సళ్చీంస్త్రణి సకం (గ్రహము (ప్రథమ పము కేప్పుసేయ్రాంణాకు పచ్సప్పల్స్‌ ాఘాతైస్‌ (రయ గం

క భటుడు ుడనముడయ ము యముడపుటనయడుడడడడడకడయుాయుడోుట టొ యమా మ యాహాసాడా! యి ఆ౦వ16+46 ౯20021 వొంగి గలసి ల 60౮ కొ02 783 (55 0౯ ౧4౪910 (౯307 4౬౩ 681029 ౦0%74101106 4౬౬ 7౬ ౧౦|| 73 ౧౬౦౬534 గై 50! 4 ₹8/0[౧0౮606/1 గదగ౫0*/ ౬౬౯066౬ 0౧ 7౧4౬ ఓగిగి6ల4ఉ66 ని 4 క్రీ వ ౮, షల౮వినిన [1582642 | 28 లక్రాల నిడిం6/6 20/45 5ంగ్‌ం0/ €౮4//4గ || విరా 218220 27 | వ/0|1! స ఏ2!484182 (00 ) 8800౫౨ ౩910౫. ॥ శే[ణలి[85, కెరం666 9 గ 506ల1729140, తగ 22 30248 * 220౮208103 ” ౨2288, 0, 26 7౮౭4బియా. 1884, జ్రాంంలా8డ ౮0027౭1 వి106 4 48013. | చానా ్తాకాడానాడకాతకాచాతకహనాచె2డకైడ! | ననన

క్‌ (”

షాజాజాహఆుజకాడాడాకడాహయాడాఆహాడాహడాడా్టూ | 50 | జు త 2 |) ఉ. వజఉంయమరు?4 48 6430, | త0రేలళ80 లా (ం౭లాం7026 2020602 నొండింంగ 6౮440జా గారం విక ంలక 00028

113 () త౦దా 29909070౬2 విక[0420 (| క | “౯9 ఉరాగం. మజాజాకయాడాహకాడాఆకాడాకడాడాడాడాడాడా

(నర యమూానకనవుడుకునునుకుడుకన యమునకు యు? క క్రీ వెలయు నాం ద్ర భాషా ప్రావి్య్యుండ జేషనామ భొసురుండకు జి ల్గా విఎనచ్చిత్సురి వి జ్యానర శౌల్యొ (టై పంక్షితాఖ్యుండ సుక విక సును? సమహననాన్ననను సుకు ననసుస్తు? దఠళూ$ టింధాలయ్య భి నాలొ వయం 1 ఖా గ ఛి త్త ([ తీ క్‌ క్‌ ర్ట ్సి స ల న్‌ శ ళ్ళ ఇట్‌ భాడ్తార్ట్య0 0%

ర్‌ పిఠిరక,

ఈ[గంథమును రచియించినవారు మా ్ళామమైన కట్టమంచికి ఫుకో హీతులుగా పూర్వముండిన ేష్టులూరు కప్పనయ్యంగార్డు,. పీరి చామూంతరము కేసాభార్యులు,. వీరు 1894 వ సంవత్సర పాంతమున శ్వర్షన్థులై ర అప్పటికి వీరి వయస్సు దాదాపు 85 ఏండ్లని (పనిస్థి ఫీరిని "నేను స్వయముగ చచిన్నప్పటినుండియు ఎలుంగరును,. వీరివద్ద మూతేంద్లు “హానూ్యూూలులో విద్య నేర్చుకొంటిని, ఆగియును గాక ఒకఊరివారమె మొనా న. నంగునను, మూయింటిపుగడోహి తులుగనుకను నాతండిగారైన సుబహాగ్తి ణ్య గెడ్డిగారికి శ్నేపిళులుగావుటన్వు వారింటికి మాయింటికి రాకపోక లు బహుళముగా జరుగుచున్నందునను, ఫుట్టిననాటంగో లె వారినెటుంగు దుననుట నిజస్థితి, నాకు వామకరణమును జేనీనవారు ఈ కుష్పనయ్య్యం శాన్లేయని నాతల్లి దండ్రులు నాతో నుడివెడు వారు,

వారింటికి మాయింటికింగల సంబంధము ప చుకణపా త్రము, నాము గ్రాళగారు కట్టమంచి రామఠీం గా రెడ్డి. వాయొక్క ఫాలపట్టికయందలి యొకా నొక చివ్నాము భావి పొండిత్యనూచకమని శపించి కప్పన య్యాంగార్లు నాముశ్తాతెపేరు నాకిడిరట!!

అమున్తాతగాకు ప్ప విద్వాంసులు సంస్కృ తాం్యధంబుల 50 టన్ముపగల్ములు, కవులు, వారు రచించిన ఫభెస్కుర శత కాదికృతులను మదనప ల్లైలో నాతమాణై లడైన భాస్కర రెడ్డి యొక్క త స్కీకింద ము(దింపీం చుచున్నవాండను ఈ శామలింగా రెడ్డిగారు ఉప్పనయ్యం గార్డ్మ క సంస్క తాంధవిద్యలను, కొసరుగ జో్య్యోతిపమును బోధించిన గురువులు కుబ్బ నయ్యంగారి యొక్క సంతతి అల్బాయుమ్యమై గతించినందున్న నేను అయింటివారి కౌవ్వరికిని గురువులగుట తటస్థించినదికాదు లేవన్న నాయం దు గణము లేమున్నను, ఆచారము (పకౌరము ఆకార్యము నడిచినట్లో పు రాణముగల్పింప బడీయుండు. నుం

11 ఒక 'నొకప్పుడు నేను రెండవ ఫారములో చదువుచుండిన కాల ఈన 'సవాపాశియైన వాావ్యాణ కాలదండొక్కుందు. రెడ్డిరంశమును హీేళనము చేయుచు మా జిల్దాలో వాడుకగా నుండు 4 రెడ్డీమడ్డి, సారా ముబుడ్డి "3 యను నిందాచాక్యమును బహీరంగముగ నుడివెను పాలసుండ నగుట "నేను పంతులవారితో. జెప్పితిని కుష్పవయ్యం గార్లు ఆ్యగహపరక కశులై ఈ కాలపు అనాచార పూరితులైన బాంవాస్ణ్రైజ లను శెడలాట్టి మౌ యింటియొక్క_ సాం్టపదాయమును వెల్లడించుచు, తమ గురువులైన మౌముహ్హైత గారి స్తుతిని దీర్చ ముగ6 జేసి, తనయొక్క గురువు కులమును తూల నాడినందులకు శీనివాసాచారిని ఆనరాని మాటలనిరి అసంద్శో ములో ఈ “ంగతిని తెలిపిరి ఒకానొకప్పుడు ఇొప్పవానలుకరిసీ మళ్ళం తఈయాు రొంపీగానున్న కౌలమున తౌను బురదలో దిగండి శాన్లై త్రం జూలక చిక్క్టువడియుండణా, గురువులు రామలింగారెడ్డి “గారు గనిమరూద వపోవ్రచుండుటం జూచి, సాహాయ్యసుంజేయ రమ్మని పారిక్థించిరట ఆప్రొర్థన ఆ తొందరలో వా్థకరణవిరుద్ధ మైన హక్యముగా నున్నందున మాతాతగశారు కోపగించుకొని చానిని గిడ్డి పునకృరణ చేసిన నే శాని సహాయముచేయనని భీష్మించుకొన గా కుష్పనయ్యం గార్డు తదూపణవేడి సంస్కరించి వల్లించికరట, ఆవాటి శిమ్యకమములు నేడు చెల్లకుందుట చూడగ" కలియుగ మే మేలని యనిపీంచెడును* మా అవ్వగారైన జ్థానమ్మ గారు చనిపోయినప్పుడు మొయింట గోదానము (గహించి, చాలా వేపు మమ్మైల్లరనువారు ఓదార్బుట నిన్న నడిచిన వృల్తీమట్లు నాస్ట్ట్ఫితిలో స్పష్టముగ నున్నది మాతండి గారు 4 భారతసార రత్నావళి” ౪ భాగవత సార ముక్తావళీ ” యను [గంధముల కోచడ్తీకరించి (ప్రచురించునప్పుడు. కుప్ప నయ్యం గార్డును వోడ్చడిరట* తోచ్చాటు ఎక్కువ గాకున్నను ఓక్క యూరివారగుట తాను పరిమ్మ_రిం చినట్లు మౌతంటడిగారు వాానీయు

వ

న్నారు, పూర్వము గా్య్తిమన్థులు అవి భక్ష[ఘటుంబమా లట్లుండెడువారుం ఇప్పటివ లె మన కిందూసంఘమ. విచ్చి.తతదాల్చియుండలేఈ+

కుప్పనయ్యిం గారికి ఒక్కటే. కదూరుండు రంగపామి, ఆతండు ఇరవదియెదేంద్లకే చనిపోయెను, అతనికి కొడుక ఒక్కండే' కృన్ల సామి ఆతండు దౌర్చల్యళరీరి* అవివాహితుండై పదునాేండ్లకం తయు కాలథర్మరు నొంచగు, ఇట్లు కుపవ్పనయ్యం గారి నంఛతి నిశ్శేష మౌయెను

ఈ పైం౪కదర్త ఇప్పటి పాచూన్య "తెలం పండితులలో గణీం పందగినవాండుకాడ మంచి భూస్వామి, నుంచి ఆదాయము తెన్చెడు పౌనోపొత్యమును వహించినవాండుం న్యోతిర్విద్యా విశారదుండనియు (పనీద్ధి గాంచినందున నానాజనులు వీరిని అ్యకయించు చుండెడువారు* తనయింట వాకుందె లీనీ ఇరువురుబాలురకు భోజనాదినత్కాారములు ఉఊచి తముగ నడవీ విద్యావ్యాసంగమునళు ఆనుకూఅత్యము లేర్చజుచి యాండెను* ఆందొక్కాండు అయిదు మైళ్ళకూరములోని ఇెరుకూరు (ామవానీయనగు క మ్మ్మివంక స్థుందు, కట్టమంచికీ చిత్తూరునకు దూరము రమారమి ఒక్క మైలు స్క్కూలునకు ఆెండెస్టులబండిలో పోవ్లువారు* (నాతండిికిని రెండె సఅబండీ ఆవారము ఒం కెస్సుబండి నెష్కుట (రమని, పాపమని వారి మతేఘ్యు వీరిబండిని నోలువాండు వీరివలెశ్‌ మిక్కిలి వృగ్ధుండగు టిన్న య్య యను పళ్థివాండు- యజమౌనుండను, పనివాండును సదాపరస్పర వాశ్యుద్ధము చేయుచుంజెడు వారు అయినను వారికి ఒండొరుల యొడల ఆసాధారణమైన (గ్రీతియాండెనని 'వేటుంగ వెషప్పవలెనా?

కుప్పనయ్యంగార్ల ఉపాధ్యాయత్వమున లె (పనిద్ధి వహించిన గురు తనమును మౌజిల్లాలో ఒక్క (శ్రీతిరు వేంగడసామి నాయడుగారు తప్ప ఇంకెవ్వరు గడించి యాండలేదు* “చ్చిత్తూరుపులో యని బిరుగుగాంచిన త్య చేంగడసామి నాయడునుు కుష్పనయ్యం గార్డును జనుఅ స్మరణలో

శ

చేటి!ిని పచ్చగ పదిలముగ నున్నారు. నీవేమి కుప్పనయ్యంగారాగఆని ఆక్షేవీంచిన యడల “అంతనాప్ప విద్వాంసుండవా” యాని. (పశ్నరూప మైన లీరసా్కారము *్‌ వీమయ్యా కుష్పనయ్యంగార్ల వలె మాట్ల్టాడుచు వ్నావు' ౯ అనిఇెప్పీన అతిళయోక్తు లు ముఖస్తుతులు వాగుగాకలివీ చందన మలదుతున్నావని ఫావమ్హు ఏరివద్ది నేర్చికొని న్కూూలుపండితు లైన వారి సనంఖ్యమిక్కిలియు 'పెద్దిద, వామట్టునకు నా సాత్యుమిచ్చు చున్నాను కుప్పనయ్యంగార్లును పారి యనంతరము. పండితులుగా వచ్చిన వేంకట కృన్మమౌచార్యులును నేర్చిన దానిైైన ఎక్కువ నేను కాలేజీకీ వెళ్ళిన తరువాత నేర్చుకో లేము అనా కాలేజీ పంతులు చెప్పలేదని కాగు" నేను నేర్చుకోలేదు, ఆ వచ్చిన దానితోనే చా భాపా యయాతను ౫౧డపు చున్నాను

పీకు చాదాఫు 1886 వ సంవత్సరములో పింఛనుమింద ఉద్యోగ నివృ త్రిని జడించిక. 1889 5 సంవత్సరములో సర్కారు మహైన్కూలు వక పోటీగా * చేటివ్‌ మహెనూ్క్యూలు న్వు దాతీణాత్య బిఏలు మువ్వురు నెలకొల్పిరి కప్పనయ్యం గారి యొక్క ఆర్ష ణమాహాత్మ్యమును ౮హించి, చారు బీరిని నేటివ్‌ మోన్కూల లో ఆంధధోపాధ్యాయులు గా నియమించిరి. ౫౪ వర్న మెంటున్మూూలు ఖాలీపడ ఓకు ఆరంఖిం-వెను అదిచూ-చి గవర్న మెంటువారు 1890 వ సంవత్సరములో వీరిని మజుల "హైన్మూలు ఉపాధ్యాయులు గా త్రహించిరి వీరు రావడము నేటివ్‌ “సాన్మూూలు పోవడము ఏకళకాలాంళశములు, మూ

ఆప్పుడు వీరికి వయస్సు రమౌరమి 80 ఏండ్లు ఆనివదంతి మిక్కిలి పొద్చుగైన మనిషి దాదాపు ఆజు ఆకుసల పొడుగు నిమ్మపండు వంటీ మనోవారమైన చాయ* ్వేతవస్తుంండు? పండ్ద లేకున్నను ఉచ్చారణస్ప ప్రముగనుండును.. గంభీరమైన కంఠనాదము సాధారణముగ ఆర్హరు ఏనై న వూశుకొని క్షైసునకు భచ్చులు, * ఏమండీ, మాక్తాసు ఎంతమం

ళ్‌

చవాసనిగా ఉన్నది” అని యొకష్పుడు “చేను పొగడంగాోీ బాలులారా, మొతృఖామయొక్క. పరిమళము నుమండీ మాయింగ్లీు , ౨. పోలె గుర్టంఫ వూరితముకాదుి అని సింవాంనవ్వు నవ్వినారు (వీకిమాట

ల నేక ములు అసధ్యములు' అయినను ఎవరికి కోపము రాగు) వీరి క్లాసులో ఇంగ్రీ మమాట లేమాత్సిముపలుక కూడ వనిజడ్జై ఎవరైన గౌలిళుక పలీకిగో వారిత ల్లి యొక్క పాతివ)ిత్యమునకు చచ్చిన భంగ మువెప్పరాగు,. తానుమ్యూతము ఆగవా పరవశత్వములో “(| 16 పెంంం1 “ఆన్‌దిబెంచ్‌ అనిశిమీంచును.ఆది తప్ప చేరుఇం గ్ల షుముక్క_ విప వాకుచ్చుట నేనెజుల ను “068 ఈక6క0136” అనంగూడరు? వై ఫా కమనవల యును “౫100828100” అని పొరబాటున చెప్పినయెడల మౌాకుల శ్రలుకలటలన టతప్పదు ఉ క్షలేఖనమని దాని పేకు, వారిమునకు ూండం పర్యాయములు, పర్యాయమునకు పొనిమిషుముల వొష్వున క3నప వళుల ఉ కలేఖనము వ్రాయించుట వారిపద్ధడి అంగుమాకు (పాణ ంటకముల్రై నపవమను ళ్‌న్వి -త్యంబక కా స్త్రి; అవాజొగవసనోచిరమండ., పయ డీ కాంపి, యశర్తిపాళ్ళి శ్యతుఘ్నుండు; కజ(బండిజౌ రా వెధవా) కంరుడు; (కడుపు లోసున్నడఊుందే వర్తురా రా శార్రైకొడ కొ) ఇత్యామలు, నారమునకొక పర్యాయము “ళా పీకము?, ఇంటిలో వ్యాషములు వాని చూపింపవల యును చూవీంచువారి సంఖ్య జల్బయు పంతులవారి ఆ హము ఆఖిం

డము,

వీరు హెన్కూలులో ఫున౩, ప వేశముచేయానఫుడు నేను మొదటి ఫారములో విద్యార్డిని, వీరికద్ద క్వ్వడివినది మూడేండు, ఆ మూజేండ్ల థి ది రా ళం యినపీదప పనినుండి పుసర్నివృత్తి వవలంభింపవలసీకి* ఆమా జేండ్లు చదివి నది ఒక్క పుస్తక శు నలేోపాఖ్యానము- అయిన నెట్టి చదువుకి వ్యుత్చ త్యర్థములు, వానాస్థములు చంధులు, వ్యాకరణము, సమాసములం,

ళ్‌]

ఛందస్సు, అలంకారములు మొదలగు నంశములన్ని యు స్వోంకపముగ్న లోధించిరి ఈ సర్వలమణనారములా*ని విషయమాలన్నియు నలోపా ఖ్య్యాన (పయు_క్రముగను సరసముగను మననున నాటి వికనీంచునట్లు. జేశిక,

కుప్పవయ్యం గార్ల కు తమ శిమ్యులయంగు | ఫీతి ఆమితీము తౌొను

ఏ న 31 య

మొతము మమ్ము చెడందిట్రవచ్చును ఇంకెవ్వరు మానోలికి రాలణూ చదు, ఇంకెవరినల్ల మాకు "నే నిబ్బందిరాంంగలుగ గూడదు. తుదకు పరీ తల హకమమాలు సయితము మౌాళుందు( జెల్ల రాడు

ఆకాలమున సాంవత్సరిక విచారణకు వచ్చువారు * మిల్రన్‌ *”

