Telugu Sankarabharanam ( Chitra Katha ) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki
షయ. | గ పేట! సీ భన స 1 గ ల ననన టా (న్య, ( క నమ్మా. న. / గ స 1 యగ య రశ స సజ యని... లోన ల నళ శః వ్‌ తలా ళ్ళ 1 గ , స్‌ న ర రు క. | /. , . ప 1 [| ॥ | గటి నో జ స. న ఇం వస ॥ ల న స (1 యయా సము య ళం ఆర , షా... ఏ టన శ షే స టి కొను 4 ర శ మనీలా షు” నళ జ్ఞ నటోళీ ఓ _ (౯ [1 స లే రాట్‌ | పీక్‌. గ్‌ ॥ 7 / | (1 న నయ |. శ | లి | సంవ సను య టాం 1. . న న అం ల ఆట. శ ల ॥ శ] 12 ఈ? శ . ము ట్‌ , గ టు స స నో ో సస శ “శక రు నాకో స్ట [ త చస్హాష ॥ “ | ం గ. భరస ల్‌ లం లీ / మన్‌ | తట. న. లలల ఒ | ॥ | లి. ఫ్య - ష్‌ య. ః య న లకే గే 1 | టం వయ ప సం ల్త( క. . టయ ఆలు థి | య టం నస |. ॥ .
గ న. మ ల న్‌. ము... సం గా న్ను! స స్ప స కలం! ర స న్‌ క షు... ప. ీ రు స సు [న లే బీట్‌ (మ మ. క? మం. వ. మో క్‌ మయా అం య." యం 1 1! సస నీ నా కత్తా. క్‌ 1 న న్య! న... / పరో? 2 న పు జ! | షం! న షా లా పట్టీ గ. బి. మన ైమై 1 తో స10 యన వాల్ల లా ఫ్‌, యీ. న టు (11న టో న సు. ను. శే | ము న. బే. స క. ల వగ కం? స? స్స్) మ య. జ న వం. (్‌ ప. యం న్‌ ప త్తే . . యా 0 న ప న నలో ల? ల నం. ఆం ! వ? మ ఫ్‌ షన పు న. న్‌! న! టి. ష్ట్ర (ఏ. న చై మ. నో! న భక ౯న ం అపరా టు ॥ మ. తట లాలా హం. స లలు టు న త ర. కు. స్య 1. స న! | జ దము |
. | న (1... ని ప... న. /. గీ యము, ॥ స టే స స ఖో షు; న ర ౫ నం. య... ౧. య. లట. అతా ననన. స. | ల్‌ో గ క. న; మ? వ / శ్‌ ఉ షు న్‌ ర ప. ్‌ న్‌ ( న గ న - .. శ మ! / కం. శీ. న స ఈ స | జ. స ఇ వ గ కానా? డాలాంతనా | య శ్‌ గ్గ శే 1? చక్షు 1! క , / న... స్‌ త. ( షే. (| న పాడ 12 | సీ. మ. (. వా భ్త గా స క్‌ ను స. | ఎ సట స్‌ త సీనే. జీ | ఇత్లేమన్‌ | న. | మ... సా జా ర్‌ 1) స .// | స ...1! మట! యన లస నం న , 11 11. 104 మ. న. ప / నట య. న. న ల నం. ॥ సం న స స్‌
[గ న స లా. కా. నాలా వ న! ల లా! టా న. మ ప స. | నక న్‌. మ స మ సట న .. మ! | న! యు ర మ న. |. పమ చం! స్‌ న. న న. ల న | క న. నే తట. శ్‌ న్‌ , న. | . జ! థీ జ నే. |. [+ ౮ న. . ఖా బా గో | [ ॥ షి. స మా (| గలే ల క్ష 1 చ వ! లుం స (| ఖా! / గ! ప. [౮ లో శ్‌ వ. టే యే సహ న్‌ | క మ ఓ వ జీ న్న గ న వ స [. క వ టు వ ష్‌. లే న హీ క ః | స్టా 4 | షా " ణ్‌ న. సం టీ. న! న ం నక శ | ః ఇళ. (/ వ. “ “వెం. శల నా. నా నీ సప పన పవన నవల ను / ” ల ళా అహచ టల్‌ అలల రా (2 సట షి /. యయ . మ. (| || అణా దడ ణీ రారా ఏం ల! “వ యయా. శన న్‌ గ యయ. | ర్ల గో యయ. గ్‌, యయ. 1 ఫ్‌ యం. న 1 " యయ. య |
ట్‌ ం వా షా గాసి | నే శి నా / క్‌ శే . కస్త | కన చ్‌ ణ్‌ చ న జల ల. న్నే అకా న కా నా హ్‌ గ... ్ళ అనిన సంక నా ఇటే బ్‌ న! న! శ స్ట వ! 1 సగం. = చా! ల క జ హో వ వ్యు కి న్‌ ( కథా, (| శత కతా నా స న క స = న [ . స్‌ షరా క ఎస న్‌ా లా టు వ. ష్‌ జ. సై యం జి టి ట్‌ ను య. ర్‌ . న. న. గ్‌. సద (్శ న సా తో ల స య ఛా | లా న కల గా. 7 ల. త. షె కచ శ | ” . గ కా , జ సాం. ల ” క క ॥. | న్‌ షై టు . ష్‌ జా న క మయ. చ ఎ (న్‌ా శ కాకా. / షు గ మే ఏం టనే శే (. | టా ( 1 మం ఆ శ రై | 2 స 9 ల సాగ్‌ అతుల ఎనన రాటం... ఎఎ త. క తాల టగనతటిమంం ఎం ఆ ఓ ఆర
రంకరాఖరిణల [4భీళ్ళ-ఐక్రంపెనుక కథ భిశ్సలచిత్రలు.తేఇలు “'వ౦నీ' సజ్జీదయబుకళలిత్య బుజ్రెడు-6౦౦౦24
శంకరాభరణం చిత్రకథ మరియు 14 రీళ్ళు చిత్రం వెనుక కథ రచన: లా “వంశీ య 0 దతం ళ్‌ వ్రచురణ : పూర్షోదయా బుక్‌ లింక్స్‌ 81, 7 చెయిన్‌ రోడ్‌ టస్ట్‌ఫంం ॥ . ఒమ్మి స మ్యద్రాను-600024 త. “లికి ర్త ల్‌ ష్‌, టు మ. టంత 1 | శ ద్రజ:ః న్న పై | (శాంతి ఫెస్‌ ఖా . $, ఫ్రాన్సిస్‌ జోసెఫ్‌ స్ట్రీట్‌ ల మద్రాసు - 600 001 వెల: నాలుగు రూపాయలు
కధ, స్కిన్‌ ఫ్ర, దర్శకత్వం నిర్వహించిన కె విశ్వనాథ్‌ నాయకత్వంలో ఈ చ్చితాన్ని మలచిన కళాకారులు తెరపై ఇంకరళాస్త్రీ = జె.వి. సోమయాజులు మాధవాచార్యులు .... అల్లు రామలింగయ్య కామేశ్వ(ర్రావు =... చందమోహన్‌ శంకరం === తులసీరామ్‌ గోపాలం == సాకిరంగారావు జమిందారు లం భిమేశ్వరరావు పీరిగాడు =--- అర్హా జనార్దనరావు చాను = త్రీ గోపాల్‌ (హైదరాబాద్‌) బెంగుళూరు సెక్రటరీ .... రాజగోపాల్‌ (కాకినాడ) జిత్‌ మోహస్‌మిత్రా వెస్ట్రన్‌ (గ్రూప్‌ | ఏడిద శ్రీరాహ్‌[ప్రసాద్‌ రాంబాబు క్షయింట్‌ +, ధమ్‌ సుబ్బయ్య = గకోశ్వరరావు తులసి ఉ446 మంజుభార్ధవి శారద ఆ బేబీ వరలక్ష్మి, రాజ్యలక్ష్మి చామ్మగారు . నిర్మల కామాక్షమ్మ = పుష్పకుమారి
'తెరవెనుక మాటలు ; జంథా్య్యాల పాటలు ; వేటూరి సుందరరామమూర్తి సంగీళం ఏ; ఆ. వి మహదేవన్‌ ఫోటో(గ్రఫీ ; బాలూమహేంద ఎడిటర్‌ వ జిబి. కృష్ణారావు కళ ఫి తోట నృత్యాలు ఫ్‌ శేషు సహకార దర్శకుడు ఏ; నండూరి విజయ్‌ స్టిల్స్‌ వ కె. సత్యనారాయణ మేకప్‌ వ ముండూరి సత్యం కాష్ట్యూమ్స్‌ ఏ కె. సూర్యారావు 'శేఠకాలంకరణ ఏ రామమూరి పల్లిపిటి డిజైనర్స్‌ గంగాధర్‌, పి. యస్‌. పాణి (ఢెస్‌రిలేషన్స్‌ ఏఐ. అర్జునరావు వల్లిసిటి వ లక్ష్మీ పబ్లిసిటిస్‌ (విజయవాడ) ప్రొడక్షన్‌ చీఫ్‌ : వి, జగన్‌మోహనరావు (జగ్గారావు నిర్శహణ వ జి పృథ్విరాజ్‌ (పృథ్వ) నిర్మాతలు ఏడిద నాగేశ్వరరావు ఆకాశం శ్రీరాములు సహనిర్మాతలు తాడి రామకృష్ణ తాడి హరిబాబు, తాడి బాప్టీ విడుదల లక్మీ ఫ్‌లింస్‌
నాసెలహరలే ర్రద్రకొత్రుల' చు రాలె= మలిరూము దాటింది. ఆకొాళ 0౦తో పిల్లలకోడీ, గొల్లకావిడా నడినె త్తికొచ్చి అటుగా ఒదిగిపోతున్నాయ.' ఆ చీకట్లో న! దూరంగా, నిండుగా (ప్రవహిస్తోంది గోదావరి తల్లి. నుదూరంగా వున్న పచ్చని ఎత్తయిన కొండలు అ రాత్రిలో నల్లగా, అస్పష్టంగా కన్పిస్తున్నాయి. వాటిమీంచి వీచే పిల్లగాలి, గోదావరి మీదికి (పసారమై సుడిగాలిలా రూపాంతరం చెంది గోదావరి నిళ్ళని ఆటలుపట్టించి ఆలలుగా మారుస్తోంది. డుబ్‌ డుటో మన్న శ బ్దం అస్పష్టంగా విన్సించసాగింది. గోదావరికి బాగా అలవాటయిన, కొ త్తవొళ్ళకి బాగా కొ _త్తయిన ఆ శబ్దం కొన్ని క్షణాలకి స్పష్టాతి స్పష్టంగా విన్సించసాగింది. తీరా చూస్తే రా(్రివేళలు వప్రయాణంచేసే రూటు లాంచీ అది. నది సీటి పోటుకి ఎదురీదలేక దాని *డుట్‌ డుబ్‌” ళచ్దాన్ని మరింత పెంచుతోంది. నిండు గర్భిణిలాంటి ఆ లాంచీ, గ్‌
లాంచీలోపున్న పది పన్నెండుమంది (వయాజీకుల్లో ముగ్గురునల్లురు విళ్చింళగా నిద్రపోతున్నా తక్కినవాళ్ళంతా జాగరణ చేస్తూనే వున్నారు,
వాళ్ళలో ముష్ఫయిఏళ్ళ నయసున్న తులస్తి పదేళ్ళ కొడుకు శంక రంతో 'ప్రయాణంచేస్తూ తన మజిలీకోనం నిరీకిసోంది. ఆమె కళ్ళు (ప్రశాంతమై విశ్చులంగా చూస్తున్నాయ్‌. ఆ ముఖంలో ఏదో దై నత్వం: స్ఫురిస్తోంది. మొత్తంగా ఆమెలో ఎవరో దేవతామూర్ధి "తొంగి చూస్తోంది.
ఆ దేవత కన్న ళంకరం తల్లి ఒడిలో విద్రపోకుండా చెయ్యి లాంచీ కిటికీలోంచి బయటపెట్టి, ఒక పుల్లతో నీళ్లలో గుచ్చుతున్నాడు. ఆ పుల్ల ముక్క నీళ్ళని కోస్తున్నప్పుడు నచ్చే వింతళబ్దం ఆ పపిమనసుకి వీణా నాదంలా తోచింది. లాంచీ కుదుపుకి లాంచీవైన డోరియా రేకుమీద ఇనప గొట్టం అయగా *టక్‌ టకా టక్‌ టకా” చప్పుళ్లు వాడి చెవులకి మృదంగ ధ్వనులుగామారి సోకాయ్‌. హుషారుగా తల్లి ఒక్షోంచి లేచి లాంచీపై క్రి యెక్కాడు. (వ్రదక్షిణచేస్తూ. వాడు తిరుగుతుంటే ఎటుచూసినా ఉరకలు వేసే సీటి కెరటాలు, చల్లటి ఈదురుగాలి ఆ కుర్రాడిలో ఎక్కడలేని నూనసోల్లాసాన్ని కల్గిస్తున్నాయి, గొంతెత్తి పెద్దగా రాగంతిశాడు.. మర త్షణం అది (ప్రతిధ్వనించేనరికి మహానందనడిపోయి. నోటికి రెండుచేతులూ అడ్డుపెట్టి మళ్లీ మళ్లీ పాడాడు.
లాంచీతో (ప్రయాణీకులు వాడి (శ్రావ్యమైన కంఠాన్ని వింటూండగా ళులపి మనసెక్కడో వుంది. ఈ లాంచీ తన తీరాన్ని ఎప్పటికి చేరు స్తుందోః యీ చీకటిని వెలుగొచ్చి ఎప్పుడు తరుముతుందో।।
(ప్రయాణీకుల్లో ఒకామె “ఆ అబ్బాయి. మీ అబ్బాయేనా? గొంతు చాలా బాగుంది అని ఆ తల్లితో అంటూంటే ఆమె తృప్తిగా నవ్వుతూ తలొంచుకుంది.
పైన శంకరం ఆనందం హద్దులు మీరుతోంది.. ఒక పొడుగాటి తర తీసుకొని ఎగుడు దిగుడుగావున్న డోరియా రేకుమీద గీస్తూ, వచ్చే
6
ఆ వింతశద్దాన్ని ఏదో తంత్ర వాయిద్యపు నాదంలా అనుభూతి పొందుతూ హుషారుగా గంతులు వెయ్యసాగాడు.
శ్రిందినుంచి వాడి అల్లరి వింటున్న తులసి, “కొలు జారుతుంది దిగు అన్న సైగతో పిల్చింది.
శంకరం లోనికొచ్చి కూర్చోబోతుండగా, కాళ్ళకి చిన్న చిన్న ఇత్తడి బింగెలు రెండు తగిలాయ్‌. వాటిని కళ్ళకద్దకొని, తల్లి చె ప్పన్నా వినిపించుకోకుండా రెండుచేతుల్లోకి తీసుకొని లయగా వాయించసాగాడు. నిద్రరావి ఓ 'పెద్దమనిషి అగ్గి'పెట్టైని తీసుకుని వేళ్లతో దానిమీద తాళంవేస్తూ శంకరానికి మరింత హుషారు తెప్పిస్తుంపే బిందెలు పక్కనపెట్టి తన పక్కన కూర్చున్న ఆమెనుంచి తాళంగు త్తి తీసుకుని ఆ అగ్గిపెన్హై శబ్దాన్ని అనుకరించ సాగాడు, (వ్రయాణీకులందరూ ఆ చిన్నవైజు వాద్య కచేరీని అనందంగా తిలకి స్తుండగా నరంగు లాంచిని దగ్గర పడుతున్న రేవువైపు మళ్లించే నిమిత్తం చుక్కాని చక్రం తిప్పాడు,
గోపాదాల శేవుదగ్గర లాంచి దిగిన తులసి న్నిదలో జోగుతున్న శంకరాన్ని, లేవు ఒడ్డునున్న ముసలి రానిచెట్టు చస్టామీద పడుకోబెట్టి దువ్పటికప్పి, వాడి పక్కనే కూర్చుని ఎస్పుడు తెల్లవారుతుందా అని ఎదురు చూడసాగింది.
గోదావరి గాలి ఉన్నట్టుండి ఉధృతం అవుతూంది. దాని తాకిడికి ళంకరంమీద కప్పిన దుప్పటి చెదిరిపోతూంది. దాన్ని వాడిమీద సరిగా కప్పి తల చష్టామీదికి వెనక్కి వాల్చి, వందేష్హ్ణ వయసున్న ఆ రావి చెట్టుని తలక్రిందులుగా చూడసాగింది. దాని కొమ్మలు, అకులు గజిబిజి అయిన జీవితంలా కలసిపోయి. అల్లుకుపోయి వున్నాయ్‌, సరిగ్గా పదేళ్ల శ్రీతంయీ స్నానాలరేవుు యీ ముసలిరావిచెట్టు, దూరంగా కసబడే ఆ చిన్నవట్నం తనకి సుపరిచితమైనవి. కానీ కాలం కబంధహ స్తంలా, తుఫానులో ఒలమైన కెరటంలా తనని ఎక్కడికో... ఎక్కండి కెక్కడికో నెస్టేసింది. కాలమే దయతలచి పదేళ్ళ తర్వాత మళ్ళీ తననీ పరిసరాలకి
7
ఎగత్రోపింది. కాలప్రవాహంలో ఎటుతో స్తే అటుహోయే గడ్డిపోదలం మనం, ఆలోచిస్తున్న తులసి ముఖంమీద చీకట్లు తరమబడి తెల్లటి కాంతి (ప్రసారమైంది. చూ స్తే
ళూర్చున కెంపురంగులో సూర్యుడు ఉదయి స్తున్నాడు, ఎక్కడో ఏదో రాగం వీజలోంచి, వేణువులోంచి మి్యశ్రనుమై విన్చిస్తోంది. దూరంగా గాలి గోపురంలో గూళ్లు కట్టుకుని వెచ్చగా (బ్రతికే పావురాష్త్ర టసటపా రెక్కలు కొట్టుకుంటూ పైకి లేదాయి. రాత్రంతా నల్లగా కన్పించిన గోడా వరి నీటికెరటాలు నీలమై మృదువుగా ఒడ్డును తాకుతున్నాయ్‌.
'వకృతిలో అలా వెలుగుకేఖలు విచ్చుకోవడంతో తులసి మనసులో ఆం మరీ పెరగసాగింది. ఎవరికోనమో కళ్ల తోనే పరిసరాలన్నీ వెతుకు తోంది.
కొద్దిక్షణాలకి ఆమె నిరీక్షణ సఫలీకృతమైనట్టు, ఆమె వెతుకుతున్న ఆ మ్లూర్తి ఊహ తెల్పినస్పటినుంచి కోటి పుష్పాలతో పూజిస్తున్న ఆ దం అకడ (ప్రత్యక్షం అయ్యారు.
తను కన్పించకుండా పక్కకి ఒదిగి ఆయన్నేచూస్తూ అ్ర యత్నంగా రెండుచేతులూ జోడించి నమస్కరించింది. ఆమూ _ర్తిమీద శనపన్న మహాపవిత్రమైన భక్తి భానమంతా ఆమె ముఖంలో స్పష్టమౌ తోంది ఆ తణాన.
ఆరు అడుగుల వి(గ్రహం___సీరుకావి పంచలో ఎడనుకాలికి గండ 'పెండేరం, కుడిచేతికి గంటా కంకణంతో లీవిగాా ధీమాగా నడచి వెళు - తుంపే క్రై లానగిరినుంచి ఆ నాదళరీరుడే తనకి (పత్యతమయ్యాడా అని పించిందామెకి
ఆయన సరాసరి 'రేవులోక్సి దిగి చెంబు మెట్టుమీదపెట్టి, భుజంమీది పంచ నీళ్లలో తడిపి, గుంజి దాని అంచుని రేవులో పాతివేసివున్న ఒక ఇనపకమ్మెకి కట్టి ఆర వేస్తున్నపుడు ఆ సంచకువున్న చిరుగుల్నిచూపిన శులన్‌ గుండె నీరయిపోయింది. గుండెత్లోంచి దుఃఖం పొంగిపొర్దింది.
గి
ఆ పంచకివున్న చిరుగులద్వారానే వర్తమానంలో ఆయన ఎంత దర్శిదం అనుభవిస్తున్నారో అవగాహన చేనుకున్న తులసి కళ్ళనిండా నీరు నిలిచింది. అ పంచ మసక మసగ్గా కన్పించింది.
ఆమె మస్తిష్కం పదేళ్ళ(క్రిందటి ఆయన వైభవాన్ని ఆ గతంలో తన జీవితాన్ని జ్జప్తికి తెచ్చుకోసాగింది....
కాలర్‌ యి యర (-ఈకుసచ్వ[ు జ్డ్‌క ల
ఆ ఆడిటోరియం అంతా సంగీత (ప్రియులతో నిండిపుంది. అంతా నిళ్శబ్దంగా సభావేదికని మూపిన రంగురంగుల +శిల్కుతెర ఎప్పుడు విడు శుందా అని ఎదురుచూస్తున్నారు.
(పేకక శ్రోతల్లో ముందునరనలో కూర్చున్న ఇరవై యేళ్ల కన్య తులసి మనసంతా తెరమీద వుంది. ఆమె పక్కనే కూర్చునివున్న ఆమె తల్లి “రత్నపాపి ఆ జిల్లా ఆంతా పేరుమోనిన వేళ్య. ఆమె మనసంళా యెటో వుంది తప్ప కచేరీకి వచ్చినట్టు లేదు.
అంతలో తెర వెనుకనుంచి కార్య(క్రమ నిర్వాహకుల గొంతు గంఖీ రంగా విన్సించింది. *ఈనాటి సంగిక విభావరి ఎంతో పీనులవిందుగా కొనసొగింది___యీ విరామానంతర (ప్రధానాంశం “శంకరాభరణం. నాడో పాసకులు (శ్రీ ళంకరాభరణం శంకరశాస్తిగారు, ఏ రాగానికి తాము జీవం పోళారో, ఏ రాగాలాపనలో ఆబాలగోపాలాన్ని అలరింసజేశారో ఆ రాగం శంకరాభరణాన్ని ఆలపిస్తారు.”
అది వినడంతో తులసి ముఖంలో ఆనందశరేఖలు వెల్లి విరిశాయి అతుత ఆధికం అయింది. ఒశ్లిరగకుండా సంగీళశంలో లీనం అవుతూన్న కూతురి నంటిమీది నగలు రత్నపాన సర్దబోతుంకే యీ లోకంలోకి వచ్చిన తులసి విసుక్కుంటూ “*చస్పుడు చెయ్యకు, చిన్న శబ్దం అయినా శళొన్తి గారికి కోపం వస్తుంది అన్నట్టు సై గ చేపింది,
ఠి
ఇెర వెనుకనుంచి మృదంగం సరి చేసుకుంటున్న చప్పుళ్లు తంబుర శృతి చేస్తున్న ధ్వనులు విన్పిస్తుంశే ్యపేకకులు ఊపిర్దు బిగబడ్ర్తున్నారు ఎప్పుడు విడుతుందా తెరః అని.
కొద్దీ క్షణాల్లో సున్నితంగా తొలగింది తెర
శిల్కుకోటులో, జరీ తలపొగా "పెట్టుకున్న నలనై ఏళ్లు శంకరశాన్త్రు గారు రాజతీవితో (పేక్షకులకి పునర్షర్శనం యిచ్చారు. ఆయన, తన చేతిలో తంబురను వెనక కూర్చున్న ఏడేళ్లుకూతురు శారదకి నవ్వుతూ ఆంది స్తుంచే పక్క వాయిద్యగాక్ష లో ముఖ్యుడయిన గోపాలం మృదంగంతో లయ కలప టానికి సంపిద్దుడయ్యాడు.
శారద తంబుర మీటగా, శాశ్రిగారు నాభిలోంచి ఉదృవి నున్న ఓంకారంతో ళంకరాభరణాన్ని ఆలపించసాగారు.
ఆయన అలా గొంతెత్తి పాడుతుంటే ముగ్జులవుతున్న 'వేక్షపల్లో (వ(వ్రధమురాలయిన తులపి, తను ఏవో సుందర వనవాటికలలో ఆ గానా నికి అనుగుణంగా న 'ర్తిస్తున్న అనుభూతి పొందసొగింది. రత్నపాప మట్టుకు తను ఆహ్వానించిన న్యక్థి యింకా రానందుకు మాటిమాట్రిక్రీ వెనక్కీ. తిరిగి చూస్తోంది. ఎవర్నీ సట్టించుకోకుండా అమృతవాపానిలా సాగుతోంది గానం,
కాస్రీగారు అలా తనువు మరిచి పాడుతుంటే రత్నపాప నికిక్షి స్తున్న వ్యక్తీ రానునరం పిల్లజమీందారు రావడం జరిగింది. అంతసేపూ నిళ్ళబ్దంగావున్న (పేకక వాపానిలో జమీందారు రాక కాస్త చ లనాన్ని 'శేపంది. అతవికి నమస్కరించే వాళ్ల, లేచి నిలబడేవాళ్ళ శబ్దాలు అధిక మయ్యాయి. జమీందారు దర్చంగా నడచుకుంటూ వచ్చి ముందు వరనలోని కుర్చీ ఒకటి లాక్కువీ కచేరీ జరుగుతుందన్న విచక్షణా జ్ఞానాన్ని మరిచి రత్నపాసతో బాతాఖానీ (ప్రారంభించాడు.
జమీందారు బరబరా కుర్చీ లాగడం, 'పెదగా నవ్వుతూ మాట్లాడం
చి ౮౧ శే0
శాస్త్రిగారి గానానికి అంతరాయం కల్లించాయి. పాడుతున్న పాటని టక్కున. ఆపేపి లేచి వేగంగా వెళ్ళిపోయారు.
(ప్రేకకులు విశ్చేష్టులయ్యారు. మృదంగంగోపాలం జమీందార్‌ వైప కోపంగా చూళాడు. జమీందార్‌ వెళ్ళిపోతున్న ళాన్రిని “ఎంత పొగరు ఈ సంగీతం పంతులకి” అన్నట్టు చూస్తూ వళ్లనూరసాగాడు....
శాన్రిగారిలాగే గంథీరమైంది అయన భవపంతికూడా. కచేరీనుంచి శారదని గోపాలం తీసుకురాగానే వంటమనిషి జానకమ్మ శారద కాళ్ళుకడిగి బట్టలు మారుస్తుండగాా అక్కడ సభలో శాస్త్రిగారి (ప్రవర్తన గురించి ఏకరువు పెట్టసాగాడు గోపాలం.
*ఆ్రదేమిటో ఓ జమీందారని గానీ ఓ ఆగర్భ(శ్రీమంతుడనిగాసీ ఏమీ లేదనుకో జానకమ్మా ___ మాంచి రసకందాయంలోవున్న పాటని ఠక్కున ఆపేసి లేచి వెళ్ళిపోయారంతే....”” అంటూ శారదవైపు చూసి “కద్రూ కారదమ్మా?) అన్నాడు,
ఉడ్షి) అవీ మార్చిన బట్టల్ని చేత్తోపట్టుకుని లోని కెళ్ళిపోయింది శారద ం
పదిహేనేళ్ళుగా ఆ యింటిలో వుంటున్న జానకమ్మ గోపాలం మాటకి అడ్డొస్తూ అంది. “మరి ఆయన గళం విప్పారంపే తసస్సు చేస్తున్న బుషిలా కూర్చుంటారాయె. మన శారదమ్మ పుట్టినప్పుడు ఏమైందో కెల్ఫొా గోపాలం ..., అమ్మగారికి నొప్పులు మొదలయ్యాయి. పరి స్ధితి విషమిస్తోందని డాక్టరు చెప్పగానే కచేరీలోవున్న అయ్యగారికి ఆమాట చెప్పడానికి బయలుదేరాను, ఏకాగ్రతతో పాడుతూన్న అయ్యగారిని చూసే సరికి నోరు మెదపలేక పోయాననుకో. తీరా ఆయన కచేరి పూ రిచేను కుని ఇంటికొచ్చేసరికి అంతా అయిపోయింది పాపం వా
ముక్కుమీద వేలేనుకుని “ఆఖరి చూపుకూడా దక్కలేదన్నమాట” అని బాధగా అన్నాడు గోపాలం,
అంతలో టాంగా వస్తున్న చప్పుడు విన్పించసాగింది.
|
గోపాలం అదిరిపడ్డాడు. ఇప్పుడాయన ఆ కోసం ఎవరిమీద చూపి స్తారో అని గోసాలం వజికిటోయాడు. అన్నన బండిలా వుందమ్మోః చూశావా ఆ డెక్కల చప్పుడులో కూడా కోసం వినిపి స్తుందిరా దేవుడా” ఆని బెంబేలు సడిపోతుండగానే టాంగావచ్చి ఇంటివాకిట్లో ఆగింది. పనివాడు పరుగునవెళ్ళి తలుపు తియ్యడానికి జాప్యం చేస్తుంపే “క్షార అని కాన్ర్రీ గదమాయించడరితో వాడు కంగారుగా తలుపులాగాడు. బండి దిగి కోపంగా లోపలికొ.స్తున్న శా్రికి ఊహించని విధంగా ఈంబుర నాదం విన్సించింది, తండ్రి కొచ్చిన యెంతటి కోపాన్నయినా తృణంలో కాంతింపచేయ చల సాధవం ఒక్క తంబురనాదమే అని ఆ చిట్కా. తనకే తెలిపినట్టు శారద ఉయ్యాల బల్లమీద కూచుని తంబుర మీటుతూ ఆలపిస్తూంది........ దాంతో (ప్రభంజనంలా మండిస డ్రున్న కాని మంచులా కరీగిి (ప్రసన్నంగా కూతురువై పు చూశాడు... న ఠి క గోదావరి శాంత గంలీఠంగా (ప్రవహిస్తోంది. ఏటి వొడ్డున పసుప్పు పచ్చటిపూలు, విరబూసిన జీడిమామిడి చెట్లమీద పతులు రమ్యంగా రాగాలు పాడుతుంటే, చింతచెట్లమీద పక్షులు రమ్యంగా గానాలు చేస్తుంయే, మరి కొన్ని చెట్ల మీద నిద్రరాని చీకటిసతులు కాళ్ళకీ కొమ్మలకీ లంకెలువేసి టప టపా రెక్కలు కొట్టుకుంటున్నాయ్‌. ఉషస్సులో ఆశ జ్ఞాలస్నీ విం సొర థాన్ని నృష్టిస్తున్నాయ్‌. అదే సమయాన గోదారివడ్డున కూర్చుని తన సంధ్యావందన కార్య (క్రమం పూర్తీచేసుకుంటూ, శారదని కంఠంనరకూ కూర్చోబెట్టి సంగిత సాధన చేయి స్తున్నారు శాస్త్రి. తెలకెలవారబోతూన్న (ప్రకృతిలో, సూర్యభగవానునికి స్వాగతం 12
సలుకుతున్నట్టుంది, ఆయన గంభీరమైన గళంతో చేర్చి చలితో కొత్త గమ. కాలు సంతరించుకుంటున్న ఆ పసిపిల్ల స్వరం. అనుతణం శొన్రిగారి నంగితం కోసం పరితపించే తులసి, అల్లంత దూరం నుంచే ఆ నంగిత మాధుర్యాన్ని (గోలుతూ ఇప్రయత్నంగానే ఆ న్వరానికి అనుగుణంగా నృత్యం చెయ్యసాగింది. , కణకణావికి న్వరంలో అధికమయ్యే వేగంలానే తులసి నృత్యం కూడా తారస్థాయినందుకుంటూ తనకు తెలీకుండానే ఆయనకి దగ్గరగా వెళ్ళిపోతోంది. తులపిని చూసిన కాన్తి పాడటం ఆపేశారు. అలా (ప్రకృతిలో నిశ్శబ్దం ఏర్పడ్డంతో ఊహల తీరాల్లో నర్తిస్తున్న తులసి వాస్తవానికి వ్లచ్చి కళ్ళముందు. శాస్తిని చూసింది. ఆయన గానానికి అంతరాయం కల్షించి నందుకు శపిస్తారా అన్నంత భీతితో వణికిపోతోందామె- 4 క్షమించమని కళ్ళతోనే వేడుకుని, మనసులోనే నమన్కరించి నిశ బ్దింగా వెనక్కి తిరిగిపోతున్న ఆ తులసికి మధురాతి మధురంగా మధుర మైన ఆయన గళంలోంచి మళ్ళీ ఆలాపన వినరావడంతో ఆంతులేని ఆనం. దంతో తల మునకలయి, తన చెవులని తనే నమ్మలేకపోయింది. ఆది నిజ మని నిర్ధారణ అయ్యేసరికి దైవసాక్షొళ్కారంగా తోచిందా క్షణం. సంగీతం, నాట్యం ఆ చెరగులో నంగమమై (ప్రకృతికి బుణపడి చేసిన అద్భుతమైన విందులా కొద్దినిమిషాల సేపు ఆ రాగాలాపన నృత్య విద్యా(ప్రదర్శనా జరిగాక, నిష్కల్మష మైన, నిజమైన కళాకారులుగా ఆ ఇదరి హృదయాలూ తృ ప్రితో నిండిపోయాయ్‌. ఆ మహానుభావుడు తనకి కల్లించ్‌న ఆ గొప్ప అవక్షళానికి పరనిస్తూ, అంజలి ఘటించి ఆయన దివ్యచరణాలకి వందనం చేసింది తులసి. కాస్తీ ఆమెవి మౌనంగా ఆశీర్వదించారు. ఓ వ గం ఆ వూళ్లో కాత్తిగారి చిన్ననాటి స్నేహితుడూ, మంచి (ప్రాక్టీసువున్న లాయరూ అయిన నూధవాచారి ఆ వుదయం బెంగుళూరు నుంచి వచ్చిన “కన్నడ సంఘ 'సెక్రటరిని వెంటబెట్టుకుని నానాహంగాన్తూ. చేసుకుంటూ. క్షి
వచ్చాడు. గోపాలం లోపల్నుంచి మద్దెల తీసుకొ స్తుండగా యెదురైన యాధవాచారి...
అప్పమ్షయ్యా గోపాలం ఇదేమన్నా న్యాయంగా వుందాః అహ వుందాంటున్నాను? అని నిలేశాడు,
ళ్‌నా మద్దెల నేను మోసుకొ స్తుంకే న్యాయంగా వుందాంటారేమి టండీలో విస్తుపోతూ అడిగాడు గోపాలం. కాసీ, అశనికి తెల్పు. శాస్త్రి గారికి మాధవాచారి స్నేహితుడయినా, వాళ్ళది చొలా చ్యితమైన స్నేహమని, ఆయన యెదురుగా వుండగా యీ మాధవాచారి భయసడిపోతూ గడపల వంకా ద్వారబంధాల వంకా చూస్తూనే మాట్లాడళాడని. కానీ, ఇవ్వాశీమిటి శాస్త్రిగారు యింట్లో వున్నా కూడా లెక్క చెయ్యకుండా ఈయన యిలా చూసుకువచ్చాడు? బహుశా వున్నట్లు తెల్సండదు పాపం అనుకున్నాడు,
ఆబ్రద్రి కాదయ్యా ఈయన వచ్చి పోగ్రాం విషయమై విన్ను కలి_స్టే 'కావ్సిలు చేసుకోనున్నావకేమిటి?” అని ఆ కన్నడం అతన్లో వచ్చీరాని శన్నడంలో “సివు కూతుకొ(కి నాహెళ్సివొఅంటూ తనే ఓ కుర్చీ లాక్కుని శఈూర్చుంటూ._
అచ్చూడూ__మన ెలుగువాణ్ణి మన తెలుగువాళ్ళు అహా పనో అనుకోవడం వేరయ్యా.. ఎక్కడో కన్నడ దేళస్తులు, కన్నడ సంఘం శరపున వచ్చి, మనవాడి కచేరీ పెట్టి ఘనంగా సన్మానం చేస్తామంటున్నా శాయె, గజారోహణం, మంతిగాలిచేత గండపెండేర బహుకరణం పెద ఏ త్తున ఏర్పాటు చేసుకున్నార య్యా వాన్ల ..=*” అని మాధవాచారి వివరి స్తుంపే మధ్యలో ఆ కన్నడం ఆతను లేచి అందుకున్నాడు._
“వౌదు స్వామీ._.శంకరళాన్తి అవరిగే భారీ విజృంభణేందె యెల్లా ఏర్చాటుగళ్ళు మాడిద్ధేవె. అవర హె్యేకి తుందా టిక్కట్టుగళ్ళు మాడిద్దేవె ఇవాగ నీవు కచ్చేరీ యిల్లాంగద్రే నన్నిల్లాన్స్‌ బి డ్రారే స్వామి.)
కన అర్హ్యుమెంట్‌ కట్‌ చేస్తూ అతనలా కన్నడంలో, కన్నడంరాని
న!
గోపాలానికి కష్టాలు చెప్పుకుంటుంకే మాధవాచారికి వినుగొచ్చింది, కోపంగా అతనికేసి తిరిగి__
౪బ్రరిదా నా మాతా _డ్రాయిద్దిని. మహాప్రభో-నీవు మాతాడక సుమ్మవిరు సుమ్మనిరు” అని సీరియస్‌గా గోపాలంకేనీ తిరిగి శవిన్నావుటయ్యా కన్నడంలో యెంత బాధనడుతున్నాడో పాసం__ఆరు నూరైనా నరే ఈ కచేరీ జరిగితీరవల్సిందే....”
“ల్రక్షే స్వామీ అ్షే. ళంకరశాన్త్రీ అవర కబేరీ నడిది హోదిరే.... అని కన్నడం ఆతను మళ్ళీ లేవబోతే, మాధవాచారికి నిజంగా వోళ్టుకోసం వచ్చేసింది. “అయ్యో మధ్యదల్లి నీవు మాతాడ బేడాంత హె?దినల్వా.... "హెళదినల్వ?”ొ
కహై?ిదిరి స్వామీ.”
“నకి టిట్టివిడు.... నీవు కూతుకొ[€.... కూతుకొ(.... కూతుకొశ్రి” అంటూ అకన్ని బలవంతంగా నోరు కట్టించి, కూర్చోబెక్షుసి అప్టబయ్యా వీడిపాట జనం వినే అదృష్టం లేకుండా చేద్దామనా నీ ఉద్దేశ్యం? ఏమిటని” అంటూ కన్నడం వాడిమీద కోపం గోపాలంమీద చూపించేశాడు,
ఇదెక్కడి గొడవరా బాబూ అనుకుంటూ “నన్న డ్తుగుతారేమిటండీ? మీరిద్దరూ $ివశేళవుల్లాగ మంచి స్నేహితులు గదా-అయ్యగారినే ఆడగండా మాట” అన్నాడు గోపాలం.
*అడుగుతానయ్యా-అడగడ మేమిటి కడిగేస్తాను” అంటూ లాయర్‌ దర్జాతో కుర్చీలో కూర్చుని “పది మర్డర్లు చేపిన వాజణ్ణయినా సరే కళ్లల్లోకి సూటిగా చూసి నేరం ఒప్పించేస్తాను. ఏం వీడండే నా కేమన్నా భయం అనుకుంటున్నావేమో.._ఉన్నాడా లోపల?” లేతని మనసులో తెల్పుండే ధీమాగా అడిగాడు.
“ఆ పక్కగదిలో నే వున్నారో అని గోపాలం చెప్పడంతో, తన కుర్చీ వెనక్కెవరో బ్యరున లాగినంత ఫీరింగొచ్చి లేచిపోతూ, భయంగా జన్టీ మెహం మండా చెప్ప వేమయ్యా ఆ మాట?___నా మాటలు వినిపుంటా
15
డంటావా?” అని కంగారు సర్తుండగానే శాస్త్రి వచ్చారు. కన్నడం అతను లేచి నమస్కారం పెడితే మాధవాచారి వణికి ఫోతూ కర్రలా విలబడే _సయక్నం చేస్తున్నాడు, వెకిలి నవ్వు నవ్వుతూ. “ఏమిట్రా మాధవా? ఏమిటి యెవర్నో కొన్సేస్తాను,. చెరిగేస్తా నంటున్నావ్‌*ొ అని శాన్తి అడిగేనంికి మాధవయ్య కంగారు మరింత "పెంచేసి మాట మార్చేస్తూ “ఆం మీ మరదల్నిరా, బజార్లో యెక్కడా కూర గాయళ్లేనట్టుు మూడు రూపాయలు తీసుకెళ్ళి ఒక్క కిలో వంకాయలు తెచ్చింది వంకాయలు: ఈ సంగతే గోపాలావికి చె ప్రన్నాను. ఏమోయ్‌ గోపాలంళొ అన్నాడు గోపాలంకేసి చూడకుండా ద్వారబంధంేసి చూస్తూ. కన్నడ సంఘం ఆతను ఇదేమిటీ ఆయన రావడంతో కచేరి సంగతి మానేసి వంకాయల గురించి మాట్లాడ్తున్నాడు అనుకుని అర్ధంగాక మాధ వయ్యగార్ని “ఏను స్వామి కచేరీ విషయ మాటాడిపట్టు వంకాయ్‌ గింకాయ్‌ 'హెళితెదరల్లాళొ అని అడిగాడు నెమ్మదిగా.
_ ఈయన సంగతి నీకు తెలీదు, మాట్లాడ్డంలో లౌక్యం కావాలన్నట్టు మొహం పెట్టి “నినగి అనర విషయ గత్తిల్లి__మొదలే కచేరీ విషయ హెళిదిరే....ఫట్‌1” అని శాస్త్రి దగ్గరకొచ్చి వెరినవ్వొకటి పారేసి కోపిచ్చిద్రీ కెచ్చిందే అనుకో, అన్నీ వంకాయలే కేవాలా? ఇదేమన్నా బాగుందా?) అవి మాట మార్చి కన్నడం అతన్ని చూపించి “వీరు కన్నడ సంఘం 'పెక్రట్రీ పాపం” అని విషయంలోకి రాబోతుండగా అర్ధంగాని శాస్త్రి విశఠమైన చూపొకటి చూశాడు.
దాంతో మళ్ళీ కంగారుగా ప్లేటు ఫివాయించేపి “ఇవ్పుడు వంకాయలు తెచ్చిందే అనుకో నాజెంగా వుండాలా అన్నీ పుచ్చులే....వీరు నీ క్రచ్చేశ్ర పెట్టించి...” అని విషయంలోకి రాబోతుండగా... కత్తి అన్నాడు అర్జంగాని కాస్రి మాధవయ్యగారి పరిస్టితి చూస్తున్న గోపాలం నవ్వు ఆపుకోలేక పోతున్నాడు. 10
కడి ....ఉ్త....ఇ.... ఇప్పుడు పృచ్చులై నా గుత్తివంకాయి వెయ్య మన్నాను, మరి వేసి ఏడ్చిందా? మామూలు అల్లంచేసి తగలబెట్టింది. పీరూ గండ'పెందేరం.,...” అని చెబుతూం'ే అడేం పట్టించుకోనట్టు ముఖం "పెట్టిన శాస్ర. పనివాడు తెచ్చిన మందులూ చిల్లరా తీసుకుని “అమ్మాయ్‌ శారదా?ి అని పిల్చాడు.
వచ్చిన శారదకి అవి యిస్తూ *లోపల పెట్టమ్మా” అన్నాడు.
విపరీతమైన వినుగూ, కడుపులో కోపం పెరిగిన మాధనయ్య___ జఅబలేయ్‌ యిదిగో నేను చెప్పిన మాట సరిగ్గా వినిపించుకుంటావా లేదా*ో అన్నాడు యిక ఒకే ఒక మాటగా,
జిప్పమ్మిట్రా నువ్వు చెప్పేడి. కాసేపిదంటావ్‌, * కాసేపదంటావ్‌, వంకాయలంటావ్‌, ఆనలు నువ్వేమిటి చెప్పదిల్చుకున్నది?” సూటిగా అడి గారు కొస్త్రీ,
వైప్ప మంటావా? అన్నాడు మాధవయ్య. కన్నడం మనిషి దగ్గరగా వస్తూ “హే? స్వామి హే? హెళి అన్నాడు బతిమాలుకుంటున్న థోరణిలో.
మాధవయ్య అతని రెండు చేతులు పట్టుకుని శాస్త్రికి నమస్కరింప జేస్తూ “వీరు కన్నడం సంభు'నెగక్రటరీ. నీకు నన్మానం, గండపెండేరం, గజారోహణం జరిసిందాలని. అనుకుంటున్నారు. నువ్వు ఒస్పుకుంటావా నంత్లోషిస్తాను. లేకపోతే నా మీద ఒన్లే” అని వేగంగా వెళ్ళిపోయాడు.
ఎంతటికోపంలో పున్నా తంబుర తంత్రులు మీటితే శాస్త్ర యెలా కరిగిపోతారో తనమీద ఒట్టకి కూడా అలాగే కరిగిపోతారని మాధవాచారి దృథనమ్మకం, అది బాగా (గ్రహించే చాలా క్లిష్ట పరిస్థితుల్లోనూ, శాస్త్రి మంకు పట్టువదలని - సమయాల్లోనూ ఈ *నా మీద ఒట్టి చిట్కాని ఉపయోగించి కణం అక్కడ నిలవకండా వేగంగా వెళ్ళిపోతాడు.
ఆలోచిన్తూన్న శౌత్తి యెదుట రెండుచేతులూ ఎత్తి ఆయన సమా ధానం కోనం భయం భయంగా నిలబడ్డాడు ఆ కన్నడ సంఘ "సెక్రటరీ,
న్‌ 2 [7
శాన్రి నరే అన్నట్టు ఈల పంకించాడు
ఆ కన్నడం అతను కొండెక్కినంత ఆనందపడిపోయి ఆకాళంకేసి చూసి మొక్కుతూ “హే రాఘవేం(ద్రా__ఎల్లా నిన్నదయి* అనుకొంటూ తృప్తి పడిపోయాడు,
తన్మ్మయత్వరి భస్తుసంది
"పేరుమోసిన రత్నపాప యిల్లు కూడా అమెలానే యెక్కువ అలం కారాలతో డాబుగా వీధిన వెశ్ళేవాళ్ల ఓ సారి ఆ మేడమీద కన్ను వే స్టేనేగాని వుండలేనంత ఆకర్ష జీయంగా వుంటుఇది.
ఆ రోజు రత్నపాప సచ్చమేడకి మొన్న కచేరీని గందరగోళం చేపిన రాయవరం సిల్లజమీందారు నచ్చాడు. _
(ప్రపంచమంతా లేని కులుకులన్నీ తన దేహానికే పులుముకుని, ఆయన్ని ఘనంగా (డ్రాయింగ్‌. రూమ్‌లోకి ఆహ్వానించి, టిఫిన్‌ పెట్టి కాఫీ అందించి ఆయనకోనం తాంబూలం చుడ్తుండగా జమీందారు అడిగాడు___
“ఏం రత్నపాపా.__తులసి ఏమంటోంది?”
అ (వ్రళ్న రత్నపాసకి మంచి అవకాళంలా తోచింది. అసలు కొస్తే ఆమె అలాంటి (స్రళ్నకోసమే యెదురు చూస్తోంది. ఆమె పధకంలో జమీందారు ఆశపడే చేప ఆయితే తులసి గాలానికి చివరున్న ఎర. తులపి యిలాంటి వాటికి చాలా దూరం. ఆయినా దాన్ని ఒప్పించడం అంత కష్టం కాదన్నరైర్యం. ఇవన్నీ కల్సి ఆమెలోని చాతుర్యాన్ని మాటల్లోకి అనువ దించి చెప్పసాగింది.
“పమనడమేమిటి బాబుగారూతమరం'టే పడిచచ్చిపోతుందంకే నమ్మండి.__పొద్ద స్తమానూ తమరి గురించి కలవరింతలే మా పిచ్చితల్లికి, మొన్నెప్పుడో రోడ్డుమీద కన్చించారటి ఆరోజు రాత్రి సగం నిద్రలో లేచొచ్చి, నా మంచం మీద పడుకుని ఏం చేసిందంటే....ఛీ పాడు.... యెలా
కక
చెప్పనబ్బా....అప్పటికీ “నేనే మీ అమ్మని, జమీందారు బాబుని కాను అని చెప్తూనే వున్నా. అయినా....”అని చెప్పడానికి చాలా చాలా పిగ్గే సేపినట్టు ముఖం పెట్టి “నొకు సిగ్గేస్తోంది వాబ)గారూ,, నేను చెప్పలేను” అని తాంబూలం అందించింది,
సావధానంగా వింటూ ఆమె చెస్పినదాంట్లో నిజమెంతో, నిజం కాని దెంతో (గ్రహించే నేర్పగల ఆ జమీందారు బాబు ఇందాక ఆ మాటల్లో ఆమె జార్చిన మవైటకేసి చూస్తూ “ఈ వయసులోనే యింత చెమటలు పట్టించే స్తున్నావ్‌, మాంచి వయసులో వుండగా యింకెంత. లబ్జుగా వుండే చానివో” అన్నాడు మాటల్లో నవ్వువి రంగరించి.
అమాటతో ఓ సారి తన గతర్లోజుల్లోకి పోయి.
“ఆ రోజులే వేరు. నేను మా తులనంత వయసులో వున్నప్పుడు వూళ్ళో మగాళ్శెనరూ 'ెళ్ళాలతో కాపురాలు చేసేవారు కాదనుకోండి. అదో వెలుగూ! నా కూతురికి కూడా అన్నీ నా పోలికలే. దానికి మీరంపే పంచ (సాణాలు బాబుగారూ, అదేదోనమ్మా ఏమిటదీ ...” అంటూ ఇంకా చెప్ప బోతున్న దాంట్లో యేదో గుర్తురానట్టు అభినయించి, చివరికి ఎలానో గుర్తు చేనుకున్నదాన్లా *ఆం....రన్వల నక్లెను....అది చేయించి పెట్టమని పోరు పెడుతోంది బొబుగారూ....జమీందారు దొరగారి ముందుకి వోని మెడతో యొులా రానూ అని ఒకే యిదై పోతోంది విడ్డో అని ఆమె విన్నపం పూర్తయ్యేలోపు, రత్నపాపకి తమ్ముడు, ఆ యింటి కొచ్చిన విటులకీి బావమరిది అయిన వీ8ిగాడు ఆప్పుడే మహావిష్ణువులా (ప్రత్యక్షం అయి ఉబ్రాబుగారు తల్చుకుంటే ఓ రవ్వల నెక్షె పేమిటక్కా వజ్రాల వడ్డాణమే చేయించేస్తారు. ఏ బాబుగారూ? అనేసి లోనికెళ్ళిపోయాడు.
గబ్బూ డస్కాల గురించి తప్ప అసలు విషయం (వస్తావించ నందుకు కొంచెం చిరాకుపడి లేచి దియక్టేరబోతూ “నళ్లేసులూ, వడ్డాణాలూ సరేగావీ యీ సారి యీ వూరు తులసి కోనమే వచ్చాను. ఇవ్వా ఛయినా వీలవుతుందా లేకపోతే...” అని రత్నపావ ముఖంలోకి చూళాడు.
