబుల హాస హర్షంబుల తమ గొప్ప జాటు వితండమతులు; వికట పాండిత్యాన వెళ్టీ వాగ్వాదాల గర్వరేఖల వెల్గు గడుసువారు; ఆ.వె. కుటిల మతులు నిక్కి కులుకుచు దిరుగంగ నింద మోయవలసె నీతిపరులు; భక్తి బూటకంబు పై వేషముతె గాని వారి ధర్మమెన్నువారు గలం? 5 సీ. పసిపాప తలనైన కసిదీరగా ద్రుంచి పగదీర్చగా నెంచు పాపమతులు; పరభామ లెదురైన కణకు కామంబున మానభంగము జేయు మలినమతులు; పరుల సొమ్మును గాంచ బరువుల దీయుచు కొల్లగొట్టదలచు కుటిలమతులు,

చతుర్ద బింబము 189 దైవకార్యంబున ధనము గోప్యంబుగా తస్కరించెడు మహాతమసమతులు, తేగీ, ఎన్ని యున్నను చాలకింకెన్నా గోరి యాశకంతము లేక తామలమటించి కుళ్లుచున్నారు మనమున త్రుళ్లిపడుచు గమ్యమెరుగని జీవిత రమ్యమేమొ? ర్‌త సీ కులము పేరెన్నగ కూరిమి నశియించి మత్సరంబు పెరిగి మమతమాసె, మతము సేరెన్నగ మానవాభ్యుదయంబు విడ్వేషముల నిండి వీగిపోయె, ఆచార మెన్నంగ శోచనీయంబుగా పావన కార్యాలు పతనమాయె; సంప్రదాయంబెన్న సచ్చరిత్రంబులు పాషాణ హృదయాల వ్రయ్యలాయె; తేగీ సాటి మానవ వికట విషాదగాధ లనుదినంబున వర్థిల్లె నంతు లేక సర్వమంగళ శాంతి స్మశానమేగె పాపఫలమింక నెప్పుడు పండనగునా? క లీ సి, అధికార దర్పంబు లన్నిరంగంబుల ధన తరతమ భేదాల తలల నెత్తె, బల గర్వంబు ధర్మదేవతనైన త విద్యాధ్ధి రిమి కొట్టగ దాని తార వెలిగె; శీధికుల శక్తి వినయంబు గోల్పోవ మంది వెంత తర్కంబుల విలువ పెరగ, 0 మార్చలముల మగటిమి జూపంగ శే నిర్జోషదమనంబు నెగ్గనాయె; "గీ. చేయరాని ది దేమియున / నీలము. చేయలేని ఒక లది? చెడుగులింకేమి గలవు? (41 రోగంబ్బనక్షృ మ ఇని ౦దు చిక్కబోదు వధమెట్టు దొర్పుక్సు? గగ

190 శేషవఖ వ్రబఖంధకొవ్యము సీ కులసతి మానంబు కోమల హృదయంబు చౌకగా లభ్యమీ సంతలోన; ధర్మ నిర్ణేతల దాక్షిణ్య భాండంబు చౌకగా లభ్యమీ సంతలోన; న్యాయాధినేతల వ్యాయామ మేధస్సు చౌకగా లఅభ్యమీ సంతలోన; స్వామి దర్శనములు సన్మాన పదవులు చౌకగా లఅభ్యమీ సంతలోన తే.గీ. విశ్వసంఘ మేర్చరచిన పెద్ద సంత; చిక్కబోవని మలినంబు చెప్పలేము; సర్వ సంస్కార నభ్యతల్‌ సమసిపోయి, మురికి కాల్వల ప్రవహించె దరులదన్ని క్‌7 స్‌, పవలు రేయనకుండ పనులజేసి తపించి కడుపు నిండక నుమ్మి గుడుచువారు; మాన రక్త్షణ కవమానమును ధరించి బాల్య వైధరాగ్యమున్‌ బడయువారు; తలనీడ కెచ్చట తగుగూడు నోచక వృక్షాల శరణంబు వేడువారు; పాపపుణ్యంబు లేపక్షి పేర్షనుచు న జ్ఞాన తిమిరమున నడచువారు; తే.గ.. నీతి నిర్మాణ సూత్రాల గోతులందు, చిక్కుకొని యున్న వారెట్లు నిక్కగలరొ? కాలమేరీతి కడతేర్చగలదొ? కాని చెప్పజాలమీ బీభత్స చిత్రములను 58 స అండదప్పిన యింట నందాల జవ్వని కంటబడిన జాలు వెంటబడం! బండారు మూటతో బలహీను డొంటిగా నెదురైన జాలు పోనీయగలరె! దైవ సాన్నిధ్యాన ధనరాసులున్నట్లు వీను సోకిన జాలు విడువగలరె!

చతుర్ధ వింటము లా! దేశసంపద లబ్ధికాశావకాశంబు చేజిక్క జాలు వేంచేయలేరె! తే.గీ. దుడుకు చేతల గడుసరి మడుగులందు మనుజ మానస కుసువముంబు మలినమయ్యె; నంటురోగమ్ముగా (బాకె నన్నిదిశల నెన్నడీ కంప్పు దొలగునో యెరుగ నగునె! 59 స్స్‌, భాషా విభేదాలు భారతీయుల మధ్య వైషమ్య వారాసి ఘోషలాయె; ప్రాంతీయ తత్త్వంబు పగలను చెలరేపి నిత్య హత్యాకాండ నెరపవనాయె; మత మత్సరంబులు మారణహోమాల బడబాన లాకృతి ప్రజ్వరిల్లె; జాతి గౌరవమును పొతిపెట్టగ జూచు రాజకీయంబులు రాణకెక్కె; ఆ.వె. కులము మతము వర్గ కోలాహలంబుల నెప్పుడెట్టి ముష్పు తిప్పలగునొ? ప్రాణ విత్త మానభంగ భయంబుల శాంత జీవితాశ భాంతి యయ్యె 60 స్‌. స్వామి సామ్మంతయు స్వాహా యొనర్చిడు కార్యదక్షులె ధర్మకర్తలైరి; నీతికి దూరాన నిలచియుండెడి చోర జారులే పరమ పూజారులైరి; భజన నెపంబుతో భామాకలాపాల పరిఢవిల్లెడు మేటి భక్తులైరి ముక్తిమందిరముల పోకిరి ముండల పొందువారలు పుణ్యపురుషులైరి తే.గ. దేవుడున్నాడొ లేడా? మతిజెడి పారి పోయెనేమొ! విభ్రాంతి వాపోయెనేమొ! చూచి చూడక నీ ఘోర నీచ కృత్య ములను తనకేలయని దలపోసెనేమొ! 61

192. శేషవ్రభ వ్రబంధకావ్యము సీ, న్యాయంబు భీతిల్లి నడిసంద్రమున దాగ దీన జనాళికి దిక్కుగలదె! ధర్మంబు దానవ దాస్యంబు సలుపగా కష్టజీవుల పాట్లు గాంచనగునె! సత్యంబు స్వార్థుల సాహచర్యము జేయ నీతికోవిడులకు నిలుకు గలదె! శాంతంబు హృదయాన కాంతిహీనంబైన భక్తి పధంబున ముక్తిగలదె! ఆ.వె. ద్వేష తైలమిడగ రోషానలంబున గ్రేమ కుసుమరాసి విరియనగునె! దమనకాండరేప దావానలంబుగ మానవత్వ మహిమ మనగగలదె! 62 మ... గుడికిన్‌ వత్తురు గ్రామ దేవతలు భక్తుల్‌ బెట్ట దండాలక్రై, మడి బాటింతు రనాధ భామలను సన్నానించు సంకల్పులై; బడికిన్‌ బోదురు పంచులమ్మలను సంభావింపగా పెద్దలై; సుడిగుండంబుల సృష్టిజేయరె! మహా శోకాబ్ళిలో ముంచగన్‌ 69 వౌ భక్తుల్‌ భంగిని ద్రాగి “సేయు భజనల్‌ భాసింప, బీడీ పాగన్‌ ముక్తిన్‌ బీల్చుచు శ్రోతలొత్తురటకున్‌, పూజార్లు సారాయినిన్‌ యుక్తిన్‌ ద్రాగుచు పూజలన్‌ సలుప నోహో! ధర్మకర్తల్‌ మహా రక్తిన్‌ జెందుచు బ్రాంది ద్రాగ, సకలారాధ్యుల్‌ గదా వీరలే। క్‌ చం. కలియుగమాయయో! కరుడుగట్టిన గుండెల మత్సరంబులో। బలిగొన నాయె ధర్మములు, పండిత లోకము దద్దరిల్లె, భూ తలమున తామసంబు మమతా రహితంబుగ రాజ్యమేలగా నలిగిన మానవాళికి వినాశమె గోచరమయ్యె నెల్లెడన్‌ 65 ఉు. రావణుడో మరే యితర రక్కసు డొక్క యుగయు నందు ము న్నావిడీ జేయగా జగతి కంత ప్రమాదము లేక యుండినన్‌ దైవము జన్మమెత్తి దురితంబుల బాపెడు, నీ యుగంబునన్‌ కావగ నేల రాడసుర గర్టనలెల్ల జగంబు నిండగన్‌ 66 ఆ.వె... కొక్కు బలిసినట్లు కుక్క మొజిగినట్టు అదుపులేని పెద్దలదనెజంగి

చతుర ఖింబఖము కే93 పనుల జేయువాని కనికరించుట మాని గాడిదలన జెల్లె ఘనత బెరుగ 67 ఉచ. మాలలు దూరముండియును మానవ సేవల జేయవచ్చు గో పాలన జేయవచ్చు, ఫలపత్రము లీయగవచ్చు, బ్రీతి పో గాలము నాడు కాటికడ కాయము గాల్బగవచ్చు, తోటకున్‌ మాలిగ నుండవచ్చు, మఖి మందిరమేగ నిషేధ మెట్ట్లగున్‌ 68 స్ప పాలము దున్నుటయందు జలము నింపుటయందు నంటరానితనము లడ్డురావు; పండ్డు దెచ్చుటయందు పంటనూర్చులయందు నంటరానితనము లడ్డురావు; పాలు బితుకుటయందు పాత్ర దోముటయందు నంటరానితనము లడ్డురావు పల్లకి మోయంగ పొన్ను మంచములెత్త నంటరానితనము లడ్డురావు తే.గీ. కలసి మెలగంగ వారికీ కులము లడ్డు; పెద్దవారన్ను సంకోచ వృత్తులివియె; కాలచ(క్రంబు మార కంగారు పడరె! శాశ్వతంబుగ దుర్నీతి సాగగలదె! 69 ఉం మాలలు మాదిగల్‌ గలసి మైత్రి వహించి చరించబోరు, క ల్లోల జగత్ర్రభావ మవలోకనమేది? మతాంతరంబులన్‌ బేలతనాన మానస విభేదములన్‌ బడి నిమ్నజాతులై మూలమెరుంగలేక కులమున్‌ మతమున్‌ బిగబట్టి చత్తురే! 70 ఆ.వె. అంటరానివారి కైకమత్యము లేక వారి కులములందె పోరు పెరిగి; ఈ విచిత్రమమొ? భావి గమ్యంబేమొ? సంస్కరింప దీని శక్యమగునె. 71 స్ప మనుధర్మమూలంబు మహిళా శిరోమణుల్‌ తనువు నమ్ముకొనెడి తారలైరి; వేషంబు తన దేహభూషణంబుగ నెంచ మగువ మానసశోభ మగిడిపోయె;

క94 శేషవఖభ వబంధకావ్యము సహజ సౌందర్య మసహజంబుగా వింత చేష్టల రూపంబు చిన్నబోయె, హక్కుల బోనుల జక్కిన వనితల కర్తవ్య మవినీతి గలిసిపోయె, ఆ.వె. అర్ధ నగ్న వేష మందంబుగా నెంచ స్రీ మహామహత్తు శిథిలమాయె; భారతీయ భవ్య భామా మనంబులు గరళబీజ పోషకంబు లాయె 72 ఆ.వె. కన్నకాడుకుకైన కడుపార తన పాలు గుడుపలేని స్ధితిని గడుపవల'సె; మేని మెరుగు గోరిమిడిసిపాటుల దూకి మానసంబు నణచు మగువలైరి 73 స్ప చపలచిత్తంబున క్షణభంగురంబైన దేహ సౌందర్యాన తృప్తిపడుచు; రుచిగోరు జిహ్వకు శుచి నిమిత్తంచేమి అడ్డమైన బెళుకు నాశపడుచు; "స్వేచ్చగా విహరింప వేడుక గల జాణ శీలంబు గాపాడ సిగ్గుపడుచు, పురుషుని తన కీలుబొమ్మగా నాడించి కాంతా లలామగా గర్వపడుచు, తే.గీ నీతి నియమంబులను పాతి గోతిలోన సంఘ మర్యాదలకు పూర్తి స్వస్తి జెప్పి తెగిన గాలిపటంబుగా తిరుగుచున్న మగువ గమ్యానికాదర్శ మార్గమేది” 74 తేగీ కాని యీనాటికేనాటి కర్మఫలమొ భారతావని కాధార భవ్యవనిత మానహీనంబె స్వీయ సన్మానమనగ సంస్కరింపగ వీరిని సాధ్యమగునె! 75 తే.గ అగ్నిసాక్షిగ పెండ్లాడి యాత్మికముగ తనుమనంబుల నర్చించు ధర్మపత్ని

చతుర్ధ బింబము క్షేఫిక్‌ పతిని దైవంబుగా నెన్ను సతికి తగని బాధ గలిగించు మగడు ద్విపాద పశువె 76 ఆ.వె. ఇహపర సుఖమిచ్చు యిల్గాలి టపేమను కాలదన్ని దాని గదిమివేసి వృశ్చికంబువంటి వెలయాలి పొందును కోరి చేటు మూడి కూలిపోడె! 77 ఆవె వ్యసనబాధలెన్నా వ్యాకోచమందగ మతిచలించి సౌమ్య సతిశిరంబు తన్నుచు తన కోపతాపంబు వెలళిగింప ఘనత నెంచనాయె కఖజుకు మగడు 78 తేగ్‌ రామరాజ్యంబు వెలసిన సీమలోన కామదొసులు వెలసి రకారణముగ నేక పత్నీవ్రతోత్సాహ మెటుల జనెనా పుచ్చుబట్టిన పండాయె పురుషబుద్ది 78 తే.గీ. నిగమ మార్గ సనాతన సుగతి గరిమ పూత దాంపత్య బంధంబు రోతగలిగె; పొత్తు పొసగమి మోహంపు మత్తుమునుగ మమత మరుగాయె, మనసులు మగిడిపోయె 80 లేగ ప్రజలు పీనుగుల కొజకు ప్రాకులాడ పాలకుల కేనుగులు కూడ చాలలేదు; చట్టములకు వారెన్ను సంస్కారములకు పొత్తు కుదరక పెడదారి మొత్తుకొనరె 81 కం. చెప్పిన మాటల మార్చుచు మెప్పుల బడయంగదలచు మేధావుల పెం దప్పుల తడికెల కుప్పలు నొప్పులుగా మారిపోవ నోర్యవశంబే! 82 చం. పదవుల నెగ్గు యత్నముల పంతములన్‌ సలుపంగ, దేశమే కదనపు రక్రభూమివలె కాలుని వీరవిహారమందె, భూ సదన కవాట మీ భరతశాంతికి బంధనమాయె, మానవా భ్యుదయము సాధ్యమౌనె! మహదున్నత సంస్కృతి గంగపాలుగాన్‌ 83

క్షే96 శేవషవభ (వ్రఖంధకావ్వము తే.గీ. ఉన్నతోన్నత పదవుల నోలలాడి నీతిమాలిన లంచాల చేతలేల? పేదవారికి కడగండ్ల సోదెలాయె, సమ సమాజంబు సాధింప సాధ్యమగునె! 84 స్‌ రాచరికంబున రాణించగా నెంచి నీచ కార్యంబుల నెగ్గువారు; ఉపదేశ సందేశముపకార పధకాల వాగ్దాన మొనరించి వరలువారు; గోముఖ వ్యాఘ్రమై గుప్తధనంబుల నంగనాచిగ దిగయింగువారు; కులసతి మానంబు కుదువబెట్టియు నైన పదవి నిలుప పట్టుబట్టువారు; తే.గీ. మానహీన విలాసిత మనుజుకన్న కుటిల వేశ్యల వైనంబె కొంత నయము; కుట్ర రాజకీయంబుల చట్రమందు దేశ సౌభాగ్యమేరీతి దీప్తిగనును కిక స్‌, విశ్వాసఘాతుక విదళనమును బూన సహనంబు వలదంచు శాంతపరచు; ధర్మవిరోధుల తలద్రుంచబూననా (్రేమార్ధ హృదయంబు విరియబూయు, మోసంబు దెగటార్చ రోసంబు జూపనా కరుణా స్రవంతులు గలత పరచు; దుండగులను గూల్చ దండంబు బట్టనా ఆది ధర్మ మహింస లడ్డునిలచు; తే.గీ. ధర్మ కర్తవ్యముల మధ్య తల్లడిల్లి యేమి చేయగ తోచక, హితవు గనక, (మ్రగ్గుచున్నది నిరతంబు మానసంబు; మార్గమెరిగించి రక్షింపు మాన్యచరిత 86 ఆ.వె. ఆశలంతరించె నన్నిరంగంబుల యేమిచేయవలెనా యెరుగనయ్య,

చతుర్ధ వంబము కైం7 మానవత్వమహిమ మకుటాయమానమై సుగతి గల్గుటెటుల జగతికెల్ల 87 ఉ. మానవజన్మ శ్రేష్టును మాటకు నమ్మకమేమి? యెల్లెడన్‌ దానవచర్య లే నిగిడి ధర్మవినాశన లక్ష్యమంది, దా క్త వానలమై చెలంగె, భగవంతుని మౌనమెరుంగలేను, యీ దీనజనాళికెల్ల సుగతిన్‌ గను మార్గము జూపవేడుదున్‌ 88 సిద్ధుడు శేషారెడ్డిని' ఊరడించుట కం. నానావిధ విషయంబుల దీనోద్దరణంబు సేయ తీరని కోర్కెన్‌ మానస ముష్పాంగ దెలుప జ్ఞానాంబుధి సిద్ధుడిట్లు నయమున బలికెన్‌ 89 సీ చెడుగుల దునుమాడ పిడుగు రూపంబుగా దుడుకు జూప నెడద జడియనేల? కడలిలో నిడుముల బడయు వారికి తోడు పడవవై నడువంగ జడియనేల? అడియానపాలైన బడుగుల యెడదల బెడదల నడగింప జడియనేల? "పెడదారి నడిచెడి జడదారి నడతల నడిబజారున కీడ్వ జడియనేల? అ.వె. కర్మవీర దీక్ష కార్యాభిముఖమైన కానిదేది గలదు కళియుగాన? మనసుగల్లె నేని మార్గముండకబోదు బొంకులాడబోకు, జంకబోకు 80 చం. పరమ దయామయుండు, నయవాబ్నీధి భక్తుల మానసంబులన్‌ నిరతము వెల్లువాడు, కమనీయ శుభంబుల గూర్చువాడు, దు స్తరముల ద్ర్రోయువాడును, ప్రశస్త మహామహిమాన్వితుండు, స త్వరముగ బ్రోచువాడు, భవతాప నివారకుడా మహేశుడె 01 ఆ.వె. శివునిపైని భక్తిచితమందుంచుచు నా పలుకు పధమున నమ్మినడువ

198 కేవషవ్రభ వ్రబంధకావ్యము శుభము లఅందవచ్చు నుభయ లోకంబుల ధర్మమనుసరింప దరలుమయ్య 92 ఆ.వె. జ్ఞానభక్తి కర్మనామ యోగంబుల మ్తూలగమ్య మొకటె మోక్షఫలము త్రిపధ శోధనమున తేటతెల్లమగును కర్మపధము మిన్న మర్మమెన్న 03 తే.గీ. జ్ఞానభక్తి మార్గంబుల నడచునట్టి కర్మ పథగామి ఈ కలికాలమందు, నుభయ శక్తిసంయోజిత శుభవిభూతి నాకతుల్యంబు జేయు భూలోకమెల్ల 84 మ. మన ధర్మంబొకటే సుమా! సుగుణధామా! జ్ఞానయోగంబునన్‌ మనసా కోరి తరింప నెంచితి, మహాక్ష్మా కర్మ యోగంబునన్‌ ఘనత న్గాంచు మమోఘమౌ సకల లోకంబుల్‌ తరింపంగ, నీ కనుమానంబిక నేల? సాగు మనిశం బాకర్మ మార్గంబునన్‌ 85 కం. అభినవ జీవిత పధమున నుభయ శ్రిపదవులందు నుత్సాహమునన్‌ శుభకార్యంబుల సిద్దికి నభయాశ్రయ ధైర్యమొకటే యవనీస్థలినిన్‌ క్ర కే.గ. కాంతిపధమున పయనించు కర్మవీరు డన్నివేళల శుభయోగమందు చుండు; భయపిశాచ కరంబున పట్టువడిన పిరికి వానికి శకునంబు దొరుకబోదు రా చం. చెడుగుల నొక్కదాని సరిజేయ దలంచిన, వేనవేలుగా పిడుగుల వంటి ఘోరములు పెంపువహింపవె! శాననంబులన్‌ బడుగుల జీవనంబు పరిపక్వము జేయు మహావిధానముల్‌ నెడదను బ్రేమ, సేవజనియింపగ జేయ ప్రశాంతి గల్గెడిన్‌ 98 ఆ.వె. గతమును దలపోసి వెతల జెందు నరుడు స్వప్పమందు గూడ శాంతి గనడు, కొజిత లెరుగకుండ కోర్కెలు ఫలియింప నరుడు దైవశక్తి సరకుగొనునె! రం

చతుర్ద వింబము 199 ఆ.వె తప్పులెన్నబూన మెప్పులందగబోరు నిప్పువంటి మనసు నీళ్లపాలు, గట్టి పనుల జేయనెట్టగా కష్టంబు లిష్ట సిద్ధి గలుగు నితరమేల? 100 ఉ.... పుట్టుక కల్లు కారణము పూర్వఫలానుభవార్థమౌను, చే పట్టిన కార్యమీభువిని భావికి బాటలు వేయగా వలెన్‌, గిట్టిన తోడనే మరల కిమ్మనకుండ గత క్రమంబుగన్‌ పుట్టుట సంభవించును, విముక్తి కుపాయము లోకసేవయే 101 తేగీ. ఎన్నియోనుల దిరుగంగ నిప్పుడిట్లు జన్మజన్మాంతరమ్ముల సత్త్వఫలము మానవుండుగ జన్మించి మనగనాయె; జన్మరహితంబు సత్కర్మసాక్షియగును 102 చం. కలియుగ ధర్మమెన్నదగు కర్మ నిబద్ధ మహాశయంబులన్‌ ఫలితము నెంచబోక, సరివారల కాదనబోక, సర్వులన్‌ విలసిత రాగబంధమున పృథ్వి సమస్త చరాచరంబులన్‌ బలగముగా దలంచు శివభక్త వతంసుడె నిత్యశక్తుడౌ 103 తే.గీ. కర్మమార్గంబునందు శాఖాద్వయంబు కలుగు నాక్కటి దుష్కర్మ కలుష ఫణితి, తదితరమ్మగు సత్కర్మ ధన్యరీతి సకల జీవుల కాశ్రయ సాధనంబు 104 చం. దురిత జగంబుతో విసిగి దూరవనంబుల కేగ జెల్లునే? పిరికితనంబు జూపునెడ పృథ్విని శోకవిభీతి భావముల్‌ " నిరతము వెంబడించుచు పునీత మనంబును గూల్చివేయవే! నరవరు డన్నివేళల సనాధుడు గాడె! స్వశక్తి పూనినన్‌ 105 ఆవె. శక్తివంతుడనని సాధింపనెంచిన శ్రేయముండబోదు, చేటుగలుగు; పేమబంధనమ్ము విశ్వవిజేతయౌ శక్తియుక్తు లపరసాధనములు 106

