Telugu Shathaabdhaaluga Telugu Bhasha Swaroopam (K.R.K.Mohan) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఏతాఛ్యాంగ.' కె ఆప్‌. మెుటావ్‌

శతాబ్టాలుగా ఆలుగు కాషాన్వరూపం న్‌ చె. ఆస్‌. నె. మోహన్‌ శ అటి ళ్‌ శ్రీముఖ పన్లిఇషన్స మాట్‌ నం 19, వొస్‌ నం. =కి వి ఆండ్‌ టి కాలనీ గడ్జఆన్నారం హై[దాబాద్‌ = 500 (85,

వెల; ర్హూ 15=0 శ్రీముఖ (పచరణ నెం 4 (ప్రథమ మ్యుదణ _ 980 పశులు సళకశి అకాగ్‌ శం తబా 699 న గొంథధాలయం ఈ + న. క్ష నె న “మోూెని శి న్‌ ఖై నున త్తు య్య ప జా దండ నా 0 ళ్ళ ు గ రు ఉై(6గ్‌ ర్తి ట్ర క థ్‌ 7 థ్రీ విజయా ప్రింటర్స్‌ హ్రైదావాద్‌ = 500 0+4 ఫోన్‌ 506 8

అంకితం వ్యావహారిక తెలుగు భాష అన్ని స్థాయిలలోనూ అధికార భాషగా వుండాలని ఆకాంక్షించి ఆ లక్ష్య సిద్ధికి విశేషంగా కృషి చేసిన [పము విద్వాంసులు మహనీయ రాజకీయ నాయకులు మా మామగారు ఆమునటువంటి (బిహ్మథ్రీ చెరుకువాడ వేంకట “రసింహం పంతులు గారి దివ్యస్మ్నతికి = రచయిత

అందుబాటులో ఉన్న శ్రీముఖ (పచురణలు థ్రీమఖ (ప్రచురణ సంస్థ 989లో స్థాపించబడింది అప్పటినుంచి 8 పుస్తకాలు పచురించింది ఈ “శతాబ్దాలుగా తెలుగుభాషాస్వరూపం” అనేది పవ్నాలుగవది మా (పచురణంపై పారికులు చూపించిన విశేషాదరాభి మానాలవల్ల ఏడు పుస్తకాలు పూర్తిగా అమ్మకమమిుపోయాయి ఈ దిగువ పేర్కొన్న వడు పుస్తకాలు మృాతమే ప్రస్తుతం అమ్మకానికి అందుదాటులో ఉన్నాయి కనువిప్పు (నాటకం) వెల రు -_70 (దేశభక్తి (పపూరితమైన రచన) రచయిత కె ఆర్‌ 3 మోహన్‌ లి నాట్మరాణి వెల రు శీ=50 (నాట్యానికి సంబంధించిన కథలు గేయాలు వ్యాసాలు మొ రచన నటరాజ రామకృష్ణ 8 ఆశంతంలో అంతం 00 సాహిత్య అకాడమీ ఐహువతి పొందిన వైజ్ఞానిక నవలిక) రచన కంచి రమాదేవి త్త దయ్యాల మేడ వెం రు లి=-00 (సాహిత్య అకాడమీ బహుమతి పొందిన సాహసగాథ రచన కంచి రమాదేవి ర్‌ పాళ్ళాత్యులు=లెలుగ భాషా సంస్టృతులు వెల రు ర=00 రచన కె ఆర్‌ 3 మోవాన్‌ పాళ్ళాత్య విద్వాంసులు తెలుసుభాషా సంస్కృతులకు చేసిన ఎనలేని సేవలని గురించిన పరిశోధక గ౦ంథం 6 70408౧౦౪౫9 7౧0715 48౦౮? 7౧8 ౧00% 70౬0 7004౪ గం 200 (౧౮౭౧౭౧౮6౧8 రింగ 87౧60 63 8500061 00౧) 87న గ గ ౧10440 (| గగిన ౧00౧8౧ 9580 ౧16 ౧4౦౧౭ ౪ [2300063 / 18) (ప్రతులకు శ్రీవాభ పల్లి కేషన్స్‌ 79 బ్లాట్‌ నెం 12పి అండ్‌ టి కాలనీ గడ్డిఅన్నారం హైదదరాఐవాదు-500 086

వముందావమూట

భాషా పరిశోధకుల అభి పాయం పకారం (దావిడ భాషలు చాలా పురాతనమైనవి భారతదేశభాషలలో ద్వితీయ స్థానాన్ని "అ|కమించడమేకాక (వపంచంలోని పెద్ద భాషలలో ఒకటై దావిడభాషాకుటుందానికి చెందిన మన తెలుగు భాషకూడా బాలా [పాదీనమైనది మవాభారతకాలంనాటికే ఆంధ సంస్కృతి ఉచ్చదళలో వుండినట్టు తెలిపే దాఖలాలు ఉన్నాయి (కీస్తుకు పూర్వం నుంచీకూడా పరిపుష్టమైన తెలుగు భాష వాడకంరో వున్నట్లు కార్కా ణాలు ఉన్నాయి అయితే దురదృష్టవశాత్తూ నన్నయకుపూర్వం. తెలుగులో వచ్చిన రచనలేవీ లభించలేదు కాని నన్నయనాటికే ఆం్వధ్రమవాభారతస్థాయిలో రచన జరిగిందంటే ఆంతకుముందు కొన్నిళతాబ్ఞాలనుంచీ తెఎగు భాషలో రచనలు జరుగుళుండేవని నిస్సంశయంగా విశ్వశింపవచ్చు రానురాను తెలుగు భాషపై సంన్కృతభాషా్యప్రభావం అంతక ంతకీ ఎక్కువయి ఈనాడు కనీసం సగానికిసగం పదాలు తెలుగులోకి వచ్చేశాయి. అలాగే ఎన్నోవందల ఉర్దూ పదాలు కూడా తెలుగులో కలిశాయి ఇది బీవభాషయొక్కలకణం అనేక [ప్రావీన భాషలు ఇతరభాషల (ప్రభావానికి లోనయి తమ స్వరూపాన్ని పోగొట్టుకున్నాయి మరికొన్ని పూర్తిగా అంతరించాయి. అయితే. తెలుగుభాష మాతం ఇతరభాషావదాలను స్వీకరిస్తున్నా తన సొంతపదాలను వదులుకోలేదు శాస్త్రీయ పరిభాషలో చెప్పాలంటే. తెలుగులో వేర్వేరు భాషలపదాలు భౌతిక *మిశమం చెందాయేగాని రసాయనిక సంయోగం చెందలేదు. ఈకారణంచేత మనం తెలుగు భాషయెొక్క- ఆదికూపాన్ని ఇప్పటికీ చూడగలుగుతున్నాం నిజానికి కొన్ని అచ్చతెలుగు పదాలు లిలుబుటఆ వంటి ఆషిరాలు ఈనాటి తెలుగులో అంతరించామి. కాని ఈవిధంగా వాడుకలోనుంచి తొలగిపోయిన పదాలిసంఖ్యచాలా స్వల్పమనే చెప్పాలి అందుకనే సుమారు $00 నంవత రాల (కిందటిదై న నన్నయభారతంలోని పదాలను ఈనాడూ మనం ఉపయోగిస్తుండడం

ళ్‌

గమనించగలం ఈ తొమ్మిది వందల సంవత్శరాలలోనూ తెలుగుభాష వ్యావ హారికరూపం ఇంచుమించు మార్పు అనేది లేకండా ఉ-టూవచ్చింది ఈ వివ యాన్ని నిరూపించడానికి నన్నయకి ముందు అతర్చాత నన్నయకాలంకుందీ (పతి శలాబ్ధంలోనూ వ్యావవోరిక తెలుగుభాషా ప్యరూపం ఏవిధంగా ఉంటూవచ్చిందో తెలియజెప్పడానికి (ప్రయత్నంచేశాను అందుకే (పతిళశతాబ్దంలోనూ ఆశతాబ్దంలో వెలువడ్డి ముఖ్యమైన రచనలనుంచి కొన్ని కొన్ని భాగాలను (ప్రస్తావించాను

ఇది పరిశోధనాత్మక _గంధం పరిశోధన అనేది అభేద్యమైన అనంతమైన సాగరం వంటిది ఎంత (తవ్వితీసినా తరగని గని వంటిది పైగా పరిశోధన అంత సులభమైనట్టిదికాది. దీనికి ఎంతో ఓర్పు అవసరం ఎంతో కాలాన్నీ ధనాన్నీ కూడా వెచ్చింవవలసిఉంటుంది ఇంతచేసినా ఏపరిశోధనా కూడా సమ గం కానేరదు సత్యాచ్వేషణలో ఇవన్నీ మైలురాళ్ళవంటివి (పతి పరిశోధకునికీ అంతకుముందు వారుచేసిన పరిశోధనలు _ ఎంతగానో ఉపకరిస్తాయి అదేవిధంగా నాకృషికూడా ఇతర పరిశోధనలకు ఉపకరిస్తుందనే నమ్మకం నాకుంది

పాఠకులలో సాధార-౦గా కల్చనా సాహిత్యంపట్ల ఉ&ండేటంతటి ఆఫుక్తి పరిశోధనా (గంధాలపై ఉండదు ఇందుకు కొంతవరకూ పరిశోధక గంధాలలో ఉపయోగించే భాషకూడా కారణమని చెప్పవచ్చు ఈ అవరోధాన్ని తొలగించడానికి ఈ (గ్రంధంలో మనం నిత్యమూ మాట్లాడుకునే వ్యావహారిక భాషనే ఉపయోగించాను ఇటువంటి (గంధాలలో కొటేషన్లను తెలిపేటప్పుడు ఆయా పేజీలలో దిగువన నంబర్హువేసి (వాయడం పరిపాటి ఇదికూడా ఆశక్రితో చదివించడానికి అడ్డంకే. ఈ గ౦ంధములో ఈపద్ధతికి స్వ స్తిచెప్పి ఎక్కడికక్కడనే వాటిని పేర్కొనడం జరిగింది ఈ మార్చువల్ల గ౦ంధం మొ త్తం కథాగమశవేగంతో ఆస క్రిదాయకంగా సాగుతుంది

ఈగశింధంలో నేను పేర్కొన్న గ౦9ంథాల పత్రికల పేద్ద సంపూర్ణంకావు అనేక అవధులకు లోబడి వీలై నన్నిటిని పేర్కొనడం జరిగింది అందువర్హి ఈ విషయంలో ఎవరూ తప్పుపట్టుకోవలదని మనవి ఈ (గంధం వెలుగుచూడటానికి ముఖ్యకారణం ఆంధపదేశ్‌ (పకుత్వం విద్యా మంతిత్వ శాఖవారు చేసిన రు॥ 8500 ఆర్థికసహాయం " అందుకు వారికి (ప్రత్యేకంగా

ఇ

కృతజ్ఞతలు తెఎపుకుంటున్నాను ఈ పుస్తకానికి కవర్‌ పేజీని ఎంతో ఆందంగా వేసిన (పముఖ చ్చితకారుడు శ్రీ యం కె సూరిబాబుకి అందంగా అచ్చువేసిన థ్రీ విజయ (ప్రింటర్స్‌ వారికి పుస్తక రచనకు సవా_పడిన గ౦ంథాల రచయితలకీ _ వివిధ రీతులలో సహాయపడిన ఎంతోమందికీ కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటున్నాను ఈ గ౦ంధంలోని గుణదోషాలను తలియిజేస్తే మారు ముదణలో సరిచేసుకోగలను

హై దాబాద్‌-500 086 థివదీయుడు

తేది. 1-8 980 "3 ఆర్‌ * క మోహన్‌

కృతజ్ఞతలు ఈ (గంధ్యపచురణ రూపుదాల్బడానికిసధాన కారణం ఆంధ్యపదేశో (వళుత్వం విద్మ్యామంతిత్వకాథఖ వారు చేసిన రూ 2500 ల ఆర్థిక సహాయం ఇందు మూలముగా వారికినా [ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటున్నాను = రచయిత

విషయసూచిఠర ఆధ్యాయము విషయము పేజి నంబరు 1 ఏది వ్యావహారిక భాష? లి (ప్రాచీన భారతదేశంలో దేశభాషల పరిస్థితి శీ 8 తెలుగు శాసనములు క! శీ కాసన ప్యతాలు తీ ళ్‌ తెలుగు సాహిత్య (పారంభం=నన్నయ 18 శ. 11వ శతాబ్దపు రచనాళై లి-సన్నెచోడుడు లకి 7 1లవ శలాబ్దిపు రచనాళైలి పాల్కురికి సోమనాథుడు లి5్‌ 8 శివ శతాబ్దివు రచనా విశేషములు-తిక్కన లం 0 శవ శరాబ్దిపు రచనలు-్రీనాథుడు శకి 10 15వ శతాబ్దపు కవులు-పోతన శీరి 1 సాహిత్య స్వర్ణయుగం-కృష్ణ దేవరాయలు ల్‌ర్‌ 12 17వ శరాబ్దపు రచనలు-=కదిరీపతి 69 8 మధుర తంజావూర్ణకు వలసపోయిన ఆంధసరన్వతి 79 4 అన్నమాచార్య కీర్తనలు వ! 15. మ్యేశయ్యపదాలు ళ0 18 ఆంధ వాగ్గేయకారులు రి 17 తంజావూరు యక్షగానాలు ర9 18 జమీందార్ల కళాపోషణ 101

19 శతకములు కే60 £0 _పల్టెపదాలు-జానపద గీతాలు 118 లి శ్రీం పాటలు 129 లీ2 సామెతలు 128 వ8 తెలుగునాట ముదణ [ప్రారంభం 2! విశ తెలుగు భాషకి యూరోపియన్ల సేవ శ85 వర్‌. పృతికా శకారంభం 10? 26 గిడుగు రామమూర్తి పంతులు 149 ౨7 వ్యావహారిక భాషా రచనల [పారంభం 15క లి8 నేటిపరిస్థీతి 188 నటు!

1 ఏది వ్యావహారిక భావ?

వ్యావహారిక భాష అంశే (ప్రజలు విత్యమూూ వాడుకలో ఉపయోగించే భ్రాష అవి ఆరం- భాషయొ.క్క వధాన (ప్రయోజనం భావాన్ని తెలియజేయడం దై నందిన కొర్య[క్రమాలలో ఈ [పయోజన పిద్ధిమాశ్ర మే లక్ష్యంగా ఉంటుంది శనుక్ర వ్యావహారిక భాషకు వ్యాకరణ నిబంధనలతో ఆవనరం ఉండదు ఇది (వ్రజలచేత నిత్య వ్యవహారాలలో వాడబడే భాష గనుక బీవిని వజల భాశ్యఅని అనవచ్చు (ప్రజలవగానే ఆందులో అన్నీరకౌల (ప్రజలు-అన్ని పర్షాల (ప్రజలు= ఆంటే విద్యాధికులూ _ విద్యావిహినలూ, వివేకనంతులూ = విచకీణా కూన్యులూ? వండతులూఎపామరులూ, ఆక్షరాస్యులూఎవిరడీరాస్యులూ = ఈ విధంగా యావ న్మంది (ప్రజలూ ఉంటారు కనుక వారిచేత ఉపయోగింవదిడేదే వ్యావహారిక భాష అన్నమాద అయితే విభిన్న వర్షాల వివిధ (ప్రాంతాల వజలు ఉపయోగించే వ్యావహారిక భాషలో పదాలలో ఉచ్చారణలో పదముల కూర్చులో చాటిన ఉపయోగించే అర్థాలలో అనేక రకాలుంటాయి. మరి ఇటువంటప్పుడు దేనివి వ్యావహారిక భాష అవి అనడం? చదువుకున్న వారు మాట్లాడుతున్నప్పుడు “ఏమండీ ఎక్కటడికి వెళ్తన్నారుఃొ అనో లేదా “ఎమోయ్‌ ఎక్కడికి వెళ్తు న్నావు?” అనో అడుగుతారు అదే శామికవర్గం వారయితే యాంది రోతు యాడ టోతుండావ్‌?ొ అవి ఆడుగుతారు

ఇదే విధంగా [ప్రాంతీయంగా చూస్తే *తెలుసుకోవడం అవేమాటవి వాడవలపి వచ్చినప్పుడు అక్కడికి పోయి విచారించండి” ఆవి గోదావరి జిల్లాల వారంటే అక్ర్యడికి పోయి కనుక్కోండి అపి కృష్ణాం గుంటూరు జిల్లారి వారంపే *ఆడకుపోయి అరుచుకోండి” అని తెలంగాణా [పాంఠాలవారంటారు నర్కారు ప్రాంతంలో అరుచుకోపడంగో ఆంశే క్రేకలు వేయడం ఇదేవిధంగా

• నా భ్రార్యవి తీసుకువచ్చాను ఆవి సర్కారు ప్రాంతం వాళ్ళంటే * నా భార్యవి తోలుకువచ్చాను అవి తెలంగాణా (ప్రాతంవారంటారు “తోలుకురావడావికి అదే మైనా అవా గేదాఃొ అని నర్కారువారు నవ్వితే * తీసుకురావడానికి అదేమైనా విజరు వన్తునా? అవి ఎదురు నవ్వుతారు తెలంగాణావారు ఇదే విధంగా సర్యార్యు

న్‌ ప్‌ది వ్యావహారిక భాష (పాంఠకంలో బంగాళాదుంప అనే దానివి ఒంగోలు? నెల్దూరు, రాయలసీమ జిల్లాలలో ఉర్హ గడ్డ అనీ తెలంగాణాలో “ఆలుగడ్డ” ఆసీ ఆంటారు ఈ విదంగా ఒశే విషయావిక్తి లేక్‌ వస్తువుకి వివిధ జిల్లాలలో, వివిధ (ప్రాంతాలలో వేరువేరు "చ్చిర్దున్నాయి

ఈ విధంగానే భాష ఉచ్భారణలోకూడా జిల్లాజీల్లా [పాంతం [ప్రాంతా వికీ తేడా ఉంది. గోదావరి టిల్లాలవాళ్ళు చీర్చాలుతీస్తూ మాట్లాడితే, కెలంగాణా వారు మాటలను కురచచేసి మాట్లాడుతారు ఉదాహణకీ ఏం నర్పిన్లూ ఎక్షికీ పోయినావ్‌? ఎమ్చేసినావ్‌?.*” ఈ విధంగా ఉంటుంది

అల్లాగే ఇతరభాషల (ప్రభావం కూడా (పతిభాష మీదా ఉంటుంది నెల్లూరు. చిత్తూరు మద్రాసు బెంగల్బట్టు ఉత్తర ఆర్కాటు సీలంం కోయం చిత్తూరు జిల్లాల తెలుగు తమిక యాసతోనూ బళ్ళారి అనంతపురం కోలారు, బెంగుళూరు తుమ్కూరు జిల్లాల తెలుగు కనడ యాసతోమా తెలంగాణా టిల్లాల తెలుగు ఉర్దూ యాసతోనూ ఉంటుంది. ఇదిగాక 9 నృపులుఎ మాట్లాడే తెలుగు ఇంగ్లీ మును అన్నుకరించటోయి మరొక్షరూపం తెచ్చు కుంఓంద్రి బ్రైబిల్‌ తెలుగు పరేసరి మరి వీటిలోకల్లా ఏది సరియైన భాష అం'పే ఆన్నీ న మైన భాషలేనవి చెప్పాలి ఒకరి భాష ఎక్కువ మరొకరి భాష తక్కువ ఆక్నకోవడం పొరబాటు విల్రిన్నత్వమనేది వివిధ కారణాలవల్ల వస్తుంది భావవ్యక్తీకరణ అనే భాషా లత్మ్యెన్ని ఇవన్నీ పిద్ధింప జేస్తున్నవే కనుక అన్నీ వరియైన వ్యావహారిక భాషరే

ఇవన్నీ కూడా వ్యావహారిక భాభయొక్క- విభిన్న రూపాలే వ్యావ హారిక భాష అంటే (ప్రజలు దైవందినము ఉపమయోగించే భాష ఆని అర్థం చెప్పుకున్నాము. కమక ఈ వ్యావహారిక భాష కాలంతో పాటు విత్వమూ మార్చు చెందుతూ ఉంటుంది దేశంలో రాజభాష పంన్క్బృతం అయినప్పుడు అనేక నంవ్క్భృత వదాలు విత్యోపయోగంలోకీ వచ్చాయి అల్లాగే. ఉర్దూం ఇంగ్లీషులు రాజభాషల్సై వప్పుడు పాటిల్లోవి అవేక్ష వందల పదాలు తెలుగులోకి వచ్చాయి. ఈ విధంగా వ్యావహారిక భాష అనేది ఒక విరంతర (పవాహం వలె పేత్యమూ (కొత్వ[కొ తృ పదాలను స్వీకరిస్తూః ఆనేకమైన పాత పదాలను వదిలి చేస్తూ ఆనేన మార్చులు చెందుతూ అలినృద్డి చెందుతుండేటట్టిది

ఏది వ్యావహారిక భాష

వైన పేర్కొన్న విధంగా మన వ్యావహారిక భాష అనేది ప్రాంత (ప్రాంకావికీ వర్గ వరావికీ శతాబ్దం శరాబ్దాసికీం రకరకాల రూపాలు చెందుతూ వచ్చి ఈనాడు మనం వాడుతున్న శెయగు భాషగా రూపొందింది ఆఅనలు ఇదీ ఆదిలో ఏ రూపంలో ఉండేది? కాలాన్సగతంగా ఎటువంటి మార్పులు చెందింది? ఏ వికంగా వికొనం చెందింది తోటి భారతీయ భాషలలోనూ, ఆంతర్జాతీయ భాషలలోనూ దీవి స్థానం ఎటువంటిది? ఈ విషయాలన్నీ కూడా కూలంకషంగా చర్చించు కోవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది

(పాచీన భారత దేశంలో దేశభాపల పరిస్థితి

(వ్రవపంచ సారస్వతంలోవ్మేష్మరుథమ (గంథం బుగ్వేదం పరిమాణం లోనూ, [(వ్రమాణంలోకూడా దావికదే సాటి మన హైందవుల విశ్వానం (కారం వేదాలు సృష్ట్యాది మంచీ ఉన్నాయి అవి అపొరుషేయాలు తర్వాత వెలువడినవి పంహితల, (బొహ్మణాలు ఉపనిషత్తులు అటు పైనవి పురాణాలు

మన హిందూ సిద్ధాంతం (పకారం, వృష్టి జరిగి 105, 58, 85 075 (1978 నాటిక్స్రీ నం౦వత్పరాలయింది (ఈ సంఖ్య ఆధ్యవిక్ష వైజ్ఞానిక శౌన్ర రీత్యా సరిపోవడం గమనా రం అప్పటి నుందీ కూడా వేదాలున్నాయవి మన విశ్వాసం మన విశ్వాళం ఇల్లా ఉంటే, పాశ్చాత్య పిద్ధాంతాల (ప్రకొరం, వేదాలు క్రీ పూ 5000 సం॥ లోపువి వాదనమేరకు, ఇది యదార్థమని మనం విశ్వ పించినా అస్పటికి ఆంటే ఏడువేల సంవత్సారాల (క్రిందటికే సంప్క్కృతభాష చేదాలలో ఉన్న౦ంతటి ఆళ్యున్నత (ప్రమాజాన్ని అందుకో గలిగిందం'టే అది ఆప్పటికే అత్రి పురాతనమైనదనే విషయం విర్వివాడం

వైదిక పాహిత్యం, పురాణ సాహిత్యం. ఇవస్నీ డా గీర్వాణ భాషలోనే ఉన్నాయం'పే, దాని అర్దం ప్రాచీనకాలంలో మన దేశంలో ఇతర భాషలు లేవవికొదు మిద్ధువి కౌలంకౌటికి అంటే 2500 వం॥లు (క్రిందటే, ఈ (క్రింది లివుణ మన దేశంలో చలామణీలో ఉండేవి అవి మొత్తం ఆర్మవె నాలుగు

వ! లూన నికేప

ఖర్పోస్టి మూన విశేప

పుష్కరసారి మరధ్యాత్షర విస్తర (వక్షేన

అంగ సాగర

వంగ పృష్ప వజ

మాగరధి దేవ లేలిప్రకిరేల

మంగల్య వాగ ఆను[ద్రుత

అంగులీయ యక్ష శాసావర

సకౌరి గంధర్వ గణహేవర్ర

శపారీన భారతదేశంలో దేశభ్రాషల పరిస్థితి ర్‌

(బిహ్మవలి కిన్నర ఉ లేక్షపావర్త

పారుష్య మహోరగ పాదలిలిత

ద్రావిడ అనుర ద్విరుత్సర సదసంధి

కిరాత గరుడి యావద్దశో త్త

దాషీణ్య మృగచ(క్ర మధ్యాహారిణీ

ఉగ వాయసరుత పర్వరుత సంగపొజీ

సంఖ్యా భౌమదేవ విద్యానులో మావిమ్మిశత

అనులోమ అంతరిక్షదేప బుషిత పస్తప్త

ఆవమూర ఉత్తర కురుద్వీస రోచమాన

దరద ఆఅపరగోదానీ రరణీ(్రేడీజీ

భాష్య పూర్వవిదేహ గగన (పేడిణ్‌

చీన ఉన్జేప నశ్వేషధి విష్యంద ఈ వివరాలన్ని 2800 సం ల [క్రిందటి బౌద్ధ (గంథమైన లలిత విస్తర మహా పురాణంలో ఉన్నాయి అప్పటికే 64 లిపులు అమలులో ఉండి ఉండే వాటికి వందింధించిన భాషలు అసంభ్యాక్రంగా ఉండి ఉండాలి కదా అయితే ఆ మాండ లిక భాషలన్నీ నంస్కృతందలె బాగా అభివృద్ధి చెందినవి కొక పోవడంన ల్ల ఆయా భాషలలో (గంధాలు ఇంచుమించు వెలువడలేదు వైగా అనాతటి విద్యాం నులు (గ్రంధస్థం చేయదగ భొష కొవలం సంస్కృతం ఒక్క'పేననీ అది దేవ భాష అయినందువల్ల దావికా అర్హత ఉందనీ భావిస్తుండడంతో, ఆ భాషలలో గ్రంధాలు (వ్రాసే సయత్నంజరుగలేదు. ఫలితంగా దేశభాషలన్నీ కేవలం 'దైనందిన వ్యవహారంలో ఉపయోగించేవిగా మ్యాత మే ఉంటూ వచ్చాయి

అయితే బుద్దచి కాలంలో (గ్రంధరచవలో ఒక్ష విప్లవాత్మకమైన మూర్చు వచ్చింది బుద్ధుని బోధనలను ఆయన శిష్యులు, ఆళోకువివంటి చక వర్షులా వాటిని జక పామాన్యావి కంతకీ తెలియదేయాలనే వంకల్పంతోో దేశంలో వాడుకలో నున్న పాళీ వంటి దేశ భాషలలో (గ్రంధస్థం చేయుడం శాసనములపై చెక్కిచడం (ప్రారంభమయింది దీనితో ఆంతవరకూ* ఇంచు మించు కేవలం నంస్క్యృతావికే పఏమిళ మైనట్టి గగంరరచన వ్యావహారిక్ష భాషలకీ కూడా విస్పరింప జేయబడింది టీనితో వ్యావహారిక భాషలు (గంధాలకీ ఎక్కే భాగ్యానికి నోచుకో సాగాయి

(ప్రాచీన భారతదేశంలో దేశభ్రాషల పరిస్థిత్‌

అంతవరకు (గ్రంధరచన సంస్కృతంలోనే చేయబడడావికి మరొక్ష ముఖ్యకారణముంది. నాటి భారతదేశంలో ఆంగ, వంగ, కళింగాది ఛప్పన్న దేశాలుండేవి కాని ఈ దేశాలవ్మిటిలో శతాధిక భాషలు వాడుకలో ఉండేవి పామాన్య (ప్రజలందరూ ఈ భ్రాషలలోనే వ్యవహరి స్తుండేవారు అయికే (పతి దేశంలోనుః రాజభాష విద్వర్చాష మాతం పంస్కృతమే ఆయ్యుండేది పం స్కళ్భతంలో వాయగలవారే కవిగా చలామణీ అయ్యేవారు వారికే సకలగారవాలూ ఉండేవి ఒకవేళ ఏకవియైనా రైర్యంచేసి స్థానిక భాషలో (వా స్తే అతడు చాలా చులకనగా చూడబడేవాడు దానికితోడు దేశ భాషలు కూడా వంస్కృతం౦ వలె (గ్రంధ రచనకి తగినంతగా అభివృద్ధి చెందినవి కావు ఇటు: వంటి పరిస్థితులలో ఏ కవియైనా పంస్కృతంలో 'వాస్తేనే అతవికి యావద్బా రలో ఖ్యాతి లభించేది ఆంచేకాక ఆ కాలంలో సంస్కృత పండితులు దీనా (0%24). పారసీక (96౩4). ఐగుప్త (పబలఫ యవన (6766ల రోమక (ెంబల వైజియంత (0212 మెల వంటి దేశాలలో ఉండేవారు ఆ రోజుల్లో ఈ దేశాలన్నీ భారత దేశంలో అన్నిరంగాలలోనూ వన్నిపాత సందింధాలు కలిగి ఉండేవి ఆందువల్ల సంస్కృతంలో లిభించదిడిన (గ్రంధాలకు ఆ విదేశాలలో కూడా విశేష (వచారముందేది. ఆదే ఒక (గ్రంధం, ఏదో ఒక్‌ 'దేశభాషలో [వాస్తే దానికి కేవలం ఆ భాషా ప్రాంతంలో తస్ప ఇతర చోటి (చ్రచారం లభించేది కాదు పైగా మ్ముదణ స్తొకర్యాలు లేవి ఆ కాలంలో ఎంతో పరిళ్రమ చేస్తేవే కొని, తయారుకొవి (గ్రంధాలను దేశవ్యాప్తమై వ వంష్క్యృతం లోనే [వాయడావికి పండితులు వహజంగా అభిలషించే. వారు “బ్బహత్కధ” రచింపబడిన ”-పె శాదీ” వంటి భాషలలో రచనలు లేకపోలేదు కావి పైన తెల్పిన కొరణాలవల్ల అత్యధిక భ్రాగం నంస్క్కృతంలోనే [వాయదిడుతుండేవిం ఆయికే అరుదుగా మాత్రం నంవ్కత కావ్యాలలో దేశభ్రాషలు చోటు చేసు కుంటూండేవి ఉదాహరణకి కాళిదాసుని అభిజ్ఞాన శాకుంతలం లో మహారాష్ట్రి పైళచివంటి కొన్నిభ్రాషలు, కొన్ని పాాతలచేత పలికించ బఐడీనాయి

ఆ కొల౦లో విదేశ భాష హడా ఇటువంటి పరిస్టితులనే త్‌లిగి ఉండేది. ఆం'పే అర్థం దేశభ్రాషలు అభివృద్ధి చెందుతూ ఉండకుండా ఉన్నాయని కాదు అవి ఆంతకంతక అభివృద్ధి చెందుతూనే వచ్చాయి. కాని వాటికి కొవ్య గొరవం మాత్రం ఎన్నో శతాబ్దాల తరవాళగావి దక్కలేదు

తలుగు శాసనములు

వై అధ్యాయంలో వివరించిన పరిస్బతులన్నీ తెలుగు భాషకు కూడా వర్తిస్తాయి తెలుగు భాష లేక ఆం్మధభ్రాష భారతీయ భాషలలో __ అమాటకి వస్తే (వ్రవంచ భ్రాషలలోనే అతి పురాతనమైన భాషలలో ఒకమై నప్పటికీ దుర్‌ దృుష్టవళాత్తూ [క్రీన్తుపూర్వం దాని స్వరూప స్వభావాలు ఎల్లా ఉండేవో సరిగ్గా తెణసుకోగల ఆధారాలు లభించలేదు చీవి విషయమై నమ్మగమైన పరిశోధన: జరపడ౦ అవసరం

(ప్రాచీన కాలంలో ఆంధ్రడేశంలో ఆవిర్భవించిన (గంధాలలో ఆధిక భాగం సంస్కతృతంలోనే ఉండడ వల్ర లేక్త ఆంధ కావ్యాలనే వాటిల్లో అధిక భాగం సంస్క్టృతంతో విండియుండడంవల్ల ఆనాటి ఆంధదేశపు సాంఘిక వ్యవస్థను తెలుసుకునే ఆవకాశం లభిస్రోందే కాని ఆనాటి వ్యావహారిక భాష తీరుతెన్నులు తెలుసుకోవడం సులభసాధ్యంగా లేదు అనాటి శాననాలుకూడా నంస్కట్భృతంలో ఉండడంవల్ల , వాటిద్వారా కూతా వ్యావహారికభాషకు సంబం ధించిన విషయాలు తెలియడంలేదు

శ్రీ ళ 575 నం ముందువరకూ. దొరికిన కాసనాలన్నీకూడా నంస్కృతంలోనే ఉన్నాయి అయికే అదృష్టవశాత్తూ రేనాటి చోళరాజయిన ఎటీకల్‌ ముత్త రాజుయొక్క వ్మర్రగుడిపాడు శాసనం లభించింది ఈ ఎరరగుడి పాడు (గ్రామం కడపజిల్లా కమలాపురం తాలూకాలో ఉంది (కీ శ క?5 సంజ నాటి ఈ శాసనం మనకి లభించిన మొటమొదటి తెలుగు కొసనం ఆవడంవ ల్ల దీవికి ఎంతో పామఖ్యత (ప్రత్యేకతా ట్‌న్నాయియి అందులో ఇల్లా ఉంది...

త్‌

ఎళన్వ ప్తి శ్రీ ఎలికల్ము త్తురాజుల్ల కుణ్జేకొళ్ళు వివబుకను ఇచ్చిన పన్నన దుజయరాజుల ముతురాజులు నవప్రియ మ్చుట్తరాజులు వల్లవ దుకరాజులు సాడికాను ఇచ్చి పన్నప్ప కొట్టందిన పాఅకు కబ్దీకొళ్ళుళ ఇచ్చిన పన్నన ఇరవది యది నాల్కు మటు న్తుబ్కు- చేలో

వీవి అర్థ మేమిటం'పే ఎటికల్‌ ముత్తరాజు రాజ్యంలో కుండికాబ్యు

! తెలుగు శానవనములు ఆవేవావి (పోత్సాహంతో వన్నన మేర భూమిదాన మివ్వదిడింది వీవికి దుజయ రాజుల ముత్తరాజులు నవవియ ముత్తరాజులు వల్లవదుక (యవ) రాజు పాక్షులు ఈ వన్నప కుండికొళ్ళుల్‌ 24 మరుంతుర్శ మేర వేలమ కొట్టంబులోవి పాజణకు ఇచ్చివాడుం కుండికొచ్ళు=కుండిపారా. అవే నంనత్కృత పదానికి అనువాదం కావచ్చునవి ఈయన బౌద్ధడు ఆయ్యుండ వచ్చవి కొందరు పరిశోదకుల ఊహ వివబుకను=సపముగొను జు విమిత్తం వల్లవ దుకరాజు == వల్లివ యువరాజు; దీవి తర్వాత మనకి దొరికిన ముఖ్యమైన రెండవ తెలుగు శాననం, 7వ శరాబ్ద ఉతర భాగం వాటిదైవం తూర్పు చాళుక్యుల రాజ్టైవ కుబ్జ విమ్ణ వర్షమవి వంళంలోవి మంగిదొగరాజు వేయించిన లక్ష్మిపురం శాసనం ఈ లక్ష్మీ పవృరం కృష్టాజిల్లాతోవి దివి తాలూకొలో ఉంది అందులో ఈ విధంగా ఉ౦ది- *ప్వువ్రి శ్రీ మగిదొగరజులం ముద్డు విటటజుల (వతమ రాజ్యంబున కడువం౦ల ఇచ్చిన 'రెస్టువటా మిరియమ్చు చోళజ్ల జెంగరి పెడళన రెన్టువట్టి పదేస్టంబు అడ్డువట్టు ,ద్రుగ్గాదేవి నేలయు ఉలువుటురి దోళరెస్టట్టియు కూల్చు ఈ రెన్టుట్టి వీచువరు కళరేవి బారనాపి దేగవిలాళు వేడ్డు మువేశెలువుళకా వేవురు పతాక చమిన చన్నంగు వీని ఆర్థమేమిటండే తూర్కు చాళుక్ష్యరాజై న మంగి యువగాజూ లాజ్యం చేస్తుండగా, ఆయన క్రింది ఆధికొరి ఆయిన విృిట్రాజూ రాజ్యంలోని కదువండ్లుల (గామంలో మిరియంపు చోళజ అనే వ్యక్తి కోవం టజెంగణీ అనే వ్యక్తి పదిహేను తూముల ఆళ్ళ విత్తనాలు పట్టే రెండు పట్ల భూమిమ పొందాడు ఈ భ్రూమికి తూర్పు బెల్ల దురాదేవివేల ఉలువుటూరి టోల రెండుక్తే (ర౦డు పట్ల భూమి్ఫిని వీనివి పారు చేపేూరు వారణాసిలో వేయి కపిలగోవులను చంపి వేయి గుళ ను వేయి చెబువులను పాడు చేసిన, చేయి మంది [బ్రాహ్య బులను చంపిన పాపం అనుభవిస్తారు దీవి తర్వాత 1065 నాటి అనగా వన్నయ కౌలంనాటి మరొక శాసనం పరిశీలిద్దాం ఇది రాజరాజ వరేం్యద్రువి నవతి సోదరుడైన విజయాదిత్యువి

కెణగు శాననములు కుమార్తె పోమలదేవి దాకెరామంలో వేయించింది అందులో ఇల్లా ఉ౦దిం (అ) “పం వళకుమరేశమకుటల వ్మదత్న కిరణరుచి విరాజి చరణుజ్జయిన విజభుజి వధావి వెజయిత దేవవి కూను వరియె పోల్చం గాన్న లెను? అతి అటో చి అ కర్వాతకి శ 1100 (ప్రాంతంలో మవ్మమండ రాజనే రాజు 'వేవించిద శాసవం చూదాం అందులో ఇల్లా ఉంది న్‌ ళా (క ౦ అస్వూర్రి క్‌విస్తు తుణ్జనఘుండు చారు చతుర్ధాన్వ యా్జిచంషదుణ్జు గులవి సారకుబణు సుజన విధి రిపు అతో ణి వారణ గజరీవుద్దు మిద్ధవమ్మ౯ జవించెను

ఇటుపైన శ్రీ + 1147 ప్రాంతవు రెడ్డి రాజుల నాటి కాననం ఒకటి పరిశీలిద్దాం ఇరి గుంటూరుజిల్లా, వరసారావుపేట తాలూకా, కొణిదెన (గ్రామంలో ఉంది అందులో ఇల్లా ఉంది_

“పొత్తవి చోడ మహారాజులు యేలెడి భూమియై కమ్మవాంటి రాచ కొడ్కులు మందర్లు, నూక్రవాయకులు, 'మొట్టవాడ గుంటిక్తర్త రాచకొడ్కులు, దేసట్లు మాకనాయకులునై కూడి శకవర్ష౦బులు ౧౦౬౯ సంక్రాంతి నాడు (అ్రీగో ఉకదొన కేళశఎదేవరకు విచ్చివ కాన్కి- యూరరూక్రయు. ఉల్వరి పాది కలు విచ్చితిమి ”

(ఊరరూక్రు ఉలపస్ర9ిపాది ఆనునవి కొన్ని పన్నుల)

మరొక్క శాసనం చూద్దాం ఇది కీ శ 14 0లో ్రీనారుడు

స్వయంగా రచించిన పెదకోమటి వేమ భ్రూపాలువి శావనం ఆందులో ఇల్లా ఉంది శాకాబ్బములు సహ(ప్రము ను మున్నూ౦ట ముపష్పదియొ క్కండుమనైై న భవ్యసంఖ్య వజలు

10 తెలుగు ళాననములూ

విరోథీ నంవత్పరంబున ఫాల్లు

వంబున బహుళ వకంబు విదియ

శు[కవారంణన శభముహూ

తణంబిన ్రీధావ్యవాటీ పురాధి వ

తీయుం (గిష్ట వెజ్‌ జరి క్రీడా వినో

దుండ్డు వగుగన్న భ్రూపాలువకు

ంగుంబ్బుతి, వీర నారాయణుం

డు వేమ విభువి డేవి ఛూరి వపదుణ

విషరంది నూరమాంది జగమం

విమతింప వంఠాన సాగరాఖ్య వర

తటాక (వళిష్టోత్సవం బొవచ్చిన్‌ ౫ జాహ్న

వీయమునాది సక్రళ పావన వదీ

విమల తీద్దాన్‌ం వవితత౦బు॥ వ

విధదేశ స్థాయి శివమౌొళి బాలేందు

కాముదీ నంఘల్ల క్రైరవంది ఐ

హు మహ పరివాహ పాధో భరద్వా

వ ఘుమ ఘుమాయితే దిశాగో

కకంబు జం పారణీ శక సవరిన్‌

కావేక వవదిసి తాద్వగాధ్వ (శ్రమంబు

దింవదురు మత్ప కద్భపడుశి కుకీర

తిమి తిమింగళ వ్మిక్రమ్మక్రమ విహార

తరళ శరతుంగభంగ కదంది చుంవి

క్యా వీరి నంకాన మహావయోధి

వై ఆరు శాసనాలూ (క్రీ శ క75 మంచి [కీ ళ 14 0 వరకుగలూ ఆరు వివిళ కొలాలకు సంబంద్రించినవి ఈ వెయ్యి పంవత్ప్సరాలలోనూ, తెలుగు ఖ్రాష ఏఏ విధంగా ఉండిందో ఏయే విధంగా ఆలీవృద్ధి చెందిందో పరిశీలిద్దాం ఎటిక్‌ల్‌ ముత్తరాజు శాసనంలో (కీ శ $75) *వివచు, *దుకరాజు”

వంటి ఈవాటి వ్యావహారిక ఆంధ భాషలో లేవట్టి వదాలు శ్రవిపస్తాయి ఒత్తణ'

తెలుగు శావనములు ! కూడా ఈనాటి భాషలో ఉవ్నట్లుగా లేకపోవడం గమవించవచ్చు కుజ్జీకాబ్ళు (రుంకికాళ్ళు వాల్లు (వాణుగు ఈుజున్తుల్యు (తురుంతుడక్కు వంటి మాటలను ఈనాటి తెలుగులో పెన, బాకెటలో , వాపినటుగా |వాసాం జ పయోగంకూడా ఎక్కువగా శవిపిమ్తుంది రెండవదైన లక్ష్మీప్తర శాననంలో కూడా (క్రీశ ?వ శతాబ్దం) భాష అరం కౌకుండా చాలా జటిలంగా ఉన్నట్లు గమవించిగలం ఇందులో ఇంచుమించు (వతి మాటకూడా ఈనాటి తెలుగులో లేకపోవడం ళానన పాఠం అర్థం కొకుండా ఉండడం గమవించగలం, ఇందులో కూడా ఒత్తులు ఇన్వడం అ కార (వయోగం మొదటి కానవంలో లాగావే ఉన్నాయి ల వనన్నయకి ముందు కాలంలో వివిధ కాలాల్డో చెక్కంవిడినట్టి ఈ దిగువ శాసవాలలోవి వద (ప్రయోగాలు స్థూలంగా పరిశీలిద్దాం వెల్లూరు జిల్లా లైరవ కొండ గుహా శానవంలో "వేకుగుంక ఆచాల్లు వణికేనిరి” ఆవిఉంది అం'ే “వేల గుంట ఆచార్లు వవిచేపిరి (థెక్కివ) అవి భావం కందుకూరు శాసవలలో “పక్రు రామన్హుక్శొచొ అవి ఉంది కృొచడం" అంటే [క్రొచ్చడం_ [క్రుచ్చడం. ఆంటే చెక్కడ అన్నమాట, కడపజిల్లా పెద్ద ముడియం శావనంలో ల్లాచిన వాన్హు వెస్ట వడ్డచి , కున్‌ విహ్యావర్తచోొ అవి ఉంది. వడ్డవి అంపే వర్డదారు. అంపే చెక్కేవారు అన్న మాట ఈ శానన కొలం నాటికి క్శొాచడం క్‌చడం గా మారిపోయింది ఈ వైన పేర్కాన్న శాసవాలన్నీ నవ్నయ్యకి పూర్వం అంటే 11వ శరాబ్దం పూర్వం ఉన్నట్టి శెలుగు భాషా స్వరూపాన్ని చూపించువట్టివిం నన్నయకి మార్వం ఇంత జటిలంగా ఉన్న తెలుగు భాష మలొక్క వాలుగు వందల సంవత్సరాలలో ఎంత సరళంగా ఎంత సుందరంగా మార్చుచెందాడో ఎంత త్వరితంగా అభీవృద్ధి చెందిందో పైవ పేర్కొన్న శ్కీక్‌ 8! శానవాలలో గమవించవచ్చు నన్నయ భారతాన్ని ఆం వీకరించివవాడు ఆయవ భారతంలో వంస్కృృత పదజాం హెచ్చుు ఈ సంస్కృత (చ్రభావం అనాటి వ్యవహారిక తెలుగు

క్షే తెలుగు శాసనములు భ్రాషపైకూడా బలీయంగా పడిందని భావించవచ్చు. ఎండుకంకే వెవపేర్కొన్న నన్నయ్య పూర్వపు శాననాలలో అచ్చ తెలుగు పదాలు అత్యధికంగా ఉండగా, వైన పేర్కొన్న మూడవదై వ నన్నయ కాలప్పు (క్రీశ 1065దాకెరాను శాస నంలో సంస్కృత పదజాలం అత్వధికంగా ఉండటం గమవించవచ్చు పైగా ఇది ఆటవెలది లో రచింపదిడడం విశేషం

వై వాటిలో నాలుగువదైన, కీ శ 1180 వాటి మన్మమండరాజు శాసనంలో షూడా సంస్కృత పదజాలం అత్యధికంగా ఉన్నట్లు గమవించవచ్చు ఇదికూడా శందపద్యం గా రచింపదిడడం విశేషం

చై రెండింటి కాసనాల ద్వారా సంస్కృత భాషయొక్క [వభావంతో పాటు; ఛందోదిద్ధ క్రవిత్వాన్ని (గ్రంధాలలోనేకాక శాసనాలలో కూమ ఎక్కించే (వయత్నం గమనించవచ్చు

ఇరీల్గా ఉండగా వైన పేర్కొన్న వావిలో ఐదవదైన రెడ్డి రాజుల కాలంనాటి (క భ 1147) శాననంలో ఇంచుమించు అంత అచ్చ తెలుగు వదాలే ఉండడం గమనించవచ్చు కమ్మనాంటి (కమ్మనాట్సి రాచకొడ్కుల (రొాచకొడుకులు మందడ్డు (మందడులు) దేసట్లు (దేపటుల్రు. కాన్కి (కామక్స వంటి మాటలు కరచ వ్రాయబడి (ద్విశ్వం ఇయ్యడంవల్న ఈనాటి శెంంగాణా ప్రాంశపు తెలుగు స్ఫురింప జేస్తాయి

ఇది ఇంచుమిచు వన్నయకి నమకాలీన శాననమే అయినా ఆందులో అచ్చె తెయస పదాలుండడం ఆదే కొలానికి చెందిన (దాజెరామ మన్మమండ రాజు కాసునాలో పంస్కృతమయిమై య్యుండడ గమనిస్తే వంస్కృత (పాదిర్యం ఆంధ్రదేశంలో కొన్ని (ప్రాంతాలలోనే వ్యాపించిందను కోవచ్చు భారతాన్ని ఆంధ్రీకరించిన నన్నయ జన్మభూమిమైన గోదావరీ మండలంలోనే వంస్కృతాధిన్యంగల శాసనాలుండడ౦ గమనా ర్త 0

ఆయిలే సంస్కృత (ప్రాబల్యం అంతకంతకు ఎక్కువయి ఆర్మధ దేశం ఆంతటా తక్షపరి శశాబ్దాలలో వ్యాపించిందని మనం పైన పేర్కొన్న వాటిల్లోవి ఆరవ శావనం ఆయిన ఛ్రీవాధ విరచితమైన 'పెదకోమట వేమ మాపాలువి శాసనం ద్వారా గమవించవచ్చు. (క్రీశ 141% ఈ శాసనంలో

తెలుగు శాసనములు [9 కూడా అత్యధికభాగం సంస్కృత పదాలతో విండినట్టిదే పైగా ఇది కూడా కవిరారీతిలో [వ్రాయదిడడం కూడి గమనా ర్హం అన్నిటినీ మించి ఈ శాసనంలోవి ఒళ్ళులూ అకర పద (వయొగాలు _ ఇవన్నీ ఈనాడు మనం ఉవయోగిన్తు న్న వ్యావహారిక భాషని ఇంచుమించు పోరి ఉండడం

ఈ తర్వాత వచ్చిన కాసనాలలోవి భాషలో (వఠ్యేకమైన మార్చులు ఇంచుముంచు తేవనే చెప్పవచ్చు ఆంటే వేయి నంవత్సరాలలో ఆతివేగంగా మారుతూ వచ్చిన తెలుగు భాషకి, భాషలోనూ, లిసిలోనూ కూడా స్థిరత్వం ఏర్ప డడం (ప్రారంభమయిందన్న మాట

