Telugu Sahitya charitralo charchaniyamsalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

వ్యానావళి తాయిగు. ఠి చర్చనీయాంశాలు రచయిత ఆచార్య జి.వి. స్ముబహ్మణ్యం, ఎం.ప., వహాచ.డి.. జీన్‌ న్కూల్‌ ఆథ్‌ వ్యూమానిటిన్‌ పొదరాబాదు వశ్వవిద్ధాలయం, పాదరాబాదు. థ్రీ కః అావలింగా గారిచే ఎరయని కొ. కేంద్రానికీ అవఫలక రల నస ॥ ఆ" గ. వ తెలుగు అకాడమి హైదరాబాదు 1991

ఇెటర08ం : 3220101 యాలజేంం. 6జ023011220252210 తతంగం: 0౬ ౮7. “ర00యణయాణణుం 2030260009 1991; 2 నళల 734, 2 గ్ర ల్నై౮ం0 ఉయమబుకిన ణో క్రరల2026. సల బా కడగంగ 991 (1 నౌ ౧౧౮౫౮ + ౦000 ఫం18%06 9 0౮00౮ శఉం2స[, కరేలజ026-500 029 (ఊరి ఫె 26య0) 3206ల 16 ౦౮౫౮౫1) 5901050106 సంఏలుం 01 సంరేంండం[ 04 పంంటు జర 1ఓ1ల2096 1 షంబ్రం[21 ఓ20802865 2 46 యాలు? 1లలే 0186 60౪7జయులం( 01106412 ఏ 06 మంజు ఇటంంల106 పేలటం00ల01 లా పం. శ! భంగిన్‌ *గ4ంబంటలోగ కు రిం0ని4/6ళ000 70౧౭6474 ౧0 000% ౮ ౫ 74 ఈ 2దాగ0డ4064 ల్లు 4020 గ700టక్‌ (07 67 బ్రోటాంయార్త డో గం గ6/౧౫బ/0౫ ౧ ౭ 000/8 “౧్గకోకల ల మ తగ! "దో న్‌? న ఛ్శ 1 బేగ్‌ 6 తేలటం | ఓ యం. నని తర. వంకే హ₹ 106412 మంగు 0ల61 41 4/3 00044 1000002400 10000010₹టు, 560006ఆ1024. వెరణాంకే [34/3 గు వటం (9) 1౬44.. గ్వెరల2036ే, ” తరం ణడటల

భూమిక తెలుగు అకాడమి ఇంతవరకు ఇంటర్మీడియట్‌ స్థాయిలో పాఠ్యగంథాలను వందల "నంఖ్యలో పచురించింది శాస్త్ర[గంథ (వచురణలో ఇది మొదటి దశ. రెండీ దశలో కొన్ని (పామాణిక (గంథాలకు అసువాడజూులను, ఆయా 'శ్యాస్తాంశాలమీద వాటివాటి (పాముఖ్యాన్ని వురస్కరించుకొని కొన్ని మోన్నే-ఫ్‌లను,' పారిభాషిక వదకోశాలను, జనరంజక (గంథాలను, శాస్తునిఘంటువులను _పచురించడం జరుగుతున్నది. వీటితోబూటు వివిధ శాస్తాలలో కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాలమీద వ్యాసావళి అనే పేరుతో (గంథాలు రాయించడం జగుగుతున్నది. సాధారణంగా ఒక్కొక్క (గంథంలో వేరువేరు రచయితలు రాసిన వ్యాసాలుంటాయి. ఈ వ్యాసాలు డి(గీస్థాయి విడ్యార్థులకు అనుబంధ వతనీయ సామగగిని అందించటమే కాకుండా, కొంతమేరకు ఉన్నత స్థాయిలో అధునాతన పరిజ్ఞానాన్ని కలగజేస్తాయి. ఈ విధమయిన (గంథాల వల్ల ఉన్నత విద్యాబోధన ఖాషగా తెలుగు బాగా నిలదొక్కుకుంటుంద్చి తెలుగు, అకాడమి కృషి పూర్తిగా సవలమవుతుంది.. వ్యాసావళి” అనే పేరిట (వచురితమవుతున్న (గంథాలలో ఇది ఒకటి. ఈ అగోంథ్యవచురణలో మాకు తోడృడినందుకు రచయితలకు,. ము్య(దాపకులకు మా కృతజ్ఞతలు. పాఠకులు ఈ (గంథాన్ని అభిమానించి, ఆదరిస్తారని ఆశిస్తున్నాం. సహృదయ విమర్శకులు ఇచ్చే సూచనలను పునర్ముదణలో తవ్పక వరిశీలించగలం.

(వవేశిక సాపాత్య విమర్శ న్యవమాణంగా సాగాలంకే సాహిత్య చర్విత మ్మాతం తెలిస్తే చాలదు; రచయితలు, విమర్శకులు, పరిశోధకులు, సాహిత్య విద్యార్థులూ సాహిత్య వికాన చరితను నమన్వయాత్మకంగా అధ్యయనం చేయాలి. తెలుగులో కవుల చరిితలూ. సాహిత్య చర్మితలూ వచ్చాయి కాని సాపాత్య వికాస చర్విత రాలేదు. అటువంటి [1పయత్నం కూడా శాస్త్రీయంగా, (పణాళికాబద్ధంగా జరగలేదు. అంతేకాదు. అ (పయత్నంలో సాహిత్య చర్మితకార్నలు ఎదుర్కొనే ముఖ్యమైన సమస్యలను గుర్తించి, వాటిని నమన్వ్యయదృష్టితో చర్చించే మార్గాలు సాగలేదు. వీటన్నింటికంకే మలొక ముఖ్యమైన అంశం కూడా ఉన్నది. వికానచర్వితకు ఏకస్యూతత కావాలి, సాహిత్య చర్మిత రచనకు ఒక నిర్దిష్టమైన [కమస్యూతం ఊంకే చాలు. తెలుగులో వికానచర్యితకు మూలమైన ఏకస్యూతత ఇంకా దర్శించబడలేదు. ఆధునిక (పంచ సాహిత్యాలలో (వ(కియావికాన స్యూతాన్ని (పాతివదికగా చేసీకొని (వాసే సాహిత్య చర్యితయే వికాస చరిితగా (పాచుర్యం చెందుతున్నది; సశాస్తీయమై న సాహిత్య చరితగా పరిగణింపబడుతున్నది. ఇంగ్లీషు భాషలో కూడా వికాన చరిత భావం (పాచుర్యం చెందింది. కాని, ఏకన్మూతతతో అటువంటి రచన సమగ్రంగా వెలువడలేదు. ఖారతీయ భాషలలో కూడా సాహిత్య వికాసచర్విత స్పృహ ఆధునికంగానూ. ఆదర్శపాయంగానూ నంఖావింపబడుతూ ఉన్నది. కాని, అ మార్గంలో (పామాణికమైన రచన ఇంకా వెలువడలేదు. తెలుగులో (ప్యకియల మీద పరిశోధనలు దొదావు నలఖై ఏళ్లుగా సాగుతున్నా, (ప[కియా వికాస స్యూతంతో ఒక సాహిత్య చర్విత నిర్మాణం చేయవలసిన అవనరం ఉన్నదన్న స్పృహ ఇంకా సాహిత్య క్షేతంలో బలంగా నెలకొనలేచు. దొదావు ఒక పదేళ్ల నుండి శేము స్తాహిత్య వికాన చరిత నిర్మాణావశ్యకతను గురించి వ్యాసాల ద్వారా, ఉవన్యాసాల ద్యారా సాహితీలోకానికి చాటి చెవుతున్నాను. అయితే, నా అభిప్రాయాల నన్నింటినీ ఒకచోట చేర్చి. కూర్చి అందించే అవకాశం లభించలేదు. 1985లో ఆం్యపభ దినప్యతికవారు 'సాహిత్య చర్మిత పునర్నిర్మాణం” (13-5-1985) అనే నా వ్యాసాన్ని [పచురించారు.” అది ఆంధ్యపభ సరపాదకునైన శ్రీ పొత్తూరి వెంకకుశ్వరరావుగారి దృష్టిని ఆకర్షించింది. | శేయద సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1986) వచ్చిన నందర్భంలో నన్ను అభినందిస్తూ, శ్రీ వెంకకేశ్వరరావుగారు నా భవిష్యత్‌ సాపొత్య వ్యాసంగాన్ని గురించి అడిగారు. 'సాహిత్య వికాస చర్వ్యితను వాసి మీ (వతిపాదనకు ఒక నిర్మాణాత్మక రూపకల్పనం చేస్తే'సాషాత్యానికి మరొక మంచిసేవ చేసినట్లవుతుంది. కేర్యద సాహిత్య అకాడమీ వురస్కారం అందుకొన్న మీరు అ పని చేపట్టి నిర్వహించటంలో ఒక బెచిత్యం, ఒక బొన్నత్యం ఉంటుంది' - అని నా మీది అభిమానంతో అన్నారు. సాపొత్య వికాన చర్విత - ఒక వ్యక్తి వాసిన దానికంకొ, ఒక పండిత వరిషత్తు చేయవలసిన పని. అ రంగంలో కృషి చేస్తున్న పండితులనందరినీ సంఘటితపరిచి, సనిమర్శక చర్చలు జరిపి, ఒక సమ్మగ వథకం రూపొందించి దాన్ని (పామాణికంగా సంపాదించవలనిన అవసరం ఉన్నదని నేను శ్రీ వెంకకేుశ్వరరావుగారికి వివరించి చెప్పాను. వారుకూడా నా అభ్యిపాయాలతో ఏకీఖభవిస్తూ మెరుపులాంటి ఒక సూచన చేశారు. "అన్నీ సనమకూడేంతపరకూ అగి ఉన్నదానికంకు, సాహిత్య వికాస చర్వితను గురించి మీకున్న అభ్మిపాయాలనూ, మీ (పతిపాదనలనూ, సూచనలనూ కొన్ని వ్యాసాల ద్వారా _పజలకు తెలియబరిస్తే. వికాస చరిత రచనా స్పృహకు సాహితీ జగత్తులో కొంత పాచుర్యం, చైతన్యం కలగటానికి వీలుంటుంది కదా! మీరెందుకు (పయత్నించకూడదూ?” అని నన్ను (పేదేపిస్తూ, 'మీరు అ అంశాలను ఆదివారం అంధ్యపభలో “కాలమ్‌'గా వాస్తే సంతోషిస్తాను" అని 1వతిపాదించారు. నేను వెంటనే స్పందించాను. 1వాయటం మొదలుపెడితే పదీ, ఇరవై వ్యాసాలతో అయ్యే పని కాదండీ. నూటికి పైబడే వ్యాసాలు నేను [వాయవలసి ఉంటుంది. మీరు (పచురించపలసి ఉంటుంది. అప్పటికీ కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాలను మ్యాతమే చర్చించినట్లాతుంది. మీరు దానికి సిద్ధమైతే, నేను దీనికి సిద్ధమే” అని అన్నాను. హన వనన వ సభ ౨ ఈ వ్యాసాన్ని ఈ గంథంలో మొదటి వ్యాపంగా పొందునరచటమైనది.

ఇటుసంటి బరువైన అంశాలమీద, ఎంత తేలికగా, ప్మతికారచనా పద్ధతిని ఆ్యశయించి “కాలమ్‌” నిర్వహించినా శతాధిక వ్యాసాలను సీరియల్‌గా [పచురించటం ఒక దినవతిక సంపాదకునికి నవాలే అవుతుంది. సాహిత్యపు విలువలు తెలిసిన నహృదయులు శ్రీ వెంకకుశ్య్వరరావుగారు. ఒక్క నిమిషం లోతుగా ఆలోచించి నాతో నిన్సంశయంగా ఇలా అన్నారు - 'మీరు (వాస్తున్నారు; మేము వేస్తున్నాం" వ్యతికాముఖంగా పరిశోధనను [పజలకు అందించే (వయోగాలు చేయటం అంధ(పభకు కొత్తకాదు. మీ వ్యాసాల వలన సాహితీలోకంలో ఒక కొత్త అవగాహన ఏర్పడితే అంతకంకొ “పాహిత్యాసుబంధానికి, సార్థక్యం మరొకటి ఏమి ఊటుంది?”. ఈ మాటలు ఈ వ్యాస పరంపరకు నాంది పలికాయి. “సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు" - అనే. శీర్షికతో ఈ “కాలమ్‌ మొదలైంది. ఈ షేరును ఎన్నుకోవటంలో సహజంగా మూడంశాలు ముడిపడి ఉన్నాయి. ఒకటి - ఈ వ్యాస పరంపరలో [వతిపోదింప బడుతున్న విసూత్నాంశాలు సాహితీలోకం చర్చించి, తగిన నిర్ణయాలను తీసుకొనటానికి విలుగా_ సంవుటీకరింవబడుతున్నాయి. రెండు - (ష్మకియావికాస స్యూతానికి సంబంధించిన ఏకన్యూతత, ఏకవాక్క్యత ఈ (వతిపాదనలలో అంతస్సూతంగా అసుసంధింపబడ్‌ ఉన్నాయి. మరొక మాటలో చెప్పాలంకు - తెలుగు సాహిత్య వికాస రచనకు సంబంధించిన చర్చాసదస్సుకు ఇది ఒక శీలకప్యతం లాంటిది; లేదా - ఒక బృహత్తర పణాళిక వంటిది. మూడు - “కాలమ్‌'కు సంబంధించిన ప్యత్రికారచనా స్వభావాన్ని సంతరించుకొన్న వ్యాన పరంపర ఇది. ఒక్కొక్క వారం కనీసం ఒక్కొక్క చర్చనీయాంశాన్ని ఎన్నుకొని న్వ్యయంసమ[(గంగా, ఆనక్తిదాయకంగా, సవిమర్శకంగా (వతిపాదించే పవృత్తి (పతి వ్యాసంలోనూ పత్యక్తం అవుతుంది. శీర్షికతో వ్యాసం వఠిత దృష్టిని అకర్షించాలి; (వతిపాదనతో ఆలోచింప చేయాలి; నిర్వహణతో పఠితయొక్క ఆమోదాన్ని గాని, అనుమోదాన్నిగాని సాధించాలి. ఏ వారానికి అ వారం ఒక చర్చనీయాంశాన్ని చదివిన తృష్పితోపాటు, వచ్చేవారం మరే అంశం రానున్నదో అనే ఉత్కంఠ పఠీతలో రేకెత్తింపజేయాలి. ఈ విధంగా సీరియల్‌ శీర్షిక సాధించే _పయోజనాలను ఈ వ్యాస పరంపర లక్షించింది. పాధించింధి కూడా.

“సాహిత్య చర్యితలో చర్చనియాంశాలు' - ఆదివారం ఆంధ్మపభలో వెలువడటం 19388 ఏపిల్‌ 17వ తేదీ మొదలై. 1990 నవంబరు 18వ తేదీ దాకా నూటముప్ఫై అరు వారాలు అవిచ్చిన్నంగా సాగాయి. అవి అదే (మంలో ఈ సంపుటిలో కూర్సబడ్డాయి. ఆం(ధ(పభలోనే 1985 మే 13వ తేదీన (పచురించబడిన 'సాపిత్య చరిత పునర్నిర్మాణం అనే వ్యాసాన్ని 'కొత్తరకం సాహిత్య చర్విత కా(రా)వాలి!!' అనే శీర్షికతో ఈ సంపుటిలో మొదటి వ్యాసంగా పొందువరిచాను. కొన్నేళ్లుగా ఈ అలోచన నాలో సాగుతున్నదని ఈ వ్యాసం సాక్ష్యం పలుకుతున్నది. అంతేకాదు. 1985 మార్చి 11వ తేదీనాడు ఆం్యధ్యవభ (వచురించిన నమురొక వ్యాసం “వద్య%ల్పం ఛందశ్శిల్పం” ఈ సంవుటిలో రివ వ్యాసంగా పొందువరిబాను. అందువలన ఈ సంకలనంలో 138 వ్యాషాలయ్యాయి. పైరెండు వ్యాసాలనూ సందర్భశుద్ధినిబట్టి ఇందులో చేర్పటమయింది.

మరొక మనవి. ఈ వ్యానపరంపరలో చేసిన (సతిపాదసలన్నీ ఈ వ్యాసరచనా కాలంలోనే నేను కొత్తగా చేసినవి కావు. దాదావు 1960వ సంవత్సరం నుండ నేను (వాస్తున్న విమర్శసాహిత్యాన్ని గమనించినా, నేను విద్యార్థులకు కడచిన మూడు దశాజ్టాలుగా సాహిత్య చర్వితను బోధిస్తూ అయా సందర్భాలలో అందిస్తూ వస్తున్న అభినవ సమస్వ్యయాలను దృష్టిలో ఉంచుకొన్నా ఈ (గంథంలోని వినూత్న [వతిపాద్యాంశాలన్నీ దాదాపు ముప్ఫైయేళ్ల అధ్యయన ఫలితాంశాలని పరిగిలకులకు తోచక మానదు. ఇంతకు ముందు వ్యాసరూపాలలో వెలువడని ఎన్నో అభి,పాయాలనూ, పరిశోధనాంశాలనూ ఈ ధారావాపాఠళ వ్యాసాల ద్వారా సాహితీలోకం ముందుంచటానికి నాకు మంచి అవకాశం ఇభించింది.

భావిస్తున్నాను న్‌ కా రదర వివేచన పాణబై తన్యం అలా ఏర్పడటం నా అదుపు రర

• ॥ కేతంలో [వ్యక్రియాపరమైన సాహిత్య వికాన దృక్పథంతో మన వెయ్యేళ్ల

సాపాత్యాన్ని ఒక సమన్వయ దృక్పధంతో, దర్శించి, వివేచించి, విశ్లేషించి, వివరించగలిగిన విమర్శకులు అరురైపాయారు ఈ వదతి మన తెలుగులోనే కాదు ఖారతీయ ఖాహ సాహిత్యాలలో కూడా నెలకొని ఉన్నది. ఈ వ ంవరలో నో య నూరంతో సాహిత్య చర్వితను నిర్మించుకొనగలిగే ఒక (పణాళికను ఈ పాపాత్య వికాస చరిత; ఒక పణాళిక). (ప ల సంతోషిస్తున్నాను. (చూడండి? ఈ (గంథంలో 45వ వ్యాసం; ఐకాస అంతర్గత నల 4 - (వ్యక్రియాపరంగా సాహిత్య చర్మిత యుగవిఖాగాన్ని చేయటం, సాహిత్య వ్యెక్తికరించెటట్లుగో ' యుగవిఖాగాన్ని సమన్వయించటం, తెలుగు సాహిత్యంలో

వెలువడిన (ప్రసిద్ధ (వ్యకియలకు పేర్లు పెట్టి. వాటి స్యరూవ స్వభావాలను వివేచించటం, విపరించటం - మొదలైన అంశాలు తెలుగు సాహిత్య చర్మితను ఒక నవ్యాలోకంతో దర్శించటానికి మౌలికంగా తోడ్పడతాయి. _ప్యకియా విమర్శలో తెలుగును [పపంచపటంలో (పతిష్ట్థావించుకొనటానికి ఈ వ్యాస వరంపర బలంగా తోడ్పడుతుంది. ఇంగ్లీషులోకి ఈ వ్యాసాలు అనువదించబడితే మన తెలుగు కవులు (వ్యకియావరంగా చేసిన విశిష్ట [వయోగాల విలుపలు (వవంచానికి తెలిసే అవకాశం ఏర్పడుతుంది.

ఈ (గంధం విద్యార్థులకూ, విమర్శకులకూ, ఉపాధ్యాయులకూ, వరిశధకులకూ, సాహిత్య చర్విత రచయితలకూ వివిధ స్థాయిలలో విశేషంగా ఉపయోగవడుతుంది. ముప్ఫై ఏళ్లుగా నేను సాహిత్యాన్నీ, సాహిత్య చరితనూ, సాహిత్య విమర్శనూ విద్యార్థులకు బోధిస్తున్నాను; విమర్శ రచనలు చేస్తున్నాను. నేను గమనించిన కొన్ని విశేషాలున్నాయి. ఒక ఉపాధ్యాయుడు ఒక కావ్యాన్ని గురించి కాని, నాలుకాన్ని గురించి కాని, మరే సాహిత్య (వ(క్రియను గురించి కాని విద్యార్థులకు బోధించటానికి వూనుకొనే ముందు అ రచన ఎటువంటి _ప(కియకు సంబంధించిన ఏవిధమైన (1సయోగమో స్పష్టమైన అవగాహాన కలిగి ఉండాలి. వ్యకియా పరిజ్ఞానం సాహిత్య విమర్శకూ, సాహిత్యానుశీలనానికీ [1పాణ్యపదం. ష్మకియ సాపాత్య వివేచనకు కేందబిందువు.' (ప్మ్యకియకు మూలం కవియొక్క సాహిత్య దర్శనం. కాబట్టి విమర్శకుడుకాని, ఉపాధ్యాయుడుకాని కావ్యాన్ని గురించి, కావ్య్యప్యకియను గురించి, కవితా శెలిని గురించి, ఒక కాలంలో ఒక రకమైన సాహిత్య రచనలు వెలువడటానికి కారణమైన అంతర్గతి నూతాన్ని గురించి అవగాహనను పెంచుకొనటానికి సాహిత్య దర్శన వివేచన ముఖ్యమౌతుంది. తెలుగులో (వ(కియాపరమైన స్ట్ఫూలపరిజ్ఞానం మ్యాతమే ఇంతవరకూ వ్యావ్తిలో ఉన్నది. దాని వలన తెలుగు కవుల సాహిత్య (ప(కియల స్వరూపస్వభఖావాలనూ, వ్యక్తిత్వవిశేషాలనూ గుర్తించి, వివేచించటంలో ఉన్నత (_పమాణాలు ఏర్పడక పోవటమే కాకుండా, కొన్నిసార్లు అస్పష్ట పతిపాదనలు చేయటం కూడా జరుగుతున్నది. ఫలితాంశంగా చాలమంది విద్యార్థులకూ, విమర్శకులకూ, ఉపాధ్యాయులకూ, పరిశోధకులకూ (వ(కియాపరమై న'నిర్భుష్ట విజ్ఞానం శాస్త్రీయంగా ఏర్పడలేదు; సాహిత్య వికాసం రచయితల సాహిత్యదర్శనాలలో ఏర్పడే అంతర్గతి స్తూతంమీద ఆధారపడి ఉంటుందనే స్పృహ నేటికీ సమ్యగంగా ఏర్పడతెదు. ఈ లోపం తీరి ఒక స్మకమమైన శ్యాస్తీయ అవగాహన (ప[ియాపరంగా ఏర్పడటానికి ఈ (గంథం తోడ్పడుతుందని నేను గట్టిగా నమ్ముతున్నాను.

జనా +ఛిలుగు కవులు వవయోగించిన, (వయోగిన్తున్న (ప్యకియలు శుద్ధమైన (ప్రాథమిక (ముడి) (ప్యకియలు కావు; పొఢమైన మి(శ్యప్యకియలు. తెలుగుకవులు ఖారతీయ సాహిత్య దర్శనాలను, దేశియ దర్శనాలనూ, పాశ్చాత్య సాపి తక్మిదరునాలనూ. అయా యుగాలలో తమ దృక్పధాలలో (పతిఫలింపజేనికొసటంతో పాటు తమదైన దేశియ (పాతిపదికీలను, భూమికలను విన్మరించకుండా విశిష్ట సంక్లిష్ట మ్మిశ్శృప్యకియలను సృష్టించటం తమ (వత్వేకతగా (పకటించుకొన్నారు. ఈ సూతం ఖారతకవులైన కవితయానికి ఎంత పర్తిన్తుందో, [పబంధకవులకూ, ఖావకవులకూ, నవ్యస్య్యృపదాయకవులకృూఅభ్యుదయకవులకూ, నవలా రచయితలకూ, నాటకకర్తలకూ, అంతదాకా వందుకు అత్యంత ఆధునిక రచయితలకు కూడా వర్తిస్తుంది. 1పాథమిక ,ప్యకియలకు నంజంధించిన పరిజ్ఞానంతో మి[శపొఢ(ప[ియలనూ, (వయోగాలనూ పరిశీలించే _వపృత్తి మన తెలుగు విమర్శరంగంలో తీర్యడించుకొని ఉండటంచేత సన్నయనుండి నేటివరకూ (ప్యకియలలో ,పయోగాలు చేస్తున్న రచయితల (వతిఖభ్యాపాభవాలలోని సృజనాత్మకత తగినంతగా వెలుగు చూడటం లేదు. (పాచీన కవులు సంన్కృతాన్ని, అధునిక కవులు ఆంగ్లసాహిత్యాన్నీ అనునరించటం, అనుకరించటం, అనువదించటం తప్ప సృజనాత్మకతను తెలుగుకవులు ఈ వెయ్యేళ్లలో ఎక్కడ (వదర్శించగలిగారు; - అని అధిక్తేవించుకొనే అజ్ఞానస్థాయికి కొందరు ఎదగగలిగారు. ఈ ఆత్మవినాశక విమర్శమార్గంసుండి నిర్మాణాత్మక శ్నాస్తీయదృక్పథంవైపు విమర్శను మళ్లించగలిగే చైతన్యం _ప్మకియావికాస చరిత స్పృహ వలన ఏర్పడుతుంచనటంలో అనుమానం లేదు. అ మార్గాన్ని నిద్దేశ్తించి. నిరాఘాటంగా పయనించటానికి సదుపాయాలు కల్పించి, మైలురాళ్లను బాటలో విలివి, అధునిక వశాసదృక్సథాన్ని ఈ వ్యాస వరంపర కలిగించగలుగుతుందని విశ్వసిస్తున్నాను.

అం(ధసాపిత్య చర్మితను కవుల చరి,తగానూ, కాల్మకమగతిలోచెప్పే సాహిత్య పరిణామ చర్వితగానూ

రచించే, అధ్యయనం చేసే [పాతపడ్డ పద్ధతి మారి సాహిత్య వికాస దృష్టితో సవిమర్శకంగా, సశాస్తీయంగా ఆలోచించి, రచించి. అధ్యయనం చేసే నవినపద్ధతికి ఈ వ్యాసపరంపర ఒక నిర్దిష్టమైన మార్గాన్ని చూపిస్తున్నదనీ, దానివలన భవివ్యత్తులో సాహిత్య వికాన చర్మితకు సంబంధించిన ఒక నవ్య దృక్పథం సాహిత్య జగత్తులో ఏర్పడుతందనీ గాఢంగా వమ్ముతున్నాను.

ఈ వ్యానవరంవరవలన పాహితీ జిజ్ఞాసువులకు కలిగే కనీవ లాభాలను వలితల సౌకర్యార్థం యిక్కడే పరునగా పేర్కొంటాను.

1. వ(శ్రియలంటే ఏమిటి? ఉప్యహ్మకియలు, అన్మువ్యకియలు అంకే ఏమిటి? వాటి న్వరూన న్వభావాలెలా ఉంటాయి? [వ(కియా పరిశిలసంలో విమర్శప్వాత ఎటువంటిది? సాహిత్య వికాస చర్మితకూ _వ(కియా వికాసానికీ ఉన్న సంబంధం ఏమిటి? యుగవిభాగంలో ఏకన్యూతతను, అంతర్గతి న్యూతంలో ఏకవాక్యతను [వ్యకియా వికాననూ(తం వలన ఎలా పాధించవచ్చు? మొదలైన అంశాలకు సంబంధించిన పరిశోధనాత్మకమై న పరిజ్ఞానం కలుగుతుంది.

2. సాహిత్యం [వ(కియలకు దూరంగా పాగిపోతున్నదనే తిరుగుబాటువాద ధోరణుల వలన సాహిత్యవువిలువలు సాపాత్యేతర దర్శనాదుల వలననిర్హ్ణయింవబడే దృక్పధాలు ఏర్పడి, అవి [(వవంచ సాహిత్య విమర్శకుల త్మీవ ఖండనలకు ఎలా గురి అయ్యాయో తెలువుతూ, సాహిత్య దర్శనమూలచైన (వ్మకియా వికాస న్యూతమే అత్యంత ఆధునిక సాహిత్య విమర్శలక్షణంగా వివరిస్తూ నేటి సాహిత్య వికాన చర్మితకు అ విమర్శపద్ధతి ఎలా ఉపయోగపడుతుందో అనువర్తితమార్గంలో ఈ వ్యాప వరంసర నిరూపిస్తున్నది.

3. సాపాత్య చర్వితలు (వాసే పద్ధతులెన్ని ఉన్నాయో పేర్కొంటూ, సాహిత్య-చర్మితసు ఏకన్యూతంతో అన్వయిన్తూ నిర్మించటానికి చేసిన (వవయత్నాల శక్తియుక్తులూ, పరిధులూ వరిమితులూ, జయాపజయాలు వివరిస్తూ, సాపాత్య వికాన చరిత అ పద్ధతులన్నిటిలో ఉత్తమమైనదని, అధునికమై నదనీ (వతిపాదించటమే కాకుండా, [పపంచంలో ఆ ఎద్ధతికి [పాచుర్యం ఉన్నదని వివరించటమైంది.

4. సాపొత్య చర్మిత అధ్యయనంలో, అధ్యాపనంలో డి(గీస్థాయిలోనూ, స్నాతకోత్తరస్థాయిలోనూ పాటించవలసిన (వమాణాలను గురించి నూచించటమైంది.

5. కవ్యితయ మవాఖారత (ష్యకియనూ, వారి సాహిత్య దర్శనాన్ని, వారి కవితా వ్యక్తిత్వాలనూ, అవి ఆయా కాలాలలో ఆ విధంగా వెలువడటానికి కారణాలైన సాహిత్య దర్శనాలలోని అంతర్గతి స్యూతాన్నీ నిర్దిష్టంగా నిరూపించటమైంది నన్నయ, తిక్కన, ఎజ్జనల (పయోగాలు ఏయే (ష్మకియలో గుర్తించి. పేర్లు పెట్టి అయాకవుల సృజనాత్మక (_పతిఖాశక్తులను వివరించటమైంది.

6. ఇివకవులలో నన్నెచోడుని రచనలను, పాల్కురికి సోమనాథుని రచనలను విశ్లేషించి, (ప్యకియావరమైన నవీనాంశాలను మౌలికంగా (వతిపాదించి [పపంచించటమైంది. పన్తుకొవ్యం, తేశివురాణం, చ్మ్థిితకావ్యం - అనే (వ్యకియలకు లక్షణాలను నవ్యదృక్పధంతో సమర్పించటమైంది.

7. తిక్కన, ఎజ్జన, 'మారన, .నాచనసోముడు, శ్రీనాథుడు, పోతన - మొదలైన (పసిద్ధకవుల రచనలకు (వ్యకియాపరమైన వివరణం ఈ (గంధంలో లభిస్తుంది - కధాకావ్యం. మవాకావ్యం, [1వబంధపురాణ కావ్యం, వంశకథాకాప్యం, మార్గరసకావ్యం, జాతివార్తాచమత్కార కావ్యాలు, మవోవురాణం మొదలైన _ప్యకియలకు సామరూపలక్షణ నిర్దేశ సమున్వయాలు విస్పష్టంగా ఈ వ్యాస పరంవర అందిస్తున్నది.

8. పదకవితాశాఖలనూ, శతక్యప్యకియనూ, యక్షగాన నాటక భేదాలఫా (వష్యకియాపరమైన వివేచనతో విపులంగా వరిచయం చేయటమైవదె.

9. భక్తి సాపాత్య 'య్మృకియలు, ఇతర సాహిత్య ప్యకియలకంకు ఎలా (పత్యేకతను సంతరించుకొంటాయో నమీక్తించటమైంది.

10. తెలుగు సాహిత్య స్యకియ లన్నిలీటిలో తెలుగువారు సగర్వంగా చెవ్నుకొనేది (వబంధం. ఇంతవరకూ (వబంధాన్ని గురించి (వ్యకియాపరమైన విమర్శనం శాస్త్రీయంగా వెలుపడలేచు. పైపెచ్చు [పబంధ(ష్మకియను నిరసించే విమర్శలు కూడా విరివిగా వచ్చాయి. ఈ వ్యాస పరంపర శ్రీనాధయుగానికీ, [వబంధయుగానికీ. దక్షిణాయధయుగానికీ ప్యకియ విశాన వరమైైన వివేచనను బలంగా అందిస్తున్నది. (పబంధ్యపయోగాలకు ఒక (పత్యేక (పతిపత్తిని కల్పిస్తున్నది. నాచనసోముని చమత్కార (పస్థానధర్శనం, శ్రీనాధుని రసోన్ముఖమైన రీతి (పన్థానం, [పబంధ కవుల అలంకార్యపస్థాసం - మొదలైన సమన్వ్యయాలు సాహిత్యచర్మితను దర్శించే చూవునే నవ్యంగా సవ్యంగా మార్చివేస్తున్నాయి. _పబంధ [వయోగాలకు బాట చూవింది అలంకార (వస్హానంలో

4 అ(గగణ్యంగా భావించబడే. “వ్యకోక్తి జీవితం”. (పబంధాలలోని వర్షనలకూ, వస్తువులకూ, అలంకార (పయోగాలకూ, ప్యాతకల్పనలకూ, రసచ్మితణలకూ, శేష [వయోగాలకూ, ద్వ్యర్థి చమత్కారాలకూ - అన్నింటికీ వెనుక వ్యక్సోక్తి జీవితం చైతన్యస్మూతంగా, మార్గదర్శకంగా ఉన్నదని సవిమర్శకంగా ఈ. వ్యాన వచంవర సమీక్షించింది. నాకు తెలిసినంతవరకు సాహిత్య దర్శన వరంగా, (వపకియాపరంగా (పబంధానికి ఇంతటి శాస్తేయ సమన్వయం ఇంతకు ముందు ఇవ్వబడలేదు. కొత్తబాట చూపిస్తున్నది ఈ (గంధం.

11. శ్లేష కావ్యం, శృంగార కావ్యం, చ్మితకవితా కావ్యం, త్యాగరాజకృతి, వేమన పద్యం- మొదలైన అంశాలమీద _ (వక్సియాపరంగా సాగిన చర్చ ఇంతకుపూర్వం న్నృశింపబడని అంచులకు చేరుకొని నవ్య సమన్వయాలను అందిస్తున్నది.

12. ఆధునిక సాపాత్య్మ వికాసాన్ని _పకియావరంగా, వికన్యూతతను పాటిస్తూ పరిశీలించిన మొదటి (గంథం ఇదేననుకుంటాను. వీరేశలింగంపంతులుగారి కాలంనుండి పాశ్చాత్య (పాధమిక (మూల) (వ్యకియలు తెలుగు సాహిత్య రంగంమీద ఎలా తమ (వఖానాన్ని చూపి [పపయోగాలకు తోడ్పడ్డాయో ఈ వ్యాస పరంపర వివరిస్తున్నది.

13. తెలుగు నాటక [వయోగాలను (పయోగ దృష్టితో పరిశీలించి విషాదాంత నాటకాలూ, విషాద గంభీర రూవకాలూ అనే విభాగం చేసి, క్లాసిక్‌, ఎపిక్‌ _పమాణాలు సంతరించుకొన్న సం్యపదాయ సాంఘిక సమస్యానాటకాలను సమీక్షించి నాటక యుగాన్ని సాహిత్య చర్వితలో దర్శించింది ఈ వ్యాస పరంపర.

గతీ. "లిరిక్కు తెలుగు సాహిత్య (పక్సియను (వభావితం చేసిన వైఖరిని నిశితంగా పరిశీలించి పునరుజ్జీవన యుగ (_పవృత్తి కలిగిన ఇంగ్లీషు లిరిక్కులు గురజాడ రాయ[పోలులను ఉత్తేజితులను చేస్తే, ఆంగ్లకాల్బనిక యుగ లిరిక్‌ కృష్ణశాస్త్రి కవీతకు _పేరకమయిందని పేర్కొనటం జరిగింది. (చూడు. లిరిక్కు లెగరేసిన రెండు జెండాలు (73వ వ్యాసం) వు.368, 369).

15. లఘుకావ్యం, ఖండకావ్యం, కవిత, కవిత్వం, కావ్యం, గీతం, గేయం, గేయకావ్యం, పాట. - మొచలైన కాల్పనిక కవితాయుగ (పక్సియల ప్వరూపవ న్వఖావాలను గురించి సమన్వయాత్మక విషుర్శ సాగింది; పహ్యుదృ్భక్కోణాలు _పనరించాయి.

16. 'నవలాయుగం'-అని అ (పీక్సియను గౌరవించి, విశ్లేషించింది ఈ వ్యాన పరంపర.

17. నవ్య సంవదాయ కావ్యయుగ చర్చ ఈ |గంధంలో (పత్యేకంగా చెప్పుకోతగింది. 89వ వ్యాసం సుంచి 105వ వ్యాసం వరకూ ఈ యుగ చైతన్యం కావ్యాలలో, నవలలలో, నాటకాలలో, విమర్శలో ఎలా (వతివలించిందో, ఎంత ఉచాత్తమైన ఉజ్జ్వల సాపొత్మం ఈ యుగంలో సర్వ పక్తియలలో వెలువడిందో వివరంగా నిరూవించటమైంది.

18. సాపాత్యోద్యమాలూ, సామాజికోద్యమాలూ, వాటి న్యరూప స్వఖావాలూ, అథయా ఊద్యమాలలో వెలువడే సాపాత్య పయోగాలూ ఎలా ఉంటాయో విశ్లేషంచటమైంది.

19. అధునిక కావ్యేతివోస యుగాన్ని గురించి వ్రాసిన వ్యాసాలు (110 వ్యాసం నుండి 131 వ్యాసం వరకు) సమకాలిన సాపాత్యాన్ని (పక్సియాపరంగా వర్గీకరించి, విలువ కట్టిన [పధమ [పయత్నం ఇది ఆభునిక్ష సాపాత్య చర్విత ఇందులో రూపుకట్టుకోన్నది మినీ కవిత, ఖండకావ్యం నుంచి మవోకాప్యిం, ఇతివోస మవోకావ్యం, కావ్యేతివాసం? మొదలైన (ఫ్రక్సియలను వినిర్మించిన సమకాలీన (పసిద్ధ కవుల రచనలను అనునీలించటమైంది.

20. నేటి ప్యతికలు సమిక్షా వ్యాసాన్ని ఎలా పోషిస్తున్నవో పేర్కొని, కడచిన అయిదేళ్లుగా సాహిత్య విమర్శ ష్యతికారచనా స్వభావంతో బహురూపాలలో ఎలా పరపళ్ళు తొక్కుతున్నదే విశృషణాత్మకంగా వివేచిచటమైంది.

ఈ విధమైన ఆలోచన కొత్తది. దానికి స్వయంగా రూపకల్పన చేసికొని ఈ చర్చనీయాంశాలను నిర్వహించాను. సాహిత్య చర్నితకూడా ఒక [ష్మకియగా పరిగణించవచ్చునని 3వ వ్యానంలో (పతిపాదించాను. నేనీ

' వ్యానపరంవరను వ(తికా రచనా స్యఖావంతో రూపొందించి, దానికొక ,పకియా గౌరవాన్ని కల్పించాసని భావిన్తున్నాను. చేనిచ్చిన [వణాళికను ఆధారంగా. చేసికొని సాహిత్య వికాస చరితను వినిర్మిస్తే అదికూడా ఒక విశిష్ట పకియ కాగలదని నేను విశ్వసిస్తున్నాను. అందువల్లనే ఈ వ్యానవాహిని ఈ రకమైన (వయత్నానికి భరతవాక్యం కాదు! నాందీవాక్యం కావాలి! అని అశిస్తూ చివరి వ్యాసాన్ని (వాశాను.

ఈ రచన మూడు దశాబ్దాల సాహిత్యాధ్యయనం వలన కలిగిన సంస్కార ఫలం. ఈ సంపుటిలో నవ్య (వతిపాదన లేని వ్యాసం లేదు. [పపక్సియలను గుర్తించి పేర్లు పెట్టటంలో నవ్య పారిభాషిక వదాలను కొన్నింటిని కల్పించాను. అయినా, అవి సాహిత్య వ్యవవోరానికి దగ్గరగా ఉండేటట్లు, పేరు వింకేనే దాని తీరు, సౌరు గమ్యమానమయ్యేటట్లు చూచాను. (పాచుర్యంలో ఉన్న కొన్ని పారిఖాషిక పదాలకు నిర్దిష్టమైన అర్థాలను నిర్ణయించాను. ఇతర ఖాషలలోనుంచి తెచ్చుకొనే పారిఖాషిక పదాలకు రూపంలోనూ, అర్థంలోనూ, ఆచరణంలోనూ, అవగాహనలోసూ మార్పు వచ్చి, అవి దేశీయతను సంతరించుకొంకు, వాటి స్వరూప స్వభావాలను సమీక్షించాను. అవసరమున్నచోట తులనాత్మక అధ్యయన పద్ధతిలో పారిభాషిక పద నిర్భిరణం చేశాను. (పపక్సియల పేన్లే తెలుగులో స్థిరపడని కాలంలో ఉవ(పకి్రి'యల పేర్లను గురించి చర్చింటం కష్టం. అయినా, ఎడనెడ ఆపని కూడా చేశాను. ఈ నంవుటిని సహృదయుల ముందుంచాను.

సాహిత్య తపస్సు లాంటి ఈ రచనను నా జీవితానికి వెలుగుబాట చూపించి, నాలోని దివ్వదైతన్యాన్ని జాగృతం చేస్తూ ఆశీర్వదిన్తున్న భగవాన్‌ శ్రీ సత్య్మసాయిబాబావారి దివ్యచరణాలకు అంకితంగా అర్పిస్తున్నాను.

చాదొపు రెండున్నరేళ్ళు (పతి ఆదివారం సాహిత్యానుబంధంలో సీరియల్‌గా (వచురించి, నన్ను (పోత్సహించిన అంధ్యపభ సంపాదకులు శ్రీ పొత్తూరి వెంకకుశ్వరరావుగారికీ, వారి యాజమాన్యానికీ, సహాయ సంపాదక మండలికీ నా కృతజ్ఞతాభివందనాలు. వ్యాసాలు (వాస్తున్నప్పుడు వివిధాంశాలపై చర్చలలో పాల్గొని తమ స్నేహ్మ్యపవృత్తితో నాలో ఉత్సావోన్ని కలిగించిన మతులు ఆచార్య రవ్వా శ్రీహరి, డాక్టర్‌ ముదిగొండ వీరభ్యదయ్కు త్రీపాతూరి నోగరాజుగారలకు కృతజ్ఞతలు. "

ప(తికలో వ్యాసాలు వెలువడుతున్నప్పుడు చాలమంది పఠితలు అవన్నీ కలివి పుస్తకంగా (పచురిస్తే ఉవయోగకరంగా ఉంటుందని నూచించేవారు. అయితే వుస్తక [వచురణ అంత సులభమైన విషయం కాదు నేనీ *సాషాత్య చర్మితలో చర్చనియాంశాలు'ను తెలుగు అకాడమి సంచాలకులు ఈఈ వి. కొండలరావుగారి వద్దకు తీసికొని వెళ్ళి (పచురణ కోసం అభ్యర్ధించాను. ఈ వ్యాసాలు కళాశాల, విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులకు, అధ్యాపకులకు,

విమర్శకులకు, పరిశోధకులకు, సాహిత్య రసికులకు, సాహిత్య చర్మితకారులకు ఉపయోగపడతాయని వారు విర్ణయించి తెలుగు అకాడమి పక్షాన (వచురించటానికి దయతో అంగీకరించారు. వారి అభ్నిపాయాన్ని సమర్థించి జాయింట్‌ డైరక్టర్‌ డాక్టర్‌ కె.భక్తవత్సలరావుగారు ఈ _వచురణ కార్య్యకమాన్ని నిర్వహించారు. శ్రీ వి. కొండలరావుగారు రిటైర్‌ అయిన తరువాత తెలుగు అకాడమి సంచాలకులుగా' నియుక్తులైన శ్రీ సి.యన్‌.వి. నుబ్బారెడ్డిగారి వర్యవేక్షణలో ఈ గంధ ముుదణ ముగున్తున్నది. ఈ పచురణను చేవట్టిన తెలుగు అకాడమివారికి, విశేషించి ్రీ వి. కొండలరావు, శ్రీ సి.యన్‌.వి. సుబ్బారెడ్డి, డా!! కె.భక్తవత్సలరావుగారలకు నా కృతజ్ఞతాభిపందనాలు. ఈ వ్యాసాలు రాసేటప్పుడు నాకు కాపలసిన [గంథాలను ఎందరో మిత్రులు, విద్యార్థులు సమకూర్చారు. నా సహధర్మచారిణి చి!!సౌ!! సుశిల, మా చిరంజివులు నాకు తగినంత విశ్రాంతి దొరికేటట్లు చూస్తూ కార్యఖారం తాము వపాంచేవారు. అందరికీ నా శుఖాకాంక్షలు. సహృదయుల ముందు ఈ చర్చనీయాంశాలు ఉంచుతున్నాను. భవిష్యత్తులో సాహిత్య వికాస చర్విత వెలువడాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను. 3111901 జి.వి. సుబహ్మణ్యం

విషయసూచిక

1. " (కొత్తరకం సాహిత్య చర్మిత కా(రా)వాలి!! న! 2, వికాస చర్మితకు వెలుగుబాట వ్‌-

2. (వ్యకియగా సాపాత్య చర్శిత ం్ర

3. “ఆదికవి యను పిలువున కర్థమేమి? 12 ౨, అఖిరుచి-వద్యరుచి 16

4. వద్యశిల్పం : ఛందళ్శల్పం 20

5. సద్యోయౌవనం సకృత్తు రశ

6. వంవయుగంమీద నన్నయ తిరుగుబాటు 28

7. కన్నడ కాగడా! తెలుగు వెలుగు ౩2 ]0. మ్మరిచెట్లూ మామిడంట్లూ 36 క భక్తిగీతి : వాదనీతి 40

8. శివకవి యుగం చెప్పిన నీతులు శ్‌

9. తిక్కన తీరులు 50

10. తిక్కన తెరువులు క్‌5్‌

11. తిక్కన తీర్పులు 60

12. తిక్కన నేర్పులు 655

13. (వథమాంధ మవాోవురాజం 70

14. అనుకర్తనుండి యుగకర్త వరకూ 75

15. (వబంధ వరమేశ్వరుడు 80

16. నంవిధాన చ్మకవర్తి 86

17. నవీనగుణ ననాథుడు 0

18. బిరుదాల నరదాలరాయడు 98

19. మహాకావ్యద్యయం 10

20. "శ్రీనాథుడు రస్మవపసిద్ధ ధారాధుని 107

21. అంధ భాషానైషధాబ్బ్దభవుడు 13

22. విలాస కావ్య విజృంభణం 119

23. అక్షయ *ల్పం': అక్షర శిల్పం శ124

24. ఇఖాగవత వురాణ ఫల రసాస్వాదన కే29

25. భక్తి కవిత్వం : వర్గ సామరస్యం 135

26. సంకీర్తన సాహిత్యం మధురభక్తి మవోర్ణవం 41

27. శతక (వకియ - సామాజిక సాహిత్య స్పృహ 146

28. నాసికేతోపాఖ్యానం శాంతరస కావ్యమా? శే51

29. కథా కావ్యాలూ : జాతివార్తా చముత్కారాలూ 156

30. భాషాయుగాలు - సాహిత్య యుగాలు 161

31. యుగ విభాగం : ష్మకియా వరిజ్ఞానం. 166

32. గడుసరి కవి కంట పొడుగరి _వ్యకియ క 37 _కవిత్వవేది జడ్డీిమెంటు వ అర్ముడ. అర్హుమెంటు తేవర్లు

33. యువతిగా, సతిగా, మాతగా కవిత 182 39, వెల్ప్చేరువారి కవితా వివ్లవాలు 187

34. కోశాంబి (కొత్తబాట 102

35. ద్యంద్వాతీత _వ్వకియ 197

36. అసంపూర్ణ విష్లవమా 203 "జా సంస్థాన కవులు : సమాజ కవులు 207 44, “చూచావా దేవతల రూపాలు కూడా

కాలం చేతుల్లో ఎలా మారిపోతాయో 212 45, సాహిత్య వికాస చర్మిత - ఒక (వణాళిక టై 46. [వ్యకియకు దర్శనం మూలం 22 47. (వ్యకియా వరిశీలనంలో అధివిమర్శ - అంతరంగ విమరు 22ళ్లో

48. చతురోక్తి చతురాననుడు - శ్లేఃశక్తి శేషేయ్యదుడు 233 వం (వబంధృవస్థానంలో వ్యకోక్తి జీవతం 238
49. (వకరణ వ్యకతకు పథమ శృంగం శృ గార శాకుంతలం 243
50. (వబంధ వ్యకతలో ఖిన్న (_ధువాలు పెద్దన సూరనలు 248
51. వ్యకతకే వన్నె తెచ్చిన వురవర్హన రై5శీ
52. వర్హ్దనలో వపను వ(కోక్తికి వాచవి 259
53. (వకరణం నుండి వద్యం మీదకు వాలిన వైచి(తి 265 55, ఆఅఆలంకార' వర్గవైరుధ్యమే (వబంధాల శ్రైలీవైవిధ్యం 271
54. త్లేషకావ్య యుగానికి చివరి మజిలీ 277 5/7. తాతతం[డులకు తగిన యుగాలు 282
55. యక్షగాన నాటక యుగం 288 59, 'రతి రతి కోసమే - శృంగార యుగ కవుల

శుతిమించిన నినాదం 204 60. వండితులను మెప్పించే చ్మితకవిత

ఖభారతినే నోప్పించీ చ్మితహింస 299 61. త్యాగరాజకృతి : ఆత్య్మంతిక _వకృతి 304 62. వేమన యోగి; పద్యం _ష్యకియ; మకుటం ముద 30 ఈ3. మూడు ఉషస్సులు ముంగిట్లో ముగ్గులు పెట్టిన

ముచ్చమైన శతాబ్ది 314 64. (పాధాన్యాంశ వివక్షా కాలం 39 65. వంతులుగారు వండించిన సీమ వంగడాల మెట్టపైరు పంటలు 325 66. “నాటక యుగం - నామసార్ధక్యం 30 67. కవితాచర్నితలు చ్యూతమే సాహిత్య చర్వితలు కావు 335 68. ఆలోచిం(చటం)చే ,వ్యకియకు అలవాటు

చేసిన పంతులుజారు 340 69. విషాద గంఖీర రూవకాలూ : విషాదాంత నాటకాలూ 345 70. సంవదాయ నాటకాలూ సాంఘిక సమస్యా నాటకాలూ 350

71. కన్యాశుల్కం : _పతావర్నుదీయం

క్లాసిక్‌, ఎవక్‌ (పమాణాలు 355 72. నాటక ధర్మం నాలుగు పాదాలా నడిచింది 360 73. లిరిక్కు లెగరేసిన రెండు జెండాలు 365 74. కృష్ణశాస్త్రి యోయించిన మోవాన మురళి 370 75, కాల్పనిక కవితకు కవల పిల్లలు 376 76. 'కాల్పనికత' నుంచి “క్లాసిసిజం” వైవు 381 77. కాల్పనిక కవితలో ఆరు 7౩ల స్యేచలు' 386 78. (వ(కియా పరిభాషలో మార్పు అనివార్యం ౩92 79, గోవులను కాసేవాడున్నాడు

గ్యొరెలను ౪ సండే లేడు ౩97 80. ఇఖండకావ్యాలలో గీతాలూ, గేయాలూ 40 81. కాల్పనిక గేయకావ్యాలు ; పాటలు 409 82. నవల కవత కంటె పొడుగరి

రూపకం కంకొ రూపవతి -* వేగ 83. నవలా యుగానికి నాయకమణి 'మాలవల్టి త22 84. తెలుగులో మొదటి సాంఘిక ఐతివోసిక నవల తై 85. కాల్పనిక నవలా కావ్యం

సాంఘిక నవలా కావ్యేతివోసం 432 86. విమర్శ గాంధారి కళ్లగంతలు విప్పాలి! తగి 8/7. నవలా వికాసంలో నవనవ వర్తులాలు న! 88. కదులుతుంది, కదిలిస్తుంది తెలుగువారి కథానిక తం 89. సం్యవదాయం నిలిచే ఉంటుంది వామేషోి శీ55 9౮. (వశ్నించటం (వగతికి [పారంభం 460 91. పేరులో పోలికలున్నా తీరులో సౌరులు మనవే &ీర5్‌ 92. నవ్యసం్యవదాయం మరొక సాపొత్య దర్శనం 47]

93. అభ్యుదయవాదులు కెచ్చిన మార్పులు 476

94. అభ్యుదయవాదం : నవ్యసం్యవదాయ వాదం న! $5. నవ్యసం్యవదాయవాదులు - తిప్పికొట్టిన దాడులు 486

95. ఇంగ్లీషు విశ్వనాథ : తెలుగు ఇలియట్‌ తం]

96. “రసము వేయి రెట్లు గొప్పది తంగ 98 నవ్యసం్యపదాయవాదుల నవరస నూళ్తం 501

97. నవ్యసంపదాయం : చార్వితక కావ్యం 506

98. నవ్యసంవదాయం : చార్మితక నవల 511

99. నవ్యసంవదాయం : జాతీయ దృక్పథం 516

100. నవ్యసంవదాయ రసదర్శనం : “ధర్మవీర ఏవ రసానాం రసః 521

101. నవ్యసంవదాయోద్యమం : సాొహిత్య విమర్శ 527

102. విమర్శకు వివేచన వెన్నెముక 533

103. కాదనలేని వాస్తవం నవ్యసం్యవదాయోద్యమం 538 క్రో ఖంఉకావ్యాలను శంఖాలుగా పూరించిన శ్త్రీస్తీ - దాశరథి న్‌శీ3

104. ఉద్యమ చార్మితక కావ్యం: 1న్తుందుర్తి తెలంగాణా 548

105. ఆరు రకాల అభ్యుదయ కవులు క్‌55్‌ 1౮9). జాషువా కవి జాతికిచ్చిన కానుక “విషాద గంఖీర కావ్యం” 560

106. అనేకత్వంలో ఏకత్వం సాధించిన అధునిక (ష్యకియ “ఖండకావ్యం 566

107. వరిపూర్ణ కావ్యం కోసం వదేళ్ల కవితా తపస్సు _వ్‌72

108. “ఆధునిక కావ్యజగత్తు అభినవ _వశ్నోపనిషత్తు 577

109. మానవేతివాస మవోకావ్యం 582

110. ఆధునిక కవితకు అఆయుస్సూ(_తం భావచితం క్‌ర్రిజై

111. ఆధునిక కవిత్వాభివ్యక్తిలో భావచ్యిత శైలులు 5093

112. మేనిఫెస్టోలు : కావ్యశాస్తాలు 5్‌ం

113. (వ(కియలు : రూపాంతర (వ్యకియలు 605

114. ఇతివోసకావ్యం : కావ్యేతివోనం 611

115. అవిచ్చిన్నతకు అక్షర సంకేతర ఆధునికత 617

116. ఆధునిక కావ్యవికాసం : రెండు వరాలు 623

117. ఆధునిక కావ్యానికి పెంపుడు తల్లి ద్రం

118. ఒక తొడిమకు వూసిన రెండు పూలు పెడ

119. నవవిధ _ష్మకియా వికాస న్నూతం 39 124.. ఆధునిక ఆధ్యాత్మిక కావా-ఎ ౫

అయిదు రకాల కవిశా. ఎలు 645 125. అధునిక తాత్తిక కావ్యాలు : ఆవిర్భావవికాసాలు 651 126, ఆధునిక సాగ. ౨: కావ్యం £ జతి

వార్తా చమక్కార వరెంగం 658 127. ఆధునిక సమ్మగ సామాజి* కావ్యం : “ఆసుపష్యతి గీతంి 664 128. అశ్యహృదయంలాంటిది _వతీకతత్వం 671 120. _దీర్ణకవితకు తెలుగు దీర్ధాయువు చ. 130. దీర్ణకవితలలో సమ్వుదాలు 683 131. ఆధునిక కావ్యేతిహాసయుగం

అన్నివిధాలా పరిపూర్ణ యుగం 689 132. ఆధునిక కావ్యం : అనుభూతి కవిత 695 133. వృతికల'*ప్ముతికలు ఆధునిక ,వ్యకియలు 701 134. నేటి సాహిత్య జీవితంలో మేటి వ్యకియ 'సమిక్షా వ్యాసం) 707 13మ. మేటి సాహిత్యోద్యమంలో విమర్శకులే నాయకులు 714 136. తెలుగు సాహిత్య చర్విత : వికాసదృక్పథం 720 137. నినాదాలు లేని సాహిత్యోద్యమం (26 138. కాబోదిది భరతవాక్యం! కావాలిది నోందీవాక్యం! “731.

(కొత్తరకం సాహిత్య చర్మిత కా(రావాలి!! సాహిత్య చర్మిత ఎలా" వాయాలన్న నమస్య దాదావు ఒక శతాబ్బం నుండి పాశ్చాత్య విమర్శలోకంలో విభిన్న చృక్పధాలను వెలికి తీసింది. వాటిలో ముఖ్యంగా పేర్కొనదగినవి కొన్ని ఉన్నాయి. 1... ఏ సాపాత్యంలో నైనా రచన చేసేది రచయితలే కాబట్టి వారి చర్మితలనూ, ఆయా రచనలను (ప్రోత్సహించిన నంస్థల-లేదా-వ్యవస్థల చర్మితలనూ, ఆయా రచనలలో వ్యక్తికరింపబడే శిల్చ విధానాల చర్వితలనూ కాల్మకమపద్ధతిలో సంఘటించి సాహిత్య చరిితగా రూపొందించటం. 2. ఏ సాపొిత్యంలో నైనా రచనలు కొన్ని సర్మపదాయాలనూ, (ప,కియలనూ, ధోరణులనూ, ఆ(శయించి వెలువడటం సహజం కాబట్టి, వాటి వైశివ్వాలనూ, _పఖావాలనూ, (పయోగాలనూ దృష్టిలో ఉంచుకొని కాల్యకమవపద్ధతిలో సాపాత్య చరితను నిర్మించటం. ఇళాలోకై. సోపాత్యంలో నైనా రచనలు అయాకాలాలలోని సాంఘిక ఆర్థిక శక్తుల (పేరణతో, జపత ఫలనంతో వెలువడుతుంటాయి కాబట్ట, మొదట సాంఘిక రాజకీయ చబెతన్య వికాస చర్మితను నిర్మించి, దానికి పాతినిధ్యం వహెంచినట్లు 'వెబువడే, సాహిత్యాన్ని చార్మితక వాస్తవ దృక్పథంతో వ్యాఖ్యానం చేస్తున్నట్లు సొపాత్య చర్మిత రచించటం 4. _ సాపాత్య చర్వితలో పగతికి కారణాలైన అంశాలు (పధానంగా రెండు. ఒకటి - స్పందన (పతిస్పందనలు - లేదాచర్య (పతిచర్యలు. రెండు - సంప్రదాయం, తిరుగుబాటులు. కొంతమంది ఉచ్చదశ క్షీఐదశలు అని కూడా పేర్కొంటారు. వీటిని కాల్యకమ పద్ధతిలో వివరించే విదంగా సాహిత్య చర్మితను సంతరిరచటం. 5 ఏ సాహిత్యంలో వెలువడే రచనలలో నైనా ష్మకియా వరమైన పయోగ (వతిచత్తితోం పాయు అంతర్గతమైన కళా పరిణామం కొట్టవచ్చినట్లు కనపడుతుంది. సాహిత్యానికి బహిరంగ (వవృత్తి కంటె అంతరంగ (పవృత్తి ముఖ్యం కాబట్టి, దాని వికాసాన్ని వ్యక్తీకరించే విధంగా సాహిత్య చర్మితను వినిర్మించటం. 6. సాంఘిక గతి భౌతిక తార్కిక చర్మితలో అంతర్భాగంగా సాహిత్య చర్వితను సమన్వయించిన దానికంకు సాహిత్యంలోని గతి తార్కిక పరిణామ చైతన్మానికి [పేరణ కలిగించే సాహిత్య దార్శనిక సిద్ధాంతాల న్మాశయించి రచనలు వఎలువడతాయన్న వాస్తవాన్ని గుర్తించి, ఆయా సిద్దాంత దృక్పథాలతో వెలువడిన రచనా [(ష్మకియల వికాస విధానాన్ని వివేచించేటట్లు సాహిత్య చర్మితను రూపొందించటం. ఇటువంటి (పపయత్నాన్ని 'సాహిత్యవికానచరి[త' అంటారు. ఇలా విశ్లేషంచుకొంటూ. పోతే మరికొన్ని దృక్పథాలు కూడా కనపడతాయి. కాని, పైన పేర్కొన్న ఆరూ వాటిలో ముఖ్యమైనవి. 1పవంచ దేశాలలోని ఆయా సాహిత్య చర్విత రచనా

2 సాహిత్య చర్మితలో చర్ననీయాంశాలు పద్ధతుల మీద బలమైన (వభావం వేసీ ఉన్నవి. వీటిని అంధ సాహిత్య చర్మిత రచనలో మనం ఎంతవరకు పాటించామన్నది పరిశీలింపదగిన అంశం! స్థూలంగా చెప్పాలంకే - ఆంధ సాహిత్య చర్మిత కవుల చర్మితలలో తలయొత్తి, కాల్యకమ ౪థన పద్ధతి న్యాశయించి యుగ విభాగాలను రూపొందంచు కొని, అయా యుగాల్లో వెలువడిన కొవ్యాలను సమీక్షించే సంఘటిత రచనలాగా తన స్వరూవ స్వభావాలను [పకటించిందని చెప్పవచ్చు... తెలుగు సాహిత్య చర్మితలోని యుగ విభాగ వద్ధతులలో ఏకస్యూతత లేదు. కొన్ని యుగాలు రాజసంశాల ,_పాతిపదిక మీద ఏర్పరచుకొన్నవి. కొన్ని కవుల పేర్ల మీదా, (పధాన వ్యకియల పేర్ల మీదా పిలుచుకొన్నవి. మరికొన్ని సాహిత్య ధఢీ్శ౧ణుల మీదా, (పయోగాల మీదా ఏర్పడినవి. మరికొన్ని చార్మితక ఘట్టాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని రూపొందించుకొన్నవి. యుగ విభజనం కాల (కమ పద్ధతిలో సాహిత్య చర్మిత కధనానికి ఆయుస్సూతంగా ఖావింపబడటం ఈ గచనలో ముఖ్యాంశం. యుగ ధోరణులను వివేచించే యత్నం కొంత కనపడినా, యుగంలో ఎలువడిన వాజ్బయాన్నంతా గుది కూర్చటం ఈ పద్ధతిలో తప్పదు. దాని వలన సమన్వయం కంటు సంకీర్ణ స్వభావం సాహిత్య చర్యితకు ఎక్కువగా ఏర్పడుతుంది. అందువలన ఈ పద్ధతి అంత ఉత్తమమెనదిగా పపంచ సాహిత్య విమర్శకులు పరిగణించటం లేదు. కాల్యకమ కధనంలో సాహిత్య చర్విత కవిలెకట్టలా తయారౌతుందని భావించేవారూ ఉన్నారు. అటువంటి వారి అభ్నిపాయానికి ్కపతినిధిగా థామన్‌ జాకబ్‌సన్‌ మాటలు అగహించవచ్రు.- “సాహిత్య చర్విత కారులు పోలీసుల్లాంటివారు. అయితే, వారు నిర్బంధంలోకి తీసుకొనవలసిన వారు (పత్యేకంగా నిర్దేశంపబడి ఉన్నా, కనపడ్డ (పతివారినీ అరెస్టుచేస్తారు. వాళ్ళ యిళ్ళల్లో ఉన్న సామానంతా 'మోసుక పోతారు. అంతేకాదు. ఆ బజారులో తక్కాలంలో నడుస్తున్న వారందరినీ నిర్బంధంలోకి తీసుకొంటారు అని అంటాడు జాకబ్‌నన్‌. నిజానికి సాపొత్య చర్మితలో అయా కవులు (పదర్శించిన సాహితీ విద్వత్తునూ, (వయోగ వైశివ్టాన్నీ వివరించటం -జరగాలి కాని, దానికి బదులుగా సామాజిక వాతావరణం, మానసిక చ్మితణం, రాజకీయాలు, తాత్త్వికాంశాలు మొదలైన వాటికి పాముఖ్యం ఇచ్చి రచించి కొందరు సాహిత్య బర్శితను సంకీర్ణం చేస్తారని ఆయన భావించాడు. అయితే, ఇక్కడ ఒక విషయం గమనించాలి. సామాజిక వాశావరణ6 మొదలైనవి, సాహిత్యానికి బహిరంగాలు. కళా (పతిభ, అంత శ్శిలం, (పయోగ వైచితి, (పకియా పరికల్పనం మొదలైనవి అంతరంగాలు. అంతరంగ వికసనం లోపించి బహిరంగ ,1పదర్శనం ఎక్కువగా చేసే సాహిత్య' చరిత రచనా పద్ధతిపై చేనిన వాఖ్యాన మిది. మన సాపాత్య చర్మితలు అంతరంగ సమన్వయానికి తగినంత (పాధాన్యాన్ని ఇవ్వకుండా యుగ విభణవాన్ని స్థూలంగా పాటిస్తూ విషయ నమీకరణం చేసే వద్ధతి న్నాశయించటం వల్ల ఈ నమీక్ష మనకు కూడా వర్తిస్తుంది. సాహిత్య చర్మిత నిర్మాణాన్ని గురించిన అధునిక విమర్శకుల అభ్మిపాయాలను (కోడీకరించి, వాటిని మూడు రకాల వాదాలుగా విశ్లేషించాడు రెనె వెచెక్‌ వి:

1. సాహిత్య చర్మితను వరిహరించాలి అనె వాదం మొదటిది.
2. సాహిత్య్మచర్విత దేశచర్మితలోనో-లేదా-సాంఘిక చర్నితలోనో అంతర్భాగంగా ఉండ

• దగిందే కాని, దానికి న్వతం్యత 1పతివత్తి అవసరం లేదు- అనేవాదం రెండవది.

(కొత్తరకం సాపొాత్య చర్మిత కా(రా)వాలి!! వ

3. సాపాత్య చరిత (_పత్యేకంగా ఉండటమే కాకుండా, సాహిత్య వ్యక్తిత్వాన్ని, దాని

వికాసాన్నీ వ్యాఖ్యానించే విధంగా (పత్యేక పద్ధతిలో వినిర్మింపబడాలి అనే వాదం మూడవది.

ఈ మూడూ సమకాలిన. సాహిత్య జగత్తులొ పరస్పర సంఘర్షణ వడుతున్నాయి.

మొదటి వాదంలో ముఖ్యంగా మూడంశాలు గమనించదగినవి. మెొదటిది-సావా*త్యానికి గతం, వర్తమానం అనే కాల భేదాన్ని గణించటం నిరర్ధ్థకమని భఖావించేతీరు. తొచవది-గతం వర్తమానం అనే విబాగంలో సాహిత్య వరమైన లక్షణం లేదనీ, ఏరచన కారచనయే కాలాతీత న్వభావం కలిగి ఉంటుందనీ భానించే తీరు. మూడవది- (ప్రాచీన సాహిత్యాన్ని నేటి సామాజికుడు స్వీయ దృక్పథంతో అనుశీలిస్తున్నప్పుడు గతం వర్తమానంగా (పవహిస్తుంది. కాబట్టి (పాచీనాధునాతన కాల్యపనక్తు లందులో లేవని భావించే తీరు. ఈ మూడు తీరులూ సాహిత్యంలోని రచనలకున్న విశిష్ట వ్యక్తిత్వాన్ని వివేచించే మార్గాన్ని ఎన్సుకొని, కాల్యకమవపద్ధతిలో సమీక్షా సంవుటిగా వెలువడే సాపొత్య చర్మితలను పరిగణనంలోకి తీసుకోవన్నమాట! డబ్వ్యు పి.కార్‌ అన్నమాటలు గమనించండి-'సాహిత్య చర్విత ఒక వురావన్తు (పపదర్శనశాల వంటిది. అందులో పురాశల్బ ఖండాలు స్యకమంగా అమర్చబడకుండా ఉన్నప్పటికీ ఫరవాలేదు. ఎందుకంకు-ఒక్కొక్క శిల్పం (పత్యేకంగా పరిశీలింపదగింది కాబట్టి. ఈ వాదం కావ్యగత సాపాత్య (పత్యేక (పతిపత్తికి ఇచ్చినంత గౌరవం చార్మితక అధ్యయనానికి ఇవ్వదు. అందువలన ఈ వాడు బహుజనాంగీకారం పాందలేక్షప్రోతున్నది.

రెండవవాదం చాలా వరకు మార్క్సిస్టు దృక్పధానికి దగ్గరగా వస్తుంది. జెకోస్త్లోవికియా సైన్స్‌ అకాడమీ వారు (వచురించిన: అదేశ సాహిత్య చరితను ఇందుకు ఉదాహరణంగా గహించవచ్చు.. దానిలో సాహిత్యంలోని కళాత్మకతకు స్థానం మృగ్యం. మత సం్యపదాయాల (పభావ పరిశీలనం అత్యంత పరిమితం. అయితే, ఆ దేశంలో జరిగిన సాంఘిక, రాజకీయ ఉద్యమాల చర్వితకు సాహిత్య మొక వ్యాభ్యానంగా మ్యాతమె చ్వితించబడింది. అభ్యుదయ శక్తులకూ, పతీపశక్తులకూ నడుమ జరిగిన సంఘర్షణను చ్వితతించే చర్మితయే సాహిత్య చర్మితగా, అది. సాంఘిక చర్మితలో అంతర్భాగంగా భావంచబడింది. సామాజిక విశ్లేషణం సాహత్య కళా వికాసాన్ని వ్యక్తీకరించ లేదు. కాబట్టి, ఈ మార్గం సాహిత్య చర్విత నిర్మాణానికి హక్షికంగా పనికి వచ్చే పద్ధతి గానే పరిగణింపబడుతున్నది.

సాహిత్య .చర్మితను నవ్యమైన వద్ధతులలో ఎలా నిర్మించాలి?- అనే _పశ్న నేటికీ వివాదొస్పదంగానే ఉన్నది. అయితే, ఇప్పుడు సామాన్యంగా మనం పాటించే యుగ విభజన వద్ధతుల న్నాశయించిన చర్విత రచనం కంకొు (ష్మకియాపరమైన సాహిత్య వికాస వివేకాన్ని వెలార్చే సాహిత్య చర్మిత రచనం ఉత్తమమనీ, ఒక్కొక్క సాహిత్యంలో ఒక్కొక్క (వ్యకియలో అయా కవులు, రచయితలు దేశియతతో నిండుకొన్న 1పతిభనూ, దర్శన పాండిత్యాన్నీ, కళావైభవాన్నీ, వెలార్చిన విధానానికి (పాధాన్య మిచ్చే సాహిత్య చర్విత రచన ఉపాదేయమని, ఈ మార్గంలో భావించటం జరుగుతున్నది. ఈ బాటలో (పయోగాలు సాగుతున్నాయి. కాని, (పామాణిక వద్ధతులకొరకై ఇంకా అన్వేషణ సాగుతూనే ఉన్నది. ఆధునిక పరిశోధన రంగాన్ని కూడా ఈ మార్గం బలంగా అకర్షిస్తున్నది.

తెలుగులో (వ్యకియా పరమైన వరిశోధన విశ్వవిద్యాలయాలలో ముందంజవేసింది.

శ సాహిత్య చర్వితలో చర్పనీయాంశాలు విశ్వవిద్యాలయాలూ, వాటిల్లో తెలుగు శాఖలూ పనిచేయటం (ప్రారంభించిన తరువాత - అంక 1950 తరువాతా పండితులలో మహత్తరమైన మూడు సంకల్పాలు ఏర్పడ్డాయి. అవి. తెలుగు సాహిత్యానికి సమ్యగమైన చర్విత నిర్మింవబడాలి. 2. తెలుగు భాషకు చారితక వర్థనాత్మక వ్యాకరాణాలు వాయబడాతి. 3. తెలుగులో సమ్మగమైన నిఘంటువు ఏర్పడాలి. ఈ మూడు లక్ష్యాలను ముందుంచుకొని తెలుగు శాఖలు పరిశోధనరంగంలో కృషి (పారంభించినట్లుగా స్పష్టమౌతుంది. నమ్యగ సాహిత్య చర్విత కాల్యకమ వద్ధతిలో కవుల చరితలనూ, రచనల సమీక్షలనూ కలిపి రూపాొందించినంత మ్మాతాన ఏర్పడదు. సాహిత్య వ్యక్తిత్వవికాసాన్ని సూచించే _ప్యకియల పుట్టుపూర్వోత్తరాలనూ, పరిణామాలనూ, _పభావాలనూ _పయోగ విశేషాలనూ పరికిలించిన వరిశోధనలు వెలువడుతూన్నప్పుడు, సాహిత్య చర్విత స్థితగతిని గాక, పరిణామ గతిని కార్య కారణ బద్ధంగా నిరూపింప గలుగుతుంది. చర్మితలో సవిమర్శక చార్మితక అధ్యయనం (పడిబింబించాలనీ, చర్యిత తత్త్వం వ్యక్తీకరింపబడాలనీ, ఆ రెండింటినీ సాధించటానికి _ప్మకియా పరమైన పరిశోధన ఉపయోగపడుతుందనీ ఆధునికులు భావిస్తున్నారు. రెనె వెలక్‌, ఆస్టిన్‌ వారెన్‌ మాటలు గమనించండి ౫: "013 0069 పంగ 09 16 000 జాం 2110 7110 2 ౧1402] 113100” ఓ 1000351016... 256401 46 01ల 0111 2 1150007 ౪100001 & 90001) ఏ గల౮౭ 17001016. 9041 00౧6006009 1276 10706. [౧6 జలా ఇంట14 200 10 06 121 €ం [13105 01 ౬₹11240664240 ట2ైంర్వు/ ౧2 06 ౪౧400 19 660003 01 46 రేంఛతేం౧గం01 10%జాశేం కరడంఆనిలం 20206 96 రయి[6 హంగ 11%. 000 12 [8 1806 8 1010౧” 0£ ౯౭866) ౪11 ౧2౪76 (0 ౧120636 2 ఢ0౪016 రుంంక, 1216 15, 66800 '220806)/ 11 ౧౦౧౧0 ఢఆ%ంణ0280 (0003 206 (౯2006 1 0000110106 ఉళి!00 16 16 060601 006 ల|1౦6-206-02400 ౪280 301001 286 16 క000టు0, 988 ౪909 ₹15 00౧40౧0860 5000%౧000363 & 90088 08 ౮14021 5604అ00౬ 06 989%)ఆఓ 08 16 8ల౫6 4 1 ౦౧౦౫౧ 121863 ౦లాగ! (666003 10 110 1ఏటంి/ ఇర సయం డం) 2064 007 ఉం 1(ల0012600. 10 906, 2 2 9060160210 18010 0004౫1 16 0810900010! ౧౪యట003 00౧9006082 416 161940 0 6 లజం ఇ06 €ం 1040042413 ౦00000908 16 ఉం 0006 జ06 ఏం ౧2% 46 ౨20006 01 46 20030". గౌగంం౧? 0 ఒ4లజటబం (19789 ౧9.26-237) విశ్వవిద్యాలయాల తెలుగు విభాగాలు తెలుగు సాహిత్య చరిితకు బదులుగా ఆలుగు సాపొత్య వికాస చర్మితను పాఠ్యపణాళికలలో చేర్చాయి. (వపంచంలోని సాహిత్య వెర్యోత నిర్మాణ పద్ధతులను గురించి పలువురు సాగిన్తున్న ఆలోచన ధారలు ఆంధ పండితుల దృష్టిని అకట్టుకొంటున్నాయి. శష్మకియా వికాస వరంగా సాహిత్య చర్మితను నిర్మించాలని ఆం(ధ్యపదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ ఒకప్పుడు సంకల్పించింది; తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఆలోచిస్తున్నది. సాపాత్య చర్విత పునర్నిర్మాణానికి త్వరవడకపోతే ఆధునికంగా మనం వెనకబడినవాళ్ళమౌతాం. దీనిక సంకల్పం ఒక్కకు చాలదు సామర్థ్యంతో కూడిన సాధన ఎంతో అవసరం! = ('పాహిత్య చర్విత పునర్నిర్మాణం” - అంధ(పభ : 13-56-1985)

వే

2 వికాసచర్నితకు వెలుగుబాట రాజమహేం్యదవరంలో తాను నెలకొల్పిన సాహిత్య వీఠం చేపట్టవలసిన వివిధ సాపాత్య పరిశోధన కార్య్మకమాలను రూపొందించటానికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఒక సలవో సంఘాన్ని నియమించింది. దాని మొదటి సమావేశం మార్చి 3, 4 తేదీలలో జరిగింది. సాహిత్య పీఠానికి డీన్‌ ఆచార్య కొత్తపల్లి వీరభ్యదరావుగారు. వారు కొన్ని పతిపాదనలు చేశారు. వాటిలో తెలుగు సాపాత్య చరిత ఒకటి. దాని అవశ్యకతను గురించి వారు మాట్లాడుతూ ఏశ్వవిద్యాలయాచార్యుల చేత [వాయబడిన సమ్మగ సాహిత్య చర్విత ఇంకా వెలువడలేదనీ, ఈ ,పపయత్నం ఆ కొరతను తీరుస్తుందనీ, ఈ సాహిత్య చర్మిత ఆధునిక పద్ధతులకూ, అవగాహనకూ అనుగుణంగా

(పామాణికంగా నిర్మింపబడాలనీ (వతిపాదించారు.

ఆ (పతిపాదన సంఘ సభ్యులందరికీ ఆమోదయోగ్యమే కాక ఆనందదాయకం కూడా అయింది. నిజానికి ఈ ,పయత్నం ఇప్పటిది కాదు. అంధధృ్యపదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ దాదాపు శఈటేళ్ళకు పూర్వమే అటువంటి కార్యాన్ని చేపట్టింది. అయితే అది విశ్వవిద్యాలయాచార్నులకు మ్యాతమే పరిమితం కాలేదు. అకాడమీ చేపట్టిన సాహిత్య చర్మిత _ష్యకియా వికాస దశలను చ్యితించే విధంగా ఉండాలని నిర్ణయించకుమై నది. కాని, దాని రూపరేఖలను రచనా _పణాళికలను సిద్ధం చేయటంలో జొవ్యం చాలా జరిగింది. అంతలో అకాడమీ తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో విలీనమై పోయింది. అకాడమీ బాధ్యతలను తనలో అంతర్భవింపచేసికొన్న తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం కూడా అ తెలుగు సాహిత్య చర్శితను _(ప్మ్యకియా వికాస విస్ఫూర్తికి _పాధాస్యం కల్పిస్తూ రచింపచేసే పపయత్నం సాగిస్తుందని నమ్ముతున్నాను.

అటువంటి _(పయత్నం ఈ నాడు అవసరం కూడా. విశ్వవిద్యాలయాలలో సాహిత్య చర్వితాధ్యనం పట్టభ్యదస్థాయిలోనూ, ఎం.ఏ., స్థాయిలోనూ ఒకే రకంగా ఉండరాదనీ, వట్టభ్యద స్థాయిలో కాల్మకమ పద్ధతిలో వాయబడిన సాహిత్య చర్వితను బోధించాలని, ఎం.వె., న్లాకా (వకియల వుట్టుపూర్వ్యోత్తరాలనూ, పరిణామాలనూ, (_పభావాలనూ, _పయోగవిశేషాలనూ తెలియజేసే సాహిత్య వికాస చరితను విద్యార్థుల కందించాలనీ పలువురు పండితులు ఖావిస్తున్నారు. కాని, కాల కమ పద్ధతిలో (వాయబడిన సాహిత్య చర్మితలు మనకున్నాయి కాని, _ష్యకియా వికాసపరమయినవ లేవు. అయితే - పురాణం, (ప్రబంధం, యక్షగాసం, నాటకం, వచనం, నవల మొదలైన _ష్మకియల వికాసాన్ని గురించి _పత్వేకంగా వెలువడిన పరిశోధనా (గంథాలున్నాయి.. అవి (ప్మ్యకియా వికాసవరమైన చర్వితను నిర్మించటానికి తోడ్పడతాయి. ఇంతవరకు (వ్యకియాపరంగా సాగిన పరిశోధనలు మన కందించే విశేషాలను సంపుటికరించటమే కాక మరెన్నో అంశాలను గురించి మౌలికంగానో, నవ్య దృక్పథంతోనో వ్యాఖ్యానించవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉన్నది. అంతేకాదూ్యప్యకియాపరమై న సాహిత్య చర్మితను రచించటానికి (పామాణికమైన (పణాళికను రూపొందించవలసి ఉన్నది కూడా. దాన్ని 'సాపాత్య వికాస చర్విత అని వ్యవహరించుదాం.

॥ సాహిత్య చర్మితలో చర్చవీయాంశాలు

సాహిత్య వికాన చర్విత ఎలా ఉండాలి? అది అధ్యయన అధ్యాపనాలకు ఎలా ఉపయోగపడాలి? దాని ,పయోజనాలను అందరికీ అందుభాటులోకి ఎలా తేవాలి? అనే అంశాల మీద పండితులలో వివిధాఖ్యిపాయీ లున్నాయి. ఈ మూడు (పశ్చలు వేరువేరుగా కనవడుతున్నా ఇవి విడదీయలేనివి. పరన్పర్మాశితాలైనవి. ఎలాగంకే - కాల్యకమ పద్ధతిలో (వాసిన సాహిత్య చరితలు వాస్తవ స్థితిగతులను తెలుపటానికి ఉపయోగపడతాయనీ, అందువలన, వాటిని (పాథమిక స్థాయిలో అంకే పట్టభ్యదస్థాయిలో పాఠ్యగంథాలుగా ఉంచవచ్చుననీ అభ్మిపాయ పడతారు. ఇప్పుడు మనకున్న సాహిత్య చర్వితలన్నీ ఇటువంటివే. ఎం.వి. స్థాయిలో బోధించడానికి ఉపయోగపడేవి సాహిత్య వికాస చరితలు. అవి నేటి సాహిత్య చర్కితల కంటే భిన్నంగా, ఒక్కొక్క _పృకియ యొక్క పరిజామాన్నీ వికాసాన్నీ చ్నితించేవిగా ఉండాలనీ కొందరు అబ్మిపాయపడుతున్నారు.. సాహిత్య అకాడమీ రూపొందించదలచిన సాహిత్య వికాస చరిత కూడా దాదాపు ఇదే _పణాళిక న్మాశయించి ఉన్నది.

ఈ చర్మితను అధ్యయనం చేసేముందు కాల్మకమ గతిలో (వాసిన సాహిత్య చర్మితను వ ఎత తవృకుండా చదివి ఉండాలి. లేకపోతే, సమన్వయాత్మక చారితక దృష్టి కలగటం కష్టం.

ఈ ఇబ్బంపిని దృష్టిలో పెట్టుకొని మరికొందరు పైరెండు- వద్ధతులను కలివి రూపొందించే నమన్వయపన్ధతిని ప ౩పాదిస్తారు. ఆ విధానాన్ని ఆశ్రయించి రచించినా, (పతియుగంలోనూ పూర్వ యుగ (ష్మకియల వికాసాన్నీ నూత్న ్మష్యకియల ఆవిర్భావాన్నీ, పరిణత (ష్యకియల పతవావస్థలనూ, సృజనాత్మకతను కోల్పోయిన (ష్మకియల [పవృత్తులనూ వివరించినట్లయితే ఉభయ రచనా పద్ధతుల (పయోజనాలు సాధింపబడతాయస సమన్వయవాదుల అభ్మివాయం. ఈ" పద్ధతి (పయోగాత్మకంగా నైనా ఇంకా తెలుగులో పరిణతి చెందలేదు? ఫలవంతం కాలేదు. (పయత్తాలు మ్మాతం కొందరు సాపొత్య చరి్యితకారులు అడపాదడపా చేశారు.

ఈ సమన్వయ పద్దతిలో రచించే సాహిత్య వికాస చర్నితలో ఇప్పటి యుగ విభజన వద్ధతి [వయోజన కారి కాదని కొందరి బలమైన అనుమానం. దానికి కారణం ఆ పద్ధతిలో ఏకవాక్యత లేకపోవటమే. (పకియా (పాచుర్యాన్ని బట్టి షేరు పెట్టిన యుగాలు కావ్య యుగం, (పబంధయుగం మొదలగునవి. వాటి చర్మితలో కూడా (ప్మకియా వికాస చర్చ కంకే కావ్యాను ఉీలనమే విశేషంగా సాగటం గమనించవచ్చు. ఈ లోపాన్ని తొలగించి ష్మకియా వికాసం మీద ద్యష్టి శేర్యదికరించచేయాలంటే పస్తుత యుగ విభజన వద్ధతిని మార్చక తప్పదని ఈవాదంవా రంటారు. అయితే ఆ స్థానంలో (కొత్తగా ఎటువంటి యుగ విభజనాన్ని ్యవవేశసెట్టాలి? అనే అంశం మీద ఒక నిశ్చితాభఖృిపాయం వండితుల్లో లేదు.

కొందరు ఈవరిస్థితుల్లో యుగ విభజనం కంకే శతాచ్చి పరిగణనం మెలంటారు. తాకు 11వ శతాబ్టి సాహిత్యం, 16 వశతాబ్దిసాహిత్యం, 20 వశతాబ్టి సాహిత్యం ఇలా సాహిత్య చర్మ్నితను విభజించి, అందులో వతి శతాబ్చిలోని ప్యకియల స్థితిగతులనూ, వికాస క్షీణ దశలనూ, (వభావ (పాభవాలనూ చర్చించవచ్చునని వారి అభిపయం. ఈ వద్ధతి కొంతవరకు అనుకూలంగా ఉన్నా ,ష్మకియల (వత్యేకతను తెలియజెప్పే యుగాల పేర్లను కాదని శతాబ్దాల సంఖ్యల మీద మ్యాతమే ఆధార పడిన చర్మితను నడిపేందుకు చాలామంది అంగికరించటంలేదు. అందువల్లనే, ఇంగ్లీష్‌ సాహిత్య చర్శితలో లాగా శతాబ్బుల (సాతిపదిక మీద రచింవబడిన సాహిత్య చర్మితలు మనకు కానరావు. ('ఉషుకిరణాలు' లాంటివి ఒకటి రెండు తప్పు.

వికానచర్మితకు వెలుగుబాట క్‌

మన ర్నాష్ట్రంలోని విశ్వవిద్యాలయాలలో చాలావరకు పట్టభ్మ్యదస్థాయిలో సాహిత్య చర్మ్శితను స్పెషల్‌ తెలుగు నెన్నుకొన్న విద్యార్థులకు మ్మాతమే బోధిస్తున్నారు. నిర్బంధంగా చదివే తెలుగు కోర్సులో సాపాత్య చర్మిత వఠనీయంగా ఉండదు. కాని, నిర్బంధంగా తెలుగు చదివిన విద్యార్థులు అందులో దాదాపు అరవై మార్కులు తెచ్చుకొంకేు ఎం.ఏ., చదువవచ్చు. ఎం.ఏ., లో _ప్యకియా వికాస చర్విత చెప్పాలని విశ్వవిద్యాలయాలన్నీ పాఠ్య పణాళికలను రూపాందించుకొంటున్నాయి. కాగా, పట్టభ్యదస్థాయిలో నిర్భంధాంశంగా తెలుగు చదివి, ఎం.ఏ., లో చేరినవారికి ఆ అధ్యయనం కష్టతరమౌతున్నది. అందువలన, కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాల్లో సాహిత్య వికాస చరిత (ఎవల్యూషన్‌ ఆఫ్‌ తెలుగు లిటరేచర్‌) ను బోధిస్తున్నట్లు చెబుతున్నా, పాఠర్య్మపణాళిక మ్మాతం సాహిత్య చర్విత (హిస్టరీ అఫ్‌ తెలుగు లిటరేచర్శో _పవృత్తినే పకటిస్తున్నది. కొందరు ఆచార్యులు వికాస చర్మితను చెప్పేటప్పుడు తమకు తాము ఒక (వణాళికను రూపొందించుకొని, బోధనా పద్ధతుల నేర్పరచుకొని విద్యార్థులకు బోధిన్తున్నారు. అయితే, ఈ పద్ధతి స్వతంత (వతిపత్తి ఉన్న తెలుగు శాఖ గల హైదరాబాదు కేం విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలో సాధ్యమౌతుంది. కాని, పాఠం చెప్పే ఆచార్యుడు పరీక్షకుడుగా ఉండని విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఈ సౌకర్యం సాధ్యపడదు. దీనిపలన ఇప్పుడు జరుగుతున్నదేమంకే స్పెషల్‌ తెలుగు చదివిన పట్టభ్యదులు తెలుగు ఎం.వఏ., లో చేరితే ఇదివరకే సంయ్గగహంగా చదివిన సాహిత్య - చర్మితను వివరంగా చదువుతున్నారు. నిర్బంధంగా తెలుగు చదివిన వారైతే మొదటిసారి నేర్చుకొంటున్నాతు. వీరిద్దరికీ లంగరు అందదు. అందుపలన ,. పోన్ట్‌గాడ్యుయేట్‌ స్థాయిలో తెలుగు. వికాస చర్మిత తగినంత గాఢంగా ఉోధంపబగటంలేదు. అందుచేత సాహిత్య పష్యకియలను, పయోగాలను గురించి ఏర్పడ వలసినంత అవగాహన విద్యార్థులకు ఏర్పడటంలేదు.

ఈ స్థితిని తొలగించి ఎం.ఏ స్థాయిలో విద్యా పమాణాలను ఈ అంశంలో కాపాడాలంకే రెండు మార్గా లున్నాయి. 1.. ఎం.వి.. (తెలుగు) చదువదలచుకొన్న పట్టభ్యదులు స్పెషల్‌ తెలుగు చదివి ఉండకపోతే వారికి తెలుగు సాహిత్య చర్మితను వేసవి పాఠశాలలలో ఎనిమిది వారాలపాకై నా బోధించేటట్లు చూడాలి. అటువంటి వేసవి ఇబిరాలను తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంగాని, హైదరాబాదు కేందవిశ్వవిద్యాలయంగాని, మరే విశ్వవిద్యాలయంగాని యు.జిసి. కేర్యద లేదా 'ర్మాష్ట్ర ్మవభుత్వ సవ్లాయంతో నిర్వపాంచాలి. 2. వట్టభ్యద స్థాయిలో నిర్దంధంగా చదివే తెలుగు పాఠ్యాంశాలలో సాహిత్య చర్వితను చేర్చాలి. ఈ రెండూ సాధ్యవడకపాతే సాపిత్య వికాస చర్వితను ఎం.ఏ., స్థాయిలో చెప్పాలన్న లక్ష్యాన్ని కుదించుకోవాలి. ఇది అభిలషణీయం కాదు, అభ్యుదయకరం కాదు. సామాజిక సౌలభ్యం కోసం సాహిత్య _పమాణాలను తగ్గించుకొనవలని పస్తే దాని వలన కలిగిన దుష్పరిణామాలకు మనం సిద్ధమై ఉందాలి. ఇప్పటికే మనం కొన్నిటిని చవి చూస్తున్నాం కూడా!

తెలుగు సాహిత్య వికాసచర్మిత ఎం.ఏ., లో చదవకపోతే ఎం.ఫిల్‌., పిహెచ్‌. డి., ముదలైన వరిశోధన కోర్సుల్లో ఆయా (ష్మృకియలకు నంబంధించిన మెథడాలజీలను గాని, అడ్వాన్స్‌ కోర్సులను గాని, తులనాత్మక అధ్యయన పద్ధతులను గాని ఉదాత్త స్థాయిలో అధ్యయనం చేయటం సాధ్యపడదు. దీనిని మనం ఉపేక్షిస్తే సాహిత్య పరిశోధనా _పమాణాల మీద దాని ద్యష్పభావం బలంగా ఉండవచ్చు.

ఏరకంగా చూచినా సాపాత్య వికాన చర్మిత త్వరలో- వెలువరింపబడాలి. అయితే అది అతివేగంగా వెలువడాలని గానీ, ఏదో ఒక రూపంలో ముందు వెలువడితే చాలని గానీ, ఏదో ఒక దృక్పథానికి అంకితమై నట్లు గానీ రచింపబడటం మంచిది కాదు. ముందుగా చనా (పణాళిక

క్రి సాహిత్య చర్నితలో బర్పనీయాంశాలు మీద విస్సృతమైన చర్శ జరగాలి. దాని కనుగుణంగా నమర్థ్ధపంతమైన రఛన సాగాలి. సాహిత్యాచార్యుల నంఘటిత కృషికి, సమన్వయాత్మక సమాలోచనకు (ప్రామాణిక _పయోగ సాధనకు సాహిత్య వికాస చర్మిత ఒక తార్కాణం కావాలి. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి తొలి తెలుగు సాపొత్య చర్విత రచన ముందు తగాలకు వెలుగు బాటగా సాగాలి. ఆ చర్శిత సాహిత్య చర్మితాధ్యయనంలో కూడా మరొక చర్శితను సృష్టించాలి.

(ఆదివారం అంధ్యపభ : 17.4.]1988)

3 (ష్మృకియగా సాహిత్య చర్విత వెలువడిన పతిరచనా ఏదో ఒక (ప్మకియా స్వభాపం తవ్పక కలిగి ఉంటుంది. ఒక రచయిత ఒక రచనను (పతిభావంతంగా చేని ఎష్మకియను రూపాందిన్తాడు. నృజనాత్మక శక్తి గల మరాక రచయిత ఆ రచనా _ష్యకియను యధాతథంగా అనుకరించి నిర్మించడు. అలా చేస్తె అనుకర్త కొతాడు. అందువలన వూర్వరచనకంకు ఏదో విధంగా (పత్యేకతను కల్పించటానికి (పయత్నిస్తాడు. అ పత్యేకతను ఇదమిళ్ణంగా నిర్ణయించటం కష్టమైనా - ఒక (వ్మకియలో మరొక సజాతీయ ,(ప్మ్యకియా న్వభావాన్ని గాని, విజాతియ (_ష్మకియా లక్షణాన్ని గాని కలిపి, ఒక కొత్త రూపాన్నీ, ఒక విశిష్ట స్వభావాన్నీ అనుభవాన్నీ కలిగించటానకి చేసే (,పయత్నమని చెప్పవచ్చు. (ప్యకియ ఒకే రూపంతో. ఒకే స్వఖావంతోనిలచి పోవటం (పయోగ నివుణులైన రచయితలున్న కాలంలో ఏ సాహిత్యంలోనూ సామాన్యంగా జరగదు. అలా జరిగితే సృజనాత్మకత ఆ రంగంలో స్తంభించిపోయిందన్నమాట. ఓపథియా 'వరమైన విమర్శలో రెండు రకాలైన వద్ధతులు (వచారంలో ఉన్నాయి. ఒకటి- సాహిత్యంలో కొన్ని స్థిరమైన [వ(కియలుంటాయనీ, వాటి సమ్మగ న్వరూపన్వభావాలు "క్లాసిక్‌" రూపాల్లో పఫత్యక్ష మౌతాయని, క్లాసిక్‌ రూపాన్ని ఆ _ప్య(కియకు (వమాణంగా (గపించి, మిగిలిన (పయోగాల తరతమ ఖేదాలనూ, గుణావగుణాలనూ వివేచించాలనీ చెప్పేది. రెండు- (పతిభావంతులైన రచయితల చేతుల్లో ఎడతెగకుండా పరిణామం చెందుతూ.ఉండటమే (వ్మకియా న్వభావం అని చెప్పే వద్ధతి. అంటు _ప్యకియకు నర్వికొత్త రూపం ఇవ్వటమే (పతిభ; లేదా సృజన. ఆ పరిణామాన్ని చార్మితక దృష్టితో అధ్యయనం చేయటం తప్ప ఆ (వ్మకియ యొక్క వరిణత+ రూపాన్ని గురించి కానీ, ఆదర్శ (క్లాసిక్‌) రూపాన్ని గురించి కానీ పట్టించుకోకపోవటం ఈ రెండవ పద్ధతి లక్షణం. ప్యకియకు పరిణామ రూపమే కాని పరిణత రూపం లేదనే వాదం ఎంత దూరం పోయిందంకే సాహిత్యం (కమంగా (ప్మ్యకియల నుండి దూరమై పోతున్నదని తీర్మానించేంతవరకూ సాగింది. కాన, అది జరిగే పనికాదు. (పతి జివికీ జాతి లక్షణం నహజం. అవుకు ఆ జాతి లక్షణం నైజం. సంకరజాతి అవు తెగ మరొకటి ఏర్పడవచ్చు. కాని, అధి అవు కాకుండా పోవటానికి వీల్లేదు. దాన్నే జాతి మూల లక్షణం అంటాం. అలాగే సాహిత్య ్యపష్యకియ కూడా ఎన్ని పోకడలు పోయినా, ఎంత పరిణామం చెంచినా మౌలికంగా దానికుండే సాహిత్య లక్షాన్ని మ్మాతం కోల్పోదు. ఒకవేళ కోల్పోయిందని నిరూపితమైతే అది సాహిత్య ప్యకియగా మనలేదు, సాపాత్యపు విలువలతో సమాజాన్ని స్పందించజేయలేదు. " ఇదంతా ఎందుకు చెప్పవలని వచ్చిందంకే - కవిత, నవల, నాటకం, వ్యాసం లాగా సాహిత్య చర్మిత రచన కూడా ఒక ష్మకియగా నేడు వరిగణింపబడుతున్నది. దీనికి ఉపబలకంగా సాహిత్య చర్మిత (వాయటం ఒక కళ అని ఆర్ముద, ఇందగంటి హనుషుచ్యా(స్తి లొంటి రచయితలు

10 సాహిత్య చర్మితలో చర్సనీయాంశాలు నిరూపించారు. తెలుగులో కవుల చర్మితలు వెలువడిన రోజుల్లో సాపొాత్య చర్మితకు ముశసరుకు రూపం దొరికింది. వంగూరు సుబ్బారాపుగారి “ఆయధవాబ్మయ చర్మిత' సొపొత్య చర్మిత (ప్యకియను పరిచయ స్థాయి నుండి అధ్యయన స్థాయికి పెంచింది. కవిత్వవేది (కల్లూరి వంకటనారాయణరావు) “వాజ్మయ చర్మిత సం్యగహం" ఇంగ్లీషులో లాంగ్‌, శెన్ట్స్‌బలీ రచించిన సాహిత్య చర్మిత ల్లాగా కళాస్వభఖావాన్ని సంతరించుకొన్న తులనాత్మక పరిశిలన గౌరవాన్ని 1ష్మకియకు సంతరిందచిపెట్టి)ది. కవిత్తవేది రచించిన సాహిత్య చర్మిత ఒక కళాఖండంగా నిలిచిపోయింది. అ తరువాచ . ఎందరో సాపిత్య చర్మితలు (వాశారు. కాగీనాథుని, ఖండవల్లి, దివాకర్ల మొదలైనవారు సాహిత్య చర్మితలకు ఉత్సవ వ్యిగవోలను ,పసాదించారు. నిడదవోలు, కురుగంటి, చాగంటి వంటివారు చార్మితక విశేషాల చర్చాగోష్టులతో చర్మితకోలాహలాన్ని సృష్టించారు. ఇష్టా, వేదం, కేకుషుళ్ల, నేలటూరి మొదకైనవారు చర్మితకు సాపొత్య వివేచనను జోడించి ష్మకియా గౌరవాన్ని పెంచారు. వింగళివారి సాహిత్య చర్విత సాపొతీ వేత్తయమైన న్యాయవేత్త రచించిన కళామయమైన తీర్పులా రూపొందింది. ఆర్వుద “నమ్మగార్యధ సాహిత్యం, ఇం్యదగంటి “ఆరుయుగాల ఆం(ధకవితి అనమ్మగాలైనా సాహిత్య చర్విత ్యష్మకియ కిచ్చిన కళారూపాలు. ఈ వరుసలో రచయితల నందరినీ పేర్కొనటం సాధ్యంకాదు, కాని, 19వ శతాన్టి మొదటినుండి 20వ శతాబ్చి చిపరి పాదం దాకా వెలువడిన సాహిత్య చర్మితలలో - నాలుగైదు తవ్ప మిగిలినవన్నీ ఒకదానికంకు మరొకటి. తమ (వత్యేకతనసు నిలుపుకొన్నవే. సాహిత్య చర్మిత రచన్మాష్యకియలో తెలుగువారో సాధించిన పరిణామాన్ని, 1పగతినీ, వికాసాన్ని గురించి వత్యేకంగా అధ్యయనం చేయటానికి ఎంతొ అవకాశం ఉన్నది. సాహిత్య చర్విత రచనలో వైవిధ్యం ఉండటానికి కారణాలు గమనిస్తే ఆసక్తికరమైన అంళాలెన్నో తెలియవస్తాయి. పతి రచన వెనకా రచయిత ఉన్నాడు. 'అతని రచనా _పణాళిక ఉన్నది. శైలి ఉన్నది. రచయిత అవగాహన, అభిరుచి, ప్యకియా స్వరూప దర్శనం, దానివలన: అతడు సాధింపదలచుకొన్న (పయోజనం, అతడు ఎన్నుకొనే పాఠక లోకం, తీసుకొనిరాదలచుకొన్న కొత్తదనం అనే అంశాలు ఉన్నాయి. అవి అతని రచనా (వణాళికను రూపొందింపచేస్తాయి. (పణాళికను ప్రయోగంగా దిద్ది తీర్చేది అతని శైలి. జొలినాళ్ళలో సాహిత్య చర్మిత రచయితలకు _ సామ్యగిని సేకరించటం, వాటిని వరిశీలించటం, కాల్మకమంలో అమర్చి పరిశోధనాంశాలను పొందుపరచటం అచే కార్యక్రమమే సరిపోయేది. అదే వారి రచనా వణాళికలో ఎక్కువ చోటుచేసుకొనేది. ఆ తరువాత (కనుంగే సాంఘీక, రాజకీయ, సాహిత్య వాతావరణాల్లో కవులనూ, కావ్యాలనూ విలువకకట్టు సమన్వయ దృక్పథం సపెంపొందింది. 'ఆ పైన షురికొంత మార్పు వచ్చింది. ఈ అంశా లెన్ని ఉన్నా, కవిత్వం బాహిర స్వరూపంలో, అంతర స్వఖావపంలో ఎలా వరిణామం చెందుతున్నదో వివేచిన్తూ, కవులనూ కావ్యాలనూ కొన్ని సాహిత్య ,పనూణాలతో అనుశీలించే (పవృత్తిని విశేషంగా వదర్శించే విధానం సాహిత్య చర్మితలలో పెంపాందింగి. అంటే _వణాళిక (ప్యకియా గౌరవాన్ని పెంచుతూ పచ్చిందన్న మాట. ఆధునికంగా ఎవరు సాహిత్య చర్మిత రచించినా -ఎంత విషయం చెపుతున్నారు? ఏ పద్ధతిలో చెవుతున్నారు? ఏ 1వయోజనం కోసం ఇెపుతున్నారు? అనే మూడు అుశాలతో పాటు, ఎటువంటి శెలిలో చెవుతున్నారన్న అంశాన్ని గూడా గమనించేటట్లు వ్మకియను పెంచారు.

వ్యకియగా సాహిత్య చర్మిత. క! ఆరుద శైలి స్పష్టతకు అందాన్ని తొడిగింది; ఇం్యదగంటి హనుమచ్చాఫస్తి శెలి అందానికి స్పష్టత నలంకరించింద. విషయాన్ని వాచ్యంగా చెప్పే సాపాత్య చర్వితలకు పరీక్ష చదువుల విద్యార్థులే శరణార్లులు/” మిగిలారు ఈనాడు.

సాహిత్య చరితలు ఎవరికోసం రచిస్తున్నారు? - అని ఆయారచయితల నడిగితే వారికి వారెన్నుకొన్న పరితలను గురించిన పరిజ్ఞానం స్పష్టంగా ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది. కొంతమంది విద్యార్డులకోసమే (వాస్తున్నారు. విద్యార్థుల్లో కొందరు సాహిత్య చర్యితను పరీక్ష కోనం చదువుతారు. కొందరు పరిచయం కోసం వఠిస్తారు. వారికి తగ్గట్టుగానే సాహిత్య చరితలు తయారవుతున్నాయి. కొన్ని పాఠ్య[గంథాలుగా, మరికొన్ని _పశ్నోత్తర సంవుటాలుగా రూపొందుతున్నాయి. ఈ రెండు రకాలనూ సాహితీ పరులు నీరియన్‌ గా తీసికోరు. వాటికి సమాచారవత గౌపరమే కాని, సాహితీ _ష్మకియా గౌరవం ఉండదు.

విధ్యార్థి జీవితంలో పరీక్షల కంకు పరిశోధన బాధ్యతను పెంచుతుంది. ఇందువలన పరిశోధన విద్యార్థులు సాహిత్య చర్వితను నీరియన్‌గా చదువుతారు. ప%శోధన కోనం కాకపోయినా వరిజ్ఞానం కోసం చదివే విద్యార్థులూ ఉంటారు. వారూ ఈ కోవలోకి వారు. వారికి పట్టాలు కాదు ముఖ్యం; గట్టి పునాదులు. ఇటుపంటి వారికి శెలిపై అంశ సక్తి ఉండదు. విషయం, విశ్లేషణ, సమన్వయం, సిద్ధాంతం, దృక్సథం, కావ్యానుశిలనం మొదలైన ఆంశాలు వారిని ఆకర్షిస్తాయి. కందరు సావాతీ రసికు లుంటారు.. వారు ఏయే వృత్తుల్లో ఉన్నా సాహిత్యం వారి జీవితాల్లో ఒక భాగం. అటువంటివారు సాహిత్య చరి్వితలోని ఆనక్తికరంగా చదివించే గుణాన్ని కోరతారు. ఆ తీపి కోటింగతో ఎంత చేదునైనా మింగేస్తారు వారు.

ఇక మిగిలినవారు మరో రెండు రకాలవారు.. ఒకరకం - విలువలను నిగ్గుతేల్చే విమర్శకులు. మరొకరకం - నృజనాత్మక _పతిభ కల రచయితలు. వీరిద్దరూ ఒకే నాణానికి రెండు వైపుల్లాంటి వారైనా వారి (పవృత్తులు సహజంగా భీదెస్తాయి. సౌహిత్య చర్మత రచయిత (ష్మకియానుశీలనంలో _పయోగించే ,[పమాణాలను (వత్యేకించి ఆసక్తితో (గహిస్తారు విమర్శకులు. పూర్వ _ప్య[కియలలో పరిణామాన్ని తేవటానికి ఎటువంటి (_పతిభావపంతమైన ,పయోగాలను ఎవరెవరు ఎలా చేశారో, వాటి వలన ఎటువంటి ఫలితాలను సాధించారో, అవి సాహిత్య వికాసానికి ఎలా తోడ్పడ్డాయో వివరించిన విశేషాలను వివేచిస్తారు రచయితల కోవకు చెందినవారు. సాహిత్య చర్మిత విమర్శకులకు విలువలను (వసాదించేధిగా, శఈచయితలకు నప్యతను వెలిగించి రవ్వలు. కురిపించేదిగా ఉండాలి. ఈ రెండూ సాధిస్తే సాహిత్య చర్విత నృజనాత్మక శక్తి గల [ష్యకియగా పరిణతి చెందుతుంది.

ఎవరైనా (కొత్తగా సాహిత్య చర్విత (వాస్తుంటి, వారిని ఎందుకు (వాన్తున్నారని అడిగి ఊరుకుంకే చాలదు; ఎవరికోసం (వాస్తున్నారని కూడా అడగాలి. తప్పదు మరి. ఈ రోజుల్లో పాఠకజనం కోసం (ష్మకియ పరుగెత్తుతున్నది; వారికి నచ్చే బాణీని ఎన్నుకొని పాడి వినిపిస్తున్నది. రేవటి చర్మితరచనకు నేటి చర్చలు అర్పారూపాలు. రేపటి పౌరుల కోసమే [1ప[కియా పరిణామం. వరిణామం వికాసం కావాలని మన ఆశ్వాసం.

(ఆదివారం అంధధ్యవభ : 24.41.1988)

టీ ఆదికని యను పిలుపున కర్థమేమి?

10, 20 శశాబ్బల వండితులు ఆంధ సాపొాత్య చరితను నిర్మించుకొంటూ ఆయా కవులను అభిమానంతో బిరుదులనిచ్చి నన్మానించారు; ఆయా (వ్యకియలకు వివేకంతో పేర్లు "పెట్టీ పిలిచారు. వాటిలో నన్న్మయను “అదికవి'గా సంభావించటం, (వబంధాన్ని (పత్యేక ప్యకియగా గుర్తించటం మొట్టమొదట పేర్కొనదగినవి.

ఒక కవి స్వయంగా పెట్టుకొన్న బిరుదం వేరు. [పజలు అతనిని అభిమానించి పిలిచిన విరుదం చేరు. అశ్యాసాంత గద్యల్లో కవుల ఖిరుదాలు కనపడుతుంటాయి. “ఉభయకవిమిత”. “సంవిధాన చ్మకవర్తి"” మొదలైనవి. కవి 'తనలోని వైశష్టాన్ని వ్యక్తిత్వాన్ని లోకానికి తలియ చెప్పుకోవటానికి జోడ్పడీ నూచికలుగా అవి గోచరిస్తాయి. (వజలిచ్చే బిరుదాలు వీటికంకు విశిష్టమైనవి. కవి సమాజంలో ఇంకి, అచ్చమైన అనుభూతిగా మిగిలిన అమృతపు గుర్తులకు అ విరుదాలు అక్షరపతాకలు. వాటి లోతు యూంగ్‌ (_పతిపాదించిన సమాజ సుప్త బెతన్యం దొకా వ్యాపించి ఉంటుంది. "ఆదికవి అని నన్నయను తెలుగువారు పిలవటంతో అంతటిలోతూ ఉన్నదనటంలో అనుమానం లేదు,

“ఆదికవి యను విలుపున కర్థ మేమి?

దాని లోతును కనుగొను దారి యేది?

“ఆదికవి అంటే మొదటి కవి అని సామాన్యార్థం. “ఆదికి ముందు మరేమీ ఉండదు. కవులసలే లేనప్పుడు సాహిత్య రంగంలో కవిగా మొదట వెలసిన వాడు "ఆదికవి అనబడతాడు. నన్నయ అఆటువంటి "ఆదికవి కాడు. అతనికి ముందు కవు లున్నారు. కవిత్వం ఉన్నది. కావ్యాలూ ఉన్నాయేమో కాని మనకు 'లభించటం లేదు. నన్నయ శూన్యంలో నుండి పుట్టలేదు. శాసనాల్లో వద్యా అెక్కాయంకే కవిత్యం. దేశంలో ధారాళంగా సాగటమే కాకుండా, నమాదరింవబడుతున్న దన్న మాట. నన్నయకు వూర్వం పద్మకవి, సర్వేశ్వరుడు, గజూంకుశుడు మొదలైన కవులున్నట్లు, వారి రచన లున్నట్లు పరిశోధకులు చెవుతున్నారు.

నన్నయకు పూర్వం పద్య కవిత్వమే కాకుండా గేయరూపమైన దేగికవిత్వం కూడా ఉన్నట్లు పాల్కురిని సోమనాథాదుల రఛనల వలన తెలుస్తున్నది. అ దేశ? కవితను ఆశు సాహిత్యమని, మౌఖిక సాహిత్యమని, వినత సాహిత్యమనీ విమర్శకులు పిలున్తున్నారు. అ శాఖలో కవుల పేర్లు తలియటం కష్టం. అందువలన 'ఆదికవి' కి సంబంధించిన బెడదలు, రగడలు అందులో ఉండవు.

దేశకవిత కంకొ భిన్నమైనది మార్గకవిత. మౌఖిక కవిత్వం కంకు వేరైనది లిఖిత కవిత్వం.

“ఆదికవి యను పిలువున కర్థమేమి? 13 ఆ పద్ధతులకు “ఆదికవిగా నన్నయను పేర్కొనటం (పసిద్ధి అయితే అ పదం “మొదటి కవి" అనే అర్ధంలో కాకుండా “మొదటి పెద్ద కవి అనే అవగాహనతో వాడబడింది. “కవి అల్లసాని పెద్దన, కవి తిక్కన సోమయాజి” అని తెనాలి రామకృష్ణుడు అన్నప్పుడు 'కవి' శబ్దం ఏ అర్థంలో వాడబడిందో అదే అర్థంలో 'అదికవి' లోని కవిశబ్బ్దం వాడబడిందని చెప్పాలి.

తెలుగులో ఆదికావ్యం ఆంధధమవాభారతం. దాన్ని ఆరంఖించిన కవి కాబట్టి నన్నయ “ఆదికవి అనే అభ్మిపాయం మరొకటి. అంధ మవాభారతం మొదటి కావ్యమా? -అని దీనికి ఆక్షేపణ. కవి అంటే మవోకవి అని అర్థం చెప్పుకొన్నట్లే, కావ్యం అంకేు మవోకావ్యంగా భావిస్తేనే ఈ అర్థం సరిపోతుంది. తెలుగులో మొదటి మవోకావ్యాన్ని రచించిన మొదటి మవాకవి నన్నయ భట్టారకుడని , ఈ పిలువుకు వెనుకనున్న (పజల తలపు.

(వతి సాపాత్యంలోనూ ఒక ఆదికవి ఉండక తవ్సదు. అయితే, ఆతడు కాల్యకమాన్ని అనుసరించిన కపుల వరుసలో మొదటి వాడుగా లెక్కింవబడే వాడు కావచ్చు; తొలియుగంలో వెలసిన కవుల్లో (వతిభవలనా, (వయోగం వలనా మొదట _బెక్కింపదగినవాడు కావచ్చు. లేదా ఇక (కొత్త మార్గాన్ని ఆవిష్కరించిన మొదటి కవి కావచ్చు. అంతేకాకుండా ఏ సాపాత్య చర్శితలో నైనా ఆ సాహిత్య వికాసానికి తోడ్పడిన మవోకవులను కొందరిని విశేషించి స్మంన్తూ ఉండటం వరిపాటి. ఈ మర్యాదను విశ్వనాథ నత్యనారాయణగారు (శీమ(దామాయణ కల్పవృక్ష క్షావ్యావతారికలో -

“ఉక్కివుండు చెజిపి పదిసార్లు తిరుగ (వాసినను మొక్క వోని ఈ యాంధకవి లోక మూర్థమణుల మద్ద్గురు స్థానములుగ నమన్మ్కరించి” అనే పద్యంలో పాటించి చూపించారు. ఆ వరునలో అదికవి నన్నయ. “బుషివంటి నన్నయ రెండవ వాల్మీకి” అధి విశ్వనాథ వశంన. వాల్మీకి లాగా నన్నయ కవిత్వం [(వాయగల బుషి అని విశ్వనాథవారి తీర్చు. అయిత, వాల్మీకి లాగా నన్నయ కూడా “ఆదికవి” అనే వారు ఉన్నారు. తనకు ముందు వైదికచ్చందములున్నా లౌకిక ఛందము నృష్టించి వాల్మీకి ఆదికవి అయితే “దేగకవిత, వద్యకవిత ఎంత ఉన్నా కాన్యకవితను (_పారంభించి నన్నయ అదికవ అయినాడని వీరు భావిస్తారు.

ఇటువంటి సామ్యుమే మరొకటి ఉన్నది. ఆది - పంవకవిని దృష్టిలో పెట్టకొని సన్నయను “అదికని అని సంభావించటం. రత్న్మతయంలోనే కాక, కన్నడ కవులందరిలో వంపనికి అద్వితియుడనీ, “అదికవి' అనీ పశస్తి ఉన్నది. అలాగే ఆతడు రచించిన అదిపురాణానికి ధార్మిక కావ్యాల్లోనూ, వ్యికమార్జున విజయానికి (వంవఖారతానికి) లౌకిక కావ్యాల్లోనూ ఉత్తమ రచనలనే (వఖ్యాతి ఉన్నది. నన్నయ కూడా తలుగుకవుల్లో గురు పీఠం, ఆయన ఖారతానికి ఉన్నత స్థానం ఉండటం చేత సంపకవి లాగా "అదికవి' అనిపించుకోనటం సముచిత మనిపిస్తుంది."

శ4 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

అయితే, ఇక్కడ ఒక విషయం చర్చనీయం. 'ఆదికవి' యైన పంపనికి ముందు కన్నడ సాపాత్యం ఉన్నది. గద్య కావ్యాలూ, చంపూ కావ్యాలూ, లక్షణ (గ్రంథాలూ రచించిన కవులున్నారు. అయినా, పంపడు “ఆదికవిగా (పశంస అందుకొన్నాడు. ఎందుకు?

ఒక సాహిత్యంలో (పక్రియ లెన్నైనా ఉండవచ్చు. లెక్కకు వస్తే దండకమూ ఒక (ప్మకియే, శతక మొక (వ్మకియే, ఇతిపోస మవాకావ్యాలూ (ష్మకియలే. కాని, వాటి వాటి కున్న శక్తులు మ్మాతం వేరు. శక్తిమంతమైన వ్యకియ యొక్క విజయం దానిని చేపట్టిన కవియొక్క (పతిభమీద అధారపడి ఉంటుంది. ఒక కాలంలో ఒక కవి కావ్యం (వాయవచ్చు. మరొక కవి శతకం (వాయవచ్చు. శతకకవి పతిభావంతుడైతే దానికే పఖ్యాతి వస్తుంది. కాబట్టి, ఫ్మకియ, (పతిభ రెంఢూ కలసి వస్తే గొప్ప రచన వెలువడుతుంది; (ప్మకియకు ఒక [పామాణిక రూవం సిద్ధిస్తుంది; ఒక అపూర్వ (సయోగం వెలువడుతుంది. సంపనివట్లా, నన్నయ వట్లూ జరిగింది ఇదే.

పంవనికి ముందు ధార్మికకావ్యాలున్నాయి.. శొకిక కావ్యాలున్నాయి. గద్య కావ్యా లున్నాయి. చంపూ కావ్యా లున్నాయి. దేశిరచన లున్నాయి, మార్గరచన లున్నాయి. కాని, వంపకవి రచించిన కృతులు ధార్మిక లొకిక కావ్యాలకు ఒక [(పామాణిక గౌరవాన్ని కల్పించాయి; చంపూ కావ్య శెలికి మార్గదర్శ కాలయ్యాయి; దేశి మార్గ కవితలకు సమన్వయ క్షేత్రాలయ్యాయి. ఇంతటి మేలికలయికతో (7ర్మిక లొకిక కావ్య వ్యకియలకు పరిణత రూపాలను కల్పించిన మొదటి కన్నడ మవాోకవి నంపడు. ఈ అర్భాన్ని చెప్పేదే "ఆదికవి" పిలుపు.

నన్నయను ఆదికవి” అని పిలిచే పిలువుకు కూడా ఇటువంటి అర్థమే చెప్పాలి. తెలుగులో కావ్యేతివోస వ్మకియకు (ప్రాణంపోనీ, 1పామాణిక రూపాని 2 (పసాదించినవాడు నన్నయ. వంపడు వురాణం (వాసినా, కావ్యం (వాసినా మూలంకంకొ మించిన కావ్యస్వభావాన్ని తనరచనకు పొందువరవి, తద్ద్వారా (ప్మ్యకియ కొక అభిసవత్వాన్ని సంతరించి తన వ్యక్తిత్వాన్ని చాటుకొన్నాడు. అలా చాటుకొన్న కవులలో కన్నడ సాపొత్య చర్మితలో అతడు అదికఎ. నంస్కృతంలో కాస్తేతివోనంగా (వసిద్ధి, చెందిన మహాభారతాన్ని తెలుగులో కావ్యేతివానంగా మలచి [వయోగాని కొక నవ్యతనూ, 1ప్యకియ కొక అపూర్యతనూ సాధించి వదర్శించిన నన్నయ కూడా ఆదికవి యే.

నన్నయ తెలుగులొ మొదటికవి కాడు. తెలుగులో మొదటి కావ్యాన్ని రచించిన మొదటి కవి అనవచ్చునేమో అనుమానం. వాల్మీకి లాగా తనకు ముందున ్న సాహిత్యం కంకు విలక్షణమైన మరొక కాప్యమార్గానికీ, ఛందస్సుకూ శ్రీకారం చుట్టటం వల్ల ఆదికవి అయ్యాడంకే సలక్షణంగా కుదరని సామ్యం అవుతుంది. వాల్మీకి వంటి (పనన్నమధుర శైలిని తెలుగులో వెలయించటం వల్ల అదికవి అయినాడన్న దానికంటె విశ్వనాథవారి లాగా 'రెండవ వాల్మీకి అనటం సమంజసం, ఇకపోతే - కన్నడ సాహిత్యంలో పంపకవిని 'అదికవి" అన్నక్లు తెలుగులో నన్నయను “ఆదికవి అని ఫిలవటం బిచిత్యం, సార్థకం. సామ్యుంలో సామంజన్యం కూఢా గోచరిస్తుంది.

మరొక విశేషం. (పాచిన కన్నడ కవుల బిరుదాలూ. తెలుగు కవుల బిరుదాలూ కొన్ని బింబ (ప్రతివింబ ఖౌవాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. మచ్చుకు : పొన్నకవి "ఉభయకవి చ్యకవర్తి, తిక్కన ఉభయకవి మిత్రుడు; పొన్న 'కవిచ్శకవర్తి, శ్రీనాథుడు “కవిసార్వభౌముడు”; రన్న

“ఆదికవి యను పిలువున కర్థమేమి? 15 -శబ్బానుశానన సవభవ వచో వఐభవుడు, నన్నయ “శబ్దానుశాసనుడు'. బిరుదాల్లో లాగానే

పిలుపుల్లో కూడా సామం ఉన్నదనటానికి "ఆదికవి" పిలుపు ఒక సాక్ష్యం. నన్నయకాలంలో కన్నడ తెలుగు భాషా సాహిత్యాలు అక్కా బెల్లెళ్లలాగా కలిసి మెలిసి పెరిగాయి; తెలుగు మీద కన్నడంతో పాటు, సంస్కృతం (ప్రాకృతం. దేశ భాషల (పభావాలు కూడా ఉండేవి. అయినా తేలుగు కొక (వత్యేక వ్యక్తిత్వం ఉన్నదని (పయోగం చేని చూపినవాడు నన్నయ; (వభావాల వెల్లువలో మునిగిపోయే బలహీనుడు కాకుండా _పభావాల కతీతంగా (పతిభా (పాభవాలను (పదర్శింపవగలిగిన మహాకవి నన్నయ. అఆదర్శ్శపాయమైన అభినవ _వ్యకియకు వరిణత రూపాన్ని కల్పించి, తెలుగులో తరువాతి యుగకర్తల కందరికీ మార్గదర్శకుడై నిల వకుంచేత తెలుగువారు నన్నయను 'ఆదికవి' అన్నారు, అంటున్నారు. అద్వితీయ (వ్యకియా సిరాణా ఎక్షతను గుర్తించి నన్నయకు పజ లెత్తిన అక్షర నీరాజనమే 'ఆదికవి' అనే పిలువు! (అదివారం అంధధ్యవభ : 1.5.19088)

ర్‌ అభిరుచి - పద్యరుచి “వాబ్మయ చర్విత వరమ (సయోజనము పాఠకునికి అభిరుచిని కలిగించి, వాజ్బయ (ప్రవేశము చేయించి, అభినివేశము సంపాదింపచేయుట. కనుక వ్యర్థ వసంగముల జోలికి పోక, కావ్యములందలి రసవర్దట్టములను కొన్నిటినేని వివరించుచు అనుభూతి 1పదముగ ఉండునట్లు వాజయ చరితమును తీర్పిదిద్దపలెను. వాజ్బయ చరిత రచన మనిన పురాతన శిధిలముల (వదర్శన కాని, కుళ్లిన శవములను కోసి చూపుట కాని కాదని గుర్తుంచుకొనవలెస్థు. పాఠకులను మం్యతముగ్జులనుగా చేసి సాహిత్య (పస్థానమున వెనుకకు నడిపించుటగా తెలియవలెను”- అని తెలుగు అకాడమి 1986లో (పచురించిన “తెలుగు సాహిత్య చర్విత చెవుతున్నది. (రచయితలు: డా!! వైద్యుల కృష్ణారావు, శ్రీ వాడవల్లి చృకపాణి. సంపాదకుడు: || కలిదిండి వెంకట రామరాజు). ఈ (గంథం “వాజ్బయ చరితాధ్యావకులకు సహకరించగలదని, అలుగు సాహిత్యము (పత్యేక పాఠ్య విషయముగా పర్మిగహించు (డి(గి) విద్యార్థులకు పట్టుగొమ్మ కాగలదనియ) మా విశ్వాన” మని సంపాదకుడు పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్ష్యం మేరకు తెలుగు అకాడమి ఒక మంచి తెలుగు సాహిత్య చరిత (వాయించిందనే చెప్పాలి. డ్మిగీ విద్యార్థులకు సాహిత్య చర్విత వలన ముఖ్యంగా కలుగవలసిన (పయోజనాలు రెండన్నమాట. 1. పఠితకు సాపాత్యం మీద అభిరుచి కలగటం. 2. సాహిత్యంలో అభినివేశం ఏర్పడటం. ఈ రెండింటినీ దృష్టిలో ఉంచుకొని ఆసక్తికరంగా సాగిన రచన అది. పట్టభ్యదస్థాయి పాఠ్యగంథంగా రూపొందిన పై సాహిత్య చర్విత లక్ష్యమే అదైతే ఆ పై న్థాయి రచన లక్ష్యం ఏదై ఉండాలి ? అభిరుచి అభినివేశాలతో పాటు సఠితకు పామాణికమైన అనుశీలన వ్యక్తిత్వాన్ని కలిగించేదిగా కూడ ఉండాలి. నా తరానికి ముందుతరం - అంకే దివాకర్ల వేంకటావధానిగారి తరం వరకూ తెలుగు సాహిత్యంలోని మంచి పద్యాలు కసినం నూరైనా నోటికి వచ్చి ఉండేవి సాహిత్య విద్యార్థికి. కనీసం రెండు మూడు శతకాలనైనా కంఠస్థం చేసిన సాహిత్య రసికులు ఎందరో దేశంలో ఊండేవారు అ తరంలో. వారితో ముచ్చటించేటప్పుడు విబైనా ఒక మంచి పద్యాన్ని చదివామనుకోండి. ఆ తరంవారు జసక్తితో ఆ పద్యాన్ని గురించి ఎన్నో విషయాలు అడిగి తెలుస్తుళనేవారు; లేదా- తమకు తెలిసినవి అడిగిన వారికి చెప్పేవారు. వారి దృష్టిలో వద్యం కావ్యంలో ఎంతటి ఖాగమా, సాహిత్య చర్వితలో కూడా అంతటి భాగమే. కొందరి జీవితాల్లో పద్యం జీవనధారగా పొంగులు వారేది. వారు పద్యం చదవటాన్ని ఒక కళగా సాధించారు. పద్యానికి సంబంధించిన పరిజ్ఞానాన్ని చార్వితకస్పృహతో సంరక్షించారు. వారు వద్యాన్ని గురించి తెలుసుకొనే విషయాలను స్టూలంగా ఆరు (పశ్నల కింద వింగడించపచ్చు. అవి - గ

1. ఇది ఏ వద్యం?

2. ఇది ఎవరి వద్యం?

3.. ఇది ఎక్కడి వద్యం? లేదా - ఎప్పటి పద్యం?

4. ఇది ఎందుకు హృద్యం?

5. ఇది ఎలా మనకు సాధ్యం?

6. ఇంతకంటు ఉందా మరొక మంచి పద్యం?

మొదటి (వశ్న ఛందఃపరిజ్ఞానానికి సంబంధించింది. రెండవది కవిని గురించినది.

ఎ మూడవది కావ్యంలోని సందర్భానికీ, కాలానికీ ముడిపడి ఉన్నది. నాల్గవడి సాహిత్య సౌందర్య

మీ మాంసకూ, అయిదవది స్వీయసాధనకూ, ఆరవది తులనాత్మక అధ్యయనానికీ, నిస్త్ప్రృత సాహిత్య వపరిశీలనకూ నంబంధంచినవి.

పద్యాన్ని గురించిన ఆరు _వశ్నలనూ కావ్యపరంగా కూడా అడగవచ్చు. అవ్వుడు మొదటి 1పశ్న - కావ్యం ఏ (వ్యకియకు చెందింది? అనే అర్జాన్నిస్తుది. అది తెలిస్తే తప్ప తరువాతి (పశ్నలకు వెలుగు లేదు. నాలుగు, అయిదు, ఆరప (పశ్నలకు కావ్యపరంగా సమాధానం చెప్పగలిగే ధీశక్తిని, వివేచనను స్నాతకోత్తర స్థాయిలో వెలువడే సాహిత్య చర్మితలు అందించగలిగి యుండాలి.

గతిని పట్టి పద్యం ఏ ఛందస్సులో నడుస్తున్నదో అఖ్యాసవశాన చెప్పవచ్చు... కాని, ఆ పద్యం ఏ కవిదో చెపటం అంత తేలికైన వనికాదు. దానికి కవి వాక్సాకంతో గాఢమైన వరిచయం అవసరం. ఇది నన్నయ పద్యం, ఇది తిక్కన పద్యం, ఇది క్రినాధుని వద్యం, అదాబచొతన్‌ వద్యం, ఇది తిరుపతి వేంకకుశ్వరుల పద్యం, ఇది కృష్ణశ్మాస్తి పద్యం, ఇది విశ్వనాధ పద్యం- అని వింటుండగానే చెప్పే రసికులు ఇంకా దేశంలో ఉన్నారు. వారికున్న సాహిత్య చర్విత పరిజ్ఞానం ఈ వివేచనతో చరితార్థం అయిందని చెప్పాలి. ఈ వివేచన కేక్తి 'వద్య, రుచి _(గహణ పారిణత్యం వలన ఏర్పడుతుంది.

రుచి పొకానికి లాగా కవితకూ ఉంటుంది. ఒకరు ౭౬క కూర వండారు, మరొకరు కూడా అదే కూర వంధారు. ఒకరిది నలపాకం, మరొకరిది ఖీమపాకం. పదార్ధం ఒకళతే అయినా పాచకులను బట్టి పాకం వేరౌతున్నది. రుచికూడా వేరౌతున్నది. విశేషముమంపే వంటవాడు వండుతున్నది పాకమైనా తయారౌతున్నది రుచి. వంటవాడు రుచిని నృష్టిస్తుంకే తినేవాడు రుచిని ఆస్వాదిస్తున్నాడు. ఒక్కొక్క చేతి వంటకు ఒక్కొక్క రుచి ఎలా ఏర్పడుతుందో అనుభవించి తెలుసుకొన్న రసికుడు ఈ వంట చేసింది విరనీ, ఈ రుచికి కాగణం ఇది అనీ, ఈ రుచి విర్పడాలంటే ఇటువంటి (దవ్య నసంయోజనం అవసరనునీ నరళంగా చెవృగలుగుతూ ఉంటాడు.

అలాగే సాహిత్యంలోనూ ఒక్కొక్క కవి ఒక్కొక్క వాక్సాకంతో కవితకు ఒక్కొక్క రుచిని కల్పిస్తాడు. ఏ కవియైనా కవితలో వాడేని శబ్బార్థాలే. కాని, వాటి ఎన్నికలో, మ్మిశమంలో, ఉవయోగంలో అలంకరణంలో, వ్యకీకరించటంలో, వ్యక్తికరించటంలో ఎన్నో వైఖరులను _పకటించి కలిగించే తనదైన రుచి అతని కవిత్వ వ్యక్తితం అవుతుంది. రుచికి బదులు లి, బాణీ, పద్ధతి, వైఖరి, శయ్య మొదలైన శబ్దాలు వాడేవా రున్నారు. కాని, అ పదాలు 'రుచి' కి సర్యాయ వాచకాలు

18 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కాలేవు. కవి తన (పతిభతో కవితలో సృష్టించే విశిష్టమైన అస్వాదనీయ శక్తి రుచి. దిన్ని వ్యక్తిగతమైన శైలి అని కొందరు పేర్కొంటారు. ఏమైనా, రుచిని తయారుచేసే పద్ధతి శెలి. శైలితో కవి కల్పించే ఆస్యాదనీయత్వం రుచి.

సాహిత్య చర్వితలు కవులు చీసే (వయోగాలను గురించి విపరించేటప్పుడు, వాటి (పత్మేకతలను నిరూపించీటప్పుడు, ష్మకియల పరిణామంలో కవిత్వం సాధించిన కొత్తదనాన్ని వివేచించీటప్పుడూ, ఒక్కొక్కరి కవిత్వం ఒక్కొక్క విధంగా సహృదయ లోకాన్ని ఎందుకు ఆకర్థిస్తున్నదో, అనుభూతి నందిస్తున్నదో నిశ్చయించి చెప్పపలసి వచ్చినప్పుడూ పథ్యరుచి విచారం అవపరమే.

"అభిరువి సాపాత్యావగాహనను పెంచుతుంది. పద్య రుచి సాపిత్యానుభూతిని 'పెంచుత్తుంది. అభిరుచిని అనుభూతిగా మూర్చేది రుచి. రుచి పరిజ్ఞానంతో సాపిత్య చరత నాగిత్‌ (ప్యకియా వకాసదశలను వివేచించే శక్తిని _పదర్శింపగలుగుతుంది.

“పచ్యరుచి' - ఒక పద్యానికే కాదు; కావ్యానికి కూడా వర్తిస్తుంది. దానిని కాప్యరుచి అన్నా తప్పులీదు. కావ్యరుచి అంకు ష్యకియాస్వభావం వలన ఏర్పడుతున్న ఆస్వాదనశక్తి యేనన్నమాట. రచనలోని ఆస్వాదనశక్తి పద్యరుచి; కావ్యష్మకియాగతమ్టైన అశ్వాచన శక్తి కాస్యరుచి. కాప్యరుచిలో పద్యరుచి కూడా ఇమిడి ఉంటుంది. పద్యరుచి వలన కావ్యరుటిఇ కొంతపరకు రూపు కడుతుంది.

వ్మకియా వికాన దశల్లో రూవం పరిణామం చెందుతూ ఉంటుంది; పస్తుపులో వైవిధ్యం ఏర్పడుతూ ఉంటుంది; నర్మాణంలో సంవిధానంలో _పయోగాలు సాగుతూ ఉంటాయి; కవిత్శాదప్య నిష్పత్తిలో మార్పులు జరుగుతూ ఉంటాయి. అలాగే కవితా పొకంలో కూడా (కొత్త రుచులను కలిగించే శెలీ మర్యాదలు _పపర్తిల్లుతూ ఉంటాయి. రనసనిష్పత్తి స్మూతంలా రుచి నిష్పత్తి న్యూతం చప్పగలిగినప్పుడి ఈ పద్యం ఈ కవిది అని గుర్తించగలం. ఈ గుర్తింపు శక్తిని పంచగలిగితీ (వ్మకియా వికాస చరిత పటిష్టమైన (పాతిపదికల మీద పురోగమించగలదు.

కొన్ని సాపొత్య చర్వితల్లో కవులను కావ్యాలను గురించిన థోగట్టాలు ఉంటాయి కాస, ఆయా కవ్వృల కవితాశక్తులను పరిచయం చేసే సోదాహరణ వివరణలు ఉండవు. ,అటువంటివి సమాచార సంపుటాలుగా పనికిపస్తాయి. మరికొందరు సాహిత్య చర్మిత కర్తలు ఆయా కవుల పద్యరచనా శైలులను పరితలకు పరిచయం చేయటానికి కొన్ని వద్యాబను, ఎటువంటి సమీక్షలు లేకుండా, వరుసగా ఉదాహరించారు. ఇది గుడ్డెద్దు చేలో వడిన పద్ధతిసి తలపింపబీన్వాంద విశ్లేషణ వివేకం లేని పద్యాల దొంతరులు విచక్షణ జ్ఞానాన్ని అందించలేపు. అయితే, కవి రచించిన కొన్ని మంచి పద్యాలను దీనివలన తెలుసుకోవటానికి వీలౌతుంది. కొందరు సాఫాత్య చగ్మితకర్తలు ఆయా కావ్యాల సన్నివేశాలలోని మంచి పద్యాలను ఉదహరించి, వాటిలోని శిల్పకళా విశీషాలను వివరించారు. వాటిపలన కవుల కవిత్నాశెలి, శిల్పం తెలియరావచ్చును కాని, వీటన్నింటికి గమ్యవైన "రుచిని వివేటంచే పద్ధతి తెలియరాదు. తెలుగులో రుచిని వివేచించే పద్దతిని పెంపొందించాలి.

వికాసచర్శిత రచనకు ముందు రుచివిచారం శుచిగా సాగాలి. శ

భిరుచి - ఐద్యరుచి 19 వద్య/కావ్యరుచిని కనుగొనటం ఒక కళ. దాన్ని నిరూపించటం ఒక శ్యాస్తమర్యాది. ఒక కవి తనకు ముందున్న "రుచి కంకు (కొత్తరుచిని కవితకు గాని, ప్మకియకు గొని కల్పించిన వైఖరిని తులనాత్మక వివేకంతో అనుభవించి, వ్యాఖ్యానించటం శ్యాస్తీయమైన కళ. వికోసచర్మితకు ఇటువంటి శ్యాస్తీయమైన కళ జీవకళ. అభిరుచి అన్యేషింపచేస్తుంది; పద్యరుచి అనుభవింపచేస్తుంది. ( ఆదివారం ఆంధ్యపభ : 8.5.1988)

6 వద్యశిల్పం ౩: ఛందశ్శిల్పం శ్రీ యం.ఆర్‌. అప్పారావుగారు ఆంధ విశ్వకళాపరిషత్తుకు ఉపాధ్యక్తులుగా ఉన్నప్పుడు శ్రీమదాం్య్యధ మహాభారతంలోని పద్యాలను చరణ్యకమంలో కాకుండా వాక్కకమంలో మ్యుదిస్తే బాగుంటుందని ఒక (పణాళికను సిద్ధం చేసి, దానిపై పండితుల అభ్మిపాయాలను సేకరించారు. అ పద్ధతిలో పద్యం ఇలా అమర్చబడుతుంది. ఉదా? చః “వరమున బుట్టితిన్‌ భరత వంశము! జొచ్చితి నందు! బాండుభూవరునకు( గోడలైతి జనవంద్యులః బొందితి నీతివికమస్థిరులగు పవు్యుతులం బడదనితిన్‌ నహజన్ముల (పొాపు( గాంచితిన్‌ నరనిజనాభ! “యిన్ని,ట( ()శస్తికి నెక్కినదాన నెంతయున్‌” ఈ వద్ధతిలో ఒక విశేషం ఉన్నది. వద్యాన్ని నియతగణాల ననుసరించిన చరణాల (కమంలో కాకుండా పద్యంలో నిబంధించిన వాక్యాల (కమాన్ని అనుసరించి పఠితకు సులభంగా చదువుకోటానికి వీలుగా, వచన వద్యం లాగా, ,వవాయటం జరుగుతుంది. వద్యం (వాసే తీరు కంటు చదివే తీరుకు ఇందులో (పాముఖ్యం కనవడుతుంది. లోతుగా పరిశిలిస్తే ఇందులో పద్యశల్పం కంక ఛందశ్శిల్పానికి అధిక (_పాధాన్యం ఇవ్వబడుతున్నదన్న మాట! ఈనాడు కావ్య విమర్శలో వద్యశిల్పం, ఛందశ్శిల్పం అనే మాటలు వాడబడుతున్నాయి. అయితే, ఈ రెండింటికీ భేదాన్ని తెలిసి అనుశలనంలౌ (పయోగించవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉన్నది. ' పద్య శిల్పం పద్య నిర్మాణానికి సంబంధించింది. ఛందశ్శిల్పం పద్యంలోని వాక్య నిర్మాణానికీ, వాక్యలయకూ సంబంధించింది. ఒకటి రచనా రామణీయకాన్ని పట్టియిస్తుంది. మరొకటి రసభావ పవ్యక్తికరణకు తోడ్పడుతుంది. ఒకటి భౌతిక ఉఇల్చ్పం, మరొకటి ఖావశిల్పం. “వద్య శిల్బ లక్షణాల నన్నింటినీ [కోడికరించి, వ్యాకరణ ఛందోలంకార కాస్తాలు నృష్టింపబడినక్లు ఒక వద్య శిల్చ శ్యాస్తం సృష్టించాలి” అని శ్రీ గుంటూరు శేషేయ్యద శర్మగారు తమ “సాహిత్యకౌముది”లో నూచించారు. "తెలుగు వద్యరచనా కృషి దాదాపు వెయ్యి నంపత్సరాల నుంచీ జరుగుతూ ఉంది. అతి (వతిభాశాలురైన కవులు పుంఖాను పుంఖాలుగా అనంతకోటి పద్యజాలాన్ని స్పష్టించారు. విశేషమేమంకేు - ఒక్కొక్క వృత్తంలోనే సందర్భోచితంగా నానావిధ.

వద్యశల్పం £: ఛందశల్పం 21 రితులు వచ్చాయి. ఉత్పల మాలికల కన్నింటికి యతి గణ్మ్యపాసలు ఒక్క విధంగానే ఉంటాయి. కానీ, అ మాలిక ఎత్తుగడలో, ముగింపులో, మలుపులో, విరువులో చూపించే వైవిధ్యము, వైచితి చేత అది ఒక్కొక్క విశిష్టశక్తిని సంతరించుకుంటుంది. సీసములు, కందములు కూడా ఇట్లాగే పెంపొందివబడ్డాయి. నంస్కృత సమాన కల్పనమే శిల్పం కాదు. నదర్భ స్వభావానుకూలంగా (వదర్శించే ఉత్కృష్ట నిర్మాణ చాతురీ విశేషమే శిల్పం అవుతుంది” అని శర్మగారు తమ దృక్పథాన్ని వివరించారు. పద్యణాల్పంలో _పధానాంశాలైన ఎత్తుగడలు, ముగింవులు, మలువులు, సమాన ఘటనలు, సహాజ సంభాషణ ధోరణులు, లోకోక్తులు, మొదలైన వాటిలోని వైవిధ్యం, వైచిత్యం, సమాంతర లక్షణం, ఇత్యాదిగా ఉండే లక్షణాలను వర్గీకరించి, న్మూత నిర్మాణం చేయడం శ్యాస్త రచనంగా వరిగణింపబడుతుంది. ఇటువంటి శ్యాస్తం సాధ్యమా? అన్నది (పశ్న కాదు. విభిన్న ఘట్టాల్లో వివిధ కవులు విశిష్టమైన వద్యరచనా శిల్బాలను నమౌంతరంగానూ, విశిష్టంగానూ నిర్మించిన వైఖరులను అనుశీలించి కొన్ని స్యూతాలను ఏర్పరుపవచ్చు. అయితే, అ నిర్మాణ వైఖరుల సార్థక్యాన్ని రనభావపోవషణ కనుకూలంగా నమన్వయించి చెప్పినప్పుడే శాస్తం కావ్యరచనకు ఉపయోగపడుతుంది. లేకపోతే పద్య రచనలో కొన్ని ఫణుతులను, కొన్ని నమూనాలను, _పర్గినయంచేసి, తన _(వయోజనాన్ని సాధించి ఊరుకుంటుంది. నిర్మాణంలోని నడకను చూడటం, నడకలోని హైయలను దర్శించటం, ఆ హెయలు రచనా రామణీయకాన్ని పోషించిన వద్ధతిని వరిశీలించటం, మొదలైన కావ్యానుశీలనాంశాలకు మ్యాతమే అది వరిమితమవుతుంది. ఉదాహరణకు చూడండి; నన్నయ రచించిన రెండు ఉత్పల మాలలను తీసుకొందాం. ఒకటి: “పాయక పాక శాసనికి....” అన్నది. రెండవది: “సారమతింగవీందులు...” అన్నది. ఈ రెండు పద్యాల్లో మొదటి రెండు చరణాలు చివరి గురువుకు ముందే వరుగుతాయి. చివరి గురువు తరువాతి చరణంతో కలిని (ఉపవహిస్తుంది. మూడవ చరణాలు చివరి లఘువు గురువులకు ముందే విరుగుతాయి. సమాంతర పద్య నిర్మాణ శిల్పానికి ఈ రెండు వృత్తాలనూ పేర్కొనవచ్చు. ఈ విశేషాలు బవితే పద్య శిల్పం అవుతుంది. కాని, ఆ పద్యాలను ఆ విధంగా రచించటం వలన కలిగిన అవద్యాలలోని ఖావవ్యంజకత్వాన్ని వివరిస్తే ఛందశ్శిల్ప మవుతుంది. ఆధునికులు పద్య నిర్మాణ శిల్పాన్ని ఛందశ్శిల్పానికి ఆంగంగా భావించి కావ్యానుశీలనం చేయాలని భావిస్తున్నారు. ఛందశ్శిల్పానుకీలనంలో వృత్త నామాలు గణనకు రావు. అక్షర గణ (_పకరణం (వయోజనకారి కాదు. మ్యాతలు లెక్కించి, పాదాలను గుణించే పాత పద్ధతులు వనికి రావు. ఇందులో ప్రధానంగా పరిగణనకు వచ్చేవి ఛందో వృత్తి, ఛందో రితి, తదనుభూతి. డాక్టర్‌ పాటిబండ మాధవ శర్మగారు భందశ్శిల్పాను శిలనానికి ఒక చక్కని బాటను చూపించారు. “గురులఘ్యుక్ష రాన్యతర బాహుళ్యాత్మా రస విషయో అక్షర వాక్య వ్యపవోరః” అని ఛందోవృత్తిని నిర్వచించారు. కృతమైన వాక్యను (శోతృ చిత్తమున వృత్తి పుష్ప ట్ర పుష్టమై రసమగును. భావరసీకరణమున వృత్తి యొక్క (పాధాన్యమ్రా్టోద్‌, : త్తీక్షకనికిల్ని. శ్లాన్షిగా విద్య వృత్తియే ఛందో వృత్తి” అని వివరించారు. చిత్త వృత్తిక,.' భరదో వృత్తికి వంగ్గొ భ్య్యంజక సంబంధం ఉన్నది. ఛందస్సులో గురులఘ్యన్యతర బావళుళ్యుం చేత ఛరదోవ్యత్తే రూపాందుషరిద్చి గురు లఫ్యుక్షర [1కమనిబంధనం చేత ఛందోరితి రూపుక మ్రతుంది] సకులఘువులి'ఫన్నక్రమ్ర ర. ల వ లం అరా శీ

22 సొహిత చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు వలన ఛందో వృత్తిలో వివిధ గుణాలు స్ఫురిస్తాయి. గుణములు ఆస్యాదనీయత్వాన్ని కల్పిస్తాయి. , ఛందొవృత్తి గుణాలతో కలిని పఠిత చేత అనుభవించబడుతుంది. ఛందశ్శిల్పంలో పద్యశిల్పం బహిరంగం, వాక్యగతిలో భాసించే గుణరీతివృత్తులు రసభావ వ్యంజకాలు. కావ్యంలో ఛందస్సు హృదయ స్థానీయం, అంటే చేతనాన్థానం. పద్యంలో పరిశీలింపదగించి పాదగతి కాదు. అందులో (వవహించే వాక్యగతి. ఆ గతిలోని లయ హృదయ నృంద వ్యంజకం, రస ఖావ ద్యోతకం. ఛభందశ్శిల్పం వాక్యలయకు [పాధాన్యాన్నిస్తుంది. పద్యంలోని వాక్యం లయను మోసుకొని వచ్చి, గుణాన్ని సృజిస్తుంది. లయాత్మకమైన గుణ సంయోజనంలో ఛందో రీతి రూపు కడుతుంద. ఛందో రితి వాక్య గతిలోని వృత్తిని వ్యక్తికరించి పఠితకు ప్యాత హావభావాలను, భావ వ్యక్తీకరణను న్ఫురింపచేసి సాక్షాత్‌ రసోపస్కారకమవుతుంది. ఛందోవృత్తికి హృదయ స్పంద వ్యంజకమైన వాక్యలయా విన్యానమే (పాణం. ఆ పాణ చైతన్యాన్ని చందస్సులో అనుకరించటమే ఛందశ్శిల్పం. “దాని శరీర సౌరభము దాని విలోల వలోకనంబులున్‌ దాని ; ఎనేహరక్పతియు దాని శుచిస్మిత వ'క్తఠకాంతియున్‌ దాని విలాసముం గడు ముదంబున! జూచి మనొజబాణ సంతాన హఠతాత్ము( డై నృపతి దానికి నిట్లనియెన్‌ |వియంబునన్‌” ఈ పద్యం నన్నయది. సత్యవతీ సౌందర్యాన్ని శంతనుడు చూచి మన్మధ బాణాలకు గురియైం కథార్థాలను పర్డించేది. నాయికా వర్ణనం చేసేటప్పుడు పద్య పూర్వార్ధాన్ని యతిస్థానంలో విరిచి నమవిభక్తంగా చరణ విన్యాసాన్ని చ్నితించటం, అమె సౌందర్యాన్ని చూచి మదన వికారానికి లోనైన శంతనుని వర్ణించిన వద్య ఉత్తరార్థం అ వద్ధతికి కొంత వ్యత్యాసంగా ఉండటం వంటి నిర్మాణ విశేషాలను తెలిపేది వద్య శిల్పం. ఉత్పల మాలలోని భగణాలను “గలి ములుగా విరిచి ఆ పైని రగణంలోని 'గలిములను కలువుకొని "“జగణ'” స్ఫూర్తిని కలిగించటం, దానివలన శంతనుని వృదయంలోని రతిభావోత్సుతిని వ్యంజింవచేయటం - మొదలైన వాక్యవృత్తులను గురించి పర్యాలోచించటం ఛందశ్శిల్పం. వద్య రచనలోని ఛందోవ్పత్తి, వచన కవితలోని వాక్యలయకు సన్నిహితంగా కనబడుతుంది. తాత్తికంగా ఛందస్సంటే అక్షర గణాలని కానీ, మ్యాతా గణాలని కానీ, గిరిగిని వివేచించే నద్దతి కాదు. "చందో హీనో న శబ్జోస్తి నచ్చందః శబ్బపర్టితం” అన్న భరతాచార్యుని మతాన్ని అనుసరించి పరిశీలిస్తే ఛందస్సు వాక్యలయగా (పత్యక్షమవుతుంది. వద్యానిక్కీ గేయావికి, వచన కవితకు కూడా వర్తించేది ఛందశ్శిల్పం. 4 వద్యాన్ని వాక్యాలుగా వివేచించటం, వాక్యాలలోని లయనే ఛందంగా గుర్తించటం, ఛందాన్ని

వద్యఇల్పం ఏ ఛందశ్శిల్పం 23 హృదయ స్పంద ప్యేంజకంగా అనుశిలించడం, రన ఖావాస్వాదనలో ఛందం లయాత్మకమైన వృత్తిగా వివేచించటం ఛందశ్శిల్ప మర్యాద. పద్య నిర్మాణ శిల్పం ఆకృతి వైభవ సౌందర్యాన్ని అందిస్తే, పద్యంలోని ఛందశ్శిల్పం అనుభవ స్వాదుత్వాన్ని సమర్పిస్తుంది. 'రూపానుభూతి నందించేది పద్య శిల్పం. రసానుభూతి కలిగించేది ఛందన్శిల్బం.

(ఆంధధ్యవభ సోమవారం : 11.3.1985,)

కో సద్యోయౌవనం సకృత్తు (ష్మకియా (ప్రానిర్భావం (వతిభావంతుడైన రచయిత యొక్క శక్తి మీద ఆధారపడి ఉంటుంధి. ఒక్కొక్కసారి ఒక్కొక్క ప్యకియ పుడుతూనే (బహ్మాండంగా (పత్యక్షమవుతుంది. కొన్ని సామాన్యంగా పుట్టి ([కమంగా పెరుగుతాయి. మరికొన్ని ఒక్కొక్క ప్రయోగంలో ఒక్కొక్క పత్యేకతను (వదర్శిస్తాయి. ఆవిర్భావ స్వభావాన్ని బట్టి ష్యకియలను అయిదు విధాలుగా వింగడించవచ్చు. అవి

1. సద్యోయౌవనంతో పుక్సేవి.
2. తివికమ పర్మాకమాన్ని (పడర్శించేవి. ఏ. (పయోగ బాహుళ్యంతో విస్తరించేవి.
3. తీగలాగా సొగిపోయేవి.
4. నేలబారుగా నడిచిపోయేవి. వ్యాసుడు. ఘటోత్కచుడు లాంటి వారు నూటికి కోటికి ఒక్కరుంటారు. వారు వుట్టటంతోనే సద్యోయౌవనాన్ని, (పొఢస్వభావాన్ని పొందుతారు. అలాగే కొన్ని సాహితీ ప్యకియలు కూడా. తెలుగులో అంయ్యధ మహాభారకం దినికి అమూల్యమైన ఉదాహరణం. సామాన్యంగా ఇటువంటివి సాహిత్యరంగంలో ఉత్తమ కళాఖండాలుగా (పాచుర్యాన్ని చెందుతాయి. వామనావతార గాథలో (తివ్నికమత్వం లోక (పసిద్ధం. మూడడుగులూ మూడు మార్గాలను ఆ్యకమంచుకొని మరొక అడుగుకు చోటు లేడన్నట్లు తివ్యికమత్వం భాసిస్తుంది. అలాగే సాహితీ (పయోగం కూడా మూడడుగులూ విశిష్టంగా ముందుకు వేసి, ఆ ష్మకియ పరాకాష్ట నందుకొన్న న్ఫూర్తిని.కలిగిస్తుంది. ఉదాహరణకు తెలుగులో పురాణ్యష్మకియను పేర్కొనవచ్చు. అందులో పాల్కురికి సోమనాథుని బసవపురాణం, మారన సూర్కందడేయ పురాణం, పోతన ఆంధ మహాభాగవతం - ఈ మూడూ మూడే. దేని కదే ఆదర్శ పయోగం., కాని, ఒకదానికంకొ మరొకటి మహనీయం. పోతన రచన అంధ పురాళభ్యివ్యకియకే మణికిరీటం. ఆ ష్మకియలో దానిని మించిన ,వయోగం తలుగులో లేనే లేదు. అందువలస దీనిని మూడడుగుల ముచ్చటగా చెప్పటం. తెలుగులో కావ్య (పబంధాలు[పయోగ బాహుళ్యంతో విస్తరించిన వ(క్రియలు. (పొథకావ్యం కధాకావ్యం, వంశ కథాకావ్యం, క్షేత మావాత్మ్యకాష్యం, చార్మితక కాప్యం మొదలై నవి శ్రీనాధయుగంలో 1పత్యక్షమవుతాయి. 16వ శతాబ్దంలోని పెద్దనాదికవుల (సబంధాలలో ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్క విశిష్ట (పయోగమే. న్యరూవంలోనూ, స్వభావంలోనూ పయోగబలం వీటిలో కొట్టవచ్చినట్లు కనపడుతూ ఉంటుంది. స్యరూపంలో అంతగా భేదం లేకపోయినా, స్వభావంలో 'వైవిఛ్యాన్ని సొధించుకొంటూ తీగలా ముందుకు సాగిపోయే లక్షణం శతకాలకూ, జహహరణ ఇావ్యాలకూ ఉన్నది. సాముదాయికంగా.

సద్యోయౌవవనం నకృత్తు డక్‌ (వ(కియాపరంగా పరిశీలించే వద్దతి ఇటువంటి (ప్మ్యకియలకు అనువుగా ఉంటుంది.

(పతి సాహిత్యంలోనూ నేలబారు (ష్మకియలు కొన్ని ఉండక తప్పదు. అవి దండకాల్లాగా అల్పములూ కావచ్చు. 1/వ శతాబ్ది వచనానువాదకృతుల్లాగా ,పెద్ద ప్యకియలూ కావచ్చు. ఇటువంటి వాటికి సాహిత్య చర్మితలో పత్యేక (పతిపత్తి ఉండదు. పేరుకు మాతం అలంకార్వపాయంగా ఉంటాయి.

తెలుగులో సద్యయౌవనంతో వుట్టిన రచన ఆంధధమవోఖభారతం. (తివ్మికముని తలమీది వూవులా నిలిచిన రచన ఆంధమవాభాగవతం. ఖాగవతానికి ముందు రెండు పురాణరచనా (పయోగా లున్నాయి. ఉత్తరోత్తరాలు ఉత్తమాలుగా ఉన్నాయి. మరి ఆంధమహాభారతానికి ముందూ వెనకా అంతటి ఉదాత్తరచనలు లేవు. కవ్యితయ భఖారతాని కున్న విశేషం అది. నన్నయ రచనలో భారతానికి ష్మకియాపరమైన వరిణతస్థితి ఏర్పడింది; తిక్కన రచనలో అ స్ఫ్థిత్ని పోషింపబడింది. ఎజ్జయ రచనలో అది అదరింపబడింది.. ముగ్గురు కవుల రచన అయినా దాని (ష్మకియ్యాపశస్తికి భంగం. వాటిల్లలేదు.

ఆంధ మవాభారతం వృష్మకియీకు సంబంధించింది? - అనే అంశాన్ని గురించి చర్చించిన విమర్శకులను వేళ్ల మీద లెక్కబెట్టవచ్చు. విశ్వనాథ, కేతవరపు రామకోటి శాస్తి, జి.వి. స్యుబహ్మణ్యం, తుమ్మపూడి కోటేశ్వరరావు - ఇలా కొద్ది మంది మ్యాతమే ఉన్నారు. వీరం చెప్పిన అన్వయాలలో మహాభారతం కావ్యేతివోన (ప్యకియకు ఛచెందిం దనీ, అది కావ్యరూప శ్యాస్త్రచ్చాయాన్వయి అనీ వివేచించిన విషయాలు (వస్తుతాంశాలు.

మవాఖారతం ఈ (వ్యకియకు చెందిందని చాలమంది విమర్శకులు, _ సాహిత్య చర్వితకారులూ స్పష్టంగా చెప్పలేదు. దానికి ఒకటి రెండు కారణా లుండవచ్చు. 1. (వ్యకియావరమైన విమర్శ తెలుగులో అంతగా అభివృద్ధి చెందకపోవటం. 2. ఆంధ మవోభఖారళత- (వ్యకియా స్వభావాన్ని గురించి స్పష్టమైన అవగాహన లేకపోవటం. 3. లేదా * సమన్వయం సాధించలేకపోవటం.

వింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు “వ్యాస భారతమును పురాణమనియో, ఇతివోసమనియో, కావ్యమనియో వర్ణింపరాదు. అది... “విజ్ఞాన సర్వన్వము” అన్నారు. (ఆంధ సాహిత్య చర్విత పు. 38) నన్నయ రచన గూడా అటువంటిదే నని వారు ఖావించారు. ఇంద(గంటి వానుమచ్చాాస్తి గారు “పూర్వ చర్మిత మ్మాత సారమైన ఇతివోసాన్ని కావ్యమార్గం పట్టించి నీతి ధర్మ బోధతో రసరమ్యం చేయదలచుకొన్నా డనేది నృష్టం” - అన్నారు. (అరు యుగాల అంధ కవిత -వు. 15)

విజ్ఞాన నర్వ్యన్వం కావ్య ,వ్యకియ కాదు. అయినా, కావ్యరూపం దాల్సిన విజ్ఞాన నర్వస్వంగా పింగళివారి వివేచన. వాచ్యం చేయకపోయినా, ఇం(దగంటివారి మాటలు ఆంధ మవాభారతాన్ని “కావ్యేతివోన' (వ్మకియగా గుర్తిస్తున్నాయి.

26 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు అరు[దగారు ఆంధ భారతాన్ని మవోకావ్యంగానూ, విజ్ఞాన సర్వస్వంగానూ పేర్కొని ఊరుకున్నారు. (సమ్యగాంధ సాహిత్యం 1 సం.పు.138) అయితే, నన్నయగారు. శాసనం (వాసినా కావ్యంలా (వాస్తారనీ, అలాగే మవాభారళొన్ని కావ్యంలా తీర్చిదిద్దారనీ వారఖి (పాయపడ్డారు. పింగళి, అఆర్మ్నుద గారలు కనీసం ఇందగంటివారిలాగానైనా ష్మకియా విచారాన్ని స్పష్టంగా చేయలేదు. ఈ సాహిత్య చర్మితలు వెలువడక పూర్వమే విమర్శకులు _వ్మకియా విచారం చేసి ఉన్నారు. కాని, సాహిత్య చరిత రచయితలకు అవి మనసుకు పట్టలేదు. అందువల్ల వారి రచనలు అనుకొన్నంత అధునికాలుగా పరిగణించబడలేకపోతున్నాయి. అంతేకాక, (పష్మ్యకియావికాసచర్విత ఈనాటికీ ఇంకా తీరని అవసరమని పరోక్షంగా నిరూపిస్తున్నాయి. ఆంధ భారతాన్ని పురాణం చెప్పటానికి అనువుగా నన్నయ (వాశాడనే వాదం కూడా ఒకటి ఉన్నది. వురాణం చెప్పటానికి ఉపయోగపడే ప్మకియనే పురాణ మంటారు ఈ వాదం వారు, ఇది మౌఖిక సాపాత్య సంపదాయ దృక్పథంతో చెప్పినమాట. ఖారతం ఆ 'సంపదాయంకంఠు భిన్నమైన లిఖిత సాహిత్య సర్మపదాయానికి చెందింది. “నన్నయగారి దగ్గర నుంచి పోతన్న గారి వరకూ వున్న పురాణ సాహిత్యాన్ని పౌరాణికుడు చదివి చెప్పవలసిన అవసరం ఉంది. పౌరాణికుడు తోడ్పాటు లేనిదే పురాణం సంపూర్ణం కాదు, (పదర్శకుల తోడ్పాటు లేనిదే నాటకం నంపూర్ణం కానట్టే”. (వెల్చేరు నారాయణరావు: తెలుగులో కవితా విష్ణవాలు -వు. 33). ఈ వివేచన వురాణ్యష్మకియ పుట్టిన సం్యపదాయానికి చెందిందే కాని, సాహిత్య సంయ్యపదాయానికి చెందింది కాదు. తెలుగులో (ష్మకియయైన పురాణం మౌఖిక సాహిత్య నం్యపదాయానికి చెందింది కాదు. అంతేకాదు, అసలు ఆంధ మవాోభారతం వురాణం కాదు; కావ్యేతిహాసం. తెలుగుసాపిత్యాన్ని మరో చూపుతో వరిశిలించే వారికి - “"వదకొండవ శతాబ్దం నాటి తెలుగుదేశంలోని ఆర్థిక రాజకీయ పరిస్థితులలో వ్యూడల్‌ పాలకవర్గంపైన జాహ్మణ వర్గంపైన విశ్వాసాన్ని కలిగించే [వయత్నంలో జరిగిన కళాత్మక రచనే తెలుగు . భారతం” +4కె:తె.రంగనాథాచార్యులు : తెలుగుసాహిత్యం మరో చూపవు; పు.]8). అయితే, ఈ చూపవు కాప్యుప్యకియలను, కళాత్మకమైన విలువలను నిర్ణయించటానికి తోడ్పడేది కాదు. ఏ చార్వితక పరిస్థితుల్లో భారతం వచ్చిందో చెప్పగలిగింది మ్మాతమే. అంకేు భారత రచనకు చార్మితక భూమికను తెలియ చెప్పేదే. సామాన్యంగా ఈ చూపు విమర్శలో ఇటువంటి పరిస్థితుల్లో ఈ రచన పుట్టిందని చెప్పినంతగా ఇటువంటి (వ్మ్యకియలో ఇటువంటి (పయోగం ఎందుకు వుడుతున్నదని గానీ, దాని సాహిత్య కళాగారవానికీ అ పరిస్పితులకూ ఉన్న వంజంధాన్ని గ్గాని న్లిరూవించటం జరగదు. ఇది (పసిద్ధ విమర్శకులు ఘోషించిన' అంశమే. . మరి నన్నయ ఆంధ మవాఖారతాన్ని కావ్యేతివోసంగా ఎందుకు మలచదలచుకొన్నాడు? "అది యాదృచ్చికమా? కాదు. నమకాలీన కర్ణాట సాపిత్యోద్యమాల, (ష్యకియల గుణదోషాలను వివేచించి తెలుగులో విలక్షణమైన వ్యకియను వెలయింపజేయాలని పూసుకోవటమే దానికి కారణం. ఇటువంటి యత్నంలో నారాయణభట్టు నన్నయభట్టకు చేదోడువాదోడుగా నిలిచి ఉండి ఉండవచ్చు. నన్నయ నుండి తిక్కన వరకూ గల సాహిత్య చర్వితను గమనిస్తే ఒక విషయం నృష్టమౌతుంది. తెలుగులో కన్నడ సాహిత్య ప్యకియలకంకు విలక్షణ మైన (ష్మకియలను

సద్యోయౌవనం నకృత్తు 27 ఉదాత్తంగా నృష్టించాలనే ఉద్యమం నన్నయగారు సాగిస్తే, శివకవులు కన్నడ సాహిత్య _ఉష్య్రకయల లక్షణాలను సంవదించుకొన్న (వ్యకియలను నిర్మించే ఉద్యమాన్ని సాగించారు. ఒకరిది స్వతంత మార్గం; మరోకరిది అనునరణ మార్గం. కన్నడంలో మార్గదేశీ కవిత్వ విచేచనం (పసిద్ధం. నన్నయ ఆ లాక్షణిక సయ్యపదాయాన్ని తెలుగులోకి తీసికొని రాలేదు. కాని, శివకవులు మాతం (వ్యకియల బపొస్స్వరూపాలతో పాటు, _అఅంతర్నిర్మాణ విధానాలను, అనుశీలన స్యూతాలను కూడా కన్నడ సాహిత్య సం్యప్రదాయానుకూలంగా నిర్మించారు. 11, 12 శతాబ్దాలలో ఈ రెండు పద్ధతులూ ఘర్షణ పడ్డాయి. చివరకు నన్నయ మార్గమే తెలుగు సాహిత్య _ప్మకియా వ్యక్తిత్వాన్ని నిలపగలిగే దనిన్న, ఆయన ఉద్యవ.పు భోవికవులకు ఉపాదేయ మనిన్నీ తిక్కన సోమయాజి (ధువపరిచాడు. కన్నడ కాఫ్యలక్షణానుగుణంగా తెలుగులో శివకవులు (వవేశ పెట్టిన”సాహిత్య పరిభాషను గురించిన చర్చలు నేటికీ సాగుతున్నాయి. మార్గ, దేశి, జాను తెనుగు, వన్తు కవిత మొదలైన పారిభాషిక వదాలకు స్పష్టమైన నిర్వచనాలు మన కిప్పటికీ తెలియవు. నన్నయలో తిక్కనలో ఈ గొడవలు లేవు. ఇివకవుల్లాగా నన్నయ కన్నడంలోని దేశి స్య్యపదాయాన్ని (గహించి తెలుగుదేన్‌' సంయవదాయమని చెప్పలేదు. తెలుగు సాహిత్యానికి అనువైన కావ్యసం్యపదాయాన్ని ఆయన నిర్మించాడు. నన్నయ మార్గం తెలుగుసాహిత్యానికి ఒక స్వతం్యత (వతివత్తిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆయన నిర్మించిన “కావ్యేతివోసం' సమకాలీన దక్షిణ భారతీయ సాపాత్యాలలో వెలసిన (ప్మకియలన్నింటిలో అ్యగతాంబూలం అందుకోగలిగింది. నన్నయ నిర్మించిన పష్యకియ పుట్టకతోనే _పౌఢరూపాన్ని పాందటం దాని కొక కారణం. సాపాత్య లోకంలో తొలిరచనకు సద్యోయౌవనం సకృత్తు. (అదివారం ఆంధధ్యపభ : 15.5.1988)

8 పంపయుగం మీద నన్నయ తిరుగుబాటు

నన్నయకు ముందు కవిత్వం ఉన్నదేమో కాని కవిత్వోద్యమం ఉన్నట్లు లేదు. మరి సన్నయది యుగయుగాలను (పభావితం చేసిన కవిత్వోద్యమం. కవిత్వం _[వాయటంలో చూపే ఉత్సాహం మ్యాతమే కాదు ఉద్యమం. కవిత్వానికి ఒక కళాస్థాయి నందించి ఉపయోగంగా సాగించటం ఉద్యమం.

నన్నయకు ముందు చెప్పుకోతగిన సాపాత్య యుగం తెలుగులో లేదు. కాని, కన్నడ సాహిత్యంలో కీ.శ. 940 నాటికే మొదలైన పంపయుగం స్యర్జకాంతులతో _పకాణన్తున్నది. నన్నయ కలం పట్టే నాటికి - అంకే దాదాపు (కీ.శ. 1050 నాటికి - పంపయుగం బాగా వండబారింది. రత్న్వతయ రచనలు కన్నడ సాహిత్యాన్ని పాఠిస్తున్నాయి. వారి _పయోగాలకూ, (ష్మకియలకూ ఎనలేని ప్రామాణికత్యం ఏర్పడింది. వారి బాణీలు యుగం మీద బాగా నీడలు వపరచుకొన్నాయి. రత్నృృతయ రచనలతో పాటు చాముండరాయ పురాణం, నాగవర్శ కాదంబరి చంపువు, దుర్గనింహుని పంచతంతం, రెండవ నాగవర్మ వర్ధమాన వురాణం మొదలైన కావ్యాలు (పశస్తికెక్కి ఉన్నాయి. అంకే - పంపయుగ పూర్వార్ధంలో (వవర్తిల్లిన, సాహిత్యోద్యమాలు నన్నయకు పూర్వరంగాన్ని సూచిస్తున్నాయన్నమాట్న

పంపయుగాన్ని నన్నయ పట్టించుకోలేదని భావించటం చార్వితక వాస్తవాన్ని విస్మరించటం. తెలుగులో నన్నయ కవిత్యోద్యమాన్ని రూపాొందించటానికి ఆయన ముందున్న పంపయుగ కవిత్వోద్యమంలోని చైతన్యానికి ఆయన స్పందించిన వైఖరి కాని, తిరుగుబాటు చేసిన వైఖరి “కాని పాతిపదిక కాకతప్పదు. దాన్ని గమనించే ముందు పంవయుగంలో కానవచ్చే సాహిత్య (వవృత్తిని సమీక్షించాలి.

1. మత దృష్టితో సాహిత్యాన్ని నిర్మించటం.

2. మత పచారం కోసం (ప్రవక్తల చర్మితలను వురాణాలుగా వినిర్మించటం.

3. మత దృష్టితో రామాయణ భారతాది కథలను మార్చి _వబంధ లక్షణాలతో కావ్యాలను

రచించటం. 4. కృతిపతికి, కావ్యానాయకునికీ అభేదాన్ని పాటించి, తదనుగుణంగా కావ్య వస్తువును మెలికలు తిప్పి వస్తువుకు క్లిష్టత నాపాదించటం. 5. (వతికవీ ఒక ధార్మిక కావ్యాన్ని, ఒక లౌకిక కావ్యాన్నీ తవృక వాయాలన్న మర్యాద ఒకటి ఏర్పడటం. 6. ధార్మిక కాష్యమైన పురాణంలో కావ్య కళాశిల్పాన్నీ, లౌకిక కావ్యంలో పబంధ లక్షణాలనూ సంపదించటం నియతంగా ఉండటం. (పయోగాలలో మార్గదేశి సంయ్యపదాయాల మేలికలయిక గోచరించటం.

వంపయుగం మీద నన్నయ తిరుగుబాటు 29

పంపయుగం లాంటి మహోజ్జుల సాహిత్య యుగంలో నివసిన్తున్న నన్నయ తెలుగులో ఆయుగ _ చైతన్యాన్ని అవతరింప చేయటానికి ఎంతో అవకాశమున్నది. పంపాదులు జెనమతాభినివేశం పదర్శిస్తే నన్నయ వైదిక మతావేశాన్ని (పకటించవలసింది. రత్న్మృతయంలాగా మత లక్షణాలను మ్యుదించుకొన్న ఒక వురాణాన్నీ ఒక కావ్యాన్నీ (ధార్మిక లౌకిక కావ్యాలను) నన్నయ నిర్మించి ఉండవలసింది. అది కాల _పభావం. కాని, నన్నయ ఆ వని చేయలేదు. అ కాలానికి ఎదురీదాడు. మత (ప్రధానంగా సాపాత్యాన్ని సృష్టించే _పవృత్తిని వ్యతిరేకించాడు.

నిజానికి పంపకవియుగ మతావేశ లక్షణాన్ని తెలుగులోకి మోసుకొని వచ్చినవారు నన్నయ తరువాతి సవకవులు. నన్నిచోడుడు కన్నడ లౌకిక కావ్య సం్యపదాయాన్ని కుమార సంభవ కావ్యరచన ద్వారా తెలుగులోకి తెచ్చాడు. పాల్కురికి సోమనాథుడు బనవవురాణాన్నీ, పందితా రాధ్య చర్మితనూ రచించి ధార్మికపురాణ కావ్య సర్య్యవదాయాలను తెలుగులోకి దింపాడు. నన్నయ మత కవిత్వోద్యమానికి వ్యతిరేకి, కావ్య కళాదృష్టి పధానమైన సాహిత్య వ్యకియా నిర్మాణోద్యమానికి అనుకూలుడు.

అంటే నన్నయ పంపయుగ సర్మ్మవదాయాల ననునరించి తెలుగులో కవిత్యోద్యమాన్ని (పారంభించలేదన్నమాట! మతానికి సాపాత్యాన్ని వాహికగా భావించి వ్యకియలను రూపొందించే రత్న్మతయ ధోరణిని వ్యతిరేకించాదన్నమాట! మతాచార్య జీవిత చర్మితగా మలచిన పురాణాన్ని ఛార్మికీ కావ్యంగా మన్నించే పద్ధతిని కాదన్నాడన్నమాట! భారతకధను మత దృష్టితో అన్యధాకరించటానికి అంగీకరించలేదన్నమాట! అన్నివిధాలా నన్నయ మతంతో ముడిపడిన పంవయుగ _ష్మకియలను వ్యతిరేకించాడు. పంపయుగ (పవృత్తి మీద తిరుగుబాటు _పకటించాడు పరోక్షంగా. తెలుగులో దానికి పతిగా మరో సాపా-త్యోద్యమానికి శ్రీకారం చుట్టాడు.

నన్నయ కావ్వ్యేతివాస వ్యకియను చేపట్టటంలో ఈ తిరుగుబాటు లక్షణం స్పష్టమౌతుంది. వంవయుగం మన్నించిన (ష్మకియలు పురాణం, కావ్యం, కథాకావ్యం మొదలెనవి. అవి మత దృక్పధంతో ముడివడి ఉండటం చేత, మత (వయోజనం కోసం ఉపయోగింపబదటం చేత, అది నన్నయకు అంగికారం కాకపోవటం చేత, వాటిని నన్నయ వఐడిచి ఆ రెండింటి కంక భిన్నమైనది, ఆ రెండింటికి వలెనే బలమైనదీ అయిన ఇతిహాస _ష్మకియను చేపట్టటం జరిగింది. ఇతివోసానికి మూలలక్షణం సత్యనిష్థ.

ఇతివాన కధను మూలానికి వ్యతిరేకంగా మార్చటానికి వీలుండదు. అందువలన 'కృష్ణ బ్వెపాయన వృషభాభిహిత మవాభారత బద్ధ నిరూపితార్థ మేర్చడ తెనుగున ధీయుక్తి తో రచించటానికి పూనుకొన్నాడు నన్నయ.

మానవుడు చతుర్విధ వురుషార్థాలను సమ్యగంగా సాధించిన విజయగాథ ఉదాత్త నాయక్కాశితంగా చిితింపబడాలి ఇతివోసంలో. ఈ లక్షణం ధర్మజనాయకమైన మవాఖారతానికి దండిగా సమన్వయిస్తుంది. ఒక వేళ నన్నయ చేపట్టిన రచన మతాచార్య నాయకమైతే కన్నడంలోని జైనవురాణానికి వ్యుతికగానో, పాల్కురికి సోమనాథుని బసవవురాణానికి మాతృకగానో తయారై ఉండేది. అందుకే నన్నయ దాన్ని తిరన్కరించి ఇతివాసమైన భారతాన్ని ఎన్నుకొన్నది.

జ్రేన రామాయణాల్లోని కథలను వింకే "రాముడికి సీత ఏమౌతుంది? అనే అనుమానం (టోతలకు కలుగవచ్చు. అలాగే, జైన భారత కావ్యకథలను చదివితే పాంచాలి భర్శవంచక విచారం వంచబంగాళ మౌతుంది. పంవభారతంలో నాయకుడు అర్జునుడు. రన్నకవి గదాయుద్ధ కావ్యంలో నాయకుడు భీముడు. వీటిల్లో (దౌపది పంచపాండవులందరికీి వత్ని కాదు. పొండవమధ్యమవత్ని; భీమ పత్ని. కథ లౌకిక (పపయోజనం కోనం (రాజుగారిని - కృతిభర్తను- శొయకునిగా రాణింపచేయటం కోసం) ఎన్నో వొంపులు తిరుగుతుంది. ఒక్కొక్కసారి లక్ష్యం లేని నడక నడుస్తుంది. పఠితలను గందగోళంలో ముంచెత్తుతుంది. వ్యాసభారతకథకూ, జైన భారతకథకూ అంతరం అనంతంగా పెరిగింది. జైనకవులు భారత రామాయణ కథలను మతపరంగా మలచి కల్పించిన ఆప్పావ్యకతలను జైనేతర సమాజంతో పాటు నన్నయ కూడా గర్హించి ఉంటాడు. క్లిష్టతరం చేసి చెప్పే జైనకావ్య కథా పద్ధతిని వదలి పసన్న కథా కలితమైన కవితాపద్ధతిని నన్నయ చేవట్టి ఉంటాడు. ఇది ష్మకియాపరంగా, వన్తుపరంగా, కధోకధన శిలపరంగా నన్నయ పంపయుగం మీద తెలివిగా సాగించిన తిరుగుబాటు.

మత (ఎచారం కోసం పూర్వపసిద్ధ (ష్మృకియనూ, వస్తువునూ ఇష్టం వచ్చినట్లు మార్చి వాడుకొనే విధానాన్ని గృంచినా, స్వీయకవతావ్యక్తిత్వం కొట్టవచ్చేటట్లు కావ్య శెలిని పద్యరుచిని నిర్మించే వైఖరిని రత్న్మతయం నుండి నన్నయ (గహించాడు. తన శైలిని తాను నిర్మించుకొన్నాడు. తన కవితారుచిని తాను వృక్తీకరించుకొన్నాడు.

నన్నయ (ప్రధానంగా గుణవాది. శబ్ద గుణసంయోజన శిల్పంతో కవితలో సౌందర్యాన్ని, అస్వాదనీయతనూ కల్సించలంలో ఆయన సిద్ధహస్తుడు. ఆతని కవితలోని రుచి నర్వస్వమూ కవితా సామ్మగిని గుణపోషకం ? నంవదించుకోవటంలో నిక్షిప్తమై ఉన్నది. నన్నయ వాగ్వత్తెకి (పసాదగుణం (పాణభూతం. (వసాదగుణం సర్వగుణసంయోజనానికి సమర్దవంతమైనది. ఓజోగుణయుక్తమై న నిధిలబంధం శజ్బ గుణమైన _పసాదలక్షణం. నన్నయ వాక్సాకానికి ఇటువంటి (ఏవృత్తి వహజం. (పసాదగుణం చేత వైదర్శీరీతి రూపుకట్టుతుంది.

“"అస్పృష్టా దోషమా(జాఖిః

నమ్యగ గుణగుంఫితా

విపంచీ స్వర సౌభాగ్యా

వైదర్శీరీతి రివ్యతే” అని వామనుడు వక్కాణించాడు. నన్నయ కవితలో పదరచన విపంచీ స్వర వైభవాన్ని వెలారున్తుంది. రితి గతిని సూచిన్తుంది. కాబట్టి నన్నయ పద్యం కుంటుపడకుండా మొదటినుండి చివరిదాకా (పవాహగతిని భజిన్నుంది. హృద్యమైన గతిని పద్యానికి నేర్చిన అచార్యుడు నన్నయభట్టు.

గుణవ్యంజకాలై నవి వర్జాలు. (వసాదగుణప్యంజకాలైన వర్ణాలను అక్షరాలను రచనలో కూర్చి రమ్యతను కల్పించటం నన్నయ రచనా శిల్పం. "రమ్యత" అంకే రమింపదగిన భావం. అంప అస్వాదనియత్యం. కవితలో ఆస్వాదనియత్యం సర్వనాధారణంగా సహృదయ హృదయాలకు అండ గుణం.. "ఇతరు లక్షరరమ్యుత నాదరింవ' అని నన్నయ అనటంలోని జొత్సర్యమదే.

వంవయుగం మీద నన్నయ తిరుగుబాటు వ "నానారుచిరార్థ సూక్తి నిధిత్వం”) ఆయన వాగ్వృత్తి లక్షణం- రసధర్మాలైన గుణాలచేత విశిష్టాలైన పదాలను వరమసార్ధకంగా వాడటంలో అ లక్షణం విశ్వరూపం తాలుస్తుంది.

ఇక కథ నాటక శరీరం. రమణీయార్థ _పతిపాదక శబ్దం కావ్య శరీరం. నన్నయ దృశ్య (శవ్య కావ్య శరీర వివేచనానికి ఒక సమన్వయం సాధించాడు. అదే ఆయన పేర్కొన్న “పసన్న కధాకలితార్ధయుక్తి'. ,పసాదగుణ (పధానంగా కావ్యవస్తువు వ్యంగ్య సుందరంగా వ్యక్తం కావటానికి రమణీయార్థాన్ని పోషకంగా నిలిపే కవితా శిల్పం నన్నయలో (పత్యక్షమౌతుంది. ఈ అభివ్యక్తి ఆంధకవిత కొక అపూర్వ శక్తిని _పసాదించింది. తరువాత కవులు ఎన్ని వయోగాలు చేసినా నన్నయ కవితారుచి వాటికి జీవధాతువుగా నిలిచింది.

మత (ప్రబోధం కోసం విలువైన కవితాకళను వినియోగించుకొన్న పంవయుగ చైతన్యాన్ని (పతిఘటించి నన్నయ తెలుగులో కవిత్వ కళాదృష్టి [పధానంగా గల కావ్యేతిహాసరచన చేపట్టాడు. నన్నయ మార్గంలో నడిచిన ఏ తెలుగు కవీ మతావేశానికి కవిత్వాన్ని దాన్యం చేయించలేదు; ఏ ష్మకియను చేపట్టినా దానికి కావ్యగుణాన్ని కల్పించే స్వభావాన్ని విస్మరించలేదు. కన్నడంలోని అమితదృష్టి తెలుగులో మితపాతదృష్టిగా మారింది. కన్నడ _లౌకికకావ్యంలోని (పబంధకళ తెలుగులో కావ్యకవితా స్పహగా జాలువారింది. పంపయుగం మీద తెచ్చిన తిరుగుబాకు నన్నయ సాహిత్య దృక్పథం; పంపయుగం మీద నన్నయ ఇచ్చిన తీర్చే కావ్యేతిహాసరచనం; వంపయుగ, మాద్గం- నుండి తెచ్చిన మార్చే నన్నయగారి కవితలోని" _పసాదగుణరుచి.

(ఆదివారం ఆంధ్యవభ : 22.5.1988)

9 కన్నడ కాగడా! తెలుగు వెలుగు!

నన్నయ తరువాత ఒక విశిష్ట సాపొత్య ప్యకియను నృష్టించిన గౌరవం నన్నెచోడుడికి దక్కుతుంది. ఇతని కావ్యం “కుమార సంభవము

ఈ కావ్యాన్ని 1909లో వెలుగులోకి తెచ్చినవారు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు. నన్నయకు. పూర్వమే (కీ.శ. 940 (పాంతంలో ఈ కావ్యం [వాయబడిందనే వారి వాదం పండితుల్లో కలకలం రేపింది. కాలాన్ని గురించి, కవిత్వాన్ని గురించి, భాషనుగురించీ, పరిభాషను గురించీ చర్చ విస్తారంగా సాగింది. ఇంకా సాగుతున్నది. చివరకు ఈ కావ్యం నన్నెచోడుడు (వాయలేదనీ, మ నవల్లి వారే అతని పేరు మీద బనాయించి ఉంటారని అనుకొనేంత వరకూ వచ్చింది. ఈ వాదాన్ని పంశితలోకం ఇంకా ల్ఞంగీకరించలేదు. అందువలన నన్నెచోడుడు నన్నయకు దాదాపు నూరేళ్ళ తరువాత కుమార సంభవ కావ్యాన్ని (వాశాడనే నిశ్చయంతో ఈ చర్చ సాగుతోంది.

నన్నెచోడుడు తన వచన ద్వారా నిర్మించిన సాహిత్య _ప్యకియ పేరేంటి? అనే అంశరా మీద ముఖ్యంగా నాలుగురకాల అభ్యిపాయలు కనపడుతున్నాయి. అవి

1. “కుమార సంభవము" తదనంత రాయ్యధ్యపబంధ రచనలకు మార్గదర్శకమై న (పథమాంధ

పబంధం.

2. పస్తుకవితకు ఆలవాలమైన వస్తుకావ్యం.

3. పస్తుకావ్యమంకే వర్ణనాత్మక ఫణితి గల కవితతో కూడిన కావ్యం.

4, వస్తుకా్య మంకే పబంధ మనే చెప్పవచ్చు.

కుమార సంభవ కావ్య (ప్యకియను గురించిన పండితాభ్యిపాయాలు పాఠకులను తబ్బిబ్బు చేస్తున్నాయి. వారు ముందే ఏర్పరచుకొన్న కొన్ని అభిప్రాయాలకు అనుగుణంగా చర్చలు సాగించారనే అనుమానం కూడా కలుగుతున్నది. "కుమార సంభవము” (పచురింపబడే నాటికి విమర్శకులలో నన్నయది వురాణ మార్గమనీ, 16వ శతాబ్ది కవులది (పబంధ మార్గమనీ, ఎ రాయా ష్మకియలలో _(పయోగాలు చేశారనీ ఒక వివేచన స్థిరపడింది. అందువలన (పబంథ శబ్బం ఎక్కడ కనవద్దా 16వ శతాబ్ది వఏబంధ లక్షణ దృక్పథంతో చూచే అలవాటు మొదలైంది ఎజ్జిన పబంధ పరమేశ్వరుడని గౌరవింపబడటానికి కారణాన్ని ఈ చృష్టితోనే వివేచించటమైంది నన్నెచోడుడు అంతకంటె పూర్వమే పబంధ (పష్మకియకు పునాదులు వేసిన వాడుగా పలుపురు భావించటం పరిపాటి అయిపోయింది. దానికి కారణం - “విస్తరించెద( ,బబంధము న్యదనబంధురంబుగాన్‌'-(1.48) అని నన్నెచోడుడు శపథం చేయటమే.

సన్నెచోడుడు కావ్య (పబంధ శబ్బ్టాలను ఒకే అర్థంలో వాడాడు కాని, అధునిక విమర్శకులు ఖావించినట్టు వబంధ లక్షణ లక్షితమైన ఒకృవ(కియను (వయోగిస్తున్న స్పృహతో పేర్కొనలేదు.

కన్నడ కాగడా! తెలుగు వెలుగు!" ౩33 అయినా, “వాస్తవానికి ఆంధ సాహిత్యములో _,ప్యవధమ (పబంధ పరమేశ్వరుడు కవిరాజ శిఖామణి నన్నెచీడుడే యని చెప్పక తప్పదు” అని కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు ఎజ్జయకంటు నన్నెచోడుడికి మొదటి తాంబూలం ఇచ్చేశారు. ఆర్వుదగారు కుమార సంభవ కావ్య_ప్యకియను ఇదమిత్సంగా నిర్ణయించకుండా వారివీరి మాటలను నెమరువేసుకొంటూ నివుణంగా తప్పుకొనిపోయారు.. (నమ్యగాంధ సాహిత్యం 1 పు. 159-600). ఇం్యదగంటి పాసుపుచ్చాటస్తి గారు కొంతవరకు బాధ్యతాయుతంగా నిలిచి నమాధానం చెప్పారు. “కన్నడ సంవదాయాన్ని ఎక్కువగా అనుసరించే వాడు గనక ఇక్కడ కూడా కన్నడరితి ననుసరించి కవితమ వర్ణకం (వర్ధన (పధానం) వస్తుకం (కధ్యాపధానం) అని భావించి కథా (వధానమునైన ఘువాకావ్యాలనన్నింటినీ వస్తుకవిత అన్నాడని ఊహించవలని ఉంటుంది ” అని కొంత ఊపి"ంచి, “ఖం డకావ్యేతరాన్ని ఈయన వస్తుకాప్యమని వ్యవహరించాడనుకొన్నా సమున్వయం కుదురుతుం”దని కొంత సూచించి వదిలారు. ' (ఆరు యుగాల ఆం(ధకవితఃపు. 73).

పంపయుగ కన్నడ సాహిత్యంలో వస్తువిద్య, వస్తుక్పతి, వస్తుకవి, వస్తుకవిత అనే పదాలు కావ్యాలలో కనపడతాయి. పంపకవి వస్తువిద్యనూ, వస్తు కావ్యాన్నీ పేర్కొన్నాడు. నాగవర్మ్శాదులు మిగిలిన పదాలను కూడా వాడారు. అయితే వారూ ఆ పారిభాషిక పదాలకు నిర్దిష్టమైన అర్భాలను సూచించినట్లు. జఇెటియటం లేదు.

నన్నెచోడుడు వాల్మీకిని "వస్తు కావ్యాబ్బరవి'గానూ, భారవిని "వస్తు కవితకు ఖారవి" గానూ కీర్తించి, "సమస్త వన్తు కవీశ్వర రచిత రుచిర కావ్యరత్నవీధి'ని నలక్షణంగా పరిచయం చేశాడు. తనకు గురుకృవచేత వస్తుకవిత అబ్బిందని, దానిని గురువుకే అంకితం బీన్తున్నాననీ పేర్కొన్నాడు. “జంగమ మల్లయ వరమునందు గనిన వస్తుకవిత దగిలి వారియందానెగడింతు రవికి దిపమున నర్పలిచ్చు వగది వోలె” (1.49) దీన్ని బట్టి సంస్కృతంలో వాల్మీకి భారవుల్లాగా, కన్నడంలో పంపాదుల్తాగా, తెలుగులో నన్నెచోడుడు కూడా వస్తు కవీశ్వరుడనీ, ఆయనది “వస్తుకవితి అనీగా అతని రచన "వస్తు కావ్య'మనీ, ఆ కావ్యంలోని పన్తువు 'వన్తువిద్య'ను' వ్యక్తం చేన్తుందనీ స్పష్టమౌతుస్నది. కాబట్టి నన్నెచోడుని “కుమారసంభవపము _ష్మకియగా “వన్సు కావ్యం" అనటం సమంజసం.

ఈ మాట కొంతమంది తెలుగు విమర్శకులకు రుచించకపోవచ్చు. ఎందువల్లనంకే “వస్తు కావ్యాన్ని, కొందరు సంన్కృత లక్షణ శాస్త మర్యాదతో (గహిస్తారు. రసం కంకొ కధకు ఎక్కువ (పాముఖ్యం ఉన్నదీ, బహునాయక మైన కథాకదంబం వస్తువుగా కలదీ అయిన కావ్యాన్ని కధాకావ్యమనీ, వస్తుకావ్య మనీ వారు వ్యవవారిస్తారు. మరికొందరు 16వ శతాన్టీ పపబంధ (వయోగాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని, వస్తుకావ్యమంకే “(పబంధం'గానే అన్వయిస్తున్నారు.. కానీ, ఈ రెండింటికంకు విలక్షణమైనదిగా, కన్నడ సాహిత్య సర్యవదాయం నుండి దిగుమతి బేనుకొన్న' (వ్యకియగా వనస్తుకావ్యాన్ని వరిగణించవలని వన్తుంది. అప్పుడు అ (వ్యకియకు న్యాయం జరుగుతుంది. నన్నెచోడుని (వయోగాన్ని సవ్యంగా అవగాహాన చేసుకొన్న ట్లౌతుంది కూడా.

వస్తుకావ్యంలో వస్తువుకు (వత్యేకమైన (పాధాన్యం ఉంటుందనటంలో అనుఘానం ఆవంత

94 సాహిత్య. చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కూడా లేదు. అయితే అది ఎటువంటిది? షంపకవి వి[కమార్దునీయం (పంవభారతం) వస్తు కావ్యం. అందులో కధ (పభఖ్యాతమే. కాని, లౌకిక _పయోజనం కోనం, మత దృక్పథంతో పంప చేసిన మార్పులకు ఆ కావ్యవస్తువు విశేషంగా గురి అయింది. వ్యాస భారత వస్తువు కాదు ఆ కావ్యంలో ముఖ్యం, వంపకవి దిద్ది తీర్చిన వస్తువే. ఒక మతదృష్టితో, ఒక _పయోజనాన్ని ఆశించి ఒక మూలానికి సంబంధించింది కానీ, పెక్కు ఆక్సారాల నుండి సేకరించింది కానీ అయిన వస్తువును కవి స్వీయ _పతిభతో అపూర్వమైన మార్చులకు తావలం చేసి, ఏకవాక్యతను సాధించి నిర్వహించిన కావ్యం “వస్తుకావ్యం'. ఆ మార్పుల కుచితమైన కవితా దృక్పథంతో వస్తువును విస్తరింప జేయగల శక్తిమంతమైన రచన వస్తు కవిత. వస్తువులోని అంగాలను అపూర్వంగా సంవిధానం చేయగల నేర్పు వస్తు విద్య. ఈ లక్షణాలకు దగ్గరగా ఉన్నాయి పంపాదుల పారిభాషిక పదాలు. వాటిని సంస్కృత కర్ణాటారధ సాహిత్య సంప్రదాయాలకు సర్వసాధారణంగా అన్వయిస్తూ, మొదటిసారి నన్నెచోడుడు తన కావ్యావతారికలో పేర్కొన్నాడు. వాల్మీకి భారవులను వన్తు కవీశ్వరులుగా పేర్కొనటం కన్నడ పారిభాషిక పదాలను సంస్కృత కావ్యానుకీలనంలో ,పమాణాలుగా (గహించటమే. సాపాత్య లక్షణ దృక్పథంలో దేశీయతను [పవేశపెట్టటమే. కన్నడ పస్తుకావ్య (పష్మకియాగతమైన లక్షణ నూక్తాన్ని తెలుగులో తొలి పపయోగంగా పతిష్టాపించటమే. ఈ దృష్టితో చూడకపోతే నన్నెచోడుని కుమార సంభవ కావ్యావతారిక స్వభావం స్పష్టం కాదు. అతడు (ప్రవేశపెడుతున్న పారిభాషిక పదాలకు గాని, కావ్య లక్షణ చర్చకుగాని అన్వయం కుదరదు.

వస్తుకావ్యం తెలుగులో వెలసిన మొదటి కావ్య్మష్యకియ. దానికి కన్నడ సాహిత్య ,పయోగ విజ్ఞానం మూలబలం. నన్నెచోడుని కావ్యావతారికలోని కావ్యలక్షణం పన్తు కావ్య స్వరూప స్వభావ వివేచనం. జానుతెనుగులో కవిత చెప్పటం వస్తుకావ్యలక్షణం గాని, ఉపబంధ లక్షణం .కాదు. దేశిమార్గముల మేలికలయిక కన్నడ వస్తు కావ్య సంపదాయం. నన్నెచోడుడు కూడ దేశి మార్గాలను దేశీయములు చేయాలన్నాడు. అంటే దేశిమార్గ నంర్యపదాయాలను అయా భాషా సాపొత్యాలకూ, ఆయా మతాలకూ, (పాంతాలకూ, అనుగుణంగా అన్వయించుకొని ,పాంతీయంగా ఆయా వాప+త్యాల్స్ని పయోగాలు నిర్వపించాలని సూచించాడన్నమాట. కన్నడ _పస్తు కావ్య యృకియను సంస్కృతార్యధ సాపి*త్య పుర్యాదలకు కూడా వర్తింపచేస్తూ తెలుగులో _్కపయోగాన్ని వినిర్మించబమే నన్నెచోడుడు ఖావించిన దేశేయవిధానం.

నన్నెచోడుడు వస్తుకవీశ్వరుడు. అతని "కుమార సంభవ" కాప్టంరోని వస్తువు ఒక యిాౌలంలోనుండి సరాసరి తీసికొన్నది కాదు. పక్క పూలలో నుండి తేనెటీగ మకరందాన్ని సేకరించి శీనెతుట్టలో తీనెగా మార్చినట్లు నన్నెచోడుడు తమిళ కర్ణాట సంస్కృత రచనల్లో సంది. ఇపు రాణాదులలో నుంచి వన్తువును కొంతకొంత తనికొని తన పస్వువిదతో దాని ౯క అభినవరూపాన్న కల్పించి, అంతకుపూర్వం ఉన్న కుషూర సంభవ కావకధలన్నింటి కంటు ఒక ,పత్వేకత కొట్టపచ్చినట్లు కనపడేటట్లు వస్తుకావ్యాన్ని సంతరించాడు. కథాసన్నివేశాలను ఎన్నుకోపటంలో, కన్ని "అంశాలను దేశీయంగా కల్పించటంలో, వాటిని సంవిధానం చేయటంలో, వకవాక్యతను సాధించటంలో, వాయకునికీ కృతిభర్తకూ అభేద్యుపతిపత్తిని పాటించటంలో సన్నెచోడుడు పంపకవి లాగా వస్తువిద్యను (పొఢంగా వదర్శించాడు.

నన్నెచోడుని "కుమార సంభవము'లోని గణేశ జన్మవృత్తాంతం, దక్షాధ్వర ధ్యంసం తమిళ +

కన్నడ కాగడా! తెలుగు వెలుగు! పక్‌ తేవారాల నుండీ, దేశంలో వ్యాపించియున్న కథల నుండీ (గహించి ఉండవచ్చుఫపార్వతి వివాహం, అరణ్యాన్నీ ఆ్యశమాన్నీ వర్ణించిన విధం, జంగమమల్లికార్దునుని ఉపదేశం, ఓషధ్యిపస్థంలో విటవిటి

• గోష్టి శివుడే జంగమ మల్లి కార్డునుడై ఊరేగింపులో గోచరించటం, వివాహ వివేషాలు, పానగోప్టి యుద్ధ వివరాలూ మొదలైనవి నన్నెచోడుడు వస్తు విద్యా నైవుణ్యంతో కల్పించి విస్తరించిన కావ్యాంశ విశేషాలే. నన్నెచోడుని కావ్యవన్తువు అనువదించుకొన్నది కాదు; అరువు తెచ్చుకొన్నది కాదు; అనువుగా అభినవంగా కూర్చుకొన్నది. ఇది వన్తుకావ్యంలోని వస్తుస్వభావం.

నన్నెచోడునిది వస్తు కవిత్వం. అది నన్నయ (పస్తానం కంటె భిన్నమైన మార్గంలో నడిచింది. నన్నెచోడుడు వన్తుత. అలంకార (పస్టానానికి చెందినవాఢు. * వ్యకతామూలమైన అలంకృతోక్తి అతని వాక్కుకు సహజాలంకారం. వస్తువును కల్పించటంలో, అలంకరించటంలో, విస్తరించటంలో ఉన్న ఆసక్తి వస్తువును రసాభిముఖం చేయటంలో అయనకు లేదు. సమ్మగ కావ్యభావనం కంకు నన్నివేశ చ్యితణంలో నిష్ట ఎక్కువ. ఈ లక్షణాలు కొన్ని వంపకవిలో కూడా ఉన్నాయి. వీటిని వస్తుకవి సహజదౌర్భల్యాలుగా కూడా లెక్కించవచ్చునేమో! నన్నయలాగా గుణాలను సంవదించే నేర్పు చాలక నన్నెచోడుడు చాలచోట్ల గుణసాంకర్యానికి కవితను గురి చేశాడు. శృంగారాది రన పోషణంలో వ్యంగ్య మర్యాదను కొన్ని చోట్ల పాటించలేకపోయాడు. ఇంద్రగంటి వారన్నట్లు -*ఈ కవి ఆ తెరచాటు గూడ తొలగించకుం తెలుగు రనికత అని సరిపెట్టుకోవాలి”.

అయికే నన్నెచోడుని కవితలో వర్ట్యవన్తువులోని అలంకార. చమత్కతియే రుచి. అది తలుగు విమర్శకులకు (పబంధ కవిత యొక్క (వథమ తీర్ధంగా వత్యక్షమై నది.

వాల్మీకి "పస్తు కావ్యాబ్బరవి". చాల్మీకి రామకథ' తరువాతి కావ్యకర్తలకు బహువిధవన్తు- కల్పనలు చేయటానికి _పాతిపదిక అయింది. అందువలన వను కాప్య పద్మాలు వికసించటానికి రవి వంటి వాడు వాల్మీకి అని నన్నెచోడుడు కీర్తించాడు. భారవి కిరాతార్దునీయ వస్తు వినృతిని వర్ణనలతో (పౌఢంగా సాధించాడు. అందువలన వస్తు కవితలో భారవిగా వెలుగొందాడు. వవ వర్జనలచే విన్తరింపబడే కావ్యం వన్తుకావ్యం. ఈ సమన్వయ పద్ధతిని కన్నడంలో సాధించిన వాడు పంప మవాోకవి! తెలుగులో వెలయించిన వాడు నన్నెచోడుడు. తెలుగులో ఇతడు “వస్తు కావ్యాబ్బరవి, 'వన్తు కవితా భారవి".

“అన్మదీయానూన (పతిభార్హవోదీర్ణ రుచిరవిస్తు విస్తారితోత్తమ కావ్య విభూష” మట కృతివతి" జంగమమల్లికార్డునుడు. కవ్యిపతిభ చేత ఉదాత్త రుచిర వన్తు విశేషాలు విస్తారితమై నట్లు రచింపబడితే అది ఉత్తమ కావ్యం. అదే నన్నెచోడుని దృష్టిలో వస్తు కావ్యం.

(వసిద్ధ నవ్య వస్తు[,దవ్యాలను _పయోజనాభిలావతో (వతిభోన్ని,దంగా అపూర్వ సంవిధానంతో సంవదించి అభినవంగా నిర్మింపగలిగిన కావ్యప్యకియా విశేషం “వసుుకావ్యం'. దీనికి ఆకృతి నిచ్చింది. కన్నడంలోని జైన లౌకిక కావ్య సంయపదాయం. (పవృత్తిని సాధించింది తెలుగునాట శివ సాహిత్య సంపదాయం నన్నెచోడుడు పట్టింది కన్నడ కాగడా ! వెలిగించింది తెలుగు వెలుగు!

(ఆదివారం అంధధ్యపభ : 29.5.19088)

మ్మరిచెట్లూ, మామిడంట్లూ

చిచ్చులలొ కార్చెచ్చుల్లాగా ఇవకవులలో వీర్వశ్రైవకవులు వడిగలవారు, వేడిగలవారు. కన్నడ వీరశైవ కవులలో బనవన్న, తెలుగువారిలో పాల్కురికి సోమన్న శఖర ఎపాయులు. బసపన్న 'పవక్త; సోమన్న _పయోక్త. భక్తి ఖాపతథంగాలు బసవని వచనాలు; భక్తి కన జలపాతాలు పాల్కురికి ద్విపద (వ్మకియలు.

“ఉపమింపు గద్య వద్యోదాత్త కృతులు

ద్విపదలు సమమ భావింప. అవి. ఛంపూకావ్యాలతో. సమౌనంగా ద్యిపదరచనసలకు గౌరవం కల్పించాడు .సోఘనాథుడు.

పోమనాధుని వాక్కు తెలుగు సాహిత్యంలో మతావేశభక్తికవితకు పతాక స్టానం అ (తోవలో ఆయనే వీరుడు. ఆయనే ఇవుడు. ఆయన రచించిన కృతు లెన్ని ఉన్నా బసవపురాణం వండితారాధ్య చర్మిత విశిష్ట సాహిత్య, ష్మకియలుగా ఎనలేని గౌరవాన్ని సంపాదంచు౪న్నాయి

సోమనాధుని గురించిన వివిధాంశాలను చర్చించిన విమర్శకులు, పరిశోధకులు పలువురున్నారు. వారి చర్చలన్నీ ఛాలాపరకు-కాలానికో, నివాసానికో, మత విశేషాలళ్తు, భాషా (పయోగాలక్కో కవితాంశాలకో, ఛందోలంశారాదులకో, ప్పఖావు పరిశీలనానికో పరిమితమై ఉన్నాయి కాని ష్మకియా విచారాన్ని సాగింఛచినవి వేళ్ల మీద ెక్కపెట్టవచ్చు నేమో!

బనవపురోకి శృష్మకియ వది?

వండితారాధ్య చరిత. వ్యకియ ఏది? ఈ పశ్నలకు సూటిగా నమాధానం చెప్పిన సాపాత్య చర్మిత కారులు తక్కువ. చెప్పిన ఒకరిద్దరు విమర్శకుల మాటలను పట్టించ్చుకొన్నవారూ అంతగా లేరు, చాల మంది సాహిత్య చర్మిత కారులకు అసలీ _వశ్నలే రాలేదు. భాషా విశేషాల్లత్తో, క్షవతా విశేషాలతో వివిధ చర్చలతో వుటలు నింపి ్యష్మకియోచితమైన వరికీలనకు దారి వేయక పోవటం మస సాపి*త్య చర్మెతల వెనుకబడిన లక్షణాన్ని వ్యక్తం చేస్తున్నది.

1969లో ఆంధ్యవదేక్‌ సాహిత్య అకాడమీ సంక్షిప్త బసవవురాణాన్ని పచురించింది. దానికి సంఫాదకుణ్ధి నేసు. దానికి పీఠిక్నవాస్తూ బసవపురాణ నిర్మాణం "మీద జైన పురాణ నిర్మాణ _పభావణ ఉన్నదవీ, బసవపురాణం ఉలుగులో మొదటి స్యతంత. దేశ పురాణమని (పతిపాదించాను. ఇది కొందరి ఆమోదాన్ని పొందగలిగింది. కొందరి సౌముఖ్యాన్ని పొందలేక పోయింది. ఏంగళి లక్ష్మీకాంతం గారు తమ ఆంధ సాహిత్య చర్విత (197 4)లో పై ,పతిపాదనను

మ్మరిబట్లూ మామిడంట్లూ ప కుననలేకా, కాదన లేకా తటస్థంగా ఉండిపోయారు. (చూడండి వుటలు 127-128) వారి దృష్టిలో బసవపురాణం వురాణ (ప్యకియ కావటానికి లక్షణమిది - “పురాణములలో చార్మితకాంశములు తక్కువగను, అలౌకికాద్భుతములు ఎక్కువగాను ఉండును. కవి ఈ (గంథమునకు కూడ ఆ లక్షణము పట్టించి పురాణమని నామకరణము చేసెను. ఇది వారి నిశ్చయం. కాని, పింగళివారి అభ్నిపాయం వురాణ _పష్మకియా స్వరూవ నిరూవణ నమర్థమైనది కాదు. చాల స్టూలమైనది. వింగళివారు నా 'సారన్వత సౌరభముూ"లోని పై _(పతిపాదన గల వ్యాసాన్ని చదివారు. ఆ అంథంపై అభ్మిపాయం కూడా _వాశారు. అయినా, వారికి పూర్తిగా అంగీకారం కానట్లున్నది.

అందువల్లనే “ఇది జైన స్య్యపదాయపుట-- జైేనమతమునకు గర్భశ్యతువైన పాల్కురికి సోమనాథుడు జైనుల సర్మ్యపదాయమునే స్పర్దబే అనుకరించి, బసవని చర్మితమును వురాణముగా (వాసి యుండును” అని అంటూ చివరకు 'అటి చేర్చకుండా అట్లా వదలివేశారు.

ఆర్వుద గారికి అనలి చర్చ పట్టలేదు. ఇందగంటి్‌ హనుమచ్చాస్తిగారు వింగళివారి లాగానే “వురాణ్ణమంకే శ్యాస్తీయమైన పంచలక్షణాలు ఉండనక్కరలేదు; (పాచీన కధా 1పచురమైన (గంధమనే అర్ధంలో ఇది (పవర్తిల్లింది” అని లోకజ్జతను ,వకటించారు కాని, అసలు సంగతి జోలికి పోలేకపోయారు. జైన వురాణ నిర్మాణ వభావ విషయం ఇందగంటి వారి దృష్టికి ఎక్కినట్లు లేచూ.

నావాదాన్ని కాదని స్వీయాభిపాయాన్ని (వతిపాదించనవారు శ్రీ గడియారం రామకృష్ణ శర్మగారు. 1972లో 'యువభారతి" పచురించిన 'వైతన్య లహరిలో వారిలా (వాశారు - "సోమనాథుని బసవపురాణ రచనకు న్ఫూర్తి నిచ్చినది (రాఘవాంకుని) సిద్ధ రామ పురాణమే అని తలంచుచున్నాను. బసవపురాణముపై జైన పురాణ (పభావ మున్నదని మిత్రులు డా!' జి.వి. స్యుబహ్మణ్యము గా రన్నారు. ఈ విషయ మింకను ఆలోచింపపలసినదని విన్ననించు కొనుచున్నాను. 2న శైవ సర్యపదాయములకు సాధర్మ్యము లేకపోగా వైదర్మ్యములే పెచుగో*ల ఉన్నవి” (పు.115) ఆ వ్యాపంలోనే “బసవపురాణము మీద 'హరిహరుని” “"బనవరాజడేవ రగఖ, రాఘవాంకుని “సిద్ధరామపురాణ”ముల ముద విశేషముగా కలదని చెప్పవచ్చును” అని కూడా _వాశారు. ౬

పెద్దలు నన్ను మరల ఆలోచించమన్నారు కాబట్టి ఆలోచిస్తున్నాను; విద్వల్లోకా౪అక మనవి కూడా చేస్తున్నాను. పంపాది జఇైసకవులు వురాణ పషకియను పంచకల్యాణ లక్షణ విఇష్టంగా కన్నడంలో నెలయించారు. ఆ వురాణలక్షణాలను (పచ్చస్నంగా బసవపురాఖానికి అన్వయింబీలా వీర్మశెవపురాణాన్ని పాల్కురికి రచించాడని నా అభ్మిపాయం. దిన్ని కాదంటున్న శర్మగారు యృకియాలక్షణాల మీద కంటె మత సంప్రదాయం మీద ఎక్కువ _పత్యయాన్ని చూపుతున్నారు. (ప్యకియ (పతిభకు సంబంధించినంతగా మతానికిగాని, రాజకీయాలకు గాని ముడిపడి ఉండదు. దీన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకొంటే ఈ వాదంలో చిక్కులులిడవు. వీర్శశెవులు వచనాలు (వాస్తే మరి వైష్ణవులు వచనాలు (వాయవచ్చా? శ్రెవులు ద్వొిపదకావ్యాలను రచిస్తే మం ద్విపద రామాయణాలు వైష్ణవులు చాయవచ్చా? మత సంప్రదాయం ,_పతిపాద్య వస్తువును శాసిస్తుంది కాని, [ష్యకియను (వమాణీకరించదు.

38 సొహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు శర్మగారు జైన శెవ మత సం్యపదాయాలకూ (వ్యకియాలక్షణాలకూ అవినాభావ సంబంధాన్ని భావించటం వలన నావాదాన్ని ' వింగళివారిలాగానే అపార్థం చేసుకోవటం జరిగింది. డాక్టర్‌ జి.నాగయ్య గారు “తెలుగు సాహిత్య సమీక్షలో' శర్మగారు నా అభిప్రాయాన్ని కాదని తమ అభిపాయాన్ని నిరూపించుకొన్నారని _వాశారు. వారు నిరూపించినా, నిరూపించక పోయినా పరోక్షంగా నాగయ్యగారు శర్మగారి వాదాన్ని అంగీకరించినక్కైనది. తెలుగు ' అకాడమీ వారి “తెలుగు సాహిత్య చర్మిత రచయితలు మాతం “ఆది పురాణము, జినేం్యచ పురాణము వంటి జైనుల మత (గంథముల పరోక్ష వభావమున తెలుగున వెలసిన తాలి వీర శెవపురాణ (గంధము బసవవురాణము” (వు. 50) అని నా అభ్యిపాయాన్ని అంగీకరించారు కాని, వివరించలేదు. బహుశ స్థలాభావం కారణం కావచ్చు. లేదా ఎందుకులే ఈ (కొత్త రోట్లో తల దూర్చటమనైనా తప్పుకొని పోవటం కావచ్చు. లేదా బి.ఏ., విద్యార్థులకు (ప్యకియాపరమైన చర అవసరం లేదని భావించియుండవచ్చు. తెలుగు అకాడమీ సాపాత్య చర్మిత రచయితలు శం గారి అభ్మిపాయాన్ని గమనించి యుండకపోవచ్చు. గమనించి నా అభ్మిపాయాన్నే "బలవపరిచి ఉండవచ్చు. . ఇక్కడ మరో చి. విషయం గమనించాలి. నేను బసవపురాణ నిర్మాణం మీద జైనవురాణ లక్షణ (వభావం ఉన్నదన్నాలు కాబట్టి శర్మగారు కాదన్నారు, వింగళివారు నిర్లిప్తంగా నిలిచారు. బాగానే ఉన్నది. మరి పాల్కురికి సోమనాథుడు రచించిన పండితారాధ్య చర్మిత ఏ _ష్యకియకు చెందిందో విమర్శకులు కాని, పై సాహిత్య చర్మిత కర్తలు గాని ఎక్కడైనా చెప్పారా? “బసవ పురాణము వలెనే ఇది కూడా ఒక న్వతం్యత (గంధము” (డా. నాగయ్యగారు)' అనటం (ష్మకియా వివేచనం కాదు. అందువలన, బసవవురాణ వండికారాధ్య చర్మితల (పయోగాలీ ష్మకియా న్వరూపాలను గురించి కూలంశషంగా చర్చించి నిర్ధారణ చేసుకోపలసిన అవసరం నేటికీ ఉన్నదని స్పష్టమౌతున్నది. పాల్కురీకి చమనాథుడు బనవని చరితను వురాణంగా రూపాందించాడని, పండితారాధ్యుల చరితను వురాణంగా కాక .చర్వితగానే వినిర్మించాడనీ అ రెండు రచనల పేర్లు వింకునే స్పష్టమౌతున్నద్గి. సోమన్న సృష్టిలో ఆ రెండూ రెండు _(ష్మకియలు. ఆ సంగతి సహృదయులకు కూడ తెలాస్తున్నది. కాని, వాటి లక్షణ వివేచనం మ్యాతం జటిలంగా ఉన్నది. నంన్క్సత సర్యవదాయంలో వురాణేతివోసాలలాగానే, కన్నడ సాహిత్య చం్యతలో పురాణం. చరితం/చార్మితం అనే రెండు ్యవ్మకియలు సన్నిపాత సంబంధాలు కలిగి ఉంటూనే స్వతంత వ్యక్తిత్వాలనే పోషించుకొన్నవి. కన్నడంలో వంపాదుల పురాణాలు (వసిద్ధాలే. వాటికి పంచకల్యాఒ లక్షణం నియతం. కాని, అందులో నిబంధింపబడేది ముతాచార్య చర్మితమే. రాఘవాంకుడు పురాణాలకు బదులు ,సోమనాథ చరితె, వీరేశ చరితె, సిద్ధరామ చార్విత, హరిశ్చర్యద చారిిత అని 'చర్మిత అనే పేరుతో ఒక (కొత్త (ప్యకియను (పవేశపెట్టాడు. కన్నడంలో పురాణాలు చాలవరకు మతాచార్య చర్శితలే కాబట్టి వాటికి చర్మితలని పిలిచే అలవాటు కూడా ఉన్నది. సిద్ధరామ చరితను ఆదిశెట్టి పురాణమని కూడా వ్యపవారిస్తారు. కావి. రాఘవాంకుని రచనలు పురాణం కంక చర్విత వత్యేక (వతివత్తి కలిగినది అనే స్పృహను కలిగించాయి. ఇటువంటి

మృ్మరిచెట్లూ, మామిడంట్లూ 39 రచనల కొొకవిధంగా దోవ చూపింది వారివారుని 'బనవరాజ దేవర రగళి'. కొందరు విమర్శకులు పాల్కురికి సోమనాథుని బసవపురాణానికి _పేరణ నిచ్చింది హారిహరుని రచన యనియే భావించి ఆ రెండు రచనల నడుమ తులనాత్మకాధ్యయనాన్ని కూడా చేశారు. శర్మగారు బనవవురాణం మీద నిద్ధ రామచార్శిత మ్యుద కూడా ఉన్నదని భావించారు. కాని, లోతుగా ఆలోచించి _,పష్యకియాపరంగా అన్వయించుకొని పరిశిలిస్తై హరిహర! రాఘవాంకుల రచనల (పభావం సోమనాథుని బసవపురాణం మీద కంకఠు పండితారాధ్య చర్మెత మిద పబలంగా ఉన్నట్లు స్పష్టమౌతుంది. ఎలాగంటే, వురాణంలో నిబంధించబడిన మతాచార్య చర్మిత పంచకల్యాణముల వంటి లక్షణములచే (కమంగా విస్తరించినట్లు వివరింపబడాలి. మరి చర్మెతలలో కూడా మతాచార్యుడో, మరొక మవాోపురుషుడో నాయకుడుగా ఉండటం, అతని చర్యిత అందులో చెప్పఠుం జరుగుతుంది. కాని, ఆ చెప్పటంలో అ నాయకుని ఒక (పత్యేక వైగిష్టం, వ్యక్తిత్వ మహత్వం వ్యక్తమయ్యేట్లు చ్మితింవబడుతుంది. ఎలాగంటే, బసవేశ్వరుని భక్తి పూరితమైన వ్యక్తిత్వం చ్మితించటం, అందులో హరిహరుడు ఆత్మాశయ త్వానుభూతిని ఆవేశంతో (దర్శించటం 'బనపరాజు దేవర రగళి' వైశిష్టం. నిద్ధరామునిలోని ఇివజ్ఞాని లక్షణాలకు (పాముఖ్య మిచ్చి చి(తించే వైఖరి "సిద్ధరామ చార్కిత' వ్యక్తిత్వం. వురాణ్యష్మకియలో నాయకచర్వితం పంచ లక్షణాదుల చేత. పాలింపబడటం నియతం, చర్వితలో నాయక వ్యక్తిత్వంలో కవి (పకటింపదలచుకొన్న [వత్యేకతకు (ప్రాధాన్యాన్ని కల్పిస్తూ పాటించే సాపేక్ష లక్షణాలు ముఖ్యం. అవి నియతం _ఎవవుు** వయోగ' వైలక్షణ్యూన్ని బట్టి వరిణామం చెందుతూ ఉంటాయి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంకే జైన పురాణ _(పష్య్రకియ మృరిచెట్టు లాంటిది. శెవుల "చరిత (ష్మ్యకియ మామిడి చెట్టులాంటిది. మృరికి ఊడలు దింపుకుంటూ విస్తరిల్లటం లక్షణం. జైనుల సంస్కృత పురాణాలు కన్నడంలో పంపాదుల రచనల్లో ఊడలు దింపుకొని దే? సాహాత్యాల్లో కొమ్మలు సాచుకొన్నాయి. ఆ తరువాత బసవపురాణం లాంటి వీర్మశెవ వురాణంలా రూపును సంతరించుకొని మతాంతర సీమల్లోకి కూడా విస్తరించాయి. పంచ (కల్యాణ) లక్షణ వశిష్ట దేఇ పురాణాలు వటవృక్షా లనటంలో వ్విపతిపత్తి లేదు. ఇక చర్వ్మితలు. వీటిని చర్మితకావ్మపష్మకియకు నంబంధించినవి అనవచ్చు. కాని, ఇది దారి'తక కావ్య ్యప్మకియ కాదు. ఇది వేరు అది వీరు. మవాపురుషుని జివతంట్లో చ్మతింపబడే మహిమాన్వితమైన మహనీయ లక్షణం (పాతిపదికగా, వివధ రూపాలతో వెలసేది చర్మిత కాష్యం, “ఒక్కొక్క ఎవయోగం ఒక్కొక్క అంటు మామిడ్‌లొ "ఉంటుంది. (వధాన విషయానికి విసృత మిగిలిన చార్యితకాంశాలకు ఉపస్థితి ఈ కావ్యనర్మాణంలో కానవచ్చ్బీ _పధాన లక్షణం. మత విషయకచమైన పస్తువైతే దాని వివరాలు, భక్తుల కధలు యభాపకాశంగా చోటు బీసుకొంటాయి. అంటు తొక్కినవ్పుడల్లా (కొత్తరుచులతో ఫలాలను (సాదించే |పష్యకియ చర్మిత'. కన్నడ పురాణాలు మరి చెట్టు, చర్మిత కావ్యాలు అంటు మామిడి చెట్లు. ఆ రండు రకాలనూ తెచ్చి తెలుగు తోటలో నాటాడు పాల్కురికి సోమనాధుడు. కావ్యాలవం్రటివారే కథానాయకులు కూడా. బసవేశ్వరుడు వటవృక్షం. పండితారాధ్యుడు మాకందం. (ఆదివారం అంధధ్యపభ : 5.6.190:22)

[1 భక్తిగీతి : వాదనీతి

“సురలోకావతరోత్సవం

వరికృతం జన్మాభిషేకోత్సవం

పరిన్మిష్కాంతి మహెళాత్సవం

(పవిమలం కైవల్య బోధోత్సవం

వరినిర్వాణ మహోత్సవం

జినమవహా కల్యాణ మైదుం

సవిస్తర దిందుర్చువు....

ఇవి 6వ్నకవి జితవురాణంలో చెప్పిన జైనపురాణాని కుండవేలనిన వంచకల్యాణాలు. కల్యాణాలనే ఉత్సవాల,) సెలుస్తారు. జైనపురాణ వస్తు నిర్మాణం పంచకల్యాణ్యకమవిన్యానంలోనే ఉన్నది. పంచకల్యాణాల పేర్లు లేకపోయినా బసవవురాణంలో అ వంచకల్యాణలక్షణ సపాదృశ్యం ఇ గోచరిస్తుంది. మాదాంబా గవ్భసంజాత్రునిగా బసవేశ్వరుని జన్మవృత్తుంతం పర్ణించిన సందర్భంలో గర్భావతరణ కల్యాణకధానామ్యం న్పష్టమౌతున్నది. జైనపురాణాల్లో జన్మాభిషేకోత్సవఘట్టంలో ఇం్యదాదులు శిశువుకు క్షీరాఖిషేకాదులు చేయటం: వర్జింపబడగా బసవవురాణంలో సంగమేశ్వరుడు (వత్యక్షమై జంగమ పాదతీర్ణంతో బాలుని మేసు కడిగి, విబూదిపూతలు పూసి బసవజన్మాభిషేకొత్సవం నిర్వహించినట్లు 'అభిపర్ణింపబడింది. వైనులకు క్షీరాభిషేకం ఎంత వవ్శితమైనదో వీరశివులకు జంగమపాదతీర్థసేచస మంత పవ్శితం. ఇక జైనప్పురాణంలోన 'విరిన్నిష్కాంతికి బదులు ఉపనయన నంస్కారాన్ని మాని, వీరమాపే"*శ్వర (_వతదీక్ష పపించటం . చెప్పబడింది. _కైవల్యబోధథోత్సవానికి పతిగా సంగమేళ్వరుడు బసవేశ్వరునికి చేసన (పబోభం నిర్వహింపబడింది. పరినిర్వాణ మపెళాత్సవస్థానంలో ఒనవని జ్ఞానబోధలు, లింగ్రక్యం వర్ణింవబడినాయి.

వురాణ్యప్మ్యకియ వైదికమార్గంలోనూ, జైనమతసాహిత్యంలోనూ అత్యంత (పజాదరణం పొందిన సష్మకియ. జైనపురాణాల్లాగానే (పజలహృదయాలను దోచుకోగలిగి పురాణాన్ని నిర్మించాలని శోమనాథుని (పయత్నం. అందువలన, వైనపురాణ యప(కియాశిల్బరహాన్యాలను (వచ్చన్నంగా కొల్లగొట్టి పిర్వశెవపురాణాన్ని నిర్మించాడు సోమనాథుడు.

టైనవురాణాల్లో మతసంబంధమైన శాస్తాంశాలను (పక్కకుంచితే, ముఖ్యంగా పరిగణన లోకి పచ్చే లక్షణాలు మరి రెండున్నాయి. అవి. 1. భవావళి. 2. త్రిషష్టి శలాకా మహావురుష పర్ణనం. భవావళి అంకే కథానాయకుడైన తీర్ధంకరుని పూర్వజన్మల వరుస. కర్మ వాసనా టఎద్భుడైన జీవుడు 'జ్ఞానీన్ముఖుడై వయనిస్తూ, నీచజన్మలసుండి [కమంగా ఉత్తమ జన్మలను పొందుతూ చివరకు కేవల జ్ఞానసిద్దిని పొంది ముక్షుడు కావటాన్నికై తీర్థంకరజన్మ మెత్తుతాడని

భక్తిగీతి : వాదనీతి త జెనమతంలో విశ్వసింవబడుతుంది. తదనుగుణంగా జైనవురాణ ,1పధమకల్యాణ కధా ఘట్టంలో ఆ తీర్ధంకరుని జీవసంస్కార పరిణామనిరూపకాలై ని అనేక పూర్వజన్మ గాధలు చెప్పబడతాయి.

జైనవురాణాలలో తీర్థంకరుల జన్మకమం భవావళిలో 'కెప్పబదిన విధం చేరు. బసవపురాణంలో బసవని పూర్వజన్మల కథ చెప్పబడిన పద్ధతి వేరు. అది మతవిశ్వాసాలవలన ఏర్పడిన మార్పు. తీర్ధంకరులు పశుమానవస్థితులనుండి దేవస్థితికి ఆరోహణ్మకమంలో గమించి సిద్భులైనట్లు జెనపురాణాలు పర్టిన్తాయి. కాని, బనవపురాణంలో అవతారకథా పద్ధతి న్యాశయించి బసనవడు ఆదిసృషభరూవ దేవస్థితినుండి కారణజస్స్ముడైన మానవుడుగా అవతరించినట్లు నిర్మింపబడింది. కాబట్టి జైనుల “భవావళి ని న్వీయమతానుసారంగా మార్చుకొని వీర్శశైవపురాణారంభంలో సోమనాధుడు నిలుపుకొన్నాడు.

తీర్థంకరుల చర్యితలలో (తిషష్టిశలాకా మవావురుషుల చర్మితలు యధావకాశంగా చెప్పటం వైనపురాణ సంపదాయం. జైనులకు (తిషష్టి శలాకా మవోపురుషుల్లాగా శైవులకు అరువత్తు మూవురు నయనార్లు ఉన్నారు. వీరందరు వీర్మశివులు కారు. అయినా శివభక్తులు. ఇచ్చట జైన శైవ మహావురుషులలో కుదిరిన సంఖ్యాసామ్యం గమనింప దగిన అంశం. ఈ సామ్యాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొనే కాబోలు సోమనాధుడు ఖై నపురాణ సయ్యపదాయానికి (వతిగా అరువత్తు మూవురు నయనార్ల కధలను యధావకాశంగా బనవవురాణంలో పొందుపరిచాడు.

బనవవురాణాంతంలో బిజ్ఞలనంవారఘట్టంలో అ రాజును శాపాన్ముగహ శక్తియుక్తుడు, (పాణ్యవదానీపనంహరణ సమర్శడు అయిన బసవడే చంపినట్లు వర్ణించటానికి వీలున్నా జగదేవ దండనాయకు డా రాజును చంపినట్లు చితించటంలో కూడా కొంత జేనవురాణ స్వభావ _పభావం ఉండి ఉండవఛ్చు. “మున్నివతు' డనే ఇరపయ్యవ తీర్థంకరుని చర్మితలో (వతివాసుదేవుడైన రోవణుని, ఆనన్నభవ్యుడూ, బలదేవుడూ అయిన రామచం్యదుడు చంపకుండా, దూదభవ్వుడూ, వానుదేవుడూ అయిన లక్ష్మణుడు చంవినట్లు చెచ్పబడింది. జైనులలో ధూరభవ్యులకంకు ఆసన్నభవ్వులు కర్మబంధ విముక్తిని త్వరగా సాధించి, కేవలజ్ఞానసిద్ధెకి అతి సన్నిషాతులుగా ఉన్నట్లు పరిగణింపబడతారు. కాబట్టి అటువంటి ప్యాతలు హింసాకాండకు పూనుకోవు. ఈ లక్షణానికి పోలికగా సోమనాధుడు లింగ్రెక్యాన్ని పొందబోతున్న బసవని చేత స్వయంగా బిజ్ఞులుని చంపించకుండా, వైదికకర్మాసక్తితో వీర్షశవభక్తిని సంవదింపదలచుకొన్న జగదేవదండనాయకునిచే బిజ్ఞులుణ్ణి చంపించినట్లు చ్వ్యితించి ఉంటాడు. ఎన్ని విధాల పరిశీలించినా సోమనాథుడు [పజాదరణం పాందిన జై నపురాణ్యప్యకియలోని లోగుట్టుల నన్నింటిని పసికట్టి, వాటిని _వచ్చన్నంగా కొల్లగొట్టి, విర్శైావపురాణ (ప్యకియలో పేరు చెప్పకుండా, పేరు పెట్టకుండా నిక్షిప్తంచేసి, తన రచన పజల ' నాకట్టుకొనేటట్లు చేశాడని స్పష్టమౌతున్నది.

పాల్కురికి సోమనాధుడు (కీ.శ 1240-1320 నడుమ జీవించి ఉంటాడనీ, 13వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థం అతని సాపిత్యరచనలు సాగిన కాలమై ఉంటుందని చాలమంది అభ్నిపాయ పడుతున్నారు. శీ శ. ]150 నాటికి కన్నడ సాహిత్గంలో పంపయుగం "ముగిసి బనవయుగం మొదలైంది. పాల్కురికి సోమనాధుని నాటికి బసనవయుగం మొదలైన నాటి వరిస్థితులు మారుతూ

థం సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు వచ్చాయి. "వంపాదుల మార్గ సొపొత్య [వభావం వల్ల సాహిత్యం దేశ వైవు మొగ్గు చూపింది. వచనం, రగఖె, షట్పది వంటి (కొత్త సాహిత్య పష్యకియలు తలచూపొయి.. భాషలో ఎన్నో విధాలుగా మార్పులు సంభవించాయి. వీరశ్రైవ్యపభావం మ్యాతం 12 వ శతిబ్దం నుంచి 15 వ శతాబ్దం (ప్రారంభం వరకు అవిచ్చినంగా సాగినా, 13 వ శతాబ్దంలో మళ్ళి చంపూ సాహిత్య నృష్టి మొదలైంది. మార్గకవిత్వానికి మళ్లీ (పాధాన్యం కలిగింది. (కీ.శ 1200 _పాంతంలో చంపూ కావ్యాలను మల్లి జైననంపదాయానుగుణంగా (వాయటానికి అంకురార్పణ చేసినవాడు నేమిచం్యదకవి. అంటే ఒకవైపు వీరశవయుగం సాగుతున్న కాలంలోనే కొందరు కవులు జెనధర్మానుయాయులు కావ్యాలను [వాశారన్నమాట”. ( డా.ఆర్వీయన్‌ సుందరం : కన్నడ సాపాత్య చర్మిత -వు. 107). 13 వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో నేమిచం్యదుని “నేమినాధపురాణం', అళ్ళగ అన్న 'చర్యద్యవభ వురాణం', జన్నకవి "“అనంతనాధ వురాణం”, కములభవకవ "శాంతీ శ్వర పురాణం), మొదలైసెవి పాల్కురికి సోమనాథుని సమకాలీన సాహిత్యరంగంలో జెనపురాణ (వ్యకియా వునర్వికసనస్థితిని వ్యక్తం చేస్తున్నవి... ఈ ధోరణి సొమనాథునికి ఒక (పేరణ కల్గించి యుండవచ్చును. బసవయుగంలో కూడా వురి విప్పి, (పజల నాకర్షిస్తున్న జైనపురాణ _ష్మకయనే (వచ్చన,0గా చేపట్టి దేశివురాణాన్ని రచిస్తే. ఉభయతారకంగా ఉంటుందని అతడు ఖావించి ఉండవచ్చు. (ష్మకియ జైనులదిష్యవయోగం వీరశైెవులదిగా వెలసింది బసవపురాణం. సోమనాధునికి తెలుగుకవిగా మన సాపాత్యచర్శితలోనేకాక కన్నడే సాపాత్య ప్యకియా నిర్మాతగా ఆ సొపాత్య చర్మితలో కూడా అఖండ కీర్తి గౌరవా లున్నాయి. గట్యలు, రగళలు, ఆయన లఘుకృతులు. వాటివల్ల అతనికి వచ్చిన కీర్తి కంటె తెలుగులో (వానసిన బసవ పురాణ, పండితారాధ్య చర్మితల కన్నడానువాదాలు ఆ _ష్మకియల (వభావాన్ని అ సాపాత్యం మీద (వనరింపజేశాయి. ఎలాగంటే - కన్నడంలో హరిహరుని 'బసవరాజ దేవర రగళి' వెలువడిన. తరువాతే తెలుగులో పోల్కురికి బసవ వురాణం రచింపబడింది. కాని, పాల్కురికి రచన కున్న వురాణ్యప్యకియా గౌరవం హరిహరుని రచనకు లేదు. కాని, “రగళి (రగడ) ఛందస్సుకు హరిహరుని రచన (పనిద్ధి. అంకే, దేశరచనలలో బసవని చర్మితం కన్నడంలో వాయబడినా, అది వైనపురాణ (పృకియలాగా ఒక ,పామాణిక వురాణగౌరవాన్ని పొందలేదని, అటువంటి గౌరవాన్ని బనవచర్వితకు కల్పించింది తెలుగు బనవపురాణమనీ నృష్టమవుతున్నది. సోమనాధుడు జైసులతో పోటి పడి వీర్వశవ వురాణాన్ని నిర్మించి ఊరుకోలేదు. బపవయుగంలో కాలరీత్యా తనకు సన్నిపాతులుగా ఉండి గొప్ప (పయోక్తలుగా పేరుపొందిన శివ కవుల ్యవ్యకియలకు ,పాతినిధ్యం వహించే రచనలు చేశాడు. వాటిల్లో 'చర్మిత' కావ్యమైన "పండితారాధ్య చర్మితి పేర్కొన తగింది. పండితారాధ్య చర్యితను వురాణ మనటానికి వీలు లేదు - వురాణ (ష్మకియ కంక నిర్మాణంలో లక్షణాల్లో అది ఖేదిన్తుండి కాబట్టి. ఆ ఖేదాలను వరిశీలిస్తే ఇలా ఉంటాయి-

1. పండితారాధ్య "చరిత దీక్షా పురాతన వాద మహిమ పర్వత ్మవకరణాలుగా విభక్తమై ఉన్నది. వీరమాహేశ్వర _వతుని జీవితం పంచాచార, పంచావరణ నిబద్దమై నక్షే పండితారాధ్య చర్మిత కూడా పంచ్యవకరణ కావ్యంగా నిర్మింపబడింది. పంచ (వకరణాలున్నా దీనికి వురాణంలా

భక్తిగీత : వాదనీతి తప పంచ లక్షణాలు లేవు. కాని, బనవవురాణం ఏడు ఆశ్వాసాల రచనమైనా, అందులో పంచ లక్షణా లున్నాయి.

2. బసవ పురాణంలో “భవావళ్లి లక్షణం వీర్మ్శశివ మతానుకూలంగా పాటించబడింది. పండితుని చర్మితంలో అది లేదు. జన్మాభిషేకోత్సవ మ్యుద బసపపురాణంలో లాగా పండితుని చరితంలో లేదు.

3. వరిన్నిష్కాంతి మహోత్సవచఛ్చాయలు బనవ వురాణంలో ఉన్నట్లు పండిత చర్మితం లో లేవు. అయితే, విరమాహేశ్వర దీక్షలో పాటింపబడే విభూతి, ర్వుదాక్షు పాదోదక, (పసాద స్వీకార, లింగార్చన ధారణాదుల మహిమలు దృష్పాంతసపాతంగా దీక్షాాపకరణంలో వివరించ బడ్డాయి.

4 . కైవల్యబోధోత్సవం వంటిది బపవ పురాణంలో సంగమేశ్వరబోధామృతంగా రచించటం వలన కొంత సహజత్వాన్ని సంతరించుకొన్నది. పండితారాధ్య చర్మితలో అది పరమతనిరసనరూప వాద్యపకరణంగా రూపొందించబడింది. మోక్ష జ్జానం పురాణచతుర్ధ లక్షణం, రుుదాధికత్వస్థాపనం పండితారాధ్య చర్వితలోని విలక్షణం.

శ్‌ పండితుని మహత్యాన్ని, భక్తి శక్తిని వ్యక్తం చేసేది మహిమ (పకరణం. అంతే కాదు. వరమతద్వేషాన్ని కూడా వసారం చేస్తుంది. వండితునికి బసవని దర్శనం కాకపోయినా. మల్లికార్జున మవాోలింగైక్యం మ్యాతం చివరకు లభించింది. లింగైక్యమే శైవులకు నిర్వాణ మహోత్సవం.

6 బసవడు బసవావతారం, పండితుడు [వథావపతారం. అ భేదాన్ని పురాణ, కావ్య వక్రియలలో వారువురినీ వరుసగా నాయకులను చేయటంలో పాటించి తన (పతిభను చాటుకొన్నాడు పాల్కురికి సోమనాథుడు.

ఈ వరిగీలనం వలన పండితారాధ్య చరిత బనవపురాణం లాంటి వురిణం కాదని తేలింది. "చర్మిత కావ్యం” లో ఆ కావ్య నాయకుని ఒక వి%ష్టలక్షణం కొట్టవచ్చినట్లు వ్యక్తం కావాలి. పండితారాధ్య చర్మితలో మల్లికార్డుని పండితునిగా, ఆరాధ్యునిగా చ్మితించటం _పధానం. స్వీయమత వ్యాఖ్యానంలో, అన్యమత ఖండనంలో, పురాతన భక్త కథా కథనంలో పండితత్వం (పకటితమౌతుంది. వీరశైవం మీద అభినివేశం ఉన్నా (బాహ్మణత్వం మీద అభిమానం వదులుకోలేని నైష్టికశ్వం ఆరాధ్య లక్షణంగా అభివ్యక్తమౌతుంది. ఈ కథలలో ఈ ఆచార్యుని వ్యక్తిత్వం లోని విశేషాలు ముఖ్యంగా ఈ రెండే.

కన్నడంలో హరిహరుడు రచించిన 'బసవరాజ దేవర రగళి ఇటువంటి చర్విత కావ్యమే. ఖనసవని చరిత లోని ఐతివోసికవిషయాలకంకు, కవిభావనలో రూవుతాల్చిన బసవని భక్తావేశ వ్యక్తిత్వాన్ని ఆఅత్మాభినివేశంతో చృితించటం అ కావ్యస్వభావం. అలాగీ. రాఘవాంకుని

ఉడీ సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు సిద్ధరామచరితం కూడా. సిద్ధరాముణ్ణి శిపజ్ఞానిగా, అద్భుతపురుషునిగా చితించటం ఆ కవి లక్ష్యం. అలాగే పాల్కురికి సోమనాధుడు కూడా పండితారాధ్యుని శివజ్ఞానిగాా అద్భుతపండితునిగా ద్విపదలో రూపు కట్టించాలనే ధ్యేయంతోనే (వాశాడు. నాయకుని చర్మితలో చ్మితింపదలచుకొన్న (పత్యేకతనుబట్టి చర్మితకావ్యం ఒక వశిష్ట (ప్రయోగంగా రూపొందుతుంది.

నన్నెచోడుడు తెలుగులో మొదటి వస్తుకావ్యాన్ని రచిస్తే, పాల్కురికి సోమనాధుడు మొదటి వురాణాన్నీ, మొదటి చర్విత కావ్యాన్నీ నిర్మించాడు. కన్నడ సాహిత్య (ప్యకియా (పభావం” వీటిమీద ఉన్నా, ఇవి తెలుగులో తొలి వెలుగు (ష్యకియలు.

సోమనోథుని [పయోగాలకు సాహిత్యపరంగా ఎంత విశిష్టత ఉన్నదే , మతపరంగా కూడా అంత (పత్యేకత ఉన్నది. వీరశ్రవజంగమ నం్యపదాయానికి బసవపురాణం, వీరశైవారాధ్య సంప్రదాయానికి పండితారాధ్యచర్మితం దివ్యోదహరణాలు. ఒకటి భక్తిరస తరంగిణి; మరొకటి మతశ్యాస్త విజ్ఞానాంబుధి. ,వజలు ఆవేశంతో పాడుకొనే భక్తిగితి బసవపురాణం. బుధులు జలోచనతో వాడుకొనే వాదనీతి వండితారాధ్యచర్మిత!

(ఆదివారం ఆంధధ్యపభ : 12.60.1988)

12 సివకవియుగం చెప్పిన నీతులు శివకవి యుగ సాహిత్యాన్ని చదువుతూంకు నీరభక్త బృందగానాన్ని వింటున్న అనుభూతి . కలుగుతుంది. ఆ యుగంలో పుట్టిన (పసిద్ధ ప్యకియలలో చదువుకొనటాని కంకే పాడటానికి ఉనయోగవడేచే ఎక్కువ. పాడటం ఎందుకు? _(పజల్లోోపచారం కావటానికి. పండిత పామరజనంలో శవం మతంగా వ్యాపించటానికి. మతం కోసం కవిత, జనం కోసం మతం. మతాన్ని గురించి జనానికి చాటి చెప్పటమే ఆ యుగ ధర్మం. (పష్యకియా _పయోగం, సామాజిక ,పయోజనం, మతప్రచారం అనే మూడంచుల వాడి (తిశూలంలా ఈ యుగ సాహిత్యం _పయోగింపబడింది. ఉవకవియుగం చెప్పిన నీతులను గురించి పర్యాలోచించే ముందు ఈ [కింది దశ సూతిని దర్శిద్దాం. 1 దర్శనాన్ని బట్టి దృక్పధం 2 దృక్పథాన్ని బట్టి _వస్థానం. ప్ర లఇఖ్యిన్ని బట్టి పయోగం. షీ రూపాన్ని బట్టి _వ్మకియ. 5 రుచి? బట్టి కవిత్వం. 6 పన్నుపును బట్టి స్వభావం. 7 (పయోజనాన్న బట్టి కల్చ్పసం. 8 _వవృత్తిని బట్టి పర్ణనం. 9 అభివ్యక్తిని బట్టి భందస్సు. 10 రనరక్తివి బట్టి అనుభూతి. కవి దృక్పధం సాపి*త్య దర్శనానికి సంబంధించినద్రతే కావ్యరచన సాపి"త్య్మపస్థానాన్ని తాత్త్విక భూమికగా (గహిన్గుంది. కవ్యితయం వారిది సాపిత్య దర్శనం; ధ్వని (వస్తానం. మరి - ఇవకవులది? - దముతదర్శనం; భక్తి (పస్పానం. శిసకవుల లక్ష్యం- మతం సాపాత్యం ద్వారా (పజకులో _వచారం కావటం. అందుకీ వారు గానయోగ్యమైన (వయోగాలను ఎక్కువిగా ఎన్నుకోవటం. సాపాత్యం ఉపరంజనం కోసం కాదు, ఉత్తిజం కలిగంచటం కోసం, ఉపవేశు నిర్వపిాంచటం కోనల. ఇవకపుల కవిత్వం విన్నవారిని కళానందంలో ముంచి తేల్పదు. పీర్శశెవవిశ్వాసాల కనుగుణమై న మతాచరణం మీద భక్తిని కుదిరించి కియాకీలురుగా చేయః౭యీ ఇపకవుల ధ్యేయం. ఈ ఫలితాన్ని సాధించే [పయోగమే _శవకవక శరణ్యం. పజూదరణ పొందిన _పృ్యకియలలోనే వివిధ వయోగాలు వెలువడుతుంటాయి. పురాణం, వన్తుకావ్గం, చర్మిత కావ్యం, శతకం, ఉదాహరణం మొదలైనవి _ష్మకియలు. ఒక్కొక్క ష్మకియలో నిర్వహింవబడే వస్తువును బట్టి ఆ _పయోగస్వభాపం నిర్ణయించబడుతుంది. శివకవుల' కావ్యాలకు భక్తియే (వధాన స్వభావం. కాప్యన్వభాపం ఇక్తిస్వభావంవలన రూపుకటుతుంది. కావ్యపస్తున్వభావాన్ని

46 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు వ్యక్తం చేసే ఉక్తి విశేషమే కవిత. జఉక్త్‌ లోని కవి యొక్క కవితాకళాశక్తి రుచి. కవితావ్యక్తి కవి యొక్క ఆక్కాభివ్యక్తియే. అదే కవితకు రుచి. దానికి తోడ్పడే లయవాపాక ఛందస్సు, కవి (పవృత్తిని బట్టి కొని, కావ్య (పపృత్తిని .బట్టి కాని వర్ణనం వాసి కెక్కుతుంది. కావ్యంలోని నర్యాంశలూ రసోనుకూలంగా సమీకరింపబడతాయి లేదా సంవదింపబడతాయి. ఆ సంవిధానంలో నహృాదయునికి ఆనందాన్ని కల్గించే శక్తి అనుభవం. అనుభపం యొక్క అస్వాదనదశ అనుభూతి. వీరశైవ కవుల భక్తి (పస్థానం విచ్శితమైనది. రసమంటే వారికి భక్ష్యావేశమే. భక్తికి ఉద్యమానికీ, తిరుగుబాటుకూ, విప్లవానికీ ఆవేశం మూలాధారం. ఆయ్యాపయోజనాలను సాధించే కవితకూ ఆవేశం ముఖ్యలక్షణమౌతుంది. అవేశ పధానమ్రైన కవితను భక్తికి, మతోద్యమానికి వాడి చూపించినకవి పాల్కురికి సోమనాథుడు. (వబంధయుగ కవులలో రామరాజ భూషణుడు లాగా శివకవులలో పాలు/రికి సోమనాధుడు నమూనాగా, ఆదర్శంగా నిలుస్తాడు. సమాజంలో మతం (ప్రచారం కావాలంటే ఎన్ని రకాల సాహితస్ట్రష్కకియలను సృష్టించాలో బాగా తె ౫సినవా డాయన. (పజలను సామాన్యులనీ, మేధావులనీ రెండు వర్గాలుగా భావించా డాయన. సామాన్యులలో వీరశైవం (ప్రచారం కావటానికి బసవపురాణం (వాశాడు. పండితులలో మతవిజ్ఞానం వ్యాపించటానికి వంపేతొరాధ్య చరి(తతా, శతకాలూ, భాష్యాలూ, స్తుతులూ, మొదలైనవి వెలయించాడు. ద్విపఎకృతులు పాడి వినిపించేవి. భక్తి అంకేు బసవనికి లాగానే సోమనాథునికి కూడా ఒడలెల్ల కాళ్లే. పరిపళ్లు (తొక్కే ద్విపదలు ఆయన కృతులు. అందంగా చెప్పాలన్న న్సృవా కన్న, అభివ్యక్తిని కళామయం చేయాలన్న శిల్పదృష్టి కన్న, చెప్పేది వినే వారి హృదయాల్లో ఆవేశాన్ని కలిగించాలన్నదే ఆయన లక్ష్యం. భక్తుల భక్తి భావాలను పుంఖానుపుంఖంగా విస్తరించి (పదర్శిస్తాడు. ఒక్కొక్కసారి వెల్లువలా పొంగిస్తాడు. ఆవేశాన్ని కలిగించే పదబంధమే అయన కవితకు ఆయువు. నంస్కృత భూయిష్ణ రచనను గౌరవించకసోయినా, సమానరచన భక్తి ఖావ్మోదేకానికి అవపరమైతే నిస్సంశయంగా వాడుకొంటాడు. అవనరమైనచోట అలతి అలతి వదాలతోనే రచనమ సాగిస్తాడు. జఒక్కొక్కచోట పాదాంత్యపానలను వరుగులు తీయిన్తాడు. శబ్దార్ధగుణాలైన శేషలు ఆయన . కవితలో లాస్యం చేస్తాయి. నీటి వల్ల భక్తి భావం “శక్తిమంతమౌతుంది. ప్మాతల ఖావావస్థలను విన్సృతంగా వర్ణించటం అయన నైజం. దానివలన భావోల్లేఖం ఏర్పడి భళ్తావేశం కలిగిస్తుంది. శతకాలూ, ఉదావారణలూ, రగడలూ, దండకాలూ స్తుతులూ, మొదలైనవి భక్తిలోని భావావస్థలను చ్యితించే లఘుక్పతులు. సోమనాథుని ద్విపద కృతులు భక్తిని తరంగ మాలికగా ఉత్తేజితం చేస్తాయి. ఇివుణ్ణి మెప్పించాలన్నా, పూజించాలన్నా, లింగాన్ని ఆరాధించా లన్నా, అసుసయించి లన్నాభవులనసు దూషించాలన్నా, ద్వేషించాలన్నా, వాపరాధులను దండించాలన్నా,ఖండించాలన్నా భక్తి అవేశంగా పఠితలలో వరవళ్లు తొక్కాలని గుర్తించిన కోవిదులు ఇవకవులు. భక్తి రసంగి కంటు మతంగా వరిణమించటమే వీరశవులకు అభిమతం. దానికి సాహిత్యం ఒక సాధనం ఒక్కొక్కసారి (పచారసాధనం, మరొక్కసారి నినాద్యపసారసాధనం కూడా. సాహిత్యాని! నా. ఎంతటి ఉదాత్తాలెనవైనా ఉండవచ్చు. అవి ఎంతటి గుమ్మడికాయలైనా వాడుకవటు పే కత్తికి వీరబలులే. సాహిత్యాన్ని మత్య్వపయోజనం కోసం ్పంది. పమాణఖాల కంకొ (పచారం ముఖ్యమనే ద్పష్షిని సారించింది;

వ్లివకవియుగం చెప్పిన నీతులు త్‌7 స్వీయమతాన్ని బోధించటమే కాకుండ వరమతాలను ద్వేషించటం, నిందించటం, ఖండించటం, అన్య మతాలతోపాటు అన్య మతానుయాయులను హింనించటాన్ని కూడా ఈ సాపాత్యం బలపరిచింది. త్మీవ్యవవృత్తి మతాచరణంలో కూడా ఉపాదేయమని ఉపదేశించింది. ఈ ధోరణి మతానికీ కాదు మరే రాజకీయానికైనా పనికివన్తుందని సూచించిన గౌరవం కూడా ఈ యుగానికే దక్కుతుంది.