200 శేవవభ వ్రబంధకావ్యము ఊఉ. శాసనమేమి చేయును, విశాల మనంబున దుష్టచింతనల్‌ మోసులు వేయ, బంధన మమోఘమె యైనను నిల్వబోదు, వి శ్వాసము గ్రేమపాశమున శాశ్వత బంధనమౌను, దైవ వి న్యాస నిగూఢ మర్మమిది, నమ్మి చరింప జయంబు గల్గెడిన్‌ 107 శా త్యాగంబే సకలార్థ సాధనమగున్‌ ధర్మం బహింసాత్మయే, భోగంబే నరకంబు, భక్త చరితల్‌ పూజ్యంబు, లీశానుపై రాగం బక్షయ శక్తి, శాంతియుత సౌభ్రాతృత్వమే స్వర్గమౌ, యోగాభ్యాసమె దివ్యఫక్కి, శివసాయుజ్యంబె శ్రేయంబగున్‌ 106 ఊఉ. కర్మకు బద్భుడౌచు కలకాల మనంత విశుద్ధశేముషిన్‌ ధర్మము వీడబోక, వసుధన్‌ జగదేక హితాభిలాషతో మర్మమెరింగి విశ్వజన మానసమందున మానవాకృతిన్‌ నిర్మల బుద్ధి గన్గానుట నేర్చినవారల జన్మ ధన్యమౌ 109 ఉ. తాపస చిత్తమెల్లపుడు తన్మయ భక్తిని దైవచింతనల్‌ పాప విముక్తికై సలుపు, పావన ముక్తి తపః(ప్రవృద్దిచే తాపము బాపి ప్రాణులకు ధన్యత గూర్చగ కర్మయోగియే దీపము వెల్లజేయు జగతీతల మంతట శ్రేష్ట జన్ముడై న చం. బడుగుల రక్షణార్ధమయి పట్టున లోకహితయబు గోరి తా జెడుగుల ద్రుంచగా దలచు చేష్టల పాపము లంటబోవు, పే ర్వడ జెడుబాపి సర్వజనరంజక మౌనట మున్ను దేవతల్‌ పిడుగుల వంటి రక్కసుల పెళ్లున గూల్చరె! ధర్మమొప్పగన్‌ 11 శ మ. _ అరయన్‌ శక్తి ప్రధాన సాధనము, దేహార్భాట మూలంబున య్యరి షడ్వర్గము ద్రుంచగా వలయు, సత్యాహింస శాంతంబులన్‌ విరియన్లేయగ సర్వ మానసములన్‌ (ప్రేమ ప్రసూనంబులన్‌ చరితార్ధప్రద కాంతిరేఖ వెలుగున్‌ సర్వేశ్వర ప్రీతిగన్‌ 112 న. ప్రాణము నిల్పగా వలయు పట్టెడు భోజన, మాత్మశుద్ధికిన్‌ జ్ఞానము బాందగావలయి, జన్మ తరింపగ భక్తి కావలెన్‌ దీన జనాళికీ త్రివిధ దివ్య ఫలంబులు లభ్యమైనచో మానవ జన్మ సార్థకము మౌన తపంబుల కన్న మిన్నయౌ 113 ఊ స్నానము జేయ గావలయు స్వాంతము సత్వసరోవరంబునన్‌

చతుర్గ వఇంబము 201 పానము జేయ గావలయు పావన భక్తి రసంబు ట్రీతిగన్‌ దానము జేయ గావలయు తాలిమి స్వార్డిత విత్రమంతయున్‌ సేనల గూర్చగా వలయు శీల గుణంబుల నీశ్వరాజ్ఞగన్‌ 114 కం. మంచితనము వలన వంచింపబడినను చెడుగు దలపరాదు నెడదనెపుడు, చేటుకాలమగును చెడుగు దలంచిన తప్పదోయి తుదకు ధర్మజయము 115 ఆ.వె. పలువరింపనేల పలు సలు విధముల లోకరీతి గనని సాకులందు, జీవితాశయంబు సిద్దించు మార్గంబు దెలయగోర శుభము గలుగునయ్య 116 కం. ఎందెందు రెడ్డి హృదయము కుందెనా నది యిపుడు పొంగి కోరిన భంగిన్‌ సందేహ సమాధానము లందందున గాంచె నిటుల నభినవ ఫణితిన్‌ 117 తృతీయ కిరణము : సందేహ సమాధానములు : సంసారమహిమ చ్‌. "పేరును బొందవచ్చు, రణవీర విహారము జేయవచ్చు, న త్కారము లందవచ్చు, వసుధాతల మేలగవచ్చు, భూరి భూ భారము మోయవచ్చు, భగవంతుని చెంతకు జేర్చవచ్చు, నం సార మహాసముద్రము ప్రశాంతిగ నీదతరంచె యేరికిన్‌? 1168 ఊఉ. తారణ మార్గమున్‌ గనగ దంపతులైరి, స్వధర్మ మెన్ని సం సారము సారవంతముగ సమ్మతిజేయ హృదంతరంబునన్‌ తీరని లోటు లేదు, సుమతి న్ననురాగము బెంచ నొండారుల్‌ చారు సుధాంబుధిన్‌ నడుపజాలం౦! జీవితనౌక నెల్లెడన్‌ 119 ఉట సారభరంబుగా సకలశాంతి సుఖంబుల నందుచుండ ని స్పారత గాంచబోరు, నిజశక్తి సమర్థత కష్ట నష్ట కా సార నిమజ్ఞనంబున విషాదముఠలెంచక సాగుచున్న సం సారము సార్ధకంబు, భవసాగర పోతము, మోక్షసౌధమౌ 120

కం అకళంక కర్మనిరతులు వికసిత విజ్ఞాన ఖనులు, విద్యా నిధులున్‌ ఒకరేమి! సర్వసృష్టికి సకలాధారంబు సత్త్వసంసారులెగా 121 కం. సృష్టి చరాచర వృత్తికి పుష్టిని గలిగించి తృప్తిపూరకముగ తా కష్టంబుల లెక్కింపక తే.గీ. పొత్తు కుదరని గృహమున పోరు నెగడ దంపతుల యందు ధైర్యంబు తగ్గిపోవు, మతి చలించును, ధర్మంబు మరువనగును, నరక జలధిని సంసార నౌక నడచు 123 తే.గీ. ధర్మ దాంపత్య సౌజన్య తత్త్వమరయ స్వపర జనపాలిచేత నివాళులంది భావి భారత మార్గంబు భద్రపజచి స్వర్గతుల్యంబు జేయు సంసార సీమ క 24 చితికిన సంసారము కం. చితికిన సంసారంబుల నతికించగ సాధ్యమౌనె! యవమానములన్‌ బ్రతికుండియు చచ్చినటుల మతిమాలిన జీవితమున మనుగడ గలదే! 1 2 ఆ.వె. తప్పులెన్ని యెపుడు తగవు లాడుట కంటె, యుభయులు తమ దోష మోర్పుతోడ మించి సర్దుకొనగ మేలొందగా నౌను వేరుగారిరువురు సారమెరుగ 126 కం. కర్తవ్యంబును భార్యా భర్తలు గుర్తించగలుగు బంధుగణము, సం పూర్తిగ శుభదాంపత్యము వర్తిల్లును భావి జగతి వర్థిల్లుటకున్‌ 127

చతుర్ణ బింబము 203 న! దంపతులందు నాక్కొకరు తప్పుల ముందు నెరింగి, యోర్చుతో పెంపున నన్యదోషముల పేరిమి మార్చగవచ్చు, నేర్పుతో చింపిరి జీవితంబున సుశీతల వాయువు బీల్బవచ్చు, వేల్‌ సొంపుల గాంచవచ్చు, పరిశుద్ధ మనంబున శాంతిగల్గగన్‌ 128 చ్‌. వంకర బుద్దిగల్ళి 'పెడవాదము సల్చి నిరంతరంబు ధ ర్మాంకిత మాన్యత న్లనక మానవిహ్‌నుల సాహచర్య దు షృంకములందుకోదగునె? పాప భరంబుల మోయనేటికీన్‌ పొంకము మీర వారు విడిపోవుట మేలు విధిప్రకారులై 129 కం. లోకుల కాకుల కూతల చీకాకున్‌ బడయనేల? స్థిర చిత్తమునన్‌ పాకట ధర్మపధంబున నాకము లభ్యంబు మంచి నడవడి గన్నన్‌ 130 వితండవాదము కం. వేదంబుల కాదను పెడ వాదంబులు పిక్కటిల్లి పలు మార్గములన్‌ భేదంటబుల సృష్టింపగ కాదంబరి గ్రమ్మినట్ట్లు కలతలు గలిగెన్‌ 131 ప్పి భక్తి యోగంబును శక్తిహినమటంచు పలుపలు విధముల బలుకువారు; శాంత స్వభావంబు సారహీనమటంచు తెగనాడి తన గొప్ప దెలుపువారు; నీతిని పాటింప ప్రీతిహీనమటంచు వాగ్వాద వృత్తిని ప్రబలువారు, దైవాశ్రయంబును ధర్మహీన మటంచు విచ్చలవిడి విజ్ఞవీగువారు; తేగీ భోగమిహలోక ప్రత్యక్ష మోక్షమనుచు వాసనామయ చిత్తంబు వలచువారు; మానవాభ్యుదయంబుల మహిమగాంచ శక్తియుక్తుల సాధన సలుపమనరె! 132

204. కవవనభ (బంధకావ్యము స్స్‌ పాప పుణఖ్యంబులు పనికిరావెందుకు ధనమూలమన్నిటి కనునొకండు; నీతిని దలపోయ నిర్వీర్యుడైపోయి నిలువబోడెచటని పలుకు నాకడు; భోగంబులన్లాక యోగంబు నేమున్న దనుభవింపు సకాలమను నాకండు; శాంతంబు మానస సంకోచమూలంబు ఆసమర్భు నాయుధమను నొకండు; తే.గీ. చూచునట్టిదె సత్యంబు, చూడలేని దంత భ్రాంతి భయము గూర్చు ననునాకండు; అన్నిటికి సాక్ష్య మాధారమెన్ని చూప నేది సత్యంబొ, స్వామి! నేనెరుగజాల! 133 సీ, స్వర్గంబునే జూచు సారాయి ద్రాగంగ కైలాసమనుచుండు కల్లు ద్రాగి; వైకుంరమును జూచు బ్రాందీని ద్రాగంగ సురరాజు తానను చుట్టద్రాగి; నిగమసొరంబను నీరాను సేవించి వీరలక్షణమంట బీడిద్రాగ; మోక్ష్తమబ్బుననడె! ముండలెంగిలి ద్రాగి భాగ్యశాలి ననడె! భంగి ద్రాగి తే. అన్ని సేవించువారు మహర్షులంట మాన మర్యాదలకు రాజమార్గమంట వీని కాదన్నవారవివేకులంట యేమి జ్ఞానం బహా! యెవ్వరెలుగగలరు? 1 పశ తేగీ. బుధజనంబుల వాక్కులు బుగ్గిగాగ ధర్మశాస్త్రంబు లన్నియు తగని వనగ, భారతావని గరిమ విభ్రాంతి గూర్చి వింత వేదాంత సారమింకెంత గలదొ! 135 ఆ.వె. తన విధానమెంతా ధర్మబద్ధ్దమటంచు బల్లగుద్ది పల్కి రెల్లజనులు;

చతుర్ద వింబము 205 సత్యబోధ గనక సతమతమగుచుంటి సార వాక్కు దెలుపు శంకదీర్చి 136 ఆ.వె. పుఖ్ణెకొక్క బుద్ది పుట్టినప్పటినుండి తొలచి వింతలెన్నా మలచుచుండు తప్పు గప్పిపుచ్చు దారి నన్వేషింప వక్రగతిని స్వీయ భాష్యముండు 137 అ.వె. మాయకు వశమైన మత్స్యంబు గాలంబు పట్టి చచ్చినట్టు పతితుడగును; మణుల గాలదన్ని మట్టిగడ్డల నేరు మనుజరూప దుష్టదనుజుడతడె 138 ఊఉ. మానవజన్మ కారణము, మాననవృత్తులు, ధ్యానయోగ సం ధానము; జీవితాశయము, తారణ యోగ్య సుధాపథంబు, సు జ్ఞానుల యాశ్రయంబున నిజానిజ వైఖరి గాంచగా నగున్‌ కానికి జెల్లనట్టి పలుగాకుల కూతలు కాకిగోలలే 139 ప్రీ సమాజము కం. పలువిధ సమస్యలెంచుచు కలతలలో మ్రగ్గు స్రీలు కలవరపడు హ క్కుల పోరాటంబునకున్‌ గల మూలమెరుంగ రెడ్డి కారణమడిగెన్‌ 140 కం, పెద్దలు పలికిరి పెక్కులు సుద్దులు, స్త్రీ మానసంబు చోద్యంబనరే! హద్దులు లేవట నిజమా? ముద్దుగ వివరింప నీకు పుణ్యంబాదవున్‌ 141 కం, సృష్టికి మూలాధారము పుష్టిగ ప్రకృతి పురుషులిట బూని రొకాత్మన్‌ నిష్టంబగు దేహంబులు స్పష్టంబుగ వేరె గాని ప్రాణంబొకటే 142 కం. ఇల్దాలికి సంతోషము నుల్లంబున గల్గజేయ నుత్సాహమునన్‌

206 శేవవ్రభ వ్రబంధకావ్యము చల్లని సంసారమునకు కొల్లగ సిరిగూడు గాదె! కోరిన భంగిన్‌ 143 మ. వనితా మానన మున్నతోన్నతముగా, బ్రహ్మాండ భాండంబుగా, మను ధర్మంబుల మూల సూత్ర గతిగా, మాయాబ్బిగా, భామినీ జననీరాగ పరాగ బంధురముగా, జ్ఞాన ప్రసారంబుగా, నెనలేనంతటి శక్తి సాధనముగా, నీలోక సర్వంబగున్‌ క. మ... సీరియున్‌ జ్ఞానము శక్తియు న్నాకటి గాస్రీ రూపమై భూమి నం దరి శ్రేయార్ధము లోకమాన్యవనితా దైవంబుగా వెల్సె నీ పరమార్థంబు నెరంగి ప్రాజ్ఞులు భయోత్పాదంబులన్‌ జంకిరే? స్థిరమౌ ప్రాకృత సత్యమీ జగతికిన్‌ స్ర్రీశక్తి మూలంబగున్‌ 145 ఆ.వె. ప్రీని గౌరవించు శిష్ట సమాజంబు ప్రగతిని పయనించి సుగతిగాంచు. నిత్యమంగళమయ నీరాజనంబుల శక్తి కీర్తి సతము జాతి కొసగు 146 ఆ.వె. లింగభేదమొకటె, సంగమంబువలయు ప్రీ పురుషుల మూల చిత్తమొకటి జోడు గూడిరిట్లు చుక్కాని నావగా సృష్టికార్యములకు పుష్టిగూర్చ 147 చం. ఉభయుల జన్మహక్కనగ నొప్పా విభిన్న మనః ప్రవృత్తులు న్నభిరుచు లాశలాశయము లాత్మిక వాంఛలు చిత్తవృత్తులు న్నభినవ శాంతి సౌఖ్యములు నైక్యము జెంద సమిష్టి పద్ధతిన్‌ శుభకరబంధ మేర్చరచు సూత్రము పేమ రసైక్య బంధమౌ 1 తద ఊం. మానవ మానసంబు కడు మర్మమయంబు, విచిత్ర మందులో దానవ నైజమో, కుటిల తామసమో, వ్యసనంబా, ధర్మమో, కానగ సాధ్యమెట్లగు; వికార మనంబున మాయగప్పగన్‌ దాని నిజస్వరూపము, నితాంత నిగూఢము, నేరరెవ్వరున్‌ 149 ఆ.వె. మానులోని చేవ మనసులోని తలపు తెలియరెవరు తేటతెల్లముగను; బాహ్యరూప గుణము పసిగట్టవచ్చును, యంతరంగ మెరుగ నలవిగాదు 150

చతుర్ధ వింబము 207 ఆవె కానరావు గ్రుమ న్యూనాధికంబులు తరుగు మెరుగు లేదు నిరువురొకటె, మధుర గ్రేమనందు మనసిచ్చి వశమౌను స్రీ స్వభావ రూప చిత్రమిదియె 151 ఆవె స్రీ మహావరంబు, సృష్టికాధారంబు శక్తి యుక్తి రక్తి ముక్తి దాత్రి సర్వపూజితంబు సాధ్వీ శిరోమణి ఇహపర సుఖశాంతి సహనకాంతి 152 ఆవె. స్రీ మనంబు గెలికి చిత్త్రదాంచల్యాన ప్రేమకు ప్రతికూల కామమెన్న భగ్నపరచబడును భవ్యదాంపత్యంబు మర్మమెణుగలేక మాయజిక్కి 158 ఊఉ... సక్రమ సంఘమేర్చరుప, సౌమ్య సమున్నత శాంతి గూర్చ, స ద్విక్రమ సృష్టి ధర్మసుగతి న్నిగిడింప, పునీత కార్యమున్‌ సక్రియ రూపమంద, వరసంస్కృతి స్రీ పురుష ద్వయంబునన్‌ వక్రత బాప నేర్చడె వివాహపు బంధమభఖిన్న శీతిగన్‌ 154 ఆ.వె ప్రీ సమాదరమున సిరిగూడి సుఖమబ్బు పురుషులధికులనగ బూటకంబు, ఉభయుల హృదయాల న్యూనాధికంబుల కంటకముల బాధ లంటరాదు 155 కం. సతి పూజాబలముండగ పతికే భయముండబోదు భండనమైనన్‌ గతియౌ జాతికి నీతికి మతిమంతులకున్‌ మనోజ్ఞ మధుభాండమగున్‌ 156 ఉ.. నాటికి నేటి కెన్నటికి నాత సమాదరమందు, నీ జగ న్నాటక సూత్రధారిజిగ, నాధుని పత్పిగు పుత్రమాతగా, పాటవ మొప్పు "సేవల కృషపారస ధారలు పంచుగాదె! ఈ మాటలు జాలవా? మగువ మానస మాన్యత దెల్బ నెంతయున్‌ 157 తే.గీ హక్కుల కొజకై పాక్కుచు నిక్కి తిరుగ

208 శేవవభ వ్రబఖంధకావ్యము మగని మక్కువ కొజగాని మగువ చర్య కలుషిత, సమాజ నిర్మాణకారి యగును ఇంటి బాగోగు లిల్లాలి వెంటనుండు 158 కం. హక్కుల మక్కువ నిక్కిన చక్కని సంసారనౌక సాగుట తరమే! చిక్కుల నుఖముల నిరువురు నాక్కటిగా పంచుకొనుటె యుక్తముగాదే 159 ఊఉ... హక్కు లభించగానె పరిహారము గావు సమస్య లెప్పుడున్‌ దక్కదు గ్రేమరాసి, పెడదారిని బట్టిన యింటిగుట్టు నల్‌ ప్రక్కల ప్రాకిపోయి తలవంపుల బాధల సంతరించదే! పెక్కులు చిక్కులుండు, సమవేదన హక్కు శుభంబు గూర్చెడిన్‌ 160 జు... క్షీర సమాన రూప గుణకీల నిధాన విశుద్ధ సంస్కృతిన్‌ భారత మాతృకీర్తి నలువైపుల జేర్చిన స్రీ మనంబు నం దారని మంటరేప, నపహాన్య వినాశనము ల్బటిల్డు, నీ దారుణ కార్యకారణ కుతంత్ర పరిస్థితి చక్కచెట్టుడీ! 161 స్స్‌ విజ్ఞాన విభవాన, వేదాంత చర్చల మేటి సామర్థ్యంబు చాటినారు; కదనాన ముదమార కరవాలమును బట్టి ప్రీతి మీరగ విహరించినారు; పాండిత్య ప్రతిభతో ప్రగతిపధంబున పలువుర మన్నన బడనీనారు; సంఘ మర్యాదల, సంస్కృతి నియమాల నిత్యకృత్యంబుల నెగ్గినారు, తే.గీ. _అన్నిరంగాల వెలుగుల నారితేరి విజయదుందుభి మైోగించు వీరనారి కనుగుణంబుగ నవకాశమందజేయ దేశ సౌభాగ్య మెల్లెడ దీప్తిగాంచు 162 ఉ.. స్రీలు సనాతనంబుగ ప్రసిద్ధి వహించిరి, భారతావనిన్‌ కాల పరిస్థితుల్లనుచు కర్మల చక్కగ నిర్వహించుటన్‌ శీలము శక్తియుక్తి పరిశిలన జేయగ, స్రీ ధనంబగున్‌

చతుర్ధ బింబము 209 ధీలలనావతంసలు తదీయ సమర్ధత గూర్చు శ్రేయముల్‌ 163 హత్యల పూర్వాపరములు కం. నిత్యము వైరంబు పెరిగి హత్యలు జేయించి చేసి హర్షించెడుదు షృత్య ఫలంబు సకారణ సత్యము నెరుగంగ జాల సముచిత భంగిన్‌ 164 ఉం. మూఢులు స్వీయచిత్తబలమున్‌ పరగౌరవ మెన్నలేక, న ప్రాఢ కుతంత్రజాలమున, పాపము నెంచక నజ్జనాళికిన్‌ గూఢ ్రవృత్తితో, పరమఘోర వినాశము గూర్చగల్లుటే గాఢయశంబుగా దలచి గర్వము నందరి! మూర్ధచిత్తులై 165 ఉ. వైరము బెంచగా గలుగు ప్రాణభయంబు, ధనవ్యయంబు, క్లో భారభస ప్రవృత్తి, చిర బాధల చిత్తడి, వారసత్వమై ఘోర విరోధమబ్బునెడ, (క్రూరత వంశ వినాశనంబగున్‌ దూరము నేగు నిద్ర, పరితోషము నాస్తి, జనాళి కెయ్యెడన్‌ 166 కం... చంపించిన వాడైనను చంపినవాడైన నెపుడా చచ్చినవానిన్‌ 'పెంపున దరిజేరవలయు కంపు శరీరంబు రోసి కాటిని గాలన్‌ 167 స్ప భవన నిర్మాణంబు భద్రపరుపలేక కొట్టము బడగొట్ట గోరనేల? థేమపంచగలేని పిజికివాడు పునీత పేమభగ్నము జేయు కామమేల? ప్రాణదానము జేయు పట్టు లేకుండియు ప్రాణంబు దీయించు పంతమేల? నిర్మాణ మెంచక నిర్మూలనము జేసి స్వీయ నిర్యాణ మాశించనేల? ఆ.వె. కూడు బెట్టలేక కూలివారల నోటి కూడు గూడు కొల్లగొట్టనేల? నన్యహాని దలుప హక్కులేదెవరికి తన పని ఫలితంబు తప్పనౌనె! 168