జ 6

అను ఆంగ్లక వీశ్వరువతు వ్యాబ్యానకె ర్హలైన చా్లై కును దొర ఆత డను మిక్కిలి వృస్థాందు ఈయిరువురి ముసలివారికిని ఒకరి భామ యొక శికి తెలియకపోయినవు నఖ్యము సంవూర్షము ఒకరి నెకరు చూచి చిరు నవ్వులు (యమయోగించుకొందురు ఇంకకన్న నెక్కువ సంబంధము వారి

• సాధ్యమైన ఈప్సితము, ఆ ్రాడ్డాకారశారినో తెనుగు క్లాసుల తనికీకి వచ్చువారు జానకి రామయ్య యును సబ్‌ అనీస్టాంటు ఇక స్పెక్టరు తావో ఉండు. లెలులు తెలిసినట్లు నటీం మవాండు జానకిరామయ్య యన్న మౌ కుప్పనయ్యం గారికి నరిపడరు

• ఏక్పుండ్తీ, సద్ధవెధవ ఓఅంఘకే నారాని కొకుక నాతరగ్యతి పరీతీంచడమట* ఇాలులారా ఆవెఫవను జూచి భయపడ వద్దండి- వాడు వ్యాకరణ నూతా్వాలు ఆడుగును, మాళు తెలిన్షే "తెలుగు నూ(తాలు 2 పండి మాకు లెలికకుం టే ఈపంస్కృతన్యూత ములలో మివ అప్పుడు తట్టిన దానినేవైన నొక్క_దానిని ఎధెర్యముగాం కెవ్చి గంభీరముగాంగూ టొ 4 కక జ 39 66 రొల్బనుడు జ్ఞ ప్రీయున్నదా--కొడ కలారా “ఆక సృవర్ష కేదీ రః ఈం కేన్సుణం? “వృద్ధిం"వై చ్‌”? వల్లించండి. ఇంకా గట్టి గా వల్లించిండి శాశాజ వీ యున్నదా, ఏ3 వా వెపీ, వేసీ కూర్చోండి, నిలువబడి యుం

రాశి య్‌ య్‌

ఛ1 చహడరుం 'కెలినీందా --కొకునలారా”? ఈరీతిని రంగము విద్ధము చేయం బడియుందును, జూనకీ రామయ్య గారి (ప వేళము పొడుగుమనీషి,, ఎజ్జటి రం జకీతలపాగా గర్వపు చూపులు, అవలింపుమాూటలు, శచ్చివదే శై యాకెరణత్వము (చకటింపంబూనునూ “విచ్చేంగలువలు” న్నూత్‌ మేమి శాధాక్ళన్ణయ్యా కెల్టీ చెప్పు, కి రా ధాకృష్ణయ్యస “కెనుసలోే శకం ర్తి పూణ్య్వము ఈ ఆకేస్ట ణం అని శేక వేసీ ుభెలున (పక్కనుండే బాలుని “పేంార్పుండుకు “ఎంతబాగా. చెప్పినాడండిీ' జవాబంయే అట్లగచా యుండవలయుకు, ఆహో! ఆహో! పరియైననూ (త్రము, సంస్కృత ఫక్కిని చెప్పినాండు* చూచిలీళా, జానకి రామయ్య గారూ నాబాలుని నోరణి” ఆని కుపష్పనయ్యుంశారు. జయధ్యానములు. చేని బిగ్సారశా నవ్వుగురు. పాపము. జూనకిరామయ్య యేమి. చేయగల€లత*ి మహావిద్వాంసులు మెచ్చుకొనికి తనకా తలయిది తోశయిదివాని తెలియదు? *ోఆన్టునండి మి చాలురు బాగా ఊత్తరమిచ్చుచున్నారు * అని కొంత జేవు అబే నః, వృస్థిరావైచ్‌ అకస్సవర్ష శేచిగ్హ్య ః లను ఆలకించి ఆంవోళవ చెంది వెళ్ళు చుందెకువారుం జానకి రాను య్యూగారు క్లైసువిడిచి వెళ్ళినదేచాలును, మాపంతులవారి దుర్భాహ్న్‌పయోనములు మామాద జడినాన గురినీనట్లు పడకపోవు

పరీమాసమయములాో పీరినినూపరిం మెం డెంటుగా పెట్టి లేనిప్రతివాంకు | ఎక్టూావాాయుచు న్నాండోయని చూచివాచి, సదుక్తరములసలహాలువిచ్చ అవిడి వారి చెవిలో ఉఊోశుచు తిముగుచుందురు.. చిక్కగా ఊత్తరములు వాాయువాని కాగితములు తీసికొని మొద్దన్నల బల్ల మిద రహస్యముగా6 "బెట్టి * నఖలు త్వరలో తీయరా ... కొడకా” యని సహో యము చేచఎటయుం౫౧లదు, ఈవిషయమై ఏీ5ిళలో ఏ "హెడ్‌ మౌస్టకును

పోళాడి “ల.వంజూల౧ణాయెను *౯ ప్రముండీ వెధవపరీకులో. నా నాలురు ెయిల్‌. అవుకూవుం టే “జేళూరక చూచుకొని యుంటానాయేవి.శ ప్యామైన వెనుక వారిని దిద్ద

ళ11

కొంటాము””" క _క్షలేఖనములో వచ్చే చిక్కులు రజిల్రు శసలు, “నేనూ మయాడుమార్లు చదివితినంటే బండి ఆ శకవర్ణము* ం = కొడుకు లారా మామూలు రెండుమార్లు చదివితినం కే సాధారణమైన “రి సకా రమున్ను* భద్రం వెధవలాకా ”” అని న్మూరధారిత్వము చేయును, మూ హెడ్‌ మౌస్తరులలో అగ౫ జ్యలన( దగినవారు ఫభామ్యుం ఆయస్టిం శార్లుః అరవఆయన శికూాపదకులలో పారంగతు.-డు మంచివారు మ ర్యాదపరులు, శిషకొంతవలకన రినము.. సరళముకాగు మే. మెప్పుడైన (శ్రమకోర్వంజూలక ఆటవిడుపు దినముకోరి కుప్పనయ్య్యంగార్లతో మొజు బె ట్టుకొంటి వేని “ఆలా గే, శేపుసెలవిప్పిస్తాన” అనివెష్పి తషణమే ఆమ అునాడు మహా?ొప్ప (వతదినమనియా, వాలురకు "సిలనిచ్చుట సాం చాయమనియు, హెడ్‌ మౌష్టరువారినో కైన్చి రజానోరుదురు, కుప్ప నయ్యం గార్ష యందలి గారవభావమున జేసి, భాష్యంగార్లు మునీమానీ నవ్వుతో ఆంగీకరింతురు ఇట్రివి కప్పనయ్యంగారి పత్నృపాతలీలలు

89కి ద సంవత్సరములో పనినుండి ఫునర్నివృత్తి గాంచిరి పాప ము, ఆంత్యవర్ష్య ములు మనన్ఫుఖ పూరితముల. శాకపోయొను జీవనమునకు కష్ట మేమాత్రమునులేదు, కాన్హి మనుమడు చచ్చుఒవలన తనకుమతి భమ ణము తటస్థించినదా నాతం డీ మొదలగు స్నేహితులు సఖులుగా నుండి వను వృద్ధతకతమునను సంతానమీయము చేతను చిత్తము శిథిలమైనట్లు ఒక సంవత్సరముండిరి, అప్పటి కినితమ దానథరము ల నన్నింటిని య థారీతిగా, నడిపెకువాడు సిమ్ముట 1891 న సంవత్సరపాంఠ్యమున టానస్థులం దజుపరి వేస్పించి పకి వేదనల కెందయుచుండంగా పరమ పదసౌఖ్యిమును స్వీక రించిరి*

వీరికి పరవస్తు చిన్నయ్యగారితో పకిచయముం డెనని వదంతి,

వీ రచించి (వచురించినది ఈ వర్వలకుణసార నం్యగహ 59 మొొ-కటియం. దీనిరచనలో ఇంగ్లీ మువిద్యను గడించినవారగు (శ్రీ పరమా

శ్‌ శ్యుని నరవీంహయ్య శారు తోడుపడిరి, ఇందు ఇంగ్లీ ము పదములు సంపూ ర్రముగన్కు వన్షీక రణము విమయాను [కమణము కొంఠమట్టువక్‌ను పర మాత్యుని నరనింహయ్య గారికి వెంచవలనీన బుణమని తోంచెడిని గద్య రచనను గూర్చి చర్చించియుండు వ్యాకరణములు మన కావలో ఆంతగా 'లేవుః అసకృత్తు (గ్రంధముల నెల్ల కుష్పనయ్యాం గారి సర్వలవ్షణపార నం లవాము. అద్యము, వ్యాకరణమునకు వచినరచశాకళను ఆంటుగట్టిన వారిలో వీరు (ప్రథములు రెండునెలల (క్రిందట శ్రీ సరమౌాత్కుం నరసీంహ య్య గారును స్వర్హ ధ్ధుల్తెరి, ఇది నిజముగా సర్వలక్షణసార సం్యగహము, కూచిమంచి తిమ్మకవి (గ్రంథమును వీకు చూచిమైన వినిమైన నుండనట్లున్నది కావునగంథ ముమయొక్క నామకరణము ఆళన్నిక అను కరణము కాని వేలుకాగు ముదచటిఫారము మొదలు రమారమి బి ఏ నజక పరనీయమైన ఈనర్వం కమలక్కణ (౦థమును గూర్చి యెక్కువగా వ్రాయుట ఆనావళ్యుకముం ఈ (గ్రంథము మొట్ట మొదట (పచురింపంబడినది "నేను పుట్టుటక ముందు ! రెండవ కూర్పుపయితము నానై కనమునందే (యకటికమాయొను* పీమ్మట వేయంబడినట్లు కానము, మూడేండ్ల (కీందట వదకీ వెదకీ, విచా కంచి విచారించి వేలూరిలో ఒక (పతిని గనిపట్టి శీళరిం చితిని. చానిని ప్రునర్ముడితము చేయవలయునని కొల వేపము చేనీనందులకునాశ నగు చున్నది" ఇటీవల వేంకటరాంకంపినీ వారి పరోతుమున 'వేలమూశి సత్య నా రాయణగానము నన్ను చూచుటకు రాగా సేను పూజా గంధ మునలె రశ్నీంచు చుండిన దీనినిచ్చి. (పచురింపమని గోరితిని* వారును. పండితులకు జూపించి చారెల్లరు ఏక్కగీవముగ (పచుర ఇార్హ్యమన్నందువె ఆట్లుచేయదొడంగిరి ముదణక ప్రారంభించిన మిద ట రెండు షృతములునస్ర్రము శ్రైయాంట గోచరిం చెను పిమ్మట న్యాబంధువు

క్‌!

లైన పూతలపట్టు , శీరాములురెడ్డి గారు (పయాసతో సంపాదించిన ఇం కొకపతి లఫింపగాా అదిమొకు శావలనీనచోట్ల శ3లమై యాండినన్కు పూరించుటకు సాధ్య మైయున్నందున, చానీని బట్టి పోయినపఫుటల విమ యమాను (వాయించి మ్యుదణ కౌర్యము ఆర వేలునట్టు చేనీరిమి,

వై వక్ళపచేతిన్తు మ్మితుఅ పొహాయ్యము చేతను నాదోమముల నేను బుంగకుండ ఆస్ముగ్గురుబుణవబను ఈమ్మాతమాు6 దీర్చంగలిగి ఫనందులచే ధన్యుండను, ముమ్మాటికి ధన్యుండనుం

విభేయుండు,

న. కెటమంచి రామలింగా రెక్షై 20-7-46 జి డి

శక్త, అ అర 'ఆడ్య నర్వలతణసారన ౦గహము. కనా న హన్నా ఇడి చిత్తూరుగవర్న మెంటు జిల్లాన్కూ_లు నందాంధపండితుఅగు (తేష్టులూరు కుప్పన య్యంగారిచ్క సదయు విద్యాశాలా సహామోపా ధ్యాయులగు టో 4 పరమాత్ముని నరసింహయ్యగాకి నసహాయంబువలన సర౦పర్‌మో విచాగరుల వ్‌ ద్యార్థ్య క త్యంచో పయోగంబ%పనట్లు విరచింపంబడి ౧౭౮ సం॥ త కటింప౯6బడీీ మొ రామాటపెస్స్‌ ఏలూరు 1926 [వెల ౪ అణాలు

ర్ల గ రో గా 'ు / ల ఖీ ట్ర్‌

శః అస్తు, ఆవిఘ్న౦కురూ వీఠిక,

దేళ భాహెభూషణంబసు ఆంధభామకు లతుణై ంథంబు లనంతం బులు గానంబడియెడిని" వానీంగొందతఆు (పౌ-చీనులు సంస్కృత ల్లోకరూ పంబుగను నూ[తవృత్తి ఫక్కిని కొందరార్యధంబునం బద్యరూపంబుగను ఆధునిక పండితులలో. సొంవలు వచనరూపంబుగను, కొందజరినిఫులం బుక్కు కొందటితి సంగం ళాంబును గా వారివారి నేర్చుకొలంది లమణగ్యం భంబు శేర్చరి చిరిశాని వానిలో నెకడాని రుంైనను సర్వలక్షణవూ_క్రి లేమి తెల్లింబు

అంగు6 గొన్ని నామమాత్యు దృష్టంబులునుు కొన్ని పండీతమ్మాత సాథ్యంబ్నులె బాలురకు గురన గాహాంబులై యుండుటంజేని వానినభ్యనీం పంగోరువారు అవగాహ ఛాభావ ీతిచేం ఆారంభింపకయు. కొందణిం పూనిక వోడం చాారంకించి పరించియు నసాధథ్యంబని విరమించువారునై రమయశీష్టము నెర చేర్చికొన నకక్తులై యుండుటం గాంచి లయిట్రికొ ఆంత తీర్చ వెల వెద్దియోయని దీసైలో దనంబుూగావించి ఇతర లకమణగ౦ింథముఅ యంగు సాధారణంబుగనుండు నంశములనదలి బహునింధప ర్య్యలోచన చే లమణజ్ఞానపూ్రి కత్యం తావక్యకంఎయిలగు. ననేక విమయశుల నేర్చి పొజాళిళంబన్ని కొన్ని (కృతమం డి చిన్న (గంథమంకురితంబు గావంపం బూనితిమ్మి

పా్ళాచీనలమయేణ గంంధములయంగు సంజ్ఞాపరిచ్చేదమందే క్రియా లక్షణ పంస్తాపంబును సంధియందు అజంతహలంత పదలతుణ నిరూపణం బునుగలదియై యుండుటం జేనీ పండిశులకుందక్కం విద్యార్థుల క లెజంగు నను సాధ్యంబు శానోపదనుట స్పప్రము,. శ0ద్ధామాత0) పరులగుదు లేని

శ

చాలురు దీశధాసాలతణ అమ్యుగంంథపరనంబువలన వ్యుర్చేల్రినొందిన యట్లు అన్యదేళ భాపావ్యుత్చ త్రీకాదృళ మఅభ సాధ్యంబూగామి యనుభ శై శ్‌ 'జేవ్యంలుగదా

పిస్తుతంబున యావర్చరీతేలయందును బేకభాహోమ్మాతి సమన్వితం బగు నాంగ్లేయథాపయే పాొముఖ్యం చై తేజరిల్లుచుండు సమయమునంగు శద్భాహావ్యుత్చ లికి నత్యంతసహాయ కౌరియు గేడ్డులోనునా లల ప్ర వేళ ము ప్రధమము, పట్టపరీమోపర్యంత మభ్యసీంచు విచ్యాష్థలకం గ్తిమం బుగ నిందుంగల కబ్టస్వరూప నిరూపణాది ప్రకరణ మట్యంబును సదిగు మట్వీధపరితములకు మిగుల ననుకూల ఫలపుదంబైయుండుట స్వానుభవ వూర్వకంబుగ వీదిశమగుచున్నయది,

చండాాలోకము బుధరంజనీ నరసభూపాలీయాగి పఠ నాభ్యాసం బులేక, ఆంధీ ర్వాణంబుల యందగ్గలం_లైెయుండు, శ తాలంకారంబులు, తద్దతానంత భేదంబులు, జవాదాది లతమేణంబులును బాలురకు సుఖానగా హంయబు శానోఫమింలేనీ యయ్యిదిల మ్యల క నకున్వితంబుగానించి సుల భవైలిం బ్రదర్శింప బడియె,

పొరుగింటందడవిమాచి కనుంళొని వార్షించినవస్తువు మనయింట 6 నల దొక్కొాయనుదళను మనభాష పొందియున్నయదిగాని మనయింటనుం కు వస్తుసమృన్థి యు, తశ్తేజంబును పొరుగింట ెచ్చోటనుగానమనుటకం సె కొంద్టనలదను నఖిపొాయము పొడము. దళ స్వథామకెన్నండు గల్లుకో యని విచారపడవలయాు నేశి సులధసాధ్యంబులగు తదుపకరణ గంంథాభా వంబు గ చా కౌరణంబు,

ఈచిన్నపౌ_త్సము బాలురు సాంతంఎయిగ స్వాంతమునకు. చెత్తు లేని మవషలయింట నెల్ల వస్తు సౌామ్మగియుంనల దను బుద్ధిపొాడమాననుట డార్జ్యమా ఆనంగా స్వఖామయంచెల్ల అక్కణంబులు ఆకూనంబుగ( అవను నేనీ ౫ లుగువనుటు,

ఫి

ఇదివఆకు పొచీశాథునిళ ప్వ్రికల్చిత అతణంలులయందు. వాక వైలికియ్యది. రెరువని రొంక్కరైన క వ్కౌెణింపమింకేనియీకాంబోలు ఫునరుక్రి ఆనన్వయము దూరాన్వయము ఆసంగతి కర్షృకర్మ శింాభా వంబులు వచన ైలియందు. జూప్రైడు, వలయు నేని వ్యవహార స్థానంబు అను దక్కుచోట్లను దండిగనుండుట పొదర్శనియ్యంగు, తన్ని చారణంబుగ చాజ్తవపుకరణంబున వాక్యవిన్యాసంబు ొంతమట్టుకు అశ్యుసమన్వితంబు ౫ లఅతుణంబు ప్రదర్శింపయుడియె,