తలుగులో కావ్యరచన కెన్నుకున్న ఛందాన్ని. బట్టి ,వ్యకియకు పేరు పెట్టి పిలిచే మర్యాద ఇవకవులు ద్విపద కావ్యరచనలు చేపట్టిన తరువాతే ఏర్పడింది. తెలుగులో దేశిసాహిత్యమనే మర్యాదతో పాటు ద్విపదసాహిత్యమనే పరిగణనం పాల్కురికి సోమనాథుని తరువాతే ఏర్పడింది. నన్నయది చంపూ మార్గమైనా, తెలుగులో అ పేరు కంత (ప్రశస్తి లేదు. దానికి కారణం శివకవులు తొమెన్నుకున్న ఛందస్సుకూ, భాషకూ, వాటిచేత సాధింపదలచుకొన్న _1పయోజనాలకూ ఎక్కువ [పాధాన్యం ఇచ్చి వాటిని గురించి విశేషంగా (వచారం చేనుకోవటమే. అందులోనూ గుంఫనంగా వాటి గొప్పతనం చెప్పి ఊరుకుండే పద్ధతి కంకే ఎదుటివారికి నచ్చచెప్పే వైఖరి హెచ్చుగా కనపడుతుంది. ఒక్కొక్కసారి కెద్ధత్యంతో మొగంమొత్తేటట్లు చెవృటంకూడా ఉన్నది. ఛందస్సుతో ఆకట్టుకొనటం, ఉక్తితో ఉృదేకాన్ని కల్పించటం, శివుణ్ణి చిత్తాని కెక్కించటం శివకవుల కవితకు ఉద్యమశీలాన్ని కలిగించే లక్షణం.

దేశిని అభిమానించటం కశేవకవుల స్వభావం. దేశి (వ్మకియలను దేశిచ్చందన్సులలో "'పోలయ్గంచటం వారి అభిమతం. ఆ (తోవలో నన్నెచోడుడు మాటల్లో నేర్పరితనాన్ని [వకటించాడు; సోమనాథుడు చేతలలో కూర్చరితనాన్ని (పదర్శించాడు. కన్నడంలో బసవన్న వచనాలు (వాస్తే, సోమన్న ద్వెపదల నెన్నుకొన్నాడు. ఐసవయుగకవులు రగళె, షట్పది మొదలైన ఛందస్సుల నెన్నుకొంకేు సోమన్న కందం, సీనం, గద్య, దండకం, మొదలైన వెన్నుకున్నాడు. కన్నడ శైవకవులకు దీటుగా నిలిచే దేశివృత్తనసంపద ఇది. అయితే, శతకాలలో చంపకోత్పల మత్తేభ శార్జూలాదులను వాడారు శివకవులు. అవి తెలుగుజాతి మనః (పవృత్తికి అతినన్నిహితాలై ఉండటమే దానికి కారణం. వజలలో చొరబడగలిగితేనే వద్యం (వాశాడు సోమనాథుడు. ద్వివద ఇహవరాలను సాధింవగలిగిందయితే, " నాల్గుపాదాలవద్యం చతుర్విధ వురుషార్థాలను సాధింవగలదనే సోమనాథాదులు విశ్వసించి యుంటారు. మత్మపచారం వారి ఉద్యమం; దానికి తోడ్పడిన ఏ చృందమైనా వారికి వృాద్యమే.

శివకవియుగంలో సోమనాథుని (పయోగాలే (వమాణూలుగా నిలిచాయి. అఆనికి ముందే మొదలైన (్యకియలకు అతడు పరిణతరూపాన్ని కల్పించాడు. (కొత్తవానిని ఆదర్శరూపాలుగా రూపొందించాడు. పరిణత రూపాన్ని కల్పించిన [ష్యకియలలో భక్తిశతకం మొదట పేర్కొనదగింది. వండితారాధ్యుల శివతత్త్యపారం శతకానికి పూర్వ రూవం; యధావాక్కుల అన్నమయ్య సర్వేశ్వర శతకం శతకానికి తొలిరూపం; సోమనాథుని వృషాధిప శతకం భక్తి శతకానికి పరిణతరూవం. వండితుని రచన మతవిషయ నిరూవణానికీ, అన్నమయ్య రచన భక్తిభావావస్థల చి్వితణానికీ, వృషాధివ శతకం ఈ రెండింటి సమన్వయానికే కాక, భక్తగాథలుకూ, బనవనామగుణరూప కీర్తనలకూ నెలవులై నిలిచాయి. నామగుణరూప తత్వాలతో భక్తికవితను పోషించవచ్చునని పోతనకు దారి చూపిన వారిలో పాల్కురికి సోమనాథుడు (పథముడు.

ఉదాహరణ కావ్యాన్ని సంస్కృతాం్యధభాషలలో మొదట నిర్మించన గౌరవం సోమనాథునికి

గరి సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు దక్కుతుంది. విభక్తి (పత్యాయాలకు (సాధాన్యమిచ్చి నిర్మించే వచ్శిత .లఘుకావ్యం ఉదాహరణం. పద్యం, కళిక,ఉత్కళిక అనే వానిని _కమంగా ఒక్కొక్క విభక్తి యందు రచించి, సార్వవిభక్తిక వద్యం/క్లోకంతోను, అంకితాంక ళ్లోకం/పద్యంతోనూ నాయకుని కీర్తించే లఘుకృతి ఈ భక్తికృతి. నంన్కృతాయ్యధ బసవోదావారణాలు, తెలుగు పండితారాధ్యేదాహరణం, సోమనాధుడు నిర్మించిన [పవ్యకియ్మాపమాణరూపాలు.

శివకవులలో వివిధ భక్తి సాహిత్యప్యకియలను నిర్మించినవారు వండితారాధ్యుడు, సోమనాథుడు. వపండితాంధ్యుడు. రచించినవిాా

“కఠకమమున దక్షాధ్యరంబు,న్యాసాష్ట

కమును, గణాడంబరము, శాభరంబు....

(శుతి పంచగద్యముల్‌, ర్ముదమహిమయు

శతకంబు శివతత్తసార మాదిగను

గద వద్వంబు(లు)........ (పండితారాధ్యచరి,త) ఇందులో ఇవ్వుడు లభిస్త న్నది ఇివతత్తసార మొక్కకు. మిగిలినవి ఏ [ష్మకియలో తెలియదు. పాల్కురికి సోమనాథుని రచనలు - అనుభవసారము, బసవవురాణము, వపండిలారాధ్య చర్మితము; గద్యలలో -పంచ్నపకార, నపుస్కార, అక్షరాంగ అప్టోాత్తరశతనామగద్యలు; రగడలలో -బసవన, సద్గురు, గంగోత్సత్తి. రగడలు; బనవపండితారాధ్యీదాహరణలు, బనవవంచకములు, సోమనాధు స్తవము, బనవస్తవము, (ద్వివద) , వృషాధిపశతకము, చతుర్వేదసారము (స్తాతము) , చెన్నమల్లు నీనములు,. భావ్యములలో - ర్యుదభాష్యము, సోమనాధ భాష్యము, బసవరాజీయము

• అన్యవాదకోలాహలము, మల్లమదేవ వురాణము మొదలైనవి, ఇందులో కొన్ని లభించటం లేదు. ఈ రచనలలో స్నోాతములు కొన్ని సామాన్యుల కందుఖాటులో ఉన్నా సంప్పృత గద్య పద్యాష్టకాలు పండితులకు మ్యాతమే వరిమితం. శతకోదాహరణాలు భక్తుల నాకర్షించినా, అనుభవసారాదులు, సోమనాధభఖాష్యాదులు శ్యోస్తపాండితమున్న పండితులకు ఉద్దేశంపబడినవే. (పయోక్త అయిన పాల్కురికి చోమనాధుడు పండిత పామరజనాన్ని ఆయా వర్గాల కొరకు (ప్రత్యేకంగా రచించిన (ష్మకియలతో అకర్ణించి మతవ్యాప్తికి దోహదం చేశాడు. %వకవులకు ఆదర్శ (పాయుడయ్యాడు.

శివకవి యుగ్యష్యకియలలో (పయోగరూవంగా వెలువడినవి ఎక్కువ. పన్తుకావ్యం , చర్విత కావ్యం, పురాణం ఈ వరుసలో. మొదట చెప్పుకోతగినవి. తీగలోగా సాగిపోయే (ష్యకియలు శతకం, ఉదాహరణం మొదలైనవి. నేలబారుగా నదచిపోయే వ్యకియలు మిగిలినవన్నీ.

శివకవి యుగం చెప్పిన చివరి నీతి మరొకటి ఉంది. మతాల మధ్య మంటలు రేగవచ్చు కాని, ,వతిమతంలోనూ (వజలకు అందుభఖభాటులో ఉండేటట్లు వారి మధ్య పచారం సాగేటట్లు సాపాత్య ష్మకియలఅను సాధనాలుగా వాడుకొనే వద్ధతులు అన్వేషంపబడతాయి, (పయోగింప బడతాయి. అఆ _ప్యకియల రూపకల్పనలో మతపైరుధ్యం అడ్డం రాదు. విరుద్ధమతాలలో

ఇవకవియుగం చెప్పిన నీతులు 49 నుంచైనా వజాదరణ పొందగలిగే ృవ్యకియలను కవి (గహిన్తాడు. మతావేశాలు సంఘర్దణలను సృష్టించపచ్చునేమో కాని, సాహిత్యప్మకియలు సమన్వయాలనే సాధిస్తాయి. జైనులు, శైవులు బద్ధవిరోధులు. కాని, పురాణ్యప్యకియ వారిరువురిమధ్య నున్న సాహిత్య సంబంధం. కన్నడిగులకూ తెలుగువారికి భాషలో ఖేదం ఉండపచ్చు వనస్తుకాప్యం, చర్మితకొవ్వం ఆ రెండు సాహింల్యల కున్న అక్షరానుబంధాలు. ఇది ఇవకవి యుగం చెప్పిన "సత్యం*ి. పుతసాహిత్యాన్ని వన్తువుతో నింపితే, ఆ పస్తువు కూడా మతమీ అయితే, పతం మారితే వస్తువుకు గౌరవం పోతుంది. అందువలన సాపాత్యానికి మతను థ్యీయం కారాదు. ఇది ఈ యుగం అందించే నందేశంలోని “పపం. సాపి+త్యోనిక సపాజ లక్షణం సౌందర్యం. దాన్ని (పచారంకోనం వాడితే వ్యాపారమపుతుంది; :.చశుతోనం ఉపయోగిస్తే అనర్థం వాటిల్లుతుంది- అనే నీతి ఈ యుగంలోని “సుందరం'. ఈ నాటిష ఈ నీతి మనలను పంటాడుతున్నది.

(ఆదివారం ఆంధ్యపభ : 19.60.1998)

13 తిక్కన తీరులు

“తతి భాషకు నేదో యొక కాలమున నత్యధిక రాజాదరణము, లేక [(గంథరచనము తటస్థించుచున్నది. అట్టి షవాయుగముతోనే యుత్తమోత్తమ సారస్వతయుగము ఒకొనొకప్పుడు వకీభవించుట గలదు. లోము స్మామాజ్యమునకు చెందిన 'లాటిను భాషలో అగన్తన్‌ చ్మకపర్తి వాలమున నట్టి సమన్వయయుగము గుదిరి న్యువసిద్ధమైనది. సంస్కృతములో కాళిదాసుని వ్యకమాదిత్య యుగమట్టిది. కాని, ఇంగ్లీషులో “అగస్తన్‌ ఏజ్‌ అనున దొకటి, ఉత్తమోత్తమ సొరస్వతయుగమగు షేక్సియరు కాలమింకొకటి ర్లైనుది. తెలుగున నష్లే మయైనదీ. ఉత్తమోత్తమ యుగము తిక్కనదైనది. మహాయుగము ,ీ కృష్ణదేవరాయలదైనది”. (కవిత్వవేది : వాజయ చర్మ్శిత నం్య్గహము : వు.108).

అంధ సాహిత్య చర్వితలో తికృనయుగం ఉత్తమోత్తమమ్రైనదని "కవిత్వవేది" వివేచనం_, ఇది కాదనలేని నిర్ణయం కూడా. ఉత్తమ్మపస్థానం, ఉదాత్త ప్మకియ, విశిష్ట పయోగం, అపూర్వ కవిత్వరుచి;, భవిష్యద్దర్శనం - అనే అంశాలు ఉత్తము కవిత్వ వ్యక్తిత్వాన్ని నిర్దేశించేవి. తిక్కసయుగానికి ఈ లక్షణాలు ఎలా వర్తిస్తాయన్నది చర్చనీయాంశం.

తిక్కన కావ్య రచనా కాలాన్ని స్థూలంగా 13 ప శతాబ్ది ఉత్తరార్థ్ధంగో పేర్కొనవచ్చు. ఇదే కాలంలో కొద్దిగా వెనకాముందుగా పొల్కురికి సోమనాధుని రచనా కాలం- కూడా వర్తిస్తుంది. కొందదు సోమనాథుణ్ణి 13 వ శతాచ్దీ పూర్వార్ధంలో ఉంచుతారు. మరీకొండరు ఉత్తరార్థంలో లెక్కిస్తారు. కన్నడసాహిత్య చర్శిత కూడా ఈ రెండోవాదాన్నే సమర్ధిస్తుంది. ఈ యుగం దాదావు కీ.శ 1225 నుండి 1320 నరకూ వ్యాపించి ఉంటుందని అంచనా వేయవచ్చు. ఈ లెక్కపకారం శివకవియుగం తిక్కనయుగంలో చొరబడుతుంది. సాహిత్యచర్శితలో యుగవిభాగం గల్లంతు అవుతుంది. అర్బుదీ గా రీ కాలాన్ని కాకతీయయుగంగా పేర్కొని ఈ సమస్యను తొలగించుకొన్నారు.

సాహిత్య చర్మితల (పకారం శినకవియుగంలో ఇఖర్యపాయుడైన పాల్కురికి సోమనాథుడూ, ఆంధ సాపాత్య చర్మితలోనే అద్యితీయుడైన మవోకవి తిక్కనా ఒకే కాలంలో చం్యదుడూ, సూర్యుడూ లాగా _వకాశంచటం ఈ కాల విశేషం.

విళ్లిద్గరికీ కొన్ని నమానలక్షణా లున్నాయి.

1. ఇద్దరూ మొదట్లో వయోగాల మీద విశేషాభిమానం ఉపకటించారు. తిక్కన తాను. +పయోగం చేయటమే. కాకుండా మిత్రులచేతా ఇష్యులచేతా చేయించే ఉద్యమం సాగించాడు. పాల్కురికి (పయోగపరంపరసు వెలయించటంలో తానే న్వయంగా వీరమాహేశ్వరు డనిపించు శాన్నాడు. అయినసు తరువాతివారు అనుసరించారు.

తిక్కన తీరులు 51

2. మొదటి రచన నాటికీ చివరి రచన నాటికీ ఇరువురి వ్యక్తిత్వాలలో దృకృథాలలో

మార్చు కనపడుతుంది. తిక్కన (కొత్త (పయోగాలు చేయాలన్న అవేశాన్ని నియమించుకొని

నన్నయ ఆరంభించిన కావ్యేతివాసాన్ని చేపట్టి, స్వీయకవితారుచితో దానికి కొత్త చేవను కల్పించాడు.

పాల్కురికి సోమనాథుడు జైనపురాణ్యవ్యకియకు (వతిరూపాన్ని కల్పించే యత్నంనుండి కన్నడ

శ్హైవకవుల (వ్యకియమైన చర్విత కావ్యాన్ని విశిష్టవ్యక్తిత్వంతో నిర్మించే (పయత్నం చేశాడు. తిక్కన మవోఖారత రచనా కాలానికి ధర్యాద్వైతస్థితి అతని చిత్తంలో హెచ్చుగా నిలిచింది. పాల్కురికి

వండితారాధ్య చర్విత రచించేనాటికి వీరశ్రెవధర్మాన్ని చేద (వమాణంగా నిరూపించే యత్నం.

(వబలింది. ఇద్దరూ చివరకు వేదం నైవు నడిచారు.

3. వచనం లేకుండా రచనం చేసి (వ్యకియలో ఛందస్సంబంధమై న (వయోగాన్ని వెలార్చి, చానిని విశేషంగా చెవ్వుకోవటంలో కూడా ఇరువురిలో నమాన లక్షణం గోచరిస్తుంది. తిక్కనది నిర్వచన రచన; పాల్కురిది ద్విపద రచన. కొంత మంది విమర్శకులు ద్విపదకావ్యం, నిర్వచన కావ్యం అనేవి (వ్యకియలుగా పేర్కొంటూ ఉంటారు. అది బెపచారికమే కాని శాస్త్రీయం కాదు. ద్విపదరచన (వయోగమే. అలాగే నిర్వచన రచన కూడా.

వీరివురిమద్యా భేదాలు కూడా కొన్ని ఉన్నాయి.

పాల్కురికి సోమన కావ్యాలలో వస్తువుకూ మతానికీ నీరక్షీరన్యాయం వర్తిస్తుంది. తిక్కన ఖారతరచనలో హరిహరనాథతత్తం అశ్వాసాద్యంత వద్యాలకే పరిమితం. వారిహగనాథతత్త (వదర్శనం కోసం మవాఖారతకథను తిక్కన మార్చలేదు. జైనశైవకవులు అటుపంటి పద్ధతులను పాటించారు. తిక్కన దానిని నమర్థించక సాపాతశ్య మర్యాదను కాపాడాడు.

2. వండితులలో, భక్తులలో, పామరులలో మతాన్ని వ్యాప్తి చేయటానికి అనువుగా వివిధ (వ([కియలను నృష్టించే (వవృత్తి పాల్కురికి దైతే, తిక్కన చిన్న చిన్న (వ్యకియలను సమాదరించకుండా,'మవాకవిత్వదీక్ష అవనరమైన (వ్యకియలనే మన్నించాడు. ఈయన పండిత పామర భేదం లేని " ఆం(ధావళి' ని దర్శించాడు. ఆం(ధావళి అంకే తెలుగు నహృదయలోకం. మరి పాల్కురికి పేర్కొన్న సర్వసామాన్యులు అందరూ సాహిత్య సహృదయు లౌతారో! కారో!

3. తిక్కన కావ్యిల్పాన్ని పాటించిన కవి. మరి పాల్కురికి చోమన? పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారి మాటల్లో - ” కావ్య శిల్ప ధర్మములను బట్టి చూచినచో ఈతని రచన అత్మివసంగమయము అని చెప్పవచ్చును”. (అంధ సాహిత్య చర్విత. వు.]142) తిక్కన-రచన అలోచిస్తూ తూచితూచి సమయోచింతగా సార్ధకంగా మాట్లాడుతున్నట్టుంటుంది. పాల్కురికి రచన మననును ఆవేశంతో ఊపిచేస్తున్నట్లుంటుంది.

తిక్కన సోమనలు అ యుగంలోని గొప్ప కవులే కాదు; విర్తుద సాహితీ లక్ష్యాలతో ఉద్యమాలు నిర్వహించిన ఉత్సాహమూర్తులు. వారిరువురి.-చ్చిక్సృథాల సంఘర్హ్దణమే అ యుగవైతన్యం. వారి నన్మ్యకియా (వయోగ శల్పమే అ కాలశక్తి. అయితే, ఆ యుగానికి

52 సాహిత్య చర్మిశలో చర్చనీయాంశాలు అత్యుత్తమత్వం తిక్కన వలన కలిగిందా? సోమనవలన ఏర్పడిందా? - అని (వశ్నిస్తే సాపాతత్య చర్మిత రచయితలందరూ తిక్కనగారి పేరే చెప్పి ఊరుకుంటా రనుకొంటాను. అందరి పక్షానా ఆర్నుద గారి మాటలు వినండి - "తిక్కసగారు చేసిన సాపాత్య సృష్టి ఇంకొకరివల్ల అయ్యిది కాదు”. (స.అం.సా. 1-50)

కవిగా తిక్కన వ్యక్తిత్వాన్ని నమీక్షించేటప్పుడు రాషమాయణంతిక్కన, భారతంతిక్కన అని రెండు భాగాలుగా ఆలోచించవలసివస్తుంది. ఒకవిధంగా తిక్కన జీవితంలో ఈ రెండుభాగాలు పూర్వార్ధం, ఉత్తరార్థం అనదగినవి. పూర్వార్ధంలో తిక్కన కావ్య పయోగరంగంలో (వదర్శించిన ఖిరులు, ఉత్తరార్థంలో తిక్కన _పకటించిన తీర్పులు గమనించదగినవి.

రామాయణంతిక్కన తీరు విచ్యితంగా ఉంటుంది. ఆయన పూర్వరామాయణం పదలి ఉత్తరరామాయణాన్ని ఎన్నుకోవటం మొదటి చ్మితం. ఒకవేళ అతని తాత మంతి ఖాస్కగుడు పు"ర్వరామాయజణాన్ని రచించి ఉంకే, తాను దానికి అనుబంధంగా ఉత్తరరామాయిణం ంచించి ఉండాలి. లేకపోతీ శుభమా అని ఉత్తరరామాయణం ఎత్తుకొని "మామా' అన్‌ పిలిచిన మనసుమసిద్ధికి కృతికన్యగా నమర్చించటం మరింత ఎఐచ్చితం. అందులొ ఒకమే లేంటంకు - తిక్కన తన కావ్యాన్ని మోదాంతంగా మార్చాడు. రెండవ విచ్నితం ఆ కావ్యాన్ని నిర్వచనంగా వద్యాలలో (వాయటం. మూడప విచ్శితం ఏమిటంకే - నిర్వచనోత్తరరామాయణం వికానాయకం, వికవస్తుకం అయిన' కావ్యం కాకపోవటం. ఈ మూడో అంశం కొంచెం (శద్ధతో గమనించదగింది.

ఈక్కన తనకు ముందున్న సంస్కృత, కన్నడ, తెలుగుసాహిత్యాలలోని వయోగాలను పరిశీలించిన తరువాత తెలుగులో కథాకావళ్యవ్యకియను (పవేశపెట్టి వివిధ 3పయోగాలు చేయాలని, చేయించాలనీ వూమకొన్నట్లు స్పష్టమౌతున్నది. తిక్కనగారు స్వయంగా రచించిన మొదటి కావ్యం రెండుకత్తులను తనలో ఇముడ్చు కొన్న ఒరలాగా గోచరిస్తున్నది. చాలా మంది విమర్శకులు, సాహిత్యచర్శిత కర్తలు ఈ అంశాన్ని గుర్తించారు. ఒకరిద్దరి అభ్మిపాయాలు గమనిద్దాం

“నిర్వచనోత్తర రామాయణమునందలి మొదటి యేడాశ్వానముల కథకును నాయకుడు రావణుడు. చివరి మూడాశ్వానముల కథకును నాయకుడు (గీరాముడు... ఇరువురు నాయకుల న్మాశయించుకొని రెండు కథలతో సున్న యొక (గంథమున నొక యేకవాక్యతగాని, ఒక రసముగాని యుండదు... నిర్వచనోత్తర రామాయణము మవాక్షావ్యము కాదు... రెండు అఘుకాప్యహుల సంపుటి.....” (డా.కేతవరవు వేంకట రామకోటి శ్వస్తి : తిక్కన కావ్య ఇల్పము; వు.20 220)

“నాయకుని కథ కంకు వతినాయకుని కథయే కావ్యమునందు అధికభాగమును ఆ|కమించి యున్నది” -(డా. పాటిబండ మాధపశర్మ. అంగప.పా.అన్వవచురణు నిర్వ. రామా. పేఠిక.పు.45).

“అష్టమాళ్యాసం నుంచి దశమాశ్వానం వరకూ గల మూడేమూడు అశ్వాసోలలో తెలినిన సక్‌ లఘుకథకు ఉత్తరరామాయణమని పేరు పెట్టడంలో ఇొచిత్యమేమిటో విచారణ చేయవలసిన అపనరమూ ఉంది” - (4 అవంత్స సోమనుందర్‌ : తిక్కన తిరునాళ్ల సంచిక - పు.42)

తిక్కన తీరులు క్‌3

ఈ మాటలు గమనిస్తే తిక్కనకు ఒక నాయకుడు, ఒక కథ, ఒక అంగిరసం "అనే సిద్ధాంతం పట్ల అంతగా సౌముఖ్యం లేదనివిస్తుంది. అది ఆ కాల్యపభావం కావచ్చు కూడా. వంపయుగంలోనూ, బసవయుగంలోనూ మవోవురుషులకథలతో పాటు జైనశైవభక్తుల కధలకు కావ్యాలలో గణనీయమైన స్థానల లభించింది. తమిళసావ*త్యంలో నయనార్ల కథలకూ, అళ్యార్ల వృత్తాంతాలకూ రచనలకూ పఖ్యాతి ఏర్పడింది. తనచుట్టూ ఉన్న సాహిత్యవాతావరణాన్ని గమనించి పజలకు పెద్దపెద్ద కథలు కలిగిన పెద్దకొవ్యాలను రచించి యిచ్చినదానికంకే, చిన్న చిన్న కధలకదంబంగా కృతులను నినిరించటం నమువితమని తిక్కన ఖావించి యుండవచ్ను.

తిక్కన ఈ అభిమతాన్ని తనవరకీే పరిమితం చేసుకోలేదు. ఆతని మితుడు మూలఫఘటిక కేతనను ।పోత్సహాంచి దశకుమారచర్శితను రచింపించి తానే కృతిపతిరై, కృతికర్తకు “అభినవదండి' అనే బిరుదాన్ని పదానం చేశాడు. కేతన కవితాకళలో అంతగా' కాకలుతిరిన -వీరుడు కాదు. అయినా తెలుగులో తొలి కథాకావ్యాన్ని సంతగించాడు. తిక్కన దానిని (పోత్సహించాదు. దానికి కారణం తిక్కనకు స్వయంగ్లా కథాకాప్యమంకే ఇష్టం. ఆ యిష్టమే ఉత్తర రామాయణరచనకు చారి తిసింది.

తిక్కన శిష్యుడు మౌరన తిక్కన మరణానంతరం - మార్కండేయిపురాణం రచించాడు. "ఆది రసవత్తగకథా (పపంచం, రమణియకథాసంహిత. తిక్కన యుగంలోని మంచన రచించిన క్రేయూరబాహుచరి.తత నీవికధలకు కాణాచి. వీరిమీద ఊక్కన పభాదం ఉన్నది. ఉత్తర రాహాయణంలాగా ఉత్తర హరివంశాన్ని రచించిన నాచనసోముడు వంశకథాకావ్యష్మకియను చేపట్లబానికి తిక్కన కథాకాప్యదృక్పధమే దోహదం చేని యుండవచ్చు,

తిక్కన గారి కథాకావ్యదృక్పధమే మహాభారతాన్ని *1పబంధనుండలి" గా సంభావింపబేసి ఉంటుంది. కావరసాన్ని కొనియాడే తిక్కనకు నానారసాభ్యుదయోశత్లాసాన్ని కలిగించి ఉంటుంది. తిక్కన మహాకవిత్వదీక్షావిధి చేపట్టకపూర్వం కథాకావ్యరచనాపేక్ష బలంగా ఉండేది. దానితో తన జీవిత పూర్చాగ్ధంలో ఒక ఉద్యమాన్నే నిర్వహించాడు.

తిక్కన సాహిత్య జివిత పూర్వార్ధంలో గమనింపదగిన ముఖ్యాంశం ఏమిటంకే + నిర్వచనోత్తర రామాయణ కాప్యరచనా శిల్ఫాని కున్న గౌరవం తత్కావ్యష్యకియకు లేదు. తిక్కన తాను రచించింది మహాకావ్యమని చెప్పుకొన్నా (ష్మకియావరంగా “కావ్యమే కాజాలని _గంధమ- విషయమున మవోకావ్యపసక్తియే లేదు. ఒక పధానఫలమును సాధించుట నభిలషించిస నాయకుని చిత్తవృత్తి రూవమైన కథావస్తు వొకటి నిర్వచనోత్తర రామాయణమున సంధి సంధ్యంగ విన్యానము 'కలిమిని నిర్మింపబడలేదు గనుక నది మవాోకావ్యము కాజాలదని “ విమర్శలకు గురి అయింది. (తిక్కన కావ్య%ల్పము. వు.20)

(వ(క్రియ బలం కలిగింది కాకపోయినా కవితాశక్తి చేత అ కావ్యం నేటికీ మసగలుగుతున్నది. పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారి మాటలలో - ” తిక్కన బారతమును రచింవకపోయినను. ఈ

ప! సాహిత్య చర్నితలో చర్చనీయాంశాలు రామాయణము వల్లనే ఆర్యధసాపి'త్యలోకమున శాశ్వతమైన యశమునకు భాజననుయ్యెడివాడు. కాని, భారతరచనవల్ల తెనుగున ఏకవికి అందని |బహ్మపదమును చేబట్టి, కవిబహ్మ యయ్యొను. ఈ రామాయణమున అట్టి పదవి లభింపకున్నను కావ్య శిల్ప పారంగతుడైన మవోకవిగా పేరు పొందెడివాడు”. (అంధ సాహిత్య చర్విత * వు.204, 205)

13 వ శతాబ్ది నడిమి కాలంలో తిక్కనగారు తెలుగు సాహిత్యంలో కథాకావ్య్మప్మకియను 'పయోగాత్మకంగా (పవేశపెట్టాడు. రామాయణంతిక్కన వపయోగ (వియుడు. నాయక (పతి నాయక కథాసంపుటిగా ఉత్తర రామాయణాన్ని [పయోగం చేశాడు; దాన్ని నిర్వచనపద్ధతిలో నిర్వహించి కీర్తిని గడించటానికి యత్నించాడు. మ్యితులచేత కథాకావ్యాలను రచింప చేశాడు. తిక్కన మొదటి (పపయోగం విఫలమైపోయింది? నిర్వచన రచనావద్ధతి అనుయాయులను పొందలేక అంతటితో ఆగిపోయింది; అద్భుత కథాకావ్య రచనా వ్యాసంగం మ్యాతం కొంత (పాచుర్యాన్ని ఇాందింది కాని కళాగౌరవాన్ని పొందలేదు. రామాయణంతిక్కన (వయోగవాదిగా పాచుర్యాన్ని పొ; దకపోయినా కవిగా తన శైలిని నిలువుకొన్నాడు. తరువాత ఆ కవితా శక్తితో మరొక (వసిద్ధ (పకియను చేపట్టి యశస్సు గడింవగలిగాడు. వ్యకియ ఫలవంతం కాకపోయినా కవిత్వంతో కవి (బదుకవచ్చు అన్నది తిక్కన జీవిత పూర్వార్ధం చెప్పిన చక్కని గుణపాఠం!

నిర్వచనోత్తర రామాంయంణంలో అగన్వుడు చెప్పిన రాక్షన వంశచర్శిత విన్న శ్రీరాముడు “మసలితిరి విచిత కథారసవృత్తిం దడ వెరుంగరాక"” (7.134) అని పెచ్చరించాడు. తెలుగులో చెప్పిన అ రాహాయణకర్త తిక్కన కూడా సగం జీవితం చెల్లే దాకా విచ్శిత కథారనపృత్తిలోనే ఉండిపోయాడు. నన్నయ కన్ను తెరిపించేంత వరకూ తిక్కన తీరు ఇంతే.

(అదివారం అంధ(వభ : 26.6.1988)

114 తిక్కన తెరువులు “ అమలోదాత్త మనీష నే నుభయ కావ్య (పౌఢి/ బాటించు శి ల్పమునం బారగు. డం, గళావదు! డ, నాపస్తంబ సూతుండ, గా తమ గ్యోతుండ, మహేశ్వరాంఘి కమల ధ్యానైక శిలుండ, న న్నమకుం గొమ్మనమంతికిన్‌ సుతుడ( దిక్కోంకుండ, సన్మాన్యు!. డన్‌” (నిర్వ.ఉ.రా.]!.13) రాజసంతో రంగృపవేశం చేస్తున్న కవిరాజు లాగా కనిపిస్తా డీ పద్యంలో తిక్కన. సంస్కృత నాటకాలలో రాజపోతలు (వవేశించేటప్పుడూ, నిషృమించేటప్పుడూ దౌవారికు డవడో ఒకడు దారి చూపిస్తుంటాడు, "ప్రభూ! ఇది మీరు నడవవలసిప దారి" అని చెప్పిన తరువాతనే రాజు కదులుతాడు. _ దాని వెనుక సెక్యూరిటీ కారణాలేవైనా ఉంటాయేమో తిలియదుగాని, నాపొత్యరంగంలో కూడా సార్వభౌముల వంటి కవుల పరిస్థితి అలాగే ఉంటుంది. తెలుగులో అటువంటి మొదటి కవి తిక్కనగారు. కేతన కథాకావ్యమార్గం చూపిస్తే ఆ తోవలో తన నడక తాను నడిచాడుఫ నన్నయ కావ్యేతివాన _ప్మకియా ,వన్థానాన్ని ఆవిష్కరించి చూవిస్తే ఆ రాజమార్గంలో మవాోగధిలాగా ముందుకు నడిచాడు. తిక్కసకు ముందు రెండు శతాబ్దాలలో నవ్య్మష్మకియలు తెలుగులో తలయెత్తుతూ తమ వ్యక్తిత్వాలను (వదర్శిస్తున్నాయి; తమ నీడలు (పసరిస్తూ ఉన్నాయి. తిక్కన కాలం వరకూ (వ్యకియలు పుట్టడమే. కాని, వాటిలో వివిధ (వయోగాలు జరగటం తక్కువ. ఆ పని తిక్కన యుగంలో _పారంభపుయింది. (_ష్యకియను. (కొత్తగా ఉపవేశపెట్టటానికి ఎంత _పతిభ కావాలనో, (వ(కియలో ఒక నూత్న (వయోగాన్ని రూపొందించాలన్నా అంత ్కపతిభ కావాలి. (కొత్త్యప్యకియ నర్గం లాంటిధి. ప్మకియలో (కొత్త ,పయోగం (పతినర్గం లాంటిది. సర్గంలో (బహ్మ సృష్టింపబడతాడు); (వతి సర్గంలో (బవ్మాసృష్టి [పారంభమౌతుంది. నన్నయ. కావ్యతి హాస్యష్యకియను నృష్టించి నారాయణకల్పుడైనాడు. తిక్కన దానిని తన శక్తితో అపూర్వంగా పెంచి “కవి _బహ్మా".గా పేరు పొందాడు. .కన్నతల్లి కందిచేను ; పెంచిన తల్లి పెసరచేను. నన్నయభట్టు తన వంతు భారతాన్ని దక్షతతో నిర్వహించాడని తిక్క/”రన్నారు. ” తన కావించిన సృష్టి తక్కొరుల చేతంగాదు నాన్‌" 'కన్యిబహ్మ" రచించాడని ఎజ్ఞాపెగ్గడ పేర్కొన్నాడు. నన్నయ బుజాలమీద తిక్కన నించున్నాడు. భారతం ఉభయకావ్య (పౌధితో

ర్‌ం సాహిత్య చర్మితలో చర్చనియాంళ్లాలు ఉవ్వెత్తుగా పెరిగింది. తిక్కన నిర్వచనోత్తర రామాయణాన్ని (వయోగం కోసల' _వాశాడు కాని, మహాభారతాన్ని మా(తం |[పయోజనంతో కూడిన _[వయోగంగా నిర్వహించాడు. దానికి కారణాలెన్నో ఉన్నాయి. వాటీలో ముఖ్యమైనది - తక్కన చుట్టూ రామాయణం కంటే భారతమే ఎక్కువ తిరిగింది. మతావేశాలూ [పభుత్వ రాజకీయాలూ ఏకమైతే దేశ.. ' అంతర్యుద్దాలూ, (ప్రాణనష్టం, అశాంతి, ఆర్జికసంక్షోభం, ఎధ్యాత్మిక తిరోగమనం ఏర్పడతాయని తిక్కనకు వల్నాటివీరులపోరు _పత్యక్షంగా బోధించింది. మనుమనిద్ధి సింవోసన చర్విత తికంనకు మవామంతిక్వాన్నీ, రాయబారపు నైపుణ్యాన్ని, యుద్ధనీతినీ, ఫోక్రవృత్తాన్నీ సమృద్ధిగా నేర్పింది. దాయాదులపోరును కన్నారా చూచాడు; చేతులారా నిర్వపంచాడు; విజయాన్ని సాధించి రాజుకు సమర్పించాడు. అజ్ఞాతవాసం అనుభపంళోకి వచ్చింది. ,/గణపతిదేవుని అండ గోపాలుని కైదండగా అందింది. తానే ఒకపుడు ధర్మరాజె, మరొకప్పుడు కృష్ణుడై, మరొక్కప్పుడు వ్యాసుడై, జీవితభారతాన్ని నిర్వహించాడు. తిక్కన జీివతమే మశోఖారతం. ముందు ఎంత కధ నడిచినా దాయాదుల క్యుటకు గురియై మమమసెద్ధి గడ్డను కోల్పోయి అడవులలో అజ్ఞాతవాసం చేస్తున్న తరుణంలోనే తిక్కన ప్మాత కిలకప్యాతగా మారింది. తిక్కన భారత వచనం 'ూడా అక్కడే మొదలయింది. సోమయాజి తిక్కన టఉంపశయ్య మీది భీష్ముడు, పాండదవమవ్వోపస్థానావంతర 'వ్వానుడు. వ్యాసుని వేదనం మూలభారతం; తిక్కన సంవేదనం తెలుగు భారతం. “"హృదయావ్లోది చతుర్ధ మూర్జితకథోపేతంబు నానారసా భ్యుదయోల్లాసి విరాటపర్వ మట యుద్యోగాదులుం గూడ గా బదియేనింటి. దెనుంగుబాన జనసం(ప్రార్థ్యంబులై పెంపునం దుది ముట్టన్‌ రచియించుటొప్పు బుధనంతోషంబు నిండారంగన్‌ ” (భా.విరా.1.7) నన్నయ రెండున్నర. వర్వాలలో రూపుకట్టిన కావ్యేతిహాన్నష్యకియ తిక్కన పదునేను వర్వాలలో ఏవుగా పెరిగింది. నన్నయ వాగ్వత్తికి, తిక్కన వాగ్రైఖరిక, నన్నయకవితాపాకానికీ, తిక్కన కవితా శిల్పానికి, న్నయ - వన్నివేశచ్చితణానికి, తిక్కన నంవిధాననైవుణ్యానికీ, నన్నయభావపపోషణకూ, తిక్కన ఖావ వ్యక్తీకరణకూ- ఇలా ఉభయులు కావ్యకళాధర్మాలలో -ఖేదం ఉండవచ్చు. కాని, మవాభారత (వ్యకియా న్వభాపంలో మాతం మార్పు లేదు. అయితే, డా.. పాటిబండ మాధవశర్మగారు "నస్నేయీ భారతము వను కావ్యము-లేక- కధాకావ్యము అనుటకు తగియున్నది” - (ఆఅం.ప.సాఅ. ఆంధ మవిఖారతము అరణ్యపర్వము-పీఠిక.పు.13) అని అభ్యిపాయవడినారు. వారు తము అభ్మిపాయానికి ఉపబలకంగా పేర్కొన్న మాటలు గమనించదగినవి - "ఇతివాసత్వ, కావ్యత్యముల అనురూప సగనమున పారిన దేశఖాషాకావ్యములు అ తొలినాళ్లలో వన్తుకావ్యములన్న వ్యవదేశమును గది... ఇతిపృత్తము, వస్తువు, కధ, అన్న మాటలు సమానార్థఠములుగా

తిక్కన తెరువులు ర్‌? సంన్క్సృతాలంకార శ్యాన్తములందు ఉపయోగింవబడియుండుట ఎల్లరు నెరిగినదే. ఇతరులు "వన్తుకవిత' అన్న దానినే నన్నయ కథాకవిత అనెచని ఊహించుట సులభము... ఇతివోన వస్తు సముదాయమైన భారతమును వస్తు (వధానముగా తప్ప ఈన్యధా నన్నయ ఎట్లు తెలుగున రచింపగలడు?” (వు.12,]33) . మాధవశర్మగారు కన్నడ సాహిత్య సం్యపదాయానికి చెందిన వస్తుకావ్యాన్ని , సంస్కృత సాహిత్య సర్మ్మపదాయానికి చెందిన. వస్తుకావ్యంగా సమన్వయించటానికి యత్నించి గందరగోళాన్ని సృష్టించారు. నన్నెచోడుని వస్తుకవితకూ, విన్న కోట పెద్దన కావ్యాలంకార చూడామణిలో చెప్పిన వన్తుకవితకూ సంబంధం లేదు. అందువలన నన్నయభారతాన్ని వన్తుకావ్య మనీ, లేదా కథాకావ్వమనీ పిలవటం సమంజనం శాదు.

ఆంయధమవోభారత (_వ్మకియా నిరూవణంలో శ్యాస్తీయమైన చర్చలు జరిపి, దానిని కావ్యేతి వోసంగా నిరూపించిన వాదం ఉత్తమం. ఈ వాదానికి (వతినిధిగా దా. కేతవరపు రామకోటిళ్ళాస్తి గారిని ఎన్నుకొని ఈ (కింది మాటలు ఉదావారిన్తున్నాను. “ ఆయ్గధమవోభారతము ప్రయత్నము మీద కావ్యేతివానము చేయబడుచు (వాయబడిన శ్యాస్తేతివోనము. అనగా నిచట తాత్పర్య మిది. నంన్యృతమునందున్న దానికంటే అధికమైన కావ్వ నిర్మాణగల్పమును (వవేశపెట్టి శ్యాస్తేతివాోనమును కావ్వ్యేతిహాసముగా నిరూవించుటయందు కవ్మితయమువారు శద్ధ తీనికొనినారని మ్యాతమే. ఇట్లనుట నంస్కృతభఖారతము కంటు అంధభారతము (శ్రేవమైనదనుట కాదు. అ రెండింటికిని ఖేదము సెక్కాణమునందున్నదని వెవుటమ్మాతమేయగును. ఆందువలన ...నంన్సృతఖారతమును శ్యాస్తేతివోనమునియు అనుకొనవచ్చును.” (తిక్కన కావ్య శిల్పము; వు.129). నన్నయ ఈ ష్మకియకు (పాణంతో పాటు ,పాయాన్ని కూడా ఇచ్చాడు. 'తిక్కన (పాయానికి [పౌధిమను సంతరించాడు. తిక్కన తరువాత ఎజ్టాపెగ్గడ అరణ్యవర్వశేషాన్ని నన్నయ రచనగా పూరించి కావ్యేతివోసగౌరవాన్ని కాపాడాడు. కవ్యితయం ముగ్గురైనా ,వ్యకియానిర్వహణళలో ఒక్కరే- "ఏక బిల్వం శివార్సణం”.

[(వ(కియలోనే కాక (వస్థానంలో, కవితారుచిలో వీరికి సామ్యం కనవడుతుంది. ఆ సామ్యంలో కూడా వ్యక్తిత్వాలకు నంబంధించిన (పత్యేకత లున్నాయి. వాటిని నూక్ష్మంగా వివేచించటం సమంజసం.

కవ్మితయ కపులు గుణ్యపధానమై న రచన చేశారు.- ఊది వారిలో కనబడే సామ్యం. కాని, నన్నయ _,పసాదగుణంతో చిత్తవికానం కలిగిస్తాడు. తిక్కన మాధుర్యంతో. చిత్త్షదుతిని కలిగిస్తాడు. ఎజ్బయ ఓజస్సుతో చిత్తదీప్తిని కలిగిస్తాడు. వీరు.ముగ్గురూ గుణ్యపధానవాదులే. అయినా, వారి కవితలరుచులు వేరు; రుచులు వేరైనా వారి కవితలు అస్వాదస్వాదువులు'.

రచనకు రూపాన్నిచ్చేది శబ్దర. పాణదచైతన్యాన్ని వసాదించేది అర్ధం. (పాణచైతన్యంతో- కూడుకొన్న రూవమే శరీరం. అందువల్లనే ఖామవోదులు శప్టార్థాలు రెండూ కలిని శరీర మన్నారు. కావ్యశరీరమైన శజబ్బ్టార్ధాలలో శబ్బానికీ. ఆర్భానికీ (పాముఖ్యం ఉండే రచన చేసేవారు .కొందరూ. ఉభయ్యప్రాధాన్యం ఉండేటట్లు రచించేవారు కొందరూ కవులలో కనవదతార్ను. కవ్మితయంలో శబ్బార్థాభయ (పాధాన్యమున్న రచన చేనినవాడు నన్నయ. అర్థ్మ్యపాధాన్యాన్ని మన్నించినవాడు

58 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు తిక్కన. శబ్బమాధుర్యంచేత అర్ధాన్ని దీపింపచేసినవాడు ఎట్బన. అందువలన ముగ్గురి శైలులూ మూడు విధాలుగా ఉంటాయి. (పాణచైెతన్యంతో పాటు రూప వైభవం ఉన్న ఆకృతి మాధుర్యాన్ని నన్నయ తెలుగుకవితకు పసాదించాడు. ఆ మార్గాన్ని తరతరాలకవులు తన్మయత్వంతో భజించారు. ఆకృతి వైభవం కంకె ఆత్మ చైతన్యం అనంతంగా _పకాశించే కేజశ్శరీరాన్ని కవితకు తిక్కన (పసాదించాడు. నన్నయకవిత వివేకానందుని లాగా రూపకాంతి మనోబ్జ్దంగా ఉంటుంది తిక్కన కవిత రామకృష్ణ పరమహంస లాగా భావతేజన్సుందరంగా ఉంటుంది. ఎజ్జన ఆకృతిని అలంకృతం చేస్తాడు. భావంచేత రూపారాధనం చేయిస్తాడు. ఆవాోార్యం చేశ అలంకృతుడైన రాజకుమారునిలాగా ఎజ్జియ కవిత భాసిస్తుంది. ఈ ముగ్గురిలో తిక్కన కవిత తేజస్వి, భావతపస్వి. అటువంటి కవితను సృష్టించే పతిభావంతుడు ఏ సాహిత్యంలోనైనా ఎప్పుడో కాని పుట్టడు. అకారంగా అందంగా ఉంకేు అభినయం తక్కువైనా, ఆత్మతేజస్సు అంతగా లేకపోయినా ఆస్వాదనీయంగా ఉంటుంది. రూపం రాగమోహనంగా లేనప్పుడు అభినయం, ఆత్మ తేజస్సు గౌరవాదరాలను కల్పించి దానిని ఆస్వాదయోగ్యం చేస్తాయి. తిక్కన రచన ఈ రెండపకోవకు చెందింది. తిక్కన పద్యం నన్నయ పద్యంలాగా రాగ్యసవంతిలా - _పవహించకపోయినా, భావయుక్తంగా భంగిమలను వెలారుస్తుంది. హృద్యమైన నాదమాధుర్యాన్ని అందించకేపోయినా, భవ్యమైన భావామృతాన్ని. వర్షిస్తుంది. ఈ వైఖరిలో ఉన్న విశేషం అర్థగుణ సరీయోజనం .వలన కలిగే రితివిన్యాసమని సాహితీమర్శజ్ఞులు గుర్తించాలి. అర్థగుణశాలి తిక్కనయజ్వ _శెలి. మూలభారతంలోని కథ వ్యాసునిదైనా, తెలుగులో తీర్చిదిద్దిన పద్యాలు, అందులోని గుణాలు కవ్మితయ ,(పతిభాజన్యాలే. అందులో శబ్దాన్ని చికిలిపెట్టి ల్పీకరించి గుణవృద్ధిని సాధించే తారకమంర్యతం నన్నయ తెలుగు కవితకు ఉపదేశిస్తే, తిక్కన అర్థాన్ని ఆవిష్కరించే అనల్పగణనిద్ధిని న్టోన్మాస్యూతేంలాగా తెలుగుకవితకు (పబోధించాడు. శబ్బగుణమార్గం రథాలు నడిచే రాజమార్గంలాగా తెలుగు, కవితలో సాగింది. అర్థ్ధగుణమార్గం ఓడలు సాగే జలమార్గంలాగా. మిగిలిపోయింది. రాజమార్గం నలుగురూ నడవటానికీ, వింతలూ వినోదాలూ, సాములూ గరిడీలూ (పదర్శించటానికీ వీలైన తోవ. జలమార్గం రసలోకంలో విహరించనేర్చినవారు మ్యాతమే నిపుణంగా పయనించటానికి వీలైన తీవ పాదయ్యాతతో బాటను దాటువచ్చు; యానప్యాత ఉంకేనే నీటిని తరింపగలిగేది.. శబ్బగుణం రచనకు పాదయాత? అర్థగుణం కవితకు యానష్కాత. తెలుగులో అర్థగుణ (పస్టాశానికి కర్ణధాధి తిక్కన సోమయాజి. ఇతివోసాన్ని కావ్యన్యరూపంగ్లా థ్సీర్చిదిద్దెన కవ్మిఆయంవారు 1పధానంగా ధ్వని (పస్టానాన్ని ఆదరించారు. అయితే! నన్నయ రచనలో వస్తుధ్తోమోతిళ్కస.రచనలో రసధ్వని, ఎజ్జయ రచనలో అలంకారధ్యని అధికంగా కనపడతాయి. శావ్య నిర్వహణంలో నన్నయ కథాకధనరితిని గపషంచిస్తే, తిక్కన రనవృత్తి నిర్వహణాన్ని నాటకీయథణితిలో-పాగించాడు. ఎజ్జయ ఆంధ (వెఐలభ' రిచనా షవృత్తికి ప్రస్తావన నిర్వహించినట్లు అలంకృతోక్తిని కవితలో వెలార్చి..వర్ణనాత్మక ఫణితికి బాటలు వేశాడు. . రామాయణంతిక్కనకూ భారతంతిక్కనకూ అంతరం చాలా ఉన్నది. అప్పుడు ,పయోగం

తిక్కన తెరువులు 5్‌9ి (వయోగం కోసమే చేశాడు; ఇప్పుడు ,1పయోగం _1పయోజనం కోసం చేశాడు. అప్పుడు సాభిమానంగా తన సాపిత్యదృక్పధాలను నవాలుచేస్తూ (వకటించాడు. ఇవ్వుడు "నా నేర్చిన భంగి చెవ్ని వరణీయు.డ నయ్యెడ భక్తకోటికిన్‌' అని విన్న్వమభావంతో పరమవివేకసౌరభాలను వెదజల్లాడు. అప్పుడు కలం పట్టటానికి హేతువు రాజభక్తి ; ఇప్పుడు హరిహరనాథభక్తి. అప్పటి (పేరణ (వయోగోద్యమం, ఇప్పటి ధారణ కావ్యరసపోషణం. అప్పటి (ఉపయోగం రెండు కథల జంట; ఇప్పటి _,పయోగం రెండు పష్యకియల అంటుపంట.

నన్నయ తన సమకాలీన కన్నడ సాపాత్వంలో (పాచుర్యం చెందిన సాహీతి (వ్యకియల కంకు భిన్నంగా ఉదాత్మవ[(కియను చేవట్టి తెలుగు 'వారి _పత్యేకతను నిలవటానికి ఆయ్యధమవాభారతాన్ని వినిర్మించనారంభించాడు. తిక్కననాటికి తెలుగులోకి వచ్చిన కావ్యప్యకియలన్నీ కన్నడ ,(వభావంతో వచ్చినవే. కాధాకావ్యం కూడా తెలుగులో కంకు కన్నడంలోనే ముందు వచ్చింది. మరి తెలుగువారు చేపట్టిన ఉదాత్త ,ష్యకియ - కావ్యేతివోనం - అనమ్మగంగా మిగిలిపోయింది. దాన్ని పూరించి తలుగువారి వ్య(కియా గౌరవానికి వరాకాష్ట్ర నందించాడు తిక్కన.

ధ్యన్మితయంలో రనధ్వనిలాంటి వాడు కవ్యితయంలో తిక్కన సోమయాజి.

(అదివారం ఆంధ్యపభఖ : 3./ .1988)

15 తిక్కన తీర్పులు ఆనందవర్ధనుడు నంస్కృతమవోభారతాన్ని శ్యాస్తరూవకావ్యచ్చాయన్వయి అని పేర్కొన్నాడు. అంకే దాని రూపం శాస్త స్వభావం కలిగింది కాని, దానికి కావ్యలక్షణాలు కొన్ని అమరి ఉంటాయి. అది చెప్పేది ముఖ్యంగా చతుర్విధ పురుషార్థ వ్యుత్పత్తి. ఆ చెప్పటానికి ఆలంబనంగా అమరేది కావ్యకథ. అది తత్తజ్తాన పదాయిని. రనచ్చాయా సమన్వయి. ఆంధభారతం సంస్కృతభఖారతం కంక విలక్షణమైన స్వభావాన్ని సంతరించుకొన్నది. అది శ్వాస్తరూప కావ్య చృాయాన్వయి. అయితే ఇది కావ్యరూప శాస్తచ్చాయాన్వయి. ఈ మార్పు కవ్యితయం వారి కాప్యకళాదృష్టి వలన ఏర్పడింది. తత్త్పజ్తానానందాన్ని ఇచ్చేది శ్యాస్తేతివాోసం. కావ్యాసందాన్ని ఇబ్చ్బేది కాప్యేతివోసం. కవ్యితయ (పణాళికలో కావ్యరసానికి తత్వజ్ఞానం అంగం. ఈ _వణాళిక నన్నయలో ష్మకియగా (పనెద్ధి చెందింది. తిక్కన రచనలో (పవృద్ధి గాంచింది. తత్వజ్ఞాన _పదాయినియైన సంస్కృతభారతంలో శాంతరసం (ప్రధానం. కావ్యరస (పధానమైన ఆంధభారతంలో ధర్మవీరం ముఖ్యరనం. తిక్కన “ధర్మాద్ర్వైత న్గీతిని " పేర్కొన్నాడు. దానిని - ధర్మము యొక్కయు, అద్వైతము యొక్కయు స్థితో అని (శ ఓరుగంటి నీలకంఠశాస్తిగారు వ్యాఖ్యానించాదు.. (తిక్కయజ్య హరివారనాథతత్వము:పు.13). ఇది రసానికి సంబంధించిన అన్యయాన్ని కూడా అందిస్తున్నది. ఎలాగంకే - తావ్వనయమున సాధింపబడేది నాయక్యాానితమైన ధర్మన్థితి - అంటే ధర్మవీరం; శ్యాస్త్సయమున సాధింపబడేదె అద్వైత స్పితి-అంకు తత్తజ్ఞానం. మొదటిది ముఖ్యం. రెండవది గౌణం. అందువల్లనే విరాబోద్యోగాదులు రనభావతరంగాలతో ఉప్పాంగిపోయాయి; భిష్మపర్వంలో వీరం విజృంఖించింది. కాని, తత్త్వసాగరమైన భగవధ్గీత మ్యాతం వాపీకూపజలంలా సన్నగిల్లిపోయింది. ఇతివోనం మానవశేవ్‌త్‌' (వస్తానా వతతిని ఫపంచిస్తుంది. కావ్యత్వం మానవభావజగత్తును విస్తరింవచేస్తుంది. శాస్తం వ్యుత్పత్తిని పసాదెస్తుంది. కావ్యంలో నాయకుడు ముఖ్యం; ఇతివావంలో జీవితధర్మం ముఖ్యం; కా(స్తంలో జ్ఞానం ముఖ్యం. నాయక్నాశితమైన జీవితధర్మంలో జ్ఞానం రసభావాలసు మించి పవర్తిల్లకూదేదనిఎచ్వమ్షయ బాటవేని చూపించాడు. తిక్కన దానిని ధువికరించాడు. మవాభారతంలో నాయకుడు ధర్మరాజు. అతని న్నాశయించి స్తాయిభావం నడుస్తుంది. ఛష్ముర్డువాదులు అనునాయకులు. వారి _వవృత్తులూ (పవర్తనలూ. ధర్మవాని యొక్క స్థాయిఖాచాన్ని పోషించాలి. ఇది కథలోని రసపోషణ రహాస్యం. పంచమతచమని (వసిద్ధిగాంచిన భగపర్గీతమీద తిక్కనకు తక్కువ చూవు లేదు. కాని, అది అనునాయకుదైన అర్జునుని ఉద్దేశించి (యపర్తిల్లింది. అర్జునుడు లేనిదే ఆహవవిజయం తేదస్నమాట సత్వమే. అయినా, అత డంగికీ అంగం. గాండీవియే కాదు గోవిందుడు కూడా మవోభారతంలొ అంగభూశుడే. మపి-మా్వాతుడెన

తిక్కన తీర్పులు 61 ఉపనాయకుడు లభించిన అదృష్టం ఆ అజాతశ్యత్రుపుకు దక్కింది. అంగభూతులైన నరనారాయణుల వృత్తాంతం _పధానవృత్తపరిధిని మించరాదు. అందువలన దానిని పరిమితిఎ మించి పెంచలేదు. మోక్షధర్మ్శశ్యాస్తమైన భగవద్గిత ధర్మజుని భర్మవీర్యపవృత్తి పోషకం కావాలే కాని, శోషకం కారాదని తిక్కన తీర్చు.

(వ్యకియా న్వభావంలో మార్పు వస్తే రూపంలోనే కాక, రసంలో కూడా, మార్పు రాక తప్పదని కవ్నితయ మవాోభారతం నిరూపిస్తున్నరి. సంస్కృతంలో శాంతరస (_పధాన రచనం తెలుగులో ధర్మవీర _పధాన రచనగా మారింది. ఈ మార్పు ఎలా జరిగిందో ముందు తెలుసుకోవాలి. ఆనందవర్ధనుడు సంస్క్ట్ప్రతభఖారతంలోని శాంత రసాస్వాదనవిధానాన్ని ఇలా పేర్కొన్నాడు- వృష్టె పాందవవిరనావసాన కథార్థ్ధాలవలన సహృదయునకు విషయవైమనస్యం కలిగి, వైరాగ్యం జనిస్తుందనీ, అది మోక్షమూలం కాబట్టి గీతాదులలో నిబంధించబడిన పరమ పురుషార్ధ సాధకమ్రైన పరిజ్ఞానాన్ని ఇ్యశయించి విరక్తుడైన సవృాదయుడు సనాతనమైన (శ కృష్ణవర్యబహ్మాతత్వాన్ని ఉపాసిస్తాడేని, అఎద్యాపవంచరూపమైన పాండవాదులచర్శితలన్నీ నిస్సారా లనీ (గపించి, వాటియందు అభినివివేశం పూనకుందా పరమార్ధతత్వాన్నే ఆస్వాదిస్తాడనీ ఆనందవర్ధనుదు పేర్కొన్నాడు. భారతాంతంలో హరివంశవర్ణనం వలన సాంసారిక వృత్తిరూవమైన మవోభారత కధార్థాలలో సంసారాత్రితతత్తమైైన వాసుదేవ వర్యబహ్మమే వివక్త్షితమని _పబంధ ధ్వనిగా

• వివేచించాడు. (చూడు:ధ్యన్యాలోకః - చతుర్జోద్యోతః)

అనందవర్గనుని భారతశాంతరనసాధన సహృదయవివేచనపై వధానంగా ఆధారపడి ఉన్నది. ఖారతత్తోపదేశమే అతనిచిత్తవృత్తికి వైరాగ్యదాయకమై (కమంగా శాంతరనసిల్థ్య కలిగిస్తుందని నిరూపింపబడింది. ఈ వైరాగ్యం స్థాయిగా ధర్మరాజాదులనుగాని, + కృఖ్ణుభుఖల్సనుగాన ఆ్యశయించి (వతీయమానమయ్యేది కాదు" పరి - _పబంధార్థపతిపాదిత తత్వజ్ఞాన చర్వణంపంం సప్చాదయుడు ఎథాఅబీధ. కాని, నాయక్యాశతమైన స్థాయిగా సహృాదయుడు ఆస్వాధెంచీది కాదు.

శాంతరసకావ్యాలలో జనీకాది జీవన్ముక్తుల చరితలు పర్లించినప్పుడు శాంతం - నాయక్యాశితమై (సతీయమానమౌతుందని అభినవగుప్తడు వివీచింఛాడు- ఆ దృష్టితో చూస్తే - ధర్మజుడు ధీరశాంతుడని గానీ, తత్తజ్ఞామి -అని కానీ, జీపన్ముక్తుడని గానీ, నిరూపించటానికి భారతంలో కూడా ఆవకాశం లేదు. ధర్మజుడు ధావిత్తిశాడు. ధర్మావతారుడ్రైన _పభుపు. అయినా తాను ధర్మాంశాపతొరుడని స్పృహలేనివాడు. అతడు ఆదర్శ ధర్మ సాధకుడు. ఆం్యధమపాభారతం లోని తత్త్వడ్టానం అతని ధర్మవర్తనాన్నీ, ధృర్మవీఠాన్నీ పోషించేది. అందువలన కవిత్శ్మయ భారతం లో శాంతానికి అంగస్టానమే కాని అంగిగ్బానం లదు. ఈ విషయం తిక్కన భారతభాగంలో స్టిరపడఇప్మ

తత్పజ్ఞాన వధానషానే శ్యస్తేతివోసం కంకే భిన్నమైన రస్మపధానమై న కావ్యేతివోసానగ నిర్మిస్తున్నట్లు తిక్కన తన రచనలో కొన్ని సూచనలు కూడా చేశాడు. వాటిలో _వ్యకియావదమెన అధ్యయగానికి వోడాదేవ?

1. “వబంధమండలి'

2. 'నాన రవాభ్యుదయోళల్ల్తాసి

62 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

౩. కాప్యరసము

నన్నయ రచించిన మూడువర్వాలను మూడు కృతులని, తాను రచించీన పదునేను పర్వాలనూ [వబంధముండలి అనీ తిక్కన పేర్కొనటం గమనింపదగిన విశేషం. కృతి అంకే కావ్యం. కావ్యుపబంధశబ్దాలు సమానార్థకాలే. ఆయినా కథకూ రసానికీ ృపాధాన్యం ఉండేది కావ్యమనీ, అ రెండింటితో పొటు రచనకూ, సంవిధానానికి కూడా పాముఖ్యం ఉండేది (పబంధమనీ వ్యవదీశించటానికి ఆ్యహ్మకియ్యాపయోగాలు అవకాశాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. వర్ణనలు రెండింటిలోను సమానంగా ఉన్నా కావ్యంలో కంకేు (పబంధంలో విరివిగా ఉంటాయి, (పౌధఢంగా ఉంటాయి. ఈ దృష్టితో చూస్తే నన్నయవి మూడు కృతులు; తిక్కనవి వదునేనూ(పబంధాలు. సంఖ్య పెద్దది కావటంచేత (ఉపబంధమందలి అని అనియుండవచ్చు. |

ఆంధ మవాభారతాన్ని (పబంధమండలిగా నిర్మించిన తిక్కన (ప్మకియాగతమై న దృక్పథాన్ని సమీక్షిస్తే ఈ (కింది అంశాలు వ్యక్తమవుతాయి. 1 నన్నయ ఇతివోసాన్ని కావ్యేతివోసంగా మలవినట్లు తిక్కన “మూడుక్కతు” లని ప సించటంలోనే స్పష్టపరిచాడు. తానూ ఆ మార్గాన్నే అనుసరిన్తున్నట్లూ, అయితే కావ్యత్వం కంకే రెంచాకులెక్కువ చదివిన (పబంధత్వాన్ని విరాటపర్వం నుంచి విశేషంగా పోషిన్నున్నట్ట్లూ పేర్కొన్నాడు. 2. 'తిక్కన మొదటినుండి కథాకావ్య పక్షపాతి. ఆ వక్షపాతంతోనే నిర్వచనోత్తర రామాయణం రచింవి ఇ (ప్యకియలో ఒక విశిష్ట పళవాగం చేశాడు. దానిలోని చమత్కిరమేమిటంకు - నాయకుని వృత్తం చిన్నది. ృపతినాయక చఛర్విత పెద్దది - అయినా ఉదాత్త నాయకేతివృత్తానికి అనుబంఛంగా (పతినాయిక చరితను కూర్చటం విశేషం. ఇది ఒక సంయుక్త వాక్యరచనం లాంటిది. రెండు సమాన (వతిపత్తి గల వాక్యాలు ఒకదానితో ఒకటి కళిసి ఒకవాక్యంగా రూపాందితే అది సంయుక్త వాక్యం అవుతుంది. ,,చుయుక్ష లోకులు సామాన్యంగా మూడు రకాలు. 1. ఒకటిగాసి అంతకింకే ఎర్మ్యువగ్దొన్టీ సామ న్య వాక్యాబు కలిసి ఏర్చడీవి. 2. సామాన్య వాక్యాలూ, సంక్లిష్ట వాక్యాలూ కలిసి ఏర్పడేవి. 3. ల్ని సంక్షిష్ణ వాక్యాలు కలిసి ఎర్బడేన్ష చంక్షి్ణ వాక్యమంటే ఒక _పధానవాక్యానికి కొన్ని ఉపవాక్యాలు బీరటం వల్ల ఏగృడీది. _పద్రానవాక్ళం నమాపక (క్రియతో ముగుస్తుంకే ఉపవాక్యాలు అసమాపక కీయలతో కూడి ఉంటాయి. తిక్కన నిక్వుచనోత్తర రామాయణం మొదటి రకం సంయుక్త వాక్యంలాంటి నిర్మాఖం- కలిగి ఉన్నది. ధోమరాపణకథలు రెండూ రెండే. అయినా రెండూ కలిని ఒక కావ్యం. తాశిళకాజంత ప్రథలం కాలేదు. కాని, తిక్కన. లో సహజమైన కేభాకావ్యపళయోగ్నపేతి చావలేదు. అటి అతని జీవలక్షణం. అతని పఖావం తరువాతి కాలంలో చొలమంది కపులమీద పడింది. అది ఎంత బలంగా ఉన్నదంటే - ఒళ నాయకుని కథ తీసికొని నిబిడంగా కాన్ఞ్లుంతా నిర్వహించి జోకళపళావురనాన్ని సాంగంగా నిర్వహోంచిన కవులు తెలుగులో లెక్కకు కొద్ది మందే ఉన్నారు. ఈ పరిన్ధితికి మూలకారకుడు తిక్కన అంపే అతిశయోక్సి కాదు; సత్మ్యయారమూ కాదు.

నన్నయ చేపట్టిన కోవ్యేతివాసాన్ని తిక్కన గూడా చేవట్టాడు. ఆ 1వకియకు తన కిష్టమైన కథాకాప్య స్పృహాను కూడొ జోడించాతు. సస్వేయ చేపట్టిన ృష్యకియ యొక్క స్వభావానికి మరాక విశిష్టగుతాన్ని సంతరించాడు, తిక్కన తాను కల్సించిన అ వ%ష్టవ్యక్తిత్వంతో ఆం్యధమవాఖారతం (పబంధమండలిగా పకాశిస్తుందని పకటించాడు. నిర్వచనోత్తర రామాయణం నంయుక్త వాక్యం

తిక్కన తీర్పులు 63 వంటి దైతే, తిక్కన భారతం సంక్లిష్ట వాక్యం వంటిదని హేర్కొనవచ్చు. ధర్మరాజు కధ _పధానవాక్యం వంటిది, అనునాయకులైన ఖీమాదులూ, ఉపనాయకులైన ఉకృష్ట్ణాదులూ, (వతి నాయకపక్షవక్తులైస భీప్మాదిమవావీరులూ నిర్వహించిన కార్యాలు ఉపవాక్యసమూహం లాంటివి. ఉపవాక్యాలు అనమాపక్కకియలతో కూడి ఉంటాయి. ఖీప్మాదులందరూ యుద్దాలు చేసి అనువులు కోల్పోయిన కథార్థాలు అసమాపక కియావాక్యాలవంట్‌వే - ఎందరు అస్తమించినా ధర్మజయత్నం ఆగలేదు. అలాగే గోవింద భీమార్దునుల వృత్తాలు కూడా ధర్మజుని విజయానికి అంగాలుగా నిలవటంచేత _పధానివాక్యాన్ని పోషించే ఉపవాక్యాలవంటివే.

ఉవవాక్కాలు అసమాపక (కియలతో ముగుస్తున్నా నమావక (క్రియకు అర్హమైన (వధానవాక్యం. నిర్వహించబడటానికి అంచెలంచెలుగా తోడద్పడుతున్నాయన్నమాట. ఈ నిర్మాణశిల్పమే తిక్కనగారి కావ్యేతివోసానికి ఆయువుపట్టు. మవోకార్యాలు కానీ, యుద్దాలు కానీ నిర్వపాంచిన భారతవీరుల కథలు కొన్ని సందర్భాలలో ఘట్టాలూ, తిక్కన రచనలో ఎవబంధాలుగా ఖాసిస్తాయి. వతి వీరులలో భీష్మ షదోణ, కర్ణ దుర్యోధనాదులూ, పాండవవీరులలో అభిమన్యాదులూ విషాదాంతవీరుల్లాగా గోచరిస్తారు. చివరకు కీచకుణ్ణి కూడా విషాదాంత ప్యాతగా చ్వితించాడు తిక్కన వారి కధలన్నీ స్వతం_త్యవతిపత్తిగల వన్తువులుగా అనుభవాని కందినా ఉపవాక్యాల్లాగా అసమాపక (కియాన్వితాలుగా.(పభానకధక "ోత్పద్న్వతాయి. ధర్మరాజు ఉభయాయత్తసిద్ధుడైన నాయకుడు. అతని యత్నం ఉంటుంది; అమాత్యుల యత్నం కూడా ఉంటుంది. అతని అభ్యుదయం అమాత్యుల ఉల్లానంమీద అధారపడి ఉంటుంది. అంటే ధర్మరాజు న్నాశయించిన ధర్మవీరరసాభ్యుదయం, ఖారతవీరుల రసోల్లాసం చేత సాధింపబడుతుందన్న మాట! నాయకుని ధర్మవీరం ఆయా ఘట్టాలలో నిమిత్తభేదాన్ని బట్టి వివిధ వీర రసఖేదాలుగా ఉద్దీప్తమౌతుంది. ఆకూ వివిధ వీరుల న్యాశయించి పొషింపబడే వివిధరసాలతో సంవర్ధితమౌతుంది. [వ్యకియావరమై నా ఇటువంటి నిర్మాణవిధానాన్ని వ్యుక్తీకరింస చేసేది (వబంధమండలి'

(పబంధమండలి యొక్క అస్తిత్వాన్ని అంగీకరిస్తే దానివెట అమోదించవలసినది ఖహువిధారైన అంగరసాలవ్యవస్థ, అందులోని స్థాయిఖావం యొక్క అభ్యుదయం; సంచారుల యొక్క ఉల్లానం. “నానారసాభ్యుదయోల్తాసి” అన్నువ్వుతల”' తిక్కన కావ్యేతివోనంలో కథాకావ్యస్పృహాను నంవదించటంలో. ఎర్ప్చడే రసపోషణ వ్యవస్థను నిర్దేశించాడన్నమాట!

తిక్కన "కావ్యరసముంగొనియాడు "తూ ఉంటాడని హరిహరననాథ స్వామి _ఉపకటించాడు. ఇతిహాసంలో కావ్యరసద్నిష్టిని సంవటించి తిక్కన కావ్వేతివోనకర్త అయినాడు. ధర్మజుని ధర్మవీరరసానికి భంగంరాకుంరడా శ్యాస్తాంశాలను కుదించటంవలనా, ఖారతవీరుల వివిధరసేతివృత్తాలను (వబంధమండలిగో నిర్మించినా _వధాననాయక వృత్తానికి పోషకంగా నిలవటంవలనా తిక్కన కాప్యరస మర్శ్మజ్ఞ్జు డనిపించుకొన్నాడు.

వంపాదికవులు ఖారతకథను చేపట్టి భారతవీరుల పత్యేక నాయకలక్షణాలకు ఉపాథాన్యల కల్పించి కొవ్యాలను నిర్మించిన వైఖరి కన్నడ సాహిత్యంలో (సిద్ధమై ఉన్నది. పంపడు వికమార్జునీయకావ్యాన్ని ముగిస్తూ భారతం లోకపూజ్యం కావటానికి ఖారత ప్యాతలే కారణమనీ వారి ముఖ్యగుణాలు (పస్ఫుటంగా (పకటితమయ్యేటట్లు రచించటమే తన _పత్యేకత అనే పేర్కొన్నాడు.

న! సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

“"చలదొళ్‌ దుర్యోధనం,సన్నియొళిసతనయం, గండినొళ్‌ ఖఫీమసేనం*

బలదొళ్‌ మ్ముదేశ, నత్యున్నతియొ ళమరసింధూదృవం, చాప విద్యా

బలదొళ్‌ కుంభోదృవం, సాహసద మహిమెయొళ్‌ వల్గుణం ధర్మదొళ్‌ని ర్మలచిత్తం ధర్మప్యుతం మిగిలి వర్గలినీ భారతం లోకపూజ్యం”

నానారసోల్లాసం కన్నడంలో భారతకావ్యాలు రచించిన పంపాదుల రసమార్గమైతే, తిక్కనది అంగిరసాభ్యుదయాన్ని ఆదరించే నానారసాభ్యుదయోల్లాసం.

(పబంధమండలి నర్మాణం అనేకత్వస్స్ఫూర్తిని కలిగించినా, కావ్యేతివోసంలోని ఏక వాక్యతకు భంగంకలిగించదనీ, కధాకావ్య (ప్మ్యకియ్యాపవృత్తిని కావ్యేతిహాసంతో సంవదించినా అంగాంగి రకసమన్వయ సాధనకు అవరోధం ఏర్పడదనీ, ఒక ష్యకియ సహజస్వ్యభాపం వీగిపోకుండా మరొక (ప్మకియ లక్షణాలను సమన్వయిస్తే మరొక విశిష్ట ససయోగం సిద్దమౌతుందసీ .తిక్కన సాహితీ జగత్తులో తీర్పుల నిచ్చాడు. ఆ తీర్చులకు తగిన నేర్చులను (పకటించాడు. వాటిని గురించి వచ్చేవారం.

(అదెవారం ఆంద! పబ్‌ ? 10.27.1988)

16 తిక్కన నేర్పులు మవానది ఎంతవిశాలమై నదైనా పుక్టుచోట కొండవాగులా మాతమే ఉంటుంది. కముంగా ఉపనదుల జలాలను కలుపుకొంటూ మిశ్మపవృత్తితో పాటు ఆకృతిని పెంచుకొంటుంది. సమ్వువంలో కలిసేటప్పుడు పాయలుగా చీలిపోతుంది. నదీజివితం లాంటిదే (వ్మకియా జీవితం కూడా.. ఉదాహరణకు పురాణ ,ష్మకియను తిసుకొందాం. చేదకాలంలో పురాణమంకేు “ఇదం వా ఆగే నైవ కించి దాసీతి - వంటి జగ్యత్చాగవస్టను గురించి చెప్పే వాక్సపముదాయం. అంకే నర్గ అక్షణ విశిష్టమైన వేదవాక్యాలే పురాణాల పారంభరూపం. తరువాత పంచలక్షణవిశిప్పాలుగా, ఆ తురువాత దశ, దశాధికలక్షణసమషన్వితాలుగా పెరిగి చివరకు వంశచర్కిితలుగా, మతాచార్యజీవిత చర్మితలుగా, స్టలపురాణాలుగా, చార్మితక కావ్య విశేషాలుగా బహుముఖంగా (పసరించాయి. దశవిధలక్షణాలను పాందివ్నత్నవరకూ పురాణం పెంవుదల బందింది; ఉపపురాణాలుగా, ముశచర్మ్శితాచులుగో ఎంణామం చెందటం-.మొుదలైన నాటినుండి స్వీయవ్యక్తిత్సాన్ని _కమంగా కోల్పోతూ సమ్ముదంలో కలిసివోయే నదిలాగా పురాణ్యవష్యకియ పాయఠైె తన సహజమైన (పత్వీకతను త్యాగం చేస్తూ మరో (ష్మకియగా రూపాంతరం చెందింది. ఇతిహాసం కూడా ఇంతే. వేదాలలో 'దీవాసురా బృంయత్తా అఆసన్‌ి అని పూర్వం జరిగినట్లు ్యవసిద్ధమైన సంఘటనలను, కధలను చెప్పేది ఇతివానంగా పేర్కొనబడింది. ఆ తరువాత్మకమంగా పురాణంలో ఒక శాఖ/ి, ఆ తరువాత చతుర్విధపురుషార్ధసాధకుడ్రైన ఉదాత్తనాయకుని సమ(గేతివృత్తంగా, ఆతరువాత మవోపురుషుల జీవితగాథలైన 'చర్శిత కావ్యాలుగా, వ్యక్తి మావోత్మ్యాదులుగా, (వతపర్వమావాత్మ?గాధలుగా, నీతికధాకావ్యాలుగా _కమంగా పరిణతి చెందింది. ఆధునిక కవులు కొందరు తపు కాల్యూఐను "౨ఇఆవోసాలుగా". "ఆధునిక తావ్ర్యతిచోాసాలుగా' పేర్కొంటున్నారు. పొచీనమైన ఇతివోస్యప్యకియకూ, అభధునికమేన ఇతవోస్మష్మక్రియకూ సారూప్యం లేదు కాని, ఐతఈహాఎక స్పృహాలో కొంత సామ్యం కనవడుతుంటది. కవ్శితయంవారు కావ్యేతివోనస నిర్మాణం చేసిన కాలంలోని ఆ (ప్యకియ స్వరూపన్వభావాలను ముందుగా అనుక్‌లించాలి. ఆడి తేలుగులో పలసిన మొదటి ఇతివాసం కావచ్చునేమో కాని ఎ(కయ యుక్క _పాథమికరూపం కాదు. "గంగా యమునలు కలిని సంగమం ఏర్పడ్డట్టు కోవ్యత్వ

• ఇతివాసత్వ్యాలయొక్క కూడలి క్నేతం కావ్యేతిహాసం. నన్నయ ఈ _పష్యకియసు (తివేణీసంగమంగా రూపాందించాడు. కావ్యత్వంలో నాటకీయతను రాణింప చేసి ,పకటంకాని సరస్వతీనదిస్ఫూర్తిసి కల్పించాదు. కథాకధన _పధానమైన నన్నయకవితలో నాటకీయత అంచర్వాపాన్‌ . కాని, తిక్కన రచనలో అది జివనదియైన మరో ఉపనది. నన్నయలో నాటకీయత ఏమిటి?- అని కొందరు కనుబొమ లెత్తి చూడపచ్చు. అలా

66 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు మాబీవారు పాతికేళ్లు వెనకపడ్డవారు. నన్నయలోని రూపకమర్యాదా చ్వితణాన్నే పెంచి పెద్ద చేశాడు తిక్కన. ఒకవిధంగా ఈ అంశాన్ని వివరించటం ఇప్పుడు పాతబడ్డ విశేషం కూడా. కాని, (వ(కయాపరంగా తిక్కన ఆ నేర్చు నెలా (పదర్శించాడనేది కొంతపరకు చర్చనీయాంశం అవుతుంది. (శవ్యకావ్యవ్యకియలో పాటించే దృశ్యకావ్యమర్యాదలను నాటకియలక్షణాలుగా వరిగణిం చటం పరిపాటి. రూవకమర్యాదలు _శవ్యకాప్యప్మకియలకు వన్నె చేకూర్చాలే కాని, దాని స్వభావాన్ని మింగివేయకూడదు. నన్నయ తిక్కనలు తమ రచనల్లో ఈ జ్మాగత్తను తీసుకొన్నారు. అయితే, వారు కావ్యేతివోసంలో (ప్రవేశపెట్టిన రూపక మర్యాదలలో కొన్ని మాక్ష్మమై నభఖేదాలు లేకపోలేదు (శన్యకావ్యరచనలో నాటకీయత మూడు అంశాలలో ముఖ్యంగా రాణిస్తుంది. 1. నన్నివేశ కల్పనంలో -భేదా-నిర్వహణంలో. 2. ప్మాతలరూపచేష్పాదుల పర్పనసంలో. 3. సంభాషణ శిల్పంలో: కధనాత్మకంగా పాగే. కావ్యేతివృత్తంలో రమణీయరంగాలుగా రాణింపగలిగిన సన్నివేశాలను ఎన్నుకొని వాటిలో అంకనిర్వహణ మర్యాదలను పాటించటంమొదటిది. ప్యాతలరూపాలు కన్నులకు కక్టేటట్టు వర్పించటం; వారి భావావస్థలను చ్వితించటుం, చేష్టలను, అభినయవిశేషాలను వ్యక్తీకరించటం రెండవ పద్ధతి. నాటకంలో ప్యాతలు నంభాషించుకొన్నట్లుగా కావ్యప్యాతలు తమతమ సంభాషణలను భావచితరీతిలో పద్యఫణుతులలో పలికినట్లుగా రచించట్వం మూడవపద్ధతి. ఈ మూడు వద్ధతులనూ నన్నయ తన రచనలో పాటించి తిక్కనకు మార్గదర్శకుడ్రైనాడ... తిక్కన నన్నయకంటె మరికొన్ని నేర్చులు (వకటించి అ మార్గాన్ని ఘంటావధం చేశాడు. నన్నయ రచనలో ఒక ఉపాఖ్యానంగానీ, ఒక కథాఘట్టం కానీ మొత్తం ఒక అంకంలా 'ఖొసీస్తుంది. అందులో కొన్ని సంభాషణాఘట్టాలు రంగాలుగా గోచరిస్తాయి. తిక్కన ఒక్కొక్క రనహత్తతకథాఘట్టాన్ని ఒక్కొక్క రూపకంగా మలచినట్ను న్యుర్తింపచేస్తాడు. అందులోని రమణీయ సన్నిచేశాలను రసవత్తర సంభాషణాదులతో, అభినయవిేేషాదులతో అంకంగా రూపాందిస్తాడు. నన్నయ'రంగాలు చిన్నవి; తిక్కన అంకాలు పెద్దవి. ఇద్దరూ నడుమ నడుమ కథను నడుపుతారు. మొత్తంగా ఈ రచనాశిల్సాన్ని గమనిస్తే ప్యాతలూ, స్యూతధారుడూ కలిని _పదర్శిస్తున్న నాట్య్యవబంధంలా వఠితమనోరంగంమీద [వభావర చేస్తుంది.- అయితే, నన్నయప్కాతలకు అనుభవించటం తెలిసినంతగా అభినయించిటం' తెలియదు ; తిక్కనప్నాతలకు అనుభవించటం ఎంత తెలుసో దానిని అభినయంతో అభిష్యక్తీకరింంచటం అంత తెలుసు. నన్నయ పాాతలు రూవవైభవంతో అనుఖాన (పకటనం చేయగలవు] తిక్కన ప్యాతలు అనుభావాలతో పాటు పాత్తికభావాలను (పకటించి రనవృత్తిని (వెతకుణషవైచలకు అందించగలవు. సన్నయ ప్యాతలు నందర్భోచిత సంభాషణ చాతుర్యం కలవి; తిక్కన ప్మాతలు ఈసాభ్యుచితబంధంతో వాచికాభినయం చేయగల నైవుణ్యం కలవ. తిక్కన రచనలో మరొక వశేషం ఉన్నది. [వ్యకియతో పాటు పరిభాషను కూడా చొప్పించటం. తిక్కన (పవేశపెట్టిన నాటకీయతలో సృత్య, నాట్య మర్యాదలు జాలువారాయి... నృత్యం ఖ్లావావస్థలను వ్యక్తం చేస్తుంది. నాట్యం. నూక్షాతినూక్ష్మమైన నంచారిభావ నృందనలను సైతం

తిక్కన నేర్పులు 67 వ్యంజింవజేస్తుంది. “రసాపా నుఖదుఃఖావస్థారూపాః “- అనే భోజుని నసర్య్యపదాయం మానసిక అవస్థలను నంచారులకంకు విలక్షణంగా గుర్తించి రసశబ్బంతో విలిచే పద్ధతి. స్థాయిభావాలను మ్మాతమే రన శబ్బవాచ్యం చేసే సర్యవపదాయం అనందవర్ధనాదులది. తిక్కన ఆనందవర్ధన సం్యపదాయాన్ని అనుసరించి కావ్యరసపోషణం చేసినవాడే. నన్నయ కూడా అంతే. కాని, తిక్కవ ప్యాతల మానసికావస్థలను వ్యక్తంచేయటానికీ, వ్యజింపచేయటానికి నృత్య నం్య్యపదాయం నుంచి రన శబ్దాన్ని [(గపహించి పయోగించాడు. భరతనాట్యశ్యాస్తంలో నృత్యనాట్యసంయ్యవదాయాల్లో అభినయ విశేషాలు చెవుతున్నప్పుడు రసదృష్టులనీ, స్థాయిఖావ దృష్టులనీ, నంచారి భావదృష్టులనీ (అష్టమాధ్యాయంలో) వివేచించటం చూడవచ్చు. కాబట్టీ అవస్థలకు సంబంధించిన రనభావాంశాలను తిక్కన రస శబ్బవాచ్యాలుగా చేయటం, ఖావాంశాలను వాచ్యం చేయకపోవటం తిక్కన రచనలో విశేషంగా గమనింపవలసిన అంశం. అలా (గహించకపోతే డా. కేతవరవు రామ్‌కోటి శాస్తిగారన్నట్లు “దోషం కాని రసదోషం' గా నీరిపుచ్చుకోవలసి వన్తుంది. తిక్కన తన రచనలో ఖావాలకు అవస్థలూ, అఖివ్యక్తులూ ఉంటాయని గణించి (పపయోగించాడు. ఉదాహరణకు - అర్జునుడు "వీర రస మయాత్మకు' డయ్యాడన్నా (విరా. 5.3); “ల్మౌదరన వినోది యైనా' డన్నా (విరా. 5.154), అలాగే “'సౌఖ్యరనము' (వరా. 5.402), "కోపరనము" శ(దోణ.2 .319), "అద్భుత రనము' ((దోణ 4.331), 'కరుణారసము' (వరా.1.])2) , 'భయరసము' (వరా. 5.78), “హస్యరసంబు (విరా3.38) “సల్లా పరనముూ (విరా. 3.43) , 'శాంతరసము' ( అశ్వ. 2- 80), 'దరవోపరసము (విరా. 1.14) ఆని'ఎన్ని రసాలను పేర్కొన్నా అవి కావ్యశ్ళాస్త మర్యాదలోని రసాలు కావు, నృత్య నాట్యమర్యాదలకు చెందినవి. మరొక శ్యాస్త మర్యాదను సాపాత్యంలో పారిఖాషిక స్థాయిలో పవేశపెట్టటంవలన కావ్యశాస్తానికి విస్ప్రతి కలుగుతుందనీ, తన రచనలో ప్యాతల మానసికావస్థలను వఠితలు (గహించటానికి సౌలభ్యం ఏర్పడుతుందనీ తిక్కన భావించియుండవచ్చు. ఈ వైనం తెలిస్తే పవమనదోషమే లేదు; వాచ్యావాచ్య విచారం లేదు. దోషంగాని' దోషంగా సరివుచ్చుకునే అగత్యం లేదు.

తెలుగులో నన్నయ రచనామార్గం.సుగమం ; తిక్కనది దుర్గమం. దానికి ముఖ్యమైన కారణం నన్నయది శబ్దగుణ్యపధాన రచన కావటం; తిక్కనది అర్థ్ధగుణ _(పధాన రచన కావటం. శబ్ద బంధానికి సంబంధించినవి శబ్ద గుణాలు. అర్థ్యపకటనకు సంబంధించినవి,అర్ధగుణాలు. తిక్కనకు శబ్దబంధం కంటి భావశబలత ముఖ్యం. శబ్దగుణ(పధానమై నరచన చక్కగా చిక్కగా అల్లిన. పూలదండలా ఉంటుంది. దానిలోని అర్ధం సుగంధంఠతా వరిమళిస్తుంది. అర్థగుణ్యపధానమైన' రచనంలోని శబ్దం పానకంలో చక్కెరలా ఉంటుంది. చక్కెర పలుకులు నీటిలో కరిగి పానకానికి తమ గుణాన్ని సమర్చించి తమ ఆకృతిని కోల్పోతాయి. అలాగే తిక్కన రచనలో శబ్బాలు అర్ధసమర్పణం చేసి, తమబంధ (పాముఖ్యాన్ని రసంకోసం త్యాగం చేస్తాయి. “రసాభ్యుచితబంధం' అంకేే ఇటువంటిదనే భావించవచ్చు.

దశగుణాలలో ఒళ' గుణాన్ని (గహించి తిక్కన రచనను నమీక్షిస్తే ఈ అంకం స్పష్టమవుతుంది. కాంతి అనే గుణాన్ని (గహిద్దాం. శబ్బబంధానికి కొజ్జుల్యాన్ని కూర్చలమే శబ్బగుణమైన కాంతి లక్షణం. తిక్కన దీన్నీ పాటించినా, దీని కంకొ దీవరనత్వ మనే అర్థగుణాన్నే

68 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు తన కవితకు _పాణలక్షణంగా పోషించాడు. “కనుగొని కోపవేగమున. గన్నుల నిప్పులు రాల నంగముల్‌ గనలం గ సాం్య్యదఘలత్మ సలిలంబులు (గమ్మ నితొంతదంతపీ డనరట దాన్య రంగ వికట(భుకుటి చటుల్యపవృత్తన ర్తన ఘటనా [వకార భయదస్సురణా పరిణద్ధమూర్తియై”. (విరా. 2.133) భీముని ర్మాద మూర్తిని పత్యక్షం చేయటానికి ఈ పద్యంలో ఓజః కాంతి గుణాలను తిక్కన వాడి చూపించాడు. అయినా అది ఆయన మార్గానికి అంత అనువైనది కాదు. శబ్దగుణ్యపధానమైన ఇటువంటి పద్యం మరొకకవి (పపయత్నిస్తే [వాయగలడు. కాని, తిక్కన రచించిన ఆ తరువాతి సీసవద్యం అన్యులకు సాధ్యం కానిది ఏ; ఆయన కవితా (పవృత్తికి వతాకవంటిది. “* నేలయు నింగియు! దాళముల్‌గా+ జేసి యేపున రే(గ౧ వాయించి యాడ. గులవర్వ్యతంబులు గూల్పి యొండొంటితో దాః కంగ వీ( కమై దన్ని యాడ నేడు సాగరములు నిక్కడక్కడ! బెట్టి వలుచని రొంపి మై నలంది కొనంగ దిక్కులు నాలుగు నొక్కచోటికి( దెచ్చి పిసికి పిండలి సేసి విడుచగొన( గ మిగిలి (బవ్మోండ ఖాండంబు పగుల్యవేయ నప్పళించుచు! (టబళయకాలానలమున గండరించిన రూపంబు, కరణి థీము ఉతిభయంకరాకారాత నతిశయిల్లె. (విరా. 2.134) న్వరూపాన్ని సాక్షాత్కరింప జేసే శజ్బగుణ (పధానమైన రచన పై మొదటి పద్వం. స్వభావాన్ని ఖావనా మయం చేసి మనోన్మేత్రానికి ,వత్యక్షీకరింవ చేసి రనభావాఖివ్యక్తికి, ఆలోచనామృతపానానికి తోడ్పడే అర్ధగుణ (వధాన రచన పై సీనపద్యం. రెండింటిని రచించి “ఉభయకవిత్వ తత్త్వవిభవోజ్జులు" 'డనిపించుకొన్నాడు తిక్కన. దీప్త రసత్యం తిక్కనకవితాగుణు సర్వస్వం. “కవీత జెప్ప యుభయ కవిమితు మెప్పెంహకతిదిస హ్నకైన” నని కేతన చెప్పిన మాటను బట్టి అ కాలంలో తిక్కన కున్న గౌరవం న్పష్టమౌతున్నది. ఈ నాటికీ దానికి కొరత లేదు. శవిభ్యుదయ కవితా (పవక్త (సీసీ దృష్టిలో కవ్మితయం అంటే తిక్కీసుం వేమన-గురజాడలు.. అంకే అధువికులచే అదరింపబడే కవులలో ఆయన మొదటివా ఉన్నమాట! ఉభయకవితుడైన తిక్కన అద్వైతి కావటంలో కెచిత్యం ఉన్నది. అయన చుట్టూ కనవడ్డ

తిక్కన నేర్పులు 69 జంటలను - రెండుగా ఉన్నవానిని -వికం చేసే ఒక అద్వైతదృష్టిని సారించాడు. దానిని సాధించాడు. ఉభయమతాలకూో మితుడైన హరిహరనాధుణ్ణి కల్పించి అద్వైతపరతత్వంగా దర్శింఛాడు. అటు సంస్కృత కవులకూ - ఇటు తెలుగుకవులకూ తాను ఏకైకమితుడై నిలిచాడు. తాను రవించిన నంస్కృత కవితను తెలుగు రచనలోనే పొందువరచి అద్వయస్థితిని సాధించాడు. నిర్వచనోత్తర రామాయణంలో ఎన్నుకొన్న రెండు కథలను ఒక కావ్యంగానే నంధించాడు. ఆం్యధమవాభారత రచనలో రెండుువ్యకియల కొక సమన్వయ రూపాన్ని కలిగించి కావ్యేతివాసంగా నిర్వహించాడు; కావ్యత్యంలో కూడా దృశ్య్మశవ్యకావ్యమర్యాదలను. హరిహరనాధమూర్తి లాగా కలివి నిలిపాడు. దృశ్యమర్యాదలో కూడా నృత్యనాట్యమర్యాదలకు చేయి చేయి కలిసి పారిభాషికపద నంబంధాన్ని కల్పించాడు. తత్సమదేశిపదాలకు వియ్యం కలిసాడు. _ష్యకియలో (పయోగం చెయ్యటంలో ఎంత (వజ్ఞాపాటవాలు కావాలనో తన రచనల వలన తెలియపరిచాడు. అద్వైతం అతని మతమే కాదు. అతని సాహిత్యజీవితం!

తిక్కన రచనలోని నాటకీయతను చవిచూచిన _-తరువాత తెలుగుకవులు నాటకాలను. కావ్యాలుగానే మలచటానికి యుగయుగాలు యత్నించారు. తిక్కన కథా కావ్య స్పృహ బహవురూవధారణం చేసింది. విశ్వనాధవా రన్నట్లు “తిక్కన్న శిల్పపు. దెను. గుతో( టి”.

(ఆదివారం ఆంధ్యవభఖ : 17.7 1988)

ఆట త

(వథమాంధ మహాపురాణం

తిక్కనయుగంలో వెలువడిన మరో (పనిద్ధ సాహిత్య ప్యకియ మవోపురాణం. తిక్కన సిమ్యుడు మారన తెలుగులో మార్కండేయ వురాణాన్ని వినిర్మించి _పధమ మవాోపురాణకర్త అయినాడు. హరిహరాభేదభక్తి యుక్తుడైన గన్న సేనాని కది అంకితం. గన్న సేనాని కాకతి రెండవ (వతాపర్నుదదేవుని కటకపాలకుడు.

మార్కందడేయమవోపురాణం ఆంధుల కభిమాన(గంథమై న మవోభారతం యొక్క _పశస్తితో ఆ(౨భమై, అందులోని అయిదు అనుమానాలను నివారించటానికి ఉప్మకమించి, శాంతిపర్వంలోని మేధావ్యుపాఖా+నానికి విస్సృత రూపమైన జడోపాఖ్యానాన్ని తనలో అనుసంధించుకొని ముందుకు సాగి మవోఖారత (పశస్తీకి పతాక పాయమైనదనే (పఖ్యాతి పొందింది. నన్నయ తిక్కనల అం్యధమహాభారతాన్ని చదివి; తన్మావోత్మ్య పతిపాదకమైన ఈ పురాణాన్ని ఎత్తుకోవటానికి జాతి ఉత్సాహాన్ని పకటిస్తుంది. అందువలన మారన మార్కండేయ పురాణాన్ని రచినిచటానికి పూనుకొన్నాడు.

మారన మార్కండేయవురాణాన్ని చేవట్టటానికి మరికొన్ని కారణాలు కూడా ఉన్నాయి.

1,పాల్కురిక్‌ సోమనాధుడు రచించిన వీర్మవ్న బసవవురాణం అనాద్యమనీ, ఆృపషూణమనీ భావించ వైదికమకస్థుల అభిమతానికి అనుగుణంగా (పాచీనమూ, అర్హమూ అయిన పురాణాన్ని తెలుగు చేసి మారన మవాపురాణ్యష్మకియాధ్వజాన్ని . స్థాపించదలచటం.

2. ద్విపదచృందంలో రచనం సాగిస్తున్న శేవవైెష్టవకవుల దేశికవితా వద్ధతిని కాదని, నన్నయచేత ఆరంభింపబడి, తిక్కన చేత పొషింపబడిన చంవూ కావ్య రచనకూ, కావ్యస్సృహకూ (పాచుర్యాన్ని కల్పించబూనటం.

ఏ3. నససుకాలీనాంధ సాహిత్యరంగంలో నెలకొని ఉన్న కావ్య (ష్యకియలనన్నింటినీ తనలో ఇమిడ్చికొన్న పురాణాన్ని తెల్పగులో' రూపిబదించాలని వయత్నించటం..

వీటిలో మొదటి రెండూ (కమంగా పురాణ స్వభావానికి, ఛందస్సుకూ *"నంబంధించినవి. నోకోసేవది వురాణ విశిష్ట వ్యక్తిత్వాన్ని , హ్మకియావైభవాన్నీ చాటి చెపుతూన్నది. కాబట్టి దీన్ని కొంత వివరించనలఅనసి ఉన్నది.

ఉమర్‌ సూర్కండేయం రచించే నాటికి తెలుగులో మవాఖారతేతివానం, రామాయణకావ్యం, ఇరవాది వస్తుకావ్యాలు, దశకుమార చరిిత్రాది కథాకావ్యాలూ, సర్వేశ్వర సుమతీ శతకాలూ,

(వథమాంధ మవహావురాణం ఖగ విజ్ఞానేశ్వరీయాది ధర్మశ్యాస్త (గంధాలూ, పురుషార్థసారాదులవంటి రాజనీతి. శ్యాస్తాలూ, శైవ పురాణాలూ, భక్త చర్మితలూ, స్తుతులూ, మొదలై నవి సాహిత్య్మప్మకియలుగా _,పచారంలో ఉన్నాయి. ఈ (ష్మకియల నన్నిటిసి కొద్దిగానో గొప్పగానో ఈ మవావురాణం తనలో _పతిఫలింవచేసికొన్నది. ఎలాగంటే - ఇతహాసం పురాణాంతర్భాగం . మార్కండేయంలోని సూర్యవంశరాజుల చర్మితలు ఇతివాసలక్షణోలతో కూడి ఉన్నాయి. హరిశృర్యద కువలయాశ్వచర్మ్శితలను విడివిడిగా వరిగణిస్తే ఆవి స్వమంసమృద్దాలై న కావ్యాలుగా భాసిస్తాయి. కుమారసంభవాది కథలవల మనుసంభవ గాధలు ఈ వురాణంలో విపులంగా వర్ణింవబడినాయి. మార్కండేయపు రాణాన్నంతటినీ స్థూలంగా వరిగణిస్తే ఒక రసవత్కథాహారంగా శోభిన్తున్నది కాబట్టి కథాకావ్య 'లక్షణం ఇందులో సహజంగా శాణిస్తున్నది. తిక్కనగారి కధాకావ్య స్పృహకు కమనీయోదాహరణమై అలరారింది. వురాణ ప,[కియకు కథాకావ్య లక్షణం ఒక అలంకాగంగా అమరింది.

ఇక మకుట విశిప్పాలైన న్తుతులు, స్నోతాలు, దండకాలూ, రాజనీతి ధర్మనీతులకు సంబంధించిన సూక్తులు, దత్తాతేయుడు, శినకేశవులు, ఉరార్యాగ్నులు, దుర్గాసరస్వతులు మొదలె న దేవతలను సేవించి తరించిన భక్తుల చర్కితలూ, - ఇవన్నీ కూడా మార్కండేయంలో ఉన్నాయి. కాబట్టి, ఈ పురాణం' హరిహరాద్వైతదృష్టితోనే కాక , తత్కాల సర్వవాజృయ ష్మకియా నమస్వయ దృష్టితో కూడా విశిష (పాముఖ్యాన్ని వహిస్తున్నది: పురాణవురుషుని నుండి _ఎవ్మాండంలాగా వురాణం నుండి సాహిత్య్యష్మకియాజగత్తంతా ఉదృవింవగలదనే తత్వానికి ఆదర్శ్శపాయమై వరిధవిల్లుతున్నథి.' తిక్కన యుగ సాపొత్య ష్మకియా చైతన్యాన్నంతా కడుపున పండించుకొన్న పురాణపురంధి మార్కండేయం.

కావ్యం కంకే భిన్నమైన వ ,పష్మకియను చేవట్టినా, దానికి కావ్యరూపాన్ని సాధ్యమైనంతవరకు కల్పించటం నన్నయ తిక్కనలు చూపించిన మార్గం, దానిని పురాణ్యవ్యకియఖఘ అన్యయించి ఆఅవిష్కరించటం మారన అనుసరించిన మార్గం. మారన మూలంలోని శ్యాస్తార్ధాలను తగ్గించాడు. ఉపాఖ్యానాలలోని రసభావాలను మ్యాతం ఎక్కడా వదలలేదు. నీలున్నచోటుల్లా వివేకంతో కధార్దలను పోషించటమో, విస్తరించటమో, (కమబద్ధం చేయటమో, మధురతరం కావంచటమో బేసి కధాకధనంలో కావ్యకళాదృష్టిని (పదర్శించాడు. సంనగ్రతంలో అర్థ్యవధానానైన పురాణ ఘట్టాలను మారన స్వేయకవితాభివ్యక్తితో శబ్బార్ధోభయ్యృపధానాలుగా విర్మించగలిగాడు. స్వారోచిషమనునంభవ, హారిశ్చంద, కువలయాశ్వ, మరుత్తరాట్బర్కితాదు లటువంటివి. అ. కధ లావిధంగా రూపొందటానికి కథాశక్తి ఎంత కారణమో మారన కవితాశక్తి అంత హేతువు.

మార్కండేయపురాణం ఒక ఉబ్బాల కధా రత్నవారం. అందులో దాదాపు 34 కథారత్నా లున్నాయి. మారన కథా విస్తార చతురుడు. కృతి భర్త మాటలలో మార్కండేయం “నూతనకధావిస్తారం * (అవ.14) . గన్నయ మారనను 'తత్పురాణ _పకాశిత సార కధామ్నతం బొగిఐ (దావి జగజ్జనంబు లలర న్వచియింపు," (అవ.]” ) మని మనసార కోరాడు. మారన కూడా ఆానట్లు చెప్పగలగటం తన జన్మసావల్యమని సంతోషించాడు. “సారకథాసాందచం[థికిను రచనలో పండింపచేశాడు. మారన శాస్తార్ధాలను సూక్తులతో నింపాడు; కథార్థాలను రసోక్తులతో పెంచాడు.

త్య న్‌ సొహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు అల ఆకు వవాళ్యూవాలము. అహమివవించే. నందర్భాలలో కథార్థాలకు ఊపబలకంగా బేని

అ వవామువమానక అన్డువచ్చే వవధ శ్యన్తవవయాలను వదిలాడు. దేవతా స్తుతులను వవండిన చ్వున్ను వెప్పాను... కొన్నింటిని నం్యగహంగా కుదించాడు.. కొన్నిటిని మూలాన్ని చాయాయ్యాతయగా అంుచుకని మ్వీయకల్సనలతో పెంచి స్వాతంథత్యాన్ని పదర్శించాడు.

వ్‌ మానను పమాలంతా రీవలుబ్బుడు. శ్యాస్తాదివషయాలను సం్యగపొంచినా, రసభావ వదామి. అచున్నాయానైాన అంశాలను. స్వీయ్మపతిభాపాటపంతో విస్తరించి రచించిన ఘట్టాలు మాయు. మక్యతా మస్టువయమిు యుద్ధవక్టవలు, రసభావ వర్థనలు, అసుభావసాత్త్వకభావ వర్జనలు మాపని మారన చన చ్నాశబయించి రకషుణీయంగా రూపొందాయి.

చ మాదన కొచిత్తంతో అమూలకాలైన అంశాలను పెక్కింటిని కల్పించి పురాణానికి వచనా నావ వాన్ని వళినుచాడు.

మావ వకేయ వురాణకథలలో మనుచర్శితలు మహనీయాలు. వాటిలోనూ స్వారోవిష ముషుముతచంాధి అత్కఎత రమణీయం. దానిని అపూర్వంగా తెలుగు, చేదాడు మారన. వస్తు విష్తృుశలో, విర్మాణంలో, వసై ,క్యంలో, ప్మాతల స్వరూప స్వభావ చ్వితణంలో, రపపోషణ వధానంలో, వద రచనా శల్చంలో మారన మూలంకంళి విశిష్టంగా ఈ పృత్తాంచాన్ని నిర్మించాడు. పద్దనకు మార్గదర్శ అయినాడు. ఎలాగంటే -

1. ఉపాభ్యానాన్ని వశుణాసృదవురవర్ణనంతో [పాలంభించినవాడు మారన.

2. ,పపరునికి నామకరణం చేనీనవాడు పాంచ.

'మొోసిద్దుడు చెప్పే బోద్వాల పసక్తిని సూభించినవాదు మారన.

4. పాడలీపనం కరిగిపోయిన తరువాత ,పపరుడు ఏఐచారించే విధాన్ని చ్యితించటానికి మార్ష చూపినవాడు మారన.

5. మణిచేదిక మీద కూర్చొని పరూధిని గానం చేసినట్లు చెప్పింది, ఆమెను శతప్మతేక్షణుగా చ్యితించిందీ, సవరుని తసూద్ఞత కాంతిని కల్పించిందీ, పవరుని దయాభఖిక్ష నర్ధించే వాక్యజూతాన్ని వివరించిందీ మారనవయే.

6. స్వరోచి విభుత్వాన్ని గుర్తించిందీ, పారర్షి తపోవన కల్పనం చేసిందీ, కలహంసి' ఛచ్యకవాకాల నంవాదాన్ని ధిద్ది ఉర్భిందీ. కురంగ్రవల్లభ వర్ధనాన్ని విస్తరించింది మారనయే,

ఈ విధంగా భావి వబంధయుగంలొ వెలసన ఆధకవితా పిలామహునికి మనుచర్నిత ఉమ్మ లోని ల్పమర్మాలసు అందించిస-మూలపురుషుడు మారన. .ఘూరన రచస పెద్దన రచనకు మూల్చస్తళ్లాళిక. పురాణకధలు (వబంధవస్తు భీక్షను అందింపగలిగిన సంపదలు కలిగిన వాటినగా. చ్చిటించే (పాధెసము సరన" "రచనలో ఆరంభమైనది... తిక్కన కావ్యేతివాసం (పబంధపుండలి అయితే, తిక్కన శిష్యుని మవాపురాణం కావ్యమండలి.

(వథమాంధ మహీావురాణం 73 వురాణ రచనకు ఒక శైలి ఉండాలని నిరూపించాడు మారన. పురాణం గానం చేయబడుతుంది. పండితపామరలకు పురాణ కవిత మొదట _శవణానందాన్ని అందించాలి. _[శవణ సుభగత్వంతో పొటు _శోతలకు కథార్థాలు అృపయత్నంగా తెలుస్తూ పోవాలి. కాని, పౌరాణికులు (పవచించటానికీ, బుధమండలి భావించటానికి అందులో అంతస్సారం కూడా ఉండాలి. కాబట్టి ధారాళమైన శైలీ, నోరూరేటట్లు చవులు వుస్ణేటట్లు చెప్పగలనేర్పూ. మధురంగా ఉండే వదాల కూర్చూ, ఆలోచనామృతాన్ని అందించే శబ్బార్థ సంవదా వురాణకర్త _ వాగ్బృత్తి కుండాలి. (పయత్నకృత అలంకారబంధుర మైన్నశెలీ, వ్యకోక్తి వైభవం, దిర్ణవర్జనానక్తిగల వాగ్బృత్తి (వబంధకవికి ఉండాలి కాని వురాణకవికి ఉండరాదు. కాని, నిరలంకారంగా ఉన్నా సాలంకార సౌందర్యస్స్ఫూర్తిన వెలార్పగల ఒకానిక రమ్యోక్తి కావ్యకళామర్శజ్ఞుడైన పురాణకర్త కుంటుంది. అటువంటిది మారన రచనలో (వత్యక్షమౌతుంది. కాబట్టి మారన అచ్చమైన ఆంధపురాణ్యకైలికి అబ్బాసనకల్పుడు. ఆఅం(ధసాహిత్యంలో పురాణరచనలలో కానవచ్చ్నేశెలులు ముఖ్యంగా నాలుగు రకాలు. అవి న. రనవత్పురాణకథాకథన్నశెైలి. 2. స్థలదేవతీర్ధ మహిమాఖివర్దన శెలి. 3. భక్తి రనపోషణ శెలి. 4, మూలవిధేయమైన అనువాద శైలి. వీటిలో మొదటి లికి మూలపురుషుడు మారన. రెండవ శైలికి ఎజ్జన, (శీనాథుడు ముఖ్యులు. మూడవశలికి బమ్మెర పోతన కవిత పరాకాష్ట. ఇక అనువాదశెలికి పవాహవేగం, విరళబంధం, పదానువాద(వీతి ముఖ్యలక్షణాలుగా ఉంటాయి. దానికి [పత్యేకత వ్యక్తిత్వం పాడగట్టదు. అధునిక పురాణానువాదకులలో కొందరిది ఇటువంటి తెలి. మారన రచన సాధారణంగా కదళీపాకంలో ఉంటుంది. కాని, రసవదుపోఖ్యాన ఘట్టాలలో అతని రచన దాక్షాపాకంలో దర్శనమిస్తుంది. తన కవితా నంభారాన్ని సమకూర్చుకొనటంలో మారనకు వరోక్షంగా తోడ్పడిన వాడు నన్నయ; (పత్యక్షంగా తోడ్పడినవాడు తక్కన. పూర్వకవుల కవితా వైభవాన్ని తన కవితలో వతిఫలింప చేసుకొన్నా, తా నెన్నుకొన్న _,వ్యకియకు సముచితమైన శైలిని నిర్మించుకొనటంలో తన వ్యక్తిత్వాన్ని (పదర్శించిన _(పతిభ మారనలో విశేషం. పురాణ్యవ్యకియ మరే సాహిత్య వ్మకియకూ తీసిపోనిదని నిరూపించిన నిన్ట మారనది. మారన పూరించిన మవోపురాణ శంఖారావం తరువాతి తరాల వారికి పురాణ వ్యకియా స్వీకారోత్సావోన్ని రేకెత్తించింది. ఎజ్లాపెగ్గడ, కమలనాభామాత్యుడు, [,శీనాథుడు, పోతన, వెన్నెలకంటి నూరన, నంది మలయ ఘంట సింగయలు, మడికి సింగన - ఇలా ఎందరో ఆ మార్గంలో నడిచిపోయారు. మారన చుట్టిన (కికారం ఆయ్యధమవోపురాణ (ప్మకియా (నస్ట్రానానికి (శీరామరక్ష! మారన కవితకు నన్నయ కవితలోని (పషాదగుణం (పాణం; తిక్కన కవితలోని నేర్పులు ఊర్పులు. నన్నయ పద్యాల్లాగా మారన పద్యాలు ధారామధురంగా నాదసుందరంగా ఉంటాయి. తిక్కన పదబంధాలు, శిల్ప మర్మాలు మారనకు కరతలామలకాలు. గురువుగారి గుట్టుమట్టులన్ని విష్యుడు కొల్లగొట్టాడు. అందుకు సాక్ష్యం అతడు తిక్కనలాగా రనశజ్టాన్ని నాట్యకళా పరిభాష కనువుగా భావావస్థలను వ్యజింప జేసేటట్లు వాడటం. హర్దరనం, దైన్యరనం, విసయగసం, హేయరనం, (పప్రమదరసం, రాగ రసం, ఉత్సవ రనం మొదరైైన (ప్రయోగాలు ఇందుకు సాక్ష్యాలు.

74 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

మారనను గురించి సమీక్షించిన సాహిత్య చర్వితకారులు అతనిని - అతని గురువైన తిక్కనతో పోల్చి అతని కవితావ్యక్తిత్వాన్ని నిరూపించటానికి యత్నించారు. వీరేశలింగం పంతులుగారు-మారన గురువుకు మించిన శిష్యుడు కాకపోయినా మంచి కవియని (పశంసించారు. ఇష్టా రామకృష్ణ శ్యస్తిగారు- తన శిష్యుడని చెప్పకొని తిక్కన గర్వపడతగినంతవాడు గాడు మారన అని తేల్చారు. ఖండపల్లి లక్ష్మీరంజనంగారు- “గురువుకు తగిన శిష్యు డనిపించుకొన్నా డని ” కొని యాడారు. ' తిక్కనార్యుని జీవిత కాలములోనే ఇది రచింవబడియుండునేని ఈ గురువు ఈ శిష్యుని 1పతిభకు ఎంత సంతసించెడివాడో !' అని వింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు. మారన (ప్రతిభను మెచ్చుకొన్నారు.

(వ్యకియాపరంగా వరిశిలిస్తే కావ్యేతివోస నిర్మాణంలో గురు వెంతటివాడో, మవహావురాణ (ష్మకియా (పపంచంలో శిష్యుడు కూడా అంతటి వాడే, ఇందగంటి హనుమచ్చాన్తిగారు తీర్పు చెప్పినట్లు -” నన్నయ తిక్కనలు ఇతివోసాన్ని సమర్థంగా తెలిగిస్తే, కేతన నూతన మార్గం తొక్కి తెలుగు కధాకావ్యాన్ని వెలయించాడు. అట్లాగే తెలుగులోకి తొలిపురాణం తెచ్చిన విశిష్టత మారనకవిది. ”

(ఆదెవారం ఆంధ్యపభ : 24.7 1988)

16 అనుకర్త నుండి యుగకర్త వరకూ ఒక మవోకవి ఒక విశిష్టసాహిత్య్మప్యకియను అపూర్వంగా పోషించిన తరువాత మరొక కవి ఎంతవాడైనా అదే [ప్మక్రియను చేపట్టి అంతకంకొ గొప్పగా నిర్వహించటం అసంభవం. అందువలన (ష్యకియను మార్చి పతిభను (పదర్శించటానికో, మిశృవయోగాన్ని చేని మన్నన గడించటానికో ఎన్నుకొంటాడు. నన్నయ తిక్కనలు కావ్యేతివోస్మప్యకియను సమున్నతంగా పరిపోషించిన తరువాత తెలుగుకవులకు ఆ (ప్మకియను చేపట్టటం అసాధ్యమై పోయింది. తిక్కన ఇష్యుడు మారన ఇతిహాసం జోలికి పోకుండా మవోవురాణాన్ని ఎన్నుకొని మరొక మార్గానికి మవోరంభం చేశాడు. భావ్కరాదులు, గోన బుద్దారెడ్డి (పభృతులు రామాయణాన్ని చేవట్టి చంపూద్విపదకావ్యాలుగా సంతరించారు. ఎజ్టాపెగ్గడ హరిపంశాన్ని , నృపింహపురాణాన్ని రచించి తన (వత్యేకతను పకటించుకొన్నాడు. ఆ తరువాత నాచనసోముడు ఉత్తరహరివంశాన్ని ఉజ్వలంగా సంవిధానం చేశాడు. వీరిలో తిక్కన మచాభారతరచనకు విదో విధంగా సంబంధం కల్పించుకొని తమః కృతులను నిర్మించినవారు మారన, ఎజ్జన, నాచనసోముడు. వీరిలో నన్నయ తిక్కనల బాటలో కొంత నడిచి వారి (పక్కన విల్వగలిగినవాడు ఎజ్జినే. దానికి అతని యోగ్యత ఎంత కారణమో అతడు నిర్వహించిన వ్యకియలు అంత కారణం.

ఎజ్జిన కృతులు నాలుగు : 1. రామాయణము. 2. హరివంశము 3. అరణ్యవర్వశేషము 4. నృసింహపురాణము. వీటిలో అరణ్యపర్వశేషము కావ్యేతివోాన (ష్మకియాంతర్గత భాగం. దానిని నిర్వహించటంలో నన్నయరచనా శక్తిని ఆవపాంవచేపికొనటంతోనూ, తిక్కన వలుకుబడిని రంగరించుకొనటంతోమా, ఎజ్జన కవితయంలో ఒకడుగా మాన్యత గడించుకొన్నాడు. మొదటికృతి రామాయణం వాల్మీకాన్ని అనుసరించి రచించినా, అది నేడు లభ్యం కాకపోవటంతో దాని (వ(కియాస్వరూపొన్ని ఇదమిత్థంగా నిర్ణయించలేక పోతున్నాం. ఎజ్జ్బన రామాయణంలోని పద్యాలుగా చెప్పబడుతున్న వాటిని గమనిస్తే ఆయన సత్క్మవి కావచ్చునేమో కొని మవాకవి కావటం కష్టం. అందువలననే భాస్కర రామాయణంముందు ఎజ్బన రామాయణం సాహితీ రంగంలో నిలవలేక కెరమరుగై పోయి ఉండవచ్చునని విమర్శకులు ఖావించటం. ఎజ్జనకు కీర్తి తెచ్చినవి మూడు కృతులు. వాటిలో రెండు ఆయన పేరుతో నిండుగా ఉన్నవి.

(వ(కియాపరంగా ఎల్జన రచనలను గురించి చర్చించవలసిన అంశా. లింకా ఎన్నో ఉన్నాయి. అందులో ఒకటి -

ఎజ్జన హరివంశం ఏప్రకియలో రచించాడు?

ఈ (వశ్నకు సాహిత్యచర్మితలో నూటి జవాబు దొరకదు. అందువలన ఎజ్జన (వ్యకియాపరంగా చేసిన _పయోగాన్ని గురించిన అధ్యయనం అవధానంతో జరుగలేదనే చెప్పాలి. సంస్కృతహరివంశం మవాభారతభిలభాగ మైనా దానిని (ప్రత్యేకంగా వురాణంగానూ, ఇతివోాసంగానూ అనుశీలించే విమర్శలు సంస్కృతంలోనూ, ఇంగ్లీషులోనూ వెలువడి ఉన్నాయి.

76 సాహిత్య చర్మితలో చర్పనీయాంశాలు తెలుగు హరివంశాల (ష్యకియా (వయోగవివేచనం తెలుగులో మృగ్యం కావటం విచారింపదగిన అంగం. కాగా, వురివండా అప్పలస్యామిగారు హరివంశం (సంక్షేష్వపతి) _. పూర్వభాగానికి (ఆం.[వ.సాపొత్య అకాడమీ 1968) పీఠిక (వాస్తూ “మహాభారతం ఇతివోసం, పురాణం కూడా. వహారివంశం ఇతివోసం కాదు. పురాణం” అనే వింటర్‌నిట్ట్‌ అభి[పాయంతో ఏకీభవించారు. మవాోభారతానికి హరివంశం భిలభాగం కాదనీ, కృష్ణభక్తు లెవరో రచించి దానికి అతుకు పెట్టి ఉంటారనీ విశ్వసించారు. దానికి ఉపబలకంగా బాంగ్లాగద్యలో మవాఖారతాన్ని అనువదించిన “కాళ్ళీపనన్న సింవా 1840 1890) గారి అభ్నిపాయాన్ని ఉట్టకించారు. అయినా, ఎజ్జియ మ్యాతం “ఖారతపరాంశమని యింపారగ ౦ జెప్పుదురు బుధులు హరివంశము” నని నమ్మినవాడు. మరి 'ఎజ్జయ హరివంశం వురాణమా? కాదా? అనే అంశాన్ని అప్పలస్వామిగారు వివరించలేదు. అనువాదం స్వతగ్మతంగా ఉన్నదన్నారే కాని వ్యకియాపరమైన చర్చ జోలికి పోలేదు. “నిజం చెప్పాలంకే ఇది అనువాదం కాదు అనుసరణ. “తెనుంగుగ నిర్వహించటం' అంకే ఇదే కవి అభ్మిపాయం....హరివంశం అనువాదంలో అతడు మూలంలోంచి కొంతకొంత విడిచిపెట్టాడు. లేంది కొంత చేర్చాడు. చిన్న చిన్న మార్పులున్నూ చేసి కొవ్యానికి తెలుగుదనం తీర్చిదిద్దాడు ” - అని పేర్కొన్నారు. నన్నయ తిక్కన ల్లాగా ఎజ్జన సంన్కృృతకృతి యొక్క (ప్మ్యకియాస్వభావాన్ని తెలుగులో మార్చాడా లేదా అన్న విషయం నష్టం చేయలేదు. ఆ లెక్కకు వస్తే అవృలస్వామిగారికి భారతం ఇతివోసమూ, పురాణమూ కూడా. హరివంశం పురాణం కాదనే విమర్శను ఆయన అంతగా పట్టించుకోలేదు. నంస్కృతహరివంశంలా ఎజ్జన హరివంశంకూడా పురాణమనీ నిర్ధారించలేదు. అందువలన పవురివండావారి వురాణవాదం పునాది లేనిది. తెలుగులోని హరివంశాల మీద పరిశోధన చేసిన డా.ఉీమతి పీ.యశోదారెడ్డిగారు (ష్మకియావపరంగా వివిధ విమర్శకులు చేసిన చర్చలను (కోడీకరించి, తమ నిశ్చయాన్ని యిలా చెప్పారు -"పురాణశజ్బమక్కడక్కడ భారతమునకు (ఉపయుక్త మైనప్పటికి _పధానముగా నది యెట్లు ఇతిహాసశాఖకు జెందిన (గంథమో, అ విధముగనే మవాభారతమునకు ఖిలవర్వముగ నెంచబడుచున్న హరివంశమునుగూడ (పధానముగ నితివాసమనియే ఇప్పవచ్చును” (తెలుగులో హరివంశములు (1973) వు.18). స్థూలదృష్టికి భారతమూ ఇతివోసమే, హరిపంశమూ ఇతివోసమే. వురాణభాగమైన వంశాను వరితానికి _పాముఖ్యం కలిగించి, అందులో ధర్మసాధకుడైన సూర్యవం శచ్మకపర్తియో, చం[దవంశచ్యకవర్తియో ఒకని చర్వితను విసృతంగా -పురుషారసాధనాత్మకమైన సమగ జీవితన్ఫూర్తితో -రచించిన దానిని ఇతివోనం అని వ్యవహరించటం సాపిత్యమర్యాద. అండువలననే -ఖారతంలో సర్గాది విషయాలు సం్యగహంగా ఉన్నా, చంద్రవంశ (పనిద్ధ చకవర్తుల కథలు మొదట చెప్పబడినా, ఆదిపర్వంలోనే మొదలైన పాందవులచర్విత స్వర్గారోహణ పర్వందాకా సాంగంగా సాగుతుంది కాబట్టి అది ఇతివాస మనబడింది. ధర్మరాజు అందులో నాయకుడు. అ త ధకుడైన నాయకుని జీవితవృత్తం ఇతివోసంలో నిబంధింపబడిజే అది $తివోసంగా రూపొందే వీలుంది. అం్యధమవాభారతం నన్నయ తిక్కనల

అనుకర్త నుండి యుగకర్త వరకూ 20 చేతుల్లో అలా రూపాందిందే. అంకే - కావ్యస్యభావం గల ఇతివోనం ఆం్యధమవాఖారతం.

కాగా, వంశానుచరితంలో _పధానప్మాత - లేదానాయకుడు సాధకుడు కాకుండా, సిద్భుడో, అవతారపురుషుడో, దివ్యుడో, దివ్యాదివ్యుడో అయితే ఆ ఇతివోసంలో కావ్యత్వస్ఫూర్తి కంకేవు రాణకథా చ్భాయలక్కువగా గోచరించే అవకాశం ఉన్నది. మవాోభఖారతంలో కంకు హరివంశంలో ఉన్న విశేషం ఇదే. హరివంశనాయకుడు (శికృష్ణుడు. అతడే హరి. ఎజ్జన మూలంలోని వర్వ్మ్యతయ విభాగాన్ని పాటించకుండా హరివంశాన్ని పూర్వ్చోత్తరభాగాలుగా విభజించాడు. వూర్వభాగంలోని మొదటి నాల్గాశ్వాసాలలో సంగ్రహంగా (పవంచనృష్టిని, చం(దాదిరాజపంశానుచరితాలనూ వర్ణించాడు. అయిదవ ఆశ్వాసంలో నుండి ఉత్తరభాగంలోని ఎనిమిదవ ఆశ్వ్యాసంవరకూ (ీకృష్ణజివితచర్మితను వివరించాడు. మొత్తం 19 ఆశ్వాసాలలో టీ కృష్ణచరితం 13 ఆశ్వాసాలు. (శీకృష్ణుడు విష్ణువు యొక్క పూర్ణావతారం. దుష్టనిక్షణం, శష్టరక్షణం ఆయన (వతాలు, _ కధలన్నీ అవతారలీలలే, _లీలామానుషచర్యలే, విమ్ణమహత్వవ్యంజకాలే కావటం చేత భగవల్లీలాకధాకావ్యంగా, వురాణగొధ్యానవంతిలా వారివంశం అనుభవానికి అందుతుంది. వారివంశం ఖాగవతదశమస్మ్కంధపూర్వరూపమా అనిపిస్తుంది. శ వస్తుస్వభావం ప్యకియలో ఒక విశిష్ట (వపయోగంగా వఠితలమననులకు “ట్టియిస్తుంది. కావ్యస్వభావం గల ఇతివోసం ఆంధమవాభారతమై తే - వురాణస్వభావం గల ఇతివోనం ఎజ్జ్బన హరివంశం.

హరిపంశ కవితా (_పాశస్త్వాన్ని _పశంసించిన సాహిత్యచర్శితకర్తలలో ఇందగంటి హనుమచ్చా(స్తిగారి మాటలు: పేర్కొనదగినవి- “ ఎజ్జన రచనలలో ఉృద్గంథం హరివంశం. హరియొక్క తక్కిన అవతార విశేషాలు క్లువ్తంగా ఉండి, ఇందులో కృష్ణావతార కథా సౌందర్య (పస్తారమే ఎక్కువగా కనబడుతుంది... పోతరాజు భాగవతమే (వాయీకుండా ఉంకేు ఆస్థానంలో నిలబడగలిగింది ఒక్క హరివంశమే. జ్ఞానం వెన్నంటగా భక్తి మాధుర్యం వెల్లివిరియించి పోతన ఖభాగవతకథలు చెపితే, ఎజ్జన భక్తిని వెనక ఉంచి జ్ఞాన పరిమళంతో సంయమనంతో హరివంశం నిర్వహించాడు”. ..."సంస్కృతమూలం ఉన్నా దాని వాసన ఏమీ తగలకుండా తెలుగులో [ప్రాఢసుందరంగా హరివంశరచన సాగి నన్నయ తిక్కనల తర్వాత ఆ స్థాయిలో మళ్లా ఒక ఉద్గంథం పుట్టింది అనే అనుభూతి కలుగుతుంది”. (ఆరుయుగాల ఆంధకవిత -పు.167 163).

ఎజ్జన _పశంసలకు ప్యాతులైన తెలుగుకవులు నన్నయ తిక్కనలు. మరెవ్వరూ ఆయన దృష్టికి ఆనలేదు. వహారివంశావతారికలో ఎణ్డున వారిద్దరినీ కీర్తించిన వైఖరిలో కొంత భేదం ఉన్నది. నన్నయను భదజాతిగజంలా రూపించి , అతని 'నిరంకుశోక్తి గతిని వస్తుతించాడు. తిక్కనను కవిబహ్మగా భావించి, అతని కవిత “తనకావించిన సృష్టి తక్కొరులచేతం. గాదునాన్‌' ఒప్పారుతుందని వినుతించాడు. సన్నయ కవితలోని “నిరంకుశోక్తిగతి' ఎజ్జయకు నచ్చింది; తానూ నిరంకుశోక్తిగతిలో నడవాలని సాహిత్వీపస్థానం సాగించాడు. ఆ గతిలో నడుస్తూ అందుకోవలసిన గమ్యం “తన కావించిన సృష్టి తక్కొరుల చేతంగాదునాన్‌” రచించే రచ్ళన. ఎజ్జయ (వస్థానంలో నిరంకుశోక్తిగతికి సీరారం హరివంశం - పరాకాష్ట నృసింహపురాణం.

నిరంకుశోక్తగతి అంటే స్వేచ్చాగతి అని స్ఫుగిస్తుంది. అంకే తబ్బిబ్బునడక అని కాదు భావం. ఒకే మూసలో, ఒకేధోరణిలో, ఒకేశెలిలో రచించే పద్ధతి కాకుండా (ష్యకియాస్వభావాన్ని బట్టి,

78 సాహిత్య చర్మితలో చర్పనీయాంశాలు ప్యాత (వవృత్తిని బట్టి, 1పకరణొచిత్యాన్ని బట్టి రచన చేయగలిగే నైపుణ్యం అని భావం. ఈ పద్ధతిలో ఎల్టియకు నన్నయ ఆదర్శుపాయుడైనాడు. అలా కావటం నైజంకూడా. హరిపంశం పురాణశైలిలో (వాయబడిన ఇతివోసం. పురాణరచనకు తిక్కనకంకే నన్నయ శైలియే ఉపాదేయమని మారన మార్కండేయంలో నిరూపించాడు. ఎజ్జన కూడా హరిపంశరచనలో నన్నయవాక్సాకాన్నే మిన్నగా సాధించాడు. వహారివంశశలి ఆరణ్యపర్వశేషశైలికంటు వన్నె కెక్కింది కాదు. సృసింహ పురాణశైలికంటె (పౌఢి కెక్కింది కాదు. కాని, ఒడుదుడుకులు లేని (పసన్నధారామధురమై నశైలి. ఎడనెడ కావ్యకళాకాంతులతో జిగేల్‌ మనే పద్య రత్నాలు కసవడతాయి. వూర్వాపర ఘట్టాలను రక్తి కట్టిస్తుంటాయి. హరివంశకర్తయైన ఎజ్జనకు నన్నయ వాక్కంకే రక్తి; తిక్కన గిల్పమంకే భక్తి. ఎజ్జయకవితకు సీలం నన్నయది; శిల్పం తిక్కనది. కావ్యేతివోసం నన్నయ తిక్కనలు అపూర్వంగా దిద్ది తీర్చిన ృష్యకియ. దానిని మంచేటట్లు మశౌాకరచన చేయటం ఎబ్జనకు కూడా అసాధ్యం. కాని,.మవాభారతం మీడి భక్తి చొప్పున ఓ లభాగమైన హరివంశాన్ని తెలుగు బేసి ఎజ్జన మేలుచేశాడు. హరివంశంలోని నహజ పురాణ న్వభావం ఎజ్జనకు తోడ్పడింది. కావ్యేతివోసంకంకు విలక్షణమైనది, “వురాణేతివోసం' అనదగింది అయిన _ప్మ1యా టభయోగాన్ని ఆయన రూపొందించాడు. దానికి సమకాలీనాంధ సాహిత్య (ష్యకియలు కూడా తోల్పడి ఉంటాయి. తిక్కనయుగంలో ' మవోవురాణం వెలసింది. మారన దాని కొక కవిత్యాశెలిని ఏర్పరిచోయు. ఎజ్జన హరివంశపస్తువును ఇతిహాసగతిలో సాగించి, కవితను పురాణైైలిలో నిబంధించాడు. ఆకృతికి ఇతిహాసం, అనుభూతికి పురాణంగా ఎజ్జినచేతిలో హారివంశం రూపొందింది. నన్నయ తిక్కనల కంటే భిన్నమైన కవిత్తాశైలి కావటంచేత, కావ్యేతిబోనం కంకొు విలక్షణమైన మిిశృపవృత్తిశల (ష్మకియ కాపటం చేత ఎజ్జన హరివంశానికి (పత్యేకగౌరవం ఏర్పడింది. హరివంశంలో పురాణకవితను సారించిన ఎలజ్జన అరణ్యపర్వశీషరచనలో కావ్య రచనా న్వృహను (వదర్శించాడు. " కావ్యేతివోన నిర్మాణానికి అనువైన నన్నయ వాక్సాకాన్నీ, తిక్కన వర్ణనాత్మకఫణితినీ జోడించాడు. అప్పటికే ఎజ్బసకు నస్నయలాగా కవిత్వం వాయగలదనే (పశస్తి ఉన్నది. హరివంశంవలన ఆ కీర్తి వచ్చి ఉంటుంది. ఆ ధైర్యంతో నన్నయ రచనగానే అరణ్యపర్యశేషాన్ని పూరించాడు ఎజ్జన. అందులో షరార్థంతో పాటు స్వార్థం కూడా లేకపోలేదు. నృసింహపురాణాపతారికలో ఇల్లా చెప్పుకొన్నాడు కూదా. “మించిన వేడ్క వీనులకు మీక్కుటమై మధువృష్టి [గమ్మరా యంచలు గూయ, (కౌంచమును నావల( గూయఃం గడంగుభంగి€ బౌ థొంచితశబ్బసారులు మహాకపు లాద్యులు కావ్య శయ్య గీ లించిన కీర్తి సంగనుఖలీలకు నేనును గాంక్ష జేనితిన్‌ * యోగ్యత కలిగి కోరాడు. కవ్యితయంలో ఒకడుగా నిలిచాడు. పషృకియకు తగిన కవిల్యాశలిని సంతరించుకోవటం ఎజ్జనకు ఉగ్గుతో పెట్టిన విద్య. పూర్వకవుల కంకు విశిష్టమైన (పయోగాన్ని నినిర్మించుకోవటం ఎజ్జియగారి పజ్జ. అందుపలన కృతి

అనుకర్త నుండి యుగకర్త వరకూ 70 కొక రీతిగా ఎజ్జియ కవిత _వత్యక్షమౌతుంది. హరివంశరచనకంకొ అరణ్యపర్వరచన మిన్న. దాని కంకు నృనింహవురాణరచన మిన్న. ఒకటి కథాకథన్నపధానమైన పురాణశైలి. మరొకటి కథావర్ణనల మేలికలయిక గల కావ్యశైలి. చివరిది (ప్రాధవర్హనా వధానమైన (పబంధెలి. అనుకర్తలుగా సాపాత్యజీవితాన్ని [1పారంభించి యుగకర్తలుగా పరిణతి చెందిన మవోకవులు ముఖ్యంగా ముగ్గురు కనపడతారు ఆంధ సాషాత్యచర్యితో, అందులో మొదటివాడు ఎజ్ఞాపెగ్గడ, రెండవవాడు రామరాజభూషణుడు, మూడవవాడు (శీ. వీరు ముగ్గురూ మొదట పూర్వకవుల (వభావంలో మునిగినవారే. కానీ, _కమంగా ఆ పభావం నుండి వెలికి పచ్చి స్వతం్యత మార్గాన్ని నిర్మించుకొన్నవారే. (శీ ఖావ కవిత్వ వభావంతో *పభవ' (పకటించాడు. ఆ తరువాత తన “మవ్వోపస్థానం' తో అభ్యుదయకవితాయుగకర్త అయినాడు. రామరాజభూషణుడు పింగళి సూరన [పభావంలో మునిగి ద్వ్యర్థి కావ్యరచనం చేశాడు. ఆ తరువాత వనుచర్వ్యిత రచించి శేషకవితాచ్చకవర్తి అయి విల్లవసుచర్శితలకు మార్గదర్శి అయినాడు. ఎజ్జన నన్నయ తిక్కనల (వభావంలో, ఉన్నప్పుడే హరివంశ, అరణ్యపర్వశేషాలు రచించాడు. ఆ తరువాత నృసింహపురాణరచనలో' వారిరువురి కంటు విలక్షణమైన కవితాశైలితో సాపాత్యక్షేతంలో నిలువబడ్డాడు. విచ్శితమేమంకే ఎజ్జయగారి హాగివంశరచననూ, నృసింహపురాణరచననూ అనుసరించే కవులు తరువాతి కాలంలో బహుళంగా కనపడతారు. తిక్కన తరువాత (కొత్తబాట నిర్మించటం తేల్తికైెనవని కాదు. ఎజ్జ్బన ఆ పని చేశాడు. వినయంతో వివేకాన్ని పకటించాడు; వివేకచనంతో వ్యక్తిత్వాన్ని వదర్శించాడు.. వట్టిన _,వ్యకియను బంగారం చేశాడు. ముందుబాట చూపించి యుగకర్త అయినాడు. (ఆదివారం ఆంధధ్యపభ ? 31.7 .1988)

19 (వబంధ పరమేశ్వరుడు ఎజ్జనయుగం బిరుదాలకూ _పయోగాలకూ, కవితాస్పృహకూ, నవ్యబైతన్యానికీ ఎన్నిక

గడించింది. నన్నయకు బిరుదాలపై 'ఆసక్తియే ఉన్నట్లు కనపడదు. ఆయన తనకు వేసుకొన్న ఒ* ఒక విశేషణం - “నకలసుకవిజనవినుత' - బిరుదంగా గాక నిత్య సత్యంగా గోచరిస్తుంది. నన్నయను వినుతించని వాడు సుకవి కాడేమో అన్న న్ఫూర్తిని కలిగిస్తుంది. తెలుగుల్లోని నుకవులందదా నన్నయను ముందుంచుకొని బారులు తిరినట్లు తోస్తుంది. నన్నెచోడుడు తనను “కవిరాజణిఖామణి' గా పేర్కొన్నాడు. ఎంత నిజమనుకొన్నా ఆ బిరుదు అలంకృతోక్తిగా మ్మాతమే మన మనసుల్లో మసలుతు/:ది. తిక్కన వినయంగా బిరుదు నందుకోగలడు; వితరణంగా బిరుదు నీయగలడు. " ఉభయకవితు' డనే (_పశంస మనుమసిద్ధి సభలో మార్నుమోగిందే, మవాభారతగద్యలోకి ఎక్కింది. సవినయంగా (గహించిన ఆ నన్నానవిరుదం తిక్కనగారికి గండపెండేరంగా భాసిస్తే, ఆయన ఇచ్చిన బిరుదం - '“అభినవదండి" కేతనతల మోయలేని కిరిటం. ఎజ్జనకు నన్నయగారి వినయం ఉన్నది. తిక్కనగారి. వితరణం కూడా. ఉన్నది. ఆశ్వాసాంతగద్యలలో తనను శంభుదాసునిగా చెవ్వకొని గురుభక్తిని, శివభక్తిని, 1వకటించాడే కాని బిరుదుల బోలికి పోలేదు. అయినా, ఆయన తాత ఎఅపోతసూరి పబంధ పరమేశ్వరుడని ఎజ్బనను పొగిడాడు. ఆది అన్నమాటగా ఉన్నా అందరికీ ఉన్న మాటగా అనిపించింది. ఎజ్జనను (పబంధపరమేశ్వరునిగా తరువాతివారందరూ గౌరవించారు. ఎజ్జిన తిక్కనగారిని "కవిబహ్మ' గా సంభావించాడు. తిక్కన కా బిరుదు బంగారానికి తావిలా అమరింది. బిరుదులు కోరసి నన్నయకు ఎజ్జన బిరుదులు స్ఫురించే విశేషణాలు వేయకపోవటం విశేషం. ' బిరుదును వరోక్షంగా చెప్పుకొని బొచిత్యాన్ని పాటించిన (ప్రాజ్ఞుడు ఎజ్జినగారైతే బిరుదులకు (వత్యక్షంగా అఆశ్వాసాంతగద్యల్లో కొట్టవచ్చినట్లు చెప్పికొని గరువపుతానాన్ని (ప్రకటించిన గడుసరి -అ యుగంలోనే నివసించిన నాచనసోముడు. (పాచీనాయ్యధసాపిత్యంలో నాచనసోమునిలాగా బిరుదాల. నరదాను తీర్చుకొన్నవాడు వంరొకడు లేడు. ఆయన విరుదాలను విన్న తరువాత, వివేచించిన తగువాత - (పాసకోనం పెట్టుకొన్న వది విరుదాలకంటు పరువుకోసం ఒక్కటి చాలన్న గుణపాఠం మనకే అనిపిన్తుంది; ఇక మవోకవులమాట వేరే చెప్పాలా!

॥ విరుదాల్లో కూడా నన్నయ నుండి తిక్కనదాకా ఉన్నవి కవి వ్యక్తిత్వాలను గురించి చెప్పేవి. ఎజ్బనయుగంలోనివి అ యాకవుల కావ్యకవితా వ్యక్తిత్వాలను వెలువరించేఎ. ఎజ్బనయుగకవుల బిరుదాల సమాలోచనం వారివారి కవితాగుణాల వివేచనం కావటం విశేషం. అందువలన మొట్టమొదట ఎజ్జనగారి పబంధ వరమేశ్వర' (వశంసలోని పరమార్థం చర్చనీయాంశ మౌతున్నది.

(వబంధ వరమేశ్వరుడు 81 బిరుదాలకు వాచ్యార్థం చెప్పుకొంకు వాస్తవం తేలదు. ఒక్కొక్కసారి అర్ధం కుదరదుకూడా. లక్ష్యార్థం చెప్పుకొని కొన్ని చోట్ల సరివుచ్చుకోవాలి. అదీ అన్ని చోట్ల కుదరదు. తాత్పర్యార్థమే చాలచోట్ల శరణ్యం. ఒక కవి సాపాతీవ్యక్తిత్వం వఠితలకు కలిగించే అనుభవవిశేషాన్ని, రుచిస్యభావాన్ని వ్యక్తీకరించేపదబంధం బిరుదం. దానిని అలాగే వ్యాఖ్యానించుకోవాలి. (వతివదార్థచర్చ చేసి, సమాసవ్విగవోలు చెప్పి (వయోజనం లేదు. మరొకటి - మన కాలంలోని రూఢ్యర్థాలను వూర్వకాలంలో ఉన్నట్లు వ్యాఖ్యానించటం కూడా తప్పే. అందుకే దివాకర్ల 'వేంకటావధానిగా రిలా అన్నారు - ” (పబంధవరమేశ్వరు డనగా కావ్యకల్పనా కౌశలమున పారంగతుడను నర్థము వచ్చును. పకారాదియైన (వబంధశబ్దము తరువాత వరమేశ్వర శబ్దము వాడుటకు _శుతినుభగత్వమే కారణము. కవిబహవ్మ్‌ యను బిరుదమువలెనే (వబంధపరమేశ్వరుడను విరుదమును కావ్యరచనాదక్షతను సూచించునట్టిదే. ఈ బిరుదమునందలి (వబంధశబ్దమునకును మనుచర్వితాదుల విషయమున మనము వాడు _(పబంధశబ్బమునకును

• కొంత భీదమున్నది. ఒకటి సామాన్య లక్షణోపేతము, రెండవది (పత్యేక లక్షణ సంపన్నము. అందుచే మనుచరి(తాది ,వబంధలక్షణములు కొన్ని నృసింహవురాణమందో అరణ్యపర్వమందలి ఉపాఖ్యానములందో యాదృచ్చికముగా కానవచ్చుచుండుటజే ఎజ్జనకు (పబంధపరమేశ్వరుడను విరుదము కలిగెననుట యుచితము కాదు. కావ్యరచనాకుశలు డగుటచే యాతనికా విరుదము కలిగియుండును.” (న్ఫ.వు.పీఠిక పు 12; అం.ప. అకాడమీ _పచురణ 1967). (వబంధవరమేశ్వర బిరుదం ఎందుకు వచ్చింది? - అనే అంశంమీద పండితులు తలకొకరితిగా భావించారు. వారిలో నృష్టతగల కారణం చెప్పినవారు పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు - “ఇతివృత్తమును పర్దనలచే అలంకరించెడి నూత్న పద్ధతికి న్యూతధారు డగుటబేతనే ఎజ్జన (వబంధపరమేశ్వరు డయ్యెను” - అని. (ఆంధ సాపాత్య చర్మితివు.275) బిరుదాలకు అర్థం.చెప్పటం కష్టం. “కవిబహ్మ' , పబంధపరమేశ్వరుడు” - ఈ రెండూ సమానార్థకాలని అవధానిగా రన్నారు. అయినా, (బహ్మశబ్బం సృజనాత్మకశక్తిన, వరమేశ్వరశబ్దం సర్వశక్తిమత్వాన్నీ వ్యజింపచేస్తాయి. వబంధ పరమేశ్వరు" డన్నప్పుడు (ఉపబంధ శబ్దం కావ్యవాచియే కావచ్చు. కాని, దానిరచనాబంధం అందులో ముఖ్యంగా (గాహ్యం. ఒక్కొక్క (పబంభానికి ఒక్కొక్క రచనాబంధం సహజంగా రాణిస్తుంది. ష్యకియకు అనువైన రచనాబంధం (పసిద్ధంగా రాణించేటట్లు (పపంచించటం (పబంధపరమేశ్వరత్వం. ఎజ్జిన పురాణ్యకైలి_వాయగలడు, కావ్యశైలి కూర్చగలడు. (పబంధ్యశైలి పదర్శింవనూ గలడు. తిక్కన పద్ధతి వేరు. _ష్యకియలు వేరైనా అతని శైలి ఒక్కకే. కావ్యరూవపకమ్మిశ్వశెైలి. కాని, ఎటజ్టన బహురూప్పశైలిని ,వ్మకియానుగుణంగా పకటించగలిగాడు. అప్పటికి అది గొప్ప వైచ్చితి, అపూర్వం. అందువలన ఆ బిరుదం. ఎజ్జిన కవిత్వాన్ని గురించి (జల అనుభవం అది. దాని తాత్పర్యాన్ని ధ్వనింపచేసేటట్లు పిలిచిన విరుద మది. (పబంధ మంకు మరే విధంగా చెప్పినా సత్యదూరమే కాక, అన్వయానికి కూడా దూరం అవుతుంది. అందాకా ఎందుకు? ఎల్బన “పబంధపరమేశ్వరుడు" ఎప్పు డయ్యాడు? ఏ కావ్యరచనంవలన ఆయన కా బిరుదం వచ్చింది? అనే పశ్నలు కూడా ,మన కిప్పటికీ వెన్నాడుతూనే ఉన్నాయి. విచ్శితమేమంకే - అరణ్యపర్వశేషరచనంవలన ఆఅ బీరుదం వచ్చినట్ట్లు ఎఅపోతసూరి మాటల

82 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు సందర్భం చెపుతున్నది. దానికీ నంగతి సందర్భాలు కుదరక నేటికీ విమర్శకులు (కింద మీద పడుతున్నారు.

శీనాథుడు “" స్యత్పబంధపరమేశ్వరు శంభుడాను(న్స్‌ ” - అని కాశిఖండంలో కీర్తించాడు. “పరిఢవింతు పపబంధపరమేశ్వరుని ఠేవ, సూక్తి వైచ్యితి నొక్కొక్క మాటు” అని అతని గుణం తన కవితలో ఉన్నదని ఉల్లేఖించాడు. జక్కన వ్మికమార్కచరి_తలో -ఎజ్జన (పబంధపరమేశ్వరు' డనీ,,” “చితకవిత్వవాగ్యిభవజ్భంభితు' డనీ పేర్కొన్నాడు. 'సూక్త్‌వెచితి, "చ్వితకవిత్వవాగ్విభవం' - అనే విశేషణాలు - (ష్యకియ కనుగుణమై న వాగ్వృత్తిని, సూక్తి శక్తిని, వాగ్వైభవాన్నీ వెలార్చృగల వాగ్రైదగ్ధ్యం ఎజ్జినకు ఉన్నాయని చెప్పకచెపుతున్నాయి.

ఆధునికులలో విశ్వనాథ నత్యనారాయణగారు ఎజ్జన సర్వమార్గేచ్చ్భా విధాతృండు” అని (పశంసించారు. పురాణమార్గం, ఇతివోాసనమార్గం, కావ్యమార్గం మొదలైన వాటిల్లో ఇచ్చవచ్చినట్లు నంచరించే సృజనాత్మక శక్తి కలవాడు అని విశ్వనాథవారి అభ్యిపాయం. ఇది సత్యానికి వాల దగ్గరైనది; ' (పబంధపరమేశ్వర' బిరుదానికి పరోక్ష వ్యాఖ్య.

(ష్మకియలో వైచితి, వైవిధ్యం, వైశిష్ట్యం, వైలక్షణ్యం ఉన్నప్పుడే ఆయా కృతుల్లో వాడే శైలిలో కూడా ఆయా విశేషాలు కనపడేది. ఎజ్జన చేసే (_పత్మిపయోగం యౌగికంగా ఒక (పబంధం, (పబంధమంకే (వ్యకియాపరంగా -రెండు కాని అంతకంటె ఎక్కువగాని (ష్మకియల యొక్క లక్షణాలకూ, గుణాలకూ, న్వభావాలక్హూ ఏర్పడే గాఢమైన అనుబంధం' అంటుకట్టు. దానకి తగినట్లు గచనలో సాగించే శబ్ట్దార్ధరూపమై న శైలికూడా _పబంధమే. అంటే - ఇష్మకియోచిళమైన శేలిని పదర్శించగల ఉక్తి వెచ్మితి [పబంధపరమేశ్వరత్వం.

ఎజినే _పయోగాల (1పబంధస్వరూపాలను ఇలా పేర్కొనవచ్చు: 1.హరిపంశము -పురాణకవిత్నాశెలి + ఇతివోనవన్తువు కధాకథనపద్దతి.

2 .అరణ్యవర్యశేషము' - కావ్యకవితాశెలి + ఇతివానవన్తువు + ఉభయ (కధన వర్ధని పద్ధతి. 3. నృసింహపురాఖము - (వబంధకవిత్నాశలి + పురాణవన్నువు + వర్ణనాత్మక పద్ధతి.

వీటిలో నన్నయ తిక్కనల కనువుగా ఎజ్బన మలచుకొన్నది రెండవ (వబంధ్యశైలి. స్వయంగా తన కృతులకోసం రూపాందించుకొన్నవి మొదటిది, మూడవది. మొదటిది ఇతీహాన్నపకియలో ఒక నూత్న పయోగం. రెండవది ఇదివరక్తి వెలువడిన కోవ్యేశివానానిక్తి అనువైన అలంకరణం. మూడవది ఒక నూత్న సపస్తానానికే నాంది పలికిన నాణమైన చచనళ. "వబంధపురాణం'గా. పిలువదగిన _వ్మకియ:

నృసింహపురాణమని పిలువబడే ఎజ్జిన రచనను నరనింహావతారంబను పురాణకధ' అని కవ గద్యలో చెప్పుకొన్నాడు. అంటే దశానతారాలలో ఒకటైన నృసింవోవకార కధను పురాణకధగా ఎజ్జన రూపాందించదలచుకొన్నా డన్నమాట. ,అదే కథానిర్మాణధ్యేయమైతే నృనెంవావతారానికి “మూలమైన కథార్థాలను సంవిధానం చేయటమే కావ్యనిర్మాణమర్శ్మమౌతుంది. - క, ఎజ్జన దానికి

ఇషృతమావాత్మ్య లక్షణాన్ని కూడా జోడించాడు. అందువలన మొదటా చివరా అహెోబిలక్ష్మేత పశస్తి

(పబంధ వరమేశ్వరుడు 83 అమర్స్చ్‌టం జరిగింది. క్షైేతమావాత్మంలో దైవ, క్షైత, తీర్ధ, పర్వ, భక్తి వర్దనలు చోటు చేనుకొనే అవకాశం ఉన్నది. ఎలజ్జిన అంతటితో కూడా ఆగలేదు. కావ్యలక్షణమైన అప్పాదశవర్థనలు కూడా యధావకాశంగా పొందుపరిచాడు. ఆ వర్దనల్లో కొంత అలంకృత్శశెలిని పవేశపెట్టి రచనకు (పాధాన్యమిచ్చి (పబంధస్పృహను పోషించాడు. ఇలా తయారైన ఈ రచన నాలుగు ,ష్మకియల నాణెమైన మిిశమం. వురాణకధ + క్షేతమాహాత్మ్యం + కావ్యపర్ణనలు + పబంధ్యశెలి. ఇట్టి మ్యిశ (ఉపయోగం అంతకు ముందు ఎవ్వరూ చేయలేదు. అందువలన ఈ కావ్యం అపూర్వ _వ్మకియా (పయోగంగా ఈ యుగంలో (వకాగించింది. అదే్శ(పబంధపురాణం. (వబంధపరమేశ్వరుడనే బిరుదు ఎజ్జనకు హరివంశంతోనే వచ్చినా, అరణ్యవర్వశేషంతో అది (ధువపడింది; నృసింహపురాణంతో అది ధువతారస్తాయికి చేరింది. ”" రామాయణ హరివంశరచనలచే _పబంధపరమేశ్వర వీరుదమునకు అర్హత నంపాదించుకొన్న శంభుదాసుడు ఈ (గంధరచనచే అ బవిరుదమును అధిక్షేవణలకు, ఆక్షేపణలకు అవకాశము లేని రీతిగా నొనర్చి సార్థక బవిరుదనోము డయ్యును” = అని పింగళిపారు సార్ధ్థకంగా చెప్పారు.

ఎజ్ఞాపెగ్గడ నన్నయ తిక్కనల్లాగా (వధానంగా 'గుణవాది. వహరివంశంలో ఎల్జన శబ్బార్ధగుణాలను రచనలో పాటించినా, ఆ అర్ధగుణాలకంకు శబ్బగుణాలకే మొగ్గు చూపించాడు. ఆ _శబ్బగుణాల్లోనూ నన్నయలాగా (పసాదానికే పెద్దవీట వేశాడు. అరణ్యవర్వశేషంలో' (వసాదమాధుర్యాలకు (పాధాన్యాన్ని కల్పించాడు. నృసింహపురాణరచనలో ఓజన్సుకు తేజస్సును కల్పించాడు. తిక్కనలో అర్ధగుణాలకు (వయోగగౌరవం లభించింది. ఎటజ్జన అర్థగుణదీప్తిని తగ్గించి శబ్దగుణ[పాచుర్యానికి [వయత్నం చేశాడు. (శీనాథు డాపని పూర్తి చేశాదు. తిక్కన్నశైలి తెలుగులో అరుదైపోయింది. నన్నయ్యశైలి ఎజ్జనలో వునర్భవించి అ పై యుగాలలో పాంగులు పోయింది. అయితే ఎజ్జిన తన కవిత్వ రుచిని తాను సొంతంగా నిర్మించుకొన్నాడు నృనింవావురాణంలో. గుణాలను అలంకారాలతో అతిశయింపచేయాలన్న, (పవృత్తి ఎజ్బన వాక్కుకు సవాజన్వఖావం. శబ్బార్థాలను అలంకృతం చేని, అర్భాలంకారమండితమై ప గుణవ్యదచనను కవితకు అలవరచాడు ఎజ్జ్బన . అలంకారశక్తిని గుణ్యపధానమైన రచనలో మొదటిసారి తెలుగువాణికి రుచి చూపించా డాయన . ఎల్జ్బనకు రనం కంటె రచనయే ముఖ్యం. అలంకార ధ్వనితో కథార్థాలను కాంతిమంతం చేయటం ఆయన కవితకు జీవితం. రుచ్యమైన వంటకాన్ని రుచిని హెచ్చించే వ్యంజనంతో నంజుకొని తిన్నప్పుడు కలిగే రుచి వంటిది ఎజ్జయ కవిత్వపు రుచి.

ఎజ్జయగారివి మూడు రకాల (పబంధోక్తులు. వారివంశరచనలో కానవచ్చేవి హృద్యోక్తులు (హరి.వూ. 1.51). అరణ్యపర్వశేషంలో చతురోక్తులు (నృ.వు అవ.!17); నృసింహపురాణంలో మధురోక్తులు (నృ. పు. అవ.21).

" పాలుపారగా బోరగిలి పాన్పు నాల్గు మూ

లలకును వచ్చును మెల.గి మెలంగి లలి/గపోలంబులు గిలిగిలింతలు వుచ్చి నవ్వింప(గలకల నవ్వి నవ్వి - ముద్దులు దొలకాడ (మోకాలగేలను

84 సాహిత్య చర్మితలో, చర్చనీయాంశాలు దడువుచు నెందును దారి తారి నిలుచుండ బెట్టి యంగుళు లూతనూవప(గా (బీతి-దప్పడుగులు వెట్టి పెట్టి యన్న(గంటిదం్యడిని గంటి నయ్యంగంటి నిందు రావయ్య విందుల వింద వనుచు నర్థిందను బిలువగ నడయాడి యాడి యుల్లసిల్లె గృష్టుండు శెశవీత్సవముల ” (హరి.పూ.5.193) పారివంశాన్నంతా ఉదాత్తతర హృద్యోక్తులతో చెప్పించాడు ఎజ్జిన వైశంపాయనుని చేత. పైసేసంలోని (ీకృష్ణుని బాల్న్మకీడలు వర్ణించిన శైలి ఉదాత్తత రహృద్యోక్తమయం. ఇటువంటి శెలి హరివంశంలో సర్వ్యసామాన్యం. కన్నులు వచ్చి యెళ్లెడలు గన్లొని వృద్ధనరేర్యదు( డాత్మకుం గన్నులు! బోలె నైన తనగాదిలి వుతు(డు గాననంబులో 'నెన్నడు లేనియంత తడ వేటికి జిక్కెనొ యంచు నార్తితో గన్నులు లేనియ ట్లొకడు గానక యేడ్చె నతినమేతుడై ”. (అరణ్య./ 209) సావ్మిత్యుపాఖ్యానంలోని పై వద్యం చతురోక్తికి చక్కని ఉదావారణం. ఈ శెలి అరణ్యపర్వశేషరచనంలో అధికం. ఇక నృసింహపురాణరచన మధురోక్తి గుంఫనంతో మనీషులు మెచ్చేటట్లుండేదని ఎజ్జయ తాతగారినోట చెప్పించుకొన్నాడు. “ తిస్తన కుంకుమ్మదవనిషిక్త భుజాంతరభాగ విస్క్ఫుర త్కాొస్తుభరత్ననూత్నరుచి గర్వితనాభిసరోజసారభ (పస్తుత మత్త భృంగ రవరాగరసోల్బణభోగి భోగత " ల్పాస్తరణుం దలంచు సుకృతాత్ము లపాస్తసమస్త కల్మషుల్‌ ”. (నృ.పు.2.3/7) ఉదాత్త విభావవర్ణనంలో ఎజ్జన సంస్క్పృతపద గుఫనం _పదర్శిస్తాడు. కాని, ఇలా మూడు చరణాల సమాసాన్ని నడిపే ఆవేశం ఆయనకు అరుదు. సంస్కృతాం(ధోక్తులను నిబిడబంధం గాని విస్తుల మధుర వాక్సాకంలో పరిమళింపచేయటమే ఆయన స్వభాప్రం. అలంకృతారైన వర్ణనలలో అతని వాక్కు అటువంటి వైభవాన్ని వెలారుస్తుందొ. క్షీరాబ్ధి తరంగల పేరణి/గూడిన ఫేన సంహతి చిక్క జేరె నొక్కొ” (నృ.వు.1.40) మొదలైన పద్యాలను గమనిస్తే గాధంగా భావించి వర్ణించే సమయాల్లో ఎజ్జన అర్ధం కంటె శఖ్బం మించేటట్లు రచించడని తెలుస్తుంది. ఎడనెడ అతడు శబ్బాలంకారాలు వాడినా అవి సహజశబ్బతరంగాల లాగానే ఉంటాయి. ఎజ్జన శ్రైలిలో అర్ధానికి శబ్బంవలన దీప్తి కలుగుతుంది. అర్థసమర్థాలైన మధురశబ్బ్దాల కూర్పు అతని లికి ఒక వ్యక్తిత్వాన్ని కల్పిస్తాయి.

(వబంధ పరమేశ్వరుడు 85 అపూర్వ్యవర్ణనా నైవుణ్యంతో కూడిన కావగ్రైలికీ. నంస్కృతాంధవద విశిష్టాలైన చతురమధురోక్తులతో కూడిన [వేబంధవదశయ్యకూ ఎజ్జన యత్నించి కృతకృత్యుడయ్యాడు. అబ్బురమేమంకే వదవారవ శతాబ్దంలో (పబంధనిర్మాణం చేసిన అల్లసాని పెద్దన కూడా ఎజ్జన వలె “'చతురవచోనిధి"; "ఇరిషకుసుమపేశల నుధామయోక్తులకు" కాణాచి. ఎజ్జ్టన కవితలో కవి (పౌఢోక్తులుగా కానవచ్చే చతుర మధురోక్తులే [పబంధయుగంలో స్వతంత్మపతిపత్తిని గడించి వశకోక్తి, అతిశయోక్తి, సహపోళక్తి, వినోక్తి, నమాసోక్తి, న్వభావోక్తి, వ్యాజోక్తి మొదలైన భగ్యంతరాలను పొంది అలంకృతోక్తులుగా గడునుపోకడలు పోయాయి. అం(ధకవితాపితామహుని అలంకృతోక్తులకు 1వబంధపరమేశ్వరుని చతురమధురోక్తులు “"స్ఫృురదరుణాంశురాగరుచులు” అవి పబంధపురాణ' ష్యకియలో (వస్ఫుటంగా గోచరించాయి. (అదివారం ఆంధీపభ : 7 .8.19898)

20 సంవిధాన చ్యకవర్తి

“నన్నయగారి ,తోవంగొని నవ్యగుణంబులు కొన్ని చేర్చి తి"

క్కన్న మవోకవి పవరు డార్యధ కవిత్వము వృద్ది చేసె నె'

జ్ఞన్నయు వీరి ృతోవ(గొని యర్హత యింకొక కొంత యిచ్చెన

ర్వోన్నతి తెచ్చె సోముడు మహోదధి నా జను నాం (భాషకున్‌”

• వెంకట పార్వతీశ్వరకవులు

సనము,దానికి (పతిపర్వరసోదయాన్ని కల్పించేవాడు చం్యదుడు. వేంకట పార్వతీశ్వరకవులు సాను శజ్బాన్ని శ్లేష చమత్కారంతో వాడారు. ఆంధ సాహిత్యం మహాసమ్ముదం వంటిదైతే దానికి సట్యోన్నతిని తెచ్చినవాడు' సోముడు. అంకే చం్యదుని వంటి నాచన సోముడు. అతనికి ముందు పాల్కురికి సో మున వంటి వారు ఉండి ఉండపచ్చు. కాని, సోముడంకే నాచనసోముడనే [పశస్తి సాపిత్య జగత్తులో స్థింపడి పోయింది. "సోముడు భాస్కరుండ్రు వెలయింపన్‌' అని రామరాజ భూషణుడు పదవోరవ శత బ్బంలోనే శ్లేషించాడు. ఆయన కవుల పేర్లన్నింటిలో శ్లేషను సాధిస్తే

వేంకట పార్వతిశ్వర కవులు 'రోముణ్ణి శ్లేషించటానికి తెలుగుభాషను సము[దంలా ఉ్యత్సేక్షించారు. ఏమైనా కవ్మితయం కంటె సోమనాథుడు గొప్పవాడని భావించే వారి అభ్మిపాయానికి పై పద్యం ఛందోమయ స్వరూపం.

కొందరు తిక్కనకూ, సోమనకూ పెద్ద పీటలు వేసి కూర్చోపెడతారు. ఉన్న బిరుదులతో పాటు

(కొత్త బిరుదుల నిచ్చి సన్మానిస్తారు. “నంసృత భాషయందు బురాములను రచించిన వారిలో వాల్మీకి వ్యాసు లుత్క్సృష్టులు. కావ్యముల నొనర్చిన వారిలో గాళిదాన భవభూతు ల్యగగణ్యులు. ఇట్లే తెలుగుబానయందును బొత్తములను (వాసిన వారియందు దిక్కన సోమనలు మిన్నలెై యున్నారు..... నాచనసోమనాథ మవోకవి "ఆం్యధవ్యాసమహర్షి యగు తిక్కనసోమయాజి శిష్యుడనియు "ఆంధ కాళిదాను' డనియు జెప్పదగినవాడు ” - సడకుదుటి వీరరాజు పంతులుగారి యీ మాటలు ఆ వర్గానికి _పాతినధ్యం వపాస్తాయి. ఇందులో ఒక్క విషయం స్పష్టమౌతున్నది. కవ్యితయంవారిది పురాణమార్గమనీ, నాచనసోమునిది కావ్యమార్గమనీ వివేచించుకొంకు తిక్కన, సోమనలకు అయా మార్గాలల్లో అ(గస్థానాలను విమర్శకులు ఏర్పరచారు. ఈ అంశాన్ని మరింత స్పష్టం చేశారు ఇం్యదగంటి హనుమచ్చా(స్తిగారు.

"ఆంధ సాహిత్యాకాశంలో చరాలున ఒక మొజువు మెరిసింది. అందిం కళ్లూ మిరుమిట్లు గొన్నాయి. కనకనికషన్నిగ్ధమైన ఆతేజోరేఖ ఆ అకాశంలో ఒక పెద్ద గీత గిచింది. అ గీత కవతలి వాళ్లు అర్జకవులు - ఇవతలివాళ్లు పబంధ కవులు. ఆ 'మెలుపుగీత నాచనపోమనాథుడు. మర మమిటంటే గక పూర్యార్థంలోని వారూ సంసటత పురాభేత్తివోసాలనే ఆధారంగా తీసుకున్నారు. నిర్వవ.ఇంలో మర్ష లనక భూమికగా చేసుకున్నారు. కాని" వస్తు స్వీకరణంలో, రన

గ్‌ ౦త ఖేదం? ఎంత వైవిధ్యం? ఎంత నవ్య మార్గాన్యేషణం? ఎంత

సంవిధాన చ్యకవర్తి 87 తపన? (ఆరు యుగాల ఆంధ కవిత; వు. 174)

'క్కన పక్కన నాచనసోమనను కూర్చోపెట్టటానికి ఆయన కంటె ఈయన కున్న కవితాశక్తి కంకొ ఆయన మీద ఈయన కున్న భక్తియే కారణమని భావించటం నమంజసమేమో! "శ్రీ మదుభయ కవిమి[(త కొమ్మనామాత్య ప్యుత ఖుధారాధన విరాజి తిక్కన సోమయాజి _పణీతంబైన శ్రీ మహాభారత కధానంతరంబున త్రీమత్సకలభాషాభూషణ సాపాిత్యరస పోషణ సంవిధాన చ్మకవర్తి సంపూర్ణకిర్తి నవీన గుణసనాధ నాచనసోమనాధ (పణీతంబైన యుత్తరహరివంశంబు” అనే గద్యంలో తిక్కన భారతకధ తరువాత ఆంధావళి తన కావ్యాన్ని చదవాలని ఆశించి ఆరంభించినట్లూ, తన కాయన (పక్కన నిలువబడగలగటానికి తగినన్ని బిరుదాలు ఉన్నట్లూ నాచనసోమన (పకటించుకొన్నాడు. దానికితోడు తిక్కనలాగా సోముడు కూడా తన కావ్యాన్ని హరిహర నాథునికి అంకితం చేశాడు. అయినా తిక్కన మార్గం చేరు. సోమన మార్గం వేరు.

ఆంధ మహాభారత రచనలో నన్నయ రచనానంతరం అరణ్యవపర్వశేషాన్ని చదువుకొన దలచుకొన్నా, ఖారతకథానంతరం హరివంశ కధ చదువుకొన దలచుకొన్నా ఎట్జినగారి రచనలున్నాయి. కాని, ఎజ్బన హరివంశం హరిహరాంకితం కాదు. సోమనది హారిహరాంకితం అయినా అది ఉత్తర హరివంశం మ్మాతమే. సోమన హరివంశ మంతా తెలుగులో వినిర్మించి యుండవచ్చును. [1పబంధ మణిభూషణం, కవిలోక చింతాసుణి, అప్పకవీయం మొదలైన [గంథాలలో ఉదాప+రించపబడిన పద్యాలు ఆఅ జాడలను నూచిన్తూ ఉండపవ్చుసు. అవతారిక లేక భ₹ొవటం, కావ్యారంభరిలో పూర్వ కధా టపసక్తి ఉండటం, ఆరప ఆశ్వాసంతో ఉత్తర హరివంశం ముగిసనఓ, పవ్చబడక పోవటం మొదవైన అంశాలు ఉత్తర వారివంశకావ్గం అనంపూర్థం అని ఆతమబుపుతూ ఉండవచ్చును. విమర్శకు లీ అంఛిఎన్ని తలస్పర్శగా చర్చించి, _పస్తుతం లఖిస్తున్న ఆరాశ్వాసాల ఉత్తర ప"రిపంశమే నోషుడ రచనగా (గపి*ంచి, అంవలి బాగోగులను పరామర్శిస్తూ ఉన్నారు. ఇంతకంకు గత్యంవరం కూడా లేదు. ఈ సందర్భంలోనే హరివంశకర్తలుగా ఎజ్జ్టనను, సోమనను, వారి రచనలను _వప్పృత్నుఒను తులనాత్మకంగా వరిశీటంచటం, పరిపాటి అయింది. తిక్కనకు డికునవాడు నోమన అనేవారు కొందరు వారిద్దరికీ పోలికలు చూపిన దానికంకేు ఎవరి మార్గంలో వారు ఎనలేని వారని చెప్పేవారు కొందరు. ఎజ్లనకంకు. సోమన (పౌఢుడని కొందరు. తిక్కన ఎజ్జనల కాష్యశిల్పం కంటె సోమన కావ్యశైలి వలకణలునప్రనా, విశిష్టభై నదని (వశంసింపతగింది కాదని కొందరు. సోమన సొపాతీ వ్యక్తత్వాన్ని గురించి పండితులలో బపఅవాద్వాలూ, వివాదాలూ ఉన్నాయి.

సోముని గురించి వివాదాలున్నా ఒక విశేషం కూడా ఉన్నది. వివధ విషయాల్లో వివాదాలు పడే "వారందరూ వారి వారి వాదాలను సోముని బిరుదాలను నమర్థించేవిగా రూపొందించారు. అంకే - బిరుదాలను కాదనకుండా అర్భాలు వేరుగా చెప్పారన్నమాట. అయినా, ఇంకా చర్చఫీయాంశా లున్నాయి.

నాచనసోముని బిరుదాలలో _ష్మకియా వర్యాలోచనకు వనికి వచ్చేది “నంవిధాన చ్యకపర్తి. సంవిధానం అనగానే ముందుగా అందరి దృష్టీ కథా సంవిధానం మీద పడుతుంది. అది వస్తు

88 సాహిత్య చర్మితలో చర్పనీయాంశాలు న్యభావాన్నీ, (ష్యకియా నిర్మాణాన్నీ నిర్ణయిస్తుంది. కాబట్టి ఆ అంశమే మొదట చర్చనీయం. ఉత్తర హరివంశంలో కూర్చబడిన. కథలు ఈ (కమంలో ఉంటాయి: (ప్రధమాశ్వాసంలో నరకాసుర వృత్తాంతం, ద్వొితియాశ్వాసంలో వ్యిపకుమార _పాణరక్షణం, ఘంటాకర్ణునికి ఇయ్యదపద _పదానం, శ్రీ కృష్ణుని ప్యుతలబ్ధి, తృతీయాశ్వాసంలో పౌం్యడకవాసుదేవ వృత్తాంతం, చతుర్జాశ్వాసంలో హంసడిభకో పాఖ్యానం, పంచమవపష్టాశ్వాసాలలో బాణాసుర వృత్తాంతం - కమంగా అభివరితాలై ఉన్నాయి. స్థూలంగా ఈ కథా సంవిధానం కథా కావ్య (వవృత్తిని వ్యక్తీకరిస్తున్నది. కధాకావ్య నిర్మాతగా సోమన తిక్కనమీది అభిమానాన్ని పరోక్షంగా చాటుకొన్నాడు.

కథాసంవిధానం మీద విమర్శకులు వెలువరచిన అభ్యిపాయాలు గమనిస్తే కొన్ని (పశ్నార్థ్ధకాలూ, మరికొన్ని అశ్చర్యార్థకాలూ మనముందు నిలుస్తాయి.

1. చేటూరి (పభాకరశాన్తి గారి అభ్మిపాయం ? “మన నాచన సోమన తెల్లు హరివంశమునకు మాలమయిన సంస్కృత హరిపంశ మున్నదేమో యెజఖుగరాదు. ఇప్పుడు ముదిత మయి యున్న హరివంశమునకు నీ తెల్లునకు మిక్కిలి భేదములున్నవి. కథలు పెక్కు లిందు చేరనే లేదు. ఉన్న కధలు గూడ వెనుక ముందులుగా నున్నవీ. సంస్కృత హరివంశమున హంసడిభక కథ (గంథాంతమం దున్నది. ₹౪0దు చతుర్ధాశ్వాసమున నున్నది. సంస్కృతమున హంనడిభక కథకు మిక్కిలి పూర్వమందున్న బ'ణాసుర కథ తెల్గున గట్టకడపటిదిగా నున్నది. మూలమున నుండి కొన్ని కధలను మ్య్మాతమే కయికొని సోమనాథుడు తర్వాతి (పబంధరచనకు మార్గదర్శకముగా నవీన గుణననాధుడై యీ వారివంశము నిచ్చమెచ్చునట్లు .రచించి యుండునని నేను దలచుచున్నాడను”. (ఉ.హ.వీఠిక, వావిళ్ల పతి, 1937 )

2. ఇం్యదగంటి హనుమచ్చాస్తి గారి అభ్మిపాయం - “సోమనాథుడు వారివంశపు భవిష్యపర్వ్యకథలనే ఎన్నుకొని తన (గంధం వెలయించాడు. అందులో ముఖ్యంగా చేరవలసిన రుక్మిణి కల్యాణ 'పారిజాతాపహరణాదులను రసవంతంగా (వాయదగిన వైనా ఎందుకో స్వీకరించలేదు”. (ఆరుయుగాల ఆంధ కవిత .పు, 178). మచ్చుకు ఈ రెండు చాలు.

నంన్కృత హరివంశంలోని కథలు కొన్ని సోముడు [గపించకపోవటానికి, తీసుకొన్నవైనా వర్గునగా ఉంచకపోవటానికీ కారణాలు (వశ్నార్థకాలే. ఒక వేళ రసవంతంగా ఉన్న కథలను ఎన్నుకొన్నాడని అనుకొన్నా రుక్మిణీ కల్యాణ పారిజాతావహరభాదులను వదలిపెట్టటంలోని అంతరార్థమేమిటో అంతుపట్టక ఆశ్చర్యార్థకాలు మిగిలిపోతున్నాయి. వీట్‌కి సమాధానాలు దొరికితే తప్ప నాచనసోముని సంవిధాన చ్మకవర్తిత్వం తేటవడదు.

నాచనసోవుని సంవిధాన చాతుర్యం వలన తెలుగులో పంశకథాకాప్యామని పిలువదగిన (ప్యకియ పభవించింది. అది కధా కావ్య (ష్మ్యకియలో ఒక విశిష్ట ఉపయోగం. దాని స్వరూప స్వభావాలను సంభావించగలిగితే అందులోని సంవిధాన నైవుణఖ్యం అపగతం కావటమే కాకుండా యీ కథలను అదే [కమంలో ఎందుకు అమర్చవలసి వచ్చిందే స్పష్టమౌతుంది. అటువంటి సంవిధానం తెలుగు కావ్యాలలో మరల జరుగకపోవటం చేత ఈనాటికి అతడు చ్మ్యకవర్తిగానే మిగిలిపోయాడని

సంవిధాన చ్యకవర్తి ఏ9 అంగీకరింపపలసి పస్తుంది.

ఎజ్జ్టన రచించిన వహారివంశం పురాణశైలిలో రచింవబడినా స్వరూపానికి ఇతివోనం. వంశానుచరితం దాని [పధాన లక్షణం. అందులో ఒక వంశంలోని ఇన్ని తరాలు వర్ణింపబడాలనే నియమం ఉండదు. (వసిద్ధ రాజుల చర్మితలు (ఉపవాహతుల్యంగా సాగవచ్చు. అయితే, వంశకర్త అయిన ఒక మహితాత్ముని చర్మిత విస్పృతంగా వివరింపబదవచ్చు. ఈ లక్షణాల ననుసరించి యదువంశంలో శ్రీకృమ్ణుని చర్మిత విస్తారంగా ఎజ్జన వారివంశలో వర్ణించబడింది. నాచన సోమన ఎజ్జన లాగా ఇతివోసాన్ని నిర్మింవబూనలేదు. “వంశ కథా కావ్యం 'గా దానిని మలచదలచుకొన్నాడు. అంటు సోమనకు మూలహరివంశం సామ్మగిగది లాంటిది. అందులో నుండి వలసిన కధలను తీసుకొని తన (ష్మకియ కనుగుణంగా అతడు నిర్మించుకొంటాడు. ఎజ్జన హరివంశానికీ సోమన ఉత్తర వహరివంశానికీ [వ్యకియా వరమైన సారూప్యం లేదు.

“వంశకథా కావ్యం" ముఖ్యంగా మూడుతరాల కథయై ఉండాలి. వంశం ప్కుతప్యౌతాభివృద్ధిగా ముందుకు సాగేది. అందువలన ఒక మవోపురుషుడు తన వంశ గౌరవాన్ని రక్షించుకొంటూ ప్యౌతుని వివావోన్ని స్వయంగా జగ్యత్పసిద్ధంగా చేని ,పప్మౌత ముఖదర్శనం చేయగలిగితే లౌకికంగా అతడు వంశోద్ధారకు డనబడతాడు. వంశాభ్యుదయంతో పాటు ధర్మాభ్యుదయాన్ని కూడా సాధిస్తే అతడు వురుషార్థసాధకు డ్రైనట్లే. ఇటువంటి వస్తు ఛథర్మాన్ని నాచనసోముని ఉత్తర హరివంశ కావ్యువ్యకియను బట్టి ఖావించటానికి విలొతున్నది. యాదవ వంశంలో శ్రీకృష్ణుడు. మవోపురుషుడు,. అవతారమూర్తి. ఆయన నిత్పుుతులతో పౌతులతో పెంపొందే తన వంశంలో స్యయంగా మనుమని పెండ్లి చేని లౌకిక ధర్మాన్నీ, దుష్టప్యుతులును 'తునిమి దుష్టక్షణనూ, సత్పుుతులను (్రొసాదించి శిష్టరక్షణనూ (పదర్శించి తన దివ్యత్వాన్నీ చాటాలి. ఇలా లొకిక పారలౌకిక ధర్మాల సంగమ తీర్థంగా 'వంశకథాకావ్యం' వెలుగొందాలని నాచనసోనున ఒక అపూర్వ కథాకావ్య (పణాళికను సిద్ధం చేసుకొన్నాడు. సృపయత్నంగా దానిని సాధించాడు.

(వథమాశ్వాసంలో శ్రీకృష్ణుడు నరకాసురుణ్ణి సంహరించాడు. విష్ణువునకు భూదేవి వలన కలిగిన సంతానం నరకుడు. విష్ణువు యొక్క అవతారమే కృష్ణుడు. అంటే సొంత కొడుకును చంపుకోవటంతో కాప్యకథ [పారంభ మౌతున్నదన్న మాట. ఇది పఠితలలో' భావివంశ వృత్తాంతం మీద ఉత్కంఠ పెంపాందింపచేస్తుంది. సూరి తన కొడుకును చంపటానికి గల కారణాన్ని ఈ కధలో భూదేవితో ఇలా పేర్కొంటాడు: “వాడు (నరకాసురుడు) సురముని వర్గంబునకు నెగ్గు చేసెంగావున వధియింపవలసె. దుష్ట శిక్షణంబునుం జేయ నవతరించిన నాకుం బ్యుతమి(తాదులని చూచుట ఛర్మంబు గాదు. ” (1.188). దీని తాత్పర్యం ఇది - దుష్టసంతానంవలన కలిగింది వంశవృద్ధి కాదు. వ్యుతులు దుష్టులైతే దండింపదగినవారే. అందువలన లోకకంటకుడైన దుష్టవ్యుతుణ్ణి నంహరించి హరి లోకానికి హితాన్ని కలిగించాడు. విశ్వ శ్రేయస్సూూతం "వంశ కథా కావ్య” (పథమ స్యూతంగా సోమన సంవిధానం చేశాడు.

నరకానుర నంవోర వృత్తాంతం వలన కావ్యకథా నంవిధానానికి సంబంధించిన మరికొన్ని శిల్ప స్యూకాలు లభిస్తున్నాయి. స్వీయ'దుష్ట సంతానాన్ని శిక్షించిన వారి అన్మవంశాలలో జన్మించిన లోక

80 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కంటకులను గాని వారి వ్యుతులను గొని సంహరించటంలో వెనుకాడడన్నమాట.- హంన డిభకాదులను దుష్ట శిక్షణధర్మాన్ని అనుసరించే వధించాడని స్పష్టమౌతున్నది.

దుష్టుడైన నరకానురుని నంహరించిన చేతులతోనే - వానుదేవుడు మృతులైన వ్మ్యిపబాలకులను (పాణదానం చేశాడు. ఇది అతని గిష్టవంశ రక్షణైక శీలానికి చక్కని ఉదాహరణ. నరకాసుర ప్రధావృత్తాంతం ముగిసిన వెంటనే ఈ కథను అనునంధించటం సోమన జొచిత్య దృష్టికి నికషోపలం. ఆ తరువాత శ్రీ కృష్ణుడు స్వీయవంశాభివృద్ధికి బీజభూతమైన సంతానలబ్భి క్రై 4ఉపయత్నించే కథార్థాలను అభివర్దించడం సార్ధకం. (_పథమాశ్వాసంలో వికలమైనట్లు భాసించే వంశాభ్యుదయ కథాబీజాన్ని ద్వితీయాశ్వాసంలో కారణాంతరంచేత _పవృద్ధమానమైనట్లు చితించి, కథా జీవితానికి ఆయువు పోయటం సోమన సాధించిన కథా సంవిధాన సంజీవని విద్య!

నరకాసురుని కథను మొదట నిలపటంతో సోమన మరొక ఇల్స స్యూతాన్ని పాటింపవలని వచ్చింది. కావ్యం 1పారంభించే నాటికే శ్రీకృష్ణుడు వివాపాతుడు. అందువలన రుక్మిణీ కల్యాణకథ అృపస్తుతమైపోయింది, పారిజాతాపహరణ వృత్తాంతం వంశాభివృద్ధికి (పత్యక్షంగా సంబంధించకపోవటం చేత అవసరం లేకపోయింది. ఇం్యదగంటి హనుమచ్చా(న్తిగారి అనుమానం ఈ (పష్యకియాగతమై స కథాసంవిధాన రహాస్యం తెలిస్తే తొలగిపోతుంది.

శ్రీకృష్ణుని (పథమ నంతానం (పద్యుమ్నుడు. అతడు పుట్టటం, పెరిగి పెద్దవాడవటం, పెండ్లీ పేరంటాలు జరగటం, నంతానం కలగటం మొదలైన అంశాలను వివరించి చెప్పితే అదొక విలక్షణమైన కావ్యం అవుతుంది. కథాస్యూతం శ్రీకృష్ణుని చేతుల్లో నుండి జారిపోరాదు. అందువలన తృతీయ చతుర్జ్థాశ్వాసాలు వంశ కధాకావ్యానికి అనువుగా అనుసళ్త్వధింపబడ్డాయి. .

పంశోద్ధారకుడైన ప్యుతుని కనటంతో తంగడి బాధ్యత తీరలేదు. వంశపరంపరాగతంగా వస్తున్న ఆస్తిపాస్తులను రక్షించి, వీలైతే అభివృద్ధి చేని, నిష్కంటకంగా వాటిని కొడుకులకూ మనుమలకూ అందించిపోవాలి. ఇది లోక ధర్మం. ఈ దృష్టితో తృతీయ చతుర్థాశ్వాసాలలోని కథార్థాలను సమన్యయించుకోవాలి. వాసుదేవుడు పెద్ద బలగమున్న వీరవంశానికి నాయకుడు. పౌరుషం ఆ సంకానికి జీవగ్యర. అట్టి వంశం మీద శ్యతువులు దండెత్తి రాజ్యాన్ని కబళించటానికి యత్నెస్తే, వారిని తమవారిచేతగాని, వారి చేయిమించితే స్వయంగా గాని సంహరించి వంశ గౌరవాన్ని రాజ్యాన్ని నిలుపబెట్టుకోవటం వాసుదేవుని విధి. సాత్యకి బలరాములు వాసుదేవునికి భుజద్వయం లాంటివారు. వారి శార్య వర్మాకమాలు అతనికి యుద్ధంలో అండదండలు. వారు అనునాయకోవనాయకులు,. వారి సవాయంతోనూ స్వీయపర్మాకమంతోనూ త్రీకృష్ణుడు నాయకుడుగా ఈ రెండాశ్య్వాసాల్లో రాణించాడు. అతని శృతువులైన పౌండకవాసుదేవ హంసడిభకాదులు కూడ సామాన్యులు కారు. వరశక్తియుక్తులు. మ్యితరాజన్య సైన్య సహాయ సమేతులు. వారి దండయ్యాతల వలన యాదవరాజ్యం భగ్నం కాకుండా. రక్షించుకునే యత్నంలో శృతు నంహారం చేయటం ఈ రెండాశ్వాసాల కథలలోని పరమ [(వయోజనం. కన్నకొడుకుకోసం, మసుమల కోనం కొరకరాని కొయ్యలైన శృతుపులను' (తుంచి తీకృష్ణుడు వంశగౌరవాన్ని కాపాడుకొన్నాడని ఇందులోని ,పబంధ ధ్వని.

(ప్రభాకరశాస్త్రి గారు బాణాసుర వృత్తాంతానికి వూర్వమే వహాంసడిభకుల కథను

సంవిధాన చ్యకవర్తి 91 నాచనసోముడు చెప్పాడని పేర్కొన్నారే కాని కథాసంవిధాన శిల్పాన్ని వివరించలేదు. నే నిలా భావిస్తున్నాను. హంసడిభకోపాఖ్యానంలో శ్రీ కృష్ణుడు బాలురైన కుమారులతో కలస్లి అంతఃపురంలో గోళ్ళకిడ లాడుతున్నట్లు చెప్పబడింది (4.80). సాత్యకి వాంనునితో "హరి తనయులిరువురును మీ, యిరువురకును ముందు కప్ప మెవ్వని కెవ్వం,డరుపగల వాండు వెళ్టీ, సురపతిపతి: బాని రాజసూయము గలదే!” అని అధిక్షేపంగా మాట్లాడాడు. అంటే బాలురైన కొడుకుల కోసం, యాదవ వంశ సార్వభౌమత్వం కోసం శ్రీకృష్ణుడు హంసడిభకులను సంహరించాడన్నమాట. బభాణాసుర వృత్తాంతం నాటికి పద్యుమ్నాదులు పెద్దవారు కాపటమో కాణుండా వారి తనయులైన అనిరుద్ధాదులు యువకులై యుద్ధవిశారదులైనట్లు తెలుస్తున్నది. కాబట్టి సంస్కృత వారివంశంలో ఉన్నట్లు బాణాసుర వృత్తాంతం తరువాత హంసడిభకోపాభ్యానం ఉండటం సబబుగాదు. హంనడిభకోపాభ్యానం శ్రీకృష్ణుని తనయులను పేర్కొన్నది. బాణాసుర వృత్తాంతం మనుమలను పేర్కొన్నది. కావున, ఈ వరుసయే సమంజసం. శ్రీకృష్ణు డొక కథలో కన్నతండి అయినాడు. చివరి కధలో తాత కావటమే కాక, మనుమని రక్షించి పెండ్లిచేసి, వంశగౌరవాన్ని నిలువుకొన్నాడు. సోముని రచన ఇంకా కొనసాగి ఉంకే శ్రీ కృష్ణుడు ముత్తాతయైన మురిపెంకూడా చూచేవారమేమో! మొత్తనికి మూడు తరాల నథను ముప్పేటగా అల్లి ముచ్చటైన పం శకధాకావ్యాన్ని నిర్మించి సంవిధాన చ్మకవర్తి అయినాడు. నాచనసోమనాథుడు అభినవ (వయోగానికి ఆకృతి నిచ్చిన వస్తు సంవిధానం ఈ బిరుదానికి తేజం.

(ఆదివారం ఆంధధ్యవభ : 14.8.]1988)

21 నవీన గుణసనాథుడు నాచన సోమున 'నవీన గుణననాథి బిరుదాన్ని వినిన సహృదయుడు మొదట ఒక చిరునవ్వు చిందిస్తాడు. ఆ పైన ఆశ్చర్యాన్ని _పకటిస్తాడు. చిరునవ్వెందు కంకే - ఏ సొహిత్యంలోనైనా ఒక మహాకవి తరువాత మరో మవాకవి నిలిచాడంకే అతనిలో ఏదో నవీన గుణం ఉండటం సహజం, అపనరం కూడా... అందువలన ఒక్కొక్క కవి ఒక్కొక్క నవీన గుణంతోనే వెలుగొందుతుంటాడు అన్నది నిత్యసత్యమై తే నాచనసోముడు (పత్యేకంగా తొను నవీన గుణసనాధుడనని చెప్పుకోవాలనా? అనే భావం నహృదయునికి మొదట చిరునవ్వు కలిగిస్తుంది. అలా చెప్పుకోవడం కొంత విడ్డూరంగానో, ఆడంబరంగానో కూడా కొందరికి అనివిస్తుంది. మరికొందరికి ఆశ్చర్యం కలిగించటానికి కూడో కారణం లేకపోలేదు. ఒక కవి ఒక బిరుదాన్ని ఆశ్వాసాంత గద్యల్లో పేర్కొన్నాడంక్సే దాని వెనుక 'కొంత [పజల గుర్తింపొ, లేదా అత్మవిశ్వానమో, లేదా స్వీయకవితా వ్యక్తిత్వ నూచనమో ఉండి ఉంటుందని భావించటం న్యాయం. ఆ భావం అతని కవిత్వం చదివిన తరువాత నిజమనే నమ్మకం సహృదయులకు కలగాలి. దానిని విడమరిచి వివేచించే లక్షణం తేటపడాలి. “నవీన గుణననాథ' బిరుదంలో నవీనగుణం ఒకటి ఉన్నది అన్న నహ, అనుభవం వఠితకు స్ఫురిన్తున్నది. కాని, నాచనసోముని కావ్యం చదివితే ఆ నవీన గుణం ఏమిటి? అని స్పష్టంగా, ఇదమిళ్ణంగా, ముక్తకంఠంతో విమర్శకులు చెప్పలేకపోతున్నారు. తలకొక వ్యాఖ్యానం చేయటంతో వఠితలు కూడా తబ్బిబ్బయి పోతున్నారు. అందువలన ఈ అంశం నేడు కూడా సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశంగా నిలుస్తున్నది. ,ఇది అశ్వర్యం కలిగించే అంశం. “నవీన గుణననాథ' బిరుదంలో గుణ శబ్దం (పాణం లాంటిది. గుణమంకే “దోషంకానిడి" అని వోప్పటానికి పాసగడు. గుణమంకే కావ్యగుణం అంకే శబ్బార్ధ గుణాలలో. (కొత్తది- అని వ్యాఖ్యానించటానికీ వీలులేదు. కాగా - స్వభావం అని అన్వయించుకోవచ్చు. అయినా ఒక వినూత్న స్వభావం అని తెలుస్తున్నదే కాని దాని పేరు కాని, తీరుగాని తేటపడటం లేదు. అది ఊహకు వదలి పెట్టబడింది. వచ్చిన చిక్కంతా ఇక్కడే. నవ్యత నాలుగంశాలలో గోచరిస్తుంది. 1. వస్తువు. 2 ,వకియ3. ళసపోషణం. 4. రచన. ఉత్తర హరివంశంలోని కథలన్నీ మూలంలోవే కాబట్టి కథ్యాగహణంలో (కొత్తదనం లేదు. కథల నెన్నుకోవటంలోనూ, వాటికి వంశకథాకావ్యం అనే విసూత్న (ప్మకియా [పయోగానికి అనువుగా అమర్పటంలోనూ కొత్తదనం కొట్టపచ్చినట్లు కనపడుతున్నది. అయితే, ఆ అంకాన్ని "సంవిధాన చ్మకవర్తి అనే బిరుదరీలోనే సూచించాడు. కవి రసపోషణను "సాహిత్య రసపోవణ' బిరుదం ద్వారా వ్యక్తం చేశాడు. ఇకపోతే మిగిలింది రచన. "నవీన గుణననాధి విరుదం దానికి సంబంధించిందై ఉండాలి. విమర్శకులు, సాహిత్య చర్మిత కారులూ ఈతనీ రచనాంశాలలోనే నవీన గుణాలు గుర్తించి వివేచించారు. మచ్చుకు కొందరి అభ్మిపాయాలు: క్‌

నవీన గుణననాథుడు 9

1. “ఇతని (గగంథమునందు భారతమునందలి కొన్ని భాగములను మించు నవీన గుణము లనేకములు గలవు” - అని పేర్కొని, “ధనదాంతఃవుర తారవారములు”.... (1.16) మొదలైన పద్యాలలోని విశేషాలను ఉదాహరించారు నడకుదుటి వీరరాజు వంతులు గారు.

2. “నాచనసోమనాథుడు సంన్కృత వాజ్ఞయమున గొప్ప వండితుడగుటచే అందలి (పాచీనమైన ఖావవద్ధతిని పదలి వస్తు వద్ధతిని, అంతకన్న నవినమగు శజ్బార్ధ రచనా పద్ధతిని తెలుగు భాషలో ఎక్కువ (వచారమునకు దే [బయత్నించి తరువాతివారికి మార్గదర్శకుడయ్యెను. ఇదే యితని నవీన గుణననాథ బిరుదమునకు మూలము”- రాళ్లవల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారు.

3. “సీస చరణాంతములయందు నొక విలక్షణమయిన శబ్దముల కూర్పుచు నొక (వ(కమము సంధించి సీస పద్యమును మెరుగెక్కించుట యితని కవితా నవీన గుణములలో నొకటి”

విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు.

4. “ఖారతాది పూర్వ రచనల మార్గమునుండి విడివడి యితడు రసపోషణ సామ్మగొతో ఒక పురాణ భాగమును నూత్న వద్ధతిలో రచించుట చేతనే నవీన గుణసనాధుడయ్యెను. కేవల రనపోషణ (పయత్నమే ఆ నవీన గుణము”. - ఏింగళి లక్ష్మికాంతంగారు.

5. “నాచనసోముని నవీన గుణాలు దేశంలో పచారంలోనికి వచ్చేదాకా కృత్యాదిని శ్రీకారం వట్యాలు శృంగార రసంతో కాక భక్తి భావాలతో ఉండేవి. నాచనసోముని వుఖ్యమా అని ఇలాగ (శ్రీ వక్తోజ పనక్తితో కూడినవిగా” మారాయి” -అర్వుదగారు.

6. “అలంకారిక వముఖులు “నవ్యం (గథనకౌశలాత్‌' అని తీర్మానించారు. అంకే కూర్చు నేర్చు వల్ల కొత్తతనం తప్పక తేవచ్చునన్నమాట. ఈ దృష్టితో చూస్తే సోమన హరివంశంలో స్ఫుటమైన నవ్యత కనపడుతుంది”- ఇందగంటి హనుమచ్చాస్తి గారు.

రచనాపరంగా నాచనసోముని నవీనగుణ సనాధత్య్వాన్ని నిరూపించటానికి యత్నించిన వారిలో పైన పేర్కొన్న వారేకాక మరెందరో ఉన్నారు. వారందరిలోను నృష్టమైన దృక్పథంతో ఆ విరుదానికి వ్యాఖ్యానం బేసినవారు రాళ్లపల్లి అనంత కృష్ణశర్మ్శగారు. మిగిలిన వారి అన్వయాలు మిలమిల లాడుతున్నాయి కాని, వాటి వెనుక ఒక సిద్ధాంత పరమైన గట్టి పునాదులు కానరావు. పద్యరచనలో, శబ్దార్ధాల కూర్పుల నేర్పులలో విమర్శకులు వివరించే తళుకులకు వెనుక నున్న కవి దృక్పథం చాలమంది చేసిన సమీక్షలలో న్పష్టంకాదు. ఇటువంటి పరిన్టితులలో నాచన సోముని నవీన గుణంలోని నిజమైన స్యభావాన్ని నిరూపించి చెప్పినవారూ ' రాళ్లపల్లి వారే. చెప్పేది సాధ్యమైనంతవరకు చమత్కారంగా చెప్పటమే నాచనసోముని శైలిలో ముఖ్య గుణమన్సీ, అదే నవీన గుణమనీ ఆయన సోదాహరణంగా వివరించియున్నారు వారి !సారన్వతాలోకం'లో.

ఒక కవి కవిత్వంలో ఒక విశిష్ట స్వభావం గోచరిన్తున్నదంకే దాని వెనుక ఆ కవి సాహిత్య దృక్పథమో, సాహిత్య దర్శనమో బలమైన కారణంగా ఉంటుందనే నత్యాన్ని గమనిస్తే చమత్కారంగా

చెప్పటమే ముఖ్య లక్షణంగా ఉన్న నాచన సోముని సాహిత్య దర్శనం ఏది? అన్న _పశ్న సాహిత్య

రశ సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు విమర్శకుల ఎదుట నిలుస్తుంది. చర్చనీయాంశ మౌతుంది.

1981లో ఆంధధ్యపదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ వారు (పచురించిన "సారస్వత వ్యాసములు” (వథమ సంపుటం - ద్వితీయ మ్యుదణానికి్‌ పీఠిక వాన్తూ నాచనసోముడు చమత్కార ,పస్టానాన్ని తెలుగులో [1పయోగంగా నిర్వహించటానికే ఉత్తర హరివంళాన్ని రచించి నవీనగుణసనాథుడని కీర్తి గాంచాడని నేను (పతిపాదించాను. అ అంశాన్ని కొంత మనవి చేస్తాను.

సంన్కృత సాహిత్య (పస్థానాలలో చమత్కార సపస్థానం ఒకటి. దానికి షస్ట్థానగౌరవం విశ్వేశ్వరుని చమత్కార చందిక వలన కలిగింది. విశ్వేశ్వరుడూ నాచనసోముడూ సమకాలికులు. చమత్కారచందిక వెలువడిన నాలుగ్రెదేళ్లలోనే ఉత్తర హరిపంశం రచించబడింది. ఇద్దరూ తెలుగు వోరు కావటం వల్లనూ, విశ్వేశ్వరకృతిని శాయణాదులు గౌరవించియుండటం చేతనూ, అది (కొత్త సిద్ధాంతం కాపటం వల్లనూ నాచనసోముడు చమత్కార దర్శనంతో కవిత్వాన్ని సాగించాడు. విశ్వేశ్వరుని (_పతిపాదనంలో కావ్యం అంకే చమత్కారంతో కూడుకొన్న వాగర్జాలే - “వాగర్జౌ నచమత్కారౌ కావ్యం కావ్యవిదో విదుః” (1.11). సహృదయుల హృదయాల్లో ఆనందలహరిని పొంగింపచేసేద చమతా'.రం. కావ్యంలో గుణాలు, రీతులూ, రసాలూ, వృత్తులూ, పాఠాలూ, శయ్యలూ అన్నీ చమత్కారాన్ని కలిగంచే కారణాలే. చమత్కార (ప్రాధాన్యాన్ని బట్టి కావ్యాలను మూడు రకాలుగా విభజించవచ్చు. చమత్కార కావ్యాలు. ఇవి శబ్ధ సౌందర్యం చేత చమత్కారాన్ని కలిగిస్తాయి. 2. చమత్కార తర కావ్యాలు. వ్యంగ్యం అ్యపధానంగా, వాచ్య చారుత్వం (పధానంగా చమత్కారాన్ని కలిగిస్తాయి. 3. చమత్కారతమ కావ్యాలు. వ్యంగ్య చమత్కారంతో కూడిన రచనలు.

ఈ మూడు విధాల చమత్మారాలనూ నాచన హోముడు తన కావ్యంలో (_పదర్శించి చూపాడు. అయితే, చమత్కారాన్ని అర్థ వైచితితో కంటె శబ్బ సౌందర్యంతో కల్స్పించటంలోనూ, వ్యంగ్య వైభపంతో కంటె వాచ్యచారుత్వంతో సంభాషణలు నడపటంలోనూ, రచనలో అర్ధం కంటె శబ్దాలకు అధిక (పాముఖ్యం ఇవ్వడంలోనూ ఆయన వాగ్వృత్తి పసరించింది. చమత్కార (పస్థానం అత్యంత నవ్య సిద్ధాంతం కావటం వల్ల నాచనసోముని కావ్య మార్గం నవీనగుణం కావటంలో ఆశ్చర్యం లేదు. గుణ శబ్దాన్ని వాడటానికి మరొక కారణం కూడా ఊహించవచ్చు.

“ఏకస్యైవ పరాన్యత్వ - మాస్తవాన్‌ గుణమానయోః

నచమత్కార సాహిత్య - బహ్మ సాక్ష్మాత్కియోచితైః” అని అన్నాడు విశ్వేశ్వరుడు. చమత్కారంతో కూడుకొన్నదే సాహిత్య _బవ్మా. తత్‌ సాక్షాత్కారాన్ని నహృదయులు సాధించాలి. అట్టివారికి గుణాగుణ న్వరూపం సముచితంగా తేటవడుతుంది. అందువలన చమత్కార దర్శనం చేసిన నహృదయలు నాచనసోముని నవీన గుణాన్ని గుర్తించగలరు; అతణ్జి 'నవీనగుణసనాధునిగా గౌరవించగలరని కవి భావం కావచ్చు.

అ(గ్రతాంబూల తదుతు ద్ద రు లల్‌ అర్థగత చమత్కారం కంకఠు శబ్బగత చమత్కోరానికే = ల్లి వారన్నట్లు చపాచీనులలో భావానికి అర్థ్ధరచన బంటు;

నవీన గుణననాథుడు ర్రిస్త్‌ తరువాతి వారిలో అర్ధరచనకు ఖావము బంటు; అర్థ్ధమునందు వలె శబ్బమునందును ఖావమును బంటుగా చేసినవాడు సోముడు, చెప్పవలసిన మాట లెల్ల సాధ్యమై నంతవరకు ఏదో చమత్కారముగా చెప్పుట అతని శైలిలో ముఖ్యలక్షణం.

అది తెలుగు కవిత్వానికి అవ్పటికి నవీన గుణం.

సాహిత్య దర్శనాలలో చమత్కార (వస్థానం నవీనం.

చమత్కారం జీవితంగా కవిత్వ రచనం తెబుగులో నవీన గుణం.

ఈ నవీన గుణాన్ని నాణెంగా నిర్వపాంచటంలో సామర్థ్యాన్ని (వకటించటం చేత నాచనసోముడు నవీన గుణసనాధుడు.

ఈ సమన్వయాన్ని నేను (పతిపాదించిన తరువాత దీన్ని సాంగంగా . చర్చించి వరిశోధన వ్యాసాన్ని రచించి హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం వారి ఎం.ఫిల్‌., డగీని సాధించారు, ఎన్‌.సీతాపతిగారు. వారు చెప్పిన కొన్ని విశేపాలు:

. విశ్వేశరుడు చమత్కార .చం్యదికను [కీ.శ. 1370-77 సం! మధ్య రచించాడు.. నాచనసోముడు ఉత్తర హరివంశాన్ని కీ.శ. 1375-80 సం!! మధ్య రచించాడు. 2. నాచనసోముడు చమత్కార సిద్ధాంతాన్ని అనునరించటానికి హేతువులను కొన్ని పేర్కొనవచ్చు. “శాయణులు నాచనసోమనయు విజయనగర సంస్థానమునందు ఒకే కాలమున నున్నవారు. శాయణులు తమ "అలంకార నుధానిధిలో చమత్కార చందికలోని ఉదాహరణములను మొట్టమొదట పేర్కొనినట్లు లభ్యములైన ఆధారముల వలన తెలియుచున్నది. శాయణుల (పోద్సలముతో కవిత్వమునందలి నవ్యతకై ఆ సిద్ధాంతమును ధృష్టిలో నిడుకొని "ఉత్తర హరివంశము" రచించెను. లక్షణ కర్త విశ్వేశ్వరుడు భారద్వాజనగోతుడు సోముడును సగ్మోతీకుడే” (నాచనపోమన - చమత్కార (పస్థానము - ఒక వరిశిలనము) విమర్శకులు నాచనసోముని కవితలోని వివిధ చమక్కారాలను గుర్తించి ఎన్నో వివరించారు. అయితే, వాటి కన్నింటికీ వెనుక అతని చమత్కార (వస్థాన (పాతివదికను (వతిష్టాపించలేదు, అందువలన నాచనసోముని నవీన గుణీ ననాధత్వానికి ఒక నిర్దిష్టమైన అన్వయ న్యూతం వారికి లభించలేదు. ఇప్పుడా లోపం తీరింది. రచనలోని చమత్కార చర్యణమే సోముడు కవితకు కల్పించిన కొత్త రువి.

సాహిత్య రంగంలో (కొత్త సిద్ధాంతాలూ, నూత్న (పయోగాలూ, నవీన గుణాలూ రచయితలు. (వవేశపెడుతూ ఉంటారు. వారి యత్నాల వెనుక వినూత్న దృక్పథా లుంటాయి. నవ్య దృక్పథం ఆధునికం కావచ్చు. కాని, ఆధునిక మైన దంతా అందరికీ అమోదయోగ్యమనీ ఆదర్శపాయమనీ చెప్పలేము. [కొత్తదనం పరిణామాన్ని నూచిస్తుందే కాని పరమార్థాన్ని బోధించకపోవచ్చు. నాచనసోముడు తెచ్చిన మార్పు నవీనమని అందరూ అంగీకరించినా, అది ఉదాత్తమైనదని అందరూ (వశంసించలేదు. _పశంసించే వారి తీరు గూడా ఎలా ఉంటుందో చూడండి:

ఫట సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

ఇర్చదగంటి వాసుమచ్చా్యస్తి గారు - “ఎజ్జన తీసుకున్న కధలనే తొనూ తీసుకొని తనదైన ఇక కూర్పు నేర్పు వల్ల తన రచనను ధగధగ మనివించాడు సోమనాధుడు. ఈ తళుకు అర్థ చమత్కారం వల్లను, శబ్ద నిల్ప్బం వల్లను సోమన సాధించాడు. పద్యరచనకు ఒక కొత్త ఊపు. విదువు ఇచ్చి అనంతరభావి అయిన పబంధ నిర్మాణానికి బలమైన భూమక నిర్మించాడు” అని (పశంసించి మరికొంత దూరం సాగిన తరువాత “అతడు భావ నమృద్ధిగల రచన చేయగలిగినా ఆయన మొగ్గు ఎక్కువ అర్ధశబ్బ చమతక్కారాల మీదనే. ఆనాటి రసికులకు వషయ్య్మపభధానముై పపాయశు నిరలంకృళమునైన వురాణు రచనల మీద మోజు తగ్గి గాంభీర్యము, భాప నిష్ట వంటి వాటి కంకై ఈ అర్ధ శబ్బ చమక్కారాలే ఎక్కువ (పీఓ ప్యాతములైన వేమో! అనే. ఊహ కలుగుతుంది. కాకపోచే పోమన రచనకు అంత అకర్షణ, అన్ని బిరుదుల పగంపర ఉండేవి కావు” అని పేర్కొన్నారు... శ్వాస్తిగారి ,వశంన నిందాన్తుతి లాగా వనవపించటం లేదూ ? చమత్కారరచన ఆరోజులలో రసికులు కోరారేమో, ఆ అఖిరుచి ఆ యుగధర్మమేమో అంటూనే కాకపోతే ఆయన కవిక్వానికి అన్ని బిరుదు లేమిటి? అని వ్యంగ్యోక్తిని విసిరారు శాన్హిగారు.

అర్ముద గారు నోచనసోముని గురించి సమ్మగా్య్యధ సాహిత్యంలో (వాస్తూ ఈ పేరాతో ముగించారు- “ఈ పుస్తకం నాచనపోముడు వాయడం వల్లనే మన సాహిత్యం వురాణభేరణి నుండి (వబంధ వద్ధతికి మారింది. అనంత కృష్ణ శర్మగారు చెప్పినట్లు తరువాత కవులలో వస్తు కళ చాలా వరకూ అంతరించి రచనపై శృష్టిపబలింది. శబ్బార్ద్మముల చ్మిత రచనలు పుంఖాను వుంఖాలుగో, శాభోపళాఖలుగా అల్గుకొన్నవ. (కమంగా వచనలోకూడా అర్ధము కన్న శబ్బములు ఎక్కువ (పాముఖ్యము వహించి నిలచినవి. సారస్యతము కంటే చమత్కారమే ఎక్కువ సాహిత్య ధర్మముగా మారినది. దీనికి ఎక్కువ కారణభూతుడు నాచనసోముడు,. దీని మంచి చెడ్డల కీర్తి పూర్తిగా అతనిదే”. (3నం.పు, 213). ఈ మాటల్లో" సురాణధీరణి కంటొ (ప్రబంధ ధోరణి ' మార్చు కాపచ్చునేమో కాని ఉదాత్తమైనది. కాదనే అర్థం ఛాళ్లవల్లి వారి అభ్యిపాయాన్ని ఆసరాగా తీసుకోవటంతో అర్వుద గారు చెప్పక చెప్పినక్టైంది. చివరి వాక్యంలోని “మంచిచెడ్డల' (పనక్తి ఆ అనుమానాన్ని (ధువీకరిస్తున్నది.

సంవిధాన చ్యకపర్తి, నవీనగుణసనాధుడు, 'ఇంకా ఎన్నో విరుదాలున మ కవి ఎన్నుకొన్న మార్గం కవ్యితయం వారి తరువాత, ఎంత (కొత్తగా కనవడుతున్నా, అంత గొప్పగా గోచరించక పోవటానికి, (పబంధ కవుల కవితకు తొలికోడి కూతగా వినవడుతున్న, వురాణ కవిత నుండి (కొత్త మలువుకు కవితా (పస్థానాన్ని తిప్పుతున్నట్లున్న నాచనసోముని కవిత పూర్వ కవఐత్యం కంటె పాడుగరీగో. కనపడకపోవటానిక్షీ కారణ మేమిటి?

దానిక్‌ కారతీం ఒకక్సే-

కవ్వితయంవారిది ధ్వని (పస్థానం.

నాచనసోమునిది చమత్కార్మపస్థానం.

ధ్వని టపస్థానం సూర్యకాంతి; చమత్కార (వస్థానం చ్రుక్కల కాంతి.

చగలు ముగిస్తే చీకటిలో చుక్కలే చమత్కృతులు.

నవీన గుణననాథుడు రా చుక్కల తళుక్కులు చూవుల కింవు నింపినా, మనసుకు విందుబేసే చర్యదుని కోరుకుంటాం-అందుకే శ్రీనాథ చం్యదోదయం దాకా సోమన తళుకు వెళుకు. ధ్వని, రస్మపస్థానాల నడుమ చమత్కారం చుక్కలర్మాతివంటిదే మరి! (ఆదివారం ఆంధ్యవపభఖ : 2]1.8.10988).

22 బిరుదాల సరదాల రాయడు

“నాచన సోముడు తాను సాహిత్యరన పోషకుణ్లీి అని చెప్పుకున్నాడు. అయితీ అతని రనఫోషణ అందరికీ నచ్చదు” అని పేల్కంటూ ఆర్వుద గారు వేలూరి *వరామశాస్తి. గారివీ, రాళ్లపల్లి అనంత కృష్ణశర్మగారివీ అభ్మిపాయాలను కొన్ని తెలిపారు. కావ్య ఘట్టాలలో వివిధ రసాలను పోషించే పద్ధతిలో పాటించే బొచిత్య పమాణాలను, ప్యాత చ్యితణలో నంభాషణ ఇల్పంలో నంవదించవలనిన సాహిత్య కళా (పపమాణాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని వివిధ విమర్శకులు సోముని రనపోషణ విధానంపై అసంతృప్తిని పకటించారు. మరి కొందరు షవశంసోక్తులను అతనిపై వర్షించారు.

అయితే '“సాహిత్యరసపోషణ” అనే బిరుదసార్థక్యాన్ని గురించి చెప్పే ముందు దాని అర్ధాన్ని గురించి విచారించిన వారూ ఉన్నారు. వారికి ఎదురైన (పశ్నలు కొన్ని ఉన్నాలు. మచ్చుకు ముడు

1. సాహిత్య రసమన్నా, కావ్యరసమన్నా ఒకకేనా? ఏ పేరు పెట్టి పిలిచినా శృంగారాది

రనపోషణమేనా? అంతకంఠు విశిష్టమైన అర్ధం అ బిరుదం ఇస్తున్నదా!

2. ఇది పత్యేకంగా చెప్పుకోవలసిన అవసరం ఉన్న విరుదమా?

3. సాహిత్య రసపోషణ అనేది ఒకటీ ఒక బిరుదా? లేక 'సాహిత్యరనపోణ సంవిధాన

చ(కవర్తి అనేది మొత్తంగా ఒక బిరుదా?

ఈ (పశ్నలకు నమాధానాలు చెప్పే విమర్శకులలోనూ, సాహిత్య చర్విత కర్తలలోనూ ఏకాఖ్నిపాయం అంతగా లేదు. అందువల్లనే ఈ 'బిరుదం కూడా చర్చనీయాంశాలలో ఒకటి అయింది.

"ఉత్తర హరివంశమును కావ్యంగా భావించి నాయకరన సమన్వయంతో రసపోషణను సమీక్షించినవారు కొందరున్నారు. వారికి ప్రతినిధిగా డా''పి. యశోదారెడ్డి గారి మాటలను ఎమేద్కునవచ్చు- "ఉత్తర వారివంశమునందు ధీరోదాత్తుడైన శ్రీకృష్ణుడు నాయకుడు. అంగిరసము వీరము. అంగము శృంగారము. కాని, రస (పాధాన్యమును గూర్చి చెప్పవలసి వచ్చినప్పుడు వీర శృంగారముల రెంటిని సమ్మప్రాధాన్యముతో బోషించె ననియె చెప్పవలయును. ఒక్కొక్కచో శృంగార మంగియైన వీర మంగమైనది. కావ్యమం దంతట నన్ని రనములు పోషింపబడినవి”. (ఉత్తర వారివంశము: పీఠిక; అం:ప.సా. అ.పచురణ 1970)

ఇందులో చర్చనీయాంశం ఒకటి ఉన్నది. ఉత్తర హరివంశంలో నాయకుడు శ్రీకృష్ణు

బిరుదాల సరదాల రాయడు రం డనటంలో వృివతివత్తి ఎవరికీ ఉండదు. . అయితే అందులోని వన్తువు కథాకావ్య (ప్రవృత్తికి అనుకూలైనది కాని, రనకావ్య నిర్మితికి సంబంధించింది కాదు. అందులో అరుకధ లున్నాయి. అరుకథలలో ఆరు అంగి రసా లుంటాయి అని అనుకుంకేు కావ్యానికంతా ఒక అంగిరనం ఉండాలన్న నియమం పర్తించదు. అలా వర్తించకపోయినప్పుడే ఒక చోట శృంగారం అంగియైతీ వీరం అంగం అనీ వీరం అంగి అయితే శృంగారం అంగం అనీ అన్వయించుకొనే అవకాశం ఏర్పడుతుంది. అంటే -పై విమర్శలో అంతర్లీనంగా కథలు వేరైనా కధానాయకు డొక్కడే అనే స్పృహ గోచరిన్తున్నది. కాని, కథలు వేరైనా కావ్య మొక్కకు అనే అన్వయం న్ఫురించటం లేదు. కథాకార్యానికి ఒక ఆరంభం, ఒక నిర్వహణం కలిగి ఉన్న వస్తువును ఒక దాన్ని సమ్యగంగా, సాంగంగా నిర్వహించడం రసకావ్యంలో పాటించే విధానం, కథాకావ్యంలో ఆ లక్షణం సహజంగా ఉండదు. అయితే, ఉత్తర హరివంశం దశకుమార చర్విత వంటి కథాకావ్యం కాదు. ఇది పంశకథా కావ్యం. దీనీలో వంశకర్తయైన త్తీకృష్ణుడు దుష్టశిక్షణ, శిష్టరక్షణ ధర్మాలను అచరిస్తూనే లౌకిక వంశపురుషునిగా మనుమని వరకు వంశగౌరవాన్ని తానే రక్షిన్తూ. వంశకథా కార్యాన్ని ముందుకు తీసికొని వెళ్లటమే కాకుండా తతృలానికి తానే కర్తగా భోక్తగా నిలిచాడు. అందువలన ఒక్కొక్క కధలో ఒక్కొక్క అంగిరసమున్నా అవన్ని ఒకే నాయకుని అశయించి ఉండటం చేత రస కావ్య న్య్ఫూర్తిని పఠితకు కలిగిప్తూ ఉంటాయి. ఇందులోనూ ఒక చిక్కు ఉన్నది. ఒక కథలో రసం వీరం, మరొక కథలో శృంగారం _పధాన రసాలుగా అంటే అపన్నీ ఒక నాయకుని పరంగా అన్వయించటం సంభావ్యం కాకపోవచ్చు. నిజానికి ఇటువంటి చిక్కులేకుండా కథా కావ్య్యవ(కియలో వంశకథా కావ్య _పయోగాన్ని నిర్వహించటమే నాచనసోముని రనపోషణ శిల్పమని నిస్సంశయంగా చెప్పవచ్చు.

డొ! యశకోదారెడ్డిగారు పేర్కొన్నట్లు క్రికృష్ణుడు నాయకుడే కాని, అతని న్యాశయించి శృంగార రసం అంగిగా ఉత్తర హరివంశ కథలలో ఎక్కడా పోషింవబడలేదు. వారే చెప్పినట్లు అన్ని కధలలోనూ శ్రీకృష్ణుని “న్యాశయించి పతీయమాన మయ్యేది వీరరసమే. ఈ అంశాన్ని నా 'విరరసము* (గంథంలో నేను 1960 లోనే పతిపాదించాను. "”కావ్యరచనా సమర్శుడగు కవిచేత బడుటచే నిందు వతి కధయు వీర రసాొత్మకమే యయియున్నది. ఇది యొక రన నంవిధాన శిల్పము. ఇతివృత్తములో లేని ర్భైక్కత రనమునం దధికముగా గోచరింపజేయు నట్టి దది. ఇది 'సంవిధాన చ్మకపర్తి కొక లక్షణమేమో! 'సాహిత్య రసపోషణ' సామర్థ్యమేమో! (వీరరసము:పుట. 280)

అంగిరసం వీరరసం ఎప్పుడౌతుంది? ఉత్తర హరివంశం వంశకథాకావ్య మై నప్పుడే!

అనువాద విధానంలో అనుసరించే అభినవ పద్ధతిగా సాహిత్యరస పోషణాన్ని+ వ్యాఖ్యానించారు పింగళి లక్ష్మికాంతంగారు - “వురాణములయందు ఆసాంతము రసొస్వాదనము నపేక్షించుట వ్యర్థ మనోరథము. కాని, పురాణములను తెనిగింపదలచిన ఆంధకవి, విషయ (వధానములైన ఘట్టములను జొలగించి, రసవరద్దట్టములనే చేవట్టినచో ఆ అనువాదము పురాణమే యనిపించుకొనదు. యథార్థముగా సాపాత్య కక్షకు చెందని ఆ కావ్యేతర భారమును తొలగించి, కావ్యతము గల ఘట్టములనే అనువదించుటకు పూనుకొని రసపోషణతో వాటి కావ్యత్వమును

100 సాహిత్య చర్మితలో చరృనియాంశాలు సార్థకము చేయబూనినచో నతడు సాహిత్య రసపోషకు డనిపించుకొనును' (ఆంధ సాపాత్య వర్మిత. పు. 339). పురాణ వన్తువును కావ వస్తువుగా మార్చటంలో శాస్తాంశాలను వదలి రసాంశాలను పెంచి పోషించే వాడు సాహిత్య రసపోషకుడు. పింగళి వారి వ్యాఖ్యానం వివాదానికి తావివ్యటం లేదు కాని, మరికొంత లోతైన వివేచన కావాలేమో అని మ్మాతం అనిపించక మానదు. ఇక్కన రనపోషణకంకొు సోమన రనపోషణంలో వైలక్షణ్యం ఉన్నదా? ఉంకే-అది కావ్యేతర భారాన్ని తగ్గంచటంలోనే ఉన్నదా? రనపోషణలో అయితే వారు చెప్పిన సామ్మగి: రనవత్తరమైన ఇతివృత్తం, కథాకథనం, ప్యాత చ్యితణం, కథ వర్తించిన రంగస్థల వర్ధనం, అలంకారికమైన శబ్బరచన. ఈ సొమ్మగిలో అలంకారిక శబ్బరచనం తప్ప తిక్కనలో రసపోషణ సామ్మగి వుష్కలంగా ఉన్నది. అందువలన తిక్కనాదుల కంకొు సోమనలో రచనకు సంబంధించిన రసమేమైనా ఉన్నదేమో నని మరికొందరు ఖావించారు. వారిలో పేర్కొనదగినవారు పాటిబండ మాధవ శర్మగారు. వారు కావ్యంలో రనభావ పతీతి వలన కలిగే రసాన్నే కాక, రచనవలన కూడా (శోత, లేదా సామాజికుడు, పొందే రసాన్ని కూడా వివేచించారు. అందువలన స్థాయిభావమే రసంగా పర్యవసించేది కావ్య ౧నమనీ, అది తిక్కన రసమార్గమనీ, ఈ రసంతో పాటు రచన పలన కలిగే రసాన్ని కూడా విశేషంగా పోషిస్తే సాహిత్యరస మనబడుతుందనీ అది నాచన సోముని ,మార్గమని

విశ్లేషించుకొనటానికి వీలౌతున్నది. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారు “సాపొత్య రనపోషణ మనగా సాపాత్యము యొక్కయు, ౧నము యొక్కయు పోషణము గద” అని విగహ వ్యాక్యం చెప్పి వివరించారు. “సహితముల యొక్క భావము సాహిత్యము. నపొత మనగా హితమైన దానితో గూడుకొనినది. పితమనగా తకత్కాలమునం దనిష్టమై యనంతర కాలమునం దిష్టాపత్తి హేతువు. అనగా పారలౌకిక ఎవయము. అందుచేత పారలొకిక విషయమనగా వేదవేదాంగముల యందలి మవార్థములు. తత్‌ (వతిపాదకమైనది సాహిత్యము” (విజ్ఞాన నర్వస్వ్యము తెలుగు సంస్కృతి 2.వు)228) అని సాహిత్య లక్షణాన్ని పేర్కొన్నారు. దాని కనుగుణంగా "ఈ యుత్తర హరివంశమునందు నాచనసోమన యేతత్స్పంచ మవాోకావ్య నిర్ణాయకమునైన కథలే తీసికొవి ,వాయుట విష్ణు పారమ్యబోధకత్వము తన కావ్యమునందలి మవోోవబంధ ధ్వనిగా నిర్ధాపించుట కుద్దేశించినాడని .పృష్టమగుచున్నది.. అట్టి యుద్దేశమే, యా యుద్దేశ్యమును కావ్యరూపముగా ధ్యనితము చేయుటయే మవాోకవి లక్షణ మని 'నమర్థించారు. విశ్వనాథవారి నమన్వయంలో సాహిత్య పోషణం ఒక పాయ, రనపోషణం మరోపాయ. ఒకటి కథా తాత్సర్యాలలో ధ్వనితములయ్యే తత్త్వవిషయాలకు సంబంధించింది. మరొకటి రనభావ పోషణకు నంబంధించింది. నాచనసోముని గురించి విశనాథవారు గంభీరవిచార ధారను సాగించారు. “ఒకడు నాచన సోమన్న “గంథం వారి వివేచనకు వెలుగుబాట. ఆఅ (గంథం. చదివితే “ఒకడు సోమనాధు" డెట్లాగో "ఒకడు విశ్వనాథు'డట్లాగని అనిపిస్తుంది. సోమన పద్యం (వాసి పద్యంలో నే నున్నానని చమత్కారంగా ఎలకరిస్తాడు వఠితసు, అలాగే విశ్వనాథ నాచనషోముని నింతవానిగా చేస్తున్న వాణ్ణి నేను, నొ విమర్శ వెనుక నిలువబడి ఉన్నానని మనల్ని పిలిచి చెబుతాడు. ఇంతా అయితే విశ్వనాథవా గన్న అర్థంలొనే: సాహిత్య శఖ్బం నాచనసోము డు వాడాడా? అనే అనుమానంతో మ్మాతం పఠితమనస్సు

• కొని, పూర్తిగా అది 'అసంబద్ధం అని ్యతోసివేయలేదు. నాచన సోముని

బిరుదాల జాతకాలన్నీ అంతేనేమో!

విరుదాల నరదాల రాయడు 101 నాచనసోముని బిరుదాలన్ని ఎలా ఉన్నా "సాహిత్య రనపోషణి బిరుదం మతం కొంత అతిశయోక్తిగా ఉన్నదని రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారు అభ్మిపాయ వడ్డారు. ఇది అతిశయోక్తి అయినా అయినందుకు సంతోషిద్దాం కాని, “నకల భాషాభూషణ” “నంపూర్ణ కీర్తి అనేవి విమర్శకులకు అయోొమయోక్తులుగా మిగిలిపోయాయి. మచ్చుకు ఇద్దరి మాలలు చాలు

11, “నాచనసోముడు తాసు నకల భాషా భూషణుడని చెప్పికొనుటలో_నాతనికి గల బహుభాషా పాండిత్యము నా బిరుదములో నాతడు ప్యక్తము చేసిన మాట వాస్తవమే. కాని, యా ఖాష అెవ్వయో వాని సంఖ్యా పరిమితి ఎట్టిదో మనకు స్పష్టము కాలేదు” - వేదుల కామేశ్వరరావు గారు. (నా.సో. కావ్యానుశీలనము. పు. 69)

2. "సోమన్న గారి మొదటి బిరుదు “నకల భాషా భూషణ”. ఈ “సకల' లోని కలరూవు ఏదో స్పష్టం కాదు. ఆ సకల భాషల వల్లా ఈతని తెలుగు కవిత్వానికి ఏమి మేలు జరిగిందో తెలియదు” - ఇంటదదగంటి హనుషచ్చాసస్తిగారు. (ఆరు యుగాల అంధ కవిత.పు.176,)

అర్థం తెలియని అనర్ధ విరుదాల కంటు అతిశయోక్తులే బిరుదాలుగా ఉండటం ఒక్కొక్కసారి మేలేమో! సోమనకు శబ్దాల మీద ఉన్న ఆనక్తి ఈ రెండు విరుదాలూ చమత్కరించి చెపుతున్నవేమో. లేదా - అంత్య ప్రాసల అందగింవు కోసం “సాహిత్య రనపోషణికు ముందు తూకంగా “నకల భాషా భూషణ' నిలిచిందేమో! “సంవిధాన చ్యక్రవర్తికి ఉప్మశుతిగా “సంపూర్ణ కిర్తి వినవడిందేమో కవపేరు నాచనసోమనాధుడు కాబట్టి విరుదం "నవీన గుణసనాథుడు' ముందు నిలిచింది. సంపూర్ణ కావ్యం ఇంకా దొరకని సోముని నంపూర్ణకీర్తి ఏమిటో తెలియదు మనకు. కాని, ఏ ఒక్క బిరుదానికీ తెలుగువారు తేటతెల్లంగా అర్ధాన్ని వివరించలేని "సంపూర్ణకీర్తి మ్యాతం నేటికీ మిగిలి ఉన్నది.

"సాహిత్య రసపోషణ సంవిధాన చృకవర్తి అనేడి ఒకే బిరుద మని భావించేవారు కొందరున్నారు. పింగళి లక్ష్మీకాంతం వంటి వాదే ఈ వాదాన్ని బలపరుస్తున్నారు. వా రిచ్చిన అన్వయాలను వెనుక గమనించాం. కాగా, అలా (గహించటం చమక్కాగ (వన్ఫాన పరంగా సార్థకమని ఎన్‌. సీతొవతి గారు (పతిపాదించారు. విశ్వేశ్వరుడు కావ్యరసాన్ని సాక్షాత్కరింపచేసేది సంవిధాన మని తన చమత్కార చందికలో పేర్కొన్నాడు.

“సంవిధానక చాతుర్యా త్సాక్షా దివ పరిస్ఫురన్‌

అలౌకిక సృమాస్వాదో యస్స్యాత్సోజ్ఞత రసో మతః” క.]

“ఇటువంటి ఆలొకిక రసానంద సాక్షాత్కారమునకు సంవిధాన చాతుర్య మవసరమని పేర్కానెను.

కావ్య లక్ష్మి సంశోభితురాలగుటకు నంవధానము హేతువని తెట్పెను. “గుణం రీతిం రసం

వృత్తిం పాకం శయ్యా మలంకృతమ్‌”. ఈ సప్తాగ సంవిధావాశోభతగా 'కవతా కన్యను విశ్వేశ్వరుడు స్తుతించెను. చమత్కార చం(దిక (వభావము సోమునిపై కలదు కావుననే అపూర్వ మగు

102 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు సంవిధాన గుణమును తన ఉత్తర హరివంశ రచనమున [పవేశపెట్టినవాడై సాహిత్య రసపోషణము చేసినాడు. కావుననే తాను “సాహిత్య రసపోషణ సంవిధాన చ్యకవర్తొనని సగర్వముగా (వకటించుకొనినాడు”. సీతాపతి గారు "సంవిధాన శబ్ద (పయోగం వెనక చమక్కార చరం్నదిక ఉన్నదని చెప్పిన ఉపవత్తి సమర్ధనీయంగా ఉన్నది. ఒక్కొక్క శ్వాస్త మర్యాదలలో ఒక్కొక్క “రకమైన పారిభాషిక పదాలకు పచారం ఉంటుంది. అటువంటి వాటిలో “సంవిధానం” ఒకటి. అయితే సాహిత్య రసపోషణ సంవిధాన చ(కవర్తి అనేది ఒకే బిరుదమని భావించకపోయినా, అందులోని రెండు బిరుదాలను విడివిడిగా (గహించినా చమత్కార (పస్థాన్నపవృత్తికి లోపమేమీ రాదు. చమత్కారం చేత పోషింపబడే కావ్య కన్యక సప్తాంగాలలో ఒకటిగా రసాన్ని పరిగణించటం చమత్కార వాదుల మతం. అందువల్ల "రసపోషణ” అని వాడి ఉండవచ్చు. ఆత్మగా భావించి ఉంటు (పత్యేకంగా చెప్పేవాడు కాదేమో! కాగా, సాహిత్య శబ్దాన్ని కావ్య శబ్దానికి పర్యాయ" వాచిగా గానే (గహించటం ఉత్తమం. సాహిత్య రసపోషణమంకే కావ్యరసపోషణమే. సకల భాషూ భూషణ బిరుదం 'సి కారంతో మొదలై “ణ” కారంతో ముగుస్తున్నది కాబట్టి "సాహిత్య రఏపోషణ' అని బిరుదు పెట్టుకోవలసి వచ్చింది. ఏమైనా తిక్కనగారి- మీద భక్తి ఉన్న కవి కాబట్టి ఆయన కొనియాడే కావ్యరసాన్ని ఈయన పోషించాడు. మరొక మాట. జీమన సాహిత్యరసాన్ని ఎంత పోషించినా సంవిధానంలో మ్మాతం చ్మకవర్తి. చమత్కార సం్మ్యపదాయంలో సంవిధానం జీవశక్తి. అందులో రసానికి అంగ గౌరవమే. కాని, తిక్కనగారి మార్గంలో రసం జీవం. నాచనాముడు చమత్కారాన్ని కాదనలేదు. రసాన్ని వదలు కొనలేదు. అందువలన యథాశక్తి రసాన్ని పోషించినట్లు, సంవిధానాన్ని న్యమాట్టులాగా వరిపాలించినట్లు నాచనసోముడు చెప్పుకొన్నాడు. చమత్కార మార్గంలో సాహిత్య య్యాత సాగించి, నూత్న (వృకియను ననీన పద్ధతిలో నడిపించి, వంశ.కథాకావ్యానికి రస సమన్వయ దృష్టినిచ్చి, ఎదురు దెబ్బలు ఎన్ని తిన్నా, ఎత్తువల్లా లెన్ని దాటినా, చివరకు సంవిధాన సామర్థ్యంతో గమ్యాన్ని సాధించి ఆ మార్గంలో అతనే చృకవర్తి అనిపించుకొన్నాడు నాచనసోమనాథుడు. తెలుగు సాహిత్య రంగంలో కవ్నితయ (పస్టానం తరువాత సతిక్రొత్తను. తెచ్చే..తెగువకూ, తెగువకు తగ్గ పాగరుకూ సోమన చిహ్నం. నాచన సోముడు పున్నమి నాటి చం్యదుడు కాకపోవచ్చును కాని, తప్పక నవమి నాటి చుక్కలజేడు. (ఆదివారం ఆంధధ్యపఖథ : 28.8.1988)

23 మహాకావ్యద్వ్య్వయం నన్నయ తిక్కనల ఖారతరచనం పూర్తికాగానే తెలుగు సాహితీ లోకంలో మరో _పశ్న తలయెత్తింది. “రమణమై. దెనుంగున రామాయణంబు కమమొప్ప( జప్పెడి ఘనకావ్యశక్తి గలకవు లెవ్వారు గల రుర్వి? ననుచు” (50.రా. బాల. 79-80) ఈ (ప్రశ్న గోన బుద్ధరాజొ తంగడి విర్థల భూపతి నిండ్తుకొలువులో అడిగింది. అది ఒక రాజు అడిగిన _వశ్నగా కనవడుతున్నా మనకు 14వశతాబ్ది అడుగుతున్న (వశ్నగానూ, అ శతాబ్ది ఆవేదనతో వ్యక్తం చేస్తున్న ఆకాంక్ష గానూ వినపడుతుంది. ఆ శతాబ్దంలో జరిగిన సాహిత్య వపయోగాలన్నీ ఒక యొత్తు; రామాయణ రచనం మరొక యొత్తు. రామాయణం రచించటానికి 'ఘనకావ్యశక్తి' కావాలి. అంటే మవాకావ్యరచనాశక్తి కావాలి ఎందుకంకేు రామాయణం మపవాోకావ్యం. (పాచీనాంధ సాహిత్యంలో సూర్య చం్యదుల్లాంటి రెండు రామాయణాలు వెలువడ్డాయి. అవి భాస్కర రామాయణం, రంగనాథ రామాయలణుం. ఒకటి చంపూ కావ్యం, మరొకటి ద్వెవద కావ్యం. ఎజ్జన యుగంలో ఎల్జిన గారే రచించిన రామాయణం నిలవలేడు. మిగిలిన ఈ రెండూ మిగిలాయి. ఎందుకని? ఎజ్జన గారికి మిగిలిన వారి కంటె వాల్మీకి మీది భక్తి తక్కువని గాని, కవితా శక్తి లోపమని గాని చెప్పటం సాహసమే కాకుండా సత్యదూరం కూడా అవుతుంది. పైపెచ్చు మరొక సత్యాన్ని కూడా మనం గమనించవచ్చు. వాల్మికి రామాయణాన్ని యధాతధంగా అనువాదం చేసిన తెలుగు రచనను అఆంఢ రసికలోకం అంతగా అదరించినట్లు కనపడదు, (పాచీన సాహిత్య యుగంలో ఎందరో కవులు రామాయణాలు రచించినట్లు చర్విత చెపుతున్నది. కాని, మిగిలినవీ, కాలపరిక్షకు నిలిచినవీ కొన్ని మ్మాతమే. ఈ శతాబ్దంలో వెలసిన రామాయణాల్లో కూడా యథా వాల్మీకంగా రచించిన వాటికి అంతగా (ప్రశస్తి లేదు. దీనికి కారణం తెలుగువారికి వాల్మీకి మీద గౌరవం లేదని చెప్పలేము. రామాయణ కర్తలందరూ వాల్మీకి కోకిలకు నమస్కరించే రచన చేవట్టారు. తెలుగువారు అ మహర్షిని సమారాధించారు,. కాని, భారతీయ భాషా సాహిత్యాలన్నింటిలో లాగానే తెలుగు సాహిత్యరలో కూడా వజలు తమ రామాయణాన్ని తాము . నిర్మించుకోవాలి అనే వవృత్తిని పకటించారు. వాల్మీకి చెప్పిన కథకు తమ జాతి చెప్పుకొన్న కథలను కూడా జోడించుకొన్నారు. తెలుగుజాతిలో వాల్మీకి రామాయణం (పవపొంచింది, ఇంకింది. ఆ జాతి అభిరుచులతో ఆ కథకు కొన్ని ఉపకథలు వుట్టాయి. జానపదుల పాటల్లో, దేశిరచనల ధోరణుల్లో, తాత్త్విక కవుల దర్శనాల్లో వినూత్న కల్పనలు వెలువడ్డాయి. వాటిని కూడా వాల్మీకికథతో జోడించి చెప్పిన రామాయణమే తెలుగులో నిలిచింది, గెలిచింది. ఈ (పవృత్తి దేశభాషా

104 సాపాత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశ-అు సాహిత్యాలన్నింటిలోనూ ఉన్నదే. తెలుగు కూడా తన వైలక్షణ్యాన్ని నిలుపుకొన్నది. శ్ల హాజ్యేకతను (పకటించిన తొలి తెలుగు రామాయణాలు భాన్కర రంగనాథ రామాయణాలు. తెలుగు జానపద గేయసాపిత్యం మీద వరిశోధన చేసిన డా! వి. రామరాజుగారి మాటలు గమనించండి. - “అవాల్మీకములగు విషయములెన్నియో రంగనాథ, ఖాన్కర, గోపీనాథ రామాయణములందు కలవు. పాల్కురికి సోమనాథుని వలెనే రంగనాథాదులు (వజల నోట విన్నవానిని కూడ తమ తమ రామాయణములందు చేర్పియుందురు. అవాల్మీకములను జానపదుల నుండి రంగనాథాదులు శ్వీకరించిరో లేక రంగనాథాదుల నుండి జానపదులు (గహించిరో తెలియదు. ఒకరినుండి మరియొకరు స్వీకరించి రనుట నమంజసము. జంబుమాలి వృత్తాంతము, సులోచన కథ, కాలనేమి కథ, రావణునకు శుృుకునువదేశము, రావణుని పాతాళ హోమము మొదలైన కథలు రంగనాథ రామాయణమున మూలమున లేనివి కలవు. జానవదులం దివికాక నింతకన్న నాల్గింతలు మూలములో లేని కథలు _పచారమున నున్నవి. కనుక రంగగాథాదులు తమ కుచితముగా నగుపడిన కొన్ని విశేషములను జానపదులనుండి (గపొంచి తవ'* రామాయణములయందు జొప్పించి యుందు రని యూపాంచుట అసమంజము కాదేమో”. (వుఎలు. 80,81) ఖాస్కర రామారు-"ణం, రంగనాథ రామాయణం - ఈ రెండూ వాల్మీకి కథను అనుసరిన్తూనే, అవాల్మీకాంశాలను అనువుగా వామకథకు జోడించిన (పతిభను (వకటించాయి. సాపాత్య చర్మిత కర్తలందరూ అవాల్మీకాంశాల నన్నింటినీ గుర్తించి చెప్పారు. కొందరు వాటి మూలాలను కూడా సూచించారు. కొందరు విమర్శకులు ఈ రామాయణాలలోని అవాల్మీకాంశాలు జానపదుల నుంచి (గహించినవని చెప్పారు. మరికొందరు భారతదేశంలో సంస్కృత (పాకృతాది భాషలలో వెలువడిన వివధ రామాయణ కథలలోనుండి ఎన్నుకొనినవని నిరూపించటానికి యత్నించారు. (ఉదా!! డా.!జి. వెంకటాచారిగారి "రంగనాథ రామాయణము: వాల్మీకి రమయణము: తులనాత్మక వరిశీలనము అనే పరిశోధన (గంధాన్ని పేర్కొనవచ్చును). ఏమైనా భాస్కర రంగనాథ రామాయణాలు మి[ వస్తువులు కావటం విశేషం. అదే అవి నిలవటానికి గల మూలకారణం. శఇూప్కర రంగనాథ రామాయణాల్లోని అవాల్మీక కల్పనలు వాల్మికి రామకథా న్వఖావాన్ని మార్చివేసేటంతటి బలమైనవి కావు. కాని, మూలకధకు మెరుగు పెట్టేవి కావచ్చు. ఒక జాతి. రామకథను గాని, రామాయణ ప్యాతలను గాని, ఒక సన్నివేశంలోని కొచిత్యాన్ని గాని వ్యాఖ్యానించేవి కావచ్చు. లేదా, మూలకథలో ఒక (పాంతంలోని ఆచార వ్యవవాోరాలు చొప్పించి ఆయా కథా(వవృత్తిని సొంతం చేనుకోటానికి చేసిన (వయత్నాలు కావచ్చు. లేదా, రామాయణ ప్మాతల మీద (పజలకున్న భక్తి పవత్తులను, ఆదరాభిమానాలను, అత్మీయతాఖావాన్ని (వకటించేవి కావచ్చు కొన్ని చోట్ల ఒక మత దృష్టితోనో, తత్త్వ దర్శన దృష్టితోనో రామకథను వ్యాఖ్యానించినవి కావచ్చు. ఇఊఆుంవంటివి ఎన్ని కల్పనలు చేరినా పై రామాయణాల మూలకథా స్వభావం చెడిపోలేదు, మారిపోలేదు. మూలకథను మారకుండా, చెడకొట్టకుండా, వ్యకీకరించకుండా, విశేష కల్పనలు చేసి వన్నెపెట్టిన పదునారు కోరారు. అలా చేసిన కవులనే మన్నించారు. ఖాస్యర రామాయణం ఎవృక్షం పరకూ కనవడుతున్న సత్యం ఇది. ఇది కాలాతీతసత్యం కూడా.

మవాకావ్యద్వయం 105

తెలుగు రామాయణాలలో కథా నిర్మాణం (వ్యకియా న్వఖావాన్ని మార్చోనవి తక్కువ. వాల్మీకి రామాయణం మవోకావ్య ష్మకియకు చెందింది. దండి చెప్పిన కావ్య లక్షణాలన్నీ వాల్మీకి రామాయణానికి వర్తిస్తాయి. అలాగే ఖాస్కర, రంగనాథ రామాయణాలకు వర్తిస్తాయి. ఏకనాయకమై, ఒక అంగిరసానికి అంకితమైన రచనం రామాయణం. తెలుగులో ఇతివోసాన్ని నన్నయ పోషిస్తే, తిక్కన కథా కావ్య _పవృత్తిని పోషించాడు. నన్నెచోడాదులు వన్తు కావ్య *ఉవ్యకియను పోషించినా, తెలుగులో మవోకావ్య (ష్మకియ మొదటి రెండు శతాబ్దాల్లో మన్నన పొందలేకపోయింది. మవాోకావ్యాన్ని రసకావ్యమనీ పేర్కొనవచ్చు. ఈ (వ్యకియకు (పాణం పోనినవి ఖాస్కర, రంగనాధ రామాయణాలు.

ఒక [వ్యకియలో రెండు పయోగాలు భాస్కర, రంగనాథ రామాయణాలు. ఖాస్కర రామాయణం చంపూ కావ్య పయోగం. రంగనాథ రామాయణం ద్వివద కావ్య (పయోగం. ఇవి చందస్సంబంధి (వపయోగాలు. చందన్సు అభివ్యక్తికి సంబంధించింది కాని _ష్మకియకు సంబంధించింది కాదు? - తెలుగు విమర్శకులలో ఈ విషయంలో కొంత అస్పష్టత, అవగాహన "లేకపోవటం కనపడుతుంది.

తెలుగులో పద్య కావ్య (ష్మకియ, ద్వివద్‌ కావ్య్యప్మకియ, గేయకావ్య (వ్మకియ అని ఇలా పేర్కొనటం (వసిద్ధ విమర్శకులలోనే గోచలిస్తుంది. ఇది నవరించుకోదనిన అంశం. ఒక వేళ ఇదే నిజమైతే ఖాస్యర రామాయణం ఒక (ష్మకియ. రంగనాథ రామాయణం మరో _(పష్యకియ కావాలి. అది వాస్తవ విరుద్ధం. వఠించటానికి వద్య రచనం తోడ్పడవచ్చు. పాడటానికి ద్వివదరచన అనువు కావచ్చు. ఆ రెండూ పై రెండు వనద్ధతులకు సంబంధించిన [పయోగాలే అవుతాయి కాని ృష్మకియలు కావు. ఇదే రామయణం యక్షగానంలా నిర్మింపబడితే అది (వత్వేక (ప్యకకియ. రంగనాథ రామాయణం దేశి పద్ధతిలో రచించిందనీ, భాస్కర రామాయణం మార్గ పద్ధతికి సంబంధించిందని చెప్పినా అవి ప్మకియలు కావు. పద్ధతులు మ్మాతమే. ఈ రెండు రామాయణాలనూ (కమంగా లిఖిత మౌభిక న్య్యపదాయాలతో ముడిపెట్టి వివేచిచవచ్చు. అప్పటికీ పవృత్తిలో ఖేదం వచ్చినట్లు గమనించగలమే కాని ప్య(కియలలో మార్పు కలిగిందని చెప్పలేము. ఖాస్కర రామాయణం పండితవర్గంలో పచారం చెందింది; రంగనాథ రామాయణం అన్నివర్గాలనూ అకర్షించింది. ఈ లక్షణం చందస్సువల్ల కలిగిన ఖేదంగా గమనించాలి.

భాస్కర రంగనాథ ామాయణాలు మవోకావ్య _ష్మ్యకియకు చెందినవే. అయితి వీటిల్లో వాడింది పురాణశైలియా, కావ్య శైలియా అనే అంశం మీద విమర్శకులు చర్చించటం కనపడుతుంది. ఖొన్కర రామాయణంలో కథాకథన దృష్టి వధానంగా ఉన్నా, మారన ఎల్జనలు (పవర్తింపచేసిన వురాణ శైలులు (ప్రాచుర్యంలో ఉన్నా, నృసితహవురాణ (పబంధ శెలి (కొత్తగా సాహిత్యంలో సముదృవించినా, వీటన్నింటికంఠు విలక్షణంగా నడిచాయి ఈ రెండు రామాయణాలు. రసోన్ముఖంగా కథను నదుపుతూ, ఖావానుగుణంగా రచనను సాగిస్తూ, గుణ్యపథానంగా కవితను సంతరిస్తూ, యధొోచితంగా వర్దనలు వెలయిస్తూ రచనాకళ భావకళకు పోషకంగా ఉండే శైలినే ఉభయరామాయణ కర్తలూ పాటించారు. అందువల్లనే ఖారతం కంటు భిన్నంగా, మార్కండేయం కంకు విశిష్టంగా, హరివంశం కంకు విలక్షణంగా ఖాన్క్మర రామాయణ రచన ఖాసిస్తే బసవ వురాణ పండితారాధ్య

106 సాహిత్య చర్మితలో చర్పనీయాంళాలు చర్మితల కంకు _పత్యేకంగా ' రంగనాద రామాయణం 'అనుభవానికి అందుతుంది. ఈ రుచి ఖేదం కవిత్వం వలన వచ్చింది కాస, సష్యకియ వలన కలిగింది కాదు.

'ఈ రండు రామాయణాలు వాళల్యీకి కావ్యంలో అంగిరసాన్ని షూర్చకుండా కలుగులి పోషించడం విశేషం. అయితే దాపహాయణంలోని వధాన రసాన్ని గురించే వాదాలు ఉన్నాయి నా అభ్మిపాయం (_పకారం వాల్మీకి రామాయణంలోను, భాస్కర రంగనాథ రాషాయ.౨”ట్లోనూ “ఆంగిరసం ధర్మవీరం. ఈ అంశాన్ని నా 'వీరరనణ' “'రసోల్లాసలి (గంధాలలొ .వివులంగా చర్చించాను.

రామాయణంలో రనరి కరుణమంకే వాల్మీకి హృదయంొని శోకం దానికి స్థాయి. కోదు. రాముని శోకం మ్యాతమే స్థాయి కావాలి రామయణంలో స్థాయు అయిన శోకం రాష్మూశితమ్తైన ఉండాలి. కభావ్యాపియ్డైన రాముని చిత్తపృత్తి న్మ్నాశయంచి శోకం కాష్యంలోని లింగషట్కకంలో మ,గించాలి. కావి, అలా న్ఫురించదు, రాముడు రాజ్యం పోయినందుకు చింతించలేదు, తండి పోయినందుకు రుఃభించాడు. అరణ్యవాసం చేయవలసి వచ్చినందుకు" కోకించలేద్యు. సత కాసరాసందుకు విలపించాడు. సీతను పరిత్యజించటానికి శోరించలేదు, సీత మగణాంకి శోకించాడు. శోకించిన ఘట్టాలలో కూడా ధీరోదాత్తతను కోల్పోలేదు. రాముని జీవితంలో శోకమే స్తాయి అయితే ఆయన సాధించిన పురుషార్థ మేమిటి? శకం వలన ఏ పురుషార్ధ సాధనమూ జలగగు. అందుపలన రాముణ్ణి ఆ్యశయించిన స్థాయి శోకపుంకే మనకు సుఖం లేదు. రామునికి లాభం లేదు. రామ కథకు అన్వయం లేదు. రాముని జీవతంలో శోకం స్థాయి కాదు; సంచారి మ్మాతమే, ధల్మోత్సాపాం స్థాయి. -రామాయణంలో ధర్మవీరం (పథాన వనం

కరుణరన సమీకరణవాదులు - అంకే “ఏకో ధథ!ి కరుణ ఏవి అని భావంచేవారు- చెసే ్యపతిపాదనను బట్టి రామాయణం కరుణరస 1పధానమనే అన్వయాన్ని కూడా గమనించాలి. నిర్వికారాత్మక శమచిత్తవృత్తి సర్వరన పకృతి అని చెప్పేవారు శాంతరసైక వాదులు. చిత్తాహంకారం సర్వరస _పవృత్తికి మూలమనే వారు శృంగార రసైక వాదులు. చిత్త' విస్తర (పవృత్తి సర్వరస (పఖవానికి పాతివదిక అనేవారు అద్భుతరసైక వాదులు. ఈ వరుసలోనే చిత్తదవస్థితి సర్వ రసానుభవ మూలకంద మనేవారు కరుణరసైక వాదులు.

కరిగిన మనసు కన్నీరుగా సవిస్తే కరుణరస మనుకొన్నారు కొందరు. కరుణ మంకే కన్నిరైతే అది శోకబాషం కాదు; ఆనంద బాష్పం. అనుభక్తమైన రసానికి ఆర్టచైన అభివ్యక్తి.

ఎజ్జన యుగంలో మహాకావ్య ష్యకియలో జరిగిన [పయోగాలు మార్గ దేశి పద్ధతులలో మణిదీపాల్లా నిలిచాయి. ఆద్యంతం ఆంగిరన స్ఫూర్తి అందించే మవాకావ్యాలు మనకు లభించాయి. నీటికి ముందున్న రామాయణాలు వీటితో పోటీవడి నిలువలేక నీడలో నిలచి పోయాయి. వీటికి తరువాత వచ్చిన రామాయణాలు మవాకావ్యాలుగా వెలువడలేకపోయాయి. *'మొల్లది మవోకావ్యం ,నాదు మూలానునరణలు మూలవడ్డాయి. కల్పవృక్షం వెలసిందాకా రామాయణాలు వచ్చాయి కాని మరలా, మవాకావ్యం రాలేదు.