210 కేవషవఖ వ్రబంధకావ్యము: ఊ.. చావది నిత్య సత్యమని సర్వులెరుంగ్వడు, రైనగాని తా బోవు పధంబు గూర్చి తలపోయరు, దారుణ హత్యజేసి స్వా భావిక పాప పాశ భవబంధ విమోచన మొందలేక, దు ర్భావ నికృష్ణ జన్మముల బాధలనేకము బౌందకుందురే! 169 కం... పుట్టట గిట్టుట సహజము రట్టుగ బ్రతుకంగనేల రాలినవాడెౌ; గట్టిగ పురుషార్ధంబుల పట్టున సాధింప చచ్చి బ్రతికినవాడౌ 170" సమస్యా వలయము తే.గ.. విశ్వమంతట నభివృద్ధి వెలుగులీన భరతఖండ సమస్యల పాదపములు ఘనవనంబుగ పరివృద్ధి గాంచ, దీని వింత కారణ మెరిగింప -వేడుకొందు 171 ఊ.... నేరము జేయ పాపమని నేరని నేశఠలు కాల్లలైరి, వా గారల మెప్పులందుచు వితండ సమన్యల గూర్చియున్‌ పరి ష్కార సుధీరులో యనగ గన్పడి, యాకుల 'దుంచి గుట్టుగా వేరుకు నీరువోయరె! స్వపీర కుతూహల కూట నీతితోన్‌ 172 తే.గ. _ స్వార్థ సాధనాయత్త ప్రసన్నచిత్తు లర్ధ మానస మానంద మరయగోరి పుష్టిగా సమస్యానిధి సృష్టిజేయ దేశమేరీతి ప్రగతిని తేజరిల్లు 173 తే.గీ. కారణము లేని కార్యంబు గాంచలేము, ఉత్తరము లేని ప్రశ్శ్నలనూహ్యమౌను, ప్రతి నమస్య పరిష్కారయుతము, కాని తీక్ష్య బుద్ది, నిజాయితి, దీక్రవలయు 174 ఆ.వె. సర్వుల హృదయాల సంస్కారమును గూర్చు విద్య బడసినపుడె వెలుగు గలుగు; బూటకంబులెల్ల బుగ్గిపాలైపోవ నిక్కువంబు ప్రగతి నెగడుగాదె! 175

చచుర్గ వంమిము 2క్ష1 ఉ. కాని సమస్యలుండవు, సకాల ప్రయత్నము, నోర్చు నేర్పులున్‌ దీనజనాళిసేవ, పరితృప్తి, పవిత్ర చరిత్ర, కార్య రం గాన కుశాగ్రబుద్ది, చిరగౌరవ నైతిక శక్తి గల్గు, ప్ర జ్ఞానిధి లోకనేతల కసాధ్యము గావు పరిష్కరింపగన్‌ 176 ఆ.వె. పరసుఖంబుల తన భాగ్యంబుగానెంచి దేశ ప్రగతి కొకు దీక్షబూని, కష్టనష్టములను కౌగలించిన వీర నరవరుండె లోక నాయకుండు 177 అస్పృశ్య విధానము కం. మానావ మాన మెరుగక నానావిధ బంధనముల నలిగించిన పా షాణాస్పృశ్య నిధాన వి ధానంబుల దెల్బ పరమ ధర్మము దేవా! 178 తే.గ. ఎందు గనని యస్పృశ్యతలీ సమాజ మందు పాదుకొనె కడుపసందుగాను నీచ తత్త్వంబు జగదైక నీతిగాంచు మానవుల మనోనేత్రంబు మైలపడెనె 179 తే.గీ. శుద్ది పాట్‌ింప తను మనోబుడద్ధి బలము లద్భుతంబుగ శోభించు ననిరి బుధులు బాహ్య వేషాభిమానంబు పరువుదీయు, చిత్తశుద్ధి మహోన్నత సిద్ధులాసగు 180 ఆ.వె. భౌతిక సుఖ దుఖ వనరులన్నిటియందు దేహధారి కోరు తృప్తి నిద్ర అన్నపాన వస్త్ర హర్మ్య సంతోషంబు లందరి యభిలాష లవసరముతె 181 ఆ.వె, దేవదానవాష్ట దిక్సాలకులయందు గ్రహములందును మునిగణములందు పంచభూత తతికి పడని యస్పృశ్యత మనుజ మానసముల మసలుటెట్లు! 182

212 శేషవ్రభ వ్రబంధకావ్యము ఆ.వె. అఖిల జగతి వెదుక నస్పృశ్యతలు రెండు అంతరాత్మ నెవ్వరంటలేరు ముట్టబోడెవండు మురికి పదార్థంబు నన్యమంత స్పృశ్యమనగజెల్లు 183 ఆ.వె. ఆదిమ జన హృదయ మస్పృశ్య మెరుగదు గడుసు బుద్ధి మధ్య మిడిసిపడెను, ఆంటరానివార లన్పృశ్య వాదులే ముప్పులందగలరు ముందుముందు 184 ఆ.వె. అంటురోగమనగ నస్పృశ్యతా వ్యాధి జాతి తనువు బ్రాకి భితిగూర్చె, చావుదెబ్బదీసె సకలాభివృద్ధికి హృచ్చికిత్స ముఖ్య హేతువిపుడు 185 ఆ.వె. కుటిల ఘనత బెంచు నటనా చమత్కార మవ్యయానురాగ దివ్యగరిమ, మట్టిగలుప బుధ సమాజమోర్వతరమె! కల్లలింక చెల్ల వెల్లచోట్ల కుల మత జాతి విచారణ ఆ.వె. కులము మతము జాతు లిల మానవత్వమున్‌ వేరుబాటు పేర ట(ట్రేల్చివేయు, మూలకారణమును, ముష్పుబాపు పధము ముచ్చటించు స్వామి మోదమలర 18 7 చం. కులము ప్రశస్తనీయము, సుకోమల మానవ జీవితంబునన్‌ బలము నొసంగు వృత్తులను భద్రము గూర్పగ, కొంతమంది భూ తలమున భేదమెన్ని పెడదారులు బట్టగ మానవత్వమున్‌ దళిత మొనర్చె నీ కుల మధర్మపరాయణ తత్త్యమేర్చడన్‌ 188 ఆ.వె. కులవిభేద ముక్కు గోడల నిర్మించి మానవత్వ గరిమ మంటగలిపె, కులము కల్పితంబు గుణము ప్రధానంబు మూర్థ మదిని కులము ముఖ్యమగును 13

చతుర్జ వింటము 213 ఆవె మొదట బేనికులము పిదప నేగతి వచ్చె! గుణము ననుసరించి కులములాయె, విమల చరిత గలుగ విఫ్రుడై చెలువాందు క్షుద్రగుణము గలుగ శూద్రుడౌను 190 తే.గ... కులము పేరున మరుగౌను కూర్మిపేర్క్మి పశుబలంబున సద్ధర్మ బలము తరుగు, మోహ వశమున వాటిల్లు ముపష్పులెన్నా మానవాభ్యుదయంబు నిద్రాణఖమగును 191 తే.గీ. స్వార్ధపరులు, కృతఘ్నులు, వంచకులు, దు రాగ్రహ, దురహంకార, దుర్మతులు, లోక మొప్పునట్టుగ నేర్చున తప్పుదాచు కుటిల మతులకు జెల్లును కులమతాలు 192 తేగీ విశ్వమానవ సమతను విస్మరించి సంకుచిత మనస్తత్వమ్ము హుంకరింప కులమతమ్ముల పేరిట కూలిపోక శాస్త్ర సమ్మత పథమున సాగవలయు 193 తే.గీ. _ దేవగంధర్వ దైత్య సుధీవరులకు మునిగణ తపోధనులకు ముముక్తువులకు పంచభూతములకు లేని పాడుకులము భారతీయుల పీడించె పట్టువిడక 194 అ.వె మనుజున కొకమతము మాననీయంబుగా పుట్టగొడుగు లటుల పుట్టునెన్నా పొత్తుకుదరబోక కుత్తుక దెగటార్చ మెత్త మాటల ఛురకత్తులాయె 195 స్‌. శునక చిత్తంబున క్షుద్రంబుు నాశింప రుచి యనంగ నగునె శుచిని గనక! జారచోరత్వాల పారంగతుండైన సాహసుండని యెంచ నత్యమగునె! తప్పుల కుప్పల గప్పి మెప్పుల నంద మాన మర్యాదల మాన్యుడగునె!

214 శేవషవభ వ్రబంధకొాన్వము సర్ప దర్పంబున సర్వాధికారాల నిర్ణయాత్ముడు లోకనేత యగునె! తే.గ. గుణవిహీనుండు తన గొప్ప కులము జెప్ప బుధ జనంబులు గొనియాడు పూజ్యుడగున! రూప సామ్యాది కృత్రిమారోపణముల కూతకూయంగనే కాకి కోకిలగునె! స్ప కాలచక్రంబుగా క్రమ పరిభ్రమణాన మానసమే జపమాల యగును; "సేవాపరాయణ స్నేహ దృక్పధమె జ్యో తిర్మయాన్విత ఫాల తిలకమగును; సుజ్ఞాన మనమున ప్రజ్ఞార విందంబు విరబూయ యజ్ఞోపవీతమగును; కరుణా స్రవంతిలో కదలిన హృదయాను రాగాబ్టి మునుగ సుయోగమగును; తే.గీ. నిత్య సత్యానుసంధాన నిగమ మాన్య మధురవాక్కు పంచాక్షరీ మంత్రమగును; నరుల హృదయాన విలసిల్లు హరుని గాంచు పూర్ణ సద్భక్తి భగవాను పూజయగును 197 చ్‌. భూనుర వంశకార్యము లపూర్వము లాయె, విపత్కరంబుతే భాసిలు చుండె లోకహిత పావన ధర్మము లారిపోయె, పె న్దోసములంటె, న్యాయము సుదూర సుభాషితమయ్యె, ద్వేషముల్‌ మోసములెల్లచోట్ల ననుమోదముగా వెలుగొందె వింతగన్‌ 198 తే.గీ. శూద్రుడైనను త్రికరణ శుద్ధిగలుగ నాత్మళత్త్వ ప్రబోధ మాహాత్మ మరసి భౌతికా భౌతికానంద నేతగాడె! ఘనత గల్గునె! కులమత కారణముల 199 ఆ.వె. సకల జీవకోటి స్వాత్మానుభూతిని సమత మమత పెంచు సాధుమూర్తి మానవుండు లోక మార్గ దర్శకుడౌను, అగ్రకులజుడనగ నట్టివాడె 200

చతుర్ద వింబము 215 తేగి. _ దైవమొక్కడె తైలోక్య ధర్మమొకటె మూల సత్యమెరుంగక మూఢమతులు తమకు నచ్చిన దానిని ధర్మమనుచు కలహ కారక మతముల నిలిపినారు 201 కం. వినవలె నన్నిమతంబుల సునిశిత మధనంబు జేసి చూడగవలయున్‌ ఘనతమ సత్యజ్యోతిని మనుగడ మెరుగెక్కు, సృష్టిమర్మము దెలియున్‌ 202 కం. శుభదాయక భూమాతను ప్రభవించిన మానవతను పట్టున జాతుల్‌ విభజించుచు విప్ణ్లవమున కభిముఖముగ నడుపుగాదె! అల్బుండెపుడున్‌ 203 తే.గీ మంచి చెడు గుణంబుల జాతులెంచరెండు, జన్మ స్రీ పురుష ద్వయ జాతిగూర్చె, జ్ఞాన రీతిని మానవజాతి యొకటె, శేషజాతులు స్వకపోల చిత్రితములు 204 చం. కుల మత జాతి నీతులకు కొల్లలు.భేదము లంకురించె, త తృలితమె విశ్వశాంతి కపవాదము గల్లి, దురాగతంటులే కలకలలాడసాగె, చెడుకాలము దాపురమయ్యె, ధర్మముల్‌ మలమల మాడిపోయె, వరమానవ జన్మ నిరర్థకంబుగన్‌ 205 చం. పలువిధ నామ రూపగుణ భావములన్‌ విడనాడి, యేకమై వెలసె నదీనదంబులు విభీషణ భద్ర సముద్ర మట్లుగా కుల మత జాతి ధర్మముల కూడలి భారత దేశకీర్తి సం కలిత సమైక్యశక్తి చిరకాల మకుంఠిత దీప్తి గూర్చెడిన్‌ 206 స్స్‌ శుద్ధ మానసభక్తి శూద్రులనేకులు కైవల్య పధమును గాంచలేదె! సాహితీ గగనాననంచార మొనరించి కవిరాజ పదవిని గాంచలేదె! ముక్తి సాధనకునై మోద ప్రపూరక దాన ధర్మంబుల దనరలేదె!

216 శేవవబ వ్రఖరధకొాన్యము దీన సంరక్షణ ధ్యేయంబుతో భూరి సేవా వ్రతంబులు సేయలేదె! తే.గీ. జప తపోబల సంపన్న సత్త్వ శూద్రు లెందరు మహర్షి జాతికి చెందలేదె! వీరు కులమత జాతుల వేరుబడక విశ్వమానవ పూజ్యులై వెలయలేదె! 207 మతశాఖల స్వరూపము కం. ద్వెతా ద్వైత విశిష్పా ద్వెత వితండార్థ మత వివాదంబులతో నీతికి మూలమెరుంగక భీతిల్లదె! మానసంబు భిన్నత్వమునన్‌ 208 ఆ.వె. మూలధర్మమొకటె ముక్తి కాధారంబు మతి విహీన చిత్తగతులు వేరు, శాస్త్ర సారమంత శాఖోపశాఖల విస్తరింపసాగె వివిధ రితి 209 ఆ.వె. అత్మకు పరమాత్మ కంతరం బెంచక సర్వము తనరూప సామ్యమెన్న వివిధ రూప నదులు గ్రేమ సాగరమున కలెసిపోయినట్టు కలుగు ముక్తి 2 ఆచార సంప్రదాయములు కం. ఆచారంబు లనేకము యోచింపగ సాధ్యమౌనె! యోగంబునకున్‌ శాచంబెరుగని వారల నీచంబుగ దూరముంచు నీతి నిజంబే! 211 శా ఆచారంబులు సంప్రదాయములు నిత్య ధ్యాన సిద్ధాంతముల్‌ శౌాచశ్రేణి శరీర పుష్టివజకే సత్యంబు, బాహ్య క్రియల్‌ యోచింపన్‌ పనిలేదు, శుద్ద పరమాత్మో పాసనాసక్త బో

చతుర్ద వంఖము 217 ధా చైతన్యము నాశ్రయించు నిరత ధ్యానంబు శ్రేష్టంబగున్‌ 212 ఆవె అట్టహాసములను ఆడంబరంబుల కుచ్చితంబు శివుడు మెచ్చబోడు; గంగిరెద్దుకుండు హంగులనేకంబు బూటకములు వేషనాటకములు 213 తేగ. రోగ బాధా నివృత్తి కారోగ్యమునకు నౌషధంబుల సేవించు రతులిత భవ రోగ దివ్యాషధంబు నిర్మోహభక్తి నంద స్త్రీ శూద్ర చండాలు రనగ దగునె! 214 ఆ.వె. ఎప్పుడేని యెవ్వడెందైన ధ్యానంబు చిత్తశుద్ధి సలుప శ్రీకరంబు, నంతట విలసిల్లు నాత్మ స్వరూపుని కంతరంబు లంట వింతగాదె! 215 అవె.. స్నాన జప తపములు సమయాచమనములు స్ధాము శుచియు గౌణ సాధనములు భక్తి చిత్తమొకటె ముక్తికాధారంబు సర్వసాక్షిని గను సాధనంబు 216 తే.గీ. తల్లిదండ్రుల పూజించు ధర్మనీతి నీ చరాచర విశ్వంబు కీశ్వరుండు తల్లి దండ్రి గురువు దాత దైవమైన 7 నతని పూజింప నందరి హక్కుగాదె! 2 చెడుగుల ప్రాబల్యము చం. చెడుగు సృజింప నేలనొ? సృజించెనుబో, యవినీతి మా ర్గమున్‌ నడుపగనేలనో? నడిపినన్‌ విషయాతుర మోహ వారిధిన్‌ దుడుకుగ ద్రోయనేల? మజి ద్రోసెనుబో, యఘపాశబంధమున్‌ క వడి బిగియింపనేల? భగవానుని వింత విలాసమేమిటో 1 తే.గీ, పాప పుణ్యాలు, రాత్రింబవళ్లు, మంచి చెడుగులు, నుఖదుఃఖంబుల నృష్టిరీతి

218 శేవషవభ (ప్రబంధకొవ్యము_

వింతలకు వింత గలిగించు విభుని లీల

అెరుగజూాలరు బుధజన బుషిగణంబు 219 తే.గీ. జన్మజన్మాంతర క్రియా సంచితంబు

వెంటనంటి శుభాశుభ మంటియుండు,

ననుభవింపక తప్పదు హరునికైన

కర్మమూలంబు ఫలము త్రికాలమందు 220 ఆ.వె. జీవుల గణనంబు సేయ, సాగరబిందు

సముడు మానవుండు, సత్యమెన్న

మానవత్వ మహిమ మధురాతి మధురంబు

చెడుగులతెంచు నీచ చింతయేల? 221 చం. చెడుగులు పెక్కులుండుట ప్రసిద్ధము, తతృ్ఫలితంబులందగా

బడుగు చరాచరాళి కనివార్యము, కర్మ ఫలాను భోగమున్‌

విడబడలేమి జేసి కడువేదనలంద, యధాతధంబుగా

నెడదెగ కట్టి జీవులు ననేక నికృష్ణపు జన్మలెత్తరే! 222 చ్‌. సృష్టిని జీవజన్మల విశిష్ట నకారణ మెన్న సత్యమున్‌

పుష్టిగ గాంచవచ్చు, తన పూర్వ కుకర్మల నీచ జన్మలన్‌

కష్ట పరంపరా నిధిని కాదనజాలరు, సజ్ఞనాళికిన్‌

పుష్టి సుఖంబు శాంతి యశమున్‌ శుభయోగము మోక్షమబ్బెడిన్‌ 223 మ. గత జన్మంబుల జన్మకారణ మొసంగన్‌ గల్గు జన్మంబు, స

ద్గతి సన్మార్గులకున్‌, దురాత్ములకు నిందాపూర్ణ జన్మంబు, మి

శ్రిత కార్యంబుల దుఃఖ సొఖ్యఫలముల్‌ సిద్దించు; న్యాయంబుగా

ప్రతి కార్యంబు సకారణంబుగ సదా పాటించు దైవంబిటుల్‌ 224

పునర్జన్మ

మ. దురితంబుల్‌ దెగజేయు వారలిట నిర్జోషంబుగా నెగ్గి స

తృ్పరిణామంబుల బొంద, వింత గలుగన్‌, త్యాగానుశీలుండు దు

ప్పరిణామంబుల నందలోకులు మహాశ్చర్యంబులో మున్గి స

చృరితన్‌ బూన దలంపజూలరు, పునర్జన్మంబు విశ్వాసమే! 225 తే.గీ. చేయదగని యహంకార చేష్టతతిని

నిండు భండారమాయె భూమండలంబు

భావి ఫలితంబులేవొ? శుభాశుభాలు కనగటేని పునర్జన్మ కలదొ! లేదా! 226 ఈ కర్మలె జన్మలన్నిటికి కారణమైనవి, జన్మవల్లనే కర్మల జేయగావలయు, కాల పరిభ్రమణంబునందు నా కర్మలు ధర్మబద్ధమున కాంతి ప్రశాంతి యశంబు గూర్చు, దు ష్కర్మలనంత ఘోర నరకంబున ద్రోయు విధి క్రమంబుగన్‌ 227 మ. అరిషడ్వర్గము లంటనీక భగవధ్యానంబుతో కోటి కొ క్కరు దైవానికి ప్రీతిపాత్రుడయి మోక్షప్రాప్తి నిన్గాంచ, కొం దరు సత్కర్మలు కొన్నిజేసి సుఖసంతాపంబులన్సొంద, నం దరు జన్మింతురు నీచ యోనుల మహాదైన్వాతిరీకంబుగన్‌ 228 ఆ.వె. విశ్వవిభుని సృష్టి వింతగా దోచును మంచి చెడుగు మాయ మర్శ్మమెరిగి నీరు వదలి పాల నేర్చుగా గ్రహియించు రాజహంస సాధు నైజమగును 229 చం. వినవలె సజ్జ్ఞనాళికడ వీనుల విందుగ వేదబోధలన్‌ కనవలె దానధర్మయుత కర్మ ఫలప్రద కాంతిపుంజమున్‌ తినవలె దేహ పుష్టికిని దీనుల సేవకు శక్తి చాలగన్‌ మనవలె మానవత్వమున మంగళధాముని జేరునట్లుగన్‌ 230 సజ్జన బాధల కారణము ము. భగవద్భక్తులు, సత్యశోధకులు, సద్వ్యానంగ సంధాతలున్‌ నిగమాధ్యాపకు లాత్మ చింతకులు, సుస్పేహార్ద ధీమంతులున్‌, పగవారిన్‌ క్తమియించు వీరవరులున్‌, వైరాగ్య సంపన్నులీ యుగమందర్హత గాంచరైరి, సదనద్వ్యూహంబు బోధింపుమూ! 231 ఆ.వె. వాగునీరు తీవ్రవేగంబు జూపించి అనతికాలమందె యారిపోవు, జీవనదుల జలము సావధానంబుగ సాగుచుండు నెప్పుడాగబోక 232 తే.గ. మొక్కబోనట్టి దుశ్చర్య పిక్కటిల్లు సంబరంబంత తాత్కాలికంబె, శీఘ్ర

220 శేవవభ వ్రబఖంభకొవ్వ్యము పతన మాసన్నమగుట స్వాభావికంబు శాంత సత్కర్మ ఫలితంబు శాశ్వతంబు 233 అపవాద విచారణ కం. అపవాదంబుల భారము విపరీత మసహ్యమయ్యె, ప్రియములు బలుకన్‌ కపిచర్యా ప్రావీణ్యుల యపచార దురంతములను నాపంగలమే! 234 తే.గ. తాటియాకుల చప్పుళ్ల ధాటి వినగ నక్క జూపించదే తన పిక్కబలము! సింహ మెదురెక్కి పోవదే! చేవజూప పిరికిపందల పలుకుల తెరపియేల? 235 తే.గీ, కుక్క మొజుగంగ గజరాజు నక్కిజనక నిర్భ్వయంబుగ తనదారి నేగుగాదె! కోరి కాకులు కొల్లగ గోలసేయ మధుర గానంబు కోకిల మానుకానునె! 236 తే.గీ. ప్రక్క గుజ్జము గుగ్గిళ్లు మెక్కుచుండ గాడిదకు గల్గు తీరని కడుపునొప్పి యోర్వలేనట్టి దుష్పల గర్వమునకు శృంగభంగంబు దప్ప దేభంగి నైన 237 తేగ.. ధర్మ కర్మానురక్త ప్రతాపశాలి కక్ష యాపవాదంబుల కంతులేదు, ధర్మ మర్మానుశోధనా తత్పరుండు తుదకు సాధించు జైలోక్యపదయశంబు 238 జంతుబలి విచారణ కం. జంతువుల బలియొసంగుట యెంతో పుణఖ్యంబటంచు నీశుని పేరన్‌ పంతంబుగ హింసించెడు వింతల పూర్వాపరాలు నివరింపగదే! 239

చతుర్గ తమింబము 221 ళ్‌. దైవము మూక జంతు బలిదానము గోరునె! జీవకోటులన్‌

గావగ నెంచువాడు, మమకార విహీనుడు మానవుండు, స్వా

ఖావిక భక్షణాశ పశుపక్షుల జంపడె! కుంటిసాకులన్‌

పావన కార్యమంచు భగవానునిపై నెపముంచు స్వార్థుడై 240 తే.గ్‌. రుచికి బానిసలైపోయి శుచినిగనక |

బుద్దిహీన నరుడు చిత్తశుద్ధి లేక

నేర్పుగా స్వీయ దోషంబు నెట్టబూని

జొల్లు కూతల గూయడె! పాల్లుబోక 241 ఊఉ తప్పుడు దారిలో నడచి ధర్మయుతంబన, స్వీయదోషముల్‌

తప్పుకొానంగ గల్గుదురె! తాదృశ కల్పితగాధ లెన్నియో

తప్పుల కుప్పలొప్పెడు వితండ వివాదమునల్ప పొప పుం

గుప్ప శిరంబుపై బడగ గొప్పలు జెప్పగ చెల్లనేరునే! 242 ఊఉ. సృష్టిని పర్వజీవులకు నీశుడు తల్లియు దండ్రి, వారికిన్‌

పుష్టిని గూర్చువారె నిజపుత్రుని మాంసము గోరునందురే!