శాసన ష్మతాలు

శిలలపై చెక్కే శాసనాలలో స్థలాభావంవల్ల విషయం ఎప్పుడూ న్వల్బంగానే ఉంటుంది అందువల్ల మన పరిశోధనకి ఇంకా అనేక విషయా లను తరచిచూ స్తే వే కావి, సాఫల్యం ఉండిదు శాసనాలను శిలలపైనే కావండా ప్మతములపై (వ్రాయించడము కూడా ఉంది అట్టిదే కౌలుప(త్రాలు ధర్మ ష్మక్రాలు, శాసనప్మతాలూ మొదలైనవి ఇట్టివాట్‌లో కొన్నిటిని పరశీలించిః అయా కొలాలలోని వ్యానహారికాంధ భావ ఎల్లా ఉండేదో తెలుసుకుందాం

మోటుపల్లి గుంటూరు మండలంలోని ప్రాచీన 'రేవుపట్టనము ఆ శేవకి (ప్రపంచంలోని అనేక దేశాలనుండి వర్తకులు పస్తు ౦డేవారు కీ శ 1058లో అవపోతారెడ్డి అక్కడికి వచ్చే వర్తకులకు, సుంకముల విపర లను తెలియజ్లే పే శాసనాన్నాక దానివి తీరములో స్థాపించాడు ఆందులో ఇల్లా ఉంది-

స్వప్తిగ్రీ శకవర్ష ౦బులు ౧౨౮౦ అగు నాటి విశందిన సంవత్చ్సర

(శ్రావణ శుద్ధ మంగళవారం స్వస్తిశ్రీమతు అనపోతయ రెడ్డింగారు మోటుపల్లి కొపు వచ్చిన వ్యవభారాలకున్ను వ్యవహారం వచ్చి కరసట్టాల బీపాంతఠరాల వ్యవ హారాలకున్ను యిచ్చిన ధర్మశాననం

యీ మోటుపల్లీకి యెదరు కొపతనావిక్రి వచ్చినాను వారిని మన్నించి "పెద్ద కానికి పెట్టువారము వారికీ భూమితోమి కాచి యిచ్చు వారము వారు యెస్పుడు మరివొక తావుకు పొయ్యేమన్నాము కాపని పట్టక అనిపి పుచ్చు వారము యేవూరి వరకు తెచ్చినాను తను విచ్చలవిడి నమ్మవలసివట్టు సరుకు కొనువారి కాని పోగాపునకు ఏల్‌ పవి సర్కు ఆడపక్తేము చీరానుః గండముః పవడము పట్టి వ్యవహారాలకున్ను అప్ప(తికమున్ను సుంకాదాయము మావితిమి బంగారు సుంకము మానితిమి గంధముయొక్క_ దది సుంకము పూర్వ మర్యాదల లోను మూటను ఒకటి మావితిమి యీ నరకులకున్ను మెట్టుసుంకాలు పూర్వ

శాసన ప్మశ్రాలు కేక్‌ మర్యాదలు [కమాననే కొనువారము యీ (క్రమానకు నర్వమైన వారున్ను విశ్వ పించెదరు దేవరవారికి ఆభయ హ స్తమిప్పీం

ఇది శిలాశాసనమైనా వ్యాపార వందింధమైనది కావడంవల్ల గా స్మ ములను గూర్చిన అధ్యాయములో ఉండడమే నముచితమని గడచిన ఆధ్యాయ ములో (వ్రాయక, ఈ అధ్యాయములో వాయడం జరిగింది

వీవి తర్వాత పెమ్మూసావి తిమ్మానాయుడు అను కమ్మదొర [కీ శ 1844లో ఒక వై ష్టవాచార్యునకు (వ్రాయించి ఇచ్చిన శాసనప్మతావ్ని పరిశీలిద్దాం ఆందులో ఇల్లా ఉంది =

తాతాచార్యుల (వపొటలైన తిరమలబుక్క_ పపట్నం కుమార తాకా

చార్యుల వారికి మువళ్ళ గోత్ర "పెమ్మసావి తిన్మూనాయవింగారు (వ్రాయించి యిచ్చిన దేశ పమాచారప్మతికంపూర్వం మీ తిరుమాళఘేకు కృష్ణదేవరాయల వాటినుంచి నడిచే డేశ సమాచార దేశం మేచ్భాక్రాంతమై పోయినందున మా తిరుమాళిఘేకు నడిచే (గామాదులు వర్షాశనములు మాకు నడిపించమని ఆజ్ఞ వేమిప్తిరి గనుక తమ నన్నిథిలో మేము పంచసంస్కారములు అయ్యే సమయ మందు మా గోలుగొండ పాదుషావారు మనసబు యిచ్చిన గండికోట తాలూకొ ౪ లక్షీల ౫0 వేల సీమకు హరిసేవ గురుసేవ ముదకానికే గుడికట్నం బిసివి ముద్ర తప్పు వొప్పుదండన ఖండన పదుపావాజం మొదలైన దేశ సనూదార వహాతమకు సమర్పిస్తీమి *

మరొక్క ముఖ్యమైన కౌలు ప్యక్రం పరిశీలిద్దాం వీనిని కీ.శ 1600 నుండీ 1878 సం॥ వరకు తంజావూరు నేలిన ఆం[ధ నాయకుడు విజయరాఘవుడు దబిలాందులకు (డచ్చివారిక్రి వ్యాపార సాపారాల విమిత్తం (వాయింఇచ్చాడు ఈ పతం తెలుగులో ఉండడం గమనా ర్షం వెండిరేకుపై (వ్రాయదిడిన ఈ ప్మతం (పస్తు తం బిటౌవియ మ్యూజియంలో భద్రపరుచదిడి ఉ౦ది అందుల్రో ఇల్లా ఉంది “స్వామీ పా&ీ = తప్పేది ల్రేదు ్రీరామ దిళంచి సంవత్సర మార్గశిర కు ౧౫ల [శీమతో ఆచ్చుత శ్రీ విజయరాఘవ నాయనయ్య వారు వొలాందారికు లాపృంగును ఆఅమరాల్కు యిచ్చిన కౌలు నమ్మిక శాసనము తను

2! తెలుగు శాననములు కుంపినయ్య వర్ష (ప్రనర్శకం నాగపబ్నం శేవున నడపించు కొనే మవిస్నీ అందుకు కౌలు కట్టన్ల కట్టడ శాయవలెనవి చిన్నయ్య శెట్టివారు మాతో చాలా మనవి రూపంగా విన్నపం చేసుకొన్నారు కొబిట్టీ ఆరీతున్నే తాము నాగపట్నా వకు నచ్చి వర్తక (పవర్షకం వగిపించు కొనేది తమకు పరంగి వారి వశాన వున్న కోటాను కట్టడ'సేసి వారియిండ్లు ముంగిళ్లున్ను కట్టడి చేసినారము. ఇది గాక పరంగివారి కౌపితానికిన్ని వాయిల్‌నళ్ళి గుళ్ళకున్ను తోండవరరిగి నడచిన (గ్రామాలు పుళూ రు (గ్రామం ముట్టిం (గౌమం పోద్బు వాళ్ళేరి (గ్రామం. ఆంతోని "పెంట (గ్రామం ఆరువేస్పంగాడు (గ్రామం అలిండళ మంగళం లౌ మ౦ పంగ మంగళం (గ్రామం విరుత్తిన మంగళం గ్రామం మంజెకొన్లె (గ్రామం వరియం గుడ్డి (గ్రామం ఆంతు (ామాలు ౧౦ ఈపది (గ్రామాలున్నూ తమకు కట్టడి చేసినారం గవక ఆ (గ్రామాలు ఎంటి సేరింటక నేపుట్టాప్తికి నగరికి తాము ఎంటి పేరిట కొనక యిచ్చుక రాగల వారు. ఇదిగాక కాము నాగపట్నం శేవున ఎక్కించే సరకు చప్పట్లు కోంక దాకలు దివస ధాన్యాదులకున్ను దించే సరుకు పప్పట్లకున్ను ఎగుమతి దిగు మతి 'కేరువ సర్వమాన్యంగా కట్టడచేపి నారము తమ కంపెనీ వోడల్కు ఆడ సొల మరిసాల లేకుండా తమదిగానే కట్టడి చేఎనారము తమ వ్నర్హకులేమి మనుష్య మాఠకృలేమి నిలువ నాలువలు సొమ్ము సమ్మ్యంధాలు ఎట్టుకొవి నగరి (గ్రామాంతరాల పారివచ్చివున్నట్టాయనా వార్ని సీవార్ని సొమశ్చిన్నూ తమకే వవ్చగించ గలవారము మా సీమలో తాము వర్తక పవర్హకము తమకు సరి పోయిన దారివి నడిఎంచు నోతండ్డ్కుల్లో నగరి చిల్లరళ్లు నదపకుండా నున్నూ కట్టడ 'సేసినారయు తమకు ఇచ్చిన సరింగివారి (గ్రామాల్లో వుండే కాంపుల పట్లనేమి నాగ పట్నాన తమ నర్తకులై వుండేవారి పట్లనై. కేనేమి వగరి నుండీన్ని చిల్లరళ్ల నడవకుండా నున్నూ తమ మనుష్యులు నాలు దిక్కులకు శమ్మగాప్ల కొంచ పొయ్యేవార్ని సుంక సూ(శ్రాలు లేకనున్నూ కట్టడ చేసినా రము యీ (ప్రకారం కవులు తట్టక చేసినారము గనక యీ బద్ధతి నాంటిపృత పొ పారం పర్యంగా పడిచేటట్లు కట్టడ చేఎనారము గనుక యిందుకు లేశ మైనా తస్పక తమ పట్ల వడిపించుక వచ్చేమన చిన్నన్న శెట్టి వార్కి. నమ్మిక నూట వట్లున్ను యిచ్చినారము అటు గనుక కామును నగరి పట్ల హ్‌త విశ్వానమూ- గలిగి కరతోరలున్నూ బుజువు ఆయ్యేటట్టుగా వడిపించుకొవి యీ కవులకూ

తెలుగు శాసనములు శే? నమ్మి ఆ చంద్రార్క స్థాయిగా వర్తక _పవర్నకము నగిపిందకొని సుఖాన వుండేది శ్రీవిజయ రాఘవ ఈ మూడింటిలో మొదటిదానిలోని భాషమనకి సరిగ్గా అర్థంకాక పోయినా మిగిలిన రెండిట్లోను సుటోధకంగా వుండడం గమనించ గలం వ

అ= ==

ర్‌ శలుగులో స్తాహిత్య (పారంభము_నన్నయ గెలును సాహీత్యంతో తొఠ్మిగంథం ఆంధ్రమహాభారతం

క్రీ శ 106 నాటి వార్తైన నన్నయభట్టారకుడు డీనిని ఆంధధ్రీకరించ మొదలుపెట్టాడు ఆంతకుముందు తెలుగు భాషలో గంథములు ఏవైన రచింప బడీనవో లేవో తెలియదు రచింపబడి వుండవనుకోవడం అర్థంలేని మాట అయితే అట్టివేవీ లభించనందువల్డా మనకు తెలిసినవాటిల్లో నన్నయగారిదే [పృవథమము అవడంవల్ల మహాభారళాన్నే శొలి తెలుగు (గ్రంథంగా భావించాలి. నన్నయతో మొదలిడి ఏకే శతాబ్దంలో ఏయే కవులు ఏయే రచనలు చేకారో స్థూలంగా పరిశీలించి తద్వారా ప్రతి శతాద్దానికీ తెలుగు భాష సౌండిన మార్పులను ఆయా శతాబ్దాలలో" వెలువడిన కావ్యాలు, (ప్రబంధాలు ద్వారా. డెలుసుకొనేందుకు వయత్నంచేద్దాం ఆయితే భోషా స్వరూపమే మన లక్ష్యంకాని కావ్య గుణ పరిశీలన కాదు కనక పతిళతాబంలోనూ మచ్చుగా కొన్నిట్రిని మ్మాతం వరి వాటినే పరిశీలిద్దాడ

తెలుగులో భారత రచనకు దారితీసిన పరిస్థితులు తెలుసుకుందాం

చం దవంళజుడై న రొజరాజు కీ శ1 వ ళ₹తాబ్ధంలో రాజమహేంద వరమును రాజధానిగా వేంగీదేశమును వల్సిన చాపక్య చ్మకవర్తి చందుడు పూరుడు భరతుడు కుర్ముపళుడు పొండురాజువంటి మహామహులు ఇన్మించిన తన వంశములోని వారై న పొండవుల పసిద్ధ చర్మితను సంస్కృతము తెలియని తన తెలుగు (పజాబాహుళ్యానికి ెలియబరచాలని ఆయనకీ సంకల్పంకలిగింది అందుకుగాను తన ఆస్థాన వివ్వాంసుడె న నన్నయ భటు తగినవాడని నీర్ణయించ్సి శ్రోరత ఆం ధీకరణాన్ని ఆయనకు అప్పచెప్పాడు

నన్నవే 18 అందుకు సమ్మతించి నన్నయభట్టు ఆర్యధభారత రచనకు పూనుకొని శీవ్యారంభంరో ఈ విధంగా తన నేంకల్పాన్ని (వకటిరచాడు ఉ॥ సౌరమతిశ్‌ కవీర్ధదులు (వసన్నకథా కవిళొర్థి యుక్తిలో నారసి మేలునా=ఇతరు లెక్షర రమ్యత నాదరి౦ంప =నా నార చెఠార్థ సూక్షి నిధి-నన్నయ భట్టు తెనుంగు నన్మహి భారత సరహితా రచన బరధురుడయ్యె జగర్థీతంబుగన్‌ నన్నీయ రచించిన భారత భాగంలో రచన తెలుగూ ప్రవ్లేలకు అర్థ మత్యేటట్లుగా రచించడానికి పయత్నిరచినట్టు నృచ్చఠ గా గోచరిస్తుంది ఆ ఉద్దేశముతోనే ఇందులో నలుఐది మూడు శాతము వచనభాగమునే రచించాడు "పెగా బహువిస్తీరమైన నంస్కబృృత ఖారతోన్ని యధాతధంగా తెనిగించక అందులో ఐడింట మూోకు పావృతగ్గించి వాళాడు కొన్ని ఆదిళాలను సంస్కృత ములో కంచి ఎక్కువగా విస్తరించి (పాళాడు వీబన్నిటివలన నన్నయ సంస్కృత భారతాన్ని అనువదించాడు తేశడంకంటె్క అనుసరించి స్వతంత హ్ర్‌వ్యం (్రాఇడు" అనప్తాం ఉచితంగా ఉంటుంది ఈ మార్చుల తక్ష్య ౦ గ్రంథాన్ని చడవడలకు అనక్షి కలిగించునట్టిగా చేయడమేనని జోరపడుతుండి ఈ్యపయత్నంలో ఆతిడు వూర్తిగా కృతకృత్యుడయ్యాడసి చెప్పవచ్చు నన్నయ శైలి దొంతటి నరళమైనదో ఈ కింద పేర్కొన్న వీదాహరణ వర్ణ తెలుసుకొనవచ్చు అరణ్యపర్వముజపధమాళ్వాపడ క వినవయ్యకర్జు గర్వ ఖని నాతడరేడ్యకి వచుండగుటయు విలునే ర్పును నతని బావం విక్రమ మును దలచిన నాడు గన్ను మూయడు నానున్‌ చు మటియ లీవ్మ [పోజు కృపాణుర్యులు సములయ్యును వొరియొద్దనే యున్నవారు వారలపార దీవ్యాస్త్ర విశారదులు వారలనోర్చికొని రుర్యోరను నిర్జింపంటోలదని విచారించు సమయఠతిబున

గ 1. తెలుగు భాషాస్వరూపం నన్నయ అసంపూర్తి గావదిలి వేసిన భారశములోని కొంత భాగమును 18 వ ళలాల్దివాడై న తిక్కన సోమయాజి రచించాడు. ఈ మహినీయుడుకూడా నన్నయ మార్గాన్నే అనుసరించీ తన రచనలో మూడింట రెండువంతులు వచనం “వాకాడు. శై లికూడా సులభమైనదిగా (వాళొడు. తిక్కన వచన రచనా లి ఎంతసరళంగాను ,గంభీరంగానూ ఉండేవో, ఈ క్రీంది ఉదవారణలో చూడవచ్చు. ఉద్యోగ పర్వము శీ-116 చీరెండ తాకునకు బీటలువారి పచ్చిగోడలు పగులునట్టు దిక్కులు పగిలినవి కాగి కళ పెళ మరుగు యెసరుల పోలిక సప్త సమ్ముదములు తిరుగబడీనవి. గాలివానవేళ నావకెత్తిన తెరచాప విధమున మిన్నంతయు బూరటిల్లినది వ(జపొత లీతిచేత వణకుచు గోలున నేడ్చు చందమున కుల పర్వతములు గడగడలాడీపోయినవి భూమండల మంతయు కుమ్మర సారెలాగున గిరగిర తీరిగిపోయినదీ నర్వభూతములు నిశ్చేస్టితములై (మాన్సడి నిలిచినవి పై వర్ణనలన్నీ పాండవులు కురుకేత యుద్దానికి వెళ్తూ (పయాణభేరి (యమోగించగొ, ఆ మవిోధ్వనికి లోకమంతా ఏవిధంగా సింజోభించిందో తెలియ కేసేవి, పేన. పేర్కొన్న వానీలో "సంస్కృత పడ్‌ములు ఆతీ స్వల్పంగో ఉండడం, సర్యస్తిమాన్యంగా తెలుగులో “కళాడుకూడా 'నోగబడుతున్న పదాలు అత్యధిక 0గో డిండడం గమనార్హం, నన్నయ తిక్కనలు అధికభోగాన్ని రచించగా మీగ్‌లిన భారత లోగోన్ని ఎక్జాపెగడ పూరందాడు, ఈతడు 1వ శతాద్దానికి చెందినవాడు, ఈతడు కూడా ఐదింట రెండుషాన్ళ వచనాన్నే వోకాడు.కాని. నన్నయ తిక్కనల రచనలవలె ఈతని గద్య శై లికోని పద్య శ్‌లికాని సరశంగో ఉండక, కదిన

నన్నయ ల సంస్కృత పదాలతోకూడి నారి కేళపొకంగా ఉంటుందీ. ఈ (కింది ఉదాహరణను పరిశీలిద్దాం. ప! అరణ్య పర్వము 4-20?

“క్ష్మతియ (ప్రభావం బజేమనవచ్చు ! విరాట్సమాడ్యు

థాజిర్సవరేణ సవాజిదృ| భు సత్యయోని పురా

విత్సత్య ధర్మ (ప్రవర్షకుండు నను భవ్యనామంబుల

నాగమంబులు పౌర్థివుం గొనియాడు,”

ఇట్ట్‌ శైలి సామాన్య పండితులకు కూడా అర్థంకావడంకష్టం అనీ వేరే చెప్పనక్కరలేదు నన్నయ, తిక్కన్న ఎజ్సాపెగడ వరుసగా 18, 12, 16 శతాబ్దాలకు చెందిన వార్తై నొ, ఈ ముగ్గురూ కలిని భారతరచనను పూర్తి చేసి నందు వల్ల, ఈ ముగ్గరి శై లిగురించి ఈపకరణంలో చర్చించడం జరిగింది.

ఇక ముందు (వకరణమలలో, ఒక్కొక్క [పకరణములో ఒక్కొక్క శతాబ్దపు కావ్యముల లి గురించి పరిశీలిద్ధాం.

1 వ శతాట్టపు భాషాన్వరూపం-నన్నెచోడుడు

(శ్రీ ₹. 1060 నొటివాడై న నన్నయని గురింది గత [పకరణంలో రీర్చించడం జంగిండీ. ఈయన కాక ఈ శతాబ్ధములోని ఇతర కవులు వారి రచనలను గరించి పరిశీలిద్దోం,

క్రీశ. 1050 నాటివాడు భద లూపొలుడు. ఇతడు 'నీరీళిస్తు ముక్తావశ్కీ అనే [గంభాన్ని రోచించినాడు, ఇందులోని శ్రైలి సరళమైన ౭లుగు పదాలలో నుండీ, నన్నయను తలపీంప జేస్తుంది. ఈ (కింది ఉదొహరణలు చూడండీ.

వట్టము, వడ్డీ అను అప్పుల వ్యోహెరమః ఆరోజుల్లో మొడా సోగుళూండేది దానిని గరించి

“వట్టము, లంచోముఠకువయ, వై ద్యము;

వేళ్యయ, టోటకూోలియున్‌

ఆరోజుల్లో ఘ్రంకరీలు సుంక్‌ములు వసూళుదేసే ఆధికారులు) బోలో దుర్మాట్లలట, వారిని గురించి-

“*జూాదముక్‌ంపే వాదమును

సుంకరి కఠటె పోపకర్మమున్‌ లేదో

పై వానీనీఐట్టీ అనోది తేలగుభాషోస్వటాపముతోపోటు నొటి సోంఘీకో

స్టీతిగపఅగూడా తెలుస్తున్నాయి, నన్నయ తర్వాత ఈ 11 వ కకాబ్దములో

కెలుగు భాషి స్వరూపం వికి పేర్కొనదగినవాడు నన్నెచోడుడని _పథ్యాతి వహించిన నన్నెచోడ పేంకణ్యు దిత్యుడు జంధదేళపు కృత్రియ కవులలో ఈతడ్రే మొదటివాడు నన్నెచోడుడు నన్నయకు పూర్వపువాడని కొందర్శ తర్వాతివాడని కొందరు భావిస్తూ అనేకవాద్యప్రతివాదములు చేయడం జరిగింది కాని ఇటీవల (ఖీ దేవరకొండ వేంకటకృష్ణారెడ్డిగారు ఈ విషయం కూలంకషంగా పరిశోధించి నన్నయ నన్నెచోడు లిరువురు సమకాలికులని నిర్హయించినారు. భారతి హేవళంవి చై[తమాస నంచికలో (ప్రచురింపబడిన డేగలమూడి కాసనము ఈసిద్ధాంతము సరిద్రైనదశే నిరూపిన్తుంది ఈ కారణంచేత నన్నెచోడుని రచనలను గురించి ఈ _పకరణములో చర్చించడం జరిగింది నన్నెచోడుడు తాను రచించిన కుమారసంభవంలో ఆనాటి తెలుగు భాషను గురించిన కొన్ని వివరాలు తెలిపాడు తాను జాను తెనుగు (వాస్తున్నట్లు తెలియచేశాడు. దీనినే ఆతడు _ వస్తుకవిత అనికూడ పేర్కొన్నాడు ([షమారసంభవం 1-85) న్‌ - “సరశముగాగ భావములు జానుదెనుంగున నింపు పెంపుతో చిరిగిన వర్ణనల్‌ ఫణితి కవితలో దేశికవిత మార్గ కవితయను బేధముండిందని నన్నెచోడుడు తెల్పాడు మును మార్గకవితలోకం బున వెలయగ దేశికవిత పుట్టించి తెను6 గు నిలిపి రం్యధ విషయమున జన సత్యాాశయుని దొట్టి చాపక్యనృప్పల్‌ కు నం 1=ల౨8 పై పద్యంలో సత్యాశయుడు ఆ తర్వాత చాపక్యరాజులు దేశి కవితను నిలిపారనికూడా నన్నెచోడుడు తెలిపాడు పైగా తనకాలములో దే! సత్కవులున్నారని తెలిపొడు కు 1-24)

వ్య నన్నెచోడుడు ఈ _ విషయాలనుబట్టి నన్నయకు నన్నెచోడునకు పూర్వంనుంచీ తెలుగులో [(గంధరచన జరుగుతుండిశ్నట్టు తెంస్తుంది. కాని దురదృష్టవకాత్తు అవి ఏవి మనకు లభించలేదు తరువాత చాకుక్యరాజవైన రాజరాజనరేందుడు భారతాన్ని ఆంగధ్రీకరించ జేయడం చూడగా చాళుక్యరాజులు దేశభాషయైన తెలుగునందు అభిమానం కలిగి దానిని ఆదరిస్తూవచ్చారన తెలుస్తోంది ఇంక నన్నెచోడుని శై లినికొంచెం పరిశిలిద్దాం ఆ రోజులలో తప్పుచేసినవారికి దండన ఎలాగుండేదో కింద తెలుపబడింది వీడు సర్వవధ్యుండెడ సీయకుండు శివదూషణకు నాలుకగోసి యుప? నింపుండు దపుదవంబౌడల పూయ.డు లోహముగాచి నోరబోయుండు దురాత్యుచర్మపటమొల్వుడు గన్నులుమీటుడొక్కిర కు సం లి=రిక ఆ కొలంలో శ్రై వముతోపాటు కవుళమార్గాది వామాచారములు దేళ నుందు వ్యా ప్రిలో ఉండేవి. వాటిసిగురించి నన్నెచోడుడు ఇచాతెలిపాడు " కొందరు మధుపానగోస్టికి జొచ్చి మండలార్చనదీర్చి మూలజ వృతజ గుడమథుపిష్ట కుసుమ వికారంబులగు సుగంధాసనంబులు కనకమణి మయానేకకరక చవకాడులన్నించి హర్షించో. గొరీస్‌ * శీవుని "ఖేరవుని యోగి నులను నవనాథులను ఆదిసిద్దులను కొలిచి ఆసదమును (శ్రాగుచు దాని నిట్టు వర్జించిరి అమరులు దావుచో నమృతమందురు దీనిఅహ్మిదజంబజ (నముగొనియానుచో నిధి రసాయనమందురు భూసురేఘమా గమవిధిసోమపానమని గ్లై కొనియానుదురెండు చ్యకయా గమునెడ. వస్తువం దురిది కౌళికులీసుర పేర్మివింతయే చఫియనేకవిధ మాంసో పదంశకంబులాస్వా . దించుచు మనోహృద్యంబులగు మద్యంబులు సేవించిరి కు సం. క-!-27 నుండి 8కి వరకు పైన పేర్కొన్న వాటినిఐట్టీ 1 వ శతాబ్దంరో సరళమైన నాటివ్యవ హారములో ఉండిన తెలుగులోరచనలు చ్రేయబడినట్టు గమనించగలం ఇందుకు చాపక్యుల ఆదరణ కారణం కావచ్చు శ

12 వ శతాబ్దపు రచనాైై లి-పాల్పురికి సోమనాథుడు లివ శతాబ్దమంవటిలోనూ అత్యంతముఖ్యుడై న కవిగా పాల్కురికి సోమనాథుని పేర్కొనవచ్చు ఈతడు పండితారాధ్య చరిత్‌ ఐసవపురాణము అనే రెండు _పముఖ (గంధాలను రచించాడు ఈ రెండుకూడా చక్కని జాను తెలుగులో రచింపబడి అతా్థవహారికాం ధభాషావి౩ స పరిశోధకులకు ఎంతగానో ఉపకరిస్తాయి. పైగా వీటిలో ఆనాటి సాంఘిక వ్యవస్థనమ తెలి పేవిషయాలు కొల్లలుగా ఉన్నాయి నన్నె చోడునివలె పాల్కురికిసోమనాథుడుకూడా తెలుగుభాషాఖీమాని ఇతనికి ద్విపద లంటె గౌరవముహెచ్చు అందుకే వాటి పాముఖ్యాన్ని ఈ ధంగా తెలిపాడు ఉరుతర పద్యగద్యోక్తులకం టె సరసమై పరగిన ఉానుదెనుంగు చర్చింపగా నర్వసామాన్యమగుట కూర్చెద ద్నిపదఎి కోర్కె. దై వార (ఐసవపురాణము-పుట ల్‌ ఈతే మరొకచోట క్లి షసమాసాలతో కూడుకొనియుండె సంస్కృత రచశలకం టె జానుతెనుగులో ఉండేరచనలే ఉత్కృష్టమైనవని నుడివాడు "దారుడ గద్యపద్యాది వ్రఐంధ పూరిత సంస్కృతభూయిష్టరచన మానుగా సర్వసామాన్యంబు గామి జానుతెనుంగు విశేషము (పనన్నతికు

రి తెలుగు భాషాస్వరూపం

తెలుగుభాషపై అతనికిగల అభిమానం అతని రచనలో కొట్టవచ్చినట్టు కన్ఫిన్తుంది అందుకే తెలుగువారి ఆచారవ్యవహారాలు పల్పెపాటలువంటివెన్నెక్నో తన _గంథాల్లో [వాళాడు ఆనాడు (ప్రజలను గురించిన కొన్ని వర్షనలుచూద్దాం

మేజియె చను భక్తకూటువ లందు

పాటలుగా గట్టి పొడెడువారు -

(పన్నతోక్తుల గిద్య పద్యకావ్యముల

విస్తారమ గజేసి వినుతించుారు

అటుగాక సాంగభాషాంగ (కియాంగ

పటు నాటకంబుల నటించునారు

మునుమాడి వీరువారననేలకూడి

కనుగొన రోళ్ళు రోకళ్ళు బాడెదరు (ఐ పు 24)

ప్రజలలో రోకటిపాటలు ఎంత్మపచారంలో ఉండినవో శివభక్తుల యిండ్లిలో వేదములు అంత విస్తారముగా గానం చేయబడుచుండేవని (వ్రాశాడు

• రోకటి పాటలట్ట వేదములు

పనుగొన మా శివభక్తుల యిండ్ల బపు లీ కి

ఈ కవి తేనెలొలికే తియ్యని తెలుగులో అతి సరళమైన భాషలో ఎంత అందంగా వాస్తాడోచూడండి

“వీణాగానము వెన్నెలతేట

రాణ మీకగా రమణుల పాట

[1పాణమైన పిన (బాహ్మణవీట

జాణలు మెత్తురు జాజఅపాట”

ఇది సోమనాథుడు (వ్రాసిన వసంతవిలాసము లోనిదని వూర్వకవు లుదహరించారు కాని ఈ (గంధము ఇప్పటివరకు లభించలేదు

ఆ రోజులలో ఆంధదేశంలో ఉత్ప త్రిఅవుతున్న వస్త్రముల విధము లను గురించి యిలా వివరించాడు

హెల్కురికి సోమనాథుడు ల్లా

వెంజావలియ జయరంబీయు మంచి

పుంజంబు మణిపట్టు భూతిలకంబు

థ్రీవన్నియయు. మవోచీని చీనియును

భావజతిలకంబు పచ్చనిపట్టె

లాజశేఖరమను రాయవళ్లభము

వాయుమేఘము గజవాశళంయజు గండ

వజము గొవులు సరిపట్టును హంణ

పడియు వీణావళి పల్పడదేట్టి

వారణాశయ. జీకపాయు కిందొగర్శు

చారిగనయమును &రోదకంబు

పట్టును రత్నంబు పట్టును సంకు

పట్టును మరశల్‌ పట్టు పొంబట్టు

నెరపట్టు వెలిపట్టు న్నేతబుపట్టు

మరితవరోజంబు మాందోళశర ఏయు (బి పే పట ర్‌ర్సీ ఇవిగాక ఇంక 20 ధకొల వట్టల పేర్లను (వాళాడు

పోల్కుజరికీ సోమనాథుని దృష్టీకి నరుపేదలనురిచి రోరాజులవరకు అందరూ కానవచ్చినవారే పిచ్చకురిట్టవారనే తెగవారు జకరుండేవారు వారు రెడ్డ గోశాలను తంబుర పై పొఎలుపొడుతుండేవారట ఈ కవికాలమున వీరు వికలాంగులై న విచ్చగాష్ము వాళ్ల ఈ విధంగా పొటఎ పాడుతశుండేవారట

శవివంగ చేతులు లేవయ్య నడచి

పోవంగ గాష్మను లేవయ్య ఆంధీ

పలమయ్య పీచ్చుకగుంటులమయ్య

(పండిఠారాధ్య చర్విత వీవీ భొగం వుట 8439)

పెన దెల్పినే వివరాలు పరిశీలిస్తే పోల్కుయరికిసోమనొథుని (గ్రంథాలు పరిశోధకులపాలిజి విజ్ఞానభాండాగారొలని చెప్పవచ్చు అతని కొలంనాటికే తెలుగుభాష పహృద్యింగమమైన కావ్యరచనకు పనికివచ్చునంతగా వికాసం

టం! తెలుగుభాషా స్వహపం చెందిందంటె అది క్రీస్తుకుపూర్వమే ఎంతగానో అభివృద్ధిచెందినదై యుండాలి కాని దురదృష్టవళాత్తు ఆ వివరాలు తెలిపే [గంధాలేవీ మనకీ లభించలేదు వ్యానహారికొంధ్రములో రచనలుచేసిన పూర్వకవులలో పాల్కురికిసోమనాథుడు మణిపూసవంటివాడనటంలో ఆతిశయో క్రి ఏమీలేదు

క

8 18 వ శతాబ్దపు రచన విశేషములు-తిక్కన

ఈ 18 వ శతాద్దొనికి చేందిన భారత్నూ ఆం ధ్రీక ంచిశ కీవితయంలో రెండ రవాడ్తైన తిశ్కన సోఎయాళి రచగా శ్రైలిం గుంది 88వ పేవరో ముగ్చృటించడం. జరిగింది అందువల్ల ఆమనని గుఏంచి తి5ిగి చిస్తారముగా _వాయడములేదు అందువల్ల ఈ శతాబ్ధినికి చెంవిన ఇతర కవులను గురించి (పస్తావిద్దాం

తిక్కనకు సన్నీహీతులు సమకాలీకులు అయిన ముగ్గుకు పథ్మాతీ కవులు ఉన్నారు వారు శేతన మారన ఆఅనంతో మాత్యుడు

వీరిలో కేతన [కీ శ 250- 270 నోటివోశు ఇతడు దశకుమార చరితను రచించుబచేత అభీనవదండి అని బిరుదు పొందోడు ఈ రచనకు ఆతడు తిక్కన సోమయాజికే ఆంకితమిచ్చ్బోడు అందు కృతి భర్తను గురించీ ఈ నిధంగా [వాకాడు

“అన్నమాంబగర్చ లక్షణ లక్షితాంగియై నవసమాసంబులు పరి పూర్ణంబులై న పభ ముహోర్తంబున సుప్పుతం బడసిన నతండు జాతకర్మ [ప్రముఖ సంస్కొారానంతరంబున వేదోది సమస్త ఎద్యోభళ్యాన విభాసియగుచు ననుదిన [ప్రవర్థనంబుజెంది తుహిన భానుండున బోలె బహుకళా సంపన్నుండుడు గార్తి కేయనింబోలె నఫాధారణ శక్తి యక్తుండును నధిరీ కృత మఘయురుండు నుల్లై పరమేళశ్వరుండునుంబోలె లీలా వినిర్ధిశ కుసుమ సాయకందుడు. నకలంక విభూత్యలంకృతుండునునై నారాయణు=డుకుంటోలె ననంత థోగ సంశ్లేష శోభిత గ్మొతుండును శ్రీ పరమ పురుషత్వ (పసిద్ధుా-డును లక్ష్మి సమౌ లగిత చమండునువై వెలసేనా తిక్కనామాత్యుగుణ విశేషంబు

శి తెలుగుళాషా స్వరూపరి శేతన కవి రచించీన దశకుమార చరితంలో వచన భాగం నాలుగవ వంతు ఉంది ఇతనికి యమకం అను (ప్రాస శ& 64603) అంటే అభిమాన మనిపిస్తుంది మచ్చుకు దశకుమార్‌ చర్మితలోని ఈ (క్రింది ప*రచన చూడండీ “*పరామితోలంకారాలం కృత పరిజన పరివృతుండు” ళా క్‌శ “కన్నంబు వెట్టికొని కొంతకుండు కన్యోంత పురంబు 1 -68 “సముచిత సంభొషణమ ల సంభావింతి” (7 1. “్రీకంర దూ(మంబై నె ధూమంబెగ సి (6-50) “*ఆదడాయంబగు నుపాయంబు” (6-50 పె భాగాలను గమనించీనప్పుడు కేతన తవ పూోర్వకవుతైన నన్నె చోడుడు పాల్కురికి సోమ నోథోడువలే జొను తెనుగుళో రవన సాగింపక ఈనాడు మనం (గౌంధిక భాష అనీ పీలిచే భాషలో సంస్కృత పదాలను తరచుగా ఉపయోగిస్తూ (వాసినట్టు కనిపిస్తుంది అయినా కేతనకు తేన.గు భాషమై విశేష గోరవం ఉండేదని ఆతని విరచితమైన ఆంధ్రభాషా భూషణముతోని ఈ క్రింది పద్యాల్‌ విశదంచేస్తాయి “మున్ను తేనుగునకు లక్షణ మెన్నడు నెవ్వరు జెప్పరేజెప్పెద వి ద్వన్నికరము మదీ మెచ్చగ నన్నయ భోట్టోధి కవీ జనంబుల కరుణన్‌ో “సంస్కృత (ప్రాకృతోది లక్షణము చెప్పి తెనుగునకు లషణము జెప్పకునికి యెల్ల గవి జనంబుల నేరమిగాదు నన్ను ధన్యుగొవింప దలచిన తలపుగానిోో “_కొత్తగ నొంధ్ర భాషకును కొండొక లక్షణమిట్టు చెప్పెనేఎో

తిక్కన ర్ట! =పగిది లొక [తోవ జూపెద బహు పదంబు లాం భాషకు గలవవి యరసికొనుడు”

• శెల్హగున గల భౌధంబులు తెలుగయి సంస్క తము చెల్లు తెరగులు- తల్లి సంస్కృతంబె యెల్ల భాషలకును దానివలన గొంత కానబడియె కొంత తాన గలిగి నంతయు నేకమై తెనుగు భాష నాగ వినుతి కెక్కె * తర్వాత ఇదే కాలానికి చెందిన మారన కవిని గురించి (పస్తావిద్ధాం ఈ కవి మార్కండేయ పురాణమును చంపువుగా లెనిగించాడు ఈ ఆంధ్రీకరణకు తనకి గలిగిన సంకల్పాన్ని ఈ విధంగా తెలియ జేళాడు “కావున తత్పురాణము (ప్రకాశిత సారకతామృతంటొగిం (దావి జగజ్జనంబుల లరన్ఫచింపు తెనుంగు నన్వచి ఠీ విభావంబు పెంపు విలసిల్లగ గొవదులిచ్చమెచ్చి సం భావనసేయ జారు గుణ భాస్కర మారయ సత్కవీళ రా ఈ మార్కండేయ పురాణములో కూడా సుమారు నాలుగవ వంతు వచన భాగము ఈ కావ్యంలో హరిళ్ళం[ద్రోవాఖ్యానము కూడా ఉంది అందులోని ఈ దిగువ వాక్యం ద్వారా మారన శైలిని గమనిద్దాం ఈ హరిళ్చంద చ్మకవర్తి) సత్యోక్తి నిళ్చయంబున సమస్తంబు పరిత్యజించి విశ్వామి్యతుని దోడ్కొని పురంబున కరిగి యపరిమిత కరతురగ పదాతి ఐహుళంబును మంతి పురోహిత దండనాద వార సేనమంధతిని వివిధ విభూతి విలసితంబును నగణితమణి కనక కలధాతాది సమస్త వస్తు పరిపూర్ణ భాండాగార సముదయాభి రామంబునునైై నా-సకల మహిరాణ్య లనీ విభవం బంయు సమర్పించినంబర్మి గహించి” (మార్కండేయ పురాణం 1-910-2 4)

క్ర తెలుగుభాషా స్వరూపం మ రవకు సంస్కృతపదమల పైగల అభిమానం పై పాఠంలో విశద మవుతోంది ఇతసికి ఆవ [పాసఎపెనకూడా అభిమానం ఎక్కువ దానని ఈ కింద ఉదాహరణలో గమని.చవచ్చు ఆస్యంగరాంగణంబుశం గపా ంబులు పగిలియు ఫాలంబులు నొగిలియు గర బులు తశెస్పిమ నురంబులు వస్సియు మెడలు దునిసియు దొడలు మురిసియు. గండలు రాలియు గుండెలుగూలిమయిు. రూపులడంగియు నేపుఎు మడంగియ తర్వాత ముమ్మిడి అవంకామాళ్యుడు రచించిన భోజరాజీయము ను పరిశీలిద్దాం. పైన పేర్కొన్న ఈ కవికూడా తిక్కనకు సమకాలికుడు ఈతని కావ్యములలోని భోజరాజు చర్మితముతోపాటు ఎన్నో చ్మితవిచితములైన కథలు మేళ వించబడి వుశాయి. యిందులో వచనభాగము ఏడవ వంతుమాతమే అలి నను మందులోని భాష సరళంగా ఉండడంవల్ల చదువరులకు సులభంగా అర్థమవుతుంది. ఈ దిసవ పేర్కొన్న ఉదాహరణలద్వారా ఆనంతామాత్యుని శై [ని (గహించవచ్చు “మశ. నత్తెఅవ తత్సమయ సమ చితోక్తులు పలుకుచు గ్రైదండ ముచ్చియద్ముచ్చెకింటి నచ్చోఎ గదల్చి తెచ్చునప్పుడట్టిల వుండు పచ్చవిల్తు కచ్చరిరితూపులచే నొచ్చివెచ్చ నూరుచుం గూర్చుండంబడి పె పె నివ్వటిల్లు నెవ్వ గ నాగిలి మూర్చిల్లై నా పువ్చగంధియుంగొంత దవ్వరిగి యరిగి మనోజాత శర న్యూతయెసోలి (వాలేనంత శ క అక్కట మనోజ వేదన 6 బిక్కి భవత్సఖు డు వాని జేకొ ఎ మనున ట్లొత్స డ బలికెడు శుకముల దక్కక కనుగొనుచు ని్య్యదధత్రుడు వచ్చె (భోజరాబేయం 8-68 8-70) పై ఉదాహరణను బట్టి ఇతనికి కూడ యమకము అనుపాసలయందు మక్కువ ఎక్కువ తెలుస్తుంది

తిక్కన లకి ఈ శతాబ్దానికి చెందినదే అయినట్టి మంచనకవి (పణీకమైన “*కేయూరబాహు చరితం”కూడా భోజరాజీయంవలె చక్కని కధల సంపుటియే ఇందులోకూడా భాష తేలికగావుండి హాస్యరసాన్ని చిందిస్తూంటుంది తర్వాత ఎజ్జన కావ్యవిశేషాల గురించి పరిశీలిద్దాం ఇతనికి శంధు దాసుడు ఎజ్టాపగడ అనికూడా 'పేర్ణున్నాయి ఇతడు భారతంలో ఆరణ్య పర్వశేషాన్ని హరివంశము నృసింహపుకాణం మొదలై న కావ్యాలను రచించి నాడు ఈ దిగువ ఇచ్చిన వారివంళము లో ఉదాహరణద్వారా ఈతని శైలిని గమనిద్దాం క్ర అనిరొద్ధు డొర్‌ గ్రారుండ య్యనిమివష రిప లపరిమిత సహ్మనసములస్ల య్యునుడయ్యవి మగ టిమి నత డని నందజకన్నిరూపులైై దీపించెన్‌ క కిరికోటికి చిమ్మటియై హరిసమితికి గుడ్తకొలదియై రధతతికిన్‌ సరిదన్ని రాపలయి త త్కరవాలకరాళఘాతి కఠిశత పేర్చెన్‌ వ ఆబ్టి ఘోర (పహరంబునం దలలు దెగియుకు గాలు గేలు( దని సియు మేనులవిసియ. దంత జిహ్వాపముఖంబులు మురిసియు రూపుపెడి కొందజు మడిసియు నెత్తురుదొరంగి కండలఅురిమి కనులుదిరిగి కొందణు (బ్రమ సియు వెర్యడుకలువీడ వలువలు సడల గ్లైడుపు లెడలం గంపితకంటకిత గ ీ శంబులగు గా్యాతంబులతో అ్యాకోళ స్వరవిహ్వలులగుదు( గాండిశీకులై కొండరు దొలంగం గలంగితొల్లి ధీరు లనంజెంపారిన వారును సెరణ విడిచి యెడసేసి సందడి నొాండొరులం (దొక్కుచునుక్కు. దక్కి మరల దొరలును దురంగ మాతంగళతాంగంబులతో భంగంబులకోర్చి సైన్యంబులం బురికొల్ననేరక భయం లువందిరిగి. సురింగిపోవం గుమారుండుబ్బి బొబ్బివొడిచి యార్చియర్చి వ్మంకండు (గిష్మసమయత్మీవుండై. వెలుంగుపగిడి. గయ్యంపునేలయను వింగిం

లస తెలుగుభాషా స్వరూపం గ్లైకొని వెలింగెనట్టు వితిగి పజతెంచిన తనవారింజూచి విశ్వాస సంచల 1పాజుండ్లై వాణుండు లెండు రధంబుదెండని పరిజనందిలంచూచి సమస్త సమర సమాయోగంబును యోజించి” (హరివంశ ౧=డి _త్తరభాగం=అనిరుద్దుని6 బద్దిబాణుడు రాక్షస కింకరుల బంపుట)

పై ఉదాహరణలో ఈ కవికి యమకము అన్నుపానల పెగల మక్కువ గోచరిస్తుంది.