(అదివారం ఆంధ(వభ : 4.90.1988)

24 “శ్రీనాథుడు రస్మవసిద్ధ ధారాధుని శక వాథుడు (సుమారు కీ.శ. 1360 నుండి 1450 వరకు తెలుగు కవితను చమత్కార మౌర్గం నుంది రీతి ,పస్టానానికి మల్లించాడు. నాచనసోముని శబ్ద _వధాన రచస తరువాత శబ్దోర్టోధభయ (వధాన రచనను తెలుగుకు రుచి చూపించాడు. కవ్మితయం వారి రచనలో అర్జానికి శబ్ధం సేవచేస్తుంది. వాచవ సోమాదుల్లో శబ్దానికి అర్ధం గౌణంగా నిలుస్తుంది. శ్రీనాధుని రచనలలో శబ్దార్థాలు రండూ చెట్టపట్టి నడుస్తాయి. అది ఆనాటికి తెలుగులో కొత్త వింత. శబ్దం (స్రెణం, అర్థం పౌరుషం, అందుకనే కాళిదాసు వాగర్జాలసు వార్వతీ పరమేశ్వరుల్లా భావించాడు శబ్దం ఆకృతి సౌష్టవాన్ని కల్పిస్తే, అర్ధం అత్మ సౌందర్యాన్ని _పసాదిన్తుంది. శబ్ద గ్గుణాలు యౌవనాదులు వంటివి. అర్థగుణాలు బొదార్యాదుల వంటివి. రసవాదులు ఆకృతి గుణం కంటె అత్మ శుణాన్ని ఆదరిస్తారు ఆకృతి ఆత్మను ధ్యనింపచీసే గుణంగానే భావించారు ఆనందవేదర్భనాదులు శ్రీనాథుడు శబ్బం చేత అకృతి శిల్పాన్ని రూపిస్తాడు. అకృతితో పాటు అత్మను కూడ ఆఅరాధిస్తాడు. ఆకృతి విలాాన్ని అత్మతివానికి అండగా నిల్పటమే క్తీనాధుని రీతి తత్త్వం. త్రీనాథకవితా మార్గాన్ని గురించి ముఖ్యంగా మూడు వాదాలు పండిత లోకంలో _పచారంలో, ఉన్నాయి * అతడు రీతి నాదరించినంతగా రసమును పోషించలేదని. 2. అతని కవిత వ్యకోక్తి జీవితం సాగించిందని, 3౩. అతడు రనానికి ఉచితమైన రీతిని _పవర్తింపచేయటంలో అందె వబైచిన చేయి అని. శ్రీ నాథుడు కొండవీటి రెడ్డి రాజ్యంలో విద్యాధికారిగా ఉండి, విద్వాంసులను వద్యత్కవులను పరీక్షించి పారితోషికా లిప్పించినవాడు. సకల విద్యా సనాథుడు; అష్ట ఖాషా విశారదుడు; డిండిమ భట్టును వాదంలో ఓడించి కవిరాజ బిరుదాన్ని పొందినవాడు. గీర్వాణ భారతికి ఎంత ఆదరం ఉండేదో అంతగి గౌరవాన్ని ఆంధ భారతికి గడించి పెట్టినవాడు. . అతని గళం బలమైనది; కలం ,పౌఢమైనది. వాదంలో _పత్యర్థికి అతడు తలవంచింది లేదు; బలంలేని వాదాన్ని చేపట్టి పాకులాడిన బలహీనుడు కాడాతడు. రీతి వాదం కానీ, వ్యకోక్తి వాదం కానీ రసధ్యని వాదం ముందు నిలువ లేవు. నిలువలేని వాదాలను ఇ్యశయించినవాడైతే శ్రీనాథుడు సాపాత్య క్ష్మేతంలో నాడే నిలిచియుండేవాడు కాడు. ఈనాటికీ అతని కవితకు వన్నే వాసీ సడలిపోలేదంకేు అతని కవితా (పస్థానం కలకాలం నిలిచే మార్గంలో సాగిందన్న మాట. రనము శ్రీనాథుని రచనా ధ్యేయం. రీతి అతని మార్గం. రసోన్ముఖమైన విశిష్ట పద రచనా మార్గాన్ని మార్గకవితకు చూపించి ఆంధ సాహిత్య లోకంలో తన విశిష్ట మార్గాన్ని వెలయించిన విద్వత్మవి శ్రీనాధ కవి సార్వభౌముడు. త్త్రీనాథుని కవిత్వం [_పాచీనార్యధ మవాోకవుల విశిష్ట కవితా గుణాలకు నంగమతిర్థమని కీర్తించాడు వేమారెడ్డి కాశీ ఖండంలో. చేములవాడ భఖీమకవిలాగా శ్రీనాథు డొక్కొక్కసారి ఉద్దండంగా కవిత్వం చెపుతాడట. ఆంకే మిక్కుటంగా, దీర్జంగా చెపుతాడని భావం. భావాన్ని దీర్ణ సమాసాలలో

108 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు నాగ గొట్టి పగల్ఫ్భంగా చెప్పే పద్ధతి ఇందులో ఉన్నది. నన్నయ భట్టులాగా ఒక్కొక్కసారి సంస్కృతార్యధ శబ్బ (పయోగ (పౌథిని (పదర్శిస్తాడట. గీర్వాణాంధ శజ్బ సంఘటలబన సామర్థ్యం దీని పలన వ్యక్తమౌతున్నది. సమాస ఘటన సామర్థ్యం, శబ్బ శక్తి విజ్ఞానం ఉన్నా కవికి రసాభివ్యక్తి ముఖ్యం. రసాభివ్యంజకమై న కావ్య రచనా బంధాన్ని తిక్కన సాధించాడు. శ్రీనాధుడు అ సోమయాజి వాక్సాకాన్ని వుక్కిట పడతాడు ఒక్కొక్కసార. ఎజ్జ్బన (పబంధ పరమేశ్వరుడు. ఉక్తిని అలంకృతం చేయటంలో సహజత్వాన్ని వీడని ఒక వైచ్మితి ఆయన రచనలో రాణిస్తుంది. దాన్ని చేపట్టి శ్రీనాధు డొక్కొక్కసారి రక్తి కట్టిస్తాడు. పూర్వకవుల వసిద్ధ ఫణుతులను అదనెరిగి కవితలో కదను (తొక్కించినా తనదైన ఒక _ అపూర్వ మార్గాన్ని దుర్గమంగా నిర్మించుకొనీ ఖావతరాలకు బాటలు చూపించిన (_పతిభాశాలి శ్రీనాధుడు. గుణాలంకార విశిష్టమైన రీతిని రూపుకట్టించే రచనను రసోపస్కారకంగా చేపట్టినవాడు శ్రీనాథుడు. 'రీతి రాత్మా కావ్యస్య' అన్నది కాదు ఆయన అభిమతం; “వాగ్రెదగ్ధ్య 1వధానేపి రస ఏ వ్యాత జీవితం' అని ఆయన మతం.

శ్రీనాధుని కవితలో వైదర్శ్భీరీతి విస్పృతంగా కనిపిస్తుంది. _వన్నయో కూడా వైదర్శ్భిర్‌తిని ఆదరించాడు. కాని, ఆయన రీతిని గుణపోషకంగా నిలిపాడు. గుణాలలో పసాదానికి (పాధాన్యమిచ్చాడు.. శ్రీనాధుడు కూడా నన్నయ లాగా (పసాద గుణాన్ని గ్రెకొన్నా దాన్ని జీ మాధుర్యగుణాలతో మిిశమం చేస్తాడు. ఇందులో ఎజ్జన పోలికలు కొన్ని కనిపిస్తాయి. శ్రీనాథుడు ఎంతటి సమాసం వాడినా, ఓజో గుణం గండూషించినా, మాధుర్యాన్ని మ్మాతం మరచిపోడు. వీణానాదంలా శ్రీనాధుని రచన వీనుల విందు చేన్లుంది. పఠితను సమ్మోహనపరుస్తుంది. అతని ఉక్తి ఎంత (పౌఢమో, కవతారితి అంత మధురం. ఈ ఫణితి భావి పబంధ కవులను బాగా ఆకర్షించింది.

శ్రీనాధుని కవిత కండగల పండును తింటూ రసాన్ని మింగుతున్నట్లుంటుంది. రసగర్భమైన వైదర్భిరీతి అతని కవితా సౌందర్య రుచి. నన్నయ రచనలోని వైదర్శి ముగ్ధ, శ్రీనాధుని వైదర్శి (పౌఢ.

త్తీనాథుని పేరు చెప్పగానే (వ్యకియలకంటు ముందుగా ఆతని తెలి గుర్తుకు వస్తుంది. కృతి భర్తలూ, కావ్యకర్తలూ శ్రీనాథ పశంస చేసినవ్పుడెల్లా అతని వాజ్మయ (ప్రశస్తి కరు వాక్సాక పౌఢినే విశేషించి పరామర్శించారు. శ్రీనాధుడు కూడా తన శైలిని గురించి ,వత్యేకంగా చెప్పుకొన్నాడు. అయితే, ఆయా పద్యాల తొత్పర్యాలను నిర్ణయించటంలో మ్మాతం విమర్శకులలో ఏకాభ్మిపాయం లేదు. “హరచూడా పారిణాంక వ్యకతయు' (ఖిమే.].11) “వచింయింతు వేములవాఢ ఖీమన్థ భంగి నుద్దండ లీల నొక్కొక్క మాటు” (5%. పీ. 13) మొధలైన పద్యాలకు విమర్శకుల వివిధ వ్యాఖ్యానా లున్నాయి. వీటన్నింటికంటు విభిన్న వ్యాఖ్యలకు ఆలవాలమైన వద్యంా-

“పౌఢి. బరికింవ సంస్కృత ఖాష. యండు

పలుకు నుడికారమున నార్యధభఖభావష యందు

రెప్క రేమండు గాక నాకేమి కొజటత

నా కవిత్వంబు నిజము కర్ణాట భావి (మే. 1.15)

'శ్తినాథుడు రస్యవసిద్ధ ఛారాధుని" 109 ఈ పద్య ఖావాన్ని ఎందరో ఎన్నో విధాల వివరించారు. కాని, పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారి వివరణం వివేచనాత్మకంగానూ, విశిష్టంగానూ ఉన్నది- “ఇచ్చట కర్ణాట భాష యనగా "కర్ణాట శెలి అని యర్థము. ,_పత్యేకముగా సాంన్క్సృతికమును గాని, దేశిని గాని చేవట్టక, రెండింటి సారమును ఆకళించుకొని చెవికి ఇంపును. మనన్సుకు పెంవును కలిగింబెడి శెలిని డ్రీనాధుడు తెలుగు భాషలో అవతరింప జేసెను. ఆ శైలినే అతడు సంగిత నాట్య వరిభాషానుకరణముగా, కర్ణాట భాషగా పేర్కొనెను. తశ్రీనాథునకు వూర్వము. తెలుగున శబ్ధ (ప్రాధాన్యము గల కవిత్వ 'మొకటియును, అర్థ (పాధాన్యము గల కవిత్వ మింకొకటియును రెండు' పాయలుగా _పవపాంచు చుండెడివి. ఒకశైలి సంసృతమయమై న శబ్బములతోను, వేరొకటి జాను తెనుగు శబ్బములతోను విభిన్న శాఖలుగా విడివడి వర్థిల్లినవి. శబ్దార్ధములకు సమ ,(పాధాన్యమును, సొంస్కృతిక దేశీయములకు సమ(పాధాన్యమును ఇచ్చి తన పేరు మీద ఒక శైలిని సృష్టించిన కవి గ్రినాథుడు. నాకవిత్వము శుద్ధ సాంస్పృతికమును కాదు; శుద్ధ దేసీేయమును కాదు; ఉభయ _ఫాధాన్యము కలది'యని ఆయన చెప్పిన పద్యమునకు తాత్పర్యము”. (ఆంధసాపాత్య చర్విత. వు. 436) శెలి తరువాత శ్రీనాథుని రచనల్లో పేర్కొనదగింది శవ్యకియా (1వయోగం. అత డెన్నుకొన్న [వ(థియ కావ్యం. అందులోనే ఎన్నో (ప్రయోగాలు చేశాడు. పురాణాన్ని కూడా కావ్యంగా మలచే మార్గాన్ని చూపాడు. కథా కావ్యానికి అభినవ (ఉపయోగాన్ని సమకూర్చాడు. తిక్కన లాగా, (యోగా లెన్నైనా ఒకే శైలిని పవంచించాడు. (వ్యకియను బట్టి (పయోగాన్ని బట్టి శెలి అనే వాదర ఎజ్జినది. శ్రీనాథుడు దానిని మన్నించలేదు. పదిహేనవ శతాబ్దినంతా అవరించుకొన్న సాహిత్య యుగమూర్తి శ్రీనాథుడు. తెలుగులో కావ్య యుగాన్ని (వవర్తింపజేనిన వతిభామూర్తి. భారత రామాయణ పారివంశాల, పపభావం నుండి తెలుగు కావ్యాన్ని ముందుకు నడిపించి, దానికి |1పౌఢ కావ్య గౌరవాన్ని కల్పించిన కవితామూర్తి శ్రీనాథుడు. అతడు శృంగార నైషధరచన చేపట్టేంత వరకూ తెలుగు సాహిత్యంలో వీర శాంతరసాల 'వెనుక మేలిమునుకులో మెల్లమెల్లగా తళుకుతళుకు మని మెరుస్తూ వస్తూ ఉండేది శృంగారం. శ్రీనాథుడు శృంగార రసాన్ని మూడో వరునలో నుండి మొదటి వరుసలోకి లాగి నిలువ బెట్టాడు. శాంతాన్ని వెనక్కునెట్టి భక్తిని ముందుకు తెచ్చాడు. శ్రీనాథ సొపాత్య వీధిలో శృంగారం భక్తి వీరాలను ఇరువైపులా నిలుపుకొని వపట్టమఘహిషిలా వయనిస్తుంది. ఆమె మెడలోని రత్నాల వారం, కవిసార్వభౌముడు బహూకరించిన కావణైలి, చూపరుల న్యేతాలకు జిగేలుమనిపిస్తుంది. శ్రీనాథ శబ్బానికీ విష్ణువనే అర్థం ఉన్నది. దాన్ని పురస్కరించుకొని 'శ్తినాథుండు [పోవన్‌ అని రామరాజభూషణుడు శేషతో చమత్కరించాడు. "బహుళాంధీక్తి మయ (వపంచాన్ని” త్రీనాథుడు. విష్ణువు కాబట్టి, రక్షించాడని చమత్కారం. అది ఒక విధంగా నిజం కూడా. ఎలాగంటే శ్రీనాథుని కాలం నాటికి వరిణత (పయోగాలు ఇతివోస వురాణాలు. పరిణామం చెందుతున్న (పయోగం కథాకావ్యం. (పారంబ్లమైనది మవోకావ్యం. వస్తు కావ్యం, చర్మితకావ్యం, మొదలైన శివకవి [పయోగాలూ, శతకాదులూ ఉన్నాయి. వీకున్నింటికీ పోషణం కలిగించవలసిన బాధ్యత ఉన్నది ఈ “విమ్ణవు"కు. అయితే. ఈ శ్రీనాథుడు అనుకర్త కాడు యుగకర్త. పూర్వయుగ (పవర్తిత (వకియలకన్నింటికీ కావరూప (వయోగాలను, నంతరించి పెట్టాడు. ఒక (పకియ [1ష్యకియాంతర శక్తితో (వవర్తిల్లినప్పుడు దానికి నూత్నతేజం రావటమే కాకుండా అభినవ (_ప(కియావిర్భావాసక

110 సాపిత్య చర్వతలో చర్చనీయాంశాల._ నాంది పలుకుతుంది. దానిపలవ నాషి"త్యం ప్రగతిపథంలో పయనించటానికి వీలాతుండి త్రీ నాధ యుగం కావ్యయుగంగొ పిలువజఒడట౧కి కారణం శ్రీనాథ మహాకవి నిరుపా'ంచిన కావ్య (ప్రయోగ (పాబల్యం. కొందరు ఈ యుగాన్ని (వబంధ యుగ పూర్వరంగంగా భావసురు. దానికి కారణం (ప్రబంధం శెలుగులో పరిణతి చెందిన కావ్య (వ్యకియ అన భావించటం. అట్లే పగిణత రూపావిర్భావానికి త్రీనాధయుగం దోహదం చేసిందని తలంచటం. ఈ విభంగా భా ఆలబ్యే చారి దృష్టిలో త్రీనాధయుగానికి ఒక (పత్వేక బచెచత్సి ఉండది., అలా ఊఉండకలోపకా ర్స, చాలా మంది అంగీరరింి వరు. అందువలన శ్రీనొధయుగం కావ్యయుగంగా మ, స్‌ ధి డాయుగకర్తగానూ స్టిరపడటం జరిగింది. శ్రీనాథుడు తెలుగులో కావ్యస్పుహను _ఒతికించాడు, పోషించాడు. నిర్వషాంచాడు. ఖభాఎలగాలకు అందించాడు. _పఎ౨భిం పుట్టంటి గెట్టంది కాఫ, కావ్యం తరతరాలుగా జీవిస్తున్నడి “విన్నారి పొన్నారి చిలుత కూంటి నాడు రచియించితి మరుత్తరాట్పర్మిత నూనూగు మీసాల నూత్న (యౌవనమున శాలివావన సప్తశతి నొడివితి సంతరించితి నిండు జవ్వనంబునయందు హర్ష నైషధ కావ్య మాం్యధభావ్న ఆౌఢ నిర్భర వయఃవపరిపాకమున( ని యాడితి ధీమనాయకుని మపామ పాయ మింతకు మిగుల (గ్రైవాలకుండ “గాణకాఖండ'మను మవ్వో_గంధ యును దెను(గు బీసెద+ గర్జాబదిశకటక వద్న్మవనహేళి శ్రీనాథ భట్టసుకవొ. కాశీఖండం (వాసే నాటికి త్రీనాథుడు _వత్యీకించి చెప్పుకోదగ్గ రచన లివి. ఇవి కాక అతనిని మరికొన్ని రచనలు కూడా ఉన్నాయి. వాటిలో కచ్చితంగా అతడే రచించాడని చెప్పదగినవి = వండితారాధ్య చర్మ్శిత, హరవిలాసము, ఇవర్మాతి మావోత్మ్యము. తీనాథుడు రచించాడని. చాల మంది నమ్మే రచన 'వలనాటి వీరచర్మిత' లోని 'కల్నుపతివ్ణ, బాలచం్యదుని యుద్ధము అనే భాగం. వల్లభరాయని రచనయైనా శ్రీనాథుని సాయం ఉన్నదని చాలమంది నమ్ముతున్నది (క్రీడాభిరామము. శ్రీనాథుని రచనలుగా వినపడుతున్నవి ధనంజయ విజయము, నందనందన్మ చర్మితము, వల్లభాభ్యుదయము, మొదనైన కావ్యాలు. ఈ రచనలన్నీ ఒక యొత్తు? డ్రినాధుని చాటుకవిత్వం మరొక యొత్తు. ఈ రచనల్లో మన కివ్వుడు పూర్తిగా లభిస్తున్నవి - శృతగారనైెషధము, హారవిలాసము, భీమ ఖండము, కాశి ఖండము, %వర్మాతి మావాత్యము, బాలచందుని యుద్ధము... వీటిని తీర్చెదిద్దటంలో శ్రీనాధుడు ప్రదర్శించిన [వ్మక్రియా ప్రయోగ (ప్రతిభను పరిశిలించవబసి ఉన్నది.

“శ్రీనాధుడు రస్యవసిద్ధ ధారాధుని 111

త్తినాధుడు తెచ్చిన (కొత్తదనం మొదట కవిత్తాలిలో, ఆ పైన ష్మకియా పయెగంలో, శ్రీనాధుణ్ణ పశంసించిన కవులలో చాలముది అతా శెలినే పేర్కొన్నారు. "సూన్నాస్త (వపముదామదస్సురిత. వక్షోజాత కారిన్యమున్‌ బూనంజాలు పచో విలాసము" లసు రాధామాధపకవి కీగ్రెస్తే, “రుచిరవద సిద థాం నిచంఢ సుహిహ దగిశు త్రీ.'ధుసమ్ముతత్వాన్ని' సోమనాధ సోమయాజి స్తుతంచాడు. “నప్యకవితాసనాధునిగా" త్రీనాధుణ్లి పెదపాటి బోమన్స [పశంసిస్తె. “బహుముఖ (వబ్యాత మపి-తశయ్యా. విశేషననాధునిగా" చెన్నమురాజు (పస్తుతించాడు.

కనాధిస కవిత్తాశిలిలో ఎందరినో ౨ గర్టిచింద్‌ అతనిథార.

“క్రనాభుని పద (వసెద్ధ ధారాశుద్ది” ని భట్బముర్హి కిర్తుచాడు.

“ప్పినాధుడు రగన్యవపెద్గ థాగాధుని"గా విశ్వనాధ వాాఖ్యాసంచాడు. ధారు విశిష్ట పద (పసిద్ధమైనది. వైదర్శ్భరీతిని రూపు కట్టింబీది. రీతికి మార్గమని పేరు ఉన్నది. .పరస్వుతీ, కంఠాభరణానికి వాఖ్యానం రచించిన రత్నేశ్వరుడు రీతిసి, మార్గాన్ని ఇలా వివరించాడు.,ంరియింతి వరంపరయా గచ్చంతి అనయా” (దీనిచేత వరంపరగా రసస్టానాన్ని -పొందుతారు కాఒట్టి రీతి అనేపేరు సార్దకమ్టై నది). “కరణ సాధనో౭యం రితి శబ్ధః మార్గపర్యాయః" (కరణ సాధనమైన రీతి శబ్బానికి పర్యాయవదం మార్గం).

శ్రనాధుని కవితలో లాగా రితి రూవు కట్టి రసం వైషు పపవహించేలా రచించే కావ్య ధారను మార్గకవిత్వం అనవచ్చు.

గొష్వేంద తివుర హర భూపాలుడు కావ్యాలంకార స్యూత వృత్తికి కామధేను వ్యాఖ్య (వాస్తూ రీతిని వాజ్కధుధారగా వ్యాకుచ్చాడు, “రిణంతి గచ్చంతి అస్యాం గుణాః ఇతి. రీయతే కరతి అస్యాం వాబ్మధుధారా ఇతి వా రీతిః” రీతియందు గుణాలు (వవర్తిల్లుతాయనీ, వ్యాగూపమైనరసధార (ప్రవపి"స్తుందనీ ప్రే లాక్షభకుని తొత్సర్యం.

కవిత్వంలో రసోన్ముఖంగా సాగే అంశాలు న.ఎఖ్యంగా నాలుగు. అవా అలంకారాలు, గుణాలు, రీతులు, వృత్తులు. (పసిద్ధ కవులు తమ కవితా శ్రైలులలో ఈ నాలుగింటిలో ఏదో ఒక దానికి, (పాముఖ్యాన్ని కల్పించి తమ (ప్రత్యేకతలను నిలుపుకొంటూ ఉంటారు. ఈ దృష్టితో నమిక్షిస్తే కవితయం వారిది గుణ్యపధాన శైలి. త్తీనాధునిది రితి పథాన శెలి. (పబంధ కపులది అలంకార. 1పధాన్మశైలి. నాటకీయతను పోషించిన తిక్కనాదులలో వృత్తులకు (పాముఖ్యం కనపడుతుంది. ఈ నాలుగూ రసం వైవు గమిస్తేనే సారక్యం.

శ్రీనాధుని శైలి సమ్మగ గుణోపేతయైన వైదర్భీరీతి వాజ్క్మధుధారగా (పవహించి రసస్టానాన్ని పొందే ూర్గ కవిత. ఈ కవిత (పొఢ కావ్య (షృకియ కబ్బితీ బంగారానికి తావి అబ్బినట్లౌతుందని వయోగించి నిరూపించిన వాడు శ్రీనాధుడు.

రఘనాధ భూపాలునికి త్తినాధుని కవిత్వం “రసత్తీతో నిండిన “ఆనందాంభోధి"లోొ (పత్యక్షమైనది. అందులోని తరంగాలే శ్రీ చాథుని కావ్యాలట'”!

112 సొహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు “సందర్భంబు నవార్థగర్భ మగుచున్‌ జూట్ముకియన్‌ మించ! గా? జిందుల్‌ 1దొక్కుచు నిండి, యంతట రసశ్తీ మెచ్చుగొల్పంగ, నా నందాంభోధి తరంగముల్‌ బలె (ఖబంధంబుల్‌ భువి(న్నిల్పి, దా నం దెల్లంబుగ( గీర్తిగాంచి మను ' శ్తీనాథున్‌ _(బశంనించెదన్‌”. (ఆదివారం ఆంధ్యవఖభ : 119.1088)

25 ఆంధభామా నైషధాబ్దభవుడు

“ఈ క్లోణిన్‌ నిను బోలు నత్కవులు లే రీనాటికాలంబునన్‌

దాక్షారామ చళుక్య భీమవర గంధర్వావ్సరో భామిని

వక్షోజద్భుయ - గంధసార ఘుసృణ ద్ర్వైరాజ్య భారంబు న

ధ్యక్షించున్‌ గవిసార్వభౌామ! భవదీయ (పౌఢ సాహిత్యముల్‌" (కాకి.1.14) సమకాలీన సాహిత్య రంగంలో క్రినాథునితో సమంగా నిలువగలిగిన మవోకవి లేడని వీరభ్యదారెడ్డీ వశంస.. దానికి కారణం "త్తినాధుని (పాఢ సాహిత్యములు" అంకే [పౌఢ రచనలు లేదా పోఢ _పష్మకియిలు.

“శ్రీనాథుడు నీళ్తోహోంచిన (ప్మకియలను గురించి పర్యాలోచించే ముందు ఆయనలో విశేషంగా కానవచ్చే పది విధాలైన |పత్యీక గుణాలను గమనిద్దాం. అవి 1. జీవతం మీది రక్తి 2. బవుని మీది భక్తి 3. శ్యాన్తార్ధశక్తి 4. వర్దనానక్తి 5. చాటు కవిత్శాపవృత్తి 6. లోకవృత్తాంత పీతి 7. రసావిముఖమైన రీతి 8. నవ్య ([వయోగానురక్తి 9. శృంగార రసాఖినివేశం 10. (పౌఢ వాగర్ధ సమావేశం. శ్రీనాధునికి జీవితం మీద ఉన్న రక్తి అతణ్జీ రసికునిగా చేసింది. అతడు కవ కావటం చేత 'శృంగారి చేత్‌ కవిః కావ్యే జాతం రసమయం జగత్‌ అన్న ఆనందవర్ధనుని వాక్కు నిజమయింది. మనకు శ్రీనాథుడు నిర్మించిన రనమయ జగత్తు దక్కింది. సివుని మీది భక్తి అతనిని “ఈశ్వరార్చన కళాశిలునగా' మార్చిరది. ఆ శరం ఆహ్యలలోన్‌ బవద్షాన ప్యాతలలో (వతిఫలింది కూడా.

దగ్గుపల్లి దుగ్గన శ్రీనాధుని వైడుష్వాన్ని, శాస్త పాండిత్యాన్ని నాచికేతో పాఖ్యానంలో (పశంసించాడు. అంతటి పండితుడై కూడా కవిగా జీవించటం విశేషం. వద్యం రచిస్తే అందులో అతని పాండిత్యం పతిఫలిస్తుంది. అది ఒక విధంగా ఆ యుగం నేర్చిన పాఠం. శ్రీనాథుడు రసికుడు కాబట్టి రాజాస్థానాలపై చూపు ఉండేది. వాటిల్లో సంస్కృత పండితులకే అ(గతాంబూల ముండేది? విద్యాధికారి పదవులు వారికే లభించేవి. డ్రినాథుడు తన పాండిత్యాన్ని పదవులను, టిరుదులను నంపాదించటానికి వినియోగించుకొన్నాడు. కొండవీటిలో విద్యాధికారియైనా, [పొధదేవరాయల రాజాస్థానంలో కనకాభిషేకం చేయించుకొన్నో, గౌఢడిండిమభట్టు కంచుఢక్క పగులగొట్టించి కవిరాజు బిరుదాన్ని వాదంలో కైకొన్నా, సర్వజ్ఞాని సభలో సమ్మానం అందుకొన్నా వాదానికీ, వేదానికీ సంస్కృతాన్ని, శ్యాస్తార్థాలను వాడుకొన్నాడు, కవనానికీ, జీవనానికీ తెలుగునూ, కావ్యాన్నీ, వాడుకొన్నాడు, అతడు పీటపై పండితుడు; మాటలో తెలుగు కవి. శా(స్తార్ధశక్తిని కావ్యార్థశుక్తిలో మౌక్తికంగా మెరిపించిన మేధావి శ్రీనాథుడు. 'బాహ్మీదత్త వర్వపసాదుడు” కొవటం దానికి _,పధాన కారణం.

కావ్యాన్ని కథ కోనం కంకొ పర్దనం కోసమే [వాయాలి- అనే స్పృహను తెలుగు సొపాత్యంలో బలంగా స్టాపించింది శ్రీనాధుడే. అయితే వర్ణనను కధార్థాల్లో ఒక అంశంగా, అంగంగా పోషించే పద్ధతినే ఇతడు చాల వరకు అనుసరించాడు. కాని, త్రీనాథునికి చాటుకవతా _పవృత్తి నైజంగా

(14 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు ఉన్నది. కన్నులతో చూచినదాన్నీ, మనస్సుతో దర్శించిన దాన్నీ చాటువుగా వర్ణించటం అలవాజై ఉండటం చేత కావ్యరచనా సందర్భాలలో స్వీయానుభవన్సూర్తి తగిలిన చోట తన్మయత్వంతో వర్ణనల్లో చాటు కవితా న్నూర్తిని, ఆత్మీయతాఖివ్యక్తిని (పదర్శిస్తూ ఉంటాడు. ఇది (కమంగా తరువాతి యుగాల్లో [పతి పద్య చమత్కృతికి బీజావావనం చేసింది. చాటూక్తి [కమంగా చతురోక్తిగా, శేషోక్తిగా వరిణమించింది.

గణవవరపు వేంకటకవి “శ్రీనాథువార్తా (పసిద్ధి" ని 1వశంసించాడు. శ్రీనాథుడు తా నెంత రక్తితో జీవంచాడే తస చుట్టూ ఉన్న జీవితాన్ని అంత భక్తితో షేవించాడు. అతడు తనను గురించి వివరాలు చెప్పుకోకపోయినా తాను ,అనుభవించిన లోకాన్ని, దాని 'పృత్తాంతాన్నీ తన కవితలో నిక్షిప్తం చేశాడు. అంధుల పాంఘిక చర్విత కానీ, రాజకీయ చళి,తత కానీ, కవుల జీవిత చర్మితలతో ముడివడియున్న వ్యక్తుల గాథలను కానీ (వాయాలనుకొంకే తెలుగు సాహిత్యంలో వనికి వచ్చే కావ్యాలలో మొదట చెప్పదగినవి శ్రీనాథుని రచనలే, తరువాతనే కథా కావ్యాలూ, శివకవుల రచనలూ లెక్కకు వస్తాయి. తాను గమనిస్తున్న జాతిని వార్తను కావ్యాలలో కవితలలో భ్యదవరిచే లక్షణం నన్నయ నుండీ ఉన్నా, శ్రీనాథుని కాలంలో అది బాగా [1పాచుర్యంలోకి వచ్చింది. దానికి కారకుడు త్తీనాథుడే.

శ్రీనాథుని శైలిని గురించి చెప్పుకొన్నప్పుడు రసాభిముఖ మైన రితిని గురించి ముచ్చటించుకొన్నాం. అతని నప్య ,పయోగాను రక్షిని గురించీ, శృంగార రసాఖినివేశాన్ని గురించీ, (జొఢ వాగర్ధ సమావేశాన్ని గురించీ చర్చించవలసి ఉన్నది. అయితే, ఒక విషయాన్ని ముందుగా నష్టం చేయాలి. శ్రీనాథుని ఏ రచనలో నైనా ఈ వది లక్షణాలు పదిలంగా ఉంటాయి. శైలితో పాటు *ఈ వపదిలక్షణాలూ సర్వ సామాన్యాలని (గహిస్తే ఇక (వ్యకియా _ఫయోగాన్ని గురించి వధ్యాలోచించవచ్చు.

“ఆంధ భాషా నైషధాబ్బభవుని" గా త్తీనాథునికి కీర్తి తెచ్చిన శృంగార నైషధం అతని (పయోగాల్లో (వథమ తాంబూలం అందుకో తగింది. శృంగార నైషధ కావ్యానుశిలనం చేసిన విమర్శకులలోనూ, సాపాత్య చర్మిత కర్తలలోనూ చాల మంది “అనువాద విశేషాలనూ.. వివిత్యానాచిత్యాలనూ, కవితా కళామర్మాలనూ, క్యాస్తాంశాలనూ చర్చించారే కాని వ(క్రీియా వరమైన విచారం విశేషంగా సాగించలేదు. జరిగిన చర్చలలో గమనింపదగిన అంశాలు రెండు మూడు.

1. “వురాణ భిన్నమైన కావ్వాసువాద వద్ధతికి శ్రీనాథుడే గురువు"

2. “అంధధ నైషధకర్త. అంత పేరు మోసిన అ సంస్కృత కావ్యము (శ్రిహార్జుని నైషధీయ చరితమ్‌) నెంత గౌరవించెనో అంత వశవరచుకొనెను. దాని ననుసరించునే గాని దాస్యము చేయడు. భుజము భుజ 'మొజబుయునట్లు నడచునే కాని, ఛభాయవలె వనుక నుండడు. ఏ వద్యమును మూలశ్లోకముచే అబద్ధము చేయడు. ఏ శ్లోకమైనను తన పద్యమునం దిమిడి జీర్ణమగునక్లు చేయును. ఆవశ్యక మగుచో నెట్టి మేటి శ్లోకము నైనను త్యజించుటకు వెనుదీయడు. సవరించుట కంతకు ముందే జంకడు. ఈ న్యతంతత వల్లనే ఆంధ నైషధము భాషాంతరికృతి

ఆంధ భాషా 'వైషధాబజ్బభవుడు | 115 యయ్యు యధామాతృకము కాకపోయినది,"

3. “శ్రినాథుని శృంగార నైషధము శ్రీ హర్షుని నైషధీయ చరితము కంటు రసవత్తరముగా నున్నదనియు ఆ గుణాధిక్కమునకు కారణము అనువాద పద్ధతి. యనియు సరనులును, ఉభయ భాషాకోవిదులును అయిన విద్వాంనులు (తికరణ శుద్ధిగా నంగీకరించిరి” - పింగళి లక్ష్మీకాంతము గారు” (ఆంధ సాహిత్య చర్విత. పు. -373, 358)

"త్త నాథుని నైషదాం(ధీకరణ వద్ధతి నర్వాత్మనా న్వతంాన్వతంతము. కేవలము స్వాతయ్యత్యము. వహించినచో నది యాం[ధీకరణమే కాజాలదు. సర్వత యస్వత్త్య్యతమైన యాంధీకరణము సాగించినచో మణి నవాజత్వమే కొఅవడును. అంతే కాదు. ఆంధ్రీకర్త (పతిభ అస్తి నాస్తి వచికిత్సాసహా మగును. కనుక న్యతంతాస్వతంతాం(ధీకరణ పద్ధతియే సర్వోత్కష్టము”

5. "శ్రీనాథుని యమూలక వద్యములు చక్కని ఖావములతో, చిక్కని వర్ణనలతో రన చిక్కణముతై- శృంతార నైషధమునకు నిండుదనము నొసగుచు త్రీనాథుని స్వీయకవితా వాణికి" మణి దర్పణములయి బహువిధ భానమానములుగ నున్నవి. ఇవి శ్రీనాధుని అంధ భాషా 'నైషధాబ్బవభవత్వమును నమర్థించునవి” - డా! కొర్లపాటి త్రీరామమూర్తిగారు. (శ్రీనాథుడు. వు. 723,722)

శృంగార నైషధ+కావ్య (వ్యకియకు ఒక (వత్యేకమైన పేరు పెట్టి, దాని న్వరూప స్వభావాలను వివరించిన విమర్శకులు లేకపోయినా. అ బాటలో నడిచి కొన్ని నూచనలు చేసినవారు ఒకరిద్దరు కనపడుతున్నారు. వారు పింగళి లక్ష్మీకాంతం. గారు. డాక్టర్‌ కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తిగ్రారు. పింగళి వారు "అంధ సాపిత్య చర్వితిను 19/4లో పచురించినా, వారి అభ్విిపాయాలు అంతకు వాత వూర్వానివి అయి ఉండటాన్ని గమనిస్తే వారు శృంగార నైషధాన్ని త్రీహర్హ నైషదీయ చరితం లాగానే (పౌఢకావ్య మని భావించినట్లు తెలియవన్తున్నది. (పౌఢి అంకే కాప్య *ల్పానికి సంబంధించింది కాని, దురవబోధమైన నారికేళపాకానికి చెందింది కాదన్సి వారు స్పష్టం చేశారు. (పుట 356). కొర్లపాటి వారు ఈమ సిద్ధాత (గంథాన్ని 1971లో ,పచురించారు. అందులో క్రిహార్హ కృతిని శ్వాస్తకాప్య మని, శృంగారకావ్వ్య మని పేర్కాన్నారు.

“నైెషధీయ చరితమునండేలి వ్యుతృత్తి భారమును బట్టి నైషధము శాస్తకావ్య మని' కావ్య మీమాంన కర్త రాజశేఖరుని సమన్వయము. అందలి (శుతి మించిన శృంగారమును బట్టి శృంగార కావ్యమని శ్రీనాధుని (పతిపాదనము. అంతే కాదు. "నైషధమ్‌ విద్వదౌషధ' మ్మను విఖ్యాతమైన యాభాణకము సర్వ విదితము. శ్రీ హర్ష్డుదు బుద్ధి పూర్వకముగనే యక్కడక్కడ (గంథ (గంథులు నిలిపినట్లు, గురుముఖతః వానిని విప్పుకొని రసోర్మికలలో మునిగి తేలవలెనని కావ్యాంతమున సూచించిన విషయమే. వివంవధమైన హర్షనైషధమును అంధధ్రీకరించుట స్వతంత ఇావ్యము. రచించుట కంటె కష్ట సాధ్యము. (శినాధుడు. వు. 450, 451)

రాజశేఖరుని కావ్య మీమాంసాలక్షణాలను అనుసరిస్తే శ్రీహర్డుడు కాస్త కవి, అతని రచన

116 సాహత్య చర్మితలో చర్చనీయ"-ంళశాలు శ్యాస్త కావ్యం. [వతిభావ్యుత్పత్తులు కలవారు కవులుగా పరిగణింపబడేవారనీ, అట్టివారు మూడు రకాలనీ, వారిని శ్యాస్త కవులనీ, కావ్య కవులనీ, ఉభయ కవులనీ రాజశేఖరుడు వివేచించాడు. సామర్థ్యంలో శ్యాస్తకవీ, కావ్యకవీ సమానులే అని అంగీకరించినా ఉభయకవి వీరిద్దరి కంకు ఘనుడు అని శ్యామదేవుని మతమనీ, ముగ్గురూ ఎవరి రంగంలో వారు గొప్పవారే అని యాయావరీయమతమనీ వివరించాడు. శ్వాస్తక్షవి రచనలో శ్యాన్త సంస్కారం కావ్య నిర్మాణాన్ని అను(గపాన్తున్నట్లు స్పష్టమౌతుంది. కావ్య కవి రచనలో కావ్య సంస్కారం శాస్త వాక్యపాకాన్ని ఆసుసరిస్తున్నా కావ్యైక ,పవణత్వం శాస్త నంస్కార విబ్బృంభణను న్యిగసాన్తుంటుంది. క! కవులను రాజశేఖరుడు మరలా మూడు విధాలుగా వింగడించాడు. శాాస్తాన్ని నిర్మించేవాడు. 2. శ్యాన్తమునందే కావ్యాన్ని నిర్మించేవాడు. 3. కావ్యమునంటు శ్యాస్తాల్ళాలను కూర్చేవాడు. వీరిలో మొదటి వాడూ, రెండవ వాడూ లక్షణ (గంథ కర్తలుగా 'వెలుగొందగలరు. శ్రీ హర్షుడు మూడవ విధానికి చెందుతాడు, త్తీహార్డుడు. శ్యాస్తకవి అనటంలో అభ్యంతరం లేదు. అతని రచన శ్యాస్త కావ్య (ఫ్యకియగా పేర్కొనటంలో వ్యివత్తి పత్తి ఉండదు: అయితే శ్నాస్త కావ్యం రనకావ్యం కాగలుగుతుందా అన్నది +పశ్న. కాజాలదని లాక్షణికుల అఖభ్నిపాయం. విమర్శకుల అభ్యిపాయం కూడా అదే. ఈ అంశాన్ని పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు నిర్ద్వంద్వంగా పేర్కొన్నారు. “ఎంత గొప్పవాడయినను ఈ కవి (క్రిహర్డుడు) కాళిదొసాదులతో పోల్చ్పదగినవాడు మ్యాతము కాడు. రసపోషణమునందేమ, జొచిత్య ఫాలస మునందేమి, కథా కథనమునందేమి, చతుర్మస శోభియైన మూర్తి సొష్టపమొనందేమి ఆ క్షవికుల- గురువునకు: గల కాశలము ఈతనికి లేదు. .మరి యెప్పటికప్పుడే ఒక్కొక్క శ్లోకరచన ఈతని దృష్టి.నరికట్టును గాని సమ్మగ కావ్య నిర్మాణపు దెసకు (వనరింపదు. ఈతని అర్ధ కల్పసలు ఎంత ఆశ్చర్య జసకములై నను వాటిలో కొన్ని అనౌచిత్య కళంకితములై యుండును. ఈయనౌచిత్యముతో పాటు వునరుక్తి ఖావాతిచాఅనము, వర్ణనాదైర్థ్యము ఈ కావ్యములో 'గల మ॥ికన్ని అవగుణములు. అయినను ఈ (గంధమున చక్కని రసవద్దట్టములు -లేకపోలేదు. అట్టి వాటిలో నలదౌత్యము సుందరాతి సుందరము. ఆ భాగమే. ఈ కావ్యమునకు ఆయువు పట్టు”. (ఆయధసాహిత్య చరిత. పు.356 357) పింగళివారు పేర్కొన్న వన్ని శ్నాస్త కావ్యంలో దోషాలు కాకపోవచ్చునేమో, కాని, రస దృష్టితో చూస్తే లోపాలే. శ్రీనాధుడు శృంగార నైషధాన్ని శ్యాస్తకావ్యంగా నిర్మించాడా, ,పౌాఢ రసకావ్యంగా సంతరించాడా? అన్నది తేల్పషలసిన అంశం. మూలంలో ఉన్న పైదోషాలను తాలగిస్తూ హర్ష 'వైషధకావ్యాన్ని తెలుగులో అనువదించాడు. అంకే శ్రీనాధుడు మూలాన్ని నంస్కరించాడు. దాని వలన మారువడింది, బాగువడింది ష్యకియ. మరొక విధంగా చపెప్పుకోవాలంటె శ్రీనాధుడు శ్రీహర్డుని శ్యాన్త కావ్యాన్ని తెలుగులో (పొఢ రనకావ్యంగా మలచాడు, ఈ (వ(క్రియలోని మార్పుకు స్తీనాథుని _పతిభయే మూలకారణం. అందువలననే శనాథుడు ఆంధధఖాషలో వెలసిన వైషధానికి అసువాదకుడు గాక అబ్బభవుడైనాడు. కొర్లపాటి వారు రాజోఖరుని కాస్త సంస్కారాన్ని వ్యుత్పత్తి (పదర్శనంగా పేర్కొన్నారు. వ్యుత్పత్తి ఏవదర్శనంలో క్రీహర్డ. క్రీినాథుల రచనలలోని తారతమ్యాన్ని బేరీజు వేశారు వ్యుత్పత్తి

ఆంధ భాషా నైషధాబ్బభవుడు [17 (వదర్శనము శ్రీవార్డుని నైషధీయ చరితమున నిరవధికము; ఇక శ్రీనాథుని శృంగార నైషధమన సావధికము అంతేకాదు. త్తీహర్జుని వ్యుత్పత్తి (పదర్శనము నైషదీయ చరిత రసచర్వణమునకు భంజకము. మఠీి శ్రీనాథుని వ్యుత్పత్తి ,పకటనము శృంగార నైషధ రస, చర్వణకు రంజకము. అంతేకాదు. శ్తీవార్డుని నైషధీయ చరితమునందలి వ్యుత్పత్తి [వదర్శనము కవితా వివాయసమున కాలమేఘావరణము. శ్రీనాథుని శృంగార వైషధమునందలి వ్యుత్పత్తి _1పకటనము. కవితా వివాోయపమున విద్యుల్లతాభము"”(స్తీనాథుడు, వు. 504).

ఈ మార్పును దృష్టిలో ఉంచుకొని వర్యాలోచిస్తే రాజశేఖరుని వరిగణనం _పకారం శ్రీనాధుడు శ్యస్తకవి కంకఠు కావ్యకవియే కావాలి. . కావ్య కవులను రాజశేఖరుడు ఎనిమిది విధాలుగా విభజించాడు. వారు (1) రచనా కవులు, (2) శబ్దకవులు (3) అర్థకవులు, (4) అలంకార కవులు. (5 ఉక్తి కవులు. 6. రనకవులు. 7. మార్గకవులు. 89. ఇాస్తార్థకవులు. ఈ ఎనిమిది రకాలూ కావ్యరచనంలో ఆయా అంశాలకు పాధాన్యం వహించిన వద్ధతులను అనునరించే రచయితలను వ్యక్తం చేస్తాయి. శ్రీనాథునిలోనే ఈ అష్టమూర్తులూ (వత్యక్ష మౌతాయి, అయినా అందులో ముఖ్యంగా శ్రీనాధుడు మార్గకవి; అ తరువాత రసకవి; ఆ తరువాత ఇ్యస్తార్ధ్థకవి యథావకాశంగా ఈ (తివేణీ సంగమం శ్రీనాథ రచనలో అనుభవానికి అందుతుంది. కాబట్టి త్రీహర్దుడు క్యాన్తకవి; శ్రీనాధుడు కాప్యకవి. త్తీనాధునిలోని (పౌఢిము మార్గకవిగాను, రసికత్వం రనకవిగానూ, పాండిత్య శాస్తార్ధకవిగానూ అతనిని రూపొందింవజేస్తాయి.

శ్రీహార్డునికి శాస్తం మీద ఉండే పల్లమాలిన అభిమానం వంటిదే శ్రినాథునికి శైలి మీద ఉన్నది. శైలి వలన కొన్ని లొనుగులు కమ్ముకొని పోతాయి. రసభావపోషణ శక్తి వలన కావ్యం రక్తి కడుతుంది. కాని, [వ్మకియా గతంగా, ఉన్న మూలంలోని లోపాలను తౌలగించే (శేద్ధ అన్నాతేళలా త్రీనాధునిలో కనవడదు. పింగళి వారు ఇటువంటి సూక్షాంశాలను అంధ సాహిత్య చర్విితలొ స్పృగించారు. నలదమయంతుల వివాహంతో ముగించే కావ్య నిర్మాణం శృంగార రసానికి అనుకూలంగా ఉన్న మాట ఎంత నముచితమో 'ఉత్తరకథకు పనికి చవ్చే కలి దర్శనాదులను సప్తమాశ్వాసంలో శ్రీనాధుడు రచించటం అంత సార్ధకం కాదు. సంగహంగా (వాశాడన్న సంతృప్తి ఉన్నా, కొన్ని మంచి పద్యాలు రచించాడన్న సంతోషం మిలిగినా, ఆ ఖాగాన్ని తన సంస్కరణలో వదలినా కావ్యరసాని కేమీ భంగం లేదని, ్యవ్యకియ కేమీ వ్మికియ ఏర్పడదన్తీ స్పష్టం.

ఖాస్కర రామాయణాదులు మహాకావ్యాలు, శృంగార నైషధం (పొఢధరస కావ్యం. మహాకావ్యంలో ఉన్న నివిడమైన వస్తువు రన కావ్యంలో ఉండదు. కాని, రసభావ పోషణానికి అనువైన వర్ణనం విశేషంగా ఉంటుంది. దానిలో వ్యుత్పత్తి రస భంజకంగానూ, విసువు జనించేదిగానూ ఉండదు. వ్యుత్సత్తి భారం (పతిభపై పడితే శాస్త కావ్యం. (వతిభను వ్యుత్పత్తి పోషిస్తే 'పౌధకావ్యం. (పౌఢథిమ రసోన్ముఖంగా [వవపాొస్తే (పొాఢరనకావ్యం. రసోన్ముఖంగా రచన [వవహించటానికి తోడ్పడేది రీతి. అదే మార్గం. (పాఢ రస కావ్యానికి మరోపేరు మారగ్గరస కావ్యం. శృంగార నైషధం మార్గరన కావ్యం.

రాజశేఖరుని కావ్య మీమాంన ననునరిస్తే శ్రీనాధయుగంలోని కవులు _పధానంగా కావ్య కవులు; _(పబంధ యుగంలోని కవులు ఉభయకవులు, నరనభూపాలియాది లక్షణ (గంథకర్తలు

118 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

శాస్త కవులు. శ్రీనాథుడు కావ్యయుగకర్త. మవోకావ్యాలను మినవోయిస్తే మార్గరసకావ్యం కావ్య [ప్యకియలో మహనీయ (ప్రయోగం. తిక్కన కథాకావ్య (వ్యకియను పోత్సహించాడు. తెలుగులో కధా కావ్య _ప్యకియకు సమ్మగరసనిద్ధి చేకూరలేదు ఎందరు (వయత్నించినా త్తీనాధుడు కథాకాష్య పద్ధతిని మార్చి రనకావ్య (పయోగాన్ని చేశాడు. శృంగార నైషథ రచనతో మార్గరస కావ్యం ఎక్కగలిగినంత ఎత్తుకు ఎక్కింది. శృంగార నైషధం కావ్య (పయోగంలో మహోన్నత శృంగం దాని (పక్కనే మరికొన్ని శిఖరాలను సృష్టించి తనదైన దుర్గమ మార్గాన్ని నిర్మించుకొన్నాడు తశ్తీనాథకవి

సార్వభౌముడు. (ఆదివారం ఆంధ్యపభ : 18.9.1088)

26 విలాస కావ్య విజృంభణం ఒక మవోచ్యితకారుడు అలవోకగా ఒక చి(తాన్ని గీస్తే అది ఒక వి*ష్ట కళాఖండమై నట్లు త్రీనాధమవాకవి వేగంగా రచించిన హరవిలాన కావ్యం ఒక చృితమైన కధాకావ్య ,[పయోగంగు కీర్తికక్కింది. శృంగార నైషధరచన శ్రీనాధుడు తాను స్వయంగా, నగర్వంగా ఎన్నుకొన్నది. మరి వారవిలాస కావ్య రచనం అనచితిప్పయసెట్టి అభిమతం (ప్రకారం పాగిందిగా కనివిన్తున్నది. “ఆగమజ్ఞాననిధివి తత్వార్థఖనివి బహువురాణజ్ఞూ? ఉవు సుభభవ్యమతివి బాలసఖు-డవు శైెవ్యపబంధ మొకటి యవధరింపుము నాపేర నంకితముగ” (హ.వి.పీ.]12) అని శ్రీనాధుణ్ణి అడిగాడు తిపయసెట్టి. కావ్యంతో పాటు కావ్యంలోని కధలను కూడా ముచ్చట వడి కోరి యుంటాడు తియ. శ్రీనాధుడు అవసరంలో ఉన్నాడు కాబట్టి అటూ ఇటూ చెవ్పకుండా అ కధలనే అంగీకరించి ఉంటాడు. చిరుతొండనంవి తిప్పయగారి వంశపురుషుడు, శివభక్తుడు. కావటం చేత అతని ఉపాఖ్యానం కావ్యంలోని మొదటి కధగా నిలిచింది. జ-యడదుతాత్నవరుసగా గౌరికల్యాణం, దారుకావన ,[కీడ, క్షీరసాగరమధనం, కిరాతార్దునీయం అనే కధలు ఎందో వచ్చాయని అడిగితే బహుశః శ్రీనాధుడు కూడా వెంటనే సమాధానం చెప్పటం కష్టమేమో! ఆయవ చెప్పకపోయినా మనకు తెలిసివచ్చేది తిప్ప్వయ్యగారు కోరిన [కమం అదేనని. శ్రీనాధునికి కొండవీటి (పావకం పోయింది. కవి కాంచివురం వచ్చాడు. బాలసఖుని వంచన చేరాడు. కాలం గౌరవంగా సాగటానికి కావ్యరచనం తోడయింది. మూలాలు వెదకి ముందు ఫెట్టుకొని శిల్పాలు తీర్చిదిద్ది కవితలు చెక్కటానికి అవకాశాలు లేవు. ఈశ్వరార్చన కళాశీలుడైన శ్రీనాథునిక్షి శివలీలలు నాలుక చివర నాట్యం చేన్తుంటాయి,. చిజుతొండని కథ బనవపురాణంలో ,ఉన్నా వ సాహిత్యంలో (దవిడ ఖాషలో పాచీనమైనదే. . వింకేు చాలు వివేకంతో పెంచివేయగలడు శ్రీనాధుడు. చేసిన వని కూడా అదే. కాళిదానుని కుమార సంభవం శ్తీనాధునికి కంఠోపాఠం. మననుకు వచ్చిన మూలశ్లోకాలన్నీ తెలుగు పద్యాలుగా జాలు వారాయి. మిగిలిన ఘట్టాలన్ని కొట్టిన పిండులే. కృతిభర్త మెచ్చిన కథలు, కృతి కర్తకు నచ్చినకధలైనాయి. దేశం కాంచీవుర _పాంతం. అక్కడి తెలుగు కొండవీటి పండిత ఖాష కాదు. తెలుగు నుడికారం వెలుగు నింపుకొనే వాడుక ఖాష. శ్రీనాథుడు తిప్పయ్య సెట్టికి నచ్చిన తెలుగుదనాన్ని పకటిస్తూనే (సౌఢిని మ్య్మాతం వరిపోషించుకొన్నాడు. నైషధాన్ని చదివి కొందరు "జొఢి పరికింప సంస్కృత భాష) అని అంటారు. హారవిలాసాన్ని చదివి “వలుకు నుడికారమున నాధ ఖాషి అని శ్రీనాధుని శైలిని కీర్తించి యుండి యుంటారు. హరవిలానము అనే పేరు అ, కావ్యానికి అందంగానూ అర్థ్ధవంతంగానూ. కథాస్వభావో వ్యంజకంగానూ అమరింది. ఇప్పటికి మనకు దొరుకుతున్న విలాస కావ్యాలలో మొదటిడి

120 సాహిత్య చరితలో చర్చనీయాంశాలు హరవిలాసమే. నన్నయ చాముండికా విలాసాన్నీ, నన్నె చోడుడు కళావిలాసాన్నీ, నాచనసోముడు వసంత ఐలాసాన్నీ, వారి (హర) విలాసాన్నీ రచించినట్లు (ప్రతీతి ఉన్నా (పసిద్ధి లేదు. కావ్యనామంలో విలాస శబ్దం ఉన్నదంకే అది శృంగార్‌ రస కావ్యమనే భావం పఠితకు వెంటనే న్ఫురిస్తుంది. తెలుగులో విలాస కావ్యాలు శతాధికంగా ఉన్నాయి. కానీ, అవి అన్నీ శృంగార కావ్యాలు కావు, పిరాద్భుత భక్తి శాంత రస కావ్యాలు కూడా ఉన్నాయి. అయితే వాటన్నింటిలో శృంగార రన కావ్యాలే నంఖ్యలో అధికం. (ష్యకియా వరంగా గమనిస్తే కావ్యాలూ, నాటకాలూ యక్షగానాలూ 1పచురంగా వచ్చాయి. వర్ణనలూ. శతకాలూ, శ్యాస్త (గంధాలు కూడా ఇెదురుముదురుగా తలలెత్తాయి. కావ్యాలలో "'హరవిలొసము' కలికితురాయి. (బంధాలలో 'విజయవిలాసము"' జయ వతాకం. యక్షగానాలలో వసువులేటి రంగాజమ్మ రచించిన మన్నారు దాస విలాసం. శతకాలలో శరిగొండ వెంకమాంబ “శివవిలాసము' పేర్కొనదగినవి. విలాన శబ్దానికి శ్లేషణ (కీడనలు (ఆలింగన రతి సౌఖ్యాలు) అనే అర్జాలే కాక లీలా మాహాత్మ్యాలనే అర్థాలు కూడా ఉన్నాయి. అంటే విలాస శబ్దం శృంగార రస సంబంధి గానే కాక వీరాద్భుత భక్తి శాంతొది రసవ్యంజకంగా కూడా కవులు (పయోగించే వీలున్నధన్నమాట. శ్రీనాధ మవోకవి విలాస శబ్దం ఎన్ని అర్థాలలో (పయోగించటానికి వీలున్నదో, ఎన్ని రసాలను వ్యంజింప చేయటానికి వీలున్నదో వాటన్నింటిని నంవదించి హరవిలాస కావ్య కధా సంపుటిని * తయారు చేసినట్లున్నది.

1. చిరుతొండనంభి కథ - భక్తిరస _పధాన కథ.
2. గారి కల్యాణ కధ - ఉదాత్త శృంగార (వధాన కథ.
3. దారుకావన విహారం - పైకి శృంగారం లోన శాంతరసం.
4. సమ్ముద మధనం- అద్భుత రన కథ- ఇవమపామ (పతిపాదకం.
5. కిరాతార్జునీయం - నీర *రస (పధానకథ, విలాన శబ్బార్థ విశిష్ట వ్యక్తిత్వాన్ని పవంచించే కథాకావ్య (పయోగంగా వారవిలాసాన్ని పేర్కొనవచ్చు. | తెలుగులో వెలసిన విలాస కావ్యాలలో దివ్య నాయకుల మహిమలూ, దివ్యాదివ్యుల లీలలూ, భక్తి శేఖరుల భక్తి చర్యలూ, ఛీరోదాత్తుల వీరగాధలూ, ధీర లలితుల శృంగార కభలూ వర్ణింపబడుతూ ఉండటం కనవడుతుంది. ఈ విధమైన (పవృత్తులతో విలాన కావ్య కధలు వివిధ రకాలు గా వెలువడటానికి బీజాలు హర విలాస కథలలో ఉన్నాయి. తెలుగులో విలాస కావ్యాలకు తల్లివేరు శ్రీనాథుని హర విలాస కావ్యం. హరవిలాసం ఏ _ష్మకియకు చెందుతుందో వివరించిన విమర్శకులు అరుదు. పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు నేతినేతి వాదంతో నిరూపించటానికి యత్నించారు. “ఇది పురాణమును కాదు; కావ్యమును కాదు. కావ్యము కాదగిన వస్వైక్య్మము ఇందు లేదు. కథలన్నియు

విలాన కావ్య విజృంభణం 421 శివసంబంధము గట్టియుండుటయే దిన గల రైక్కము. దానిని వస్వైక్క మనలేము. ఈ కథలన్నియు ఒక దారముతో విడివిడిగా ముడివేయబడిన పూవుల దండవఠె నున్నవిగాని అనుస్యూతములుగా లేవు”, (ఆంధసాపాత్య చర్శిత; పు. 377)

పింగళివారి వివేచనం (పకాఠం హరవిలానం ఐక్యతలేని కథానంపుటి కావాలి. వస్వైక్య్కం అనే సాహిత్య లక్షణం (పాచ్యం కాదు; పాశ్చాత్యం.. (పొచ్యులు కావ్యంలో ఏకవాక్యతను ముఖ్యంగా గణిస్తారు. ఇలా అంకే పస్వైక్యం దోషమని కాదు. కావ్యత్వ సిద్ధికి ఏకవాక్యత కూడా సాధనం కావచ్చునని (పతిపాదనం.

చిరుతొండనంవి కథలో వీర్వశవ భక్తి లక్షణం పకటితమైనది. తిప్పయ వంశవురుడు వీరమాహేశ్వరుడన్నమాట. వీర శవంతో షట్‌స్థలజ్టానం (పాముఖ్యం పొందింది. షట్‌స్థలాలంకే భక్త స్థలం, మాహేశ్వర స్థలం, (వసాద స్థలం, (పాణలింగ చ్థలం, శరణస్థలం, ఐక్య స్థలం అనేవి. వీటిని వివరిస్తూ డా!!చిలుకూరి నారాయణ రావుగారు పేర్కొన్నవి; 1. "ఎవనిలో శైవజక్తి సముత్పన్నమైనదో వాడు భక్తుడు. వాడు తాను అనుష్టించవలపిన ధర్మములతో కూడి యుండటం భక్త స్థలం”. ఈ అంశం సిరియాళునిలో ముమ్మూర్తుల (పత్యక్ష మౌతుంది. 2. “కేవల సహజ దాన నిష్టాపరుడై, ివతత్పరుడై, (బవ్మోది స్థాన విముఖుడై మాహేశ్వరు డనిపించుకొంటాడు. భక్తి వైరాగ్యము లెక్కువ అయి స్థిరవివేకం కలవాడే మాహేశ్వరుడు. అట్టి మహేశ్వర ధర్మమును వరిపాలించటచమే మాహేశ్వర స్థలము”. దీనికి చిరుతొండనంభి వర్తనం చక్కని నిదర్శనం. 3. "లింగనిష్టాది భావముతో పాపబంధిములను ధ్వ్యంనము చేసి, మనః ఇపసోదమును కలిగి యుండడమే (పసాద స్థలము”. దీనికి పార్వతిభక్తి _పమాణం. క్రమంగా శ్రీనాధుడు హరవిలాన కథలలో భక్తుణ్ణి, మాహేశ్వరుణ్ణి, పసాదిని చ్యితించి చూపించాడు. ముగ్గురూ తమ కోన (వకాలతో పరమేశ్వర సాక్షాత్కారాన్ని, దర్శన, స్పర్శను, సంభాషణాదులనూ పొందారు. ఈ ముగ్గురూ కర్మమార్గాన్ని అనుసరించినవారు. వీరు సాధించే జ్ఞాన యోగాలు కూడ ఉన్నాయి. అవే (పాణలింగ స్థలము, శరణ స్థలము, ఐక్యస్థలము అనేవి. ఈ మూడింటినీ మూడు కథల ద్వారా వ్యంజింప చేశాడు శత్రినాథుడు.

నమ్యుద మథన వృత్తాంతంలో వుని వోలాహలభక్షణం వర్మ్యవన్తువు. వోలాహలం జీవసంవార సమర్థమైన విషం. దాని బారి నుండి రక్షించుకోదలచుకొన్న దేవదానవులు (పాణరూపుడైన శివుని భజిస్తారు. శివుడు వోలావాలాన్ని కంఠంలో నిలిపి లోకపాణాలను రక్షిస్తాడు. ఈ కథలో శివుడు లింగ రూపుడైన చిదాత్మకమైన (బహ్మము. దాని శక్తి _పాణరూవిణి. దానిని తెలుసుకొన్నవాడు (ప్రాణలింగి. _పాణలింగ ధర్మాన్ని అనుష్టించటం (పాణలింగ స్థలం. ఈ తత్త్వం (ప్రతీకాత్మకంగా, వ్యంగ్య నుందరంగా సము్ముద మధన కథలో _పతిపాదించబడింది. జ్ఞానం కాబట్టి ఈ తత్త్వం దర్శింవదగింది.

డారుకావన వివోర ఘటం శరణ స్థల జ్ఞానానికి చక్కని ఉదాహారణ. “"అంగలింగజ్ఞానము కలిగి, తాను నతినని భావించి, వతి అయిన శివుని ధ్యానించి, అ ధ్యాన సౌఖ్యములో (వవేశించువాడు శరణుడు,. శరణభావము కలిగి ఉండడము శరణస్థలము”. ఇది ఒక విధంగా శైెవంలోని మధుర భక్తి ఖభావమని చెప్పవచ్చును. ఈ అంశాన్ని గుర్తించి వివరించిన విమర్శకుడు ఖండవల్లి లక్ష్మీ రంజనం గారు. “త్తీనాథుని దారుకావన వివోర వర్జనమునందు లొకిక శృంగార చాయలు

122 సౌపాత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు తొంగి చూచుచున్నను, అది మొత్తము మీద దివ్య శృంగార విలసితముగానే భాసించుచున్నది. ఇచ్చట మనమే శ్రీమద్భాగవతమునందలి కృష్ణ గోపికావాల్లభ్యము వంటి దానినే అనుసంధించు కొనవలెను. సర్వ జీవులును పశువులు, మవాదేవుడు పశుపతి. జీవేశ్వరుల నంధానమును ఆటంకపరచునవి అజ్ఞానము, మాయ, అహంకారము మున్నగు బంధ లక్షణములు. జ్ఞానము, అహంకారత్యాగము, అత్మ సమర్పణము వంటివి మోక్ష లక్షణములు. గోపికా వస్తాపహరణ ఘట్టము ఆత్మార్ప్వణమునకు (పతికగా భ్యావించుచున్నారు. పరమవత్సివతలగు మునివత్నులను పరమశివుడు (పలోభపెట్టుట ధూర్తచర్మితగా అజ్ఞ్జులకు తోచును. తత్తవిదులు దానిని పశుపశుపతి అభేద సాధనలో ఉజ్జుల (శేణిగా తిలకింతురు. అయినను ఈ పరిక్ష చాల సున్నితమయినదై తిన్ల ఖడ్గధారవలె పమాదభూయివ్ణమై నదనుట నిర్వివాదము. ఇట్టి విషమ పరిక్తయంచు కామ విజేతయే పరీక్షకుడును, మునివత్నులే అభ్యర్థినులును కాగలరు. దేవదారు వన మహర్షులు అసూయ బెంది మహానటుని చెరబట్ట నుద్యమించుట వారి మనస్సు లింకను పరిపక్వము కాలేదనుటకు చిహ్నముగా [గహించవలెను”. (హరవిలాసము-ఉపోద్ధాతము పు. 32, ఆం.[ప.సా.అ. (వచురణ: 1968) కిరాతార్దునీయ ఘట్టం ఖారవికృతి కనువాదం కాదు. న్వతంత రచన. ఐక్య స్ధల జ్ఞానానికి వతీకాత్మకమైన కల్పన. “(పొణలింగాది యోగము చేత సుఖాతిశయము ననుభవిస్తూ శరణుడు శివునితో ఐక్యమును కల్పించుకొానడము ఐక్క్యస్థలము”. (షట్‌స్టల నిర్వచనాలు పండితారాధ్య చర్విత పీఠికనుండ్‌ (గహషింపబడినవి డా! చిలుకూరి నారాయణరావు ((939)పు, 310-312) ఈ కథా కావ్యంలోని ఏకవాక్యత వీర శైవ మతానికి సంబంధించిన వట్‌స్థల జ్ఞాసతత్త్వం (పతికథలోనూ (పబంధ ధ్వనిగా [వతీయమానం కావటమే. కృతివతి “నాయఖీష్టం బొకడు పిన్ననా/టనుండి వరమమాహేశ్వరాచార భక్తి పరత” (పవా.వి.పీ.!!) అని స్వయంగా చెప్పుకొన్నాడు. ఇందులో పరమ మాహేశ్వరునిగా చిరు తొండ నంబి చి్మితింవబడినాడు. అతడు- “విరమాహేశ్వరాచార వీథియందు నిజము గనిపించె నెవ్వాని నీలగళుండు” (హ.వి.పి.14) అని కీర్తింవబడినాడు, శ్రీనాథుని నూక్తిలో అవచితిప్పయ సెట్టి “వీరమాహేశ్వర చ్యకవర్తి" (హ.వి.పీ. 19) కథలోని సిరియాళుడూ వీర శైవ వతుడే. కాని, శ్రీనాథ కవి సార్వభౌముడు మ్యూతం వీరశైెవుడు కాడు. వీరశైవుడైన కృతిపతి తృష్పకోనం _వాసిన కాప్యమని కాబోలు శ్రీనాథుడు ఈ కావ్యం పేరు "నూనూగు మిసాల నూత్న యౌపనమున'” అనే సీసవద్యంలో పాందుపరచలేదు. వీరశైవ కావ్యాలలో వీరభక్తి, ముగ్ధభక్తి విశేషంగా పోషింపబడింది కాని, ముధుర భక్తి ఎక్కడో

విలాన కావ్య విజృంభణం 123 కాని స్పృశింపబడలేదు. శ్రీనాథుడు హరవిలానంలో దారుకావన వవోర ఘట్టంలో మధుర భక్తిచ్చాయలను (వతివలింపచేశాడు. అఆ అవూర్వ వస్తువు నెన్నుకొన్నందుకు శ్రీనాథుణ్ణి అభినందించవలసిందే కాని, ఆ మఘట్టాన్నీ, మధుర భిక్తిని నిర్వపాంచే చిత్తపరిపొకం శ్రీనాథుని కింకో ఏర్పడలేదు. శృంగార నైషధ కావ్య రచనలోని రాజసం తగ్గలే దింకా. భీమేశ్వర వురాణంలోని భక్తి, ఇంకా అతనిలో తురంగలించటం లేదు. పుధుర భక్తిని వ్యక్తీకరింప గలిగిన జీవుని పదన త్రీనాథునిలో బలంగా బైటపడదు. అది అతని జీవ లక్షణం. అతని గొంతులో మొదటి దేశాటనం తరువాత _(కమంగా భగవ్యదతి వినిఫిన్తుంది. భీమఖండ కాశిఖండాలలో అది ఆర్తిగా జాలు వారింది. రక్తినుంచి ఆర్తి పుట్ట పురిటి నొప్పులు కొన్ని హరవిలానంలో కనిపిస్తున్నాయి.

త్తీనాథుని నవ్య 1వయోగణానురక్తికి హరవిలాన కావ్యం ఒక మచ్చుతునక. *విలానకావణ అనే పేరుతో కథాకావ్య ్యష్మకియకు ఒక వినూత్న (పయోగాన్ని శ్రీనాధుడు అందించాడు. అతడు ఒక్కొక్క కథలో పోషించిన ఒక్కొక్క రపానికి ఆ తరువాత ఒక్కొక్క విలానీ కావ్యం వెలువడింది. ఆ బాటలో మొదటి పెద్ద బావుటా శ్రీనాథునిదే.

శృంగార రసాఖినివేశం శ్రీనాథుని నైజగుణం. శృంగార నైషధంలో జొచిత్యం వీడని శృంగారాన్ని పోషించి (పౌధుదనిపించుకొన్నా డతడు, హరవిలాసంలో దివ్య శృంగార పరిపోషణ కుద్యమించి కొదాత్యాన్ని సాధించాడు. కావ్యశృంగారంలో శ్రీనాథుడు పఠితను జీవింపచేస్తాడు; దివ్య శృంగారంలో ఖావింవచేన్తాడు,

శ్రీనాథుని హరవిలాసం వెలువడిన కొద్ది కాలానికే నిశ్శంళ కొమ్మన *వలీలా విలాన కావ్యం వెలువడింది. అల్లాడ దొద్డారెడ్డి కొమ్మనను కావ్యరచనను చేయుమని అడగటంలో ఒక విశేషం ఉన్నది. పురాణాలలో ఇవమహత్య్వాన్ని చెప్పే. థథలు ఎన్నీ వినవస్తున్నాయి. కాని, అవి సర్గవంశ చరితాదులలో చిక్కువడి ఉన్నాయి. వాటిని అ చిక్కులో నుండి తోలగిం॥ కేవల శివకథలనే కూర్చి ఒక కావ్యంగా సంతరించకుం తన అభిమతంగా . కృతిపతి కోరాడు.

“క్రీపల శివచరితమునే

ఖావన వినం గోరుదుం (బంధ నిధాన

త్తీవరల! గ వినిపింవుము

ఖావరసాలంకృతాం్యధ ఖాషాసరణిన్‌ొ. (?.లీ.వి. అవ.30) అవచి తిపయసెట్టి కోరినా, అల్లాడ దొడ్డారెడ్డి అనించినా ఇద్దరూ ఇవనంబంధాలైన కథలనే కోరారు. వారు వ్యక్తులే కాదు అ కాల (పజ్యాపవృత్తికి (పతినిధులుగా కనపడుతున్నారు. కాంచీవురం నుండి గోదావరి మండలం దాకా కథాకావ్యాలను వినాలనే ఆసక్తి రాజుల్లోనూ, ,పజల్లోనూ అమితంగా వ్యావించి ఉన్నట్లున్నది శ్రీనాథ యుగంలో. నిశ్శంక కొమ్మన రచించిన కథాకావ 1పయోగం స్రేనాధుని (పయోగం కంకు విలక్షణమైనది. ఆర్వుదగా రన్నట్లు - “క్తినాథుని పాగవిలానమే దీనికి మార్గదర్శి. హరవిలానంలో కొన్ని శివలీలలే ఉంటే దీనిలో అన్నీ ఉన్నాయి”. ఫారవిలాన కావ్యంలో ఏకవాక్యత శెవమత స్థల జ్ఞానస్యూతం; ఇివలీలా విలాన కావ్యంలో ౩6 ఇవే లీలలను కాల్యకమంగా అమర్ప్చటమే అంతస్సూ(తం. విలాస కావ్యంలో విశష్ట (పయోగం లీలా విలాన కావ్యం.

(ఆదివారం ఆంధధ్యపభ : 25.9.1938)

2/ శ

అక్షయ శిల్పం : అక్షర శిల్పం

తెలుగు సాహిత్యంలో వురాణ్యప్యక్రియ పొందిన పరిణామ వికాసాలను వరికిలిస్తే అందులో శ్రీనాథుని ప్యాత చిరస్మరణీయంగా నిలుస్తుంది. తెలుగులో మొదట వెలసిన పురాణం బనవపురాణం. అది నస్వతంత దేశిపురాణం. జెన పురాణ లక్షణాలైన పంచకల్యాణాలను తలవించే లక్షణాలను నహఖంగా బసవ పురాణ (వ్యకియా నిర్మాణంలో నిబంధించి అవూర్య శెవపురాణాన్ని పాల్కురికి నోమనాధుడు రచించి ఆం్యధపురాణ ' (వ్యకియావిర్భావానికి (పతిభావంతమైన 1పారంభాన్న్‌" (పసాదించాడు. మత (_పధానమైన వన్తువు నెన్నుకొని, అవేశ్శపధానమైన భక్తి కవితను బసవ పురాణంలో పండించిన గౌరవం కూడా సోమనాధునికే దక్కుతున్నది. పాడుకోవటానికి అనువైన ద్యాపదలో రచించిన గౌరవం కూడా అతనికే అందుతున్నది. తెలుగులో మొదటి పురాణం మూడు విధాలుగా తన (_పత్యేకతను నిలుపుకొన్నద్‌.

అంధ పురాణ సాపొాత్యంలో కవ్యితయం లాంటివారు పాల్కురికి సోమనాథుడు, మారన, బమ్మెరపోతనం నమకాలీన సమాజ (పయోజనాలను ఉపలక్షించి, విశిష్ట కవితా దృక్పధాలతో వురాణ్యష్యకియను సహజలక్షణాలతో సమున్మేషింపచేసిన వారు ఈ- ముగ్గురూ. పంచకల్యాణ విశిష్టమైన _దేశివురాణాన్ని పాల్కురికి సోమనాధుడు నిర్మిస్తే, పంచలక్షణ విశిష్టమైన మవోపురాణాన్ని మారన నిర్వహించాడు. పోతనగారి భాగవతం దశలక్షణ పూర్ణమైన మవోవురాణం. ఈ ముగ్గురి చేతుల్లో వురాణం స్వీయ లక్షణాలతో పెంపొందెంది. పంచలక్షణాల నుండి దశలక్షణూల పరకు వికసించిన పురాణం తెలుగులో తన పరిణామాన్ని ఈ పురాణకవ్యితయ 1(వయోగాల ద్వారా (పవంచించుకొన్నది.

వురాణ వ్యకియ యొక్క సహజలక్షణాలకు (పాధాన్యం తగ్గించి, క్షేత మావోత్మాననికీ, కావ్య పర్దనలకూ, (పబంధ్యెలికి _పాముఖ్యం కల్పించి మ్మిశ (ఉపయోగాలను నిర్వపాంచిన మువోకవులు కూడా మరో ముగ్గురున్నారు. వారు- ఎజ్ట్యాపెగ్గడ, త్తీనాథుడు, తెనాలి రామకృష్ణుడు. ఎజ్టాఫెగ్గడ నిర్మించిన నృసింహపురాణ (వ్యకియను *పబంధ వురాణం' అని పిలువవచ్చునని (ఈ వ్యాస వరంవరలో) (ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు - అనే వ్యాసంలో (పతిపాదించాను. ఇటువంటి మశ వయోగానికి మొదట దారి చూసినవాడు ఎజ్జనయే. చవురాణమంకే క్షత వురాణంగా భావించేటంత బలంగా ్యష్యకియను (పభావితం చేనిన (వతిభ (వబంధపరమేశ్వరునిదే. ఎజ్జున చూపింనిన మార్గాన్ని శ్రీనాథుడు ఘంటాపథంగా మార్చాడు. అందులో గడుసరిగా ముందుకు సాగిన వాడు తెనాలి రాపుకృష్ణుడు.

శ్రీనాథుడు క్ష్నేత వురాణ (వ్యకియలో వెలయంచిన వయోగాలు మూడు. 1. భీమ ఖండం. 2. కా* ఖండం. 3. శవర్యాత్రి “'మావాోత్మ్యం. క్షత పురాణాలలో సామాన్యంగా స్థల దేవ తీర్ధ పర్య మహిమాభివర్జనం విసృతంగా ఉంటుంది. దానికి ఉపబలకంగా ఉపాఖ్యానాలు

= వురాణాలలో శ్రెవమతానికి సంబంధించినవి సర్యపదాయ బద్ధంగా

అక్షయ శిల్పం ఏ: అక్షర ఇల్పం 125 వస్తున్న వురాణ లక్షణాలను ఉల్లంఘించి దైవలీలలకు (ప్రాముఖ్యం కల్పించటంలో ముందుకు వన్తుంటాయి. వైష్ణవ పురాణాలలో ఈ స్వాతం్యత్యం కొంతవరకు తక్కువే. కాని, వదహారవ శతాబ్దంలో వైష్ణవ పురాణ సంప్రదాయంలో కూదా ఈ చొరవ ఎక్కువ అయింది. క్షేత వురాణాలను శెవుల వలె నిర్మించటం విస్తరించింది. పురాణ వికాన చర్మితలో తెలుగులో కానవచ్చే ఈ విశేషం గమనింప తగింది. శంభుదానుడు రచించింది అహోబల క్షేతమావోత్మ మైన నృసింహ వుతామం..-అయనకు హరి వార భేదం లేదు. అందువలన ఆయన దృష్టి మత విషయాలమీద కంకు కావ్య శిల్స విశేషాల మీద (వసరించింది. ఎజ్జ్బన రచనలో వైళ్ళవం వెదకటం వెల్లితనం. కాని, వురాణ్యుష్మకియలో (వబంధ రచనా మర్యాదలను చొప్పించిన అతని ఉక్తవిశేషాలను వివేచించలం వివేకం. శ్రీనాథుడు ఈశ్వరార్చన కళాశీలుడై పై మూడు_శెవ పురాణాలను రచించాడు. కాని, అందులో మత1(పనీక్తి కంకు కవితా శక్తికీ మహనీయమైన స్థానాన్ని. కల్పించాడు. శ్రీనాథుని కృతులలో పరమేశ్వరునినుండి పామరునివరకూ గల ప్యాతలను మనమధ్య జీవిస్తున్న వ్యక్తులుగా గోచరింవచేసే - వర్ణనా వైశష్ట్రం కనపడుతుంది. జొదాత్యం అతని పలుకుఖడిలో ఉన్నది. కొజ్బుల్యం-ఆతని వదబంధంలో ఉన్నది. మాధుర్యం అతని వాగ్సృత్తిలో ఉన్నది. చాటుకవితాధార అతని కవితలో 'వతితను అకట్టుకొనే చాతుర్యం. వీటన్నింటి వల్ల వురాణం (పబంధంలా _పత్యక్ష మౌతుంది. శ్రీనాథుని క్షైేత' మావాత్మ్యాలు ధారామాధుర్యంతో _పవపహించే వర్ధనా తరంగిణులు. అందులో కథలూ, ఉపాఖ్యానాలూ యాన ప్యాతేలు. శ్రీనాథుని రచనలు కావ్యయుగ న్వభావాన్ని ముమ్మూర్తులా అలవరచు కొన్నాయి. ఖీమఖండాన్ని గూర్చి పింగళి లక్ష్మికాంతంగారి మాట లిక్కడ స్మరింపదగినవి; “ఈ [గంధము గోదావరీ మండల (స్త్నొతమే గాని నిజమునకు వురాణమే కాదు. తెలుగు కవులలో న్వదేశమును ఇంత మక్కువతో తనివితిర వర్ణించిన కవి యింకొకడు లేడు. ఈ (గంధము అతని 'శాఢ నిర్భర వయః వశిషాక్షమ్మన పఫమి2తిన్న దగుటచే తద్వయోగుణమైన భావరక్తిమయు ఖావనా దోీహలతయు ఈ కావ్యమునకు ఆత్మశేి (పాణములుగా నున్నవి. మారి దక్షవాటిని అ దేవుని ఉత్సవములను, ఎన్ని మారులు వర్ణించినను వునరుక్తి పొంతపోక వినుగుదల వుట్టింపక అనువేల రమణీయముగా కొం(గొత్త రూపములతో (పర్శించుటలో కవి చూపిన చమత్కారము (వశంసార్హముగా నున్నది. . (ఆంధ సాపాత్య చర్మిత: వు. 386). శ్రీనాథుని రచనలు తరువాతి క్షేత వురాణాలకు మార్గదర్శకాలయ్యాయి. (వబంధయుగ శైలని మినవోయిస్తే తెనాలి రామకృష్ణుడు శ్రీనాథుని వారసుడే. అయితే త్తీనాథునికంకు రామకృ్ణునికి నిలకడ ఎక్కువ. ఎజ్జన కృతిలో వర్ణనా వైశష్ట్యం ఉన్నా వస్వైక్యం చెదలేదు. శ్రీనాథుని కృతులలో వర్దన కున్న పాధాన్యం వస్తువుకు లేదు. ఉండటానికి వీలు లేదు కూడా వస్వైక్యం కాదు అందులో (_వధానం; ఏకవాక్కత. నృసింహవురాణంలో లాగా వీటిలో కథ ఒక్కటి కాదు. శివరాతి మాహాత్మ్యం నుకుమార చరి్శితంగా (పసిద్ధి చెందింది. కథాపరంగా ఆ్యగంథ నిర్మాణం భీమకాశి ఖండాల కంకు నిబిడం,

వురాణాలను కాకుండా పురాణఖండాలను చేపట్టి సర్వన్వతంతంగా తెలుగులో నిర్మించడం శ్రీనాథుడు తెచ్చిన (కొత్త ఊపు. భీమఖండం అనువాదం కాదు. అభిమానంతో ఆంధకవి ఆలపించిన స్వర్యాష్ట్ర గీతం. అదియే తరువాత నంస్కృతీకరింపబడి స్కాంద పురాణంలో చేర్చబడిందని విమర్శకులు విశ్వసిస్తున్నారు. సంస్కృతంలో గోదావరీ ఖండం తీర్జానాకి (పాధాన్యమిచ్చిన క్షేత పురాణం. తెలుగులో భీమేశ్వర వురాణం దైవపాధాన్యాన్ని తెలిపే క్షేతపురాణం. తెలుగులో ఫీమేశ్వరవురాణం దైవ (ప్రాధాన్యాన్ని తెలిపే క్షేత పురాణం, శ్రీనాథుని రచనలో భీమేశ్వరస్వామి

126 సాహిత్య చర్మతలో చర్చనీయాంశాలు నాయకుడుగా వశేషించి వర్జింపబడినాడు. ఖీమమండలం పుండరీకం. భీమేశ్వరుడు రాజహంస. ఆత డెంత మవాదేవుడే అంతటి వేశ్యాభుజంగుడు. అ శ్నేత నాయకుణ్ణి రసికాపతంనునిగా తనివితీర వర్ణించాడు త్రినాథుడు. నాయకుని తరువాత రాజధాని రాజమహేందవరం మూలంలో లేకపోయినా ముచ్చట కొలుపుతూ శ్రీనాథుని మురిపాన్ని అందుకొన్నది. కావ్యమంతా క్షేత వర్ణనమే అయినా, శ్షేత్యపతి భీమేశ్వర స్వామి క్షాతచేజంతో అన్నింట తోనై గోచరిస్తుంటాడు. దక్షారామం, భీమేశ్వరాలయం, పంచారామాలు, పంచతీర్జాలు, సవ్త్హగోదావరి, ద్వాదశ తీర్ధాలు, తుల్యఖాగానదీ తీర దేవతలు, వట్టిస్థానము, వుండలీక్కాది. కుమారా రామము, కుక్కుకేశ్వరము, కోటివల్లి తీర్ధం, (బహ్మాసంవేద్య విష్ణు నంవేద్యాలు మొదలైన తిర్ధక్షేతాలమ్నీ శ్రీనాథుని రచనలో రసాకృతులతో (పత్యక్షమౌతాయి. భీమేశ్వరునితో పాటు [గామ దేవతలను, వాఢి ఉత్సవ విశేపాలను సైతం శ్రీనాథుడు ,శద్ధతో వర్దించాడు. వేశ్వల విలాసాల నుండి వేల్పుల మావోత్మ్యాలవరకు తెలుగువారి ఐహికాముష్మిక జీవిత చర్మితమ భీమేశ్వర పురాణంలో శ్రీనాథుడు పర్జరంజితంగా చిత్రించాడు. సమకాలీన జీవిత సత్యాలను తన సాపొత్యంలో (వతిఫలింపచేసికొన్న (వసిద్ధ క్షేత పురాణం భీమేశ్వర పురాణం. శ్రీనాథుని మూదు (పయోగాలూ మూడు విశిష్ట లక్షణాలు కలిగి ఉన్నాయి. భీమేశ్వర వురాణం దైవ ప్రాధాన ప్యంజకమైన స్షేతమావోత్మ్యం. కాశీఖండం క్షేత (పాధాన్యవ్యంజకమైన పురాణం. శవర్యాతి మ-హాత్మ్యం పర్వ మహిమా (వతిపాదకమైన (పబంధ పురాణం. ష్మకియా పరంగా పిలవాలంకే ఈ మూడింటినీ సృసింహవురాణం లాగా “వబంధ పురాణా" లనే పిలవటం సముచితం. ఒక్కొక్కటి ఒగ్కొక్క (వపయోగం. సీస వద్యరచనకు శ్రీనాథుడు 'పసిద్ధి. శతాధిక సీస వద్యరచనా కల్ప విన్యాసాలకు శ్రీనాథుడు సృష్టికర్త. సేత పురాణాలలో శ్రీనాథుడు చవులాకధావ్యంజకాలైన సీసపద్యాలను వరివగా రచించటం విశేషంగా పేర్కొనదగిన రచనా ?ల్పం. ఉదాహరణకు ఖీమేశ్యరస్వామిని దక్షవాటి కాపట్టణాధిశునిగా పరిచయం చేసే సీసపద్యం: “వాలాహాలంబను నటల్లొనేరెడు వండు “మిసిమింతు.డును గాక (_మింగినాండు పెను(వేలికొసగోర బిసరువోసను మోము గెందమ్మవిరివేలె గిల్లినాండు వంచవన్నియజోడ. (బసవనారాచుని 'నెజ్బచిచ్చణఅకంట బుల్టీనాఃడు మెబు(గు(గోఅలు డుల్ల మృత్యుదేపతనోరు ధట్టించి యుఅకాల దన్నినాండు తిపుర దైజావరోధ నార్తీ విలాస దంత తొటంకముల కెగ్గు దలంచినాండు చక్షవురి సొానికూతుల దవిలినాండు విశ్యలోక శుటుంచి. భీమేశ్వరుండు”. (భవ, 111

అక్షయ ఇల్పం 1 అక్షర ఇల్పం 127 ఈ సీసంలో ఆరు శివలీలలు (వనక్తమైనాయి. అందులో మొదటిది వోలాహల భక్షణం. అది మొదటి పాదంలో వాచ్యం కావటం లేదు. అలంకృతమైన వైదర్భీరితిలో అవిష్కరింపబడింది. ఇలాగే మిగిలిన లీలలలు కూడా. ఇందులో శిల్పమేమంకే - నాయకుడైన భఖీమేశ్వరుణ్జి వర్ణించేటవ్వ్పుడు ఆకృతికి, అవార్యానికి (ప్రాముఖ్యం ఇవ్వకుండా పు రాకథార్థధ్యనికి (పాముఖ్యమివ్యటం ఇక్కడ గమనార్హం. ఈ రచనలో రీతి రనవృత్తిని కలిగించే మధుధార, అలంకారం వస్తువును భూషిన్తుంది. అల్లా నేరెడి పండును ఉవమేయంగా ఎన్నుకొని రూపకాలంకార నిర్వహాణం చేయటంతో వస్తువు అస్యాదమధురమయింది. ఒక్కొక్క చరణంలో ఒక్కొక్క ివలీల అలంకార ధ్వనితో ఆస్వాద్యమానమైన వస్తుధ్వనికి మూలమౌతున్నది. సీసపద్యంలో వర్ణించబడిన లీలలన్నీ వస్తు ద్వని న్యాశయించి ఖీమేశ్వర మావోత్మ భావధ్యనిని నిర్యపిన్తున్నాయి. అంకే క్షేత పురాణంలో కథావురుష వర్ధనం లీలాభివర్ధనం ద్వారా మహిమాభివ్యంజకంగా నిర్వహిరచటం నైవుణ్య మని తాత్పర్యం. (కమంశా అలంకారం వన్తువును, వస్తువు భావాన్ని వ్యంజనావృత్తి న్మోశయించి పోషించటం ఇందులో స్పష్టం. పూర్వకవులలో ఈలక్షణం ఉన్నా శ్రీనాథుడు దీనికి పాచుర్యాన్ని కలిగించాడు. వ్షేత మావహోత్మ్యంలో ప్యాత మావాత్మ్యం పూర్వ కథా స్మృతి రూవంగా ఆలోచనామృతాన్మ్ని అందిన్తుందన్నమాకు, ఇటువంటి సీసాలు మరెన్నో ఉన్నాయి. మచ్చుకు:

1. _ అగస్త్యవర్దణం - “ఎవ్వాడు వింధ్యా,ది నిజ్జీంకులింకించె గంభీరహుంకార గర్జనమున”(ఖి.పు. 2.770)
2. భీమలింగమపిమ - “దక్షుండు పొట్టలి తల ధరించిన యవ ఖారతి ముక్కు గోల్పడదిన యష్మ” -(భ.పు. 6.45)
3. వీధభ్మద్రవర్షనం “ఎవ్వాడు డాచేతి (కొవ్వాడి నఖముల జిదిమె ఖాషాదేవి చిగురుముక్కు” (కా.ఖం.3.32
4. సుకుమాలువి వల్కులు -.. “వారుని చిచ్చఅకంట నసమ్మాస్తు డీల్గిన రతిదేవిఏయెట్లు జీవితము జెందె” (ఇ.మా. 3.78) ఇటువంటి సీనపద్యాలు క్షేత మావోత్మ కావ్యాల స్వభావానికి సహజమైనవని ఖావించవచ్చు. [వకరణోచితంగా వివిధ (వబంధాలలో ఇటువంటి సీసాలను కవులు వాడుకాన్నారు. ఈ సీసం ఆధునిక సాహిత్యంలోని ,పబోధ కవిత్వంలో _పధాన భూమిక నిర్వహించింటి: ఛాయ్యపోలు వారి సీసపద్యాలలో పూర్వకథాస్పృతి _,పబోధకవిత్వానికి _,పాణంగా నిలచింది. "అమరావతీ వట్టణమున బౌద్ధులు విశ్వ విద్యాలయములు స్టావించునాడు” "వజిగి వచ్చిన (పాణవిభునకు వసుపిచ్చి వేడినీళ్లను తోడె కోడలొకతె” మొదలైన వెన్నో. రాయప్రోలు సీసంలోని ఈ గుణం (ప్రబోధ కవిత్వం (వాసిన (వతివారికీ తప్పించుకోలేని బాణీగా మారింది. పూర్వ గాథాలహరిని పొంగించే సీన వద్యం వస్తుధ్యనికి వైజయింతి లాంటిది.

128 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

తెలుగులో వురాణైకకర్తలున్నారు. పురాణ కావ్యోభయ కర్తలున్నారు. మొదటి తెగవారికి వారి రచనల కున్న గౌరవం ఎంతో అంతే ఉన్నది. రెండవ తెగవారికి వారి కావ్యాలకున్న గౌరవం వారి పురాణాలకు కానరాదు. అనగా తెలుగు సాహిత్యంలో కావ్యరచన కున్న గౌరపం పురాణ రభనకు లేదు. అందువల్లనే వురాణ రచనంలో కావ్యచ్చాయలను పోషించి, ఆ (ప్యకియకు గౌరవ (వవృత్తులు కల్పించిన పురాణకర్తలు నేటికిని వూజనీయు లవుతున్నారు. మిగిలినవారు చర్విత పుటల కెక్కి చరితార్డు లౌతున్నారు.

ఆంధ సాపాత్య చర్వితలో వురాణ (ప్మకియావికాన విధానాన్ని గమనిస్తే కావ్య పురాణ (ప(క్రియలకు స్పర్థ కానవస్తుంది. కవ్మితయ యుగంలో ఈ రెండు _ష్మకియలూ అక్క చెల్లెళ్లవలె అన్యోన్యంగా వరస్పర పోషకంగా .పెరిగాయి.. శ్రీనాధ యుగంలో కావ్య వురాణ వ్యకియలు పోటివడ్‌ పెనుగులాడాయి. (పబంధ యుగంలో కావ్య _(వ్మ(కియకు గౌరవం పెచ్చింది, పురాణాలకు గౌణమ్రైన (పాదాన్యత చేకూరింది. దక్షిణాంధ యుగంలో కూడా అదే స్థితి కొనసాగింది ఆ కాలంలో వురాణాలు వచన కృతులుగా వెలువడి కొంత ,ష్మకియా వైవిధ్యాన్ని వెలాలోజోనిక్రి యత్నించాయి. కాని, క్షీణ యుగం నుండి పురాణాలు కావ్య. 'స్వాపాకు దూరమ్లు ము లపాదసేవనానికి వూనుకొన్నాయి. అధునిక యుగంలో నూత్న కావ్య (పయోగాల కున్న గౌంవరత పురాఖ్యష్యకియకు లేదు. అయిననూ ఆ శాఖ నేటికీ అంతరించి పోలేదు. కాని, కవ్యితయ య..గం నాటి కాంతి గాని, కావ్య యుగం నాటి వృికాంతి కాని నేటి పురాణ రచనకు లేదు. ఆంధ సాహిత్యానికి సంబంధించినంత వరకు (కీ.శ. 13వ శతాబ్ది నుండి 15వ శతాబ్ది వరకు గల కాలం వురాణ (ప్మకియా వికాసంలో న్వర్ణయుగం.

మూలాన్ని యధాతధంగా తెలుగు చేయటమన్నొా, ఒక (_షృకియను మరో(వకియతో మిశమం చేయకుండా యథాతధంగా తెలుగులో _పయోగించటమన్నా తలుగు “రసికలోకం వహార్దించదు. ఈ చిత్తవృత్తిని గుర్తించిన శ్రీనాధుడు పవురాణఖండానువోద _ప్యకియను (వబంధ రచనా (పౌఢీనుతో వినిర్మించి మి_శ ,పపయోగోద్యమాన్ని తెలుగులో (పారంభించాడు. కావ్య యుగంలో పోతన 'మవాోవురాణ' (ష్మకియకు అనన్య సాధ్యమైన అభ్యుదయాన్ని కలిగించగా శ్రీనాధుడు “'వబంధవురాణ (పష్మకియకు' అపూర్వ గౌరవాదరాలను కల్పించి పెట్టాడు. పోతనది అక్షయ ఇిల్పం; త్రీనాథువికి అక్షర శిల్పం!

(ఆదివారం ఆంధధ్యపభ : 2.10 .1998)

28 ఖాగవత పురాణ ఫల రసొస్వాదన

“"నల్లనివాండు, వద్మనయనంబులవాండు, కృపారసంబు( పై

జళ్ళిడువా(డు, మౌళి పరినర్పితపింఛమువాండు, నవ్వురా

జవ్లెడు మోమువా డగొకండు చెల్వల మానధనంబు దోచె నో

మలట్లియలార! మీ "తొదల మాటున లేడుగదమ్మ చెప్పరే"”..

ఈ పద్యం వని వరవణంచే తొలుగువారికి భక్తి రసం కాదంకే లక్షణ శాస్త్రం మీద గౌరవ ముంటుందని నే ననుకోను. భక్తికి మారుపిరుగా పోతన ఖాగవతాన్ని చెప్పుకొంటారు తెలుగువారు. పండిత పరిషత్తులు .మ్మాతం మధుసూదన సరస్వతి రచించిన భగవద్భక్తి రసాయనాన్ని (పమాణంగా పెట్ట9న. పత్చైణత-..రాద్ధాంతాలు చేసికొని, అనుభూతిని సాపాత్య విభూతితో కలిపి నెన్నుదుట దిద్దుకుంటాయి.. ఇర్మ్మల కతీతమైన లక్ష్యలక్షణ (గంథం జాగవతం.

భక్తి అనేది కాన్య పరిభాషలో రననామమై నా మౌలికంగా అడ్షి భగవల్లగ్నమైన చిత్తవరిపాకం. ఆకలి అవుతున్న పసిపాప అమ్మపాలకోసం అలమటించినట్లు గానే మానవుని అంతరాత్మ అఖంఢ విన్న్మయానందంకోసం ఆరాటపడుతుంది. తియ్యనిపాలకై తల్లి పాలింద్లను తడివే పసికూనలాగానే అంతరాత్మ ఆ అనిర్వచనీయానందానుభూతి కోసం అన్వేషణ (పారంభిస్తుంది. ఆన్వేషణలోనే అంతరాత్మ ఎంతో ఎదుగుతుంది. యౌవనం పరీపాకానికి _పచిక.. యౌవనంలో ఉన్న యువతి మనోహరుని ముధు౮నురాగం కోనం ఎలా రతిభావాన్ని భజిస్తుందో, అన్వేషణలో ఆర్తయౌతి అంతరాత్మ అలా ఆపరంజ్యోతి పరిష్వంగం కోసం పోరవశ్యంతో పలవరిస్తుంది. అలా భగవ్యదతఈతో పారవశ్యాన్ని చెందే వరిణతయైన చిక్త పరీపాకమే భక్త. రతిచ్చాయ ఉండటం బేఆ పైకి అది శృంగారంగా కనపడుతుంది కాని, అది లోకంలో (ప్రేయసీ ,పియుల మధ్య (వవర్తిళ్లే లౌకికమైన రజి కాదు; కావ్యాలలో గమ్యమాన మయ్యే అలౌకికమైన రతి కూడా కాదు; జీవాత్మ పరమాత్మల అద్వైతస్థితి కోసం అంతరమైన చైతన్యం అభిలషించే అవ్యక్తమైన ఆధ్యాత్మిక రతి. అది పరిపూర్ణం; అఖండ ఆనంద నిధానం.

"భాగవతంలోని గోపికల భక్తి తత్త్వం అదే. పై వద్యంలో గోపిక అన్వేషించింది గోపాల కృష్ణుల్హైనాా పరమార్ధంలో పరమాత్మ తత్వాన్నే. పైకి కనపడుతున్న ఆ స్తీ పుంస భావంలో నుండ్‌ ఒక మధురమైన ఆధ్యాత్మిక రతి భావం_పతీయమానం అవుతున్నది. ఆరతి భగవత్పరంగా వవహిన్తూండటం బీత ఛిక్తిగా పరిణమిన్తున్నది. ఈ భక్తి ఇం్యదియ పరితృప్తి కోసం లక్షించింది కాదు; భవబంధ విముక్తి కోసం (పవర్తించింది. వేణుగానలోలుని కల్యాణ వ్యిగవాోన్ని కన్నులార గాంచిన ఆగోప కాంతలు - పరమేశ్వరుణ్ణి దర్శించిన భాగవతోత్తముల్లాగా పరమానందాన్ని పొంది తరించారు.

“హరి సురుచిర లలితాకృతి.

దరుణులు గని ముక్తవిరహతాపజ్యరలై

వరహోత్సవపంబు నలిపిరి

130 సాపాత్య చరితలో చర్చనీయాంళాలు వరమేశ్వరు! గనిన ముక్తబంధులభంగిన్‌”

అని పోతన్న వర్ణించాడు. ఉద్దిష్ట తాత్సర్యాన్ని ఉపమానంలో ఉంచి ఉజ్జులం చేశాడు. శ్చంగారం

యవనికగా భగవద్భక్తి లాస్యం చేసిన కవితారంగం భాగవత పురాణం. శ్రీమద్భాగవతానికి దశమస్కంధం హృదయం లాంటిది. దానిని చదువుతున్నప్పుడు

సహృదయుడు పొందే అనుభూతిని వివేచిస్తే భాగవతంలోని భక్తిరసతత్తం బోధపడుతుంది.

1. నహృదయు డిందులో అలౌకికార్థాల వెనుక అధ్యాత్మిక భావన చేన్తున్నాడు.

2 పొరల్లో 'కాదాత్మ్యాన్ని భజించి రసానందాన్ని పొందుతున్నా, అలౌకిక మైన ఆ స్థితి కంటు అతితమైన ఆత్మానంద స్థితిని అందుకోవాలని పయత్నిస్తున్నాడు.

3. గోపికల రతిభావం సాధరణీకరణాన్ని పొందుతున్నా భగవద్విభావాలకూానాబంధించిన్ల _ భావోలు సహృదయునికి ఆసాధారణాలై, అశ్చర్యజనకాలై అఆతాచనాన్ని రేకెత్తిస్తున్నవే కాని, తాదాత్మ్యాన్న్‌ కలిగించటం లేదు. అంటే సహృదయుడు భక్త ప్యాతలలో తాదాత్మ్యాన్ని పొందగలడు కాని, భగవంతుని ప్మాతలో పొందలేడు. అందువలన భాగవతంలో [వధానప్మాత యైన భగపంతుడు అలౌకిక విభావ విన్ఫూర్తితో వెలుగొందినా, ఆధ్యాత్మిక విభావంగానే అనుగమ్యమానుడొతాడు.

4 దీనికితోడు భాగవతంలో భగవత్తత్త్వం సగుణ నిర్గుణ మార్గాల ననుసరించి నిరూపితం కావటం చేత సహృదయుడు సగుణ రూపంలో నవోనుభూతిని పాందలేకపోతున్నాడు. నిర్గుణ తత్త్వాన్ని హృదయంతో సాధించలేకపోతున్నాడు. "అందువలన భగవద్విషయంలో బుద్ధి న్యాశయించవలసి వస్తున్నది. అలౌకికం హృదయశగమ్యుం, అధ్యాత్మికం బుద్ధి గమ్యుం కావటం చేత భాగవతంలో సహృదయుడు పొందే రసానుభూతి సగం అలౌకికం, సగం అధ్యాత్మికం.

5. భాగవత పాతలలో భగవ్యదూవ భావనం చేసేవి కొన్నీ, భగవత్తత్త ఖావనం చేసేవి కొన్నీ ఉన్నాయి. అందులో భగవ్యదూప ఖావసం చేయటం భగవ్యదతి. తత్వ భావనం చేయటం తత్వ్వజ్ఞానం. లాక్షణికమతా న్ననునరించి భగవ్యదతి స్థాయిగా కలిగింది భక్తి; తత్త్వ జ్ఞానం స్థాయిగా కలిగింది శాంతం. అయితే, ఈ రెండూ అలౌకికాలైన శృంగారాదుల కంటు విిష్టములైనవనే చెప్పాలి. భక్తి శాంతరసాలు రసనామవాచ్యానలైనా రసాతీతాలని సంభావించాలి. భక్తిని రసంగా అంగికరించిన వారందరూ దాని కాస్థితిని అంగీకరించారు. అంగీకరించనివారే భక్తిని ఖావ మని ఖావించారు.

6. నహృదయుడు భగవ్యదూప భావనం చేసే ప్యాతలతో సవోనుభూతిని పొంది భగవ(దతి అనే న్థాయిఖావాన్ని చర్వణం చేయటం వలన కలిగే రసమే భక్తి. తదానందమే

భక్తిరసానుభూతి.

ఖాగవత వురాణ వల రసాస్వాదన 131

7 భగవత్తత్త భావనం చేసే భాగవత ప్యాతలు జ్ఞానులై ఉంటారు. వారికి అతత్త్వం ఆత్మజ్ఞాన రూవమైన మోక్ష స్థితికి నాధనమౌతుంది. స్వస్వరూపానునంధానరూపమైన అత్మరతియే అప్పటి స్థాయి. అభినవగువ్న డన్నట్లు అది న్థాయితమము. దాన్ని రసమని పిలవటం జెపచారికమే. సహృదయుడు ఖాగవతంలోని భగవత్తత్తాన్ని స్థాయిగా (గహించి నగుణతత్వం వెనుకనున్న నచ్చిదానందాత్మక పర్యబహ్మ తత్త్వమే, నిత్య్మమని తెలసి, అద్వైత స్థితిని సాధించి ఆత్మానందం పొందటమే రసానుభూతి.

8. దీనిని బట్టి ఐచారిస్తే - భాగవత పఠితయైన సహృదయుడు (పాధమికంగా అన్నికుడై ఉండాలి. ఆ పైన అధ్యాత్మిక చింతనాపరుడై ఉండాలి. భాగవతంలో రమణీయార్థం కోసమే ,కాక. వరమార్ధం తోసం కూడా వెదకాలి. ఇటునంథి చిత్త పరిపాకం ఉంకేనే భగవ్యదతి _పకాఇస్తుంది. లేకపోతే అఖాస ఎదురౌతుంది. ఇఖొాగహతం "శాంతరన (పధాన మనేవారు కొందరున్నారు. భక్తిరస పధానమనే వారు

కొందరున్నారు. ఇీక్తి ఇంతంలో అంతర్భవిన్తుందని కొందరన్నారు; కొందరు కాదన్నారు భక్తీ,

శాంతం తత్వతః ఒకకు అయినొ' వస్తుతఈ వాటి మధ్య ఖేదం ఉందని వివేవించారు. అయితే, శాంత రస (_వధాన మనే వారు దాన్ని _పకృతిరసంగా భావించిన దానికంకటు నవమరసంగానే

(గహించినట్లు కనపడుతుంది. నవమరసంగా అన్వయించే పద్ధతి భాగవత పురాణానికి పట్టదు,

(పకృతిరసంగా అన్వయించే పద్ధతి విమర్శలో వచురంగా లేదు. - భాగవతంలోని భగవతత్త

విచారమే దాన్ని నిరూపించే విధానమని నేడు చాల మంది ఖావిస్తున్నారు. కాని, దాన్ని

రూపాందించటంలో చాలమంది పురాణం చెప్పబోయి. హరికథ- వెప్పిన్లక్లు శేపుత్ముర్ను భాగవతం భక్తిరసో(వధాన మనేవారికి మధునూదన నరస్వతి మార్గమే రాచబాట. అయితే, దాని పూర్ణరసస్థితిని . పరిపూర్ణంగా భాగవత్తానికి అన్యయించి బప్పే విమర్శ ఇంకా గావలసి ఉన్నది. మన పండితులలో ఉన్న ఒక ఛాందన మేమంటే - రస స్వరూప చర్చ బ్వీసీనంతగా రన తత్వాన్ని భాగవతానికి అన్వయించే పద్ధతిన విమర్శలో చేయరు. అందువలన అనువర్తిత విమర్శ పద్ధతిలో భక్తిరస సమన్వయం ఇంళా బాగా సాధించవలసి ఉన్నది. .ఇంతనరకు వచ్చిన

(గంధాలలో "శ్రీ ముదాంధ భాగవతానుశీలనం' ఈ (తోవన బాగా నడిచింది. ఆ గంధ రచయిత

డాక్టర్‌ ధూళిపాళ శ్రీరామమూర్తి గారు భక్తి శాంతాలకు భేదాన్ని వివరిస్తూ ఇలా అన్నారూ

“శాంతరసమని యాలంకాలికు లన్నదానినే భక్తులు భక్తిరసమని విలుతు రనవలెను. కాని,

యాత్మతత్తృము తత్త్వ జ్ఞాసముగా, (బతీయమానమగుట వేరు; భగప్యదూపముగా (బతీయమాన

మగుట చేరు. మజియును భగవ్మ్యదతి యిచట (సధానముగా (బతీయమాన మగుట భక్తిరనమనవలెను. ఆత్యతత్త పతీతి యందు రత్యాదులు వ్యఖిచారులగుట వానికి (బథాన

(వతీతి లేదను మాట యున్నది. అచ్చట రతి శబ్దమునకు గాంతాది రతి యని యర్థము;

భగవ్యుదతి యాత్మరతియే. భగవ్యదతి భగపష్మదూపమే యని బెప్పుటచే తత్తావగతిని బెప్పినక్సే

యయినద. అత్మరతి యన్నట్లు భగప్యదతి వైరాగ్యమునకు విరోధి కాదు. భక్తి జ్ఞాన వైరాగ్యములు పరస్పర నవాయకములు. ఒకదానివలన నొకటి పరిపుష్ట పుగునట్టివి. భక్తిరసమునం దాత్మతత్త్వ మీశ్వరస్వరూవపముగను, శాంతమునందు స్వన్వరూపముగను (బతీయమాన మగుట తప్ప మజియొక శోద మీ రెంటికిని లేదు. ఈ భేదమును బురన్కరించుకొని యిది వపదవరసముగా

132 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు మధుసూదనుడు చెప్పినాడు” (వు. 528, 529). భాగవత వురాణం భ£ .న (పధానమని ఫలితార్థం. శాంతం దాని కంగం, భగవ్యదూపరతి నాయి భావం; దానికి తత్త్వ జ్ఞానం పోషకం. ఈ మాటలు జమ్మారపోతనాదులు రచించిన శ్రీ మదా్య్యధ మహాభాగవతానికి ముమ్మాటికి వర్తిస్తాయి. సంస్కృత భాగవతం శాంతరన (వధానం; దానిని భక్తి ఖావాలతో మూడింతలు పెంచి పోతన భక్తిరస్మపధానమైన వురాణంగా మార్చాడు. భక్తి రసానికి తెలుగులో బంగారుకాలం బమ్మెరపోతన ఖెగతతొవతరణ సమయం, అంధ మవోభాగపతం మవోవురాణం. ఆ (వ్యకియా వస్తుతః రన్యపధానం కాదు; వన్తు విధానం, జ్ఞాన (పధానం. దానిని బమ్మెర పోతన భక్తిరస్మపధానంగా తేలుగులో నిర్మించాడు. ఊతశీయావరంగా కవ్నితయం వారు శాస్తేతివోసాన్ని కావ్యేతివోసంగా ఎలా-మౌర్చి తమ వ్యక్తిత్వాలను నిలుపుకొన్నారో అలాగే పోతన శాంతరసమపహాపురాణాన్ని భక్తిరస మవోపురాణంగా మలచి తన (వత్కేకతను శపతిభను (వదర్శించుకొన్నాడు. దశ లక్షణ విలక్షణ మైనదే మవావురాణమని నియమంచేని త్రానే దానికి లక్ష్యంగే నిలచింది భాగవతం. దశ లక్షణ న్యూతం పురాణ కథార్థాలకు వీకవాక్యతను సాధింపగలిగిన శర కలిగింది. అందునలన, ఏకవాక్క్యత ననుసరించి వస్తువును సంవదించుకోవటానికీ, వాసుదేవ వర్యబహ్మతత్త్య పరమార్థ నిర్ణయం చేసికొని తాత్పర్యాన్ని స్థాయిగా సంభావించటానికీ ఈ పురాణంలో పుష్కలంగా అవకాశం కలిగించబడింది. అద్వైత వరంగా కానీ, విశిష్టాద్వైత వరంగా కానీ భాగవత లాత్పర్యానికి వికవాక్య్కతను విజ్ఞులు సాధించుకోవచ్చు. వ్యాఖ్యాతలు సాధించారు కూడ. భాగవతం లోని వాసుదేవ వర్మబహ్మతత్త్వం వ్యూహాచతుష్టయాన్ని ఆ్మశయించీ, అంశావతార, కలావతార, పూర్ణాపతారాల న్మాశయించీ, మన్వంతరావతొారాల న్మాశయించీ, భాగవత భక్తి గాధల న్యాశయించీ (వపంచింపబడింది. వస్తుధ్యని, (పబంధ ధ్వని మూలకమైన .-వానుదేవ పర్యబహ్మాతత్వం వరమవ్యంగ్యమై భాగవత పరమార్థాన్ని నహృదయుల రనస్టితికి స్థాయిత్వాన్ని భజింపచేస్తున్నది. ఇట్టి ఏకవాక్యత ఉండటం చేతనే భాగవతాన్ని ముముక్షువులు మవోమంగతంగా భావించారు. మరి సాహితి సమారాధకులకు భాగవతం భక్తి ముక్తిదాయకమైన _పతీకాత్మక పురాణ పబంధం! ఖాగవతంలోని అవతార కధా బాహుళ్యం, భగవద్భక్తుల గాధా (వపంచం ఆ (గంధంలోని భగవ[దతికి బలాన్ని, అవిచ్చిన్న పవాహ రూపాన్ని కల్పిస్తున్నాయి. నిర్గుణ పర్యబవ్మోన్ని సగుణోపాసనం ద్యారా సాధించే సాత్త్విక భక్తి యోగం భాగవత (వతిపాదిత పరమ తాత్పర్యం. భక్తి ఎన్ని భావాలతో మిళితమ్చై మెలగటానికి వీలున్నదో, ఎన్ని విధాలైన (పవృత్తులలో ఎన్నెన్ని అవస్థలను పొందటానికి అవకాశమున్నదో భాగవత కధో పపంచం విశ్వరూపంగా (వదర్శించింది. నవ విధ భక్తులు పెద్ద నామాలు పెట్టుకొన్న పెరుమాళ్లు మ్యాతమే. వాటిలో అవాంతర భేధాలు ఎన్నీ ఉన్నాయి. వాటిని విమర్శకులు యథాశక్తి విశ్లేషించి చూపుతూనే ఉన్నారు. ఆంధ భాగవతం చదివిన సహృదయులు శృంగారాది వికృతిరసాలు గాని, (పకృతి రసంగా పరిగణింపబడిన శాంతం గాని భక్తి భవోద్దిప్తాలై ఎలా భగవ్మదతిగా పరిథవిల్లుతాయో అనుభవించి చూడవచ్చు. తత్వజ్ఞాన స్థాయి రరైన శాంతం యోగిజన గమ్మ్యమైతే, భగవ్మదతి న్థాయయైన భక్తి సంస్కార వంతులైన సహృదయుల కందరికి సాధ్యమైనట్లుగా భాగవతం నిరూపించింది. “భక్తి రేవ ఏకోరసః” అని అనలేదు కాని అనుభవానికి అందించింది. “భక్తి రేవ పరిపూర్ణో రసః” - అని మధుసూదన

ఖాగవత పురాణ ఫల రసాస్వాదన 133 సరస్వతి దర్శనా న్ననుసరించి భాగవతం భక్తిని (పపంచించిందని నిన్సంశయంగా తెలుస్తున్నది.

భక్తికి చొత్త పరిపాక మెంత అవసరమో ఖావావేశం కూడా అంత అవసరమని భాగవత రచనలో పోతన (వపంచించాడు. “రసానుభూతిని కలిగించటానికి _శవ్య కావ్యాలలో ముఖ్యంగా తోడ్పడేది విభావ విస్ఫూర్తిని దృశ్యాయమానం చేయగల రచన. రచనలో కావ్య శరీర స్థానీయమైన శబ్దం ఉన్నది; చైతన్య స్ఫోరకమైన అర్థం ఉన్నది; గుణవ్యంజకమై న శబ్దార్థ నంయోజనమున్నది; వైఖరి విన్యాసాన్ని వలార్చగల రికి విధానమున్నది; శోఖాతి శయిత్వాన్ని కలిగించటానికి అలంకారమున్నది; వీటిని జీవింప చేసే కెచిత్యమున్నది; (పాణం పోయగల వ్యంగ్యమున్నది; ఆత్మయైన రసమున్నది. భగవ్యదూపరతిని స్థాయిగా పోషింపదలచుకొన్న పోతన్న కలితకు రూవ వైభవాన్ని అందింప గల శబ్దం ధాతుపుష్టివంటిది. ఖౌతిక శరీర సౌందర్యం లయాన్వితమై, అలంకృత మైతే మధురంగా, ఉజ్వలంగా భాసిస్తుంది. చైతన్య స్ఫోరకమైన అర్ధం అవేశంతో లాన్యం చేయగలిగితే రూపం నృత్యాయమాన మౌతుంది. అందువల్లనే పోతన తన రచనను శజ్దాలంకారాలతో నాదమయం చేస్తాడు; భావావేశంతో అర్జాన్ని వ్యక విన్యాసం చేయిన్తాడు. వశుణమైన వర్మబహ్మం లీలావిలాసాలను పచరించే భాగవతాఖ్యానంలో శశ్వర్థాల సంవిధానం ఇలా ఉండటమే “శసపొషమ్రుభూతికి దోహదం చేస్తుంది.

చేవట్టిన వస్తువును రూపు కట్టించే వాక్సాకరీ కుదరటం నహజకవికి సహాబాలంకారం. అంతేకాదు కవితలో భక్తి రక్తి కట్టాలంకేు (శవణం, నంకీర్తనం, చింతనం అనే భక్తిమార్గాల కది పోషకంగా ఉండాలి. కవితకు లలిత శబ్ద సంయోజనం వలన మధుగాక్షర పునరావృత్తి వఅన అన్నుపానసమయకాది శజ్దాలంకార సంవిధానం వలన (_శపణసుభగత్వం అలవడుతుంది. ధారావాహిక మైన గతివలన భగవద్గుణ సంకీర్తనం వలన రాగరంజితమైోన శిలనలను ఇలవకగా అపధానం చేయగలిగి పద్య విద్య వలన కవితలో నంకీర్తనకు సౌలభ్యం ఏర్పడుతుంది. భావనా గంభీరాలైన అర్జాలంకారోల వలన ఆలోచనామృతాన్ని వర్షించే పదృపయోగం వలన వ్యంగ్య సౌరభాన్ని వెదజల్లే వాక్యవిన్యాసం వలన అరటి పండొలిచి పెట్టినట్లు అభివ్యక్తం చేసే తాత్విక తొత్ప్సర్యం వలన కవిత్వం పఠితలలో చింతనను బేవెత్తింపచేస్తుంది. బమ్మెర పోతన కవిత్వం ఈ లక్షణాల నన్నింటినీ సలక్షణంగా సమన్య్వయించుకోవటంవల్ల భక్తిరసానుభూతికి శక్తిమంతమైన సాధనమౌతున్నది.

కవిత్వానికి అవేశం ముఖ్యమా? నంయమనం ముఖ్యమా ? అనే మీమాంన కొందరు చేస్తారు. శిల్ప సంపదాయ వాదులు ససయమనం ఉత్తమగుణ మంటారు. బెచిత్య వాదులు సందర్భాన్ని బట్టి రన సాధకమైన గుణమే గుణమంటారు. పోతన భక్తి పధానరస రచనం చేశాడు. భక్తి జ్ఞాన్న్వపసూనంగా పరిమళిస్తే సంయమనంతో కూడిన కవిత రాణిస్తుంది. జ్ఞాన విశిష్టమైన భక్తి రసోల్లాన స్థతిని భజించాలంకే సంయమనం కంకు అవేశం రస పోషకంగా ఉపయోగిస్తుంది. జ్ఞానం పోతన ఖాగవతంలో భక్తికి అండగా నిలిచింది. కవినూక్తి న్యాశయించి భక్తి మధురలాస్యం చేసింది. ఆంధ భాగవతంలో (వసిద్ధమైన వద్యాలన్నీ పోతన గారి స్వతంతనృమృలే. పోతన భాగవత కవిత్వం భక్తిరస భఖాగిరధి. అంధ సాహిత్య జగత్తులో భక్తిరన వస్థానానికి ఖాగపతరచన (పాణశక్తి.

134 సాహిత్య చర్మితలో చర్చసియాంశాలు "వేదకల్ప వృక్ష విగళితమై శుక ముఖసుధ్యాదవమున మొనసి యున్న ఖాగవత వురాణ ఫలరసాస్వాదన వదవ గనుడు రసికభావవిదులు”* (ఆదివారం అంధ(పఖ : 9.10 1088)

29

భక్తి కవిత్వం : వర్గ సామరస్వం

భక్త కవులు రచించిన కావ్యాల్లోనూ. -రచనల్లోనూ భక్తికవిత ఉంటుందని సామాన్యంగా

భావిస్తాం. ఖక్తిరసానుభవం కలిగించే కవితి భక్తికవిత. భక్తి అంకు భగవంతుని గూర్చిన గాధమైన.

(పేమ భావాన్ని చిర కాలం చర్వణం చేని పొందే అనందరూవమైన అనుభవం. భగవంతుని

పొందటం భక్తి యోగం: అది సుగమం కావటానికి తోడ్పడే _సొత్విక కళా- సాథనం భక్తి కవిత. “సాధ్యహి రసః" అన్నట్లు భఖక్తికూడా సాధ్యమే.

.-అత్తతఎ. ఖన్నవ్వుడు భక్తుడు, కవి అయినవాడు; లేదా భక్తుడైన కవి అని భావం. అలాగె భక్తి ళవిత్య్యు అన్నవ్వుడు భక్తి ఖావం, కవిత్వ -కళ ఉన్న కవిత్వమని అర్థం. భక్తి (వధానమైన కవిత్వం అని సాథారణంగా చెప్పుకొంటుంటాం. భక్తికి భగవ్యదతి ముఖ్యం. భగవంతు డెక్కదుంటాడు? అతన్ని జీవితంలో సాధించే దెలా ? దానికి మార్గా లేమిటి?

“భగవంతుడు అవ్యక్తంగా మనలో ఉంటున్నాడు. ఈ అవ్యక్తమైన దానినీ వ్యక్తం చేయడానికి సాధన అవసరం. అగ్గివుల్ల పెట్టలో ఉన్నంత కోలం దానిలోని అగ్ని అవ్యక్తంగా ఉంటుంది దానిని బయటకు తీసి. గిచినపుడు మంట. వస్తుంది. అనగా ఈ..గ్షీియకణ అవేషన్లర్ష్య ద్వారా వుల్లలో అవ్యక్తంగా ఉన్న అగ్నిని వ్యక్తం కావించాము. అదే విధంగానే మనలో జ్ఞానమినొ అగ్ని అవ్యక్తంగా ఉంది. వీనిని ప్యక్తం కావించటానికి జవము, ధాన్యము, భజన,మొదలైన సాధనాల ద్వారా [వయత్నించాలి. లోకములో మనము ఏ వదార్థాన్ని కోరినా దానియందు ఒక (పేమ ఉంటుంది. (పేమ ఉండినప్పుడే దానిని కోరుకతుంటాము. ఆ (పేమ నూతమే శాక దాని విశిష్ర్రయందు విశ్వాసం కూడా మనలో ఉండాలి. ఈ రెండు ఉండినంత మ్యాతాన ఆ వస్తువు మనకు చిక్కదు. అ వన్తువును పాందేటటువంటి కర్మను ఆచరించాలి. దానిని పొందేటందుకు అచరించే విధివిధానమే కర్మ మార్గము. దానిని (పేమంచటమే భక్తి మార్గము. కనుక మనము ఏదైనా ఒక దానిని పాందాలనకున్నప్పుడు అందులో కర్మ, భక్తి, జ్ఞాన మార్గములు సమ్మిళితములె ఉంటున్నాయి. అనేక 'మంది భక్తి అంకే గిట్టని వారుంటున్నారు. నిజముగా భక్తి అంకే తెలియని మూర్చులే ఇటువంటివారు అని చెవృవచ్చు. భక్తి అంటు ఏమిటి (పేమ. నాకు అన్నము కావాలి. అన్నాన్ని (పేమిన్తున్నాను. అది అన్నముపై భక్తి. తింటు కాని అకలి తీరదు అన్న విశ్వాసము జ్ఞానము. దానిని పొందటానికి చేసే పయత్నం కర్మ మార్గము. అది అన్నము నిమిత్తమై అచరించే కర్మ, భక్తి, జ్ఞానమార్గములు. అదే విధముగానే ఆత్మనిమిత్తము అచరించే కర్మ, భక్తి, జ్ఞాన మార్గములు కావాలి, అన్సము దేహ నిమిత్తము, ఆనందము మనసు నిమిత్తము, జ్ఞానము ఆత్మ నిమిత్తము. కనుకనే ఈ మూడు అవారములు పొందటానికి కర్మ, భక్తి జ్ఞాన మార్గములను అనుసరించాలి” - అన్నారు భగవాన్‌ శ్రీ సత్యసాయి బాబావారు. (సనాతనసారధి (1980) పు. 222, 223)

136 సాహిత్య చర్మితలో చర్నఎయాంశాలు భక్తి కవిత్వ రచనం కూడా కవి కళాపరంగా సాధించే భక్తి జ్ఞాన కర్మల సమన్వయమే. భగవంతుణ్ణి, భగవద్వెషయాలను (శేమంచటంవలన ఖగవ్మ్యదతి యేర్పడుతుంది, దాని వలన భగవంతుణ్ణి పొందగలుగుతానన్న విశ్వానంతో పాటు ఆ మార్గానికి సంబంధించిన వివేకాన్ని సాధించటం ముఖ్యం. దానివలన జ్ఞాననిద్ధి యేర్పడుతుంది. కవిత్వ మొక వాజ్మయారృనగా భావంచి భక్తిని సౌందర్య కళా రంజితంగా అలకంరించి సముచితమైన సాహిత్య వ్యకియ ద్వారా వ్యక్తిీకరించటం కర్మ మార్గం. భగవ్యదతి వలన భావావేశం, భగవత్తత్త్వ విచేకం వలన జ్ఞానానందం, (వ(కియాపరమైన కవితా కళాఖివ్యక్తి పలన కవితాశిల్పం భక్తికవితలో (_తవేణీ సంగమంలా కమన్తుయిస్తాయి. భక్తిని అభివ్యక్తికరించే- వత్చతిన బట్టి భక్తికవితను ముఖ్యంగా అయిదు విధాలుగా విభజించవచ్చు. 1. అత్మాశయ భక్తి కవిత. 2. పర్మాశయ భక్తి కవిత. 3. _పబోధాత్మక భక్తికవిత. 4. మార్మిక భక్తి కవీథీ 5. తాత్త్విక భక్తి కవత. భగవ్యదతి న్మాశయించి సాగించే న్వీయ భక్తి (వస్థానంలో తాను పాందే వివిధానుభవాలను, వివిధావస్థలను, వీవిధ భావీ సంఘర్షణలను, వివిధ భక్తి భేదాలను, (వపత్తిని, శరణాగతినీ కవి వ్యక్తం చేస్తే, అ కవితను అత శయ భక్తి కవిత అని పవిలువవచ్చు. శతక స్నొాత ఉదాహరణ _ష్మ్యకియాలలో ఈ అభివ్యక్తి సప"*జ సుందరంగా రాణిస్తుంది. కవి కావ్య పృాతలలో తాదాత్క్యాన్ని పొంది ఆత్మాశయ భక్తి ఖావావన్థలను వాటి ద్వారా వ్యక్తం చేయటం ఈ పద్ధతిలో పధానం. పోతన భాగవత భక్తిప్యాత అన్నింటిలో స్వీయభక్త్యావెశా వ, చొప్పించి మూలాతిరిక్తంగా పద్యాల నెన్నింటినో హాయటం, అవి తెలుగు వారి మన్ననలను .౫శేషంగా పొందటం |పసిద్ధమే. (పబోధాత్మక భక్తి కవితలో క్షవి భక్తికి అనుకూలాలైన అంశాలను విశేషించి చెప్పటుం. భక్తికి విరుద్ధమైన వాటిని విమర్శిస్తూ చెప్పటం, భక్తి సాధనలో తాను పాందిన అనుభవాల నాధారంగా చేనికొని లోకానికి హితపు చెప్పినట్లు, చెప్పటం ఈ పద్ధతిలో ముఖ్యంగా గోచరించే వైఖరులు. నీతులు వోధంవినట్లు భక్తి వశీషా లీ పద్ధతిలో చెప్పటం పలన (_వబోధ భక్తి కవిత అనవలసి వచ్చింది. మార్మికత (పతీకాత్మకత వలన కాని, కవి సమయాల వలన గాని, ఆ౬౦౮హూరిక పద్ధతినిననుసరించి గాని, గూఢత న్మాశయించిగాని అంతర్నిగూఢమైన భగవద్వెషయక (పేమను గాని, ఆర్తిని గాని వ్యక్తం చేయటం మార్మికత. ఆ పద్ధతి న్యాశయించి ఆవిష్కరించబడే కవిత్యం మార్మిక భక్తి కవిత్వం, కవ వైష్ణవాది మతాలకు గాని, ద్వైతాద్యాత విశిష్టాద్యైతాది దర్శనాలకు గాని-నంబంధించిన తాత్విక శాలను భక్తి భావ సంవలితమైన కవితా మార్గాన్ని ఆ్యశయించి, ఆత్మాశయ పర్మాశయ పద్ధతులలో రచింబేది తాత్త్విక భక్తి కవిత. "ఏకాంతసేవి లాంటి కావ్యాలు మార్మికతకూ, “వతత్త సారం” లాంటి (గంధాలు తాత్త్వికతకూ ఉదాహరణాలుగా పేర్కొనవచ్చు. అంధ సాహిత్యంలో భక్తికవిత్యాని కున్న పాచుర్యం మరే కవిత్వానికి లేదు. సమాజంలో అన్ని పర్గాల వారినీ ఆకర్షించటమే కాకుండా వారిచేత అనుభవింపచేన్తుంది భక్తి కవత దానికి కారణం (వతి మానవునిలోనూ, అంటే సమాజ మంతటిలోనూ నహజంగా ఉన్న ఆధ్యాత్మిక చేతన భక్తి కవిత వలన స్పందించి, (దవిస్తుంవన్న మాట, లౌకికమైన వాస్తవపేతనం సమాజ టైతన్యానికి పై పార, ఆధ్యాత్మిక చేతన లోని పార. ఈ రెండింటి మధ్య కాల్పనిక, వైజ్ఞానిక ద్ద టైతన్యా లున్నాయి. వీటన్నింటిలోనూ భక్తికవిత ఇంకుతుంది. వాస్తవ చైతన్యంలో భక్తి పైగా వతలాదులుగా గోచరించినా, ఆధ్యాత్మికంగా అవి మధురభక్తిగా, ముగ్గ భక్తిగా అనుభూతి

• లన కవి భక్తి కవిత్వం అక్మాశయ ధోరణిలో చెప్పినా, పర్మాశయ ధోరణిలో

భక్తి కవిత్వం:వర్గ సామరస్యం 137 చెప్పినా సమాజం సాధరణీకరణం ద్వారా దానిని అనుభవింవ కలుగుతుంది. అధ్యాత్మిక చైతన్య స్పందన కోసం, రసీకరణం కోనం సామాజికులకు అందుబాటులో నున్న అస్వాద సులభమైన సాత్త్విక మార్గం కవిత్వం. భగవంతుడు అవ్యక్తంగా అందరిలో ఉన్నాడన్న అనుభవం ఛక్తిరసానికి మూలం. భగవ్యదతి అంకేు నహృదయునిలోని ఆధ్యాత్మిక చైతన్య 1దవస్థితి. దానిని స్థాయిగా అనుభవించటమే రనస్థితి.

కవిత్యం ఎంత వాస్తవాముభవాన్ని కలిగించి ఇందియ చైతన్యాన్ని సాత్వికం చేసినా ఎంత కాల్పనికానుభవాన్ని అందించి భావచైతన్య పవృత్తిని స్పందింప చేసినా, ఎంత వైజ్ఞానికానుభవాన్ని పాందించి జ్ఞాన చైతన్య పవృత్తిని వికనింపచేసినా, జీవ చైతన్య (వవృత్తిని, ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్ని 1దవీకరింప చేసి భక్తి రసానందాన్ని అందించలేకపోతే అసలు రసాలకే రనస్థితి ఉండదని భావించిన వారూ ఉన్నారు... ఆచార్య నగేం్యద తమ “రససిద్ధాంత' (గంధంలో ఈ అంళాన్ని వివరిన్తూ "నచ రసో భగవద్భక్తి మయఏవ”" అని పేర్కొని, భక్తి 'రసరాజం' అని పతిపాదించిన పూర్వ లాక్షణికుల అభ్మిపాయాలను (పపంచించాతు్ను

“భారతీయ వాజ్మయంలో భక్తి కాన్టిం బాగా పెంపొందిన తరువాత వైష్ణవాచార్కులు

భక్తి రసాన్ని స్యువతిష్టించటమే కాకుండా, అదే మూలరసమని ఉద్దోషించారు. వాస్త్ర్రమయమైన రనం భక్తిరసమే; ఎందుకంకేు అది సంపూర్జానందమయం. శృంగారాది కావ్యరసాలు దానికంకే ఎంతో క్షుద మయినవి. నూర్వుడికి మిణుగురు పురుగులకు ఉన్న ఖేదమే పూర్ణరసమైన భగవ్యదతిక, శ్ష్మంగారాది రసాలకు ఉన్నది.

“పరిపూర్ణ రసా క్షుదరసేభ్యో భగవ్మ్యదతిః

ఖద్యోతేధ్య ఇఎవాదిత్య (ఫథీవ బలవత్తరా”

(మధుసూదన సరస్వతి - భగవద్భృక్తి రసాయనం: 2.78)

వాస్తవానికి ఇతర కావ్య రసాల ఉనికి భక్తిరసంలో నంచారి ఖావాల వంటిది; “వహాసాదినాం వ్యభిచారిషు పర్యవసానాత్‌ (భక్తి రసామృత సింధు.వు. 74) ఈ తర్మం ఆధారంగానే రూపగోస్వామి వోసాదులను వోసరతి, విన్న్మయరతి అన్న పేర్లు పెట్టి, వాటిని మూలరతి ఆయిన భగవ్యదతికి గౌణభేదాలుగా పరిగణించాడు. అందువల్ల మధుసూదన సరస్వతి, రూపగోస్వామి మొదలయిన ఆచార్యుల అభ్మిపాయానుసారంగా భక్తిరసమే మూలరసం. భక్తిరన భేదాలలో కూడా మధురభక్తి రసం - లేదా - ఉజ్జ్వల రసమే (వముఖమయింది. అదే వాస్తవికరసం “భక్తిరస రాజం” (రస సిద్ధాంతం (తెలుగు అనువాదం). తెలుగు అకాడమీ (వచురణ: 1985; వు:284)

నమాజంలోని సర్య చెైతన్యాలకూ-మూలం ఆధ్యాత్మికం అనే అనుభవం నుండి ఉద్భవించింది

138 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు “భక్తిరనమే మూలరనం' అనే దర్శనం. భక్తి కవిత ఈ దర్శనం మీద్ర ఆధారపడి ఉన్నది. భక్త కవి ఈ తత్వాన్ని తన కవిత్వం ద్వారా నిరూపిస్తాడు. ఇది ఒక తెలుగు సాహిత్యానికి మ్యాతమే నంబంధించింది కాదు. నర్వవాజయాలకూ వర్తించేది. మానవునిలో అవ్యక్తంగా ఉండే భగవ్యదూవరతియై న అధ్యాత్మిక చైతన్య ప్రవృత్తిని జాగృతం చేయటం ద్యారా సమాజంలోని భక్తిని అభివ్యక్తం చేయటం భక్తి కవితా స్వభావం. సమాజంలోని నర్వజీవులలో సమంగా నస్పందింవగలిగే శక్తి భగవ్యదతి. అంకేు అధ్మాత్మికంగా పొందే అనుభవం నర్వ జీవనిష్టం. కొందరు దానిని రూవరతితో సాధిస్తారు; మరికొందరు తత్త చింతనతో పొందుతారు. మొదటిది భక్తి అవుతుంది? ఈండవధి శాంతం అవుతుంది. ఈ రెండు అనుభవాల నాధారంగా చేసికొని భక్తి వరిపూర్ణ రసమనీ, మూలరసమనీ అనే వాదం; శాంతం (పకృతిరసం అనేవాదం వచ్చాయి. అత్మాశయ వర్యాశయ పద్ధతుల న్యాశయించి, (పవర్తించేది. (పవహించేది ఇక్ష్మిరసానికి ఇక్తిని కలిగించే కవిత; (పబోధ తాత్విక భక్తి కవితలు భక్తిరస (పవృత్తిని శంతరపోన్ముఖం బీస్తాయి మార్మిక భక్తి కవిత ఉభయ లక్షణాలను నంవదించుకొని సాక్షాత్కరిస్తుంది. ఇక భక్తి కవితకు సామాజిక (వయోజనం ఏమటి? సమాజంలోని అసమానతలను తొలగించి సమదృష్టితో "అత్మవ త్సర్వభూతాని" అనే అద్వైత దృష్టితో జీవితాన్ని చూడగల శక్తిని భక్తి ద్వారా అందించటమే భక్తి కవితా (పయోజనం. లొకిక సమాజ వ్యవస్థలో వర్గాలు, వర్దాలు, వృత్తులు, మతాలు శాఖలు, (పవృత్తులు మొదలైన వాటి పలన మనిషికీ మనిషికీ మధ్య అడ్డుగోడలు ఎక్కువై సమాజంలో నపుదృష్టి లోపించినప్పుడు, వీటన్నింటిలో వికసూతంగా,ఆన్వాయ నూక్తంగా వనికి వచ్చేది "అధ్యాత్మికంగా సూనవుడు పొందే అసుభూతిలోని సమత్వాన్ని అభివ్యక్తీకరించి అనుభవానికి అందించటమే. భక్త ఉద్యమాల వెనుక ఉన్న వరమార్థం ఇదే. ఉదాహరణకు అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనను శకదానిని గమనిద్దాం. "తందనాన అహి తందనాన పురె తందనాన భళా తందనాన శుభ్మూ మొక్కకు వర్యబహ్మ మొక్కటె పర హ్మ్‌ మొక్కటె పర్మబహ్మ మొక్కకు. కందువగు హీనాధికము లిందు లేవు అందరికి శ్రీహరే అంతరాత్మ ఇందులో జంతుకులమంతా వాకకే అందరికి శ్రీహరే అంతరాత్మ.

భక్తి కవిత్వం : వర్గ సామరస్యం 139 నిండార రాజు న్నిదించు న్మిదయు నొకకే అందనే బంటు నిద అదియు నొకకు “మెండైన (బాహ్మణుడు మెట్టుభూమి యొకకే చండాలు డుందేటి సరిభూమి యొకకేు. కడగి యేనుగు మీద కాయు నెండొకకే పుడమి శునకము మీద పొలయు నెండొకకేు కదు పుణ్యులను పాపకర్ములను సరిగావ జడియు శ్రీ వేంకటశ్వర నామ మొకటి. ఇందులో (పతిపాధ్య వస్తువు "అందరికీ శ్రీహరే అంతరాత్మ" అన్న అధ్యాత్మికానుభపనత్యం. దానిని అలోచనామృతం చేయటానికి దృష్పాంతాలనసు నమకూర్చి అలంకరించటం భక్తి కవితా ఇకిల్పం. వుణఖ్యులని, పొపులని వచక్షణం టేకుండా నమదృష్టితో చూచే త్తి వేంకకుశ్వరన్వామి దెవ్యత్వాన్ని పబోధించో సామా౫కంగా ఆధ్యాత్మిక చైతన్యంతో మనమూ సాధింపగలిగే నమదృష్టిని సూచించి, అదే భక్తి కవిత్వ (పయోజన మన్నట్లు అన్నమాచార్య సంకీర్తనం మనకు వినిపిస్తున్నది. అన్నమయ్య దృష్టిలో పైష్టవుడంకే మతం దృష్ట్వా విష్ణువునే పరదైవంగా నమ్మి అన్య దైవాలను, వారిని కొలిచే వారిని ద్వేషించే వాడు కాడు. తనలోనూ, అందరిలోనూ డ్రీివారినే దర్శించి ఆధ్యాత్మికంగా నమదృష్టిని సోధించినవాడదే. అందువలనతే. "వెష్టవుతవుతామి చారలప్వురూ లేరు - విష్ణు (్నవఖ్నావ మి నిశ్వమంతయు గానా-అవ్వలివ్వల శ్రీహారి రూపుగానవా రెప్వరు అంినా యెరుక బోచిన జాలు” అని చామ చెప్పాడు అన్నమయ్య. ఆధ్యాత్మిక దృష్టితో సమాజాన్ని దైవసమంగా దర్శిస్తే అందరిలో ఉండేది ఖగష్తంతుడే, సమాజమంతా భగవ్యదూపమే, ానిని (పేమించటమే భక్తి, సేవంచటమే ఆరాధన, స్వార్ధరపాతంగా సమాజోనికి తన కర్శ యొక్క ఫలాన్ని సమర్పించటమే సాధన, వర్గ పర్ణ వృత్తుల కతీతంగా మానవుణ్ణి, అతనిలోని మాధవుణ్ణి దర్శించటమే భక్తి సూర్గం. ఇటుపంటి భక్తి వవృత్తి లోకంలో కొంత వెనుకబడినప్పుణు దానివి మరల (పబోధించి, సమాజంలో సువ్యపస్టీకరించే యత్నమే భక్తి ఉద్యమాలు బేస్తుయి. ఆ సామాజిక (పయోజనాన్ని సాధించటంలో సాత్విక వాబ్బయ సాధనంగా ఉపకరించేది భక్తి కవిత్వం; దానికి వాహికలు భక్తి కవితా (ష్యకియలు. భౌతిక, లౌకిక జీవితాన్ని శాంతి సౌమనస్యాలతో సాగిస్తూ నమసమాజ భావనను, వర్గ రపాత స్థితిని సాధించబానికి మానవుని అధ్యాత్మిక సమృ దృష్టియే శరణ్యమని నమ్మేవారూ, అ వశ్వాసంతో కవిత్వం (వాసేవారూ భక్తకవులు. వీరు విప్లవాలు చేసినా, మతవైషమ్యాలు పెంచినా, వర్గ్షనంఘర్హ్షణకు చేయూతే పచ్చినా అది భక్తి స్వభావానికే విరుద్ధం. మత వట్వీషాన్ని పెంచేది భక్తి కవిత కదు; మత (వచార కవిత. (ప్రచారం కంఠు (పసారాన్నే భక్తి కవిత కోరుతుంది. అధ్యాత్మిక సమదృష్టితో ఆదరూ నమాజాన్ని ఆవ్వానిస్తుంది; దానిలో ఉందే ఇనందాన్ని

140 సాహిత;, చర్మితలో చరృనియాంకాలు అనుభూతికి అందిస్తుంది. భక్తి మార్పులేని స్తబృతకు దారి తీయదు. అధ్యాత్మిక సమభాపం పునాదిగా వర్గ సామరస్యాన్ని సాధించి మానవ జాతిలో (పేమ ద్వారా విశ్వకుటుంబ భావాన్ని స్టాసిస్తుంది. సమరస భావమే సామరన్యణ, అదే భక్తి కవితా జీవితం.

(అదివారం ఆంధ్యపభ : 16.10.1998)

30 సంకీర్తన సాహిత్యం మధురభక్తిమహార్రవం అత ణి త్రీనాధయుగంలో భక్తి పవపాంచని ష్యకియ లేదు. శ్రీనాధుని రచన లన్నింజోలోనూ శృంగారంత' భక్తి చెలిమి చేస్తూ మసలింది. అయినా, ఆ చెలిమి తిలతండుల న్యాయంతో సాగింది. శ్రీనాధుని వయోగాల్లోని భక్తి కంటె పోతన భాగవతం ల్లోని భక్తి పరిణతమైైనది. పోతన కవితలోనూ శృంగార భక్తి భావ స్ఫూర్తి ఉంటుంది. కాని, ఆ రెండూ నీరక్షీరాలలాగా ఏకన్న్హై పోయి ఉంటాయి. భక్తి శృంగారాలకు అవినాభావ సంబంధంతో పాటు, ఆధ్యాత్మికమైన అనుబంధాన్ని పద్య కవితలో వురాణ ప్మ్యకియలో (వతిష్థాపించిన (వతిభ పోతన గారిదే. తెలుగు భాగవతం మూలంలోని తత్త్వ సారాన్ని భక్తి పారవశ్యంతో వెలార్పెంది. పోతన జ్ఞాన _పధానమైన మవాోవురాణ్ఞాన్ని భక్తి ,వధానంగా మార్చాడు. అతడు పోషించిన ఖక్తిలో ఆళ్వారులు ఆర్తి, మాధుర్యం, _పపత్తి, పారవశ్యం అనే గుణాలు విశిష్టంగా వ్యక్తమౌతాయి. (దవిడ సాపాత్యంలోని ఈ భక్తి కవితా (దవ్యాలు భాగవత పద్య కవిత్వానికి ఒక (కొత్త రుచిని క్రలిగించాయి. అంతేకాక, నవవిధ భక్తి సం్యపదాయానికి వంచవిధ భక్తి సం్యపదాయ (పవృతి వరిపోషకంగా పోతన కవితలో పొందింపబడింది. మార్గదేశీ సర్యపదాయ మ్మిశమంలో ఇది ఒక వింత (ఉపయోగం. ఈ _(పయోగాన్ని ఇంత పరివూర్ణంగా నిర్వహించిన మరొక కవి తెలుగులో లేడు. అతడా మార్గంలో హివన్నగ నిఖరం. అయితే పోతన్న కాలంలోనే అళ్వార్ల వైష్ణవ థక్తి నర్యవదాయాన్ని అలంబనంగా చేసికొని తెలుగులో పదకవితను విన్పతంగా సృజించిన గౌరవం తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులకు దకొాతంఇద్షి వదకవులలో తాళ్లపాక- ఈవులది విశిష్ట స్థానం. వారిలో అన్నమాచార్యులు అదికవి. నంగీత సాహిత్యాల్లో, సంన్కృతాంధాల్లో సవ్యసాచి. త్రీ వేంకకేుశ్యర స్వామయందలి అనన్య భక్తి పారవశ్యాలతో కవితలల్లిన పరమ భక్తా (గగణ్యుడు. ఆయనకు హరికీర్తనాచార్యుడనీ, పదకవితా పితామపాుడనీ (పసిద్ధి ఉన్నది. వైష్ణవ భక్తి మార్గంలో తాను సాధించిన (పవత్తి _పస్ట్రానంలోని పతి అడుగునూ, అనుభూతినీ తెలుగులో రచనగా వెలార్చిన మధురకవి. రామాయణాన్ని ద్వివదలో ఆలపించిన ('పౌఢకవి. ఖక్తిరాగభావ (పపంచాన్ని శతక (వ్యకియలో పొంగించిన ఆశుకవి. అతని “శృంగార మంజరి” భక్తిలో వభవిల్లిన రక్తిమౌక్తికం లాంటిది. సంకీర్తన లక్షణ (గంధం తానం వెలయించిన (వయకు (పమాణాలను నిర్దేశించే సన్యూత (గంథం. ఇవన్నీ ఒక యొత్తు. మధుర భక్తికి మణితోరణంగా నిలిచే సంకీర్తనలు మరో యొత్తు. తాళ్లపాక వారి సాహిత్యంపై పరిశోధన చేసిన డా! వేటూరి ఆనందమూర్తిగారు అన్నమాచార్య సంకీర్తనలను “వైష్ణవ తత్త్వము ముల్లెగట్టిన ముత్యాల మూటలుగా” అభివర్ణించోరు. వారి పితృపాదులు వేటూరి _పభారశ్యాస్తిగారు' అన్నమాచార్య నంకీర్తనలు (వవాయబడి ఉన్న రాగిరేకుల భండాగారాన్ని వెలికి తీని వెలుగు నింపిన వారు. తొళ్లపాకవారి వదకవితలను వునరుద్ధరించి _ఉపజలకు (వకటించిన వారు (వభాకర శాస్తిగారు. వారి దృష్టిలో నంకీర్తనలు (_దవిడ పాశురాల కేమ్యాతం తీసిపోవు. వారి మాటలివి? “ఆళ్వార్లు రచింపగా నరవమున (దొవిడవేదమనీ, వపంచమాగమమని పేర్కొనబడు దివ్య

142 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు (వబంధము నాల్గువేల నంకీర్తనములు పొట్టులు (సీసవద్యాల వంటివి) కలది కాగా, అన్నమాచార్యు డొక్కడే రచించిన యం(ధ వేదము ముప్పది రెండు పాటలు గలది. ఈ సంకీర్తనలు దివ్య (పబంధముల ననువర్తించియే పరమాత్మునకు భక్త జీవులకు పతి పత్నీ భాపము, నాయికా. నాయక భావము కల్పించి యుజ్జ్వల రసానుభూతి నొడవించుచు. ననేక దేవాలయములలోని యర్బామూర్తుల నఖిపర్ణించుచు శరణాగతి మహత్త్వమును (ఐతిపాదించుచు నింక ననేక విధముల లోకనీతి ధర్మోద్సోధ భూతదయాది విశేషాంశముల వెలయించుచు ఎంతో వంతగా, వేడుకగా సంగిత సారన్యముతో సవరని ఖాషతో వేదవేదాంతేతివోసాది సూక్తి తదర్ధ పతిపాదనములతో వెల్లివిరిసి, పెరియవాంచ్చాంబిక్లై వంటి మవోవ్యాఖ్యాత వెలసెనేని యఖండానంద తాండవముగా, పెద్దపెద్ద వ్యాఖ్యా చమత్కారములు (తవ్వితీయదగినట్లు విజ్ఞాననిధులె విరాజిల్లుచున్నవి” (అన్నమాచార్య చర్విత, పీఠిక (1978). వు. 122). వదకవితలకు పంచమచేద గౌరవాన్ని కల్పించినవాడు అన్నమాచార్యులు. తెలుగు వారి అదృష్టం ఏమిటంకేు -15వ' శతాబ్టి పూర్వార్ధంలో బమ్మెరపోతన భగవత, తెలుగులో వినిర్మించి భక్తిని రసంగా నిర్ద్వంద్వంగా సాహిత్యరంగంలో విలిపోడు. 15వ శతాచ్చి ఉత్తరార్థంలో జీవించియున్న అన్నమాచార్యులు సంకీర్తన సాహాత్యుంలో భక్తి రసాన్ని వరమోదారంగా పరిపోషించ్చాలు. అయితే, ఇక్క డొక అసక్తికరమైన ఆంశం._, పోతన, అన్నమాచార్యులు తమ రచనలు చేసేనాటికి లాక్షణికులు భక్తిని రసంగా గుర్తించనే లేదు. దాదాపు 156వ శతాబ్ది పూర్వ ఖాగంలో రూపగోస్వామి ((క.శ. 1470-1554) భక్తిరస సిద్ధాంతం (పతిపాదింపబడింది. 17వ శతాబ్ది (పాంతంలో ఉన్న మధునూదన సరస్వతి చేత అది పతిష్టావింపబడింది. నవ విభ భక్తి సంపదాయం మవోభాగవతంలో కనపడుతుంది. పంచవిధ భక్తి సర్య్యపదాయం వైన్టవ భక్తి నం్యపదాయానికి సంబంధించింది. అళ్వారుల భక్తి మార్గం పంచవిధ భక్తి శవస్తానమే. ఇదే ఠకమంగా ఉత్తర భారతానికి వ్యాపించి రాధామాధవ తత్త్వంగా, మధుర భక్తి మార్గంగా-(పాచుర్యం చెందింది. ఈ మధుర భక్తి పస్థానం రూపగోన్వామి (పతిపాదనలో గోచరిస్తుంది. మధుసూదన సరస్వతి లక్షణ (గంధంలో పరిపూర్ణరసావతారాన్ని తాలుస్తుంది. అఖ్యార్ల వైష్ణవభక్తి మధుర భక్షిగా పరివూర్ణరనంగా వరిణతి చెందే ఘట్టంలో తెలుగులో పోతన, అన్నమాచార్యులు నిర్వహించిన ప్యాతలు విశిష్టాలైనవి. 15వ శతాబ్సి ఈ పరిణామ కాలం. ఆ శతాబ్దిలో నవవిధ భక్తి సంప్రదాయంతో అళ్యారుల భక్తి తత్త్వాన్ని మిళితం చేసి భక్తి రసానికి ఒక చేయూత నిచ్చినవాడు పోతన్న. అయితే, ఆళ్వారుల భక్తి (వస్థానంలో మధుర రస మార్గానికి పుహనీయమైన అభివ్యక్తిని కల్పించినవాడు అన్నమాచార్యులు, భాగవతంలోని కృష్ణతత్తం భక్తిరస వాదుల భగవ్శదూప రతి భావానికి వత్యక్ష పోషకం కాగా అన్నమాచార్యుల శ్రీవేంకకేుశ్వర తత్తం వరోక్ష పొషక మౌతున్నది. ఈ కారణం వలన మధుర శక్తి భాపనం గోపిళాశ్తికృష్ణ తత్వానికి సన్నిహిత మైనంతగా తదితర రూవ తత్వాలకు నమీచీనమైనట్లు సహృదయులకు గోచరించదు. అయినా, అలవేలుమంగా వేంకకుశ్వరుల విలాస వర్ణనాన్ని. మధుర భక్తికి ఉపబలకంగా సాధించిన అన్నమాచార్యుల (ప్రయోగ (పౌథిమ అభినందనీయం. రూవగోస్వామి భక్తిని ముఖ్య గౌణ ఖదాలుగా వరీగణించాడు. ముఖ్య ఛక్తిని అయిదు విధాలని చెప్పాడు. అవి కాంతభక్తి, (వీతి భక్తి, పేయోభక్తి. వత్సల భక్తి, మధురభక్తి, వీటిలో అచచట ర్త నని పిలు పడీ దం ముర నంరువులో మధురభక్తి వై ఆయన (వతిపాదన. ఆ మధుర భక్తిని విశేషించి, "ఉజ్జ్వల నీలమణి"

సంకీర్తన సాహిత్యం మధురభక్తిమవార్ణవం 143 లో వివరించాడు. ఇక వొస్యాది నప్త విధ రసాలతో మిళితమై ఉన్న భక్తిని గౌణరనంగా పేర్కొన్నాడు. వాటిని వోస్యభక్తి, అద్భుత భక్తి, వీర భక్తి, కరుణభక్తి, ర్యాౌదభక్తి, భయానక భక్తి వీభత్స భక్తి అని వివరించాడు. ఇవి ఏడు కాగా నవ విధరసాల్లో శృంగారం, శాంతం గౌణ భక్తులలో చేరవు. మధుర భక్తిలో శృంగారం, శాంత భక్తిలో కాంతం ఉంటాయి; అవి రెండూ ముఖ్య భక్తులౌతాయి. అంకు అన్నమాచార్యులు రచించిన ఆధ్యాత్మ సంకీర్తనలు కాంత భక్తికీ, శృంగార. సంకీర్తనలు మధుర భక్తికీ పాతినిధ్యం వహిస్తాయన్న మాట. వైష్ణవ భక్తి సం్యపదాయంలో ఆ రెండింటిలో మధుర భక్తి నంకీర్తనలే మిన్నలని ఖావించబడుతూ ఉంటాయనీ స్పష్టమౌతుంది. రూవగోస్వామి జగత్తు. తెండువిధా లన్నాడు. జడజగత్తు, చిజ్జగత్తు అని. చిజ్జగత్తు జడజగత్తులో అద్దంలోని (_పతిబింబంలా (ఉపతిఫలిన్తుంది. బింబం _పతిబింబించినప్పుడు అపనవ్యంగా కవడుతుంది. అలాగీ జడజగత్తులో శాంత భక్తి ఉత్తమంగా మధురభక్తి అధమంగా గోచరిస్తుంది.-అయితే అది చిజ్జగత్తులోని వాస్తవానికి వ్యత్యస్త రూపం. భక్తిరనం చిజ్ఞగత్తుకు సంబంధించింది. అందులో మధురరసం ఉత్తమం, శాంతం అధమం. కాబట్టి భక్తిరస భఖేదాలలో కూడా మధురభక్తి ఉత్తమమని రూపగోస్వామి (పతిపాదించాడు. భక్తి రసతత్వాన్ని, అందులోనూ మధుర భక్తి తత్త్వాన్ని తెలిసికోవాలంకే రూవగోస్వామి నమన్వయం శరణ్యం కాక తవృదు. భాగవతంలోని గోపికా కృష్ణ తత్త్వాన్నికానీ, వైష్ణవ భక్తిలోని రాధామాధవ తత్త్వాన్ని గానీ ఈ న్యూతంతోనే అన్వయించుకోవలసి వన్తుంది. అయితే, వంచవిధ భక్తి (పస్థానం శ్రీకృష్ణ పర్మబవ్మా చుట్టూ తిరిగింది. త కృష్ణ పరమైన భక్తియే పరిపూర్ణరసం అవుతుందని వైష్ణవ భక్తి తత్వజ్ఞులు భావిస్తారు. అన్నమాచార్యులకు త్రీ వేంకకుశ్వరస్వామతిే వరతత్వం; సగుణ "(ఐవ్మాం. ఆయవలోనే అన్ని రూపాలనూ దర్శించా డాయన. అలమేలుమంగలోనే .నర్వగోపికాతత్తాన్నీ రాధామూర్తిని దర్శించాడు. చివరకు తోనే అలమేలుమంగగా మారి కీర్తనలు (వాశాడు. శ్తీ కృష్ణపరమైన భక్తితత్వాన్ని శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి పరంచేసిన భాగవతోత్తముడు అన్నమాచార్యులు. స్నేతయ్య ఈ భక్తి తత్వాన్నే మువ్యగోపాలవరం చేశాడు. ఈ విధంగా తెలుగులో పంచవిధ భక్తి తత్వానికి (పమాణంగా నిలిచిన వద సాహిత్యం సృష్టించిన గౌరవం, అ సంవదాయానికి మార్గం చూపిన మహిమ “వదకవితౌ పితామహుడు" అయిన తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులకు దక్కింది. రూవగోస్వామి తన 'భక్తిరసామృత సింధువు'లో నాయికానాయకులను, వారి ఫోదాలను, వార్మివియలను, వారి చెలులను, చెలికత్తెలను నిరూపించినాడు.. వారందరు లౌకికంగా (నీలుగా కనపడుతున్నా తాత్తికంగా జీవులని, తద్భావాన్ని' భక్తితో ఏ పురుషుడైనా, ఎ స్తీయైనా సాధించవచ్చుననీ, అది అతీర్భదియమూ, అములినమూ, పరిపూర్ణమూ ననీ పేర్కొన్నాడు. స్వీయలింగభేదాన్ని మరిచి మధురరసమూర్తి యైన శ్రీకృష్ణుని సమారాధనం జీసే గోపికాతత్వం గానీ, రాధాతత్త్వం గానీ పాందటం మహాభావ మంటారు. శ్రీరామకృష్ణ పరమహంస అటువంటి మవోఖావ స్థితిని పొందాడు. యోగి భక్తిమార్గాన్ని అనుసరించి మవోభావస్దితిని పొందితే మవానుభావు డనిపించుకొంటాడు, కవి భక్తి మార్గాన్ని ఆ్యశయించి మవాోఖావస్థితి నందుకొంకే కావ్య సృజన వ్యాపారంలో అది (పతివింవించి మవోకవి అనిపించుకొంటాడు. అన్నమాచార్యులు

144 సాహిత్వ చరితలో చర్చనీయాంశాలు శృంగార నాయికా స్థితులను ప్యక్తికరించే పెక్కు శృంగార సంకీర్తనలను (వాశాడు. వాటిలోని నాయికలు కవియొక్క మానసిక భక్తి స్థితులకు ఆఅభిన్యక్తులు

తిరువేంకటాచలపతితో నంభోగము ననుభవించి వెడలిన నాయికను అన్నమాచార్యులు ఇలా వర్ణించా డొకచోటా

“లలిత లావణ్య విలానముతోడ

నెలంత ధన్యత గలిగె నేటితోడ-

కువలుగా మైనసలుకున్న కస్తూరితోడ

తొప్ప దూగేటి చెమటతోడ -

అవ్వు డటు శశరేఖలైన చనుంగవతోడ

దప్పిదేరేటి మోముదమ్మితోడ-

కులుకు కబరిభరము కుంతలమ్ములతోడ

లొలగ దోయని (_పేమతోడా

మొలకనవ్వులు దొలకు ముద్దు జూపులతోడ

వులకలు బొడవైన పాలువు తోడ

తిరునేంకటాచలాధిపుని మన్ననతోడ

సరిలేని దివ్యా"సనలతోడ

వరికించరాని అంవిరి భావముతోడ

సిరి దొరంగెడు చిన్ని సిగ్గుతోడ” ఇది శృంగార రసవరంగా చెప్పితే సంభోగ శృంగారానికి ఆలంబన విభావం ఇవుతుంది. కానీ, వైష్ణవ భక్తిపరంగా స్థంభోగానికే అర్థం వేరు. “కృష్ణు లీల ,పకట్మావకట ఖభేదముతో రెండు విధముల నుండును. వి(ఎలంభరసమున వర్ణితమైన విరహావస్థ పకట లీలానుసారముగా మున్నది. కాని, బృందావనమువ నెల్లప్పుడు రాసానె ఎఎధ లీలా వినోదమున విహార పరాయణుడగు త్తీహరితో (వజ్యస్నీల కెప్పుడును వియోగము కలుగదు. మధురామావాత్మమున నిట్లున్నది - “గోపికలతో కృష్ణు డక్కడ ,కీడించును”. %కీడతి' యను, నీ వర్తమాన (కియా (ఉపయోగము చే కృష్ణకీడ నిత్యమని' తెలిసికొనవలెను. అందువలన గోలోకము - లేదా - బృందాపనమునందలి య్మవకటలీలలో కృష్ణలీలకు దూర (ప్రవాసగత విరహాత్వము లేదు. ఇచట సంభోగమే నిత్యము” (జైవ్యగంథము, అనువాదం: త్తి జన్నాభట్ల వాసుదేవ ళాస్తి).

, ఈ తత్వాన్ని శ్రీ వేంకట పతికి అన్వయించుకొంకేు మధురభక్తి స్వభావం తేటపడుతుంది. విరవోన్ని చ్వితించే నాయికా భావాలన్నీ సంభోగాన్ని పుష్టిమంతం చేసే రస ఖావాలే. వైష్ణవ భక్తి సర్మృపదాయాన్ని అన్నమయ్య తెలుగులో మధురంగా ఆవిష్కరించాడు. నాయికలలో, చెలులలో చ్యితించిన భావావస్థలు మధురరస సమ్ముదంలోని తరంగాలు. మధురభక్తిని పద్య కవితలో అనుభవించాలంటే పోతన భాగవత దశను స్కంధం చదవాలి. సంకీర్తన సాహిత్యంలో అనుభవించాంకే అన్నమాచార్య శృంగార సంకీర్తనలు చదవాలి. సంకీర్తన సాహిత్యం మధురభక్తి మహార్థవం.

అన్నమయ్యది ఎంత వైష్ణవమైనా 'ఏకంనత్‌ విప బహుధా వదన్నిఆఅనే తత్వమే గోచరిస్తుంది. మధురభక్తిలో రూవరతి గోచరిస్తే శాంతభక్తిలో తత్వరతి వన్ఫుట మౌతుంది.

సంకీర్తన సాహిత్యం మధురభక్తి మవార్దవం 145 వేంకటాచలపతిని (పత్వ్యక్ష దర్శనం చేసిన అన్నమయ్య

“అరుదైన క1ంఖచ్యకాదు లిరుగడం గంటి

నరిలేం అభయ హస్తము గంటిని

కిగుపేంకటాచలాధిపుని జూడగ గంటి

హరిః గంటి, గురు, గంటి నంతట మేలు గంటి” అని సగుణకీర్తనం చీల. ఇందులో భగవ్యదూపరతి వన్ఫుటంగా కనపడుతున్నది. అదే అన్నమయ్య ఎంకట సలపతిని పరతత్త్వంగా దర్శించే సంకీర్తన. ఈ ,కిందిది -

“ఎంత మ్యూాతమున నెప్వరు తలచిన అంతప్యాతమే నీపూ

అంతరాంతరము. లెంచి చూడ బిండంతె నిప్పటి యన్నట్లూ!! శే. కొలుతురు మిము వైష్టవులు కూరిమితో విష్ణు డని

పలుకుదురు మిము వేదాంతులు పర్యబహ్మ మనుచు

తలతురు మిము శైవులు తగిన భక్తులను శివుడనుచు

అలరి పాగడుదురు కాపాలికులు ఆఅదిఖభైరవు డనుచు 11ఎంత!! 2. నీ వలన గొణత లేదు మటీ నీరు కొలది తామెరవు

అవల ఖాగీరధి దరి బావుల ఆ జలమే వూరినయట్లు

శ్రీ వేంకటవతి నీ వైతీ మము జేకొవి వున్న దైవమని

యీవలనే నీశర ఇనియెద నిదియే పరతత్వము నాకు “” !'ఎంత!! ఎవరు వి పేరుతో పిళలినినా ఎరుకగా ఏకరూపంలో ఎదుట తోచే శ్రీ వేంకటపతిని శరణువేడటం అన్నమయ్య శాంతభక్తి. అన్నమయ్య భక్తికవతకు మధురభక్తి పదయం లాంటీద) శాంత భక్తి మెదడు లాంటిది. కవి రతి న్నాశయించి క్రీ వేంకటాచలపతిలో లీనం కావాలనుకుస్నప్పుడు శృంగార సంకీర్తనం లాస్యం చేస్తుంది; ' విరక్తి న్నాశయించి భగవంతుణ్ణి జీరాలన మనసు ఆరాటవడినప్తుడు అధ్యాత్మిక సంకీర్తనం జాలువారుతుంది.

అన్నమయ్య సంకీర్తనం తెలుగున వెలసిన విశిష్ట పద కవితా పష్యకియ, రాగంలో, భావంలో, గతిలో, నిర్మితిలో ఒక్కొక్క నంకీర్తనం ఒక్కొక్క ముక్తకం. విష్ణువు కెలా వది అపతారా లున్నాయో సంకీర్తనకు కూడదా పది స్వరూపా, లున్నాయి.

“1*శుతులై, శ్యాస్తములై, వురాణకధలై, నుజ్ఞానసారంబులె,

యతిలోకాగమ._ వీధుతళై, విపుల మంతతార్థంబులై, నీతులై,

కృతులై, వేంకట శ్రైలవల్లభ రతి (కీడా రహస్యంబులై

నుతులై. కాళమపాక యన్నయ వచోనూత్న (కియల్‌ చెన్నగున్‌"

( అదివారం అంధధపభ : 23.10.1988)

పశ శతక్యప్యకియ - సామాజికసాహిత్యస్పృహ

“అమ్మకు! దాళ్లపాక ఘను డన్న(డు పద్య శతంబు సెస్పె. గో

కొమ్మని వ్యాక్ససూనముల! గూరిమితో నలమేలమంగకున్‌

"నెమ్మది నీవు చేకొని యనేక యుగంబులు (బహ్మకల్పముల్‌

నమ్మద మంది వర్ధిలుము జవ్వని లీలల "వేంకకుశ్వరా!” నంకిర్తన (వ్యకియలోనే కాక శతక ప్మకియలో కూడా మధుర భక్తిని మధురాతి మధురంగా పొంగించిన మహనీయుడు అన్నమాచార్యులు. ఆయన రచించిన వేంకటేశ్యర శతకం ఆ _ప్మకియా వికాస చర్వితలో ఒక పత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకొన్నది. ఇది భక్తి శతకాలలో విశిష్టమై నట* శృంగార శతక్షాల కంటు చ్మితమైనది. సామాన్యంగా భక్తి శతకాలలో నామగుణ కీర్తనం, భగపల్లిలా భివర్ణనం, ఆముష్మిక చింతనాసక్తి, ఆర్తనివేదనం, అనుతాప పశ్చాత్తాప వ్యక్తీకరణం మొదలైన అంశాలు గోఛరిస్తాయి. శృంగార శతకాలు శృంగారలీలా వర్హనాదుల నధికంగా కలిగి ఉంటాయి. తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు రచించిన వేంకటేశ్వర శతకం శృంగార శతకమని విమర్శకులు వివేచిస్తారు. కాని, ఆండులో అలమేలు మంగా వేంకకుశ్వరుల దివ్య దాంపత్య వర్ణనం చేస్తూ మధుర భక్తి స్ఫోరకంగా అన్నమయ్యి రచించాడని పేర్కొంటారు. అన్నమయ్య తరువాతి తాళ్లపాక శతకకవులకు ఈ మార్గమే శరణ్యమైంది. అన్నమయ్య శతకంలో మధుర భక్తికి మొదటిసారి మన్నన లభించింది. దానితో భక్తి శతకానికి అపూర్వమైన శక్తి కలిగింది; శృంగార శతకానికి అధ్యాత్మిక పవృత్తి లభించింది. తెలుగులో మధుర భక్తిని శ్రీకృష్ణుల వరంగా వర్ణించి చెప్పిన వారెరిదరో ఉన్నారు కాని, అలమేలు మంగా వేంకకుశ్వరుల పరంగా చెప్పిన _పత్యేకత కాళ్లపాక కవులకే లభించింది. భక్తిలో పుట్టిన శతకానికి పదిహేనవ శతాబ్దంలో మధుర భక్తి థలం పండింది. ఆ పంటకావు అన్నమయ్య,

శతక (పష్యకియ భక్తి (వవృత్తితో మొదట తెలుగులో వుట్టినా సామాజిక (_పవృత్తులన్నీ మన్నించి విస్తరించింది. బహువిధ _ష్మకియల స్వభావాలను తనలో సంవదించుకొని పరిణామాన్ని, వికాసాన్ని సాధించింది. శతకం అటు పండితలోకానికీ, కవికదంబానికీ, ఇటు సామాన్య్యపజలకూ అందుబాటులోకి వచ్చింది. అంధ శతక సాపాత్య వికాసాన్ని గురించి, పరిశోధించిన డా!'కె, గోపాలకృష్ణరావు గారి ఈ మాటలు విలువైనవి-

"కొన్ని సాహిత్య _ప్మకియలు సమకాలిక పరిస్థితుల ననుసరించి, వాజయాదర్శములు, కవుల అభిరుచి ననుసరించి కొన్ని యుగములలో మ్మాతమే విశేషముగా నాదరింపబడినట్లు ఆంధ సాహిత్య చర్వితను పరిశీలించినచో సుస్పష్టమగును. శతక _ప్యకియ మ్యాతము సజీవ 'నవంతి వలె ఆంధ వాజ్మయారంభదశ నుండి నేటివర్రకును సాగినది... కవితామృతమును (పజాసామాన్యమునకు వంచిపెట్టిన కీర్తి ఆయ్యధశతకములకు లభించుచున్నది.. కవి పండితులు రచించిస మవాకావ్యములు, (పబంధములు సామాన్య భాషాజ్ఞానము కలవారికి అందుబాటులో

శతక _(వ్యకియ-సామాజిక సాహిత్య స్పృహ 147 లేనివి. శతకములు అక్షర జ్ఞానము- కల సామాన్యుని కైనను విజ్ఞానమును _పసాదించినవి. అతినిగూఢమునలైన శ్యాస్తాంశములను తెలుగు శతకములే సామాన్య _(పజలకు అందించినవి. పండిత పామరులను సమానముగ రంజింపచేసినది' శతక సాహిత్యమే. శతక కవులు తొము చూచిన సంఘమును యధాతధముగ చితించిరి, జాతీయ జివనములోని _పతి అంశమును, తెలుగు వారి మానసిక వికాసమును శతక వాబయమే 'సంపూర్ణముగ తెలియజేయుచున్నది. ఈ దృష్టితో పరిీలించినవో ఆంధ శతక వాజ్బయము సాంఘిక చర్వితకు అమూల్యమైన సామ్మగిని నమకూర్చిన (ష్మకియ అని, స్పష్టమగుచున్నది” (ఆంధ శతక వాజయము: (పపంచ తెలుగు మవోసభల, _ఉపచురణ (1975) వుటలు. 50, 56, 57)

శతకం అనే పేరు పద్యు సంఖ్యను లెక్కకు తీసికొని పెట్టింది. శతకానికి మకుటం (పాణం. సంఖ్యా నియమం, వృత్తనియమం, భాషానియమం అనేవి, శతక (పషృకియకు బాహ్య నిర్మాణ లక్షణాలు. ఆఅత్మాశయ స్వభావం, రసనియమం శతకానికి అంతర్మిర్మాణ లక్షణాలు. మకుట నియమం ఉభియాత్మకం. తెలుగులోని శతకానికి ఈ నియమాలన్నీ పాల్కురికి సోమవాధుని కాలానికి సలక్షణంగా కుదురుకొన్నాయి. ఒక విధంగా శతకానికి శివకవియుగం అపతార యుగం. శ్రీగిరి మల్లికార్జున శతకకర్త మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడూ, సర్వేశ్వర శతకకర్త యధావాక్కుల అన్నమయ్య, వృషాధివశతకకర్త పాల్కురికి సోమనాథుడూ శివకవి శతక సాహిత్యానికి కవ్మితయం లాంటి వారని విమర్శకులు వివేచించారు. వీరు శతకాన్ని భక్తి _పవృత్తి కి శక్తిమంతమైన సాధనంగా రూపొందించారు. వీరి వలననే భక్తి సాహిత్యంలో శతక (షృకియకు తిరుగులేని స్థానం కలిగింది. అసలు శతకం భక్తి భావాఖివ్యక్తికే అనువైన దనే భావం తెలుగు సాహిత్యంలో కుదురుకొన్నది. శతకానికీ భక్తికీ ఉండే ఈ అవినాభావ సంబంధం సంస్కృత (పాకృత సాహిత్యాలలోనూ, తమిళ కన్నడ వాజజయాలలోనూ గోచరిస్తుంది. మౌలిక మైన అ భక్తి స్వభావమే తెలుగు శతకం తొలి యుగాల్లో వ్యక్తికరించింది. తరువాత న్వభావంలో మార్పు వచ్చినా శతకశక్తి భక్తిలోనే ఉన్నదనే, సత్యం మ్మ్నాతం నిత్యం.

శతక జీవితాన్ని శాసించే లక్షణం ఆత్మాశయ కవితా స్వభావం. నిడదవోలు వెంక్కటావు గారీ యంశాన్ని వివేచనాత్మకంగా వ్యక్తీకరించారు: “శతకములు పురాణముల వలె కధా (పధానములు గావు. _పబంధముల వలె వర్ణణా (వధానములు గావు. గేయకృతుల వలె సంగీత _పధాసములు గావు. ద్విపదల వలె దిర్ద పరిమితి గలవి కావు. ఇవి ముక్తకము లయ్యును, నేకస్మూతత గలవి. సునంస్కృతములై నను నులభ (గాహ్యము లైనవి. శతకములలో కవి యాత్మానుభవము (వపకటిత మగుచుందును. కాబట్టియే అవి పృదయమున కత్యంత సన్నిపాతములై, అంతరంగిక స్వానుభూతిని గలిగించును”. (శతక సంపుటము -1, (అం్భ.[ప.సా.అన్మపచురణ (1966) వీఠిక-వు.1).

కావ్యాది ఉప్యకియలలో కవి పర్యాశిత పద్ధతి న్మాశయించి ప్యాతముఖంగా ప్యాతానుగుణంగా పలికే వవృత్తినే (పకటించాలి. అందులో కూడా _అత్మాశయ వద్ధతికి కొంత అవకాశమున్నా కొన్నీ వరిమితులకు. లబడి మ్మాతమే ఉంటుంది. ఇది ఒళ విధంగా కవికి పారతర్యత్యం లాగా బాధను శలగింతవచ్చు.. టానినుండి విముక్తి పొందాలంకే అత్మా,శిత పద్ధతి బంగారపు బాట ఇందులో కవి కాను చూచింది, చూచినట్లు వర్ణించి బెవృవచ్చు] తోచింది తోచినట్లు బోధవడేటట్లు

148 సొహిత్వ చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు ఇప్పవచ్చు; అనుభవించింది సూటిగా ఎదుటివానికి వివరించి చెప్పవచ్చు; తలిసిండి తెలివిగా తేటపగేటట్లు వలకవచ్చు; తనకు నచ్చింది, నచ్చనిది, తాను మెచ్చేది, విమర్శించేది, వివేచించేది. .వెక,రించేది, ఆఅధిక్షేపించేది, ఆలోచించేది, ఆమోదించేది ఏదైనా అలవోకగా కవితలో వ్యక్తీకరించే చాటుస్వఖావం, అశు(పవృత్తి, అత్మాభివ్యక్తి శతకంలో సహజంగా అమరి ఉన్నాయి. అందుపలన పరకాయ (పవేశం లాంటి పర్యాశిత పద్ధతి కంటె ఆత్మ పకాశరూవం లాంట్‌ అత్మాశత పద్ధతి కవికి స్వేచ్భానుభవాన్ని అందిస్తుంది. కాబట్టి శతకం సర్వకవి లోక నమ్మతం; సర్వ నహృదయ నమ్మోదకరం. ఆత్మాగిత లక్షణంలో స్వేచ్చకు (పొాముఖ్యముంటుంది. దానివలన (వ్యకియకున్న నియత లక్షణాలన్నీ కవి స్వాతం(త్యానికి పట్టువగ్గాల్లాగా, నియమ నిబంధనల్లాగా గోచరించటం సహజం. ఇంగ [1మ్మకియను చేపట్టిన సమర్భులైన కవులు కొందరు నియమోల్లంఘనం చేసి [పయోగ వైవిధ్యాన్ని ఇమ” గారు. కొందరు స్వరూపాన్ని మార్చటానికి యత్నించారు. నంఖ్యా నియామకానికి కొందరు స్వ చెప్పారు. వృత్త నియమంలోని ఏకత్వాన్ని బహుత్వంగా మాల్చారు మరి కొందరు. భాషతో వండిత వాక్కునే కాక [పజల పలుకుబడులను కూడా పండించారు కొందరు. కవి (పవృత్తిని బట్టి, వ్యుత్పత్తిని బట్టి, దృక్పధాన్ని బట్టి శతక స్వభావాన్ని మార్చారు కొందరు. కవి భక్తుడైతే దేవుల్గి స్తుతించాడు, రక్తుదైతే శృంగారాన్ని వెలయించాడు, వేదాంతి అయితే తత్వ చింతనం చేశాదు, శాస్త కారుడైతే నీతిని బోధించాదు, లొకికుడైతే లోకానుభవాన్ని చెప్పాడు, వివేచకుడైతే టెవిత విమర్శను చ్చ్యితించాడు, భాషావేత్త అయితే శబ్బశ్యాస్తంగాను, శబ్బకోశంగానూ మార్చాడు. కొందరు చాటూక్తికీ, లోకోక్తికి, వోస్యోక్తికి, వ్యాజనిందకూ, అధిక్షేపానికి, ,పశంసకూ, పరివోసానికి శతకాన్ని వాడుకొన్నారు. భక్తితో మొదలైన శతకం బహఎరూవధారణం బచేనింది. బహుళ స్వభావాన్ని _పకటించింది. శతక ప్యకియలో ఉన్న ముక్తక లక్షణానికి విముక్తిని కల్పించే (పయోగాలు కొన్ని జరిగాయి. శతకాన్ని కధతో నింపటం, చార్మితక సన్నివేశాలతో చిితించటం, జీవిత చర్మిత స్వీయచర్శ్నిత వంటి ్యవ్యకియలతో పొందువరచడం వంటి పయత్నా లిందుకు ఉదాహరణలు. శతకాని కున్న మకుటాన్ని తాలగించిన (పయోగాలు లేకపోలేదు.” స్వరూప న్వభావాలలో ఇంత వైవిధ్యం గోచరించటానికి. శతకంలో కవికి సహజంగా ఉండే ఆత్మాఖివ్యక్తి కున్న అనంతమైన అవకాశమే అసలైన కారణం. శతక .వ(క్రియా (పయోగాలను నిశితంగా పరిశీలిస్తే తేలే విషయ మేమంకే - శతక స్వరూపంలో కంకె న్యభావంలోనే ఎక్కువగా మార్పులు వచ్చాయని. తీగ లాగా సాగిపోయే ్మవ్మకియల కుండే సహజ లక్షణం కూడా ఇదే. (చూడు? నద్యోయౌవనం సకృత్తు (నా వ్యాసం): అదివారం ఆంధ్యవభ: 15 5.109088). మకుటం లేనిది శతకం జివిస్తున్నట్లుందదు. పాటల్లోని పల్లవిని, గేయాల్లోని వునరుక్తి (రిఫైన్స్‌ని, వద్య ప్మకియలోనికి చొప్పించిన వైలక్షణ్యాన్ని మకుటం వెలారుమ్తుంది. స్తుతుల్లాంటి భక్తి వృ్యకియల బలం కూడా మకుటంలోనే ఉన్నది. శతకంలోని మకుటం మార్గదేశీ పత్టతుల ' వూలవంతన. మకుటాలు సాధారణంగా సంబుద్భులై ఉంటాయి తెలుగులో. నంబుద్ధులు (ోతలను, కృతిపతులను, భగవంతుణ్ధి ఉద్దేసించి ఉంటాయి. ఈ మూఢు రకాలలోనూ టైప నంబుద్ధులు దేవతా మూర్తులను ఉద్దేశించి పయోగింపబడినా అవి పరోక్షంగా మానవునిలోని అర్యాత్మిక చేతనను (పబోధిన్తున్నట్లు వఠితీ అనుభవిస్తాడు. కవి తన అనుభవాన్ని దైవానికి మర్ప్చిస్తున్న అధ్యాత్మిక సాధనగా, వాబయ యజ్జ్ఞంగా ఖావిస్తే సామాజికుడు ఆ శతకాన్ని

శతక వ్యకియ-సామాజిక సాహిత్య స్పృవా 149 పద్య వద్యాన్ని ఆంతరమ్హైన ఆధ్యాత్మిక చెతన్యాగ్నిలో ఆహుతి చేస్తున్నట్లు అనుభవిస్తాడు. దైవేతరమైైన నంబుద్ద్ధులు మానవుని మేధను వలకరిస్తున్నట్లుంటాయి.. “దాశరధీ కరుణా వయోనిధీ' అన్న మకుటంలో ఉన్న భక్తి సంబంధమైన ఆర్తి “విశ్వదాభిరామ వినురవేమ' లో కానరాదు. దాశరధి శతకం అత్మారామునికి, వేమన శతకం వివేకానికి వినిపిస్తున్నట్లుంటాయి. వేమన శతకం సమాజంలోని వాస్తవ విజ్ఞాన పవృత్తులను స్పృశించి బుద్ధిని వికసింప చేన్తుంది. దాశరధి శతకం భాపవెతన్య జివ చైతన్య పవృత్తులను న్నందింవ చేసి ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్ని (దవింవ చేస్తుంది. ఈ రెండు అనుభవాలూ శతకానికి వాడిరైన రెండంచులు. తెలుగులో శతకం సాధనకు, ఆరాధనకు, బోధనకు, శోధనకు, వేదనకు, నివేదనకు, వివేచనకు, విమర్శనకు, అధిక్షేపణరకు, ఆధ్యాత్మికతకు తగినట్లు తన _పవృత్తిని మార్చుకొన్నది. శతకం మార్గదేశీ పవృత్తుల మిశ పకృతి కావటం చేతనూ, ముక్తక వద్యవారంగా అమరి, నాతి విపులంగా నాతి స్య్యగహంగా ఉండే ఆత్మ్మాశయ సాపాతీ ష్యకియ కావటం చేతనూ, భావుకత్వాన్నీ, భక్తి ఖావననూ, తాత్తికౌన్నత్యాన్నీ మ్యాతమే కాక, లౌకిక జీవిత విధానానికి నంబంధించిన వివిధ విషయాలను సూటిగా చెప్పి సమకాలీనులకూ, భావితరాలవారికీ అందించే అవకాశం ఉండటం చేతను, శతకం సమాజానక్తిని విసృతంగా సాధించగలిగింది. ఒక్కొక్క యుగంలో శతకం ఒక్కొక్క ధోరణిని విశేషంగా వ్యక్తీకరించింది.

1. ఇవకవియుగంలో స్తుతిరూవ భక్తి శతకాలు ఎక్కువగా వచ్చాయి.
2. తిక్కన యుగంలో నీతి శతకాలకు (పాచుర్యం హెచ్చింది. ఏ. శ్రీనాధ్య యుగంలో మధుర భక్తి శతకాల (ప్రాముఖ్యం గోచరిస్తుంది.
3. 1పబంధ యుగంలో తాత్విక భక్తి శతకాలకు గౌరవం ఏర్పడింది.
4. దక్షిణాయ్యధ యుగంలో నీతి, అధిక్షేపణ, శృంగార, భాషా వ్యాకరణ నిఘంటు (వహేళికా శతకాలు, అనువాద శతకాలు అధికమయ్యాయి.
5. ఇధునిక యుగంలో భక్తి, నీతి, చార్మితక, అధిక్షేప, వ్యాజనింద, వోస్య కధాత్మక, సమస్యావూరణాత్మక, రాజ్యవశంన, మిత (పశంస, ఉద్యమాత్మక, జీవితకథాత్మక, అత్మకధారూపక శతకాలూ, బూతు శతకాలూ, తిట్టు శతకాలూ, అధి వాస్తవికత శతకాలూ, ఆనువాద శతకాలూ, సామాజిక్‌ స్పృవా గల శతకాలూ ఇలా ఎన్నో రకాలు వచ్చాయి. శతక (వయోగాలలో కొన్ని బాణీలూ, కొన్ని మకుటాలూ., కొన్ని వద్యాలూ, కొన్ని శతథకాలూ తెలుగువారి వృాదయాలలో చెరగని మ్యుద వేశాయి. ఇప్పటికీ, ఎప్పటికీ తెలుగువారి నాల్కల మీద నాట్యం చేన్తూ ఉంటాయి. అనువాద శతకాలలో భర్శహరి శతకాలూ, మయూరుని సూర్యశతకం అనువాదాలలో ఆం(ధుల హృదయాలలో నేటికీ నెలవు చేసికొని ఉన్నాయి. తెలుగులో అనువాద శతకాలు పరిమితంగానే ఉన్నాయి. స్వతంత రచనలే ఎక్కువ. అందులో నీతి శతకాలు భక్తి శతకాల తరువాత చెప్పకోతగినవి. నీతి శాస్త (గంధాలు తెలుగులో లేని లోటు తీర్చిన నీతి శతకాలలో నేటి తరం నోట నిలిచి ఉన్నవి సుమతీశతకం, భాస్కర శతకం,

150 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు కుమారీ శతకం, వేమన శతకంలోని కొన్ని పద్యాలు. అధిక్షేప శతకాలు ఎన్నో రకాలు వెలువడ్డాయి. అందులో కవి చౌడప్ప శతకం కాల్చివా బూడిద . కానిది. బూతులలో నీతులు చెప్పే పద్ధతి కది పెట్టింది పేరు. అధిక్షేపానికి కూడా వేమన పద్యం వేసిన బాట. ఆధునిక రచనలలో “నార్లవారి మాటలలో నలుగురి నోట వినపడుతున్న మాట. శృంగార శతకాలలో తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వేంకటేశ్వర శతకం, మల్లాది శివరాంగారి శృంగార శతకం అటు మధుర భక్తికి, ఇటు ఛాంపత్య రక్తికీ _పతినిధులు, తాత్తిక శతకాలలో శివతత్త్య సారం, "వేమన పద్యాలు (ప్రజల్లో ఇప్పటికీ తమ 4పభావాన్ని నిలుపుకొని ఉన్నాయి. చార్వితక శతకాలలో కాసుల పురుషోత్తమ కవి ఆం్యధ నాయక శతకం, గోగుల పొటి కూర్మనాధ కవి సింవ్యోది నారసింహ శతకం తెలుగువా రెప్పటికీ మరిచిపోలేరు. వ్యాజనిందకు పామాణిక వాక్యం ఆయ్య్భధనాయక శతకం. ఎన్ని రకాల వైఖరులు శతకం వెలార్సినా శతకం మౌలికంగా భక్తికి ఆధ్యాత్మిక _పవృత్తికి, తత్త్వచింతవకు, నిర్వీదానికి, నివేదనకు అంకితమైన ష్యకియ. ఆ వరుసలో పాల్కురికి సోమనాధుని వృషాధిప శ."కం, ధూర్జటి కాళహస్తీశ్వర శతకం, కంచెర్ల గోవన్న దాశరధీ శతకం, వడ్డాది సుబ్యారాయకవ +ర్తచింతామణీ శతకం తెలుగువారు మరచిపోలేని మధుర శతకాలు. ఆధునికులలో విశ్వనాధవారు ఎచిఎచిన మధ్యాక్కణలు తెలుగు లో జీవుని వేదానారూప భక్తి యోగం ఉపనిషత్సారంగా, అత్మ్యాాశయ '"వితా వయోగ మంజరిగా జాలువారిన శతక సంపుటి. ఇవి భక్తి శతక్యష్యకియలో జ్ఞాన దేవాలయనంపుటి.. కేర్యద సాపాత్య అకాడమీ పురస్కార గౌరవం శతక పష్యకియకు లభించటానికి కారణం విశ్వనాధ రచనా శిల్పమే.

భక్తి శతకానికి తెలుగులో దీటుగా నిలిచేది వేమన శతకం. , పారమార్థిక చింతన గలవారికి భక్తి శతకం శరణ్యం. సామాజిక చింతనగలవారికి వేమన శతకం వేదవాక్యం. ఒకటి అధ్యాత్మిక భూమికను అందిస్తుంది. మరొకటి భౌతిక భూమికను (పదర్శిన్తుంది. ఈ, రెండూ మానవ (పవృత్తుల రెండంచులు. ఈ రెండింటినీ చ్మితించిన శతక ప్యకియ సామాజిక సాపాత్య స్పృహకు నంజీవని,

“"ఖారతీయ భాషలలో ఆంధ శతక వాజయమునకు అ్య(గస్థానము లభించుచున్నది. (ఫాకృతమున అవధాన శతక ప్యకియ మ్యాతమే వికాసము నొందినది. నంస్కృత శతకముల నంఖ్య కొన్ని వందలకు మించదు. తమిళ, కన్నడ, హిందీ శతకములను లెక్కించినచో అవియు కోన్ని పందలుగనే యున్నవి. తెలుగు శతకముల సంఖ్య అయిదారు వేలకు మించినది. ఈ అంశము కూడ తెలుగు శతకముల పై॥ష్ట్య్రమును చాటు చున్నది” .(అంధధ శతక వాజ్ఞయం.పు. 582;

( ఆదివారం ఆంధ్యపబ :30 10 88)

32 నాసికేతోపాఖ్యానం శాంతరస కావ్యమా? తెలుగులో శాంతరస పధాన కావ్యాలని విమర్శకులు వివేచించినవి ఉన్నాయి. అయితే, అవన్నీ శాంతరస కావ్యాలని అంగీకరించటం అసాధ్యం. తెలుగులో శాంతరస సమన్వయం శ్నాస్తీయ (వమాణాలతో సాగలేదని సాహిత్య విమర్శతో గాఢమైన పరిచయ మున్నవారు తేలికగా గమనించవచ్చు. త్రీనాధయుగంలో కనీసం మూడు శాంతరసకావ్యాలు పచ్చాయని సొపాత్య చర్విత కారులు, విమర్శకులు నిన్సంశయంగా పేర్కొంటున్నారు. *, అవి దగ్గుపల్లి దుగ్గన రచించిన "నాసికేతోపాఖ్యానము”, మడికి సింగన కృత "వాసిష్ణ రామాయణము”, నంది మలయ ఘంట సింగయలు అనే జంటకవులు రచించిన వబోధ చం్యదీదయము”. వీటిలో "నాసికేతోపాఖ్యానము" శాంతరస కావ్యమా? అన్నది చర్చనీయాంశం. ఆంధ వాజ్బయ చర్విత కర్తలు డాక్టర్‌ దివాకర్ల వేంకటావధానిగారు “దగ్గుపల్లి దుగయ్య తాను శ్రీనాధుని బావమజిది ననియు, తన కామవాోకవి వలననే .కవిత్వ మలవడి ననియు (వాసికొని యున్నాడు. కఠోపనిషత్తునందును భారతానుశాసనిక పర్వమునందును గల నావికేతుని కథను వస్తువుగా (గహించి ఈతడు చక్కని పబంధమును సంతరించెను. ఇందు శాతరనము (పధానమై యున్నది” (వు.33) అని పేర్కొన్నారు. నాసికేతోపాఖ్యానం మీద, పరిశోధన చేసిన డా!!కె.కోదండ రామాచార్యులు కూడ ఆ కావ్యం శాంతరస (పధానమైనదని సిద్ధాంతీకరించారు. దానికి రెండు కారణాలను కూడా పేర్కొన్నారు. అవి: 1. కావ్యనాయకుడు (ఉద్దాలకుడు) శమదమాద్యష్టగుణసంవన్ను డైన బుషి కావటం. 2. మోక్ష (పాప్తికి హేతువైన జ్ఞానాన్నీ దానికి పూర్వభాగమైన కర్మ యోగాన్నీ చక్కగా వివరించటం. కొందరు సాహిత్య చర్విత కాళులు ఈ కావ్య రిసాన్ని గురించి న్పష్టంగా పేర్కొనకుండాోనే కవి కావ్య పరిచయం చేశారు; కవితా సమీక్షలు సాగించారు. అస్పష్టంగా ఉన్న అభ్మిపాయాన్ని (వకటించకుండా ఉండటం బొచిత్య మని (గపొంచాలి వారిపట్ల, నా అభ్మిపాయంలో దుగ్గన నాసికేతోపాఖ్యానం శాంతరీస కావ్యం కాదు; అద్భుతరస (వధాన కావ్యం. దీనికి తగిన ఉవపత్తులను (పతిపాదిన్తాను. త్రీనాథయుగ కవులలో జక్కన, కొణవి గోవరాజు, మట్ల అనంతామాత్యుడు మొదలైన వారు అద్భుత కథాకావ్య నిర్మాతలు; అ కావ్య (వయోగాలకు విశిష్ట గౌరవాన్ని తెచ్చిన “విద్వత్కవులు'. అద్భుత కాథాకావ్యాలను వారు నిర్మిస్తే అద్భుత రస కావ్యాన్ని దుగ్గన వనిర్మించి అఆ యుగంలో తన (వత్యేకతను నిలువుకొన్నాడు. దుగ్గన ఒక కావ్యాన్ని (వాయాలని నంకల్పించి వస్తువుకోసం అన్వేషణ ఆరంఖించాడట. అతని దృష్టలో-

152. సాహిత్య చర్కితలో చర్చనీయాంశాలు

“ఏకధ పురాణ సమ్ముత

మేకధ వేద (పసిద్ధ మేకధ పుణ్య

శక స్తుత్య గుణాన్విత

మేకధ చదువంగ ౧న గ నింప్రైయుండున్‌ొ (1.11.

ఆకధను - నాసెకేతోపాఖ్యానాన్ని - ఎన్నుకొన్నాడు. ఆ కధలో పై లక్షణాలతోపాటు సురికొన్నింటిని దర్శించాడు. అవి- అది “అపూర్వాశ్చర్య ధుర్యంబు కావటం, "సకల పురుషార్థ సాధకం, “సకల ధర్మ మర్మ జ్ఞాపకం", “దురిలదూరీకరణ పారీణం, "ఇతివోసం' కావటం. (1.12) వేద పురాణ (పనిద్ధం కావటం చేత ఈ కధ (పభ్యాకేతివృత్తం. నకల ధర్మ జ్ఞాపకం, సకల పురుషార్ధ సాధకం కావటం చేత ఉపదచేశాత్మకం, 'అపూర్వాశ్చర్యధుర్యం” కాపటంబేత అద్భుత రన కావ్యం అయింది. .ఈ కావ్యంలో జనమేజయుడు పైశంపాయనుని అడుగుతూ" “ఆమ్ముని చాష్యత మద్భుతంబు” కావున విన వీడ్కయైనదని పేర్కొన్నట్లు దుగ్గన వలికించాడు.- (1920). వినేవారికి అద్భుత కథలు కావలని రాపటం 15వ శతాబ్టలక్షాలలో ఒకటి. దానికి స్పండందచి గచించాడు. దుగ్గన.

నాసికేతోపాఖ్యాన కావ్యంలో నాయకు డెవరు? నాసికేతుడా? ఉద్దాలకుడా? ఇదొక పెద్ద

(హశ్న. ఉద్దాలకుడు నాయకు డని డా!'కోదంద రామాచార్యుల వారి అభ్నిపాయం అంక, నాసికేతుని కధలో నాసికేతుని తండి నాయకు డౌతున్నా డన్నమాట జఒకఎీళ అతడీ అయితీ ఆ కాప్యం నాసికీతుని జన్మ వృత్తాంత మౌతుంది కాని కవియే చెప్పుకొన్నట్లు "నాసికేతుని చరితము” (1.12) కాదు. ఇది ఉద్దాలకుడు నాయకుడనే వాదంలోని బలవీ*+నాంశం. నయతి వృత్తం ఫలం (పహాప్నోతిచ' అనే లక్షణాన్ని బట్టి కథాకార్యాన్ని నడిపించే వాడూ, ఫలితాన్ని బాందేవాడూ ఉద్దాలకుడా? నావుకతుడాః

కావ్య కధా కార్యం బీజ నిశ్చయం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. “అనగా అనగా” అని

కధ మొదలుపెట్టంగానే కధాకార్యం (ప్రారంభం కావచ్చును, కాకపోవచ్చును. అలాగే, ఈ కాష్యంలో ఉద్దాలకుని కధ కావ్యారంభం కావచ్చును గాని కార్యారంభం కాదు. పెప్పలాది మప -*ర్దులు ఉద్దాలకుణ్ణి గృహస్థ ధర్మాన్ని స్వేకరించుమని (వబోధించారు. కాని, వారి మాట లాతడు వినలేదు. “ఆహ్మచర్వంబు ఐఎడుపగా రాదు నాకు(.144). అని నిషృంశయంగా తన నిశ్చయాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఈ ఘట్టం కథా కార్యారంభానికీ పూర్వరంగం మ్యాతమే. స్త్ర తరువాత (బహ్మయే దిగివచ్చాడు. ఉద్దాలరుని పెంస్లియాడుమన్నాడు. పెండితి తప్ప దేసీనేసా అంగీకరిస్తానని ఉద్దాలకుడు _బహ్మతో అన్నాడు. అప్పుడు సృష్టికర్తయైన బహ్మ ఈ కావ్వాసికి కధాకార్యాన్ని కల్పించి యిచ్చాడు.

"నేను నొక్క యాశ్చర్యంబు చెప్ఫెద( దొలుత నీ కుదృవించిన కుమారుడు మరి నిన్నునుం దమ తల్లిని బెండ్లిసేయంగలవాండు.. ఇట్లు నిర్దేశించిన ఈ పలుకులకును వృధాభావంబు వాటిల్లదు” అని _'బహ్మ శపధం చేశాడు. ఇది ఉద్దాలకుని ఉద్దేశానికి విరుద్ధం. విధాత చన విధాన్ని విని ఉద్దాలకుడు “వినయానుగమ ” మానసుడయ్యాడట. ఆ ఫై పతిశపధాన్ని

*... అప్పితామహుం డాడిన మాట తప్పింతును” అన్నది ఆ శపధం. అ పట్టుతో

నాసికేతోపాఖ్యానం శాంతరన కావ్యమా? 153 ఘోరతపన్సుకు పూనుకొన్నాడు ఉద్దాలకుడు.

ఒక వైవు (బహ్మదేవుని శవధం; మరో వైపు ఉద్దాలకుని శపధం. (బహ్మ చెవిన (వకారం ఉద్దాలకుని వ్యుతుడే కార్య నిర్వాహకుడు. ఉద్దాలకుడు ఆ కార్యం _పవర్తిల్లకుండా నిరోధించే వతికార్య నిర్వాహకుడు. ఇందులో కార్య మెవరిది? పెండ్లి చేసేవాడా కార్యకర్త? “లేదా పెండ్లి వలదని ఖీష్మీకరించి విధిపేరణచేత తన (పతిజ్ఞకు విరుద్ధంగా కధాగతికి ఒదిగిపోయినవాడా కార్యకర్త? ఈ కావ్యంలో (బవ్మా నిర్దేశం ,పకారం కథ నడిపేవాడు నాసికేతుడు; “కథతో నడిచేవాడు ఉద్దాలకుడు. (బహ్మ కథాకార్యానికి బీజం నాటాడు. అదే '“నానికేతుడు" అనే మొక్కగా మొలిచి కధా కార్య క్షేతమంతటా వ్యాపించి ఫలం కాచింది. ఫల మేమిటి? (టబహ్మయే పేర్కొన్నట్లు తల్లిదం్యడులకు వివాహం చేయటం. ఉద్దాలక చం[దవతుల సంధాత నాసికేతుడు. ధాత స్మూతధారుడు, కధానాయకుడు నాసికేతుడు.

ఉద్దాలక చం్యదవతుల వివాహమే కావ్యఫల మైతే ఈ కావ్యం రెండవ ఆశ్వాసంతో ముగిసి యుండేది. మరి ఆ తరువాత కధ సాగటానికి కారణం "ఎవ్వరు అనే _పశ్న ఉదయిస్తుంది. కుశాదులను తీసికొన రావటానికి వెళ్లి యోగనమాధిలో మునిగిన నాసికేతుడా మరల కథ, నారంభించింది? కాదా, వ్యుతునికి శాపమిచ్చిన ఉద్దాలకుడా మొదలు పెట్టింది? కొడుకు చచ్చి (బతకటానికి కారణమైనవాడు కాబట్టి ఉద్దాలుకుడే కార్యకర్త అని ఒక వాదం. తండికి కోపం తెప్పించి కధను ముందుకు సాగించిన నాసికేతుడే కార్యకర్త యని మరియొక వాదం. ఈ రెండింటికి సమాధానం చెప్పటానికి ముందు మన మొక అంశాన్ని తేల్చుకోవాలి.

తాను అరంభించిన కార్యాన్ని తాను అనుకొన్నట్లు నడిపి తాను ఉద్దేశంచిన ఫలాన్ని పాందినవాడా నాయకుడు? విఫలుడైనవాడా నాయకుడు? మొదటి రెండాశ్వాసాల కథలో సఫలుడైనవాడు నాసికేతుడు; విఫలుడైనవాడు ఉద్దాలకుడు. ఆ తరువాత? కొడుకును యమవురికి పొమ్మని శపించినవాడు ఉద్దాలకుడు. నాసికేతుడు మృతుడై కథ ముగిసినక్లైతే నాయకుడు ఉద్దాలకు డని అనుకోవటానికి కొంత ఆస్కారమేర్పడేది. కాని, కధాకార్యం ఆవిధంగా సాగటం లేదు (బహ్మవాక్కుకు తిరుగులేదు. కాబట్టి నాసికేతుడు పుట్టి తల్లిదండుల పండ్డి చేశాడు. తండ వాక్కుకు తిరుగులేదు కాబట్టి విగతజీవుడైనాడు. కాని, కధ అంతటితో ముగియకుండా అతడు యముణ్ణి మెప్పించి, వరాలను పొంది, తిరిగి (బతికాడు, తండి వద్దకు వచ్చాడు. తాను యమలోకంలో చూచిన విశేషాల నన్నింటిని మునిగణాలకు వల్ణంచి చెప్పాడు. చచ్చి మరల (బతికి రావటంలో నాసికేతుని యత్నం ఉన్నది కాని, ఉద్దాలకుని _(పయోజకత్వం ఏమీ లేదు. అంకే, ఈ కావ్యంలో మొదటి నుండి చివరి దాకా కథాకార్య గతికి ఉద్దాలకుని సంకల్పం కాదు ముఖ్యం, నాసికేతుని కార్యమే మూలాధారం. ఈ కావ్య కధలో బీజం నాటింది (హ్మ, ఫలాన్ని అందించింది యముడు. అయినా, కార్యకర్త నాసికేతుడే. “నాసికేతోపాఖ్యాన' మనేపేర వెలసిన కావ్యంలో నాసికేతుడే నాయకుడు కావటం న్యాయం; సహజం కూడా.

“నాసికేతో పాఖ్యానము” శాంతరస కావ్యమా? అద్భుతరస కావ్యమా? అనేది మరొక _పశ్న ఉపనిషత్తులలోని నాసికేతోపాఖ్యానమ్రైతే యమనానికేత నంవాద రూవమైనది. అ కథకే (పాముఖ్యాన్ని కల్పిస్తే శాతరస కావ్య మనటానికి వ్యిపతిపత్తి ఉండబోదు. తల్లిదండుల వివాహం చేసే వచ్చిత వీరుడైన నాసికేతుని కథకు (పాధాన్యమున్న కావ్యంలోని [పధాన దస నిర్ణయం

సాహిత్య చరితలో చర్చనీయాంశాలు 154 చేయబూనితే శాంతరసవాదం నిలవదు. అద్భుతరస మనక తప్పదు.

దుగ్గసకావ్యంలోని కథ రెండు భాగాలుగా సహజంగానే విభక్తమై ఉన్నది. మొదటి రెండాశ్వాసాల కథ మొదటి భాగం. అందులోని కథా ఫలం ఉద్దాలక చం్యదవతుల వివాహం. వివావోంతమైన కథను కవి చేపట్టినా అది శృంగార రస కావ్యం అవుతుంది. కాని, మరొక రకంగా రూపొందటానికి అవకాశమే లీదు. అయినా, ఈ కావ్యంలో శృంగారానికి బదులు అద్భుతమే అంగిగా నిర్వహింపబడింది.

అద్భుత ,రనకధలకూ, తదితర రసాలు (_పధానమైన కావ్యకథలకూ ఒక ముఖ్య భేదం ఉంటుంది. అద్భుత కధలలో కారణం తెలియకే కార్యం జరిగినట్లు చ్యితించటం ఒక పద్ధతి. లేదా, కారణం తెలిసినా కార్యం (పవర్తిల్లే విధం అపూర్వంగా ఉండేటట్లు చ్మితించటం మరొక పద్ధతి. ఈ రెండు పద్ధతులలో వ్యికమార్కుని కధలు మొదటి వర్గానికీ, నాసికేతోపాఖ్యానాదులు రెండవ వర్గానికి చెందుతాయు.

(బహ్మ్‌ వతిజ్ఞను వమ్ము చేయాలని ,పయత్నించిన ఉద్దాలకుడు తనకు తెలియకుండానే విధాత పధకానికి అనువుగా ఎలా మెలగవలసి వచ్చిందో, చెప్పే కధను రసవత్తరంగా నిర్వహించటమే అద్భుత కథా సంవిధాన పద్ధతి. ఉఊద్దాలకుని కల, చం,దవతి గర్భవతియైనతీరు, ఆమె బుషిచే రక్షింపబడిన వైఖరి, ఆమెకు గలిగిన ప్యుతుని ఉద్దాలకుడు పెంచిన విధము, చందవతిని, ఉద్దాలకుడు నాసికేతుని తల్లిగా నెరిగిన పద్ధతి అన్ని అద్భుత రసానుగుణాలైన కధాద్ధ సంవిధానాలే కాని మరొండు కాదు. పు్యుతుడు పుట్టక పూర్వం తల్లిదండుల శృంగారాన్ని పోషించటానికి అవకాశం ఉంటుంది ఏ కథలోనైనా. కాని, వ్యుతుడు పుట్టి తమకు వివాహం చేయబోతుంకేే, తల్లిదం్శడు లెంత మారవికారానికి గురియై నప్పటికి కొవ్యంలో ఫలమేముంటుంది? మరొక సంతానం ఫలం కావాలి. అటువంటిది ఈ కావ్యంలో లేదు. ఎన్ని విఛాల పరిశీలించినా ఈ కావ్యేతి పృత్తంలో ఉద్దాలక చర్యదవతుల శృంగారానికి అంగి స్థితి లేదు; అంగస్థితి మ్మాతమే. వవేకవంతుల కది ఒక్కొక్కసారి తఆఖాసస్థితిని గూడా అందించవచ్చు. చెప్పవచ్చిందేమంకే - దుగ్గన మొదటి రెండాశ్వాసాలను శృంగార రస పోషణకొరకు వాయలేదు. శాంతరసానికి ఆ కథా [పవృత్తియే విరుద్ధం కావటం చేత అది పానగదు. కాగా, నానికేతోపాఖ్యానాన్ని దుగ్గన అద్భుత రన (పథాన కావ్యంగా సమకాలీన సాపాత్యయుగ లక్షణాల నువలక్షించి రచించా డని నస్పష్టమౌతున్నది.

ఇక నాసికేతోపాఖ్యాన కావ్యంలోని రెండో భాగం కథైనా శాంతరసానికి ఉచితంగా మలచబడిందా అని పరికిలిస్తే అ జాడలు కూడా కానరావటం లేదు. ఇలా అనటానికి బలమైన కారణం ఉన్నది. వునరుజ్జీవితుడైన నాసికేతుడు తాను యముని సదనానికి పోయి నిర్వహించిన కార్యాన్నంతటినీ సం్యగహంగా - “మీ కృపాతిశయంబు నాదరించి, జరామురణ మృత్యురోగంబులు లేకుండ వరం బొసగె, మీ రున్న యీ య్యాశమంబునకు ననిచి పుత్తెంచెను” (3.47 ,48) అని నివేదించాడు తండికి. ఈ (పతిపాదనం ఈ కావ్య ద్వితీయ భాగంలో వస్తు విస్తృతికి పాతిపదిక. నాసికేతు డీ సం్యగవోంశాలనే ఆ[శమమునులందరికీ ఆశ్చర్యజనకంగా వివరించి చెవృటమే కావ్యార్ధవివరణం.

ఇందులో గమనించవలసిన అంశం ఏమిటంకే - దుగ్గసరచనలో యమలోక వర్దనానికి

నాసికేతోపాఖ్యానం శాంతరస కావ్యమా? 155 (పాముఖ్యం ఉన్నది కొని యమనాసికేతుల తాత్త్విక సంవాదానికి తావున్నట్లు కనవడడు. అంటే ఉపనిషత్తులలో వినవచ్చెడి నానికేతుని తాత్తికాంశ మిందులో మృగ్యంగా ఉన్నట్లు భావించటానికి వీలున్నది. విమర్శకులు, సాహిత్య చర్మితకారులు మాతం ఉపనిషత్కధా తాత్పర్యం లుప్తమైన అ కావ్య ఖాగంలో ఉండి ఉండాలని ఊహిస్తూనే ఉన్నారు. మచ్చుకు పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారి మాటలు : "ఈ (గంధము అసంపూర్ణముగా' కానవచ్చుటచే ఆ పైన ఏమైనదో ఊహింవవలసినదే కాని, తెలిసి చెవదగినది కాదు. బహుశ కఠోపనిషత్తునందలి కథ వలె అత్మజ్ఞానమే (శ్రేష్ట తర మనెడి ధర్మ (పతిపాదనతో (గంథము వపరిసమాప్తమై యుండును.” (ఆంధ సాహిత్య చరిత, వు.489).

నాసికేతుడు మునులకు వివరించిన అంశాల్లో యమలోకవర్హనం, వుణ్య పాపఫలకధనం మొదలైన వాటితో పాటు యమనాసికేత సంవాదంలోని జ్ఞాన విశేషాలను కూడా వరించినట్లు ఉన్నవని అనుకొన్నా, అభాగం ఇధిలమై పోవటంలో కూడా ఒకవిశేషాన్ని గమనించవచ్చు. (పజలకు యమలోక వర్ణనం మీద ఆసక్తి ఉండటం అరుదు. కాని, అత్మజ్ఞానానికి నంబంధించిన యమనాసికేతసంవాదం మీద అఖిరుచితో కూడిన ఆసక్తి తప్పకుండా ఉంటుంధి. ఒకవేళ దుగ్గన కన (_పజ్ఞాపాటవంతో అ ఖాగాన్ని రవించి కావ్యంలో నిఖంధించి ఉన్నట్లయితే దానిని పజలు న్యదవరచుకొని ఉండి ఉండేవారు. కఠోపనిషత్తాత్ప్సర్యాన్ని కవితామయంగా అందించిన కావ్యం ఇదే కావకుంతో దానిని కళ్ళకద్దుకొని కంటికి రెప్పలా కాపాడుకొని ఉండి ఉండేవారు. అనలు మగ్గన _వణాళికలో అది లేదేమో! ఉంకేు ఆ సూచన మూడో ఆశ్వాసంలోనే మొదట చేసి ఉండేవాడే!

నాసికేతు డనగానే మృత్యుతత్త్వ మెరిగిన జ్ఞానిగా ఉవనిషద్గాథను చదివి మనం అనుకొంటాం. ఈ కావ్యం చదివితీ అతడు యమలోక దర్శనం చేని యమదేవుని వరాలను పొంది (బతికి బట్ట కట్టిన వుణ్యాత్ముదని తెలిసికొని అశ్చర్యాన్ని పొందుతాం. దీనికి కావ్యం శిధిలం కావటం ఒక కారణం కాపచ్చు. శిధిల ఖాగంలో తాత్వికాంశాలు ఉన్నవనే సూచన లెక్కడా కానరాకపోవటం చేత దుగ్గన కావ్యం తాత్త్విక కావ్యం కాజాలకపోతున్నది. "అద్భుత కావ్యమై అవతరించింది.

నాసికేతోపాఖ్యానంలోని ఉద్దాలక చం్యదవతుల వివాహ గాథ రసభావాల కాలవాలమైన అద్భుత రన _పధాన రచన. ఇది అందరూ అంగీకరించిన అంశమే. “,;వబంధ కథయందలి వూర్వభాగము విల్లవాని అపూర్వజననము గురించి, అఘటన ఘటనా నమర్థమైన విధి విలాసము గురించియు అత్యద్భుతముగా సంధానింవ బడిన ఒక చిత కథ. ఇట్టిది అంధ వాజ్బయమున ఇంకొకటి లేదు” అనే (పశంస నందుకొన్నది. (ఆంధ సాహిత్య చర్విత: పింగళి లక్ష్మీకాంతం. వు. 489). ఇక కావ్యంలో మిగిలిన ఖాగం యమలోక వర్టనం. అందులోని అద్భుత విశేషాల 1శవణం వలన వఠిత అనుభవించేది అశ్చర్యం. మొదటి భాగం అసక్తిదయయకమైన అద్భుతకథ; రెండవ ఖాగం వబోధ దాయకమైన అద్భుత కథ. (వజలకు కథ పట్టినంతగా బోధ వట్టదు. అందువల్లనే కాబోలు దుగ్గనకావ్యం రెండాశ్వాసాలే పూర్తిగా దొరుకుతున్నది. మిగిలిన భాగం దాదాపు శిధిలమై -పోయింది. ఇది కాలం చెప్పిన అద్భుతమైన తీర్చు.

దుగ్గన నానికేతోపాఖ్యానం కశాంతరస కావ్యమంకే ఉపనిషత్కథను ఊహలో ఉంచుకొని అనుకొన్న "మాటే కాని, ఉన్న కథను చూచి అన్న మాట కాదు.

(అదివారం ఆంధధపభ : 6.111988)

33 కథాకావ్యాలూ : జాతివార్తాచమత్కారాలూ

(కీ.శ. 11వ శతాబ్ది నుండి 14వ శతాబ్దం దాకా తెలుగు సాహిత్యం నమకాలీన సామాజిక జీవితానికి ఉదాత్తమానవ జీవితంలోని విలువలను వివేచించి చెప్పటానికి యత్నించింది. ఈ కాలంలో వెలసిన రచనలలో తలమానికం కవ్మితయంవారి ఆం్యధ మహాభారతం. కవ్మితయం వారు చితించిన ప్కొతలలో తెలుగువారి స్వభావాలు గోచరించవచ్చు. మవోభారత యుద్ధంలో తెలుగువారి యుద్ధ వ్యూవోలూ, నాటి రణమర్యాదలూ, నైపుణ్యాలూ (వతిఫలించి యుండవచ్చు. వేంగీదేశ పనక్తి భారతంలో కనవడవచ్చు; తిక్కన మవామంతి (పజ్జ రాయబారాలలో రాణించి యుండవచ్చు ; ఉత్తరాఖిమన్యుల వివాహ ఘట్టంలో తెలుగువారి ఆచారప్యవవారాలు తొంగి చూడవచ్చు; విదురనీతిలో తిక్కననీతి వెలుగు చూడవచ్చు; ఎజ్జన గారి కధలలో తెలుగు దేశపు వాతావరణం పిల్లగాలిగా వీస్తూండవచ్చు. అయినా, సమకాలీన సమాజంలోని జీవిత వాస్తవికతను (వత్యక్షంగా కావ్యదర్పణంలో (_పతిఫలింప చేసే [,పయత్నాలు కావవి. భారతంలోని ఆదర్శ ధార్మిక జీవితంలోని విలువలను కళామయంగా (పదర్శించే సాహిత్యస్పృహను సమాజాని కందించే సఫలయత్నమే అది. %వకవి సాహిత్యం మతాదర్శాన్ని చృితించింది. బసవని మహిమలూ భక్తుల మహిమలూ భక్తి వలన మానవుడు సాధించగలిగే అతిలోక శక్తులకు నిదర్శనలు. బసవని మహిమలను ఆధ్యాత్మికపరంగా వాస్తవ జీవిత సత్యాలని విశ్వసిస్తే శ్రీకృష్ణుని మహిమలను అనుమానించటానికే వీలులేదు. ధార్మిక జీవితం వల్ల, భక్తి మహిమ వల్ల మానవుడు సాధించగలిగిన లక్ష్యాలను చెప్పేది పురాణ సాహిత్యం. జీవితంలోని ఉత్తమ విలువలను అనుసరించటం వలన, తిరస్కరించడం వలన కలిగే లాభనప్పాలను సాహిత్య మర్యాద న్మాశయించి చెప్పేది కావ్యేతివానం. (వజలు ఆకాలంలో జీవించే (బదుకు తీరుల కంటె (పజలు ఏ కాలంలోనైనా జీవించవలసిన (బదుకు చింతనను రేకెత్తించటానికే కవితయ యుగ సాహిత్యం కృషి చేసింది.

శ్రీనాధ యుగంలో సాహిత్య గతిలో మార్పు వచ్చింది. నమకాలీన సమాజంలోని వాన్తవిక జీవితాన్ని అనుభవిన్తూ సాహిత్య జీవితంలో కూడా దానిని _పతిఫలింవచేయాలన్న తవన, [వయత్నం ఈ యుగ రచనలలో కనపడుతుంది. ఈ విధమైన (ప్రవృత్తికి శ్రీకారం చుట్టిన మవాకవి శ్రీనాథుడు. ఆయననోట వెలువడిన చాటుకవిత్వం అనాటి సమాజంలోని కొన్ని జీవితాల రంగుల భాయాచ్వితాల సరస సందుటి. ఆ ఛాయాచ్విత్రాలన్నీ శ్రీనాథుని సాహిత్యపు కమేరాతో షూట్‌ చేసినవే. వాటికి రంగుతో పాటు వాసనలు కూడా ఉన్నాయి. సమాజాన్ని అభిరుచి దృక్పధంతో చూచి సహజ దృశ్యాలను అత్యంత సహజంగానే కవితా జీవితంలో నిఆపటం శ్రీనాధునిలో ఒక అలవాటుగా, వోవీగా మొదటినుండి చివరి దాకా కనపడుతుంది. _ దానినుండి వుట్టిందే చాటుకవితాధార. సమాజం లోని ఏ దృశ్యమైనా అతనిని స్పందింప చేస్తే ఆ చైతన్యం ఒక చాటుకవితగా జాలు వారేది. అంటే ఖౌతికానుభవం సాహిత్య స్పృహతో వెలువడేదన్నమాట! నమాజ వాస్తవికతను సాహిత్యాభివ్యక్తిగా వినిర్మించే కవి చైతన్యాన్ని సామాజిక సాహిత్య నహ అని పేర్కొనవచ్చు. ఇట్టి స్పృహను కావ్యరంగంలో (వతేశపెష్టే మార్గాన్ని రుచి చూపించింది శ్రీనాథుడు.

అయితే, శ్రీనాధుని ప్రాఢరస కావ్యమైన శృంగార నైషథంలో కంకు భీమేశ్వర వురాణంలో

కథాకావ్యాలూ :ః జాతి వార్తా చమత్కారాలూ 157 ఈ స్పృహ ఎక్కువగా కనపడుతుంది. అయినా, చాటుకవితలో ఈ స్పృహను శ్రీనాధుడు. సమ్ముగంగా పోషించాడు. చూస్తున్న సమాజాన్ని చూస్తున్నట్లు చెప్పే ఈ కవితాఖివ్యక్తి అ యుగంలో అంతటితో ఆగలేదు. “నీవు నేర్పిన విద్యయే నీరజాక్ష' అని వినుకొండ వల్లభరాయుడు (కీడాభిరామాన్ని వీధి నాటకంగా రచిస్తూ క్రీనాథునికి చూపించి ఉంటాడు. సామాజిక సాహిత్య సృహ చాటుకవిత్వంనుండి సాహిత్మీష్మకియల కెగ్యబాకటం గమనించి, సంతోషించి, అతని (వయత్నానికి చేయూత నిచ్చి ఉంటాడు శ్రీనాధుడు. అంతేకాదు వల్నాటి పర్యటనంతా 'వీధిలో' వకపాతాభినయంలాగా శ్రీనాథుడు మార్చి వేశాడు. వల్నాటి వీర చర్మితలో ఆన్సృహలోని సౌగంధ్యాన్ని గుబాళింప చేశాడు. సామాజిక సాహిత్య సృృహకు చాటుకవిత జన్మభూమిగా, “వీధి వివారభూమిగా పరిథఢవిల్లాయి.

సమాజంలో కవి చూచిన వాస్తవాన్ని వాస్తవంగా వాజ్ఞాయంలో రికార్డు చేయటం వదిహేనవ శతాబ్ది సాహిత్య చైతన్యంలోని శక్తిమంతమైన ధోరణి. దీనిని తరువాతి కాలంలో “జాతి' అని పిలిచినట్లు తెలుస్తున్నది. ఉదాహరణకు?

"చిన్ని చిన్ని రాళ్లు చిల్లరదేవుళ్లు

నాగులేటి నీళ్లు నాపరాళ్లు

సజ్జ జొన్న కూళ్లు సర్పంబులును తేళ్లు

పల్లనాటి సీమ వళ్లెిటూళ్లు” అనే వద్యం వానస్తవకధనం. పల్లనాడు లోని అవటి పల్లెటూళ్ల న్వభావాన్ని చెప్పే పద్యం ఇది. అంక పర్ణించబడే వస్తువు యొక్క జాతి లక్షణం, లేదా స్వరూప స్వభావాలు తేటవడేటట్లు సవాజనుందరంగా సాహిత్య స్ఫూర్తి కలిగేటట్లు చెప్పకుం జాతి. ఇది కవిత్వానికి ఉండవలసిన మంచిగుణంగా త్తీనాధయుగంలోని కొందరు కవులు భావించి, తమ _పయోగాలలో పాటించారు. వర్ణ్యవస్తువు సమకాలీన సమాజంలోని జీవిత వాస్తవం అయి ఉండాలి. అప్పుడే సామాజిక సాహిత్య స్పృవాగా లెక్కించబడుతుంది.

సామాజిక సాపాత్య స్పృహతో రచించే కవిత్వంలో ఉండవలసిన మరొక లక్షణం “వార్త. వార్త అంకు సమకాలీన సమాజంలోని జనజీవన విధానానికి సంఖంధించిన వివరణ. ఉదాహరణకు

1కీడాభిరామంలో వర్ణించబడిన సాంఘిక జీవిత విశేషాలన్నీ వార్త లనదగినవే.

కప్పురభోగి వంటకము కమ్మని గోధుమపిండివంటయున్‌

గుప్పెడు పంచదారయును (గొత్తగం గాంచిన యాలనే పెన

ర్పప్వును గొమ్ము నల్లన(టిపండ్లును నాలుగునైదు నంజులున్‌

లప్పలతోడ. (గొంబెరుగు లక్షణవజ్ఞల యింట రూకకున్‌” (166) ఆనాడు రూకకు దొరికే పూటకూటింటి భోజనాన్ని గురించి ఈ పద్యం వాస్తవమైనా “జాతి” కాదు వార్త. జాతి వార్తలు (కమంగా సమకాలీన జనజీవన చృితీకరణలో భఛాయాచ్నిత _(గహణం, చలనచ్మిత ,గహణం లాంటివి. స్థిర చ్యికాలను ఒకటి పరిచయంచేస్తే స్పిరచ్మితాలతోపాటు చలత్‌వ్మితాలను గూడా మరొకటి (పదర్శించవచ్చు. జాతి ఒక అవస్థను వ్యక్తం చేసినక్సు, వార్త ఒక వ్యవస్థను వివరిస్తుంది. ఈ రెండూ కవిత్వంలో ఎంత ముఖ్యమో వాటిని చమత్కారంగా వ్యక్తీకరించటం కూడా అంతకంకే ముఖ్యం,

158 సాపిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు “రసికుడు పోవడు వల్నా తెసగంగా రంభయైన నేకులె వడకున్‌ వసుధేశు. డైన దున్నును గునుమ్మాన్తుం డైన జొన్నకూడే కుడుచున్‌” ఈ కంద పద్యంలో జాతి వార్తలు చమత్కారంగా కవితా మయం చేయబడ్డాయి. 'ఈ చమత్కారం" శబ్దాలంకారం వలన గాని, అర్భాలంకారాల వలన గాని, శ్లేష వలన గాని, వ$కోక్తి వలన గాని కవితలో వ్యక్తం కావచ్చు. ఇటువంటి కవిత్వావిష్కారం జరిగినప్పుడే సామాజికమైన వాస్తవం సాహిత్య స్పృహతో సాక్షాత్కరిస్తుందనే భావాన్ని శ్రీనాథుడు బీజ్యపాయంగా వదిహేనవ శతాబ్చి సాపొతీ క్షేతంలో నాటాడు. వినుకొండ వల్లభరాయడు పాదుబేని నీరు పోశాడు. (కీడాభిరామం అనే (కీడారామంగా దాన్ని పెంచాడు. స్వభావ్‌ోక్తికి జాత్యలంకారం అనే పేరున్నది. 16వ శతాబ్దిలోని కావ్యాలంకార సర్యగహ (నరనభూపాలీయ) కర్త స్వభావక్తి అంటానికి బదులు “జాతి అనే అన్నాడు. “సహృదయ హృదయంగమమై మపి నున్న) నున్నయట్లు మాటల తేటల్‌ బహుళంబులుగా( జెప్పిన మహితోక్తియె జూల యయ్యె మహి నెట్లన్నన్‌”. (5.112) భూమిపై ఉన్నదానిని ఉన్నట్లు చెప్పినా, మాటల తేటలు బహవుళంగా ఉండేటట్లు చెప్పినా, అది మహితోక్తి కావాలి, సహృదయ హృదయంగమమై ఉండాలి. _పబంధ యుగ కవులు అలంకారంగా (గహించిన 'జాతి'ని సమాజంలో చూచిన దానిని చూచినట్లు చమత్కారంగా, అర్ధగౌరవంతో, నహృదయ రంజకంగా చెప్ప సామాజిక కవితా స్పృహాగా (గహించారు క్రీనాధయుగకవులు. 17వ శతాబ్దంలో చేమకూర వేంకటకవి (వశస్తికి కారణాలైనవి నాలుగు కవితాంశాలు. “తా రసవుష్టిమై (వతివదంబున జాతియు వార్తయున్‌ జమ త్కారము నర్థగౌరవము గల్గు ననేక కృతుల్‌ పసన్నగం ఖీరగతిన్‌ రచించి మపా మించినచో నిక శక్తు లెవ్వర య్యా! రఘనాథ భూవరనిక్షాగణికిన్‌ జెవిసోక జెప్ప/ గాన్‌” (విజయ విలాసము: అవ. 31) అవి" జాతి, వార్త, చమత్కారం, అర్ధగౌరవం. ఈ నాల్గింటి వలన రనపుష్టి, (పసన్న గాఖిర్యం అనే స్వభావ విశేషాలు కావ్యానికి కలగుతాయి.' వీటిల్లో జాతి అంకు స్వభావం అని వేదం వేంకటరాయశా(స్తిగారు, స్వభావోక్తి అని బులుసు వెంకట రమణయ్య గారూ వివరిస్తే, అర్వుద ' గారు '“జాతి' అంటే “జోక్‌ అని, “వార్త' అంకే 'సోమెత' అని పేర్కొన్నారు. (చూడండి: సమగాం్యధ సాహిత్యం: 10వ సంపు. పుటలు 99-102). అర్నుద "గారి అర్ధాన్ని కూడా “జోక్‌ గానే మనం తిసుకోవాలేమో!.

కథాకావ్యాలూ : జాతివార్తాచమత్కారాలూ 159

జాతి వార్తా చమత్కొారాలను కథాకావ్య (ష్మకియలో పాటించే పద్ధతిని సాగించిన వారు వ్యికమార్మ చరిత కర్త జక్కన, భోజరాజీయ కర్త అనంతామాత్వుడు, నింవోనన ద్వ్యాతింగిక కర్త కొజవి గోపరాజు, పంచతంగత కర్త దూబగుంట నారాయణ కవి, శుక సప్తతి కర్త పాలవేకరి కదిరిపతి, హంసవింశతి కర్త అయ్యలరాజు నారాయణకవి, మొదలైనవారు. శుకనప్తతి, హంసవింశతి కర్తలు త్రీనాధయుగంలోనివారు కాకపోయినా ఈ బాటన నడిచినవారు.

స్థూలంగా వివేచిస్తే జక్కన చమత్కారాన్ని ఆదరించిన కవి; అనంతామాత్యుడు “జాతి'ని గౌరవించిన కవి; కొణవి గోపరాజు "వార్తను పాటించిన కవి. ఈ వివేచనం ,పాధాన్య వివక్షతో చేన్తున్నదే. కృతిపతి జక్కనను (పశంసిస్తూ స్వాభావికత్వం, నవకవితా _పాభవం కలవాడని పేర్కొన్నాడు. జక్కనయే “పతివద్యము చోద్యముగా( గృతి చెప్పిన నొవుగాక” (1.17) అని స్పష్టంగా చెప్పాడు. _పతిపద్య చమత్కారం జక్కన కవితా లక్ష్యం. ఆయన చెప్పిన వ్వికమార్క కధ లెంత అద్భుత వ్మికమాలను ,_పకటిస్తాయో ఆయన రచించిన వద్యాలు కూడా రచనా శిల్పంలో క్రినాధాదులతో అంత పోటీవడతాయి. చితమేమంకే జక్కనలో చమత్కార (పస్టానాన్ని అనుసరించిన నాచనసోముని కవితాచ్చాయలూ, రస్మాశతమైన రీతి పస్టానాన్ని సారించే శ్రీనాధ కవితాఫణుతులూ గోచరిస్తాయి. కొావ్యయుగంలో పద్మ శల్పదృష్టితో గమనిస్తే జక్కనకు విశిష్టస్థానాన్ని కల్పించారు విమర్శకులు.

శ్రీగుంటూరు. శేషేం్యద శర్మగారు మొదటి కవ్యితయంతో పాటు రెండవ, మూడవ కవ్యితయాలను పేర్కొన్నారు. జక్కన, శ్రీనాధుడు, విలలమళ్జి పినవిరభ్యదుడు రెండవ కవ్మితయం, పెద్దన, తెనాలి రామకృష్ణుడు, రామరాజభూషబుడు- మూడవ కవ్యితయం. “రెండవ కవ్యితయమువారు వచ్చిన దగ్గర నుండియే తెలుగున కవిత్వము రక్తి కట్టినది. వారినే తరువాతి కవు లనుసరించి| పబంధయుగము నావిష్కరించిరి.... రెండవ కవ్యితయమువారి కొక సమాన లక్షణము కలదు. తెలుగున, సంస్కృతమున వారి నుడికారము, సమాన రచనాధోరణి, ఉత్పల చంవక మాలికలను మత్తేభమును, సీసమును నడిపించురీతి రెండవ కవ్మితయము వారిలో ముగ్గురియుందు నమాన లక్షణ లక్షితములై కనిపించును” (సాహిత్య కౌముది: 1068:పు.42).

జక్కన కథాకావ్య (పష్యకియానిర్మాణ పద్ధతిలో అనంతామాత్యుడు, కొఠివి గోపరాజు మొదలైన వారి వరునలో మొదట నిలబడ దగినవాడు. రచనా చమత్కారంలో నాచనసోమ శ్రీనాథాదుల సరసన నిలువగలవాడు. పద్య *ల్ప మర్యాదల నన్నీ అలా ఉంచి, జాతి వార్తా చమత్కారాలలో చమత్కారం పాలు ఎలా పోవాళిస్తాడో తెలియటానికి ఒక చిన్న కంద పద్యం. వర్జ్య వన్తువు ీరోదన-

“పుటవుటనగు చను! గవపై

బొటబొట గన్నీరు దొర( గ( బురపుర. బొక్కం

దటతట, గుండియ లదర( గ

గటకట యిది నోముఫలము గా కే మనుచున్‌ *. (ఐక. 7.153) ఈ పద్యంలో (స్తీ రోదనచేస్తూ (పకటించిన చేష్టలు అత్యంత సవాజాలు కావటం చేత జాతి.

షాహీత్య చర్వితలో చర్పనీయాంశాలు 160 వాటి వర్ణనంలో వార్త గోచరించవచ్చు కాక, అయినా శబ్బానుకరణరూపాలతో పద్యంలో కలిగించిన చమత్కారం ఈ రచనలో ముఖ్యం. కథాకావ్యం కావటం చేత వ్యికమార్క చర్వితలో మొదటినుండి చివరిదాకా వ్యాపించి యున్న ఒకే ఒక కధ ఉండదు. చిన్న కథలలో మహాకావ్య శిల్పం (పదర్శించటం కష్టం. అందువలన (పతిపద్య చమత్కార పద్ధతి న్నాశయించినాడు జక్కన; మిగిలినవారికి మౌర్గదర్శకు డైనాడు. అనంతొమాత్వుని కవితకు “జాతి”, “నీతి' ముఖ్య లక్షణాలు. చెప్పినవి చిన్న కధలు. అందులో జక్కనలాగా ఉత్పేక్షలకు పోకుండా స్వభావ వర్ణనలతో కావ్యాన్ని రక్తి కట్టించాడు. ఎడనెడ నీతితో సూక్తి మౌక్తికాలను తోరం కూర్చాడు. భోజరాజీయంలో గోవ్యా_ఘసంవాదం ,(పసిద్ధం. అందులో, ఆవును, దూడను వర్ణించిన తీరు సహజత్వానికి, జాతికి చక్కని ఉదాహరణం. గోమాత తన బిడ్డకు చెప్పిన నీతులు నేటికీ తెలుగు వారి నోట సూక్తులుగా వినిపిస్తూ ఉంటాయి. అందులో ఒకటి- “చులకన జలరుహతంతువు చులకన తృణకణము, దూది చుల్కన సుమ్మీ యిల నెగయు ధూళి చుల్క్మన చులుకన మణి తల్లి లేని సుతు డు కుమారా! ” (భోజ: 6.37) ఆయన కధ చెప్పటంతో పాటు సందర్భం వచ్చినప్పుడెల్లా తన కాలంలో ఉన్న వివిధ విశేషాలను కావ్యంలో పొదివి, దానిని ఎజ్ఞాననర్వస్వంలా చేసే పద్ధతిని విరివిగా పకటించాడు. కీథలలో సందర్భాన్ని బట్టీ చిత కవితారీతులు, యత్మిపాసలూ, శకునాలూ, జానపదులు కొలిచే దేవతలు, వ(స్తాలలోని భేదాలూ, పక్షివేట విశేషాలూ, మొదలైనవి ఎన్నింటినో పొందుపరిచాడు. ఇవి కాప్యరసభావాలకు తోడుపడవు కాని, వాటి సాంఘిక స్థితిగతులను తెలుసుకొనటానిక్‌ తోడ్పడతాయి. గోవరాజు కధాకావ్యపవృత్తిలో వార్తను పోషించే పద్ధతికి ఒరవడి పెట్టాడు. ఇకమార్కుని కధలూ, భోజరాజుకథలూ, శుకసప్తతి కధలూ చెప్పిన కధాకావ్వాలు అద్భుత కధా (పపంచం పట్ల ఆనాటి _పజానీకాని కున్న ఆసక్తిని పకటిస్తున్నాయి. పరస్పర విభేదాలతో రాజులు యుద్ధాలు చేసుకుంటూనే ఉత్తరాది నుండి పెద్ద దాడులు వస్తే ఎదుర్కొనే యత్నంలో ఉండే కృష్ణా గోదావరీ తీర్యపాంత _పజలు నీతికీ, సాహాసానికీ, వర్మాకమానికీ, సమకాలీన సామాజిక జీవన విధానాన్ని సాపాత్యంలో సంరక్షించుకొనే భ్యదతకీ తగినంత ప్రాధాన్యాన్ని ఇచ్చారు. వారు జీవించటం ఎంత ఘనమో, వారి జివితాంశాలను సాపాత్యంలో (పతిఫలింవ చేసుకోవటం అంత ఘనం. పదిహేనవ శతాబ్దిలోని కధా కావ్య (ష్మకియా (పయోగాలు సమాజంలోని సామాజిక- జీవన స్పృహను సాపిత్యస్పృహతో సంపుటీకరించి భృదపరిచాయి. శ్రీనాధయుగ కధాకావ్యాలు నాటి సామాజిక సాహిత్య స్పృహకు సజీవ శిల్పాలు! జాతి వార్తా చమత్కారాలకు దోహాద పష్యకియలు! ( ఆదివారం ఆంధధ(వపభ :13.11.1988)

34 భాషాయుగాలు - సాహిత్య యుగాలు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం మరొక మంచివని తలపెట్టింది. 1988 అక్టోబరు 2/7 నుండి 29 దాకా మూడురోజుల పాటు హైదరాబాదులోని ఖొషాభివృద్ధి పీఠం పక్షాన తెలుగు సాపాత్యంలో భఖాషాయుగ విభజన పై చర్చా గోప్టిని నిర్వహించింది. ర్యాష్టంలోని విశ్వవిద్యాలయాలనుండే కాకుండా ర్యాష్టేతర్మపాంతాల నుండి కూడా వచ్చిన ఖాషాసాహిత్యాచార్యులు, పదకోశనిర్మాణ మర్మజ్జులు చర్చాగోప్టిలో పాల్గొన్నారు. నేనీ పిస్తావన తెచ్చింది చర్చాగోప్టిలో నిర్వషించబడిన వివిధాంశాలను తైలియపరచటానికి కాదు. అధునికంగా భాషాసాపాత్య చర్విత నిర్మాణరంగంలో జరుగుతున్న _ఉపయత్నాలను, పయోగాలను నూచించటానికి. ఎందుకంటే - కొంతమందికి విశ్వవిద్యాలయాచార్యులంకే ఒక విధమైన అర్థరహితమైన ఈసడింపు. వారి ఆలోచనలన్నీ సంఘానికి వనికి వచ్చేవి కావనీ, వారందరూ ఈ కాలంలో నివసిస్తున్నా, గతకాలంలో కూరుకు పోయినవారనీ ఆరోపిస్తూ ఉంటారు. అ విధంగా వర్గసంఘర్దణను దర్శిస్తూ ఉంటారు. (వదర్శిస్తూ ఉంటారు. అటువంటి వారికి ఈ వార్త కొంత కనువిప్పు కలిగిస్తుందనీ, నమాజంలో ఎవరి ప్యాత వారికుందని (గహించటానికి వీలౌతుందనీ ఈ అంశాన్ని పేర్కొనటం జరిగింది. అం్యధ్యపదేశ్‌ ర్యాష్టం అవతరించిన తరువాత , సాహిత్య అకాదమీ ఏర్పడటం, (పపంచ తెలుగు మవాసభలు జరగటం, ఆ తరువాత తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఏర్పడటం - అనే చార్మితక ఘట్టాల నడుమ తెలుగువారు ఆశించిన, ఆరంభించిన ఖాషాసాహిత్య (పణాళిళలు చెప్పుకోతగినవి ఉన్నాయి. వాటిల్లో ముఖ్యమైనవి మూడు: 1. సమ్యగాంధ భాషా నిఘంటువు. 2. సమ్యగాంధధ సాహిత్య వికాన చర్విత. 3౩. నమ్మగాంధధ చర్విత. సాహిత్య అకాడమీ చేపట్టిన షపధమబృహత్తర కార్యకమం సమ్యగాంధభాపానిఘంటు నిర్మాణానికి తోవ చూపే పదకోశనిర్మాణ కార్యకమం. కవుల పదకోశాలు ( కంకార్డెన్స్‌న్‌ ), వృత్తివదకోశాలూ, మాండలిక వదకోశాలూ, శాసనభాపా కోశాలూ, భాషావికాస చర్విత నిర్మాణం మొదలైనవి ఈ కార్య్మకమంలో ఖాగాలుగా _పారంభించబడినాయి. కాని, కొంత కాలం తరువాత కవులపద కోశాలు _పచురించే కార్య్యకమం మందగించింది. మిగిలినవి కూడా మెల్లగా వెనుకరొజవేయటం (పారంభించాయి. ఇటువంటి తరుణంలో తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఏర్పడటం, అది భాషాభివృద్ధికి ఒక పీఠాన్ని కేటాయించటం సంతోషిఐచదగిన అంశం. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలోని భాషాభివృద్ధి పీఠంలో “నిఘంటు నిర్మాణశాఖ ఒకటి (వత్యేకంగా పనిచేస్తున్నది. మన ర్యాష్ట్రంలోని మరే విశ్వవిద్యాలయంలోనూ నిఘంటు నిర్మాణశాఖ లేదు. అందువలన ఈ శాఖ వలన తెలుగు విశ్వవిద్యాలయానికి ఒక (పత్యేకత ఏర్పడింది. దానితో పాటు తెలుగు పజలు కలలు కంటున్న సమ్యగాంధధ నిఘంటు నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయవలసిన బాధ్యత కూడా ఆ విశ్వవిద్యాలయానికి ఏర్పడింది. మరొక విశేష మేమంకే

162 పొహిత్య చర్మ్నితలో చర్చనీయాంశాలు యు జి.సి., వారు ఇటుపంటి కార్యక్రమాలకు ఇవుడు ధనసహాయం చేయటానికి ముందుకు రాపటంలేదు. అందువలన మరే విశ్వవిద్యాలయంవారూ ఈ పని చేపట్టలేరు. అర్హులైన ఆచార్యులున్న తేలుగువిశ్వవిద్యాలయమే ఈ పనికి పూనుకొనక తప్పని పరిస్థితి ఏర్పడింది. రా(ష్ట్రపభుత్వం కూడా ఈ అవసరాన్ని గుర్తించటం ముదావహం

సమ్మగ్రాయ్యధ నిఘంటు నిర్మాణానికి పూర్వరంగం సిద్ధపరిచేది చార్మితక తెలుగు నిఘంటువు.

దీనిని నిర్మించటానికి తెలుగు సాహిత్యచర్మితను భాషాపరిణామాల దృష్ప్యా కొన్ని యుగాలుగా విభజించటానికి వీలుంటుందా? అనే అంశాన్ని చర్చించటానికి గోష్టి ఏర్పడింది. “తెలుగుభాషా సాహిత్యాలు - యుగవిభజన - చార్మితక తెలుగు నిఘంటు నిర్మాణం అనే అంశం మీద ఆచార్య జి.యన్‌. రెడ్డిగారు ఆ గోష్టిలో కీలకప్యతాన్ని సమర్పించారు. వారు పేర్కొన్న కొన్ని అంశాలు ఆసక్తికరంగానూ, సత్యదర్శనానికి ఉపకరించేవిగానూ ఉన్నాయి. 1. “తెలుగుభాషకున్న రకరకాల నిఘంటువు లన్నీ లెక్కపెడితే శతాధికసంఖ్యలో వున్నట్లు తెలుస్తుంది. అయితే. తెలుగుభాష కొక నమ్మగమైన నిఘంటువు లేదు. సృపమాణమైన నిఘంటువు లేదనే చెప్పాలి. నిఘంటువుల విషయంలో తెలుగువారు కష్టజాతకులని నా అభిప్రాయం... వంద సంపత్సరాలకు ముందు (పకటితమైన శబ్బరత్నాకరమే ఈనాడూ విద్యార్థులకు శరణ్యమని, వదమూడు- దశాబ్దాలకు ముందు పాశ్చాత్యుడైన (బౌన్‌ సంకలించిన నిఘంటువులే మన కింకా (పమాణమని వాటిని మరల మరల మ్యుదించుకోవటం కూడా నిఘంటువుల విషయంలో, తెలుగు వారి దుస్థితికి తార్కాణమని నా అభ్యిపాయం ” (వు.18.20 ) “భాషా పరిణామం (ప్రధానంగా రెండు రకాలు.

1. భాషకు బాహిరరూపమైన శబ్బస్వరూపంలోనూ, నిర్మాణంలోనూ జరిగే మార్పు 2. పదాలకు నంబంధించినట్టి అర్థంలో జరిగే మార్పు. వదన్వరూపం మారినప్పుడు అర్థంగాని, అర్ధంలో మార్చు సంభవించినప్పుడు వదస్యరూపం కానీ ఘారాలనే నియమం. లేదు... కాబట్టి భాషాపరిణామంలో శబ్బార్థపరిణామాలు భఖిన్నాలేకాని పరస్పర్యశయాలు కావు. భాషా చర్మితకారులు గుర్తించే పరిణామలక్షణాలు (పధానంగా శబ్ద స్వరూపానికి, నిర్మాణవధానానికీ సంబంధించి వుంటాయి. బాపారమైన శబ్ద వరిణాము లక్షణాలను వరస్కరించుకొనే ఖాషాయుగ విభజన చేయటం జరుగుతుంది. అర్థవరిణామాన్ని బట్టి భాహయుగవిభజన చేయటం సాధ్యం కాదు” (వు.15,16).

౩. “తెలుగు వీశ్వవిద్యాలయం తలపెట్టిన చార్మితక తెలుగు నిఘంటు నిర్మాణపధకం (వశంసనీయమైంది. తెలుగూ భాపాభిపృద్ధికి తక్షణం అవసరం కూడా. అయితే అది దీర్జకాలిక (వణాళిక ఈ (_పణాళికను నిర్వహిస్తూ సద్యః ఫలితాన్ని ఇచ్చే స్వల్పకాల (పణాశళికల్ని అందులో భాగంగా కూడా చేవట్టవచ్చు.”' (వు. 20,21).

చర్చల్లో కూడా విశేషమైన అంశాలు వెలికి పచ్చాయి. వర్గికరణలో యుగవిభాగంలో పాటించే మర్యాదలను గురించి ఆచార్య కె.బాలన్ముబమణ్యం గారు వివరిస్తే. ధ్వనుల మార్పు ఖాషావ్యవస్థాలో కలిగించే మార్పులను గురించి అచార్య చేకూరి రామారావుగారు చర్చించారు. శాసనభాషకు చారిితక నిఘంటువు సిర్మించటం తేలికగాని, తెలుగు సాహిత్యగంథాలను ఆధారంగా చేసికొని భాహాయుగవిభజనం చేయటం క్లిష్టుుని ఖావించారు ఆచార్య బీ.యన్‌. రెడ్డిగారు.

163 యుగవిభజనకు ఖాషాపదనిర్మాణం లోని మార్చులకంకే వాక్యనిర్మాణంలోని మార్పులే ఎక్కువగా తోడ్పడతాయని ఆచార్య నాయని కృష్ణకుమారి గారు పేర్కొన్నారు. ఇంతకూ చెప్పవచ్చిందేమిటంకు

• తెలుగు సాహిత్యాన్ని భాహాయుగ విభజన స్యూతాలతో విభబించి, వర్గీకరించి, సూ(తికరించి, ఒక చారి[తక నిఘంటువు నిర్మాణం చేయాలంకే = ముందుగా దానిని గురించిన ఒక నిర్దుష్టమైన (టణాళికను సిద్ధం చేనుకోవాలి - అంతకు ముందుగా ఎంతో చర్చ సాముదాయికంగా సాగాలి అని అఆ చర్చాగోప్టి తెలియపరుస్తున్నది.

తెలుగులో నన్నయ యుగంలో తత్సమవదజాలం ఎక్కువగా వాడబడుతుండేది. ఆఅ తరువాత డదేకీయపదజ్తాలం శివకవియుగంలో కావ్యాలకు ఎక్కటం (ప్రారంభమైంది. తిక్కన ఈ రెండింటినీ పోషించాడు. (శీనాధయుగంలో తత్సమదేశ్యాలతో పాటు అన్యదేశ్యాలు కావ్యాలలో (పవేశించాయి.. (వబంధ యుగంలో ఈ వద్ధతి కొనసాగినా తత్సమాలకు వాడుక పెరిగింది. దక్షిణాయధయుగంలో అచ్చ తేెలుగుపదాలను కల్పించుకొనే యత్నం, దేశ్యపదాలను అన్యదేశ్యాలను వాడే విధం ఎక్కువైంది. సామాన్య (పజల వాడుకభాష కావ్యాలలోకి బాగా ఎక్కింది. అధునికయుగంలోని కవిత్వంలో తత్సమపదాలూ, వచనరచనలో దేశ్యాలూ, అన్య దేశ్యాలూ ఎక్కువగా వాడిబడుతున్నాయి. నన్నయభట్టు 'తెలుగుభాషనంతా సంస్క్భృతీకరించి “తెలుగుదనాన్నే రూపుమాపాడని విమర్శించేవారి మాటలలో సత్యం లేదని భాషాపరిశోధనలు నిరూపించాయి. తెలుగుదనం కోసం వాదించే ఆధునిక కవుల విమర్శకుల రచనలలో నంస్కృతం పాలే హెచ్చు. వారి కావ్యాలుగానీ పారిభాషికపదాలు కానీ , అన్నీ తత్సమాలను అ_శయించి గాని నడవవు. “తెలుగులో నూతనపదసృష్టికి, పారిభాషిక పదకల్పనకు, తెలుగురచయితలు సంస్కృతాన్నే అ్యశయించడం ఇప్పటికీ జరుగుతూ వున్నది. ఈనాడు ఒక ఆంగ్రవదాన్ని అనువదించుకోవాలన్నా, అపూర్వమైన ఒక పరిభావాన్ని (00%0000 వ్యక్తం చేయాలన్నా, తెలుగువారు నంస్కృతంలోని పదాలను, లేదా ధాతువుల్ని అ్యశయిస్తారు... కాబట్టి తెలుగుభాషలో ముఖ్యంగా సాహిత్య భాషలో సంస్కృతపదజాలానిదే పై చేయి” - అని అచార్య జి.యన్‌. రెడ్డిగారు తమ కీలకప(తంలో -పేర్కొన్నారు(వు.16 ). తెలుగుసాపిత్యాన్ని భాషాపరంగా యుగవిభాగం చేయటానికి ఇటువంటి వదజాల (పయోగాన్ని కూడా అధారంగా తినుకొనవచ్చు. విభిన్న దృక్పధాలలో ఉన్న కష్టసుభాలనూ, అచరణసౌలభ్యాలనూ, శ్యాస్తీయతనూ, వాస్తవికతనూ, పరిగణించి నిఘంటునిర్మాణానికి ఒక నిర్దుష్టమైన పధకాన్ని నిర్మించుకోవటానికి ఈ చర్చావేదిక ఎంతో నహకరించగలదని తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఖావించింది'.