తుష్టిని నారగింతురను ధూర్తుల పల్కులు సంభవంబె! వా

రష్ట దరిద్రులై నరకయాతనలంది నశింపకుందురే! 243 ఆవె. దైవవాంఛగ బలిదాన మొసంగుట

మందబుద్దులాడు మలినవాక్కు; కోరుట నిజమైన క్షుద్ర జంతువులేల? మనుజ మాంసముత్తమంబు గాదె! 244

కం. దైవానుగ్రహ చింతన

జీవుల హింసించు నీతి క్షేమంబగునే!

దైవాగ్రహంబు బొందరె!

కావుర మణగంగ క్షుద్ర కర్మాసక్తిన్‌ 245 జ్‌ మాంసము వర్జనీయమను మానవతా ప్రతిపాదనంబు వి

ధ్వంసము జేసి, హంతకుడు ధర్మ వినాశక నీచుడౌను, ధీ

హంస నశించిపోవ పరిహాసము పాలగు, పాపమూలమౌ

హింస మహాపరాధము, సహించునె! దైవము క్రూరకర్మలన్‌ 246

222 శేన్ననభ (ప్రఖంధవావ్వము శ్రాద్ధ స్వరూపము కం. నాకంబేగిన పూర్వుల కాకలి దీర్చంగ పిండ మవనరమగునే కాకోదర నరకంబున కేకంబుగ పంపగలుగ నెవరికి తరమౌ? బైట? ఆ.వె. బ్రతికి యుండినప్పుడు పట్టెడన్నము పెట్ట పరితపించు సుతుడు పట్టుబట్టి శ్రాద్ధకర్మ జేసి సంతృప్తి జెందెడు ధర్మమేమొ? దీని మర్మమేమొ? 248 కం. మూఢాచారములెన్నియొ గాఢంబుగ పేరుకొనగ ఘన సంఘమునన్‌ పౌఢిని బలకొను రీతిని గూఢంబుగ నింపినారు కుటిలాచారుల్‌ 249 తే.గీ. తల్లిదండ్రులు ఫ్రత్యక్ష దైవములుగ శ్రద్ధ సేవించి పూజింప సకల మబ్బు మృతుల కిచ్చెడి మృష్టాన్న మృష కృతంబు శ్రాద్ధ కర్మల ఫలమేమి సంభవించు? 250 కం. చేరదు పిండము మృతులకు చేరిననది స్వర్గమందు చేదుగ దోచున్‌ ఘోరంబగు నరకంబున నేరంబుగ నెంచి దాని నెట్టడె యముడున్‌ 251 కం. నాక నరకాధిపతులకు లోకుల శ్రాద్ధంబు తీవ్ర రోషము రేపన్‌ డీకొనరే! ప్రతికూలుర వాకొనగ పురోహితమ్ము వ్యర్థముగాదే! 252 ఊఉ. తల్లియు దండ్రియున్‌ గురువు తాతలు దైవ సమానపూజ్యులం దెల్లర కాత్మతృప్తి గలిగించు నిమిత్తము భక్తిశ్రద్ధలన్‌ ఉల్లము పల్లవింపగ సయుక్తి సపర్యల నాచరింపస రా జిల్లు సుపుత్రుడట్లు మృతజీవికి శ్రాద్ధము డఉంబమయ్యెడిన్‌ 253

చతుర్ధ ఖవింబము 223 ఆఅవె పొట్టకూట్‌ కొజణకు పుట్టెడు వృత్తుల శ్రాద్ధకర్మలకు నిబద్భులైరి విధి నియామకముల వేరుజేయగ వీరి తరముగాదు పుణ్మమరయబోరు 254 అరిషడ్వర్గమనదగునా! కం అరిషడ్వర్గ విధానము సరిగాదని బుధజనంబు చాటగదగునే! పరమేశుని సృజనంబున కొరమాలినవెట్టు గలుగు కూలంకషమున్‌ 255 కం. అరిషడ్వర్గ గుణంబులు సరిగావని లోకమెంచ సత్యంబగునే! పరమేశాశయ మెరుగక నిరసింపరె మూర్ధజనులు నిజదోషమునన్‌ 256 కం. బామ్మా బొరుసుల చందము నిమ్ముగ ప్రతిదానికుండు నిరురూపములున్‌ సమ్మతమేదౌ నదియే నెమ్మది సత్యంబు దోచు నిజమెరుగంగన్‌ 257 సీ. భోగంబునకు గాక యోగానురక్తిని కామంబు స్తుత్య ప్రగాధ గాదె! దుష్టుల దండించి శిష్టుల రక్షించు క్రోధంబు జైలోక్య గాధ గాదె! సకల సద్గుణరాసి సమకూర్చ తరగని లోభంబు త్రిభువన లాభమౌను; విశ్వంబు తనదను విసృత గ్రేమను మోహంబు సర్వ సమ్మోదమౌను; తే.గీ. ఉన్నదానితో సంతృప్తి నొందుముదమ దంబు మానసానంద ప్రదాయకంబు; ఎట్టి నీచంబు నైన ఖండించు నట్టి మత్సరంబు మహామహిమంబు గాదె! 258

224 శేవషవఖ వఖంధకావ్యము ఊఉ... సృష్టి సమస్త వస్తువుల శిష్ట నిగూఢ రహస్య మెన్నగా పుష్టిగ దోచు, నెల్లెపు డపూర్వ చమత్కృతి గాంచనౌను, సం తుష్టి నాసంగు, దైవగుణ దోషములెంచ సమంజసంబె! యే దృష్టిని జూడ నట్టి గుణ దృశ్యము లెల్లెడ గోచరించెడిన్‌ 259 తే.గ. వస్తుదోషంబు గాబోదు వాస్తవముగ కర్తకు లభించు నాదోష కర్మఫలము సృష్టికర్తను నిందించు చేష్టమాని అంతరార్థంబు శోధింప నవసరంబు 260 జనన మరణ కారణములు ఆ.వె. జనన మరణ చక్ర సంచారమున ఘోర బంధనము దొలగు నుపాయమేది? అత్మయేమిటొ? పరమాత్మ నెరుగుటెట్లా? గమ్యమేదొ? కరుణ గావుమయ్య! 261 తే.గ.. తను ధనారాము దార సుత పరివార బంధు మిత్ర బలోన్నత పదవులెల్ల జనన మరణాల సుఖదుఃఖ చక్రమందు స్వర్ణ శృంఖల నిర్చ్వంధ బంధనములు 262 కం. ఆరిషడ్వర్గము నిరతము నరకాభి ముఖమ్ము నడుపు నయవంచనతో వరషద్రజ్ఞా శక్తియె యరిపై విజయంబు మోక్షహర్మ్య మొసంగున్‌ 263 ఉ.. భూతదయాను రక్తుడు, ప్రపూర్ణ వికాస పరోపకార భా వాతత బద్ధ బుద్ధి పరమాత్మ విధాన మెరుంగు, దైవ చిం తొతుర మానసంబున కయాచిత ముక్తి లభించు, లౌక్య ని ష్థాతుల కైవసంబగునె! శాశ్వత ముక్తి నిషిద్ధ కర్మలన్‌ 264 మహాత్ములున్నారా? ళ్‌, పూత చరిత్ర పాత్ర బుధ మోద పధాన సమాజ రీతులన్‌ జాతిని నీతి నింప, వర సద్గుణరాశి వికాసమంద, ని

ఛతుర్హ బింబము 225 ర్లీత విధానముల్‌ దెలియ, నిర్మల మౌళిక సంప్రదాయ ప్ర ఖ్యాతి, స్వదేశ సంస్కృతిని గాంచ దలంచు మహాత్ముడుండునే? 265 స రాళ్ల నెల్లప్పుూడు కాళ్లచుట్టును జూచి మణులు లేవన వెజ్టిమాట గాదె! క్షుద్ర జంతువులను జూచి వేసారుచు సింహంబు లేదన్న సిగ్గుగాదె! బక సమూహంబుల బారుల దర్శించి హంస లేదన్న హాస్యంబు గాదె! వేషభాషల జూచి రోషాతిరేకాన సాధువు లేడన చౌకగాదె! తేగీ జడమయ శిలా ప్రతీకమౌ గుడిని గాంచి విశ్వనాధుడు లేడన వెలితి గాదె! ప్రబల జిజ్ఞాస పౌరుష పాటవంబు ప్రజ్ఞ చూడజాలని వైభవంబు గలదె! 266 తే.గీ. రాళ్లగుట్టల వలె రత్పరాసి గనము, సింహ సముదాయ మెపుడు వీక్షించబోము, హంసల సమూహ మరుదు, మహాత్ములబ్లె మౌనయోగాన జగదైక మహిమ గాంచు 267 దైవాస్తిత్వము తే.గీ. ఎల్లచోటుల దుష్టులు కొల్లలుండ మచ్చుకైనను గనరారు మానధనులు దుష్ట సంహారమునకు బద్భుడయినట్టి దేవుడున్నాడా లేడా సందేహమగును 268 ఆ.వె. లోకహితము గోరి భీకరంబుగ పోరి మౌనసేవ సలుపు మానధనులు రాజహంస పగిది రాజిల్లుచుందురు కాకులందు వాని గాంచనగునె! 269 తే.గీ. పుణ్య పురుషార్థముల దల్చు పూతబుద్ధి నీతిబోధక మృదు వాగ్విభూతి, సకల

226 శేషవభ వ్రబంధకావ్వము సాధనా సంపద శరీరశక్తి దైవ మీ వరత్రయంబీయ నింకేమి వలయు 270 చం. వినుటకు వీనులు న్నుచిత వృత్తికి మూల నునోవిభూతియున్‌, తినగ వచింప జిహ్వ, వరదేహము, కర్మల జేయ హస్తముల్‌ కనుగొన కాంతి కన్నులకు, కార్యము యోజన సేయ బుద్దీయున్‌, పని కడకేగ కాళ్లు భగవానుడు దప్ప మరెవ్వరి త్తురే 271 సీ భూనభోగ్రహముల భూరి తారాగణ సంచాలనంబెట్టు సాగుచుండె; సూర్యచంద్రాదుల శుభ్ర ప్రకాశ ప్ర సారంబు లేవిధి జరుగుచుండె, నామరూప గుణాది నానా విభేదాల ప్రకృతి క్రమంబెట్ట్లు బరగుచుండె; యుగయుగంబుల నుండి యొక్క విధంబుగ కాలగమనమెటుల గలుగుగుండె; తే.గీ పుట్టి వికసించి క్షీణించి మట్టిగలియు సకల జడ చేతనంబుల సాక్షియెవరు? కర్తయే లేక కార్యంబు గలుగుటెట్లు? విధివిలాసంబు దిలకింప వింతగాదె! 272 ఆ.వె. పంచభూతములును ప్రకృతి విధానముల్‌ కాలచక్రగతికి కీలకములు, సృష్టి పోషణాదు లిష్ట కార్యములగు రక్షకునకు నిదియె లక్షణంబు 273 ఆవె. విశ్వ నిర్మితియును విస్మయ గ్రహరాశి పూలతావిరంగు పాలతీపి వింతగొలుపు విశ్వ భిన్నకార్యములే వి ధమున జరుగు దైవతమున గాక 274 ఊఉ. భౌతిక భోగభాగ్యము అపార సుఖంబని నమ్మి పాపపుం భితిని విస్మరించి, కడు వేడుక మీర దురాగతాత్ములై నీతి నిజాయితుల్‌ గనక, నేర్చున చెట్టలు జేయు వారలే నేతల వన్నెకెక్కి గన నేరరు తతృల పాక్త రీతులన్‌ 275

చతుద్ద ఇింబము 227 దైవరక్షణ నిజమా? అ.వె. దుష్టశక్తి పెరిగి దురితంబు లధికమై మిన్ను దాకుచుండె చెన్నుమీర దేవుడవతరించి దీనుల గాపాడు ననిరి పెద్దలెల్ల నది నిజంబె 276 కం. సుజనుల గావగ నిరతం బజరామర దేవుడుండునని పల్కుదురే! నిజమో కాదో మజియీ సజలాక్టుల గావడాయె! స్వామి యదేమో? 277 ట్‌. విత్తులు భూమి నాటబడ వెంటనె పంట లభించబోదు, యా వత్తు ఫలాశవీడి తలవంచి సకాలము కర్మజేయ, గ మ్మత్తుగ భావికాల మసమాన ఫలంబు నొసంగుగాదె! వే జిత్తుల మారి పోకడల జిక్కునె! సతృ్ళల మెప్పుడేనియున్‌ 278 న్‌ దుర్మతు లెందరెందరొ స్వదోర్చల సంపద విజ్ఞివీగి స ద్ధర్మము వీడ నెట్టి ఫలితంబుల బాందిరా గాంచుమయ్య, దు ష్కర్మకు సతృలంబు గన సాధ్యము గాదు, త్రికాలమందు నీ మర్మమెరుంగ వేము తగ మామిడిపండ్డను గాయ నేర్చునే! 279 ఆ.వె. శిష్టరక్షణమున దుష్టుల దమనాన, ధర్మపోషణమున, దైవమనిశ మవసరమున కుచిత యవతారముల బూని మహిని గావ బుట్టు మాధవుండు 280 బహు దేవతా రహస్యము న దేవగణంబు లూహల కతీతముగా నెగడంగ, నెవ్వరిన్‌ భావనకేసి మానసము భక్తి భజించి తరించగా నగున్‌ ధీవరులే పథంబరసి తీవ్రతరంబుగ నేగినారా? సం భావిత సత్యమెన్నగ శుభప్రద మార్గము జూప వేడుదున్‌ ర ఆవె. అమరు డజరు డజుడనంతుండు వ్యాస్త్పండు వివిధ నామధారి విశ్వవిభుడు

228 శేవవభ (వబంధకొవ్యము అన్నియు తనలోనె యన్నిట తానుండు నాదిదేవుడొకడె యంతరాత్మ 282 ఆ.వె. దృశ్యవస్తు నిధు లతీవ జడంబులు పుట్టి పెరిగి కృంగి గిట్టుచుండు, ఆత్మ సత్త్వ తత్త్వ మఖభిలంబు నిత్యంబు యోగదీక్ష గనరె! త్యాగధనులు 283 అ.వె. దారు జల శిలాంత రారుణానల భాతి బీజ గర్భ నిహిత వృక్ష రీతి అంతరంగమందు నలరారు నాత్మను బాహ్యజగతి వెదకి బడయనగునె! 284 తే.గీ. స్వీయ నాభిని కస్తూరి వెలువడంగ గంధము పసిగట్టి మృగము కానదిరిగి నటుల నాత్మను గనలేకనల్బులెల్ల వూని వెదుకరె! గుళ్లు గోపురములన్ని 285 ఆ.వె. శక్తి నీశ్వరుండు, సర్వజ్ఞతను బ్రహ్మ వ్యాపనమున విష్ణువనెడు గతిని విస్తరించె నిటుల వేల్పుల బహు సంఖ్య " గుణమె రూప నామ గణనమయ్యె 286 కం. బహుదైవంబుల భక్తులు సహనము గోల్పోయి ఘోర సంగ్రామమునన్‌ విహరించెడు మూఢమతుల కిహపర సుఖసిద్ధి శూన్యమిడుములె దక్కున్‌ 287 కం ఒక్కడె దేవుండైనను పెక్కండ్రుగ రూప నామ భిన్నత్వమునన్‌ నిక్కిన బహు మార్గంబుల ప్రక్కకు నెట్టంగ వలయు పరమాత్ముగనన్‌ 288 ఆ.వె. నామ రూప రహిత నర్మగర్భంబుగా నెల్ల లోకములను నేలు దేవు నెవ్వడెట్టి రూపమిష్టత న్గాల్చు నో నతని కల్లె నాత్మ నలరుచుండు 289

చతుర్ల బింబము 229 కం వాదంబుల వలయంబున భేదంబులు గోచరించి గ్రేమ నశించున్‌ వేదోంకార యుతంబుగ నీ దేవుని గొల్వ ముక్తి నిక్కము సుమ్మీ 290 ఆ.వె. పుజ్ఞైకొక్క బుద్ధి పుట్టినప్పటినుండి వెంటబడుచు కర్మలంట జేయు; చెడుగు మంచి నెంచు శిష్ట వివేకంబు నరక మోక్షములకు నాంది యగును 291 ఆత్మ స్వరూపము కం పుట్టుట కర్మల జేయుట గిట్టట పలుమారు వికృత కీటభ్రమణం బెట్టుల బోనాడ నగునా? గుట్టును విశదీకరించు గురువర! కృపతో 292 తే.గ.. తనను తానెరుగంగ స్వస్థ హృదయాన విశ్వమంతట వెలసిన విభుడ నంచు నిగమ నిష్కామ సత్కర్మ నిత్యసుగతి మోక్ష సంప్రాప్త మొనగూర్చు నక్షయముగ 293 కం ఆత్మానాత్మో వివేకము స్వాత్మానుభవంబు నిచ్చు సకలంబు త్వదీ యాత్మనె దోచిన యెడ పర మాత్మను దర్శింపవచ్చు ననవరతంబున్‌ 294 అవె.. పరమ సాధనమున ప్రజ్ఞాన శోధన గుణ విహీన తత్త్వ గోప్య ఫణితి స్వాత్మ నెరిగె నేని సర్వంబు విదితమౌ విశ్వమంత తానె వెలుగ నగును 295 ఉఊ. _ ఎక్కడనుండి వచ్చితిమొ? యిక్కడ నుండిన ధ్యేయమేమొ? యిం కెక్కడి కేగనానా? మనమీ భ్రమణ త్రయ కారణంబులన్‌ చక్కని యోచనల్‌ సలిపి సత్యమెరింగి చరింస నిష్టతో దక్కును మోక్షలక్ష్మి దరిదాపుల జేరవు చావుపుట్టకల్‌ 296

230 కేవవ్రబ వబంధకావ్యము ధర్మ కర్తవ్య సంఘర్షణ

తే.గీ. ధర్మ కర్తవ్యముల మధ్య తగని రీతి

ఘోర సంఘర్షణంబు దృగ్లోచరంబు

కార్య నిర్వహణార్థంబుచర్యబూన

నేది గ్రాహ్యాంబా, త్యాజ్యంబొ, యెరుగుటెట్టు? 297 తే.గీ _ స్వామి రక్షణ కర్తవ్య వైభవమును

దుష్ట దమనంబు ధర్మమున్‌ స్పష్టపరచ

స్వామి దుర్చుద్ది పరభామ బట్టజూడ

ధర్మ కర్తవ్యముల నెంచు దారియేది? 298 ఆ.వె. లోకహితము గూర్చు నే కార్యములనైన

పూని చేయ_ధర్మపుష్టి గలుగు బాహ్యదృష్టి నది యసహ్యంబె గావచ్చు దోషమంటబోదు దుఃఖపడకు 299

తే.గి. సత్యపధ గాములకు కార్యసాధనమున

ధర్మ కర్తవ్యములు రెండు తారసిల్లు

తరతమంబులు పాటించి తరచి చూడ

ధర్మ సంరక్షణంబె కర్తవ్యమగును 300 శ్రా ధర్మాధర్మ విచక్షణా సహిత కర్తవ్యంబు సుత్యం, బదే

కర్మంబైనను ధర్మహాని గలుగన్‌ కర్తవ్య దూరంబగున్‌

కర్మాధారము ధర్మమెన్నగ సదా గన్పట్టు కర్తవ్యమీ

మర్మంబెల్ల పురాణ పాత్ర విదితంబై దారి జూపెట్టెడిన్‌ 301 కం. ధర్మము విశ్వవ్యాప్తము

ధర్మమె పురుషార్ధ సిద్ధి దాయకమగుతన్‌

ధర్మమె సర్వాధారము

ధర్మేతర మెట్టి దైనత్యాజ్యంబు సుమా! 302 అ.వె. తల్లిదండ్రి గురువు దార సుతాదుల

ధర్మహాని దలుప తక్షణంబె

వైదాలంగవలయు వైరమై ననుగాని

ధర్మపక్షమందు దైవముండు 303

చతుద్ద అఇింబము 231 ఆవె. సకల వేద శాస్త్ర సార పురాణాల సత్యశోధనమున, నిత్యకాంతి పుంజ ధర్మపధమె మూలమన్నిటికని చాటబడెను గాదె! సాధువాక్కు 304 సీ. ధర్మంబు దప్పిన తల్లిని భరతుండు గట్టిగా చీవాట్లు బెట్టలేదె! దైవనిందల సల్పు తండ్రిని ప్రహ్లాదు డిష్టంబుగా ధిక్కరించలేదె! బ్రహ్మచర్యము భగ్నపణుప బూనగ భిష్ము డాలమున గురువు నదుమలేదె! పరదారవలదంచు పల్కి విభిషణు డన్న రావణు విడనాడలేదె! తే.గ. _ధర్మవీర ప్రతాప విధాయి భరత భూమి, విశ్వ విఖ్యాత విభూతి నంది ధర్మసాధన త్రిభువన తారకముగ చాటిచెప్పదె! ఏకైక సాక్ష్యమీదె! 305 మాయౌ స్వరూపము శా... మాయా మోహము లేమిటో! మరల జన్మా జన్మ లివ్వేమిటో! కాయోత్పన్న వినాశముల్స్‌ నరక నాకాలేమిటో! బ్రహ్మహృ ధ్యేయంబేమొ! విషాద మోదముల సందేహంబులన్‌ (మ్రగ్గగా శ్రేయోదాయక వాంచితార్థమెడలన్‌ జీవాత్మ క్లో భించెడిన్‌ 306 ఆ.వె. సకల పాపములను వికట కార్యంబుల జేయదలుప నేల మాయబుద్ధి? దాని రూప గుణ విధానంబు లన్నిట విశదపరచవయ్య విబుధవర్య! 307 ఉఊ.... ప్రాయము, భోగరాజ్య పరిపాలన, విన్న్మయ మోదఖేదముల్‌ కాయపు సోయగంబు, మమకారము, చారసుతాభిలాషలున్‌ స్వీయ బలంబు, సంపదలు, చిత్తము నందున నిశ్చయంబుగా ధ్యేయము గల్గు మానవులు తృప్తిగ మాయ నెరుంగ సాధ్యమే! 308