క్షే
కఆఅయ్యయో్యో .... వీలులేకపోవడ మేమిటి బాబుగారూ.___[క్రిందట
సారం'శే అమ్మాయి యింట్లోకి రావడానికి వీలులేక కుదర్లేదుగానీ అలం!
“ఈల అంటూ నడుస్తున్న జమీందారు వెనకే తనూ వన్తూ “ఇవాళ చీకటి పడ్తూండగానే నచ్చెయ్యండి బాబూ-తమకి అన్ని ఏర్పాట్లూ ఇక్కడే. తప్పకుండా వస్తారు కదూ” అని బయట ఆగిన కారువరకూ వచ్చి, ఆయన కారెక్కేక అది బయత్చే రేనరకూ నిలబడి *రాకపోతే నా మీద ఒక్షు” అని విర్ణయాన్ని జమీందారులో బలసర్చడంతో కారు దబయక్టే రింది. ఇంట్లో కెళ్ళటోతూ మేడమీద నించి తంబుర తీగలు మీటిన శబ్దం: విస్పించి 'ఉహూలి ఆనుకుంటూ పై కెళ్ళింది రత్నపాప. +" రత్నపాప యింట్లో ఆగది చాలా కళాత్మకంగా వుంది. అది తులసి గది. పరువుమీద కూర్చుని తంబురకి కొత్త తీగలే స్తుంది తులస్పి అంళలో వచ్చిన రత్నపాప__
“బాగుందమ్మా, చాలా బాగుంది. నేనక్కడ ఆ జమీందారుని ఎలా ఆకట్టుకోవాలా అని__తహతహలాడి పోతూంజపే, నువ్విక్కడ యీ తంబు రాలూ.__బొంగరాలూ బాగుచేస్తూ కూర్చున్నావ్‌.__చూడు. మట్టిదేవుళ్ల నీ, మామూలు మనుషల్నీ నమ్ముకుంకే మనకి మిగిలేది బూడిదే? అని రాబోయే బంగారు సంపదని తల్చుకుంటూ, మెడలో వేసుకున్న నగల్ని తల గడ గలేబుల్లో దాచిపెడ్తూ తులసికి హితబోధ చేసింది-*టోలెడు డబ్బుపోపి సీకు ఆటా పాటా నేర్పించింది ఇలాంటి మారాజుల్ని అరచేతుల్లో పెట్టు కుంటావనేనే వెర్రికల్లీ__అసలు పురోహితుడికి నత్తి, మనకి భక్తి వుం కూడదు. తెల్సిందామ్యా....చూడు. చీకటిపడే వేళకి బాబుగారొసారు. కాదంే గుమ్మందగ్గర కొచ్చిన లక్ష్మీదేవి పక్కకి వెళ్ళిపోతుంది. ఇలాంటి మహారొజు 'చూపు నీమీద పడాలనే ఎంతమంది నీ కోసం ఎగబ డ్తున్నా ఇన్నాళ్ళూ నిన్ను తెరచామిన. దాచి వుంచాను.... చూడమ్మా ఇంచక్కా 'వన్నపూస రాసుకుని తలస్నానం చేసిన "స్తే పూలజడవేసి పట్టుచీర క డ్రాను. ఏన్మా!నా మాట వినాలి. నా బంగారుతల్లి వి కదూ, వెళ్లమ్మా??
20
అని బుజ్జగిస్తూం యే, పునర్షర్శనం యిచ్చిన వీరిగాడు నోట్ల కట్టలు రత్న పాప చేతిలో పెడ్తూ “దాన్ని (బతిమలా డ్రావేంటక్కా..._రా(త్రి జమీందారు గారి మాటకి నరే అంజే సరేనరి. తిక్క వేషాలేసిందో ఏకీలుకాకీలు విరిచేసి బయట పారేస్తానంతే” అన్నాడు చాలా కర్కశంగా. తులసి నిర్లిప్తంగా తల్లి కేసి మావయ్య వీరిగాడికేసి చూసింది. వాళ్ళు నికృష్టమైన (ప్రవృత్తులకి ఆమె మనను విలవిల్లాడిపోయింది. ఎంత తరచి ఆలోచిస్తున్నా తన యిష్టాలకి అమగుణంగాలేని ఆ యింట్లో, తన అభిరుచిని గౌరవించని ఆ మనుషులమధ్య తనకి రక్షణ లేదని తేలి పోయింది, ధనలాలసతో యే సీచానిక్రై నా ఒడికక్షుందుకు సిద్దసడే తల్లీ, ఆమెకి అనుగుణంగా బెదిరింపులతో తనని తనకి నచ్చని మార్గానికి మళ్ళించే (శూర (వయత్నాలుచేసే మామ వీరిగాడూ తనకి క్షణం కాంతి లేకుండా చేస్తున్నారు ” నాటి వాళ్ళిబారినుంచి తప్పించుకోవాలంపే ఆ యిల్లు వదిలిపోవడం కంట మరో మార్షం, ఇంకో ఆలోచనా రావడంలేదు తులసికి, అందుకే ఆమె యోచిసోంది. చా వాత క! శ్‌ శ స్టేషన్లో గార్డు విజిల్‌ వేశాడు. రైలు బయళ్టేరుతోంది. తులసి చిన్నపెన్హై తీసుకుని గబగబా ఓవర్‌ టెడ్డి మెట్లు దిగుతూ, వేగం అందుకుంటున్న రైలు కంపార్ట్‌ మెంట్లో ఎక్కేపింది, ఆమె వెనకే సరుగెట్టుకొచ్చిన రత్నపాస, వీరగాడూ సేసన్‌లో ళు గ ఆగిన రై ళ్ళన్నీ వెతకసాగారు. “ఈ బండిలో పుందేమోరా*. అంది రత్నషాన,_ఖిగ్గిన్నక్షిండిని లం అప మన షు “ఈ దిండ్లోనా, నీ బొంద గల్లతో రక్త సట ర్య్యూచ స్య స్య పోయింది. నువ్వ పద చెపాను” అబ్జేత్‌ చేమ "$ పొయాడు 11 నాం. నీ తి ఫ్‌ ప చాతత న ఈతే
స్టేషను దాటింది తులసి ఎక్కిన రైలు, తల్లికి దొరకనందుకు తృప్తిగా నిట్టూర్చి తక్కిన కంపార్ట్‌ మెంటుకేసి చూసింది. అది ఫస్ట్‌క్లాసు. దీంట్లో యెక్కినవాళ్ళు తనని ఏమంటారో అని భయపడ్తూండగా శద్దిమై అటు చూపిన తులసి ఆశ్చర్యం, ఆనందం, భయం ముప్పిరిగొనగాస్థాణువై నిలిచింది.
బాత్‌రూం తలుపు తీసుకు వచ్చిన వ్యక్తి __తన పూజ్య వైనం. శాన్రిగారు.
ఆయనకూడా తులపిని తన కంపార్డ్‌ 'మెంటులో చూసి ఆశ్చర్య పోయాడు. తను బెంగుళూరు కచ్చేరీకి వెశ్తున్నట్టు ఈమెకెలా తెల్పు? కాసి ఆయనకి ఒకటి మ్యాకం తెలుసు, తను వేసిన (ప్రతి అడుగు వెనుకా యామె విలిచి పుంటుందని, తన గానాన్ని ప్రాణంతో (ప్రాణంగా ఆరాధి స్తుందని,
శననే చూస్తున్న శాస్త్రిగారి ముందు వణికిపోతూ నిలబడిపోయింది= తన గురించి చెప్పాలి, కాస, తను చెప్పగలదా? గుండెలో బాధని గొంతుతో వ్యక్తం చెయ్యడం తనకి సాధ్యమా? ఉహు. ఎంతకీ కాదు.
భీతహరిజిలా నిలిచిన తులసికి ధైర్యాన్ని చల్లని చూపుల ద్వారానే అందించారాయన,
ః వ వ
బెంగుళూరు రైల్వేస్టేషన్‌లో రైలు ఆగింది.
సన్మానకర్తలు దండలతో వచ్చారు.___శాస్తిగార్ని రిసీవ్‌ చేసుకోవ డానికి,
థర్జ్‌క్షౌనులోంచి దిగిన గోపాలం తదితరులు వాళ్ళని చూళారు.
మొన్న యింటికి వచ్చిన కన్నడ వ్యకిని గ్పుర్తుపట్టిన గోపాలం, వచ్మీరాని కన్నడంలో ళసన్మానగ్గశ్షం అని పిల్చి “నా బంది” అన్నాడు,
వాళ్ళుంతా యిటు వచ్చి క్షేమసమాచారా లడిగారు. గోపాలం శాస్రీగారన్న ఫస్ట్‌క్లాస్‌ కంపొద్ద మెంటు దగ్గరికి తీసు కెళ్ళాడు.
చి
దిగిన శా్రిగారికి వాళ్ళు దండలు వేశారు,
ఆయన వెనకే దిగుతున్న తులసిని చూసిన గోపాలం ఆశ్చర్య పోయాడు. ఏమిటీ ర్యాతి యెక్కేటసప్పుడు ఆయన ఒక్కరే యెక్కారు. దిగేటప్పుడు ఇద్దరున్నారు? ఎప్పుడూ లేంది గోపాలానికి శాస్త్రిగారిమీద అనుమానం సోకింది.
శాస్త్రిగారు రమ్మన్నట్టు వైగ చేయడంతో బయర్దేరింది తులపి.
పోర్టరు సామాన్లు నెత్తిమీద పెట్టుకొని గోపాలం'కేసి చూ స్తే వాడీ మీద విసుక్కుని వాళ్ళ వెనకే పట్టుకుపొమ్మని కసిరాడు.
చెంగుటారులో కన్నడ సంఘంవాళ్ళు శాస్త్రిగారికి సన్మానం ఘనంగా బేశారు. మంత్రిగారు పట్టు శాలువా కప్పి, గండపెండేరం వేశారు, నభికల కరతాళ ధ్వనులమధ్య, రంగు రంగుల నియాన్‌లై ట్ల తోరణాల వెలుగుల్లో ఏదో గోప్ప తన్మయత్వానికి లోనయింది తులసి.
సన్మాన కార్య[క్రమం అయ్యాక కచేరీ మొదలైంది.
నర్వావస్థలలోనూ. కూడా గొప్ప భావావేశం గల కాస్రీగారు ఆ కచేరీలో లలిత లలిత గేశాలు అలసి స్తుంటే, కన్నులపండుగగా చూస్తున్న తులసి తను పురాతన ఆలయ (ప్రాంగణాల్లో గజ్జ కట్టి గంధర్వకన్యలా ని 'స్తూన్న అనుభూతి లోకాలకి పారిపోయింది
కచేరీ జయ్మప్రదంగా ముగిసింది,
నంగిత రనగంగలో మువిగి తేలుతున్న జనం కరతాళ ధ్వనులకి ఉలిక్కిపడి సుందర హర్మ్యాల నుంచి వాన్తవానికి వచ్చింది తులసి,
వ ళ్‌ వా
ఆ వూశ్ళో "శారదా విద్యాలయం) అనే ఒక సంగీత కళాశాల (ప్రారంభం శాస్త్రీగారితో జరిపించబోతున్నారు,
ఆ కార్యనిర్వహణకు వచ్చిన శాచ్రిగారు ఠీవిగా కారులో దిగారు, ఆయనతో సొటు గోపాలం, తులసి కక్కిన పక్కవాయిద్యగాళ్ల అక్కడికి
£$
హోజరు అయ్యారు. కమిటీవారు శాస్త్రిగారి మెడలో దండలు వేయగా, జనం చప్పట్లు కొట్టారు.
(ప్రారంభోత్సవం ప్రారంభం కానుండగా, అక్కడికి వేగంగా వచ్చిన మరో కారు అగింది. రత్నపాస, పీరిగాడు కారులోంచి దిగారు. రత్నపావ పెడబొబ్బలు పెళ్తూ తులసివైపు పరుగె త్తుకు వచ్చింది.
“అమ్మా బేవీ__నీ కోనం తిరగని వూరూలేదు, వెతకని పేటా లేదు. రాత్రింబగళ్ళు తిండీ తిస్పలూ మానేసి కళ్ళల్లో వత్తులు వేసుకు 'వెళుకుతున్నామమ్మా. నా తల్లే” అంటూ తులసి వళ్ళంతా తడిమి, శాన్త్రీగారి దగ్గిరకొచ్చి “ఏం బాబూ లక్షణంగా పెళ్ళి చేసుకోబోతూన్న పిల్లని యిలా లేప్పకొచ్చేస్తావా?) అని నిలదీసి అడిగింది.
ఆమె (ప్రశ్నకి ళాస్త్రిగారు ఆశ్చర్యవోయారు.
తులనీ ఖిన్నురాలయింది.
తక్కినవాళ్ళు మతులు పోయినట్టు చూస్తూండిపోయారు
వాళ్ళలో ఒక వ్యక్తి కలగజేసుకుంటూ “గూడమ్మా__నువ్వు యెవరికో మాట్లాడ్తున్నావో తెల్పాఖశ) అన్నాడు రత్నపాపతో,
తన అభినయాన్ని అద్భుతంగా ర క్రి కట్టిస్తున్న రత్నపాప___
“తెలసండి బాబూ__ఈయనగారి గురించి 'చాలా తెళ్సు మా అమ్మాయి తులసి సంగికం అంజే చెవి కోనుకుంటుంది, ఆ నంగతి అలు సుగా తీసుకుని ఈ సంగీతం మాస్టారు మా అమ్మాయిని వల్లో వేసుకుని మాతో చెస్సకుండా లేపకొచ్చేశారండీ ...” అని కూతురుతో నువ్వు వదమ్మా” అంది. వీరిగాడు తులసిని బలవంతంగా కారులోకి తోని డోర్‌ వేశాడు, వస్తూన్న రత్నపాప మళ్ళీ వెనక్కి వెళ్ళి__
“ఇదిగోండి అయ్యా__ఇలాంటి సవిత్రమైన సంస్థలక్తీ స్థలాలకీ ఎనరై నా పుణ్యాత్ముణ్ని తీసుకురండి. పావనమవుతుంది. అంతేకాని ఆడ
పిల్లల గొంతులు కోసే యిలాంటి మహానుభావుల్ని కాదు” అని విషం తక్క. మకీ కారెక్కింది. య!
కాన్తిగారు ఆ సూభవాన్ని భరించలేక దండతీసి విసురుగా కారెక్కి కూర్చున్నారు. అది బయర్జేరింది.
శ శ్‌ వ
లాయర్‌ మాధవాచారిగారు కోర్టుకి బయల్దేరడానికి (డ్రస్సు వేసుకుని, శయారవుకూండగా ఓక్ష్రయింటు వచ్చాడు ఆయనింటికి. ఆతన్ని అఫీస్‌ రూమ్‌లో కూర్చోబెట్టి “కోర్టుకి మైమవుతోంది. నీ కేసేమిటో త్వరగా వివ చించు నాయనాః” అన్నారు మాధవయ్యగారు.
ఆ వచ్చిన వ్యక్తి చెప్పసాగాడు. *మా నాన్నండి. ఆయన కిద్దరు భార్యలండి___- నేను పెద్దభార్య కొడుకునండి. మా అమ్మగారు పోయారండి. ఇప్పుడండీ మా నాన్న తన రెడోభార్య కొడుక్కి ఆస్తంతా రా పేద్దామను కుంటున్నాడండి” ఆని చెప్తుండగా లోసల్నుంచి మాధవయ్యభార్య కామాకి *ప్రమండీ ఒకసారి ఇలా వస్తారా?” అని పిల్చింది. భర్తను.
అవ్యక్త ఆమె తననే పిలు స్తున్నారేమో అనుకుని “అమ్మా... వస్తానమ్మా” అవి లేవటోయాడు. మాధవయ్య ఆతన్ని కూర్చోబెట్టి “నిన్ను గాదు. నన్ను” అని లోవికెళ్ళాడు.
చేటలో బియ్యం పోసుకుని ఎదురైన కామౌకీితో “అవతల పన్లో వున్నాను. ఏమికే?” అన్నాడు కౌన్హ చిరాగ్గా మాధవయ్య.
అజ్నది నిజమేనాంట?” అని అందుకుంపి కామాక్షమ్మ,
జప్టమిటి?”
అనమ్మ బుద్ధికొవడం లేదనుకోండి. అన్నయ్యగారు.___అ తులసిని 'వెంపేసుకుని వూళ్ళమ్మట తిరుగుళున్నారట?్‌ అనుమానాన్నదంగా అడిగింది.
“ఆంతవరకూ నిజమే, అంతకుమించి నువ్వేం విన్నా అబద్ధం సరేనాణో అని వెళ్ళటోతూం'కే “*అదికాదండీ....హవ్వ అందరూ చెవులు కొరుక్కుంటున్నారనుకోండి” అంది బలవంతంగా అప్పతూ.
రఫ్‌
అక్రార్రక్ర్కోమను. చెవులేం కర్మ.ముక్కూ నోరూ కాళ్ళూ చేతులూ అన్నీ కొరుక్కు తినమను.”
ఆిబ్రద్రి కాద౦,,..*
“నే నవతల పార్టీతో మాట్లాడ్తున్నాను. నన్ను డిస్టర్బ్‌ చెయ్యకు. డోన్స్‌ డిస్టర్స్‌మీ”అని విసుక్కుంటూ వీధి అరుగుమీది ఆఫీసుగదిలోకివస్తూ అకతన్లో *ఆం ఏవంటావయ్యా___మీ అమ్మగారికి ఇద్దరు మొగుళ్ళు. మీ నాన్నగారు పోయారు” ఆంకేనా అన్నట్టు చూశాడు.
ఆ వ్యక్‌ వీడెక్కడి మతిమరుపు లాయర్‌రా బాబూ అని కంగారుపడి పోళూ “*ఆం....ఆం కాదండీ మా నాన్నగారి కిద్దరు భార్యలు. మా అమ్మ గారు పోయారు” అని జ్ఞాపకం చేశాడు.
అంతలో కౌమాక్షి మళ్ళీ పిల్చింది “ఏమండీ” అంటూ.
ఈసారి మాధవయ్య లేవక పోయేసరికి నన్ను కాదు మిమ్మల్నే నండి వాబూ___ అన్నట్టు వ్రైగగా చెప్పాడకను. లోనికెళ్ళి__
“అవా ఏమియే నీ గోల? ఏమిటి సీ గోల.” అన్నాడు చాలా చాలా చిరాగ్గా.
,_ గోలా కాదు. గోలీ కాదు. అసలు నేను చెప్పేది విని పించుకోరేం.”
కప్టన్సిట్ట, 3)
“అన్నయ్యగారు ఎంత నిష్ణాపరులు__ఎటువంటి సాంప్రదాయమైన వంశం! రోజూ దేవకార్చన చే స్తేనే గాని వచ్చి గంగయినా ముశ్లైవారు కాదు;
“ఇప్పుడేమన్నా తప్పతాగి రోడ్డుమీద పడ్డాడా. ఒక అనాధకి ఆశ్రయం యిచ్చాడు, అంకేనా__పాయింటుని నీ పొపిడిలాగ అష్టవంకర్లూ తిప్పక,”
“ఆది కాదం....3
“ఆబ్బా అవతల పార్టీ...” అని కోపంగా చెయ్యి గోడకి కొట్టి మళ్ళి
ర!
ఆఫీసుగదిలో కొచ్చి *ఆం ఏమిటయ్యా నువ్వనేది__నీ కిద్దరు. భార్యలు, మొదటి భార్య పోయింది” అంతేనా అన్నట్టు చూసేడు మాధవయ్య
సీ భార్య కిద్దరు మొగుళ్ళు అనేస్తాడేమో ఈసారి అని భయం వేసందిం ఆ పైన... క్షయింటుకి విసరీఠమైన కోపమూ వచ్చి.
“కాదండీ... నేను....నేను పోయేను. నమస్కారం. వెళ్ళొస్తాను” అని కోపంగా అతను వెళ్ళిపోతుం'టేోోఇదిగో ఎవరూ పోలేదు రానాయనా” అని మాధవాభారి పిలుస్తుంకే “వద్దండీ, వద్దండీ, వద్దండి బాబూ వద్దండి” అని వెనక్కయినా చూడకుండా పారిపోయాడతను,
పార్టీ పోయిందన్న బాధతో మాధవయ్యగారుండగా, కామాక్షమ్మ నరాసరి బియ్యం చేటితో ఆఫీసుగదిలో కొచ్చేసి *అది కాదండీ, అన్నయ్య గారూ వారి పెద్దలూ నిస్పు కడిగేంత ఆచారవంతులు కదా___మరి ఈయ నిలా.....” అంటూ మొదలెశ్టేసరికి మాధవయ్యకి పిచ్చికోపం వచ్చి ఆమెని: కొ డ్తున్నంత పని చేని “వెల్లింది, పార్టీ బడారుకెళ్ళింది....నీ పాయిం "పేమిటి? తులసికి ఆయన ఆశ్రయం యిచ్చాడు, అంతేనా? సంగిత -మంశే. ఇద్దరికీ (ప్రాణం గనక ఆయన ఆ పని చేశాడు. తప్పా? రేపొద్దున్న ఏదైనా ఒక అఆడపార్చీ యిక్కడికొచ్చి నాతో మాట్లాడ్తూ వుంటుంది. నిన్ను విడిచి 'పెప్లేసేసి ఆపార్షీ వెనక నేను పోయినన్హేనా?ః....కులమేమైనా. తులసి నిజుగా తులపి మ్‌క్కంత నవి(తురాలు. ఆ వినయమూ, విధేయత, భ క్రీ ఆ నమ్రతా ఇంకెవరికీ రావు” అని బేతాకుడి సందేహం విక్రమార్కుడు తీర్చినట్టు ఆమెకి వివరించేసరికి మాధవయ్య కోర్టు టైము ఇంటిదగ్గిరే అయి. పోయింది,
న! వు న!
ఆ ర్యాతి తన గదిలో ఉయ్యాలబల్లమీద శంకరళశాన్తి ఫొటో సక్కనే (గ్రామఫోనులో ఆయన రికార్డు పెట్టుకుని, విని స్తున్న పాటకి అను గుణంగా తంబుర శృతి చేస్తూ పాట నేర్చుకుంటూంది. తులసి. పాటి సాగినకొద్దీ ఆ రాగమాధుర్యంలో లీనం కాసాగిందామె.
స!
(గ్రామఫోనులోంచి వెలువడే ఆ సంగితధారావాహినిలో ఆమె మనసు మిళతమవుతోంది. ఆ మధురమైన సంగితంలానే తనవంటూ కొన్ని సుందర లోకాలు సృష్టించుకుని, కాంచన హర్మ్మ్యాలు నిర్మించుకుని, అ సుమధుర శీతాన్ని పాడుకుంటోంది.
కానీ ఆ రమ్యగితిక ఆమె కొద్దిక్షణాలు కూడా పాడుకోకుండానే, ఈన తన్మయత్వం థగ్నమయ్యే కాలం దాపరించినట్టు జమీందారు అక్క డికి ప్రత్యక్షమయ్యాడు,
చేతికి ఏదో తగిలినట్టయ్యి కళ్ళు తెరిచి చూ స్టే ఎదురుగా తనని కబ శించడానికి ఆకలితో వున్న ఆ శార్దూలం, తన లేత రెక్కల్ని కర్కుళహస్తా అతో బలంగా లాగింది. లేత "రెక్కలు గింజుకుంటున్నాయ్‌. రాకసహస్తాలు శాకసంగా 'పెనుగులాడుతున్నాయ్‌. లాభంలేదు. మందిరంతో దేవుడూ, ఫోటోలో శాస్త్రీగారూ ఆ పాపాన్ని నిళ్శద్దింగా, నిర్ణిప్తంగా చూస్తున్నారు తప్ప, ఫాల నేత్రం తెరిచి ఆ పరిసరాల్ని దగ్ధంచేసే యోచన చెయ్యడం లేదు. రికారుమట్టుకి విపరీతమైన స్వరఘోష చేస్తూనే వుంది. కుందిలో అగరవ్తులు షపాసంలా కాలుతూనే వున్నాయ్‌.
జమిందారు తులసిని గదిలోకి లాక్కు వెళ్ళి తలుపులు మూశాడు, శోపబ్నుంచి విన్చి స్తున్న తులసి దుఃథాన్ని;, భయంకర ఆ ర్తనాదాన్ని రికార్డు శఈన శద్దాల్లో భబ్దింగా మిశ్రమం. చేసుకుంటోంది... కానీ ఆమె యెం నాశనం అవుతోందో కందిలో కాలుకున్న _అగరవత్తుల బూడిద చెబుతోంది.
విధి పగబూని తులసి రోదనవి లక్ష్య పెట్టలేదు. కొద్దిసేపటికి ఆమె అరిచే శక్తిని కూడా కోల్పోయింది. రికారుకూడా ఆగిపోయి ఆపే నాధుడు లేక సీడిల్‌ డిస్కులోపలే కొట్టుకలాడుందీ కుందిలో అగరవత్తులు సంపూ ర్తంగా కౌలి బూడిద అద్యూమ్‌. గా
దాహం తీరిన పృలి ఉపళమనంకోసం తలుపులు తెరిచింది. శీలం చెడిన తులసి శేళ్ల్య క్రీలేక తల్పంమీదే వడుంది.
98
జమీందారు లాల్బీ జేబులోంచి సిగరెట్‌ తీసి నోట్లో పెట్టుకుంటూ “*బ్లంతకాలం కండపట్టిన జామకాయలా పిటపిటలాడిపోతూ నోరూరించే దానివి. ఇప్పుడు నీ మీద మోజు తీరిపోయింది. ఇక ఆ సంగీఠం పంతులు. తోనే తిరుగుతానోో సమ్ముదంలోనే దూళుతావో” ఆంటూ ఉయ్యాల దల మీది కాత్రీ ఫోటో చూపి.__“*వీడు నీకు దేవుడా___సంగీతం పొడ్డంతప్ప, సరసం అడ్డం తెలీని వీడు విన్నేం చేస్తాడే పిచ్చిదానా___కావాలంపే పో. పీడితోనే పో” అంటూ ఫోటోని బలంగా తన్నాడు, అది నేఐమీవ పడి. ముక్కలైంది, అమె హృదయంలా,
అంతే!
పాషాణంలా వున్న ఆమెలో (ప్రవాహంలా చై తన్యం ఆనపొం. చింది. తనని సర్వనాశనం చేసినా పిరికిగా ఏం చెయ్యలేకపోయింది. కానీ. తను దైవంగా భావించే కాన్రిగారలా అవమానించబడటంతో కపి లావాలా (ప్రవహించి అపరకాళిలా లేచింది. వేగంగా ఆ ఫోటోదగ్గర కెళ్ళి మక్క లైన గాజుపెంకుల్ని ఏరి వైన బల్లమీద పెట్టి, పొడవైన, వాడైన ఒక గాజు'పెంకును తీసుకుని పగిలిన అగ్నిగుండంలో తునకల్కా పొంగిన వ్ర సము(ద్రం విచ్చేదంలా, రగిలిన బలహీనుడి గుండెలా వేగంగా ఆ బాల్క నీలో ఉపళమనం పొందుతున్న జమీందారు వైపువెళ్ళి అతని వెన్నులో బలంగా, కసిగా గుచ్చిందా గాజుపెంకు, అంతే___
శెవ్వున 'పెద్దకేక కీకారణ్యాలు మండినప్పుడు (కూరమృగంలా, పగిలిన అగ్నిపర్వతపు యేణళ్ళా. ఫీకరంగా అరుస్తూ నేలకూలాడు జమీందారు.
నా జ నా
శాస్త్రీ బంగళా మండువాలో కృష్ణపతప్పు చం్రుడి వెన్నెల మరకలు వడ్తున్నాయ్‌. గాలి పీలగా పీస్తూంది. ఆయన సడకకుర్చీలో కూర్చుని, తన. వళ్ళోనే నిద్రపోయిన శారదని కొళ్లుపడ్తున్న పనివాడి కందించి, హాలు ముందు ఉయ్యాలబిల్ల గొలుసు చస్పుడయితే అటు చూసారు.
లి
రక్షహస్తాలతో ఆయన వద్దకు రావడానికి సంళయిస్తూ నిలబడివుంది శులసి, శార్రి విస్తుపోయి చూస్తున్నారు. ఇక జాప్యం చెయ్యక వేగంగా ఆయన దగ్గరకొచ్చి, ఆరక్తం చేతులతో ఆయన పాదాలకి అభిషేకం చేస్తూ, అ(ప్రవులు ఆయన చరణాల మీద ధారలుగా కార్చింది. తన మనసులోని వేదననంతా ఆ కన్నీటిద్వారా వెలువరించుకొంది, జ! వ ఖ్‌ ఆ మర్నాడు వుదయమే శాస్తి మాధవాచారి యింటికి వెళ్ళి తులసి హాత్య చేపిన వైనం అంతా వివరించారు. అంకా విన్న మాధనయ్య__ అఆం'కే యింతకీ నువ్వనేది తులసిని విడిపించాలంటావ్‌?) "అన్నాడు. “*అవ్షన్లా మాధవా.తులసి ఎలాగైనా సరే యూ శేసులోంచి చియటపడాలి, ఎంత ఖర్చయినా నేను భరిస్తాను” జవాబిచ్చారు కాస్త. “*ఆర్థమయ్యిందిరా___ఈ శేనులో నేరమంటూ ఏదైనా వుంపే కులసి తల్లిదిగ్గాని పిల్లది ఎంతమాత్రం కౌదు. ఏదో విధంగా వాదించి నెగ్గుతా ననుకో,...౫ ఇంతలో కామాక్షమ్మ “ఏవండీ” అవి పిల్చింది. ఆప్పన్సిట్టీ?3) అన్పి వెనక్కి చూపి వెళ్ళాడు. అమజ్జిగా-ఉప్పు తక్కు “వేదిఃె అడిగాడు ఆ గ్లానుల్ని చూస్తూ “ఇదిసఅని ఒక గ్లాసు చూపిస్తూ ఆమె రెండు గ్లాసుల్ని అందించింది ఒకటి కాస్రికిచ్చి రెండోది పక్కన 'పెడ్తూ “ఇప్పుడు నా పాయింట్‌ -ఏమిటింపే ప్రీ యిద్దరి నంగతి నాకు తెల్పు, కానీ చుట్టూ లోకం అంటూ ఒకటి ఏడ్చింది గదా ఎదిగిన కూతురూ, తండ్రీ క రి£లో వెళ్తం పేనే దిక్కుమాలింది చెవులు కొరుక్కుంటుంది గదా ఈ లోకం?) అన్నాడు శ్రేయోలిలాషిగా, 80
అల్రో కేశ్వరుడికి తస్ప, లోకానికి భయసడ(నా మాధవా. నాకూ తుల పెకీ వున్నబాంధవ్యం ఆ సర మేళ్వరుడికి తెల్సు; నాకు తెల్పు, నువ్వా కేసు నంగతి ఆలోచించు” అని వెళ్ళిపోయాడు శాస్తి.
మాధనయ్య వెళ్తున్న శాత్తినే చూస్తూ శాస్తి కాగిన దాస్తూ కాగవి ళఈన గానూ తీసుకుని లోనికొచ్చాడు.
కామాతమ్మకి గ్లాపిచ్చి; కుర్చీలో కూలబడి మజ్జిగ ఎత్తి నోట్లో పోను కుంటూండగా, గ్లాను కడుగుతూన్న కామాక్షమ్మ అడిగింది.
అక్ర కేసు ఒప్పుకున్నన్టునాః” అని.
“ఆహా” అన్నాడు మజ్జిగ గుటక వేస్తూ.
౪ ర్రేక్పు తులసి తరపున వాదిస్తారు కూడానా?”
అవ్రాదించటావికిగద కే ఒప్పుకున్నది.”
౪వాదించి గెలిపిస్తారు కూడానా”
*గెలిప్రించడాని'కేగా వాదించేది?”
“యితే. ముందా అద్దం బద్దలుకొట్టండొ అంది గోడవైపు యాపించి,
ఉలిక్కిపడ్డ మాధవయ్య “ఎందుకూ?” అన్నాడు,
6న్షాక్రో గాజుపెంకు కానాలిగో
అపమికే నన్ను పొడిచి చంపుతావా?) అన్నాడు విసుపోళూ.
క్రాదు....నేనే. పొడుచుకు చస్తాను. భుజాలమీద శంఖుచ(క్రాలు కూడా వేయించుకున్నారు. ఓ ఐజారుదాన్ని వెన కేసుకొచ్చి వాదిస్తారా? రంగ రంగా రంగ రంగా” అంటూ శోకొలుపెట్టడం మొదలుపెట్టింది.
మాధనయ్యకి విసుగేసింది యీ చాద _స్తపు పెళ్ళాం తత్వానికి,
౪న్సువ్వు రంగరంగా అను గంగ గంగా అను. నేను వాదించడం కాయం. “ఏమిటి ఏమిటంట ఏమిటి?ి అంటూ ఆమె మాటని పరికొనలా ఖండించేసాడు మాధవాచారి.
థ్‌]
శృలీరప్పిన ఇగరి
ఆ శేసులో తులపి పతమే నెగ్గింది. తులపి జీవితాన్ని నాశనం చజేయబూనిన జమీందారుతో చేయికలిపిన రత్నపాపకు శిక్ష పడింది.
కోర్డు ఆవరణలో తులసి నిలబడి తల్లిని అరెస్టుచేపి జీపు యెక్కి స్రోన్న దృశ్యాన్ని చూస్తోంది నిర్వికారంగా.
పోలీసుల ముందు నడుస్తూ వస్తున్న రత్నపాప తులసికేసి అస హ్యంగా చూస్తూ “నా కడుపున చెడబుట్టావే నువ్వు__మంచికి చెప్పిన మాటలు వెగకైపోయాయన్నమాటః కన్నతల్లి నే రచ్చకీడుస్తావాః ఇంత కింకా అనుభవించకపోవే” అంది.
కక్ష్య... ఊయల కఠదలమన్నట్టు హుకుం చేసాడు ఇన్‌ స్పెక్టర్‌,
అంతలో అక్కడికొచ్చిన వీరిగాడు “నువ్వేం బాధపడకక్కా నువు తిరిన్ని వచ్చేలోగా దీన్ని నేను లైన్లో పెడ్దాగొ అన్నాడు ఓదార్పుగా.
“దిక్కుమాలిన నంతానాన్ని కన్నాను. అందుకే ... అనుభవిస్తు న్నాను” ఆవి కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ జీపు యెక్కింది రత్నపాప. జీప్ప దుమ్ములేపృకుంటూ వెళ్ళగానే అడుగు ముందుకువే స్తున్న తులసి చెయ్యి పట్టుకుని “ఎక్కడికెళ్ళావే, నీ తోలు ఒలిచి యెందేస్తాను జాగత్త” అని దిలంగా లాగుతూ అమ్మా తల్లీ అని (బ్రతిమలాడితే లాభంలేదే, వళ్ల ౦తా చాఠలువేస్తే చెప్పినోడి దగ్గరకి కిక్కురుమనకుండా వెళ్తావ్‌... పద ఇంటికి” లాగటోత్తూ క్షిర్రుచెప్పుల శబ్దం విని పై కిచూసొడు.
వైన మెట్లమీద ఆరు అడుగుల శాస్త్రిగారు తనని బూడిద చెయ్య డానికి వస్తున్న జటాజటుడిలా కన్సించేసరికి తులసి చేతిదండని బిగించిన వీరిగాఢి చేతులు అసంకల్పితంగా వదులు అయ్యాలు. భయం భయంగా అఆయన్నిచూస్తూ అక్కడినుంచి వెళ్ళిపోయాడు.
శాన్రి ఐండి యెక్కమన్నట్టు తులసికి సైగచేసి కదిలారు.
12
ఆయన అఆపహ్వానానికి తులసి గుండెల్లో కోటివీఐలు ఉవ్వెత్తున (యమోగాయి. పరమానందభరితురాలై. టాంగా “యెక్కి. ఆయన ముందు కూర్చుంది విడియంగా, బండి కదిలింది. ఒకమూలనుంచి చూస్తున్న వీరిగాడు కపిగా పిడికిళ్ళు బిగించాడు. టాంగా ఆ పట్టణ వీధుల్లో వెళ్తుంటే, శాన్తని తులసినీ దాంట్లో చూపిన జనం విడ్డూరంగా చూస్తూ 'నోళ్ళు నొక్కుకోసాగారు. లో కేశ్వరు డికి తప్ప లోకానికి భయవడని శాస్త్రిగారు గంభీరంగా కూర్చుని వున్నారు. శాన్రిగారనే దైవం తనముందు కూర్చుని వుండటంతో సర్వం మర్చిపోయి తలవంచుకుని కూర్చునివుంది తులసి. ఖః న! స! పరిస్టితి యెంతవరకూ వచ్చిందం టే పదిహేనేళ్ళుగా ఆ యింట్లోవుంటూ యెప్పుడూ కన్నె త్తిచూపి, వన్సె_క్లి పలకరించని జాొనకమ్మకూడా శాస్త్రిగారి యెదురుగా విలబడి విమ రించేంత వరకూ. ఆ వుదయం నూతిసశ్ళెం మీద ఎత్తుపీటపై కూర్చుని పనివాడు తోడి పోస్తుంపే స్నానం చేస్తున్నారు శాస్తి. జానకమ్మ దొడ్లో చెట్టు కొమ్మమీద ఆరవేపిన ఎ(ర్రనేకచీర తీసి దులిపి మడతలు పెట్టుకుంటూ “ఇట్టాంటి అనాచారం నేనెక్కడా చూళ్ళేదు. అంటూ సౌంటూలేని యింట్లో ఒక్కక్షణంకూడా వుండలేను. శారదమ్మ తల్దీ నా దోవ నేను చూసుకుంటున్నాను" అని అరవసాగింది వంక శాస్తి పైన పెట్టి. వళ్ళు తోముకుంటూ ఆ మాటలు వింటున్న శాన్త్ర ఏం పట్టించుకో కుండా పనివాడికేసి చూస్తూ ఊల అని హుంకరించారు సీళ్లు “సాయ్య మన్నట్టు___ఆ మాటల (ప్రభావం తనమీదేమీ పడనట్లు, జానకమ్మ హాలులోకొచ్చి తన సామాను ఒక నంచిలో కుక్కు కుంటూ, స్తంభం దగ్గర నిలబడ్డ తులసిని ఉద్దేశించి “అడ్డమైన వాళ్ళనీ వ్‌ 3 88
కొంపలో చేర్చుకుంకే పంచ మహాపాతకాలు చుట్టుకుంటాయ్‌. రౌరవాది నరకాలు పట్టిపోతారు. మడీకడీ పట్టింపువున్న కొంపగాబళ్హే యిన్నాళ్ళూ వుండ గలిగాను. ఇప్పుడు కొత్తబుద్ధులు పుట్టుకొచ్చి, కొ_త్తమనుషుల్ని యింట్లో పుంచుకుం టే గాకు పంచాగ్ని మధ్యంలో ఉన్నట్టనిపిసోందమ్మా, ఊ6 యుక నేనుండలేనువ గుక్ళోనో (క్రిష్టారామా అనుకుంటూ కూర్చుం టాను....వింటున్నావా అమ్మా” ఆంటూ స్నానంచేపి వస్తున్న శాస్త్రిగారి కేపి చూసింది. ఆయనేం వట్టనట్టు తులసికోటవై పు వెళ్ళారు. “ఇన్నాళ్ళూ పలానావాక్న ఇల్లంకే అగ్నిహోత్రం అంత సవిత "మైంది అనుకునేవారు నల్లురూ. ఇప్పుడా నల్గురూ దవళ్ళు నొక్కుకుంటు న్నారు. ఇహ నేనుండలేనమ్మా శారదమ్మ తల్లీ.” అని సణుగుతుండగా శారద కంగడ్ర్‌ దగ్గరకొచ్చి “నాన్నా వంట అఆ_త్తయ్య....” అని చెప్పదో తూంపే “నువ్వెళ్ళి పూజగది సిద్దం చెయ్యమ్మా” అన్నారు శాస్త్రీ. తన వాగుడుకి ప్రయోజనం లేదనిసించిన జానకమ్మ ఆఖరుగా టఓ నిన్సహాయప్ప చూప్పచూసి చిన్న నిట్టూర్చు. విడిచి వెళ్లి పోయింద, ఈన కారణంగా ఆయన ఇన్ని అవమానాలకి గురికొవలసి వస్తోం దన్న బాధ తులసి ముఖంలో నృష్టంగా వ్యక్తం అవుతోంది. అలా ఆని తనేం వ్యక్తపరిచేందుకు సాప్రసించలేక పోతోంది. ఏడేళ్ల పిల్ల శారద వంటలక్క- కట్టుకునే ఆరుగజాల మడీవీర చుట్టు కువి చిన్న బిందెతో సీళ్లు మోసుకు వెళ్లలేక అవస్టపడ్తూంటే చూస్తున్న తులసి గుండె అవిరై పోతుంది. వెళ్ళి సాయం జేదోమంశే మడి ఎక్కడ అసవి(త్రం అయిపోతుందో అనేబాధ. ౧ మొయ్యలేని దిందె వోస్తారి మెట్తుమీద పెట్టి మళ్ళీ యెత్తుకొని గచ్చుమీద నడుసూ మొ రలంది శాం చై ల్హా మొయ్యలేక కింద పడేసింది శారద, శెవ్వుమన్న శారదక్షేక్ర విందెచస్పుడూ.. విని పూజ గదిలోవున్న శాస్త్రి కిటికీలోంచి చూసారు ఆదురాగా. నేలమీద నీళ్ళలో పడివున్న శారద తండి ఎక్కడ తిడ్తాడో అన్న న!
భయంతోనూ, మోచేతికి తగిలిన దెబ్బవల్ల ఏడుపు గొంతుతోనూ. *విందె పడిపోయింది. నొన్నా_--నై వేద్యానికి తొందరగా వంట చేద్దామని వస్తుంటే....”' అని మోచేతి దెబ్బకేసి చూసుకోసాగింది.
శాస్తి _స్తంభందగ్గర నిలబడివున్న తులనికేసి విచిత్రంగా చూస్తూ “పం సీక్షు వంట చెయ్యడం చేతకాదా అని అడిగారు.
వస్తుందన్నట్టు తల అడించింది తులసి,
అవ్రప్రిపిల్ల అది మడికట్టుకుని వంట చెయ్యలేక అవస్థ సడ్తుంకే చేతనై నవాష్ల వెళి సహాయం చెయ్యవచ్చుకదాః”
నేనాఃః అన్నంత సందేహంతో చూసింది తులసి.
“ఆచార వ్యవహారాలు మనసుల్ని (క్రమమైన మార్గంలో పెట్టడానికి తప్ప మనుషుల్ని కులమనే 'పేరుకో విడదియ్యడానికి కాదు తులసీ:” అవి దేవుడి మంటవంవైపు వెళ్ళిపోయారు కాస్త.
శాస్త్రీయ సంగీతమూ), (శ్రోతియ పద్ధతులలో నిష్టాతుడయిన ఆ సద్భ్రాహ్మణుడిలో యింతటి అభ్యుదయ భావాలు వ్యక్తం కావడంతో. ఆయన తులసి చృష్టికి అందనంత ఎత్తులో, హిమగిరి శిఖరాగ్రానికి దీటుగా నిలిచారు.
ఆమె ముఖంలో కోటి ఆనందరేఖలు వెళ్లి విరిశాయి. ఎంత భాగ్యాన్ని వసాదించారాయన తనకు:
తనకుగా పరమసవ్వ్నితురాలయిన ఆమె నూతి దగ్గర కెళ్ళి పది బిందెల ఫేళ్ళలో తనలో కళంకం అంటూ ఏదైనా వుంయే అది పూర్తిగా షళనం అయ్యేవరకూ తలారా స్నానంచేసి, తడిబట్టలతో సీళ్ళవిందె. తీసుకుని (ప్రసంచంలో యెక్కడా_గుడిలేని ఆ సరస్వతీదేవి ఆలయం యిదే అవి తను థావించే శాస్త్రిగారి ఇంటిలోనికి అడుగు పెట్టింది.
ఆ ఆలయ మధ్యభాగంలో నిలిచిన తులపికోటకి నమస్కరించి, వంటగదివైపు నడచి తన కుడిపాదం సమిత్రమైన ఆ స్థలంలో ఆన్ని, విన్ను
85
వెలిగించి కళై రగిల్చి అగ్నిహోథత్రుడికి భక్తి ప్రపత్తులతో నమస్క- శించింది. వ వ శ
త్యాగరాజు ఆరాధనోత్సవాలు___
ప్రతి ఏడూ ఆ పూరి $వాలయంలో పరమశివుడి నమక్షంలో మొదటి కచేరీ శార్చిగారితో (ప్రారంభం అవుతుంది. అదే సందర్భంలో యీ సంవ త్సరం కూడా శాస్త్రిగారి సంగిత కచేరీకి అన్ని యేర్చాట్లూ జరిగాయి.
ఊరిలో (ప్రముఖుల్తూ పండితులూ తరలివచ్చారక్కడికి.
పూజారి హారతి అందుకున్నాక శాస్త్రిగారు త్యాగరాజస్వామికి నమస్కరించి, స్తంభం చాటునే మైలపడ్డ మనిషిలా నిలబడి సమస్తాన్ని కళ్ళలో నింస్తకుంటున్న తులసివైపు చూసి “వెళ్ళి తంబుర అందుకో అన్నట్టు సైగ చేశారు, కచేరీకి సిద్ధమై వేదికపై కూర్చుంటూ.
తులసి వెళ్ళి తంబుర అందుకునేలోపే యెవరూ ఊహించని విధంగా గోపాలంతో సహా తక్కిన పక్కవాయిద్యగాళ్ళంతా తమతమ వాయిద్యాలతో వేగంగా లేచి వెళ్ళిపోయారు, ఓ వేళ్యతో కలసి కచేరీ చేయడం అనమానంగా థావించి, దాంతో _పేకక (శోతలు కూడా క్షణం జాస్యం చెయ్యకుండా కనుమరుగయ్యారు, శాస్త్రీ చేపీన సాహసానికి, కుల ్రష్టంచేసే ఆయన దుళ్చర్యకీ నిరసనపూర్వకంగా
తన కారణంగా ఆయనకి జరుగుతున్న ఈ పరాభవానికి దుఃఖాన్ని దిగమింగలేని తులసికూడా అక్కడ్నుంచి వెళ్ళిపోయింది.
ఆలయం ఆంకా ఖాళీ, ఒక్క కాస్రిగారూ, ఆయన యెదురుగా 'దేదీస్యమానంగా వెలిగే పరమేశ్వదుడూ మాత్రం అక్కడ విళ్చలంగా వుండిపోయారు.
విపరీతమైన ఆవేశంతో శాస్త్రీ తంబుర అందుకుని పాటి ప్రారంభిం చారు. ఆ పాటికి రాళ్ల కరిగి (ప్రవి స్తే మహావృతెలు సైతం ఉ(దేకంతో ఊగిపోతున్నాయ్‌. ఆ (ప్రచండ వాయువులకి గుడిగంటలు కోటిళ కులు ఆన
86
హించినట్టు గణగణమంటూం టే ఆకాళాన్ని మేఘాలు గుంపులు గుంపులుగా మూసివేశాయ. నలుచెరగులా ఉరుములు. కుండపోతవర్ష 6, (ప్రకృతంతా విలయతాండవం చేస్తోంది ఒక్కసారిగా.
ఇదంతా నా (ప్రతిభే అన్నంత గంభీరంగా వుడు చిరు దరహానంతో చూ సున్నాడు. అమికో(దేకంతో శాస్త్రీ ఆ మెరుపులు శివుడి చిరు చిరు నవ్వులని, ఉరుములు సిరిసిరి మువ్వలని తన గాన్యప్రవాహంలో అలోకే శ్వరుడ్ని తడవమని (ప్రార్ధిస్తూ ఆవేశంగా గానం చేశారు.
భవనానికి వచ్చిన తులసి విపరీతమైన మానసిక సంఘర్షణకి లోనై ఆలోచిస్తోంది,
వాతావరణంలో ఏర్పడిన అలజడిని తులసి తన మనసులోనే అనుభ విస్తోంది.
తన కారణంగా శాస్తీగారినిలా అవమానాలపాలు చేస్తూ, ఎంతకాలం తనిలా ఉండటనున్న (ప్రశ్న. ఇన్నాళ్ళూ చిన్న మొలకలా తనలో కదలాడు తున్నా, నేడది మహావృతమై నిలిచింది తన మనసుకెదురుగా. ఆ మనసులోనే విపరీఠమైన జోభకి గుర్తై చివరికి శాస్తుగారిమీవి భక్తి, ఆయన సంగీతానికి చగ్గరగా వుండిపోవాలన్న కోరికమీద జయించగా ఆ పరిసరాల్నుంచి దూరంగా వెళ్ళిపోవడానికే నిర్ణయించుకుంది.
పెళ్లై సర్దుకుని కాస్రిగారి నిలువెత్తు ఫోటోకి ఆఖరిసారిగా నమస్క రించి, అనర్షంలో తడుస్తూ వెళ్ళిపోయింది, రేవు విడిచిన నౌాకలా.__ముగిసిన కథ కంచికి వెళ్లిన తీరులా___మిన్నేరులా.
|! ఖ్‌ వ్‌
మరోవూరి రేవులో లాంచీ దిగిన తులసి, పెళ్లైతో నడుస్తూ ఒక పేధిన వస్తుండగా కడుపులో ఏదో తిప్పినట్టయింది, క్షణకణానికీ అది అధికం అయ్యి వాంతి అయ్యే సరిణామం ఏర్పడింది,
కొన్ని ఆపదలకి విముక్తి వెంటనే లభిస్తుంది. ఎదురుగా హాస్పిటలు కన్సించడంతో అందులోకి అడుగుపెట్టింది తులసి,
87
పాపపంకిలమైన, కళంకితమైన సర్వజనుల్నీ రక్షించే యేహోవా శాంతంగా నవ్వుతున్నాడు ముందు చిత్రపటంలో. డాక్టర్‌ గదిలోంచి బయటికొచ్చిన తులసి, అక్కడ బల్లమీద కూర్చున్న 'పేషెంట్రలో ఒకామె చేతిలో వెన్నెలబొమ్మలాంటి బాబు చిరు చేశులాడిస్తూ నవ్వడంచూసి తన కడుపుమీద చెయ్యివేసుకుంది. తన కడు పులో ఒకప్రాణి ఊపిరి పోసుకుంటుందని ఇప్పుడే లోసల డాక్టర్‌ చెప్పిన మాటలు ఆమె యింకా మర్చీపోబేదు. విప్తేజంగా నడుస్తూ హోస్పిటలు గేటుదగ్గరకొచ్చి నిలబడింది, అంతలో ఒక గ్నురపుబండి వచ్చి తనముందు అగింది. “ఏమ్మా బండి కావాలా? అనడిగాడు బండిమనిషి. ఆమె బిండికేసి చూసింది. దానిమీద ఎప్పుడో జరిగిన శాస్త్రిగారి కచేరీ తాలూకు పోన్షరొకటి అంటించి వుంది. దాంట్లో కాత్తిగారు తంబు రతో కూర్చుని (ప్రకాంత గంభీరంగా చూస్తున్నారు. ఆమె ఆయన్నేచూస్తూ వుండిపోయింది. గుండెలోపలి గుహల్లో కొన్ని వాక్యాలు గొంతులోంచి పలకలేక కళ్ళలోంచే ఉద్భవించాయి. కదాబుగారూ__ఓ పాపాత్ముడి పాపం నా కడుపులో పూపిరి పోసు కుంటోంది. ఆర్హ్హతకి మించి ఆశించానేమో మీ పాదసేవ చేసుకునే భాగ్యానికి దూరమయ్యాను. అందుకే పుట్టబోయే నా బిడ్డకి మీ పేరుపెట్టి పిబ్చుకుంటాను. మీకు అభ్యంతరమా బాబుగారూ! మీరే చెప్పేవారు శంకరాభరణం అంటే విష నాగు అవి, అ విషకీటకం శంకరుడికే ఆభరణం అయిందని. నాలో రూపం దిద్దుకుంటున్న విషవీజం ఈ శంకరుడి పాదాల ఇంతకి చేరుకోగలిగితే నాకా ఆనందం చాలు బాబూ?) “ఎక్కండమ్మా” అన్న బండివాడి మాటికి ఉలిక్కిపడ్డ తులసి బండి ఎక్కింది, బండి కదిలింది. వ న నా 88
కాలం అనే విహంగం విదిల్చేరెక్కల్లో తరాలు యిమిడి పోతున్నాయి. (ప్రజల అభిరుచుల్లో రానురాను మార్చులు వస్తున్నాయ్‌.