పై చర్చా గోప్పిలో 28వ తేదీ నాటి సమావేశానికి నన్ను అధ్యక్షునిగా ఎన్నుకొన్నారు. సభాముఖంగా తెలుగువిశ్వవిద్యాలయంవారికి కొన్ని అంశాలను మనవి చేసుకొన్నాను. వాటిలో కొన్నింటిని యిక్కడ పేర్కొంటాను.

1. తెలుగువిశ్వవిద్యాలయం నిర్వపాంచవలని కార్య్యకమాలు నాలుగు. మొదటిది? సమ్మగాంధభాపానిఘంటు నిర్మాణం. రెండవది” సమ్మగాం[ధసాహిత్య వికాసచర్విత నిర్మాణం. మూడవది! సంగాం్యధ చరిత సంస్కృతి నిర్మాణం. నాల్గవది! సమ్యగాం్యధ జానపదవిజ్ఞాన కోశం. మన ర్యాష్టంలో మరే విశ్వవిద్యాలయం చేయలేని పను లివి. తెలుగుభాషా

164 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు సాహిత్యనంన్మృతులకు అంకితమైన తెలుగువిశ్వవిద్యాలయమే చేపట్టగలిగిన వథకా లివి.

2. చార్మితక భాషానిఘంటువు సమ్మగభాషానిఘంటు నిర్మాణానికి కావలిసిన ఖిత్తికను సిద్ధం చేస్తుందని విశ్వసిస్తున్నాను. అవపరమైతే పదకోశాలను సర్మించే యత్నం కూడా ఆరంభించవలసివస్తుంది.

3. జానపద విజ్ఞానానికి పత్యేకశాఖ నొకదానిని వర్పాటు చేయాలనే ఉత్తమనంకల్పం చేసింది తెలుగువిశ్వవిద్యాలయం. ఆ శాఖలోనూ, దేశంలోని ఇతర కేందాలలోనూ పరిశోధన వధకాలను ఫలవంతంగానూ, శ్యాస్తీయంగానూ నిర్వహించటానికి తగిన శిక్షణను యోగ్యులకు ఆఅందించటానిక్‌ కొన్ని శిబిరాలను నడిపింది. విదేశాలనుండి కూడా పండితులను పిలిపించి అంతర్జాతీయమైన అవగాహనను పెంపాందించే (పయత్నం చేనింది.

ఈ _పారంభం జానవదవిజ్ఞాన పీఠస్థాపనకే కాక తెలుగుజానపదవిజ్ఞాన సర్వస్వ నిర్మాణానికి దారి తీయాలనీ, అది త్వరలో సిద్ధించాలనీ తెలుగువారు ఆకాంక్షిస్తున్నార్ను.,

4. మొదటి తెలుగు _పపంచమవానభలు జరిగిన తరువాత తెలుగువారి నమ(గ చర్మితను, సంస్కృతివికాస చరితను రచింపచేయాలనే నంకల్పం బలంగా ఏర్పడింది. అంతర్జాతీయ తెలుగు నంన్ధకు ఆ బాధ్యతను అందించినట్లు గుర్తు. ఆ యత్నం ఎక్కడున్నదో, ఎలా ఉస్నదో తెలియదు. ఇవ్వుడు తెలుగువిశ్వవిద్యాలయంవారు (శ్వీశలంలో ఏర్పాటు చేసిన పీఠం ద్వారా ఈ పధకాన్ని చేపట్టి నిర్వహించటం సమంజసంగా ఉంటుంది.

5. కడచిన మార్చి నెలలో రాజమహేర్యదవరంలోని సాహిత్యపీఠం ద్వోరా నమ్మగసోహిత్యవికాస చర్మిత నిర్మాణానికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సంకల్పించింది. (ష్మకియాపరంగా ఆ రచన సాగితే బాగుంటుందని అప్పుడు అభ్విపాయవడ్డారు. సామాజిక 'నేవధ్యాన్ని కూడా పత్యవ్మ్యకియావికాసానిక్‌ చార్మితక దృష్టితో సంవదించాలని భావించారు. ఆ (పయత్నాన్ని కొనసాగించి తెలుగులో సమ్యగసాహిత్యనిర్మాణాన్ని త్వరలో ప్రారంభించాలని తెలుగుసాపాతీలోకంపక్షాన కోరుతున్నాను.

6. తులనాత్మక అధ్యయన రంగంలోనూ, సాహిత్యశాస్తరంగంలోనూ ఎంతో [వగతిని మనం సాధించవలసి ఉన్నది. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంవారు కంపారటివ్‌ లిటరేచర్‌ ( ౧0౧౫౫౫6476 క402007ఫశాఖ కూడా (పారంభించనున్నారు. హైదరాబాదు కేందవిశ్వవిద్యాలయంలో ళూడా ఒక కేర్యదం (0౪౧1ల) ఈ శాఖలో ఏర్పడింది. ఈ రెండు విశ్వవిద్యాలయాలూ కలిని సంయుక్త కార్య్మకమాలు రూపాందించే అవకాశం ఉన్నది. హైదరాబారు విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు శాఖ (దవిడఖాషా సాహిత్యాలలోని సాహిత్యసిద్ధాంలాల, పారిభాషికపదాల తులనాత్మక అధ్యయనానికి లోడ్పడే ఒక డిక్షరీని తయారు చేయించాలని తలపెట్టింది. ఇటువంటివి ఉభయవిశ్వవిద్యాలయాలు కలిని చేయటానికి వూనుకోవచ్చు.

ఏవైనా విశిష్ట పణాళికలను చేవట్టి నిర్వపాంచటానికి ముందు చర్చాగోష్ణులు జరగాలి.

ఖాషాయుగాలు - సొహిత్వ యుగాలు 165 సమస్యలు, నమన్వయాలు, వవరణలు, వివరణలు, మొదలైన వెన్నో సాగాలి. తెలుగు సాపొత్యంలో భాషాయుగ విభజనపై జరిగిన చద్చాగోష్టిలో ఆచార్య జి.యన్‌. రెడ్డిగారి. వనంగం సాహిత్యచర్మ్శితలోని యుగవిభాగాన్ని గురించి కూడా కొన్ని విలులైన సూచన అందించింది. అందువలన సాహిత్యవికాన చర్మితకు నంబంధించిన వరిశోధకులకు కూడా కొంత 1పయోజనం సిద్ధించింది. మచ్చు కొకటి రెండు షేర్కొంటాను.

1. “యుగవిభజన దృవ్వా భాషాసాహిత్యాలను ఏకరాశిగా భావించడం వాటి పరిణామం వరస్పర్మాశయంగా వుండగలదనుకోవడం అసమంజనం; అశ్యాస్తీయం”. (పు.3)

2. “తెలుగు సాహిత్య చర్మిత కారులు (వతిపాదించిన యుగవిభజనలో భాషాన్వరూప భేధాల్యపనక్తి ఏ మ్యాతమూ లేదు. ఇప్పటివరకు ్నవతిపొదింపబడిన సాహిత్వ్యయుగ విభజన కూడా నిర్దుష్టమని చెప్పలేము.” (వు.6).

3.“ యుగ విభజనలో మన సాహిత్యచర్వితకారులు తొళ్లపాక అన్నమయ్య (15 వశతాబ్చి సాహిత్యాన్ని విస్మరించటం అన్యాయమని నా అభ్మిపాయం. అన్నమయ్య సంకీర్తనలు రాశిలో వాసిలో ఆవో అనిపించే అద్భుతరచనలు. వరిమాణంలో ఒక్కొక్క సంకీర్తన మూడు పృత్తాలకు సమానమని (గహిస్తే లభించిన అన్నమయ్య సంకీర్తన వాజ్బయం రాశిలో 40 వేల పృత్తాలకు సమానం. కవ్యితయభారతంలోని గద్యవద్యాలు - నావుడు, అనవుడు, అదియునుంగాక, వెండియు, మజియును, అంత -వంటివికూడా చేర్చుకొని మొత్తం 21567 వున్నాయి. రాశినిబట్టి లభించిన అన్నమయ్య సంకీర్తన వాబ్బయం కవ్యితయ భారతానికి రెండుమూడురెట్లు ఎక్కువ అని నిస్సంశయంగా చాటపచ్చు...... తెలుగుభాషా వరంగా చూస్తే గనాధపోతనలకన్న అన్నమయ్య ముఖ్యుడు: అన్నపముయ కొడుకులు, మనుమళ్లు కూడా కవులే. తెలుగు సాహిత్యంలో శివకవులకు, దక్తిణాయధకవులకు (పత్యేకించి యుగాల్ని కేటాయించిన మన చర్యితకారులు. అన్నన.య్యను. అన్నమయ్యసంతతిని విసశ్రీరించడం అన్యాయమే కదా! కాబట్టి తెలుగు సాహితృ్మయుగే విభజన కూడా వునరాలోచించదగ్గవిషయమన నా మనవ” (పు.5ిన).

ఇలా సాహిత్యచర్మితకు నంబంధించిన ఏ అంశాన్ని ఎత్తుకొన్నా చర్చనీయాంశమే పునరాబోచించదగినదే. సాహిత్యచర్శితయే కాకుండా సొపిత్యవికాన చర్మితను నిర్మించవలసిన అవసరాన్ని గుర్తించి విశ్వవిద్యాలయాలు ముందడుగు వేస్తున్నాయి... కాని, వికాసచర్మెతకు సంబంధించిన నిర్మాణాత్మకమైన చచ్చాగోష్థులు ఇంకా సాగవలసి ఉన్నది. తెలుగులో తెలసిన సాహిత్యరచనా _పపయోగాలన్నింటినీ. విశ్లేషించి వాటి ,ప్యకియా స్వరూపాన్ని వివేచించి, వకాస్యకపుంల్‌ అవి సాధించిన పయోజనాన్ని, (పయోగ్యపతివత్తిని గురించి మనం ఎంళో చర్చించుకోవలని. ఉన్నది. పూర్వచర్మిత. కారులు. విమర్శకులు వారు చెప్పగలిగినవి చెప్పి మన కొక పొతిపదిక “కల్పించారు. ఆ తరం బుజాలపై నిలబడి ఉన్నాం పునం. మన అదృష్టం అది. వాళ్ల బుజాలకు మనం బరువు కారాదు. మనమూ బుజాలు పెంచి భావితరానికి పీఠిక నంతరించాలి. ఉదాహరణకు నాచనసోముని ఉత్తరహరివంశం ఏ [వ్యకియకు నంబంధించింది? కావ్యమని చెప్పి వెళ్లారు రాళ్లపల్లితరం వారు. మనం అది 'వంశకథాకావ్యం అని వివేచించి దాని లక్షణం చెప్పాం. ముందుకు సాగుతున్నాం. వకియావికాసదశలను, (ఉపయోగాలను గుర్తించి, నిరూపించకపోతే వికానచర్శితకు అకృతి యేర్పడదు.

(అదివారం అంధధ్యపభ : 20.11.1928)

35 యుగవిభాగం : ష్మకియా పరిజ్ఞానం ఆంధ సాహిత్య చర్మితను యుగాలుగా విభబించటానికి ముఖ్యంగా తోడ్పడేవి - సాహిత్య సంబంధమైన అంశాలు, సాహిత్యేతరములైన అంశాలు. సాహిత్యాంశాలలో - సాహిత్య దర్శనాలు, (వ(కియా (పయోగాలు, రచనా పద్ధతులు, మారగ్గదర్శకులైన మహాకవులు, వస్తువు, రూపం, కవితారుచి, శైలి మొదలైనవి _పధానంగా _వరిగణనకు వస్తాయి. సాహిత్యేతరాంశాలలో సౌహిత్యోత్పత్తికి ,పేరకంగానూ, పోషకంగానూ, పాపకంగానూ, ఉండే సామాజిక శక్తులు _పముఖ ప్యాశ వపాన్తాయి. వర్గదృష్టితో సాహిత్యాన్ని నమీక్షించే గతితార్కిక భొతికదృక్పధం కూడా ఈ శాఖకే వర్తిస్తుంది. మత, రాజకీయ, సాంఘిక, దృక్పధాలు కూడా ఇందులోనే చేరుతాయి. ఇంత వరకూ నసాపహిత్యచర్శిత కర్తలు పైన పేర్కొన్న అంశాలలో కొన్నింటిని మాతమే యుగవిభజనలో ఉపయోగించుకొన్నారు.. కొన్నింటిని స్పృశించి వదలిపెట్టారు.. కొన్నింటిని అసలు తాకనే లేదు. అంతే కాదు. అటు సాహిత్యాంశాలలో కాని, ఇటు సాహిత్యేతరాంశాలలో కానీ, ఒకే ఒక పద్ధతిని గాని, దృక్పధాన్నిగాని ఆధారంగా చేసికొని యుగవిఖజనం చేసిన _,పయత్నం శనొసరాదు. యధావకాశంగా అంశాలను, పద్ధతులను, దృక్పధాలను ఎన్నుకొని సాహిత్య చర్వ్శిత' రచనం చేశారు. ఇంతవరకు రచింపబడిన సాహిత్యచర్మ్శిత రచనలలోని యుగవిభాగం ఈ నత్యాన్ని నష్టం చేన్తున్నది. సాపిత్యచర్విత నిర్మాణంలో శాస్తీయమైనపద్ధతిని పాటించాలంకే ఈ రచనకు తోడ్పడే సాపిత్యాంశాల, సాహిత్యేతరాంశాల స్వరూవస్వభావాలను, శక్తియుక్తులను రచయితలు తెలుసుకొని సాంకర్యం లేకుండా సమన్వయించాలి. ఈ అవగాహన పెంపొందటానికి సాహితీవేత్తలు చర్చాగోష్ణులను నిర్వహించాలి. అంటే - సాహిత్య చర్మితలో యుగవిభజన అనేది ఇవ్పటికీ చర్చనీయాంశమనే చెప్పాలి. కొందరు విమర్శకులు ఈ సత్యాన్ని గమనించాలి కూడా. యుగవిభాగానికి ఒక శాస్త్రీయమైన పద్ధతి, సాంకర్యం లేని ఒక విభాగవధానం కావాలి అని ఆధునికులు ఆలోచిస్తున్న సందర్భంలో మొదట ఎదురయ్యే చర్చనీయాంశం ఈ,కిందిది: “ వి వాబయమునందలి యుగములనైనను ఈ దృష్టితోడనే విభజింపవలయునను నియమము లేదు. వాజ్బయచర్శితకారులు తమ యఖిరుచిని బట్టి సౌకర్యమునకై యేవిధముగా వైనను యుగవిభజనము కావింపవచ్చును” అని డాక్టర్‌ దివాకర్ల వేంకటావధానిగారు చేసిన (వతిపాదన (ఆంధవాబ్బయచర్శితము - 6వ ము[దణ 1971 - పుట.5) వారి దృక్పధానికే కాక ఇంతవరకూ వెలువడిన సాపాత్య చరిత కర్తల అభ్మిపాయాలకు కూడా (పాతినిధ్యం వపాస్తుంది. ఆంధసాహిత్యచర్మితను (ఫ్మకియావరంగా యుగవిభజనం చేస్తే ఎలా ఉంటుందో వివేచించి వివరించిన ఆచార్య దివాకర్ల వారు ఆ విభాగాన్ని అక్షంలా తయ రచనలో పాటించలేదు. ం -కవితయ యుగాలనన్నీ కలిపి -అంకే నన్నయ నుండీ (శీనాథుని దాకా - (స్మకియాఖేదాన్నిబట్టి వురాణయుగమని కాని, భాషాంతరీకరణయుగమని

యుగవిభాగం! వ్మకియా వరిజ్ఞానం 167 కాని పేర్కొనటం ఉచితంగా ఉంటుందని భావించిన అవధానిగారు ఆ (గంధభాగానికి వురాణయుగమని పేరుంచినట్లయితే బాగుండేది. కాని, దానిని ఖాషాంతరీకరణయుగమని పిలిచారు. అనువాదం - "పద్ధతి" అవుతుంది కాని “ష్యకియ' కాదు. 'వురాణం' వ్యకియ అవుతుంది. “ ఈ (గంధమునం గావ్య (వ్యకియాఖేదములను బట్టి యుగవిభజనము చేయబడును” (పు.4) అని వారే (వకటించారు. దాని వకారం కవ్మితయ రచనాకాలం పురాణయుగషనే చెప్పాలి.

అలా చెప్పకపోవటానికి ఒక కారణం ఊపాంచటానికి వీలుంది. కవ్శితయకాలంలో వెలసిన గొప్ప (వ్యకియ కావ్యేతిహాసం. ఆ తరువాత చెప్పుకోతగింది కధాకావ్యం. మూడవస్థానంలో నిలిచేది వురాణం. (శ్రినాధయుగంలో పోతనగారి ఖాగవతం వెలువడిన తరుణం నిజానికి పురాణయుగంగా చెప్పాలి. కాని, కవితయయుగమని కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు అంతకుముందే పిలిచారు. వారిదీ సౌకర్యవాదం అనవచ్చు. కవిత్వవేది కవ్వితయయుగాన్ని " వురాణకవిత్త్వయుగమని” పేర్కొన్నారు. వారు యుగవిభఖినకు కవితాస్వభావాన్ని ,పమాణంగా తీసికొని పురాణ, కావ్య, (బంధ కవిత్యాలని వింగడించుకొని ఆయా యుగాలకు ఆయా పేర్లు పెట్టారు. _(ప్మకియ్యాపాధాన్యాన్ని బట్టి చూచినా కవ్నితయయుగాన్ని పురాణయుగమని విలవటం సమంజసం కాదని అవధానిగారి హృదయానికి అనివించియుండవచ్చు. అందువలన పద్ధతి న్మాశయించి భాషాంతరీకరణయుగమని పిలిచి యుండవచ్చు. (వ్యకియను బట్టి ననయయుగాన్ని 'ఇతివోసవాసంతి' అని 'ఆరుయుగాల అంధధకవిత ' రచయిత ఇందగంటి' హనుమచ్చా.స్తిగా రన్నారు. ఇది ఎంతో సముచితంగా ఉన్నది.

దీనివలన తేలిందేమరకే - కవృితయయుగాన్ని వికఖండంగా 1గహిస్తే కొన్ని ఇబ్బందులున్నాయి. (ప్మకియాపరంగా ఈ యుగాన్ని విభజించవలసివచ్చినవ్వుడు నన్నయ కాలాన్ని కావ్యేతివోసయుగం ఆనటం న్యాయం. (వ్యకియాపరంగా (పాధాన్యవివక్షతో శఇపకవియుగాన్ని , తిక్కనయుగాన్ని, ఎజ్జనయుగాన్నీ యధాతధంగా [(గపించకపోయినా మరోంకంగానైనా పునర్వభజనం చేయవలసిన అవసరం ఉన్నదని తేలుతున్నది. ఆ విభజనాన్ని తరువాత సూచిస్తాను. ముందుగా ఆ అవసరాన్ని సహృదయులు , వమర్శకులు గుర్తించటం ఎంతో అవసరం.

ఉీనాధయుగాన్ని అవధానిగారు కావ్యయుగంగా పిలిచారు. దానికి ఉపబలకంగా వారు (నాధుని నైషధాది కావ్యాలూ, ఇతరులవి వ్యికమార్మచర్మితము, భోజఒజరాజీయము, కేయూరబాహుచర్మ్శితము మొదలైన కావ్యాలూ వెలువడినందువలన ఆ పేరు సరిపోతుందని పేర్కొన్నారు. రాయలయుగాన్ని (పబంధయుగ మన్నారు. ఈ రెండు పేర్లూ నిర్వివాదొంశాలే. అయితే దక్షిణాయ్యధయుగాన్ని ష్యకియావరంగా గద్యగేయ యక్షగానయుగమని [పతిపాదెంచారు. కాని, ఈ పేరును (గంధరచనాభాగానికి పెట్టలేదు. దక్షిణాయ్యధయుగమనే పేరు (పాంతానికి (పాధాన్యమిచ్చి పెట్టిందే కాని సాపాత్యాంశకు కాదు. బహుసాపిత్మ్మప్మకియలు, (పయోగాలూ అఆ యుగంలో పవర్తిలటంవలన ఏ ఒక (న్యకియనూ అధికరించి పేరు పెట్టలేకపోతున్నారు సాహిత్యచర్మిత కర్తలు. అవధానిగారు దానిని యక్షగానయుగమని పిలువవచ్చునని పేర్కొన్నా అది. అవ్వ్యాప్తిదోషానికి గురి కావచ్చునని శంకించి, (గంథ (పణాళికలో చేర్చుకోలేదని న్పష్టమౌతున్నది.

168 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

అపధానిగారు ఆధునిక యుగాన్ని ఖండకావ్యయుగమని గాని, భావకవితాయుగమని కాని పిలువవచ్చునన్నారు. కవితా_ష్మకియలను దృష్టిలో ఉంచుకొని చేసిన విభాగం 'ఖండకావ్యయుగం' కవిత్యోద్యమాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని పెట్టినపేరు “భావకవితా యుగం” . ఈ రెండు పేర్లూ ఆధునిక సాహిత్యయుగవై తన్యాన్ని పాక్షికంగా పతిపాదిస్తాయే కాని పరిపూర్ణంగా వ్యాఖ్యానంచలేన్లు, అందువలన ఆధునికయుగవిభాగాన్ని ఇంతకంకు విలక్షణంగా చేయపలసిన అవసరం కనపడుతున్నది.

(వ్యకియాఖేదాలను వాటి వికాసదశలను బట్టి యుగవిభాగం చేయాలని పూనుకోవటమే ఒక విశేషం. కాని, అది అంత తేల్తికెనపని కాదని అవధాని గారీ "ఆంధధవాజ్కయచర్శితి' నిర్మాణవిధానం చెప్పకచెపుతున్నది. అది అంత నుకరం కాకపోవటానికి కారణాలు కొన్ని ఉన్నాయి. 1. ముందున్న చర్మిత విభాగవిధానాన్ని విస్మరించలేకపోవటం. 2. (పకియావికాన చ.(తలు సమ్యగంగా నిర్మింపబడకపోవటం. 3. కొన్ని ష్మకియావికాసచర్వితలపై పరిశోధనలు జరిగినా వాటి ఫలితాంశాలను సాపాత్యచరిితలో పొందుపరచుకొనవలపినఅవసరం ఉండటం, 4. (వ్మకియంలో అయా కాలాల్లో జరిగిన వివిధ (ప్రయోగాలను వివేచించి వాటి లక్షణాలను గుర్తించి, వత్యేకమైన పేర్షుంచి, వాటి వ్యక్తిత్వాలను నిరూపించే యత్నం సాగవలని ఉండటం. 5. ప్మకియావికాసచరితని నాణానికి మెధడాలజీని రూపొందించుకొనవలసి ఉండటం.

సమ్యుగార్యధభాషా నిఘంటునిర్మాణానికి కవులపదకోశాలు ఎంత ముఖ్యమో, ' సాపాత్య వికాస చర్మితకు ప్మక్రియావికానచర్యితలు అంత అవసరం. వివిధ (పష్యకియలు ఒకే కాలంలో (పవర్తిల్లుతూ ఉండవచ్చు. అయితే' వాటిలో కొన్నికొన్ని (పాధమికావస్థలోనో, పరిణామదశలోనో, వరిణతరూపంలోనో, క్లాసిక్‌రూపంలోనో ఉండవచ్చు ఈ దశలన్నింటిలోనూ పరిణతద శలోకానీ, క్లాసిక్‌ రూపంలో కాని ఉన్న (ష్మకియ పరిగణనకు వన్నుంది. సాహిత్యయుగవిభాగంలో ఒక్కొక్క సారి ఒకేయుగంలో రెండు మూడు వరిణత _ప్మ్యకియలు ఎలువడవచ్చు. అప్పుడు _ప[కియాశక్తిని బట్టికాని, పయోజనాన్ని బట్టికాని, (సయోగవైశిష్ట్యాన్నిబట్టికాని తరతమభేదాలసు నిర్ణయించ వలసివస్తుంది. ఉదాహరణకు (శీనాధయుగంలో మార్గ (పొాఢ రస కావ్యం, మవోవురాణం, కథాకావ్యం, సంకీర్తనం - అనే (ష్మకియలు పరిణతరూపాలతో (పకాశిన్తున్నాయి. ఆయా (పయోగ్గాలకు క్లానిక్‌ రూపాలుగా కూడా అవి (వసిద్ధిచెందాయి. అయినప్పుడు (శీనాధయుగాన్ని మొత్తం ఒక ఖండంగా ఖావంచాలా? లేక మూడు నాలుగు ఖండాలుగా విభజించి ష్మకియాపరంగా పేర్లు పెట్టాలా? అనే పశ్న ఎదురొతున్నది. (కొత్తగా ఆలోచిస్తే కొన్న గొప్ప నిర్ణయాలు చేయటానికి వీలున్నది.

నా సూచనలను తరువాత చేస్తాను. .నేను ఈ వ్యానపరంపరలో (వతిపాదిస్తున్న అంశాలన్నీ (వ్యకియాపరమైన విభాగానికి తగిన (పాతివదికలే. (వ్యకియావికానంలోనూ, (ష్మకియాపరమైన సాపి*త్యచర్మిత విభాగంలోనూ ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యలనన్నింటినీ ఒకవ్యక్తి సమున్వయించి సాధించటం సాధ్యం కాని పని, అందువలననే చర్చనీయాంశాలుగా సహృదయులయెదుట ఉంచటం. ఈ వర్శిశమలో ఉన్న లోతుపాతులు తెలియని వారు, (్యకియాగతమైన శ్యాస్తేయమైన అపగాహన లేనివారు, ఈ యత్నాన్ని గురించి పయోజనం లేని నిందావాక్యాలు పలికితే వారి

యుగవిఖాగం: (వ్యకియా పరిజ్ఞానం 169

కో నమస్కారం. అధిక్షేపిస్తే అభ్యుదయం ఆగదు. తొను నమ్మిందే వేదమనుకొన్నవాడు (తోవ తప్పినవాడు. తనకు తెలిసిందానికంకై మరోతెలివి లేదనుకొన్నవాడు కూపస్థ మండూకం లాంటివాడు. (పశ్నలకు ఆవ్వానం పలికేవాడు ముందుకు చూచేవాడు. తాను చెప్పేది ఏమీ లేదనుకున్నవాడు పర్యపత్యయనేయబుద్ధి. (కొత్తబాటను గురించి తెలునుకొనటం కనీసధర్మం. దానిని స్యకమంగా అవగాహన చేసుకోవటం అవశ్య కర్తవ్యం. ఆ పై విమర్శించటం వివేకం. సమ్మగాంయధసాపిత్య వికాస చర్మితను చేరటానికి సాహిత్యపరమై న శక్తిమంతమైన మార్గం _ప్మకియా వికాసచర్మిత. దానికి కీలకప్మతంగా వనికి వస్తుంది ఈ వ్యాసపరంపర.

(వ(కియావరంగా సాహిత్యచర్మితను విభజించాలని వయత్నించేటవ్వుడు మరొక అంశాన్ని మనం ఎదుర్కొనవలసివస్తుంది. తెలుగు సాహిత్యం పుట్టేనాటికే సంస్కృతంలో, (పాకృతంలో, తమిళంలో, కన్నడంలో, సాహిత్య (వ్యకియావికాసం సాగుతూ ఉన్నది. నన్నయాదులు ఆయా ఖాషాసాహాిత్యాలతో గాఢమైన వరిచయంతో పాటు పాండిత్యాన్ని కూడా సాధించిన విద్వత్కవులు. వారు తమకు ముందున్న (వ్యకియలకంటే విలక్షణంగానో విశిష్టంగానో [వయోగాలను తెలుగులో, వెలయింప చేయాలని (పయత్నించటం సహజం. పురాణకావ్యేతివోసాదులు, శతకాదులు సంన్కృతంలో (వసిద్ధాలే కాక పరిణతరూపాలు. అవి దేశభాపా సాహిత్యాలలో మ్మిశరూపాలుగా వికసించాయి. నన్నయాదులకాలంలో మనకు పై (వ్యకియలు శుద్ధరూపాలలో కనపడవు. మ్మిశరూపాలలో గోచరిస్తాయి. పై పెచ్చు తెలుగుకవులు నన్నయ చూపిన మార్గంలో నడచి (పత్మిష్కకియలోనూ కావ్యస్వభావాన్ని చాప్పించిివ్మకియను కవితాశోభతో రాణింప చేసే] పయత్నం చేశారు. ఇతివోసమైనా, వురాణమైనా అవి కావ్యరూపాన్ని, స్వభావాన్ని నంతరించుకోవటం కవితయ యుగంలో ముఖ్యలక్షణంగా గొచరిస్తుంది. (వయోగాలతో _పగతిపధాన్ని సాధించిన కావ్యం, శతకం కూడా మ్మిశరూపాలతో వినూత్నశోభలను వెలార్భాయి. ఒక (ష్మకియ మర్మోవ్యకియ లక్షణాలను యధోచితంగా ుంవదించుకొని సమన్వయ రూపం పొందటం (ప్యకియ్మాపగతికి నిదర్శనం. ఇలా మారుతున్న (వ్యకియకు సహజమైన, బలమైన ఒక లక్షణం గాని, కొన్ని లక్షణాలు కానీ తప్పకుండా ఉండాలి. నైజగుణాన్ని కోల్పోయిన (ష్మృకియ మొదటిపేరుతో పిలవబడదు. (కొత్తపేరుతో రంగ్యషవేశం చేయవచ్చు. మిశృపయోగాలకు కూడా మ్మిశనామాలు, వెలయవచ్చు - 'కావ్యేతివాసం'” లాగా. ఈ సందర్భంలో "” 2£7ల/ ఇంగ 0 1129000 లేంగకు 10 &౬1౪5[0%6 '8ల౫|6. 06006, 113 8010 0 8276 2 98020028 860ట10 లులలొ అనే త&ీ!5131? [0ఇ16 మాటలు (ష్మకియా స్వభావాన్ని స్పష్టవపరుస్తాయి. (10౧6 0116206 (198) -పు.20)%

తెలుగుకవులు తాము రచించిన (గంధాల (ప్య(కియలను తెలిపేటన్వడు మూలరూపాలను, పేర్లను మ్యాతమే పేర్కొన్నారు కాని, వారు చేస్తున్న [పయోగాలకు ,కొత్తపేర్లు పెట్టి పిలవటం అరుదు. మవోభారతం ఏ (పవ్యకియ అంటే - కావ్యం, (వబంధం, ఇతివోనం మొదలైన (వ(కియాపదాలు నన్నయాదుల అవతారికలలో గోచరిస్తాయి. శావ్యపయోగాలను కావ్య, మవాోకావ్య, 3పబంధశజ్టాలతో పిలవటం కనపడుతుంది. పురాణ్యప్మకియ కావ్యేతిహాసాలకంటొ కన్నమైనదైనా దాన్ని కూడా _పబంధ, కావ్యశబ్దాలతో పిలిచిన సందర్భాలున్నాయి. ఇటువంటి పరిస్థితులలో (వ్మకియా వివేచనం కొంత [పపయత్నపూర్వకంగానే జరుగవలసి ఉంటుంది. కవులు చేసిన మ్య్మిశ (ప్మకియలకు, వయోగాలకు విమర్శకులే వాటి వాటి స్వభావాలకు తగిన పేర్లు

170 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు పెట్టవలసి వస్తుంది. మన తెలుగు సాహిత్య చర్మితలో ఈ పద్ధతికి మొట్టమొదట పేర్కొనతగింది (ప్రబంధ (ష్మకియ. దాని కా పేరు20 వ శతాబ్ది విమర్శకులు పెట్టారు. _(పబంధయుగ కవులు మ్యాతం కారు. కావ్యం కంటు (పబంధం విలక్షణమైనదని తెలుగువారి తీర్చు. ఇది సంస్కృత విద్వాంనులకు విడ్డూరంగా తోచవచ్చు. కాని, అది తెలుగులో సాహిత్య ప్యకియకు, (ఉపయోగానికి సంబంధించిన అనుభవసత్యం. తెలుగులో (పపయోగం చేయటం కవి వంతు; దానిని వివేచించి, పేరుపెట్టి (పచారానికి తేవడం విమర్శకుని వంతు. అయిన్సా అభ్యుదయ కవితాకాలంలో ఈ పరిస్థితి మారుతుంది.

కావ్య (ష్యకియనుండి విలక్షణత్వాన్ని సాధించి. పబంధం_ (పత్యేక _(ష్మకియగా గుర్తింవు పొందినక్షు-పన్తుకావ్యం-కధాకావ్యం, వంటివి కూడా వ్యక్తిత్తంగల ప్యకియలుగా నేడు పరిగణించ బడుతున్నాయి. చర్మ్శితకావ్యం, వంశకధాకావ్యం, మార్గరసకావ్యం, జాతివార్తా చమత్కార కావ్యాలు మొదలైనవి ఈ వ్యాసపరంవరలో (పయోగాలకు పెట్టిన పేర్లు. పాల్కురికి సోమనాధున్ని వండితారాధ్య చర్విత “చర్విత కావ్యం, నాచనసోముని ఉత్తరహరివంశం' వంశ కధాకావ్యంి , నాధుని శృంగారనైషధం మార్గరస కావ్యం” (_శనాధయుగంలోని కధాకావ్యాలలో జక్కన వ్యకమార్కచరి్మిత చమత్కొారకధాకావ్యం, అనంతామాత్యుని భోజరాజీయం జూతికధాకావ్యం; కొణవి గోపరాజు సింహోసనద్వాాతింగిక వార్తాకధాకావ్యం. పురాణాలలో మవోవురాణ సం్యవదాయానికి చెందినవి కాక మిగిలినవాటిని దేశివురాణాలని వివేచించటం జరిగింది. కవ్యితయ మవోభారతం 'కావ్యేతివోనంగానూ'*, ఎజ్జన హరివంశాన్ని 'పురాణేతిహానంగానూ' ఎజ్జన నృసింహవురాణం, [కీ నాధుని ఖీమఖండ కాశీఖండాలు, ఇివరాతి మాహాత్మ్యం _(పబంధపురాణాలుగానూ ఈ వ్యాస పరంపరలో వ్యవహారించబడినాయి. _ప్మకియా వికాసానికి దోహదం చేస్తున్న విశిష్ట (పయోగాలను గురించిన విమర్శ ఎంతో వెలువడవలసిఉన్నది. నేను పెట్టిన పేర్లు ప్యకియా పయోగన్వభావ సూచికలుగా కూడా పనికి వస్తాయని నమ్ముతున్నాను. ఈ _ష్మకియా వివేచనం సాపాత్య వికాస చర్వితకు దోహదం చేయగలదని విశ్వసిస్తున్నాను. ఇంతటితో ఆగటంలేదు. మరెన్నో విశేషాలను. మునుముందు పేర్కొంటాను.

(కొత్తగా పుట్టిన _పష్యకియలకు వాటి నైజలక్షణాలు కొట్టవచ్చినట్లు కనపడుతుంటాయి. మ్మిశస్వభఖావాన్ని పెంచుకొన్న (ప్యకియలు నైజలక్షణాలను కొల్పోని వింతవైలక్షణ్యాన్ని నంతరించుకొంటాయి. పరిణత రూపాన్ని సాధించినవి ఆదర్శరూపాలుగా నిలిచిపోతుంటాయి. పుట్టుకతోనే పరిణత రూవం తాల్చినవి క్లాసికొరూపాలుగా రాణిస్తుంటాయి. [ప్రబంధ (ష్యకియకు పేరుపెట్టుకొని పరవశించే తెలుగువారు మిగిలిన (ష్యకియలను గురించి మాట్లాడక మిన్నకుండటం మంచిది కాదు.

(ఆదివారం ఆంధ్యపభ :27 11.1988)

36 గడుసరి కవికంకె పొడుగరి _ష్మృకియ ఆంధ సాహిత్య చర్మితను ష్మకియాపరంగా విభజిస్తే (పశన్తంగా ఉంటుందని దివాకర్ల వేంకటాపధానిగారు భావిస్తే, యుగకర్తలైన మవాోకవులను (వహాణంగా తీసికొని విభజించటం ఉత్తమంగా ఉంటుందని పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు (పతిపాదించారు. తమ (వతిపాదనను సమర్థించుకొంటూ యుగకర్త ' అయిన మవోకవి ఎటువంటివాడుగా ఉండాలో పేర్కొన్నారు. యుగకర్తలైన మవోకవులపేర్లమీద విభజించటానికి వీలుకాని కాలాలు కూడా సాహిత్య చర్వితలో ఉంటాయని ఉటంకిస్తూ, తాము బలపరిచే వద్ధతి సర్వతా పాటించటానిక్షి వీలు కాదని కూడా సూచించారు. అంటే కవులనుబట్టి యుగవిభాగం చేయటం [పాధాన్యవివక్షబేత (వతిపాదింపబడినదని స్పష్టపరిచారు. పింగళి వారి _పతిపాదనలు 1.”ఎవని పేరు మీద ఒక కాలమున కవివంశము (పతిష్ట నంపాదించునో, ఎవని నడచిన "మార్గమును అర్వాచీనులు శిష్యపపాయులుగా ననుసరించెదరో, ఎవని అవతారమున్నకి ఆ. కాలమునందలి పూర్యకవులసాధన తహా[పాయముగునో, ఎవడు న్యూతధారుడై కావ్యసరనస్వతిని నూత్నవేషముతో అలంకరించి రంగమున ,పవేశపెట్టునో. ఎవడు క్షీణదశయందున్న వాబయమును నూత్నమాళ్లవణ దొక్కి శక్తిమంతము చేయునో అతడు యుగకర్త అనివించుకొనును. ఆయా కాలములయంఊఈ వాజ్ఞాయమున శైలిలో, ష్యకియలో, పస్తుస్వీకారములో కలిగెడి రూవపరిణామమునకు అతడే కర్తయు, కారకుడును అయియుండును.” (ఆం.సా.చ.పు.8) 2. “అ యుగకర్తల పేరుమీద వాబ్బయచర్వితను విభాగము చేయుట సమంజసమైన పద్ధతి. (ఆఅఆంసా.చ.పు 8) 3.” అవసరమైనచో ఒక కాలమున నర్వోన్నతుడు అని చెప్పదగిన కవి కానరాక సమన్కంధులు పెక్కురున్నప్పుడు అ కాలమునకు ఇంకొక పేరు వాడవచ్చును.” (అం.సా.చ.వు.9) పింగళి వారి అంయ్యధ సాహిత్యచర్వ్నితలోని యుగవిభాగం పై మూడు (పతిపాదనలమీద ఆధారపడి ఉన్నదన్నమాట. .- వారు (వచురించిన (పణాళిక ననుసరించి వదియుగాలు' తెలుస్తున్నాయి. వఠితలు ఈ చర్చను సులభంగా అసుశీలించటానికి వీలుగా ఆ పదియుగాలను ముందుగా పేర్కొంటున్నాను. ”]. పాబ్బన్న్షయ యుగము - కీ.శ. 1000 వరకు. 2. నన్నయ యుగము - కీ. 1000 - 1100 వరకు 3. శివకవి యుగము - కీ.శ. 1100 - 1225 వరకు 4. తిక్కన యుగము - క్రీశ. 1225 - 1320 వరకు

172 పౌపిత్య చర్కితలో చర్పనీయాంశాలు 5. ఎజ్టాపెగ్గడ యుగము - కీ.శ. 1320 - 1400 వరకు 6. ట్రీనాధుని యుగము - క్రీ.శ. 1400 - 1500 వరకు 7. రాయల యుగము - కీ.శ. 1500 - 1600 వరకు 8. దక్షిణాయ్యధ యుగము లేక నాయకరాజయుగము - [కీ.శ.1600 - 17/5 వరకు 9. క్షిణ యుగము = కీ.శ. 1775 - 18/5 వరకు 10. ఆధునిక యుగము _ - [కీ.4. 1875 మొదలు ” (ఆం.సా.చ. పు.10).

వింగళి వారి (1పణాళిక ననుసరించి పదవోరవ శతాబ్దం దాకా మవోకవుల పేర్లతో యుగాలను పిలువటానికి అనువుగా అమరింది. ఆపైన పధకం మారింది. అంకేే దక్షిణాయ్యధయుగాదులలో సర్వోన్నతుడై యుగకర్తగా చెప్పదగిన కవి కానరాక పోయి. అయినా ఉండాలి, లేదా ఉన్నవాళ్లలో చాలమంది సమన్కంధులై ఉండి ఉండాలి. ఏమైనా పింగళి వారి విభాగంలో కొన్ని అంశాలు చర్చించదగినవిగా ఉన్నాయి. -

పింగళి వారి నిర్వచనం (ప్రకారం యుగకర్తకు కనీసం ఆరులక్షణా లుండాలని నృష్టమౌతున్నది. ఆరు లక్షణాలూ ఉన్నవాడు అనన్యసామాన్యుడు. అందులో కొన్నైనా ఉన్నవాడు ఆదర్శపాయుడు. కనీసం ఒకటి రెందైనా ఉన్నవాడు ఆదరణియుడు. ఈ లెక్కలో చూస్తే నన్నయభట్టు అనన్యసామాన్యుడని అనుమానం లేకుండా చెప్పవచ్చు. పింగళివారి _పమాణాలన్నీ ఆయనకు అన్వర్థర అవుతాయి. నన్నయయుగం అని పిలవటం అన్ని విధాలా నమంజసం. అంతే కాదు (పాబ్నన్నయ యుగం అనే పేరు కూడా ఆ కవిపేరు కున్న గౌరవంతో సార్థక మౌతున్నది.

ఇక పింగళి వారి స్యూతాలన్నీ పట్టకపోయినా చాలవరకు సరిపోయే మవాకవులు తిక్కన, ఎజ్జన, (గీనాధుడు. వీరు ముగ్గురూ ఆదర్శపాయునలైన యుగకర్త లనిపించుకొంటున్నారు. సన్నయ తరువాతి స్థానం ఈ ముగ్గురిదే. అయితే, (శీనాధుని యుగంలో పోతన మవోకవి ఉన్నాడు. అ యిరువురు కవులూ సమానస్కంధులే. కాని, పోతనది తనదైన భక్తిమార్గమైపోయింది. ీనాధునిది యుగాన్ని ఆవరించుకొన్న కవితాచైతన్యమైపోయింది. లి, ప(కియ, తరువాతి కవులు అసుకరించటం మొదలైన లక్షణాల్లో (శీనాధుడే యుగకర్త కాగలదు.

ఇళ కృష్ణదెవరాయలు ఉఅదరణీయుడైన యుగకర్త అవుతాడు. ఆయన కలిషోషకుడైనంతగా కాప్యప(కియ్యాపవర్తకుడు కాడు, ఆయనకు (పత్వేకమైన కవితాశెలి ఒకటి “న్నది కాని దానిని అనుసరించినవారు ఆరుదు,. పింగళివారు రాజాభిమానం (పధర్శంచటానికో, ఖఅన*కవి పేరుమీద యుగాన్ని పేర్కొాసవలనీసస్పే అంతటి రాజకవి లేడనో యుళనామానికి దొయేలపేరు సముచితమని భావించి యుంథాటు. కాని, రాయలయుగాన్ని వ్రబంధయుగమని వెళాపుచే. సముచితంగా కనపడుతుంది. వింగళివారు పపబంధ్యప్యక్రియను కావ్నప[కియకంే కృప్మషగా గుర్తించే అభిమానం కలిగి ఉన్నప్పటికీ, అఆ యుగాన్ని కవి పేరుమీదనే పిలవాలిని తానుకావిటం ఆశ్చర్యమే.

వారి అం్యధసాహిత్య 1చర్మిత ఆగిపోయిన పేజీలో చివరిపేరా రాయలయుగ చింతనమే చేసింది. ప్రబంధయుగమని విలువవలసివస్తే (ఓ కృష్ణేదేవరాయల సారస్వత యుగాన్నే పిలవాలనీ,

గడుసరి కవికంటె పొడుగరి వ్యకియ 173 ఆ యుగాన్ని కొందరు భావించినట్లు |కీ.శ.1650 దాకా పాడుగించకూడదనీ స్పష్టం చేశారు. ' “అదీ కాక పబంధరచనము బట్టియే రాయలయుగమును మరి కొంతదూరము పొడిగించ వలసివచ్చినచో ఈ భాషలీ (వబంధములు వుట్టుచున్నంతవణకును రాయలయుగమనియే పేర్కొనవలనియుండును. _,పబంధములు నేటికిని పుట్టుచునేయున్నవి.” (ఆం.సా వ., వు.228) అని కాలం పొడుగింపును కాదని _తోచివుచ్చారు.

రాయలయుగమనే. పేరు పెట్టటంలో వారికి పట్టుదల ఎంత కనవడుతుందో (పబంధయుగమని పీలువగూడదనే పట్టింపు కూడా అంత వారి కున్నట్లు వారి సాహిత్య చర్మిత ఆగిపోయిన చివరి వాక్యానికి వా రిచ్చిన పాదనూచిక (పకటిస్తున్నదె. దాన్ని గమనించండి - తెలుగుబాషా సమితి వారి " విజ్ఞాననర్వస్వతెలుగు సంస్కృతి" సంవపుటములో అంధ (పబంధము మీద నేను (వాసిన వ్యాసమునకు వబంధయుగము' అని పేరు పెట్టబడినది. ఆ వ్యాసవిషయము 'వబంధచర్శిత' గాని, వబంధయుగము' కాదు.” (పు.528).

పింగళివారి అయ్యధ సాహీత్య చర్మిత అసమ్మగంగా మిగిలిపోవటం దురదృష్టం. వారు (వాని ఉన్నట్లయితే (శీ కృష్ణదేవరాయలను యుగకర్తగా ఎలా సమ్మగంగా చిితించి యుందటవారో తిలి * ది. సాహితి వేత్తలు చాలమంది రాయలయుగం అనటం కంటు _(పణంధయుగం అనటమే సముచితమని నేడు భావిస్తున్నారు. ఎందువల్లనంకేు ఆ యుగంలో కవులు పెక్కుమంట సమస్కంధులున్నారు. వారు అనేక (పయోగాలు చేశారు. తరువాతి కవులమీద బలమైన వభావం వేశారు. పెద్దన, రామరాజభూషణుల (పభావంతో పోలిస్తే సాహిత్యంమీద రాయల్య(పభావం తక్కువే. స్మామాజ్యసార్వభౌమత్వం సాపాత్యశక్తిని సమీక్షించేటప్పుడ. వరిగణనకు రాదు; రాకూడదు కూడా. వింగళివాదే కాదు మరెవరైనా (పబంధయుగాని, “రాయలయుగ'” మని పిలిస్తే పజాదరణం పొందటం కష్టం. దానికి కారణం అభిపుతం, అభిరు మొదలైనవి క. సమౌానన్కంధులున్న డక్షిణాయ్యధయుగం లాంటిదే పదవహారోశతాబ్బ్దం అయిఐ అందరూ వివిధ (పయోగాలు చేసింది ,పబంధ్యవ్యకియలోనే. వారందరూ అలంకార (పస్థానం- వివిధశాఖలకు పూచిన లుగా, పండిన ఫలాలుగా తమ (పబంధ్యపయోగాలను నిర్వహించార. ఒక (ప్మకియ అన్ని (పగూగాలతో (వవర్ధిల్లిని యుగం మరొకటి. లేదు. ఇందు (వ్యకియాపరమైన పేరే ఆ యుగానికి ఉంచటం జొచిత్యం; సార్ధక్యం.

పింగళివారు “శివకవి యుగీం' అని పేరు పెట్టటంలో కూడా యుగకర్త ననుసరించి" వభ్రజనసూ(తాన్ని పాటించినట్లుగా కానరాదు. శివకవమలలో యుగకర్త కాదగినవాడు పాల్ము౧ పోముశాథుటే. నన్నెచోడుడు స్థామనాధునికి పోటా నిలిచినట్లుంటాడు. కాని, ఇతనికున్న (పతి (పయోగవిజ్తానం నన్నెచోడునికి లేదు. అయినప్పుడు సొమనాధయుగమని పేర్కొనవచ్చును కద విణోళివారు తయ పట్టుదలను ఇక్కడ సడతిఐచారు. శ్రవషాపాత్యం, శైవ సాహిత్య _ప్మకియల స్నవ్హు కవులు. వారి భాష మొదలైన అంశాలనూ సౌచఖాపూకంగా దేశిలక్షణపరంగా చర్చించట. సర్మష్టాషూన్యమైైపోయింది. అ _పభాపం వింగతి వారిమీద కూడా ఉన్నది. అందువల జోహమునాథ యుగి మనలేకపోయారు. దీనివలన తేలాని మీరొక అంశ మేమంకే ఒక కవి పెర మీ శిపకవి యుగాన్ని పిలవటం - వతం పట్తన+పింగళివారికి కూడా రుచించదని. _ప్మకియాపరం*

17థ్టీ సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు విభజంచే సాపాత్యచర్మిత కర్తలు కూడా 1పత్యేకంగా మరొక పేరు పెట్టలేదు. అంక - "నవకవియుగం' సాహిత్యాంశాలతో పిలిచే పద్ధతి కంటు, సాహిత్యేతరాంశమై న మతానికి సంబంధించిన దన్నమాట. శైవమతానికి ,పాముఖ్యమిచ్చి యుగవిభాగం చేసిన మర్యాదను గమనించి వైష్టవభక్తి సాహిత్యం వెలసిన తాళ్లపాకవారి కాలాన్ని వైష్ణవకవియుగం అని ఎందుకు పిలువరాదు? అనేపశ్న ఉత్సన్నమౌతున్నది. వ్యంగ్యంగా ఆచార్య జి.యన్‌. రెడ్డిగారు వస్తావించారు కూడా. వారు కూడా వెష్ణ్టవకవియుగం అనటం కంటె సంకీర్త్సయుగం అని కాని, వదకవితాయుగమని కాని, తాళ్లపాక చారి యుగమని కాని, పిలవటం సముచితమని భావిస్తా రనుకొంటాను. ఏమైనా పింగళివారి పద్ధతి ఇవకవులవద్ద బెల్లుబడి కాలేదు. అలాగే దక్షిణా్యధయుగం నుండి వీలుపడలేదు. ఆధునికయుగాన్ని అంతర్విభాగం చేసేవారో కాదో? చేస్తే ఏ పద్ధతి ననుసరించియుండేవారో చెప్పటం కష్టం. ఏమైనా, పింగళివారి సాహిత్య చర్మిత ఒక సత్యాన్ని మ్మాతం స్పష్టంగా పదర్శించింది - మవోకవులపేస్గమీదచ సాహిత్యచర్శిత నంతటినీ వికస్మూతంతో విభజించటం సాధ్యపడదు అని. దివాకర్లవారు,పింగళివారు, మరి కొంతమంది రచించిన సాహిత్యచర్మితలను గమనిస్తే 'సపళృాదయులకు ఒక అనుమానం తప్పకుండా*వన్తుంది. అదేమిటంకేు - (ప[కియాపరంగా కాని, యుగకర్తల ప ఎ౦గా కాని విభజింపగలిగిన యుళొలం అయిదే నేమో అని . అవి - నన్నయ, తిక్కన, ఎజ్టా,పెగ్గడ, నీ నాధ, 6 యల యుగాలు మ్మాతమే. శివకవి యుగాన్ని నివుడుకూడా మార్చలేడేమో! దక్షిణాంయధయుగం అని పిలపటం కంకు మరో శరణ్యం కానరాదేమో.అధునిక యుగం వ్యక్తులపేర్షతో కంకు ఉద్యమాల పేర్లతోనే విలువబడటం పరిపాటిగా ఉన్నది. ఈ తరుణంలో [వ్మకియావికాస చర్మిత సాపహిత్యయుగ విభజనంమీద (పఖావం వేస్తుందా? అనేది చర్చనీయాంశమౌతుంది. దీన్ని 'చర్చించేముందు మరికొన్ని అంశాలను పమిక్షిద్దాం.

'యుగకర్తలైన మటోకవులను గాని, ఒక యుగంలో సమానస్కంధులుగా నిలువబడి శక్తిమంతమైన (_పయోగాలను నిర్వహించే కవులను గాని అనుశిలించేటప్పుడు వారి సాపాతీ దృక్పధాలు, శైలి, రచనా పద్ధతులు, కవితారుచులు మొదలైనవి చర్చనీయాంశాలు కాక తప్పదు. ఒక యుగంలో కవి ముఖ్యమా? కవులు సాముదాయికంగా కాని, వ్యక్తిగతంగా కాని, సాహితీరంగంలో (పవర్తింపజేసే పై సాపాత్యాంశాలు ముఖ్యమా? అనే వాదం రెకెత్తుతుంది. ఆధునికులు వ్యక్తి న్నాశయించిన లక్షణం కంకు సమష్టిగా సాగే సాహిత్య అంశాలకే ఎక్కువ (పాధాన్యాన్ని ఇస్తున్నారు. ఎలాగంటే తిక్కనయుగంలో తిక్కన వ్యక్తిత్వ విచారం కంకు ఆయన (వయోగాలలో _పతిఫలించే (పత్యేకతనే్నపధమంగా వరిగణిస్తా రన్నమాట. ఈ దృష్టితో గమనిస్తే తిక్కన కధాకావ్య ,పయోగం మీద చూపిన (శద్ధ అతని సాహిత్య నిర్మాణాన్నీ, ఆ యుగ సాహిత్య ,పయోగచైతన్యాన్నీ ప్రభావితం చేసిన వద్ధతి సాహిత్య వరిశీలనలో (పాధాన్యం వహిస్తుంది. ఇలాగే సాహిత్యదృక్పధాలకూ, శైలికీ ఒక్కొక్కకాలంలో ఉన్న _పాముఖ్యాన్ని బట్టి సాహిత్య చర్మ్యత యుగవిభజనం చేయటానికి మీలుంటుంది. ఇంతవరకు మన తెలుగులో ఇటువంటి (పయత్నం జరిగినట్లు లేదు. అయితే, వవిచ్వచేది( కె.వి. నారాయణరావు) రచించిన ఆంయ్యధవాజయచర్వ్మిత సం్యగగహాంలోనూ, ఇందగంటి

చ్చాస్తిగారి "ఆరు యుగాల ఆం్యధ కవిత' లోనూ ఈ రకమైన కొన్ని జాడలు కనపడతాయి.

"నేను తెలుగుకవిత్వం తీరుతెన్నులను వివేచిస్తూ నన్నయనుండి 1పబంధకవులదాకా అయా

యుగాల కవుల సాపిత్యదృక్పధాలను బట్టి కవితారుచిలో వచ్చినవరిణామాన్ని వరిశిలించి ఒక-

గడునరి కవికంటె పొడుగరి _వ్యకియ 175 సమన్వయాన్ని ,పతిపాదెంచాను. (చూడు : ఆం.ప.సా.అ. వారి 'సారన్యతవ్యానములు' మొదటి సంపుటికి ద్వితీయ మ్నుదణ పీఠిక ). దాని ననుసరించి సాపాత్యచర్యితను విభజుచవలసివస్తే ఈ కింది విధంగా ఉంటుంది. 1.ననయయుగం - వస్తుధ్వనిదృక్పధం - శబ్బగుణ _పధాన కవిత్యం 2.శివకవియుగం - వ్మ్యకతాచమత్కారం - భక్తాచేశకవిత 3. తిక్కనయుగం - రసధ్వని దృక్పధం - అర్ధగుణృపధాన కత 4. ఎజనయుగం - అలంకారధ్వని దృక్పధం - ఉభయగుణ (పధాన కవిత 5. నాచన సోమన యుగం - చమత్కారమార్గం*- ఉక్షివైవ్యితి ,వధాన కవిత 6. (శినాధయుగం - రసోన్ముఖమైన రితి వోర్గెర- వైరర్ఫీరితోోపధాన కఎతి 7.పోతనయుగం - భఇక్తికవితా పస్థానం - మధురోక్తి (పధాన కవిత. 8. ,పబంధ యుగం - అలంకార (వస్థానం - చతురోక్తి వ్యకోక్తి శేషోక్తి ,వధాన కవితే

ఇది అత్యంత స్తూల విభాగం. తెలుగులో కవిత్తాశైలి పరిణామాన్ని వరిశిలించేటప్పుడు ఈ విభాగం కొంతవరకు తోడ్పడుతుంది. అంతేకాశుణ (ప్యకియా వికానదశలను నళ్టేకంచేటప్పుడు ఆంతరమైన పరిణామాన్ని గుర్తించటానికి ఈ విధవ్వాన సమాలోచనం బాగా నహాఎస్తుంది.

కవిదృక్పధం తెలియాలంటే అతని సాహిత్యదర్శనం తెలియాలి. దృక్పధాన్సి బట్టి అతని 1పస్టానాన్ని గమనించవచ్చు. (పస్టాన లక్ష్యాన్ని బట్టి్యపయోగం సాగుతుంది. పయోగం (ష్యకియలో సాగే అభినవసృృజనం, లేదా నవ్య సృష్టి. వీటి పరిణామాల పరిశీలనం సొహిత్యాంశాల న్మాశయించిన (వ్యకియ యొక్క ఆంతరస్వభావానుశిలనం అవుతుంది, (వ్యకియల అంతర్గత పరిణామాన్ని (క్రమబద్ధంగా అధ్యయనం చేసి వర్గికరించే పయత్నం శ్యాస్తీయమైన సాపిత్యవికాస చర్విత విభాగానికి తోడ సుతుంది.

యుగకంల 'ననుసరించి సాటొత్యయుగ విభాగం చేసిన దానికంటె వ్యకియలను (పయోగాలను అనుసరించి యుగవిభజనం చేయటం క్లిష్టం. దానికంకై రచనా పద్ధతులు, శైలులు సొహిత్యదర్శనాలు, కవితారుచులు మొదలైన అంశాల ననుసరించి విభజించటం మరి కష్టం అయితే ఒకటి గమనించాలి. (పష్యకియాపరమైన విభాగ విధానంలో మిగిలిన పద్ధతులన్నీ, "నదీనాః సాగరో గతిః " - అన్నట్లు గతార్థాలై పోతాయి. గడుసరికవి కంకు పొడుగరి ప్యకియ.

(ఆదివారం అంధ్యపభ :4.12.1988)

3/ కవిత్వవేది జడ్డిమెంటు : ఆర్నుద ఆర్గుమెంటు సాహిత్యాంశాలనే కాక సాహిత్యేతరాంశాలను గూడ సంవదించి సాహిత్య చర్మితలో యుగవిభజన చేయటానికి పూనుకొన్న సాపొత్య చర్శితకారులలో పేర్కొనదగినవారు వంగూరు సుబ్బారావుగారు, కవిత్వవేది (కల్లూరి వేంకట నారాయణరావుగారు ౫. పంగూరి సుబ్బారావుగారి “ఆం్యధవాబృయచర్శిత' మొదట 1920 లో (పచురించబడింది. అ పైన 195/లో పరిష్కరించబడింది. అందులో వారు వాజయపరిణామపరిశీలనతో పాటు ఆ పరిణామానికి దేశకాల భాషా మతరాజకీయాది పరిస్థితులు ఎలా దోహదం చేశాయో వివరించే _పపయత్నం కూడా చేశరు. ష్యకియాపరంగా పరిణామవికాసాన్ని రచించే పద్ధతిని కూడా (పదర్శించారు. అయితే ఇంటులో సాప*+త్యాంశానుగీలనం కొంత గౌణంగా కనపడుతుంది. వంగూరి వారి వాజయచర్విత కంఠు కవిత్వ వేది రబంచిన “*ీ ఆంధ వాబ్బయచర్వ్శిత సంగహము” (వావిళ్ల 1928) ఉత్తమమైనదని విమర్శకుల అభ్మిపాయం. ఆ (గంధానికి పీఠిక, (వాసిస చిలుకూరి నారాయణరావుగారు అ (గంధ ప్రాశస్త్యాన్ని ఇలా పేర్కొన్నారు:

“అంధ వాబయ చర్విత మింతవణకును (గంథ, [గంథకర్స్పనామావళిగనే ఉన్నదిగాని,

వాజ్మయోత్పత్తి వికాసములనుగాని, గుణదోషవిచారమునుగాని చేసి (వాసినవారు లేరు. విజీవితములు, కవులచర్మితములును, వాజయచరి్శిత“'మంతటయందును యధ్యాపాధాన్యముగ కమ తమ స్థానముల యందు నిలిచిననే కాని, వాజయస్వరూప నిరూవణ మేర్పడజాలదు. (4 $0గూరి సుబ్బారావు గారి "ఆంధ వాజయచర్మ్శితము' (కొత్తదారిని ్నతొక్కినది కాని, యింకను దానికి చర్నిత'ిమను నామము సార్థకము కాలేదు. [శీ భోగరాజు నారాయణమూర్తిగారి " ఆంధకవిత్వ చర్మితము అంతకంటు మిన్నయై యున్నను, కేవల కవిత్య తత్వ విచారపూరిత మగుటచేతను, పరిమిత విషయక మగుటచేతను దానికి పుష్టి కలుగలేదు. ఇట్టితజి, ఈ గంధకర్త రచించిన ఈ

ఆం(ధవాబ్బయచరి్యితము” పైలోపములను జాలపరకు నివారించుచు, నవ్యదృష్టి విలసితమై, అంధుల కాదరణ ప్యాత మగుచున్నది”. (పేఠిక.వు.౫)

ఈ మాటలు డాక్టర్‌ చిలుకూరి నారాయణరావుగారు 1928 లో (సెప్టెంబరు 27 ) (వాసినవి. కవిజీవితస్థాయి నుండి వాజ్మయ చర్విత దాకా సాహిత్యచర్మ్శిత రచన ఎలా పరిణతి చెందిందో చిలుకూరి వారు రేభామ్యాతంగా చ్యితించి చూపించారు. కవిత్వవేది (గంధానికి ఆ కొత్తదనం ఎలా వచ్చిందో ఆ రచయిత మాటలలోనే తెలుసుకొందాం - “" ఈ (గంధము నాంగ్రేయవాబ్మ్బయ చర్విత (గంధములును, కళాశాలలో “టి క0015ీగ (పనిద్ధమైనవియునగు ౦౧8 5జ9ట0ళ0/ అనువారి పొత్తముల నాదర్శముగా గొని రచించితిని.' జాతి మత వరిణామములు భాషయు చేరగుట, (గంధము నూతనాకృతిని దాల్చి యుండుట తవ్పదు. సాంఘిక చర్మిత, వాజయచర్శిత. మవోకవిచర్శిత - తత్తద్యుగ ముఖ్య లక్షణ చర్విత లను నాల్గు విషయము లిందు బొందుబడినవి.” (అం.వా.చ.సం.-విన్నపము. వు.2.)

కవిత్వవేది జడ్డిమెంటు ; ఆర్ముద ఆర్జ్హుమెంటు [77 కవిత్వవేది (గంధానికి తెలుగులో " అం్యధవాజయచర్శిత చం్యగహము ' అని పేరున్నది. ముఖవ్యతం మీదనే దానికి ఇంగ్లీషులో వివరణ ఇలా ఉన్నది - "శ 5లూల 0£416 2010800 206 101 103100/ జరీ ఒ1బ206". అంటే - సాహిత్యచర్విత నిర్మాణంలో తెలుగువారికి రాజకీయ, సాంఘిక చర్మితలను ఖిత్తికలుగా చేసికొని వాటిలోని పేరక శక్తులవలన, పోషకశక్తుల వలన (వభవల్లి, పరిణతి గాంచిన సాపొత్య చర్యితను రచించే యిత్నం కవిత్వవేది తలపెట్టాడన్నమాట. అయితే సాహిత్యచర్మిత అంటే ముఖ్యంగా మవాకవుల చరిత, [ప్య్కకియలయొక్క వరామర్శ అనే స్పృహతోనే రచన సాగించినట్లు కనపడుతుంది. ఈ మూడు చర్మితల ముప్పేటజడగా వాజ్మయ చర్మిత సాగింది.' తదనుగుణంగా యుగవిభజన చేయబడింది. ఇది అప్పటికి (కొత్త వద్ధతి కావటంచేత పఠితల సౌకర్యార్థం, విశ్లేషణ విచేకంకోనం (పతియుగాధ్యాయం చివరా ఆ మూడింటిని సమన్వయించి యుగలక్షణ సమన్వయం పేర పాయింట్లవారిగా న్యయ్గగహంగా ఇవ్వబడింది. యుగలక్షణ సమన్వయాలన్ని కలివి చదువుకాంకే సాపాత్యచర్శిత ఫలితాం్రశాల వట్టిక [(వత్యక్షమౌతుంది. కవిత్వవేది (గంథరచన ముప్పేటగా సాగటంచేత కొంత-నంక్లిష్టంగా ఉంటుంది. అయినా వులుముడుతనం లేకుండా ఏ అంశాని కా అంశం విస్పష్టంగా వివేచించాడు రచయిత. ఇక్కడ చర్చనీయాంశం ఒకటి ఉన్నది. సాహిత్యచర్శిత విభాగాలను యుగాలని పిలవటం సామాన్యం. ఈ యుగాలను కూడా మూడు అంచెలలో నిర్వహించటం కవిత్వవేది .1పత్యేకత. వాబృయచరి.తతను అయిదు ఖండాలుగా ముదట విభజించారు. అ ఖండాలకు కవితొ స్వభావాలను బట్టి పేర్లు పెట్టారు. అ ఖండాలలో అంతర్విఖాగాలుగా తొమ్మిది యుగాలను సంభావించారు. వాటికి రాజవంశనామాలను ఉంచారు. కవిత్వవేది కవితా స్వభావ పరిణామాన్ని (వమాణంగా ఉంచుకొని సాహిత్య చర్మితను ఖండాలుగా ఖావించినా, సమీక్ష మ్మాతం యుగపరంగానే సాగింది. ఎలాగంకే - (వతి యుగం 'చివర 'యుగలక్షణసమన్వయం " ఇవ్వబడింది. ఒక్కొక్క ఖండంలో ఒకటి కంటె ఎక్కువ యుగాలు ఉన్నాయి. పఠితల సౌకర్యం కోనం నంగహంగా అ (గంధవిభాగాన్ని అందిస్తాను. ( ఆ (గంథం ఇప్పుడు అందరికీ అందుబాటులో లేదు కూడా).

1. [పధమ ఖండము - [పాచీన కవిత్వము - (1కీిపూ.28 - (కి.వె. 1000) (1 ) అజ్ఞాతయుగము (కీ.పూ.28 - [కి.వె. 500);(11) లబ్ధ సారస్వతము కీ.శ. 500

• 1000

2. ద్వితీయ ఖండము - పురాణకవిత - 1000 - 1380. , (1)చాళుక్య చోడయుగము 1000-1200; (11) కాకతియయుగము 1200 - 1380. ౩. తృతీయ ఖండము - కావ్యపబంధ కవిత్వము - 1380-1650 (1) రెడ్డి నాయక కర్పాటక కావ్యయుగము 1380 -1500 (11) & రాయలయుగము - (ప్రబంధము - 1500 -1650
3. చతుర్ధ ఖండము - అర్వాచీన కవిత :( 1650 - 1875). (1) మధ్య యుగము - శతకము 1650 - 1800. [పపధమనరణి - (వబంధకవులు, లాక్షణికకవులు, శ్యాస్త కవులు, ఆంధీకరణ కవులు, కావ్య కవులు , ద్వ్యర్థి కావ్యకవులు,

కు. సాహత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు శతక చేయ దందకకవులు , ద్వితీయ సరణి - గద్యము, నాటకము “షష * సుధియుగము - 1800 - 1900

లి చవచమ బండము ” నవ్య కవిత

నవయు”ము - 1900 -?

ఈ విభాగంలో (ప్రాచీన కవిత అంకే ,పాజ్న్బన్నయ కాలంలోని శాసన పద్యకవిత. కవ్యతయకవత వురాణ కవిత. నన్నేబచోడుడు, (శీనాథుడు, పెద్దన, భట్టుమూర్తి మొదలైన 'కవులది కావ్వ _పబంధకవిత. కవిత్వవేది మాటల్లో - “ నన్నయ పురాణకవితకు మార్గదర్శి యయ్యును. తర్వాతి తిక్కన, మారన, ఎజ్జన, సూరన, ఘంటసింగనలు పురాణకవితా ధోరణిని పెంపొందించిరి నన్నెచోడు డటులనే కావ్యపబంధకవితా ఫక్కికి మార్గదర్శి యయ్యొను. దీనికి, జేరి ఉనాధుడు వెంవు( గూర్చెను; పెద్దన విపులికరించెను; తర్వాత భట్టుమూర్త్యాదులు శ్లేషను జేర్చి కూర్చిరి, మార్చిరి. ఇంకను నర్వాచీనులు చెజచిరి.” (వు.63) . ఈ కవితాయుగవిభాగం 1928 నాడు కొత్తగా ఒక వివేచనాన్ని కలిగించి యుండవచ్చును. కాని, వాటిలో (ప్రాచీన, అర్వాచీన, నవ్యకవితలు

• అనేవి నేటికి కాలదోషం వట్టిన పేర్తిపోయాయి.

కవీత్వవేది రాజవంశాలపేర్లపై చేసిన యుగవిభజన ఆ పద్ధతి న్మాశయించే వారికి ఆకర్షణీయంగా ఉన్నదనే చెప్పాలి. ఆర్ముద 'సమ్యగాంధ సాహిత్యం' లో రాజవంశనామాల నాశ్రయించి యుగవిభాగంచేని, పేర్లు పెట్టే పద్ధతి న్యాశయించారు. వారు సాహిత్యచర్మితనంతా 13 యుగాలుగా విభజించారు. 1. ఆదిమయుగం 2. చాళుక్కయుగం 3. కాకతీయయుగం (1200-

1290. 4. పద్మనాయక యుగం(1337-1399) 5. రెడ్డిరాజులయుగం (400 - 1450)

6. తొాలిరాయలయుగం (1450- 1500) 7. మలిరాయలయుగం (1500 - 1550) ౪€. సవాబులయుగం (1500-1600) 9. నాయకరాజులయుగం (1600-1670 )10. కడపటి రాజుల యుగం (670 +“7560) 11. క్రుంఫిణీ యుగం (750 -.850 ) 12.జమీందారీయుగం (1850 - 1900) 13 . ఆధునికయుగం 1900 నుండి. ఈ పదమూడుయుగాల _పణాళిక 1565 యుగాల (1పణాళికగా మారింది. గీజపతుల యుగం (435-

1450. , ఆరవీటి రాయల యుగం, నాయకరాజుల యుగం ]! , అనేఏ (కొత్తగా చేరిన మూడు యుగాలు. ఈ యుగాల పేర్లలో దాదాపు అయిదు కవిత్వవేదిమార్గంలో వచ్చినవే. సమ్యగాంధ సాహిత్యం 15 సంపుటాలలో వెలువడాలి కాబట్టి ఒక్కొక్క సంపుటొనికి ఒక్కొక్కపేరు కావలసివచ్చింది. కవిత్వవేదికి ఆ అవసరం లేకపోవటంతో అన్ని యుగాలకూ రాజవపంశనామాలు పెట్టలేదు. కవిత్వవేది సాహిత్యచర్యిత విభాగంలోని చతుర్ణ పంచమఖండాలలో రాజవంశనామాలు గల యుగాలు కానరావు. మధ్యయుగమని, నవయుగమనీ, పేర్కొనటం జరిగింది. అటువంటి ఇబ్బంది ఏర్పడటానికి కారణం వా రెన్నుకున్న యుగ కాల పరిమాణం అని చెప్పక తప్పదు. పరిమాణం తగ్గించుకొన్న ఆర్ముద ఆ అసౌకర్యానికి గురి కాలేదు. ఇక్కడ ఒక వాస్తవం చెప్పకతప్పదు. యుగ విభాగంలో ఒక స్యూతాన్ని ఆ్యశయించి చర్మిత (వాస్తున్నష్పూడు, దానిని మొదటీనుండి చివరిదాకా మొక్కవోకుండా నడిపిన గౌరవం కవత్యవేది కంకే ఆర్ముదకు దక్కుతుంది. ఆదిమయుగం,.ఆధునిక

కవిత్వవేది జడ్జిమెంటు : అర్భుద ఆర్జుమెంటు 179 యుగం - ఆనే పేర్లు ఏ చర్మితల్లో నైనా తలాతోకలుగా ఉండకతప్పవేమోః ఆ రెంటికి నియమాల మినవోయింవు నిత్యం, న్యాయం కూడా.

కవిత్వవేది (గంధంలో కానవచ్చ మరో మహానీయ లక్షణం తులనాత్మకపరిశీలనం. పాశ్చాత్య సాహిత్య చర్మితల వరిచయంతో ఆంధసాపాత్యరచన చేస్తూ ఎన్నో విలువైన అంశాలను వివేచించారు. ఉదాహరణకు ఒక 'సమీక్షా ” (పతి భాషకు 'నేదీ యొక కాలమున నత్యధిక రాజాదరణము, లేక (గంధ రచనము తటస్థించుచున్నది. అట్టి మవాయుగముతోనే యుత్తమోత్తమ సారస్వతయుగము ఒకానొకప్పుడు వకీభవించుట గలదు. రోము స్మాహాజ్యము నకు జెందిన లాటిన్త్లు భాషలో శళ్ర35[3 చ్మకవర్తి కాలమున నట్టి సమన్వయ యుగము గుదిరి స్యుపసిద్ధ మైనది. సంనృతములో కాళిదాసుని వ్మికమాదిత్య యుగ మట్టిది. కాని, ఇంగ్లీషులో తీటకై25(40 ర్టరి అనున దొకటి, ఉత్తమోత్తమ సారస్వతయుగమగు షేక్సియరు కాల మింకొకటి రైనది. తెలుగున నట్లే యైనది. ఉత్తమోత్తమయుగము తిక్కన దైనది. మవాయుగము కృష్ణదేవరాయల దైనదె. కాలసామీవ్యము (_పభుత్వలక్షభ్రై క్యమునుబట్టి రెద్ద యుగము కాకతియుల్తలో జేర్చిన (షెక్‌న్నియర్‌, మిల్టన్‌ల వలె) తిక్కన పోతన లోక్కచో గూడుదురు.... ఉభయభాషావేదులకు అట్టి జిజ్ఞానలకు వీలున్నది గాన మన తిక్కన పోతన్న లింగ్లీషు వారి షేక్సియరు, మిల్దన్లవలె నని మనవి చేసికొనుచున్నాడ. ” (పు.]108 - 109 ). ఆధునిక సాపొాత్యచర్మ్శితరచనకు కావలిసిన తులనాత్మకాధ్యయన (ప్రవృత్తి కవత్వచేది రచనలో కళగా నిలిచింది

కవిత్వవేది- మధ్యయుగంలోని సాపాత్యాన్ని (ష్మకియా పరంగా విభజించి సమీక్షించిన వైఖరి గమనించదగింది. దక్షిణా్యధయుగం అని సామాన్యంగా పిలువబడే ఈ కాలంలో (వ్యకియలు బహుసంఖ్యలో వెలువడటం అందరికీ తెలిసిన విషయమే. ఈ యుగానికి ,ష్యకియాపరంగా గాని, యుగకర్త పరంగాగాని పేరుపెట్టటానికి నీలులేక చాలమంది సాపొత్యచర్వితకర్తలు తంటాలు పద్దారు. ఈ యుగాన్ని నిర్వహించగలగటం తెలుగు సాపాత్యచర్మితకర్తలకు అగ్నిపరీక్ష. ఎందరో మవోనుఖభావులు సవోవిరుల్లా రంగంలో మనకు కనపడతారు. మచ్చు కొకరిద్దరిని పేర్కొంటాను.

నిడదవోలు వేంకళురావుగాలయ వక్షిణదేశియాంధవాబ్బయము' (మదరాసు విశ్వ విద్యాలయము 1960) లో ఉభయరచన్నాప్లొఢినీ వెలార్చారు. ఎలాగంకు - (పధాన (గంథరచనలో నాయకరాజ యుగము, తంజావూరి మవోర్యాష్టయుగము - అని అంతర్యుగవిభజన చేసిళాని అఆయాధరాజుల అన్హానాళ్లు, అయా కాలాల్లో వెలసిన కవులను, కవయితులను వారి రచనా విశేవాలను వివరించారు. ఈ _గంధానికి ఉష్మకమణీకగా వాసిన వివుల పీఠీక 'సాహిత్యసమీక్ష'లో నిడదవోలు. వారు దక్షిణార్య్థధ సౌపాత్యాన్ని ఆశు, మధుర, చిత , విస్తర కవిత లనే (పధాన శాఖల (కీంద విభజించి వాటి విస్తృతిని వివరించారు, ఇందులో రెండవపద్ధతి (వ్యక్రియావికాస వివేచనకు సన్నిపాతంగా ఉంటుంది.

1949 లో ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనంగారు ఆంధ సాపాత్యచర్మ్శిత సంగహము (మొదటిభాగము) _పచురించారు. వీరు పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారి వలె యుగకర్తల న్య్మాశయించి యుగవిభాగం చేశారు. అయతే శివకవి యుగాన్ని వీరు నన్నయ తిక్కనల నడిమికాల మన్నారు.

190 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కి.4.1600 తరువాత - అంటే ,శీకృష్ణదేవరాయలయుగం తరువాతి కాలాన్నంగా "అనంతర (వబంధయుగి మని పేర్కొన్నారు. అందులోని కవుల గురించి, చార్మితక కావ్యములు, యక్షగానములు, శతకములు, గేయములు మొదలైన (ప్యకియల గురించి వివరించారు. ఖండవల్లి వారే పేర్కొన్నారిలా : “ ఈ (గంధమును కొంతపరకు కపులచర్వితగను, కొంతవరకు సాహిత్యశాఖల చరితతగను నిర్వహించితిని” (పు.2 అని.

దక్షిణాయ్యధయుగాన్ని ప్యకియాపరంగా విభజించటానికి వీలున్నాదా? ఉంకే ఆ మార్గం ఏమిటి? విర్వహణం ఎలా? అన్నది సాహిత్యవికాస చర్మితకారునికి పెద్ద _పశ్న*. పునకు ఒక చర్చనీయాంశం.

మరొక విశేషమేమంకే 17 వశతాబ్దం బహుళ సాహిత్య ష్యకియలకు పుట్టుక నిచ్చింది, పోషించి పెద్ద చేపింది. అంతకు ముందు యుగాలలో పుట్టి తగినంత (పోత్సాహం లేని దేశి (పష్యకియలకు (పాపునిచ్చి, (పోత్పాహాన్ని అందించింది. ఎటొచ్చీ _కమంగా పతనమైపోయింది (పబంధ ష్యకియ మ్యాతమే. వికాసచర్యితలో ఈ శతాబ్దం ఒక కూడలి. బంక్షన్‌. .

ఈ సమస్యను తరించాలంకు సాపాత్యేతరమైన అంళాన్ని ఆధారంగా చేసికొని యుగవిభజనం చేయటం ఒకకు మారం అని ఆర్నుద తమ రచన ద్వారా (పకటించారు. దక్షిణా్యధయుగాన్ని నాయకరాజులయుగం , 11, +కడపటి రాజూలయుగం అని విభజించి ముందుకు సాగారు నల్లేరుపై బండిలా. అట్లని ఆ పద్ధతి ఉత్తమమని స్వీకరించటం సముచితమా అన్నది చర్చనీయాంశం.

ఆర్వుద గారి సాహిత్యచర్నితకు రాజకీయచర్శిత ఒక్కొక్కసారి కాలజ్ఞానం చెపుతుంది; ఒక్కొక్కసారి దేశస్థితిని జ్ఞావకం చేస్తుంది; మరొకసారి సాహిత్య ,_పతిబింబాన్ని జనజివనముకురంలో చూవిస్తుంది; ఒక్కొక్కసారి ఆ యుగ సాపాతీ చైతన్యానికి (మేరకశక్తిగా వరిచయమౌతుంది. కాని, ఆ కాలం కడుపారా కన్న 'సాహిత్యం' అనే. అవగాహనను అన్ని విధాలా మనకు కలిగించదు ఆయా నంవుటాల్లో. ఎందువల్లనంటే - ఆ సంపూటాల్లో “పముఖకవుల జీవితవిశేషాలూ, వాళ్లు సాహిత్యాన్ని ఏ విధంగా ఏయే వాతావరణాల్లో , ఏయే సాధకబాధకాలతో పెంపాందింపజేనింది, వాళ్ల కావ్యాలలోని గొప్పదనమూ, వాటి నిగనిగ వెలుగులూ, వివరించటం జరుగుతుందని _పకాశకులు _పకటించారు. ఈ వద్ధతిలో దేశ చర్మిత వరిచయం లేకపోయివా పరవాలేదు. అది లేకపోతే ఇప్పటి యుగవిభజనం కుదరదు. రాజపంశాలపేర్లను వాడు కొన్నందుకు వాటిని గురించి పతి సంపుటంలోనూ ఎంతో కొంత చెప్పవలసిందే. ఆ తరువాత కవుల్యపశంన. ఈ రెంటికీ ఆర్ముద రచనలో జన్య జనక సంబగధంగానీ, పోష్యపోషకనంబంధంగానీ అంతగా కుదరక తిలతండుల న్యాయం మాత్రమే ఏర్పడింది. 1928 లో ' కవిత్వవేది, 1968లో (సమఃగ్రాయ్యధ సాహిత్యం 12 వ సంవుటి) ఆర్భుద- దేశ చర్మితనూ, సాహిత్యచర్శితనూ అక్కాచెల్లెళ్ల

లాగా జంటగా కూర్చోపెట్టారేకాని, అమ్మా కూతుళ్లలాగా అన్వయం చెప్పలేకపోయారు. రాజవంశాలు రాజ్యాలు ఏలినమాట నిజమే. కాని, వాటి చర్విత సాహిత్య చర్విత ,కొదు.

కవిత్వవేది జడ్జిమెంటు : అర్న్ముద ఆర్జుమెంటు 161 సాహిత్య (వ్య(కియల (పావిర్భావానికి గాని, పరిణతికి గాని, (వయోగాలకు గాని, వతనోత్భానాలకుగాని కారణాలైన శక్తులు ఏరాజుల కాలాల్లో వెలిసాయో చెప్పటమే అ చర్శితల *పయత్నం అవుతుంది. కాని, అ శక్తులు చర్మితను ఎలా సృష్టించాయో ఎలా మలచాయో వివరించటం వివేచించటం వాటి వపయోజనం కాదు. కవితా వికొన మార్గానికి సమాంతరంగా నిలిపిన కాలిబాటలు ( పేవ్‌మెంట్స్‌) కవిత్వవేది అరవై యేళ్ల (కితం చేనిన వాజ్బయచర్శిత యుగాలు. కవుల చర్విత (ప్రస్థానానికి రాజమ్ముదలు గల .మైలుదాళ్లు ఆర్యుద ఇరవైయేళ్ల (కితం నాటిన యుగాలు. కవిత్వవేది రచన కింది కోర్టు జడ్జిమెంట్‌గా వినిపిస్తుంది. ఆర్యుద రచన పై కోర్టులో ఆర్గుమెంటుగా అలరిస్తుంది. ఒకరు పండితులకోసం (వాశారు; మరొకరు (పజలకోనం పలికారు. (ఆదివారం అంధ్యపభ : 11.12.1089)

38 యువతిగా, సతిగాా మాతగా కవిత

సాహిత్య చర్మితలో కవిత్వ చర్మితకు ఒక (వత్యేకత ఉన్నది. తరతరాల తెలుగు సాహిత్య బర్మితలో కవిత్వం పరిణామం చెందిన తీరు తెన్నులకు పరికీలించే పద్ధతి సాధారాణంగా కవిత్వ చర్శితలలో కనపడుతుంది. తెలుగులో 20వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో పచ్చిన కవిత్వ చర్యితలు రెండున్నాయి. ఉత్తరార్థంలో మరో రెండున్నాయి. అయితే, మొదటి రెండూ కవిత్వ పరిణామాన్ని వివేచింబేవి కావు. కవిత్వ తత్త్య సిద్ధాంతాలను వివరించేవి. మిగిలిన రెండూ కవిత్వ చర్విత స్వభావాన్ని సనంతరెంచుకొన్నవి.

“ఆంధ కవిత్వ చర్విత మనే పేరుతో భోగరాజు నారోయణమూర్తిగారు 1926 లోనూ, బస రాజు వేంకట అప్పారావుగారు 1932 లోనూ రెండు గంధాలు (పనరించారు. నాలయణమూారిగారి రచన కవిత్వ తత్త్వవిచారానికే అంకితమైపోయింది. దానికంకే బసవరాజు రచన బలమ్రై..ది. _ "చ్య పాశ్చాత్య లాక్షభికుల విమర్శకుల సాపిత్యసిద్ధాంతాలనూ, కవితా దృక్పథాలనూ, తదనుబం('సాహిత్య శాస్తవిశేషాలనూ తులనాత్మకంగా, సమన్వయదృక్పధంతో వివరించిన (గంధం అప్పారావు రి "ఆంయ్యధకవిత్వ చర్మితము'. తులనాత్మక సాహిత్యసౌందర్య శ్యాస్త వరిజ్ఞానాన్ని పపసారం చేయ*లిగెన పామాణిక గచనగా దీనిని పేర్కొనవచ్చు. అయితే, ఈ రెండు (గంధాలూ శాస్తదృష్టితో నిగ్మించబడినవే కాని ఆంధ "సాహిత్యంలోని కవితా వికాసాన్ని చార్మితకంగా నమీక్షించి, యుగాలుగా విభజించి సమన్వయించినవి కావు. కాబట్టి సాపొత్య వికాసచర్మితలో కవితా వికాసాన్ని గురించి వివేచించటావికి అంతగా తోడ్పదవు.

(ఫత్యక్షంగా కవితా వికాసొన్నే వస్తువుగా తీసికొని కవిత్వచర్మితను నిర్మించటానికి యత్నించిన వారిలో వెల్చేరు నోరోయణరోవుగారిని, ఇల్యదగంటి హనుమచ్చానస్తిగారిని ముందుగా పేర్కొనాలి. వెల్చేరు నారాయణరావుగారి “తెలుగులో కవితా విప్లవాల స్వరూపం" (13976 ) సిద్ధాంత గంధం, కొని, సాహిత్యచర్మితగా (వాసింది కాదు. అయినా, దాని వస్తుస్వ్యభావంలో కొంత కవిత్వ చర్మిత లక్షణం కూడా అమరి ఉండటంచేత దాన్ని ఈ కోవలో గణించటం: జరుగుతున్నది. రేభామ్మాతంగావైనా, నన్నయకు పూర్వం ఉన్న అశుసాహిత్యం నుండి దిగంబర కవిత్వం దాకా వచ్చిన కవితావిష్లవాల స్వరూపన్వభావాలను వివ్తేచించటం ఈ (గంధంలోని [పథాన విషయం కావటంతో ఇది సమ్మగ కవిత్వ చర్వితగా వ్మరిగణించవచ్చు.

ఇందగంటి హనుమచ్చానస్తిగారి (గంథం - ' ఆరుయుగాల అంధకవిత “* గం86 ). ఇందులో రచయిత [కీ.శ11వ శతాబ్ది నుండి 1/7 వ శతాబ్దిదాకా వెలసిన ఆంధ సాహిత్యంలోని (పసిద్ధ రచనలను ఆధారంగా చేసికొని ఆయ్యధకవిత్వంలో సాగిన పరిణామవికాసాలను నిరూపించటం (పధానాంశం. అంకే - ఇది కవిత్వ చర్మిత అయినా సమ్మగ్రం కాదన్నమాట.

వెల్చేరు నారాయణరావుగారి రచనలో మొదటిభాగంగా సారపదాయక సాహిత్యంలో, రెండవ

భాగంగా ఆధునిక సాహిత్యంలో జరిగిన సాహిత్యవిప్లవాల వివరణం ఉన్నది. అందులోనూ

ఇయువతిగా, సతిగా,. మాతగా కవిత 183 మొదటి భాగం అత్యంతసంగవాం. రెండవ భాగమే వారి విశ్లేషణను విశేషంగా (వదర్శిస్తుంది. ఇంద్రగంటి వారి రచన అంతా (పాచీన సాహిత్యానికి నంబంధించిందే. అందువలన కాలాన్ని అనుసరించి వెల్చేరువారి (గంధం ముందు వచ్చినా, కవితావిచేచనను బట్టి ఇయ్యదగంటి వారి రచననే ముందు సమీక్షకు (గహిద్దాం.

ఇం్యదగంటివారు కవిత్వచర్మితను కళాత్మకంగా రచించదలచారు. (గంధశీర్దికను "ఆరు యుగాల ఆంధకవిత'గా పేర్కొని, దాని (కింద "' ఆరు బుతువులుగా భావించి వింగడించిన ఆంధకవితా సమీక్ష అని సం్యగహవివరణం కూడా ఇచ్చారు. షడృతుచ్యకంగా ఆరు శతాబ్బుల సాపాత్యచర్మితను భావించి, తదనుగుణంగా సమన్వయించటంలో అనూచానంగా పాటించ బడుతున్న యుగవిభాగంలో మార్పు తెచ్చారన్నమాట. యుగాలకు బదులు బుతువులు విభాగ సూచిక లౌతాయన్నమాట. ఇది భావుకమైన కళావెఖరి.

ఇం[దగంటివారు ఇటువంటి వినూత్న (వయోగాన్ని ఎందుకు ఎత్తుకొన్నారో, అది ఈనాడు ఎలా అవసరమని. భావిస్తున్నారో వారు ఇలా వివరించారు: - ' ఇది కవుల చర్మిత కాదు. అంధ వాజ్బయ అనుపూర్వి అంతకన్నా కాదు. ఆ చర్మితలెతో, వాజ్బయకధావిస్తారంతో ఇప్పటికే

,(గంధనంచయం బరువెక్కి ఉంది. శాసనాలతో వీరాసనాలతో పోషకరాజుల వంశవృక్షాలతో, కాలనిర్ణయ కల్లోలాలతో - ఇప్పటికే మీకు కావలసినంత తలనొప్పి సిద్ధంగా ఉంది. సాహిత్య సౌందర్య సమీక్ష [కమంగా పరిశోధన పేరుతో శ్యాస్తపు ఖత్తులోకి ధిగి హృదయధర్మాన్ని చంపివేని, బుద్ధి వ్యాయామం పెంచుతోంది. చర్వితచర్వణంగా.దాన్నే పెంచి మీ ఆభిముఖ్యాన్ని దూరం చేసుకోను. వాటి అన్నింటి మీద తెర వేసి మీ అభిరుచికి మెరుగుపెట్టగలిగితే - మీ రసజ్ఞతను ఎత్తులకు తీసుకుపోగలిగితే, అప్పుడు నా (పసంగాలకం కృతార్థత!” (తొాలిమాటలు.పు. ౫) : బుద్ధి వ్యాయామంగా తయారౌతున్న సాహిత్యచర్విితను, సహృదయరంజకంగా కళామయం చేసేయత్నం ఇందగంటి వారి రచన.

“ఇం[దగంటివారి తముగవిభజన ఒక రమణీయభావ్యపకృతి చ్మితంగా మన మనోనేతానికి 1వత్యక్షమౌతుంది. కాని, అది స్యప్నం కాదు. వాస్తవాన్ని భాపనామయం ఛ$ీసీది మ్యాతమే. ఎలాగంటే - ముందుగా రచయిత పెట్టిన ఆరుయుగాల పేర్లను గమనిద్దాం.

1. ఇతివోస వాసంతి 2. శైవ్యగీిష్మం 3. హరిహర వార్డుకం ( కావ్యేర్యద ధనువు)
2. _పబంధశరత్తు 5. కవితాహేమంతం గ. రచన్నాశనరం.

ఈ పేర్లు వివగానే మన ఆధునిక విమర్శకులు రెండు రకాలుగా స్పందిస్తారు. మొదటివారు “ఇదంతా ఆలంకారిక శెలి అనీ, ఇది పరిశోధవలోనూ, విమర్శలోనూ, పైపెచ్చు చర్విత రచనలోనూ అనువుగా ఉండదనీ,. పై పేర్లలోని అలంకారాలు విషయాన్ని వివేచించటానికి తోడుపడపనీ ఆధిక్షేపిస్తారు. ఇలంకారం అసలు విషయాన్ని కప్పివస్తుందనీ, నూటిగా నిరలంకారంగా విస్పష్టంగా ఉండే భాషాభివ్యక్తి యే పరిశధనాదులలో _(పయోజనాత్మకంగా ఉంటుందని ఈ వర్గంవారు ఖావిస్తారు. *- ఈ అభ్విపాయాన్ని బట్టి చూస్తే ఈ విధమైన పేర్లు ఉండకూడవివి. వీధి దృష్టలో ఇంద్రగంటి యుగఎభాగాలకు పెట్టిన పేర్లు అశ్నాస్తీయం. అసలు ఆరు బుతువులుగా భావించి

184 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు వివేచించటమే అయోగ్యం. ఎందువల్లనంకే దానివలన స్పష్టత లోపిస్తుంది. రెండవ వర్గంవారు యుగాలకు ఇలా పేర్లు పెట్టటం అనర్ధదాయకమని తలంచకపోగా, అస్వాదయోగ్యతను పెంచి అవగాహనను పెంపొందింపచేయటానిక్తి తోడ్పడే కళావిధానమని భావిస్తారు. అయితే, ఇక్కడ ఒక అంశం -.గమనించాలి. సాహిత్యానుకీలనం చేసేటప్పుడు భాషతో మనం మూడు రకాల (పయోజనాలను సాధిస్తా. ఒకటి - సాహిత్యంలోని శబ్టార్ధాల వలన వాచ్యం. కావలసిన విషయాలను వాచ్యంగా, స్పష్టంగా, నిర్చుష్టంగా చెప్పకుం. భాషను శాస్తాభివ్యక్తిలో వాడే వద్ధతి ఇందులో ముఖ్యంగా ఉపాదేయం అవుతుంది. వివరణం, వ్యాఖ్యానం, నిర్వచనం, నిరూవణం మొదలైనవన్నీ ఈ కక్ష్యలోవే. ఇందులో కళాభివ్యక్తి ఉండదు. ఉండకూడదు. ఇక రెండవది - విషయం స్పష్టంగా తెలిసినతరువాత దానిని ఆసక్తికరంగా అస్వాదించటానికి, అనుభవసారంగా భృదపరుచుకోవటానికీ, ఆలోచనామృతంగా మననం చేసుకోవటానికి, అలవోకగా ధారణలో పదిలపరచుకోవటానికీ, (పతీకగా భ్యదపరచుకోవటానికీ భాష అలంకారసాంగత్యాన్ని అలవ రచుకొంటుంది. ఈ అవన్ఫలో అలంకారం అవగాహనను కప్పివేయదు; అవగాహనశోభను వెలారుస్తుంది. అందువల్లనే అర్ధమైనవాడు మ్యాతమే అలంకారాన్ని _పయోగిస్తాడు. చూపును దర్శనం వైపు మల్లించటానికి అలంకారాన్ని ఆలంబనంగా ఎన్నుకొంటాడు. ఇక మూడో (పయోజనం కళను గురిచి చెప్పే కళాపరళి సాహిత్యవ్యాసంగం. కవిత్వాన్ని గురించి కవిత్వం చెప్పటం వచనరచనం కాదు. క౨త్వొన్ని గురించిన ఏ కళాంశాన్నైనా వివరించి ఎంత శా(స్తోక్తంగా, ఎంత విన్సష్టంగా చెవృటానికి మశం పయత్నించినా అవగాహనతో పాటు కవిత్వ్ససంబంధమైన అనుభవాన్ని కూడా అందించినప్పుడే సాహిత్యభాష రాణిస్తుంది. సాహిత్యానికి సంబంధించిన వరిశోధనగాని, విమర్శగాని, చర్వితగాని, (వాసేటవ్వుడు పఠితకు విషయవిజ్ఞానంతో పాటు, కళానుభవాన్ని కూడా ఖాష అందించాలి. ఈ దృక్సృథంతో ఆలోచించేవారు ఇందగంటివారి పద్ధతిని వార్షిస్తారు. ఇందగంటి వారి యుగాల పేర్లలోని కళాత్మకత - నేటిసమాజంలో కళాత్మకాఖివ్యక్తి పై ఉన్న, పెరుగుతున్న అభిరుచికి అద్దంపట్టుతున్నదా అన్నట్లు అనివిస్తున్నది. వార్తాష్నతికలు వార్తలలో వాస్తవం చెపుతూ శీర్షికను కళాత్మకంగానో, ఆలంకారికంగానో ఉంచి (పజాదరణను పొందుతున్నాయి. కళాత్మకంగా చెప్పిన నాలుగువాక్యాలు కలిసి మినీ కవితగా చెలామణి 'అవుతున్నాయి. (వపకటనలలో, పచారాలలో, రచనలలో అలంకారానికి అ్యగతాంబూలం అందుతున్నది. నవలలో, నాటకంలో, రేడియోలో, దూరదర్శినిలో వాడే భాషలో స్పష్టత కోల్పోని అలంకారానికి సన్మానం జరుగుతున్నడి. అందాకా ఎందుకు అలనాటి ఖావకవిత్వం రోజులలో కంటు ఈనాడే అసలు పేర్ల కంఠటు కలంపేర్లమీద కవులకు మోజెక్కువైంది. దిగంబరకవులందరినీ కలంపేగ్లే. విమర్శకులలో కూడా కొందరు కలం పేరుమీద (వస్తున్నారు. నేటి వ్యతికలలో వెలువడుతున్న సాహిత్యవిమర్శలలో వాస్తవాన్ని ఆవేశంలోకి తర్జుమా చేయటం ఒక (పత్యేకమైన కళగా పరిగణించబడుతున్నడి. ఆ తర్జుమాలో అలంకారం అత్యవసర్మదవ్యమై పోయింది. నేటి విమర్శకుడు విమర్శను కవిత్వంగా (వాయటం లేదు. ఎందుకంకు ఆ వని వచనకవిత్వ రచయిత చేస్తున్నాడు. అయితే, కళాత్మకతను విమర్శలో అర్థన్పష్టతకు భంగం రాకుండా వాడుకొంటున్నాడు. వస్తువిరణం లేకుండా, "అవగాహనను కల్పించకుండా కళాత్మకంగా (వాసుకుంటూ పోవటం ఎవ్వడూ నమర్థనీయం కాదు. చెప్పవలసింది. స్పష్టంగా తెలియటూనికీ

యువతిగా, సతిగా, మాతగా కవిత 185 అనుభవానికి అందటాపికీ కళాత్మక (ప్రవృత్తిని రచనలో వెలార్చటం దోషమేమీ కాదు అప్పుడవ్వుడు అవసరంకూడా. ఈ అవనరాన్ని /ఏర్తించి ఇంయ్యదగంటివారు నీరినంగా సాగే సాహిత్య చర్మిత రచనకు సారస్వతాంశను నంవదించారు. యుగాలపేర్ల వెనుక వాటి స్వభావవివరణం తొలిపలుకులలోనే, తెలియపరిచఛారు. వారి రచనలోని అందం అవగాహనను అనుభూతిగా మారుస్తుంది; సాహిత్య చర్మితను కూడా ఒక సాహిత్య _పష్మకియగా రాణింపజేస్తుంది. ఆంధకవితా మహోదయాన్ని గురించి వివ౦ంచిన ఇందగంటివారు కవితా వికాసం (వ్యకియ్యాపాభవంతో పాకే (పస్థానం చేసిందని" నిరూవించాదు. ఈ వ్యాక్యాలు గమనించండి-

1. ₹ స్తబ్ధంగా రాతి వలకలమీద, రాగిపట్టాలమీద పొనుగుపడి ఉన్న దృశ్యాదృశ్యకవితా (పకృతికి -చిగురు తొడిగించి, పూలు పూయించి, దానిని వసంత సౌభాగ్యంతో ఫలవంతం చేసినవాడు నన్నయభట్టారకుడు. ఆయన ,(పస్థానమంతా ఇతలివోసంతో [పారంభమైనది. కనుక అది ఇతిహానవాసంతి"” (వు౫). -
2. “పౌరాణిక ఇతివోసకధలు పరాస్తాలు అయ్యాయి. దేశికవితకు, తెలుగుకతలకు పెద్దపీట అభించింది. వాక్కులో తీక్షణత, భక్తిలో వీగం ఇవమెత్తి వరవళ్లు తొక్కాయి.... ఇప్పుడు మత (పకోపభూయివ్మమూ, తీవ వాగ్విలాసమూ అయిన శైవ్యగీష్మాన్ని దర్శించబోతున్నాం”. (వు.40)
3. ”" నాచనసోముడు పురాణవీధులన్తుంచి తప్పించి, కావ్యమార్గంలో పెట్టిన ఆం్యధకవితా రధం (టీనాధ్దుని సారధ్యంలో అవూర్వకాప్య కళాపధాలు (తొక్కి, అతిలోక రమణీయమైన గమన వైఖరి సాధించి భావి _ఉపబంధశరత్తుకు రేఖలు తీర్చి దిద్దెంది.” (పు.227 ). 4 (వబంధ శరత్తు - ” సంస్కృతవురాణేతివోసాల, కావ్యనాటకాల తల్లికొంగు పట్టుకు తిరగటం మానేసి, తన పెత్తనం తాను నిలుపుకుంది. కావ్య (ష్మ్యకియనుంచి (పబంధనిబంధనాన్ని ,(ఫత్యేకర్మాష్టంగా ఏర్పరచుకుంది. రాజ్యం సర్వసమృద్భ్ధులకు ఆలవాలం అయినట్టే , కవిత్యం బహుసౌందర్యాలకు నిలయమయింది"'.(పు.30 1),
4. “బుతువు మారింది. ఇది నిజం మనం ఇప్పుడు తెలియకుండానే హేమంతలక్షణాలను చూస్తున్నాం... మొగమాటవడుతూనే ఆకర్షించే కామనీయకం, తల ఎత్తకుండానే తొంగి చూబే ఒకానొక పకద్ద మన ఆసక్తని తన వైపు తిప్తుకుంటున్నాయి. కనుకనే దీనిని కవితా హేమంతం అంటున్నాను.” (వు.449). 6.” పిదప వచ్చింది రచనా శ్రేశిరం. పతిభ సన్నగిల్లింది. పైపై మెరుగులది పై చేయి అయింది. శృంగారం తన హద్దులు షురిచిపోయింది. అయినా అందులోనే *ఖరాయమపాణులున్నారు.” (వు.బ్రు పై నమీక్ష గమనిస్తే తెలుగు కవిత్వ మహత్వానికి తోడుపడిన (పధాన _పష్మకియలు ఇతివానం,

సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు 186 క ఎ (ష్యకియావ్యక్తిత్వాన్ని పరిపోషించే కవిత్వం వెలువడింది. మిగతాయుగాలలో కవితా వ్యక్తిత్వంలో మునిగిపోయిన [వ్యకియలు గోచరిస్తాయి. శివకవియుగం, దక్షిణార్య్యధయుగం, క్షీద్యపబంధయుగం ఈ కోవకు చెందినవి.

(ష్యకియకూ కవితకూ ఉండే సంబంధం విడదీయలేనిది. ఒక్కొక్క (ప్మకియలో కవిత ఒక్కొక్కరకమైన కళాధర్మాన్ని నిర్వహిన్తూ _వ్మృకియకు ఉపబలకంగా పోషకంగా ఉంటుంది. ఆ వైవిధ్యాన్ని, యిలా సంభావించవచ్చు. శతకాది ష్యకియలలో పెనుపాందిన కవిత ఈడొచ్చిన కన్నెపిల్లలాంటిది. వురాణేతివోనకావ్య (పబంధాలతో కలిని పెరిగిన కవిత నచివునిగా యజమానికి తోడ్పడే ఇల్లాలు వంటిది. (ప్మకియ కంటె శక్తమంతమైన కవిత పసివిల్లలకు పాలిచ్చి పెంచే దాదివంటిది.

(ఆదివారం అంధధ్యపథ : 18.12 1088)

39 వెల్చేరువారి కవితా విప్లవాలు “"సాపాత్య చర్విత సాహిత్యరంగంలోని ఒక ఆంతరగతితర్కం వల్ల నడున్తుంది. ఈ సంగతి గుర్తించకుండా రానిన సాహిత్య చర్మితలు యాదృచ్చిక కారణాల కట్టుకథలుగానూ. కవుల చర్మితల సంపుటులుగానూ అ యా చర్శితకారుల సొంత సాహిత్యాభిరుచుల _పకటనలుగానూ రూపొందుతాయి” - ఇవి డాక్టర్‌ వెల్చేరు నారాయణరావుగారు తపము సిద్ధాంత గంధం “తెలుగులో కవితా విప్లవాల న్వరూపం' లో (వాసిన ముగింపు వాక్యాలు. (మొదటి మ్మృదణం 1978.వు,220).. సాపొత్య చర్మితలో ఒక భాగం -లేదా-ఒక పాయ కవితా వికాన వివేచనం. అందులో వెల్చేరు నారాయణరావుగారు కవితా విప్లవాల న్యరూపాన్ని సమీక్షించారు. వారు (వాసింది సిద్ధాంత వ్యాసం కాబట్టి ఎన్నుకొన్న సమన్వయ సూ/తాన్ని అనుసరించి _పతిపాద్యాంశాన్ని విశ్లేషించి, వివేచించారు. వారి (గంధం సాహిత్య చర్విత కాదు. తెలుగులో కవితా విప్లవాల చర్మిత అనదగిన రచన. ఆంధకవితా వికాస చర్మితకు తోడ్పడుతుంది; తద్ద్వారా ష్మకియావికానచర్మితకు దోహదం చేస్తుంది. అందువలన చర్చనీయాంశమౌతున్నది. డాక్టర్‌ వెల్చేరు నారాయణరావుగారు ఈ (గంధరచనలో తమ సిద్ధాంతాని కనుగుణమైన పారిభాషికవదజాలాన్ని ఎన్నుకొని, వాటిని ఏయే అర్జాలలో (పయోగిస్తున్నారో స్పష్టం చేశారు. అందువలన చెప్పేదాన్ని పరిత అర్థం చేసుకొనరుం సులభమైంది. ఉదాహరణకు కొన్ని

1. కవితా విప్లవం - “నందర్భం మారిందన్న నంగతి _(గహించిన మంచికవులు అందుకు అనువైన "క్రొత్తతరవో కవిత్వం రాస్తారు.... కొత్త కవిత్వానికి కొత్త (శోతలు ఏర్చన అది నిలదొక్కుకుంటుంది. అప్పు డది కవితా విప్లవ మౌతుంది”.
2. సందర్భం - " సందర్భం రెండు రకాలు. ఒకటి- రచనా సందర్భం ... ఇదిగాక ఇంకొక రకమైన సందర్భం ఉంది. అది సామాజికమైనది”.
3. వివ్లవాలు ఎలా వన్తాయి? - “కవితా విప్లవాలు కేవలం కవులవటల్ల రావు. కవులు కవితావిప్లవానికి వైయక్తిక ($4%060476 కజిటగికారణంగా ఉపకరిస్తారు. వస్తు కారణం (09౭0676 24400 సందర్భంలోనూ (శోతల్లోనూ వుంది. కవితా విష్లవాలు ఈ రెండు కారణాల వరస్పర చర్యవల్ల వస్తాయి.” &. “కవిత్వం మారినప్పుడు రచనా నూతాలు మారతాయి. అ మార్పును విన్మరించి, అంతకుముందు కవిత్వాని కున్న వమాణాలతోనే కొలవడం మొదలుపెడితే, కొత్త కవిత్వం కవిత్వం కాకుండా పోతుంది. ఈ ఇబ్బంది (పతి నూతన కవిత్వానికి వుంది”.
4. “ ఏ కవిత్నాన్నైనా వస్తువు, కవి , కావ్యం , _శోతలు - ఈ నాలుగు అంశాల దృష్టా చూడవలసి ఉంటుంది.” ఇటువంటి స్పష్టమైన నిర్దేశాలు అవగాహన శక్తిని అధికం చేశాయి. సాపాత్యరంగంలో ఒక అంతరగతి తర్కం ఉంటుందని, అదే సాహిత్యచరితగతిని

199 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనియాంశాలు

సాహిత్యరంగంలో ఒక ఆంతరగతి తర్కం ఉంటుందనీ, అదే సాహిత్యచర్వ్మితగతిని నిర్దేశిస్తుందనీ వెల్చేరువారి సమన్వయస్యూతం. దానిని (పాతివదికగా చేసికొని సిద్ధాంత (గంధ రచన సాగించారు. ఈ సమన్వయసనూ(తానికి _షేరణ నిచ్చింది ఆల్బర్ట్‌.సి.లార్డ్‌ రచించిన "సింగర్‌ అఫ్‌ కేల్స్‌ *" అనే్యగ్రంధం. ఆ (గంధంలో ఆశుసాపాత్యరూపాలను అనుశిలించేపద్ధతులను గురించి క్రొత్త ఆలోచనలు (పతిపాదింపబడినాయి. అయితే అవి యుగోస్తావియా దేశ సాహిత్యవరిస్థితులకు నంబంధించినవి. డొక్టర్‌ నారాయణరావుగారు వాటిలో కొన్నింటిని తెలుగు కవిత్వవిప్లవాల రూపాలను గురించి చేసిన పరిశోధనలో ఉపయోగించుకొన్నారు. వాటివలన వారి వరిశిలనలో కానపచ్చే (పధానాంశం ఇదిా

"వురాణ కవిత్వం నించి దిగంబర కవిత్వం వరకూ ఈ పుస్తకంలో పరిశీలించబడిన కవిత్య౦ ఆంతా విద్యాపంతులైన పై తరగతులవారు సృష్టించిన కవిత్వం. దీనికి (శోతలూ పై తరగతుల విద్యాపంతులే. దేశంలో వీరు ఎప్పుడూ అల్పసంఖ్యాకులే. అయినా, వీరి కనిత్వమే తెలుగు సాహిత్య చర్వ్నితలో పరిగణనకి వస్తొంది. అయినా, సామాన్య (పబలలో సంబంధం పెట్టుకున్నప్పుడల్లా ఈ విద్యావంతులే మరొక రకమైన సాపాత్యాన్ని సృష్టించారు. సామాన్య (పజలది ఆశు సాపాత్యం కాబట్టి వారి బాణీలను అనుకరించి, ఆశుసం్యపదాయలక్షణాలను స్వేకరించి కవిత్యం చెప్పారు. ఇది గాక స్వయంగా ఆశుసం్యపదాయంలో పుట్టినా , విద్యావంతుల సంస్కారాన్ని (పామాణికంగా ఖావించి, లిఖితసం,పదాయపురితులు కొన్ని అనుకరించి కవిత్వం చెప్పినవారు కొందరున్నారు. ఇలా, లిఖిత సం్యపదాయానికి ఇందిన పండితులు అశుసర్యపదాయాన్ని ఆనుకరించడంవల్లా, ఆశునం్యపదాయానికి చెందిన సామాన్యులు లిఖిత నంపదాయాన్న అనుకరించడంవల్త్లా రెండురకాలుగా ఒక విలక్షణమైన సాహిత్యం ఉఆలుగుసాహెత్యచర్మితపాడుగునా రూపొందింది.” (పుట 208 ). దానిని వివేచించటం ఈ (గంధంలోని _పధాన తాత్పర్యం.

ఈ (గంధాన్ని రెండుభాగాలుగా విభజించారు నారాయణరావుగారు. మొదటి భాగంలో సాయ్యపదాయక సాహిత్యంలో వెలువడిన, కవితా విష్లవాలను పేర్కొన్నారు. అవి- వురాణవిష్తపం; (పబంధవివ్లవం. రెండవభఖాగంలో ఆధునిక సాహిత్యంలో _పవర్తిల్లిన విష్లవాలను వివేచించారు. గురజాడది అసంపూర్ణ విప్లవ మన్నారు. తిరుపతి వేంకటకపులది మొదలుకాని విష్తపమని నిరూపించారు. అధునిక కవిత్వంలో వివ్లవాలుగా నిస్సంశయంగా పేర్కొన్నవి రెండు -

1. భావ విష్ణవం2. అభ్యుదయ విప్లవం. ఆపైన దిగంబర కవిత్వాన్నీ వివ్లవ కవిత్వాన్నీ సమీక్షించారు. ఆశు సాహిత్య సరద్మపదాయంలో లిఖితసాపిా-త్య సంప్రదాయాలను (వవేశపెట్టటమే నన్నయగారు మొదలుపెట్టిన వురాణ విప్లవం. కవిత్వం కధనమార్గం నుండి పర్థనమార్గానికి మారటం, శవ్య కావ్య స్థతి నుండి పాఠ్య కావ్య స్థితికి మారటం _పబంధవిష్లపం. అచ్చుయంతాల్మ్యపభాపం వల్ల (_శోతలు పుస్తక పాఠకులుగా తయారౌతున్న సందర్భాన్ని గుర్తించకుండా అశుకవితా రీతులలో (శవ్య కవితను 'వెలయ్లించటం-చేత గురజాడ కవిత్వం [శోతలలోకి వెళ్లలేకపోయింది." అందువల్ల అది అసంపూర్ణ విషపమైపోయింది. తిరువతి వేంకటకవులు సమకాలీనంగా పెరుగుతున్న అచ్చు యంత (పభావాన్నీ, సామాజికవరిణామాన్ని తిరస్కరించి అవధాన కవితను వెలయించినా విప్లవాన్ని కలిగించలేకపోయారు, అచ్చు యంధాల [పభావంవలన కావ్యుశోత కావ్యపారకుడుగా మారాడు. -ఖావకవి మానసిక ఏకాంతంలో తన అనుఖూతినే కవితగా (వాస్తాడు. పఠితకూడా పకాంతంగానే

వెల్చేరువారి కవితా విప్లవాలు 109 చదువుకొంటాడు. ఏకాంతకచీ, ఏకాంత సాఠకుడూ సమకూడిన కవితాదశయే భావ కవితా విష్ణపం. “భావ కవిత్వం ఆనందకవితాబగత్తు; కాల్పనికం. అందులో పాఠకుడు వట్టి భోక్త. తీభ్యుదయ కవిత్వం చైతన్య (పధానం; భౌతిక దృక్పధ్యపధానం. ఇందులో పాఠకుడు భాగస్వామి అవుతాడు. అభ్యుదయ కవిత్వం అంతకు ముందున్న కవితా పాతిపదికలనన్నీ తిరస్కరించి విష్లవాత్మక కవిత్వంగా రూపొందింది. మొత్తంమీద డాక్టర్‌ నారాయణరావుగారు స్వ్యయంసమ్మగమై న సమన్వయాన్నిసిద్ధాంతవ్యాసంలో _వపంచించారు. అయితే, ఈ [గంధంలోని (పతిపాదనలలో కొన్ని పరిమతులున్నాయని కూడా రచయిత సూచించారు. వాటిలో ముఖ్యంగా పేర్కొనదగినవి:

1. “సామాజిక సందర్భంలో వచ్చిన మార్పులకీ సాహిత్యంలో వచ్చిన మార్పులకి వున్న బాంధప్యం ఇంకా వివరంగా పరిశీలించవలసి వుంది”. (పుట 21/7).
2. • నాపొాత్య పరిణామంలో అంతర్గతమైన స్యూతాలు తెలినినంత్రమ్మాకాన సాహిత్యం నడిచే వేగంగాని, మార్గంగాని నిర్ణయించలేము.” (పరిక సమము _ 3 “ ఆకు సొపిత్య ష్యకియలను అన్నింటినీ సమర్ధంగా విశ్లేషించి వాటికి అనువైన సాపి*తః శ్యాస్తం ఇంకా రాయవలసి ఉంది”. (వు.2/7)
3. " పద్య రచనలో (ీనాధునిది ఆశురీతి. ఈ దృష్టా (4 నాధుని కవిత్వాన్ని ఇంకా పరిగీలించవలసి ఉంది ”. (వు 210) ఇలా పరిమితులను గుర్తించి పరిశోధన చేసి, వాటిని పేర్కొన్న ఈ కృషిలో తప్పక నిజాయితి ఉన్నదని ఒప్పుకోవలసి వస్తుంది. సాహిత్య వికాస చర్మిత నిర్మాణ దృష్టా వెల్సేరు వారి సిద్ధాంత వ్యాసం ఎంతవరకు ఎలా ఉపయోగపదుతుంది అనే అంశం చర్చనీయాంశమే.
4. నాహిత్యచర్మితను కవితా విప్లవాల దృష్టితో యుగవిభజనం చేయవలసివస్తే ఈ (కింది విధంగా ఉంటుంది నన్నయకు ముందున్నది ఆశుసాహిత్య యుగం. ఆ సాపి +త్యంలో భాష మౌరినంతగా బాణీలు మారవు. లిఖిత సాపాత్యం కంటు భిన్నమైన రచనా స్తూతాలు ఆశు సాహిత్యంలో ఉంటాయి. అయితే, ఆ సాహిత్యం ఆనాడు ఎలా ఉండేదో ఈనాడు చెప్పలేము. కాని, ఇటువంటి బాణీలు ఉండి ఉంటాయని ఊహించటానికి వీలుంది. రెండవది పురాణయుగం. దీనిలో లిఖిత సం్యపదాయకవిత్వం మొదలైంది. నన్నయ దానికి “మొదటి పెద్దకవ”. ఈ యుగంలో పురాణ కవిత్వం ఎలువడింది. ఈ కవిత్వంలో వురాణకర్త - పౌరాణికుడు- తోత ఉంటారు. పౌరాణికుడు నిర్వహించే ప్యాతకు జాగా వదులుతూ పురాణకర్త పురాణ కవిత వాస్తాడు.. ఈ పద్ధతి ఆశుసల్యవదాయంలో లిఖితసంపదాయాన్ని చొప్పించటం. నన్నయ నుండి పోతనదాకా ఉన్న కాలం వురాణకవతా యుగం. పురాణీతివోసాలకు భేదం లేబని వెల్చేరు వారి వాదం. ఒకవిధంగా చూస్తే కవతొవిప్లవాలదృష్టితో సాహీత్యచర్మిత అంతా అశులిఖిత సం్య్యపదాయాలసంవాదవివాదాల విశ్లేషణం, పరస్పర చర్యల వివేచనమనే చెప్పాలి. అలా అయితే - నన్నయ కాలంలో లిఖిత సం్యపదాయానిడి “పె చేయి. శివకవి యుగంలో ఆశు సం్యవదాయానిది అ్యగతాంబూలం. తిక్కనయుగంలో మరల లిఐత సర్యపదాయం, (శ్రినాధుని కాలంలో అశు సంయ్యపదాయం, పోతన కాలంలో మ్మిశ సర్యవదాయం, తాళ్లపాక కపులు ఆశు సం్యపదాయం విటించారు. (పబంధకవులు లిఖిత సంప్రదాయాన్ని బలవరచి (శ్రోతలను పరితలుగా మార్చారు. అపైన పదకవులు, శతకకర్తలు,, వేమన,

190 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు యుగం, కవిత్వపు విలువలు వడిపోయిన యుగం, శ్లేషలు ద్వుర్థులు సాహిత్యాన్ని వండితులకే పరిమితం 'బేశాయి. గురజాడ మరల కవిత్వాన్ని ఆశుమార్గాన (పవేశపెట్టు [పయత్నం చేశాడు. ఖావ కవులు ఆ పద్ధతిని భగ్నం చేశారు. ఆశులిఖిత సంప్రదాయాలను రెండింటిని భావ కవితాయుగ కవులు పోషించినా అనుభూతి యొక్క అభివ్యక్తికి దాసోహం చేయించి అనుభవాన్ని సమాజంనుండి వాస్తపం నుండి దూరం చేశారు. అభ్యుదయ కవిత్వం వర్గసంఘర్హణను, సమౌాజవాస్తవికతను (పతిఫలించుకొని కవితను చాలవరకు మధ్యతరగతి పఠితలకు (శోతలకు మ్యాతమే పరిమితం చేసింది. దిగంబరకవిత స్తబ్బత తొలిగించే యత్నం చేసింది. విష్లవ కవిత్వం ఆశుకవిత్వ సర్యపదాయాన్ని పోషించి _పజలదగ్గరికి పోయి, వారిని శోతలుగా మలుచుకొంటున్నది. (పజలదగ్గరికి పోయే సాపాత్యం దేశి. అది ముఖ్యంగా ఆశు సం్యపదాయానికి చెందింది. మిగిలినది లిఖిత సర్మపదాయం . ఈ రెండింటి సన్నికర్ష లేదా సంఘర్షణ విప్లవం. ఈ వివ్లవం వర్ధిల్లిన కాలమే పౌప్‌ త్యచర్మితలో యుగం.

2 .3ల్చేరు వారి “విప్లవ, (పయోగాన్ని విష్లవవాదులే అంగీకరించరు. వురాణవిప్లవం విప్లవమైతే ఇక కావేవి కవితా విప్లవాలో అని, ఆశ్చర్యపోతారు కొందరు. యుగాలను విప్లవం పేరుతో విలపటాన్ని గూదా చాలమంది ఒప్పుకోరు. అంతేకాదు, మౌఖిక సంప్రదాయాన్ని అఆశుస్య్యపదాయం అస పీలవటంలో కూడా వారితో చాలమంది ఖీదెస్తారు. ఖారతీయ మౌఖిక సంపదాయాన్ని పరికిలించి, వానిని మన ఖాషా సాహిత్యాలకు అన్వయించకుండా యుగోస్లావియా రచయిత విశ్లేషణను ఈ (గంధంలో చొప్పించటంవలన పన్తువుకు న్యాయం జరగలేదని కొందరు భావించారు. ఈ మధ్య ఒక ముఖాముఖిలో ఈ (గంథ రచయిత అప్పటి అభ్మిపాయాలను కొన్నింటిని తాను ఇప్పుడు మార్చుకొన్నట్లుగా చెప్పుకొన్నాడు. ఈ అంశాలన్నీ ఈ (గంధంలో 1పతిపాదించబడిన అంశాల _పొమాణికత్వం మీద కొంత _పభావం వేయక మానవు.

3. అయితే, ఈ (గంధం చేనన అధ్యయన ఫలితాంశాలను ఆంధసాహిత్యమౌభిక సంయ్యపదాయవివేచనంతో వునర్వెిమర్శించుకోవాలి. అందులోని (ష్యకియలన్వరూప న్వఖావాలను రూపొందించుకోవాలి. వస్తుతం ఆ రంగంలో మన ఖాషా సాహిత్యాలలో జరిగిన కృషని (కోడీకరించుకొని మౌఖిక సం్మ్గపదాయ (ష్మకియల (ప్రభావం ఎంత ఉన్నదే పరిశిలన చేయవలసిఉన్నది. తెలుగులో శుద్ధ (ప్యకియలు తక్కువని చెప్పుకొన్నాం. బహుళంగా ఉన్న మిశ ష్మకియల వరిశీలనం ఇంకా జరుగవలసిఉన్నది. ఆ రంగంలో వెల్పేరువారు సూచించిన నమూనాలు, విశ్లేషణలు, వివేచనలు తప్పక తోడ్పడతాయి అనటంలో అనుమానం లేదు.

ఈ కవితా వివ్లవాల స్యరూవం తెలిసిన తరువాత సాపహిత్యచర్వితలో సాపాత్యవ్యవస్థను ఎదుర్కొన్న కవు లెవరు అనే విచేచన చేసే వీలున్నది. సామాజిక సాహిత్య వ్యవస్థలకున్న అనుబంధాన్ని మార్క్సిస్టు దృక్పధంతోనే పరిశిలించపలసివస్తే దానికి తేగినంత చారిితక భూమిక మన కింక సిద్ధం కాలేదని ఒకవైపు స్పష్టమౌతున్నది. మరొకవైవు సాంఘిక పరిణామం కంకొ విశిష్టంగా సాహిత్య వరిణామం జరిగే అవకాశం ఉన్నదని, అ పరిణామంలో కూడా ఒక (కమం ఉండవచ్చుననీ చెప్పటానికి అవకాశం కలుగుతున్నద.

న్రావ్యరూపం మారటానికి కవికంకు సందర్భం (శతా కారకులని వెల్పేరువారి విశ్లేషణం.

'వెల్చేరువారి కవితా వివ్లనాలు 191 అలాగే సాహిత్య్మ్మకియ వుట్టటానికీ, వరిణమించటానికీ, గిట్టటూనికీ కూడా నందర్భం (శోతా ఎలా కారకులౌతారో వివేచించవలసి ఉన్నది. ఇందగంటి హనుమచ్చా(స్తిగారి 'ఆరుయుగాల ఆర్మధకవిత' చదివి, వెల్చేరు నారాయణగారి “తెలుగులో కవితా విప్లవాలస్వరూవం " చదివితే పఠథితహృదయంలో వఠాభి ఫిడేలురాగం నినదిస్తుంది- “అనుసరిస్తాను నవీన పంథా; కాని ఖానకవిన్మాతము కొన్నే .నే నహంభావ కవిని ”. (ఆదివారం అంధ్యపఖ : 25.12.1088)

0 కోశాంబి (కొత్త బాట గతి తోర్కిక భాతికవాద దృక్పధంతో చరిత పరిశోధన పద్ధతిని సైద్ధాంతికంగా తన రచనల ద్వారా (పవంచించిన (పసిద్ధచార్మెతకుడు (శ దామోదర్‌ ధర్మానంద్‌ కోశాంవి. (పాచీన భారతదేశ చర్మితను గురించి ఆయన చేసిన గాఢమైన ఆధ్యయనం , (పతిపాదించిన అన్వయాలూ త్తెలుగులో మాగ్క్సిస్టు దృక్పధంలో "అంధుల చర్వితను, సంన్కృతిని, సాహిత్యాన్ని, కళలను వ్యాఃగ్యానించటానికి తోడ్పడుతున్నాయి. డి డి.కోశాంబి సూచించీన చర్మిత పరిశోధనావద్ధతి నిలా పరిచయం చేశాయి శీ. బాలగో. "ల్‌: “ |పాచీనసాహిత్యమూలాలను వురావస్తు ఆధారాలు ఉన్నమేరకే విశ్వసించాలి. పదవిశ్లేషణ ఆధారం! ' ఊహగానాలు చేయడం మానుకోవాలి. సాహిత్య ఆధారాలలోనయినా, పురావన్తు ఆధారాలలోనయిళా రాజవంశాల కాలాన్యుకమణికకోనం కాక ఉత్పత్తి శక్తుల, ఉత్పత్తి సంబంధాలపరిణామం ఛాయలకోసం వెతకాలి. ఈ వరిణామం అన్ని దశలలోను వదిలివెళ్లిన సొమాజిక అవశేషాలనుండి గతాన్ని వునర్మించుకోవాలి. అన్నింటినీ మించి, వర్తమానకాలంలోని కింది పొరల లోని ఆచారవ్యవవోర సంబంధమైన అవేేషాలను జ్యాగత్తగా (ఎటువంటి న్యూనతా ఛావంగాని, అట్లాగని, సెం మెంటల్‌ సంస్కరణ మనస్తత్వంగాని లేకుండ ) పరిశిలించి, నైనర్గిక భౌతిక పరిస్థితులతో, సాహిత్య పురావస్తు ఆధారాలతో, సమన్వయవపరచాలి. (పాచిన- భారత దేశచర్విత: డి.డి:కోశాంబి, పరిచయం (986) : పు9.. ఆంధధుల చర్వితను, సాంఘిక చర్వితను, సాహిత్యచర్వితను నిర్మించిన పద్ధతి - స్థూలంగా రాజవంశాల కాలానుుకమణికను, వారి యుద్ధాల వివరాలను, ఆయా రాజుల కాలాలలో వెలువడిన కావ్యాదుల పరిచయాలనూ, ఆ ౪వ్యాల్లో (పతిబింబించిన (పజాజీవిత విశేషాలను చెప్పేదెగానే ఉంటూ ఉండేది., కాని, కోశాంబి చూపిన పూర్గాన్ని అనుసరించే వారు (వాసే అంధుల చర్విత సంస్కృతిగాని, సాహిత్యచర్మితగాని పై పద్ధతికి భిన్నంగా ఉంటుంది అయితే. ఆం్యధుల చర్వితను రచించే 'పపయత్నాలు సాగినంతగా సంస్కృతి వికాసాన్ని, సాపాత్య చర్మితను కోశాంబి దృక్పధంతో వివరించే యత్నాలు స్తాగలేదు. చర్మిత వంస్కృతులమీద (గంధాలు వచ్చాయి. సాహిత్యచర్శిత ఇంకా వెలువడలేదు. కాని, కొన్ని వ్యాససంకలననాలు వెలవడ్డాయి. అవి, కోశాంబి దృక్పధంతో సాపిత్య చర్మితను నిర్మెంచటానిక్షి తోడ్పడే కొన్ని కొండ గుర్తులు మ్యాతమే. మ కోశాంబి దృక్కోణంతో ఆంధ్రుల చర్మితను రచించటానికి పయత్నించినవారిలో మొదట పెర్కొసదగినవారు కి ఏటుకూరి బలరామమూర్తిగారు, ఆ తరువాత చెప్పుకొదగనవారు కంభంపాటి సత్యనారాయణగారు. ఏటుకూరివారి రచన - ఆంధుల సంక్షిప్త చరిత యము క! కంభంపాటి వారిది - " ఆం(ధుల నంన్కృతి - చర్విత ' రెండు భాగాలు. దీనికి సంక్షివానువాదం చషెనవారు [ సుపీధర రామమోహనరావు (1981;1982 ).. ఆంధధ

కోశాంబి (కొత్త బాట 193 సాపాత్య వికాసాన్ని కోశాంబి దృక్పధంతో వివేచించటానికి యత్నించిన వారిలో ' తలుగు సాహిత్యం

• మరోచూపు " సంపాదకులు డాక్టర్‌ కె.క, రంగనాధాచార్యులు పేర్కొనదగినవారు. ఈ ముగ్గురిదీ దృక్పధం ఒకకే అయినా, పరి%లన పద్ధతి దాదాపు ఒకేరకంగా సాగినా, ఫలికాంశాలను (వతిపాదించటంలో వారి వ్యక్తిత్వాలు (పత్యేకంగా _పకటితమౌతుంటాయి. ఉదాహరణకు పై ముగ్గురూ ఒక అంశం మీద _పకటించిన అభ్మిపాయాలను గమనిద్దాం.

అంశం ౩: అంధ మవోభారతం.

1. (చాళుక్యయుగంలో). “" మతకులవిభీదాలు రాజ్యభ్యదతకే విచ్చిన్నకరంగా తయార్రయాయి. సుస్థిరరాజ్యపాలన అనంభవమౌతుండేది. ఇతర ర్యాప్టాల నుండి దండెత్తి వన్చే రాజులను అవ్వానించే మతస్థులు, కులన్గులు ఎవుడూ ఎవరో ఒకరు ఉండేవారు. కృుటలను, అరాజకాన్ని (పోత్సహించేవారికి మతం ఒక మునుగుగా ఉపయోగపడేది”.

“ఈ విచ్చిన్నకరధోరణులను అరికట్టి ఐక్య్కజాతి వరిణామాని కవసరమైన సంస్కృతిని నిర్మించిన ఘనత తెలుగు సాహ్విత్యానిది. అందుకు మవాఖ్నారతం నాంది”.

“మత (పవక్త దృక్పధం సంకుచితం. తన దేవునిపై భక్తి కంకు పాఠుగుదేవుదిపై ద్వేషం జాస్తి. దేవతల ద్వేషం _(వజలలో వ్యాపించి అంతఃకలవాలకు కారణమైంది "

“కవులదృక్పధం వేరు. జీవితంలోని కుల, మత, భేదాలకు అతీతమైన, సామాన్యమానవభావాన్ని (పన్ఫుటంగా వ్యక్తీకరింంచటమే కవికర్తవ్యం. ఈ గురుతర్‌ బాధ్యతను నిర్వహించిన కావ్యాలు భారత, భాగవతాలు. అయితే, ఈ కర్తవ్యం నాటి ఫ్యూడల్‌ నమాజపరిధికి లోబడి జరిగింది. సామాన్య వజల జివితం ఈ సాహిత్యంలోకి ఎక్కలేదు. * - (శ్రీ ఏటుకూరి బలరామమూర్తిగారు. (పు.92.)

2. “ ఈ చర్విత దశలో రాజకీయ వికేం్యదీకరణ ఆం(ధదేశానికీ, యూరవుకూ వున్న ఒక నమాన లక్షణం. స్యతంత (ప్రభువులు, సామంతులమధ్య, స్వతంత .-రాజ్యాలమధ్య నిరంతరం అంతర్వ్యుద్ధాలు సాగి అందరూ బలహీనపడ్డారు.”

“ దేశభాషా సాహిత్యం పెరుగుదలా, నంగీతం, నృత్యం వంటి లలితకళల అభివృద్ధి మానవుని వ్యక్తిత్వ పరిణతి దృష్ట్యా ఈ చర్మిత దశలో జరిగిన మంచిగా చెప్పవచ్చును”.

“వజల భాషలో సాహిత్య రచన అంకు (గామాలమధ్య నంబంధాలు పరగాయని అర్థం. వస్తుమార్చిడి ద్వారా ర్యాష్టబజార్లు ఏర్పడినప్పుడే ఇది జరుగుతుంది. తెలుగులో శాసనాల సంఖ్య పెరగడం బట్టి ఈ నూతన పరిస్థితిని (గపాించగలం. అంతవరకూ అసనప్వాంచుకోబడిన తెలుగుకు మర్యాదా, రాజమన్ననా లభించేయి. అది సంస్కృతపదభూయిష్టమై న మార్గతెలుగే కావచ్చు. కాని, దేశీ తెలుగు అభివృద్ధికి బాటపడింది. నన్నయ “మహాభారత రచన' అనంతరం రెండువందలేళ్లకు వేచ్చిన శెవసాహిత్యంలో అది రూపు దిద్దుకుంది”.

" కంభంపాటి సత్యనారాయణగారు. ( 1భా.పు. 256)

194 స్తాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు ౩3. “వి నాటి సాపొత్యమైనా ఆ నాటి సామాజిక జీవిత వాస్తవకతకు ్మవతిబింబంగా వస్తుంది సామాజిక జీవిత వాస్తవకత అంకే - సమకాలీన ఆర్థికసంబంధాలు, ఆర్థికపరమ్హున పెళాదా సమాజంలోని స్థానాన్ని నిర్ణయిస్తుంది. దానకి '“గుర్తింవు' "సమ్మతి" ని కలిగింపజీయటానికి అనుకూలంగా మతపరమైన అచారకాండ రూపొందుతుంది. సమాజంలోని అంతరాలను యధాతధంగా నిలబెట్టడానికి జనానికి నీతి బోధ అవసరం అవుతుంది. దాని కనుగుణంగా కళ, సాహిత్యం నృష్టింపబడుతుంది. దానిలోని భావాలు సమాజంపైన అధికారం కలిగిఉన్నవారి భావాలుగా ఉంటాయి. ఫ్యూడల్‌ యుగం నాటి (_పాంతీయ రాజులు తత్యం, మతం, చట్టం, మొదలైన అన్ని విషయాల్లోనూ స్మామాజ్యకాలం నాటి చ్మృకవర్తులను అనుకరించారు ”

“భారతదేశ చర్మితలో స్మామాజ్య యుగానికి ముందే చాతుర్వర్థ్య వ్యవస్థగా (పాొరంభమై స్వామాజ్యయుగం నాటికి వర్ణ్యాశమ ధర్మ _పధానంగా రూపొందిన సామాజిక వ్యవస్థకు సంబంధించిన భావజాలం, మధ్య యుగం (ప్రారంభంలో రూపొందిన ధర్మశ్వాస్తవిషయాలు, "ఫ్యూడలొ యుగంనాటి అర్థిక పరిస్థితుల నుంచి ఉత్పన్నమైన పాలకుల కనుకూలమైన ఆలోచనా విధానం కలిసి సంకీర్ణరూపంలో నన్నయభారతం అవతరించింది. దీన్ననుసరించి జయా యుగాలలోని సంస్కృత సొహిత్యన్వరూపాల సంకిర్ణరూపంగా ఇతిహానష్రైనా పురాణంగా, పురాణచైైనా కావ్యంగా తెలుగుభారతం దర్శనమిస్తుంది.”

• తీ కె.కె. రంగనాధాచార్యులుగారు. ( వు.35,36 )

ఈ ముగ్గురూ మౌలికంగా కోశాంబి న్యూతాలను అనుసరించి వివేచించినవారే. దీనివలన ఏయే చార్మీతక పరిస్థితులలో ఎటువంటి సాపాత్యం ఉత్పత్తి అవుతుందే వపరిక్తిలించవచ్చు. పదకొండపశతాబ్బంలో అం్యధభారతం ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో వుట్టిందని స్పష్టం. వుట్టి సాధించిన సామాజిక (1పయోజనా లేమిటి? అనే అంశం మీద విమర్శకులు వైవిధ్యంతో కూడిన అభ్మిపాయాలు (పకటించారు.

ఏటుకూరి బలరామమూర్తిగారు చాళుక్య యుగంలో మొత్తం భారతదేశంలో కానవచ్చే ఒక (పత్యేక లక్షణాన్ని పేర్కొన్నారు. వివిధ (పాంతాలలో [వజలు స్థిరనివాసాలు ఏర్పరుచుకొని, వలసలు పోవటం తగ్గించారనీ, దానివలన వివిధ భారతీయజాతుల ఆవిర్భావం ఆఅ కాలంలో జరిగిందనీ, వివేచించారు. తెలుగుభాషలో జన వ్యపహారం, శాసనాలు వేయటం, సాహిత్య రచనలు సాగటం, చివరకు అం[ధమవాభారతం వంటి ఉదాత్తసాహితీరచన వెలువడటం ఒక జాతి యొక్క, ఆవిర్భావస్స్ఫూర్తిని వ్యక్తం చేస్తున్నదని ఏటుకూరివారు వాఖ్యానించారు. సొపాత్యం ఐక్యజాతిపరిణామానికి దోహదం చేసిందని భావించారు. నన్నయరచన మత్మపవక్తల సంకుచిత భృకృధం కంకు అతీతమైనదనీ, మతద్వేషాలను రెచ్చగొట్టలేదనీ, మతాతీత మానవధర్మానికి (పాముఖ్యం కల్పించిందనీ అభిపాయపడ్డారు అయితే, నన్నయ ఈ కర్తవ్యాన్ని ఫ్యూడల్‌ న్వపన్థలోనే సాగించా డని పేర్కొన్నారు.

1 కంభంపాటి సత్యనారాయణగారు కూడా తెలుగుభాష. నన్న్మయరచన (గామాలను దగ్గరికి - తెచ్చి భావనమైక్యతను సాధించా యని నిర్ణయించారు. నన్నయ భాష దేశి రచన [కమంగా అభివృద్ధి కావటానికి బాట వేస్‌నట్లు భావించారు. శివకవుల రచన నన్నయభఖావపై

కోశాంబి (కొత్త భాట 195 తిరుగుబాటుగా వ్యాఖ్యానించలేదు.

డాక్టర్‌ కె.కె. రంగనాధాచార్యుల గారి అభ్యిపాయంలో - నన్నయ భారతం సమకాలీన వరిస్టితుల్లో ఉన్న అస్థిరరాజకీయ వాతావరణంలో ఫ్యూడల్‌ పాలకవర్గంమీదా, [బాహ్మణమతవర్గం నీదా ,వజలకు పరిప్తూర్ధవిశ్వాసం కలిగించేందుకై వెలువడిన భావవైరుధ్యాలతో, రూవవైరుధ్యాలతో కూడిన కళాత్మకమైన రచన.

సామాజిక పరిణామంలో ఏర్పడే మార్పులకూ, సాహిత్యంలో వచ్చే మార్ప్చులకూ నంబంధం తప్పకుండా ఉంటుందనీ, _ దానిని ఇంకా వివరంగా వరిశీలించవలసిఉన్నదనీ వెల్చేరు నారాయణరావుగారు పేర్కొన్నారు. పై విమర్శకు లా పద్ధతిలో తమ పరిశీలనల్పు చేశారు. అయితిే, ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థను, (బాహ్మణ ఘుతాన్ని బలపరచటానికి మ్యాతమే భారతం పుట్టిందనే వపయోజనం కంట విసృృతమ్రన సామౌజిక, సాపాత్య సవయోజనాలను కూడదా భారతం సాధించగలిగిందని భావించటం కూడా జొరిగింది ఏమైనా మార్క్సెస్టు విమర్శ దృక్పధంలో రచనలోని సాహిత్యాంశాల వివేచనం కంకే, సామాజికాంశాల విశ్లేషణమే ఎక్కవగా ఉంటుంది. వల్లంపల్లి వెంకట సుబ్బయ్యగా రిలా అన్నారు. -” మార్క్సిస్టు పద్ధతిలో విమర్శించేవారు వస్తువుకే కాని, రూపానికి విలువే లేదనీ పరకూ పొతున్నారు.. శఇల్ప్బము, _పయోగశిలత, శరం(0640 ౪11౪6 మొదలైన * అంశాలను దాదాపు తిరశగ్కరిస్తున్నారు. ఇవి మితంగా కనిపించినా వాటిని బూర్జువా లక్షణాలుగా వర్ణించి అవహేళన చేస్తున్నారు. తాను కీర్యదబిందువుగా వుంటూ, యితర విమర్శనా పద్ధతులలోని+ మంచి లక్షణాలను అవసరం వచ్చినప్పుడు స్వీకరించగల విశాలతత్తం మార్క్సిస్త్లు విమర్శకు వుందన్న విషయాన్ని వీరు వస్మరిస్తున్నారు. ఇది ఏ సాహిత్యంలో కానీ, ఏ యుగంలో కానీ, పార్షింపతగ్గ వరిణామం కాదని మనవి చేస్తున్నాను”. ( అభ్యుదయ : విమర్శ సంచిత.పు.116ో 11/7.)

ఏమైనా పై ముగ్గురు విమర్శకులు చేసిన పరిశోధనలు (ష్మకియాపరంగా సాపొత్య

చెర్మిత నిర్మాణానికి (కొత్తగా చెప్పే అంశాలు కానరాకపోయినా కొన్ని పరిశీలనలు ,మాాతం చర్చనీయాంశాలు కాక తప్పవు. మచ్చుకు కొన్ని ఉదాహరిస్తాను. 1 పాచీన సంస్కృతిలోని బడును మ్యాతం ఖండిస్తూ మంచిని ఏ మ్మాతం చూడలేని ఉద్యమాలు కాల్నకమేణా ఎలా నీళ్లుగారి నశించి పోతాయో తెలుసుకునేందుకు వీరశ్రైవమతం ఒక విస్పష్ట ఉదాహరణ” ( ఆం్యధుల సంక్షిప్త చర్మిత.పు.125 ) 2 “సంస్కృతమిశితమైన తెలుగుకు రెడ్డిరాజుల ఆదరణ లభించింది. పెదకోమటి వేమారెడ్డి (నాధుని తన ఆస్టాన విద్యాధికారిగా నియమించటం తెలుగుసాపాత్య చర్మితలో ఒక మలుపు అనవచ్చు. సాపాత్యాకాశంలో మొట్టమొదటి మారు తెలుగుకు స్వయం్నపకాశం లభించింది. (ఆం.సం.చ.2 భా.వు.103 ) . 3.” కన్నడ కవులు ధార్మిక కావ్యాలను, లౌకిక కావ్యాలను విడి విడిగా రచిస్తే, రెండు విధానాలకు సమన్వయంగా వచ్చిన తొలి తెలుగులిఖితరచన నన్నయ “భారతం ”. (తెలుగు సాహిత్యం:

196 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు నిర్దిష్టమైన చార్మితక పరిణామదశలో ఒక _ప్యకియ ఎందుకు పుడుతుందే, ఎందుకు "పయోగ వైవిధ్యాన్ని పదర్శిస్తుందో, ఎలా ఒక క్లాసిక్‌ రూపాన్ని సంతరించుకొంటుందో, ఎందుకు పతనమౌతుందో, వునర్వికసనదశను పొందుతుందో పరిశీలించవలసీన అవసరం ఎంతైనా ఉన్నది. గతితార్కిక భౌతికవాద ధోరణిలో ఆంధుల చర్విత మరింత నిర్దిష్టంగా (ప్రామాణికంగా వెలువడ వలసి ఉన్నది. అ కృషితో పాటు ఆంధ సాహిత్య వికాస చర్మిత కూడా రావలసి ఉన్నది. అ రెండూ వెలువడినా మార్క్సిస్టు దృక్పధంతో _పష్యకియ యొక్క సాంఘికపరమై న అస్తిత్వాన్ని విశ్లే షించగలమే కాని, సాహిత్యపరమైన విలువలను వివేచించటం వీలుపడదేమో! అయినా, కోశాంబి (కొత్తచూవు

తెలుగు సాహిత్య గతిని నిర్దేశించే చర్మిత మార్గంలో ఇంకా కోటి వెలుగులు చిమ్మవలసిఉన్నది. (అదివారం ఆంధధపపఖభ :1.1.1989)

41 ద్యంద్వ్యాతీత _ష్మృకియ

“సాపి-త్య్యసవంతిలో క్లాసిసిజమ్‌, రొమాంటిసిజమ్‌ అన్నవి కేవలము రెండు _పధానమైన

వెల్లువలు మ్మాతమే. ఇవి తిరిగి తిరిగి ఒకానొకలయలో (_పత్యక్ష్రమషౌతాయి అయే కొంతకాలం క్లాసీసనిజమ్‌ సాపాత్యాన్ని ఏలుతే, మరి కొంతకాలం దాని వెనుకనే రొమాంటిక్‌ పొంగు వస్తుంది. దాని ఉద్ధృతం తగ్గగానే నీరు కలకదేరినట్టు క్లానిసిజమ్‌ మళ్లి పొాడసూవుతుంది. తిరిగి రొమాంటినిజమ్‌ సాపాత్యంలో చూతనరూపంలో అవతరిన్తుంది. అంటే క్లాసిసి జమ్‌, రొమాంటిసిజమ్‌ థెండూకూడా ఒక లయతో సాపాత్యంలో _పత్యక్షమవుతాయన్నమాట -” ఇవి శ వడలి మందేశ్వరరావు గారి మాటలు. ( సాహిత్యం : విమర్శ (1984) వ్న.55 )

ఏ ' సాహిత్య చర్వితలో నైనా వురోగమనం సాగాలంకేు సహజంగా సాహిత్యంలోకీ స్వయంవైరుధ్యంగల రెండు స్వభావాలు సంఘర్షణ పడితేనో, సన్నికర్ష పల్లనో, ఒక దాని తరువాత మరొకటి ప్రాబల్యాన్ని సంపాదించుకొనే యత్నం చేస్తుండాలన్నమాట. స్వభావ ద్వంద్వ్యం ఉండటం ఎంత సహజమో వాటి నంఘర్షణ కూడా అంతే సహజంగా కనపడుతుంది. సాపాత్యంలో' వరిణామంగాని, (పగతిగాని ఈ సపాజ ద్వంద్వ న్యభావాల సహజ సంఘర్షణలోని విజిగిషవల్లనే ఏర్పడుతుంది. ఈ అంశం (* వడలి మందేశ్వరరావుగారి మాటలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

అయితే ఆ ద్వంద్వాలను గుర్తించి, పేర్లు పెట్టి, సాహిత్య చరిత వగతికి -లేదా- వికాసానీకి అనువుగా అన్వయించటంలో తెలుగు విమర్శకులు, సాపాత్య చర్మితకారులు తము, తను దృక్పధాలను , అభిరుచులను, వ్యక్తం చేశారు. అటుపంటి ద్వంద్వాలలో కొన్నింటిని గమనిద్దాం.

1.మార్గ - దేశి.

2.సంపదాయం - (పయోగం.

,ఏ.శ్లానిక్‌ - రొమాంటిక్‌

4.ఆశు- లిభిత సం్యపదాయాలు

5. ఆస్థాన- అస్థానేతర కవుల కవిత్వాలు

6. వాచ్యార్థ - లక్షణార్థ (పధాన కవిత్వాలు.

ఈ ద్వంద్వాలను - జంటలను-గురించి వివరించే ముందు ఒకటి రెండు విషయాలు స్పష్టంగా తెలపాలి. ఇవి యుగవిభజనకు (ప్రమాణాలు కాపు. కాని, |,పయోజనకారులౌతాయి. ఇవియే యుగంలోనైనా తప్పక ఉంటాయి. అయితే తర తమ భేదంతో తమ తమ బలాబలాలను పదర్శిస్తూ ఉంటాయి. యుగాల పేర్లు మారినా ఈ స్వభావాలు మ్యాతం వాటిలో రూపాంతరాలతో

సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు 198 (పత్యక్షమౌతూశే ఉంటాయి. ఈ రెండూ సహజంగానే విరుద్ధ _పవృత్తులు. వీటికి ఘర్షణ పడటం ఎంత తెలుసో, సహజీవనం చేయటం'కూడా అంతకంటు ఎక్కువ తెలుసు. ఘర్షణ పడితే విప్లవం, సహాజిపనం చేస్తే[పయోగం. ఘర్దణ పలన (కొత్త విలువలు ఉత్పన్నమౌతాయ్యి. సహజీవనం వలన (కొత్త కొత్త రూపాలు సృష్టించబడతాయి.

ఈ ద్వంద్వ (పకృతుల (పభావం _ష్మకియల మీద ఉంటుంది. సష్మకియల (_పధాన స్వభావాన్ని ఈ ద్వంద్వం ఒక్కొక్కసారి నిర్దేశించే అవకాశం ఉన్నది. పై ,పకృతుల ఘర్హ్దణలో నుండి (కొత్త వ్మకయ అవిర్శవిన్తుంది. సహజీవనంలో నుండి (కొత్త (పయోగం తలయెత్తుతుంది. (కొత్త (ష్యకియ [కొత్తలో ఒక అపూర్వ సృష్టిగా, ఒక వినూత్నమైన విలువగా సహృదయుల నాకర్షిస్తుంది; అద్నుతొన్ని ్యపదర్శిన్తుంది. అ విలువలను విపేచిస్తే (కమంగా అందులో సున్న మిశన్వభాపం వ్యక్తమవుతుంది. ద్వంద్వ పకృతులలో ఒకదానికి _పాముఖ్యం కలిగిన (ప్మకియలో రూడా నురొకదాని జు శలు, లక్షళాలు లేకుండా ఉండపు. విలువల వివేచనంతో ఆ' అంశం స్పష్టమౌతుంది. (వయొగంలో ఐభిన్న ప్యకియల యొక్కగాని, సమాంతర్మప్య్రకయల యుక్కగాన మ్మశమం గోచరిస్తుంది. అందులో ఆ అంశాన్నే సృజనాత్మకతగా పరిగణిస్తారు. ,ష్మకియల మ్మికీకరణం లోని (పతిభయే ,పయోగంల 3 ప్రత్యేకత.

సే క్క దృక్పధంతో శమీక్షిస్తే పైన పేర్కొన్న "అరు రకాల ద్వంద్వాలూ ఆం్యధ సాహిత్య చర్విత రచనలో యుగవిభజనకూ, ష్మకియా వికాసవివేచనకూ ఎంతవరకు తోడ్పడతాయో తెలుసుకొనవచ్చు.

1.మార్గ - దే? కవితా వద్ధలుఎ

మార్గ దేశ కవిత్వ వద్ధతులు కన్నడ సాహిత్యం కుండి మనకు శివకపులద్వారా లభించాయి. గిప కపులు తాము దేశి కవిత్వం వాశామని చెప్పుకొన్నారు. మార్గ కవు లెవరో, వారు వాసెన కావ్యా తీవో వారు స్పష్టంగా ఎక్కడా పేర్కొనలేదు. కాని, సన్నయాదులు మార్గకపులని మనం

ఊపించటానికి వీలుగా వారు అక్కడక్కడ కొన్కి నూచనలు బీశారు అయితే, శివకవుల మాటల. ననుసరించి మునం మార్గకవులని పిలుస్తున్న కవులెవరూ తాము మార్గకపుల మని, తమ కవిత మార్గకవిత్వ పద్ధతికి చెందిందనీ ఎక్కడా చెప్పుకోలేదు. దానికితోడు, నన్నయాదులను పంపాదికవులపలె భావిస్తే వారు శుద్ధమార్గకపవులు కాలేకపోతారు. ఎందువల్లనంటే పంపాదులు మార్గదేశి కవితలకు ఒక సమన్వయమార్గం' చూపి నవారుగా [పసెద్ధి కెక్కారు. నన్నయాదులను కూడా మనం ఆ వద్ధతిలోనే వరిగణించాలి. అలా బేస్తే ఇపకపులది దేశి పద్ధతి అని_వత్యేకించి చెప్పటంలో ఇబ్బందు లేర్పడుతాయి. అందువలన మీన విమర్శకులు సన్నయాదులను మార్గకవితకూ, సివకవులను దేశికవితకూ 'పయోక్తలుగా భావించి, నాపాత్యాన్ని ఆన్వ్యయించటం, సాపాత్య చరితను నిర్మించటం సాగించారు. ఏవైనా, మార్గదేశి కవితల స్వరూప ఫ్యటావాలను విర్ణయించే చర్చలు నటికీ కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి- అనే వాస్తవం మనకు ఆశ్యర్వ్యాన్ని కలిగించటమే కాకుండా, ఆ ద్వంద్వ పపృ్పత్తుల న్మాశయించిన విచీచనం పున తెలుగు సాహిత్యానికి అనువుగా అమరుతుందా అనే అనుమానాన్ని కూడా రేకెత్తింపజీస్తుంది. "

ద్యం౦ంద్వాతీత _ప్మృకియ 199

దేశికవిల్వాన్ని గురించి సమాలోచించినంతగా దేశి కవితా విమర్శకులు మార్గకవిత్వసునే 'పీరుతో పిలువబడే కవితను పరిశీలించటం బరుగలేదు సంన్సృత లక్షణానుసారంగా వెలుపడిన కవిత్వాన్ని. మార్గ మని భావంచి, కావ్యలక్షణస్యూతాలనన్నిటినీ దానిని అనుశీలించటానికి ఉపయోగించటం వారికి పరిపాటి అయిపోయింది. ఒక్కొక్కసారి ఆ లక్షణాలను దేశి కవిత్వానికి వర్తింపజేశారు కూడా. నిటద్ధమనీ, అనిబద్ధమనీ చేసే విభాగం ఇటుపంటిదీ యక్షగానాలూ, శతకాలూ, ఉదాహరణలు, హారికధలు, దండకాలూ మొదక్షానవి నిఎద్ధ దేశిలో వెలువడిన వక్రియలు. పదాలు, సంకీర్తనలు, ఏలలు, జోలీ, సువ్వాలలు మొదలైనవి అనిబద్దదేశి (ష్యకియలు అనిబద్ధ దేశిని వొమరదేశి అనీ, జాతి దేశి అనీ కొందరు విశ్లేషంచారు. పల్లిపాటలు, వీరగాధలు, మొదలైనవి పామరదేశి ృవ్యకియలు; (స్తీలపాటలు, బాలగేయాలు మొదలైనవి జాతిదేశృవ్మకియలు. దేశ్కిష్మకియలు ఒక కన్నడ సాహిత్య (పభాపంతోనే కాక కాల్యకమాన తమిళ సాపిత్య పభాపంతో కూడా తెలుగులో వెలిశాయి. అంతే కాక, తెలుగువారి సొంత _ప్యకియలు కూడా కొన్ని ఉన్నాయి, ఏ మైనా, ఈనాడు దేశి అంక = సామాన్య (వజలబేత సృష్టించబడిన సాహిత్యం అనీ, సామాన్య పజల కొరకు శిష్ణులు రచించిన సాహిత్యమనీ, సామాన్య పజలను గురించి వారి భాషలో వారి కొరకూ, శిష్టులకొరకూ సృజింపబడిన సాహిత్యమని భావింప బడుతున్నది దేశి తప్పనిసరిగా గానయోగ్యమైన నసాపిత్యమనే స్పృప" మసకున్నది దానిని పురస్కరించుకొని దేశ సాహిత్యం మౌఖిక సంప్రదాయానికి చెందిందనీ, ఆశు సర్భపదాయానికి సంబంధించిందనీ ఆధునికులు వివేచిస్తున్నారు.

ఈ విభాగాన్ని అనుసరించి గమ్‌నించవలసిన పురొాక అంశం ఉన్నది ద్విపద కావ్యాలన్ల న్నింటినీ దేశకవితా విభాగంలో తెక్కించటం, ఒక _ప్యకియగా పరిగణించటం విమర్శకులలో పరిపాటి అయిపోయింది. ద్విపద రూపనంబంధియే కాని ష్మకియా సంబంధి కాదు. ద్విపద గానయోగ్యమని దేగా లెక్కించబడినా అందులో వెలసిన వ్యకియ దేశి కాకపోవచ్చును. ఎలాగంటే - బొస్మ్కర రామాయణము, రంగనాధ రామాయణమూ, ఈ రెండ్తూమవోకాప్య _ప్మకియలు. ఒకట చంవూ రచన; మరొకటి ద్విపద రచన. ద్విపద గానయోగ్యమైన రూపాన్ని ఆకావ్యానికి ఇచ్చింది. ఆకావ్య (వ్యకియను ఆ కారణంగా దేశి ృవ్యకియ అని పిలవటానికి వీలుండదు అది మ్మిశమ (వపయోగం (వ్యకియ మార్గం, రూవం దేశి. ఒక విధంగా తెలుగులో వెలసిన వివిధ ృష్యకియల మిశస్వభావాన్ని గురించి విశేష కృషి జరుగవలసిన అవసరం ఉన్నదని విమర్శకులు గుర్తించాలి.

తెలుగు సాపాత్య వికాస పర్యాలోచనలో బాగా చొచ్చుకపోయిన సమన్వయ సూతం మార్గదేశి కవితా వివేచన విధానం. ఈ జంట [కొత్తగా మరే జంట రంగ్య్మపవేశం చేసినా దానిమీద _పత్యక్షంగానో పరోక్షంగానో తన పభావం వేసితీరుతుంది. ఉదాహరణకు అశులిఖిత సంయ్యపదాయనమాలోచనంలో వెల్చేరువారు మార్గదేశిపద్ధతితో తమ స్ఫూతాన్ని ఎలా అన్వయించారో పరిశీలించాం. అయినా, మార్గదేశి సంర్యపదాయాలు మన తెలుగు సాహిత్యవివేచనలో పేరుకు కుదిరినంతగా, తీరును విడమరచి చెప్పటానికి తోడ్పడటం లేదని తేలిపోయింది. ఈనాడు మనం ఇది శుద్ధమార్గ _ష్యకియ అనీ, ఇది శుద్ధ దేశి ప్యకియ అనీ విశ్లేషించి నిరూవించలేము. బహుశః ఈ పరిస్థితే డాక్టర్‌ వెల్చేరు నారాయణరావుగారిని మరొక నమాంతర విశ్లేషణకు పూనుకొసేటట్లు (పేరేపించిందేమో! మార్గదేశి వద్ధతులు మన తెలుగు సాహిత్యానికి అనువు కానివని చెప్పలేము కా౨, అన్వయం కానివని మ్యాతం

200 సాహిత్య చర్వితలో చర్పనీయాంశాలు గట్టిగా, మన అనుభవం వలన, చెప్పగలం. 2.నం్యవదాయం - (వయోగం డాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డిగారు “* ఆధునికా్యధ కవిత్వము - సర్మ్యపదాయములు:

(పపయోగములు” - అనే తమ సిద్ధాంత (గంథంలో తెలుగు సాపొత్య చర్విత పగతి అంతా సంపదాయ్యవయోగ (పవర్తనం మీద ఆధారపడి ఉన్నదని (ధువీకరించారు. వారు సర్మపదాయాన్ని గురించీ, పయోగాన్ని గురించీ అవి పవర్తించే పద్ధతిని గురించి స్పష్టమైన పతిసాదనలు చేశారు. ఉదాహరణకు -(] )””౪౫61408 అను శబ్దమునకు స్యపదాయ మనుపదము చక్కగా కుదిరినను, కురంగణులికు బదులుగా £ెల01 ( తిరుగుబాటు ) వాడుటకు వీలున్నది. కాని, యీ రెంటికి” ఇంచుక భేదమున్నది. 2%0600ఆ లో నున్న సాధుత్వము 16౪01; లో లేదు. సాహిత్యరంగములో జర-గునవి (పయోగములే కాని, మూలచ్చేదము చేసెడు తిరుగుబాటులు కావు. ఒక వేళ అట్టివి బఒరిగినను అవి రాశికి వచ్చునవి కావు. ఈ (గంధమున ఉపయోగ మను శబ్దము మార్పునకు, నవ్యశకు వర్యాయముగా స్వీకరింపబడినది.” (పు.2 ) (2 “ అచుంబితమైన అలోచనాపాటవ మున్నవారే సం్య్యపదాయములను నిర్మించిపోదురు. అల్బ (పతిభులు వచ్చి తిరుగుబాటుతో తృప్తి నొందుదురు. సంవదాయ మాత్మగా గల నూత్న [పయోగములు సదా వాంఛ[ీయములే. అవాంఛనీయ మొక్కటే అదే నేల విడిచి చేసిన సాము. అనగా సర్యపదాయమును బొత్తిగా కాదని చేసెడు ,పయోగము” -(పు.9)

నారాయణరెడ్డిగారి న్య్యపదాయ్యవయోగవాదాలను తెలుగు సాహిత్యచరితలో యుగ విభాగం చేసే వద్ధతిలో ,ఇఅ:ఎసరించదగిన అన్వయస్న్మూకాలుగా (గ్రహించవచ్చు. మార్పుగా, నవ్యతగా వెలువడే ప్రయోగాలు ఒక సంవదాయాన్ని నెలకొల్పేవరకు సాగిన కాలాన్ని సాహిత్యయుగంగా 'పరిగణించవచ్చు. ఇది (పాచీనససాహిత్వాని కెంత పర్తిస్తుందో ఆధునిక సాపొాత్యానికి అంత ఉపయోగపడుతుం దని డాక్టర్‌ నారాయణరెడ్డిగారు తమ రచనలో నిరూపించారు.

డాక్టర్‌ రెడ్డి గారు ఆంధ సాహిత్య చరితను కావ్య _వ్యకియలను బట్టిగాని, మవషోకవులసుబట్టిగాని యుగాలుగా విభజించటం సమంజన మని పేర్కొన్నారు. అందులో (ష్మకియానుగుణమైన విభాగం ఆధునిక మనటంలో అనుమానం కూడా లేదు. ఆ (పతిపాదనం (పశంసనీయమే. అయితే, నన్నయనుండి (శీనాధయుగాంతం వరుకు అనువాదయుగమని 'లెక్కించటం మాతం వారే నయంగా ఏర్పరచుకొన్న నియమానికి అనుగుణంగా లేదు. ఆచార్య దివాకర్ల చేంకటావధానిగారి విభాగంలో కానవచ్చే అనన్వయమే ఇందులో కూడా ఉన్నది. వారిచ్చిన సం్యసదాయ్యవయోగ నమన్వయ న్యూతం గొప్పది. అక్కడక్కడ కొన్ని అభిప్రాయాలతో కొందరు భేదించవచ్చు. కాని, మొత్తం మీద చాల మంది అంగీకరించే సమన్వయస్నూత మిది. 3. క్లాసిక్‌ - రొమాంటిక్‌

(4 వడలి మందేశ్వరరావుగారు. క్లాసిక్‌, రొమాంటిక్‌ కవితా న్వభావాలను టపనిద్ధ

ద్వ౦ంద్య్వాతీత _వ్యకియ 201 పాశ్చాత్యరచయితల దృష్ట్వా వివేచించి, ఈ (కింది నిర్ణయానికి వచ్చారు: ” ఏ కవికైనా నూటికి సూరుపాళ్లు క్లాసినిన్టుగా కాని, రొమాంటిసిస్టుగా గాని ఉండటం సాధ్యమేనా అంటే, కాదనిపిన్తుంది. కవులందరూ - నిక్కమైన కవులందరూ - జీవితంలో ఎవ్వుడో అప్పుడు తిరుగుబాటు మనస్తత్వంతో ఉండి ఉంటారు. రామాంటిక్‌గా ఉంటారు. అక్కడినుంచి వతనమై కొందరు బొత్తిగా అభివృద్ధి నిరోధకులుగా స్థిరవడిపోతారు. కొందరు తాము సాధించిన (కొత్తబాణీకి మెరుగులు చెక్కుతూ రొమాంటిక్‌క్షవులుగా స్థిరపడిపోతారు. కాని, (పతిఖావంతుడైన కవి రొమాంటిక్‌ దృక్పథం నుండి (కమ్మకమంగా క్లాసికల్‌ కవిగా రూపొందవచ్చును. మరికొందరు, న్య్యపదాయంతో [పారంభిం” అంతటితోనే చతికిల వడిపోతారు. నంయ్యపదాయంతో (పారంభించి, రొమాంటిక్‌ కవిగా రూపాందటం, అక్కడినుంచి అద్భుతమైన (వతిభా విశేషంచేత క్లాసికల్‌ కవిగా రూపొందటం కాజ కనిపించవచ్చును. సాధారణంగా ఏ ఒక్క కవినీ నూటికి నూరుపాళ్లు రొమాంటిక్‌ కవి అని నీ, క్లాసికల్‌ కవి అని గాని అన వీలులేఢు. (వతి కవిలోనూ రెండు అంశాలు ఉంటాయి. ఒక్కొక్క కవిలో ఒక్కొక్క రఛనలో ఒక్కొక్క పాలు ఎక్కువ ఉంటుంది”;. (సాహిత్యం : విమర్శ. పుట.71).

క్లాసిసిజమ్‌, రొమాంటిసిజమ్‌ అనేవి రెండు ఉద్యమాలుగా కొన్ని కాలాలకు వరిమితమైనవిగా వివేచించే వద్ధతి కంకే (4 పడలి మందేశ్వరరావుగారి వరిస్తిలనం _పత్యేకమైనది. ఈ రెండూ ద్వంద్వ (వవృత్తులు., పరస్పర విరుద్దాలైనా ఒకే యుగంలో; ఒకే రచయితలో, ఒకే రచనలో కూడా తరతమ ఖావంతో సవాజివనం చేయగలఅవని మందేశ్వరరావుగారు సృ్వవమాణంగా (పతిపాదించారు. అంతటితో ఆగక, గురజాడలోనూ, కృష్ణశ్యాస్తిలోనూ, విశ్వనాధలోనూ, (శకి లోనూ ఈ ద్వంద్వ స్వభావాలు ఎలా జాలువారాయో నిరూపించారు (పాధాన్యవివక్షతో వారి వ్యక్తిత్వాలకు విలువ కట్టారు. ఉదావారణకు -

1. “* గురజాడ కవితలో రొమాంటీనిస్టు ; నాటకంలో క్లాసిసిన్దులా కనవడతాడు”. (వు.72 ) 2.“మనకు రొమాంటిక్‌ కవి ఎవరంకే కృష్ణశాన్తి...” (వు.76 ) ౩.“కవిత్వపు వరిధిని విన్సతపరీచిన కవి విశ్వనాధ. నందేవాం లేదు. ఈయన ఒక్కడే మనకు మంచి క్లాసిక్‌”. (వు.7/7) 4.“ సీనీ స్య్యపదాయంలో నుంచి తొందర తొందరగా రొమాంటిసిన్దుగా మారాడు. కాని, దానినుండి తిరుగుబాటు చేశాడు.... ఖారతదేశం మొత్తంమీద 1930 తర్వాత రొమాంటిసిజమ్‌ మీద వచ్చిన తిరుగుబాటులో శ్మీషీది - దేశం గుర్తించలేదేమో కాని ! - గొప్ప ప్యాత. కవిత్వాన్ని _1పజాపరం చేయడం అన్నది ఒక విధంగా క్లాసికల్‌ లక్షణం. దీనికి [4 (4 మంచి ఉదాహరణ” (వు.78 ) (శ వడలి మందేశ్వరరావుగారు గురజాడ మొదలైన ఆధునిక కవులలో ఈ ఉభయలక్షణాలు ఎల్లా గోచరిస్తాయో విశ్లేషించిన పద్ధతిని _పాచీన కవులకు కూడా వర్తింపచేయవచ్చు. నన్ను మంచి రోమాంటిక్‌ కవి కావచ్చు . తిక్కన నిర్వచనోత్తర రామాయణ రచనా కాలంలో రొమాంజిసిస్ట్‌గా, మహాభారత రచనా కాలంలో మంచి క్లాసిసిస్టుగా గోచరించవచ్చు. ఈ వివేచన (్యకియల యొక్క బపారంతర లక్షణాలను పరిశీలించటంలో తోడ్పడుతుందనటంలో అనుమానం లేదు..

ఈ వర్యాలోచనం వలన ఒక విషయం సృష్టమౌతుంది. జీవితానికి నుఖ దుఃఖాలలాగా

202 సాపాత్య చర్మితలో చర్చవీయాంశాలు నుఖధుఃభాళల్లో మునిగి తేలుతూనే ఆ రెండింటికి అతితుడుగా మనగలిగినస్లే - సాహిత్య ప్యకియ దంద్వాతీతంగా కూడా జీవించగలుగుతుంది.

(ఆదివారం ఆంధ : 8.]1.1989)

తం అసంపూర్ణ విప్లవమా? “” కాల ఛర్మానుగతమై జగ(త్పవృత్తి మారునపుడు వాజయమును మారు; నిజము; ొత్తనీరు తొల్కరి యేళ్ల (గుమ్మి పార పాతనీరు కలంగు. టృబమ్ము గాదు ”. (రమ్యాలోకము) జగ్యత్పవృత్తి మారటానికి కారణంగా కాలధర్మాన్ని చెప్పారు (ప్రాచీనులు. దానిని రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారు రమ్యాలోకంలో పేర్కొన్నాకు. జగ్యత్పవృత్తి పరిణామానికి భౌతికమైన ఆంతరగతితర్కమే కారణమని మార్క్సిన్టులు చెపుతున్నారు. మార్పు సమాజంలో వస్తే వాజ్బయంలో కూడా తప్పక వస్తుంది - అనే నత్యాన్ని అందరూ అంగీకరిస్తున్నారు. అయితే ఆ మార్పు ఏ యే కారణాల వలన ఎవ్పుడెఫ్సు డెలా కలుగుతున్నదనే అన్వేషణలో అన్వయస్వూఅాస్ని ఒక దాన్ని కనుగొనాలనే యత్నం విమర్శకులలో ,అంతర్లీసంగా దొదా పాఠ నూరేళ్లబట్టి తెలుగుల్‌ సాగుతూనే ఉంది. అయికే, ముందు సమాజంలోని మార్పును గుర్తించటం ఆ తరువాః సాసొత్యంలోని మూర్పును గుర్తించటం అనే వరుసలో (కపుంగా ఈ అన్వేషణ సాగిందగ చెప్పలేముగాని చర్శిత నిర్మాణంలోనూ, సాపాత్యచర్మిత రచనలోనూ, ఈ రెండింటికి. -ంధిరాెక స్పృవాలూ సమాంతరంగానూ, పరస్పరపోషకంగానూ సాగాయని చప్పవచ్చు మటల్లంవ సోమశేఖరశర్మగార్హు కామజ్టాజు లక్ష్మణరావుగారు, వేటూరి _పభాకర శ్యాస్తిగారు, చేలబూ వెంకటరమణయ్య గారు మొదలైన మహామపులు ఆంధులచర్శితను నిర్మించటం సాహిత్యాన్ని శక్తిమంతమై న సాధనంగా వాడుకొన్నారు. వారి కృషిలో చర్మిత సాహిత్యం వరజ్యూత పోషకాలుగా నిలచాయి. సురసరం (పతాపరెడ్డిగారి 'ఆంధుల సాంఘిక చర్విత రచనకు సాపి*త్యానికి-చెందిన ఆకరాలు అక్షరాలా తోడ్పడ్డాయి. లక్ష్మీరంజనం, బాలేందు శేఖరంగార్ల " అంధుల చర్మితా సంస్కృతి రచనలో సమాజ సాహిత్య పరిణామాలు బెట్టపట్టాలు పట్టుకొని నడిచాయి. వంగూరి సుబ్బారావు, కవిత్వవేది కాలంనుండి "ఆం్యధవాబ్బయచర్శొిత' చగ్నెక నేపధణ్గతోనే రంగ్యవవేశం చేని, తన ఉనికిని రక్తి కట్టిస్తున్నటె.. కాని, చర్మిత పరిణామాని= తక్కువస్థాన మిచ్చి, సాహిత్య పరిణామానికి ఎక్కువ (పాధాన్యమిచ్చి సాపాత్యచర్సి న రచించినవారు కూడా తెలుగులో ఉన్నారు. పసిద్ధ కవులచర్శితలను, కావ్య మీమాంనలను కాలస్మూతంతో కూర్చి రచించిన వారివి ఈ-వరుసలో పేర్కొనవచ్చు. పింగళి లక్ష్మీకాంతంగా సు, ఇందగంటి హానుమచ్చాస్తిగారు ఈ కోవలోకి చేరతారు. కవులచర్శితలు కాకుండా కవితా పలిణామాల (కమాన్ని చేప్పే చర్వితలను నిర్మించే పద్ధడి ఆధునికంగా, (పయోగాత్మకం”; సాగుతున్నది. అటువంటి వారలో * దాక్టర్‌ సి. నారయణరడ్డిగారి “అధునికాయ్యధ కవిత్వము - సర్యపదాయములు : (వయోగములు,”; డాక్టర్‌ వెల్చేరు నారయణరావుగారి' తెలుగులో కవితా విప్లవాల న్వరూపం' అనే [,గంధాలను ముందుగా పేర్కొనాలి.

204 సాహిత్య చర్మితలో చర్శనీయాంశాలు ఈ రెండు రచనలూ అంతకుముందు వెలువడిన సాపాత్య చర్మితలకంకు ఒక (కొత్తదనాన్ని అన్వయంలో, అవగాహనలో, నిర్మాణంలో, నిర్వహణంలో (పదర్శించాయి. అందువల్లనే అవి సాహితీలోకంలో కొంత అనక్తిని కలిగించాయి, (కొత్తవెలుగులు వెదజల్లాయి. కొందరు ఈ రెండు [(గంథాలలోని అన్వయాలను (పమాణాలుగా (గహించి తమ విమర్శ వ్యాసంగాలనూ, వరిశోధన (పనంగాలను సాగిస్తున్నారు కూడా. అందులోనూ వెల్చేరువారి (గంథం నవీనం కావటంతో (కొత్తకుండ నీరులాగా మరికొంత రుచిగా ఉన్నది. ఈ రెండు (గంథాలలో ఉన్న సమాన లక్షణా లేవంకే -

1. పాచీన సాపాత్యంలో జరిగిన వరిణామూన్ని తమ సమన్వయస్యూతంతో సం్యగహంగా, సూచసమ్మాతంగా మ్మాతమే చెప్పటం.
2. ఆధునిక సాహిత్యానికే ,పధానంగా తమ అన్వయాన్ని విస్తారంగా అంకితం చేయటం.
3. సాహిత్యంలో జరిగే వరిణామానికి చారితకభిత్తికను లేదా చార్మితకమైన _పేరణను సూచించటం.
4. పరిణామాన్ని సూచించే సమన్వయసూ(తాన్ని _పతిపాదించినూ సాహిత్య చర్విత విభాగానికి నంబంధించిన నూత్న వతిపాదనల జోలికి పోకుండా ఉండలుం.
5. సమన్వయ న్యూూతం (పధానంగా పొళశ్చాత్యం కావటం, దాసిని మన సాహిత్యానికి అనువుగా నంవదించటం.
6. పరిశోధనాంశాలు తరువాతి కాలంలో చర్శనీయాంశాలు కావటం. డాక్టర్‌ సి.నారాయణరెడ్డిగారు ఖావకవిత్వయుగానికి సంబంధించిన అమూల్యమైన వివరాలను సేకరించి, వివేచనాత్మకమైన విశ్లేషణంతో నం్యవదాయ (ప్రయోగాలను పరిశిలించి నిశితమైన ఫలితాంశాలను (_పకటించారు. వారి వద్ధతిలో సూటిదనం ఎక్కువ. డాక్టర్‌ నారాయణరావుగారు (కొత్తగా సేకరించిన వివరాలకంజొ (కొత్తగా చెప్పే అన్వయం కొట్ట వచ్చినట్లుగా కనపడుతుంది. వస్తువు, కవి, కావ్యం, టశోతలు అనే నాలుగు స్తంభాలాటలో అశు లిఖిత నం్యపదాయాల సన్నికర్షవలన' కలిగే కవితావిప్లవ విచేచనం వనోదంగానూ, విజ్ఞానదాయకంగానూ సాగుతుంది. సాపిత్య పరిణామాన్ని మార్క్స్‌ దృక్పధంతో కూడా మిళితం చేసి వ్యాఖ్యానించటం జరిగింది. అందువలన నారాయణరెడ్డి గారి (గంథం చదివి "అఆహా!'అన్నవారు నారాయణరావుగారి రచన చదివి 'ఓహో' అన్నారు: అయికే రచనా పద్ధతిలో ఇకరిది చతురోక్తి సర్యపదాయం; మరొకరిది చమత్కార (పస్థానం. డాక్టల్‌ వెల్సేరు వారాయణరావుగారి నమన్యయన్యూతం మార్గదేశి ద్వంద్వాన్ని తనలో అంతర్లీనం చేసుకొన్నది. వారి దృష్టిలో (వజలదగ్గరికి వచ్చే సాహిత్యం దేశి. దానికి ఆశు సద్యపదాయలక్షణాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. అశు నంపదాయమే ఆదిమనంపదాయం. లిఖిత సం్యపదాయంశపవర్తిల్లినా అదిమనర్యపదాయ లక్షణాలను తనలో తప్పకుండా భద పరుచుకొనటం నహజం. ఈ స్యూతం సమాజ వరిణామానికి కూజా పర్తిస్తుంది. “మన దేశంలో (కొత్త వ్యవస్థ ఎమ్సుడు. వచ్చినా అది పాత వ్యవన్థను నాశనం చేయకుండ తనకు లోబరుచుకొని అట్టడుగు పారలలోనికి చేర్చుకుంది. కాబట్టి ఈ అవశేషాలు 'వెసుకబడ్డ” సామాజికరంగాల్లో వుంటాయి. "వెసుకబడ్డ' అంకు ఎక్కడో అడవులలో అని కాదు. మవానగరంలోనూ ఉంటాయి. ” (పాచీన

అసంపూర్ణ వివ్లవమా? 205 భారతదేశ చర్మిత : డి.డి.కోశాంవి - పరిచయం : (శి. కె.బాలగోపాల). అలాగే కవిత్వపరిణామంలో లిఖిత స్యపదాయంలో అశు సం్యపదాయపు అవశేషాలు ఉండటం సనవాజం. వాటిని లోతుగా పరిశిలించి కవితాస్వభావాన్ని వివేచించి విలువ కట్టటం. వెల్చేరు నారాయణరావుగారి రచనలో కానవచ్చే వైఖరి.

ఒక విధంగా నారాయణరావుగారి సమన్వయం (వకారం కలిశా పరిణామంలో సం్యపదాయ అవశేషంగా మిగిలేదీ, ఆయా యుగాలలో కవితను సామాన్య (పజల మధ్యకు తెచ్చేదీ ఆశుకవిత్వమే. దానిని దేశ అనవచ్చు. నారాయణరెడ్డిగారి సమన్వయం (_పకారం సంప్రదాయ అవశేషమంకేే మార్గ కవితా లక్షణమే. మారిన కవితా స్యభావాన్ని పయోగమని నారాయణరెడ్డిగారు పిలిస్తే విఖ్లవమని నారాయణరావుగారు పేరుపెట్టారు. అయితే విప్లవ కవులు వాడే విప్లవం శబ్దంలాంటిది కాదు వెల్సేరువారిది. నారాయణరెడ్డిగారి వయోగానికే నవీనవ్యాఖ్యానం. అభ్యుదయకవిత్వంలోని అభ్యుదయవదం అభ్యుదయవాదులు ఆదిలో ఉద్దేశంచిన అర్ధాన్ని ఎలా కోల్పోయి వల్పపడిపోయిందో అలాగే వివ్లవ శబ్దం కూడా వెల్పేరువారి (గంధం వచ్చిన తరువాత విపరిణామానికి గురి అవుతున్నదనటంలో అనుమానం లేదు.

(వయోగానికీ విచ్నవానికీ తేడా ఉన్నది. వతి (కొత్తదనం _పయోగం కావచ్చు. కాని, అ (కొత్త దనానికి (కొత్తశోతలు ఏర్పడి సాహిత్యరంగంలో నిలువదొక్కుకున్నవ్వుడే విఫ్లవమయ్యేది నారాయణరెడ్డిగారి కంకు నారాయణరావుగారు. కవితకు చెప్పిన నాల్గవ దైమంషన్‌ (శోత. కవితా వివ్లవాల జయావజయాలను ,(శోత నిర్ధ్ణయిస్తాడు. నారాయణరావుగారి మాటల్లో - ”" సమాజంలో వస్తున్న మౌలికమైన మార్పులకి శోతల సాపాత్యాభిరుచులను రూపొందించగల శక్తి వుంది. అలాంటి మార్పులు జరిగినప్పుడు ఒక కొత్త కవితారూపం వాళ్లకోసం విర్పడుతుంది” ( వు.2శమ్న్నా “" సాహిత్యపు అస్తిత్వానికి రచయిత, పాఠకుడు - ఈ ఉభయుల సమష్టి పయత్నం అవసరం. అందుచేత కళానృష్టి ఎన్నడూ ఏకపక్షంగా ఉండదు... పాఠకుడు చదివేటప్పుడు తస ఆఅవ్మీయతద్వారా * రచనకు అస్తిత్వం. ఇస్తాడు. తనలో ఉన్న అనుభూతులనే రచనద్వారా పొందుతాడు. రఛభనలోని మాటలు అయా అనుభూతులను జాగృతం చేసే సాధనాలు మ్యాతమే” (తెలుగులో కవితా వివ్లవాల స్వరూపం., వు.228)..

కవి- (శశోతలు ఒక ద్వంద్వం. (వాసేవాడు లేదా పొజేవాడు కవి, చదివేవాడు లేదా వినేవాడు శోత -అని వింగడించుకొని వివేచించవచ్చు. అయితే, (వతకవీ మొదట ఒక (శోత. మారుతున్న సమాజపరిస్థితుల కనుగుణంగా (కొత్తదనాన్ని కోరే [శోతగా లేదా సౌమాజికునిగా కవి తప్పకుండా మారతాడు. తనలాగా మారుతున్న (శోతల కోనం [వాస్తాడు. మారని (శోతల కోసం గూడా (వాస్తాడు. (శోతగా మారిన కవి తన అభిరుచిని అభివ్యక్తం చేసుకోవటానికి కవితను అవిష్కరిస్తాడు. తనులోని మారిన సాహిత్యాఖిరుచికి అనుగుణంగా (శోతలు అ కవితను ఆస్వాదిస్తారు. నారాయణరావుగారికి వూర్వం కవితా పరిణామాలను గురించి చర్చించినవారికి (శోతల సంగతి తెలియదనిగాని, వారిని వారు వట్టించుకోలేదని గాని, గుర్తించతేదనిగాని జోనిచేయటానికి వీలు లేదు. వారి దృష్టిలో కవి (శోతలు కవిలోనే ఇమిడి ఉన్నారు. ఒకవేళ వారిరువురినీ విడమరచి చెప్పాలంకే |శోతలకు బదులు సహృదయులనో, సాషాజికులనో-లేదా- సమాజమనో పేర్కొంటూ ౫ ఆజులోవు గారు వాడిన %శోత' పదం కూడా సాంకేతికవేత కాని షామ్రాన్యం కాదు. “కోత అశుసాహిత్యంలో ఎదురుగా

206 సాహిత్య చర్మెతలో చర్చనీయాంశాలు కూర్చుంటాడు, వింటాడు. అతని ముఖంలో తోచే వెలుగునీడలే, అతని కళ్లలో వెలిగే, ఆశనిరాశలే అతని చెవులు కోరే రాగవిరాగాలే ఆ సాపొత్యసృష్టికి రూపకల్పనం చేస్తాయి. * శోత పరఠితగా మాఠటమే లిఖిత న్య్యపదాయంలో కనపడే మార్పు. పఠితను శోతగా కూడా నిలిపే రూపాలు కొన్ని, పఠితను ఏకాంతంలో నిలిపే రూపాలు కొన్ని, పఠితను ఒక తరగతి వరకే పరిమితం చేసే రూపాలు "కొన్ని, ఇలా ఎన్నో విధాలుగా (శోతలను వఠితలను దృష్టిలో ఉంచుకొని ఆయా కాలాలలో వెలువడ్డాయి. ఇక్కడ చెప్పదలుచుకొన్న దేమిటంకే నారాయణరావుగారి గోతలు'" అశుసాహిత్యవు వారనులు. వారే సాహిత్య సం్యపదాయ నిర్లేతలు, పయోగ (పేరకుల్టు రూవకారకులు, విష్లవవిధాతలు. వారిని “శోతలు' అని పేరుపెట్టి పిలువకపోయినా విమర్శకులు చఛారిని గుర్తించే వస్యృవహారి।చారు. అందువలన శోతలు” వివ్లవాల స్వరూపాలను వివేచించటానికి తోడ్సడిన విశ్లేషణ (దవ్యాలే కాని అపూర్వసృష్టి కాదు. ఇక సమాజంలో వచ్చే మార్పులను గురించి వివేచించేటప్పుడు ఉత్పత్తి శక్తుల, ఉత్పత్తి నంబంధాలయొక్క (కమానుగతపరిణామాలు కవితా విఫ్రవాల నేపధ్యాన్ని వివరించపలని ఉంటుంది. అది అంత $]లికైన సని కాదని కూడా రచయితకు శెలునసు, సమకాలీనవిమర్శకులకు తెలుసు. ఆయితే నారాయణరావుగారు తమకు అంధుబాటులో నున్నంతవరకు మార్క్సిస్టు దృక్పధాన్ని అన్మ్వయసూథ(తానికి అనుకూలంగా నిలిపారు. అందుకు వారు అభినందనీయులు. ఉదాహరణకు ఒక అంశంా “ఖావకవిత్వం (వతిపాదించిన (వధాన విలువ - స్వేచ్చ. అంతవరకూ నమాజసంబంధాలసంపు6' లో అవష్యక్తుడై వున్న మనిషిని విడదీసి, వ్యక్తిత్వం కల్పించి, స్వతంత్రుడు, స్నేచ్చాజీవి అనేవి గౌరవింజద 1న వఐలువలుగా వేసింది భావకవిత్యం.... ఈ మార్పు భూస్వామ్యు నమాజు పెట్టుబడిదారీ సమాజంగా మారేందుకు అవసరమైన మార్చు. ఇది జరగటానికి మూలకారణాలు ఆర్థికమై నవే. కాని, ఈ స్థితికి అనుగుణంగా మనుష్యులు, ఖావాలు రూపొందడానికి కవిత్వం తోడ్పడాలి. భావకవిత్వం ఈ తోడ్పాటు కలిగించింది అయితే, ఈ స్వేచ్చా, వ్వతర్యతషూ నిజమైనవి కాపు. ఇవి కేపలర [భసులు. సామాజికవాస్తవికత ఏమీ మారలీదు. దాన్ని గుర్తి.చతులడా నమాజూన్ని నిరాకరించి కల్పించుకున్న స్వేచ్చ వూహలకి వని కొస్తుంది కాని, అచరణకు వనికి రాదు”. (తెలుగులో కవితా విష్ణవాల స్వరూపం., వు.157 ). భూన్వామ్యునసూజం పెట్టుబడిదారీ సమాజంగా మారేందుకు అవసరమైన మార్పును కలిగించటానికి తోద్సడింది భాపకవితాప్వభావంలో ఉన్న స్వేచ్చ. అయితే ఆ స్వేచ్చ నమకాలీన నహాజవాస్తవకతను గుర్తించింది కాదు, (పాతినిధ్యం వహించి కాదుత అందువలన సమాజంలోని “విన్నపం” చేదు; సాసిత్యంలొని “విప్లవం ” వేరు. సమాజంలోది “భౌతికం”, సాహిత్యంలోది “భావ విష్లమ్ధు'. స్రనూజ వాస్తవికతను గర్తించనిది, పాతినిధ్యం వపాంచనిది వష్షవమౌతుంచా+ అంకే (శోశత్తు దానికి ఏర్పడ్డారు కాబట్టి భాపకవిత్వం నిలవ(దొక్కుకున్నది కాబట్టి-విప్లపం కాక తప్పదు. ఇది-సాఫి "శ్యంతోని ఆంతరగతి తర్కం వలన ఏర్పడిందని వెల్చేరువారి అభ్మిపాయం. అయిడే అ గతి ఉవధంగానే ఎందుకు సాగాలో, సాగిందో వారు వివరించలేదు. సాపాత్యంలో నన్నయ నుండి వేటిదాళు జక నిర్దిష్టమైన అంతరగతి ఉన్నద్‌సీ, దాని కొక కమం, వరిణామం ఉన్నదనీ స్థాసించటాసికి చేసిన యత్నంలోని అన్సయసూక్తం అశులిఖిత్‌ సర్యవదాయన్నూతం. ఈ మార్గంలో 'వెళ్చేరువారిది 'అనంపూర్ణవివ్లవం”. ల్‌ (ఆదివారం ఆంధ్యపభ : 15.].19089)

జ్‌ ఠి సంస్థాన కవులు :; సమాజ కవులు

వెల్చేరువారి కవితావిప్రవ సమన్వయంలోని వెలితిని చారితక దృష్టితో వూరించటానికి చేసిన యత్నం "తెలుగు సాహిత్యం - మరో చూపు *. సాహిత్యరంగంలో వరిణామం ఆంతరగతి తర్కం వలన న్వతం్యతంగా సాగదనీ అది సామాజికరంగంలోని ఆంతరగతితర్క్మం వలన నియతమౌతుందసి ఈ చూపు నిర్దేశిస్తుంది. కవితా విప్లవ సమాలోచనంలోని ఆశులిఖిత సర్మివదాయాలను, మార్గ, దేశి కవితా పద్ధతులను 'మరో చూపు” మన్నిస్తూనే, చార్మితకదృష్టికి పాధాన్యం కలిగేటట్లుగా తెలుగు సాహిత్య వరిణామ పరెశీలనంలో ఆస్థాన - ఆస్థానేతర కవుల కవిత్వాలను _పతిపాదించడమై నది. ఈ వివేచన ఈ (గంధం సంపాదకులు డాక్టర్‌ కె.కె. రంగనాధాచార్యులగారిది

వారి పతిపాదనలలో ముఖ్యాంశాలు కొన్ని ఈ ,కిందిపొ-

1. " ఆస్థాన సాహిత్యం ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థకు అనుకూలమై నదానిని బలపరచటానికి ఉపయోగిస్తే , అస్థానేతర సాహిత్యం ఫ్యూతల్‌ వ్యపస్థను, దాని కనుకూలమైన కులవ్యవస్థనూ, వ్యతిరేకిస్తూ భక్తి సాహిత్యంగా జసంలో వ్యాపించింది.” (పు.౫) 2 “ఉత్పత్తి సాధనాలు, ఉత్పత్తి నంబంధాల్లో కాల్యకమంగా వచ్చిన పరిణామాన్ని చెప్పటమే దేశచర్మిత అయితే, ఆ సంబంధాలు సాహిత్యంలో ఎలా (పలివింనించాయో, దానికి అనుగుణంగా సాపహిత్యరూపాలు ఎట్లా సంతరించుకున్నాయో చెప్పటమే నహిత్య్మ చర్విత ”. (పు.%) 3."సాహిత్యాన్నిబట్టీ-సమకాలీన' సమాజాన్ని, చార్మితక స్థితిగతులను మనం ఆలుసుకొగలిగింది చాల తక్కువ. ఏ చార్మితక షరిస్థితులలో అలాంటి. సాహిత్యం వచ్చిందో చెప్పటమే మనం చేయగలిగిన పవి.” (పు.౫1)
2. ఒక విషయాన్ని అభివ్యక్తీకరించే పద్ధతిలోని కళాత్మకవిలువలను బట్టి ఒక రచనను సాహిత్యం అని. సృజానాతృకరచన అని అంటున్న మాట నిజమే కాని, అభివ్యక్తీకరణ పద్ధతిని, రచనారూపాన్ని నిర్ణయించేది కవి యొక్క సాంఘిక అస్తిత్వం, కవి ఆశంచే (పయోజనం అని గుర్తించగలిగినప్పుడే నిజమైన సాహిత్య చర్మిత నిర్మాణం జరుగుతుంది.” (వు.౫1)
3. "ఏ భారతీయ భాషా సాపాత్యానికీ, మరీ ముఖ్యంగా అస్థాన సాహిత్యానికీ వాస్తవాలతోను, నిజమైన చర్వ్మితతోనూ సంబంధం చాలతక్కువ.” (పు.౫1)
4. "దేశ చర్మిత కారుని లాగే సాహిత్య చర్వితకారుడు కూడా చేయవలసింది గతాన్ని, గతసాహిత్యాన్ని గుడ్డిగా అభిమౌనించటమో లేక పూర్తిగా దాన్నుండి *”ె 'వటమో కాదు - వర్తమానాన్ని, వర్తమాన సాహిత్యాన్ని అవగాహన చేసుకోవటానికీ కీలకంగా గత సాహిత్యాన్ని అర్థం చేసుకొనేట్టు చేయటం మ్యూతమే.” (వు.న )

209 సాహిత్య చరిితలో చర్పనియాంశాలు ఈ అంశాలను (పొతిపదికలుగా చేసికొని సాహిత్య చర్వితను సమీక్షించే (పయత్నం “తెలుగు సాహిత్యం - మరోచూవు' లోని పీఠికలో కనపడుతుంది. అదీ చాలా స్టూలమైనది. అయినా'అది విశిష్టమనే చెప్పాలి. సిద్ధాతమంతా , కోశాంబి న్యూతాల ననుసరించి సాగితే, సాహిత్యానికి సంబంధించిన సమన్వయం ఆచార్యుల వారిది. వారి విశ్లేషణలో (పాచినాయ్యధ సాహిత్య చర్విత (అంకే నన్నయ నుండి క్షీణ పబంధ యుగం దాకా ) కొన్ని ఘట్టాలుగా విభజింసబడింది. అవి

1. తెలుగు లిఖిత సాహితగ్షపారంభం 2. నన్నయ కు తిక్కనకు మధ్య 3. తిక్కన సమన్వయం
2. భక్తి సాహిత్యం 5. పబంధ సాహిత్యం 6. (వజాకవులు. అయా ఘట్టాలని సాహిత్యాన్ని నమీక్షించి కొన్ని ఫలితాంశాలను (పతిహదించటం కూడా జరిగింది. వాటిని స్థూలంగా వివేచిస్తే ఇలా ఉంటాయి? తెలుగులో లిఖిత సాహిత్యమంతా చాలపరకు అస్టాన సాపాత్యమే. నన్నయ భారతం ఫ్యూడల్‌ వ్యపస్థ మీదా, (బాహ్మణ వర్గం మీదా (పజలకు విశ్వాసం కలిగించే ధ్యేయంతో పుట్టింది. రాజ్యూలు €న్నచిన్నఎగా ముక్కలౌతున్నా, రాజకీయపరిస్థితులు స్థిరంగా లేక మారుతూ ఉన్నా, “స్మామాజ్యాల కాలం నటి భావజాలం నన్నయాదులను వెంటాడింది. అయినా, నన్నయ రచన ఆ తరువాత తొమ్మిది వంద యేండ్లదాకా తెలుగుకవులకు పమాణంగా పరిఢవిల్లింది. నన్నయ తిక్కనలకు మధ్యకాలంలోని వీరశ్రైవమతం, శుద్ధవీర్మశైవాన్నిగాని, శుద్ధదేశి లక్షణాన్ని గాన్ని అ,శయించలేదు. సోమనాథుని భావజాలం వైరుధ్యాలకు నిలయం. తిక్కన కాలంలో సామాన్యులది వైష్ణవ మతం, ఫ్యూడల్‌ పాలకులది శెవమతం కాపటంతో వారిరువురి మధ్యా సంఘర్షణ తీవతరం కాకుండా, సామాన్యులు ౨రుగుబాటు చేయకుండా ఉండటానికై తిక్కన సమన్వయం పేరుతో హారిహరాద్రైతాన్ని వ్యాప్తి చేశాడు. చాతుర్వర్థ్యాన్ని కాదనలేని తిక్కన వాదం సమన్వయమే కాదు నిజానికి. నన్నయ మార్గాన్ని అనుసరించిన తిక్కన సాహిత్య రంగంలోనూ సాధించిన సమన్వయం ఏమీ లేదనే చెప్పాలి. ఆస్థాన కవిత్వం (శీనాథునిలో వరాకాష్టను పొందింది. పోతన భక్తి కవిత్వం (వాసినా ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థకు అఆనట బాసటగా నిలిచిన [బాహ్మణపవర్ణాన్ని వారి ఖావజాలాన్ని సమర్థించాడు. మార్గపరద్ధతిని అనుసరించాడు. అన్నమాచార్యాదులు మ్యాతం కులనిరసనం చేశారు. దేశి పద్ధతిని పాటించారు. _వబంధసాహిత్యం నగర సంస్కృతిని, రాచరిక వ్యవస్థను విశేషంగా నమర్ధించింది. ధూర్జటి లాంటి కవు లక్కడక్కడా రాచరికాన్ని ధిక్కరించినా " వ్యక్తిగతకోణంనుంచి, తమ అస్తిత్వం దృష్ట్యా మ్మాతమే పాలకులను నిందించారు. "తరువాతి కాలంలో వేషున సామాజిక, మత పరిస్థితులు (పతిఫలించే కవిత చెప్పి _పజాకవ అనిపించుకొన్నాడు. కాలజ్ఞానతత్వాలు చెప్పిన పోతులూరి వీర్వబవ్మాం, దూదేకుల సిద్దప్ప మొదలైన వారి రచనలు వ్యూడల్‌ పాలకుల పోషణలో లేకుండా (ప్రజలలో వ్యాపించాయి. వీరికి లిఖితసాహిత్యంలో గుర్తింవు లేదు. అన్ఫానకపులది పండిత సాహిత్యం; వేమనే, వీర్వబహ్మం, నిద్ధప్ప మొదలైనవారిది (పజాసాహిత్యం; అన్నమాచార్యులది భక్తి సాహిత్యం. మొత్తంమీద తెలుగుసాహిత్యం ఆయా కాలాలలోని రాజకీయ ఆర్థిక దేశ వరిణామాలను తనలో న్థూలంగా (వతిబింబింపచేనుకొన్నది. ఇంకా తెలుగువారి వరిశోధనలు గాఢంగా సాగితే అ వరిబామాలకూ సాపాత్యరూపాలకూ ఉన్న సంబంధాలను వివరంగా చెప్పటానికి విలాతుంజే. డాక్టర్‌ రంగనాధాచార్యులుగారు పేర్కొన్నట్లు అంధదేశపు చర్మితలో ఉత్పత్తి సాధనాలు,

సంస్థాన కవులు : సమాజ కవులు 209 ఉత్పత్తిసంబంధోలీలో వచ్చిన వరిణామాలను (పామాణికంగా నిరూపించటం ఇంకా అనమ్యగంగానే ఉండిపోయింది. ఈ పరిస్థితులలో సాహిత్య _ష్యకియలను గానీ, కావ్య వస్తువులను గానీ, ఆ చర్వితతో సంబంధింపజేస్తూ ఇదమిత్సమని నిర్ణయం చేయటం కష్టం. "ఒక వేళ చేసినా అవి ఊహలుగా మిగిలిపోయే అవకాశం ఉన్నది. అచార్యులవారు దట్టంగా అల్లుకుపోయిన ముళ్లకంచెలో బాటకోసం కొన్ని కొమ్ములు నరికారు. అందుకు అభినందనీయులు. .

ఈ వద్ధతిలో ఇంకా ఎన్నో చర్చనీయాంశాలు ఉన్నాయి; వునర్విమర్శనీయాలు కూగ/ ఉన్నాయి. తెలుగు సాహిత్యం తొను పుట్టినప్పటి నుండీ లిఖితసం,[వదాయంలో నిన్న మొన్నటిదాక వ్యూడల్‌వ్యవస్ట్థనూ, తదనుబంధ వ్యవష్థలనూ సమర్థిన్తూనే ఉన్నది. మార్క్సిస్టు విమర్శక్తుః ఇప్పుడు నడుస్తున్నది అర్ధ భూస్వామ్యఅర్ధ ధనస్వామ్యవ్యవన్ష అంటారు. ఇది మారి పెట్టుబడిదారీ వ్యపస్థ రావచ్చు. ఆ పరిణామంలో తప్పక రావాలి. ఆ తరువాత కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థ, అందులో వర్గరపాత నమాజం ఉంటుందా అన్నది అదొక పెద్ద వశ్న. ఏమైనా లిభితసం్య్యపదాయం ఆయా వ్యవస్థల పరిణామాలను పతిబింబించుకొంటూ ఉంటుందని సాహిత్య చర్మితలో చెప్పటానికి వీలున్నది.

వెయ్యేళ్లసాపిత్యం తెలుగులో వ్యూడల్‌ వ్యవస్థను బలపరుస్తూ వెలువడటం నత్యమై త్తే అందులోన్ని ఖావజొలక, 'అభివ్యక్తీతరణపద్ధతి, వస్తువు సాహిత్యరూపాలను నిర్ణయించటమే నిజస్టైతే - మన సాపొత్యంలో ఇన్ని విఖిన్న సాహిత్యరూూపాలు, వివిధ సాపాత్య _ప్యకియలూ, (పయోగాలూ, ఎలా వెలువడ్డాయి? అఆర్థికవ్యవన్థగాని, రాజకీయ వ్యవస్థగాని ఒకకు అయి ఉన్నవ్వుడు సాహిత్యంలో రూవవైవిధ్యం ఏర్పడే వశేషకారణాలేమైనా ఉంటాయా? భుస్వామ్య వ్యవస్థలో నూక్ష్మఖేదాలేవన్నా ఉంటాయా? ఉంటు, అయా ఖేదాలకు అనుగుణంగానే, సమాంతరంగానో, పోషకంగానో ఆయా సాహిత్య రూపాలు, (ష్మకియలు నిర్దిష్టంగా ఏర్పడే, వెలువడే “అపకాశం ఉన్నదా? అని మౌలికంగా ఆలోచించవలసిఉన్నది. చెప్పలేనప్పుడు సూతీకరణలూ, సిద్ధాంతాలూ చేయటరాానవాళ్లు చేయటం అంత సమంజనం కాదేమో!

అయా చార్మితక పరిస్థితులలో ఎటుపంటి సాహిత్యం వచ్చిందో చెప్పగలగడం, అందులోనూ సామాజికవరిణామాల _పతిఫలనం ఎంతవరకు ఉన్నదో పేర్కొనటం మార్క్సిస్టు దృక్పథంతో (వాసే సాపాత్య చర్మితలో ముఖ్యాంశం అవుతంది. నన్నయనాటి నుండి వెలువడిన భారతం మొదలైన రచనలలో అనాటి వరిణామాలన్నీ పతిఫలించిన దాఖలాలు లేవు. ఉన్నట్లుగా చెన్నుతున్నవి తొన్ని డొంక తిరుగుళ్లుగానూ, కొన్ని బలవంతపు మాఘస్నానాలుగానూ, కొన్ని అతకని బొంతల్లాగానూ ఉన్నాయి. ఎక్కడో కొన్ని ఉదాహరణలను చూపి వాటిని సర్వత్రా అన్వయించే వద్ధతి కూడా కనపడుతున్నది. వెయ్యేళ్ల లిఖితసాహిత్యాన్ని ఏక స్యూతంతో అన్వయించాలన్నా, ఒకే వ్యవస్థను సమర్థించేదిగో సాహిత్యాన్ని వ్యాఖ్యానించాలన్నా, ఎన్నో అంతర్ర్వైరుధ్యాలు గోచరిస్తున్నాయి? మొత్తం మీద నమకాలీన సామాజిక వాస్తవికితనుండే సాహిత్యం జనిస్తుందనే స్మూతరిగాని, దానిని సమర్థించే సాపాత్యమే వెలువడుతుందనటం గాని నర్వతా కుదిరే పద్ధతి కాదని స్పష్టమౌతున్నది.

ఇక్కడ మరో విషయం. ఒక సాహిత్యంలో ఉదాత్తకవితాసృష్టి (0125310) జరుగవచ్చు.

210 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు దానిమీద అది వెలసిన కాల్యపభావం, భావజాల్మ్యపభావం కొంత ఉండవచ్చు. కాని, ఒక రాజకీయ వ్యవస్థను నిలువబెట్టటానికో, సమర్థించటానికో, జక ఆర్థిక వ్యవస్థను బలపరచటానికో ఆ రచన తలవంచుతుందా? సాహిత్యానికి సమకాలీన సామాజిక పరిణామాల (పభావాలకంటె అతీతంగా ఆవిర్భవించి, పెరిగి జీవించే స్వభావం ఉండదా? అనే మౌలికమైన _పశ్నలు వచ్చినవుదడు మార్క్సిస్టు. దృక్పధం తగిన నమాధానం ఇవ్యలేదనే వపంచవ్యాప్తంగా విమర్శకులు వివేచించారు. “1420130 16౪709 2057 ల౫ు (06 (౧466609 01 46 6626 0 రయం066006 01220100 08 500160... [0161 కఆ116409 ఇలయ 82 1టీం0[30 900121 1862006 ;9002110402[00 5 001 0061006401 11602006 జరీ 15 ౧౦01 0000411 2 96 ఉంం0/ 0 11020016, 3010393 016 ల0169 0 ౪ 121 ణటిం టి 06౧0200120 ాటటంగ 01262 11 జర 0000061211100 1 0ఖరంల12. తంటయుల81016 13 10 5820304102 [01 80010108 01౯౦110803. 10028 18 0౪/1 ౮050502608 ఇ06 ౧6” (౮) వెలెక్‌, ఆస్టిన్‌ వెరెన్‌ - ధియరీ ఆవ్‌ లిటరేచర్‌.పు.!09 ౫). ఈ దృక్పధంతో పునఃుపరిశిలిస్తే నన్నయ భారతం ఒక వ్యవస్థకు కరప్మతంగా కాకుండా, ఒక ష్మకియకు ఆదర్శరూపంగా _పత్యక్షమౌతుంది. తెలుగుసాహిత్యంలో వెలువడిన నమువాకావ్యాలన్నీ అస్థానకవుల రచనలని నిర్దేశిస్తున్నవ్వుడు మార్క్సిస్టు దృక్పథంలో అది గౌరవనీయమై న అంశం కాదు. ఉత్తమ సాహిత్యానికి న్వతర్యత పతిపత్తి ఉన్నదనీ, గమ్యం ఉన్నదనీ గుర్తించినప్పుడే తెలుగు సాహిత్య వ్యకియల .గొప్పదనం, విలువ, వ్యక్తమయ్యేది. మార్క్సిస్టు దృక్పధంతో (_పజాకవితలో .వెలువడిన (ప్యకియలు "గొప్పవి. ఎందువలన 1? వాటి కున్న సాపాత్యపువిలివల కంకొ, సామాన్వ్యజనులతో వాటికున్న నంబంధంవలన. “విద్యావంతులైన పై తరగతులవారు సృష్టించి, అటువంటివారీ శోతలుగా ' ఉన్న సాహిత్యం మార్క్సిస్తుల చిన్నచూపుతు గురి అవుతుంది. (శ్రోతలు రెండురకాల సాపాత్యానికీ ఉన్నారు. ఏ రకర్మశోతలు ఆ రకం సాహిత్యాన్ని ఆదరిస్తూ, అభిమానిస్తూ, అస్వాదిస్తూ వచ్చేవారు. మౌభిక సాహిత్యం కాని, ఆశు సాపాత్యం గాని ఎలా జీవించిందో కాస్త ఆలోచిస్తే, దానికి చదువుకొన్న ోతలు, వారి కుటుంబాలు చేసిన కృషి కూడా తెలిసివస్తుంది. సమాజంలో ఇంగ్లీషుభాషా (పాబల్యం పెచ్చిన తరువాత ఆశు, మౌభిక సాహిత్యం వజలనాల్కలలో నివసించటం తగ్గింది. ఇప్పుడు ఇంగ్లీషుమీడియంలో చదువుతున్న పిల్లలతరంలో, సామాజికస్పృహతో పెరుగుతున్న యుపతరంలో ఎంతమందికి మౌథికసాపిత్యం నోట పట్టింది? ఎంతమందికి వేమన వద్యాలు వచ్చు? ఎంతమందికి పోతులూరి వీర్వబవ్మాంగారి ,కాలజ్ఞానాలు తెలుసు? మరెంతమందికి సిర్దప్పగారు ఒకరున్నారని కనీనం వినికిడి ఉన్నది? కాని, బూతు సీనిమా పాటలు దండిగా.కంరతః వచ్చు. అట్లని [1పజాసాహిత్యమని ఆ సినీపాటలను పిలుస్తామా? ఈ పరిస్థితికి వచన కవిత్యకపులు కారణమన్నా, అభ్యుదయకవులు కారణమన్నా నమంజనంగా ఉంటుందా? అందువలన మార్క్సిన్రు దృక్పధంతో వివేచిస్తే సాహిత్యపు మౌలికమైనవిలువలు తెలియవు. విసృతంగా వెలువడే ఆధునిక సాపి*త్యంలో మార్క్సిస్టు నృహతో వచ్చే సాహిత్యం, ఒక శాఖగా పరిగణించటం సాహిత్య చర్విత రచనలో నముచితం. అస్థానేతరకవులందరినీ భక్తికవిత చెప్పినవారుగా న్థూలంగా పరిగణించినా అది కూడా నర్వ్యతా సాగీ సూతం కాదు. వారిభక్తి ఆర్థికమూలమా? ఆధ్యాత్మిక మూలమా? అనేది వివాదాంశేం మార్క్సిస్టులతో. ఆధ్యాత్మికతను వారు అంగీకరించరు. అందువలన ఎన్నో (పశ్నలు ఉత్పన్నమౌతాయి. అస్థానేతరకవులు ఎందువలన రాచరికానికి వ్యతిరేకంగా నిలబడ్డారు? వారి

నంస్థాన కవులు - సమాజ కవులు 211 చైతన్యం ఎటువంటిది? ఏ రకమైన ఉత్పత్తి - ఉత్పాదక వ్యవస్థ వలన వారు అట్లా నిలువగలిగారు? ఒక వేళ వారు వైయక్తికంగా రాచరికవ్యవస్థ చేత తిరస్కృతులై, అవమానింపబడి అట్లా మూరిపోయారా? ఐనప్పుడు వారి చైతన్యం ఏ రకమైనది? వ్యక్తి యొక్క అస్తిత్వమే (0618ఖ వ్యక్తి చైతాన్యాన్ని నిర్ణయింన్తుందని కదా మార్క్సిజం చెప్పేది. వారి అస్తిత్వం అస్థానాలలో ఉండే కవులకంఠటు భిన్నంగా ఉన్నదా+ ఆస్థానకవి చేతులలో ఉత్పత్తి శక్తులున్నాయా? అతడు మాతం అనాటి ఆర్థికన్యవస్థతాకిడి తిన్నవాడు కాడా? (ినాథాథులు అందుకు తార్కాణాలుగా కనవడటం లేదా? కవి భక్తిని ఎందుకు ఆ్యశయిస్తాడు? ఉత్పత్తి ఉత్పాదకజార్గాన్‌ నుండి తప్పుకొని మానవుడు మౌలికం?. మారటం భక్తిపలననే సాధ్యమౌతుందని, మానవులలో సమత్వం, నమభావం భక్తి వలననే సాధ్యమనీ పీడన్యవవృత్తిని సమూలంగా ఛేదించే ఆధ్యాత్మికచిత్తవృత్తి భక్తివలననే కలుగుతుందనీ వాయ నమ్మారన్నమౌట!

వర్ణవ్యవస్థను, రాజరికపు దోపిడీలను ఎదుర్కొనటానికి పీడితవర్గ చైతన్య మొక్కకే ఆయుధం కాదు. మానవులను మౌలికంగా మార్చటంవలననే అది సాధ్యమౌతుందని , దానికి సాధనం భక్తి, అధ్యాత్మికత అనీ భక్తికవుల విశ్వాసం. కినాధుని.లాగా పోతన ఆస్థానకవి కాలేని వాడా? అయినా, ఎందుకు కాలేదంకేు - పీడ్తనను అరికట్టే - మానవులలోన్‌ దౌర్జన్యాన్ని అరికట్టే మార్గంగా ఆయన భక్తిని ఎన్నుకోవకుం వల్లనే.

(వతియుగంలోన్గూ పీడనమీద ఏదొ ఒక 'ఠళమైన తిరుగుబాటు కళారంగంలో జరుగుతూనే వచ్చింది. ఉత్పత్తి ఉత్సాదక సంబంధాల వలన మ్యాతమే ఈ చైతన్యం కలిగిందంకే చాలదు. అట్లా నిజంగొనే అయిందంటే విష్లవం వచ్చియుండేది. ఇంతకూ అన్థానేతరకవుల అస్తిత్వం ఏమిటి? వారి చైతన్యం యొక్క స్వభావం ఏమిటి? ఈ రెండింటికీ సమాధానం చెప్పకపోతే మార్క్సిస్టు (అధునిక్వో' దృక్కోణంతో వరిశీలన (పామాణికంగా చేసినట్లు కాదు.

అస్తానేతర కవులను భక్తి కవులని, భక్తితత్వకవులనీ, సమాజ కవులనీ పేర్కొనటం గమనించ దగ్గ విశేషం. (చూడు: తెలుగులో తొలి నమాజకవులు - సంపా ! డా.కె.కె. రంగనాధో చార్యులు ) . ఏమైనా ఆస్థాన సాహిత్యం, భక్తి సాహిత్యం అనే విభాగం ఒక యుగాన్ని విక్షేషించటానికి తోడ్పడినంతగా * సాహిత్యచర్వితను నిర్మించటానికి, యుగవిభజనను సూచించటానికి పనికి రాదు. అయినా, పాలక పీడిత వర్గాలకు మద్దత్తు పకటించే రెండురకాల (పవృత్తుల కీ జంట పతినిధి. ఆస్థాన, ఆస్థానేతర కవులను సంస్థాన సమాజకవులని వ్యవహరిస్తే మరింత సమంజసంగా ఉంటుంది.

(ఆదివారం ఆంధధ్యవభ : 22.1.1986)

ఉడీ “చూచావా దేవతల రూపాలు కూడా కాలంచేతుల్లో ఎలా మారిపోతాయో “తెలుగుసాపాత్యాన్ని వురాణయుగమనీ, వబంధయుగమనీ ఏవీ అతర్మత. అసమంజస విభజనలు ఉపజ్జలేని పండితబువులు చేశారు. కానీ, నిజమైన విభజన వాచ్యార్థ వధానయుగం, లక్షణార్ధ (పధానయుగం, మళ్లీ ద్వితీయ (వచన కవిత్వ నామక ) వాచ్యార్థ .వధానయుగం (1940 నుంచీ 1969 వరకు) తర్వాత కవిసేన ఉద్యమం నుంచి బయలుదేరిన అక్షణార్థ వ్యంగ్యార్ధ (పధానయుగం అని విభజించాలి” అని, అంటారు 4 గుంటురు శేషేంద శర్మగారు “కవిసేన మేనిఫెస్టోలో. (పు.282) . వెల్చేరువారి తెలుగులో కవితా విన్లవాల స్వరూపం (1978) కంటి ముంద వెలువడింది గుంటూరివారి “కవిసేన మేనిఫెస్టో (977) అందువలన సాహిత్యచర్మితను పురాణయుగమనీ, (పబంధయుగమనీ విభజించిన సాహిత్య చర్మిత రచయితలు - 1977కు ముందువారూ, ఆ తరువాతివారూ - “ఉపజ్ఞ లేని పండిత (_బువులు' శేషేందశర్మగారి దృష్టిలో. వారి సంతమాట అంటానికి కారణం [(ప్మకియాపరమైన విభాగం తర్కనహంకాదనీ సమంజనం కాదనీ అనుకోవటమే. రచయిత మాట వరుషంగా ఉన్నా ఆయన మనసేమిటో మనకు తెలుస్తున్నది. ఇది చర్చనీయాంశమే. సాహిత్య చర్విత యుగవిభాగం యుగకర్తలైన కవుల న్యాశయించి కాకుండా _ష్మకియల వికాసాన్ని 1పమాణంగా (గహించి చేయటం సమంజనమని సాహిత్య చర్మిత కర్తలలో,వమర్శకులలో చాలమంది ఖావిస్తున్నారు. శీ గుంటూరు శేషేందశర్మగారు ఈ వద్ధతి అతర్కితమైనదని (శోసివేశారు. అందేంటయ్యా అంతమంది, అంతకాలం నుంచి చెపుతున్న, చేన్తున్ను ఈ యుగవిభాగస్యూతాన్ని కాదంటున్నావ్‌? అని అన్నామనుకోండి. “పోల్‌వేలరీ చెప్పిన అవలక్షణాలన్నీ _ఫాన్సులో మూడువందలేండ్లు. ఉంటు ఆలుగుదేశంలో వెయ్యేళ్లనుంచి ఉన్నాయి. ఉన్నాయా అని కొందరు మందబుద్ధులు అశ్చర్యపడతారు. ఇవన్నీ చార్మితకనత్యాలు” అనీ, “కొన్ని శతాబ్దాలు ఖద్గబలంతో ధగద్ధగాయమానంగా అనేక దేశాల్ని పాలించిన రోమన్‌ స్మ్యామాజ్యాన్ని ఒకే ఒక్క గొంతు ఒకనాడు ఇదంతా తప్పు అన్నది” - అనీన్నీ వాదిస్తారు. వారివాదన నంగికరిస్తే (వ(క్రియాపరమైన చర్వితవిభాగం పాహిత్య చుక్రైతకు ఎన్నాళ్లబళ్టో పట్టిన అవలక్షణం. దానిని ఇన్నాళ్లూ ఎందరో [పామాణికంగా అనువరించినా అది అంధానుకరణం. దాన్ని ఒంటరిగా ఎదిరించిసవాడు కవిసేననాయకుడు. ఈ వాదం విన్నప్పుడు వేడివేడిగా ఉండి అవేశం కలిగిస్తుందేమో కాని వివేచిస్తే వివేకపంతునికి ఇది అతర్కితమని, అసమంజనమని, అలవోకగా అపగతమవుతుంది. దీన్ని గురించి అవేశవడకుండా అలోచించవలని ఉంటుంది.

చూచావా దేవతల రూపాలు కూడా... 213 శీ గుంటూరు. శేషే్య్యదశర్మ్యగారు సాహిత్య పపస్థాన'లలో ధ్వన్నిపస్థానం ఉత్తమమైన దని విశ్వసించేవారు. వ్యంగ్యార్థ (పధానమైన కవిత్వం-లేదొ"కావ్యం ఉత్తమమైనదనీ, గుణభూత వ్యంగ్య(వధానమై నది మధ్యమమని, వాచ్యార్థ పధానమైనది అధమ మనీ పూర్యలాక్షణికుల్లాగానే వీరూ వివేచించారు. అంటే, కవిత్వ న్వభావాన్ని బట్టి కావ్యగౌరవాన్ని గానీ, సొపాత్య (వయియాగారవాన్ని గానీ విలువకట్టే షద్ధతి ఇది. అందులోనూ వాచ్యార్థ ,పధానకవిత్వాన్ని (శర్మగారు “అకవిత్వ'మని కూడా నిర్దేశించారు. విమైనా సాహత్య చర్మితను కవితా న్వభావాన్ని బట్టి యుగాలుగా విభజించాలని వారి అభిమతంగా కనపడుతున్నది. దానిని (వతిపాదించటంలో శి శర్మగారు కొంత దూకుడు (పదర్శించారు.. అందులో _ష్మకియా విభాగాన్ని గురించి పస్తావించటమే. కాకుండా నిందించి అసమంజనుత్వానికి గురి అయ్యారు. ఎలాగంకే - సాహిత్యాన్నీ, సాపి*త్య చర్మితనూ (_ప్యకియావరిజ్ఞానంతో వివేచిస్తా, విభజనం చేసి ఆధ్యయనం చేస్తాం. సాహిత్యంలో పష్మ్యకియ లెన్నో ఉంటాయి. అవన్నీ కావ్యాలే, కవితలే కావలసిన అవసరం లేదు. కావ్యం, ఇతిహాసం, నాటకం, శతకం, నవల, క్షధానిక, వ్యాసం, నాటిక, ఖండకావ్యం

• ఐలా ఎన్నో ష్మకియ లున్నాయి. వీటిలో కవిత్వర్గూపాలు కొన్ని ఉంటాయి, వచనరూవాలు కొన్ని ఉంటాయి. అయితే ఆయా్యష్మకియలలో వ్యంగ్య, గుణీభూత వ్యంగ్య, వాచ్యార్థాలు పధానాలుగా ఉన్న రచనలు, కభివ్యక్తులు ఉండవచ్చు. ఆ (ష్యకియలలోని ఉత్తషుమధ్యమాధమహ్యాలను నిర్ణయించటానికి అవ ,పమాణాలుగా తోడ్పడవచ్చు. (నీ శేషే్య్యద శర్య గాలి వాగవధానాన్ని గమనిస్తే వారు కవితారూపాలను మ్మ్యాతమే సాహిత్యమనీ, అందులోనూ (ప,కియకంకు కవితా వవృత్తియే ముఖ్యమనీ (గపొంచినట్లు కనపడుతున్నది. దాని నీ [కింది మాటలు బలపరుస్తున్నాయి - “11వశాతాబ్బం నుంచీ వచ్చిన వాడిమయూఖముల్‌ గలుగ.వా. డవరాంబుధి. (గుంకె కౌరపసేన గాదు, _తిజగంబులు నొక్కటు సత్తి వచ్చినన్‌ో, " చాముండ యొనంంచు యుంపె తొళమునకు భృంగిశ్వరుం. డాడె (పేంకణంబుూ, ” అపు6. టాయకుడు మకరాంక శశాంకమనోజ్జమూ.. వా ఎప్పుదు వచ్చితీవు” - ఇజాగది కవిత్య్వమంతా మూడువంచులకు పైగా వాచ్యార్థ్యవధానకవిత్వం. అది దాని (పధానలక్షణం. ఈ కవిత్వంలో వాల్మీకి కాళిగ'సుల్లో ఉప్ప వ,కోక్తి, ధ్వనిచమత్కారాది లక్షణాలకోసం ఎతకడం వ్యర్థృపయాస. తెలుగు కవిత్వంలో 20 నశతాబ్బారంభంలో లేచిన గొంతు ఎవ్సుడు “వంశిన్‌ వంచి మృణాళమున్‌ మలచి పక్కదాక్ష పండించి వాగంశల్‌ొ' - అంటూ మధురాలాపన చేసిందో అప్పట్నించే తెలుగు కవితలో వాచ్యార్ధ _పాధాన్యం లోపించి, లక్షణార్థ (పాధాన్యం ఆవిర్శవించింది. అదే తెలుగుకవితకు తొలి పనంతం. -'అ వసంతావిర్శావాన్నే భావకవిత్వమన్నారు. కానీ, శతాబ్దాల నుంచి రక్తనిష్టమైన అవలక్షణం వోచ్యార్థ్యప్రాధాన్యం, మళ్లీ 1940 నుంచీ తన స్థానాన్ని పునర్మాకమణ చేసుకుంది. అక్కడ్నించీ ఛందస్సు పోయిందే గానీ కవిత్వం రాలేదు. కవిత్వం కావాలంకు వాచ్యార్థ (ప్రాధాన్యం పోవాలి. లక్షణార్థవ్యంగ్యార్థ (పాదుర్భావం జరగాలి. అ చర్మితని కవిసేన ఉద్యమం నృష్టించిందిో. (వు. 282 - 283) ఈ మాటలనుబట్టి (4 శర్మగారు తెలుగులో కవిజావరి౯ జం. వద్ధతి గోచరిన్తున్నది కాని, సాహిత్య చరిత నిర్మాణానికి సంబంధించిన అంశాల నన్నింటినీ వరిగణనలోనికి

214 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాధిశాలు తీసుకొంటున్నట్లు లేదు. అటుపంటప్పుడు-పురాణయుగమనీ, _పబంధయుగమనీ విభజించళుం, అసమంజసమని నిందించటం సమంజసం కాదు. ఈ విభాగం తర్కసహం కాదనటం కూడా తొాందరపాకే. ఎలాగంటే - కవితాస్వభావాన్ని బట్టి సాహిత్యచర్మితను సాంగంగా సమీక్షించలేము. (ష్మకియాన్వభావానుశీలనంలో భాగంగా కవితాన్వ్యభావమో, అభివ్యక్తి వైఖరియో, రచనా వైశిష్ట్య్రమో, రూవవైభపమో పరిశీలించటానికి వీలుంది కాని కవితా స్వభావాన్నే విభజనస్తూతంగా గహించటం మ్యాతం పొనగని పద్ధతి. అందువలననే (4 శర్మగారి యుగవిఖాగం కూడా అతర్కితంగా, అనమంజసంగా త౮రారైంది. వాలి లెక్క పకారం 11వ శతాబ్దం నుండీ కవిసేన ఉద్యమం ఉదయించేంత వరకు జెలుగు సాహిత్యంలో వ్యంగ్యార్థ (వధానమైన కవిత్వం రాలేదు. ఖావకవిత్వయుగంలో లణార్థుపధాన కవిత్వం రాయ్యపోలు గొంతులో వినబడి, ఆపై వ్యాపించింది. వచనకవితాధోరణిలో మరలా కవిత్వం వాచ్యార్థ [వధానమై వెనుకబడిపోయింది. ఎన్ని లక్షణ్రార్థాలైనా వ్యంగ్యార్థంతో సరిగావు. చాచ్యార్థం .క విధంగా అకవిత్వం. అంక తెలుగు సాహిత్యంలో కవిత్వం కాని కవిత్వం వ్రఎయ నుండి తిరుపతి వేంకటకవులదాకా సాగింది. గుడ్డిలో మెల్లగా మధ్యమతరగతి కవిత్వం ఒక క్లావకవితాయుగంలోనే వెలఎంది. వచనకవితాయుగం అకవితాయుగం కాగా కవిసేన కవితల్లోనే తెలుగు కవిత్వం లక్ష్యార్థాన్నే కాక వ్యంగ్యార్థాన్ని కూడా వకటించింది. అంకే - ఈ బెయ్యేళ్ల తెలుగు సాపాత్యంలో కవిసేన కవత వంటి ఉత్తమకవిత ఇంతవరకు వెలువడలేదని తాత్పర్యం. ఇందులోని నిజానిజాలమాట అలా ఉంచుదాం. తెలుగు కవితాపరిణామంలో అంతర్గతకారణాలు మూడు. అవి: వ్యంగ్యార్థ, వాచ్యార్థ, ..ఇ్యర్ధాల పరస్పర సంఘర్షణ. ఒక్కొక్క కాలంలో ఒక్కొక్కటి _పాచుర్యం, (పాముఖ్యం పొందవచ్చు. దానిని బట్టి యుగవిభాగం చేయవచ్చు. శేషేయ్యద శర్మగారు ఈ సూ(తాన్ని కూడా ఉదారంగా తార్కికంగా పాటించలేదు. దానికి వారి విమం్శవ్యాస్తాలే సాక్ష్యాలు. పాచీన సాహిత్యంలో వ్యంగ్యార్థ వధాన కవిత్వం నాల్గింట మూడు పొళ్లకు పైగా లేదని చెప్పిన శేషే్య్యద శర్మగారు తిక్కనలోనూ, తెనాలి. రాషుకృష్ణునిలోనూ వ్యతిగ్యార్ధరచనా వైభవమున్నదని వివరించి, తిక్కనను ఏకైక ధ్వనికావ్యపణేతగా' కీర్తించారు. (సాహిత్య కౌముది పు.90). తిక్కన ధ్వనిమోర్గాన్ని అనునరించటానికి తోడ్పడిన సాహిత్య సిద్ధాంతభూమికను చార్మితకంగా నమనయించారు. “ 'అనందపర్ధనాచార్యులువారు తిక్కనకు పూర్వం సుమారు నాలుగువందల ఏండ్లు (కింద తనధ్వని సిద్ధాంతం (పతిపాదించారు. లోకమంతా దాన్నే శిరసావహించింది. దాన్ని అభినవగువ్తపాదులు ఆకాశమార్తాని కెత్తాదు . ఆచార్యుల వారి ధ్వన్యాలోకానికి లోచనం ,వాశాడు. రసస్వరూపనిరూపణకు అద్వైతసిద్ధాంతపద్ధతి అవలంబించాడు. ఇది తిక్కనాదుల కెంత హృద్యమై నవద్ధతో చెప్పనక్కరలేదు. తర్వాత కజిపయసంవత్సరాలకే విశ్వనాధకవిరాజు యొక్క సాహిత్య దర్పణం వచ్చింది. ఇట్టాంటి యుగంలొ పుట్టిన తిక్కన ధ్వనిమౌార్గగామియై కావ్య రచన చేశాడు, గానీ, ఆయన కావ్యంలో అ్యపతర్కితరితిగామ, యాదృచ్చికంగానూ ధ్వని రాలేదు. (సాషాత్యకౌముది.వు.105 - 106. సాపి"త్యకౌముది 1968 లో వెలువడింది. అంకే కవిసేన మేనిఫెస్టో రావటానికి వదేళ్ల వెనుక (శ శర్మగారు థిక్కనాదులు వ్యంగ్యార్థ్యపధానరచన చేసినవారుగా భావించియున్నారు.

చూచావా దేవతల రూపాలు కూడా... 215 కోక్కోడ రెందు అంశాలను (వన్హావించాలి. 1.4 శర్మగారు తిక్కనగారిని ధ్యనికావ్య,వణేతగా గుర్తించినక్సైతే - అయన సృష్టించిన సాపాత్యం వరిమాణంలో చిన్నది కాదు కాబట్టి కనీనం తిక్కన యుగం ఒక్కటైనా, వ్యంగ్యార్థకవితాయుగంగా (పాచీనార్యధసాపిత్యచర్మితలో (పకటించి యుండవచ్చును కదా! అలాగే తెనాలి రామకృష్ణుని కవిత్వంలోని వ్యంగ్యచమత్కారం వలన ఆ కాలానికీ ఏదో గుర్తింపు నిచ్చి ఉండవచ్చును గదా! అయినా (శ శర్మగారి పరిగణనంలో తిక్కన, తెనాలి రామకృష్ణుడు తొమ్మిది శతాబ్టాల తెలుగుకవిత్వచర్మితలో మూడువంతులకు పైగా పోగా మిగిలిన ఆ ఒకవంతులోనో, అరవంతులోనో బక్కచిక్కి పోయి ఉంటారు. బహుశః కవిసేన కవితల ఎత్తుముందు తిక్కన కవిత మరగుజ్టుగా ఉండిపోయిందేషూ! ఈ గుష్ముడికాయలముందు తిక్కన కవిత ఆవగింజగా మారిపోయిందేమో! ఇలా అంటే శీ శర్మగారు మనల్ని - మీరు "అంధులు, ఖీరువులుి నామాటను ఒప్పుకోరు అని దబాయించగలరు. ఏమ్హైనా, పదేళ్ల (కితం (పత్యక్షమైన వికైక ఛ్వని కావ్యువణీత నేడు వారికి కనపడటంలేదు; పదేళ్ల (క్రితం మాట ఈనాడు మారిపోయింది. మనం ఈ సత్యాన్ని గమనించి మసలు కోవాలి; సముచితంగా. సమన్వయించుకోవాళి. 2. " ఈ కథ, అంకే: పన్తవు,...ధ్యస్ట్‌ లక్షణనంపన్నం కావడమే కాక, కధ యొక్క కీలక స్థానాలన్నీ వస్తు ధ్వని. భంతంగా ఉన్నాయి” అని _పతిపాడింవిి 'మహితనముజ్వులాకృతులు” అన్న విరాటపర్వంలోనీ వద్యాన్ని ఎన్నుకొని అందులో 'తివ్కన _పదర్శించిన వస్తుధ్యనిని మవచించి విశేషంగా (పదర్శించారు (శీశర్మగారు./ అ వివరణం చదువుతుంకేు శర్ష్శగారి సహృదయసామర్థ్యం కొట్టవచ్చినట్లు కనవడుతుంది. ఆ పద్యం రచించిన తిక్కనను ధ్వనికావ్య్మపణీతగా గుర్తిస్తే -నన్నయ ను గుర్తించటంలో వారెందుకు వెనుకొడారో తెలియటంలేదు. ని ఒనికి నన్నయ రచనలో వన్తుధ్వని అధికం; తిక్కన రచనలో రసధ్వని మిక్కుటం. మొత్తానికి రూ ఫ్య ౧కావ్యుపణ తలే, వారిరువురి బాటన నుడున్తో అలంకారధ్వనిని సాధించిసవాడు ఎజ్జయ్య. తిక్కన కవితకు వొడిన పమాణాలనే నన్నయ ఎజ్జ్బయల కవితలను _వాడితే వ్యంగ్యార్థ సృసాక్షాత్కారం కాకమానదు. విశ్వశాధ సత్యనారాయణగా = కవ్యితయంలో ధ్వని (పస్తానం (పత్యక్తవైైంది. ఆయన దానిని వవంవించి (పవచించారు. ఉన్న దాన్ని ధైర్యంగా చెప్పిన విశ్వనాథాదులు భఖీరువు లొతాలా? కవిసేన కోసం కవ్మిబహ్మను కనుమరుగు బేసేవారు ఖీరువులొతారా?

అచార్య తిరుమల సంపాదకత్వంలో వెలువడిన "అధునిక కవిత_- అభ్మిపాయనేదిక' (1981 ) లో కూడా [శీ శర్మగారు సాపాత్య చర్విత విభాగాన్ని గురించి చాలవరకు 'కవిసేన మ్వేసఫెబ్టొ' ఛాటి అభ్మిపాయాన్నే వ్యక్తం చేశారు.

1. వాచ్యార్థ్ధ ,పధానయుగం - (నన్నయ నుండి తిరువతి వేంకటకపుల వరకు) 2.లక్షణార్థ (సధానయుగం - ( రాయ్యపోలు నుండి కరుణ్యశీ వరకు)
2. ద్యితియవాచ్యార్థ (వధాన యుగం - (శని నుండి కుందుర్తి వరకు) 4.ద్యితియ లక్షణార్థ (1పధానయుగం - (శేషేర్చదతో (పారంభించి ఇపుడు యుగం)

216 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు (కానీ స్థూలంగా 'రాయ్యప్రోలు నుంచి యీగాట్‌వరకు ఆధునికయుగమనే అనుకోవాలి) ( పు.91-92)

శ్రీ గుంటూరు శేష్కేద శర్మగారు కవిసేనయుగాన్ని సమర్ధించుకోవటానికి పూర్వ యుగాలను, సమకాలీన సాహిత్యోద్యమాలను తక్కువచూపుతో చూడపలనిన అవసరం లేదు. కవికాపరిణామాన్నే నిజమైన సాహిత్యచర్శితగా భావించటంలో కొంత సమంజనత్వం ఉందేమో కాని ఉష్యకియాపరమైన విఖాగాన్ని వరిత్యజించటంలో తార్కికమైన సామరస్యం ఏ మ్మాతమూ లేదు. ఒకనాడు తిక్కన ధ్వనికావ్యవణేత; ఈనాడు కవిసేన జెండా నీడలో వాచ్యార్థకావ్యవిధాత!

“గంగానది మొదట ఒక దేవత

తర్వాత పడవల రాస్తా ఆ తర్వాత

మన పాలాల్లోకి ,పవపొాంచే పంట కాలువ

చూచావా దేవతల రూపాలు కూడా

కాలా చేతుల్లో ఎలా మారిపోతాయో” -- శేషేర్యద.

(ఆదివారం అంధ్యపభ : 29.1.19089)

4 సాహిత్య వికాస చర్శిత- ఒక _పణాళ్‌క

నేనీ వ్యానపరంపర (వాస్తున్నది తెలుగు సాపాత్య వికాన చర్మితను (ప్యకియావగంగ వినిర్మింబీ పపయత్నంలో మనం సామాన్యంగా ఎదుర్కొనీ నమన్యలను అందరి దృష్టికీ తీసిక్‌? రావటంకోసం. నాకు తెలిసినంతమేరకు సమస్యలకు నంబంధించిన అంశాలను వివ€ంచి, సముచితమని నాకు తోచిన నిర్ణయాలను ఆంధావళికి అందించటం, వాటిని చర్చనీయాం క-నే పేరుతో _పతిపాడించటం నేను చేస్తున్న ృ(పయత్నం. ష్మకియావికాన చర్వితను వివరించే సాపి*త్య చర్విత రచన పునలీ పొచుర్యం చెంది. యుండకపోవటంవల్ల (పత్యేకంగా ఈ రంగంలో కృషి బెసినవారికి తప్ప, వుగలినవారికీ ఇది వెప్పుంది చెప్పినట్లు, పాడిందే పాడినట్లు, చర్వితచర్వణం చేస్తున్నట్లు, శాఖాచర్యకమణం చస్తున్నట్లుగా అనిపించి, వారూఅయోమయంగా అవేదనఎదతారు. ఆవగంఆ సం చం మఎఖంగా అటువంటి పావీ+తిమ్మితులను దృష్టిలో ఉంచుకొనే నేను 20.11 1988 నాటి "ఫాషహయుగాలు -౮పి-త్యయుగాలు" ఈనే వ్యాసం నుండి ఈనాటివరకో వన్నెండు వ్యానాఐము (వతీగకించి వాశాను. వీటివలన పాపాత్య చర్విత నిర్మాణంలో గానీ, విభాగంలోగానీ స్తాహిత్యానికి సంబంధించిన అంశాలు ఎలా తోడృదడకాయో, సాహిత్యేతరాంకాలు ఎంతవరకు ఉవకరిస్తాయో. సాహిత్య పరిణామానికి తోడ్పడే అంతర్జ్వంద్య (పవృత్తుల శక్తియుక్తు లెటుపంటివో వపరించొను. ఒక విధంగా ఈ వ్యానాలలోని విషయాలు తెలుగుసాహితష్షూస చర్మితను గురించి చర్చెంటేవారికి తలిసి ఉండవలసిన పాధమికాంశాలన్నమాట నా వ్యాసాలకు స్పందించి వాసిన కంతిమంది మాటలు చదివిన తరువాత ఈ అంశాన్ని 'ఓంనమః" దగ్గరినుండి మొదలుపెడితే తవ్వ ,వయోజనముండ డనుకొన్నాను. అప్పటికీ మొదలుపెట్టి 31 వ్యాసాలు' వాశాను. (వతివ్వానంలో కనీసం ఒక (కొత్తవిషయమెనా ఉవతిపాదించాను అయినా, మొదటిక వవచ్చిమరో డటను చ్చా లు (వాశాను. ఇపృట్టకనా పఠితలందరికి న్నాపయత్నం సులభంగా అర్థం కాగలదని విశ్వనన్తర్నాను.

చర్చనీయాంశాలు నాలుగు రకాలు. సాపహిత్యవికానచర్శిత నిర్మాణానికి, విఖాగానికీ సంబంధిచిన సహజసమన్యలు మొదటిరకం. ఇంతపరకూ విమర్శకులుగానీ, చర్మితకర్తలుగానీ వఆపాదంచినవాబి యొక్క యోగ్యజాయోగ్యతలను రెండవరకానికి చెందినవిగా చెప్పవచ్చు. ఇక వవాడవరకం నేను బేస్తున్న సమన్వయాలు, _పతిపొదనలూ, వాటిలోని గుణదోషాలూ. వీటవ్లుళిను వరికిలించిన తరువాత వీటికంటు విశిష్టమైన (పతిపాదనళలేవైనా చేయటానికి ,పయత్నిస్తే అవి కూడా చర్చనీయాంశాలి అపుతాయి. అవి నాలుగోరకం. అంకే, చర్చ చతుర్విధాలుగా సాగవచ్చునన్న మాట.

సాహిత్యచర్మితాధ్యయనంలో తెలుగువారు రెండుమూడురకాలుగా యుగవిఖాగాన్ని చేసికొని అన్వయంచేసుకొవటానికి అలవాటు వడ్డారు.. (కొత్తగా పయోగాలు చేసినవారు కూడా

218 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు బాగా నలిగిన అబాటను కాదని (పక్కకు పెద్దగా పోలేదు. ఎవరే రీతిగా సాహిత్య చద్యతను రచింపబూనినా ఒక న్యూతానికి కట్టుబడి యుగవిభాగాన్ని, పరిణామాన్ని నిరూపించలేకపోయారు. అందువలన శాస్తీయపద్ధతికంటు, సౌలభ్యపద్ధతిని, సౌకర్యపద్ధతిని అనుసరించటం రచయితలకు పరిపాటి అయిపోయింది. కాగా, (ప్మకీయావకాసన్పూర్తితో సాహిత్యవికాన చర్శితను నిర్మించటం ఆధునికపద్ధతి అయితే, ఈ నిర్మాణాన్ని గురించి నిశ్వతమైన అభ్మిపాయాలు పాశ్చాత్య సాహిత్యాలతో పరిచయం ఉన్నవారిలో కొందరికి ఉండవచ్చు. _కాని, నంస్కృతాం్యధసాహిత్యాలతో మ్యాతం పరిచయం ఉన్నవారికి అంతగా ఉండకపోవచ్చు. అందువలన ఒక్కొక్క ప్యకియయొక్క పుట్టుపూర్వోత్తరాలను ఒక్కక్క అధ్యాయంగా రచించి వాటినన్నింటినీ కలిపి పౌర్వాపర్యస్యూతంతో సంపుటికరిస్తే సాహిత్యవికాసచర్క్మిత అవుతుందని కొందరు మిటతులు 'స్పందించారు" (భావించారు). అది చాల మొరటుపద్ధత, ముతకపద్ధతి-లేదా-పొతబడ్డవద్ధతి. పాశ్చాత్యులు ఈ రంగంలో ఎన్నో (ఉపయోగాలు చేశారు.(వాటిని సమయోచితంగా ఈ వ్యాసపరంవరలోనే ముందు ముందు వివరిన్తాను ). వాటిలో మన సాహిత్యానికి అనువైన వాటిని ఎన్నుకొని, సమస్వ్యయించుళొని, ముందుకు సాగిపోవచ్చు. లేదా, మనబాట మనమే వేనుకొనవచ్చు. నే నింతవరకూ మొదటి 3౩3 వ్యాసాలలో (శీ నాధయుగాంతంవరకూ వెలువడిన (పష్మకియలను

గుర్తించటం, వాటి స్వభావాలను సమీక్షించి సముచితమైన పేర్లు పెట్టటం, వాటి వికాసదశలేమైనా ఉంటే వాటిని పేర్కొనటం, లేదా క్లాసిక్‌రూపం ఉంటే దానిని నిరూపించటం మొదలైన వాటిని యధావకాశంగా "నిర్వహించాను. అయితే నన్నయయుగం, శిపకవి యుగం, దక్తిణాయధయుగం -

ఇలాంటి యుగనామాలకు అలవాటుపడినవారు ఒక్కసారిగా (ప్యకియలపేర్లతో వ్యపహరించే- పద్ధతికి అనువుగా మారటం కొంత కష్టమని భావించి - నన్నయాదియుగాలలో వెలువడిన వివిధ 'ప్మకియలను పేర్కొంటూ వివరిస్తూ వచ్చాను. దీనివలన ష్మకియాపరమై న విభాగాన్ని స్వతంతంగా పాఠకులు నంభావించలేకపోయే అవకాశం ఉండవచ్చు. అందువలనే, సాహిత్య (వ(కియా వికాసచర్మితరచనా పణాళికను ముందుగా నూచిస్తే, దాని ననునరించి ఈ వ్యానపరంపరలో సాగే ఆలోచనధారను అనునరించటానికీ, చర్చనీయాంశాలను స్మకమంగా అంచనా కట్టటానికీ వీలవుతుందనే భావంతో _పణాళికను ముందుగా ,పతిపాదిన్తున్నా నీ వ్యాసంలో.

ఆం(ధసాహిత్య వికాస చర్విత - రచనా _పణాలిక

(ఇది కూడా చర్చనీయాంశచే)

'శ.మౌభిక సాహిత్య (వ(కియా యుగం - (పొబ్బన్నయ యుగ కాలం ,కీ.4.1000 వరకు) 2.కావ్యేతివ్యోన యుగం “కీ.శ. 11వ శజాబ్బం (నన్నయ యుగం)

3.వస్తు కావ్య యుగం - కి.శ. 12వ శతాబ్ది పూర్వార్ధం ( నన్నెచోడకవి కాలం) శీ.దేశవురాణ యుగం - కీ.శ. 12 వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థం (పాల్కురికి సోమనాథకవి

కాలం)

సాహిత్య వికాస చర్మిత- ఒక _వణాళిక 219 5.కఫాకావ్య యుగం = (కీ.శ. 13 వశతాబ్టి మూడుపాదాలు ( తిక్కన కాలం) €6.మవోకావ్య యుగం - (కీ.శ.13 వ శతాబ్ది నాల్లవపాదం, 14 వ శతాబ్ది మొదటి పాదం (రంగనాథ ఖభాన్క్మరరామాయణాల కాలం) 7పబంధవురాణ కావ్యయుగం - కీ.శ. 14 వశతాచ్ది పూర్వఖాగం (ఎజ్ట్యాపెగ్గడ కాలం) ఖలై.వంశకథా కావ్య యుగం - (కీ.శ. 14 వశతాబ్ది ఉత్తరార్ధం (నాచనసోమనాథుని కాలం 9ి,మార్గరనకావ్య యుగం - (కీ.శ. 15 వ శతాబ్ది [వథమ పాదం ((కినాథుని శృంగార నైషధ రచనా కాలం) 10. జాతివార్తా చమత్కార కావ్య యుగం - (కీ.శ. 15 వ శతాబ్ది ద్వితీయ పాదం [కీనాధుని . చాటుకవిత, వల్లభరాయని ,(కీడాఖిరామం, జక్కన వ్మికమార్కచరి్శి_తం, అనంతామాత్యుని భోజురాజీయం, కొఅణవి గోపరాజు సింవోనన ద్యాతింశిక మొదతలైన కావ్యాలు వెలనిన కాలం) 11.పురాణ యుగం - కీ.శ. 15 వ శతాబ్ధి తృతీయపాదం (పోతన భాగవతం, నంది మలయ ఘంటసింగయల వరాహపురాణం, మడికి సింగన పధ్మవపురాణోత్తర ఖండం మొద్‌శైన పురాణాలు వెలసిన కాలం) 12. సంకీర్తన యుగం - (కీ.శ. 15 వశతాబ్ది చరమపాదం (తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల కాలం - తాళ్లపాక కవుల రచనలు ఇందులోనే సమిక్షించ బడతాయి 13. ,పబంధ యుగం - (కీ.శ. 16 వ శతాబ్ది పూర్వార్ధం (పిల్లలమ్మరి పిననవీరభ్యదకవి శృంగార శాకుంతలం న్నుండి పింగళి నూరన (_పభావతి (వద్యుమ్నం వరకు గల కావ్యాల కాలం) 14.ళ్లేష కావ్య యుగం - కీ.శ. 16 వశతాబ్ది ఉత్తరార్ధం 17 వ శతాబ్ది 1వధమపాదం (రామరాజభూషణుని వసుచర్శితం నుండి చేమకూర వేంకట కవి విజయవిలాసం దాకా) 15.పదకవితా యుగం - క్రీ.శ. 17 వ శతాబ్ది రెండవపాదం (క్షేతయ్య కాలం) 16.యక్తగాననాటక యుగం - (కీ.శ.1/7 వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థం 17. శృంగార కావ్యయుగం - లేదా - వేమన వద్యయుగం: (కీ.శ. 18 వశతాబ్ది పూర్వార్ధం 18. చితకవితా కావ్య యుగం - కీ.శ. 18 వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థం 19. (త్యాగరాజ) కృతి యుగం - కీ.శ. 19 వ శతాబ్బవు మొదళటిహదం

220 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు

20. శతక యుగం - (కీ.శ. 19 ప శతాబ్బవు రెండవ మూడవ పాదాలు

21.నాటక యుగం - (క్రీ.శ. 19 వ శతాబ్ది నాబ్లవపాదంనుండి 20 వ శతాబ్దపు మొదటిపాదం వరకు (కోదాడ రామచం[డ శ్యాస్తి నుండీ తిరుపతి వేంకట కపుల వరకూ గల నాటక వికాను ఈ కాలంలో గోచరిస్తుంది)

22.ఖండకావ్య యుగం - 20 వ శతాబ్ది పూర్వార్థం

23. నవలా యుగం 20 వ శతాబ్ది రెండవపపాదం ((మాల్లపల్లి, నవల నుండి “చివరకు మిగిలేది” వరకు)

24.నవ్యసం్యవదాయ కావ్య యుగం -20 ప శతాబ్ది రెండు మూడు పాగాలు( విశ్వనాధరామాయణ కల్పవృక్షం నుండి వందేమాతరం దాకా)

25.ఆధునిక కావ్యేతివాసయుగం - కీ.శ. 1976 - 19085

26. నమీక్షా వ్యాస యుగం - శీ.4. 1985 నుండి....