ఆనూయా రహీతుఅగు పెద్దలు దీనిసాంతంబుగ6 గశుంగొని యానం దించియే తద్దుంథపూర్తి కి నింకను( బో శ్సాహంబు గల్చింతురని నమ్మా చున్నారము, అనూయొ సమన్వితుఅగు కవులు “నిర్జలావయతం బుల నెమ్మినిడిచి విణములపం బారుమవీకవితతిభంగ”. నెరసులెన్ను శురుగాక్క దాని నొజ్జలాదరింపరని మొ్‌ం చెదము,

శ్రీః అస్లం విషయచూచిక ౧-(పక్‌ రణము. క, శబ్రస్వరూప నిరగూపణము చి

శ, ఉపపదము్కు 8 విశేషణమట్కము, తీ శరం 5, కౌలస పకౌర శాషకముల

అతి ఖ లు శ, కౌలనూచక ఫుమపనూదక 'యత్యేయమాలు, 7 శాలవిశేషపోపయోగము, 8, ఉపధాతువుల ఉపయోగము, ఫ్ర ఆఅన్యమయోపయోగ ములు, కే0ి సకరగికాది (తయో గాస్టకము, కి తెనుంగుదేక పు మెల్ల లు డానివ్యర్పత్తి ,

౨వ (పశరణమ.. 12, సంజూవాచ కాగ కనులు, లా 0 18 ేఖనవర్ష(కమవిధుల.. 14, వర్గోత్చత్తిస్థానముల., కే-వ (ప్రకరణము. స్స్‌ యావద్విభ క్త్యుపయోగములు, 10, తిదనుషంగవిధులు, 1? శబ్దలతుణ్మకమమ్ము చి

158, చమాసలతుణము,

కా? 109, సౌంస్కల్భతీకాచ్చికాది "భేదములు, 20. గ్వాగాదిలుగంత సమాస నిళూపణము, రం తద్ధిశవృ సన్తి రై ఏక శేమవృ త్తి" రతం కృవ్వృత్తి 24, సార్ధతద్ధితపదపచ్భము, రో-వ (ప్రకరణము, 25, సంధినిరూపణము, 26 'ససంధివలని పయోజనముం క7, పంచసంధిలతమీణముం 28. తత్సమసంధులు 29 అఆర్ధానుస్వారార్థ భేదవివరణమ. 80, శేఫరకశారార్థ భేవన్వరూపణము, క (ప్రకరణము. 81. కావ్యస్వరూపము* 822 వాచకలకణాది వివరణము" కిక, జహద జహ ర్ల మేణము, 84. శ శ్యొాదివృత్తులు తగుపయోగ ము, రెస్‌, వై దర్శీీపళ్ళతిరీతులు, ఏ6, తాకాది సూకముల 87+ ధ్వని శ8 శా వ్యేరిహాస లతణమూ 89 *ప్టైలం కార వివరణము, 40, వకాను (పాసాదిలమీణము శీ! ఉపమాద్యర్థాలం కారములు.

(9)

౬వ (వకరణము- శ్తీలై వాశ్యవి న్య్థసముః శీలి, వాక్యలతీణము, వశం చా క్యౌంతర్లతపదసాంకేతికములు, తీస్‌, క_ర్శృషకియాన్యోన్యము, 46, క _రృృయోగ్య వాచకనిర్నంకుము" శ, కరృృలోపనిరూపణము, శర కర్యనిదూపలము, శ్రా (శివిధచాక్యములు, స్‌0 లఘువాక్యలమణముం ర్‌ 1, ఆలఘువాక్యపద్ధతీ* $2, శిష్టవాక్యనిరూపణము. కర్పై '(చథానవాళ్యోష వాక్యవిభజనము సీఈ దిశే ష్యుర్యుపవాళ్య చతుష్టయ నిర్ణయము

ీః అస్తు, అవిఘ్నంకురు సర్వలక్షణ సారనం గహము, ర్‌ న నో వథమ్యపకరణము. శ్చస్త్రదూప నిరాఫంణంము. టు ౦14నంటో[0410ష ౦0౯ ౪02103. ఆంధభాషయందు పవంబులు సదునొకండు విధంబులుం 1, ఉపపదరూు జీ₹51016. 2 విశేషణమా కిరే606176 80కి గిర?670 0€ 008006౯. క్రిం విశేష్యము 00 4. సర్వ నామము 0౧019 ఫ్‌, [క్రియ *₹670 ట్ర (శ్రీయాజన్యవి శేష్యము 78981 ౨౦010, శ్వ ఉపసర్ద క76క3 8, సముచ్చయము 09]60061100. 9 పత్యయము 2800618100. 10, ఆవ్యయాము శీడి?6౯0 05 066, ౪1026 ఓవిఢే 106. 11. ఆకృర్యాకిచాదకము 15465]6061100. ౧) ఉపపదమవలా నామవాచకమునకుముంగు ఉపమెళాగింప బడునడి" ఆది నిర్జిమ్టాపపదమ్ము. (శ్రంతం106 &/టయే6) అనిర్జిస్ట్రేపపదము (మడేయా!16 22టం160) ఆని ెండువిధంబులు,

బ్ర నిర్షిమ్హోపపదము నకు ఉఊదా॥ఆఫలము ఈపఫు స్తకము, అనిర్జిమ్టోప పద మునకు, ఉడా! ఒకఫలము, ఒకపఫుస్తకము, (2) విశేషణమన(గా నుణవాచకము, విశేస్యము కొక్క గుణమును పలుఫునది | ఫాొప్ప్ర్య మధురమైన్య ఆందముగ్యా ఇది నామవిశేపణన్సు (శ్రీయావి శేషణమ్ము (శ్రీయాజన్యవి శేషణము, సంఖ్యార్థకవి శేమణము సం ఖ్యేయాస్థ కసే మణము. విభేయవిశేషణము అని ఆజువిధంయ* నామవి శేషణంబన చామవాచకము యొక్క గుణమును చెలుపునదీ న. మంచిపుస్థకమ్యు (్రీయావి కేమణమునంగా (శ్రీయయొళ్క సిణమును జెలుపునద్కి ఉ॥ చక్క గా చదివెక్‌ (శీయాజవ్యవిశేషణరు ఆనంాా (శీయలోయిట్రిన గుణవాచకము* అది ఆయిను శేదంలులు, వర్షమౌనార్ధక విశేషణము. ఇ! నదువుచున్న భూఆా థ్ధ్‌క విశేపణము, జ్‌! చదివిన భవిష్యదర్థకవి శేసణము ఇళ్ళ చగువ్టంగల ద్ధర్యార్థ కవి శ్తేషణము ఉ1 చగువ్వు చదివెడ., చది వజ శ్యతిరేకార్థశవి శేషణము 4ఈ॥ చదువని సంఖ్యార్థక విశేషణము ఉ| ఒకటి, శెండుుమూండు, పది, ఇరువది, సం ఖ్యేళయార్థక విశేషణము ఉ! మొదటి గెండవ్కు మూండవ. విశేయ విశేషణమన(శ్యా విశేస్యమునకు వెనుకవచ్చు.. నిశేషణను

త్రి ఊఉ! వాలుండు మాగ్య్టండు పుస్తకము మంచిది, ఆయిన అనుపదం బుఫోంజీరి |, పథమావిభ క విశేషణంబగ, ఊ1॥ చొంూగ్యుగ్నడ్రైన వా మడా తాట వ న్‌ ల.౯౬ఈ. అందమెనమోము. యమో వామవిశేమవ్యంబునక గల లింగవిభ_క్రివచవములే విశేసణంబునకు నుండందగు, ఊ॥ రామునఫ్‌రాము సగ్గణధాము( దలతు ఆం్యథంబునందీవిధిబాహుళకంబు ఉఊ॥ నిజమైనదేవునకు వందనము, ఆవఘచరితు (డు రఘునందనునకు( గణత, ఇష్టమగుపడదార్థ యలుం శత్సమవి శేషశంబులకు నైజము తిరముు తమము, ఆని ము_లెఆంగులు గలనవుం చైజనమన(౫ా - నిజగుణంబు ఊఉ మభఘరము, తరమనంగా - ఆంతక౦ కెనెస్కడు" ఈూ1॥ మధరరతరము తమమన(౫ా - అన్నింటికం యు నెక్కుడు, ఉ॥ మధురతమయమి ఘనము ఘనతరము, ఘవతమము, ఇత్యాదులు, ళి (8) వెశేమ్యమనగా-నవామవాచకము* ఒక వన్తువుయొక్క జేరును. జెలు ఫునదియా, లింగి విభిక్రిీనచనము గలదియినగు పుంలింగము, శ్రీలింగము నపుంసక లింగ ము, అని మూండువిథుంబుల్ల, క ఏటిశే ఆల్యధంబున మవాత్తులనిి అకహత్తులని సల్నజ్ఞల్కు మహదస్థకింబనంగా-పురుమవాచక ములు ఉ॥ రావణ్యుడ్డు రాజు అమహచిర్థకంబన౬ గా - శ్రీపసపకీ జడవాచకములు' ఆ! రాజ్ఞి? "భీనువు, చిలుక వృ మేము, శ్ర్రీవాచకములకు' మహతీయని యుంగ లీదు విభ కియనంగా - వూర్యో త్తీరపదెంబుల పంస్బర సంబంధము. దెలియ అటి ణి జాకి ల జేయుననియు, పదంబుల జేరుపజచునదియు, నచచనంబన వస్తువుల సంఖ్యను జెలుపఫునడి*

త్తే ఒ* వన్తువుము బోధిఆచునది - వీశనచనము? ఒక టికం చు సెక్కుడు పదాగస్థంబుల నూఛచించునది = బహువచనమా. అందు(ొవ్ని నిల్యైెకవచనము, కొన్ని జూర్వైకవచనము* కొన్ని నిత్య బహువచ శాంతంబులై యుండదు" ని_ల్యెశవభనమానకు ఉదా! శీలు, బంారు, జార్యెకనచనమునకు ఉదా! గుంపు, మందం నిత్యబహువచనము నరు ఉగా॥ ఇరులు, వడ్తు, కురులం, (శ) సర్వనామమన(గాం నానమువాచకంజునకు మొఆఅంగా నుపయెోళగింప( బడ్‌ నదిం అదినసాలుగువిధంబులు, వి శేసణసర్వ నామము, ఉ॥ ఆందటు, అన్ని, కొందజు, కొన్ని, విశేష్య సర్వనామముం ఉ|| వాంయం, నీవు నేను ఆద్ని అవ్యయసర్వ నామము, ఠా! ఆక్కడ, అపుడు, నంబంధసర్వనానుము, ఉఊ॥ అయొక్కం, ఈయొక్క_ః (ఈ) (క్రియఆనంగా- వాక్యమును నుగించునదియు, కర్తచేయు. వ్యాపార ము జలియగేయునదియా , కౌలపురుమనవదచనము గఅదియునగు ఉక చగువగలను, నంగటెకా ఆను మొ, ్రీయలు ఆండువిధంబులు = సకరికము, ఆకరస్షికము కర్మ సాపీకుంబగునది-పక రకము, ఊఉ! వండు, చదువు చేయా, మొ, కరగని ేశముంబగునది = అకరకమా ఉగ ఆగు, ఉండు, పోవు మొ సకరగిక [కికులుు కర్ష్రర్థకము, కళార్ష్రర్ధకనుని ద్వివధము, పదుధాతు వనుప్ర యణ క్తంబళనది కర్మార్థ కరణ

నీ కాలములు వీడు, వర్తమాన కాలము, ఊః వండుచున్నాను?* భూతకెౌలముం ఉ॥ వండితీని, భూతకాల రూపాంతరము. 6) వండినాను" భవివ్యత్కా_లము ఉ। వందంగలనుః భవిమ్య త్కాలరూపాంతరము ఈ॥1 వంటెదను తద్ధర్శ కాలము" ఉ॥ వండుదునూ వ్యతి లేక కెలము, ఉఊ॥ వందన కాలసూచక (పళత్యయములు, నర్భమొన కెలమునకు - చున్ను - చు" భూత కెలమునకు, వం భూతకాలమాపాంకర మునకుం ఇక భవిమ్యత్కాలమునక కలా థ్‌ విష్య త్కా_.లరూపాంతరను నక ఎదు తద్ధర్ష కాలము నకం ల్‌ు వ్యతిరేక కాలమునకు ఆ పుకుషనూచకపత్యయములు, వ రమానకాలమునకుః వాలీ పం ఏ, బి అడు ఆన ఆది, "ఆవి* మః ఆవు అకు, ఈ, అను అనూ,

6 భూవ కాలమున పుం (వ వీ, బె ” తివి = తిరి మ న | స్తా తిని, తివి వండు. చున్ను + అనుజ తండ.చున్నాను. నరడు 1 ఇ 1౬ తిని == వండిరిని, వండు + ఇక్‌ 4 అను= వండీనాను వండక 4 కల +4శను==వండలగలను వండు + ఎదశ+ను=వండెదను" వండు[రకూ శదును ఆజ వండుగును, వండు. ఆ +ను జ వంపను, వండుచున్నాను వండు = ధాతువు , చున్ను - కాలనూచకము 9, ఆను వ్రు షే నూదక (పత్యయము* (ౌలవిశేషపోపయోగము ) త్వరి తార్థకంబులయందు - వర్పమానంబునకు భూతార్థక బస ఊఉ ఇదిగో చేను వచ్చిచిని* నిశ్చయార్థశంబువ = భవిష్యత్తునకు అతీఠంబస, ఉదా రెవ పోరివా ₹లీచిచివి (క్రియలకు అ్థిక యులు రా క_ర్పర్థకము* వండుట* కకాగ్తిద్ధకము* నండంబడుట ణన్గంతకర ౩) రకము స్ట ర్త్రగ్థ వండించుట ణ్యంతక ఇగార్ధకము వండింప(ంబడుట.

ణి ఆత్మ వేపదిళ _క్త్ర౦ర్గకము* వండుకొనుట---వండికొనుట ఆతి నేపది కళాగ్టర్థకమా, వండుకొన(బకుట* అత్మ నేపడిణ్యంతక క్ర కము, వండించుకొనుటః ఆత్మి నేపదిణ్యంతక ర్మార్థిక ము, వండించుకొనంబడుటా అళర్మక[కియలను క కాగ్రథక ఆత్మని శ_రృక ర్మార్థ కంబులు మృగ్యృంబులుూ*

(శ్రేయాఫలంబు కర్మను కెంగునఫుడు (క్రియకు పడుధాతువువచ్చునూు- దానికి క ర్చార్థకమని “పీరు ఉఊ॥ రామునిచే భూమిపాలింపంబడియె, తీ యాఫలంబు కర్తను కెందునపుడు (క్రియకుకొన. ధాతువు చేరును. ధౌత్వంతో కారంబునకు ఇకారంబు వీకల్పంబుగ౫ వాబేశంబప ఆదియ అత్మ నేపదా స్థకంబనంబడు, ఉఊ; బాలుడు పుస్తకమును చదువుకొనియెన్కు

కర్త, ఒకకార్యమును ఇతరులచే చెయించునపుడు [కియకు ఇంచు చేరును, బానికి ణ్యంతమనియా, ణిజర్థ కమనియు, పర మైగ్హెపదియనిరయయుం క్రరణార్రకమనియు, జీళ్ళు ఉదా॥। రాజు భటులచేత శతువులను

థి కొట్టించుచున్నా డు

6 (క్రియాజన్యవిశేమ్యము, అనలా (శ్రీయలలోంబుట్రిన నామ చోద కము ఇది కృదంతమనియా౬ అెప్పంబడ.ను* ఈ దాః వచ్చు-రాక;

8

పోవు-పోక? ఇచ్చు-ఈవి; చాాయుం్య వాత; కలుగు-క లిమి ఉండు-టఉనికి పోసషించుూపోసణం

7 ఉపసర్ష, తశ్సమపదంబులకు ముంగుప్‌యోగించునడ్ని ఆవియిరు వది, (పి పర్యా ఆప, మమ, అను అవ్య నిర్‌ నిస, ధుర్‌, వి, ఆశ్‌; ని, ఆధి, ఆతి, సు, ఉర్‌, అఖి, యతిః పరి, ఉప,

ఉదా! (పవార్డ్మ ము పరాజయమ్సు సమర్చితుండు, అనుడినము, ఆవ మానము, ఉపగాామము, “మొ!

8 సముచ్చయమన 7 ఆండు చాక్యములను ఇాని ఆండుపద ములనుగాని యొకటిగాల జేర్చునది ఊ॥ ని, నుున్ని్యన్ను, యున్‌, మట,

ర్ట (వత్యయము అనగా వామపదింబులకు కుడికరుం దుపమయోగిం చునదిః

అవి నామఘటితములు (శ్రియాఘటికములు, అని రెండదువిధంబులు

నామఘటిత ప౦్రత్యయంబులకు ఉ॥ చేకి వలన లోపల, అంయ (శ్రీటూఘటిక (పత్యయంబులకు ఊ॥ కూర్చి వై కంటి, పట్టి

క0 ఆవ్యయము లింగవిధ్‌ _క్రీ వచనములులేనివి.