232 శేషవభ వ్రఖంధకొవ్యము చ్‌. కంటికి గోచరించని యకారణ శత్రులుకామరోషముల్‌ మింటిని దాక జూచు పొలిమేరలు గానని లోభ మోహముల్‌, మంటరగుల్సు నీచ మద మత్సర శస్తములన్‌ వివేకులన్‌ కొంటెగ దూలనాడి పడగొట్టదె మాయ నిషిద్ద చర్యలన్‌! 309 చ్‌. మాయ మహా విచిత్ర మసమాన మదృశ్య మసౌరూపమౌచు, సా ప్యాయత లోక మానన నివాసము నాంది నిషిద్ధ కార్యముల్‌ జేయగ '్రోత్సహించును, నుశీలురనైన సుఖానుభూతిలో కాయము వమ్ముజేయదె! వికారము గూర్చి భ్రమాస్త్ర శక్తితో 310 తే.గీ. ఉన్నదున్నట్టుగాక మహోన్నతముగ, లేనిదున్నట్లు నమ్మించి, దాని భ్రమల సకల సద్గుణ సంపత్తి సమసిపోవ పాపకార్యంబులెన్నా చేపట్టనీదె! 311 ఉ.._ నేస్తముగా నటించు కడు నేర్చ్వరిమాయ, యదృశ్య శత్రువై వాస్తవ తత్త్ప్వబోధ కపవాదము గూర్చు ననంత మోహమున్‌ మస్తము నింపు, ధర్మ నియమంబుల మార్చు, మహాఘ పంకళమే ఆస్తిగ నెన్నవేయదె! మహా కుటిలత్వపు కంపునింపుచున్‌ 312 తే.గీ. కనక కాంతానురక్త భోగ ప్రభూత బుద్భుదప్రాయ మోద సంపూర్ణమతులు గౌంచ నేరరు భావి దుఃఖాబ్ధితరణి జగతి మాయకు వశుడైన జనుడు జనుడె! 313 ఆ.వె మొదట సుఖము దోచు భోగ సాధనములు పిదప దుఃఖరాశి నెదను నింపు గజ్జి గోఠ హాయి గలిగించు నాదిని మాయమర్శ మెరిగమసలవలయు 914 మాయా నివారణ ఈ ముప్పుల కుప్పలిచ్చి కడు మోదము జెందు, కుశాగ్రబుద్ధికిన్‌ మెప్పుల జూపి చోద్యమగు మిధ్యను సత్యమటంచు, ఠీవిగా తప్పుల నొప్పాగా మలచు ధైర్య సమంచిత మాయ నెవ్విధిన్‌ తప్పుకొనంగ నౌను? పరితాప విమోచన మార్గమెయ్యెదో। 315

చతుద్ధ బింబము 233 ఉ. భౌతిక భోగభాగ్యయుత వస్తు చరాచరమెల్ల మాయకున్‌ నూతనశక్తి యుక్తుల వినోద విలాసములిచ్చు వానిపై బ్రీతి దాలంగ జేయు గురువృద్భుల పాదములంటి భక్తి సం జాత ప్రశస్త కృత్యముల శాంతిపథంబును గోరగా దగున్‌ 316 ఊఉ. సత్యము నెన్నగా వలయు స్వాంత విశుద్ధి ప్రధానమన్నిటన్‌ నిత్యము దైవసంపద లనేకము చింతన సల్ఫి, ప్రీతిన త్కృృత్యము లెన్నియో పరుల క్షేమ నిమిత్తము జేసి సాధుసాం గత్యము గోరి చేర, నిజ గమ్యమెరుంగ శుభంబు గల్గెడిన్‌ 917 ఆ.వె. పుట్టి పెరిగి కృంగిపోయి నశించెడు భూ చరాచరంబు బుగ్గిపాలు సత్య వస్తువాత్మ శాశ్వతాస్తిత్వంబు సమసిపోదగిన దశాశ్వతంబు 318 స్స్‌ దైహికానందంబు లైహిక భోగంబు లనవరతము నాత్మకడ్డు దగులు, జీవిత సమరాన చిత్త మహారథి ధర్మ ధనుర్జ్ధారి త్యాగశరము నిడి, శరీర రధమ్ము నింద్రియాశ్వంబుల నాశల పగ్గాల నదిమి పట్టు చాలకుండు మనము షడ్చత్రువులపైకి బుద్ధి మంత్రాంగాన పూని నడువు ఆ.వె. నాయకత్రయంబు నడుము గట్టి నడువ సమర విజయలక్ష్మి సరసజేరు; పట్టసడలి మెలగ పగవారి హస్తాల దిక్కులేని చావు నిక్కువంబు 319 ఆ.వె. జ్ఞానరాశి నిధుల జ్ఞానేంద్రియంబులు మనసుకీయ బుద్ధి మనన జేసి కార్యరంగమందు కర్మేంద్రియంబుల ప్రోత్సహించి ఫలము బొందుచుండు 320 కం. నరమానసంబు నయముగ చిరుదైహిక భోగభాగ్య ఫేవనమాళ

234 శేవషనభ (నబంధకాన్యము

న్నరి షడ్వర్గ బలంబున

మరపించదె! మాయ ధర్మ మార్గములెల్లన్‌ 321 ఆ.వె. ఇంద్రియాశ దీర్చ నిష్టంబు జూపక

స్వీయ ధర్మపధము వేగజనగ, మాయ రుచిని గనక మానసావరణంబు తనకు తానె వీడి తరలిపోదె! 322

తే.గీ మాయ జక్కిన చిత్తంబు చేయరాని

దుష్టకార్యంబు గలదె యీ సృష్టియందు!

మాయ దొాలగంగ నస్థిర కాయమోహ

మంతరించ, స్వాంతము పరమాత్మగనదె! 323

గురు స్వరూపము

కం. తరుణోపాయము లాత్మకు

గురువుల బోధామృతమని కొనియాడుదురే!

తరియింప జేయు గురువుల

పరమాశయ కార్యములను బ్రకటింపగదే! ఏ24 తే.గీ. _ లౌకికాలౌకికంబుల పోకడలను

తెలియనేరక సంశయ జలధి ముని

తేరుకొనలేని వారిని చేరదీసి

జ్ఞానపోతంబు దరిజేర్చు నావికుండు 325 కం. గురువే తల్లియు దండ్రియు

గురువే దైవంబు, జ్ఞాన గుప్త ధనంబున్‌

గురువే సకలైశ్వర్యము

గురువును నమ్మంగ ముక్తి గోచరమగుతన్‌ 326 కం. గురువుల సత్యాన్వేషణ

కరవాయె ధనార్జనమున కార్పణ్యముతో

బరువై నీతి నిజాయితి

గురుపధమును భ్రష్టుచేసె కుటిలమనంబున్‌ 327 కం వేషానుగుణఖ్య మృదు పద

భాషణముల భూషణులయి బహు మోదమునన్‌

చతుర్గ బింబము 235 కాషాయ వల్కధారులు పోషింపం! కామ్యసిద్ది ముదమారంగన్‌ 328 కం. గురునాములు పెక్కురు స ద్గురువును గన దుర్లభంబు గుణయోగ్యతలన్‌ తరుగైనవాడు గురువా! తరమే! గ్రుడ్డికొక గ్రుడ్డి దారిని జూపన్‌ 329 కం. సుందరముగ మృదువాక్కుల సందేహము దీర్తుమనుచు స్వార్థంబునకై సందేశము లిచ్చెడు గురు సందోహమున గనలేరు సద్గురు నాకనిన్‌ 330 తే.గీ చెప్పినటువంటి దాని తా జేయువాడు, చేతికందిన దాని కాజేయువాడు, సుర గురుండొకడైన నసురు డొకండు, గుణ విభూషణ సామర్థ్య గురువు వలయు 331 ఆవె భవభయాశ్రితాళి భౌతిక సుఖముల పరిగణించ బోక పట్టుదలగ ఆత్మ తత్త్యమరయ నరుదెంచు వానికి జ స్వానుభూతి దెలుపు సద్గురుండు మోక్ష స్వరూపము ఆవె జపతపంబు జేసి సతతంబు కష్టించి ముని గణంబు గోరు మోక్షమంద, దాని రూపగుణము ధర్మంబు లేమిటో! 339 విశదపరచ మిమ్ము వేడుకాందు సీ... నిశ్చలానంద పునీత చరిత చిత్త సుక్షేత్రమున ధర్మవృక్తమునకు సత్యసార విచార శాఖలనేకముల్‌ ఫల భేదహీన నిర్వాణ పథము; వైరాగ్య మోంకార మారాధనీయముల్‌ పాష్టికాహారంబు వాయువులగు

236 శేషవభ వ్రబంధవావ్యము శమదమ గుణ గణ నస్య పత్రంబులు గురుబోధ వికసిత కుసుమరాసి, తే.గీ. మోక్షఫలదాయి జ్ఞాన ముముక్షువులకు నిర్వికారనిరంజన నిశ్చలుండు ముక్తి సామ్రాజ్య పీఠ సమ్మోదకుండు తతృ్ఫలాస్వాదితుండు విద్యాధనుండు 334 తే.గీ. నిర్వికార నిరాకార నిర్మలంబు నిశ్చలానంద నిర్గుణ నిర్భయ పర మాత్మలో నాత్మ సంలీనమౌ నభిన్న తత్త్వమే మోక్షధామంబు తారకంబు 335 తే.గీ. జనన మరణాలు, సుఖదుఃఖ చాలనములు తను నునో రోగ వృద్ధాప్య తాపమాది లాభనష్టాలు క్రుద్దాహ లోభమోహ మోద ఖేదంబు లుండవు మోక్షమందు 236 మోక్షమార్గము ఊ. కంటిని భోగభాగ్యముల కల్మషపూర్ణ వికార కృత్యముల్‌ వింటిని వేదసారమును వీనులవిందుగ మీ కృపాంబుధిన్‌ మింటికి మంటికి నడుము మృత్యు వినోద విహార లీల క న్గాంటిని సంశయంబుల నిగూఢ రహస్యము పుణ్యలబ్ధిచేన్‌ 237 ఆ.వె... సత్యమెజుక పరప సందేహముల దీర్చ సంతసంబు గలిగె సాధుశీల బంధముక్తి గలుగు భవ్య మార్గంబును దెలుప వేడుకొందు దీనపాల! 238 మ. _ అరిషడ్వర్గ విహిన మాననము సత్యాన్వేషణా చిత్తమున్‌ గురుబోధామృత సేవనంబు బుధ సద్గోష్టీ సువాదంబులున్‌ పరమాత్మన్‌ సకలంబునందు గను సద్భావ ప్రసాదంబు లా పరమానంద సుమోక్ష సొధమున సోపానంబులై వర్తిలున్‌ 339 చం. వికసిత మానసంబున విభీషణ శౌర్యము నింద్రియంబులన్‌ నకనకలాడజేయగ సనాతన మార్గమెరుంగనౌను, భౌ

చతుర్ధ ఖంబము 237 తిక సుఖ దేహ గేహ పశుదీప్తి సతీసుత బంధు సంపదల్‌ సకలము విస్మరించు గురు సత్పధగామికి మోక్షమబ్బెడిన్‌ 340 మోక్షమునకు సుగమోపాయము మ. _ అసిధారావ్రత దీక్షతో సలుపు నభ్యాసంబు, ప్రజ్ఞానిధుల్‌ అసమాన ప్రతిభా విశేషులు నువిద్యావంతులే కొందరో వెస సాధింప దలంతురేమొ! యితరుల్‌ విశ్వాసమున్నాందగా పస జూపించు విధానమున్‌ దెలుపవే! ప్రారబ్ధ మీడేరగన్‌ 341 ఆ.వె మోక్ష సాధనమున ముమ్మార్గములు గల్లు జ్ఞాన భక్తి కర్మ నానెసంగి నిష్ట గలిగి సలుప నిత్య ధర్మంబుల నిష్ట సిద్ధి యీశు కృపయు గల్లు 342 ఆ.వె. వ్యక్తిగతము జ్ఞానభక్తి మార్గంబులు స్వార్థమిమిడియుండు సాధనమున, సర్వుల తరియించు సంకల్పశీలురు కర్మయోగ పధము గాంచవలయు 342 మ. _ ఫలమాశింపక కర్మజేయుము సదా వైరాగ్య చిత్తంబునన్‌ కలగా నెంచుము భోగభాగ్యముల నిష్కామ క్రియాళీలివై తలకున్‌ మించిన భారమైన నిరతధ్యానంబుతో దైవమున్‌ దలపన్‌ మోక్షము లభ్యమౌను మనసా ధర్మంబు పాటింవగన్‌ 3ైఢ4 తేగీ. _ ధైర్య మరిషట్క దమనంబు, దైవచింత, భూతదయ, సత్యము, నహింస, పూర్ణతృప్తి విశ్వసమత, వైరాగ్యంబు, విబుధవాక్కు, శాస్త్ర మతులి తైకాదశ సఖుల గనుము వెర్‌ స్స భోగాల సౌఖ్యాల రాగాల దేలంగ భక్తినేమరనట్టి భాగ్యశాలి, కలిమి బలిమి గళ్లి కరుణా స్రవంతిని సర్వోదయంబెన్ను శక్తిశాలి; స్వపర భేదము మాని నకల భూతములకు మోదము గలిగించు పుణ్యశాలి,

238 కేషవభ వ్రఖంధకొావ్యము

కష్టాన నష్పాన కటిక దారిద్ర్యాన

ధర్మంబు పాటించు ధైర్యశాలి;

తే,గ. సృష్టి కార్యక్రమంబుల పుష్టిగూర్చి

సకల జీవుల తనరూప సామ్యమెన్ని

కర్మలోకాన పయనించు ధర్మమూర్తి

విశ్వ విజయుండు పూజ్యుండు విగక్రముండు 346 కం. ఘనసేవల లోకహితము

తన కష్టములెంచబోక త్యాగోన్నతినిన్‌

తను ధన మనంబులను స

ద్వినియోగమొనర్చ ముక్తి వేగిర మబ్బున్‌ ఏ47

చతుర్ధకిరణము కర్తవ్య ప్రబోధము

ఉ. _ కృంగిన మానసాన సమకూరని నీతి నిజాయితీలకై

రంగులు మార్చు మానవుల రాక్షస చర్య సహించలేక, వే

భంగుల తల్లడిల్లు గుణ వారిధి రెడ్డిని గాంచినంత, ని

స్సంగుడు సిద్ధవర్యుడు విషాదము బాప నుపక్రమించెగా 348 తే.గీ లోకరీతుల నీకింత శోకమేల?

సుగతి గనలేని వారై వగవనేల

చిన్న దీపంబు వెలిగించి యన్ని విధుల

పరుల సేవల సంతృప్తి బడయుమయ్య 349 చ. మానవసేవ జేయు నియమంబున నన్నము దేహపుష్టియున్‌

జ్ఞానము దైవచింతనము నాల్లు పదార్థములబ్బు మార్గముల్‌

పూని లభింప జేయ వరపుణ్య గతుల్‌ లభియించు తద్విధుల్‌

దాన ఫలంబు కన్న సురధామము కన్న విశిష్ట మయ్యెడిన్‌ 350 జు... జ్ఞానము భక్తియున్‌ గలుగు సాధన సంపద గూర్చి నిత్యమున్‌

మానవ మానసోన్నతికి మార్గము జూప శుభంబు, వేజు చం

దాన మహోపదేశములు తార్కిక శక్తియు నీతి శాస్తముల్‌

కానలగాయు వెన్నెలలు కాంతి సుగంధ విహీన పుష్పముల్‌ 351

చతుర్ద భింబము “ 239 తే.గీ _ జీవితమునకు దివ్య సంజీవి వంటి విత్తమార్దింప ఘనత, సంప్రీతి దాని నుచిత కార్యార్థమై వినియోగపరచు నేర్పుగలవాడె లోకపునీతుడగును 352 చు. ఉత్తమ కార్యముల్‌ సలుపు యోజన మంచిదె, కాని పూర్వనం పత్తిని దాన పద్ధతి నపార వ్యయం బొనరించు వార లా పత్తులతో కబంధ కర బంధములన్‌ వికలంబుగారె! న ద్వృత్తుల యోగ్యతల్‌ గన నివృత్తికి ముక్తికి మూలమయ్యెడిన్‌ 353 ఆ.వె. జగతి నుద్ధరింప యుగధర్మమును బట్టీ దానమొప్పూ నంగహీనులకును; జాతి గౌరవంబు జనశక్తిపై నుండు 'ప్రోత్సహించు దాని పాంకముగను 35శీ ఆ.వె. ఇచ్చువాని జూడ చచ్చువాడైనను లేచివచ్చి చేయి జాచబూను చివరదాత చేత చిల్లిగవ్వయు లేక కకక పుచ్చుకొనెడి వృత్తి బూనవలయు ఉం. దానము జేయ కొందరికి దైహిక బాధలు దీరవచ్చు, నా దానమె లోక జీవిత విధానమునం దనమర్జు జేయు, నా దానమె దాతకెంతొ పరితాపము గూర్చు భయంకరంబుగన్‌ క56 దీనజనాళి సేవ బహు ధీవతి జేయు విధాన మెన్నుమూ! ఆ.వె... దేహ కష్టమునకు సాహసింపగలేరు దానమబ్బు వణకు తపనలేదు; కలియుగంబునందు కర్మహీనంబైన 357 మృత్యుభీతి లేమి మిగులుగాదె! తే.గీ. ఉన్నతాదర్శ కార్యంబు లాప్పజేయ సులభ సాధ్యంబు గాదు, నంశోధనమున ధైర్యముండిన చేపట్టు మార్యవర్య! 358 సాహసంబున కన్నివశంబులగును సీ ఆకలి బాపగా నవసరంబుల దీర్చ విరివిగా పనుల గల్పింపవలయు;

240 కేషవ్లఖభ న్రబంభకావ్యము తను బాధలుడుపంగ తగు సౌఖ్యముల గూర్చ వైద్యాలయంబు లేర్చరుప వలయు, సంఘజీవనమున సచ్చరిత్రుల జేయ విద్యాలయములు గావింపవలయు, దైవచింతన గూర్చి ధరనుద్ధరింపగా దేవాలయంబుల దీరర్వవలయు; తే.గీ. _ నింతకన్నను దానమింకేమి గలదు? జగములన్నిటి కవసర శక్తి ముక్తి గలుగజేయవె! యుగయుగ కాంతి నొసగి; నీదు కర్తవ్యమేమిటో నిశ్చయించు 359 సీ కులమత భేదముల్‌ కూలిపోవునెగాని శాశ్వతంబుగ నిల్చుశక్తి గనవు; దేహ సౌందర్యంబు దీప్తినందునెగాని మట్టిని గలువక మానబోదు; ధనబల గర్వముల్‌ కనుల గప్పునె గాని కమనీయ కాంతిని గాంచబోవు, అధికార మోహంబు లహమందునే గాని కూలద్రోయేంగ సంకోచపడవు; తే.గీ. అవసరంబునకుచిత యాహారమనగ, వసళులెల్లను గలిగించు బలము బలము; ఇహపరంబుల సమకూర్చు మహిమ గనిన మనుజ హృదయంబె మాధవ మందిరంబు 360 ఆ.వె. హింసపై యహింస, ఈర్య్యపై పేమ, మో హంబుపై జితేంద్రియత్వ, మొడుపు చిత్తము పయి త్యాగశీలత, ధ్వజమెత్త విజయమబ్బు భువన విభవమబ్బు 361 చం. గతజలసేతుబంధనము కర్మవిహీనుని కార్యమౌను, నీ జతనము భావిలోకమున సత్యపధంబును జూపు, మేదినిన్‌ పతితుల నుద్ధరింపగల పావన కార్య మహావిభూతి, జా గృతి గలిగింపగా విషము క్షీరముగా పరివర్తనంబగున్‌ 362

చతుర్ధ ఖమింతమము 241 తే.గీ. _ కష్టమెంతేని నహియింప నిష్టపడిన

పుణ్యపురుషుల మార్గంబు మోక్షదాయి

స్వీయ సౌఖ్యంబు దలపని ధ్యేయమందు

నాత్మతత్త్ష్వమెతఅిగి పరమాత్మగనుము 363 తే.గీ. ఎందరెందరు రాజ్యంబులేలలేదె!

భోగభాగ్యానురక్తిని మునుగలేదె!