ఈ (పణాళికను గమనిస్తే రెండు మూడు విషయాలు స్పష్టమెతాయి. ఒకటి - ఇందులో యుగకర్తల పేర్లు కనపడవు. కవి కంకె [ష్యకియ ఘనం అనే పద్ధతి గోచరిస్తుంది. ఒక్కొక్కసార ఒకీ కవి రెండు ప్యకియలలో - అంకే రెండుయుగాలలో - తన ప్యక్తిత్వాల్న నిలుపుకోవచ్చు ఉనాథునిలాగా. అయితే, ఈ పద్ధతి వలన కవుల గుర్తింపు తగ్గుతుందని ఖావంచపలసీన పని లేదు. కవిని రచనతో గుర్తించే గౌరపం ఈ పద్ధతిలో ముఖ్యం. రెండు - స్వభావాలను బట్టి ష్మకియలు అయిదు రకాలుగా ఉంటాయని పేర్కొనటమై నది (సద్యోయౌవనం నకృత్తు : 15 5.588 ఆదివారం ఆంధృవభ). సద్యోయౌవనంతో కొన్ని ృష్మకియలు వుట్టటం తెలుగు సొపాత్య చర్మితలో కనపడుతుంది. కావ్యేతిహాసం వస్తు కావ్యం, దేశిపురాణం, పంశడధికాస్యం, మార్గరసకావ్యం , మోపొకొవ్యం మొదలైనవి ఈ కోవకు చెందుతాయి. నీటికి [కమవికానదశలసు ఆన్వేషించటదిం అవసరం ఉండదు. అవ ఆవిర్భవించేటప్పుడే క్లాసిక్‌ రూఎ-లుగా పరిణతి చెందాయి. కాబట్టి ఈవి

వెలసిన కాలాలు వాటి పేర్లతో పిలువదగిన యుగాలుగా పరిగణించబడటం సమంజసం. పైవిభాగంలో ఈ స్మూతమే పాటించబడింది. (తివ్నకమ పర్మాకమత్వాన్ని ,పకటించే ,వ్శకియలు కొన్ని ఉన్నాయి. తెలుగులో వాటి [కమవికాసం పటిష్టంగా గోచరిన్తుంది. తెలుగులో పురాణ (ప(కియ అటు వంటిది. పాల్కురికి సోమన, మారన మొదలైన కవుల చేతులలో పురాణ్యవ్నకియ _శకబుంగా అభివృద్ధి గాంచింది. పోతన రచనలో పరిణతరూవిన్ని సంతరించుకొన్నది. ఇటువంచె పరిస్థితు లున్నప్పుడు పరిణతరూపం వెలసిన కాలాన్నే యుగంగా పరిగణించే పద్దతి ఈ

(పణాళికలో పాటించబడింది. | కొన్ని ్కపయోగ్గాలు ఎత్తు పెరిగినదానికంటొ చుట్టూ విన్తశిన్తుంటాయి. అంటే, ఆ ష్మకీయలో (వయోగాలు విరివిగా సాగుతున్నాయన్నమాట. అటువంటి వాటిల్లో కథాకావ్యం, జాతిచమత్కార ర్‌ూ $లు, (ప్రబంధం, శ్లేషకావ్యం, యక్షగానం, శృంగార కావ్యం, చ్నితకవితా కావ్యం, నాటకం, ఖండ ౧0, నవల, నవ్యసంపదాయ కావ్యం, ఆధునిక కావ్యం, ఆధునిక కావ్యేతివోనం, ఆధునికేతి

సాహిత్య వికాస చర్మితఉ- ఒక (వణాళిక 221 హాసకావ్యం, వ్యాసం ముదకైవ (వ్మకియలను నిస్సరదేవాంగా పేర్కొనవచ్చు. ఈ షృ్వకియల వపయోగబాపబుళ్యం గోచర్‌ంచిన కాలమే సాహిత్య వికాస చర్మతలో యుగంగా పరిగణ్‌ంచ బడుతుంది.

తీగ లాగా సాగిపోయే _వ్మకియలు కొన్ని ఉన్నాయి. శతకాలూ, ఉదాహరణలూ, సంకీర్తనలూ, పదాలు, కృతులూ మొదవైనవి ఇటువంటివి. స్వరూపన్వ్యభావాలలో కొద్ది మార్పులు వస్తున్నా మొత్తంమీద ఈ వ్యకియలకు అల్లుకొని పోయే (వవృత్షీ ఎక్కు *” ఉంటుంది. వీటికి ఆయాకాలాలలో ఏర్పడిన (పశస్తిని పాముఖ్యాన్ని బట్టి యుగవభఒ. 3లో వపరిగఖనం చేయటం సబబు.

మిగిలినవి నేలబారుగా నడిచే ృష్మకియలు. ఇవి ఆయా +గుగాలలో ఎప్పుడూ ఏపీ రూపాలలో గోవరిన్తూనే ఉండవచ్చు. కాని, వాటికి యుగనిర్వవహాణునామర్ధ్యం ఉండదు. ఇవి ఒక్కొక్కసారి దండకంలాంటి (ప్మ్యకియలుగానూ ఉండవచ్చు, 17వ శతాబ్ది లోని వచన కృతుల్లాంటి పెద్ద్యపృకియలూ కాసచ్చు, శతకాదులనూ ఈ రకం (ప్యకియలనూ సముదాయంగా సమీక్షించే పద్ధతి సామాన్యం

ఇక మూడో విశేషం - ఈ _పణాళిక తెలుగుపాపిత్య నికాసాన్న సూప కే శరంగ నంక్తిలా గోచరిమ్రంది. [వ్యకియ పుట్టటం సాహిత్య ,వగతిక చహ్నం. (వ్మ్శకియ్యపమాగ గాంవాన్ని పాంచటం సాహిత్వ వికారానికి చిహ్నం. (వ్మ్యక్రియ వరిణత (క్షాసిక్‌ రూపాన్ని ౧౨81 కంటం సాపి+త్య వ్యక్తత్వావిచ్కారానికి చిహ్నం. ఎంతటి _వ్యకియియనా ప-2గుంరిం!,౮ాపాలిను తాల్చిన తరువాత తన సృజనాత్మకతను కోల్పొవచ్చు. ఆ్యవకీయ,* ుంవన్ను. కానీ, గొహితెనితు మర కృష్మకియ ఆ కాలంలో వికసిస్తూ ఉంటుంది. సావట వి. నంవింబేవి సవా వక8ూనిక్‌ నోచుకొంటున్న వివిథధత్యపషృకీయలు అ వికాటగ్నె గురించ సలం కిము “రా " పతలో పాటించే ,పమాణన్యూతం.

మరాళ విశిషం. (పృకియలకు కొన్నింటికి మనమే పేగు బట్టుకోవాలి కొవ్కం, నొ౬కం, పురాణం, శతకం,సువోకావ్యం లోంటబ పనిద్ధ ్యవ్యకయలను ఇసూ పేరత్‌ విలుచుకగన్నా, వస్తుకొవ్యం, కధాకావ్యం, షమమబంధపురాణ కావ్యం, వంశకథాకాప్యం, చర్మిత బాప్కఎ, వపురాజతివోసం, జాతి కావ్యం, వార్తా కాప్యం, చమత్కార కావ్యం మొదలైన పేనన- శల్చిందయురోవలసి వస్తుంది ఈ వ్యాన పరంపరలో ఆ ప్రయత్నం చేయబడింది. *సబంధం' లొ;*న ఈ కామ్య ,వయొగాలు న్వ్యత సత (వపథియలుగా పిలువతగినయోగ్యతను సంతరించుకొన్నట్లు వివేఎంచటం జరిగింద. యుగకర్తలసు వయోక్షలుగానే కాక నూత్న [వ్యకియా పవర్తకులుగ కూడా పరిశిలంచే తరుణం వచ్చింది. తెలుగ కవులు కొంతకాలం సంస్కృతాన్నీ, మరికొంత కాలం ఇంగ్లీషు సాహిత్యాన్నీ అనుకరించారనే అప్యపధ తాలగి, వారి స్వతంత _వతిభ వకాగించటానికి ఈ విధమైన విభాగంతో కూడుకొన్న వికాన చర్మిత ఎంతో తోడ్పడుతుంది.

మరింకొకు విశేషం - ఈ (పణాళికలో ప్మ్యకియా (పాధాన్నా.. 4 ఎం్బంఎని యుగాలు

222 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కాలపరిమాణంలో ఇమ్పుడు రూఢి కెక్కియున్న యుగాలతో పోలిస్తే చిన్నవిగా కనపడుతున్నాయి. ఇది లోపం కాదు, గుణమే. ఎందువల్లనంకే - సాహిత్య వికాసాన్ని సూక్ష్మంగా పరిశిలనం చేయటం వల్లనే ఇటువంటి యుగవిభాగం సాధ్యమౌతుంది. అంతే కాదు - వికాసచర్వితను గాఢంగా చ్నితించటానికీ, లోతుగా పరిశిలన చేయటానికీ ఈ విధమైన యుగవిభాగం ఎంతో సహాయ పడుతుంది. కొన్ని (వసిద్ధ యుగాలు ఈ విభజనలో పునర్విభజనకు గరి అయ్యాయి. కొన్ని (పసిద్ధ మార్గాలు తాదుమారయ్యాయి.. తిక్కన యాగం, శ్రీనాధయుగం, 1పబంధ యుగం, దక్తిణారధ య.)గం, ఆధునిక యుగం-అన్నీ మరొక రూపంలో (పత్యక్ష్తమౌతున్నాయి.. ఆధునికయుగాన్ని ఉంతవరకూ కవిళ్వోద్యమాల పరిణామంతో మ్యాతమే విశ్లేషంచటానకి మనం అలవాటు పడ్డాం. కాని, టటలీయలు సాపొతీరంగంలో ఎన్నో ఉన్నాయి. వాటికీ పరిణతదశ 'లేర్పడ్డాయి.. కవిత్వంలో “ఖండకావ్య _ కియరోు ముఖ్యంగా రూపొంతరం చెందుతూ వచ్చింది. కాని, (కొత్త ,ష్యకియ లందులో 6.లేదు. వచ్చిన చార్మితక కాప్యం, మవాకావ్యం మొదలైన నవ్య సం్య్యపదాయ (ప్మకియలను ఆధునిక కావ్య (ప్యకియలన), మనం చర్మితలో గణించటం లేదు. ఈృపణాళిక పరిణతి చెందిన (వ(కియను మ్మాతమే పరిః.1ణనంలోకి తీసి”ని ఆధునిక యుగాన్ని పునర్విభజించింది. దానితో నాటకానికీ, నవలకూ, నవ్య సంప్రదాయ కావ్య ష్మకియలకూ, అధునిక కావ్యేతివోసాలకూ, వ్యాసానికి తగిన గుర్తింపు వచ్చింది. ఏకాంకికలు, కధానికలు, నోటకాలలో, నవలల్లో భాగాలుగా భఖావింపబడ్డాయి. ఇంలవ “కు ఈ పద్ధతి మన అధ్యయన విధానంలో లేదు. ఏ (_పష్మకియ క్యాపష్యకియగా దాని వికాసాన్ని చదువుకొనే వేర్పాట- ధోరణికి ఈ (పణాళిక స్వస్తి చెపుతున్నది. ఈ ష్మకియా వికాన చర్విత రచనా (వణాళిక - ఇంతవరకూ తెలుగులో వెలువడిన సాహిత్యచర్యితలలో కానవచ్చే లోపాల నెన్నింటినీ తొలగించి లోవెలుగుఅను _పసరించగలదని ఎువిత్తువిపవై చర్చనీయాంశంగా (పతిషాదిసాన్నాను. .4అదివారం ఆంధ్యపభ : 5.2 .1989)

46 (వ్మకియకు దర్శనం మూలం (వ(కకియను మానవ వ్యక్తిత్వం([14%బ 10100%110 తో పోల్చి చెపుతారు విమర్శకులు. మానవునప్యక్తిత్వం మానసికంగా పలువురి వ్యక్తిత్వాల పభావాలకు గురి అయినా, స్వీయమైన ఒక (పత్వేకతను ఎప్పుడూ పరిపోషించుకొంటుంది. అలాగీ, సోహిత్యప, 3య కూడా. మధూయొన్‌ కంపెనీ (లండన,న్యూయార్కొ) _పచురించిన 'ది (కిటికల్‌ ఇడయం' సీరిన్‌లో పీ*థర్‌ దుబో ఆల ౨400040) రచించిన '632స్య్లూ అనే మోన్మోగాఫులో (982) రచయిత (వ్యకియ స్వభావాన్ని మానవ స్వభావంతో పొల్చి చెపితే మనసుక. పొత్తుకుంటుందని భావించాడు అతని మాటల్లో -" & ౦౧౦ 910561/ "696౧౧0165 2 020020 గిలం౦౧:10 10 16 ౪2 12 ంం002టి ఈంణటాటి గంగు 1ఖు/00ల ౧య0%4110 ంగుటు *ల110 501 0000000110 60 006 03910 ఫం 19610 ౩ 30010010 ౪11090 0రే20అ11! ౧095242008 19 లిన 76 ౧౫/ 1001446 6160౧606 0£ 416 రం1805:0/0, ౫౧14౦1 జు 2 ఓం0!6 కష! 13 ౧౧౧జాట/ అం10 ౧2 2పిం ఖగంగాజం 22 ౧౧గుజం6 204 కిట[081". (పు.117 ). ఒక బలమైన ష్మకియ మరి కొన్ని ష్మకియల స్వభ మ తంలో మేళవంచుకొని, ఒకో మి(శస్వఖావాన్ని నంతరించులొన్నా తనదైన వ్యక్తిల్యా,-, కోలోకుంణ తనము తాను రక్షించుకొంటుంది. ఒక్కొక్కసారి. ఉద్ధత ,(_పవృత్తి కలిగినవహడు ఎసహావాన్మపభావంవల్ల సౌజన్యవవృత్తిని తనలో కొంతవళకు జిర్దించుకొనే అవవ్యాశం ఉన్నది అలాగీ. వస్తుతః వీర రనో చితమైన ఇతివ ఒక్కొక్కసాడి కొంతవరకు కాల్పనికకవిఆాస్వభావాన్ని, (గొమీణ్యపకృతీ వర్ణనకావ్యస్వభావాన్నీ అలపరచుకొన్నా తన వైజస్వభావాన్ని కోల్పోకుండా ఉండటం నైజం. అలా ఉంకేనే ష్మకియా పరిపోషణలో వైవిధ్యంతో కూడిన వ్యక్తిత్వం వెలుగొందుతుంది. నన్నయ తెలుగులో వినిర్మించిన అఆంయ్యధమవాభారతం సంస్యృృతభారతంలాగా శాాస్తేతివోసం కాదు. కావ్య చ్చాయలను సంతరించుకొన్న ఇతివోసం. అంకే, కావ్య లక్షణాలను తనలో యథానకాశంగా' నంవదించుకొన్నా , ఇతివోన్నవ్యకియ కుండే వ్యక్తిత్వాన్ని జారవిడుచ్చు కోలేదన్నమాట. అచ్చమైన _ష్యకియలు _పాధమికరూపాలు; మి్మిశృవయోగాలు (పౌఢతరరూపాలు. పొశ్చాత్యవమర్శకుల అభ్మిపాయంలో సాహితీ _ష్మృకియలన్నింటిలోనూ ఇతివోనం ఉత్తమమైనది. హీథర్‌ డు[బో ఇతివోసాన్ని ఉదాత్త సర్యవదాయాలనంగమతిర్థంలా భావించి దాని గొవ్వతనాన్ని పేర్కొంటూ, దాని తరువాత నవల గణించదగింది అన్నాడు...”. ౧ంగణ? 11ల%గ/ [0003 జం జం001466 *గ0 2 భాం ౧010 0౮౪ల40ల058060%% . _ + 6% 206 "లా 10098 1416; ఓం లం ప 20 లతింం16, గటాలడం ఏ0రంం6ే 6 0631 0551016 ల౭గ౧?1ల, 06 01

24 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు 060% 8లు6, 28 6 ౧0౪61046 అంంగ6” (పు.10 ).

ఆంధులఅదృష్టం విమటంటే తెలుగులో మొట్టమొదటగా అత్యుత్తమ సాపె=ల్న్‌ష్మకియగా వరిగణి-పబడే ఇతివోసం వెలువడటం. ఒహుశః దక్ష్తిణూది భాషాసాపాత్యాలలో ఇటుపంటి 1పష్యకయ (ఇ పధషంగా, అందులోనూ పామాణికంగా, క్లాసిక్‌గా అవతరించటం సంభవించలేదు. ఈ విధంగా నన్నయ గొప్పదనం. తెలుగు సాపాత్యం తొలినాళ్లలోనే ఉన్నతోన్నతస్తానాన్ని (ష్వకయాపరంగా సాధించటం స్పష్టమౌతాయి. నన్నయగారు ఇతివోసంలో కావ్యత్వచ్చాయలను చివ్పించి రచించి భావతరానికి చూపించిన ఒరవడి ఆడర్శుపాయమైపోయింది తలుగుకవులు ఏ (వ కియలను చేవట్టినా,_వాటిల్లో కావ్వత్వాన్ని పొాందుపరచటానికే ఉత్సపాంచారు. పెబాముతను గ.-౦చి ఇంగ్లీషు ఇతివోసవికానచర్మితలో వెప్పిన మాటలు నన్నయపట్ల కూడా సర్వవిధాలా నమన్యయిస్తాయి -

సు 0,100 అలం ల016 ఆంగం11668 310006 0౯800060 ౧౦౧౪6౧1103. [9300664 0౪ టం 8004 2006613 థణ సంగం అండీ 806 86ండ 0 ఉం 0001016 181 2 2వ 96 ౮ 2000010120 3046004106, 28 ౧0౩6100408 28 లు 105 * 1 2 రంల 2 400059 ౧ ౫6 0ల2,ష0ట[0403 ౧609101003 111 శ4ను౦00121364 * 2 1113 90౦0ల €077.. న అరల సం పం ల!726, 13 కైం1012110 ౩ 1002 1060 005) ఈ౪21రంం 440 ఇలా 10306 లఖుటం 0 ఫం010: 5 రంటం॥ 1 ల|6206, 16 206400 936 ౧౧౪ 1 30006: 01%. ౩౮0150 6౦౧౪౦౦౬౦౧౪ 1014603 16 ళంయయ000 06 టఉరడం64 01 8063 ఇటం ౪01), ౧1800౪౯ దాయం, 1106 1011-0218 0£%లాంరు జాఢీ 66 ర11301060%01 10౧౫౧౪౧0౦౧1366జగుం' (షప9 )

నన్నయ. నిర్మించీన లావాతిహాన్యవ్మకియ. తిక్కపసోటుయాజికి, అత్మ పెగ్గదకు మార్గదర్శకమ్టై నిలిచింది. నన్నయ రచనలో బీశ్ళ్నిపాయాలుగా భాసెంచీ పెక్కు రం రాముర్యాదలసు తిమట్నునులు బాగా పెంచి రవించారు. తికనూ రచనలొని నాటకీయత సన్నయదీ. సంభాషణ జఒతుట నన్నయడే అయితే, తక్కన చనరోరి అధ్తిషయం అయన ఉవజ్జ్ఞయే. ఎజ్జిన ఉక్షి అతని వతిధయ.. నన్నంప కవ్వితయ ౨వంలో ఎన్నిడగిన మూలశక్తి.

వివిధ్యవ్యకియ బు ష్యష్టట నకి విష్ణ కారణాలుగా రెండింటిని పేర్కొన్నాడు (ఫ్రెంచి విమర్శకుగు పొలవాస సంత. 241! ౪20 10్రషంణు 220% లుంషంరి21 (05140, 620% 90612101 ₹01120088 1606 15 112 ౧0061 0న 1151609 బంగం ౪101 0103800139 016 0౯ 100 సం” శపు రి ). వీటిలో మొదటిది వనభ్రావాభిరుచి;,60డవది పాంఘక అవశరం **ేదా మశపరమైన అవసశలు ఇతిహాస, కామ్యదబంధోదములు రనభావాభిరుభులను బట్టి పుట్టుకుంటాయి; జాతి వార్తాచమత్కారకావ్యాలు,. నఎల, నాటకం, వ్యాసం, ఖండకావ్యం మొదలైనవి ముఖంగా సాంభీరావసరాలను కీర్పటానికి చెలువడ్రజాయి. పురాణం, శతకం, స్తుతిసొపి-త్యం మొదలైనవి మతాస్ట్రసరాల్మక్ష ముఖ్యంగా రూపంచించబడతూ ఉంటాయి. మన సాపాత్య చర్చితలో ఆయా పదియ్యు వెలసిన కాలాలను గమనిస్తే ఆయా కారణాలు వాటి ఉత్పత్తి వికాసాలకు వెనుక ((ఎరంణ ఎగ తప్పక గాచర్తిస్తాయి

(వ(కియలను విభజించి గుర్తించటానికి పాటించవలసిన అంశాలను గురించి రిచర్డ్‌ కేలల్‌ (ంట30ే 2010౧ “అండర్‌స్టాండింగ్‌ ది ఎలెమెన్ట్స్‌ ఆఫ్‌ లిటరేచర్‌ అనే వ్యాసనంకలనంలో ఇలా పేర్కాన్నాడు. "నిటరుంగంగు జం గడం ఉంం01408 10 మూరు 0౯€003600600, లం మ2కల బారీ తలం ౧౧ ఉం 006 సీషం6ే, ప *ంీ జి షమంంటం! 0౯ ఇంరం 0% లధంగ౧దుట॥ 01 6 004 (వుట 39). నిర్మాణవైవిధ్యం, వస్తువైవిధ్యం, కథాన్యూతవైవిధ్యం, అభిరుచి వైవిధ్యం, అనే వాటి మీద (ప్యకియావిఖాగం అధారపడి ఉంటుందని కేలల్‌ ఖావించాడు. తెలుగులో నిర్మాణాని బట్టి వంశకథా కావ్యం కథాకావ్యం కంఠు విలక్షణంగా పరిగణించబడుతుంది. వస్తువైవిధ్యం, దేశిపురాణంలోనూ, (వబంధవపురాణకావ్యంలోనసూ. చవురాణంలోనూ, క్షేతమావోత్మం మొదలై" వాటిల్లోనూ గోచరింన్తుంది. కథాన్తూతవైవిధ్యం వస్తుకావ్యం, జాతివార్తాకొావ్యం మొదలైన వాటిల్న కనవడుతుంది. అభివ్యక్తి భేదాన్ని బట్టి సంకీర్తన, కృతి, వదం, (వబంధ, శ్లేషకావ్యాదులు (పతే! : (వ[కియలుగా వరిగణింపబడుతున్నాయి. వవల, నాటకం, ఖందకావ్యం, _వబంధం, కథాకా ఎం, ఇతివోనం, వురాణం మొదలైన (వసిద్ధ (ప(కియలలో పైన చెప్పిన అన్ని రకాల ఖేదాలూ రచయితల చేత వయోగింపబడతూ ఉంటాయి. వాటిని విశ్లేషించుకొని వివేచించుకొనవలసి ఉంటుంది.

డార్విన్‌ సిద్ధాంతాన్ని సాహిత్యంతో అన్వయిస్తూ [వ[కియా వరిణామవికాసాలను వ్యాఖ్యానించే విమర్శకులలో ముఖ్యుడైన ఫెర్డినాండ్‌ (బూనెకు( [6410806 9౧00664060) ఇలా అన్నాడు" "16 ఈ1గంగ00168802 0£ఖైంయిటు ఇంటల 2) 100 10 ఉం00టం ఖం ౪ 22006, ౧0౪౮3768, 9 అండం [0౧ ఉం తలి ఏ టం కంటి, హంగ టం బమంేం (0 ఓం ౧0౧01, హ్‌ంణ 6 పీంగాం్రంింంటు టి టం ౧ యజర్రయంంటు "(6జం వు.79 ).

(వతి [వ(కియలోనూ (వతిభావంతులైన కవులు (యోగాలు చేని, అ్యవ్యకియను బహుధా విన్తరిస్తారు; బహుశః నంశ్లి ్టం చేస్తారు; కొన్నిసార్లు నంకీర్టం చేస్తారు; వైవిధ్యాన్నీ, వైరుధ్యాలనూ కూడా కల్పిస్తారు. విస్తరించిన (వ్యకియకు ఉదాహరణంగా శతకం తెలుగులో చెప్పుకో దగ్గది. సాంఘికనాటకం సంగ్లిష్ట (వయోగాలకు సహజరంగంగా పేర్కొనవచ్చు. నేటికాలవు నపల మిగిలిన ఖభేదాలనన్నింటినీ పందించుకొన్న వ్యక్రియ.

(వ(కియకు ఐహిరంతరరూపాలుంటాయని వివేచించినవారు రెనె వెలక్‌, ఆస్టిన్‌ వారెన్‌. వారు తమ '“'ధియరీ ఆభ్‌ లిటరేచరొ లో తీక్షఖురం, 1096 మొదలైనవి అంతరరూపానికి సంబంధించినవనీ, ఛందస్సు మొదలైనవి బాపారరూపాసికి చెందినవనీ వివేచించారు. (ష్యకియ (వధానంగా అంతరరూపాన్నిబట్టే గౌరవింవబడుతుంది. రూపనిర్మాణాన్ని , అర్గనైజేషన్‌ (0గ%౫౫860౧) అని గాని, (స్టక్సరల్‌ (ఛళాంయిం) అనిగాని అంటారు. అ రచయితల మాటలలో " గం 00టజ0జు ఏ & ౧౧౧౦౧16 060664; 16 యమిం165ట 162000 తతర 1జలయం/ 154005 010౪ కగాలంా9౪00 (౧ల౧౦6 0౯౧౫6022] 1088ల) 94109 బయిటుం!ు 1620 ౧౧6౩ 0094002004 ఆయు". (వు.226 ).

తెలుగుసాపాత్య చర్మితలో (వ(కియావికాసాన్ని విచేచించేటప్పుడు లెనె వెలెక్‌, ఆస్టిన్‌ వారెన్‌ చూపిన వద్ధతి ఎంతో నమంజనంగా ఉంటుంది. నేను సమర్పించిన _,పణాళిక ఈ సూతాలను చృష్టిలో ఉంచుకొని తఈయారుచేసిందే.

226 సాహిత్య చర్మితలో చర్చ $యాంశాలు (ప్యకియ యొక్క ఆంతరమైన రూపం కవి సాహిత్య దర్శనశక్తి నుండి ఉద్భవిస్తుంది. బాహిరమ్లైన రూపం కవ సాధింవపదలుచుకొన్న (పయోజనం నుండి కాని, ఉద్దేశింఎన (శోతల అభిరుచి నుండి గాని పుట్టుతుంది. తెలుగు సాపాత్య వికాన చర్వితను పరిశీలించేటవుడు ఆయా [ష్మకియల (పాబల్యాని క, వాటి పేర్లతో పిలిచే యుగాలకూ వెనుక ఆయా (పష్మకియా నిర్మాతల సాహిత్య (పస్తానాల స్వరూపస్వభఖావాలను గూడా మనం వివేచింపవలని వస్తుంది. స్థూలంగా ఈ (కింది విభజనం సంభావ్యం.

1. వస్తుధ్యని వస్తానం - కావ్వేతివోన యుగం. 2 .వ్యకోక్తి పస్థానం - వస్తుకావ్య యుగం. 3.భక్తికవితా (పన్హానం - దేశపురాణ యుగం. 4 .రసధ్యని పస్థానం / (వబంధ ధ్యని దృక్పధం - కధా కావ్య మవా కావ్య యుగాలు
2. అలంకార ధ్వని _పస్టానం - (వబంధ పురాణ కావ్య యుగం '6. చమత్కార (పస్తానం -- వంశాకధా కావ్య యుగం 7 .మార్గ కవితా (ప్రస్థానం (రసానుగుణమైన రితి రచనం) - మార్గ రస కావ్య యుగం.
3. .జాతివార్తా చమత్కార (పన్గానం - జాతివార్తా.చమత్కార కావ్య యుగం
4. భక్తి కవితా (వన్ధానం - పురాణ యుగం, సంకీర్తన యుగం 10.అలంకార ,పస్తానం - (వ్మకోక్తి శ్లేషోక్తి పస్థానాలు) - (పబంధయుగం, శ్లేషవావ్య యుగం
5. శృంగారరస కఎఐతా దృక్పధం - వద, యక్ష గాన, శృంగార కావ్యయుగాలు. 12 చ్మితకవితా (పయోగ దృక్పధం - చ్మితకవతా కావ్య యుగం
6. భక్తి కవితా దృక్పధం - కృతి యుగం, శతక యుగం 14 .దృశ్య కావ్య కఎతా దృక్పధం - నాటకయుగ6 15.ఆత్మా శయ కవితా దృక్పధం - ఖండకావ్య యుగంలో భావకవిత్య కాలం 16 .సామాజిక స్పృహ దృక్పధం - .ఖండ కాప్క యుగంలో అభ్యుదయ కఎత్య కాలం.
7. సామాజిక వాస్తవ, కాల్పనిక దృక్పధం - నవలా యుగం 18.జాతీయతా దృక్పథర, ఆధునికరన (పస్హానం - నవ్య సర్యపదాయ కావ్య యుగం 19.పతీకాత్మక కవితా దృక్పధం - ఆధునిక కోవ్యేతిహాన యుగం 20 సొపాత్య స్పృవా దృక్పధం' - సమిక్షా వ్యాన యుగం ఈ విభాగం (పాధాన్య వివక్షతో చేసిందే. ఒక్కొక్క యుగంలో ఒక్కరో, కొందరో మవోకవులు ఒక కవితా చైతన్యాన్ని ముమ్మరంగా .తమ _పయోగాలద్యారా (వకటిస్తారు. వారి (పస్థానమో, దృక్పధమో ఈ విభాగంలో పరిగణనకు వస్తుంది. ఉదాహరణకు: నన్నయయుగంలో అతడే హిమపన్నగసదృశుడైన కవ. ఆయన చేవట్టిన ష్మకియ తెలుగులో ఇతిహాస్యష్మ్యకియకు ఆదర్శరూపాన్ని అందించిన ఉదాత్త [ష్యకియ. ఆయన యుగంలో పావులూరి మల్లన గణితం పద్యాలలో వెలువడింది. వేములవాడ భీమకవి ఆశుకవిత్వాన్నీ, తిట్టు కవిత్వాన్నీ, చాటు కవిత్వాన్నీ, కావ్య కవిత్వాన్ని, శతక కవిత్వాన్నీ, చివరకు ద్వ్వర్థికావ్య కవిత్వాన్నీ వెలార్పినట్లు తెలుస్తున్నది కాని, అతని కావ్యాలు లభ్యం కావటం లేదు. అధర్వణుని భారతం కూడా కాలగర్భంలో కలిసిబోయింది ఇంకా ఆ యుగంలో ఇందళ్ళచ్ద శాస్త్రాలకు సంబంధించిన రచనలు కొన్చి గోచరిస్తాయి. చిఎత్తానికీ

(వ్యకీయకు దర్శనం మూలం 227 నన్నయయుగం ఆంధధజాతితో పాటు సాహిత్యం కూడా తన అస్తిత్వాన్ని, వ్యక్తిత్వాన్ని (పకటించుకోవటానికి యత్నించిన యుగం అది. ఆ యుగంలో వెలువడిన వివిధ్య్వష్మకియలు అన్నీ ఒక యెత్తు; నన్నయ రచించిన కావ్యేతిహాసం ఒక్కటీ మరొక యొత్తు. నన్నయకున్న కవితాచర్శనం అ యుగ కవులకు ఉన్నట్లు కానరాదు.

కావ్యం (వాసిన వాడల్లా కవ్వివశస్తిని పొందలేడు. (వ్మకియాస్వరూపాన్ని, వాను కట్టించినవాడూ, కవిత్తాశెలిలో తనదైన ఒక విశిష్టమైన రుచిని రచనద్వారా కల్పించిన వాడూ మాఆమి ఉత్తమకవిగా పరిగణించబడతాడు. [వయోజనం కోనం వెలువడే బాహిరరూపం కంకు, (_పాణశక్తితో వెలువడే అంతరరూవం (వ్యకియకు ముఖ్యం. బాహిరరూపం (పయోగనైవుణ్యాన్ని వెలారిస్తే ఆంతరరూవపం (పతిభాశక్తిని పకటిస్తుంది. ఇది నన్నయ కాలానికే కాదు నేటికి కూడా ఎర్తిం సాహిత్య ప్యకియాస్వభావం.

దర్శన మూలం (ష్మకియ.

(ఆదివారం ఆంధధ్యవభ : 12.2 .19

తగ [(పకియాపరికిలనంలో అధివిమర్శ -అంతరంగ విమర్శ

అం పజాలంల!1ఖా 06 0 86 ఇంగ 1౪7ఆ15 10011 రేంగరికై 4 11008 01306 2 ఏ & ₹ర02008. 0 060%60676 86 టం 90416 00 616 16941101 6121640. 43 గ౫6 446 రేట08 66121001 40 ఇంగ ౪0136600 10 23121 1301 0071910021) 10 & 01233 0౯ 0]25563, 1 1 2150 ౯౪6 46406 6121ఆఅ౬1ట౦116001/63, 23 2 06476 సఖం[టటప, 300100 (4౦2 (౧6టు110/ క్రింగంర0) ౪౧016 2 0౧6 0 16 1అంం. 2003 &ల౧లగ౦ ౧6౦130) 13 10896, 38గాళం1020/, 10 06 20 0౪2186 1 ఆటం ్య[08 ఖం0109ల4 లఆయుం060%2 900816 ఇంగ, 2 అం 94 *కి4 606 1280 21206 3 *0120 0౪౮11 10 12060 1406 *నులా 1813 1648 ; 026 16 00101 1 ౧06 9148 296 ల౦౮౭౧£గ6, 12213 10 52), 02123 00110 23 00531016 ₹ 6 ౫2౫6 0౯ €6 ౧296”. (0001909030 ౮1౧గా అనే వ్యాససంకలనంలో - మక కెంగట్ట/ రచించిన '60%ల%0 ౧గ6౦లా : 16 తీ[[౯0261 110880 1౦, సికీంరే6 2౧64906 అనే వ్యాసంలో - వు.99 - 100 ) (ఎడ్వర్డ్‌ ఆర్నాల్డ్‌ 1పచురణ 19/70).

ఒక రచన సృజింపబడుతున్నప్పుడే దాని న్వభావాన్ని అదే అభివ్యక్తం చేసుకొంటుంది. అలా అభివ్యక్తమయ్యే కావ్య స్వభాపం తర్కబద్ధంగా ఉంటుంది. దీన్ని అంగీకరిస్తే - గతితర్కాన్ని అ_శయించి ఒక స్వరూవస్యభావాన్ని సంతరించుకొన్న రచన ఒక వర్గంగా పరిగణించబడుతుంది., (వర్ణాలుగా ఇంగ్లీషులో చెప్పబడేవి ]4066, ₹)గ6, 1104). అయితే అ తార్కిక వివేచన విభానానికి కూడా ఒక న్వృ్వయంనమ్మగమైన _పామాణిక లక్షణభావం ఉండాలి. అటువంటి తార్కికమై నవ్యవన్థగల రూపభావానికీ ష్మకియ అని పేరు. ఈ ప్యకియాస్యూతాన్ని వినియోగించుకొంటూ, సాహిత్యస్వరూపస్వభావాలనూ, తాత్త్విక కళాత్మకమైన విలువలనూ వివేచించే విమర్శ పద్ధతి వ్యకియావిమర్శ (6ఆంగం దథణయా ) ఈ విమర్శ వలన సాధించే (పయోజనాలలో మొదటిది - ఒక రచన సవ్ళాదయలోకం చదివినప్పుడు ఏ (ష్మకియగా అనుభవానికి రావాలనీ అటువంటి అనుభవానికి తగిన అస్తిత్వాన్ని-లేదా్యవ[(కియాస్వరూపాన్ని, స్వభావాన్ని అదె పొందగలిగిందా?లేదా? అని వివేచించగలగళటం. రెండవది - రచనాగతమైన (వకియాన్వభావం అనుభవరీత్యా వ్యక్తిగతం కాదనీ, అతర్కితం కాదనీ, కాగా, అది సార్వతికమనీ విశ్వజనినమనీ నిరూపించగలగటం.

(వ(కియా విమర్శవలన (వధానంగా నాలుగు రకాలైన ఉపయోగాలు సాహిత్యానికి నమకూరుతాయి. అందులో మొదటిది సాహిత్య వీకాసచర్యిత నిర్మాణానికి నంబంధించింది. ఒక్కొక్క షృకియ ఒక్కొక్క కాలంలో సాపాత్యలోకం అదర్శంగా ఉంచుకొన్న సాహిత్య్మపువిలువలను వయుంచటానికి (వమాణంగా తోడ్సడుతుంది. [కిందటి వారం వ్యానంలో ఆయా (వ్యకియలపేర్లలో

త్యయుగాల వెనుక మూలశక్తులుగా నిలిచిన సాహితక్మవస్థానాలను, దృక్పథాలను

(వకియావరిశిలనంలో అధివిమర్శ -అంతరంగ విమర్శ 229 పేర్కొన్నాను. ఆ దృక్పథాలతో తార్కికమైన _(వ(కియా (పమాణాలను విమర్శకులు ఖావించటానికి. నిర్ధరించటానికీ వీలౌతుంది. వ్యకియల న్యరూపన్వభావాలతోపాటు, అవి పాటించే సాహిత్య సం్యపదాయాలను, అవి పాలించే సాహిత్యవువిలువలను నిర్ణయించటం ద్వారా సాహిత్య చర్మితలో వికసిన్తున్న (వ్యకియలను గుర్తించటం, వాటి _వభావం అవి జనిస్తున్న ఆయా కాలాలలో ఎలా బలంగా ఉన్నదో సమీక్షించటం, బలమైన ప్మకియపేరుతో ఒక కాలాన్ని యుగంగా విభజించి వివేచించటం మొదలైన ఉపయోగాలు (ష్యకియావిమర్శ సాహిత్యానికి అందిస్తుంది.

మరొకరకంగా చూస్తే (ష్మకియావిమర్శ ఒక రచన ( కావ్యంగానీ కళాఖండంగానీ) యొక్క ఆంతరధర్మాలను అనుశిలించటానికి ఎంత అనువుగా ఉపయోగపడుతుందో, అంతగా సాపాత్యంద్వారా సామాజిక స్వభావాన్నీ, మానవ వికాసస్యరూపాన్నీ (50010102) 0£ 14జ%186 జక 2210000108 0 1492076 ) తెలునుకోవటానికీ, తద్ద్వారా మౌనవ- లేదా సమాజ చర్విత నిర్మాణంచేయటానికీ కూడా తోడ్నడుతుంది. సాహిత్యవిమర్శలో అంతరంగవిలువలను (1౧61050 726) వివేచించే పద్ధతి, బపారంగ విలువలను (8:0009ట/11469) వరిశిలించే వద్ధతి- అనేవి ₹ండు పసిద్ధంగా ఉన్నాయి. ఆఅ రెండూ _ష్మకియావిమర్శలో కూడా పవర్తిల్లుతుంటాయి. ఇందులో ఖహారంగవిమర్శపద్ధతిని అధివిమర్శ (4680౧16030) అని ఏలుస్తారు. అంతరంగ విమర్శను (1౧610580 ౧౬౮౦6౧) )దానికి (పతిద్యంద్విగా భావిస్తారు. ఈ రెండింటి న్వరూవస్యభావాలను తులనాత్మకంగా వివేచిన్తూ ఆలన్‌ రాట్‌వే ఇలా పేర్కొన్నాడు.

• ౨గంటల, 220గరటం0 ఓ 095౯10౧221, 10800510 0గ౧గ౧|౧) ౧౧౧౯0661. 106 06 13 ౧౦౧౦౦౧౦౫ 10 40005ల2010090 1003. లంట 3101 161606౧110: భం ౧౧౦ 18414 620104066, ం0్ట040 1010000200. 930051, ం0౧00 0+7టబ0104ర (00 6 ౪౮౫. ఉంంటుల 122060

101. 3001 ౧4౫ ౮90 6 94010066 గ48ల12] ౦561 స్వుల! న000జాస; ఏ గ0* టి 390 1021 జగం టం రం 1. 0 ఫం ౧260121 061028 టం6 0 [00)ల 2 [800033 0 ఎ౧గేంగాలిగిథ!గ8 206 2000012408 ఉం *ంర 1601 11౪2000 0౪01 ఆఅంలిటోం21107 90, 16 8000200 13 96004౫ 11420 2౧61002810. 1.1, 0౧ ఓం0టలా [206 00108 03966 60 1250ల ౩0౯00633 0 806406౫064108 206 2007001108 30006 04 [0010 10380 123067 గలు 46 20000401 ఏ గటతంగడంణ *. (౧అటబిగాంంణుం 618011- పు. 92-9.

అధివమర్శ సాపాత్యకేందవిందువుకు దూరంగా వర్తిస్తుంది; అంతరంగవిమర్శ( దీన్నే సాహిత్యతత్త్వ మీమాంన అని గానీ, సాహిత్య శిల్ప విమర్శ - అనిగానీ, పిలవవచ్చు) సాహిత్య కేయ్యదబిందువును లక్ష్యంగా ఉంచుకొని గమిస్తుంది. అధివమర్శ రచనకూ సాపొత్యేతర (దవ్యాలకూ ఉన్న సంబంధాలను గురించి అన్వేషిస్తుంది. సాహిత్యశిల్ప విమర్శ కావ్యధర్మాలు అ కళాఖండంలో ఎలా తాదాత్మ్యాన్ని-లేదా ఏకత్వాన్ని పొందాయో అనుశిలిస్తుంది. ఒక విమర్శ రచన యొక్క 1వయోజనాన్ని గురించి విచారిస్తే మరొక విమర్శ రచన యొక్క సార్ధక్యాన్ని గురించి వివేచిస్తుంది. అంకే అధివిమర్శ సాహిత్య వివేచనను బపార్ముఖంగా చేస్తే, సాపాత్య?ల్ప విమర్శ అంతర్ముఖంగా సాగిస్తుందన్నమాట. ఈ రెండు విమర్శలూ తమ కాలందాకా వెల * ఆ ంక్టానాన్నీ, సామ్మగినీ మూల్మదవ్యాలుగా (గ్రహిస్తాయి. అయితే, వాటిని ఉపయోగించుకొనే వద్ధతులలో అవి వేరు వేరు మార్గాలను అనునీరిస్తాయి. రచనను అంతరంగ వరిశీలనద్వారా అవగాహన చేసికొని

230 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు అస్వాదించగలిగే మార్గాన్ని అనునరిస్తే అది అంతరంగ విమర్శ-లేదాసాహిత్యశిల్పవిమర్శ అవుతుంది. రచన ద్వారా మరొక అంశాన్ని, అంటే - సాహిత్యేతరసమస్యను అర్థం చేసుకొని, ఆవ్వుదించే మార్గాన్ని అనునరిస్తే అది అధివిమర్శ అనబడుతుంది. ఉదాహరణకు - తెలుగులో ఇల్పవిమర్శి అంతరంగ విమర్శ; మార్క్సిస్టు విమర్శ బహిరంగ విమర్శ -ణంటే-అధివిమర్శ. ఇక మూడేరకం - ,ష్మ్యకియల విభాగానికీ, అంతర్విభాగానికీ, 1పయోగ * వివేచనానికీ సంబంధించింది. సాహిత్యాన్ని ్యవ్యకియాపరంగా విభజించే పద్ధతిలో _పాచీనులదృక్పథానికీ, ఆధునికుం ద్యశ్చధానికీ భేదం కనిపిస్తుంది. ఇది [పాచ్యపాశ్చాత్య సాహిత్యాలలో కూడా సమానమే. (పాచీనులు సాహిత్యాన్ని దృశ్య _శవ్య భేదాలతోనూ, పాఠ్య గాన భేదాలతోనూ స్టూలంగా విభజించి, 'వాటిల్లో నిర్దిష్టమైన (ప్యకియలను గుర్తించి, పేర్లు పెట్టి, వాటికి లక్షణాలను పేర్కొని, లక్ష్యాలతో అన్వయించి, సాధ్యమైనంతవరకు వాటి పాధమిక రూపాలనే గౌరవించే దృక్పధాన్ని వారు (పదర్శించేవారు. కాని, (పతిభావంతులైన కవులు, రచయితలు (ప్రాధమిక ష్మ్యకియలను విశ్యపయోగోలతో సంశ్లిష్టం చేసేవారు. రాజేఐరుడు, భోజుడు మొదలైన లాక్షణికులు = ఎ్యశ్యవ్మకియలను గుర్తించి సాహిత్యష్మకియావిమర్శను పెంపొందించారు. రాజశేఖరుని జతివాస్యవ।కియా విచారం (పసిద్ధమైనది. ఆర్భధమవోభారతాన్ని కావ్యేతివోసంగా ఆతని సమన్వయాన్న (గ్రహించి చెవుతున్నాం. సంస్కృత సాపిత్య శాస్త విమర్శలో ఆధునికులు వారు. అప్పటికే మ్మిశ్శష్మకియ న్యభావాలతో రచనలు వచ్చాయి, వారు విశ్తేషంచారు. ఆం(ధసాపిత్యం పుట్టిన నాటికే ఈ స్వభాపం మనకు వారనత్వంగా లభించింది. దేశ్యష్మకియలు కూడా మ్మిశరూవంలోనే తెలుగులో. ్యవభవిల్లటం గమనించదగిన విశేషం. పాశ్చాత్య సాహిత్యాలలో సుద్ధషృకీయలను నమర్థించే పద్ధతి [పాచీనంగాను, మిశ్మష్మకియలను నమర్ధించే (పద్ధతి ఆధునికంగాను విమర్శకులు గుర్తించారు. ఈ పద్దతులను బట్ట (_పాచీనాంధపాహిత్య (ప,కియావివేచనం కూగా ఆయినికమనే చెప్పాలి, ఇయితే (ష్మకియా వరిగణనంలో కాల్చ్బనికయుగకవులు, వినుర్శకులు కొంత వైముఖ్యాన్ని (పకటిస్తారు. అందువలననే కాల్పనికయుగంలోని కవితలో (ష్మకియావైవిద్యం అంతగా గోచరించదు. లిరిక్‌, ఖండ కావ్యం వంటి రెండు మూడు (వ(కియలను మ్యాతమే ఆ యుగం సృజించగలిగింది. ఆఅ (వ్యకీయలకు కూడా నిర్దిష్టమైన లక్షణాలను పేర్కొ నదేము; కాని, కొన్ని రూపగుణాలను మాతం రూపొందించగలం. కాల్పనిక యుగ్యప్మకియలకంటె విలక్షణంగా గోచరించేవి నవ్యసం్యపదాయ కవిత్యోద్యమ్మ్యవ్మ్యకియలు. నవ్యసం్యపదాయం (ష్మకియావిమర్శను మన్నిస్తుంది.. తెలుగులో చార్మితక కాష్య ,పయోగాలూ, మవోకావ్య పయోగాలూ ఇందుకు (పబలసాక్ష్యం వలుకుతున్నాయి. ఈ విధమైన.విమర్శను, విశ్లేషణను, పెంపొందించే విధానం మూడవవద్ధతగా వరిగణించబడుతుంది. ఇతివోన, వురాణ, కావ్య, నాటకాది ప్యకియలను ఇంగ్లిషములోని "66%165' అనే వాటికి " సిమౌనాగ్గకంగా (గహించటమై నది; వీటినే "3ష96501102116" అని కూడా వ్యవహరించే వరిపాటి ఉన్నిది. వాట్‌ విశ్లేషణమే కాకుండా, వరిణామాన్ని కూడా తార్కికంగా వివరించటం ఈ పద్ధతిలో ముఖ్యం. (ష్మకియానిశ్చయానికి తోడడేవి ముఖ్యంగా గౌఖ6 ౪96 14066. వీటిలో ” గ|ం కంఠం 0!

(వ(కియావరిశలనంలో అధిఏవుర్శ -అంతరంగ విమర్శ 231 ౩ ౪0గం 7115061౬. 120 0466066 0౯6006 16ఆ 2% 50/16 ౧౧౧౫ ౦6971005. ౪01 9,₹66 006 ౧62608 మ జలంల40/ బ28ై10, 036660, 00౧010, సంబ, గ౧ంగ!గం, 6120010110... 73 ౧౩ రట గల యటంయుంక్‌ ం౦రం *1013 ఏం9ంలిల2! గంరీ9"(0004గ00నూ 0గ౧౮౦౧:130. పు. 95, ఊక్కొ క్కు వ్య3యతు ఒచ్కాత్క్య ముఖ్యన్యభావం నైజంగా ఉండటంవలన అది ఒక విధమైన అనుభూతిని కలిగించే పవృత్తిని పదర్శిస్తూ ఉండటం (పసిద్ధమే. భారతియ కావ నాటకాలు శృంగార, వీర వధానాలుగా వండటం, పురాణాలు కాంత5న వాహికలుగా నిర్మించడం, శతకాదులు భక్తిపవృత్తి కనుగుణంగా రవింవబడటం ఇంగ్లీము వారు చెప్పే 'స0రీట” వంటిఎ. వీటిల్లో కరుణరసఘట్టాలుగాని, సన్నివేశాలుగాని, వ్యాజనిందాదివైఖరులుగాని కనపడితే ఆవ '10065' గా

• వరిగణించబడతాయి. దృశ్య శవ్య పద్ధతులు, కథాకధఎ, నాటకీయవద్ధతులు మొదలై నవ “గగ065' గా పాశ్చాత్య విమర్శకులు పేర్కొంటున్నారు. ఇవన్నీ (వ(కియాపరమైన పరిశిలనంలో పనితె వచ్చే అంశాలు.

ఈ మూడు రకాలకంకే ఉత్తమమైనది నాలుగోరకం. అదె కాప్థాపరమార్థ విచారం (౫61461 05ల6 *ంగం1ట6ీల. అందులో _ష్యకియ ఉండవలసిన ఎధంగొ సృ జింపబడిందా లేదా అన్న చర్చ ముఖ్యంగా సాగుతుంది. దీనివి _వధానంగా ఆంతరంగ /" సాహిత్య +?ల్చ విమర్శ ద్వారా నిర్య్వహించవలని వన్తుంది. కావ్యానికి ఒక వరమార్ధం ఉన్నప్పుడే శాహిత్యవర్శనాన్ని, దాని నుండి ఎలువడే ప్యకియను, అందులోని వివిధాంగాల నవాన్యయానిి ఎమర)కులు కాని, సహృదయులుగాని (గపాంచగలుగుతారు. ఇలా నాలుగు గశాం *వయోగాలు ష్మకియావిముర్శ వలన కలుగుకాయి. సాపాళత్య వికాస చర్మితకు _పష్యకియా విమర్శ పాణభూతం. ఈ వ్యాసవరంవర (వ్యకియా విమర్శ మార్గంలో నడున్తున్నదే.

మానవ సమాజంతోటి సాహిత్యజగత్తునూ, మాశవవ్యక్తిక్యాలతోటి వ్యకియలనూ పోల్చి అన్మయించుకొనే పద్ధతి సాహిత్య విమర్శలో అనుసరించబడుతూనే ఉన్నవె. మానవులు తపు చుట్టూ ఉన్న మాసవులతోటి గల సే్మేవానంబంధాలవలినంక్షిష్ట వ్యక్తిత్వాలను పెంబాందించు కొంటూంటారు. అలాగే, _,వ్యకియలు కూడా కవి (పతిభాస్పర్శతో వఎధ _(పయోగాలుగా (పభఎల్లి, నజాతీయ ఎజాతీయ _ష్యకియా లక్షణాలను సంవదించుకొంటూ, నంవుటీకరించుకొంటూ సంశ్లిష్టరూపాలుగా అవతరెంచటమే అభ్యుదయ లక్షణంగా సాహిత్యజగత్తులో భావించ బడుతున్నది. వినూత్న సంశ్లిష్ట్రవ్యకియలకు మూల్మ్యష్ముకియారూపాలు కొన్ని ఉండక తప్పదు. అఐ వీటికి మాతృస్తానాలు. అయితే కొన్ని (ష్మకియలు ఆ మాతృస్థానాలనుండి స్నేహసౌజన్యాలతో నైజలక్షణాలను తమలో లీనం చేసికొని ఉండవచ్చు; లేదా వాటిమీద తిరుగబడి తద్వెరుద్ధ లక్షణాలను తాము కల్పించుకొని అలవరచుకొనియుండవచ్చు. కొంతకాలానికి (పాత్య్వవ్యకియలరూపం మందగించి (కొత్త _(పయోగాలన్వభావం కొట్టవచి?నశు గోచరిస్తూ ఉండవచ్చు. ఆ అదెమ (్మృకియల నృతిచివ్నోలు కొన్నయినాణల =..- ..ఎదస్తుంటాయి. కావ్యం ఒక (వ్యకియ; అందులోనుండి కథాకావ్యం, వంశకథా కావ్యం లాంటివి (వభవించి (వత్యేక ,వతిపత్తిని సంపాదించుకొన్నాయి. అయినా వాటిలో కావ్వసంయ్యపదాయం మౌలికంగా కొంత మిగిలి ఉంఓంంది

అధివిమర్శ వలన సాహిత్య [(వ్యకియా వికాన చరిత నిర్మింపబడటానికి తగిన వాతావరణం, తగిన వముసామ్యగి, అనుశిలనవిధానం వర్పడదని దాదాపు రెండు దశాబ్బుల (కితమే పాశ్చాత్య పసాహిత్యవిమర్శకులు గుర్తించారు. (ష్మ్యకియా విమర్శను పటిష్టం చేసికొన్నవ్వుడు మ్మాతమే అది సాధ్యమౌతుందని ఖావించారు. (కమంగా అ విమర్శను సాధించారు కూడా. మన మింకా అధివిమర్శయే సాహిత్యవ రమార్థ్యవదాయినిగా భావిస్తూ (భమిన్తున్నాం. పాశ్చాత్యులు అంతరంగ/ సాహిత్య తత్త్వమీమాంసా. స్వభావంతో సాగే ష్మకియా విమర్శను సాహిత్యవరమార్ధ నిరూవణంలో వివుణంగా (వయోగిన్ల్తూ (,వగతిని సాధిస్తున్నారు. మనకూ మనదైన ,వ్యకియా. ఎమర్శ ఉన్నది. కావి, దానివి మ్మిశృవ(కియలను, నంశ్లిష్ట [వయోగాలను అనుశీలించగలిగే, ఆధునికమైన పద్ధతులతో అభివృద్ధి చేనుకొన్నప్పుడే సాపిత్యవికాస చర్మితకు దోహదం చేకూరుతుంది. సాహిత్య వికాన చర్వితావగాహోసకు (వ్మకియా విమర్శ వివేకచూడామణి! (అదివారం అంధవభ : 19.2 19890)

షే్రి న చతురోక్తి చతురాననుడు : క్లేషోక్తి శేషే్యదుడు ణా

15 వ శతాబ్ది కవుల తరువాత 16 వశతాబ్ది కవులు కావ్యరచనలో అనేక పపయోగాలు నిర్వహించాడు. సాహిత్య్మచర్శితకారులు 15 వ శతాబ్దాన్ని (ీనాధయుగమనీ, కావ్యయుగమనీ పామాన్యంగా వ్యపవారించటం వరిపాటి. కాని, ష్మకియా వికాన చర్వితలో అఆ యుగాన్ని నాల యుగాలుగా విభజించటుమైనది. 16 వ శతాబ్బం [పబంధయుగంగా (పనిద్ధి చెందింది. దా ష్టూలంగా రెండు యుగాలుగా విభజించటమైనది. అవి -1..వబంధయుగం 2. శ్లేష కావ్య యు!0, పిల్లలమజ్జి పినవీరభ్యద కవి "శృంగార శాకుంతలం' నుండి వింగళి నూరన “వభావతీ _పద్యుమ్నం' వరకు వెలువడిన కావ్యాలలో చాలవరకు (వబంధాలు. కాలం16 వ శతాబ్ది పూర్వార్ధం. అందువలన దీనిని (వబంధయుగమని పిలవటం నమంజనం. రామరాజఘాషబుని “వనుచర్శిత' నుండీ చేమకూరి వేంకటకవి *విజయవిలాసంీ దాకా ఉన్న కావ్యాలలో శ్లేషరచసకున్న _పాధాన్యాన్ని బట్టీ ఆఅ కాలాన్ని - అంకే 16వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థాన్నీ - 17 వ శతాబ్ది [పధమపాదాన్ని కలిపిన కాలాన్ని

• శ్లేషకావ్య యుగం అనటం న్యాయం. బాలకాలం బట్టి (పబంధయుగం అని పిలువబడే దాన్ని ఇలా విభజించటం (కొత్త కావచ్చు కాని, దోషం కాద్సు. పైపెచ్చు అవసరం కూడా.

అం(ధ్యవబఖంధం చాలమంది చేత పత్యేక వ్యకియగా గుర్తించబడింది. దానికి కారణం (వబంధకవుల _పయోగ (పావీిణ్యమే. అయిజే కొందరు కావ్య (వబంధ శబ్దా లొకట కాబట్టి అ రెండింటీనీ రెండు (ష్యకియలుగా గుర్తించరు. ఈ వర్గం వారు సంస్కృతపసాపాత్యమర్యాదలను, (వమాణాలను, లక్షణాలను ఎక్కువగా తెలుగు కావ్యాలకు అనువర్తింవజేసేవారు,. అంధసాహితగ్మవ్యకియావ్యక్తిత్వాన్ని నంభావంచేవారు. .మ్మాతం కావ్యం వేరనీ, వబంధం చేరనీ ఖావిస్తారు, (గహిస్తారు. ఆస్వాదిస్తారు అనుభవిస్తారు. దానికి గల కారణాన్ని మనం (శద్ధగా పరిశీలించాలి.

(చవబంధకవులు చార్మితకంగా వారు జీవించిన కాలాన్ని బట్టి పూర్వకవుల సాహిత్య_వస్థానాల కంకు విలక్షణమైన వాటిని ఎన్నుకొని [ప్రయోగాలు చేయవలని వచ్చింది. కాలమే వారికి కొంగొత్త గళాల నిచ్చింది; వారి కవితలకు (కొంగొత్త రుచుల నందించింది.

(పొచీినకవులకూ (వబంధకవులకూ (వవృత్తిలో ఒక (పధాన ఖేదం ఉన్నది. కవ్మితయకాలంలో ఉన్న కవులు కథార్థాలలో మునిగి ఈదారు... వారి శైలి. వారి కావ్యాలకు వుట్టుకవచంలా పాలువుమిరింది. నాచనసోమాదులు కథార్థ్యపవాహంలో తలయొత్తి నిలువున ఈత ఈదారు. కధార్థాలకు వారి కవిత అతికినా వారి వ్యక్త్వత్వం తలయెత్తి ఉక్తివిలావంతో ఉపజీవిస్తుండేది. 15 వ శతాబ్టికవులు కావ్యార్ధతరంగిణులపై అడ్డయీత ఈదారు., ఈదబడుతున్న నీరూ, ఈదుతున్నవాదూ ఆధార ఆధేయభావంతో అందులో గోచరిస్తారు. (శీనాథాదుల కృతులలో కవిశెలి

234 సాహిత, చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు నిలువెల్లా కనపడుతుంది. పబంధకవులు వీరందరి తరువాత వచ్చారు. వీరి కాలానికి ఈ యీూతలన్నీ పాతవద్ధతులై పోయాయి. అందువల్ల జలపాతాలలో జలకమాడటం ప్రారంభించారు, వీరు కావ్యార్థాలను స్వీయకవితావ్యక్తిత్వాలకు అభిషేకజలాలుగా 'మార్ప్చుకొన్నట్లు అనిపిస్తుంది. (బంధాలలో అడుగడుగునా కవి (పౌథేక్తికి కావ్యార్థాలు అడుగులకు మడుగులొత్తుతున్నట్లు భాసిస్తాయి. కావ్యమంతా కవితావ్యక్తిత్వానికి కనకాభిషేకం చేయటం కనిపిస్తుంది. అత్మవత్యయం ఆంధ (పబంధకవుల అమూల్యాలంకారం! అది ఆయుగ (వవృత్తికి గర్వకారణం అయింది, సాహిత్య (పస్థానాలలో (పబంధకవులకు అలంకారమార్గమే శరణ్యుమ్రైపోయింది. కవితయంవారు ధ్వన్మిపస్ట్రానాన్ని దండిగొ (వస్తరించారు; గుణాలను గౌరవించారు. నాచనసోముడు చమత్కారమార్గంలో కవితను చ్మితవిచ్యితంగా నడిపాడు. శీనాధుడు రితిమార్గాన్ని రసపంథాలో అనన్యసాధ్యంగా నిర్వహించాడు. పోతన భక్తిమార్గాన్ని వరిపూర్ణంగా సాధించాడు. ఇక మిగిలింది విస్తారమైన అలంకార్కపస్థానం. అది పబంధ కవులకు వివోరరంగమై నిలివింది. కాలవురుషుడు వారి కందించిన కల్పకం అలంకార్యపస్త్థానం! భామవోదులు ఆలంకార్యపస్టానాన్ని సారించారు. “కావ్యం (గావ్యుమలంకారాత; సౌందర్య మలంకారః " అని వాసుసుడు పేర్కొన్నాడు. కావ్యశోభాయాః కర్తారోధర్మా గుణాః ; “తదతిశయహేత వస్వలంకారః” అని అలంకార స్వరూపస్వభావాలను వివేచించాడు. అలంకారం కావ్యంలో ఉక్తి న్యాశయించి ఉపజీవిస్తుంది. అందువలన కావ్యార్థాలలో ఉక్తికి అలంకార(పస్థానంలో అ(గతొంబూలం లభించింది. ఉక్తికి అందం అలంకారం. అ అందరి వ్యకతవలన ఏర్పడుతుందని ఖామహాుని తీర్పు. “ ప్యాభిధేయ శబ్బోక్తి రిప్పావాచా మలంకృతః”, “"వాచాం ఎ(్రార్థ శబ్బోక్తి రలంకారాయ కల్పతే ” - మొగలైన వాక్యాలు కావ్యసొందర్యం వ్యకతతో కూడిన శబ్బార్ధాలవలన ఏర్పడుతుందని ఘోషిస్తున్నాయి. భామహవామనాదులు అలంకారాన్ని కావ్యసౌందర్యంగా నంభావిస్తే తరువాతి ఆలంకారికులు - కవితకు సొమ్ములుగా గణించి. గుణించారు; వివేచించి విశ్లేషించారు. సౌందర్యం గుణం. సొమ్ములు గుణాన్ని పోషించే ఉపకరణాలు. కరణాలనే ఉవకరణలుగా భావించి ముందుకు సాగింది అలంకార్యపన్థానం. వబంధకవులు ఈ బాటలో వధికులుగా పపయాణం సాగించారు. ఒక్కొక్క మవాకవికీ ఒక్కొక్క ఉక్తి గౌరవం లభించింది. నర్వాలంకారాలకు బీజభూతమైన అలంకార మేది? - అనే అంశంమీద ఆలంకారికులలో అభిపాయభేదా లున్నాయి. ఆ యా సిద్ధాంకాలనుబట్టి నాలుగైదు మార్గాలు (పసిద్ధిలోకి వచ్చాయి. వాటిని ఇలా భావించవచ్చు-

1. వథకోక్సియే సర్వాలంకార వీజభూత మనే భామహునిమతం.
2. ఉపమాలంకారమే సర్వాలంకారవీజ భూతమనే వామనునిమతం. 3.అతిశయోక్తియే సర్వాలంకారబీజభూతమనే మమ్మటుని మతం. 4 _స్వ్యఖావోక్తియే సర్వాలంకారటీిజభూతమనే దండ్యాదుల మతం. 5 .శేషయే సర్వాలంకారవీజభూతమునే కొందరి వాదం. చండ్యాదులు అర్థాలంకారాలను స్వభఖావేక్తులనీ, వ్మకోక్తులనీ, . రెండు కక్త్య లుగా విభజించారు. భామహుడు స్వభఖావ్‌క్తి నంగికరించలేదు. ర్వుదటుడు - వాస్తవ, కొపమ్య,

చతురోక్తి చతురాననుడు : శ్లేబోక్తి శేషేణదుడు 235 అతిశయ, క్షేృలను అలంకారమూలాలుగా (గపాంచాడు. రుయ్యకుడు కొపమ్య, విరోధ, శృంఖలా, న్యాయ గూఢార్థ, (వతితి, నంస్పష్టి, సంకరాలనే విభాగషక్కూన్ని పాటించాడు. విద్యానాధుడు కుపమ్య, సాధర్మ్య్య, అధ్యవసాయ., విశేషణ, వైచిత్యములనే ఖాగాలు చేశాడు. ఇవన్నీ ఒక యెత్తు, పైన పేర్కొన్న అయిధు మళాలూ మరొక యెత్తు. అంధ (పబంధకవు లాయా నిద్ధాంతాలను అనుకరిస్తూ తదనుగుణమైన ఉక్ష్‌వెభవాన్ని వెలార్పారని ఖావించటానికి వీలేర్చడుతున్నది. ౭5 (వతిపాదన? కవిపేరు అలంకారనిద్ధాంతం ఉక్తిలక్షణం

1. అల్లసానిపెద్దన అలంకారాలు ఉపమామూలాలు చతురోక్తి
2. నంది తిమ్నున అలంకారాలు ఉపమామూలాలు సరసోక్తి
3. (కృష్ణదేవరాయలు అలంకారాలు స్వఖావేక్తి/అతిశరూక్తీి మూలాలు (పౌఢోక్తి
4. పింగళి మారన అలంకారాలు వ్మకోక్తి శేషోక్తి మూలాలు సమాసాక్తి
5. రామరాజభూషణుడు అలంకారాలు శ్లేషోక్తి మూలాలు వర్యాయోక్తి
6. తెనాలి రామకృష్ణుడు అలంకారాలు వ్య్మకోక్తి మూలాలు టొఢోక్తి
7. చేపుకూర వేంకటకవి అలంకారాలు శ్లేషోక్సి మూలాలు వ్యకోక్తి ఈ కవులలో బొవప్యుమూలవాదులకవిత ఉత్తమంగా ఉంటుంది. పెద్దన తిమ్మన లా కోవలో నిలుస్తారు. పిల్లలమళ్డి పినవీరభ్యదకవి వీరికి దగ్గరివాడు. తిమ్మునకంటు పెద్దన పదిరెట్లు పెద్దకవి. ఆయనది "చతురరచన' అనీ, ఆతని ఉక్తులు “శిరీషకుసుమపేశల నుధామయా' లనీ రాయలు కీరించాడు. చతుర, పేశల శబ్దాలు నమానార్ధకాలే. "చతతే కాంక్షడే [వయోజనమితి చతురః”; “పింశతి అవయనో భవతి కార్యేషు ఇతి పేశలః ' - అని గురుబాల (పబోధిక. అంకే - ఉద్దిష్టమైన వరమ (పయోజనానికి సాధనభూతుడైనవాడు చతురుడు; అట్టి లక్షణం కలిగింది చతుర వాక్కు. అట్టి వాక్కు చేత కవి సాధించేది రనం. రవసిద్ధిని కాంక్షించి. తత్సాధకంగా శబ్దాలను [వవయోగించటుం చాతుర్యం... నన్నెచోడుడు ఉక్తులను నూక్తులనీ, సదుక్తులనీ వంగడించాడు. అందులో చతురోక్తులు ఉత్తమమైనవని పేర్కొన్నాడు. - "” చతురోక్తుల, నుతవదబహవు గతుల నలంకారభావ కాంతి రసార్డో న్నతి! గృతి నతి రసికులు వర సతి గతి నెజి/గింవవలదె సౌభాగ్యమునన్‌ ” కు.నం] .39 ఇటువంటి చతురోక్తులు పెద్దనకవితకు పెట్టిన రుచులు. పెద్దనకవితా శెలిని వివేచిస్తూ ఆచార్య పింగళ లక్ష్మీకాంతంగారు ఇలా అన్నారు - ” ఆడంబరము లేని గాంభీర్యము, సౌమ్యమై నృపాభవము, ఉద్వేగము లేని షీఘగమనము, పేలవత్వము లేని స్వాభావకత, వెలితి లేక

236 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు విండారి మెరుగులు దీరిన వదగుంఫనము ఈ కావ్య శైలికి ముఖ్యలక్షణములు” “"శబ్బనరణి ఎన్ని రూపాంతరములు పాందినను పెద్దన వాక్కునకు సహజమైన (పనన్నత ముత్యములోని లావణ్యమువలె (వన్ఫుటమగుచునే ఉండును. మజియు అర్ధ్భానుగుణముగా నినదించునట్లు శబ్బములను గుంఫనము చేయుటలో ఈ కవి అద్వితీయుడు”.

(పబంధకవులలో రనన్వరూపం బాగా తెలినిన కవి అల్లసాని పెద్దన. అలంకార పస్టానానికి అదర్శపాయమైన కవితారుచిని అందించినవాడు కూడా ఆయనయే. అందుకే ఆయనను అం(ధకవితాషితామహునిగా _పశంనించారేమో! శబ్బార్ధాలంకారమండితమైన సుకుమారమధుర పరిపాకమైన పదరచనతో రీతి నతిశయించినరనవృత్తిని స్ఫురింవచేసే చాతుర్యం ఆయన సొత్తు, పెద్దన రచనలో శబ్బార్ధగుణరూపమైన శ్లేష సమృద్ధంగా నిండి ఉంటుంది. పెద్దన సాధించిన గుణశ్తీషను మాని శబ్బార్ధ శ్లేషాలంకృతులను సూరనాదులు తమ కవితలలో వండించుకొని' (కొత్త పోకడలు పోయారు. ఎవరెన్ని పయోగాలు చేసినా రనవృత్తి వ్యంజకమై, గుణరీతి నిరూవకమైన అలంకృతోక్తి పధానంగా గల పెద్దన వచోవృత్తి - నన్నయ ,[ినాధుల వాక్సాకాలను అంటు/తొక్కి (కొత్తపంట పండించినట్పైంది. ఇది పెద్దన కవితకు పేరు తెచ్చిన రుచివైభపం. పెద్దనది రసోన్ముఖమైన అలంకార్యపస్థానం. అతనిది చతురోక్తి, వవబంధవఫణితి.

"ముక్కు తిమ్మునార్యు ముద్దువలుకు' అని పసిద్ధి. ఆయనకు సరనమైన వాక్కు ఉన్నది. కాని, రనవృత్తిని వ్యంజింపచేసే గాంభీర్యం పెద్దనకంఠు కొరవడింది. రసపోషణవిధానంలో తిమ్మన తన వాక్కును చమత్కొరంవైపు తరచు వరుగెత్తించటంచేత అతని కవితకు ఆనందమిచ్చే శక్తి కంటె ఆఅచ్లోదమిచ్చే రక్తి ఎక్కువైపోయింది. అలంకృతోక్తిని మాధుర్యగుణోదంచితమైన రచనలో రాణింపచేసే పజ్జ తిమ్మన కున్నది. ఆయన కవితలో ఆయ్యధులనాల్కల మీద నిలిచే కొన్ని వద్యాలలో రుచిగా నిలిచేది అఆ పజ్జ్ఞయే.

డాయలకవిత పెద్దన కవితలాగా రసంవైవు 'వరుగెత్తలేదు. అనంతమైన ఊవాలనూ, ఉత్పేక్షలనూ, లోకానుభవాలనూ, నాలుగుచరాణాల పద్యాలలో కుదించి, కూర్చులోనూ, 'నేర్పులోనూ పొదువరితనం కోనం (పాకులాడే _వవృత్తి ఎక్కువ. రాయల కఎవతకు రాజసంతో పాటు ఓజన్సు గుణం, గాఢబంధత్యం, అర్థపొధత్వణ దాని శ్వాసకోశాలు అయనకు రితి కంటె పాకం మీద (పణయ మెక్కుప. అందువల్ల రసవృత్తుల జాడలు ఆయన కవితలో తక్కువ. రాయలు గొప్ప

ఖావుకుడు. ఆయన భావన అలంకారోక్తి లో మూసలుగా జాలువారింది. పట్టపుగజాన్ని ఒంటినిండా అలంకరించినట్లుంటుంది ఆయన కవిత. రాయల కవితలో రేచన కంటె అలంకారమే అసక్తిదాయకం; ఆయన వలుకుబడులలో నినదించే వింత నమాసాల పోహళింవుల్లాగానే న్వభావ్‌క్తిన, అతిశయోక్తినీ మన్నించే ఆయన దృక్పథం నిరోధాఖాసంగా స్ఫురించే విచ్చతదర్శనం.

సరసాక్తి, చతురోక్తి (పౌధోక్తి పధానంగా సాగిన అలంకార (వస్టానాన్ని వ్మకోక్తి . గిచ్చోక్తి మార్గాలవైపు మళ్లించిన గౌరవం వింగళి నూరన్నకు దక్కింది. ఆతని వ్యకోక్తి వైభవం కళాపూర్జదయంలోని కధార్థాలలోనూ, (వఖావత్తి పద్యుమ్నంలోని కవితలోనూ ఫలించింది. అతని గిచ్చక్తి ద్వ్యర్థి కావ్యవపయోగంలో పడి కధార్థనంధానంలోనే కాలం వెళ్లబుచ్చి రసలోకం

చతురోక్తి చతురాననుడు : శ్లేషోక్తి శేషేందుడు 237 చేరుకోలేకపోయింది. అయినా, శబ్బంలొని నానార్థ _వతీయమాన శక్తిని రచనలో క్లాష్ణసుందరంగా సాధంచవచ్చునన్న ౨నూ-జ్యపయోగాన్ని తెలుగులో చేపి చూపాడు సూరన. అతని వ్యకోక్తి మార్గాన్ని (పౌఢత్తరం ఒనె, శెనాలి రామకృష్ణుడు తన కవితలో పదగుంఛనంగా సానలు తీర్చాడు. శ్లొష్ట కవితా మార్గాన్ని రామరాజభూ..ణుడు చేవట్టి బంగారువంట వండించాడు. శ్లేషకవత్యానికి గురుకులం అతని వసుచర్మెతలోని కవిత్వం. ఇ గురుకులంలో పెరిగి మరో గురుపీఠాన్ని నిలుపుకొన్నవాడు చేమకూర వేంకటకఎ.

(వబంధకవులలో పెద్దన శబ్దార్ధ గుణ శ్రీషకు తన కవితలో వట్టం కట్టితే - రామరాజు భూషణుడు. శబ్బ్దార్ధాలంకారశ్లేషకు తన కవతలో నువర్ణాఎషేకం. చేశాడు. ఇద్దరికీ అలంకార్మపస్తానాన్ని రసోన్ముఖంగా సాగించటం తిలును. _వబంధకవులలో వీరిద్దరూ _1పముఖ (పన్థానాచార్యులు.

వీరిద్దరూ సారించిన (పస్థానాలను (ప్రత్యేకంగా వరిగణిస్తేనే (వబంధయుగ విభజనం అర్థ్ధవంతమయ్యేది. పెద్దనాదులకృతులనూ రామరాజభూషణాదుల కృతులనూ - అన్నింటినీ ఉవబంధాలనే పిలుస్తున్నాం సామూహికంగా. అయినా ఆ సమూహంలో ఒక్కొక్కదాని _పత్వేకతను వరిగణనంలోకి తీనుకొంటూనే ఉన్నాం, అంకే (పబంధ ష్యకియలో ఈ యుగంలో కావ్యాలన్నీ వివిధ (చయోగాలుగా గుర్తించదగినవన్నమాట! అందులోనూ శ్రీషకావ్యాలు _(పబంధ స్వభావాన్ని కలిగి ఉన్నా శ్లేషకవితతో వైలక్షణ్యాన్ని సాధిన్తున్నాయి. ఇందుకు ఒక అంశం ఉదాహరణం. వనుచర్మితకు పట్టి లక్షణాలే (వబంధసాధారణలక్షణాలుగా విమర్శకులు (గహించినా, దాని శ్లేషస్వభావాన్ని _వబంధనియతస్వభావంగా పరిగణించలేద్ను. అయితీ అది (వబంధృషృకియలో ఒక ఉపష్కపయోగమా అంక - కాదు. పిల్లవనుచర్యితలకు తల్లి. అందువలన శ్రీషకావ్య మని వపిలువదగిన వత్వ్యేక ష్మకియగా లెక్కించి, దాని కొక యుగాన్ని యేర్పరచటం నమంఎవనం.

(వబంధయిగ నాయకుడు అల్లసాని పెద్దన.

,శ్రేషకావ్య యుగ నాయకుడు రామరాజ భూవణుడు.

ఒకరు చతురోక్త చతురాననుడు! మరొకరు శ్లేషోక్తి శేషే్య్యదుడు!!

(ఆదివారం అంధధ్యపభ : 26.2.1999)

శ్రి (పబంధ్యపస్థానంలో వకోక్తి జీవితం ' వ్యకోక్తి శృ రసోక్తి శృ నస్యఖావ్‌క్తి శృ వాజయమ్‌ నర్వాసు (గాపాణీం తాను రసోక్తిం పతిజానతే” (5.6) నరన్వతీ కంఠాభరణంలో భోజుడు చెప్పిన తీర్పు ఇది. వాబ్మయాన్నంతా ఉక్తివిశేషంగా గానీ, ఉక్తీ నముగాయంగా గానీ భావించా డాతడు. దానిని మూడు విధాలుగ- వఐంగడించాడు. నర్వవాజ్బయమూ వోక్తులతోనూ, రసోక్తులతోనూ, న్వభావోక్తులతోనూ నిండి ఉంటుంది. అయితే ఆ మూడురకాలలోనూ రనాక్తులే శ్రేష్టములని నిర్ణయించాడు. భోజుడు ధూనియుగ (1కీ.4. 850 నుండి 10560 వరకు ) లాక్షణికులలో నమన్వయనవాది. ఈ యుగంలొ మూడు ముఖ్యమైన వాదాలు వెలువడినాయి. ఒకటి - అంతకు పూర్వం నుండీ -ఉన్న _రనవాదం. రెండవది - అనందపర్ధనునిచేత (పతిపాదింపబడి, అభినవగుప్పునిచేత పరిష్కరింపబడిన ధ్వనివాదం . మూడవది - కుంతకుని వ్యకోక్తి సిద్ధాంతం. అభినవగువ్వుని దృష్టిలో వస్వ్వలంక రధ్వనులు రసధ్వనిలో వర్యవసిస్తాయి. ఆయన రన సిద్ధాంతానికి , ధ్యని నిద్ధాంతానికీ గొవు నమన్వయం చేసి చెప్పాడు. ధ్వనఎ సిద్ధాంతం న్వభావోక్తిని గౌరవించింది. రన సిద్ధాంతంలో రసోక్తి సహజగౌరవాన్ని పొందింది. రసధ్వనిలో ఈ రెండింటికి విష్టృవతివత్తి ఏర్పడింది. ఈ రెండు సిద్ధాంతాల కంటె విలక్షణమైనది వ్శకోక్తి సిద్ధాంతం. అయితే అది కూడా ధ్య్వనిమతం లాగా రనసిద్ధాంతాన్ని విరోధించింది కాదు. ఈ (ధ్యని)ి యుగంలో కుంతకుడు నంపదాయానికి భిన్నంగా తన మౌలికచింతన ద్వారా వృకోక్తి సిద్ధాంతాన్ని పతిప్పించాడు. . సాధారణంగా ప్మకోక్తి సిద్ధాంతం అలంకారసిద్ధాంతానికి (పతిరూపమనీ, అంచుచేత రనవాదానిక వ్యతిదేకమనీ భావించబడుతున్నది. కుంతకుడు కూడా మసృష్టంగా "సాలంకార స్య కావ్యతా' అని ఉద్దోషించాడు. కాని, వకోక్తి జివతమ్‌' ను సమ(గంగా అధ్యయనం చేసిన తరువాత కుంతకుడి దృష్టి రనవ్యతిరేకి కాదనే అంశం నిన్సందేహంగా తేటతెల్లమవుతుంది. కాని, అతడి దృష్టి నిశ్చయంగా రనం కంక న్వతయ్యతమయినది. కొంతవరకు భిన్నమయినది. ఎందుచేతనంటే 1. కావ్యానికి అత్మయ్డైన తత్త్వం రసం కాదు; వ్యకోక్తి అన్నాడు. 2. భావ వక్షం కంకె కళాపక్షం పట్ల ఎక్కువ మక్కువ చూపించాడు. కాని, రనం పట్ల ఆయన మసన్సులో ఆధికమయిన అనురాగం ఉంది. చాల చోట్ల రన (ప్రాధాన్యాన్ని ఉద్దేషించాడు. ధ్వనికీ _రసానిఓ ఉన్నట్టు, వ్యకోక్తికీ రసనికీ మధ్య సిద్ధాంతరూవంలో మౌలికమైన సామ్యం లేదు. కాని, మొత్తంమీద వ్మకోక్తి చృకంలో రసానికి ఏ మ్మాతమూ తక్కువ స్థానం లేదు. నిజానికి వథోక్తి + ధ్వని

వా సం వదాయాలకు రసంపట్ల కల దృక్పధం ఇంచుమించు ఒకకేు అనడంలో అనౌచిత్యం అీదు. కావ్యృల ఏ + వయోజనాలలో అంతర్గతంగా రస (ప్రాధాన్యాన్ని _ప్య్రపధమంగా అంగికరించిన వాడు కుంతకుడే” - !.న్న ఇచార్య నగే్యద మాటలు గమనిస్తే భోజుని సమున్వయదృక్పధంతోపాటు, అతని నిర్ణయంలో ఉన్న -౫౦ కూడా స్పష్టమౌతుంది. (రన సిద్ధాంతం: తెలుగు అకాడమి_పచురణ

• 1985 ,వ:92 - 53 ). ధ్వని యుగంలో చివరివాడు భోజుడు. అతని తీర్పు ఆ యుగ సిద్ధాంతాల సమన్వయదృష్టితే సాక్షి. ఆధ సాహిత్య చర్వతలో (పబంధయుగం, శ్లీషకాప్య యుగమన చెప్పబడే 16 వశతాబ్దం, 17 వశతాబ్ది పూగ్వార్ధంలోని కాలం సంస్కృతసాహిత్యసిద్ధాంతపరిణామచరితలో ధృనిపరివక్తన యుగానికి చెందింది. ధ్యని వరివర్తన యుగం మమ్మృటాదుల నుండి పండితరాయలవపరకు. అంటు దాదాపు 11 పశతాబ్దపు ఉత్తరార్ధం నుండి 17 వశతాచ్ది ఏవరి పరకు. ఈ యుగంలోనూ రసధ్యనిని సమర్థించే లాక్షణికు లెందరో ఉన్నారు. _వారిలో _పనిద్ధులు - పమమ్మటుడు, హేమచందుడు, విద్యాధగడు, వండితరాయలు,. అలంకార్యపస్టానానికి సంబంధించన రుయ్యకుడు, జయదేవుడు, అప్పయదీక్షితులు మొదలైనవారు కూడా ధ్వని నిద్ధాంకాన్ని అంగికరింఛారు.. ధ్వనికంటు వేరుగా శుద్ధరననిద్ధాంచాలను (_వతిపాదంచినవాలూ ఈ య్లుగంలో ఉన్నారు. వారిలో అగ్నివురాణనంకలనకర్త, రామచందగుణచందులు, వశ్వనాధుడు, శారదాతనయుదు. సింగభూపాలుడు, భానుదత్తుడు, రూపగోస్వామి మొదలైన వాయ పేర్కొనదగినవారు. ఈ యుగంలో బలంగా (వపర్తిల్లిసి మరొక లక్షణం కఎ?క్షాపవృత్తి. అంగు కార్యతత్వాంకి గా౨, జీఎతానికి గాని సంబంధించిన మౌలిక సాపాత్య సిద్ధాంకాలపై వినూత్నంగా (వ ఎపావెంజే (వయత్నంగానీ, లేదా పూర్వపవర్తిత (పనిద్ధ సిద్దాంతాల పై విమర్శ వెలయించ వాబిఎ ఎ పద్ధంగానే ఎఎక్షణంగానో వివేచించటంగానీ చేసినదావికంకె భావ్యరచనకు కాపలసిస శాస్తీయ మై స సామ్యగివి సేకనెంచి వాజిని విశ్లేషణాత్మకంగా సంపుటికంంచటంలోనే (శద్ధ ఎక్కుపగా (వదర్శింపబడింది. ఆమనచండుని కావ్యకల్పలత, “హేస్తరుని కవికల్సలత ఈ (_పవృత్తితీ వెలుపకిన (గంధాలు. * ఎద్యానాధుని (పతాపర్ముదయకళోఖ్తూషణం కూడా ఈ కోవకే వర్తిస్తుంది. నప్యవర్శనంలో నవనవలాగటం కాదు ఈ శ్యాస్తగంధాలస్వబావం. కవులకు పాఠ్య[గంధంగా ఉపయోగపడటం లక్ష్యం. ఈ లక్ష్యంలో వెలువడిన (గంధం బట్టుమూర్తి లేదా రామరాజభూషణుడు తెలుగులో రచించిన నరస ఘభూపాలియ మనబడే కావ్యాలంకార సంగహం. ఖారతీయాలంకారశ్యాస్త వరిణామచర్వ్శితలో ధ్యనివరివర్తన యుగంలో ఉన్న (పబంధకవులు నాటి _పసిద్ధాలంకారిక దృక్పధాలకు (వఖావితులై యుండటం సహజం. అయితే, వారు అంధసాహిత్య వరిణామ చర్వితలో నిర్వహించపలసిన తమ ప్యాతను గూడా నిర్ణయించుకొన్న వతిభామూర్తులు. అ, యుగచైతన్యాన్ని తీర్చిదిద్దిన కవులలో ఇటువంటి స్పృవా కలవారు, సమర్ధులు చెప్పుకోదగ్గవారు కొందరున్నారు., వారి రచనలు ఒక పరిణామాన్ని సూచిస్తాయి. ఉదాహరణకు - పిల్లలపుట్డీ వినవిరభ్యదుడు, అల్లసాని పెద్దన, నంది తిమ్మయ మొదలైనవారు రసోక్తిని (పధానంగా గౌరవించారు. కాని, అలంకార్యపస్థానంలో (న తు. వీరిల" నహజోక్తులు, వ్మకోక్తులు కూడా విశేషంగా గోచరిస్తాయి. కాని, వాటికంటొ రసోక్తులనే వా రెక్కువగా పోషించారు. (పబంధయుగంలోని, మొదటితరంవారందరూ సమన్వయవాదులు.

240 సాహిత్య చర్మ్శితలా చర్చనియీంశాలు

(వబంధకవులలో రాయలు, వింగళి సూరన ఒక విచ్వితీమైన (పవృత్తిని (పదర్శించారు. వీరిలో సమన్వయ ]_పపృత్తి కంకు సంఘర్షణ చైతన్యం ఎక్కువ. అయితే రాయలలో రనదృష్టి కంటె వ్యకోక్తి సిద్ధాంతవపృత్తియే పై చేయి సాధించింది. సూరనలో వ్యకోక్తి మీద రసోక్త్‌ విజయం పొందింది.

అ తరువాత కావ్య చైతన్యాన్ని ముందుకు తీసికొని వెళ్లినవారలో ముఖ్యులు రామరాజభూషణుడు, తెనాలి రామకృష్ణుడు. వీరిద్దరిలో రామరాజభూషణుడు సనమన్వయవాదానికి దగ్గరివాడుు; అయినా అలంకారమార్గంలో శ్షేషాను(పాణిత వకోక్తిని తన (వబంధంలో వట్టం కళ్టినవాడు. తెనాలి రామకృష్ణుడు తన కవితలో ష్మకోక్తి విజయాన్ని వకటించినవాడు. రామకృష్ణుని మార్గం కంశు రామరాజభూవణుని పద్ధతి తరువాత (పచారం చెందింది. అ పద్ధతికి వతినిధిగా నిళ€చినవాడు చేమకూర వేంకటకవి.

రసమార్గంలో రనధ్యని సిద్ధాంతం ఎంత గొప్పదో అలంకారమార్గంలో వ్మకోక్తి నిద్దాతం అంత గొప్పది. ఈ రెండూ కావ్యంలోని నర్వాంగాలలోనూ ధ్వని ప్యకత్వాదులు వాఃవించియున్నట్లు వ్యాభ్యానించాయి. రసోక్తి అనుభూతి లక్ష్యంగా (వపర్తిస్తుంది; ధ్వని రవవ్యంజకంగా శజ్ధార్థశక్తిని ఉమదర్శిస్తుంది. వ్యకలత అవఖివ్యక్తిగా అవిష్కతమౌతుంది.

“"శబ్బార్థౌ సపాతొ వ్యక కవి వ్యాపారళాలిని

బంధే వ్యవస్థితా కావ్యం తద్విదావ్తోదకారిణి”

“ ఉభావేతా వలంకార్యౌ తయోః వునరలంకృతఊః

వథకోక్తి రేవ వైదగ్ధణభంగీ భణితి రుచ్యతే *. - (వశకోక్తి జీవితమ్‌ 1.7 .10)

వ్యకోక్తి సిద్ధాంతంలో శబ్బార్థాలకు నసపాతత్వం చెవృబడింది. కవి యొక్క వ్యక్తీకరణవద్ధితిలో గల వ్యకతకు (పాధాన్యం ఇవ్వబడింది. నహృదయపహృృదయావ్లాదకారిచై న కావ్యబంధంలో వ్మ్యకతావిశిష్టాలైన శజ్జార్థాలు వ్యవస్థితాలై ఉంటాయి. శజ్బార్థాలు రెండ్తూ అలంకరించదగినవే. అయితే, అ రెండింటినీ అలంకరించేది వ్యకోక్తి మ్మాతమే. వ్కకోక్తి అంటు - వైదగ్ధ్యభంగిభణిత్తి. అంటే కవికర్మ కాశలం వలన ఏర్పడే విచ్చిత్తితో కూడిన వాగ్విన్యాసం అన్నమాట. వ్మ్యకతను గురించి కుంతకుడు వివరిన్తూ అది - " (వసిద్ధాభిధానవ్యతిరేకిణియై న విచ్శతావిధ” అనీ, “వనిగ్ధ (పస్థానవ్యతిరేకి గ్లైన వైచ్శిత్య మనీ” నిర్దేంచాడు. అంటే -(ప సిద్ధంగా లోకంలో వినవచ్చే శబ్బార్ధాల వసవోరఫక్కికలోని అభివ్యక్తికంటే విలక్షణంగానూ, విఇిష్టంగానూ, వివ్శితంగొనూ ఉండి, కవి (పతిభచేత లోకోత్రరచపుత్మా రచారుత్వాన్ని వెలార్సే ఉక్స్‌ విశేషం వ్యకోక్తి అని కుంతకుని అవ్విపాయం. ఇతడు ధ్యనినీ, రసాన్నీ బహుముఖీనంగా కావ్యంలో నర్వతా భాసించే వ్యకోక్తిలోని భాగస్వాములుగానే భావంచాడు. (వ్యకోక్తిని నర్వతా వర్ణవిన్యానంలోనూ, వదవూర్యార్ధంలోనూ, పదపరాగ్ధంలోనూ, వాక్శంలోనూ, [పకరణంలోనూ, (వబంధనిబంధనంలోనూ+దర్శించి ఆరు విధాలుగా విశ్లేషించాడు అయితే, ఈ అరు విభాగాలలో అలంకార వస్తునంబంధులైన విశేషహాలనన్నింటినీ అంతర్భవించ చేశాడు. ఎలాగంటే, వర్ణవిన్యాన వ్యకతలో శబ్దాలంకారవిచారమంతా సంగుప్తమై ఉన్నది వదపూర్వార్ధ, పరార్ధ వృకతలలో (పకృతి _పత్యయ్మపయోగంలోని కవ్మిపతిభాజన్యమైన వ్యకవ్య్శాపాంనుశీలనం ముఖ్యం. ధ్వని వాదులలొగానే వదవదాంశాలలో వ్మకతను దర్శించాడు

(వబంధ్యవస్థానంలో వ్యకోక్తి జీవితం 241 కుంతకుడు. వాక్యవ్యకతలో అతడు ఇరవైఅర్భాలంకారాలను అందులోని ఖేదాలుగా (పతిపాదించాడు.

“వాక్యస్య వ(కభావీ౭ న్యో భిద్యతే యః నవ్యసధా

య్మతాలంకారవర్గో 2 సౌ సర్యో౭పష్యం తర్భవిష్యతి” అని తన అలంకార (వస్థాన సమన్వయాన్ని _పకటించాడు, కుంతకుని పై నాల్గురకాలైన వ్యకతల (వతిపాదనం ఒక యొత్తు. మిగిలిన వకరణ,

వబంధ వ్యకతలు రెండూ మరొక ఎత్తు, నహమ్యగ్యవబంధంలో ఒక ఖాగంగా ఉ వాక్కనముదాయాన్ని (వకరణం అనీ, దాన్ని సహృదయహృదయంగమంగా వ్యకతావిశిష్టంగాన్త డి తీర్చటమే _పకరణ వ్యకత అని, అది తొమ్మిది విధాలుగా నిర్వపాంచబడుతుందనీ కుంతకు వివేచించి సోదాహరణంగా విపరించాడు. నమ్మగకావ్యంలో గాని, _(పబంధంలో గాని, నాటకం? ఇతివృత్తం తప్పక ఉంటుంది. రసాదులను ఉపలక్షించి కాని, రసాంతరాన్ని లక్షించి కాని ఇ. సంవిధానంలో కవిిఫతిభాజిన్యమై న కల్పనావైచితిని _వబంధవ్యకతగా కుంతకుడు నిర్దేశం వబంధవ్‌(కతను ఏడు విధాలుగా వింగడించాడు. _ ఈ వ్యకతా వివేచనమంతా ఆంధ్యపబంధ్యపవంచంలో _వతిఫలించింది.

వ్మకోక్తి పస్థానంలో వ్మకోక్తి అర్భాలంకార మ్యాతంగా భావించబడదు. సర్వాలంకారమూల బీజంగా సంభావించబడుతుంది. వ్యకోక్తి కావ్యసౌందర్యమే కాని కావ్యాన్ని అలంకరించేది కాదు. కావ్యానికి " రసధ్వని అత్మ అయితే వ్యకోక్తి పాణంగా పరిగణించబడుతున్నది. కుచిత్గం కావ్యశిలంగా ఖభావించబడుతున్నది. ఖామహుని అలంకార్యవస్థానఖేరిలో వినవచ్చే కాన్య సొందర్యవివేచనం కుంతకునిలో వరివూర్జావస్థను పొందింది. అలంకారవాదులు కూడా ధ్వని రనమతాలను మన్నించే. (వవృత్తిని పోషించిన గౌరవం కూడా వ్యకోక్తి పస్త్రానానికి దక్కుతున్నది. (వబంధయుగంలో (వయోగాలు నిర్వహించిన అం్యధకవులకు వ్య్మకోక్తి పస్థానానికి సంబంధించిన అలంకారమార్గం అనువుగా అమరింది. అందులో వారందరూ వయనించారు.

అందువలననే ఆంధ్యపబంధకవులకు రసం మీద వైరస్యం లేదు, ధ్వనిమీద వైముఖ్యం లేదు. అయితే అలంకారంమీద అఆనక్తి ఉన్నది, ఉక్తి వైచితి మీద అనురక్తి ఉన్నది, అభివ్యక్తిమీద ఆదరం ఉన్నది. ఈ విధమైన (పవృత్తి వ్మకోక్షిపస్థానాన్ని సమాదరిస్తుంది. వ్యకోక్తి కవియొక్క ఉక్తీ వ్మ్యకతకు విశేషగౌరవాన్ని ఇస్తుంది కాబట్టి (పబంధకవులు ఒక్కొక్కరూ ఒక్కొక్కరకమైన ఉక్తి లక్షణాన్ని తమ తమ శెలులలో విరివిగా పదర్శించారు. ఇటువంటి ఉక్తి వైచిత్యాన్ని అభివ్యక్తి లక్షణంగా మన్నించేది వ్యళోక్తి వస్థానమే. అందువలన పెద్దనగారి చతురోక్తిగాని, తిమ్మనగారి సరసోక్తి గానీ, రాయల రామకృష్ణుల ,పౌధోక్తులుగాని, మిగిలిన కవుల శ్లీషోక్తులుగాని, వ్యకోక్తులుగాని కుంతకుని ష్మకోక్తి పన్థానంలో వైఖరులుగా వెలుగొందేవే అందువలన అంధ్యపబంధకవుల అభివ్యక్తి ధోరణులన్నీ ప్మకోక్తి జీవిత _పవృత్తులతో _పభావితమ్టై పవర్తిల్లాయనటంలో అనుమానం లేయ.

ఈ అంశాన్ని సోంగంగా వివేచించాలంటే 16, 17 వ శతాబ్దాలలో వెలువడిన వబంధకర్తల

242 సాహిత్య చర్వితలో చర్ప్చనియాంశాలు కవితా లక్ష్యాలనూ, కావ్యేతి వృత్త నిర్మాణ విశేషాలనూ, ప్యాతచ్శితణస్వభావాలనూ, రసపోషణ విధానాలనూ, రచన్మాపయోగాలనూ పరిశీలించవలసి వస్తుంది. రాబోయే వ్యాసాలలో ఈ పరిశీలన సాగుతుంది.

(పబంధ వికాసాన్ని భావంచిన విమర్శకులు- _పబంధ రచనకు బీజాలు నన్నెచోడుని కావ్యరచనంలో కనపడతాయనీ, అవి (కమంగా తిక్కనలో అంకురావస్థకు, ఎజ్జనలో .చికురావస్థకు, నాచనసోమునిలో శాభావస్థకు, (శీనాధునిలో పుష్పావస్థకూ .పరిణమించాయని, (పబంధయుగ కపులలో అవి ఫలావస్థ నందుకొన్నాయనీ పేర్కొన్నారు. _వజంధమంకేు అలంకార్యపస్థానంలోని (పయోగమని అన్వయించుకోవాలి. అప్పుడు నన్నెచోడుని కవితలోని అలంకారలక్షణమైన వ్యకతి గుణానికి ఏర్పడిన తొలి చివ్నామే తెలుగుకవిత్వంలోని అలంకారమార్తానికి పధమతిర్థంగా (ప్రత్యక్షమౌతుంది. తిక్కనది అలంకారమార్గం కాదు. ఎజ్జనది అలంకారధ్వనిని మన్నించిన మార్గం. వీరిద్దరు నిర్వచనోత్తరరామాయణ, నృసింహవురాణకధార్థాలను సంవిధానం చేయటంలో రుంతకుని (పకరణ పబంధవ్మకతలను మన్నించినట్లు స్ఫురించే అవకాశం ఉన్నది. నాచనసోముని సంవిధాన చ్మకవర్తిత్వంలో [ప్రబంధవ్యకతను మనం దర్శించవచ్చు. (శినాధుడు వ్మ్యకతను రీతి రొస మార్గాలకు అనుగుణంగా సంపదించుకొన్నవాడు. “ హరచూడాహరిణాంక ప్యకత"” అతన కవితా స్వభావమని కొందరు భావించటంలో గల తాత్పర్య మదే.

ఏ కవియైనా ఒక (కొత్త _ష్మకియను _పయోగాత్మకంగా నిర్మించటానికి ,పయత్నిస్తే అందులో కుంతకుని' వబంధ వ్యకత ఉండక తప్పదు. అనందవర్ధనుని (పబంధ ధ్వని ఉండక తప్పదు. అలంకారదృష్టితో అఖివ్యక్తికి (పొముఖ్యమిచ్చి సమిక్షిస్తే[పబంధ వ్యకత; శబ్దార్థ శక్తితో అనుభూతిని లక్షించి అనుశీలిస్తే [పబంధ ధ్వని. పెద్దనాదులలో (ప్రబంధ ధ్యని ఎక్కువ; సూరనాదులలో_వబంధ వ్యికత అధికం. (పబంధయుగసాహిత్య దర్శన పరిణామాన్ని సూచిస్తాయి పదహారవ, పదిహేడవ శతాబ్టి రచనలు. ఆ వివరాలను ముందు ముందు గమనిద్దాం

(ఆదివారం ఆం్యధ్యపభ : 5.3.1989)

5్‌0 (పకరణ వ్యకతకు _పథమ శృంగం శృంగార శాకుంతలం

16 వశతాబ్ది [వబంధ కవులు వస్తునిర్మాణంలో చేసిన ,వయోగాలు విశిష్టంగా కనపడతాయి. ముఖ్యంగా పిల్లలమజ్జి వినవీరభ్యదకవి శృంగార శాకుంతలం, నంది తిమ్మయ పారిజాతాపవార: అల్లసాని పెద్దన స్వారోచిషమునునంభవం, (4 కృష్ణదేవరాయల ఆముక్తమాల్యద, మాదయ॥। మల్లన రాజశేఖరచరి.తం, ధూర్జటి కాళహస్తీశ్వరమావోత్మ్య్యం, అయ్యలరాజు రామభ్యద;: రామాభ్యుదయం, పింగళి సూరన రాఘవపాండవీయం, కళాపూర్ణోదయం, _పభావతీ వద్యుమ్నం, రామరాజభూషబణుని వారిశ్చ్య్యదనలోపాఖ్యానం, వనుచర్శితం, తెనాలి రామకృష్ణుని పాండురంగమావోత్మ్క్యం ఈ యుగంలో చెప్పుకోతగినవి. ఈ (పబంధాలన్నీ వన్తువును రీమణీయంగా, రసవంతంగా, యధ్యాకమంగా చఇప్పేవద్ధతి కంకు విలక్షణంగా, చమత్కారజనకంగా, వ్మకంగా చెప్పుతూ ధ్వనిని, రసాన్ని యధావకాశంగా మన్నించే విధానం విశేషంగా పాటించటానికి యత్నించాయి. ెద్దనాదుల (వబంధాలలో 1వబంధ ధ్వనికి వరిపోషకంగా _పకరణ, పబంధవ్మకతలు నిలిస్తే, పింగళి సూరనకాలంనుండి వెలసన (ప్రబంధాలలో (వకరణ _పబంధ వ్యకతలకు (పాముఖ్యం కలిగి తదనుబంధంగా ,పబంధధ్వని నిర్వపాింపబడినట్లు స్పష్టమౌతుంది. ఎమైనా (పబంధాలలోని వస్తునిర్మాణ (పయోగాలను వళోక్తి పస్టానదృష్టితో పరిశిలించటమే సమంజస మనిపిన్తుంధి. ఎందుకంకే - (పబంధయుగం అలంకార్యపస్థానాన్ని ఆదరించిన కాలం కాబట్టి.

ఐంతవరకూ (పబంధాలలోని వన్తునిర్శాణ్యపయోగాలను గురించి సాగిన విమర్శ అలంకార్యపన్థానాన్ని పధానం చేసికొని సాగలేదు. కాని, జి.వి.కృష్ణారావుగారి లాంటి వారు కళాపూర్జోదయ కావ్య పరిశిలనంలో వ్మికోక్తికి (పాధాన్యమివ్వటం గమనిస్తాం. అ మార్గం ఇంకా ఘంటాపధం కావలసిఉన్నది. స్థూలంగా (పపబంధవన్తు వరిశిలనంలో ఇవృటివరకు వినవస్తున్న విశేషాలు:

1. [వబంధాలలో వస్తువు మృగ్యమని కొందరంటారు. మరికొందరు [వబంధాలలో వస్వైక్యం ఒక ముఖ్యలరక్షణంగా గోచరిస్తుందని పేర్కొంటారు. మరికొందరు వస్వైక్యన్యూతం (పబంధాలన్నింటికి వర్తించే సామాన్య లక్షణం కాదనీ, పారిజాతాపహరణం, (_పభాపతీ |1పద్యుమ్నం, వసుచర్మితం మొదలైన వాటిలో లాగా మనుచర్శితంలో, ఆముక్తమాల్యదలో వస్వైక్యం లేదనీ. విపుర్శిస్తారు. కొంతమంది (పబంధవస్తువులో ఐక్యత కాదు, .ఏకవాక్కతను అనుశీలించాలని పేర్కొంటారు. పస్వైక్యం కావ్యలక్షణంగానూ, ఏకవాళ్యత (వబంధవస్తుస్వభావంగానూ ఇప్పుడు ఎక్కువమంది భాఎఐస్తున్నారు. ఈ లక్షణం వ్యకోక్తి (పస్టానానికి 'సన్నిపితంగా ఉంటుందని

244 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు (గహించటం నులభం.

2. (పబంధవస్తువు వర్ణనామయుగా ఉంటుందనీ, అష్టాదశవర్దేనలకు అతిశయమైన (పొధాన్యం (పబంధవస్తు నిర్మాణంలో ఉండటం దాని (పత్యేక లక్షణమనీ పలువురు విమర్శకులు భావించారు. అయితే వస్తువర్దనల నడుమ నీరక్తీరన్యాయం కంటె, తిలతండుల న్యాయమే (పబంధాలలో మిక్కుటంగా గోచరిస్తుందని అనేకులు అభ్యిపాయపడుతున్నారు. దీనిని మరికొంతలోతుగా పరిశీలిస్తే, 1పబంధకవుల పర్ణనాదృక్పధం రనధ్యనిమర్యాదకు సంబంధించింది కాదని, వకోక్తి పన్థానంలోని ,వకరణవ్యకతను మన్నించిందనీ స్పష్టంగా తెలుస్తుంది అందువలస (పబంధపస్తువుకు - వర్ణనలకు ఉన్న సంబంధాన్ని అనుశీలించే వధానంలోనే మార్పు రావాలని మనవి.

3. ్మవబంధ వన్తువులో నన్నివేశ కల్పనం ముఖ్యం. సజాతీయ విజాతీయ _పవృత్తులకు సంఘర్షణం కల్పించటం సన్నివేశ నిర్వహణ శిల్పం, నన్నివేశ చ్యితణం వలన _పబంధవస్తువులో దృ శ్యకావ్యమర్యాదలు పరిపోషిపబడటానికి వీలొతుందని విమర్శకులు భావించారు. కాని, ష్మకోక్తి జీవితంలోని [పకరణ వ్మ్యకత - సన్నివేశాన్ని కావ్యానికి పాణభూతంగా భావించి వివేచించిన విబాగం (పబంధ కవు లా పద్ధతిని తమ పయోగాలలో బలంగా (పపంచించారు. ఈ దృష్టితో నన్నివేశవైచతిని 'పరికిలిస్తేనే వబంధకధాశిల్పం [వసన్నమౌతుంది.

4. స్వతం్యతకల్పమైన వస్తునిర్మాణం (పబంధంలో ముఖ్యం. ,పఖ్యాతపన్తువు కంటు మిిశ కల్పితేతివృత్తాలే (పబంధ వస్తువులుగా పర్మిగహయోగ్యాలుగా అ కాలం కపులు భావించినట్లు వారి _పయోగాలు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. ఈ సమస్యను కావ్య సామాన్య లక్షణ దృష్టితినే కాక, ప(కోక్తి జీవితంలోని _(వబంధవ[కతను దృష్టిలో ఉంచుకొని నమిక్షించవలని ఉంటుంది. అప్పుడు (పబంధకవుల వస్నుపయోగాల విలువలు మనకు విశిష్టంగా (పకటితహౌతాయి.

5. జాతి వార్తా కథనం పన్తు సంపత్తికి పోషక్కదప్యం. ఇది జాతి వార్తా చమక్కొర కావ్యయుగం నుండి _వబంధకవులు తెచ్చుకొన్న నవీనగుణం. సమకాలీన సమాజజీవన (పతిఫలనానికి ఇది తోడ్పడుతుంది. వబంధకధాకాలంనాటి పరిస్థితులలో సమకాలీన (పజాజీవితాన్ని పతిభాసమన్వితంగా పాందువరచటం ఇందులోని అంతర్లక్షణం. ఇది వకకోక్తీ జీవితంలోని |పకరణ వ్మ్యకతలోని _పథమభఖేదానికి సన్నిపాతంగా ఉండే లక్షణం. అందువలన దీనిని కూడా వృేకోక్తి పన్థానాంతర్గతంగానే వరిశిలించటం సమంజనం.

6 ఎన్నుకొన్న వన్తువులోని పతీకాత్మక పపృత్తిని పరిరక్తించటం _పబంధ వస్తు నిర్మాణంలో కవి పాటించవలసిన (పధాన ధర్మం. _పబంధపన్తువు పురాణసంబంధి అయితే, అందులో (పతీకాత్మక పవృత్తి తప్పక ఉండి ఉంటుంది. [1పబంధకవ అ వస్తువును నిర్వపాంచేటప్పుడు తాను 'పబంధప్మ్యకతా న్యూతాన్ని అ్యశయించి మూలకథ కంకె మరొక విధమైన (పయోజనాన్ని సాధించటానికి యత్నించినా, ఆ కథలో, పాాతలలో నహజంగా ఉండే (వతీకాత్మకృపవృత్తిని మ్మాతం

విస్మరించరాదు. సబంధకవులలో పెద్దన, సూరన, రామరాజభూషణుడు, చేమకూర వెంకటకవి

1వకరణ వ్యకతకు వథము శృంగం శృంగార శాకుంతలం 245 మొదన్లా న వారు పతీళ౯త్మకంగా (వబంధవస్తువులను నిర్మించిన పద్ధతిని అధునిక విమర్శకులు వివిద, * ఊి విమర్శ్యవిధానం వ్యకోక్సి జీవితపద్ధతికి సంబంధించిందని తెలునుకొనటం ఇప్పుడు సులభం.

(వబంధాఇలోని కథలలో పకరణ వ్యకత, 'వబంధ వ్యకత వధాన ప్యాత నిర్వపాంచటం సామాన్య ఐక్షటంగా కనపడుతున్నది ఉదాహారణకు కొన్ని _పఒంధాలలోఎ కభలను తీసికొని'వ,కోక్తి జీవితాన్ని అవి ఎలా సాగించాయో పరిశీలిస్తే ఈ తత్వం స్పష్టమౌతుంది.

ముందుగా విల్లలమళ్డి పిన విరభృదకవి శృంగార శాకుంతలంలోన వస్తువును గమనిద్దాం. శకుంతలా వృత్తాంతం పువోఖారతంలో ఉన్నది. దానిని కొంత మార్చి కాళిదాను అభిజ్ఞానశాకుంతల నాటకంలో నిబంధించాడు. వ్యాసకాళిదానకధాకల్పనలను జోడించి పద్మపురాణం తన స్వర్గఖండంలో మరొక కథను కల్పించింది. ఈ కథలన్నింటిలో కాళిదాసు నిర్మించిన కథావస్తువే ఉత్తమమైనది. ఈ కధలన్నీ లోకంలో_పచారంలో ఉండగా పినవీగభ్యదుడు మరొక మ్మిశ (వయోగం చేశాడు. శృంగారశాకుంతలంలో కృతిపతి అయిన చిల్లీత 'వెన్నయామాత్యుని నోట ఇలా వలికించాడు.

భారత ,పోక్త కధ మూల కారణమనుగః

గొభిదాసుని నాటక్కకమము కొంత

తావకోక్తికి నభినవ్యశి వపాంప+

గూర్మి, గృతి సేయు నాకు శాకుంతలంబు"”. (వబంధంలో _పధానరనం శృంగారం కావాలనీ, మవాఖారతకథ _పాతివదొకగా, కాళిదాసు కధ కొంత వర్తించేటట్లుగా విలలముళ్ణి (కొత్త రకంగా కథ చెప్పాలని కృతివతి సూచించాడు పిల్లలమళ్టీ పీనవీరభ్యదుని 1పబంధంలోని కధ కూడా ఒక నూత్నమ్మిశ _వయోగం.

'శకుంతల కథ శృంగార రసానుకూలంగా - సాగాలంకే కాళిదాసుని నాటక కధ్యాకమం తోడ్పడినంతగా ఖారతకధావిధానరీ నవోయవడదు. అందువలన పినవీర భ(దుడు తన కావ్యకథనంకొ చాలవరకు కాళిదాసు నాటక కధనే అనుసరించి నడివాడు. అయితే, కధను మవాఖారతకథ ననునరించి. ముగించదలచుకొన్నాడు. దాని కనుగుణంగా యౌవరాజ్య వట్టాభిషేకార్డుడైన ప్యుతునితో శకుంతలను రాజసభలో (పవేశపెట్టాడు. ఖారతకథలో లాగానే అకాశవాణి చేత సత్యకథనం చెప్పించాడు. కాళిదాను కధలో లాగా అంగుళీయక కల్పనం చేసి, దానిని పొగొట్టకుండా, శకుంతలతో రాజసభకు వచ్చిన అనసూయా (పియంవదలతో చానిని రాజుపై విసిరివేయించాడు. ఉంగరం వలన రాజుకు నృృతి వస్తుంది. అకాశవాణి వలన [(పజలకు నిజం తెలుస్తుంది. అయినా పబంధకవి తృప్తి పడలేదు. నాళలదమహర్షిని వవేశపెట్టి లౌకికసాక్ష్యాన్ని కూడా వలికించి కథను అద్భుతంగా ముగించాడు.

వ్యాసకాళిదాస కథార్థాల కంకె పినవీరభ్యదకవి కల్పించిన కథార్ధాలను స్థూలంగా ఇలా నసంభావించవచ్చు:

246 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

1. వబంధోచితంగా హస్తినాపుర, దుష్యంతమవోరాజ వర్ధనలు చేయటం.

2: పుళిందవల్లభుల (పప్రేరణచే రాజు మృగయిీకౌతుకాన్ని (పదర్శించటం, మృగయా నన్నాహ వర్ణనం,

ఏ3. రాజు మార్గమధ్యంలో యాదవుల విందును స్వీకరించటం.

4. వనమృగవర్దనం, మృగయావర్ణనం.

ఆ(శమ్మవభావం చేత రాజుకు మృగంమీద జాలిగలగటం, దానివలన అతడు దానిని

చంపకుండా ఉండటం.

5 వృద్దతాపసునికీ, రాజుకూ మధ్య సాగన సంభాషణలు.

7. తపోవన వర్ణనం.

8. రాజు మువికన్యలతో తన చరితను దాచకుండా చెప్పటం.

9. అనసూయా [వియంవదలతో కలిసి శకుంతల అ్మశమానికి పోయి, అతిధి నత్కారం కోసం రాజును ఆవ్వానించటానికి ఒక ముని కుమౌరుణ్ణి పంపటం.

10 ముని కుమారుడు రాజుకు శకుంత. 'జన్మవృత్తాంతాన్ని వివరించటం.

1]. తపోవనంలో పులి ్యవవేశించటం, దాని వలన శకుంతలను ఆనాడు వర్ణశాలలో రాజు చూడలేకపోవ.*0.

12. న్కంధావారంలో దుష+ంతుడూ, పర్ణశాలలో శకుంతలా పొరదిన విరవిన్ని వర్ణించథుం.

13. రాక్షసులతో రాజు చేసిన యుద్ధ వర్ణనం.

14. సోమతీర్ధంలో శివుల్ధి గురించి తవ” చేన్తున్న కణ్యమహర్షి శకుంతలాదుష్యంతుల వివాహవృత్తాంతాన్ని తెల సుకోవటం.

15. కణ్వ మహర్షి ఆశమనాసుల సదన్సులో శకుంతలా దుష్యంతుల గాంధర్వవివావోన్న్మ్ని గురించి (పకటనం చేసి, వారి అం ,: "న్ని పొందటం,

16. కణ్వుడు స్నానం చేయలా-నికి మాలినీనదీచినానికి పోయి యున్నవ్వుడు పర్ణశాల వద్ద శకుంతలను దుర్వాసుడు శపించటం.

17. హాస్తినావురానికి శకుంతల వెంట అననూయావియంవదలు గూడ వెళ్ళటం.

18. దుష్యంతుని సభలో అనసూయ్యావియంవదలు . నతీ వ్యుతపాశస్త్వాన్ని గురించి ఉపన్యసించటం. అనత్యపరుదైన దుష్యంతుని మందలించటం, సత్యాన్ని ఘోషింపుడని దేవతలను ఎలుగెత్తి వేడుకోవటం. “ర్తి. ఆకాశవాణి నిజం వథికిన తరువాళ అససూయ్యావియంవదలు శకుంతల చేతికున్న రాణమ్ముదికను దీనీ దుష్యంతునిపై వినరి వైచి, అది ఆమె చేతికి ఎలా వచ్చిందో సభవారికి చెబ్స్బెమని వశ్నించటం. 20 .నారదమహర్డి (ఫవేశం వ రాజనీతి (వబోధం.

పన వీరభ్యదుడు ఛేనిన పై కల్సనలలో కొన్ని (కొత్తవి. మరికొన్ని పూర్వకల్పనకు

అన్యధాకరణం చేసినవి మఠాన్ని సన్నివేశోచితంగా చేసిన (పాబంధికవర్జనలు. వీటివలన కవి సాధించిన ప్రయోజనాలు నాలుగు

1. నాయికా నాయకుల పూర్వరాగ వ్యివలంభవరిపోషణంలవలన సంభోగిశృంగారానికి పుష్టిని చేకూర్చటం. 2. దుర్వానశ్శాపకల్పనసం వలన దుష్యంతుల్ణి విశుద్ధవర్తనునిగా, ధీరోదాత్తునిగా

(వకరణ వ్యకతకు _వధ.) శృంగం శృంగార శాకుంతలం 247 ఇంబటం చే. ఆకాశవాణి కల్పనను, అంగుళీదర్శననన్నివేశాన్ని దుష్యంతుని సభలో ఒకేసారి

1వవేశఎలట్బ "యికానాయకుల వుసిసృమాగమాన్ని అద్భుతంగా నిర్వషాంచరుం. 4. యాదపుల విందు, ఆశమవా... ఎ పదస్సు మృగయావర్ణనం, మొదలైన ఘట్టాలలో జూాతివార్తా లక్షణాలను (వఎంధవస్తుషు లొ నిబంఛలవటం మొదలైనవి న్థూలంగా గోచరిస్తాయి.

శృంగార _శాకుంతలంలోని వన్తువులో కవి చేసిన మార్పులను, వాటి సార్ధక్యాలను, [(వయోజనాలను గురించి చర్చించే మీమాంన ఒక యెత్తు; ఆ మార్పులకు, చేర్పులకు పనుక ఉన్న కవి సాహిత్య దృక్పధాన్ని గురించి యూచించి నిరూనించటం మరొక యొత్తు. మొదటి పద్ధతిలో ధ్వని, రన, బెచిత్య దృక్పధాలు (_పాధాన్యం వపిాస్తాయి; రండప పద్ధతిలొ ప్యకొక్తి జీవితం _పాముఖ్యం సాధిన్తుంది. ఎలాగంకే అలంకార్యపస్థ్టానంలో వ్యకోక్షిని గారవింబే కవి పబంధవస్తువులోనూ, దానిలో (పాధాన్యం వహించే |వకరణాల్లోనూ వ్యకతను తవ్పకుండా ఛాధించాలి. పినవీరభ్యదుని వస్తువును ఆ దృష్టితో సమీక్షించాలి. అప్పుడు - పూర్వం [పసిగ్తంగా ఉన్న వస్తువును తీనుకొన్నా కవి స్వీయ్మపతిభాబలంతో మూలకధకు విచ్చేదం కలగకుండా సముచితమైన నూత్న కల్పనలు చేయటం ఒక రకమైన (వకరణ వ్యకత. కావ్యసొందర్య సంపొదనం కోనం వృుగయా వర్ణనాదులను నిబంధించటం మరొక రకమైన వకరణ వ్యకత. వధాన కథ 6ముణీయంగా సాగటానికి అనునుగా వైదితితో కూడిన _,వకరణాన్ని కల్పించటం కూడా వకరిం వృఠతియే. ఐల *ఇపకరణ వ్మకతసు సాధించాలన్న _ఫేరణయే పినవీరఖ్యదుని వన్తుకల్పనకు దారితిని ముంజవమ్యను అది ఆయుగ ధర్మం. దాని తొలి ఉషన్సులు ఇతని కావ్యంలో గోచరిస్తున్నాయి.

శృంగార శాకుంతల కధలోని _,వకరణ కల్పనలు వ్యాబ కా*దాన కల్పనఅకు నరుద్దాలు కావ: ఒక విధంగా సమన్వయసంకేతాలు. మృగయీవర్షనాదులు, యాదవుల విందు మ్‌ మొడలైనవ (వకరణ వ్యకతను వరిపాషుబేచే. ముని కుమారుని చేత శకుంతలా బన్ను వృత్తిుతం చెప్పించటం, వ్యా(ఘవృత్తాంత. ఆ్యశమవాసుల సదన్సు కల్పనం, అజసభలో అనసూయా ,వీయంపదలను (వవేశ పెట్టి కధనంతా వారి చేత నిర్వహింపచేయటం, ఆకాశవాణి మ్యుదికా కల్పసలను ఒకే సన్నివేశంలో ఒకేసారి పవేశపెట్టి అద్భుతాన్ని కల్పించటం - ఇవన్ని వైచ్యితిస కలిగించే ఉపకరణ వ్యకతలకు పసిద్ధమైన ఉదాహరణలుగా పేర్కొనదగినవి.

కాళిదానుని నాటకకధా కల్పనలను చాలవరకు మన్నిస్తూ, వ్యాసుని కధవలె ముగింబ! దలచుకొని పినవీరన చేసిన వస్తుగతమైన మార్పులన్నీ కుంతకుడు పేర్కొన్న (వబంధ (పకరణ వ్యకతను (పదర్శించటానికి కవి చేసిన (పయోగాలుగా _పత్యక్షమౌతున్నాయి.. అందుకే శృంగారశాకుంతలం _వబంధ (పయోగానికి _పధమ శృంగంగా భాసిస్తుంది. పేరులో, తీరులో సౌరులో వ్యకోక్తి జీవితమే [వబంధ వ్యక్తిత్వవికాసానిక్షి లక్షణనూక్తం, అదర్శప్వ్యాతం.

(అదివారం అంధ్యపభ :12.3.1989

క్‌ 1 ! [పబంధ వ్యకతలో భిన్న ధువాలు పెద్దన సూరనలు "” మనువులలో స్వారోచిష మనుసంభవ మరయ రసనమంచిత కథలన్‌ విన నింవు కలిధ్యంసక మనఘ! భవచ్చతురరచన కనుకూలంబున్‌ ”. (మను.1.16) శీ కృష్ణదేవరాయలు అల్లసానిపెద్దనతో అనిన మాటలివి. స్యారోచిషమునునంభవ (పబంధం వదవోరవ +తాబ్బంలో వెలువడిన కావ్యాలన్నింటిలో సర్వోత్తమ మైనది. అలా కావటానికి రెండు కారణాలు రాయలవారి మాటలలో నూచించబడినాయి. ఒకటి * మనుచర్క్శిత రససమంచిత కధలతో విన నింపుగా ఊ:డటమే కాకుండా పాపాన్ని పోగొట్టి పుణ్యాన్ని కలిగించేది. రెండు - సెద్దనగారి చతురరచనకు అ (పబంధకథ అనుకూలంగా ఉన్నది. మొదటిదానివలన పెద్దనగారి (పబంధంలో (పథాన వన్లుపు స్వారోచిషమనుసంభవకథ అనీ, అది ఒక్యపధాన రసంగల ఒక కధ కాదనీ, రనసమంచితమైన కథలతో కూడి ఉన్నదనీ స్పష్టమౌతుంది. రెండవదాని వలన పెద్దనది చతురోక్తి అనీ, అది స్నారోచిషమనుసంభవకధకు తగి యున్నదనీ తెల్లమౌతుంది. దీనీని మరికొంత గాఢంగా భావిస్తే - పెద్ద్ద మనుచర్మితలోని కధ మూడుతరాల గాధ - వరూధిని గాధ మొదటితరం, న్వరోచివృత్తాంతం రెండవతరం, స్వాలోచిషమునువు చర్మితం మూడవతరం పరూధినితో ముడిపడి సాగిన (పవరుని వృత్తాంతం, మాయ్యాపవరుని వృత్తాంతం - రెండూ రెండు రస సమంచిత కథలే. న్యరోచి పెండ్లాడిన ఒక్కొక్క భార్యకథా ఒక్కొక్క రసనమంచిత కధయే. స్వారోచిషుని వృత్తాంతం వీటన్నింటి కంక విలక్షణమైన కధ. వరునగా అన్నీ శృంగార రస సంబంధ గాధలే చివరిది తప్ప అది, తపోవీరగాథ. మనుచర్వితీ కధలలోసి శృంగారం విచ్శితమేనది. పెద్దన రతిరాగబద్ధులైన ఉదాత్త నాయికా నాయకుల కధలను ఎర్జించే. ఢీయంతో (పబంధకథను ఎన్నుకోలేదు, నిర్వహించలేదు. శృంగారంస భేదాలను 1పదర్శించి (పయోగాత్మక కధలనే _వవంచించాడు. అందుపలననే - కధలోని సన్నివేశాలు ఎంత చమల్కరంగా ఉంటాయో, ప్మాత పంత నత్యేకంగా కనపడతాయో, కవీ పోషించే రంఖీగాలు రూడా అంత ఎలక్షబాలుగా అనుభవానకి అందుతుంటాయి.. వరూధినీ (యపవరున ఘల్లులో ఎకవక్షరతి కాపటం వలన శృంగార రసాఖానం. రసాభానంలో ఈ ఘట్టం ఎపసెద్ధమ్టైన భేదినికి ఉగాపారఃం౦. అయినా, అదీ (పవరగశమైన శాంతానికి అంగమైై పోతుంది. పమాయాఃవపరివృత్తుతం చచ్చిత వయోగం. షరూధిని (పవపరుని రూవ సౌందర్యాన్ని చూచి రాంకించి. ౩ "కాని, అతనికి బకుకు అతని రూపంలో ఉన్న గంధర్వుడు ఆమెకు తరనెల్లాడు. అతడ. ఆను చాలకాలు-? క్రొరుతు న్నాడు. ఆమె అతనిని తృణీకరెంచింది. ఇవుడు అవకాశం

(వబంధ వ్యకతలో భిన్న (ధువాలు పెద్దన సూరనలు 249 దొరికిందని మాయోపాయంతో , మారురూవంతో గంధర్వుడు వరూధినిని పొందాడు ఈ ఘట్టంలో వరూధిని వాంఛించినవాడు కాడు నాయకుడు; పైపెచ్చు తృణీకరించినవాడు. అతడు అమె వాంభించే వరుని రూపంలో అమెను పొందుతున్నాడు. ఈ సంగతి అమెకు తెలియక అతనితో రమించింది. ఈ ఘట్టంలో అతడు ఉచితంగా వ్యవహరించాడా? అన్న (పశ్న -మొదట' ఉదయిస్తుంది. అనుచితమని పఠిత భావిస్తే కథలో రసాఖానం కాదు రసభంగమే కలుగుతుంది. తెలిసియో, తెలియకో ఆయె అతనితో రమించింది కాబట్టి అనౌచిత్య వనక్తి కలగదని కొందరు వాదిస్తారు. గంధర్వుడు నియమించే రతికాలనియమం పఠిత వ.సనుకు మోసంగా న్ఫురిస్తుది; కథలో రతిభంగం కాకుండా కవి కల్పించిన (పకరణవ్మ్యకత అనీ తెలుస్తుంది. ఈ కథలోని రనస్ఫితి (వకరణప[కతపై ఆధారవడినట్స్లు చితించటం పెద్దన గారి చాతుర్యం. (పవరగాథలో రసోక్తికి వ్యకోక్తి అంగం; మాయ్యావవరవృత్తాంతంలో ప్కకోక్తికి రసోక్తి అంగం. ఇలా రెండింటినీ వైచ్నిఃి నిర్వపించగలిగింది పెద్దన గారి చతురోక్తి. న్యరోచి ముగ్గురు నతులకు పతి అవుతాడు. అతడు నిస్సంశయంగా దక్షిణ నాయకుడు కావచ్చు. శృంగార రస వతితికి ఏమ్మాతం అడ్డు ఉండబోదు. * కాని, బహుఖార్యాత్వంలో పతి సతులమీద గాధమైన అనురాగాన్ని చూపగలడా? అన్న (_పశ్న కథలో రెండు సన్నివేశాలలో మొలకెత్తుతుంది. మొడటిది అడుహంనకూ, చ్మకవాకినికీ జరిగిన సంవాదం. మరొకటి మగలేడి అడులేళ్లలో చెప్పిన మాటలు. “ వలువురయందు నొక్కనికి (బా-తియు నెక్య్కని యందు( జూడన గ్గల మగు (పేమ పల్వురకు. గల్లుట యద్భుత; మట్లు గానయి ప్వాలదులయందు( గూర్మి పన వీనిక్‌ నేమియు లేదు; వీనియం దలవతగల్గ దీ జలరువోక్షులకుం (వియ మెవ్వధంబునన్‌''. (మను. 6.70) అసి చృకవాకి తీర్సు చెప్పుతుంది. తనను కోరిన వారిణాంగలను చూచి “హుంకారం బొనరించి చే తొలగు. డోపెళా! చేను న్వారోచినే ? పంకీజాక్తులతోడ నెల్లపుడు దర్పస్స్ఫూర్తి. (గిడింప? ' అని మగలిడి న్వరోచివర్తనాన్ని గీలి జేస్తుంది. స్వరోచి కధలో శృంగారం పోషంచబడిందని బెప్పటానికి వీలు లేని పెద్ద విరుగుడు ఈ మృగపక్ష వ్యాఖ్యానాలు. రసాన్ని, రసవత్తరఘట్టాన్ని విరుద్ధ విమర్శ ద్వారా పథతల మనసుల్లో అభాసంగా మార్చగలిగే _(పకరణవ్యకత స్వరోచి కధలో నహజంగా ఉండర్సుం ఒక విశేషం. దానిని సమర్ధవంతంగా చృతురోక్తితో పెద్దన పోషించటం మరొక విశేషం, కథలు (1పకరణ వ్యకతతో పరిపోషించబడుతూ, (ఉపబంధం మొత్తం సమన్వయం పొందుతూ _పబంధ ధ్వనితో రాణిస్తూ ఉండటం మనుచరితత (_పత్యేకత. ఇక్కడ మూడు తగాల కథ ఆ వరునలోనే చెప్పవలసిన కారణ మేమై ఉంటుందనే (వశ్న వస్తుంది. వఏింగళి లక్ష్మికాంతంగారు చక్కని అన్వయం చెప్పారు: ” ఈ కథా విస్పృతికి కారణము వరూధినీ వృతాంతము, న్వరోచి చర్మితము అనెడ్‌ రండు స్వయంనంవ్రూర్ణకధలు రచింపబడుట. ఈ రెండును మనునంభమునకు అవశ్యకములే. స్వారోచిషుని పుట్టుకకు వరూధినీ వృత్తాంతము వ్యవపాతకారణమును, న్యరోచిచర్మిత అవ్యవపాితకారణమును అగుచున్నవి. కవి కధావిస్పృతి తగ్గించవలె నన్నచ్లో చర్మితు వ్యవపాతకారణమైన వరూధినిని తొలగింవవలసివచ్చును. అట్లు

256 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు జరుగునేని స్వారోచిషుని -జననము సంభవించును గాని అతడు మనువగుట మ్యాతము ఎంభవింపదు” -( తెలుగు విజ్ఞాననర్వస్వము - మూడవ స్త్వంపుటము. తేలుగు సంస్కృతి, 1959) వు.931) మనుత్వాధికారాన్ని కధలను ఆ(కమంలో చెప్పటం ద్వారా ధ్య్వనింపచేయటమీ ఇందులోని ప్రబంధ ధ్వని . ,పవర్శపేరితమై వరూధిని యందు సంకల్పమాతంగా ఖాసించి, న్వరోచియందు సాధనావస్థలో ఉండి. స్వారోచిషునియందు మనుతేజం పరివక్వం పాంది పరిపూర్ణత సాధించింది. జ్ఞానథాత్వర్థం గల మనుశబ్బవాచ్యుడయిన స్వారోచిషుడు సంపూర్ణజ్ఞాన రూపుడై జన్మించటం ఈ వృత్తాంతఫలం. పరిపక్వజ్ఞాన్నపభాకరోదయసన్నాహసంభారమే ' ఈ మూడు వురుషాంతరాల (పబంధ కథ. ఈ స్వభావం పురాణకథలోనే ఉన్నది. దానిని పెద్దన (పబంధంలో పరిపోషించి (పౌధిమను సంతరించాడు.

(వబంధయుగంలో పెద్దన ఒక మేరువర్వతంలాంటి వాడు. అతడు తన రచనలో పిల్లలమజ్జీ వినవీరఖ్యదుని కంటె మిన్నగా రసవత్తరాలైన పకరణ వ్యకతలను పరిపోషించటమే కాకుండా, (పబంధ ధ్వని (వతీయమానమయ్యేటట్లు కథాసంవిధానం చేయటంకూడా స్పష్టమౌతుంది. అయితే, ఈ యుగంలో పెద్దనతో (పబంధవస్తునిర్మాణంలో పోటిపడి పెద్దన కంక పెద్ద అనిపించుకొందామనే స్పర్ణతో రచన చేసినవాడు పింగళి సూరన. అతని కళాపూర్ణ్జోదయ్యపబంధం అందుకు అక్షరోదాహరణం. ఉపకరణ వ్యకతతో పాటు _పబంధవ్మకతను కూడా సాంగంగా, సలక్షణంగా సాధించి వ్యకోక్తి జీవితానికి కళాపూర్ణత్వాన్ని కల్పించి పెట్టాడు సూరన. అయినా, _పబంధ ధ్వని కలిగించే _పమోదం _పబంధ వ్యకత సాధించటం లీదని _పయోగాలద్వారా మనం తెలుసుకోగలుగుతున్నాం.

ఎనిమిదాశ్వాసాల కళాపూర్ణ్జాదయ (వబంధం నివిడమైన కథతో సిండారి ఉంటుంది. మనుచర్శితలోది మూడుతరాల కధ; కళాపూర్ణోదయం లోది ముడి పెట్టిన మూడుజన్మలకధ. ఒకటీ మి(శ్రేతిప్పత్తం; మరొకటి అపూర్వకల్పితవిస్తార కథ.. ఇక కథ చెప్పే పద్ధతిలో మనుచర్శిత కాల్యకమపద్ధతి ననుసరించింది, కళాపూర్ణోదయం కార్యకారణవద్ధతి ననుసరించింది. కళాపూర్ణదయేతివృత్తం కాల్యకమపద్ధతి ననుసరించి ఉన్నట్లయితే నరస్యతీ చతుర్ముఖుల (పణయకేళి వృత్తాంతం ముందు చెప్పి, అ పై కలభాషిణి కథ, ఆ తరువాత కళాపూర్ణుని కథ చెప్పాలి. కాని, పింగళి సూరన ఈ పద్ధతిని. మార్చి ్యవబంధ ప్మ్యకత న్యాశయించి కధను నిబంధించాడు. దీనినే కార్యకారణ పద్ధతి అని ఆధునికు లంటున్నారు. తెలుగుకావ్యాల్లో కథ నిలా చెప్పటానికి ఇతడే మొదటివాడు. ఇతని కథ్యాకమాన్ని అనునరించి కళాపూర్ణ్జోదయంలో పరుసగో

కలభాషిణి కథ, నారదగానమాత్సర్యం, మణికంధరుని కథ, తబిబ్బృుల్యవహసనం, నుగ్యాతిశాలీనుల కథ, నరస్యతిచతుర్ముఖుల (పణయ కేళి, కళాపూర్చుని పుట్టుక, స్వభావుని కధ అభినవకౌముదీ వృత్తాంతం, మదాశయుని కథ, మధురలాలసా కళాపూర్జుల వృత్తాతం, అలఘుువతుని కధ, సత్వదాత్ముని కథ, లక్ష్మినారాయణ నంవాదం - అనే కథలు చెప్పబడినవని స్థూలంగా పేర్కొనవచ్చు. ఒక కథను ఒకరే చెప్పవలెనని గాని, ఒక చోటనే వెప్పవలెనని గాన, ఒకే పద్ధతి ననుసరించి-చెప్పవలెననిగాని,నియమం ఉన్నట్లు కళావపూర్జోదయంలో కానరాదు. దానివలన వైవిధ్యం 'ఇల్పంలో గోచరించింది. దీనినే కుంతకుని పరిఖాషలో చెప్పితే [ప్రబంధ వ్మకత. (పతికథలో పింగళి సూరన కల్పనా.వైచితి కొట్టమచ్చినటుగా “నవడి (ప్రకరణ వ్మకతను పోషించింది. ఒక్కొక్క

(పబంధ వ్మకతలో ఖిన్న (ధువాలు పెద్దన నమూరవలు 2ప్‌1 కథ ఒక్కొక్క అవూర్వ నృష్టి. వాటిని కూర్చి కావ్యంగా వ్యక్తీక౦-భిటంలో కూడా ఒక అద్భుతసంవిధానం. ఈ రెండింటి వలన (వకరణ - (వబంధ వ్యకతల పరిపూర్ణ కథావిష్కారం వఠితల మనన్సులలో రూవు కట్టగలిగింది. ఇంతటి మేలిమి తెలుగులో నభూతో నభవిష్యతి.

కళాపూర్ణోదయం పబంధయుగ సాహిత్యంలోనే కాక, అధునికార్యధ విమర్శ రంగంలోకూడా ఒక చైతన్యాన్ని కలిగించింది. డా.. కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారు తమ " కవిత్వతత్వవిచారము”" లో పింగళి సూరన _పతిభాసామర్థ్యాలను, కావ్యతత్తానుశిలనవిధానాలను పొశ్చాత్యకావ్యవిమర్భ వద్ధతిలో విశేషించి కాల్పనిక యుగసాపిత్య (పమాణాలతో వివేచించి, ఒక వినూత్న విష చైతన్యాన్ని తెలుగులో _వవేశపెట్టగలిగారు. కట్టమంచివారి విమర్శలో కానవచ్చే (పాచ్యని'పాల సిద్ధాంత నిరసన (వవృత్తి కొందరికి తృపమైన అనంతృష్తిచి కలిగించింది. వారు (పాచ్యలాక్షణిళ చృక్పథాలతో కళాపూర్ణోదయ కావ్య తత్వాన్ని వ్యాఖ్యానించారు. అటువంటివారిలో జి.వి.కృష్ణారావుగారిని వత్యేకంగా పేర్కొనాలి. వారి సిద్ధాంత (గంథం "5[416 క212000006ష)/10'. అందులో వారు విశిప్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని అనునరించి సమ్మగ కళావిష్కార తత్వాన్ని పింగళి సూరన తాను వ్యకోక్తి న్యాశయించి ఆవిష్కరించాడని వివరించారు. పింగళి, విశ్వనాధల్లాంటి ఉద్దండులు ఈ ,1పబంధవిశేషాలను గురించి వ్యాసాలు, (గంథాలు (వాశారు. నేను కలభాషిణీ కథాకల్పనలకు వాణీ చతుర్ముఖుల్య్వపణయకేళిలో వ్యంగ్యంగా కధాబీజూలున్నట్లు నిరూపించాను. ఇవన్నీ జి.వి.కృష్ణారావుగారు నిరూపించినట్లు నామవ్మ్యకత మండి. (పబంధ వ్యకత' దాకా వ్యాపించియున్న వకోక్తి జీవిత విశ్వరూవంగ్లా వివేచించటానికి తోడ్పడే పన్తువిశేషాలని నిన్సందేవాంగా పేర్కొనవచ్చు. "1136 7జదంటిి ర టం ం00గుగ10/ ఓ 887646 క2120000062)/8 ఫం సి10, 16 *ం61618+60జ1100/ ౪606 2 9ల2రట 0080005 ౯ 8౮ రాటం ౪064ల టం (రం సగ8 23డి” ... శ లం ఇం 08 జం 80 ₹జీంయి ఏ టం *బు? ట॥6 ౮8 ౧0౦౫ ౧0414 ౧౦౯06 శగూరాకళాం ౧ సగ జిం " (టలు ౪ స2టలిటంంఠరం280 (1956) పు,204) అన్న జి.వి.కృష్ణారాపుగారి మాటలు గమనిస్తే నూరనలోని నామవ[కత పదపూర్వార్ధవ్యకతలో ఖాగంగా (గపించే వీలున్నా [పత్వేకంగా పేర్కొనదగిన అంశమని కృష్ణారావుగారి నరియైైన వాదం. అలాగే వ్శకోక్తి జినితంలో పేర్కొన్న (1వకరణ (వబంధవ్యకతా భేదాల ,కన్నింటికీ కళాపూర్ణోదయ ఇతివృత్తం కాంతిముంతమైన ఉదాహరణం.

పింగళి సూరన - ” అత్యపూర్వకధా నంవిధాన వైచిితి మవానీయంబున. శృంగారరస్యపాయంబును, బుఖ్యవన్తువర్దనాకర్టనీయంబును నగు కళాపూర్ణోదయం బను మవాకావ్యంబు నిర్మింపం గడంగితి” (1.36) నని అవతారికలో చెప్పుకొన్నాడు. పెద్దన కధలో కథావిధానం కమనీయంగా సాగుతుంది. నూరన కావ్య కథలో అపూర్వ కధాసంవిధానం వైచ్యితీ మహనీయంగా ఉంటుంది. పెద్దన కథను నడుపుతున్నప్పుడు - కధను నన్నివేశమధురంగా వఠితకు న్ఫురింపచేస్తూ తాను దాని వెంట ఉన్నట్లు చతురోక్తులతో [పపంవింవచేస్తాడు. సూరన కథను తొను ముడిపెట్టి ముచ్చట కల్పిన్తున్నట్లు స్ఫుటంగా తన (పతిభను వరఠితకు ముందుగా (దర్శించి ఉక్కిరి బిక్కిరి చేస్తాడు. "” వ్యకత్వం (వసిద్ధ [వస్టానవ్యతిరేకి వైచిత్యమ్‌” అనే అనుభవాన్ని సూరన _పబంధ వ్మకతతో (పత్యక్షీకరింపచేస్తాడు. పెద్దన కావ్యాన్ని వఠించేటుప్పుడు సనహృధయుడు కథను అవలీలగా (గహిస్తూ (ప్రబంధ ధ్వనిన్నాశయించి కథార్థఫ తాన్ని ఆస్వాదిస్తాడు.

252 సాహిత్య చర్యితలో చర్చనియాంళశాలు సూరన కావ్యాన్ని" ఒదొవే పఠిత కథలోని చిక్కులను సమన్వయించుకొంభూ కావ్యేతిచృత్తున్ని నంభావంచటంలోనీ తలమున్క్మలొతొాడు. వకోక్తి జివతమార్గం కావ్య కధనూ, కవి వాక్కునూ లోకోత్తర చమత్కార వైచ్మిత్య సిద్ధి వైపు పయనింపచేస్తుంది. సూరన ఈ మార్గాస్న సంపూర్ణంగా ఆవిష్కరించాడు కళాపూర్జోదయంలో. పెద్దన వ్యకోక్తిని రసానికి ధ్వనికీ అంగం చేశాడు; సూరన' రసాస్నీ ,ధ్వనిని వృకోక్తి లో అంతర్భచింపబేశాడు. ఇద్దరూ అలంకార పస్థానంలో (పయోగాలు 'చేసినవారీ. అయితే పెద్దన ్యపధానంగా రన (ప్రయోక్త; సూరన వ్య్మకోక్తి వల్లభుడు. మారన కళా వూర్ణ్జోదయాన్ని శృంగార రస 1పాయంగా రచించాలని సంకల్పించాడు. రన[పాయంగా [వాయటమంకే రననిర్భరంగా చెవృటమని కాదు. రసచ్చాయ భాసించేటట్లు (వాయటమే.. డాక్టర్‌ కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి గారు ఇలా అన్నారు - ” స్వశక్షి యే గురువుగ నూతన మార్గములందొక్కి యాతడు (పకటించిన యసాధారణ శృంగారములకు ముఖ్య సీదర్శనము లీ [కిందివి - శల్యాసుర విషయము, సుగ్యాతీ శాలీనుల పవృత్తాతము, నరస్వతీ చతుర్ముఖవిలాసము, కలభాషిణీ చర్మితము. “” ( కవిత్వతత్త్వ విచారము, పు.1/0) శల్యాసురుడు మావాోనిష్టుడు, అభినవ కౌముదిని పలచినాడు. ఆమె అతనిని కనికరించకవోగా ద్వేషంచి పగ జూనింది. అత డామెను మెప్పించటాన్నికె జంతుపాంసను చేశాడు; తనను వివాప*మాడుమని ,బతిమిలాడాడు; చివరి కామె, విసిగిపోయి మణికంధరుని చత అతజ్ధి చంపిన్తుంది. ఇది రసభంగచ్చాయలను రంగరించుకొన్న రసాఖాసగల కథ. మోహం మోసగింపబడిన విచ్శితగాథ. శృంగారసాఖాస. సుగ్యాతీ శాలీసుల కథలో శృంగార రనఫోషణ దృష్టి కంఠు శ్యాస్తసిద్ధాంతాలను వ్యకంగా కథాడ్ధాలుగా మలిచే వైచ్యితి మిక్కుటంగా గోచరిన్తుంది. సుగాత్రి నంతానాన్ని కోరుకొంటుంది; శాలీనుడు తన భార్య సంతానవతి అయితే అమె యౌచనం మొక్క వోతుండని సంతానాన్ని వలదంటాడు. ఇద్దరూ భారతీదేవిని (పార్థించి తపుతమ కనువైన వళఠాఐను పొందుతారు. ఈ విచిత సంఘర్షణ కథను చ్విత విచ్శితంగా నడుపుతుంది. చిపరకు శాలీనుడు (స్తేగానూ, సుగ్యాతి పురుషుడు గానూ రూపాలను తాల్చి వివారిన్తున్నప్పుడు శాలీనుని ద్వాడా షుగాతి సంతానాన్ని పొందుతుంది. ఈ విధంగా తబ్బిబ్బు కావటానికి కారణం స్తీ పురుషులలో 'వతివొఫ్యం ఎవర కెక్కువ? అని చర్చించే కామళ్యాస్తమీమాంన. దానికి దృప్పాంతరూపకల్పనం ఈ కథః ఇఐటె శృంగార (పాయమే కాని శృంగార రసనిర్భరం కాదు. ఈ కథలో మనల్గను మెప్పంవజేసేది -కని. కల్పనా ,పౌఢియే కాని రనభావ రామణీయకత్వం కాదు. ఏరస్వతీ చతుర్ముఖుల (వణయకేళి కళాపూర్జోదయేతోష్పత్తాంతానికి మూలవీజం. ఈ ఘట్టంలో _పకరణ వ్యకత _పాణచైతన్యం. సరస్వతీ ముఖ సౌందర్యం (బహ్మాకు రతి ఖాపోద్దీపనం కలిగించినా, అది కథాసృష్టిలో కరిగిపోతుంది. పఠితకు నరస్వతీ చతుర్ముఖుల (ఉపణయకథ కంట అచి కల్పించిన పబంధకథ అద్భుత రస్యపాయంగా ఆస్వాదయూగ్యమౌతుంది. రసం (వబంధవ్యకతలో అంతర్భవించే వింత అనుభవం ఈ కథ అందిన్తుంది. కలభాషిణీ చరితం అన్నింటి కంటె వచ్వితం అందితే బింబాన్ని, అందకుంకే (వతిబింబాన్ని రమించే పవృత్తి కలభాషిబిది. ఇది తబ్ఫిబ్బుల [పహసనంలో పడి పఠితనే తవ్బిబ్బులపాలు చేస్తుంది. ఇందులో లనరక్తి కంక పకృతి వెచ్చితియే పధానం. సూరన రసం కోసం వాసిన కావ్యం పభావతీ ,వద్యుమ్నుం, వ్యకత కోసం వైచ్మితి కోసం [వాసింది కళావూర్జేదయం.

(వబంధ వ్యకతలో ఖిన్న (ధువాలు పెద్దన సూరసనలు 253 సాపాత్వ సపస్థానాలలో వ్మకోక్తి జీవితం రనధ్యని (వస్పానమంత (_పాచుర్యాన్ని చెందలేదు. డానికి కార వ్యకోక్తి కావ్యానికి (పాణమే కాని రసధ్యని వలె ఆత్మ కాదు. ఈ సత్యాన్ని గుర్తించి ఒకే ;సమయోగం చేనినవాదు అల్లసాని పెద్దన వ్మకోక్త్‌నే అత్మగా ఆవిష్కరించి, అపూర్వపయో,!.. చేసినా అడి పెద్దన వబంధం కంఠకైు పెద్దగా వసిద్ధి కాకపోవటంచేత మరొక

ఉబంధాన్ని రచించి *- రండ. ,పయోగాలళో అదే. నళ్యాన్ని నిరూపించినవాడు పింగళి సూరన. పెద్దన ,పఒంధ ప్మ్యకతా వయాగానికి మొదటి 'సెద్ద దిక్కు; సూరన చ్వితమైసన చిపరిడిక్కు.

ఇద్దరూ ఒకె భూగోళానికి విన్నధువాలు; ఒకి యుగానికి - రుడు తిల లు.

(అవవారం అంధ్యవథ : 19,3.1989)

5్‌2 వ్యకతకే వన్నె తెచ్చిన వురవర్ణ్హన “ కథా వైచిత్య ప్కోతం తద్వ్మకిమాణం [వవద్యతే యదంగం సర్గబంధాదేః సౌందర్యాయ నిజధ్యజే” ---వకకోక్తి జీవితమ్‌. ఉన్నే. 4,క౯.9. నర్గబంధరూవమైన కావ్యం మొదలైన (వ్యకియలలో అంగియాపంగా ఉండే (ఫకరణాన్ని సౌందర్యం కోనం నిబంధిస్తే అది కధా వైచి(త్యానికి ప్యాత మైన వ్యకత్వాన్ని పొందుతుందని కుంతకుడ పేర్కొన్నాడు. దానిని (ప్రకరణ వ[కతలలో ఒకదానిగా (అయిదవదానిగా) నిర్దేశించాడు. దానికి ఉదావారణంగా రఘువంశ కావ్యంలోని వదవారవనర్గలోని కుశజల్మకీడా పృత్తాంతాన్ని పేర్కొని సమన్వయించా6). ఇతని అభ్యిపాయం (_పకారం కావ్యాదులలో జల్మకీడాది వర్దనలు నందర్భ సుందరంగా విబంధించబడి ఊగాలి. నందర్భసుందరమంకే - వబంధ కథా [పాణ (వతిస్పంద పరంగా ఉండి నహృదయులకు అమ్షాదాన్ని కలిగించట మన్నమాట! అతని మాటలలోనే చఇెప్పవలసివస్తే - "జల|,కీదాది కాభ్యా? మపి సందర్శ్భసుందరమ్‌ (ప్రబంధన్యకధా (1పాణపరిస్పందపరం సుఖమ్‌”. వ్యకో.జీవి. 4.40 ్ల. ఒక కావ్యంలో కవి అప్టాదశ వర్ణనలలో ఏదైనా్మపగోూగించా డంకు దానికి తప్పకుండా నాలుగు లక్షణా లుండాలని పై లక్షణం చెపుతున్నది. ఒకటి - అది వస్తుతః సుందరంగా ఉండాలి. రెండు

• అది తప్పకుండా కథలో సందఠరృ్భకుద్దిని కలిగి ఉండాలి. మూడు - అది (పజంధంలోని (వధానకథ మొక్క (ప్రాణచైతన్నాన్ని పరిస్సందించేటట్లు ఉండాలి. నాల్గు - అది పరితకు అవ్ణాదాన్ని కలిగించేటట్లు ఉండాలి. అలా ఉస్నప్సుడు కుంతకుని లక్షణం (పకారం (పకరణ వ్యకత ఉపుతుంది. అఆం్యధ (వేబంధకవులు వ్మకోక్షి జీవిత పస్థానంలో తమ (పయోగాలను సాగించారని గమనించాం. [వబంధాలలో వర్దనలకు 1పాముఖ్గముండటం గమనించదగిన అంశం. ఒక్కొక్కసారి అవి ఉండవలసిన ్కపమాణంలో కంకె,ఎక్కువగా ఉండి, కభాగతికి అంతరాయం కలిగించటం కూడా గేచరిస్తుంది.. ఈ వ్యభావం (4 కృష్ణదేవరాయల అముక్తమాల్యదలో అధికంగా ఉన్నదని విమర్శకులు పేర్కొన్నారు. ఆ (పబంధింలో వస్వైక్యం లేదనీ, దాని కధానిర్మాణం రంగు రంగు గుద్దలత' కుట్టిన బొంళలాగా ఉంటుందని విమర్శించారు. కాని, రాయల (పబంధాన్ని వకోక్తి 'పెస్టానాన్ని అనునరించి అనుశలిస్తే అమూలాపైైన అంశాలు ఎన్నో గోచరిస్తాయి. కొన్నింటిని మ్యాతం గమనిద్ధాం *పస్తుతం.

వ్మకళకే నన్నె తెచ్చిన వురవర్ణన 255

అముక్తమాల్యదలో కధారంభంనుండి విష్ణుచిత్తుడు మత్స్యధ్వణ బ్లి వైష్ణవువిగా మార్చి, ఆను “మరలా విలుటుత్తూరి లో తన చిరంతన తులనికాదామకరణ దాస్యమును జీసికొసుచు. దత్పరత' నుండేంతవరకు .. ఘట్టం. దీనిలో _వవకరణ వ్యఠత ఎల్లా _పతిఫలించిందో పరిశిలిస్తే మిగిలిన కావ్యఘట్టాలలో కూడా అలా అస్వయించుకోవడానికి మార్గం ఏర్పడుతుంది.

ఈ ఘట్టంలో కధ తక్కువ. వర్దనలు. ఉపాఖ్యానాలు ఎక్కువ. మూడాశ్వాసాలపై ముషృయియేడు గద్యపద్యాలలో వ్యాపించి యున్న ఈ ఘట్టంలో దాదాపు 269 గద్యపద్యాలుంటే, అందులో 195 పద్యాలు వర్ణనాదులకూ. 65 వద్యాలు మ్మాతం కథకూ రాయలు వినియోగించాడంకే వర్దనలమీదా, ఉపాఖ్యానాలమీదా ఆయన కెంత నుక్కువీ సృష్టమౌ-తుంచె. _పథమాశ్వానంలో వలు బుత్తూరు వర్దనం ఉన్నది. ద్వితియాశ్వాసంలో మధుడా నగరవర్ణనం , _(గీష్మర్తువర్ణనం, తృతీయాశ్వాసంలో ఖాండిక్య కేశిధ్యజ సంవాదం ఉన్నాయి. (సధహాశ్వాసంలోని ముప్ఫై అయిదు పద్యాల్లో ఇరవై ఆరు వురవర్ధనానికీ, ఆయిదు పద్యాలు వష్టువిత్తున ఇంట్లో జరిగే వందులను వర్ణించటానికీ ఉవయోగించాడు రాయలు. అలాగే గ్వితియాశ్వాపం లోవి 398 వద్యాలలో, దాదాపు ముప్ఫై ఆరేసి పద్యాలలో మధురానగర, (గిష్మర్తు వర్ణనలు చీశాడు. కృతీయాశ్వాసంలో 14 ప పద్యం మొదలు అశ్వాసాంతం పరకూ ఇాండిక్యకేశధ్వజసంవాదాన్నీ, చతువ్హాశ్వాసంలో 15 వద్యాలలో అవతార వర్ణనాన్నీ నిబంధించాడు. ఈ వివరాలను బట్టి చూస్తే పస్తువు కంకు విస్తరించి ఉండటమే కాకుండా, కధాగత్తిని కుంటుపడేటట్లు చేసిన వర్ణనలు , ఉపాఖ్యానాలు అంగిని మించిన అంగాలుగా, తిలతందుల న్యాయంతో కూర్చబడి ఉన్నా యని, ఖావించటానికి ఏలు కలిగెస్తుస్నవి. అచ్చు డవి (వబంధానికి దోషాలీ అవుతాయి కాని, గుణాలు కావు.

అయితే, అవే దోషాలు వ్యకోక్తి జీవికానికి సంబంధించిన (పశరణ ఫబంధ వకతలను దృష్టిలో ఉంచుకొని పరిశీలించినప్పుడు గుణాలుగా గోచరిస్తాయి. 3 పరిశీలనలో వుర బుతు వర్ణనలు (వపకరణపషకతక్తు సంబంధించినవి; ఉపాఖ్యాన సంవిధానం టటబంధ వ(్ళకతకు సంబంధించింది. ముందుగా [నకరణ వృకతను పరిశిలిద్దాం. ,

ఈ ఘట్టంలో క్రీకృష్ణదేవరాయలు మన్నారు కృష్ణుని నివానమైన విలుబుత్తూరును, పాండ్య మత్స్యధ్యజుని రాజధానియైన మధురానగరాన్నీ (క్రమంగా వర్ణించాడు. అ రెండింటిలో విలుబుత్తూరు, “పాండ్యనగరోశ్విరత్నసీమంత' మట ! ఆ దక్షణ మధుర మ్మాతం 'సాం[ద (దుమధుర' యట ! అంటే - మధురానగరం రాజధాని యైనా, విలుబుత్తూరు దాని కంకు విశిష్టమైనదని, పాండ్యభూరమణికి రత్నసీమంతంలా రాణిస్తున్నదనీ సూచించాడు, దానిని _పకరణ వ్మాకత చేత సాధించాడు.

రాయలు _పకరణ వ్యకతను సాధించిన విధాన్ని గమనిస్తే అశ్చర్యం కలుగుతుంది. రెండు నగర వర్ణనలను అవ్యవధానంగా (వబంధంలో నిర్వహించటం మొదట మన దృష్టిని అకర్షించే విషయం. సం్యపదాయాన్ని అనుసరించి భవన, వన, శకుంత, నాన చే చ్‌ర్షనలు రెండింటిలోనూ సమంగా ఉన్నాయి. అంతకు మించి ఒక్కొక్క నగరంలౌ దాన కుచితమై న మరికొన్ని విశేషాలు వర్ణించబడినాయి. పైకి చూస్తే వర్ణనలు వర్దనల కోసంగా చేసినట్లు కనిపిస్తాయి. అవి

2546 సావాత్య చర్మ్శితలో చర్చనీయాంశాలు వస్తుతః నుందరంగా ఉన్నాయి. సముచితాలంకారాలతో శోభాయమానంగా వ్యక్తికరించబడి నాయి. అవి కధా సందర్భాలలో తప్పక ఉండదగినవి అనటంలో అనుమానం లేదు. విష్ణుచిత్తియ మనే పేరు గల ఆముక్తమాల్యదలో 1పధానప్వాత విష్ణువిత్తుడు. అతడు నివసించే నగరం విలుబుత్తూరు. కథ ఆయనతొ మొదలౌతున్నది కాబట్టి ఇ నగర వర్ణనం తప్పదు. మధురానగరంలో విష్ణుచిత్తుడు పన్నారు కృష్ణుని మహిమవలన అన్యమతాలను వాదంలో ఓడించి వైష్ణవాన్ని స్టావించి, మధురానగర (పభువైన మత్స్యధ్యజానికి వైష్ణవదీక్ష నిప్పించే అపూర్వసంఘటన ఈ కధలో కలకమైైనది. కాబట్టి ఆ (పకరణానికి (ప్రారంభంలో మధ్గురానగరం వర్ణించవలని వచ్చింటి. అందుచేత సందర్భసుందరంగా రెండు వర్ణనలూ అహరాయి.

అయినా, రెందు నగర వర్ణనలు అవ్యవపి*తంగా అమర్చి నిర్వహించటం వఠన పఠితకు ఇ'60 కాక తప్పదు. ఈ సంగత్తి తలని కూడా రాయలు ఈ ఉభయనగర వర్జనలనూ చేపట్టటంలో ఒఓ విశేషం ఉండి ఉండాలి. కుంతకుడు ఇటువంటి దానిన పకరణ వ్యకతలో ఒక భేదంగా (పలపాదించాగంు,

“” పత్మిపకరణం ,పౌఢ _పతిభా భోగయోజితః

విక వివాఖిధేయాత్మా బధ్యమానః పునః వునః.

అన్యూసనూతనోలీః ర౮లంకరణోబ్బు. ౩

బధ్నాతి వ్యకతో దృేద భంగి ముత్చాదితాద్భుతామ్‌. ”వ.జీ. 4.7.6.

ఒకే వర్ధ్యాంశం వివిధ _ఎకరణాలలో పెక్కుసార్లు కవి వర్ణించవచ్చు. కానీ, (వతిసారీ దానిని

1వతిభాపంతంగా, _పౌఢంగా: అపూర్వంగా, నిన్నపొంచాలి. వినూత్న రనాలంకారోజ్ట్రలంగా వినిర్మించినప్పుడు మ్మాతమే అలా సాధ్యమౌతుంది. అప్పుడు అశ్చర్యజనకమైస వ్యకతా వికాసభంగి ఏర్పడుతుంది - అని విపరించాడు. రాయలవారు సగర వర్ణన మనే అంశాన్ని ౦రండుసార్లు నిర్వహించి వకోక్షి జీవతంలోని (పకరణ వకతను 1పతిభావంతంగా పోషెంచారు. ఈ ప్యకజాభంగిలోని వైభవమంతి ఈ వర్ధనం: ద్యారా 1వకరణానికీ, తద్ద్వారా [పబంధకథకూ కలిగించే 1పాణఖనవెతన్య పరిస్పందన మీద అధారచడి ఉంటుంద. రాయలు అటువంటి వైభవాన్ని కూడా అద్భుతంగా పదర్శించాడు.

ఈ ఘట్టంలో సగర నర్ణనం కవి లాంఛన్నపాయంగా చేసింటి*కాదు; స్వీయ వ్యుత్పత్తి పదర్శనం కోసం, ఆలంకారి ృపయోగవైపులుువకటనం కోనం బీసింది కాదు. వళకోక్తి జీవిత ంపస్థానంలో ృపబుధాన్ని ఇక విష (పయోగంగా రూపొందించటానికి, పకరణం పస్తు పొంసైతన్యవ్యంజకంగా. వికట్ళ సృపవృత్తిని వపదర్శించటానికి, _ వర్ణనలలోఏ' అలంకారాలు వొక్యవకతను వెలాటస్తే, వర్ధనీయాలైన నగర జివితాంశాలు పకరళణు వ్మకతను వెలార్భాయి. ఈ రవాన్యం కథాగతంగానే గోచరిస్తుంది. విలుబుత్తూరు. నివాసిమైన విష్ణుచిత్తుడు "ఇతః వురాపతితశ్శాస్త గంధజాత్యంధుడు'. అతని చేత పాండ్యరాజనభలో వాదు గెలిపించిన వాడు మన్నారు కృష్ణదేవుడు. అతని మపామ అటువంటిది. అ దేవుడు కూడ విలుబుత్తూరుకు ఉత్తర పొరలో ఉన్న కొందమిద చేంచేని ఉన్నాడు. కొండమీద దేవుడు; కొండ (కించ (గగామం. అందులో

ష్ముచిత్తుడు. ఆ దేవున్ని పభావం ఆ గామజీవితం మీద పడుతున్నట్లు వ్యితించటం ఆ నగర వర్ణన

వ్యకతకే వన్నె తెచ్చిన వురవర్ణన 254 వరమార్ధంగా రాయలు భావించాడు. (పకృతిపై పురుషుని వభావం చితించే వవృత్తి ,వకరణానికి (పొణవైతన్యం . ఇది ఉభయనగర వర్జనలలోనూ ఉజ్వలంగా పోషించబడింది. విలుబుత్తూరు (వభువు మన్నారు కృష్ణుడు: మధురానగర _(పభువు మత్స్యధ్వజుడు. అ యిరువురి వభాచాలూ అ రెండు నగర జీవితాలపై నిండుగా వసరించినట్లు వర్దించటం రాయలు (పదర్శించిన వకరణవ్మ్యకతా వైభవం. రాయలు (ప్రతిభావంతుడైన ఖావుకుడు. ఈ పవ్యకతను _పకరణంలో (పదర్శించిన పద్ధతికూడా పఠితలకు ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుంది. విలుబుత్తూరులో వీచే గాలిని పర్ణిస్తూ ఈ తత్వాన్ని గుబాళించేటట్లు చేశాడు. మ. ” పాలయుం గాడ్పు లుదబ్మవాలయవదంభోజాక్ష వక్షస్తుల నవ్యలఘు(,సజ్మకరంద విందువుల+ బణ్యారంవు(. బుణ్యంపు(. గం పుల దాష్మతయి మీటి వీట నటన (ప్రోద్యోగ నజ్జీభవ బ్లలనావర్డిత కైశిక క్షరిత కల్దారాళి నల్గ్లార్చుచున్‌ ”. అ.మా 173 వాయువు సర్వాంతర్యామి. అ వాయువుకు ఈ వద్యంలో తావ్యతయిని తొలగించే శక్తి కల్పించబడింది. దాని కా శక్తి మన్నారుదేవుని వక్షస్థలంమీద (వేలాడుతున్న తులసి మాల నుండి విస్తున్న మకరంద బిందువుల వలనా, దేవునికి నివేదనార్ధం సమర్పించబడిన వణ్యారాల వుణ్యసుగంధాలపలనో ఏర్పడింది. గాలి దేవాలయంలో, నుండి ముందుకు సాగింది. వుణ్యవాసనలతో పట్టణంమీద (పసరించటానికి బయలుదేరింది. గర్భాలయం నుండి (గామం' వైపు వీన్తున్న గాలి దేవతారాధనానంతరం కోవెల నుండి వెలువడి వస్తున్న భాగవతోత్తముళ్ణి తలపిస్తున్నది. అందులోనూ మాలికాలంకరణ సేవా యుక్తుడైన విష్ణుచిత్తుడు పఠితల మనస్సులలో అలవోకగా న్ఫురిస్తాడు. భాగవతోత్తముడు (వకృతికన్న వరమైన తన అత్మను తెలుసుకొని, అత్మ కంఠు పరుడైన వరమేశ్వరుణ్ణి ఎలిగి, శేషశేషిత్త్వసంబంధంతో ఆతని నుపాసించి, ఆతని కృపకు పొతుడై అఖర్వనిర్వుతిని పొందుతాడు. అటువంటి అదృష్టం ఎన్నోజన్మలలో చేసికొన్న పుణ్యం ఫలించినప్పుడే లభిస్తుంది. భగపంతుని శరణుజొచ్చిన ఖాగవతోత్తమునిగా గాలిని చ్మితించటం విశేషం. వుణఖ్యవాసనా భరితమైన పణ్యారం భగవదంకితమైన ఖాగవతోత్తముని అంతరాత్మను స్ఫురింపచేస్తున్నది. తులసికాదామంనుండి (ననించే మకరందబిందువులు భక్తవత్సలుని కరుణారనంలాగా జాలువారుతున్నవి. ఈ రెండింటిని మోసుకొని వచ్చే గాల జీవన్ముక్తుడైన ఖాగవతోత్తమునిలా ఖానిస్తున్నది. అందువలననే అది తాష్కతయాలను పోగొట్టగలిగే (వభావాన్ని కలిగి ఉన్నది. ఆ గాలి దేవాలయం ధాటి వస్తూ నాట్యానికి సిద్ధమౌతున్న దేవదాసీల కొప్పుల నుండి జారుతున్న కల్తారమాలలను కదిలిస్తూ ముందుకు సాగిపోయిందధట! భగవంతుడు ఖాగవతోత్తముని రూపంలో లోక (వవృత్తికి భక్షి వవృత్తిని పసాదిస్తున్న [పకరణార్థాన్ని ఈ. వవనవర్జనం వ్యకసుందరంగా వ్యక్తీకరిన్తున్నది భగవంతుని (పఖావం (వజాజీవితంమీద పడినట్లు చి(తించిన వర్ణనలు ఈ సన్నివేశంలో ఎన్నో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు కొన్ని 2 విలుబుత్తూరులోవి బంగారుమేడలన్నీ భవనలక్ష్ములట!

258 సాపాత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు వాటి ముఖద్వారాలకు కట్టబడిన రతనాల తోరణాలు మన్నారు విమ్ణువు భవనలక్ష్ముల మడలలో కట్టిన మంగళస్నూతాల్లా ఉంటాయట! ఉద్యానాల ల్మోతోవలలో నడిచే మన్మధబాణాలవంటి 1దవిడాంగనలు సైతం దివ్య్మవబంధానునంధానం చేస్తారట; అచ్యుతవుజ్ఞనార్థం పూర్ణజలకుంభాలను, పూజార్ధం పద్మాలనూ మోసుకొని పోతుంటారట! కుసుషముబాణుని సైతం కువిటునిగా పరిగణించే ఆ వూరి వేశ్ళలు ఖాగవతోత్తములు ఎదురైనప్పుడు అంజలి ఘటిస్తారట! అంతటి అదృష్టం తన కెప్పుడు కలుగుతుందా అని ఇం్యదుడు సైతం గుక్కిళ్లు _మింగుతుంటాడట! వేశ్యల చెవులు "శి లట! సాయంకాలనమయాలలో కేళివనాలలోని నరోవరాలలో వక్షులు చేసే రెక్కల చప్పుళ్లు, (క్రేంకారాలూ మన్నారు కృష్ణుని కొవెలలో (మోసే దుందుభిధ్యనులకూ, కాహళికా స్వనాలకూ (పతిధ్యనులుగా ఉంటాయట! ముంగిళ్లలో వడ్లెండ బెట్టుకొని కాపలా కూర్చుంటారట గృహిణులు. అంతలో దేవాలయానికి సంబంధించిన పెంపుడు లేడిపిల్ల వచ్చి వడ్లను తినబోతుందట! దానిని (దవిడాంగలు కొట్టరట;, అల్లుతున్న పూలమాలలతో అదలిస్తారట! విళలిబుత్తూరులోని _,వజాజీవితంలోని పతి స్పందనం కూడా మన్నార్లుస్వామితో ముఢివడి ఉన్నట్టూ; ఆ పరమాత్మ (పభావమే పజాజీవిత చెతన్యాన్ని తీర్చి దద్దుతున్నట్లూ-.నగర వర్ణనం చేయటం రాయల (వతిఖా వైభవం. విలుబుత్తూరు వర్జ్దనమంతా ఒక యెత్తు; అవూరి ఆరెకులగాథ, పాలయలుక దంపతుల గాథ మరొక యొత్తు. ఈ కింది వద్యాలు తెలుగు వారికి నుపరిచితాలు. మ “ తల బక్షచ్చటు (గుచ్చి బాతువులు కేదారంపు! గుల్యాంతర స్థలి న్విదింవ( గ( జూచి యారెకు లుషస్స్నాత్వపయాత ద్విజా వలి పిండీకృత శాటిక ల్పవి దదావాసంబు. జేర్పంగ రే వుల డిగ్గ న్వెసబారు వాని/ గని నవ్వు నృాలిగోప్యోఘముల్‌”. 1.65 చ." మలయవుగాలి రేలు వనమాలి విసూనవతాక ఘల్గుమం చులియ బసిండి మువ్వగమి నొక్కొకమాటు గదల్ప, నుల్కి మి న్నలము తదీయ హేమ వరణాంచల చంపకశాఖలందు( బ క్షులు రొదసేయ, వేగె నని కూడుదు రల్కలు దలి దంపతుల్‌ ” 1.74 కేదారాలలోని బాతులు ఖాగవతోత్తముల పిండికృత కశాటెకల్లాగా 1భమను గొల్పించాయి. ఆ (భమకు లోనైన ఆరెకులు [పియురాండ పరివాసాలకు పాలయ్యారు. ఇదొక్క చక్కని గాథలాంటి (గామజీవన వర్దనాంశం. చల్లగాలికి అర్ధర్యాతి వేళ ధ్వజ స్తంభవు గంటలు (మోగాయి. (పక్కనే ఉన్న చరపకవృక్షశాఖలలో న్విదిస్తున్న వక్తులు మేల్కొని రొదచేశాయి. అ పక్షుల కలకలారావం వని తెల్లవారబోతున్న దని (భమించార్లు [పపణయకోపంతో విముఖులై వడుకొన్న భార్యాభర్తలు. వెంటనే పొాలయలుక మాని పొందుకూడారు. ఊరవెలుపల ఆరెకుల జీవితంలోనూ, ఊరీనడుమ నాగరికుల విలాసంలోనూ మనోజ్ఞంగా వతిఫలించింది మన్నారు విష్ణు పఖావం,. అ ఊరికి గుడికీ ఉన్న సంబంధం ఈ (వకరణంలో ఉన్న వకోక్తి జీవితం. (సశేషం) (ఆదివారం ఆంధధ్యపభ : 26.3.1989)

వర్హనలో వేసవి వ।కోక్తికి వాచవి (26 .3.1989 వ్యానంతో కలిపి చదువుకోవాలి ) మధురానగర వాతావరణమే వేరు. అ నగరంలో వీచే మలయమారుత న్యభావమే మదేభగంధాన్నీ, సురత (శమవలన కలిగిన కామినీ మృదుగండఘర్మజలంలోని శెత్యాన్నీ, £ వానననూ వపాంచి గంధవమహుడు అ నగరం లోని తన మితులైన నెమిళ్ల రెక్కలను నిము మందమందగమనంతో వీధుల వెంట నడుస్తూంటాడట. అంక అ నగరంలో చాయువు ఉత్సానాం, '్రీలాల్యం, భోగపరాయణత్వం కలిగిన ధీరలలితుడైన రాజకుమారునిలాగా విహరిస్తూ, శృతుఖభంజనులైన మితులను గౌరవిస్తున్నట్లు గోచరిన్తుంది. విలుబుత్తూరులోని వాయువును ఖాగవతోత్తమునిగానూ, మధురానగరంలోని వాయువును భోగలాలనునిగానూ చృితించటంలో ఒక కాచిజ్యున్ని రాయలు పాటించాడు... పాండ్యరాజు మత్స్యధ్వజుడు. అతని పేరులోనే మన్మధుడు మూర్తిభవించాడు. ఇంక అతనిని గురించి వేరే చెప్పవలసిన వనియేముంది? ఎంత నమర్శుడైన చ్మ్యకవర్తి అయినా విషయలోలు డాతడు. ' యధారాజా తథ్యాపజూా' అన్నట్లు అతని పరిపాలనలో ఉన్న మధురానగర (వజ కూడా అతని స్వభావాన్ని మ్ముదించుకొని ఉన్నది. “* ఏ వీట నతులపాలిండ్లపై గంబూర నవ వారముల చిప్పకవుచు మాను” (2.3) అని వర్ణించటంలోనే మధురానగర శృంగారవిలానం ద్యోతకమౌతున్నది. లోకులందరూ ఆ నగరంలో లోలచిత్తులై ఉండటమే అబ్బురమనుకుంకే లోకసాక్షులైన సూర్యచర్మదులు సైతం మోహాచిత్తులె కోటచుట్టూ తిరుగుతుంటారథు! “"ఉదుటుగుబ్బలు గల తల్పుటురము సూచి గందపట్టెలు నూచి బంగారు నూచి వీటివాకిటి చోటనే విడువ కెపుడు సుట్లు వెట్టుచు నుందురు సోమరవులు ” .(2.10) అచేతనాలలో సైతం కామినీత్వాన్ని భావించుకొని దేవతలే దైన్యం పొందినవుడు ఇక నరుల మాకేమిటి? స్వర్గ సౌొధాలను తలదన్నే మేడ లా నగరంలో ఉన్నాయి. కాని, ఆ భవనాలలో నివసించే నాగరకుల నిత్యజివితాలలో లేశమైనా విమల వ్యాపారం కానరాదు. మేఘగర్దనం అూడా

260 పాహిత్య చర్మితలో చరృనీయాంశాలు వినపడనంతటి యెత్తున నివనిస్తున్నా. వారు నక్ష్మతమౌక్తిక వారాలను ధరిస్తూ ,కీడాసక్తురై _ఉంటారు. అ మేడల పైఅంతస్తులలో నివసించే దంపతుల (పణయకలవోలను మాన్సటమే సప్తర్షి వృద్ధ భార్యల గౌరవోద్యోగం. మేఘాల మెరుపులూ, సూర్వుని కిరణాలూ, శశాంక రేఖలూ అన్నీ అ మేడలలోని నసతులకు విలాస .వన్తువులే. మేడలలోని యిల్లాళ్లే కాదు మేడలు కూడా నవీఢలే.

• రవి యను దివ్వె గేతువు చెలంగున- మూసి ధృతోర్థ్యయంతవా

రవిరళఘర్మర్లై కలరవాల్పరవోక్తుల వాంత ధూపరా

జివరనిశ న్గన న్మదనచేతుల చాతురి నెయ్యపుంగురుం

జువిదలు దార్ప ఎమ్హవద మొత్తు బురిన్‌ గృహలక్ష్మి నూత్నతన్‌ ”. (2.170) అకాశసౌధాన్ని శకోభనవు పెండ్లి కూతురుగా పర్ణించాదు రాయలు. కురుజులు అనే చెలికత్తెలు గృహలక్ష్మి అనే షవోఢను పెనిమిటి అయిన విష్ణువు దగ్గరికి నేర్పుతో చేర్చారట. ఆ సందర్భంగా నూర్యుడనే దిపాన్ని, కెక్కెపుజెండా అనే పైటకొంగుతో ఆమె కప్పి, దీపాన్ని మరుగువరిచినట్లు చేసిందట. జలయం(త్రాలనుండి వెలువడే జలం అమెకు సాత్వికోదయం వలన కలిగిన స్వేదంలా భాసించిందట. పావురాల సవ్వడులు రవాస్య భాషణలుగా పరిధవిల్తాయట., గవాక్షాల నుండి వెలువడిన ధూప ధూమాలు గ్యాతి వేళ వంటి వాతావరణాన్ని కల్పించాయట! ఇటువంటి రత్యనుకూల' నంభారాన్ని భావించి ఈ గృహలక్ష్మి " విష్ణుపదాన్ని (ఆకాశాన్ని ) ఒత్తటానికి పూనుకున్నదట. జడాలైన మేడలు సైతం వతిపాందు గోరే శృంగారనాయికలుగా మధురానగరిలో (పత్యక్షమౌతాయి. విలుబుత్తూరు గృహలక్ష్ముల తీరు వేరు; మధురానగర గృహాలక్ష్ముల సౌరు వేరు. ఒకరిది భక్తి; మరొకరిది రక్తి.

ఆ' వీట నడయాడే వుష్పలావికల నర్మవచనాలలో వచ్చిశ్వంగారం (కొత్త కస్తూరిలా గుబాళిన్తూ ఉంటుంది. అక్కడి వణ్యయువతులు నురతవైయాత్యనిధులు, "కంతుకలహోన్మాదం' లో వారి కెడ్యతెంపు లేదు ఆ వురిలో నున్న మగయేనుగులు తమ (వియురాండను మరగి అతికష్టంమీద జల్మకీడలు మాని వురానికి తిరిగివస్తాయట! రాయ లిటువంటి వర్ణనలు చేసి మధురను మన్మధరాజ్యంగా చితించాడు దీనిని _వకరణ వ్మకతగా మనం గుర్తించాలి.

నర్వసౌఖ్య విలాసావాసమైన మధురానగరంలో (గిష్మర్తువు _పవేశంచింది. బుతురాజ మని (పసిద్ధిగాంచిన వసంతర్హువు శృంగారం పొంగులువారే అ వట్టణంలో మొదట అడుగుపెట్టటానికి బదులు, (గీమ్మం (వ్యవథమంగా ఈ (పబంధమండలంలో దిగుతున్నది. ఊరకరారు కదా మవోత్ములు! కోరణం లేని కార్యం ఉండదు కదా! వథకోక్తి జీవితంలో ఇటువంటి బుతువర్ణనం గాని, వురవర్ణనం గానీ, (పబంధకథా (పాణ (వతిస్పందపరంగా నందర్శనుందరంగా సంవదించబడాలి. రాయలు అముక్తమాల్యదా (వబంధంలో నగర, బుతువర్దనలను పకరణవ(కతా విశిష్టంగా నిబంధించి, (పబంధకథా చైతన్యానకి వరిపోవకంగా నిలిపాడు.

అట్టి వేనవి బెడిదంవు వెట్టకతస హస్తము సెమర్ప సారెకు లన్తకంబు

దుసికిలంగం గాదె సవరింప వసముగాక

పువ్చబాబుని చెఖకువి ల్పుడమి బడియో” 2.656

వర్ణనలో వేసవి వ్యకోక్తికి వాచవి 261 “ంంలో నాయలు తన :గిష్మర్తు వర్దనారహస్యాన్ని వ్యకనుందరంగా సూచిన్తున్నాడు. పుష్పబా-యిని చ... బ్య చెయిజారి (కిందపడిందట! విల్లు పట్టుకొనే అతని చేతులు చెమర్స్చి మండుతున్నాయట! ఇల' ఎచటంలో ఒక వింత వ్యకత రాణిస్తున్నది. రత్మిపేరణకు హేతువెన సాధనం ఓటువడిఫోయిన మన్మధుణ్ణి లోకం వహిస్తున్న దన్న భావం కవి (గిష్మర్తువర్ణనం ద్వారా చెప్పదలచుకొన్నాడని తెలుస్తున్నద. (గీష్మర్తువులో సర్వజివుఐు మసపవృత్తులలో నూర్యతాపం వలన ఏర్పడిన అలసత్వం, రతివైముఖ$0 అనే లక్షణాలను (పదర్శించటానికి ఈ వర్ణనను రాయలు వినియోగించాడు. అందుకు దృష్టాంతంగా ఈ చంపతుల పొందుల వర్ణనను గమనించవచ్చు. " హృదయము లెప్పుడున్‌ గదియకే తఅచెౌ వెడకౌంగిలింతలన్‌

గదిరెడు మేలుకార్యములః గల్గక మాటలయందె కల్గు పె.

న్దదురులు వట్టి శెత్యములు. జాల ఘనంబయి పుండు వేసవిన్‌

బొదల+ గ నిల్ఫె దంపతుల పొందు లనార్యులపాందు కైవడిన” (2.62)

• గిష్మర్తు నర్జనారహస్యమంతా ఈ పద్యంలో హృద్యంగా పొందుపరిచాడు రాయలు. దంపతుల పొందును అనార్యుల పొందుతో పోల్చటం వలన రెండింటికీ సమాన ధర్మాలు సమన్వయించేటట్లు సంవిధానం చేశాడు. హృదయాలు కదియకుండటంలో, మేలుకార్యాలు కలుగకుండా ఉండటంలో, మాటల నేర్పులలో, వట్టి శెత్యాలలో దంపతుల రతివైముఖ్యాన్ని రసవత్తరంగా స్ఫురింవచేశాడు. ఇందులో వాక్య వ్యకత _పత్యష'.” తున్నది. పద్యంలోని అలంకారం వాక్యవ్యకతను చితతిస్తే, _పకరణంలోని బుత్యుపభాపం |(పకరణ వ్యకతను (పకటిన్తున్నది.

సందర్భసుందరమైన బుతువర్ణనం రాయల వ్య్మకోక్తి జివితంలోని రమణీయ భావ న్యూతం. నిదాఘతాపానికి నిల్లిన యువతీ ముఖచంందుడు తన ఓఒషథధీనాధత్వాన్ని వినియోగించి, కంతునితో కలిసి పాతాళలోకానికి పారిపోతున్న కమ్మని పిల్ల తమ్మెరను *రపుతాళ వృంతాలతో బలవంతంగా తెప్పించుకొని అనుభవిన్తున్నాడట! మలయపవనాన్ని నోచుకొనని మానవుని నునసు మరుని బాసల మాటలే మరచి పోయిందట! మంటగాలిని మేయలేక నప్తాశ్వుని రథవుపగ్గాలైన పాములు ముడులు వీడి డుల్లవోయినవట! నీటితో (రసంతో) నిండి ఉండవలసిన బావులు జలశూన్యాలై (రనహీనాలై ) రజశ్చథకాకృశితో గగనాని కెగురుతున్నవట! జలద్దేవతలు చలిపందిళ్లను శరణుజొచ్చారట! కాళ్లు వడిషోయిన మన్మధుడు అక్కడే ఒక మూల కుక్కిమంచ మెక్కాడట! “కట్టావికియ నావిరెగయు' నటువంటి వేసవి మధ్యాహ్నవేళలో విరియపూచిన మళల్లేమొగ్గలు అగ్గిబొబ్బలవలె కనిపిస్తున్నాయట ! వెన్నెలరాతతి వేడితో వేగి కాలిన చాపట్టువలె చూవట్టునట! వేకువజామునకు గాని నేల కొంత చల్లారదు. అప్పటికి గాని సొమ్మసిల్లి కునుకుతిసే దంవతులడెందాలలో కంతునివింత చందాలు చిందులాడవు. కానీ, అదీ క్షణికమే. (పొద్దుపొడిస్తే చాలు. (పాణులు ఎండదెబ్బకు తల్లడిల్లి దీరికలలో దిగి కుత్తుకబంటి నీటిలో మునిగి వగలెల్ల తపన తీర్చుకొంటారట! ఎడనీళ్లు, చెరకురసాలు, వదవప్పుపానకాలు అంతా సేవిస్తూ ఉంటారట!

మధుర ఎంతటి మన్మధ రంగస్థలమైనా (గీిష్మర్తుపభావానికి గురి కాక తప్పలేదు. అ

262 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు మవోానగరంలో మన్మధుడు కాలు విరిగి మంచమెక్కాడు. అతని చెరకు విల్లు చేయిజారి నేలమీది వడిపోయింది. మళ్లెమొగ్గలే అగ్గిబొబ్బృలలాగా కనవడుతున్నాయి.. దంపతులు దగ్గరౌతున్నారే శాని, పొందులు దూరమౌతున్నాయి. (వకరణ వ్యకత వలన రాయల (ప్రతిపాదన మిది.

ఇటువంటి (గీష్మకాలంలో మత్స్యధ్యజుడు ఒకనాటి ర్యాతి భోగినీ నంగతికి బయలుదేరాడు. అతడు ఎండ కన్నెరుగని భోగి. పై పెచ్చు వన్నీట మునిగి తేలాడు. మకరందవు సోనలూరే పాటలవుష్పాలను ధరించాడు. శరీరం శ్రత్యం వపొంచింది. కాని, (గీిష్మకాల _వఖావం వలన హృదయోత్సాహం అంతగా లేదు. ఒకవేళ అతడు అ ఖోగినిని నమీపించినా , హృదయాలు కదియగలవనే ధైర్యం లేదు, వట్టి శెత్యాలు ఘనం కాక మానవు, చివరకు ఎట్టి మేలు కార్యాలు బరుగక పోవచ్చును గూడా. అలా ఉన్నది కాల మహిమ!

అటుసంటి విచ్మితావస్థలో రాజుకు వురోహితధర్మబోధకమైన _పరదేఇ? వ్యిపుని (పబోధం వినవడింది. ” వర్షార్ధ మష్టా [వయళశేన మాసా, న్నిశార్థ మర్ధం దివసే యతేత,

వార్థక్య, హేతో ర్వయసా నవేన, వర్యతహేతో రిహజన్మనా చ”.

దాని తాత్పర్యం వెంటనే అతని వృాదయంలో గాటంగా నాటుకొన్నది. ఖావిపాతార్థసూచకంగా అతని హృదయకువారంలో మారుమోగింది. బహుశః అదే వసంతర్హువై ఉంకే, ఆ పబోధం అతని మనసుకు వాత్తుకొనటం అసాధ్యమై ఉండేదేమో. అందువలననే రాయలు (గీష్మర్తువును ఈ _(పకరణంలో (వవేశపెట్టటం. ఈ బుతువు (ప్రబంధ కథా (పాణ పరిస్పందన శక్తిని ,పదర్శించింది. ఆ శక్తి కవి పతిఖభాశక్తిని, సందర్భ సౌందర్యాన్ని _పకటించింది. దీనివలన వ్మకోక్తి జివితం వర్జిల్లింది.

అముక్తమాల్యదలో మొత్తం నాలుగు బుతువులు వర్దించబడి ఉన్నాయి. అందులో రెండు యామునాచార్య చర్శితంలోనూ, ఒకటి మత్స్యధ్వజవృత్తాంతం లోనూ, మరొకటి గోదాదేవి వృత్తాంతంలోనూ ఉన్నాయి. యామునాచార్య వృత్తాతంలోని వర్షర్తువు వర్ణనం. (కొత్తగా వివాపాతుడైన యామునాచార్యుని గార్హస్థ్యధర్మ పోషకంగానూ, (కొత్తగా రాజైన అతని పర్మాకమ (పదర్శనకు పూర్వరంగంగానూ శరదృతువర్ణ్దనం కూర్చబడి ఉండటం గమనించదగింది. రెండునగరాల వగ్గనలను వెంట వెంటనే సంవిధానం చేసినా స్వఖావభేదం చేత ఉపకరణ వ్యకతను ఎలా సాధించగలిగాడే రాయలు అలాగే బుతుద్య్వయవర్ణనంలో కూడా తన (పతిభను (పదర్శించి (వశంసలందుకొన్నాడు.

బుతువర్దనలను -ఖాతి వార్తా చమత్కారాలను (వబంధంలో పోషించటానికి ఒక బలమైన అంగంగా రాయలు (గపాంచాడు. అ స్వభావాన్ని (పదర్శింపజేన్తూనే (ప్రకరణ వ్యకతను సాధించాడు. ఉదాహరణకు జడి రోజులలో గృహస్థుల జీవితంలోని ఒక దిన చర్యను తినికొని వార్తిను. చమత్కారాన్నీ పొషించిన వైఖరి ఈ (కంది పద్యంలో కనపడుతున్నది:

వర్ణనలో వేనవి వ్యకోక్తికి వాచవి 263 " ఇల్లిల్లు దిరుగ నొక్కింతబ్బు శిఖి; యబ్బె నే నింటిలో: బూరి యిడి విసరక ర4ఒచు ? రా-జిన రవులుకో ల్వాసాల, "గాని కల్గదు పిమరి దానం గలిగె నేని కుడగుట మం ; దైన(ెన్సొగ నుఖ భుక్తి సేకూర); వాభుక్తి కిడిన (బాగ్భోక్తలకె తీలు బహుజనాన్నము; దీజ నారుల కొదవు! బునకవయత్న , మాజ్యపటముఖ్యలయ మెన్న; రాలయాంగ దారులయ మెన్న రంతిక; కారజనిక వపచనాంధీ గృపాణి రామి: బడుక మరు( డు వెడవెడశె యాళ్చ నొగిథి రజ్బడిని గృహులు”. (4.127) మునురు పట్టినప్పుడు వంట కావటం ఇబ్బందే . అయిన్నాఎన్ని యిబృందులెదురైనా పడి, అన్నం తినటంతోనే జివులు తృప్తి పడటంలేదు. ఎంత కష్టమైనా ఎంత నష్టమైనా మరుని మరచిపోలేని మానసిక స్థితిలో ఉన్నారు సామాన్య గృహన్సులు. ఈ వర్దనలో చమత్కారమేమంకే

• [పజల (పవృత్తులను వర్ణించి (వభువుువవర్తనను ధ్వనింపజేశాడు రాయలు. ఇలాగీ శరదృతువు వర్ధనం సాగించాడు. ఇది ఆయన ద్వితీయాశ్వాసంలోని (గీష్మర్హు వర్దన పద్ధతికంకు విలక్షణంగా ఉంటుంటి. , అందువలననే ఇది వ్మకోక్తి జీవితంలోని ఖాగంగా ఖావించవలన ఉన్నది. యామునా చార్య చర్వితలో జ్యైతయ్యాతకు ముందు వర్షశరదృతుపు. ఎ ఇంత విపులంగా వర్షించి దిగ్విజయయాతను ఒక మవ్వో,సగ్ధరలో సూభఛించి ఊరుకొన్నాడు లయలు. అందులోనూ రాయ లొక మవాోర్జాన్ని నిబంధించాడు. కాల్యపభావంలో మునిగి అతడు భీగవీరజీవతాన్ని నడిపాడే కాని, వస్తుతః అతని పనృత్తి అది కాదు. మత్స్యధ్వజునికీ యామునాచార్యునికీ ఉన్న _పకృతిలోని ఖేదాన్ని (వకృతి:స్టనంలోని వ్యకత న్మాశయించి వ్యక్తీకరించిన _వజ్జ రాయలదే. (వబంధకథ్యాపాణచైతన్యస్పందన ఈ వ్యకతవలననే సిద్ధించింది. ఆముక్తమాల్యదలోని వనంతర్హువర్ణనం (వత్యక్షంగా నాయికాజీవితానికి సంబంధించిందిగా నిబంధించాడు రాయలు. వసంతర్తువు (పఖావం గోదాదేవి ఆనుభవించినట్లు వర్ణించటం వలన మత్స్యధ్వజ, యామునాచార్యులవట్ల బుత్యుపభావాన్ని సూచించి వదలిన పద్ధతికంటె విన్నమైన ఛానిని రాయలు (పయోగించి వైవిధ్యాన్ని పాటించాడు. ఖుితువులు కాల్యవఖావ వ్యంజకాలు. కాల్యపభావం మానవులమీద వడినట్లు వర్ణించఠలుం ఇచిత్యం. మాధవుడు కాలరూపుఢు; కాలాతీతుడు. అలాగే ఖాగవత చర్వ్నితలలో కూడా కాల (వభావ్యవనారాన్ని వ్యంజింవజేసేఘట్టాలను రాయలు రచించాడు. అముక్తమాల్యదలో (వకృత్మివభావాతితుడుగా ఉండి పరమా” '*”ా శ్యశ్తంగా పొందినవాడు విష్ణుచిత్తుడు. ఖాగపతోత్తముడు. పకృతి (పషెఖావాన్ని పొందుతూ దానిని పవరమాత్మపరమైన' మధురయోగంగా వరివర్తనం చేసుకొన్న గోదాదేవి సాత్విక భక్తి యోగినిగా జ!

264 సాహిత్య చర్యితలో చర్చనీయాంశాలు సన్నుతింపదగింది. అమెలోని మధుర భక్తి పరిణామానికి వసంతర్హువు దోహదం చేసినట్లు చితించటం _పకరణ వ్మ్యకత. పుత్స్యధ్యజుడు కూడా కాల _వభావానికి లొంగినవాడే, కాని, అతని కా విషయం తెలియదు; గోదాదేవికి మ్మాతం తెలుసు. మత్స్యధ్వజునిది, రాజనతత్తం, గోదాదేవిది సాత్త్విక తత్త్వం. యామునాచార్యుడు తెలిసినవాడైవా, కాల (పభావానికి లొంగిన వాడు... జ్ఞాపకం చేస్తే తెలివిని మరలా స్వికరించి ముందుకు ఎడిచాడు. అతడు రాజనసాత్తికుడు. ఈ ముగ్గురి (పవృత్తులపై బుత్ముపభావం మూడురకాలుగా చి్వతించి వీరందరి కంక విష్ణుచిత్తుని విశిష్టునిగా వ్వనింపజేసి రాయలు (వకరణ వ్యకతను (పతిభావంతంగా (పదర్శించాడు. నగర వర్ణనలలో మధురకంటె విలుబుతూరు మహానీయమై నది. బుతువర్ణనలలో వేసవి, వ్యకోక్తికి వాచవి! (ఆదివారం అంధ్యవభ : 2.4 10809)

ర్‌4 (పకరణం నుండి పద్యంమీదకు వాలిన వైచితి ఆంధ సాహిల్య చర్మిత రచయితలు |వబంధ యుగానికి యుగకర్తగా పత్యేకించి ఒక కవినా పేరుపెట్టి నిర్దేశించి, స్థాపించలేకపోయారు. కొందరు అల్లసాని పెద్దనను పేర్కొన్నారు. మరికొందద (ీకృష్ణదేవరాయలని ఖౌవించారు. పెద్దన [వబంధకపులలో అన్నివిధాలా పెద్దనయే. ఆయి? (వబంధ (వ్మ్యకియలో జరిగిన వసిద్ధ (పయోగాలలో పెద్దనగారి [వయోగం విశేషంగా పేర్కొనద! కాని, ఈ యుగంలో పెద్దన బంధ _పయోగంలాగా తమ (వభావాన్ని చూవగల మ6& వయోగాలు కూడా ఉన్నాయి. అవి - నంది తిమ్మయ పారిజాతాపవారణం, రాయల అః మాల్యద. 16 వ శతాన్టీ తొలిపాదంలో వెలువడిన ఈ (పబంధ (వయోగాలు ఆ శతాబ్దపు రెండవపాదంలో, అ తరువాత అ శతాబ్దవు ఉత్తరార్థంలో సజాతీయ _పయోగాలు వెలువడటానికి దోహదం చేశాయి. అంకు - (వతిభావంతులైన (పయోక్తలు చేసిన (వసిద్ధ వయోగాలను సృష్టింపజేసిన కాలం పబంధయుగం.

(పబంధాలలో మూడు రకాలైన ,పయోగాలు మొదటిరోజులలో వెలిశాయి. అ మూడూ అలంకార్యపస్టానంలో సాగి, వ్యకొోక్తి జీవితాన్ని మన్నించినవే. అయితే, నంది తిమ్మయ గారి మార్గం వాక్య వ్యకతను విశేషంగా ఆదరించిన (పయోగాన్ని వరించింది. వాక్య వ్యకతను గురించి కుంతకుడు ఇలా పేర్కొన్నాడు:

“"మార్గస్థ వ్యక శబ్దార్థ గుణాలంకార నంవదః

" అన్యద్యాక్యస్య వ్మ్యకత్వం తధాభిహితి జీవితమ్‌.

మనోజ్ఞ ఫలకోల్లేఖ వర్ణచ్చాయా (యః వృథక్‌ చ్యితస్యేప మనోవాోరి కర్తుః కిమవి కౌశలమ్‌” . వ.జి. 3.34

చ్మితఫలకంమీద చ్వ్నితకారుడు రేఖలతో, రంగులతో, మరెన్నో కాంతులతో కోభలతో ఒక చ్మితాన్సి రచిస్తాడు. ఆ చి_తంలో రేఖాది సాధససంపత్తి కంపె అతిశయించి జీవకళను నమర్చించి మన హృదయాన్ని ఆకర్షించేది అ చ్యితకారుని అపవపూర్వకాశలం. అలాగే కావ్యంలో కూడా సుకుమారాదిమార్గాలలో వ్యకత న్నాశయించి ఖాసించే శజ్బ్దార్ధగుణాలంకారాది సంపద కంకే భిన్నమై ఇటువంటిది అని నిరూపించి చెప్పటానికి వీలు కానట్లుగా సహృదయవాదయై కవేద్యంగా చెప్పే పద్ధతియే జీవితంగా. గల . లోకోత్తర కవికాశలమే వాక్య వ్యకత. “” ముక్కు తిమ్మనార్యు ముద్ధ్దుపలుకు” అనే (వశంస ఆ కవి యొక్క వాక్యవ్యకతను వ్యంగ్యంగా నూచిన్తున్నది. తిమ్మన మౌర్గంలో వాక్యప్యకత (పాధాన్యం వహిస్తుంది. అంకే - కవ పతిభ చేత ఉన్మీలితములైన శృంగారాది లసాలకు, నముచితారై న ప్యాతాదుల న్వభావ చ్యితణలకు, ఉపమాద్యలంకార విన్యాసాలకు కావ్యంలో (వముఖ న్థానం విర్పడుతురదన్నమాళు!

266 సాహిత్య చర్మ్శితలో చర్చనీయాంశాలు వ్యకతాయాః (పకారాణా మౌచిత్యగుణశాలినామ్‌

ఏతదుత్తేజనాయాలం స్యస్పంద మహతా మవి.

రస స్వభావాలంకారా అసంసార మపి స్థితాః

అనేన నవతాం యాన్ని తద్విదాహ్లాద దాయినీమ్‌ “”. వ.జీి. 3.23-24 కుంతకుని ఈ వాక్యాలు వాక్య వ్మకత కెత్తిన పతాకలు. తిష్యున కవిత్వంలో రస స్వభావాలంకారపోషకమైన వాక్య వ్యకత సమృద్ధిగా పోషించబడదింది.

పారిజాతొాపహరణ(ప్రబంధంలోని వస్తువులో మనుచర్మితలోలాగా, కళాపూర్జోదయంలో లాగా, అముక్త మాల్యదలో లాగా సంక్లిష్టత కాని, అనైక్యత కాని ఉన్నదని అనిపించదు. వికనాయక్షాశితమైన శృంగారరనం రసవత్తరంగా పోషింపబడుతుంది. వీరరసం దాని కంగం, నారద్యవవేశఘట్టంలోనూ, సత్యభామాకోపగృహఘట్టంలోనూ (పకరణ వ్మకత గోచరిస్తుంది. సత్యభామ (శికృష్ణుని శిరస్సును వామపాదంతో తొలగ్మదీయటం అంధసాపిత్యంలో అపూర్వమైన నరసఘట్టంగా నిలిచిపోయింది. అ సన్నివేశ కల్పనం ఎంత అపూర్వమైనదో ఆ సందర్చంలో ప్యాతస్వభావచ్శితణం, రసపోషణం. సాలంకారరచనం కూడా అంత అపూర్వంగా కుదిరి కవ పతడ కౌశలాన్ని చాటిచెపుతున్నాయి.

“జలజాతాసన వాసవాదిసుర పూజాభాజనంబె తన

రృులతాంతాయుధు కన్నతండిఇర మచ్చో వామపాదంబునం

దొలగందోచె లతాంగి, యట్టయగు, నాథుల్‌ నేరముల్‌ సేయం బే

రలుకం జెందిన యట్టి కాంత లుచితవ్యాపారముల్‌ నేర్తురే ”. ( పారి. 1.121)

ఈ పద్యంలోని నన్నివేశం సహజసుందరమైనది. అయితే, ఆ సుందరనన్నివేశ మెంత అకర్పణీయంగా ఉన్నదో అంతకంటె ఆమ్లాదకరంగా అర్థాంతరన్యాసాలంకార శోభితమైన వద్యగ పన పఠితలను సమ్మోహితులను చేన్తున్నది. ఆ రచనలో కూడా “జలజాతాది' సుకుమారశబ్దపయోగం కంటు లోకోత్తర కవి కౌశలరూపమై న వాక్యవ[కతయే అధికంగా రాణిస్తున్నదె. అందువలన విమ్మాన కవిత్వంలో [పపకరణ ప్మకత కంకు వాక్య వ్యకతకే పాచుర్యం ఎక్కువ.

సూక్ష్మంగా వివేచిస్తే - రసానుకూలమైన వస్తువును సహజంగా కలిగి ఉండి, రమణీయ నన్నివేశ కల్పనకు కొంత _పాధాన్యం కలిగి ఉండి, అంకే _పబంధవ్మ్యకత కంక ,పకరణవ్యకతకు (పాణం పోసేదిగా ఉండి, వాక్కవ్యకతను కవితా జీవితంగా పోషించే _ఉపబంధ రచనామార్గం నంది తిమ్మయ ఆవిష్కరించాడని నృష్టమౌతుంది. ఈ మార్గంలో ఆ తరువాత నడచిన వారిలో పసిద్ధులు

రాజశేఖర చర్విత పబంధకర్త మాదయగారి మల్లన, రామాభ్యుదయకర్త అయ్యలరాజు రామభ్యదకవి, కవికర్ణరసాయనకర్త నంకుసాల నృసింహ కవి, రామాయణ రచయితతి మొల్ల, మొదలైనవారు. వీరి రచన లోక్కొక్కటీ ఒక్కొక్క విఇష్ట ,పయోగంగా గోచరిన్తున్నప్పటికీ వాక్య వ్యకతా (పస్ఫానానికి చెందినవిగా వీటిని పరిగణించలుం సముచితం. . రాయల మార్గం పకరణ వ్యకతను విశేషంగా పోషించిన పయోగాన్ని (పదర్శించింది.

(వకరణం ముండ్‌ వద్యంమిదకు వాలిన వైచ్చితి 267 అముక్తమాల్యదా (వబంధంలోని వస్తువు విష్ణుచిత్తుని చర్వితమైనా అతని కథతో సాటు అవాంతరకథలైన మత్స్యధ్యజ వృత్తాంతం, ఖాండిక్క కేశిధ్యజ నంవాదం, యామునాచార్య చర్విత, మాలదానరి కథ మొదలైనవి స్వతంత (పతివత్తిగల ఉపాఖ్యానాలుగా రాణిన్తున్నాయి. విష్ణుపా రమ్యాన్ని (వతిపాదించే కథాకావ్యంగా వరఠితకు అనుభూతి నందస్తుంది రాయల్మపబంధం. విష్ణుచిత్తుని వృత్తాంతం, గోదాదేవి వృత్తాంతం ఎంతటి శిల్పసుందరింగా ఉంటాయో ఉపాఖ్యానాలు కూదా అంతటి సన్నివేశమధురంగా ఉంటాయి. ఉపాఖ్యాలన్నింటిలో మాలదాసరి కథ మహనీయంగా పేరొందింది. ఆ తరువాత గోదాదేవి వృత్తాంతం దివ్యముధుర్యపేమకు మణిదీపంగా వెలుగొందింది. అలాగే మిగిలినవి కూడా సందర్భోచితసార్థక్యాన్ని నంతరించుకొన్నాయి. (వధానకథలోలాగానే ఉపాఖ్యానాలలో కూడా బుతువర్ణనలు మొదలైనవి నిరాఘాటంగా సాగాయి మొత్తం మీద రాయలకు [వబంధ వ్యకత కంకు (కరణ వ్మ్యకతను చ్క్మితించటమింకొ పీతి ఎకు ఈ అంళాన్ని ఇదివరకే కొంత సమీక్షించడమైనది. మరికొన్ని అంశాలను గమనిద్దాం

వివ్ధుచిత్తుడు రాజనభలో అన్వ్యమతఖండనం చేసి, విశిప్రాద్వైతాన్ని రాజుకు బోధించి సందర్భంలో పరమేశ్వరుని పొందటానికి తగిన యోగాన్ని చెప్పటానికి దృవ్పాంతంగా ఖాండిక్య కేశధ్వజనంవాదం చెవుబడింది. అయినా, స్వతంత వ్యక్తిత్వం గల ఉపాఖ్యానంగా విస్తరించింది. “విమ్హచిత్తుడు వెష్ణవమతాన్ని వునరుద్ధరించిన తరువాత మన్నారు కృష్ణుడు ముచ్చటవడి అతనిపలె వూర్వం వైష్ణవదర్శనాన్ని ఉద్ధంరించిన యామునాచార్యుని (పసక్తిని ఇందిరాదేవి ముందు తెస్తాడు. ఆఅమెకోరికమీద అతని కథను విస్తరించి చెవుతాడు. అందులోనే బుతువర్ణనలు, రాజనీతి చోటు చేసుకొంటాయి. ఇది ఉపాఖ్యానంగా ఉన్నా [వధానకథతో సమాంతరంగా సాగిన (పసిద్ధకథగా వఠితకు న్యుర్తిన్తుంది. విమ్ణచిత్తుని వంటి మరొక వైష్టవాచార్యుని కధ విష్ణుమపామను తెల్పవచ్చును కాని, [వబంధ వస్వైక్యానికి లేదా (వబంధవ(కతకు తోడ్పడదు. అయినా, _పకరణ నకతకు వన్నె తెస్తుందని, రాయలు రచించి యుంటాడు. మాలదాసరి కథ, (బహ్మారాక్షనుని వ్య్రైశ్తాంతం - రెండూ కలిసి ఒకటిన్నర అళ్వాసం విస్తరించి ఉన్నా వాటివలన తెలియవచ్చేది ఏమంకే

• విష్ణువుకు అర్పించే పూజోవచారాలకంటు గానమే విశేషఫలాన్ని అందిస్తుందనీ, గీతచ రణవ లమే (బప్మారాక్షసుల్లి ఉద్ధరించగలదనీ, దానితో పోల్స్‌ చూచుకొంకే గోదాదేవి పాశురాల గాన ఫలం అనంత మని స్పష్టమౌతుంది. మాల దాసరి కథ గోదాదేవి గీతరన మహిమను వ[కళాసుందరంగా వ్యక్తీకరిస్తుంది.

ఆఅముక్తమాల్యదలోని ఉపాఖ్యానాలన్నీ ఈ ,కింది _వకరణ వ్యకతకు ఉదాహరణాలుగా పేర్కొనదగిసవి.

“పధాన వను నిష్పత్తై వన్వన్తర విచితితా

య్యతోల్లసతి సోల్లేఖభా సా౭పరా ప్యస్య వ్యకతా ”. వ.జి. 4.11

(వధాన వస్తువుకు వ్యకత్వాన్ని సంహదించటాన్నికై నూతనమైన వికాస భంగితో (వకాశించే సమాసమైన మరొక పస్తువును వైచ్చితితో కూర్చిన విధం ఎక్కడ శోభిస్తుందో దానిని _,వకగణవ(కతగా పేర్కొన్నాడు కుంతకుడు. ఉపాంగంగా అమర్చిన ఉపాఖ్యానం సాంగంగా చ్కితించ బడటమే కాకుండా

268 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు నన్నివేశ చమత్కారంతో రాణించేటట్లు రచించటం రాయలకాశలం.

రాయల సూర్గం (వబంధ కర్తలను కొందరిని (పభావితం చేసింది. వారిలో ముఖ్యులు నీ కాళహన్తి మాహాత్మ్యకర్త ధూర్జటి, పాండురంగ మావాత్మ్య కర్త తెనాలి రామకృష్ణుడు.

(పకరణ వ్యకతను ప్రబంధ వ్యకతకు పోషకంగా నిలిపి 1పబంధరచన చేసినవాడు ఈ యుగంలో పిల్లలమళ్దీ పినవీరభ్యదుడు. అయితే, ఆయన రచనలలో _(పబంధవ్మకత కొన్ని (ప్రమాదాలకు లోను కావటం వలన పరిపూర్ణత పొందలేదు. ఆ లోపాలకు గురి కాకుండా (పబంధ వ్యకతను ధ్వనిమయంగా సాధించినవాడు అల్లసాని పెద్దన. మనుచర్మితలో ఆరువిధాలై న వ్యకతలూ ఉత్తరోత్తర బలీయాలుగా పోషింపబడటమే కాకుండా మనుత్వార్ధత ధ్వనితో సాధింవజడిందనీ, పింగళి నూరన కళావూర్జదయంలో (వబంధ వ్మకత మిగిలిన అయిదు విధాల _వ్యకతళో వరిపోషింపబడిందనీ ఇంతకుముందే పరిశిలించాం.

ఈ వివేచన వలన తేలిన సారాంశం ఇది.- నంది తిమ్మయ రసానుకూల కావ్య ,వస్తువును .వాక్య వ్యకతతో అలంకరించి (పబంధంగా నిబంధించాడు. రాయలు తన (వచంద్యపయోగంలో (ప్రకరణ వ్యకతకు (ప్రాధాన్యం కలిగించాడు. అల్లసాని పెద్దన ఫుబంధ వ్మకతకు దారి తీసే నర్వవ్యకతా విశిష్టమైన ,పయోగం చేశాడు. ఈ మూడు రకాలకూ అనునరణల పంటి _ఫయోగాలు కూడా ఈ యుగంలో గోచరిస్తాయ.

(వబంధయుగ (వవృత్తికి పింగళి సూరన ఒక విధంగా తీర్చుచెప్పినట్లు కనపడతాడు. అతని మొదటి రచన గరుడ పురాణం. అది కాలగర్భంలో కలిసి పోయింది. అలా కావటానికి అది (పౌఢ (పబంధరచన కాకపోయి. ఉండి ఉండవచ్చు. లేదా, వురాణ ష్మకియ (పబంధయుగడ్జలో చండితాదరణ పొందకపోయి ఉండవచ్చు. నూరన రచించిన రాఘవ పాండవీయం (వబంధం కాదు కొని ద్య్యర్థికావ్యం. శ్లేషను అధారంగా చేసికొని రెండర్థాలను కల్పించి ఒక్కొక్క అర్థంలో ఒక్కొక్క కావ్యాన్ని నడిపే వింత్యృవ్యకియ అది. పాండిత్యంలో కవి _పజ్జ పఠితలను ఓహో అనేటట్టు చేస్తుంది. ద్వ్యర్థి కావ్యం మౌలికంగా అలంకారమార్గానికి చెందిందే. అయితే, అది చ్యితకవిత్వ _పవృత్తికి దగ్గరగా

ఉంటుంది. ద్వ్యర్థి కావ్యం చదివి రామభారత కథలను తెలునుకొనే సరికే పఠిత అలసిపోతాడు. ఇక రసార్ధ్థభావనకు అవకాశమే ఉండదు. అందువలన ద్వ్యర్థి కావ్య (ష్యకియ (పజాదరణ బాంది యుండి యుండదు. రామరాజభూషణునికి (పేరణ కలిగించి హరిశ్చర్యద నలోపాఖ్యానాన్ని రచింప జేసినా అతడూ, అ తరువాత శ్లేషకావ్య రచనకు పూనుకొన్నాడు. అంకేు, ద్వ్యర్ది కావ్య రచన (పబంధయుగంలో పండిత్రైకృష్మకియగా (పసిద్ధి చెందిందే కాని, సపబంధ (పయోగ గౌరవాన్ని పాందజాలకపోయింది.

గీన్ని గమనించిన పింగళి నూరన (పబంధ వ్మకతకు పరివూర్జానవతారమైన కల్పిత 'పబంధాన్ని విశిష్ట వయోగంగా సాగించాడు. అందులో [వకరణాది వ్యకతలను [వతిభావంతంగా పోషించాడు. అయినా, మనుచర్మితపలె ,వబంధ ధ్వనిని, పారిజాతాపహరణం వలె రసవద్వృత్తాన్నీ, సాధించినప్పుడే ఉత్తమ పబంథ (వయోగ మనిపించుకొంటుందని అనుభవం వలన తెలును

(వకరణం నుండి వద్యం దకు వాలిన వైచితతి 269 "గు. చివగకు ,పభావతీ వద్యుమ్నాన్ని రచించాడు. అందులో వస్తువు రసానుగుణంగా ఉన్నా వొది.*ల “ంణేతిప త్తంలాగా పూజిగా సరళంగా ఉండదు, కళాపూర్ణ్జోదయేతివృత్తంలా సంగ్షష్టుగా ఊంం.. (ప్రబంధ వ్మకతను వదునుగా వండించుకొన్న కథ (వభావతీ వమమ్యుమ్నేలివృతం. ముల ...ఎక్‌ వృత్తాంతం, భ్యదనాటక _పయోగవృత్తాంతం, చిలుక 'కథ, గదచచాంంలకరలు యూనప్మనవి [వధాన కధలో పేనవేసుకొని పోయి. ఆముక్త మాల్యదలో లాగా కొకుఎపొ, వస్వైక్కఆను పోషిన్సు [౨౮౦౪ వృకతను ్కపదర్శించాయి. ఉఅడనుగుణస్టున వాక్య వ్యకత కావ్య రచనలో సూరన పోషించాడు. (పబంధ్యవయోగాలలో ఉత్తవుమైై నదానిని పింగళి నూరన ఆ యుగంలో వినిర్మించినట్లు 1పభావతి (సద్యువమ్వూశ్న రచించిడు వ్మళోక్తి జీవతం జొవిత్మవంతంగా రనమయంగా ఈ _పబంధంలో జాలువారింది. ,పబంధ పూర్గ్యతయిం ఇందుల తివేణీ సంగపుంల”" కలినిపోయింది. వింగళి నూరనలోని మంచినంతా పోగుచేసికాని భావికాలంలో తనయుగాన్ని నిర్మించుకొన్నవాడు రామరాజభూషణుడు. ద్వ్యర్థి కావ్య వ! కియ్లును చేవట్టి పింగళ కంట పతిభను (పకటించినా, దానిని వదలిపెట్టి శ్లేషకావ్యచ్లైన వసుచర్మితను రచించి _,పయోజకత్వాన్ని (వదర్శించాడు. వనుచర్మితలోని కథే కార్యకారణ పద్ధతిలో నిబంధింపబడటంపలన (పబంధకాలం నాటి _పబంధ వ్మకతను పాటించినట్లయింది. శ్లేషను, ధ్వనిని సాటించటాసడ అనువైన కథ వసుచర్యిత. సుక్తిమతీ కోలాహాలుల కథలో సది వర్వత పరమైన కథార్థం పదృతమైతే , నాయికా నాయకపరమైన అర్ధం అ్యపకృతం కావాలి శ్లేషలో. కాసి, అపకృతొర్ణం ఇవక్కతార్థంగానే కాక వ్యంగార్థంగా కూడా భాసించేటట్లు 'శ్లేషను నిబంధించంల .మరాజభూషణుని నైవుణ్యం. గిరికావసురాజుల వృత్తాంతంలో అన్నిచోట్లా అది సాధ్యం కావమోసలల్బు. ఒలుట్వెలకి అ లంకారమార్గం ధ్వని మార్గంతో పొత్తు కలిపే ఒక (కొత్తబాట చీసి చూవించాడు వుాబర్యిత రిప “"" అనువు తి వైభవ నమన్వితు నాపనురాజుం గాంచు ప ద్మిని పరసాంతరంగమున మించె, వినూతనరాగకందళం బొనరె, నఖండ వాసనలు నుత్కళిక ల్విలసిల్లె, నల్లస ల్లన నగిడెం (బమోదతరళస్థితులై తమి/ జూవుతుమ్మెదల్‌. ”- వసు. 3.48 ఇందులో గిరికా వసురాజుల వర్జనం (పకృతం; వద్మినీ సూర్యులకు నంబంధించిన అర్థం శ్లేష వలన సాధించే అ్యపకృతార్థం. అయినా అది ధ్వని మాధుర్యాన్ని (పసాదించటం ఇందులోని విశేషం. ఇటువంటి రచన అంతకుపూర్వం ఎక్కడో క్వాచిత్కంగా కనవడుతూ ఉండేది. రామరాజభూషణడు దానిని వసుచర్శితలో రాచబాటగా మార్చాడు. వసుచర్మిత శ్లేషకావ్యయుగానికి ఒకగొప్ప (పారంభం; ఒకనవ్య (పమాణం; చేమకూర వేంకట కవి విజయవిలానం మరొక ,పామాణికమైన వయోగం. ఈ రెండు కావ్యాలలో శ్లేష తన విశ్వరూపాన్ని _పదర్శించింది. కుంతకుని _పస్థానంలో శ్లేష వాక్యవ్యకతా ఖేదం. శ్లేషకావ్య (వ ఆ-బజీవితం. (పబంధయుగాన్ని వ్యకోక్తి పాలిస్తే, శ్తేషకొవ్య యుగాన్ని శ్లిప్టోక్తి లాలించింది. రెండూ అలంకార్యపప్టానానిక బలమైన రెక్కలే.

270 సాపాత్య చరితలో చర్చనీయాంశాలు శ్లేషకావ్య యుగంలో పతి వద్య చమత్కార దృష్టి వబలింది. (పబంధ యుగంలో పద్యస్పృహ ఉనా? అది (వకరణంలో భాగంగా పకాశించేది. (వబంధయుగంలో అలంకారం వాక్యవ్యకతగా జాలువారేది. క్రేషకావయుగంలో ఆలంకారం శబ్బార్థ చమత్కృతికి అంకితమయ్యేది. పదవారవశతాబ్ది పూర్యార్ధంలో 1పకరణం మీద ఎగిరిన కవి (వతిఖా వైచ్మితి _కమంగా ఉత్తరార్థంలో పతిపద్యశ్రేషచమత్కారంమీద వాలింది. అందుకే ఆ శతాబ్దం రెండు యుగాలుగా చీలిపోయింది. (ఆదివారం అంధధ్యవభ : 9.4.1989)

ర్‌5్‌ అలంకార వర్ల వెరుధ్యమే గ ఏ ఈ ళ్‌ (పబంధాల శళెలి వైవిధ్యం అలంకార్యవగ్థ నాన్ని అ నయించి పంంథభదినా వ * గాలను నిర్వపాంచిన కవుల ఎశైలులలో పైవిధ్యం బాగా ఉంటుంది. వాం అనని = గబ్పుక్తునమూ, ఉక్షైూచ్శితులనూ, కవిత్వ రుచులనూ నిర్దేశించి నిరూపించటం ఎంతో కష్ట్టున వ౨ కూడా. అయినా, ఈ మార్గంలో ఈ నడుమ మంచి కృషి జరిగింది. అందులో పేర్కొనదగినవి 1. ఆంద।పజీశ్‌ సాపాత్య అకాడమీ వారి చేత 1981 లో పచురించబడిన "సారస్వత వ్యాసముఖు వంగ. సంబుటం, ద్వితీయ సంపుటానికి నేను వాసిన పీరిక. 2. పైదరాబాదు కేంద విశ్వపద్యాలయుం ఆ యగుశాఖలో,నా పర్యవేక్షణ (కింగ “అం్యధ్యపబంధయుగము?:ః అలంకార _పస్థ్రాస్యృపయో:1ము" అఆ తేణంత నుద193.-ల లో డాక్టర్‌ అట్లా ఎంకటరామిరిడ్డి సవిర్పించిన నిద్ధాతవ్యానం. దాళ్లర ర గరం పబంధి.టా శప్తలు ఆలంకారిక (వహ్థానాన్ని ఆ లంబనంగా చేసుకొని వారివారి రచనలలొ అదం. వం. న “న. -ంంతాలను, ఉక్త లక్షణాఖను 'నేను పతిపాదించిన వాటిని వునః పకీీలించి, వృ లా ఎ 2, బొచేచనాత్మకంగా సిద్భంత (గంధాన్ని రచించారు. కొన్ని విలువైన నిసఒ్టయ” ఎ) పరం * -. ఫలతొంశాబను (వకటించారు. వాటిలో క్షొన్నింట్‌ని పరితల సాకర్యం కో.0 టె ముందుగా - వబంధ కపుబు ఆ;శూపబంధఎన్నువులను ఉఓలంహాగా లజ అఅలకంంచిన నిష్పత్తిని గురెంలి వివరాలు కెలునుకొందాం. “"అందరకంట అత్యధికన ఎగా శ ట్టార్ధాలంకరణము చేసినది రామరా: _. ఐ ఖుడు. ఈతని వస్త్వ్వలంకార నిష్పత్తి100 8135 శాతపు. ఉన్నది. అనగా 100 పద్యములకు 185 అలంకారములున్నవని తాత్పర్యము డీనినిబట్టిపతిపద్యము సందున. రెండేసి అలంకారము లున్నవని తెలియుచున్నది. ఇది సాంకార్యాతిశయతక్వాన్ని. గూడ తెలుపుచున్నది. మనువచరి్శితము 135 శాతము, ఆముక్తమాల్యద 110 శాతము, పాండురంగ మావోత్మ్యము 95 శాతము, పారిజాతాపహరణము 75 శాతము, కళాపూర్ణ్జోదయము 50 శాతము, (శీ కాళహస్తీశ్వర మావోత్మము 35 శాతములతో అలంకరింపబడినవ” .( (వాత్యపతి పుట 528) అయిడే, వస్త్వలంకార కాతంలోని అల్పాధిక్యాలను వరిగణనంలోకి తీసికొని ఆయా (పబంధాల అలంకార దృష్టులను నిర్ణయించటానికి వీలు లేదు. (వబంధవు గొప్పదనాన్ని అలంకారగణసంఖ్య కంట అలంకార (ఉపయోగ గుణం నిర్దేశిన్తుంది. ఈ (వమాణం తో చేసిన రెడ్డిగారి వివేచన యిడి - "కాన్ని (వజంధములందు అలంకరణశాతము తక్కువగా నుండుటనుబట్టి వారికి అలంకార (వయోగదృష్టి లేదని చవగూడదు. వారు అలంకారములను _పయోగించవలసివచ్చినపుడు

ఖీ

హిత్య చర్వితలో చర 272 సాహిత్య చర్శి, ఎనీయాంశాలు వస్తుగౌరవమును కలిగించు రీతిగా అలంకార్య్వపయోగమును చేసినారా లేదా యని చెప్పవలని యున్నది. అందరికంటె తక్కువ అలంకరణము బేసిన ధూర్జటి రూపక _పయోగము (పవృతివురుషాభేద (పతివత్తిని వచర్శిచుచుండుట రూవకలక్షణోపేతముగా నున్నది. ఇది నూతన శేపయోగమే కదా!”

"“ అట్లే పింగళి సూరస వివిధ వైష్ట్రాలయములందలి విష్ణుస్థిరరూపవర్ణ్దనమును స్వఖావ్‌క్తి, ఏకావళులందు చేయుట పన్తుస్వభావోచతముగా నున్నది. ఈతని సావయవ ఉత్పేక్షా పయోగము కూడ నూతనోపమానములచే రమణీయమగుచున్నది. (వభావతీ (పపద్యుమ్నమందలి శ్లేష వళకోక్తి వ్మిపలంభశృంగారమునకు దారి తీసినద్సి ఇది నూరన (పటె౭గదృష్టిని పట్టి యిచ్చుచున్నది”.

“పారిజాతమందు రనభావన్ఫురణోచితమై న ఉపమాన _పయోగమును వర్దననులందు, 'హవక్యోత్సేక్షా పపయోగాతిశయతయు నూతనత్యమును _పకటించుచున్నవి”.

"వ డురంగ మావోత్యమునందలి నూతనోపమాన్నపయోగ్గాభినివేశమును, అర్థివాచక చమత్క్బృతియు, ఛేకమును అధికముగా ఉపయోగించుటయు, అతని [పపయోగాభిలాషమును వ్యక్తమొనర్చుచున్నది”. €వు.529)

“" అధికాలంకరణరూప _పయోగయి చేసిన రామరాజభు'షణుడు శ్లేషాదార్యుడైనాడు. శీ కృష్ణదేవరాయలు ఉపమాన వస్తువైవిధ్యముతో ఉృత్చేక్షను (పయోగించి ఉ(త్పేక్షాపభువైనాడు".

“అల్లసాని పెద్దన ౬ ఎ-కారవర్గ స్వఖావములను అెన్సగా తెలోసి బొపమ్యమూలకములందు ఉపమ్మోత్సేక్షారూవక భఖాంతిషుంతములను, ఎ శ్తపములందు స్వభావోక్తి ఉదాత్త, లొకోక్తులను, అతిశయములందు అతిశయోక్తి, అత్యుక్తి అ్మ్యఫన్తుత్య్వపవశంసనలనసు రసవదాద్యలంకారములన్నింటిని తత్త్వ.మెరిగి ఇల్బము 'మెరయగా రమణీయార్థపయోజకములుగా పయోగించినాడు అన్నింట నమాదృష్టి నిలిపి ఆంధకవితా పితామవాడైనాడు.” (పు.530 ),

(పబంధకవుల వాక్సాకాన్నీ, ఉక్త్‌ప్రలక్షణ్యాన్నీ, శ్రేలీ వైవిధ్యాన్నీ, నిర్ణయించటానికి ఆయాకవులు' ఏయే అలంకారాలను ఏంత శాతంలో వాడారన్న అంశం బాహిరమ్హన విలువగా వ్య్యాతతమే ఉపకరిస్తుంది. దాని ఆంతరమైన విలువ ఆ విధంగా అలంకారాలను ఎన్నికచేనికొని వాడట్లానికి మూలస్టున సెర్టిర్సత అలంకార దృకృధం. ఈ బహిరంతరాలైన ఎలువలకు నమన్వయం చెప్పేది వస్తురసాల కనుగుణంగా వాస్తవాతిశయ కొవమ్య వ్యకోక్తి శేషమూలాలైన అలంకారవర్గాలు నాగకంగా పయోగించబడినవా లేదా అని చేసే అనుశిలనం. ఈ మూడింటినీ ముప్పేటగా సమన్షపంతంగా నిర్వహించారు రెడ్డిగారు. అందులో నేను * సారస్వత వ్యాసములు' (గంఛపీకికలో (పతిపాదించిన ృవబంధకవుల అలంకార వర్గ సిద్ధాంత పాతివదికలను పరిశిలించి ఛలితాంశాల నందించారు.

నా ,వతిపాదన సనునరించి - అల్లసానిపెద్దన, నందితిమ్మనలు అలంకారాలన్నీ ఉవమా

అలంకార వర్ణ వైరుధ్యమే (వబంధాల శైలీ వైవిధ్యం 273 మూలాలనే వరానికి చెందినవారనీ, రాయలు న్వభావ్‌క్తి, అతిశయోక్తి మూలాలనే వాదానికి సంబంధించినవాడనీ, పింగళి నూరన అలంకారాలు వళకోక్తి క్లేషోక్తి మూలాలనే సిద్ధాంతాలను అనుసరించినవాడనీ, రామరాజభూషణుడు శ్లేషోక్తి మూల వాదానికీ, రామకృష్ణుడు వథకోక్తి మూలవాదానికీ _పాతినాధ్యం వపిస్తారనీ నృష్టమౌతుంది.

ఈ (వతిపాదనలను న్దూలంగా అంగికరిస్తూనే డాక్టర్‌ అట్లా వెంకట రామిరెడ్డి గారు సూక్ష్మపరిశిలానానంతరం కొన్ని విశేషాలు వాటికి జతవరచారు. కొన్ని సపరణలు నూచించారు. వాటిని పేర్కొంటాను.

1. “ద్వ్యర్థి కావ్యములందు దప్ప అలంకార్మపాచుర్యముబు బట్ట (వబంధకవులంద అలంకారములును కెవమ్యమూలకములే. (వయోగములను బట్టి చూచినప్పుడు ద్వార వనుచర్మితములందు అలంకారములు శ్లేషోక్తి మూలము లగుచున్నవి. మి! (వబంధములలోని అలంకారములన్నియు కొవమ్యమూలకములే. కొాపమ్యమూలమ అయినప్పటికిని వత్వివబంధమునకు (వయోగ వైవిధ్యమున్నడి ”

2." రాయల ఉవమానములే న్వభాపోక్తి, అతిశయోక్తి మూలములు రాయల అలంకారములు బిపషమ్యమూలకములే. కాని, అతని ఉపమాన వస్తుగహణము వాస్తవికత, అతిశయోక్తులనుండి జరిగినది. ఉ్యద్సేక్షాలంకారము అతిశయవర్గమనందును కొపమ్య వర్గమునందును ర్యుదటాలంకారునిచే చెప్పబడినది. రాయలు ఉ్యత్సేక్షా (పభువగుటచే ఉ(డ్సేక్షకైెన ఉవమాన వన్తు[గహణమందు స్వాఖావికత, అతిశయతలు చోటు చేనుకొన్నది . లౌవీక ఉపమాన పన్తు (గవాణమందు అతిశయాధిక్యమును చోటు చేసికొని, అతని భావనము న్వఖావ్‌క్తి, అతిశయోక్షి మూలముగా స్టూలదృష్టికి కనిపించుట సహజము. సూక్ష్మ మారసినచో ఈ రెండు తత్వములును ఉపమానములందే కనుపించుటచే రాయల అలంకారములు బెవమ్యమూలము లగుచున్నవి.” (వాత (వతి పుట 10)

3. "” నూరన ద్వ్యర్థి [వబంధము శ్లేపోక్తి మూలకమే. కళాపూర్ణ్జోదయము మ్మాతము కుంతకుని వ్మకోక్తి యందలి అనేక వ్యకోక్తి శేదములకు లక్ష్యముగా నిలుచుచున్నది. అలంకారములు మ్యాతము బెపమ్యమూలకములే, (వభావతీ (పద్యుమ్నమును నిట్టిదే. అలంకారవ(కోక్తి యైన శ్లేష వ్యకోక్తి, కాకువకోక్తి భేదములు రెండే కలిసి పత్యేక పన్థానార్హములు కాజాలపు. ఇవి శ్లేపాంతర్గతములు”. (వుట 11).

4.” రామకృష్ణుని వద గుంఫనమే వక్తోక్తి మూలకము. రామకృష్ణుని అలంకారములు కూడా కెవమ్యమూలకములే. ఈతని పదగుంఫనమునందు, వర్ణవద సమాసవాక్యముల కూర్పునందు ఉక్తి వ్యకత మాటిమాటికి తొంగిచూచుచుండును. ఇచట ' సరన్వతీ వు]త్త ” డాక్టర్‌ వుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులమాటలు గమనార్హములు. “ ఒక పదమునందో, విగహవాక్యమునందో యేదో వైచిితి లేని దాయనకు సమాసమే కుదరదు' ' ఈతని రచనలో వకోక్తి యొక గొవృ విద్య. ఈ గారడీ [*నాధునిలో ముమ్మరము, అతని నుండియే రామకృష్ణుడు దీనిని నేర్చుకొన్నను

274 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు సంపూర్ణముగా నాగుణమును స్వాయత్తికరించుకొని యామేలిమి తనదే యనిపించుకొన్నాడు. ఈ వ్యకోక్తిని వాడినవుడు కవి యేమిచెప్పకున్నను యేమో చెప్పినట్లు పాఠకులను (భమింవజేయు యోగ్యత దానికున్నది ” ( తెలుగురీతులు: తెనాలి రామకృష్ణుని తెనుగు కవత.పు. 41,42) కధాసందర్భమును బట్టి శెలిని మార్చుట రామకృష్ణుని వలె నెవ్వరికిని తలియదా యనిపించును.” ఈ అభ్యిపాయ _పకటనమంతయు శాబ్దికశెలికి పంబంధించినదేయని చెప్పవచ్చును. దీనినే వదగుంఫనమని వాడుక చేసిరి. “ఏమి చెప్పకున్నను ఏదో చెప్పినట్లుండుట సమాసవ్మకతను సూచించుచున్నది. సందర్చోచితముగా శైలిని మార్చుట యనునది కూడా సమాసవైరళ్యముసు, గాధత్వమును. తెలుపుచు (పకరణ వ్యకతను శైలీ (రీతి పరముగా సూచించుచున్నడ శైటివ్యకతయందు ఖావావేగమునుబట్టి వృత్తి, ఛేకాంత్యాన్నుపాసములు, చోటు చేసుకొనుచున్నవి. అచ్చటచ్చట అర్థీ ఉపమానవాచక చమత్కారములు, అపవ్నాతులు, పగ్యాయోత్తులు మొదలగునవి వ్యకతా విలసితములుగా కనిపించినను అవి సర్వ్మపబంధ సామాన్యములే గాని వైయక్తిక _పయోగ నిదర్శనములు కావు. ఇచట వ్యకత అలంకారస్వభావమందే యిమిడి యున్నది.” (పుట 12)

5. “మిగిలిన పెద్దన, తిమ్మన, రామరాజభూషణ, నూరన పబంధములలో మనుపారిజాతములలో అలంకారములు కొపమ్యమూలఅకములు., వసుజగ్మితయి. రాఘవ పాండవీయము, షారిశ్చంర్యద నలోపాఖ్యానముల ఉక్తులు శ్లేషమూలకములనుట సరివోయినరి ధూర్జటి అలంకారములు కూడా కొపపమ్యుమూలకములే. ఈతని అలంకరణశాతము కనిష్ణముగా నున్నది. రాపురాజభూషణుని అలంకరణము గరిష్టము” . (వుట.12)

డాక్టర్‌ వెంకట రామారెడ్డిగారి వివేచసం వలన తేలిన విశేషాంశ మేమంకే ద్వ్యర్థి కావాలలో, వసుచర్మిత రచనలో (పధానంగా గోచరించే అలంకారాలు శ్లేషోక్తి మూలాలే. అయితే, మిగిలిన (పబంధాలకు సంబంధించినంతపరకు నా పతిపాదన స్టూలదృష్టితో అంగికరించతగిందే అయినా నూక్ష్మదృష్టితో విచారిస్తే అవన్నీ కొపమ్యుమూలమైన అలంకారదృక్పధానికి సంబంధించి వవరి, ఉపమాన వస్తు[గహణంలో వాస్తవ, అతిశయోక్త్యాదులు గోచరిస్తాయనీ పేర్కొనటం జరిగింద. ఈ వరిశిలనలో ఈ సూక్ష్మవివేచన విస్తరించటానికి కారణం డాక్టర్‌ వెంకట రామిరెడ్డిగారు ౧యుం” అలంకారాలు ఓొపమ్యమూలాలని విశ్వసించేవారు కావటం కావచ్చు. ఏమైనా, అలాకారాన న్‌! బెపమ్యృమూలాలైనా _వబంధకవుల రచనలలోని వైవిధ్యాన్ని గుర్తించి వ్యాఖ్యానించిన వైఖరి గడ్జిగార పరి%ిలనలలో కనపడుతుంది. ఉపమా, వ్యకోక్తి, స్తే మూలానైన రచనలను రెడ్డిగారు నిర్ద్వందంగా అంగీకరిస్తున్నారు. ఇక న్వ్యభాపఆఅతిశయోక్తి వర్గాలకు కూడా మూలం జెపమ్మ్యుంది ఉన్నదంటున్నారు. అయినా, రాయల రచనలో స్వఖావాతిశయోక్తులు బలమైన ప్యాత నిర్వపాంచాయని అంగికరిన్తున్నారు. అలంకార్యపస్తానాలను (పబంధకవుల _,పయోగాలను దృష్టిలో

ఉంచుకొని చెప్పిన డాక్టర్‌ వెంకటరామిరెడ్డిగారి మాటలు గమనించండి

“ అలంకార (పస్థానము ఆంధ వబంధయుగమున ఆ(గానన మలంకరించినది. ఈ (పస్థానమునందు వైరుధ్య వైవిధ్యము లుండుటచే వైచ్వితికి అథికావకాశ మున్నది. 1పబంధ కవులందరును ఈ వస్థానమును తమతమ ,పబంధ నిర్మాణమునకై ఎన్నుకొన్నను, వైవిధ్య

అలంకార ఎర్జ వైరుధ్యమే వబంధాల శైలీ వైవిధ్యం 245 వైలక్షణ్యములు (పదర్శించుటకై ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క అలంకార వర్గమును ఎన్నుకొని సంపూర్ణముగా నిర్వపాంచిరి.” (వుట.34)

“అలంకార (పన్థానమును విభజించినపుడు దాని అంగములకు అంగిగుణము సం్యపాస్తించును. కావున దాని అంగములకు కూడ (వస్త్థానశజ్బపయోగ మిచకటు నముచితముగా నుండును. ఎట్లు పిండిగుణము రొట్టెైలలో గూడ నుండునో అట్లే అలంకార (పస్థానగుణము దాని అంగములులో కూడ నుండును.... ర్నుదటుడు వాస్త వొవమ్యాతిశయశ్లేషలను వీజభూతా లంకారములుగా చెప్పినాడు. వీటిలో ర్నుదటుడు చెప్పినవి, చెప్పనివి కలిపి 2] + 23 = 44 వాన్తవ భేదాలంకారములు; 23 + 20 = 43 జపమ్మ్యభేదాలంకారములు; 13 + 14 =2- అతిశయమూలకాలంకారములు; 18 + 22 = 30 శ్లేషాలంకారములుగా నున్నవి. ఈ వర్గములన్నియు (వస్థానశబ్దార్హములు. వీటిని అలంకార్యపస్థానము నందలి ఉప్యపన్థానము*- గొని, పస్థానములని గాని చెప్పవచ్చును. ఈ ఉవ్యవస్థానములన్నియు _(పబంధ_పయోగముల ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్కచో (పాధాన్య _1పాచుర్యములను పొందియున్నవి.” (వుట.43)

(వబంధకవుల కొక్కొక్కరికీ ఒక్కొక్క శెలీ, ఒక్కొక్క రచనాడుచి ఉండటానికి శాస్త్రీయమైన 'సైద్ధాతిక నమన్వయం ఇచ్చేదీ, నత్యాన్ని స్థాపించేదీ అలంకార (పస్థానంలో వారు చేసిన ([వయోగాల వరిగిలన మనటంలో వ్మిపతిపత్తి ఉండబోదు. అలంకారబీజ (మూల) వర్గాలలో ఊండే వైరుధ్యాలూ వైవిధ్యాలే షవబంధ్యశైలులలోని వివిధ విన్యాసాలు. ఈ వ్యాసకర్త చేసిన ఈ (పతిపాదనను తరువాతి వరిశోధనలు బలపరుస్తున్నాయన్న నత్యం గమనించదగింది. మొత్తంమీద ఇంతవరళు అఆంధ్యవబంధ [(పయోగాలమీద జరిగిన నమాలోచనం వలన తేలిన నిశ్చితార్థాలు ఇవి-

1. (వబంధాలలోని వస్తువులను గాని, సన్నివేశాలనుగాని, అలంకారిక రచనలను గాని, పాత చితణాన్నిగాని, రసపోషణాన్నిగాని వరిగిలిస్తే అవన్నీ అలంకార్యపస్థానాన్ని - అందులోనూ వ్య్కకోక్తి జీవితాన్ని- అనుసరించినట్లుగా స్పష్టమౌతుంది.

2. వబంధ , (పకరణ, వాళ్యాది వ్యకతలలో ఒక్కొక్కదానికి ఒక్కొక్కరు (పాధాన్యాన్ని కల్పించి [ప్రయోగాలు నిర్వపాంచారు.

3. ,(పబంధకవులలో అల్లసాన్‌ పెద్దన, నంది తిమ్మన, శీకృష్ణదేవరాయులు తొలుత (వబంధరచనలో మూడుమార్గాలను ఆవిష్కరించారు. వారి బాటలలో నకిచినా, విశిష్ట వ్యక్తత్వాలను సంతరించుకొన్న ,పయోగాలను అయుగ కవులు కొందరు చేశారు.

4.పింగళి సూరన తనకు ముందున్న (_పయోగాలను మించాలనే యత్నంలో కళా వూర్ణోదయాన్నీ, తన సమకాలిన (పయోగాలలోని మేలిమనంతా (పోగు చేసుకొన్న _పబంధాన్ని ఊదాత్తంగా నిర్మించుకోవాలని ,_పభావతీ (వద్యుమ్నూన్ని, ద్వ్యర్థికావ్య (వ్యకియతో భవిష్యత్తు నిర్మించుకోవాలని రాఘవపాండవీయాన్నీ రచించి యుగ్యవవృత్తికి ఒక [కొత్తమలుపును కల్పించాడు.

276 సోహిత్య :వర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

5. ఈ సత్యాన్ని గుర్తిస్తే, పెద్దనకు ముందున్న పిల్లలమజ్డీ పినవీరభ్యదుని _వయోగాలలో కానవచ్చే వథకోక్తి పస్తాన స్వభావాన్ని గమనిస్తే, ఆతనినుండి సూరన దాకా సాగినృపయోగాల కాలాన్ని [(పబంధయుగమని నిర్దేశించవచ్చు.

6. నూరన తరువాత ద్వ్యర్థి కావ్య రచనతో ముందుకు సాగి, శ్లేషోక్తి _వధానమైన వసుచర్వితను నిర్మించి, మరొక విశిష్టమైన మార్గాన్ని ఆవిష్కరించిన రామరాజభూషబుని నుండి చేమకూచ వెంకటకవి దాకా శ్లేష కావ్య యుగమని సంభావించటం సమంజసం.

7. వేష కావ్య యుగం అలంకార (పస్థానంలో భాగమే. అయినా, ష్మకోక్తి పస్థానం కంటె విశిష్టంగా సాగింది. శ్లేష కావ్య యుగంలో వకోక్తికి _పతినిధిగా నిలిచి తన పత్యేకత నిలుపుకొన్నవాడు తెనాలి రామకృష్ణుడు .

8. (పబంధకవుల పద్యరచనా వైఖరులను, కవితా రుబులను వివేచించటానికి వాస్తవ బెపమ్యాతిశయోక్తి వ్మకోక్తి శ్లేష మూలకాలు అలంకారాలని తలంచి _పయోగాలు బీసిన ఆ (పబంధ కవుల అలంకారవర్గదృక్పధాలే అనుశీలన (పమాణా లౌతా యని స్పష్టంగా పేల్కొనవచ్చు.

వ్యకోక్తి జీవితం _పబంధ ఉపయోగాల జీవితాలను పులచిన మూలస్యూతం. వర్గీకృత “అలంకార వివేచనం ప్రబంధృశిలీ వైవిధ్యాన్ని దిద్దెతీర్పిన రచనా స్యూతం. వ్యకోక్తి వబంధ

నిర్మాణంలోనూ, అలంకారం (పబంధ్యశైలీ వన్యానంలోనూ ,పయోగాలకు (హణం పొశాయి. (ఆదివారం ఆబ్యధ్యపభ : 16.4 1989)

ర్‌6 శేష కావ్య యుగానికి చివరి మజిలీ శేష కావ యుగంలో చివరి మజిలీ చేమకూర వేంకటకవి రవించిన విజయ విలాసం. “తా రస 'పుష్టి మై' (తివదమ్మున జాతియు వార్తయుం జను త్కారము నర్ధ గౌరవముం గల్ల ననేక కృతల్‌ ,వనన్న గం భిరగతిన్‌ రచించి మహి మించినచో ని;క శక్త లవ్వు య్యా ! రఘునాధభూప రనిక్యాగణికిం జెవిసో, క ఇప్పు గన్‌“. (వ 1.31) ఈవద్యం వేంకట కవి కవిత్వంలోని ఎన్ని గుభాబన. పేరి న్నా, వజఃంయుని “నంలో మొదట పేర్కానదగింది. శేషయే. శ్లేషతో పాటు ఇవన్నీ ఉన్నాయసటంలో అనుల.' ౩ లదు. పింగళి సూరన [పబంధయుగంలో విభిన్న వయె., - ఏసి, ఆఖౌపితి వమద్యుమ్నంలో యుగ్మపవృత్తినంతా పతిఫలింప చేసే (పయోగాన్ని నిగ్బవ'. స్య శీమిరూల _+కటకవి కూడా అల్లసాని పద్దనతో పారంభమైన పబంధయుగ చె కాన్యాస్ని, రాహమరాఎభూషలంవుతో మూసులత్తిన శేష కాప్యయుగ చెతాన్యాల్ను సమన్వయింమకినే ఒక వశ్యా ఒచ్మాన్నై "ఒలవిలూగంగా రూపొందించాడు సాని పెద్దన మూడుతరాల కధ నెన్నుకం, ముగ్గురు నాయికలను వివాహ: _మౌడిన న్యరోచి కధను అందులో నడుమ నిబంధించాడు. చేమకూర వీంఠలకవి ముగ్గురు నాయిక ను వివాపమాడే విజయుని కధను వస్తువుగా ఎన్నుకొన్నాడు. పెద్దన ముగ్గురు నాయికల నాడి నాయకునికి వివాహం చేయించి, ముగ్గురితో కలిసి అతడు జీవితాన్ని సాగించినట్లు చిలొంచి, పక్షులచేత జంతువులచేత నాయికా నాయకుల నడుమ నిజమైన (పేఐు లేదని, ఉండదని వ్యాఖ్యానింపచేసి రసాన్ని ఆభాసగా పరిపోషించి విశిష్ట రన పయోగాన్ని చేశాడు. వేంకటకవి విజయవిలానంలో రసాభాసమార్గాన్ని అశయించలేదు. విజయుడు ముగ్గురు నాయికలను వేర్వేరుగా పెండ్షిండ్లు చేసికొని, ఒకరి తరువాత మరొకరితి కాపురం చేని సంతానాన్ని పొందినట్లు చిితించాడు. ఎప్పటికప్పు డొక్కొక్క నాయకుడు ఒక్కొక్క నాయిక మ్మాతమే ఉంటారు, అయితే, ఆఅస్నింట నాయకు డౌక్కడు మ్యాతమే. ఈ మార్పువలన కధలో రసపుష్టి ఏర్పడింది. రచనలో శ్రేషను ఆశయించినా రసపోషణ న్నూతాన్ని పాటించడం, కధలో ముగ్గురు నాయికలను (వవేశపెట్టినా ఏ ఘట్టంలొ కూడా నాయకుడు దక్షిణ నాయకత్వం వహించి పారిజాతాపహరణ (వబంధి కృష్టుని వలె పాట్లుపడినట్లు చ్నితించకపోవటం వేంకట కవి విశేషం. దీనితో పా ఇ ఆను విధిగా ఉండే లక్షణం కధలో (పతీకాత్మక (పవృత్తి పోషింపబడటం. దానిని కూడా వేంకటకవి పోషించి అటు ప్రబంధయుగ వైతాన్యాన్నీ, ఇటు శ్లేషకావ్యయుగ (పవృత్తినీ విజయవిలానంలో. (పతిఫలింప జేశాడు.