౦ పొగడికయందు (పశంసనాస్ధ శావ్యయంబులు వచ్చును, ఉ॥ బళి పరితాపవ్యసనంబులం బెలుపుచో సంతాపార్థ కావ్యయంబులుపయో గింపనగుూ 6|॥ అక్కటు, కటకటా హో, నిశ్చాయమును నిరూపించు'నెడల ఏవార్థ కమైనఅవ్య యంఎిల్యు వచ్చును, ఖిలా ( ఉ॥ ఎ-ఏ-ఆ నీవెయో స్యండు నీబేయో శ్యండ-, నీవయోా గ్యుండుు రాముండ ఆక రిఖీము(డు తుము న్నాద్యుర్థక మైన ఆవ్య యము, (్ర్‌తును జరిపించుటకు (ప్రయత్న మును జెలుఫునిదొ 4ఉ॥ చదువంలు సకమె లెకా, నీ వాట్‌. కాయిట్రి, కనుక, కాన, కెవున, ఈ ఆమ్యయంబుల. కారణ శౌర్య వాక్యంబుల నడ మవనచ్చును ఈఊ॥ పయిరు పండినడి శాయిట్రి కోరకో యనలయునుం ఆయినకా ఇదినడుమవచ్చు నేని ముందటి వాక్యమునకు వెనుకటి వాక్య ము విరోధార్థమును కౌలుఫును, ఉదా! వీరు చధువుకొన్నవాలే అయినను వివేకవంఠతులుగారు, శాన్‌ - ఇది అంగీకొరంబువందున్యు ఆ భేదాన్థకమునంగును జ్వ్‌త్రు గర్భితంబునందును, నామాశొెంమాూ ఆసమౌపకంబునందును, ఉప చూగింపలయుడు అంగీ ఉఊ॥ మంచిదికొని, శేఫుగాని" అఆ ఖే" | వాయగాని, నీవుగాని, రావచ్చును భీతి | శిఓం చెదలాని" “సీ్‌త్ర ఉత్‌ వాండుయోగ్యం డేగాని" నొమొ, ఉ॥ కెనిపనికింతయేల, ఒక్కా ఇగివితర్కా_స్థక ంబున నచ్చును, ఉపమొవాచ కెవ్యంవంబులు వలె, గతి, శ్రీయుః పోలిక, వడువు, భాతి, చాగ్కు వెన్ను, విధము), తెజుగు, చందమ అందము, ఓప్పు రీతి భంగి”

క0 త1!) ఆక్బక్యారి వాచకము. వింతను ప2ళియంకేయుపదమాూ కః ఆహో వళ ఆెళా, వయోగావకముం (౮ ప ఇర్హ్వర్థకం కర్త దథమావిభ క్ర, కర్మ క్వితియ్యావిళ_క్రి టీ బువం (బయో యచేంచేని పకకైముం ఊ? రాముండ భూమి5 గంపలు. “అం గ పాళించెవ్‌, కర్త పథమావికకి, (కియచేకి నే ఆకర్మకమూ ఉఊరా!; శాముండు పకెళించుచువ్వాండు, కరాార్థంబువం యోనంబొక్కుండు. కర్ణ కృతియ్య (చేక-చ్రే కర్శుపథమ, (కీయకు పకుధారువు చేకుువపుడు క కణ పమయో౫ము- ఉఊ॥ రామునిచేభూమి పాళింపలడిమయో ణ్యంతక_క్త్రర్థకంమినం ఆాయోనంమలు ౨ కర్త్శపథమావిక క్రి, కర్ములురెందును ర్వితియ్యావిభ క్షి, యట్‌ ఇంచుచేరునేని స్వెకర్శకర్తకి (ప్రయోగము. కః చేవకత్తుండ యక్ఞ దత్తుని ైానుమును పొందించురున్నాడిం,

(పమయోజక కర్త్యపథమ, 1వమోబ్యక కర్త తృరిళ్యూ,. కర్ముద్వితిమ్యి, శ్రియకు ఇంచుచేషచేని డక రక ప్రయోగము. ఉపవా రాజు భటుల చేత శ్యరంవఅము కొట్రించుచున్నాంయం-

ళం జీ

అశ్మ చేపదిక కృొస్థరూవంవొక టి

శీయకుకొనురాతు వను షప్రయుం పెంబి? ఉ॥ జేవదెక్తుండు వంటకము ను వండికొనిమొనూ

ఆక చేపది కళ్యా స్థకమువందొకటి. ఊఉ, జేవదత్తునిచేవంటకవణ వంపి కొన ౯౬ బత్తిచయమెనూ

క్షే ఆత్మ శేపదిణ్యంతక ర్తంర్థమునంవొకండం ఊ॥ మైైతుండుమై[తుని చేత నంటకము నండించుకొనిమయెను భా. లెనుగాళ్వవ్వున్చ ప్‌ గీచేలము కెళవా క్రి (దామాశామము ఇమ్మూండం శివస్థలము. లెళ్లి అగుటంకేసీ ఆచ్చోటి॥్‌ (శ్రీలింగబేళంబని (పద్‌ద్ధరూ (తిలింగబేళ మునంబుట్రిన భామ గాన తెలుంగయ్యు, శ కారమధ్యకంబు కద్భనం బు ఆపచో, కెలుంపహా లెల.ంగు- రేనం- తెనుంగు ఆనీ దూప చచుషయము, లి ద్వితీయ[పకకణము. సం న్య ఛాచకములు, ఆ౧4ఉమింఉ 0104ల “90815. అచ్చుల ఈ0ళటై) న్వరేరూలం; శీవాక్ష్షరమూలు, పారములు ఆనయుడును హాల్లులు* (60080910) న్యంజనమాలం నిర్టీ వాషయరములు, పౌ "లు ఆనంబడను 'ఛొస్వమా. (30000) ఏకమా తాకాలము, ఊ॥ ఆ, ఇక, దీర్చ ము, (12096) గ్వినొతాకాలము. ఊ॥| అ, ఈ, కా స్రుఠమఃం 'తిమా.తా కారము, వ్‌; గూ ఆ॥శమము (తీ ఉగర్లమ6౧€) రుంగున్న యకణయరము పోలొట్ట్రకకచ్చు నడి (మిఠవడాగమః") ఆవేశము (కీ 8003010406.) ముంగున్నయకురమును పోనొజ్టిదచ్చు నడి (శకున వాచేశః) లై

కై వికల్చ్బమూ (001(100811.) పతీమందువచ్చుట, పక్షమందు రాకుండంటః నిత్యము (౧003649860) ఎళ్లి ష్పుడు సంధివచ్చుట* బహుళము" విధి కొన్నిచోట్ల పవర్షించుట, కొన్నిచోట్ల ,పవ్షిం పమి కొన్నిచోట్ల నిచేధవెకల్పికమలు. కొన్ని చోట్లనిర్యమ సట, విభాపాం నిపషేధ_వేకల్పికములు? లోకము, (0003389109 ) ఉచ్చారణకణపడమి. (ఆదర్శనం లోప$) ఉపథా (6001000206 160661) కడపటి యతృరమునకు ముంగు న్న్న యశ్కరము శౌపవిభక్రికము, ఉపవిభక్తులగు టి ౦టి, మొదలగునవిగఅవి చన్య్యడ్తపదమ్ము (510016 ఇంకక) విభ జింపందగనిదిః సమృస్పపదము. ( ౮౮౦0006 ఇంకరిం విభజింపందగినది, రూపొంతరమ్ము (డీవి౦06067 0000). ఇతరరూపము, 1పతిపదము. (వామ౦9ా20.) అర్థమ్ము విభ వ్యైద్యనీచేశము. (218108 ) శబ్ధ్రలక్ష్షుణముం దంజాన్వయరు, (2౯101256 ) వాక్యమునంగులల శబ్దముల నమ న్వయముచేనీ (వతిపదంబులచే నుడువుట, (వాయుట అన్వయము, (000865006100.) కర్తకర్మ్య్యకియల నెత్తి వాటివి శేమ ణఇంబుల కోడ సవరించి చెప్పుట, చాయుటః టిప్పణులు,. (షం663 ). లతమ్య లమణమలయందలి ముఖ్యాంశముల నెత్తి నూచించుట వాక్యము. (గేంల06066.) స్పుప్త్‌ జంత సముదాయము జ్యమేడితము* (1606010202) ఎడతెగక నెండు మూడుమారులుచ్చ రించు పదమా

క్ష ధాతుఖిన్నంబున్వు పత్యయి భిన్నంబును, (పళ్యయాంత (స్టాలిస్టదికము ౧ రగ్య్రంఇ భిన్నంబును, "నస నర్ధ్థవ తళృతి చృృష్ద రూపంబు పాతిపది కంబూ ధాతువు 1శ్రీయలకన్నింటిశిని మూలపదము, ఊదా! కొట్టు, వేయు, చదువు విరామము, అవసానము, (రం012100.) లేఖనవక్ష [క్రమవిభులుం శ్రీం తత్సనుపదరుల మొదట బూర గ్రా జం, పణ, థ, రలునుః వికృతిపచాదిని, అ యళ, వుు వూ వొ వో అనునవియుం యొక్క, యుక్కొా ఈరెంటందక్క యకారంబుకు గలుగదు, ళ్ళ్తుళ్చా అప్వుదోదంతో వళ్చనా(త్రవచాదిగా", “జే ఫస ః న 2 ఈ ఇ3 ఇఫ[వత్యయాంతిం బై శీఫయము అ౦యు* ళ్ళ ఇదివర్ష (త్య యాంతం బె శవర్ష౦ంబంియు తక్కిన వికౌర పత్యయాంతం శై ఆకా రమ్ము క కెరము, ఆకొరము అనియుచ్చరింప బడు ళవగ్రా రః రాదిఫ:= కాదం నంలో వర్షాత్కా ఖం శాద్వ్య శి తెనుంగపదములయంగు ఆరసున్న నిండునున్నలు వచ్చుచో పర మ సరళంబులలో నొకయక_రంబు పరమునందుందునుం 4, నకారమళొారంబులకుముంోు నున్నలిడందగదు, క వీంగువిడినవలపలి యక్కరంబునకు జడ్డ్యవాయుటొప్పదు*

క్షే

6 గశర్వాదిపదంబులయందు గిలుక 'ఛాయందగదుః ఉా గర్వము పర్వతము,

౯ తత్సమ పదంబులయందు సున్నకమాణు గా ఆయావక్షపంచమాత రంబు జడ్జయొవర్చివాయందచగు' ఉదా! కజ్కణము* రష్టైతమా, కద్ధము, క స్థరము, అనుకి మృము*

8 పచాదియందును. ముగింపు చుక్కుపపైననూ అచ్చు అఆనిగావా యండెగు?

9, ఒళహాల్లులమాంచగాన్సి *పెక్కుహాల్లులమూంచగాని, యొక్కఅచ్చే గదియు,

10. నతంయోగవ రంబులు బలుకు నడ పహాల్లుముందును,. ఆచ్చుక డపట జీ వింపంఅడుం

ఖాన్‌

క్రేం “ళలకట్టు? ఇదిఖ్య జ్య జజ, ఇటు ణృబృ్య ల ఆ, సిటీ మింద తాగు కనుపడక నే ఉన్నయ ట్లుచ్చరింపంబడునూ

12. • సడి" ఇది యకారముమాందతానగువడక నే ఉన్నయట్లు చ్చరి* పసలుడు, ఉ॥ కూయి ేయి,

38, కా పు యోగంబున)ు తృ ఇట్లు ఛాయందగు,

]4. నకారముపాల్లూ (న్‌) ఇట్లు వాయుటొప్పు, ఇది సదసమౌాసం జుల నడునువచ్చు నెడ బిందు వైయుండందగుం

ఎన్‌" 9 ఇది కకారమునకు ముంకుండునపుడు జిహ్వీ యూలియ్యమని యు, పకారమునకుముంద ఉప ధ్యానియ్యంబనియు, విశర్షకమాౌ నిరు గానుంచంబడు* ఉ॥ పయఃకె_వ్రి యళంపాళి

ర్తి 15. ఉ, ఊ బు, బూ, ఇడి చేరునెడ కొన్ని హాల్గులయై అక రరాూపాంతరంబెన తలకట్రగుపడున్కు, నననది పాొణముగా "నిన్నదగరు, శ్‌ కు, ట్‌. కం కః 17 ఏ బరా, వొ ఖ,ఘృ జ, ఛ,యు, ఇ ర్య్కఢ్యుథధ ఫు భ, శ మృ వీటితోం గలయవు ] ద్రం దంత్యంబత్వము, తాలవ్యం బెత్వముగా నిక్సతియందు గానం పెడు ఉ॥ చక్కెర, జత, వెలువమ్ము జెట్రి, 'సంమయోగవర్షంబన€౫ా రెండువాల్లులుగాన్మి మూడు. వాల్లులు గాని యొక్క ఇచ్చును గగియున ఓ? దీనికి సంయు క్షంబనియు, గ్యిత్వాతరఎబనియు, జడ్జతరంబని యఃచీళ్పు. ళ్ధ సముదాయాత్తగమనగా నొక హూర్గాక యచ్చులోంగూడినగి, వర్లోత్స తి స్తానములు ఛా పె ఫె అ, అక్క ఖగ ఫఘు్కబ్క వాం: లకుం కంగము ఇ, ఈ, చు ఛ్క జ్క్యర్ముు జ్ర యి శం అకు కాలువు, బ్రుబ్యూటర్యు డు ఢ, ఇర్యపషు ళ్‌, ఆ, లకు మూస్థముః వాఖీ జాతీ లా ఆయత థు దుధ్యన్కల్కపస్కచ, జ, లక్‌ దంత్యము*

28 ఊఉ, ఊ, పృుఫ్య, బ, ళ, మ, లకు పపము జృమ్క ఇ, ణ్య న, లకు నాసీకమ్ము వ్‌ వీ ఐ, లకు కంఠ తాలువులు ఒ, ఓ, టౌ, లకు కం గోష్టములు, వ దంతోష్టమ, ణం నాసిక తృతీయ (ప్రకరణము, విఛ కల ఉశ్తపరొో% ములు 08 6 156 05 7600916008. (పథమావి భి సకర్ము అకర్మక కర్తలయంగును కర్మణి కర్మ డ్కంము వ్వ, ల, శీ యలమయను, ఉపమయోగింపంబడునుః సకర్మకర్హకుం ఉదాః రాముడు భూమి9 పాలింెఎన్‌,. అకర్మెశర్తక, ఊదా! చంగుంయ ఉదయించేన్‌, కర్మణికర్మకు, ఉదా॥ రామనిచే భూమిపాలింప( బడియె?* ద్వితియ్య కర్మకు ఉపమయోగించును ఊదా! రాముండుళూ నిను,ల, మిన పాలించెన్‌ =

క్ష? తతి య్య | కర్ణుణికర్తక్క హేతుకరణంలులకు త హ్వ్యోదియో వేత చేం గంబగు పంచమికిన్తి ఉపయోగించునుం కర్ముణికర్తష, ఊ॥ దేవదత్తునిచేత వంటకమునండం బడ్తీయెొ జ్వాతువువనక, ఈ॥ ధనముచేత సౌఖ్యముగలుగునుం కరణయునవ, ఉ॥ ఖన్షముచేత ఖండించెక్‌* కత్తి చేశ నరిళషా (హ్యాాచోూగ ఉఊ॥ రాముండు రాజాలచేక కిప్ప ము€కొనియెకాం ఈయస్ధంబు నీచేత నెజంగిరి నోడ తోం కరణసహాయాద్ధ తుల్యార్థవచ్య స్థింబులకువ చ్చును కరణ, ఉచా! కోల కోడం గూల ేసెడొ నహాడ్ధంబునకు, ఉదా! రాజుకేనలతోడవ చ్చెక్‌* తుల్మార్థంబునవమ ఊదా! వైతునితోడ మైతు, దు తుల్యుండు* వచ్యద్థక ంబునష+ ఉదా! మైెకుండు వైరుని తో నిట్లనియె చతుర్థి న ఉఊద్టేశ్యమా[త్రంలునకును కొఆకుం శం వచ్చునుః సంప దానమునక ఉదా! జనకుండు రాముని కొజసం గన్బునిచ్చెను, ఉాద్దేళ్యంబునకు:. ఉదా! పురుషార్థము కొఆకు యత్నింపవలయానుః (చతుర్థికి మాజు షస్టీతరుచుగానగు,) పంచమి. / ఆపాయ్య భయ (గవాణ్య భవ నాదులకుక చ్చును,

కేం అపాయము" అనంగ విస్లేమము, భయము, 0, వెజిపు టగచాణము, 9. కొనుట, భవనము 9 పుట్టుట. ఆపాయమునకు, ఉచా! వాయ శాజ్యంలునళిన (గ్రష్టండయ్యెక = భయమునక, ఊదా! చోరునికఅన భయపడియో లవాణమునకు' ఉదా! ఛృలఠ్యునివలనకప్పమా( సొనియెక్‌ా, భఛవనమునకు, రూదా॥ మనువువలన (పజలుఫుట్లిరి పంనదమి | ఆన్యదూర సమిపాదు లకును నిర్థారణమునకున్సు వచ్చును, కంక అన్య, ఈఉ॥ రామునికం కు అన్యుందు, సత్యవంతుండు శేండు దూరం ఉఊ॥ దీనికం కెదూరము, నమి, ఈఉ॥ దానికంశు సమిపము, నిన్ధె, ఊఉ: ₹రీరబలముకం కె బుద్ధి బలము ఎక్కుడు, పట్టి, "హీతువులగు గుణ్మ్యక్రీయలకువచ్చున్ను ఊ॥ జ్ఞానముం?ట్టి ముక్తుడంగును, నీవువచ్చుటంబట్టి భన్యుండ నైతిని, క,టు, యొక్క, సంబంధమునకుపమయోగించున్కు ఉ|| వానికి6 దమ్ముండ్కు నాకు నెచ్చెలి, రామునియొక్శ గుణములు, తోపల బది నిర్ధారణకు ఉపమయొోగించునుం ఈ॥ రాజులలోపల శామండుత్తకుండుం మనుష్యులలోపలక్యతి యుండు, కూకుండు,

కేం క. దున, | ఆధారంబునకు వచ్చును కౌప+ళ్లేసిళమ్సు. వైమయికము,.. ఆభివ్యాపకము, ఆని ఆధారంబు (తీవిధంబు, పాప శేషము. ఉదా! ఘటమునందు జలఅమున్నదిం వ్రైమయికము ఉడా॥ మోముమునందిచ్చగలదు* అభివ్యాపకము, ఉడా! అన్నింటి యందీశ్వరు(డ గలడు, ఉకారాంత జడవాచకంబునకు (న) వర్షకంబువచ్చుగూ ఘటంబున జలమున్నది* 'మోతమున నిచ్భగఅద్యు తదనుషంగవిధులు, కర్త ధాత్వర్థ వ్యాపార్యాశ్రయంబు కర్తనాలడు, కర్మ, ఛాత్వ్థ ఫలాశ్రయంబు కర్శునాలబడు? హేతువు, ఫఅసాధన యోగ్యంబగు పడదార్థంబు హీతువునాలయుడు శరణము" (క్రీయానిద్ధికిం టుకృమ్ణోపకారంబు కరణంలు, సం్యప్రడానము త్యాగోచ్ద్యేకంబు సం్యపదానంబు నాయడు: నిర్ధారణ జూతిగణ్మ కియా సంజ్ఞ లచేత, సముదాయంబున 6డీ ( ఏక చేశ ంబునకుం బృధఃకరణంలు నిర్థారణం బనంబడు ఎన్దానినలన నిగ్ధారణంబగు నచటిమస్థికి (లోపల వర్ష్మశంబగునని యక్‌ ము కం1॥ (శినాససుయశము వెంచు న నూన్యపమదంబుశేయు నురుదోవంబుల్‌