వెంటగొనిపోవగల్లిరే వీసమంత

పుట్టినందుకు ఫలమేమి మట్టిగలువ 364

శ్రీ శీ థు ది సార ను మైోస్త్వ ష్ష బ్వ నా శల క ర ప్రా న్య టం ఖో ప కు ర గోమూత్రధార బంధము

కం. శ్రీ కాశీనాథు మగని

సాకారమనెంచు యోగి సలుపును భక్తిన్‌

నాకాశల్‌ నాకమరని

1ప్రాకాశ్య మటంచు భోగి పలుకును రక్షిన్‌ 365 ఆ.వె. మానహీన జన్మ కానల వెన్నెల

బొందె మోయనేల వందయేండ్డు అమరుడెను గాదె! యల్ప్సాయువైనను మంచి పనులజేయ కొంచెమైన 366

కం, మదమును దమనము జేయగ

సదయుడవై సర్వజనుల సంతసమునకున్‌

ముదముగ త్యాగంబున న

భ్యుదయము గలుగంగ జేయ నున్నతి గలుగున్‌ 367 టి. సంకుచితమ్ము మాని చిరసత్యములన్‌ గన నెంచుముయ్య ధ

ర్మాంకిత శుద్ధ జీవనమె యార్తుల కాశ్రయమౌను, సంఘమం

దింకువలేని మానవుల కీప్పిత సిద్ధుల గూర్చునట్లుగా

పంకజ మానసంబున విపంచిక నాదము లాలపింపుమా! 368 మ. _ దురహంకార మదేల? సంస్కృతిని ఖద్యోత ప్రకాశంబు, భూ

242 శేవనభ ప్రఖంధకాన్వము ధర సంకాశ విపత్తులన్‌ విమల సత్య జ్యోతులన్‌ గాంచ, పా మరలోకంబు సముద్ధరింపగల ధర్మంబెన్నగా నాను, సా దరతన్‌ సర్వుల మేలుగోర నదియే ఖైలోక్య పూజ్యంబగున్‌ 369 తే.గీ. _ జ్ఞానమాత్మ ప్రకాశ మజ్ఞాన మంధ కార మన్నిటి కీరెండె కారణములు, జ్ఞానభక్తి కర్మత్రయ జ్ఞాత దుఃఖ సాగరంబు తరింప నిస్సంగుడగును 370 స్‌ నీ దోషముల నెల్ల నిర్మోహ ఫణితిని నెరుకపరచువాడు గురువరుండు, నీ కార్యములనెల్ల సాకార మొనరింప పట్టువీడని వాడు ప్రాణసఖుడు; నీ మానసంబును నిర్మలంబొనరింప తగయత్నశీలురు తల్లిదండ్రి. నీ యాజ్ఞ పాటింప నిరవధికంబుగా వేచియుండునతండె ప్రియసుతుండు; తే.గ. నీ ముఖస్తుతి సలిపెడు నీచులెల్ల నిలువుదోపిడి దోచర! నిన్ను గూర్చి అంతరంగంబు నెరుగంగ నాప్తులెవరా తెలియగానౌను నీకు నా పలుకు విలువ 371 సీ, ఎందరో రారాజు లెనలేని సుఖభోగ దాహానలంబున దగ్ధమైరి, ఎందరో కాముకుల్‌ సుందర వదనల బలవంతమున బట్టి పతితులైరి, ఎందరో బలవంతు లీశ్వరు నిందించి నిర్వీర్య హస్తాల నిహతులైరి, ఎందరో ధనవంతులీ సిరిసంపదల్‌ స్థిరమని యెంచి నిశ్చేష్టులైరి; తే.గ. ఎందులకు పుట్టి పెరిగితి మింతదనుక నేమి కర్తవ్యమని యెంచి రెందరిచట? తరచి చూడంగ మనమున తనకు తానె కాంతిపధ జీవితమ్ము ప్రశాంతి గూర్చు 372

చతుర్ణ బింబము 243 ఆ.వె. మట్టికుండ వంటి మాయా శరీరమ్ము ఎప్పుడేమి జరుగ నెరుగనౌనె! శాశ్వతంబుగాదు సంతసింపగలేము పగులనంత వజకె పసిడిమూట 373 ఉ.. ధ్యేయ విహీన దేహమున తీరని కోరికలెన్సి పుట్టునో! మాయకు లోనుగాగ కటు మత్సరముల్‌ వికసించు, గాని యా కాయము మట్టిపాలు, కలకాలము నిల్వదు, భ్రాంతియేల సు శ్రేయములిచ్చు సర్వజన సేవయె నిర్మల దైవసేవగున్‌ 374 తే.గీ... అంధకారావ గుంరన మావరింప వెలుగుకై విలపింప వివేకమగునె! త్యాగమూర్తుల నర్వ సమర్పణమ్ము భానుకిరణంబుగా సుషప్రభాతమగుత 375 మ. యుగధర్మంబుల భిన్నరూపముల సంయోగానుసారంబుగా సుగుణాధార విధాన కార్యముల సంళోధించి సద్చుద్ధితో నిగమంబుల్‌ దివిటీలుగా నడచి సుస్నేహార్ద చిత్తంబుతో ప్రగతిన్‌ గాంచు పరోపకారికి పునర్జన్మంబు లేకుండెడిన్‌ 376 ఆ. ఓ మనీషి! నీ మహోత్కష్ట శమదమ నియమ నిష్టలెల్ల నిగమరీతి ముందుకేగుదేని నందించు నిహపర లోక నుఖము నీకు లోకులకును 3/7 స్‌ సత్యంబుకై హరిశ్చంద్ర మహారాజు ప్రియనతిన్‌ సుతునమ్మి వేయలేదె! దానమ్ము కోరగా తన దేహ కవచంబు ఇంద్రునకున్‌ కర్టుడీయలేదె! శరణాగతుంబ్రోవ కరుణార్టమతి శిబి తన మేని కండల తరుగలేదె! దుష్టుల శిక్షిరప్‌ శిష్టుల రక్షింప నవతారముల విష్ణు వరయలేదె! తే.గీ. దేవదానవ చిత్త సంతృప్తి కొరకు త్యక్షు డూకొని గరళంబు ద్రాగలేదె!

డైడత కవ్యవభ వబంధనొవ్యము పరహితార్థము జీవించు నరవరుండు కీడు శంకించి యత్సంబు వీడగలడె! 378 ఉ. భాగవతాత్మ! భక్తజన భాగ్యము లోకహితంబు, ధర్మ సం యోగము, తారకంబు పరమోన్నత బోధము, మోక్తదాయి, చి దోగ నివారణంబు, శివరూపము సిద్ధికి సాధనంబు, భూ ఖాగ సుధారసంబు, సమభావ పరాగము, జీవకోటికిన్‌ 379 ఆ.వె. శక్తికి నిలయుండు భక్తుల దాసుండు భక్తి దానమడిగి ముక్తినాసగు భవునికన్న మిన్న భగవంతుడెనరయా! శివుని నమ్ము మదిని శ్రీకరమ్ము 380 ఉచ. విద్యల నేర్వగానె బుధవీరుడు గాడు, సదర్పయుక్త నై వేద్యమిడంగ సుంత ప్రభవిల్లిన భక్తుడు గాడు, సొంపుగా పద్యము లల్లగానె కవివర్యుడు గాడు, పరోపకార స త్పోద్యమ మేదియేని మహిమోన్నతి గూర్చు క్రికాలమందునన్‌ 381 ఆ.వె. భూత చింతమాని పూత భవిష్యత్తు దృష్టి నిలిపి యుచిత దీక్రబూని సత్యధర్మములను జన్మసార్థకమగు వర్తమాన కార్యకర్తవగుము 382 తే.గీ... సకల వైభవ సామ్రాజ్య చక్రవర్తి ఘన సమాధి శిథిలశిల లనువదించు శాశ్వతానంద సచ్చాస్త సారమరయ జ్ఞాన సాగరమంద ప్రజ్ఞావతంస! 383 మ. తనయుల్‌ పతియు బంధువర్గములు నేస్తంబుల్‌ మహాభోగముల్‌ ధనమున్‌ దేహము వస్తువాహనములున్‌ తాత్కాలికంబే గదా! ఘన సత్కార్యము శాశ్వతంబగును, సంఘతశ్రేయమున్‌ దాల్బుచో గనగా నౌను, సుఖంబు; శాంతి, యశమున్‌ కైవల్యధామంబులన్‌ 384 సీ, రాజకీయంబుల రాణించవలెనన్న నాత్మనణచి బాంకులాడవలయు; అధికార పీఠంబునందుకోదలచిన నీతిని గోతిని నెట్టథలయు;

చతుర బింబము 245 సిరిసంపదల గూర్చి చిరసొఖ్యముల గోర చిత్తశాంతికి స్వస్తిజెప్పవలయు, భోగానురక్తిని మోదమాశింపంగ మానాభిమానాల మానవలయు; తే.గీ. ఉదయమున పొంగుమై నీడ పిదప క్రుంగు చందమవినాశ బాధల నందవలయు; సత్త్వ నత్కీర్తి మధ్యాహ్న ఛాయ పగిది క్రమవికాస ప్రకాశంబు ప్రబలుగాదె! 3౩86 సీ. . విజ్ఞాన గర్వంబు విడనాడి నంతనే జ్ఞానప్రకాశ ప్రసారమగును; కులవిభేదమ్ముల కుడ్యంబు గూల్చగా సమతా సమైక్యంబు సాధ్యమగును; జాత్యహంకారంబు సమసిపోవగ నూత్న మానవాభ్యుదయంబు గాన నగును; పరులసేవల తృప్తిబడసిన మాత్రాన దివ్యయశంబు ప్రదీప్తమగును తే.గీ. సర్వమానవ సుఖశాంతి సాధనమున స్వార్ధచింతన త్యజియింప సత్యపథము గాంచగా నౌను హృదయ విపంచి మీటు మానవోత్తము డెల్లర మానధనుడు 384 ఉ. భూతదయానురక్తి పరమున్‌ గను భాగ్యము, వేదగానమున్‌, పూతచరిత్ర ధారణము, మోదయశంబులు, శాంతి సౌఖ్య సం ప్రీతి, మనోబలంబు సురపీఠము, శక్తి విముక్తి నిచ్చునీ భౌతిక బాధలన్ని భగవానుని దివ్య వరప్రసాదముల్‌ 387 ఆ.వ. ఎన్ని శక్తులున్న నెంతటివాడైన యశము కోరగానె వశముగాదు; శిల్పిచేతజిక్కి చిదుగగొట్టబడిన శిలయె పూజలందె శివడటంచు 388 శా ఐశ్వర్యంబులు, పాపపుణ్యములు, కర్మాధీనమై సర్వదా విశ్వంబంతట వెల్గుచున్నవి గదా! వీక్షింప కామాఖ్యమో

246 శవవభ వజంధవొవ్వము హాశ్వంబెక్క ప్రమాదమౌ నెచటనో, యజ్ఞానమున్‌ బాపినీ కాశ్వాసంబు గలుంగ జేసితిని సత్యజ్యోతి దర్శింపగన్‌ 389 అ,వె. తలచిన శుభకర్మ తక్షణ చర్యగా నిర్విరామ గతినినిర్వహించు, కాలుని దినచర్య కనుగొన్న దెవరయా! రేపుమాపుకెట్టి రూపుగలదొ? 390 అ.వె. పతిత పావనుండు పార్వతీ రమణుండు శరణు వేడగానె కరుణనేలు, నమ్మి నడువుమయ్య నా పల్కు విలువల ముందుజూపు గలిగి మోక్ష మరయ 391 ఉ. ఓ కరుణానిధీ! బుధజనోత్తమ రెడ్డి కులాగ్రగణ్య! యే కాకిగ ధర్మరక్షణకు కంకణబద్భుడవైన నీకునే సాకుల జెప్పజాల, చిరసత్యపధప్రభ జూపినాడ, ము ల్లోక యశంబు లందుము ప్రలోభము మాని శుభంబు గభ్గెడిన్‌ 392 సీ మాటమాత్రము నాదిమనుగడ నీదౌను పంటవృక్షము నేను పంటవీవు, క్షేత్రరాజము నేను క్షితికర్షకుడవీవు, ధాన్యరాసిని నేను దాతవీవు; స్వాతిబిందువు నేను సన్మాక్తికమవీవు రాజమకుటమేను రత్నమీవు; దీపతైలము నేను దివ్యకాంతివి నీవు, పుష్పరాజము నేను పూజ వీవు; తే.గీ. జ్ఞానరాసిని నేను ప్రసారమీవు, భక్తి బోధామృతము నేను ముక్తినీవు, యేమి కానున్నదో! త్వదీయేచ్చ యేమొ! ఉభయ కళ్యాణఖమునకు నీవభయమయ్య 393 శేషారెడ్డి గారి దృఢసంకల్పము కం. సిద్ధు సుధారస వాక్కుల బుద్ధి వికాసంబు గలుగ పూర్ణోదయమై

చతుర్ద బింబము 27 శుద్ద మనంబున బల్కెను బద్దుండయి శేషుడిట్లు ప్రవిమల భక్తిన్‌ 394 సీ... సందేహ సమరాన సతమతమగుచున్న మానసాందోళన మరుగుపరచి; భవసాగరంబున పయనించు పాంథుని కజ్ఞాన తిమిరంబు నణచివేసి; సుర నర దానవ సూక్ష్మ తత్త్వంబుల వేదోక్త సత్యంబు విశదపరచి; ధర్మ నిర్వహణాన కర్మవ్రధానమౌ కర్తవ్య పథమున కాంతి జూపి, తే.గ.. ఇహపరంబుల కుపయుక్త హితవు గూర్చి జన్మ సార్ధక ధ్యేయ పప్రసాదమీయ నీ ప్రబోధంబు జగతిని నిలుపు కొజకు ప్రతినబూనుదు మనసార ప్రణతులిడుదు 385 బింబాంత పద్యములు ఇంద్రవజ ఓంకార రూపా! నిగమోన్నతాఖ్యా! శంకా వినాశా! సురసార్వభౌమా! హుంకార ఘోషా! రణహోమర్తౌద్రా! హంకార నాశా! మహదాత్మ! వందే 396 ఉపేంద్ర వజ సనాతనాచార్య సుసంగతంబున్‌ వినీత విఖ్యాత వివేకమబ్బన్‌ అనంత ఘోరాఘ మహాద్రి గూలున్‌ పునీతమై జన్మ విముక్తి బొందున్‌ 397 ఉపజాతి జ్ఞాన ప్రకాశానుగుణప్రదీప్తిన్‌ మనోవికాస ప్రభ మానవత్వం బానందవారాసి మహావిభూతిన్‌ మునీంద్రలీలన్‌ శుభ మోక్షమందున్‌ 396

248 శవనభ వ్రఖంధవావ్వము జల్లి పంచమ బింబము ప్రథమ కిరణము ప్రజోపయోగ కార్యకల్పనము ఊు... శ్రీ రమణీ దృగంచల విశిష్టులు ధన్యులు, మానవాళికా ధారము గూర్చ నిష్టమున ధార్మిక కర్మల నాచరించి సం సార మహా సముద్రమున సర్వజనోద్ధరణార్థ పోతమై తీరము జేర్చరే! పరమ తృప్తిపరీత పరోపకారులై శే ళు. ఆ మహనీయు వాక్కుల మహత్వ మదేమొ మనోభిలాష నా రామ విహారయమాయన సరాగ పరాగ విభూతిరెడ్డికిన్‌ కామిత మాననంబు వరకామ్యము నందగ ప్రీతితో పరం ధాముని కార్యమంచు వనుధాతల మానవసేవచింతలోన్‌ 2 పరిశ్రమలు ఆ.వె. పనులు లేక ప్రజలు పడరానిపాట్లలో కుమిలిపోవుచుండ కూడుగనక వారి నుద్ధరింప వ్యక్తిగతంబుగా బహం పరిశ్రమలను పదిలపరచె 3 కం. వారి పరిశ్రమల నరసి దారిని గనినట్టుగ్రామ ధనికులనేకుల్‌ పారిశ్రామిక రంగ మ పారము జేపట్ట ప్రజల భాగ్యము పండెన్‌ జే తే.గీ, కాయకష్టమ్ము నోర్చెడు కార్మికాళి కన్న వస్త్రాల కొజితలు సన్నగిల్లె;

వంచమ బింబము 249 నిత్య సంతోషమున వారు నిద్రబోవ బహు పరిశ్రమ లాపుర భాగ్యమయ్యె క్‌ కం... గట్టు నరసింహ గుట్టను గుట్టుగ ఖనిజంబులుండ కోకొల్లలుగన్‌ పట్టున పరిశోధింపగ పుట్టెను సౌభాగ్యలక్ష్మి పూర్ణోదయమై 6 ఆ.వె. పరిసరంబుల పలు పరిశోధనలు సల్బ మేలురక మొనరు సిమెంటురాయి తరగని ఖనిజంబు తారసిల్లగ బ్రీతి చాని వెలుగు జూపదలచె రెడ్డి 7 కం. పారిశ్రామిక వేత్తలు పేకేపణ లందిరెడ్డి ప్రియ వాక్ర్రతిభన్‌ ధారాళంబుగ దోడ్పడి రారామ విరామ మెడలి యతికర్మకులై రి తే.గ. మూల సంధానకర్తగా మోదమలరి ప్రముఖ ఫాక్టరీ నిర్మాణపాటవమున రెడ్డి శ్రీకారమును జుట్టరెల్లునేల వెలసెగా మహానగరంబు వెలుగు లాలయ కి స్‌, దేశ కర్మాగార దీప్తి వహించిన పాణ్యం సిమెంటు భవ్యంబనంగ; వేలాది వృత్తులు భిన్న కార్మికులకు జీవనాధారమై చెలగుచుండ; విజ్ఞానమున విద్య విరబూయ జేయంగ సకల సౌకర్యాలు సాగుచుండ; ఘనవిజయంబుగా గర్జింప ఫాక్టరీ నూతనోత్సాహంబు నోముచుండ; తే.గ. దినదినంబున నభివృద్ది తేజరిల్లి ఖావిమార్గంబు జూప సంభావితముగ భరతఖండ ప్రఖ్యాతిని పదిలపరచు “భాగ్యనగరం”బుగా సుప్రభాతమయ్యె 10

250 కేషవఖ వబంధభవావ్యము విద్యాలయము తే.గ. భావిభారత పౌరులు బాలలంచు వారి సుజ్ఞానపధముల భద్రపరుప నింద్ర భవనంబుగా సకలేంద్రియముల కన్ని హంగుల వెలసె విద్యాలయంబు 11 స్ప మిన్నంటు భవనంబుమేదాచ్ధి నిలయంబు విద్యాలయంబుగా వెలయజేసె; (ప్రాకార కుడ్యంబు భద్ర దుర్గంబుగా చిరకాల దీప్తిని మెజయజేసె; విజ్ఞాన మందిర వివిధ యంత్రంబుల కొజత గానక సమకూర్పజేసె; పరన యోగ్యంబగుప్రాఢ గ్రంథాలయ మన్ని విధుల జ్ఞానమందజేసె; ఆ.వె. విద్య నభ్యసింప విద్యార్థి లోకంబు యుగయుగాల భవ్యయోగమనగ బాలబాలికలకు పరమ యోగ్యంబుగా జ్ఞాన నిధిని గూర్చో మౌనవిధిని 12 కే.గ. భవన నిర్మాణ వైభవ పాటవంబు రాజభవనంబనంగ విరాజమాన పారశాలను దిలకింప పరవశించి పులకరించదె! మేను ప్రమోదములర 13 వైద్యశాల కం. దరిదాపుల నెచ్చోటికి పురవాసులు వైద్యమునకు బోజాలని దు ర్భృరతను గని రెడ్డిమదిని పరితాప విదగ్భడయ్యె పలువిధములుగన్‌ 14 మ. మనసున్‌ పుష్టిగ నుంచి బుద్దిబల సామ్రాజ్యానికాధార మీ తనువే మూలము సర్వకార్యముల సద్ధర్మంబుపాటింపగా

వంచమ బింబము 2ైన్‌1 కనుకన్‌ సర్వ జనాళి స్వాస్థ్యమును చక్కన్నెట్టు వైద్యాలయం బును నిర్మించె గదా! మహోన్నతిని సంపూర్ణానుకూలంబుగన్‌ 15 కం. అసమాన భవన మేర్ప్చడ వసతులకే కొజతలేదు వైద్యోత్తములున్‌ పసగల్ను యౌషధంబులు నిసినైన నుదారసేవ నిశ్చయమబ్బున్‌ 16 వశు వైద్యశాల తే.గ. _లభ్యమైనంతలో తృప్తి నభ్యసించు జంతుజాలము మానవజాతికెంచా 'సేవజేయుచు తమ బాధ జెప్పలేని 7 మూగజీవుల రుగ్మత మోము గాంచి 1 కం. శిశువుల కైవడి బాధను పశుపక్షులు దెల్బలేవు భద్రమనంబున్‌ నిశితాగ్రరెడ్డి కరుణా 18 వశమున గట్టించెను పశువైద్యాలయమున్‌ స్స్‌ పశుపోషణంబున శిశువుల రీతిగా శ్రద్ద జూపింప తాసిద్ధపడియె; ఆవుల గేదెల నన్నివిధంబుల తృణదర్భ వితతి సంతృప్తిజేసె; వృషభరాజంబుల గృపనించి భరియించి పుటక మేపులు మేపి పుష్టి గూర్చి; 'పెంపుడు జంతువుల్‌ సొంపుగా పెరుగంగ ననుకూల వసతుల నమరజేసె; తే.గీ... వాని కారోగ్య భాగ్యంబు వసతిగూర్చ బీతి పశువైద్యశాల నిర్మించె రెడ్డి ఇంద్ర భవనంబుగా భూమినీవిధంబు 19 యుగయుగంబుల చిహ్నంబు నెగడజేసె

252 కేషవఖభ వఖంధవొవ్వుము కళ్యాణమంటపము తే.గీ. పెరుగుచున్నటి పట్టణ మిరుకుగాంచి ప్రజల శుభకార్యములకెల్ల వసతి గూర్చ మాన్య సకలార్ధకళ్యాణమంటపంబు పెక్కు హంగుల గట్టించె ప్రీతి మీర 20 మ. _ అపరూపోత్సవ లీల దోపశుభకార్యార్థంబుగా గ్రామ మం దుపయోగాశ్రయ ధర్మనత్రమును తానూహించి కళ్యాణ మం టపమున్‌ గట్టి వినూత్న శోభలకు పట్టెనట్టి ప్రాసాదమున్‌ గృప నిర్మించెను స్మారకంబనగ సత్కీర్తి ప్రబంధంబుగన్‌ 21 మందిర నిర్మాణములు తే.గ. జాతి కుల మతముల కనుభూతమొప్ప దైవచింతన కనుకూల భావమలర సర్వులకు మానసారాధ్య సాధనములు మందిరంబులనిర్మించి మానధనుడు 22 ఈ. తాలిమి సేవ జేయుదురు ధర్మము దప్పక, సాంఘికంబుగా మాలలు దైవపూజలకు మందిరమేగ నిరాకరింపగా జాలిని, భక్తి గొల్వ మహిషాసుర మర్దిని మందిరంయబు నా కూలి జనంబుకెల్ల నెలకొల్చె మహాద్భుత వైభవంబుగన్‌ 23 ఊఉ. మాలల నంతరాత్మ కుసుమంబుల నన్నిటి నేరి కూర్చి పూ మాలల జేసి దివ్యతమ మాధవ కంరమలంకరింప, రా మాలయమున్‌ సృజించె నిజమానస తృప్తిని నిగ్గుదేరి యా మాలలలోని మాధవుని మర్మమెరింగిన సూక్ష్మదర్శియై 24 ఉ. అలన పాలన ల్గ్లనని యాదిమవాసులు మాలమాదిగల్‌ కూలిజనంబుకెల్ల గుడి గోపుర దర్శన మబ్బునట్ట్లుగా జాలిని వారి వాడల ప్రసన్నత వారల కిష్టమైన దు ర్గాలయ మేర్చడెన్సద సహస్ర జనాళికి సంతసంబుగన్‌ 25 తే.గ, కూలివాడల ప్రజలు సంకోచమతిని గ్రామమందిరమేగ పరాకుజెంద

వంచభమ బింబము 253

వారి కందుబాటున కట్టె పరమ ప్రీతి

భవ్య రామాలయంబు ప్రభావితముగ 26 ఉ.. పుట్టిన దాదిగా సతము పొట్టను నింపుప్రయత్నమందునన్‌

గిట్టిన దాక జీవితము కింకర వృత్తిని మెల్గు వారికిన్‌

పట్టున నెప్పుడేని భగవానుని గొల్చి తరించునట్లుగా

కట్టెను రామమందిరము కన్నులకింవుగ వడ్డెపేటలో 27

అల్లో రైలుస్టేషను విస్తరణ

కం. _ పారిశ్రామిక రంగ మ

పారము పెంపాందుచుండ బహు వస్తువ్యా

పారమునకు రైలునిలయ

మేరీతినిపడని చిన్నదిబ్బంది గనన్‌ 28 ఆవె దాని విస్తరింప తగు వసతుల గూర్చ

నున్నతాధికార్ల నెన్నిమారొ కలిసి సంప్రదించి కార్యసిద్ధి బడసె సర్వులు మనసార నన్నుతింప 29