హిత్య చర్మితలో చర్చనీయ 278 సౌ న్‌ [ ఎనీయాంశాలు 1షతిపద్య శ్రష చమబ్యారేం చేవుకూర రచనా (వవృత్తి! ప్యాతల్సద్వారా భ్వని సిద్ధాంతాన్నే ధ్యనింవజీయటం (వతీకాత్మక వవృత్తి ! తెలుగులో వెలనిన విలాసజవ్యాలలో విజయవిలాసం చుక్కలలో చందుడులా సకాశనస్తున్నది. విలాసకావ్యాలలో దివ్య నాయకుల మహిమలూ, దివ్యాదిప్వుల లీలలూ, భక్త శీఖరయ* థక్తి చర్యలూ, ధీరోదాత్తుల వీరగాథలూ, ధీరలలితుల శృంగార కధలూ, వర్ణించబడటంచేత వైవధ్యంత అవి ఎలుగొందుతున్నాయి అయితే, విలాసశబ్బం శృంగారపరంగా థీరలలితులకు అన్వయించిసంతగా ఇతరులకు వీలు కాదు. లనసధాత్వర్థాలను విజయ విలాసంలోని నాయకుడికి అసువర్తింపజేస్తే, విజయుడైన అర్జునుడు నాయికాలింగన రతిసొఖ్యాలను పొందే కథ విజయవిలాస మౌతుంది. ఈ అర్హం కావ్య నామానికి చక్కగా అమరుతుంది. విజయవిలాసం సార్థకమైన పేరుతో వెలసిన కావ్యం. అంతే కాదు, అటువంటి కావ్యాలలో అది ఈనర్జరత్నం కూడా! విజయవిలానంలో నాయకు డెకడు, నాయికలు వరుసగా ముగ్గురు. వారు - ఉలూచి, చికాంగద, నుభ(ద. వారి ముగ్గురి కధలలో వైవిధ్యం ఉన్నది. అది వారి స్వభావాలనుబట్టి ఏర్పడింది. ముగ్గురూ కన్యలే. లజ్ఞాయౌవనాలు వారి సహజలక్షణాలు. అయితే, వారిలో ఉలూచి పవగల్ఫ్భ. "న్మరాంధా గాధతకిరుణ్యా నమన్తరట విదా భావోన్నతా ద6 వీడా పగల్ఫా (కాంతనాయశా ” అని సాహిత్యదర్సణ (వగల్ఫ్భాలక్షణం చెప్పింది, ఆమెనే [పౌఢ అని కూడా అంటారు. అర్జునుని చూచి న్మరాంధురాళై, సంపూర్ణయౌవ నంతో అతని నాకర్షించి, మాయాబలంతో తన యింటికి తీసికొని పోయి, కొంత అల్పలజ్జనే _పకటించింది. నాయకుని తన వాగ్యిలాసవైభవంతో వశికరించుకొని (పాగల్భ్యాన్ని పకటించిన ఉలూచి (పొథ. చ్మికాంగద అచ్చమైన ముగ్గ, తం(డి చాటు దిద్గ. అమె అందాన్ని చూచి, అర్జునుడు మోహించి పెండ్లికి తావ్యతయపచ్దాడే కాని, అమె లజ్జకే ఒజ్జ అయిన లజ్టావతి నమధికలజ్ఞావతి కావటం ముగ్ధకు ముఖ్యలక్షణం. ముగ్ధ లజ్జచే రతివముఖతను (వకటించినా ఆమె పొందు నాయక్రునకు అత్యంత సౌఖ్యపద మని లాక్షణికులు చెప్పారు. చేమకూరకవి అలాగే వర్ణించి చూపించాడు. "ఇగ్గెడు వెన్మకుం బయికి నీడ్చిన బైటం దొలంగం జేయ? గే లొగ్గెడు, రెమ్మిపోకముడి యూడ్స్చిన? (గుంగిలి రెండు కొంగులుం బిగ నడంచుచున్‌ విడిచి పెట్టదు; బాల ననంబనేమి? యా సిగ్గుకు సగ్గు లే; దిటులః జేనిన పిమ్మకు నుండవచ్చునే ? *. (2.30) " డాపీన నింగితం బెజి. గి డాయంగ నేరక, తత్తరంబునం జెసిన సే/తకున్‌ బదులు సేయ నెఖుంగక, మేను మేనితో

శ్లేష కావ్య యుగానికి చ ఎ మజిలీ 279 రాసన యు తనే కళలు ర-జిలి కౌం గిలి బాల యంండె/ బో, ముల మంల యంత .మనైైనది గాదు గదయ్య (కిడికిన”. (2.34) విజ చుం చాగంలే వం... లుకు లేని సిగ్గులబొమ్మ, (కీడ యెద కెక్కిన కొమ్మ చ్యితాంగద! ఇక నుఖ్యది మధ్యాశాయికి సాహతు దర్చణంలి మధ్యా విచ్చ్శితసురతా [(వరూఢస్మరయావనా, ఈష్యత్పగల్సవబనా వుధుమ (వీడితిచి ఎ అని సాపాత్మ దర్పణం అక్షణర బెవ్చింది. వివ్వితమైన వద్ధతితో వాధఘన్మల భు కదం”... నిండుజప్వునంతో నాయకుని చిత్తాన్ని హత్తుకొన్నదీ, రహన్య ఎపాహంళలోనే కాజ గత ంధ్యింలొ కూడా తన ఈష్యత్పగల్కాన్ని చేతలలో, మాటలలో (పకటించిండీ అయిన స._చ వంాలుకా లక్షణాలతో మసీజ్జంగా రాణించింది. విజయుని చేపట్టిన తరువాత పథ? “పన్ని “యు (బాధగా మారిం దని కవి చమత్కరించాడు. “నొక్కి వలుమొన! బలు మొన నొక్క నెచ్చె నంటి గోరులచే/ గళ లంట 'నేర్చె/ జొక్కి బిగి కా గిలింతల్నం జొక్క నేర్ప జలుపు డు నవీఢ బౌఢగా. వేసె నపుడు”. (౪ 2౬మ ముగ్గ | పౌఢగా మారటానికి క:తకాలం వడుం మ ంఎనలుడ. (పౌఢగా పరిణమిస్తుంది. _పౌఢాశ్ళృంగారంతో పారంభమ్టైన కాన* వ, శం గంట మలంఎటుం ఈ రెండింటికి వారధిగా ముగ్గ్దాశ్ళంగారం నిబంధింవబడదడదటం ఎల లం అంది ధాన. ఎ విజయ. *లో కధ తక్కువ, వర్ణన ఎక్కువ. _పబంధ సర్ణంలలో ఊవా పరచంగా ఖావనా గాంభీర్యం గాని, రచనా సౌందర్యంగాని, కవులు (పవచ్శించటానికి వీలుంది ఊవోల్రైవవోనిఏ రాయలు, భావనాగాంవీర్యానికి పెద్దనాదులు, రచనా సౌంచలర్యానకి రామరాజభూషణుడు. వేగ. గడించారు. చేమకూర వేంకట కవి రచనాసౌందర్యాన్ని ఆరాధించిన కవి. శబ్దార్థాలంకారాలను పార్థకంగా వాడటం, శ్లేషోక్తికి వ్యకోక్తిని అందగా సలపలం, అతని రచనలో విశేషలక్షణాలు. మూటల ఒడుపులలో, మాటల విరుపులలో. నూటల కదుపులలో చూపించే చమత్కారాలు [1వతిపద్య (ప శ్యక్షాలు చేముకూర వేంకటకవి కవితా దృక్పధం కథ నెన్నుకొనటంలోనే కనపడుతున్నది. కవిరచనలో శబ్బార్జాల పాధాన్యాన్ని భావించటాన్ని బట్టి అతని కవతాదృక్పథం రూపొందుతుంది. శబ్దం స్తీ వంటిది; అర్థం పురుషుని వంటిది. నాయికా పృత్తం _పధానంగా ఉండేటట్లు కధ నెను, కొంకేు కవికి శబ్దం మీద మక్కువ ఎక్కువ అనుకోవచ్చు. అలాగే నాయకవృత్త _పాధాన్యం అర(పాముఖ్యాన్ని సూచిస్తుంది. ఉభయ్యపాధాన్యం శబ్బార్జోభయ పాధాన్యాన్ని సూ మ ఆంటిలో ఏ మార్గాన్నైనా కవి ఎన్నుకోవచ్చు. అయితే, చేమకూరవాని మార్గం ఏమిటి? - దాన్ని కథాగతినిబప్టే మనం భావించటానికి వీలున్నది.

240 సాహిత్య చర్కితలో చర్చనీయాంశాలు విజయుడు మొదట నుభ్మ్యద సౌందర్యాభివర్దనాన్ని విని వలవుగొంటాడు. అంటే - కలికి మొదట శబ్బసొందర్యంమీద పుక్కువ కలుగుతుం దని అర్థం. ధర్మనియతిని అనుసరించి విజయుడు తీర్థయ్యాతలకు పోతాడు. కవి స్వీయధర్మనియతిని "అనుసరించి కావ్యరచనకు వూనుకొంటాడు. విజయుని తిర్ధసందర్శనాభిలాషవలెనే కవికీ రసదర్శనాభిలాష ఉంటుంది. అట్టిది వస్తువులేని వర్ణనం వలన సిద్ధించదు. ఉలూచికధతో ఈ కృతిలో కధ రూవు కడుతుంది. కవి కధ నాశయిస్తాడు. కాని, అతని మక్కువ శబ్దం మీదనే ఎక్కువ. ఉలూచి అర్జునుని పలచి తన యింటికి తీసికొని పోతుంది. ఉలూచి _ఉపణయం విజయునికి రతిసిద్ధిని కలిగిస్తుంది. ఉలూచికధలో ఆమెదే [పముఖ ప్యాత. ఆమె స్వీయ్యావయత్నంతో ఉపాయాంతరంతో విజయుని పొందగలుగుతుంది. శబ్బృపధానమైన రచనచేసే కవి దృక్పథం కూడా అలాంటిదే. శబ్దానికి అర్జాన్ని గౌణం చేస్తాడు. ఉలూచికి ప్యుతోదయమై సక్లే కవియత్నం కూడా 'సఫలమౌతుంది. అవ్పటి కదే గొన్పగా ఫేంటుంది. కాని.ఆ తరువాత ముగ్ధయైన చ్మితాంగదను చూచి అర్జునుడు ముగ్భడౌతాడు. క్కడ యత్నమంతా (కీడిదే. ఈ కథా ఘట్టంలో విజయునిదే పైచేయి. చిత్రాంగద అతని కౌగిలిలో ఒదిగిపోతుంది. ఆర్ధనమర్పకమైన శబ్దాన్ని దర్శించిన కవి రచనలో చిత్రాంగద పృత్తం చిత్తొన్న వాత్తుకొంట. ది. కవికి రసావగావానశక్తి అప్పుడు ఏర్పడుతుంది. సౌభ్యదతీర్ధంలో _కుంకులిడే విజయుని పృత్తం రసజగత్తును పాలించే కవిరాజువంటిది. అర్థ్ధబాధకాలూ, రసానుభవభఖభంజకాలూ అయిన శబ్దాలను మొనళ్ల, ఎలాగా ఏరినపారేసే శక్తి కవివిజయునికి కూడా వస్తుంది. ఒక్కొక్కసారి అతని చేతులలో మకరాల వంటి పరుషపగాలు కూడా రమణీయరూపాన్ని ధరించి, రచనకు వన్నె తీసికొని రావచ్చునని నందాదుల శాపవిమోచనఘట్టం ధ్వనింపజేస్తున్నది. సొభ్యదతీర్థం నుండ నుభ్యదాకర్మగచాణానికి బయలుదేరిన విజయుని స్థితి వేరు. ఆయన టీ కృష్ణ సవాయంతో గాని కార్యం సాధించుకోలేడు. (శ కృష్ణుడు ద్వంద్వ,పవృత్తికలవాడు, వాలాయుధుని వట్ల ఒక విధంగా, ధనంజయునివట్ల మరొక విధంగా వర్తించేవాడు. అర్థశ్తేషవంటి వాడు అ మవోత్ముడు. అర్జునుని యతివేషం వేసుకోమంటాడు. సుభ్యదా సేవలు అందుకో మంటాడు. కృష్ణుని అ్యశయించిన కరీటికి కూడా ద్వంద్యవర్తనం అలవడింది. యతివేషం ఎంత అ్య(వకృతమో అంత _పకృతం. ఆయన ఎంతగా సుభ్యదప్పై పురులు గొన్నాడో సుభద కూడా అంతగా ఆయనమీద విరాళి పొంది యున్నది. శబ్దాన్ని భిజించే అర్ధం, అర్ధసిద్ధి కోసం అరాటవడే శబ్దం. ఈ రెండెంటినీ నంధానం చేసే స్షషమహిము - ఈ మూడు (వభావాలు గల రచనలాగా ఉంటుంద నుభ్యదార్జునియం, నరనారాయణులి కాన్యంలో శబ్దార్ధ శేషరూపులు. వీరిరువురూ కలిసి శబ్బరూపయైన నుభ్మదకు ఫలసిద్ధిని కలిగిస్తారు. సుభ(దార్జునుల వివాహం శబ్బానికీ శ్లేషకూ ఏర్పడ్‌న సంబంధం. హస్తినకు వధూపరులు బయలుదేరినప్పుడు శబ్బశ్తేషరూవుదైన అర్జునుడు రధన్ఫుడు, నసుశబ్బస్వరూపిణియైన సుభ్యద రధ సారధి. విజయుని విజయం శ్లేషకు కలిగిన విజయం. వారిరువురికి జరిగిన వివాహం శబ్బార్థాల కేర్పడిన సమప్రాధాన్యం. హలాయుధుడు వ్యవసాయం చేసేవాడు, సాధకుడు. అతడు చివరకు అంగీకరిస్తా డా వివావాోన్ని. సుభ్యదార్జునవివావాం (* కృష్ణ మావోత్మాాన్ని పకటిన్తున్నది. అంకే - చేమకూర వేంకటకవి కవితా దృక్పధం స్నేషోక్షి జీవితాన్ని అరాధించిందన్నమాట! చేశంకూర వానిది శబ్ద వధానమైన చ్మితరచనం కాదు ఏ అర్థవధానమైన రనవ్యదచసేం కాదు; స్తేషవమత్కార (పదమైన శబ్బార్థోభయ్యవధాన రచనం.

శ్లేష కావ్య యుగావికి చివరి మజిలీ 281

“వతిపద్యమునందు, జమ

తతి గలుగం జెప్పనేర్తు ; వెల్లెడ వెళు కౌ

కృతి వింటి మపారముగా

క్షితిలో నీమార్గ మెవరికిన్‌ రాదు నుమీ !” (1.50) బెళుకు శబ్దలక్షణం; చమత్కృతి శ్లేషలక్షణం ఏ; ఈ లెండూ కలిసి ఇళన కషతూలక్షణంిపే ఉదాహరణకు - (శి కృష్ణుడు సుభ్యదతో కుహానాయతిరూవంలో నున్న అర్జునుని గూర్చి అనిన మాటలు -

“ కామాది సురణమ్ముు లెల్ల నడ! గంగాం జేసి ధన్యాత్ములో

స్వాముల్‌ వీరలు ; వీరి కింపాదపుఠరేవన్‌ సేవ గావింవు మం

తో మోదంబున నానతిచ్చి బలభ్యదుండే నియోగించినా ,

డే మో చెప్పితి నంచు నుండెదవు సుమ్మీ నీమదిన్‌ సోదరీ 42 ( 2.122)

ఇందులో శ్లేష చమత్కారం 'కామాది స్ఫురణమ్ముు లెల్ల నడ గంగా జేసి" అనటంలా ఉన్నది. కామ్మకోధాదుల నణచినవాడని యోగిపరంగా అర్ధమైతే - కాముని యొక్క మొదటి రూపాన్నే, జయించినవాడనీ, కామాదునైన కంతజయంత పసంతాదులసు అందంలో మించినవాడనీ, అర్జునుని వరంగా అర్భ్జాలు వచ్చే అవకాశం ఉన్నది. నిజానికి నుభ్యదకు యోగిపరమైన అర్థమే స్ఫురిస్తుంది. వఠితకు రెండో అర్థం కూడా స్ఫురిస్తుంది. “ఏమో చెప్పితినంచు నుండెదవు సుమ్మీ అన్న పౌచ్చరికలో సుభ్యద గూడా రెండవ అర్భాన్ని (గపాంచాలి. కాని, అలా జరగటానికి ఆ పాత యొక్క అప్పబి స్థితి ఒవృదు. (పకరణాన్ని బట్టి చూస్తే మొదటిది (పకృతం; రెండవది అ్యపకృతం, రమణీయం. ఈ రెండూ శబ్బరూపిణి అయిన సుభ్యదకు వర్తించేవే. మొదట శబ్బశక్తి మూల వ్యంజనగా న్ఫురించినా, రెండర్ధాలూ (వకృతకావ్యార్ధాలకు పోషకాలు కావటంచేత శ్లేషగా పరిణమిస్తాయి. నిజానికి ఈ ఘట్టంలో (పకృతం అనత్యం, అ్యపకృతం సత్యం. చమత్కార మక్కడే ఉన్నది. మరో వద్యం -

“తెమ్ము బంగారు కుండ జలము" లనుచు.

“దెమ్ము లతకూన మంచి సుమమ్ము”" లనుచు!

"దెము్ము బాగైన కొమ్మ ఫలమ్ము" లనుచు

"మించు. బో+డిని నేరువు మించి బలుకు. (2.142)

కుహనాయతివేషంలో ఉన్న విజయుని మాట లివి. వీటీలో యతిపరమైన అర్థం కంటె రతిపరమైన అర్థానికి ఆస్వాదనీయత్వ్యం అధికం. శికృష్ణుని మాటలలో, కుహనాయతి వేషభాషలలో (పకరణవశమైన (వకృకార్థం అపద్ధర్మం ; అపకృతమైన వదార్థర పరమార్థం. అ్మవకృతాన్ని పకృతంగా రమింపజేయటమే రచనలోని చమత్కారం. దీనిని _,పతీకాత్మకంగా కథా నన్నివేశాలలోనూ, ప్యోతస్వ్యభఖావాలలోనూ నిబంధించటం 'చేముకూరవాని (వబంధ ధ్వనిలోని (పాణం.

(అదివారం అంధ్యపభ : 23.4 1989

ర్‌/ తాతతండులకు తగిన యుగాలు ఆంధ సాహిత్య చర్మితలో అనూచానంగా వస్తున్న యుగ విభాగం వికాస చర్మితలో పాసగదని తేలిపోయింది. దానికి అనుగుణంగా ఒక (కొత్త ,పణాళిక వేసుకోక తప్పదు. దాని నొకదానిని నేను (పతిపాదించే ఉన్నాను. (చూడండి: ఆదివారం ఆంధధ్యపభ 5.2 .1989: సాహిత్య. వికాన చర్మిత

• ఒక (వణాళిక). ,నా ,పణాళికలో ' దక్షిణాం్యధ యుగము' అనే పేరుతో ఒక యుగం ఉండటానికే వీలులేదు. ఈ యుగానికి మొదట ఈ పేరు పెట్టింది, దానికి [పాచుర్యం కల్పించింది పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారని నిడదవేలు వెంకటరావుగారు పేర్కొన్నారు. అంతకుముందు అక్కిరాజు ఉమాకాంత విద్యా శేఖరులు తంజావూరు, మధుర, పుదుక్కోట మొదలైన _పదేశాలలో వెలువడిన తెలుగు[గంధాలను సేకరించి “"అరవదేశమందలి ఆంధ వాబ్బయ' మనే ఒక చిన్న (గంధం (వాశారట. దక్షిణాం వాబ్మయాన్ని వెలుగులోకి తెచ్చిన మహనీయులు మానవల్లి, వేటూరి, జయంతి, కురుగంటి, వింగళి, నిదదవోలు,మొదలైనవారి పేర్లను మనం మరచిపోలేము. ఆంధధసాహిత్య పరిషదధ్యక్షుడుగా నున్నప్పుడు జయంతి రామయ్య వంతులుగారు ఈ దక్షిణాంధ వాబ్మయాన్సి [16 50440గ 5021001 2 61064 111642016 అని పిలిచారు. ఇన్ని బలమైన కారణా లుండటం చేత సాహిత్య చర్మితను కవులపేర్లతోనే యుగవిభజనం చేయాలన్న నియమంతో ముందుకు సాగిన నిడదవోలువారు దక్షిణాయ్గ యుగం దగ్గర రాజిపడవలసి వచ్చింది. వారి మాటలలో - “దేశకాల ప్యాతము లనియెడి యుపాధులలో మిగిలిన యుగములు పాతల ననుసరించి పాధాన్యము(. బడయగా నీ దక్షిణా్యధయుగము దేశము ననునరించి (వత్యేక (పాధాన్యముః బడసినది. ఇచ్చట వ్యవపోారమున నున్న భాష తమిళము (అఅవము). ఈ దేశముననే, బహు (పాచీన కాలమున (దవిడ నాగరికతకు బట్టుగొమ్మలైన పాండ్య చోళ రాజ్యములు వర్టిల్లినవి. అందు చోళ రాజ్యమునకు తంజావూరును, పాండ్యరాజ్యమునకు మధురయును ముఖ్య పట్టణములు. ఈ రెండు రాజధానులే కాక పుదుక్కోట, తురయూరు, సేలము, తిరునల్వేలి, మొదలగు (వదేశములన్నియు నీ (ద్రావిడ దేశమునకు సంబంధించినవే. కేవలము తమిళము మాతృభాషగా “గల యీ (వదేశములలోనే గాక, మైసూరు మొదలగు కన్నడ (ప్రాంతములలో! గూడ (కీ.శ .1/7 వశతాచ్చి 'పారంభమునుండియు వర్ధిల్లిన తెనుగువాబయమును 'దక్షిణాయ్యధ వాజయము' అని మనమ్ము వ్యవహరించుచున్నాము”. ( దక్షిణ దేశియా్య్యధ వాజయము (1960) అవతారిక, 1 వరంగా కుని రాజకీయంగా విభజించిన చర్మిత రచయిత లున్నారు కాని, (వ(కియా ర్లుంచినీవారు లేరనే చెప్పాలి. అయితే, ' తెలుగులో వదకవిత' అనే (గంభాన్ని

1080-81 లో ఆంధ్యపదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ బపఎమతి కోసం (వాసిన డాక్టర్‌ ఎన్‌. గంగవ్ప గారు పదకవితా చర్వితకు అందులో ఒక యుగవిఖాగాన్ని (వతిపాదించారు (1983). వారి (వణాళిక ననుసరించి మొదటి యుగం -అన్నమాచార్య వూర్యయుగం ( కీ.శ. 1400 వరకు . రెండవది - అన్నమాచార్య యుగం ( కీ.4. 1400-1600); మూడవది - క్షేతయ్యయుగం (క.4* 1600 - 1750); నాల్గవది - త్యాగయ్య యుగం (1750 - 1850); అయిదవది - ఆధునిక యుగం (1850 నుంచి).

క్షేతయ్య యుగాన్ని నమర్ధిస్తూ డాక్టర్‌ గంగప్పగా రిలా 'అన్నారు -” అన్న మాచార్యుల తరువాత అన్నమాచార్యులంతటి వాగ్గేయకారుడు వదకవితాచ్మకవర్తి క్షేతయ్య. పదకవితాపితామహుడు అన్నమాచార్వుడైతే పదకవితా చ్మకవర్తి క్షేతయ్య 1600 -1750 కాలానికంతటికీ యుగకర్త కాదగినవాడు. అంక త్యాగయ్య జననం వరకు క్షేతయ్య అంటి వదకర్ష మరొక్కడు లేకపోవటమే దీనికి కారణం. వదకవితొ వైభవాన్ని ఆరంఖిం.న మవాోనుఖావుడు మొదటి పదకర్త అన్నమాచార్యుడు. సంగితసాహిత్యాలకు సమ్మపాధాన్య మిచ్చి, అభినయం జోడించిన పదకర్త క్షైేతయ్య. పదాఖినయం క్షేతయ్యతోనే ఆరంభమైంది. పైగా పదాలు అంటే శృంగారపదాలు అన్న భావం తెచ్చిపెట్టిన ఘనత క్షైేతయ్యది. సమకాలికుడు సారంగపాణి మొదలు ఆ వెనుక తదితర వరకర్తలందరికి క్షేతయ్య మార్గదర్శకుడు. ఈ యుగంలో సంస్కృతంలో శీ కృష్ణలీలా తరంగిణి రచించిన నారాయణు తీర్థులు, కూచిపూడి నాట్యానికి ఆఅరంభకుడూ, నారాయణతిర్ణుల వష్యుడూ అయిన సిద్ధే్యదయోగి, దక్షిణా్యధయుగంలో వెలనిన వదకర్త లు, యక్షగాన కర్తలు (పస్తావింపబడతారు.” ( తెలుగులో పదకవిత ( 1983); వు.71 - 72).

డాక్టర్‌ గంగప్ప గారు వద సాపాత్యోన్నీ, తత్కర్తలనూ దృష్టిలో ఉంచుకొని, పదకవితా (వ(కియా వికాస చరిత రచిస్తే, అందులో కవుల పేర్లకు _పాధాన్యం కల్పించి యుగవిభాగం చేస్తే ఎలా ఉంటుందో దానిని వతిపాదించారు. వరిచ్చిన్నంగా ఒక _,ప్మకియావికాసాన్ని గమనిస్తే ఈ యుగ విఖాగం సమంజసంగా ఉంటుందనటంలో అనుమానం ఆవంత కూడా లేదు. అయితే, బహుళ (వకియలకూ, (పయోగాలకూ ఆలవాలమైన దక్షిణాం్య్యధ యుగాన్ని సాపొత్య వికాస చర్విత దృష్టితో యుగవిభాగం చేయవలని వస్తే డాక్టర్‌ గంగప్పగారి విభాగం అవ్వాప్తి, అతివ్యావ్నులకు గురి కాక తప్పదు. అందువలన దక్షిణాంధయుగ కాలాన్ని _ష్మకియా _పాధాన్య దృష్టితో వపునర్విభజనం చేసుకొవలసిన అవనరం ఏర్పడింది. ఈ అపసరాన్ని గుర్తించి ,పతిపాదించిందే నా (పణాళిక. నేను ్యవతిపాదించిన _(పణాళికలో గమనించదగిన అంశాలు కొన్ని ఉన్నాయి. వాటిని

వివరించే ముందు పఠితలకు సులభంగా అందుబాటులో ఉండేంద్యుకై దక్షిణాంయధయుగ కాలాన్ని యుగాలుగా విభజించిన పద్ధతిని ఇక్కడే పేర్కొంటాను.

శేషకావ్య యుగం శకి. 16 వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థం నుండి 17 వశతాబ్ది (పథమపాదం దాకా ( అంకే - రామరాజభూషణుని వనుచర్వ్శిత నుండీ చేమకూర వేంకటకవి విజయవిలాసం దాకా). ఇందులో చేమకూర వేంకట కవి దక్షిణా్య్యధయుగంలోని మొదటిపాదంలోని వాడుగా సాహిత్య చరితలు చెపుతున్నాయి. ఈ విభాగాన్ని అనుసరించి శ్లేషకావ్య యుగంలోని వాడౌతాడు.,

క సౌహిత్య చర్మితలో చర్పనీయాంశాలు పదకవితా యుగం -.థ్రీ.శ. 17 వశతాబ్చి రండవ పాదం ( క్షైతయ్య కాలం ) యక్షగాన నాటక యుగం - |కీ,శ. ]/ వశతాబ్ధి ఉత్తకార్థం శృంగార కావ్య యుగం - కీ.శ. )8 వశతాబ్ది పూర్వార్ధం. చ్మితకవితా కావ్యయుగం - (కీ.శ 18 వశతాబ్ది ఉత్తరార్థం (త్యాగరాజు కృతి యుగం కీ.శ, 19 నశతాబ్ది మొదటి పాదం శతక యుగం - కీ.శ. 19 శతాబ్ది రెండవ మూడవ పాదాలు ఈ (ప్రణాళికలో 17 పశతాని రెండవపాదాన్ని ఫదకవితా (ష్మకియ కేర్చడ్షిన ,పాచుర్యాన్ని

గుర్తించి, క్షేతయ్య (1590 - 1675) జీవితంలోని నడ్నిమిభాగాన్ని గణించి. పదకవితాయుగంగా

వరిగణించటమ్రేనధి. క్షైతయ్యకు సమకాలీనులుగా (శి కృష్ణ లీలా తరంగిణి కర్త నారాయణ తీర్థులు (13600 -1680]), అయన శిష్యుడ కూచిపూడి సర్యవదాయ్యషవక్త సిద్ధర్యదటయోగి

(1600- 1700). కంచెర్ల గోపన్న - లేదా భద్రాచల రామదాసు 1620 -1680)

మొదలైనవారు సంస్కృతాంధ్ర షదకవితారంగంలో _(పయోగాలు చేశారు. అందువలన ఆ కాలాన్ని

క్షైతయ్య కేర్యదవిందువుగా పదకవితా యుగ మని ఫిలవటమైనది.

శ్లేషకావ్య యుగానికి. చివరి మజిలిలాగా ఫేర్కొన్న విజయవిలాసాన్ని 1600 - 1631 మధ్య తంజావూరును పాలించిన రఘునాధనాయకునికి సుమారు 1615 లో చేమకూర వేంకట కవి అంకితం చేశాడు రఘమువాధనాయకుడు (శీ కృష్ణదేవదాయల లాగా సాహిత్య సమరాంగణాలలొనే శాక సంగీతరంగంలో కూడా విశేషమైన (ప్రజ్ఞా ,పాభవాలను (వదర్శించిన పభువు ఇయన ఆశుకవితను గౌరవించాడు షారిజాతాపహరణ ,వబంధాన్ని ఆశువుగా దెండుజాములలో చెప్పి తండియైన అచ్యుతష్ననాయకుని మెప్పుతో పాటు కనాకాభిషేకాన్ని కూడా పొందాడు గజేంద మోక్షం, రుక్మిణీ కృష్ణ వివాహం, జానకీ పరిణయం అనే యక్షగానాలనూ, అచ్యుతాభ్యుదయం, సలచర్శితం అనే ద్విపద కావ్యాలనూ, వాల్మీకి చర్మితమనే చంపూ కావ్యాన్నీ రచించాడు రఘునాధ రామాయణం అసంపూర్ణ రామాయణం. ఆయన సంగిత శ్వాస్త విద్యాంసుడు. 'రఘనాధమేళిను సంగీతంలో కల్పించిన వలిఖావంతుడు, జయంతసేన, రామానందరాగాలు ఆయన సృష్టించినవే రఘునాధనాయకు డొక (కొత్తయుగానికి నాంది పలుకుతున్న స్న్మూతధారుడుగా కనపడతెడు నవీన్మప్మకియలక్షు నాంది పలికిన అతని కాలం శ్లేష పబంధానికి భరతవాక్యం కూడా పలికింది

చేమకూర వేంకటకవి తరువాత శ్లేష కావ్య జీవితం [కమంగా తగ్గిపోయి, ద్వ్యర్థి కావ్య (ష్యకియ మరలా తలయొత్తి విజృంభించి 19 వ శతాబ్ది చివరిదాకా సాగిందే. ఈ శాఖకు ఈ కాలంలో వునరుజ్జీవనం కలిగించినవాఢు కృష్ణాధ్యరి, అతని వైషధపారిజాతీయం రఘునాధనాయకునికి అంకితం. ద్వ్యర్థి కావ్య ృవ్మకియ (కమంగా మూడర్జాల కావ్యాలకూ, నాలుగర్జ్థాల కావ్యాలకూ దారి తీసింది. ఈ (ప్మకియా వికాసవిశేషాలు వి(తకవితా కావ్యయుగంలో మరలా _పస్తావనకు వస్తాయి. ఇక్కడ గమనించదగిం దేమటంకే - రఘునాధనాయకుని కాలంలో శేషకావ్యాలకు భరత వాక్యం, ద్వ్యర్థి త్యర్థి కావ్యాల పగతికి నాందీవాక్యం పలకబడిందని.

క్ష్నేతయ్య రఘునాధనాయకుని దర్శించినట్లు ఆం(ధకౌముదిలోని ఈకింది వద్యం సాక్షం వలుకుతున్నది:

కాతతండులకు తగిన యుగాలు 285

“తము. దామె-వత్తు రర్భులు

(కమ మెజీ( గిన దాత కడకు రమ్మన్నారా కమలంబు లున్న చోటికి (భమరంబుల నచ్యుతే్య్యదు రఘునాథ నృపా”.

అయినా, అ -1వభువుమీద క్షేతయ్య. బెప్పినస పదా అేపి కానరావటంలేదు. కాని, విజయరాఘవనాయకుని ఆస్థానంలో క్షేతయ్య ఉండి ఆయన మీద ఎన్నో పదాలు రచించినట్లు తెలుస్తున్నుది.. వాటిలో (వస్తుతం 12 డొక్సామనకు లభిస్తున్నాయి... కఘునాధనాయకుని కాలంలో వదకవిత. 'నాంది. (వస్తాషనలు నిర్వహించింది. . విజయరాఘవబాయకుని 'క౯ాలంఅో”-కంగృవపవేశం చేసింది . అందువలన విజయరాఘవనాయకుని కాలమే పదకవితకు (పౌథకాలం. ఈ కాలాన్ని గురించిన ఆర్నుదగారి ఆఖ్యానం, వ్యాఖ్యానం వినదగినవి.

“మువ్వగోసాలుని శృరగారలీఅలకన్నా మితిమించిస 'వివొరాలు చేసే ఐ£ఓయరాఘవుడు తన మీద కూడా ఎన్నో పదాలను క్షీతయ్య' బేత చెప్పించుకొన్నాడు. విజయారాఘవుని - వివరీత చర్యలకు, _ క్షేతయ్య విచ్చలవిడి పదాలకు సరిపోయింది. విజయరాఘవుడు పల్లకీ దొర. అందువేత కనపడ్డ '౮పతి (స్తీ పైటపై- చెయి వేయగలడు. అది కేతయ్య వర్ణించగలడు (౧.2 98). తన విశ్చంఖల వివారాన్ని కీర్తించే క్షైేతయ్య ఆంకే.విజయరాఘవునకు అభిమానం.

వజయరాఘవుని పోషణలో మ్షేతయ్య అట్టేకాలం లేడు. క్రీశ 1546 లో గోలకొండ సైన్యాలు

దక్షిణానికి వచ్చాయి. అ తరువాత అలాగ తంజాపూరుపై , డాడి చేస్తూనే ఉన్నాయి సనము్ముకున్నవాళ్ళను నట్టట విడిచి విజయరాఘవుడు అడవులు వట్టాడు. గోలకొండ సైన్యాలు తంజాపూరును కొల్లగొట్టాయి గాని వాళ్ళ నర్వాధికారి సాపాత్యాభిమాని కాబోలు. గోలుకొండ సుల్తాను అబ్బుల్లా: 'కుతుబ్‌మావా వంపున మీర్‌జుమ్లా ఆ (ప్రాంతాలపై దండేత్తాడు. అతడు శ్నేతయ్యను ఆదరించి తోనే పదాలు చెప్పించుకొన్నాడో, లేక గోలకొండకు. పంపించాడో తెలయదు. శులవంతుడైన గోలుకొండ పాదుషా మెచ్చుకొని ఇహుమానమిచ్చి తులసిమూర్తి అనే కవితో వాదం పెట్టిస్తే 40 రోజులలో 1500 పదాలు తాను బెప్పినట్లు ఒక పదంలో వివరించాడు. ఎక్కడెక్కడ ఎన్నెన్ని వచాలు-తాను చెప్పినది. వివరిస్తూ మ్వేతయ్య (వాసిన పదాన్ని. మేరుపపదం అంటారు, -చతూడందీ” జూ

= వేడుకతో నడచుకొన్న వితరాయడే

వడుమూడు తరాలనుండి యెందునాగాని యెవతే

కూడుకొన మువ్వగోపాలుడు కృపగల్లినా విభుడు 1వేడు!!

1. మధుర తిరుములేందుడు మంచి బహుమాన మొసగి

యెదుట కూర్చుండుమని యొన్నిన యిమ్మననే

యిదిగో రెండువేల పదము లిపు డెంచుకొమ్మనిన

చదురుమీదనే నున్న సామికి సంతోస మింతింత గాదె.. 11వేడు!!

2. అళిమీర తంజాపురి నెలకొన్న విజయరాఘవుని

వేలయడుంజుల వెంబడి వేగమె పొడగాంచి

ఛలువప చప్పరమున నుండగ చక్కగ వేయిపదముల

షలుకరించుకోగొనె బహుమాన మిచ్చె నోవేళ వేడు!

3. జలవంతుడై గోలకొండ పాదుషా బహుమాన మిచ్చి

తులసిమూర్తి తో వాదు దలబచె నావేళ

వెలయ మువ్వ గోపాలుడు వెయ్యి న్నేనూరువదములు

నలువది చినముఖలోన నన్ను గలిసి వినిపించెనే 1/వేడు!!

ఈ వదంలో చెప్పిన లెక్కలను బట్టి క్షేతయ్య పదాలు కనీపం 4500 ఉండి ఉండాలి. అయితే ఇవాళ 450 పదాలు కూడా లభించటం లేదు.” ( నమ్మగ్రాం్య సాపాత్యం. 11 సం. పు. 93).

క్మైతయ్య దర్శించిన పై ముగ్గురు రాజుల పరిపాలన కాలాలను గమనిస్తే ఆ వాగ్గేయకారుడు అధిక స్మంఖ్యలో రచించిన కాలం 17 వశతాబ్ది రెండవ పాదం కావటంలో అనుమానం లేదు. అందువలననే అ కాలాన్ని పదకవితా యుగమని నేను విలవటం.

శఈ యుగ లక్షణాన్ని (శీ బాలాంతపు రజనీకాంతరావుగారు చక్కగా వ్యాఖ్యానించారు. - “1/7 ఫ్‌ శ.లో అనగా నారాయణ తీర్థులూ, రామదాను, న్నేతయ్య అవతరించు నాటికి సంకీర్తన రచనము। మూడు నవ్య నూర్గములను తొక్కింది. నారాయణ తీర్ణుల కృషిలో సంకీర్తనము (పధానముగా అధ్యాత్మబోధను ఆదర్శముగా పెట్టుకొని శృంగారమును కుపచారికముగా ఉంచుకొని, ఒక (_పక్సు నాట్యాభినయయుక్తులైన యక్షగానములకు ఉపాంగముగా అవుతూ, ఇంకొక వక్క భజనపద్దేతి (పాచుర్యానకి దారి తీసింది. ఇది మొదటి మార్గము. ఇక రామదాసు కీర్తనలు భక్తి రన పరమావధిని పొంది, పానురజనం కూడా భక్తి మార్గంలో సాధన చేయడానికి అనువయిన భజన గోమ్మల ఫ్యాప్తికి కారణమైనాయి. ఇది రెండవ మార్గము . ఇది కొంతవరకు నారాయణ తిర్ణుల రచనలకు కూడా దొరికిన మార్గమే. శృంగార (వధానమై, అధ్యాత్మబోధ అంతర్గర్భితమై సాగినవి సిద్ధేర్యాదుని యక్షగానములూ, క్షైేతయ్య పదములు. కూడా. వీరిరువురి రచనలూ తీర్థుల తరంగాలతోపాటు నాట్యాఖినయ (_పదర్శనలకు కూడా అలంబనము లయినాయి. వీరందరిలోను ఒక అడుగు ముందుకు వేసినవాడు క్షేతయ్య. మిగిలినవారి కంకొ క్షేతయ్య వేనిన ముందంజ ధాతుకల్చనలో. ఇది తరువాతి వాగ్గేయకారు లెందరికో అతనిని మార్గదర్శిగా చేసింది. నేటి కర్ణాటక నంగితపు రాగము లెన్నో స్పష్టరూపం తాల్సినది క్షేతయ్య వదాలలోనే”. ( అంధ వాగ్గేయ కార చరిితము.వు. 209-- 210). నే నిచ్చిన (పణాళికలో అన్నమయ్యకు, క్షేతయ్యకు, త్యాగయ్యకు నాయ5త్యం కలిగించేవి, వారి గవ్యకియలకున్న (పాముఖ్యాన్ని వతిపాదించేవీ, సాహిత్య వ్యకియా పరిణామంలో వాటి ప్యాతలను.గుర్తించేవీ, అవి సాపొత్యానికి కలిగించిన మేలును కీర్తించేవీ అయిన మూడు యుగాలను

కాతతండులకు తగిన యుగాలు 287 ముచ్చటగా పేర్కొనటం గమనించదగిన అంశం. పూజ్యులు రాళ్లపల్లి అనంత కృష్ణ శర్మగారి మాటల్లో - “తెలుగు పదకవితా కన్యకు వీతామవుడు తాళ్లపాక అన్నమయ్యగారంటిని. కాని, జనకుడే క్షేతయ్య. తాత మొదలు పెట్టిన పనిని తలపాలముదాక ఈడ్చిన తండి యీతడు. " ( ఆంధధవ(తిక సం.సం. 1942-43. పు.12). ఈ (పణాళికలో తాతది సంకీర్తన యుగం; త్తం్యడిది పదకవితా యుగం. (ఆదివారం అంధధ్యవభ : 30.4.19069)

58 యక్షగాన నాటక యుగం చేను (వతిపాదించిన సాపాత్య వికాస చర్మిత (వణాళిక ననుసరించి క్రీ.శ. 1/7 వశతాబ్ది ఉత్త

రాల్దాన్ని యక్షగాన నాకఖుక యుగంగా గుర్తించటమైనది. ఇలా గుర్తించటానికి ఈ (కింది అంశాలు

బలంగా తోడృడగలవు.

1.తంజావూరును పాలించిన రఘునాథనాయకుని పరిపాలన కాలం (1600- 1631) లో యక్షగాన

నాటక రచనకు (ప్రోత్సాహం లభించినా, విజయరాఘవనాయకుని వరిపొాలనకాలం ( 1633 -

1673. లో యక్షగాన ష్యకియ బహుళ విస్సృతిని సాధించింది.

2. నాయకరాజుల తరువాత మహార్మాష్ట్ర రాజులు తంజాపూరును పాలించారు (|కి.4. 1674 - 1857). వారిలో సాహితి భోజుడని (పనిద్ధి గాంచిన శవాజీ (1684-1712) స్వయంగా

యక్షగాన నాటకాలు, రచించటమే కాకుండో సమకాలీన కవుల చేత వాయించాడు? (వాసేవారిని

(పోత్సపొాంచాడు. తంజావూరు మవాోర్మాష్ట రాజ్యకాలంలోని భాషా సాహిత్య చర్మితలలో ఈ రాజు

కాలం స్వర్ణయుగంగా పరిగణించబడుతున్నది.

3. మైసూరు నేలిన రాజులలో కంకీరవరాజు (మూకరసు) యక్షగానరచనలు విరివిగా చేశాడు.

ఇతని పరిపాలన కాలం 1704 నుండి 1714 వరకు.

4. పై మూడు అంశాలను గమనిస్తే దాదాపు 17 వశతాబ్చి మొదటి నుండీ 18 వ శతాబ్ది మొదటిపాదం దాకా యక్షగాన నాటక రచన 1వ్యకియ మూడుపూవులూ అరు కాయలుగా అభివృద్ధి పెందిందని నృష్టమౌతున్నది. మరొక విశేషమేమంటే - మధుర చెంజి పుదుక్కోట మై నూరు (పాంతాలలో కంకు యక్షగాన (_పష్మకియ తంజావూరు రాజ్యంలో తామరతంపరగా పెంపాందింది. అందులోనూ విజయరాఘవుని కాలం, శవోజీ కాలంలో అ (వ్యకియ వరాకాష్ట నందుకొన్నది. అందువలన స్థూలంగా యక్షగాన నాటక వికాసకాలం 1/7 వ శతాచ్చి ఉత్తరార్థంగా నిర్దేశంంచటమైనది.

5. యక్షగాన (వ(కియకు ఒక యుగం కేటాయించటానికి పరిగణించిన ,పవమాణం ఏమిటంకే పుట్టుక కాదు,వయోగం కాదు, విస్తృతి. ఏ కాలంలో ఆ (ప్యకియను [(వజలు, (పభుత్వం అసక్తితో, అదరంతో గౌరవంతో పోషించారో, ఏ కాలంలో యక్షగానం వఠనానికీ. (వదర్శనానికీ, (పజలు ఉపయోగించుకొన్నారో, ఏ కాలంలో యక్షగానం నాటక (వ్యకియా న్వ్యభావసంయోజనం చేతనూ, సంగీత సాహిత్యాంగాల నంవిధానం చేతనూ, ఒక విశిష్ట వ్యక్తిత్వాన్ని సంతరించుకొన్నదో ఆ కాలాన్నే యుగంగా పేర్కొనటమ్రైనది.

యక్షగాన నాటక యుగం 289

యక్షగానం మౌలికంగా న్వభావంచీత గాన _(వధానమైన దైనవ్పటికీ, రూపక్యవ(క్రియాను గుణమైన స్వరూపాన్ని ,కమంగా సంతరించుకొన్నది. అంకే గానంగా [పారంభమై నృత్యాభినయ విశిష్టంగా పెంపొంది, దేశిరూపక రచనా ్యవ్యకియగా పరిణతిగాంచిదన్నమాట. అందువలన ఈ వకియ యొక్క (ప్రాథమిక రూపాన్ని యక్షగాన మని పిలచినా, వరిణత రూపాన్ని యక్షగాననాటకమని పేర్కొనటం సమంజసం. పరిణత (ప్యకియానామాన్ని (గహింది పెట్టిందే ఈ యుగనామం. యక్షగాన ,వనక్తి - (వశస్తి

యక్షగాన (వసక్తి (బాహ్మణ, బౌద్ధ, జైన సారన్యతాలలో విన వస్తుంది కాని అది ఎటువ శశి (వ్యకియయో మనకు తెలియరావటంలేదు. కన్నడ విమర్శకులు కొందరు 'బెడందె' “చెత్తాణ” అగే కావ్య భేదాలు యక్షగానాలవంటివనీ, కీ.శ. 9 వ శతాబ్బం నాటికే అవి ఉన్నాయనీ పేర్కొన్నప్పటికీ, వాటికి లక్ష్యాలైన _గంథాలు దొరకటం లేదు. కవిరాజమార్గంలో చెప్పబడిన లక్షణాల (పకారం వాటి స్వరూపాలను ఖావిస్తే అవి యక్షగానాలవంటి వనటానికి వీలు లేకుండా ఉన్నది.

(కీ.శ. 12 వ శతాబ్దంలో కన్నడ సాహిత్యంలో వెలసిన చంద్యవఖాపురాణంలోనూ, మళల్లినాధ వురాణంలోనూ ఎక్కలగాణ' పసక్తి ఉన్నది. అగ్గళుడు రచించిన చంద్మ్యపఖావురాణంలో వనవివోరం చేస్తున్న నాయకుడు మేళతాళాలతో నిమిత్తం లేకుండానే దేశీయగితాన్ని ఒక “ఎక్కలగాణ' యింపుగా పాడుతూ ఉంకే వింటూ ఉన్నట్లు వర్దించబడింది. అభినవపంపని మల్లినాథ వురాణంలో కములామోదియైన తుమ్మెద రుంకారం కమలాలయ యైన లక్ష్మిని కీర్తిస్తూ పొడే " “ఎక్కలగానం* తో పోల్చి వర్ణించబడింది. ఆ పురాణంలో "'యక్షాందోళని మనే యక్షిణి నాట్యం (వస్తావించబడింది. ఆందోళికా నృత్యం అంకే ఏమిటో 4 ముట్నూరు సంగమేశంగారు ఇలా పేర్కొన్నారు - “” కన్నడ యక్షగానాల్లో నటివేషాన్ని యక్షిణీ వేషమనీ, (శ వేషమనీ, మోహినీ వేషమనీ, వరిపరివిధాల పిలుస్తారు. ఈమె మొదటిసారి రంగంమీదకు వచ్చినవుడు నడుము పరకు అట్టతో కట్టిన ఒక తొట్టె వంటి చౌకంలో నిల్చి నృత్తగతులు (పదర్శిస్తుంది. ఈ నృత్తాన్ని ఆఅందోళికా నృత్యమనీ, మంచెచప్పర నృత్యమనీ పిలుస్తారు.” ఇటువంటి యక్షాందోళన నాట్యానికీ (పాథమిళకా్య్యధ యక్షగానానికీ కొంత సంబంధబాంధప్యం ఉండి ఉండవచ్చు నని విమర్శకులు భావిస్తున్నారు. లలితకళాసమావార (_ప్యకియల పుట్టువుర్వోత్తరాలగురించి షత్యేక వరిశోధనలు జరుగవలసి ఉన్నది.

ఆంధసాపాత్యంలో యక్షగాన (వశన్తి *న్స్పవ్టంగా వినవచ్చింది శ్రీనాథుని భీమఖండంలోనే. (అంకే (కీ.శ 1430 (_పాంతంలో) ” క్రిర్తింతు రెద్దాని కీర్తి గంధర్వులు గాంధర్వమున యష్పగాన నరణి' ( భి.ఖం.3.65) అంతకు వూర్యం పాల్కురికి సోమనాథుని పండితారాధ్య చర్మితంలో యక్ష ప్యాతల.

290 సౌహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు నేపధ్యాలతో ఆటపాటల (ప్రసక్తి వినవస్తున్నది. (గీ శైలవర్వతంమీద శివర్శాతి జాగరణం జరిగేటవ్సుడు పవర్తిల్లే బహువిధవినోదాలను కవి పర్యత్యపకరణంలో పేర్కొన్నాడు.

అదట గంధర్వ యక్ష విద్యాధ

రాదులై పాడెడు నాడెడు వారు (ర)

విధమున (_బచ్చన్న వేషముల్‌ దాల్చి

యధికోత్సవము దులుకాడునట్లు ”

కొంద రాడేవారట. దీనివలన గంధర్య యక్షాదుల వేషాలను ధరించి పొడేవారి వలె _పచృన్న

వేషాలు వేనుకొని రూపకవిశేషాలను (పదర్శించే ఆచారం అప్పటికే పాచుర్యం చెందిందని నృష్టమౌతున్నది. బౌద్ధజైన మతృపచార సాపాత్య (వ(కియలలో యక్షప్మాతలు ధరించి ఆడేవారు ఉండి ఉండవచ్చు; లేదా - జక్కుల జాతి వంటి వారు _పదర్శించే యక్షగానాలు వెలనియుండి యుండవచ్చు. వాటి ననుసరిస్తూ ఆడిన అటలు పండితారాధ్యచర్మితలో _పసక్తాలై ఉన్నాయి. వాటితో పాటు నాటకాలు, బహురూపాోలు, వెడ్డంగం, తోలుబొమ్మలాటలు మొదలైన దేశి రూపక వ[(కియలునూ, తెరలు, వేషధారణ విశేషాలు, సంగితపు హంగులూ, అభినయ భంగులూ మొదలైన వన్నో విశేషాలు వర్ణింపబడినాయి. అంటే రూపక్కష్మకియలన్నింటిలోనూ యక్షాదిరూపధారణలతో పాడుతూ ఉండే రూపక (ష్మకియ ఒకటి పసిద్ధమని స్పష్టమౌతున్నది. అటువంటిది నేటి యక్షగాన్నప్యకియకు మూల రూవమ్రు ఉంటుందసటంలో వ్మిసతివత్తి లేదు. ఆ _ప్యకియకు అంతటి (పనిద్ధి సోమనాథుని కాలంలో ఉన్నదంకే అది దాదాపు క్రీశ. 1000 సం.ల నాటికే పుట్టి ఉండి ఉండాలి.

కాని, అప్పటినుండి (శీనాథుని కాలంవరకు గల మధ్య 9-లంలో యక్షగానా లేవీ రచించబడినట్ట్లు మనకు తెలియటం లేదు. (శీనాథునికాలం లోని (కీడాభిరామంలో జక్కు లపురర్యధి పాటపాడటం వర్ణించబడి ఉన్నది. దానితో పాటు ' అక్కలి (యక్షకన్యల) ఆట కూడా వర్ణించబడియున్నది. దీనిని బట్టి గమనిస్తే - పాల్కురికి సోమనాథుని కాలానికి పూర్వమే పాతల చేత ఆటపాటలరూపంలో 1పయోగించబడే యక్షగాన ,ష్యకియ జక్కులవారిచేత పరిపోషంచబడుతూ ఉన్నదనీ, అదియే కాల్మకమాన అజాతివారిలో ఒక విశిష్టగానసరణిగా, ఏకప్యాతచేత శుతితాళరాగ నమన్వితంగా, వాద్యోపకరణ నహితంగా. కథాఖ్యానయుతంగా, నృత్యానుకూలంగా (పయోగింపబడే

_నాట్య వష్యకియగా విస్తరించిందని స్పష్టమౌతున్నది.

(కీ.శ 1537 (పాంతంలో తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్యులు తన తాతయైన తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుని (1408 - 1503) " సంగితలక్షణము' అనే (గంథాన్ని ఆం(ధీకరిస్తూ దరువులు, జక్కులరేకులు, ఏలలు, చందమామ వదాలు మొదలైన వాటిని చెప్పి ఆ వరునలోనే -

“ యక్షగాన పదంబులు నవ్విధమున

నముచితానేక విధ తాళ సంగతులును సవరసాలం్మకియా సవర్ణంబు లగుచు నలరు నని హరికీర్తనాచార్యు, డనియె * (సం.ల.66 ప)

దిక్శగాన నాటక యుగం 291 అని యక్షగాన వచమును నిర్వచించాడు. అందులోనూ, జక్కులదేకువదాల లక్షణం తెలునకుండానే యక్షగన వదాలను నిర్వచించటంచేత -అ రెండూ న్వ్యరూపన్యభావాలలో సమానంగానే ఉ:బాయ. ఊపించటానికి వీలౌతున్నది. దీనినిబట్టి ,కి.శ . 15 వశతాబ్టి నాటికి యుశ్తగానంలో కధ, వివధ తాళ సంగతులు, నవరసాలంకారసవర్ణములు, చేరి, దానికి కావ్యస్వరూపసంవత్తిని సంఘటించాయని ఖావించటానికి వీలౌతున్నది. అంకే - యక్షగానాలు మొదట సంగీత సంకీర్తనల రూపాలతో |పారంభమై కథాకథన (పబంధరూపాలుగా పదిహేనవ శతాబ్దం నాటికి పరిణామం చెందాయన్నమాట! యక్షగాన వికాన దశలు

యక్షగాన 1ప్మకియా వికాసాన్ని గురించి అచార్య యస్వీ జోగారావుగారు విలువైన పరిశో స, చేశారు. ఎన్నో వెలుగులను వెదజల్లారు.. వారి పరిశిలన (పకారం 15 వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థం * (పోలుగంటి చెన్నశారి రచించిన 'సౌభరి చరితం ' అనే జక్కుల కథ మొదటి యక్షగానం. (కీ.శ. 1500 [పాంతంలో నున్న వెల్లంకి తాతంభట్టు కవిచింతామణిలో ఉదాహరించిన “లక్ష్మీ కల్యాణము రేకు' లకు ఆకరమైన యక్షగానం రెండవది. చ్మకపురి రాఘవాచార్యుడు (16 వ శతాబ్దంలో ) రచించిన వ్యిపనారాయణ చర్మితము మూడవది. కందుకూరి ర్ముదకవి న్ముగివ విజయము నాల్గవది. అయితే (పకటించబడిన మొదటి యక్షగానం 'న్ముగివ విజయము.

15 వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థంలో వెలువడిన యక్షగానాలు కొన్ని మనకు లభిస్తూ ఉండటంచేత అంతకు పూర్వం కూడా యక్షగాన రచన సాగిందని స్పష్టం. తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుని సంగీత లక్షణంలోని యక్షగానవద లక్షణం దానికి సాక్ష్యం. (కీ.శ 1385 -1445 నడుమనున్న గౌరన కవి తన “లక్షణదీపిక' లో మధురకవితలను గురించి చెవుతూ - " యక్షగానంబున వెలయు వదంబులు, దరువులు, నేలలు, ధవళంబులు, మంగళ వోరతులు, శోభనంబులు, నుయ్యాలజోలలు, జక్కుల రేకు పదయులు, చందమామ నుద్దులు, అష్టకంబులు, వికవద ద్విపద చతుష్పదాష్టపదులు నివియాదిగా గల్గు ” -అన్నింటినీ పేర్కొనటం వలన 14 వ శతాబ్ది నాటికే యక్షగాన రచన _ష్మ్యకియగా వరివక్యదశ నందినట్లు విశదమౌతున్నది. కాని, దురదృష్టవశాత్తు అ దేశ సాహితః భాండారం మనకు కనుమరుగైపోయింది.

16వ శతాబ్ది తరువాత వెలసిన లక్షణ(గంథాలలో యక్షగాన లక్షణాలు మనకు స్పష్టంగా కానవస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు - చితకవి పెద్దన లక్షణసార సం(గవాం, అప్పకవి అప్పకవీయం, గణపవరవు వెంకట కవి లక్షణఇరోమణి మొదరైనవి. పెద్దనా, అప్పకవీ, యక్షగానాలలోని రగడ భీదాలనూ, తూళభేదాలనూ మ్మాతమే తెల్పారు. మిగిలినవారు కూడా దాదాపు అదే బాటన పోయారు. అచార్య యన్వీ జోగారావుగారు పూర్వలక్షణ విచారాన్నంతా సమీక్షించి, యక్షగానాన్ని ఒక సాహత్య (వ(కియగా (పతిపష్టాపించి, దాని లక్షణాన్ని ఇలా నిర్దేశించారు.

“* యక్షగానమునం దితివృత్త మెట్టి దైన గావచ్చును. రచనా ,వ్యకియ (శప్యముగాని, దృశ్యముగాని కావచ్చును. ఏ వష్యకియయందైన *గితిధర్మము విపాతము. అందు రాగ తాళములలో నొకదానికి గాని, రెండింటికి గాని తగు (వధాన్యము గల రచనా విశేషములు ( రేకు,

292 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనియాంశాలు దరువు, పదము, కీర్తన, మొ..). ద్విపద (మంజరియును), పద్యములు ( జాత్యుపజాతి వృత్తములు, అర్ధ వద్యములు, సంస్కృత శ్లోోములును), వచనము(సంధి [పయోజనాత్మకముగాని, నంవాదాత్మకముగాని, వర్జనాత్మకమైనను గాదగును, చూర్ణికలు, విన్నపములు మొ.. గద్య (పభేదములు) నుండదగ్గును. ఏలాదిగిత పబంధ విశేషముల (పయోగ మైచ్చికము”. “మంగళారంభాని మంగళ మధ్యాని మంగళాంతాని కావ్యాని పధన్నే '- అన్నట్లు యక్షగానం నాంది వంటి భగవద్‌స్తుతితో [(పారంభమౌతుంది. తరువాత వినాయకస్తుతి, పూర్వకవిస్తుతి, కుకవినింద, కృతిభర్శృ వర్ణనం, షవంతాలు (పవర్తింపబడతాయి.. ఈ పూర్వ రంగం (శవ్య కావ్యోచితంగా ఉన్నా, దృశ్య (ష్యకియ న్నాశయించి గానం చేయబడుతుంది. సంస్కృతనాటకాలలో లాగా స్యూతధారుడు (పవేశించడు కాని, వాంగుదారుల పోహళింపు, వాద్య గానముల మేళవింపు కానవన్తుంది. (పాథమిక యక్షగానాలలో నటి నృత్యం చేస్తూ గితాలను అలపిస్తూంకేు, వంతదారులు నంధివచనాలు ఆలపిస్తూండేవారని తెలియవస్తున్నది. రూపక పయోగానుగుణంగా వేషరచనలు, తెరలు ఉపయోగిస్తుండేవారు.. (పేక్షకులు రంగస్థలం నలువైపులా కూర్చోని చూడగలిగేటట్లు యక్షగాన _,పదర్శనం పూర్వకాలంలో సాగుతూండేది. కాల్మకమాన, ఒకే ప్యాత అడుతూ పాడుతూ కథను వినిపించే పద్ధతి తగ్గు మొగం పట్టి, ఒక్కొక్క ప్యాతను ఒక్కొక్క నటుడు ధరించి పయోగించే వద్ధతి వ్యాప్తి కెక్కింది. అటువంటి పద్ధతి తంజాపూరు నాయకరాజుల కాలంలో (పాచుర్యం చెందింది. దానికి అనుగుణంగా యక్షగానాలను (వాశారు. రచయితలు వాటిని యక్షగాననాటకాలని పిలిచారు. వాటిని వీధి నాటకాలనీ, బయలాటలనీ కూడా పిలిచేవారు. విజయ రాఘవనాయకుడు యక్షగానాన్ని నాటకంగా పేర్కొన్నాడు. దైవస్తుతి, షష్టృంతాలకు బదులు కైవారాలను, నటీన్మూతధారులనూ _పవేశపెట్టాడు. రగడలు, (తిపుటలు మొదలైన వాటి కంకొ పదములు, దరువులు, జతులు మొదలైన వాట్టిని విరివిగా చొప్పించాడు. అ కాలవు యక్షగానాలలో ప్యాతల నంఖ్య పెరిగింది, నాటకీయత పెంపొందింది, వురాభేతివోనపురుషుల జీవితాలనే కాక సమకాలీన (స్తీ పురుషుల జీవిత గాధలను నన్నివేశాలను వస్తువులుగా ఎన్నుకొనే మర్యాద పెరిగింది. కథ అనాడు వర్తమానంతో కలిసి స్థైతికింది; యక్షగానం (వజలతో కలిని ఆడింది, పాడింది. అదే దాని ఉన్నత దశ . అందుకే 1/7 వ శతాబ్లి ఉత్తరార్థం యక్షగాన నాటక యుగమని గుర్తించటం. గానంగా బయలుదేరి నాటకంగా సాగటమె యక్షగాన నాటక వికాస తాత్పర్యం. ఆచార్య యస్వీ జోగారావు గారి ఈ మాటలు నసంన్మరణీయాలు =.“ దేశ వాజ్ఞాయమంతయు మధురకవితాశాఖకు( జెందిన గీత్తపబంధముల (ప్రాచుర్యము గలది కావున నట్టి గీత (పబంధములకెన్నిటికో యక్షగాన మాకరమగుటచేత యక్షగానమును దేశి వాజయకోశమంతటికిని (శుతినిధి యనం జెల్లును. కాని, యక్షగాన మనగా నీనాడు గాన ,ష్యకియగా గాక రూపక ,పష్మకియగా బరిగణింప(బడుచున్నది. . అయితే, యక్షగానమునకు ముందే దేశమున వీధి నాటకములు (పచారమునం ధుండినను, అది యా వీధి నాటకములతో నేకమై నాటక్కష్యకియగా రూపాంది, నాటక శజ్బ వాచ్యమునై మధ్యలో మార్గనాటక పభావము సోకినను దన వ్యక్తిత్వమును గోల్పోక, కలాపము, కొరవంజి మొదలగునవి దేశీయ దృశ్యరచభనలుగా రూపొందుటకై తన (ప[కియా

యక్షగాన నాటక యుగం 293 సత్త్వమును దానము చేని, బొములాటలకును వాటమైన వంతపాటగా ( బరిథివిల్లియుండుటం జేసి దానిని దేశిసరణికి. జెందిన. నాట్య కల్మాపపంచమునకు(. గూడ తగిన (పతినిధి యనుటలో వ్మిపతిపత్తి యుండరాదు”. యక్షగాన _ష్మృకియతో నన్నిహిత నంబంధం పెంచుకొని వెలువడినవి - కలావము, బుజ్జకధ, వహారికధ , కూచిపూడి ఖాగవతములు మొదలైన దేశి రూపక (వ,కియలు., 18వ శతాబ్దం నుండీ యక్షగానం _1కమంగా వివిధ దేశి రూపక (వ్యకియలలో పాయలా కలిసిపోయింది. వీధినాటకాలలో తన వెలుగు హెచ్చుగా నిలువుకొన్నది. కూచిపూడి భాగవతంలో కొసమెరువు 'మెరుస్తున్నది. ఇటీవలి వీధి నాటాకాలు సమకాలీన రాజకీయాలకు నంబంధించిన యితివృత్తాలను హిస్తున్నాయి. వీటికీ యక్షగానాలకూ ఉన్నది బాదరాయణసంబంధమే. 19,20 శతాబ్దాలలో

• తెలుగు నాటక రచన, వదర్శన అభివృద్ధి చెందటంతో యక్షగాన రచనా వ్మకియ వెనుకడుగు వేసినా, అంతరించి మ్మాతం పోలేదు. యక్షగానం నన్నయకు వూర్వమే పుట్టింది;పాల్కురికికి ముంద గజ్జె కట్టింది; (శినాధినికి ముందే గొంతెత్తి పాడింది; రాయలకు ముందే రంగ 'మెక్కింది; విజయరాఘవుని కాలంలో విజృంభించింది; దాదాపు ఒక అర్ధశతాబ్టి తా నాడింది ఆటగా, పాడింది పాటుగా రాజమర్యాదలతో (వజ్బాపశంసలతో విలాస వీర వివోరాలు చేసింది. మవార్యాష్టుల మన్ననలు పొందింది: కన్నడిగుల కస్తూరి నందుకొన్నది. దేశి నాటకంగా, సమావార కళారూపంగా మెరిసింది. ఇవ్వుడు ఒక స్మృతిగా జాతికి మిగిలింది. విమైనా విజయరాఘవుని కాలం యక్షగాన నాటకానికి విజయోత్సపం! శహజీ కాలం అనందోత్సవం! (అదివారం అంధ్యపభ :7.5 . 1989)

సాపాత్వ్య చర్వితలో చర్చని మంఖాలు

5్‌3 “రతి రతి కోసమే -శృంగార యుగకవుల _శుతిమించిన నినాదం

ఒక కాలంలో వెలువడిన సాహిత్యం ఎలా వికసించిందో, విస్తరిల్లిందో వివరించి చెప్పటం, విశ్లేషించి వ్యాఖ్యానించటం కొంతవరకు సులభమేమో కాని, ఆ సాహిత్యం అలాగే ఎందుకు వికసించింది? అలాగే ఎందుకు పరిణామం చెందింది? అనే పశ్నకు సమాధానం చెప్పటం అంత సులభమైన వని కాదు. సామాన్యంగా సాహిత్య పయోగాల వెనుక సాహిత్య సిద్ధాంతాలు (పెరక (దవ్యాలుగా నిలుస్తూ ఉంటాయి. లోతుగా ఆలోచించి చూస్తే ఆయా కాలాలలో ఆయా కవుల దృక్పధాలలో నిలిచే కావ్యసిద్ధాంతాలే వారి పపయోగాలను రూపొందిస్తూ ఉన్నట్లు నహేతుకంగా న్పష్టమౌతుంది. అలాగే, కీ.శ. 17, 18వ శతాబ్బులలో తెలుగు కవులు తిసికొని వచ్చిన మార్పులకు గాని, చేసిన (పయోగాలకు గాని ముఖ్య కారణం భారతీయ కావ్య శాస్త వికాసంలో గోచరించే వివిధ దశలకు వారు స్పందించిన విధానమని నిస్సంశయంగా చెప్పవచ్చు.

ఈ అంశాన్ని (ధువీకరించటానికి కొన్ని విశేషాలను ముందుగా గమనించాలి.

1. నంన్కతంలో సంగిత సాహిత్య లక్షణ (గంధాలు వెలువడిన విధానాన్ని గమనిస్తే - ,కీ.శ.13 వ శతాబ్ది దాకా సాహిత్య రూపక లక్షణ్యగంథాలు అధికంగా వచ్చాయి. సంగీత లక్షణ (గంథాలు ఒకటో రెండో కనపడతాయి. (కీ.శ. 1230 (పాంతంలో వెలువడిన శార్డదేవుని సంగిత రత్నాకరం అ జాతి లక్షణ (గంథాలలో తలమానికం. ఆ తరువాతి కాలంలో సాహిత్య లక్షణ [(గంథఛాలతో పోటీ పడుతూ నంగిత లక్షణ్యగంధాలు [కమంగా నంఖ్యలో పెరుగుతూ వచ్చాయి. (కీ.శ. 17వ శతాబ్దంలో అవి సాహిత్య లక్షణాలతో సమస్థాయిని సంతరించుకొన్నాయి. ఈ (వభావం సాహిత్యం మీద కూడా బలంగా గోచరిన్తుంది. కాబట్టి 17వ శతాబ్బంలో వదకవితలకూ, యక్షగానాలకూ విశిష్ట (పతిపత్తి ఏర్పడటంలో ఆశ్చర్యం లేదు. అది నసహజవరిణామం.
2. నంస్కృత కావ్య శ్యాన్త వికానంలో స్వతంత సిద్ధాంతంతో లక్షణ్యగంథ రచన చేసిన చివరి లాక్షణికుడు జగన్నాధపండిత రాయలు. అతని రసగంగాధరం కీ.శ. 1620- 1660 మధ్య వెలువడింది. వండిత రాయల తరువాత నూత్న సాహిత్య సిద్ధాంత దర్శనం సాహిత్య జగత్తులో కొరవడింది. చాలమంది నంస్కృతంలోనూ, దేశియభాషలలోనూ కావ్యశిక్షకు వనికి వచ్చే పాఠ్య (గంథాలు (వాశారే తప్ప సిద్ధాంత (గంథాలను రచించలేకపోయారు. కావ్య (పకాశం, సాహిత్య దర్పణం, రసమంజరి, చం(దాలోకం, కువలయానందం మొదలైన (గంధాలు వీరికి (పమాణాలైపోయాయి. ఈ మార్గాన్ని అనుసరించి కావ్య వయోగాలు చేసేవారికి శ్లేష రచనలూ, ద్వ్యర్థి, (త్యర్థి, చతురర్థి కావ్య రచనలూ; చ్మితకవితలూ శరణ్యాలయ్యాయి. ఇటువంటి కావ్యాలు

“రతి రతి కోసమే -శృంగార యుగకవుల ,శుతిమించిన నినాదం 295 1819 శతాబ్దాలలో కోకొల్లలుగా వచ్చాయి. వీటి ఆవిర్భావానికి కారణం సిద్ధాంతదృక్పధంలేని ఆలంకారికపాండిత్యాడంబర పదర్శన (పపయత్నం మ్మ్యాతమే. ఇటుపంటి _పపయత్నాలు చేసే కపులకు రచనయే ముఖ్యం. రసం కాదు.

3. కావ్య శ్యాస్త వికాసంలో వంగదేశంలోని వైష్ణవాచార్యులు, రూపగోస్వామి మొదలైనవారు మధురభక్తి మార్గానికి బాటలు వేసి ఒక కొత్త యుగాన్ని నృష్టించారు. 16 వశతాబ్దిలో రూవగోస్వామి మాధుర్యభావం అధారంగా రససూథతాన్ని వైష్ణవపరంగా వ్యాఖ్యానించి (వతిపాదిస్తే, 1/7 శతాబ్ది (పాంతంలో మధునూదన నరస్వతి తన భక్తిరసాయనంలో అద్వైత సిద్ధాంతం ఆధారంగా భక్తి రసాన్ని వరమ రసంగా నిరూపించాడు. ఉత్తర భారతంలో మధురభక్తి రసకావ్య రచనం ఒక ఉద్యమంలా సాగింది. తెలుగులో కూడా తాళ్లపాకకవుల కాలం నుండీ పదకవితా సం్య్యపదాయంలో మధురభక్తి ఒక ఉద్యమస్పూర్తిని సంతరించుకొన్నదనే చెప్పాలి. భక్తిసాహిత్యం కావ్యశ్యాస్తంలోని శృంగార రసదృష్టికి ఒక (కొత్త మలవు చూవించింది,. ఆచార్య నగేం్యద గారి సమీక్షను గమనిద్దాం.

“ మధ్యయుగంలో మాధుర్యభావంతో తొణికిసలాడుతున్న భక్తి కావ్యం తన రసధారలతో భారతీయ భాషలను ముంచివేనింది. దొనిఫలితంగా భారతీయ కావ్య శ్యాస్తం ధ్వనికి బదులు రస సిద్ధాంతానికి పట్టం కట్టడం జరిగింది. నిజానికి రసానికి _పాధాన్యం లభించినా సంస్కృత కావ్య శాస్తానికి పాతినిధ్యం వహించే సిద్ధాంతం ధ్వని సిద్ధాంతమే. భారతీయ వాజయంలో రసధ్య్వని ఆవరణను తొలగించి, శుద్ధరససిద్ధాంతాన్ని స్యుపతిష్టితం చేసిన గౌరవం ఈ భక్తకవులదే. 14-15 శతాబ్దాలనుండి 17- 18 శతాబ్బాలపరకు ఉత్తర - దక్షిణాలు, తూర్పు- పడపురలు దేశం నలుమూలలా మధురభక్తి ఉద్దామవేగంతో పవహించింది. టానిమూలంగా హృదయరసానికి, కావ్యానికి మధ్య ఉన్న వ్యంజన అనే పల్పటి తెర పూర్తిగా ఛిన్నాఖిన్న మయిపోయింది. అందుచేత సంన్కృతం కంటే దేశభాషా వాజయంలో రససిద్ధాంతం పూర్తిగా (వతిష్టింపబడిందని అనటం న్యాయ సంగతం. అదీగాక ఈ కవులు రనసక్షేతాన్ని ఇంకా పరివ్యాప్తం చేశారు. వారు భక్తి - వాత్సల్యాల రనత్వ - స్వీకృతి తప్పనిసరి చేశారు. సంస్కృత లాక్షణికులు శృంగారం రసరాజమని సిద్ధాంతపక్షాన్ని (పతిపాదించారు. దానిని కూడా ఈ కవులు భక్తి సమన్వితమైన శృంగార పరికల్పన మూలంగా సత్యమని నిరూపించారు. హిందీ రీతియుగంలో చాలమంది కవులు సిద్ధాంతరూపంగానూ, వ్యావవోరికంగానూ రసవాదాన్ని (పబలంగా సమర్థించారు. వారి కృషి మూలంగా భారతీయ కావ శ్యాస్తులో శృంగారవాదం ఒక (కొత్త రూపంలో స్యుపతిష్ట మయింది. ఈ విధంగా ఆధునిక భారతీయ భాషల చర్వితలో మధ్యయుగం, రససిద్ధాంత దృష్ట్యా అత్తిసంపన్నమైన యుగం, దేశభాపాకవులలో చాలమంది తమ సరన కావ్యరచన ద్వారానూ, హిందీ కవులు కావ్యసృష్టి - వివేచనా ఈ రెంటి ద్వారానూ రస్మపచార- (పసారాలు చేశారు. "(రస సిద్దాంతం : అనువాదం : డా.. భీమసేన్‌ నిర్మల్‌: తెలుగు అకాడమీ : (1985) : వు. 79-79)

ఆచార్య నగేర్మద వివేచన తెలుగులో 178 శతాబ్బులలో వెలసిన సాహిత్య _పవృత్తి కి వెనుకనున్న కావ్యతత్త్వ సమాలోచనను తెలుసుక'నటానికి కీలకస్యూతంలా ఉపయోగపడుతుంది. ఎలాగంకు - ఈ కాలంలో బలంగా రసవాదాన్ని సాపిత్యరంగంలోకి తెచ్చినవారు భక్త కవులు. అలంకారికులు శృంగార రసాన్ని రసరాజంగా కాప్య క్షేతంలో (వతిపాదిస్తే, భక్త కవులు దానిని భక్తి

296 సాపాత్య చర్మితలో ఛర్పనీయాంశాలు సమన్వితమైన దానిగా చేసి పరమరసంగా (పతిష్టించారు. అంటే ఆ యుగ రసవాదులలో రెండు రకాలవారూ ఉన్నారని నృష్టమౌతున్నది. ఒక రకం - శృంగారం రనరాజ మనేవారు. చఎెండవ రకం

భక్తి పూర్ణమైన శృంగారమనే మధుర భక్తిని పరమరనంగా వరిగణించేవారు. ఈ రెండు తెగలూ దేశీయసాహిత్యాలలో. కనపడటం భారతదేశమంతా ఉన్న సోమాన్య విషయం. అయితే, భక్త కవులది (కొత్త మార్గం కావటం చేత, శృంగార రసానికి ఒక ఉజ్జ్వల రసత్య సిద్ధి కవుల వలన వర్పడటంచేత దాన్ని ఉద్యమంగా పరిగణించటం జరిగింది. రెండవది శృంగార రసదృష్టితో కావ్యరచనం చేసే సంప్రదాయ మార్గం. అయినా, ఆ సూర్గంలో నడిబేవారికీ ఒక (కొత్త రకమైన అవగాహన శృంగారపరంగా ఉన్నదని చెప్పటానికి వీలున్నది.

18 వ శతాబ్దంలో శృంగార కావ్య రచనం చేసిన కవులలో కొందరికి రసం (టబవ్మోనందసహోదరమనే భావం లేదనిపిస్తుంది. అందుకే తారాశశాంకం, రాధికాసాంత్వనం వంటి మోహశ్ళంగార కావ్యాలు వెలువడి ఉంటాయి. క్షేతయ్య పదాలన్నీ మధురభక్తి మహత్వంతో భక్తియుతమై న శృంగార రసత్వంతో రాణిస్తున్నాయని విమర్శకులు అందరూ అంగీకరించటం లేదు. తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనలలో నున్నంత అచ్చమైన మధురభక్తి తత్త్వం క్షైేతయ్య

• పదాలలో ఉన్నట్లు రసికులు మనసారా అంగీకరించకపోవచ్చు. ఆ్య్వవయత్న మధురానుభూతి అన్నమయ్య సంకీర్తన వలన కలుగుతుంది. మువ్వగోపాలుని వదా లంటి (వయత్నిస్తే తప్ప క్నేతయ్య పదాలలో. భక్తి మధురంగా న్ఫురించదు. ఇలా కావటానికి కారణం శృంగారాన్ని మధురభక్షిగా మార్చే మంతం అందరికీ చేతకాదన్నమాట. భగవ్యదతి మొదట రచయితలోనే ఆర్తిగా వెలువడాలి. అది పదంలోనో, పద్యంలోనీ _పవపహిస్తే ఆల్కెమీలాగా భావాన్ని భక్తిగా మార్చి వేసేన్తుంది. అన్నమయ్య అలమేలు మంగనూ, వేంకకేుశ్వరస్వామినీ నాయికానాయకులుగా ఖావించి దివ్య శృంగార భావనతో మధుర భక్తిని పోషించాడు. క్షేతయ్య దేవుణ్ణే కాదు రాజులను కూడా సేవించాడు. వారిద్దరినీ ఒకే రకం పల్లకీ మీద కూర్చోబెట్టి ఊరేగించాడు క్షైతయ్యలాగా తరువాతి కాలంలో త్యాగయ్య రాజులను సేవించలేడు. నిధికంటె రాముని సన్నిధిని వరించాడు. క్షేతయ్యలో సంశయాస్పదమైన మధుర ఖావన్ఫూర్తిని త్యాగయ్య (గహించలేదు. త్యాగయ్యది. మధురభక్తి మార్గం కాకపోయినా భక్తి మాధుర్యానికి ఆయన కృతులలో కొదువలేదు. త్యాగయ్య శృంగారం జోలికి పోకపోవటానికి కారణరంి క్షేతయ్య దానిని మొగం మొత్తేటట్లు చేయడమే. క్షేతయ భక్తిశృంగారం (బవ్మానందసహోదరమని నిశ్చయంగా చెప్పలేము కాని, త్యాగయ్య భక్తి మ్యాతం (బువ్మానంద సహోదరమని నొక్కి చెప్పగలం. అందులో దోషం క్షైేతయ్యది కాదు, అనాటి శృంగార రసఖావనది.

అధునిక యుగంలో. శృంగార రస (పపయోజనాన్ని గురించి డాక్టర్‌ రామ్‌ విలాన్‌ శర్మా నమీక్షించిన వాక్యాలు 1/7, 18 వ శతాబ్దపు తెలుగుకవుల కావ్య దృక్పథాలను అర్థం చేసుకొనటానికి తోడ్పడతాయి --” యుగం, సమాజం ఈ రెంటి మనోవృత్తి వల్ల (పఖావితుడయి లేదా వాటికి వ్యతిరేకంగా నిలబడి కళాకారుడు తన కృతులను రచిస్తాడు.... ఏ భావధారమీద నాయికా ఖేదమనే విశాల హర్మ్యాన్ని నిర్మించారో, దానిమీద (బవ్మానందసహోదరమనే ముసుగు కప్పి (పజలను మోసగించటం జరిగింది. 'కాప్యం కొంతమంది గుణజ్ఞులకేననీ, దానికొరకు అలంకారం, ధ్వని, రసం మొదలయినవాటితో వరిచయం అవసరమనీ, అది అందరికి అర్ధమయ్యేది కాదనీ

రతి రతి కోసమే -శృంగార యుగకవుల (శుతిమించిన నినాదం 297 సాపాత్య క్యాస్తజ్ఞు లన్నారు. అలంకారం, ధ్వని, రనం మొదలైన వాటికి శృంగౌరరతోనే ఎందుకు ఎక్కువ నంబంధం? దానివల్ల కునంన్కరాలు ఉత్పన్నం కావా? - అని అడిగితే, సాహిత్యంలో ఖావన-లేదా- వ్యంజన ద్వారా ఒక అలౌకికమైన ఆనందం జనిస్తుందనీ, అది మనన్సు మీద ఎటువంటి సంస్కారం కలగనీయదవీ జవాబు చెప్పారు. కాని, భగవద్గీతలో విషయచింతనవల్ల వాటి వట్ల ఆసక్తి కలుగుతుందని చెప్పటమయింది. ఈ మపాత్తర మయిన మనోవైజ్ఞానిక సత్యాన్ని సాహిత్య శ్యాస్తజ్ఞులు తలబ్నకిందులు చేశారు. సాపాత్యంలో విషయచింతనవల్ల ఉువ్మోానందసపబాదరం అయిన అనందం (ప్రాప్తిస్తుందని అన్నారు. ఈ _పవంచన నేటికీ చలామణిలో ఉంది. ఎటువంటి సాహిత్యం ఎటువంటి నంస్కారాలను కలుగవే. ది? అది సంఘానికి మేలు చేస్తుందా? కీడు చేస్తుందా? అనే (పశ్నలను ఈ విమర్శకులు (తోసిరాజంటూ వన్తున్నారు. ఈ (బహ్మానంద నర్యవదాయంలోనే ఒక శ్నాస్తజ్ఞడు “ధర్మాన్ని ఉల్లఘించి పరకీయను (పేమంచేవాడు, శృంగార రస చరమోత్కణస్సు ఎనుకింటాడు. అని అన్నాడు” , (అ వ వరమోత్కర్హః శృంగారస్య (వతిష్టితః). పలన్సింద 'భమచశ (వజభాషలోని నాయికా ఖేదం * కవిపిన్తుంది. ఈ రన (వవాహంలో తలమున్కంమి. కవులు రసాతలానికి చేరుకున్నారు. తమతోపాటు దేశాన్ని కూడా ముంచి పారేశారు. ”. (సం.ష్పతి కౌర్‌ సాహిత్య. పుట 198 - 199

• రన సిద్ధాతం నుండి పు.84)

(కీ.శ. 17.18 వ శతాబ్బులలో తంజావూరు రాజ్యంలో వెలువడిన సాహిత్యానికీ, మధురాపుర రాజ్యంలో వెలువడిన సాహిత్యానికీ కనపడే భేదంకూడా ఉన్నది. తంజావూరులో వదసాపాత్యం, యక్షగాన సాపాత్యం ్యవబంధ కవిత్వం కంకు మిక్కుటంగా వర్ధిల్లింది. మధురలో శృంగార కావ్య రచనం విశిష్టంగా వెలువడింది. వదసాపాత్యంలో శృంగారం భక్తితో పరిమళించి గౌరవ్యవదంగా ఆస్వాదించబడుతుంది; యక్షగానాలలో శృంగారం విలాస వైభవాలతో ఉల్లాసభావంగా (వవుల్లమౌతున్నట్టనుభవానికి అందుతుంది. మధురలోని శృంగార కావ్యాలలో రతి వురుషార్థం కోసం కాదు; రతి రతి కోనమే అనట్లు చ్మితించబడింది. కొచిత్యం మధురలో ధర్మాన్ని ఆ్యశయించిన దానికంకు కామాన్ని ఆ్యశయించి ఖీవించింది. ముఖ్యంగా లింగనమఖి కామేశ్వర కవి రచించిన నత్యభామాసాంత్వనసం, సముఖము వేంకట కృష్ణ నాయకుని అవాల్యాసం(కందనం,'* రాధికాసాంత్యనం, ముద్దువళని రాధికా సాంత్వనం, సారంగధరచర్కితం (వచసేం), శేషము వేంకటవతి తారాశశాంక విజయం; రచయిత పేరు తెలియని మధురమంగా వుంశ్చలీ విలాసం (వచనం) మొదలైన కావ్యాలు అసభ్వశృంగారానికీ, అనౌచిత్వ శృంగారానికీ, మోహశ్ళంగారానికీ అలవాలాలని విమర్శకుల అభిశంననలకు (ప్మాతాలైనవి. అవ అ యుగంలో శృంగారరసభావనలో విప్లవాన్ని తీసికొని వచ్చాయి. దీనికి కారణం అ కవులు శృంగార రస మంకు (టబవ్మానందనబహ్మచారియైన అలౌకిక భావమనీ, అది కెచిత్యంతో జీవిస్తుందనీ నమ్మలేదన్న మాట. “రతి రతి కోసం' అనే లౌకిక భావానికి అలౌకిక చ్యితణమే శృంగారమని వారు ఖావించారన్నమాట. మరొకరకంగా చూస్తే - మధురలోని పై శృంగార కవులు ఆధ్యాత్మికమైన మధురభక్తిని లౌకికానుభవదృష్టితో పరోక్షంగా అధిక్షేపిన్తూ తిరస్కరిస్తున్నట్లు కనపడతారు. 18 వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో ఈ కవులు మధురభక్తిని వెక్కిరిన్తూ దేహరక్తికి (పాణం పోసే శృంగారానికి [పాముఖ్యం కల్పించటంతో పదకవితలో _కమంగా మధురభావం వెనుకంజ వేయటం జరిగింది. అంతే కాదు భక్తి, రక్తి, భుక్తి ఈ మూడింటి మధ్య ఏర్పడిన నంక్షోభం 18 వ శతాబ్ది పూర్వార్ధాన్ని బాగా కుదిపింది. ఈ షుధురా (పాంతాన్ని మరి

298 సాపాత్య- చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కుదిపింది. ఈ [వతిధ్వనులు దేశమంతా వినపడ్డాయి. నురి, యోగివేమన వదునైన ఆటవెలది అశుకవితలలో అసిధారలలాగా మెరిసిపోయాయి.

శృంగారానికి "రతి రతి కోసమే” అనే వాదం చరమదశ. మధురలో నాలుగైదు గొంతులు ఈ వాదానికి నినాదాలుగా చేసిన విచ్శిత కావ్య (పయోగాలు శృంగొర రసవాదంలోని మాధుర్యభఖావాన్ని, ఆధ్యాత్మిక [పతీకభాపనాన్నీ, ధర్మపరమైన కెచిత్య విచారంలోని నైతిక స్మూతాన్నీ కాదని కామానికి రతికి ఉన్న అంతరాన్ని చెరిపివేసి పురుషార్థాన్ని భోగానికి అంగంగా మార్చిన యుగం 18 వ శతాబ్ది పూర్వార్ధం. డాక్టర్‌ రామ్‌ విలాన్‌ శర్మా పేర్కొన్న నవ్య విమర్శకుల, _,పయోగవాదుల శృంగార రన “ఊరోధ వాదం వంటి వాధం మన తెలుగులో 'నాగరకబూతు కవు' లని చెప్పదగిన మధురానగర శంగార కవులదని న్థూలంగా చెప్పవచ్చు. "అయితే, వాళ్లకు ఆధునికుల కున్న సామాజికస్పృహ లేదు; కాని సమకాలీన సామాజిక స్పందన మాతం ఉన్నది. రసవాదాన్ని రముణీయంగా ఎదురించే రసికత ఉన్నది.

తంజావూరులో పూలపల్లకీలలో తుగాడిన మధుర భక్తి శృంగారం, విలాసమధుర శృంగారం, మధురలో మదన విలాసంగా మారిపోయింది... ఉత్తరభారతంలో శృంగారం భక్తిశక్తితో (పదీప్తమౌతుంకే, దక్షిణాదిలో శృంగారం భక్తిలో పరాకాష్ట నందుకో లేక రక్తిలో పడి అనౌచిత్యమే కొచిత్యంగా జీవించింది. మధురలో మంటలో కలిసిన శృంగార రసాన్ని మరలా వునరుద్ధరించటానికి యత్నించిన కవులు ఈ యుగంలోనే ఉన్నారు. వీరు శృంగారం రనరాజమనే లాక్షణిక వాదానికి చెందినవారు. వీరందరిలో చుక్కలలో చం్యదుడులా రాణించే మహాకవి కూచిమంచి తిమ్మకవి. ఇతని తరువాతి (ధువతార కంకంటి పాపరాజు. దామెర్ల వేంగళ నాయకుడు, కూచిమంచి జగ్గకవి, మొదలైనవారు విరితోటివారు.

మధురభక్తికి మానవీయ మార్గం నేర్పింది తంజాపూరు; రతికి పురుషార్థ శక్తిని పోగొట్టి శృంగార రసభావనకు శృంగభంగం చేసింది మధుర. దీనివలన కలిగిన విపరీత పరిణామాలకు వేదన పడిన వాడు యోగి వేమన. ఓపినంత వరకు షుంచి చేని శృంగారాన్ని మంచె నీద నిలివినవాడు "కూచిమంచి తిమ్మకవి. శృంగారానికి మధుర బుద్ది చెప్పబోయి తానే బుద్ధి తెచ్చు కొన్నది.

(ఆదివారం అంధధ(పభ : 14.5.1989)

60 పండితులను మెప్పించే చ్నితకవిత భారతినే నొప్పించే చ్మితహింస

" మృదులకవిత రీతి మేదురమౌ చిత

కవిత గూడ కవికి! గాంక్ష గొలుపు వూలదండయట్లు ముత్యాలదండయు గన్నులున్న వాన్మి ./గాంక్ష నిడద ? “* ఏ కవితా వధూమణికి నెంచగ భూషలు శ్లేషముఖ్యముల్‌ (పొకట మైన నాగముఖబంధములా రతికాలబంధముల్‌ న్వీకృత గర్భధారణము శ్రీకర గర్భకవిత్య వ్యిభమం బా కవితా వధూవముణికి నారయ కబ్బము నంతు కాదొకో ! ” " క్రవితాచ్యితవిదుండు కోమల కథా కావ్యమ్మును న్మాడ్కి న త్కవి సూక్తం బగు (పౌఢ చితకవితా కావ్యమ్మునుంగూడ చ ద్వి, వినోదించు? నదెట్లనంగ - నతి మాధ్వీ కాభమౌ వాతెఅం జవి గొంచుం గఠినమ్మటంచు విడునే నాథుం డురోజద్వయిన్‌ ? ”

[వకాశం జిల్లాలో సింగరాయకొండ నమీవంలోని కలికివాయి [గామ వాస్తవ్యులు వృికాల ఇెషాచాయ్యిలుగారు తమ శ్రీవేంకకుశ్వర చిత రత్నాకరం (రెండవ భాగం) లో చిత కవిత్వ _పశంప చేన్తూ చెప్పిన పద్యాలలో ముఖ్యమైనవి యివి. కవికి సరసకవిత్వం మీద ఎంత కోరిక ఉంటుందో చిిత కవిత్వం మీద కూడా అంత కాంక్ష ఉంటుందట. కన్నులున్న వాళ్లు వూలదండ లాగానే ముత్యాలధండనూ కోరుతారు కదా ! కవితా వనితకు శ్లేషాదులు పెట్టుడు సొమ్ములైతే, నాగబంధాదులు రతి సమయంలోని బంధాలవంటివట! గర్భకవిత్వం ఆమె తాల్చే గర్భధారణం వంటిదట. కావ్యం అమె సంతానమట! కవిత్వ వైెచితి తెలిసినవారు కోమల కథాకావ్యాన్ని ఎల్లా ఎని అనందిస్తారో, చ్మితకవితా కావ్యాన్ని గూడా అలాగే విని వినోదిస్తారట! దానికి దృష్పాంతమేమంకే = నాథుడు నతియొక్క మధురమైన అధరాన్ని చవిగొని కఠినమైన చనుదోయిని విడువఢు కదా! అని శేషాచార్యులుగారు చి్యితకవిత్వ (వతిష్ణను (పతిపాదించారు.

సరసకవిత్వం లాగానే చ్యితకవిత్వం కూడా సాహిత్య స్థాయికి ఎదిగిన (పతిభాషలోనూ ఉండటం నహజం. తెలుగులో 12 వ శతాబ్దినుండి 20 వ శతాబ్దం హేకా ఏదో ఒక రూపంలో చ్మితకవిత్వం జీవిన్తూనే ఉన్నది. అయితే, అయా యుగాలలో, శతాబ్దాలలో అది _పవర్తిల్లిన తీరు వేరుగా ఉన్నది. తెలుగులో చితకవిత్వవు పుట్టు పూర్యోత్తరాలను కూలంకషంగా పరిశిలించి, ఒక

300 సాహిత్య చర్మితలో చర్పనీయాంశాలు సిద్ధాంత వ్యాసాన్ని వెలువరించారు డాక్టల్‌ గాదె ధర్మేశ్వర రావుగారు. తులనాత్మక పరిశీలనంతో ఇతర భాషలలోని చ్మితకవిత్వ పరిణామాన్ని తెలుగుతో పోల్చి కూడా వీరు వవేచించారు. తెలుగులో ఈ అంశం మీద (పామాణికమైన (గంధం వారిది - 'తలు:1ులో చ్మితకవిత్వం' (1986). వాం పరిశోధనలో కొన్ని విలువైన ఫలితాంశాలు వెలువడినాయి. అవి సాపిా*త్వ వికాస చర్మితాధ్యయనంలో మన కంతగానో తోడ్పడతాయి కూడా. ,అటువంటి వాటిలో కొన్నింటిని గమనిద్దాం.

శ, తెలుగులో మొట్టమొదటిగా చ్శితకవితసు కావ్యమున (వదర్శించినవాడు నన్నాబోడుడు....(వు.32). ఇతడు నృందర్భాచితని పాటించి చ్నితకవితను పారంభదశ యందు వాడిన వాడ్డెనాడు. తెలుగులో న్వరాది చ్నితమును, (కారనియమచ్యితమును, గూఢచి్యితముననెడి చ్యితరీతులను తొలుదొల్త (పవేశషెట్టినవా డితదే. ఇది విశేషము”. (పు.33). -2."మొదటగా కథాంశములో సందర్భోచితముగ వాడంబడుటకు పుట్టినది చ్నితకవిత. తర్వాత' నందర్భానుసారము అలంకారముగ వాడబడినది. 16 పశతాబ్బమువర కది ఆశయజద్ధమై అదువులో ఉన్నది. 17 వ శతాబ్ది నుండి కవుల కీ కవితపై మోజు పెరిగనది. కీపలము తమ (పతిభను వెల్లడించుటకా అనినట్లు చ్మితకవితను మచ్చుక్రసను తము కాప్యవయల పదర్శించరి సంస్థానములు చ్మితకవితను పెంపొందింపజేసినవి. అందువలననే 18.19, 20 శతాబ్బములలో చ్యితకవిత విరివిగ కావ్యముల (పదర్శించుట జరిగినది” (పు.44 ).

3.” తెలుగులో కావ్యారంభమునుండి [కీ.శ 1500 వరకు చ్యితకవిత్వ (పారంభదశగా పేర్కొనవచ్చును. ఈ దశలో దాదాపుగ అన్ని చ్మితములు స్పృశింపబడ్‌నవ. స్వరచ్విత సంబంధమైన సర్వలఘువు, వ్యంజనచ్మితములు, ఏకాక్షరి మున్నగునవి, స్పానచ్మితములైన నిరోవ్యాదులు, గతిచ్శితములైన పాదపద్య _(భమకాదులు, ఆఅకారనియమచ్చితములెన నాగ, మురజ, చ్యకబంధాదులు, గూఢ చ్మితములైన వతుర్విధకంద, కంద గర్భచంపకమాలాదులు, అక్షర చితములైన అక్షరాంక గధ్యలు, వికపాది ద్విపాదులు మున్నగునవి చ్మితింపబడియున్నవి.” (వు.36) 4.” 16 వ శతాబ్దిన అచ్చ తెలుగు, అనేకార్థకావ్యములు బయలుదేరినవ. ఇది విశేషము. అచ్చము నిరోష్ట్య కావ్యములు పుట్టిన వీ కాలములోనే. కొన్నిట [పారంభదశ, కొన్నిట ఆ దశను వీడి వికాసదశకు చ్మితకవిత చేరుకొన్నది”. (వు.37) “17 వశతాబ్ది వరాకాష్ట దశ' (వు.37 ౫.” 18.19, 20 శతాబ్బన్టులు విస్తర దశ” . (పు.38).

5.” 19,20 శతొబ్బములలో చ్మితకవిత చెప్పలేనంత విస్తృతి పొందినది. అచ్చము చ్యితకవితతో కూడిన కావ్యములు బయలుదేరినవి. అచ్చము పద్యగూఢము(గర్భ కవిత్వము), స్థాన నియమ చితము(నిరోవ్టుము), అకారనియమచ్వితము ( బంధ కవిత్వము) లతో కూడిన కావ్యము లీ కాలమున వుట్టినవి. ఛందస్సును పాటించి [పాచీన ఫక్కీలో కావ్యము [వాయు (వతి కవియు ఈ కాలమున ఏదో కనీస మొక్క చ్మితకవితాఫీద మైనను తన కావ్యమున, చొప్పించని యెడల అది

పండితులను మెప్పించే చ్మితకవిత... 30% పరిపూర్ణత చెందదని, తొను కవిగా అనిపించుకొననేవూ :మువి యనుకొని వాసనా రనినట్లున్నది. కవులు పర్విశమ బేని వద్యగూఢ చ్యితము (గర్భకవిత్వము+ను పంపాందింపజేీసిరి. కవులు తపుకు ముందు గల బృతకవిత నాకళింపుజేస్‌కొప, తమ _,పతిభజీ దితకవితి భేదములలో తమకు ముందు లేని _కొత్తవందములత్‌ (కొత్తపోండలు పోయిరి. కవుల ఉడ్డష్నచుమోగాని, మొబ్తముమీద 19,20 శలాబ్బుఐలో ఇంతపురకు చ్మితకవితను బహుముఖఇముల వ్వాపంపజీసీరి. ఇది వాస్తవము" (పు. తప-శ 4), 6 ” తెలుగు వాజ్బయమున గల అన్ని నిరోష్ట్య కావ్యములు, అన్ని అనేకార్ధ కావ్యములు, అన్ని అచ్చ తెలుగు కావ్యములు చ్మితకావ్యము లసదగును” (పు.44 ). , డొక్టల గాదె ధద్మేశ్వరరావుగారు పై అంశాలన్నీ తెలుగులో చ్మితకవిత్వ్స రచనా వికావాన్ని దృష్టిలో పెట్టకుని సవాసినవి. వీటిని మనం (ష్మకయా వికాస చర్మితకు అనువుగా అన్నయించుక వాలి... మీఖ్యంగా గమనించవలసిన అంశాలు ముందుగా ఈ కిందివి.

1. కి.శ. 15 వ శతాబ్దం పరకూ కవులు చిత కవిత్వ ఖేదాలనన్నాంటినీ వారివారి కావ్యాలలో అక్కడవ్కిడా జమ ఆసక్తీ కొద్ద, అవసరం కొద్ది. వదర్శించారు. ఇటువంటి వాటిని రచనాంగాలుగానే పరిగణించటం నముచితం. వీటివలన సపవ్మకియ మాడా అంటే - నన్నెచోడుడు కుమారనంభపంలో న్వచాచి చృతాలనూ, అకార నియమ చ్యితాబనూ, గూడ చ్మృఆలనూ కొవ్వులో ఎడవెడ _వయోగించినంత మాతిన అది వనస్తుకావ్మూవ్యకియ కాకుండా పొచని ఖావం అన్నమాట. మెరాకవిధంగా చెప్పాలంకే 12 ప శతాబ్దంలో చితకవిత్వం పారంభమైైనా 16 ప శఆజ్దం దాకా చి తకావ్వ ్యవ్యకియ వెలువడలీదన్నమాట.
2. 16 వ శతఆిబ్బ్దంలో అచ్చతెనుగు కావ్యాలూ, నిరోష్ట్యరచనలూ, ఆనేకార్థ కావ్యాదూ వెల వడినాయనీ, అవన్నీ చ్యిత వావ్యాలనీ డస్టర్‌ గాది థర్మీశ్వర రావుగారు. ఏర్జికించారు. వ్యితకవత్వంలో వాయజడిన కావ్యం చిత కావ్యం అని నిర్ధారణ చేసినా ఆ కావ్యం కావ్యమ్మకియలో ఒక ,పయూగమౌత.:దా వేర్మీష్యకియి అవుతుందా ఆఅన్నేపశ్న రావచ్చు 'వ్యకియ అంతర్నిాణ వైఖన్ముం మీన అధాశంత ఉంటు-ది అలా ఒక కావ్యానికి లంకతర్నిర్మాజ పంప్ట్యాన్ని కల్పించే శక్తి = శేషకు, అనేకార్థరచనకు, గర్బకవిత్వానికి ఉంటుంది కాని, అచ్వజోకాగు దరిచచదం, నిలేజ్టాటి రచనలకు, బంధ కవితళు, స్వరాక్షదరవంంట ౩ గతి ఒ్యతాలకు ఉంటరు. ఫే వపలం పర్క్పత్నాంకృత కఛార్థ నంవిధానం ఏర్పడుతుంది. ఆ :ళార్ల రచన లో ఆనక కఖరాందు ఒకి కపాలీ ఒక్కక్క విధంగా అభంగసభంగాధి శ్రేషలతో సొడింటి _వపుత్తిసతంరంగా వల్య్బకవా చుం ? గర్నకవిత్వంలో కావ్యమంతా నిర్వపిాంచబడినపుడు ఒక సురంంలి ఒక వధార్టం గర్యతలైన పదంలో నుటొక కధార్ధం స్పూరించే వద్ధతి ఇందులో విశింం. దృసస్త వాష్యకభ గేం లవడ అదారపడితే గర్భకవిత్వ కావ్యకథ రెండు పద్యాలమీదనే విడవిడగా సురున్తుంది. ఈ మైన సద్ధతులు అంతర్నిర్మాణాన్ని కూడా శాసిస్తాయి. అంధుపలన అవి ౫౩ ఇివాక్రలపీ, ద్యర్షి త్కర్జి ఎతురిద్ధి కావ్యాలనీ, గర్భకవితా కావ్యాలనీ, వేరువేరు పేర్లతో పిలు- “ల, శీలు నేరు ప్మకీయలు గా పతిగణించబడలటం (వచురంగా ఉన్నది. ఇక అచ్చ కోలుగ కానా, వా, ఏరోష్టరచనలూ, ఏర్వచస రచనలూ (వయోగ లే కావి ష్మకిలు కావు. కాబట్టి - చ్చిజహస్క మనే పేరు పష్యకయకు వాడితి అనేకార్థ కావ్యాలూ,

302 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనియాంశాలు గర్భకవితా కావ్యాలూ ఆ పేరు (కింద చెలామణి కాపచ్చునని స్పష్టమౌతున్నది. నిజానికి శ్లీషకావ్యం, అనేకార్థకావ్యం ఒక జాతికి చెందినట్లు కనవడినా మొదటిదానిలో ఉండే రనదీప్తి కాని, అర్థభావనగాని రెండోదానిలో లేదు. గర్భకవిత్వం, అనేకార్థకవిత్వం వివిధ కధలను విడదీయటానికి వీలుగా కలిపి చెప్పేందుకే వినియోగపదతాయి., అందువలన ఈ రెంటినీ కలిపి ఒక _వ్యకియగా పేరుంచటం నమంజసం. (వ(క్రియా వికాస చర్వితలో చ్యితకావ్యయుగ మంకు అందులో వరిగణించేవి అనేకార్థ

కావ్యాలూ, గర్భకవితా కావ్యాలన్న మాట. మిగిలినవి - అంకే అచ్చ తెనుగు కావ్యాలూ మొదలైనవి

• ఆయా (ష్యకియలలో వెలుపడిన (పయోగాలవలె పరిగణించాలి. అవి చిత (పయోగాలు మ్యాతమే.

3. చ్మితకావ్యాలు 16 వ శతాబ్దంలో వెలువడిన వాటిలో 1) పింగళి నూరన రాఘవ పాండనీయము (ద్వ్యర్థి); రామరాజభూషణుని హరిశ్చం్యద నలోపాఖ్యానము(ద్వూర్థి); మరింగంటి సింగరాచార్యుల రామకృష్ణవజయము (ద్వ్యర్థి, అలభ్యం) ఫేర్కొనదగినవి. 17 వ శతాబ్దిలో కృష్ణాధ్యరి నైషధపారిజాతము(ద్య్యర్థి), ఎలకూచి బాల సరస్వతి రాఘవ యాదవ పాండవీయము(,త్యర్థి) వెలువడ్‌నవి. 18 వ శతాబ్దిలో నెల్లూరి వీర రాఘవ కవాయాదవ రాఘవ పాండవీయం((త్యర్థి) మరింగంటి నింగరాచార్యుల - నలయాదవరామవ పాందవీయము (చతురర్థి, పిండిపోలు లక్ష్మణ కవి లంకావిజయము (ద్వ్వర్థి), బుక్కపట్టణం వేంకటాచార్యులు అచలాత్మజావరిణయము (ద్వ్యర్థి, విశాల శ్రీనివాసాచార్యుల సౌగంధికా పారిజాతీయము (ద్వ్యర్థి , 19,20 శతాబ్బులలో మంతి (పెగ్గడ నూర్య్మపకాశ కవి కృష్ణార్దున చర్మిత (ద్వ్యర్థి), పోకూరి కాశీపతి సారంగధరీయము (త్యథ్థి, ఓరుగంటి. సోమశేఖర కవి - లామకృష్ణార్దునరూప నారాయణీయము (చతురర్ధి, రావిపాటి లక్ష్మీనారాయణ నిర్వచన భారత గర్భరామాయణము (గర్భకవితా కావ్యం), గాడేపల్లి కుక్కుకేశ్వరరావు యేసుకృస్ణేీయము (ద్వ్యర్థి, అయ్యగారి. వీరభ్యద కవి రాఘవ పోండవ యాదవీయము ((త్యర్థి) వెలువడినవి.

పై వివరాలను బట్టి చూస్తే చ్మితకావ్య _వ్యకియలో ద్వ్యర్థికావ్యం 16 వ శతాబ్దంలో బలంగా

మొదలైంది. 1/7 వ శతాబ్దిలో _త్యర్థి కావ్య రచన సాగింది; 18 వ శతాబ్దిలో పునర్విజృంభించి ,త్యథ్థి చతురర్ధి కావ్య రచన ఒక సనమున్నతిని సాధించింది. . 19వ శతాబ్దం 198వ శతాబ్ది గౌరవాన్ని నిలిపింది. 20 వ శతాజ్బం గర్భ కవితా కావ్యాన్ని కన్నది. వీటిల్లో 18 వ శతాబ్ది, అందులోనూ ఆ శతాబ్ది ఉత్తరార్థం చ్యితకావ్యయుగంగా పరిగణించటానికి సముచితంగా ఉన్నది. చ్యితకవిత్వం విరివిగా విస్తరించిన కాలం 18.19.20 శతాబ్బ్టా లని డాక్టర్‌ గాదె ధర్మేశ్వరరావుగారు చేసిన నిర్ణయం వారు వితకవిత్వానికీ, తద్వికాసానికీ ఏర్పరచుకున్న (పణాళిక ననుసరించి చెప్పింది. (ష్మకియా వికాసపరంగా పరిగణిస్తే నా పణాళికలోని 18 వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థభాగమే ఉత్తమవికాన కాలంగా లెక్కించటం సమంజనం.

4 ,చ్యిత కావ్య యుగాన్ని ఈ కాలానికి పరిమితం చేయటానికి మరికొన్ని కారాణాలు కూడా

ఉన్నాయి. [కి.శ. 188/7 లో వీరేశలింగం గారు “నరన్వతీ నారద విలాపము” రచించారు, దానివలన

చ్యితబంధగర్భకవిత్వాలపై సాహిత్యలోకంలో కలిగిన వెగటు నృష్టమౌతున్నది. రసానందం కలిగించే

వండితులను మెప్పించే చ్మితకవిత ... 3౩03 రచన వైవు దృష్టి మళల్లినట్లు తెలున్తున్నది. కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారి ' మునలమ్మ మరణంి 1889 లో రచించబడి 1900 లో వచురించబడింది. అదీ ఆ సత్యాన్ని నిరూపిస్తున్నది. 19 వ శతాబ్ది నాల్గవపాదంలోనే గాలి మారినట్లు లెక్కించవచ్చు. 20 వ శతాబ్ది ఆధునిక చైతన్యానిక్తి వేదిక. చితకావ్యాలు వెలసినా గతయుగ చైతన్యాని కవి సాక్షులే. 5. 19 వ శతాబ్దంలో రాజాస్థానాలు ఆంధసాపాత్యానికి సేవ చేశాయి. వాటిలో ముఖ్యంగా అత్మకూరు, గిద్వాల, నూజివీడు, పిఠాపురం, పోలవరం, బొబ్బిలి, వనపర్తి, విజయనగరం, జళ్యుపోలు, వెంకటగిరి, ముక్తాల, పేర్కొనదగినవి. ఈ ఆస్థానాల (పాపకంలో శ్యాస్త పండితులు, చతుర్విధ కవితాసమర్శ్థులు, శతక కర్తలు, "వేదాంతులు, అవధానులు, లాక్షణికులు, వైయాకరుణులు, నైఘంటికులు, సంగిత కళానిధులు, రూపక కర్తలు సాహిత్య నిర్మాణం చేశారు. వీరందరూ రచించిన ష్యకియలలో దాదా పాక ఆర్ధశతాబ్ది శతక పష్యకియ సాపాత్యాన్ని పాలించింది. 19 వ శతాబ్ది మొదటిపాదంలో త్యాగరాజస్వామి వాగ్గేయరచనలు వెలువడ్డాయి. ఆయనతో పాటు శ్యామశాస్తి, ముత్తుస్వామి దీక్షితులు నివసించిన కాలం అది., చ్మితకావ్యాలు కూడా ఈ కాలంలో అంకే 19 వ శతాబ్దిలో - వచ్చిఉన్నా, వాటికంకొ (కొత్సప్మకియలు పుట్టి-ఉన్నతస్థాయిని అందుకొనటం చేతనూ, చితకొవ్య (ప్మకియ యొక్క వరిణతదశ 18 వ శతాబ్ది ఉతరార్థంగా నిర్ణయించటమై నది. చిత కావ్య యుగం (_పతిభామూలమైన సాహిత్య దర్శన శక్తి కంకు పాండిత్య ,పధానమైన శబ్ద శ్యాన్త వ్యుత్పత్తిని, రచనా వైచ్యితిని పదర్శించింది. అది సాపాత్యానికి నృజనంగా కొక శృంఖలంగా మారింది. వీరేశలింగం పంతులు గారికి అది వాణీ విలావంగా వనవడింది. వారు మనకు వినిపించారు. నిజానికి అ విషాధం లీలగా అ శతాబ్ది మొదట్లోనే మొదలైంది. అది అక్షరాకృతి తాల్ప్చేసరికి అంతకాలం పట్టింది. చ్మితకవితవలన నసరస్వతికి మిగిలింది చితపాంస. “ దయమాలి తుదముట్ట తలకట్లు నిగిడించి ధీరుడై నన్ను బాధించు నొకడు పాదంబు లోవల పాదంబు లిమిడించి విరుడై నన్ను నొప్పించు నొకడు 1పాసంబుపై పెక్కు (ప్రానంబు లడరించి పోటుబంటయి నన్ను పొడుచు నొకడు బెండు పల్కులు గూర్చి నిండైన నగలంచు దిట్టయై చెవులు వేధించు నొకడు ఖద్గచ్మకాది రూపముల గానిపించి వర్ధముల్‌ మార్చి నను చిక్కుపరచు నొకడు కరుమతు లొడలెల్ల వరిచి ప్రాణములు తీయ నొడలి పన లేక శుష్కించి యున్న దాన” (అదివారం ఆంధ్యవపఖభ : 21.5.19809)

61 త్యాగరాజ కృతి : ఆత్యంతిక _పకృతి ఒక్క దక్షిణభారత సంగీత చరి,తలోనే కాకుండా, పవంచ సంగీత చర్మితలో కూడ 1750 నుండి 1850 వరకూ అత్యంత [వధానమైన యుగం. రెండు చర్మితలలోను ఈ యుగాన్ని న్యతం్యత ధాతుకలృనాయుగ మని పిలువవచ్చు ను. యూరవ్‌లో ఆనాడు బీతోవెన్‌, మోట్టార్ట్‌, మెండల్‌సోన్‌, షోపైన్‌, ఘాబెర్ట్‌, వీబర్‌ అను గొప్ప సంగీతకర్త లందరూ వెలిశారు. వారందరూ సోనాటా సింఫాని ఇత్యాదిగా (అర్కెటస్తాా వార్యమేళములపైని, (పత్యేక వాద్యములపైనీ, (వయోగింపదగిన సంగితరచనలను అవూర్వమైన ధాతుకల్పనా చాతుర్యముతో వెలువరించి యశోధనులైనారు. ఇదే యుగంలో తమ స్వతంయ్యతధాతుకల్పనసాత్మకములయిన కీర్తనలతో దక్షిణభారత సంగితానికి అఖండ పరివ్యావ్లిని చేకూర్చిన అవతారమూర్తులయిన వాగ్గేయకారులు త్యాగరాజు, శ్యామశ్యాస్తి, ముత్తుస్వామి దీక్షితులు. కర్ణాటక సంగిత చర్మితకారులు వీరు మువ్వురినీ సంగీత (తిమూర్తులనీ, రత్న్మ్వతయమనీ పిలుస్తారు. శ్యామశ్యాస్తులు (1762-1827). త్యాగయ్య (1767-1847), ముత్తుస్వామి దిక్షితులు (1776 - 1835) - ముగ్గురూ తంజావూరు జిల్లాలోని తిరువారూరుకు నంబంధించిన వారే; సమకాలికులే. వారి రచనలలో రాగన్వరూపము నరిపూర్ణమై నర్వ కళలతోను స్పష్టముగా స్ఫురిస్తూ ఉంటుంది. మృదువైన. భాషాశిల్పానికి గానీ, నవ్యకల్పనలతో నిత్యసుందరమయిన సంగీత శిల్పానికి గానీ ముందు వీరిని స్మరించి, మిగిలినవారిని స్మరించాలి. అతి అపూర్వ రాగాలలో కూడా అతిసునాయానంగా చెప్పిన కీర్తనలూ, ఒకే రాగంలో వేర్వేరు (పత్యేక వ్యక్తిత్వాలు కనివించే వేర్వేరు కీర్తనలూ, ఈ కిర్త్సల రసభావొన్నత్యమూ, వాటి సంగీత రచనలో ఆత్మోత్తేజళకమయిన ఉదాత్తతా, ఈ ముగ్గురు మహనీయులకూ సంగీత రత్నృతయ వదవిని వట్టము గట్టిన 1వధాన లక్షణము లని శ్రీ సాంబమూర్తిగారు తమ వాగ్గేయకార చర్యొఆలొ (వాశారు. (క్రి బాలాంపు రజనీ కాంతరాపుగారి ఆంవాగ్గేయకార చర్మితము -వు.34). కర్ణాటక నంగిత సర్యవదాయంలో రత్న్వతయంగా గౌరవించబడే పై ముగ్గురు కవులూ అంధ సాహిత్య ప్మ్యకియా వికాస చరితలో నిర్వహించిన ప్మోాతను సమీక్షిస్తే వారి ముగ్గురిలో త్యాగరాజు కృతి (ష్మకియా (1పవర్తకుడుగా, వాగ్గేయకార మూర్ధన్యుడుగా మాన్యుడాతున్నాడు. ముత్తుస్వామి దిక్షితులు తెలుగువాడైనా ఆయన రచనలన్నీ సంన్క్సతంలో సాగాయి. శ్యామశ్యాన్తుల స్వరజతులూ, తానవర్దనలూ, కృతులూ (వసిద్ధి చెందినా, త్యాగరాజక్సతులకు వచ్చిన (పశస్తిని పొందలేదు. అందువలన ఈ ముగ్గురిలో త్యాగరాజు ఘనుడు ; ఆయన కృతి సంగీత (_పధానమైన సాహిత్యపదకవితా (ప్యకియలలో మన్న. నంగిత సర్యపదాయాన్ని నృజనాత్మక (వతిభతో సమ్మ్యగ్రంగా పోషిస్తూనే, దానికి సాపాత్య గౌరవాన్ని కూడా కల్పించిన మహనీయుడు త్యాగయ్య. అందువలన ఇఆయన కృతులలో సంగీతవిద్వాంసులు గానరసమాధుర్యాన్ని ఆస్వాదించి. అస్వాదింపజేన్తారు. సాహిత్య మర్శ్మజ్ఞులు

శఆ్యాగరాజ కృతి : ఆత్యంతిక (వకృతి 305 భావ సౌరఖాలను ఆస్వాదించి సాహిత్య రనవివేచనం చేస్తారు. అయినా, కృతిలో సంగిత సాహిత్యాలు సీరక్తీర న్యాయంగా కలిని ఉండటం చేత ఉభయ సం్యవదాయాలు తెలినిన ఉచితజ్ఞ్జులు కాని దాని తత్త్వాన్ని ఉజ్వలంగా వ్యాఖ్యానించలేరు. నంగిత విద్వాంసులు త్యాగరాజు పన్తరించిన రాగవైభవాన్ని జివనగానంగా అలపిస్తారు. సమ్మగరాగ్యపస్తారమే త్యారాజస్వామి ధ్యేయమనీ, దానికి ఆలంబనంగా కృతులలోని సాపాత్యాన్ని “నిలిపాడనీ సంఖావిస్తారు. కృతిలోని భావం కంకొ న్వర్యవస్తారమే ముఖ్యమనీ, దాసిశలన కలిగేది గానరసమనీ భావించి కృతుల నాలపిస్తారు. వారిదృష్టిలో త్యాగయ్యకు సంగీతం మీద ఉన్న భక్తి అధికం; సాహిత్యం మీద ఉండే రక్తి గౌణం. అయితే, సాహిత్యోపాసకులు మ్యాతం త్యాగరాజ కృతులలోని సాహొత్య రసికత్వాన్నీ, నంగితనంయోజన సౌలభ్యాన్ని సమీక్షించి భక్తిరసః ధ్ధిని సాధించుకొంటారు. ఒకరు గానరసోపానకులు; మరొకరు సాహిత్యరసోపాసకులు. గానరనం న్వరలయ నమ్మేళనకళావిన్యానం వలన వతీయమాన మయ్యే ఆనందానుభవం. సాహిత్యరనం శబ్దార్ధ శక్తుల ద్వారా (వతీయమానమయే్యే భావాల చర్వణం వలన సహృదయు డనుభవించే అలొకికానందం. రసానందస్థితి రెండింటిలోనూ ఉన్నది. అయితే, గానరనంలో అవ్యక్తంగా ఆపాతమధురంగా రనస్థితి ఉంటుంది. సాహిత్య రసంలో వ్యక్తమైన అర్థస్థితి యొక్క అలోచనం ద్వారా కలిగే అమృతత్వ లబ్ఫిగా రసస్ఫితి నిలుస్తుంది. రసస్థితి (దవస్థితి. నాదంగాని, స్వరంగానీ నహజంగా ఆగర్టవిందువులు. సంగితంలో స్వరాల వలన కలిగే అనుభవం సమ్ముదడం మద వాన కురినినట్లుంటుంది. - జలబిందువులు జలంలో వివక్షావిరపాతం-గా ఏకమై పోతున్నట్లుంబుంది. అందువలననే నంగీతాన్ని ఆపాతమధురమని వివేచించారు (పాచీనులు. సాహిత్యంలోని శబ్దాలు వడగళ్లలాంటివి. వడగళ్ల వాన పడితే, అవి కరిగి నీరై జలరూవంగా మారి నీటిలో ఏకం కావటానికి కొంతకాలం పడుతుంది. శబ్బంలోని అర్ధం- లేదా భావం- ఆర్రమైన వడగళ్లలోని జలం వంటిది. కవితలోని శబ్బమాధుర్యం అర్థవిచారణంవలనగాని రనస్ఫితి నందించలేదు. కాని, కృతిలోని స్వరం, నరాసరి రసస్థితిని కలిగిస్తుంది. గానరసంలో శబ్దార్థ విచారణం లేదు. ఇశువులా, పశువులా, వణిలా నాదాన్ని అర్థవ్యక్తితో అవనరం లేకుండానే అస్వాదించటం అందులో (పధానం. అ్యర్దమైన నాదంతో ఆత్మను రస్కార్ధం చేసికొనటమే గానరసథలం. పాడితే త్యాగరాజకృతులు అక్షయగానరసాన్ని అందిస్తాయి. కృతికి స్వచ్చమైన సంగితానికి లాగానే గానరసమే ధ్యేయమని స్తంగితమర్శజ్ఞుల మతం. అయితే, త్యాగరాజు సంగీతాన్నీ, గీతాన్నీ, సంవదించి నున కందించి కృతిని సుకృతిని చేశారు. త్యూగయ్యకృతులలో సాహిత్యం నీటిలో కరుగుతున్న చక్కెర పొడి లాంటిది. దానివలన కృతికి రుచి లఖిస్తుంది. రుచి అంకు ఆస్వాదనీయత్వం అనీ, కాంతి అనీ రెండర్థాలున్నాయి. ఈ రెండర్థాలూ త్యాగరాజ కృతులపట్ల అన్యర్థాలయ్యాయి.. స్వరం ఖావాన్ని వ్యక్తికరించలేదు; భావావస్థను మ్మాతమే భాసింప చేస్తుంది. అందువలన స్వరం శబ్దాన్ని ఆశయిస్తుంది. దానివలన దానికి ఆస్వాదనీయత్వం సిద్ధిస్తుంది. శబ్బం అర్ధవంతం కాబట్టి అర్థదీప్తిని వసాదిస్తుంది. కృతులలోని సాహిత్య గౌరవమే అర్ధదీవ్తి, ఆలోచనామృతం.. దానిని ఉపానసిస్తే లభించేది సాహిత్యరనానందం.

306 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కృతికి ఒక _పకృతిని, ఆకృతిని, (పప్పత్తిని కల్పించినవాడు త్యాగయ్య. వాటిపై ఆయన శక్తియుక్తుల [1పభావం తప్పకుండా ఉటుంది. కృతికి మూడుపాళ్లు సంగీతభావాన్నీ, ఒక పాలు సాహిత్య భావాన్నీ, త్యాగయ్య కల్పించాడని నంగీతసాహిత్య మర్మజ్ఞాడైన రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారు వివేచించారు - ” గేయకల్పనలో అపూర్వశక్తి, అసాధరణ (_పతిభలుగల ధీశాలి. అతడు పాటను నేర్చినంత ,_శద్ధతో మాటను నేర్వలేదు. సంగీత భావముముందర సాహిత్యభావము గౌణముగానే నడుచును. ఇట్లగుటకు కారణము - త్యాగయ్యకు గల అపారమైన గానవిద్యా పాండిత్యమే. నాకు: జూడగగా పాటను నేర్చినంత _శద్ధతో అతడు మాటను శేర్వలేదు. మాటయం దతనిది ఇంచుమించు పోతన్న వంటి సహజ పాండిత్యము. పాటలో నట్లుగాదు. స్యుపసిద్ధులగు సొంటివారి. శిష్యుడు; మీదు మిక్కిలి నారద మహర్షి యన్ముగహమునకు ప్యాతుడు. 'రజతగిరిశుడు నగజకు దెల్పు స్వరార్గప మర్మములు విజయముగల త్యాగరాజు కెరుకే' అను గొప్ప అత్మ్యపత్యయముగల 1కొవ్విన పండితుడు కనుకనే అతని సాహిత్యము మూడుపాళ్లు సంగితము న్మాశయించి ఆకుమరుగుపిందెవల నున్నది. నంగితభావము ముందర సాహిత్య భావము గౌణముగానే నడుచును” ( త్యాగరాజయ్య సాపాత్యము (వ్యా), ఆంధ ష్మతిక స్వర్ణోత్సవ సంచిక - 1965.పు. 246 - 2470.. సాహితీ మర్మజ్ఞులు - “* సంగీతం వదలివేసినా సహజసుందరమై న భాషారచనతో కృతి కమనీయమె ఒప్పుతూండడం మనం గమనించగలం. దీని కేకృతి అయినా ఉదాహరణమే అవుతుంది” ( డా.. గంగప్ప : తెలుగులో పదకవిత : పు.181) అని భావించటం కూడా ఉన్నది.

ఈ విచికిత్స వలున తేలిం దేమంకే - త్యాగరాజకృథ్సిని సాహిత్య ,ప్యకియగా పరిగణించటం నమంజసమేనని, అయికే, పదకవితా _పష్యకియలలో కృతి సంగిత స్వభావాన్ని విరివిగా సంతరించుకొన్న మ్య్మిశ్యప్యకియ. సంగీతసాపొత్యాంశాల సంగమస్థితి కృతిలో భాసించినా వాటిలో సంగీతాంశాలకే స్థానమెక్కువ. అలా ఏర్పడటానికి త్యాగయ్యగాగ సంగీత పాండిత్యమే ముఖ్య కారణమని రాళ్లపల్లి వారు పేర్కొన్నారు. అది కాదనలేని కారణంగా కూడా కనపడుతున్నది. అంతకుమించి అ కాలంలో అన్వేషించదగిన మరొక హేతుపు ఏదైనా ఉన్నదా? అనే (పశ్న గమనించతగింది.

18,19 శతాబ్దాలలో తెలుగు సాహిత్య (పష్యకియలు (పవర్తిల్లిన తీరు గమనిస్తే - అ కాలం అత్యంతిక వవృత్తులకు అలవాలమైనదిగా( గలం 0[ 6౫౮౦౧6 21016469) తోన్తుంది. కావ్యసంబంధ్యివ్యకియలన్నీ ఈ కాలంలో రసాన్నీ, ధ్వనినీ ఆదరించటం మాని చ్మిత్యపవృత్తులను (వకటించటానికి పయత్నించాయి.. అచ్చతెలుగు కావ్యాలు, నిరోష్టాది కావ్యాలూ, బహ్వార్థ కావ్యాలూ, గర్భ కవితా కావ్యాలూ, చ్మిత కవితా్య_ప్రయోగ కావ్యాలూ ఇవే ఎక్కువగా కనపడతాయి ఈ కాలంలో. రసం సుండి రచన వైపు సాగే (వస్థానంలో ఇది ఒక ఆత్యంతికమైన (పవృత్తి.

శృంగారముంకేు " రతి రతి కోనమే * అనే _పవృత్తిసి [వకటించటమే'వుధురాపుర శృంగార కవుల (వయోగతాత్సర్యం, రసాని కున్న బెచిత్యపువిలువలను, పురుపషార్థిపువిలువలను కాదని

త్మ్యెగంిజ కృట * ఆజ్యంతిక పకృతి 307 విశ్చంఖలరతి _పవృత్తిని వెలార్చే ఆత్యంతిక వవృత్తి అది. రసానికి రనత్వస్థితిలేని అంచులను అందుకొనే యత్నం ఆ (వయోగం.

వద్యాలలో, దేశిచ్చందాలలో, చంపూరీతులలో రచించే వద్ధతిని మాని వచనైక కావ్యాలను (వాయలనీ, అన్ని ష్యకియలనూ వచనంలో వినిర్మించాలనీ వెలువడిన మరాక అత్యంతిక (పవృత్తి ఈ కాలంలో గోచరిస్తుంది.

వదకవితా (ప్యకియలలో నంగిత సాహిత్య భావాల సమ్యపాధాన్యం క్షేతయ్య రచనలలో కానవస్తుంది. ఆ సమస్థితినుండి వదకవితను సంగితం వైవు మొగ్గేటట్లు చేని, కృతిని (వయోగించిన త్యాగయ్య కూడా ఆ యుగధర్మంలో నహజంగా ఇమిడియున్న అత్యంతిక ఎవృత్తిని (వకటించాడ ఏ భావించటంలో వ్యపతిపత్తి ఉండదేమో!

వాగ్గేయకారుల రచనలు సహజంగానే మ్మిశ స్వభావం గల (వ[కియలు. అందులో సంగి వెపు బాగా మొస్గిన (ష్య్రకియలను సాహిత్య విద్వాంసులు అంతగా పరిగణించరు. అందువలనం- త్యాగరాజకృతులను సాహిత్య శిల్ప నిధులుగా గాని, కావ్య కళారన నివ్యందులుగాగాని విమర్శకులు లెక్కించరు. వాగ్గేయకారుల రచనలలో సహజంగా ఉండదగినంత మాధుర్యాన్ని మ్మాతమే వారు అభిలషిస్తారు. (పబంధానికీ పదకవిత్మాప్యకియకూ ఉన్న భేదాన్ని గుర్తిస్తారు. (వ్మకియాశక్తిని బట్టి పరిశీలిస్తారు. పదకవితా కర్తలను సాహిత్య చర్యెతకారులు, సాపితీ విమర్శకులు తగినంతగా గుర్తించి, వారిపేర్లమీద సాపాత్య చర్మితలో యుగవిఖాగాలను ఏర్పరచి, వారిసాహిత్యవు విలువలను (వత్వేకంగా అధ్యయనం చేయలేదని అధునికులలో ఎందరో బాధపడుతున్నారు. అన్నమాచార్యులకు ఒక యుగనాయకత్యం ఇవ్వాలని ,వతిపాదించారు కూడా. వదకవితాచర్శితయే (వాస్తే క్షేతయ్య తరువాత త్యాగయ్యకు యుగకర్శృత్వం నిస్సంశయంగా కట్టవెట్టుతున్నారు. ఎందువలన? పదకవితలో మాతువు కంఠు ధాతువుకే అత్యంత (పాధాన్యమిచ్చే కృతి వైపు దాన్ని పరిణమింప చేశా డాయన. కర్ణాటక నంగీత విద్వాంసులందరు కూడా త్యాగరాజకృతులు పాడతారు. "కాని, వారి కందరికీ అఆ కృతులలోని సాపాత్యపు విలువలు తెలియవు. అయితే, తెలియకకపోయినా కృతులను పొడవచ్చు కదా అని నాపాత్యవు విలువలు లేకుండా ఉండటం కృతికి నియతలక్షణంగా నిర్దేశంచలేము. సాహితళ్షైవ్యకియకు ఇటువంటి అవస్థ నిజంగా అత్యంతిక వరిస్థితి వలన ఏర్పడిందనే చెప్పాలి. అది గుణమా? లోపమా? బలహీనతయా ? బలమా? -

ఈ (_పశ్నలకు సమాధానం చెప్పటం కష్టం. ఎందువల్లనంకేు - కృతులు ఆయారాగాలలో

స్యరవిన్యాసంతో ఆలపించినవ్సుడే వాటిల్లో ఉండే సాపాత్యం సహవృదయులకు రసానందాన్ని కలిగిస్తుంది. కృతులను మనం పొడుకొనకుండా వట్టిగా చదువుకొంకేు రసానందం పొందలేక పోవచ్చు. ఇది అనుభవసత్వ్యం కూడా. (వబంధంలోని పద్యం వంటిది కాదు వదకవితాశాఖలోని “కృతి. కృతిసాహిత్యంలోని భావాంశ నంగిత శక్తి మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. పాడిజేనే నంగితవరంగానూ సాహిత్యవరంగానూ వరివూర్ణరసానుభపం కలిగించే నవూజన్వఖావం త్యాగరాజకృతి కలిగ ఉండటం దాని (పత్యేకత. ఇది వదకవితా (వ(కియ యొక్క ఆత్యంతిక (వవృత్తికి వంాకాన్ట. నంగీతంలో జాలువారే త్యాగయ్య కృతులలోని సాహిత్యాంశ భక్తి ఖావ త్నీవతకు (పాతినిధ్యం వహించటంచేత సాహీతీపరులు కృతులను సాపాత్య (పవ్యకియగా

308 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు నమ్మానించకుండా ఉండలేకపోతున్నారు. అంధువలన సాపాత్య వికాస చర్శితలో కృతుల పేర ఒక యుగాన్ని 19 వ శతాబ్ది వూర్వార్ధంలో నంభావించటం సంభవించింది. + త్యాగయ్య సాహిత్య (ప్యకియను సంగీత (ప్మకియగా మార్చేంత అఆత్యంతిక పవృత్తిని (పకటించటం వలన సంగీతానికి ఎంతో మేలు జరిగింది ; సాహిత్యానికి ఒక నవ్య ప్యకియ దక్కింది. త్యాగయ్య కృతులు ఇంతకంకు మరికొన్ని విలుపలు కూడా ఆ యుగంలో సాధించాయి.

1. వదకవితలలో మధురభక్తి ఆధ్యాత్మిక శేక్తిని కమంగా కోల్పోయి, లౌకిక _పవృత్తిపై లౌల్యాన్ని (పదర్శిచటం మొదలు పెట్టటం వలన త్యాగయ్య తన కృతులలో నవవిధ భక్తులనే పాటించాడు, కాని, మధురభక్తికి ఎక్కువ (ప్రాధాన్యం ఇవ్వలేదు. దానివలన ఈ యుగంలో భక్తికి ఒక పవ్శిత భావం ఏర్పడింది. అది శక్తి కలదని, ముక్తి నివ్వగలదని, ఆరాధనావిశేషంగా సాహిత్యాన్ని మార్చగలదనీ, అంతరాత్మను ఆధ్యాత్మికానుభూతితో నింపగలదనీ, సహృదయలోకంలో విశ్వాసం పెంపాందింది.
2. వద్యరచన శ్లేష (కిడలతోనూ, చ్మితగర్భకవితలతోనూ, అనేకార్థాల తోనూ నర్కన్‌ చేస్తూ వినోదాన్నీ, విసుగునూ కలిగిస్తున్న రోజులలో వచనం ఆస్టానంలో నిలిచి సాహితీ ష్యకియలను వునరుజ్జీవంవచేయాలని ముందుకు వస్తూంకే -దానికి పతిగా దేశి రచనా ష్మకియలు సంగీతాన్ని ఆశయించి తమ (ప్రావకాన్ని, పెంచుకొంటున్న తరుణంలో సంగీత్మాశయత్వానికి ఆత్యంతిక స్థితిని కలిగించే (ష్యకియను నిర్మించి తన అస్తిత్వాన్ని నిలువుకొన్నాడు త్యాగయ్య.

1819 శతాబ్బులలో (పసిద్ధులందరూ అంతో, ఇంతో, కాదా ఎంతెంతో ఆత్యంతిక _పపృత్తి (పదర్శించినవారే. వారిలో శృంగార కవులకు కాలం శృంగభంగం చేసింది; మధురభక్తి కవుల రచనలపై కాలం వెగటు పుట్టించింది. చిత కవితలమీద వేలంవ్నెరి పెచ్చు పెరగటంతో చివరకు భారతి కంటనీరు పెట్టవలసిపచ్చింది. అయితే, ఆత్యంతిక (ఫవృత్తినిపకటించినా కాలాంతరంలో కూడా ,పజాదరణం పొందిన వారు ఇద్దరే ఉన్నారీ కాలంలో. వారు వేమన ,త్యాగయ్య. ఆత్నంతిక (పవృత్తి కూడా అన్నివేళలా అనర్ధదాయకం కాదని వీరిరువురూ నిరూపించారు.

(అదివారం ఆంధ్యవభ :28.5.1989)

62 వేమన యోగి ; పద్యం ,ష్యకియ; మకుటం ముద వేమన ఎటువంటి కవి? వేమన పద్యాలు ఏ (వ్యకియకు సంబంధించినవి? - ఈ రెండు [వశ్నలకూ సూటిగా సమాధానాలు దొరకటం కష్టం. వేమనను గురించి పరిశోధన చేసి (గంధాలు రచించిన వారి మాటలలోనే సమాధానాలు నూటిగా లేవు. ఇక మామూలు మనుషుల మాటెందుకు? మచ్చుకు ఇద్దరు ముగ్గురు వండితుల మాటలు గమనిద్దాం. ముందుగా వేమనను గురించి -

1. “” వేమన కవులని పేరు సంపాదింపని కవులలో జేరిన జాడంటిని” - రాళ్లపల్లి అనంత కృష్ణశర్మగారు ( వేమన . (945) పు 139). 2.” విశ్వదాభి రామ వినుర వేమ” అను మకుటముతో అందరికిని తెలిసిన కవి వేమన. అంతేకాదు అందటును తలకు ఒక విధముగ తలంచుకవి కూడ వేమునయే. వేషున అద్వైతి అని ఒకరు, “వీర్మేవుడు అని మజొకరు. మొదట జైనుడు, తర్వాత ,చార్వాకుడు అని ఇంకొకరు. కందుకూరి' వీరేశలింగముగారి వంటి సంఘసంస్కర్త అని వేజొకరు. కారల్‌ మార్క వంటి ఆర్థిక శ్యాస్తవేత్త అని కొండొకరు. రామకృష్ణ వరమ హంస పూర్వ్యకవి రూపమే అని ఒక్కరు. బౌద్ధ నాగార్జునాచార్యుల బద్ధ పతిబింబమే ఇని ఒకానొకరు. వేమన మవోకవి అని కొందయు, మవో + అకవి అని మలి కొందజుు (పజాకవి అని ఒకరు. విశ్వకవి అని మజొకరు. లోకకవి అని ఇంకొకరు. వ్యాపారుల కవి అని వేరొకరు. వ్యవసాయదారుల కవి అని కొండొకరు. ఉల్లేభాలంకారమునకు వేమన ఉజ్వలమైన ఉదొహరణము ! ”- ఆచార్య కొర్లపాటి శ్రీ రామమూర్తిగారు. ( నాధయోగి మన వేమన (1987)వు.?)
2. ” వేమనగారిని నిన్నటిదాకా సాహిత్య చర్మితకారులు మవోకవిగా వరిగణింపకపోవటం అటుంచి కవిగా కూడా జమకట్టుకోలేదు, వండితుల దృష్టిలో లాగే పామరులదృష్టిలో కూడా వేమనగారు కవులు కారు. వాళ్ల ఉద్దేశ్యంలో ఆయన దేవుడు. అవతారపురుషుడు. మపామలు చూపిన మహాయోగి. వేపునగారిని కవిగా గుర్తించినవారు అధునికులే. కొమరాజు లక్ష్మణరావు గారు ఇల్లలికారు; కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారు ముగ్గు పెట్టారు; వంగూరి వారు వీట వేశారు. వేటూరి వారు, బండారు వారు, శేష్వాది రమణకవులు మొదలైన వారు (పస్తుతించారు. రాళ్లవల్లి అనంత కృష్ణ శర్మగారు మహాకవిగా ృపతిష్టించారు. సుమారు విభయి సంవత్సరాల సొపాత్య చర్చల ఫలితాలను సమన్వయం చేసుకొని వేమనగారి జీవిత చర్మితను సం(గవాంగా చెవుకొనేవీలు నేటికి మనకు లభించింది ” - త్తీఆర్ముద ( నమ్మగాంధ సాహిత్యం 12 సం.పు.59 - 60). వేమన వద్యాలను గురించి -

310 సాహిత్య చర్శితలో చర్చనియీంశాలు 1.” వేదములు (వాసినవి కావు. చేమన కవితలు నంతే. సన్యసించిన మీద మజి మఖియునంతే. గోచితోపాటు గంటమును గూడ అతడు వినరివేసినవాడే. సందర్భమునకు ఆశువుగా వద్యము లతని నోట వెడలినవి. వెడలినవి వెడలినక్లే విన్నవారికి నోటికి బట్టినవి. విన్న తోడనే నోటికి బట్టగల శక్తి అతని పద్యముల కున్నది. అతనికి అవి గుర్తు తప్పవు. ఏ కొంచెము తప్పినను మరల నట్టి నందర్భమున కొంచెము మార్పుతో నదే వద్యము పాఠభేదముగా నతడు చెప్పును. అవి ఆ నోట నానోట ,వచారము పొంది విష్ము టొకప్పటికి తాటాకుల కెక్కినవి. తప్పులతో నెక్కినవి. నడక చెడినవి. భావమున చెడినవి. ఛందమున చెడినవి. పదమున చెదరినవి. ఇంకను నరిగాక, నరిజేత కెదురుజూచుచునే యున్నవి. నరిజేతకు గురియై మొదలి యర్ధమునకు చేటు వచ్చి సిగ్గిల్లు చున్నవి కూడ యున్నవి. లేఖక పాఠకృపమాదములు వేమన కున్నంతగా నెవరికిని లేవు. అయినను (బదికి మన కందినవి. వేదములు వల్లె వేసినవారి ఉదరపోషణ కుపకరించి* (బతికినవన్న ననవచ్చునేమోగాని, అట్టి ఉవజీవిక కూర్చకుండగనే వేమన కవితలు (బతికినవి. నిరక్షరనముల నోటను నింటను బడి (_బతికినవి.” - (4 _తిపురనేని వెంకకుశ్వరరావుగారు (విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ) (1981). వు.109) 2. “ ఏళ మ్యాత విషయపరిమితి గలిగి పూర్యావర సంబంధరహితమైన స్వ్యతంతమైన చిన్నపద్యం ముక్తకం ... ముక్తకం సాధారణంగా వ్యంగ్య వూరిత మైన రచన .... ముక్తకాన్ని వినడం (పారంభించగొనే పఠితలో ఉద్భుద్ధ మయ్యే కుతుహలాన్ని పద్యం ముగిసేలోగా తృప్తి వపరచగలగాలి... ముక్తకానికి క్లుప్తత ఆందం, ఈ నంక్షిప్తజడే అనవనరమైన విషయవివరణ అనే దోషం వట్టకుండా దీనిని కాపాడుతుంది.... పై ముక్తక లక్షణాలు చాలవరకు వేమన పద్యాలకు వర్తిస్తాయి. “” డాక్టర్‌ ఎన్‌.గోపి గారు( (వజాకవి వేమన (1980). పు.297 2980). ౩3.” తనకు తోచిన అంశమును పన్తువుగా (గపాంచి శతక పద్యములు చెప్పినవాలిలో .వేమన ఆఅద్యుడనవచ్చును. అతని పద్యములలోని వన్తువు వివిధాంశములకు చెందినది. అవియు నెక (ఈమమున లేవు ” - డాక్టర్‌ కె. గోపాలకృష్ణరావుగారు ( అం్యధ శతక సాపాత్య వికాసము (1976. వు.564) .

“విశ్వదాభిరామ వినురవేమ " అనే మకుటంతో ఉండే ఆయన పద్యం కనీస మొకటైనా రాని తెలుగువా డుండడు. భక్తి మాధుర్యానికి పోతన్న వాక్కు, సూక్తి సారళ్యానికి వేమన్న వాక్కు తెలుగువారి ముఖమందిరాలలో గౌరవ (పతిపత్తులను నంపాదించుకొన్నాయి.

వేమన వ్యక్తిత్వం విచ్చితమైనది. ఆయనకు పాండిత్యం కంకు పరమార్థం గొప్ప. అందువల్లనే పాండిత్యం కోనం పండితులపాదాల సంటలేదు. పరమార్థంకోనం జీవితాన్ని గురువుగా ఎంచుకొన్నాడు. జీవితం సత్యానికి మౌనవ్యాఖ్యానం చేస్తుంది కాని పాఠ్వపవచనాలను తర్మ్కవితర్కాలను చేయదు. జీవితానికి మొగమాటాలు లేవు ; మెరమెచ్చులు లేవు. అది వరాన్ని ఎంత బెదార్యంతో ఇస్తుందో శాపాన్ని అంత నిర్దాక్షిణ్యంగా ఇన్తుంది. ఆటుపోటులతో కూడుకొన్న జీవిరాన్ని అ్యశయించిన సాధకుడికి అటు రక్తికి, ఇటు విరక్తికీ అవకాశమున్నది. రక్తిలో వడి సాధకుడు పరమార్థాన్ని మర్పిపోతే జీవితం శపిస్తుంది. శాప్మగన్హుడైన జీవి విరక్తి మార్గం వడతాడు. పరమార్థాన్ని అన్వేషిస్తాడు. చేమన్నజీవితం ఇదే మార్గం పట్టింది. యౌవనంలో అందిన ఐహికబోగాలను అనుభవిస్తూ పోయాడు. అందులో అయనకు-అర్ధార్థి సంబంధంతప్ప పరార్థంతో

వేమన యోగి ; వద్యం ్నవ్యకియ; మకుటం మ్యుద ప1 కూడిన పరమార్ధం కనవడలేదు. కాంచనం, వంచనం రక్తి మార్గంలో ముళ్లపాదల్లా కనివించాము. ఆ మార్గం వదలిపెట్టాడు వేమన. రక్తిని వీడినప్పుడు భక్తిని వపల్టే అవకాశం ఉంటుంది సాధకుని జీవితంలో. భక్తికి బలం విశ్వాసం. వేమన్న వివేకాన్ని నమ్మినంతగా విశ్వాసాన్ని నమ్మినవాడు కాడు. అందువలన భక్తుడు కాలేకపోయాడు. కాని, భగవంతుని చేర్చే మార్గాల నన్నింటినీ పరామర్శించాడు. భగవంతుడికీ నునిషికీ మధ్య మతం పేరిట మనిషే కల్పించిన [వతిబంధకాలు ఆయన మనన్సును గాయం చేశాయి. బహిర్ముఖమైన జివితం మీద ఆయనకు కోవం వచ్చింది. అంతర్ముఖుడై ఆయనలోనే భగవంతుణ్ణి చూచుకొన్నాడు. జీవితం నేర్పిన గుణపాఠం అది.

వేమన్న జీవితం వెంట తిరిగినప్పుడెల్లా జీవితం లోకంలోని తప్పులకు ఎత్తి చూపింది. చివరకు 'నిలోనే నిజం ఉంది తెలుసుకో మని చెప్పి దూరమైనది. వేమన్న తనకు తానే గురువైనాడు; తనుకు తానే శిష్యుడైనాడు. శిష్యుడుగా తాను లోకవర్తనంలో ఉన్న వుచ్చకాయతనాన్ని వశ్నించుకొంటాడు. గురువుగా తానే సత్యాన్ని నిరూపించుకొంటాడు. ఆయన అంతర్వ్యక్తి లో జ౦గే ఈ సంవాదసారమే ఛందోరూపం తొాల్బి బయటపడుతుంది. ఆయన కవిత అందుకే అత్మాశయమైనది. అదే దాని అంతర్లీనమైన శక్తి.

వేమన్న స్వయంకృషితో ,నత్యాన్ని స్వాయత్తం చేసుకొన్న సాధకుడు అందువలన ఆయన (పవృత్తిలో స్వాతంత్యం సొనలు దీరి రాణిన్తుంది. అది ఖావంలోనూ, భాషలోనూ (పతిఫలిస్తుంది. ఆయన తిట్టినట్లు చెప్పినా, కొట్టినట్లు చెప్పినా, వినేవాడికి ఆయన స్వాతయత్యంమీద అభిమానం కలిగింప చేస్తుంది. ఉన్నది ఉన్నట్లు చెప్పి విన్నవాడికి ఉడుకెక్కించినా, కన్నది కన్నట్లు చెప్పిన నిజాయితీ అతని మాటకు తలలూపింవచేన్తుంది. బింకానికి పోని ఆతని భావ బిగువుతో కూడిన సూటిదనాన్ని (వదర్శిస్తుంది. బూతులు వలికినా, నీతులు చెప్పినా, నిర్లిప్తతతో నిండిన అతని నిర్మాగమాటం మాట కొక నిండుదనాన్ని కలిగిస్తుంది. ఆ(గష్టాంతో చెప్పినా, న్మిగహంతో చెప్పినా ఆతని మాటలలో అంతర్వాహినిగా సాగివచ్చే * హస్య ధోరణ్‌ నొచ్చుకొన్న వాణ్ణి కూడా నవ్యింపజేస్తుంది. కవ్విస్తూ నవ్వించే శక్తి వేమన్న కవితకే దక్కింది.

వేమన్న దృష్టిలో మనిషే దేవుడు. ఆయన తత్త్వం మానవతా వాదం. మనిషి తనకు తాను [దోహం జేసుకొన్నా, మరోమనిషికి (దోహ చేసినా ఆత్మవంచన దైప వంచన అని అంటాడు వేమన్న. మానవుల మధ్య తాత్వికంగా తరతమభీదం లేదంటాడు; కులవర్గభేదాలు మానవ కల్పితాలంటాడు. మనిషిలో మానవత్వాన్ని మసిచేసే మతమౌఢ్యాన్ని గర్దిస్తాడు. ఉన్నత మానపతా గుణాలను (వబోధిస్తాడు. వేమన్న దృష్టిలో(పబోధ మెంత _పధానమో, సంస్కరణ మంత అవసరం. మూఢవిశ్వాసాలనూ, అర్థరహితమైన ఆచారాలనూ, స్యార్ధపోషకానైన నర్గభేదాలనూ నంస్కరణ దృష్టితో ఆయన అవహేళనం చేస్తాడు ఆయన ఆలత్మోద్ధరణతో పాటు సమాజనముద్ధరాణాన్ని కాంక్షించిన కర్మయోగి ; మానవుడే మాధవుడని చెప్పిన జ్ఞానయోగి. అందుకీ నేటికీ మనకు చేషున్న వాక్కు వేదంలా వినిపిన్తుంది. ఏ నాటికైనా నిలుస్తుంది.

వేమన్నను నమాజకవిగానూ, నాధ సం్యవదాయకవిగానూ విశ్తేషించటం జరిగింది. సమాజ కవులలో భక్తకవులనీ, తత్తకవులనీ రెండు రకాల వారుంటారు. ఆ రెండు రకాలలోనూ వేమన్న

312 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు ఇమడటం కష్టమని విమర్శకుల అభ్మిపాయం. “"భక్తకవిగా, తత్వకవిగా కాక యోగిగా వేమన (పచారంలో ఉన్నాడు....భక్తతత్వకవులలోని సమాజవరమైన గుణాలను, బలహీనతలను విశ్లేషంచగలగటానికి గల కనీసపు దిశానిర్దేశం వేమన పద్యాలలో కనిపించదు... సమాజకవులుగా పేర్కొంటున్నా ఇతర భక్త, తత్త కవుల రచనలతో సమానంగా కాక, అందుకు భిన్నమైన భావాలు వేమన పేరిట పద్యాలలో కనిపిస్తాయి”. డాక్టర్‌ కె.కె. రంగనాధాచార్యులు ( తెలుగులో తొలిసమాజకవులు: సంపాదకీయ వ్యాసం, వు. 33-34). ,యోగిగా ్వవసిద్ధిచెందిన వేమన కవిత్వంలోని తాత్తికాంశాలు నాధసంపదాయానికి దగ్గరగా ఉన్నాయని. ఆచార్య కొర్లపాటి శీరామ మూర్తిగారు (పతిపాదించారు. విమర్శకుల దృష్టిలో వేమన్న ఒక సూఆతానికీ, ఒక విశ్లేషణకూ, ఒక తత్త్వానికీ ఒధిగే కవి కాడు. అయితే అతని వాక్కు (పజల గుండెల్లో సరాసరి (పవేశించి నిలిబీ శక్తి కలది. వేమన్న గేంటంపట్టి [వాసింది తక్కువ. ఆశువుగా, చాటువుగా చెప్పినవి ఎక్కువ. ఆయన ఎన్నుకొన్న ఛందం ఆటవెలది. కొన్ని కందాలు కూడా ఉన్నాయి. యోగిగా ఆయన ఆశువు చబపుతున్నప్పుడు కవిలాగా పద్యాన్ని పద్యంలా చదివేవాడా ? లేక తత్వంలా హృద్యంగా ఒక బాణీలో పాడుతున్నట్లు పలికే వాడా ? పజల నాకట్టుకొనే పద్యరచనతో పాటు, వద్యగాన వైఖరి కూడా వేమన కొకటి ఉండి ఉండాలి. కందపద్యాన్ని కందార్థంలా పాడే అలవాటు తత్వాలు ఆలపించే వారి కున్నది. వేమన భక్తకవుల కంటె తత్త్వకవులకే ఈ బాణీలో దగ్గరివాడుగా కనిపిస్తాడు. ఆటవెలదిని అపూర్వంగా అలపించటం వేమన్న వాక్కులో _పజాకర్షణమార్గం అయి. ఉండాలి. అప్పుడప్పుడు వేమన్నపద్యాలలో గణభంగాలూ పాదభంగాలూ దానివపలననె ఏర్పడి ఉంటాయి. వేమన పద్యాలు (పజలలో ఒక పాటబాణీని కల్సించి_పజలచేత కూడా పద్యాలను పలికించి ఉంటాయి. వేమనతో కలిసి పాడటం, వేమన వలె సొంతంగా పద్యం పాడటం అప్పటికీ ఇప్పటికీ కళ. వేమన _పజలలో కలిశాడు; పజలు వేమనను తమలో కరిగించుకొన్నారు. వేమన చెప్పింది “ఆటవెలది”. కాని, లోకంలో " వేమన పద్యా"లనే (పనీద్ది. మకుటం ఉండటం వలన వేమన శతకం అనే పేరు ఐన వడుతుంది. కాని, శతకషష్మకియను శతాధా భిన్నం చేశాయి వేమన వద్యాలు. అందువలన చేమన శతకం" అనే మాట (ష్మకియాపరమార్థాన్ని సాధించలేనిది. విమర్శకులలో కొందరు చెపుతున్నట్లు వేమన పద్యాలలో (పతి ఒక్కటి ముక్తకం. శతకాలలో, ఆశుకవిచలలో, చాటుపద్యాలలో కూడా (పతిపద్యమూ ముక్తకమే. పదకవితా (వ్యకియలైన నెంకీర్తనలు, కీర్తనలు, పదోలు, కృతులు, తత్వాలు మొదలైనవాటిల్లో కూడా ముక్తకాలే ముఖ్యంగా ఉండేవి . దేశ రచనలలో ముక్తకానికి అధిక పాచుర్వ్యం ఉన్నది . " వేమన పద్యాలు అనే సమాసంలోని "వద్యాలు" అనే వాటిని సామాన్యార్థంలో (గహించాలా? పారిభాషిక పదార్థంలో (గహించాలా ? అని ఆలోచించవలసి ఉన్నది. నా అభ్నిపాయంలో అన్నమాచార్యుల “సంకీర్తనం , రామదాసు 'కీర్తని , (బహ్మంగారి 'తత్తం', త్యాగయ్య 'కృతి' అని (ప్యకియాపరంగా ఎలా వాడుతున్నామో, ఎలా (గహిస్తున్నామో, ఎలా విశ్తేషిచుకొంటున్నామో - అలాగే వేమన్నగారి "పద్యం" అనే దాన్ని పారిభాషిక పదంగానే (గపాంచాలి. ఆది వేమన్న "ఆటవెలది" కాదు; వేమన్నగారి "వద్యం'. ఆటవెలది ఛందస్సంబంధమైన పేరు. “పద్యం' 'వదం' లాంటిది. వాగ్గేయ కారులూ, శతక కర్తలూ, విరివిగా రచనలు చేస్తున్న కాలంలో వుట్టినా వారివతె వేమన్న భక్తుడు

కాలేకపోయాడు. యోగిగా మారినా (బహ్మాంగారిలాగా కాలజ్ఞానాలు చెప్పేపద్ధతినిగాని, అత్వాలను మార్మికంగా పాడే వైఖరిని గాని ఆ్యశయించలేదు. వదకవితలాగా పద్యాన్ని పాడాడు. అది అలవెలది కావటం యాదృచ్చికం కావచ్చు. పదకవులందరూ సంగీతాఖినయాలకు నన్నిహితంగా ఉండే పాటల విశేషాలు ఆలఫిస్తుంకు వేమన్న ఒక్కడే వద్యాన్ని ఒక బాణీగా పాడాడు. సంగితపు బరువులేని సరళ కవిత, మాతువుతోనే ఐదుకు సాగించే మ్మాతాగణాల ఛందం ఆటవెలది. వేమన "పద్యాలు చదువు కొనే, పాడుకొనే పామరజనానికి ఆయన పద్యభందస్సు "ఆటవెలది" అని తెలియక పోవచ్చు. కాని, అది ' పద్యం అని ఖాయంగా తెలుసు.

వదసాపి*లన ష్మకియిల అస్నింట్‌పో బ్యుది ఒక ముఖ్య లక్షణం. త్యాగం ఆ కృతులలో "త్యాగరాజునుత' అనే మ్యుద తప్పకుుదా ఇఉంబుంది. దానిని బట్టి అది త్యాగరాజరచనగా గుర్షి-ఎటాసిక్‌ వీలౌతుంది శతకంలో ' పుకుటం' ఇటువంటి (వయోజనాన్నే సాధిస్తుంది 1 డా! అవు ౫ చద్యాలలోని చివరి పాదాలలో ' విశ్వదాభి రామ వినుర వేమ” అనే మకుటం తప్పక '*డా ఉంటుంధి. థిన్ఫి వేమన శతకసం్యపదాయంనుండే కాకుండా వదకవితా నసం్యపదాయంసుండి కు గనె లన ఎబ్యటు తనికి నస్నాపె"+జంగా ఉంటుందని ఖావిన్తున్నాను. వేమన్న రచించిస “పవఖ్లు లో "య్య్మిద ఉబ్బపందా ఉంటుంది. ఇది వేమన్న తతకపద కవితా (ష్మకియల సమాన లక్షణంగా రూబాంచించు3 న్న కుట మ్యుద. బహుశః వేమన పద్యాలు ఏక్‌ తారా మీద పాడుతూ ఉంటే [శుతిలో లయంయే్యే వద్య ఖాగం ఈ మకుట ముద కావచ్చు. వేమన శతకపద (వ్మ్యకియలను మకుట ము[(దలో యోగించి యోగి అయ్యాడు; అతని పద్యం ఒక వ్మకియ ; అతని మకుటం ఒక ముంద.

18 వ శతాబ్ది తొలిపాదంలో వేమన్న పద్యాలు (పజలలో బాగా వ్యాపించి ఉంటాయి. 1640 - 1725 మధ్య నివనించిన వేనున్న పదానికీ, వద్యానీకీ ఒక విచ్చితమై న సంబంధం కలిపాడు. దానిని తత్తంలా పొడాడు. (వజలు ఆయనతో గొంతు కలిపి పాడుకొన్నారు. వేమనలాగా మ్యుదలు నిలిపి కందాలూ, వృత్తాలూ, కూడా చెప్పుకొన్నారు. వేమన తనుపు చాలించినా ఆతని పద్యం జీవితం చాలించలేదు. పాళటురాని వదకర్తలు వేమన వద్యాల అనుకర్తలు. వదం భక్తిలో మునిగింది; వద్యం (ుతుకులో ఈదింది.

(ఆదివారం అంధధ్యపభ : 46.1989)

63 మూడు ఉషస్సులు ముంగిట్లో ముగ్గులు: పెట్లిన ముచ్చాకైన శతాబ్సి ట్‌ గలా 0౧

శతాబ్దాల వారీగా సాహిత్య చరితను గానీ, వికాన చరితను గానీ వాయటం తెలుగులో సాధ్యపడని అంశం, అయితే, 16, 19వ శతాబ్బులలో వెలువడిన సాహిత్యాన్ని ఆయా శతాబ్దాల తాల వరిమాజూన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని పరిశీలించే [పయత్నాలు జరిగాయి. ఈ రెండు శతాబ్బాలలోనూ 156వ శతాబ్దం (వబంధయుగంగా (వసిద్ధి చెందియుండటం చేత చాలమంది విశ్లేషణకు పూసుకొని సమీక్షించారు. అందులో ఎక్కువగా ఖేదాఖ్మిపాయాలు కూడా కనపడవు. కాని, 19వ శతాబ్దిలోని సాహిత్య స్థితిగతులను బట్టి అకాలాన్ని విభజించటంలో, వివేచించటంలో విమర్శకులు, సాపాత్య చరిితకారులు వివిధ పద్ధతులను, అభ్మిపాయాలను వెలువరించారు.

తెలుగు భాషానమితి వారి తెలుగు విజ్ఞాన సర్వన్యంలో మూడవ నంపుటమైన "తెలుగు నంన్కృతి'లో 1959) ఆంధసాహిత్య చర్మిత "తెలుగు వాబయము' అనే అంశం [కింద నర్యగహంగా |వాయబడి ఉన్నది. చాగంటి గోపాలకృష్ణ మూర్తి, భూపతి లక్ష్మీనారాయణ, పింగళి లక్ష్మీకాంతం, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం (వభృతులు తెలుగు వాబయ చర్శిత వ్యాసాలు సంతరించారు. వా రనునరించిన యుగ విఖాగం ఇలా ఉన్నది : పాబన్నయ యుగము (కీ.శ. 1030 వూర్వము), కవ్యితయయుగము (1030-1400), వబంధ వూర్వయుగము (1400-1500), వబంధయుగము (1500-1875), ఆధునిక యుగము (1875 తరువాత). ఈ వఖాగాన్ని అనుసరించి 19వ శతాబ్ది మూడు పాదాలు [పపబంధయుగంలో ఉండగా నాలుగో పాదం అధునిక యుగంలో -వరిగభణింపబడుతూ ఉన్నది. దినిని బట్టి తెలిసే మొదటి విషయమేమంకే 19వ శతాబ్చి కాలాన్ని ఒక ఖండంగా ఎన్నుకొని వరిశితించడం అంత ఫలవంతమైన వని కాదని.

తెలుగు విజ్ఞాన సర్వన్వంలో పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు [1పబంధ యుగాన్ని గురించి (వాశారు. సౌకర్యం కోసం అఆ యుగాన్ని మూడు ఖండాలుగా విభజించారు. మొదటిది రాయలయుగం (1500-1600), రెండవది దక్షిణా్యధయుగం (దాదావు!1600 -]177 5); మూడవది క్షీణయుగం లేదా అంధకారయుగం (1775-1875). ీవిని బట్టి 19వ శతాబ్దంలోని మొదటి మూడు చరణాలు క్షీణయుగంగానూ, అంధకారయుగంగానసూ వరిగణించదగిండని పింగళి వారిపతిపాదనగా నస్పష్టమౌతున్నది. దానిని వా రిలా నమర్థించుకొన్నారు - "కీ.శ. 1775 తర్వాత ఒక శతాబ్సీ మన వాజ్మయ చరి్వితలో క్షీణయుగమని పిలువబడుచున్నది. కాని, ఈ యుగములో శామరతంవరగా కావ్యరచన జరుగుచునే ఉన్నది. అ (గంథరాశియంతయు [పాణరహితమైన పాల్గు. కవులెల్లరును అస్వతం్యతులే. అందరును అనుకరణ శీలురే. ఏకవిలోను నూతనత్వము లేదు. కృష్ణరాయల యుగములోని (వబంధములను, అందును వనుచరిితను అనుకరించినవారు కొందరు, రాఘవపాండవీయ వద్ధతిని రెండర్ధ్థములనే కాక, మూడర్థముల శ్లేష కావ్యములను రచించిన వారు కొందరు. చర్వితచర్వణముగా (వబంధముల సంఖ్యను పెంచిన కవులు

మూడు ఉషస్సులు ముంగిట్లో ముగ్గులు పెట్టిన ముచ్చటైన శళాచ్ది తెశేస్‌ మ్మాతము పెక్కురు గలరు. వారిలో ఏ మ్మాతమేని గుణము గలవారు కంకంటి పావరాజు మొదలైన ఐదార్గురు మ్యాతమే.... అంధకారావృతమైయున్న ఆ నూరు నంవత్సరముల (కీ.శ. 1775-1875) కాలములో పైని పేర్కొన్న (వబంధములు మినుకుమినుకు వెలుగు లీనిన నక్షతములు” (వు.619,620 ). పింగళివారు (బంధ రచనా వికాసాన్ని పరిశీలిస్తూ 1775-1875 నడిమి నూరేళ్ల కాలాన్ని క్షిణయుగమనీ, అంధకార యుగమని పేర్కొన్నారు. అ కాలంలో [వబంధాలే. కాకుండా దేదకవితా (వప(కియలు, యక్షగానాలు మొదలైన వివి... (వ(కియలు విన్తరిల్లాయి. వాటి వికాసాన్ని వరిగణ్‌ంచకుండా క్షిణయుగమని నిగ్దేశంచటం న్యాయం కాదనీ, అది పాక్షికమే కాగ దనీ కొరపరు ఖావిస్తారు. అటువంటి వారికి పతినిధిగా దివాకర్ల వేంకటావధానిగారిని ఎన్నుకొని వారి మూటలు గమనిద్దాం. “నిజమున కీయపవాదము లఅవ్పటి సాహిత్యముసందలి యేకదేశమును ఐయే' యేర్పడీనట్టివి కాని, సర్వవ్యాపకము లనదగినవి కావు. ఈ కాలమునందలి కవులు, నృత శీనో వివిధ నూత్న కావ్య _పష్యకియలను వరికించువారికి వారు (వతిఖభాహీనులు కారని వ్పష్టం కాక మానదు. _పబంధములే కాక యక్షగానములు, గేయములు, వచనములు 'ఈ శాలి సాపాత్యమునకు వైవిధ్యమును వుష్టిని చేకూర్చినవి”. (అంధ వాబయ చరితము - వు. 59). అవధాని గారి ఈ వ్యాఖ్య దక్షిణాంధ యుగ సాహిత్యానికి మొత్తానికి సవిఖుంధించింది. దీనిని 19వ శతాబ్ది కాలానికి మ్యాాతమే వరిమితం చేసి వరిలిస్తే లక్ష్మీకాంతం బారి నిర్ణయం వూర్తిగా ఉతోసివేయదగింది కాదేమో నని అనిపిన్తుంది. దానికి కారణం కూడా భేకపోలేదు. అ కాలంలో పదకవితా (ప్యకియలు, యక్షగానాలు, శతకాల్లూ చితకావ్యాలూ మొదల్రోనవి విస్తారంగా వెలువడిన మాట నిజం. అయితే, అవన్నీ అత్యంతిక _పవృత్తిని (07౪౯౪౧6 26060) (వదర్శించి అసామాన్య రూపాలను గాని, వివరీత రూపాలను గాని సృష్టించే పోకడలు పోయాయి. కృతిలో సాహిత్యం నంగితానికి దాసోవామన్నది. శతకం చమత్కారాలకూ, సాహిత్యేతరాంశాలకూ 1పాధాన్యమిచ్చింది. (కొత్త (ష్యకియలను శక్తిమంతంగా నిర్మించాలన్న [వవయత్నం కంకు వూర్వ (వ్యకకియలలోనే అవూర్వ త్మీప వయోగాలు చేయాలన్న ఆరాటం ఈ కాలపు కవులలో విరివిగా కనపడుతుంది. విశేషించి 19వ శతాబ్బవు పూర్వార్ధంలో సాహిత్య (వ్యకియలు సృజనాత్మకతను కోల్పోయిన ఒక గడ్డు పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఆ పరిస్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకొని గమనిస్తే పింగళివారి వివేచన అన్ని విధాలా అసత్యం అనటానికి వీలు లేకుండా ఉన్నది. తిలుగు విజ్ఞాన సర్వన్వం (వకారం అధునిక యుగం 1875తో (పారంభ మౌతుంది. 19వ శతాబ్ది చతుర్ధపాదం నవ్య కవిత్య యుగోదయంగా వరిగణించి ,వశంసించారు వింగళివారు. “పందొమ్మిదవ శతాని చతుర్ధ పాదారంభమున సూతన దినోీదయమునకు వేగుచుక్క పాడిచినది. పాశ్చిత్యుల సంవర్కము వల్లన, జాతీయతా భాపీద్దీపనము వల్లన, సంఘమున విస్తరించిన విద్యా వ్యాప్తి వల్లనో సారన్యతమున పలుశాఖలు, ఫలు రీతులు పొడనూపినవి. వీరేశలింగము వంతులును, తిరుపతి వేంకటకవులును వచన పాబ్మమునకు, వద్యవాజయమునకు (కమముగా జగద్గురువులై (కొత్త సారన్వతాభిరుచులను నెలకొల్సిరి. తిరువతి వేంకటకవులకు సమకాలికులైన పెద్ద కవులు కొంతమంది (బంధ కర్తలు కలరు కాని ఆ (పబంధములన్నియు క్షిణయుగ (వబంధములకు వుతికలు గానో, పు(తికా వు(తతికలుగానో జన్మించినవి మ్మాతమే. [వబంధమునకు నూతనత్వ్యమును ఆపాదించి నవ్య కవిత్వమునకు నాంది పఠించిన కవులు తిరువతి వేంకకుశ్వరులు”

౩316 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు (తెలుగు విజ్ఞాన సర్వస్వము. ౩ ఎంపు. తెలుగుసంస్కృతి పు 620). నూత్న ష్మృకియలు, నూత్న వద్ధతులు, విను త్న శాఖలు, వివిధ (పయోగాలు తెలుగు సాపొత్యంలో ఆధునిక యుగాన్ని ఆవిష్కరించాయి. పునన్సృష్టి మొదలయింది, స్తంభంచిపోయిన సృజనాత్మకత మరల బైతన్యాన్ని పొందింది; వురోగపునాన్ని సాగించింది. తెలుగు విజ్ఞాన సర్వస్య వ్యాసాలను బట్టి 19వ శతాబ్దంలోని మొదటి మూడు పాదాలూ క్షీజయుగం లేదా అంధకారయుగం; నాల్గవ షాదం ఆధునిక సాపాత్య యుగానికి భానూదయం. (ప్రబంధ వికాన దృష్టితో పింగళలారూ, (ప్యకియా బాహుళ? దృష్టితో నేలటూరి వారూ. ఇవాకర్ల వారూ 19వ శతాబ్దిని సమీక్షిస్తే, కొత్తపల్లి వీరభ్యదగావుగారు ఇంగ్రీషు భాషా సొహిత్య (పభావ దృష్టితో వివేచించారు. “తెలుగు సాహిత్యముపై ఇంగ్లీషు (పభావము'” అనే వారి సిద్ధాంత (గంధం 1956లో డాక్టరేట్‌ డి(గీని పొందింది. 1960లో మొదటి ము[దణం పాంది-ది, 1986లో పునర్ముదితమైనది. వీరభ్యదరావుగారి (గంధ _పణాళిక శతాబ్వాల వారీగా సాగింది. 16వ శతాబ్దం నుండి 19వ శతాబ్ది చిపరి పరకూ (పభావఖండ మసీ, ఆ'తరువాత అంటే 20ప శతాబ్దం వికాసఖండ మసీ మొదట స్టూలంగా విభజించారు. అందులో _పభావ ఖండాన్ని మరలా మూడు యుగాలుగా వింగడించారు. 16, 17, 18 శతాబ్బులు ఉష 8 కాలమనీ, 19వ శతాల్చి వూర్వార్ధం బౌాణ్యయుగమనీ, 19వ శతఆబ్ది ఉత్తరార్ధం వీరేశలింగయుగ మనీ సంకితించారు. పెంగళివారి లెక్కల (_పకారం వీరభ్యదరావుగారి 'బౌణ్య యుగం, వీరేశలింగయుగంలో నగం కలిసి. అంధకారముగం గానీ, క్షీణయుగంగానీ కావాలి. కాని, వీరభదరావుగారి వివేచన పకారం అలా కావటానికి వీలులేని అంశాలు ఎన్నో వెలుగులోకి వచ్చాయి. “"వందొమ్మిదవ శతాబ్ట్‌ పూోర్వార్థమైన ఆజౌాణ్యయుగమున మనకు, మన ఖాషా సాహిత్యములకు అధునికతను తెచి*పెట్టిన సర్వ విషయములకు బీజావాపము జరిగెననుట నత్యదూరము కాదు. మ్యుదణాదికమైన సాంకేతిక విజ్ఞానము మన సమాజమున, సాహిత్యమున విష్ణవము తెచ్చెను... పాశ్చాత్యుల భాషా సేవ, దాని 1పఖావము; ఇంగ్లీషు చదువుల వ్యాప్తి వలన దేశియిుతలైన. విద్యాసంతుఐలో పాశ్చాత్య విజ్ఞాన సంస్కృతుల పరిజ్ఞాన మధి౪మై పచ్చిసే మార్పులు; డశీయులలో - ఐతిహాసిక కారణముల వలన (పముఖులై యున్న - సంస్థానాధీశ్వరులలో కలిగిన పరివర్తన, దాని (పభావము; తెలుగు సాహిత్యమును చెదలపాలు కాకుండ రక్షించి, దానిని ఊపాంచుటకు కూడ వీలులేనంతగా పజల కందుబాటులోనికి తెచ్చిన మ్యుదణ వ్యాప్తి....” "పందొమ్మిదప శతాట్టీ ఉత్తరార్థము “వీరేశలింగ యుగము. ఈ పిబది సంవత్సరములు మన నమాజ చర్మితలో మన ఖాషా సాహిత్యముల చర్విితలో "న భూతో న భవివ్యతి అనదగిన కాలము. పూర్వార్ధములో బీజావాపము పొందిన (పభావముల, ఉద్యమముల, ముుదణాది సాంకితిక విషయముల విజృంభణ ఈ కాలమున జరిగెను”. (వు.) ఈ వివేచనను 1ష్మకియా వికానపరంగా సమన్వయించుకొంకే మన కొక నత్యం జేటవడుతుంది. 19వ శతాళ్సి పూర్వార్ధంల్‌ మన సాపిత్య దృక్పధాల మీద ఇంగ్లీషు సాపాత్య (వభావం, పాశ్ళాత్య చింతన విధాన (వభావం బలంగా పడ్డాయి. . సృజనాత్మకత కోసం అ్యరులు చాస్తున్న (కొత్త తరానికి (కొత్త ఊపిరి వచ్చింది. నవ్య విద్యావిధానం, నప్య సాంకేతిక, శ్యాస్త విజ్ఞానం, నవ్యసామాజిక రాజకీయ అర్థిక సాంస్పృతిక పరిణామాలూ, నవ్య ముుదణ (ప్రచార సాధనాలూ, సవ్య పయోగాలూ అన్ని కలసి నవ్యా్య్యధ సాహిత్య షృకియల శుభోదయానికి 'పాతిపదికలను ఏర్పరచాయి. 19వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థంలో ష్యకియలు _పభవిల్లి ,పటాగం చెందాయి. మరొక మాటలో చెప్పాలంటే - 19వ శతాబ్ని వూర్వార్ధం 16వ శతాబి నుండి పెరవగుతూ వస్తున్న

మూడు ఉషస్సులు ముంగిట్లో ముగ్గులు పెట్టిన ముచ్చపైన శతాబ్ది 317 సాహిత్య ,వ్యకియలకు అకురాలు కాలం), 17వ శతిచ్ది ఎడి పుట్టి పెరిగిన (వ్యక్రియా నన్య బావ అఖ్యానికి కోతల కాలం; పద్యాలకూ, కృతులకూ నురిపిళ్ల కాలం; 19వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థంలో తల లెత్తి ఆడిన నాటకం, నవల, వ్యాసం మొదలైన ష్యకియలకు నాట్ల కాలం; పరిశోధనకు నేల పదును పెడుతున్న కాలం; నవ్య కవితా ష్మకియలకు విత్తులు చల్లే కాలం; అధునకతము ఏరువాక కాలం. పాత నేల మీద (కొత్త వానలు పడ్డాయి; పాత గింజలలోనుండి, (కొత్త ములకలు పుట్టుకొచ్చాయి. నేలబలం, నీటి జీవనం, బీజ లక్షణం, నూర్యరన్శి - ఈ నాలుగు ఈ నూత్న నృష్టిలో గోచరిస్తాయి. ఈ కాలాన్ని క్షీణయుగం, అంధకారయుగం అనటం న్యాయమా? కాదు. అందువలన సంధియుగం అనవచ్చు.

యండమూరి సత్యనారాయణ రావు గారు 19వ శతొట్టిని సంధియుగ మన్నారు; ఆ శతాబ్దంలో వెలుపడిన సాపాత్యాన్ని, సమీక్షించిన (గంధానికి “ఉషఃకింణాలు"” (1961) అని పెరు పెట్టారు. దక్షణార్యధ యుగాసికీ, ఆధునికార్యధ యుగానికీ మధ్యనున్నది కాబట్టి 19వ శతాస్దం సంధియుగమౌతుందని పేర్కొని, దానికి తగిన కారణాలను చూపించారు. ఆ కాలంలో సాహిత్యం అంధానుకరః:ణలకోసూ, అవహరణలతోనూ, ఆశుకవిత్వ చనుత్కారాలతోనూ తృప్తిపడిందనీ, ఆస్ఫానాథ్‌శుల ఆ్యగవాన్నుగవోలకు అనుగుణంగా నడిచిందనీ, కవిత కవులకు జీపనభృతిని కలిగించ జృత్తెవిద్య అయిందనీ, దాని వలన సొపాత్యం ఎన్నే ష్మరితలలు వేసిందనీ విపరిస్తూ, ఆ కాలంలో కూడా చెప్పుకోదగిన విశేషాలు ఎన్నో ఉన్నాయని, పేర్కొన్నారు. వాటిలో ముబ్యు సైైనవి - 1. పూర్వం రాజులూ, మంత్రులూ, సామంతులూ మొదలైన వారు సాహిళ్యాన్ని పోషించగా ఈ కాలంలో జమీందారులూ, ధనవంతులూ, సహృదయులూ పోషించారు. (కమంగా (పభుపోషణం నుండి సాపి*త్యం వజూపోషణలోనికి రాసాగింది. 2. మెకంజి. బొను వంటి పాశ్చాత్య పండితుల కృషి వన కైఫియత్తులను, (పాచీన (గంధాలను సేకరించి, భ్యదపరచుకొనే (పవృత్తి. పరిష్కరించి వచురించుకొనే పరిశోధన వద్ధతి వండితులలో అభివృద్ధి చెందింది 3, వ్యాకరణాలు, అలంకార శాస్తాలు, అకారాదికమంలో నిఘంటువులు శ్యాస్తీయ పద్ధతులలో తయారుచేసి [పచురించటం (ప్రారంభమైంది. 4. కావ్యాలలో దక్షిణాపధాన్నంతా ఏకపరిచే ఒక 1వామాణిక ఖాష వాడుకలోకి వచ్చింది. కావ్యక్షేతంలో ఏకలక్ష్యం, ఏక సమన్వయం అనే దృష్టి ఉకుగుచారికి విర్పడింది ఈకాలంలోనే 5. వివధ మతాలకు సంబంధించిన సాహిత్యం తెలుగులో వెలువడిఏది. కాని, అడి మత వైషమ్యాలకు దారి తీయలేదు. రి. తొలిసారిగా భాషను గురించి. భామ చరితను గురించి పరిశోధనలు (పారంభమయ్యాయి. 7. సంగిత రచనలు, వచనరచనలు, శాస్త విశ్సానరచనలు వెలువడ్డాయి. 8. పాశ్చాత్య (పభాపం వలన అనేక సాహిత్య _ష్యకియలు తెలుగులో తొలిసారి తలయెత్తాయి. వాటిలో నవలలు, కధాంకలు, వ్యాసాలు, స్వీయచర్నితలు, జీవిత చర్మితలు మొదలైనవి ముఖ్యష్టునవి. 9. తెలుగులో నుండి ఇతర భాషలలోకి, వాటిలో నుండి తెలుగులోకి అనువాదాలు చేసే ఆదాన (పదాన (పవృత్తి అభివృద్ధి చెందింది. 10. నాటక రచనలు, (వదర్శనలు ఈ కాలంలోనే వర్థిల్లాయుః. ఇవన్సి ఇరవయ్యో శతాబ్దిలోని ఆధునికాంధ సాహిత్య యుగానికి ముందుగా గోచంస్తున్న ఉషఃకిరణాలు అన్నారు యండమూరివారు. ఈ వివేచనలో దక్షిణా్యధయుగంలో కొంత భాగమైనా అంధకారయుగం అయితేనే ఆ చీకటిగ్నాతి తెల్లవారటం నంభపం. 19వ శతాబ్దంలో తల్లలిరే సూచనలు ఉషఃకిరణాలుగా గొచరిస్తున్నాయసి సంభావించటం సమంజసం.

పందొమ్మిదవ శతాబ్టి ఉత్తరాళ్తున్న ఆపరించుకొని ఉన్నారు వీరేశలింగం పంతులుగారు.

ప18 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనియాంశాలు అయన ఆధునికతను అవివ్కరించిన యుగవురుషుడుగా గౌరవించబడతారు. కాని ఆధునిక క్రవిగా మాతం వారికి చర్మితలో (వశస్తి లేదు. ఆధునిక కవిత్వం గురజాడ ముత్యాలనరంతో మొదలైందని అనేక మంది గుర్తిస్తారు. అధునిక యుగం కూడా అక్కడినుండే అరంభమైనదని నంభావిస్తారు. (వ్యక్రియావరంగా ఇక్కడ ఒక విషయం గమనించాలి. సామాన్యంగా వి భాషా సాపి*త్య చర్వితలో నైనా వచనంలో (వ(కియలు వెలయించిన రచయిత కంకు కవిత్వంలో (కొత్తదనాన్ని తీసికొని వచ్చిన కవికి [పాముఖ్యం ఇచ్చి యుగ నాయకత్వాన్ని సైతం కట్టబెట్టటానికి చర్మిత రచయితలు వెనుకంజ వేయరు. (ప్యకియలనన్నింటిలో కవిత్వ రంగంలో వెలసిన (ప్యకియలకే (వథమ తాంబూలం ఇవ్వటం, విమర్శలో, చర్మితలో వాటినే _పామాణిక దృష్టితో ఉదావారించటం, వాటి చరి[తయే సాహిత్య చర్వితగా పరిగణించటం విశ్వవ్యాప్తంగా ఉన్న విశేషం. వీరేశలింగం పంతులుగారు నవల, వ్యానం, స్వీయచర్మిత మొదలైన వచన రచనలతో కూడిన (పథక్రియలను, మి(శరచసలతో కూడిన దృశ్యకావ్య (వ్యకియలను వెలయించినా, కవిత్వంలో శక్తిమంతమైన నవ్య [వ[కియను నృజించలేకపోవటం చేత ఆయనపేరుమీద చెప్పుకొనే యుగాన్ని అధునిక యుగానికి ఉషఃకాలంగానే భావిస్తున్నారు అధునికులు.

మొత్తానికి సాహిత్య చర్విత కారులు మనకు మూడు ఉషన్సులను చూపించారు. ఆంగ్ల

ఖాషా సాహిత్య (పభాప దృష్టితో గమనిస్తే 18వ శతాబ్దిలోనే ఉషుకాంతి గోచరిస్తుంది. ప(కియా వికాస దృష్టితో పరిశిలిస్తే వీరేశలింగయుగానికి ముందున్న (బౌణ్యయుగంలోనే ఉషస్సు ద్యోతమానం అవుతుంది. ముత్యాలసరంతో మొదలయ్యే అధునిక కవిత్వ యుగాన్ని ఖావిస్తే 19వ శతాబ్చి ఉత్తరార్థంలోనే ఉషఃకిరణాలు (వనరిస్తాయి. అందువలన 19వ శతాబ్ది అంధకారయుగం కాదు;

నంధియుగం; మూడు ఉషన్సులు ముగ్గులు పెట్టిన ముంగిలి.

( ఆదివారం అంధ(వభ :11.6.1989)

64 (పాధాన్యాంశ వివక్షాకాలం (పాచీనార్యధ సాహిత్యానికీ, నవ్యా సాహిత్యానికీ, భూమధ్యరేఖలా ఖాసించేవాడు వీరేశలింగం పంతులు గారు. ఆయనకు ముందున్న సాహిత్యంలో (వవర్తిల్లిన సాహిత్య _వ్యకియల వర్యాలోచనం ఒక యొత్తు; అయన నుండి మొదలైన సాపాత్య (వ్య(కియల పరిశిలనం మరొక యెత్తు. పంతులుగారికి ముందే, అంకే 19వ శతాబ్ది మొదలయ్యే నాటికే సాహిత్య _ప్యకియలన్నీ సృజనాత్మకతను కోల్పోవటం వలన సాహిత్యరంగంలో ఒక స్తబృత ఏర్పడింది. అయితే; అదే సమయంలో విదేశీయులు మనదేశ సంపదతో పాటు, _పభుత్వాన్ని కూడా వశం చేనుకోవాలనే తృీవ పయత్నంలో మన ఖాషా మత సాపిత్వ సాంస్కృతికాంశాలను, సామోజికాంశాలను. కూలంకషంగా పరిశీలించటం ఆరంభించారు. అ కార్యక్రమంలో మనదేశానికి వచ్చిన మేధావులలో కొందరు మన భాషా సాపొత్యాలకు ఎనలేని మేలు చేశారు. వారు వారి (పయోజనాల కోసం కొన్ని ృష్యకియలను, _పయోగాలనూ సాధించారు. సాహిత్యం మీది అభిమానంతో మరికొన్ని వినూత్న (పయోగాలు చేశారు. స్వార్థంతో పాటు పరార్థాన్ని సాధించిన వాటినీ కొన్నింటిని [పారంభించారు. నిఘంటువులు. వ్యాకరణాలూ (వధానంగా పాశ్చాత్యుల ,పయోజనాల నుద్దేశంచే వెలువడ్దాయి. తాళవ్యత నంకలనం, వుస్తక (వచురణం, వాఖ్యారచనం మొదలైనవి సాహిత్యాభిమానంతో సాగినవి. పరిశోధనం ఉభయలాభదాయకంగా సాగింది. అందులోనూ భాషా వపరిశోధనం వలన మనమే ఎక్కువ లాభపడ్డాం కూడా! తెలుగు కవులు (పతిభాపంతమైన సృజనాత్మక సాహిత్య ష్మకియలను వినిర్మించలేని 'వింతకాలంలో, విదేశీయులు వారి వర్ధతులలో (ప్రారంభించిన వివిధ వాజ్మయ శాఖల విస్పృతి మన సాహిత్యానికి అంతకు వూర్వం వరిచయం లేని పరిశోధన విధానాన్ని [వసన్నం చేని సాహిత్య వాతావరణాన్ని చైతన్యవంతం చేసింది. పందొమ్మిదప శతాబ్దం రెండు రెక్కలు విప్పుకుంటున్న గండఖేరుండంలా భావుకులకు గోచరిస్తుంది. పూర్యార్ధంలో పాశ్చాత్యులు వెలయించిన పరిశోధనా (పపృత్తికి సంబంధించిన వివిధ (వయోగాలు, ఉత్తరార్థంలో వీరేశలింగాదులైన ఆంధ పండితులు ఆరంభించిన సాహిత్య వ్యకియా యోగాలు ఆయుగానికి రెండు రెక్కలు. ఒకటి పాండిత్య పక్షం; మరొకటి (పతిఖా పక్షం. ' ఈ శతాబ్టి వూర్వార్ధంలో జరిగిన వరిశోధన (వయోగాలతోనే పరిమితం గాకుండా, (పాచీనాంధ సొపాత్య పరిశోధనను సాగించే పద్ధతులను కూడా నేర్పింది. ఉత్తరార్థం. అ వ్యుత్పత్తిని వినియోగించుకొని (ష్యకియలతో పాటు వరిశోధన విజ్ఞానాన్ని కూడా సండించుకొన్నది. (కొత్త జీవితాన్ని అరంభించటానికి కోటి తలుపులు తరుచుకొంటున్న అ తరుణంలో వందొమ్మిదవ శతాబ్దం వివేకాన్ని (పకటించింది. తసకు ముందేది కావాలో నిర్ణయించుకొని ఒక (వ(కియనీ, వయోగాన్నో [వాధాన్య వివక్షతో [వభవింవ చేసించి. (పాధాన్య వివాక్షు కాలం ("68064 0£[2గ0గ౪టి) గా (వసిద్ధి చొదింది. ఈ యుగ చర్నితలో ఏ అంకాన్ని గురించి ఆలోచించినా ఆ కాలజలో ఏ (వ(కియ అయినా, ఏ (వయోగ మైనా అ కాలంలో ఎందుకు? ఏ (పయోజనాన్ని అభిలషించి ఎన్నుకొనటం జరిగిందో ముందుగా వపరి*లించవలని వస్తుంది. అటువంటి అనేకాంశాలతో ముందుగా '(ప్రాచీనా్య్యధ సాపిత్య పరిశోధన అనే అంకాన్ని గమనిద్దాం.

20

(పాచీనా్య్యధ సాహిత్య పరిశోధన అనగానే మనకు “తాజ్‌మహల్‌ నిర్మాణానికి రాల్లెత్తిన కూలి లెవ్వరు?-, అనే శ్రీక్తీ గేయచరణం మనసుల్లో మసలుతుంది. ఈనాడు పొలరాతి మెరుగులు వెదజల్లే ఆకట్టడం ఆనాడు ఆవిర్భవిస్తున్నప్పుడు, ఆకృతి దిద్దుకొంటున్నప్పుడు, నగిషీలు పెట్టుకొంటున్నప్పుడు ఆ కార్య్మకమాలలో పాల్గొన్న శమ జీవులకు తెలుసు వాటి విలువ; లేదా ఆ విలువలకు విలువకట్టే షరాబులకే తెలును. మనం నేడు షరాబులం. మనం కట్టు విలుపలే రేవు మన విలువలను గూడా నిర్ణయిస్తాయి.

(పాచీనార్యధ సాహిత్యాన్ని కొంతకాలం “ఓల్డ్‌ తెలుగు లిటరేచర్‌ అని ఏీలిచేవారు; కొంతకాలంగా "క్లాసికల్‌ తెలుగు లిటరీచర్‌' అని వ్యవహరిస్తున్నారు. ఆధునికార్యధ నాపి*త్యాన్ని మ్యాతం "మోడరన్‌ తలుగు లిటరేచర్‌” అని మ్మాతమే నాడూ, నేడూ ఇంగ్లిషులో పిలవటం పరిపాటిగా ఉన్నది. “ఓల్డో కాలవాచీ; “క్లానికల్‌' గుణవాచి; “మోడరన్‌ - ఉభయ వాచి. కాగా, (కొత్త (పాతలను నిర్ణయించేది కాలమే కాదు; గుణం కూడా. అందువల్లనే (పాచినార్థంలో మ్యాతమే కాక ఆదర్శరూపమే ధ్యేయంగా సృజించబడే సాొహిత్యమనే అర్థంలో కూడా (పాచీనాయ్యధ సాహిత్యం సమీక్షించబడవచ్చుసని "క్లాసికల్‌ లిటరేచర్‌ అనే పదం స్పష్టం చేస్తున్నది.

(పాచీనార్యధ సాహిత్యమంటే నన్నయ నుండి వీరేశలింగం పంతులు గారి కాలం వరకు ఉన్న సాహిత్యం. (దీన్ని సర్మపదాయ సాహిత్యమని పిలిచే వ్యవహారం తరువాత ఏర్పడింది. దీనిని గురించి తరువాత ఆలోచిద్దాం). దీనిమీద పరిశోధన చేసినవారు (ప్రాచీనులు కారు. 19వ శతాబ్ది పారంభం నుండి పరిశోధన చేస్తున్న పండితులు. కాలాన్ని బట్టి వీరందరు నవినులు. మరి, (పాచీన సాహిత్యం మీద (ప్రాచీనులు పరిశోధన చేయలేదా? అని అడిగితే "లేదనే చెప్పాలి. ఎందుకంకేు మనం వాడే పరిశోధన శబ్దం ఇంగ్ర్లీషులోని “రీసర్చ్‌ అనే పదానికి సమానార్థ్ధకం. వరిశోధన వచనంలోనే ఉంటుంది. పద్యంలో ఉండటానికి వీలులేదు. (పాబీన సాహిత్యం మీద వచనంలో (వాసిన పరిశోధన (గంధాలు (ప్రాచీన కాలంలో కానరావు. కాని, కవులు తపముతమ కావ్యాలలో, అవతారికలలో పూర్వ కవులను గురించి [వాసిన పద్యాలలో కొన్ని వ్యాఖ్యలు, కొన్ని అభ్మిపాయాలూ, కొన్ని నమీక్షలూ గోచరించవచ్చు. అంతేకాక, కొన్ని లక్షణ (గంధాలలోని లక్ష్యలక్షణ విచక్షణంలో కొన్ని విమర్శ సూత్రాలూ, పరిశోధన ఫలితాంశాలూ (పత్యక్షం కావచ్చు. విమైనా, వాటిని పాశ్చాత్య పరిశోధన పమాణాలతో పరిశోధనలుగా పరిగణించం. అందువలన తెలుగులో వరిశోధనీయాంశం (పాచీనం; పరిశోధకులు నవీనులు; పరిశోధన పద్ధతులు కొత్తవి. వరిశోధన కాగితం మీద లిఖిత రూపం గానో, ముుదణ రూపంగానో ఉండాలి. (తాళ వ్యతాలలో తెలుగు వరిశోధన ఉన్నట్లు ఇంతవరకు ఆధారా లేమీ లేవు).

(పాచీనాయ్యధ సాపాత్యం మీద వరిశోధనలు 19వ శతాబ్దిలో మొదలై నేటికి సజీవంగా, నమృద్ధిగా కొనసాగుతూ ఉన్నవి. అంకే తెలుగులో వరిశోధనకు దాదాపు రెండు శతాబ్దాల చర్విత ఉన్నదని చెవుకోవచ్చు. _ష్మకియా చర్యితలో అరంభవికాసాలుండటం సవాజం. పరిణామాలు, ఎగుడు ధిగుళ్లు, వతనోత్థానాలు ఉండవచ్చు. కాని, అది సంతత (ప్రవాహం వంటిది. ఈ లక్షణాలన్నీ (_పాచినాయ్యధ సాహిత్యాన్ని గురించిన వరిశోధనకు వర్తిస్తాయి. అధ్యయన సౌకర్యం కోసం (పాచీనార్యధ సాహిత్య పరిశోధన వికాసాన్ని అరు అంచెలుగా నరభావించవచ్చు. అవా

పా శేవివ (పాధాన్యాంశ వివక్షాకాలం 321

1. వరిశోధన సామ్యగి సేకరణ విశ్లేషణ కాలం- (ఆ104 08 0016609 జక 1018062601 0 కటయం0! 9416010 19వ శతాని పూర్వార్థం.
2. (పాధాన్యాంశ వివక్షా కాలం (6౧౦6 0£ గంగటట) 19వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థం.
3. సాహిత్య చర్విత నిర్మాణ కాలం- (01౦6 0£ అట1య్యు 1690 00)

20వ శతాబ్ది వూర్వార్థం. 4. సాహిత్య చర్మిత యుగాలను, కవులను, రచనలను, (వభావ వరిశిలనలను వ్యష్టి”, నమష్టిగా విశ్లేషించి వివేచించే కాలం -(ట౫౦6 0£ ఆజండడంలి 05 ఏం గంగండు 01 యూ? 80౧ ఫరగత! ఆంగం మర ౧066 ఖర 1200004! యట) సుమారు 1950 నుండి 1130 వరకు. 5. సాహిత్య సిద్ధాంతాలనూ, నమన్వయాలనూ ,పతిపాదించే కాలం గౌలగంఠే 0£14420/ తంంగటి మ 1066008626009) - సుమారు 1960 నుంచి 1970 వరకు) 6. ఎన్నుకొన్న (పత్యేకాంశాలను వివిధ దృక్కోణాలతోనో, దృక్పథాలతొనో అనుశీలించే కాలం గౌలండి 0021024001 00960121 జుం ౪10 610అలు! మంటు 206 2000040%టు) నుమారు 1970 నుండి నేటివరకు

వెందొమ్మిదవ శతాబ్దపు వరిశోధనకు రెండు కళ్లు లాగా మెరిసేవారు మెకంజీ (1753- 1821), (బౌను (1798-1884). మెకంజీ సాగించిన కైఫియత్తుల సేకరణం తెలుగు సాపాత్య వరిశోధన సామఃగి సేకరణకు అంకురారోపణం చేనింది, అధునిక చరిత నిర్మాణ న్పహకు అయువు పోసింది. మెకంజీకి పరిశోధనలో ఆండదండలుగా నిలిచన వారు కావలి సోదరులు. వారిలో ఒకరైన కావలి వెంకటస్వామి రచించిన '910291001021 5%680%ట 0060088 లింం5'(1829) కవుల చర్వితకు _పాథమిక యత్నం. ఆంధ వరిశోధనకు మెకంజీ ఆరుణోదయమైతే, (బొన్‌ సూర్యోదయం. (బౌను కున్న ఫతిశోధన నివ అసామాన్యం. తెలుగు ఖాషా సాపాత్యాల చర్మితలో (కీ.4. 19వ శతాబ్ది పూర్వార్థాన్ని (బౌణ్య యుగం"అని పిలిచారు డాక్టర్‌ కొత్తవల్లి వీరభ్యదరావుగారు. ఈ కాలంలో ఖాషా పరిశోధనకు మొదటి తాంబూలం, సాహిత్య పరిశోధనకు రెండే తాంబూలం అందాయి. తాళ వ్యత, లిఖిత (గంథ సేకరణం, స్థల చర్మితల సేకరణం, శాననాల పతుల సేకరణం మొదలైన వరిశోధన సాధన సామ్యగి సేకరణ కార్యకమం ఈ కాలంలో ముమ్మరంగా సాగింది. (గంథ పరిష్కారం, వ్యాఖ్యానం, పీఠికారచనం, సాహిత్యాధ్యయనం. నిఘంటు నిర్మాణం మొదలైన (పపవృత్తులు (బౌను కాలంలో (ప్రాచుర్యాన్ని చెందాయి. ఇవన్నీ పరిశోధనలకు ఒక శాస్తీయమైన, సమ్యగమైన రూవకల్పనం జరగటానికి పూర్వ రంగ (ష్మకియలుగా తోడ్పడ్డాయి.

తెలుగులో నిర్మించటడుతున్న వరిశోధన భవనానికి 19వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలోని పాశ్చాత్య విధ్వాంసులు, అం(ధ-వండిచులు వునాదుల కోసం కందకాలు (తవ్వారని చెప్పాలి. ఆ తరువాత 19వ శతాబ్బవు ఉత్తరార్థంలోని వండితులు పునాదులు బిగించటానికి రాళ్లెత్తారని చెప్పాలి. వారిలో

322 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కందుకూరి వీరేశలింగం వంతులుగారు మేస్తే. శ్రీయుతులు వేటూరి (పభాకరశ్యాస్తి, పంచాగ్నుల దక్షణామూర్తి శాస్తి, వంగూరి సుబ్బారావు, గిడుగు రామమూర్తి, బ్యురా శేషగిరిరావు, మానవల్లి రామకృష్ణకవి, కొమ్మురాజు వేంకట లక్ష్మణరావు (పభృతులందరూ “రాఖ్లెత్తిన కూలీల' వంటి పరిశోధన మనీషులే. వీరి కృషి సారస్వత శాఖలో తాళప్యతాది (గంధసేకరణం, పరిష్కరణం, (పచురణం, కవుల చర్మిత నిర్మాణం అనే అంశాలకు దోహదం చేసింది. ఇది గొప్ప పూర్వరంగం. ఇది లేకపోతే అసలు రంగమే మొదలు కాదు.

ఇటువంటి పూర్వరంగాని కుండే (పాముఖ్యాన్ని గురించి రెనె వలెక్‌ సముచితంగా పేర్కొన్నాడు- "0౧6 0£ (10 గ! (131 01 90001201) 13 25300000” ౦£ జ4లో2ేం, ఏం యాల! ఎగ60108 0[ 40 601006 01 100, ఉం లజం2601 28 10 2800న? షు, 2టింలిటయ/ ఖర 014. ౧0౧0005 2000000 206 61180000 $476 8080 10 10 $013640% 0£టాం ౧0010005; 6 16 ం0గ 5006006 ౪11 [౧476 (0 1041126 9246 ఖటలం 110005౧ జం ౧౧౦1౧౧040౧ 60 46 ౪1001246 128 0£ 9000116010. 0॥0) 6 19002006 01% 11౮6 09ల౩౪6౦గ 13 9260151 అంజ 06 ఇ16రం0 లు, ౧16041! 208018 206 11500021 ఎగిరేలాం206006 *ంళ16 06 1000610331 2000200006” ౧౦ంంగ౧ ౧1ల105ి (1978 ౧50. ఈ మాటలు 19వ శతాబ్బరలోని ఆంధ సాహిత్య పరిశోధనకు అక్షరాలా అన్వయిస్తాయి.

19వ. శత్తాబ్ది పూర్వార్ధంలోని పరిశోధక పండితులు రెండు రకాలుగా ఉండేవారు. ఒక రకం ఆంగ్ల భాషా సాపాత్య _పభావాలు పడని భారతీయ వండితులు. రెండో రకం భారతీయ నరపదాయంతో పాటు ఇంగ్లీషు సాహిత్యావగాహన వలన ఏర్పడిన పరిజ్ఞానాన్ని కూడా జోడించి, (కొత్తపాతల మేలు కలయికను అవగాహనలో వెలార్పిన వాగు. మొదటి వర్గం వారి దృష్టిలో వరిశోధన అంకే (పధానంగా వ్యాఖ్యానం. రెండవ వర్గం వారికి ముఖ్యంగా (గంధ వరిష్కార విమర్శయే(గౌలు11810160300) వరిశోధనం. ఈ రెండు రకాల పరిశోధకుల (పవృత్తులూ, సేకరించిన సామ్మగిని ఉపయోగించుకొని వరిశోధనలను రూపాందించటంలో కొన్ని (పాధాన్యాంశ విపక్షలను (గంగడంి తరువాతి కాలానికి అంధించాయి.

ఉదాహరణకు బౌన్‌ తన కాలంలో సేకరించిన తాళవ్యత, లిఖిత _పతుల కన్నింటినీ భ(దపరచటమే కాకుండా, తన వద్ద పనిచేసే వండితుల చేత వాటికి వివరణాత్మకమైన (గంధ సూచికలు తయారు చేయించాడు. కొన్ని కావ్యాలకు వ్యాఖ్యానాయి (వాయించాడు. (గంధ సూచికలు పరిశోధన సాష్మగి వ్యపస్థీకరణకు ధోహదం కలిగించాయి. వ్యాఖ్యానాలు సాహిత్య పరిశోధనలకు (పాతిపదికలు వేశాయి. భారతీయ నం్యపదాయ వండితులు పొశ్చాత్య పరిశోధన పద్ధతులను జోడించి వ్యాఖ్యానాదులు రచించేటట్న్లు పోత్సహించటం బౌన్‌ చేసిన కృషి. [బౌన్‌కు వ్యాఖ్యాన మంటే సామాజిక పయోజనంతో కూడుకొన్న ఒక నిశితమైన _పమాణం, పరిజ్ఞానం ఉండేవి. అందువలన శ్లేషకావ్యమైన వసుచర్మితను ఎన్నిక చేశాడు వ్యాఖ్యాన రచనకు. ములుపాక బుచ్చయ్య శ్యాస్తి గారి చేత మొదట వ్యాఖ్యానం (వాయించాడు. కాని, అది తన (ప్రమాణాలకు అసుగుణంగా లేదని జూలూరు అప్పయ్య పంతులు చేత మరొక వ్యాఖ్యానాన్ని తిరిగి (నాయించాడు. దానిని గురించి (బౌన్‌ వానిన 'నోటీన్‌' గమనించదగింది. "06 100౫6 ' 20006210 1/6 ౧109) 6౧40ప66 6 60010166 08 గలంగం, క్యగం 6౦108100 901

పాధాన్యాంశ వివక్షాకాలం 323 0 765008 0603 ౧276 2 "ల? కలం ౧౦౦ఆ౬ 00106 రంత 6 అం 0 (ల ఇంగ / *ం/రు 1 40 410030 0020006 50 2 80 ఢం 242 ఓం గయ0టఏ/ 00111 1901064010". దీనిని బట్టి వ్యాఖ్యానం పాండిత్య (పకర్షను _వదర్శించే పద్ధతి నుండి, పఠిత స్వయంగా చదివి అర్ధంచేసుకొనే వద్ధతి వైవు పయనించేటట్లు బేశాడన్న మాట (బౌన్‌. అంతేకాదు, వసుచర్మితకు వ్యాఖ్యానం (వాయించాలని, వేమన పద్యాలను సంకలనం చేయించటమే కాక ఆంగ్లంలో స్వయంగా అనువాదం చేయాలనీ ఆయన తీసికొన్న నిర్ణయాలన్ని వజలకు సాహిత్యాన్ని నన్నిహితం చేయాలన్న సామాజిక సాహిత్య స్పృవాతో పాటు, లఖిన్తున్న తెలుగు రచనలలో వేటిని మొదట ఎన్నుకొని ఏ విధంగా వెలువరించాలో తెలిపే _పాధాన్యాంశ వివక్షా న్యూతాన్ని గాగంం!- ౦లౌగంగటు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. అ నిర్ణయాలు అ కాలంలో పరిశోధన (పాధాన్యాంశ వివ (వవృత్తిని పరోక్షంగా రూపొందించాయి. అది నాలుగు రకాలుగా జాలువారింది.

1. వ్యాఖ్యానం అవసరమైన సాహిత్యం, అనుశీలనం అవసరమైన సాపాత్యం అని వర్గీకరించు ఆయా వావ్యాలను పరిశీలించే పద్ధతిలో తత్తదువితమై న విధానాలను రూపాొందించుకోవటం మొద రకం. వసుచర్శిత వంటి శ్లేషకావ్యాలూ, రాఘవ పాండవీయం లాంటి ద్వ్యర్థికావ్యాలూ, శృంగార నైషధం, ఆముక్త మాల్యద, పాండురంగ మావోత్మ్యం వంటి (పౌఢ కావ్యాలూ వ్యాఖ్యానా లుంటేనే (పజలు స్వయంగా చదివి అర్థం చేసుకోగల రనీ, భారత భాగవత రామాయణాలు అనుశీలన కనుకూలమైనవనీ ఆ కాలంలో భావించినట్లు స్పష్టమౌతుంది. ఆ వ్యాఖ్యాన పద్ధతికి తెలుగులో (పామాణికమైన రూపం కల్పించి అపర మళల్లినాధ నూరిగా పేరు పొందినవారు వేదం, చేంకటరాయశాస్తిగారు. అ తరువాత వావిళ్ల వారిని పేర్కొనాలి.

2. అనుశీలనం చేయదగిన సాహిత్యాన్ని మరలా రెండు విధాలుగా (పాధాన్య దృష్టితో పరిగణించటం జరిగింది. (1) భావియుగాలపై (పభావం వేసిన సాహిత్యం, (2) వయోగంగా (పసిద్ధి చెందిన సాహిత్యం అని. ఇందులో భారత ఖాగవతాదులూ, శ్రీసాధాదుల కావ్యాలూ, (వబంధాలూ తరువాతి యుగాలపై (వభావం వేసిన రచనలు. శతకం, యక్షగానం, ద్వివదకావ్యాలూ, ఉదాహరణ కావ్యాలూ మొదలైనవి విశ ృపయోగాలు. ఈ రెండు శాఖలలోనూ పండితులు వరిశోధనలు సాగించారు.

3. సాహిత్య (వవ్యకియలలో ఆదర్శరూపం (01125316 [000) గలవాటిని గుర్తించటం, వాటి స్వరూవ స్వభావాలను విశ్లేషించి వివేచించటం, వాటి (పమాణాలతో నుగిలిన సాహిత్య (ఉపయోగాలకు విలువ కట్టటం అనే _పవృత్తి మరో ముఖ్యమైన రకం. 19వ శతాబ్ది పండితులు అదర్శ రూపాలను గుర్తించి ్యవచురించి (పజలకు వరిచయం చేశారు; చార్వితక, కర్సత్వ, కవితావిశేషాదులను చర్చించారు. ।కమంగా 20వ శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో వాటిని గురించిన పర్యాలోచన, పరిశీలన (పస్ఫుటమైంది, పరిపుష్టమైంది. కట్టమంచివారు "కళాపూర్ణోదయం, విశ్వనాధవారు నన్నయ ఖారతం, ' వింగళి వారు తిక్కన ఖారతం, రాళ్లపల్లి వారు వేమన పద్యం, వేటూరి వారు అన్నమయ్య సంకీర్తనం, చేపట్టి వాటి క్లానిక్‌ రూపాలను వ్యక్తీకరిస్తే, చేదం వారు శ్రీనాథ శ్రీకృష్ణదేవరాయల కావ్యాల క్లాసిక్‌ వ్యక్తిత్వాలను అవిష్కరించారు. వీరి పరిశిలనలు తరువాతి విమర్శకులకూ, పరిశోధకులకూ బాటలు వేసి చూపించాయి.

324 సాహిత్య చర్మితలొ చర్చనియాంశాలు 4. సాపాత్య చరిత నిర్మాణ స్పృహతో కావ్యానుశిలనం చేయటం మరొక విశిష్టమైన పద్ధతి. కవుల చర్మితలు సాపొత్య చర్మితలు కావు. వీరేశలింగం పంతులుగారు కవుల చరి్శిితకు వునాదులు వేశారు. ఆ తరువాత వంగూరి సుబ్బారావుగారు అంధ సాహిత్య చర్విత నిర్మాణానికి ఒక (కొత్తబాట వేశారు. వారి అంధ వాయ చర్విత 1920లో మొదట ,_పచురించబడి 1957లో పరిష్కరించబడింది. “కవిత్వవేది" (కల్లూరి వెంకట నారాయణరావు) వాజ్బయచరిత సంగ్రహం సాహిత్య చర్మిత రచనా వద్ధతిలోనే కాక, అనుశీలన విధానంలో కూడా మరొక విశిష్ట దశను నిర్మించింది (1928). ఇలా ఈ కాలంలో కావ్యాలను సాహిత్య చర్మిత స్పృహతో వివేచించే పద్ధతి (పాచుర్యంలోకి వచ్చింది. పందొమ్మిదవ శతాబ్దంలో (పాచీన సాహిత్య పరిశోధన భవన నిర్మాణానికి రాళ్లెత్తిన పండితులు చిరస్మరణీయులు. ఎందుకంకే ఏ రాతిని ఎప్పుడు ఎందుకు ఎత్తాలో తెలిసి ఎత్తారు వారు. ఎత్తిన (శమ వంత గొవదో ఎన్నిక చేసిన (వజ్జ్ఞ అంత (పశంసనీయమైనది. బహుళమైన సామ్మగిలో నుండి బహుళార్ధక వ్యకియను ముందుగా ఎన్నుకొని మనముందుంచిన వారి ముందు చూపు అభినందనీయం. (ఆదివారం ఆంధ్యవభ : 18.6.1989)

65 పంతులుగారు వండించిన సీమవంగడాల మెట్లపెరు పంటలు

టె ౬...

సాపాత్య (పష్మకియ నృజనాత్మకతను కోల్పోయింది అంక అర్థం ఏమిటి? (కొత్తదనాన్ని కల్పించే శక్తిని కోల్పోయిందని స్థూలంగా నమాధానం చెప్పుకోవచ్చు. (సతి ష్మకియకూ సహజంగా ఒక (పాధమిక రూవం ఉంటుంది. అదే దాని నైజరూపం, లేదా నిజరూపం, లేదా నహాజ రూపం, లేదా ప్రధాన రూపం. దానికి ఒక (పకృతి, ఒక (వవృత్తి, ఒక నిర్మాణం, ఒక రుచి, ఒక దర్శనం, ఒక న్వభావం తప్పకుండా ఉండక తప్పదు. వాటి చేతనే సామాజికులు (ష్యకియను గుర్తిస్తారు, ఆస్వాదిస్తారు. ఆనందిస్తారు. _(వ్యకియా న్యరూవ న్వభావాలను గుర్తించి నిర్మించేవాడు రచయిత, గమనించి ఆస్వాదించేవాడు సహృదయుడు, వివేచించి విలువ కట్టేవాడు విమర్శకుడు. ఈ ముగ్గురికీ శక్తిమంతంగా తన అస్తిత్వాన్ని _వకటించగల ష్యకియను సజీవ (ష్మకియ అని పిలువవచ్చు.

నజీవ _వ్యకియతఆు మ్యాతమే సృజనాత్మకతను సంతరించుకొనగలుగుతాయి. ఎంతటి సజీవ (ప్య్రకియ అయినప్పటికీ ఒంటరిగా, తన మూలన్వభఖావంతో మ్మాతమే మూలకూర్చుండిపోతే మరొక (వ్మకియ యొక్క విశిష్ట లక్షణంతో రమించి దానిని తనలో వినిమయం చేసికొని ఒక మి(శ (పవృత్తిని సంవదించుకోలేకపోతే సృజన దాని జీవితంలో (పవర్తిలదు. పరపరాగ సంవర్కంలాగా వ్యకియ పర్మపష్యకియా (వవృత్తులతో నంయోగాన్ని సాధించినవ్వుడే సృజనాత్మకతకు దర్శింపగలిగేది. అంకేు, సహజ రూవంలో గోచరించే పష్యకియ నజీవ (వ్యకియ అయితే సజాతీయ విజాతీయ (_ష్మకియా స్వ్యఖావాలలో వేటినైనా తనలో సంవదించుకొని ఒక మి్యశ రూపాన్ని తాల్చి ఒక, పరిణామ రూప వైభవాన్ని వదర్శించగలిగితేనే అది నృజనాత్మకశక్తిగల సజీవ వ(కియ అన్నమాట!

(వకియ మూలరూపాన్ని నిర్మించగల. కవి _ఉపతిఖావంతుడే కాక దార్శనికుడు కూడా అయిఉంటాడు. దర్శనం నుండి పుక్టుది ష్యకియ యొక్క (పధాన రూపం. దానిని మరో (వ్మకియాగుణంతో కలిపి, మ్మిశరూవంగా మార్చే కవి (పతిభావంతుడే కాక 1పయోగ నిపుణుడై కూడా ఉంటాడు. (పయోక్త (ప్యకియకు (పౌఢిని కల్పిస్తాడు, పరిణతిని సాధిస్తాడు. మూలరూవ స్వభావానికి వన్నె పెళ్టుదిగా, వాసి కలిగించేదిగా ఉండాలి అన్య ష్మకియా గుణ మ్య్మిశణం. అమ్సుడే అదె (పయోజనాత్మకమైన (పయోగం అనిపించుకొంటుంది, వరిణతి చెందిన _ష్యకియగా వరిగణించబడుతుంది. మూలరూపానికి (ప్రాముఖ్యం తగ్గించేదీ, మూలవిచ్చేదకంగా దాపురించేదీ అయిన మ్మిశమం (ప్యకియకు వతనాపస్థను కలిగిస్తుంది. అయితే, ఇక్కడ మరొక విశేషం ఉన్నది. వతనావస్థను పొందిన ష్యకియ తన మూలస్వభావాన్ని త్యజించి, సరికొత్త రూపాన్నీ (వకృతినీ, పవృత్తినీ, రుచినీ, స్వభావాన్నీ, దర్శనాన్ని సాధించి, పునర్జన్మ ఎత్తినట్లు సజీవరూపంతో సర్కికొత్త ,వయోగంగా రాణించవచ్చు. అప్పుడు అ (ష్యకియకు పూర్వమున్న పేరు చెల్లదు. [కొత్త పేరు పెట్టాలి, (కొత్త తీరు నేర్పాలి, (కొత్త రుచులను అలపరచాలి. ఇటువంటి వినూత్న

3246 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు చైతన్యం వెల్లివిరిస్తేనే సృజనాత్మకత వునరుదృవించినట్లు లేదా షష్యకియ సృజనాత్మకతను కోల్పోయినట్లు.

(పాణంతో ఉన్న (వ్మకియ పరిణామాన్ని కోరుతుంది. పరిణామం పర్యష్మకియతోడి సాహచర్యం వల్లా, సంవర్కం వల్లా, సంయోగం వల్లా సంయోజనం వల్లా, సంసర్గం వల్లా, సంభావనం వల్లా నహజంగా ఏర్పడుతుంది. వరిణామంలో నవ్యతను నృష్టించగలిగిన నాణమైన శక్తి సృజనాత్మకత. (ప్రాథమిక 'రూపంగో ఉన్న (వ్మకియ ఉజ్జ్వల స్వభావాన్నీ, ఉద్వేగ పవృత్తినీ, ఉత్సాహశక్తినీ కలిగి ఉండేది కావచ్చు; అది షృుదుల స్వభావాన్నీ, లలిత (పవృత్తినీ, కరుణ రన శక్తినీ కలిగి,ఉన్న మరో _ప్యకియ యొక్క పవృత్తిని తనలో సంవదించుకొని మ్మిశరూపంతో వరిణతిని సాధించవచ్చు. ఆ (వ్యకియా రూపానికి కూడా ఒక అస్తిత్వం సాహితీ జగత్తు లో ఏర్పడపచ్చు. (ప్యకియా వికాస చర్వితలో ఇటువంటి ఘట్టాలు సర్వ సామాన్యంగా సాక్షాత్కరిన్తుంటాయి.

దీనికి కారణం ఏమిటి? అని (పశ్నిస్తే, విమర్శకులు వెంటనే సమాధానం చెప్పేస్తారు. (ప్మకియకూ మానవవ్యక్తిత్వానికీ ఎంతో సామ్యం గోచరిస్తుందనీ, మానవ స్వభావం అర్థమై తీ ,ప్యకియా స్వభావం సులభంగా అవగతమౌతుందని వక్కాణిస్తారు. మచ్చుకు హీదర్‌ డద్యూబో (1161006 ౨4060*) మాటలు గమనించండి. "శీ 86016 (10361) [036౧020105 1 21 00280 10 416 ఇడ 420 100గుం4(6 01000006 [009 ఇజం ౦0౦ ౦600210 ట063 ౪1116 3611 00005018 100[602310 టగ06 16015 30౧06016 ౪౧056 [00640006 000%242600 13 00360316 22౫ 001466 ఈతం000ట6 ల£ 1006 రం0౧య:006, ౧000 23 2 ్రలార 1021 18 00జరసే/ అ10 ౧2౫ 250 ౧జ601021640 10 ంగఖాం6 1286 గజ00[01"-(60006 206 ౧|౪౦41 16100 5ఆ1ఆ 42,(19080) పు. 1170

ఒక్కొక్క నాగరికతకూ, సంస్కృతికీ సంబంధించిన భాషా సాహిత్య సముదాయాలలో మూల (ప్యకియలు కొన్ని విమర్శకులచేత పరిగణింపబడుతూ ఉండటం గమనిస్తాం. ఎలాగంటే భారతీయ ఖాషా సాహిత్యాలన్నీ ఒక సాంస్కృతిక స్యూతంతో- ముడిబడి ఉండటం చేత, వాటన్నింటిలోనూ మూల్మ్యష్మకియలుగా పురాణేతివానకావ్యాలను లెక్కించటం పరిపాటి. ఇవి సంస్కృత సాహిత్య మర్యాదనుండి దేశభాషా సాహిత్యాలకు సాంస్కృతికంగా' సర్మకమించీన వారసత్వం లోని భాగం. నంనస్కృత సాహిత్యంలో లాగానే దేశేయ సాహిత్యాలలో వెలువడిన వివిధ సాహిత్య (ష్యకియల కన్నింటికి మూలరూపాలుగా ఆ మూడింటిని సంభావించటం సర్వసామాన్యం. జఒక్కొక్కస్మారి దేశిసాహిత్య (వ్యకియలు తమ స్వంత _పయోగాలను మ్యిశరూపాలలో సొధించుకొని తమ తను మార్గాలను (పత్వ్యేకంగా నెలకొల్పుకొన్నాయి. అందువలన భారతీయ భాషా సాహిత్యాలలో వ్యకియల పేర్లు వేరు వేరుగా ఉన్నా (పయోగాల స్వఖావాలు సమానంగా ఉండే సందర్భాలు

ఎన్నో కనవడతాయి.

ఇటుపంటి లక్షణం ఒక్క భారతీయ ఖాషా సాహిత్యాలలోనే కాదు వివిధ ఖండాంతర సాపాత్యాలలోనూ ఉన్నది. ఉదాహరణకు యూరవు సాహిత్య రంగంలో ఉన్న స్థితిని గమనిద్దాం. డాక్టర్‌ కె.ఆర్‌. స్రీనివిస అయ్యంగారి మాటల్లో : “51106 416 షం 0 తుగంంళం 2 15 06గ21 కంత 0జి - సగం, డణణు2, ర - 1276 అ్యుం౦8 ర౦9ల12 షయల్రణగం6 23 9000002016

వంతులుగారు వండించిన సీమవంగడాల మెట్టపైరు వంటలు ఏ2 జం [0గకో. సిశం1095 05 కంం6 10౧013, 07 4100864070 10గా3, *జ6 0ంటు ఆం[66 [0౧ 10106 10 (10006 0 ౧108600100 90156 10 205% 40 0 0%4116086 0 ౧ల౪ ౧1౧080390003. 0621410010 51110840, ఉం90104600%. ఉం [01041 0ఊ, 460080500016421 000%, 46 )ల౫౦1104 $0206౬ (16 3019112000 లః8100, 416 416200/. ఓం ₹16 ౧150602]! ౧4౧౫౪౧76 06 ౧10గం8! 100౯2009, 0 1064120721 ంగజంం6, 46 060131 6992, 46 ౧0111021 9266 416 ౪100120 1200), 16 '0605ా' ౧0+లే, 6 06-46 ౧2 6 ౦0-010, 9 జాంర్వే?, 6 910% 58007

అ61055 ఫథేంం6 400 410 40005' 21102000 (యి. 28[111 2190 ౧0351016 10 6194292200 కంటం? లం ౧21౧ '00గ05' 206 ౮6 900-72గ106టు; 206 0ంగ00౧ 16 [07 4౦! 00025 (0010, గం2ండ సెంం0 006 0200 ౧108౯ 00005. 1 4ం ౧010011000” 00 [0709 ౦ 2ల౧౯6౩ 1 0౪1 ల ౧2౧05 0 6 1251 907ల21 ౧౦౧౧౫౮ 05 20600640 1100స0 ౧15600, *ఇం414 *6 ౧01 06 220౬ 1 తయ 16 900006 0 211 656 '[0౧05' 10 2 16% 08310 0౯ 318౧2410 0 '200)10' 1ల20/ [0001892 ౨1360 206 గుగ51066 060016 906 (06 4100600 0౧౫66౧ 46 0716, 0 జర రూ2ణుశథం గంఠిం3": (1౧ట064060౧ 0 16 54460 098210 620416 0969. పు. 1180.

ఈ వివరాలను గమనిస్తే రెండంశాలు స్పష్టమౌతాయి. ఒక్కొక్క ఖండంలో కొన్ని భాషా సాపిత్యాలలో [పయోగాలుగానూ, స్వతం్యత ప్యకియలుగానూ (పెద్దవీ, చిన్నవీ) వెలువడే వాటికి మూలరూపాలు కొన్ని ఉంటాయి. వాటినుండి వివధావతారాలుగా, రూపాంతరాలుగా వాలువడిన రూపొలనే వివిధ ఇవ్మ్యకియలుగా వరిగణించే వరిపాటి సామాన్యంగా గోచరిస్తూ ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న వాటిల్లో భారతీయ సాహిత్య 1ష్యకియల మూలరూపాలు పురాణేతిహానకావ్యాలు కాగా, ఐరోపా సాహిత్య వ్యకియల మూలరూపాలు "లిరిక, ఎవిక, (డామా” లేదా 'ఎపిక, (టాజదీ, నావెలోగా లెక్కించవచ్చు. _వ్మకియా విస్తృతి నృజనాత్మకతకు నిదర్శనం.

ఈ వివేచనతో వీరేశలింగం పంతులుగారి కాలాన్ని (ష్మకియాపరంగా పరిశిలిస్తే ముందుగా పరిగణనకు వచ్చే చర్చనీయాంశం ఒకటి ఉన్నది. పంతులుగారి కాలంలో వెలువడిన నాటకాలను, నవలలను, కథలను, వ్యాసాలను, కవుల చర్వితలను, స్వీయచర్శితలను, (పహఫనాలను ఇంకా ఇలాంటి షష్యకియలన్నింటికీ మూలరూపాలను సంభావించేటప్పుడు ఐరోపా భాషా సాపాత్య సనం్యపదాయాన్ని అనుసరించి (పధాన _ష్మకియా (తయాన్ని (గహించాలనా? లేక భారతీయ సాహిత్య మర్యాదను పాటించాలనా? అని. ఈ (పశ్నకు ఎక్కువ సేపు ఆలోచించకుండానే అలపిీకగా అంగ్ల సాహిత్య సం్మ్గపదాయ మని అనుమానం లేకుండా. ఎవరైనా సమాధానం బెపుతారు.

పాశ్చాత్య ప్యకియా మూలశక్తి గల తెలుగు (ప్మకియలను వెలుగులోకి తెచ్చిన గౌరవం వీరేశలింగం పంతులుగారికి, ఆ కాలం కవులకూ ఏర్పడిందంకే దాని తాత్పర్యం - అప్పటినుండీ (వ(కియావరమైన సృజన, విమర్శ పాశ్చాత్య సంపదాయాన్ని అనుసరించి సాగాయన్న మాట. అంటే నన్న్మయనుండి వీరేశలింగం పంతులుగారి దాకా (పవర్తిల్లిన [ప్మకియా వివేచనానికి మూలం ఖారతీయ సంపదాయ ధార. అది వీరేశలింగం దగ్గర విచ్చిన్నమైనది. అంపే పరంపరాగతంగా వస్తున్న ష్యకియలవల్ల మొదటిసారి త్మివమైన పరాబ్ముఖత ఏర్పడిందన్న మాట. దానిక్‌ కారణుం అవ సృజనాత్మకతను కోల్పోవటమే.

(పాచీనాయ్యధ సాహిత్యంలో వెలువడిన (వ్యకియల కన్నింటికీ పురాణ ఇతిహాస కావ్య

3వ సాహిత్య చర్మితలో చర్చనియాంశాలు (ప(కియలను మాతృ _ఉష్యకియలుగా పేర్కొనవచ్చు. కవ్యితయంవారు ఇతివోసాన్ని కొవ్యంతో కలిపి మి(శరూపంగా నిర్మించి అవ్లూర్వమైన సృజనాత్మకతను సాధించారు. అ తరువాత. హరివంశాదులను కూడా ఎ్యరన సోమనాదులు పురాణ కావ్య (ప్యకియలతో సమన్వయించి (పయోగాలు చేశారు. అఆ తరువాత ఇతివోసం చార్మితక కావ్యంలో కలిని పోయింది, ద్వుర్థి కావ్యాలలో నలిగి పోయింది, చివరకు వచనకావ్యాలలో వాడిపోయింభి, శబ్ధానువాద రచనలలో సమసిపోయింది.

వురాణం దే* లక్షణాలతో దేదీప్యమానంగా ఆవిర్భవించింది, అనువాదంలో కావ్య మాధుర్యాన్ని పంచుకొన్నిది,భక్తిరన గౌరవాన్ని సాధించింది. క్షేత మావోత్మ్యాలలో (వబంధ ధోరణులను అలవరచుకొన్నది, కథాసుధలను వర్షించింది, ఉఫాఖ్యానాలకు ఊపిరిపోసింది, ధర్మనీతికి ధారణ వట్టింది, కథాకావ్య స్ఫూర్తిని _కమంగా పొందింది, క్షేత మహిమలను పాడింది, వచనంలో దిగి వాని కోల్పోయింది, కులాల చర్మితలను లాలించింది, శబ్బానువాదాలకు పాలై నద్దుమణిగిపోయింది.

తెలుగు కావ్య _ప్యకియ వివిధ (వయోగాలలో _(ప్యకియా గౌరవాన్ని సాధించి వివిధ నామాలతో వెలుగొందింది. వస్తు కాన్యం, వంశ కథా కావ్యం, మవాోకావ్యం, మార్గరస కావ్యం, కథా కావ్యం, (పబంధం, ద్వ్యర్థి కావ్యం, శ్లేష కావ్యం - ఇలా ఎన్నో పరిణత రూపాలను సాధించింది. కావ్య రచనం వెనుక సాపాత్య దర్శనం మూలశక్తిగా నిలిచింది. ,పాచీన కావ్యం దర్శన మూలం, వీరేశలింగం పంతులుగారి నాటికి కావ్యరచయితకు నిర్దిష్టమైన సాహిత్య దర్శనం లేకపోయింది. అందువలన అనేకార్థకావ్యాలను, గర్భకవితలను, చ్మిత కవితలను ఆ్మశయించి కాప్యం దొమ్మరి నాట్యం చేసి కడుపునింపుకొనే దైన్యస్థితికి దిగజారింది. వీరేశలింగం పంతులుగారి "సరస్వతీ నారద విలాపం' కావ్య ప్యకియ కోల్పోయిన సృజనాత్మకతను స్పష్టంగా వినిపిస్తున్నది

ఆంధ సాహిత్య సవ్మకియా ధేనువు పొదుగు ఎండిపోయింది. ఆంగ్లసాహిత్య ధేనువు పాలు నింపిన (కొత్త డబ్బాపాలను తెలుగువారికి తెచ్చిపెట్టారు వీరేశలింగం పంతులుగారు. తల్లిపాలు లేనప్పుడు తల్లి కూడా డబ్బాపాలే పోస్తుంది. కాని, పసిపాపను మాతం ఆకలితో మాడ్చి చంపదు. అది కాలోచిత ధర్మం. దాన్ని వంతులు గారు నవ్యయుగ విధాతగా నిర్వహించారు.

(పాచీన సాహిత్యాన్ని నన్నయ కావ్యేతివోసంతో మొదలు పడితే, నవీన సాహిత్య (ప(కియలను వంతులుగారు నవలానాటకాదులతో (ప్రారంభించారు. [ష్మకియాన్వభావాలలోనే ఇతివోసానికీ, నవలకూ ఎంతో ఖేదం ఉన్నది. హీథర్‌ డుుబో మాటల్లో - "౮౭1121 114110 100003 216 2830012106 ౪/10 2 80028 ౧4%” ౦0607ల0641088 2డీ 08%టు *14 09% + 8% 26 +6౧/ 10096 ౧1; థం అం 1 22 అయావి!6, 900803 60064 46 అట! గయి1916 ఆ0216, 06 ఉం 561 (౦ 0[ 890, 2౧4 ఉం ౧౦761 0£ 16 980006” (64౫6; పు. 10), ఇలా పీరిద్దరూ జశృప్మకియలను చేపట్టటానికి వారి దృక్పథాలే కారణం.

నన్నయకు తన సాహిత్య దర్శనాన్ని పతిఫలింవచేసే సాహిత్మీష్కకియను నర్వాంగ నమృద్ధంగా సృజించటం (వథమ లక్ష్యం, ఆ తరువాత జీవిత పురుషార్థ తత్త్వాన్ని సమాజానికీ

వంతులుగారు వండించిన సీమవంగడాల మెట్టపైరు వంటలు 329 బోధించటం రెండవ లక్ష్యం. అంకే (వ్మకియా నిర్మాణంలో నన్నయకు సాహిత్య దర్శనం ముందు, సమాజ బోధ అ పైన. (పాచిన కవులలో మతదచృష్టితో కవిత్వం (వానిన వారు తప్ప, చాల మంది నన్నయ బాట ననునరించినవారే. అంటే [పాచీనాయ్యధ సాహిత్య రచనా దృక్పథంలో సాహిత్యవు _ విలువలకు అ(గతాంబూలం, సామాజిక (వబోధఢకు రెండవ జాంబూలం.

వీరేశలింగం వంతులు గారి కాలంలో ఈ పరనలు తల్లకిందులయ్యాయి. సాహిత్యం సమాజ సంన్కరణకు సాధనం. కాబట్టి సమాజ (పబోధం ముఖ్యం. ,పబోధానికి వస్పివు ముఖ్యం. చెప్పే వద్ధతి కంటు చెప్పే వన్తువు. అది చెప్పే సందేశం బలంగా ఉండేటట్లు గచించటానికి వీలైన [ష్యకియలను ఎన్నుకోవటం వంతులుగారి కర్తవ్యమై పోయింది. అందువల్లన = ఛ్యం కంకొ గద్యమే వారి అయుధమై నిలిచింది. నవల, (పవాననం, వ్యాసం, మొద్ద .కియల నెన్నుకొన్నారు. నవల - ఇతివోనం వంటి ఇలృమయమైన వ్మకియ కాదు. నర క్షణ “తో విరళ నంపదాయాలతో-ఉండే [,వ్యకియ నవల. వద్యం కంకొు వచనం (పజల మధ్య వెళ్లగ+ న వాహిక.

వంతులుగారీ (వ్యకియలకు పాశ్ళాత్య సాపాత్య స్య్యవదాయం అధారం. ఇంటి ఎత్తనాలు ఎండిపోతే, సీమనుండి కొత్త వంగడాలను తెచ్చి, మెట్టపైర్లను పండించి కరువు రాకుండా కాపాడిన సాహితీ కర్షకుడు వీరేశలింగం పంతులు.

(అదివారం అంధ్యపభ :25.6 1989)

66 “నాటకయుగం”- నామసార్థక్యం తెలుగు సాహిత్య వికాన చర్మితలో (కీ.శ. 19వ శతాబ్ది నాల్గవ పాదమూ, 290వ శతాబ్బి మొదటి పాదమూ కలిసిన కాలం నాటకయుగంగా పరిగణించటం సమంజసంగా ఉంటుందని నే నిదిపరలో (వతిపాదించాను. (చూడు: అదివాంం ఆంధ్యపభ 5-2- 1999,; నా వ్యానం: సాహిత్య వికాస చరిత - ఒక (పణాళిక). పాశ్చాత్య (వభావంతో వంతులుగారు (కొత్తగా (పవేశపెట్టిన అనేక (వ్యకియ లుండగా నాటకానికి (పాముఖ్యం కలిగించి ఈ యుగానికి ఈ పేరు పెట్టటం ఎంతవరకు న్యాయం? అనే వశ్న ఉదయించటం సహజం. ఈ (పశ్నకు నమాధానం ఆయుగంలోని విద్యాధికుల మనఃృపవృత్తులను పరిశీలిస్తే లభిస్తుంది; _(ప్మకియల శక్తి యుక్తులను పరిగణిస్తే తెలుస్తుంది; ,ష్యకియల నెన్నుకోవటంలో రచయితలు (వదర్శించిన (పాధాన్యాంశ వివక్షలను వివేచిస్తే తేటపడుతుంది. తెలుగువారి మీద ఇంగ్లీషు పభావం పందొమ్మిదవ శతాబ్దంలో వత బలంగా పడిందో “సవిస్తరంగా నిరూపించిన డాక్టర్‌ కొత్తపల్లి వీరభ[,దరావుగారి మాటలను గమనిద్దాం.

1. “పజలును ఇంగ్లీషు చదువుల ఎడల అమితోత్సాహము చూపింపజొచ్చిరి. ఈ చదువులకు మఃదాసు కేందమైై నను, మిగిలిన పెద్దపట్టణములలోకూడ పాశ్చాత్య విద్యా విధానము నవలంబించిన పాఠశాల లుండుటబే, దేశ వ్యాప్తముగా పొశ్చాత్య సభ్యతా సంస్కృతుల (ప్రభావము ప్రాకినది. ఈ (పభావము ఆంధ విద్యావంతుల భావాంబరమును కిమ్మీర మొనర్చెను. పాచ్య పాశ్చాత్య భావముల, సాపాత్యముల సంఘర్షణలో, పాశ్ళ్చాత్యములైన వానికి గల వైవిధ్యము, మనవారలను ద్మిగ్భాంతులనుగా చేసి, వారి మనోరాజ్యముల నేలజొచ్చెను. సాంఘిక రంగమున సంస్కరణాభి లాష, సంపదాయ రంగమున వ్యవస్థిత విధాన ధిక్కారము, భఖభాననారంగమున విశృంఖల విహారము, భాషా రంగమున సంస్కరణాభిలాష, సం్వపదాయరంగమున వ్యవస్థిత విధాన ధిక్కారము, భావనారంగమున విశృంఖల వివారము, ఖాషారంగమున సరళ పద (వయోగము, సాపిాత్య రంగమున నవీన (ప్యకియా పరికల్పన అనునవి ఆనాడు "ఇంగ్లీషు చదువులు” చదివిన విద్యావంతుల పంచప్రాణములు” (తెలుగు సాపాత్యముపై ఇంగ్లీషు [పభావము (1986), వు. 413). ఇంగ్లీషు చదివిన ఆనాటి వారి పంచ్మపాణాలుగా చెప్పబడిన వాటిల్లో సాహిత్యరంగంలో గోచరించేది నవ్య (ష్మకియా వరికల్పనం. వంచ్యపాణాలు పరస్పర పోషకాలుగా అవినాభాప సంబంధం కలవిగా ఉంటాయి. అందువలన మిగిలిన రంగాలకూ సాహిత్య రంగానికి ఉన్న నన్నిహిత సంబంధాన్ని మనం విస్మరించటానికి వీలులేదు. కాగా, వీటికన్నిటికి సమన్వయం సాధించిన మహనీయుడు వీరేశలింగం వంశులుగారే.
2. “పంతులుగారి “రాజేఖర చర్మిత' అను నవల 1878లో భాగములుగ “వినేకవర్ధని' యందు 'పచురింవబడి, 1880లో (గగంథరూపము బొంది, విశేష (పచారమునకు వల్యసది. నాటికీ -

“నాటకయుగంి- వామసార్థక్కం 331 వంతులుగార్‌కి ముచ్చది, ముప్పది రెండేళ్ల వయసు. అంతకుపూర్య మున్న వంతులు వేరు, తరువాతి వంతులు వేరు. కనుక 1880 వ సంవత్సరము మన సాహిత్య చర్వితలో విశిష్టమైనది... 1880లో గంథరూపము బొందిన రాజశేఖర చర్మిత కవ్యవహిత వూర్వముననే ఆంగ్ల సాపొత్య నంస్కృతుల _పభావము సోకిన కథలు, వ్యానములు, పద్యములు, నాటకములు, నవలలు కొన్ని కలవు. ఈ రచనలన్నియు 1850-1880 నడుమ వచ్చినవే. కాను జేసిన బచైతన్యయుతమైన కృషి వలనను, అంగ్ల సాహిత్యమున గల శాఖల నన్నింటిని - మమించుగా తెలుగులోకి తెచ్చుటకు కృషి చేసి, కృతకృత్యుడయిన మవాపురుషు డగుట వంన,. . .. శశలింగం పంతులు గారి కృషిని, _పాత్యకొత్తలకు వారధిగ (గహించితిని” (తె.సాజు,వ. 12౧”).

“-వీరభ్యదరావుగారి వివేచనం వలన తెలియవచ్చే దేమంకే: 19వ శతాట్లి “ర్వ్యాలలో వరిశోధనాది ృవ్యకియలు వెలువడినా, ఉత్తరార్థంలో కథ, వ్యాసం, నాటకం, నపల, ఎ స్యకృతు -. మొదలైన (పృకియలు 1880 కి.ముందే వెలువడ్దాయనీ, ఆ తరువాత పంతులుగ ఎ కాక ఇంగ్రీషులోని అనేక ష్యకియలను తెలుగులోకి తీసికొని -వచ్చి మన సాపా౭జ్యనికి ఒక నూత్న వికాసాన్ని కలిగించారనీ. ఇది చార్మెతిక వాస్తవం కూడా. అంతేకాదు, ఆ యుగులోని విద్యావంతుల పంచ్యపాణాలనూ సాహితీ జగత్తులో స్థాపించిన నవ్య సాహిత్య చైతన్య నిధాత కూడా వీరేశలింగం పంతులుగా రని స్పష్టమౌతున్నది. ఆ యుగ చైతన్యానికి సంకల్ప శక్తి వంతులుగారి ధీశక్తి; ,కియాశక్తి పంతులుగారి నవ్య (పష్మకియా నిర్మాణ రక్తి.

వఫంతులుగారి కాలంలో వెలువడిన సాహిత్య (పష్యకియలన్నింటిలో ఉదాత్తమైన (వ్మకియ నాటకం. నిజానికి నాటకం కంటు గొప్పదైన _(ష్మకియ ఇతివోసం, లేదా మవోకావ్యం. ఈ రెండు రకాలైన (వ్యకియలూ పంతులుగారి కాలంలో వెలువడలేదు. వస్తుతః వీరేశలింగంగారి (వవృత్తి ఈ రెండు రకాల సాహిత్య (ష్మ్యకియల వెవు (వసరించలేదు. కనీసం అనువాదానికైనా (పయత్నించలేదు. దానికి కారణం కూడా ఊహించటం కొంతవరకు సులభం. తెలుగులో నన్నయాదులు కావ్యేతివోన నిర్మాణం చేసి నభూతో నభవిష్యతి అనిపించుకొన్నారు.. ఒకవేళ ఇంగ్లీషులో ఏదైనా ఎవిక్‌ను తెలుగులో వినిర్మించినా, దాన్ని నవ్యష్మకియ అని పేర్కొనే అవకాశం వూర్తిగా ఉండదు. దానికి తోడు పంతులుగారు వచనరచన కనువైన _,ప్యకియలను ఎక్కువగా ఎన్నుకోవటం చేత చంపూ శిల్చ్బ (ష్యకియకు (పాణమైన “ఎవికొను వినిర్మించలేకపోయారు. కాబట్టి, ఇక మిగిలిన సాహిత్య (ష్మృకియలన్నింటిలోనూ నాటకం ఉత్తమ మైన (పష్మకియ అని చెప్పటంలో ఎటువంటి అనుమానం ఉండదు.

వి సాపాత్యంలోనైనా విరివిగా కనవడే ,వ్యకియలు కావ్యాలూ, నాటకాలూ, నవలల్లూ, వ్యాసాలూ అనే పరిపాటి విమర్శకులలో ఉన్నది. "0% & [౧౫ ఇలా, 11ల2ట0 ఓ 40 *1ం16 జు 04 0౪03, 01235, 0౪615 296 6293 €2ఓ13 ఏ లటటం[06 19 200 12080486 /126006ల, (౩.ఆర్‌. శ్రీనివాస అయ్యంగార్‌ & [పేమ నంద కుమార్‌ (1969), వు. 115). (ప్యకియలన్నింటిలోనూ ఈ ష్మకియా చతుష్టయానికి మొదటి నాలుగు స్థానాల నిచ్చి. అదే వరుసలో గౌరవించే మర్యాద అనేక ఖాషా సాపాత్యాలలో [వవంచమంతటా గోచరిస్తుంది. వీరేశలింగం పంతులుగారు నవ్య కావ్య (వ్యకియలను చేపట్టలేదు కాని, నాటక నవలా (వ్యకియలను తెలుగులో బలంగా వెలుగులోకి తీసికొని వచ్చారు. వంతులుగారు తెలుగులో మొరటి నాటకం రచించిన వారు కాకపోవచ్చు

332 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కాని, మొదటి నాటక సమాజాన్ని స్థాపించి నాటక _,పయోగం చేసిన మొదటి _(పయోక్త. శక్తిమంతమైన మొదటి సాంఘిక నవల రచించిన నవలా రచయిత. అయితే, పంతులుగారి నాటకాలు గొప్పవా? నవలలు గొప్పవా? అని (పశ్నిస్తే సమాధానం రెండు రకాలుగా ఉండవచ్చు. మొదటిరకం (కియా శక్తులను బట్టి హెచ్చు తగ్గులను నిర్ణయించేది. రెండవరకం అనువాదం కంట న్వ్యతంత రచనం గొప్పది అనే _,పమాణంతో నిశ్చయించేది.

(పష్యకియల శక్తి యుక్తులను బట్టి చూస్తే నవల కంకు నాటకం అన్ని విధాలా గొప్పది అని విమర్శకు లంగీకరించిందే. దానికి కారణా లెన్ని చెప్పినా, మొదట పేర్కొనేది ష్యూతం ఇది ? "౨౪౧2 13 ఉం ౧091 గశైం085 0000 06 1ల2౧/ గ, 096 కంటం0% 19 40 1009059" అని హడ్సన్‌ అన్నాడు. విమర్శకులు చాల మంది ఇటువంటి అభిపాయాన్నే _(పకటించారు. అలా అయితే వంతులుగారి నవల కంక నాటకం ఉత్తమ సాహిత్య ష్మకియగా పరిగణించాలి. "నాటకయుగం' అని పిలవటానికి (ప్యకియ కున్న ఈ సపాజశక్తి వాదం ఒక బలమైన కారణమైనా, ఇదే కాక (పయోగాల ద్వారా సాధించే _,పయోజనాలను కూడా పరిగణనలోకి తీనికొనటం జరిగింది. వాటిని తరువాత వివరిస్తాను.

ఇక రెండో వాదం. నాటకం కంటె నవల జనంలో ఎక్కువ (పచారం పొంది _[పజాదరణ పొందగలిగిన _ష్మకియ. (పబోధానికి రెండూ వనికి వస్తాయి. అయితే పంతులుగారి నవల వారి నాటకాల కంటు స్వతంత రచన. అయినా, వార్‌ నవలకు లాగానే వారి నాటకాలలో కొన్నింటికి, ముఖ్యంగా శాకుంతలాదులకు కూడా మంచి (పశస్తి ఉన్నది. మరొక విశేషమేమంకే పంతులుగారి నాటకాలకంటె ,పపహననాలు, (ఉపహసనాల కంటె నపలలూ, నవలల కంకు వ్యాసాలూ సమకాలీన సాంఘిక సంస్కరణ (పబోధానికి తోడ్పడ్డాయి. ఏదో విధంగా (వతి రచనలోనూ నంన్కరణ (పబోధాన్ని చొప్పించి రచించటం ఆయన న్వభావం. “సంఘ దురాచార సంస్క్మరణమును, పరిశుద్ధ .మత ధర్మ (పకటికరణమును నా మనస్సు నెప్పుడును బాయకుండును గాన నే నే పుస్తకమున నైనను వాని నించుక చొప్పించుచుందును” (స్వీయ చర్విత. 2. భా.పు. 194) అని పంతులుగారే స్యయంగా (వాసుకొన్నారు. ఈ దృష్టితో చూచినా నాటకాన్ని (వహననం లాగా, నవలలాగా పంతులుగారు సంస్కరణ _వబోధానికి విరివిగా వాడుకొన్నట్లు కానరారు. నాటక రచనలో సాహిత్యపు విలువలకే అ్యగతాంబూలం ఇప్వటం ఆ యుగ లక్షణంగా కనవడుతుంది. దానిని పోషించి మార్గదర్శకులై నవారు వంతులుగారు. (ప్రబోధం కంటె (ఏమాణానికి వి'ధాన్యం ఇచ్చి నిర్మించే _ష్మకియ ఉత్తమ మనటంలో వ్మివతిపత్తి ఉండదు. అందువలన వంతులుగారి నవల కంటె నాటకం గొప్పది. ఈ తీర్పు ఆయన రచనలకే కాదు అయన కాలంలో ఉన్న రచయితల రచనలకు కూడా పర్తిస్తుంది.

తెలుగు నాటక వికాసం మీద పరిశోధించిన డాక్టర్‌ పి.యన్‌.ఆర్‌. అప్పారావుగారు ఆ (షకియ యొక్క వికాస దశలను పేర్కొన్నారు. స్థూలంగా అవి ఈ విధంగా ఉంటాయి: రచవఛారంభ దశ (1860-1880); వదర్శనారంభదశ (1880-1886); వకాన దశ (1886-1900, రచనా _పయోగ విస్తృతి దశ (1900-1920 ), నూత్న పయోగ దశ 1920-1944). తెలుగులో నాటక రచన ఆరంభమైన దశలో _పభధానంగా మూడు [_పవృత్తులు గోచరిస్తాయి. కోరాడ రామచం[ద శ్యాస్తిగారి మంజరీ మధుకరీయం లాంటి స్వతం్యత రూవక రచనం ఒక పాయగా సాగితే, కొక్కొండ

“నవాటకయుగం”- నామసార్థక్యం 333 వేంకట రత్నం పంతులుగారి నరకాసుర విజయ వ్యాయోగం లాంటి 'నంనృృతరూపకానువాద రచనా (పవృత్తి మరొక పాయగానూ, వావిలకొలను వాసుదేవ కాసస్తిగారి "జూలియన్‌ సీజలో "'సీజరు చర్మితము' లాంటి నాటకాలుగా రూపొందిన ఆంగ్ల రూవకానువాద రచనా [వవృత్తి మరింకొక పాయగానూ రాణించాయి.. వికాసదశలో ఈ మూడు పాయల విస్తీర్థమే పెరిగింది. ,వయోగాలతో పరీవాహ్యపొంతం బాగా విశాలమైపోయింది. ఆ తరువాతి దశలో నాటికలు, ఏకాంకికలు మొదలెన నూత్న షృకియలు వెలువడి విశాలంగా పారే యేరు మరలా పాయలుగా చీలినట్లైందీ. అంటి నాటకం నిండుగా (బతికింది 18/75 నుండి 1920 దాకా నన్నమాట. అందువల్ల ఆ కాలాన్ని "నాటకయుగ' మని పిలవటం సమంజన మని (వచ్చన్నంగా సమ ర్థిన్తుంది అప్పారావుగారి వివేచనం.

తెలుగు సాంఘిక నాటక వికాసం మీద పరిశోధన చేసిన డాక్టర్‌ వి.వి. రమణగారు తెలుగు నాటకాల మీద పొళశ్చాత్య నాటకాల (వభావం పడిన తీరును వివేచిస్తూ, మూడు దశలను గుర్తించారు. అవి : "ఒకటి - పాశ్చాత్య నాటకానువాదాలు (121౧312609), రెండు - పాశ్చాత్య నాటకానుకరణలు (1012480029; మూడు - ఆ రచనల (వ్రభావంతో (1౧800000) గానీ, ఉ(త్పేరణతో (1209022800) గాని రూపం దిద్దుకొన్నవీను. “జూలియన్‌సీజలో మొదలగు నాటకాలు అనుపదింవబడిన వైతే "కన్యాశుల్కం" మొదలైనవి ఉత్పేరణ చెంది వానినవి” (తెలుగు సాంఘిక నాటకం, మొదటి భాగం (1988), వు. 37-38). ఈ విశ్లేషణ “నాటక యుగం' అని పేరు పెట్టటాన్ని (వవచ్చన్నంగా సమర్థించటమే కాకుండా యుగనసమీక్షకు ,వత్యక్తంగా తోద్పడుతుసుది రూడా.

పందొమ్మిదవ శతాబ్దపు ఇంగ్లీషు చదువులలో ఇంగ్లీషు వద్యాలతో పాటు ఒక నాటకం

• (అది (టాజెడీ అయి ఉంటుంది అందులోనూ షేక్‌స్పియర్‌ దై ఉంటుంది, వచన (గంధాలు (వ్యాసాలు, నవలలు) విద్యార్థులు కళాశాల స్థాయికి ముందు వెనుకల్లో చదువుతూ ఉండేవారు. ఇంగ్లీషు టీచర్లకు మిల్టన్‌ చెప్పటమన్నా, షేక్సియర్‌ బోధించట మన్నా (వత్వేక పజ్జ కావలసి వచ్చేది. ఆ తరువాత రొమాంటిక్‌ యుగ కవులును చెప్పాలన్నా ఒక పత్యేకత అవసర మనిపించేది. వీటిల్లో తెలుగువారి నాకర్షించిన మహోన్నత సాహితి షృకియ నాటకం. అందులోనూ '"(టాజడీ". గాఢంగా పరిశీలించి చూస్తే %టాజిడీ కి ఉండే మౌలికమైన అంశాలు భారతీయ నాటకాలలోనూ ఉన్నా యని మన రచయితలు ఇంగ్లీషు చదువుల వలన తెలుసుకొన్నారు. ఈ తెలివిడి తెలుగువారికి ఒక వైపు సంస్కృత నాటకాలను అనువదించటానికి పురికొల్పితే మరొక వైపు ఇంగ్లీషు (టాజడీలను తెలుగులో రూపొంగించే యత్నానికి ఉసి కొల్పింది. ఈ రెండింటిని మించి సొంత నాటకాలను తెలుగులో [వాసి ఒక ఉద్దాత ప్యకియను వరిపోషించాలన్న ఉత్సావానికి కూడా ఊపిరి పోసింది. అంకే, పాశ్చాత్య నాటక (ప(కియల పరియచం వలన తెలుగులో నాటకోత్పత్తి వికాసం _తిశూలం మొనల వలె ముందుకు సాగింది. ఒక మొన తెలుగులో ఇంగ్లీషు సాహిత్యంలోని ఉత్తమ విషాదాంత నాటకాల గాజ[తే!ట) వంటి వాటిని వినిర్మించుకోవాలని సాగేది. మరొక మొన - ఇంగ్లిషులో లాగా గంభీర వురాణ సాంఘిక చార్మితక నాటకాలను సొంతంగా తెలుగులో వినిర్మించుకోవాలని సాగేది; మూడో మొన - భారతియ నాటక స్వరూవ స్వభావాలనూ, పాశ్చాత్య (టాజడీ స్వరూప స్వఖావాలనూ నమ్మేళనం చేసి ఒక (కొత్త (పాతల మేలు కలయికను మేటిగా సృష్టిద్దామని సాగేది. ఈ మూడు మొనలూ (కమవికాసాన్ని సూచిస్తాయి. అయితే, ఈ వికాసంలో కొన్సి గెలువు లున్నాయి; మరికొన్ని ఓటములు కూడా

334 సాహిత్య చర్మితలో చర్పనియాంశాలు ఉన్నాయి. ఎలాగంపే, తెలుగులో రూపొందించబడిన ఇంగ్లీషు నాటకాల కంళు సంస్కృత నాటకాలే ఎంతో విజయసంతమయ్యాయి; (పజల మన్ననలు పొందాయి. పాశ్చాత్య నాటకేతివృత్తాలను యధాతధంగా తెలుగులో దింపితే. వాటికి జనాదరణం లభించలేదు. పాశ్చాత్యుల (టటాజడీలను యధాతథంగా తెలుగులో అస్వాదించలేని ఆంధ నహృదయలోకం తెలుగువారి చారితిక, పౌరాణిక వస్తువులతో నిర్మించిన విషాదాంత రూవపకాలను విశేషంగా ఆదరించింది. పాశ్చాత్య నాటకానువాదాల ద్వారా తలుగు కవులకు దక్కిన యశస్సు కంటె పాశ్చాత్య ప్యకియలను తెలుగు (పజల జీవిత కథలతో నిర్మించుకొంటేు లభించిన కీర్తి పతిష్టలు వదింతలుగా ఉన్నాయి. దానికి కారణం గాలివాటు కాదు; కవుల స్వతంత ,_పతిభాశక్తి, _పయోగ నిర్వహణ దక్షత బలమైన కారణాలు, సాంఘిక రూపకంగా గురజాడవారి కన్యాశుల్కం. చార్మితక రూవకాలుగా వేదంవారి (పఫతావ రుుదీయం, క్రీపాదవారి బొబ్బిలి యుద్ధం, పౌరాణిక రూపకాలుగా చిలకమర్తి వారి గయోపాఖ్యానం, చిరుపతి వేంకటకవుల పాండవోద్యోగ విజయాలు మొదలైనవి, విషాదరూపకాలుగా ధర్మవరం రామకృష్ణమా చార్యులుగారి విషాదసారంగధరం, విశ్వనాధవారి నర్తనశాల మొదలైనవి అంధ నాటక _ష్మకియా వికాస దశల పరిణత ఫలాలుగా మనకు దక్కాయి. తెలుగు నాటక కర్తలలో (పవంచ కర్తల (పతిభా పాటవాలతో దీకమైనవా రున్నారు. తెలుగువారి వని చెప్పుకోదగిన నాటక కళాఖండాలు చెప్పుకోతగినన్ని ఉన్నాయి.