గతంలో శాస్త్రిగారి కచేకీలకి ఎగఐడే జనానికి ఇప్పుడు ఆయన పాటం'పే విసుగ్గా? వికారంగా వుంది, కారణం మారుతున్న కాలంతోపాటు సంగీతంలో కూడా విపరీతమైన [మార్పులు రానడమే, ఎక్కడ చూసినా పాళ్చాత్య సంగీతపు రొదలే. ఘోషలే. ఏ యింట్లో చూసినా వెస్ట్రన్‌ రికార్డులే. అవివున్న స్థానాల్లో శాత్రిగారి రికార్డు స్టేట్లు గోడకి తగిలించుకునే “'పెయింటింగులుగానూ, నిగరెట్‌.బూడిద రాల్చే యాష్యేటేలుగానూ రూపాం తరం చెందిపున్నాయ్‌,
ఇప్పుడు ళౌస్తి__
కీర్తి విషయంలోనే కాదు. ఆర్థికంగా కూడా చాలా చితికి శల్యంలా మిగిలిపోయారు. గతంలో ఆయన ఇంటర్వ్యూకోనం గంటలు గంటలు నిరీకించే. జనం ఇస్పుడు కన్చించటంలేదు, అనలుకొ స్తే అ భవంతి. ఉంసపేగా?
ర్రె భావకొలరుంచి షష్తమాకైల్రై క
జ్లావకాల నుంచి బయటపడ్డ తులనీ చుట్టూ చూసింది.
ఆయన లేరు. అస్పుడే వెళ్ళిపోయినట్టు అక్కడి తడి పాదముద్రలు చెప్పామ్‌.
వాటివైపు వెళ్ళి రెండుచేతుల్తో ఆ పవ్విక్ర చరణాలకే _ను మొక్కు తున్నంత అనుభూతితో దజ్ఞం పె డ్తుండగా చెట్టుకింద నిద్రలేచిన శంకరం పరుగున వచ్చి, “అడుగులకి దజ్ఞం పెడ్తున్నావేందమ్మూ?) అని అడిగాడు,
నిక్క చెప్పానే మనకి తల్లీ, తండ్రీ గురువూ, దెనమని వారి అడుగుజాడలు బాబూ యివి ల
క్ర
శంకరానికి అర్థమయింది. “ళంకరళాస్తిగారివా....ఏరీ?” అని చుట్టూ చూళాడు. వ్‌ వు న! శాస్త్రిగారు. నడుచుకుంటూ తన యింటికి చేరేసరికి ఎదురింటి మేడమీద, వెస్ట్రన్‌ మ్యూజిక్‌లో ఇరవైనాలుగు గంటలూ. రీసెర్చొ చేస్తున్న క్కురకారు శాస్త్రిని చూడగానే గేలిచేస్తూ పాట (ప్రారంభించింది. శాస్త్రీ వాళ్ళకేసి కన్నెత్తయినా చూడకుండా వేగంగా అడుగులు వేసుకుంటూ తస ఇంట్లోకొచ్చి వీధి గుమ్మంతలుప్పలు దఖీల్న మూళాడు, పదిహేడేళ్ళ కారద ఎదురై. తండ్రి కాళ్ళమీద నీళ్ళుపోసి, భుజం మీది తడిపంచ అందుకుని దండెం మీద ఆరవేస్తూ ఎదురింటి కర్రాళ్ళ కేసి చూస్తూ తండ్రి కోపాల్రికి అర్ధం తెల్పుకుంది. శాస్త్రీ లోనికి రాగానే వాళ్ళు ఆరుపుల నుంచి ఉపశమనం పొందడం కోసం తంబుర తీసుకుని శృతి చెయ్యసాగారు. లోనికి అడుగు పెడ్తున్న శారద, శన కాలి మువ్వల పట్టాల చప్పుడికి తండ్రి ఏక్షాగత ఎక్కడ భంగ మౌతుందో అని భయం భయంగా పావడ కా స్త పైకి ఎత్తి నెమ్మదిగా అడుగులేస్తూ లోనికెళ్ళింది. ఉమోాస్యళకి ఈడాచ్చంది గోదావరి ఒడ్డున పర్ణకాలలాంటి ఆ కుటీరంలో శంకరానికి బట్టలు శీసి తల దువ్వుతున్న తులపి అడిగింది. “ఏం చెప్తావ్‌ నాన్నా?” అని. అర్షాబగార్రూ___మ్షూ అమ్మా నాన్నా చచ్చిపోయార ౦డీ__దిక్కు లేని అనాధనండీ_ఇంతముద పడే సే పనిచేస్తూ తమరి పొదాల దగ్గరే పడుంటానండీ? అని ఫదేళ్ళ్‌ ంకరం అలా జాలిగా. చెప్తుంటే తులసి కళ్ళలో నీళ్ళు తిరిగాయ్‌. కొడుకుని దగరగా తీసుకుంటూ. “ఇన్నేబ్ళా నిన్ను కంటికి '్పలా చూసుకుంది = నిన్ను వారి 40
పాదాల దగ్గరికి చేర్చడానికీ___నాకు కలగని భాగ్యం నీకు కలిగికే అది మనసారా చూసి కన్ను ముయ్యడానికే” అండి గద్గద న్వరంతో.
పదేళ్ళు శంకరం అన్ని అనుభవాల్ని జీర్ణించుకున్న తులసితో రైర్యంగా అన్నాడు కను వ్వేం భయపడకమ్మా-ఎలాగోలా ఆయన యింట్లో చేరి ఆయన దగ్గర సంగీకం నేర్చుకుని ఆయనంతటి వాజ్ణవుతాను చూడు?”
తులసి ఆ పసివాడి మాటలకి మరిపిపోతూ వాడ్ని గుండెలకి అదుము కుంది గాఢంగా.
తులసి శంకరాన్ని తీసుకుని కాస్రిగారి ఇంటివరకూ వచ్చి ఆయనిల్లు చూపింది, అది___
అది పూర్వం ఆయనవున్న భవనం కాదు, శిధిలావస్థలో వున్న చిన్న "పెంకుటిల్లు. వర్తమానంలో శాన్తిగారిలాగే అది కూడా చాలా వీదగా వుంది,
శంకరానికి ఆ యిల్లే అన్నట్టు చూపించింది తులసి,
శంకరం బయత్లేరాడు, ॥
కొడుకు లోపలికెలా వెళక్తాడో అని ఆ్యతంగా గుండెల్ని ఆరచేతితో అదుముకుంటూ అక్కడవున్న ఓ కాళీ బండికి ఆనుకుని కొంచెం చాటుగా వనిలదిడి వుంది,
శంకరం ళాన్రిగారింటి తలుపు తట్టి, జవాబుకోసం ఎదురు చూడ సాగాడు.
ఎదురి టి మేడకింది కుర్రకారు వెస్ట్రన్‌ హమ్మింగ్‌ అందుకున్నారు. శంకరంలో కుర్రతనం అతన్ని అది వింటూ ఊరుకోనీయలేదు.. వాళ్ళ అరుపులకి అనుగుణంగా ట్విస్ట్‌ చెయ్యసాగాడు. మనిషి పహృదయాన్నికాక శరీరాన్ని కదిలించి ఊపేగుణం ఆ పాప్‌ మ్యూజిక్‌ దిః
చూస్తున్న తులసి గుండెలు జూరిపోతున్నంత పనయింది. ీబాబూ;” అని వాణ్ని పిలుస్తున్నా వినిపించుకోని పరిస్థితిలో అక్కడ డాన్స్‌ చేస్తున్నాడు ౪ంకరం. చేస్తూ మధ్యతో దబదబా తలుపు బాదుతున్నాడు.
శీ
లోపల___ ఆరుప్తఅల నుంచి దూరం కావడానికి తంబురతో విశ్వప్రయత్నం చేస్తున్న శాస్త్రిగారికి పీధితలుపులు బాదుతూ అరుస్తూన్న గొంతు విన్చిం చింది, తంబుర శృతి పెంచారు, కాఫీ తెచ్చిన శారద పరిస్థితి ఎలా విషమి స్తుంద్కో తం్రికి న్లాసు. ఎలా ఇవ్వాలో అర్ధంగాక భయం భయంగా విలదడిపోయింది. తందిర పీల ళద్దాన్ని, వెస్టన్‌ అరుప్పలూ, ముఖ్యంగా తలుష్ప బాదుతున్న శజ్దాలూ అధిగమిస్తున్నాయ్‌ శాస్త్రిగారు కాలర్యుద్రుడిలా లేచి వెళ్ళారు. తలుప్పణు తీసిడూ స్తే పాళ్చాత్య సంగీతానికి లయగా డాన్స్‌చేస్తూ మీడ వడబోయిన. శంకరం. కనిపించాడు. కోవం పట్టలేక గంతువేసే ఆ క్షరవాడ చెంపపై ఛెళ్ళున చాచికొట్టారు శాస్త్రి. ఆ డెబ్బి తన చెంపపై పడినట్లుగానే తోచింది తులసికి. అమె గుండెల అశక్రో$ంచామ్‌. పజేళ్ళ కోరిక యిలా దగ్జం అవు తుందని ఊహలో కూడా అనుకోని తులసి హృదయం ముక్కముక్క-లై ఒకో ముక్కొ ఒకో కన్నీటి బిందువుగా ఆమె కళ్ళళోంచి ఒలికించాయ్‌, వాధగా దిండిచ(క్రానికి ఈల అన్ఫి కృంగిపోయింది. ర ళు "ిలయాల శిర్దపరి టూ మొన్న "ఘోర పరాజయం పొందిన యత్నం, యీ సారి తప్పకుండా నఫలీకృతం చేసుకోవాలన్న పట్టుదలతో శంకరం తన వేషం మార్చాడు, చిన్నపంచ నడుంకి వ ఇంట, నడుంకి కాశ తువ్వాలు, చేతిలో సౌరకొయ తంబుక అచ్చం బాలపాండురంగడిలా ఆ ఏధితో పాడుకుంటూ శాస్త్రిగారి. యింటి వైపు వచ్చాడు, క2
“ఏ తీరుగ నను దయ చూసెదవో ఇనవంళోత్తమరామా' “నా తరమా భవసాగరమీదను నళిన దశేక్షణ రామా అంటూ గీతాన్ని రక్తి కట్టిస్తూ, పాడసాగాడు.
తమ ఇంటి గుమ్మం ముందు నిలబడి యింత చక్కగా, బాధగా, వీదగా పొడ్తున్న ఆ గొంతెవరిదా అని గోశెంలో నీళ్ళ పోస్తున్న శారద. గుమ్మంవరకూ వచ్చి చూపి విస్తుపోయింది.
“నమస్కారమండీ” అన్నాడు శంకరం.
వాణ్ని చూస్తే ముచ్చకేసింది శారదకి. “చిన్న పిల్లాడివి ఆ పాట పొ డ్రున్నావేమిటి దాబూ___భవసాగరమంటున్నావే ఆసలా మాటకి అర్థం: తెలుసా? అని అడిగింది,
అభ్రవ సాగరమాండీ?” అని గు ర్తుకెచ్చుకోడానికి (ప్రయత్నిస్తున్నట్టు అభ. భ” అని నటిస్తూ చివరికి తెలీదని తల ఊపేళాడు.
శారదకు వాడి వాలకానికి నవ్వొచ్చి “భవసాగరమం' కే, పెద్దవాళ్ళకి కష్టాలూ, ఖర్చులూ, పెళ్లిష్ల 'పేరంటాళ్ల, రోగాలూ రొష్టులు వస్తాయి చూశావా? అప్పుడూ .... వాటన్నిటినీ తట్టుకోలేక ఈ సంసారమనే సముద్రాన్ని ఈదలేకపోతున్నాం ఆంటారు. అదన్న మాట” అని విన రించింది.
శంకరం చటుక్కున అందుకుంటూ “ఓ అదాండీ....భవసాగర మంళే కష్టాలన్న మాట. చూశారా తెలీక పాడినా సరిగ్గా నా విషయాలే పాడుతున్నాను. నాకూ బోల్డు భవసాగరాలున్నాయండీ.___నాకు అమ్మా నాన్నా ఎవరూ లేరు. అనాధ వెధవని. అది భవసాగరమే కదండింహుం.... నా అంత చిన్నతమ్ముడు మీకుంటే ఇంచక్కా బట్టలేసి బడికి పంపేవారు. నన్నలా పం'పేవాళ్ళూ లేరు. మంచిబిట్టలూ లేవు. ఆదీ భవసాగరమే.
కదండీ__మరేమో ఒక్కొక్క రోజండీ ఎన్ని వీధులు తిరిగినా గుప్పెడు
మెతుకులు కూడా దొరకవండీ___అస్పృుడేమో ఆకలేపి కడుపునిండా మంచి
సిళ్లు తాగేస్తాను. అంకే___గుక్క గుక్కకీ అదే పప్పూ; అదే అన్నం శకి
అదే చారు అని తాగేసి తేన్నేస్తానండి-అదీ ఓ భవసాగరమే కదాః ఏమిటో వానొచ్చినా చలేసినా ఏ గుడి ఆరుగుమీదో ఇలా ముడుచుకు పడుకుంటానండీ ఇలా భవ భవసాగరాలు టోళ్టున్నాయండీ నాకు. అందుకే ఏ గుళ్ళో అన్నా కూర్చుని యీ పాట పాడుకుంటూ వుంటాను”
కారదకిి వాడు ముచ్చటగా తన బాధలు చెప్పుకుంటుం పే నిజంగా ఉలి వేసింది. *మరి ఇవ్వాళ ఇక్కడికొచ్చావేం' అంది సానుభూతిగా చూస్తూ.
“నిన్ననే నాకు తెల్పిందండీ ఇది శంకరళాస్త్రిగారి యిల్లని, మీరు చారమ్మాయి కదా” అవి తెలిపిన వాడిలా అడిగేపి గమ్మత్తుగా నవ్వేస్తూ “వేను యా వూరికి కొత్తలెండి, మీరు వారమ్మాయి గనక మీకు తెలీదేమో గానండీ....నాలాంటి పిచ్చిసాటలు పాడేవాళ్ళ దగ్గర్నుంచి, కచేరీలు చేసేవాళ్ల చాక నూ అందరికీ శంకరళాన్త్రిగారేనండీ దేముడూ....మాకు వేరే దేవుడు లేడు. అందుకనే ఆయన ఇంటిముందు. కూర్చుని యిలా పాడుకుంటూ వుంటే ఆ దేవుడికి మనసు కఠిగి నాకేదయినా దారి చూపించి యింత ముద్ద పెట్ట్టటటోళఆరా అనే నమ్మకంతోనే యిలా పాడుతూ ఉన్నానండీ” అని శంకరం కన నటనని అలా ర కి కటిసుంజే, మెరిబాగుల శారద నిజంగా నమ్మేసి “పిచ్చితం డి... ఆకలే సుందామ్మా?” అని అడిగింది,
“లఅప్పనండ్కీ నిన్నంకా నేనేం తిన్లేదు” కళ్ళల్లో సీటిపొర సృష్టించు “కుని అన్నాడు శంకరం.
“*అలాగా....” అని కరగిపోయి “రా బాబూ[” అని లేచింది శారడ ళోపలిక్త దారితీసూ,.
శంకరం అమె వెనక నడువ్తూ “హమ్మయ్య పూజారి వరం దొరి కింది. ఇక ఆ దేవుడు వరం సే చాలక్కొా.... అంటూనే ఆమె ముఖంలోకి చూపి “*అవ్ఫన్టండ్తీ మిమ్మల్ని అక్కాం అని పిలవొచ్చాః అన్నాడు.
పిలు బాబూ. దానికేం అంది శారద, కీ
“ఆయితే యింకేం....సీకేం భయం లేదక్కా. సీ తమ్ముణ్నీ నేను వచ్చేశాగా....ఇదుగో నేను వేలెడంత వెధవలా కన్పిస్తానుగాని నాకు అన్ని పన్గూ చాతనవునక్కా..... వేలు కోసుకోకుండా కూరగాయలు తరుగుకాను, చించకండా బట్టలు ఉతుకుతాను.... మరి ... చీపురు పాడవకండా ఇల్లు ఊడు స్తాను.... అబ్బబ్బో ఎన్ని పన్లనుకున్నావ్‌....పద చూద్దువుగాని” ఆంటూ: ఇల్లు తన స్వంతం అయిపోయినట్టు గోలెంలో నీళ్ళతో కాళ్లు కడిగేనుకుని “అవునూ నువ్వు మడి కట్టుకుంటావా, లేకపోతే తుండుగుడ్డ విడిచేసి నేనే అత్తెసరు వేసెయ్యనా?” అనడిగాడు.
" కారద నవ్వుతూ “నువ్వేం చెయ్యొద్దుగాని ... నువ్విలా కూర్చో. వంట కాగానే నేనే పిలుస్తాను. ఆ1” అని లోనికెళ్ళిపోయింది.
శంకరం పవిత్రమైన ఆ ఇంటి గుమ్మం తాకాడు చేతితో. విచ్శితంగా తంబురనాదం విన్పించింది. శంకరానికి తల్లి చెప్పిన మాటలు: జ్ఞ_ప్టికి వచ్చాయి.
ఆఆ యింటి గుమ్మం శచాకికేనే చాలు బాబూ. తంబురనాదం వినిపి స్తుంది
శంకరం ద్వారాన్ని తంబురలా మీటుతుంటే అదే నాదం విని పించింది. ఆపితే ఆగిపోయింది. అబ్బురంగా తోచింది శంకరానికి,
ఇంటిలోనికి అడుగుపెడ్తూంకే తల్లి అన్న మాటలు నురోసా న్మరణకొచ్చాయ్‌ “ఆ నాలుగు గోడల మధ్యా ఎక్కడ అడుగుపెట్టినా సప్త స్వరాలు వినిపిస్తాయి బాబూ.”
శంకరం ఒక్కో. అడుగూ లయగా వేస్తుంపే నూతిలోంచి పలికి నట్టు సరిగమలు.
“ఆ ఇల్లే సంగీత సరస్వతి ఆలయం బాబూ” తల్లి చెప్పిన యింకో మాటం
ఇల్లంతా కలియ తిరుగుతూం పే శాస్త్రీయ సంగిత (వ్రవాహం త్మన స్థాయిలో (వసారం కాసాగింది, పిచ్చివాడిలా మైమరిచి గంతులువే స్తున్న
కీఫ్‌
ఇంకరం, బజారుకెళ్ళిన శాస్తి కూరగాయల సంచితో రావడంతో ఠక్కున ఊగిపోయాడు.
ఆయన్ని చూపిన శంకరం ససిగుండెలో భయం రాళ్ళు పడ్డాయి.
వణికిపోతూ ఆయనకి ఎదురై “నమస్కారమండీ?” అన్నాడు.
వాణ్ని చూడగానే ఆయనకి నిన్నటి సంగతి గుర్తుకొచ్చింది. వాడి కేసి కోవంగా చూస్తూ *శారదా[ొ ఆవి పిల్చారు కూతుర్ని.
వచ్చిన శారదకో ఈ కుంకని లోపలి కెందుకు రానిచ్చాన్‌ అన్నారు కోపంగా.
ఆనేను కుంకని కాదు బాబుగారూ ళంకరాన్ని, నేనేమో ....” అవి, అపేస్తి, నై తికదిలం పొందేందుకు శారదకేసి చూసి జన్సవ్వు చెప్పక్కా” అన్నాడు, భారమంతా అమెపై నే పెడుతున్నట్లుగా.
శారద కూడా తండడ్రికేపి చూడలేక కూరగాయల సంచి అందుకుని, శూరగాయలు చూస్తున్నట్లు తల వంచి, “పాపం దిక్కూ మొక్కూ లేని అనాధ పిల్లాడట నాన్నా._..ఇంత ముద్ద పడేస్టే పని చేస్తూ ఇక్కిడే వడుంటానన్నాడు, అందుకని జాలేసి నేనే ఉండమన్నాను” అంది.
అదే సందు చూసుకుని చెంబుడునీళ్లు తెచ్చి, శాస్తి పాదాలు కడిగేస్తూ అనిన్న కూడా తమర్ని యీ మూట అడుగుదామనే వచ్చాను బాబుగారూ___ శమరు తలుపు తీసేలోపు ఆ ఎదురింట్లో వున్న బూచాళ్లు లేరండి వాళ్ళ అరుపులూ 'కేకలూ విన, వాళ్ళని ఎక్కి=రిస్తూ ఇలా ఇలా నడుం ఊసా నండీ..__తమరు తలుపుతీసి ఠకాప్‌మని ఒకటిచ్చారు. తమరు కొట్టినా సరే, కోసినా సర్వే ఈ పాదాలదగ్గి రే పడుండాలని నచ్చాను దాబుగా రూ”. అని తుండుతో తడి పాదాలు తుడవసాగాడు.
గంభీరమైన శాస్త్రి హృదయం నన్నగా కరగసాగింది.
జనాది చిన్న పొట్టికదండీ__ఎక్కున తిననండీ__ఇంతే.... ఇంతే నండీ ...మీ కన్ని పనులూ చేపిపెడతానండి మీ పంచలు ఉతుకుతానూ.... నాకము మంత్రపుష్పం కూడా వచ్చండీ....మీరు పూజ చేసుకునేప్పుడూ నేను
46
చదువుతానండీ.... ఏవండీ మీరు స్నానంచేపేటస్పుడు మీవీపు మీకు ఆందదు కదా. అది కూడా నేను తోముతానండీ” అని శంకరం అంటుంకే అరు దుగాగాని నవ్వని శాస్త్రి ముఖంలో దరహానరేఖ చోటు చేసుకుంది. శంకరానికి శాస్త్రిగారింది ఆశ్రయం లభించడానికి ఆ చిరునవ్వే చోటు కల్పించింది. ఉథయరి6కృరిబిల్పింది
శాస్త్రి దైనందిన జీవితంలో (ప్రతి అననరం శంకరం లేకుండా కష్టం అన్పించేంఠగా శంకరం ఆ యింటిలో నాటుకుపోయాడు.
ఆదినం వుదయం రేవుదగ్గిక తన కుటీరంలోంచి బయటి కొచ్చి విరీకీ స్తుంది తులసిం
కాస్పేపటికి ఆమె కళ్ళలో ఓ మెరుపు మెరిసింది.
కాస్రీగారూ, వెనక ఆయన పంచా, చెంబూ పట్టుకునీ శంకరం, స్నానానికని రేవుకొ స్తున్నారు.
శంకరం తల్లిని చూశాడు.
శాస్త్రీ, శంకరం రేవులోకి దిగారు.
శంకరం శాత్రి నెత్తిమీద నీళ్లు దబదబా ఒలికిస్తూ, వీపు రుద్దుతూ తల్లివైపు చూసి చేతులు ఊపాడు,
పదేళ్ళ కోరిక ఈ నాటికి రూపం దిద్దుకుందన్న తృప్తి, జన్మ ధన్యం అయిందన్న దీీప్టి ఆమె కళ్ళలో కన్ఫి స్తున్నాయ్‌.
ప వ వ
ఓ ఇంటి అరుగుమీద సంగీతంలో ఓనమాలు రాని ఓ మాస్టరు పదేళ్ళ పిల్లకి పాఠం చెప్తున్నాడు.
జరాళానా?ొ అడుగుతున్నాడు ఆ అమ్మాయిని,
ఉర్రాక్రాసండీ.”
అప్పుడూ “టోచేవారెనరురా” అన్న పల్లి వి మళ్ళీ వస్తుందన్న
శ?
మాట. అదీ._మీ ఇంట్లో రికార్డులూ అవీ....” ఆంటూ హార్మోనియ - మెట్లమీద మోచెయ్యి పెళ్టుసరికి “కయ్‌” మంది. ఉలికిపడి చెయ్యి తీపేస్తూ “మీ ఇంట్లో రికార్డులూ అవీ చాలా ఉన్నాయి కదూ?” అన్నాడు,
“*తన్నాయండీ” అందా అమ్మాయి,
ట్‌ జ్ర కీర్తన ఎప్పుడైనా విన్నావా?”
విన్నాను మాష్టారూ!)
“ఎలా విన్నావో పాడు.”
ఆ పిల్ల శ్రావ్యంగా పీలగొంతుతో ఉ్ట్రోచేవా రెవరురా = నినువినా రఘువళా అవి పాడ్తుంచే మాష్టరికి పిచ్చికోనం వచ్చి “ఆపెయ్‌ ... ఆపెయ్‌ అని అరిచేసి “అదే మీకూ నాకూ ఉన్న వ్యత్యాసం, పూర్వం ఎప్పుడో పడవల్లో పోయేప్పుడు పాడిన పాటా, కట్టిన రాగమూను అది, ఇప్పుడు దిస్సులు, రైళ్లు, విమానాలు రాకెట్లు, జాకేట్లు, జెట్లు అన్నీ వచ్చే శాయా.....స్పీడు. లోకమంతా స్పీడే. మన దైనందిన జీవితంళో యెలా అయికే స్పీడు వచ్చిందో, అలాగే సంగితంలో కూడా రావాలో అని. చెప్పుంపే ఆ పిల్ల “ఉహులి అంటూ వింటోంది వెరి ఛాగుల్దానిలా.
ఆ మాష్టరు తన గురించి కనే గొప్పగా చెప్పుకుని ముడుచుకు పోతూ *ఈ విషయంలో నేను చాలా చాలా (ప్రయోగాలు చేళాను. క్‌ కొత్త రాగాలు కనిపెట్టాను. కట్టాను. నిజానికి నా లాంటి మేధావి దగ్గర నువ్వు సంగిఠం నేర్చుకోడం అన్నది పీ అదృష్టమే అనుకో . ఇంతకన్నా ఈ విషయంలో నేనేం చెప్పలేను. ఈ పాట అసలు ఎలా పొడాలంజే ...” అన్నాడు.
“ఎలా పాడాలండీ? ఆంది ఆ ప్రయోగం చూద్దామని.
(టోబేవా రెవరురా
నినువినా టటటటా....రఘువరా ...టటటటా
నను బోచేవా రెవరురా -
ఓ చతురా....ననా....దివందిత నీకు పరాకేల నయ్యా!
శశ
స్నానానికెళ్ళి తిరిగివస్తున్న శాన్తి ఆ పాట విన్నారు. వవిత్రమైన చీశాన్ని తన తెలీనితనంతో పాడి అ పిల్లకి నేర్పుతున్న ఆ మాష్టర్ని చూడ ఛానే ఆయన వద్హ్ర రగులుకుపోయింది. *దాసూ:” అని అరిచారు.
శాస్త్రిని చూడగానే మాష్టరు *ఆం....శంకరాభరణంగారా.... రండి -...రండి....ముఖ్యంగా మీలాంటి ఛాందసులు... నా లాంటి మేధావులు వేస్తున్న యీ (ప్రయోగాలు తప్పకుండా వినితీరాలొ అన్నాడు.
శాశ్రి అతనికేసి ఏహ్యూంగా చూస్తూ “అక్షరాల్ని నీ యిష్ట మొచ్చినట్టు విరిచేసి భావాన్ని నాశనం చెయ్యడమేనటయ్యా వీ (వయోగం? దాసూ.... ఆకలేసీన బాబు అమ్మా అని ఒకలా అంటాడు. ఎదురుదెబ్బ తగిలిన బిడ్డ అమ్మా అని మరొకలా అంటాడు. వ్మిదలో ఉలిక్కిపడి లేచిన పాపడు అమ్మా అని మరొక విధంగా ఆంటాడు. ఒక్కొక్క అనుభూతికి ఒక్కోో నిర్గిషమైన నాదం వుంది, శృతి వుంది, న్వరం వుంది. ఆ కీర్తనలోని (ప్రతి అక్షరం 'వెనుక ఆర్జ్భ్రుత నిండివుంది దానూ___తొదాత్మ్యం చెందిన ఒక మహో మనిషి గుండె లోతుల్లోంచి గంగాజలంలా 'పెళ్లునికిన గితమది, రాగమది, మిడిమిడి జ్ఞానంతో (ప్రయోగం పేరిట అమృతతుల్యమైన సంగీతాన్ని అస వ్నితం చెయ్యకయ్యా, మనజాతి గర్వించదగ్గ ఉత్తమోత్తమమైన సంగీ తాన్ని అస(భ్రంళం చెయ్యకు” అవి ముందుకు కదిలారు.
ఆయన వెనుకే “అర్జ్రత” అన్న పదానికి అర్థం తెలియని శంకరం
- ఆలోచిస్తూ నడుస్తున్నాడు.
పోతూచ్న శౌస్రిని చూస్తూ “ఏమిటో యీ గోల__ఆయన పాటే గాదు మాటికూడా అర్ధమయి చావదు నాకు. ఆండాహ్ళూ సీకేమయినా అర్థ మయిందా?ో అన్నాడు ఆ మాష్టరు.
ఎదురుగా కూర్చున్న అ పిల్ల ఆండాన్ల “బ్దాగా అర్ధమయింది మాష్టారూః” అనడంతో మాష్టరి తల తిరిగిపోయింది. హత విధీ అని మనసులో అనుకుంటూ “*తుడిచెయ్‌....బ్యురతోంచి బూజు దులిపెయె.... ఇప్పుడు పాట నేర్చుకోమ్మా” అన్నాడు
వ్‌ 4 ఫీ
కాసీ, ఏకు మేకై కూర్చునట్టు ఆ పిల్ల *సీకేం రాదుపో. నీ దగ్గర కీనేం నేర్చుకోను” అని తేల్చేసి, లేచి వెళ్ళిపోయింది.
“ఆండాళ్ళూ....అండాహ్మ్ళ” అని యెంత పిల్చినా ఆ పిల్ల వెనక్కి కిరిగిచూన్లేదు.
హారీ శాస్త్రీ ఉన్న ఒక్క టూ్యూషనూ పోగొట్టి నా పొట్టమీద కొట్టావు గనయ్యా అనుకుంటూ అ ద్రోచ్చేవారెవరురా”కి ఏడుపు ట్యూను కట్టి కనలో తనే పాడుకోసాగాడు ఏడుసూ.
ఖ్‌ ణో వ
శాస్త్రిగారు పూజ పూర్తిచేసి దేవళ్ళకి హారతి యిస్తున్నారు విర్మాల్యం ళుభ్రంచేసి వచ్చిన శంకరం, హారతి కళ్ల కద్దుకుంటూ___
కన్రాబ్సగారూ, ఇందాక మీరా లాల్చీ మాస్టారితో అన్న మాటలన్నీ అర్థమయ్యాయి. కానీ ఒక్క ఆ... ర్ద్రత అన్నమాపే అర్థం కాలేదు. ఈ ఆర్ష్రత అం'యే ఏమిటి బాబుగారూ?” అనడిగాడు.
“అది భాష కందని భావంరా... మనసుని (ద్రవింపజేసే భావన?” అన్నారు శాస్తి,
ఆయన్ని రెచ్చగొట్టి పాట పొడించుకోవాలనుకుంటున్న శంకరం: కట్రలాగా, అయితే ఆ మాష్టారి పాటలో ఆర్జిత లేదాండీ? అనడిగాడు,
“ఆర్జ్రుతకాదు, ఎగకా? పుంది___వెక్కిరింపుంది. ఆ రాగం ఆలా. పిస్తే రాళ్లు కరిగి ప్రవహించాలి. సంగీఠమన్నది ఓ వరం. భగవద _త్తమెన న్న _క్రి దాన్నలా నవ్వులపాలుచెయ్యడం మహాపాతకంరాల”
“అంశకే (ట్రోచెవారెవరురా అనకూడదన్నమాటండి,”” “టోచేవా రెవరురా అన్నదాన్ని మోడరన్‌ సంగితం మాష్టారు అన్న రీతిలో అంటూ, ఆడిగాడు శంకరం. ల
“అనకూడదు. ఆకీ ర్రనని ఆలపించే పద్దతి అదిగాదు” అని కూర్చుని [బోచేవాశవడురో ఆటే ణో
ౌాల్టిణి (ట్ర చవాశెవరురా ఆంటూ శ్రావ్యంగా అందుకున్నారు కౌస్తి,.శంకరం.
త౦బుర ఆయనకి అందించి షాఖ నేర్చుకోసాగాడు. పూజలో తిల్లికలో
వేపే వత్తులు చెయ్యడానికి స త్రీ? పీభూది పళ్లెంలో పెట్టుకుని అక్కడ శ్‌0
కొచ్చిన శారద, అలవాటయిన తండి కంఠాన్ని తన్మయత్వంతో విన సాగింది. పాట నేర్చుకుంటున్న ళంకరం వెనక్కి. తిరిగి నరిగ్గానే పాడ్తునాన్నా అని ఆడిగాడు సైగల్లో. (గ్రీన్‌ సిగ్నల్‌ యిచ్చినట్టు నవ్వింది శారద. శాస్తి తన తన్మయత్వంలో తను పాడుకుంటూ వేగగమనంతో పోతూంటే అందుకోలేని శంకరం పుస్తకం తీసుకుని శారదదగ్గరకి పరు గెత్తాడు. ఆమె రానిచ్చి పొడదోతూంపే ఆమె నోరుమూసి, ఆమె నధిగ మించి పాడసాగాడు. క్ట (1 గ అలా ఆ ఆలయంలో నేర్చుకున్న పాటని, తల్లి ఉందే కుటీర (ప్రాంగణంలో ఆమె సమతేన చాకచక్యంగా పాడుతూం'టే ఆమె. ాన్రిగారే వచ్చి పాడుతున్నారా.___ఆ మహాను భాపుడి గ్యాతమే యిది అన్నంత ర సాన భూతి పొందుతూ నర్ధించి....న్నర్థించి అనంతరం శంక రాన్ని, అజ్ఞాతంగా అణిగి మజణీగిన తన ఊహలకి రూపం దిద్దిన తన బిడ్డ శంకరాన్ని తన బాహువుల్లో బంధించింది. రమ్యమైన ఆ దృశ్యాన్ని చూపి గోదావరి తల్లి కెరటాలు లేచిపడితే, చల్లగాలి ఈలవే సే. ఆకాశంలో ఏడు రంగుల ఇంద్రధనస్సు అందంగా మొలిచి, వెలిసింది. గ న్స శ ఆ శనివారం వుదయం శారద తలారా స్నానంచేసి పిడచకట్టుకుని తులసికోటకి ముగ్గులు దిద్దుతోంది. ఉరుకులూ, పరుగులమీద వూడిపడ్డాడు మూధవయ్యగారు. “శారదా శారదా అని అరుస్తూం “రా బాబాయి” సాదరంగా ఆహ్వానించింది, ౨.4 కనాన్న యింట్లో లేడామ్మా?” . | ఫు మ్న్‌ “బయటికి వెళ్లరు. బాబాయ్‌ పట. సై శూ న డ్‌ ఎరా ఈ స కూర్చున్న పీట ఆయనకి వేసింది. 11 (“40 కం. | బు వట్ట సుచి తలననా నప 6డీ
జక్రూర్భోడానికి మైము లేదమ్మా....ఇదుగో నువ్వు అర్జంటుగా బట్టలు సర్హేసుకో?' అన్నాడు అర్జంటుగా
“ఏందుకు బాబాయి” యాంత్రికంగా అడిగింది.
“నేనూ మీ పిన్నీ అన్నవరం వె ళ్తున్నామమ్మా__ఆవిడేదో మొక్కు కుందట. నువ్వూ మూతోపాట్యువచ్చి, ఆ పుణ్యక్షేత్రంలో స్వామిని దర్శించు కుంటే అ కళ్యాణఘడియ ఏదో ముందుకి తోసుకొస్తుందని నా ఆశా శాప్యత్రయమూను. బయళ్టేరన్మూ బయక్దేరూ” అని తొందర పెస్టాయ్య సాగాడుం
“న్షాన్ననో మాటడిగి....*” ఆంది నససుగుళూ కారద,.
దాంతో మాధవయ్యగారు విరుచుకుపడ్డంక వనిచేవి “నాన్నేమి టమ్మా నాన్న___ఒక వూరు పంపించడూ. ఒక వేడుక చూపించడు. ఒక అచ్చటాలేదు ముచ్చటాలేదు. వాడేమి నాన్నమ్మా నాన్న__- అయోమయం
మవిషీ వాడూను.ల అంటూ శాన్రిపె విసుక్కున్నాడు
ళళజ్రుష్టిక్షాద్ర బావాయ్‌__మీరు నాన్నగారితో చెప్పి తీసుకె్తే మంచి దేమోనసీి” సవరించిందలా.
“చెష్తానమ్మా చెప్తాను. ఏంమీ నాన్నంళే నాకు భయమా___తల తీసి మొలేస్తాడా_సీ చిన్నతనం నీకు గుర్తుందో లేదో__మీ నాన్న నేనంశే వణికిపోతూ ఉండేవాడు, నాతో ముఖంలో ముఖంపెట్టి మాట్లాడేవాడు కౌదు..._.ఆ€..ఆ ద్వారబంధాల వంకా, వాటివంకా చూసి మాట్లాకిపోయే వాడు” అవి డ్రందాలు కోస్తుంటే అప్పుడే అక్కడి కొచ్చిన శంకర౦-
“తలెత్తి మీకేసి చూ "సీ మీరు భయవడతారసీ” అనడంతో మాధ వయ్యకి వోలెడు కోవం వచ్చేసి “నోరు మయ్య అధికప్రసంగి. చీలేస్తా ోట్‌” అన్నాడు.
శంకరం “అయ్యగారు అన్నాడు హఠాత్తుగాం
భయంగా వెనక్కి తిరిగి చూసిన మాధవయ్య అక్కడెవరూ లేక
ర్స్‌
పోవడం జూసి *ఏరా ఆటలుగా వుందా. పింజారీ వెధవా.__ చెవులు వక్క దిసేస్తాను జాాగత్త” అని చెవులు పట్టుకున్నాడు.
అప్పుడు నిజంగా కాన్త అక్కడికి రావడంతో ోవిజమేనండీ. అయ్యగారు” అని శంకరం యెంత చెప్పినా వినిపించుకోకుండా, అటు చూడకుండా ో*రానీవోయ్‌.__రానియ్‌._చాకిరేవు బెట్టి కడిగేస్తాను శారదని మాతో ఊరు పంపించమని నోరుతెరిచి అడిగితే కాదనే దైర్యమా వాడికి!” అన్నాడు ముసలిపులిలా పోజు ఒకటి పెట్టి,
వెనకే నిలబడ్డ శాస్తి *ఏ వూగర్రాశి అవి అడగడంతో ఆ మాకే పిడుగుల వర్షంలాతోచి కంగారు పడిపోయి, గడపలవంకా, ద్వారబంధాల వంకా చూస్తూ *నే.... నేనూ మీ మరదలూ అన్నవరం వెళ్తున్నామోయ్‌.__ శారదని మాతో సంపించకపోతే. నా మీద ఒక్తే” అవి కనీనం ఆయన ముఖంకేసన్నా చూడకుండా వెళ్ళిపోతూ *ళారదా బిట్టలు నర్జకో౫ అని ఆరిచాడు,
దుళబించోపాబ్భనము
నిత్యం తన దగ్గరకి యెందరో భక్తుల్ని రప్పించుకుని, 'మొక్కూల్ని యిప్పించుకునే అన్నవరం సత్యనారాయణ స్వామి దేవస్థానంలో స్వామి మేలుకొలుపు సో(శ్రాలూ, గర్భగుడిలో గంటలూ ముమ్మరంగా విన్పి స్తున్నాయ్‌.
డబ్బున్న మారాజులు కొండపై కి కార్లమీద్య బస్సులమీదా వెచ్తంపే డబ్బు౦ండి దాంతోపాటు భక్తి ళూడా వున్నవాళ్ళూ, కేవలం భశ్షేవుండి డబ్బు లేనవాళ్ళూ, రెండూలేక కేవలం మొక్కుబడికి వచ్చినవాళ్ళూ మెన్లైక్కి వె _శన్నారు,
వయసు అరవై. అయిదో పడిలోపడ్డ ఓ బామ్మగారు మెన్తైక్కలేక నానా ఆవస్థలూ పడ్తూ “నా వల్లకాదు.... నేనెక్కలేను మహాప్రభో” అని
658
అరుస్తూ తనవి వదిలి ముందుపోతూన్న పొతికేళ్ళ మనవడు కామేళ్వ(ర్రా వువి కరే కాముడూ ...నాకు ఆయసమొస్తోందిరా”. అని పిల్చింది స్వరంలో కూడా ఆయాసాన్ని కలిసి.
ఆ కాముడికి వామ్మమీద విపరీతమైన కోపం వచ్చేసింది. “బాగుందే రోలొచ్చి మద్దెలతో మొర పెట్టుకున్నట్టు, సీకు ఆయాసమొ స్తుందని నాతో చెప్పు. నాకు నీరసమొచ్చి చస్తుంఘేను. పరగడుపున కొండెక్కితే పుణ్య మొస్తుందని కాఫీ సీళ్లుకూడా శాక్క_ండా చెవుపుచ్చుకు లాక్కొచ్చేవు గదాః ఎక్కువే ఎక్కుో కచ్చగా అని కుడిచేతిలో వున్న మరచెంబు వూపుకుంటూ మెక్లైక్కసాగాడు.
అన్షత్ర్యనారాయణ (ప్రభో....ఒరే నిన్నేరాః” అంది మళ్ళీ.
వెనక్కి తిరిగిన కామేశ్వ(ర్రావు “నన్నా... సత్యనారాయణ (ప్రభో అంటే దేవుజ్నేమో అనుకున్నాను....” అని మెట్లుదిగి “ఏమిటి? అన్నాడు,
“ఆ మరచెంబు తీసి కాసిని సీళ్ళిన్వరా గొంతు తడుపుకుంటాను??” అంది ఆయాసంగా.
కామేశ్వర్రావు మరచెంబు మూవతీస్ర, దాంట్లోనే అమర్చివున్న గ్లాసులో సీళ్లపోసి చామ్మకిచ్చి మెబ్లకిందికి చూశాడు అతని కళ్ళు చెదిరి పోయాయా, పదిహేనేళ్ల వయసున్న అందమైన అమ్మాయి, +ల్పానికి ప్రాణ మొచ్చిందా అన్నంత అనుభూతి కలిగిస్తూ చెంగు చెంగున లేడిలా గంతు లేస్తూ మెశ్లెక్కుతూంది, ఆ అమ్మాయి శారద.
సీళ్ళు తాగి కాశీగ్గాసు అందించింది. బామ్మ. " కౌరదను చూస్తూన్న ధ్యాసలో ఆ గ్లాసు వదిలేయడంతో అని మెట్లమీంచి దొర్లకుంటూ (క్రిందున్న ఆ అమ్మాయి పాదాల దగ్గిర పడింది.
“అయ్యయ్యో బంగారంలాంటి గ్లాసురా[ొ అని సణిగింది బామ్మ, మనవడి నదులు చేతులకి విసుక్కుంటూ,
54
ఆమెనే చూస్తూ మెట్లు దిగుతున్నాడు కామేళ్వ(రావు:
శారద వంగి గ్లాసు తీసి అకని కిస్తుంటేే ఆమె మనసే అలా తన కందించే స్టే ఎంత బాగుండునో అనుకొంటూ “థాంక్పండీి అని 'సెలపు తీను కొన్నాడు.
శారద సిగ్గుపడి పోయింది.
గ్లాసు. పట్టుకొచ్చిన కామేళశంతో “నర్లే యిక పద”అంది బామ్మగారు,
జక్రాస్పేప్పు ఇక్కడ కూచుందామే బామ్మా బాగుంటుంది అన్నాడు శారదనే చూస్తూ కొమేళశ్వరరావు.
విషయం తెలీని బామ్మ “పైన యింకా బావుంటుందిరా వద* అని మెట్లు ఎక్కు తూంశే అయిష్టంగానే వనక్కి. వెనక్కి. చూస్తూ ముందుకి నడిచాడు
వయనసై పోయిన మాధవయ్యగారు. మెట్లు ఎక్కలేక అవస్థపడు శోంశే కామాక్షమ్మ చెయ్యి అందించటోయింది. “చాల్లే వోయ్‌. నాకు ఇయ్యందివ్వడానికి నేనేం ముసలాడ్ణా” అన్నట్టు ఇెయ్యివిదిల్చేసి ఎక్కుళూ ఓసారి పైకి చూసి తాడిచెట్టంత ఎత్తు మెట్లు కన్చించేసరికి భయపడిపోయి గబుక్కున భార్య చెయ్యి పట్టుకుని దండలా చుట్టాడు.
వయసులో వున్న శారద బీళ్ళకి ఏలై మెట్ల వ్యత్యాసంతో ముందు పరుగెడ్తూంది.
పది మెన్లైక్కిన బామ్మ మళ్ళీ చతికిలబడిపోయి *ఒరేయ్‌ నాకు మళ్లీ ఆయాసం పస్తోందిరా” అంది కామెశ్వ(ర్రావుతో.
“మా బామ్మకి మళ్లీ మళ్లీ ఆయాసం ప్రసాదించు దేవుడాఃి అని మనసుతో కోరుకున్న కామేశ్వర్రావు కోరిక ఫలించడంతో ఆనందంగా “వస్తోందా... హమ్మయ్య....కాసేపిలా కూర్చుని గొంతు తడుపుకోవే” అంటూ నీళ్ళిచ్చి “నువ్విలా రెండు మెట్ల కోసారి గొంతూ, నాలుకొ తడుపు కుంటూండవే బొమ్మా. అదే నా కోరిక” అని వెనక్కితిరిగి చూశాడు శారద కోనం.
స్స్
మెక్స్లైక్కి అలసిపోయిన కారద మెట్ట అంచు పిట్టగోడమీద కూర్చుని కాళ్ళు నొక్కుకుంటోంది. ఆమెనలా చూస్తున్న కామేశ్వ(ర్రావులో కోటి వీజలు మోగాయ్‌. ఏమిటో ఆ పిల్లవి చూ స్తుంటే గుండెలేదో గమ్మత్తయివ కొత్త తాళంతో కొట్టుకుంటున్నాయ్‌.
బొమ్మ తాగిన కాళీగ్గాసు అందుకుని ఈసారి కావాలనే మెట్లమీదికి విసిరాడు.
ఆశ్చర్యపోయిన బామ్మ *ఆం....అంత చచ్చు చేతులేమిటటా నీవి? అది నేను కాప్పరాని కొచ్చిన కొత్తలో మా పుట్టింటివారిచ్చిన ఆస్ట, ఆ బుజ్జి ముండని ఇన్నాళ్ళూ (ప్రాణంతో సమానంగా చూసుకుంటున్నాను, ఎన్ని సొట్టలు పడిపోయాయో యేమో” అని సణుగుడు కావ్యం అధ్యయనం: చేయసాగింది,
కారద కొళ్ళుదగ్గర పడాలని నిసీరిన గ్దాసు వడి తప్పి, ఓ దొంగ క్యర్రాడి కంటదిడింది. శారదనే చూస్తూ నడుస్తున్న కామేళం వాడా గ్లాసు నంచిలో "పెట్టుకోవడం గమనించలేదు.
రెండోసారి గాను వదిలేసిన కామేళ్వ(ర్రావుని జూసి శారద నవ్వి ముందుకి పరుగె త్తింది. కామేశం కూడా వెరిబాగులాళ్ళా నవ్వేస్తూ . రెండుమెట్లు దిగి వెళ్లే అక్కడ. గ్లాసులేదు.. దాన్ని కాజేసిన కుర వెధన తన పక్కనుంచి రాసుకువెళ్ళడంతో వాడి సంచి తన చేతికి తగిల్సి ఆందులో స్లాసుందని (గ్రహించి వాణ్ణి గట్టిగా గదనూయించేసరికి కరాడు గ్లాపిచ్చి పారిపోయాడు
“బామ్మా బామ్మా”. అని పిలుస్తూ పై కాడు. బొన్ము కనపడ్వ లేదు ఎక్కడికి పోయిందా అని తెగ వెళుకుతూ ఆ వెతకడం పుణ్యమా అంటూ కొండమీది దేవస్థానం మొ తం చూసేనీ దర్శనం క్యూదగ్గర కొచ్చే నరికి అక్కడ వునర్దర్శనం యిచ్చింది బొమ్మ.
“ఒరే కాముడూ” అని పిలవడంతో క్యూలో నలుగుతున్న దామ్మ
న!
దగ్గరకొచ్చి “చెప్పకుండా వచ్చేశా వేంకే..__ఎటు దొర్లకుపోయావో అని వెతకలేక చచ్చాను తెల్పా? అన్నాడు,
జచ్రాళ్లే _ తెలివి__ఆ గుడబ్బాయి. చూడక ముందే లోపలికి దూరిపో___వాడు చూశాడం'పే రెక్కుచ్చుకు లాక్కెళ్ళి (క్రింది దొర్జించేస్తాడు. రా” అంది.
జజ్మది ఆడవాళ్ళు ళ్యూ ఏమో:ః౫” సందేహంగా అన్నాడు,
*ప్పర్రవాాలేదులే రారా” అని లాగింది.
ఏం జరిగిందో చూసుకొనేసరికి బామ్మ ముందు స్టానంలో క్యూలో చేరిపోయి ఉన్నాడు కామేళం.