కం. యువశక్తికి చైతన్యము

భవితవ్యమెరుంగజేయు బహంవిధవృత్తుల్‌

వ్యవసాయము వ్యాపారము

లవిరళముగ వృద్ధిజెందె నత్యధికముగన్‌ 30

రహదారుల నిర్మాణము

తే.గీ మిట్టపల్లంబులను గూడి గుట్టలందు

నిరుకు సందులను ప్రయాణ మరయ బడక

ప్రక్కనున్నట్టి బనగానిపల్లె జేర

ప్రజల బాధలెరిగి రెడ్డి పరితపించె ప కం. గిరికందరాంతరంబుల

నిరుకై చనలేని దారి కిరుదరులందున్‌

తరుగుల్భలతలు గప్పగ

తెరువెరుగని లోకబాధ దీర్పగనెంచెన్‌ 32

254 శేవవభ వ్రబంధకొాన్యము అ.వె. ప్రజల బాధల గని పడరానిపాట్లను కష్టనష్టములను కౌగలించి అన్ని వాహనముల కనువైన రీతిగా పట్టుబట్టి రెడ్డి బాటదీర్చె 33 తే.గీ. చుట్టుప్రక్కల పల్లెల పట్టులందు రాకపోకల సౌకర్యమేకరీతి గట్టిగా దలపెట్టి ప్రగాఢ దీక్ష నిర్వహించెను తృప్తి పునీతమతిని 34 శిథిల మందిరముల పునరుద్ధరణ : గోర్లగుట్ట శివాలయము కం. మధనపడె “గోర్లగుట్టొను శిధిల శివాలయమును, సరిజేయని బావిన్‌ వ్యథగూర్చు నీటియెద్దడి పథికుల యిక్కట్ల రెడ్డి పరువున గాంచన్‌ 35 కం. ఆ పల్లె ప్రజల గోడును బాపంగ దలంచి రెడ్డి బహు కార్యములన్‌ చేపట్టి యొక్కటాక్కటె దీపింపగజేసె స్వీయ తృప్తిని బడయన్‌ 36 కం. గుడిముందుముంటపంబును వడిలేచిన గోపురంబు వైనంబుగ దో చెడుపటు (ప్రాకారంబుల విడిగదులు వివాహములకు విరివిగ గట్టెన్‌ 37 కం. పడనున్న బావి గోడల విడదీసి నవీనరీతి వేడ్కనగట్టెన్‌ చెడునీరు, పూడు దోడగ కడు శుద్ధ జలంబు నీటి కరువును బాపెన్‌ 38 పల్లె ప్రజల వనరుల ప్రోత్సాహము కం. ఎన్నో రంగములందున మిన్నగ తాజేసి ప్రజలమేలుదలంపన్‌

వంచమ బింబము -జై55

కొన్నిటిని ప్రజల చేతనె

చిన్నగ చేకూర్చి స్ఫూర్తి చేయించునుగా! 39 కం. రహదారుల సరిజేయగ

సహనంబున ప్రజలచేత సాధింపగతా

సహకార విధానంబుల

మహనీయ మహత్తు దెలిపె మాన్యతగనగన్‌ శ౦ కం. వ్యవసాయంబున కనువగు

నవపద్ధతులెన్నా దెలిపి నలుదిశలందున్‌

సవరించి పంట దిగుబడి

కవకాశము గల్గజేసె ననుమోదముగన్‌ న! తే.గ. పల్లెపల్లెకు వెలుగుల ప్రాభవమును

కలుగజేసెను విద్యుత్రకాశరాసి

మానసాంధకారంబుల మరుగుపరచ

ప్రోత్సహించెను విజ్ఞానబోధ నిధుల త2 మ. ధరణీ వైభవ మోయనందగిన బేతంచెర్ల గ్రామంబునన్‌

సురధామంబుల కన్న మిన్న గృహముల్‌ శోభిల్లగా జీర్ణమం

దిరముల్‌ గాంచిన రెడ్డి మాననము నిర్దిష్టంబుగా శృంగ తొ

నిరతోత్సాహ నిరూఢీ బూనెను పునః నిర్మాణ కార్యంబులన్‌ త్ర

ముచ్చట్లీశ్వర మందిరము ఆ.వె. గ్రామ దక్షిణమున ప్రాచీనతమ మంది రంబు చిన్న కొండలంగననౌను మోక్షదాయి శివుడు “ముచ్చట్ల” క్రేత్రాన నార్తిబాపు వేల్చుడచట వెలసె తత

తే.గ. ఆ పురాతన మందిర మాపు గనక

శిథిలమగుచుంట గొంచి రశేష ప్రజలు

చూచువారలె గ్లాని సంక్షోభమంది

దాని సంస్కార మెవ్వరు దలపరైరి 45 కం ఆ మందిర దుస్థితి విని

క్షేమం బెరుగంగ లేని శిథిలావస్థన్‌

256 కేననఖ స్రబంధకావ్వము ధీమతి శేషుని మానస ధామంబున వెల్గుగాంచె ధర్మద్యుతియై 46 కం. భోలాశంకరు గుడినా మూలము చక్కబరచ బహుమోదమొలుకు దే వాలయ నిర్మాణమలరె కూలంకష నూత్నశోభ కోరిన భంగిన్‌ త? ఆ.వె. క్రొత్త మందిరంబు కోరిన రీతిగా భక్త మానసములు పరవసింప వేల భక్త జనులు వెల్లువగా వచ్చి రెల్ల వేళలందు నీశుగొలువ తరి సిద్ధేశ్వరాలయము ఆ.వె. ఊరి పార్వమందు నుత్తుంగ శిఖరాల పూర్వ వైభవముల బూని చాటు శ్రీకరమగు పుణ్య సిద్ధేశ్వరాలయ శిథిల దశను గాంచి చింతగుందె త్రి కం. మిన్నంటు గోపురమ్ముల నున్నత ప్రాకార కుడ్య ముచితాలయమున్‌ చెన్నుగ శివప్రతిష్టను సన్నుతి నెలకొల్పె భక్త సొకర్యముగన్‌ 50 బహుళార్థ కార్యకల్పనము న్సీ కర్నూలుమండల కొంతిప్రదాయిగా ప్రబల విజ్ఞానార్థ పాఠశాల; మానవారోగ్య ప్రమాణార్థ నిత్య సే వా వ్రత సంపన్న వైద్యశాల; పశుపక్షిజాలంబు బాధల దొలగింప వాసిగాంచిన పశు వైద్యశాల; శుభకార్య నిర్వాహ విభవాభిరాము గీ ర్వాణ నిధాన కళ్యాణశాల;

న సం! ॥ ( న ఎంద్‌... ల. 17 కంలో ప | న స! 1 న. పోల. న. వీ ప . . (| [0 స. టి ు య త కు. న. త. ఇ శన లం. స. ప. ఖ్గో స లైక్‌ బోని గే 0. మ. షు మ ([ క. న ఏట నం. న న. | టై స్‌ ౬ న మ్‌ ్ట&ై. న న? మ. ము ఏష. ష్‌ వ నన నం. న . [ మ ర న న. న. స న .. (లేన్‌ మన నం. న. య నా మ న. న. యు ఆ టి న్‌. 1 పం సట య... స మ న.

లే లి బక్‌ య పా లా లం ఎ సం న న్నే ల్ల పే న న... గ ఖా సూ గళ ప! పై ర. మ! స న్న్న స వ ,గా్మ నర! ః న. 7 య్‌ |: ల్లీ య! మ, న | స [| న గాలా 9 చ వం. వ. యల లక్‌ సప మ ఓ ర మైనా? హో : . క |. - క్‌ గ గా వ. న. ప్ర యువాం న. న మా లం క ప న! ॥ న. న. నక _ ౯ ం డ్‌ ప సం టే ] బాలా 7 న ఇష్ట ఃీ ॥ ల శ్జః న. ల స /. _ స లే స క య ల్లో ప్తి హ్‌ ఖ్‌ న చ న. 7 న ర ర " ల టు సన... శీత ప. పల ప. నం. ఖగ న వ్‌ పం వన“ గ . కా ఇ మ ను ల ళు డా ణు బ్‌ గ మ స్త మ! ! మ్‌ న. “ న. " ల ల ఇలా | ష్‌ న గ. [మ న స గ్‌ త స సతమ ప. న. శ ప? క వ నా. ల . ర శే. క. వ టు షా మ. కః ౧. పై (| స న బ్య వ్‌ వ క క సు నాయ య. వ. మం వా ఎన్నా సనా [ | ప నం. కం. . | న స్‌ న మ సీం షం నవవ మయి రాచ ఆహాహా మం న! శేషారెడ్డి డిన డ్డి డిస్పెన్సరి ॥ ళ లు మ వ స్‌ సతో సను. మ ల వ. ష్ష్‌ శ న స్య సం. మం య నం? సే స. రన్‌ స. ప. వ మ న ( న న మా న, నం. మ ల న న న టం స న. న. న వ న మ. మ న. ప. ప య. డ్డి పశు వైద్యశాల

/ న... | జ మె | ' . మగ్‌

1. గన న సస్ట ర స స్టో . సే. . చ్‌ ప. వ ప . . క. న య ల్‌. . డ్జీ గ! న్‌ న! ు. న. (1 ప. య. వ. గ్గ + వ న 1 యల న త నన _ ॥ ॥ . న. న ప 1 స గగ! ం. _ . . [స్ట / ప ్‌ ప ఖే ల తీ | గ. | రక్‌ నళ 1 వ. వ. . స య. ట్య ల్లా య? య. (| సల ఓ (1 న! ౧% కు ॥ 1141 న... ప ప. స," న లల స గ. స మ... (0 న. వ . గ మ . వ. మ మ. సన స స మ. ర! య స . న. స స్టారు మో లల త 1. ళా, [2 . 1.1 న? య. వ క్ష ఖ్‌ జ 1 న. గ్‌ న్‌్‌ షు యల ము న్‌ ట్‌ త . న న లి నరు ల్‌ 111 గ ర. య. వ న. మ చళట | న. " ఆ. ట్‌ ష్‌ క్‌! మ. మ న. న] స మ చ... శ. ను నం స . 1 /| జ . న. వ! వ వ గ వ క మ వ. సు నని వ. ము

తో లా నా! న... రం లా రం 1 11) ర న న! స గయ. న... || 0. స. స మ న న స. ప 1 న. న. స. ల! ప న. య. లి 1. ఫ్‌, వ ఏను. వ గ్ల న న! న. న న కి 1. చ టి! స క న! మ ళా | చ 1! సంత “స్మ వ. . య మనన ల శరత అలలా రాల కాలో నా న. 11111 టి రన శం. ప మ ట్ట... యే. న సధ ుయుటుం సయం లాల ఇ అండా మంట. [ యో న్‌. టు స్ట్‌ నం. రామాలయము | వలలు టగా. శాన నవాని ం చ అంత్య రనలయతలా ల ఆటన్తాాలు "| షత లోహా ఓ సని .. , శ్‌ . ళల ఇ | | ్‌ న. ( . ౫ య సం క. ల ఎ మల స్తా లం ర న రు! వా? “ న. ల (మీ క యయ వ లా. య న క ల నం న. | నం. మ ప 00 స న... సన చ. టు సం... మ ప ప ల న న నం... న న. మ క న. నటన న. స న న న. న న న మ న న మ. మ స వ సం మహిషాసురమర్దినీ మందిరము

వంచమ వంబము 257 తే.గ. కులమతాచార తత్వానుకూల వివిధ మందిరంబులు వెలసె సమానదృష్టి భక్తిభావంబు నెలకొల్పి ముక్తిగూర్చ దివ్యకార్యంబులెన్నియో తేజరిల్లె ర్‌] సీ ముక్తికి నిలయంబు ముచ్చట్ల క్షేత్రాన హరునిదౌ శిథిల మందిరంబు గాంచి; సిద్దేశ్వరాలయ శ్రీవైోభవంబులు భగ్నావశేషమై పడుట గాంచి; గోర్లగుట్టను గల గుడి గోపురంబుల వ్రయ్యలై చెదరిన రాళ్ల గాంచి; పరిసర గ్రామాల పడుబాటు జెందిన మూగ మందిరముల మోము గాంచి; తే.గీ. _ దేవదేవుని హృదయ సంతృప్తి కొజుకు ఇందిరా నాధ గౌరీశ మందిరముల నూత్న నిర్మాణ కార్య ప్రయత్నములకు ధనము వెచ్చించె సంప్రీతి తనివిదీర 52 కం. _ కాసారము రహదారులు 'ప్రాసాదాల్‌ మందిరములు ప్రాజెక్టులు ని ర్వాసిత గృహ సౌకర్యాల్‌ వేసారక భద్రపరచె వేడుక మీరన్‌ 53 స్‌. కార్మిక కర్షక కష్టంబు దొలగింప బహుళార్థ కార్యాలు ప్రబలజేసె; పశు పక్షి మానవ స్వాస్థ్యార్థమై దివ్య వైద్యాలయంబుల వసతి గూర్చె; జ్ఞానామృతంబును పానంబు జేయింప విద్యాలయంబును వెలగజేసె; ఇహపరంబుల మూల మీప్సితంబుల గూర్చ దేవాలయంబుల దీప్తి గూర్చె; తే.గ... ప్రజల కనువగు శుభకార్య పర్వతతుల కభయ కళ్యాణ మంటప మలరజేసె;

258 శేవ్యవఖ [్రజంధకొవ్యము లక్షలర్పించు త్యాగ సులక్షణంబు శాశ్వతానంద సత్కీర్తి నంతరించె ర్‌శీ స్స పావనకార్యాల భవన నిర్మాణంబు పట్టున సాధించు (ప్రాజ్ఞుడతడు, మానవాభ్యుదయంబు మాధవార్చ్సనయంచు మానసంబెన్నిన మాన్యుడతడు; సర్వభూతంబుల సాదర ప్రేమతో స్వాధీనమున నుంచు సౌమ్యుడతడు, అరిపక్షగతుడయు్యు శరణువేడిన వాని కభయంబు నిచ్చు మహాత్ముడతడు; తే.గ.. నతని కందని సత్కర్మ లితరములను వెదకి జూచిన కనరావు వింతగలుగు, శేషు జీవితాదర్శ విశిష్ట శోభ భావి జగతని మార్గంబు భవ్యమగుత కక్‌ ఉ._ ఎచ్చటి కేగినన్‌ కనుల నెట్టి యనిష్టము జూడ వెంటనే ముచ్చట దీర్చ వారికి ప్రమోదముగా పనిజేయుచుండు, తా నిచ్చుటె గాని పుచ్చుకొనుటెట్టిదా నేరడు, దేశమంతటన్‌ మచ్చుకు నిల్చు కార్యములు మాన్యతజేసె మహాఖభిలాషతోన్‌ 56 తే.గ... ఒక్కటేమిటి లెక్కకు మిక్కుటముగ సకల జనహిత కార్యాల చక్కబెట్టి తనువు తొంబదియేండ్ల 'పెద్దరికమంది, తుది పరబ్రహ్మ మార్గంబు వెదకుచుండె 57 ద్వితీయ కిరణము సంజీవరెడ్డి పరమపదించుట తే.గీ. అఖిల జగతి శేషారెడ్డి కనవరతము తండ్రి హృదయానుకూలుడై తనరుచుండు ధీర సంజీవరెడ్డి సుధీవరుండు జీవ కారుణ్యధాముండు చిన్నకొడుకు 58

వంచమ బింబము 259 తే.గ్‌. నిండు పేరోలగంబున గండుదీరి సకల జనహిత కార్యార్థ చర్చ సలుపు వేళ సంజీవరెడ్డి హృద్పీడనమున కన్నుమూసె ననూహ్య మాకస్మికమ్ము 59 ఆ.వె. గట్టు ద్రెంచినట్లు పుట్టపగిలినట్టు వేనవేల ప్రజలు వింతగుంది తరలి వచ్చినారు తండోపతండంబు చివరి దర్శనంబు జేయగోరి 60 లే.గ్‌. ఆఅంధకారంబు నట్టిశ లావరింప గుండె బరువెక్కి ప్రజలు గగ్గోలుజెంద కుడిభుజంబు విరిగి నేల గూలినట్లు రెడ్డి కుష్పగూలి పలువరించె నిటుల 61 శేషారెడ్డి మనోవ్యథ తే.గ్‌. కష్టభారంబు తలకెక్క కలతపడను, మృత్యువెదునైన భీతిని మెలగబోను; లోక బాంధవ పుత్రుండు లేకపోగ (బ్రతుకజాలను జీవచ్చవంబు పగిది 62 మ. యమునిన్‌ న్యాయము సత్యధర్మముల మాహాత్మ్యంబు నింపాదిగా గమనింపన్‌ దగు నండ్రు పూర్వు లవివేకంబొప్ప, ్రూరుండకా లము వృద్ధాశ్రయమున్‌ హరింప నిజధర్మగ్గాని చేకూరదే! మము గొంపోవుచు పుత్రుని న్నిలుప ధర్మానుష్ట కార్యంబగున్‌ 63 ఆ.వె ఓ కుమార! యింట నాంటరిగా విడ నాడి నన్ను, నీవు నాకమేగ న్యాయమెట్లగును, మహాతిమిరాంకమున్‌ జీవిత పయనంబు జేయజాల 64 సీ. కష్టకాలంబున పుష్ట మంత్రాంగంబు సమయోచితంబుగ సలిపినావు; ధర్మ కార్యంబుల ధనము వెచ్చింపంగ నిచ్చతో ప్రోత్సాహమిచ్చినావు,

260 శేవవభ (్రబంధవావ్వము తండ్రి మాటను జవదాటని సకలలో కాదర్శ సుతుడవై యలరినావు; పగవారి యత్సంబు పసిగట్టి కుశలత గురుతర శాంతంబు గూర్చినావు, ఆ.వె. ఇంటివారినెల్ల కంటిపాపగ జూచి పేమ పాదపంబు బెంచినావు, ప్రగతి పథము నడిపి ప్రజలను విడనాడ శోకభరితమాయె లోకమెల్ల 65 సీ... అర్భార్థనము నీది యైశ్వర్యములు నాకు, ఘనకార్యములు నీవి ఘనత నాకు, పనుల భారము నీది పదవి పీరము నాకు, యూరూర కృషి నీది పేరు నాకు, నిర్మాణములు నీవి నీరాజనము నాకు, పుణ్యకార్యము నీది పూజ నాకు; సాధకుండవు నీవు సాధితాఖ్యలు నాకు, థమ మూలమీవు విశ్రాంతి నాకు, తే.గీ. తండ్రి కీర్తిని దీప్తించు తనయుడాయె, పూని కార్యంబు చేపట్టు పుణ్యపురుషు డట్టి కొమరుని తండ్రినైనట్టి నాకు నావికుడు లేని జీవితనౌాక యేల? 66 తే.గీ. వంశగౌరవార్థి జైవాతృకుండు నాత్మ సంతృప్తి మెలగు మహామనస్వి నా కుమారుండు పరమ సనాతనుండు రెడ్డి వర్గ వరేణ్యుండు శ్రీమతుండు 67 ఆ.వె. నీకు నీవుగాక నాకొజకు శ్రమించి ధర్మరధము నడిపి ధైర్యముగను చరమ దశన వీడి చనుటయే పాడియా! విశ్రమించగలమె విస్మరించి 68 చు. ఉన్నత విద్యలందు పరమోన్నతి గాంచి విదేశమందునన్‌ చెన్నుగ పట్టమంది నిజశీల పరాశ్రమ శక్తియుక్తులన్‌

వంచమ బింబము 261 మన్నన మానవాభ్యుదయ మాన్యత నెంచి త్వదీయ జ్ఞాననం పన్న పరిశ్రమంబుల నపారము గూర్చిన పుత్రరత్నమా! 69 ఊఉ. భూతల నాకమాయనగ భూరి పరిశ్రమలుద్భవింప నీ కౌతుక దీక్ష మట్టి కనకంబుగ రాళ్లను రత్నరాశిగన్‌ చేతల జూపినావుయుగశేషుడవో ప్రియ పుత్రకుండ! నిన్‌ బేఆమచెర్ల వైభవము ప్రేక్షకలోకము విస్మరించునే 70 ఆ.వె. బ్రతికి చచ్చినట్టి బడుగు లనేకులు; చచ్చి బ్రతుకువారు చాలయరుదు; సత్యధామ గాత్ర! సంజీవ! చిరజీవ! నిత్య నిర్మలంబు నీయశంబు 71 ఆప్తవర్గ నిష్క్రమణ స్‌ తను మనః ప్రాణంబు ధారవోసీన దొడ్డ తల్లి దండ్రి దివికి తరలిపోవ; గురువుగా సఖుడుగా నిరతంబు గాపాడు రంగనాధాఖ్యుండు నింగికేగ; కార్యనిర్వహణాన కర్మర పుత్రుండు సంజీవు డిలవీడి స్వర్గమేగ? నాత్మానుశీలత న్నలరారు నర్ధాంగి శాలమ శాంభవి సన్నిధేగ; తేగీ కంటిరెప్పగ సతతంబు గాచినట్టి శునకరాజంబు లాకమారె సోలిపోవ అంధకారంబు నబ్దిశలలుముకొనగ జీవితాశలు తరిగె నిశ్శేషముగను 72 ఉ్‌ ఆప్తుడు మిత్రుడున్‌ గురు వహర్షిశరక్షక రంగనాథుడున్‌ దీప్తికి శక్తికిన్‌ పరసతీమణిశాలమ సాహచర్యమున్‌ తృప్తికి మూలహేతువు ద్వితీయ నుష్రత్రుడు, సర్వభాగ్య నం " 'ప్రాప్తము లొక్కటొక్కటె విపన్నుని జేసెను రెడ్డి నొంటిగాన్‌ 73

262 శేషవఖ (వ్రబంధకొవ్యము శేషారెడ్డి నిర్యాణము ఊఉ... తూర్పును వీడి శేషరవి దూరము జేరెను, పశ్చిమాద్రిపై యోర్చు నశించిపోయె, సమయోచిత శక్తి నిరాకరించి, దే హార్పణ నిశ్చయించె, పరమాత్ముని జేరు మ హాఫ్రయాణమున్‌ నేర్చును జూపసాగె నవనీతల బాధ్యత విస్మరించుచున్‌ 74 తే.గీ. దినదినంబున జీవిత తృప్తి తరిగి మానసనంబున మమతలు మరుగుపడగ, వేచియుండ మహేశుని పిలుపునెంచి కాలమాసన్నమాయెను కన్నుమూయ 75 లేగ... సహజ సంస్కృతి వ్యామోహ రహితుడగుచు విస్మయంబుగ సర్వంబు విస్మరించి అంతరాత్మావలోకన మరయుచుండి శాళ్వతంబుగ చివరి నిశ్వాసవదిలె 76 జనమానస వ్యథా ప్రభంజనము కం ఈ వార్త శీఘ్ర మెల్లెడ దావానల మట్లు బ్రాక దరలెను జన పా రా వారము పొంగినటుల పావన శేషాఢ్య తనువు భక్తిని గాంచన్‌ 77 కం. శిక్షిత పర్వోత్సవముగ నక్షయ వారాశి పగిది హరహర యనుచున్‌ లక్రల జననందోహము దీక్షాంత శవోత్సవమున త్రెళ్లుచు నేగెన్‌ 78 సీ... దైన్యోపహతుల నుద్ధరణాసక్తిని నిత్యంబు కృషి సల్పునేతయేడి! స్వపర భేద రహిత నర్వ సమర్పిత త్యాగభూషణ మహాదొత యేడి! నిత్య సత్యవ్రత నియమ నిబంధిత నిర్మలాకార పునీతుడేడి!