ఏ0 వోనడ చుకరమువిమల జ్ఞానము మెఅయించు సాధు 'సంగతిందల (పక వ్రయోగపధకము- మాక0ల౨ 0వ షస ఉమని! 5) ళర్తం | కర్మ శ్రీయా కనా పాధునంగతి, శీకా ఒసగుకొా సకర్మముః | 00. ,(యళమును, "ెంచుకా 0 అచూన పమ (| చేయుక 00. దంబును ) ౨౦, | 0, (ఉగచొషములను | పోనడచుకా ౨౦ | సెం. విమల జ్ఞానమును= మెఆజముంచుకొా [0 నునుజూండు, (సాధుసం* రీని* | తలంసకా | 00. | శబ్దంక్షుగ్యాక మము, ("600 ౦0 9షమ3ంటి6 ) శ్రీ రర్సమపదము, జడవాచకమ్యు అమహాదర్థ్‌శవము., ద్వితి య్యావిధ్‌ క్రీ ఏకవచనము ఒసంగుకొ ఆన్ముకియకు కర్మం కసక్‌ బేళ్య్య్యకియ, ఒసగుధాతువ్వే సకర్శుశము క _ర్త్రర్థకము, ఈద్ధర్శార్థక పథమప్ప్కరుము ఏకవచనము. సాథధుసం గతీ అనుక రకు శ్రీయ యయళముకా, తత్సమపదమా, జడవాచకము, ఆమహదర్థకము* ద్వితి య్యావిధ శ్రీం ఏకవచనము, ెంచుకా అన్ముకియకుకరగి, ఆనూన, శత్సమపదళు, _ప్రమదంబు ఆను విశేమ్యమునకు విశేష ణము (1వమదంబుకా, రర్సమపదము, జడనాచకమ్ము అమనాదర్ధ్థశమూ, ద్వితీ య్యావిభ_కి, ఏకవచనము చేయణక్‌అను(కిఐకుకుకర్ణ-

లై చేయుకా, జేళ్య శియ్యా. చేయుధాతువు, సకర్శుకము, కదర్త్రర్థక ము రద్ధ్ధ వః ఏ, సానుసంగతి అనుక_ర్షక (శ్రియం ఉఊరుదోషంబుల్‌, తత్సినుపదము, జడవాచకము, అనుపాచస్థకము, ద్వితి య్యావిభ కిలో యథమాకిధ క్తి, బహువచనము, పోనడచుకా, అన్నుకిమం కర పోటా చేస్గకిము. పోధధారువ్కు అకచసకరు కర్త ర్ధః మ్యు తుమున్నాద్యస్థక మగు నవ్య గుముః అడుచుకా జి గు అకుచుధాతువు, సకరగిఃము, కర్త్రర్థ కము, త్రీ (ప, వృ పాధుసంగతి ఆను కర్ణం (కియం కరము, జేళ్యపదకుు. జడవాచకము, అమహదద్ధకము, వినుల ఆశు విశేషణమునక గుణవాచకము, విమల జ్ఞాన రుక్‌ * తప్పక పదము, జడవాచ* ము, ఆఅమహదస్థకము ద్వితి య్యాకభ్షి వికవచనము, మెజురించక , అను ్రేచుక కర్మ మెజయించుక్క. చేళ్య కీయ, మెఆయుధాతువు, సకరగ్ణామ్యు. ణ్యంతి క గ్థస్ధకమ్ము ఠఈ,ప, వ పాథుసంగతి అనుకర్షకు (శ్రీయ, పాధుజంగతి... తత్పృమపదము జడవాచకము, ఆనహదర్థీకము, చథ మౌవిభ_క్రి, ఏకవచనము, ఒసంగుక్‌ , లోనగ్ము కీయ లకు కర్తం శఆంపకా, చళ్ళ కయ. కలంచ ధాతువు, పకరగ్ణికము కకక. కము) తుముచ్నాద్యస్థకము, మనుకాండ, ఆను లోప నే ర్హమ్మకియ, నో సకర్శకచము, (రణ “ంచుక, జేళ్య, కియ్య్మ "పేబుపధౌతువు, సకర్శకము, (టి గ స మ్నిజ్టను కర్త క_ర్త్రగ్థ్ధకము శ్ర కలకి టం ధాలు శు? ంద్‌ ర లట | ఖా హ్‌ గొ ఇ ఖ్‌ గధ +193 ళ్ళ) లో క్ని మాయయా శ

బిబి నమాసమ.లు,

సమాసంబన(౫ా - అజీకనానుంబులుగూడి యొకపదంబగునది,

వృ స్రీ-అనశా-తనయందలిపదంబులయర్థ ముకంయే నన్యమ గునర్థ మును జెలుపునడి. ఉ॥ (శీవల్లభుండు అను సమొశవృ త్తికి- అర్థము- (శ్రీయునుశాక వల్ల భుండునుగాక-లమీ్యీపతిళును నొక విశిస్రార్ధమ గలుగుచున్న ది,

విగ్రహమనంగా - నమాసమునందలి పదంబులయర్థమును 'బెలుఫు వాక్యము వ్యిగనసామన(బడును. ఈ॥ లశ్షీివల్ల భుండు ఆనుసమాస మునకు అక్షీయొక్కళల్లి భుందు అశువాక్యకు విగవాము,

సమౌనములు సాధారణముగా సాంస్కృచికము, అచ్చికము, మి ము అనిత్రివిధము*

వంస్కృతపదెంబుల చేంగలుగు వృల్రిసాంస్కృతికము,

ఆది వీద్ధము, పా ధ్యమా అని చ్వివిధంబు?

శేవల సంస్కృతళబ్ధంబుల చనమాసంబు నీద్ధంబు నా యుడు ఈఉ॥ రాజూ జ్ఞైం రటాకోదకమ్మా. అమ్మ్మీవల్ల భుండు.. సంస్క్భృతనమంబుల చే! గలుగు చమౌసంబు-పాధ్యంబు వాలబడు ఉ|| రాజువాజ్ఞ్య తటా కంబు నునకము అ మీవల్ల భుండుం

అచ్భసంబంధి అచ్చికమ్మా (పౌకృతనమతద్భవ దేశ్యరూప మైన భాష అచ్చ “రెను యు ”

"తెనులయల సమాచంలు ఆచచ్చికంబనంబడు, ఊ॥ టీనియానత్కి చె వునీర్కు నీరిచెలువుండు,

సంస్కృత నమంబులకు ఆచ్చ కెనులప పదములకునుగలుగు సమానము మ్మిశంబనంబడు ఈ॥ శాజాముదల వెటువునుదకమ్యు సరిత ల్లైభు6 డు సీఠకమగండ్కుముడ్డగంబులు,

23 సమాసంబులాం[(ధ భా షయందు సామాన్యంబుగ పదివిధంబులుం

1. ద్విగుసమౌసము, క విధంలుల? ర్ట కర్మ ధారయము* | ;9 రిం తత్చురుసుమా, త్రి శ్రీం ద్వంద్వమా డి ః వ్ర్‌ం బహ్మువీహి, రి ఇం" 6 ఉపమితము" య 19 7 రూపకము క్షే థి 8, ఊ_త్సరపదలోపము* శే. శ రి అవ్యయీిఫావము* 8 క 10 లుగ లుక్క్కులు, లః $9 ద్విగసమానం బన (గా- సంఖ్యావాచకళ బ్రంబు వూర్వపదంబుగాంగలఅది. అది వు. | అని కెండువిధంబులు* ఏకవ ద్యాళద్విగు చ 61 ముల్లోకము ఇరుగడ్య ముజ్జగంబు, ఆ చేకవద్భావద్విగుస, ఈ ముల్లోకముల్కు ముజ్జగంబులు కర్మధారయ సమొౌసమన(గా- విశేమణంబునక్‌.. విళేమ్యంబుతోడ. సమౌాసంబు కర్మధారయము, ఇదియే. సమానాధికరణంబునా ౬ బడు, ఉడా! సరసంపువచనమ్యు లెల్ల నిగుక్లము మంచిరాజుః తత్చురువ సమాసంబనంలా - ద్వితీయ్యాది విభ కలకు మిడిపదంబు' తోడ సమాసంబు తత్చురుషుంబు, ఇది ఉత్తరపదార్థ వథానంలై వ్యధికరణంబునా(బదు, ద్వితియ్యా శత్చరుమ శమానంబునక్క్తు ఈ॥ "నెలతాల్చు. తృతియ్యా 3 ణా ఈఊ॥ నెలతక్క_కజాందుం

ల్జెడ్డ

చతుక్డీ న ం; ఉఊ॥ చేవర మేలు

పంచమో 19 92 ఉ॥ దొంగ యము

వనీ ॥ ః ఉ॥ రామునిబాణము

వృప్పగూ తత్పురుష చచాసంబునకు ఉ; మాట వేళ్ళకి

న్నబిస్పరుపము అనలగా = సమౌాసకుందున్న పూర్వపడకు అఆభౌెవనం 'ెబుగంజేయువది ఉ|| ఆ వాహ ఇం అనీతముు అపాపరు ఇచమీ వూర్నపదంబగు అకౌరసు అ గౌవంబు

సంకర తక్కుగ పమనంగా - ఈ చెప్పిన . వొనంబులకం కు నన్యంబస న ఊ। శాహ్రవైయు వేదనగుంక్కు కావి శాల్పు నెల తాల్చు,

ద్వంవ్వవహాసము, వూర్యో త్సీవపచంబు ఎ ఖన్నా ర్థకంబులయ్యు పర న్న గాన్న కుంబులేనిది ద్వంద్వసహానకు? ఇది య = ఉభయపదార్థ ఉధావయబిాంలబకు ఆకంగా- కెంకుపదుబుల అర్ధమును ముఖ్య ముగాగలదొ్కి

ఇది ఇక లేశ యోగద్వంద్వనూ

ఈ కెండు

నమాహార ద్వంద్వకు, ఆని రెండువిధంబులు,

ఇత కీతర యోగద్వంద్వసమాస్క ఈూ। తల్లి దం్యడులు ఆన్నదమ్ముల., శామలమ్మణ భరతక్మతుఘ్నులు,

నమాహార ద్యంద్వానమాసం ఉ। పొణీపావ్యగీవర్యు రథ గజతురగము రథములున్ము గజరులుమ్మ తురగములున్సు అని వ్నిగహా బు నిర్యైక నచనాంతము 7

బహ్మువీ.. సమాసంబనంా - పూ త్సరపదంబులు భిన్నా స్థకంబు లయ్య్యూ ఆళ రైర్థంబుగల దానింకెప్పువదా. ఇదియ అవ్యపదార్థేకు ముఖ్యముగాం్గలగ్భ ఉ్‌॥ సీశాంబరుండ్యు పీతముగు నంబరముగఅ

వాచ్చి ల్యఖ్యుండ్యు ముక్కెంట్సి చలివెలుంగం

ద్వితియ్యా బహు వీహిసమౌస, ఈ॥ ఆదారచానరమూు ఇ వానరము

అేని-ెక్కి నదోయదెం

ల్త్ర్‌ తృతియ్యాబహూవీహిసమాసం ఊ॥ జితశ్శతుండు శతు వెవ్వనిచే జయింపలడినవాండో వాంచు, చతు, టె సః ఉక ఉపవాతపళువు జు పకువెవ్వని కొఆకక నుసహోరము గా( జేయంబడిన నోవాంద.* పంచ? టు న్‌ 61 పతితపన్థము న పర్ష్శముటేనివల నంబడినదోయది? మష్పి బా నః ఈ॥1 పీతాంబరుండు == పీరమగునంబ రము ఎవనికింగలదోవాండు ఆ నలువ - ముక్క_-౦టి వీవెలుంగు - చలివెల.౦గు నప్తః బా సు ఉ|| బహుజనముు జనముచేనియందు బహూువొ* ఆదిం సహవూర్వపదబహ్మువీహి, సం ఈఉ॥ సప్కుతుండుం వ్యతిహారలమవృణ బె, సః 6॥ శస) క్రీ" దిగంత రాశలమేణ బం సః ఉ॥ ఉ_క్రరపూర్వ, ఉపమితసమాసము ఆనంగా - పౌదృశ్యమాను "తెలికుంజీ యునది, ఇది ఉపమౌనపూర్వపదమా* ఉపమౌొనో_త్తగపదమని రెండ. విథములూ ఉపమాన వూర్వ ఉఊ॥ పండుమోవ్వి పండువంటిమోవి* చిగురుమేను = చిగురువంటి మేను పండూ-చిగురు, ఉపమానములు మోవి - మేను ఉప మేయనాులం వంటి, ఉపమోావాచకము, ఉపమౌనో_త్సరపదసమాసమనంగాంజాపమౌనము గుర్తరవదంబరోగ్యా గలది, ఉ ముఖపద్గుకుు చరణకమలనశులు, మోమాదామర, శేలుదమ్మి, ముఖవణపద్భుమునంటిది? చఈూపకనమాశచు న(గా+శొక వస్తువును ఊూపమింపందగిన వేటోకవసువు గాంలెప్పుట, రూపకము" ఇది ఆవ ధారణవూర్వపదసమాసంబం

26 నవాంబడు, ఉట! మోనిపండు, మోవియనెడుపండు. మోనుదామర మోమనియెడు తామర, యశోధనము ధరి త్రీవనిత లోపసమొోపమనంగా = ఊత్తరపదము లోపమగు సమాసమూ ఇది యమధ్యకపద లోపమునాంబడు, ఉ|| జవ్వాజి సెట్టి - జవ్వాజి నము సెట్టి, వంట్ట వాహ ఇండ్లు - వంటంజేయు టావా్యై ఎండు శాకపాళ్థివుంయు - శాక్మవియుండగు పాన్ధివుండుం శాయ్యాగుమము - ఛాయ్యపధానముగా(గల (దుముము, అవ్యయిీి భావ సమౌసంబనలగా మొదటి పదమునర్థ ము (పధానముగ్గా( గలది అది, అవ్య కువూగస్వపదకు, ఆవయో త్త పదకు అని మూండువిథధంబులు, నామోన శపవకు అవ్యయ వూశ్వపదంబునకు ఉ॥ ఉపకంభమా ఆనయగా కంభము నస సమాిపము, (తిదినము, యధాళ్ళ క్రిం అవ్యమయో తృ పదంబునక్కు ఉ్‌॥ శాశమాతము, కూరమట్టుకు, నామోభ యపదమునక, ఉ॥ పాళేగంగ, మ ధ్యేసము[ద్రము సమాదముమొక్క_ మధ్యము, సమొసంబు లెల్ల = లుక్సమాసముు అలుక్సమౌాసమని ఆండువిధంబులు * విభ_క్రిలోపంబుగలది లుక్సమాసము, ఈ॥ వనచరుండు* ఆలుక్సమాసమునకు, ఈఉ్‌॥ సిద్ధము - యుధిష్టిరుండు, ఆత్మ నాతృతీయ్యుండు, సాధ్యము = ఫ్యుతునందలి వాత్సల్టిను ఆచ్చికము = సీచేతిపోర్కు నీశోడి చెలిమి = నావలని చేరము మి మ్‌

ల? న్ఫృ తివిషయవమ

ఏక శేషమనంగా - సమౌసవిభక్తులుగల యకేకపదంబులలో నొకటి మిగససలున నిం అది, నరూపైపెకశేషము ని దంవిధ వికూెక శేమకూ, అని గ్వివిశము, నరూైపెకళేసుకునకు ఉ|| ని రాములు కాములయునుు 'రాముండున, రాముండున్ము ఆని మ్మిగహము* ఆచ్చికమ్ము గుద్దనులు == గుజ్పిమును గుజ్తమున్కు అని న్గవామా విరూపమునక్క, ఊఉ జనకలు == జననియుు జనకుండున్యు వీతల్కు నూ తయ్ము పితయు, మొ, లో తద్ధితమనంగా - తద్ధిక్యపత్యయముల కోలహాడిన వృత్తి తస్థిత వృత్తి నాయడు గామములమోందవ చ్బ కొన్ని ప్రత్యయములుత్‌ ద్ధిత ములు ది సాగరకతనినవ + అది సార్ధికతస్థతవృ ఎ (జ ద్వివిధము. స్వార్త్‌ కతస్సినవృత్తి థ్‌ సార్థకమనంగా అ (పళృత్యస్థ మువకం మవ న్యాస్ధ ముగలది ల స్వార్టకమన ౫ా - (పకృ థష్థమునందే వచ్చునది. సాగకము, నీవ ఉా॥ దాళరధ్ధి గుణవంతుండ్కు గుణ్సి రజయ్యుము, ఖా జ తావకమ్ము గౌరవము గరిమా అచ్చి. ఊ॥ గొప్పతనము పెద్దలీకమ్ము *పేరిమ్మి నల్లన్న వేంటకాండు, "వేంటకద్తియ్య ముక్కిండీ ఇత్యాదులు స్వాన్థికము సిద్ధు ఉ్‌॥ పాజ్ధండ్కు బహువటువ్లు విద్వత్క_ల్నుండు అచ్చి. ఉ॥ చిజుతుక్య నాతుక్క వెలికాడ్సు వెలి? త్తియ ఆప త్యార్థ కతర్ధితమాలు, ఉఊ॥ కాశరథ్మి (దౌపద్మి పాగరులు, మై | లేయాండ్కు వై త్యులం