పైన పేర్కొన్న విషయాలన్నీ పరిశీలిస్తే అందు మ.ఖ్యముగా మూడు విషయాలు గోచరిస్తాయి అవి ఒకటి-సరళంగా జానుతెనుగులో ఉండే శావ్యభాష క్లిన్టమైన సంస్కృతపదభూయిష్టమైన శైలి సువబోధకం కాక పోవడం, రెండు-కావ్యాలలోని తెలుగు పదాలసంఖ్య తగ్గిపోయి సంస్కృత పదజాలం ఎక్కువ అవడం మూదు-అర్థగాంభీర్యంకంటి శబ్దగాంభీర్యానికి (ప్రాఠాన్యత పెరగడం

ఈ పరిస్థితి ఇలాగే కొనసాగ్‌ - కృష్టదేవరాయలకాలంనాటికి - అంటే _ మరొక్క మూడువందల సంవత్సరాలలో ఇంచుమించు పూ అరిగా సంస్కృత పదజాలంతోనిండివున్న తెలుగుకావ్య రచనలోకి పరిణమించింది కనుక ఈ శ8వ శతాబ్దం జానుతెనుగు యుగానికీ-గీర్వాణాం్యధ్రయుగానికీ సంధికాలంగా భావించవచ్చు

అయితే ఈ కాలంలో జానుతేనుగులో వాయబడిన (గంధాలు లేక పోలేదు కాని అవి స్వల్పం అట్టివాటిలో ఒకటైన వచన (వతాపచర్శిత్రము లోని ఈ కిందిభాగం చూద్దాం దీనిని (వాసినవాడు (పతాపర్ముదుని సమకాలీను డైన ఏక్కామనాథుడు. ( 2908-1829)

“మరియు నొక్కనాడు సంతూరను (గామంబున కృష్ణమాచార్యుల తమ్ముడనంతాచార్యులు రజక స్రీ తోగూడెను ఆ రజకడిద్దరినీ పొడిచెను అంత వారు

ఫ్రెక్కన్‌ ఫ్‌ మరణించికి అప్పరి వ్యిపులదె శూ దపీనుగుతోగూడియున్నది. కనుక మేము మొయ్యమనిరి అదిఏని కృన్ణమాచార్యులు తనమదిని విచారించి వాసుదేవ మూర్తిని కీర్తించను శవంబు తనంత...తాను కాస్టంబువరకు జరిగిపోయెకు * ఇందులోని భాష బహుసరళంగావుండి నేటి మన వ్యావహారభాషని పోలియండడం గమనించవచ్చు క్త

కేక వ శతాబ్దపు రచనలు-శ్రీనొథుడు ఈ శతాబ్ధంలో (వాయబడ్డ కావ్యాలలోని తెలుగు భాషయొక్క. తీరు తీన్నులను ముందుగో నాచన సోమునితో 1పారంభిద్దోం ఈతడు శ్రీ శ కి00 (ప్రాంతంలో ఉన్నట్టివాడు ఈతడు (ప్రసిద్ధిచెందిన ఉత్తర హారివంశం కావ్యాన్నీ రచించోడు ఇందులో ఆనాటి సొంఘీక వ్యవస్థను తెలిపే విశేషాఎ ఏన్నో ఉండడం ఈ కొవ్యపు సత్యేకత ఈతని శైలిని కొంచెం పరిశీలిద్దాం సోచనసోమునీ కాలంలో శ్రైవవైన్టవ ద్వేషాలుండేవి వాటీని సీహించతేని యాతడు యీవిధంగొ (వాశొడు అకీరా ఆ న్స పరీవాదోస్పద వాదమోదమదిరా హోనంబుచే మత్తాల హరిమేలంచు హరుండుమేలనుచు నాహి కొందరీ పౌందెరుం గరు క్రే లాసనగంబునందు మును లేకత్వంబు భోవించి రా మురవై రిం బురవైరి బోపుట మహామోహంబు [(దోవోంబసన్‌ో మనదేశంలో పాచికల ఆట అతీ పురోతనకాలంనుంలీ ఆశబిడుతుం జేది తేనుగు కవులలో మొదట ఈశడే దీనిని వరించాడు ఉత్తర హరి వ్‌ంళంలో రుక్మిణీకృష్ణులిరువురూ ఆడినవిధం ఈ విఢథంగా వర్ణించాడు చతురంతొసనంబుననుండి సకలరోకనాథుండు సత్యభోమకు మణీ సౌక్షపదం( ౩8) ణి ) బుసంగి రుక్మిణి సమ్ముఖంబుగా సమాసీనుండైై నద్దేవియ సీ జోగిజీగొసరి వే సుకవేట్టి పలకక్షే సారెలు పోయించి సరము చూచీ ఈనకు లాగయిన నెళ్తంబుగ్దై కొని పన్ని

శ్రీనాథుడు వ! పాసికల్‌ దాళించి పాటిరింగె లోహటంబులుమాని లులిగన్న ఐడకున్న వఠరదాళశమని పోవుపలకవిచ్చి కప్పొర్తు జూరెండు దొయాంబులను గని పారిలపకుము పోటువాలుగలవు పంతమకిగిన సెవలె భాగమింత బోర పెద్దదాయందాడి పోరువుచ్చి వై చునది ధనమునికి పోవచ్చుననుచు చేరుకొనిపాఎయి తరిసరిజేసి యడిగి క అల్రీనంచ తిగదగయు సత్తాదచ్చొకవంచి చేవంబీరై. దిత్ర్తిగ యిద్దుగ ఐలు చి్రంబున దలబీనట్లు చేతికిదెచ్చున్‌ (ఊత్తర హరివంళము-ఆ 8 పద్యాలు 120 ౨1) పై పద్యాలలో అచ్చతెలుగు పదాలు అత్యధికంగా ఉన్నప్పటికీ అందులో చాలాభాగం ఈనాడు వాడుకలోలేనివగుటవల్ద అర్థం కావడంలేదు ఈసారి నొాచనసోముని గద్యశ్రై లి పరికిద్దాం ం “సంపదలిబ్బెనేని లేబరముగాదె బిగ్దలులేని (వితుకు” (బ్రి= థి “అన్నగంబు కన్నులకు నందక మిన్నంది సాంధీకృత నొందీనందొనితవందనమాలా” (2=160) “కుంకుమపరాగ రాగచ్చవిచ్చరితఎరజితరుచిరుచిరూ (ల-160) “పురపురంధధ్రీపునః పుఠరాగమనరాగమనః (పియ” (2= 60) “కుమ్మరావమున రాగిముంతా?” (8148) “చముకచల్లిన మంటల పయిం[బ త్తి తాలిన వడువు నిమ్మపండ్లు నలంచీన కలువడి-పాదరసంబు మర్చించు పంతంబున చోళంబు విటుచుతెఅంగు” (870) ఆర _తిరించిన చందంబున-పందెంబు పఅచిన చిధంబునఎ మొక్కిన దీవించిన విధంబునొ (8128)

శ3 తెలుగు భాషె స్వరూపం “*వరగుతో దాగరము నెండవలసినట్టుూ" శీఎ5్‌4) “తెజగుమాలి తవుడుతిని చచ్చువానికి విషముపెట్టువాడు వెల్టివాడు” (4-62 / “*మంగలంలోని (గేలాలునూడ్కీ- జ క్కూలిక్క డక్కండవడె (బం 6) పన్నగారి నగారి నగరిపొర వుతరువు” (8-66) “ చెటవర జెట్నుకైన వంటచేఅకుంజెణ కే" (6- 00) వీటిల్లో ఎన్నోఆందమైన ఉపమానాఎ సామెతలూ. లెలుగు జాతీయములై నవాటీనిమనం గమనించగలం ళ్‌ర్వొాత ఈళతాబ్దపు ఉ త్రరభాగంలో ఉన్నటువంటి గోరనకవి రచించినటువంటి నవనాధచరిత లో కొన్ని భాగొలసు పరిశీలిద్దాం గౌరన రసవాద విద్యను ఈవిధంగా వర్ణించాడు (ప్రచురహేవ [క్రియా పారీణులయిన వారలనెందు నెవ్వారిగాననేను బరగు రన్మగంధ పటలంబులందు ధాతువాదముమీద తహతహపుటిట చేతివి త్తము మున్ను చెనటియైపోయె మం(త్రవాదులకును. మందుమాషలకు యంతవాదులకు సహాయకారులకు పలుతెరంగ్యుల వెచ్చపడి యొౌషధముల కలిపి రసంబుల క ల్వంబులందు కనలిసగానూరి కదడుగాటో సి వెసపుటంబులు వెట్టి విసవిసనూడ పెటపెటనుని పడిపెటలి పెళ్లెగసి మటుమాయమైపోవ మదితలపోసి యలసి యీశ్వరవీజమది కట్టువడునే యిల రసవాదంబులేల సిద్ధించ” (నవనాధచర్మిత పుటీ 248) ఈ పద్యంలో రసవాద విద్యద్వారా బంగారాన్ని తయారుచేసుకోనే పారిపాట్ట చక్కగా వర్షించబడ్డాయి ఆ కాలంలోని కోనుట్టు రహస్యథావను ఈ విధంగా వర్ణించాడు గౌరన= “తక్కబి సెట్టు నాతని బీలివింప బేరి కోమటి వాసజెప్పె” పట్టీంపు

ీనాథుడు లిం భూరాము నల్లిడుభూరాములొండె మరికెంబు బోడదమ్మని నొండెనతని దరిమిగాలము[త్రాటదమ్ముల నొండె మలుచంపు బుడుగుల మాసల్లెడొండె మలయకకాలము మాసల్లెడై న వెలుకుల నొండేను వెస చెర్వులోన దిలకింతమనుచు చింతింపుచున్నాడు” (నవనాధచరిత పుట వ?8్రి అసలే ఇది రహనస్యభాష-అందులో ఐదువందల సంవత్సరాల కిందటిది అందుచేత దీశ భావమేమో తిరుమలేశునికికూడా తెలియదు కాకపోతే ఆనాటి వ్యావవోరిక తెలుగు ఎలావుండేదో తెలుసుకోడానికి ఇది ఉపయోగపడ్డుంది తర్వాత (కీ శ 1824-1484 నాటివాడైన కొణవి గోపరాజు రచించిన “సీంవాసన ద్వాతింశికొ యను (గంధంలో పరిశోధకులకు కావలసిన విషయములు ఎన్నో ఉన్నాయి. ఆ (గ్రంధంలోని కొన్నిభాగాలను పరిశీలిద్దాం ఆ రోజుల్లో శక్స్య్రాలయములలో నరబలులు జరుగుతూ ఉండేవి ఓక బై రవాలయంలో రెండు తలలను రెండు మొండెనులను సెట్టిచూసి ఇలా అన్నాడట “చంపుడి గుడి యిది యని యా దంపతుల కశేవిరములు తలలుంగని తర్‌ సంపాదిత భయ ర్మొదా కంపితుడ్తై సెట్టి బెగడికన్నులు మూసెన్‌ (సిత ద్వాతి$ంక! భా పుట?8) ఆరోజుల్లో [పజలకు శకునాలపై నమ్మకం ఎక్కువగా ఉండేది ఒక రాజకుమారుడు వేటకివెళ్ళగా అతనికి ఎదుర్డైన ఆపళకునాల పరంపర ఈవిధంగా వర్ణించాడు గోపరాజు

ఖీ తెలుగుభాషాస్నరూషం సీ పిల్లులు పోరాడి ఐల్లియాకర్యతె ళ్ళి

తమ్మళి పొడ్రనూ పె తుమ్మిరెదుర

తొరగ పోయిన లేగ కొరలుచు నొకకుురి

పరతఠెంచె [క్రింపపై నరచెకాకి

ఉలుకు డొక్కడునూనె తలతోడు నేతెంచ్యె

మైల చేరల చాకి (మోలనెదిరె

కాకియను గోరువంకయు, రెక్కూలపోతు,

నేటిరింతయు దాటి నెడమదిసకు

వైట్‌ వెరపుదప్ప పొలగుమ్మయు షారె

ఒంటి పాట పెడికంటివీచె

ఎలుగుచే సె పెద్దవులుగు పామటుతోచె

చఛబ్బి బొచ్చిలిడియు నుబ్బులడర

(సిం ద్వా వ భాగము పుట ల్స్‌

నెక్కల్చువాసే కరణాలు సాధారణంగా నమ్మదగినవారు. కాకుండా ఉండేవారట _ వారిలె గురించి ఈ [కింది విధంగా కొజవిగోపరాజు తెలియ జేశాడు

క॥ ఒకదెస దెచ్చినయాయం

బొకదిక్కున జెల్లువాసి యొకదస వ్యయమ

ట్లొక దిక్కున జన్మవాసిన

(బకటంబుగ వాడు మిగుల పాపొత్ముడగున్‌

క॥ వహివారణాసీ యనగా

మహిఐరగినదిందు కపటమార్గంబుగ నా

(గహమున వాసిన వానికి

నీహపరములు లేవు నరకమెదుర్లై యుండున్‌

గీ రానిపైడ్‌ చేల్చువాయట యాయంబు

శక్కు-వై వ్యయంబ దెక్కుదౌట

లెక్కుతుడుపువడట లిపిసందియంబౌట

చెల్లుమరచుటయును క్‌ ల్లపనులు

శ్రీనాథుడు క కరణము తనయేలిక కుప కరణము నిర్ణయ గుణాధికరణము (వజకున్‌ శరణము పగివారలకున్‌ మకణము నాజెల్టు సీతిమంతుండై నన్‌ సిం ద్వా వీివభాగంపుఎ 04 105 పైన (వ్రాయబడిన భాష సరళంగాను మనకు అర్థం ఆయ్యేట్లుగాన ఉండడం గమనించగలం పైగా అనాటి వ్యవహారాలూ 'మోసాలూ ఈనా! వలెనే ఉండడం గమన్నార్ష్లం ఇంక్‌ 6 (ప్రకరణంలో ఈ శతాబ్దపు అతి ముఖ్యుడైన కవి సార భౌముడు ్రీనాథుని రచనా విశేషాలను పరిశీలించుదాం శ్రీనాథుడు శృంగార న్లైషధము [కీడాభిరామము కాశీఖండము భీమేళ్వర పురాణము హరవిలాసము చాటువులు మొదలై న అద్భుత రచనలను ఎన్నింటినో చేళాడ. లావగాంభీర సంలోను భాషాపటిమలోను ఆవి మహోత్క్భృష్ట మలై య్యండడంవల్ల ఈతనికి కవి సార్వభౌమ బిరుదం సరిగా సరిపోతుంది పైగా ఈతని రచనలు ఆనాటి సాంఘిక వ్యవస్థకు దర్చణాలని చెప్పవచ్చు ఇందులో కొన్నిటిని మ్మాతం పరిశీలించి ఆనాటి వ్యావహరిక భాషాస్వరూపాన్ని తెలుసుకుందాం పల్నాటి సీమలోని పజల పరిస్థితులను గురించి శ్రీనాథుడు తన చాటువులో ఇలా చెప్పాడు “*టొన న్నక లి జొన్నయంబలి జొన్నన్నము జొన్నపిసరు జొన్నలె తప్పన్‌ సన్నన్నము సున్నసుమీ పన్నుగ పల్నాట నున్న (పజలందరకున్‌ చిన్న చిన్న రాళ్ళ చిల్లర దేవుళ్ళ నాగువేటి నీజ్ళ నాపరాళ్ళు

తెలు గభాషాస్వరూపం సజ్జజొన్నకూళ్ళు సర్పంబులన తేష్మ పల్లెనాటి సీమ పల్లెటూళ్ళు రసికుడు పోవడు పల్నా డెసగంగా రంభయైైన నేకులే చడుకున్‌ వసుధేసుడై న దున్నను కుసుమాస్తు9౦డై న జౌన్నకూడే కుడుచున్‌ వారవిలానములో తిస్పయ్య సెట్టి యొక్క మనతను శ్రీనాథుడు అనేక విధాలుగా కీర్తించాడు ఆ సెట్టీ ఏయే దేశాలనుండి ఏయే సరుకులను ₹ెప్ప్‌ంచేడి వాడో ఈ వికంగా తెలిపాడు “పంజోర కర్పూర్‌ వాదపంబులు తెచ్చే జలంనోం జఇంగారుమొలక తెచ్చె సింహళంబున గంధ్‌ సింధురంబులు దెచ్చె హుంరుమంబజీ బలుతేజ్‌ హరులు తెచ్చి గోవ సంశుద్ధ సంకుమద 1దవము తెచ్చె యాంప కట్టాణ్‌ ముత్యాలు తెచ్చె భోట కస్తూరిక పుటిపోళములు తెచ్చె చీని వీనాంబర్‌ శేబి తెచ్చె ఇగద గోపాలరాయ వేళ్యాభుజంగ పల్లవాదివ్య భూదాన పరశురామ కొమరగిరి రాజ దేవేయ్యదుకూర్మిపాతుడు జాణజగజ్జేట్టి దవయ ఛామి సెట్టి” (వారవిలావము) పై పద్యంలో పేర్కోన్నవి ఈ క్రీంది ప్రదేశాలు హురుముంజి-వర్షియాలోని హర్ముజ్‌ రేవు పంజార-సుమ తాదీవిలోని పన్‌సాల్‌ పట్నం జలనోంగి-మలయాలోని దయి ఉండవచ్చు యాంప--సీంహాళంలోని బొఫ్నా

అనావ్‌డ్‌ తా ఛోటాభూటాన్‌ తరణా సేరి.మరయాలోని పె5న్సిరిం తశవాయి-మ లయాలోనిది రమణ. పెగులోని ఠ్‌మన్న దేం కొండవీటి రొజ్యమలయ్యతియగు లింగన్‌ మర్యతి పం క్తిరో పలుమారె తృప్పిగా భోజనం చేసిన థ్రేనాథుక ఆసాటి (పొావ్యూణుల ఇండ్లిలో చేయబడు తున్న భోజన పదార్థములను ఈ విధంగా వెవరిఐదారు సీ ఖండ శర్కరి జున్ను కండచక్కెరలు దోసెలు వడల్‌( సేవపోసెములతోడ కమ్మగా కొచిన కరియాల నేతితో కమనీయ పంచ భక్యన ల తోడ సంచొరమ లతోకి కాకపొకముతోడ వక్వమైన పెర పప్పుతోడ తేనియధారతో పానకంబులతోడ శిఖర షాడబఐ రనీ శేణితోడ అచ్చలవణొఢికములతోడ అమృత ఖఎడ పాండురంబై న రథితోడ బొహ్మణులకు భోజనముపెట్టు ద్వాదశీ పుణ్యవేళ లింగమంతి నవీన రుక్మాంగదుండు భీమేశ్వర పురాణము ఒరి. ప-60) ఇంకా [కింద పేర్కొన్నటువంటి రుచికర పదాక్థాలను ఆరగింపజేసేవారట, “దావ పానక ఖండశర్కరలతో రంఫొఫల (శేణీతో గోషీ రంబులతోడ మండెగంతో (శొన్నేతితో పప్పుతో నక్షయ్యంబగు నేర్మువాల కల మాహారంబు సిళ్ళ్శంకతన్స్‌ కుల్‌ నిండగ నారగించి మియక్షు ధవధా శాంలికిన్‌ (భీమేశ్వర పురోణము రిలిప 8 ఆంతేకాదు భక్ష్య చోజ్య బోవ్య తేహ్య హపైనీయముఅలోని ఇలు థొకొలను కాశీఖండంలో ఈ విధంగా వర్ణించాడు,

శ్రీశ్రీ తెలుగుఖాషా స్వకూపం కనక రంభావలాశ ప్మాతంబులయందు విచితంబుగా గల వంట కంబుఎ అపూపంబులు లడ్డువంబులు ఇడ్జెనలు కుడుములు ఆప్పడంయిలు ఇప్పుట్టు గొల్డెడలు జిల్లైడుకాయలు దోసియలు సేవియలు అంగరపోలు సారసళ్తులు బొంతర కుకుములు చక్కిలంబులు మడుగుబూవులు మోకుండలు పుండేమ ఖండములు పిండ ఖర్జూర [దాక నారికేళదళి పనసజ బూ చూతవిపుచ దాడిమీ కపిద్ధ కర్యందూ ఫల-బులు గసగసలు పైసరుంబులుగ ముల్కు చెరకు గుడముల్యు అరిసెలు బెసకిశలియమ ల వరుగులు చిరుగడమలు బడిదెములు బులుపలు బులివరకలు పప్పురొట్టియలు చాపట్లు పాయసంబులు కర్కరీకారి వేల్ల కూష్మాండ నిష్పాశపటిలికాకా గళాలాబూసి దూదుంబర వార్తాక బింబికొ కరవిందశలాటువులును కందయుంబొందయు చారులు దియ్యగూరలు పచ్చడులు ఒజ్జులు గిప్జ్టుణుఎ వగియంబులు కడియంబులు గావంబున గంధతోంయపంబులు ఉండలు నానుబోయును అనుములు మినుములు బుడుకులు నిలిమిడియున్ను చలిమిడియును .. (దచ్చెడయు వడయును నుక్కెరలు చరలు నేతులు దోనెతొలలు బిట్టుుు గట్టను దానతిమ్మ నంబులును దోపఎట పూపలు మోదకంబులును గుండోదకంబులు వడ్డించిరి” _ (కాశీఖండము) పై వంటకములలో బాలావాటిపేర్గు మనకు ఈనాడు పరిచయమై ఉండడం గమనా తం సీసపద్య రచనలో శ్రీనాథుడు తనకుతానేసాటి వచ్చుకు ఒక పద్యం చూద్దాం సీ చెలువారు [కొమించు నిలువుటద్దమ లలో (విశీబింబములుగాన( ఐడిన కతన సీకతామయంబై న సేమాంతరంబున బాదపద్మంబు లేర్పడిన కతన నలువోతయును టోఠె నాకస్మీకంపై న యంగాంగ సంస్పర్శయైన కతన

త్రినాథడు శశ

చిక్నాలురొనగిన దివ్యపుష్పంబురి

బహులంబులన సౌరభముల కతేశ్‌ తే వికహ వి భాంతి నొక్కౌక్కవేళయందుళ

ఫ₹ళవళపు వింత ఖాషల కతన నప్పు

చెవ్వడో యొక్కమాయావి యేగుదెంచె

నంతిపురమునకిని లోంగి రజ్జముఖులు

(శృం నై రక? శే 46) స్నా

ఈ విధంగా శ్రీనాథుడు (వాసిన ప్రతి (గంధంలోను చక్కని సీస పద్యాలు మృయిమధురమైన భాషలో అనేకం ఉన్నాము ఈనాడు మనం ఉప యౌోగిస్తున్న చ్యావహారికభాష ఈతని కాలంనుంలీ రూపు చిద్దుకోసాగిండి అని చెప్పవచ్చు

ళో

15 వ శతాబ్దపు రవులు-పోతన

డేలుగు వారందరికీ ఆరోధ్గదే వం (శ్రీరామచందుడు అద్దే ్రీరొమ చందునీ ఆనతి చోప్పున శ్రీమద్భోగవతోన్ని తెనుగులోకీ ఆనువదించినవాడు ఐమ్మెర పోతనామాత్నుడు ఈ మహాభక్తుడు 405= 470 సం ల నోటివోడు ఈతనీ ఆరధ భోగవత కావ్యంలోని భాష చెటప పానకంవఠె ఆతి మధురంగా ఉంటుంది ఈ భొగవతములో వచన భాగము టూడీంట ఒకపాలు భాగవత రచనకు పూనుకొన్న వై నోన్ని పోతన ఈ విధంశా తథియజేశాడు

“*ధొందరకు తెనుగు గుణమగు

గోందరకు సం స్కృతము గుణమగు రెండుం

గొందరకు గుణమలగు

నందర్‌ మెప్పింతు గృతులనయెయ్యెడలన్‌*

“*మోనితీ సత్కవిత్వ మహామన్‌ నిను రొమవీకుంగె మేచ్చియిన్‌

పూనిక నాంధ భోగవతముం దన కంకిత మాచరింపగా

దోనెవచించె నీయతుల ధన్యత యేమన రోమళూపు నొ

స్థాన కవీశ్వరో యితర ధారుణి నొరుల న్నాశయింతువే

(భో 6-28 )

“*ఇమ్మను జేశ్వరోధముల కీచ్చి పురంబులు వోవానంటులున్‌

సొమ్ములు కోన్ని పుచ్చుకోని సౌక్కి. శరీరము వాసికోలుచే

సమ్మెట (వేటులంబడక సమ్మతి ఫ్రీహారికిచ్చే చెప్పెనీ

ఇమ్మెఆట పోత రావోకడు భాగవతంబు జగద్దితంబుగన్‌

పోతన శ్రీ చ “నవమాదుర్శము గించి భక్రిరసమున్నా స్మీపకారంబులన్‌ చవులూరంగ రచించి మోక్ష్షపదవీ స్నామాజ్యముందెంచి మా ధవు న కారము ముందు నిల్పినటు లుద్య దీకి వర్ణింపగా కవివో భక్తి రిసంపు ముద్ధవాగదా [కమోక్తి సంశీలనా పెన పేర్కొన్కవి నంప్కృృత పదజాలం ఎక్కువగా ఉన్నపద్యాలు ఇంక తెఎగు పదాలు ఎక్కువుండి సరళమైన భాషలో నున్న పద్యాలు చూద్దాం రుక్మిణీ కల్యాణంలో రుక్మిణి మనోవ్యాక లతను పోతన ఎంత మనోహరంగా చ్మితించాడో ఈ (కింది పద్యాలలో చూడవచ్చు శా “లగ్నం చెల్లి వినాహముంగదిసెనే నారాడు గోవి దు డు ద్విగ్నంబయ్యడీ్‌ మానసం వినెనో వృత్తాంత మున్‌ వావ్మాణుం డగ్నిద్యోతను డేటికిందడ సెన్‌ యత్నంబు సిద్ధించనో భగ్నంబైై చనునో విరించి కృత మెబ్బంగిం (బవర్తించునో (భారుక 48) మ ఘనుడా భూసురు డేగెనో నడుమ మార్గ కాంతుడె చిక్కానో వినికృష్ణుండిది తప్పుగా దలచెనో విచ్చే యునో యీశ్వరుండను కూలింప దలంచునో తలంపడో యార్యా మవాదేవియన్‌ నను రక్షింప నెలుంగునో యె లుంగడోనా భాగ్య మెట్టున్నదో (లా రుక 49) వింక ఈ మహాకవి వచన శైలి ఎలా ఉంటుందో పరికిద్దాం "అని యొండొరులందెలుపు కొని రోషంబులు హృదయంబణుల నిలుపు కొని సంరంభించి తను (త్రాణంబులు వహించి ధనురాది సాధనంబులు ధరియించి పంతంబు లాడి తమ తమ చతురంగ బలంబులంగూడి జరా ఫంధాదులు యదు పీరల వెంటందా కి నిలునిలుండని దిక్కరించి పలికి యుక్కుమిగిలీ మవి- రధంబులమీడ సలిల ధారలు గురియు థారాధరంబుల చందంబున బాణవర్షంబు గురిసిన యాదవ సేనలంగల దండనాయకులు కోదండంబు లెక్కిడి గుణంబులు (మోయించి నిలువంబడిరప్పుడు శా రుక 7ల్ర్‌

18 తెలుగుభాషా న్వరూమం ఈ పోతనామాత్యుడే రచించిన వీరభ్యద విజయము అనే కావ్యం లోని రెండు పద్యాలను పరిశీలిద్దాం. ఈ కావ్యంలోని వచనభాగం బాగా తక్కువ. కాని కావ్యమంతటను 2 లి మృదుమధురంగా ఉంటుంది. సీ॥ చీనాంబరమ లు చెలవోప్పం గట్టడు మడ సింధురేంద చర్మంబుగాన్‌ రిత్నకంకణములు రమణ మై దోడగ దు ఫణ్‌రోక రాజకంకణముగాని చందన గళతధంబు జాతి డై పూయడు. మదిసంచబాణభస్మంబు గాని పువ్వులు దండల భోగియై తురుమ డు వెంయింతలేని దేవెలుగుగాని వే యూరన 6గనోల్ల డొలుకులలో గాని యెనసి హయమునెక్క. డెద్దుగాని చెలువ యేమిచెస్ప సిగ్గయెడిని వెట్టి యనగ నెపుడు శివుని వినవె చెప్పమ (వీవి ఆ.2=ప 27) ఇవన్నీ కీవుని ఆకార విశేషములవర్జనములు క॥ అనీ పలీకీన చెలులందలు తను బటైదరని తలంచి త్తత్తకపడ్‌ క. గను గౌస్‌ దుడమ [దిప్పుచు వనిళలతో ిహ్మాచారివటు డీట్టనియెన్‌ (వీవీ ఆ 2స 282) ఈ 5వ శతాబ్బమువాడయిన తాళ్ళపొక తిరువేంగళనారుడు రచించిన పరమ గి. విలాసము ఆనే గంథం జూను తికుగులో జాలువారుతూ ఉంటుంది. ఈ కవిని కాళ్ళపాక చిన్నన్న అనికూడా పిలిచేవారు ఈతని కవిత్వంలో పూర్తి సంస్కృత సమాసాలతో ఉండే పంక్తులు కానరావు అంతటా తెలుగునుడికోరమే. తేజరిల్లుతుంటుండి. భాషాపరిశోధనలకిది అమూల్యమైన (గ్రంధం ఈతని రచనలోని కొన్ని భాగాలను పరిశీలిద్దాం

పోతన త్త ఆరోజుల్లో రెక్డివేషాన్ని ఈ కవి ఇలా వక్తించాడు “బసపుచుంచల తలపాగశెబ్టంబు కసివిసీమెసగు దాగా౨ పీగియము మెన్నదేకెడు దొడ్డమెడనూలుమిగుల పన్నియగల మాధవళి చచ్చడంబు చళనరియగు డేపదారు గంధంబు వలక్రేలగనుష్థ వంకుటుంగరయి డొల్లుబోగులును కాటుకపప్పుదేరు పిల్లిగడ్డము పడిబ్యె మీసలునష నలవడ నాందోళికారూఢుడగుచు అలనాటి పూర్వికుడగు పెద్దిరడ్డి పరమయోగి విలాసము=పుట 478) ఆరోజుల్లోని వైద్యుల వేషాన్ని ఈకవి ఇలా తెలిపాడు “*నంకమందులసంచి జగజంపువలువ పొంకమై నిజకర్ణను ల నొప్పుదూది కునివడ జుట్టిన కురుమూపుపాగ అనువంద పంచలోహంపుఎటంగరము ఉరుతరంచై నట్టి యూర్థ్వపుండంబుకర మొప్పు వలకేలి కరకకాయలును బెరయపచ్చడముతో పెకపడ సంధినరగనుపట్టు బాహాఎపు స్తకోము ఐనుపడలో గుణపారంబు చదివికొనచు టూలికలు దిక్కుల చూచికొనుచు ఆన్నగరననుండున 5 డేగుదెంచె (ప యో విలాసం-పుఎ 850) ఆరోజుల్లో కాసెవారు (ఇండ్హుకట్టువారు) ఇలా ఉండేవారట “కలయనాచార్యుల కా సేలనపుకు పిలిపింపవారలు 'పెనుజన్నిదములు చంకల +ల్పికాస్త్ర పుస్తకములు వంకవోజుట్టిన వలుదపాగలను కొలదిరేఖలు వడికోసినయట్టి యెలమించి వలకేలి యినుప కమ్ములును చేరువనిలిచిరి” (ప యో విలాణనము పుట €ళ08) ఇంకొక్కటి ఆరోజుల్లోని దొంగలు వారి సాధనాలుగురించి ఈ విధదాగాావాళాడు

క్‌0 తెలుగుభాషాస్వరూపం చేయను థే ఎకవారు చెప్పులు రాగిచాయఎ దేకు నచ్చపునిలిదట్టి మల వంకియిను ఇసుము కన్నపు గత్తి యెడదట్టిలోన పొసగిన దివ్యార్చు[బువ్వుల కోవిశలముషు బొక్కు నిద్దపుదద్దగోరుఐబలపంబు బదనికల్‌ బంతీక తెరయు” వారు దొంగితనం చేసేవిధానం ఇలా తెలియజేశాడు “వరు హేంబీంబంబు గొలుసునంగట్టి కదలింప నాసన్నగనిదివార లది యందుకుని యంతతణ గ్రమ్మరను అలగొలుసున తొంటియట్టనెన్నడును బలసి చేకకొనంగ ” (ప యో విలాసము పుటలు 455 506) పెన పేర్కొన్నవాటిని పరిశీలిస్తే తాళ్ళపాక తిరువేంగళనాధుడు ఎంతటి సరళమైన భాషలో (వాళాడో విశదమవుతుంది. పైగా ఆనాటి భాష ఈనాడు మనం ఉపమోగింకే వాడుక భాషకు బాగా పోలివుండడం గమనార్హాం ఈ కాలానికి చెందన మరొక ముఖ్యమైన కివిని ప్రస్తావించి ఈ _పకరణము ముద్దాం అతడే పీల్లలమట్టి పినవీరభ్యదుడు శృంగార శాకుంత లము జెబుమినిభారతమవంటి (పథ్యాత (గంథములు రచించినవాడు ఈతడు (కీిశ 450- 480 [ప్రాంతపువాదు ఈతని కావ్యాలు కూడా (ప్రధానంగా పద్యాత్మకము లై నట్టివి అయినా శైలి ఎంతో మనోహరంగానూ సరళంగానూ ఉంయింది ఈతడు రచించిన శృంగార శాకుంతలములోని దుష్యంతుడు శకుంతల నఖులైన అనఘాయ (ఫియంవదలతో శకుంతలకి పుట్టు బాలుని సింధు రాజ్యాధినేతగా చేస్తానని పమాణంచేసే. ఘట్టం ఎంత మనోవారంగా చితించబడిందో చూడండి కః అనవుడు నవ్వినతఎతో( జనపతి యీపనికినేల సందేహము నొ

్రీనాథుడు మనలక్ష్మీకి( గాళశ్యపమునీ మనమనికంటిన్‌ మజొకడు మాన్యుడు గలడే సీ నిజముగా నీబోటి నెలత పైగూరిమి గలుగు నాయంతరంగంబు సాక్షి కలహంస కీరకోకిలములు గొలువనోలగమున్న యీ వనలక్ష్మి సొక్షి కుధర కన్యానాధ కోటీర రత్నంబు చందుండు మా ఇలస్వామిసాక్షీ యాలికలోచనమూ రియైన కాళ్యప మహా మౌనీం[ద్రు పాదపద్మముల సాక్షీ తే సారసత్య చర్మితులు మీపసాషి యూలతాంగిక సుతు డుదయించుపుణ్య మేనుజేసిన నతని నాయేలుసకల సింధునేమికి యువరాజు జేయువాడ వ అని యివ్వీధంబున నవ్విశ్వంభరాభ ర్త విశ్వాసంబుచేసిన చీళ్వామ్మిత పుత్రిందెచ్చీ గాంధర్వం బమంతకంబుగావున నారాజు హస్తంబు నకు నారాజవదన కరసరోజందిచ్చి ళవియు శతమన్యుండు శరధి శన్యయు శార్టపాణియు శైల రాజకన్యయు శళాంక శీఖరుండులు టోలె శశివదన శకుంతలయు శశికులావతంసంబు దుష్యంతుండును ననుకూల దా-పత్య సొఖ్యంబు అలవిచ్చిన్నప్రీతి ననుభవింపుదురుగాక యని యనసుయా (ప్రియం వదలు దీవించి వాసనా [పసవముఖుళంబుల నిరువురి శర ంబులంజల్లి పల్పవ తల్పంబునకు. గొనిపోవునెడ పైన పేర్కొన్న వానిలో సంస్కృత పదాలు ఎక్కువగా ఉన్నా అవీ క్రీష్టంగా లేకపోవడం గమనించగలం పైగా అన్ముపాసలయందు ఈ కవికి గల మక్కువకూడా ద్యోతకమవుతుంది ఇంక ఈ వీరభ్యదకవి విరచితమైనదేయైన జైమిని భారతాన్ని చరించి కొంచెం ముచ్చటిద్దాం

ల్‌లి తెలుగుభాషాస్వదూపం

పీల్లలమట్టే పీనవీకభ్ళదుడు జైమినీ భారతరచనకగల కారణాన్ని ఈ విధంగా తెల్బాడు ఈతని యేరిక సాళ్ళ గు డయ నరఫి-గ భూపాలుడు

“౨ రాజపర మేళ్వరుండోక్కనా డు కురుకుకుర కరూళశళక మద మారోఎలాటభోట గా ధోరాదీ సింధు పరివేన్టీత వసుంధరారమణి కీరీటమణి గణకిరణజాల బాలా తపస్మేర రంజీతతరుణ చరణార విందుంకఘున్యు లీలావతి కరశతసలయోలోల చ ఎరవోల చోమరనసమీర చలితాంత“ ంతలుండుకు నామిుకీ మధథరగోన తోనమానదిరుద పపంచ సంచితానంద కందళితమందస్మిత విక స్వర గండమథకలు డును సభభవనాథి నవగత్నస్తంభద్చ్చూాణ పతిబింబిత మనొహరకారుండునున్నై యర్ణ్షాసన సమాసన్న _ రాజన్యశిర ప్రసవ వాసనా మ డితంబై న భదాసనంబునం వేరోలిగంబుండీ పురాణేతిహాస కథో (పసం గంబుల వినోదించుచు

కణ నోమదీ నీరతమ.ఖోరత్‌ రొమాయణక్‌ధల _బేమ రంజిలునందున్‌ జై మినిభారతమనగా భోమినపూర్వము పురాఎశముల గణ్‌ిమింపన్‌ గీ ఆపుకోణంటుగన దేకు గయ్యెనేని జేప్పు నేచ్చెనకవియు బసిద్దుడేని దెను గుషడికారమునమించు గనియెనేని గుందనము కమ్మవలచిన చందమగుకు

వ అనీ నభిసదముల మొగంబులుచూడి నవధరించిన నారాజ సతతము

చీత్రంబెటింగి వారిట్టని విన్నవించిరి. న్‌ (కై లంపఆ 61? 8

వ్‌గ ఆవావోత్సాహదోహాలమ్మున నమ్మహీవిభుండ శతాంబమోతంగ తురంగ నుభటపుంగవ సంగతుండ్రై పుకంబు. నిరమించి సమరభూమి సమీ పంబువ వచ్చి యీ సమీపంబున యగోంతకాల కోలుండునుంటోలె [వచండ గదాదండ మండీత భుజోద్దంగుండె భండనంబున కేదరుచోచుచున్న వృశోదరు విలోకీంచి యలోకసోమాన్యంబులగు నతనితేజో విశేషంబులకు నద్భుతంబు నోందుచు ఇన్యంబున సైన్యించునెల్ల సమయించి సన్య _స్త్రంభయుండె నిజధనుః

హోరన 5కి కోటివిన్యస్ర హన్తుండై యున్న వృషకేతుం గనుంగొని శిర కంపంబుచేసి తన మనంబున ఉ కంపిత దిగ్విభాగమ.గ గొసిలివచ్చిన నన్నొకింత వీ

షీంప డు మైన్యమున్‌ సరకుసేయడు సింహకిళోరవృ త్రిగ

ర్హిలపుచు నున్నవాడు మదిమృత్యుభయం బిసుమంతలేక యీ

తెంపరికర్మ పాళములు దెంప గ్‌ నిల్చినయోగిక్తై వడిన్‌

గి అని ఐలంబు- గర్జనందనునిమీ దం ఐంపువిట్టినవాని సంభమముచూచి రోవషత్మామాక్షు డగుచు మారుతసుతుండు ఘనగదాదండ మంతించి కదలుటయును జైమిఏ భారతము ఆళ్వమేధ పద్యము-ద్వితీయళ్వాసం శీర్‌ 46)

పెన పేర్కొన్న విషయములనుబట్టి మనం ఈ [కింది విషయములు టహించగలం

పరమయోగి విలాసంవంటి కావ్యములను రచించిన తాళ్ళపాక తిరు వేంగళనాథుడు వ-టి కవులు జానుడెనుగుపై గౌరవముతో అందు రచనలు చేస్తూ వచ్చారు,

సంస్కృత 1పావల్కం తెలుగుకావ్యాలమీడ ఆంతకొంతకీ ఎక్కువ కాసాగింది బమ్మెఆజ పోతనవంటి మహాకవి శ్రీరాముని ఆజ్ఞ్యపకారమే. భాగ వతాన్ని ఆంధధ్రీకరించినా అండులో విస్తారంగ సంస్కృత పదాలుండడం ఇందుకు శార్కాణం

పిల్ణలమజ్జి పినవీరథ్మడుని కావ్యాలలో వచనభాగం బాగా తగ్గి హోయింది సంస్కృుతపడాలుబాగా విస్తారంగా వాడబడ్డాయి శృంగార శాకుంత లములో చిన్నచిన్న సంస్కృత సమాసాలు వాడిన ఈకవి జై మినీభారతంలో సుదీర్ద సమాసాలు ఉపయోగించడం గమనార్హం తక్వాత అన్నుపాసయండు ఇచతనికికల అభిమానంకూడా జై మినీభారతంలో స్పష్టంగా గోచరిస్తుంది

క్‌కీ తెలుగుభాషాన్వరూపం ఆంతకంతకూ (పబలుతున్నట్టి ఈ సంస్క్బాత (వభావం ముందు శతాబ్ధంలో అంటే క ్రష్టరాయల కారంలో పరాకాన్ట నందుకుంది అట్టాగే కావ్యాలలో వచనఖాగం కూడా అంతకంతకీ తగ్గిపోసాగింది వ్య

సాహిత్య స్వర్షయుగం-కృ ష దేవరాయలు ణి ణ ఆ తెలుగదేలయన్న దేళంబుదెలు గేను దెఎగువల్లభుండ దెలు(గొకండ యెళ్లనృపులుగొలువ నెజు గవేబాసాడి దేశభావలంద € దెలు గులెస్ప (ఆముక్తమాల్యద - ఆ1 ప 15) న్వప్నములో ఆంధవిష్ణువు సాఇాత్యంరించి ఆంధభోజుడు = కవి కుల బాంధవుడ్తై న ్రీకృష్ణ దేవరాయలను కావ్యరచనకు ఆదేశించాడు ఆ ఆజ్ఞమేరకు రాయలవారు ఆముక్తమాల్యద మహాకావ్యాన్ని రచించారు దీనిని తెలుగులో (వాయడానికి కారణం వారు మై పద్యంలో పేర్కొన్నారు ఈ ఆంధలోజుడు కవులను ఆదరించుటేకాక తాను స్వయంగా ఆముక్తమాల్యద మహాకావ్యాన్ని రచించాడు మచ్చుకు ఇందులోని ఒక పద్యం చూద్దాం క తటిదుత్సారితఫణభ్ళ త్పటలి నిరన్నంబులయ్యు( దక గ్రావుబర్ద్మ ల్‌ నటన మతిహర్షహేతు _ త్క-టలాభంబీడునెమడి క్షుధన్నీర్వట్టున్‌ (ఆముక్తమాల్యద ఆ ప 1899) వ విశేషించియ నప్పార్వతీయజలంబులోనం గూడుకొన్న రాజునకు( టైుజాబాధ దలు గదెట్లేని బెదరువాసి వారలంజేకూర్చుకొనవలయు నవిళ్వా సంబును విశ్వాసంబును నలుకయు నెలమియు నతివై రంబున సఠ్యానుకూల్యం బును నల్చులగుట నల్చ్బంబుననయగు (ఆ మా ఆ క-లి2లొ)

ర్‌6 తెలుగ భాషాన్వకూపం పిన శేక్కాన్న ఉదాహరణలనుబట్టి రాయలవారికై లి కదళీపాకంగా ఉండీ పండితులకు మాతం రంజకముగా ఉండేటట్టనిపి స్తుంది రాయలవారి ఆస్థానంలోని ఈ దిగువ ఎనిమిది మంది కవలూ అష్ట దిగ్గజాలని పేర్గాంచారు వారు ) అల్లసాని పెద్దన్న ౨) నందిగమ్మన 8) ధూర్జటి శ్ర భట్టుమూర్తి ర పింగళ సూరన ర్స రామరాజ భూషణుడు గి మాదయగారి మల్లన 8) తెశాలి రామకృష్ణుడు అనువారు వీరి రచనాశైలిని కొంచెంగా పరిశీలిద్దాం అల్లసాని పెద్దన విరచితమైన “మన.చరి తమలో భాషాశై లిచూడం3 హిమనగ సౌందర్యాన్ని ఇలా వర్ణించాడు క్‌ ఉల్లల దలకాజలకణ పల్సవితకదంబముకుళ పరిమళ లహరీ హల్లోహం మదబంభర మల్చధ్వను లెస గవిసరి మరుదంకురముల్‌ మను ఆ £2ప 6 వ యుగనిగమ సమయసముక్ఫూత జీమూతపటలంబునంటోలె గై లాసగిరి నితంబ్మపాంత కాంతార పర్యంతంబు నిరంతరంబై కాజుకొన్న యొక్క గహనరేఖం గరాంగుళింజూపి భూపతికిట్టనియె అ (మనుచర్మిత ఆ 4=వ కేర్‌ ఈ కావ్యంలో వచనభాగం ఆరోవంతు మ్మాతమే కావ్యమంతా కూడా పైన పేర్కొన్న శ లిలో నారికేళపాకంగా ఊండి కేవలం పండితులకు మ్మాతం అర్థమయ్యేటట్ట టుంది కృష్ణరాయలు పెద్దన నారికేళ పాకంలో (వాసినా అవన్షదిగ్గజాలలోని మిగిలినవారు సరళమైన లిలోనే [వాళారు నందితిమ్మన సిన పారిజాతాపహరణంలోని ఈ పద్యం చూడండి వింత మధురంగా ఉందో

ఫ్రీకృష్ణ్టదేవరొయలు ళ్‌? సీ విరహులమై సో కి వే డియొవెన్నెల( బచ్చివెన్నెల నులివెచ్చ జే శీ లువపుప్పొళ్ళచే గనైన వెన్నెల ఎలివ న్నెలలోన వడిచితేర్చి చం దకాంతపునీట జొలై నవెన్నెల ముదురువెన్నెల జుజ్జు బదనుచేసి సతులమైపూ తం సాళించువెన్నెల దకవువెన్నెల రసొయనముగూర్చి లే విసురు ఏలుకాని జొతరి సేయ బూని కొలజఒనావుల"౦ందజ( గూడ బెట్టి వంతుగలయంగ బువంధపు బంతివిందు పెటై+లమి ఉజకోరపుంచేర టాడు (పారిజాతాపహరణము-ఆ ప 40) వృషళ గతిరగడ కొమ్మ వేగిరమేటికేకొనగోర గోర టవిరులుగిల్లు శమ్మిపువ్వులమీద జలములు తారతారకయ.ండ జల్లుమా మృగవిటుచన? మేనుచుజుకన మేలమేలతనిటులు వేయగ వగవశ్తేటికి జూడుమీ గొరవంకవంక( (బియుండుడాయ గ నలుగనేటికి ముడుపుమీ చెలువారవారిణయన? మొల్లలు పొలతి? సెపవుమాకు నీకయిపోలు చోల లివడికల్లలు (పారిజాతాపహరణము-ఆ శీ 6 పై ఉదాహరణలుచూస్తే తెలుగు భాషలోని సౌందర్యమంతా ఈతడు స్వంతం ళేసుకన్నాడేమోననిపిన్తుంది ఇప్పుడు ధూర్జటి రచించిన శ్రీకాళహస్తి మహాత్యాన్ని పరిశీలిద్దాం వ ఇట్లు పతిదిన పవర్థమానంబులగు నతని గుణంబులు శివభక్రి లకణోపమానంబులు సమానంబుకై చెలువొంద దందెయు(టుశింద బృందార

58 జలుగుభాషాన్వరూవ= కుండుకు నంకనుతీన్న దనంఎన కానందకందళత హృదయార విందుత్తై తన్న డని పేరుపెట్టిన నప్పుడావ్య క్తమధుర కల్యంబగు బాల్యంబున, సీ చిట్దపొట్టాకాయ స్‌రిసింగణావ త్రి గుకుగుడుగుంచాలు, కుందెకగుడి, న! గిల్మీముచ్చులాటలు యగ్‌చ కొ ములు, వెన్నెలకుప్పలు, తన్నుబిల్హ, తూరన తుంకాలు, గిరనగింజలు, పిల్లదిపాలంకి బిల్లగోడు చీడు.గుదువ్వలపోట్‌, చెండుగట్టినటోద్‌, యల్లీ ముప్పన బట్టి లప్పళాలు. యు బ్‌ గీ చికనాబీల్ల లోటీళ్ళు దిందజాద్‌ యైన కైశవ కీడా విహారసరణీ్‌. జేంచుకొమరులతోడనుద్ధించుకాడు6 చిన్న డఓనవబాల్యసంపన్నుడగుచు " (శాళహస్తి మవాత్యం- ఆ ఈ€81 $8ళ) ధూర్జబిశై లీ పరళంగో ఉండడమే. కాకుండో ఆనాడు వాడుకలో ఉన్నట్ధే అనేక బాల్మక్రీడలను తెలియజేస్తోంది, ఇదే విధంగా ఈ కాన్యంలో ఆనాటి సాంఘికి వ్యవస్థను తెలిపే విశేషాలు ఎన్నో ఉన్నాయి ఇంక్‌ తెనాలిరామకృష్టుని పాండురంగ మవోత్మ్యము లోనీ విశీషాల్ని గమిదోం టి గృహస్థు సుఖవంతమైన జీవితొన్నీ ఎప్పుడు గడపగలడో చక్కగా రెలీయజేళిడు రామక న్‌ కవ సీ పరిణీతయగునింతీ (పతీకూలగాదేనీ తనయుండు తనయాజ్ఞదాట డేని, నీజసహోదరులు వినీతులై మశిరేని కోడలోరుపుదక్కి గోణగదేని

శ్రీకృష్ణ దివరాయేలు కూ తురీలువున దుల గొడవచూపదయిని, ఇఖిణమను పాతకం బెనయుదేని శేజోగరిము పరాధీనత జెడడేని నిందాంధకారంబు నెరయదేన్మి శే న్యాయమున మొల్ల ములపెల్లుదాయునేన్ని యతెథి నంతర్చణంబింట నమరునేన్మి సమువితాదారమును గొంసాగుకే9, కలదెగృహమేది ఛర్మయబు కంచెమేలు? పాండురంగ వ హాశ్మ్యము-అ 166" వ॥ నాతోడం గూడియాడకు వడుగులు బడుగులయ్యును వకెచెడకీ కడ కమెజపి యేము సంకల్పించి మున్నేతేర సేమకిట్టిన పొండరీ కౌంబునకు? జాండురంగ సేవా సావధానుల్లై చనితె నేనుగూటి పీదతోడు దప్పినశెజంగునీ నిచ్చటం దడసిఖి (హై మే అ కవ 58) ఈతని శైలి ఎంత సులథగాహ్యంగా ఉందో గమనించండి ఇప్పుడు మాద్యాయగారి మల్లన (వజీతమైన "రాజశేఖర చర్నీతము లోని కొన్ని భాగాలను పరిశీలిద్దాం న! సీ కనకావనీధర కార్ముకవరలబ్ధు? ఉను పెంపుగాంచినయత డిఠండు మునిశతవ వృష్టాంళముకకు? బ్యాతుడునాంగ నవనియంతయు నేలునత డితండు అభీలకంటకు(డై న యలవిశంక టడై త్యు నదటుపోకొర్చినయతడితండు పులినోరికండయైె పోయినమనభాను మతిళ్యగమ్మటించిన యతి(డితండు

60 తెలుగుభాషాస్వరూపం గీ చూడరమ్మ? మనోహర శభచర్శితు భువననయన చకోరికా పూర్ణచగ్యదు సజ్జనావనదాక్షిణ్య జన్మభూమి యనుచు బొగడుచు దీవింప నాదరఎిన (రాజకేఖర చరితము-ఆ 9-ప లి వ మజీయు నంతకంతకు జమ్ము మిగులవెశ్నెల మున్నీరు బెట్లు నిట్ట వొడిచినందొట్టి ప్పపగలింటి చందంబున నందంబై కనపట్టినప్పుడుప్పతిల్టు విరహపరితాపంబుల జీకాకలగుచుం దెగి ఘనళోకంబులగు చ కనాకంబులును నరవిరిసి నెజసి చెంగలించు చెంగల్వ విరులకచ్చుల మెచ్చుల (కొత్తనెత్తావి మొ త్రంబులు నెత్తకొని హత్తుకొని మెత్తమెత్తనందిరుగు జిలిబిలి వలికరుదలి ఐలంబులును నిండు నెలమగండు గండు మెటసియేలేర దేటీచూచిన తాళ మసవ విరుల నిగనిగగుగడంజూపు జాలసంజాలి యందంద యందలి మధుర మధుర సకలవివ*ంబు లెసకమెస గం (గోలిమై మిజత అంచుపటలుచు తుమ్మెద కొదమ పదుపులుకు (౮ చ ఆ 8వ శ్రీ రగడ "పట్టు పట్టుమనిపడ తుకచెంగున నెట్టుదాటినే ముది పెలుచంగన నలిపివై వకే నవకవికావలి యలినీలాలక యది మా కావలి పోద బికమున్నది వోమున్నాడకు నది బెదిరించిన నటునన్నాడకు పొగడబా లియేపోనేతే వడి నిగురుజోడి కౌవెంతయులేవడి (రా చ ఆ 2-50 పై ఉదాహరణల ద్వారా మల్లనకవికి కూడా అన్నుపాసలు వంటి రిచనా విశేషముల మీద అభిమానవని తెలుస్తోంది ఈతని శైలికూడా సులభ