తెలుగులో నాటక హ్మకియ కొన్ని రావిళ్లకు గురియై రచ్చకెక్కింది. రాటు తేలింది, రాణ మెరసింది. అనువాదాలుగా, అనుకరణలుగా వచ్చిన నాటకాలకు రచనాపరమైన గౌరవం మ్మ్యాతమే చార్యతికంగా నిలిచింది... పాశ్చాత్య ప్యకియా వభావంతో వెలువడిన విషాదాంత నాటకాలు (వదర్శనకూ, (ప్మకియకూ, రచనకూ, సాంఘిక సంన్మరణోవదేశానికి కూడా పేరు గాంచాయి. సాంఘిక రూపకాలు (ప్మకియా గౌరవాన్నీ, నంన్క్మరణ (పయోజనాన్నీ చాటి చెప్పాయి. (పదర్శన కోనం వుట్టిన నాటకాలు వుట్టలు వుట్టలుగా ఉన్నాయి. కలంబలం, కాలం కలనివచ్చినవి పజల హృధయాలను దోచుకొన్నాయి.

మొత్తంమీద బెరీజు వేస్తే తెలుగువారు నాటకాన్ని పద్యరచనలవలన గౌరవించారా? వన్తు బలం వలన అకర్షితులై అభినందించారా? నాటకీయతవలన, నటనా కౌశలం వలన (పభావితులై (పశంసించాలా? అంకే, నూటిగా సమాధానం చెప్పటం కష్టం. ఒక్కొక్క సారి ఒక్కొక్కటి బలంగా పనిచేసినా అన్నీ కలిసిన ష్యకియనే వారు మన్నించారు. (వ్మకియగా తెలుగు నాటకానికి కళాగౌరవం నియతం; సమాజ సంస్కరణం ఐచ్చికం!

(అదివారం అంధధ్యపభ : 2.7 .1989)

6/7 కవితా చర్మితలు మ్మాతమే సాహిత్య చర్వ్నితలు కావు వీడీశలింగం పంతులుగారి నుండి వివ్లవ రచయితల దాకా వెలువడిన సాపాత్యాన్ని ఒక సమ్మగావలోనంతో, సమీక్షిస్తూ రచించిన సాపి*త్య చర్మిత తెలుగులో ఇంకా రాలేదు. అయితే, కవితా వికాస చర్వితలు మ్యాతం వెలువడ్డాయి. కురుగంటి సీతారామయ్య, పిల్లలమళజ్జి వేంకట హానుమంతరావుగారలు రచించిన 'నవ్యారయ్యధ సాహిత్య వీధులు" కవితా పరిణామాన్ని వి్వితించే సాహిత్య చర్మిత రచనకు ఒక మార్గం చూవించింది. డాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డిగారి 'ఆధునికాల్లధ కవిత్వము? సం్యపదాయములుపయోగములు' ఒక ఘంటాపధాన్ని సిద్ధం చేసింది. క్రీపాద గోపాలకృష్ణమూర్రిగారు “అర్థశతాబ్ది ఆం్యధ కవిత్వం' అనే *ర్టిక (కింద భారతిలో వాసిన వ్యాసాలు (1962-63) ఒక రేఖా చితాన్ని వెలుగునీడలత్లో రూపొందించాయి. డాక్టర్‌ పెల్చేరు నారాయణ రావుగారి ' ఆలుగులో కవితా వివ్లవాల స్వరూపం' - వారిదైన విప్లవ దృక్పధంతో కవిత పరిణామాలకు విలుప కట్టే విశిష్ట షద్ధతిని (పవేశ పెట్టింది. శ్రీ కడియాల రామషాపాన్‌రాయీ గారి “తెలుగు కవితా వికాసం” (1947-1980 ) వీరేశలింగం పంతులుగారి నుండి ౨ప్లవ కవిత్వం దాగా సాగిన కవిత్వోద్యమాలను అభ్యుదయ దృక్పధంతో సమీక్షించింది. వీరందరూ ఆధునికారధ సొపాత్య చర్మితను 1వాయటానికి పూనుకొన్నవారు కారు కాని, కవితా పరిణామాలను సమీక్షించటాంనకి యత్నించినవారు అందువలన వారి దృష్టిలో. "కవిత్వమే సాహిత్యం", "సాపొత్య చర్మిత అంక కవితా పరిణామ చర్మితి అని మనచేత భావింప చేసేటంతగా వాని రచనలు ,_వభావం వేస్తాయి. అంతేకాదు ఆంధ వాబయ చర్మిత (వాస్తు అధునిక యుగాన్ని నమిక్తించిన డాక్టర్‌ దివాకర్ల వేంకటావధాని గారు కూడా కవిత్యచర్శితనే వధానాంశంగా చ్యితించారు. విజ్ఞాన నర్వస్వాలు కూడా కవితా పరిణామాలకే _పథమతాంబూలం ఇవ్వటం, తదితర (_మ్యకియలకు అనుబంధ మాత గౌరవం కల్పించటం గమనిస్తే తెలుగువారికి కవిత్వ చర్మితమే సాహిత్య చర్మిత మనే సాధారణ దృక్పధం “సంకుచిత దృకృధమన్నా దోషం లేదేమో”. పాదుకొని ఉన్నదన్నమాట! దీనివలన సాహిత్య చర్మిత రచనకు తగినంత మేలు జరుగకపోగా, సాహిత్య వికాన చర్మితకు జరుగకూడని అన్యాయం జరిగిపోయింది. ఈ అంశళాన్సి మరి కొంత వివరిస్తే కాని తేటపడదు. ముందుగా తెలుగులో సాపొత్య చర్వ్శితలను రచించిన వారి _1పమాబాలను, (వవృత్తులను కొన్నింటిని గమనించాలి.

1. సాహిత్వ చీర్యితలను యుగాలుగా విభజించటానికి సావాత్య ([ష్యకియల మూలరూపాలను (వమాణాలుగా (గపొంచబే వారు కొందరున్నారు. 'కవిత్వవేది' లాంటివారు. వారి దృష్టిలో పాదీనార్యధ సాహిత్య చర్మిత మొత్తమూ ఇతివోస పురాణ కావ్య (ప్రబంధ యుగాల (కింద స్టూలంగా వభజించబడవచ్చు. ఈ మూల్యప్మ్యకియారూపాలనుండి వెలుపడిన (ష్మకియారంతర రూపాలే

336 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు మిగిలినవన్నీ. ఈ వరిగణనం భారతీయ _ష్మకియా వరిగణ నంయపదాయ ధారకు సంబంధించింది. దీనికి దేశీయమైన విభాగాన్ని తోడు చేనుకోవాలి. దేశి ,ప్యకియలకు తగినంత (పాధాన్యం ఇచ్చి, వాటి వికాస దశలను గుర్తించి (పత్యేక యుగాలను ఏర్పరచాలి. కాని, తలుగు సాహిత్య చర్విత రచయితలు ఖారతీయ (పష్మకియా సం్యపదాయానికి (దీన్నే మార్గ సంప్రదాయమని పిలున్తున్నాం) ఇచ్చినంత గౌరవాన్ని దేశి ,వ్యకియా సర్యపదాయ ధారకు ఊయలేదు. కవిత్వమంకే మార్గ ప్మ్యకియా సం్యదాయ కవిత్వమని ఖావించి, సాహిత్య చర్మిత నటువంటి వివక్షాభావంతో నిర్మించారు. దేశి (ప్యకియలకు తగినంత (పాధాన్యం కలగకపోవటానికీ, వాటి పేర్ల మీద యుగాలు వెలయకపోవటానికీ కాగణం మార్గ కవితా వికాసమే సాపిత్య చర్వితమని భావించిన చర్మితకారుల పాక్షిక దృక్పథమే. దీని వలన మన సాహిత్య చర్వితలో కొన్ని ఉదాత్త _పమాణాలు ఉదయించకుండానే అస్తమంచాయి.

2. మన సాహిత్య చర్మిత రచయితలు కావ్యాలను కవితా కోశాలుగానే చూశారు కాని ష్యకియా పరమైన (పయోగాలుగా దర్శించలేకపోయారు. కవితాభివ్యక్తి, కవిత్య రుచి, శైలి మొదలైన అంశాలు (వ్యకియ ననుసరించి, (వ్మకియావిర్భావానికి కారణమైన సాహిత్య దర్శనాన్ని అనుసరించి వెలువడతా యని వివేచించకుండా, శబ్దార్ధ వయోగాన్నీ, అలంకార వైచ్చితినీ అనుశీలించే పద్ధతిని సర్వసాధారణంగా (వవేశపెట్టారు. కవిత్వ శైలిలో వచ్చే పరిణామాన్ని దర్శించి విమర్శించినంతగా, అ పరిణామానికి పాతిపదికలుగా నిలిచే ఏష్మకియా పరిణామాలనూ, వినూత్న _పయోగాలనూ వపరిశీలించలేక పోయారు. అందువలననే కవిత్వవేదితో సైతం చాలమంది పురాణ (వ్యకియాయుగం అనకుండా, పురాణ కవితా యుగంగానూ, (పబంధ _వ్మకియా యుగం అనకుండా, (పబంధ కవితాయుగం గానూ సంఖభావంచటం సామాన్యమైపోయింది. అలాగే, ఆధునిక యుగాన్ని కూడా కవితా పరిణామ దృక్పధంతో వివేచించేవారు నవ్య కవితా యుగం, భావకవితా యుగం. అభ్యుదయ కవితాయుగం, అని పిలవటం వరిపాటి అయింది. _పాచీన యుగ విభాగంలోని “కవిత' ,వ్మ్యకియను ఆ(శయించుకొన్నట్లుగా -ఒక వేళ చెవ్పకపోయినా- మనకు తప్పక స్ఫులిస్తుంది. అధునికాంధ యుగంలోని "కవితా" వసక్తికీ, వ్మకియా పతిపత్తికీ సంబంధం ఉన్నట్లు కనపడదు. ఆధునిక కవితా _పవృత్తిని ఉద్యమదైతన్యం పమాణంగా ఖావించి అనుశిలిస్తున్నారు చర్విత కారులు. ఉద్యమాలు కవిత్వంలో తెచ్చీన ఖావ వివ్లవాలనూ, రూవ పరిణామాలనూ వారు గౌరవిస్తారు. ఖావాన్ని బలంగా (వతిపాదించగలిగే, లేదా, ,వబోధించ గలిగే వస్తువును ఆవ్వానిస్తారు. అందువలన కవిత్వపు విలువలు భావరూవ వన్తువులకు సంబంధించిన విలువలతో ముడిబడి ఉంటాయి. ఆ మూడింటిని కాదని మరో రకరగా ఖావించే కవితకు అధునిక సాహిత్యంలో అస్తిత్వం ఉండదు. ఈ దృక్పధంతో కవితా వికాసాన్ని, పరిణామాన్ని విలువలు కక్టేటవ్వుడు నిజమైన సాహిత్యపు విలువలు ఎన్నో విస్కృతి పాలు కావచ్చు. లేదా, తిరస్కరించబడవచ్చు. మనం చర్వితను వి రంగుతో చూస్తే అ రంగుతో గోచరించవచ్చు. ఇది అచ్చమైన సాహిత్య చర్మితకు న్వచృమైన లక్షణం కాదు.

3.- సాహిత్య చర్మితలోని ఒక్కొక్క యుగానికి ఒక్కొక్క యుగకర్త ఉంటాడనే భావం, ఉండక తప్పదనేది నియమంగా నిలిచి చర్మిత రచయితల (పణాళికలను రూపొందింన చేసింది. కాని, అ నియమం అన్ని యుగాలకూ వర్తించదని స్పష్టమైంది. అలా కాపటానికి గల కారణాలు ముఖ్యంగా రెండు. ఒకటి - వివధ (వ్యకియలను వేలయించిన మవోకవులు ఒకే యుగంలో

కవితా చర్యితలు మ్మాతమే సాహిత్య చరితలు కావు 33 ఉన్నవ్వుడు యుగకర్తను నిర్ణయించటం కష్టం కావచ్చు. అలాగే, సాహిత్య దృక్పథంతో కంకు మత దృక్పథంతో సాహిత్య (వ్యకియలను యథావకాశంగా, స్య్వపయోజనంగా కవులు సృజిన్తున్నప్పుడు యుగకర్తను నిర్దేశంచటం క్లిష్టం కావచ్చు. ఉదాహారణకు: శివకవియుగం. రండు: వైవిధ్యంతోనూ, వైరుధ్యంతోనూ కూడుకొన్న బహుళ (వ(కియలు ఒక యుగంలో తొమరతం వరగా వెల్లివిరిసినవ్వుడు, ఏ (ప్యకియకూ, ఏ కవికీ (పాధాన్యాన్ని కల్పించి చెప్పలేనవ్పుడు యుగకర్తను పేర్కొనటం అసాధ్యం కావచ్చు. ఉదాహరణకు: దక్తిణాం్యధ యుగం. ఎటువంటి నమస్యలే వీరేశలింగం వంతులు గారి యుగానికి, కాల్పఎక కవితా యుగానికీ, అభ్యుదయ కవితా యుగానికీ ఎదురౌతాయి. బహుళ (వ్యకియలకు (_పచారం, _పొచుర్యం, (పామాణ్యం కల్పించటమే కాకుండా కొన్నింటిని తానే పారంఖించిన వీరేశలింగం వం౬-లుగారు ఆధునిక యుగానికి ఇరంభకుడుగా, యుగవురుముడుగా కిర్తించఖడ్డాడు. కాని, ఆయన అధ ౨క కవిత్వానికి యుగకర్త కాడు. అలా కాకపోవటానికి కారణాలు. "సాహిత్యాన్ని సంఘసంనస్కరలుకు అయుధంగా వాడుకోవడం” "కవిగా ఆయన స్థాయి గొవడి కాకపోవటం? "ఆయన చైతన్య వస్తుతః సాహిత్స చైతన్యం కాకపోవడం” అని వెల్సేరువారూ విడమరచి చెప్పారు. అంక్సే, సంఘ సంస్కరణ కొరకు కవిత్వం (వాసిన వాడూ, ఆ కవిత్వంలో శక్తిని (పదర్శించగలిగిన వాదూ, సాంఘిక నహ ఉన్నా దానికంకు అధికంగా సాహిత్య స్పృహ ఉన్నవాడూ యుగకర్త కాగలడని ఫావించటానికి వీలున్నది. ఇటువంటి (పమాణాలు కొన్ని ఇబ్బందులు కలిగిస్తాయి. ఎలాగంకే ఆధునిక సాహిత్య చర్విత (వాసేతుప్పుడు యుగవిఖభాగం చేయాలన్నా, యుగకర్తగా ఎవరినన్నా పేర్కొనాలన్నా అది కవితాక్షేతమై ఉండాలి, యుగకర్త తప్పక కవర్లు యుండాలి. నాటకానికి గాని, నాటకకర్తకు గొని ఆ అవకాశం ఉండదు. గురజాడ యుగకర్త అయ్యాడంకే 'ముత్యాలనరమే' ముఖ్యమైన కారణం కావాలి కాని, 'కన్యాశుల్క" నాటకం కావటానికి వీల్లేదు. అనలు నవల (వాసే రచయిత మన తెలుగులో యుగకర్తగా కలలో కూడా కాలేడు. వర్గ సంఘర్షణను ఖండకావ్యంలోనో, వచన కవితా ఖండికలోనో సాదాసీదాగా నైనా చెప్పిన రచయితకు నాటిక ద్వారానో, వికాంకిక ద్వారానో సమర్థవంతంగా వెలువరించిన నాటకకర్త కంకు సాహిత్య చరి_తలో ఎక్కువ గౌరవాన్నీ గుర్తింపునూ ఇస్తారు చరిత కర్తలు, ఇది ప్యకియా వికాన చర్విత భావనకు గొడ్డలిపెట్టు. యుగకర్త కావాలంకే రచయిత, లేదా, కవి బలమైన (వ(కియను చేపట్టాలి, శక్తిమంతంగా నిర్వపొంచాలి అనే [వమాణం ఆదరప్వాత మౌతుంది. అయితే, ఈ రెండు వవ్పుడూ కవిత్వంలోనే సాధ్యవపడతాయి అని భావించటం గాని, అ ఖావంతో సాహిత్య వికాసాన్ని సమీక్షించటం కాని సమంజసం కాదు. ఈ దోషం ఎప్పుడు పోతుందంకే - ష్యకియావరంగా సాహిత్య (పగతినీ, వరిణామాన్నీ వమీక్షించి విలువలు కట్టినప్పుడు మ్మాతమే. వీరేశలింగం పంతులుగారి స్యాతకు విలువ కట్టేటప్పుడు సాహిత్య చర్విత కారుల తీర్పు మరోరకంగా ఉండటానికి కారణం * ఆయన ఎన్నుకొన్న _వ్య(కకియలు కవిత్తావ్యకియ లంతటి గొప్పవి కావు. గొప్ప (ష్రకియల 'నెన్నుకొని అంతగొప్పగా నిర్వపాంచలేకపోయినా గురజాడకు లాగా వీరేశలింగం గారికి పేరు _వచ్చి ఉండేది. ఆయన ఎన్నుకొన్న (వ్మకియలనైనా (వబోధ దృష్టీతో వినియోగించుకొన్నాడే కాని, చాటికి సమున్నత సాహిత్యపు విలువలను నంతరించలేదు. కాబట్టి ఆయన (పారంభకుడే

338 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కాని _(పతిభావంతుడైన కవి కాడు అని సాహిత్య చర్విత కర్తల తీర్చు.

ఈ లెక్కనే ఆమోదిస్తే వమన తరువాత గురజాడే కాబోలు మహాకవి. మధ్య ఎందరు మవాోత్స్ములున్నా వారు ఎన్ని (వ్యకియలు నిర్వహించినా, కవితా [పయోక్తలు కాకపోతే యుగకర్తలు కారు. ఇటువంటి (భాంతిమాలక (వమాణాలను (బద్దలు కొడితే తప్ప మన విమర్శగాని, మన సాహిత్య చరితలు గాని బాగువడవు.

4. యూరోపు భాషా సాపాత్య (ప్యకియల నంప్రదాయాల ననుసరించి మూల (ష్యకియలుగా ఖాసించేవి - ఎపిక్‌, (డామా, లిరిక్‌, నావెల్‌ (నవల). వీరేశలింగం పంతులుగారు తెలుగులో ఈ మూల (ప్యకియలతో ముడిపడియున్న సాహిత్య సం్యపదాయాన్ని (పొరంభించారు. (పాచీనాంయధ సాహిత్యాన్ని ఇతివోస పురాణ కావ్య (పజంధ (వ్యకియల నాధారంగా చేసి యుగవిభాగం చేయటాసికి ఎలా వీలౌతుందో, అలాగే ఆధునికార్యధ సాహిత్య చరితను కూడా ,డామా, లిరిక్‌ ఎపిక్‌, నావెల్‌, ఎస్సే అనే పేర్లతో యుగవిభజనం చేయటానికి అవకాశం ఉంటుంది. నేను (పతిపాదించిన యుగవిఖభాగం ఈ స్యూత్రానికి అనువుగా ఉన్నది. గమనించండి.
5. నాటకయుగం (19వ శతాబ్ది నాల్గవ పాదం నుండి 20వ శతాబ్ది మొదట పాదం వరకు)
6. ఖండ కావ్యయుగం (20వ శతాబ్ది పూర్వార్థం)
7. నవలాయుగం (20వ శతాని రెండవ పాదం)
8. నవ్య సంపదాయ కావ్యయుగం (20వ శతాబ్ది రెండు, మూడు పాదాలు)
9. ఆధునిక కావ్యేతివోస యుగం (1975-85)
10. సనమీక్షా వ్యాన యుగం (1985 నుండి) మరొక విషయం మనవి చేస్తాను. పై నాటక యుగకాలంలొ బలమైన (ప్యకియగా నాటకం రూపొందింది. దానిని గుర్తించటం తెలుగు నాటకకర్తల విషాదాంతరూపకాల (పయోగాలను గౌరవించట మౌతుంది. "లిరిక్‌ అనే అంగ్ల కవితా [ష్మ్యకియలో నుండి తెలుగు లమఘుకావ్యం, ఖండకావ్యం పద్య గేయ రూపాలలో అవతరించాయి, వాటి నుండి తిరుగుబాటు రూపాలుగా (పతిఘటన (ష్మకియలుగా వచనకవితా ఖండికలు. వెలువడ్డాయి. ఆ' రూపమే మినీకవితలాగా తరువాత పరిణమించింది. ఇవన్నీ '“లిరికొకు మారురూపాలో, మార్పు రూపాలో అవుతాయి. “మాలప్రల్లి' నుండి “చినరకు మిగిలేది" దాకా వెలువడిన నవలలలో కొన్ని ఆ ఎష్మకియలోనే క్లాసిక్స్‌; వచనంలో (వాయబడిన 'ఎపిక్స్‌'. ఇరవైయోశతాబ్సి రెండో పాదంలోనైనా నవలకు మొదటి తాంబూలం ఇవ్వటం న్యాయం. అలాగే నవ్యనంపదాయ కావ్య యుగంలో వెలువడిన మచాకాచ్యాలూ, చార్మితక కావ్యాలూ మన సాహిత్యానికీ, జాతీయతకూ వన్నె తెచ్చే విశిష్ట (ప్యకియలు. ఇలాగే అధునిక కావ్యాలూ, ఆధునికేతిహాస కావ్యాలూ, అధునిక కావ్యతిహానాలూ, నమీక్షావ్యాసాలూ ఆయా కాలాల్లోని ఇతర (వ్యకియల కంటె బలంగా నిర్మింపబడిన (ష్మకియలు. వాటిని ఆయా పేర్లతో యుగాలుగా పిలిచి గౌరవించటం సాపిత్య చర్మితకారుల కనీన కర్తవ్యం. నమన్వయాత్మక సమ్మగ సాపాత్య చగ్విత గాని, వ్యకియా వికాస చర్విత గాని శ్యాస్త్రేయంగా నంవుటీకరించటం ఇంతవరకు జరగకపోవటం చేత, విశ్వవిద్యాలయాలలో సావాత్య చర్మిత పాఠం

కవితా చర్మితలు మాతమే సాహిత్య చరితలు కావు 339 కూడా ఎమన్వయాత్మకంగా సాగటంలేదు. సాపాత్య చరి(తాధ్యయనంలో ఆధునిక యుగం కవితా వికానంతోనే ముగున్తుంది. నాటకం, నవల, విమర్శ, ఏకాంకిక, కథానిక మొదలైన (వ[కియల వుట్టువూర్వోత్తరాల గురించి, జానపద సాహిత్య ప్యకియల ఉత్పత్తి వికాసాల గురించి వేరు వేరుగా విద్యార్థులు నేర్చుకొంటారు, చదువుతారు. ఒక్కొక్క (షా కియ యొక్క ఉత్పత్తి వికాసాలను గురించి రచించిన వేరేవేరే (గంథా లున్నాయి, సిద్ధాంతవ్యాసా లున్నాయి. ఒక్కొక్క వ్యకియ చర్కితలో ఆయా రచయితలు వారివారి అధ్యయనానికి అనువుగా యుగవిఖాగాలు చేసి అన్వయించి ఉంటారు. విద్యార్థులు తీరానికి తీర్ధంగా పసాదానికి పసాదంగా అన్నింటినీ చదువుకొంటారు. కాని, వాటి నన్నింటిని ఒక చారితిక దృష్టితో సమన్వయించి, సాహిత్య వికాసొన్ని అధ్యయనం చేసే అవకాశం ఇంకా కలగలేదు. వికాస చర్మిత అటువంటి తరుణం కోనం ఎదురు మాస్తున్నది.

ఆం్భధ సాహిత్య చర్వితలన్నీ కాల్యకమువద్ధతిలో 'వాయబడినవే. అందువలననే . యుగవిభజనం మీద. ఆధారవడవలసి వస్తున్నది. కాని, సాహిత్య వ్యక్తిత్వాన్ని వెలార్చేషవ్యకియ వుట్టువూర్వోత్తరాలను, పరిణామాలను, (వభావాలను, |పయోగ విశేషాలను పరిశిలించే వరిశోధనలు వెలువడినప్పుడు సాహిత్య చర్మిత స్థితగతిని గాక, పరిణామ గతిని కార్యకారణ బద్ధంగా నిరూపించగలుతుంది. చర్మితలో సవిమర్శక చార్మితిక అధ్యయనం (_పతివింవించాలి. చరి్మితతత్తం... వ్యక్తీకరిర్యవ్రబడాలి. ఈ రెండింటినీ సాధించటానికి (వ్యకియాపరమైన పరిశధన ఉవయోగవపడు తుందని ఆధునికులు భావిస్తున్నారు. రెనె వెలక్‌ మాటలు గమనించదగినవి: 18 ౧2 0061 మైైం66 01 16 000 డడ 28 0 *౧16 2 ల1గం4 ౧15106” ఓ 1౦331016 2064 0% 16 0404 212 8138007 ౪14066 & 0103000) 0£ 20100 ఏ ౮6 య1001016. 304 00౧6886003 4౪6 0006. 216 2౧5౫6 *0014 ఖుగలు (0 06 41 ఓం ౧000౧7 01 2102200022 ఉష్వింర/ యఖ 06 ఇల 2 60019 0 16 రంలంగలఓ జారు క9టంయలంంజ0 296 6 ఢంం100 గంగ ౧8, 04 తల టట 1006 & 9టోంగి 08 ౪౩్వంర ఇ 2276 10 ౧20636 8 రం౪010 6406, 4 1 ఈం౧[16 '612064 11 ౧0౧10100 ఉంగ0య02100% 110008 26 గం6 1 డటాంయం!6 190100 46 100 90081 ౧06 ౧౬106 206 ౧46౦8 క౩౯ోం 9000] 206 1ఏ 9800టుం0/ 081 ౪900 ఏ 00000001 అూంలగగు0036 46 50036 0౧1621 900ల00ట. ౧6 930%)ల! 01 66 806, 11 ౧168 1665 జట! (046టబటంగు 00118జ20/ 11400౧ ఖ6 టం 0టయుం 200600౯002 60611600". (౫౧౦౧ 0£ ఒల3ట6 (1978) వు. 236)

కవితా వికాన చరి[తలు మ్మాతమే చర్వితలు కావు. పష్మకియా చర్మితలూ అంతే. సవిమర్శక చార్నితిక దృక్పథంలో వెలువడే సమన్వయాత్మక సర్వ సాపాత్య ప(కియా వికాన చర్మిత నిజమైన అధునికమైన సాహిత్య వికాన చర్విత.

(అదివారం అంధ్యపభ : 9.7 .1989)

68 ఆలోచిం(చటం)చే 1ప్యకియకు అలవాటు చేసిన పంతులుగారు “యూరపు జీవితము, దాని నంస్కృతితో కలిగిన సరపర్కము - ఇవి మన కవనరమైన మూడు (పేరణల నిచ్చాయి. పొశ్చాత్య సంపర్కం మనలో గుప్తంగా ఉన్న విజ్ఞాన సంబంధమైన విచారణాత్మకమైన ఉత్సావోన్ని పునరుద్ధరించింది. మన జీవితానికి పునరావాసం కల్పించి, మనలోని నవ్యనృజనా _వతిభను మేల్కొల్పింది. వునరుజ్జీవం పొందుతూ ఉన్న భారతీయ (ప్రకృతిని నూతనభావాల, నూతనపరిస్థితుల ఎదుట నిల్పింది. వాటిని అవగాహన చేసుకొని, వాటిని అధిగమించవలసిన సత్యరావశ్యకతను మనకు నొక్కి చెప్పింది. జాతియొక్క బుద్ధివివేకములు గత సంస్కృతిని ఒక వినూత్న దృష్టితో అవలోకించాయి. ఆ సంస్కృతి సారాంశమును మననం చేసుకొని పరిస్థితి పూర్వాపరాలను (గహించాయి. ఇట్టి జాగృతినుండి, అంతర్హృష్టినుండి ఉపేరణనుండి భారతీయ వునరుజ్జీవనం ఉదయిస్తూ ఉన్నది... అయితే, యధార్ధమైన వునరుజ్జీవనం (కొత్తవుట్టుక) సంభవించాలంకు మొదట యూరోపియన్‌ సంపర్కాన్ని స్వీకరించాలి. రెండవకర్తవ్యమేమంకేు యూరపు (వభఖావానికి భారతీయ అత్మపత్మికియ జరపాలి. మూడవ దేమిటంకేు నవ్యనృష్టికి అనివార్యమైన ఆధునిక భావాలను, (ప్యకియలను, రూపాలను స్వీకరిస్తూనే భారతజాతి స్వకీయసత్వొలను తిరిగి సాక్షాత్కరింపజేసుకోవాలి”- అన్నాడు అరవిందుడు. (డి.రామలింగం - భారతీయ వునరుజ్జీవనం (యువభారతి వచురణ) 1980; పు. 36). 19వ శతాబ్దం భారతీయ పునరుజ్జీవనానికి కాలరంగంగా (పకాించింది. దానికి మూలపురుషుడు రాజారామమోహనరాయ్‌ (1772-1833): అలాగే ఆంధ (పాంతంలో మూలపురుషు డనదగినవాడు వీరేశలింగం పంతులు. వారి సంఘనంస్కరణోద్యమం, స్తీ విద్యా (వచారోద్యమం, నాటక రంగోద్యమం, సొపాత్య (ప్యక్రియా (పారంభోద్యమం ఇవన్నీ వునరుజ్జీవన 1పస్థానంలోని ఖాగాలుగానే పంతులుగారు భావించి (పపంచించారు. అరవిందులు ఈ పునరుజ్జీవన వికాసాన్ని మూడు దశలుగా వివేచించారు. వాటివెనుక ఉండే (పేరణ (తయాన్ని కూడా పేర్కొన్నారు. అవి

1. పేరణ- పాశ్చాత్య వంపర్కం ; దశ - పాశ్చాత్య సంపర్క స్వీకారం.
2. పేరణ- జాతి యొక్క బుద్ధి వివేకాలు గతసంస్కృతిని ఒక వినూత్న దృష్టితో చూడటం: దశ -" యూరోవు (వభావానికి భారతీయ ఆత్మ్మపత్మికియ జరపటం.
3. |పేరణ,- సంస్కృతి సారాన్ని మననం చేసుకొని పూర్వాపరాలను [(గహించటం; దశా అధునిక భావాలను, ప్యకియలను రూపొలను స్వీకరిస్తూనే ఖారత జాతి స్వతకయసత్యాలను తిరిగి సాక్షాత్క్మరింపచేసుకోవటం. ఈ వికాన దశ్మాతయాన్ని ఆధునికాం(భ సాపాత్య చర్మితకు కూడా అస్వయించుకొనే అవకాశం

ఆలోచిం(చటం)చే ,వ్యకియకు అలవాటు చేసిన వంతులుగాఠు ప్రశ! ఉన్నది. అయితే, ఈ మూడు దశలూ (కమంగా జాతి జీవితానికి, జాతి ఆలోచనకు, జాతి సృజనాత్మక (పవృత్తికీ సంబంధించి ఉన్నాయి. పాశ్చాత్య సంపర్క స్వీకారదశ వానపడుతున్నప్పుడు నేల నిశ్శబ్దంగా నీటిని తోగే దశను న్ఫురింప చేస్తుంది. విద్యావంతుల (ఇంగ్లీషు చదివిన వారి. పంచ్యపాణాలుగా పాశ్ళాత్య [పఖాపం మారటం ఇదిపరలో గమనించాం. నూత్న వరిచయం మనిషికి జీవితంలో ఎంత అబ్బురాన్ని, అవ్లాదాన్ని కలిగిన్తుందో ఈ మొదటి దశలో హిశ్చాత్య సంవర్మం అంత (వభావాన్ని తెలుగు ఖాషా సాహిత్యాలకు అందించింది. ఈ దశ వీరేశలింగం పంతులుగారికి ముందే తెలుగులో వెలుగులీనింది. అది పంతులుగారికి వూర్వరంగంగా వరిఢవించింది.

వంతులుగారికి (పేరణను కల్పించిందీ, వారి సాంఘిక సాహిత్య జీవితాల్లో దశగా నిలిచిందీ రెండవ దశకు సంబంధించిన అంశాలుగానే చెప్పాలి. అంటే తెలుగు _పాంతంలో తెలుగు సాహిత్యంలో సాంఘిక పునరుజ్జివన చైతన్యాన్ని మొదటి దశనుండి రెండవ దశలోకి తీసుకొనిపోయిన ధీరుడు వంతులుగారు. ఈ విధమైన చైతన్యానికి పరోక్షంగాను, (వత్యంక్షంగానూ తోడ్పడినవి (బమ్మా సమాజం, ఆర్యనమాజం, రామకృష్ణ మిషన్‌, దివ్యజ్ఞాన సమాజం, మొదరైన సంస్థలు సాగించిన ఉద్యమాలు. ఇవన్నీ ఆంధధుల ఆలోచనలను రూపొందించిన కాలం పంతులుగారి కాలం, చొళి- జీవితంలో చాలా కాలం ఆలోచనలను, ఆచరణలో పెట్ట ఉద్యమంలోనే వెచ్చించబడింది. ఆయన ముందు కార్యకర్త; తరువాత, కావ్యకర్త (రచయితు. విధవా వివోవోలను చేయించి (స్తీ జనోద్ధరణం, సంఘ నంన్క్మరణం సాధించటం వారి ఉద్యమం. ఆ ఉద్యమానికి సాహిత్యం ఒక సాధనం. అందంగా [(పబోధం చేయాలని కవిత లల్లి కవిగా కీర్తిని సంపాదించే కోర్కె ఆయనకు తక్కువ. తన సాహిత్యం సంఘానికి ఎలాగైనా ఉపయోగపడాలని ఆయన అశయం,

“వంతులు గారి సాహిత్యం సమాజం అనందించటానికి పుట్టింది కాదు; ఆలోచించటానికి ఆవిర్భవించింది. టి.యన్‌. ఎలియెట్‌ “ది సోషల్‌ ఫంక్షన్‌ ఆఫ్‌ పోయ్యెటి' అనే వ్యాసంలో "పరాయి ఇఖాషలో అనుభవించిందాని కంకు ఆలోచించటం తేలిక” అని పేర్కొన్నాడు. (“113 611 10 10% 2 2 [086128 1208002486 021 1౬ 10 1001 12 1౯) ఈ మాట అక్షరాలా నిజం. ఇంగ్లీషు చదువులు వచ్చిన విద్యావంతులంతా ఇంగ్లీషులోనే ఆలోచించటం, ఇంగ్లీషులోనే మాట్లాడటం, (వాయటం ఆకాలంలో బాగా అలవాటులోకి తెచ్చుకొన్నారు. పంతులుగారు ఇంగ్లీములో అలోచించి నక్లు తెలుగులోనూ, అందులోనూ వచనంలోనూ అలోచించే పద్ధతిని రచనంలో ,పవేశపెట్టారు. ఈ మార్గాన్ని ఘంటాపథంగా మలచింది గిడుగు రామమూర్తి పంతులుగారు.

టి.యన్‌. వలియట్‌ అదే వ్యానంలో మరొక మంచి విషయం చెప్పాడు. ఒక జాతి తన భాషను మరో జాతి మీద బలవంతంగా రుద్దవచ్చు. అ జాతి భాషను బోధనలో నుంచి ఎత్తివేసి తన భాషనే వ్యవవారంలో నిలిపి నర్వ విధాల అణచివేత చర్యలు సాగించవచ్చు. అయితే, పరాయిభాష లో అనుభవించి, అఖివ్యక్తీకరించే పద్ధతి అ ఐాతి వారికి అలవరచకపోతే, వారి భాష వారిలో సవాజంగా అంతరించిపోదు. అలా జరగకపోతే ఎప్పుడైనా వారిలోని భాష అనుభూతి చేవను పుంజుకొని కవిత్వంగా పెల్లుబికి రాక తవ్పదు అంటాడు ఎలియట్‌. ఇది అక్షరాలా నిజ మనిపించింది మన సాహిత్య చరి,తలో.

342 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు వీరేశలింగం. పంతులు గారి” రచనలన్నీ ఇంగ్లిషులో లాగా తెలుగువారు తెలుగులో ఆలోచిస్తున్న వైఖరిని వ్యక్తీకరిస్తాయి. కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారు కూడా తెలుగు కవిత్వంలోనూ, వచనంలోనూ అనుభఎవంచిన దానికంటె అలోచించటమే ఎక్కువ.చేశారు. తిరుపతి వెంకటకవులు ఈ అలోచనపరుల కాలంలో కవితలో అనుభవాన్ని అమృతంలా అందించారు. అయితే, వారు ఇంగ్లీషు చదువుకొన్న కవులు కారు. వారు సాగించిన కవితా (పస్టానాలు టి.యన్‌. ఎలియట్‌ చెప్పన మాటలతో అన్వయించుకొంకే మరింత అర్ధవంతాలుగా గోచరిస్తాయి. ఇంగ్లీషు భాష అ కాలంలో చాల మంది కవులకు ఆలోచనకు పనికి వచ్చింది. కాని, అనుభవించి కవితగా అభివ్యక్తీకరించటానికి తోడ్పడలేదు. ఎందువల్లనంకే వాళ్ల లో ఉన్న మాతృభాపాభివ్యక్తి అణచబడిందేమో కాని, అంతరించి పోలేదు. తిరుపతి వెంకటకవుల కాలంలో ఉన్న వ నహృదయునిలో కూడా కవితా రురి ఆగిపోదు, ఇంకిపోదు, అంతరించిపోదు. నంఘనంన్కరణం ఎంత ముఖ్యమో అన్వ్యభాపా ్మవభుత్వంలో అణగారిపోయే మాతృభాషను పజల నాల్కల మీద శవితా మాధుర్యంతో కలకాలం నిలువగలిగిన కవిత్వోద్యమం సాగించి సామాజిక సాహిత్య రసికత్వ వునరుద్ధరణం చేయటం కూడా అంతే ముఖ్యం. ఆ వునరుద్ధరణతో ఆంధ కవుల హృదయాల్లో కవితాధారకు కరువు లేకుండా పోయింది. ఆంగ్ల కవిత్వాలను ఆంగ్లంలో చదివిన తెలుగు కవులు ఆంగ్లంలో కవితలు (వాయక పోవటానికి కారణాలు ముఖ్యంగా రెండు. అవి: ఒకటి -ఇంగ్రీషు ఇదువులు ఇంగ్లీషులో ఆలోచించటం నేర్చినసంతగా ఇంగ్లీషులో అనుభవించి కవిత లల్లేంత (పేరణను కల్గించ లేకపోయాయి అని చెప్పాలి. రెండు? వరాయిభాష అయిన ఇంగ్లీషును ఎంత చదివినా తెలుగువారు తమ మాతృభాష బలవంతంగా తమ జాతిలో అణచబడుతున్నదనీ, తమలో అంతరించిపోతున్నదనీ అనిపించే తరుణంలో తమ సుప్త చైతన్యంలో ఉన్న భాషా సాహిత్యాభిమానాన్ని, ఇంగ్లీము ఖాపా కవిత్వ సౌందర్య సంస్కార (,పేరణం చేత నవ్యకవితా (ప్యకియలుగా పెల్లువికేటట్లు ,పకటించుకొన్నారు. గురజాడ గేయంలోనూ, వచనంలోనూ అనుభవ శక్తిని ,పదర్శించాడు. రాయప్రోలు పద్యంలోనూ, పాటలోనూ అనుభవ సాందతను అభివ్యక్తీకరించాడు. పైన చెప్పిన మూడే దశకు రెండు కళ్లుగా మెరిసేవారు గురజాడ రాయ్యపోలులు . ఇద్దరూ పంస్కృతి సారాన్ని మననం చేసుకొని పూర్వాపరాలను (గపాంచే (పేరణతోనే కవితలు రచించారు. "కొత్త పాతల మేలు కలయిక (కొమ్మెరుంగులు చిమ్మగా గురజాడ గళ మెత్తాడు. దేశచ్చందంలో నుండి రాట్నంతో వత్తి కండెలో నుండి దారం తీసినట్లు 'ముత్యాలసరాన్ని” నిర్మించాడు. సంఘసంస్కరణకు నంబంధించిన ఆధునిక ఖావాలను వెల్లడించాడు. నవ్య _ప్యకియలను చేపట్టి నిర్వహించాడు. అయినా, భారతజాతి స్వకీయ నత్యాలను తిరిగి సాక్షాత్కరింప చేశాడు. ఇక్కడ ఒక విషయం స్పష్టంగా తెలునుకోవాలి. గురజాడ కన్యాశుల్కాన్ని, బాల్యవివావాోన్ని, వేశ్యా నమస్యను నమాజ దురాచారాలుగా భావించాడు. వాటిని తొలగించి సంఘాన్ని సంస్కరించాలని యత్నించాడు. సాహిత్యాన్ని తన పబోధానికి వరోక్ష వాపాకగా వాడుకొన్నాడు. అయితే, గురజాడవారి సంఘసంస్కరణ ఖావాలు భారతజాతి స్వకీయ సత్యాలను వ్యతిరేకించేవి కావు. కాగా, వాటిని వునరుద్ధరించేవి, పునరుజ్జీవింపచేసేవి. సంస్కరణం ద్వారా జాతి జీవన చైతన్య సత్యాలను పునరుద్ధరించాలని యత్నించటమే గురజాడ ఉద్యమ లక్ష్యం. రాయపోలు లక్ష్యం కూడా జాతి సాంస్కృతిక మూల్యాంక వునరుద్ధరణమే. వారి అమలిన

శృంగార సిద్ధాంతం సాంఘికంగాను, అఆలంకారికంగానూ నంన్కరణ మార్గాన్ని అవలంవించినదే. అయితే, గురజాడది వాస్తవ మార్గం. రాయ్యప్రోలుది ఆదర్శ సంథా. అయినా, వారిద్దరి

ఆలోచిం(చటం)చే సష్యకియకు అలవాటు చేసిన పంతులుగారు 343 పాదు. ఒకకే. అది పై మూడో దశకు సంబంధించింది.

తెలుగు సాపాత్యానికి సంబంధించినంతవరకు ఈ మూడు దశలలో కనవడే మూడు లక్షణాలు -1. సంపర్కం. 2. నంన్మరణం. 3. వునరుజ్జీవనం. యూరోవు భాషా నసంన్క్సృతులతోటి సంవర్కం వీరేశలింగ యుగ వూర్వ లక్షణం. పాశ్చాత్య విజ్ఞాన పభావంతో స్వీయ సంఘ సంస్కరణానికి వూనుకోవటం దానికి సాహిత్య మొక సాత్త్విక సాధనంగా గుర్తించటం వీరేశలింగ కాల లక్షణం. నంస్కరణ చైతన్యాన్ని మన్నిస్తూనే దేశ నంన్కృతిలోని మౌలికమైన విలువలను సంఘ (శ్రేయన్సును దృష్టిలో పెట్టుకొని పునరుజ్జీవింప చేసే ఫవృత్తితో సాపాత్య సృష్టి చేయటం గురజాడ, రాయ్యపోలుల కాలం నాటీ లక్షణం.

ఈ మూడు దశలలో సాహిత్యం అంతకుపూర్వం ఎన్నడూ లేనంతగా సమాజంతో సన్నిపాతమై పోవటమే కాకుండా, సమాజూన్ని బాగు చేయాలన్న సంస్కరణ స్పృహ, సమాజం బాగువడితే గాని సాంసృతిక పునరుజ్జీవనం కలగదనే పగాఢమైన విశ్వాసం, సమాజంలో ఏదైనా మార్పు రావాలంటే సాహిత్యం దానికి శక్తిమంతమైన సాధనంగా వనికి వస్తుందనే సామాజిక సాహిత్య స్పృహ ఈ మూడు దశలలో _(కమంగా (వస్ఫుటమైంది. 'పాచీన సాహిత్యంలో సమాజం (పతి ఫలించింది. కానీ, వీరేశలింగ వంతులుగారి కాలం నుండి నమాజానికి సాహిత్యం (పతిన్పందించింధ్ని సమాజాన్ని తన బుజాల మీదకు ఎత్రుకొన్నది. నమాజాన్ని (పబోధించటం సాహిత్య విధ్యుక్త కర్తవ్యమనే చైతన్యాన్ని ఇరవయ్యో శతాబ్ది [పథమపాదం ఎలుగెత్తి చాటింది. సంఘంలో నివసిస్తుస్న సజివచైతన్యం. సంఘం కోసం రచిన్తున్న నంస్కరణోద్యమ నహ; సాంఘిక సమస్యలపై రచయిత చేసే ఆలోచనలే అతడు ఎన్నుకొనే వస్తువులను, రూపాలను, (ష్యకియలను వరోక్షంగా రూపాొందిస్తాయనే వాస్తవం _ఈ కాలంలో వెలువడిన రచనలు వ్యక్తం వేస్తాయి.

వీరేశలింగం పంతులుగారి రచనలు సంఘంలో నివసిస్తున్న చైతన్యంతో పాటి, సంఘం కోసం 'రచిన్తున్న సంస్కరణోద్యమ స్పృహను కూడా బలంగా వ్యక్తం చేశారు. పంతులుగారు సమాజ చైతన్యంజో ఎంతగాఢంగా స్పందిస్తారో ఈ మాటలు స్పష్టం చేస్తాయి. “దేశమును మంచి దశకు తీసికొని వచ్చి లోళములో (వఖ్యాతికెక్కెడు దేశములలో ఒక దానిని చేయవలెనన్నచో మొట్టమొదట సామాన్య జనుల యొక్క స్థితిని బాగు చేయుటకు! (బయత్నపడవలెను. జనసామాన్యము యొక్క స్థితిని బాగువణఖచవలెనన్నచో, తప్పక దేశ భాషలలో సువయుక్షమునై స (గంథములను సులభ శెలిని వాసి యవి యొల్లవారికిని సుబోధములగునట్లును, నులభ్యకయ సాధ్యములగునట్లును చేయవలయును. ఇట్టి -వనిని నిర్వపాంచుటకు వూణ భాషయందు మంచి పాండిత్యమును సంపాదించి బహ్ముగంథ (దష్టలయి, దేశభాషలందు గూడ తగినంత కృషి చేసినవారే సమర్శ్థులగుదురు. ఏమి కాల కర్మ దోషముననో గొని మన దేశమునందు వూణ భాషయందు విశేష పాండిత్యము కలిగి బహుపరిక్ట లిచ్చి మెవ్వువడసినవారెవ్వరును దేశభాషయందు మంచి పుస్తకములను (వొసి జన సామాన్యమును ' మంచి దశకు తీసుకొని వచ్చుట కీంచుకయు [పపయత్నింవ కున్నారు" (దేశాభిమానము-1880 జూలై. దేశ భాషలు -1881 అక్టోబరు-వివేకవర్ధని. సం. 8.పు.56/ -1951-చూడు: వీరేశలింగం పంతులు సమ్యగ

వరిశిలన: డాక్టర్‌ అక్కిరాజు "రమాపతిరావు -(1972)వు. 288-289)

344 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

జన సామాన్యాన్ని -బాగు పరిస్తేనే దేశం బాగువపడుతుందనీ, జన సామాన్యాన్ని జబాగుపరచటానికి సులభశైలిలో వాసే రచనలు బాగా వనిక్‌ వస్తాయనీ, ఇంగ్లీషు భాషలో పాండిత్యం గడించిన తెలుగువారు తమ మాతృభాషలో (గంథ రచన చేసి, సమాజం పట్ల తమకున్న బాధ్యతను “నిర్వహించాలనీ పంతులు గారు భావించారు. సామాన్య (వజలను ఆలోచింప చేసే సాపాత్యం వంతులుగారి లక్ష్యం. సంన్క్మరణం ఆలోఛనలో నుండి ఆకృతి దాలుస్తుంది. ఆలోచనను రేకిత్తించటానికి అనువైన జ్ఞానాన్ని, వివేకాన్ని సాహిత్యం సమాజానికి అందజేయాలని పంతులుగారి ఆశయం. వివేకం ఆలోచనను ఆచరణగా మార్చటానికి తోడ్పడే శక్తిమంతమైన బుద్ధి శక్తి. దానికి రచనను ఉపకరణంగా వాడుకొన్నారు పంతులుగారు. అందువలన పంతులుగారి రచనలకు ఆలోచించటం జీవలక్షణం, సంఘసంస్కరణం జీవిత లక్ష్యం.

వీరేశలింగంగారి రచనలలో నంన్కరణ స్పృహ, సాహిత్య స్పృహను నియతం చేసింది. అందువలన ఆయన కవిత్వం (వాయలేకపోయారు.. సామాన్య _(పజలకు సరళంగా తెలుగులో చెప్పాలనే దీక్ష ఆయనబేత వచనరచనతో ముడిపడిన (పష్యకియలనే ఎన్నుకొనేటట్లు చేసింది. గురజాడ ఈ పరిస్థితిని మార్చాడు. ఆయన సాహిత్య స్పృహతో సంస్కరణాన్ని సామాన్య [పజకు చెప్పదలబుకొన్నాడు. . అందువలన ఆయన కవిత్వాన్ని సరళైలిలో చెప్పటం (వధానవాహికగా ఎన్నుకొన్నాడు. ఆఅ తరువాత సాంఘిక నాటకాన్ని (పజల కోసం బలంగా పయోగించాడు. గురజాడలో ఆకులందున అణగిమణగి యున్న కవిత కోకిల (కొత్త గొంతుతో కూసింది. రాయ్యపోలు వారు కూడా సంఘాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని (వాసిన వారే. వారు కూడా మామిడి కొమ్మ నెక్కిన కోకిల స్వామియే. కానీ, వారి సంస్కరణం అలంకారశ్వాన్త సిద్ధాంతంలో సాగింది. అయితే, దానిని జీవితంతో ముడిపెట్టి అన్వయించారు వారు. నిజానికి అది సమాజాని కుద్దేశించిందయినా, సాహితీవేత్తల వరకే ఆగిపోయింది. చీరేశలింగంగారు నమాౌజానికి చెవదలచుకొన్నది వాచ్యంగా చెప్పే వవృత్తిని ఎక్కువగా (వకటించారు. గురజాడ వ్యంగ్యంగా చెప్పే పద్ధతికి (పాధాన్యమిచ్చారు. రాయ(పోలు తమ సిద్ధాంతంలోనూ, రచనలోనూ లక్షణకు వట్టం కట్టారు.

వీరేశలింగం పంతులుగారి (వ్మృకియలు ఆలోచనకోసమే జీవించాయి. గురజాడ వారి ప(క్రియలు జివిస్తూ ఆలోచించాయి. రాయ్య్మపోలు _ష్యకియలు. అలోచిస్తూ జీవించాయి.

(ఆదివారం ఆంధధ(పభ : 16.7 1989)

69 విషాదగంభఖీర రూవకాలూ :విషాదాంత నాటకాలూ "మొదట పాశ్చాత్యలోకం మనఖారతదిబ్మండలంపై దీపాలు వెలిగించింది. అవి అంతకు మునుపే లేనట్టివిగా కన్పించాయి... అంగ్ల్రసాహిత్యం భారతీయ రచయితలకు కొత్త నే(తాలు, కొత్త వీనులు ఇచ్చింది. నవల, కథానిక, విషాదాంత నాటకం, జీవిత చర్మిత, ఆత్మకథ, వ్యానం, దినచర్య (డైరి), లేఖా సాహిత్యం, భావగీతం - ఇంకా ఎన్నో సాహిత్య వ్యకియలను వాటి మనోహర ఉవ విభాగాలతో సవో అనంత వైవిధ్యమున్న ఒక నంవదను మన రచయితలముందు పరచింది. మనవారు ముగ్గ్భులయ్యారు. కన్నడ వచన కవిత్వ నాటకానికి షేక్సుపియర్‌ మార్గదర్శి. విషాదాంత నాటకానికీ, చార్మితక నాటకానికీ, చివరకు పౌరాణిక నాటకానికీ కూడా అయనే ఒరవడి. గోల్డుస్మిత్‌, షెరిడన్‌ కన్నడంలో మానవ చేష్టలను వదర్శించే వోన్య నాటకానికి మూలవురుషులు. సాంఘిక నాటకానికి ఇబ్సెన్‌, వాదము చర్చలు ఉండే నాటకానికి బెర్నార్డు షా దారి చూపారు. పో, నోతార్నా, కానన్‌ డాయల్‌ కన్నడ కథానికకు రూపరేఖలు దిద్దారు. జీవిత చర్మితలు (వాసేవారికి బాస్వెల్‌, మెకాలే, మరికొందరు అనుసరణీయులైనారు. ఆత్మవర్ణన చేసేవారికి మిల్‌, టాల్‌స్టాయి, అస్కార్‌ వైల్దుల అత్మకథలు ఉవకరించాయి. లాంబ్‌, వోజ్‌లిట్‌ వంటి వారల వైయుక్తిక వ్యాసాలు అరకవు రచనలకు నమూనా లయ్యాయి. కోల్‌రిడ్డి, అర్నాల్డ్‌, టూడ్లే వంటి వారి సాహిత్య విమర్శలు విమర్శనాత్మక సాపాత్యానికి ఒరవడి పెట్టాయి. కన్నడ ఛందస్సులు ' అంగ్ల ఛందో రీతుల నుంచి కొంత స్వీకరించలేకపోలేదు. ఈ నూత్న సాహిత్య (వ(కియలు, 1పేరణలు ఇతర అధునిక భారతీయ సాహిత్యాలకు వలెనే ఆధునిక కన్నడ సాహిత్యానికి కూడా ఎంతో (పాముఖ్యం కల విశేషములు” అన్నాడు (పొఫెసర్‌ వి.కె. గోకాక. (భారతీయ వునరుజ్జీవనం - డి. రామలింగం- (యువభారతి (వచురణ) (1980) వు. 67) ఈ మాటలు అధునిక కన్నడ సాపాత్యానికి లాగే ఆధునిక తెలుగు సాపొళ్యానికి కూడా చాలవరకు వర్తిస్తాయి. పాశ్చాత్య రూపక వ్యకియలిలో విషాదాంత రూపకం ఉదాత్త ఫణితి. విషాదాంత రూవకం వినోద రూవంకఠం కంకొు వేయిరెట్లు మిన్న. ప్లేటో కాలం నుండి పరిణతి చెందుతూ షెక్‌స్పియర్‌ కాలంలో పత్యేక (వతివత్తిని సంతరించుకొన్నది. పాశ్చాత్య నాటకకర్తలలో షేక్‌స్పియర్‌ ఒక మేరు ఇఖరం. ఆయన రచించిన విషాదాంత నాటకాలు అ _ష్యకియకే [(వమాణాలు కావటంతో పాటు వైవిధ్యాన్ని, (వయోగ వైదగ్భ్యాన్ని, కవితా గాంభీర్యాన్ని సంతరించిపెట్టాయి; పాశ్ళాత్య నాటక రంగానికి.1పాణం పోశాయి. భారతీయ రూపక (వయోగానికి (కొత్త వుంతలు చూపించాయి. తెలుగులో విషాదాంత రచనకు షేక్‌స్పియర్‌ నాఠుకాలు (కొత్త బాటలు చూపించాయి. మొదటి తరం రచయితలు కొందరు షేక్‌స్పియర్‌ నాటకాలకు అనువాదాలు నంతరించారు. వావిలాల వాసుదేవ శ్యాస్తిగారు జూలియన్‌ సీజర్‌ను 18/75.లో అనువదించటంతో ఈ ఉద్యమం (పారంభమైంది. అయితే, పాశ్చాత్య వృత్తాలుగల షేక్‌స్పియర్‌ నాటకాలు తెలుగులో (వ్యకియా గౌరవాన్ని పొందగలిగినా, (ప్రాచుర్యాన్ని మ్మాతం గడించలేకపోయాయి. సంస్కృత నాటకాలకు తెలుగులో వచ్చినంత (పాచుర్యం వాటికి లేదు. డానికి కారణం బహుశ వ్యకియ యేదైనా

346 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు నాటకానికి వన్తువు పాణం, వన్తువు దేశీయమైతే అది పజాదరాన్ని చూరగొంటుందనే నత్యమే కావచ్చు. ఈ సత్యం ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులుగారి “విషాద సారంగధరం' 1889లో వెలువడినప్పుడు అనుభవంలోకి వచ్చింది. (ష్యకియ విషాదాంత నాటకం, పస్తువు దేశీయం. ఇది [పథమౌాం్యధ విషాదాంత నాటకంగా విమర్శకుల మన్ననల నందుకొన్నది. దేశియేతివృత్తాలతో విషాదాంత నాటక రచనోద్యమానికి ఇది ఊపిరి పోసింది. ఈ ఉద్యమంలో శ్రీ పాదవారి “బొబ్సీలి" విషాదచ్చాయలు గల గొప్ప చార్మితక నాటకం; కోలాంచలం డ్తీనివాసరావుగారి రామరాజు చరిత, సుల్తానా చాంద్‌వీ, ిలాదిత్య, దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారి “కుంఖభరాణా' విషాదాంత చార్మితక నాటకాలు. ఇతివోసంలో నుండీ, వురాణం లో నుండీ, చర్వితలో నుండీ వన్తుపులను చేపట్టి విషాదాంత నారుకాలను రచించటం విశ్వనాధవారి పత్యేకత. నర్తనశాల ఐతివానికం; 'వేనరాజు పౌరాణికం; (తిశూలం, అనార్కలీ చార్మితకాలు. పాశ్చాత్య విషాదాంత నాటకానికి ఇతివృత్తం (పాణతుల్యం. దానిని నిర్వహించే ప్యాతలు చైతన్య తరంగాలు, కార్యం అంతస్సూూతం. ఇతివృత్తమంకే వట్టి కథ కాను. విషాద (పవాహం తరగలు. కట్టే పరీవాహ కోశం. కథ విషాద రూపక స్వభావాన్ని ము,దించుకొని ఉండాలి. విషాండాంత నిర్వహణానికి అనువుగా సాగాలి. కార్యోద్దీపిత్త కళాకార్య శీలమే ఇతివృత్తం. విషాదాంత నాటకం వస్తుతః భారతీయం కాడు. కాని, భాసాదులు అ రంగంలో _,వయోగాలు చేసి సంస్కృత రూవక రచనకు వన్నెచేకూర్చి పెట్టారు. అయితే, భారతీయ విషాద రూపక (పభథ్రియలో పాశ్చాత్య విషాదాంత నాటక పవ్మకియలో కానవచ్చే విశష్ట లక్షణాలన్నీ ఒదెగాయని చెప్పటానికి వీలులేదు. భారతీయులది రనదృష్టి; పాశ్ళాత్యులది "కెథార్సిన్‌' పోషించే షపవృత్తి. ఈ రెండింటికీ మౌలికమైన భేదాలున్నాయి. ఒకటి సజాతీయ విజాతీయ ఖావ సంఘర్షణలో నుండి జనించే అంతర్వేదసను సృష్టించి ఆసందబిందువులో లయింప చేసే స్థాయిఖావ పోషణం (వధానంగా సాగేది - రస దృష్టి. మరొకటి పరస్పర విరుద్ధ భావ సంఘర్షణలో నుండి అంతర్వేదనను పొంగించి అంతర్మాలిన్యాన్ని పక్షాళనం చేసే పద్ధతి - 'కెథార్సిన్‌ పష్యకియా _పవృత్తి. భారతీయులది అక్మానంద సంపలితమైన కళానుభవం అందించే (పస్థానం. పాశ్చాత్యులది భయ నిర్వేధ భాప 1పక్షాళన (వ్యకియను సాగించే (పస్థానం. ఒక దానికి నామాజికుల నపహానుభూతి పాతిపదిక, మరొక దానికే సానుభూతి (ప్రాతివదిక. ఈ రెండింటికీ తారతమ్యం ఉన్నా, వైరుధ్యం అంతగా లేదు. విషాదాంత రూపకం అంతఃకరణను స్పృశిస్తుంది. భయోద్వేగాలను పొంగించి మనస్సును (పక్షాళనం చేస్తుంది. అ పైన ఆత్మానంద నంవలితమైన రసానందానుభూతి నందించే మెట్టును న్పృశించదు. భారతీయ దృక్పథం గల రచయిత విషాదాంత రూపకాన్ని చేపట్టితే అ వెలితిని వూర్తి చేయగలడు. ధర్మవరం, విశ్వనాధలు తెలుగులో అ పని చేసి చూపించారు. నాటక కథలో చిపర నాయకుడు చనిపోయినట్లు చ్యితించే నాటకాలే విషాదాంత నాటకాలు కావు. నాయక విషాదాంతానికి తగిన గాఢమైన పస్తుబలం, విషాద వాతావరణం కథలో నహజాగో అమరియుండాలి. కథలో ఫరితకు కలిగే-విషాదఖావ సాంద్రత ముఖ్యం కాని కథాంతం కాదు. నహజంగా నాయకు డెంత ఉన్నతుడైనా. ఉదాత్తుడైనా అతనిలో ఉండే ఒకానొక బలమైన లోపం గౌణఖం [ఇ వల్లనో విధి వైవరీత్యం వల్లనో తన నాశనానికి తానే కారకుడై. సామాజికులల్‌ తన పట్ల విపరీతమైన సానుభూతిని కలిగించుకొని, వారని తసతో పాటి అంతర్వ్యేదనకు గురిచేసి

విషాదగంభీర రూవకాలూ : విషాదాంత నాటకాలూ తశ? కెథార్సిన్‌ను అనుభవానికి అందించతుం సామాన్యం? విషాదాంత రూపకాలలో గోచరించే అంశం. అయితే, కథ విపాదాంతం కాకపోయినా సామాజికునిలో నాయకాదుల పట్ల వివరీతమై న సానుభూతిని కలిగించే కథా (వవృత్తి గల నాటకాలు విషాద గంభీర నాటకాలుగా పరిగణింపబడుతూ ఉంటాయి. ఖారతీయ నాటకాలలో కొన్ని విపాదాంత నాటకాలు కాకపోయినా, విషాద సాందతను వన్తువులో నవాజంగా పండించుకొన్నవి ఎన్నో ఉన్నాయి. తెలుగులో అటువంటివి మిగతావాటి కంటు ఎక్కువగా [(వజాదరణం పొందాయి. ఉదాహరణకు కందుకూరి వారి అభిజ్ఞాన శాకుంతలం. (తెలుగులో అధిక సంఖ్యలో అనువదింపబడిన నాటకాలలో కాళిదాసుని అభిజ్ఞాన శాకుంతలం మొదట పేర్కొన దగింది. వావిలాల వానుదేవ శ్యాస్తిగారి ఉత్తరరామ చరితము (అభిజ్ఞాన శాంకుతలం తరువాత తెలుగు వారి మన్ననలు పొందిన సంస్కృత నాటకం ఇది. దీని తరువాత శూదకుని మృచృ్చకటికం పేర్కొన తగింది. చిలకమర్తివారి గయోపాఖ్యానం, ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులవారి విషాద సారంగధర (సారంగధర నాటకాలు తెలుగులో చాలా వచ్చాయి. అన్నిట్లోనూ ధర్మవరం వారి రచన అ(గగణ్యం) ఈ వరుసలో హరిశ్చంద నాటకాలను, సావ్వితి నాకుకాలను పేర్కొనవచ్చు. విశేషించి విశ్వనాథవారి నర్తనశాల మొదలైనవి ఎన్నవచ్చు.

ఈ నాటకాలన్నింటిలో నాయకుడు చిపరకు చనిపోవడు ఒక్క సారంగధరలో తవ్ప, నర్తన ఇాలలో తవ్ప. సొరంగధరుడన్నా కొన్ని నాటకాలలో మరల (_బతకవచ్చునేమో కాని, కీచకుడు మ్మ్యాతం (బతికే _పనక్తియే లేదు. నాయకుని విషాదాంతంతో వనిలేకుండానే సహజంగా విషాద గాంభీర్యాన్ని సంతరించుకొన్న నాటకాలు పైన పేర్కొన్నవన్నీ. వస్తుబలంచేత అవి విషాద రూవకాల్లా తెలుగులో _వఖ్యాతి గాంచాయి. తెలుగువారి మన్ననలు పొందాయి. ఈ నాటక వస్తువులన్నింటిలో నాయకునిలోని సవాజమైన లోపం వలన కంళొ విధి వైపరీత్యం వలన కలిగిన విషాద సాందత వలన సామాజికులు పొందే అనుభవమే ఎక్కువ. న్వఖావంచేత ఇవన్నీ భారతీయ విషాద గంఖీర నాటకాలు.

అభిజ్ఞాన శాకుంతలంలో దుర్వాసమహర్షి శాపం నృష్టించిన నంక్షోభం, నాయికానాయిక ప్మాతలలో కల్పించిన విషాదం వఠితలను అ నాటకంలో అకట్టుకొంటుంది. విషాద నాటకంలో నాయకుని మరణరూవమైన విషాదాంతం ఎంత గాఢమైన (వఖావాన్ని కలిగిస్తోందో,' నాయికానాయకుల మృత్యుసంబంధమైన విషాదం అంత గాఢమైన _పఖావాన్ని కలిగించగలదని భారతీయ నాటకాలు నిరూపించాయి. ఎలాగంటే అభిజ్ఞాన శాకుంతలంలో దుర్వాస శాపం దుష్యంతుని స్పృతిలో నుండి శకుంతలను విన్క్సృతి వథంలోకి నెట్టుతుంది. కాని, అంతరంగంలో అవ్యక్తమైన ఆవేదనను కల్పిస్తుంది. ఉంగరాన్ని చూచిన తరువాత వియోగ దుఃఖాన్ని, శకుంతల చనిపోయి ఉంటుందన్న ఖావం వలన కలిగిన శోకాన్ని, తాను చేసిన పొరపాటుకు విపరీతమైన వరిశాపాస్నీ దుష్యంతుడు వ్యక్తం చేస్తాడు. ఇదంతా విధి కల్పించిన విషాదమని సొమాజికునికి తెలుసు. శకుంతలా మరణం సంభవిస్తే ఎంత విషాదం కలుగుతుందో అంత కల్లోలాన్ని నాయకునిలో కలిగిన్తుంది కథలో శావం. శకుంతల (బతికి యున్న నంగతి తెలిసిన సామాజికుడు నాయకుని పట్ల గాఢమైన సానుభూతితో న్పందిస్తాడు. శకుంతల నిశ్శబ్ద వియోగ దుఃఖం “మృత్యో ర్మా అమ్బుతంగమయ'” అన్న గంభీరానుభవాన్ని అందిన్తుంది. ముగింపును పట్టి చూస్తే శాకుంతలం విషాదాంత నాటకం కాదు. కథలోని విషాదగాంభిర్యాన్ని బట్టి చూస్తే విషాదాంత నాటకంలోని విశిష్ట శక్తినంతా వ్యక్తం చేస్తున్న రచన. పాళశ్ళాత్యులకు సైతం ఈ నాటకంలోని" వ్విపలంభం కంకు

348 సాహిత్య చర్మితలో చరృనియాంశాలు నిషాద ఖావ సొందతయే విశేషంగా గోచరించింది. వఠీతల నవానుభూతినీ, సానుభూతిమీ షమంగా సాధించగలిగిన నాటకం అభిజ్ఞాన శాకుంతలం. పాశ్చాత్య విషాదాంత నాటకాలతో వరిచయం ఏర్పడిన తరువాత తెలుగువారికి అభిజ్ఞాన శాకుంతలం మీద ద్విగుణికృతమైన అభిమానం పెరిగింది. షేక్సియర్‌ నాటకాలకు ఎదురుగా నిలువగలిగిన నాటకం శాకుంతలమని భారతీయులైన తెలుగువారు కూడా -తెలివిగా (వకటించారు.

“ఉత్తరే రామచరితే భవభూతి ర్విఇిష్యతే' అని (ప్రసిద్ధ. కరుణ రసానికి పెట్టింది పేరు ఉత్తర రామచరితం. అందులో నాయకుడైన రాముడు సీతా పునన్స్నమాగమ స్పృహ లేని శోకాన్ని వెలారుస్తాడు. అతని భావంలో అరణ్యంలో సీత చనిపోయి ఉంటుందనే నమ్మకమే బలంగా ఉన్నదని సామాజికులకు గోచరిన్తుంది. కాని,.సామాజికులకు సీత (బతికి ఉన్నదనీ తెలును; తిరస్కరిణీ విద్యతో అమె రాముల్జి వునర్జీవితుణ్ణి చేసిందని కూడా తెలుసు. సీత జీవించి ఉన్నదని తెలసిన సామాజికుడు రాముని శోకాన్ని సవోనుభూతితో అనుభవించటం పాధ్యం కాదు. సానుభూతితో రాముని విషాదాన్ని తనూ పంచుకోవలనిందే. అయ్యో! రామునివట్ల విధి ఎంత వవరీతంగా వర్తిష్తున్నదని వేదన పడవలసిందే. ఇది విషాదగంఖీర లక్షణం. కథలో నహజంగా అమరిన కాథార్సిన్‌. అధునిక నాటకకర్తలు ఉత్తర రామ చరితంలోని విషాద సార(దతను విశేషంగా ఆదరించి పోషించారు. సామాజికులు భారతీయమైన విషాదగంభఖీర నాటకంగా దానిని ఆమోదించి అస్వాదించారు. ఉత్తర రామ చరితం వట్టి అనువాద నాటకమే “కాదు; అంధధులు అనువాదంలో నైనా గర్వింవదగిన ఖారతీయ విషాదగంఖభీర నాటకం.

అనువాదాలలో అభిజ్ఞాన శాకుంతలం వీరేశలింగం గారి చేతిలో వడి (వజాదరణం పొంద గలిగే శైలిలో జాలువారింది. ఉత్తర రామ చరిజానసువాదా లన్నింటిలో మల్లాది సూర్యనారాయణ శా్తిగారిది మధురంగా అవతరించింది. ఇవి నంస్కృత నాటకాలకు అనువాదాలని కాకుండా తెలుగువారు తము న్వంత జాతి నిర్మించుకొన్న కథలుగానే భావించారు. అనుభవించారు.

చిలకమర్తి వారి "గయోపాఖ్యానం" తెలుగువారి అభిమానాన్ని విరివిగా చూరగొన్న పౌరాణిక నాటకం. అ కాలంలోనే లక్ష పతులు అమ్ముడు పోయాయట. అ నాటకంలోని పద్యాలు (పజల నాల్కల మీద లాస్యం చేశాయి. అ నాటకానికి అంత (వచారం అందులోని పద్యాల వల్లనే వచ్చిందని విమర్శకులు ఐవేచించాడు. కాని, లోతుగా-ఆలోచించి చూస్తే గయోపాఖ్యానంలోని విషాద గంభీర లక్షణం వల్లనే వచ్చిందని స్పష్టమౌతుంది. అ నాటకంలో నాయకు డెవరు? అనే అంశం మీద వాదోవవాచా లున్నాయి. శ్రీకృష్ణుడన్న వారున్నారు; అర్జునుడన్నవారున్నారు. గయుడన్న వారున్నారు. గయుడే నాయకుడు. గయుని మృత్యుభయం ఈ నాటక విషాద గాంభీర్యానికి వీజం. శ్రీకృష్ణార్ణనుల వరన్సర (వతిజ్ఞ వలన ఏర్పడే సంక్షోభం, భయం, గయుని 1పాణసంకటం అ నాటకంలోని సంఘర్షణను సృష్టించిన కారణాలు. గయుడు చివరకు బితికినా అతదు చచ్చి (బతికినంత పని నాటకంలో చ్వితించబడింది. విధి వ్యకించటం వలన పొరపాటున జరిగిన అవచారానికి మరణ దండనను అనుభవించే గయుని భయోద్వ్యేగాలు సామాజికునిలో సానుభూతిని రేకెత్తింవజేసి, కెథార్సిన్‌ను కలిగిస్తాయి. గోయోపాఖ్యానం విషాద గంభీర రూపకం.

ధర్మవరం వారి విషాద సారంగధరం దేశీయ వృత్తంతో వెలువడిన విషాదాంత నాటకం. ఈ నాటకంలో కూడా నాయకు డెవరన్న _పశ్న విమర్శకులలో చర్చనీయాంశమైంది. సారంగధరుడు

విషాదగంభీర రూవకాలూూవిషాదాంత నాటకాలు 34కి విషాదనాయక లక్షణాలన్నీ తనలో నంవదించుకొన్న వాడు. బలీయమైన విధివలన విషాదాంతోన్ని పొందిన వాడు. రాజరాజ నరేం్యదుడు విషాద ప్యాత, చితాంగి విషాద ప్కొాత. వృద్ధుడు వయసు పిల్లను వివాహం చేసుకొనే దురాచారం నరేందునిలో ఉన్నది. "వివరి కతడు పశ్చాత్తాపంతో సంన్కరణ (వబోధం చేస్తాడు కాని, ఈ నాటకంలో అన్ని ప్యాతలనూ అలముకొనే విషాదచ్చాయలు, సారంగధరుని శీల్య్వవతం అతని విషాదాంతావికే దారి తీసే దారుణ పరిస్థితులు, నాటకంలో సామాజికుల సానుభూతిని పెల్లువికింవచేయళమే కాకుండా కెథార్సిన్‌ను వుష్కలంగా పోషిస్తాయి. తెలుగులో అన్నివిధాలా విషాద గంభిర నాటకమే కాక, విషాదాంత నాటకంగా కూడా పాశ్చాత్య (వమాజాలను అందుకొనగలిగిన నాటకం ,ఇది.

నాటకయుగంలో చివర కొసమెరుపుగా మెరిసింది విశ్వనాథవారి నర్తనశాల. కీచక వృత్తాంతాన్ని విశ్వనాథవారు విషాదాంత నాలుకోచితంగా మలచుకోవటంలో గొప్ప (వతిభను (వకటించారు. వర్తనశాలలో కీచకుడు దుష్టప్మాత కాదు. విషాదాంత నాటక నాయకుడు. ఒకే బలీయమైన దౌర్పల్యానికీ, విధి చేష్టలకూ లొంగి, తనకు తాను విషాదాంతం పొందే మార్గాన్ని అనుసరించి, సామాజికుల సానుభూతిని పొందగలిగే అంతర్వేదనకు గురియై (ప్రాణాలు కోల్పోయాడు. కీచకుని ప్యాతలో విశ్వనాథ పోషించిన తాత్విక పరిణామ వికాసం, అంతర్వేదన కెథర్సిన్‌ను బలంగా సామాజికుల చేత అనుభవించచేయిస్తాయి.

తెలుగు నాటక వికానంపై పాశ్చాత్య విషాదాంత వాటుకం వేసిన పభావం బలమైనది. తెలుగు వారు విషాదచ్భాయలు గల నాటకాలనూ, విషాద గంభీరాలైవ నాకుకాలనూ, విషాదాంకాలైన నాటకాలనూ అభిమానించి ఆదరించారు. రచయితలు ఈ మూడు రకాల (పపయోగాలనూ దేశీయమైన ఇతివృత్తాలతో సమర్థవంతంగా నిర్వహించారు. నత్య హరిశ్చం[దలోని శ్మశాన దృశ్యం తెలుగు నాటుకరంగం మీద చెరగని ము[ద వేసింది. దానికి అఆ నాటకంలోని విషాదచ్చాయ విశేష కారణం. శాకుంతలాదుల మీది అభిమానానికి వాటిలోని విషాద గాంభీర్యం కారణం. గయోపాఖ్యానం స్వతం్యత నాటకాలలో శక్తిమంతమైన విషాద గంఖీర నాటకం. ధర్మవరం, విశ్వనాథల విషాదాంత నాటకాలు అటువంటి ,వయోగాలలో పరాకాష్టలు. పాశ్చాత్య నాటక పఖావ దోవాదంతో తెలుగు నాటక శాఖ పూనిన పూలు విషాద గంభీర నాటకాలు; కాసిన వండ్లు విషాదాంత నాటకాలు!

(ఆదివారం అంధ్యవభ : 23.7 1989)

గ 0 సంప్రదాయ నాటకాలూ సాంఘిక సమస్యా నాటకాలూ

తెలుగు నాటక వికాసాన్ని డాక్టర్‌ పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావుగారు అయిదు దశలుగా వివేచించి వివరించారు. అదే నేడు నాటక (ష్మకియా వికాన సమీక్షకు 1పాతివదికగా వనికి వన్తున్నది. ఈ అయిదు దశలను ముందు గమనిద్దాం.

"*కి.శ. 1860 నుండి 1886 వరకును తెలుగు నాటక సాహిత్య చర్విత లో ఆరంభ దశ. అటుపిమ్మట వికాసదశ (1886 నుండి 1900వరకును). ఈ కాలమున (ప్రాచ్య పాశ్చాత్య రితుల సమ్మేళనములో స్వతంత నాటక నిర్మాణ ,పపయత్నములు విరివిగా సాగినవి. మ్మదాసు విశ్వవిద్యాలయము వారి పుణ్యమాయని దక్షిణ దేశమును పాశ్చాత్య రూపక సాహిత్య విజ్ఞానమున కంతటికిసి షేక్సిపియర్‌ రూపకములే మూలకందములైనవి. తదనుసారముగా ఆఅపహ్లాద విషాదరూపకములు పెక్కులు బయలు దేరినవ”.

“"జశీ.4. 1900 నుండి తెలుగు నాటక చర్వితలో మూడవ దశ ఆరంభ మగుచున్నది. నాటినుండి ఇంచుమించుగా 1920 వరకును తెలుగు నాటకరచన సం్యపదాయ పద్ధతిలో అనగా అంతకుముందే యేర్చడిన మార్గములలో విరివిగా జరిగిపోయిన దశ. ఈ కాలమునందలి విశేషము వృత్తి నాటక సమాఎములు చెలయుట. అందలి నటులను, (పదర్శన సౌలభ్యమును దృష్టియందుంచుకొని నాటక రచన విరివిగా సాగుట మరియొక విశేషము. ఇంకొక విశేషము చార్మితక నాటక వికాసము”.

“కి.4. 19020 నుండి 1944 వరణును గల కాలములో స్వాతం్యత్య నమరోజ్బుంభణముతో దేశ మల్లకల్లోలముగా నుండెను. (పారంభమున జాతీయ ఖాపవ వూరితములైన రూపకములు వెలువడినవి. అటుపిమ్మట నంఘనంస్కరణోద్దేశముతో సాంఘిక వ్యసనములపై నాటకములు 'వెలినిసవి. కొందరు (గమీణ జీవితమును చితతింపవసాగిరి. మరికొందరు (పాతయన్న దాం నెల్ల యెదిరింపసాగిరి. ఇంతలో పాశ్చాత్య దేశములందు రూపక నిర్మాణ ఇల్పమున వివ్లవము తెచ్చిన ఇటబ్సెన్‌ _(పభృతుల 'పభావము కూడా సోకినది. కాగా, తెలుగు నాటకకర్త లొక్కొక్క రొక్కొక్క (కొత్త పోకడను (పవేశపెట్టి వసిద్ధలైరి. ఏకాంకికా రచనారంభము ఈ దశయందట మరియొక విశేషము”.

“తీ.శ. 1944 నుండి తరువాతి కాలము ఐదవ దశ. దీనివి బెళ్సాపాకీ నాటకయుగ మనవచ్చును. ఈ కాలమున నాటికా నాటకపు పోటీలు బహుళ వ్యాప్తి నందుట ముఖ్య విశేషము, తత్సలితముగా యుపరచము:శ అెందరో (పనిద్ధికి వచ్చిరి. ఏకాంకిక రచన, రేడియో రూపక

రచన ఐవుళ ృపచారమునంధిన కాల విధి. కాగా, తెలుగు నాటక చర్వితలో ఐదు (పథాన దశలు గోచరించుట నష్టము” (తెలుగు నాటక వఎశాసము (1967) వు. 192-193.

సంయపదాయ నాటకాలూ సాంఘిక నమస్యా నాటకాలూ 361

ఈ అయిదు దశలలో మొదటి మూడింటి యొక్క విశిష్టతను గమనించి, దాదావు కీ.శ, 1876 నుండి 1920 వరకు ఉన్న కాలాన్ని అం్యధ సాహిత్య వికాసదశలో "“నాటకయుగంిగా వరిగణించటం సమంజనమని ఈ వ్యాన వరంవరలో (వతిపాదించటం, (వతిష్టాపించటం కూడా జరిగింది, అయితే, ఈ కాలంలో వెలువడిన నాటకాలను విశ్లేషించి వివేచించే పద్ధతులలో ఒక నిర్దిష్టమైన మార్గాన్ని విర్పరచుకోవలని ఉన్నది. ఆ ,పయత్నంలోనే ఈ వ్యానంలో మరికొన్ని అంశాలను గురించి వివరించటం అవనరం.

నాటకయుగంలో నాలుగురకాలైన నాటకాలు విశిష్ట ప్యాతలను నిర్వహించాయి. అవి -1. విషాద గంభీర నాటకాలు, 2. విపాదాంత నాటకాలు. 3. నర్యవదాయ నాటకాలు. 4. సాంఘిక సమస్యా నాటకాలు. ఈ పేర్లు కొంచెం (కొత్తగా కనపడుతున్నా పరిణామ స్వఖావాన్ని, వికాసవైఖరినీ తెలుసుకోవటానికి, సాహిత్యచర్శితను నిర్మించుకోవటానికి తోడ్పడతాయి. ఇటువంటి విశ్లేషణం సామాన్యంగా ్యవ్మకియల న్వరూప న్వఖావాలను బట్టి అధ్యయన సౌలభ్యం కోసం చర్విత కారులు విర్వరచుకొంటూ ఉంటారు. ఎలాగంకేు అనువాద నాటకాలూ, స్యతంత నాటకాలూ అనే విభాగం నాటక రచనకు మూలం ఉండటం లేకపోవటం అనే దాని మీద అధారవడి ఉన్నది. విషాదరూపకం, అవాద రూవకం మొదలైనవి ఆయా నాటక వస్తు స్వభావాన్ని బట్టి, నిర్యషాణను బట్టీ పిలవబడుతుంటాయి. ఇక పౌరాణిక, చార్మితక, సాంఘిక నాటకాలు వన్తువు నెన్నుకొన్న అకరస్వ్యభావాన్ని బట్టి గుర్తింవబడుతుంటాయి. వీటిల్లో పన్తు స్వఖావాన్ని బట్టి యేర్చడే విషాదాంత, అవ్లోదరూసకాదులు (వ్మకియా పరంగా పరిగణనకు వస్తాయి. మిగిలినవి అ (వ్యకియలలో వివిధ వయోగాలుగా మ్యాతమే నిలుస్తాయి. ఈ విషయం స్పష్టంగా మోగులో ఉంచుకొంటే - పైన పేర్కొన్న నాలుగురకాల నాటకాలు కూడా నాలుగు రకాలైన (వ్వరీయలుగా వరిగణింవదగినవని నిన్సందచేవాంగా చెప్పవచ్చు. అయితే, ఈ నాలుగూ నాటక (నకియకు సంబంధించినవే కదా! నాలుగు ్యష్మకియ లెలా కాగలుగుతాయి? అనే _పశ్న ఉదయించపచ్చు. ఆ నాలుగూ ఇచ్చే అనుభవాలు నాలుగు రకాలుగా విశిష్టంగా ఉంటాయి. బాపి*రమైన రూపాలలో కొన్ని సామ్యాలు కనపడుతున్నా, ఆంతరమైన నిర్మాణ, నిర్వహణ విధానాల్లో వైవధ్యం కొట్టనచ్చినట్లు గోచరిన్తూ ఉంటుంది. మొదటి రకమైన విషాద గంభీర నాటకంలో కెథార్సిన్‌ రసానుభవాల మ్మిశ స్థితి బలంగా సామాజికుల అనుభవాన్ని (పభావితం చేస్తుంది. రెఫడవదైన విషాదాంత రూవకంలో కెధార్సిన్‌ దండిగా పోషంపబడి సామాజికుని హృదయాన్ని (దవింప చేస్తుంది. వం్యవదాయ నాలుకం మూడవపరకం. ఇది రన్యవధానమైన నాటకం, భరత సం్యపదాయాన్ని పాటిస్తుంది. నాల్గవది సాంఘిక సమస్యానాటకం. ఇది అంతర్వేదనతో కూడుకొని ఉన్నా అవ్లోదాన్ని గానీ, వోస్యాన్ని గానీ పామాజికుల అనుభూతి ళందిన్తుంది. అచరణకు అనువైన (పేరణను అందించే బలమైన పబోధాన్ని అనుభవం నుండి (వరోచనం చేసే (వవృత్తిని ఈ నాటకం (వకటిన్తుంది. ఈ నాలుగు రకాలు తమతమ కనువైన రూపాంతరాలను తమలో నుండి సృజించుకొనే శక్తిని సహజంగా కఠిగి ఉంటాయి. ఒక్కొక్కసారి వివధ రూపాంతరాలను తనలో సంవదించుకొన్న సమన్వయ నంవుటిలా కూడా ఒక్కొక్క నాటకం రూపాందవచ్చు. అందువల్లనే తెలుగు నాటకాలలో శొన్నింటిని ఇదమిత్థంగా లక్షణం చెప్పి నిరూపించటం అంత సులభం కూడా కాదు. ఉదాహరణకు ఒక్క 'కన్యాశుల్కమే' చాలు, అందువలన, నాటక యుగంలో నాలుగు రకాల ప్యకియలు ,పఖజలంగా (వవర్తిల్లయని అనుమానం లేకుండా చెవృవచ్చు. అందులో, విసాద గంభీర, విషాదాంత నాటకాలను గరించి కడచిన వ్యాసంలో వివరించడమైంది. ఇప్పుడు సంపదాయ నాటకం, సాంఘిక

352 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు నమస్యానాటకం - ఈ రెండింటిని గురించి. కొంత పర్యాలోచన చేయటం అవనరం. ముందుగా ఈ రెండింటికీ ఉన్న సామ్య జేదాలను గమనించటం ముఖ్యం.

1. స్య్యపదాయ నాటకం మీద పాశ్చాత్య నాటక నిర్మాణ నిర్వహణ (వభానం ఉండదు. కాని, సాంఘిక సమస్యానాటకం మీద పాశ్చాత్య (వభావం బలంగా గోచరిస్తుంది. ఈ రెండు రకాల “నాటకాలకూ ఉదాహరణూలుగా తిరువతి వేంకటకవుల పాండవద్యోగ విజయాలనూ, గురజాడ అప్పారావుగారి కన్యాశుల్కాన్నీ _కమంగా పేర్కొనవచ్చు.
2. సామాన్యంగా సం్య్యవదాయ నాటకాలలో వస్తువు (పఖ్యాతమో, మి(శమో అయిఉంటుంది. సాంఘిక నమస్యా నాటకంలో కల్పితమై ఉంటుంది.
3. స్య్యపదాయ నాటకాలలోని వన్తువు పౌరాణ్‌కం కావచ్చు. ఐతివోసికం కావచ్చు. చార్మితకం కావచ్చు. సాంఘికం కూడా కావచ్చు. అయితే. అది విషాదాంతం మ్మాతం కాదు. విషాద గంఖీర నాటక స్వభావం కొంత ఉంటే ఉండవచ్చు. కాని, అది నియతం కాదు. వన్తు నిర్మాణంలో వంచనంధులు, విష్కంఖాదులు, అంక నిర్మాణం మొదలైనవి గోచరిస్తాయి. సాంఘిక నమస్యా నాటకంలోని వన్తువు సామాన్యంగా సాంఘికమై ఉంటుంది. ఒక్కొక్కసారి విషాదాంతం కావచ్చు. పాశ్సాత్య నాటక (వ్యక్రియలలోని నాణెమైన నిర్మాణ ఇల్ప విశేషాలను యథావకాశంగా తనలో సంవదించుకోవచ్చు.
4. నంయపదాయ నాటకంలోని వస్తువు అందులోని కార్యానికి (4ఉం[ం0) అనువుగా ముందుకు విన్తరిన్తూ పోతుంది. ఇది దశరూపక సామాన్య లక్షణం. సాంఘిక సమస్యా నాటకంలోని పన్తువు కూడా కార్యానుకూలంగా ముందుకు సాగుతున్నట్లు కనపడుతున్నా, కార్యాన్నీ, వస్తు గతినీ సమన్య శాసిన్తున్నట్లు స్పష్టంగా తెలున్తుంది. సమస్యాస్వఖావాన్ని అనుసరించి కార్యగతీ, కథాగతీ నిర్దేశంపబడటం ఇందులోని విశేషం.
5. సర్మపదాయ నాటక వస్తువులో కూడా నమన్య ఉండవచ్చు. కాని, అది కథకు సంబంధించిన నమన్యయే అయి ఉంటుంది. నమకాలిన సమాజంలో జీవితాన్ని కుదిపి వేసే సాంఘిక సమన్య (పత్యక్షంగా, వాచ్యంగా నర్యపదాయ నాటకంలో వస్తు గౌరవం పొందదు. దీనికి భిన్నంగా, సాంఘిక నమస్యా నాటకంలో సమకాలీన సాంఘిక నమన్య (పత్యక్షంగా ఎన్నుకొనబడుతుంది. అయితే, అ నమన్యకు వరిష్కారం ఆ నాఎకం (పత్వక్షంగా అందించకపోవచ్చు. ఎన్నుకొనేది సజీవ సాంఘిక సమన్య అయినా, దానిని నిర్వహించే వద్ధతిలోనూ, సమస్యా పరిష్కారాన్ని సూచించే పద్ధతిలోనూ కళాత్మకమైన మార్గాన్నే రచయిత అనుసరిస్తాడు కాని, వాన్తన జీవితంలో ఆ నమనస్యకు పరిష్కారం చేసి చూపించే బాధ్యతను నాటకం ద్వారా వదర్శించడు. “"కాన్యాశుల్కం' సమన్య యొక్క అపగాహనే ముఖ్యంగాని, నమస్యా పరిష్కారాన్ని రచయిత నూచించటం ముఖ్యం కాదు. అందువల్లనే గిరీశం “కథ అడ్డం తిరిగింది” అని న్మిష్కమించటంతో నాటకం ముగుస్తుంది. కాళ్లకూరి వారి “పరవ్శికయం'లో ఎన్నుకొన్నది సాంఘిక సమస్యయే, కాని, దానిని నిర్వహించింది కళాత్మకంగానే. సర్మపదాయ నాటకంలో కద ఏ కార్యంతో మొదలౌతుందో అ కార్యం సఫలం

సంపదాయ నాటకాలూ సాంఘిక సమస్యా నాటకాలూ 353 కావటంతో తప్పక ముగుస్తుంది. ఆరంభ నిర్వహాణాలతో అ నాటక వస్తువుకు నంవూర్ణత్వం సిద్ధిస్తుంది. సాంఘిక సమస్యా నాటకంలో ఆరంభించిన కార్యం ముగియాలన్న నియమం లేదు. అలా కావటానికి రచయిత ఎన్నుకొనే సాంఘిక నమన్య న్వభావమే కారణం. గురజాడ వారి కన్యాశుల్కం ఒక అఆరంభంతో మొదలై ఒక-ముగింపుతో ముగిసి నమన్య కూడా ముగినిందన్న తృప్తిని సామాజికులకు కలిగించే నాటకం కాదు. రచయిత దృష్టిలో నమన్య నాటకంలో ముగియకుండా సమాజంలో ముగియాలని. కల్పితకధ ద్వారా చి్యితింపబడిన సాంఘిక సమస్యకు వరిష్కారం కల్పితం కాదనీ, వాస్తవ జీవిత సత్యమనీ సమాజానికి తెలిరుచెప్పటం ఆ 'నాటక స్వభావం.

6. సాంఘిక నాటకానికీ సాంఘిక సమన్యకూ అవినాభావ సంబంధం ఉన్నది. రొంఘిక నమన్య లేని సాంఘిక నాటకం న్య్యపదాయ నాటకంగానే 'వరిగణింపబడుతుంది. లేధా విజద ౨ఖిర నాటకం కావచ్చు; విషాదాంతం కావచ్చు. అందువట్లనే సాంఘిక నమనస్యయే వపన్తువుాా ౫ల నాటకం సాంఘిక సమస్యా నాటకమని నంభావింవఖడుతున్నది. అయితే, ఈ నాటకంలో సమస్య వరిష్కరింపబడాలనే నియమం లేదు. అంతే కాదు, పరివ్కరింపబడినట్లు చిత్రించిన నాటకాల కంటు పరిష్కరింపబడని నాటక (పయోగాలకే కళాత్మకమైన విలువలు అధికం. అందువల్లనే గురజాడ వారి “కన్యాశుల్కం” సమస్యను చ్వితించి, పరిష్కరించకుండా ఉన్నత కళా (పమాణాలను కాపాడుకొన్నది. కాళ్లకూరి వారి 'వరవ్మికయం' సాంఘిక సమన్యను నాటక సమన్యగా పరిష్కరించ బోయి ఫలితం దక్కించుకోలేకపోయింది.

7. ఇక్కడ మలో విషయం గమనించాలి. సాంఘిక నమిప్వా' చాళటకానికీ, నంఘ సంస్కఠతళా- (వబోధ నాటకానికీ భేదం ఉన్నది. ఈ రెండింటినీ ఒకేగాట కట్టివేయటానికి 'వీలులేదు. (పబోఢం నంఘాన్ని ఉద్దేశించే చేన్తున్నా, సంస్కరణం సంఘంలోనే జరగాలని ఖావిస్తూ ఉన్నా, దానికి సాంఘిక వస్తువునే తీసుకోవాలనే నియమం లేదు.. వీరేశలింగం వంతులుగారు (వవ్లాద నాకుకాన్నీ,, ధర్మవరం కృష్ణమాచార్యులు గారు విషాదసారంగధరనూ సంఘసంస్కరణ (వబోధానికి కూడా వాడుకొన్నారంకు వస్తువు పౌరాణికమైనా, చార్మితకమైనా, విషాదాంతమైనా, మోదాంతమైనా సంస్కరణ (వబోధం అనుబంధ ్కవయోజనంగా నిర్వహింపబడుతుందన్న మాట. సాంఘిక నమస్యా నాటకం దీనికంకు విలక్షణం. అదీ సంఘ సంస్కరణాన్ని కోరుతుంది. దాన్ని సాంఘిక వస్తువు ద్వారానే నిర్వపాస్తుంది. కాని, అది (వత్యక్షంగా 1వబోధించదు. పరోక్షంగా (పేరేపిస్తుంది. సంఘ సమస్యను వరోక్షంగా చ్వితించి పరిష్కారాన్ని _,పత్యక్షంగా ,పబోధించటం నంఘ సంస్కరణ (వబోధ స్యభావం గల నాటక లక్షణం. సంఘ సమస్యను _పత్యక్షంగా సాంగంగా, గాఢంగా సామాజకుడు అనుభవిస్తున్నట్లు చ్వితించి, తత్సంస్కారంతో సామాజికుడు నంఘసమస్వను పరిష్కరించుకునే (పేరణను పరోక్షంగా కల్పించేది సాంఘిక సమస్యా నాటకం. విషాద .సారంగధరలో వృద్ధుడు యువతిని వివాహం చేసుకోవటం వలన కలిగే అనర్థాలను పరోక్షంగా చెప్పి, సంఘసంన్కరణ (వబోధాన్ని రాజరాజనరేం్యదుని ద్వారా నాటకంచివర వాచ్యంగా బోధించారు ధర్మవరం కృష్ణమాచార్యులు గారు. అయినా, అ సమస్య విషాదాంత నాటక న్వఖావంలో మునిగిపోయినట్లు మనకు గోచరిస్తుంది. విషాద సారంగధర విషాదాంత నాటకంగా జీవించి, సంస్కరణ (_వబోధాన్ని అనుబంధంగా చేసింది. కన్యాశుల్కం అలా కాదు. అది సమస్యలో వుట్టింది, సమస్యలో పెరిగింది, జీవించింది, మనలను జీవింవ చేసింది. నంస్కరణకు సంబంధించిన సంస్కారాన్ని

354 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు నంవేదనాత్మకంగా మనకందించింది. (పబోధం అన్ని రకాల నాటకాలు చేయవచ్చు. అన్నింటిలోనూ అది అనుబంధ (వయోజనాన్ని మ్య్మాతమే సాధిస్తుంది. (వబోధించకుండా (వబోధ (వయోజనాన్ని (వధాన (పయోజనంగా సాధించగలిగేది సాంఘిక సమస్యా నాటకం. 8. సం్యపదాయ నాటకాలలో నాయక ప్యాత గాని, (పధాన ప్యాతలుగాని సామాజికులు సవానుభూతితో అస్వాదించటానికి అనువుగా చి.తింపబడతాయి. పోషింపబడతాయి. ఖారత నాటకాలలో పాండవ పాత లటువంటివి. శ్రీకృష్ణ ఖీష్మాది ప్యాత లటువంటివ. అ ప్మాతలు మాట్లాడిన పూటలు కవ్యితయ పద్యాలలో పండితుల నాల్కల మీద పదిలంగా ఉన్నాయి. తిరుపతి వేంకటకవుల నాటక పద్యాలలో అబాలగోపాలం ఆస్వాదించే లాగా జనుల నాల్కల మీద లాస్యం చేస్తున్నాయి, సాంఘిక నమస్యా నాటకాలలో సామాజికులకు ప్యాతల పట్ల సానుభూతి మ్మాతమే ఉంటుంది కాని, నవోనుభూతి సర్వత్రా, సంపూర్ణంగా ఉండదు. గురజాడ కన్యాశుల్కంలో ఏ ప్యాతలో నైనా పఠిత సవానుభూతి పొందటం అసాధ్యం. గిరీశం, రామప్ప పంతులు, మధురవాటీ, బుచ్చమ్మ, అగ్నిహోోతావధాని, లుబ్ధావ ధాని ఇలా ఎన్ని ప్యాతలైనా తమ వ్యక్తిత్వాలతో మనలను అకర్తీంచటమో, (పతిస్పందించటమో చేయగలుగుతాయేమో కాని, మనలను తమలో తాదాత్మ భావంతో ఏకం చేనుకోలేవు. దానికి కారణం అ ప్యాతలే స్వయంగా సమస్యలు, లేదా నమన్యలను సృష్టించే శక్తులు. అవన్నీ విశ్వజనీన (పవృత్తులకు ప్రాతినిధ్యం వపొంచేవి కావు. తమ వ్యక్తిత్వ వికారాలను విశిష్టంగా వ్యక్తీకరించుకోవటానికి జీవించే ప్యాతలు. సహానుభూతిని కలిగించి జీవించేది సంర్యపదాయ నాటకం; సామాజికుల సానుభూతితో జీవించేది సాంఘిక సమస్యా నాటకం. రి. నర్యపదాయ నాటకం భాపత్మీవతను పద్యం ద్వారానో, లయాత్మక వచనం ద్వారానో ప్యక్తికరిస్తుంది. సాంఘిక నమస్యా నాటకం ప్యాతోచిత సజీవ ప్యవపార ఖాషా సంభాషణలతో రూపొందిస్తుంది. తిరుపతి చేంకటకవులు నాటక పద్యాలు లయాత్మక వాక్యాలు. గురజాడ ప్మాతల సంభాషణలు (పేకకుల వృాదయాల్లో ఒకలయను సృష్టింపగలిగిన శైలీ విన్యాసాలు. పాటతో రాణించే మాటను నంపదాయ నాటకం పాధిస్తే, మాటలో ఉండే లయను నునోజ్జంగా పదర్శించింది సాంఘిక సమస్యా నాటకం. 10. సర్య్రచదాయ నాటక నమస్యకు కాలదోషం వట్టదు. సాంఘిక సమస్యా నాటకంలోని సమస్యకు కాల దోషం పట్టవచ్చు. అయితే, సమస్య కిచ్చే సాషాత్య కళా వ్యక్తిత్వమే రెండు రకాల నాటకాలనూ కలకాలం నిలువగలిగిన నిజమైన జీవితం. పాశ్చాత్య ,వఖావాన్ని ఎదురొడ్డి భారతీయ సం్యవదాయాన్ని వునరుద్ధరించింది - సర్యపదాయ వాటకం. (పఖావాన్ని తన సొంత (ప్రాభవానికి (పాణంగా నిలువుకొన్నది - సాంఘిక సమస్యా నాటకం. (ఆదివారం అం్యధ్యపభ వ 3౦./ 1989)

ల్‌ కన్యాశుల్కం : _వపతాపర్నుదీయం క్లాసిక్‌, ఎపిక్‌ _పమాణాలు వేదము వేంకటరాయశాస్తిగారి “వతాపర్యుదీయమును గురజాల ఎ కనా..బఎమును ఒకే సంవత్సరములో (ప్రకటితములైనవి. ఇవి రెండును తెలుగు ఖావలోసి ఉల ఎ నాకుకము ఎగా (పశంసింవబడుచున్నవి. మరియు కొందరు (పతావర్ముదీయమే సర్వశేష్మ మనుచు. 'గా మరికొందరు కన్యాశుల్కమే సర్వశ్రేష్ట మైన దనుచుంధురు. ఇప్పట్ల కన్యాశుల్క కర్త అప్పారావుగారు [వతాపర్మ్నుదీయముపై పలిబుచ్చిన అవ్నిపాయము గమనార్హము”. "వేంకటరాయశాసస్తిగారి “వతాపర్మ్నుదియము" పంటి కొన్ని నాటకాలలో కవిత్యాపొధిము, కల్పనా చాతుర్యము లోపించకపోయినా (పన్తుతం తెలుగున వెలువడుతున్న నాటకాలన్నీ వొట్టి డొళ్లు సరుకులు. చివరకు (_పతాపర్నుదీయంలో సైతం పేజీలకు పేజీలు ఎన్ని తిప్పినా అవ నాటక కధా విస్తరణకు, ప్యాతల పెరుగుదలకు ఉపకరించవు. అయితే యీ నాటకంలో నాకు బాగా నచ్చిన వొక లక్షణం మ్యాతం ఉంది. మనదేశ చర్మితలో గుండెలను కదిలించే వృత్తాంతాన్నాక దాన్ని తీసుకుని దానిని నాటకంగా వెలయించేటప్పుడు ఈ కవి సాఫాత్యాత్మక దేశభక్తి పూరిత కాల్పనిక వాతాపరణాన్ని నృష్టించుకొని దానిని నేర్పుతో జయ్య్మప్రదం చేశాడు. కాని, నాటకంలోని చార్మితక చ్య్మితీకరణ మటుకు కేవలం అభూత కల్పన; అనంఖావత విషయాలు సారస్వత కట్టుబాట్లను లైసెన్సును అత్మికమిస్తున్నాయి.” ఈ విమర్శలో కొంత అతిశయోక్తి లేక పోలేదు.” (డా! పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు: తెలుగునాటక వికాసము: పు. 254,255) “కన్యాశుల్కం' మీద డాక్టర్‌ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారి అభ్నిపాయం లోని కొన్ని అంళశాలు-..... "గేం ౧20 00060006 2 ర2ంు2 ఇ1108 13 9౮౫4 60 00031016 ఓ 94286... 710 5ఓ00/ 283 0 [0౯0286 2000 ౧360... 15 2 3£ర్వ/ రణగ4 టంలలైకీ ఓం ౧౦౧౫౦౧౩ [2000 3ల023921ల0) 26 9)60616 10౯ 2౪96... తటలీయటంణు 0001 1 ఇంటర 286 2 ?009108 60౬ 581! + 211 ఉం[000ట 0000091646... జస టుంకిలంి 0004003 2 2౯ 01606 12 ఉం 61810416002111 05806121 8060. (0౯ |. కెం6ఏ 00003 (0 క200262 0203120002 06 కప టంతియకాు. లోపాలు కొన్ని ఉన్నా తెలుగులో రెండు ఉత్తమ నాటకాలు వెలువడ్దాయని విమర్శకులు భావిచంశుం హర్షించదగిన విషయం. నాటక యుగానికి ఈ రెండు నాటకాలూ (పతిష్థాత్మక (పయోగాలు! ఒక యుగంలోని గొప్పదనాన్ని విలువ కష్టేటవ్సుడు సామాన్యంగా మూడు అంశాలను పరిగణించేటం పరిపాటి. 1. ఆ యుగంలో_ఎన్ని (ష్మకియలు ,పభవించి పరిణతీ చెందాయి? అనే అంశం మొదటిది. అది అఆ యుగ అస్తిత్వాన్ని, సృజన త్మృకతన్ను వ్యక్తికరిస్తుంది. 2.

356 సాహిత్య చర్మితలో చర్శనీయాంశాలు (ప్యకియలలో 'ఎన్ని పతిభావంకాలైన (పయోగాలు వెలని యేయే ృవయోబనాలు సాధించాయి? అనే అంశం రెండవది. అది ఆ యుగ చైతన్య విస్తృతిని, వురోగతిని సూచిస్తుంది. 3. (ప్యకియలలో గాని ,వయోగాలలో గాని ఎన్ని “క్లాసిక్‌ స్వరూపాన్ని సంతరించుకొన్నాయి. లేదా ఎన్ని “ఎపిక్‌ (పమాణాలను - సాధించాయి? అనే అంశం మూడవది. అది అ యుగ శక్తి యొక్క పరిణతిని, పరొకాష్టను (పమాణీకరిస్తుంది. నాటక యుగంలో ఈ మూడు అంళాలూ ముమ్మూర్తులా రాఖణించాయి. పై మూడవ అంళాన్ని సార్ధకం చేసిన నాటకాలు 1పతాపర్నుదీయం, “కన్యాశుల్కం”.

కన్యాశుల్కం సాంఘిక నమస్యా నాటకం. ఆ _ప్మకియలో దానికి మించిన నాటకం తెలుగులో లేదు. అంతే కాదు. “అది (వపంచంలోని వరమోత్కృష్ట (గంథాలలో ఒకటి అని గుర్తించగలిగినవారు చాల కొద్దిమంది. కాని, యావద్భారత దేశంలోనూ శ్యూదకుని 'మృచ్చకటికం తరువాత “కన్యాశుల్కం” నంటి నాటకం ఇంకొకటి వెలువడలేదు. సమకాలీన జీవిత వాస్తవికతను ఇంత సష్యుగంగా (పతిబింబించిన రచన ఏ భారతీయ భాషలోను ఇంకొకటి లేదు. పాశ్చాత్య నాటక రచయితలలో ఇబ్సన్‌కు గల (పత్యేక స్థానం [పాచ్య నాటక కవులలో గురజాడదే అనకతప్పదు” అని శ్రీక్తి (పశంసల నందుకొన్నది. పరమోత్కృష్ట (గంథం అంకే "క్లాసిక్‌. కాబట్టి కన్యాశుల్కం "క్లాసికో అసటంలో అనుమానం లేదు; సాంఘిక సమస్యా నాటక (పష్యకియలో తత్సంబంధమైన (పయోగాలన్నింటిలో తెలుగులో వెలనిన క్లాసిక్‌.

కన్యాశుల్కాన్ని శ్రీత్తీ “క్లాసిక్‌ొగా ' అఖిపర్టిస్తే త్రీకె.వి.ఆర్‌., 'నాటకం'లో ఇది “ఎవికో (పమాణాలు సాధించిన గొప్ప రచన, అని పేర్కొన్నారు. “నభవిష్యతి” అనడం తవ్ము. నభూతో అనడం, ఉన్న విషయాన్ని ఉన్నట్లుగా చెవడమే” అని దాని ఉత్కృష్టతను సూచించారు. ఆ నాటకంలో ఉన్న సమస్యను, దానిని కవి నిర్వహించిన విధానాన్ని, వివరిస్తూ ఇలా అన్నారు

• "నాటకానికి ఇతివృత్తంగా గురజాడ తీసుకొన్నది నమాజంలో ముఖ్యంగా ఒకానొక వర్ణంలో మితిమీ5 వుండిన నిర్భంధ వైధవ్యం ఒక్కకే. దాని కారణాలు, ఫలితాలూ మానవ వ్యక్తుల సుఖదుఃఖాలకు ఎలా దోవదీసి, నైజాలను. బలంగా తాకి, వంకరలు దిప్పుతూ, చివరకు "అమానవ' పరిస్థితిని కలిగించగల అనేక ఇతరేతర అంశాలతో అల్లుకు పోయిన సామాజిక జీవన ఖండాన్నాకదాన్ని సాకల్యంగానే గాక లోతులు ముట్టేలా చూచి చ్వితించగలిగిన మరో నాటకం... తెలుగులో లేదు”. (కన్యా శుల్మం. తొలి మలి కూర్చుల తులనాత్మక వరిశిలన - నరాల వీరయ్య (19856) వు. ౫౫ )

శ్రీశ్తీ. కె.వి.ఆల్‌.ల పతిపాదనలను సమన్వయించుకొని నమీక్షిక్కే కన్యాశుల్కం "క్లాసిక్‌ గౌరవాన్ని, “ఎపిక్‌ (వమాణాలను సాధించిన సాంఘిక సమస్యా నాటకం అనే ఫలితాంశం ఏర్పడుతుంది. టి.యన్‌. ఎలియట్‌ పేర్కొన్నట్లు ఖ్లాసీక్‌ ఇతరులకు అనుకరణ సాధ్యం కాని గొప్ప [వయోగం అయి ఉండాలి. ఆయన "క్లాసిక్‌ అయిన కావ్యానికి చెప్పిన నాలుగు లక్షణాలూ (42%గం0ం004, లారా ంకగ209టా, కొశటగట' 0012026486 జర ంగలుటం౧ ౦0006 00౧గ౦11 ఈ) నాటక్కష్మకియలకు అనువుగా అన్వయించుళోవలసి వస్తుంది. 'కన్వాశువ.6' ఈ లక్షణాల కన్నింటికి సలక్షణంగా నిలిచే నాటకం. అయితే, ఇందులో "ఎవిక్‌ (పమాణాలు కూడా గోచరించటం విశేషం. విస్పృతమైన ఇతివృత్తం కఠిగి ఉడకుం 'ఎపికొ లక్షణమైనా, అందుల మౌలికమైన

కన్యాశుల్మంషవతావర్మ్నుదీయం క్లాసిక్‌, ఎపిక్‌ ,వమాణాలు 3%7 సమస్య వివిధ వ్యవన్ఫలలోనూ, వ్యక్తులలోనూ ఎటువంటి వరిణామాలనూ, ఫలితాలనూ సృష్టిన్తుందో కూలంకషంగా పరిశీలించి, సమ్మగంగా చ్మితించే వపవృత్తి తప్పక ఉండాలి. పెక్కు సమన్యలుండటం “ఎపిక్‌ పమాణం కాదు. ఒక సమస్య యొక్క బహుముఖ (_పఖావాల (వతిఫలనం 'ఎషికో (పమాణం. (ఈ అంశంలో నరాల వీరయ్యగారి అభ్మిపాయాన్ని సరిదిద్ది కె.వి.ఆర్‌. గారు తమ నిర్ణయాన్ని తెలిపారు). "ఎవికో స్వభావాన్ని మరొక దాన్ని ఇక్కడ అనుసంధించుకోవాలి. ఏదైనా ఒక ఉజ్జ్వల ఘట్టం సమాజంలో, చర్మితలో జరిగినప్పుడు, ఆ ఘట్టాన్ని స్వయంగా చూచి నమీక్షించిన ఒక రచయిత దాని ఖొతిక, తాత్విక న్వభావాల నావిష్కరిస్తూ ఒక సాపాతీ కళాఖందాన్ని బృహ్మదచనగా, వెలువరిస్తే దాన్ని "ఎపికొ అనవచ్చు. అటుపంటి ,వమాణాన్ని ఏ ్యన్మకియకైనా రచయిత కల్పిస్తే దాన్ని ఎపిక్‌ _పమాణం గల దాన్నిగా పేర్కొనవచ్చు. గురజాడ వారి “కన్యాశుల్క' నాటకానికి ఈ ఎపిక్‌ (పమాణాలన్నీ సరిపోతాయి.

గురజాడ వారు కన్యాశుల్కం నాటకం (మలికూర్చు) వెలువరించే వాటికి సంఘంలో కన్యాశుల్కం వెనుకపడుతున్నది. వరశుల్కం విజృంభిస్తున్నది నర్దేశాయి తిరుమలరాపు గారన్నట్లు” “కన్యాశుల్క” నాటకము నాటికే వరకట్న వద్ధతి బాగుగా పాతుకొని పోయి యుండెను. వైదికుడగు అగ్నిహోోతావధాని నియోగియగు సౌజన్యారావు పంతులును "యిప్పుడు మీ లౌక్కుల్లో వెయ్యేసి, రెండేసి వేలు వరకట్నాలు పుచ్చుకుంటున్నారు కారండీ” అని ఆక్షేపించును”. (కన్యా శుల్మ నాటక కళ; పు. 9,10) అందువలన "కన్యాశుల్కం' ఆ దురాచారం సంఘాన్ని పట్టి పీడించిన బలమైన కాలాన్ని పరిశీలించి దాని లోతుపొాతులను, లాభనష్టాలను, కష్టనిష్థురాలను, బాధావేదనలను, చిలువలపలువలను, బేరీజు చేని, ఆ నమన్యతో ముడివడిన మానవ స్వభావాలను, _పవర్తన పత్వేకతలను, మానవ సంబంధాలను, స్వార్థ (పవృత్తులను, నాటకంలో గురజాడవారు చ్యితించగలిగారు. కన్యాశుల్కం ఒక సమస్య యొక్క నమ్మగ సామాజిక వర్దచ్శితం. (పదర్శనకు అనువుకానీ విస్త్సృతిని దోషంగా కొందరు పరిగణిస్తే మరి కొందరు చానినొక విలువగా ఖాొవిస్తుసరు. “రంగ (పదర్శనా 'పయోగములు వెజ్టితలలు వేసిన అమెరికాలో కూడా (వదర్శనీయత నాటక (పధాన లక్షణముగ పరిగణింపబడలేదు,. నాటకములో కరణశుద్ధి, ఓజస్సు, విశాలత, గంభీరము, పర్యవసానముగ ఆ నాటకము మానవునిలోని జ్ఞాన క్షుధను కళాపిపాసను ఎంతవరకు నంతృవ్హి పరచును అనుదాని పైననే నాటకపు విలువ లాధారపడియున్నవి” (కన్యాశుల్క్మనాటక కళ. వు. 29). ఇది నిజానికి ఎంతటి క్లాసిక్‌ _వమాణమో అంతటి ఎపిక్‌ (పమాణం కూడా.

గురజాడ కన్యాశుల్క నాటకం లొలికూర్చును పెంచి, పునస్సృష్టి చేసి మలికూర్చును సిద్ధం చేయటంలో (వ్యకియాపరమైన పరమార్థం ఏమిటంకే - ఒక సాధారణ సాంఘిక నమన్నా రూపకాన్ని క్లాసిక్‌ రూవంతో, ఎపిక్‌ ,వమాణాలతో అపూర్వంగా అవిష్కరించటమే?; తన కాలానికి సంబంధించిన కన్యాశుల్కపీడ్‌త సమాజవర్గాలను నజీవంగా చితతించి, కళాత్మకంగా కలకాలం మన కన్నుల ముందు నిలుపగలిగే ఐతిహాసిక స్కృతి నాటకం గురజాడవారి కన్యాశుల్కం.

వేదంవారి (పతావరుుదీయం సంపదాయ నాటక (వ్యకియకు సంబంధించిన అపూర్వ మ్ముశ (వయోగం. అది చార్వితిక నాటకమని పూర్తిగా పప్పలేము. వీరగాధా స్వభావ నాటకమని పూర్తిగా చెప్పలేము. అయితే, ఈ రెండింటిని అంటుతొక్కిన వింత _పయోగం. అ నాటకంలో (పతాపర్నుదుడు చార్మితక వ్యక్తి. యుగంధరుడు కల్పిత వ్యక్తి. కాని, అంధజాతి అంతక్ప్చేతసలో

358 సాహిత్య చర్మ్శితలో చర్చనీయాంశాలు అవర చాణక్య నీతికి ఆదర్శమైన నమూనాగా (పాణ చైతన్యంతో (పతిఫలించే ప్యాగూపం యొక్క (యంసింటం) అభివ్యక్తి. [వతాపర్నుదుడు నాటక నాయకుడైనా కార్యసాధకుడు కాడు; నచివాయత్త సిద్ధి. అతని మీద సామాజికులకు అభిమానం ఉంటుంది. బందీయై (బతికి సైటపడ్డవాడు కాబట్టి సానుభూతి ఉంటుంది. తెలుగువారి _(వభుతకు' (వతాపర్నుదుడు ఖావ (ప్రతినిధి. కాని, యుగంధరుని లాగా (ప్మాగూప సదృశుడు కాడు. నాటకంలో కార్యాన్ని సాగించేది, శాసించేది, ఫలాన్ని సాధించేదీ యుగంధరుడే. అంతని వెంకే కథ నడుస్తుంది, సామాజికుల చిత్త వృత్తులు నడుస్తాయి; సామాజికుల తాదాత్మ్యం యుగంధరుని ప్యోతలోనే నిలుస్తుంది. (పతాపర్నుదుని చుట్టూ చర్విత తిరుగుతుంది; యుగంధరుని చుట్టూ వీరగాధా చ్యకం తిరుగుతుంది. ఆంధ జాతికి (పతాపర్నుదుడు విధిపంచితుడైన వీరుడు; యుగంధరుడు అద్భుత సాహసవీరుడు. అద్భుత సాహన వీర చర్మితలు జానవద ఇతివాసాలకు లేదా వీరగాధలకు కథా జీవితాలు. సి.యమ్‌. బౌరా చారితక, వీరగాధా పవృత్తులను సమీక్షిస్తూ చెప్పిన ఈ మాటలు గమనించ దగినవి. "11150007 13 ౧౦౧౦6౦౧౧౦4 ఇ0 ంం (56 28039) జ 01160021 8444005 ఒరే 0 & 800౧002 ౧106633 01 100128 002086, 1680064 13 80606 ౧20017 2 యా 40010226 ౧6౧౦211663 26 ఉం 1019 30౧5240041 006. సంగ టట 8 (10 2 0060 ₹16... 1080064 ౦0౧00062163 0% & [67 1180211826 0£ 2 106 60 511 206 0౫౫౬ 20010%0ట 10 1800 10 14౯౦8 ౧౦0 286 601003 20076 6 064008) ణి". (& 546 0€ 6210 [00020100 పు. 126) ఈ లక్షణాలతో ఐవేచిస్తే [పతాపర్నుదీయంలో చార్మితిక స్వభావం ఛాయవంటిది; అద్భుత సాహస వీరచరిిత స్వభావం న్వరూపం వంటిది. ఈ ద్వంద్వ (పవృత్తి ఈ నాటక (పయోగానిక్కి (పోణం.. ఇాస్తిగారు (పతాపర్ముదీయాన్ని మవోనాటకంగా రచించారు. పది అంకాల ఆ నాటకం సహజంగా. క్లాసిక్‌ రూపాన్ని తాల్పింది. తెలుగులో ఇటువంటి రూపకం మరొకటి లేదని పించుకొన్నది. క్లాసిక్‌ లక్షణాల నన్నింటినీ తనలో సంవదించుకొన్నది. ఈ నాటకానికి జానపద ఇతివోన (011% ఖ10) పమాణాలు కూడా సహజంగా అమరాయి. (పదర్శనకు సంబంధించిన సమస్యలు ఉన్నా నాటక నిర్మాణ శిల్చ్బం దాన్ని క్లాసిక్‌గా రనసికులకు రూపు కట్టిస్తుంది. (పతాపరు[(దీయానికి క్లాసీక్‌ వమాణూలు కల్పించే పధాన ప్యాత యుగంధరుడు. జనార్దన మంతి, చెకుముకి శాస్తి, సేనాపతి బేతాళ రావు, పేరిగాడు. ఎల్లి - ఈ ప్యాతలన్నీ యుగంధర కీర్తి పతాకలు. కథ, ప్మొతలు, కల్పనలు అన్నీ యుగంధరుని గురించి తెలుగువారి సుప్త చేతనలో ఉన్న (పాగూపాన్ని (పత్యక్షీకరింపచేసి, శక్తిమంతంగా పదర్శింపచేని, అనుభవింవ చేయటానికే వినియోగించబడ్డాయి. పరోక్షంగా యూంగ్‌ సామూహిక చేతన సిద్ధాంతం జానపద ఇతివోస న్వభావం గల కధ ద్వారా యుగంధర మూర్తిలో వతిఫలించింది. నమకాలీన భారత స్వాతయ్యత్య ఉద్యమ ఖావోద్దీవసంగా కూడా (పకోళంచింది. “ఢిల్లీ సుల్తాన్‌ పట్టుకపోతాన్‌” అని యుగంధర ప్యాత గర్జిస్తే 'పరపాలకులకు” దాస్య' శృంఖలలు జాతికి తగిలించిన నయవంచుకులకు త్వరలో తగిన శాస్తి చేస్తా అనే _పేరణ తెలుగువారికి కలిగేది. రక్తపాతం లేని విజయాన్ని నీతితో సాధించిన యుగంధర్నుడు జాతి కోరుకునే శాంతివిజయానికి (పతిక. (పతాపర్నుద్రియాన్ని గురించి గురజాడ అప్పారావుగారు వ్యాఖ్యానిస్తూ అందులోని పధాన వృత్తం "మనదేశ చర్వితలో గుండెలు కదిలించే వృత్తాంతం” అని అనటంలో ఎంతో వాస్తవం

కన్యాశుల్కంగృివతావర్ముదీయం క్లాసిక్‌, ఎవిక్‌ ఇవమాణాలు 3%9

ఉన్నది. క్యాన్నిగారు “సాహిత్యాత్మక దేశభక్తి వూరిత కాల్పనిక వాతావరణాన్ని సృష్టించుకొని దానిని నేర్పుతో జయ్య్మపదం చేశా ” రని భావించటంలో నాటక నిర్వహణ నైపుణ్యాన్ని గుర్తించటమైనది. ఇకపోతే "నాటకంలోని చార్మితక చ్మితీకరణం కేపలం అభూతకల్పన'"- అనే విమర్శ 'అ నాటక సహజ (వ్మకియా స్వభావాన్ని పరిగణించకుండా చేసింది.

అలాగే కట్టమంచివారు గురజాడ నాటకం మీద చేసిన విమర్శలో చూపిన దోషాలు కూడా సాంఘిక సమస్యా నాటక స్వభావాన్ని నమ్మగంగా [గపాంచకుండా చెప్పినవే. ఒక వ్మకియ యొక్క "క్లాసిక్‌ రూపాన్ని ఖభావించగలగడమే రచయితలలో అరుదు, అందులోనూ ఎపిక్‌ వమాణాలను సాధిస్తూ రచనను రూపొందించగలగడం అరుదైన విశేషం. నాటకయుగంలో ఇద్దరు కవులు ఇటువంటి ఉదాత్త (పయోగాలు చేయటం ఆ (వ్యకియ అధిరోహించిన ఉన్నత శిఖరాలను తెలియజేన్తుంది. చి

నమనస్యకు నమ్మగత్వం సాధించటం క్లాసిక్‌ రూవంలో ముఖ్య గుణం. బాల్య వితంతు సమస్య కన్యాశుల్కంతో ఎలా ముడివడి ఉన్నదో నిరూపించే యత్నం లోనే వితంతువులు వేశ్యా సమస్యలవైపు ఎలా లాగబడుతున్నారో వేశ్యా సమన్య అన్ని వర్ణాల పైనా ఎలా (పభావం వేస్తున్నదో, నసంఘసంస్కరణోద్యమంలో ఈ సమస్య పరిష్కారానికి ఎలా దూరంగానే ఉండిపోతున్నదో వివరంగా, లోతుగా చెప్పదలచుకొన్న గురజాడకు ప్యాతలు పెరిగాయి, రంగం పెరిగింది. అయినా, మధురవాణి లాంటి పెద్ద ప్మాత లెంత స్పష్టంగా జీవిస్తున్నట్లు తెలుస్తుందో, యోగిని వంటి చిన్న ప్మాతలు కూడా అంతే స్పష్టంగా కదులుతున్నట్లు మనకు తెలుస్తుంది. అలాగే శ్యాస్తిగారి [వతాపర్నుదీయంలో కూడా యుగంధరు డెంత ఉదాత్తంగా. స్పష్టంగా మనకు గోచరిస్తాడో, ఎల్లి కూడా అంత పుధురంగా, మానవ రేఖ్బలతో' గోచరిస్తుంది. ఇద్దరూ మహా *ల్చులే.. రండూ మవోనాటళలే. అయితే -

“00020 జ 5 గ ౧00%, ] గడల 2 రేల $0 30660ఏొ అని గురజాడ అంటాడు. అందుకే సాంఘిక సమస్యా రూవకం చేపట్టాడు. సాంఘిక సమస్యా రూపకం ఉపదేశం చెయ్యటానికే ఉపరంజనం అందిస్తుంది. మిగిలిన రూపకాలు ఉవరంజనం చేస్తూ ఉపదేశస్తాముంబాయి. సమాజానికి రెండూ అవసరమే.

(ఆదివారం అంధ్యపభ : 6.8.1989)

౮2 నాటక ధర్మం నాలుగు పాదాలా నడిచింది నాలుగు కాలాలపాటు, సాహిత్యరంగంలో నిలబడాలంకే నాటకం వాసి తీరాలిసిందే- అన్నది నాటక యుగంలోని కవుల అంచనా. (పాత పద్ధతిలో పద్య కావ్యాలు రచించిన వారు కూడా (పదర్శన కోసం నాటకాలు (వాసి యుగదవైతన్యంలో భాగం పంచుకొన్నారు. నవలలు వాసి కీర్తి నార్జించిన వారు కూడా నాటకం (వాస్తే కాని సమాజానికి చేరువ కాలేపుని భావంచారు, అవధాన కవితతో, ఆశుధారతో అంధాపళిని ఉ్యరూతలూగించిన ' కవులూ, జంటకవులూ కూడా వద్య నాటకాలు (వాస్తే కాని సామాన్య ,పజల్లోకి చొచ్చుకొని పోలేమని (ఉపయోగాలు నిర్వహించారు. ఇలాగే, జనాకర్టీకంగా ఉపన్యాస వ్యాసాలను వచనంలో నిర్మించిన రచయితలు కూడా నాటకాన్ని నాణెమైన (ఫ్యకియగా సాధిస్తే తప్ప తమ సాహిత్య వ్యవసాయానికి పూర్ణఫలం లభించదని అనించారు. గేయకవిత్యం (వానినా, శతక కవిత్వం వెలయించినా, వ్యాఖ్యానాలు రచించినా, విమర్శలు ర్వుళిపించినా, ఏ ష్యకియ చేవట్టినా నాటకం (వాస్తేనే కవి జీవితం ధన్యమన్నంతగా నాటక యుగంలో. కవుల ధోరణి కనిపిస్తుంది. అందాకా ఎందుకూ, ఈ యుగంలోని (పసిద్ధ కవులందరూ నాటకకర్తలే. నేడు వారి _వసిద్ధి నాటకరచనల న్నాశయించే ఎక్కువగా జీవిస్తున్నది. “నాటకాంతం పి సాహిత్యం” అని ఒక సంస్కృత లోకోక్తి ఉన్నది. అది నాటక యుగంలో అభినవంగా సార్థకమైంది. నాటక యుగంలో రూవక _,వ[కియకు చెందని (ప్యకియలూ, (పయోగాలూ ఎన్నో వెలువడ్డాయి. వాటివాటికి ,వత్యేకమైన గౌరవ ్యవతిపత్తులు కూడా ఆధునిక సాపాత్యంలో ఉన్నాయి. వీరేశలింగం వంతులుగారి రాజశేఖర చరితం, చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం వంతులుగారి 'రామచం(ద విజయం", ' “గణపతి' తెలుగు నవలల్లో కలకాలం నిలిచేవి. తెలుగు నవలా వికాసాన్ని సమీక్షించిన విమర్శకులు 1972-1900 సం.ల నడిమి కాలాన్ని (1పారంభయుగంగానూ, 1900-1920 వరకూ అనువాద యుగంగానూ, చార్మితక నవలాయుగంగానూ పేర్కొన్నారు. అ తరువాత కాని నవలా వికాన యుగం మొదలు కాలేదు. తెలుగులో నాటకం, నవలా రెండూ దాదాపు ఒకే కాలంలో పుట్టినా నవల కంటు నాటకం వేగంగా వరిణతి చెందింది. 1920 నాటికి నాటకంలో క్లాసిక్‌, ఎపిక్‌ (పమాణాలు గల నాటకాలు వచ్చాయి. వ (పష్యకియ క్లాసిక్‌గా ఒక కాలంలో రూపొందుతుందో దానిని ఆ కాలంలోని ఉత్తమ (ష్మకియగా పరిగణించి అ యుగానికి దాని పేరుంచటంలో ఎటువంటి దోషమూ లేదు. పైపెచ్చు న్యాయం కూడా. కథలు కలకాలం నుంచీ ఉంటున్నా పందొమ్మిదవ శతాబ్దంలోనే లిఖిత రూవంలో వెలువడ్డాయి. కాని, పాశ్చాత్య సాహిత్య వభావంతో వెలువడిన కథానిక దాదావు 1910లో గాని మొదలు కాలేదు. అప్పారావుగారి “దిద్దబాటు' తెలుగులో తొలి కథానికగా తెలున్తున్నది. దాదాపు 19136 సుండి కథానికా ష్యకియ సృజనాత్మకతను, వైవిధ్యాన్ని పెంచుకొన్నది. కథ తలయెత్తే నాటికే నాటకం తాటిచెట్టు తలదన్ని ఉన్నది. అందువలన 1920 దాకా నాటకయుగమని పిలవటంలో అసంబద్దత ఏమ్మాతమూ లేదు.

నాటక ధర్మం నాలుగు పొదాలా నడిచింది 31

తెలుగు సాహిత్య విమర్శలో వీరేశలింగం పంతులుగారి వ్యాసాలు ఆలోచనకు ఆదర్శాలు; పానుగంటి వారి సాక్షి వ్యాసాలు ఆవేశానికి అలంకారాలు. కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారి కవిత్వతత్వ విచారం వివేచనకు వెలుగుబాట. 1920 నాటికి విమర్శ వయోగావన్సను దాటి (పానూణిక దశకు చేరుకొన్నది. వ్యాసం కొమ్యురాజు వారి చేతులలో వరిశోధనసు, గిడుగు వాచి ఒరవదిలో వాదనైవుణ్యాన్నీ సాధించింది. నాటక యుగంలో విశేషమేమంటే చిన్నయసూరి లాంటి వ్యాకర్తలూ, కట్టమంచి వంటి కవి విమర్శకులూ నాటకాలను రచింబలేదు కాని, వారి వారి వ్యకియలలో వరాకాష్టలను సాధించారు. అయినా, విమ€ వ్యాసం సృ్పజనా )క (ప్రవృత్తిని ,పధినంగా (వదర్శించనివి కాబట్టి నాటక (వ్మకియతో ఎమైన సపజా.నలును. పొందలేక ఎయాయి. అంతేకాదు. విమర్శలో, వ్యాసంలో క్లాసిక్‌ రూపం పొందటం అంత నులభం కాదా. .”త్త విమర్శ స్మూతాలు, (పమాణాలు వచ్చాయి. కాని, ఈ కాలంలో (కొత్త సాహిత్య సిద్ధాంతం రాళ :. కాగా, తెలుగువాడు తెలుగులో బెప్పిన సాపి-త్య సిద్ధాంతం ఏది? అని (పశ్నిస్తే అది రాయ్యపొ-. వారి అమలిన శృంగార సిద్ధాంతమే. అయితే, రాయ్యపోలు వారు నాటక యుగంలోనే ఉన్నా అ సిద్ధాంతాన్ని కావ్య వయోగాల ద్యారా వ్యక్తీకరించారు. రమ్యాలోకం, మాధురి దర్శనంలో స్యూత్రీకరించారు. రాయ్యపోలు వారి సాహిత్య సిద్ధాంతం _కమంగా వికసిస్తున్న కాలంలోనే నాటక (వ(కియ క్లానిక్‌ రూపాన్ని సాధించి వేసింది. అందువలన నాటకానికే 1920 నాటికి అగతాంబూల మివ్వపలసి ఉన్నది.

ఇవన్నీ ఒక యెత్తు 1875-1920 నడుమ వెలువడిన కవిత్యాష్యకియలు మరొక యెత్తు. అవి (వధానంగా మూడు పాయలుగా ఉన్నా ఈ కాలంలో (తివేణీ సంగమంలా భాసించాయి. అందులో గంగగా చెప్పదగింది తిరుపతి వేంకట కవుల అశుకవితాధారామధురమైన కావ్య రచనా (వ(క్రియల సముదాయం; యమునగా చెప్పదగినవి గురజాడ రాయ్యపోలుల గేయపద్య రూపాలలో వెలువడిన లిరిక్‌ (ప్యకియా సంబంధులైన రచనలు. ఇక సరస్యతీ నదిలా పేరుకు మాతం గౌరవంగా ఉన్నా జీవన గౌరవం లేని రచనలు (పాచీన కావ్యానువాద ధోరణిలో వెలువడిన పద్య గద్య రచనలు. ఈ శాఖలో పయోగ న్ఫూర్తి లేదు. (ప్మకియా ]పాభవం లేదు. అందుచేత యుగదచైతన్య విరహితమైన ఛందోరాశిగా దీనిని పరిగణించవచ్చు. మిగిలిన రెండింటిలో తిరుపతి వేంకటకవుల కవిత్వోద్యమం దేశాన్ని కవితా ప్లావితం చేసింది,

*. గవుడమిని బెక్కు నళ్కవులు వుట్టిరి, ముట్టిరి సత్కవిత్వవుం

దొడిమలు, చెళ్లపిళ్లకవితో. దుల/దూగెడు వారె? వానలో!

దడియని వారు మద్గురువధాన మృదూక్తి మరందధారలోః

గడుగని వారు మాకెచట/ గాన! గరా రిల దెల్లునాడునన”ొ అని విశ్వనాధ వారు అప్పటి నిజాన్ని అక్షరాలా చెప్పారు. తిరుపతి వేంకటకవుల కవిత్వం పండితపాపురుల నందరినీ వద్యంతో ఆకర్షించింది, హృద్యంగా వారిని అలరించింది.

తిరుపతి వేంకటకవుల కఖండకీర్తి రావటానికి మరో ముఖ్య కారణం వైవిధ్యంతో కూడుకొన్న సాపాత్యాన్ని నృజించి, సమకాలీన సాహిత్య జగత్తులో లేని నవ్యతను ఆవిష్కరించే [పయత్నం చేయటం. వారి కావ్యాలలో ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్కరకమైన పయోగం. మచ్చుకు కొన్ని: శవణానందము శృంగారరన (వధానమైన సాంఘిక కాప్యం. పాణిగృహీత పహసన తుల్యమైన

362 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు శృంగార రసాభాస కావ్యమే కాక మనస్తత్వ శాస్త (పతిపాదక పద్య కావ్యం. లక్షణా పరిణయం ఆశువుగా చెప్పిన వర్ణనాత్మక కావ్యం. ఏలా మాహాత్మ్యం పుణ్యతీర్ధ మావోత్మ్యం. సుశీల య్యాతాకాప్యం, పూర్వ హరిశ్చంద చర్మితం వురాణ ప్యాతల పూర్వ కథలు తెలిపే కధా కావ్యం. జాతక చర్య _(ఉపథమాంధ పద్యాత్మక స్వీయ చర్విత. వపురాణకథలు, వత కథలు భక్తి కథా కావ్యాలు. స్తోత వాజ్మయం భక్తి శతక కవిత్వం. పాండవోద్యోగ విజయాలు వీరరసరూపకాలు. పాండవ జననాదులు వస్తురూపకాలు. వండిత రాజం (వతీకార్థ (పధానమైన రూపకం, కవి జీవిత గాథ. అనర్జనారదం తత్వార్ధ (ప్రధాన రూపకం. సుకన్య సాంఘిక సంస్కరణోద్దిష్టమై న పౌరాణిక రూపకం. (వభావతీ పద్యుమ్నం- ఒక తెలుగు (పబంధ వస్తువుకు నాటకీకరణం. బొబ్బిలి పట్టాభిషేకం సమకాలీన రాజకీయ నంఘటన వర్ణణం. బిడాలోపాఖ్యానాదులు అన్యాపదేశ, అధిక్షేప కావ్యాలు. గుంటూరు సీమాదులు వివాద సాహిత్యం. ఇవికాక, గీర్వాణాంగ్ల భాషల నుండి అనువదింప బడిన కావ్య నాటక శతకాదులు, “కధలు - గాధలు” అనే పేరుతో వెలువడిన వచన రచనలు, వ్యాసాలు పేర్కొనదగినవి. వీరు సాధించిన (ప్యకియా, వైవిధ్యాన్ని, (వసరించిన నవ్యాలోకాన్ని సమీక్షించి నమకాలీన విమర్శకులు “నవ్య కవితా పితామహూలని కీర్తించారు. ఇది తేలిగ్గా తోసేసే బిరుదు కాదు. కాలగతిలో వారి కవితా (ప్యకియలు వెనుకపడ్డంతగా నాటకం వెనుకపడ లేదు. నేటికీ తెలుగువారి నాల్కల మీద వారి ఆశుకవితా పద్యాలూ, నాటక వద్యాలూ నాట్యం చేస్తున్నాయి. ఈ అంశాన్ని మరి కొంత లోతుగా పరిశీలిస్తే అశుకవిత్వం చదువుకొన్న వారిని మాతమే చపులూరించింది. నోఠకుక కవిత్వం ఆబాలగోపాలాన్నీ ఆకర్షించి తన అస్తిత్వాన్ని నిలుపుకొన్నది. ఈ సత్యాన్ని గమనిస్తే తిరుపతి వేంకటకవులు నాటక*పష్మ్యకియ ద్వారా నేటికీ తెలుగురంగంమీద, తెలుగు (వజల అంతరంగాల మీద బలమైన ముద వేసి ఆబతుకుతున్నారన్నమాట. |

మరొక విశేషం. తిరుపతి వేంకటకవుల ఆశుకవిత్వం తరువాతి కవుల అదరాన్ని కమంగా కోల్పోయింది... రాయ్మపోలు విశ్వనాధ లాంటివారు, భావకవులు అఆశుకవితా సన్యాసాన్ని అభిలషించారు. రాయ్యపోలు వారి ఈ [కింది వద్యాలు ఈ ధరణికి ఉదాహరణలు.

“తెనుగే తీయిని, దందు వద్యవదరిత్మికీడ లత్యంత మో

హనముల్‌ శోభసముల్‌ తదీయ రసరక్తాలాపనంబుల్‌ లభిం

చిన వాగర్ధ కలాకలాప జయలక్ష్మిన్‌ గాలికింబుత్తునే

జననీ! యేమిటి కింక, అశుకవితా సన్యాస మిప్పించవే".

“రనమో, భావమొ, జీపదర్ధసుకుమార వ్యంజనా మంజుశ

జ్ఞ నమాసారచనంబొా, సాధు హృదయ సృంద పతిష్థాకథా

విసరంబో, నకలార్థ శూన్య మగు నీవేగాతియోగోక్తి దు

ర్వ్యసనం బేటికి (తిప్పు మింక జననీ! రమ్మాక్షరక్షోణికిన్‌!” ఆశుకవిత్వం రానురాను నిళ్లకంకు పల్పబడిందనీ, కనితా కళకు శబ్ధార్థ సౌందర్య నంభారాలన్నీ ఉండాలనీ తిరుపతి వేంకట కవుల శిష్యులే భావించారు. కవితకు మరో భవష్యత్వ సృష్టించారు. అయితే ఇక్కడ చెప్పదలచిందేమిటంకు - తిరుపతి వేంకట కవుల అశాకగిత్చుం తరువళ

నాటక ధర్మ్శం నాలుగు పాదాలా నడిచింది 363 కాలంలో ఆదరాన్ని కోల్పోయినా నాటక పద్య కవిత్వం మ్యాతం నేటికీ నిత్వయౌవనంతో' ఉన్నద్ని నిత్య నూతనంగా ఉన్నది. నాలుగు కాలాల పాటు నిలిచేది నాటక వద్య కవిత్యమే అని అ జంటకవులు ఘంటాపథంగా నిరూపించినక్సైనది. వారి సాపాతీ జ్ఞైత య్యాతలో నాటకం "జెండాపై కపిరాజు.

అశుకవిత్వాన్ని కాదని దానికంటు విశిష్టంగా కవితా రీతులను (వవేశ పెట్టినవారు గురజాడ వారూ, రాయ్యపోలు వారూ. వీరేశలింగం పంతులుగారు వచనంలో ఆలోచించే శ్రెలిని ఒక దానిని రూపొందించి తరువాతి వచన రచయితల మీద బలమైన ్మవభావం చేశారు. తిలవతి వేంకట కవులు కవిత్వాన్ని అనుభవానికీ, భావరసికత్వానికీ వాహికగా వాొడుకొన్నారు. - 4 విధంగా వీరేశలింగం తన యుగాన్ని ఆలోచించమంటుంక్సు, తిరుపతి వేంకట కవులు అ కాలాన్ని కాళాక్షేపం చేస్తూ ఆనందించుమన్నారు. ఈ వైఖరిని గురజూడ మేధావిగా వతిఘటించాడు. రాయ్మ 'లు దార్శనికుడుగా తిరస్కరించాడు. వీరిద్దరూ మౌలికంగా అలోచనాశిలురే. గురజాడ కశ అలోచిస్తుంది, అలోచింప చేస్తుంది కాని, అలంకరించుకోదు. పైపెచ్చు హెచ్చరిన్తున్నట్స (వబోధిన్తుంది; బోధిస్తున్నట్లు నూక్తులు' చెపుతుంది కూడా: రాయప్రోలు కవిత వన్తుతః తత్త్వాన్ని అవఖినవోక్తితో అలంకృతం చేసి తత్పోపదేశాన్ని దర్శింపచేన్తుంది. అశుకవితకు అలోచన తక్కువ కాబట్టి గురజాడ కాదన్నాడు; సాహిత్య దర్శనం సాధ్యం కాదు కాబట్టి రాయ్యపొోలు దానిని దూరముంచాడు. గురజాడ (పజలే పాడుకొని వరవశించాలని గేయఫణితిని చేపట్టాడు; "ముత్యాల నరాలను ముచ్చటగా కూర్చి (కొత్త పాతల మేలు కలయిక చేశాడు. గేయం ఖావావేశానికి పోషకంగా ఉంటుంది. దాన్ని గురజాడ ఆలోచనకు ఆలంబనగా తీర్చిదిద్దాడు. గేయానికి గుండె పెద్దది. మెదడు గుండె కంకు చిన్నదై ఉంటుంది. కాని, గురజాడ గేయానికి గుండెకంటె పెద్దదైన మెదడును కూర్చాడు. అందువల్ల వరుద్ధ స్యఖావాల్లోనుండి వింతగా వెలువడ్డ (ప్మకియగా ఖాసిస్తుంది గురజాడ గేయరచన. వీరేశలింగం వంతులుగారి వచనం ఆలోచించింది. అపైన గురజాడ గారి గేయం ఆలోచించింది.

గురజాడ "ముత్యాలనరం” అందరికీ ముద్దుగొలిపింది. కొందరు ఆకర్షితులై 'దాన్ని ఆదరించారు కాని, అలంకరించ లేకపోయారు. “ముత్యాల సరం' (వయోగంగా గురజాడ చేతిలోనే (పతిభను వదర్శించింది. ఎవరైనా, ఎప్పుడైనా ముత్యాలసరాన్ని లోకం ముందు ఉంచాలంకే గురజాడ కూర్చింది తప్ప మరెవరివీ తెలుగువారికి అంత నేచ్చినట్లు కనపడలేదు. ముత్యాలసరం గురజాడవారి మెళ్లోనే గొప్పగా రాణించింది. ఆయన కూర్చిన ముత్యాలసరాలన్నీ ఒక యెత్తు “దేశభక్తి” గీతం (దేశమును (పేమించుమన్నా!) ఒకటీ ఒక్కయెత్తు. మరో అడుగు ముందుకు వేస్తే, గురజాడ కవిత్వమంతా ఒక యెత్తు ఆయన "కన్యాశుల్మం' ఒక్కటీ ఒక్కయెత్తు. కవిత్వంలో ఆయన మేధావి, మనన్వి:, నాటకంలో ఆయన కళాతపస్వి, యశస్వి. పునరుజ్జీవన యుగ చైతన్యంతో సంఘనంస్కరణ దృక్పధాన్ని జోడించి సాహిత్యాన్ని నిర్మించాడు గురజాడ! ఆ రెండింటినీ క్లాసిక్‌, ఎపిక్‌ ,పమాణాలతో సంధించి సాంఘిక సమస్యా నాటకాన్ని నిర్మించాడు. విదియ నాటి చందకళ ముత్యాలసరం, పున్నమి నాటి పూర్ణబింబం కన్యాశుల్కం.

గురజాడ కవితలో సాంఘిక పునరుజ్జీవన చైతన్యం వుష్కలంగా గోచరిస్తే, రాయ్యపోలు కవితలో సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవన చైతన్యం నమృద్ధిగా స్ఫురిస్తుంది. ఈ విధంగా వీరేశలింగయుగ బైతన్వానికి కవితా పవక్తలుగా, చివరి మజిలీలుగా కనపడతారు వీరిద్దరూ. రాయ్మపోలు వారి

364 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు అమలిన శృంగారతత్తం వారి కావ్య।పయోగాల కన్నింటికీ మూలశక్తి. ఆయన రచించిన ఏడు కావ్యాలూ అమలిన శృంగార ధర్మ సవనానికి అనువైన సవ్తసమిధలు. రాయప్రోలు వద్యరచన (వబోభధానికీ, దర్శనానికీ బలంగా పనికి వచ్చింది. “పరమ భధర్మార్థమైన దాంపత్య భక్తి స్తన్య మోహనమైన వాత్సల్యరక్తి సాక్షి మ్యాత సుందర మైన నఖ్యసక్తి పొందు నాదిమవుగు (పేమ మంద ముక్తి”. ఈ వద్యం దార్శనికుడే (వాయగలడు. రాయప్రోలు రచనలలో ఒక్కొక్కటీ అమలిన శృంగారంలోని ఒక్కొక్క (పేమ పాయను మధురంగా అవిష్కరించేది. లలిత, తృణకంకణం, అనుమతి, కష్టకవుల, స్నేహలత, న్యష్న కుమారం ఇవన్నీ ఆయన చేసిన అఘుకావ్య (వయోగాలు. ఈ వరుసలో రాయపోలు చివరి రచన “రూపనవనీతమ్‌'. ఇది పద్య కావ్యం కాదు. రూపకం. అమలిన శృంగార తత్త / వ్యాఖ్యానంగా, మాభురీదర్శన మార్గ ఘంటాపథంగా, రాయ్య్మపోలు దర్శనానికి దర్పణంగా నిలిచే (పయోగం ఇది. కావ్యా లెన్ని (వాసినా, కవితా (వయోగా లెన్ని చేసినా, చివరకు తన సిద్దాంతానిక్‌ విశ్వరూపం చూపించగలిగింది నాటకమని రాయ(పోలు వారు భావించి (వయోగించటం నాటకయుగ (వభావం వల్లనే. రాయ్యపోలు వారి 'తృణకంకణం' తెలుగులోని లఘు కావ్యాలన్నిటీలోనూ క్లాసిక్‌. “రూవనవనీతమ్‌” అమలిన శృంగార తత్వానికి ఎపిక్‌ (పమాణాలను సాధించిన రూపకం. అమలిన శృంగారం ఎంతటి సాంఘికమైన సాంస్కృతిక సంస్కరణ సిద్ధాంతమో, అంతటి సాహిత్యపరమైన రన సంస్కరణ సిద్ధాంతమని నమన్వయించి సోదాహరణంగా జీవితానికి అన్వయించి చెప్పిన అపూర్వ రూపక ప్రయోగం "రూప నపనీతమ్‌'. భాషనూ, భావాస్న, వస్తువునూ, ప్యాతలనూ, సన్నివేశాలనూ, నంభాషణలనూ దార్శనిక స్థాయిలో నిర్మించిన రూపకం తెలుగులో దీనికంటు మరొకటి లేదు! నాటకయిగంలో, ఎంతటి కవి అయినా, నాటకం [వానిన వాడే నాయకుడు. మాటతోనూ, 'పాటతోనూ, పద్యంతోనూ, చివరకు ఆటతో కూడా జాతిని అలరించి ఆలోచింపచేయించటమే నాటకయుగ స్వభావం. వాస్తవం నుండి ఆదర్శం దాకా సాహిత్య ధర్మం సంస్కరణ పంథాలో నాల్గు పాదాలా నడిచింది నాటకయుగంలో. (ఆదివారం. ఆంధ్యవభ : 13.8.1989)

ళ్‌ లిరిక్కు లెగరేసిన రెండు జెండాలు వీరేశలింగం వంతులుగారి కాలం నుండీ ఇంగ్లీషు సాహిత్యంతో పరిచయం ఉన్న ఏ కవియైనా ఒక (వయోగం బేశాడంకు, దాని వెనుక ఇంగ్లీషు సాహిత్యష్మకియలలో ఏదో ఒకదాని (పేరణో, (వభావమో, పతిఫలనమో తప్పక కనపడుతుంది. నాటకయుగంలో నవ్యకవితా ృవయోగాలు చేసిన రాయ్యపోలు, గురజూడల రచనల మీద 'లిరికో వభావం బలంగా (పన్ఫుట మౌతుంది. రాయ్యపోలువారైతే తృణకంకణ కావ్య పీఠికలో ఈ విషయాన్ని స్పష్టం చేశారు కూడా! “ఇంగ్రీమలో రసికజన కామితమయిన రచనలలో లిరిక్కు (దాక్ష పళ్ల గుత్తి వంటిది. ఆఅ భంగిమను తెనుగులో సవదరింపవలెనను సంకల్పమే తృణకంకణ రచనకు (వధాన హేతువు. అలాగని, ఆంగ్ల లిరిక్కు స్మ్మ్యపదాయములను మక్కికి మక్కి అనునరించలేదు. కథ చిన్నదిగా ఉంటుంది. అంగోపాంగములు అంతగా విస్తరింవవు. పూర్వోత్తరములు కూడా అధికంగా కధితములు కావు. పెద్ద చెబుకుగడలో రనస్నిగ్ధతములయిన కండకణువులు ఏ రెండో మూడో ఏరికొని సహృదయ చర్వణకు అందించడమే పధాన దృష్టి. ఆ లిరిక్కులలో అధికాధికంగా అనురాగమే ఇతివృత్త భాగంగా కనపడుతుంది. అయితే, కార్యకలావము కంకు ప్యాతల ఖావనమూ, చేపా వలానమూ, నర్మసంలాపమూ విశేషంగా తరంగించుచున్నట్లు తగులును. కాగా, బాపారము కంటు అంతరమూ, వాచ్యము కంటె వ్యంగ్యమూ, (_పస్తుతం కావడం ఈ లాంటి రచనలో _పధాన వైఖరి. అయితే, లిరిక్కులోని అనురాగము మన కావ్యములలో వలె నంభోగ వరిణామము పొందనక్కరలేదు. విషయేం్యదియ భుక్తము కాక భావాత్మకమైన స్నేహయోగంగా వరిణత మౌతుంది. దీనిని అమలిన శృంగార మని సంకేతించితిని. మలినము కాజాలదని భావము. ఇలాటి అనురాగ ధర్మము నకల (పాణి నహజంగా అనుభవంలో ఉన్నది. ఇలాటి కావ్య వృత్తము శుచిరుచి సమ్మితంగా [పసారమయితే రసాస్వాదసం కాదా? కచకుచాఖివర్ణనలతో అలంకృతము కాకపోతే కాంతా సౌందర్యం రూపుకట్టదా? సాల రసాల పాంతాలములను వదలి నిమ్మ దానిమ్మలను వర్ణనోజ్జీవతం చేస్తే పకృతి రామణీయకం పుంజుకోదా? నైఘంటికములైన లతా పుష్పములను విడిచి నిత్యసాంగత్య నుందరములైన తీగ పందిళ్లనూ పూల పొదలనూ చిితిస్తే ఆవరణ సౌందర్యం అనుసంధానం కదా? ఈ మనోరిరంసను నాగరక పద బంధములో పాదిగి ఒలకపోయవలెననే ఉత్యంఠ ఈ రచనారితికి హేతువు”. అధునిక కవులలో తా మెన్నుకొన్న ష్యకియ యొక్క స్వరూప స్వభావాలను గురించి, 'పేరణ నవ్యతలను గురించీ, _,ష్మకియ నెన్నుకోవటంలోనూ, దానిని నిర్వహించటంలోనూ వెనుక నున్న ఖావనంవేదనాన్ని గురించీ, తొము సాధించన దేశీయతను లేదా తెలుగుదనాన్ని గురించీ ఇంత స్పష్టంగా, తత్తసుందరంగా చెప్పిన వారు అరుదు. లిరిక్కు (పభావం ఒక్క రాయ్యపోలు రచనల మీడే కాదు గురజాడ, కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారల రచనల మీద కూడా స్పష్టంగా గోచరిన్తుంది. అయితే, ఈ అంశాన్ని వివరంగా తెలుసుకునే ముందు లిరిక్కును గురించి మరి కొన్ని విశేషాలు గూడా గమనించాలి.

366 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు పాశ్చాత్య సాహిత్యాలలో (ప్రాచిన కాలం నుండీ సాహిత్య (ప్యకియలు సహజంగా మూడు న్యభావాలను యధానుకూలంగా సంవదెంచుకొంటూ సహృదయులను అలరింవ చేస్తూ ఉన్నాయి. అవేవంకే : 1. కథా కథన వైఖరి.(1132670) 2. అత్మా్యశయ వైఖరి,(0ఫ౫గ0 3. నాటకీయతా వైఖరి (0110280). కథాకథన వైఖరిలో పేరు గాంచిన కవితా వ్యకియలు వీరగాథ, కథాకావ్యం, ఇతివానం. వచన రచనా (ష్యకియలు నవల, కధానిక. వీటిల్లో అత్మాశయ వైఖరి, నాటకీయతా వైఖరి, కథాకథన వైఖరికి పోషకంగా ఉండవచ్చు. అలాగే నాటక ప్యకియలలో కూడా ఆత్మాశయ వైఖరి ఉండవచ్చు. అనాదిగా ఆత్మాశయ వైఖరి ఒక స్వభావంగా వివిధ (వపకియలలో (పతిఫలిస్తూ తన అస్తిత్వాన్ని నిలుపుకొంటూనే (కమంగా కాల్పనికోద్యమ కాలం నాటికి కొన్ని ష్మకియలకు తానే ,పధాన స్వభావంగా నిలిచి తన వ్యక్తిత్వాన్ని పెంపాందించుకొన్నది. 'గికులు, రోమన్లు ఆత్మాశయ ధోరణి గల కొన్ని ,ష్యకియలను రూపొందించారు. వాటిల్లో లవ్‌ లిరిక్‌ (1[0౪6- 1710), ఓడ్‌ (0౦06ల. సోనెట్‌ ($00900, ఎపిస్టల్‌ (001566, సెటైర్‌ (కూల), పొస్టారల్‌ లిరిక్‌ (2200121 1/౫౦), పాస్టారల్‌ ఎలెజీ (9231021 6680 ముఖ్యమైనవి. ఇంగ్లీషు సాపాత్యంలో ఛాసర్‌ తరువాత పునరుజ్జీవన యుగారంభంతో లిరికల్‌ కవితా _ప్యకియలకు వనంత కాలం వచ్చింది. వీరగాథలూ (32111039), నృత్యగీతాలూ (కొత్త (పాతల మేలు కలయికగా వెలువడ్డాయి... వాటి లక్షణాలను సి.ఎం. బౌరా యిలా వివేచించారు: "సం? 0276 8 16% 0౯646/ జారే ౧౦౧౦౦౧౮210, 2 88 [08 80108 90౫120 6 46 0010 ౪10081 ౧611%92గటు 206 25166, 21601106 [0౯ 46 6016 ఇ0గ11 0౪/06, & 1076001687 080106 206 363008 ం[60టో. ఎలిజపెతన్‌ యుగంలోనూ, ఆ తరువాతనూ లిరిక్‌ _కమంగా సాంగ-లిరిక్‌ నుండి విడివడి స్వతం్యత (పతిపత్తిని సంతరించుకొన్నది. వస్తువు (పేమ సంబంధి అయినా అది తాత్విక కవుల రచనల్లో దివ్య (పేనుగా చ్మితింపబజింది. పదిహేడవ శతాబ్దంలో రూపానికి సంబంధించిన వివిధ (ప్రయోగాలు విరివిగా జరిగాయి. ఏమైనా, (ఫెంచి విప్లవం తరువాత అద్భుత వునరుజ్జీవన దశలో కాల్పనిక చైతన్యం పెల్లుబికింది. భ్లేక్‌, బరన్స్‌, వర్డ్స్‌వర్త. కోలరిడ్డి, బైరన్‌, షెల్లీ, కీట్స్‌, కొన్నినన్‌, (బౌనింగ్‌, ఆర్నాల్డ్‌, మోరిన్‌, స్విన్‌బర్న్‌, రోసెట్టిన్‌ మొదలైన మవోకవులు ఒక మవాయుగాన్ని కాల్పనిక చైతన్య తరంగాలతో ఉప్పాంగేటట్లు చేశారు. విరి (వయోగాలన్నింటిలో అంతస్సూ,తంగా కానవచ్చే లక్షణాన్ని కె.ఆర్‌. శ్రీనివస అయ్యంగా రిలా వివేచించారువి - “16 '930ఆ0౪6 ౦00008 004164 06, ౧6౧01203, 01104 29 6 000000 0401 11 211 ౧60 ఫంంట 00౯ 211 010 ఓఓ ౪021676 ౧000076 00031 [476 0024866 16 ౧0049 ౧6౫౦౧21 061085, జాతే 211 ౧103 245 [0210 90210 (16 ౧01 ౫90 67620 90౧06 ౧౭గ 4 10298 0£ 4ం 0069 "6౧004110: 1 ౧0 [30౪816 2961 [001083 ఉ606/, 21043606 9060680 ౧106, ౧602016001 96001000”. (1౧౯౦840601 40 16 506) 0£ 208106 పంథలూల వు. 197). ఎల్డర్‌ ఆల్సన్‌ (5144 010%) లిరిక్కుకు నాలుగు అంశాలు ముఖ్యమని చెప్పాడు. 1 6౦016౬ 2 ౧22068 3. [1౦౪2౬ 4. ౨10409 వీటిని వివరించి శ్రీనివాన అయ్యంగారు లిరిక్కులను ఆలోచనా _పధానాలనీ, అనుభవ పధానాలనీ రెండు రకాలుగా వింగడించవచ్చునని వివేచించారు. "5026 ౧006 80/6 ౯602386౯ ౪6181 10 గం౪8ై6 0! 116 0820213102 1101160021 0106000%6 0406 10 101408 0 4 [006 01 110గ23608 గాంగ ఈం ౧/00 ంల౯ట 041 0041 0604'య1060%' (0౪౯౫౧81246 66 101400 106 032% 260 6 00101..76 129 86701001టు

లిరిక్కు లెగరేసిన రెండు జెండాలు 367 రేహటగక్రా3న 0జి! 1200 వం06' ఇట 2 1601800021 20000100 2౧4 10౧౦ గ౦౦౮౯) 041 ౧౦౧61 0 ౧026 8 రం 20౧6౫1 10 86 1ం2%1 (0 46 9020” (1180600008 (016 8046 0£ 2082139 పట. పు. 205).

ఇంగ్లీషు సాహిత్యంలో లిరిక్కు ఎలా (పకృతి నుండి _ష్మకియ గా పరిణతి చెందుతూ ఆయా యుగాలలో (వయోగాల ద్వారా తన స్వరూవ స్వభావాలను వ్యక్తం చేసిందో లోతుగా పరిశీలిస్తే తెలుగు కవులలో ఎవరెవరు ఏయే కాలం నాటి లిరిక్కు ్యవయోగాల, (ష్యకియల (వఖావాలకు లోనైనారో, లేదా వేటి వలన టపేరితులైనారో పేర్కొనటానికి వీలవుతుంది.

వీరేశలింగం పంతులుగారి నుండి తెలుగు సాహిత్య చర్మితలో వునరుజ్జివన చైతన్యం చేవను వుంజుకొన్నది. అ చైతన్యాన్ని కవితా ృవ్యకియల ద్వారా తెలుగు వజలకు అందించిన వతిభామూర్తులు గురజాడ, రాయ్య్మపోలు కవులు. వారిరువురి _(పయోగాలకూ (పేరణగా పేర్కొనదగింది ఇంగ్లిషు సాహిత్యంలోని లిరిక్కు (ప్మ్యకియే.-అయితే, అది ఇంగ్లీషు సాహిత్యంలోని పునరుజ్జీపన యుగంలో వెలసిన లిరిక్కా, లేదా కాల్చ్బనిక కవితా యుగంలో వెలువడిన లిరిక్కా అనే-్యపశ్నలు మనకు ఎదురౌతాయి.

రాయప్రోలు వారు లిరిక్కును గురించి వివరించిన వద్ధతిని బట్టి చూచినా, వారి ్కపయోగాల స్వరూప న్వభావాలను పరిశిలించినా వారికి పేరణ నిచ్చిన "లిరిక్కు' ఇంగ్లిషు సాహిత్యంలోని వునరుజ్జీవన యుగానికి . సంబంధించిందనే (ధువపడుతున్నది. గురజాడ రచనలు కూడా ఆ యుగానికి సంబంధించిన లిరిక్కుల _,పేరణతో నే వెలువడి యుండవచ్చు. గురజాడ లిరిక్కులోని సంగీతాన్ని, గీతాన్నీ, పాడే గాయకుణ్జీ ప్యక్తీకరించటానికే “ముత్యాల నఠాలు' సృష్టించారు. దేశయ మౌభిక సం్యపదాయ గేయాల ఫణితిని ఎన్నుకొన్నా ముత్యాలసరం అనేసరికి గురజాడ పాడుతున్న గేయంలా పఠితకు న్ఫురించి, రచయిత ఆత్మీయతను అనుభవింప జేయటం వలన లిరిక్కులోని కవి వ్యక్తిత్వ స్పందనం హృదయానికి హత్తుకొంటుంది. (వజలు పాడుకొనే బాణీలో పాప్టారల్‌ లిరిక్స్‌ను, ఎలెజీలను, విషాద వీరగాథా (పపృత్తులతో గేయగాధలను రచించారు. లిరిక్కులను చేపట్టినా పునరుజ్జీవన చైతన్యాన్ని పోషిస్తూ సంఘసంస్కరణ (_పబోధాన్ని కూడా నిర్వపొంచి, వీరేశలింగం పంతులు గారు కవిత్వ రూపంగా చేయలేని పనిని గురజూడ అప్పారావు గురు నిర్వపాంచారు.

గురజాడ చేవట్టిన పయోగాలకు లిరిక్కు మూల (ష్యకియ అయినా, అది కాల్చనిక యుగం లోని లిరిక్కు కాదని గుర్తించటం ఇక్కడ ముఖ్యమైన అంశం. వునరుజ్జీవనన యుగం “టి లిరిక్కులో రచీయిత ఆత్మీయత గోచరిస్తుంది. కాని, కాల్బ్పనికయుగ లిరిక్కులో లాగ ఆల నయి ఉజెచం గాతమానం కాదు. కాల్బనిక యుగ లిరిక్కులలో నంఘనంనస్మరణభావజాలం ఉండటం సహః౩౦ కారు. కాబట్టి, గురబాడ ఎన్నుకొన్న వస్తువులను బట్టి చూచినా నిర్వహించిన [వ్యకి చపాలను బట్టి చూచినా కృష్ణశ్నాస్తి లాంటి కని ఎన్సుకొన్నట్లు సంపూర్ణంగా కాల్పనిక యుగ (బవ్యుత్తిని (పకటించవు. గుంజాడ వారిది పధానంగా కథాకథన పసద్ద౫ గ్యాశయించిన లిరిక్‌ రచన... పఠిత పృాదయాసకి సూటిగా చేరే నులభ _శిలితో (వాయ ఓం కూడా నునశతాశ రచనో విశేవం, ఆలపకగా ఆర్హంగా అనుభవిప్తూ. ఆలోచనను (కమఎగా అం.నుటొంకనాదు శరం “త

369 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

సాహిత్యాన్ని చదివే సహృదయుడు. రాయప్రోలు తన శైలిలో, పద్య రచనా రీతిలో, నూత్న పదబంధ కల్పనలో లిరిక్కులోని

నాదమాధుర్యాన్నీ, రచయిత అఆత్మీయతనూ, రంగరించాడు. పునరుజ్జీవన యుగంలోని గేయఫణితిని గురజాడ ఎన్నుకొంటు, క్లాసికల్‌ భాయగల వద్య ఫణితిని రాయ్మపోలు ఎన్నుకొన్నాడు.

ఈ రెండు ఫణుతులూ వునరుజ్జీవనన యుగంలోని లిరిక్కుల కున్నాయి. గురజాడ సాంఘిక

సంస్కరణ చైతన్యానికి (పాధాన్యమిస్తే, రాయ్యపోలు సాంస్కృతిక సంస్కరణ వైతన్యానికి_పాచుర్యం

కలిగంచే అమలిన శృంగార సిద్ధాంతాన్ని మాధురీ దర్శనంగా తన రచనల్లో _పపంచించాడు. అందువలన వారి రచనల్లో _పేమతత్త చింతన పరిధి విసృతంగా ఉంటుంది. పఠిత మేథకు కవిత మేత వేస్తుంది. రాయ్మపోలు కృతులలో సామాన్యంగా నాయికా నాయకుల మధ్య - లేదా- స్తీ పురుషుల మధ్య అమలిన శృంగార సబంధ సమన్య మీద చర్చ నడుస్తుంది. అందువలన వారి రచనలలో సంభాషణాపరమైన నాటకీయతాస్వఖావం వన్తువును రక్తి కట్టింపచేస్తుంది.

అమలిన శృంగార సిద్ధాంత _పతిపాదనలో రాయ్యప్రోలువారు ఎలిజబెతన్‌ యుగంలోని తాత్తిక చింతనా (_పపవృత్తిని కూడా (పదర్శించారు. రాయ్యపోలు లిరిక్కును (గహించినప్పటికీ అది ఆంగ్ల సాపాత్యంలోని కాల్పనికయుగానిక్‌ సంబంధించిన (ష్యకియ అయి ఉండటానికి వీలులేదు.

కాల్చ్బనిక యుగంలోని లిరిక్కు ఇచ్చిన (పేరణతో తెలుగులో కాల్పనిక యుగ చైతన్యాన్ని సృష్టించిన మేటి కవి దేవులవల్లి కృష్ణశ్వాస్తి గారు. ఆ యుగంలో ఇంగ్లీషు కవితలో వెలువడిన

(పయోగాలు సాంగ్‌, సానెట్‌, ఎలెజీ, ఒడ్‌, మోనలాగ్‌, సెటైర్‌, ఎప్విగాం, ఎపిస్టల్‌, ఇడ్రెల్‌, ఇమేజ్‌,

మెడిటేషన్‌. ఫిలసాఫికల్‌ కాసెరీ మొదలైన వాటికి దీటైనవి తెలుగులో కృష్ణశ్వాస్తిగారి కాలంలో

వచ్చాయి.

లిరిక్కుతో (పేరణ చెంది 'ముసలమ్మమరణం' అనే పాస్టారల్‌ ఎలెజీని కొంత వీరగాథాస్వభావం గల పేరంటాలి చర్మితను తెలుగులో పద్యాలలో నిర్మించారు కట్టమంచి వారు 1999లోనే. అ తరువాత 1936లో "“నవయామిని' ని (పేమ _పధానమైన లిరిక్‌ పోయెంగా రచించారు. ఈ రెండూ రెడ్డిగారు గేయచ్చృందస్సులో రచించినట్లైతే జనాదరణం పొంది ఉండేవి. +వమైనో కట్టమంచివారు కవిత్వంలో గురజాడ రాయ్యపోలులకంకే క్లాసిస్టు. అందువలన కవితా రంగంలో రాణించలేకపోయాడు. కాని, విమర్శ రంగంలో మాతం కాల్పనిక యుగ విమర్శ చైతన్యాన్ని తెలుగులోకి దింపి ఒక (కొత్తదనాన్ని సాధించగలిగారు.

ఈ పర్యాలోచనం పలన ఈ [కింది అంశాలు (ధువపడుతున్నాయి.

1. "లిరిక్కు' అనే ఇంగ్లీషు మూల్నప్యకియనుండి ఉత్తేజాన్ని పొంది గురజాడ రాయహ్రోలులు రచనలు చేశారు.

2. అయితే వారు ఉత్తేజితులైన 'లిరిక్కు' ఇంగ్లీషులోని పునరుజ్జీవన యుగానికి చెందింది. కాని, కాల్చనిక యుగ్యపయోగాలకు సంబంధించింది కాదు. ఇది ఇంగ్లీషులో లిరిక్కు పరిణామాన్ని పరిసీలిస్తే స్పష్టమౌతుంది.

3. గురజాడ 'గేయ్యపధానమైన లిరిక్కునూ, రాయప్రోలు పచ్యవధానమైన లిరిక్కునూ

లిరిక్కు లెగరేసిన రెండు జెండాలు 369 అనుసరించినా అ (పష్యకియా న్వఖావాన్ని సంరక్షించారు.

4. వీరేశలింగం పంతులుగారితో వునరుజ్జీవన చైతన్యం [పారంభమై వచన, నాటక (ప్యకియలలో (వసరించి, గురజూడ, రాయ్మపోలు రచనలలో కవితా ,వష్యకియల న్మాశయించి ఉప్పాంగింది. వంతులుగారి సంఘనంస్కరణోద్యమానికి కవితా నీరాజనం పాడిన చివరి ఘట్టం గురజాడ రాయపోలులది. అరవిందులు చెప్పిన మూడు దశలలో ఈ కవులిరువురూ చివరి దశలో ఇఖరాలుగా నిలిచారు. (చూడు: ఆదివారం ఆఅంధ్యవభ. 23.7 1989)...

5.. వునరుజ్జీవననయుగంలోని "లిరిక్కు'ల వంటి రచనలు చేసిన గురజాడ చయ్యప్రోలులు వీరేశలింగ చైతన్యానికి చివరి హద్దులు. అందువలన వారిరువునీి నా* 1 యుగంలో చేర్పటమైనది.

6. తెలుగులో “భావ కవిత్వయుగి మని పిలువడే కాలాన్ని ఖండకావ్యయిగమని 1 స్తు న్నాను. దానికి కాల్బనికయుగ లిరిక్‌ (ష్మృకియను పోషించిన కృష్ణశా(స్తి నాయకుడ ఎం న్యాయం.

7... గురజాడ రాయ్యపోలులు వంతులు గారి బాటల్లో రెపరెవలాడుతున్న ఉన్నత కవితా కేతనాలు!

(ఆదివారం ఆంయధధ(వభ : 20.8.1989)

74 కృష్ణశ్నాస్తి ,మోయించిన మోహన మురళి

“1920 అ (ప్రారంభదినా లవి. అ రోజుల్లోనే జమిందారీ కవిత్వాన్ని తోసిరాజని భావకవిత్వం రంగ (పవేశం చేసింది. 1910-20ల మధ్య ఈ ఉద్యమాన్ని _పారంభించనవారు రాయ్మపోలు, అబ్బూరి. అయితే దీనికి 20 లలో అథిలార్యధ [పాచుర్యం ఇచ్చినవాడు కృష్ణశా(స్తి. బరంపురం నుంచి బళ్లారి దాకా ఈయన తనవి, ఇతరులవీ ఖావగీతాలు కవితాగానం చేస్తూ యువతరాన్ని

అకట్టుకున్నాడు”

“అయితే కృష్ణశ్యాస్తిది 1పతిఘటన లేని వఇయయ్యాత కాచు. మవోవండిఈ డయిన అక్కిరాజు ఉమాకాన్తమ్‌ “నేటికాలపు కవిత్వం" అనే పుస్తకం రాసి, అందుతో ఎక్కువ ఖాగం కృష్ణశా(స్తినే వెక్కిరించాడు. ఉమాకాన్తమ్‌ (సంస్కృతవు స్పెల్లింగు చూడండి!) గారికి సంస్కృతంలో తవ్ప మరెక్కడా కవిత్వం కనబడదు. నన్నయ. భట్టును కూడా ఆయన ఖాతరు చెయ్యలేదు. నేటికాలం కవిత్వానికి కాలం కాదనేశా డాయన*.

“కాని, (వపంచం మాతం వేరువిధంగా -భావంచింది. భావకవిత్వాన్ని అనాటీ _(పధాన శాఖగా గుర్తించింది. ఈ శాఖ ఎన్నో కోకిలలకు ఆ్యశయం ఇచ్చింది. (గౌతమీ కోకిలగా పేరుపొందిన వేదుల నత్యనారాయణ శాొస్తిని ఇక్కడో చిన్న ఉదావారణగా ఉటంకించవచ్చును.) ఈ అన్ని కోయిలలలో అ్యగస్థానం సాహిత్య విమర్శకు లంతా కృష్ణశా(స్తిదే అని అంగీకరించారు”.

"నేటి కాలవు కవిత్వం ఇవ్వుడు ల్రైబరీలలో బూజు పట్టి పోతోంది. కృష్ణశ్యాస్తి కవిత్వం ఖావకవితకు పరాకావ్టగా నిలబడింది.” - శ్రీశ్తీి ((ఆస్వాదానికి ఆవ్వానం' రాజహంస వచురణలు మగదాసు వార్యుపచురించిన కృష్ణశ్యాస్తి సాహితి "నంపుటాలకు' శ్రీత్తీ వాసిన ముందు మాటా గేయ నంహిత. 1. అమృతవీణ 1982-వు. *ఇ22౫.)

"చలం అన్నట్లు తన బాధనంతసూ దేశం బాధగా చేనిన గొప్పకవి కృష్ణశ్యాస్తి. మిగత వాళ్లలో అక్కడక్కడ సందేపొన్తూ, నక్కుతూ, నక్కుతూ, వచ్చిన తనతనాన్ని కృష్ణశా(స్తి తన కవిత్వంలో నిలువుకొత్తు పెరిగేటట్లు చేశాడు. అత్మాశయమైన కావ్యంలో తన కవిత్వంలో విలువుకొత్తు పెరిగేటట్టు చేశాడు. అత్మాాశయమైన కావ్యంలో స్వేచ్చ కోసం ఆ్యరులు చాచటం ఒకటి, (ప్రేయసిని సృష్టించుకొనడం మరొకటి కృష్ణక్యాస్తి గారిలోని వత్యేకత. ఇది (కమ్ముకమంగా భక్తుడు పరమేశ్వరునికి ఆత్మనివేదనం చేసికొనడంగా తర్వాత, తర్వాత 5౪912022 అయించి. అందుచేత మనకు రొమాంటిక్‌ కవి ఎవరంకే కృష్ణక్నాస్తి అన్నది స్థిరపడి పోయిందన్న దాంట్లో

నండేహం లేదు”. - శ్రీ వడలి. మందేశ్వరరావ్వు (సాహిత్యం-వమర్శు (1984 ).పు.76).

&ీశ్రి పేర్కొన్నట్లు 1920 ఆధునికా్యధ సాహిత్య వికాస చర్యితలో ఒక పెద్ద మలుపును మాచించే కాలం. తెలుగులో కాల్పనిక కవితా చైతవ్యాన్ని పతాకస్థాయికి తీనుకొని పోయిన

కృష్ణశ్యాస్తి మోయించిన మోహన మురళి 971 "కృష్ణపక్షం" దాదాపు ఈ కాలంలోనే మొదలై అయిదేళ్లు సాగింది. (1921-1925). దానిని వరాకాష్టకు జేర్చిన ఊర్వశి 1928 ,(పాంతంలో వెలువడింది. ఒక “విధంగా 1920-1930 మధ్య నున్న వదేళ్లూ తెలుగు కవితలో కాల్ప్బనిక కవిత కళాపూర్ణత్వాన్ని నంతరించుకొన్న శరత్కాలం.

కాల్పనిక యుగ చైతన్యంతో వెలువడిన కవితను భావకవిత్వమని పిలవటం మన తెలుగులో రూఢికెక్కింది. ఖభావకవిత్వమంకు కొందరు లిరికల్‌ పోయ్యెటీ అని, మరికొందరు రొమాంటిక్‌ పోయ్యెటీ అనీ అన్వయించి చెవుతూ ' ఉంటారు. అయితే, లిరికల్‌ పోయ్మొటీ కం. రొమ టిక్‌ పోయ్యెటీ విస్త్పృతార్థంలో భాసిన్తుంది. ఎలాగంటే "లిరికల్‌ 'అనే విశేషణం కవి. యొ. రూపాన్నీ, అ పైన _ష్యకియనూ కూడా నిద్దేశించే గుణాన్ని వ్యక్తీకరిస్తుంది. 'రామాంటిళో అనే విశేషణం కవిత్వం యొక్క స్వభావాన్ని, వప్పత్తినీ, తెలిపే గుణాన్ని ్నవదర్శిస్తుంది. మౌ గుణాలతో రాణించే కవితలను ఆయా పేర్లతో పిలుస్తారు. కాల్పనిక కవిత్వంలో లిరిక్కు * గణనీయమైన ప్మాత నిర్వపొంఛచాయి.. కాల్పనిక చైతన్యంతో వెలువడిన (వసిద్ధ రచనలు చాల వరకూ "లిరికల్‌ పోయెమ్స్‌" అన్నా ఆశ్చర్యం లేదు. అయితే, లిరికల్‌ కవితలన్నీ కాల్పనిక మైన చైతన్యంతోనే ఉండాలన్న నియమం లేదు. అయినా, లిరిక్‌ స్వభావం చాలవరకు కాల్పనిక 1(వవృత్తితో కూడి ఉండటం సహజం కాబట్టి, ఆ రెండింటికీ అంత అవినాభావ సంబంధం ఉన్నట్లు- అనిపిస్తుంది. ఇటువంటి అవినాభావ నంబంధాన్ని మనసులో ఉంచుకొని తెలుగువారు ఉభయార్థసాధకంగా భావకవిత్వమని అంటూ ఉంటారు. కొంతకాలం సాపితీలోకం ఈ రూఢిని అంగీకరించి ఖావకవిత్వ శబ్దాన్ని (వయోగించినా, ఇప్పుడు ఆధునిక విమర్శకులు దాన్ని మన్నించటం లేదు. చాల వరకు లిరికల్‌ పోయ్మెటీ అనే వదానికి పర్యాయంగా మ్యాతమే భావకవిత్వం వాదదగిందనీ, అందులోనూ అఆత్మాశయమైన మానసిక స్ధితిని పఠితతో పంచుకోగలిగేటట్లు కవి ప్యక్తీకరించే లయాత్మక కవితాభివ్యక్తియే భావకవిత్వ మనిపించుకొంటుం దనీ భావిస్తున్నారు. " & 1116 ఓ & ౧0౧-242౧23470 ౧౦౦౫౧), [04085102 2 510616 9౦1%లా, *%ం056 వగాంం౦ 1 ఓ 9836 2 946 0౧11064, & 2006 ౮ 440460 *11 [5 90తరే6ల” (20101 సెగటగాడు/- పడా. ౧|౮౧హ: & 6109౫ 05 సగషుం 0000. (౧978) పు. 79)

రొమాన్‌టిక్‌ పోయెటీి ఆవేశ పధానమనీ, ఖావకవిత్వం అనుభవ _పధానమసీ, అందులోనూ అనుభవం రెండు విధాలనీ విశ్లేషంచి, కవి యొక్క వ్యక్తిగతమైన అనుభవం మూలంగా ఉన్నదే ఖావకవిత్వ మనబడుతుందనీ డాక్టర్‌ నాయని కృష్ణకుమారి గారు పేర్కొన్నారు. వారి మాటలలో:

“కవి అంతరంగ భూమికలో వుష్కలంగా పండే అనుభవమే భావ, పస్తు రచనలకు మూడింటికీ కవితారంజకత్వం కలిగిస్తుండటం ఖావకవిత్వ ధర్మం.. అయితే ఆ అనుభవ మనేది రెండు రకాలుగా ఉండవచ్చునని భావకవిత్వ చర్మిత మనకు చెప్పంది. అందులో నాయని అసుభవం ఒకటో రకం. కృష్ణశ్యాస్తి అనుభవం రెండో రకం. కృష్ణశ్యాస్తా వస్తువు వైయక్తిక మైన ఆయన మనళృపవంచంలో మ్మాతమే ఉద్భవించింది. నాయని వస్తువు ఈ (పవంచానికి చెంది కవి చేత కంఠదఫఘ్నంగా అనుభూత మైనటువంటిది. అంటే కృష్ణశ్యాస్తి అనుభవం, ఊర్వశిని, నాయని వత్సలను ఎరిగినట్లుగా ఎరుగదు. వత్సల విషయంలో నాయనిది అనుభవం. ఊర్వశి విషయంలో కృష్ణశ్యాస్తిది అనుభవిస్తున్నా నన్న కాల్పనిక మైన త్మీవ భావన”. (సమాలోచనం (1980)

372 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు వుట. 128). ఈ వివేచనను అనుసరిస్తే నాయనిది భావకవిత్వం, కృష్ణశ్యాస్తిది కాల్పనిక కవిత్వం. కవి తనదైన జీవిత వాస్తవానుభవాన్ని ఆలంబనంగా చేసికొని కాల్పనికమైన త్మీప భావనకు లోనై కవితాఖివ్యక్తిని సాగిస్తే ఆది భావకవిత్వం అవుతుందని అనుకుంకే. వాస్తవ మూలంగాని భావనానుభవాన్ని ఉద్వేగంతో వ్యక్తం చేస్తే కాల్పనిక కవిత్వం అనబడుతుందని అనుకోవచ్చు. ఇటువంటి విశ్లేషణం విమర్శలో వచ్చిన తరువాత ఖావకవితాయుగాన్ని కాల్పనిక కవితాయుగమని పిలవటం సముచితంగా ఉంటుందనీ, దానిలో భావకవిత్వం ఒక శాఖగా పరిగణించటం న్యాయమనీ చాలమంది భావిస్తున్నారు. కృష్ణశ్యాస్తిని తెలుగులో కాల్పనిక చైతన్య కవిత్యోద్యమానికి నాయకునిగా నేటికీ సంభావిస్తున్నారు. కృష్ణశ్యాస్తిగారు కూడా తమ కవిత్వోద్యమాన్ని కాల్పనికోద్యమమనే విలిచారు. దానికి ముఖ్యమైన గుణాలుగా కాల్పనిక వేగం, లక్ష్యావేశం, విశ్చంఖలత, విజిగీష, సాహసం, అద్భుత పూర్ణమైన మనస్థితి మొదలైన వాటిని పేర్కొన్నారు. అవన్నీ నవ్యాంధ కవులందరిలోనూ కనవడతొాయని చెప్పారు. (చూడు: పాతిక సంవత్సరాల తెలుగు కవిత్వం (వ్యా 3౩వ ఖాగం.)

1920 నాటికి తెలుగు సాహిత్య రంగంలో ముఖ్యంగా చెవ్వుకోతగ్గవి మూడు ఉద్యమాలు తమ తమ (పభావాలను (పనరిస్తూ ఉన్నాయని కృష్ణశ్యాస్తిగారు అన్నారు. ఒకటి: రాజారామమోహనరాయ్‌ చేత (ప్రారంభించబడి వీరేశలింగం గారి చేత (పచలించబడిన మానవోద్యమంలోని రెండవ దశ అయిన గాంధీయుగం అప్పుడే మొదలై తన (ప్రభావాన్ని చూపుతోంది. రెండు: దయానంద రామకృష్ణ వివేకానందులతో ఉజ్జ్వలంగా ఆరంభమై లోకమాన్యునితో ఉన్నత ఇఖరాల నందుకొన్న హైందవ జాతీయోద్యమం తన _పభావాన్ని చూపుతోంది. మూడు; కాల్పనికోద్యమం. ఈ మూడింటిలో ఆ నాటి కవులందరి మీదా కాల్పనికోద్యమ ,పభావం మాతం తప్పక (వసరించి ఉన్నదనీ, మిగిలిన రెండింటి ,పభావం కొందరి కొందరి మీద ఉన్నదనీ కృష్ణశ్వాస్తిగారు నష్టం చేశారు. పైందవ జాతీయోద్యమాన్ని నమర్థించిన వారిలో కృష్ణా గుంటూరు మండలాలకు చెందిన కవులు అం(ధీద్యమాన్ని కూడా నమర్థించినట్లు పేర్కొన్నారు. ఈ వివేచనను నమన్యయించుకొంకటేు 1920 నాటి కవులు మూడు రకాలని చెప్పవచ్చు.

1. కాల్పనికోద్యమాన్ని వధానంగా సాగిస్తూ కావ్య (వయోగాలు చేసేవారు. (ఇందులో

ఖావకవులు కూడా ఒక శాఖగా నిలుస్తారు).

2. మానవతావాదాన్ని అనుసరించి గాంధీయుగ చైతన్యంతో ముఖ్యంగా రచనలు చేస్తూనే

కాల్బనిక చైతన్యాన్ని పదర్శించేవారు.

3. హైందవ జాతీయోద్యమ స్ఫూర్తితో రచనలు చేస్తూనే.కాల్చ్బనిక చైతన్య దీప్తిని కూడా

గచనలలో వెలార్చేవారు.

ఈ మూడు రకాల కవులూ ఖావకవిత్వయుగాన్ని లేదా కాల్పనిక కవిత్వోద్యమ యుగాన్ని వైవిధ్యంతో కూడుకొన్న పయోగాలతో సుసంవన్నం చేయగలిగారు. వారివారి వాదాలలో ఉన్న భేదం వారు కాల్పనిక చైతన్యాన్ని స్వీకరించటంలోనూ, ,వ(క్రియలను నిర్వపాంచటంలోనూ స్పష్టంగా గోచరిస్తుంది. అదే ఈ యుగంలో ఉన్న వైవిధ్యం. దీన్ని కలిగించిన ముఖ్యమైన కారణాలు కూడా కొన్ని ఉన్నాయి. మచ్చుకు:

కృష్ణశ్యాస్తి (మోయించిన మోహన మురళి 373

1. _ ఇంగ్లీషు సాపాత్యంలో రొమాంటిక్‌ ఉద్యమం నియోక్షాసికల్‌ ఉద్యమం మీద తిరుగుబాటుగా వచ్చింది. సం్యవదాయ నిబంధనలను (తెంచుకోవటం, స్వేచ్చను ్మవకటించటం, అత్మాశయ ధోరణిని మన్నించటం, (పజల కందుబాటులో ఉండే భాషను స్వీకరించరుం, కాల్పనిక వేగాన్ని, స్వాప్నిక మాధుర్యాన్నీ, లిరికల్‌ లయాత్మకతనూ, మార్మిక అనుభవాన్ని, భావచ్చిత (ఇమేజ్‌) శిల్పాన్నీ, ఆత్మనాయక వైభవాన్నీ వెలార్ప్వటం ఆ ఉద్యమ ముఖ్యలక్షణాలు. తెలుగులో కాల్పనిక కవితోద్యమం నియోక్లానికల్‌ ధోరణికి వ్యతిరేకంగా వచ్చింది కాదు. అయితే తిరుపతి వేంకట కవులు తెచ్చిన అవిధాన, అశుకవితా ధోరణుల పై విరక్తి వలన వచ్చింది. అనుభవ స్ఫూర్తిని, (పత్యేక వ్యక్తిత్వ (పాభవాన్నీ పదర్శించలేని అనువాద పద్య రచనల పట్ల నిరనగా వచ్చింది. వీటన్నిటినీ మించి అంగ్రభాషా సాపాత్య పరిచయంతో తెలుగువారి కన్నులకు మిరిమిట్లు కొలిపేటట్లుగా (వకాశిస్తున్న ఇంగ్లీషు రొమాంటిక్‌ కవితా (ప్రయోగాలు కవుల కొక వినూత్న చైతన్యాన్నీ, నవ్య (వయోగ స్ఫూర్తిని కల్పించటమనే ముఖ్యమైన కారణంవలన వభవించింది.
2. ఇంగ్లీషు కాల్పనిక యుగకవులు మొదట నంపదాయం మీద తిరగబడినా, _కమంగా కాలంగడిచే కొద్దీ సర్యపదాయ బలాన్ని తమ కవితా (వ్యకియలకూ, సిద్ధాంతాలకూ, అండదండలుగా నిలుపుకొన్నారు. తెలుగులో కాల్పనిక కవితా చైతన్యాన్ని పతాక స్థాయికి తెచ్చిన కవులందరూ ఇంగ్రీషులోని కాల్పనిక కవిత్వోద్యమపు పుట్టుపూర్వోత్తరాలూ,. ఉత్థాన పతనాలూ, లాభనప్టాలూ, కష్టనిష్ణూరాలూ, విమర్శ పశంసలూ, గుణదోషాలు తెలినినవారే. అందువలన (కొత్త ఉద్యపుమన్న మోజుతో కాని, మోహంతో కానీ, అవేశంతో కానీ, గతం మీద ద్వేషంతో కానీ, సరృపదాయం మీద విరోధంతో కానీ తెలుగు .కవులు కాల్పనిక కవిత్యాపయోగాలను చేవట్టలేదు. నలక్షణమైన ఉద్యమాన్ని సార్థకంగా, సృపయోజకంగా నిర్వపాద్ద్ధామని తలిసి తెలసి చేపట్టిన ఉద్యమమే. అందువలన ఆంగ్లంలోని మేలిమిని మ్మాతమే అంధులు స్వీకరించారు. కాల్బనిక కవితా చెతన్యాన్ని సొంత అనుభవంగా మార్చుకొన్నారు. సొంత గొంతుకలతో ఆలపించారు, తెలుగుదనానికి వెలుగునిచ్చే ,ష్యకియలను మ్య్మాతమే మలచుకొన్నారు. తాత్వికంగా ఇంగ్లీషు కాల్పనిక చైతన్యాన్ని దర్శించి, కవితను సృజించారే కాని తెలుగు కవులు అనునరణూన్ని కాని, అనుకరణాన్ని కాని ఆఅదరించలేదు.
3. ఇంగ్లిషులోని కాల్చనికోద్యమాన్ని కూలంకషంగా అవగావాన చేనుకొన్న తరువాతనే ఆ ఉద్యమాన్ని తగినంత పరిపక్య (వవృత్తితో కవులు తెలుగులోకి తీసికొని రావటం వలన ఎంతో మేలు జరిగింది కూడా. ఈ ఉద్యమంలో (వయోగాలు చేసిన వారందరూ నర్యపదాయబలం బాగా ఉన్నవారే. పొటలు [వాసిన భావకవులు కూడా (పాచీన కవిత్వంలో, (పబంధ కవిత్వంలోనూ పాండిత్యం కలిగిన వారే. పాండిత్వంతోనే నవ్యతను సాధించారు. నవ్య పదబంధాలనసు అంగ్ల సాహిత్య సంస్కార బలంతో సృజించాడు. పద్యాలంకేు ద్వేషం- లేదు. వృత్తాలూ, దేశచ్చందాలూ భావకపుల భావవాహికలై పోయాయి. అందులో 'గితి' అనే పదంతో కూడుకొన్న తేటగీతి అంకే కాల్పనిక కవులకు ఎంతో యిష్టం. శ్రీశ్రీ జీటగితిలోనే ఈ భావాన్ని స్పష్టం చేశాడు కూదా. (ఈ పద్యాలు వభవ లోనివి)

“ఒక యనిర్వచనీయ మహోన్నతమగు

వోయి యున్నది గీత పద్యములయందు!

దరులొరసి పారు గాంగ నిర్లరిబి కరణి

౩374 సాహిత్య చరితలో చర్చనీయాంశాలు చెంగు పంగున గితి తురంగలించూ "అధునిక దివ్యఖండకావ్యములయందు! బాణ సన్నిభమై గీతి వరుగులాడు! విస్సృత వనాంతరోద(గ వీధులందు. (గేళ్లుబుకు లేడివలె గీతి తుళ్లులాడు"”. వద్యాల్లో తేటగితిని పాటలాగా వాడుకొన్నారు కాల్బనికోద్యమ కవులు. ఇక గీతం సంగతి వేరే చెప్పవలసిన వనిలేదు. కవి భావస్పందన కనుగుణంగా గేయం మాతా ఛందస్సులో ల్తాస్యం చేస్తుంది. కాల్పనికోద్యము కవులు నృజించిన గేయఫపాహిత్యం వైవిధ్యంలో ఎంత (పసిద్ధి గాంచిందో. వదకర్తల రచనలతో కూడా అంతగా పోటిపడింది. లిరికల్‌ లక్షణాన్ని నిండుగా పాంగించుకొన్నది గేయం. 4. కాల్పనిక కవిత్వోద్యమ కవులలో ష్మకియాపరంగా పరిగణిస్తే ముఖ్యంగా మూడు రకాల వాళ్లు గోచరిస్తారు. మొదటిరకం - మూడు ఉద్యమాల పభావాలలో ఏ ఒకటి గాని, రెండు గానీ, చివరకు మూడూ కానీ, తమను ఉత్తేజపరచినా రొమాంటిక్‌ లిరిక్‌ _పవృత్తిని, పకృతిని కోల్పోకుండా వాటికి సజాతీయాలైన ష్మకియలకు మ్మాతమే పరిమితమై రచనలు చేసిన వారు. రెండవరకం - మానవతా వాద _వభావాన్నీ, అందులోనూ గాంధీయుగ చైతన్యాన్ని పధానంగా కొన్నా గేయరచనకూ. పద్య రచనకూ అందులోనూ స్యాతల్యత్యోద్యమానికి, తదనుబంధ నమన్యల (పబోధాలకూ వనికి వచ్చే చిన్న చిన్న కవితా ృష్యకియలకు మ్యాతమే వరిమితమై రచనలు చేసినవారు. మూడవరళం వారు. - రొమాంట్‌క్‌ ఉద్యమన్సూర్తిని .౨త ఉత్సాహంతో వెలార్చినా (పధానంగా క్లాసిక్‌ దృక్పథం బలంగా ఉండటం చేత _ఫషృకియలలో ళ్లునిక్‌ _పవృత్తి గలవాటిని నిర్మించే మార్గంలో తర తమ భేదాలతో వివిధ (వ్యకియలు నిర్మించేవారు. మొదటి రకానికి కృష్ణశా,స్తి గారిలాంటివారూ, రెండవరకానికి గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ లాంటి వారూ, మూడవరకానికి రాయ్యపాలు, విశ్వనాధ ల్లాంటివారు వతినిధులుగా పేర్కానదగినవారు. కృష్ణశ్నాస్తిగారు కాల్పనిక కవితాదైతన్యానికి అంకితమ్రైపోయినవారు. వారు ఖండకావ్యాలే (వాశారు పద్యాల్లో, పాటల్లో, ఎంతో వైవిధ్యంతో. లఘ కావ్యాలు (వాసే శక్తి ఉన్నా ,వాయలేదు. మవాోకావ్యం మాట తలపెట్టనేలేదు. అయన ఒక ఉద్యమాన్ని ముమ్మూర్తులా నిర్వహించారు. ఆ అదర్శానికి అంటిపెట్టుకొన్నారు. వారు దేశభక్తి కవితలు ,వానినా, భారత స్వాతంత్యోద్యమ గీతాలు (వాసినా, [బహ్మసమాజం [పభావంతోగాని, రవీం్యదుని ,పభావంతో గానీ పాటలు [వాసినా, పద్యాలు (వాసినా, లిరికల్‌ లక్షణాన్ని వీడని ఖండకృతులే [వాశారు. కృష్ణశ్యాన్తి కృతులలో కాల్పనిక సంవేదన ఎక్కువ. అ లక్షణం అన్ని రకాల రచనల్లోనూ కనపడుతుంది. గరమెళ్ల వారి పాటల్లో కాల్పనిక భావోద్వేగంతో కూడిన (వబోధం [వచారం కోసం [1పసారమౌతున్నట్లు స్పష్టంగా తెలున్తుంది. లిరిక్‌ లక్షణం గల (వబోధ గేయం గరిమెళ్ల వారి పదునైన (ప్యకియ. మూడవరకంలో రాయ్యపోలు దేశ ,వబోధం లిరిక్‌, ఖండకృతి వరకే ఆగింది. విశ్వనాథాధులచేతులలో లఘుకృతి, కావ్యం దాకా ముందుకు సాగింది. క్షాల్పనికతను ఖండకృతి నుండి కావ్యం దాగ్నా ఎగ్మ్భబాకించింది క్లాసిక్‌ (వవృత్తిగల కవి [పయోగం. కాగా, కాల్బనిక ఖండకావ్య ,ష్యకియ కృష్ణశా(స్తి

కృష్ణశ్యాస్తి మైయించిన మోహన మురళి 375 గారు తన్మయత్యంతో (మోయించిన “మోహన మురళి! (అదివారం అంధ్యపభ : 27 .8.1989)

౮/5 కాల్పనిక కవితకు కవలపిల్లలు.*

రాయ్య్మపోలువారు "తృణకంకణా'న్ని లిరిక్కని పిలిచారు నాడు, మనం దానిని "లఘుకావ్య'మని వ్యవహరిస్తున్నాం నేడు. కృష్ణశ్యాస్తి రచనలను భావగితాలని పిలిచేవారు నాడు. మనం "'ఖండకావ్యా'లని మనసుపడి వాటినే వ్యవహరిస్తున్నాం నేడు.

ఈ పిలుపులు మనలో ఉన్న ఒక బలహీనతను ఎంత బలంగా వ్యక్తం చేస్తున్నాయో, భావకవుల _ప్యకియాపరమ్రైన ఒక బలమైన అంశాన్ని అంత బలంగా (వకటిస్తున్నాయి. మనలో ఉన్న అ బలహీనత ఏమిటంటే - నన్నయ నాటినుండీ నేటి దాకా సాహిత్య ,ష్యకియా _(పమాణాన్ని నిర్ణయించటానికి కొలమానంగా మనం కావ్యాన్నే తీసుకొంటాం. అ కావ్యం "కవికర్మ' మ్యాతమే కాదు. ఒక (ప్మకియా స్వరూపాన్ని పొందిన కవితా రూవం. దానికి మహాకావ్యం పెద్ద రూపం; ముక్తకం చిన్న రూపం. ఈ రెండింటికీ నడుమ ఆయా కావ్య రూపాలను బట్టి, పరిమాణాలను బట్టి మనం ఏర్పరచుకొన్న పష్మకియా నామాలే “లఘకావ్యం' "ఖండకావ్యం" అనేవి. ఇవి అక్షరాలా పరిమాణ సూచక (ప్మకియా నామాలని వినేవారికి వెంటనే తెలిసిపోతుంది. మనకు కావ్యం ఒక (వమాణం కాబట్టి దానిలోని పొట్టిపాడుగుల వరిమాణాలే పేరుపెట్టటంలో కొలమానాలైనాయి. "లేకపోతే 'లిరిక్కు' అని రాయ్యపోలు సూచించిన పేరెంత బాగున్నది! "లఘుకావ్యం'" కంకె లక్షరెట్లు రమణీయంగా ఉన్నది. కాని, అది అన్యభాషా పదం కాబట్టి మన అనుభవవ్యక్తికి పనికిరాదని మనమే (తోసిరాజన్నాం. “ఖండకావ్యం' అన్నదానికంటొ "భావగీతం" అంకే ఎంతో మనోహరంగా ఉన్నది. - అది అన్యభాషనుండి తెచ్చుకొన్న పారిభాషిక వదం కాదుకూడా.. అయినా మనం దానిని గహించటానికి వెనుకాడాం. ఎందువల్ల? మనలో ఒక బలహీనత ఉన్నది. పాటగా (వాసిన ఖండకావ్యాన్ని భావగితం అంటానికి అంగీకరిస్తాం గాని, వద్యంలో ,వాసిన "దానిని, మనం పాడుతూ పద్యాన్ని చదివినా, భావగీతం అని పిలవం. ఈ మనస్తత్యమే ఇప్పటికీ “వచనవద్యం'" అనే పిలుపును ఎబ్బెట్టుగా వరిగణిస్తూ ఉన్నది. ఇది బలహీనత అయినా, బలం అయినా మన తెలుగువారి మనస్తత్వం.

అయితే, "“లఘుకావ్యం', “ఖండకావ్యం అనే పేర్లు కాల్పనిక కవుల ష్మ్యకియావరమైన బలమైన అభ్యిపాయాలను వరోక్షంగా సమర్థించేవిలా ఉన్నాయి. ఎలాగంకే, వారు సామాన్యంగా దీర్ణకావ్య రూపాలను, మవాోకావ్యాలను, క్లాసిక్‌ రూపాలను, వరించరు. వారికి లిరిక్‌ [పియమైన ఆదర్శరూపం. ఈ మాటలు గమనించండి: (౬28, 116 0016 0£ బలు! 13 .00గ010406 1 ఏం ఆడ 0046 00886౦3 *ట (6 ౧0౪ జయిటం[40010 అణగలంరిలం6ి సగం 1641 2064 16 2400620 0010008 0464 1008 ౧0011 1 & ౦౦౧౯౫|4060౧ 11 19. స ౧44 4ం 20720886 0 ల101008 2 ౧౯౫ ౪16౪ 0€ 'లాం065310%', 2 ఆ 0£ 980లయు6ట౪10/ 004 2 ౧౦౧8180౧ జొకే 23 601108, 2౧4 00216౪010౯ జు 06 3%211-930216 ౯0661 206 10200310౧6 ౦౯46 ౪1016 ౧0టు6 6310655” (11162 ౬. 110954 ౫064 ౧64 9001: ఇం య4ంటణు: 4 5806 113100. వు. 750- 1 ). దీర్హకావ్య రూపాల మీద కాల్పనిక కవుల కుండే వ్యతిరేక ఖావాన్ని వ్యంగ్యంగా

కాల్పనిక కవితకు కవలపిల్లలు త? చెప్పేవీ, ఆ లిరిక్‌ _,పయోగాలలో ఉండే వరిమాణ వ్యత్యాసాన్ని సూచించేవీ పై రెండు _(వ్యకియల పేర్లు. కాబట్టి, అవి కాల్బనిక కవితా (పష్యకియల న్వరూప స్వభావాలను పరోక్షంగా బలపరిచేవిగా కనపడుతున్నాయి. వాటి కంతగా వచారం రావటానికి అవే బలమైన కారణం కూడా.

లిరిక్‌ కవిత్వాన్ని తెలుగులో ఆత్మాశయకవిత్వ నుని పఃనహారిస్తున్నాం. ఈ అత్మాశయత్వం కాల్పనిక కవిత్వానికి ముఖ్యలక్షణంగా రాణిచ్సూ ఊంగ.ంలి.

అత్మనాయకంగా కవి అత్మ్మాశయ ఖాం..'ఎ; ..:ళాల్మనక కవితా వేశంతో ర: జతంగ గానీ, లయాత్మకంగా గానీ అభివ్యక్తం చేయటం : ఎ "సబా న్యఖావం. అయితే, అ అః క్తి (వకటిత మయ్యేటప్పుడు ఈ (ష్యకియలో, ఈపని, పం, ఈ గాపంతి, ఈ విధంగా వ్యక్తమౌతు ఎ నియతంగా చెప్పలేమని ఇదమిత్సంగా నిరూపించలిను. విందాగ్నుల ఆచినారాయణగా రన్న6

• “ఏదో ఒక ఖావాన్ని ఆధారము చేసికొని అల్బాపకాశంలో పూర్ణంగా రనసిద్ధిని చేకూర్చే యత్నం ఇందులో గోచరించినా- ఆ యత్నానికి నియతిని నిగ+ఎఎచటం అసాధ్యం. విశ్వనాధవా రన్నట్లు “కవియొక్క ఒక అవిస్పష్ట చాంఛాంకురము, ఒక అంతర్నిగూఢ తాపము, ఒక చిన్న కావ్యములో ఊదబడటం” దాని లక్షణమైనా, దానికి తగిన లక్ష్యాన్ని తూచే తులాభారం దొరకటం కష్టం. కాని, కవి మానసికాపస్థల అఖివ్యక్తులకు అనురూపాలైన అకృతులు అభినవంగా అవతరిస్తూ ఉండటం, అవి సామాజికుల చేత అనువుగా ఆస్వాదించబడుతూ ఉండటం మనం సాహితీ లోకంలో సర్వసామాన్యంగా గమనిస్తూనే ఉన్నాం. అత్మాశయ కవిత్వానికి అనియత రూవం అవూర్వాలంకారం. అ అలంకారాన్ని అన్నివిధాలా అందంగా వాదినవారూ, వాడుకొన్నవారూ కాల్పనిక యుగకవులు.

ఖండకావ్యానికి స్వరూవ స్వభావాలు రెండూ నియతాలని నియమంగా చెప్పలేము. స్వభావం (4ంఠరల న్వరూపాన్నీ గౌగ్గుం) రూపాన్నీ (20౧1) రూపాందిస్తుంది సామాన్యంగా. లిరిక్కులలో. రూవం కంకొ స్వ్యఖావం శక్తిమంతం. అందువలన, స్వభావ (పాతిపదిక మీద ఖండకావ్య _ష్మకియా వైవిధ్యాన్ని గుర్తించటానికి వీలుపడుతుంది.

ఇత 1400 1 2 ౧0గ౧-౧జాం6*6 ఫ00%1, 10800008 & 508)6 90కి *1096 ఫగుగిం36 13 10 జాం 8 3100 06౯౧0104, 2 0004 0 2100066 *14 113 ౯0200౯ (46101 సిం? ౬090 618035: 4& 610బ10%/ 0౯142101 70౧015: వు. 79). ఈ నిర్వచనం విశ్లేషణకు తోడ్పడుతుంది. ఇందులో మొదట అనుభవం నంగతి గమనిద్దాం. కవి అత్మాశయభావాన్ని వ్యక్తపరిస్తే, దాన్ని సహృదయుడు స్వాయత్తంచేసుకొని అనుభవిస్తాడు. అ అనుభవం ఈ కాల్పనిక కవితలో ముఖ్యం. నేను ఈ అనుభవ విధానానికి 'స్వాత్మీయీకరణం' అని పేరుపెట్టాను. సోధారణీకరణం కంకు దీన్ని వేరుగా చెప్పడంలో గల తాత్సర్యమేమిటంటేు, కవి తన స్వీయానుభూతిని ఆత్మ నాయకంగా ఖండకావ్య (ష్మకియలో వ్యక్తీకరిస్తాడు. అది కవి వ్యక్తిగతమైన అనుభవం అనటానికి వీలుంది. కాని, వ్యక్తిగత అనుభవాలకూ, అత్మాాశయ కవితలో వ్యక్తమయ్యే అనుభవాలకూ ఎంతో ఖేదం ఉన్నది. వ్యక్తిగత అనుభవాలన్నీ లోకంతో పంచుకొన్లేవి కావు. అత్మాాశయ కవితలోని భావాలన్నీ లోకంతో కవి పంచుకోగలిగినవి గానే ఉంటాయి. లోకం కూడా అవి తనవిగా తాదాత్మ్య ఖావంతో అనుభవించగలిగేవిగా ఉంటాయి. పరులచేత అనుభవింపచేయటానికి వీలున్న స్యీయానుభవాలనే కవి అత్మాశయ కవితలో. ఉదాత్తికరింని కళామయం చేసి అందిస్తాడు.

378 సాహిత్య చర్మితలో చర్పనీయాంశాలు

ఆఅధునికాయ్గధ సాహిత్యంలో అత్మా,శయ కవిత ఖండ కావ్య (ప్యృకియ న్మాశయించి మ్యాతమే వెలువడింది. ఖండ కావ్యంలో మవోకావ్యంలో లాగా సంచారుల చేత పరిపుష్టం చెందే స్థాయి ఖావ స్ఫూర్తి ఉండదు. శక్తిమంతమైన భావాలచేత (పజ్వలింపబడే ఒక మానసిక అవస్థా చైతన్యం మ్మాతమే స్ఫుటంగా పఠితచేత అనుభవించబడుతుంది. సామాజికునికి అనుభవయోగ్య మైన స్వీయానుభవాన్ని కవితలో కవి వ్యక్తీకరించటం, దాన్ని సామాజికుడు అత్మీకరించుకొని తాదాత్మ్యంతో అనుభవించటం అనే విధానం ఇందులో గాఢంగా గోచరిస్తుంది. కాబట్టే దీన్ని 'స్వాత్మీయాకరణం” అని పిలవటం.

అత్మాశయ కవిత్వంలో సామాజికుడు స్వాత్మీయీకరణం ద్వారా అనుభవించే కవి

స్యియావస్థలు మూడని పై నిర్వచనం ద్వారా మనం వివేచించవచ్చు. అవి ఏవంకే -1. మానసికావన్ద

(54286 0౬ 2194) 2. భఖావోద్వేగావస్థ (04006) 3. న్వభావావస్థ (4([టథిల.. తెలుగులోని

ఖండకావ్యాలలో ఈ మూడు రకాల అనుభవాల నందించే ఉపయోగాలు ఉంటాయన్న మాట! అత్మాశయ కవితా ఖండ కావ్యాల్లో పై మూడు అవస్థలనూ (వదర్శించేవి ఉండటం

నర్వసామాన్యం. కానీ, ఒక్కొక్క కవి ఒక్కొక్క అవస్థకు (పాముఖ్యం ఇచ్చికానీ, (_పాతినిధ్యం వహించికానీ తన ప్రత్యేకతను నిలువుకొంటూ ఉంటాడు. తెలుగులో పై మూడు అవస్థలకూ

(పాతినిధ్యం వపాంచే కవులను ఈ విధంగా వర్గీకరించవచ్చు.

1, _ మానసికావస్థలను వ్యక్తం చేసే ఖండకావ్యాలసు ఎక్కుపగా రచించినవారు? దేవులపల్లి కృష్ణశా(స్తిగారు. కవికొండల వెంకటరావుగారు, వేదుల నత్యనారాయణశా(స్తిగారు, మల్ల వరపు విశ్వేశ్వరరావుగారు మొదలైనవారు.

2. _ఖావీద్వేగావస్థలను (పకటించే ఖండకావ్యాలకు (పాముఖ్యం ఇచ్చి రచించినవారు "వెంకట పార్వతీశ్వర కవులు, బసవరాజు అప్పారావు, నండూరి సుబ్బారావు గారలు మొదలైనవారు.

3. వివిధ స్వభావావస్థలకు [పొతినిధ్యం వపాంచే ఖండకావ్యాలను రచించిన వారు” రాయ్యపోలు నుబ్బారావుగారు, విశ్వనాధ న శ్యనారాయణ గారు, అడవి బాపిరాజుగారు. అబ్బూరి రామకృష్ణరావుగారు, తల్లావజ్జల శివశంకర శ్నోస్తిగారు, దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారు, నాయని నుబ్బారావు గారు మొదలైనవారు.

"వైతాళికులు" కవుల పరిచయాల్లో "ముద్దుకృష్ణ'గారు దేవులవల్లి కృష్ణశా(స్తి గారిని గురించి (వాన్తూ- “ఊవాతితమైన దేనికో అ్యరుల చాచే ఆశాజీవి. అశయాలలో అనుభవాలలో కొత్తదనము, విశేష (వత్యేకత ఉన్నవాడు. (పేమకై విదాహం పొందాడు. విరహంలో వేగిపోయాడు. ఈ అనుభవాలను శాశ్వత శిల్పాలుగా నిర్మించాడు. దుఃఖించాడు (పేయని మరణానికి. కాని, దుఃఖం మారినది అవ్యక్త వేదనగా. చివరకు దుఃఖాన్నే వరించ మొదలు పెట్టాడు” -అన్నారు. దుఃఖాన్ని వరించటుం వలన ఏర్పడిన మానసికావస్థ కృష్ణశ్యోస్తిగారిది. ఒక కవికి ఒక మానసికావస్థ స్థాయిగా ఉండటం ఒక్క కాల్బనిక కవితారంగంలోనే సాధ్యం. అయినా, ఆది అందరికి అసాధ్యం. కృష్ణక!స్తి చానిని సాధించటమే కాదు, దానికి ఒక నమూనాగా, (వమాణంగా అదర్శంగా నిలిచాడు. "కృష్ణశా।స్తి ఎడుపుకవి అనీ, 'కృష్ణశ్నాస్తి బాధ (పవంచపు బాధ' అనీ విమర్శకులన్న మాటలు నానుడుల్లా జనుల నాల్కల మీడ 'యి. అయితే, ఈ మాట లన్నది నిందార్హకంలో కాదనీ, అయన కవిత్వంలో తనదిగా పంర్పరచుకొన్న మానసికావన్టకు గుర్తింపేననీ. మనం (గహించాలి.

కాల్చనిక కవితకు కవలపిల్లలు 379 జి.చెన్నయ్యగారి మాటలు గమనించండి- “కృష్ణకాస్తి వేదనలోని పరమార్థాన్ని (గహించలేక “ఏడుపుకవి" గా కొందరు ఖావించారు. ఇతె స్టూల దృష్టికి నిజంగానే కనిపిస్తుంది. కాని, అ ఏడుపు సామాన్యమయింది కాదు. పెద్దాడ రామస్వామి, వేడి కన్నీటి ధారల గార్బినంతనే హృదయము పాష్యగహమునుండి విముక్తి పొందుతుందనీ, “జననభారం' తోనే కాక, అధ్యాత్మిక విరహంతో కృష్ణశ్యాస్తి ఏడ్పాడనీ, అతని కన్నీరూ, దుఃఖమూ (కమంగా 163568 జనో '38604 ౩0౧౦౪ అని పేర్కోవడం గమనింవదగ్గది. చలం కూడా ఈ అంశాన్ని నృష్టంగా గుర్తించాడు. "కృష్ణశ్యాస్తి బాధ ,పవంచవు బాధ" అని ను చెప్పిన మాటలకు స్వయంగా 'నీ! 3ం, నాకోనం, ఇట్లా ఇంతబాగా తనని అర్ధం చేసుకొనే విమర్శకుల కోసం ఏడ్చాడని వివరించి... అచార్య ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం ఈ శతాబ్ది తృతీయ దశకంలో లోకాన్ని అపరించిన నిరాశ -ల్బహలే కృష్ణశ్యాస్తి (వభృతుల శోకానికి కరణమని చెప్పడం కూడ గమనింపదగి ఉంది ” (కృ న్లి జీవితం- సాహిత్యం: (1981) వు. 193. కృష్ణశా(స్తిగారిది భవ్యా,శువులతో నిండిన దివ్య విషాతం. [వణయంగాని, బాధగానీ, వియోగం గానీ, వ్యిపలంభథం కానీ, భక్తిగానీ, రక్తిగానీ, స్వేచ్చగానీ,. స్నేహంగాని అవన్నీ అ మానసికావస్థలోని తరంగాలే. వాటి మజ్జనోన్మజ్జనస్థితులే ఖండకావ్యాలు. కవికొండల, వేదుల, మల్లవ౦వు కవితల్లో కూడా ఈ లక్షణం గోచరించినా కృష్ణశ్యాస్తిగారి కవితలో ఉన్న గాఢత్వం లేదు. కృష్ణకా,స్తి గారి తరునాత వేదుల సత్యనారాయణ శాసస్తిగారు ఈ శాఖలో పెద్ద. ముద్దుకృష్ణగారి మాటల్లో వేదుల “జీవితం దుర్భరంగా తోచినప్పుడు అకుములతూ ఉన్న చేదననంతా పాడుకొని ఓదార్పు చెందినాడు”. కవికొండలవారికవితలో "ఖావాన్ని బట్టి, మానసిక స్థితిని బట్టి, పద్యం ఇష్టం వచ్చినట్లు న్యతంతించి వరిగెడుతుంది'.. మల్లవరపు వారు ఈ వరుసలో చివరి వారు, చివరి మజిలీ. “నానివాసమ్ము తొలుత గంధర్వలోక మధుర నుషనూ సుధాగాన మంజువాటి వినిక వియోగ గీతిక” అన్న కృష్ణవ్యాస్తిగారు మాననసికావన్టను, (వ్యకియను, (వ్యకియా న్వఖావాన్నీ అద్వైతంగా అవిష్కరించారు. వఠిత అ అద్వైత మానసికాపస్థలో తొదాత్మ్యాన్ని చెందాలి. భావతాదాత్మ్యం పాలలో నీరు కలనినట్లు సులభం; అవస్థా తాదాత్మ్యం తేనెలో నీరు కలిసినట్లు సాధ్యం. “విరిదండ మెడలోన వేయుకే కాని కన్నార నీమూర్తి. గాంచనే లేదు. (వణమిల్లి యడుగుల' బడుటయే కాని చేతులారంగ సేవ జేయనే లేదు”. “నిను! గాంచి ముగ్ధనై నిల్చుకే కాని (పేమ దీరం గం బల్కరింవనే లేదు; ఏమేమొ మనసులో నెంచుకు కాని తిన్నగా నాకోర్కి దెలువనే లేదు”. వికాంతసేవలో ఎద మెచ్చే గీత మిది. మధురభక్తి భావోద్వేగ స్థితికి మధురావిష్కారం. “వెష్ణవ గీతాలలోని (పేమోన్మాదం వీరి భావ్యోదేకాన్ని ఎక్కువగా రగిల్సినొదని ముద్దుకృష్ణగారు

380 సాహిత్య చర్మితలో చరృనీయాంశాలు వ్యాఖ్యానించారు. భక్తిలో వెంకట పార్వతీశకవు లెలాగో, బాధలో బసవరాజు అప్పారావు గారు అలా. “కోయిలా కోయిలా కూయబోకీ గుండెలూ బద్దలూ చేయబోకే! కోయిలా!! తీయనీ రాగాలు తీయబోకే! తీపితో నా మనసు కోయబోకే! కోయిలా!! “చిట్టినీ జ్ఞాపకం చేయబోకే చింతతో _పాణాలు తీయబోకే” కోయిలా!! ఇందులో బాధను పాట, పాటలోని వదం, పదాల్లోని ఇల్పం పెనవేనికొనిపోయి వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. మొత్తం పాట ఒక ఖావోద్వేగావస్థ యొక్క ఉవ్వెత్తు కెరటం. నండూరి వారి యెంకి పాటలలో ఒక్కొక్కటీ ఒక్కొక్క ఖానోద్వేగావన్ళకు పరమసుకుమారోదాహరణం. మచ్చుకు- “కొండ తిరిగి, కోన తిరిగి చీర చెరగున కూరిచితిరా. గరికె పూల కంఠమాల!' అవు నడిగి, అడివి నడిచీ పూల గిన్నెల పొందుపరిచితి గుమ్మపాలు కొమ్మతేనె! చాయ వెన్నెలా లోయ బయలా వచ్చిక మెత్తల పానువు పైనా “కొ "కొ యందు "కో యనరా! వళల్లియ (పణయగితంలో ఖావోట్యేగావస్థకు యెంకిపాటు వంకలేని యెల్ల! మనను లోతులు (తవ్వి పోసేది మానసికావస్థను చి్వితించే ఖండకావ్యం. ఎగిని పడే ఎడద ఎత్తును సాగసుమీర తలపించేది భావోద్వేగావన్మ (పతిఫలించే ఖండకావ్యం. కాల్బనిక కవితా (వవృత్తికి ఈ రెండూ కవల పిల్లలు! (ఇంకా వుంది) (అదివారం అంధ(పథ : 3.9.1989)

ళం “కాల్పనికతి నుండి “క్తాసిసిజం” వెవు న! కాల్పనిక కవిత్వానికి మానసికావస్థాకవితలూ, ఖావోద్యేగావస్థా కవితలూ కన్న కవలపిల్లలెతే, స్వభావావస్థా కవితలు పెంచిన ముద్దుబిడ్డలు. మానసిక్షావన్థా కవితలు (వాసే కవి లోకాన్ని తనలో ముంచుకొని అదీ తానుగానే తన్మయత్వంతో ఎలుగెత్తి పాడతాడు. ఖావోద్వేగావస్థాకవితలు (వాసే కవి లోకంలో తాను మునిగి తన (పతిస్పందనను ఉవ్వెత్తుగా ఉద్విగ్నంగా అలపిన్తాడు. వీరిద్దరికీ ఉన్న ఖేదం మరో రకంగా చెప్పాలంకే -మొదటిరకం కవులు అంకే కృష్ణశ్యాస్తి లాంటి కవులు (వాసిన కవితలలో- “నేను” పొందే అవపనస్థయే లోకానికి చెందే అవస్థ, రెండవరకం కవులు అంకే బసవరాజు అప్పారావు లాంటి కవులు రచించిన కవితలలో లోకాన్ని చూచి కవ పొందిన (పతిస్పందన యొక్క ,త్మివావన్ధయే “నేను”. న్వఖావావస్థా కవుల కవిత్వం, పై రెండు రకాల కవుల కవిత్వం కంక, విలక్షణంగా ఉంటుంది. ఈ కవిత్వం (వాసే కవులు లోకాన్ని ఒక్కొక్క దృక్కోణంతో చూస్తారు. లేదా, ఒక్కొక్క దృక్పధంతో దర్శిస్తారు. లేదా ఒక్కొకతత్త్వంతో వ్యాఖ్యానిస్తారు. అయితే, ఆ చూపులో, ఆ దర్శనంలో, అ వ్యాఖ్యానంలో కాల్బనికాచేశం ఉంటుంది; కళాతత్త్వమగ్నత ఉంటుంది. వీరి కవితలలో "వేను" మానసికావస్థకు కంఠు మానసిక వ్యవస్థకు (పముఖంగా (పాతినిధ్యం వహిస్తుంది, ఖావోద్వేగావస్థ కంకు ఆలోచనా పద్ధతిని ఎక్కువగా మోసుకొని వస్తుంది. కాగా, స్వఖావావస్తా కవితలలోని “నేను లోకాన్ని న్వీయదృక్పధంతో దర్శిస్తూ కాల్పనిక రేఖలతో చిితిన్తున్న కవిలోని “తాను. మొదటిరకం కవి (కృష్ణళ్యాన్తి మొ!'వారి) కి కాల్పనిక (వవృత్తి తప్ప మరో దృక్పథం లేధు. రెండవరకం కవి (బనవరాజు మొ! వారికి అత్మాశయ (పతిస్పందనం తప్ప అత్మీయమైన మరొక సిద్ధాంతం లేదు. మూడవరకం కవి (రాయ్యపొలు కానీ, విశ్వనాధ కానీ) ఎవరైనా సరే అతనికి కాల్బనిక పవృత్తిలో మునిగినదధానికంకొ స్వీయ సాపాత్య దృక్పధంలో తేలటం ఎక్కుప. స్వభాావావస్తా కవులు మొత్తం మీద ఒక వ్యవస్థకు (ప్రాతినిధ్యం వహించే అవస్థలను వ్యక్తికరిస్తారు. రాయ్యపోలు వారు ఎన్ని కవితలు (వాసినా ఆయన ఆమలిన శృంగార తత్త సుగంధం గుబాళిన్తూనే ఉంటుంది. వశ్వనాధవారు ఎన్ని కవితలు చెప్పినా వారి నవ్య సేం్యపదాయ వాదంలో నుండి వుట్టిన సంస్కార ధార అవిచ్చిన్నంగా (వవపాస్తూనే ఉంటుంది. దేశ భక్తి కవిత్వం (వాసినా రాయ్యప్రోలువారు స్నేహభావాన్ని స్థాయిగా నహజావేశంతో పదర్శిస్తారు. విశ్వనాథ వారు జన్మాంతర సౌవృూద రూవమైన నంస్కార స్పందనను అధికంగా అవవ్కరిస్తారు. ఇలాగే న్వఖభావావప్థా కవులందరూనూ, (నణయ మార్గంలో పయనించే వారైనా అబ్బూరివారి ధోరణి ఒకటి; దువ్యూరివారి దోస మరొకటి; తల్లావజ్ఞలవారి తీరొకటి; నాయనివారి సౌరు ఇంకొకటి; అడివివారి నడక ఒకటి, నోరివారి మాట మరొకటి.

382 సాహిత్య చర్మితలో చర్శనీయాంశాలు న్వభావావస్తా కవితలు వేరే తల్లులకు విడివిడిగా పుట్టినా, కాల పభావం చేత క్షాల్పనిక కవిత్వం దగ్గర సమపష్టిగా పెరిగి, ఆమె గొంతుతో కొంతకాలం గొంతులు కలిపి, రెక్క లొచ్చిన తరువాత సాంత గొంతుకలు విచ్చి, తమ తల్లులను వెతుక్కుంటూ పోయిన పెంపుడు పిల్లలు. పెంచిన తల్లి మమకారం ఎంత పెద్దదైనా, కన్న తల్లి కడుపుతీపి దొడ్గది అని చాటిచెప్పాయి ఈ కవితలు. “చెలియా! పూయః।గరాని పూవుపొద! బూబెం (గొత్త పుషమ్ము, మా పుల నీంెత్తెడి ముగ్గు డొక్కడు తలంపుల్‌ నిల్చె నా మొగ్గపై జలువమ్మున్‌ వలపున్‌ తదాదిగ వృధా జిర్హించి, జిర్జించి, శ్దో షిలి, శాంతింప గ సున్న వేమి గలదో చెప్పంగ( (బేమావధిన్‌!” "మొగ్గ గట్టిన తొలికారు మోజు సయిచి, రేకు సాగిన మోహన బుతువు( గడవి కుసుమదశకయి యత్కంఠగొనిన యోర్చు తుది. గృశించెడి నిట్టూర్పుతోనె యిటుల!” ఇది రాయప్రోలు వారి భావకవిత. ఇందులో కృష్ణశా(స్తిగారి కవితలలో లాగా ఒక మానసికావస్థకు నంబంధించిన సంవేదన లేదు; బనవరాజుగారి గితికలలో ఖావీద్వేగావస్థ యొక్క అభివ్యక్తి లేదు. ఇందులో చెప్పింది ఒక పూవు యొక్క విషాదగాధ. అది పైకి పూవే కాని లోన చూస్తే కన్యాత్యానికి కవి కల్పించిన _పతీక. రాయ్య్మపోలువారి అమలిన శృంగార సిద్ధాంతంలో కన్యాత్వ్తం పరమ పవితమైనదిగా పరిగణింపబడుతుంది. అది స్నేహఖావంచేత గౌరవింప బడదగింది కాని, కామఖాపంచేత కలుషితం చేయతగింది కాదు. స్నేహం కామంచేత కలుషితమైతే పూవు వంటి కన్యాత్వం జిర్దించి, శోషించి, కృశించి, నశించిపోతుంది. రాయ్యపోలు ఈ కవిత [వాయటానికి ఒక కాల్పనిక అవేశమే కాదు (వధాన కారణం. కవితలో ఒక వస్తు రేఖ ధ్యనిస్తున్నది. ఆ వస్తురేఖను కవి భావించటంలో అమలిన శృంగార సిద్ధాంత సంస్కారం (వకటితమౌతున్నది. ఎల్జర్‌ అల్సన్‌ పేర్కొన్నట్లు ఎన్నిక (000109 లో కవి న్వఖావావస్థ (11113660) స్పష్టంగా గోచరిన్వున్నది. కాల్పనిక కవితా (పయోగాలలో ముఖ్యమైనది లిరిక్కు. దాని కుండవలసిన మరో లక్షణం న్వభావం (0%410(జ). రాయ్యప్రోలువారి పై కవిత కృష్ణశాస్తి గారి కవిత లాగా ఆత్మనాయక మైనది కాదు, ఆత్మాశయ మైనది కాదు. ఇది వన్వాశయ మైనది; కథన థఫణితికి నంబంధించింది. డాక్టర్‌, సి.నారాయణరెడ్డిగారు ఖావకవిత్యంలోని 3వణయ కవితాధోరణులు రెండని పేర్కొన్నారు. “ఖావకవిత్వములో 1పణయ కవిత్వము రెండు రితులుగా ,వపపాంచినది. ఒకటి అత్మాాశయ రీతి ($0%04176౯0%64), రెండవది వన్వాశయ రితి (00)44760౪64)” (అధునికాయ్యధ కవిత్వము :వు. 314) వీటిలో అత్మాశయరితి బలీయమైనదని కూడా పేర్కొన్నారు. కాల్పనిక కవిత్వంలో ఆత్మాశయ రితికే అదరం అధికం. అందువలన మానసికావస్టా కవితలలోనూ, ఖావేద్వేగావస్థా కవితలలోనూ అత్మాాశయ రితియే రాజ్యం చేస్తుంది. అయితే, స్వభావావస్తా కవిత్వంలో మాతం వన్వాశయ రితికి పాబల్యం ఎక్కువ. దానికి కారణం చెప్పటం నులభం.

"కాల్పనికత' నుండీ “క్లాసిసిజం' వైవు 383. స్వభావావస్థను చితించే కవి తన కవిత ద్వారా ఒక తత్త్వాన్ని వ్యాఖ్యానించాలని యత్నిన్తాడు. అందువలన కవిత ధ్వనిమయంగా వ్యక్తమవుతున్న తత్వానికి దృష్టాంతం. పై కవితలో రాయ్య్మపోలువారు. వాడిపోతున్న పూవులో _పతిఫలించే అమలిన స్నేహ (వవృత్తిని మన ఊహకందేటట్లు చి్వతతించారు. అ చ్నితణ కవి దర్శనానికి కవితాఖివ్యక్షి. _పకృతెని, జివితాన్ని రాయ్యపోలువారు దర్శించి వ్యాఖ్యానించే పద్దతికి అది నిదర్శనం. రచయిత 218066 = కవిత యొక్క యం.

మూడో లక్షణం ఆలోచన (1౦౪10. లిరిక్‌ కవితలన్నీ ఆలోచనలు రేకెత్తించేవే అయి ఉంటాయి. అయితే కృష్ణక్యాన్తిగారి భావగితులు కల్పించే ఆలోచనలకూ, రాయ్య్మపోలు, విశ్వనాధల వంటి కవుల ఖందకావ్యాలు వ్యంజింపజేసే అలోచనలకూ తేడా లున్నాయి. కృష్ణశాస్తిగారి కవితలలోని ఖావచితాలూ, పదచ్నితాలూ పఠితలను ఊవాంచలాలలో ఊగించి, ఒక అతిలోకమైన చమత్కారాన్ని స్ఫురింవచేసి ఒక కాల్బనికమైన మానసికన్థితిని పొంది, దానిని రమించేట్లు చేస్తాయి. రాయ్యపోలు, విశ్వనాధల కవితలలో ఊవోచమతక్కారం కంటు, భావనాశక్తి అధికం. కవితలోని వర్థ్యాంశం (వతీక ద్వారా కానీ, పదవితం ద్వారా కానీ, అలంకారం ద్వారా కాని వఠితచేత వ్యంగ్యంగా అనుభవింవచేయటానికి అనువైన అభివ్యక్తి వారికవితలలో నహజంగా ఉంటుంది. కృష్ణశాసస్తి గారి కవిత్వానికీ వీరి కవిత్వానికీ న్యభావంచేత ఈ తేడా వస్తుంది. కృష్ణశా్యస్తి గారు పఠితను తన్మయత్వంలో ముంచి పదలి పెడతారు; విశ్వనాధాదులు తత్వదర్శనం దాకా వఠితను తీనికొని పోయి పరవశింవచేస్తారు. కృష్ణక్యాస్తిగారి కవిత్వం చదివినవ్వుడు పఠితకు కలిగే ఆలోచన ఏమంకే - కవి మానసిక స్థితిని ఊహించి దానిలో తానూ తన్మయం చెందటం ఎలాగోననే. రాయ్మపోలు విశ్వనాథల కవితలలో పఠిత ఆలోచించేది కవి తన కవిత ద్వారా ఏమి చెవుటానికి (వయత్నిస్తున్నాడన్నదే. కవి యొక్క అనుభవంలో పాలుపంచుకునే అలోచన ఒకటి; కవి యొక్క దృకృథంతోనో తత్త్వంతోనో మమైక్యాన్ని పొందే అలోచన మరొకటి.

నాలుగో లక్షణం రచన్నాశెలి (0౧1౦40౧). భావాన్ని అనుభవంగా మార్చే వాపాక రచన్నా౭ిలి. మానసిక న్థితినిగాని, భావోద్వేగాన్ని కాని, ఆలోచనను గాని పఠితకు అందించాలంటే రచయిత మొదట వాటితో అద్వైతస్థితిని సాధించాలి. దానిని అనుభవ స్థితి నుండి అభివ్యక్తీకరించాలి. అప్పుడు అనుభవమే భాషారూపంలో _శైలిగా రూవుకడుతుంది. అర్థశక్తికంకు మించిన అంతరంగ స్పందనను రచనా శైలిద్వారా కాల్పనిక కవులు సృజించటానికి సదా యత్నించారు. దానికోసం కొందరు సంగీతాన్ని సవాయంగా తినుకొన్నారు. కొందరు వద సంవిధానంలోని లయను, రాగాత్మకతను ఒరవడిగా ఎన్నుకొన్నారు, కొందరు పదచ్నిజాలను, ఖావచితాలను సోపానాలుగా నిర్మించుకొన్నారు; (పతీకలను, మార్మికతను, రూపకాన్ని మరికొందరు ఊతకరలుగా తీనుకొన్నారు. ఏమైనా రచనా శైలి మరువరాని, విడువరాని విశిష్ట లక్షణం. ఆది అన్ని రకాల కాల్పనిక కవితలలోనూ గోచరించే సామాన్య లక్షణం.

కాల్ఫనిక కవిత్వాన్ని అను*లించటం ఎంత కష్టమో, దానిలోని రచన్నాశెలిని నిరూపించి వివేచించటం ఆంతకంటే మరి కష్టం. నాయని సుబ్బారావుగారి రచన్నాశెలిని గురించి విశ్వనాథవారు (వాసిన ఈ వాక్యాలు ఈ అంశాన్ని తెలియపరుస్తాయి.

384 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు "నాయని సుబ్బారావు గారి కవిత్వము అచృముగా ఖావకవిత్వము. వైదర్శ్భిరీతి లోకమున మిక్కిలి యిష్టమైనది. అందుకనియే తిక్కన ఉత్తర రామాయణము కంటు కంకంటి పాపయ్య (గంథము (ప్రశస్తి పొందుట, హరివంశము కన్న భాగవతము (పశస్తి పొందుట. చాలమంది నేటి కవులు వైదర్శ్భిరీతి నలవరచుకొనినవారు. నాయని కవిత్వములో ఈ రీతి లేదు. కనుక కొందరు బాలురైన కవులకు ఈ కవితలోని అందము తెలియదు. గుండె తరుముకొను భావమును, అ భావమును కూడ తేనెపూనిన మెత్తని కత్తులతో తరుగునటువంటిది, దాని కనుగుణమైన బొసలో చెప్పినప్పుడు ఈ రెంటియొక్క సామరన్యము కుదురుట ఒకానొక కవి యొక్క ఒకానొక పరిపాక విశేషము. ఈ లక్షణము నాయని సుబ్బారావు (గంథమునం దున్నది. ఇతని కవిత్వము చక్కని (గాంధిక ఖాష. ఇది ఖావకవత్వము కాదు అందురా? భావకవిత్వ మనగా వాడుకభాషలో నుండును. ముత్యాల సరములలో నుండును, (కొత్త వృత్తములలో నుండును అని యనుకొనుట పారపాటు. [(గాంధికమో వాడుకభాషయో, చృత్తములో ముత్యాలనరాలో చెప్పిన ఖభావములోని 'మెత్తదనము, ఆభావానురూవమయిన మాటల పొందిక మెత్తదనము - వీనియొక్క ఒకానొక మేళనము ఖాపకవిత్వము. ఇది సవృదయ హృదధయైక వేద్యముూు (లిరికల్‌ పోయ్యెటీ (వ్యానము): ఖారతి; అక్టోబరు 1939) కాల్పనిక కవిత్వోద్యమ చర్వ్మితలో స్వభావావస్థా కవితలు రచించిన కవులు నిర్వహించిన పాతను మనం (పత్యేకంగా గమనించవలసి ఉన్నది. వీరు మానసికావస్తా కవితలను, ఖావోద్యేగావస్తా కవితలను రచించిన కవులలాగా అ ఉద్యమానికే అంటిపెట్టుకొని ఉన్నవారు కారు. అంతేకాదు, ఖండకావ్య (వ్యకియకు మ్యాతమే అంకితమైనవారు కూడా కారు. 1930 తరువాత కావ్య (ప్యకియలను చేపట్టి నవ్య సం్యవదాయోద్యమానికి పోషకులుగా నిలిచిన వారిలో విశ్వనాధవారిని, నాయనివారిని నిస్సంశయంగా పేర్కొనవచ్చు. మిగతావారు కూడా భావకవిత్వ ధోరణుల నుండి బయటపడటానికి యత్నించిన వారే. ఇలా కావటానికి కారణం ఏమిటి? న్వభావావస్థా కవితలు రచించిన కవులు వస్తుతః క్లాసిసిన్టులు. అయినా కాల్పనిక యుగ చైతన్య (పభావానికి లోగి కొన్ని (వయోగాలు చేసినవారు. అలా చేస్తూనే తమ ,వత్వ్యేకతను తాము నిల్పుకొన్నవారు. కృష్ణశా(స్తిగారి లాగా కవితలు (వానినవారే నిజమైన రామాంటిక్‌ కవులు. ఆయనలాగా ఆకాలంలో అందరూ అంతో ఇంతో కవిత్వం (వాయాలని యత్నించినవారే. "ఈకెలన శరత్పూర్జిమావృత శశాంక లలిత రోచిర్వితాన, మా కెలన ఘోర ఘనతరాంధకారచ్చట్మాకాంతభూమి, యందు నగ, మిందు సగ ముంటి, నవుర నేను! “ఈశరత్పూర్ణిమాచిం్యదికానుధామ రీచిలో నున్న నేను స్ఫారీభవన్న వీన శంపాలతాకృతి పూనియుంటి. ఈ సగము నాకు నాకె కన్పించ(బోదు ఉఊ్యగరాహుచం్యదార్ధవింబ్యగననము పోలె నున్నది నా స్థితి.

కాల్పనికత' నుండి 'క్లాసిసిజం' వైవు. 385 ఇది విశ్వనాథ వారి కవిత. భావంలో ఖావనంలో కృష్ణశా(స్తి _పభావం ఉన్నట్లు స్పష్టంగా తెలున్తు న్నది. అయినా, వలుకుల పొందులో తన శైలిని నిలువుకొన్న గౌరవం విశ్వనాథకు దక్కుతున్నది. కృష్ణశ్యాస్తి నడవని బాటలో కూడా విశ్వనాథ నడిచి చూపించాడు, "అంధభిక్తువు, 'నీరథము'- అనే కవితలు విశ్వనాథ వ్యక్తిత్వాన్ని కాల్బనిక కవితా రంగం మీద కలకాలం నిలవగలిగే శక్తిమంతమైన రచనలు. వీటి వల్లనే విశ్వనాథ వారు స్వభావావన్థా కవిత్వంతో ఒక శాఖను స్టాపించగలిగారు.

విశ్వనాథ క్లాసిసిన్టు కావటం చేత కాల్పనిక కవితా ఊూవమ్లైన ఖండకావం ఆయనకు అనలేదు. రన కావ్య నిర్మాణ దక్షుడు కావటం చేత ఖావవైవిధ్యాన్నీ, నజాతియ విజాతీయ ఖావాలచేత ఒక స్థాయి ఖావాన్ని పోషించే సంక్లిష్ట [పపయోగాన్ని మనసారా వరించినవాడు కావటం చేత, భావవ్యక్తికి [పాముఖ్యం లేకుండా, మానపిక స్థితిని మ్మాతమే చ్యితించే ఖండకావ్య వ్యకి. ఎకు మ్మాతమే అంకితమై ఉండిపోలేకపోయాడు. దీనికి తోడు అ కాలంలో దేశంలో సాగుతు.? స్యాతం్ట్యద్యమ చైతన్యాన్ని ,పతిఫలించే కవితను గాని, హైందవ జాతీయోద్యమంలోని సాంస్కృతి పునరుజ్జైవన చైతన్యాన్ని పోషించే కవితను గాని వాయకపోతే సాహిత్యానికీ, నమకాలీన నమాజ జీవితానికీ సమన్వయం కుదరదని ఖావించి వివిధ కావ్య (వ్యకియలను నృజించటానికి వూనుకొన్నాడు. విశ్వనాథ వారు కాల్పనిక కవిశత్వోద్యమాన్ని ఒక గొవు ఉద్యమంగా భావించినట్లు లేదు. నమకాలీన సమాజ చైతన్యంలోని స్వాతంత్య, సాంస్కృతిక ఉద్యమాలకు దూరంగా ఉండిపోయిన కాల్పనిక కవిత్వం జీవితానికి కూడా దూరం అవుతుంది కాబట్టి విశ్వనాథ వారు కలలో నుండి. ఇలపైకి దిగారు. పంజరం లాంటి ఖండకావ్యం నుండి తప్పించుకొని గగనతలంలో గండఖేరుండంలా ఎగిరాడు. ఈ (వస్థానంలోని విశేషం శ్రీ వడలి మందేశ్వరరావు గారి మాటలలో విందాం

1. “కొందరు తాము సాధించిన (కొత్త బాణీకి మెరుగులు చెక్కుతూ రొమాంటిక్‌ కవులుగా స్థిరపడిపోతారు. కాని, పతిఖావంతుడైన కవి రొమాంటిక్‌ దృక్పథం నుండి [కమ్ముకమంగా ఇ్లానికల్‌ కవిగా రూపొందవచ్చును”. (సాపొత్యం: విమర్శ: వుట :70). 2, “విశ్వనాథ గొప్ప వ్యక్తిత్వమున్న కవి. ఈయన (పారంభం రొమాంటిసిస్టుగొనే. కిన్నెరసాని పాటలలో మంచి రొమాంటిసిస్టు కనఐబడుతాడు. అత్మాశయమైన కవిత్వమూ (వాశాడు. మనకు రొమాంటిసిన్టు లలో నుంచి క్లానికల్‌ కవిగా పెరిగినవా డీయన ఒక్కడే”. (సాహిత్యం- విమర్శఃపు.76)

తెలుగులో రొమాంటిసిజం నుండి క్లాసిసిజం వైవు పరుగువందెం వేసుకొన్న కవులు ఈ స్వభావావస్థాకవితలు (వాసిన వారు. అ పందెంలో చివరి దాకా పరుగెత్తి మొదటివాడుగా గెలిచిన మొనగాడు విశ్వనాథ. కొందరు గమ్యాన్ని నెమ్మదిగా చేరారు; మరికొందరు మధ్యలో అగిపోయారు.

(ఆదివారం అంధ్యవభ :1 0.9.1999)

గో కాల్పనిక కవితలో ఆరు రకాల స్వేచ్చలు

అంధ సాహిత్య వికాస చర్మితలో వదేళ్ల పాటు (1920-1930) సాపాతీ విహంగం స్వేచృకోనం, స్వేచ్చగా భావాంబర వీధులలో కాల్పనిక వక్షాలతో విహరించింది. అందుకే “నవ్యకవులకు స్వేచ్చ [పాణము. వీరు పాణమైన కోల్పోవుదురు గాని, శృంఖలముల ధరింపరు” అన్నారు దేవులవల్లి కృష్ణశ్యాస్తి గారు. (వెంకట పార్వతీశ్వర కవుల “ఏకాంతసేవ కు 1922లో (వాసిన పీఠికలో),

'ఈ దశాబ్దంలో రెక్కలు విచ్చిన స్వేచ్చ ముఖ్యంగా ఆరు రకాలుగా (వసరించింది. అవి: భావస్వేచ్చ, ఖాషా స్వేచ్చ, వ్యక్తి స్వేచ్చ, దేశ స్వేచ్చ, జాతి స్వేచ్చ, ర్యాష్టస్వేచ్చ. ఖాపం ఆత్మా_శయం కావచ్చు లేదా పర్మాశయమో వస్వాశయమో కావచ్చు. ఏమైనా కాల్పనికోద్వేగం, అవేశం ఆ కవితలో ముఖ్యం. ఈ లక్షణం దేవులపల్లి కృష్ణకా(స్తిగారి కవితలో కనపడుతుంది. వారీ "స్వేచ్చాగాన' మిది _

“నవ్విపోదురు గాక నాకేటి సిగ్గు?

నా యిచ్చయే గాక నాకేటి వెరవు?

కలవిహంగమ వక్షముల దేలియాడి

తొరకామణులలో తారనై మెరసి

మాయమయెదను నా మధురగానమున!

నవ్విపోదురు గాక నా కేటి 'సిగ్గు?....

పక్షి నసయ్యద చిన్ని బుక్షమయ్యెదను

మధువ మయ్యెద చందమామ నయ్యెదను

'మేఘమయ్యెద వింత మెరవు నయ్యెదను

అలరు నయ్యెద చిగురాకు నయ్యెదను

పాట నయ్యొద కొండవాగు నయ్యెదను

పవన్న మయ్యొద వార్థిభంగ మయ్యెదను

ఏలొకో యెవ్వుడే యెటులనో గాని

మాయ మయ్యెద నేను మారిపోయెదను

నవ్విపోదురు గాక నాకేటి నిగ్గు?

నా యిచ్చయే గాక నాకేటి వెరవు” (కృష్ణపక్షము). వన్వాశయ ఖావంనుండి అత్మాశయ ఖావంతో అత్మనాయకంగా చెప్పే పద్ధతిని సాధించటం ఇందులోని ఖావస్వేచ్చ. ఈ స్వేచ్చను వరివూర్ణంగా సాధించింది కృష్ణశాస్తిగారే. ఆ స్వేచ్చ కాల్పనిక కవితకు కలికితురాయి. అది కృష్ణశ్యాన్తిగారికే దక్కంది. విశ్వనాధవారన్నట్లు - “ఖావకవిత్వ మనేది అర్థమయ్యే విషయం కాదు. హృదయానికి అవగతమయ్యే విషయం. అది వాయగలవా డొక్కడే. అతనిపేరు కృష్ణక్యాన్తి. అతని ననునరించి చాలామంది (వాస్తారు.

కాల్పనిక కవితలో ఆరు రకాల స్వేచృలు 387 ఎవ్వడూ అతని నందుకోలేరు”. రాబర్ట్‌ లాంగ్‌బామ్‌ (100051 1జ2044౧0) కాల్పనిక కవిత్వం ఎంత ఆత్మాశయమో అంత వస్వాశయమని, రెండు వద్ధతుల్లోనూ కవి తనను గురించే చెప్పుకుంటాడనీ అన్నాడు. "116 0గజాటం 1010 ౦0066) ౦౯ల౫౦గ69౧౦6 ఓ 004% 33%)60476 ఇలితే ౦ఫ్తింట+6ట 116 061 280 20088 [00301 0 121 20౧ 4 2 ౧09)06ఓ 206 ౧6 113 20081 2 ౦%)001 0 286008 200౪1 2130. ౧16 ఫల ఎ బబుగంరిం6 (1963) వు. 53) కృష్ణశా,స్తిగారు పస్వాశయ కవిత చెప్పినా అందులో అతా ॥' సె మోససికాపస్థయే రపళిస్తుంది.

కాల్చ్బనిక కవి భావస్వేచ్చ రెండు విధాలు? ౫౧. :.. ఒకటి - తాను క వస్తువులో వరకాయ (పవేశం చేసి తాదాత్మ్యం పొందడు. పన౫ ).: 3ంల్‌ భవం బేసుకొంటాల ,, అప్పుడు అతడు వస్తువు లాగా వ్యవహరించడు; వః ౨అంవిలాగా అభినయిస్తుంది అతడు వన్వ్మాశయంగా కవిత చెప్పినా కవియే వస్తువుగా ,నట్లు ఎరితకు స్పష్టంగా గోచరిః ది. రుడు - కవి “నేను. అని కవితలో చెప్పుకొన్నా . **ఒ. వాస్తవ (పకృతి కంకు, కాం (వవృత్తికే ఎక్కువ (ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. దానివల, = ముఖ్యమైన [(వయోజనమేమిటం. వైయక్తికమైన మానసికా వస్థలను గాని, భావోద్వేగావస్టుల'.. ౧౫. ఎబ్వభావావచ్థలను గాని విశ్వజనీన చేసి సామాజికులకు 'స్యాత్మీయీకరణ” రూవమైన ౬.౨ అందించటానికి వీలవుతుంది.

ఆత్మాశయ కవిత్వాన్ని అస్వాదించటానికి సవ", -..?కి ఎంతో సానుభూతి ఉండాలి. మానసికావస్థలను అవిష్కరించే కవులు నుప్త చైతన్యం ౧ ఉన్న అనుభవాలను జాగృతం చేసి భావచ్నితాలుగా మలచి మనకు ఆవిష్కరించి చూపుతారు. అంక, కవి వస్వా,ాశయ కవిత్వంలో తనను తాను లయింవ చేసికొని ఇతర వస్తువులో (బతికే స్వభావం నుంచి స్వేచ్చను సాధించి తొనే తనలో తానుగా వ్యక్తమౌతూ పరితల- -జేత. కూడా కానుగోనే “తనతనం” తోనే అనుభవింవబడుతుంటాడు. ఇది ఎంతగొప్ప స్వేచ్చ అయినా 'కళ కళకోసమే' అన్నట్లు 'స్వేచ్చ స్వేచ్చ కోసమే" - అన్నట్లు అనుభవింప చేస్తుంది.

కాల్పనిక కవితారంగంలో స్వేచ్చలన్నింటిలో భావస్వెచ్చయే మిన్నగా భావిచటం ఫరిపాటి. భక్తి కవితలో అఆత్మాశయ ఖావం ఉంటుంది కాని, అది ఆత్మనాయకంగా పరిణమించటం జరుగదు. తత్తకవితలో కూడా దాదాపు అటువంటి స్థితీ గోచరిస్తుంది కాని, అది మార్మికతతో మరుగు పరచబడుతుంది. కాల్పనిక కవితలో "నేను" కు అంతకుముందెన్నడూ లేనంత గుర్తింపూ, గౌరవమూ రావటం గమనిస్తా. అయితే అ “నేను వాస్తవమైన నేను కాదు; కాల్పనికతాగుణ విశిష్టమైన "నేను'. అటువంటి "నేను' అంతకుముందు తెలుగు కవితలో ఆవిష్కృతం కాలేదు. అది కాల్పనిక కవి సాధించిన స్వేచ్చగా ఆధునిక కవితారంగంలో మిగిలిపోయింది. కృష్ణశ్నాస్తిగారి స్వేచ్చాగానం అటువంటి భావస్వేచ్చకు కవితాకేతనం.