కగ్గాసు తెచ్చావాలో న
కక్ష” అని యిచ్చి ముందుకు చూశాడు. ఆళ్ళర్యం___ఎంత' భాగ్యమో అన్న త్యాగరాజకీర్తన్ని కామెడీ ట్యూనులో పాడుకుంటూ మధ్యలో ఈలలు వెయ్యాలవిపించింది. ఇందాకటి అమ్మాయి తన ముందే నిలబడి మనసులో దైవన్మరణ చేస్తుంకే, తను అర్హ చంద్రాకారంలో జాకెట్టు మూపిన శారద వీపుని చూస్తూ, తడి కురులు తన చెంపలకి తాకితే. యెంత భాగ్యమో అనుకుంటున్నాడు. తన గెడ్డాన్ని ఆమె భుజంమీద అన్నా లని బుల్లి బుల్లి (ప్రయత్నాలు చెయ్యబోతున్నాడు. కానీ కామేశానికో కటిక సత్యం తెలీదు. ఆమె ముందు ఆమె బాబాయ్‌ మాధవాచారి ఉన్నాడనీ, ఆయన చూపవేడంకే క్యూలోంచి బయటికి లాగేసి గర్భగుడి తలుపులు మూసేదాకా తనతో ఆర్జ్యుమెంటు చే సేసి మాటలోనే చివరికి శోషతెప్పించి పడగొ స్రేయగలడని,
అవేం జరక్కుండానే క్యూదగ్గర పోలీసోోనడవాలమ్మా...., నడవాలి. రండమ్మా రండి” అని క్యూని ముందుకి కదిలిస్తున్నాడు.
గుడి ద్వారందాకా వచ్చాకా తమ ముందున్న మాధవయ్యనీ, కామాక్షమ్మ శారదల్ని వెళ్ళవీచ్చి గేటు వేసేసి మీ రాగండి” అన్నాడు పోలీసు.
7
కామేశం గుండెలు సీరుకారిపోయాయ్‌. “మమ్మల్ని ఆపేశావేం టయా్యి ఏడ్చు మొహంతో అడిగాడు. “లోపల ఖాళీలేదు. తర్వాత వెళ్టరుగాని” అన్నాడు పోలీసు. వామ్మ పోలీసుకి మెత్తగా చెప్పింది. “ఇదిగో మమ్మల్ని వెళ్ళనిచ్చి శావాలంకే ఆ వెనకవచ్చే వాళ్ళని ఆపెయ్‌.” “అదేం కుదరదన్మూ_అంతా సమానమే” దేవస్థానంలో పోలీసు ఛాబిట్టి నీతిగా అన్నాడు. వామ్మగారు విజాయితీ పోలీసుమీద గయ్‌మని లేచింది. *రెండు రూపాయిలు "పెట్టి బస్పుటిక్కెంట్టుకొని, అక్కడ్నుంచి యిక్కడికి దేవుడ్ని చూడ్డానికొ స్టే అపడానికి నువ్వెవరినయ్యా___.ఇదిగో చూడు.... నేనేం సామాన్యురాలి ననుకుంటున్నావా.___కాకినాడలో గుండువారి ఆచ్బాయిలేడూ? ఎవరు... హెడ్‌ కానిస్టేబలయ్యాః తెలీదూ నీకు__గుండువారబ్బాయ్‌ మా మేనల్లుడే” అని నిజాయితీ పోలీసుని ఇరకాటంలో 'పెస్టేసి,. కాకినాడలో గుండువారి పీధెక్కడుందా అని వాడు ఆలోచించేలోపే గేటు తీసుకుని “నువ్వు లోపలికి రారా” అని కామేళాన్ని కూడా లాగేసింది, ఆ వై పకీత్యం జరిగాక తేరుకున్న పోలీసు గేటు వేసుకుని “ఉండండనమ్మా ___మీరుండండి) అని తక్కినవాళ్ళని అపేళశాడు విసుక్కుంటూ, ఆ ముసలమ్మ తెలివిక్తి అబ్బురసడుతూ, మాధవయ్యా__కామాక్షమ్మా.__శారదా దైవదర్శనం చేసుకున్నాక బియటికి వస్తున్నారు, “మీ పృణ్యమా అంటూ స్వామి దర్శనం చక్కగా జరిగింది?) అంది కౌమాక్షమ్మ. “నా క్కూడా ఆతృప్రి ఉందే.” అని శౌరదకేసి తిరిగి “అమ్మాయ్‌ ఫీక్రెల్రా అయిందమ్మా?ఃొ అడిగాడు మూధవయ్యగారు. “బాగానే జరిగింది బాబాయ్‌” ' చెప్పింది శారద. “ఆం సరే మీ రిక్కడ కూర్చోండి. నే వెళ్ళి (ప్రసాదం తీసు నకి
కొస్తాను* అంటే “మీ రెందుకు బాబాయ్‌ నేవె్శ తీసుకొస్తాగా” అంది శారద ఉత్తీస్తుకొస్తావా ...మౌ అమ్మే....మా అమ్మే....మా తల్లే ....ఇదుగో తీసుకెళ్ళి పట్రా.... ఇక్కడ కూర్చుని ఉంటాం ప్మటా” అని చతికిలబడ్డాడు మాధవయ్య శారద చేతికి డబ్బులిస్తూ. దర్శనం ప్పూర్తి చేసుకున్న బామ్మగారు ఆయాసంతో నడుస్తూవచ్చి ఓ చెట్టుకింది చప్టామీద కూర్చుని ఈర ద్రే కాముడూ” అంది మరచెంబు చేత్తో పట్టుపని ఆమె వెనకే వస్తూ ఆ పిల్ల ఎక్కడయినా కచ్చి స్తుందా అని దిక్కులు చూస్తున్న కామేశం *ఆలి అన్నాడు, చెంగున కట్టిన పదిరూపాయలనోటు తీపిచ్చి “ఇంద బస్సుకి వేళయి పోతోందో ఏమిటో___త్వరగావెళ్ళి ఓ (ప్రసాదం పొట్లం తీసుకు రారా అందిం అలసటగా చష్టామీద చతిక్రిలబడి, బామ్మ పొ త్తిపంవె చెంగుతోనే మెడకి పట్టిన చెమట అద్దుకుంటూ “నా వల్ల గాదు___నువ్వే వెళ్ళి ప్రసాదం శీసుకొచ్చి నీ చేత్తో తినిపి స్టేనే తప్పు, ఆంగుళంకూడా కదిలే స్థితిలోలేను అన్నాడు ఎక్కడలేని సీరనంతో. అంకలో నే అటుగా చూసేసరికి దూరంగా ప్రసాదాల కొట్టువెపు వెళ్తున్న శారద కన్పించింది. జస్షర్రేభే నేనే వెళను” అంటూ వెళ్ళబోతున్న బామ్మని బలవంతాన అపేసి, “ఉండవే పెద్దదానివి నువ్వెక్కడికె కావ్‌__నాకివ్వు,. నేను తీసు కొస్తాను” అని డబ్బు దాదాపు లాగేసుకొన్నట్లు తీసుకు బయల్దేరాడు పుషారుగా. . కామేశం చేష్టల కర్ధం తెలుసుకోలేక అయోమయంగా చూస్తూ మండప౦పై చతికిల బడిపోయింది బామ్మగారు. (ప్రసాదాల కౌంటర్‌ దగ్గర శారద కన్పించింది కామేశానికి. ఆడాళ్ళ క్యూ చివర ఆమె, మగాళ్ళ క్యూ చివర తను. కామేశం శారదశేసి నవ్వుతూ చూశాడు, ఆమె తల వంచుకుంది. కఫ
శారదముందు ఒకామె సంవత్సరం పిల్లాణ్ని ఎత్తుకుని క్యూలో నిలబడి వుంది, కౌమేళం ఆ ముక్కు చీమిడి పిల్లాణ్ని ఛీ ఛీ అని బుగ్గలు నిమిరాడు. శారద నవ్వుతూ తలొంచుకుంది. క్యూ ముందుకు కదిలింది. అఖర్న మిగిలిపోయిన వాళ్ళిద్దరూ కౌంటర్లో ఒకేసారి చేతులు. పెట్టారు. కామేళం పదిరూపాయల నోటిచ్చి ఒక పొట్లం, ళశారదకూడా పడిరూపాయల నోయే యిచ్చి నాగు పొట్లాలు ఒక్కసారిగా అడిగారు. ఇద్దరూ ఒకేసారి కోరస్‌గా అడిగేసరికి అమ్మేవాడికి పిచ్చి కన్‌ ప్యూజన్‌ నచ్చేపిందిం ఆ కన్‌ప్యూజన్‌లోంచి కేరుకోకుండానే (ప్రసాదాలు, చిల్లర ఇద్దరి చేతుల్లోనూ పెట్టాడు. వలఫుకోరే వయసు, ఇద్దరికీ ఒకరివై ఒకరికి ఏర్పడ్డ ఆకర్షణ, ఉఇంతవకూ కనుచూపుల స్పర్శ తప్ప శారీరక న్పర్శ తెలియని వాళ్ళిద్దరూ, ఆ ఇరుకైన (ప్రసాదాలందించే కిటికీద్వారా ఒకరిచేతిని మరొకరి చేయి... కాకక తప్పనిస్టితిలో పడ్డారు, ఆ అనుభూతి కొత్తదిగా, ఇబ్బందిగా? ఆహ్లాదంగా అనందంగా తోచిందిద్దరికీ, మనసులోవి మాటలు చేతివేన మాట్లాడుకున్నాయి. ఆ చేతి వేళ్ళి ఫొషకు భాష్యం నిజంగా (శ్రేమించుకొన్న పహృదయాల'కే తెలుస్తుంది.
ఆ అనుభూతికి ఆనకట్టగా ఇద్దరి చేతులకూ. (ప్రసాదం పొట్లాల స్పర్శ తగిలేనరికి, అయిష్టంగానే చేతులు బయటకు తీసేసుకొవి ఆ, అను. భూతి మైకొన్ని అనుభవిన్తూ ఎవరిడోవన వారు సాగారు.
శారద పొట్లాలు కామాక్షమ్మకీ, చిల్లర మాధనయ్యకీ యిచ్చింది,
చిల్లర లెక్కజూపిన మాధవయ్య అబ దేమిటమ్మా చిల్లర ఎక్కు విచ్చినట్టున్నాడుః దేవుడిసామ్ము కూడానూ” అన్నాడు.
“*ఇట్రివ్వండి బాబాయ్‌ కనుక్కాస్తాను” అని తీసుకుంది శారద,
“దేవుడిసొమ్ము యిచ్చేవి రామ్మా”) అంది కామాక్షన్ము,
60
శారద పరుగెట్టింది కౌంటర్‌ వైపు,
“ఇద్రగోనే” అని పొట్లం, చిల్లర బామ్మకిచ్చి చతికిల బడవోయే లోపష్ప లెక్కచూసిన బామ్మ క బదేం్యటా?” ఆంది.
“ప్రమ్రికే?” మళ్ళీ ఏమొచ్చిందన్నట్టు చూశాడు కామేశం.
కత్రీస్తు కెళ్ళింది పది రూపాయలూ, తెచ్చింది ఒక పొట్లం, తొమ్మి చిన్నర రావాల్సింది మూడు రూపాములే తీసుకొచ్చా వేంటాణో
ఖర్మరా వాబూ-_--ముసల్లి నస పెక్టైస్తుంది అనుకుని కాళ్ళీడ్పుకుంటూ ఇయర్లేరాడు-
మళ్ళీ (ప్రసాదాల కౌంటర్‌ దగ్గరకెళ్ళే సరికి శారద కన్పించింది.
ఇద్దరూ కౌంటర్లో ఎవరు చేతులు ముందుపెడదామా అని సందే హిస్తూ “నా...” గీనా ౨ అని చెప్పబోతూ పోటీ పడ్తున్నారు. అమ్మే ఆతనికి తమ నమన్య చెప్పుకుందామని.
చివరికి యిద్దరూ ఒకేసారి చేతులుపెట్టి “నాకు ఆరున్నర ఎక్కు విచ్చారు” అని కారడ, “ఆరున్నర తక్కువిచ్చారు” అని కామేళం ఒకే సారి అన్నారు. |
అమ్చీర్రూ. మీరూ చూనుకోండయ్యా,. నాతో చెప్పడం దేనికి అన్నాడు అమ్మే అకను.
శారద తనకి ఎక్కువిచ్చింది ఆ కిటికీదగ్గర పెట్టిం. కామేశం తనకి తక్కువిచ్చిందికూడా అక్కడ పెట్టాడు. _
శారద తన చిల్లర తీసుకుని వెళ్ళిపోయింది.
కామేశం తనడబ్బు తీసుకుని వెన్తన్న ఆమెనేచూస్తూ కిటికీ అంచు మేద పెట్టిన మర చెంబుని మర్చిపోయి వెళ్ళిపోయాడు.
తను వెళ్ళేసరికి (వ్రసాదాన్ని పొద్దుటి టిఫినులా తినేస్తున్న బామ్మకి “*ఇదుగోనే బామ్మా సీ తొమ్మిదిరూపాయిలన్నర. జ్యాగ్రత్తగా చెంగున గట్టుకో” అనీ అందించాడు,
61
“క్రాప్రిని మంచిసీళిన్వరా” తింటున్న నోటితోనే అడిగింది బామ్మ.
అన్సర చెంబేదీశి అన్నాడు.
అిస్సవ్వేగా చేతో పట్టుకు తిరుగుతున్నావ్‌?”
అక్రాన్సేవ్‌” అన్నాడు గుర్తొచ్చినట్టు.
*ఆయో్యో అదెక్కదో గోవింద గొట్టించేసేవ్‌__అది మామూలు మరచెంబ్యట్రా నేను కాపరావికొచ్చే రోజుల్లో...” అవి భాకతం విష్ప బోతుంపే *ఉండపే వుండు.... నేను వెతుక్కొాస్తానుగా” అని అక్క బ్నుంచి బయళ్టేరాడు.
ఎక్కుడపోయిందబ్బా అంటూ ఆలోచిస్తూ (ప్రసాదాల కొట్టు దగ్గర కొచ్చి అమ్మే అతన్ని ఆప్పన్లండ్తీ గా మరచెంబేమైనా చూశారా. మరచెంబు) అన్నాడు.
అన్సన్నడగితే నాకేం తెలస్తుందయ్యా . .. ఎక్కడ పారేశావో వెళుక్కో” అన్నాడతను,
ఏమైపోయిందీ అనుకుంటూ దేవస్తానం అంతా రెండోసారి కల తిరుగుతుండగా ఒక మూలనుంచి గొజులు చప్పుడయింది.
అటు చూశాడు.
శారద మరచెంబు పట్టుకుని నిలబడుంది అక్క-డ.
నవ్వుతూ ఆమెకు దగ్గరగా వచ్చాడు.
శారద మరచెంబు అక్కతపెట్టి సిగ్గుతో నవ్వుతూ అక్కణ్నుంచి పారిపోయింది.
ఇంత కధవి సృష్టించిన మరచెంబుని. చేతుల్లోకి. తీసుకుని శారద వెళ్ళినవైపు అలాచూస్తూ వుండిపోయాడు కాదుడు అని పిలవబడే పాతి. శేళ్ళ కొమేశ్వరరావు, “థాంక్యూ మరచెంబూ అనుకోకుండా ఉండలేక పోయాడు, తన మనసుకు నచ్చిన కారదతో ఇన్ని సందర్భాలలో కలయిక భేర్పాటుచేసిన ఆ (ప్రాణంలేని వస్తువును చూసి
602
చురదైరదిదమునకిప్పదూ చులోనీ
శాస్రీగారి యిల్లంతా నిశ్శబ్ద గంభీరంగా వుంది. నిండుచంద్రుడి వెన్నెల కొద్చిరి ఆకుల నందుల గుండా మరళల్లా వడుతూంది.. గాలి మృదువుగా పీస్తూంది. రాతి మనోహరంగా వుంది.
శావ్రీగారు అరుగుమీది మంచంమీద దేవుడిలా నిద్రపోతున్నారు.
శంకరం రాగిచెంబుతో నీళ్ళు తీసుకుని వచ్చి కిటికీ దగ్గర పెట్టాడు. శాత్రిగారి దగ్గరకి రాగానే తంబురనాదం వాడి చెవులకి సోకింది. అది. ఎక్కడి నుంచి వస్తుందా అని శంకరం శాస్త్రిగారి (బ్రహ్మరంధ్రం దగ్గర ఇెవిపెట్టాడు.
అప్పుడనిపించింది శంకరానికి. ఆయన ఉచ్వాన నిక్వాసాలే వాయు. లీనాలు, స్పందించే ఆ నవనాడులే వీజాగానాలు అని,
ఆ (బహ్మజిపతుడి పొదసేన చేస్తూ, ఆ గాలిలో గాలిలా కలుస్తూ. పాడపాగాడు శంకరం. “మానస నంచరరే (బ్రహ్మణి మానస సంచరరే" అంటూ,
“శ్రీ రమణీకుచి వరకూ పొడిన శంకరానికి తరువాత మాట జ్ఞప్తికి రావడంలేదు. దాన్నే నదే పదే అంటున్నా అది స్మరణకి రావడంలేదు. కానీ, గాఢవిదలోవుస్న సంగిత కళానిధి “శ్రీ రమణీ కుచ దుర్గ విహాశే సేవక జన మందిర మందాలే” అని శంకరం అనుమాన నివృత్తి చేస్తూ చరణాన్ని పూర్తి చేసేసరికి ఆనంద బాష్పాలు నిండిన కళ్ళతో శంకరం ఆ మూర్తికి నమన్కలరిస్తూ తక్కిన పాదాన్ని పూర్తిచేశాడు.
ఆ ప్రళాంత నిళ్శబ్ది వాతానరణంలో వున్నట్టుండి పెద్దగా అరుప్పలూ. శేకలూ విన్పించాయ్‌ జనం దృష్టిలో అవి అరుపులూ 'కేకలూ అయినా ఆ ఎదురింటి మేడమీది కుర్రాళ్ళు దృష్టికి మాత్రం అవి పాశ్చాత్య సంగీత అహరులు.
68
ఉలిక్కిపడి లేచిన శాస్తి, వేగంగా ఆ మేడమీదికి బయల్దేరుతుంశే ఇంకరం ఆయన వెనుక నడిచాడు, కాస్త్రిని చూసిన వాళ్ళలో ఒకడు “*ళంకరాభరణం ఇలా దొర్లు శొచ్చిందేమిటో” అన్నాడు. అష్రాసం పాప్‌మ్యూజిక్‌ నేర్చుకుంటాడేమో గురూజీ” మరో -కు్యరాడు. “ఏం సూష్టారూ ఏవంటారు? ఆఆర్థర్మాడీ__అపర్యార్రీ లేకుండా మీ రిలా గాపుకేకలు వెయ్యడం శప్పంటాను” అన్నాడు కాసి ఆ మాటకి ఆ కుర్రాళ్ళలో 'పెద్దాడికి చాలా కోసం పొడుచుకొచ్చింది అఆర్థర్మాత్రీ అపర్యాత్రీ గావుకేకలూనా? వాట్‌ నాన్‌ సెన్స్‌ యు ఆర్‌ టాకింగ్‌? వవనండోయ్‌ ఇరవై నాలుగు గంటలూ నాన్‌స్టాప్‌గా (ప్రాక్టీసు చేసినా పొప్‌ మ్యూజిక్‌లో పదోవంతు కూడా నేర్చుకోలేమండీ__ఇ దేమన్నా మీలాగుడు సంగీతం అనుకున్నారా__స రి గ మపదని అని ఏడతరాలూ ముక్కున పన్హైప, గంటల తరబడి ఒకో అకరాన్నీ లాగుతూ పీకుళూ కూర్చోడానికి.” “ఆస్థ్రాల్‌ మీమ్యూజిక్‌ని గుడి గుడి గుంచం గుండేరాగంలాగ, *క మినిటొలో నేర్చుకోవచ్చండీ కాసీ మా మ్యూజిక్‌ అలా కాదే ఇక్సెనోషన్‌, మహానము[(ద్రం-ఇందులో మేజర్‌ స్కేల్‌ 9 మైనర్‌ స్కేల్‌, -ఎఫ్‌ మేజర్‌=ఎఫ్‌ మైనర్‌” అని రెండో కుర్రాడు శాస్తం విస్పటోతూంశే, “మొదటి ఆను హేళనగా నవ్వేస్తూ “ఒరె ఒరె ఒ౭ ఎవి సిడిలు రాని వాడికీ యెంత చెప్పినా అర్థంకాదురా” అని శాన్రివేపు తిరిగి “అయ్యా శాన్రీజీ..పాపాసా అంటూ తెలుగులో పాడుకోండి. వెళ్ళండి ...ఈఊ ఊ :వెళ్ళండీ” అన్నాడు, ఎక వెక్కంగా “అంత కష్టమైందో ఆ సంగిళతంళి అడిగారు శాస్తి. అకృష్టమా కష్టంన్నరా.....ఇందులో మూడు అక్షరాలు పలకాలంకే మీరు మూడు చెరువుల నీళ్ళు తాగాలండీ” చెప్పాడతను, క్క
కే ౨౨౨ త్తప ఇిష్టాతల చ మ ఎ ప! య సం షి "ఆకాశం బ్రంిముల మ టి. ధయవళభిద్మాతటలు
స. | | ప్త.
- శ క న.
( ఎన భజ న యు శ. మ మమ
సస హస తే సఖ
టు మ (సీతం 2 బది న్న న య న నా క న్‌ు జా ల స సా నా | త | ఖే య! లగ. ట్రీ ఇ కాహై! న. లా ్ష గ్‌ అవ్‌ టిల్‌ ఈ ళ్‌ స్టే ల | న! ల కి [1 గ్గ లా స్త చ్నేస్ష _ ల. ఇటే. ॥ ల్లో ల లా యూ? న! 4 సార నల! ॥ షు ప ట్య ( ల్‌ గ్గ జ్‌; స. శ 11 గ ౮ ల గరగ 1! శ ా గ “ గ ॥ నే క్ష జై న. షాలు (| గ్‌ ప గ లీ 1. శ శ గ శే గా (| క క్షే 14 క . రా క్‌ ఇ ఖీ /్‌ ఖ్‌ * గ /. శే ఫ్‌ | .' ల న హం. ల శే / వ్‌ ఇ 4 శె శి | మంట ర ల్లీ క్త ఇ ! లూ లట కటల వ్లన న! లే | సం! ల / ష్ట లచ ౯ ౮ ॥ “క శక / క | | శి! - | ప జీ వాంతిని. ॥ ఓ. స న ల ;'
శయరలోతుం చపాటింం మకట6ం వ న్‌ సా ఫ్‌ ను క. న సన్‌ మూ నా న్‌. హం జ జే పేటురలరుంసవకమ ట్త విల్చిక్సుహసేమసై సుంసరకమమిళ్చి ంహ్షాల వాటోద్రళ్ళ సంగిత సహేమకుడు.. యంటక్‌ న లీ నం స! గ ణము! ౦ * న పు ను... వాళ్‌ నో ట్‌ న్‌ స మ. | జక వు న్‌ ణా ఉజణాదుపేందు పుహశంబి జడాక్చృన్లారాప్ర వో కళ జృత్త్రైల భపహవొర దవ్నకుడు మం పట ర్మ. . సి [ శ్వ టు. న నం క. శాత ఫై క. య. హ్‌ చ. యు వ్‌ న నలల సజ్యే టు [మయము త క ము! ఓ ప.
నై్లై భం. న్‌ ర్‌ వ. స! రా న్‌. - చ్చు ; షం. స యాపా యన హం. న టర్‌. యయ ము. టట స ప శ న లో స! కట త్త లి. మ సస వ నే న. +
మ్‌ మాట ఈ, లగ | వ! స్ట్‌ ల్‌ సెం త న. గం యమున మం మా శ చ స.
న చ స్ట య స
అలాగా ఏదీ ఓసారి అనండి చూద్దాం” శాస్తి అనడంతో అతను అందుకున్నాడు, తక్కినవాళ్ళు (గూపుగా వంతపాడారు.
మొత్తం అంకా విన్న శాస్త్రి ఒకసారి గొంతు సవలఠించుకుని వాళ్ళంతా ఆరాధించే ఆ వెస్ట్రన్‌ నంగీతాన్ని సలక్షణమైన బేస్‌లో అందు కుని ఉచృస్థాయికి వెళ్తుంయే చూస్తున్న వాళ్ళందరి ముఖాలు మాడిపోయాయి. ఒక్కొకడూ గంగ వెర్రులెత్తిపోయారు. -
అంతా అయ్యాక “*మనదేదో సాపాసా తెలుగు నంగీతం అన్నారే ఏదీ నేనో చిన్నరాగం పొడతాను. అనండి అని తఈన కంచు కంఠంతో ఓ రాగాన్ని ఆలపించారు.
“ఊం పాడమిన్నట్టు సొజ్ఞ చెయ్యడంతో యిదెత అన్న ధీమాతో ఆ క్యరాడు అందుకుని ఆరోహణ స్థాయి కెళ్ళేసరికి అదుపు తప్పిన కంఠ స్వరాన కీదుమన్నాడు.
జాలిగా చూశాడు శాశ్తి వాళ్ళ్గవంక, కాంత గంభీర స్వరంతో విడలను మందళించుతున్న కన్నతం౦(డ్రిలా హితటోధ చేశాడు.
౨ జహియర్‌ ఆస్టర్‌ డోన్ట్‌ వి పిల్లీ స్టుపిడ్‌ అండ్‌ వైల్నిష్‌__ య్యూజిక్‌ ఈజ్‌ డివైన్‌ వెదర్‌ ఇటీజ్‌ వెస్ట్రన్‌ ఆర్‌ ఇండియన్‌ ___సంగీతావికి బాషా భేదాలూ న్వపర భేదాలూ వుండవ్‌.___అది ఒక అనంతమైన అమృత వాపొని...-ఏ జాతివాడైనాా ఏ నుతం వాడైనా, ఏ దేశం వాదైనా ఆ జీవ భారలో దాహం తీర్చుకోవచ్చు...ఒక రకమైన సంగీళం గొప్పదని మరొక రకమైన సంగీతం అధమమైనదని నిర్ణయించడానికి మనమెవరం? మన (ప్రాచీన సంగీతాన్ని సాంప్రదాయాన్ని అవగాహన _ చేసుకోకుండా మీరిలా అవహేళన చెయ్యడం మూర్టత్వం___మన భారతీయ సంగితప్ప బొన్నత్యాన్ని గ్వుర్తించి విదేశీయులెందరో నున పుణ్యభూమి మీద ఆ(పణవ నాదాన్ని సాధన చేస్తుంటే ఈ భూమిన పట్టిన విడ్డలు మీరే మనదేశప్ప సంగీతాన్ని చులకనగా చూడ్డం కన్నతల్లిని దూషించడమంత నేరం 'ద్వేషించడమంత పాసం” అని శాస్తి అక్కడి నుంచి నిష్క$ిమించారు:
వ్‌ 5 65
కళ్ళలో నెత్తురు చుక్కలేని ఆ క్మరాళ్ళు తల వంచారు. వాళ్ళలో మార్చుకి నిదర్శనం ఆ పెద్ద కుర్రాడు మెడలోంచి గిటార్‌ తీపి కింద "పెట్టడమే.
ర ళ్‌ ర
ళ౪ల్లక్ర క్రిల్రో కట్టండి” అంది తులసి కొట్టువాడితో అంతలో దగ్గుతూ వస్తున్న ఒక వ్యక్తి గొంతు (గ్రహించి తలమీది ముసుగు మొహం' వరకూ లాక్కుంది. వచ్చింది కాస్త. శ
జప్పీక్రో ఓ చిన్న పనుండి వచ్చానయ్యా సుబ్బయ్యా” కొట్టు యజ మానికో అన్నారు శాస్తి.
విషయం తెల్సిన సుబ్బయ్య “ప్పి ట్రీ? మళ్ళీ డబ్బు కావాలా?” అన్నాడు.
అ్రవు నయ్యా”
తులసి అటు చూపింది. ఓకనాడు వేలకి వేలు ధర్మాలు చేసిన ఆయనని చిరుగుల జేబుకి మాసికలు వేసిన చొక్కాలో చూప్తుంటే ఆమె కళ్ళలో సీళ్ళు ఆగలేదు.
కొట్టు యజమాని అిటున్నాడు. “ఇల్లు తాకట్టు పెట్టుకున్న' నేరాన్సిక్రి ఎన్నిసొర్లు ఎంతని ఇవ్వమంటారు పంతులుగారూ__”
“*బ్బన్పృటికే చాలా యిచ్చాన్‌, కాదనను. అన్నీ లెక్క రాసు శుంటూనే వున్నానులేవయ్యా ఏడో ఒక రోజున తీర్చేసేపోతాను.”
ఉ్పగ్గొడతారని కాదు పంతులుగారూ-ఎలా తీర్చగలరు చెప్పండి ఖర్చే తస్స వైసా రాబడి లేదు గదాః”
అ నూటతో శళొస్త్రి అభిమానానికి చిన్న దెబ్బ తగిలినట్టమింది, ఆయన *నక్కే నువ్వు ఇవ్వనంటే నిన్ను బలవంతం పెట్టనులేవయ్యా__ వస్తాను” అసి కదలబోకుంపే ఆయన వైథోగం, మనస్థత్వం పూర్తిగా ఎరిగిన ఆ సుబ్బయ్య “ఉండండి పంతుబుగారూ__ఎంత అవసరం వుండి మీరిలా నోడు తెరిచి అడిగారో నేను అక్థంచేసుకోగలను, ఈ మూడు
(66
వందలూ వుంచండి” అని జేబులోంచి డబ్బుతీసి యిచ్చాడు. డబ్బు అందు కున్న శాద్రి రధంలా కదిలి వెళ్తుంకే నీళ్ళు నిండిన కళ్ళతో తులపి అలా చూస్తూ వుండిపోయింది. కొట్టువాడు పొట్లం కట్టిచ్చి *తీనుకోమ్మా” అన డంతో వర్తమానంలో కొచ్చింది.
ఖి క న!
ఆనాటి త్యాగరాజ ఆరాధనోత్సవాలనాడు ఆవేశంగా వెళ్ళిపోయిన మృదంగం వోయించే గోపాలం యీనాడు వయసు మళ్లీ, దర్శిదం అనుభ వినూ మృదంగాలు రిపేరుచేసుకుని బ్రతుకుతున్నాడు.
వ బక మృదంగాన్ని శృతి చేపి వాయిస్తుంటే అదే వీధిన వస్తూ ఆ మృదంగం ధ్వవి విని గోపాలంకి దగ్గరగా వస్తూ “ఏమయ్యా గోపాలంబ అన్నారు శొస్త్రి,
శాన్తిని చూసిన గోపాలం లేవబోతుంజే, లేన వద్దు అన్నట్టు సెగ చేపి ఆ అరుగుమీద చతికిలబడ్డ శాస్త్రి “తాళం తస్పుతోందయ్యాగ కన్నారు. "
నిస్తేజంగా నవ్వుతూ గోపాలం “తాళం తప్పడానికి కారణం నేను చేసిన తప్పే అయ్యగారూ. అ నాడు మిమ్మల్ని కాదని వచ్చేశాను. ఈ పన్నెందేబ ఈ చేతులకి సని లేకండా పోయిందయ్యగారూ__నేను కన్ను. మూసేలోగా ఒక్కసారయినా మళ్ళీ తను కచేకీకి మృదంగం వాయించే అనకాళం రావాలని వెయ్యి. దేవుళ్ళకి మొక్కుకుంటున్నాను బాబూ” అన్నాడు గద్గద స్వరంతో.
“స్టిక్షు అవకాశం రావడం కౌదయ్యా, జనానికి సున్వరమైన నంగి తాన్ని వినే అదృష్టం లేదుకానీ ఎల్లకాలం. యిలా పుండిపోదు గోపాలం__మళ్షీ శాస్త్రీయ సంగీతానికి ఆదరణ లఖి స్తుంది, త్వరలోనే ఆ రోజు వస్తుంది గోపాలం” గుండెరైర్యంతో అన్నారు శాస్త్రి,
“హూ మీకు కొండంత మనోబలం వుంది కౌబట్లి మీకలా అవి పిస్తోంది. కానీ మహారాజులాగా (బతికిన మిమ్మల్ని యిలోచూ స్తుంపే నా
గ్ర
గుండె సీరయిపోతోం దయ్యగారూ?ి అని బాధగా గోపాలం అంబూంటపే_
“పిచ్చివాడా.....నేను సంపాదించిన అస్థి తరిగిపోయినా. ఆ దేవు డిచ్చిన ఆస్థి యీ స్వరం తరిగిపోలేదయ్యా__నేను బాధపడేది తిండిలేని రోజున కాదు. నేను పాడలేని రోజున....ఇంద ఈ డబ్బు తీసుకో గోపాలం” అంటూ చిరుగుల జేబులో నోట్లు తీసి కొన్ని, గోపాలానికి అందించారు శొస్తి.
ఆ డబ్బు ఆయన ఎక్కడనుంచి తెస్తున్నారో తెల్సిన గోపాలం “త్రమరు అప్పుచేసి మరి దానం చేస్తున్నారా బాబూ” అన్నాడు కన్నీటితో,
స్సుభాల్ని + కలిసి పంచుకున్నాం,. కష్టాల్ని!కూడా కలిసే పంచు కుందాం గోపాలం.___తీసుకో.... ఊం తీసుకోవయా[ి. అన్నారు గోపాలం సంకయిస్తుంటే.
ఆయనలో ఆర్జ్రత నిండిన నిండు హృూదికి అంజలి ఘటిస్తూ అలా వుండిపోయాడు గోపాలం.
వ పష వి
రోడ్డుమీద నడుస్తూ కోర్టునుంచి వస్తున్న మాధవాచారికి ఆ వీద్ధి మళుపులో ఒక సుపరిచికమైన మూర్తి కనిపించడంతో తలెత్తి చ్రూళ్తాడ్స్ష
తులపి కూడా ఆతన్ని చూసింది.
పన్నెండు సంవత్సరాల మార్పులు ఒకళ్ళలో ఒకళ్లు చూశారు.
ఆమెను ఆదరంగా ఇంటికి తీసుకొచ్చి పరామర్శ చేపి, ఆమె తల్లి గురించిన వివరాలన్నీ చెప్పాడు మాధవాచారి.
తులసి కూడా కొల(స్రవాహంలో ఈ పన్నెండేహ్శ ఎలా నెట్టు కొచ్చిందో, తన కొడుకు శంకరం ఎక్కడున్నాడో చెప్పింది. న
చీవరికి మూధవయ్యగా రన్నారు “*(బ్రతికున్నన్నాళ్లు బజారు మనిషని
అసప్య్యాంచుకున్నా, పోయేముందు మీ అమ్మవి చూస్తే నా గుండె తరుక్కు
పోయిందమ్మా. మంచంలో తీసుకు తీసుకు పోయింది పాపం. మీ అమ్మ 608
ఉబ్బుపడ్డంతో మీ మామయ్య ఎటో వెళ్ళిపోయాడు, దాంతో పిలి సే పలిశే మనిషి లేక దిక్కుమాలిన చావు చచ్చిపోయింది. కన్ను మూసేలోగా నిన్ను కళ్ళారా చూడాలని ఎంతో తపించింది పావనం. కానీ, ఏం లాభం___ఆ కోరిక తీరకుండానే వెళ్ళిపోయింది. సోతూప్రోతూ "తన యావచాస్ట్రీ నీకు చెందాలని విల్లు రాపిపోయింది.” అని (డ్రాయరు సొరుగు తెరిచి దస్తావేజులు బయటికి తీసి “ఆ ఇవిగో కాయితాలు” అని ఆమెకి అందించాడు.
ఆ కాయితాన్ని తీనుకోకండా “ఇవ్పుడు నాకీ ఆని ఎందుకు బాబు గారూ. ఇన్నాళ్ళు కాయకష్టం చేనుకు (బతికాను. శంకరాన్ని చేర్చవలసిన చోటికి చేర్చాను. ఇక నాకు 'వేటిమీదా వ్యామాహంలేదు బాబుగారూ;” అంది.
అంతావిన్న మాధవయ్య “నిజమేననుకో కానీ యీ ఆస్డి నీకు అక్కే కపోయినా. ఏ ధర్మకార్యానికో, పుణ్యకార్యానికో వినియోగిం చొచ్చుగా?” అన్నాడు.
తులసి ఆలోచించ సాగింది *ఆ కార్యం ఏమిటా” అని,
చదహింటీళులోరిషభరి? ట్‌
శావ్తీ ఇంట్‌ మండువాలో కూర్చుని తంబుర శృతి చేసు కుంటున్నారు.
అప్పుడే అక్కడకి అడుగుపెట్టిన మాధవాచారి “ఒకే శంకరం అహర్నీళశలూ అది (శ్రతిలో వుందో లేదో అనేతప్ప అన్మూయి జీవిశాన్ని శృతి చేద్దామన్న ఆలోచనే లేదే సికు, ఇది శృతిలోనే వుంది__ అమ్మా యికో చక్కటి నంబంధం చూశాన్రా” అన్నాడు తంబురతీసి పక్కన "పెడుతూ.
పూర్వపు సంబంధాలన్నీ గురొచ్చిన శాస్త్రి విసుగ్గా లేస్తూ కన్సూశ్రావు గదరా___ఇస్పటివరకూ. చాలా చక్కటి సంబంధాలు చూకావ్‌ అని
68
బయటికొచ్చి దండెంటీద ఆర వేసిన ఇద్దరు బనియను వేసుకోసాగారు. 'వెంటబడ్డ మాధవయ్య “ఇదిగో ఇదిగో ఇదిగో ఆ వెటకారమే వద్దని నిన్ను ముందుగా 'హెచ్చరిన్తున్నాను. ఇదినరకటి నందింధాల్లా ఈ, క్యరవాడ్‌ తండ్రి గరిట తిప్పాడనిన్న్సీ కుర్రవాడి తల్లి సశేశీ సాంద్ర దాయం మంచిది కాదనిస్నీ ఇటువంటి దిక్కుమాలిన వంకలుపెట్టి కొళ్టు శావా ఇహ నేను ఊరుకునేది లేదు.ఇస్పుడు....యీ క్యురాడు ఉభయ కాషావ్రపీణ స్ఫుర్యదూపిన్నీ, యోగ్యుడూ ఉత్తముడునున్నా__పాపం బామ్మగారు తప్ప అమ్మా నాన్నా లేరట్రా కురర్రాడికీ__మనవూరి న్యూల్లో సున్నూ మా యింటి పక్కవాటాలోనున్నూ యీ మధ్యేచేర్యాడా --ఒరేయ్‌ శంకరం సాతోపాటు మీ మరదలికి కూడా బిహుగొవ్చగా నచ్చేశాడనుకో ఇదిగో నేనే ముహూర్తం పెట్టించేద్దామనుకున్నాను. కాసీ యా కౌలప్పు పిల్లలు ఒకళ్ళ నొకళ్ళు చూసుకోపోతే బాగుండదేమోననిన్నీ....* ఆన్చి తవిల్లా చెప్పుకుపోతుంకే ఆ మాటవిని వచ్చిన శంకరం “ఏమిటండీ మా అక్కయ్యికి వెళ్ళాలి అన్నాడు, మాధవయ్య వాడి భుజంమీద హుషారుగా చరిచి ౪ అవునా ఈసారి వాయంగా భాయం. "| నువ్వెళ్ళి అన్ని ఏర్పాట్లూ ....ఆన్ని ఏర్పాట్లూ పూ ర్తి చేసెయ్‌” అనడంతో శంకరం పరుగెట్టాడు లోనికి, మాధవయ్య మంచం మోనుకొచ్చి కూర్చున శాస్త్రి ఎదురుగా వాలుస్తూ ఆంశతకుముందు తఈసు చెప్పుకొస్తున్న విషయాన్ని కొనసాగించాడు *....బాగుండచేమోనసీ, ఏదో పిల్లతండివి క్కురాడ్ని పీకు చూపించక పోతే బాగుండదేమోనపీ ఏంత స్నేహితుల్తయినా యింత చొరవ శ్రీస్సళ్హో వడం అంత బాగుండదేమోనన్లీ, కసినం (సీ నోటీసులోకి తీనుకురాకండా= నేనే ప్రొపీడయి పోవడం మరీ బాగుండదేమో ననిన్నీ, మీ మరదలితో చెప్పి, వాళ్ళని తీసుకురమ్మని చెప్పేపేపి వంపించాగ్రా. ఇహనో ఇప్పుడో వాళ్ల వద్చేపేస్తార్సు. ప్వశ లాంఛన్నప్రాయమైన పెళ్ళిచూపులే తప్ప.... 7/
ఇదిగో ఒరేయ్‌ నీకు మళ్ళీ సెకెండు వార్నింగి స్తున్నాను. ఆవంక యీవంక 'పెప్టేసి కాదన్నావా ఇహ బాగుండదు” అన్నారు,
*మ్మర్రివాడాః ఆ కళ్యాణ ఘడియన స్తే ఆపడానికీ అడ్డుపడడానికీ మనమెవరంరా__ అమ్మాయికి పెళ్ళి జరుగుతుందంటే నాకు మాత్రం సంతోషం కాదురా.__నేనేమీ మాట్లాడను, కానివ్వండి” అన్నారు శాన్రిః
ఫ్ఫళ్ళలా మాట్లాడుకుంటుండగానే వీధిలో రెండు రిక్షాలు అగాయి. ముందు రిక్షొలో కామాక్షమ్మ వుంటే, వెనుకదాంట్లో కామేశ్వరరావు, బామ్మా కూర్చున్నారు.
రికొలు శాస్త్రిగారి యింటిముందుకి రాగానే *ఆప్ప అబ్బాయ్‌ అపు” అంటూ దిగిన కామాతమ్మ దామ్మగారితో “రండి విన్నిగారూ ఇదే యిల్లు” అంది.
*రార్రా దిగు” అంది బామ్మ.
దిగడానికి ఏమాత్రం సుముఖంగాలేని కామేశం *ఇదుగోనేవ్‌ ఇష్టం లేని పెళ్ళికి ముక్కుపట్టుకుని లాక్కొచ్చావ్‌, నే ముందే చెప్పున్నాను. ఈ పిల్లని పెళ్ళిచేసుకోను గాక చేసుకోను. అంతే” అన్నాడు కరాకండీగా, అలనాడు అన్నవరం గుళ్ళో సరచయమయిన అందాలభామను మనసు నుండి దూరం చేసుకోలేక,
బామ్మ నవ్వుళూ “నోర్ముయ్యరా__ళంకరకా్రిగారి అల్లుడవడం అంటే నీ అదృష్టం అనుకో.... మెరిమొహమా దిగూ”ి అంది.
అయిష్టంగానే “దిగు” అని దిగేడు.
ఆ మాటలు అస్పష్టంగా విన్న కామాశ్తమ్మ “ఏమిటి పిన్నిగారూ అబ్బాయి అంటున్నాడుగి అంది.
, “వంలేదమ్మా యిల్లు చాలా అందంగా వుండి అంటున్నాడు” అనీ సవరించి కామేశం నడుంమీద గిచ్చింది.
వస్తున్న వాళ్ళనిచూవిన మాధవయ్య *అదిగో మాటల్లోనే వచ్చే
గ
శారు. రండమ్మా రండి రండి....కామాక్షీ నువ్వెళ్లి అమ్మాయి. సంగతి చూడు” అన్నాడు భార్యలో. అలాగే అని ఆమె లోనికెళ్టింది. కామేశ్వ(రావు భుజంమీద చెయ్యేసి “రావోయ్‌ రారా....ఒరేయ్‌ శంకరం పెళ్ళికొడుకు కామేళ్వ[ర్రావు” అని చెప్పి “మీ మామగారు శంకర శాస్త్రోయ్‌ ..:.ళంకరాభరణం శంకరళాస్త్ర. ఎప్పుడయినా చూకావాలోఅన్నాడు. వాొమ్మ అందుకుంటూ *వాడి. మొహం___పసివాడు పొదెక్కడ చూసుంటాడు బాబూ___నేను నా చిన్నతనంలో బాబుగారి పాట వినాలని ఎన్నో కలలు కనేదాన్ని__మావారు నన్నెక్కడికీ జై టికి తీసుకువెశ్ళేవారు శౌదు, దాంతో ఆ కోరిక అలాగే మిగిలిపోయింది.వబాబుగారు సాకొత్తూ సరస్వతీ ప్యుకులని చెప్పుకునేవారు మా రోజుల్లో. పుట్టిన ఇన్నేళ్ళకి బాబు గార్హి చూడగలిగాను” అంది శాస్తిమీదున్న పూజ్యభావాన్ని కళ్ల లోవ్య కం కచ్చూడ్డ 'మేమిటమ్మా___మా శంకరంతో సంబంధమే కలుపుకో చోకుం"్తేనూ;” అన్నాడు మాధవయ్య “ఆది వజంగా మా పూర్వజన్మ సుకృతం బాబూ___బాబుగారూ_ చూ పొడని చెప్పుకోవడం కాదుగానీ మూ కాముడికీ....” అంటూంపే__ “కామేళ్వ(ర్రావ అవి గు 'ర్తుచేశాడు కామేశం, “ఏమిటీ?” అంది అర్ధంగాక నెమ్మదిగా, “కాముడూ కాముడూ ఏమికే కామేళశ్వ(ర్రావు అన్లేపూ” అన్నాడు గాలి న్వరంతో, “నువ్వు నోర్ముయ్యరా” అని తుంచేసి *మా కాముడు పెద్దలంకే భయభ క్తులూ వినయవిధేయతలూ వున్నవాడు బాబూ” అంది. మాధవయ్య శాన్రీకో ఈ క్యరాడు గరిటకిప్పే వంశంలోవాడు కా దన్నట్టు “*విన్నావట్రా వినయ విధేయతలు ఉన్నవాడట” అన్నాడు, “మావాడికి ఒక్క దురలవాటూ లేదుబాదూ:” చెప్పింది బామ్మ. క!
అివిన్నావట్రా ఏ దురలవాటూ లేనివాడటి చెప్పాడు మాధవయ్య,
జప్రొద్దున్నే సుబ్బరంగా ఇంత చద్దన్నం తింటాడే తప్ప, కౌఫీలూ గిఫీలూ అలవాట్లు లేవు బాబూ” అంటుంకటే కామేశం ఓ మూలనుంచి విసుక్కోో సాగాడు. *యీ చద్దన్నం గొడవెందుకే ఇప్పుడూ” అని.
మాధవయ్య మాత్రం అక్కడ వున్నవాళ్లు అందరి ఆనందం తనే ఫొందేస్తూ “ఆహాహాహా ...ఈ రోజుల్లో చద్దన్నం తినే అల్లుడు దొరకడం యెంత అదృష్టంరా” ఆవి శాన్రీతో చెబుతూ పొంగిపోసాగేడు.
అంతలో పట్టుచీర కట్టి శారదని తీసుకొచ్చింది కామాక్షమ్మ,
శారదని చూసిన బామ్మగారు తెగ పొంగిపోతూ *నాతల్లే రామ్మారా కూర్చో” అని ఆ పిల్లేవరో తెలీక చూడనని మనసులో శపధంచేసి తల డించుకు కూర్చున్న కామేశంతో “అమ్మాయొచ్చిందిరా” అంది మెల్లగా.
అయినో కొమేళం తల ఎత్తకపోయేనరికి కామాక్షమ్మ దామ్మతో “అబ్బాయిని తలెత్తి చూడమనండి పిన్నిగారూ” అని “నువ్వూ చూడవే శారదా” ఆంది శారదతో.
ఉన్రూడవోయ్‌! నువ్వే పెళ్ళికూతురిలా సిగ్గుపడి పోతున్నా పేమిటి. చూడూ!” అని మాధవయ్యకూడా అనేసరికి ఆమ్మో చూడకపోతే వీళ్ళంతా మాటలతో పొడిచి పారేస్తారని భయమేసి శారదవై పు చూసిన కామేశ్వ ావు కణం (ఫ్రీజయిపోయాడు, తన మనసంకా నిండివున్న (వేయసి కళ్ళ ముందు వట్టు చీరలో పట్టుబొమ్మలా కన్చించేసరికి అన్నవరం మెట్లమీద గ్గాసు దొర్లిన వైనం స్ఫురణకొచ్చింది.
అలాగే తలెత్తిచూసిన శారద విస్తుపోయింది. తను ఇష్టపడ్డ ఆ మరచెంబు అబ్బాయి ఇతనేనా అని ఆ రోజున్టతను మరచెంబు అందించిన సంగతి జ్ఞానకం తెచ్చుకుని నృుదువుగా నవ్వేసింది.
జల్ల "పేరేమిటి తల్లీ) ఆప్యాయంగా తడుముతూ అడిగింది బామ్మ గారు,
ఈజ్చార్ర ద్ర)
71
“అలాగా... సరన్వతీదేవి పేరు పెట్టాకున్నారన్నమాట” అంది. కామాక్షమ్మ అందుకొంటూ “మాబాగా అన్నారు. మాపిల్ల సాజెత్తూ సరన్వతీదేవే అనుకోండి, నుంచి గాత్రం వుంది, మొగుడుకి ఉత్తరాలు రాసుకునే చదువు చదువుకుంది. వంటా వార్పూ శువీ కభ్రం అన్నీకెబి" అని చెప్పుకుపోసాగింది. వాళ్ళ లోకాలలో వాళ్ళునుండవిచ్చి శారద, కామేశం ఒకళ్ళనొకళ్లీ 'రెప్పవాల్బకండా చూసుకొంటుం యే పానకంలో పుడకలాగ శంకరం గాడు ఓ ఇత్తడి తాంబూలంలో నాలుగురకాల స్దాసుల్నిండా మజ్జిగ పోసుకొచ్చి? “మాస్టారూ మా అక్క నచ్చితే గాజుగ్దాసు తీసుకోండి.” అని కళ్ళతోనే సృష్టించుకుంటున్న కావ్యానికి అంతరాయం కలిగించసాగాడు సరదాగాం కామేళం గాజుగ్గాసు తీసుకువి శారదకేసి చూసేడు నన్వతూం మళ్లీ అంతటితో ఆగక అటునుంచి నరుక్కు-వద్దామని శారద దగ్గరి కెళ్ళి “అక్కా మాస్టారు నచ్చితే స్టీలగ్దాను తీసుకో? అన్నాడు. శంకరం గునగుసగ్మా బగా శారడ సుళారంగా స్టీలుగ్గాసు తీసుకొని కామేశంశేస్‌ చూసింది. వాష్ట అంతకు మించి చూసుకోడం బాగుండదని మాధనయ్యు అద్రూశావటోయ్‌ అస్మాయి నచ్చిందాళి అనడిగాడు. కొమేళం బామ్మశేసి చూడంతో “వాడి మొహం... వారికి నచ్చడం సచ్చకపోవడం ఏమిటండీ._కుర్రవాడు వాడికేం తెల్సుగసక” అని మరో సారి శుంచేపిన బామ్మ “అన్మూయికి వంటావార్పూ. ఏమీ రాకపోరూగ్‌ వాకు అభ్యంతరంపేదు బాబుగారూ__వంళ పాకంపర్యంగా వచ్చే అపార మైన న్వరసంపద వుంది. అదిచాలు గాబూ నాకు__ఆ మహానుభావుల పొడమనే అర్ధతలేదు నాకు, అమ్మాయి ఒక్కపాట పాడితే. బాబుగొరి గ్‌ొంళు విన్నజ్లై అనుకుంటాను .... ఏమ్మా ఒక్కపాట పాడళావాలో అంది శంకరం తంబుర తెచ్చి అ అక్ష్మా ఊలో అని అందించాడు. శారద పాడనా అన్నట్టు తర్మడ్రికేపి చూపింది. శ
ఆయన పాడమన్నట్లు తలపంకించి అనుమతి నివ్వడంతో శారద పాట అందుకుంది.