28 గో(కాక్థకతస్థితములు ఊ॥ రాఘవులు కౌరవులు సంబం ధార్థక తద్రితముల్కు ఊఉ పైహయుల్సు సాగరమ్ము ఏక చేశతగ్ధితము ఉ॥ దేయుండ్కు భ్యేయుండు భావా ర్థకతస్ధితముం ఉ॥ మేలిమ్మి చిన్నరికమ్సు ₹ెరవమ. దఘ్యా ద్ధ్థకతస్ధిరేము, ఉ॥ మోకొలికొలంద్కి చమూకొెలిబంటి, మ్మర్పత్యయార్థకత స్థితము. ఉ॥ సాలెత్క వగలాడి ఆటక్డె, ప్వార్థశ తద్ధితమునక్కు ఉ్‌ః ధనికుండ్యు నాతుక్క జాంధ వులు వనారకము* తా చ్చిల్యార్థక తద్ధిరము* ళ్‌ సహిమ్థువ్యు స్టాస్నువుం కృద్వృత్తియ నంగా - కృత్పంత్యయములతోంగూ డిన వృ్థిః కృత్తులనలగా ఆ ధాతువులమో(దవచ్చు కొన్ని (వఠత్యయములు, ఆది కారకళ్ళద్వ్న ఫ్లా గ్ధై బ్య ద్వివిధము* భావకృద్వృి, - కారకకృద్య్భృ్తి? వ; ఉ|| పాచకుండ్యు కర్త పానీయమ్సా. స్నానీ యమ్ము అచ్చి ఏలిక్క ఓడిక్క ఆళ, "వెంలక్క కోరిక మదక ఆడిక' అర్థము. పాలకుండ్కు సోోతన్ను ఇంధనము, నవోగ్భెదక్కూ వాంఛ బాంఛితేమ్సూ సంఘము నింద భావకృద్యృష్తికి. ఉ౫ వి భూత్కి భవనమ్యు పాకము నచనమా, అచ్చికము* ఆలుక్క కలిమ్మి అడణువ్య ఆట్మ కాటు (పకృకమా, ఆల.గ్కు కలుగ్కు ఆడగ్కు అడు, రజుచు క మళశతుపష్పమౌసము- ధిమయంతుండ్సు గుణదంరు (డు మౌత్వర్థీయములు, ఊ॥ గుణ్కి చక్కి కూలి 'ణిన్మి చ్కకిణ్సి రుకగ్తిణ్సి పద్మని

లె

వద్ధితో జావారణములు. మూలపదము త గితవ్తి, అర్థము _ ఆక్క అర్క్హా శనిగవాము" ఆంజని ఆంజనేయం (డు హనుమానుండు ఆదిని ఆదిత్యులు బేవరులు కశ్యప కాళ్యవీ భూమి - ఆనూరు(డ- కువ కొదవే మలు సర్చములు క్‌రు శారవులు కుచుటేశ న్థులు కుంతి శాం రేయులు ధర్మఠాజూడులు ళ్ళ త్‌కా కా ర్థిశేయుండు కమారస్వామి గంగా శాం గే యుండ భీమ్ముండు జవ దిగ్ని జామదస్న్య్యుండు పరకుశాము 6డ+ జనకి జూనకి సీతాడేవి జన్స్ము జూన్యవి గంగా తారా శానేయాండు ఆంగదుండు దక్కు చామాయణీ సతీజేవి దశరథ ఉఊాశరథి (శ్రీరాములు దిలి థై శ్యులు నాశనులు ధృతరాష్ట్ర భార్త కాష్ర్రొలు గుగ్య్యోధ నాదులు (గుపడ టౌాపగి పాండవుల భార్య పర్వత పార్వతి శివుని భార్య పవన పొవని వహానుమంతు (డు పొందడు పొండవులు ధర్మరాజూదులు పుల _ప్య పొలన్వుల. రాత్‌ సులు (పచేతస్‌ 'ాచేతుండ. వాల్మీకి తె

80 బృవాద్రథుండు బార్హ్హశదథభు+డు ఆజరానంధుండు భగీరథ భాగీరధి గంగానది ళన భార్దవుండు చరథురొముండు భూమి ఛాముండు అంగారకగవాను మగధ మాగధుండు మగధ దేశస్థుండు వూరుత మారుతి అంజ నేయా6డు మేనక మైనాకుండు ఒశానొకపర్వతము రఘు రాఘవులు (శ్రీరాములు శావణ శావజణీ ఇంగ దజిత్తు వలిక వాలికి ఒకబుషే వాసన చాసవి ఆర్జునుండు-వాలి వ్యాస వయ్యానీ శుకులు వినత కైనతేయుండు. గరుత్మంతుండూ వినస్వళ్‌ మవేనస్వతుండు యముడు విష్షు వై న్లవము ఒకమతము సత్యవశి సాత్యన చేయుండు. వ్యానులు ఉగర పౌగరుల సగరునికొమాళ్లు సుమ్మితా సొమ్మితి అత్మ ౪ండు నూర సారి శనిగ్రవాము సోమ సొమ్యు(డ బుధ్యగ వాము చతుర్త(ప్రకరణమ . థ్‌ ఆద్యంత వర్ష ముల మైక్యము సంధినా బడు సంధివలన్మి పమోజనము-కాళ్యమునందుం ఆకర బా హుళ్యము వే గ్రంథ విస్తరముం నీంక భారప్తూ్తిగలిగియు. భాహాసం్యగవాముగావించు టయే-సంధివఅని (ప్రయోజనము

త్రశే “చ్చికంబున పాధారణంముగ సంధు _లైగువిధంబులు* , వూర్యరూపము ఓ పరరూపము ర్తి ఆగమమా, శీ ఆదేశముం క్‌ లోపము, పూర్వరూప పరళబ్రము మొదటి యచ్చులోపించి వపూర్వళబ్రముయొక్కం నంధి కడపటీయచ్చు చంధియందు నిలచుటంబట్టి వూర్వ ఈూప సంధినాంబడు ఉ॥ గొప్ప + ఆడి కా గొప్పది పరమాప పరిశస్ధవు మొదటి యచ్చే సంధిళుందు నిల చుటంబట్టీ సంటథిం పరరూపంబు నాంబడ ఉ|| రాముండు + ఆతిండు ఆ రెము(చత(డుం ఆగ మసంధి, ముంగున్నయకురయఘు పోంగొట్రకనచ్చునది. ఈశ వాకి ఈత, ధకగురాలు రామునాజ్ఞ్ఞ, గండుంనో యిల్క చిపసకసుటాకు, వ చ్చునచ్యుతుండు* ఆగేశసంధి ముం న్న యకృకము పోంగొట్టి వచ్చునది ఈ నన్నుక" + ఏలె=నన్నేలె, సీచేత్మిదవ్యము, నావ అని శౌర్యము, చెంగలున,) చానితోడి వెలిమ్మి దీని నలుక్కందురు, లోపశూ, ఉచ్చారణకు వర్తాభావంబు, ఉ॥ ఎందేడెందము* వచై మస ౮ త్యెమసంనులు, దీస్థ సంధి చందన తర్సమపదంబులై , ఆ-ఇ-ఉఈ = అకు సజాత్వచ్చుుల పరంబగచో నాతెంటికి నొకదీర జా స్ట్‌ న్బాలా ప పె ౦ క మౌచేళంబచం, ఊఉ! కాదమౌనుంజుడు, గిరీ పుండు, గురూ త్త ముండూ

త్రై పేశాబేకళళంధి, ఫై ఆ, ఆ, వీనికి విజార్యచ్చులు పరముఅగు "నేని ఆ౩ెంటి సణనంధి వాజేశంబుగ ఏకారముగాని, ఓకారవు గాని, స్థాన శాంతర్యముంబటి వచ్చును, ఆగ్గుణః ఊ॥ రమ ఈశుదు=ర మేశులడు, ఈశ్వర 4. ఊఉ _క్రి= ఈశ్వరో! వృద్ధిసంధి ఆ, ఆ, వీనికి ఏకార ఓకారములు పరంబంచో ఆెంటికి కమంబుగ ఐకౌార - సకౌ-కాగంబు. లాబేకం బగు ఇజెయవృద్ధి సంధినా బడ్డు ఉఊ॥ (ప్రథమ _ ఏకవచనము == (పథ మైకవచనము దంత ( ఓీస్తము ఇ దంతెమయు, (ఆదేస్తుణః - వృస్థిరా వైచ్‌) బచఈ ఊఉ, ఊ, బు, బూ వీటికి విజాఠ్యచ్చులు పరమణచ్తో ఇ, ఈ అకు యకొరము ఉ, ఊ లకు వకౌరము, బు, బూ లకు శేఫసు, పరశళస్షాద్యచ్చుతో జేరి యాబేశంబప ఉ|| ఇటి( “ఆగులు జూ షత్యా కులు బహు ఆశ ఇ బహ్వాశం పీర్చ + ఆర్థిము జు వృీతర్థ ము *తుమపదంబులక వచ్చు (ప ఫ్రయముల". గా న్న ఏక గి బహు, శో ల శ ॥ఛ్వా ఆహ్‌ హాట్‌ శస్‌ ద్వితియ్యావిభ క్షీ, టా భ్యాం ఫిప్‌ తృతియ్యావిభక్రి శ్రే ఖ్యాం ఛ్యస్‌ చతు టీవళక్సీ ః జపీ భ్యాం భ్యస్‌ పంచమావిభ క్రి, బస్‌ ష్‌ ఆమ షష్ట్రీవిభ క్రీ జీ శ్‌ నున్‌ సప్తగానిర క్రి

తెలి త్చిమ్మకియలకు? బ్ర బడు (పష్టాయమొల్తు ఏక ద్వి బహు (వ ఫు. తీవ్‌ - త్‌స్‌ యు మః పు, సిప్‌ థప్‌ థ (2200 ఉం పూ మివ వస్‌ మస్‌ పః ఫు త ఆళామ్‌ రు మ, పు ఛాస్‌ ఆధామ్‌ ధ్వమ్‌ [ ఊపు ఇట్‌ వపా మహిజ్‌ | అరామస్యార బావా భెావంబుఎనలన౧ గలుగు నర్ధభేద వివరణము. ఈండం ఇచ్చువాండుకెాండు ఈడు నలి వయస్ను ఏంచుట చాధిం మట ఏచుట "ెకుగుట వండు సంవత్సరము-ఎవ్వండు వీడు స్పసంఖ్య కాం 'వేర్యడము శొక శకావుత- బాట లేక శకొౌాంచుట తావించుట శకాచుట రమ-జూకక్తి-ఫలోళత్చ త్తి, కౌండు అఆగుటలేండు సాడు అడవి-స్టిశానము శయ వనీంచువాండు కాపు రత-ఫలాోత్పల్తి వేత చేయుట చేశ హాస్టమున-తృతీయ్యావిభ_$

కీ

తోంచుట తదాపుటఎన్యురిం చుట (ోచుట లోపాడ ట నాండు ఆ దినము

నాడు 'జేశము పాండి శీరసమృ ్ధి

పాడీ ధర్మము

వూంచుట పూనుట

వూచుట వికనీించుట

పోక వైన కము

పోక గతి పోవక పోయ తంతువు - కర్షభూమణము పోను ఇాళ్టీ

మూండువు మొ+డినరి

మొాడువు పొధము

కశాండు నచ్చువా€ కుకౌండు రాణు కంబము

శాం బాటు

లా రీలి

వాంచుట వాగించుట వాచుట ఉబ్బుట

వొాండు ఆఫురుమవు (డు

వాద- క్షాంతి

పీండ. ఈఫురువుండు

వీడు పట్టణము

వేట 'జేయించుట

“జేసనట పభ్‌్రమగుట

త్‌ శీఫజ కారంబులంగలుగు నర్థభేదవివరణముం

ఆర సగము ఆఖజి గుడి ఆరుట ఉపళ మిల్లుట అ సేయుట ఆలుట ఉపక మిల్లుట ఆరు నోహ్లవళి- ఆటు పట్బ్పంఖ్య ఎర మేం ఎజి ఎలినిది

ఉం వీకు ఎడజత - నొప్పీ

ు! ఏకు వది కర తీరము క్‌ఆి నల నీదీ

న! కరచుట కరగించుట , కఆచుట చేర్చుట - కొలుకుట కె శొాలము - నల్లనిది కౌలు సాం్యదము - పరుమము కొరని కురవము కొణవి "కాలినకజ్జి కోర గిన్నియ క్రోం దంవ్ర

లు తరి శచ్చుట తటీ శాలను “తె జవనిక "ెఆజ కెఆపీ నీళు జలగు

స్‌ు ఛ్‌్శము పరి. ఆవృ త్రి న! ఖండము నాం] మధుకోశవు కలం ఆన్యము మరి అవృ త్తి మణి పునరర్థము మకుసట ఆఖవాటుపడ:ట మజుసట మాటుపకాట రక్కా నతత్రము లేళ్ళు ధ్యనివిశేషము నేకు పుమ్బచ్చదము “క్రీకు ఈక వేకు మయమూలము-లాతి వేజం అన్యము వంచమ(ప్రకకణముం అలంకాకనారనంగవాము. కావ్యస్వరూపర్వు "కా వ్యేందరకుళ బ్టైర్భంబులు జేపాము. ధ్వ న్యాదులు. (పాణములును ఉ పమౌద్యఅం కార ఎబులు భూషణంబులును, నే సూదులు గుణంలు' లును వై శక్య్యానములు వృత్తులుణా, భాషమయందు. (బకెశించుచుం డుగాన్క్య నయ్యవి విద్యాస్థల కత్యంతోపయు క్షంశసుటంతేసీ సం బగ్రహంబుగ్య వివరింహెదా శ క్రార్ధంబుఅనంా = అ్మపయుక్తమూ ఆపు హైర్టములోనను, పదగత స_్తదశదోమంబుల చేతను ఆపార్థము, వ్యస్ధార్థమ్కూ లోను ఆర

౩7 గణా సైదకదోమముల చేతను, దూషితంబులుగాక, మొధుగ్యపౌకు వవాక్యాడిగుణంబుల చేతశు, ఉఊపమాద్యలం కౌర రుల చేరను, ఖో తంబుల పనవియ, శ బ్ట్యరంబులునాంబర గు, ఆన్యూవిగ లవియే కౌవ్యంబంధడు, కము ముస్తేటంప:- వాచకము లక్షణము, వ్యంజకము అని. కరు (బివిధంము; లాచవాచ లే ॥ అర్థము లి ధంబు; --చాచ్యము, లత్యుము, వ్యంగ్యము అని, శబ్దవృత్తులు గూండ; --- అఫ్‌ఫ, అమణ్య వ్యంజవం 1 సంశేతి శార్థనోచర మైనది? అఫిధం ఆడి - యోగరను్కుు రూఢి, ఆని ౌంయవిఫంబులు" మోగమవంగా - ఆవయవార్శ సంబంధముగల ది" చూడఢ్సిసముదాయక కళ కెరాగమూలాలిధకు, ఈఊ+రామనర్నూర్డి రాజ్య మేలుచుండ, భూమిళి వసు మనియు, రత్నళర్శయు, ననువామములు, పొగ్థేకంబులయ్యొ. కూడ్సి ఇంలాఫ్‌నకుు. 65 శీకృష్ణుచువలకుణిమై రిపుకులగికి కని శమె (ప్రకాశం చెను అనువాకము నందు(గల కలానిశబము ఈ. త టి లన్నియు రూఢడముల కె అతేణ ఆనలా - వాచ్యార్థం బొడగూడమచే. తత్సంబంధియ ను నకమునందు వాకోవీఠ మొన ₹బ్దవ్యాసారంపు? ధ శక పన అష. జహర్షతుణ, ఆజహార్ష కణ యని రెండువిథంబులు, జహా ప న క రునువిడు చి జహర్త్మ కణయనలాా వాచ్యాస్థ్రమునువిడుచున వె, ఆజహాదస్థ్యయవంగా ఆ వాచ్యార్థమునువిడువని ద, జహర్షకణప, ఉ॥ గంగయందు గొల్లి పన్లై అనచో. | పవాహరూస మగు గంగ, గొల్ల పల్లెకాధారము కె నేకరు* న శన ముఖ్యా ర్టమువిడి చి గంగాశబ్దముచేం గట్టాబోధయగు చున్న డి.. ఇట్లు? జగమాలు వంక వీ ల్లెం కిపుపట్ట అావకుల్వడం శె.

శే అజహదర్థమ. నక ఉఊ॥ కోడండపబ్ద్యలువ చ్చెను,. అనుచో, సాహ చర్యమాపశం బంధరునుబట్టి విండ్లను ధరించిన యోధులను తత్స వాచరులను బోథింపంబక టంచజీనీ వా క్యార్ధేంబువిడ వనిదయ్యె, వ్యతి లేకల క్కణకు, ఉఊ॥ నీవలెంబనోపకారము చావింధెడువా-డు నలండి ఖల యీధరణీ౯ా ఇంగు ఖలునకు పగోపకెరము విరుద్ధ ముగాన ఉపకారళస్దము, వాచ్యవిపరీతమగు నపకెరశ బ్దమును బోధించుచున్నగి ఇంగు భేదంబులు "పిక్కుల.గలపవు, శి వ్యంజన పదంబు లన్వితంబులగుచుండంా - విలతుచంబస నగాంతరవిషవయ మెన శబ్దవా్థపారము , వన్చిందినము థి న సన ఉఊ॥కం। ఆకిదరకరుండై సుమకో* వర భరణ ధురీ = 2 వారిత అమ్మీ స్‌ వాస భఖాసరుండై నరనీంహు(డు వొల్చు. (ళభువనన్తుకమిా మళ, కావ్యవృత్తులు నాలుగు, వావ్‌ చికి శృం7-రకను ణి *రసంబులుగల * అఆరభటి, కా దళీభక్సక సంబుల.గలది సాత్వతి, వీర భయానకరసంలులుగలగ్ని భారతి, హాస్యకాం తాద్భుతరనంబులు౫ ల౫ చే।గ్గీ, ఎనీకి జెలంగు శృం గార కరుణలందు నారభటి కౌ భీభత్స హారిణీర గు నలరు ఫెరతి హాస్య శాం తౌద్భతముల నలరు సాత్వతి వీర భయానక ముఖా రీతులుమూండుం వైదర్భి మృగులబంధ మై, కురుచలైన సమాసములుగలది ఊ॥ శా! ఆలళావణ్యమగ ణ్యయవాసణగ ణంబవ్యాజమ్ము (నరసభూపాలీకుము 3౮ వ ఫుట)

తం

గాడీ తీశ్టబంధము వవ నిడువైన నమాసములుగల గా ఉ 1౯1 అంఖో రాశిగఖీరం

పాంచాలి ఉభ వాలక్షణంబుగలది, ఉ శా: ఆరూఢీ* చపమౌచరించెదవు (నర 3౯ బవ పుట)

పొాకములు మూండు

[చామాపాకమ్సు నారి కేళ పాకము, కదళీపాక ము

(చామాపాకమన(౫ా = లోపలను వెలుపలను స్ఫురించుచున్న రసమ గలది ఊ॥కం!॥ వాలిక్టలి వెలినమ్ముల పోలికల్రె,

నారికేళ నాకమనం గా - లోపలగూఢ మైన రసొతికయము౫ లది! ఊ;మ॥ వరభూజసొదుల పె మనంబిడక,

శ్యయ్యు అనం౫ా - పదుబులపోలీక యొక్కటియై భిచ్నార్ధవంబ్బులై యుండునడ్మి ఊ॥కం% గతిపతివో నెలువన భారతిపతినో నుతి గుళకాఫిరామత_

థ్వనియనంగా-నొక భావరు వెప్పుట చే వేలొకయర్ధముస్స్ఫుకించుట్క ఊ॥ ఆఅదిశేషుండుతల లెత్తుశొని నెమ్ముదినుండఘుటిం చెను అనం గా శాజు భూభారమును వహించుటవలన అనునది ధ్వని.