థీకృష్ణదేవరాయఎ 6 (గాహ్యంగా ఉండడం గమనించదగ్గది తర్వాత రామరాజభూవణుని గురించి తెలుసుకుందాం ఈతడు రచించిన వసుచరిత అత్యుత్తమ (ప్రబంధాలలో ఒకటిగా భావించబడుతోంది. ఈ కవి వరిళ్చం్యద నలోపాథ్యానము అనే ద్వ్యర్థి కావ్యాన్నికూడ్యావాశాడు ఇందులో పతిపద్యమూ అటు వూరిశ్చందుని కధను ఇటు నలచర్శితనూ తెలుపుతోంది. దీనిని సారస్వతగారడి అనవచ్చు ఈతని వసుచర్మితము లోని కొన్ని భాగాలను పరిశీలించి ఇతని ౩ లిని అవగాహన చేసుకొందాం సీ మోహాపదేశ తమోము[దితములై న కను దమ్ముల హిమంబులునినుపరాదు (శ్రోమబిందు తారకాగమభిన్నకుచక్సాక ముల(ణం దనామంబు దల పరాదు శీర్యదాశావృంత కిధిలితాసులతాంత మసియాడవీవనల్విసరరాదు పటుతాపపుటపాకపరిహిణతను హేమ మింక+బిల్లవపుటార్చిడ గరాదు లేశ లలనకాసంగకీలికీలా కలాప = సంతతాలీఢహృదయపా తాంతరాళ పూరిత స్నేహపూరంబు పొంగిపొరలః జల్రని పటీరసలిలంబు( జల్లరాదు (వసుచర్మిత=ఎఆ 8 80) ఇది అన్నివిధాలా తెలుగు సారస్వతములోనే అద్వితీయమైన పద్య మని పండితులంటారు క్‌ వీనులవిందై. యమృతపు సోనలపొందై యమందసుమచలదళినీ గానము [కందైై యాస్వనన మానంద బహ్మమైన నధిపతివల్కెన్‌ _ (వసుచర్మిత-ఆ 2-14)

రక్తి తెలుగుభాషాస్వరూపం వ ఇట్టు జంభారి కుంభినీపతీ క్మృపతిమాన విమానంబు సమర్పించి సుఖంబుండుమని చనుటయు నపరిమిత కుతూహలంబున నచటి తపసుకానృపతి కపుడు పరిచర నామధేయం బ కించి సంక్షీర్తనంబు గావించి రనంతరంబ యనంత విజయ కీర్తి లాభసౌభాగ్య ధమండ గు నారాజ $0డ& వసుచర్శిత ఆ ల- 8) వృషభ గతిరగడ బాల బాలరసాలమిది పికపాలిపాలిటియమరసాలవిగేలి గేలిడి గుచ్చ గడు రాగిల్బగిల్లుము త్యత్పవాళశముకొమ్మ కోమ్మ గదల్నిన నగైై కొనకకొన కదియేలనిక్కెదు రమ్మురమ్మున మోప(గురివకి రాజరాజిలు నెంతపొక్కెడు నొతి గొతిచిర్మపళూత ననంటికంటి కదల్పనేటికి నీతి నీతింకంబు వలపులు నించునించుక చూచుచోటికి (వసుచర్శ్మితము ఆ = 49) ఈ వసుచర్మిత మహానీయభావ గాంభీర్యమునుబట్టిగాని అసమాన శ్రేషాది మాధుర్య మునుబట్టి చూడగా ఇంతటి యుతత్తమ (ప్రబంధము బహుళొ _పపంచములోని మరేభాషలోనూ లేదు అనిపిస్తుంది రామరాజభూషణుడు ఈ కొవ్యంల్యో అక్షరాలచేత సర్కను విద్యలు గారడీలు చేబుంచి ఆంధభాష కంతకీ అధినేత అనిపించుకోగలిగాడు ఇఎవంటి మహానీయుడు మకలో పుట్టడం మన ఆంధుల అదృష్టం ఈ వసుచరితలో వచనభాగం పదియవ వంత్రైనా సంస్కృత పదాలు కోళౌల్లలుగా ఉన్నా సుబోధకంగా ఉంది చదువరులచేత ఒక్కబితని చదివిస్తుంది ఇప్పుడు మరొక గ్వ్యగ్థి కావ్యకర్త్రయయిన పింగళి సూరన్నని గురించి మచ్చటిద్దాం “ఈతడు రాఘవ పాండవీయం” అనే ద్వ్యర్థకావ్యాన్ని రచించాడు ఇందులో (పతిపద్యమూ రామాయణ భారత అర్థాలు రెండింటినీ &స్తుంది ఇతడు కళాపూర్ణోదయము అనే స్వతంత కావ్యాన్ని రచించాడు ఇది దేనికీ అనువాదంకాదు కేవలం కవి కల్పితమైన స్వశం్యత కావ్యం అందు

్రీకృష్ణదేవరాయలు 68 వల్లి దీనిని తెలుగులో వెలువడిన మొట్టమొదటి నవల అనికూడా అంటారు పండితులు. ఇందులోని కొన్ని భొగాలను పరిశీలించి రచయితయొక్కం శ్రైలిని గమనిద్దాం ఆ౮ాటి శ్రీం ఆలంకరణములను ఈ విధంగా పేర్కొాన్నాడుసూరన తలుకుబిల్హాండ్లు ఐబచ్చిలికాయలును మళట్టియలు వీరమద్దెలు సందియలును మొలనూళ్ళు నొడ్డాణములు నేవళంబు బుంజాలదండయు చిన్నసరము మొగపుదీగయు నాణీము త్రెపు బేర్ణు సందిదండలు సూడిగములు గౌడసరములును కడియాలు పెక్కుటబోకల యుంగరములు ముంగరము గోలాటంపు గమ్మజోడు చెవులపూవులు ఐవిరలు చేరుచుక్క కొప్పువలయును సవరించికొప్పుమీద భూవణములకు తానొక భూషణమమిు పడతియపుడొప్పె కన్నుల పండువగుచు" (కళాపూర్ణోదయమ.-ఆ 7=668, ఇందులో చాలావాటి పేర్ద మనకి తెలియవు అలాగే ఆ కాలపు పిల్లల ఆటలనుకూడా ఈ విధంగా ముచ్చటించాడు “పానముల్‌ కొన్ని చనంగనంతకడునర్దిన్‌ బొమ్మ పెండ్డిండ్డు గు జ్లైనగూళ్ళుచ్చనగండ్లు పింపిశలు కుచ్చిల్‌ గీరనగింజ లు మనగుంటల్‌ కనుమూసి గంతనలు కంవాలటలోనైన ఖే లనముల్‌ మీరగబోంట్లతో నలరెబాలారత్న మెల్లప్పుడున్‌ అ (క పూఆ 6=-202) ఇందులోనూ మనకి కొన్ని ఆటలు తెలియవు ఆతని కొన్ని వచన భాగాలను చూద్దాం

66 తెలుగు భాషోన్వరూపం “దిక్కటిల్లుచు (వక్క్యాలింప నొక్కరొక్కరి మిక్కుటపు వ్మికమం బున పెక్కువ లెక్కగొనిన యక్క-జపు చేరుక్వుమిక్కిలి ” (5 పూ ఆ 8-97? ( “నొడ్డారించుచు గడ్డులుకనీయడ్డంబుగా నొడ్డుకావియెడు” (ఆ లలి “పురోవర్తి శాథా సమాసంజిత సమంఎస రత్న పంజరంబున నున్న నన్నుం జూచి (ఆ ర్‌=ఎ20 “జొన్నలకు మూశుచు బొండుమళల్రైలకు కేనచు సంపెంగలకు డాయుచు జాతి కుడుంగంబుల రోయుచు మల్లెలష నిగుడుచు మరువంబులకు మగుడుచు (ఆ 86-224) “*ఖంగుఖంగున నొండొోం టిందొకుచు దగబడు బేడీదంపు టడిదంబుల వెడలు మిడుగులుల వలనను సాటోపంబులై న యీటపోటులచేత గాఎంపు పెల్టున జిల్లుబిల్లున వెడలు నుల్క లజ్వాలా మాలికలు (ఆ 8-11 ఇవన్నీ సూరన సరళశైలినీ అతనికి అన్ముపాస యమకమలపై గల మక్కువని తెలుపుతాయి ఇంకో అప్టదిగ్గణాలలోమిగిలిన భట్టుమూ ర్రిని గురించి తెలుసుకుందాం ఈతనికే మూర్తికవి అని పేరుకూడా ఉంది. ఇతడూ రామరాజభూషణడూ ఒక్క-రేనని కొందరు పరిశోధకుల అభ్మిపాయం కాని ఈ వాదనతో చాలామంది పండితులు ఏకీభవించుటలేదు భట్టుమూరర్రి రచించిన సరస భూపాలీయములో కొన్ని భాగాలు పరిశీలించి అతని కవిశారీతులు తెలుసుకుందాం సీ॥ వనవారికళలచే( దనివినోందించిన నిలఖేచరుడు [ప్రాణమిత్తుననిన వనదంబు తనదు జీవనమెల్లి నొన గిన నెమ్మేను శిబీకోసికొమ్మటన్న

శ్రీకృష్ణదేవరాయలు శి సెగ్మమానే సొమ్ములిచ్చిన సుమణి మిన్నంది తల పులో మెలు గుచున్నః చేరిపాదము బలి శిరసావపించిన బారధోధ దానెంత భంగపడిశ తే వారినెవ్వారింగాదని వసుధనేర నిక్కముగ గీర్రిగామిని నీవదక్కా సిదు వై దగ్ధణగుఐము వర్జింపదరమె నరను తాటోప తోరగంది “రసభూప ఇంక తని రచనా శె లిఏ కొంచెం పరిశీ ద్దాం ఒక వెండియుం (బచండభుజాదండ తాండవ మండలాాగ ఖండిరొ రాతీ మండలుండును నఖండ “వఖ౦ండ పృథ్వీమండల ధురాధరణ పరాభూత ఖండ పరకశుకుండలుండుకు నజాండకరండ పిచండిల యళ పూర కర్పూర హోరుండును స"స్వతీ మనోఖ డార చౌర్యకారుండును సమరసమయ నము క్రుంలిత జ లారిదో స్తంభ నము త్రంభిత ధంభోళి ధారావిదారిత మహాఖీలకై లా విశాలరవ కోలాహల లీలాహళహళికొ సమారంభ సుభగంభావుక గంభీక విజయ ఖేరీ భయంకర భాంకార సంకర సముట్ట కిత దిగ్విటంకుండును (నరసభూపాలీయము ఆ -లి ఈతని రచనలో అధికభాగం క్షిప్ల సంన్కృత పరభూమబిన్టమై నారికేళ పాకం లాగున ఉండడం మనం గమనించగలం అమునా తి మధు రంగా ఉంటుంది రీ వ ళతాబ్రంలో బహమనీ సులొనుల (ప్రాబల్యం ఎక్కువగొ ఉండింది అందువల్స అనేక పారసీ అరబ్బీ పదములు నాటికవుల రచనలలో అప్పుడప్పుడు తొలగిచూస్తుంటాయి. వాటిని ఈ దిగువ పరిశీ చ్దాం క్రీ శ 1560 (ప్రాంతంవాడె న రొమరాజు రంగప్ప అనే కవి సాంబోపాఖ్యానం అనే కావ్యాన్ని రచించాడు అందులో మహమ్మడీయులు రంజాను పండుగ దినాలలో ఉండే రోజాను (ఊపోషాలు) ఈవిధంగా వర్ణించాడు

6 ర తెలుగుభొషాస్వరూపం

“"వననపకముల లావిగొనక

రోజాలుండీ చేటిమలకమళ్లై తెల్లవిరుత

చండు చూచివిర హజయ కాంతయై

దుగానా యొనర్నె ను తరొాయణమున (= 08)

ఇందులో కంద గీతగీసిన పదాలు ఉర్దూవి. ఈ కవి వచనశ్రేలీ చూదొం

"సిద్దాంత దర్చణుండను గురుడు వా స్టీనాపుళానీకి పోయి లీష్య (దోజణవిదురాద లకు పంచ సంస్కార సంస్కృతులను గావించి శరణాగత ధర్మంబుల భాగవత వాత్సల్యంబును తెలిపి బారికథ్యాశవణము కావించి అన్టవిధ భక్తి పకారంబును నవవిధభకక్తి యుక్తులును తిరువారాధనొ మర్యాదలను ఆదిగాగల పరమ వైష్ణవ సీద్దాంతంబు బుద్ధి గోచరంబుగ జేయుచుంగె”

(సాంబోపాఖ్యానము=అ కీఎ ర్‌2

ఇతడు సులభ సంస్కృతపదోలనే ఉపయోగించడంవల్త శై లీసులభ (గొావాకంగానే ఉంది

శ్రీ శం 8685 నాటీ" వాడైన చదలవాడ మల్లియకవి (వ్రాసిన విపనారాయణ చరీీత లో కూడో మహమ్మ్యడియుల (ప్రస్తావన ఉండి

“కర్తారుండను చుం దురుష్కులు

మొదిల్లాగోల్ప (త్యషమై

మోర్తాండుం డుద్‌బించె

నద్ధితటసీమ (పాశితౌర్వాకృతీన్‌*

(వ పనోరాయణ చర్మీతము-ఆ 8-50)

ఇరదులో కర్తారడు ఆంటే ఏడేవుడో తెలియదు శ 6వ శలొబ్దింలోకూడా జాను దెనుగులో రచనలు జఇరిగాయనడానికీ ఎల్లన కవి రచిం చిన రాధోమాధవం ఠార్కొణల ఈకవి ఈళ తొబ్టిపు (పధమ ఖాగంటో ఉన్నట్టివాడు

థ్రీకృష్ణ దేవరాయలు 67 ఆ రోజులలో కుడ్యములపై ఎటువంటి చితములు రచింపజే సే వారో ఎల్లన ఇలా పేర్కొన్నాడు "” అదినారాయణుడమృతాట్టీ మధిమించి యజ్జవాసీని ెండ్లియైనకథలు చంద శేఖరుడు పుష్పరాశననుగెల్చి హిమాచలతనయ బెండ మినకథలు ్రీరామ చందుడు శివధన రృంజన మడరించి సీత బెండ్లయినకథలు నలచ(క్రవలర్తి వేల్పులు సిగ్గువడగ భీమాధీశకన్య బెండ్లమిన కథలు చిత్తభవకే?బంధ విచితగతులు హంసకలరవకీర రధాంగగతులు (వ్రాసి రలవడ తత్స్వయంవర మవిస్థలాంతికి స్వర్ణసొర కడ్యములనెల్ల (రాధామాధవరి-ఆ క్షే శీర పెనపేరొ.న్న శవ శతాబ్దపు రచనలన్నీ పరిశీలిస్తే ఈ కింది విషయాలు అవగతమవుకాయి జాను తెకుగులో (వా సేకావ్యాలకు ఆదకణతగ్గి అచ్టిరచశలు ఇంచు మించు వవిలీనంతగా తగ్గిపోయాయి. లి కావ్యాలలో నంస్క్యాత పదాల [1పాలల్యం నాగా ఎక్కువైంది ఆయినా చాలా కొవ్యాలు స్ముగావ్యాంగానే ఉంటూ వచ్చాయి లి సంస్కృతంలోని కి వ్లపదాలతో ఏరికూర్చిన డీర్హ సమాసాలు కావ్యా లలో పవేశంచసాగాయి, ఇది అల్హిస్తాని పెద్దన్న మనుచర్మితము లోనూ కృష్ణరాయల ఆముక్త మాల్యడిలోనూ పరాకాష్ట నందడుకుంది శ్ర కావ్యాలలో వచనభాగం అంతకంకకీ తగ్గింది 6 రగడల వంటి సాహిత్య చమత్కారాలూ సారస్వత గారడీలు వెలికి వచ్చాయి క! ద్వ్యర్థి కావ్య రచనలు జరిగాయి+ ళా అన్ని కాలాలలోనూ అన్ని దేశాలలోనూ అన్ని భాషలలోనూ అత్ము త్తమకోవకు చెందిన వనుచర్శిత కళాపూర్ణోదయం పారి జారానహరణం వంటి కావ్యాలు అవతరించామి 8 ఏమైనా ఈ శతాబ్దం ఆంధభాషా చర్మితలో స్వర్ణయుగం అని చెప్పాలి సథఖి

17 వ శతాబ్దపు రచనలు-కదిరీపతి ఈ శతాబ్దపు రచనలలో (ప్రధమంగా సారంగు తమ్మయ్య కవి రచీంచిన వైజయంతీ విలాసం కావ్యాన్ని పరిీలిద్దాం- ఈతడు ఈ శతార్డి [ప్రథమంలో ఉన్నవాడు ఆ కాలంనోటీ తలారుఎను ఈ కవి ఇలానర్డించొడు. *వలదయ షృతీకోజ్ట్యల దండకాండముల్‌ ఘల్తుమఘల్లనుచు ముంగలచేల గ నునుపొరిచికేలి చేసినవిచ్చుకత్తులు తపనదీప్తుల తల త్తళయనంగ హోనుమదాకృతులు గ్రాసీన క్రంచుటరిగలు జాళించు రవళిబేడాలు మించ ఆదరు[శోవుల్యమోత కదరినలిక్కుల నో _ర్తరావము9 వాయనములరుగ ముందటను కంచుకోమ్ము మిన్నందీ మొదయ జారచోరుల గుండియల్‌ రుల్ణిసంగ వెడలికోలాహాలంబుగా వేశ '$వాటిజేరి యపట్టణము తలవారిగారచే (వైజయంతీ విలాసము- ఆ-4.78) వ్మీపనారోయణునికీ శిక్షనుగూర్చీ చర్చ “ోధనముగోనుటయొండె తల గొరుగుట యొండె నాలయంబు వెడల నడుచుటొండె అనీ విజ్ఞానేశ్వరుని "వచన మ.న్నడిగాని నట్టి శా స్తియొళటి యూ యన కొనరింపడంగు నయ్యనువున జేయించి

కదిరీపతి 69 పంపనగు నొండెడకున్‌ ధనము నెరయలేదు తలమున్నె గొరిగించుకొన్నవాడు గాన నున్న తలుపుఎడిగి సీమవెడలనడుచుటె కాస్తో) క్తశిత యతనికట్టు సేయ డనుచు సభవారేకోక్రిగా నాడిరి (వైజయంతీ విలాసము =౨ ఆఅ = శీ=రీవీఐ 128) ఈ కవి౭ెలి సులభంగా ఉండడం గమనించగలం (క్రీ ఈ 1600 ప్రాంతమువాడేయైన తరీగొప్పుల మల్టన విరచితమైన చం్మదభాను చరితము లో కూడా సరళమైన తెలుగుభాష అనాటి సాంఘీక వ్యవస్థనూ గమనించగలం ఆ కాలంలో తిరుపతికి వెళ్ళే భక్తులు పాడుతుండే పాటను ఈ కవి ఎంత వివరంగా తెలిపాడో చూడండి “అనశన్నవతముచే నతులకార్మ్య్యంబున గనుపట్టునోరి వీగములవారు మొక్కుదీర్చుటకున్సై మూకమూకలుగూడి యేతెంచుతలమోపు టిండ్రవారు (పాణముల్‌ పికికిఎబటుక యిటట్న అ అట దెమలని కిరసుకోడములవారు దై హికాయాసంబు దలవకదొర్జుచు నడతెంచు పొరలు దండములవారు నామటామట మొక్కు వారడుగు నడుగు దండములవారు మిగులసందడి యొనర న నదరి పన్నగసార్వభామాచలేం_ దుగొలువ కోటానుకోట్టు పెనూట మరిగె” (చందభాను చర్మితం=ఆ ర్‌=40-85) ఇదే కాలానికి చెందిన పెదపాటి యెరన రచించిన “మర్హణ చర్మితముొలో కూడా సులభమైన శైలి సాంఘిక వ్యవస్థ వివరాలు ఉన్నాయి ఆ కాలంలో భోగన్రీలు తొలిసారిగా ద్రైవసన్నిధి నాట్యమాచేసి ఆ తర్వాత నాట్యమను వృత్తిగా స్వీకరించేవారు

70 తెలుగుభాషాస్వహపం *శోలువినికి నభవుముందట నలీకుంతల పువ్చిగంధియాడెడు ననుచున్‌ కలయంగపురములోపల పొంతుక చాటించెవిశలు బోరునగలగన్‌” (మల్హ్మణ చరిత్రము-పుఎ 88) ఆనాటీ నృత్యరీతులను కవి ఇలా వివరించారు “*దారణచాగడ చర్చరీఐహురూప దండలాసాదిక బాండికములు కందుకకోలాటకా నాట్యతాసఖ (ఫ్రేరణకుడలి సపేక్షణములు సూతములు పుహడకశుద్ధపద్ధతి చితపద్ధతి మనదేశ పద్ధతులను క్షై లాటలందీక కరతై కతాళికోలాసాదిగీత వాల్లీసకములు నాదిగాగల్లు నృత $నృకె శకముఖ్యనాట్యవిదములు సూచించి నయమెలర్ప జనులకిల్లను లోచనోత్సవముగాగ నాడి నాయందు మభఖీకొనియాడె గగము._ (మల్హ్మణ చర్మితమ-పుట 40) ఇందులోకూడా కొన్ని పదాలు తెలియవు (క్రీ ₹ 1620 _ప్రాంతమువాడై న సంకుసాల రృుదకవి నిరంకుశో పాఖ్యానమ నే కావ్యాన్ని వాళాడు, అందులో నిరంకుకుడు గుడిలోని విగ వముతో జూదమాడి తానే గెలిచి శీవుని తన పందెం చెల్లించమని అడుగుతాడు వ్యిగవాము పలుకకపోతే ఈ విధంగా అంటాడు “"తగునె పన్నిదమీక యీగతిదప్పు మౌనము దొల్పగా తగవునీకును నొకు బెద్దలదండ బెట్టిదజండినై గగనకేళ యటంచు జందురుకావి'సేలు గశంబునన్‌ పొగడదండ యొనర్చెనా విటభూసురా గణిదిట్టయై” (నిరంకుశోపాఖ్యానము-ఆ-8=ప ౨96) మెడకు కాళ్ళు చేతులకు కలిపి పొగడదండ వేస్తారు అంటే ఆది ఇినపగోలుసులతో అప్పులవాళ్ళకి కట్టి శిషించే పద్ధతి అన్నమాట

కదిరీపతి గ్గ ఈ కావ్యములో కూడా సరళమైన శై లితోపాటు ఆ నాటి సాంఘిక పరిస్థితులను తెలిపే విషయాలు బాలా ఉన్నాయి తర్వాత [కీ శ 680 నొటి వాడైన కమారరూర్జటి కవి రచించిన కృష్ణరాయ విజచయంలోని రెండు పద్యాలను పరిశీలిద్దాం ఈతడు రాయల ఆస్థానంలోని అస్టదిగ్గజాలలో ఒకడైన దూర్ణటికవి మనుమడని ఓక (పఠీతి ఉంది కాని అది నరికాదని పండితుల అభ్మిపాయం సీర టితది కటనటత్పెట పెటార్భటులతో ఘోరమైన తుపాకిగుండ్లచేత దవ్వుదవ్వునహెచ్చి రివ్వురివ్వున వచ్చి పసరించు రాచూరిబూణములను 'పెల్లుగావేసి చి ఈజలుగా వెదజల్లు అ టి జ్‌ 'పెంపరుల్‌ పెంపారు నంపగముల ధాటిగతనటింప మాటికి సూటిగా నాటుకొన్‌ బఐల్లెంపుటీ చెగముల ఆరిమి తరిమిన భయమున విరిగి జరిగి నీజబలంబులఢాకకు నిలువలేక శరణుజొచ్చిన వారల కరుణటజూచి యచటి దుర్గస్టలంబుల నాాకమించే (5, ఎష్టరాయ విజయం = ఆ లి క్‌ పె పద్యములో ఛభ్రీకృష్ణదేవరాయలవారి జై [తయ్యాత మనోహరంగా చర్జించబడింది, కృష్ణరాయల సైన్యాన్నిచాసి ళురకలు [ఇలా అనుకొన్నారుట ఆఏన్సనులువేయి. బొందిలీలెంచిచూడలవ 'పెండారునాకలక లవతురక లిచటి బలమా నృ పాలునకెంచ భటులు నారులనలు, హరులర్వదారువేల్సు

భా తెలుగు భాషా స్వరూపం వరలుకరులోక రెండువేలరసి చూడ రాజులును వెల్మలును కమ్మ[పజలు మఘకులు కలుగు రాయలతో పోరిగెలువ మనకు వళమెయైనఖుదాయున్న వాటంచు (కృ రా విజయము=ఆ = ఢి పై పద్యాన్నిబట్టి రాయలవారి సైన్యములో రాజప్యుతులు (బొందిలీలు తురకలుకూడా లక్షల నంఖ్యలో ఉన్నట్లు తెఎస్తోంది కుమార ధూర్జటి శై లికూడా ఇ-దు సులభంగా ఉండడమే కాకుండా పరికోధకులకు పశికివచ్చే విషయాలు ఇందులో ఎన్నో ఉన్నాయి గడిచిన వ్రక- ణాలలో పాల్కు!కీ సోమనాధుని తర్వాత అకగా ( 8 వ శతాబ్దంనుంచి జానుదెనుగు రచకలుతగ్లి సంస్కృత [ప్రాబల్యం అంత కంతకూ ఎక్కుూవికావడం గురించి చర్చించడం జరిగింది ఈ సంస్కృత (ప్రాబల్యం రాయలకాలం నాటికి ( 6వ శతాబ్దము) పరాకాష్టనందుకొని ఆత్యధికభాగం సంస్కృత పదాలతో నిండిన కావ్యాల రచనలోకి పరిణమించింది కాని కృష్ణరాయల అనంతరం సాపొత్యాని! ఆదరణ తగ్గింది తర్వాత 7వ శతాబ్దములో సులభ్యగాహ్మమైన శెలిలో కావ్యాలు రాయడం జరిగింది ఈ మార్పును ఈ (వకరణంలో పైన పేర్కొన్న కావ్యాలలో గమనించగలం ఆపైన తిరిగి నాలుగు వందల సంవత్సరాల తర్వాత నన్నెచోడుడు పాల్కురికి సోమనాథుల ఫక్కీలో జాను తెనుగులో రచనలు తిరిగి [పారంభ మయ్యాయి ఈ శతాబ్దంలో ఇది పరాకాష్టనందుకోవడం కదిరీపతి రచించిన శుకసప్తతి లో గమనించవచ్చు సాహిత్య గమనంలో ఈ కవి మరొక మలుపుకి కారణభూతుడయ్యాడు. కనుక ఈ శతాబ్దింలో ఇతడు మఖ్యుడుగా భావించి ఈ _పకరణము శీక్షికలో ఆతని పేరుంచడం జరిగింది ఈ కదిరీపతి వ్రాసిన బకసపతి లోని కొన్ని భాగాలను పరిశీలిద్దాం “ఉత్సవాలోక నాయాత నానాజన్మవాతంబులో తమతమ జనంబుల గొనక కాందిశీకులై న వారల మీవారింజూ పెదమని తోడుకొనిపోయి విజనస్థలం

కదిరీపతి స! బుల నొతబడకుంకిన [యువతులను పుడమింబడవై చి యీలువుకొని విడచి లగ్‌మ్మరి తమ్మన్వేషించుచు నత్రమామల గలిసికొని తెయికుట్టిన దొంగలంటోలతె మెలంగు ముగ్దాంగనలును మరియు కటిఘటి తాక్ట్ర వసఖండంబులతో వొర్జు చండంబు వికవారలకు గడితంబు పచ్చడంబులుల్లెడల వడు వునంబట్టువారును నిట్టపిగల భాగవతులకు వ్యజ“వీజ“ంబులి వీచువారును ఆగంతులకు శికలో దకంబుంం బొనకంబుఎను నీరుమజ్జిగ య దెవ్చి గై కొనుడని (పార్థించిబుచ్చు వారును ఆండదుండిరి (వకన _పతి-అంఎలి) ఆ రోజులకో తురకజవాముల వేషం ఎలాగుండేదో ఈ (కింది పవ్యంలో వగ్జీించఐకింది “మెలి పెట్టిచుట్టిన తెలిపకంగిముదాసు పై లపేవాడబ్బు పను. జెలగు బంగారు వాతల పట్టుహిజారు, కంఐగు వీనిని మతానిపాడుశొనలు శనుకాంతిగన్‌పింప దనెరునంగీ జూడు వలిపెంపుళాలువవల్లెవాటు వపడుదలలోన డాబాకత్తి వదలపాపోసులు గోరంటబొలుచుగోవ్న నడుమసీలున్న తోలుడాల్‌ బెడగుచూప ఆభమయముగ వెంటనరుడె చు నభరువాడు అమరుముస్తైదుతేజితో నరుగుడెంచె డారుణాకారుడ్తై న యద్దారుడొకడు వచ్చియయ్యూరి వెలుపలరచ్చరావి(శ్రేన డుర్వారుపై తలారికి బులావు ధగిడికే” యశమాటకు తలకిరెక్డితోడి వారబతో చేన్మితోవబభైై (వస ప్రతి ఆ క=57=లీ3 ఆనాటి రెడ్డివేషాలు ఇలా ఉండేవట “ మొలకు సగంబును తలకు సగంబుగా గట్టిన'ియయగారి కరలబలీర

ళ్ళ తెఎగుభాషాస్తరూపం పైనల్లకబ్య్మిల పచ్చడంబును తోలుహఫీలు చేతిలోబట్టుక్సర క ల్రెరగడ్డంబు కరుకు జుంజురుమీసములు రోమశంబై నపలక రొమ్ము మొలయుంగరము (వేలి వలమ.గా దీర్చిన నాభినామము వీకవరములమరు గడుసుపిక్క లు గలిగిన మడిమలమర వెంటనిరువంక పెంపుడు వేవులరుగ శకెలనదగు నెడ్డశే ట్ట మీషించుకొనుచు నింటివెలుపలి తిల్నయ కేగుదెంచె” (సకస ప్రతి-ఆ 2-4 శి ఆ రోజులలో [బాహ్మణుల ఇష్ళు ఎలాగు ఉండేవో ఈ విధంగా తెలియజేశాడు "అలికి యుగ్గులు పెట్టీ కట్టే తిన్నెలు కంచు బోరు తల్పులు పొ పోసి చూలయూర్చవచ్చు ననగ నొసర చావడీ తాళువోరంబు చిన్నగ వావమలరు వంఎకౌట్టము. బిలువాన మించిన మిద్ది సద్టెమంచముతోడి పడ్తుకటిలు పతసొల ముంగిలిపందిరి పసిగాడి కాయధాన్యమః లున్న కణజములన_ పెరటీలో నారికేళ జంబీర ముఖ్య నిఖీల ఫల్య్ఫేష్షమలు మంచి సీళ్ళబావి నమర నయ్యింట నిత్యకి ల్యాజములును పచ్చ తోరణములుమించ బరుగు నతడు (వకసప్తతి-ఆ 88-470 ఆనాటి (వొాహ్మన భూన్వాముల వైథ్‌వం గురించి ఇలా తలియ జేశారు *శాదెల గొలుచు ముక్కొరు బండెడు మవ ఆత్తోపు నడబోవు లండదొడ్డి ఆకుతోటల గుంపు పోవ్యమానులు గుత్తబేలు గొరెల కదు పొలమంద చెజకుగానుగ మొదళ్టె

కదికీపతి డక వర్థిలునేర్పు బానిసెల్‌ పడవాళ్ళు బంటు పెదపారిగోడలు గొప్ప పడసాల మేల్యచ్చు గారముంగిలి వింతగాని పొరుగు రాగిశగలు సదాచారరతియ దేవపూజ నిత్యాన్నదానంబు పూసబొట్టు చిదురు జల్లిన తులసెమ్మ చిన్ని తిన్నె కలిగి కనుషస్టు నాతని కాపురంబు” ( శుకనప్రతి-ఆ6 ల-145 ] ఈ ళతాబ్ధములో సరళాంగధభాషా కావ్యాలకు (ప్రచారము తిరిగి లభించింకనడానికి కీ శ 656 (ప్రాంతంవాడ్రై న కాకునూరి అప్పకవి వాసిన అప్పకవీయములోని కొన్ని వాక్యాలను ఉదహరిస్తాను వినయమునసలిపి తెలుగున గనకావ్యం బొకిటి సేయగా లి (శేయసమ బ్బ నీకు నికసిస్ధము నన్నయ ఫక్కియందముం బేయుము 8 గన పక్సిందెనుగుతేయగా నెట్టగు నాకనవలడు శ సూూతసంపాదన భేమిచే దెమగుపట్క మరొక్కటి ళ్‌ బాల కరస్వతులకు వతడోలి తెనుగుటీక దాని కొప్పుగజేసెన్‌ 6 దెకుగింపగ నీకుతోడు నేనిప్పుడు అగుదున్‌ 7 విస్తరముగ తేనుగింపకున్నతరమే తెలియన్‌ 8 గేవలాంగధ్రులు కానరా(తోపనీవు ల. ప్యూతమ్నలు దక్క వేరొక విధంబున నారధము యజే జాలమిన్‌" 10 వమ దెకు%ంప దీన నవి సర్వము జేయు ఫలంబు నీకగున్‌ 11 నీ తెనుగుల లక్షణం టొకించుక తెలియక్‌ శ$2 మది సంళయంబు తెలుగు కవులు శీలి దీని దెశుగు గావింకకంటే శోభనము కలదే ( అప్పకవీయము = పీఠిక ్సి

౯జ్ర తెలుగుభాషాస్వరూపం “*ఆంధవచో వ్యాకరణ ఘూ తతతి దేనుగీంతునీ” “సౌరభాషకు శబ్దకాస్త్రంబు పగిది తెను అకావళ్యకంబు “దెనుగున (బ్రబంధమనునదీ తనరుకృష్ణ” ( ఎప్పకవీయము = భాషాపరిచ్చేదము = (ప్రరమాశ్వాసం 8 9, 96 ) నెలకోను సరస్య్యృత ళత్సమి ములు ధోరలక తజ్జదేశ్యముల మూటను నం డిలీ కేవల మార్మధములు నొ డలరు గృఈుల నచ్చతెను గులందు తెలుగునన్స్‌ ( అప్పకవీయము అ పద్యము 10) “తేలు మరుంగులు (ప్రాదేను గులు తిదృవదేవూములునుగూర్చి మృదుపద బులు గాక నచ్చ తెలుగులు మెలకువతో ఇెప్పదసు + మ్మీపాధతగ్‌, వో ( అప్పకవమీయము ఆ పద్యము శే 1 అప్పకవీయములోని పేన పేర్కొన్న లొగాలన్నీ పరిశీలిస్తే ఆ శతాబ్దంలో వ్యావహారిక భాషలో [గంధాలు(వాసే నూతనోత్సాహం జనించిన దృష్ణ్యా అట్టి వ్యవహారిక భాషా కవులకు *ఉపయోగంగానుండే. నిమితమే ఈ అప్పకవియం కోకునూరి అప్పకవి టాసినట్లు ఆశిపిస్తుండి ఈ శతా్టానికే చేరదిన యోగపుంగవుడు పోతులూరి వీర్మబహ్మాం గారు కూడా పొమరలకుకూడా అర్థమయ్మేటఎయివంటి “కాలజ్ఞానము” సంధాన్ని వాయడం గమనార్హం ఈ 17వ శతోబ్ధంలో వ్యోవహారిక భోవలో రచనలు చేయాలనెడి నూతనోత్సాహాం విజయవిలోస |(పఐంధ క రయెన చేమకూర వెంకటకవి (16 4 ౨ 88 ) వంటి మహాత్కవిపైకూడా ఎలా తన (ప్రభావాన్ని చూపిందో చూడండీ,

శిదిరీపతీ 1 ఈఈతడు రచించిన సారంగధర చర్యిత్రములోని ఈ కింది పద్యములు చూడండీ ఆ అల్ల సీళ్ళలోని ముల్పియినది యిది యిట్టులనుచు నిశ్చుయింపకాదు కప్పిపుచ్చరాదు ఖండించి యాడరొ దేమిసేయువా డ నింకననుచు ( సౌఠరంగధర చర్మితము = ఆ లీ=866 ) ఇది రాజరాజ నరేఇధుని మనోసంఘర్షనాన్ని వర్ణించే పద్యం ఇందులో క్రింద గీతగీసిన కేవలం రెండు మాటలే సంస్కృతాసివి క “ఎక్కడి సుతు లెక్కడి నతు లెక్కడి తలిదర్మడు లెవరి కెవ్వరు ళ్గి కొన్నా రక గ్రాజపడి తిరుగాడుదు రక్కట యిది యంత మాయ యని యెజటుంగవుగా * ( సా చ అఆ €ఒ£2561 ) ఇది రొజరాజ నరేంచునికి ఆకాశవాని చేసిన తత్వబోధ _ ఇందులో (్రీంద గీతగీసిన మూడు పదాలు మ్మాతమే సంస్కృతానివి ఈ కిందిపద్యం చూడండి ఒక్కటికూడా అచ్చ సంస్కృతపదం లేకుండా చెంచుల స్వాభావిక భావణాన్ని ఎంతచక్కంగా పద్యములో రూపొం చించోరో శీ। "సామీ వింజపు గొండ కొజడవి పజ్జన్‌ గూడెములుగట్టి మీ యు 'సేమంబే సతమిచ్చగోరి బలులై సిన్‌ బాగ్గెమున్‌ గల్లి యా భూమిన్‌ వేటల దోటలం దిరిగి మీ పున్నేన మా కచ్చికం బేమిన్‌లేక సుగాననుండుదుము నీవే దిక్కుగా నెమ్మదిన్‌” ( పాచ ఆ $ఎ65్‌ )

కపి తెలుగుభాషాస్వగూపం

ఇంక జాతీయాలని దేశీ క్తులని ఈ కవీ ఎంత చక ,గా ఉపయో గించాడో చూడండి

క “*ఇట పూజింతము నేర్చిన

యటుల గిరీశ నొకయాకు నలమున గొండం

తటి దేవరకును గొండం

తటి పత్తికి పెట్టువారు ధరణిం గలరే

( సాచ ఆ -16 ్ర

కుత్తుక విషము -- నాలుక బెల్లము ( -లికి

“*వనుగుపోవువీధి = సింహము మెడగంటొ (-00)

“*గాలిగలయప్పుడె తూరుపు పాజ బట్టు” (9 69)

“తల ప్రాణము తోకకువచ్చె” (2= 76)

“పిచ్చుకుంటుమీద భాగీం థి" (5 77)

“మెత్తని చోటనే గుద్దలివా డొ (2-88)

“కులానికి సొడ్డంటే చిన్నప్పుడే వేకపర్డానన్నట్ట” (2-09,

ఈ విదంగా ఎన్నో జారీయాలు కోకొల్తల్టుగా ఉన్నాయి ఈ (గ్రంథ మంతటా

ఈ విధంగా 7వ శతాబ్రంరో పునరుజ్జీవం చెందిన ప్కావహారి కాం్యరభాష నూతనోత్సాహంతో పరువులె త్రి తర్వాత శ తాబ్ఞాలలో తంజావూరు రాజుల కాలంలో మూడు పువ్వులు ఆరుకాయలుగ విస్తరించింది అప్పటినుంచి ఈ (స్రవంతి నిత్య చైతన్యంగా సాగిపోతూ సర్వతోముఖంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది

ఈ శలాబ్ధమువాడే భదాచల రామధిసు ఈ మహనీయుని కీ ర్త నలలో భాష చెలుకుపానీయంవలే ఉంటుంది. భావం సూటిగా హృదమాూనికి హత్తుకొనేటబ్టుంటుంది ఈతనిభాష నేడు మనం వాడుతున్న భాషనే పోలి ఉంటుంది. రామదాసు కీర్సనలు బహుళ[పచారంలో ఉన్నట్టివి శనుక వాటిని (ప్రత్యేకంగా ఉదహరింనడంలేదు

ఏమైనా ఈ వ శతాబ్దము వ్యావహారికోం్ర భాషకు శుక్టపక్షము ఆ చెప్పవచ్చు

| 2. మధుర తంజాపూర్ణకు వలనపోయిన ఆంధసరస్వతి

(క్రీశ 1680లో విజయకగర స్మామాజ్యం పతనమైంది అక్కజకో ఆంధ నరస్వతి దిక్కులేనిదయింది అమిుతే స్వదేశంలో ఆమెకు నిలువ నీడలేకపోయినా తమిళదేశానికిపోయి. అక్కడ చక్కని ఆశయాన్ని స్థాపించుకోగలిగింది అది ఈవిధంగా జరిగింది

(శ్రీ ₹౪ 565లో తల్లికోట యుద్ధం జరిగింది అందులో రక్కన్‌ సుల్తానులందకూ ఏకమై రామరాజును చంపి అతని ఫైన్యాన్ని చెల్పాచెదరుచేసి విజయనగరాన్ని ఆ్యకమించుకొని అఆ పట్టణాన్ని అదేపనిగా ఆరునెలలపాటు విర్వంసంచేళారు విజయనగళ పతనంతో తిరుమల దేవరాయలు పెనిగొండను రాజథానిగా చేసుకొని కొంతకాలం రాజ్యంచేశాడు తర్వాతవాడై న శ్రీరంగ రాయలు రాజధానిని చందగిరికి మార్చాడు

ఇదిలావుండగా విజయనగర పతనానంతరం విజయనగర రాజవంళపు ఒకళాఖ మహమ్మదీయుల బెడదలేని తమిళదేళానికి వలసపోయి. మధుర తంజాపూరులను రాజధానిగా చేనుకొని పాలించసాగారు అక్కడ రాజ్యస్థాపన చేసినది విశ్వనాధ నాయకుడు వారే నాయకరాజులుగా పేరొందారు వీరందరూ తెలుగుభాషాభిమానులు కావడంతో పాలించేడి తమిళదేశమైనా తెలుసనే రాజ భాషగాచేసి తెలుగు కవిత్వాన్నే (ప్రధానంగా పోషించారు _ తెలుగు కవులకే గౌరవము- తెలుగు కవిత్వానికే ఆదరము విచ్చితమేమిఎల్బటే నాయకరాజుల తర్వాత తంజావూరునే మన మహారాష్ట్ర రాజులుకూడా తెలుగునే రాజభాషగానూ కావ్యభాషగానూ. పోషించడ ఈ విధంగా నాయక మవిరాష్ట్రరాజుల (పాపకంలో తంజావూరు మధురలో ఆంథథసారస్వతి ఎన్నో అలంకారాలను అమర్చుకుంది

80 తెలుగుభాషా స్వరూపం

ఈ నాయక రాజుల కాలంలో దక్షిణాదిని వెలసిన తాలి గంధం భారత సం్టగాహము ఇది పూర్తిగా వచనకావ్యం దీనిని [పధానంగా రచించినవాడు కళువె వీరరాజు ఈ వచన భారత రచనలో ఇతనికి తుపాకుల ఆనంతభూపొలుడు నారాయణయ్య మొదలై నవారు సహాయపడ్డారు ఈ వీరరాణ కవి శైలిని కొంచెం పరిశీలిద్దాం

“దుశ్యంతుడు తన వృత్తాంతము నెరింగించిన యనంతరము- శకుంతల “*సకలరాజపూజితుండగు నీకు మేమేమి యుపకరించగలవారము" ఆనెను

దుష్యంతుడు “ను రాజర్షియగు పూరుని వంశంబునం జనించిన వాండ నా మనంబు రాజకన్య యడంగాని తగులనొల్ల దట్టయున్నను సీయంద యిపుండు లగ్నంబై యున్న యది బుషుల కన్యల మందును నితర కన్నెల యందును తవులనొల్టని నా హృదయంబు సీయెడ దవులుటంచేసి నీ వవళ్యం బున క్యతియక న్యగావలయు అ సముదాన్ని ఈ విధంగా వర్ణించాడు

“మహాత్తరంబగు జలథారంబ్బును మహాఘోవణ భీషణంబును తిమితీమింగల (ప్రముఖ సలిల జంతునంతొన సంకీర్ణంబును అభిల రత్నంబు౨ కాకరంబ్బును వరుణునకు నాలయంబును అపమేయంబ్బున నచింత్యంబును- అద్భుత జల (పపూర్ణంబును ఆవర్త శతసమాకీర్ణంబునై మహావిల సంవోభం బునంబొడము తరంగహ_స్థంబుల నృత్యంబుచేయు చందంబునం. చదురంగ వించుచు కుముద బాంధివుని వృద్ధిక్షయంబులు కారణంబుగ తానును వృద్ధి తయంబులు గనుచు

పైన పేర్కొన్న దానినిబట్టి ఈతనికై లి సులభ్యగావ్యాంగా ఉన్నట్లు గమనించగలం ఈ (గంధం 659 (ప్రాంతంలో రచింపబడ్డది

ఇంతకుముందు (ప్రస్తావించిన తుపాకుల అనంతభూపాలుని రచనలను గురించి తెలుసుకుందాం ఈతడు కళువె పవీరరాజు (ప్రారంభించిన వచన

మధురో తంజూవూర్ణకు వలసపోయిన ఆం ధనరస్యకి స! భారతంలో ఆదిపక్వంలో కొంతభాగము భఖీవ్మపక్వము= అందులో భగవగ్గీత లనురచించాడు ఈతని శైలి తెలుపుఎకు ఇతడు రచించిన భగవద్గితలోని కొన్ని వాక్యాలను చూద్ధాం కూరి కరణావిలాస ్రీరాజిత సుగుణజాల శ్రేగోపాలా అవధ శింపుము భవదీయ చరివ్రాతిశయ బైన ్రీముహాభారతంబునందు కౌరవ యేసు డెన ధృకరాష్ట్రండు వ్యాసవర్మవసాదలజ్ధ దివ్యజ్ఞాన సంపన్నుండగు సంబయు చలన భూగోళ విస్తారంబును జంబూవషంగ వినిక్మాణంబును చప్పంచ్న దే (ప్రవర్తనంబులుకు విని కురుషే తంబునందు యుద్ధ బన్నస్ట్రై యున్న మన వారును పాండవృఎను ఏమిగావించిరని యకిగన ధృతరామ్టుంంజూచి సంజయుం డీఎనియె=ొ ళం

ఈ ఆశంతభూపొలుడే విష్ణపురాణాన్ని కూడా వచనంగా రోచించాడు ఇందలి ౩ లికూడా మృదు మధురంగానే ఉంటుంది

కళువె విరరాజు కుమారుడు నంజరాజు= ఇతడు మైసూరు మవో రాజుకు (పధానమం తిగా ఉండేనాడు ఇత హాంాన్నమహాత్మ్యము మరా పరీ మహాత్మ్యము మొదల్తైన (గంధాలచు రచించాడు అభినవ కాళిదాసు చికదాంకితుడ్తై న నృసింహకివి నంజరాజ ల్లుకోభూవణ మనే కావ్యాన్ని రచించి చంజరాజుకి ఆంకతమివ్బాడు అ౮ాగే ఆయారి తిరుమలకవికి అభినవ భవభూతి. అనే బిపదుండేదీ

థ్రీకన్ణదే వరాయలు కవులను పోష్షించిననై నాయకదొజులలో విజయ రంగ చొక్కనాథుడు అనేక కవిపండితులను పోషించాడు _ఇతడు [కీ.శ 1704 నండి 1781 వరకు రాజ్యంచేకాడు ఈతడు కవిపోషకుడేకౌక కృష్ణరాయలవలె స్వయంగా కవికూడా. ఇతడు ్రీరంగమహాత్మ్యము మాఘ మాహాత్మ్యము వై శాఖమ్లాహత్మ్యము మొదలై న వచనకొవ్యాలను రచించాడు ఈతని శైలిని కొంచెం పరిశీలిద్ధాం

"అక్కు మారులంజూచి ( బలరొమకృస్ణుఎనుచూచి సాండ్రీపని న్‌ంతో సించి నాల్లువేదంబుళ్చువ "ఆరు శాస్త్రంబుఎు ఉపనిషత్తుల రహస్యంజుళు

&లి తెలుగుభాషాస్వరూపం లత్షణంబులు ధనుర్వేదంబును ధగ్మశాస్త్రంబులూ నీతిళోస్త్రంబులు తర్కవిద్య దండనీతి మొదలై న ఆరువదినాలుగు విద్యలు అరువదిశాలుగు దినంబులలో చెప్పిన వార లొక్కౌక్కసారి చెప్పినమ్మాతాననే (గహించుఎయు. సాంద్దిపని అశ్చర్యంబునొందె” మా ఘదూహాత్మ్య ముం లిన ఆధ్యాయము ్ర్సె

తిరుమల నాయకుడు మధురనేలిన రాజులలో చాలా (ప్రముఖుడు ఈతని మంగ్యతియైన సముఖము మీనాక్షినాయకుని క మారుడు సముఖము వేంకటకృష్ణప్పనాయకుడు ఈతడు జై మినిభారతము ను వచనముగా రచించి విజయరంగ చొక్కనాథు -కి అంకికమిచ్చాడు ఈతడు సారంగధర చర్మితము అహల్యా సంక్రందనము రాధికా సాంత్వనము అను (గంధాలను కూడా రచించాడు ఇతని జై మిని భారతము ఎంతో చక్కని గంధము ఇందులో హాస్యరసంకూడా చక్కగా ఒప్పించాడు ఈతని రచనావి శేషాలను పరిశీలిద్దాం