వింటున్న అంతా ఆ తియ్యటి గా(త్రశుద్దికి మైమరచిపోసాగాకు.
శారద కళ్లమూసుకు పాడుకూనే తన ఊహాలోకాల్లోకి పోయి ఏ ఏ (ప్రదేశాల్లో తాము ఎక్కడైతే వరచయమయ్యారో ఆ స్టలాలకే భార్యా భర్తలుగా తామిద్దరూ విహారించడానికి వెళ్ళినట్టు ఊహించుకొని పలవరించ సాగింది.
శారద అలా మైమరచి పాడుతుండగా..._.శ్రోతలు ఆనందడోలికల్లో వూగుళూండగా ఉన్నట్టుండి శాస్తి “ళారదా” అని అరిచారు,
శారద కంళం మూగబోయింది.
అంతా అళ్ళర్యంగా చూస్తున్నారు, ఆయ నెందుకలా అరిచాలా అని.
శాస్త్రి శారదకేసి సూటిగా చూన్తూ “నువ్వు పాడుతున్న రాగమేమిటి అంటున్న ఆ సర్వమేమిటి శుద్ద సాందోళంలో ఆ రిషభం ఎలా నచ్చింది? అని అడగడంతో శారద ఖిన్నురాలయింది. తను చేసిన నేరం అవ్వుడర్ణ మయి గజగజా వణికిపోసాగింది.
అచ్చెన్పు హిందోళానికి అరోహణేమిటి?”
“సగమదనిన
౪*అపరోహణ?
“సనిదమగను
అమరి ఆ రిషభం ఎక్కడ్నించి వచ్చింది. స్వరసంకరం చెయ్యడానికి బుగ్గిలేద'టే” అని విరుచుకు డ్తుంయే కామేళం లేచి నర్జిచెస్పటోతూ.__
౨ విజమేలెండి వృషభం పడితే మరి...” అన్నాడు,
ఉన్పమ్రిటది వృషభనూ, లిషభమా?” ఉగుడవుతూ అడిగాడు కాస్త,
“రిషభమేనండీ రిషభమేః ఏదో పొరపాటున అన్నాను. రిషభం పడితే హిందోళం కాదుగదా-_-చారుకే!?! అవుతుంది?” కంగారుగా అన్నాడు కామేశం,
76
కాసి ఆశ్చర్యపోతూ అన్నాడు *చారుకేళా?)
“*క,...క....కౌదండీ చారుకేశి ఎట్టా అవుతుంది. కాఫీ కాఫీ అవు చుంది అన్నాడు కంగారుపడుతూ కామేశం.
మండిపోతున్న కాస్తిని అజ్యంలా కామేశం ౮టలు మరింత మండించడంతో “నువ్వులే ఇక్కడ్నించి ముందు.... లే ...రిషభం అన్న చూటకూడా పలకడం చేతకాని వాడివి సంగితం గురించి మాటాడ్డానికి నీకేం అర్హత ఉందయ్యా. తెలి స్టే తెలిపినట్టుండాలి లేకపోతే. నోరు మూసుకు వడుండాలి అన్నాడు,
- అద్రి కాదండీ....” నచ్చచెప్పటోయాడు కామేశం.
ఆర్ష్రిలో పంకరించాడు శాస్తి. సంగీతానికి సంబంధించిన అనక తఈనకలు ఏ మాత్రం భరించలేరాయన.
బామ్మ కామేశాన్ని వెనక్కి. తీసుకుని “బాబుగారూ తమర్ని మరో సారి కలుసాం” అని అం'పే “ఆ అవనరం లేదు” అన్నాడు ళాస్త్ర.
అంకా చూస్తున్న మాధవయ్య సీరుకారిపోయాడు. ళంకరశాన్త్రి తొందరపాటుకి అతని వళ్ళు మండిపోయింది. వాళ్ళంతా వెళ్ళాక దెబ్బతిన్న బెబ్బులిలా ఏ నాడూ చేయలేని సాహనం చేస్తూ ళంకరళాన్తువై విరుచుకు పడ్డాడు.
అ్రవనరం లేదురా, నీకేదీ అవనరం లేదు. కొనీీ శారదకి పెళ్ళి అవసరం. ఒక తోడు అవసరం. ఒక నీడ అవసరం. వీ సంగీత విద్వాం సుడికో కట్టబెట్టి దాని గొంతెందుకు కోస్తావురా? నువ్వు అనుభవించే సుఖం చాలకనా.__నంగీత సొమ్రాట్టువి, శంకరాభరణంలో దిట్టవి గండ "'పెండేరం తొడిగించుకున్నవాడివి, ఇవ్వాళవడై నా కచేరీకి పిల్చి ఒక రూపాయి యిస్తున్నా(డ్రా?
శుభ్రమైన దిట్టలుకట్టి ఎన్నేళ్ళయిందిరా-ఎన్నేళ్ళయిందిరా సంతృప్ర్టిగా ఛోంచేసిః కనీసం శారదకి ఓ ముంచి రవికల గుడ్డయినా కొనిపెట్టగలుగు చున్నావా?ః ఇంకా నీ కెందుకురా ఈ కంచి గరుడసేన 760
ఒరేయ్‌ రసికులు కానివాళ్ళకి కవిత్వాన్ని వినిపించే దౌర్భాగ్యాన్ని తన నుదుట రాయొద్దని ఏడుస్తూ వేడుకున్నా(డ్రా కాళిదాసు. (ప్రజలకి వీ సంగీతం అవసరం లేనప్పుడు, ఆ సంగితం నీకు కూడూ గుడ్డ పెట్టలే నప్పుడు నీ కెందుకురా యింకా యీ వ్యామోహం? పీకుంది సరే__ఆ వ్యామోహంతో ఆ పసిదాని (బతుకు నాళశనంచేపే హక్కు నీ కెవడిచ్చా(డ్రా? కాదురా, ఈ జన్మలో దానికి పెళ్ళికొదు. ఇలాంటి తండ్రికి పుట్టానన్న అనందంతో ఏ నుయ్యో, గొయ్యో చూసుకుంటుంది. అప్పుడు ఆ శవాన్ని ఎదురుగా పెట్టుకు పాడుకుందువుగానిరా సంగీతం. నిన్ను దైవం కూడా రకించలేడురా” అంటూనే వేగంగా వెళ్ళిపోయాడు మాధవయ్య.
రక్తం కళ్ళలోకి వచ్చి ఊపిర్లు వేగంగా విడుస్తున్న శాస్త్రి వేగంగా దేవుడిగదిలో కెళ్ళి కర్పూరం అరచేతిలో 'పెట్టి వెలిగించి హారతి స్తుంకే. లోపల్నుంచి వచ్చి చూసీన కారదా శంకరం ఖిన్నులయ్య్యారు.
మధ్యాహ్నం జరిగిన సంఘటనకి ఆ ర్యాతి ఆ ఇంటి వాతావరణం అంకా శవమెళ్శిన గృహం౦లోలా భయంకర నిశ్శబ్దంగా వుంది.
శాస్త్రీ మంచంమీద పడుకుని వున్నాడు.
శారద పళ్ళెంలో వెన్నపూస పెట్టుకుని బొద్చ్బిలేచిన తండ్రి కుడి: చేతిలో రాస్తూ మధ్యాహ్నం ఏ న్వరాన్ని నంకరం చేసినందుకు తండ్రి దండించాడో ఆ న్వరాన్ని తన గుండెల్లో గూడు కట్టుకున్న ళోకంతో జోడిస్తూ పాడుతూంే, పడుకున్న శాస్త్రిగారి హృదయం లోపలి చీకటి గుహల్లోంచి, దుఃఖం వెల్లువై పొంగుళూ వచ్చింది. తను పెళ్ళి చెయ్యలేని ఆ వీదకూతుర్ని దగ్గరకి తీసుకు శోకించసాగాడు.
ఆ సంఘటనకి (ప్రకృతి మూగపిల్లలా రోదించింది. పొన్న చెట్టు శన కొమ్మలకి కన్నీటి మూటల్ని కట్టుకుంది. కొబ్బరిచెట్టు తన ఆకుల్లోంచి అ(్రువ్లల్ని రాల్చి రోదించింది.
సాగమదానీసా ___ దానిసాగా___సగమా __ గమదామాపాసా___
7%
వినగా__పవిసగా__దసీ._.మగా...-గమా-___గొోమదగమాగా-మాగా = సా అంటూ ఆ దృశ్యానికి శారద నంగిత స్వరాల వాతానరణం కల్పించింది వు ఫి ఖ్‌
అష్టల్సుటోరా కాముడూ___ఉన్నదాన్ని ఊరుకోకుండా ఆ అన్మూయిని 'షాట పాడమని నేనే అడిగాను. ఇరకాటంలో పెట్టాను. బాధగా అంది వామ్మ.
“*ఆ అమ్మాయిని నుప్వు ఇరకాటంలో పెట్టావు సరే. మధ్యలో నేను యిరుకునపడ్డాను” బాధగానే అన్నాడు కామేశం. ల
ఎపి మైహం. బెల్లంకొట్టిన రాయిలా నోరు మూసుకు కూర్చోక ఆ చొల్లు వాగుడెందుకురా నీకు....బోలెడంత డబ్బు ఖర్చుపెట్టి సంగితం చెప్పించాను. ఇరవై ముప్పై కృతులదాకా నేర్చుకున్నావ్‌. రిషభం “అనడం చేతకాలేద్యట్రా నీకు నీ ఖఇర్మగాళపోతేనూ” అని తికైన్సుంపే___
అన్సువ్వు సణక్కే మధ్యన___చేతగాకనా? కావాలంటే యిస్పుడు వరీళపెట్టు గడగడా రాగాలు, ఆరోహణలూ అవరోహణలూ అన్నీ అప్ప 'జెప్పేస్త్రాము. ఉన్నట్టుండి ఆయన కళ్ళెరజే నేసరికి నాకు నణుకుప్పట్టింది. ఆ కంగారులో ఏడో అనేశాను. అంజే” అన్నాడు తన నేరం ఏదీ లేదన్నట్లు.
“వదిజన్మలు తల్ల[క్రిందులుగా తపస్సు చేపినా మనలాటి వాళ్ళకి అలాంటి సందింధం దొరుకుతుందా నాయనా.___చేతులారా దూరం చేసు రున్నావ్‌ తిక్కనన్నాసివి. ౫
*ఆ సంబంధం తప్పిపోయినందుకు సీ కంశే ఎక్కువగా బాధపడు తోంది నేనే నీకేం తెల్పః నాకు సంగీకం రాదనేగా పొమ్మన్నాడాయన చూద్దాం” అని నిట్టూర్చాడు కామేకళం,.
(ప్రజీదినం. శాస్త్రిగారు వూరి చివరి మెట్టమీది అమ్మవారి గడికి వస్తారని తెల్సుకున్న కామేశం ఆ రోజు ఆయన వచ్చేవరకూ ఆ గుడి దగ్గరే చిరీకించి, మధురమైన స్వరంతో దండకం అందుకున్నాడు దూరంగా ఆయన శావడం చూసి.
78
శాస్తి ఆ మధురమైన గాక్రం విని ఎవరా అని పరికించి చూస్తే కామేశం కన్పించాడు. నిన్న తను ఏమీ తెలీదని వెళ్ళగొట్టిన వ్యక్తేనా యితను। అన్నంత ఆశ్చర్యం కలిగిందాయనకు. అనంకరం కామేళాన్ని మనసులో నే అల్లుడుగా స్వీకరించాడు.
ప వ న్‌
*అయిదువేలు,. మీ డబ్బు స్పూర్తిగా ముట్టినక్షైనాః” కిరాణాకొట్టు సుబ్బయ్యకి డబ్బిస్తూ అడిగింది తులసి.
“*ముట్టిందమ్మా___ఉండండి రశీదిస్తాను” అని లోనికెళ్ళబోతున్న అతన్ని ఆపి “నుబ్బియ్యగారూ.___నాకు రశీదుల్లో పనిలేదండీ__శంకర శాస్త్రిగారి బాకీ పూర్తిగా తీరిపోయిందని మీరు ఒక్క మాటంటే చాలు” అంది.
ఆఆ్రదేం మాటమ్మాః” అన్నాడు సుబ్బయ్య,
“ద్రూడండి, ముందు ముందు శాస్త్రిగారు ఎప్పుడు యెంత డబ్బడిగినా ఇస్తూ వుండండి. ఆ బాకీ నేను తీరుస్తాను” అని హామీ ఇచ్చి *ోవస్తానండీ” అని లేచిన తులపి శాస్తి రావడం చూని “*సుబ్బయ్యగారూ కాన్తిగారు వస్తున్నారు. ఆయనకి నా గురించేం చెప్పకండేం” అని కొట్టు వెనుక గది లోకి వెళ్ళిపోయింది.
శాశ్రివి సాదరంగా ఆహ్వానిస్తూ “రండి పంతులుగారూ....రండి కూర్చోండి” అన్నాడు సుబ్బయ్య,
శాస్తి లోనికి అడుగు పెట్టగానే “సీ దగ్గర యింతకు ముందే చాలా డబ్బు అప్పుగా తీసుకున్నానయ్యా._మళ్ళీ ఆ పనిమీద నీ దగ్గరకి రాకూడ దనే అనుకున్నాను కాస్సీ రాకరప్పలేదయ్యా” అన్నారు.
“అదేం మాట వంతులుగారూ డబ్బు కావాలా?” తెలీనట్టు అడిగాడు సుబ్బయ్య “అప్పునయ్యా. పిల్ల పెళ్ళి చెయ్యబోతున్నాను” అని శాన్రి అనడంతో 7/0
ఆయనకూడా వచ్చిన శంకరం ముఖంలోనూ, తలుపు సందులోంచి చూస్తున్న తులసి ముఖంలోనూ కాంతి రేఖలు వెల్లి విరశాయ్‌.
శాస్తి పీటమీద కూర్చుని కాలినన్న గండపెండేరం. విప్పుతూ “ఈ పారి నువ్వు నోటిమాటమీద అప్పు ఇవ్వక్క్లేదు సుబ్బయ్యా-__ఈ గండపెండేరాన్ని చూశావా___ఇది ఒక ఆభరణమని నే నెన్నడూ అనుకో లేదు. ఇదీ నా శరీరంలో ఒక భాగమేననీ, క్చైలలో ఈ కన్లైతోపాయే కాలి బూడివవుళుందనే అనుకున్నాను తస్ప, ఇలాంటి అవసరం వస్తుందని అనుకోలేదయ్యాం డబ్బు రూపంలో దీని విలువెంతో నాకు తెలీదు. ఇది కాకట్టు పెట్టుకుని డబ్బు అప్పియిళ్రో అని తీసి సుబ్బయ్యకి అందించారు.
అఆ దృశ్యం తలుపు చాటునుంచి చూస్తూన్న తులసి మనసు చలించి పోయింది,
సుబ్బయ్య దాన్నితీసి శాస్త్రి కాలికి తొడిగేస్తూ “మీలోవున్న సర స్వతీదేవికి (ప్రజలు తొడిగిన ఆభరణం యిది, దీవికి విలువకచ్లేు స్రోమతా అర్హతా నాకు లేవు అయ్యగారూ.___మీకు ఎంత డబ్బు కావాలంయకే అంత డబ్బూ సంతోషంగా యిస్తాను” అన్నాడు.
న! వి షి
కామేశం క్లాసులో పిల్లలకి డిక్టేషన్‌ చెప్తుంటే పరుగున 'మెరుప్పలా వచ్చిన శంకరం “*మాస్టారూ__సాయం(త్రం అయిదుగంటలకి గట్టుకింద గుడి దగ్గర కొచ్చెయ్యండి” అని ముందుకు పరుగెట్టాడు.
అర్థ ౦గాని కామేశం “ఎందుకురా?” అని అడిగితే “చాలా అర్థంటు” అన్నాడే తప్ప వెనక్కి. తిరిగి చూళ్ళేదు,
దొడ్లో దిట్టలు ఉతుకుళూంది శారద,
ఒగరుస్తూ వచ్చిన శంకరం “అక్కా .... అక్కా... సాయంత్రం అయిదుగంటలకి గట్టుకింది గుడిదగ్గరకి వచ్చెయ్‌” అన్నాడు
“ఎందుకూ” అని శారద అడుగుతుండగానే “చాలా అర్జంటు” అనీ పరుగెట్టాడు.
10
కంకరం రమ్మన్న (వ్రకారం ముందు కొమేశం, తర్వాత శారద ఆ గుడిదగ్గర కొచ్చారు. శంకరం లేడక్కడం
ఇద్దరూ ఒకళ్లు రమ్మన్నారని ఒకరు అఆలోచించుకుంటుండగా వెనుక నుంచి *పలుకే బంగారు మాయెనా” అని విన్చించింది,
శారద పాడుళుందేమో అసి కామేశం ఆమె ముఖంలోకి చూకాడు, కాదు. అతను పొడ్తున్నా డేమో అసి శారద కామేశం కేసి చూసింది. కొదు....
వనకనుంచి శంకరం “పలుకే దింగారు మాయెనా? పిలచినా పలుకా చేమీ కలలో సీ నామస్మరణ మరువా చక్కని స్వామిః పలుకే బంగారు మాయెనా” అంటూ యిద్దరి దగ్గరకీ వచ్చి యిద్దరి చేతులూ పట్టుకుని ఊస సాగాడు,
కప్పమిట్రా। ఏమిటిదంతాః” అడిగాడు కామేశం నవ్వుతూ.
“ఆంకా మీ మంచికే, నన్ను కొంచెం ఎత్తుకోండి....ఊ.....” అన్నాడు.
ఇద్దరూ కంకరాన్ని ఎత్తుకున్నాడు.
*ఆయ్యగారు..మీ ఇద్దరి 'పెళ్ళికీ ఒప్పుకున్నారు". అని జేగంట వాయిస్తూ “అందుకని. మీ రిద్దరదూ సంతోషంగా దేవుడి దర్శనం చేసు కుంటారని రన్మున్నాను. ఇక మీ ఇష్టం” అని [క్రిందికి ఉరికి పారిపోయాడు శంకర౦,
కామేశం శన్మయానందంతో శారద కళ్ళలోకి చూస్తూ అమె చెయ్యి తన చేతిలోకి తీసుకుని ఆమెచేత గంట కొట్టించాడు.
త వ ఫె
శాస్రి యింటిలో మాధవయ్యా, శాస్త్రీ శభలేఖలమీద చిరునామాలు రాస్తున్నారు,
గడపదగ్గర కూర్చున్న బామ్మ “గుమ్మందగ్గరకొచ్చిన లక్మి చెయ్యి
వ్‌ 6 న!
జారిపోయిందని బాధపడ్డాను బాబుగారూ.__..తమంకట తమరే పిలిచి పిల్ల నిస్తున్నారంచే ఇదంతా నూ కానుడి సుకృతం” అంది. రాస్తున్న మాధవయ్య తలెత్తి... అమా వా డెప్పుడూ అంకేనమ్మా సొంటి కొమ్మే ఆనుకోండి కళ్ళలో "పెట్టుకుంకే భగ్గున మండుతుంది! ఆ తర్వాత మంచుముక్కలా చల్లబరుస్తుంది” అవి అడ్రసు రాయనలసిన వ్యక్తి గురించి *సుందరం భాగవతారేనా?ొ అనడిగాడు. శాస్త్రి *“ఊ”) అని ఉరిమినట్టు అనడంతో “*మాటిది. కటువు ... మనను వెన్నపూన” అని ళాస్త్రి పొట్టలో గిలిగింతగా గిచ్చాడు. అట్టిండరా” అన్నాడు ళాస్త్రి ఆనందానికి కొంచెం విసుగును జోడించి, రాపిన శుభలేఖలన్నీ పక్కన పెడ్తూ *ఆం ఇక ళుభబేఖల వవి పూయర్హయినక్తే....పోతే నువ్వు ఒప్పుకుంటావనే “నమ్మకంతో నే నాక చూటిచ్చా(న్ర అన్నాడు మాధవయ్య. జప్రమ్మిట్రా అది?” లేచి ఉత్తరాలు గుచ్చే తీగవైపు వెళ్ళి ఏదో చిరు నామా కోనం వెతుకుతూ ఆడిగాడు శాస్త్రి, మాధనయ్య కూడా లేస్తూ “మన 'శేషాచలంగారి హొలు, ఎవరో శీసుకుని రీమోడల్‌ చేపి, దానికి రంగులు అవీ వేసి చాలా ఆర్భాటంగా ఈశయారుచేశా[ర్రా__మన అమ్మాయి. పెళ్ళిరోజునే దానీ (ప్రారంభోత్సవం రూడాను” అన్నాడు, అం్రల్రాగా?” అన్నాడు చీర్నామా రాసుకుంటూ కాస్తి. ఆఆ హోల్పుని సీ కచ్చేశీతో పునః (ప్రారంభించాలని వాళ్ళ కోరిక। వాళ్ళొచ్చి నన్నడిగేర్రా.. నేను నశే అన్నాను అని మాధవయ్య చెబు తూంపే విన్న బామ్మగారు చాలా ఆనందంగా అద్లాబుగారి కచేరీయా.__ఒక్కసారి కూడా వినకండానే పోతానను కున్నాను. ఇన్నేళ్ళకి నా కోరిక తీరబోతోందన్న మాట” ఆంది, 82
“ఆద్రి వాడి అంగీకారం మీద ఆధారపడి ఉంటుందమ్మా---ఏీరా ఏమంటావ్‌?” శాన్తికేసి చూస్తూ అడిగాడు మాధవయ్య
“అలాగ” అన్నాడు శాస్త్రి.
మాధవయ్యకి ఆ 'స్నేహితుడిలో జన్మాంతర స్నేహం స్ఫురించిందని పెంచి ఒక్కసారిగా ఆనందంతో కౌగలించుకున్నాడు.
ఆదే సమయానికి ఆలయంలో దేవికి మొక్కి. దేవతలా వసోంది శులసి, అమె కళ్ళలో కొత్త తేజస్పూ, దైవత్వం ఇప్పుడు అతి స్పష్టంగా గోచరిన్తున్నాయి. ఆమె ఓ కాంతిమూర్డి,
జొన్రషర్రిబటుపంటిశేన భంకరకాన్రి శంకరాభణం రాగాన్నాలపించి ఎన్నోసార్లు, వేలమందిని ఉత్తేజితులను చేసిన వేదిక శేషోచలంగారి హాలు, ఆ హాలు ఈనాడు కొత్త రూపం పొంది, కళకళలాడుళూొ౦ది. ఇంత కాలానికి శంకరళాన్తి గళం నుంచి ప్రవహించే మధుర సంగీతవాహినిలో మునిగేందుకు సిద్ధంగా వంద .లాది అభిమానులు హాలు ,క్రిక్కిరిసి'పోయేలా కూర్చొని ఉన్నారు.
"పెద్ద పండుగలా ఏర్పాట్లు జరిగాయి. రంగు రంగు తోరణాలతో హాలు, హిలులోని వేదిక హొలు బయట కూడా అందంగా అలంకరించదిడి ఉంది, హోలు ద్వారంవద్ద పురోహితులు పూర్ణకుంభంతో శాన్రిగారి రాకకై ఎదురుచూ స్తున్నారు.
ఒక అనందపు ఘడియ ముగించుకొని, మరో ఆనందపు ఘడియ లోకి అడుగుపెడుతూ శాస్త్రిగారు ఆ హాలునిచేరుకొన్నారు. అక్కడ కూతురి "పెళ్ళి వేడుక తిలకించి. ఆ పెళ్ళి దండలతోనే కూతురూ, అలుడూ వెంట శాగా టాపులేని కారులో వచ్చారాయన, గా
మాధవాచారి సైగ నందుకొన్న భజంత్రీలు మంగళ వాయిద్యాలు మోగించగాా పురోహితులు వేదమంత్రాలు పలి స్తున్నారు.
య!
మిక్కడి జీవితంలో కష్టకాలం అంతరించి ఆనందం విండిన నూతన జీవిఠంలోకి అడుగుపెట్టడాన్ని అనందంగా చూసుకొంటూ, కారు దగ్గర కెళ్ళి కాస్రివి అప్యాయంగా ఆహ్వానించాడు మాధవయ్య.
మాధవయ్యుతోపాటు హాలులోకి వ్రపేన్తున్న శాస్త్రి హాలువైన పెద్ద అక్షరాలతో రాయబడి ఉన్న కొ త్త పేరు చూస్‌ ఒక్కక్షణం సంభమంతో విలబడిపోయా రక్కడ,
హాలుప్రై “శంకరాభరణం శంకరళానస్తి కళామందిరంం అని అందంగా రాసి ఉంది.
అక్కడ "పేరులోని శంకరళాన్తి తానుగా తోచలేదాయనకు, తనకు. ఇఖిస్తున్న గౌరవంగా భావించలేదాయన దానిని. న$ించిపోతోందనుకొన్న శాస్త్రీయ సంగీతానికి లభిస్తున్న ఆదరణ ఆ అక్షరాలలో చూసుకొని “ఏమి టిది' అన్నట్లుగా మాధవయ్య వంక చూశారాయన.
వద చెప్తానన్నట్లుగా నై గచేసి, శాస్తీని తోడ్కొని వాలులోకి దారి తీశాడు మాధవయ్య,
వేదపండిళుల చేతులలోని పూర్ణకుంథాన్ని భక్తిగా కళ్ళకద్దుకాని, ముందుకు నడుస్తుంటే శాత్త్రీమీద పువ్వుల వర్షం కురిపించారు నిర్వాహ కులు, హాలులో నికొచ్చి, హోలు నిండిన సంగీత(ప్రియులను చూసేసరికి శాస్తి గారు ఆనందంతో తల మునకలయారు.
పురోహితులూ, (ప్రమఖులూ శాస్తిని పూలు చల్లుకుంటూ, వేదిక దగ్గరకు తీసుకొని వెళ్ళారు. (పేకకులు అనందాతిశయంతో కరతాళధ్వనులు. చేస్తున్నారు.
సంగీఠ (ప్రియులైన ఆ (ప్రేక్షకలోకానికి తలవంచి నమస్కరిస్తూ ముందుకి నడిచారు శాస్త్రి.
మారిన ఆ హాలు రూపం, హాలులో అలంకరించిన తన నిలువెత్తు. చిిత్రవటాలూ చూసి శాస్త్రిలో ఆళ్చర్యమే (పశళ్నగా, ఆనందమే వెల్లునగా "పెరుగుతున్నాయి తప్ప ఆయన కంఠం మూగటోతూంది.
శ్రథ
(వ్రక్కవాయిద్యగాళ్ళందరూ తమ తమ స్థానాల్నలంకరించారు. శాస్త్రి వారి మధ్యగా ఆశీనులయ్యారు. మహత్తరమైన సంగీతపు విందుకు సర్వం పిద్ధమైందిః
మాధవయ్య మైక్‌ ముందు కొచ్చేనరికి సభలో నిళ్శబ్దం చోటు చేనుకొంది.
(పేకక శ్రోతల నుద్దేశించి మాధవయ్య (సనంగించాడు.
“పెద్దలందరికీ నా నమస్కారాలు, ఆపర సరన్వతీ అవనకారమ్హూరర్తి అయిన ఈ కళామూర్తిలో కళని వర్మించే శక్తి నాకు లేదు. అయినా ఈ వ్య క్రియిక్క. వ్యక్రిత్వాన్ని గురించి రెండు మాటలు మీకు నేను విన్న వించుకొంటాను. గతంలో శాస్త్రిగారి గానం వినడానికి ఆబాలగోపాలం తహ తహలాడిపోయేవారు. విని పులకించిపోయేవారు. ఆయన మహరాజ తీవితో దర్జాగా (పకకటం నాకు ఇంకా గుర్తు. ఆ వైభవం, ఆ వెలుగూ నా కింకొ కళ్ళకి కట్టినట్లు కనబడుతోంది.
జక్రాన్సి కాలక్రమేణా సంగీకంలో అనేక మార్పులొచ్చాయి. ఉదా హరణకి వామెయ్యనా కాళెయ్యనా, కరిచెయ్యనా కొరికెయ్యనా అనేది సాహిత్యమూ, మలేరియా వ్యాధి(గ్రస్తుడి వణుకులాటి నంగీశమూ తయా రయ్యాయి. అనేక శద్దాలు, కేకలు, అరుపులు నిట్టూర్చులూ సంగీళఈంలో చోటు చేసుకొన్నాయి. ఈ స్టితలో తన గానానికి ఆదరణటేని దళలో శ్రీ శాస్రిగారు తన ఇంటి నాలుగ్లోడలమధ్యా అదే సథావేదిక అనుకొని, [క్రిమి కిటకాదులే రసికతగల ్రోతలనుకొని తన సంగిత సాధనని కొనసాగిస్తూ వచ్చారు న
మాధవయ్య మాట్లాడుతూ ఉంపే శంకరళాస్తి తఈన చుట్టూ ఉన్న
గోపాలం, తదితర (ప్రక్క. వాయిద్యగాళ్ళను ఆదరపూర్వకంగా చూసు కొన్నారు. ఇన్నాళ్ళకు అందరూ కలసి సంగీత సరన్వతిని ఆరాధించే అవకాశం లభించినందుకు ఆనంది స్తున్నారు వేడిక నలంకరించిన కళా కారులు,
85
మాధవయ్య ఉపన్యాసం కొనసాగించాడు. *తన సర, సన్వమూ అయిన సాంప్రదాయ సంగీతానికి యా రోజు ఇంత ఆదరణ లభించడంతో యీ (బ్రహ్మర్షి ముఖంలో కొత్త తేజస్సు కనబడుతోంది. పదికాలాలపాటు శ్రీ శాస్త్రిగారు తన గానామృతంతో మనకి విందు జేసేళ కని భగవంతుడు వారికి (ప్రసాదించాలని నేను పార్టి స్తున్నాను. “సెలవు” అని అందరికీ నమస్కరిస్తూ వేదిక దిగి తనకి కేటాయించిన స్థానంలో కూర్చున్నాడు మాధవయ్య.
వేదికపై శాస్త్రిగారు మైక్‌ను తన వగ్గరగా జరుపుకొన్నారు.
ఇంకటి మహత్తరమైన వేడుకనూ, రంగస్థలానికి (ప్రక్కగా తెర చాటు చేసుకొని తిలకిస్తున్న _తులపి శౌస్త్రిగారి మధురవాక్కుకై. ఎదురు చూస్తూంది: మధురగానావిశ్రై తపిస్తూ నిలబడి ఉంది,
తన నహజ గంభీర స్వరంతో సభ నుద్దేసిస్తూ అన్నారు శాస్త్రి “సభక్షు నమస్కారం__పాళ్చాత్య సంగికప్ప పెనుతుపానుకి రెవరెపలాడు తున్న సత్సం(పదాయ- సంగీకజ్యోరిని ఒక్క కాపు కాయడానికి తమ. చేతులు అడ్డుపెట్టిన ఆ దాత ఎనరో వారికి శత సహ్మ్యస్రవందనాలు అర్చి స్తు న్నాను” తల నంచి సమస్కరించారు శాస్తి.
ఆది విన్న తులసి ఉలిక్కిపడింది. “వద్దు....దై వమా వద్దు....మీ ఈం'కే చిన్నదాన్ని....మీ సేవ చేసుకొంటూ మీ అమర సంగీతపు ఛాయలో జీవితం సొగించాలనుకొని తపించినదాన్ని, నేను' మీ దాపిని....మీమీద గౌర పంతో ఈ సాహసంచేసిన నాకు మీరు నమస్యరించవద్దు....వద్దు తన మననులోని మాటలు గొంతుకలో కొట్టుకులాడగా, నీళ్ళు నిండిన కళ్ళతో రెండుచేతులూ ఎత్తి నమస్కరించింది శాస్త్రి దిశగా చూన్తూ తులసి,
“ళష్కించిపోతున్న భారతీయ సంస్క్బృతినీ సాం(ప్రదాయాన్నీ పునరుద్ధరించటానికి నడుం కట్టిన ఆ మహామనీషికి శిరస్సు వంచి పాదాభి వందనం చే స్తున్నాను అని నమతగా శాస్తి నమస్కరి స్తుంయే హాలు కర శాళ ధ్వనులతో మార్మోగింది. తులసి మూత్రం ఆమాట విని తల్లడిల్లి
86
పోయింది. రెండు ఆరచేతులనూ అడ్డంగా ఊపుతూ “తను వందనాలకు అస్హ్మ రాలను కొను. మీ పూజకి వాడే పుష్పాల్లో ఒక పుష్పంలాటిదాన్ని” అన్నట్టుగా బేలగా చూస్తోంది.
శాస్రిగార్ని [కమ్మకమంగా సంగితరసావేశం ఆవహించసాగిందిం ఖంగున (మోగే గొంకుతో గంభీరస్వరంతో చెప్పసాగారు, హాలంతా నిళ్ళ బ్దింగా ఆయన పలుకులు వింటోంది,
“క్ష క్రశ్ర జీవకళ. అజరామర మైనది. దీనికి అంతంలేదు. నిరాదరణ పొందుతున్న ఈ నంగీతాన్ని పోషించటానికి కోటికి ఒక వ్యక్తి ఉన్నా సరే ఈ అమృతవాహిని అనంతంగా యిలా (ప్రవహిస్తూనే ఉంటుంది. మనిసి నిలువెత్తు ధనం సంపాదించినప్పటికీ “దొరకునా ....” అంటూ అమృతం చిలికే స్వరంతో గానాలాపన [ప్రారంభించారు శాస్త్రి,
సుఃికీతులైన సైనికుల్లా, కావ్రి గితాలావన (ప్రారంభించగానే తమ తమ వాయిద్యాలతో శృతి కలిపారు (ప్రక్కవాయిద్యగాళ్ళు.
పన్నెండేళ్లు తర్వాత ఆ గొంతు వింటున్న తులసి ఈ జన్మలోనే శంకరళాన్తి గానాన్ని వినగలిగే భాగ్యానికి నోచుకొన్న బామ్మగారు, పట్టు బట్టల్లో ఉన్న కామేశ్వరరావు, శారద, మాధవాచార్తి శంకరం వందలాది ఇతర శ్రోతలతోపాటు మైనరచి ఆ పాట వింటున్నారు.
శాస్తి ఆవేశంతో అమరగానాన్ని అందిస్తున్నారు అందరిక్తీ_ “దొరుకునా ఇటునంటిసేవ సీ పదరాజీవముల చేరు నిర్వాణ సోపాన మధి రోహణము సేయు త్రోవ రాగాల నంకతాలు సీ వేయి రూపాలు భవరోగ త్సిమిరాల పోకార్చు దీపాలు నా దాత్మకుడవై....నాలోన చెలగి...” అనందాతిశ యంతో, అమృతవాహినిలా సాగుతున్న గానానికి శృంఖలాల్లై అడ్డుపడసాగాయి శాస్రిగారి దగ్గుకెరలు ఆయన గ్లోండెలు వ!
పశ్రేపీనట్లయింది, తోపలి బాధ పాడనీయక నరనరాన్ని తెంచే స్తున్నట్టుగా ఉంది. గుండెలు పట్టుకుని నరకబాధ అనుభవించసాగారాయన. ఆయన్‌ బలాన్నంళా కూడదీసుకొని, దగ్గతెరను అణచిపెట్టుకొంటూ అతి్యిపయత్నం మీద పాట కొనసాగించే (ప్రయత్నం చేస్తున్నరు.
నభంతా ఆందోళనగా వేదికవై పు చూస్తోంది. శారద బేలగా కన్నీళ్ళ విండగా కామేశ్వరరావు వైపు చూసింది. తులసి తన అజ్ఞాత వాసాన్ని మరచి ఆవేదన చెందుతూ రెండడుగుణ ముందుకు వేసి, అక్కడ నిలబడ్డ శంకరం భుజంపై చెయ్యి వేసింది. మూధవాచారి కంగారుగా లేవబోయాడు.
ఇంత జరుగుతున్నా దీక్ష చెడక కాత్తి గానాన్ని కొనసాగించే (ప్రయత్నం చేస్తూనే వున్నారు. *నా 'ప్రాణదీపమై నాలోన వెలిగే...” దగ్గ తెరతోనే తప్పని రాగాన్ని కొనసాగిస్తూ ఠక్కున ఆగిపోయారు. ఇక నేమాత్రం పొటి కొనసాగించలేవి స్టితిలో వడిపోయారాయన. తన ఆరోగ్య స్టీతివి మించి, మొదలైన గీఠఈం తుదిరూసం చేరుకోలేకటోవడంతో ఆయన జోవించిపోయారు.
అంతటా అవేదన నిండి నిళ్శబ్దంగా ఉన్న ఆ హాలులో ఓవైపు నుంచి శాస్త్రిగారి గానాన్ని అందిపుచ్చుకొని కొనసాగిస్తూ వెలుగులా ఒక కంఠస్వరం విన్పించింది. హాజలోనుంచి వినవస్తున్న ఆ గానాని కను గుణంగా వాయిద్యగాళ్ల సంగీతాన్ని అప్రయత్నంగానే అందించసాగారు మైకంలో పడుకున్న శాస్త్రికి ఆనందపు చురక తగినట్ల యి బలనంతాన అటు చూశారు.
అక్కడ శళంకరం।
తనని శంకరశాస్త్రి ఆవహించారా అన్నంతగా మధుర న్వరంతో గౌనాలాసన కొనసాగించాడు.
శులసి తృ _ప్రిగా కొడుకువైపు చూసింది.
శాస్త్రిగారి ముఖంపై తిరిగి కళొచ్చింది.
అందరూ తృప్రిగా నిట్టూర్చారు.
88
శంకరం గానంచేస్తూ వేదికవై పు నడిచాడు.
శంకరం గానం శాస్త్రిగారి సంగీతపు జాడల్లోనే నడుస్తోంది. శేడా అల్లా ఆ పసివయనుకి ఆ గొంతులో రాని గంఖీరత మాత్రమే,
తన గురువుగారి పరువు కాపాడుతూ, పోలులోని వారందరికీ సంగిళ సుధాధారల్ని పంచి పెడుతూ వేదికపైకి చేరుకున్న శంకరం ఆ పాటను “దొరకునా ఇటువంటి సేవి ఆంటూ పూ ర్తిచేస్తూ ళంకరశాన్తి పాదాలవద్ద మోకరిల్లి నమస్కరించాడు.
అస్పటికే వేదికపైకి చేరుకొన్న తులసి శంకరానికి దూరంగా మోక రిల్లి కూర్చుని శంకరళాన్తినీ, శంకరాన్ని మార్చీ నూర్చి చూస్తోంది తృప్తి నిండిన హృదయంతో,
శంకరళాస్తి అనందంతో పొంగిపోయారు, ఎదురుగా తులసివి చూళారాయన, శంకరం ఎవఠో అర్థంచేనుకొన్నారు, శంకరం తులపి కొడు కన్న విషయం తెలిసి ఆయన మరింత సంతోషించారు.
నెమ్మదిగా కడిలారు శాస్తి. శంకరాన్ని ఆప్యాయంగా నిమిరి, (ప్రోళ్సాహం అందిస్తున్నట్లు చూశారు. శంకరం వళ్లంతా తడునుతూ అతని కాలు కొద్దిగా ప్రక్కకు జరిపి నెమ్మదిగా తనకాలి గండ పెండేరంతీసి శంకరం పాదానికి అలంకరించారు. కోటి ఆశీస్సులు ఆందజే స్తున్నట్లుగా, ఈపని చేసేందుకే ఇందాకటి గుండెపోటూ, దగ్గుతెరా తట్టుకొని (ప్రాణా లతో నిలబడి ఉన్నట్లుగా త్రమానం భవతి ...శళాయుహు....పురుషళ్చ తీంద్రి....ఆయుప్రేవేంద్రియేపతి ...తిష్టతి....” అని విండు మనసుతో శంక రాన్ని దీవించి....తన (ప్రాణంకన్న మిన్నగా చూసుకొన్న శాస్త్రీయసంగీక సాధనకూ, ఆ సంగీతంలో కొనసాగించవలపిన కృషికి తనకు సరైన వార సుడు దొరికిన ఆనందాన్ననుభవిస్తూ ఇహలోకాన్ని ఏడి పరతోక వాసులకు సంగీతపు విందు నందించేందుకు వెళ్తున్నంత (ప్రశాంతంగా ఒరిగిపోయిన శాస్రిగారి ప్రాణాలు అనంఠ నాయువుల్లో కలసిపోయాయి,
89
శంకరం “అమ్మా” అవి తులసిని కదిపేసరికి కశ్తైగా మిగిలిన ఆమె కిందపడిపోయింది. ఇంతవరకూ అద్భుత సంగీఠత రసవాహినిలో మునిగిన ఆ హాలంతా ఒక్కసారిగా విచారసాగరంలో మునిగిపోయింది. (ప్రేక్షకులంతా. విచార వదనాలతో, దుఃఖపూరిత హృదయాలతో చూ స్తున్నారీ విషాదఘట్టాన్ని ఒక్క- పరుగున వేదికపై కొచ్చిన శారద “నాన్నా” అని బావురు మంది. ఓదార్పుగా ఆమెను దగ్గరకు తీసుకొని ఊరడించసాగాడు కామేశ్వర రావు. *అమ్మా.... అమ్మా” అవి ఏడుస్తున్న పపివాడు శంకరాన్ని దగ్గ రకు తీసుకొని ఓదార్చసాగాడు మాధవయ్య, అమర సంగీతంలో మునిగితేలుతూ, ఎంతటి హీనస్థితిలోనూ రాజీ వడక సంగితమే ప్రాణంగా జీవించిన శంకరశాస్రి జీవితపు వేదికపై శాళ్యతంగా తెరపడిపోయింది. ఈ ఖ్‌ ఈ ఎన్ని దిగంకాలకు వెళ్ళినా యింకా యింకా అంతం తెలీని లోతులు చూపించేదీ జీవకళ, ఈ వేగం విహంగం రెక్కల్లో ఇమిడిన మనం ఎన్ని కొ_త్రరుులకి లోనైనా ఇది మనల్ని జయిస్తూనేే ఏదో చెరగున ధ్వని స్తూనే తగ్గిపోకండా శాశ్వతంగా దీప్తించే మణిహారం యీ కళ. యుగాలు అంకరించి పోతున్నా, యీ కళకి చావూ అంతంలేవు అన్న సంకేతంగా, ఆ (ప్రభాత సంధ్యలో ఒక ఆలయ (పాంగణంలో కూర్చుని తంబుర కృతి చేస్తున్నాడు శంకరం, ఈ కాలావికి కొ త్తవెలుగు
- కిరణంలా, శంకరళాస్త్రికి నిజమైన వారసుడిలా. ఓం0కారనాదాను సంధానమౌగానమే వనంకరాభరణము 00
ఈతిశ్రంలోంపటల్యల క్రో జప్తంటనణి
క. వి. మహదేవన్‌
వేటూరి సుందరరామమూ రి సదానంద (బ్రహ్మేంట్రస్వామి శామదాను
యస్‌ పి. బాలస్ముబహ్మణ్యం వాణీ జయరాం
యస్‌. జానకి
యస్‌, పి, శల
పట్టాభి
జిత్‌ మోహన్‌ మి(తా
శం, .మీం. + టంశారదాచాను నంథధానమాగాన మే శంకరాభరణమూ శంకర్యగళ నిగళము (శ్రీహారి వదకమలము "రాగరత్నవాలికా తరళము శంకరాభరణము శారదవీణా రాగచందికా పులకిత శారద ర్మాతము: నారద నీరద నుహతీ నినాద గముకిత (శావణగీతము రసికుల కనురాగమైం రనగంగలో తానమెై వల్ల వించు సామ'వేదమం(తము శంకరాభరణము అ్వైశ సిద్ధికి అమరత్వలస్ధికి గానమె సోపానము సత్వసాధనకు నత్యశోధనకు నంగీత మే (ప్రాణము త్యాగ "రాజ పహృాదయమై, 'రాగరరాజ నిలయమై ము_క్తినొనగు భ_క్రియోగ మార్గము మృుతియె "లేని సుధాలావస్వర్లము శంకరాభరణము. ఓంకారనాదచాను నంధానమాగాన మే శంకరా భరణము పా చాని శంకరాభరణము వమగరీ_గమవదసి శంకరాభరణము నరిసా-నిదపా-నిననీ-దవమా-గరిగా-వమగా-వమద పసిద ననిగరి శంకరాభరణము. దపా-దనూ-మాపొదపా దపా-దమూ-మదపామగా గమమద -దనినిరి-యదదసి-సిరిరిగ-నిరిరిగ-గమమగ సరిరిన = ననినిదదవ శంకరాభరణము 08
శేనసాన-58సాన-రీసాన ననిన తిననని రినసి దనీనీసీ చఊాదసీసి-దదసీని-డాసీని దనిన దనినద నినదని దగరిసాని దన దాడాదా గరిగా మమగా-గరిగా మమగా-గరిగమన-గామవద - మదనమ-గరినరి సనరిగనరీ-గరిమగవమ దప మగవ దవనిద-వమదవన నిదనని 8న గరిసా-గరిననిద-రిసా-8ననిదవ-సా గరిననిద-రిననిదవ-ననిదవమ-రీసాసీ-రిననిదవ-సీ జా ననిద వమపా-రిననిదవ-ననిదవమ-దవమగరి-గామూా దా నిదని పదవమూవ-రిననిదవ-రి-దవమగరీ.__ రినని దవ-మగరినని శంకరాభరణము. , .శంక రా భరణమూ లె సారిగకీ గవచాపా। నరిగవచా వగరీ! రిగనవదసానీ డాపా। గవద వదవ గవదవదవ। గవదవ। రిగవగవగ। రిగవగవణగ। రిగవగ। సరిగ! రిగజ! గవద। వదరిసా రిగవ గవద! వదన దనగగి। ననరిరి గగవవ! 'రిరిగణ వవదద। గగవవ దదనన వవదద ననరిరిసా। రసా; రిసా రసా గవద! వగరి। రిగవ గరిన। దనరి వదసా। గవచా రిగపా దనరి వదసా! గవదారిగపా సానిద సీదవ। చదావగ వదవ! వదసరీగరి। రిగవచావదా సారీ! గాపా! చాపా! 4
తె రాగం తానం వలవి నామదిలో నె కదలాడి కడ తేర మన్నవి కృష్ణాతరంగాల సారంగ రాగాలు కృష్ణలీలా తరంగిణీ భక్తి గీతాలు సస్య కేదారాల న్వరన గాంభఛారాలు నరనహృదయ మేత విమల గాంధ ర్యాలు శీర సాగర శయన ేవ గాంఛారిలో నీ వద కీర్తన సేయగా. ,.మమవదని రాగం తానం వల్లవి నా మదిలో నె కదలాడి కడ తేర మన్నవి శృతి లయలే జననీ జనకులు కాగా భావాల రాగాల తాళాల శేలి (శ్రీచరణ మందార మధువమ్మునై (వాలి సిరల నిర్వాణ మధుధార లే గ్రోలి భర తాభఖినయవేద వత దీతపూని వైలాన నదనా కాంభోజి రాగాన వీ వద నర్తన సేయగా. , ,వదని “రాగం తొనం వల్లవి నా మదిలో న కదలాడి కడ లేర నున్నవి ఢీ శంకరా నాదశరీరావరా వేదవిపహారాపహారా జీ వేళ్యరా క్‌
(ప్రాణము సేవని గానమె నీదని |పాణమె గానమనీ మూానప్‌చతుణ గాన పఏిలవణ రాగమె యాగవాని నాదోపానన చేసిన వాడను సీ వాడను నేనై తే థిక్క-రీంద్రజిత హిమగిరీం దసిత ఖందరా నీలకంధరా క్యదులెరుగని రుద్రవీణ నిర్మిిద గానమిది అవథరించరా వినితరించరా. . .శంకరా... "మెరిసే మెరుపులు మురిసే పెదన్చల చిరు చిరునవ్వులు "కాబోలు ఉరిమే ఉరములు సరినరి నటనల సిరిసిరి మువ్వలు “కాబోలు వరవశాన శిరసూగంగా ధరకు జూలినాశివగంగా _ నా గానలహార నువు మునుగంగా ఆనంద వృష్ట్వీ "జే తడవంగా త్‌ హాల్లో శంకరశాన్ర్రీ. .. వగా ఆర్‌ యూ వ్‌రియల్‌ శాగ్ర్రీ లంబోదర లకుమికరా అంచాసుత అమర వినుత నరీగమ వదనీ మేస్త్రి ఓ పూర్‌ శాస్త్రీ 6 వ్‌ తీరుగ నను దయజూ చెదవో ఇనవంశో తృవము రామా నా తరమా భవసాగర మిోదను నళిన దళేతణ రామా శీ) రఘునందన నీతారమణా (స్తుతజన పోవక రావూ కారుణ్యాలయ భృ వరద నిను క న్నది కానుపురావమూా $6
(కరూరకర్శములు "నేరక చేసితి నేరము లెంచకు రామా డారి్రన్టము వరిహోరము నేయవే టైవశిఖానుణి రామా, గ్లో (బోచేవాలెవరురా నినువినా రఘువరా సీ చరణాంబుజములనే విడజూల కరుణాల వాల ఓ చతురా ననాది వందిత నీకు వరఠరాశేల నయ్యా సీ చరితము పొగడలేని, నా చింతదీర్చి వరములిచ్చి వేగమె సా ననిదవదని నసినిదదవ మసాద మాగామ వదాని - ననీదవమ నిదవము గమవ దమగరి _- నమాగమనద మావదని - ననరిని - నినినడా - దదనిసాద - మవదనిన నిదవ మగమనిదని - నదమా వదని నమూశ*ర8ి - నరిసా సీదన - ననీదవవు - గావమూవదని (బోచేవారెనరురా నీతావతే నాపై సీ కఖిమానము లేదా వాతాళ్ణు జార్జి తపాద నా మొరలను వినరాడా భాసురముగ కరిరాజుని (బోచిన వాసు టేవుడవు సీవుకచా నా పాతక మెల్ల పాగొట్టి గట్టిగ నా చేయివట్టి విడువక సాననిదవదని ననినిదదవ మపాద మూగావము వదాని నసీదవవము _ నిదదమగమవ దమగిరి _- నమాగమవనవద వమావదని-ననరినీ-నినిన దా-దదనిసాద మవదనిన నిదవ - మగమనిదని - నసదవమూావదని నమాగరి నరిసానీదన - ననీదవ - గవూవదని (బోచేవారెవకురా, న్‌ 7 రి
వమూనన సంచర చే ట్‌ి మానన నంచఠశే మదశిఖ పింఛాలంకృత చికు-రే మహనీయ కపోలజితముకుచే (శ్రీరమణీకుచ దుర్గవిహాశే శీవకజన మందిరమందా బే వరమ పహాంనముఖ చందచకో రే వరిపూరిత మురళీ రవనధాశే. ,.మానన నంచరశే... త్ర సామజ వరగమనా సాధుహృత్‌ సార సాబ్దపఫాల కాలాతీత విఖ్యాత సామజవరగమనా సామని గమజ సుధామయగాన విచతుణ గుణాకీల దయాలవాల మాంపాలయ ఆమని కోయిలా - ఇలా నా జీవన' వేణువులూదగా మధురలాలసల మధువలాలనల - వెదవిలోని మధువులాను (చతముపూని జతకు చేరగా నిసా - దసీ - మదా - గమా - నమమగ - గదదమ 'మనిసనిద - ననిదము - దనిసా - దనిసా గదదమ - మనసినిద - దననని - గననిద - నినగ = నినగ నమిగమ - గననని - నిగనగ _ ననినిద - దనినిద మదదస్సి.. గమదని - ననిదదముగన - సామజవరగమనా "వేనవి *శేయిలా ఇలా నా ఎదలో మళ్లెలు చల్ల గా మదిని కోరికలు మదన గీతికలు వరువమంత విరుల పాన్పు పరచి నిన్ను వలుకరించగా 08
గమా - గమదమగమా - గమనిదమచా - మదనినదసీనినీన్థి- మదసీనిసీసి - గముచా - దదాదడానీ - మదసీని సీదమగసా - సాసా - సానీ - నదా - ననమద - గమదని - గమదని మదనిన - మదనిన - దనినగమూా, , .ఆ.. ,..ఆ6...ఆ6.. 10 మాణిక్యవీణాం మువలాలయంతీం మడాలసాం మంజుల వాగ్విలాసామ్‌ మహేంద సీలద్యుతి కోమలాంగీం మాతంగక న్యాం -ా మన సాన్మ రామి చళుర్భు జే జా చంద్రకళా వతంసే కుచోన్న లే కుంకమరాగళోణ్‌ పుందేము పాఖాంకుక పువ్చబాణహా స్తే నమస్తే _ నమస్తే జగ బేకమూాత?. క్షే వలు కే బంగారమాయెనా వలుకే బంగారమాయెొ పిలచిన వలుకచేమి శలలో నీ నామనురణా మరువా చక్కని స్వామి వలుకే బంగెరవూయునా, కో చొరకునా. , .దొరకునా, , .దొరకునా ఇటువంటిసేవ సీ వదరాజీవములచేరు, నిర్వాణ సోపాన మధిరోహణము సేయుతోవ [్ట్ర
రాగాలనంతాలు నీ వేయి రూపాలు భచరోగతిమిరాల పోకార్చుదీపాలు నాదాత్ముకుడ వై నాలోన చెలగి
నా (పాణ దీవమై నాలోన వెలిగే నినునొల్బు వేళ దేవాది బేవా
ఉచ్యాన ని శ్వ్యానములు చాయు లీనాలు న్పందించు నవనాడులే వీణాగానాలు నడలూ, ఎదలోని నడులే మృదంగాలు- నాలోని జీవమై నాకున్న బైవ్యమె వెలుగొందు వేళ మహానుభావా, దొరకునా ఇబువంటి సేవ
నీ వదరాజీవముల చేరు నిర్యాణసోపాన మధిరోహూణము శేయ్యు తోవ
దొరకునా ఇటువంటిసేవ. =.