శాన్యము మూంయయవిధంబులు ఊ _త్తృమమధ్యమాధమంబులని వ్యంగ్య (పథానమైనది ఊ_ల్సేమము ఆదిధ్వని యునాయడు, ఆ్యపధానమై నది మధ్యమము అది గుణీక్ళత వ్యంగ్యము నాడు, అస్ఫుట మైనదె అధమము, ఆదిచ్చితమనియా6 జెప్పంబడున్ను

మరలమహాకావ్యము, ఉపకావ్యము అని ండువిధంబుల్ను

మువాకావ్యలతుణము. ఊ ॥కం1 ఫురవింధు నగ్నల్హ్వినళశి సనవీవన మధురతి(పసంగవిర హముల్‌ పరిణయతనమోదయవమయ్క పిరచన య్మాళాజిరూళ్య విభువర్ష నముల్‌

త్త౦ తశులు స్టాదశలతోణంబుల 6 నొఆింతపడినదియుప కావ్యము" | గఇగిహాసము, ఫరాణము, | పబంధము, అని కొండొక భేదంబుగలగు ఇతిహాసమ నంశా-పారంపగ్య్యోప రేశముగ అ వూర్వచరి(త్రము, శ్రీరా దూయణభార తాళుల., పురాంమ నంగా-వూర్వమందై నది వాసి సపోక్ష్య మైన పాదాాగులు స్ఫబంధము ఆనల౫ా - ఇంచుకసత్య మైన రచనగలది కాదంబర్యాదులు లం కెౌరములనంగా- కౌవ్యశో భాక రము లై న ధర్మములు, ఇవి ళద్దె లంకాగముల., ఆర్థాలంకౌరములు, అని కండు విధంబులుగఅడి అంక శబ్దాలంకాములు ఇ కాను పాసము వృత్యన్నుపాసము లాటాన్ముపానము యవుక ముః బు కే పద్మని స ము, నాటో అటి నీింహావలోకన ముక పదశ్ఞగ స్త ము, మొదలై నవి అటి అటి మ్‌ వేశాను పాసమనంశా-ఎడ గెగక ₹ంటేని యషరంబుల.* అవృత్ని నియమముతప్పక 6 కెప్పునది ఉదా! పంచచామరమకు న్ఫురత్కృపాబలప్ర ఆెపభూతి శ్రైర్యభూభ రా, ర్చిరంగ దానల్యురి వై ఖరిన్హరిన్నరెన్సు ధా హరున్హ్మరు న్లిరిన్లిరన్సహానలున్న లు నమా పరునురున్నయింతు వెందగున్నృసనింహభూ వరా ల వృత్యముపాసమ శ6గా-సం ఖ్యాని యమములేక ఒకటి తెండుుమూండు, శోనళట వర్త ములక ఫునరుకి కలిషివది ళా అబాట్‌ ఉా;చివ్నకము। సముదవిపకుశిమశవిచ షణ వక్ష *వోర షణ (భమదనీదుర్నిరీషి సమరతవిత &తిపయతశయ్షర తృమధిక శోణిత కర కృతయణర క్షీతపథీలోకనిన్‌' గమలదళొెకు.జేలుబల గారవనీంవానృనించాభూవ రౌ

త్తే లాటానుపాసకున (గా -శస్టార్ధ "భేదము లేక, తాత్పర్య భేదమ్మతిము గలిగిన శస్టార్భయుల వునరుక్షి శ దా కమలాక్షునర్శించు కరముల కరములు (శీనాధువర్శించు జీశ్యాజిహ్నూ కరములు మొదల %ు ఫువరు_క్రీక బ్ఞములకుసఫఅముల ప కర యులని ఫొవ ౪ యమకమనగా-? బ్దభేదరు లేక , ఆథకా శేదంబు గలుునట్లు ెప్పీన పొడంబుకే మరల మరల జెప్పుట ఊఈ॥క్ష= మ రాయోబన్ఫపాలకు, మౌరామనుమదవసమర మాధుర్యు. డవై | ధిరాన్ఫవీంహాకూడితి, మౌాళామనుమువననమర మా ర్యుండవై ముక్త పద్యగస్త ముూఅన లా-పాదాంతమందలి సవము నేసాళాని ఈుంకు నియమముతప్పుక నిలిపి యర్థ భేదము వోపంజెప్పుట్ట ఉ॥క॥ సుదతీళాతనమదన్యా మదనాగ౫ శురింగవూర్మ మణిమ గుసదవా! చదనామయ గజరదనా, రద ఇవా శేయ్యదనిభ కీర్తి రస వరనీంహో. నీంహావలోకన ముక్త పద్మగ శృమన౬ గా - పద్యాంతమందలి పదము, ఆ పద్యాదిపవముతో సమన్వయము ఉనట్టు పాదాంతసాడాణ ముక్త పద్మగ స్త ముగ € జెప్పుటం ఆ॥క॥ మన చేటిశిబాతనమా, తనదూ యెడ 6 (గేమకవకం దక్కి చిననురూ ననుమూనకదశావనవ౦ం్క దనరంతులు మౌనినరసథవురమ్మవ వే, అన్ధాలం కాకములుం ఆఅవతౌొ శావ్యల మీైకీ భూపణంబునై చేజరిల్లు నలంకౌర? తంబునం రిక | దు సుఖావబోధంబు” ౬ గాన్నింటిం్టబదర్శింపంబడియె (1) పూర్ణోపమాలంకెరము* శు పదమొనముు ఊపమేయము, సాధా రణధవ్రమ్యు ఊపమౌచాచకము, ఈనాల్టునగలగి వూర్లోపమ యనియు, ఆందొక్క_(డు కొఆనదుచో, లుపోపమాలంశౌాకం

ఖై బం్యయు.. ఊ॥ క్రీళ్ళష్ణా - సీకీరి “ంసొంగనవలె. స్వర్షంగలో నవగాోాము జేయాచున్నది, శీర్ని..-ఊ ప వేయము వాంసొాంగనా-ఉ పమౌవబు, వలె--డఉ పమావాచకము చ్వర్లంశావ గాశానము-ా ధరసము

(టెం లుప్తోపమౌ చంరునినంటి మోము, ధర్ములుప్తశు, ఇట్లంతట శాహ్యాంబ.,

(త ఆనన్నయాలం కౌరము, ఉపమాన ఉపమేచుములు ఒకవన్తు కే శుఒట, ఉ॥| గగనము గగ వాకెరము, సాగరము సాగరీ తుల్యము,

(ఈ) (పశతీపాలంకారము. ఉపమౌనవన్తువునకు, ఉప మేయకల్చనము" ఉ॥ నీకన్నులకుసమము కవులను, రిముఖమానకు. దుల్యుండు చంగుండ-

౧) హాపకిము, వస్తువునం, వ_స్వంత రాశోపణము ఉఊ। ళతు పురములను దహీంచుటవలన నితండు శివుడే,

౧, ఉల్లేబాలంకాగము. ఒకవస్తువునంగు, నస్త్వంతర గుళానోపీ తము ఉదా! ఈరాజు క్యతువులకు యకుండ్రై. శ్ర్రీలమ్‌ కాము6డై, యాచకులకు ఇల్చ్బతరువై యున్నాండు

౧) ఆపన్హ్మ వాలంకారము, ఉప మే/గువస్తువు గాదని యుపమౌనవన్తా వనే నిర్ణయించుట ఇది చందిబింబముశాగుు. ఆకాశగంగ యందలి పుఎపరీకము

45ఎ (భ్‌ ంతిమదలంకారము. శుక్తిని రజితమనియు, రజ్ఞువును సర్భ మనియు, (₹ ంతికెంగుట్క, ఈ! మభుపానపరవళకమగు (భమ రమ్ము నిముఖము కమలమని (భమించి విరుగుచున్నయది,

త్త

(6) ఉ _న్చేమెలంకౌరము. స్వతన్నీద్ధ మై యుండుగుణమును హేతుం తరము వే త్చాతర్య కల్చనందేయుట, ఠా నీముఖ సామ్య కు వంచి చం్టరుండ కమలవినోధి యయినాడుసుమో కమలము న్‌పద సాయుజ్యమ శేమీంచి శకౌలోల., జలమంశే నిలిచిరతపం బొనర్బుచున్నవొ,

() అచిశయో_క్రిరలంకారము, పంబంధములేని వస్తువు ళోడ సంబం ధకల్చ్పనావీశళు వర్షనము ఆఅ ఈపట్ట్రణప సౌధ ములు చం్యచమండలమును స్పృశించుచున్నవి _వీయాని వయో గవ్వొర్హ విన్నమౌా తాననసే నాలికకు ఉంగరము క03ణ మాయెను,

()) తుల్యయోగితాలంకారము. ఇహైనిస్టవస్తువుల రెంటియంగును తుల్యత్వమ ఫీన ర్థించుట ఉదా తఈతుశాా మి్మిఠత శ్యరువుల కొఆకు పరాభూతిని దానముశేయు చున్నాడ*

పశాభూతి॥। అధి శ్వర్యమా / ఆని ఆగ ద్య కము,

పరాఠవమ్ము థి (భవడ్శి ఓర జూ నిత్యాగము నీయుద్ధము ఈశ3ెండ ను పరులను 'జీసి- ఆననీఆ రక్షించు జీప్‌ ఇమ్ము ఆ ఆని అరదంయము, మటు అ గప

1 2 దీపశాలంశారసు ఉపమాగోప మే చుములక్కు వేకధర్మిముశా నశవగ్లనము ఉదా గజము మదమువే. (బకౌళించుచున్నదిం రాజుపతాపంలుచే. బకౌశించు చున్నాండు,

(18) దృషహ్రాంతాలం కారము, బింబ (పతిబింబమువ లె, భిన్న వన్తువు లచ నపమాశేప మేయముల సా ధారణధర్షిము, వేలుగా వాకద్వయము చే౬ ఉజల్బుట ౪% ఓ రాజూ నీవేకీ రిమంతుండవు చంగుంజే శౌాంతిమంతుండుం

డ్య (140) వ్యవీలే కాలం కారము, ఉపమొానవస్తువునకు వినోథముశా ఉప వే'యంబునకు. గల్బ్చించుట ఉదా! సత్చునుషులు ఎర్‌ ములవలి ఘనతవహీంచినవారు. అయితే కి శోరులుల్కు 05) విశోక్తి వస్త్వ్వంతరము లేమిచే నింద్యము, వ_ష్ష్వంతెగము శ్రే చే రమ్యకునగునది. ఉదా। విద్యఘనతనొం .నడి. (మైనను, వినయసంప త్తిలేమిచే సదోషమేం. (ఓ) ఓరాజూ! గయోఅగము చుమల కూడిక లేమిచేం కెశించాచున్నయగి లు 16) పరిక రాలంకెరము, అఖీ పాయగ ర్యమా గా ఇ-క్యార్ధలొక్‌ కంబు ఉడా! చతుర్విధ పురు వాస్‌ ములు చతుక్కుజుం వగు విష్ణుశే యీంగలందు అనుచో అన్యలుగారు అనునది గగ్చాళు, కే (17) -శేసాలంకెరము ఒకవాక ్థంబున 3 ఆ ర్థాంళరము ఇల ౫ లైప్ప నని ఉదా సరందోమాథవఃపాయా త్తనియె. సర్యార్ట్యపదుండగు (శియః పతి ర&ీం చుగాత జధ్ధి ్య అని ఎెండర్త ఈల ఉమౌపతి కును కివుండెల్ల ప్పుడు రవషీంచు గాత ఖి (18) ఆ న్యాప దేశ కాలం కారము, ఓఫృంగదూ, అతిమృహ్ముటి; పకి మళ మకరందవిశిష్తమగు పుష్పలతనువిడి చి కంటక విశివ మై నివృలకౌరియగు, శేతకీముపళ మపేకీంవెదవు, ఏమి (పయో జనము, అనటవలన, ఆ న్యార్థము గర్భమ్ను (9) నించాన్తుతిరలం కారము, పొగ డీకను నించించుటవ లం దొ జెప్పట, ఊదా! ఓగంగానడీ సీవు మవోపాఫులను స్వగత లను చేయుచున్నావు, యుక్తమేశా అంలా 'వఫానాశీ శయము గ యర్థము? (€0) స్తుతినిం దాలం కెరము* నిందను పొగ డీకవలెం కోంప6 జిప్పు ఓబహ్మ, నీవుయోన్యండ వే, శిఫుడుమొత మే నింగి ఏలయన(గ్కా నీశరంబులలో నొక్క_టియే హరించి నా గ గౌన్‌

డ్తీగ్ర్‌ (శై వది ఓవెలీ, శాపతిని పిలువుమనం గాల లోయి, దంతతేత వఖత తారులవలన బహు[శను కొందితీని మం చిపగోపకారి బే, కందము! ఆచమరణరంగమునన్మీ యనీనటినటియింపంగరుల హరు లన్సిరులక్‌ జసనొసంగసనార మొంళఠటి, రనికండునీమరియోజ రాజన్ఫృనీంహా.

(21 అన్నేపాఅంకెరవు, ఇతకుండుచేయు శకాళ్యము నధివ్నేవించ్సి తన కనభీస్త్రము వాటంజెప్పుట, ఊదా॥ ఓప్రాణగాయక్స్కా వదతి పోవుచున్నావుగడా,. నాజనగ్తిము, నీ యుచ్చేళ్య దేళంలున జే కలునసగాక్క

634 విశోధాభాసాలంకారము. వాక్యద్వయంబునక ఆవ్యోన్య విరుద్ధంబుల య్యు అస్థాంతరమువలన6 బరిపోరముకోప వష్షిం చుట్టు ఉ|| ఈవెన్నెల వహాంసపకాళ దూరంబుగాతమండి యు, వాంసపకౌశదూరం లైం ఇది విరోధము.

రాయంచల వేకంపనకు డగ్గ లి, నూర్య(పకాళమునకు దూర మను నర్థాంతరము, పరిహారము రము, కెర్నమునకంైు కౌరణము. విరుద

(48) విభావవాలంకా [ 0 గ ధ్‌ ముగాం జెప్పుట ఉదా! ఇల్ల నైన చందకిరణములు ముగు వలను మిబఅ తపీంపంజేయాచున్నవి*

(శ విభావనా లంకార భేదము కెరణమునలన కార్యమాఫుట్టుట నుమా. అట్లు లేక, శార్యమునుండి కౌరణమ భివర్ష నము, ఊదా! కాజా! నీహాస్తమనియెడు కల్చ్పనృతుమునుండి యళశ& పయోరాశిజనిత మై, వ్యాపిం చియున్నయది,

(25) ఆసంగతిరణంకారము-. కార్యకారణములు. న్నే చేళగర్‌ము లుగా నుండునది, ఉఊ॥ మేఘమాలచే విమముపొనము శేయం బడియె, విరహీణులు మూర్చితులెరి*

డ్డి

తగ్రి విమళునంగా జలము-కెలకవూటము? మేఘదధర్శనము-రూడ్లీ పకమ్మ, ఒకండు విషపానకుచేరు- జీలొకండు మూర్భనొందుట ఆసంగతి

(బళ) అనో వ్యాలం కెరము పరస్పర ముపశారత్వము 1 శర్శించుటా ఊ॥ చం్యరునిచే రాలి, రాతిచే చంగ్యూక్ష, [వకాళింపనయ్యె-

(27) శారణ మౌలిశకెాలంకారక్స్నూ కౌరణపదంబు న. కొకటి వరుస నెలకొనునట్లు అభివర్షే నమ్ము ఊ॥ నీతిచేత + పద్శ సంపదచేత్యాఃము, త్యాగముచే యిశమును కలుళన్న

(28) సారాఆఅం కెరము వూర్వ వూర్య్యపదంబుఅకర కే, తుత్తలో త్తరపడంబు లుక్కృష్ట్రంబు॥ వచించుటు ఉ|| మకరందము మొధుక్యము ఉఊానీకంసశి అమృరీము, చానికంటచు $£ వాక్కును. అతి మొధుర్యము*

(29) శావ్యార్భాపత్సీ రలం కారము, ఒక నిదర్శనవన్తు తిరసహ్మా రమువఅన నే సమమకు నితరనను తిరస్కారమానూా వచి పకీ బోధ్యమనుట, ఉదా నీముఖముచే చం్యగణి జయిరంపలుడియమె ఆనంగా - నిత కమఅ మెంఠమా తము.