మేఘవర్డడు జలము(్రాగడానికి వెళ్ళిన యజ్ఞాళ్వమును పట్టితెచ్చిన విధం ఈవిధంగా వర్ణించాడు

“సేనలనెల్ల ంజీకాకుపఆచి పొట్టేటిపిల్టం బట్టీన తెజంగున నళ్వంబు నాలుగు కాళ్ళంబిట్టే మూపుకం బెట్టుకుని గగనమార్గంబున కెగసిన వియచ్చరు లచ్చెరువంది= యదెయదె దానవుండు హయంబుంబట్టి కొనిపొయె=బోయె” నని యెడగు నెలుంగులు నింగిముట్ట (ప్రశంసించి కృపాయ త్తచిత్తులై మేఘవడ్డని పయిం బువ్చవర్షంబులు వర్షించిరి శా

ఈ జైమినిభారతం రో ఎంతోచక్కని వాన్యరచనలు పొందు పరచాడు కృష్ణప్పనాయకుడు అందులో కొన్ని పరిశీలిద్దాం

ల్రీకృష్ణ లీమసేనుల పరస్పర పరిహాసోక్తులు “కృమ్ణుడు మున్నుగ బుద్ధిమత్కృత్యంబగు భోజనంబు నా కంఠ పరిపూరర్తిగ గావింవుము నీ కరణి బహుభష్షకు లగ స్యకుంభకర్ణాదులు కొందణు గలరు నీ వేమిటికి సిస్రపడెదవు?” అనుటయ ఖీముండు మందస్మితుండై “కడుపారం దల్లిపాల్నుదావి తృ పిలేక పూతన చనుపాలును [తావి దానిని సంహరించితివి జనని పెట్టిన యుగ్గుతో తృ ప్రిపడక (వేపల్లెలో వెన్నలు పాలు నిచ్చ నిచ్చలు (మచ్చిలించితివి

మరుర తంజావూర్లకు వలసపోయిన ఆంధసరన్వతి రి యళోదమ్మ పొళ్తున భుజించియు నాకలి యడంగమి నిర్మిదయాగ విఘాతంబు సల్చి యతినిక్తై యంచిశ యన్నరాసులన్నియు నీవేధక్షించితివి మాత యమొసంగు నేరికజాజయంబులు చాలక కుచేలుని చేతియడుకులు నాబికొవి మెసవితివి నీ యుదరంబులో (బ్రహ్మాండ కోటులు! గూడుకొనియుండిన నరకొజతయుగానీ తృ ప్రిలేదు మెండైన దీపనంబుగల నీపొత్తున నాకుం భుజింప పొనగునె ఇ ( అన్నాడు భీముడు ). ( కృష్ణప్పనాయకి వచన జైమిని భొారతము-పుట 59 ) “ (కృష్ణుడు) జనుపనారంబోలు తల వెం్దడుకలు. గాలికల్ట్పాడ వెలిచిన చెవ్వాకులు కరదింబులవీడ రొంబిమీద కట్టిన ముదుక చేలంబుచాడ నాడాడ్‌ నల్టుర్మడజూచి ఐలకరించి పిలచు వృద్ధ వారకాంతలంగని నవ్వుచు బావా వీరి పొట్టలు నీ పొట్టకు సమానంటై జూపట్టు స్తూలాకారంబుల నీకు సమానులైన యీ వృద్ధవేళ్యల పరిగహపింపుము” అని థ్రీకృష్తుడు బరిహసింప లీముండు ఫక్కుననవ్వి “మున్ను మధురాపురంబున మువ్వంక గూనిదాని నొక్కతెం జక్క బెద్టితివి నీ పాదపద్మ పరాగంబుచే పొషాణంబును యోషా రత్నముం జేసితివి ఇట్టి కొణమాలిన జంతువులనెల్ల దిద్దుకొనుట నీ భారంబు కాని మాకుం దరంబౌనే ౪? అని మారుపల్కెను (6) =గొల్పిలుపాలు “పెరుగు వెన్న నెయ్యి మొదత్రే నవి కావిళ్ళలో తెచ్చి ఛ్రీకృష్ణునకిచ్చి ఈ విధంగా పలకరించారట "ఓరి కిసనా నీయప్పటి కంబళ యేడనేసితివి ? కొండగోగు పూచాయ కంబళి యెవరిచ్చిరి ? చుకలందెచ్చి గుచ్చినట్టున్న యీ కె గురిగింజపేర లేడ సంపాదించితివి ? చం డనిప్పులవలె నొప్పులుగులుకు నీ గాజుపూస లేడ తెచ్చుకుంటివి లోజన్మపియుండగు భీముడు యాగము చూడవచ్చీన జనులకు పిండీ వంటలు వడ్డించుచు నక్కండివారికి వాని వివధము లిట్టు తెలియవెప్పాడుట "ఇవి ఖండశర్క రామయంబుత్లై న మండెలు=. చింపిన నార చీక లనుకొని పొరబఐడవడ్దు ఇవి వింతలైన గోరుము పూఎంతి కెలు= తెగిన జండెంబు

84 తెలుగుభాషాస్వకూపం అనుకొని (భమపడవలడు ఇవి మేలి పూర్ణపు కుడుములు- నమలిచూడుడుం ఉమ్మెత్తకాయలనుకుని పారవేయవలదు అవి రుచికంబులైన పేణీయల- ఏవో తెల్లన రుగులని తప్పుగా చూడవలదు “అని యొడంబడ చెప్పుచుండెను ” ( వచన జై మిని భోరతముఆ-పుట 824 ) అగ్నిదేవుని వరించి ఆతనిని వివాహమాడ నిశ్చయించిన స్వాహాదేవితో ఆమె ఛెలికత్తెలు ఈ విధంగా హాస్యాలాడారుట “ఏమనికోరితివమ్మూ రాజుచుండెడ్‌ మొగంబేమి నిప్పులు కుప్ప శించు నడకలమి నర్వభక్షకత్నంబేమి ? యెచ్చటికి వచ్చినను గాల్చుటయేమి ? పోయిన మార్గంబెల్జ మలిశంబగుటేమి ? ఇట్టీవాని? బెంట్లాడు నాడువారుం గల౩? ఆదియునంగాక రెండు తలలతోడి మూడుకాళ్ళు ముదుసలిని వరియింపదగవగునే (85) షార్వతి పరమెశ్వరునితో ఈ విధంగా పరిహాసమాడిందట “పిళ్ళ అత్యంత వికారంబులైన యంగంబుంం గనుపట్టు భృంగి పరమభృత్యుండు పిళాచంబులు సఖులు మంచంబు కొడుక్రై దువు ఇంటింట బిచ్చంచెకూడు పునుకలేపేరుహారంబు మదియెద్దుపడివాగెతేజి ఇన్ని మంగ ళంబులు గలమీకు సంగర జయంబిబ్బుట కేమియాశ్చర్యంబు “(పట 88 0 పైన పేర్కొన్న ఉదాహరణలద్వారా కృష్ణష్పనాయకునిశై లి సరళంగా ఉండి రచన ఎంత మనోహరంగా ఉంటుందో అర్థమవుతుంది. పైగా సుమారు మూడువందల ఏళ్ళనాటి ఈ (గ్రంధంలోని భాష పసీండీవంటల పేర్లతో నహా ఈనాడు మనం వాడుతున్న ఫావని పోలడం గమనార్హం క్రీ శ 6 6 _ 1608 సం లలో తంజావూరు నేలిన రఘునాధ రాయలు రిఘునాధరామాయణాన్ని [వాశాడు అదికూడా (దాఇాపాకంగానే ఉంటుంది మచ్చుకి అందులోని ఒకపద్యం చూద్దాం అనాటి రెడ్డిదొరలగురించి ఈ విధంగా పేర్కొన్నాడు “కప్పురభోగివంటకము కమ్మగనే వడియున్‌ భుజించి మేల్‌

మధుర తంజావూర్లకు వలసపోయిన ఆంధసరస్వతి వే చుప్పఎి లట్టు చూరగల తోరపు బచ్చటముల్‌ చెలంగగా గొప్పక దానిపైడి జిగిగుత్తపు టుంగరములట్‌ కరంబులన్‌ (దిప్పుచు రచ్చచేయదురు రెడ్డిదొరల్‌ తమిహెచ్చనచ్చటన్‌ ( రఘనాధరామాయణం ) ఈ నాయకరాజుల కాలంలోనే తంజావూరు రంగాజమ్మ మన్నారు దాసవిలాసం ముద్దు పళని రాధికా స్వాంతనం వంటి ఎన్నో ఉ త్తమగంధాలు వెలువడ్డాయి మనదేశంలో మొట్టమొదటి తెలుగు పుస్తకమైన తెయగు వ్యాకఠణం 1807 సం లో ముదితమైంది. ఆ తర్వాత అచ్చు త్వరితంగా విస్తరించింది దానితో ఎన్నో [గంధాలు రచింపబడి మ్యుదితమవసాగాయి. అయితే విజయ నగర పతనం తర్వాత ( 1680 ) మ్ముదణ వచ్చేవరకూ మన ఆంధదేశంలో చెప్పుకోదగ్గ రచనలు జరగలేదు జరిగినవి తమిళదేశంలో జరిగాయి వాటిని గురించి ఇంతవరకూ చర్చించుకున్నాం ఈ తంజావూరి రాజులకాలంలో ఎన్నో "యక్షగానాలు రచిలపబడ్డాయి.. వాటిన గురించి 17వ (పకరణంలో చర్చించు కుందాం ఇంతవరకు కాననాలు శాసనపష్మతాలు కావ్యాలద్వారా గతంలో తెలుగు వ్యావహారిక స్వరూపం ఎలా ఉంటుండిందో ఏయే శతాద్దాలలో ఏరూపంలో ఉంటూ వచ్చిందో తెలుసుకోడానికి (పయత్నించాము వచ్చే (ప్రకరణలో శరీవ శతాబ్దంవాడై న అన్నమాచార్యులవారి కీర్తనలను గురించి (వస్తౌవిద్దాం అవానా పైలా

|! అన్నమాచార్య కీర్తనలు ప్రీ ర్రనలు భగవంతునిపై భక్తితో చేస్సేటటువంటీవి ఆందువల్ణ (ప్రజలు

వాటిని కూోర్చినవుడున్న పద్ధతిలోనే పరంపరగా పొడుకుంటుంటారు ఉదాహదర

ణకి= రొమదాసు కీర్తనలు త్యాగరాజు కీర్రనలు= శతాస్దాలు గడిచినో వాటీ పదములలోగాని వరుసలలోగావి మార్పు కలగలేదు* కలగదుకూడా కనుక మనం ఇట్టీ కీర్తనలను పరిశీలిస్తే ఆవి కూర్చబడిన కాలంలో మనభాష ఎలా ఉండేదో సులభంగా తెలుస్తుంది పైగా ఇవి భక్తావేశంతో రచింపబడేవి కనుక వీటిలో శబ్దాడంబరానికి (ప్రాధాన్యం ఉండదు- భావానికే (ప్రాముఖ్యం ఉంటుంది, ఆందువల్స అవి ఆనాటి వాడుకభాషలోనే రచింపబడి ఉంటాయి. కనుక వీటి పరిశోధన భాషా పరిళశోధకులకి ఎంతగానో ఉపయోగిస్తుంది

మనకీ ఉన్నవాటిల్లో అన్నమాబార్యులవారి కీర్తనలు అత్యంత (ప్రాచీనములై ఉన్నాయి. ఈయన ల్‌వ శతాబ్దం ఉత్తరభాగంనుంచి 6వ శరాబ్ధం పూర్వభాగం వరకు ఉన్నట్టేవాడు. కనుక ఈయన కీర్రనలను పరిశీ లీంచి మనం ల్‌ 18 శతాబ్దాలలో వాడుకలోనున్న తెలుగుభాషాస్వరూపాన్ని తెలుసుకోవచ్చు

ఠీ వేంక టేశ్వరస్వామి భక్తుడ్డే న లొళ్ళపాక ఆన్నమాబోర్యులవారు స్వామిమై రోజుకొక కీర్తన రచించి వీనాటికొనాడు దానిని రాగిరేకుపై చెక్కించే వారట ఈయన 80 వేలకి పెగా కీర్తనలు రచీంచాడని (పతీతీ ఈయన కుమారుడు పెద తిరుమలాచోర్యులు కూడో ఎన్నోవేల కీర్సనలు రచించాడట

అన్నమాచార్యులు వారు ముప్పదీవేలకు పైగా క్రి _ర్‌నలు రచించినో 19467 వరకూ ఆందులో కొన్నివందలు మ్మాతమే గానంచేయఐబడుతుండేవి

అన్నమాచార్య కీర్తనలు 87 తిరుమలమీద (్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి సన్నిధిలో అన్నమాచార్యుల సంకీర్తన భండాగారం అనేది ఒకటుండేది దీనినే “అన్నమాబార్యులవారి అరొ అని కూడా పిలుస్తుండేవారు. ఈ భండాగారంలో రేకులున్నాయని అనడమేగాని దానిలోకి వెళ్ళి చూడాఎని ఎవరూ (పయత్నించలేదు ఎందుకంటే అదొక గుహలాగ పాడుజడిన బావిలా కనిపించేది

చివరకి ఆటువంటి సాహసం (బహ్మశ్రీ వేటూరి [పభాకరళాన్తిగారు చేశారు. ఆయన తిరుపతిలో పనిచేసున్నప్పుడు శిష్యులతో కొండమీదికి వెళ్ళి ఆ సంకీర్తన భాండాగారాన్ని శోధించాలనుకున్నారు అలాగే అక్కడికివెళ్ళీ టార్బీలై ట్లతోను దివిటీలను వెలిగించి లోనచూశారు లోపల గాడాంధకారం- గబ్బిలాల కంపు దుమ్ము చెత్తాచెదారంతో నిండివున్న దిబ్బలలాటివేమో కనిపించాయి. ఆయన శిష్యుడు శ్రీ ఆర్బకం ్రీనివాసాచార్యుణు ధైర్యంచేసి లోనికి వెళ్ళాడు ఫలితంగా కొన్నివేల పదాలున్న కొన్నివేల రాగిరేకులు వెలుగు లోకి వచ్చాయి. (పఠాకరకాన్తిగారు ఈ (పయత్నం చేయకపోయివుంటే. ఆవి ఇంకా ఎంతకాలం ఆలా మరుగునపడి ఉండేవో

అన్నమాదార్యులవారి రచనా పద్ధతిని పరిశీలించడావికి ఆయన రాగి రేకుపై (వ్రాస్‌న ఒక కీరన పూరర్రిపాఠం ఈ [కింద ఇవ్వబడింది

“శుభమసు శ్రీమతే రామానువాయనమలఃొ

థ్రీ జయాభ్యుదయళాలివాహన శక వరుషంబ్నులుల ౧8౪౬ అగు నేట్మికోధి సంవత్సరమంద్దు తాళపాక అన్నమాచార్యులు ఆవతరిచ్శిన పదారు యేండ్లకు తిరువేంగళనాధుండు (ప్రత్యడమైతేను ఆది మొదలుగాను శాలివాహన శక వరుషంబ్బులు ౧౪౨౪ అగు నేటి దుంద్దులీ షంవత్పర ఫాలుణ ఐ ౧౨ నిరుధానకు తిరువేంగళనాధుని మీంద్దను ఆంకితముగాను తాళపాక అన్నమాచార్యులు విన్నపము చేశిన శృంగ్లార సంక్కి-త్త ౯ నలు

ఎ శ్రీ వేంకటేశాయనమ

ర్తి తెయగుభాషాస్వరూవం థఫ్రీరాగం పల్టవి యేవూరు కేవూరు యెక్కడికి నెక్కడ నీవుమాకునింక నేలనిజమైనొం జెప్పరా ఎద్దమరాతిరి దాంకో నంద్దు వింద్దు నుండి వచ్చి వొద్దువోరా నీకు నింత్త వాల నొల్పములు సిద్దురగంటికి లేక నీళు నుండ్డవారమా వొడ్జెక చొలనివార ముండ్డీ నాషండీతిమి వేంకమైన పరితాప వేదనం బొరలబేక కాంక_పుట్టి తిరిగేవు కన్నుగానలేక యేంకట దీరం* నీకు నెంద్దరు గలరని వొంకలపులుసు కలువులం బుచ్చవలెనా అందృగాలడ తిరువేంక్కటా[దీళ పెక్కిండ్ల వింద్దలై నీవాకతెపై వెచ్చందనమున్నదా మంద్దెమేళమున నీతిమాటలాడితిగాక కంద్దున మన్నన చాలు కలకాల మెల్లనూ బైరవి గ వళ్లివి గంద్దము పూపేవేటే కమ్మనీ మెనయీ గంద్దము నీమని తావి కంట్ల నెక్కుడా అర్దము చూచేవేలే ఆప్పటికప్పట్టికిని అద్దము నీమోము కంట్రే నపుకూపమా వొద్దికతామెర విరినొత్రేవు కన్నులునీ గద్దరి కంన్నులకందె కమలము ఘనమో బంగారు వెట్టివేలే పడంతి నీ మెయినిండ్డా బంగ్గారు నితను కాంత్రివలె వచ్చినా వుంగ్లరాలేంటికి నీవొడిక పువేళ్ళ వెంగ్గలి మణులు నీవేలి గోరంటోలునా

అన్న టాచార్య క్రి ర్తనలు 89 సవరమెంటికినే జడీయు నీ నెరులకు ॥ సవరము నీకొప్పు సరివచ్చునా లువలం జవులు నీకు నేలే వేంకటపతి సవర నీ కెంమ్మోవి చవి కందైనా ఈ కీర్తనలోని భాష ఈనాడు మనం వాడుతున్న తెలుగు భాషకి అతి సమీపంగా ఉన్నట్లు గమనించగలం అయితే పై కీర్తనలో కింద గీత గిసిన పదములకు పరిశీలించండి వరుషంబ్బు (వక్షంబు) కంట్టైనా కంటేనా) వంటి పదాఎ ఆ ఓత్తుల[కమం మనకి వింతగా ఉంటుంది అలాగే నింక్త వోలశినొల్లముల వొంకల పులుసువంటి పదాలు ఈనాటి మన భాషలోలేవు ఏమైనా భక్రిభావంతో తొణికినలాడే ఈ కీర్తనలు వేలసంఖ్యలో వుండడంతో ఇవి భాషాపరిశోధకులకు ఎంతగానో ఉపకరిస్తాయి యా రాతను

కేతయ్య పదాలు కృష్టాజిల్లాలోనీ దీవిసీమ మహా త్తరమైనట్టిదే ఇందులోని ఘంటిశాల (గ్రామం ఒకనశాడు ప్రపంచ (ప్రసిద్ధి వహించిన బౌద్ధకే్యద్రం ఈ దివిసీమలోశే ఆంరఎస్టుకావాసమైన ఆర్యధ సాళతవాహనులఏు రా*థధాని ఆమిన్బి ఫ్రీకాకుళం ఉంది పైళాచీ భాషలోని బృహత్కంథ ఇ3్కా డే రచింపబడింవ ఈ డివి సీమలోని కూచిపూడ్‌ (గామంలోనే సిద్ధే్యదయోగి ద్వారా కూచిపూడి నాట్కం ఆవిర్భవించి ఈనాడు (ప్రపంచ (వఖ్యాతినిగాంచింది అబ్బి ఈ దివిసీమలో మువ్వ అనే (గౌమం ఉంది అది ఈ౮డు మొవ్వ ఆఅఎ౨ి పీ్‌ఎవబడుతోంది ఈ (గ్రామంలో వెలసిన దేవుడు ఠీ వేణు గోపాలుడు... ₹వ శతాబ్దంలో ఈ గ్రామంలో ఉండగ్‌న క్షేత్రయ్య అనే మహా భక్తుడు మువ్వ వేణుగోపాలుని పై అసంథ్యాకంగా పదాఎ రచించాడు ఇవే మువంగోపాలపదాలు గౌ పేరుపొందాయి కేతయ్య రచనలలో ఎక్కువవాటిలో శృంగారరసం ఎకంవగా త బీకీనలొడుతుంటుందీ ఆ కారణంచేతనే వీటిని పోడడానికి పజలు సంకో చించిన కోరణంచేత ఇవి బోలాకోలం వారకాంత_చేతనే పొడఐడుతుండేవి క్షేతయ్య కేవలం శృంగారమే (వాళాగనుకోవడం పోరబాటు శృంగారంలేని ఖభక్రిరచనలు కూడా ఎన్నో ఉన్నాయి అండులో కొన్ని చూద్దాం

క్నేతయ్య పదాలు 1! “యముకుల కాంభోటిరాగం అ ఆదికాళంో ఎంత చక్క-నివాడే నాసామి వీ - గెంతచిక్కనివాడే ఇంతి మువ్వగోపాలుడు సంతతము నామదికి సంతోషమే సెనే మెలకనవ్వులవాడే జు ముద్దుమూటలవాడే శపుకారు చెక్కుటద్దములవాడే తలిరాకు జిగిదెళడ -. దగుమోవిగలవాడే తెలిదమ్మి రేకు క _ సన్నుల నమరువాడే ॥ చికుత పాయమువాడె _ చెఎవొందు విదియ చం దురు గేరునాలపచే _ మెరయువాడే చెరకు విల్తునగక్న -- దొరవలెకున్నాడే మెరుగు చామనచాయ = మేనమరు వాడే( పొదలు కెందొమకల పెం - పొవవు పదీములవాడే కొదమ సింగపు నడుము = కొమరమరువాడే మదకరికరమ.ల = మరవు చేతులవాడే సుదతి మువ్వగోపాలుడెంత - సొగసుగలవాడే "పంతువరాళి రాగము _ బొపుతాళము" ఇంతకంటె దొనన్నేమి చేసేని = యింక గొంతయున్నదో పంతముతో మువ్వగోపాలరాయడా ఎ పడతియింటనుండీ ఆనతో నే గొగలించుకోదోలేకు -_ అక్కడ యుండుమనేకు యీసులేక మోవిదేనెలీరా యంటి = నెంగిలయ్యిననెను కాసంత యెంచక నోటివిడమిమ్మంటి = కనరి లేదనెకు నాసరివారిలో నీయుదాసీనము = నలినాక్ష్షరో చాలదా ఇందుండి యాకు జుట్టిచ్చెదనంటే * పొతవు గా దనెశు అందుండి మోమైన గకుల జూచెదనంపే నందుకు వద్దనెను పొందుగ బాదములొ త్రెదనంటే వచ్చి (పొద్దాయె టబొమ్మనెను మందయానరో సీమీద మమత = మరచితి ననెను ॥ వీధివారితోడ నామీది మనసు విరిగినదనెను ఆదరించి నాతో మాటలాడునంట = నానలిగుకొనెను

రి తెయగుభాషాస్వరూపం వాదించి నీపొందు వద్దని గట్టిగ - వక్కలాకు లిచ్చెను మోదముతో నన్నేలిన చక్కని = మువ్వగోపాఎడు ॥ పై పదాలను పరిశీలిస్తే అవి భక్రి శృంగార భావగులతో తొణికిస లాడుతూ అతి సరళమైన భాషలో ఉండడం గమనించవచ్చు ఆంతేకాదు= అన్నమాచార్యుల కాలంలో ( 15వ శతాబ్దిం వఎలేకండా శకేవంం ఈనాడు మనం వాడుతున్న పద్ధతిలో ఉండడం గమనించగలం ఆపైన మాటల కూడా ఈనాటి వాడుక భాషలోవే ఉండడం కూడా గమనించగలం న

16 ఆంధ వాగ్లేయకొరులు ఆం వాగ్గేయకారుంలో అన్నమాచాచ్యుఇ క్షేతయ్యలను గురించి ఇంతకు ముందే తెలుసుకున్నాం సంగీకమూర్రితయం అని పేరుగాంచిన శ్యామ శాస్తి ముత్తుస్వామి దీక్షితులు త్యాగరాజులవారిని గురించి తెలియనివా రుండరు పీరు ముస్గురూ తమిళదడేశంలో పుట్టిపెరిగినవారే తమ గానామృతంతో ఆ దేశాన్ని పునీతంచేసినవారే వీరందరు తెలుగుభాషలోనే పధానంగా కీర్తనలు చేసినవారే వీరి ముగ్గురిలో మొదటివాడు శ్యామళాన్త్రి ఈయన తీయని తెలుగులో ఎన్నో చక్కని కీర్తనలు రళించాడు ఆయన ఆరాధ్యదైవం కామాక్షీదేవి ఆమెపై మరివేరే దిక్కెవరమ్మా వంటి అనేక బహుళ (పచారం పొందిన రచనలు చేశాడు తర్వాతివాడు ముత్తుస్వామి దీష్షీతులు ఈయనకూడా తెలుగులో ఎన్నో క్రిర్తనలు రచించినప్పటికీ (ప్రధానంగా సంస్కృతంలోనే చికాడని చెప్పాలి వాతాపీ గణపతింభజే వంటి వీరి కీర్తనలు బహుళ (వసీద్ధములు ఈయన సంస్కృత క్షీర్తనలకు లభించినంతటి (ప్రచారం తెలుగు కీర్తనలకు లభించలేదు ఆ తర్వాతివాడై న త్యాగరాజు సాషాత్తూ సంగితసరస్వతి అవతారం ఈయన 24000 కీర్తనలు రచించారని (పకీతి అయితే ఇందులో కొన్ని వేలు మించి లభ్యంకాలేదు కీ శ 17590 నుండి 1847 వరకు జీవించిన వీరు (వరానంగా తెలుగులో= అతిసరళమైన ఆతిమధురమైన తెలుగుభాషలో రచనలు

రిక తెలుగు భాషె స్వరూపం ఒళారు. ఆందుకనే ఇవి పండిత పొమరులందరి హృదయాలకూ హత్తుకో గలిగామి.. వీరి రచనలు తెలుగు పజలలోనేకాక తమిళ కేరళ కర్నాటక దేశాలలో కూడా విశేష ప్రచారంలో ఉన్నాయి. నిజానికి వీరి రచనంకి ఇంతటి (ప్రచారం వారికిర్సనలపస్త తమికలకు గల భక్తిగొరవాలవల్ల కలిగింది త్యాగ్యబహ్మగారి క్రీ రనలలో భ_క్రితోపాటు లౌకిక సత్యాల పళంస కూడా కానవస్తుంది ఉదాహరణకి “*కాంతమూ లేక సౌఖ్యమూ లేదూ” వంటివి ఇట్టివి ఆందరికీ అన్నికాలాలకీ వర్షించే నిత్య్మసత్యాలు ఈ వాగ్గేమ కారులందరి కీర్రనలా బహుళ (ప్రచారంలో ఉన్నవవడంవల్స వానిని (ప్రత్యేకంగా ఉదహరించడంలేదు తి వాగ్లేయకారు9 స గీతానికి కర్ణాఎ సంగీతమని పేరు తెఎగు భాషలో ఉన్న ఈ సంగీతానికి కర్నాటక సంగీశమని పేరు ఏమిటని సందేహం రావచ్చు, మనం ఆర్నాటక స గితం అని పిలిచే ఈ దాషీణాత్య సంగీతానికి మూలపురువుడు పురందరదాసు ఈతడు కన్నడుడు ఇతడు కీర్రనలు కన్నడంలోనే రచించాడు తర్వాత వచ్చిన వాగ్గేయకార లందరూ శ్యామశాస్త్రి ముత్తుస్వామి. దీక్షితులు త్యాగరాజులతోసహా ఈ బాజిశే అనుసరించారు పురందరదాసు కర్నాటక ప్రాంతానికి చెందడంవల్ల ఆతిని సంగితం కర్నాటక సంగీతమముంది. ఆంతేకాము- ఆంధ కర్నాటక (ప్రాంకాలు రెండూకూడా ఛాళ్యు క్యుల కాలంలోనూ కాకతీయుల కాలంలోనూ విజయనగర రాజుల కాలంలోనూ శతాబ్దాలుగా ఒకే ఏయబడిలో ఉండేవి. పైగా తెలుగు కన్నడ భాషఎయ రెండూ లిపిలోనూ భాషలలోనూ కూడా కపలపిల్లలవంటివి ఈ ఆన్ని కారణాలచేత ఆం్యధ కర్నాటక పదాలు రెండూ పర్యాయ పదాలుగా చలామణీ అవుతుండేవి ఇది సత్యమని తెలియజేసే సాక్ష్యం మనకుంది 14వ శతాబ్ధిము వాడైన శ్రీనాథుని రచనలలోని ఈ భాగాలకు చూడండి కాశీఖండఒలో ్రీనాథు డీలా అన్నాడుం “పాయమింతకు మిగుల క్రై వాలకుండ కాళికా ఖండమను మవ్నోగంథ మేను తెనుగు జే సెద గర్హాట దేశకటక పద్మవనహే? శ్రినాధభట్టి నుకవి *

ఆంధ వాగ్గేయకారులు 05 'శ్రీనాథునిది కర్ణా.క దేళమైతే. (గంథాన్ని తెనుగు చేయవలసిన అవసరం ఏముంది ? కర్నాటకుల భాష కన్నడమైతే కన్నడంలో చేయాలికాని తెలుగులో ఎందుకు ? కనుక కన్నాటకదేశము అంటే తెలుగుదేశముకూడా ఆయ్యుండాలి- అక్కడి భాష తెలుగు అయుండాలి

శ్రీనాధుని ఈ | కింది వాక్యంలో ఇది నిరారణ అవుతుంది

అ (5 శ డ్డె

“*కర్ణాటాం ధాదిప సాంపరాయన తెలుగాదీశ నీకు దీర్ణాయువే”

దీనినిబట్టి మనకు తెలిసేదేమిటంటే కర్నాట ఆం్యధ= అనేవి రెండు [ప్రాంతాలు- ఈ రెంటిలో మాట్లాడే భాష తెలుగు కనుకనే సాంపరాయని తెలుగాదీకా అని సంటోధించాడు

నాడు అశే పదం తెలుగుదేశంలో బాగా వాడుకలో ఉన్నట్టిది ఇది ప్రాంతాన్ని సూచిస్తుంది ఉదా -- పల్నాడు ( గుంటూరు మండలము వేంగినాడు ( గోదావరి మండలము | రేనాడు ( కడప మండలము )] ఇవన్నీ తెలుగుదేళంలోని వివిధ్యపాంతాలు నాడులు ) అలాగేకరి ఓ నాడు = కర్నాడు = ఆదే కర్ణాట దేశం= అక్కడి (పజలు కర్నాటకులు ఇది ఆంధ దేశానికి పశ్చిమంగానూ నైైబుతిగానూ కన్నడప్రాంతానికి ఆనుకొని ఉండినట్టిది ఆ కాలంలో ఈ కర్నాడు తెలుగ్యుపాంతంకూడా అయితే కాల్మకమేపీ అది కన్నడ దేశంలో కలిసిపోయింది ఇప్పటి బశ్శాశలాగా అందువల్ల కర్నాట కులు అంటే కన్నడులు మ్మాతమే అనుకోవడం పొరబాటు

ఇటువంటిదే మరొక ఉదాహరణ చెబుతాను ఈ రోజుల్లో కళింగ అంటే ఓ(ఢదేశం- ఒరిస్సా అని చెప్పడం జరుగుతోంది కొని ఇది పొఠళబాటు కళింగదేశం పూర్తిగా తెలుగుదేళం ఒకనాడు తెలుగుదేశం ఊత్తరాన మహానది వరకూ ఉండేది మహానది= గోదావరి మధ్య(పదేశానికి కళింగదేశమని గోదా వరికి డిగువపాంతాన్ని ఆంధదేశ మని అనేవారు అందుకనే క శింగాంరధాలు తెలుగుదేశానికి పర్యాయ పదాలుగా ఉండేవి ఈ కారణంచేతనే తెలుగు రాయడైై న కృష్ణరాయలు తెలుగు దేళాన్నంతా తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకోవడంకోసం కటకంని జయించాడు అడేకనక కేవలం రాజ్యకాంతతో జరిగిడంటే సమీపం

రక తెలుగుభోషాస్వరూపం లోనే ఉన్న మహారాష్ట్ర దేశాన్ని విదర్భ దేశాన్ని తప్పకి జయించేవాడు అలా చేయకుండా కేవలం కటకంమీదికి దాడివెడలడం ఆం[ధభూమినంతా ఏకంచేసే ఉద్దేశంతో మ్మాతమే కొల్యకమేణా కశీంగంలో సగభాగం పైగా ఓ(డదేశంలో కలిసిపోయింది. అప్పటినుంచి కళింగదేశం అంటే ఓ(డదేశం అని వాడ.కలోకి వచ్చింది. నిజానికి ట్మృధ్రదేశాన్ని ఉత్కళదేశం అనేవారు. అది మవినదికి ఎగువన ఉన్నట్టిద్‌ ఏమైనా మన అంధులు కర్నాట్క కళింగదేశాలు ఒకనాడు వారిదేశంలో *వై వారిభాషని మాట్లాడ తుండినట్టి ప్రాంతాలని తెలునుకోక పోవడం విచారకరం మీ కర్నాట చర్చికివద్దాం ఈ _కిందిపద్యంలో ఫ్రీనాథుడు కర్మాటభాష గురించి స్పష్టంగా చెప్పాడు “ పౌథి పరి.ంవ సంప్కృృత భాషయండు పలుకు నుగికొారమున ఆంధభాషమయండు నెవ్వరేమన్న నండు నొకేమికొరత నా కవిత్వము నిజము కర్ణా. భాష” భ్రీనాథుడు వాసినదానిలో అధికభాగం వ్యావహారిక ఆంధభాషలో సరళమైన తెలుగు భాషలో ఉన్నాయి. అటువంటప్పుడు మరి తాను కర్ణాట భాషలో కవిత్వం (వాళొనని భ్రీనాథుడు అన్నాడంటే దానికీ ఒక్క టేసమాధానం ఆరోజుల్లో కర్ణాటభాష అంటే. తెలుగుభాషే- వ్యావహారికంలో ఉన్న తెలుగు అన్నమాట ఈ రెండుపదాలు ( కర్నాట-ఆంథధ్ర లేక తెలుగు ] కేవలం పర్యాయపదాలన్నమాట కర్నాటక దేశం ఆంధదేశంలో= తెలుగు [ప్రాంతంలోనిదేనని తెలీపే ఓక్క బార్మితకాధారాన్ని చూపిస్తోను కృష్ణానది దక్షిణోన కంచివరకు ఉండ్‌న దేశాన్ని ఇంగ్లీషువారు రాకముందు నవాబులు పరిపాలించేవారు వారు ఏ నవాబులో తెలుసా కర్ణాటక నవాబులు వారు పాలించిన [ప్రాంతంలో అంగుళం మేరైనా కన్నడం మాట్టాడ్నే పోంతంలేదు అదంతా పూ రిగా తెలుగుళూమి మరి కర్ణాటక అంటే కన్నడ ఆయే మాటలుతే వారు కర్ణాటక నవాబులు ఎలా అయ్యారు 1 డీనికి ఒక్కటే సమాధానం- ఆ రోజుల్లో కర్ణాటక అంటే కన్నడం" కాదు అది తెలుగుదేశంలోని ఒక (పొంతానికి పేరు

ఆంధ వాగ్గేమకారుఎ ర్ట ఈ సత్యాలన్నీ తెలియని ఉత్తక హిందూస్థానంవాచ్ళ కర్ణా-క సంగీతం అంటే కన్నడ సంగీతం అని కొందరూ ళ్యామళాన్త త్యాగరాజువంటి వారు తమిళ దేశంలో పుట్టి పెరిగి అక, డే రచనలు చేయడం- ర నాటికీ ఎక్కు వగా తమిళులే ఆ క్రిర్రనలను గానం చేస్తుండడమువల్స ఆదంతా తమిళ సంగీత మని మరి కొందరూ. భావిస్తుండడము విచారకరము ఈ విషయాలు మన తెలుగువారికే చాలామందికి తెలియనప్పుడు ఇతరుల ననుకొని (పయోజన మేముంది ? కర్ణాటక సంగీత (ప్రభావం ( తెలుగు సంగీత +పభావం ) దక్షిణ దేశంలోనున్న తమిళ కన్నడ కేరళదేళాలన్నిటిపైనా గాఢ గా ముదవేసు కంది. పట్నం సుబహ్మణ్యం అయ్యర్‌ వంటి తమికలా మైసూర్‌ వాను దేవాదార్‌ వంటి కన్నడులూ స్వాతి తిరునాల్‌ వంటి 'కేరళీయులూ ఎందరో మహానుభావులు వందలకొద్దీ మధురాతి మధుకమైన కీర్తనలను తెలుగుభాషలో రచించి గానంచేసి ఆనందించి ఇతరులను ఆనందింపజేనూ తెలుగు భాషామతల్లికి నిత్యనూత నాభరణాలను సమకూరుస్తూ చరితార్థులవుతున్నారు సంస్కృతం “తర్వాత భారతదేశంలో అంతటి గౌరవాన్ని స్థానాన్ని పొందిన భాష తెలుగుతప్ప మరొకటిరేదు దక్షిణాపథాన్నంతటినీ ఏకచ్చ్యత్రంగా ఏలినది తెలుగుభాష సంగితంద్వారా ఇప్పటికీ ఏలుతున్నషట్లిది తెలుగుబా షే ఇట్టి తెలుగుభాషా తనయులమై పుట్టడం మన మహద్భాగ్య విశేషము మహా గాయకులందరూ తెలగులోనే పాడడం వాగ్లే.యకారులంతా తెఎగులోనే కీర్తనలను రచించడానికి కారణం తెలుగుభాషలోని మాధుర్యం సంగీతానికి ఈ భాష అనువై నంతగా మరొకటి లేదు సంస్కృతంలోని సొంపులన్నీ తన సొంతం చేసుకుని తన (పత్కేకరూపం మార్చుకోకుండా" అలంకరించుకోగలిగింది తెలుగుభాష అందుకే దాంకింత గౌరవం దక్షిణ దేశంలోని (పతి ఇంట వినిపించే సంగితలక్మ్‌ ఈమెయే ఈ వాగ్గేయకారుల రచనలలోని తెలుగుభాష క్షేత్రయ్య పదాలలో వలెనే అతి మృదుమధురంగా ఉండి ఈనాడు నునం వాడురుష్నట్టి తెలుగనే ఫోలీవుంటుంది ఈ వాగ్గేయకారుల రచనలన్నీ వ్యావహారిక తెలుగుభాషా వికాసానికి ఎంతగానో దోహదంచేశాయి అనవాలా (పై ఖలాానా

17 తంజావూరు యక్షగానాలు క్షే?వ ళతాబ్దంనాటికీ ఆంతవరకూ. వివిధ శతాబ్దాలలో వివిధ రూపాలలో ఉంటూ. వచ్చిన తెలుగుభాష ఒక స్థిరరూపాన్ని ఏర్పరచుకుందనీ

ఆప్పటినించి ఇప్పటీవరకు మన భాషలో చెప్పుకోదగ్గ మార్పులు చెందళేదని తెలుసుకున్నాం 7వ శతాబ్దనుంచి వ్యావహారిక తెలుగు భాషలో ఎన్నో యక్ష గొనాలు వర్జాలు కృతులు మొదల్తె నవి వాయబడ్డాయి

(దొవిడదేళాన్ని హెలీంచిన నానకరాజులు తంజావూరును పాలించిన మవోరాష్ట్రరాజులు అందరూ కూడా తెలుగుని అభిమానించి దానిని రాజభాషగా కావ భాషగా గౌరవించారని ఇంతకుముందే. పేర్కొనడం జరిగింది నిజానికి ఆకాలంలో ఉత్తరాన మహానందినుంచి దక్షిణాన సేతువువరకు తెలుగుభాషే (పచారంలో ఉండేది

తంజావూరుని పాలించిన మహారాష్ట్రరాక్షైన శివాజి మహారాజు కళా పోషకుడు ఆయన ఆదరణలో అనేకమైన చక్కని వర్ణాలు యక్షగానాలు రచింపబడ్డాయి వాటన్నిటిలో కీ ముఖ్యమైన వర్ణం దానికె తగు జాణర అనేది. దానిని గురించి తెలుసుకునేము-దు దాని రచనకి కారణభూవమైన హృద్యంగమైన సంఘటనను గురించీ తెలుసుషందాం

ఓకసారి శీవోజి మహారాజుకి తన ప్యపురాణిమీద ఎందుకో కోపం వచ్చీ ఆమెను చూడడం ఆమెతో మాట్లాడడం మానివేశాడు రాణిగారి దిగులు ఆస్థాన నాట్యాచార్యుడ్తైన పొన్నయ్యకీ ఆస్థాన న్నర్తకియైన తంజనాయకికీ తెలిసింది వాళ్ళిద్దరూ రాజదంపతులకు తిరిగి సఖ్యత కూర్చాలని త్మీవంగా

శంజాపూరు యవ్షగా నవాబు లిం ఒలోచించసాగారు అంతలో రాజావారి పుట్టిరోజున పండుగ వచ్చింది పొన్నయ్య రాజావారికి కొాశుకగొ సమర్పించేందుకు ఒక నూతిన వర్ణాన్ని రాజదంపతుల (వణయకంహం సరిదిద్దే ఉద్దేళంతో రచించాడు రాజావారి పుట్టినరోజున పొన్నయ్య పాడుతుండగా తీంజనాయకి అద్భుతంగా ఆడింం రాజు పరమానందభరితుడై వారిద్దరినీ సన్మానించదలిది ధశం లభరణాలూ. వస్తొలూ. తెప్పించాడు కా వారు అది స్వీకరించక స్వామీ మాదొక వినృపము ఆంటూ రాజావారికి ఒకి దంతపు పేటిక ఆందించారు ఆది తెకచిచూసి రాజావారు చిగునవ్వుతో తలపంకించారు హిన్నయ్య తంజానాయకీ పరమాశందముతో. వెళ్ళిపోయారు కానుకిలు తీసుకో కండాశే. ఆ దంతపు పేటికలో "న్వా తమరు రాణీవారు తిరిగి సఖ్య ముగా ఉండడమే మేము కో5కాకుకొ అని ఉంది. అప్పటిను-చి రాజదంప తులు తిరిగి సఖ్యంగా ఉండసాగారు * కధద్వారా ఆనాటి ఆస్థాన విద్వాంసుల రాజభక్తి వాజి మహారాజుకి కళలయందుగల అభిమానం పస్ఫుటంగా గోచ శిస్తాయి దాఎకే తగు జానరి అనే ఈ తోడిపద వర్జయి అనతికొలంలో (వథ్మాతిచెంది ఆన్ని సంస్థానాలలో అస్థానాంలో ఆడి పాడి అభినబించంఎడి ఆనండించబడింది ఆ రచన ఎంతవధురంగా ఉందో చూడండి "థ్రీనిథే నీవేరా శీవాజీమహా బేం ద చూనఘనుడై న శ్రీమహాదేవుని పూజించు థ్రీనిధే నీవేరా శివాజ్లీమహారాజేం్యద - దానికే తగుజానర సీవు దయయంచర యీవేళ దానితవి దాచదుక దాని సరిదాన భువిలోన చొరకదు దొరయని దొరికెను యికకు కలియుఎకు సమయము పదర యిపుడు పదనమునకు

10 తెయగుభాషా స్వరూపం

ఆరమరళిక కాయితగునా

మనవి చేకము దాని ॥

కామని కేళక్తె నా భామను చేరరారా

గారవించ వేగిరార గారడంబుశాయ తగునా?

వూరు పలుకడరా మంచి సణనిధివా

వేరుదలచకురా నీ వింతలకు తగిన సరిరా

బోసల కులాబ్ధి పతి కఏీవేయని తా

వలచియన్నది సదా విశుము

కరుణతో కోగలించరా

ఘనుడ నీక్రైన జాజరా

రతులప మేటిగదరా

వితరణళాలి అదెరా

ఎంతో పొగడిన ఇంతికె తగును

స్వంతమున దాని చింతలుదీర్చర

వలర బేలర చాలుర జాలము

ఏలర శీలర వేళర యిపుడు

ఈ వర్ణంలోని భాష ఎంత సరళంగా మృదుమధురంగా ఉందో పామరిజన నికి కూడా అర్థమయ్యేట్టు ఎంత చక్కగా ఉ దో గవ నించండి దకిణదేశంలోనే కందుకూరి ర(దకవి ( 568 (ప్రాంతం ) రచిం

చిన స్నుగీవ విజయం వంటి ఎన్నో ఉత్తమ యక్షగానాలు ఆవిర్భవించాయి నిజంగా అ కాలం ఆంధ జళాలమ్మీ [కొత కొత్త గజ్జెలు కట్టుకుంటూ దశ్నిణ దేశమందంతటా నాట్కంచేసిన బంగారు కాలం తిరిగి ఈనాడు ఆ [ప్రాభవాన్ని కూచిపూడి నాట్యం తీసుకుఎస్తోంది

18 జమీందార్ల కళాపోషణ తంజావూరిలో మహారాష్ట్ర రాయలు ఆంధకళాసరస్వతిని ఆరాధిస్తున్న రోజు ల్లోనే ఆం[ధదేళశంలోని అనేక జమీందారీ సంస్థానాలలో సాహిత్యానికి కళలకు ఆదరణ లభించసౌగింది నృత్యకళాభివృద్ధికి ఎక్కువగా తోడ్పడిన వాటిల్లో కాళహ స్తీ వెంకటగిరి కొల్పాపురము పిరాపురము బొబ్బిలి మొదలైన వెయనస స్థానాలు కార్వేటినగరం "పెద్దాపురం విజయనగరం మొదలైన క్ష్యతియ సంస్థానాలు గద్వాల వనపర్తి మొదలైన రెడ్డి జుల సంస్థానాలు ముఖ్యమైనవి తంజావూరు నాయకరాజుల తరువాత కార్వేటినగర (ప్రభువులు విజయనగర గ” జపలతిరాజులు నృత్యక ళాభివృద్దికి అనేక విధాల తోడ్సడ్డారు వీరికాలంలో అనేక నూతన రచనలు జరిగాయి అందులో ముఖ్యమైనవి కార్వేటి నగర (పభువు వెంకఎ. పెరుమాళ్ళు రాజేందుని కాలంలో గోవింద సామయ్యచే రచింపబడిన మోహన నవరోజు కేదారగొళ గౌళ బైరవి అనే ఐదు పెద్ద వర్ణములు మండూక భరతము అనేది ఆనంద గజపతికాలంలో రచింపబడింది. ఈ రచనలను సంగీత కళకు అలంకారాలుగ పరిగణిసారు నృత్మకళావే త్తలు న వర్జములలో కెల్ల ఆసమానమైనదిగానూ నర్తకుల కళాకౌశలానికి గీటు రామిగానూ భావింపబడే మోహన వర్ణం గురిందీ- దాని చించిన గోవింద సామయ్యను గురించీ తెఎసుకుందాం వ. రాల [కిందటి చరిత ళ్‌ రై (గంభాలయం జీ గోవిందసామయ్య కళారాధకల్న కకముథింలెనీ పుట్టాడు చిన్నతన లోనే సంగీత సాహిత్యాలలో అసమాన శ్నీపతిధ కనబరచాడు.. అతడు కోల్త వర్షాల నెన్నిటి సా నవకా

02 బెల కభాషా వ్వరూపం

వెంకటగిరి సంస్థాన వెలమదొరలు సంగీత సాహిత్య పోషకలని తెలిసి గోవింద సామయ్య అక్కడకు వెళ్ళాడు

రాజుగారు సభతీర్చియుండగా “ఐరావతమును తెచ్చినాను రాజుగారు ఆదరింతురా ” అని అడిగాడు

“ఐరావతమును మా కోటలోనే కట్టివేశాము" అని రాజాస్థానకవి సమాధానం ఇచ్చాడు

కాళహస్స్తికి వెళ్ళాడు గోవిందసామయ్య అక్కడినుండి ఆ రాజు గారినికూడా అదేరీతిగా వ్ని ంచగాఎ=

“*ఐరావతమును భరించలేము ఒక ఉత్తమాక్వాన్ని దయచేయండి” అన్నారా [పళువులు అప్పుడు గోవించసామయ్య ఆ సంసానాధీపనిపై ఆపవుగొా కానడరాగంలో ఒక స్వరజతిని చెప్పాడు అది ఆ రాజుగారి దర్భా రులు ముగిసే వరకూ కూడా ఆ సంస్థాన సాంపదాయ నృత్యము తెలిసిన వతిన ర్తకలూ ఆడేవారు

కాళవాస్సి రాజావారి సన్మానాలు పొందాక గోవిందసామయ్య కార్వేట్‌ నగరం వెళ్ళాడు అప్పటి కార్వేటి నగరాన్ని వలుతున్న శ్రీ వేంకట "పెరుమాళ్ళు రాజేం దులవాకు ఆయన సంగిత సాహిత్య నృత్యాడి కళలను విశేషంగా పోషించిన మహనీయుడు

రాజుగారు కొలువుదీర్చగానే గోవిందసామయ్య “ఐరావతమును గొనివచ్చినాను ఆదరించెదరా ?” అని అడిగాడు

“*ఆదరించుటఏమీ- ఆరాధించెదను” అని రాజావారు స్వామి నర్చించిన పూజాపువ్చములు తులసి గోవిందసామయ్య చేతిలో ఉంచారు

అప్పటినుండి గోవిందసామయ్య కార్వేటి నగర ఆస్థానంలో ఉండీ పోయాడు ఒక్క నెలలోపలే ఆయన సంగీత సాహిత్యములకు నిగ్గు అనదగ్గ మోవాన 'పెద్దవర్జమును ను రచించాడు దానిని సంస్థానములోని నర్తకి గాయని వాద్యకులకు నేర్చాడు

జమీందార్ల కళాపోషణ కీ03ి గోవిందసామయ్య కోరిక ననుసరించి కార్వేటినరంలో (వత్యేకంగా ఉత్సవాలు జరుపకాడ్డాయి వాటిని చూడడానికి వెంకటగిరి కాళహస్రిరాజులు ఎందరెందరో మనో విద్వాంసులు వచ్చారు ఆనాటి నాట్య (వదర్శనంలో ఒక్‌ అందమైన నూతన నర్తకి మోహనవర్డ్ణాన్ని అద్భుతంగా నృత్యం చేసింది. ఆమె అభిశయానికి ఆ వర్ణ మాధుర్యా కీ (పేక్షకులు అమితానందభరితులయ్యారు ఆ నర్తకి? స్మానించదలిచి రాజావారు నాలుగువేల బంగారు నాణాంను పళ్ళ వాల పా ములో పోయించి దానిని స్వీకరించడానికి ఆ న ర్తకిని ఆహ్వానించారు సుమారు ల0సంలవమిను ఉన్న గోవిందసామయ్య వచ్చి ఆ సన్మానాన్ని స్వీకరిస్తుంటే ఆ నర్తకి వేషంవేసింది ఆతనేననీ తెలుసుకుని అందరూ అమితాశ్చర్యంచెందారు రచనలోనూ అభినయంలోనూ అతనికి గల (వజ్ఞకు వాము చకితులయ్యారు ఆనాటికుందీ ఈనాటివరకూ కూడా ఆ మోహన వర్ణం (ప్రభ్యాత నర్హకులందరిచేతా పపదర్శింపబడుతోంది ఆ వర్ణ రచనలోని 'సెంపుఎచూద్దాం రాగము = మోహన ( రేగుపప్రి ) తాళము=ఆది ప సరిగా దానిపై నెనరుంచి నీ సరసకు రమ్మనరా ఆ సరస్మాగేసర స్గణ సాంద సామి వేంకట పెరుమాప రాజేంద విరిబోణీ నెనయమిక చెలిమిమీర విటరాయవేర చనువొసగవేర కరునించి కౌగిలీర చియకతేజ్సిపైగొని నెరవడిగ చెరుకువింటిదొర నెనరుమాని కనరుబూని కరకరిని నురువడిగ మరిమరిలకోరులు రయాననేయగ వరారోహ నెరామోహ భరంబుచే వెకచినిను శరణనిన విచారింపవవుర యెంత పిలిచినను పలుకవదేమి సామి నెరతనమా 1? దొరతనమా

04 తెలుగుభాషాన్వహపం

పఎకవలదు చలము తగమద నీయడల నది

నిరపరాధిరా ధరాపుళఠందరా పరసకరా

రసకరా సకరా కర పరాకేమి దెలుపరా

వలపు నిలుప దిదే సమయమిక

చెలువుడ మునపటివలెనే సింగా 1 గారవించి యేలుకోరా వ రారా ఆరడీగా వడీగా వరా?