(4లీష్టనిత్రయనుకకథ | ఖీ 0 గక... ల్‌
; “స మాల
ఇవాళ శంకరాభరణం పరిమళం ఆం(ధ్రదేశమంతా గుదా?సోంది. వయసు తారతమ్యం లేకుండా (ప్రతివారినీ కదిలించి పదికాలాలపాటు జ్ఞాపక ముంచుకునేలా ఆలోచనలు రేకెత్తిస్తోంది. న్లాఘిస్తూ. ఉత్తరాలు కట్టలుగా వచ్చి వడ్తున్నాయ్‌. ఎందరో అభిమానులు కేవలం యీచ్విత్ర దర్శకులు విశ్వనాధ్‌ గార్ని అభినందించటాని'కే మ(ద్రాసువచ్చి పూలదండలతో ఆయన్ని ముంచెత్తుతున్నారు. మేం మీకు పడివున్న రుణం తీరనిది అంటున్నారు.
నూతన (ప్రకరణాన్ని తెరిచి ఇంతటి సంచలనాన్ని దేకెత్తించిన శంకరాభరణం విర్మాణ సమయంలో జరిగిన సంఘటనలు, నిర్మాతల అవస్థలూ, ముఖ్యంగా డై రెక్టర్‌ శ్రీ విశ్వనాథ్‌గారు చి(శ్రాన్ని ఇంతటి లలిత లలిత కావ్యంగా రూప్పడిద్దడానికి పడ్డ తపన పాఠకులకి తెలీదు,
ఆయన దగ్గర దర్శకశాఖలో ఒక అసిఫ్టెంటుగా పనిచేసే ఆదృష్టా , నికి నోచుకున్న నేను, నా దృష్టికి అందిన కథలన్నీ కదంబంలా గుచ్చి యా సంతోషపు దినాల్లో చాలా సంతోషంగా మీ కందించే సాహసం చేస్తున్నాను. గా
ఈ సంకలనం నాది, మొత్తం యీ పుస్తకంలో ఏ లోపాలున్నా, పొరపాట్లున్నా దీవికి పూ కి బాధ్యుణ్ని నేను. కాబట్టి, దీన్ని చదివిన అభి రుచిగల పాఠకుల అభ్మిప్రాయాల్ని నాకు తెలియజేస్తే చాలా చాలా పంతోషం.
భవదీయ 6వ్రంన్సీ
స వ ౮/౦ ౦౦0044 శా ౧34210౫5 తెళ్కీ 22 వమ కం6 చమిండేజము 021020 వేట్‌జయా25ా600 024
నంకరాభరణం చి(త్రకథకి విశ్వనాథ్‌గారు ఓంకారం చుట్టింది విమానంలో, అస్పుడాయన *సర్గమ్‌ి హిందీ చిత్రం ఎడిటింగ్‌కి బొంబాయి వెళ్ళి మ$ద్రాసు తిరిగి వస్తున్నారు.
ఆయన యీ తిరుగు.పప్రయాణానికి పదిహేను రోజులు ముందు అను కుంటాను, ఓ రోజు సాయం[శ్రం నిర్మాత ఏడిద నాగేశ్వరరాపుగారు ఆర్కాట్‌ రోడ్డులో ఓ పుస్తకాల షాపు ముందు కారు ఆపి షాపులో కెళ్ళి ఓ ఖరీదైన లీవర్‌ పైలూ, 'పేసర్టూ కొంటున్నారు.
ఆయన దగ్గరకెళ్ళి “ఎప్పుడు సార్‌ మన పిక్పరు?” అనడిగాన్నేను= ఈ (ప్రశ్న నేనూయన్ని వెయ్యడానికి కారణం నేను వారి మొదటి సినిమాకి పని చెయ్యడమే గాకుండా ఆయనతో పర్పనల్‌గా కూడా చాలా పరిచయం వుండటం.
“డైరెక్టర్‌గారు మనకి పిక్చర్‌ చేస్తానన్నారు. అదే....శంకఠా భరణం... కధ చెప్పారయ్యా, చాలా చిన్నది, ఈ రాతి ఆయన _పైట్‌లో బొంబాయి వెళ్తున్నారు. దాని గురించి ఆలోచిస్తాను అన్నారు” అని ఆయన చెప్పడంతో అప్పుడు నాకు ఆర్జిమైంది కొంటున్న ఆ పైలూ, పేపర్లూ డై ంక్టర్‌గారి కోసమే అపి.
డైరెక్టర్‌గారు బొంబాయి నుంచి తిరిగొచ్చారు. ఆయన కధని వివ రంగా చెప్పతారని వెయిట్‌ చేస్తున్నారు నాగేశ్వరరావుగారు,
ఓ రోజు సాయంత్రం ఆయనకి ఫోనొచ్చింది డై రెక్టర్‌గారి దగ్గద్నంచి.
మర్నాడు నాగేళ్వ్యర్రావుగారన్నారు. “నిన్న కధ విన్నానయ్యా, నిజంగా నాకే ఆశ్చర్యం వేసింది. పదిహేను రోజుల క్రితం పిల్లి కౌలవ లాంటి కథ, నిండు గోదావరి అంత వి _స్రీర్ణంగా: గంలీరంగా వచ్చింది” అని చెప్పారు చాలా అనందంగా.
వారం రోజులకి విశ్వనాధ్‌ గారి దర్శకత్వంలో నాగేశ్వరరావుగారు పిక్చర్‌ తీ స్తున్నట్టు వూరంతా తెల్సిపోయింది.
01
చాలామంది ఆయన్నడిగారు “ధీరో ఎవరు. కధ సిరిసిరి మువ్వ లాంటిదట గదా అని కధని న *దేనిలాంటిడీ కాదు. ఈ హీరో హీరోయిన్లు వుండరు. డి పించే పాత్రలు వుంటాయ్‌” అవి చెప్పారు అడిగిన (ప్రతివారికీ = గ క్‌: శో ఓ రోజు ఉదయం పూర్ణోదయా ఆర్డ్‌ (క్రియేషన్స్‌ ఆఫీసులో శంకరా భరణ స్క్రస్ట్‌ వర్క్‌ (ప్రారంభం అయింది. సరిగ్గా ఆ ముహూర్తం 'మైముకే ఫిల్మ్‌ చాంబర్‌లో మైటిల్‌ రిజిస్ట్రేషన్‌ కూడా జరిగింది- మా భౌ ల తం ఓసొరీ వివరిం టల రచయిత (శ్రీ జంధ్యాలకి చిత్రకథ మొత్త చారు డె రె్ట ర్‌, మర్నాటినుంచి కథలో ఒక్కో సంఘటనా డై కెక్టర్‌గొరు వివ రిన్తుంచే జంధ్యాలగారు పేపర్‌మీద 'పెట్టడం మొదలుపెట్టారు. సరిగ్గా వారం రోజులకి కథ నిండయిన రూపొనికీ వచ్చింది, ఆఖరు రోజున నటీనటులు ఎవశెవరు అన్నది ఆలోచించి నిర్ణయించారు. తులసి కారెక్టర్‌కి మంజుభార్గవి సరిపోతుంది అన్నారు దై రెక్టర్‌ గారు, గె తుళిసి పాత్ర చాలా పవిత్రమైంది. అలాటి వేషాలక్రి ఏమాత్రం ఇమేజొలేని మంజుభార్గవి పనికొ స్తుందా? అన్న అనుమానాలు వచ్చాయి. కానీ ఎవరూ బయటికి చెప్పలేదు. వ ణ్‌ గా నాలుగు గోడలమధ్య చర్చించుకునే విషయాలు బయటి (ప్రపంచానికి చాలా చకంగా తెలుసాయి, ॥ చాలామంది నాగేశ్వరరావుగారికి ఫోన్‌ల ద్వారాను, (ప్రత్యక్షంగానూ శై డాన్సు తెలిప మట్టుకి ఆ మంజుభార్గ వేం చేస్తుందండీ అలాంటి షం? వ్‌ జంగర్రద కోసమన్నా ట్రై చెయ్యండి” అన్నారు. అలాగె డై రెక్టర్‌గారికి కూడా చెప్పివుండవచ్చు. అంతటి వ్యక్తికి కే0క
సలహోలివ్వడం మంచిదికాదని మానేసో వుండచ్చు. నాకా సంగతి తెలీదు,
సరే ఓ రోజు సాయంత్రం ఆరు అడుగుల పొడుగు, పుష్టిగా వున్న ఓ నలల్లై అయిదేళ్ళ వయసున్న ఒకాయన్ని కారులో తీసుకెళ్ళి డై కెక్టర్‌గారికి పరిచయం చేశారు నాగేశ్వరరావుగారు. “ఈయన మేం నాటకొలు వేసేరోజుల్లో మాకు మంచి మ్మితుడు, గురువులాంటి వాడు. ప్రస్తుతం వైజాగ్‌లో డిప్యూటీ కలెక్టర్‌గా ఫనిచేస్తున్నాడు. “రారా కృష్ణయ్య” అనే సిన్మాకి ఆ నిర్మాతలు కోరితే వచ్చాడీవూరు” అని.
ఆయనే ఫ్రీ జె. వి, సోమయాజులు,
సోమయాజులుగారితో కాప్పేపు మాట్లాడి ఆయనెళ్ళాక డై శెక్టర్‌ గారు నిర్మాతతో “వారికి (స్ర్కీన్‌ పెస్ట్‌ చేద్దాం. అమికే ఆయన జుట్టు కత్ధిరించాల్సి వస్తుంది. మనం (స్కీన్‌ మీద చూసుకుని బాగుంకే. శంకర శాత్త్రి శేరెక్టర్‌కి ఫిక్స్‌ చేద్దాం లేకుంపే లేదు” అని చెప్పారు.
ఆదేమాట సోమయాజులు గారకి చెప్పి*అంతా జరిగాక ఆ వేషం నీకు రాకపోయినా నువ్వేం ఫీలవహడదు . ఏమంటావ్‌" అన్నారు నిర్మాత.
సోమయాజులుగారు పల్చగా నవ్వేస్తూ “అలాగే” అన్నారు.
వ వ ఖ్‌
ఆరోజు సాయంత్రం యీ చితశ్రానికి పనిచేస్తున్న "టెక్నీషియన్స్‌ అందరినీ ఆఫీసుకి పిలిపించారు నిర్మాశ నాగేశ్యరరావుగారు.
అంతా వచ్చిన పదినిమిషాలకి డై రెక్టర్‌ గారుకూడా వచ్చారు.
ఆయన అందరికీ చిత్రకథ చెప్పసాగారు.
ఆయన కుర్చీలో కూర్చుని కథచెప్తుండే కుర్చీ కదల్డు, _ ముఖంకేసి చూస్తూ వింపే ఆయన నోట్లోంచి వస్తున్న ఒకో వాక్యం ముఖంలో మారే ఎక్స్‌(పెషన్స్‌లోనూ, లయగా కదిల్చే ఆ చేతులమధ్యా ఇమిడి మాకు పాత్రగా గోచరించేది. నా వరకూ నిజం చెప్పాలంటే ఇవ్వాళ సినిమా చూస్తున్న అనుభూతికంటే ఆనాడు ఆయన కధ విన్నప్పటి అనుభూతే చాలా చాలా గొప్పది
103
అంత పటిష్టత ఆయన చెప్తున్న కథలో కన్పిస్తుంపే నా కనిపిం చేది ఆయన ఒకో నన్ని వేశాన్ని ఎన్ని వందలసార్లో ఆలోచించారన్కీ ఒకో పాత్రా ఆయన మనసులో వెదుకుముక్కలా (ప్రవేశించి వేణువులా రూపాం ఈరం చెంది ఇలా (మోగ్యిమోగి మైమరిపిస్తుందనీ, చివరికి కన్నీరు కురి పి స్తుందని.
(ప్రారంభంనుంచి పతాక సన్నివేశం వరకూ ఆయన చెప్పగా అంతా మౌనంగా వుండిపోయారు.
అంకలో ట్రీ రావడంతో మాలో చాలామంది బయటికొచ్చేసి టీ శాగుతున్నాం. గునగుసలు (ప్రారంభం అయ్యాయ్‌, కథ అందరికీ మహత్త రంగా వుంది. ఆమ త్తు యింకా విడనట్టున్నాయి అందరి ముఖాల. ఏ ఒక్కడూ బాగోలేదని గానీ, ఇలాక్కంకే ఇలాగయితే ఇంకా బావుం టుందనిగానీ (ప్రతిదోటలా ఇక్కడ సందేహాలు వెలిబుచ్చలేదు. విమర్శలూ చేయలేదు."
కథ అందర్నీ గెల్చుకుంది. ఈ పిక్చర్‌కి మనం శ క్రివంచనలేకండా పవి చెయ్యాలన్న ఆలోచన అందరిలోనూ స్థిరం చేసింది.
కరేష్ప లక్షలజనం తెరమీద చూడబోయే యీ పినినూని ఇవాళ మన ఇరవై మందికీ ఆయన కంఠంతో యిక్కడ చూపించారు” అన్నాడు మేకప్‌ 'మెన్‌ సత్యం,
నిజం. ఇవాళ పినిమా చూపి దబియటికొచ్చి. జనం ఎలా నిళ్శబ్దంగా పుండిపోతున్నారో అలాగే అనాడు మేం మౌనం పాటించాం.
అంతా తిరిగి లోవికెళ్ళాకా ఒక్కొక్క ళాఖలోవాళ్ళకీ ప్యాతకి అనుగుణంగా అర్జిస్ట్‌ని ఎంక నాదురల్‌గా తీర్చి దిద్దితే బాగుంటుంది అని వివరించసాగారు,
శ వ గ ఆ రోజు కెమెరామెన్‌ దాలూమహేం్యద్ర ఇంటి డాబామీద 100
ఫ్రీ జె. వి. సోమయాజాలిక్సీ కుమారి మంజుభార్గవికీ మేకవ్‌. 'బెస్ట్‌చేహే సన్నాహాలు జరిగాయ్‌ డై రెక్టర్‌గారి సలహా (ప్రకారం సోమయాజులుగారి జుట్టు కత్తిరించి? అర్ధరూపాయి. దళసరి "మేకప్‌ చేసే పద్ధతికి పూర్తిగా విరుద్ధంగా బాలూ మహేంద్ర చెప్పిన (సకారం మన నిత్యజీవితంలో వాడే పెయిర్‌ అండ్‌ లవ్‌లీ క్రీమ్‌ ఆయన ముఖానికి అద్ది శంకరళాన్తి ముఖంగా మలిచాడు. మేకప్‌ మెన్‌. ఆర్ట్‌ డై రెక్టర్‌ తోటగారి పర్యవేక్షణలో సోమయాజులుగారికి పట్టువస్త్రాలు తతిమా ఆలంకారాలూ తొడిగేసరిగి అక్కడ వైజాగ్‌లో డిప్యూటీ కలెక్టర్‌గా పనిచేసే జె. వి. సోమయాజులు కాకండాా నాదమే ప్రాణంగా, సంగీతమే జీవిత పరమార్థంగా భావించి, బాసించే శంకరశాస్త కన్పించాడు ఆయన్ని డై రెక్టర్‌గారి దగ్గరకి తీసుకెళ్ళేసరికి ఆయన చాలా ఆనం దంగా సోమయాజుల్ని చూశారు. ఆ ఆనందం తన ఊహ వా స్తనహాపం: దాల్బడంవల్ల పుట్టింది. నిన్న తన మనసులో అల్లుకొన్న పాత్ర యిస్పుడు తన కళ్ళముందు నిలబడి తనని పలకరించడానికి సిద్ధంగా వుండటంవల్ల జనించింది. ఇంకా ముఖ్యంగా చెప్పుకురావలసింది కుమారి మంజుభార్గవి విషయం. ఎప్పుడూ. సేక్స్‌ వేషాల్లో సగం దేహాన్ని (ప్రజలకి చూపించే ష్యాత్రలు. వేసిన ఆమె - పట్టుచీరలో, పెద్దబొట్టుతో ఎలాంటి కల్మషంలేవి స్రీ అని ముఖం చూ స్టేనే స్పష్టమయ్యేంత పునీతంగా అక్కడ మరోజన్మ ఎత్తింది. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అక్కడో దేవతామూర్షి దర్శన మిచ్చింది. డైరెక్టర్‌గారు ఆమెని కొద్ది క్షణాలు చూస్తూ వుండిపోయారు. ఆయనలో ఆవహించిన శారదాదేవి (ప్రేరణ అయిన రెండు రూపాలూ ఆయన ఆజ్ఞను శిర సానహించడానికి సిద్ధంగా వున్నాయి. 107
కణం తర్వాత ఆ అనుభూతి నుంచి బయటికొచ్చారు.
అసోసియేట్‌ విజయ్‌కి ఓ చోటు చూపించి. అక్కడ తివాచీ పరిపించ మని చెప్పి, బాలుమహేంధద్రకి షాట్‌ చెప్పారు.
తివాచీ పరిచాకా శంకరళాన్ర్రి పాత్రధారిని అక్కడ కూర్చోబెట్టారు రై రెక్టర్‌. తోటగారు తంబుర తీసుకొచ్చి శాస్త్రిగారి చేతికి స్టే, దాన్ని పట్టు కునే సద్ధతి చెప్పి, “మీకు నంగిఠం తెల్పా?” ఆని అడిగారు సోమ యాజుల్ని.
ఏదో స్థాలీపులాక న్యాయంగా అన్నట్టు చెప్పారు సోమయాజులు.
అయికే ఇంకేం పాడండి అనేసరికి ఆయన చిన్నగా గొణిగారు.
డైరెక్టర్‌గారు. ఆయన దగ్గరకెళ్ళి ఆ కణంలో నాదోపాసనలో మునిగివున్న శంకరశాస్త్రి అనుభూతి ఎంతటి గొప్పదో వివరించి రిహార్సోలు చేయించి బాలనమహేంద్ర శేసి తిరిగితే ఆయన “రెడీ” అన్నారు.
ఆసాయం సంధ్యలో షాట్‌ తీశారు.
తర్వాత షాట్‌లో మంజుఖార్ల విస, సో మయాజుల్ని కంపోజ్‌ చేశారు. చీకటి వడేవేళకి అెస్ట్‌ ముగిసింది.
న జ్‌ శ
మొన్న 'జఇస్ట్‌కోసం తీసిన ఫిల్మ్‌ డెవ్‌లవ్‌ అయ్యి, (ప్రింటింగ్‌ వేయించి తీసుకొచ్చారు.
దాన్ని ఒకటి రెండుసార్లు చూసిన డై రెక్టర్‌ గారు యీ పొతలకి తస్పకుండా సరిపోతారు వీళ్ళిద్దరూ అన్న నిర్ణయానికి దచ్చేశారు.
డై రెక్టర్‌మీద పూర్తి భక్తి విశ్వాసాలుగల నిర్మాతకి ఆయన నిర్ణయం ప్పూర్తి తృప్తి విచ్చింది.
డైరెక్టరూ,. నిళ్మాతా అలా పూర్తి విర్ణయానికి వచ్చేసేసరికి ఇక ఎవరూ ఎలాంటి జనాదూ చెప్పలేదు. ఇక ఆ విషయమై ఎలాంటి విమర్శకీ తావులేదు.
"బెస్ట్‌కి తీపిన ఆ నాలుగు వందల అడుగుల కలర్‌ ఫిల్మ్‌నీ తెరమీద
108
చూసిన కొందరు “ఆ అమ్మాయి ఎవరూ చాలా బాగుంది” అన్నారు. వాళ్ళంకా గతంలో మంజుభార్ల విని ఎరిగినవాళ్ళే.
నిర్మాత నవ్వుతూ *కొత్తమ్మాయిలే, భార్గవి అసీ” అనేవరకూ వాళ్ళకి కెలియలేదు, ఆమె మంజుభార్గవి అని.
అప్పుడు నాకు అన్పించింది__ అెస్ట్‌లోనే ఆమెని అంత గొప్పగా" మలచిన డై రెక్టరుగారు ఇక శేపు చిత్రంలో ఇంకెంత మహ్బత్తరంగా తీర్చి దిద్దుతారో అని. అదే (స్రకారం జరిగితే ఆంధులు మంజాథార్గవిని పూర్తిగా మర్చిపోయి ఆ తెరమీద కేవలం తులసినే చూచి మైమరచి పోతారసీ.
ఆ తర్వాత కొన్ని రోజులకి తక్కిన నటీ నటవర్షం కూడా ఫిక్స్‌ అయిపోయిందిగాని ఒక్క శంకరళాస్తి కూతురు శారద పాత్రకి అమ్మాయి దొరకలేదు.
ఆవేషావికి గతంలో జ్యోతి అనే ఆమె గురించి నిర్మాత చెబితే. కొద్దిరోజులకి ఆ అమ్మాయిని చూపిన డై రెక్టర్‌ ఆమెనే ఒ. శే, చేద్దాం అన్నారు.
కానీ, ఆ కథలో తన వేషం చాలా చిన్నది అని తెల్పకున్న జ్యోతి. చెయ్యదని తెల్సింది. సరే, ఆతర్వాత_ఆమె డై రెక్టర్‌గార్న్సీ నిర్మాతనీ ఆ విషయమై కలవక పోయేనరికి యిక ఎనరూ ఆమె గురించి పట్టించుకో లేదు
ఆ తర్వాత ఆ వేషం కోసం ఎందరో అమ్మాయిల ఫొటోలు అడ. క్కూండా వచ్చిప డ్తున్నాయ్‌.
కొండంత ఆశలు పెట్టుకుని చాలామంది అమ్మాయిలు ఆఫీసుకి రానడం మొదలుపెట్టారు.
శారద వేషానికి కాస్తో కూస్తో సరిపోతారు అనిపించిన (ప్రతి అమ్మాయికి మేకప్‌ "టెస్టులు చేశారు.
ప్టిల్స్‌లో చూసేసరికి ఏ అమ్మాయి బాగుండేది కాదు. ఏదో లోపం. కొట్టొచ్చినట్టు కన్పించేది.
100
ఈ సంఖ్య రోజురోజుకీ మకీ పెరగసాగింది
ఆ రోజు పదిహేనుమంది వచ్చారు. ఇవాక్టికో ఎవరైందీ శేలి పోతుంది. వాళ్ళలో ఆ అదృష్టవంతురాలు ఎవరో। ఆఫీసులో మా అందరికీ ఆ అంశంమీద ఆలోచిస్తూ ఆ వచ్చిన వాళ్ళని చూస్తుంటే చాలా ఉత్పా జంగా వుండేది,
మా (ప్రొడక్షన్‌ కారు ఒకో అమ్మాయిని డై రెక్టర్‌గారి ఇంటి దగ్గర వదిలి ఆయన చూసి మాట్లాడ్డం అయ్యాకా ఆమెని దింపేసి రెండో ఆమె శోనం వచ్చేది.
ఇలా సాయంత్రం అయ్యేసరికి సుమంగళి అనే అమ్మాయి వచ్చింది. అమే గతంలో తెలుగు సినిమాల్లోనూ, భారతీరాజా తమిళలో తీసిన సిగప్పు రోజాగక్‌ అనే చిత్రంలోనూ చిన్న చిన్న గుర్తుండే వేషాలు వేసింది.
ఆ సుమంగళిని ఫిక్స్‌ చేసేస్తే బావుండును అన్పించింది మా అంద శికీ. ఎందుకంకే అంతవరకూ వచ్చినవాళ్ళలో ఆమే బెటర్‌గా తోచింది నాక్కూడాం
అందరికంటే ఆఖర్న వచ్చిన ఆమె, నల్ల గళ్ళ పట్టుచీరలో, సన్నగా అమాయకమైన ముఖం, వెడల్పయిన కళ్ళతో చాలా అందంగా, అభం శుభం తెలీనిదాసిలా వుంది.
చివరికి ఆమే ఎన్నిక అయింది. ఆమె పేరే రాజ్యలక్ష్మీ.
అప్పటికి వొళ్ళు తెనాలినుంచి మ(ద్రాసు వచ్చి మూడు వారాలు అయిం చట. మరో చిత్ర మేమిటంశే ఆ అమ్మాయి తాలూకు ఆల్బం ఇదివరకే రై ర్ట ర్‌గారి దగ్గరకి వెళ్ళిందట. అదీ జంధ్యాలగారి ద్వారా కాని అందులో ఫొటోలు ఏమంత బాగోకపోవడంవల్ల ఆల్బం తిప్పి పంపాల్సి వచ్చింది,
అలాంటిది ఆదృష్టదేవత ఆమెని తిస్పి పంపడంవల్ల ఆ వేషం వేసే
క్షే0
అదృష్టం ఆ రాజ్యలక్మీకే దక్కింది. ఇప్పుడామె చాలా చిత్రాల్లో నటిస్తూ చాలా స్టేట్‌మెంట్స్‌ స(త్రికలవారి కిస్తూ చాలా చాలా విజీగా పుంది కూడాం
|! ! వు
మ్యూజిక్‌ కంపోజింగ్‌ కోసం శ్రీ మహదేవన్‌ యిచ్చిన డేట్స్‌ దగ్గిర వ డ్తున్నాయ్‌
ఓ రోజు సాయంగతం వేటూరి సుందరరామమూర్తి గారు, జంధ్యాల గారూ ఆఫీసుకొచ్చారు.
నన్ను ,టీట్‌ మెంట్‌ ఫైల్‌ తెమ్మని, వేటూరిగారికి చ్యితకధ చెన్పడం ప్రారంభించారు. పాటల సందర్భం వచ్చినప్పుడు మంంత విప్పలంగా చెప్తుంటే గొప్ప ఉపశమనం పొందుతున్న మనిషిలా అయిపోయారు వేటూరి... బూతుపాటల పెనుతుపానులో కొట్టుకుపోతున్న ఆయనకి గొప్ప శిలీఫ్‌ కలిగిన్తుందీ కథ. నాకు కెల్సున్నంతనరకూ కావ్యాల్ని మధించిన వపందడితులాయన, నంగితంమీద చాలా అధికారంగల వ్యక్తి. సాహిత్యంలో సోమయాజి,
కథ ప్పూర్తిగా వినడం ఆయ్యాక ఆవేశంలో అక్కడి కక్కడే ఆశు వుగా మొదటి పాట పల్లవి చెప్పేశారు వేటూరి,
ఇ ఉ న
పూర్లోదయా ఆర్ట్‌ క్రియేషన్స్‌ అఫీనూ, (ప్రొడ్యూవర్‌గారి ఇల్లూ ఒక భవనంలోనే. ఆఫీసుకి కేవలం ఒక పెద్ద గది మట్టుకే 'కేటాయించబడి వుంది,
పూర్వం తీసిన సినిమాకి ఎలా జరిగినా ఈ పిక్చర్‌క్రి మట్టుకు పాటల కోనం ఏదైనా మంచి (ప్రదేశానికి తీసుకె శే డై రెక్టరుగారికి, మ్యూజిక్‌ డై రెక్టర్‌కీ చక్కని సమయం కుదురుతుందనిపించింది నాగేశ్వర రావుగారికి,
మనందరికీ తెల్పు, విశ్వనాధ్‌ మహదేవన్‌ల కాంబినేషన్‌ చాలా గొప్పది. వాళ్ళిద్దరి మధ్యనుంచి గతంలో ఎన్నో షాట్స్‌ బయటసడ్డాయ్‌,
శ
ఇలాంటి. ఆలోచలూూ జ్ఞాపకాలు సమ్మిళితమై నాగేశ్వరరావు దై రెక్టర్‌గారితో అన్నారు బెంగుళూరులో పెట్టుకుందామండి మ్యూజిక్‌ పిటింగ్స్‌” అని.
అభెంగుళూరు దేవికీ మన ఆఫీసు చాలు, అక్కడ మనకి చాలా బాగుంటుంది” అని డైరెక్టర్‌గా రనడంతో మరేం జవాబు చెప్పలేదు.
నేను ఒకసారి ఆయన ఎవరితోనో అంటుంటే విన్నాను, *మన) ఎక్కడికో వెళ్ళి, ఏదో చూస్తే ఆవేశం వస్తుందనుకోవడం పొరపాటు. నా వరకూ....నాలో ఆవేశం ఎప్పుడూ వుంటుంది” అన్నమాట. బహుళా నాగేశ్వరరాపుగారితో డై 'రెక్టర్‌గారు అన్నమాటకి కారణం అదేకావచ్చు
మరో రెండు రోజులకి సిటింగ్‌ ప్రారంభమయింది మా ఆఫీస్‌ లోనే.
జై రెక్టర్‌గారు మహాదేవన్‌కి కధవెప్పి, ముందు మొవటి పాటమీద ఆలోచిద్దాం అని, వేటూరిగారికి పాట సందర్బం బాగా వివరించారు.
ఈసారి డై రెక్టర్‌ గారి నొట్లోంచి కధవిన్న వేబూరిగార్నే శంకరా భరణం చాలా కదిలించింది. విశ్వనాధ్‌ గారి ఆవేశం చేటూరిగారిలో రెండి) తలుగా ఆవహించి అక్షరమాలికగా రూపు దిద్దుకొని “ఓంక్రారనాదాను సంధానమౌొ గానమె శంకరాభరణము ”గా బయటకొచ్చింది.
అలైన్‌ అందరికీ నచ్చింది,
దాంతో తక్కిన లై న్సొకూడా రాసి చదివి వినిపించారు.
“ంకరగళ నిగళము.
శ్రీహరి వదకమలమూ,
రాగరత్న తూలికా తరళము శంకరాభరణము.”
ఆ పాటని శ్రీ పుహశేంది తమిళ్‌లో రాసుకుని మహదేవన్‌ కివ్చారు. చాలాసేపు తీవ్రాలోచన చేసిన మహదేవన్‌ పాట పూ రగా రాయకుండానే శంకరాభరణం రాగంలో ట్యూన్‌ ఇచ్చారు. న
అది అందరికీ నచ్చడమే కాదు. సంచలనాన్ని రేకెత్తించింది.
112
- నారు రిని ను. జ్‌ టే శంకరశాత్రి మ ? డా మం తొ ణా తులని | న. ట్ట ఎన న. ...! న. కామేళ్వరకావు పట్ల. స. / , య లె / న | న ర. సు.
టీ =. వ మ. ల్‌. గ! న లు ష్ట్ర య కట్‌ త గ్‌ న. న. స న మ స సుప న ప న స 1 న్‌ లో న ము న పం! న నా న ల “ర మా నన మ! త న ల వే తంల న న న ల ప. / న. లో టో వ 1 పుం. రాళ ,, భగ క్‌ టట క్‌ టు స ం4తట్‌ న? శ పీ ( అంతా ననగ / 1. తా బా న స సో గ వన్‌ ఉం 1 న మ ణం ల్‌ య. రస త ఘు. బ్య 1 లై ప్‌! కహ?! న్‌్‌ _..-- స్తం
న్‌ా న యు. 1 లో ! కామాకము సొ శు కా హా. లు .? జ్ర స బామ్మగారు గా. ఖల్‌ ఇ స... 1 “న న స స 1 గో | శ్‌ శః ళు చీ క. వలం | [యా (ల 34 ఆ 1 11 న క, 1 గం త శ స న గ స లం స సాకీ
యయిన క ౧ శ్‌ లీ సమే నటిట ము శ [మ కా; 1 1క్తో స స. శ క టు య. సు లినస్‌, స ౯ + క్‌. య మ న కాస తాం ( అలి త మ స్‌ ళ్‌ ల్‌ వ ట్ట మ యయ. శ న స ౧|| పశ! ని ము మా (గ. స శై ర జ్హ్రషబూ చ్చ క మ న. ట్ట సస య (యం ఘే కం” న న. (ఏ మై... (| న్‌ న? స్‌ న క స్ట ల సా 1. న్‌ || నో సం న. త /, ల జల ననన స. నను సట |. మ్య్‌ య స స టా. న తర స స టు టా
వచ్చిన కాఫీలు చల్లారిపోతు న్నాయ్‌,
మాటి మాటికీ ఫోన్‌ రింగ్‌ అవుతుంది.
కానీ ఎవరికీ ఏదీ విన్పించటం లేదు. కన్పించడంలేదు. అంతా యజ్ఞంలో వున్నారు.
చాలా సీరియస్‌గా ఆలోచిస్తున్న డై రెక్టరుగాగి ముఖంలో గాంఖీ ర్యాన్నీ, దాని స్టానే ఆనందపు రేఖల్ని వర్షించి కాగితాలపై 'పెట్టాలంకే "సేజీలు చాలవ్‌. కేవలం ఆయన ఫీలింగ్ప్‌ని మూడువందల పేజీలప్పస్త కంగా రాయచ్చు. ఆవవి కూడా నేనే ఎప్పుడన్నా ఆయన పర్మిషన్‌ తీసు కవి చేయాలన్న సంకల్పం... అయినా ఇలాంటి పన్లకి పర్మిషన్లు తీసుకో కూడదు. ఎందుకంటే గుడిపాటి వెంకటోచలం'గారన్నట్టు గొప్ప దాళ్ళ (ప్రవృత్తులూ, మనస్తత్వాలూ, ఫీలింగ్సూ శెలుకోవాలం'పే వాళ్లు ఏదైనా పనుల్లో వున్నస్పృడూ, ఏక్యాగత కోల్పొయినప్పుడే గమనించాలట,
సరే సాయంథత్రానికి మొ _త్తం పొట పూర్తయింది.
ఆ పాటని కేసెట్‌లో పహశేంది గొంతుతో రికార్డ్‌ చేశాం. రికా ర్నింగ్‌ అయ్యేవరకూ దాన్నలా వుంచడం మహదేవన్‌ పద్ధతి.
మర్నాడు రెండోపాటకి సిట్యుయేషన్‌ చెప్పారు.
గతంలో అన్నవరం కొండమీద చూసిన ఆ వ్యక్తిని ఇప్పుడు యాదృచ్చికంగా 'పెళ్ళిచూవుల్లో చూస్తుంది శారద. వాళ్ళ బామ్మగారి కోరిక మీద శంకరళాన్రిగారి అమ్మాయి సళాస్త్రీయంగా పాడుతుంది. పాటలో మెమరచిపోతూ కళ్ల మూసుకుండే కళ్ళముందు (ప్రియుడు పాజిగ్రాహి అయ్యి ఆమె దగ్గరకొస్తాడు. ఆలా అనుభూతిలోకి వెళ్ళిన ఆమె రాగం తస్పుతుంది, ఎవరో బయటవాళ్లు అక్షరాల్ని విరిచేసి భానం నాశనం చేస్టే వాధపడే శాన్రి న్వంతకూతురు చేపిన ఆ తప్పిదానికి అగ్నికొండలా మండి పడతాడు,
ఆపాట ప్రాచీనమైన కృతిలో (ప్రారంభమయితే బావుంటుంది అన్పిం చింది వేటూరిగారికి. ఎందుకంటే శాస్త్రిగారి అన్మూయి (ప్రేమగికాలు పొడ్డం
వ్‌8 [18
బాగోదు. ఆలా ప్రారంభించి చరణాల్లో ఆ సందర్భానికి అనుగుణంగా లలితంగా [వ్రాయచ్చు అని ఆలోచించి వుంటారు. అందుకే త్యాగరాజకృతి చెప్పారు.
అది డ్రై రెక్టర్‌! గారి ఆలోచనకి సంపూర్ణమయిన రూపొన్నిచ్చి వుంటుంది. సరే అన్నారాయన.
సామజవరగమనా సాధుహృత్‌
సారసాబ్దపాల కాలాతీత విఖ్యాత
సామనిగమజ సుధామయ'గానవిచత్షణ
గుణశీల దయాలవాల మాంపాలయ..... సామజవరగమనా.
ఆ పాటకి హిందోళంలో ట్యూన్‌కట్టి వినిపించేసరికి చాలా గొప్పగా వుంది. ఈనాటికీ ఈ చ్మితంతో మా యూనిట్‌లో అందరికీ బాగా నచ్చిన గొప్ప పాట అదే.
ఆరోజు కంపోజింగు అయ్యాక ఇళ్ళకి వెళ్ళడానికి కారు పిదంగా లేకపోయేసరికి డై రెక్టరుగారూ. 'వేటూరిగారూ. నడిచే మ్ల పోయౌరు. ఇలాంటి సంఘటనలు సీనిమా (ప్రపంచంలో జరగడం చాలా అరుదేమోః
ఆ తర్వాతిరోజు పాట పల్లవి ఎలాంటి మార్పులూ లేకుండా ఓకే చెయ్యబడింది, పైగా సుందరరామమూ _ర్థిగారు అఆసువుగా చెప్పిందది.
ఆ పాటికే ఇవాళ ఆంధ్రులు సీట్లలోంచి లేచి ఉ(దేకంతో ఊగి పోతున్నారు. అదే__
శంకరా నాదళరీరా పరా
'వేదవిహారాహరా జీవేళ్వరా
ఆలా ఆ కంపోజింగ్‌ జరిగిన రోజులన్నీ అందరూ ఎంతో నిష్ణతో కూర్చుని ఆ యజ్ఞాన్ని సాగిందారు.
దర్శకుని కథనీ ఆదేశాన్ని కుజ్ణంగా అవగాహన చేసుకున్న శ్రీ మహదేవన్‌__పుహశేంది._వేటూరీ ఆయనకి నచ్చేవిధంగా పూర్థి న్యాయం చేకూర్చారు.
కేక
డై రెక్టర్‌ గారు కంపోజ్‌ చేసిన కేసెట్స్‌ స్లేబేక్‌ ఆర్లిస్తులకి పంప చున్నారు,
! వ వ్ల
జుల్లై 11వ తేది. ఆరోజు విజయాగార్థైన్స్‌లో రికార్డింగ్‌ థియేట రంతా ఆహ్వానితులతో నిండిపోయింది,
మొదటి సాొట ఓంకారనాదమని షెడ్యూల్‌తో నీర్ణయించారు.
అపాటికి 'స్లేవాక్‌ ఆర్జిస్టులు ఎస్‌.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, ఎన్‌, జానకి.
రికార్డింగ్‌కి వదిహేనురోజులముందే (ప్రొడక్షన్‌ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ వృథ్వీ డేట్స్‌చెప్పి ఫిక్స్‌చేసి పుహశేంది పాడిన కంపోజింగ్‌ కాసెట్స్‌ పంపంచారు. కాస్సీ రికార్డింగ్‌ రోజు జూనకిగారు రాలేనని కబురు పెట్టారు.
ఆమె రాకపోవడానికి గల కారణం సాంగ్‌లో ఆమె పాడే భాగం శక్కువుందనిట. “కోరస్‌ వాళ్ళచేత పాడించే పాట నాకిస్తారాః?” అందట థాలసు[బ్రహ్మణ్యంతో.
ఆ సంగతి తెల్పిన నాగేళశ్వరరావుగారు అవిడేం పాడక్కగ్లేదు. ఎస్‌. పి శ్షైలజని తీసుకొచ్చి షాడిద్దాం ఆని ఆ విషయమై డై రెక్టర్‌గారితో మాట్లాడదామని వెళ్లారు.
విన్న ఆయన ఏం మాట్లాడలేదు. చివరకి ఎలా అయితేనేం (శ్రీ బాలసుబ్రమణ్యం ఆమెను కన్విన్స్‌ కీసి పిలిపించారు.
ఇందులో దాలసుద్రిమణ్యం కల్పించుకోవడావికి గల కారణం ఆయన డై రెక్షర్‌ గారి వరసకి తమ్ముడ్నన్న బంధుత్వం కాదు. ఇంతమంచి చక్రం ముపళ్నార్హం రోజున ఇలాంటి సమస్య రాకూడదనేది ఆయన ఉద్దేశ్యం.
సరే సళాస్త్రీయంగా పూజ జరిగింది. ఇండస్ట్రీలో ('ప్రమఖులంతా వచ్చి అభినందించారు, చాలామంది సాంగ్‌శేక్‌ అయ్యేవరకూవుండి పాట విని వెళ్లారు.
115
మధ్యలోవచ్చిన కొందరు స్పీకర్‌ బాక్సొలోంచి అంగు ఖంగున స్వరాలొలికిస్తున్న ఆ గొంతు ఎవరిదా అని ఆశ్చర పోయారు. నిజం, ఆ పాట ఏింటుంశే నిత్యం ఎన్నో స్టీరియో సాంగ్స్‌ పాడే బాలు గొంతులా లేదు. ఎవరో సంగిళంలో నిష్ణాతుడయిన గాయకుడి గొంతులా విన్చిం చింది. అలా అని బాలూ నిష్ణాతులు కాదని కాదు. ఆ గొంతులో కొత్త ఎసెక్ట్స్‌ వల్ల అలా అన్పించింది. అంతేకాకుండా రోజుకి ఆరు పొటలు పాడ్తూ చాలా బిజీగావున్న ఆయన కేసెట్‌ విని ఆ పాటమీద ఎంళ కృషి జేళారో స్పష్టాతి స్పష్టంగా తెలు స్తుంది.
బాక్స్‌తోంచి సాట విన్చిస్తోందిం
ఆంశా మొన ముద్రలో వున్నారు.
డై రెక్టర్‌ పక్కవాళ్ళతో మాట్లాడి ఆరగంటయింది. మూసిన కళ్లు తెరవలేదు. ఆయన మనసుతో అస్పుడే ఆ పాటలో లీనం అయ్యే శొస్తి, తులసిల హావభావాలూ, షాట్‌ డివిజనూ తయారవృుతున్నాయ్‌.
ఆ పాటని ఇవ్వాళ పిక్చర్లో వచ్చినక్షు రెండు బిట్స్‌గా రికార్డ్‌ చేశారు.
డై రెక్టర్‌గారు (టాన్స్‌పోజ్‌ చేయించమన్న 'పిక్సొ నోట్‌ చేశారు. .
రికార్డింగ్‌ చాలా జయప్రదంగా ముగిసింది.
నా కన్చించిం దేమిటం'పే శంకరళాన్తి వేదికమీద కూర్చుని పాడే యా పాట పిక్చరై జేషన్‌లో ఎలా వస్తుందో అని. ఎందుకంపే ఏ మూవ్‌ 'మెంటూ లేకుండావున్న 'పెద్దపాట అది.
ఆ సాయంధశ్రానికే శంకరాభరణం పాట గురించి చాలామందికి కెల్సి ఫోయింది. చాలామంది థీ దాలసు,బమజ్యాన్ని కం(గాట్యుబేట్‌ చేశారట.
ఈ శంకరాభరణం సాంగ్‌ రికార్డింగ్స్‌ వున్నంతకాలం మరో పాట పాడనన్నారు బాలు. ఆ ఫైమ్‌నంశా శంకరాభరణం పాటలకి కృషి చేశారు,
అందుకే రెండవరోజు పాడిన శంకరా నాదశరీరాపరా పాటకూడా
1160
చాలా ఎసపెక్టివ్‌గా వచ్చింది. వింటుంయే నిద్రాణమైన ఉఊదేకం తుఫానులో గట్టులేని ఏరులా పొంగింది.
మర్నాడు రికార్డ్‌ చేపిన సామజనరగమనా పాడిన జానకి చాలా సంతోషంగా ఫీలై చాలా గొప్పపాట దొరికింది అన్నారట పుహశేందితో.
అన్నిటికంపే నాకు కెరమీద చూడటానికి జనం బోర్‌ ఫీలవుతారని పించిన పాట “(బోచేవారెవరురా.
మొత్తానికి అయిదు రోజులూ వరనగా రికార్డ్‌ చేసిన పాటలన్నీ చాలా తృప్తనిచ్చాయి అందరికీ.
కౌన్సీ వాటిని విని బాగుందని ఎంతమంది అన్నారో, వాగానే వున్నాయండీ కానీ, కా స్త క్లాస్‌ అవుతాయనిపిస్తుంది_._..మామూలు జనా వికి ఒక వాక్యంకూడా ఆర్థమైదానదు అనికూడా అంతనుందీ అన్నారు,
కానీ చిత్రం.
_ క్లాస్‌ అపుతాయన్న ఆ చాలామందే కాపెట్స్‌ పంపించి ఆ పాటలు
రికార్డ్‌ చేసిపెట్టమన్నారు.
కేసెట్స్‌ నా కిచ్చి రికార్డ్‌ చేయించుకు రమ్మని నాగేశ్వరరావుగారు నన్ను విజయాగార్థెన్స్‌కు సంపిస్టే అక్కడ సౌండ్‌ అపిఫైంట్‌ రాజ గోపాలూ, నారాయణా లెక్కలేకుండా తెస్తున్న శేసెట్పొచూపి నా మీద చాలాసార్లు వినుక్కున్నారు కూడా.
అలా పాటలమీదా, బుక్‌చేసి నటీనటుల వివరాలూ నగరం అంతా (ప్రచారం అయింది.
సినిమా భవిష్యత్తు గురించి జాతకాలు చెప్పుకున్నారు.
హీరో లేకుండా సినిమా ఏమిటీ. సిరిసిరిమువ్వా పోనీ గొప్పగా వుంటుందనుకోడానికిః; ముసలి సంగిత విద్వాంసుడి కధలూ అవీ ఎవరు చూస్తారు. ఇది స్పీడు యుగం అన్నట్టు మాట్లాడుకున్నారు
ఏ విమర్శలకీ, ఆటంకాలకీ గురయ్యి జరగాల్సిన కార్యక్రమాలు ఆగలేదు. అవి (ప్రవాహ వేగంతో సాగుళూనే వున్నాయ్‌.
ఠి జ న! 17
జులె 28.
ఆ ర్యాతి హౌరామెయిల్లో ఒక రెండవ తరగతి రిజర్వేషన్‌ కంపార్టు మెంటంతా పూర్లోదయా ఆర్ట్‌ (క్రియేషన్స్‌ యూనిట్‌తో నిండిపోయి వుంది, అందరి బెర్హలూ ఆ కంపార్టుమెంట్లో వరనగా ఏర్పర్చబడ్డాయి.
డై రెక్టరుగారూ, (ఫ్రొడ్యూసర్‌గారూ, ఇంకా కొందరు కీలక సాంకే తిక నర్షం, అఆర్లిస్లులూ ఫస్స్‌క్తానులో వున్నారు.
శి ఉంట బం
మా కంపార్టు మెంట్లో జనం నానా అల్లరిచేస్తూ గొడవ గొడవగా పున్నారు.
ఈ అవుట్‌డోర్‌ షూటింగులకి బయల్డే రేటస్పుడు కంపార్టు మెంట్లో ఒక భయంవుంది, చెలరింగ్‌ డిపార్దుమెంటు వాళ్ల పెళ్లైలకి చాలాదూరంగా వుండాలి. లేకుంటే మాలో ఎవరో నల్గురు ఆ పెస్టైల దగ్గరకిచేరి వాటిని బకటిగా దగ్గరకి జాయిన్‌ చేసి పేకాట మొదలుపెడ్తారు. ఇక ఆట మొద లయిందా ఓ పట్టున ఆగదు, పైగా వాళ్లు అరుపులూ, "కేరింతలూ పెక్లైలో తక్కిన వాళ్లకి విద్రలు అేకుండా చేస్తాయి. డబ్బులు అయిపోయిన వాడికి తక్కిన వాళ్లు అప్పివాల్సిన పరిస్థితికూడా తప్పకుండా ఏర్ప డ్తుంది.