(80) కౌవ్యలింగాలంకొరము సార్థకమైన "కౌరణవాక్యము కార్యము. నిరూసించుట్క ఈ ఓమన్యిధజడుండా నాక పకాజయము నొందితివిగంద్యా వెట్టులన్న నా చిత్త౦ంబువ ౫ క్క_0టి౫ల ౧డుగాన

ఏ ఆఅర్భాంతర న్య్యాసాఅం కారము, తాను నిర్లోగిము3అదయ్యా గుణ త్పాంగత్యమువణన, ఇ₹ౌరవంయబు నొందుట్ట్క బొ ఫుచ్చమాలికతోడి కూడికవలన నూతమఘు సయితము ₹ వాహశు ర్య,

శ?

టై సంభావనాలంకెరము ఇతరుని గుణముల నళ్ళీవర్లనమూ 'కేయుటక్కు తనకళక్యతను నూదించునది. ఉదా॥ ఓరా మౌ, నీగు కౌ ర్యారిగుణములువర్ణి ౦ప, ఆకి శేషముంచేళ కండు" అనంగా. తానేకముఖుండనియు, నతండు సహనమఖుం డగుటచే శక్తు ండనుట,

(8కి (పహరక్ష ణాలంకారము. "కార్యసీద్ధికివల యా నుపశరణ సం పొదనయందే తతృలనిద్ధియగుట ఉదా! ధనని'తేపమా చూచుకొఆక్‌ ఆంజనము. నిమిత్తము మూలికను తవ్వుచో టనే నిచేపము దొరిశెననుట

(శశ) అవజ్ఞాలం కారము* ఆథికాశ్రయ ంబుగ ల్లీయ్యు ఫలాభాతా భివర్గనము ఉదా॥ పడి సముదమున ఏదు ముంపంబడియు పరిమితిజలమౌత లాధ మొంజనుశాని బహుజలలాభ మొం దనిదయ్యెః

(తశ) లేళాలంకెారము' నగుణమునందు ద్‌*మమళీవగ్లనము, ఉ దా॥ శకుకమా! సమస్త పతుల్కు యభేచ్భావృత్సి గల్లి సుఖించు చున్నవిః నీవు ఈపంజరమను బంధకముచేరుటకు నీకుగల మధురవాక్కు లేకారణమో 1 నిలుకడగా రాజూష్థానమున౦దు పండిలతు (డైయున్న తనవ్ముశుంగాంచి తండి అన్యాపచేశోక్ని

(9) తర్ధణాలంకారము.. స్వగణమువిడిచి అన్య సణవ్వీ కారము నభ్గివరించుట,

ఓచెలీ నీముక్కుపోగువందలి ముత్యము, పద్మురాగమణీ వలె నున్నయడి ఎందుకం యె ఆధరర_క్లిమను స్వీకరించుట బట్టికచా! పూర్వా పాలం కెరము తనస్వ భావ షణము పోంగొట్టివచ్చిన ఆన్యగుణము. మరలస్యభావమునొందుట్క ఊ॥ ఛ్రీరామమూ క్షీ

4౬ జవకేే చాడ ల శేషుండం శివకంసకములీరి తమ్నైఅనంబుకొం ఇయు పిక్‌ రిచే మలకవళ గే హాడమ్య (శ విమహలండారరుం.. కౌకొక్కటి కలంచిచేసుచో -2ైవవక దువలవ ఆవిమరూ కింంచుటు ఉోొః ఎలుక కచన్ళాశచే పక్ప ణో ఖి త ల అ చీటాచ బొచీకి రలకూర్చి ఉక్నకుచే భపింపంలడిమె ళు వావి. తెరు చూతవనిమ్య రా -లచంల కావల వమా చా, వచదావకాలంయిాల కెస్పుట్‌ కడా చే ఖి వాట్‌ లో ఎనక చేనిక “దుక కాకి కము విసనో దదమేము జరు టం ఇ ఆలి చన చట నకం శే న్నా క జా షి. చామమువండల్‌ అవగువాస్థము ల! వకవ అంతే 'దకల్బకంశే గూటా చాచా వం గండాో ఇ చె _ మదా ంుమన పహిడే శ్రీల హాఫింమం. కంసాజమే లో ఎ జు నోపాకకవచమెపేం వాస్టకవం గావించెవవ్తం వోసప్తాక కులం = సెచె.ంంవాండా జ ఓ ఆవి ఉఆడనకరుము వొనుా ఎల 2 ఆక మెవవాంద ఇ = చ్‌ (41) వరే చాలంకాకముం ముతుచేవీవకృద్య సూ పకివోచా రిక మనకై తక్వ్యతిచేకమ చకుత్కారవాకన రూ జావా శశి ఈయాుదమ్ము వాటిపాచికలాకివ యట్రికరాను వ ఫె యవ వాడిళలవాణముల శ్రీడవనుని వలంపుముం మమ (వ జ్ఞ ఆ ముం 93 వాక-వమ+ము..

1. చాక్యంఒవంగా = కావవ్తూరక్తినలిన. సమాపక కాకక యతలో వొళ్ళటి నోంకేకివ పదసమూహమాుం మాక క్‌ ఇ ల 2, వాక్యంబున వ్యాపార మెచేంగంచు పదము శ్రియయని య్య త ద్వా? పాశరంబువ కెశ్రయంఒస పషము క కంయగవిచులం కెప్పంబమను* న్న ళా! చంరుండు ఉదయింనెకొా చంగ్రైండం-కర్త, ఉదయించెక -(కీయం

క్షే లి ఇాక్యమందలి (శ్రీయయొక్క ఫఅమున కె శయంబగునగి కరతి వాంబరగు ఉ॥ రానుండు రోనణుని కొటుచున్న్మాండు* లు త్తీః వాకస్థింబునంగు తకశ్కెనపదంబుల న్ని మును ఇకళ్యాటినో చం బంధిం చియుండందగు ర్స్‌ వాశద్ధంబునందు కర్ణ్శకలఅ * లింగపుకుపు వచశనములే శ్రీయమప నసయితమునుండనల యు, ఉ! రాముడు వచ్చుచున్నాండూ మోకు వచ్చితిరి, న్స వచ్చుచున్నాను* 6 ఏకవచ నాంతంబులప ఆేకపదంబులు కర్వలసచో (లేతు బహావచ వాంతంబయ గుం ఉ॥1 రాముంయును లక్క అండను వచ్చిరి, 7. భిన్నవచనంబులప పెక్క్టుపదంబులు కర్తలగసచో. సయితరూ యజ వొాంతేంబయగు, లీ చబువచ ఊ! రాజును ఆతని థమమొకులును పోవుచున్నార్ను ౨ భిన్న ఫుకుమలుగల ఆనేక పదంబులు కర్త ఆనసుచో కర్త లి వాచకంబునం దుత్త మ పుమషయూండు నేని ఉత్తమ పురుషు జాను శేనిచో, మధ్యమ ఫురుమణాను (శియయాండందగు ఉఊ॥ నీవును నేనును వాడును వచ్చితిమి+ వీళ్ళను వాండును వచ్చితిరి, న క నా. ఇ మథ్యమోత్తమ ఫుకుషలయందు లీంగ భేదసులేగు గావున (ప్రథమ ఫురుమయంగు మొతమని మయమెొజంంగునడిః

50 ఠి మహదనవాదర్థంబు అగుపదంబు. లేక (కియాన్వితెంబుఅ ను చేని కడపటి పదము ననుసరించి (శీయనిడందగు, ఊఉ! ఏచానెి జంధుమ్మికులు బజీవధనంబులును త్‌ప్పీ( కెంగునుం మాశకును వేదమునకు ధర్మంబులకును పరముఆగ గురు శాస్రళాభములు కేవ 2 డ నస బహూ ర్త 10 భూతతద్ధర్యగ్థ కములఅయంగు తిర్యడ్జడంబులను బహువచన కర్త అకు [కీయ వకనచనంబుగను నుండందళ* ఉ॥ చిలుకలురంజి ల౯ా చివుళ్ళువిలనీ ల్లై౯ా, గి ! నో ఛ్యదలతమణావళులవి సఫలంబులగు నె 11, మధ్య మోత్త మఫురుషలగు సర్వనామకర్త లకు కౌారకకియ వచ్చు చో, ఏకవచనంబున్క అవు, ఆను, బహువచనంబున ఆరు ఆము? (| కి క వర్షే కంబుల జేర్చంబడు ను ఉఊ॥ ఏ! నీవు మోగ్యుయవుం నేను న్నేహితుండను, బ॥ మిఠరు యోగ్యులరు, మేము స్నేహీతులము, శల కరగ్షణి పయోగంబున లింగపురుపవచ నములయంగు (శీతు కర్మ ననుసరించియుండు, ఊ॥ రౌజుచేత శ్ళ్ళతువులుజయింపండిరి ఈశ్వరుని చేత భూమిసృజింపం డెను 18, గ్విక_ర్భృక (శుమోగమునందు (శీయ(ప్రమయోజళ కరననుసరించి యుండు. ఉ॥ రాశా భటులచేత శతువులను కొటిం 2౯+ శశ వాళ్యమునంగు. పాధారణంబున కర్త కర్మ షక్రీయలు. కరుసగ నెండి్‌ (దగ

ల్‌] ఉం ఈళ స్టరుఇడు సర్వతోకములను సృృజీంచెను కఫ పన్య'కావ్య్థమునందీ నిధి బాహుళః ంబు ఉగ సడింబడి చారయనోపందుం 1క, కర్మను మౌటంగా. గొకచాక్యంబు వచ్చునేడం అది కర్తకు శుంంగుండందగు ఉఊ॥ ఓీర్వనితనము మంచదికోదని “పెద్దలు నెప్పుదురు, 17 కియన తారణంబున | వాక్యాంతంబున నుండందగు ఊపెమౌ ఫక్యశియలన్ని యును] చమాష్టకియకు బుందుండనజ యు, ఉ॥ రాజసంచోపషింటి క రజార్త్రద్భృద్టింజలాచీ ముట్లనియే, కఫ వాయమపాచకము న సర్వ సామము / భాఇార్థకము నీిళోననే మైవను కర్తగానుండునూ వషృతికేక భావాస్థీకము | అప్పుడయస్టిది (వథమానమంబగూ వ శేస్యనాక్య్యను నీ న. వామం-నూర్వ్పుండు శాళిందుచువ్న్నాండు పర్యంవాండువ చ్చెక్‌ + బాబా చదునటమంచఛిట్ని వ్య-భాంకమమున౬ (బవర్టింపమి ఆనేక వెడుగులను శ్‌ లంగ యజేయుచున్న గా తుము-చేయకుందడననునే వీకు. వాక్థంయనజాండు ఉపకొరముకేయవలనీనది (కముము, 16, పీతివాక్టయు లు పళ్నకు కప్పున్నుక్తీరము పార్థ నా రేక విద్యర్థకం ముల మభధజ్ధమో తను 'పురుష్ముకియలా పీటియంగు.( నొన్ని యెడళ శ ర్భృపదంబులోపంబయ్య్యూ6 గొటి తతో లయ సం అను సో న న న యి సు... చి హి 1 ళ్‌ [40 సిం ] త్తే క్ల శ్వటళ శ జ నో

ల్‌2 ఉదా! నీరి, అన్ఫతము నచింపరాదు 'వళ్నం (ఆతండు వశ్చెనాక్సి వచ్చెను, (ఫి. త్వరగాంబొమ్ముం చక్క లాదువుము, మ-4 నాకోరిక , యీజేర్చితివా మేల మ్యొను శీదా ఇంగ నా అదృష్టమని యెొంచుకొనియెదనుః 20, బహువాక్య్థంబు లేశ క_ర్హ్రృకంబులగు నేని క_ర్ష్మపథమవాక్యంబ, మొ(త్రమున్న జాలు, ఊ॥ 'బుర్ధిమంతులు రానిడానికెగురుదూ+డరు ఫోయినదానికి వగ వర, విపత్తువచ్చినప్పుడు వితాకఘుపడరు, రె, క రిణీయందు కర నౌచకంబు విశల్బంబుగ లోపంబు, ఆశీ! ఉఈ॥ ఈపట్రణము "పెక్క్టాగినంబులకు ముంగు6 గటలడిమొ లై, సకర్మక్మకియలు రెండ.విధంబుల, కర్యంర్థకమ్ము కర్యార్థకను అని, 2 కర్మర్థ3 మునందు కరగిద్వితియ్యావిభ క్కి * క ర్మాెర్థేకమునంగ టఅభమావిభక్షి గా. నుండందగుం ర్క, కర్త 9ర్థకంబులయందు వూగ్యోక కరృయోగ్య వాచకంజ లన్నియు కర్ణకుం జెల్లును. ఉదా! నామ రాముడు భూమినిపాలించెకా. సర్వః ఈశళ్వరుండు నిన్నురతీం మ౭౬గాక, ఫా, నచ్చుటయును పోవుటయును గనలఅేక సహన లనుచుక్నా వ్య, ఫా" నారామిని ఎవరును విచారిం 5 లేరు* తు, నేను చగువంగోఆదను వాక్యము, నేరస్తులు. శిక్షింపంబడుదురని యొళల్లివా చెటు గదులు?

గ్‌డె లక్క క రాగద్థ క వాక్యముల యంగు తుము న్నాస్థకము దక్మ్శ_ తక్కిన వన్నియు కర్శుకుంజెబ్లును* రథ ఆకర్మ్య్శ్శాకియల. ణ్యంతమునంగు నకర్శుక ముల య్యొడ ఉ|| వాంచవచ్చెక వాండు వానిని రప్పించెక* 27, కొన్ని యకర్శి కియలు కర్త ర్థకమునందే కర్శుంజూప ట్రైడు, ఉ॥ వాండు నిిదిలోయెకా 88 ఆదికొన్నిచోట్ల (పథమాంతం మై చుండు ఉ|॥ వాండు పండితు(డ య్యొక్‌ + 20 జడవాచకము కర్శయసచో నది | పథమావిఫక్షిగనుండు, ఈ॥ చాలుండు వస్నకము చదివెకా, 8ఈ0 కొన్ని [కియలు కర్శద్వ్యయంబు నజేకీంచు, ఉఊ॥ తంగడికుమౌరుని ని క్యానంగుని 6 'జేయవల యు, 81+ కొన్ని నకర్మళ (శియలక సయితము కర్చుయ నావశ్య కంబు? ఊ॥ వాండ చక్కూలాల జగువణగలండ గాని (వాయలేమః 82 వాకన్థంబులు చూండు విఫంయిి - ఒ,ువాళ్య్యముు ఆలపువాక్యము క్లి న్రవాక్యము, ఆని కికి. ఒక్క (శియయు, నొక్క. కర్మయుంగలిగినదిి లభువాక్యము వాంబడు ఊ॥ చర్మరుండు ఉదయిం చెక్‌ 81, అచేక లఖువాక్యముగాకటిగి జేరినగి యలఘువాకనము నాయడు, ఉ॥ వెట్టు పువ్వవూచి కాయకౌాచును వానకురినినది శాన పయిరుపండినది శ్‌ కొన్నివిశేషణావ్యయ్య క్రియలను ఒకసమౌాష్టకియయును గలది శీవ్ర వాక్యము వా (బడు, ఈఊ॥ "నేను వచ్చిన వెనుక సీవుపొమ

ల్‌శ ఆసంగతి చాడు చెప్పంగా నాకు తెలిసినది శిళ్‌ అంగా ఒమాపక[కియయం, బానిక్నర్హయు జేరి (పధానవాక్యమం యా తక్కినవి యుప జాక్యముల ననియు ఆటీ ్కాాన (బడును, 87, ఉపవాకష్థ్యములు నాలుగువిథంబ.లు, క్షం వి శేష్యాపజాక్యము, 8, నామవిశేషం పవాకష్యము, కిం 'శ్రీదూవిశేహణ పవాకసము, శ. ఉపమౌనోపవాక్యము అని 88, విశేమ్యాపవాక్యము, నిశేష్యముయొక్క లకుణముగలిగి (ప్రథాన చాక్ళమందేపదంబుకో నై న సంబంధిం చియుందు* ళ్‌! "నేరళ్థులు శికీంపంయబడుదురనుట ఎల్లవారికి స్పష్త్రము, "బేరస్థులు శిమీంపలబడుదడురని ఎల్ల వారెటుంగుదురు, 80 ఇది (పథమ గ్వితింయ్యాంతముల 'పనఫ్థృ (వథానవాక్య కర్శృకర్మ స్థానమాలంబొందు, &0. వామవి శేపణోపవాకము, విశేషణ కియాసమన్వితం బె (పథాన వాకస్థమందలి యొక వి కేష్యంబునకు గుంచాచకం_బెయుండు. ఊ) "పెద్దలమాటలను విశుబాలుండు వృద్థిబొందును. దీనికి వత్యే! కర్త యుండదుగాన (పథాన వాక్యక_ర్హ అధ్యాహార్యంబుగ జెచ్చుకొనవలయును* శీ1, [కియానిశేషణ పచాక్యము, (పథానవాక్యమందల్కికియతో నన్న యించునదిి దీని ఆంతమునందు అవ్యయ క్రియలు గాన్ని తదాద్యు వ్యయములు గాని శానను, ఉ॥ త్‌ 'ప్రతికూలంబయినం. లురువుక్షౌరం బెల్ల వ్యర్థం దొనలు పొనలినపుడు నీవు స్వామి కార్య ముజీకీంచిలీని

ర్‌5్‌ శ్రగై ఉపమొకోప వాక్యము. (పధాన వాక్య్యంబునకు పమౌణం బెలిం సించునడిః + ఇందుంగాన్ని మెదల కర్త జర్మి క్రియలలో నేేజ్తైిన లోపరుగ తుండు, కర్షృలోపం *। ఎర్ధిమంతుండు విద్యనపేకీం చి నట్లు (ద్రవ్యము నపీతీంపండుం శియలోప ఈఊ॥ ఉఓవాన్నతి మానమునువలె దూచ నావృత్తి సమస్త గ"రవము నపరారించును, కర్మలోప ఆ కమలములను (పాళన్ఫూర్యుండు వికనింప€ కజేయునట్లు, సాయాహ్నా భౌనుండు ముకుళింప (జీ యును ళం సంఖెత్షిము, కలశ లరాల్యు జ్‌ సం సాళ్వ న్‌ ఖ్‌ ర] రాసా గ ఓ రొ గి, | 4 ం గే ఇ _ో నో పొం అల పాలో శి జు రాద్‌్‌00 (4 న!