మరాశి మరుశరాళ చెలిబాలి విరాళిజేసెను గార $ వేమరు మదిలో మరలజపజాల

ధళికుల వేణికి వెన్న వేడిమి వేదన

వేగము సయిపదు ॥గార శ మించుచోణి నలయించయేగాదంచునే విన్నవించిన

నాపలు కించుకైన నాలించి వినవు మన్నించరా

లాలించరా నెనరుంచరా నీవంచనలిక చాలించు

మంచి దొరవంచు నిన్ను కామించిన చెలినిర

సించుట తగదల చంచలాక్ని టోధించుకనుడులు

నిజమంచు మదినెంచవలదుర రాగ 5 మిగుల తాగల సొగల వగలనగ గల

మిగుల తగు సొగసు గులుకు నీదు

కనుగవను మగువను గన.గొని ॥ గార 6 దినదిన మనుమానము మానవు మానిత మా బాలీకామణి

లేనె వాతెర సౌరధి చక్యనరా కదరా కనరా ఇక

మాటిమాటిక చలయేటికిలబోటి మాట గ్లై కొనరా

వినరా ధరావరా నను విడువనని మును చెలికొబగిన

నమ్మికలు నీకేతలియవా చేలువుడ ॥ గార ॥

ఎమీందార్ల కళాపోషణ 105 ఆనాటివలె మానవతీమణీ పై కరుణీంపుము వేనోళ్ళను కొనియాడెదగదరా ఆదేరా చెలిమేనెళ్ల సగమాయెనుగదరా దానికిటు నీపైని గలతమి ఇంతనీ దెలుపగ నాతరమా ః భరమాయెర మావరమానినిక శీషా కనక భూషజము లురమున సపెనుగొను సరములు విడీయముల కుపయోగించును గోర ఇదకూడా దానికె తగు జాణర వర్టంవలే ఇభొవయు క్తంగానూ మృదుమధురంగానూ సరళమైన వాడుక భాషలో ఉండడం గమనించవచ్చు రాజ్యాలు పోయాయి రొజరికాలు అంతించొయి జమీన్లుపోయాయి జమీందార్డుప్రోయారు వారితోనే కళాపోషణ కూడా అంతరించింది సాహిత్యపరంగా చూసుకున్నా సంగీత పరంగా చూపినా కళాత | కంగానై నా శేరివ శలాబ్టంనుంచి శ9వ శతాబ్ద) వరకు ఆం(రభాషకు ఆంధ్రులకు స్వర్ణయుగం అనీ భావించవచ్చు ఆతర్వాత వెన్నెల తదుపరి బీకటివలె ఆంగరులకు యళోచందుడు కూడా కృష్ణపక్షంలో (ప్రవేశించాడు అానియ్‌ గ్రైలానాని

ళతకములు శతకములు అనేవి ముఖ్యముగా రెండురకాలు ఒకటి- పెద్దల చెప్పిన సుద్దులు= వేమన సువతి వంటివి రెండు- భగవస్తో తాఎ-- దాశరధి శతకంవంటివి ఇటువంటి శతకాలను (పతి శతాబ్దంలోను ఎందరో మహాకభావుఎ ఎన్నెన్నో చేశారు శతకం అంటే నిజానికి ఆందులో నూరు పద్మాలు ఉండాలి కాని శతాధిక సంఖ్యగల శతకాలే ఎక్కువ ఉహచహరణకు వేమన 2000 పద్యాలు చెప్పాడు వివిధ శతాద్ధాంలోని శకక రచనా రీతులను పరిశీలించి అనాటి భాష సాంఘిక వ్యవస్థలను అవగాహన చేసుకొనే అవకాశం ఉంది కనుక వివిధ శతాబ్దాలలో వెలసిన కొన్ని శతకాలను గూర్చి (పస్తావిద్ధాం వేమనకి ముందు అంటే రవ శతాద్దానికిముందు ఎటువంటి శతకాలు ఉండేవో తెలియదు కనుక వేమన శతకంతో (ప్రారంభిద్దాం ముందు భోగిగాను-డి ఆ తర్వాత మహాయోగిగా మారిన వేమన శీ శ 492లో జన్మించాడని చెవ్తారు ఇతనీ కాలం గురించి అనేక వివేవా లున్నాయి ఈతని పద్యాఎ పామర జనులలో కూడా విస్తారంగా (ప్రచారం పొందాయి. కనుక కేవలం మూడు నాలగు మాతమే ఉదావారిస్తాను ఇవి ఎంత మధురంగా ఉండి లౌకిక సత్యాలను ఎంళతచక్క్లగా బయట పెడ్తాయో చూడండి ఆఅ=వె “తప్పులెన్నువారు తండోపతండ బు లుర్వి జనులకెల్ల నుండుతప్పు తప్పులెన్నువారు తమతప్పులెటుగరు విశ్వదాభిరామ వినురవేమ ”*

శతకములు 0?

ఆఎవె ఆనగ ననగ రాగ మతిశ ప ల్లుచునుండు తినగ తినగ వేము తియ్యగనండ్రు సాఠరనమున పనులు సమకూరు ధరలోన విశ్వదాభిరామ వినురవేమ” “నీళ్ళలోన మొసలినిగిడి వనుగుపట్టు బయట క్క-చేత భంగపడును స్థానబలిమికాని తనబలిమికాదయా విశ్వదాధిరామ వినురవేమ ” “ఎంత చఎివుచదివి ఎన్ని విన్ననుగాని హీరుడవ గుణం ఎ మానలేడు టొగ్గు పొలకడగటోవునా మలినంబు విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

ఇంక సుమతి శతక పద్యాలు కొన్ని చూద్దాం- తనకోపమె తనశతువు

తనళాంతమె తనకురష్న దయిచుస్టంబౌ తనసంతోషమె స్వర్గము తన దు ఖము నరకమర్శడు తధ్యము సుమతీ * “*టూరిమి కల దినములలో నేరము లెన్నుడును కలుగనేరవు మజి కూరిమి విరసంబై నను నేరములే తోచుచుండః నిత్యము సుమతీ “ఎప్పుడు సంపద కలిగిన ఆప్పుడు బఐధువుఎ వత్తరడి ఎట్టన్నన్‌ తెప్పలుగ చెటువునిండిన కప్పలు పదియారువేలు గదరా సుమతీ

08 తెలుగుభాషాన్వరూపం *తలనుండు విషము ఫణికిని వెలయంగ తోకనుండు వృశ్చిక మునకు తలతోక అనక ఉండును ఖలునకు నిలువెళ్సి విషము కదరా సుమతీ ఈ శళతకికారుడెవరో ఎప్పటివాడో తెలియదు కొందరు సుమతి అనేది శతక కలర్తపేరు అని మరికొందరు అది కేవలము సుమతికి అనగా మంచిబుద్ధిగలవానికి చేసిన సంబోధన అని అంటారు యదార్థమేమో ఇప్పటికీ తెలీయదు (క్రీ శ 650 - 100 [ప్రాంతమువాడైన కుక కవి చంద శేఖర శతకాన్ని రచించాడు ఆందులో పూర్తి [గామభావఉండడం గమనార్హం “రాతిరిసూ స్తి యేసములు రమ్మెముగా గురులాన మొన్న భాగోతుఅ స త్తెబా మ యనగూడని తాపములెల్ల సేసె మా హపొతకురాలురాద వలపచ్చము రుక్మిణిసుద్దికిష్ట మం చీ తెర గానడంచు వచియించును మూర్థుడు చందశేఖరా న్‌

• మెడ్డుగ రొమ్మ రెక్కూగనమించిన యిద్దెమరేడలేదు నా ఉ టు చి తెడ్డాకబాప విద్దెంని తిట్లును మూర్చుడు చంద్రశేఖరా ” గా వ! న! ఖ ఈ కవిని గురించి వివరాలు తెలియవు దాశరథి శతకం రచించిన భదాది రామదాసు పద్యాలు బాగా పేరు పొందినట్టివి ఇవి (పధానంగా దై వసంకీర్తనలు ఇందులోని మచ్చుకు రెండు చూదాం చి “చరణము సోకినట్టీ శిలజవ్వనిరూపగు టొక్కవింతసు స్థిరముగ నీటిపై. గిరులుడేలిన దొక్కటివింత కాని మీ స్మరణ తనర్పు మానవులు సద్గతిజెందున దెంతవింత ఈ ధరను ధరాత్మజారమణ దాళరధీ కరుణుపయోనిధీ *

శతకములు 109 “*హలికనకున్‌ హలాగమున నర్థముసేతురు భంగి దప్పిచే నలస.ఎ జెందువానికి సురాపగలో జలమబ్బునట్టు దు ర్మలిన మనోవికారినగు మర్త్య్యుని నన్నాడగూర్చి నీపయిం తలపు ఘటింపచేసితివి దాశరధీ కరుణాపయోనిధీ *

రామదాసు క్రీ ర్రనలవలెనే ఈ దాళరధి శతకములోని పద్యాలుకూడా మనోహరంగా ఉంటాయి కీళ 1700 (ప్రాంతమునాటిదై న ధాస్కర శతకంలోని పద్యా౫ రెండు పరిశీలిద్దాం “కులమున నక్కడక్కడ నకుంరితధార్మికు డొక్కడొక్కడే కలిగెడుగాక పెందలుచు గల్లగనేరరు చెట్టుచెట్టునన్‌ గలుగగనేర్చునే గొడుగుకాయలు చూడగ నాడనాడ నిం పలరగ నాక్కటొక్కటి నయంబున జేకుకుగాక భాస్కర “*ఇంచుకనేష్పు చాలక విహీనత జెందిన నా కవిత్వమ.న్‌ మించువపించె నీకతన మిక్కిలి యెటన తోలుబొమ్మలన్‌ మంచి వివేకివాని తరమాటుననుండ (పళ స్తరీతి నా డించిన వాడవే జనులడెందము నింపవె (పీతి భాస్కరా (శీ శ 1700 (ప్రాంతం నాటిద్దై న వేణుగోపాల శతకంలో అనాటి పరిస్థితులు తెలియజేయబడ్డాయి “అవనీశ్వరుడు మందు డయిన నర్థులకియ్యవద్దని వద్ద దివానుచెప్పు మనిషియొకడుచెప్పు బకిషియొక్కడుచెప్పు తరువాత నాముజుందారుచెప్పు తల్నదిప్పుచును శిరస్తాచెప్పు వెంటనె కేలుమొగిడ్చి వకీలుచెప్పు దేశపాంద్యాతాను తినవలెనని చెప్పు ముతపద్దిచెవిలోన మొనసిచెప్పు ఈ పద్యంలో లంచాలు తీసుకునేవారిని బాగా వీమర్శించాడు కవి ఇందులో ఉర్జూపదాలు ఎక్కువగా ఉండడం గమనార్హం

0 తెఎగుభాషాస్వకూపం క్రీ శ 750 తర్వాతివాడ్షైన కూచిమంచి తిమ్మకవి తన కుక్కు టేశ్వర శతకంలో దేశంలోని మార్పులపై ఈ విధంగా బాధపడ్డాడు “*వేదళాస్త్ర పురాణవిద్మ లక్కరగావు పరిహాసవిద్యలు పనికివచ్చు గద్యపద్య విచ్శితకవితలు కొరగావు గొల్లసుద్దుం కధల్‌ పెల్దుమీరు దేశీయ భాషలతీరు వేమియుగావు పారసీకోకుఎ (వ ఖతి కెక్కు వవైన్ట్‌వ మతాచారంబులొప్పవు పాషండ మతముఎ పాళివలరు (కీ శ 1700= 750 నొటి గోగులవాటి కూర్మనాధుడు సింహాది నారసింహ శతకమును రచించాడు విశక వమండంములో తురకలదండు భీభత్సములు చేస్తుంటే సహించలేక ఈ కవి సింహాద్రిశారసింహుని ఈ శత కంలో నానావిధాల తిట్టాడు “*ఎలమితో సోమయాజుల పెద్దరూరీఎ గుడిగుడీలుగా జేసికొనెకివారు యజ్ఞవాటిక లలో నగ్నిహోోశంబుల ధూమఫానము చేసి (తుషవారు యాగప్మాతలుతెచ్చి హౌసుగా వడీలుడేకీ చిప్పలుగ జేసికారువారు సుక్స్చువముఖ్యదారు మయోపకరణముల్‌ గొని వంటపోయి నిడుకొనెడివారు నగుచు యవనులు విపుల దెగడుచుండ సకన భోక్తవు నీవిట్లు సైపదగునె దిన దినగ గారెలై నను కనరుచేయు వై రిహరరంభ సింహాదది నారసింహా క్రీ శ 750 (పాంతంవాడై న భదాచల (ప్రాంతపు భల్డా శేరవి తన భదగిరి శతకముల్నో తురకల దుండగాలను ఇలా వర్టించాడు

శతకములు “అచ్చి దకద్డల యాజ్ఞనుండగలేక తురకల కెదురుగా నరుగలేక చేరి ఖానులకు తాజీములీయగలేక మును నబూజు ధ్యనుల్‌ వినగలేక కాడుచేసిరికదా కల్యాణమండపాగార వాహన గృహన గృహాంగణములెల్ల సంస్టృతాంధోక్తు: సాకంయిలుకివోయె నపణవ్యభాషల నమరె జగము సృతళాలాంగణల్‌ చలువపందిరులు ఐబ్బ ఎట థానుల చప్పరములయ్యె పారిపోవగనై న పభ్రైలు నాకక విడుతురే వైన్టవ చితతినెల్ల” 9వ శతాబ్దపు [పధమభాగంలోనివాడై న అడిదము సూరకవి తన రామలింగేశ్వరళశతకములో తురకలు పెంచివారు ( పరాసుల ) ఇంగ్లీషు వారు చేసిన దుండగాలను ఇలా వర్ణించాడు “పచ్చిమాంసము కల్లు భక్షించి మ శ్రెక్కి రాణించి తిరుగు పరానులై న గంజాయి.గుండ హక్కాాలుడికి డి నీళ్ళు తాగి (మాన్సడెడు తురుష్కులై న గోవులపడమొ తి కొసిముక గ్రాలుమెక్కు సమదాంధులగు కొండసవరులై న తెరవాట్లు కొట్టి కత్రైరదొంగలై చాలసాలించి తిరుగు చండాలుర్రేన ఘాతుకత్వంబు సేయు ముష్కరులు గలరె (క్రీ శ 800- 850 నాటి వాడైన గువ్వల చెన్నడనే గొల్హడు తన గువ్వల చెన్న శతకంలో ఇలా (వాకాడు

2 తెలుగుభాషాస్వరూపం “గొల్టింట గోవుటింటను తల్లియు దం్యడియు వసీం దాను వకీర్తె కీళ్ళమదమెక్కి- నతనికి గుక్రైనం గానరావు గువ్వలచెన్నా క “* వెల్లుల్లీబెట్టి పొగచిన పుల్లని గోంగూర రుచిని బొగడగవశమా మొళ్లిముగ నూవి వేసుక కొల్లగ భుజియింపవలయు

గువ్వలచెన్నా ఇంకా కృష్ణ ళతకము. కుమార శతకము. కాళహ స్తీళ్వర శతకం నరసింహ శతకం వంటి ఎన్నో శతకాలున్నాయి అలాగే దండకాలూ స్రోతాలూ విన్నపాలు ఎన్నెన్నో ఉన్నాయి వీటన్నిటిలోనూ సూక్తులు లౌకిక పరిస్థితులు భృక్తిభావము మొదలై న వెన్నో సరళమైన భాషలో కనిపిస్తాయి అవినమమూ క్రయినయె

పన్షెపడాలు --జానపద గీతాలు ముందు పకరణాలలో మనం చర్చించినవన్ని లీభితమైనట్టివాటిని గురించి ఏవిధంగానూ లిభితంగాకుండా కేవలం అన్నుకుతంగా వస్తున్నట్టివి కొన్ని ఉన్నాయి. అవి పల్లిపాటఎ= జానపదగీతాలు= బ్య్మురకథఎ న్రీంపాటఎ సామెతలవంటివి ఇవన్నీకూడా శుద్ద వ్యావవారెక భాషకో ఉన్నాయి అముతే వీటిలో చాలామటుకు ఎవరిచేత ఏ కాలంలో రచింపబడినవో లేక చెప్పఐకినవో తెలుసుకోదగ్గ ఆధారాలు చాలా తక్కువ ఉన్న కొద్ది చార్మి తకాధారాలలోనూ ముఖ్యమైనవాటిని ము దుచూద్దాం [వ శలాబ్ధంవాడైన నన్నెచోడుడు తన కుమారసంభవం లో ఆ రోజుల్లో (ప్రజలు ఊయలపాటలు గౌడుగీతములు పాడుకుంటుండేవారని (వ్రాశాడు (కస 89 ర4ర్‌ పాల్కురికి సోమనాథుడు ( (క్రీ శ 170 920) రచించిన పండితారాధ్య చరిత లో నన్నయకు పూర్వమే. తెలుగుదేశంలో (పదారంలో ఉండిన తుమ్మెదపవాలు పర్వతపదాలు శంకరపదాలు నివాళిపదాలు వాలేశు పదాలు వెన్నెలపదాలువంటి వాటిని గు5ంచి (స్తావించాడు ఈతడు తన ఐఫవపురాణం లో రోకటి పాటఎయ జాజరపాటలు ఉన్నట్టు (వాకాడు 1 విసవపురాణం పుటలు 24 26 తెలంగాణాలో అను శుతంగా పాడబగుతున్న ఒక జాజజపొటకు చూద్దాం

శే శీ తెలుగు భాషా స్వరూపం “లాబీరి జాజీర జాజీరిపాపా జాజూలాడవె గాజులపాపా తూర్పునుండి వచ్చెరా తుప్పతలనక్కా- పడమఎసుండి వచ్చెరా పర్వతాలనకా॥= ఆనక్క ఈనక్క- తోడెరా బొక్క” తెలంగాణాలోనిడే మరొకపొట- “జోగయ్య నాకు క న్ని జొన్నగింజలిచ్చె ఏటి మెడ్డున 'సేద్యంబు వేస్తే ఈడ్చికొడితే ఇ5వై పుట్టు ఆర్బికౌడితే అరవై పుప్తై అన్నీ కొంచబోయె అప్పయ్యదొరా ఇసుకో ఉసుకో ఇద్దుమె వుంచే మన్నో మైలో మానెంవుంచె ఉప్పులేనిగంజి తాగితిమయ్యా చొప్పకట్టరోలె చోలితిమయ్యా కుక్కిమంచములో కూలితిమయ్యా జాజీరి జాజీరి జాజీరిపాపా ఈ జాజరపాటల ఈనాటీ స్వరూపం ఇలాడఉంది మరి నన్నెచోడుడు హిల్కురికి సోమనాథుడు పేర్కాన్న వాటి ఆనాటి రూపం ఎలాగుండేదో తర్వాత రెడ్డీరాజుల కాలంనాటీ ( వళ ) ఒక జానపదగితం అలో ఉండీందో చూడండి “ రెడ్డాచ్చె రెడ్డొచ్చె రెడ్డొచ్చె నమ్మా వీరభదారెడ్డి విచ్చే సెనమ్మా (పొద్దన్నె మారెడ్డి పొరకూడిపించు

పల్లెపదాలు = జానపదగేయాలు నిలువెల్ల నడివీధి నీరుజల్లించు సందుగొందులలోన సాన్నుపోయించు చేకట్ట పసుపుకుంక మా పూబుంచు రంగవల్లులనూరు రాణింపజేయు తోరణాపంక్తులా తులకింపజేయు దివ్వెలను వెలిగించు దివ్యమార్గాలా మాపల్లిపాలించు మంచిమార్గాలా ఎండలో పందిళ్ళు వేయింయమతాడూ పొందుగా మారేచ్ళు కోయించుతాడూ ఊరిబొవులలోన ఉప్పుసున్నాలా వెదజల్డునేదేట నిండుపున్నానా ఈ పాట ఆనాటి రెడ్డిాజుల పాఠనలో [వజలు ఎంత నులిస్తుండే వారో తెలియజేస్తుంది విజయనగర కాలంలోని ఒక సంఘటన తెలుపుతాను థ్రీకృష్ణ దేవరాయలు కటకంమీద్‌కి దండయ్యాతకి సంకల్పించకున్నప్పుడు ఉప్మశతి విబారించుకున్నాడుట ఆనాడు తెల్లవారురూమున ఒక చాకలి మైలబట్టలను బండపై ఉతుకుతూ అదేతాళంగా ఈ విధంగా పాడుకుంటూ ఉన్నాడట “కొండవీడు మనదేరా = కొండపల్లి మనదేరా కాదని ఛాడుకువస్తే _ కటకందాకా మనదేరా” వెంటనే రాయలవారు సెన్యాలతో కటక విజయయాతకు బయలుదేరి చెళ్ళారట పై పాటలో కటకందాకా మనదేరా అనే భాగం 16వ (పకిరణంలో చెబుగ్యుపాంతం కటకంవరకు (మహారంది సరిహద్దు ఉ డేదని చెప్పిన విష యాన్ని ధృవపరుస్తోండి ఈనాడు మనకి జానపదగీతొలు వందలకొద్దీ ఉన్నాయి. అయితే ఇందులో చాలాభాగం 17వ శతాబ్దం త్య్వాతవే అని చెప్పవచ్ను ఎందుకంటె

ల! ఆలుగుభాషాన్వరూపం వీజిలోనిలాష (ప్రాచీనకాల-లోని జాతీయాలు లేకుండా మన వ్యవహారిక భాషనే పోలి ఉంటు-ది. అయితే ఆంతకుముందు పల్లెపదాలు-- జానవదగీతా- లేవా అంటే తప్పక ఉన్నాయనే చెప్పాలి అందుకు ఉదాహరణగా పైన పేర్కొన్నవి తెలుపవచ్చు అయితే అప్పటి వాడుకభాషలో కొంతభాగం ఏవిధంగా కాలగర్భంలో కలిసిపోతూవచ్చిందో అదేవిధంగా ఇవికూడా ఆంతరించడమో లేక రూపుమార్చుకోడమో జరుగుతూ వచ్చింది అయితే. 7వ ళతాబ్ధం శరాత వ్యావహరికాం ధభాషకు ఓక్‌ స్థిరరూపం ఏర్పడినందువల్ల ఆ తర్వాత ఇవి స్థిరరూప-లోనే ఉంగిపోగల్లామి

ముందుగా నేడు వాడుకలో ఉన్న పల్లెపాఎలు= లక జానపదగీతాలను గురించి చర్చిద్దాం వీటికి కర్ర ఎవరో తెలియదు కాని పీటిల్లో ఉన్నమృదుత్వం వల్లి మాధుర్యంవల్ల ఇవి అన్ముశుతంగా పారంపర్యంగా (పజాబాహుళ్యంలో చలావణీ అవుతున్నాయి వీజబిచో అనేకం పంస్థితుంను అకసరింది కట్టబడి శ కనుక వాటిల్లో (పాంతీయత గోచరిస్తూ ఉంబుంది ఇందులో అనేకం బిల్లా జిల్లాకీ (ప్రాంతం ప్రాంఠానికీ వాటివాటి (పత్యేకతను తెలియజేస్తూ ఉంచాయి ఈ పల్లెపాటలను కింద్మవాసిన వీధంగా వర్గీకరించవచ్చు ఆయా పాల మచ్చులు ఎంత సుందరంగా ఉంటామో చూద్దాం శే క్ష గేయం “వాళల్లు కురవాలి వాందేముడా వరిచేలు పండాలి దానదేముడా నల్లనల్ల మేఘాలు వానదేముడా జల్లుగా కురవాలి వానదేమడా చేలన్మి పండాలి వానదేవుడా మేంంచు పొగడాలి వానదేవుడా చెజటువంతఫండాలి వానదేవుడా కణువంత వోవాలి వానదేవుడా శప్పలకు పెళ్ళిళ్ళు వానదేముడా గొప్పగా చెయ్యాలి వానదేముడొ

పళ్లెపవాలు = జొనపదగేయాలు 1

౨ వృత్తి పాటలు (రోకటిపాట 1. “అ త్తలేనికోడ లుత్తమురాలు ఓలమ్మా కోడల్లేనియ త గుణవంతురాలూ కోడలా కోడలా కౌడుకు పెళ్ళొమా ఓలమ్మా పచ్చిపాలమీద మీగడేదమ్మా వేడిపాలలోన వెన్న యేదమ్మా? ఆత్తా నీచేత ఆర ళ్ళెగానీ ఓలమ్మా పచ్చిపాలమీద మీగడుంటుందా వేడిపాలల్లోన వెన్న ఉంటుందా 1

పాట ఈ విరంగా సాగిపోతుంది

8 పండుగ పాటలు ( సం కాంతి దాసరిపాటలు ) వమయ్యాస్వామి శివశివా క్రై లాసవాసా వఏమయాస్వామి సొమ్ము పాములను ధరించుటెవరికోసమో శివశివా వ్మెరివాడవయ్యనీవు వెండికొండనుండలేక వల్లకొడులను వసించు బెవరికోసమో ళవా రాచవాడవయ్యునీవు రాచపాడి లేకపోయె గోచిపాతలను ధరించు టెవరికోసమో

శీ (శ్రామిక గేయాలు (రోడ్డుకూలీల పాట ) ఠీ చిన్నదాన ఒగలమారిదాన క్షీ చిన్నదాన చొయ్యారిదాన ఐందారు చిన్నదాన బాజాబందులదాన బాజ బఐందూలమీద మోజెంతో లేదే గుంటూరు చినదాన గులుకు మస్దిలదాన సీ గులుకు మట్టైల్పపైన తలు కెంతదొలె

118 తెలుగుభాషా స్వరూపం వ్మ్‌్ర ఎ్మరనిదాన ఎత్తు ప్కిరలదాన ఎత్తు పీర్రఐజూచి ఎగిరెగిరె మనసు నలనలనిదాన నడుముసన్ననిదాన

రాగా కళ్ళకాటుకదాన సల్లింగరాయె ర్‌ పెండ్డిపాంలు ( అప్పగింతల పాట )) సెలవిచ్చి మాయమ్మ న 'సెలవిచ్చినోవమ్మ చెంగి మీ అ త్తింట బుద్ధిగా నుండమ్మ యెవ్వరేచూడిన ఎదురాడకమ్మ వీదిలో నిలుచుండి విరుల విరదోయకు పలుమారు పం దెకచి నవ్వుదోశమ్మ పరమాత్మతోగూడి పడతినీవుండు ఆకలీవుంటేశు అడుగటోకన్మూ అంత్తగారితోపోరు చేయటోకమ్మా నాతోటి చేసిన మంకుపోరెల్ల యెరుగని అ త్రింట సేయబోకమ్మా ఆడదాని (బతుకు ఆఅరటాకువంటిది ఆడకువతో ఆందరితో మెలగిరావమ్మ 6 పదములు (పల్నాటి (ప్రాంతం | ఓ గుజ్టాల గోపిరెడ్డి దాచేపల్లీకి దహనమైతివా ॥ 'శేరుశేరు వెండి మురుగుల్‌ చేతులాకు చెట్టుకొని కట్టనమీద వస్తావుంటే కలకటే రనుకొంటిని కొడుకా వయ్యారి కొడకా బంగారు కొడకా దాచేపల్లికి దహనమైతివా

పల్పెపదాలు - జానపదగేయాలు 10 ఈపక్క-ను ఒకచేను ఆపక్కను ఒకచేను నడుమలోన నాపచేను సందుననిన్ను నలుగురుబట్టి నరికిరి కొడక వయ్యారి కొడక ఎక్కేది వర గజ్జం కట్రేది కాయపంచ సుక్కవంటి నీ సక్కదనము సూడ కన్నులు లేవురకొడక వయ్యారికొడక బంగా రుకొడక దాచేపల్లికి దహనమైతివా 8

సమస్యలు = సామెతలు శ్రీ ఓకరికి చేయినిచ్చి ఒకరీకి కాలునిచ్చి ఒకరీకి నడుమ.నిచ్చి కూకున్నానోయిరాజ పు ఎవరికి చేయినిచ్చి ఎవరీకి కాలునిచ్చి ఎవరీకి నడుమునిచ్చి కూకున్నావే పిల ళా కూకున్నావేపిర్హ శ్రీ గాజులికి చేతులిచ్చి కడియాల్మి. కాళ్ళనిచ్చి వడ్డాణాన్కి. నడుమునిచ్చి కూకున్నానోయి ఈ విధంగా సాగిపోతుంది పాట 86 ఆటల పాటలు ( ఒప్పులకుప్ప ్ర ఓప్పులకుప్ప ఓఒయ్యారిభామ సన్నబియ్యం చాయపప్పు చిన్నమువ్వ సన్నగాజు కొబ్బరికోరు బెల్ల్పపచ్చు ము! గూట్లో రూపాయి నీ మొగుడు నీపాయి రోట్లోతవుడు నీ మొగుడెవరు ?

బి0 జెలుగుభాషా స్వరూపం 98 వాస్యపు పాటలు ( అల్లునిహాస్యం | అత్తవారింటికి కొ త్రల్లుగొ స్తేను కొ త్రసున్నంతెచ్చి మెత్తరమ్మ కౌ తసున్నంతోను కోపంవస్తేను నల్లేరు తెప్పించి నలవరమ్మ నల్లేరుచేతను నపనపలాడితే దూలగుండాకుతో దులపరమ్మా దూలగుండ కుతోదు ఖమ్మువస్తేను బజ్జపలుపులు దెచ్చి బాదరమ్మా బజ్జపలుపులతోను బాధలు వస్తేను కొరడాలు తెప్పించి కొట్టరమ్మా అకారింటికి వస్తే సుఖమేమంటు వచ్చినదారినే పట్టరమ్మా 0 లాలిపాటలు రామలాలీ మేఘళ్యామలాలీ తామరస నయన దశరధ త “యాలాలీ అద్జివదన ఆటలాడి ఆలసీనావురా బొజ్జలోని పాలరుగుగాని నిదురపోవరా జోలలుబాడి జోకొట్టితే ఆలకించేవు లాలించి మరియూరకుంటె సౌజ్ఞచేసేవూ ఎంతో యెత్తు మరగినావు ఏమిసేయరా వింగగానికొండ కుండీ వీర రాఘవా ఇంక నొక్కటి ఈ చిన్నపాట ఎంత అందంగానూ ఎంత అర్థవం కంగానూ ఉంటుందో గమనించండి “గడపలన్నింటిలోన ఏ గడపమేలు మవిలక్ష్మి నివసించు మాగడపమేలు

పల్లెపదాలు = జానపదగేయాలు కిల్లి]

అరుగులన్నిటిలోన ఏ ఆరుగుమేలు 1

పండితులు కూర్చుండు మా ఆరుగుమేలు

వీధులన్నింటితోన ఏవీధిమేలు 1

విద్వాంసులున్నట్టి మావీధిమేలు

ఊళ్ళు అన్నిటిలోన ఏఊరుమేలు

పాడిపంటలుకల్లు మాఊరు మేలు”

ఈ విధంగా పల్లెపదాలు తేటలేలుగులో తేనెలోలికిస్తూ మనన్నుని రంజింపజేన్తుంటాయి అమ ద్రుతనాన

స్త్రీల పాటలు స్త్రీలపాటఎ కూడా పల్లెపాటలు వలెనే జానపదుల చేత పొడబడుతూ అన్నుకు తంగా వస్తున్నట్టివే వీటిణ పల్లె హిటలలో చేర్చుకసోవడానికి కారణం వీటి బాహుళ్యం ఇవన్నీ పురాణ కధలలో పాటలుగా మార్చినట్టివి పీటి పరి మాణం నాలుగునంచి ఇరవై యలుదు శీజీల వరకూ కూడా వుంటుంది లందులో కొన్ని ముఖ్యమైనవి ఏవంటే థ్రీకృళ్ణుని జననం థీకృమ్లుని చల్డులు దక్షయజ్ఞం ధర్మరాజుజూదం లక్మణదేవర మూర్చ లవ్మణదేవర నవ్వు గంగాగౌరీ సంవాడం లంకా యాగం సీత సమర్త సీతాదేవి వేవిష్ణ ఊర్మిలా దేవి నిద మొదలై నవి ఇవన్నీ గతంలో శ్రీలు కొలక్షేపంకోసం కూడినప్పుడు పెళ్ళిళ్ళలో 'సేరంటాలలో పొడుకుంటూ ఉండేవారు ఆ కారణంగా ఇవన్నీ ఒకరిదగ్గర్ముంచి విని మరొకరు నేర్చుకున్నవే ఆరోజుల్లో ఈ నస్ర్రీలపాటలు ఎవరికి ఎన్ని ఎకుగ వవస్తే వారికి ఆంత గౌరవం వీటిల్లో భాషకూడా చాలా సరళంగా నేటి వ్యావహారిక ఫక్కీలో ఉంటుంది. అందువల్ల ఇవికూడా 7వ శతాబ్ది తర్వాత పుట్టినవో లేక రూపం మార్చకున్నవో అయుండాలి వీటిల్లో కొన్ని మచ్చుకు చూద్దాం చి థ్రీకృష్ణుని జననము

• కస్తూరి రంగరలంగా నాయన్న కొవేటీ రంగరంగొ థ్రీరంగరంగరంగా నినుబాసి యెట్లు నే మనసుందమరా కంసుని సంహరింప సర్గురుడు ఆవతారమె త్రినపుడు

త్రీ పొటలు ౭3 దేవకీ గర్భమునను విష్ణువు కృష్ణావఠారమై జన్మించెను ఏడురాతుళ్ళు ఒక్కర్మాతిగ యేకరాతిగ చేసెను ఆదివారము పూటను అష్టమీ డినమందు జన్మించెను తలతోటి జననమెతే తనకు బహుమోసంబు వచ్చుననచు

రచన ఇలా సాగిపోతుంది లి ధర థరౌడొ బూదను ధర్మరాజు జూదంలో ఓడిపోయినప్పుడు అతన్ని విడిచి వెళ్ళడానికి లక్ష్మి ఇలా ఏడ్చిందట *అలికి విడచిన గడపదాటడే రాజు నే ధర్మనందనుని ఎడబా కులేనె దివ్వెలేనిగ్సృహము జూడడేరాజు వాల్చిన రోకలి దాటచేరాజు ఇంట ముగులేకి నడవడే? జు పీరాడులేనింట నిలువడేరాజు కూరాడులేనింటగిడి కుడువ డేవాజు ఆకిమిగిలిన జలకమాడడేరాజు ఈ విధంగా చేయకూడని పనులు చీయదగ్గపకులు లవ్ష్మినోటివెంట చెప్పించాడు ఇది రచించిన కవి ఇవిగాక ఆనంద పాటలు ( అన-ద మానంద దూయెశే వంటివి ) తలుపుదగ్గిర పాటలు పవళింపు పాటలు మేలుకొలుపులు గంధమపూసే పాటలు నలుగు పాటలు వషస పాటిం పెండ్లికూతురిమీద వనదినలమీద పొటలు అప్పగింతల పాంలు జావళీలు మ-గళహారతులు గృమ్మడు పాటలు మొదలై నవి కేవలం స్రీలకు సంబంధించిన కొన్ని పాటలు ఎన్నెన్నో వున్నాయ్‌ వాటిలోకొన్ని మచ్చుకు చూద్దాం

1లికి తెలుగుభాషాస్వరూపం 1 మేలుకొలుపు “*మేలుకొనవె దీనరక్షక మేలుకొనవె సాధుపోషణ మేలుకొనవె ద్వారకాపురి మేదిని రమణా = కృష్ణా మేలుకొనవే ౪ కొక్కొారోయని కోడ్‌కూ సెసు కొదమ తుమ్మెదలెల్స వెడలెను చుక గ్రాలిన్నియ తెల్లనాయెను సొక్కుకల.వలును = కృష్టా మేలుకో ౫ మక్కువతో చెలరేగి పమ్షులు మలయుచును రొదచేయదొడగెను డిక్కులను అడిగె వేంకటరమణా శ్రీకృష్ణ మేలుకో హెట ఈ ఏధంగా సాగిపోతుంటుంది. మంగళపవాోరతి రాజగోపాలునకు మంళం రాధికాలోలునికి మంగళం పూజిక రామునకు పుణ్యశరీరులకు నురరాజసుతునకు మంగళం ॥8రొ॥ దోషవరహితునకు వాధీమాధుర్యునికి శేషశయనునకు మంగళం జరా 8 భూసుత రమణునకు దశరథరూపునకు మంగళం జరాఖ మార జనకునకు మంగళాకరునకు మందరధరునకు మంగళం ఇరొ॥

స్రీలపాటలు విల్‌ జావకీలి ( వేహాగ్‌రాగం __ బావుతాళం ్సె చిన్నవయసుదానరా నే చెలిమికోరినానరా చి ॥ వన్నెకాడ విన్నుజూచి వలచివచ్చినానురా చి కమ్మనీ కొత్తాపుతేనె లిమ్మనీ చవిచూడరా తుమ్మెద వాసనచూడని కమ్మిశాడనుండరా చి ॥ దొంటిమావి మంజరికతి దోచునేమొ నెంచరా న. ఆఅంటినయాసుఖమును భవమగు నెమ్మదినుంచరా 5చి॥ ఈధర శింహావురిరంగ వాధమా మనోహర నాధ నీముఖేందుజాచి నాకందొగలారెరా ॥చి వవళింవుపాట సీలావేణితో నీవు న్మిదించవయ్యా బాలాముకుందా గోపాల(శ్రీకృష్ణా నీ॥ పగడంపు తరికోళ్ళు పట్టుపురులూ యీ విరులపాన్పుపైన పవశించవయ్యా నీ ॥ పన్నీరు గంధము పణతిపుయ్యగను పలుమారును రటీలు పట్టివిసరగను 4నీ 1 చ క్కెరచిలుకలు ఖర్జూర ములను చక్కాని ఫలములు చాలా భుజించవయ్యా నీ 1 చాలా (పొద్దాయె సరసమాడగను మేలైన రతిశేశీ లోలలాడగను నీః కార్వాసపురవాస వేణుగోపాల నేర్పుతో రుక్మిణిని యేలేటివేళా 1వీ ॥ గంరము హూ సేపాట గంధాము పుయ్యరే కలికిరో కృష్ణునికి చందనాగంధు లానందముతోడుత జగం ॥

126 తెలుగు భాషాస్వరూపం

ఆత్తారు గంధము అమర్చి గిన్నెలతో

సత్యభామాగంధం సరిసభాలోపూసే గం

చినదయ్య భామ శ్రీకృష్ణా వినవయ్య

పసిబిడ్డ భయమునాొందు బాగా మేల్కానవయ్యా గం

మాణిక్యమ్మ పాట మరువకుడికమల

మరుపాకుడి మీరు మరి పాడుటీ గం వదినమీద పాట

వదినె చెడ్డది యెంతో వల్లమాలినది

వదినే చెల్లెలు మగుని వల్దాకున్నది

మిగిరి మొగము చికిరికళ్ళాది వదినా

పల్పావరుసయు చాల పెకి యుప్పొంగె వ

పుల్లేడు గూనితో పొట్టాపయికొచ్చే

పొట్టాబుగలవదినె సొగసుగా హెచ్చి

టబ కే

టక్కుటమార ములు టక్కున నేర్చె

మర్కాట చేషాలు మరిబాగనేర్చె వ తలుపుదగ్గర పాటలు

అంగనమణినే మంగళగిరి నరసింగు డ

తలుపునుదీయవే మేను పొంగుమునుండెనే భామా

అంగుగ చెంచు అంగనదొారికే మాసంగతులు

నీకేమి = దానిచెంగంనుండిమి స్వామి

నిక్కము నామది జిక్కెన నిపై మక్కువేది

పెకవాణీనను పక్క_జేర్చి పూబోణి

పక్కనుచేర్చే మిక్కిలి కూరిమి చక్కని

చెంచుది నాధా = నిటక్కులనవిచూచేదా పాట ఈ విధంగా సాగిపోతుంటుంది

శ్రీలపాటలు ల్లి? ఇలా ఎన్నెన్నో రకాల న్ర్రీలపాటలు భావగాంభీర్యానికీ భాషామారు ర్యానికీ మచ్చుతునకలై విలసిల్లు తున్నాయి పల్లె (వజలలో బ్యృురకథలు ( దేశింగురాజుకథ= మదనకామరాజుకథ వంటివి ) కలాపాలు ఎన్నె క్నో ఉన్నాయి వీటన్నిటిలోకూడా వల్పైపజల నిర్మలత్వము గోచరిస్తుంటుంది ఇట్లు పల్లిపదాలు= శ్రీలపాటలు వంటివి తెలుగు భాషా వికాసానికి ఎంతో దోహదం చేళాయి అవా టే అవాలి

సామెతలు సామెతలు ఇని భాషా ఆంటూ ప్రపంచంలో ఏదీలేదు సామెతలు నిత్య సత్యాలు వాటిల్లో ఆధికభాగం ఉదాహరజణలై యుండడంతో చెప్పదలచు కున్న విషయానికి సామెతని ఉపయోగించి చెప్పడంవల్ల బలం చేకూరి. సులభ (గాహ్యమయి సూటిగా హృదయావికి హత్తుకునే అవకాశం ఉంటుంది మన తెఎగు సామెతలలో స్వాభావికమైనవి వేలకొద్దీ ఉన్నాయి ఇవి గాక ఎన్నో సంస్కృత సామెతలను వాటి యధారూపంలో వాడుతుంటాము ఇతరభాషల సామెతలు కూడా ఎన్నో మన భాషలోకి వద్చాయి. అయిడే ఈ సామెతలు కూడా ఎప్పుడు ఎవరిమూలంగా చెప్పదిడ్డాయో కెలుసుకోడం సాధ్యంకాదు అయితే ఇవి చక్కని జాతీయ పదాలతో తొణికిసలాడు తుంటాయి కనుక భాషా పరిశోధకులకు ఎంతగానో ఉపయోగిస్తాయి. కొన్ని సామెతలను పరిశీలిద్దాం & తన్ను మాలిన ధర్మము -_ మొదలు చెడ్డ బేరము లి చెట్టులేనిచోట అమ.దపుచెట్టు మవివృక్షం లి అడుసు[తొక్కనేల = కొలుకడగనేల 4 పాలముంచినా నీటముంచినా నీదే భారము ర్‌ పిట్ట కొంచెం కూత ఘనం 68 మేకుపీకిన కోతివలె 1 తన్నుగట్టక్రాళ్ళు తానే తెచ్చుకున్నట్లు

సామెతలు 129

8 అవులిస్తే సీవులు లిక్క-బెట్టుట

8 కుట్టితె లేఎ = కుట్టకుంటే కుమ్మరిపురుగు

౧ గోటితోపోయేదానికి గొడ్డలి

విపత్తు వన్చినప్పుడు వితాకు

19 నిండిన ఇంటిలో నిముషమైన నిలువరాదు

18 విధికి ఎదుకీదటోవుట వెరి

శ వెన్నబారవై చి వేలునాకినవిధంగా

5 రత్నాలు పారవేసి రాళ్ళు ఏరుకున్నట్టు

168 చెజపన చేట ఇంట ఉండరాదు

17 పారెడు బండ్లకు పాదములు సాచుకొనుట

8 పిడుగు పడినవానిని కొజవిచూచినట్లు

19 రెంటికి చెడిన రేవడివలె

20 పాలు చక్కరవేసి పించిన వేపకు చేదుపోవునా

౨1 పిచ్చుకమీద బహాస్త్రము

లల. పుడిసెడ నీళ్ళుచల్లితే అణిగిపోయే భూ+కి కాలమేఘం వర్షించాలా ? ₹8 ఉల్పివేస్తే పడిపోయే దోమలమీదకు గరుత్మంతుడె క్రి వళ్చినట్లు 24 రేగుపండ్లకోసం ముత్యాలు వేలం వేసినట్టు

వ5్‌ పోయేనాడు పూచికపుల్లేనా వెంటరాదు

ల6 రాచపీనుగు ఒంటరిగాపోదు

27 చచ్చినవాడి పెళ్ళికి వచ్చిందే కట్నం

౭28 దిక్కు లేకపోతే అక్కమొగుడే దిక్కు

29 దిక్కులేనివారికి దేముడే దిక్కు

80 నారుపోసీనవాడు సీరపోయక మానడు

లి శివునాజ్ఞ లేనిదే వీమైనాకుట్టదు

82 నీరుపల్లమెరుగు - నిజము దేవుడెరుగు

శి8 గాలిలో డీపంపెట్టి దేవుడా నీమహిమఅన్నట్లు

180 తెలుగుభాషాన్వరూవం శ4 దేవునిసత్తా పూజారి కెరుక 85 గొ రెల గ్మోతాలు గొల్లల కెరుక శిరి రాముడె దేమడై తే కోతిసాయమెందుకు 1 87 చిత్రం శివునిమీద భక్రి చెప్పులమీక 88 చేసేవి శివునిపూజఎ = దూరేవి దొమ్మరి గడిసెఎ శి9 అందరూ ఫ్రీవై ష్జ్వవులే జు రొయ్యలబుట్టమ్మాతం మాయమైంది శీ0 పిల్లికి రొయ్యల మొలతాడు శీ _పిల్లిమెళ్లో గంటకస్టేదెవరు ౩ 42 పులికడుపున పిల్లిపడుతుండా ? శకి తాచెడ్డకోతి వనమెల్ల చెరిచె శీ4 రూకలేనివాడు పోకచేయలేడు శీర్‌ శెక్కాడితేనేగాని డొక్కాడదు 48 కోటిఎద్యలూ కూటికౌర కే శీ? మొహమాటానికిపోడే కడుపువచ్చినట్టు 48 క ంచే-నుమేనినట్లు 49 అగ్గికిపోయి ఆర్నెల్లకడపుతో వచ్చినట్ట 50 రాజు తలచుకుంటే దెబ్బలకు కొరవా ? 5 కోడలికి బుద్దివెప్పి అత్త గడ్డితిన్నట్టు లలి అయ్యోఆఅంటే ఆక్న్నెల్లపావం 58 అరక్షణం భోగం = ఆర్నెల్లు రోగం లశ మింగ మెతుకులేదు మీసాలకు సంపెంగనూనె ర్‌5 కుత్తుక విషు = నాలిక బెల్లము 568 అరచేయిచూపి మోచేయివరకూ నాకించినట్టు 57 వఏకగుపోవువీధి _ సింహంమెళ్ళోగంట 58 కొండ్మకిందగోల ఏమిటంటే కోమటోళ్ళ రహన్యం అన్నట్టు ల్‌) ఆతిరహన్యం బస్టేబయలు

సామెత్‌లు 191 60 గాలిగలయప్పుడె తూర్పుపాఅచెట్టు 6 దీపం ఉండగానే ఇల్లు చక్కబెస్టైకోవాలి 49 తలప్రాణం తోకకి వచ్చింది 48 మెతని చోటనే గుద్డలివాకి 64 కులానికి సొడ్డందే చిన్నప్పుడే వేరపడ్డానన్నట్టు 65 అందని చావపష్ళ పుల్లన 66 కోటివిద్యలు కూటికౌర శ్రే 67 ఎంతచెట్ట. కంతగాలి 68 ఉరిమి ఉరిమి మంగలంమీద పడినప్లు 69 ఎద్దుపుండు కాకికి నెప్పా ? 70 కాకిపిల్ల కాకికిముద్దు 7] అందరూ అందలమెకి? తే మోసేవారెవరు ? 72 అంగట్లో అన్ని ఉన్నాయి అల్లునినోట్లో ళని 78 ఆడితప్పరాదు = పలికి బొంకరాదు 74 (_మొక్రైగ౧వంగనిది (మానయి వంగుతుందా 75 పులినిచూచి నక్క వాత పెట్టుకున్నట్టు 76 (గ్రుడ్డికందె మెల్లిమేలు 77 'పేదవానికోపం పెదవికిచేఎయ 78 తానుపట్టిన కుండేటికి మూడేకాళ్ళ 709 క్రలిమిరేములు కావడికుండలు 80 ఇల్హార్చుతుంటే చుట్ట ముట్టించుకున్నాడట 61 మొగుడుచచ్చి ముండఏడుస్తుంటే రంకుమగడువచ్చి రాళ్ళు వేళాడుట 8లి చేసుకున్నవారికి చేసుకున్నంత మవిదేన 88 చిన్ననా పొట్టకు థ్రీరామరవ

1839 తెలు కభాషాస్వరూపు ఈ కిందివి మనం వాడే సంస్కృత సామెతలు వినాశకాలే విపరీతబుద్దిం ల అతిసర్వ్యత వర్జయేత్‌ థి ఆలస్యాత్‌ అమృతం విషం శీ శరీరమాద్యంఖల ధర్మ సాధన్న ర్‌ శ్రీబుధిః (పశయంతకః 6 యథారావా తధ్యాపళా ఈ విధంగా ఎన్నో వేలకొద్దీ మనోహరమైన సామెకలు మన తెలుగు ఖ్రాషలో ఉన్నాయి భాషాపరిశళోధకులకు ఇవి ఎంతగానో ఉపయోగిస్తాయి అవాణాణ ట్రీలూనానా.