ధర్మ సంరక్షణ కర్మావలంబన ధుర్యజనారాధ్య వర్యుడేడి! తే.గీ. కష్టనష్టాల కడతేర్చి యిష్ట సిద్ధి కలుగజేయు మహాత్ముడకారణముగ లోక బాంధవ్యమును వీడినాక మేగ సుగతి గలిగించు వాడేడి జగతికింక 79 కం. తలకొక్క విధంబు దలచుచు కలవరపడె లోకమెల్ల కలతలపాలై కలిమాయను దలపోయుచు విలపించుచు కాటి కడకు వేంచేసిరంిగా! 80 ఆ.వె. చితి బరుండె యోగ చిద్విలానంబున శూన్య జగతి గతియు చూడ్కి రెడ్డి చివరి కాయకర్మ సిద్ధంబు గావింప మంటలంటె నాత్మకంటు బాప 81 ఉు. బుగ్గన వంశ సోముడు, ప్రమోదుడు, త్యాగధనుండు, ప్రేమలో దగ్గర జేర్చి సర్వులకు ధైర్యము గూర్చు పరాశ్రముండు, తా దిగ్గున వీడిపోయి చితి దీప్త మహానల క్రీలికావళిన్‌ భగ్గుమనన్‌ మనంబులిట వ్రయ్యలు వారెను దేహమచ్చటన్‌ 82 తే.గీ. ఫెళ్లుమన నస్థిజాలము, తృల్లిపడె జ నంబు, రుల్లుమనె జనమానసములార్తి, ఘొాల్లుమనె నేకధాటిగా కోటి గళము తెల్ల లోకాల శోకాల వెల్లువనగ 83 తృతీయ కిరణము : సంతావసభ : సిద్ధుని సందేశోపదేశములు ఆ.వె. కాటికడన నిళ్చి కన్నీటి కడలిలో మునిగి తేలుచుండ పురజనంబు వారి జేరి ప్రీతి వైనంబుగా సిద్ధు డూరడింప బలికె సారవాక్కు 84 తే.గీ. నిత్య సత్య ప్రదీప్త పునీత నిగమ వాణి “జాతస్య మరణం ధృవం” బనంగ

264 శవవభ వబంధవొవ్వము వరముగా వచ్చు చావు శాపంబు గాదు వగవనేటకి జీవుని సుగతి గనక 85 కం. అనివార్య మృత్యుకృత్యము గనజాలక క్రుంగవలదు, కౌతూహలమున్‌ మన పూర్వుల గమనమెరుగ కనువిప్పగు గాదె సత్యకాంతిని బడయన్‌ 86 ఉ. ధ్యేయ విహీన చిత్తులు సతీసుత బంధు సమూహమంత సు శ్రేయము బొందగోరి దరిజేరి సుఖించి తరించువారె, యా కాయము కాలువేళ మమకారము వీడ విచిత్రమౌ గదా! మాయ నెరుంగలేరు విధి మర్మనిబంధిత కాలధర్మమున్‌ 87 ఉ.. ఆయువు గల్గినంత వజ కాప్పులు మిత్రులు బంధువర్గముల్‌ బాయని బంధమౌను, భగవానుని పిల్పు లభించినంతనే కాయము వీడిపోవుట వికల్పము గాదు, విషాదచిత్తులై పోయిన వానివెంట పడిపోదురె! మంటల నెవ్వరేనియున్‌ 88 ఉం... దేహము శాశ్వతంబని సతీసుత నంపద భందుమిత్ర సం దోహ సమార్దనంబున కుతూహలుడై నిరతంబు నిండు వ్యా మోహ వశంబు చేత 'కడు మోసములన్‌ వెసజేసి, యెంతకున్‌ దాహము దీరబోక పరితాపము జెందడె! యంత్యవేళలన్‌ 89 ఉం. ఎందరు రాజుల్సీ పృథివి నేలగ వచ్చి మహా ప్రయాసతో సుందర హర్మ్యముల్‌, విమల శోభ వనంబులు, భోగభాగ్యముల్‌ చందన లేపముల్‌, సకల సంపదలన్‌ వెసగూర్చి రిక్తులై కుందుచు వెళ్లరే! కుసుమ కోమల గాత్రము కాటిగాల్బ్పగన్‌ 90 ఉ చారు జగంబునన్‌ విమల సౌమ్య మనంబున స్వార్థ కామముల్‌ జేరిన మాత్రమే సుగుణశీలుర చిత్తము మారి నిత్యమున్‌ తారల మోహజాలమున ధర్మమెరుంగక తృప్తిహినమై దారిని గానబోక ధనదాహము తీరక నాశమయ్యెడిన్‌ 91 ఆ.వె. తన సుఖంబు కొకు ధర్మంబు విడనాడి నింద మోయునట్టి బొందెయేల? గుణవిభూషణుండు గణనీయుడౌా దుష్ట భంజకుండు లోకరంజకుండు 92

వంచమ బింబము 265 ఉ. కాయమునెంత బెంచినను కట్టెల గాలకపోదు, యౌవన ప్రాయము నిల్వబోదు, రతిరాజ్యము తృప్తి నొనసంగబోదు, య న్యాయము వెల్గబోదు, దురహంకృతి శిక్షను మార్చబోదు, నీ నాయను వారలెవ్వరు వినాశనవేళను వెంటరారుగా! 93 చం. ఇటుకల గూడువోలె బిగియించిన యస్థిక దేహయష్టిలం పటపడి మాయలో మునిగి భద్రత గూర్చు దలంప .నెప్పుడో కటుతరమృత్యుహస్తముల కౌగిట జిక్కి. స్మశాన వేదికన్‌ చిటపట కాలగన్‌ మనసు చింతిల నేమి ప్రయోజనంబగున్‌ 84 తే.గీ. తనువు తానని నమ్ము వితండబుద్ధి యాత్మ నెరుగంగ లేక యల్లాడు గాదె! దర్చణ గృహాన శునకంబు తారసిల్లి తల్లడిల్లుచు కుములుచు గొల్లుమనదె! 95 చం. కలియుగ భోగభాగ్యములు కాయము ప్రాణము భూములిల్లుయున్‌ చెలిమి సతీసుతాది జనవర్గము వాంఛిత సౌఖ్య బంధముల్‌ కలవలె మారిపోవె! మమకారము తీరదె! కాలవాహినిన్‌ విలసిత ధర్మకార్యములె వెల్లుచునుండునిరంతరంబుగన్‌ 96 ఊం. దేహము నమ్ము మానసము తృష్ణ నివారణ గాంచబోదు, స మ్మోహ వశప్రభావము విమోచన మార్గము జూపబోదు, సం దేహ సముద్రమందలలు తీరము దాకవు, నంత్యవేళ ను త్సాహము సన్నగిల్లి పరితాపము జెందినకాలుడోర్చునే! 97 స్‌, రారాజులైనను రణధీరులైనను తనువు చాలించుట తప్పబోదు; శ్రీిమంతుడైనను చిర దరిద్రుండైన బాధాభరంబులు బాసిపోవు; పండితుక్రైెనను పామరుకైనను స్వీయ కర్మఫలంబు చెదరిపోదు; ఆనాటికీనాటి కేనాటికైనను దైవేచ్చ నెదురొడ్డ తరము గాదు; తే.గీ. క్షుదతను మోహజాల విక్షోభమంత సరకు జేయక ధీయుత సాధనమున

266 శేషవభ వ్రబంధకావ్యము ధర్మమార్గానుగామి స్వకర్మవలన నమర కీర్తిని బడయ మహాభిమతము 98 సి చీకటి వెలుగుల చిత్ర కార్యంబుల నిశ్చతంబెరుగు ప్రణీతుడెవడు? సుఖ దుఃఖములురెండు సఖులుగా వెలుగొందు మర్శ్మంబు నెరిగిన మాన్యుడెవడు? విజయాపజయములు విడనాడకుండు నీ వింతలెరుగు మహావిజ్ఞుడెవడు? ఈర్చ్యానురాగాల హృదయ సంగ్రామంబు చల్తార్చి శాంతించు శక్తుడెవడు? తే.గీ... జీవిత సమరాంగణమున చిదిగిపోవు మానవాస్తిత్వమెంత? యీ మాయ జగతి నెప్పుడేమి కానున్నదో యెరుగనౌనె! విధి విలాసంబు కడు వింత విశ్వమంత 99 సీ నమ్మువారల కోర్కె వమ్ముజేయగ బూని గొప్ప జెప్పెడివాడు కుత్సితుండు; ఆశ్రయించిన వారి కారడి గల్గించి కడుపు గొట్టెడువాడు కలుషితుండు, లోభంబుతో ధనలాభంబు గడియింప భావించువాడు జీవన్మృతుండు, సంసార సుఖముల హింసాప్రవృత్తిలో హాయినెంచినవాడు హంతకుండు; ఆ.వె. పాపభీతి మాని పరభామ జెరబట్టు మానవుండె క్రూర దానవుండు, సకల భూతములను సర్వేశ్వరుని జూచు మానవుండె పూజ్య మాధవుండు 100 సీ. కపట వేషంబుల గర్వింపగా నేల బలిమి కలిమి గంగపాలు గావె; పీడింప దలపోయు నాడంబరంబేల నతులితానందంబు లారిపోవె?

వంచమ బింబము 267

బుధనింద సలిపెడు నధికారబలమేల

పరువు మర్యాదలు చెరగిపోవె! చపలచిత్తంబున జపతపారాధనల్‌ ముక్తి కాంక్షింప కుయుక్తిగాదె!

తేగీ జన్మసార్థక నిష్కామ సౌధ సీమ

చిత్త సంస్కార సాధన శివమయంబు;

నిత్య సత్యంబు నిఖలంబు నిర్మలంబు

పూర్ణఫలితంబు పుణ్య ప్రపూజితంబు 101 కం. మూరిమి నోరిమి నెరిపిన

ధీరులు సంసారసార తృప్తిని గనరే!

దారుణ హింసల మురియుచు _

క్రూరులు గర్వించి మొదట కుములరె పిదపన్‌? 102 మ. వరకళ్యాణ గుణ(ప్రభావిభవ సౌభాగ్యంబు సంతృప్తి నా

తురతన్‌ మౌన పరోపకార నుఖనంతోషానురాగంబులం

దరికిన్‌ పంచు మహాత్ముడేమనుజుడౌ తద్భిన్నులాకారతన్‌

నరులే గాని ద్విపాద జంతువులనన్‌ న్యాయంబుగా దోచెడిన్‌ 103 కం. సత్యాహింసల బలమున

నిత్యోత్సాహంబు నంది నిశ్చలముగ స

తృృత్యంబుల సల్ఫ నతని

ప్రత్యర్థుల మానసములు పరివర్తనమౌ 104 కం. నిర్మాణాత్మక కార్యము

నిర్మల హృదయంబు తోడ నేర్చున జేయన్‌

ధర్మార్ధ కామ ముక్తులు

కర్మానుగ సర్వలోక కళ్యాణ మగున్‌ 105 కం. కినుక వహించకు మెప్పుడు

కనులను కారుణఖ్యముంచు కష్టంబులలో

తను ధన మనముల నెన్నక

వినయంబుగ ముందుకేగ విజయము గలుగున్‌ 106 తే.గ్‌. కానరానట్టి వేల్పుల గాంచుకొటజకు

268 శేషవ్రభ వ్రబంధకావ్యము జపతపంబుల కృశియించి తపనపడరె! తల్లిదండ్రులు (ప్రత్యక్ష దైవములుగ భక్తి సేవింప ముక్తి సంప్రాప్త్రమగును 107 మ హరి నామస్మరణానుభూతి, వరసస్యశ్యామలత్వంబు, స ద్గురు బోధామృత పానమాధురి, సదాతోషాను రాగంబులున్‌ పురుషార్థంబులు పుణ్యకార్య విధులున్‌ పుణ్యాత్మ సౌందర్యమున్‌ సిరులౌ గాదె! మహా మనీషులకు సౌశీల్యార్ట చిత్తంబులన్‌ 108 తే.గీ _ పుణ్యధాముండు, బుధజన పూజితుండు, సొమ్యశీలుండు, సాధు సత్సంగతుండు, వీతరాగుండు, నిత్య నిర్భీకరుండు, త్యాగశీలుండు, శేషుండు, ధార్మికుండు 109 మ, భువికార్యంబులు నిర్వహించి మది సంపూర్ణానురాగంబుతో నవమాగ్గ ప్రతిపాదనంబు సలిపెన్‌ నానా ప్రకారంబులన్‌ భవబంధంబుల మోహజాల ఘన విభ్రాంతిన్‌ విసర్జించి తా దివి కేగెన్‌ శశిశేఖరార్పణముగా దీప్తిన్‌ గనెన్‌ దృప్తిగా 110 చం. అనవరత ప్రయాస నుహితాశయ సేవ శ్రమించి డస్సి యా దినమణి విశ్రమింప, రవిదీప్తిని చంద్రు డనంత విశ్వమున్‌ మనముల శాంతి గూర్చునటు మౌనముగా రవిశేషు మార్గమున్‌ జనవలె చంద్రురీతి నిజశక్తిని బంచి పరోపకారతన్‌ గగ ఉ. ఎందరు పూర్వులేగిరొ! మరెందరు జన్మ ధరింతురో గదా! వందలు వేలుగా సతము వచ్చుచు వెళ్లుచు నిత్య యాత్రలో పొందు ఫలంబు గానరు, విముక్తి దలంపక మాయ జిక్కి హృ న్మందిర వాస శంకరుని మర్మ మెరుంగరు మందబుద్దులై 112 ఉఊ._ శేషుని కర్మమార్గము ్రసిద్ధ బుధ ప్రతిపాదితంబు, ప ల్టోష నివారకంబు, ఘన దుర్హమ శక్తి సమార్డితంబు, పీ యూష రస ప్రసాదము, మహోన్నత గౌరవదాయి, యాత్మకు న్నెషధరాజ, మెల్లెడల నద్భుత యోగము మానవాళికిన్‌ 113 స్కీ ప్రగతిపథంబున పయనింప పటుతర స్రీశక్తి నెరిగిన సిద్ధుడతడు;

వంచమ బింబము 269 వగపుల మూలమౌ తగవుల బాపంగ న్యాయ సిద్ధాంత నిష్టాతుడతడు! క్‌ష్ట సమస్యల స్పష్ట పరిష్కార మార్గమన్వేషించు మాన్యుడతడు; సపేదరికంబును పెకళించు పధకాల ప్రజల కందించెడు ప్రాజ్ఞుడతడు; ఆ.వె. ట్రికరణమ్ము ధర్మ దీప్తానుకర్మము నిర్వహింప బూను నిష్ప్టుడతడు; గ్రేమకు ప్రతిరూపరేఖ శేషారెడ్డి బుగ్గన కులపురుష పుంగవుండు 114 స్‌. భావి ఫలంబుల బహుజాగరూకుడై తూచి చూచెడు మహాదూరదర్శి; శుభములు గలిగించు నులభ మార్గంబుల జూపగల్గ్లిన మహా సూక్ష్మదర్శి సకల జీవుల శాంతి సౌఖ్య ప్రదాయక జీవకారుణ్య సచ్చీలవర్తి; కార్యకారణముల గమ్య మాలోచించి ధర్మంబు పాటించు ధైర్యశాలి, తే.గీ. భాతికా భౌతికంబుల పరమశక్తి ధనము సదుపయోగము జేయు ధర్మమూర్తి స్వపర భేదంబు గనని నిస్వార్థయోగి, ఆత్మ పరమాత్మ నెంచు మహాత్ముడతడు 15 తే.గ.. శ్రీకరాకార శుభమూర్తి రెడ్డి యెడల భక్తి విశ్వాసముల నుంచి ప్రజలకెల్ల వారి జీవితాశయ శుభపధము జూప సిద్దుడిట్లనె మరల విశేషయుక్తి 116 జ... నాదను స్వార్థభావము వినాశన హేతువు, జీవితంబు నం దేదరి గాంచనీదు, పరమేశుని దూరము జేయు, సర్వమున్‌ శీ నాదను భావ ముంబీ/ స్లగ్లల్రీన వే సృట్టుష వానుళా వేద పధాను గాములకు విశ్వ యశళోథీన్స ళీ గ్గే! ఇ |

270 శేషవ్రభ వ్రబంధకొవ్యము అవె సత్రవర్తనంబు, సత్సంగ యోగంబు ధైర్య సాహసములు, దైవచింత రక్తి శక్తి భక్తి ముక్తి ప్రదానంబు శీలమొకటె కలుగ జేయుగాదె! 118 అవె సకల సద్గుణముల సత్యసారంబును నుగ్గుపాల గ్రోలి నిగ్గుదేరి జీవితాశయంబు సిద్దించు మార్గంబు కర్మయోగమందు గాంచె రెడ్డి 119 పంచా విజాతి పాలనంబు 'ద్రోయు వీరసింహ మట్లుగన్‌ స్వజాతి గౌరవ ప్రదీప్త సఖ్యభావ బోధలన్‌ ప్రజాహితార్థ కార్యభార వాహకుండు శేషుడున్‌ నిజాయితీ విహారుడై పునీతుడయ్యె ధీమతిన్‌ 120 పంచా. సుధా నిధాన మానస ప్రబోథిత ప్రమాణ స త్యధామ రక్షణార్థ నిత్యదాన సాధనా ప్రమో ద ధీమతుండు శేషరెడ్డి త్యాగ ధైర్య సాహస ప్రధాన దివ్యకార్య మెల్లవార లాచరింపుడీ! 121 కం బాధా హృదయంబున స ద్చోధా సుధజేర ఖేద మోద ద్వయముల్‌ మేధాలయానుభూతిని సాధింపగనౌను ముక్తి సంపచ్చక్తిన్‌ 122 కం. శేషుని పూత చరిత్రము భాషణ పరన స్మృతి ప్రభావము సుమనో భేషజముగ శుభకర్మల పోషించి యొసంగు పూర్ణ పురుషార్థములన్‌ 123 కం శోకాశోక రహస్యము పాకంబుగ దెల్పి సిద్ధ వాగమృతమ్మా శోక్షగ్రస్త జనంబుల కాకలి కమృుతంబు లభ్యమైనటు దోచెన్‌ 124

వంచమ బింబము 27న మునిగణము నారదునకు కృతజ్ఞతాంజలి సమర్పించుట కం ఈ కధ సంపూర్ణంబుగ నాకర్ణించిన మునిగణమతులిత భక్తిన్‌ ఏకంబుగ ముదమారగ ప్రాకటముగ బల్కె నిటుల పరమోత్కంరన్‌ 125 కం ఓ నారద! మా పుణ్యము లీనాటికి పండెననగ నీప్సిత ఫణితిన్‌ నీనోట జాలువారిన గానామృత గాధ మోక్షకాంతిని గూర్చెన్‌ 126 కం సంపెంగ రూపు గంధము లింపగు చందంబు జన్మ కిహపర గతులన్‌ సాంపుగ జేకూర్చు కధను పెంపున వచియించితీవు వినుతింతుమికన్‌ 127 కం _ వారందరి కప్పట్టున నారదుడీ గాధ మహిమ నయి వినయములన్‌ వేరెందు గానజూలని 8 సారంబన బల్కెనిటుల సద్వచనములన్‌ 12 కం నిర్మాణాత్మక కృత్యము ధర్మాధారమ్ము సలుప దైవార్చితమై నిర్మల శేషుని చందము 129 కర్మోత్కంరులకు మోక్షకాంతి లభించున్‌ ఫలశ్రుతి కం అంగాంగాద్భుత యౌవన శృంగార సుమ ప్రబంధ శీలంబుల్వే భంగుల సారము పారక 10 భృంగంబులు గ్రోలు గాదె! పీయూషముగన్‌ కం పదిలంబగు నీ గ్రంధము మదినించిన సాధుజనుల మానసవీధిన్‌

విదితములగు ధర్మంబులు ముదమారగ సిరియశంబు ముక్తియు గలుగున్‌ 13] బింబాంత పద్యములు దృతవిలంబితం నిగమ ధర్మ పునీత మనోవికా స గరిమంబుల సార సమస్త మీ యుగ జనాభ్యుదయోన్నత కార్యముల్‌_ జగతికెల్ల ప్రశాంతిని గూర్చవే! 132 ప్రగ్విణి శంకరారాధ నాసక్త భక్తాళికిన్‌ సంకటంబుండునే! శంకలుప్పొంగునే! బొంకులేమార్చునే! పొంగులూరించునే! బింకముల్‌ పట్టునే! పెంకె నాడించునే! 133 స్రగ్విణి కంకుడొడ్డాడినన్‌ కార్యదీక్షారతుల్‌ పంకమందుండినన్‌ పట్టుబెట్టార్భటిన్‌ అంకితంబౌదు రాద్యంతముల్‌ జూచుటన్‌ జంకబోరెప్పుడున్‌ జన్మసాఫల్యమున్‌ 134 మంగళము మం.మఃశ్రీ శ్రీకర సుధాభరిత చిత్తుడసమాన వరశేషుని విశేష గరిమన్నే పాకముగ సచ్చరిత వ్రాసితిప్రబంధయుగ వారసుడనై భువనధర్మా శాకిరణ పుంజముగ సత్యగతి నెల్లరకు శాశ్వత యశోవిమల తృప్తిన్‌ నాక సుఖశాంతుల గనంగ పరనంబు శ్రవణంబగుత మంగళ మహాత్రీ 135 తే.గ.. మంగళము హరిహర భక్తమండలికిని మంగళము కావ్యపోషక మాన్యళతికి మంగళము కావ్యకుసుమాగర్ద భృంగములకు మంగళము మంజుల కృతి నిర్మాత కవికి 136 భో (గ్రంధాలయ మ “నర్వేజనా న్సుఖినోభవంతు” యం 3న కల్‌. ఖ్‌ జ గ“ “శత లి హైదరాబొ క్వూహైదరాబొడయడ

(ప్రబంధకావ్యము || 1 _లలికకవితాటిమాను నారాయణరెడ్డి ప్రవీఐ; వి.ఏ; | హు. | స్త | “లలితకవి” తొటిమాను నారాయణరెడ్డి _" జన్మస్థలము న. చిన్నదండ్లూరు (గ్రామం, :కమలాపురం తాలూక, కడప జిల్లా " నివాసము : బేతంచెర్ల గ్రామం, ద్రోాజాచలం. తాలూక, కర్నూలు జిల్లా. . విద్యాభ్యాసము _ : స్వగ్రామమున ప్రాథమిక విద్య. | _ హింద్‌, సంస్కృతాంగ్ల భాషలు : స్వతంత్ర అధ్యయనము. విద్యా యోగ్యతలు :. హింది రాష్ట్ర భాషా ప్రవీణ, ప్రచారక్‌ మరియు సిని. సంస్కృతము : శ అభిజ్ఞ సంస్కృత భాషా ప్రచారిణీ సభ, చిత్తురు; ఆంగ్లము : బి.ఎ. | శ్రీ వేంకటేశ్వర యూనివర్సిటీ. " న వృత్తి : శేషారెడ్డి ఉన్నత పాఠశాలలో ప్రధాన హిందీ ఉపాధ్యాయుడు. |. ప్రవృత్తి వ“ దైవధ్యానము, గ్రంథపఠనము, రచనా వ్యాసంగము. , | రచనలు ఆంగ్లము : వ్యాసములు (ముద్రితము) (.. హిందీ : 'నయారంగ్‌ో కవితా ఖండికలు. (అముద్రితము). తెలుగు : “శంకరశతకము' ప్రథమ రచన. (ముద్రితము). “అమృత " బిందువులు' కవితా ఖండికలు (అముద్రితము) ఇతర విశేషాలు : కడప. అకాశవాణి సమస్యా: పూరణములు పూరించుట. రామాయణ / * భాగవతాది పురాణ ప్రవచనము. కవి సమ్మేళనములు, అవధానములు / మొదలగు సాహిత్య సమావేశములలో న అభ్యర్థన | మేరకు ఆధ్యాత్మికోపన్యాసములు, . .. జీవితశయము.. : సంగీత సాహిత్య రసాస్వాదన జేయాలని.' న శ విజ్ఞానసంపదను పదిమందికి పంచాలని. మార్గదర్శక రచనలు సాగించా | లని. కవి పండిత సజ్జన సాంగత్యము పొందాలని.