మేం ఎక్కిన రైలు మద్రాసు స్టేషన్‌ దొటటంతో పైన ఉదహరిం
మ్‌ న! చిన ఘట్టాలే ఇక్కడ మొదలయ్యాయి. బీట్లాటళంకె ముందు పెప్లైలు దగ్గరకి లాగి దానిమీద ఎక్కి కక్ష ల లా కఠోరమైన గొంతుతో దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారి పానశాలలో పద్యాలు పొడ్డం మొదలెట్టాడు మేకప్‌ సత్యం.
అంతటితో అయిందా అంటే, లేదు. కంసార్ట్యమెంటు అంకా కల
తిరిగి నిద్రకోనం (ప్రయళ్నాలు చేస్తున్న అందర్నీ “పీరు. పేరునా పిలునసూ అబల తాన కౌళ్లు దగ్గర గిల్లి లేపడం మొదలెట్టాడు. విసుక్కొన్న నాడెవడయినావుంశ్సే లి ణు ట్‌ ముందు వాడు లేచేవరకూ నదలకుండా సట్లుపట్టి కూర్చునేవాడు.
అస్పటికే కొందరు ఆ పక్కపెప్టైల దగ్గిర కూర్చుని చీట్లాట
మొదలుపెట్టారు. శ13
మొ శ్తావికి పడుకోవడానికి ఉపక్రమించిన వాళ్ళు చాలా తక్కునం
మా యూనిట్‌లో అనంద్‌ అనే (పొడక్షన్‌ మేనేజర్‌ కొత్తగా వచ్చాడు, పూర్వాశ్రమంలో ఆతనికి 'రేడియోషాపు వుండేదట, ఆ వ్యాపా రంలో లాసొచ్చి షాపు మూసేసి మా కంపెనీలో చేరాడు. ఇక్కడికొచ్చాక (ప్రొడక్షన్‌ పన్లు చూడ్డం మానేసి కేప్‌రికార్డర్లు (ప్రస్తుతం ఎన్ని కొత్త మోడల్సు వచ్చాయో, సింగపూర్‌లో "పేపులు రోడ్లమీద కుష్పలుగాపోసి ఎలా అమ్ముతారో మా దగ్గర చెప్పుకొచ్చేవాడు.
సదరు ఆనంద్‌ ఒకతను పడుకున్న బెర్తుమీద ఎక్కి. కూర్చుని, కూడా శెచ్చుకున్న పాకెట్‌ సైజ్‌ "కేప్‌ రికార్డర్‌ అనొచేసి గుయ్యోమని సౌండ్‌ పెళ్టేసరికి ఆ నిద్రపోయేవాడికి అంతరాయం కల్ణించి వాడి ఆగ హానికి గురయ్యాడు,
ఓ పక్క ఆ పేకాట గొడవలు, మరోపక్క యీ మేకప్‌ సత్యం పాటలు, మధ్యలో యీ ఆనంద్‌ నన, కథ ఇక్కడితో ఆయిందా ఆంటే సత్తిరాజు అనే మరో (ప్రొడక్షన్‌ అసిస్టెంటు దాహంతో గొంతు ఆరిపోయి ప్రతివాడి దగ్గరకీ వచ్చి “మంచినీళ్లు బాటిలుంటే ఇవ్వండి” అంటూ ఖికొ టన (ప్రారంభించాడు.
అందరి దగ్గరా వీళ్ళు అయిపోవడంతో ఆతనికి నీళ్ళు దొరకలేదు,
ఈ చివరనున్న మా దాకా వచ్చాడు పాపం ఆ సత్తిరాజు, ఎడారిలో ఒయాసిస్సులా అక్కడ అతనికో ప్లాఫ్టిక్‌ డద్చ్బా కన్పించింది. ఆర్ట్‌ అసి "స్టెంట్‌ జయబాలన్‌ని అడగాణా డచ్చా ఎవరిదని. “నాకు తెలీదు వంశీదేమో” అనడంతో “సార్‌ ఆ డబ్బాలో నీళ్ల కాగుకాను అన్నాడు సత్తిరాజు.
సగం నిద్రలోవున్న నేను *సరే తాగు” అన్నాను. నిజానికి ఆ డబ్బా నాదికాదు,
దాహంగావున్న నత్తిరాజు గబగబా డబ్బామూశతీసి 'రెండుగుక్కలు వేసి పెద్దగా అరుస్తూ బకక్కున ఊ సేసాడు,
తీరా చూ స్తే ఆ డబ్బాలో వున్నది మంచినీళ్ళు కాదట. కాస్ట్యూమ్స్‌
110
క్కురాడు డబ్బాలో కలిపిపెట్టిన బ్లీచింగ్‌ వాటరుట ఆది. పాపం అతను తెల్లవార్లూ కడుపులో తిస్పడంతో అవస్థలు పడ్తూనే వున్నాడు. న! క! ప్‌ ఆ రాత్రంతా కంపార్ష్‌ మెంట్‌ గందరగోళం చేసిన మా యూనిట్‌లో జనం రాజమండడిలో రైలు దిగేసరికి చాలా గంభీకంగా మారిపోయారు. "పెద్దవాళ్ళకి హోటల్‌ అప్పరలోనూ. మధ్యవాళ్ళ్శకి సుఖ నివాన్‌ అనే మరో పోటల్లోన్తూ, ఆఖరి వాళ్ళకి వెంకటేశ్వరా కళ్యాణ మంటపం తోనూ గదులు ఏర్పరచబడ్డాయి. ర్యాక్రులు నిద్రలేని చాలామంది ఆ మధ్యాహ్నం మెస్‌లో భోజనాలు చేపీ సుఖంగా నిద్రపోయారు. వ్‌ వ! శ మర్నాడు తెల్లవారుజామునే యముడొచ్చాడు. కాఫీ స్లాస్కు పట్ట కుని. షూటింగుల్లో తెల్లవారు జాముని అందర్నీ లేపడానికి వడ్చే (పొడ క్షనువోయ్‌ విజంగా అందరిపాలిటా యముడుగాతోస్తాడు. ఆజ్రేన్షంగ్రి సార్‌ కార్లు బయటున్నాయ్‌” అన్నాడు వాడు. వాడికోసం లేచి వాడిచ్చిన కాఫీ తాగి మళ్ళీ పడుకుందామంళే ఇక కుదరలేదు. ఆంకా ముఖాలూ, స్నానాలు ముగించి బిట్టలు వేసుకుని బయట మా కోసం ఆగిన వేన్సా దగ్గర కొచ్చేసరికి బాగా తెల్ల వారిపోయింది. కండు వేన్ల లోనూ అందర్నీ బాగా కుక్కేశాకా అవి బయకళ్టేరాయ్‌. షూటింగ్‌ రాజమండ్రికి ఇరవై మైళ్ల దూరంలో వున్న రఘుదేన పురంలో. నరిగ్గా ఉదయం ఏడున్నర గంటలకి మేం అంతా రఘుదేనపురం షూటింగ్‌ చేసే ఆ యింట్లోకి దిగాం దండులా. అప్పటికే ఆర్ట్‌ డై రెక్టర్‌ తోటగారు అక్కడ కుర్చీ వేసుకు కూర్చుని ఆప్పుడే గచ్చుమీద పెట్టిన ముగ్గల్ని ఎక్కడ తొ క్కేస్తారో అని “తొక్క కం(డా బాబూ” అని అరవడం మొదలెట్టారు. అ 120
మా డిపార్ట్‌ మెంట్లో వెంక కేశ్వరరావూ, నేనూ ఇవాళ షూటింగ్‌కి కావాల్సిన స్పెషల్‌ ప్రాపర్టీస్‌ వచ్చాయా లేదా అని చూసి, కాస్ట్యూమ్స్‌ వాళ్ళ దగ్గర కెళ్లాం. మేం తిరిగి వచ్చేసరికి ఫస్ట్‌షాట్‌కోనం తోటగారు మందిరం డెకరేట్‌ చేయిస్తున్నారు అసిస్టెంట్స్‌చేత.
ష్‌ తః ప్తి
సరిగ్గా ఎనిమిది గంటలకి డైరెక్టర్‌గారు దిగారు కాకీడ్రస్‌లో.
అక్కూడ___
అక్కడ వాతావరణం అంతా చాలా గంభీరంగా మారిపోయింది.
అంతా శెడీగా వుండటంతో డై రెక్టర్‌గారు ఫస్ట్‌షాట్‌ ఆ ఇరుకైన గదిలో మంటపం ముందు శంకరళాన్తి పూజ చేయడంమీడ తీశారు.
అనంతరం శంకరళాన్తి పూజ ముగిశాక నిర్మాల్యాన్ని పార వోస్తూండగా నూధవాచారి వచ్చి శంకరాన్ని పలకరించడం (ఆది పిక్చర్లో లేదులెండి. శాస్త్రి తంబుర కృతి చేసుకుంటే ఆ తంబుర అందుకుని పక్కన పెట్టిన మాధవాచారి “ఒరే శంకరం అహర్నిశలూ అది శృతిలో వుందో లేదో అన్న ఆలోచనే తస్ప అమ్మాయి జీవితాన్ని శృతి చేద్దామన్న ఆలోచనే లేదట్రా నీకు, ఇది ళృతిలోనే వుంది.... అమ్మాయికో చక్కని సందింధం చూళానురా” అంటాడు.
ఆ సాయంత్రం వరకూ ఆ సీనొనే షూట్‌ చెయ్యడం జరిగింది.
తర్వాత రోజు *సామజవరగమనా” పాటి,
నూతన నటి రాజ్యలడ్మీ కేవలం బొమ్మ.
ఆమెని చాపమీద కూ ర్చోబెట్టి తంబుర అందించాకొ డై రెక్టరుగారు ఆ సందర్భంలో పాట పాడుతూ ఆమె పొందే అనుభూతి ఆయన ఏక్‌బేపి ఒకటికి పదిసార్లు చెపితే అమెకి వణుకుపోయి కా స్ప కాస్తగా అర్ధమయ్యే చామెకి. అయినా ఎలాంటి విసుగూ పడకుండా ఆమె ముఖంలో ఆ భావం రావడంకోసం సర్వవిధాలా (వ్రయత్నం చేశారు.
ఆయనలా పనిలో లీనం అయ్యి బాహ్య(ప్రపంచాన్ని మర్చిపోతుంళే
క21
తక్కిన వారంతా ఆయనంత సీరియస్‌గానూ పని చెయ్యడానికి (ప్రయత్నం చేళారు.
బాలూమహేంద్ర చాలా నిళ్శబ్దమైన మనిషి, డై రెక్టర్‌ గారితోనూ తన అపిఫైంట్సూ, లై ట్‌బాయ్‌స్‌తో తప్ప తక్కిన మనుమల్లో మాట్లాడే అవసరం వుండనట్టుంటాయన. డై రెక్టగ్‌గారికి కావల్సిన విధంగా షాట్‌ అమర్చి, అర్జిస్టు రెడీ కాకుంకే ఏ చెట్టుకిందో, అరుగుమీదో సుఖంగా ని(ద్ర పోయి రెడీ అన్నప్పుడు లేస్తారు తప్ప మరో విషయం కావాలని కల్పించు కోని మనిషి. అంతేకానీ లైట్‌అప్‌ చేసేటప్పుడు కూడా పెద్దగా ఆరవ డాలూ, కేకలు వెయ్యడాలూ ఆయన పనిలో జరగవ్‌. అంతా నిశ ఇబ్దింగానే జరుగుళుంది.
ఖ్‌ వొ (౮
డై రెక్టర్‌ గారు ఎంత సీరియస్‌గా వుంటారో అప్పుడప్పుడు అంతగా నవ్వుతూ చిన్నపల్లాక్శా మాట్లాడుకూంటారు.
అంతా ఆయన సీరియస్‌గా వున్నప్పుడు అంత నిళ్శబ్దంగానూ వుండి నవ్వినప్పుడు సంతోషంగా ఫీలయ్యేవారు. నా వరకూ, నే నెప్పుడు ఒకలానే వున్నాను, ఆయనమీద వున్న భక్తి, గౌరవం నన్ను చాలా దూరంగా నిల బెట్టాయి. నా నరకూ నా పనేమిటో అంకే తప్ప, ఆయన హుషారుగా వున్నప్పుడు ఏగో వార్త చెబుదామని యీ నాటివకూ సాహసించలేదు. , నా లాంటి మనిషే నాతో పనిచేసే వెంకటేశ్వరరావు కూడా. అలాగే ఆయన పిల్చి చెప్పినదానిని నిర్ణక్ష్యం చేసే సాహసం కూడా మా ఇద్దరం ఏ నాడు చెచ్యలేదు,
ఆ రోజు సాయంధత్రం నాలుగు గంటలకి కరెంటు పోయింది "షెడ్యూలు (ప్రకారం ఆ దినం తియ్యాల్పిన సీను మరొకటుంది.
కరెంట్‌ ఎంతకీ రాకపోయేసరికి డె రెకరుగారు తన కుర్చీలోంచి లేచి షాట్‌ కోసం అక్కడ వేసిన మంచంమీన పడుకున్నారు.
అసోసియేట్‌ విజయ్‌ తర్వాత సీన్‌కోసం వాణీజయరాం పొడిన
22
విషాదమిళితమైన శుద్ధ పొందోళ రాగం కేనెట్‌ యూనిట్‌ సౌండ్‌ ఇంజనీర్‌ జగన్నాధన్‌గారి దగ్గరకి తీసుకెళ్ళి మేగ్నెటిక్‌ శేవలోకి (టాన్స్‌పోజ్‌ చేయిస్తున్నారు.
సాయంత్రం ఆరు దాటినా కరెంటు రాలేదు, లైన్‌ మెన్‌ ని తీసుకుని కరంట్‌ పోయిన ఆ (ట్రాన్‌, ఫార్మర్‌ వైపు వెళ్ళిన ప్రొడ్యూసర్‌ నాగేశ్వర రావుగారు కూడా ఇంకా తిరిగి రాలేదు.
అంతా అనుకున్నారు. ఇక కరెంటు రాదు. "పేకప్‌ -చెప్పేస్తారు అని.
కాస్స, ఏడుగంటలకి కఠింటు రావడంతో డై రెక్టరుగారు మంచం: మీంచీ లేచి కూర్చుని బాలూమహేంధద్రకి షాట్‌ చెప్పి, అఆర్డిస్టులని తీసుకు రమ్మన్నారు.
షాటింగ్‌ నమయంలో ఆర్డిస్టులు వుండేది.-మేం మాట్‌ చేపే ఇంటి ఎదురుగా వున్న సుబ్బారావుగారి ఇంట్లో
నేను సోమయాజులుగార్నీ, రాజ్యలత్మీనీ పిల్చుకవచ్చేసరికి స్పీకర్లో వాణిజయరాం గొంతు విషాదంగా షూటింగ్‌ చూడటానికి వచ్చిన అన్ని నందల మంది జనం మధ్య నిళ్శద్దాన్ని ఏర్పరుస్తోంది.
డై రెక్టర్‌గారు మౌనంగా వింటూ ఆలోచిస్తున్నారు.
అప్పుడు తీసే సీన్‌.
ఆ రాత్రి మంచంమీద పడుకుని, మడవడానికి కూడా వీలులేని పరిస్థితిలో వున్న చొబ్బలేచిన అరచేతిని మంచం కోడుమీద పెట్టిన శంకర శాస్తి దగ్గిరకి శారద వచ్చి పళ్ళెంలో వెన్నపూన అరచేతిలో కాలిన ఆ భాగానికి రాస్తూ పొద్దుటి తప్పిన హిందోళ రాగాన్ని దుఃఖంతో పొడటం.
రాజ్యలక్న్మికి ఏక్షన్‌ చెపుడూ డై. శెక్టర్‌గారే విషాదంగా పొడ్తుంకే చూస్తున్న మా కందరికీ దుఃఖం పొంగుకొచ్చింది. చిత్రంలో ఒక చోట శాస్త్రి అన్నట్టు నిజంగా రాళ్ళ కరగడం అంటూ జరిగితే మరి కరిగి తీరాలి ఆ కణానం
మొత్తానికి రాజ్యలమ్మీ ఆ సీన్‌తో గొప్పగా నటించింది. నా దృష్టిలో
128
"డై రెక్టర్‌ చేసినదాంట్లో ఏఖైశాతం చేసిందామె. ఏమైనా ఆకొ త్తమ్మాయి అలా చెయ్యడం గొప్పే. పదేళ్ళకాలం గడిచిపోయినా ఈ విషయం నాకు బాగా గుర్తుంటుంది, ర్యాతి తొమ్మిది గంటలకి పేక్‌అవ్‌ చెప్పారు. అంకా తిరిగి వస్తున్న వేన్సాలో అందరూ ఆ సీన్‌ తాలూకు మత్తు, బాధ నుంచి యింకా బయటికి రాలేదు. వ్‌ షో ప
షూటింగ్‌ కోసం మాకు యిల్లు యిచ్చిన వారి పేరు వళ్లేపర్లి వీరన్న గారు. ఆ ఇల్లా పిక్చర్ణ్లో కంకరళాస్త్రి వీదవాడయ్యాక దరిద్రం అనుభవిస్తూ ఉండేదిగా కన్పిస్తుంది.
వీరన్నగారి కుటుంబం చాలా పెద్దది. ఏమూల చూసినా వాళ్ళ శాలూకు పిల్లలో పెద్దాళ్లో కన్చించేవారు. వాళ్ళు మమ్మలందర్నీ ఎంత సహృదయంతో అఆహ్వానించారో చెప్పడావికి క్రింద చెప్పిన చిన్న ఉదా హరణ చాలు. కోచే వాలెనరురా” పాట తీ స్తున్నారు. ఆ పాటని అంత గొప్పగా ఆలోచించిన డై రెక్టర్‌గారి ఊహా క్రికి జోహార్లర్పించాలి. ఆ పాపే పిక్చర్లో చాలా ఫ్లోగా వుందనుకున్న ఆలోచన ఈ రోజు పిక్చర్‌ చూస్తుంపే చాలా తప్పు అవుతుంది.
అ పాటకోసం షాట్‌ పెట్టినప్పుడు ఇంటిగలవాళ్ళ పిల్లలు తెలీక ఫేల్లులో కొచ్చి గుమ్మం దగ్గర నిలదిడి తులపిని చూస్తూండిపోయారు, అక్కడున్న (ఫొడ్యూసర్‌కి చాలా కోపం వచ్చి ఆ పిల్లల్ని గట్టిగా కసిరి పొమ్మన్నారు. దానికి ఆ సల్లెటూళ్ళల్లో నే మరొకళశ్ళెనరై నా అయితే “మా యింట్లో వుండి మమ్మల్ని పొమ్మనడానికి మీ రెవరయ్యా వెంటనే ఖాఫీ చెయ్యండి” అందురు. కానీ సాయంత్రం (బ్రేక్‌లో మేం ఇంటి పెద్దాళ్ళ దగ్గరకెళ్ళి “ఏం అనుకోకండి ఆయన కపిరినందుకు. అస్పుడు కెమెరా తిరుగుతుంది. ర్వేపొద్దుబ సినిమా చూస్తూ మీరే అడుగుతారు, అదేంట్రి వున్నట్టుండొచ్చిన ఆ పిల్లలెనరూ అని” అన్నాం. ఆ మాటకి ఇంటామె
124
నవ్వుతూ “అలాగా... వాళ్ళకెందుకథెళ్ళారని తిట్టాం కూడాను....ఏం అనుకోకండి బాబూ చిన్నపిల్లలు” అన్నారు. వాళ్ళు సహృదయానికి మూకే. ఆళ్చర్యం వేసింది.
షూటింగ్‌కి కావల్సిన బిందెలూ, పాత్రలూ లాంటి వస్తువులన్నీ చాలా చొరవగా వాళ్ళింట్లోకి చొరబడి తీసుకుంకే వాళ్ళ స్వంతమనుషుల్లా ఆహ్వానించే వారు తప్ప, మరెలానూ, ఇంకెలానూ అపార్ధం బేనుకునేవారు కాదు.
వీరన్నగారి వయసు దాదాపు డబ్బయ్యేళ్లుంటాయేమో___ఆయన డై రెక్టరుగారు పూర్వం తీపిన సినిమాలు బహుశా చూపివుండరు. స్పాట్‌లో డైరెక్టర్‌గారు. చేసే తీవ్రకృషికి ఆయనే కాదు, అక్కడున్న వారందరూ ఆయన్ని ఒక గొప్ప వ్యక్తిగా చూసేవారు. దానికి నిదర్శనం ఆఖరిరోజు డై రెక్టర్‌గారితో (ప్రత్యేకించి ఫోటో తీయించుకోవడమే.
షి వ ళా
“నీ తీరుగనను....”పాటి___
ముద్దుగా పదేళ్ళ వయసున్న చిన్న కరాడు అలా వేదాంత ధోర జీలో వున్న కీర్తన పాడుతోంచే మొదట కించిత్తు ఆశ్చర్యపోయిన శారద. అనంతరం వాడి తియ్యటి గానానికి తన్మయత్వానికి లోనవుతుంది.
రాజ్యలక్షిమీద షాట్‌ తీస్తూ ఆమెకేసి చూశారు. ఎంత అనుభూతి. పొందుతున్నట్టు ఆమె ముఖంలో ఎక్సొ(ప్రెషన్‌ కనబర్చినా కళ్లు మాత్రం- లోతుకి పోయివున్నాయ్‌. ఆ కారణంగా నాచురాలిటీ ఆమెలో కన్పించక. పోయేసరికి వెంటనే అమెని ఓ గంట వ్వ్నిదపోయి ర మ్మన్నారు డై రెక్టర్‌,
ఆ మధ్యాహ్నంనరకూ ఆమె నిద్రపోయింది.
(టేక్‌ తర్వాత ఆమె వ్విద్రలేచి టచ్‌ఆస్‌ చేయించుకు వచ్చింది.
అప్పుడామె ముఖంలో ఏదో కొత్తదనం, నిండుదనం కన్పించ. డంతో షాట్స్‌ తీశారు.
పినిమాలో నున కళ్లకి క్షణాలు కన్పించి మారే అన్ని వేల షాట్లలో
శే2ి5్‌
(తతిషాట్‌కీ ఎంతో (ప్రాధాన్యత యిచ్చి తపన పడే ఆయన కృషిని అభినందించడానికి సామాన్యులు చాలరు. అలా కృషి చెయ్యడంవళ్లే శంకరాభరణం ఇవాళ కావ్యమైంది. కధగా రాస్తే కలకాలం నిలిచే ఉద్దుంధం అయింది,
ఖి వే ఇ
ఆ వూళ్ళో షూటింగ్‌ చేసినన్ని రోజులూ చాలాసార్లు సాయం(త్రం "వేళప్పుడు వర్షం వచ్చింది. కానీ, తెల్లవారేసరికి ఆకాశం నిర్మలంగా మారి పోయేది. ఇలా ఈ కంపెసీ తీసిన “తాయారమ్మ బంగారయ్యకి కూడా జరిగింది. అదీ ఫస్ట్‌ షెడ్యూల్‌లో నే ఇదొకటి గుర్తు పెట్టుకోవాల్సినచక్కటి జ్ఞాపకం.
అ రోజుతో ఆ వూళ్ళో పనయిపోతుంది.
ఆఖరిరోజు తీపిన ఆఖరి సీన్‌ శారద బట్టలు ఉతుకుతోంయకే శంకరం పరుగున వచ్చి “అక్కా సాయంత్రం మిట్టమీది గుడి దగ్గరకొచ్చెయ్యి చాలా “అర్జంటు అని చెప్పడం.
మేం వెళ్ళిపోతున్నాం ఆ రోజుతో అని తెల్సిన ఇల్లుగలవాళ్ళు ఆ వదయంనుంచీ చాలా బాధగా ముఖాలు పెట్టారు. వాళ్ళనలా చూస్తుంటే మాలో చాలామందికి కూడా బాధేసింది.
వూటింగయ్యాక వెళ్ళిపోయేముందు డై రెక్టర్‌ నీరన్నగారి. దగ్గిర ళ్ళి ౯వెలనండిమీ సహకారం మరిచి పోలేం” అని ఆయన అనేసరికి -ఆత్మీయుల్లా కరిగిపోయిన వీరన్నగారి నోట్లోంచి మాట రాలేదు. అనం తరం వాళ్ళంతా డై రెక్టర్‌గారితో పోటోలు తీయించుకున్నారు. స్టిల్స్‌ సత్య నారాయణ వాళ్ళంటిల్ల పొదికీ ఫోటోలు తీసాడు.
'మేమ౦తా సామాన్లు సర్దుకు వేన్‌లు యెక్కుతుంకే వాళ్ళంతా దాదాపు కన్నీరు 'పెట్టుకున్నంఠ ఆర్జ్రతతో “మీరు. వెళ్ళిపోతే మా యిల్లు జోపిగా మిగిలిపోతుంది. పదిరోజులవరకూ మీ జ్ఞాపకాల్నుంచి బయట 'పడలేం” అన్నారు:
(26
ఇంటిగలవాళ్ళ అమ్మాయిలంతా-వాళ్లు లో ముఖ్యంగా ఓ అమ్మాయి శాజ్యలత్న్మీకీ తులసికీ బాగా (ఫెండ్స్‌ అవడంవల్ల, రాజ్యలక్ష్మీ కారెక్కే వరకూ బయటే నిలబడి ఆమె కారెళ్తుంయే వాళ్లు దీనంగా టా టాచెస్తంశే మననున్ననాళ్లు కరక్కపోళారా అన్బించింది.
కాన్హీ అలా పరిచయాలూ, విడిపోవడాలూ అక్కర్లేని బాధల్ని వుదృవించేలా చేస్తాయి. అందుకే ఇలాంటి విషయాల్లో ఆపరేటివ్‌ కెమెరా మెన్‌ మూ ర్తిగారిలా ముభావంగా పుండేవాళ్లు చాలా అదృష్టపంకులు. కానీ, అలాంటి బాధలు సంభవించేవి యెందరి జీవితాల్లో? వాళ్లది చాలా చాలా అదృష్టవంతులు అనాలా? అనాలేమో మరి; వేన్‌ ఊరు దాటుతోంళే ఇదే చర్చలు.
ఖి షొ వ
మరుసటిరోజు రాజనుండ్రికి పొతికమైళ్లు దూరంలో వున్న పోల వరంలో మాటింగ్‌-.
శంకరం శాస్త్రిగారి దగ్గర పాట నేర్చుకుని గోదావరి వడ్డున కుటీ ఈంలో వుంటున్న తల్లి దగ్గరకొచ్చి ఆమెకి గడ్జెకట్టి, ఆమెముందు. పాడ్తూ రంజింపచెయ్యడం ఆరోజు పిక్చరైజ్‌ చెయ్యాల్సిన అంళం.
ఆ లొకేషన్‌ చూడ్డంతోనే అందరి హృదయాలు (ప్రశాంతంగా తేటి తెల్ల మైనట్టయ్యాయి.
నిండు గోదావరి ఒడ్డున అందమైన ఇల్లు. దూరంగా గోదావరి మధ్య
కొండ, దానిమీద గుడి. ఆ పరినరాల్ని చూడ్డంతో చక్కని కథకి అంశం దొరికింది.
(టోచేవారెవరురా పాటలో సీతాపతీ నాపై సీ కిమానం లేదా అన్న పార్టు షూటింగ్‌ చేస్తున్నాం.
పాట పూర్తయ్యేలోపు ఆ దృశ్యానికి (ప్రకృడి కూడా పరవఃంచి నట్టు ఆకాశంలో మబ్బులు కమ్మి వర్షం కురిపినా వెంటనే తెరిపివిస్తూ ఎండ కాయడంతో తూర్పున అందమైన ఏడురంగుల ఇం(ధ్రదనుస్సు వెలిసింది.
127
డై రెక్టర్‌, బాలుమహేంద్రకి షాట్‌ చెప్పి, త్వరగా రెడీ చెయ్యండి అన్నారు.
శెమెరామెన్‌ రెడీ అయ్యేసరికి ఆ ఇంధధ్రదనున్సు వుతికి ఆరేసిన రంగుల అద్దకం చీరలా వెలిసీసోయింది. ఐనా షాట్‌ తియ్యడం జరిగింది, ఆందుకే ఇప్పుడు సినిమాలో చూస్తుంపే ఆ రేయిన్‌టో వెలవెలపోతున్న ఫ్లు అస్పష్టంగా కన్పిస్తుంది.
మాటింగ్‌ అయ్యాక ఆర్వ్యాతి యూస్‌ట్‌ని రామచర్యద్రపురానికి షిప్పు చేద్దామనుకున్నారు.
కానీ 'మేం అంతా రాజమండ్రీ వదలి రామచం(ద్రపురం బయళల్టేరడం: మా(తం మర్నాడు వుదయమే జరిగింది. అంతా దియక్టేలే సమయంలో తొవరో చెప్పారు. నిన్న మేం షూటింగ్‌ చేసిన పోలవరం దగ్గర ఆ పరి నరాలన్నీ రత్రి గోదానరి పౌంగి మునిగిపోయాయట.
సినిమా (ప్రారంభంలో శంకరళాస్త వైభవంతో వెలిగిపోయే రోజుల్లో వుండే భవనం, రామచం(ద్రప్పరంలో రాజాగారి చిన్న కోట,
గతంలో సిరిసిరిమువ్వ చి(శ్రానికి నాగేశ్వరరావుగారితో భాగన్హు అయిన నిర్మాతలు (శ్రీ నల్లమిల్లి భాస్క ర రెడ్డి, వెంకటరెడ్డి, రామమోహన శెడ్డిగార్ల సహకారంతో ఆ కోట మా షూటింగుకి లభించింది.
శాస్త్రి కోద్దనుంచి తులసిని టాంగాలో ఎక్కించి తీసుకొచ్చే షాట్స్‌ రామచం(ద్రపురం పోలీస్‌స్టేషన్‌ పక్క వీధిలోనూ, శవాలయంముందు చెరువుదగ్గరా తీస్తుంకే గుర్రం యూనిట్‌లో అందరి పేషెన్స్‌సి పరీీంచింది.
అది స్వారీ గుర్రమవడంవల్ల, బండి లాగడం కష్టమయ్యేదిదానికిం దానితో ఆలనాటున్న ఆ గ్యురం యజమాని వెంకన్న చౌదరిగారి తాలూకు మనిషికి వేషం వేయించి అతన్ని కూర్చోబెట్టాం.
ఏమైనా గ్మురం ఎవరు చెప్పినట్టూ వినేదికాదు. దానికి పెద్ద పెడ్డ మిఠలోయి వుండలు నోట్లో పెడ్తే కాస్త ముందుకు వెళ్లి వెనక్కి. నచ్చేది,
శేగక
అంతా గుర్రం విషయమై విసిగిపోయినొ డై రెక్టరుగారు మట్టుకి దాన్ని కాస్స వుపశమనం పౌొందనిచ్చి, దాని మూడ్స్‌కి అనుగుణంగా వెళ్ళి షాట్స్‌ తీసౌరుం
యో | వ
ఆ రోజుతో షెడ్యూల్‌ పేక్‌ అప్‌ చెపుతారు,
ఆ రాత్రి శాస్త్రిగారి ఇంట్లోంచి తులపి వర్షంలో తడుస్తూ వెళ్లి పోయే సీన్‌ తీయాలి.
కొకినాడనుంచి పైర్‌ యింజన్‌ వచ్చింది
చాలా హడావుడి.
షూటింగ్‌ చూడ్డానికి చాలామంది జనం వచ్చారు ఆ రోజు, కానీ అందర్నీ కోటము౦దు గేటు దగ్గరే బంధించాల్సి వచ్చింది.
చీకటి వడ్డాక లైటింగ్‌ ఎరేంజ్‌ మెంట్స్‌ చేసారు కెమెరామెన్‌.
పెర్‌ ఇంజన్‌ ఆన్‌ చేస్తి వాటర్‌ చానల్స్‌ లూజ్‌ చేసేసరికి నిజంగా వర్షం కురుస్తున్న ఎఫెక్ట్‌ కన్పించింది.
తులసి కాన్తి చితపటానికి నమన్కంరించి, బాధ గుండెల్లో దాచుకుని ఆ వర్షంలో తడిచి వెళ్ళే షాట్‌ తియ్యడం పూర్తి కాగానే షెడ్యూల్‌ పేక్‌ అప్‌ చెప్పి కౌరక్కారు డై రెక్టర్‌గారు. ఆగస్ట్‌ 11వ తారీఖున అంతాతిరుగు పయూణంలో వున్నాం.
ఖ్‌ వ తి
మందాసు వచ్చిన వారం రోజుల తర్వాత___పిక్చర్‌ రష్‌ వచ్చింది.
వ్రసాద్‌ కలర్‌ లాబౌరెటరీలో దాన్ని తెరమీద చూసిన డె రెక్టర్‌ గారు శంకరాభరణం నిజంగా కావ్యంగా వన్తుందన్న తృ పి ముఖంలో వెలిబుచ్చారు.
ఆ మర్నాటినుంచీ ఎడిటింగ్‌ రూమ్‌లో ఆ రష్‌ని కట్‌ చేసారు
శంకరా నాద శరీరాసరా పాటని తియ్యడానికి పెద శివాలయం కావాలి. అంత ఆలయం మాటింగ్‌ కెశ్ళేముందు లొకేషన్స్‌ చూడ్డానికి వెళ్ళి నపుడు ఆంధ్రదేశమంతా వెదికినా యెక్కడా దొరకలేదు.
న్‌ 94 శైల
మద్రాసులో రెండుమూడు చోట్లు చూసిన (ొడ్యూనర్‌. నాగేశ్వర రావు డైరెక్ట ర్‌గారికి చెప్పారు. హటిలో తిరువాన్మయూరుళో పున్న శివాలయం డై రెక్టర్‌గారికి బాగా నచ్చింది. "సెస్టెందిర్‌ 12 నుంచి 1$ వరకూ "శంకరా... పాట ఆ ఆల యంలో తియ్యడానికి నిశ్చయించారు. మళ్ళి మామూలే. రెండు ఫైర్‌ యింజన్లు, (పొపేల్లర్సూ. జెప్పిం చారు. విశాఖఇసట్నంనుంచి సోమయాజులుగార్ని రప్పించారు. ఆ ఆలయం చాలా పప్విఠ్రమైంది. ఎవరూ చెప్పులు వేసుకు వెళ్ళ కూడదు అన్నారు. సర్లెమ్మని చెప్పులు ముఖద్వారంవద్ద వదిలి ఆలయం లోపలికి వెళ్తుంటే కాళ్ళకి పల్లేరుకాయల ముళ్లు కసుక్కున గుద్నుకునేవి. అటూ యిటూ తిరిగి మళ్ళీ బయట పనుండి వచ్చేసరికి యిద్దరి ముగ్గురి చెప్పుల జకలు కనబశ్ళేదు. షూటింగ్‌ మొదలు కాటోయేలో పే 'పెద్ద ఆటంకం, జనరేటర్‌ ఇచ్చిన (ట్రబుల్‌. తీసేది నైట్‌ ఎపెష్టలో, జనరేటర్‌ లేందే ఒక్క లైటు వెలగదు. సర్వవిధాలా ప్రయత్నించారు. ఎంత రాత్రయినా అదిమట్టుకు రిపేరు కాలేదు. చివరికి షూటింగ్‌ కాన్సిల్‌ అయింది. వచ్చిన జూనియర్‌ ఆర్జిస్టులందరికి షూటింగ్‌ అయినా కాకున్నా డబ్బిచ్చి తీరాలి. సినిమాలో త్యాగరాజు ఆరాధనోత్సవాలికి వచ్చిన సంగీక (ప్రియుల్లా నటించినా, అయ్యో పాపం మాటింగ్‌ కౌన్సిల్‌ ఆయింది నిర్మాత కెంత నష్టమో అనేంత దయానుయులు కొదు వాళ్ళు. అలాగే అవుట్‌డోర్‌ యూనిట్‌ కూడా. ఇన్ని కళాత్మక విణువలు వున్న డర రుగారు వ్య క్తిగా కూడా 130
ఎంత గొప్ప మనిషి? అనిపించడానికి ఎన్నో నిదర్శనాలన్నాయ్‌. అయన నిర్మాతని అర్జికంగా నిలబెట్టాలి, పరిమితమైన ఖర్చుతో మంచి క్వాలిటీ శేవాలనే తప్ప, రేపు ఈ వీధిలో షూట్‌ చేస్తున్నాం అట్మాస్‌ఫియర్‌ కోసం “నాలుగు కిళ్ళి బడ్డీలు, మూడు మిఠాయి దుకాణాలు సెట్టించండి లాంటి పన్లు, (పొడతను వాళ్ళకి ఎప్పుడూ చెప్పలేదు. అంతేకాదు పైగా, మేం షూట్‌ చెయ్యడానికి వెళ్ళిన ఆ లొకేషన్‌లో ఆయన కంటికి కనిపించిన వాటినే ఎక్కువ సీన్‌కి ముఖ్యమైన వస్తువులుగా వాడుకోనడం జరిగింది. ఉదాహరణకి "సెకండ్‌ షెడ్యూల్‌లో జమీందార్‌ తులసిని రేప్‌ చేసే సీన్‌లో కనిపించే (గద్దని పాము చుట్టకునే బొమ్మ మేం కావాలని తెప్పించిందికాదు ఆ ఇబ్లగల వారిదే అది, దాన్ని ఆ సీనాలో వుపయోగించి సీన్‌కి ఎంత పటుత్వాన్ని చేకూర్చారో చ్నితంలో చూడచ్చు.
అలాంటి వ్యక్తి మాటింగ్‌ కౌన్సిల్‌ కావడంతో చాలా ఫీలయ్యారు.
దుర్నాటి సాయం(క్రం చితత్రీకరణకి కావాల్సిన పరికరాలన్నీ వచ్చాయి,
షాటింగ్‌ [ప్రారంభం అయింది.
ముందు ఒక వేళ్య ఆ కచేరీకి రావడంతో జనం లేచి వెళ్ళిపోయే 'నైలెంట్‌ సీన్‌ తీసేసాకా పాట మొదలైంది.
డై రెక్ట ర్‌ గారిలో శంకరుడు ఆవహించినట్టు “క్షద్రులెరుగని రుద్రవీణ నిర్ణిద్రగానమిది ఆవధరించరా విని తరించరా శంకరా" అన్న షాట్‌కి ఏక్షన్‌ చెబుతూంటే వాతావరణం నిళ్శబ్ద గంభీరంగా మారిపోయింది.
చెప్పింది శ్రద్ధగా విని సిన్సియర్‌గా పాటించే (శ్రీ సోమయాజులు అంత గొస్పగానూ ఫస్ట్‌ మేక్‌ ఒ. కే. ఆయ్యేలా నటించారు,
'పెనుగాలి పీ స్తున్న ఎసెక్ట్‌,
'కెమెరా (కేన్‌ మీదుంది.
(పొపెల్లర్స్‌ అన్‌ చేసారు. దానికి రాక్షసి అవేశం, దాని ద్వారా వచ్చే గాలికి పరిసరాలన్నీ ఊగిపోసాగాయి. విజయగాగెన్స్‌ నుంచి కొని
101
తెచ్చిన ఏబై బస్తాలు ఎండుటాకుల్ని మేం దాని ముందు ఎరలా పసపెడ్ద్తుంకే అవి యెగిరి గుడి మంటపంలో పడ్తున్నాయ్‌,. మెరుపుల ఎసెక్టుకోనం కార్సన్స్‌ వెలిగించి ఆర్పేవాడు (ప్రసాద్‌ యూనిట్‌లో హిమాయిన్‌ అనే ఎలక్టి 9ిషియన్‌. *
వాతావరణం చాలా గందరగోళంగా వుంది.
షాట్‌ తియ్యడం అయ్యాకా కెమెరా (కేన్‌నుంచి దించారు.
మళ్లీ (ప్రొసెల్లిర్‌ ఆన్‌ అయింది. 'పెద్దంగా మోత, సన్నగా వుండే మహేంద్ర అనే మేకప్‌ అసిస్టెంట్‌. దాని దగ్గర నిలబడితే లాగెయ్య టోయింది.
“ఎవరూ. దాని దగ్గర నిలబడకండి” అని పెద్దగా చెప్పారు డై రెక్టర్‌, "
తర్వాతి షాట్స్‌కి ప్రొపెల్లర్‌ గొడవేగాకుండా. రెండో రాక్షస స్నేహశీలిలా ఫెర్‌ ఇంజన్‌ ఆన్‌ అయింది. దాని ఆపరేటర్లు ఆసండయ్యా అంపే ఓ బయ్‌న నీళ్ళని వదిలేస్తుంటారు. ఆన్‌ చెయ్యండి అనేసరికి అయిపోయింది సార్‌ అంటారు.
ఇన్ని గొడవలమధ్య షూటింగ్‌ సాగుతోంది,
షాట్‌ షాట్‌క్రీ ఈంటిన్యుటీకోసం సోమయాజులుగార్ని సళ్లతో తడిపేస్తుండే వైజాగ్‌ నుంచి వచ్చేసరికే జలుబు చేసివున్న ఆయనకి జ్వరం కూడా నచ్చింది. థె
అయినా ఆయనేం విసుక్కోకుండా *ఈ దేహం మీ కప్పగించే సాను, మీ ఇష్టం ముంచండి,” అనేవారు నవ్వుతూ.
మొత్తం మూడు రాాతులు పట్టింది అఆ పాట చిత్రీకరించడానికి.
ష్‌ శ సొ
రాజమండ(డ్రిలోనూ, అన్నవరంలోనూ జరిగిన రెండవ షెడ్యూలు కూడాకాస్త అవస్థలతో నే జరిగింది.
బెటిల్స్‌ బాక్‌ (గౌండ్‌కోసం రోజూ రాజమండ్రి దాటి గోదావరి వైపు చాలా దూరం [ప్రయాణం చేసేవాళ్ళం.
182
చ్మికం (ప్రారంభంలో శాత్త్రి చిన్నపిల్ల శారదకి సంగీతం నేర్పించే సన్నివేశం చ్విక్రీకరణకి గోదావరికి కొస్త మధ్యలో ఒక ఇసుక పగర్రమీద ఒక మంటనం సెట్టు వేయిస్తున్నారు ఆర్ట్‌ డై రెక్టర్‌ తోట.
'పెటిల్స్‌ షూటింగ్‌కి వెర్తంకే ఆ దార్లోనే వేస్తున్న సె ట్‌కన్పిం చేది. నూ వాళ్ళంకా సెట్‌ వేస్తున్న వాళ్ళకి టాటా చెప్తూ ముందుకు వెళ్ళే వాళ్లు వేన్‌ ఏలో ॥
శెండోరోజు మేం వెళ్ళేసరికి సెట్‌ ఫినిషింగ్‌ స్టేజ్‌కి వచ్చింది.
లాంచీలో మాట్‌ చెయ్యడానికి మరో లాంచీ ఫంటూ అనసరం అయ్యేవి, ఫంటుమీద జనరేటర్హూ మరో లాంచీమీద కెమెరా పెట్టి షాట్‌ తియ్యడం జరిగేది.
వేరుశనగపప్పు అచ్చులూ, కొబ్బరి నొజూ అమ్ముకునే కుర్రాళ్ల లాంచీలో ఎక్కేసి పెద్దగా అరుస్తూ అమ్ముతూ షూటింగ్‌కి కాస్త ఆటంకం కలిగించేనారు.. వాళ్ళని ఎంత పొమ్మన్నా ఏ కెమెరా వెనక్కో దూరేవారే తప్ప, పోయేవారు కాదు.
మా లాంచీ గోదావరి మధ్యలోవున్నా షూటింగ్‌ చూడ్డానికి తెస్పల మీద ఎక్కి. ఎక్కదెక్కడ్నుంచో వచ్చేవారు... ఒకో దుంగమీదా పదేసి మంది ఎక్కి. గోదావరి నడిబొడ్డుకి ధైర్యంగా వచ్చేస్తుంటే. డై రెక్టర్‌ గారికి భయంవేపేది వాళ్లు మువిగిపోతారేమో అని. నిర్మాతతో “వాటిమీద తక్కువ మందిని యెక్కి రమ్మనండీ” అని చెప్పేవారు.
ఎంత చెప్పిన ఆ చూడ్డానికొచ్చిన జాలరిపిల్లలు నవ్వేసి పోయే వారు తస్ఫ చెప్పింది పాటించేవారు కాదు.
శెండవరోజు సాయంధ్రానికి షూటింగ్‌ ైఓల్స్‌ ముగించుకొని వసోంజే ప్పూర్తిగా తయారైన నెట్‌కి కాస్త దగ్గరగా సీరు వచ్చివుంది. రేపే ఆ సెట్‌లో షూటింగ్‌.
వ వ తి
మర్నాడు వచ్చి చూస్తే ఆ సెట్‌ సగం మునిగివుండి,
108
దాదాపు పదివేలు దాటిన ఆ సెట్‌ ఖరీదు నీళ్ళలో కలసిపోయింది.
అందరి ముఖాలు వెలవెలపోయాయి.
థై శెక్టర్‌గారి మూడ్‌ గురించి ఇక చెప్పనక్కరలేదు.
అయినా సరే షూటింగ్‌కి ఎలాంటి ఆటంకం కలగనియ్యకుండా కాస్త ముందుకెళ్టాం అన్నారు.
అంతా మరో రెండు కిలోమీటిర్లు దాటివెళ్లాం.
అక్కడ పచ్చని కొండలు, _నిండు గోదావరి, ఊపిరి సలపని గాలి మనసుకి ఉల్లాసం కలిగించటంతోపాటు (ప్రకృతి పగబూనిందా అన్నట్టు అకొశంలో మబ్బులు గుంపుగా మూగాయ్‌, [ప్రకృతిలో కాంతిలేదు. గణ కణానికి ముసిరే చీకటి తప్ప,
అయినాసరే చాలా దైర్యంగా అక్కడ శారదకి శాస్త్రి సంగికం నేర్చే నన్నివేశం చిత్రీకరించారు. పిక్చర్లో ఆది తెలలెలవారుళున్న నమయం. కాబట్టి లైట్‌ డల్‌గావున్నా ఎసెక్టుకి మూచ్‌ అయిపోయింది.
అలా సాయంథత్రం వరకూ షూటింగ్‌ చేపి తిరిగి వస్తుంకే దార్లో "సెట్‌వేసిన (ప్రాంతం వై పునుంచి వెళ్తున్నాం. ఆ స్థలంలో మంటపం "సెట్‌ కన్పించలేదు. పరిశీలిస్తే నీళ్లలో అది పూ్రిగా మునిగిపోయి. ₹ఖరం మట్టకు కన్పించింది.
స్టిల్‌ కెమేరామెన్‌ సత్యనారాయణ సెట్‌ మునిగిన అ భాగాన్ని తీసిన ఫొటో ఇప్పటికీ గుర్తుగా మా ఆల్బంలో వుంది.
శ వ జ
ఈ షెడ్యూల్‌లో బాగా గుర్తుపెట్టుకోవోల్సింది అన్నవరం (శ్రీ సత్య నారాయణస్వామి దేవస్థానంలో గడిపిన రోజులు.
గతంలో తీసిన కళ్యాణమంటపం తర్వాత ఎక్కువ రోజులు అక్కడ వుండి చితీకరణ జరిగింది మా శంకరాభరణ మేనట
ఆ దేవుడి సన్నిధిలో ఉద్యోగులంతా ఎంతో ఆప్యాయంగా మమ్మల్ని ఆదరించి అన్ని విషయాల్లోనూ సహకరించారు,
186
కానీ కరుణించని వరుణదేవుడు మన్మల్ని చాలా ఆవస్థలకి గురిచేశాడు.
వర్షం తుంపరగా సడ్డున్నా దాలుమహేం[ద్ర ధైర్యంతో షూట్‌ చెయ్య దలిచారు.
చికరంగంలో తనకన్న నటనానుభవాన్ని, స్రేటస్‌నీ మర్చిపోయి చిన్నపిల్లాడిలా (ప్రవ్నర్థించే చర్యదమోహన్‌ షూటింగ్‌ చూడటానికి వచ్చిన అభిమానుల్ని __- అందులో మఖ్యంగా అమ్మాయిల్ని, చిన్నపల్లల్నీ అప్టవ్లమ్మూ ఏమిటీ కేవలం చూర్ణొనికి రావడమేనా లేకుంశు ఫలహారాల్లాంటి 'చేమైనా పషట్రావటం గ్యట్రావుందాః” అనేసరికి ఆంతా (ప్రసాదాల కొట్టు చగ్గర కెళ్ళి పొట్లాలు కొనుక్కొచ్చి ఇస్తే ఆయన వాళ్ళతో కాస్సేపు మాట్లాడి చెవులమీద వేళ్లతో కొశ్లువాడు. (అదో అలవాన్లైండిం
ఓరోజు ఏవై పొట్లాలకి వైన వచ్చాయి. భోజన్మప్రియుడై న చరద మోహన్‌ తిన్నన్ని తిని, తక్కినవి యూనిబ్లో వాళ్ళకి పంచిపెట్టారు.
సామజవరగమనా పాటలో చరణాలు అన్నవరంలోనే చ్వితీకరించ డము జరిగింది,
ఓరోజు (బ్రేక్‌ తర్వాత రెండుగంటలనుంచి రాజ్యలక్మ్మీకి రిహార్సల్చు యిస్తూవస్తే సాయంత్రం నాలుగుగంటలకి షాట్‌ తీశారు. స్వరాలు అమె సరిగా పలకలేక పోయేది. దావికికోడు ముఖంలో కై రెక్టర్‌ కోతే ఎక్సా (వైషన్స్‌ స్పష్టమయ్యేవి కాదు. తుపాను. రానీండి, భూప్రపంచం (బ్రద్దలు కాసీండి, తన వృత్తిలో ఎప్పుడూ కాంప్రమైజ్‌ కారాయన.
అల్లురామలింగయ్యగార్ని, సీర్మలసీ మద్రాసు పంపించాలి... వాళ్ళు చూకిచ్చిన డేట్సు అయిపోయాయి, వాళ్ళవి పంపడం కోసం భోజనంసాని వర్కొచచేసి పంపారు తప్ప, త్వరగా అయిపోనాలి ఏదో చేసిసంపాలి అన్న ఉద్దేశ్యం ఆయనలో ఎప్పుడూ వుండదు.
సర్సే మొత్తావికి ఆ షెడ్యూల్‌లో ఆఖరున చేసింది “మాణిక్య వీణాం” వద్యం. కామేశం, కారద గుళ్లో కల్పుకునే నన్ని వేశాలు.