నితి తలుగు నాట ముదణ [పారంభం తెలుగులో మొట్టమొదటి పుస్తకాలు అచ్చు అయింది ఆంధ దేశంలో కాదు= భారతదేశంలో అంతకన్నాకాదు విదేశాలలో అందే ఆశ్చర్యపడాలి (కీ ₹ళ 1246 లో కలకత్తాలోని గ్రీరామ్‌పూర్‌వద్ద డాక్టర్‌ మార్షుమన్‌ డాక్టర్‌ క్యారీ డాక్టర్‌ వార్డు అనే ఫాథరీలు శ్రీరామ్‌పూర్‌ మిషన్‌ అనే త్తెస్తవ మఠ సంస్థను స్థాపించారు వీక తెలుగు తమిళం కన్నడ నాగరి వంటీ ఏడెని మిది భాషల అక్షరాణ పోతపషోయించాడు బెంజమిన్‌ సూల్డ్‌ ( ఖల్జియస్‌ ) అనేఫాదరీ 746 = 47 లలో క్రై9స్తవమత విషయాలను తర్జుమాచేసి (పష్యాదేశంలోని మాగ్దిబర్లు మండలానికి చెందిన హాలీ అనే పట్టణంలో ముదిం చాడు ఈయన సత్యమైన వేదంలో ఉండే జ్ఞాన ఉపదేశాలయొక్క- సంక్షేపం మోానికి కొంచ్చుపోచయ్యే దోవ మొదలైన ఐదు పుస్తకాలు (వ్రాశాడు ఇవి థ్రీరాంపూర్‌ మిషన్‌ కళాళాల [(గంథాలయంలో నేటికీ భ్యద్రంగా ఉన్నాయి ఆయన వాడిన భాషలో తెలుగు “వుంద్దండ్డి” ( ఉండండి “అనుభవించ్చిం దండ్డి” ( ఆనుభవించిందండి ) వంటి మాటలలో ఉండి అన్నమాచార్మ్యులనాటి తెలుగుని పోలివుండడం గమనార్హం తర్వాత డాక్టర్‌ క్వారీ ప్రత్యేకంగా పండితులను రప్పీంచుకని తెలుగు నేర్చుకుని తెలుగు వ్యాకరణం రచించారు బై భిల్‌- న్యూటెస్టుమెంటు= తెనుగులోకి అనువది చాడు తెలుగులో ఉన్న అక్ష౮లము కూడా కొత్తపద్ధ తిలో తయారుచేశాడు ఈ అక్షరాలతో వ్యాకరణాన్ని “*దేవునియెక్క సమస్తమైన వాక్యము” అనే పేరుతో న్యూటబెస్టుమెంటును ముదిందాడు ఈ వ్యాకరణం 80లో అచ్చయింది ఇదే మనదేశంలో మ్యుదింపబడిన మొప్ప

క్షేలికీ తెలుగుభాషాస్వరూపం మొదటి తెలుగు పుస్తకం రెండవపుస్తకం 18 2లో అచ్చయింది. ఇవి

తర్వాత డాక్టర్‌క్సారీ మ్మదాసు విశాఖపచ్నం బళ్ళారి పట్టణాలకు మత (ప్రబారకులను పంపి మ్చుదణళాలలు నెలకొల్పారు తర్యాత 1817 లో సిపి టౌన్‌ దొర తెలుగు వ్యాకరణం [వాసి దానికి ఉదాహరణంగా పంచ తం[త కథలు సరళమైన రచనంగా ఇచ్చారు. అందులో ఆయనభాష మచ్చుకి ఎలా ఉండిందో చూడండి “వపాయంబాత యేమి సాధించదగినదో ఆవ పరాక్రమంబాత సాధించదగినదికాదు వొక చెస్టుమీద కాకి గుడ్డు పెట్టి నప్పుడల్డా ఆ కిందప్ప్కులోవండే కృష్ణ సర్పం తినిపోతూవుండేది” ఇది నే భాషలాగానే ఉండడం గమనార్హం ర్‌0 సంవత్సరాలలో ఎంతమార్చు 1886లో రావిపాటి గుకుమూ రర్తిళాన్రిగారి తెలుగు వ్యాకరణం అచ్చయింది 1890 (ప్రాంతంలో గద్వాల వనప మర్రిలలో తెలుగు ముదణిలయాలువెలిశాయి అప్పటినుంచీ తెలుగులోని ముద్రణ అతి త్వరితంగా అభివృద్ది చెందింది డాక్టర్‌ క్యారీకి మాతం ఆంధ్రులు సర్వదా కృతజ్ఞులై ఉండాలి

మాయు ట్రై

న తెలుగుభాషకి య్యూరోపియన్ల "సేవ ఆత్మధులు అంగ్లేయులకి. అనేక విధాలుగా కృతజ్ఞులై ఉండాలి ఆం్యధుల అద్భుత శిల్పకళాఖండాలను ఫెర్దూసన్‌ వంటివారు భ్యదపరచారు ఆశేక తాళప త [గంధాలను సేకరించి జాగ త్రచేసింది మెకంజీ (బౌన్‌ వంటివారు కృష్ణా గోదావకీ నదులకు ఆనక స్టలుకట్టి కరువు కాఎకాలతో కృశించి పోతుండే ఆంధభూమిని అన్నపూర్ణగా మార్చింది కాటన్‌ దొర ఈ విధంగా వారు ఎన్నో రంగాలలో తెలుగు తల్లికి చేసిన సేవ ఇంతా అంఠాకాదు డాక్టరు క్వారీ తెలుగులో ముదణని (ప్రారంభించి. తెలుగుభావకి ఎంతటి మహోపకారంచేళాడో గడచిన (ప్రకరణంలో చర్చించుకున్నాం ఇప్పుడు అనేక తాలప్మత్యళంధాలను 'సీకరించిన మెకంజేదొర సేవలను గురించి తెబసు కుందాం శ్రీ శ 1807 (ప్రాంతంలో కర్నల్‌ కొలిన్‌ మెకంజీ అనే ఆంగ్లే యుడు మదదాసులో స్వ్వేయర్‌ జనరల్‌ గా పనిచేస్తుండేవాడు ఆయనక్రింద వెంకటరావు నారాయణరావు అనే ఇద్దరు ఉద్యోగులు ఐహుభాషావేేత్తలు ఐహు లిపివేత్తలు ఆయినట్టివారు పనిచేస్తుండేవారు మెకంజాదొర (ప్రోత్సాహంతో వీరు దక్షిణాపథమంకటా తిరిగి పెక్కు త్యామళాసనాలు తాశపృత (గంభాలు సేకరించారు. మెకంజీ సేకరించిన ఈ కాళష్యత్యగ్రంథాల సంఖ్య ఎంత ఎక్కు వంటే ఇవన్నీ భ్యదపరచబడిన మద్రాసు (ప్రాచ్యలిథిత పుస్తక భాండాగారం (వనంచంలోనే పెద్దది మెకంజీ సేవలు అంతటితో ఆగలేదు £008 గం00!609 అనే స్థానిక చర్మితలు (వాయించాడు ఇవి రీ5ి సంపుటాలు ఇందులో తెలుగు లోనే!8 తమిళంలో క కన్నడంలో 2 కొన్ని సంస్కృతంలోనూ ఉన్నాయి

106 తెలుగుభాషాస్వరూపం ఒక్కి- తెలుగులోనే 48 ఉన్నాయంటే ఆ రోజుల్లో చెన్న రాజధానిలో తెంగు భాషయెక్కం (ప్రాముఖ్యం ఎంతటిదో బోధపడుతుది ఈ స్థానిక చర్మితల ఆధారంగానే డిస్థ్రిక్టు గెజిటర్లు తయారు చేయబడ్డాయి

మెకంజీ తర్వాతసి పి బౌర్‌ వచ్చాడు ఈతడు తెఎగుభాషని నేర్చుకొని దాని సౌందర్యానికి ముగ్దుడై దానిని ఇటాలియన్‌ ఆఫ్‌ డి ఈస్టు అని వ్యవహరించాడు అంతేకాదు తెలగు= ఇంగ్లీషు విఘంటువును ఇంగ్రీషు- తెలుగు ఇఘంటువులకు రంచించాడు వేమన పద్యాలను ఇంగ్లీషుకోకి అనువ డించాడు తెలుసలో కవిత్వంకూడా చెప్పగల సమర్థుడు ఒకసారి తన తీర్చును పద్యరూపంలో ఇచ్చాడట. తెలుగు వ్యాకరణం (వాళాడు పంచతంత కధలను సరళవచనంగా [వాళాడు మెకంజీ సేకరించిన స్థానిక చరిత్రలు నశించిపోకుండా దళసరి కాగితంమీద తిరి వాయించాడు ఓరియంఎల్‌ లై (బత ( మదాను ) ట్లో నున్న పుస్తకాలలో సగంపైగా ఇతడు సేకరించినవే

జె ఎ యేట్సు అనే ఆంగ్రేయుని (ప్రోత్సాహంతో గిడుగు రామమ్పూరరి పంతులుగారు వ్యావవిరిక భాషావాదాన్ని లేవదీశారు ఇది మరొక (పకరణంలో వివరంగా చర్చిద్దాం ఈ విధంగా యూరోపియన్లు అం్భధ సరస్వతికి చేసిన "సేవ నిరపమానమైనది

నాల రై జలజా

పతికా శకారంథభము ఆఎుగుభాషలో మ్యదణ (ప్రారంభము మరుగుపడిపోతున్న ఆంధశాపిత్య చర్మితలో. తిరిగి మహోజ్వలమైన నూవనళకానికి ప్రస్తావన చేసింది

ము దణ (ప్రాాంభమైన వ శతాబ్దంలోనే తెలుగులో అనేక పతికలు వెలువడ సాగాయి

తెలుగులో మొట్టమొదటి పృత్రిక శ్రీయక్షిణి అనేది ఇది 1940 (ప్రాంతంలో బళ్ళారిలో పారంభించబక్షింది. ఇడి వారష్మతిక

తెలుగులో మొట్టమొదటి దినప్మతిక “వర్శమాన తరంగిణి” డీనిని పువ్వాడ వెంకటరావు 18=*1 [పాంతంలో చెన్నపట్న 6లో స్థాపించారు ఈ పికలో రచనలు వ్యావహారికాంధభాషలోనే ఉండేవి ఈ పతికయొక్క ఆనాటికాపీలు ఇప్పటికీ మ్మదాసు ఓరియంటల్‌ లై _బరీలో ఉన్నాయి

ఆ తర్వాత చెప్పుకోతగ్గది-దేశాన్ని ఉరూ9తలూగించినట్టిడి అయిన కృష్ణాష్మతిక మచిలీపట్నంలో స్థాపించబడింది 902లో స్థాపితమైన ఈ

టం ఈ ఠి వు మో

పృతిక వారప్యతిక సరళమైన వ్యావవోరికభాషలో ఇందులో ముట్నూరి కృష్ణారావుగారు (వాస్తుండిన సంపాదకీయములు వ్యాసములు (పజలను ఉజ్జూత లూగిస్తుండేవి

ముట్నూరి కృష్ణారొవుగారి శైలీ చూడండి ఎంతమృదుమరురంగా ఉండేదో

89 తెలుగు భాషా స్వరూపం నిర్మల చి త్తం

సోదరా నీవనుకుంఎిన్నావు నీమనస్సు ఎంత ఎగంగా పనిచేస్తే

అదివాలా పొరపాటు సుమీ నీమనస్సు అంత పలుచనై పోతోం దన్నమాఎ నీమనస్సు ఎంత చిక్కనై తే నీవంత మేధావివి ఆగుతావనేమా ఎ జాపకం ఉంచుకో

తుఫానులో వీచేగాలిలో చిక్కతనం ఉంటుందో లేక నిశ్చలంగా ఉందేవాయువు చిక్క గాడఉంఎయిందో (పకృతిశాస్త్రజ్ఞుల నడిగి తెలుసుకో-లేదా బరా రులోచూచి కసుక్కోం

• వనుకొంటావ్లఎతుపానుగాలి యముంయూమారుకంవలె (వప్రచండంగా వీసుండ్కి వృక్షాల నామూలా గంగా పెకలించివేవుంది మేడలు మిద్దెంను పడగొస్టుతుంది-అట్టితుఫాను గాలిలో ఐలం లేకపోతే కదలకుండా ఉండే గాలిళోనా బలం ఉండేది ఇదికాదు నీనంశ నుం?

సంచారంచేసే గాలికోని ఐలం ఎక్కడిది? నిలకడగా ఉన్నప్పుడు తనలో దిట్టపరచుకొన్న బలంకతూ

న!

అల్లాగే నీమనస్నూను మనస్సు సహజంగా ఆ[పయత్నంగానే కదులుతూ ఉంటుంది ఇందియాల వెంబడి పరుగులుతీస్తూ ఉటుంది కోరికల మధ్య ఉరకలెత్తుతు-ది. ఈ పరుగుఎ ఈ ఉరుకులు నీమనోబలాన్ని వ్యయ వరుస్తున్నాయన్నమాట

మనస్సులోని చిత్త వృత్తులు సుడిసండాలు తిరగకుండా చేసుకో గల్గ్లావా మనస్సును నిశ్చలంగా ఊంచుకున్నావా నీబుద్ధి తేజోవంతమై నీ పర్మిశమ లేకుండానే సద్యస్ఫురణవిల్ల లోకరహఫ్యమంతా గోచరిస్వంది నీ మనస్సు నెప్పుడు మీమాంసలలోనూ తర్కవితర్యాలలోనూ. లిన్నభిన్న మతాలలోనూపడవేసి రాపాడావా సీమనస్సు అంతా చికాకపడి నిన్ను నిరంతరం డోలాయమాన మనుస్కు-నిగజేస్తుంది. నీ ఆలోచనలే సత్యాన్ని మరుగుచేస్తాయి లోకమంతా నీకు అడ్డదిడ్డంగా కనబడుతుంది

న శకారంభము 199

సోదరా నీమనస్సునట్లా చీకాకుపెట్టుకోక నీ ఆలోచనలను తరిమి వేము దారాలను బంధింవిఉంచు నీ మనోసరోవరం ని స్తకంగమై నిర్మలంకానీ

అప్పుడుచూడు నీమనస్సు ఎంత (పకాశమానమవుతుందో లోకాలలో నుండి వెఎయగులు పఫరిస్తాయి సంశయాలు విగిపోతాయి నీ సత్యోపలబ్టి సిస్ధిస్తుంది

సూర్యవీంబాన్ని నీవెందుకు చూడలేకుండాఉన్నోవ్ను సూర్యకిరణాల వల్లి అవి సీకంటిచూపును అవరోధం కల్పిసున్నాయి ఆ సూర్యకిరణాలను ఆడ్జింతీసివేసుకున్నావా సూర్యబీంబం అమృతకరునివలె నికు గోచరమగు తుంది

నీ చిత్రవృత్తు. టూడా సూర్య కిరణాలవలి. నీకు సత్యబింబాన్ని గోచరింపకుండా. చేస్తున్నాయి. వానిని నిలిపివేశావా నీవే వెలుగ్లె పోతావు నీ వెలుగు జగ్యతృకాశము=ఎస్వయం (సకాశచూను

కృష్టై పిక జాతీయోద్యమములో (ప్రముఖ పాతవహించి (ప్రజలలో రాజకీయ చైత్యం కలగజేసింది

1008 లో కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు బొంబొాముకుంిచి ఆంధ షృతికసు వారష్మలీకగా స్థాపీ బోరు ఇది ఆచిరకొలులోనే బాగా పేరు పొందడంలో దానిని 9 4లో దిన ప్యతికగా మ్యదాసునుంచి వెలువరించ సాగా ఆంధుల అభ్యుదయానికి ఈ ప్మతికకూడా ఎంతో కృషిచేసింది

వ్యావహారిక భాషావాదాన్ని లేవడీసిన శ్రీ గిడుగు రామమూరి పంతులు గారు 1019 లో రాజమండి నుంచి తెలుగు అనే మాసనపషతికను స్థాపించారు అది నడచినది ఒక సంవత్సరమే యైనా వ్యావవోరిక భాషావాదానికీ హరిజనాభ్యుదయానికీ అది ఎనలేని కృష్‌ చేసింది

1994లో కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతుఎ గారే భొరతీ మాస ప్మతికను మ్యదాసు నుంచి [ప్రారంభించారు సాహిత్యానికీ చర్మితకీ పరిళోధశకీ

(ఆ స్త థి ఆ

ఈ పతక చేసిన సేవ ఇంతా ఆంతాకాదు

శ్లేశ0 ఆలుగుభాషాస్వరూవం $929 అక్టోబరులోనే మచిలీపట్నం నుంచి కౌతా శ్రీరామ కాని, యన్‌ వియల్‌ నరసింహారావు గొర్హ ఆధ్వర్య-లో శారద అనే మాసప తిక స్థాపించబడినది ఇది కూడా సాహిత్యం చరిత పరిశోధనలో అద్భుతమైన కృషి చేసింది. కాని తర్వాత తర్చాత “భారత పోటీ తట్టుకో లేక నిలచి పోయింది స్వదేశీ మోద్యమ (పారంభదళశలో రాజమండ్రి నుం౨ చిలుకూరి వీఠభ దరావు గారు నడపిన “ఆంధ కేనర” చింకమర్రి లక్ష్మీనరసింహంగారి “దేశమాత” రాజకీయ సాహిత్య పరంగానూ కందుకూరి వీరేశలింగం గారి “వివేకవర్ణినొ సంఘ సంస్కార పరంగానూ ఎనలేని సేవ చేశాయి. పైన ఉదవారించిన వన్నీ తేఎగు వ్యతికా (పపంచంలో చర్మిగిని సృష్టించినట్టివి గత శతాబ్దిం నుంచి ఈ శతాబ్ధం పూర్వభాగం వరకు వివిధ ప్యణాఎనుండ్‌ వెలువడీన వివర ప్మతికల జాబితా [కింద ఇయ్యబడెంది ఈ జావీతా సంపూర్ణం కాదు తెలిసినంత వరకు జాపకం ఉన్నంతవరకు ఇమయండానికీ (వయత్నం ౯ ౧4 [1 6 చేస్తున్నాను చెన్నపురి _దీనవర్తమాని ఆ (రబాషా సంజీవని తత్వబోధిని ఆంధ (వకాశిక శశిరేఖ తిలింగ సూర్యాలోకము సుజనరంజని ఆంధ వతిక అంధ వారవ్యలిక భారతి ఆంధ్యవభ ఆంధ వార్వపభ సాహిత్య పరిషత్‌ ష్యతిక చితగుప్త ఢంకా రూపవాణి పజాబంధు యువ ఆంధధవాణి నంచారి తెలుగు సినిమా రూపవాణ్‌ ఆంధజ్యోతి నళిని ఇత్యాది నెల్లూరు భవాని కాగడా దేశబంధు ఇత్యాది బళ్ళారి విశ్ఞానవర్థిని నన్మార్గ టోరిని శ్రీయక్షిణి ఇత్యాది గుంటూరు దేళాలిమాని దినష్మతిక జ్వాల ఇత్యాది తాల ధక్మ ప్రకాశిక జ్యోతి రేరాణి అభిసారిక విజయవాడ్‌ స్వరాజ్య కృిష్టావృత్తాంతిని విజయవాణీ ఏలూరు దేళోవారి జ్ఞానోదయ మంజువాణి ఇండస్ట్రీ దేవ దత్తము ముమమువు

ప్మతికా శశారంభము శక

పెనుగొండ కృషి

మచిలీపట్టం (బందరు స్వధర్మ (పకాశిని కారద జ్ఞానోదయ బువవిధేయ పురుషార్ధి ప్రదాయిని భైరవి కష్టా పృతిక వంటివి

రాజమండ్షి. _వివేకవర్ధని సునీతి కార్యగెన్‌ తెలుగు ఆకాశవాణి గోదావరి విద్యా పబోధిన ఆర్మధకేంరి దేశమాత గోదావరి ఇత్మాది

విజ మనగరము భారతమాత

ఫ్రీకాకుళము _ వివేకవల్లీ ముర

కాకినాడ సుధీరంజని రాజయోగి వాణిజ్య అనసూయ సరన్వతి

అశకాపలి సుశీల

న ఎలమంచిలి లారక సందేశము పరోపకారి గుడివాడ బుద్ద్మిపదాయిని న

బరంపురం ఆం్యధవాణి

హైదాబాద్‌ మీజాన్‌ గోల్కొండ పిక

ఇంకా స్నామాజ్య పదామిుని బాలసరస్వతి రాజహంస చందదిక వెఖానస ప్మతిక హారతి సౌందర్యవల్టి బాలభారతి కృవీవల వాల బాల బంధు వంటి వివివిధ (వదేశాలలో గంలో వెలువడ్డాయి

ఈనాడు ఆంధధజ్యోతి (వారపత్రిక దిన) విళాలాయ్యధ (పకతి జ్యోతి జయథ్రీ చందమామ బాలమిత విజయచ్చిత చుక్కొంని పొలికేక సినిమా సినిమారంగం సినీజనత ఆర్మధ జనక ఆంగధ్రళూమి స్వాతి విపుల చతుర (వ్రభవ విజయ నీలిమ అనామిక ఆనందజ్యోతి హాన్యప్రభ అన్వేషణ అపరాధపరిశోధన విశ్వరచన జనసుధ మోహనజ్యోతి విశాఖ

కే4లి తెలుసు భాషాస్వరూపం ఇంకా ఎన్నెన్నో దిన వార మాస పషతికలు ఎనెన్నో ఊళ్శనుంచి ఎన్నో రళాలుగా వెలువడుతూ యధాళకి సాహిత్య సేవ చేస్తున్నాయి

ఈనాడు (గూప్‌ వారు విదేకాలలోని ఆంధులకోసం “* ఈనాడు తెలుగునాడు” అనే రమ్యమైన పక్ష ప్మతికను కొద్ది నెలల పాటు నడిపారు ఆలాగే ఆమెరికాలోని ఆంధధులు “తెలుగు భాషా ప్యతికొ అనే వై జ్ఞాని? తై 9మాస. పత్రికను కొద్ధి నింవత్సరాలు నడిపారు ఈనాడు పష్మలికలలో ఉపయోగించబడతున్న భాష చక్కని వ్యవహారిక భాష ఈ శతాబ్దం (పారం భంలో ([గాంధి* శైలి నుంచి వ్యవహారిక శ్రైలి వైపు మళ్ళిన తెలుగు భాషా రచన ఎంతో వికాసం చెంది తన నమకాలీన భాషలతో పాఎి త్వరితగతిని అభివృద్ది చెదుతోంది

ఎ=వాణాధ్రైలానానా.

విగ్ర గిడుగు రామనూ ర్తి పంతులు ఈఃశతాబ్ధంలో మన వ్యావహారిక తెలుగుభాష ఎంతగానో వికాఫంచెంది అందు లోని కథా రచనకు అంతర్జాతీయ గు ర్తింపుకూడా వచ్చిందంటే (పాలగుమ్మి పద్మరాజుగారి కథానిక గాలివాన న్యూయార్క్‌- బెమ్సు నడిపిన పోటీ అంతర్జాతీయంగా తృతీయ బహుమతిపొందింది. అలాగే ఈ (గంథ రచయిత (వాసిన 706 606 గం 9816౧ అనే ఆంగ్ల కథానిక (తెలుగులో ఈ రచయిత (వాసిన “దై నోపహతులూొ అన్న కధానిక మూల-) సియోల్‌ కొరీయా) లోని ఆసియన్‌ లాంగ్వేజస్‌ టాన్స్‌లేషన్‌ వీరూ వారు 28 ఆశయా దేళాలనుంచి ఎంపికచేసి “ఆసియన్‌ లిటరేచర్‌” అన్న పేరట ముదించిన (గ౦ధంలో మరొక నాలుగు భారతీయ కధానికలతో గుజరాతీ కన్నడ మల యాళం హిందీ) పాటు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో (వచురించబడింది ) ఆపుజ్యంలో ఎక్కువ భాగం స్వగ్గీయ గిడుగు వెంకఎరామమూరర్రి పంతులు గారికి చెందుతుంది ఈళతాబ్దం (పధమదళాబ్దంలో గిడుగురామమూ _ర్తిగారు పర్దాకిమిడిలో ((వస్తుతం ఒరిస్సాలో ఉంది) కాలేజీ అధ్యాపకులుగా ఉంటూండేవారు వ్యావ వోరిక భాషావాదంలోకి ఆయన తలవనితలంపుగా (ప్రవేశించారు దానికి కారణ భూతమైన సంఘబన ఇది మదాసు పవ్హైయప్ప కాలేజి టవిన్నిపాల్‌గా ఉండిన జీవ యేట్సు అనే ఆంగ్లేయుడు 906లో గంజాం విశాఖపట్నం గోదావరి జిల్లాలకు విద్యాధికారిగా నియమించబడ్డాడు అతని కార్యస్థానము విశాఖపట్నంలో ఉండేది. తెలుగు జిల్లాలలో పనిచేయవలసివచ్చినందుకు గాను ఆతడు తిలుగు

డ్తీశీ తెలగుభాషాస్వరూపు

నేర్చుకోడానిక్కి లాంగ్‌ మన్ద్‌ తెయగు వాచకముఎ చదవడం మొదలుపెస్టాడు అంతేాక సైకిలెక్కి. కాలి డకన వీధులలో తిరుగుతూ వచ్చీరాని తెలుగులో (వజలతో మాట్లాడుతుండేవాడు ఆతడు పుస్తకాలలో ఉండే కావ్యభాషను మాట్లాడుతుంటే విని [ప్రజలు నవ్వుతూ వ్యావహారి. భాషలో సమాధానం చెప్తూ వుండేవారు "ఆతనికి ఇదంతా విచ్చితంగా ఉండేది ఆతనికి తెలుగు నేర్పుతున్న మస్షీ మ్మాతము కావ్య భాషలోనే (పసంగిస్తూ వీధుల్లో ఆతడు వింఎిన్న భావ ఎగొమ్యమశ పుస్రకాలలోని భాష సలక్షణమైనదనీ తెలియ జెవ్పాడు

ఆ సంవత్సరములోనే ఒ సారి యేబ్సుడొర విశకాఖపచ్నం కాలేజీకి వెళి అక్కడ మెటటిక్‌లేషన్‌ పిల్లలకు తెలుగు బోధిస్తున్న క్లాసుకువెళ్ళాడు స్కూల్‌ తెరచి రెండునెలలయినా పార్యపుస్రకంలోని మొదటి పేజీలోని చివరి సవ్యాన్నే అధ్యాపకుడు బోధించుతుండడంచూచి ఆక్చర్యపోయి అందుకు కారణం అడిగాడు అందుకు ఆ ఉపాధ్యాయుడు తెలుగు పార్యపు స్తకము లోని పాఠాలు కావ్యభాషలో సంస్కృత సమాసాలలో కరినంగా ఉంటాయనీ వాటి పదవిభాగం (ప్రతిపదార్థం అన్వయము రాత ర్య ము-వాటిల్లోని ళద్దా లంకారాలు అర్థాలంకారాలు ఇవన్నీ చెప్పడానికి ఒక్కొక్క పద్యానికి ఒక్కొక్క గంట పడ్తుందని తెలియజేశాడు

“అరే ఇంగ్రీవలో గోల్డ్‌స్మిత్‌ రచించిన ట్రావెలర్‌ అనే పద్య కొవ్యం గంటకు ముప్పయి నలభై పంక్తుల వరకు బోధిస్తాము-పరభావలోనే ఆంత త్యరగా బోధించగలుగుతున్నప్పుడు మాతృభాషా బోధనం ఇంత తక్కువగా జరగడం ఆశ్చర్యంగా ఉందే అని ఆ విషయమై కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్‌ అయిన పి టి ్రీనివస అయ్యంగారితో చర్చించాడు

అప్పుడు అయ్యంగారు “నేను తమిషడను కనుక ఈ విషయంమీకు సరిగ్గా వివరించలేను విజయనగరంలో గురజాడ అప్నారావుగారిని పర్గాకిమిడిలో గిడుగు రామమ్వూర్రిగారినీ కలుసుకుంటే వారుమీకు తృిప్రిగా సమాధానం చెబుతారు” అని చెప్పాడు

ఆనెలలోనే యేట్ను అప్పారావుగారినీ రామమూ రిగారినీ కలుసుకొని ఈ విషయమై చర్చించాడు కాని ఏమిచెయ్యడానికీ ఎట్టినిర్ణయయీ తీసుకోలేదు

పృతీకా శకారంభము శర

907లో విశాఖపట్నంలో ఉపాధ్యాయ పరిషత్‌ సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేళరు యేట్సు అ దులో రామమూర్తి గారు తమ వాదానికి నాందీ (వపస్తావన చిళారు € 8లో కూడా విళాఖపన్నంలో అట్టి సమావేశం జరిగంది ఆందులో రామమూర్తి గాడ్‌ “భాషా చరితలు తిఎగు భాషా చర్మిత” అనే విషయం మీద (పసంగించి పమవాదాన్ని తొలి సారిగా బహీకంగ పరచారు

909 0లో పళుత్వ విద్యా విధానంలో పెద్ద బూర్చుఎ తీసుకు లావాలని ప్రయత్నం చేయసాగింది ఈ ఫందర్భంలో 9 0 మేనెంలో యే్బు ము. డోసారి ఉపాధ్యాయల సమావేశము ఏర్పాయి చేశారు ఆ సమావేశంలో రామమూర్తిగారు జనసామాన్యా కి అర్థంకాని కాస్య భాషలో (గంధాలు (వాయడం ఆ పొఠొఎ టోధించడం ఆ భాషలో ఉపన్మసించడం 1పయోజనం లే-వని గట్టి” ఉపర్యసించారు. వీరి ఉపన్మాశ? చాలా మంది గాంధిక వాదు లలో నంచలనం కలిగించినా దానిని ఎవరూ ఖండించడానికి సాహసించలేదు విజయ-గరణ మహారాజా కాలేజి (పృ్పొవాలుగారైన కిళాందీ రామానుజా చార్ములుగారు మాతం "మీరు తెలుగు భాషా మోధురా ఇన్ని చెడగొట్టదలదారా * అని ఆడిగారుట అందుకు రామమూర్తిగారు "ఆ మాధుక్యము కాగివము మీడ ఉండగా కనబదేదో మాటలాడు నపుడు వినఐడేదో ఆలోచించండి మీకే తెలు స్తుంది” అన్నారుట ఆ పసంగం ఇంక కొనసాగలేదు

9 లో రామమూర్తిగారు రిమైకయ్యారు అప్పటి కంచీ (గాధింక చాదుల నోరు మూయించే ఉద్దేోంతో రేముంబవళ్ళు తెలుగు సాహిత్య (గంథాలు వ్యాకరణాలు చదివి శోట్సు (వాసుకో సాగరు ఈ కృషిలో వారు గమ'9ించిం చేమిటంటే “నన్నయ కాలంలోనూ ఆ తర్వాతమా. కూడా తెలుగులో వ్యవ చోరిక భాషలో ఎన్నో (గ్రంథాలు లివించ్‌ బడ్జొమి దఉిణార్యధ నాయక యగంలోనూ మవోరాస్ట్ర యుగంలోళూ వ్యవహారిక భాషలో ఎన్నో రచనల సృష్టి జరిగెంది (ఇవన్నీ మనం గడిచిన (ప్రకరణొలలో చర్చించుకున్నాం ) శి శ 650 వరకూ అనగా పరవస్తు చిన్నయసూరి గారు మదాసు పసి డెన్సీ కాలేజీలో ఆంధ పండితులుగా (పవేశించే వరకూ దిన వార మూస చ్యతికలు అన్న కూడా వ్యవహారిక ఆం ధ భాషలోనే నడపబడుముండేవి

శరీ తెలుగుభాషాస్వరూపం చిన్నయసూ3 గారి “బాలవ్యాకరజణం” 850లో [ప్రచురింప బడింది అల్దాగే “ోన్నితిచం దిక” కూడా ఆప్పటి నుండి నిరాటంకమగా వస్తూన్న వ్యవ హారికార్యధము చోటు లేనిదయింది అప్పటినండి (గాంధికభాష స్కూళ్ళు కాలజీలు ప(ికలు మొదలే న ఒద్యా విధానాలన్నీ అకమించింది ఈ వివరా లన్నీ సేశరి.చుకొని రామమూర్తి గారు యుద్దానికి కత్తులు నూరసాగారు కి క 909 (ప్రాంతంలో గురుశడ అప్పారావుగారు తవ “కన్యపల్కల”ొ నాఎకాన్ని సవరించి పునక్ము(ద్రణము గావించారు అప్పారావు గారు గిడుగువారు యేట్టుదొర థ్రీివాస ఆయ్యగిరు సెట్టి లక్ష్మీనరసింహం గారు మొదల్తే న భాషా ఎంస్కర్త లందరూ ఏకమై అటుపైన విద్యా బోర తెలుగులో రచనఎ సూరిగారి కృ తిమ కల్పనాశైలిలో కాక వ్యవహారిక ఆంధముళోనే జరుగవలెనని పటపట్టారు. వ్యవహా కాంధానికి కిక గేం? ౫౮96 కొత్త తెలుగు అని పేరు పెట్టారు ఈ వివాదం చాలా దూరం పోయి. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో ఎత్తులు పైఎత్తుల వరకూ వెళ్ళింది చివరికి వేదం వెంక్కట్రాయకాత్త్ర కొమ్యురాజు లవ్మణరావు. గురుజాడ అప్పారావు గార్జతో ఒక సబ్‌కమిటీ ఏర్పాటయింది అయితే దురదృష్టవశాత్తు కొత్త తెలుగు స్వరూపాన్ని (గామ్యవాదులు స్పష్టంగా చెప్పలేక పోయారు కాస్తీగారు లమ్మణ రావుగారు ఏకమైవోయారు. అప్పారావుగారు ఒంటివారె పోయారు. చివరకి కొత్త తెలుగనేది ఏదో స్పష్టం కాలేదని యూనివర్శిటీ వారు [గామ్యవాదుల వాదం నిరాకరించారు 19 4లో ఆ రోజుల్లో రామమూర్తిగారి శిష లైన బ్యరా శేవగిరిరావుగారు విమర్శాదర్శ పకటించగా ఆ (గంధంపై పిరాపుర ఆస్థాన కవి అయిన పానుగంటి లక్ష్మీనరసింవారావుగారు (పతి విమర్శ (పకటించారు వారి విమర్శతో మనం వఏకీభవించినా ఏకీభవించకపోయినా పానుగంటివారి సహజ వోన్య ధోరణికీ విమర్శనాభాతురికి ఉదహరణగా వారి పతి వినుర్శలోని ఈ కిండిబాగం చూద్దాం “గామ్య భావ వాలకము గుజ్జం కాదు గాడిద కాచు దిక్కుమాలిన కంచర గాడిద వాలకము నోటిలో సిగరెట్టు నెత్తిమీద శరగో పము ఏమంటే వ్యావహారిక భాష కేనలము సంభాషణ కాదు దానికీ దగ్గరగా వుంటుంది వాసే విషయములను పట్టి కావ్యభాషలో పయోగములు యెక్కు- వగా దూరి వొళప్పుడు వ్యావహారిక భాష కావ్య భాషను పోలవచ్చును మరొక్కప్పుడు నంభాషణ భావవలె కావచ్చును అని శేషగిరి రావుగారు

పతికా శకారంభము శ్ర? (గామ్య భాష యెక్క నిజమైన సాంయపదాయమును 'సెలవిచ్చినాకు వెనుకనుండి చూసిన సొహైబు ముందునుండి చూచిన సాతాని ము డా ముత్తయుదువ కాని క్‌త్త భావ”

9 2లో పభుత్వం విధాఇవిధానంలో చాలా మార్పులు తీసుకు వచ్చింది దానితోపాటు స్కూల్‌ ఫైనల్‌ పరీక్ష డ్వితీయబాగముగా నిర్జీతమైన ఆకువాదా కి (7 8౧9810౧ ౧౫౧౪ వ్యాసానికి కావలసిన భాష (గ్రాంధిక భాష ఆమినా కావచ్చును వ్యావవోరిక భాష అమినా కావనృునని సిర్ణయం చేశారు. అంటే దానిని ఎన్నుకొనే సదుపాయం విద్యార్ధల కిచ్చారన్నమాం అలాగే కొ త్రగా (ప్రారంభించబడిన ఇంటర్‌ మీడియట్‌కు కావలసిన వాస రచన భాష ఏది ఉండాలి అనే విషయాన్ని వరిశీలించసాగారు _పకుత్వంవారు స్కూల్‌ ఫైనల్‌లోనే వ్యావహారిక బాషకు. (ప్రవేశం కలిగినందుకు తల్లడిల్లిన పండితులు వారిని ఆదరించేవారూ తెలుగు దేశమంతటా సంమోభశభలు జరిపిస్తూ వచ్చారు అందుకు కావలసిన ఆర్థిక సహాయం పిరాప్టురం రావావారు సమ కూరుస్తూండేవాడు ఆ పరిస్థితులలో 9 లో రామమూర్తిగారు “మెమోరాన్థమ్‌ ఆన్‌ మోడరన్‌” తెలుగు నే [గధం పకటించి _పధుత్వానికీ యూనివర్సిటికీ అందజేశారు

9 4లో ఎప్పుర్లైతే మదాసు యూగివర్శిటీవారు (గాన్యువాదుల వాదాన్ని అంగీకరించలేదో దేశంఅంతా (పజోధనం చేస్తేనేకాని వ్యావహారిక భాషావాదం నెగ్గదనే నిర్ణయా.కి వచ్చారు రామమూర్తిగారు ఆ ఉద్దేశంతో వారు ధనవంతులుకాకపోయిన స్వంతఠఖర్చులపై పర్దాకిమిడి బరంపురం విజయ నగరం _ విశాఖపన్నం కాకినాడ రాజమండి మచిలీపట్నం నెల్లూరు మదాను అనంతపురం వంటి పట్టణాలకు పోయి ఆక్కడి కా ల్పపిన్సి పాల్పుని కలుసుకొని (ఆ రోజుల్లో ఈ నగరాలలోనే కొలేజీలుండేవి) వారి యాజమాన్యమున తమ వాదము పూరరిగా విని పరిశీలించి అభ్మిపాయము చెప్పగల పండితులు కవులు విద్యాధికులు గల సంమము నియమింపజేసుకొని వ్యావవోరికభాషా వాదాంళములును తెలియజేస్తూ అందుకతగిన (పమాణములు చూపిస్తూ (పసంగించేవారు ఆ సంఘాఎ౨ సమర్పించిన నివేదికలు 19 9-90 లలో ఆయన నడిపీన తెలుగు ప్యతికలో ఆచ్చువేశారు ఈ ప తికలోనే

డీ తెలుగుభాషా స్వషూపం వారు రచించిన ఆంధ పండిత భిషక్కుల భాషాభేషజకు అనే పెద్ద (గంథఛాన్ని [వచురించారు రామమూర్తిగారు వెళ్ళినచోఎల్లా ఉపనా సాలు ఇస్తుండేవారు. కొన్ని కొన్ని చోట్ల (గౌంధికవాదులు. కిరాయిమన షులచేత ఆన్రరిచేయించి కూతలు కూయించి సభను అభాసు చేయింభాలని (పయత్నిస్తుండేవారు ఉవా రాజ మ్‌ థి సభ= 9 5 కాని వంతులగారు వారికివున్న చెవుడు మూలంగా కొంత గండెర్టై ర్యం మూలంగా అంతా ఆభ్టివాటిని లెక్కచేయక ం౦డా ఎదుర్కొని సభను సొగిస్తు.డేవారు. వారు నిర్విరామంగా ఇస్తుంకిక ఉపనా సాలు యువ కలను యవకవులను బాగా ఆకర్షిస్తూ వచ్చాయి ఒరవ క తిరుపతివెంట కవులు ఇవర శతావధాకలు ఆశుకవిత్వ పదర్శవము లలో పద్యరచనకు సులభ మార్గము చూపి కవులను పోత్న హిస్తుంటే మరోకవంక రామమూ రి గారు బాలకవు మార్గము ఇంకా సుగమమయే (తోవమాపీ నవరచనలను (పోత్సహించారు వ్యావహారికభాషలో (వాయమని ఉద్పోదించారు. రామముూ రి పంతులుగారు (్రాసిన ఈ కింది నాలుగు (గ్రంధాలను కొంచెంవప శీలిద్దాం వ్యాసావశి _ భాషాతత్త్వము భాషాళాస్త్రము వ్య క్రీకరించి [ప్రవాహరూపమున నిత్యమూ మారుతూ ఉండే జీవద్భాష.లో పదస్వరూపము పదముల అర్థము పద్మపయోగవిధానమూ అన్నిటిలోనూ కాల్మకమాశ మార్పులు నంభవిస్తూ ఉండడము సహజమని ఆయాకాలముల కవులూ రచయి తలూ ళతమకాలానఉన్న [ప్రయోగవ లను ఆదరించడం అన్నిభాషలలోనూ కాన వచ్చే సార్యపదాయమని మన పండితులు (గామ్మములని నిరసించే కొన్ని రూపములు భాషాకాస్త్రరీత్యా తమిళ మలయాళ కన్నడ భావలలోని తుల్య పయోగములద్యష్ట్యా (పయోగ్నార్ధములేనని నిరూపించడం ఇందులోని సారాంశము ల గద్మచింతామణి ఇందులో గడచినమూడు నాంగు శలొ బ్ఞాలలోనూ తెలుగు వచన (గంధాలు ఎట్టిత్తైలిలో ఉన్నవో నిరూపించడానికి ఆయా (గంధాలలోని కొన్నిభాగాలను ఉవాహో రించడం జరిగింది వ్యాకరణము వివిధ కాస్త్ర (గంధములు చర్మిత కథలు వేవాంతము వార్తాపతికలు మొద లైన అన్నివిధమలై న రచనలలోనూ మనపూర్వులు వ్యావహారికభాష్నే (పయో

షతికా శకారంభము శ్ర గించినట్లు ఇందులో _పత్యక్షసా క్ష్యం చూపబడింది చిన్నయసూరి నీతిచం్భదిక పార్య (గ్రంథమయ్యేవరకూ బడి పుకాలన్ని (ప్రభుత్వంచే ఆమోదంపొంది నట్టివి వ్యావహారిక భాషలు గా ఉండేవని సోదాహరణలఅగా నిరూపించబడింది ఈ బంధంలో

8 ఆంధ పండిత భిషక్కుల భాషాభేషజము (గామ్యభాషను నిరసించీ మహామహోపాధ్యులు ఒకర్మువాసిన (గంధములో మరొకరు వేనవేలు తప్పలు చూపించి ఐహుమోటుగా దూవ్షించుకోవడంవల్ల (గాంధికభాష మవి కవులకూ మహాపండితుఎకుకూడ్గా సరిగా అఆర్థంకాలేదనే విషయం సుస్పష్టం అటువంటి సందర్భ-లో విద్యార్ధలనూ బాలకవులనూ (గాంధికము నేరుకో వలెనని అందులోనే [వాయవలెనని నిర్భందించడం అఆసంగతమని ఇందులో నిరూపించబడింది

4 బాలకవి శరణ్యము ఇందులో పూర్వకవుల (పయోగములు వందలకొద్ది ఉదాహారణలూ పేర్కొని అవి (గామ్యములు కావని (పయోగాక్ష ములేనని వ్యాకరణములో వాటికి గతి కల్పించకపోతే అది వై య్యాకరుణులదే తప్పని బాల కవులు కవిసాంపదాయానుసారముగా వాటిని యదేచ్చగా వాడవచ్చునని ఉద్భోదించదిడింది

రామమూర్తి పంతులు గారి వాదాన్ని మొదటగా ఒప్పుకున్న వారిలో (పమఖులు విజయనగరాస్థానములోనూ కళాళాళలోనూ పనిచేసిన కవి పుంగ వులు యనమండ్ర నారాయణమూర్తి గారు తర్వాత పర్ణాకిమిడిలో నున్నట్టి వాసా సూర్యనారాయణ ళాస్రి బంకపల్లి మల్లయ్య శాస్తి పారనంది జగన్నాధ స్వామి కాటమూరి వ్లై కుంటరావు యల్దాపంతుల జగన్నాధం వంటి (పముఖలు ఉన్నారు ఆ తర్వాశ విజయనగర వాస్తవ్యులు తాత సుబ్బరాయ శాస్త వరుల చిన సీతారామ కాస్చి బ్మురా శేషగిరి రావు బాలకవి టోగరాజు నారా యుణ మూర్తి వంటి వారలు రామమూర్తిగారు అప్పారావు గారు వీరుభయుల (ప్రభావం వల్సి వ్యావహారిక భాషా వాదాన్ని అంగీకరించారు

విశాఖవట్నం కళాశాల అధ్యాపకులు శెట్టి లక్ష్మీనరసింహంగారు వ్యావహారిక భాషలో వచన రచన చేసిన (ప్రధములలో ఒకరు మదానులో

ళ్‌0 తెలుగుభాషా స్వరూపం ఉన్నట్టి వేటూరి (పభాకరళాన్త్రి గారు స్వయంగా భాషా పరిశోధకులవుటవల్ల వారికి పాదీన రచనలలో గల వ్యావహారిక భాషా ప్రయోగం తెలియడం వల్ల ఆది నుంచీ హడా రామమూర్తి గారి వాదానికి పూర్తి సహకారం ఇస్తూ వచ్చారు అక్కిరాజు ఉమాకాంతం గారు గురజాడ వారి (వభావం వల్ల ఈ వాదానికి సుమ.ఖులయ్యారు నర్‌ యే దొర ఇచ్చిన (పోత్సాహ సహాకారాల సంగతి తెలిసినదే 9 6లో కొవ్వూరలో జరిగిన పండిత సభలో రామమూర్తి గారి వాదానికి ఆమోదము[ద లభించడంతో వారి నిర్ణిరామ కృషికి వలితం దక్కి నట్టయింది ఆ సభలో భాషా గోషకులు సోలవరం జమీందారు గారైన కొచ్చర్ణ కోట వేంకట కృష్ణారావు గోగూ తీకపతి వెంకఎకవులు వారి వాదాన్ని పూని కను ళ్లిఘించారు సభవారు రామ్మూర్తి గారి వాదాన్ని ఆమోదిస్తూ తీర్మానము ఆమోదించారు తర్వాత ఆ మహానభలో తిరుపతి వేంకట కవులు తమ భావాన్ని ఈ విధంగా [పకటించారు “కాలము భట్టి దేశముశుగాంచి (పభుత్వమనెంచి దేశ లాషా లలితాంగి మాజుటది సత్కవి సమ్మతవకాట నన్యడదే శ్యాలును నాం ధభాష గలవీటను నౌచితి బట్టీ మేమున్‌ కిబ్భాలను వాడుచుంటిమని పండిత వేగతి నాప్పకొందురో” కవికి లోకమే _ప్రమాణమనీ తమ ఆంత కరణ [పవృత్తే తమ కత్యంత (వమాణమనీ తెలుగులో వ్యాకరణాలు కోశాలు వరన్బర విరుద్దమ్ములె కనఐడుతున్నందున కవుల (పయోగాలే రామమూర్తి పంతులు గారు చెప్పినట్టు పరమ (ప్రమాణములనీ వారు పేక్కాన్నారు 9 9వ నంవత్సరానికి రామమూర్తి గారి ఉద్యమ చర్మితలో ఒక వత్యేకత ఉంది ఆయేడు అంతకుముందు (గాంధికవాదిగా నున్న కందుకూరి వీరేశలంగం గారిని వ్యావహారిక భాషా వాదానికి సుముఖులుగా చేయడమీ కాకుండా దానికీ నాయంత్వం వహించే వారినిగా కూడా చేయగలిగారు వీరేళ లింగం పంతులు గారు రామమార్తి గారి కోరిక ననుపరించి తమ ఆనందోద్యాన ములో ఒక పండిత నభను సమావేషపరచి అందులో “వర్త మానాంధ్ర భాషా