185
రాజమం(డ్రినుంచి కత్తిపూడి వచ్చే దారిలో సోమనరం అనే ఊరుంది. ఆవూరి దేవాలయంలో వాటిని చిత్రీకరించడం జరిగింది. న! న్‌ న! అన్ని పాటలూ ముందే తికార్డుచేపినా ఒక్క క్రైమాక్స్‌ సాంగ్‌ మాత్రం తర్వాత చేద్దాం, అని వదిలేశారు. దానికి కారణం మహదేవన్‌ యిచ్చిన డేట్స్‌ చాలకనే. ఆపాట చాలా గొప్పగా రావాలి అన్నారు డై రెక్టర్‌ గారు. నిజంగా ఆది అద్భుతంగా రాయాలి అనుకున్నారు "వేటూరి. ఆ-గగుర్పొడిచే సిట్యుయేషన్‌కి గొప్ప ట్యూన్‌ యువ్వాలనే యోచిం చారు మహదేవన్‌. ఇవన్నీ జరగాలంటే మంచి కైమ్‌ కావాలి. అందుకే ఆ పాట తరు నాత చేద్దాం అనుకున్నారు. ఆఖరి షెడ్యూల్‌ -టైము దగ్గరపడింది. ఆ "షెడ్యూల్‌లోనే పాట తియ్యాలి. కానీ, వేటూరిగారికి హెల్స్‌ కండిషన్‌ బాగోక విజయా హాస్పిటల్‌ డీలక్స్‌ వార్డులో అడ్మిట్‌ చేశారు. వారం రోజుల్లో ఆయన శారీరక స్థితి కొటస్త బాగుపడింది. అయినా డాక్టర్లు ఆయన్ని కదలవద్దని కండిషన్‌ పెట్టారు. ఓరోజు ఆయన మూ అఫీసుకి ఫోన్‌చేసి తన పరిస్థితి చెప్పి పాట యిస్తాను యెవర్నయినా పంపమన్నారు. నాగేశ్వరరావుగారు ఆ విషయాన్ని డై రెక్టర్‌ గారికి చెప్పారు. ఆయన నన్ను పంపమన్నారటి. నేను హాస్పిటల్‌ డగ్గర కెశ్ళేసరికి వేటూరిగారు. బెడ్‌ మీద పడుకుని చాలా హీనస్వరింతో బి. పి. చూస్తున్న నర్స్‌కి జవాబు చెప్తున్నారు. అమె వెళ్ళాక వేటూరిగారన్నారు___ కనా కండిషనేం బాగోలేదు. అరానా ఆ కెమాక్స్‌ సాంగ్‌ రాసి చచ్చిపోయినా బాధలేదు.” మడ 184
ఆ సీరియస్‌ కండిషన్‌లో ఆయనలా మాట్లాడ్తుంపే అన్పించింది శంకరాభరణంమీద ఆయనకున్న గౌరవం, ఇష్టం ఎంత గొప్పదో అని,
చాలా సేపయ్యాక ఆయన పాట గురించి ఆలోచించడం మొద లెట్టారు.
చాలాసేపయ్యా్యాకా నెమ్మదిగా ఆయన డిక్లేట్‌ చేశారు.
దొరకునా ఇటువంటి సేవ సీపద రాజీవముల చేరు విర్వాణ సోపానమధిరోహణము సేయు తోవ
“ఈఏ లాగుందిఖి
అబాగుంది సార్‌
“మొదటిలై ను త్యాగరాజుదిలే....చరణం రాసుకో...”
రాగాలనంతాలు నీ వేయిరూపాలు
భవరోగ తిమిరాలు పోకార్చు దీపాలు
నాదాత్మకుడవై నాలోన చెలగి
నా (పాణ దీపమై నాలోన వెలిగి
నిను కొల్చువేళ దేవాదిదేవా... దొరుకునా ఇటువంటి సేవ అని చెప్పి రెండో చరణం గురించి కాసేపాలోచించి అన్నారు.
గోపాలుడవై నావు గోప బాలుడవై నావు
గోపలం నీ సొంతం చేసుకున్నావు___
అలా అది చెప్పి తర్వాత రెండు రోజులకి అంతవరకూ అయిన పిక్చర్‌ చూసి ఆ రెండో చరణం బాగోలేదు, దాన్ని మార్చాలి అని ఇప్పుడు మనం వింటున్నది రాళారు,
“ఈ పాటలు రాయడానికి మీరు చాలా శ్రమించి వుంటారు గదా సార్‌ అని అడిగిన వాళ్ళకి ఆయనిచ్చిన జవాబు “చాలా సుఖంగా హాయిగా రాకాను. రెగ్యులర్‌గా రాపే వాటికిపడ్డ కష్టం పీటికి పడలేదు” అని.
ఆయన "పేస్టు ఏ అంచునుందో ఆ మాట ద్వారా అర్ధమవుతూనే
న్‌ 10 18?
వుంది. అయినా ఆయనది కావ్యాలకోనం వినియోగించే పాండిత్యం, మరి అభిరుచి అటుగాక ఇందుకు వుంటుంది.
అన్ని పొటలులాగే ఆ పొదకి కూడా అంతా డై రెక్టర్‌గారి నల హాల్ని పాటిస్తూ (ప్రాణాన్ని పోసారు.
పాట ఎలాటిదై నా దానిమీద కృషిచేసి ఏదో కొత్త ఎసెక్స్‌ తీసుకువచ్చి అందర్నీ సాటిస్‌ పై చేసే బాలసుబ్రహ్మణ్యం - స్నేహశీలి అనిపించే శ్రీమతి వాణీజయరాం ఆఖినందనీయులు.
ఖ్‌ గా షొ
ఇక మిగిలింది చివరి షెడ్యూలు. దీనితో శంకరాభరణం చిత్రం పూర్తవుతుంది.
ఈ సషెడ్యూలు ముందు హైదరాబాద్‌లో ప్లాన్‌ చేశారు. కాన్స్‌ అక్కడ థియేటర్స్‌ నరై నవిదొరక్క మరికొన్ని (పొట్ల మ్స్‌వల్ల రాజమండ్రి మార్చారు నిర్మాతలు.
నవంబరు 18 నుంచి 25 వరకూ రాజమండ్రిలో తీసి అక్కడ నుంచి రాగం తానం వల్లవిలో చరణాలు మాట్‌ చేసే నిమిత్తం హలిబేడు వెళ్ళాలని సంకల్పం.
శ్‌ టి న!
నవంబరు 14వ తేదీకి యూనిట్‌ మూడోసారి రాజమండ్రిలో చిగి౦ంది._-
మర్నాడు తెల్లవారుజాము నాలుగు గంటలకే లేపేసారు (ప్రొడక్షను వాళ్ళు,
కారణం సన్‌రైజ్‌ షాట్‌ తియ్యాలి.
అంతా త్వరగా రెడీ అయ్యి కార్లెక్కీ. గోపొదాలరేవు చేరుకున్నాం,
అనుకున్న సమయానికి సూర్యోదయంలో. శొత్తిగారు రావడం వగైరా కధంతా చిత్రీకరణ జరిగింది,
తులసి గతం నుంచి వర్తమానికి వచ్చి రేవులో చూస్తే అప్పటికే వెళ్ళిపోయిన కాసి పాదముద్రలు కనిపిస్తాయిం
184
శాశ్తి పాదము(ద్రలు మెట్లమీద ముద్రించాలి.
కానీ సోమయాజులుగార్ని. నీళ్లలో దింపీ నడవమంయే కిందనడ్డ అడుగుముగద్రలు క్షణంలో ఇంకి ఆరిపోతున్నాయ్‌.
ఏం చెయ్యాలో అర్థంగాని స్దితిలో *ట్రయ్యన పాదాలకి కొబ్బరి నూనె రాపి నడిపించండి అని డైరెక్ట ర్‌గారు ఐడియా ఇచ్చారు.
ఆ సాయంత్రం నరకూ రేవులో సీన్స అన్నీ దృశ్యీకరించడం అయింది. మొత్తానికి అనుకున్నది అనుకున్న (ప్రకారం పూ ర్తి ఆఅమయునందుకు ఈ షెడ్యూలు జయ్మస్రదంగా ముగుస్తుంది అనుకున్నారు నాగేళ్వరరావు,
మరుసటి దినం
రాజమండ్రి శ్రీ రామలింగేశ్వరా కళ్యాణ మండసంలో క్షైమాక్స్‌ +సొంగ్‌.
థియేటర్‌ గేటు ఓపేన్‌ చేసేనరిక్‌ జనం తందోపవ తండాలుగా వచ్చి పడ్డారు. అందర్నీ కూర్చోబెడితే. అరగంట కూర్చుని. వెళ్ళిపోయేవారు కొందరు. వాళ్లస్తానే కొత్తవాళ్లు జాయిన్‌ అమ్మేవారు. ఇదంళా ఎవరికీ తెలీకుండా జరిగిపోతుండేది,
సోమయాజులుగారు ఆ సొంగ్‌కి కాస్త ఎక్కువగా ఇబ్బందిపడి కొనిని ఎక్కువ "కేకులు తినేవారు, అదీ మొదటిరోజే. అందుకు కారణం ఆయనకి (ప్రతి ఆరగంట వైజాగ్‌ నుంచి ఫోన్‌కాల్స్‌ రావడమే, దానికి తోడు థియేటర్‌లో. కూర్చున్న జనం డిస్ట్రబెన్స్‌ కొంత. మాటి మాటికీ డై రెక్టర్‌గారు మైక్‌లో నిళ్శబ్దంగా వుండమని కోరినా వాళ్లు గొడవేదో వొళ్లు దే తప్ప మా గోడు వినేనారుకారు,
ఆఖరిరోజుమట్టుకి డై రెక్టర్‌గారు మైక్‌ ముందుకొచ్చి *ఆయ్యా ఒక్కసారి మీరంశా లేచి నిలబడాలి. ఎవరూ నవ్వడం, అరవడంలాటివి చెయ్యొద్దు. ఇక్కడ వేదికమీద ఒక సంగీత విద్వాంసుడు చనిపోయాడు, ౫ అని సీన్‌ క్లుప్తంగా చెప్పడంతో అంతా ఆయన చెప్పిన విధంగా లేచి నిల బడి విషాదవదనాలతో స్టేజ్‌ కేవ్‌ చూశారు.
180
షాట్‌ తీశాకా అందరికీ కృతజ్ఞతలు చెప్పి కూర్చోమన్నారు.
శాస్త్రి శంకరానికి గండపెండేరం తొడిగిన షాట్‌ తీస్తున్న సమయం తెల్లవారురూము నాలుగు గంటలు. నిన్న ఉదయంనుంచి నిర్విరా మంగా షూటింగ్‌ జరుగుకూనే వుంది. ర్యాతి భోజనాలు మాని పని చెయ్యడంవల్ల అంతా వేలాడబడిపోయారు,
అపుట్‌డోర్‌ యూనిట్‌లో లైట్‌ దోయస్‌ *దొరుకునా ఇటువంటి 'సేవి అన్న మాటకి అర్ధం తెల్సుకుని (వాళ్ళు తమిళులు నీరసంతో పాడే వారు. అలా విసుక్కున్న వాళ్లే ఫస్టు కాపీ చూసి ఏడుస్తూ థియేటర్‌లోంచి బయటికొచ్చారు.
తులసి రోడ్డుమీద 'పెళ్లైతో నడుస్తుండగా ఆమెకి కడుపులో తిప్పే సన్నివేశాన్ని తీస్తూ వాంతి అవుతున్న ఫీలింగ్‌ ఆమె ముఖంలో కలగ డానికి “ఉండమ్మా బొట్టుపెడతా' సినిమానాటి సంగతి చెప్పి మంజుభార్ల్గవిని నవ్విస్తూ అనంతరం ఆమె ముఖంలో ఎక్స్‌ప్రెషన్‌ పలికించారు డైరక్టర్‌.
భి ల! న!
నవంబరు 24 వ తేదీ అంతా రాజమండ్రీనుంచి బయలుదేరి 25 వుదయావికి మద్రాసు చేరుకున్నాం. ఎవరూ ఇళ్లకి వెళ్లకుండానే స్టేషన్లో నే స్నానాలు చేసి హలిబేడుు జేలూరులో షూటింగ్‌ నిమిత్తం బృందానన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌ ఎక్కాం. కాస్కీ యూనిట్‌లో కొంతమంది తగ్గిపోయారు. వెళ్లేది రెండురోజుల షూటింగ్‌కోసం, అందునా వున్న ఆర్జిన్టు ఒక మంజుభార్షవి మాత్రమే.
25 మధ్యాహ్నానికి బెంగుళూరు చేరుకున్నాం. వర్షంతుంపర. శంకరా భరణం మైసూరు ఏరియాకి రై ట్స్‌కొన్న (ప్రభుగారు అందలికీ పోటల్‌ ఉడ్‌ లాండ్స్‌లో భోజనాలు ఏర్పాటు చేశారు.
మధ్నాహ్నం మూడు గంటలకి మూడురోజులు కాంట్రాక్టు తీసు కున్న డీలక్స్‌ ఐస్‌లో డై రెక్షర్‌గారితో పై తం అంతా బయళ్టేరాం. ఆయనతో వయాణం చెయ్యడం అదే ప్రధమం. అదో అనుభూతి. అరవడానికి గెంతడావికి ఛాన్సు లేదన్న బాధ.
పీశ0
బస్సు బెంగుళూరు. దాటి కర్ణాటక రాష్ట్రంలో చొచ్చుకుపోతోంది_, లోపల వేడిగా నిశ్శబ్దంగా వుంది. బస్సు వేగంగా ఎత్తువల్లాలులేని పిమ్మెంటురోడ్డుమీద వెళ్తుంకే గాలిలో యా చేస్తున్న ఫీలింగ్‌. బయట వర్షం చీనుకులు పడ్తున్న శబ్దం, దూరంగా కొండలు. అక్కడ వర్షం చాగా కురుస్తున్నట్టు తెలుస్తుంది. కిటికీ తలుపులు తెరిస్తే గాలి ముఖానికి కొట్టడమే కాదు, పక్కవాడిచేత ముఖంమీదే తిట్టించుకోవాల్సి వస్తుందన్న భయంతో అనుభూతిని గుండె లోపలే వెచ్చగా. దాచుకుని, మధ్యలో ఎన్నాళ్ళుగానో హలిబేడు శిల్బాలు చూడాలన్న కోరిక రేపు తీరుతుందని గుర్తుకు రావడంతో మనసులో కొత్త లోకాలు సృష్టింపబ డ్తున్నాయ్‌, కధలు రాసుకునే యెవరికై నా అదో గొవ్చ సమయం,
బస్‌ నాన్‌స్టాప్‌గా ప్రయాజం చేస్తోంది. వెళ్లగా వెళ్లగా వర్షం కనబడ్రేదు.
ర్యాత్రయింది. బస్సు అడివిలోంచి వెళ్తుందో లేక పళ్లెల్ని దాటు తుందో తెలీని చీకటి మిలటరీ వాడి నల్ల రగ్గులా కప్పేసింది (ప్రపంచం దేహంమీద. అంతా నిద్రలో జోగుతున్నారు.
ఉన్నట్టుండి బస్‌ ఆగింది.
ఏమిటంటే మైర్‌ మార్చాలి అన్నాడు డైఏవరు,
కొందరు కిందికి దిగారు.
గంటన్నరకి బిస్సు మళ్లీ ముందుకు కడిలింది.
కొంతదూరం (ప్రయాణించేసరికి ఏదో వూరు వచ్చింది. యొవరికీ ర్యాతి భోజనాలు లేవు. అక్కడ కానిద్దామంశే అది మఠి పల్లెటూరు. (ప్రొడ్యూసర్‌ నాగేళ్వరరావుగారు _ కిందికి దిగి ఆ వూళ్లోకెళ్లి అక్కడ చిల్లర కొట్లలో సీసాల్లో పోసి అమ్మే మిక్సరూ (బ్రిటానియా బిస్కెట్లూ కొని ఓ కుర్రాడితో మోయించుకొచ్చి “ఇక్కడ ఇంతకు మించి మకఠేం దొరకలేదు,” అన్నారు,
న్మిద్రమొహాల్లో వున్న చాలామంది వాటిని తినేసినా రుచి తెలిసిన
141
కొందరు అది ముక్క వాసన వచ్చి మెత్తగా సాగడంతో (ప్రొడ్యూసర్‌ గారు కష్టపడి తెచ్చారు అని పారెయ్యడం యిష్టంలేక ఒళ్లోనే దాచుకుని కాళ్ల చాపి పడుకున్నారు. తెల్లవారుజాము మూడు గంటలకి బస్సు హాసన్‌ అనే వూరు చేరింది. విపరీతమైన చలి. దిగడానికి యెవరికీ మనసొప్పలేదు. అక్కడేనట మేం బస చేసేది. అక్కడికి ఇరవై్వై కిలోమీటర్ల దూరంలో వున్న జేలూరులో మంచి వసతులు వుండవని తాలూకా హెడ్‌ క్వార్టరయిన యీ హాసన్‌లో వుంచదలిచారు యూనిట్‌ ది. మరునాడు ఉదయమే అంశాలేచి గడ్డ కట్టించే చలిలో ఉదయ కార్య (క్రమాలు పూర్తిచేసుకొని బస్‌ ఎక్కాం, దియల్దేరిన బస్సు ఆలా కొండలోయల్లో, ఎగుడుదిగుడు రోడ్లలో (ప్రయాణం చేస్తుంటే చూడలేని హృదయంతో ఉదయలలితని చూస్తున్నాం. బేలూరులో బస్సు ఆగింది. హలిబేడు సౌందర్యం సరిగా చూడలేదు గనక ఇక్కడ రాయలేదు. అంతా దిగిన అర్‌గంటిలో. ఫస్ట్‌షాట్‌.. తీశారు డై రెక్టరుగారు. సాయంత్రం వరకూ షూటింగ్‌ నిర్విరామంగా జరిగింది. మర్నాడు బయర్దేరుతుండగనే మబ్బులు మూసివేశాయ్‌. ఎవరికీ ఇవాళ షూటింగ్‌ జరుగుతుందని నమ్మకంలేదు. నిర్మాత నాగేశ్వరరావుగారి ముఖంలో కాంతిలేదు.. ఆయన బాధ మాటింగ్‌ లేకుండా ఖర్చు వృధా అవుతుందనికాదు. ఆర్కె్య్యలాజికల్‌ డిసార్టు 'మెంటు వాళ్ళదగ్గర తీసుకున్న మూడురోజుల పర్మిషన్‌తో ఇక్కడ వర్క్‌ ఫినిష్‌ కాకుంటే చాలా ఇబ్బందులు ఎదుర్కోవాలని, చిత్రం: బేలూరువెళ్ళి మంజునాధస్వామి (ప్రాంగణంలో అడుగు 'పెపేసరికి మబ్బులు విడిపోయి సూర్యుడు కాంతిని రౌద్రంతో విరజిమ్మాడు. రి నిన్నటికం యే బాగా జరిగింది షూటింగ్‌. మధ్యాహ్నం (బేక్‌లో గుడిముందు సన్నెందేళ్ల కుర్రాడు ఏకొతార 142
లాంటి వొయిద్యంతో సాటలు వాయిస్తూ చుట్టూమూగిన వాళ్ళకి వాటివి ఒక్కొక్కటి మూడురూపాయల చొప్పున అమ్ముతున్నాడు. డ్రై రెక్టర్‌గారు గుడిముందు 'మెట్లమీదకూర్చున్న వాడిదగ్గిరకొచ్చారు. తెలుగు పొటలు తెల్పా అన్నాం. వాడు *జుమ్మంది నాదం,” కసీకాలూ సింగారం,” పాటలు వాయిం చాడు, తెలుగుదేశం దాటి యింతదూరం వచ్చినా తనచి(్రాలలో పాట ఇంత పాపులర్‌ అవటంతో డై రెక్టర్‌గారి ముఖంలో కొత్త వెలుగు కన్పించింది. ఇంకేం వచ్చు తెలుగు అని అడిగికే ఇకరావు కావాలంటే హిందీ వాయిస్తాను అని మధుమతిలో “అజారే సరదేశ మెహబూబాలో “మేరే నె నా సావన్‌బాదోో వాయించాడు. = ఆ రోజులో అక్కడ మాటింగ్‌ ముగియడంతో మర్నాడు హలిబేడు వెళ్ళాం. మొగలాయీ సామ్రాజ్య కాలంలో మనదేశపు క$ల్చసంపద నాశన మయింది అని చెప్పడానికి అక్కడ చేతులూ కాళ్లు ముక్కులూ విరిగిన సుందర శిల్పాలే కార్కాణ౦, ఆరోజు అక్కడ షూటింగ్‌ ముగియటంతో శంకరాభరణం అనే చలన చిత్రం పూర్తయింది. ఒక్కరోజు వర్క్‌తస్పం న! ఖ్‌ ఫ్‌ మ్రాను రాగానే ఎడిటింగ్‌ కార్యక్రమాలు మొదలయ్యాయి. మూడునెలల ముందే రీ-రికార్డింగ్‌ థియేటర్‌ బుక్‌ చెయ్యడంవల్లి ఆ తేదీ దగ్గర పడింది. ఎడిటింగ్‌ రూములో డైరెక్టర్‌గారు రాత్రీ పగలూ శ్రమించేవారు. ఒక పక్కన డబ్బింగ్‌. రెండుగంటల వరకూ ఏడిటింగ్‌కి కృష్టా రావుగారితో కూర్చుని ఇంటికొచ్చిన ఆయన తెల్లవారురూమునే సైకిల్‌ మీద "టెన్నిస్‌ కోర్టకి వెప్తా ఎడిటింగ్‌ రూమ్‌కెళ్లి ఓ రెండుగంటలు పనిచేసే వారు. వీటన్నిటికన్నా తెల్లవార్లూ పనిచేసిన రోజులే ఎక్కువ, మొ శ్రానికీ ఎడిటింగ్‌ తీరికార్డింగ్‌ , మిక్సింగ్‌ కార్యక్రమాలు పూ దర్తిచేసుకుని జనవరి 26వ తేదీన ఫస్టుకాపీ వచ్చింది. క43
అదేరోజు (డ్రెస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ ఏర్పాటు చేశారు నాగేశ్వరరాపుగారు= చిత్రం చూసిన (ప్రతి ఒక్కరూ చిత్రం అద్బుకం అని వివిధ కోణాల్నుంచీ ల్లాఘించారు. ప్రతీ ప్యతికా (ప్రశంసించింది. శఛంకరాభరణంచూసి జనం ఎంత ఉ(ద్రి క్తలయ్యారు అన్నది రాయడం అనవసర౦* చిశ్రాన్ని మహా అద్భుతం అన్నవాశ్లేగానీ కొనడానికి వచ్చే నాధుడు ఒక్కడూలేడు. బిజినెస్‌ దృష్ట్యా ఇది “ఎ” క్లాస్‌ 'సెంటిర్స్‌లోనే పోవచ్చు ఆని అంచనా వేశారు వ్యాపారవేత్తలు, ఎవరు కొనకపోయినా ఎలాంటి జంకూ ఖీకిలేని నిర్మాత ఏడిద నాగేళ్వరరావుగారు. లక్న్మీ ఫిలింస్‌ని కాంటాక్ట్‌ చేశారు. అఖిరుచిగల ఆ పంపిణీ సంస్థ శంకరాభరణాన్ని విడుదల చెయ్యదలచింది. ఫిబ్రవరిలో విడుదల ఆయిన శంకరాభరణం విపరీతమైన సంచలనం శీకెత్తించింది. వ్యాపారవేత్తల అంచనాలు తారుమారు చేశారు ఆంధ్రులు. ఎప్పుడూ సినిమా చూడనివాళ్ళుకూడా శంకరాభరణాన్ని మూడు నాలుగుమార్లు చూపినట్టు వారు రావిన, రాస్తున్న ఉ _త్తరాలు రుజువు చేస్తున్నాయ్‌, డ్రై రెక్టర్‌ ్రీకాశీనాధుని విశ్వనాధువిలోని కళాత్మక శక్తివి గుర్తించి సన్మానొల్లోనూ, సత్సంగాళ్లోనూ పట్టుశాలునలు కప్పి నీకాజనా లర్సి స్తుంది తెలుగు దేశం, ఎవరూ చెయ్యని చెయ్యలేని సాహసం తలపెట్టిన అభిరుచిగల యువనిర్మాతలు ఏడీద నాగేళ్వరరావుగారిన్తి ఆకాళం శ్రీరాములుగార్నీ ఘనంగా సత్కరిస్తోంది శెలుగ్సువజ, తెలుగువారి గర్వానికి కారణం శంకరాభరణం, వారి ఉత్తమో త్హమ అభిరుచులకి నిదర్శనం శంకరాభరణం౦. మన భవిష్య త్తంతా ఇలాంటి కావ్యాల్ని చూడ్డంతోనే గడిచిసోవాలి. శరించి క్రమించిపోవాలి, అంళా ఒక శిలా శాననంపై లిఖించాలి.
7కు పజ్లిఫిటీఒచైరస్ట్‌
ల నన మేక. య . స్‌ టే ల్‌ ఓ టీ 11 (౪ మా శ త. య య స యాటు టు రంల! ఓ మ 10 టం. , ॥ జ - భా భ్రిస్పట్వదాజ్‌ -₹౯౮|౦భర శ్వసతపాణీి .
తోన్‌ సక శామ్‌ ప్రమ్షన్‌ చీఫ్‌ ల వం ల! న ల శు శ న. ను! || య్‌ గోల -. ను 2 మా... గళ. మం యనే... గ. వ స (8. నం శో య " నాగి. (య ను య! మ. స ల. 1 మ నంటు 1" త్‌
దముందూరి సత్యం 3 శూఖంథు బ.జగల్లీపకంద్ర ల శ
ళ్ప్‌ ఖభూటోగ్రాఫక్‌ భహీయదర్నకుణు , , స ను ( | శ | | ఖు. 111 య జనా శ నీ
బై ఉటే
కచత్యపదియణ వనంశీ చే ఎయకటీన్సకంప్ర
న మం. ఖ్జీ$ీ వ! వ | మయ ఖ్‌ స... షత వ. ( స. వ. న్‌ / టం... . న. మం చా "ఖే స్ట. గ పం ల న్య న మ రారా టు. ల త పు క | వా మ. _ న చూ | న మ య: న నే. మ. నం | న. . న
జ నాం ॥ 11 ఇ డు ళ్గ |. న స స్‌ ట్ట న్‌ = షు [1 ఇ (| శా. జ! (లల శ లే టు నా నం. కా మా క. ్ల . త్త ఖః మ సలా. ల అజ గ? 11! స [| య! య. ఎ గ్‌ నో వ్‌ న్‌. నాలా క ఖీ గ్‌ .! న్న కి పయన స ం న్‌ మ ఫి య. ల న్‌. 1 హా. ను వ్‌ న న; క... 1 య... వ గ! ఓ తా ర? ం ఇ లె నితో! కే. రు స్థన. 71 ళీ న్‌ లి లే ల! 1 నూ కున న. సక్తి ల." శ శ." చ? ళు మన యు. ట్‌ ఏ. షన టే స్‌. ( శ స్త (స్టా సకోో శ గ్గ. ల న! 0 న్‌ నే లా కా గ. సనన్‌? ॥ ఖ్‌ ల మ గ్‌ ప. ఖీ నో టం నలక స్‌ | న్నా [ శ. ా ల . స . | 1. న. || స్‌ ఫట స ర్‌ం త | (. వ. | [7 స. (4 సం ఇ. . స న స స. వ. క గ ద | మ స గ. న్‌ / నే " + గ |... వ్‌ న 1.1 టా .. శీ మ గగ, లో నన క! | ల ల స వ! | టా. స మ. / నం! య శ్‌ [11 ఖ్‌; స్నో. వ న 1 య. 1 . న స! క ౯ హ్‌ |! త్‌. 2 మ. / లు గా వ. డా 1 సు ఇన! (వ రం న . | త మ జ్‌"! రన [౫ లే న | లై శే . స్ట 1 ను ఫం |. న ఇ ఏ. న స (న న (| స. ఇతో! గ లూ గ” ణ్‌ సు కగు” 1. ో! న్‌ (48 / గ | శూ ల టీ శీ ై నా, య. [ ట్‌. య. స్‌ ఇ ను జ టో టో సం... క్‌ స . ళు స. 100 లు ల | ం!! లా, ట్‌ కు / మో మో
డ్య... "
జీ వ ప. యును |. స్ట్‌. శా. టి, | శ్ర. షక న! న. న. య. టి! శ ల సం! గక లో 414 గ్‌ స్య మ వ శ లా” ని. న లు టో మం న
న త (| కా. తరచి... . - . , యా న ప ము న. జ్‌ స పటం టు న మ స్య క . న. గ్‌ టో. హాల ఫా ఇస చ సే |
న న మ న. మ
శంకరాభరణం చూసి లేఖ రాసిన మొట్టమొదటి అభిమానుల లేఖ “ఎందరో మహానుభావులు అందరికీ వందనములు, అందు కొందరు హృదయస్పందన కల్పించిన మహనీయులుందురు. ఆ కొందరిలో మీరొకరు. శంకరం చెప్పినట్టు ఎన్నోరకాల భవసాగర౮ాలు నిండిన ఈ (్రవంచంలో ళను చేపట్టిన తపన చెందే వాళ్ల చాలా అరుదు. మీరు దర్శకత్వం నహీం చిన శంకరాభరణం చిత్రం భారతీయ నంగీక సారదాయం యొక్క గొప్పతనం చూపిస్తున్నది. శంకరాభరణం చ్విక్ర దర్శకత్వంలో మీరు తీనుకున్న శ్రద్ధ వర్ణించ నలవికానిది మ్యాకమే కాదు నీత్యజీవికంలోనే నదాన్మరణలో వుండగలిగే చయ్యింది. (ప్రముఖ నటీనటులు లేకపోయినా చిత్రం చూస్తున్నంతసేపూ ఎంతో ఆనందమయ్యింది. (శ్రీ అల్లు రామలింగయ్య, శ్రీ చంద్రమోహన్‌ లను ఇంతకుముందు వేర్వేరు పాత్రలలో చూసినా వారిని పొతప్మాత్రలలో ఊపహించుకోలేనంశ బొగా నటించారు. తులసి శారద శంకరం పా ఛారులు వారి నారి స్మ్నాక్రలవ సరిగ్గా సరిపోయారు. చిత్రంలో నన్ను కదిలించిన నన్నివేళం ఆఖరి నన్ని వేశం కాదంటే మీ రాశ్చర్యపడరని తలుస్తాను. నన్ను కదిలించిన సన్నివేళం శారద పెళ్ళి చూప్పల సన్నివేశం, ప్రస్తుత కాలంలో రానులు కట్నంపోయినా పెళ్లిళ్ల కుదరడం కష్టమైతే కోరి చేసుకుంటానని వచ్చిన నంబింధాన్ని వదిలేటట్టు చేసిన కంకరళాశ్రిగారి సంగీతాభిమానం, శారద కన్న. కలలు చెచిరిపోవడం 145
మమ్మణువణువునా కదిలించినది. అణుకాస్ర పరిశోధన చేయవలసిన మీరు (యేవకల అణువణువునూ కడిలించగలిగే చిత్రాలు తీస్తున్నందుకు (ప్రత్యేక (పళంసా పాళులు. (పేతకుల కృతజ్ఞత కర్షులని మా భావం. శంకరాభరణం పాటలు వింటూ ఆ సన్నివేశాలు జ్ఞాసకం చేసు కుంటూ వున్నాము కాని “*సామజనరగమన” పాటలో కారదా అన్న శాస్త్రిగారి కేక వచ్చేటస్పటికి బయటికి వెళ్ళిపోదామా. లేక అపుచేద్దామా అన్న తలంపు వస్తున్నది. శంకరాభరణం పాటలోని “అద్వైత పిద్ధికి ఆమరత్వల్బికి గానమే సోపానము,నత్వసాధనకు సత్యశోధనకు సంగీతమే ప్రాణము” “*ళంకరానాద శరీరాసరా” పాటలోని “*వరవశాన శిరసూగంగా తలకు జారెనా శీవగంగా నా గానలహరి నువు మునుగంగా” చరణాలు పాటలలోని సంగిత సాపాత్య సౌరభం తెలుపుచున్నవి. పాటలు (నానీన శ్రీ వేటూరి సుందరామమూ ర్తిగారు అభినందనీయులు, ఆత్మగౌరవం చిత్రంతో (ప్రారంభమైన మీ దర్శకత్వం ఆత్మగౌరవం 'పెంపొందించే దర్శకుడుగా మిమ్ములను రూపొందించినదనుట సత్య దూరము కాదు. ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞాన భావనలు దృళ్య సాధనల ద్వారా సామాన్యుల కందించుచున్న తమ 'సేవ శవారాధనయే. దొరకునా ఇటువంటి సేవలు తము నుండి అని ఆశించుట మా ధర్మను, సామగాన లోలుడైన భగవంతుడు మీ కృషి ఇతోధిక శక్తి సమర్భతలతో నిర్వహించ అను(గ్రహింప (ప్రార్థిం తుము. భవదీయులు ముక్యాల వేంకట సత్యనారాయణమూర్తి ౩.7.50., ౨.౨... ముత్యాల రామలక్ష్మీ బెంగుళూరు 6600078 ధన్యత చేకూరిన నా జీవితపు డైరీలో శంకరాభరణం చూసిన నిన్నటిరోజు మడతపెట్టి ఉంచాను. నిన్నటి శివర్యాత్రిని నేను గుర్తుపెట్టుకో 146
నవసరంలేదు. గాయం తాలూకు మచ్చ చెరిసితే చెరగదు, కశ్షైతో పాటు కాలాల్సిందే తప్ప అయినా ఇది తియ్యని గాయమాయె. పృష్పాల నుందర *బాబూ, మద్రాసు.24 శంకరాభరణం (విషనాగు వేస్తున్న తియ్యటి కాట్లకి ఎనిమిదం కెలా మెలితిరిగి చనిపోయి ఆశ్చర్యార్థకంలా పునర్జన్మి స్తున్నారు జనం, గండ శలలో వున్న గుక్కెడు నీళ్ల నీ శంకరాభరణం (స్రవింపజే స్తుంది. వల్లూరి సూర్య వెంకటరత్నం (రవి), కొకినాడం థావిపొౌరులను తీర్చిదెద్దేది ఉపాధ్యాయులు అనే నానుడికి కాల దోషం పట్టింది, నేడు మీ దర్శకత్వంలో “శంకరాభరణం” కర్ణాటక సంగీత సౌరభాన్ని _పేకకలోకానికి వెదజల్లి కొత్త పాఠాలు నేర్చుతోంది. ద్వారప్పరె్డి వేంక పేశ్వరరావు (రిమైర్లు టీచర్‌), గుడివాడం తమ “శంకరాభరణం” అమోఘం, అద్వితీయం, విశ్వనాధుడన్నా శంకరుడన్నా ఒకే కదాః కనుక మా చిత్రం-కాదు మన చిత్రం *విశ్వ నాధాభరణంి. కళా తపస్వీః మీరు చిరకాలం వర్ధిల్లాలి. తాడిమళ్ళ జగన్నాధరావు, 31.4. ౨50. ౩౬ భీమవరం-2 ఆర్ట్‌ ఫిలిమ్స్‌ రావడం చాలా ఆరోగ్యకరమే. దాన్ని చూసి విషయం అవగాహన చేనుకునేవరకూ జనాన్ని అవి ధియేటర్‌లో వుండనియ్యటం లేదుకదా! వాళ్ల 'పేషెన్స్‌కి పరీక్ష 'పెడ్తున్నాయి. చెన్పదలుకున్నవిషయంతో పొటు చెప్పడంలో నేర్చు కూడా కావాలి. అప్పుడు వాటిని ఆచరించడానికి ఆంధ్రులు సిద్ధంగానే వున్నారని విజయశంఖారావంతో గగనానికి లేస్తున్న శంకరాభరణం నిదర్శనం. జె వి, డి. మూర్తి, వైజాగ్‌. సృష్టిలో సంగీతం [ప్రాణంపోసే తియ్యటి అమృతం, అరవై నాలుగు కళల్లోనూ సంగీతం ఒక అద్భుత సాధనం. ఆ నంగీత ప్రాపీ ణ్యాన్ని శాస్రీయంగా, సాహిత్యంగా సినిమారూసంలో “*శంకరాభరణంగా 1!
ఆంధ్ర (శ్రేకకలోకానికి అందించిన పూర్ణోదయా ఆర్ట్‌ (క్రియేషన్స్‌ చిత్ర విర్మాతలు. దర్శకులు (శ్రీ విశ్వనాథ్‌గారు ఎంతయినా అభినందనీయులు. ప్రఫుల్ల చంద్ర, ధర్మవరం. చిత్ర విజయానికి కథలో ఆప్యాయత, కళొదృక్పధాలే కారణం, అంతేగాక కథనుబట్టి స్పీడుగా వుండాలిగాని, ప్రతి చిత్రానికీ స్పీడు వుండ గూడదనే అభిప్రాయంగల మనిషి కె. విశ్వనాద్‌. అందుకే యీ చిత్రం విజయవంతం అముంది. గుడి అప్పలరాజు, బి.కామ్‌. తుని, సంగితం, సాహిత్యం, సాత్వికాఖినయ సౌందర్యం త్రివేణి నంగ మంగా మేళవించిండి,. రుచులుగల వారున్నారని నిరూపించిన నిర్మాతలకు ధన్యవాదాలు. జినమద్ది హనుమచ్చాన్తి, కడపజిల్లా రచయితల సంఘం, స్పీడు... స్పీడు....స్పీడు. ఈ స్పీడు యుగంలో రెండున్నరగంటల 'సేవు వహోలంకా నిశ్శబ్దంగా తమ్ము తాము మరచి చిన్నా 'పెద్దా భేదం లేక, ఈలలు, అరుపులు లేక ఎంతో తియ్యని అనందాన్ని పొందుతూ నంగీత రన గంగలో మునిగి కేలుళూ సంగీశమంకే ఇంత గొవ్పదా అని తెలి యని పామరునికె నా తెలియజెప్పే సాటిలేని మేటి చిత్రం “శంకరా భరణం ఇంతటి మహోజ్జ సల చిత్రాన్ని ముక్కోటి ఆంధ్రప్రశానీకానికి అందించిన విశ్వనాధ్‌ గారికి మా సహృదయపూర్వక నమస్సుమాంజలులు. జె. నారాయణరాజు, నిర్మల, కశింకున్నం శంకరాభరణం నా కళ్ళకి సినిమాలా కనిపించలేదు. ఇది మన శాస్త్రీయ సంగీత కుటుంబాలకి పట్టిన దుర్గతిలా అన్సించింది. ఇసుకపట్ల ఇడ్రాయెల్‌, ఫ్రీ విశ్వనాధ్‌గారి శంకరాభరణం ఆయన్ని ఉన్నత శిఖరాలకి చేర్చింది, న్వదేశంలో కాకుండా ఎక్కడో దూరంగా పుండి చూడలేకున్నా పత్రికలన్నీ చూస్తూం'పే శంకరాభరణాన్ని చూపినంత తృ ప్తిని స్తున్నాయి.
ఈ కళాఖండాన్నిచూసి ఆనందించే ఆం్యధ్రులంతా నిజంగా అదృష్టవంతులు. రాజు, ఏన్‌. పి.,౪5కువైట్‌, అమృతధార అయిన శాస్త్రీయ సంగీకాన్ని గుండె లోతుల్లోంచి గంగా జలంలా 'పెల్లుబికివచ్చే భావాలతో చిత్రీకరించి అందించిన పూజ్యులు విశ్వనాథ్‌ గారికీ వారి కళా కల్పనాళ క్తికీ నా రసహృదయపూర్వక పాదాథి. వందనాలు.
౪ గికం వాద్యంచ నృత్యంచ్య(త్రమం సంగిక ముచ్యతే” అన్నారు. పండితులు, నృత్యం, గీతం, వాద్యాలు అనే మూడూ నంగిళం యొక్క. రూపాలు, రవరెపలాడుతున్న శాస్త్రీయ సంగీక జీవకళాజో్యోతికి తైల చానం చేసిన రసహృదయులు ఏడిద నాగేశ్వరరావు, ఆకాళం (శ్రీరాములు గార్జకి నా నమస్సుమాంజలులు,
దాశరథి అక్మణ్‌, మద్రాసు-24.
“ళంకరాభరణం” చి(శ్రాన్ని ₹ఇంఖునకు, శంకరునకు ఆభరణములా చిత్రించి ఆంధ (ప్రజలకేకాక ఆంధుల్లైన మాలాంటి తమిళనాడులో నివ చించే నా (మా లాంటి వారికి అందించిన విశ్వనాథ్‌ గారికి నా మనస్ఫూ_ర్హి కృతజ్ఞ తలు తెలుపుకొంటున్నాను.
వై. రత్నమోహనొ, మద్రాను.21, మరికొందరు అభిమానులు
వి. గోవిందస్వామి, పెద్దపవని. వై. మోహన్‌, మద్రాసు-21. కె. జయకుమార్‌, ఏ. పి. రాధాకృష్ణన్‌, పి. జి. చిట్టిబాబు, టి. జయరాం, మద్రాసు-21, జి, శివానందం, సత్యవేడు. పి. దొరస్వామి మద్రాసు-?.
పుట్టా శ్రీనివాసరావు, జి. మేడపాడు. పి, నాగేశ్వరరావు ఫ్లై జాగ్‌-20. విం న్వర్ణాంబ, తిరుపతి. ఎ. =, అర్‌, స్టాన్‌ ఆసోపి యేషన్‌, రాజమండ్రి. ఎన్‌, టి. ఆర్‌, లు జోప్రన్టేషన వర్ణం టీ. ఎ, సత్యనారాయణ, మహేంద్ష గ్ల టీం సుష్పారావు? రు! సి, ఎస్‌, రవికాంత్‌, కర్నూలు, (కాం(శ్టేగులరవె ఫ్లు, న్తూశేశ రరాఖీ, శ
లే షః స శ్‌ ళ్‌ ర 111 న ( న న న జ. క్‌ న. వ మ ప క గం! న క. సట ఫి ప ను | వ. |. ర. (మ ల న ర. మ. ట్‌ . క్‌ ల లో వం ను స న స. రం స్‌: న) జ. త స్ట స్ట. స్ట వే న న స న. టో న. న స. మును క్ష మ “ల్‌కె మ మ స . ... ష్‌ స ము? వ హహ. స్థ , టే. స న్లో స ల్‌ స్ట! వ గ మ. వ 1 న నలం హ్‌ న వ. ల క. ట్‌ న న య. ను మప త! న హ్‌ ల న మ స మం షై చం న ల 1. య. నే ల. ప. చ. న. న. ప మ. న టా న. మ. ప శ త టే క! క. న ను న. ల?! మ ట్‌ మ = స్‌ ను న న న. న న నో న స భై, ను న లే ల పళ ఎ సైట్ల న 1 కష (నగ్మ? న య. స న న త. వ్‌ మ... మ. మ. ల గ ము న్‌ ను క! న నా స 1. శరా ప. న ప టి! చేతినే ల స య. లు... భ్‌! స వ. | సే న. న న. వ స్‌ హం. యే. ల. నళ స. వ. ర న్‌. క హే. క. . . ప. న. మ ప. వ. మ. న గ] న స్ట్‌ స్ట న న టా. న్న ర వ్ల నం స్ట న ల న పే టి స. (స! న ' ళా న. స. న. ప స” మ మ! గ్‌ ప భన? న. య. నన గూ న న మ ప వ య. య. మా జ. మా వ. నే స నో స వ. న టో 0 ను! స. భా స. యల సస మ! గ్గ న. న. న్‌ య ను న ట్‌ స న. వట్ట ు ర్త న. | టం. ప. చ న. మ. . న. స్‌ మ. స... స న న షే. ఖ్‌ న. న నా ట్ల ప. పా మ సు క. ల. స్‌ మ టనే స న టి ్ట. ము. 7 వు సై వ్యాస . ల న! స్‌ో న. న న. ర న. రన నా స న ల. న నేని సార మం... స్త్‌ న. 2 న. న ల స? ల. ము మ. ఓ స న. ష్‌ స్‌ స్‌ . స | ల. చ ము ల్‌ ర గ. ర. గ న న న! చన న గ రన న రు న్‌ |. న మ మం. త్న ఎ ళన నే న ప. . వ టు మ స మ చ న్‌ న య న్‌ న ను. టం. శే 2 మ న జ య మా!
అనకొపల్లి, నార్కేడపల్లై గురుప్రసాద్‌, ధీమవరం-1. పి. హెచ్‌. లక్మి సుజాత బి.ఏ, గుంటూరు. చంద్రమోహన్‌ ఫాన్స్‌ ఆసోపియేషన్‌, వరంగల్‌ =2 వాసిరెడ్డి సాందశ$ీవరావు, 'పెద్దరెడ్డిపాలెం. రాజ్యలష్మీ ఫాన్స్‌ అసోపియేషసన్‌ మచిలీపట్నం. నున్న వెంకటరావు, రాజమండడ్రి=ఢం కళా దర్బార్‌, రాజమండ్రి. కృష్ణా ఫొన్స్‌ అసోసియేషన్సొ కాకినాడ=1. తెలుగు సాహితీ సమౌఖ్యః తాడేపల్లి గూడెం. బలుసు వెంకట కామేశ్వర శావు, విజయవాడ. కృష్ణంరాజు ఫాన్స్‌ అండ్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌, న త్తెనపల్లి. ఎమ్‌. భానుమూర్తి బి.ఏ. (ది ఇడి, మచిలీపట్నం-1. ఊ. వెంకటేశ్వరరావు, వీరాల, ఎన్‌, విజయకుమార్‌ ఎమ్‌,ఏ, తిరుపతి-2, ఇ. గోపాలరావు, న్యూఢిల్లీ ఎ, వి. జనార్ధనరావు ఎమ్‌. ఏ, చీరాల, నృత్య నికేతన్‌, హైదరాబాద్‌ =20. కోభన్‌బాబు కళాఖిమానుల సంఘము, స్టేషన్‌ జదొచర్ల-. ఎన్‌వి.ఎన్‌. చలపతి; మచిలీనట్నం-!. ఎమ్‌. అమ్మి రాజు, రామండ్రి, వై. సి. రామమూర్తి, హైదరాబాద్‌-07. జిం వెంకపే శ్వర్లు ఖమ్మం. భాస్కటరవర్మ, కాకినాడ. క గోలింగేశ్వర స్వామి వి కామ్‌ బిక్కవోలు, ది. వి. వి. ఎస్‌, వరప్రసాద్‌, తాడేపల్లి గూడెం, మంతెన త్యాగరాజు, ఏలూరు=£, బి. ఛ్రీనివాసరావు, చీపురుపల్లి =
వీ... ఎన్‌. ఆర్‌. ఫాన్స్‌ అసోసియేషన్‌, వీక్కువోలు, రావుల వెంకన్న,)కొకి చాడ. ఎమ్మెస్‌-కాకినాడ=1. ఏ. ఎన్‌, ఆర్‌ ఫాన్స్‌ అసోసియేషన్‌, ఏలూరు. ఏ, ఎన్‌, ఆర్‌. ఫాన్స్‌ అసోసియేషన్‌, రాజమండ్రి, "ఫీమస్‌ సిసీగోయెర్స్‌ అసోసియేషన్‌, అనకాపల్లి ఏడిద (ప్రభాకరరావు, హైదరానాద్‌ =87 (థెండ్స్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌, కొంకుదురు.- జయసుధా టీనేజర్స్‌, తుని ఎన్‌, టి. ఆర్‌, ఫాన్స్‌ అసోసియేషన్స్‌ ఇల్లవరం. డాక్టర్‌ నాగేశ్వరరావు, శందికుప్ప రాజగిరి పాండురంగం, నిజామాబాద్‌. ఎన్‌, టి. ఆర్‌, (ఫ్రండ్స్‌ అండ్‌ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌, నూజివీడు.
వేలాది అభిమానుల ఉ త్తరాలేగాక వారి పేర్లు కూడా అన్నీ
(పచురించలేకపోతున్నందుకు చింతి స్తున్నాం
న. న స శ్రీ క. ఎల్‌ ష వ శ్రీ కె. ఎల్‌. ఎన్‌. (పసాద్‌ శ్రీజి రాఘవెందదరావు శ, లక్ష్మీ ఫిలిమ్స్‌ ప. న న్‌ మం ను స జ్య | బి శ్రీ సుందర్‌లాల్‌ నహతా శ్రీ కె. ఆర్‌. _పభు వి రాజ(ఫ్రీ పిక్చర్స్‌ బెంగుళూరు. న నన టం. స్ప స న. క న న సన జా” న స త. తం 0 జల న వ లల ర న క న. త మ. బాటం 3 సా ధం " ఘు న (1 న! షం; లో” ఆ శన కే శ్రీ ఈడ్పుగంటి లక్ష్మణరావు శ్రీ అల్లు అరవింద్‌ తష ఎకి ఒకని మటీక్‌ యు నెపెడ్‌ పెనానర్‌?,. మదాసుం17
| గ్‌ కి 4 2] ఇ లా త స్ట ము! 1. .. గ య. ల ర న క మే య్‌ [నం టం ల్‌ శ న! బు య ర్‌ పవ జీ. (౪ య [. | జే 2 టి టు లో ఛి చ న . మ ఇత ప నముటంం. నే: 1. 7 |. రత [క న్‌. ణా నటీ న | ఫో . | / | నజ 11 || ఇ | 7 మ | న్‌ హన వల ॥ స లు న న న. త. జ్‌. షా ఎ న కా రనాలక్వా డర్‌ న? / స. క క. జే స గ ఆలు న ళన కా మస గ వ్‌ ప. పయి. శ. షం? కో? న నం, ట్రజ డి ర్ట కే 1వ న్‌ా (1 యే! సల వ న. “శమో ఉష్‌. నన న రు. ము న జు. వే (|. సళ్లు తాట న అలన్‌. స టు. స ము క స చ ము నిన. 1 ర జం 1 న త య పట స ఓ 5 షి ద్ని శస ము రా ల్లీ / టీం [1 వు స. ర కో సం న జ య్‌ ల సాం ల టం ల్‌ు, ఆ 1 రెం పుడ్‌ ని రా పే భే పం! శ్రే గ్‌ చనా |! య. | షే ర య! న ల! త క న టి మ న. లమ, సబ మం స న న మం... . ర! స్ట్‌ వ గ తి క ల్‌ [ర స (స ఖా నానా క ప్రే న స స. ఈ వలే గ క! న ర! ను స. త మ! తా శతం యా జం న 4. తో | . ఇష్ట క. 1 7 సయ న్‌, |. ఆ న | ల్‌ో ళు ఓట ల ఇ ము 1 యస | భీ ల న్‌ (| ళ్‌ స ఎమ టే - క్‌ ఖ్‌. " క్‌ లు (ల్‌ లీ / ( - ప స్తం సంకా మ , ణ్‌ ॥ టం “టెెార్‌' య! . . / త తాన్యా. స1:-. ా న్‌ - , పేక పి ళ',. ॥ క. అటి (క సక య డన!