వ్మతికా శకారంభము కేల్‌ 1 ఫవర్తక సమాజము అనే పేరిట ఒక నూతన సంస్థకు అంకురార్పణ చేశారు ఆనాటి సభ వీరేళలింగం గారిని అధ్యక్షులుగానూ రామమూర్తి పంతులు గారినీ జయంతి గంగన్న గారినీ కార్యదర్శులు గానూ ఎన్నుకుంది ఆ సమాజ స్థాపన రామమూర్తి గారి ఉద్యమానికి కొండంత బలం చేకూర్చింది ఆ సభలోనే రామ మూర్తి గారి ఉద్యమానికి బలీయమైన (పత్యర్థిగా నుండిన మందపాక పార్వ రేళశ్వరళాన్తి గారిని రామమూర్తి గారి పవ్షానికి (తిప్పుకొనడం జరిగింది అడే సంవత్సరంలో ( 9 9 “వర్తమానాంధభాషా పవర్తక సమాజము” తరవున “*దెలగుొ అనే మాస ప్మతికను స్థాపించారు ఈ విషద్రుం ముందే (పస్తావిం చడం జరిగింది

ఆయేడే సాహితీ సమితి (ప్రారంభించ బడింది ఆందులో శ్రీ శివ శంకరళాన్తి ్రీనోరి నరసింహా కాన్రి వంటి [ప్రముఖ రచయితలు సభ్యులుగా ఉండేవారు సమితి తరపున సాహితి అనే పటతికను వెలువరించసాగారు అందులో వ్యాసాలు కథలు అన్నీ చక్కని వ్యావహారిక భాషలో ఉందేవి కొత్త కవిత్వము కొంగొత్త వచన రచనా రీతులతో అత్యంతాకర్షనీయంగా ఉండేది ఈ ప్మతిక బసవరాజు అప్పారావు గారి [్యపధమ గేయాలు ఇందు లోశే (ప్రచురిత మయ్యాయి

రామమ్నూర్తిగారి వాదానికి స్థిరరూపం వీర్పగడంతో గుంటూరు నుంచి గుంటూరు పతిక రాజమండి నుంచి స్వతంత మచిలీపట్నంనుండి శారద మద్రాస్‌నుంచి భారతి వంటి సాహిత్య పతికలు ఆవిర్భవించి సాహితి పంధాలోనే నడుస్తూ వ్యావహారిక భాషకి ఎనలేని సేవచేశాయి

అ తర్వాత మొక్కపాటి నరసింహళాన్తిగారి బారిష్టరు పార్వతీశం ఉన్నవ లక్ష్మీ నారాయణగారి మాలపల్లి వంటి నవలలు వ్యావహారికభానలో వచ్చి నవలా రచనలో కొత్త దారులు చూపించాయి

1924లో అక్టోబరు 9నుంచి శివరకు పశ్చిమగోదావరి బిల్ధా తణుకులో

అంధ సాహిత్య పరిషత్తు 8వ దార్షికోత్సవ9 జరిగింది సమావేశానికి ఆధ్యమలు ఆచంట వేంకట సాంథ్యాయన శర్మగారు ఆ సభలో చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటళాన్త్రిగారు శ్రీపాద కృష్ణమూ ర్తికాస్త్రీగారు తల్హ్మాపగడ సూర్యనారాయణ

ర్‌ి తేలగుభాషాస్వహూపం రావుగారు (తివురాన సూర్య ప్రసాదరావుగారు. కురుగంటి. సీతారామయ్యగారు చింతా దీక్షితులుగారు కొడాలి ఆంజనేయు ఎగారు గిడుగు సీఠాపతిగారు వంటీ పలుపురు (పసిద్ధ కపులు పండితులు వచ్చారు ఆ సభలో రెండవరోజున రామస్తూర్హి పంతులుగారు ఒక్కబిగిని ఆరుగంటలసేపు ఉపన్యోసం ఇచ్చారు వారి సమ్మగమైన ఉపన్యోసంలోగల ఉదారాశయము సంస్కరణాశీలాష సాహిత్య వురోగమనాకాండ దేశభాషాభ్యుదయ వాంఛ ఎల్లవారినీ ముగ్దుల్మి చేశాయి. పతిపములు వారివాదబలిఎకి ఎదురాడలేకపోయారు. సభలో ఆయన (ప్రవేశపెట్టిన తీర్మానము “(గామ్యముకొని వ్యావహారికాం ధ భాషలో పూర్వ సౌం్యపవాయాన్ని అనుసరించి [గంధములు రచి-చవశ్చను” ఆశేదాన్ని హర్షధ్వానాల మధ్య ఆమోదించారు. సభ్యులు అఎివంటి సభఫమయంఠో గురజాడ అప్పారొవుగాదు బేనందున చాలాబాధవడ్డారు రామమిో రర్తిగోరు తణుకు సభనుంచి తిరిగిరాగానే (గామ్యభాషని చీల్చి చెండాడడానికి వృజొయుధము అనే పృత్రికను చేపట్టారు శ్రీపాద క్యవ్దమూ ర్రీ కొడ్తిగారు కాని రామమూరర్తిగారి వాదబలంముందు “వ జామ ధం” వంగిెోయింది. పైగో ఈ [పతిఘటనమూలంగా రామమనూర్హొగారి వాదానికి మరింత పుష్టి చేకూరింది రొమమూర్తి గారి ఉద్యమ విశ మంలో వెల్లివిరిసిన ఉత్సహాంతో 026లో గుంటూరు నుండి సభి అనే త్రైమాసిక సాహిత్య ప తిక 988లో రాజమండ్రీ నుంచి (పతిభ అనే మానపష్మతిక వెఎవడి వ్యావవారిక భాషా వ్యాప్తి కి ఎంతో కృషి చేశాయి 1926ల. మల్లాది సూర్యనారాయణ కొత్తి గారు “ఆం ధభాషాను శాసనము” అనే కొత్త వ్యాకరణం ,వాశారు అందులో రామమూర్తి గారి (ప్రభావం బాగా కనిపిస్తుంది దోని రచన ముఖ్యముగా అన్వయ (వకరణము (ప్రయోగ విశేష (పకరణాలను రామమూర్తి పంతుఎ గారు సేకరించిన కివి (యోగాలున్ను వారి సిద్దాంతాలున్నూ విస్తారంగా ఉపయోగించాయి రామమూర్తీ గారు సవర భాషా వికాసానికి చేసిన సేవలను గుర్తించి (వీటిష్‌ (వ్రధుత్వం వారు 9 కిలో వారికి రావృసాహెబ్‌ బిరుదునిచ్చి సత్యం శించింది. వారి వ్యావహారిక భాషోధ్యమానికి కృతజ్ఞతగా “*అభినవార్యధ

సే తా ₹కారంభీము రు! శాసనములు అని క్రీర్తిస్తుండేవారు వారీ (ప్రత్యష్థల మాత్రం వ్యగ్యింగా

• భబరవాగనుకొో అనుడ ” అని పేర్కొంట.ండేవారు

“లిల్రవ ఫం లో రాజమండ్రిలో రామమూరర్తిగారి డెన్బదియవ జన్యదినోత్సవం ఎందరో పండితుల సమక్షంలో మపవివైభవంగా జరిగింది ఆనాడు వేదికమీద అప్పటివరకూ. (ప్రచురితమైన నవృసాహిత్య (గ్రంధాలను అందంగా పేర్చారు. ఆసభలో చారికొత స్మారక (గలవాన్ని (00[౧1౧6010= ₹2 0౧ ౪౦14౧16 బహూకరించా. ఆందులో రామమూర్తిగారు రచించిన చాలుగు [గ్రంధాల అచ్చుువతుఎ (అవి ఆరోజునే విడుదల చేయబడ్డాయి) వంతులు గారి కృషిపి వివిధ రచ బముతలు వ్రాసిన 8] అంగు వ్యాసాలూ శ్ర ఇంగ్లీషు వ్యాసాలు సనీకరించ_డ్డామి వీటన్నిటిని ఒక ధజిత పేటికలో ఉంచి బహూకరించారు

అశాడు రామమూర్తి ాాడు ఉత్తేజంరో అన్నారు "ఆబ్షద్రే నగరంలో ఇరవై య్కేళ (క్రితం నా వాదాన్ని (ప్రజలకు నచ్చవెప్పడానికి వస్తే నాకు ఉపన్యసించే అవకాశం కొని అండుకావలిసిన స్ధలం కాని దొరకలేదు అడే నగరంలో అనాడ నాకు (పతిపచాలుగా ఉండి తీవంగా (ప్రతిఘటించిన అనేక మంది కవి పండితుల సమక్షంలో ఈనాడు నాకు సర్మానం జరుగుతోందంటే అది నా వాదానికి విజయం అందులోని వాన్త వాన్ని బలాన్ని (పజఎ చుర్తించారు అని

యేట్సుదొర రాొమమూర్తిగారిని గురించి * 0౧? ౧౧07 ౦1 ఇగ ౧8౧ ౪00 00664 8000౧010౧6 గ [౧౧౩౦ 19 906౧191 2౧డే ₹6 8 డ6౧€ ౧ ౦౧౭౮4౧64 5” అని (వగ్తుతించారు

వ్యావహారిక భాషా చరితలో యుగకర్త అయిన గిడుగు వేంకట శామమూర్తి పంతులు గారు బ2= = 980 నాడు మదాసులో పరమపది.చాగ చేపట్టిన లక్మాన్న జీవితకాలంలో సాధించుకొన్న కొద్ది మందిలో రామ౫వొద్రి గారు అ_గగణ్యులు

మమాము (ఫై జవకినా.

శ్ర వ్యావహారిక భాషా రచనల (ప్రారంభం ఆం[(ధ్రభాషలో ఆవ్చు ఆవిర్భవించిన తర్వాత శరపరంపరగా (గంధాలు వెలువడజోబ్బాయి చెన్నపులోని ఫోర్టు సెయింట్‌ జార్జి విద్యాలయం (వథాన ఆంధధ్రోపాధ్యాయ డుగా ఉన్నట్టి శ్రీ రావిపాటి గు" మూర్తికాస్త్రిగారు కీ శ 850 కి ముందే సు-భ వచనతైలిలో ప-ంచతంత కథలను రచించారు వ్యావహారిక భాషోద్యమానికి ముందే ఉత్తరారధములో. భారతము లక్ష్మీపతి సోమయాజులుగారు భారతానికి వ్యావహారికాంయ్యధములో వ్యాఖ్యానం (వ్రాశారు చిన్నయసూరిగారు సీతీచందిక బాలవ్యాకరణం వాయకముందు వ్యావహారిక రచనలు విస్తారంగానే ఉండేవి సూరిగారికాలంలో [గాంధికభావ అన్ని సరస్వతీస్థానాలలోనూ అధిష్టోనపీరం ఎక్కిందని ఇంతకన్నముందే తెఎసుకున్నాం 904లో విళఖపట్నంలో మారెపల్లీ రొమచర్మదళార్త్రగారు ్రీకళాభి లాషీక కావ్యమాలను స్థాపించి ఆనేక (గంధాలను (ప్రచురించడం మొదలుపెట్టారు తెయగుదేశంలో స్థాపించబడిన తోల్మిగంధమాల]దే [06=07లో కొమ్మరొజు లక్ష్యణరావుగారు. గొడిచెర్ద హరి సర్వో త్రమరావుగారు. రావీవెట్టు రంగారావుగారు ఈ ముగ్గురు ఉత్సాహవంతు లైన యవకులు హై దాబాదులో విజ్ఞానచం దికా (గ్రంధమాలను స్థాపించారు వీరుకొన్ని శాస్త్ర (గ్రంధాలను కొన్ని జీఎత చర్మిత్రలను ఇతరములను అచ్చు వేశారు

వ్యావహారికభాషా రచీనల (ప్రారంభం ళ్‌ర్‌ అదేకాణఅంలో మచిలీపట్నంలో ఆం[ధభాషాభివృద్దినీ సంఘము స్థాపించబడింది. ఈ విధంగా ఎన్నెన్నో (గంధమాలలు వెంసి ఎనలేని సాపాత్యసేవ చేశాయి. చేస్తున్నాయి. [ప్రభుత్వపరంగా ఆంధ వదేశ్‌ సొహిత్య అకాడమీ ఆం సాహిత్య పరివత్‌ తెఎగుభాషాసమితివంటీ నంస్థ్య మంచి కృషిని చేస్తున్నాయి ఇంక (ప్రచురించబడిన కొన్ని (గంఛాలనుగూక్చి తెలుసుకుందాం చాటకొలు 9వ శతాబ్దానికిముందు తెలుగులో నాటకాలులేవు అతర్వాక వచ్చినవికూడా (గొంధికభావలో ఉండేవి చిలకమర్తి బారి గయోపాఖ్యానం పార్వతీ పరిణయం వంటి నాఎకాలలో నీచప్మాతలచేశ (గ్రామ్యభాషని మాట్లు డింపజేశారు. వేదము వెంక్కట్రాయళాత్తిగారు. తమ (ప్రతాపరుద్రీయములో "పీరిగాడిచేత గా్రొమ్యఖాషలో పలికి-చారు తర్వాత కందుకూరి. వీరేశలింగంగారు. పెద్దయ్యగారిపెళ్ళి అనే సొంఘికనాటకం ఎన్నో (ప్రవాసనాఎ వ్యావహారిక భాషలో (నాళారు చిలకమర్తి వారు కూడా ఎన్నో చక్కని (పహసశాలను రచింబారు అన్నింటినీ మించింది శద్దవ్యా వహారకభాషలో (వాయణడిన “కన్యా శుల్కం నాటకం, దీనిని గురజాడ అప్పారావుగారు 837లో ముందు వాసి తరాంత 909లో దానినే సంస -_రించి తిరిగి పచుంంచావ్‌ వ్య్వావహా ్‌ స్‌' ా ( 1 రిక భాషోద్యమంలో గిడుగురోమవన్నార్తిగౌరికి ఇదోడుగానున్న అప్పారావుగారు చ్యావహారికభాషలోని వింత అందాలన్నీ ఇండులో చింంంచారు రచనా కై లిలోనే ఇది విష్ణవం తీసు“రావడమేశాకుండా కన్యాశుల్కం దురాభారాన్ని ఈ నాటకం రూపుమాపగలిగిండి. ఐహుళ ఇంతగా సాంఘిక (ప్రయోజనం కలిగించిన ఈచన మరేదీ లేదేమో పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహా రోవు గారు కంరాభరణం వంటి చక్యని వాస్యరస్మపధాన నాటకాన్ని రచించారు ఇది వైదిక (బాహ్మణుల ఇండ్లలో ఆఅ రోజులలో ఉన్న దురాచారాలను తెబపేటటిది 4 షి ల

ర్‌(6 తెలుగ భామె స్వరూపం హోాశ్యహ్మ భమిడీపాట్‌ కొ మేశ్వరరావు గారు కిడుపుబ్భ నవ్వించే నాటికల నెన్మింటినో రచించి హాస్యరస చరితలో ఒక శకకారుడయ్యాడు ఊఉయన తన రచనలలో ముఖ్యంగా యెంచి హా రచముత అమిన మోలియర్‌ ని ఆమసరించారు కథలు ఇంక్‌ కథలను గురీంచీ కొంచేం తేలుసుకోడానికీ (ప్రయత్నిద్దాం తెలుగు భాషలో కధలు వ్యావహారికభాషా వాదానికి ముందూ తర్వాతను కూడా వందల సంఖ్యలో వెఎవడ్డాయి దశకుమార చర్మ్శితము కాదంబరి రాటాయణం కధా సరిత్సాగరం వొాతోపడదేశం రాజవరంగిణి భారతం భాగవతం వంవ3 సంస్యృూతం మాత్కకగా కలిగినఎవంటి. వాటికుంచి యెన్నో కిధలు వివిధ రచమితలచేక ఆనిగింప బడాయి యె అరేబియన్‌ న్రైట్సు హీర్సీ వీనోద కధలు చార్‌ దర్నీష కధలు హాకీంతాయి కధలు సీఐద్‌వాొద్‌ కధలు రిల్టీ పాదుషా కధలు వంటి మహమ్మ దివ కధామూలంగల కధంను అనేకమంది తెంగులో (వాళారు "షేక్‌ స్పీయ5్‌ కధఎ [గిరు పురాణ కధలు ఇంకా ఎన్నో ఆంగ్ల రచయితల కధలు తెలుగులో వచ్చోమి ఇవిగాక వీరేశలింగం గారి నీతి కధా మంజరి తెనాలి రామలింగం కధలు మర్యాద రామన్న కథలు తిమ్మరుసు కధలు చిలకమర్తి వారి వినోద ముఎ వీరఃల్‌ కథయ చమతోోర కధాకల్లోలిని మంగువారి వినోవ కధలు బాచిగాని కోరలు ఇవన్నీ వాళ్చరస (ప్రధానమైనవి విజయనగరము రాజుల కధలు రేచ్కు పగటి చుక్కలను దోంగల కధలు మదన కామరాజు కధ లేతాళ పంచవింశతి ద్వాతింశత్సాల భజనల కధలు పఎకని పద్మావతి కధలు చిత్తూరు రాజుల కరలు బుద్ధుని జాతక కథలు భట్టి విక్రమార్క కథయ కాశీ మజిలీ కథలు వంటి జానపద కథంఎ ఎన్నో ఉన్నాయి. ఈ ళతాబ్ది లో వందలకొౌద్ది రచయితలు వేంకౌడ్ది సాంఘిక కధానికలను (వాస్తున్నారు తెలుగు కధా రచయితలలో అఖిలభారత ఖ్యాతినార్జించింది రాచకొండ విశ్వనాధ శాస్తి కీశే గోపీవంద్‌.. కీ శే బుచ్చిబాబు గాహ్ర అంతర్జాతీశు

వ్యావహారిక భాషా రచనల [ప్రారంభం 57 భ్య్కాతినార్జించింది పాంగమ్మి పద్మరాజు గారు కొడవటిగంటి కుటుంబరావుగారు మహాకవి థ్రీ శ్రీ ఈ (గంధ రచముత వంటీవారు నవలలు

వీరేశలింగం గారి రాజకీఖర చర్చిత వ్యావవోరిక తెలుగు భాషలో రఒంవబడిన మొదటి నవలగా పరిగణింప బడుతోంది అంతకుముందు తెఎగులో నవలలు లేవు ఇది ఇంగ్రీషులో ఆలివర్‌ గోల్ట స్మిత్‌ రచించిన వికార్‌ ఆఫ్‌ వేక్‌ ఫీల్ణుకు తెలుగు అనుసరణ ఇందులో ఆాటి తెలుగు సాంఘిక జీవకం చక్కగా చ్మితీకరించడం వల్లి అది విశేషంగా వారకుల మన్ననలను పొందింది అంతేకాదు ఆది ఇంగ్లీషు మరికొన్ని ఇతర భాషలలోకి అనువదించ బడింది కూడా లండన్‌ టైమ్స్‌ పిక దీనిని క్లాఘించి దీనిపై పత్యేక వ్యాసం (్రాసింది హిందు ప్యత్రిక కూడా ఇది తెలుగు సాహిత్యంళో నూతన శకాన్ని సృష్టించింది అని (వశంసించింది

ఈ నవల వెలువడిన తర్వాత ఆంధఖీష్మ న్యాపతి సుబ్భారావు గారు చింతామణి పతికను స్థాపింటి నవలల పోటీ పెట్టి బహుమతులను ఇవ్చడం మొదఎఎపెట్టారు ఈ పోటీల మూలంగా చి కషర్తి వారి సారస్వతం వెలుగులోకి వచ్చింది. చిలకమర్తి వారు హేమలత అనే రాజప్వుత చర్మితపై ఆధారపడ్‌ (వ్రాసిన నవలను అహల్యాబాయి అనే నవలను మహారాష్ట్ర చరితను ఆధారంగా. చేసుకుని రచించాడు ఇవి రెండూ తెలుగులో మొదటి నవలలు

తర్వాత చిలకమర్తి వారు రామచంద విజయం రాజరత్నము అనే సాంఘిక నవలలను సౌందర్య తిలక అనే పౌరాణిక నవల సుధాశరళ్ళ్చం[దననే అనువాద నవల కూడా (వ్రాశారు ఇందులో రాజరత్నం వరకట్న దురాబారం గురించి (వాయబఐడింది

బఐంకించందదుని బెంగాలీ నవల (ప్రపుల్ణ ముఖి ని కె భాస్కరరావు గారు చక్కగా తెనిగించారు అది మొదలు ళరత్‌శ్చం ద చటర్జీ సాహిత్యమంతా తెలుగులోకి వచ్చింది ఇది ఎంతగా వచ్చిందంటే శరత్‌బాబు తెలుగు వాడని చాలామంది అనునూన పడేటంత వరకూ

158 తెలుగుభాషాస్వరూపం

విజ్ఞాన చరం్చదికా (గ్రంధమండలి వారు తమ కార్యాలయాన్ని హైదాబాద్‌ నుండి మ్మదాసుకి మార్చి రాణీసంయుక్త _ విమలాదేవి అనే రెండు చార్మితాత్మక నవలలను (ప్రచురించారు

ఆర్యధళాషాఖివర్ధినీ మండలి మచిలీపట్నం వారు (పభావతి అనే చార్మికాత్మక నవలను (పచురించారు

నిడదవోలులో వెంకట పార్వతీశ కవులు ఆల్యధ (పచారిణీ (గంధ మాలను స్థాపించి తమ స్వంత నవలంకు దుర్ధేశ నందిని నీలాంబరి వంటి అనువాద (గ్రంధాలను (వచురించారు

రాజమండి సరస్వతీ [గంధ మంగలి వారు ఐరంపురంలో వేగుచుక్క (గ్రంధమాల వారు ఎన్నో నవలలు (పచురించారు

విజ్ఞానచం్నదికా (గంధమండలి వారే విజమనగర సా(మాజ్యము రాయిచూరు యద్దము అస్త మయము పాతాళభైరవి మదాలస తారావాయి వంటి చార్మ్నితాత లే నవలలను (ప్రచురించారు

వేగుచుక్క (గ్రంధమాల వారి సగుణ మహారాష్ట్ర రాజ్య వినాశనము ిటిష్‌ రాజ్య స్థాపనమును గూర్చిన చార్మితాత్మక నవల ఇది 752 పేజీం ఉద్‌ (గంధం "పీజీల నంఖ్యలో గొని కధా కల్పనా విస్తారములో గాని ఇంతటీ పెద్ద నవల తెలుగులో అంతకుముందు రాలేదు

ఆంధ యూనివర్సిటీ వారి పోటీలవల భువనవిజయము రు్యుదమ దేవి తంజాపూరి పతనము నారాయణరావు వేయిపడగలు వెలువడ్డాయి అప్పటికీ ఇప్పటికీ విశ్వనాధ వారి వేముపడగలు తెలుగులోకల్డా పెద్ద నవల అడవి బాపిరాజు గారి నారాయణరావు కూడా మిగిలీన హిమబిందు గోన గన్నా రెడ్డి తుఫానుల వలెనే పెద్ద నవల చిలకమర్తి వారే తర్వాత హాస్య పధానమైన గణపతి అనే నవల హేమలత అనే చర్మితాత్మక నవలలను రచించారు

ఎన్నో నవలలు తెలుగులోకి అనువదించ బడ్డాయి. రనాడు తెలుగులో నవలలు వేల సంఖ్యలో ఉన్నాయి అందులో ఉత్త మమైనవి ఎన్నో ఉన్నాయి

వ్యావహారిక భాషా రచనల [ప్రారంభం 50 చేళ చర్మితలు తెలుగులో చరిత (గంధములు అధిక సంఖ్యలో కాకపోయినా రచింపబడి నంత వరకు ఉత్తమ (గంధాలే వెలువడ్డాయి అట్టి వానిలో కొన్ని ఈ దిగువని ఇవ్వబిడ్డాయి జీర్ణ కర్ణాఎక రాజ్య చర్మిత తిమ్మర్సు చరిత ఈ యీడు. చిల్లరిగె నీరభ్నదరావు గారి రచనలు విజ్ఞాన చంద్రికా (గ్రంధ మండలి స్టాపకులలో ఒకరైన ఖీ కొమద్జాజు లక్ష్మణరావు గారు ఈ కింది (గంధాలు (ప్రచురింప జేశారు హిందూ మహాయుగము వి మహమ్మదీయ మహాయుగము ఇవి రెండూ వారే (వ్రాశారు శి (బీటిష్‌ మవాయుగము దీనిని మానికొండ సత్యనారాయణ గారు (వ్రాశారు సురవరం (ప్రతాపరెడ్డి గారు “ఆంధుల సాంఘిక చర్మిత” అనే ఉద్గంధాన్ని ఎంతో పర్మిశమచేసి (వాకారు మారేమండ రామారావు గారు ఆంధుల చరిత వంటి ఎన్నో (గంధాలను రచించారు మచిలీపట్నం ఆంధభాషాభివర్ధినీ వారు దీనా దేశ చరత అళోక చ(కవర్తి చరిత సిక్కుల చరిత మహార౮ాన్ట్రుల చరిత అనే నాలుగు చర్మిత (గంధాలను (పచురించారు ఇంకా చాణక్య స్వతంయ్యతము ఆర్ధకాస్త్రము రాజ తరంగిణి శివాజీ చరిత కాళ్మీరదేళ చర్మిత ఆర్యుల నాగరికతాధి

60 తెలుగుభాషాస్వరూపరి నివేశము. వేదభూమి స్వాతం్యత దర్శనము వంటి ఎన్నో చరిత (గ్రంధాలు వెలువడ్డాయి. థ్రీ కోం వెంకటాచలం గారు పురాణాలకు ప్రాచీన బ్రంవాలను విశేషంగా పరిశోధించి ఎక్నో ఉత్తమ చారితిక (గంధాలు (వాశారు

జీవిత చరితలు

తెగులో మొదటి. జీవిత చరిత “విక్టోరియా. మహాంణీ దీనిని వీరేశలింగం గారే (వాకారు తర్చొాత భండారు అచ్చమాంబ గారు "అబూస చృర్మిత రత్నమాలొ అనే పేరుతో 05 గురిర్తి జీవితొలని రచించారు చిలకమర్తి వారు మహా పురుషుల జీ తొలను మూడు సంపుటాలుగా. వేశారు విజ్ఞాన చం్నదికొ గంధ మండలి వారు ఆ(బహం లింకన్‌” “చందగప్త చకవర్తి” అని ర-డు పుస్త కాలు చేశారు బందరు వారు అశోకుని జీవితము వివేకానందుని జీవితము రొజా రామమోహనరాయల చర్విత మొదలైనవి

(ప్రచురించారు. చిలకమర్తి వారే "సిద్దార్ధ చరిత” అనే. పేరుతో బుద్దుని

జీవతం [వాశారు డాక్టర్‌ కొత్తపల్లి వీరభ దారావు గారు సి పి (బౌన్‌ జీవిత

చర్మితను రచించారు థ్రీ (బౌన్‌ కృషి గురించి థ్రీబఐం గోరె గారు ఎన్నో

గ్రంధాలు రచించారు ఈ విధంగా ఎన్నో (గంధాలు వెలువడ్డాయి. తెలుగులో స్వీయ చర్మితలు

తెలుగులో స్వీయ చర్మితలకుకూడా దొరీతీసినవారు లీరేశీ లింగంగారే

ఆయన స్వీయచర్శిత నిజంగొ అద్భుత గంధం తర్వాత చిలకమర్తి వారు

టంగుటూరి (పకాళంగారు అయ్యదేవర కా శేశ్వరరావుగారు జీవిత చర్మితలు

(టాసుకున్నారు

వీరిక్రిముందే వల్లూరి సోర్యనారాయణరావుగారు సూరనోరాయణీయం అని శేదపెట్టి ఆత్మకధ (వాసుకోన్నారు వీర లక్షరూపాయల మూలధనాన్ని బ్యాంకులో డిబేంచర్సి రూపంలో ఉంచి దానిపైవచ్చే వడ్డీని ఆం్యధ్రాభ్యుదయానికీ కృషిచేసే (్రంధ (ప్రకటనకి ఏర్పాఎి చేళారు ఆ (గంధోలను (గంధాలయా లకు ఉచితంగా ఇస్తున్నారు ఇట్టివి ఇప్పటికి 6కి పైగా మ్ముదితమయ్యాయి

వ్యావహారికభాషా రచినీల ప్రారంభం యాతా చర్మితఎయ తెలుగుల యాతా చర్మితలు తక్కువే ఉన్నాయి. (బౌన్‌దొర (పోత్సాహంతో ఏనుగుల వీరా సామయ్మ అనే ఆయన “కాశీయాత చరిత రచించినాడు ఈయన మదాసుముండి రాయలసీమ తెంంగాణాంమీకగా కాశీకి పోయి అంర్రమీదుగా తిరిగి మద్రాసు జేరువన్నాడు ఈయన _పయాణం అతా పల్లకీలోనే చేళడట ఆయన తన యా[తతలో చూచిన విశేషాలు జఇనుల ఆచార వృవహారాలు చక్కగా (గంధ స్తంచేశాడు ఇదిపరిశోధనకు బాగా పనికివచ్చే టంధం కోలొూ శేషాచల కివి నీలగిరి య్యాకాచర్మిత రచించినాడు దీగిని వేటూరి [వఠాకరళాన్త్ర గారు (పళంసీంచారు అల్లూరి లక్ష్మీనరసింహంగారు “పురుషోత్తమయ్య్మాత అనే య్యాతా చర్మితను రచించారు ముక్నంగి. లక్ష్మినరసింహళర్మగారు “త్రీశ్లై లయాతా చర్మితి ఈచిందాశు టొబ్బీలిరాశా వారిలో దక్షిణ దేళయా తలకు తోడువెళ్ళిన మందపాక్తో షార్వతీశళాన్త్రిగారి య్యాతా వివరణం మనోహరంగా ఉంయింది.. ఇంళా ఇటు వంటివి కొన్ని ఉన్నాయి వ్యాసముళు-ఉపన్యాసములు షంగ్లడ్‌లో స్పెక్టర్‌ ప్యతి*ను దృష్టీలో సుంచుకోని తెలుగులో హినుగంటి లమ్మీనరసింహరావుగారుు “సాక్షి” అనే పత్రికను స్థాపించారు అందులో ఆయన హోస్యరసంతో ఉండే మెత్తటి చేణుకులతో సంఘాన్ని ఉద్ధ రీంచాలని [(వయత్నం చేళరు ఈ సాషీలో వివిధ విషయాలమీడ చక్కని వ్యాసాలు వెలువడుతుండేవి “సాక్షికొ పత్యేక సంఘం ఉంది. స్‌ళిఘరి కోర్యస్థానము సత్య పురమున తపాలాఫీను నెదుటనేఉన్నడి అందు వాణీదాసు జంఘాలకాన్రి బ్యొరయ్య శెట్టి మొదలైన సభ్యులున్నారు

6 తెలుగుభాషాస్వరూపం “లక్ష్మీదేవికి చేతిలో తామర (పువ్చము) ఉంది (బహ్మదేవుడు పుష్పానకడు కాబట్టి అతని పష్ట్ర భాగానతామరగలదు చరి సాని సంఘ సభ్యుడు బొజ్జయ్య శెట్టికి వంటిని డా తామరే-_యేనుగుతామర ” ఈవిధంగా హాస్క్మరసంతో సాగిపోతుంటుంది ఇందులోని రచన ఇటువంటివి కొకపోయినా అనేక విషయాలమీద తెఎగులో ఎన్నో గం థాలు వెలువడ్డాయి తెలుగువారిలో చెరుకువాడ వెంకటనరసింహం పంతులు రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయడు భోగరాజు పట్టాభి సీఠారామయ్య గారిలు అద్భుతమైన వక్తలని పేరుపడ్డారు వారు (పజాభాషలో ఇచ్చే ఉపన్యాసాలు దేశాన్నంతటినీ ఊ్యరూతలూగించి (ప్రజలలో చైతన్యం పారేటట్లు చేసేవి. శ్రీ చెరుకువాడవారు వ్యంగ్యరచనలు ఎనో స చేసారు పద్యములు-గేయములు తెఎగు సాహీత్యి చర్విళలో కవిత్వానికి కొత్త _ఓరవడ్‌ కల్పించిన వారు కట్టనుంచి రామలింగారెడ్డి గారు పీరు (వాసిన “కఎతత్వ్వ విచారము" నవ తన పండితుల శండెల్లో గుండుని దింపింది. 900లో రెడ్డ గారు “ముసలమ్మ మరణం” అనే ఐ€దాన కధను కొత్త రీతిలో వాశారు నిజానికి ఇదే భావ కవిత్వానికి అవతారిక అని చెప్పవచ్చు ఆ తర్వాత వ్యాన హారికభాషా వాదం ఐలం పుంజుకుంటున్న రోజుల్లో బబవరాజు అప్పారావు గిరు వంటి కవులు చక్కని భావగీతాలు అల్లారు నండూరి సుబ్బారావు గారి యెంకీ పాఓలు అందరి నోళ్ళలోనూ ఆడడం (ప్రారంభించాయి దేవులప ల్లి కష్టళాన్రి మల్తాది రామకృన్ణ కాన్రి దువ్వూరి రామిరెడ్డి అడవి బాపిరాజు విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారలు వంటి ఎందరో మహాకవులు ఎన్నెన్నో హృద్భంగమమైన గేయా ౫ (వాళారు సాహిత్యానికి సంబంధించిన అన్ని శాఖల లోనూ ఈనాడు తేలుగు భాష పున్టిని పుంజుకొని చదువరులకు త్మప్పి ని ఇయ్య గలుగుతోంది సమకాలీన సాహిత్యంలో తోటి భారతీయ భాషలకు అంతర్జాతీయ భాషలకు సవ౦ంగా నిలబడుతోంది అవాయనానా కరు బనానా.

నిర

నేటి పరిస్థితి

మనం ఇంగ్లిషు డిక్షనరీ దేన్నెనా ఒక మద ప్‌స్త కొన్ని చూసి ఆవెంటనే దాని తర్వాత మృుదణ పుస్త కాన్ని చూస్తే అందులో కొన్ని వందల పేజీలు ఎక్కువుంచాయి. ఇది ఒలా జరుగుతోంది అంటే ఇంచ్లీషులో అతి త్వరితంగా [కొత్త పడాలు జేవతున్నాయన్నమాట ఇది ఇతర భాషల నుండి శీసుకోవడం వల్లా వై జ్ఞానిక అవసరాల ద్యష్టా కొత్త పదొఅను నృష్టించడం వల్డా జకుగుతోంది ఇది నిజమైన జీవభావష యెక్క లక్షణం తెంగుకి ఈ లక్షణం ఉంది కాబట్టే అది సంస్కృతం నందీ ఉర్జూ నుంవీ ఇంగ్లీషు నుంత్తీ ఇతర భాషల నుంవీ వేలకొద్ది పదాలను తనలో కలుపుకో గలిగింది ఆందుకే ఇది కవిత్వానికి సంగీతానికీ అత్యంత ఆకువైన భాష ఈ విషయాన్ని (గహిం చిన హాల్డేన్‌ పండితుడు భారతీయ భావలలో భారత జాతీయ భాష అవగల ఆగ్హ్మత ఒక్క తెలుగుకే ఉందన్నాడు

కొత్త సీటిని నిత్యమూ కలుపుకుంటూ మహా వవాహంవలె సాగి హో్యే (వవాహం లాంటీ ఈ తెతగు భాషకు 850లో (గొంధిక సంకెలఎయ పడ్డాయి అనకట్టలాగా ఎప్పుడైతే దాని చుట్టూ మనం చ్నటొలు చీగించిమో అప్పుడే దాని (ప్రగతి అగిందన్నమాట కాని గిడుగు వారి పుణ్యమా అని ఉక్కు సంకెలలు తెగాయి 9౪9 నుంచి తిరిగి వ్యావహారిక భాష వికాసం చెందుతూ నర్వతో ముఖంగా అఖీవృద్ధి చెందుతోంది హాల్పగుమ్ము పద్మరాజు గారి “గాలివానొ కధ ద్చారా ఈ (గంధ రచబుత +వాసీన “డై వోపహతులు” కధానిక ద్వారా తెలుగు సాహిత్యానికి ప్రపంచ పరిగణన వచ్చిండి

8ిక తెలుగుభాషాస్వరూపం ఆంధదేశంలో తేలుగు వివిధ రకాలుగా మాట్లాడుతున్నా ఈనాడు మనం సినిమాలలో రేకయోలో వినేదీ ప్యతికలలో పుస్త కాలలో చదివేది ఒక్కటే అది కష్టా మండల భాష అంటే విజయవాడకి 50 మైళ్ళ పరిధిలో అంటే కృష్ణాజిల్లా ఏలూరు వరకు గల పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా బాపట్ట వరకు గల గుంటూరు జిల్లా ఉపయోగించే భాష ఇందుకు కారణం ఆది నుంబీ ష్మతికాధిపతులు సినీ నిర్మాతలు నటులు సాంఘిక నిపుణుల ఎక్కువమంది ఇక్యాడీవారు కావడం రచయితలలో ఎక్కువమంది ఇక్కుడివారే కావడం ఆందుకే ఈవాడు వీ (ప్రాంతపు రచయిత (వాసనా ఇదే. భాషలో (వాస్తాడు నిజానికి అన్ని (ప్రాంతాం భాషకీ దాని పత్యేకత సొగను ఉన్నాయి ఈవిధంగా సారస్వతం ద్వారా ఏకత్వం సిద్ధించుకున్న తెలుగు భాష నిత్యనూతనంగా వర్థిల్లుతోందనడంలో సందేహం లేదు సురవరం వారి మాటల్లో సీః పరిపూర్ణ పావనాంభస్తరం గోదే గ గౌతమీ గంభీర గమనములకు ఆలంపురీ నందశారామ వి(బాజి మల్లోబస ఫలరాజ మధుర రుచికీ ఆం ధీషమారీ సమాయుక్త పవాపూతతుంగాప మవస్సు మాధుర్యమునకు ఖండళర్కర జాతి ఖర్జూర గోడ్షీర (దాఇుదియత రామరసమునకు అమృతనివ్వంది వల్లకీకాహ్టోదమునకు రాగిణి దివ్య సమ్మోహ రాగమునకు లేనెతేటల నవకంపు సోనలకును సాటియగును మాతెనుగు భాషామతల్లి కఘుధం తరు విరా జ్ఞ త క ళ్‌ ళ్‌ ంధౌలయం * ణీం వెం ట్ర ౭₹ై్రలిటో రె నె చొవారు_500 ఫీ

ఈ పుస్తక రచనకు సహాయపడిన గ్రంధముల పట్టిక కావ్యాలూ =[పబంధాలు ఆం(ధమహాభార త౦= 2 _ కుమారసంభవము-నన్నెచోడుడు 8 నీతిళాస్త్ర ముక్తావి-భ్యదళూపాలుడు 4 _బఐసవపురాణం=పాల్కురికి సోమనాథుడు 5 పండితారాధ్య చరిిత-పాల్కురికి సోమనాథుడు ఈ ధళకుమారచర్శితం- కేతన 7 ఆంధ భాషాభూషణం-- కేతన 6 మార గ్రాండేయపురాణం=మార న 9 _భోజరాజీయం-ముమ్మిడి ఆనంతామాత్యుడు 10 _ వరివంశం-ఎల్జన క్షే వచన (పతాపచర్శితము=ఏకాామనాథుడు 12 ఉత్తర హరివంళ ౧=నాచనసోముడు $ నవనాధచ ర్మితమ.=గౌరన శ్రీ సింహాసనద్వా(తింశిక-కొటివి గోపరాజు 15 చాటువులు=్రీనాథుడు 18 హరవిలాసము- శ్రీనాథుడు 17 _ భీమేశ్వరపురాణం--శ్రీనాళుడు 18 కాశీఖండము-ల్రీనాథుడు 9 _ళృంగారనై వధం=్రీనాథుడు 20 _ అం(ధమవిభాగవతము-బమ్మెఅపోతన లి వీరభ్యదవిజయరబమె, ఖైజపోతన £2 _పరమయోగివిలాసమొంతాళ్లుపాక తిరువెంగళన్తాథుడు 28 _ ళృంగారకాకుంతలము-పిల్లలమట్టో పినవీరభ్యదుడు

క్షే 24 జై మినీభారతం-పిల్లిలమల్జి పినవీరభ్నదుడు £5 ఆము క్ర మాల్యద- శ్రీకృష్ణదేవరాయలు 26 మనుచర్మిత-అల్ససాని పెద్దన £7 _ పారిజాతాపహరణం-నంది తిమ్మన ₹£8 కాళహ స్తిమహాత్మ్యం-రూర్జటి లం పాండురంగమహాత్మ్య్యం-లతెనాలి రామకృన్షుడు 80 రాజశేఖరచర్మితనుఎమాదయగారి మల్లన థి వసుచర్మిత-రామరాజభూవషణుడు 89 _కళాపూర్ణోదయము=పింగళి సూరన శ8 నరసభూపాలీయము-భట్టుమూ ర్తి (మూర్తి కవి) శ84 సాంటోపాఖ్మానం-రామరాజు రంగప్ప 86 _ వ్మిపసనారాయణచరి తము=-చదవలవాడ మర్చియ్య £6 రాధామాధవం-ఎల్లిన $7 _ వై జఆయంతీవిలాసము-సారంగు తమ్మయ్య శ8 చందభానుచర్శితం-తరిగొప్పుల మల్చన 89 మృల్లఇచరి[తం-= పెదపాటి యెరన త0 నిరంకుశోపాఖ్యానం=సంకుసాల రుదకవి శ్రీ కృష్ణరాయవిజయం=కుమార ధూర్జటి 45 శకస ప్రరి-కదిరీపతి శీ8 _ అప్పకనీయం-=కాకునూరి ఆప్పకని న! సారంగధరచర్మితము=వేమకూర వెంకటకవి 45 భారత సంగగహము (వచనం)-కళువె వీరరాజు క! భగవద్గీత=-తుపాకుల అనంత భూపాలుడు 47. మాఘమావిత్మ్యం-విజయరంగ చొక్కనాథుడు శ9 దై మినిభారతం (వచనం)-సముఖం వెంకం కృష్ణషృనోయకుడు శ రఘునాధరరామాయణం=రఘునొధరాయలు

కిర నలు-పదాలు అాాతి 50 అన్నమాచార్య కీర్తనలు ర్‌ మేతమ్యి పదాలు పరిశోధన (గంధాలు 5) ఆంధుల సాంఘిక చర్మిత-సురవరం (పఠాపరెడ్డి 58 మనలిపి పుట్టపూర్వో _తరాలు=తిరమల రామచందా 54 ఆంథ వచన రచనాపరిణామము=గొబ్బురి వేంకటానంద రాఘవరావు ర్‌గ్‌ నాట్యరాణి-నటరాజ రామకృన్ణ ర్‌6 తెలుగా-ఆం ధమా+.-_వఐాగరి ర్‌? సాహిత్యోపన్యాసముల.-సాహిత్యఅకాడమి ల8 _ వ్యాసావళి-గిడుగు రామమూర్తి ల్‌0 గద్యచింతామణి-గిడుగు రామమూర్తి 60 ఆంధ్రపంక్షిత భిషక్కుల భాషాభేషజం-గిడుగు రామమూర్తి 6 బాలకవిశరణ్భం-గిడుగు రామమూర్తి చరి్మితలు=జీవితచర్శితలు 63 ఆంధధదేశపు చర్మితము-చిల్తరిగె శ్రీనివాసరావు 68 ఆం ధదేళ చర్మిత=మారేతుండ రామారావు 64 రెడ్డిశాజులు-బ్మురా వెంకటనాంచారయ్య 65 _ ఆడిదము సూరజవి-అడిదము రామారావు 68 కవిజీవితములు-గురుజాడ శ్రీరామమూర్తి త శతకములు 67 వేమన పద్యములు 68 సుమతీ శతకము 69 చంద శేఖరశతక

శ 70 దాశరధీశతకం 1 భాస్కటరశతకం 79 _ వేబుగోపాలశతకర 7ర్ట కుకు. టేశ్వర శతకం-కూచిమంచి తీమ్మకవి 74 సీంవాది నారసింహశతకం-ఎగోగులపాటి కూర శనాకుడు 75 _భ్మదగిరిశతకం- భల్లా 'సేరకవి 76 రామలింగేశ్వరశతకం-ఆడీదము సూరకవి ॥గా గువ్వలచెన్నశతకం=గువ్వలచెన్నుడు పకై పొటలు-=స్త్రీల పాటలు ట్‌ [18 పల్లెపదాలు- సేకరణ-- పయాగ నరసింహళొన్తి 79 శ్రీకృష్ణ జననం 80 ధర్మరాజు జూద్‌ర 8 శ్రీజనానంద కళ్యాణ పోటలుూ ఇంకా కృష్టాష్మతిక శారద భారతీ వంటే ప్యశ్రీకలు అనేక దిన వార మాస స్మత్రికలు (వత్యేకనంచిక లలో వెలువడిన వ్యాసాలు ఈఫ్‌ వివా ణో, క క! ్‌ గలిఫౌలయం (ర్య గ! గీ 6 నెం క లో న్య్రరొశాడు 580 0 ల

అట్టే అలనానననానాననాానానానాా" పతాలాలనాానాననాననాననానానా లలా నననాయలావాయాన్లీ 20641192. బగ తిటి2ంపీష ర్‌ళ౯21%02గా బెళ్ణే రకు న న పు టా ఖా నే కాఖట్‌ లంలో (వ సయ న టన వీడ ధాంగ్హ భాషలు లం . జి స్మష్ట. లోనూ విర్తారంగా రచన నం లన నటీ... టాల టికి 500కి వై ఖ్‌ న స్‌ న ఫ్‌ న. మా సాన అట బ్య ఖ్‌ సే “ధానికలు జ స య ల “జ్ఞోసే న్‌ ఎరిలు, నాటీకొ మల్‌ ఒలకల ప్రఠుంల ప్రచురిత వ ఫ్రీ కే ఆర్‌ 3 మోహన్‌. వివర్వ ల్నకికలు రాష్ట్ర | కేం 1వశుత్వర నిక పోటీలలో వీరి రచనలు పద్దెనిమిదింటికి ఒవాయితులు వచ్చాయి 1962 లో ఆం్యధ్రష్మతిక దీపావళి కధానికల పోటీలలో అన్నబండే ద్వితీయ బహుమతి 900 లో ఆంగృంలో వ్యాస రచనకు రాష్ట్ర (పథమ బహుమఖ 71లో నవ 3 * “మూ బహుమతి వీరు తేసెఎునసులు బ్మీరకదా రచయిత (ప్రస్తుతం కొన్ని ల ఖ్‌ నంభొషణలు (వాస్తున్నారు థ్రీ మోహవ్‌కి అంతర్జాతీయ “రిగణన కూడ లభించి 1059 = 60 లలో చం్మదుని గురించి లాస్‌న పకిశోధక్ష పాళ్ళాత్య శాస్త్రజ్ఞుల నుంచి మంచి _పశంసలు-లభించాయి 9? సాహిత్య 'సేవకుగాను ఇంటక్‌ కాండీనెంటల్‌ (టీడ్‌ ఫేర్‌ అవార్డు 9768లో ఆసియన్‌ రైటర్స్‌ (టాక్స్‌లేషన్‌ బ్యూరో (సియోల్‌ వారు 29 ఆసియా దేశాల రచయితల నుంచి ఎక్నుకొని ఆసియన్‌ €టరేచర్‌ [గ్రంథంలో ఏరి ఆంగ్ల కధానికకూడా ఉందె కేం్చిక్డ (ఇంగ్లండ్‌ )లోని ఇంటర్నేషనల్‌ బయోగాఫికల్‌ సె (వచురించిన ఇటర్నేషనల్‌ ఆథర్స్‌ అన్న ( అథంలోనూ అమెరికాలోని మార్కిస్‌ పబ్లి కేషన్స్‌వారు (పచురించిన ప ఇనోది వరల్డ్‌ అన్న (గంథంలోనూ వీరి వివరాణ (ప్రముఖం బడ్డాయి