తెలుగులో కాల్పనిక కవులు భావ స్వేచృతో పాటు ఖోషా స్వేచ్చను గూడా సాధించారు. ఖాష అనంగానే (గాంధికం వ్యావవారికం అని ఫభమించటం పొరపాటు. అ మాటకు వస్తే, కాల్పనిక కవులు [గాంధిక వ్యావహారికాలనే కాదు (గామ్యాన్ని, మాండలికాలనుకూడా యధానుకూలంగా వాడుకొన్నారు. వారికి వి ఒక్క పద్ధతి మీదా పట్టింపు లేదు; బిగింపు లేదు; విలైతే (గ్రాంధిక వ్యావవోరిక మ్మిశ భాషా పద్ధతులను కూడా అనుకూలం కొద్దీ పపయోగించారు.

388 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కాల్పనిక కవులకు భాష అంటే అవివ్యక్తి. “*రాంబో (101086) 1271 లో పాల్‌ డెమెనీ ఛ౭॥1 జులై) కి వాసిన లేఖలో అంటాడు- “ఈ (కొత్త భాష అత్మ పలికే ఖా. అత్మ నుద్దేశించిన భాష. శబ్ద వర్ణ గంధ సర్వన్వ్యమూ ఒక సముచ్చయమైన ఖాన. ఖావం ఖావంతో ముడివడి లాక్కు వెడుతుంది. కవి జీవిస్తున్న క్షణంలో జాగృతమైన విశ్వాత్మ తాలూకు అజ్ఞాత పరిమాణాన్ని అభివ్యక్తం చేసేందుకు జరిగే [(పయత్నం ఇది”. రాంబో అన్యేషణ మౌనంలో వర్యవనసించింది. కారణం తాను కోరినది మనన్సుకు అతీతమైన స్థాయిలో అత్మనంవాదం. 01 002%200102608 081 ౮020209100. ఈ కవుల్లో కొందరు కవిత్వాన్ని నంగితం స్థాయికి మార్చే వవయత్నంతో భాషలోని పరుష శబ్బాలనూ, మేధను న్వృశించే చమత్కారాలనూ అలంకారాలనూ పరిహరించి, (శుతి పేయమైన శైలిని రూపొందించారు. ఖాషా వపంచాన్ని దాటి, మేధతో భావంతో సంబంధం లేని అలౌకికానుభూతిని, అనంతమైన స్వేచ్చను ఆపాతమధురంగా అన్వేషించే ఈ సాహిత్య _,పయోగాలు, సమకాలీన జీవిత సంక్షోభానికి ఒక వైయుక్తిక మైన వత్మికియ. అది అనాటి సాహిత్యంలో ఒక అధునికత”. (అభ్యుదయ కవిత్వానంతర ధోరణులు (1987)వుట3). 19వ శతాబ్బవు పాశ్చాత్య సాపాత్యంలో కానవచ్చే ఆధునికతను వివరిస్తూ శ్రీ అర్‌.యన్‌. సుదర్శనంగారు చేసన నమీక్ష ఇరవయ్యో శతాబ్బవు వూర్వార్ధంలో, విశేషించి పైన పేర్కొన్న దశాబ్దంలో వెలసిన తెలుగు కాల్పనిక కవిత్వానికి అక్షరాలా వర్తిస్తుంది. కాల్ప్బనిక కవులు ఖాషాపగంగా సాధించిన 'స్వేచ్చ'కు పై వ్యాఖ్య అద్దం పడుతున్నది కాల్పనికావేశంతో ఖావస్వేచ్చను కృష్ణశ్యాస్తిగా రెంత విశిష్టంగా వ్యక్తం చేశారో వ్యక్తి స్వేచ్చ అనే కాల్పనికావేశాన్ని చలంగారు అంత బలంగా (పవంచించారు. అయితే చలం తన ఉద్యమాన్ని కవిత్వంతో సాగించారా? అని (వశ్నించవచ్చు కొందరు. శ్రి గ్యాంపాటి వెంకట నుబ్బయ్యగారి మాటలు గమనించండి- "కొందరి దృష్టిలో ఆయన గొవు కథకుడు, మరికొందరి దృష్టిలో గొవు నాటికా రచయిత. మరికొందరి దృష్టిలో మవాోకవి. కొందరు అఆయస్న తాత్వికుడుగా ఇొవిస్తారు. మరికొరదరు సెక్సురచయితగా. ఇది నమ్యగమైన నత్యం కాదు. చలమంకే ఒక ఉద్యమం. అప్పుడు కాని అర్ధం కాడు” అంటారు. చలంగారి హృదయం తరతరాల (స్తీ జాతి జివితాంధకారాన్ని చూచి ఆ(కోశించింది. ఆడజాతి , అర్తనాదాలనూ, అవేదనలనూ, అణగారిన అశయాలనూ, పాంగారే కోర్కెలను లోకానికి తన రచనల ద్వారా చాటి (స్తీ స్వాతం,త్యానికై, శంఖం పూరించాడు చలం. సస్తీకి వ్యక్తి స్వాతం్యత్యం కావాలన్నాడు. అంకే సస్తీకి తనమీదా, తన శరీరం మీదా, జీవితం మీదా, హృదయం మీదా సంవూర్జాధికారం కావాలని కచ్చితంగా వాదించాడు. అయన నృష్టించిన (స్తీ ప్యాతలన్నీ ఇలల్లోనుంచి మేల్కొన్న చైతన్యాలే; చీకటిలో మండే జ్యాలాతోరణాలే. శశిరేఖ, దుర్గమ్మ. అరుణ, అమీనా ఇలా ఎందరో సంఘంలో నభ్యతపేర జరిగే అన్యాయాలకు అవాుతి అవుతూ, అగ్ని జ్వాలల్లా మండి ఆత్మాభిమానాన్ని వెలిగించుకొన్నవారే. కామం వురుషుని జీవితంలో వలెనే (స్తీ జివితంలో కూడా బలమైన ప్యాత నిర్వహిన్తుందనీ, కట్టుబాట్ల అడకత్తెరలో అణగారిన కామం అంతఃకరణాన్ని అపవ్శితం చేస్తుందని, పావ్మిత్యం మసఃపరిపాకంలో ఉన్నంతగా మడుగువ(స్తాలలోలేదని నిర్భయంగా చాటారు చలంగారు. చదువుతో పాటు వివేకం జంటగా స్తీలో పెరగాలన్న చలంగారి మౌట సాహిత్యంలో ఒక ,కొత్త భైతన్యాన్ని కల్పించింది.

కాల్పనిక కవితలో ఆరు రకాల స్వేచలు 389

వ్యక్తి స్వాతం్యత్యం, అందులోనూ స్తీ స్వాతంయత్యం, కాల్పనికతకు సంబంధించింది కాదు. వాస్తవికతకు నంబంధించింది. ఊవో జగత్తుకు చెందింది కాదు, సామాజిక (పతిపత్తికి చెందింది. అయితే, చలం రచనల్లో (స్తీ స్వాతర్యత్యం - లేదా- "స్తీ వ్యక్తి స్వేచ్చ" వాస్తవ వరిథుల్లో తిరిగినా కాల్పనికతా వరిచేషంతో (వకాశించింది. చలంగారి భానుమతి గాని, సావ్యతి గానీ, పురూరవలో ఊర్వ* గానీ ఇటువంటి కాల్పనిక నజివ ఖావచి(తాలే. "వ్యక్తి స్వేచ్చ' చలం రచనల్లో కాల్పనికతతో జీవించింది. నంన్కరణను బోధించింది. తిరుగుబాటును (పేరేవించింది. అయినా, చలం మాటల్లో “స్తీలో ఈ తిరుగుబాటంతా తాక్కాలికం అనిపిస్తుంది. ఎందుకంకే అమెలో చాలవరకు (6౧౫040౧4 9166 ) అమితం. ఎక్కువ జీవితంలో తాను కల్పించుకోగల అందం మీద అధారవడుతుంది అమె. అమె (పోదృలాలు నృష్టికి దగ్గర. ఫలించే భూమికి ఈనే చేకుకి “.చలంగారు వాస్తవాన్ని ఎంత నూటిగా చూచి చెవ్వుగలరో కధలో కాల్పనికతాచేశంతో దాన్ని అంత వాస్తవంగా స్ఫురించేటట్లు చ్మితించగలదు. అంతదాకా ఎందుకు? చలంగాదే ఎంత వాన్తవంగా చూస్తారో అంత కాల్చనికతతో అనుభవిస్తారు.

అరు రకాలైన స్యేచృ్భ్చలలో ఖావ స్వేచ్చ అచ్చంగా కాల్పనిక కవితా చైతన్యానికి సంబంధించిందైతే, వ్యక్తి స్వేచ్చ సమాజ సంన్కరణ చైతన్యానికి సంబంధించిందిగా స్థూలంగా గోచరిన్తుంది. అయినా, వ్యక్తి స్వేచ్చ అనేది దేశ, జాతి, ర్యాష్ట్ర స్వేఛ్చ లలో ఒక ఖాగంగా ఉంటుంది కూడా. దేశ స్వేచ్చ స్వ్యాతంయత్యోద్యమ న్ఫూర్తితో తలయొత్తింది. "జాతి స్వేచ్చాభావం" సాంస్కృతిక పునరుద్ధరణ చైతన్యంలో నుండి పుట్టింది; “ర్యాష్ట్ర స్వేచ్చాఖావం' ఖాషా (పాతివదికమైన రాజకీయ న్పృహ నుండి రూవు దాల్చింది. వీటన్నింటిలో వ్యక్తి స్వేచ్చా భాపం అంతర్లినంగా (వవపహిస్తూ ఉంటుందనటంలో అనుమానం లేదు. 'ఖాషా స్వేచ్చం-సద్యపామాన్యం.

దేశ స్వేచ్చా భావం నమకాలీన స్వాతంత్యోద్యమ వరిస్థితులలో నుండి పుట్టిన సాంఘిక చైతన్యం. అది మొదట దేశభక్తి కవిత గాను, ఆపైన ఉద్యమగితాలుగానూ తెలుగులో ఒక చార్మితాత్మక మైన ప్యాత నిర్వహించింది. రాయ్యపోలువారి జన్మభూమి 'గితం. స్వేచ్చకు సు్కుపఖాత గీతం!

“విదేశ మేగినా వందు? గాలిడిన

ఏ పీఠ మెక్కినా యెవ రెదురయిన

పొగడరా నీతల్లి భూమి భారతిని

నిలుపరా నీజాతి నిండుగర్వము్ము

లేదురా యిటువంటి భూదేవి యెందు

లేరురా మనవంటి ధీరు లింకెందు....” రాయ్యపోలువారి గీతంలో దేశాభిమానాన్నీ, జాత్యభిమానాన్నీ వబోధించారు. గురజాడ వారి దేశభక్తి గీతంలో కూడా ఆఅ రెండింటి వసక్తి ఉన్నది. అయితే, గురజాడవారి కంకు రాయ్యపోలు వారి రచనలో కాల్పనికావేశం హెచ్చు. ఒక విధంగా దేశభక్తికి కాల్పనికావేశాన్ని జోడించి మొదకు కవిత చెప్పింది రాయ్యపోలువారే. గరిమెళ్లవారు దేశస్వేచ్చను కాల్పనిక _పవృత్తి గల పచార గేయాలతో రూపొందించారు. రామిరెడ్డి (పభృతులు ఖండకావ్యాలలో కూడా స్వాతంత్య ఖావదీష్తిని 1వకాశింపచేశారు. విశ్వనాథాదులు దానిని పోషించారు.

2390 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

ఒక విషయం మాతం సత్యం. దేశాన్నీ, జాతినీ, ర్యాష్ట్రాన్నీ సమానంగా కాల్ఫనిక చైతన్యంతో వర్ణించి - నాటి స్వాతయ్యత్య సమరరూపమైన సామాజిక స్పృహను కవితలో పొంగించిన నిండు గౌరవం రాయ్య్మపోలు. సుబ్బారావు గారికి దక్కుతుంది. “ఉీలు పొంగిన జీవగడ్డయు,పాలుపారిన ఖాగ్యసీమయు, వరలినది ఈ భరత ఖండము, భక్తిపాడర తమ్ముడా! ఏమంచి వూనుఖన్‌ 'ప్రేమించినావో, జనియించినాడ వీస్వర్గ ఖండమున” మొదలైన పాటలు దేశభక్తికి మేలుకొలుపులు. దేశస్వేచ్చకు తొలిపలుకులు. ."అమరావతీ పట్టణమున బౌద్భులు విశ్వవిద్యాలయములు స్థాపించునాడు” అనే పద్యం మొదలుకొని (వబోధ రచనలన్నీ అంధజాతి పౌరుపాన్నీ, ఆంధ ర్యాష్ట్ర స్థాపనావ శ్యకతనూ వేనీళ్ల చాటాయి. కాల్పనిక కవిత్యాపవృత్తితో సాంఘిక (వబోధం సాగించే సామాజిక స్పృహ కలిగిన రచనలు చేసిన రాయ్యపోలువారు విశ్వనాధాదులకు మార్గదర్శి అయ్యారు.

అంధుల మహోజ్జ్వల చర్వితలో చెప్పుకోదగిన ఏ అంశాన్నైనా అఆత్మీయతాభావంతో అద్భుతాశ్చర్య స్ఫోరకంగా, కాల్పనికావేశర్‌తో వశంసించి జాతి పూర్వ వైభవాన్ని చ్మితించే సీస పద్యాలు (నాయటంలో రాయ్యప్రోలువారు ఒక (కొత్త బాణీ (పారంఖించారు. విశ్వనాధ వారు ఆ బాటలో ఒకటి రెండడుగులు. ముందుకు వేసి, ఆంధ పౌరుషాన్నే కాక అంధ (ప్రశస్తిని గూడ (ప్రకటించారు. రాయ్యపోలు వారిది (పబోధం, విశ్వనాధవారిది ఆంధోజ్బల కధారత్న వార సమావారం. రాయప్రోలు వారి కవితలో చార్మితిక ఘట్టాల పట్ల కవికి గల ఆత్మీయత వ్యక్తమవుతుంది. విశ్వనాధ వారి కవితలో చార్మితక వాతావరణంలో కవి తాదాత్మ్యం చెందినట్లు స్పష్టమౌతుంది.

“ఇమ్ముగ( గాకుళమ్ము మొద లీపరకున్‌ గల యాం పూర్వరా

జ్యమ్ముల పేరు చెప్పిన వాదంతర మేలొ చలించిపోవు, నా

[ర్ణమ్మగు చిత్తవృత్తుల పురాభవ నిర్ణయమేన యొన్నిజ

న్మమ్ములు గాగ నీతనువునన్‌ (బవహించునొ యాంధ రక్తముల్‌

(ఆంధప శస్తి) చర్మితకు రాయ్యపోలు కవితలో స్పందిస్తాడు; విశ్వనాథ (దవిస్తాడు. ఇద్దరూ జాతి స్వేచ్చకు జీవం పోసిన జాతి రత్నాలు. కాగా, ర్యాష్ట్ర గీతిని పాడిన రాజహంస “తలుగులెంక' తుమ్మల సీతారామమూర్తి చౌదరిగారు.

"స్వేచ్చ' కాల్బనిక ్యపవృత్తి సాధించిన సాహిత్య వతం. ఖావస్వేచ్చను సాధించటంలో (వణయ కవులు విశిష్ట (పయోగాలు చేశారు, (పకృతి కవులు రమణీయ కవితలను రచించారు. వ్యక్తిస్వేచ్చను (స్తేస్వేచ్చకు అంకితం చేసి సాహితీ జీవితాన్ని నిర్వహించిన సత్యాన్వేషి చలం.

ఖాసస్వేచ్చ ఊవాలోక సంబంధి. వ్యక్తిస్వేచ్చ, దేశజూతి ర్యాష్ట్ర స్వేచ్చలు నమాజు సంబంధులు... వాటిని చ్యితించటంలో ఒకవైవు కృష్ణశా(స్తి వభృతులు, మరొక వైపు రాయప్రోలు విశ్వనాధాదులు కృతకృత్యులయ్యారు. కాల్పనిక కవిత్వాన్ని రెక్కలుగా తొడుక్కొని టివి దాకా ఎగిరి భూమి మీదకు దిగిరానని కృష్ణశ్యాస్తి స్వేచ్చను పకటిస్తే, కాల్పనికతను గొడుగుగా వేసుకొని

కాల్పనిక కవితలో ఆరు రకాల స్వేచలు 391 ఈ భూమి మీద గతన్బృతులను నెమరునేనుకుంటూ స్వేచ్చగా సాగిన బాటసారులు విశ్వనాథాదులు. ఒకరిది స్వావ్నికమైన స్వేచ్చ. మరొకరిది జాగృతమైన స్వేచ్చ. ఒకటి సమకాలీన సామాజిక పరిస్థితులకు పత్మికియ. మరొకటి _పతిన్పందన.

(అదివారం అంధ్యవభ : 17.90.1989)

ళ్‌8ి (ష్మకియా పరిభాషలో మార్పు అనివార్యం

నిత్య వ్యవవోరంలో కొన్ని వదాలను మనం సమానార్థకాలుగానే వాడుతూంటాం. కాని, వాటినే విమర్శలో పారిభాషిక పదాలుగా మార్చి ఉవయోగించేటప్పుడు మనం వాటిని నిర్దిష్టమైన అర్ధాల్లో శ్యాస్తీయంగా [పయోగిస్తూ ఉంటాం. ఉదాహరణకు - ఖావకవిత్వం, ఖావకవిత, పచన కవిత్వం, వచనకవిత, గేయ కావ్యం, పద్యకావ్యం, వచన వద్యం, పచనరచన అనే పయోగాలను గమనించవచ్చు. ముందుగా 'కవిత్వం', "కవితి అనే వదాలను వరికిలిద్దా. వీటిని మనం వ్యవవోరంలో కవిత్వమనే అర్ధంలోనే వాడుతూంటాం.. కాసీ, వాటినే పారిభాషిక వదాలుగా (వయోగిస్తున్నవ్వుడు అ రెండింటికీ ఒకే అర్ధం ఉన్నా, అంతకంటు విలక్షణంగా వివేచనతో విమర్శలో ఉపయోగిస్తాం.

ఈ రెండింటికీ అర్థభేదం రావటానికి కారణం ఉన్నది. మనం ఇంగ్లీషులోని "పోయె టి”, “వోయెం' అనే పదాలకు తెలుగులో నమానార్థ్ధకి వదాలను కల్పించుకోవటానికి [పయతి ంచినప్పుడు అ(పయత్నంగా నయినా, ఆంతర్వివేచనతో 'పోయెటి' అంకే 'కవిత్వ'మనీ "పోయెం" అంకే "కవిత అనీ, "కావ్య" మనీ ఏిలపటం మొదలు పెట్టాం. అయితే 'కవిత్వం-కావ్యం' అనే పదాల కుండే అర్ధభేదం తెలిసినంత తొందరగా "కవిత్వం-కవిత'ల భేదం తేటపడదు. ఇంగ్లిషులో కూడా “పోయ్యెటి, "పోయెం' అనే పదాల అర్థ నిర్ణయాన్ని అరిస్టాటిల్‌ కాలం నుండి అనేకమంది విమర్శకులు ఆయా కాలాలలో వివేచించి వివరించటానికి పవయత్నించారు. ఆధునిక కాలంలో కూడా ఈ చర్చ ఇంకా కొనసాగుతూనే ఉన్నది.

తెలుగు సాహిత్యానికి సంబంధించినంత పరకూ కవిత్వం, కవిత, కావ్యం, రచన - అనేవి ఈ శతాబ్చి మొదటి పాదంలోనే ([పాచుర్యంలోకి వచ్చాయి. భావకవిత్వం, నవ్య సంవదాయ కవిత్వం, అభ్యుదయ కవిత్వం, వచన కవిత్యం, దిగంబర కవిత్యం, విప్లవ కవిత్వం, మినీ కవిత్వం, అనుభూతి కవిత్వం అని విమర్శకులు వివేచిస్తున్నారు. అయితే ఈ సమాసపదాలన్నింటిలోనూ, ఉన్న "కవిత్వ"

శబ్దాన్ని తీసివేసి, దాని స్థానంలో “కవిత అని ఉంచటానికి అన్ని చోట్లా వీలుపడదు. ఎలాగంటే భావకవిత, వచన కవిత అని అన్నవ్వుడు ఖావ కవిత్వం, వచవ కవిత్వం అనే అర్థం న్ఫురిస్తున్నా. దానికంకు విశిష్టంగా "కవిత ్యవ్మకియా రూపాన్ని నూచిస్తున్న వైఖరి స్పష్టంగా గోచరిస్తున్నది. రూవంగా (గహించినప్పుడే “ఖావకవితలు, "వచన కవితలు, అనే (పయోగాలు కూడొ సార్థకమౌతాయి. అందువలన 'ఖావకవిత్వం' - '"ఖావ కవిత, అలాగే 'వచనకవిత్వం- వచన కవిత అనే పయోగాలు (పత్యేక (పతివత్తిని సంతరించుకొని పారిభాషిక పదాలుగా చెలామణీ అవుతున్నాయి.

అధునిక పాశ్చాత్య విమర్శకులలో థామన్‌ మెక్‌ ఫార్‌లాండ్‌ చేసిన ఈ ,కింది వివేచన విశ్లేషణకు తోడ్పడుతుంది “066”. | 082050 0100 6803 టీ21 ఇండ ౦0గాంఖాం0థ ఏ 0610016760 9430 0000000161

(వ(కియా వరిభాషలో మార్చు అనివార్యం 393 0€2 06౪40 ౩0 ఖ6 శెంం0' 421 *110% ౦౦గాల్రంగిరు ఓ 0౪ ౧జాంలురం 016 [0గ0" (చూడు? కంల) ఇథే ఇంజం: 106 503ంట6 08 2ంంటం 000481 (వ్యాసం) ఏ జాం మెంంగ/ జక 5గ౪00006: (గంధంలో (1973) వు. 93). మనం తెలుగు సాహిత్య జగత్తులో "కవిత్వం “కవిత'- అనే పారిభాషిక పదాలను ధామన్‌ మెక్‌ ఫారలాండ్‌ 'పోయె[టి' 'పోయెం' అనే వదాలకు ' చెప్పిన అర్థ్ధచ్చాయల్లోనే వాడుతున్నాం, అంకే, అధునిక సాహిత్యంలో (వ్యకియా రూపాన్ని గుర్తించగలిగే పారిభాషిక వదాలను మనం సాహితీ _పయోగాలతో పాటు నమాతరంగా కల్పించుకొంటున్నాం అన్నమాట. కవితా కళ ద్వారా కవి సవృదయుని అఅతకూణాణితీ వాందించే అనుభప (_దవః గుణం కవిత్వం. అది ఒక్కొక్క కాలంలో జత్యొాక్క సదూత్యోర్య్వును వ్వభావాన్ని బట్టి గుణంలో మార్పు చెందుతూ ఉండవచ్చు. రుచులు వేరుణా ఆజదిమ్తూ ఉండవచ్చు. అయినా, అది అంతగంగ స్పందనను కలిగించటం మానదు. ఈ వ్వభావాన్ని గమనిస్తే పైన పేర్కొన్న 'కవిత్వాల' కన్నింలికి అర్థం కుదరటం సులభం. స్వఖావాల చేత, గుబాలచేత, అవి అందించే (దవ్వ గుణాలపల కవిత్వంలో వైవిధ్యం ఏర్పడినా కవిత్వం కవిత్వవాచియే. _వ్మకియా రూవ వాచి కాదు. అందువలన అలనాటి పురాణ కవిత్వం నుండి, నేటి అనుభూతి కవిత్వం దాకా 'కవిత్వ' _,వయోగం ఒక నిర్దిష్టమైన శాస్త పద్ధతిలో సాగిందని స్పష్టమౌతున్నది. ఇకపోతే. కవితా శబ్ద _వయోగం. ఇందులో రెండు మూడు విశేషా లున్నాయి. ష్యకియా న్యరూవ స్వఖావ విచారానికి ఇవి తోడ్పడతాయి కాబట్టి ఇక్కడ చర్పనీయాంకా లవుతున్నాయి. అవేమిటంకే-

1. తెలుగులో ఖండకావ్యాలు వెలువడటం మొదలైన తరువాత 'కవిత' కావ్య _ష్యకియా విశేషాన్ని తెలిపేదిగా వాడే వరిపాటి ఎక్కువైంది. ఒక విధంగా ఖండకావ్యానికి, ఒక్కొక్కసారి ముక్తకానికి మారుపేరుగా "కవిత' వాడబడుతూన్నది. "కవితా సంకలనం' "కవితాసంపుటి" అనే సమాసాలలోని కవితా పడం ఖండకావ్యాన్ని నిర్దేశంచేదే. అందువలననే కవితకు బహువచనం కూడా వర్తిస్తుంది.
2. కొన్ని సందర్భాలలో “కవిత” శబ్బం "కవిత్వం" అనే అర్జ్భాన్నే అందించగలదు కాని, గపష్యకియ' అనే భావాన్ని కలిగించలేదు. అటువంటి సందర్భాలలో ఆ కవిత్వం ఏ ఉద్యమానికి సంబంధించిందో దాని యొక్క న్వఖావాన్ని అనుసరించి ఎటువంటి కావ్య ,ష్యకియలు ఉండటానికి వీలుంటుందో వ్యంగ్యంగా సూచించే అవకాశం ఏర్పడుతుంది. ఉదాహరణకు: "నవ్య సం్యవదాయ కవిత్వం “నవ్య సం్యపదాయ కవిత అని అన్నామే అనుకోండి. ఇక్కడ అర్థభేదం స్ఫురించదు. ఎందువల్లనంటే ఇక్కడ “కవిత' "కవిత్వం" అనే అర్ధమే ఇస్తుంది కాని, (పష్యకియా పరమైన అర్జాన్ని కలిగించదు. దీనికి కారణం స్పష్టం. కాల్పనిక (భావ) కవిత్వోద్యమంలో ఖండ కావ్య (పష్మకియ (వసిద్ధి. అదే అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమంలో కొనసాగింది. "కవిత" ఖండ కాన్యంగాని, ముక్తకం కానీ అయి ఉంటుందన్నది తెలుగువారి ఆధునిక సాపాత్యావగాహనలోని భాగం. అది కాల్పనికోద్యమ కవత్య పయోగ పరిజ్ఞానం వలన కలిగింది. “కవిత (ప్యకియా వరంగా (పయోగింపబడటం అఆ యుగధర్మం కాబట్టి భావకవితలు అనే రూవం ఏర్పడింది.

394 సాహిత్య చర్వితలో చరనీయాంళాలు " అయితే, నవ్య నం్యదాయ కవిత్వోద్యమంలో ఖండ కావ్య (ప్యకియకు (పాచుర్యం అనలు లేదు... అ ఉద్యమ కవులు లఘు కావ్యాలనూ, కావ్యాలనూ, మహాకావ్యాలనూ ఎన్నుకొని నిర్వహించారు. క్లాసిసిజం వారి కావ్య దృక్పధం కాబట్టి ఆ కవిత్వోద్యమంలో '“భావకవితలు' లాగా "కవితలు" ఉండటం స్వభావ విరుద్ధం. అందుచేత నవ్య సంపదాయ "కవిత అని వికవచనంలోనే కవిత్వమనే అర్ధంలోనే (పయోగింవబడింది కాబట్టి బహువచన రూపం రాలేదు. “కవిత అనే శబ్దం నవ్య సర్యపదాయ న్వభావాన్ని వ్యంగ్యంగా వ్యక్తీకరిస్తున్నదన్నమాట. 3. 'నవ్యసంపదాయ కవితి అనంగాని 'నవ్యనర్యపదాయ కావ్యం” అని అంటాం. అంటే ఆ ఉద్యమంలో కావ్య (ష్యకియకు (పాముఖ్యమున్నదని చెప్పక చెపుతున్న దాపదం. అయితే, ఈ నద్ధతిలోనే భావకావ్యమనీ, కాల్పనిక కావ్యమనీ, అభ్యుదయ కాప్యమనీ, వివ్లవ కావ్యమనీ, మినీ కావ్యమన్లీ, అనుభూతి కావ్యమనీ పిలిచే పరిపాటి లేదు. అటువంటిది వర్పడటానికి - వీలు లేదు. ఈ ఉద్యమాలలో ఖండకావ్యాలు వుట్టాయి కాని, కావ్యాలు కానీ మపహాకావ్యాలుగానీ తలయెత్త లేదు. అందువలన "కావ్య" శబ్దం అ పేర్లలో వినపడదు. 4. ఛందస్సుకు సంబంధించిన లక్షణంతో ఏర్పడిన రూపాలు పద్య కవితలు, గేయకవితలు, వచన కవితలు. వద్య గేయ వచనాలు (ష్మకియల _పయోగాల (కిందకే వస్తాయి. అయితే, కొందరు అధునికాంగ్ల విమర్శకులు ఛందస్సులోని మార్పును బట్టి ష్మకియలో కూడా మార్పు కలుగుతుందని భావిస్తారు. ఈ అంశాన్ని మరొక చోట వివరిస్తాను. ఒక వేళ (ప్మ్యకియలో మార్పు కలుగుతుందని అంగికరించినా, ఇక్కడ చెప్పదలచుకొన్న విశేషమేమంకే - ఈ కవితలలో ఖందకావ్యాలే కాకుండా కావ్యాలు కూడా ఉండే అపకాశం ఉన్నది. కాబట్టి పద్య కవితలు/ కావ్యాలు; చేయకవితలు/ కావ్యాలు; వచన కవితలు/ కావ్యాలు అనే రూపాలు ఏర్పడుతున్నాయి. నిజానికి చందస్సును బట్టి పరిగణించే ష్యకియలకు నియతరూపా లుండటం సకృత్తు. అందువలన అన్ని రూపాలూ, ష్యకియలూ అయా ఛ-దస్సులలో [(వాయగలిగిన వారుంటే (పయోగాలు 'వతిభావంతంగా చేయటానికి వీలున్నదని పై పేర్లే పకటిస్తున్నాయి, 5. "దిగంబర కవిత్వం” అంటామే కాని, 'దిగంబర కవితలు" అని అనం కాని, “దిగంబర కవుల కవితలు' అని అంటాం. కాబట్టి దిగంబర కవులు ఖండకావ్య (వ[కియనే చేపట్టి నిర్వహించారని ఆ పేరే నూచిస్తున్నది. వారి ఖండకావ్యాలకు 'దికొలని పేరుపెట్టుకొన్నారు వారు. ఫై పరిశిలన వలన ఒక విషయం స్పష్టంగా తెలుస్తున్నది. 20వ శతాబ్చి తెలుగు సాహిత్యంలో వివిధ సాహిత్య్వోచ్యమాలు తలయెత్తి వివిధ (వయోగాలు నిర్వహించినా (వ్యకియా (పమాణ దృష్టితో వివేచిస్తే రెండే రెండు విభాగాలు ఏర్పడతాయి. ఒకటి: ఖండకాప్య [వయోగం. రెండు: కావ్య (వయోగం. ఖావకవులు, అభ్యుదయ కవులు, ఖండకావ్యాన్నే స్వీకరించారు. మవాోకావ్య (వయోగం క్లాసిసిజంను బలపరుస్తుంది కాబట్టి కాల్బనిక కవులు దానిని ఉఉపేక్తించారు. అభ్యుదయ కవులు తిరస్కరించారు. నవ్య నం్యపదాయోద్యమ కవుల బలమంతా కావ్య .వ(కియలలోనే ఉన్నది కాబట్టి వీరొక్కరూ ఒక శాఖగా, మిగిలిన వారందరూ మరొక్క శాఖగా చీలిపోయి నట్లయింది.

(వ(,కియా వరిఖాషలో నూర్పు అనివార్యం 395

ఇంగ్లీషులో "లాంగ్‌ పోయెమ్స్‌' అనీ "మైనర్‌ పోయెమ్స్‌' అనీ రెండు న్ఫూల విభాగాలున్నాయి. వాటిల్లో నవ్య సం్యవదాయ వాదులు లాంగ్‌ పోయెమ్స్‌ను, కాల్పనికోద్యషూది కవులు "మైనర్‌ పోయెమ్స్‌'ను అభిమానిస్తారు. ఒకరు క్లాసిక్‌ను గౌరవిస్తే మరొకరు లిరిక్‌ను మన్నిస్తారు. లాంగ్‌ పోయెమ్‌ మనకు కావ్యభేదమో, దీర్ణకవితయో, లఘు కావ్యమో, కావచ్చు. మైనర్‌ పోయెం గేయం కావచ్చు, ఖండకావ్యం కావచ్చు. ముక్తకం కావచ్చు. అధునిక కవిత్వంలో ఆకృతి అనుభూతికి పకృతి!

“కవిత' అని గానీ, "కాప్యం' అని గానీ అన్నప్పుడు ఒక (ప్మకియ స్పష్టంగా పరిత మనస్సులో మెదులుతుంది. ఆ _ష్యకియకు ఒక విర్దిష్టమైన బాపారరూపం, గుర్తింపదగిన అంతరచూఎం, ఒక స్వభావాన్నీ అనుభవాన్నీ అందించే అంతశ్ప్చెతన్యం (పష్యకియగా వఠిత గుర్తించటా! ఎంతైనా అవసరం. ”/6 08% 01౫ 92) 82 8 1006 15 2 0100 0 పజిణం/ ౪066 052 ఈం. 3120, 120666 0 200౫01ట౦[58031202076 20600021 18403663 1021 2౪2/3 19010668 613600ట4 (90౪811 06 ౪902117 గయల లంగ! తుంటి. 5006 1000639 జం 1000821272016 0 6౪60 00౧0౧౯౬ (68664”- అనే శ151 [0౪14 మాట లీ సందర్భంలో గమనింవదగినవి- ([1165 0[ష1లషటూల వు. 74). (వ్యక్రియను గుర్తించటంలో పరిమాణం (సైజు) గణణీయమైన పాత నిర్వహిస్తుంది. అయితే, (వ్మకియ కొక నిర్దిష్టమైన రూపం రూఢికెక్కి ఉన్నప్పటికీ (పతిభావంతుడైన. కవి తాను వినూత్న (పయోగోన్ని చేయటానికై అ రూపానికి పరిమాణంలో హెచ్చు తగ్గులు ఛేస్తాడు. మరికొన్ని విశేష లక్షణాలను జోడిస్తాడు. లేదా, ఉన్నవాటిని కొన్నింటిని మారుస్తాడు. ఇటువంటి (1పయోగాలు కావ్య _ష్మకియల్లాంటి పరిమాణంలో పెద్దవైన వాటిలో కవులు చేస్తే వరితలు గుర్తిచటం పములభం. కాని, కాల్బవిక .క్రవిత్వోద్యమంలో వెలువతిషం'ఈవఈలా- వంటా చిన్న (ష్యకియలలో విరివిగా జరిగే (పయోగాలలోని _పత్యీకతలను గాని, రూప భీదాలను గాని విశ్లేషించి నిరూపించటం కష్ట సాధ్యం. ఇంగ్లీషు సాపాత్యంలోని 'సోనెట్‌' చిన్న (షృకియ అయినా, అందులో ఎన్నో (పయోగాలు జరిగాయి. వాటిని వర్గీకరించి పేర్లు పెట్టి విమర్శకులు వివీకాన్ని (వదర్శించారు. అయితే, (పతి (కొత్త పయోగానికీ ఒక్కొక్క పేరు పెట్టి పిలవటం వారికి కష్టమైపోయింది. కొందరు పయోగం చేసిన కవిపేరో, అందులోని కధపేరో, రనం పేరో లేదా అందులోని అభివ్యక్తి విధానం పేరో, న్వభావ విశేషం పేరో కలపి (ష్యకియను పిలవటం (వవేశపెట్టారు. మంది యెొక్కువైతీ మజ్జిగ పల్పనైనట్లుగా, వఠత గుర్తింప దగిన బలమైన (1ప(కియలో లేదా ఉప ష్యకియలో కొన్ని మ్మాతమే రంగంలో నిలిచాయి; మిగతావి నామమ్యాతంగా ఉంటూ తెరమరుగుకు చేరిపోయాయి.

మన తెలుగు సాహిత్యంలో కాల్పనిక కవులు ఖండకావ్య. (వ్మకియల్లో చేసిన (వయోగాలను విమర్శకులు గాఢంగా పరిశ్తిలించి వివేచించలేదు. స్తూల విశ్లేషణంతో "కవితలు" “ఖండకావ్యాలు! “లఘుకావ్యాలు” అని. మాతం పేర్కొనటం జరుగుతున్నది. కాని, ఈ కృషి చాలదు. ఈ మార్గంలో ఇంకా లోతుగా, అర్ధవంతంగా పరిశీలనలు, పరిశోధనలు సాగవలసి ఉంది.

ఖండ కావ్యాన్ని గురించి చాలమంది విమర్శకులు తెలుగులో చర్చి-చారు. మచ్చు కొకటి రెండు నిర్వచనాలు:

396 సాహిత్య -చర్మెితలో చర్చనీయాంశాలు శ. _ “మవాో కావ్యములనుండి రననద్దట్టములు కాని, ఒక విక విషయమును గురించి (వాసిన కొన్ని పద్యములు కాని, విడిగా తీసినచో అవి ఖండకావ్యములగును.

-విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు. 2. ఉదాత్తమైన మవాకావ్యం కంకు ఈ ఖండకావ్యం తక్షణ హృదయస్పృక్కు* కవి హృదయ జ్వలనములో వెలువడిన రసఖావ నంగితమున కిది తారాస్థాయి”. -ఇందగంటి హనుమచ్చాఫస్తిగారు. 3. ఖండకావ్యమనగా చిన్న కథ, కొన్ని ప్మాతలు, పరిమిత పద్యము లుండి ఆశ్వాన విభక్తముగాని రచన కావచ్చును. లేక ఒక వద్యమో, కొన్ని పద్యములో ఉన్న రచన కావచ్చును. (గురజాడవారి

"దేశ భక్తి గేయము, రాయ్యపోలు వారి తృణకంకణము ఖండకావ్య (శ్రేణిలోనే చేరును. అధునిక కావ్యములలో జాషువా గారి కావ్యములు ఖండకావ్యములే. పింగళి కాటూరుల 'సౌందరసందము” అశ్వాస నియతి వలన కావ్యమైనది”” -డార్టర్‌ సి,.నారాయణరెడ్డిగారు.

ఈ నిర్వచనాలూ, ఈ వివేచనలూ ఇప్పుడు పునపరిశిలించదగినవిగా ఉన్నాయి. నేటి విమర్శకులు మవాోకావ్యాలనుండి విడిగా తీసిన రనవర్దట్టాలను ఖండకావ్యాలుగా గుర్తించరు. వాటిని కావ్యఖాగాలు గానే పేర్కొంటారు. ఖండకావ్యం అంకే కావ్యంలో నరకబడిన ఒక ఖండం కాదు. ఖండంగా ఉన్నా నయం సమ్యగంగా ఉండేది. నగరాది వద్దనలు స్వయం సమ(గాలుగా కనవడే ఖండికలుగా ఖావించటానికి వీలులేదు. ఖండ కావ్య (ష్మకియా నిర్మాణ న్పృహతో నృజింపబడిన కవితలే ఖండకావ్యాలు. . వికవిషయాన్ని గురించి (వ్రాసిన కొన్ని పద్యాలు ఖండకావ్యాలు కావచ్చు.

చిన్న కథ, కొన్ని ప్యాతలు, పరిమిత పద్యాలు కలిగి ఏకాశ్వానంగా ఉన్న రచనలను ఖందకావ్యా లనటం సమంజనం కాదు. ఇటువంటి వ్వాటిని రాయ్యపోలు వారు 'లిరిక్కు'లన్నారు. అ వాడుక రూఢికక్కలేదు. కాబట్టి, ఈ _ప్యకియను లఘు కావ్యమనటం నమంజసం. సౌందరనందం కావ్యం. తృణకంకణం లఘుకావ్యం. "దేశభక్తి గేయం ఖండ కావ్యం. ఒక పద్యంగాని, కొన్ని వద్యాలుగాని ఉన్న స్వయంనసమ్మగమైన సం్యగహరచన “ఖండకావ్యం అనటం బెచిత్యం. దీన్నే "కవిత అని విలవటం సౌలభ్యం

సం 16680 08 [6 కటజ ౫631 0140606 ఆ ఉల 2008 ౦0౧౯౭6౦8 10 110206”. (094 01 2206 పు.23). సాపాత్యంలో ృవ్యకియావర్తనాన్ని బట్టి పరిభాషలో మార్చు రావటం అనివాఠత్యం!

(ఆదివారం ఆంధధ్యవభ : 24.90.1989)

గ గోవులను కాసేవాడున్నాడు గొరెలను కాసేవాడే లేడు

“అ వర్దాగమమందు గోవుల నరణ్యాంతబులన్‌ మేపుచున్‌ గోవిందుండు పలంబ వైరియుతు. డై గోపాల వర్గంబుతో! టూవీణ్యంబున( గందమూల ఫలముల్‌ భక్తించుచున్‌ మంజుల (గావ్యాగంబుల! (బీతి జల్టి గుడిచెం గాసార తీరంబులన్‌”. “విశ్వమోహన మైన వేణునినాదంబు నరస గంభీర గర్టనము గాంగ మహనీయ నిర్మల మందవోనద్యుతి లలిత సౌదామినీ లతిక గాంగ దలచుట్టు బాగుగ దనరు పింఛపుదండ శైల భేదన శరాసనము గాంగ గరుణా కటాక్ష వీక్షణ నుధావర్షంబు నలిల ధారా (వవర్షంబు గా! జూడనేతెంచు గోపాల జనమునిం్యద చాతకంబుల దురవన్థ చక్క జేని కృష్ణమేఘంబు బహుతరకీర్తి నొప్పె విమల బృందావనాకాశ వీధియందు”. “గోవుల వృష వత్సంబుల వావిరి/ బూజించి పిదవ వర్తాకాల త్తీవనితను బూజించెను శ్రీవల్లభు. డయ్యు గోవశేఖరు( డధిసా! ” . (అంధ భాగవతము దశ.స్కం.పూ. 759, 761. 762) మనకున్నది ఒక్కడే ధివ్యగోపాలుడు. వారివంశ కృష్ణుడైనా, భాగవత కృష్ణుడైనా బాలలీలలతో గోవులను కాస్తూ బృందావన వీధులలో, కాసారతీరాలలో, కొండలోయలలో, చెట్లనీడలలో గోపాలబాలకులలో కలిసి తిరుగుతూ. ఆటలాడుతూ, పాటలు పాతతూ, చల్డులను అరగిస్తూ, వెన్నలను సేవిన్తూ మనకు (_పత్యక్షమౌతాడు. అయన చేసే అన్ని లీలలు ఒక యెత్తు, ఆయన పాడే వేణుగానం ఒక్కటీ మరో యెత్తు. అ వేణుగానం జగొన్మోహనం. గోవులనూ, గోపికలనూ, చరాచరజగత్తునూ సమ్మోహనంగా ముంచెత్తుతుంది. అతని మూర్తి హృదయాన్ని కరిగిన్తుంది; అతని వేణుగానం అత్మను అలరిస్తుంది. గోపాల బాలుణ్ణి గోపికలు చూచినవ్వుడు కనుకేలితో పాటు వినుకలిగూడత వారి మాటలలో ధ్వనిస్తుంది.

398 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు “శవణోదంచిత కర్ణికారకముతో, స్వర్జ్థాభచేలంబుతో నవతంసాయిత కేకి సింఛకముతో, నంభోజ దామంబుతో స్వవశుందై, మధురాదరావృతముచే వంశంబు! బూరించుచు న్నువిదా! మాధవు. డాలవెంట వనమం దొప్పారెడిం, జూచితే ఆంధ భాగ. డశ.పూ./7/7] “గిరు లెల్ల జగము అయ్యుం దరు లెల్లను బల్లవించె ధరణి గగనభూ చరులెల్లను జొక్కిరి, హరి మురళిరవామృతము సోక ముద్దియ! కంటే! ” (795) గోపాలకృష్ణుని మురళీరవానికి మూగగా పరవశించేవి కొండలు, వాగులు, చెట్లు, చేమలు, తీగలు, పొదలు, కాగా, పరవశిస్తూ పలికే జివులు గోపికలు. వారు గోపాలుని కోసం గొంతెత్తి ఆలపించే పాటలు గోవికాగీతలు. మన అదృష్ట మేమంటే, బాలకృష్ణుని మోహనమురళి కోసం విరహం చెందే గోపికలు ఖాగవతంలోనూ, భావకవితలలోనూ (పత్యక్షమౌతారు. భావకవితలలోని గోపిక రాధిక కూడా కావచ్చు. భాగవతకవితలో వియోగభావత్మీవత పోషింవబడితే, భావకవితలో వియోగ భావతీీపత వలన ఏర్పడిన ఒక మానసికావస్థ వ్యక్తమౌతుంది. దానిలో భాసించే భావోద్వేగం గితంలో (పాణంగా (నవహిస్తుంది. * ఆ రెంటి భేదం తెలుసుకోవటం సులభం. ఉదాహారణకు - “ అక్కట! బంధులున్‌ , మగలు, నస్నలు! , దమ్ములు. బు్యతకాదులున్‌ నెక్కొని ర్యాతి. "బోకు. డన నీ మృదుగితరవంబు వీనులన్‌ 'వెక్కస మైన పచ్చితిమ. వేగమె మోహము నొంది, నాధ! నీ వెక్కడ( బోయితో? యెఖు( గ మ్మీకియ నిరర్ణయు' డెందు. గల్గునే *? ” ( ఆంధ. భాగ. పూర్వ. 1051) ఈ వద్యంలో గోపిక తన;మనోగత భావాలను వ్యక్తంచేయటంలో కొంత ఉ్నదిక్తతను వ్యక్తం చేస్తున్నది. ఉదిక్త స్థితి కంటె ఉద్వేగ స్థితి అతివేలంగా ఉంటుంది. ఉద్వేగం ఒక మానసిక స్థితిని వ్యక్తీకరించేదిగా ఉండాలంటే - భావోద్వేగంవలన గోపిక హృదయం తన వియోగ స్థితి యొక్క ఉద్వేల్వపకృతిని వదర్శిస్తున్నట్లుగా ఉంటుంది." కృష్ణస్తిగారి యీ గీతం (పసిద్ధం. “మోయింవకోయ్‌ మురళి, (మోయింపకోయ్‌ కృష్ణ! తీయ తేనియ్డ బరువు, యోయలే దీ (బతుకు! (మోయింవకోయ్‌

1. మురళి పాటకు రగిలి, మరుగు నీ వెన్నెలలు! సాగయు నాఎద కీల, తగని సౌఖ్య జ్వాల? మోయింవకోయ్‌ .

గోవులను కాసేవాడున్నాడు... 399 బి. కాలు చల్లదనాలొ |! కనలు తీయదనాలొ!

వలపు పిల్లన (గోవి పిలుపులో ! సాలపులో!

వలదోయి! అలము నీ కలలలో నిదురింతు -

ఖరమోయి! నీ (పేమ వరమే నేటి రేయి - యోయింపకోయ్‌

కృష్ణశా(స్తి గారి "కృష్ణ పక్షం” లోని “అన్వేషణం' గోపికా మానసికావన్గకు " మధురాఖివ్యక్తి; అ ఖందకావ్యమంతా ఒక యెత్తు; ఈ భావగితిక ఒక్కటీ మరొక యొత్తు. వియోగమానసికావస్థ నుండి ఉవ్వెత్తుగా ఎగిరిన అధిక్షేవ భావోద్వేగావస్థ అనే - కడలికెరటం ఈ గీతం. ఈ రెండెంటిలో భఖభాగవతకవిత్వంలో కంక కాల్బనిక స్వభావం విశేషంగా గోచరిస్తుంది. ఖారతీయులకు వేణువూదే గోపాలుడు ఖాగవత వాజ్మయంలో పాట' పాడి వినిపిస్తాడు.

పాశ్చాత్యులకు "పైవ్‌ ' వూదే గోవబాలుడు 210121 వాజ్బయంలో పాట పాడుతూ కనిపిస్తాడు. ఒకడు గోవులను కాస్తే మరొకడు గ్యొరెలను కాస్తాడు. - భారతీయులతో పాటు తెలుగు వారు కూడా పాశ్చాత్య సాపాత్వాలలోని - విశేషించి ఇంగ్లీషు సాపాత్యంలోని - అందులోనూ ఇంగ్లీషు కాల్పనిక కవిత్వోద్యమంలో ఖాగంగా వెలువడిన - "210121 060 " ని చదివి, దాని శేరణతో కొన్ని ఉపయోగాలు చేశారు. జరిగిన విశేషమేమంకే - బాలకృష్ణుని వంటి గోపాలుణ్ణి భావకవులు సృష్టించలేకపోయారు. ఎందువల్లనంకు - అతడు ఎంతటి గోపబాలకుడే అంతటి అధ్యాత్మిక (వతీక. ఖాగవతంలో గోవొక (పతిక, గోపిక ఒక ,పతీక, (4 కృష్ణుడు మరొక _పతిక. ఈ స్వభావం రాధా మాధవ తత్త్వంలో (వచేశంచి (4 కృష్ణుడు రసానికే _పతీక అయ్యాడు. వేణుగానలోలుడైన గోపాలుణ్ణి ఆధ్యాత్మిక (వతికగా వాడుకోవటానికి ఎంతవరకు అపకాశం ఉందో అంతవరకు (వయోగాన్ని సాగించగలిగారు భారతీయ కవులు: అయితే, కృష్ణశ్యాన్తిగారి లాంటీ కవులు అ ఆధ్యాత్మిక (వఓకకు కాల్పనిక (వవృత్తిని జోడించి తపము యుగ వచైతాన్యాన్ని తాము పోషించగలిగారు. కాని, వారి కవితలలోనూ గోవులను కాసే గోపాలుని కంకు గోపికలను పోచే గోపాలుడే రంగ్యపవేశం చేశాడు. అందువల్ల అది (పణయకవిత్వశాఖగా పరిగణించబడింది.

21061 అనే వదాన్ని మనం విశేషణంగా వాడతాం. 254021 శెంంలా' అనీ, వజుకంణ కెంణ అనీ విడివిడిగా వ్యవహరిస్తా. అయితే, పాశ్చాత్యులు మ్యాతం ' 10౧౫1 ' అనే వదాన్ని పాఠిభాషిక వదంగా, నామవాచకంగా కూడా వాడతారు. అంతే కాదు - దాన్ని ఏకవచనంలోనూ, బహువచనంలోనూ వాడతారు. అలా వాడితే అయా శబ్దాలకు వేరువేరు అర్థాలు ఏర్పడుతాయి.” 20213 “అని బహువచనంలో వాడితే ఆ కాఖలో వెలువడిన వ్యకియలను (గహించాలి. 2:0/21 అని ఏకవచనంలో (పయోగిస్తే వస్తుసంబంధమైన స్వభావమని నృష్టమౌతుంది. పాశ్చాత్య సాహిత్యాలలో ,కీన్తుకు పూర్వం నుండి “పాస్టారల్‌ (వ(కియలు ఉన్నాయి. (కీ.వూ. మూడవశతాబ్దంలో సిసిలీకి చెందిన థియ్యోకిటన్‌ రచించిన ఐడిల్స్‌ (౨6 14139) అనే రచన 28560021 కశం౧010046 అనే (ష్యకియకు నంబంధించింది. అ తరువాత (గికులో వర్టిల్‌, ఇంగ్రీషులో స్పెన్సర్‌ నిర్మించిన '20410౪05', పోన్‌ రచించిన క4021 (వ(కియలుగా స్థిరవడ్డాయి. వీటిల్లో సామాన్యంగా కొంత వర్ణనం, మరికొంత సంభాషణం, కొంత కథాకధనం, మరికొంత నాటకీకరణం కలిని పష్యకియ మ్మిశరూపంగా గోచరిస్తుంది. చంధస్సు సాధారణంగా హెగ్పామీటర్‌ లో గానీ, పెంటామీటర్‌ లోగానీ సాగుతుంది. 16.17

400 సాపొత్య చరితలో చర్చనీయాంశాలు 8 వ శతాబ్బాలలోని పాశ్చాత్య విమర్శకు లందరూ ,(టాజెడీ, కామెడీ , సెకైర్‌, ఎపిక్‌ లాంటి (ష్మ్యకియలలాగానే 'పాస్తారలొ ను కూడా (పత్యేకంగా పరిగణించారు.

ఒక కావ్యంలో గానీ, నాటకంలో గానీ, మరే _ష్మకియలో నైనా కానీ వన్తువు. పూర్తిగాన, పాక్షికంగానో 228021 స్వభావాన్ని సంతరిచుకొన్నట్లు చెప్పవలని వస్తే అఆ పదాన్ని ఏకవచనంలో (పయోగించటం సాపాత్య విమర్శలో పరిపాటి. తాత్పర్య మేమంటే - " శ[021! ' అనే పదం బహువచన (ప్రయోగంలో వ్యకియలనూ, రూపాలనూ తెలువుతూ ఉంకే, ఏకవచనంలో వస్తుగుణాన్ని వ్యక్తం చేస్తూందన్నమాట!

తెలుగు సాహిత్య విమర్శలో 2081 అనే పదానికి ఈ రెండర్థాలూ వచ్చే పారిభాషిక వదం లేము. అంతేకాదు, తెలుగులో అలా కుదరదు. చూడండి 210821 [061 అనేవదానికి కుదిరినట్లుగా 2500121 066 .అనే పదానికి తెలుగు పరిభాష ఇంకా స్థిరంగా ఏర్పడలేదేమో. డొక్టర్‌ సి.నారాయణ రెడ్డిగారు ౨18910౧1 068 ను '“గోపగితములు' అని పిలిచారు. ఆండ శేషగిరిరావు గారు “గోపకావ్యము' లన్నారు. ఈ రెండింటినీ (ప్మకియాస్వరూపన్వభావాలను బట్టి మనం వాడుకోవటానికి వీలున్నా *2:0/21 004) అంకే 'గోపకవిత్వం " అని మ్మాతం వ్యవహరించలేం.

డాక్టర్‌ నారాయణరెడ్డిగారు భావ కవిత్వశాఖలలో మూడవదిగా _వకృతి కవిత్వాన్ని పేర్కొని దానిలో అంతర్విభాగంగా పల్లీయ (పకృతి చ్యితణ కవిత్వాన్ని వివరించారు. ఇది ₹150021 06%) అనే. పదానికి మారుగా వాడిన తెలుగుపదం దీనికి తెలుగులో " వల్లీియ కవిత్వం * అని విలిచే వాడుక లేదు, అపార్థం వచ్చే అపకాశం ఉన్నది కాబట్టి. పల్లియుల చేత రచింపబడిన కవిత్వం కాదది; పల్లియుల నుద్దేశించి నాగరికులు రచించిన కవిత్వం అది. కాల్పనిక కవితాయుగంలో తెలుగులో కృషీవలులను గురించి, పడపలవాళ్లను గురించి, చేవలు పట్టేవాళ్లను గురించి, గొల్లవాళ్లను గురించి, ఆలకావరులను గురించి, అంట్లు తోమే వాళ్లను గురించీ, కవితలు వెలువడ్డాయి. వీటన్నింటినీ కలివి 1254041 0605 అంటున్నారు. అంటే గోపగీతాలన్నమాట, లేదా గోవకావ్యాలన్నమాట! దురదృష్టమేమంకే - పై ఇంగ్లీృు మాటను తెలుగు విమర్శకులు యథాతధంగా వాడలేదు; వాడిన తెలుగు పరిభాషాపదాలకు (ప్రాచుర్యం రాలేదు.

కృషీవలుడి మీద దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారు రచించిన కావ్యం అ తెగలో ఉత్తమమైనదిగా ఖావింపబడుతూ ఉన్నది. గోపకులను గురించి (వాస్తే గోపకావ్యం; గోపగితం అయినట్లు కృషీవలుని మీద (వాస్తే కృషివలకవిత్వం అవుతుందనే అలవాటు చొప్పున “దువ్వూరి రామిరెడ్డి ' కృషివలకవిత్వము'” అని (4 కడియాల రామమోహన రాయ్‌ గారు ఉవ శీర్షికలో ఉపయోగించారు. కాని, అ మాటకు ఈనుశీలనంలో పారిఖాషికవదంగా 'తెలుగుకవితా వికానం' లో వాడటానికి వెనుకంజ వేశారు. అందువలన “కృషీవల కవిత్వం" అంకే కృషీవలుని గురించి (వాసిన కవిత్వమే అర్థం కంఠె, కృష్ణిపలుడైన కవి రచించిన కవిత్వం అనే అర్థమే ఎక్కువగా న్ఫురిస్తున్నది.

ఇంగ్లీమ సాహిత్యంతో పోలిస్తే గ్మొరెల కాపరుల జీవిత వృత్తాలను చితించే కావ్యాలు

గోవులను కాసేవాడున్నాడు... 401 తెలుగులో వచ్చినవి చాలా తక్కువ. వాటిల్లో దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారు రచించిన "వనకుమారి' (వసిద్ధమైనదె; ఆ కావ్య (ష్యకియను “'గోపకావ్య" మని డాక్టర్‌ సి.నారాయణరెడ్డిగారు పేరుపెట్టి పిలిచారు. వల్లె వట్టులలో నివసించే వివిధ వృత్తులవారి, తెగలవారి పపృత్తులను, జీవిత ఘట్టాలను చ్వితించే రచనలు కాల్పనిక చైతన్యంతో వెలువడ్డాయి. దువ్యూరితో పాటు కవికొండల, బావిరాజు, కొనకళ్ల వెంకటరత్నం మొదలైన కవులు ఈ శాఖలో (వయోగాలు నిర్వహించారు. వీటిలో కొన్ని గోపగీతాలు, కొన్ని గోవకావ్యాలు. 'గీతం' గానయోగ్యమై న పాట రూవంలో నున్న (వ(కియను తెలివిడే, ' కావ్యం. లఘు, ఖండ కావ్య (_ష్యకియలలో దేనినైనా నిర్దేశిస్తుంది. అయితే. "గోప” శబ్దం కష[01 అనే విశ్లేషణానికి పతినిధిగా తెలుగులో నిలిచింది. ఏమైనా, ఈ పారిఖాషిక వదాలను వస్తున్వభావనిర్లేశకాలుగా వాడినంతగా (ప్యకియారూపాన్ని పతిపాదించే వానిగా, మన విమర్శకులు (పయోగించలేకపోయారు. "

దీని కొక బలమైన కారణం కూడా ఉన్నది. [00298 ను చదివి తెలుగు కవులు ఉత్తేజితురై తెలుగులో కర్షకాదుల జీవిత్మవవృత్తులను చిన్నచిన్న కవితలుగా, పాటలుగా, కావ్యాలుగా వ్యితింపదలచుకొన్నారే కాని క2:[021 (ప్యకియల వికాసాన్ని ఇంగ్లీషు సాహిత్యంలో లాగా తెలుగులో కూడా వెలయింవచేద్దామనే దృక్పధంతో వినిర్మించలేదు. అందువలన వస్తువెవిధ్యాన్ని సాధించినంతగా రూపవైవిధ్యాన్నిగాని, అంతకుమించి తత్త్వ గాంభీర్యాన్ని గానీ సాధించలేకపోయారు.

పాశ్యాత్యుల 101011 లో గ్యోరెల కాపరి కేర్యదబిందువు. అతణ్ణి ఆయా యుగాల్లో తీర్చిదిద్దే వైఖరి ననుసరించి ఆ _పష్మకియా వికాస చర్విత ముందుకు సాగుతుంది. ముఖ్యంగా క్లాసికల్‌, రొమాంటిక్‌, మోడరన్‌ యుగాల్లో గారెల కాపరి _( 10 ఏనీభటిజడు.... పాత ఎలా చితింపబడిందో క08౯ ౪.342౧౧6 మాటల్లో గమనిద్దాం న. క్రరిటడ!, ౧1181021 310౯౫1 ంై105 *14 2 ౧౦౧౦లటం౧ 0 ౧49 296 ౦౯100022 ౧౭౦96 ఖాథే 100800 1 2 & క ల లం కీలిలజక, టం 90001010 ౦౯౬౪1016 186 13 ఉం 8011 (0%2649 *[10% 211 లధట806 $61౪63; 041231 116, తం పరగరంజ రంయక, ఉం 1100053 2064 ₹ంహు1[6ం, జం ౧౦1016 1915166 ఏంం0 20౯ 10006; ల 26 088 0£ 6 (0609800. 206 98లటుగిజారే [0022108 కం 286 [00002038 22 అు౦!ల0 ఆ డయుజ10. 2 లల! టల ఉట & అయ110 (ఖల ఖొతే ౧3 2021106003 286 $0%5 జరి ౪౧17ల 06 ౧౧౦౦౩ ౪ 907ల0064 ౪1 ఉం ౧౧౭6ం 4801, *0100 అంటు ౪10 లం అతరం2! [ట్రం ౧౦౧౦౦౧౮౩45 ఇం0% ౧1 కిజారే 06 ౫ 116, 2064 ఉల ణ౫భ1|0 ౧100, 21005 పంర0ు101, 1240 2 [౯206 0౯౪61210 ౧౧౧౦౦౧౫౦౧౩, 229 ౦01014 0౯ తిల! 200106. 12 మండలం కిమ(0౧౫1, ఏం [220 08 46 అంయిలీల6, *నింటిం 3160211266 0౯ 96, ౪2013%ట అట, 13 ౯06 ఫం108 టు 9 [6126+01 మంగి ౧8096, 90గ000టు ఉం ఇంణుం 9046 ట5త20/ టం 00064. (01000౧21 : 1 0౧౮21 100% 5ంగటు (సలుంలు ఉం౦ంషట) వు.5.65) ఈ వికాస దశలు తెలుగు గోవకావ్యాలకు వర్తించవు. మానవతకు మవహానీయ టవతినిధిగా నిలిచే గోపవీరుడు కళాపూర్జుడుగా మన తెలుగులో పుట్టలేదు. కాని, తెలుగు జీవితంలోని వెలుగురేకలను చిందే వల్లీయ (పకృతులు తెలుగు కవితలలో చుక్కల బారుల్లా గోచరిస్తాయి.

ఈ వర్యాలోచనం వలన తెలిసే మరొక విశేష మేమంక్షే - తెలుగు కవులు పాశ్చాత్య (వ(కియలము (గుడ్డిగా అనుకరించలేదనీ, తము కాల దేశ భాషావరినరాలకు అనుగుణంగా

402 సాహిత్య చర్యితల్లో చర్చనీయాంశాలు (పృకియలను సొంతంగా నిర్మించుకొన్నారనీ తెలుగులో గోవగితాలను గోపకావ్యాలను నిర్మించిన కవులపై ' 5101231 ' 1పేరణ ఉన్నంతగా ఆ్యష్యకియల (పభావం లేదు. గాంధీ గారి" 40 10 ౪1112805 పిలువు (పేరణ ఉన్నంతగా 06 5100[06/4 భావనా (ప్రభావం లేదు పల్లీయజివిత చ్యితణ కవితలు బలమైన ష్యకియలను నసృష్టించలేకపోయినా కాల్పనిక చైతన్యం గం ఒక బ"ణీని కల్పించగలిగాయి. గోప కావ్యాలలోని ప్మతలు చరిత లేనివ్వారైనా చరితార్జులు!

(ఆదివారం ఆంధ్యపభ : 1.10.]989)

80 ఖండకావ్యాలలో గీతాలూ, గేయాలూ “ఆమె కన్నులలో ననంతాంబరంపు కీలి వీవలు కలవు? ........... ... ...ఎదియొ అపూర్వ మధుర రక్తి స్సురియించు గాని అర్థమ్ము కాని భావగీతమ్ము లవి...” (ఊర్వ్యణ) నీవె నిట్టూర్పు, నీవె కన్నీరు, విశ్వ వేదనామూల్య భాగ్య మీవే, నిజమ్ము నే గళ మ్మార వాడుకొనిన యఖాత శోకగీతమ్ములం దీప శోకగీతివ! ఊర్వశీ![(పయసీ! (ఊర్పః) “ఈ నవాట్టాగమమ్ముతో ఈ కిశోర మధుర కల కంఠమునకు హేమంత మెదలి గొంతు పర వీడెశేని, హృదంతరమున దాగి యొుదిగిన (పేమగీతాల రుచుల నొక్క గాకకు నీకయి విషుచుండు సకియ!” (ఊర్వశి) దేవులవల్లి కృష్ణశాస్త్రిగారు 'ఊర్వశి'లో "ఖావగీతా'లనీ, “శోకగితా'లనీ, *పేమగితా'లని, 'శోకగితి" (తులు) అనీ వయోగించిన వర్ధతి గమనిస్తే వారు రచించిన 'భావకవితల'ను ఖాపగతా లంటున్నారనీ, అందులో శోకమానసికాపస్థను వ్యక్తం చేసేవి 'శోకగితా'లనీ, (పేమ మానసికా వస్టను (వదర్శించేవి “పేమగీతా'లనీ వారు నూచించినట్లు స్పష్టమౌతున్నది. అంతేకాక, “గీతం కంధు “గితి' చిన్నదనీ కూడా కవి పద (పయోగాన్ని బట్టి తెలుస్తున్నది. కవి పాడుకొన్న శోక గీతాలలో ఆమె ఒక శోకగీతి. “గితి' అంకే “గీతిక అనే అర్థం కంట వాటపాడే ఒక తీరుగా గపొంచటం న్యాయం. ఇక్కడ సమంజసం కూడా. కవి పాడే శోకగీతాలలో ఊర్వశి శోకగాన పద్ధతికి లేదా శోకదిత్తప్పత్తికి ఆలంబనం! కృష్ణశ్వాస్తిగారు “గీతములు” అనే పదాన్ని సొభ్మిపాయంగా, సార్థకంగా, (ప్యకియా సూచకంగా వాడుతున్నారా? లీదా? అన్నది చర్చనీయాంశమే. వారు తమ కవితా స్వర్గోత్సవ సంపుటాలలో కృష్ణవక్షానికి "నామాట" (వాస్తూ తాము రచించిన వ్మకియలను గురించి పస్తావవశంగా పర్కొన్నారు “నాకు మ్మాతం నా వచనరచనలు నా పద్యాలకీ, గేయాలకీ తీనిపోవు అనిపిస్తుంది. అయిళజీ, పద్యాలూ, ఎన్నో గీయాలూ, నాటికలూ, యక్షగానాలూ, వ్యాసాలూ, ఉండిపోయాయి”. (పు.౫1) ఈ వాక్యాలలో మొదటిది కృష్ణశ్యాస్తిగారు వచనంలోనూ, పద్యాలలోనూ, గేయాలలోనూ రచించిన రచనా రూపాలను సాధారణంగా పేర్కొన్నది. రెండవది _ష్మకియలను _పత్కీకించి పేర్కొన్నది.

త౦04 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

కృష్ణపక్షం, వవాసం, ఊర్వశి - ఖండకావ్యాలలో కొన్ని పద్యాలలోనూ మరికొన్ని మాత్రా ఛందస్సులలోనూ రచించినవి ఉన్నాయి. పద్యాలలో తేటగీతులు విరివిగానూ, చంవకోత్పలమాలలూ, సీసాలూ, కందాలూ యధావకాశంగానూ కృష్ణశ్యాస్తిగారు వాడారు. .తేటగీతులలోనే కవతలను ఎక్కువగా (వాశారు కాబట్టి పద్యాలనన్నింటినీ 'గీతము"లని.అంటున్నారని అనుకోవటానికి బలమైన కారణం కనపడుతున్నా, కృష్ణశ్నాస్తి గారు 'గీతములిను “10” అనే అర్థంలో వాడారన్నది స్పష్టంగా తెలుస్తున్నది. ఎలాగంటే “నాకు మూగతనం వచ్చాక, సినిమా పాటలు గాక, కొత్త [34108 (వాన్తున్నాను. హైదరాబాదులో (పారంభించాను. ఆ "103" మొత్తం పేరు “కృష్ణరజని" అని - అంకే చీకటి ర్యాతి అని అర్ధం. అంతేగాక కృష్ణశ్నాస్తి సాహిత్యం, రజని గ౫$10 అని. (అయితే అన్ని పాటలూ రజనితో కూర్చుని వాయడం పడలేదు” అని వా రన్నారు.

వారు సినిమాకు (వాసినవి “పాటలు, కృష్ణరజనిలో కూర్చినవి *1౬)/౧౦క౯”. మరి లిరిక్స్‌ అంకే వారి తెలుగు వాడుక ఏమిటి? గితములనీ, గేయములనీ, పాటలనీ వారు వాడారు. వీటిల్లో పద్యాలనూ, గేయాలనూ కలిపి గీతాలని పిలిచారు. అందువలన “కృష్ణపక్షం” గీతాల సంపుటి అయింది. కృష్ణపక్షంలోని పద్యాలూ, గేయాలూ బాణిలతో పాడదేవి కావు. భావానుగుణంగా పాడటానికి వీలున్నవి. అయితే, కృష్ణరజనిలోని గేయాలు ట్యూన్సుతో పాడవలసినవి. అవి ఒక విధంగా ఆధునిక పదకవితలలాంటివి. అంకే కృష్ణవక్షం కవితలలో సంగితం ముత్యంలో నీరులా మిలమిలలాడుతూ ఉంటుంది. కృష్ణరజని సంగీతంలో కవిత నీటిలో ముత్యంలా నిగనిగలాడుతూ ఉంటుంది. మొదటి రకం సాపాత్య లిరిక్కులు; రెండవరకం సంగిత లిరిక్కులు. మొదటివి భావగీతాలు, రెండవవి భాపగేయాలు.

రాజహంస పచురణలు .(మ్మదాను) కృష్ణశాస్తిగాలి గేయాలను రెండు సంపుటాలుగా (పచురించి వాటికి వరుసగా '"అమృతవీణి, "'మంగళకాహాళి" అని పేర్లు పెట్టాయి. వాటికి “మున్నుడి” ,వాస్తూ పాలగుమ్మి పద్మరాజుగారు (ప్యకియా పరిశీలనకు పనికి వచ్చే విలువైన మాటలు కొన్ని చెప్పారు. తాత్పర్య మేమంకే: ఆ సంపుటాలలో ఉన్నవన్నీ గేయాలనీ, అవి ఖండకావ్యాలనీ వారి నిష్కర్ద.

"ఈ సంపుటిలోని వన్నీ గేయాలు. కృష్ణశ్యాస్తిగారి గేయాలు. గేయాలు అంక పాడదగినవి, లేక పొడవలసినవి. కృష్ణశ్యాస్తిగారిని గురించి తెలిసున్న (వతి ఒక్కరూ ఈ సంపుటిలోని గేయాలలో కొన్నిటినీ, అన్నిటినీ ఎవరో ఒకరు పాడగా వినే ఉంటారు. పాటలుగా వింకు తప్ప వీటిలోని అందచందాలు వూర్తిగా అపగావాన కావు. వీటిని ఖంఉి కావ్యాలుగా చదువుకోవచ్చు. వీటిలోని కవితా పూధుర్యాన్ని మెచ్చుకోవచ్చు. అయితే ఇవి చదువుతున్నప్పుడే వీటిలో అంతర్భూతంగా ఏదో సంగితం ఉందనిపిన్తుంది; పాడుకోవాలనిపిస్తుంది. గొప్ప వాగ్గేయకారుల రచనల పత్యేక లక్షణం అది..... కృష్ణశ్నాస్తై గేయాలు అన్ని తీర్చి దిద్దిన ఖండకావ్యాలు. వాటిలో కవితాశల్పం కారవడదు. ఊరికే చదివినా పేలవంగా అనిపించవు”. (కృష్ణశ్యాస్తి గేయ సంహిత -1. అమృతవీణ” వు.౫ష్ఫు

పద్మరాజుగారి తీర్సు చాల వివేకంతో కూడి ఉన్నదని చెప్పాలి. ఎలాగంకే కృష్ణశా;స్తిగారే వారి గేయాలను "కొత్త లిరిక్సు' అన్నారు. “పాటలు” అని కూడా ' తెలుగులో నూచించారు,

బండకావ్యాలలో గీతాలు, గేయాలు శీ05 కాని, వాటిని పద్మరాజుగారు (తోసిరాజన్నారు. ఎందుకని? వ్యకియ జన ప్యవవోరంలో నలిగి కొన్ని _వత్యేకతలతో అనుభవసిద్ధిని కలిగిన్తూ సహృదయులలో రూధికెక్కుతూ ఉంటుంది. విమర్శకుడు దానిని వివేచించి స్వభావానికి తగిన పేరును నిర్ధారణ చేస్తాడు; లేదా కొత్తగా పెడతాడు. _ పద్మరాజుగారు “గేయము” అనే పేరు కృష్ణశ్యాస్తిగారి [కోత్త లిరిక్కుకు నిర్ధారణం చేశారు. అది, నేటి సామాజికుల అవగాహనకు అనుభవానికి అనువుగా కుదిరింది.

కృష్ణశ్యాస్తిగారి భావగీతాలలో శోకగితాలున్నాయి, _పేమ గితాలూ ఉన్నాయి. ఇవన్నీ కూదా ఖందకావ్యాలే. పైపేర్లన్నీ వ్యకియా న్వభావాన్ని తెలిపేవే. కాల్బనికతా స్వభావాన్నే ఖావ మని అంటాం. మానసికావస్థలనుగా శోకాన్ని, (పేమనూ గుర్తిస్తాం. కృష్ణశ్శాస్తి గారి కవితలలో శోక _పేమలు మానసికాపస్థలుగా (పతిఫలిస్తూ ఉంటాయి."

ఒక విశేష మేమంటే - గీతాలూ, కవితలూ ఖరడకావ్యాలనే నిర్దేశస్తూంటాయి.. అయికే భావగితాలు, భావకవితలూ అన్నట్లు భావఖండకావ్యాలని అనం. అందుకు కారణం ఖండకావ్య (వ్యకియకు నియతరూపాన్ని నిరూవించటం కష్ట సాధ్యం కాబట్టి. ఒకవేళ అలా అనటానిక యత్నిస్తే అపార్థం. అనర్థం కూడా ఏర్పడే అవక్థాశం ఉన్నది. అందువలన కాల్పనిక కవితలను భావగీతొలనీ, భావకవితలనీ వ్యవహరించుకొంటూ, ఖండకా లను అవగాహనలో నిలువుకొంటూ, అవసర మేర్పడ్ణప్పుడు _ష్యకియాపరంగా (పత్యేకంగా చెప్ప”ంటున్నాం. పరిభాషా పరికల్పనలో ఖండకావ్యానికి ముందు మరొక విశేషణాన్ని చేర్చి వాడటంలో ఏర్పడే అర్థవైపరీత్యం తెలుగు వారు ఎదుర్కొనే నున్నితమైన చేదు సమన్య.

తెలుగువారు కాల్పనిక యుగంలో ఎలువడిన' పద్యగేయ ఖండకావ్యాలను '"భాన గీతా లని పిలవటం సమంజసమేమో! అ తరువాత వచనంలో వెలువడిన వాటిని “వచనకవిత'లని గానీ, వచనపద్యాలని గానీ వ్యవహరిస్తే బాగుటుంది. విశ్లేషణకు, వివేచనకు కూడా మనకు చెసులు బాటు కలుగుతుంది.

ఖావగితాలని కవితా సంపుమీలకు పేరు పెట్టుకొన్నవారు అరుదు. ఇక శోకగితాలని కృష్ణశ్యాస్తిగారే పెట్టుకోలేదు. పోగా, (పేమగీతాలను శిర్ణకలో ఉంఛి అపదానికీ, దాని వ్యవపారానికీ ఒక పెద్దరికాన్ని మొదట కల్పించిన వారు విశ్వనాధ సత్యనారాయణ గారు అయితీ, ఇక్కడ గమనించవలసిన ముఖ్య విషయం ఒకటి ఉన్నది. కృష్ణశ్యాస్తిగారి (పేమగీతం మానిసికావస్టను (5826069106) పకటిన్తూ ఉంకే, విశ్వనాధవారి గిరరుమూరుని |పేమగితం న్వభావావస్థ (4118640 ను వ్యక్తీకరిస్తూ ఉంటుంది. గిరికుమారుని పేలు కులపాలికా పణయ సంబంధి. భాంతీయ దాంపత్య నివ్టమైన అద్వైత [పమ ఆ గీలాలలోని తాత్విక న్యూతం.

కాల్బనిక కవితియుగ కపులలో వశ్వనాధవారు ఒక విశిష్ట వ్యక్తి, ఆయనకు నచ్చిన యే (కొత్త బాటలో నైనా స్మృమాట్టులాగా సాగిపోతాడు (వ్యకియను పసికట్టి, దానిని ఒడుపుగా చేపట్టి, తనదైన శైలిలో, బాణీలో ఒక (చత్మికత కొట్టవబ్చేటట్లు (ప్రయోగం నిర్వపాంచటంలో ఆయన అండంకంటి సాహాసికుడు. పాళ్ళాత్య నాపిత్యాలలో వెలువడిన కాల్బనిక ,ష్యకియలకు దీటైన తెలుగు వృకియలను వైవిధ్యంతో నిగ్మంచిన గౌరవం ఆయనకు దక్కుతుంది.

క. పాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు “గిరకుమారుని (పేమగీతాలు' భాపగితాల సంపుటి. మ్మకియకు ఆ గీతాలన్నీ ఖండకావ్యాలే. కృష్ణశ్యాస్తి భావగీతాల రూవనిర్మాణం వాటికి (పమాణం. అయితే కృష్ణశ్యాస్తి శబ్బ భావ చ్యితాలు వేరు విశ్వనాధవారి శబ్బ చ్మిత భావచ్చ్మిత పరికల్పనా. విధానమే చేరు. శబ్ద భావ చ్వితాలలో విశ్వనాధకంటి కృష్ణశ్యాస్తిది పై చేయి. అలంకారాలలో, (పతికలలో కృష్ణశ్వాస్తి కంకు విశ్వనాధ కవిత ,పొఢ. కృష్ణశా,న్తి తన కృష్ణపక్షంలో పద్యాలతో పాటు, గీతాలను కూడా (వాశాడు. కాని, విశ్వనాథ “గిరికుమారుని (ప్రేమగితాల'లో “తేటగీతు' లనే వాని ఒక స్థిర (పవృత్తిని ,పకటించారు. 1పిమగితాలంటే (పేమ వస్తువుగల తీటగితి వద్యాలా అన్నంత పనిచేశారు. మాననికావస్థలను వ్మితించే కృష్ణశ్యాస్తిగారి కవితలకు వైవిధ్యం జీవితం. స్వభావాపస్థసు స్థాయిగా పోషించే విశ్వనాధవారి కవితలకు సమత్వం సహజగుణం. కృష్ణశాస్తి కవితకు ఊహయే ఊపిరి; భావనాచమత్కారమే పాణం, విశ్వనాధ కవితకు భాపుకత్వం ఊపిరి. తిత్విక చింతనం (ప్రాణం. “ఈ _పణయ వయోరాశి మధించినాను ఆశ కవ్వపుగిరి మన సృపాపతిగను తఅచి తజచి బలమ్మెల్ల(. దజిగి పోయు తఅవి తఐచి భుజమ్ములు విజీగిపోయొ. “అ పయోరా%లో. (దిలోకాతి ఖీక రముగ విషవహ్ని వహాలాహలము సముదృ వించె నది యోర్చ్పు గలిగి దేవీ! గళమ్ము నందు నిలిపితి నేను జ్ఞానాకృతి నయి” "అది గళమ్మున నిలిపిన యపుడె నీవు నేను నొకటైతిమే వురంధి! శశకళ సాద శిశర ముగ్ధ సుధారన నవంతి మన శిరస్సుల దాండవించని 'లతాంగి” (౧6. (పేమ. గీకాలు 26) తాను శివుడనీ, అమె శక్తియనీ ధ్వని. ఖావచ్వితాల ద్వారా, మెటవర్‌ ద్వారా, పౌరాణిక (వతికల ద్వారా, శివపార్వతుల అద్ర్వైచ ఖావనను నాయికా నాయకుల పట్ల థలించి నట్లు వర్జించటం ఈ ఖండ కావ్యంలోని తాత్త్వికత. నిశ్వనాథ వారు భక్తి గిఆలలో మార్మికతను, (పేమగీతాలలో కాత్వికతను, ఖావగీతాలలో పతీకాత్మకతను ఎక్కువగా రచనలో ,వతిఫలింవ చేస్తూ ఉంటారు. కాల్పనిక కవితా చైత్యన్యంతో విశ్వనాధపారు చేసిన వయోగాలు చిన్నవైనా కొన్ని పత్యేకంగా పీర్కానాలి. పెద్దవాటిని విశేషంగా విచేచించాలి. విశ్వనాధ ప్యకియా _పయోగ సార్వభౌముడు. విశ్యనాధ వంచశతి 54116 కు - అంకే అధిక్షేప వ్యంగ్య రచనకు చక్కని ఉదాహరణం. 'ఇందులోని ఒక్కొక్క వద్యం ఒక్కొక్క గాధ వంటిది. ఇంగ్లీషులో ఒక సానెట్‌ వంటిది. పంచశతి సుద్వ్యాల అ _ష్మకియను కవియే పరిచయం చేశాడు. “కాన్ని వ్యంగ్యముల్‌ ధ్వనులును గొన్ని వట్టి పర్జసలు కొన్ని రమణియ వాచ్య నరణ్‌

ఖండకావ్వ్యాలలో గీతాలు, గేయాలు 407 బహువిధంబుల (వాసద( బంచశతి న లౌర్తి పొరుని వఐశ్వేశ్వరు నంజలింతు" “ఒకరి మీద ద్వేషము లీ దొకరి మీద టీమయిను గల్లదు చమత్కరించును కవి తనకు దిబ్బయు!. దగుల నందఖణను గూడి తొనుగూడ నప్వుట సమ్ముదాలలోతు”. మొదటి వద్యంలో అధిక్షేప వ్యంగ్య రచనలో ఎన్ని రకాలైన కవితలు ఉండవచ్చునో _పయో/ నివపుణుడుగా పేర్కొన్నారు, రెండవ దానిలో అధిక్షేవవ్యంగ్య రచనలు కవి ఎలా చేస్తాడో, లోకం ఎలా స్వీకరిస్తుందో ఆనక్తికరంగా చెప్పారు విశ్వనాధవారు. ఈ బాటలో పంచశతికి తెలుగుల మంచి (పశస్తి కలిగింది. విశ్వనాధవారు పట్టింది బంగార మౌతుం దనటానికి ఈ యోగం ఉదాహరణం. విశ్వనాధవారి “శృంగార వీధి మధుర భక్తి స్వభావావస్థను వ్యక్తం చేసే లఘుకావ్యం రాధప్యాతలో కవి లీనమై అత్మాశయ ధోరణిని ఆర్ధంగా వ్యక్తం చేశాడు. “ఒకసారినాలోన నూపహించి యేమియో స్తీవోలె నిగ్గు పొందెదను నేను ఒకసారి యెద పొంగి యూః గించి కవివీలె మృదు కంరమెత్తి పొడెదను నేను” అనే పద్యం విశ్వనాథ వారి భావతాదాత్మాాన్ని భవ్యంగా (వకటిన్తుంది. తది రాధాకృష్ణ [పణయ. వర్దనంలో అద్వైత స్థితి .నందుకొన్నది. “"బళిబళి స్వామి స్వామి యని ఫక్కున నవ్వెను ఠాధ రాధయై బళిబళి రాధ రాధ యని పక్కున నవ్వును స్వామి స్వామిర్మై యల (_వభునాత్మ తా నెజి. గనా మతి రాధిక, రాధ లోవలం దలపులు గాని తా నెజిగనా వభు విద్దణు నొక్కరొక్కరై". (శృంగారవీధి వు. 220) కాల్బనిక కవిత్వంలో రాధామాధవ తత్త్వం ఇంతటి ఖావోద్వేగస్థితి నందుకొన్నట్లు చ్వితించిన లఘకృతులు అరుదు. (భమరగితలు, శ్రీకృష్ణ సంగీతం ఈ బాటలో మరో రెండు విశిష్ట (పయిీగాలు. వరలక్ష్మీ తిశతి కాల్పనిక _పవృత్తి గల సతీ స్పృతి కావ్యం. ఇది వాస్తవ చ్యితణమే కొని, కవి ఇందులో వదర్శించిన కరుణరస భావోద్వేగం. కర్మకాండపై గల విశ్వాసం వెరసి ఒక కాల్బనిక స్మృతి కావ్య కళాతత్వాన్ని రూపాందించగలిగాయి. “శశిదూతం” విశ్వనాధవారి సందే+ (దూత) కావ్య పయోగం. ఇది 10౪6-%0//0 లాగా తెలుగులో ఒక నవ్యతను వెలారుస్తున్నది

408 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు ఏక శయ్యాగతులైన దంపతుల వ్యిపలంభం ఇందులో వస్తువు. చం్యద దౌత్యం కోసం నాయకుడు (పార్థించటం ఇందులో విరహ స్యూతం,.

1920 నుండి" 35 డాకా విశ్వనాథవారు కాల్బనిక కవితా సంబంధులైన (ఉపయోగాలు పుంఖాంను పుంఖాలుగా చేశారు. వాటిలో కొన్నిటి కింకా (ప్యకియావరమైన పేర్లు పెట్టుకోవాలి. ఇంతకూ కోకిలమ్మ పెళ్లి, కిన్నెరసాని పాటలు ఏ (ష్యకియలు?

(ఆదివారం అంధధ్యపభ : 89.10.1989)

8] కాల్పనిక. గేయకావ్యాలు ఏ పాటలు 1కాల్పనిక కవితారంగంలో “యెంకి పాటలు” గోలి దుమారాలను రేపితే, కిన్నెరసాని పాటలు బుతువపనాలను వీయించింది. పేరులో "పాటలు" అనే బహువచన రూవమున్నా -లీరులో గేయకావ్యంగా నహృదయుల చేత నంఖావింవబడటం ఈ రెండు రచనల్లోసూ (ప్రతిదాని _పత్వఃకత. ఇటువంటి పేర్లున్న (గంథాలు సంకలన సంవుటాలుగా ఉండటానికి వీలుంది. కాని, సంకల; లలో కానరాని ఏకస్యూతత ఈ పాటలలో ఉండటం చేత వాటిని కావ్యాలుగానే పరిగణించటం పఠివాటి అయింది. తెలుగులో వెలనిన గేయకావ్యాలలో వీటి కున్న పశస్తి మరి వేటికి లీదు. [యెంకి పాటలు, కిన్నెరసాని పాటలు -' వీటినిగురించి (ప్యకియా పరంగా నమాలోచించే ముందు గేయకావ్యం గురించి ఒక సంగతి మనవి-చేయాలి. కాల్పనిక కవితా చైతన్యం ముమ్మరంగా సాగిన కాలంలో (1910-1930) ఆ చెతన్య వఖావంతో వయోగాలు చేసిన కవులు “కావ్య మంకే భావించిన తీరుకూ, అదే కాలంలో ఉన్న మిగతా వారు తలంచిన తీరుకూ భేదం కనపడుతుంది. శాల్పనిక చైతన్య కవుల దృష్టిలో కావ్యమంకే నన్నయనుండి పరంపరాగతంగా ఖావింపబడేదీ, దండ్యాది లాక్షణికులు నిర్దేనించిందీ అయిన కావ్యం కాదు, ఇంగ్లీషు సాహిత్యంలో వివిధ ్కవయోగాలతో (_పత్యక్ష మయ్యే “లాంగ్‌ పోయెమ్‌”, అ నిడివికి భారతీయ కావగంలో లాగా నియతి లేదు. ఐచ్చికమైన పరిమాణం, స్వేచ్చతో కూడిన విఖాగం, వైవిధ్యంతో కూడిన ఛందఃణవయోగం, అనే లాంగ్‌ పోయెమ్‌ లక్షణాలు కాల్పనిక చైతన్య కపులను ఉత్తీజపరిచి తెలుగులో పయోగాలు నిర్వహించేటట్లు చేశాయి. కాల్పనిక కవితా చెతన్యంలో జాలువారిన సం్గవదాయ కావ్యం అభినవ రూపం తాల్చింది. అటువంటి (పయోగానికి ఉత్తమమైన ఉదాహరయణంగా సౌందరనందాన్ని పేర్కొనవచ్చు. కాల్పనిక కవితా కాలంలో వెలువడిన కావ్యాలను గమనిస్తే మనకు కొన్ని విశేషాలు గోచరిన్తాయి. వాటిల్లో ముఖ్యమైనవి యివి

1. కాల్పనిక కవుల రచనలలో ఖండకావ్యం, లఘుకావ్వం, కావ్యం అనే _ఎప్యకియలు బహుళంగా కనపడతాయి. మవోకావ్యం (విమర్శకులు కొందరు సం్యవదాయ కావ్యం అంటూంటారు) అనే (ప(కియను వారు మన్నించలేదు. 2- కావ్యంలో అశ్వాస విభాగం వంటిది ఏదో రూపంలో (వత్యక్షమౌతుంది. లఘు కావ్యంలో అటువంటి విభాగమే ఉండదు. రచన ఏక ఖండంగా ఉంటుంది. లఘుకావ్యం 'లాంగ్‌ పోయెమ్‌' యొక్క లఘురూవం కావచ్చు. ఒక్కొక్కసారి దాదాపు అంతటి రూపం కూడా కావచ్చు. తాయ్యపోలు వారు దానిన 'లిరిక్కు' అవి పిలిచారు.
2. కాల్పనిక కవితా కావ్యానికి, ఖఇందకావ్యానికీ వయోగ రీత్యా ఒక ఖేదం బాగా కనవడుతుంది.

410 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు అదేమిటంకే కావ్యం (లాంగ్‌పోయెమ్‌ లాంటిది) కొన్ని ఖండ కావ్యాల సంపుటిగా ఏర్పడవచ్చు. అయితే, అఆ ఖండకావ్యాల నడుమ శధకు సంబంధించి గాని, మానసికావస్థలకుసంబంధించి గాని, భాబేద్వేగావస్థలకు సంబంధించి గాని, స్వభావావస్థలకు సంబంధించి గాని, లేదా పై నాల్గింటికి నంబంధించి గాని ఒక వికన్మూతత గావి ఏకవాక్యత గాని, ఐక్య్మతయంలో ఏదైనా, ఏ రూపంలో నైనా గానీ తవృక ఉండాలి. ఈ' లక్షణం లఘుకావ్యానికి వర్తించదు. అంకేు లఘుకావ్యం ఎప్పుడూ ఖండకావ్య సంపుటిగా రూపాందదన్న మాట! 4. కాల్పనిక కావ్యంలో గానీ, లఘుకావ్యంలో గానీ వస్తువు నివిడంగా ఉండదు; కార్య సూతం సాం్యదంగా (పవర్తిల్లినట్లు స్ఫురించదు. అయితే, అయా కార్య దశావస్థలలో పాతల మానసికావస్థలను, భావోద్వేగస్థితులను న్వభావావస్థలను కాల్పనిక చైతన్యంతో కవితోమయంగా అవిష్కరించటం గోచరమౌతుంది.

విశేషమేమంకే - ఈ అవస్థలను వ్యక్తీకరించటానికి లఘుకావ్యంలో కవి ఖండకావ్యాలను వాహికలుగా ఉపకరణాలుగా (గపాంచడు. కావ్యంలో ఈ ఖండకావ్య రచనా శిల్పాన్ని అవిచ్చిన్న వస్తు గతి స్ఫురించకుండా, కధా కార్య (వవర్తనం సొందంగా రూపుకట్టకుండా, అవస్థాఖివ్యక్తి ద్వారా కాల్పనిక చైతన్యాన్ని కావ్యంలో వరిపోషించటానికి నివుణుంగా వాడుకొంటాడు. ఆందులో కవికి బొచిత్యమే (పమాణం, అనుభవమే అచర్శం. *-లఘుకావ్యంలో ఎక్కడైనా వస్తుగతి గాని, కార్యగతి గాని న్ఫురించేటట్లు ఉన్నవ్పుడు దానిని కవ్పివుచ్చటానికి రచనలో విరామం పాటించబడవచ్చు. దీనిని అశ్వాస విభాగంగా వరిగణించరు. లభఘుకావ్యానిక్షి విరామం ఒక్కొక్కసారి సర్మగహత్యాన్నీ, సారశక్తినీ కలిగించి పఠితకు అనక్తిని పెంచుతుంది.

వీటికి ఉదాహరణలు: నాయవి నుబ్బారావుగారి "సౌభ్యదుని_వణయ య్యాత' కాల్బనిక చైతన్యంతో వెలసిన కావ్యం. వాస్తవ జీవతానుభవ స్ఫూర్తి ఈ కవితల వెనుక (పాతివదికగా ఉండటం చేత దీనిని ఖాపకవితాకావ్యం అని కూడా పిలువవచ్చు. దీనిలో వస్తువు కొంత లేకపోలేదు. కాని, వూవుల్లో దారంలా గట్టిగా కనవడరు. సౌఖభ్యదుని _పణయయ్యాత, ఫల్యశుతి, మాతృగితాలల్లో ఖండకావ్యసంపుటిలా గోచరించే కావ్యణ అనుభవానికి అందుతుంది. అంకే వివిధావస్థల కాల్పనిక చ్మితణం తోరణంగా అమరిన కావ్యణ అన్నమాళథ. ఇందులోవన్నీ ఖావగీతాలే, వద్యాలే, ఖండకావ్యాలే.

ఇదే నిర్మాణంతో ఎలసనవె యెంకి పాటలు, కిన్నెరసాని పాటలు. అయితే. యొంకి పాటలలో అన్నీ పాటలే. అంటే కృష్ణశ్శాస్తి గారన్నట్లు లిరిక్సే. కన్నెరసాని పాటలు గేయాలు. విశేషమేమంకే కావ్యంలోని ఒక్కొక్క అశ్వాసం లాగా స్ఫురించే కావ్యఖండాలు అ గేయాలు. అవే పాటలు.. యెంకి పాటలలోని పాటలు ఖండళావ్యాల వంటివి. కిన్నెరసాని పాటలలోని పాటలు కావ్య ఖండాలు.

అలాగే, విశ్వనాథవారి "కోకిలమ్మి పెళ్లి లఘుకావ్యం.! . ముత్యాలనరాలలో (వానిని. పాడుకోవటానికి, పాడటానికి అనువైనది. అయితే, ఒకే ఛందన్సు.. కథా న్య్నూతం నిబిడంగా సాగదు. సాగకుండా కథను న్ఫురింవచేయటానికి విశ్వనాధ వారు. “విరామ కల్పనశల్పాన్ని

కాల్పనిక గేయకావ్యాలు: పాటలు జ! వాడుకొన్నారు. 5. ఆధునికాయ్యధ గేయకవిత్వం మీద పరిశోధన చేసిన డాక్టర్‌ జి. చెన్నకేశవరెడ్డి గారు భావకవిత్వ యుగంలో పెలనిన గేయరచనలను గేయకావ్యాలనీ, కధాత్మక గీయాలనీ విశ్లేషించారు. గురజాడ వారు రచించిన లవణరాజు కధ, పూర్ణమ్మ కధ, ధామన్‌ పిధియన్‌, కన్యక మొదలైస వాటిని, గేయకావ్యాలనటం కంటె గేయకధలనటం ఉచితమని ఖావించారు. తల్లాపజ్ఞల వారి “ఊపగూహనము' కూడా గేయకధ గానే పేర్కొన్నారు. విశ్వనాధవారి కిన్నెరసాని పాటలు, కోకిలమ్మ పెల్లి, నండూరి వారి యెంకి పాటలు, అడవి బాపిరాజు గారి శశికళ, దేవులపల్లి వారి ఉఊల్యని, తల్లావజ్జల వారి. వకుళమాలిక, హృదయేశ్వరి, వుట్టపర్తివారి శివతాండవము, మైనంపాటి వారి శ్రీకృష్ణతాండవము, గోపికా లాన్యము, చిలుకూరివారి 'మునలమ్మ' , పెమ్మరాజు లక్ష్మీపతి గారి "చెల్లమాంబ”, రాళ్లవల్లి వారి "పెనుగొండపాట ' మొదలెనవి గేయకావ్యాలని వివేచించారు. ఈ విశ్లేషణం వలన ఒక విషయం స్పష్టమౌతున్నది. గురజాడ వారి రచనలు కాల్పనిక బెతన్యాన్ని సంతరించుకొన్న కావ్యాలు కావని. అందువల్లనే కధాత్మకత బలియంగా వాటిలో ఉన్నదని. గురజాడ, రాయ్యపోలుల గీయరచనలలో కంకు అ తరువాతి వారి గేయరచనలలోనే కాల్పనికతా (వవృత్తి బలంగా గోచరిస్తుంది. వాటిల్లోనే చాలవరకు గేయకావ్యాలున్నట్లు డాక్టర్‌ చెన్నకేశవ రెడ్డిగారి వివేచనం న్పష్టం చేస్తున్నది.

యెంకి పాటలు, క్‌న్నెరనాని పాటలు- స్వరూపానికి గేయకావ్యాలెనా న్వఖావాన్ని బట్టి వాటి వ్యక్తిత్వాలను నిర్ణయించటుంలో విమర్శకులు వివిధ అభ్మిపాయాలను వెలిబుచ్చారు. మచ్చుకు కొ్‌న్ని-

1. (నండూరి నుబ్బారావు) “పోను ఫోను యెంకి పాటలలో వర్ణితములైన విషయములు తన స్వకీయ జీవితానుభవములే ననీ, ఎంకి నాయుడు బావలు కేవలము కావువాం్యడు కారనీ తన ప్రశ! [6411063 స్వకీయ ఖావపరంపరల $81124 నయవదాయమున కనుగుణముగా రచించుచుంటిననీ, అందుకని తన పాటలు 1/10 కాని, కజీ!365 గాని కాక పిగ1081 8211803 అనునెక నవీన కావ్య ధోరణి యని వాదించేవాడు” - శ్తీ బనవరాజు వేంకటప్పారావు గారు (యెంకి పాటల గాలి దుమారము (వ్యాసం) , చూడు : సారన్వత వ్యాసములు (ప.నం. వు. 422)
2. "వుర్లూలోని (పేమ గీతాలవలె, బరన్స్‌ (3౪8౧09) ప్కాజ్‌ వద్యాల వలె పూర్వకాలపు పర్షియన్‌ కవుల ధీరమయిన కవిత్వం వలె, వైష్ణవ. గోపికాగానం వలె _ఫత్యేకమయిన విలువ గలిగిన అంధ బశ్వర్యం ఈ పాటలు” - చలం (మ్యూజింగ్సు -1. వు. 84)
3. “ఎంకి పాటలు విడివిడి పాటల సంపుకేు అయినా. వి పొట కాపాట ఒక ఖండకావ్యంగా ఉన్నా. సమావాోరంగా చూచినప్పుడు కావ్యానుభూతి కలుగుతుంది. "యెంకి పాటలను ఒక (కమంలో వరిశిలిస్తే ఒక ఉదాత్త ఎపణయ కావ్యమే అవుతుంది”. (డాన్టర సి.నారాయణరెడ్డి: నండూరి నుబ్బారావు (వ్యా): నవోదయ లవారి - వు. 60). అయితీ కవికి ఈ పాటల రచనలో కావ్య దృష్టి లేదు. అందుకే ఒక (కమం ఒక (పణాళిక ఉండదు. అప్పుడప్పుడూ

412 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు రాసిన పాట లివి. ఒక్కొక్క పాట కవి అనుభూతి కడలి కెరటంలా ఎగని వచ్చింది. ఒక్కొక్క పాట అప్పటి కవి చిత్తవృత్తి (006) ని తెలుపుతుంది. అందుకే తొలిపాటలో ఎంకి కులపాలికగా, మలిపాటలో అఖిసారికగా కనబడవచ్చు. ఒక పాటలో ముగ్ధగా, మరొక పాటలో విరహదగ్ధగా కనబడవచ్చు. ఒక పాటలో “ఉత్తమా ఇల్లాలు'గా, మరొక పాటలో స్వైరణిగా కనబడవచ్చు. ఏమైనా అన్నీ “ఎంకి మీద ఉన్న పాటలే. నండూరి - ఎంకి పాట తప్పితే మరే పాటా రాయ లేదు. ఎంకి పాటలను ఒక (కమంలో పరిశీలిస్తే, కావ్యదఠర్శనం కలుగుతుంది. ఒక (ప్రణయ వధం కనిపిస్తుంది. ఈ పణయ వథంలోని నాలుగు దశలను నారాయణరెడ్డిగారు

1. పూర్యరాగం. 2. దాంపత్య యోగం, 3. వ్యపయోగం 4. పూర్ణయోగం అని పేర్కొన్నారు. కొన్ని పాటలు ఎంకి, నాయుడు బాపలు వివావోనికి పూర్వం పొడుకొన్న (ప్రణయ గీతాలు. కొన్ని పాటలు దాంవత్య జీవితాన్ని చింతించేవి. మరికొన్ని కలవాలను, కయ్యాలను, విరవోలను తెలిసేవి. (పణయతత్వాన్ని వ్యాఖ్యానించేవి మరికొన్ని. ఈ విధంగా సమావార దృష్టితో చూచినప్పుడే 'ఎంకి' సమ్యగ స్వరూపం అవగతమౌతుంది” = డాక్టర్‌ జి. చెన్నకేశవరెడ్డి (ఆధునికాయ్యధ గేయకవిత్వం (1988)వు. 217).

నండూరివారే తమ యొంకి పాటలను )/1011 3411243 అన్నారంటే అ నంగతిని కొంత జ్మాగత్తగా పరిశీలించాలి. చలంగారు యెంకి పాటలను గురించి కాల్పనికావేశంతో కీర్తించారు. వారి మాటలు యెంకి పాటల (పశస్తిని ఛెపుతున్నాయి గొని, _ప్మకియా స్వభావాన్ని వదిలంగా నిరూపించటం లేదు. డాక్టర్‌ నారాయణ రెడ్డిగారి దృష్టిలో “యెంకి పాటలు” వస్తుతః కావ్య స్పృహతో రచింపబడక పోయినా ఒక నమావోర దృష్టితో ఒక (కమంలో పరికిలిస్తే ఉదాత్త వపణయ గేయ కావ్యం. వారి అభ్మిపాయాన్ని డాక్టర్‌ చెన్నకేశవరెడ్డిగారు బలపరున్తున్నారు.

ఇక విశ్వనాథ వారి కిన్నెరసాని పాటలను గురించి విమర్శకుల అభ్మిపాయాలు?ః

1. అధునిక వాజ్ఞమునందలి గేయ కావ్యములలో అ్య(గగబ్యుమైనది. “కిన్నెరసాని పాటలు”. డాక్టర్‌ దివాకర్ల వేంకటావధాని గారు (కవి స్మమాట్‌ విశ్వనాధ వ వు. 56)
2. “కిన్నెర వుట్టుక, -కన్నెర నడకలు, క్‌న్నెర నృత్యము, కిన్నెర సంగితము, కడలిపాంగు, కిన్నెర దుఃఖము, గోదాపరీ సంగమము, కిన్నెర 'వైభవము అను శీర్షికలు గల యెనిమిది గితములు ఈ చిలు కావ్యమునకు అంగములు. ఈ ఎనిమిది ఖండములును వృత్తములుగ గాక సంగీతమునకు అనువగు పొటలుగ నున్నవి. అట్లని సంగీతము తెలియనివారికి అందుబాటులో లేకుండట గాక చదవి అనందించుటకు కూడ నీలగుచున్నది... ఈ ఖండ కావ్యము ధ్వని పధానమైనది. ఈ కాప్యమున గనవచ్చు నింకొక యుత్కృష్ట గుణము పదమునకు, అర్థమునకు, భావమునకు గల పొందిక... కవి తనకు అభిమానాస్పదమయిన 'తెనుగు'దనమును ఈ కావ్యములలో అంతర్వాహినిగా పవహింవ చేసినాడు. “” - నండూరి బంగారయ్య గారు (కిన్నెరసాని పాటలు (వ్యా). భారతి: 1943 వ్యఖాను. వైశాఖం)
3. "“తనతరం గేయకవులలో చాల ముంది కంటే భిన్నమైన (తోవ (తొక్కి విశ్వనాధవారు తమ గేయకవితలో ఎక్కువ ఖాగం “బాలెడోొ లేక "కథావదం' వైవు ఎక్కువ అఖినివేశం చూపినట్లు

కాల్పవిక గేయకావ్యాలు 2 పాటలు త కనపడుతుంది” - శ్రీ బాలార్యతవు రజనీకాంతరావుగారు. (విశ్వవాథ వారి గేయకవిత : ఇం్యధ్మపభ దినవ్యతిక £ 11 నవంబరు 1971).

4. “విశ్వనాధవారి కావ్యాలన్నీ ఒక యెత్తు “కిన్నెరసాని పాటలు" ఒక్కటీ. ఒక యొత్తు.... సిర్షికలతో మవోకావ్యం రచించారు. లలిత కళలన్నీ చక్కగా నమన్వయం పొందిన అత్యద్భుత కళాఖండ మిది” - శ్రీ కడియాల రామమోహన రాయ్‌గారు (తెలుగు కవితా వఐకాసం : పు.

5. “ఆధునికాయ్యధ సాపాత్యంలో వెలసిన గేయ కావ్యాలలో కిన్నెరసాని పాటలకు, యెంకి పాటలకు ఒక (వత్యేక _పతిపత్తి ఉంది. సామాన్యంగా గేయకావ్యాలలో పాటించే చతుర్మసాది గతులను బట్టి వాటిని అనువైనవిధంగా పొడుకుంటుంటారు. కాని, పదరచనల్లాగా నిర్దేశించిన రాగతాళాల్లో పాడటం అరుదు. యొంకివాటల్లో కొన్నింటికి రాగతాళాదులు నిర్దేశించి ఉన్నాయి. కిన్నెరసాని పాటల్లో దేనికీ రాగనిర్దేశం జరగలేదు. అయినా, ఒక రాగంలో పొడదగిన బాణీ అందులో ఉన్నదని (పతి రసికుడూ అనుభవిస్తాడు. ఈ లక్షణం పల్ల “క్‌న్నెరసాని పాటలు" గేయకావ్యం కంకు ఒక విశిష్ట లక్షణాన్ని, రామదాసు కీర్త.ల వంటి పదగచనల కంకు ఒక విశిష్ట లక్షణాని. సంతరించుకున్న కావ్యంలా కనబడుతుంది”... శ్రీమతి జి. మన్‌(వారణాసి) లక్ష్మి, (5న్నెరనాని పాటలు: వాక్య (పయోగ వైచ్యితి - ఒక వరిశిలన (వాత పతి) (19087) ఎం.ఫిల్‌, సిద్దాంత వ్యానం, హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం, వు. 201, 292)

అవధానిగారన్నట్లు కిన్నెరసాని పాటలు గేయకావ్యం కాపటంలో అనుమానం లేదు. నండూరి బంగారయ్య గారు దీనిని కావ్యమనీ, ఖండకావ్యమని, చిలు కావ్వమని మూడురకాలుగా పేర్కొన్నారు. వారి తాతృర్యాన్ని గమనిస్తే ఖారతీయుల మహాకావ్యం కంకు తక్కువ నిడివిలో ఉన్న లాంగ్‌పోయెం లాంటిదని భావించటానికి వీలున్నది. అలా చెప్పుకోకపోతే బంగారయ్య గారి మాటలకు అన్వయాలే కుదరవు. రజనీకాంతరావుగారు 'బాలెడ్‌" అన్నారు. వారిది ఒక విశిష్ట దృష్టి. రామమోహనరాయ్‌గారు "మవాకావ్య"మన్నా ౫:. అది షాగడ్తల పాలం. శ్రీమతి లక్ష్మిగారు సాధారణ గేయ కావ్యం కంకు, పద కవితల కంటు విలక్షణంగా కిన్నెరసాని పాటలు న్నాయని అన్నారు. అ నూట నిజం.

ఈ వరిగిలనం వలన యెంకి పాటలు, కిన్నెరసాని పాటలు అనేవి స్వరూపం చేత గేయకావ్యాలనీ, న్వభావంచేత 81184 . అనీ విమర్శకులు ఖావిస్తున్నట్లు స్పష్టమౌతున్నది. ఇంగ్లీషు సాహిత్యంలో బాలెడ్స్‌ ముఖ్యంగా మూడు రకాలుగా ఉంటాయి. 1. ౯౩460821 02136 2. ఓగలణం 92116, 3. ?00012 031264. వీటిల్లో ౧6160021 041124 జానపద సాహిత్యంలోని వీరగాథా వాజ్ఞయానికి సంబంధించింది. ఇక కిన్నెరసాని పాటలు [£12౧20/ 98126 జాతికి చెందింది. యెంకి పాటలు 00412 041126 జాతికి చెందినదిగా చెప్పవచ్చు. అయితే, నండూరి నుబ్బారావుగారు యెంకి పాటలను 1౫/౫4! 82112643 అని పెలుభుకొన్నారు. , బాలడ్స్‌ వస్తుతః కధాకధన (పధానాలు ; వాటిని ఖావగీత _పధానాలుగా ఖావింబా గదన్నమాట. పై వాటి నిర్వచనాలను గమనిస్తే కొంతవరకు ఈనత్యం తెలుస్తుంది.

శ14- సాహిత్య ఒ. “లో చర్చనీయాంశాలు. "00 ౩60016 1106, ఉం 110140/ 02116, 1 4 ౧జథ6౪0 ౧000 *1400 0 2 10004 ౧06 (16 20060021 0211064 *జం టం080640602 26-11000 ౧0౧౧౧80100 1000301060 16 300210602164 14400 0 ఉం.00౧10 జర ఉం 9014806010 ౮46414౦0౧4 04136. 006 116 10164 0601111464 13 [0 ౧౦౧0౦1౯ 0411464. 06 ౪314603 0000 ౪601600021 041126 26 06010: 096 0£ 46 ౧00612 021144 6 1021060 206 ౪6009010”. (టంట కలటరమన 0వ35/ ౯0011: & 610౪5 0" గళం "0010 (1978) వు. 1819) ఈ లక్షణాలు వరుసగా కిన్నెగాని పాటలకా, యొంకి పాటలకూ వర్తిస్తయనటంలో అనుమానం లేదు. వర్జవర్త్‌ సంకలనం చేసిన 1% 821263 (1729) లో ర0048245 0211263 (పమభావం ఉన్న రచనలు, ౬10010 0211263 కలిని ఉన్నాయి. అందుపలన, కిన్నెరసాని పాటలను వ్యక్తిగతంగా 1.410120 03124 గా గుర్తించినా యెంకి వాటలను ౧0౧౮12 041403 గా గుర్తించినా ఆ రెండింటినీ తత్వతః పరం! 9411403 అని వ్యపహరించటం సమంజసం. అంటే తెలుగులో కాల్పనిక గేయకావ్యా లన్నమాట! మరోరకంగా చపితే పజల పరిభాషలో 'పాటి'లు, వర్డ్స్‌వర్త్‌ లిరికల్‌ బాలడ్స్‌ రెండవ ముదణానికి ,కీ.శ. 1800లో పీఠిక (వాస్తూ వాటి (వధానాంశాలను పేర్కొంటూ ఇలా అన్నాడు: "1069౧౧౧192 ౦ 0%, ₹౧౧౦౩౦4 11 యం ఫింల03 ౪1 టు ౧0006 0416006 296 9143460035 ౧011 00౧౧౧౦౧ 1116, ఇ06 60 101228 0౯ డయింగలం భంగ, 0880041, 4 [8 13 గ03010 1 & 90160606 0 13084280 66211 ౪906 99 ౧00, ఉరీ, 280 9000 ఓం, 6 1౯0౪ 076010 2 ౧౦|2౮ 6010౪86108 0[1%481024000, *సం8609 ౮౮1౧8౧ లట 3080618 00 0౧690౧66 ౪ ం 1106 18 20 3043411 20౦00 2౨6 186180 2006 200706 21, 40 12860 81036 11014016 జరీ 3160440815 1100036082 0 రట 9 1౦౧, ఉం ం62ై0 80% 03002్టట60టఏ/, టం గగనం 113/0 0048 1010: 81000), 2 12 2 1ంట్రిజాయ 0 ౧1202008 1 ఇట[ం *ం జం0102040 10025 ౪ 2 34283 ౦ 6౫016006. (౧౮ 202102 ౧౫4! కతర1ట00 ౪01. |-20040/ 26 కింంటం ౨10408 (6206) ౧.291). ఇవి అక్షరాలా కిన్నెరసాని పాట ౨కూ, యొంకి పాటటకూ వర్తిస్తాయి. వీటిని వవరిస్తే మరో వ్యాసమౌతుంది. కాల్పనిక కవులు సామాన్యంగా మానసికావస్థలను, ఖావేద్వేగావస్థలను, న్వఖావావస్థలను వ్యక్తీకరించే కవితలు వాయటం గమనిస్తాం. అందులో భావోర్వేగావస్థలకు [పొముఖ్యం కలిగించే కవితలనే ఎక్కువగా రచించినవారు నండూరి వారు. అందువలన వారు వల్లవులతో కూడుకొనిన పాటలను ఎన్నుకోవటంలో బొచిత్యం ఉన్నది. విశ్వనాథవారి “కిన్నెరసాని పాటలు” పై మూడు అవస్థలను 'వ్యక్తీకరించే _తివేణీ సంగమం. అందువలన ఎనిమిది పెద్ద. పాటలను వైవిధ్యంలో తూడుక్షొనన, వాటీని ఎన్నుకొన్నారు. పైన పేర్కొన్న అవన్థాతయాన్ని ఏకకావ్యంలో నమన్వయించిన కీర్తి విశ్వనాథకే దక్కింది. పీరగాథను 'పాట'గా పిలిచే పరిపాటి జూనవద సాపాత్యంలోనూ, మౌఖిక సం్యపదాయంలోనూ ఉన్నది. వివిధ సందర్భాలలో జానపదులు పాడుకొనే “పాటలు కూడా ఉన్నాయి. ఇక్కడ "బాటలు (బహుపచసం) వస్తు వైవిధ్యాన్ని తెలుపుతున్నాయి. కాని, కిన్నెరసాని, ఎంకి - వీరికి సంబంధించిన ,పాటలన్ని వీరికి పరమితమైసబే, ఆ పాటలన్నీ కలిపితే కలిగేది ఒక పెద్ద పాట. ఆదే బాలడ్‌. ఖండకావ్య పరంపర ఒక కావ్యంగా స్ఫురించే సంవిధానం ఇందులోని

కాల్బనిక గేయకావ్యాలు : పాటలు గ్‌ శిల్పం. లఘు కావ్యమైన కోకిలమ్మపెళ్లిలో ఈ విధానం లేదు. అయినా అది కూడా ఒక పాకే. (వతీకాత్మక (పవృత్తి గల పాట! యెంకి పాటలలో కావ్యస్ఫూర్తి ఉన్నా, పాటకే అందులో పెద్దపీట, కిన్నెరసాని పాటలలో పాటలన్నీ కలిని కావ్యత్యానికి పెద్దగద్దె 'వేస్తాయి. కోకిలమ్మపెళ్లి ముత్యాలనరాలనే నరంగా అల్లిన లఘుకావ్యం. పాటకు పారిభాషిక గౌరవం తెచ్చిన పాట లివి! (ఆదివారం అంధధవభ : 15.10.1989)

82 నవల కవితకంటె పొడుగరి రూపకం కంఠు రూపవతి

టీ.శ. 1920-1930" నడుమ నున్న పదేళ్లూ (వనిద్ధ (ష్య్కకియలన్నింటిలో 1పయోగాలు ' బలంగా సాగిన విలువైన కాలం; సృజనాత్మకత అన్నిరంగాల్లోనూ లాస్యం చేసిన కాలం. (పయోగ వైవిధ్యమే ఈ దశాబ్ది వైశిష్ట్యం.

ఈ దశాబ్టి సాహిత్య జీవితాన్ని వధానంగా నాలుగురకాల చైతన్యం ఉత్తేజపరిచింది. అందులో రెండు రకాలు సాహిత్యానికి సంబంధించినవి. మరో రెండు రకాలు సమాజానికి నంబంధించినవి, సాహిత్యంలో *పతిఫలించినవి. మొదటి రెండింటినీ 1. కాల్పనిక చైతన్యమనీ. 2. సంప్రదాయ చైతన్యమనీ పేర్కొనవచ్చు. మిగిలిన రెండింటినీ 3. జాతీయోద్యమ చైతన్యమనీ, 4. సామాజిక చైతన్యమనీ చెప్పవచ్చు.

కాల్పనిక చైతన్యం వలన తెలుగు సాహిత్యంలో వెలువడిన (ష్మ్కకియలనూ (పయోగాలనూ గురించి వెనుకటి తొమ్మిది వ్యాసాలలో వివరంగా వివేచించటమైంది. కాల్పనికోద్యమం తెలుగులో వచ్చిన అధునిక సాపి"త్యోద్యమాలలో మొదట ఫేర్కొనదగింది. అందులో ఖండకావ్యం వివిధ రూపాలలో _పయోగాలుగా విస్తరిల్లిన విధాన్నీ, న్యభావావీస్థ కవులు లఘుకావ్యాలనూ, కావ్యాలనూ, పాటలమా రూపొందించిన పద్ధతినీ+ పరిశిలించటమైంది.

ఇక సంపదాయ చైతన్యం, ఈ శాఖను ఈ దశాబ్దంలో పోషించి, దాని కొక అస్తిత్వాన్ని, అదరాన్ని. కలిగించిన. కవులలో ముఖ్యంగా శేర్కొనదగినవారు. పడ్డాది సుబ్బారాయకవి, వావిలకొలను సుబ్బారాయకవి, శ్రీపాద కృష్ణమూట్తీ శాస్త్రిగారు, చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాన్తిగారు. జనముంది శేష్మాది శర్మగారు. వేంకట రామ కృష్ణ కవ్వీలు, పిశుపాటి చిదంబర శాస్తి మొదలైనవారు.

వడ్డాది సుబ్బరాయ కవిని “కీసురాయకళీవి' అని పిలిచేవారు. ఆయన రచించిన కృతులలో అనువాద నాటకాలను వదిలేస్తే శతీళాలూ, స్మృతి కావ్యాలూ, చాటూక్తులూ విశేషంగా పేర్కొనదగినవి. శతకాలలో భక్త చింతామథ శతకం అత్యున్నత స్థానాన్ని అందుకొన్నది. అ తరువాత “ఆర్త రక్షామణి' “సందనందన శతకం పేర్కొనదగినవి. “భావ గాంభీర్యమునందును దత్త టోధనమందును భక్త చింతాహాణి పద్యములు కొన్ని పపంచ సాహిత్య మందలి ర కవితకును దీసిపోవని” విమర్శకులు భావిచినక్లో శ్రీ మధునాపంతుల సత్యనారాయణశా(స్తిగారు పేర్కొన్నారు. (ఆల్బధ రచయితలు :? పూ *30). వావలకాలను సుబ్బారాయ కవి రచించిన రామాయణం వాత్యీవ రామాయణానికి యేథోమాతృకంగా చేసిన అనువాదం. దీని కున్న (పశస్తి వారి ఇతర కావ్యాలై స కుమారాభ్యుడళయానికి, కాస వ్యా వరిణయానికీ, సుభ్యదా విజయానికీ లేదు... శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి ఇాస్తిగారు శేతాధిక గంథకర్తలు.. “శ్తీపాద వారి శతాధిక (గంథ కర్పత్వము కొందర

నవల కవితకంటె పొడుగం త కామోదము కలిగింపకున్నను ఖారతాంధీకరణము మ్యాతమే అశ్చర్యానందములు కలిగించిన దని చెప్పవచ్చును. వీరి యాంధధీకృతి, యధామాతృకముగా నడచినది”. (ఆంధ రచయితలు. వు. 205) దివాకర్ల తిరుపతి శ్యాస్తిగారు 1919 లో దివంగతులైన తరువాత చెళ్లపిళ్ల వేంకట శా[స్రిగారు ఇరువురి పేర్లతో కొన్ని రచనలు చేశారు. వాటన్నింటిలోనూ “జాతక చర్య" అనే వద్యస్వీయచర్శ్మిత ఒక వైశివ్యాన్ని తెలుగు సాహిత్యంలో (ప్యకియగా సంపాదించుకొనది. జనమంచి వారి రామాయణం, (బవ్మాండ వురాణం అనువాద విధానానికే అందం తెచ్చిన రచనలు. వేంకట రామకృష్ణ కవులలో రెండవ వారైన వేదుల రామకృష్ణశా(స్తి గారు 1918లోనే కాలం చేశారు. అ తరువాత ఓలేటి వేకంట రామశ్యాస్తిగారు 'కథాసరిత్సాగరాన్ని తెలుగులోకి అరులంబకాలలో అనువదించి ఆరు నంవుటాల్లో వెలువరించారు. విశుపాటి చిదంబర కాస్తిగారి వద్మపురాణూంధీ కరణం వండితుల మన్ననల నందుకొన్నది.

ఈ నంపదాయ (41110820 చైతన్యాన్ని పోషించిన కవులలో విరివిగా కానవచ్చేది

యధా మూలాను వాద ధోరణి. ఇది ఈ దశాబ్దంలో పొంగులు వారింది. దానికి రెండు మూడు కారణాలున్నాయి. 1. పాశ్చాత్య ఖాషా వ్యామోహంతో తెలుగు కవితకు దూరమై పోతున్న 1వజానీకాన్ని, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే అవధాన, అశుకవితా శైలులలో పద్యరచన చేసి అకర్షించి తెలుగు వద్యం మీద, సాపాత్యం మీద అదదాభిమానాలను పెంచే అవధాన కవిత్వోద్యమం లేదా అశుకవిత్వోద్యమం తిరుపతి వేకంట కవులు పవర్తిల్ల జేశారు. దానివలన ధారాళమైన శైలితో లలిత మధురమైన పద్యరచన తెలుగులో చాల మందికి అందుబాటులోకి వచ్చింది. ఆఅ శైలి పజల నాకట్టుకొన్నది. కవితపై ఆనక్తిని పెంచింది. అ చైతన్యాన్ని వురాణ కావ్య రచనలలో (వవేశ పెట్టి ఒక నూత్న ధోరణిని పోషించే _వవృత్తి కొందరి కవులను (పేరేపించింది. వారు పురాణాలనూ, కావ్యాలనూ, స్వీయచర్శితలనూ, శతకాలనూ, చాటూక్రులనూ, స్మృతి కావ్యాలనూ, (వశంసా కావ్యాలనూ ఇలా వివిధ _(ష్మకియలను సృష్టించ నారంభించారు. (ప్యకియ లెన్నైనా కఎతా శైలి మ్మాతం ఆశ్తుధారా మధురంగా ఉండటం ఈ దశాబ్చిలో విశేషం. 2. నన్నయాదులు అనునృజనం చేశారు. ఈ దశాబ్ది కవులు అనువాదం చేశారు. కావ్య శిల్పం వీరి లక్ష్యం కాదు. కావ్యార్థం సరళంగా బోధపడటం; న్వయంగా చదువుకొన్నా, వురాణంగా గానం చేసినా క్లిష్టత లేకుండా వఠితకు అన్వయం కావటం ఈ రచనలకు ధ్యేయం. మూలం అనువాదంలో సాంగంగా, సవిశేషంగా (పతిఫలించాలి. దేశ సంన్కృతి వునరుజ్జీవనంలో ఈ రచనలు తెలుగు వారికి నిశ్శబ్దంగా విలువైన సేవలు చేశాయి. పజలకు అర్థం కావాలనీ, (వజలలోకి సరానరి పోవాలనీ కవితలనల్లిన చైతన్యం ఈ రచనల్లో కనపడుతుంది.

3. వచన (ష్మకియలలో నవల (వజాదరం పొందింది. : అందులో కథ పై ఉండే ఆసక్తి రచన మీద ఉండదు. అందులోనూ బెంగాలీ నుండి, ఇంగ్లీషు నుండి అనువాదా లౌతున్న నవలలు ఒక భాషలో ఉన్న ఖావాన్ని తెలుగులోకి తీసికొని రావటంలో రచయిత (పదర్శించే (పతిభను చాటుతూ వచ్చాయి. నవలల్లాగా పురాణాలూ, కావ్యాలూ తెలుగులో తేటగా అనువాదించాలనే ఒక' ధోరణి ఈ రచనలకు (పేరణ కలిగించి ఉంటుంది. కవితా శెలి మీద కంఠు కావ్య కథ మీద, లేదా వస్తువు మీద ఆసక్తిని కథిగించే సరళ పదః సాహిత్య (ప్యకియలు సం్యవదాయ (పయోగాలు.

4. అశు వ్యకియలు పద్యరచనలో సామాన్యంగా దీర్ణమైనవిగా ఉండపు. కాని, మౌఖిక సం్యవదాయంలో ఉండవచ్చు. అ పద్గతి ననుపరింవి సరళమైన వద్యాలతో పెద్ద పెద్ద ష్మకియలైన

418 సాహిత్య చర్మితలో చర్పనీయాంశాలు వురాణాదులను రచిస్తే _,పజలకు ఆ ప్యకియలు మరి నన్నిపాత మౌతాయన్న ధ్యేయం కూడా వీటి వెనుక ఉన్నది.

5. శతకాలూ, న్వృతి కావ్యాలూ అశుధీరణికి, చాటు ధోరణికి సన్నిహితంగా ఉండే _ప్యకియలు కాబట్టి ఈ శైలిలో బాగా రాణిస్తాయి కాబట్టి వీటిని ఆ కవులు పోషించి యుండవచ్చు. ఆశు కవితా ధోరణికి విసృత మార్గాన్ని అవిష్కరించటానికి ఆవిర్భవించిన ఈ రచనలన్నీ ఒక వయోజనంతో సాగినవే. ఈ ధోరభిరచయితల _.కందరికీ నాయకు డని చెప్పదగిన కవి శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శ్వాస్తి గారు. -

సంప్రదాయ చైతన్యాన్ని పోషించే ఈ ధరణి ఆశుకవితా శైలిపై ఆధారపడి ఉండటం వలననూ, కాల్పనిక చైతన్యంతో కవితలను రచించినవారు ఆశుకవితా ధోరణిపై తిరుగుబాటు చేయటం చేతనూ, కాల్పనిక కవితలో వస్తువుకు పాముఖ్యం లేకపోవటం చేతనూ, అది ఒక ఉధ్యమ న్ఫూర్తిని పొంది నవ్యమార్గాన్ని ఆవిష్క్మరించటం చేతనూ ఈ సం్యపదాయ ధోరణి సహజంగానే సాపొత్య గౌరవాన్ని పొందలేకపోయింది. కవితా కళ లేనిది వట్టి వస్తువు రాణించటం దుర్లభమనే నత్యాన్ని సర్యపదాయ కావ్యాలు నిరూపిస్తే, కవితాకళ ఎంత ఉన్నా వస్తువు లేకపోతే సమాజం దానిని నాలుగుకాలాలపొటు తనలో పదిలపరచుకోవటం అసాధ్యం అని కాల్చనిక కవితలు తమ పయోగాల ద్వారా (పకటించాయి,.

ఇరవయ్యో శతాబ్ది పూర్వార్ధంలో, విశేషించి ఈ దశాబ్దంలో, పద్యరామాయణాలనూ, పద్య భారతాలనూ, అనువాదాలైనా (పజలు చదివేవారు; కొందరు దేవీఖభాగవతా ల్లాంటివి పారాయణం కూడా చేసేవారు. అయితే, ఆ తరువాత అపన్నీ సరళవచనం లోకి కూడా అనువదించబడ్డాయి. దానితో వద్య పురాణం _కమంగా మూలపడింది.

1920 నాటికి భారతదేశం మొదటి (వపంచ యుద్ధం తరువాతి ఈతి బాధలను అనుభవిస్తున్నది. జాతియ రంగం మీద మవాత్మాగాంధీ నాయకత్వం ఒక (కొత్త చెతన్యాన్ని మోసులెత్తింప చేస్తున్నది. స్వ్యాతం్యత్య సమరంలో సహాయనిరాకరణోద్యమం ఒక శక్తిమంతమైన మలుపును తెస్తున్నది. ఈ దశాబ్టానికి ఇటు సహాయ నిరాకరణోద్యమం అటు ఉప్పు సత్యా([గహం రెండు ఎల్లలుగా భావించవచ్చు. భారత రాజకీయ చర్వితలో _పజలంతా పాలుపంచుకొంటున్న ఉద్యమ కాలం అది. దీని వఖావం ఈ దశాబ్ది తెలుగు సాహిత్యం మీద కూడా ఉన్నది. అయితే, సర్యపదాయ చైతన్యంతో వెలువడిన కావ్యాలమీద మాతం అ (పభావం మృగ్యం. దేశీయ సంస్కృతి వునీరుజ్జీవన ,సయత్నం అందులో గోచరిస్తుంది. కాని, అది స్వాతయ్యత్యోద్యమ (పత్యక్ష ,వభావ మనటానికి చాలదు.

కాల్పనిక చైతన్యం సమకాలీన సామాజిక పరిస్థితులలో కనపడే డిఎపెషన్‌కు (పత్మికియగా ఖావిస్తారు. ఈ చైతన్యంతో కవితలు వచ్చాయి. గేయకావ్యాలు, రూపకాలు, నాటకాలూ, నవలలూ కూడా వచ్చాయి. తగినంత దేశభక్తి కవిత కూడా వెలువడింది. ఏమైనా కాల్బనిక రచనలు సమకాలీన స్వాతంత్యోద్యమానికి న్పందించి వెలువడినవి కావు. ఇది సాపాత్య చైతన్యమే కాని సామాజిక చైతన్యం కాదు.

ఇక సమకాలీన సామాజిక చైతన్యానికి విశేషంగా స్పందింవి వివిధ (పయోగాలను రచయితలు వెలారి?న క్రాఖలు నాటకాలు, నవలలు, గేయాలు.

వవల కవితకలకు పొడుగరి తం

ఆంధ నాటక వికాన చర్వితలో 1920 నుండి 1944 వరకూ నూతన (_పయిీగాలు విరివిగా సాగిన కాలమని డాక్టర్‌ పి.యన్‌.ఆర్‌. అప్పారావుగారు వివేవించారు. అంగులోనూ ఆయా కాలాలలో వెలువడిన [వయోగాలను ఇలా నూక్ష్మంగా విశ్లేషించి చెప్పారు కూడా: '1920- 25 మధ్య దేశ భక్తి పూరితములును, సంఘనంస్కరణాత్మకములును అయిన రూవకములు వెలువడినవి. 1925-30 మధ్య రచన యందు (పయోగాత్మకములును, సంఘతిరస్కా రాత్మక ములును అయిన రూవకములు వెలువడినవి. 1930-35 మధ్య రచయితల దృష్టి మరల కొంత సార్యపదాయక మార్గము ననుసరించినది. 1940-44 మధ్య అన్ని రకములైన రూవకములు వెలువడినవి”. (తెలుగు నాటక వికాసము : పు. 343)

దేశభక్తి పూరితాలైన నాటకాలను డాక్టర్‌ అప్పారావు గారు మూడు రకాలుగా వింగడించి వివరించారు. అందులో మొదటి రకం స్వాతంత్య ఖావాలను _పచ్చన్నంగా _పకటించే పౌరాణిక నాటకాలు. ఇక రెండవ రకం చార్మితక నాటకాలు. _వీటిని గురించి పేర్కొంటూ వారిలా అన్నారు - “"ఖారతవీరుల కథలెట్లు ,పజలకు ఉత్సాహ(పోత్సావాముల నొసంగినపో చార్మితక వీరుల కధలు కూడా అట్లే _పజలకు ఉత్సాహ పోత్సాహముల నొసంగసాగెను. చర్విత (వజల దృష్టి కింకను నన్నిపాతమైన దగుట చేత చార్మితక నాటకములు వారిని మరింత యాకర్షింవదొడగినవి. కాగా, శివాజీ, రాణ్యాపతావ్‌ మున్నగు మవాోవీరుల కథలను, బొబ్బిలి యుద్ధము వంటి స్థానిక చరితలను కవులు నాటకీకరింపసాగిరి. రచయితల ఉత్సాహమును, (వజాపోత్సాహమును జఒండొంటికి తోడ్పడుటచేత అనాడు పెక్కు చార్మితక నాటకములు బయలుదేరిన వని చెవవచ్చును. న్యుపసిద్ధములైన "రనవు,త విజయా'ది చార్మితక నాటకము లా కాలమున బయలుదేరినవే”.

“"పె రెండు రకముల నాటకములను 1920 లోవలనే బహుళ వ్యాప్తి నందినవి. ఇంక మూడవరకమువకు చెందిన నాటకములు 1920 తరువాత వెలువడినవి. అ నాటి స్వాతం,_త్వ వమరమును (వత్యక్షముగ వ్యాఖ్యావించు వారుకము లీజూతికి చెందినవి. ఈ కథలు (వజలకు (నత్యష్త చరితములగుకు చేత వారికి వానియండు మరింత అనక్తి అధికమై. ఈ జాతి నాటక్టములు కూడ బహుళ (వచారము నందినవి. దేశమున జగుగుచున్న రాజకీయోదంతములను, ముఖ్యముగా కార్యగెసు కార్యకలాపాలను (వజలకు _ఫత్యక్తముగా |1పదర్శించుటయే యీ నాటకముల ముఖ్యోద్దేశము” (తెలుగు నాటక వికాసము : వు. 3463470)

ఈ వివరణలు వలన 1920 నుండి తెలుగులో రాజకీయ నాటకం (పాచుర్యంలోకి వచ్చిందని తెలుస్తున్నది. దామరాజు పుండరీకాక్తుడు గారు 'రచించిన 'గాంధీ మహోదయము, 'గాంధీ విజయము" “పాంచాల పరాభవము, (వంజాబుల దురంతాల వర్ణనం), శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శ్నాస్తిగారు రచించిన 'తిలకుమవోరాజ నాటకము, “గాంధీ విజయధ్యజ నాటకము”, డి. సీతారామయ్య గారి "స్వరాజ్య ధ్వజము, “అలీ [వభృతుల నిర్చ్బంధము. మొదలైన నాటకాలు పేర్కొనదగినవి. ఈ కాలంలో వెలువడిన పౌరాణిక, చార్మితక నాటకాలలో కూడా నాటి రాజకీయ సంఘటనలను స్ఫురించేసే ఘట్టాలను, భావాలను చ్మితించటం ఒక (పత్యేక లక్షణమైపోయింది.

స్వాతంత్యోద్యమంతో పాటు సంఘనంన్కరలూనికి కూడా ఒక విశేష _పతిపత్తినిచ్చిన గౌరవం

420 సాహిత్య చర్మితలో చరృనీయాః శాలు గొంధీగారికి దక్కుతుంది. 1920 తరువాత 'పచ్చిన' నంఘనంస్కరణ నాళక రచనకు గాంధేయోద్యమం ,పేరకమని చెప్పటంలో అనుమానం లేదు. ఆచార్య '4ర్‌.వ.ఆర్‌, చం్యదశేఖరరావు గారి ఈ వివేచనం ఒక సమన్వయాన్ని అందించగలుగుతంది- "ఇరవయ్యో శతాబ్దం రెండో దశాబ్దంలో చాలా ముఖ్యమైన శక్తులొచ్చాయి. 1. గాంధేయ శక్తి 2. మార్క్సిన్థు శక్తి. వీటి రెండింటికి కూడా చాలా నిశితమైన సంఘనంస్కరణ (పాతివదిక ఉంది. గాంధిగారు రానడే లాగా సంఘసంస్కరణే ముఖ్యం, రాజకీయ సంస్కరణ తర్వాత అని హరిజనోద్యమం చేవట్టారు.. ...సంఘసంస్కరణ ముఖ్యం అన్నది ఆయన ఖావన; రాజకీయ స్వాతం(త్యానికి రెండో స్థానం ఇచ్చారు. ....మార్క్సిస్టులు నంఘసంన్క్మరణానికి అందరికన్నా వవ్లవకరమైన ఖావన కలిగి ఉన్నారనటం అసత్యం కాదు. అయితే, వారు భారతదేశంలో దీనికి పాముఖ్యత తక్కువగా ఇచ్చారు. వివ్లవం గురించి ఎక్కువగా ఆలోచించటంతో సంఘసంస్కరణతో విడిపోవలని వచ్చిందేమో కూడా. అందువల్ల సంఘసంస్కరణోద్యమం ఇప్పటికైనా ఏ మ్మాతమైనా మిగిలి ఉందీ అంటే అధి గాంధీ పభావం వల్ల ఎక్కువగా ఉంది కానీ, ఇతర ,పభావాల వల్ల కాదనే అభ్మిపాయాన్ని చెప్పవచ్చు”. (నూరేళ్ల తెలుగునాడు: సంన్మరణోద్యమాలు (వ్యా).పు. 10,11)

గాంధేయమైన సంఘసంస్కరణ చైతన్యంతో న్ఫూర్తిని పొంది కాళ్లకూరివారు రచించిన చింతామణి, వరవిికయం, మధుసేవ నాటకాలు దేశాన్ని ఉఊ్యాత లూపించి వేశాయి. ఈ కాలంలో వచ్చిన నాటికా సాహిత్యంలో పాఠాల వేంకట రాజమన్నారు నాటికలు (వత్వేకంగా పేర్కొనతగినవి. వాన్తవిక దృక్పథంతో సాంఘిక నమన్యా నాటికలను రచించే ఒక ఉద్యమానికి రాజమన్నారు నాటికలు రాజమార్గం వేశాయి. "తప్పెవరిది? "నాటిక ఒక మైలురాయి. విశ్వనాధ కవిరాజు, భమిడిపాటి కామేశ్వరరావుగారల వానస్య నాటికలు వహనన (ప్యకియకు అధునిక రూవకల్పనం చేశాయి.

ఈ కాలంలోనే కాల్పనిక చైతన్యంతో వెలువడిన నాటకాలు (వత్యేకంగా పేర్కొనదగినవి. చింతా దీక్షితుల వారి శబరి. విశ్వనాథవారి అనార్కలి, అబ్బూరి వాలి "నదీ సుందరి”, నీరి, తల్లావజ్ఞల రచించిన సాహిత్య రూవకాలూ ఈ కోవకు చెందుతాయి. కాల్పనిక చైతన్యంతోనే నంయ్యపదాయ నిరసనాన్ని వస్తువులుగా ఎన్నుకొని నాటకాలు రచించిన వారిలో (తిపురనేని రామస్వామి చౌదరి, ముద్దు కృష్ణ అమంచర్ల గోపాలరావు, చలం, మొదలైనవారు ముఖ్యులు.

సాహిత్య చర్వితకారులు భావకవిత్వ యుగంలోని శక్తిమంతమైన కాలంగా ఖావించే ఈ కాలంలో కాల్పనిక చైతన్యంతో ఖండకావ్యం, గేయకావ్యం, 'నాటకం అనే ,వ్మకియలలో (ఉపయోగాలు సాగాయి. నాటకాలలో రాజకీయ చైతన్యంతో నంఘ సంన్కరలు చైతన్యంతో నిండిన (కొత్త (వయోగాలు వెలువడ్డాయి. నాటికలు, వాన్య నాటికలు రంగ, (వవేశం చేసి [కొత్త ధోరణులనీ ముందుకు (తోశాయి.

ఈ దశాబ్దంలో వచ్చిన సాహిత్యమంతా ఒక యెత్తు. "మాలవల్లి' నవల (1921) ఒక్కటీ మరో యెత్తు. డాక్టర్‌ అక్కిరాజు రమావతి రావు గారి మాటల్లో - “ఏవిధంగా, ఏ (పమాణాలను బట్టి చూచినా ఇరవైయవ శతాబ్బవపు మవారచయిత. ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ గారు. ఉన్నప వారు మాలపల్లి (వక్తటించడానికి ముందుగాని, అ తరువాత గాని, తెలుగు నవలా సాహిత్యంలో

నవల కవితకంకె పొడుగం తీ21 అంతటి ఉత్కృష్టమైన నవల మరేదీ (వభవించలేదు". (తెలుగు నవల (1975) వు. 1314) ఈ దశాఖ్బంలో తెలుగు నవల కవిత కంకు ఎత్తుగా ఎదిగింది; రూపకం కంకొ రూవవతిగా మెరిసింది! (ఆదివారం అంధ్యవభ : 22.10 19809)

83 నవలాయుగానికి నాయకమణి “మాలపల్లి

“తెలుగులో నవల వుట్టి నూరు నంవత్సరాలు దాటి పోయాయి... సాహిత్య దృష్టితో చూస్తే దానికున్న (ప్రాధాన్యత, వ్యాపార దృష్టితో చూస్తే దాని కున్న _వచారం ఇతర సాహిత్య (వ్మకియలకు లేవు. విద్యారంగం కూడా నవలకు ఎంతో కొంత (పాధాన్యత నిస్తోంది. నవల మీద పరిశోధనలు కూడా జరుగుతున్నాయి. కానీ, నవలకు దక్కవలనినంత సాహిత్య గౌరవం మాతం ఇంతవరకూ దక్కలేదు. నవలకు నంబంధించిన _ప్మకియా విమర్శ మన ఖాషలో అభివృద్ధ చెందకపోవటం అందుకు ముఖ్యకారణం. అందుచేతనే మంచి నవలకు రావలసినంత గుర్తింపు రావటం లేదు. మంచి నవలకూ, వ్యాపార నవలకూ మధ్య ఉన్న తేడాను చాలా మంది సాహిత్య విద్యార్థులు కూడా గుర్తించటం లేదూ.

ఈ మాటలన్నది శ్రీవల్లంపాటి వెంకటసుబ్బయ్య గారు. ఈ సంవత్సరం ఆగన్ఫు నెలలో (పచురితమైన “నవలా శిల్పం' అనే (గంధంలోని ముందు మాటలోని మొదటి పేరా ఇది. నవలలను గురించి వారు చెప్పిన మాటలన్నీ అలా ఉంచితే, ఇప్పుడు నవలలను గురించి సరియైన అంచనాలను గాని, విలువలను గాని విద్యార్ధి లోకం వివేచించలేకపోవటానికి మూలకారణం "“నవలకు నంఖంధించిన (పష్మకియా విమర్శ" తెలుగులో తగినంతగా అభివృద్ధి చెందక పోవటమే అనే అభిపాయం అక్షరాలా సత్యం. “వవలికు దక్కవలసిన గౌరవం ఇంకా దక్కలేదని వారు ఛేసిన వివేచనం వాస్తవ మూలం.

సాపాత్య వికాన చర్వితకు నేను (పతిపాదించిన రచనా [వణాళికలో 20వ శతొబ్టి రెండవ పాదాన్ని "“నవలాయుగం"గా నంఖావించటం సముచితమని సూచించాను. ఎందువల్లనంకే -

నవలా (ప్మ్యకియా వికాన చర్మితలో 'మోలవల్లి నవల ఒక ఎవరెస్టు శిఖరం లాంటిది. కావ్యేతివావాలలో అంధ మవోఖారతం లాగా, మవావురాణాలలో ఆంధ మవాఖాగవతం లాగా, పంశకధా కావ్యాలలో ఉత్తర హరివంశం లాగా, మార్గరన కావ్యాలలో శృంగార నైషధం లాగా, సాంఘిక సమస్యా నాటకాల్లో కన్యాశుల్కం లాగా, సాంఘిక నవలలలో 'మాలవల్లి' డ్రేవ్టమైనది. కావ్యాలలో మవోకావ్యం ఎలా _పమాణ రూవంగా వరిగణింపబడుతూ ఉంటుందో, నవలల్లో కూడా “మాలపల్లి వంటి నవలలు క్లాసిక్‌ రూపాన్నీ, ఎపిక్‌ 3పమాణాలనూ నంతరించుకొన్నవి. అదర్శరూపాలుగా అదరింసబడుతూ ఉంటాయి. తెలుగులో ఇటువంటి అదర్శరూపాలతో నవలలను రచించే స్పృహను (ప్రవేశపెట్టి శక్తిమంతమైన (పయోగాలు నిర్వపాచిన నవలా కర్తలలో ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ పంతులుగారు, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారూ, అడక బాపెరాజాగారూ, గుడీపాటి వెంకట చలంగారూ, ముచ్చిబాబు గారూ, గోపీచంద్‌ (రూ, జి.వి. కృష్ణాలవు గారూ, కొడవటిగంటి కుటుంఎయరావు గారూ ఈ కాలంలో ముఖ్యంగా పేర్కొనదగినవారు. 20వ శతాబ్సి ఉత్తరార్థంలో ఇటువంటి ఉదాత్త ఫణితిని నవలా ,ష్మకియలో పరిపోషించిన వారిలో రాచకొండ విశ్యనాధ శ్వాస్తిగారూ, మపీ*ధర రామమోహనరావుగారూ, ఉప్పల లక్ష్మణరావుగారూ, తన్నేటి సూరిగారూ, మొదటి వరుసలో నిలిచేవారు. తెలుగు నవలా రంగంలో ఈ శజాప్టీ మొదటి

నవలాయుగానికి నాయకమణి "మాలపల్లి" 423 పాదం సమాజ సంస్కరణ చైతన్యంతో ముందుకు సాగితే, రెండవ పాదం సమాజ చైతన్యాన్ని . ర్మితిక దృక్పధంతో సమీక్షించే స్పృవాతో జీవించింది, మూడన పాదం ,వయోగ దృష్టితో సామాజిక స్పృహతో వురోగమిస్తే, నాల్గవ పాదం .వ్యాపార దృష్టితో సాగే వివిధ 1పయోగాలతో వరదలా పొంగి వవపాొన్తున్నది. ఈ నాలుగు పాదాల (వగతిలో రెండవ పాదంలో నవల అంతర్జాతీయ స్థాయిలో నిలువదగిన వ్యక్తిత్వాన్ని, క్లాసిక్‌ రూపాలను, “ఎపిక్‌ పమాణాలనూ సంతరించుకొన్న విశష్ట్ర ష్యకియా (వయోగాలనూ తెలుగు సాహిత్యానికి సమర్పింప గలిగింది. అందువలన ఈ కాలాన్ని "“నవలాయుగ' మని సాహిత్య వికాస చరితలో నిర్దేశంచటం నాయమని నా _పతిపాదనం.

20వ శతాబ్ది రెండవ పాదంలో కవితారంగం ఖండకావ్య, గేయకావ్య _(ష్యకియలతో తన వ్యక్తిత్వాన్ని అభినవంగా అవష్కరించుకొన్నది. నాటకరంగం రాజకీయనాటక పయోగాలను సాగిస్తూ, సమకాలీన రాజకీయ పాతొావరణాన్ని చి్వతించే ధరణిని అనునరించింది. అలుగు కధానిక నంఘసంస్కరణ దెతన్యాన్ని బలంగా మోసుకొని ముందుకు సాగుతున్నది. 1 ఈ (వ(కియలన్నింటిలో (పపయోగాలు చేసిన కవులూ, రచయితలూ ఒక క్లానిక్‌ రూపాన్ని నిర్మించాలన్న స్పృహ ఉన్నవాళ్లుగా కనపడరు. (ప్యకిలా వికాసంలో క్లాసిక్‌ రూవం, ఎపిక్‌ (పమాణం ఒక ఉన్నతదశను సూచించే లక్షణాలు. ఏ ప్యకియలో అటుపం ఏ ఉన్నతశ నందుకొన్న _,పయోగాలు నిర్మించే కాలం ఉంటుందో దానిని ఆ _ష్మకియ పేరుతో యుగం. పేర్కొనటం యోగ్యంగా ఉంటుంది. ఈ దృష్టితో వివేచిస్తే 20 ప శతాబ్ది రందవ పాదంలో వెలువడిన నవలల్లో క్లాసిక్‌, ఎపిక్‌ (పమాణాలు గల ఉపయోగాలు బలంగా ఉండటం చేత ఆ కాలాన్ని నవలాయుగ మని పిలవటం సముచితం,

తెలుగులో నవలా న్వరూపాన్ని గురించి సాగిన నమాలోచనం కంకు నవలా న్వఖావాన్ని గురించి చేసిన వివేచనమే అధికంగా వెలువడింది. దానికి కారణం నపలా్యవ్యకియను ఇదమిత్థంగా విరూపించటం అంత సులభమైనవని కాదు. నియత రూపం దానికి నిర్దేశంచటం కష్టం. నవలా విమర్శకులందరూ ముక్తకంఠంతో అంగీకరించే అంశం అది. అయినా, అధునిక సావి*త్య (వ్యకియలలో నవల నమాజాన్ని బహుళంగా *కర్షిస్తున్నది, అలరిస్తున్నది, ఆలోచింపచేన్తిన్నది. (షాచీన కాలంలో పురాణ (వ్యకియ ఎంత _పాచుర్యాన్ని చెంది ఉండేదో, ఆధునిక కాలంలో నవల అంత _పజాదరణాన్ని పాందగలుగుతున్నది. పవంచ భాష లన్నింటిలోనూ (వతి సంవత్సరం నవలలు వేలకొలది వెలువడుతున్నాయి. ఇంతటి విస్తృతి మరే ప్మకియకూ కనపడటం లేదు. పపంచ భాషలలో లాగానే తెలుగులో కూడా ఈ వరిస్థితి గోచరిస్తున్నది.

దీనికి కారణంగా మొదట అందరూ చెప్పేది - తనవల (వాయటం ఎంత కష్టమో అంత నులభమనీ; నియమ నిబంధనలు లేని నవలా (వ్యకియ అందరికీ అందుబాటులో ఉండటం చేత చాలమంది ఆ (ష్యకియలో బొరవబేసుకొని యధేచ్చగా (వాస్తుంటారనీ, అందువలన అది నులభమైన _ప్మ్యకియగా అనిపిస్తుందని. అయితే సాహిత్య (ష్మకియగా భావించి నిల్పనుందరంగా నపలను నిర్మింపదలచుకొన్న రచయితకు గానీ, రచయితతికి గానీ నవల అంత సులభమైన (ష్యకియ కాదు. నవలా జీవితాన్ని నియమించేది పకృతి, వాస్తవికత. ఇవ రెండూ తత్వతీః సబాతీయాలు. ఇవి నవలా స్వభావాన్ని నిర్దేశించే మౌలిక గుణాలు. స్వరూపంలో వ మార్పులు వచ్చినా ఈ మౌలిక స్వభావం మాతం నపలకు దూరం కారాదు. నిజానికి

తీ24ీ సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు నవలా రచయితకు పైకి సులభ మనిపించేదీ, లోన కఠిన మనిపించేదీ ఈ స్వభావాన్ని చ్యితించటమే. నవల నవనీతమే కాదు, నాణెమైన వ్యజం కూడా.

“కం *గటి 2 ౧0761 900823 23 28 64/ 1108 60 రం, 46 '౧076! అ08 20 2గ|00౫ 050 110018యు కొంతతంణ జ *ం!1 జ 110111ట3 00054010 (0 16 ఇగటిన 3680౧ 980006 900006 096 13 06 990 9806. ఉం కరేజ26 92895 12 ఉంగరం 61668 0761 716 ౧014 (25 ౯2౧12464 03 ౨౦౯౦ల” కెల3ం/ఏ) 13 1 ఫం04056 00 10౪061, 0౯211 116207 ంలటు, ఓ 16 [005 థం 0% శ1షాగేరక... ఏ 008 0 *జ? 0800, (0౯ 14? 0 26 + 1005 (౧6 జాటటు *స0 జర- 21%/283/5 ౨20౧1082 268 100గు/ జం 0100 6 ౧2031 అేంగేయయంకి ఇట ఉం 8 10, 48 ఉం 0౪6 189 ౫50 టలు 0 9210 ఇల కం 10014000..గ9౦ 0817 002653 1 10013 ఓ 10 86561 గులు (0 ౧106”. (౬ ౫. 3001232 సం0ైజా& కాల08 1206404004 - 1000600400 40 6 38640 0 200138 పిటంంటం 1969: పు. 163).

పురాణ ప్యకియ లాగా నవల, జీవితంలోని వి అంశాన్నైనా తనలో ఇమిడ్చుకొనే విశాల న్వఖావం కలది. అంతే కాదు; ఇంగ్లీషు ఖాషలాగా, తెలుగు ఖాషలాగా "అప్పు తెచ్చుకొని ఇల్లు కట్టుకుండే వైఖరి' కూడా నవలకు ఎక్కువ. అది దాని బలమే కాని బలహీనత కాదు. వరభాషా పదాలను తెచ్చుకొన్నా స్వీయ నిర్గాణంలో కూడా పరభాపా లక్షణాలను పొందుపరచుకొంకు తన అన్తిత్వాన్నే కోల్పోయే [పమాదం ఆ భాషకు ఏర్పడవచ్చు. అలాగే, నవలా (ప్యకియ కూడా స్వీయ స్వరూపాన్ని, స్వభావాన్ని, త్యాగం చేసుకోకుండా, అన్య _,ష్యకియల న్వరూప స్వభావాలను. తనలో సంవధదించుకోవచ్చు. నవల పుష్పక విమానం లాంటిది. ఎన్ని (ప్య(కయల్వనైనా, ఎన్ని వశేషాలనైనా, ఎన్ని (షవృత్తులనైనా, ఎన్ని ,పకృతులనైనా, ఎన్ని శ్యాస్తాలనైనా, ఎన్ని జీవితాంశాల నైనా తనలో ఇమిడ్పుకోగలదు. అయినా నవలగా మనుగడ సాగించగలదు. ఈ అనుభవాన్ని నవలా (ప్మకియా (వయోగాల ద్వారా పఠితకు కలిగించటమే రచయితకు కత్తిమీది సొము.

నవలా విమర్శకులు (ష్మకియా పరంగా ఈ అంశాన్ని పదే పదే చెప్పారు : 6 '10౪61 ఓ 9ళలగం02007 20 10010306 20/ 00%; - 'టం అం 0% 16 రంగాంయాటం 8్రం 93 90%లు 2ం6 3010 *04164 6౫! 4 జరుంక 2 '8నటారి' 0౯0. & 04 0 1014-81 280 *టుంలీ ఖల 20౧030 622 06 రేలగంంరి.. సుగాం14 3ెలుంక టు 9902010064 వ 2|లం ఏ క90జుల/ 200 200ైలు! 0£0 జ ఆరంల్రంయం 0016 ఇంగ 3 20620% 000006 1 ర౦9-ఈ0000 = కొం 1396060200 వితగటంలై (0 90010102) - ఖర ౧009 ఇసక ౭ ౧0౬ ల6... 119. జారే ౪11 06 0౯ 90006 06 (000106, 83 [0౧౫ 0 ఇం త6 654 ఇ) 46 9050 ఏంతటాం హిం 109మంటాం! జరు, 0601096 ఓ ౪ 6 ఇంక 101006 40 రంగం: లం 0౪01 2 & 9ింం 0 0 ఉర 98006 ఆయ హా అసం సుగణంటిరి యంం0కం6 116 204, 20660, ౨8 ౧౦౫6క్వ. తంల బంగి టో తి 000 ౩990602 మీటు 00 (0 06 శ 00ళ - మ.2.5గ001041 అణు (969) వు. 166)

నవల ఎంత పహోోక్షాల్‌గా మారినా దాని 'షేవ్‌' మారకూడదు, చెడకూడదు. చిరిగిన 'పాాాల్జాల్‌లో ఐక్యత ఉండదు, అకృతి రూపుకట్టదు, వికారంగా తయారొతుంది. అలివి మాలిన

రూసం అసహ్యమౌతుంది, పట్టు తప్పితే హెోోల్దాలలో ఉండే సరుకులన్నీ ఖయళు వడతాయి.

నవలాయుగాసికి నాయకమణి "మాలపల్లి శ్శి చూ సీమలు లేని దేశంలాగా, (ఫేమ్‌లేని అద్దంలాగా నవల రూపానికి దూరమై (ష్యకియగా అనుభవాన్ని అందించే శక్తిని కోల్పోతుంది. నవల విజ్ఞాన సర్వస్వం కాదు, విషయ్యపదర్శనం కాదు, జీవితానికి ఒక దృక్పధంతో చేస్తున్న కథా స్యూత వ్యాఖ్యానం, కళాత్మక ఖాష్యం. ఇలా వ్యాఖ్యానం చేయటానికి నవల విశ్వరూపాన్ని ఆొల్చ్బకపోయినా, విస్తృత ర్లూపాన్ని మ్మాతం తప్పక (గహించాలి. అయితే ఆ విస్పృతి నియతం కాదు, సాపేక్షం. (వతి వ్యకీయా, (పతి పయోగం ఒక న్యఖావానికి సంబంధించిన అనుభవాన్ని పఠిత కందించా లని పుడుతుంది. దాన్ని సాధించగలిగీ డివి దాని విస్పృతి. "* ౧౦౪61 6210108 0108, 2] 006 204 ౧0౧౧౪౦03, 1866 20౪ ౧౦౯౦౧౪4౧31, ఖర 208000గ008 2 11176 *11 1806 04%6 " అని అంటాడు హెననీ జేమ్స్‌. నవలా స్వభావాన్ని బట్టి నవలా _ష్మకియాస్వరూపం రూపొందుతుంది. ఈ సత్యాన్ని గుర్తించి ప్యకియాపరమైన విమర్శ సాగించవలని ఉంటుంది విమర్శకులు. అయితే, తెలుగులో ఇంతపరకు +వ(కియా స్వభావాన్ని వివేచించే విమర్శ కొంత వచ్చిందని చెప్పవచ్చు కాని, _ష్యకియాస్వరోపంలో నవలారచయితలు చేనిన వివిధ (పయోగాలను విశ్లేషించి నిరూపించటం మృగ్యమనే పేర్కొనాలి.

న్వభావం రెండు రకాలు. 1.బహిస్స్వభావం. 2. అంత స్స్వభావం. వస్తువు యొక్క స్వభావాన్ని బట్టి నవలా స్వభావాన్ని వివేచించటం బపాస్స్వభావవిమర్శనం. సామాజిక నవల, రాజకీయ నపల, చార్మితక నవల, తాత్తిక నవల, వ్యక్తి ,పధానమైన నపల - ఇటుపంటి విశ్లేణం నవల బహిన్సుభావాన్ని తెలుపుతుంది. అయితే, ఈ విశ్షీషణం వలన 1పయోజనం ఉంటుంది. _ష్మృకియలో సామాజిక నవల మొదలైనవి వర్గాలుగా వరిగణింపబదతాయి. బ్‌క్కొక్క వర్గంలో రచనా శిల్పాన్ని అనునరించి రూపాలు ఏర్పాదతాయి. వీటిని 905 అనవచ్చు. నాటకీయపద్ధతి, కధాకధన పద్ధతి. లేఖా పద్ధతి, దనచర్యా పద్ధతి, చైతస్య్యసవంతి పద్ధతి మొదలైనవన్నీ (ష్యకియలలోని రూపవైవిధ్యాన్ని నిరూపించేవి. బహిస్స్వఖాపం అంతస్వ్వభావంతో సంవదించాలి. బహిస్స్వభావం రచయిత ఏ (పపయోజనాన్ని ఆశించి, ఎటువంటి వఠితల నుద్దీశించి రచన చేస్తున్నాడో తెలియజెపుతుంది. అంతస్స్వభావం ఏ దృక్పధంతో. ఏ నాపాత్య దర్శనంతో (వ్యకియను ఎటువంటి అనుభూతిని ఎటువంటి వైఖరితో పఠరితకు అందించాలని రచయిత నిర్ణయించుకొంటాడో దానిమీద అధారవడిఉంటుంది.

ఆధునిక నవలా సాపాత్య విమర్శకులలో ఇ్యగగణు్యులైన (4 ఆర్‌.ఎన్‌.సుదర్శనంగారి “సాపాత్యంలో దృక్పధాలు" అనే వ్యాస సంపుటిలో - (వ్యకియయొక్క అంతస్స్వఖావాన్ని అనుశీలించటానికి రచయిత సాహిత్య దృక్పథం ముఖ్యమని చెప్పారు. “సాపి"త్యంలో దృక్పథాలు సంఘంలో సమకాలీన భావ సంచలనాన్ని వ్యక్తం చేసేఐగా వుంటాయి. రచయిత సరఘంలో వాడే గనుక అతని వ్యక్తిత్వం, ఆలోచనా. ఎంత స్వతంతించినా నొంఘికమైై నవే. ఎంత సాంఫిష2కమైనా అతని (ప్రత్యేకతను నిరూపించేవే... కవి దృక్పధం ఏమిటి? అనే విచారణతో (పారంభిలచి,.కవి చెప్పదలుచుకొన్న విషయాన్ని ఎలా చెప్పాడు? చెప్పటంలో ఎంతపరకు కృతకృత్యుడయ్యాడు? కావ్యంలో వ్యక్తమైన శేషార్థం విమిటి? అనే ృపశ్నలకు సమాధానాలు అన్వేషించే వివక్ష కావ్యార్ధ్మవకాశానికే _పాధాన్యం యిస్తుంది; పాఠకులకు తోడ్పడుతుంది. కావ్యం యొక్క కృతార్ధతను నిర్ణయిస్తుంది. కాలంలో అభిరుచులూ, అభిపాయాలూ మారతాయి; కావ్యరచనా విధానమూ మారిపోతుంది. కాని, కవి దృక్పథానికి అతని కావ్యానికీ గల సంబంధం ఎప్పుడూ ఒక నిశ్సిత (2 ౧౦95208 ) _వమాణమే. ఆ (వమాణాన్ని అధారం చేసుకొన్న విమర్శ ఏ దృక్పధంతో,

426 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు ఏ కాలంలో ్క(వాయబడిన పద్య కావ్యాన్నైనా, గద్య కావ్యాన్నైనా సరే, దాని అర్ధాన్ని వివరించి దానికి న్యాయం చేకూర్చగలదు”._ (సాహిత్యంలో దృక్పధాలు.పు.1-3) (శీ సుదర్శనంగారు

కవి దృక్పథంతో కావ్యార్థాలను వివేచించారు. అలాగే నవలలను కూడా సమీక్షించారు. ఇది

అంతస్స్వభావవివేచనం. అంక చ్యష్మకియా విమర్శలో రచయిత దృక్పథమే రచన యొక్క

అంతస్స్వభాపం.

అంతర్చ్పపా స్వభావాలు ష్మకియ యొక్క వ్యక్తిత్వాన్ని. రూపాందెస్తాయి. దాని కొక పేరు పెట్టి పిలుస్తాం. వ్యక్తిత్వలలో కానవచ్చే వైవిధ్యాన్ని బెట్టి ఒకీ ప్యకియలో మరికొన్ని రూపాలను గుర్తించవచ్చు, వాటికి కూడా ఉపమానాలను ఏర్పరచుకొనవచ్చు. ఇది గాఢమైన పరిశిలన వలన గాని, పరిశోధన వలన గాని సాధ్యం కాదు. ఇప్పటికి మ్మాతం బపాస్స్వభావాలను తెలిపే పర్గీకరణమున్నదే కాని, అంతస్సభావాన్ని ఆవిష్కరించే ్యప్యకియాపరమైన ఆలోచన సాగచేదు. నవలాయుగంలో మొదటి గొప్ప రచన “మాలపల్లి'. ఇది ఏడువందల పేజీలకు మించిన

నిడివి గల రచన. ఉన్నవ లక్ష్మీినారాయణగారు ఈ నవలను రూపాందించటానికి వెనుక వారి గాంధేయ వాద దృక్పథం బలంగా తోడ్పడుతుంది. ఈ విత్తులో నుండి ఆ నవలా మపవాప్పక్తం వుట్టింది. శాఖోపశాఖలుగా విస్తరిల్లింది. ఆ వైఖరిని వివరిస్తూ [శీ వల్లంపాటి వెంకటసుబృయ్యగారు ఇలా అన్నారు - “ అతడి దృక్పధం గాంధీతత్వం. ఆ దృక్పథంలో నుంచి గుంటూరు _పాంత జీవితాన్ని, అనాటి భావజాలాన్ని చి్వితించాడు ఉన్నవ. స్వ్యామాజ్యవాద వ్యతిరేకత, స్వాతంత్యోద్యమం, హరిజనోద్యమం “మాలపల్లి నేపధ్యం. ఈ నేపధ్యంలో ఉంచి మానవతా విలువలు కరువైన భూస్వామ్యతత్వాన్ని, అందుకు వ్యతిరేకంగా వచ్చిన తక్కెళ్లజగ్గడి త్మీవవాదసామ్యవాదోద్యమూన్ని కూడా పరిశీలించాడు... ఉన్నపలో ఎంత వాస్తవికత ఉందో అంత ఫాంటసీ కూడా ఉంది. 1920 నాటికి ఆంధ దేశంలో కార్మికోద్యమం, రైతు కూలి ఉద్యమం లేకున్నా వాటిని ఊహించాడు. తరువాత దాదాపు 27 ఏళ్లకు వచ్చిన స్యాతం్యత్యాన్ని కూడా నవల నేపధ్యంలోకి తీసికొనివచ్చాడు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంకు - లారెన్సు చెప్పిన "0౧6 ఫర్య!అం01 01116 అన్న అభివర్ణనకు 'మాలపల్లి' లాగా సరిపోయే నవల మరొకటి లేదు.” (నవలాశిల్పం : పుటలు 41,42). "మాలపల్లి" ని సామాజిక రాజకీయనవలగా వర్గీకరిస్తున్నారు. ఇది వస్తుస్వభావాన్ని చెప్పే 'పేరే కాని ప్మకియ వ్యక్తిత్వాన్ని పతిపాదించే పేరు కాదు.

నవలాయుగానికి నాయకమణి. “మాలపల్లి”.

(ఆదివారం ఆంధధ్యవభ : 29.10 1989)

84 తెలుగులో మొదటి సాంఘీక ఐతిహాసిక నవల నవలా - స్వరూవ సమాలోచనం చేన్తూ డాక్టర్‌ మాదిరాజు రంగారావు గారిలా అన్నారు -

• ఆధునిక జీవితంలో అన్ని రంగాల్లోనూ _పతిబింబించే శక్తి నవలకు సంపూర్ణంగా ఉంబ. ఇది ఎలాంటి వస్తువునైనా భావాన్నైనా నులభంగా తనలో ఇముడ్సుకోగలది. హనీ జేమ్సు మాటల్లో 16 00360 [0401 ౧43 ౪16 05101110” 00111003 0£10600, జ 0౯71100 02౧ 00 [23110006 10 0061 08 816 5000264108 [౦14 0[౪40 $60౧20 90000 0 16 ౧౧9900 08 20 1641160621 *48 జర +హ108".... కధ, వ్యాసం, నాటకం, కవిత్వం, జీవిత చరిిత' మొదలైన అనేక _వ్యకియల సమావోరభూతమైన విశిష్ట పష్యకియ కావడంతో, అయా అంశాల _(పఖావం అనివార్యం..... కథలోని సందేవాం; వ్యాసంలోని చింతన, పరిశీలన; నాటకంలోని సంభాషణ, ప్యాతచ్యితణం, ఇతివృత్త నిర్మాణం కవిత్వంలోని అనుభూతి సాంద్రత, భావచ్యితణం - ఇంకా ఆయా (వ్యకియలకు సంబంధించిన అనేకాంశాలు అక్కడక్కడా అనుభవానికి రావచ్చు. అయినచ్పటికీ, సృజనాత్మక సాపాత్యంలో గొప్ప విజయాన్ని సాధించిన కళారూవంగా నవల స్థిరపడింది ". ( నవలా స్వరూప సమాలోచనం(1984) వు.]111). లలితకళల్లో కవిత్వం కంకొ నాటకం నమవార కళ నాటకం కంకు నవల మరింత సమావోర కళ. ఎందువల్లనంకు - నవలలో కళలే కాకుండా వ్యకియలు కూడా దాని సమాహార స్వరూపానికి దోవాదం చేస్తుంటాయి. అలా కావటంచేత సాహిత్య (వ(కియలన్నింటిలో నవల - ఒక విస్త్పృతరూపాన్ని సంతరించుకోగలిగింది. ఆధునిక జీవితానికీ నవలకూ ఈ అంశంలో ఎంతో పోలిక కనపడుతుంది; అందుకే నవల ఆధునిక వాస్తవజీవితొనికి నన్నిహితమై సాహిత్య (వ్యకియగా తన మనుగడను సాగించుకొంటున్నది. నవలకు వాస్తవికత, కాల్బ్పనికత, ఊవోకల్పనా చమత్కారం, సమావోర న్వభావం అనే నాల్గంశాలు తప్పకుండా ఉండవలసిన మౌలిక లక్షణాలు. వీటిని నవలా్యావ్యకియలో ఏయే పాళ్లలో ఎలా సంవదించుకొని _పయోగం నిర్వహించాలో నిర్ణయించుకొనవాడు రచయిత. (పయోజనాన్ని బట్టి [వయోగం రూపొందుతుంది. నవలను సంస్కరణం కోసం రచిస్తుంటే రచయిత వాస్తవకతకు వట్టం కడతాడు; కాల్పనిక చైతన్యంతో రచిస్తుంకేు కాల్పనికతకు (పాధాన్యవిస్తాడు; అద్భుత చమత్కారం కోసం రచిస్తుంకే ఊవోకల్పనలకు (పాముఖ్యాన్నిస్తాడు; (పయోగవైచ్వితి. కోసం రచిన్తుంటేు వివిధ వ్మ్యకియాసమావార స్వభావానికి అ(గతాంబూల మిస్తాడు. ఈ నాలుగురకాల (వయోగాలలో వాస్తవికతను (పతిఫలించుకోనే [వయోగానికి సాహిత్య (పయోజనంతో పాటు, సామాజిక పయోజనం కూడా ఎక్కువగా ఉంటుంది. మిగిలిన వాటికి సామాజిక (సయోజనం కంకు సాహిత్య (పపయోజనాలే ఎక్కువ. నవలాయుగమని మనం ఏలుస్తున్న (20 వ శతాబ్ది రెండవ పాదం) కాలంలో కాల్పనిక కవితా చైతన్యం ముమ్మరంగా సాగుతుండటంచేత దాని పఖాసం ఇతర ష్యకియల మీద కొంత పడటం

428 సాపాత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు నహజం. నవల్యాష్యకియ మీద కాల్పనిక (పభావం నాటకాదులమీద కంకేే ఎక్కువగా పడిందనే చెప్పాలి. “మాలపల్లి” కి ముందు చార్మితక నపలలు విరివిగా వచ్చాయి. అవి చార్మితికంగా వాస్తవాన్ని చిితిస్తూనే కొన్ని ఊవోకల్పనలు చేస్తూండేవి. చార్మితక నవలల కంటె అధిక సంఖ్యలో వంగ సాహిత్యంలో నుంచి నవలలు తెలుగు చేయబడ్డాయి. అవి సాంఘిక జీవన వాస్తవచ్చ్శితణను కాల్బనికతతో కలిపి చ్వితించే పవృత్తిని పచారంలోకి తెచ్చాయి. గాంధీజి నాయకత్వం స్వాతత్యత్యోద్యమంలో ఒక నవీన శకాన్ని నిర్మించింది. గాంధీతత్వంలో సామాజిక వాస్తవికతా దృక్పథం లో అంతర్భాగంగా ఆధ్యాత్మికతాదృక్పథాన్ని సంవదిపంచుకొన్న. ఒక సమన్వయ దర్శసం గోచరిస్తుంది. గాంధీజి శాంతియుత. సత్యాగహం అపాంసాయుత మైన అద్భుతపోరాటం. (పపంచంలో ఇటువంటి ఉద్యమం అంతకు పూర్వం లేదు. యూరవ్‌ వివ్లవాల నేపధ్యంతో పరిశిలిస్తే గాంధీ ఉద్యమం _ వాన్తవంగా (పవర్తిల్లుతున్న కాల్బనికోద్యమంగా అద్భుతమైన అనుభూతిని (పపంచానికి అందించింది. మార్క్సిస్టు ధోరణి కంటు మవాోత్సుని ధరణి భారతీయ రాజకీయ రంగంమిద (పజామోదాన్ని విశేషంగా సాధించింది. స్వాతం్యత్యం సాధించిన తరువాత భారతదేశం గాంధేయమార్గంలో (పస్తానాన్ని సాగించి సాధించే ఉజ్జ్వల భవిష్యత్తునుగురించి ఆ కాలంలోనే మేధావులు కలలు కంటూండేవారు; వాటీని నిజం చేసుకోవటాన్నికై విలువైన త్యాగాల నెన్నో చేసి జాతీయోద్యమంలో పాల్గొంటూండేవారు. అలా జాతీయోద్యమంలో పాల్గొంటూ బందీఖానాలో ఊండి, సమకాలీన సాంఘిక జీవన వాస్తవికతను (వధాన నేపధ్యంగా చ్వితిస్తూ, స్వాతం్యత్యం వచ్చినట్ను, గాంధేయమార్గంలో వెలువడే సమస్యలకు వరిష్కారాన్ని వెతుకుతూ ఉన్నట్లు కథావస్తువును కాల్పనిక చైతన్యంతో కూడా సమ్యగం చబేనీ ఒక క్లానిక్‌గా, ఎవిక్‌ ,పమాణాలను సంతరించుకొన్న నవలగా ఉన్నవవారు మాలపల్లిని చ్వితించారు.

తత్వతః కాల్పనిక బైతాన్యానికీ, క్లాసిక్‌ ఎపిక్‌ ఫపమాణాలకూ సాజాత్యం లేదు. కాల్పనిక యుగకవులు, ఖండ కావ్యాల్లాగా కాల్బనిక యుగ రచయితలు కథానిక వంటి నిడివిలో కురుదైన (ష్యకియలను సమర్ధించాలి కాని, నిడివిలో పాడువైన నవలలను సమాదరించకూడదు. కాని, ఈ యుగంల్లో నవలాకర్తలు కాల్పనిక చెతాన్యాన్ని నవలల్లో వాస్తవికతకు పోషణంగా, రంజకంగా, (పయో౭నదాయకంగా వాడుకొన్నారు. దీనికి రెండుకారణాలు కనపడుతున్నాయి.

1. నవల సమావాోర (ష్మకియ కాబట్టి వివిధ _పవృత్తులతో వెలువడే (ష్మకియలను, వాటి నస్వభావాలనూ తనలో ఉమిడ్చుకోగలిగే శక్తి దానికి ఉన్నది. పూర్వం వురాణానికి, ఇతివోసానికీ ఇటువంటి విశేష్కపతిపత్తి ఉండేది. ఆధునిక యుగంలో నవల “వచన (వబంధం' మ్యాతమే కాటు “వచన పురాణం' లేదా 'వచనేతిహాసం*. జాతీయోద్యమం భారతదేశంలోనే కాదు [1పవంచంలో కూడో ఒక విశిష్టమైన పోరాటంగా వరిగణింపబడింది. దానిని అధ్యయనం చేయటంలోనూ, దానిలో పాల్గొనటంలోనూ గల వాస్తవిళతను వితిస్తూ దానివలన సాధించే అవూర్వాంశాలనూ, ఆ ఉద్యమంలో గాంధీజి నాయకత్వంలో జాతి పొందుతున్న ఉత్సావోదర్శభావాలనూ అవి జాతీయుల కందిస్తున్న ఖావి కాలాభ్యుదయాలకు సంబంధించిన అశలనూ నవలలో రూపాందించే పట్ల కాల్పనికతనూ నహజంగా సంపదీంచటానికి వీలుంది.

2. జీవితాన్ని వ్యాఖ్యానించటానికి అనువుగా తోడ్పడే కళాత్మకమైన సాపాత్యవచస (వ్యకియ నవల కావటంచేత, కాల్బనిక కవితాప్యాకియల క్లుష్తతకు ఒదిగి ఇమడలేని రచయితలకు, సహజంగా ఎపిక్‌, క్లాసిక్‌ పమాణాలతో రచనలు చేయగల రచయితకు నవల ఒక నవ్య

తెలుగులో మొదటి సాంఘిక ఐతివానిక నపల 429 (వయోగంగానూ, శక్తివంతమ్రైన సాధనంగానూ గోచరించింది. ఇది మధ్యతరగతి మేధావులను, మహిళలను అధికంగా అకర్షిస్తూ ఉండటం చేత రచయిత భావజాలాన్ని ఈ (వ్యకియద్వారా ఆయా వర్గాల [వజలకు అందజేయటం సులభమైంది. దీనికి ముదణా యంతాలూ, వ్యతికలూ, కూడా తోడ్పడుతూ ఉండేవి. ఈ రెండు కారణాల వలన అటు క్లాసిక్‌ రూపాలను నిర్మించే రచయిత ఇటు కాల్పనిక చైతన్యాన్ని కూడా కలిపి ఒక ప్యకియలో (వతిభావంతంగాపయోగాన్ని నిర్వహించ గలిగే ఒక ఒరవడి ఏర్పడింది.

స్వాతం్యత్య యోధులే కాక, కవితా వపట్టభ్యదులు కూడా ఈఅవకాళాన్ని వినియోగించుకొన్నారు. ఉన్నవవారు వారిలో అ్యగగణ్యులు.

కాల్పనిక యుగంలో వెలుపడిన "మాలపల్లి సజాతీయ _,ప్యకియల్న్మపప్పత్తులను చిన్నా, పెద్దా అనే భేదం లేకుండా, "నద్‌నాం సాగరో గతః” అన్న న్యాయంతో, తనలో ఇమిడ్చుకొగలిగిన గంభీర సంక్లిష్ట (వ్యకియగా నవలను రూపాందించపచ్చునని నిరూపించింది. ఇటువంటి (పవృత్తిని వ్యక్తికరించే ,ష్యకియానామాన్ని మాలపల్లికి పెట్టి పిలిస్తే బాగుంటుంది. దీనిని సాంఘిక నపల అనీ, సామాజిక నవల అనీ, సామాజికారాజకీయ నవల అనీ విమర్శకులు విలుస్తున్నారు. ఇవి వస్తు స్వభావాన్నిబట్టి ఏలిచే పేర్లు. సాంఘికనపలను వామపక్షియులు సామాజిక నవల అనీ, రాజకీయ నవల అనీ వర్గికరిస్తారు. వాటి భేదాన్ని (శీ వల్లంపాటి వెంక ఎసుబ్బయ్యగారి మాటల్లో గమనిద్దాం

• “ రాజకీయ నవల (పధానంగా రాజ్యాధికారాన్ని చర్చిస్తుంవ. రాజ్యాధికారాన్ని ధరించేవారిని, భరించేవారినీ చితిస్తుంది. సాధారణంగా రాబకీయ నవల అసమ్మతి నవల. రాజ్యానికీ, వ్యక్తికీ మధ్య ఉన్న నంబంధాలపట్ల అనమ్మతిని తెలియచేయటం రాజకీయనవల (వధాన లక్ష్యాలలో ఒకటి../ రాజకీయనవలకు, సామాజిక నపలకు మధ్య ఉన్న తేడా చాలా సూక్ష్మమైంది మ్మాతమే. రాజకీయనవలలో తప్పకుండా సమాజం ఉంటుంది. కానీ, పతి సామాజిక నవలలోనూ రాజకీయ (వభావం (వన్ఫుటంగా ఉండదు. రాజకీయనపల రాజకీయ భావాలచేత ఉద్యమాలచేత (పభావిత మైన సమాజాన్ని, సమాజంలోని వ్యక్తుల్ని చ్మితిస్తుంది. ” ( నవలా శిల్పం.వు.109,112). వీరి విశ్లేషణ (పకారం "మాలపల్లి" సామాజిక నవలా లక్షణాలనూ, రాజకీయనపలా: లక్షణాలనూ కూడా కలిగి ఉన్న నవల. ఇలా నంక్తిష్ట(ప్యకియగా జ-వించినా అది వస్తు స్వభావాన్ని బట్టి చేసిన విభాగమే అవుతుంది.

నాటకానికి లాగానే నవలకు కూడా వస్తువు శరిరం. విషాదాంతరూపకానిిరైతే వస్తువు ఆత్మ అంటారు. ఆ మాట విషాదాంత సవలకూ వర్తిస్తుంది. తెలుగు నవలావికాసంలో పన్తువు కీలకమైన ప్యాత నిర్వపాంచింది. వీరేశలింగం పంతులుగారి నవలల్లో కధ ఆనాటి గోదావరి తీఠ _పాంత సాంఘిక జీవన వాస్తవిక చ్యితాల వర్ణనంలో కరిగి వన్తుపుగా (పపపి*ంచింది. చీలకమర్తి వారి రచనల్లో ప్యాతలచుట్టూ పరవళ్లు లొక్కుతూ వాస్తవికతలో ఊహాచమత్కారాలను (పదర్శించింది. చార్మితక నవలల్లో వస్తువు కాల్పనిక ,పవృత్తిని వెలార్సింది. వంగనవలల అనువాదాలు కథను సాంఘిక వాస్తవాల వ్యాభఖ్యాసంగా మలచాయి. అపరాధ పరిశోధకనపలలు కధను ఊవోద్చుత చమత్కారాలలో ఊగెసలాడించాయి.. “పూలఎల్లి' వలువశేంతపరకూ వస్తువుకు నవలలో ఉండ వలసిన, పొందపలసెన గౌరపం తెలుగులో అభింజలేదు. చుస్తవికతసు, కాల్పనికతను సమమైన పాళ్లలో మేళవించటమే కాకుండా వస్తుపుకు కధాగౌరవంతో ఎటు -ఐతివోసికవైభవాన్ని కూడా

30 సాహ్హిత్య చరిితలో చర్చసోియాంశాలు కట్పెంచి నవల నింధుగా జీవించే పద్ధతిని ఉన్నవవారు (పదర్శించారు.' నవలా వస్తువులో ఐతివాసిక (పమాణాలను పెంచటం ద్వారా సాంఘిక నవలకు క్లాసిక్‌ రూపం ఏర్పడుతుందిని ఉన్నవవారు నిరూపించారు. ఈ మార్గాన్ని నాటకంలో గురజాడవారూ, వేదంవారూ, ఘంటావథం చేసి చూపించారు. అలాగే నవలలో ఉస్నవవారు రాజమార్గంగా రాణింపచేశారు. ఆ తరువాత విశ్వనాథవారు ఆ బాటలో గంభీరంగా నదిచిపోయారు.

వస్తుపుకు సాంఘికం, సామాజికం, రాజకీయం, తాత్త్వికం వంటివి శరిరధాతు స్వభావాలు. క్లాసిక్‌ రూవం, ఎపిక్‌-లేదా-ఐతిహాసిక ,వమాణం ఆత్మ న్వభావాలు. నవల రూప వైభవాన్ని చెప్పే "ఫారం' కు సంబంధించిన లక్షణాలు. ఆత్మస్వభావ వ్యంజకమైన ప్మకియా నామం పెట్టాలంకే సాంఘిక ఐతివోనిక నవల (500124 2010 గ0౪01) అని పేర్కొనాలి. సాంఘికం నవల వర్గాన్నీ ఐతిహానిక న్వభావం నపల ఆత్మగుణాన్నీ నిర్దేశిస్తూ నవల అనే సాధారణ (ష్యకియలో మాలపల్లి విశిష్ట వ్యక్తిత్యాన్ని తలియజెపుతూ ఉన్నాయని (గ్రహించాలి.

ఇంగ్లీషులో "ఎవిక్‌' భావనాన్ని (వత్వ్యేకంగా _-ఒక విశిష్టమైన (ప్యకియావరంగానూ, ఏ (పష్యకియలోనైనా ఎపిక్‌ పపమాణాలను కొన్నింటిని- సొధించిన చ్వభావాన్ని సాధారణంగా నిర్దేశించే గుణవాచకంగానూ విమర్శకులు వవేచిన్తూండటం పరిపాటి. ఇయాన్‌ వాట్‌(120 7/28) మాటల్లో ఈ విషయం స్పష్టమౌతుంది. "1[156౪160062630106 46 0010 ౪౭ 816 [04001602 0202676 [0గా ౦౧౧2 18690216 2040£430%1043 1606, 1 15 [08004016 4121380016 [1/6 0 ౧4౧౦ (౧ ఖం తంగ! 48800 *0100 ౧౧౨౬928 90007/0గేయ: 256 11 ఏ 30086050 (01 6 ౧076] ౧౫౫ 06581196 0 ం 00011064. ౦0౧6 ౧2% ౧౫1౫09 80 ౪600౧ 206, 1800 కంథ్రం!, ౯08౫6 1౧0 ౧0౪61 ఖు 2 గజ! 04ట60౧0 0616 9015050010 ౪౧66 6 1104108002 ౧౦66౧ 294 ౯౦9210 00900101 262107”. ౧౦6౧ టం0[ఉంస0౪1(1974).వు.239). ఆధునిక వాస్తవికతాస్పృహతో ఆవిర్భవించిన వచన _ప్యకియానవల, సహజంగా ఎపిక్‌ కుండే కథాకధన స్వభావాన్ని సంతరించుకొని ఉన్నది. డానితో పాటు ఎపిక్‌ (ప్యకియలోని కొన్ని లక్షణాలను నవల తన సమావోరస్వభఖాపం ద్వారా తనలో పాందుపరచుకొంకే, అది ఐతహాసికనవల అవుతుంది: వస్తువు సాంఘికమై తే సాంఘిక ఐతివోసిక నవల' అనబడుతుంది. _ష్మకియాపరిభాషలో "మాలపల్లి" ని ఈ పేరుతో పిలవాలి.

నంఘం అంటే రచయిత అనుభవపరిధిలో కి పచ్చిన నమాజజీవితం. దాన్ని వాస్తవంగా వాస్తవదృక్పథంతో చూచి, రచయిత సాధింప దలచుకొన్న (ప్రయోజనానికి అనుగుణంగా కళాత్మకంగా" నవలలో ఆవిమ్కరిస్తాడు. వామపక్లీయులు వర్గదృష్టితో దర్శించే సంఘాన్ని నమాజంగా వ్యవహరిస్తారు. నంఘం సమాజంలో ఒక పొంతం కావచ్చు. అక్కడి విశేషాలు ఆ (పాంతానికి, అ బాతికి లేదా ఆ వర్గానికి సంబంధించినవి కావచ్చు. వాటిని వర్గదృష్టి కంక మరో చూపుతో చూచి వాస్తవాలను చితతిస్తే దానిని సాంఘిక నవల అనే అనాలంటారు. సామాజిక నవలలో వర్గచైతన్యం సోషలిస్టు రియలిజం. అది రాజకీయోద్యమాల 'పరిధిలో దర్శింవబడితే రాజకీయ నవలలో వస్నువాతుంది. ఒక పాంతంలోని పర్గపోరాటాన్ని ఒక నవల చి్వితించినా అది సమాజానికంతటికీ వర్తించేదే అనే భావంతో వామవక్షియులు నంఘ శబ్బానికి బదులు సమాజశబ్దం వాడతారు. “ఘాలపల్లి వామవక్షియవపరిభాషలో నామాజిక నవల, రాజకీయ నవల-లేదా-కఈ రెండూ పెనవేసుకొని ఉన్నవని చెప్పదలచుకొంకే సామాజిక-రాజకీయ నవల. మిగిలినవారికి సాంఘిక

తెలుగులో మొదటి సాంఘిక ఐతివోనిక నవల 431 నవల. ఛామపక్షీయులు వస్తుస్వ్యభావాన్నే ,వ్మకియా స్వఖావంగా లెక్కిస్తారు. అందువలన క్లాసిక్‌, ఎవిక్‌, రొమాంటిక్‌ లక్షణాలను వారు _ష్మకియ్యాపధానలక్షణాలుగా పరిగణించరు.

సాంఘిక నవలలో రచయిత తాను నివసిస్తున్న కాలంలో జరుగుతున్న సామాజికోద్యమాలను ఒక_చర్విత' ఘట్టంగానో, ఒక ఐతివోనిక మహోజ్బ్వులాధ్యాయంగానీ, ఒక మహత్తరీ' సంధి యుగంగానో, ఒక మరువురాని ఉద్యమ కాలంగానో అన్వయించి, కళాఖండంలా కలకాలం పథితల మనస్సులో నిలిచిపోయేచర్మితాధ్యాయంగా చితత్తిస్తే అది ఐతివోసిక సాంఘిక నవల అవుతుంది. "మాలపల్లి' ఇటువంటి అనుభవాన్నిచ్చే అకృతిని సంతరించుకొన్న మొదటి తెలుగునవల , సాంఘిక ఐతివోసిక నవలను శ్లాసిక్‌గా దెద్ది తీర్పటంలో ఉన్నవ లక్ష్మీనారయణగారు కాల్బనికతన్ను గణనీయమైన సాధనంగా (గపి*ంచారు.

“మాలవల్లి” రచనల ఉన్నవవారు తొము కళ్లతో చూచిన సమాజాన్ని, తొము కలలు కన్న సమాజాన్ని కలిపి ముద్దబీసె కళారూపంగా మన కందించారు. బంగోరే మాటలలో రచయిత కనిన వాస్తవాలనూ, , న్వప్నాలనూ గమనిద్దాం. “"భఖారతరాజకీయాకాశంలో గాంధీజీ నక్షత్మృపభలు వెలుగొందడం (పారంభపుమైన రోజు లవి. అటి ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా సహవాయనిరాకరణ,సాత్వికనిరోధం వొక వుద్యమావేశంగా త ఎగుఖావుకులను ముంచెత్తుతున్న సన్నివేశ మది. ఆం్యధలో యింకో యేడాది లోపున అల్లూ౬ సీతారామరాజు, అనే అనాపుకుడు లేవనెత్తబోతున్న సాయుధ వివ్లవం సంసిద్ధమాతున్న దశావిశేష ది. తెలుగునాట వెల్లివిరిసిన యీ నానారకాల మార్పుల సుడుల్లో బడి అస్తవ్యస్తమైన అస్పష్టనైన దృక్పథాల అలజడిలో చిక్కుకున్న తెలుగ్కుపజ స్థితిగతులను నృజనాత్మకమై న ,ప్యకియలో చిత్రీకరించి, వొక గమ్య సూచన చేయాలనే తవన మాలపల్లిలో గోచరమౌతుంది “” - ఈ తపన మాలపల్లిని సాంఘిక ఐతివోసిక *నవలగా రూపొందించింది.

“వొక్క యేడాదిలో స్వరాజ్యాన్ని సాధించి తీర్తాం అని గాంధీజీ నినాదమివ్వడంతో అ స్వరాజ్యం యెొట్టుండాలి అని స్వప్నించడం యొక్కువై.దె ఉన్నవకు. స్వరాజ్యం సురాజ్యంగా కూడా వుండాలనుకున్నాడు. వొక్క స్వరాజ్యాన్నే క నమతా రాజ్యాన్ని గూర్చి కూడా కలలు గన్నాడు ఉన్నవ” ( మాలసల్లి నవలపై (పభుత్వ నిషేధాలు ఏపు.]4&) - ఈ కలలు ఎపిక్‌ _పమాణాలీ నందుకొన్న మాలవల్లికి కాల్పనిక శక్తిని కల్పించి క్లాసిక్‌ రూపొన్ని పఠితల అనుభాళి కందంచాయి.

కాల్బనిక శక్తితో క్లానిక్‌రూవం తాల్చిన వాస్తవిక సాంఘిక ఐతిహసిక నవల ఉన్నపవారి “మాలపల్లి”.

(ఆదివారం ఆం[ర|పభ'*ర్‌.]1.989)

85 కాల్పనిక నవలా కావ్యం సాంఘిక నవలా కావ్యేతిహాసం “నవలకు కవిత్వ గుణ మబ్బుట 20 వ శతాబ్ది సాపహిత్యములోని ఒక మహత్పరిణామము. తెలుగు సాహిత్యములో స్వతం్యతముగ ఈ పరిణామం తెచ్చిన ఖ్యాతి విశ్వనాథది. (సాహిత్యంలో దృక్పధాలు (1968) పు.75) శి ఆర్‌.యన్‌. సుదర్శనంగారు. అది 1925. దేవులపల్లి కృష్ణశ్యాస్తి గారి "కృష్ణపక్షం ముగిసిన సంవత్సరం. అదే యేట విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు "ఏకవీర" నవల పూర్తి చేశారు. కాల్పనిక కావ్యఖండికలను భాపగితాలుగా వెలువరించిన గౌరపం కవిత్వంలో కృష్ణశాస్తిగారికి దక్కితీ, కాల్పనిక కాప్యంలాంటి నవలను, వచనంలో కవిత్వం చదివిన అనుభవాన్ని అందించేలాగా రచించిన (ప్రశస్తి విశ్వనాధ వారికి దక్కింది. కాల్పనికయుగదైెతన్యంతో ఖండ్రకావ్యాలను, నాటకాలను ఒక వైవు (వాస్తూనే, మరోవైపు కాల్పనిక కాప్యంలా రాణించే నవలలను ీశ్వనాథవారు సృజించటం ఆ కాలంలో ఆయన చూపించిన వైవిధ్యం) ్యవదర్శించిన బపుముఖ్యవయోగనైపుణ్యం; కాల్సనిక ్యవప్ఫత్తిని నర్య్మవ్యకియలలోనూ (వతిఫలింవజీేయటం ద్వారా వివిధ్య్వవయోగాలను వినూత్నంగా చేయవచ్చునన్న సత్వాన్ని 1పకటించిన ఆయన (పజ్ఞాపావీణ్యం. వశ్వనాధవారు “రొమాంబిస ఉని అనే మామిడిమొక్కను భావానాబలంలో పెంచి, ,ష్యృకయా?ల్పంతో దోహాద్మక్రియలు చేసి, చివరకు “ల్లాసిసిజం' కు సంబంధించిన రూపంగా పెంపాందింపబేశారు. ఈ సవ్యసాచిత్వం విశ్వనాథవారికి (పత్యేకంగా అవ్బిన సాపాత్యవిద్య. | లి ణు ణ్‌ ఇర “లర బం అయం 00౯0146. 12 "ర 02ర28ై212, 1 ౪2106 10 500% 16 8004 101083 0 2 300100 1128 19 90౪ 216 0 8 020 ౪2136. 12 2 00109, * 0 ౧౦౧౪066 230 00010, 90 [ంజగ 421 ౧౪౫౬ ౧1౦ సేతణగ8010 9 10018066 097 ఉం 11064. 119 2 0206. శు 00: 47061 1 ౪20104 40 $[0% ళం *౫ లల ఏ ఇజ్రంే 11 46 100029 గం 09 6 0604 ఖ6ీ 01000190528060 00 [86 ఉంతే 0104068 1 జటాటం81 ౧9 0౦౧1001094 ఆంగ ౪ ౧036 ” ౪1202022 క580మజల్తుజా& ,(విమర్శిని - 2.(19877).పు.76. తవు వచన రచనలలో - అంటే నవలల్లో - అత్యుత్తమ కళాఖండం'ఏకవీర' - అని విశ్వనాధవారే చెప్పుకొన్నారు. ఆ తరువాత “వేయిపడగలను' పేర్కొన్నారు. ఇది సైజును ఒట్టి చెపిన అభి,ఎాయం కాదు. అందులోని రచనా శిల్పాన్ని బట్టి అన్నమాట. అ ॥ల్ప నొాందర్యమే. విశ్వనాథవారి నవలలను కావ్యాలుగా ఆన్వాదించేట్లు చేస్తున్నది. కావ్యానుభవాన్ని అంగొచే. నవలను. 'నవలాకావ్యం' అని పిలువపచ్చు. ఆ పేరుపెట్టి పిలవకపోయినా, టీ

ఆర ముస్‌ షుదర్శనంగారు,. వళ్ళనాధవారి వవలలను - అంమలోనూ. విశేషుజ నిన స్‌ "టేమిపడగలం - ఆ అర్థం వచ్చీటట్లు నముఎతంగా. వివేచంబారు. ఈ యట్‌ సట“ రామాంటెత్‌ నచ్చవణాయాచ్చ పూర్తిగా పుణికి పుచ్చుకున్న నపల 'ఎక్షవీ”. కా ఆ సొం్యదచా మళ్ళి అథెం ఎంచిన టుల్య్‌గత కూడా కలిగ ఇంఎటం వల్లీ అబ వావ గొంవల ఏలిన “నవలగా. నిలిచింది.” (సాపొత్యంలో దృక్పథాలు. పు తత) (2) “ ఏకవీర నవల చివ౨ మూడు ఆధ్యాయాలూ ఉత్తమ కవిళ్య. ఇెచిత్యము. వా. చ్మితణము, శ్యాస్త్రవరిజ్తానము, తాత్తికదృష్టి. ధ్వని -*. ఇఏ వశిఎుష్టంగా ఉన్న రిచన; ఈ స్థాయిలో వచనకవిత్సం, అసలు ఇంతకంటఠు కవిత్వయీ, విశ్వనాధ తర్వాత ,వాయలేదంకే అతి. లేదేమో” (సా.దృ.పు. 53) . (3) ” వేయిపడగలు" కాల్పనికోద్యమ కాలంలో వెలువడిన ఆత్మాశయ కవిత్వ (500600౪0 కంటం) శాఖలో ఒక అపురూపమైన కావ్యం. దాని వైఇష్ట్య్రం అది వీయివుటల నవలగా రూపాందటమే. తెలుగుదేశంలో ఇధిలమై అదృశ్య మౌతున్న వపూర్వనాగరకత చివరి పురుగుల్ని చూచిన విశ్వనాథ పృాదయం సంక్షోఖించి వెలువడిన నుదీర్హ నిశ్వానమే జవీయి పడగలు”

• సా.దృ.వు. 72)

4. “విశ్వనాథ నవలను కావ్యంగా రూపాందిచాడు. అది ఆయన సాహిత్యానికి కూర్చిన వవ్యత్స్హ విశ్వసాపాతిలో తెలుగు నవలకు స్థానం ఏర్పరచిన నవ్యత (వు.102)

శ్రీ సుదర్శనం గారి దృష్టిలో నవలను కావ్యంగా దిద్ది తీర్పృటం ఉత్తమ కల్పం. అ ?ల్ప విశేషం వలన. అ (వ్యకియ అవూర్వంగా రాణీన్తుంది. తలుగులో అటువంటి కావ్యత్వాన్ని నవలకు కల్పించిన మొదటి రచయిత విశ్వనాథ.

అ నవ్యగుణుం వలన తెలుగు నవల విశ్వసాపాత్య (ఫొంగణంలో నిలవగలిగింది. నవలకు కావ్యత్వం నిర్మాణం వలన, ఉత్తమ కవితా శైలి వలన, ఆది సాధించే ,వయోజనం వలన సంవదించుకునే విలువల వలన ఏర్పడుతుంది. శ్రీ సుదర్శనం గారు "వేయిపడగలు" నవలలో అత్మాశయ కవితా ధోరణి ఉన్నదని పేర్కొని దానివలన, దానిలో చ్మితింపబడిన వస్తువు వలన అ నవల ఒక అపూర్వ (అపురూవ) కావ్యంగా ఖాసిస్తుందని ప్లేర్మెన్నారు. ఈ విధమైన వారి ఆలోచనలు విశ్వనాధవారి నవలా (వ్యకియలను గురించి తరువాతి వమర్శకులు చురికొంత లోతుగా వరిగిలించటానికి బాటలు వేశాయి.

నుదర్శనంగారి అభ్మిపాయాలను ఆదరిన్తూనే తరువాతి విమర్శకులు మరికొంత ముందుకు ఫ్లాగి "ఏకనీర'ను కాప్యంగానూ (అంటే నపలాకావ్యంగానూ), వేయి వడగలను ఇతివోసంగోనూ వివేచించారు. వారి మాటలలో "వేయిపడగలు, నవల. ఇతివోసం, అధునికితివోసం. ఈ విశ్లేషణం _ప్యకియాపరమైన అవగాహనను పెంపాందింపచేస్తుంది.

434 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు "వేయిపడగలు" ఆధునిక ఇతివోన మనే భావాన్ని విమర్శకులు అనేకమంది వ్యక్తం చేశారు. అయితే వారందరిలో డాక్టర్‌ కె. సంపత్కుమారాచార్యగారి గళం బలంగా వినవడుతుంది. వారివి కొన్ని మాటలు-

1. “వకవీర”తో ఉదాత్త కావ్య స్థాయి నందుకొన్న తెలుగు నవల “వేయిపడగలు'తో మవాకావ్యత్వాన్ని నమ్యుగంగా సాధిస్తూ "“ఇతివోసత్వాన్ని, పాదువుకొంది. ఇంతగా విస్పష్టమైన రూపరేఖలతో, అంత నృత్యంతో అవతరించిన ఆధునిక ఇతివోసం మరొకటి కన్పించదు" (విశ్వనాధ సాహిత్య వ్యక్తిత్వం: ఈలుగు అకాడమి (పచురణ-1989-పు. 94)
2. “ఇతివాసంలో పసక్త మయ్యే విషయాలూ, నన్నివేశాలూ, సంఘటనలూ, కర్షణ -వికర్షణిలూ, ప్మాతలూ సామాన్య పరిధికి చెందిన నవలల్లో కన్నా ఎన్నో రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటాయి.
3. “ఇందులో ప్యాాతలు కేవలం మనుష్యులు మాతమే కాదు, (పకృతిలోని చెట్లూ, వరదలూ, వినుగులూ, కోతులూ, పక్షులూ మొదనైన పన్నీ ఇతిహాసంలో నజీవంగా (పవర్తిస్తాయి. మాటలతోనూ, మౌనంగానూ ఎన్నెన్నో అంశాలను వ్యక్తీకరిస్తుంటాయి. వివిధ భావాలు కూడా “పోత'త్వం పొందుతాయి. రకరకాలైన (ప్రతీకాత్మక ప్మాతలు చ్మితవిచ్శితంగా (పవర్తిస్తుంట్కయి. దివ్య రాక్షస భావసంఘర్షణలూ, మానవీయమైన రకరకాల అంతరాలూ, ఒడుదుడుకులూ, ఆటుపోటులూ. వాస్తవికంగా వ్యక్తీకరథింంబడతాయి. మరి, ఇన్నిన్ని ఉన్నా, దేని వ్యక్తిత్వం దానిదే. దేని పరమార్ధం దానిదే. కాని, ఇంతటి వైవిధ్యాన్ని వ్యవస్థీకరిస్తూ, సాధారణీకరిస్తూ అనుస్యూతం కావించే ఏకస్యూతం మ్మాతం ఆద్యంతమూ అభివ్యక్తమయి ఉంటుంది. ఏ మహేతివోసాన్ని నరిగా అవగాహన చేసుకున్నా. అనుభవించీనా ఇదంతా సువ్యక్త మౌతుంది. వేయిపడగలు ఇందుకు ఆధునిక మయిన సాక్ష్యం” (విశ్వ.సాహి.వ్యక్తి.పు. 94)

వేయి పడగలు ఇతివోనత్వాన్నీ, కావ్యత్వాన్నీ, నవలాత్వాన్నీ నిరూపించే మరికొన్ని లక్షణాలు

విమర్శకులు నిర్దేఇంచారు. వివరాలకు చదవండి “విశ్వనాథ సాహిత్య వ్యక్తిత్వం లోని ద్వితీయఖాగం. .(తెలుగు అకాడమి (వచురణ (19898)).

ఏ _ప్యకకియలోనైనా, గవయోగం కొత్తగా చేస్తున్న రచయితలలో, ఒక నృజనాత్మకత (6జి, ఒక నవ్యత (04౪210) ఉంటాయి. వాటిని వివేచించటానికి దాదాపు వది అంశాలలో పరిశీలనం చేయవలని వస్తుంది. అవి - 1) ష్మకియా న్వ్యరూప స్వభావాలు, 2) రూనం (గంగు, ౩) వన్తువు, 4) భావజాలం లేదా దృక్పథం, దర్శనం 5) రచనా శిల్పం, 6) శైలి లేదా అభివ్యక్తి 7) ఉపదేశం లేదా (వయోజనం, 8) సామాజిక (పతివలనం. 9) అనుభూతి. 10) సాపేక్ష లక్షణూలు. తెలుగులో "వేయిపడగలు" అపూర్వ పయోగంగా విమర్శకులందరూ అంగీకరించారు. అయితే, అందులో రచయిత వ్యక్తం చేసిన భావజాలంతో కొందరు ఏకీభవించకపోవచ్చు. [పయోజనాన్ని నిరూపించటంలో కొందరు భేదించవచ్చు. కాని, దాని (ప్యకియలో ఒక విశిష్టమైన వ్యక్తిత్వం ఉన్నదన్న నత్యాన్ని మ్యాతం అందరూ గుర్తించారు. అందువల్లనే కొందరు విమర్శకులు, ముఖ్యంగా వామపక్షీయులు, విశ్వనాథ వారి ఖొవాలలో, అభ్మిపాయాలతో, వాదాలతో, విశ్వాసాలతో, నిర్ణయాలతో, నిరూపణలతో, వాటి నాధారంగా చేసికొని

కాల్పనిక నవలా కొవ్యం, సొంఘిక నవలా కావ్యేతివోసం శీ3ైక్‌ నవలల్లో వారు చేసే కల్పనలతో ఏకీభవించక పోవచ్చును. కాని, నవలా వ్మకియకు సంబంధించిన అంతర్చపాశ్శల్ప స్వరూప స్వభావాలకు సంబంధించిన అంశాలలో అంగికరించనివి ఉండటం అరుదే. కాబట్టి విశ్వనాథవారి 'వికవీర' “నవలాకావ్యం" అనీ, “వేయిపడగలు' “ఐతివోసిక నపల' అనీ నిర్జేశంచటంలో చాల మందికి ఏకాభ్యిపాయమే ఉంటుందని అనుకొంటున్నాను.

“నవలా కావ్యం”, 'ఐతిహానిక నవల" అంటున్నప్పుడు నపలారూపం మీద కావ్య రూపం, ఇతివోన రూవం నూవర్‌ ఇంపోజ్‌ అవుతున్నట్లు మన అనుభవానికి అందుతుంది. అయినా, అ రెండు రూపాలూ నవల కొక అపూర్వ (వయోగ రూపాన్ని కలిగిస్తున్నవన్నమాట! అంతే కాదు. అవి ఎంత ఆవరించినా నవలకున్న మౌలిక స్వభావాన్ని మరుగుపరచజాలవన్న మట! అయితీ అ మౌలిక స్వభావ మేమిటి?

దర్శన మూలం (వ్యకియ అని చెప్పుకొన్నాం. [చూడు అదివారం ఆంధ్యవ$ః 12 2.190989). లోకంలో దర్శనాలు: వివిధ రకాలుగా ఉన్నాయి. వాటిల్లో సాపాత్య దర్శనం, తాత్విక దర్శనం, శాస్త దర్శనం, సామాజిక దర్శనం, కళాదర్శనం, అనేవి ముఖ్యంగా వరిగణింపవదగినవి. కావ్య వవ్యకియ సాపాత్య దర్శనంలో నుండి రూపాందుతుంది. (పాచీనా్యధ సాహిత్యంలో వెలువడిన కావ్య (వ్యకియల కన్నింటికీ నుక సాహిత్యదర్శనాలే జన్మస్తానాలుగా ఉన్నాయి. (పాచీన కావ్య వికాసమంతా సాపాత్య దర్శన వరిణామం మీదే ఆధారపడి ఉంటుంది. అంకే ఒక్కొక్క కాప్య (వ్యకియను నిర్ధారణం చేయటానికి అ కావ్యం రచించిన కవి రోొంంళగా సాపాత్య దర్శనాన్ని మనం ముందుగా నిరూపించవలసఫి వస్తుంది. దానిని బట్టి ఆ కవ "చేసినా వ(కియా (ఉపయోగాల (పత్యేక వ్యక్తిత్వాల నిరూపణుం సాధ్యమౌతుంటుంది.

తాత్త్విక దర్శనం సాధారణంగా వపురాణ్యప్యకియా పయోగాలను సాధించటానికి, సమిక్షించటానికి ఎక్కువగా తోడ్పడుతుంది. అయితే, తెలుగు కవులు తమ వురాణ (వకియలలో కావ్యత్వానికి ' విశిష్ట స్థానాన్ని కల్పించటంతో వాటిని అనుశిలించేటప్పుడు సాహిత్య దర్శనానికి తాత్విక దర్శనం కంటె అ(గతాంబూలం ఇవ్వవలసి వస్తున్నది. సంస్కృత సాపాత్యంలోని ఇతివోన 1ప(కియ శాస్త దర్శన మూలం. అయితే, కవ్యితయం వారు తెలుగులో ఇతివాసానికి కావ్య గౌరవం కల్పించటం చేత మనసాహిత్యంలోని పాచీన ఇతివోసాలను నిర్ధారణం చేసేటప్పుడు వాటి సాహిత్య దర్శనాలకు _వథమ స్థానాన్నీ, శాస్త దర్శనాలకు రెందవస్తానాన్ని కల్పిస్తున్నాం.

(పొచినాంధధ సాపాత్య ష్మ్కకియలలో సామాజిక దర్శనం మూలంగా పుట్టిన పవ్యకయలలో ముఖ్యంగా పేర్కొనదగినవి శతకం, యక్షగానం, జాతివార్తా కావ్యాలు. కళాదర్శనాన్ని సాహిత్య దర్శనాలతో మేళవించుకొని (పభవించిన ష్మకియలు పదకవితలు. ఈ విధంగా గమనిస్తే [1వాచినాయధ సాపొత్వంలోని మష్యకియలలో చాల వరకు సాహిత్య దర్శన మూలానై సవాటికి [పాచుర్యం ఎక్కువగా గోచరిస్తుంది.

అధునికాధ సాహిత్య ,ష్యకియలపై చాలవరకు పాశ్ళాత్య సాహిత్వ _ప్యకియల (వభావం కనపడుతుంది. వీటిని _పాచీన సాహిత్య ప్యకియలల లాగా సంభావించటానికి, నమీక్తించటానికి వీలువడదు. వీటి వెనుక దర్శనాలు లేవు నద్ధాంతాలు మ్మాతమే ఉన్నాయి. వాటిల్ళో సాపాత్య

436 సాహిత్య చర్శితలో చర్చనీయాంశాలు సంబంధులైన నిద్ధాంతాలుగా ముఖ్యంగా రొమాంటినిజంను, క్లానిసిజంనూ పేర్కొనవచ్చు. సింబాలిజం లాంటివి మౌలికంగా కళాసిద్ధాంతాలు, వాటిని సాహిత్యానికి అనువుగా అనుశీలించటం జరుగుతుంది. మానసిక విజ్ఞాన శాస్తానికి, అంకే సైకాలజికీ, సైకో అనాలసిన్‌కూ, యూంగ్‌ సిద్ధాంతానికీ, సామాజిక శాస్త సంబంధులైన సిద్ధాతాలకూ సంబంధించిన రచనలు 'శ్యాస్త సిద్ధాంతమూలానై ఉంటాయి. ఆధునిక సాపాత్య _వ్యకియల స్యరూవ న్వభావాలను నిర్ణయించటంలో ఈ సిద్ధాంతాల చైతన్యాన్ని పరిగణలోనికి తీసుకొనక తప్పదు. ఒక విధంగా కాల్పనిక శవితా సవ్యకియలు, నవ్య సం్యపదాయ కవితా ్యష్మకియలు, ఆధునిక కావ్యేతిహాస (ష్మకియలు సాహిత్య సిద్ధాంత మూలాలు. మిగిలిన ,ష్మకియలు సాహిత్యేతర సిద్ధాంత మూలాలు. సాప్టాత్య దర్శన మూలాలైన కవితా (వ్యకియలలో మవోకావ్యం, ఇతివోసం, పురాణం ఎలాంటివ సాపాత్య సిద్ధాంత మూలాలైన కవితా (ప్యకియలలో ఖండకావ్యం, గేయకావ్యం, నాటకం, నవ్య సం్మపదాయ కావ్యం, అధునిక కావ్యేతివహానం లాంటి _ప్యకియ లటువంటివి. సాహిత్యేతర సిద్ధాంత మూలాలైన ఆధునిక సాహిత్య (ష్మకియలలో నవల అ్యగగణ్యమైనది. నపలిక, కథ, కథానిక, నాటిక మొదలైన ష్మ్కకియలు ఈ కోవకు చెందినవి. రచయితకు సాహిత్యం పట్ల ఉన్న దృక్పథాలు అతని రచనయొక్క స్వరూవ న్వఖావాలను మూపాందెంచుకొనడానికి ,పాతిపదికలుగా, (పాణశక్తులుగా, (పేరక (వవృత్తులుగా నిలిస్తే, వాటిని పాహిత్య దృక్పథాలనీ, సిద్ధాంతాలనీ స్థూలంగా చెప్పవచ్చును. అలాగే, రచయితకు సమాజం వట్ల ఉన్న దృక్పథాలు అతని రచన లోని వస్తువును, నిర్మాణాన్ని, రూపాన్నీ, శ్రెలినీ రూపాందించుకొనటానికి తోడ్పడితే వాటిని సాహిత్యేతర సిద్ధాంతాలని, దృక్పథాలనీ వివేచించవచ్చు. నవలా (వ్యకియ (వపధానంగా సాహిత్యేతర సిద్ధాతాలు మూలాలుగా కలిగినదై ఉంటుంది. నవల కుండవలసిన మొదటి లక్షణమై.న వాస్తవికత చాలవరకు సామాజికమైన లక్షణం. కాల్పనికత నవలలో ఉంకే సాహిత్య స్వభావానికి నంబంఛించింది. వ్యక్తి దర్శనంగా భాసించే కాల్పనికత కళాసంబంధి. నవల కున్న మూడవ లక్షణం ఊవో కల్పన. ఇదికూడా కళాసంబంధియే. నాల్గవదియైన నమావార స్వభావం నవల యొక్క విస్సృత (వ(కియా రూపాన్నీ మ్మిశ స్వఖావాన్నీ సూచించేది. "నవలాకావ్యం', 'ఐతివోసిక నవల' అనే ృష్మకియా నామాలు నవల యొక్క వివిధ (వ(కియా నమావోర స్వభావాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. విశ్వనాథ వారు “ఏకవీరిలోనూ, "వేయిపడగలు"లోనూ కావ్య ష్మకియా న్వభావాన్ని నవలా (వ్యకియా న్వభావం మీద సూవర్‌ ఇంపోజ్‌ చేశారన్న మాట. దానితో సామాజిక వాస్తవికతను ఎతించే నవల సాహిత్యపు విలువకు కూడా సమ (ప్రాధాన్యాన్ని కల్పించే దృక్పథాన్ని ఐలపచరుకొన్నదన్నమారు! అంతేకాదు. ఈ రెండు నవలలూ కాల్పనిక చైతన్యం సాహిత్యంలో ముమ్మరంగా ఉన్నకాలంలో వెలువడి ఉండటం చేత 'రొమాంటికొ్‌ స్వఖావాన్ని కూడా విశేషంగా ఇలవరచుకొన్నాయి.. “రొమాంటిసిజం' నవలలోని వాస్తవిక వన్లు దృక్పథం కంకైు రచయిత అభిరుచి దృక్పధానికి ఎక్కువగా నంబంధించి ఉంటుంది. అందువలన కావ్య న్వఖానంతో పాటు రచయిత ఆత్మీయఖావ ధోరణులు, అత్మాశయ కావ్య ధోరణులు కూడా నవలా (వకియలో . చోయి చేసుకోవటానికి కాల్పనిక వైతన్య స్పృహలో అవకాశం ఉన్నదన్నమాట. 'వేయివడగలు' “మాలపల్లి లాగానే మౌలికంగా వస్సృతమైన నవలా రూవమే కాకుండా సాంఘిక ఐతివోనిక సవల కూడా. కాని, అది అంతటితో అగలేదు. కాల్పనిక వెతన్వాన్నీ, కావ్య స్వభావాన్నీ కూడా

కాల్పనిక నవలా కావ్యం, సాంఘిక నవలా కాన్యేతివోసం శిప్రా? సంవదించుకొన్న నవల గా రూపొందింది. అంకే 'చేయివడగలు కాల్చనికీ సాంఘిక కావ్యేతివోసనవల అన్నహాట!

కాల్పనికతలో రచయిత యొక్క వస్తుగత పరిశీలనం (09604౪6 0030౧210) కంకు వ్యక్తిగత వరిగీలవకు (580%ింం[*6 0030౪+860%), స్వీయ విశ్వాసానికి (54000470 60౧౪౧60) స్వీయ నిబద్ధతకు (549్రణ౪౪6 ౧౦౧|1గ౮౮ ఎక్కువ (పాతినిధ్యం ఉంటుంది. సాంఘిక స్వభావంలో నమాజ వాస్తవిక చ్మితణం _పధానంగా (పతిఫలిస్తుంది. నమకాలీన నమాజ జీవితంలో కానవచ్చే వైరుధ్యాలకు రచయిత ఇచ్చే నమన్వయం, చేసే వ్యాఖ్యానం, (పనరించే దృక్పథం, వివేచించే విలువలు ఐతివోసక న్వభావాన్ని రూపొందిస్తాయి. ఈ లక్షణాలలో 'ఏకవీరి కాల్పనికతనూ, కావ్యత్వాన్నీ సంవదించుకొన్న నవల. "వేయివడగలు' కాల్పనికతనూ, కావ్యత్య్వాన్నీ రంగరించుకొన్న ఐతివోనిక స్వభావంతో వెలనిన నవల. ఒకటి కాల్పనిక నవలా కావ్యం, మరొకటి సాంఘిక నవలా కావ్యేతివానం!

“నత్యనారయణగారు కాల్బనికవాద సాహిత్య యుగంలో న్వతం[తంగా తెలుగు నవలలను వుంఖానువుంఖంగా (వాసి వాటికి విశిష్టమైన వ్యక్తిత్వాన్ని తన (శమ శక్తితో సంపాదించేరు. సత్యనారాయణ గారికి ముందు ఎంతమంది నవలలు (వా! నా అవి ఏపి నత్యనారాయణ గారా నవలల ముందు నిటారుగా నిలబడలేవు. ఒక్క మాలవల్లి కప్ప!” (క్తీ పురాణం సుుబవ్యాళ శర్మగారు)

(ఆదివారం అంధ్యవభ : 12.11.1089).

86 విమర్శ గాంధారి కళ్లగంతలు విప్పాలి!

జీవితం ఎలా ఉండాలో భావనామయంగా (వతిపాదించేది కావ్యం. జీవితం ఎలా ఉన్నదో వ్యాణ్యానిస్తూ' ఉవరించేది నవల, అందువలన కావ్యం రసాత్మకమని వివేచిస్తారు; నవలకు వొస్తవికత జీవితమని నిర్దేశిస్తారు. జీవిత చ్మితణలో వాస్తవికతను (పమాణంగా తీసుకొన్నా, దానికి వ్యాఖ్యానం చేయవలని వచ్చినప్పుడు నవలాకర్త తనదైన ఒక మార్గాన్ని ఆశయిస్తాడు. ఆ మార్గం అతని దార్శనిక శక్తి నుండి గాని, సిద్ధాంత" బలంనుండి గాని, విశ్వాసం నుండి గాని, అలోచనా వధానం నుండి గాని, వ్యక్తిగత ఆసుభవం నుండి గాని, తాను సమాజానికి చెప్పదలచుకొన్న సందేశం నుండి గాని రూపొందుతుంది. అయితే, నవలాకర్త తన రచనలో చ్వితించే జీవితాన్ని వాస్తవంగా ఉన్నట్లు మనకు చూపిస్తూనే, దాని వాస్తవికతను వ్యాఖ్యానిస్తూ అవాస్తవికతకుు చోటు లేకుండా సాగిస్తే దానిని అధునిక నవల అని పేర్కొనవచ్చు. ఎందువల్లనంకే, నవలలో వాస్తవికతకు మొదటి తాంబూలం ఇవ్వటం ఆధునిక లక్షణం కాబట్టి.

జవల '“ఫీక్షన్‌ అనే సాహిత్య శాఖకు పూచిన పెద్ద పూవు. ఫిక్షన్‌లోని ఊవాకల్పనను ఎక్కుపగా మోసుకొని వచ్చేదీ, రాగలిగిందీ కూడా నవలయే. నవల పుట్టి నప్పుడు ఊవో కల్సనయే జీవితంగా సాగించినా, పరిణామం చెందిన "దీ వాస్తవికత వైపు పయనించింది. వాస్తవికతను రక్షించటానికి వ్యాఖ్యను రూపాొందించటానికీ ఊవోకల్పనను తగినంత పాళ్లలో సంవదించుకొనటమే ఆధునిక లక్షణంగా స్థిరపడింది. ఇటుపంటి స్వఖాపంతో వెలవడే నవలను మరే విశేషణం లేకుండానే "నవల" అని పిలుస్తాం.

వాస్తవికతకు _వమాణం స్వాభావివకత. వను స్వభావాన్ని చుట్టి, ప్యాత స్వభావాన్ని బట్టి, సన్నివేశ న్యభావాన్సి బట్టి, [వయోగ స్వభావాన్ని బట్టి స్వాఖావికత నవలలో నిర్ణయించబడుతుంది. ఈ నిర్ణయానికి జీవిత వాస్తవికత _పమాణం. స్వాథఖావికత వాస్తవికతగా తోచేటట్లు చెప్పే జీవిత వ్యాఖ్యానమే నవల. దీనిని సహజ నవలగా పేర్కొనవచ్చు. ఇటువంటి నవలలు (వాసిన వారిలో నపలాయుగంలో మొదట పేర్కొనదగినవారు శ్రీ కొడవటిగంటి కుటుంబరావుగారు.

“"కుటుంబరావులో ఉన్నంత 'సిన్సియారిటి' మరి ఏ తెలుగు రచయితలోనూ కనిపించదు. తనకు తెలిసిన, తన లనుభపంలోకి వచ్చిన, లేదా సంభవాలైన సంఘటనలను గురించే (వాస్తాడు. తనకు తెలినిన మనుష్యులను (రించే [వాస్తాడు. వారందరూ నితృ్వమూ మనకు కనిపించే వారే. మనమే అ ప్యాతలం. కాని, ఒక, విశేషం ఉంది. పాత అంత౦-౦తరాల్లో ఎటువంటి ఆలోచనమి జరుగుతున్నాయో, ఎందుకు జరుగుశున్నరో కుటుంబరావు వివరించినట్లు మరి యే యితర తలుగు రచయితా వివరించలేదు. కుటుంబరావు సిద్ధాంతాలు చెప్పడు. మనన్తత్వం పేరు ఎత్తడు. వానిని గురించి వ్యాఖ్యానించడు. దీర్ద్ణంగా చర్చించడు. కాని ఒక్క మలుపు,

విమర్శ గాంధారి కళ్లగంతలు విప్పాలి! ఉపరి ఒక్క వ్యంగ్యాత్మకమైన వ్యాఖ్య. ఇలా ప్యాత మనోగత విశ్లేషణను క్షుప్తమైన పరిధిలో చేయటానికి ఎంతో ్యవతిభ కావాలి. అది ఉన్నవాడు ఈ నాటి రచయితలలో కొడపటిగంటి ఒక్కడు.... ఏటో ఒక శైలిలో (వాయాలని కుటుంబరావు ఎన్నడూ (1పయత్నించడు. పెద్ద వదాలు వాడాలని, వర్దనలూ అవీ ఉండాలనీ ఎన్నడూ ఆలోచించడు. శిల్పాన్ని గురించి చెబుతూ, ఏమీ ఇల్చం లేకపోవడమే గొప్ప శిల్పం అన సూక్తి జ్ఞావకం వస్తుంది కుటుంబరావు నవలలు చదువుతూ వుంకు. మనం మనచుట్టూ వున్న (వపంచాన్ని గురించి మనలో మనమే అనుకొనే భావాలకు రూవచ్వితణ చేస్తాడు కుటుంబరావు. అంతే!” (తెలుగు నవలా వికానం (1971) ప్ర. 6.97) డాక్టర్‌ మొదలి నాగభూషణశర్మగారు కుటుంబరావుగారి నవలల న్వభావాన్ని నహజంగా సమీక్షించారు. ఈ లక్షరూలన్నీ నవహజనవలకు నహజలక్షణాలుగా పేర్కొఎవచ్చు.. (పతి నవలా సహజ నవల కాదు. అనలు కొన్ని నవలలు నవలా స్తాయికి కూడా రావు. అటువంటివి నవలలు కాని నవలలు అపరిణత నవలలు, ఆభఖాననవలలు. సహజ నవల _,వాయటం తేల్మికన వని కాదు. సిద్ధహస్తుడు చేసే స్వాభావిక శిల్పం నహజనవల.

సహజ నవల తెల్లరంగు లాంటిది. దానిలో మరే రంగ్రెనా కలిపి మ్మిశమం చేయవచ్చును. చిక్కగా ఉండే ఏ రంగైనా తలుపుతో కలిసినప్పుడు పల్ప్బనగా తేటగా మారుతుంది. తెలుపుకంకు మరే రంగైనా వరిమాణంలో తక్కువగా ఉంకే తెలుపుదనం బలంగా ఉంటుంది. కలిపినరంగే ఎక్కువ అయితే తెలుపు, దానిలో లీనమై 'ఇ రంగును కంత లేతేగా మార్చి, తన అస్తిత్వాన్ని (వకటిన్తుంది. అలాగే సహజనవల కూడా. నవల్యా[కియ స్వచృరూపం సపాజనవల.. నపలా కర్త ఈ సహజనివలతో మరో (వ్మకియనో, మరో _“వృత్తినో కలిపి మ్మిశమం చన ఒక కొత్త (పయోగాన్ని నవలలో నిర్వహించటానికి సవయత్నిస్తాడు. నవలకు అభినవ రూవం కలుగుతుంది; నవ్యానుభవం కలిగించే శక్తి లభిస్తుంది. దాని పత్యేకతను బట్టి దాని కొక పేరు పెట్టుకొనటం _ప్యకియా విమర్శ మర్యాద.

సనహజనవలకు కాల్పనిక (పవృత్తిని విశేషంగా సంవదించితే దానిని కాల్పనిక నవల అని విలువవచ్చు. నవలకు సహజంగా కాల్చనిక స్వభావం కొంత ఉంటుంది. అది వాస్తవికతకు వన్నె తచ్చేదిగా మ్మాతమే నహజనవలలో రాణిస్తుంది. కాని, కాల్పనికతను ఒక (ప్రవృత్తిగా నవలా రచనలో పోషించే రచయిత సహజన .లా స్వభావాన్నీ దాని అనుభవాన్నీ మౌారుస్తున్నాడన్న మాట! అంకేు నహజనవలలో కాల్పనికతను ఎక్కువగా మి్మిశమం చేస్తే, నవలలోని వాస్తవికత కాల్బనికతా (పవృత్తి చైతన్యాన్ని విరివిగా (పదర్శిస్తూ ఉంటుందన్నమాట. ఇటునంఖి నవలనే “కాల్పనిక నవల' అని పిలవాలి.

నవలా యుగంలో కాల్పనికతను నపలల్లో సంవదించి రచించినవారు ఎందరో ఉన్నా, వారందరిలో గుడిపాటి వెంకట చలం గారు ఎశేషంగా పేర్కొనదగినవారు.. డాక్టర్‌ మొదలి నాగభూషణ శర్మగారి మాటల్లో -"చలం ఆద్యంతమూ రొమాంటిస్టు. ఈ దృష్టితో చూస్తే చలం- ఒక్క చలమే కాదు, ఈ కాలం రచయిత లందరూ - మనకు అర్ధం అవుతారు. శ్యేఛ్చాగానం యీ కాలం వారి గళాలనుంచి వెలువడిన ఒకే ఒక నాదం..... చలం రొమాంటిక్‌. సౌందర్యాన్వేషణ అయన (ప్యపధమ ధ్యేయం. ఈ సౌందర్యాన్వేషణ ఎస్నీ తరగతులుగా, ఎట్టి పరిణామాలతో చలంలో [కొత్త మలుపులు తిరిగిందో మనం గమనించవచ్చు. ఈ సౌందర్యాన్వేషణ (పతి ప్యక్తికి

ననీ వం ల కడా శరీవాకర్ణణలి పారంధం యింటి... "ఇర చొంసవ దశలో ఈ కర తన వ్రాలు బ్యా క్‌ నం శిరసు పవచుల దాటి ప్య్ఫృాదయులంర్తుకు, మసవత లక వాగింది , ఇక సుంవ మున్ను కదానసిమ్ణున అాందర్యావు భూత ఓతెటుగు నవం? వికారం లం)

వెవనాలిడ. ఉశస్యు సపవ్పత్తిపి సూససగ బట్పు ,వ్యొత్తిన. కవాళశ్యాన్న _వప్పుత్తిసి నవలల్లో వల పలింద. చీన్తి ఆయా శ్యాస్త దృక్పధాల కనుగుణంగా టీరితంలో నుండి కధను ఎన్నుకొని, అచ్వులక్షం. భాఫం కళాత్మక్తుగా కుదిరేటట్లు రచనలు చేసిన రదయిఎ:ఎ కూడా నపలర్లోన వొత్తఎతతతు . సమ్మగతను కలిగించటానికి కాల్పంకజా _పపష్పుత్తిని ఇసరాగా కతీసుకింటారు. స్పష్టం వక అనుబైన దృష్టాంతంగా చ్వితించే కధకు గాస్తవికత, కాల్చరికత అనేవి రెండు చెక్కలు. తలు పులో వెలసిన మనోవశ్తేషణాత్మక నవిలలన్ని కాల్పనక శ్యాస్త నవలలే. అస్తిత్వ వాదం లాంటి జుత్త్వ్యక సిద్ధాంతాల కనుగుణంగా జరిగిన వయోగాలూ ఇబుపంటివే. సామాజిక వాస్తవికతకు (పతివిధులని చెవృబడే సామాజిక తత్త్వ సిద్ధాంతాలకు సన్నిపాఆలైన నవలలు కూడా ఈ కోవకు చెందక తప్పదు. తెలుగు రాజకీయ నవలల్లో సామ్యవాద వాస్తవికత ఎంత ఉన]టే హామ్యువాద కాల్చ్బనికత కూడా అంత ఉన్నద. అలా లేకపోతే ఆ నవలలు నవలలుగా ఇక్తి కట్టవు. శ్యాస్త (పవృత్తిని నవలా ష్యకియ అ=తర్లీినం చేసుకోవాలంకే కాల్బనిక ,వవృత్తి సాయం తప్పక కాపలని ఉంటుంది! ఈ స్వభావం వలననే "సైన్స్‌ ఫిక్షన్‌ కాల్చ్బనికతతో భావనా రమణీయంగా ఉంటుంది! చార్మితక నవలలు కూడా కాల్చనికతకు మినవోయింపులు కావూ. కాబట్టి సామాజిక, మనన్తత్వ, శ్యాస్త, కళా తత్త్వ రాజకీయ, చార్మితక (వవృత్తులన్నీ నవలా "కొనపుకు దోపాదాలైనా అ వస్తువును కలామయ రూపంగా షూర్పటంలో, (వ(కియా న్వ్యభావాన్ని సాధించటంలో బలంగా ఉపయోగించే ఆంతరధర్మం కాల్చనికత. కాల్పనికళ వలన శాస్తపరమైన వస్తుకల్పనం స్వాభావికంగా పఠితకు స్ఫురిన్తుంది. నవలల్లో న్వాఖావికంగా భాసించే వాస్తవికతకు కాల్సనికత భంజకం కాదు. ఈ సత్యం కాల్పనిక శ్యాస్త నవలయుక్క వైశివ్టాన్ని తెలిపే లక్షణం.

నవలా ్నవ్యకియ నరిణామ -వికానాలను పొందటానికి బలంగా తోడ్పడే లక్షణం దాని నమావోరస్వభఖావం. అ స్వభావంలో సవల నాటకం కంటె నాలుగాకులు _ఎక్కువ చదివింది. లలిత కళలకు సంబంధించిన (వవృత్సలను, వద్ధతులను నాటకం తనలో ఇముడ్చుకాంకు, ఆ వంగ్షిష్ట, నాటక స్వభావాన్ని పైతం తనలో జీర్ణించుకొనే అసంత్న శక్తి నపల్యాపష్యకియ కల్నిది. నమాళారులి సమన్వయం, సహజీవనం ముఖ్యం. నవలలో నాటకం. కాష్యం, ఇతిహాసం, లిరిక్‌, బాలెడ్‌, స్వీయచర్మిత, జీవిత చర్మిత, లేఖా సావాత్యం మొదలైన ష్మకియలు తమ గుణాలను కొన్ని నపలకు నమర్పిస్తూ అందులో సమావారం చెందవచ్చు. నవలా రచనా పద్దతుల (పెక్నిక్సు)లో ఏర్పడే వైవిధ్యానికి కారణం అందులో అంతర్భవిస్తుస్న ఆయా (వ్యకియలకు అనువైన 'రచనా వద్ధతులు కొన్ని నవలలో చేరుతుండటమే.

1.ఉతవరకూ తెలుగులో నవలా నాహిఆ్య్యన్నె గురించి ఛాగిన విచేచనలో వస్తు స్వభావాన్ని ఒట్టి, వాతల స్వభావాన్ని ఒట్టి, రచనా పర్ధితులిను.(లబుక్నిక్సు) బట్ట, నవలలను పర్గీకరించటం జరిగిందే తప్ప, నవలా నమావోర స్తాఖావాన్ని "లోతుగా పరిశీలించి విశ్లేషించే విధానం బోగా దూపాంద లేధు జరిగిన కొష్ట్మపయత్నం కూడా నవ్య సంవదాయ వాదులు చేసిందీ. ఇప్పుడు

విమర్శ గాంధారి కళ్లగంతలు విప్పాలి! తశ] నవలా విమర్శకులు సాధారణంగా పాటించే విశ్లేషణ విధానం నవలా (ప్యకియలోని ,పయోగాల నమావోర స్వభావం మీద ఆధారవడి ఉన్నదన్న సత్యాన్ని మనం మొదట గుర్తించవలసి ఉన్నది. ఎన్నుకొన్న వస్తువు ద్వారా నవలాకర్త తాను అభిలషించిన అనుభవాన్నో _పయోజనాన్నో పాఠకలోకం లో కలిగించటానికి అనువైన _వ్మకియా (వవృత్తులను మందుగా నిర్ణయించుకొని, వాటిని తగిన విధంగా తగిన ఘట్టాల్లో తగు పాళ్లల్లో సంఘటిత వరిచి, నవల నొక మ్యిశ(పష్మకియగా రూపాందిస్తాడు. అలా రూపాందించటమే అ రచయిత ఆ (పయోగంలో (వదర్శిస్తున్న నృజనాత్మకత (01417107 గా, నవ్వత (0గ్య1310) గా వరిగణింపబడుతుంది.

నవల కళాఖండంగా రూపొందాలంకే, వైవిధ్యంతో ఆసక్తిని పెంపొందించాలంటే సమావోర న్వఖావాన్ని ఏదొక విధంగా రచయిత సాధించవలసిందే. నవలను సాపాత్య (ప్మకియుగా వివేచించాలంటు ముందుగా దాని సమావోర స్వభావ విశ్లేషణం జరగాలి. అది అంతరున (వ(కియా మ్మిశమ న్వభఖావ పరిశిలనం మీద ఆధారవడి ఉంటుంది. (వ్యకియాపరమైన విమర్శ అభివృద్ధి చెందితే తప్ప అది సాధ్యపడదు కూడా. తెలుగులో అ,పయత్నం విశేషంగా సాగకపోవటం చేతనే నవలల మీద (గంథాలు (వాసిన చాలమంది రచయితలు నవలను నిర్వచించతం తేలికైన వని కాదని పేర్కొన్నారు. ఈ కష్టాన్ని గుర్తిన్తూనే శ్రీ వల్లంపాటి వెంకటనుబ్బయ్యగా రిలా అన్నారు-

“నవలను నిర్వచించటం అసాధ్యమని రచయితలు, విమర్శకులు ఏక్షగీవంగా అంగికరించినా అ ,పయత్నాన్ని మ్యాతం ఎవరూ మానలేదు. నవలను ఒక సాహిత్య (వ్యకియగా గుర్తించటానికి, విశ్లేషంచలానికి, అర్థం చేసుకోవడానికి వర్దనాత్మకంగా ఉన్న ఒక నిర్వచనాస్న రూఫాందించు కోవలసిన అవసరం ఉంది. నవలను ఎన్ని రకాలుగా నిర్వచించినా కొన్ని గొప్ప నవలలు అ నిర్వచనాలకు బయకే ఉండి పోతాయన్న నత్యాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి” (నవలా ఇల్పం (1989) వు.8) ఈ మాటలు అంతో ఇంతో ఏ (వ(కియకైనా వర్తించే అవకాశం ఉన్నా, నవల నమావోర న్వభావంగల (వ్యకియ కావటం చేత నిర్వచించటం చాలా కష్టం. కొన్ని గొప్ప నవలలు నిర్వచనాలకు బయకే ఉంటాయన్న నత్యం వెనుక ఉన్న పరమనత్యం- నవలా (వయోగంలోని సంళ్లషమైన నమావోర న్యఖావమే. ఈ నమావోర న్వఖావాన్ని గురించి నష్టమైన అవగాహన లేకపోతే ఒక నవల యొక్క సాపాత్య _ష్యకియా న్వరూపాన్నీ దాని న్మాశయించుక్షొని ఉన్న వన్తు, ప్యాత, ఇిల్పాది విశేషాలనూ వఐవేచించటం కష్టమౌతుంది. ఒక వేళ ఏదో విధంగా వివరించినా వాటి వెనుక అన్వయ స్మూతం గోచరించదు.

“తెలుగు నవలా సాపిత్య వికాసము' (1974) అనే (గంథం రచించిన శ్రీ వుల్లాభొట్ల వెంకటుశ్వర్లు గారు అ అంశం మీదనే (గంథాలు (వానిన వారికంకు నవలా విశ్లేషణాన్ని విశేషంగా చేశారు. నవలకూ నాటకానికీ (పబంధానికీ ఉన్న ఖేద సాదృళశ్యాలను, వాటి అంగాలలో ఉండే తొరతమ్యాన్ని, నవలకూ అ (వ్యకియలకూ ఉన్న సాన్నిపాత్వాన్ని వివరించారు. సాధారణంగా నవలనుగురించి వివేచించే ఏ విమర్శలోనైనా పాశ్చాత్య పండితులు నవలకూ, కావ్యానికీ, నాటకానికీ ఉన్న సాజూత్యాన్నీ, సాన్నిపాత్యాన్నీ గుర్తించి, నవలలో ఆయా _ష్యకియల న్వభావాలు (వతిఫలించే వద్ధతులను వరిశిలించటం వరిపాటి. ఈ విధమైన నవలా (వ్యకియ విమర్శ పెరగటానికి గల కారణం ఈ సమావోర స్వభావమే.

శ్రీ వుల్లాభొట్ల వెంకటేశ్వర్లు గారు వస్తువును బట్టి నవలలు అయిదు ఐధాలుగా పేర్కొన్నారు.

442 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు. అవి -అపరాధ పరిశోధక నవలలు, సాంఘిక నవలలు, రాజకీయ నవలలు, చరిత్రాత్మక నవలలు, పౌరాణిక నవలలు. రచనా ష్యకియ (అంకే వద్ధతి'ననునరించి నవలలను వదమూడు రకాలుగా పేర్కొన్నారు. అవి -ఘటనా (పధానములు, కౌతూహల (వధానములు, శీల (పధానములు నంఘ చ్కితణ (పధానములు, ఇతివోస _పధానములు, మనఃవవృత్తి నిరూపణములు, విర్ణష్ట (పయోజనమును బట్టి (వాయు నవలలు, పౌరాణిక సంబంధమైనవి, _,ఉపబంధ నవలలు, చలన చ్విత సంభాషణ నవలలు, లేఖభారూవక నవలలు, డైరీల వద్ధతిలో నడచిన నవలలు, పరిస్థితుల (పభావములను చ్నితించు . నవలలు.

ఇటువంటి వర్గికరణం నవలల రూవ వైవిధ్యాన్ని తెలుసుకొనటానికి తోడ్పడినంతగా, (పథకియల న్వరూప స్వభావాలనూ, అవి కలిగించే అనుభవ వైవిధ్యాలను, విశేషించి నవలా సమావోర 'స్వభావాన్నీ వివేచించటానికి వనికిరాదు. అందువలన ఈ వద్ధతిలో కూడా వరిశీలన, వరిశోధన ఇంకా సాగాలి.

(వ్మకియా విమర్శలో (6ణ6గ0 ౧॥౪౧౫౩%) ముఖ్యంగా నాలుగు అంశాలపై వివేచనం ఉంటుంది. అవి : 1126, ఏగ౫౦, 1006, ౧10646. సామాన్యంగా (వ్యకియలను శ1063 0116200 అన్‌ పిలుస్తుంటారు. ఉదహరణకు 110, ౫0౪61 మొదలైనవి. వీటిలో మ్మిశ రూపాలు కూడా ఉండవచ్చు. 2010- ౫౦0౪ల, 2ంగ200లసి0+డ4 లాగా. ₹గ6౩ లో "202676 ౨౧4006 011%240 మొదలైనవి పేర్కొనవచ్చు. ]గ04ట లో 71010, 220060, ౧౦౪౦, £జుం102], పంగ 1012008010 లో మొదలైన వాటిని ఉదాహరించవచ్చు. 40063 లో 526440, 100816 మొదలైన. ఇవి కవితా ్మవ్యకియలకే కాకుండా నవలకు కూడా వర్తిస్తాయి. పాశ్చాత్య విమర్శకులు నవలా (ప్యకియా విమర్శనంలో పై నాలుగు రకాలను ఆ(శయించి (వ్మకియలకు పేరు పట్ళీకొని వ్యవహరించే పరిపాటి (పనిద్ధంగా ఉన్నది. మరి మన తెలుగులో అలాంటి పద్ధతి మృగ్యం.

తెలుగులో “ఐతివోసిక నవల, "కాల్పనిక నవల' అనే _,ష్మకియలను గుర్తించి వ్యవహరించే పద్ధతి ఏర్పడలేదు. దానికి ముఖ్యకారణం - అభ్యుదయవాదులు, వామపక్తియులు సాహిత్యం ' పట్ల (పసరించే దృక్పధం, సాహిత్య చర్విత యుగ విభజనం లో వారు సారించే దృష్టి. వారు భావజాలానికి ఇచ్చే (ప్రాధాన్యం 'వ్మకియా సంబంధులైన అంశాలకు ఇవ్వరు. వారు సాహిత్యానుశిలనంలో అనునరించే పద్ధతులు మన తెలుగు విమర్శలో (వ్మకియా వికాసాన్ని రేకెత్తకుండా చేశాయి. వామ పక్త్షియుల వద్ధతుల వలన సాహిత్యంలో ఎన్ని విలువలు నశించిపోతున్నాయో, ఎన్ని విమర్శ మార్గాలు పాడుపడిపోతున్నయో, ఎన్ని కొత్త ధోరణులు (పభవించకుండానే ఎండిపోతున్నాయో తెలుసుకోవాలంకే ఒక్క ష్మకియా వికాస విమర్శను గమనిస్తే చాలు. సంవృతాలైన ఈ మార్గాలను వివృతాలుగా చేసి సాహిత్యపు విలువలను వివేచించి (ష్మకియా న్వరూప న్వభావాలపట్ల ఆసక్తితో కృషి చేస్తున్నది నవ్య స్య్యపదాయ వాదులే. కాని, జరిగినది వరిమితంగానే ఉండగా, ఎంతో ఇంకా చేయవలని ఉన్నది.

తెలుగులో విషాదాంత సవల అనికానీ, విషాదనవల అని కానీ, మోదాంత నవల, వోన్య నవల, భయానక నవల, కరుణాత్మక నవల అని కానీ, వ్యంగ్య నవల అని కానీ, అధిక్షేప

నవల అనికానీ గంగేయను, ఇ0049 ను బట్టి నవలలను విశ్లేషించి. సాహిత్య (వ్యకియలలోని

ఎమర్శ గాంధారి కళ్లగంతలు ఐప్పాలి! 443 వివిధ (పయోగాలుగా అవి ఇచ్చే అనుభవ విశేషాలను, వాటిలోని వైవిధ్యం వలన, సమావోరం వలన ఏర్పడే రకాలను నిరూపించే పద్ధతి కాని మన విమర్శలో ఎప్పుడైనా గట్టిగా వినవడిందా? వీటికి తగిన పయోగాలు లేవని కొందరు దబాయించి మొదటికే మోసం తేవచ్చు. మరికొందరు కొన్ని అంశాలను గుర్తించి కొంత సమీక్షించి ఊరుకోవచ్చు. కాని, నవలా విమర్శలో వామపక్తియులు వట్టించుకోనివి, అంగీకరించనవి, తిరన్మరించేవి అయినవ్పటికీ విలువైనవీ, ,పవంచంలో సాహిత్య విమర్శకులు మన్నిస్తున్నవి, ప్యకియా విమర్శకు పాణ వదాల్లాంటివీ ఎన్నో అంశాలు మిగిలి ఉన్నాయి. వాటిని చూచేందుకు విమర్శ గాంధారి కళ్లగంతలు విప్పాలి!

(అదివారం అంధ్యవభ : 19.11.1989)

8/ నవలా వికాసంలో నవనవ వర్తులాలు

నవల కుండే నాలుగు లక్షణాలే నవలా వికాసానికి తోడ్పడే మూలగుణాలు. వాస్తవికత, కాల్పనికత, ఊవోకల్పనా చమత్కారం, సమావార స్వభావం ఈ నాలుగూ ఏ నవలలో సహాజ గుణాలుగా పోషింపబడతాయో అ నవల ఉత్తమ (వయోగంగా సంభావింవబడటంలో అనుమానం లేదు. ఒక్కొక్క నవలలో ఒక్కొక్క గుణం విశేషంగా పోషింవబడవచ్చు. లేదా ఒక్కొక్క కాలంలో వెలువడే నవలల్లో ఒక్కొక్క గుణం విరివిగా గోచరిన్తూ ఉండవచ్చు లేదా ఒక్కొక్క రచయిత రచించిన ఒక్కొక్క నవలలో ఒక్కొక్క గుణం మిక్కుటంగా నిండియుండవచ్చు. తెలుగు నవలా వికాస చర్వితలో వీటికన్నిటికీ ఉదాహరణలు దొరుకుతాయి.

తెలుగులో నవల కొక (వ్మకియా గౌరవాన్ని కల్పించిన రచయిత్ర కందుకూరి వీరేశలింగం వంతులుగారు. సవల కుండే నాలుగు లక్షణాలలో ఒక్కొక్కదానికీ పోముఖ్యం కలిగిన్తూ ఒక్కొక్క [(పయోగం చేసిన వజ్ఞావంతుడు కూడా ఆయనే. వీరేశలింగం గారిది (పధానంగా సామజిక దర్శనం. అందులోనూ అది సంన్కరణోద్యమ స్ఫూర్తితో సాగింది. వారి దర్శనానికి, ఉద్యమ్హానికీ పోషకంగా నిలిచన సాహిత్య ష్మకియ “వచన _పబంధం' అని పిలవబడిన నవల. ఉపదేళానికీ, ఉవరంజనానికీ, నంస్కరణకూ, సెదై రుకూ గూడా పంతులుగారు నవలను శక్తిమంతమై న హాఢ్డక్టుంగా వాడుకొన్నారు. అంతేకాదు నాలుగు గుణాలకూ నాలుగు నపలలను (వాసి చూపించారు. ఎలాగ్తుటే

1. వాస్తవికతకు - రాజశేఖర చర్మితం - (వచురణ 1880

2. కాల్పనికతకు - సత్యవతి చర్మ్శితం - (పచురణ 1893

౩. సమావార స్వభావానికి - చం్యదమతి చర్వితం - (పచురణ 1884

శీ. ఊవో కల్పనా చమత్కారానికి - సత్యరాజాపూర్వదేశ య్యాతలు - [వచురణ. 16892.

రాజశేఖర చరితంలో అనాటి (బావ్మణ మధ్య తరగతి కుంటుంబాల జీవనం కేండంగా సాంఘిక జీవనం చితింపబడింది. అ కాలంలో _పజలలో పేరుకొని పోయిన దురాచారాలనూ, గుడ్డి నమ్ముకాలనూ అత్యంత న్వభావ సిద్ధంగా నవలలో చ్యితించి దాని వాస్తవికతను రూవు కట్టించారు. తెలుగులో మొదటి నమ్మగ పాన్తవిక సాంఘిక నవల రాజశేఖర చర్శితం. ఈ నవలా రచనంలో పంతులు గారు క్రాల్పనికత, ఊవాకల్పనాచమత్కొారం, నమావోర స్వభావం అనే గుణాల కంకు విశిష్టంగా వాస్తవికతను వరిపోషించారు. సంస్కరణాన్ని వాచ్యంగా సూటిగా కాక వ్యంగ్యంగా (పబోధించి నవలకు కళాగౌరవాన్ని కలిగించారు.

నత్యవతీ చరితం కూడా సాంఘిక నవలే అయినా, అది కాల్పనిక (పవృత్తితో కళకళలాడుతూ ఉన్నది. స్తీ విద్య వలన కలిగే లాఖాలను' సమాజానికి చెప్పాలని వస్తువు నెన్నుకొన్నాలు పంతులుగారు. దానికి కేర్యదరోగా కుటుంబాన్ని (గహించారు. విద్యావంత్తులైన భార్యాభర్తల

నపలా వకానంలో నవనవ వర్తులాలు తీశర్‌ కాపురాలను తులనాత్మకంగా చిత్మించి కథను రక్తి కట్టించదలచుకొన్నారు. నాలుగు రకాల దంవతులను కల్పించారు నాలుగు ఈక్వేషన్సులాగా. వారిలో సత్యవతీ నారాయణమూర్తుల దాంపత్యం చదువూ నంస్కారాలతో శాంతి సుఖాలతో సాగుతుంది. (స్తీ విద్యాపంతురాలైతీ సంసారం భూలోక న్వర్గంలా ఉంటుందని వంతులుగారు తాను చెపదలచుకొన్న వస్తువును ఖావనామయం చేసి స్వీయ విశ్వాసానికీ, నిజద్ధతకూ అనువుగా వ్యక్తిగత పరిశిలన, వతిఫలించేటట్లు చ్యితించే “(వవృత్తి ఈ నవలలో ముఖ్యంగా గోచరిస్తుంది. అందువలన ఇందులో వాస్తవికత కంక కాల్బనికతకు (పాధాన్యం కలిగింది. రాజశేఖర చరితం లోని కథ వాస్తవ వాతావరణంలోని సామాజికమైన వాస్తవ జీవన చ్మితణుం. సరస్వతీ చర్వితంలోని కథ స్వాభావిక చ్మితణం ద్వారా ఇల్పనికతా విశిష్టమైన వస్తువును కల్పించి వాన్తవరూవ మైన అనుభవాన్ని కలిగించటానికి చేసిన విశిష్ట (వయోగం.

“సత్యరాజా పూర్వ దేశ యాలు) రెండు ఖాగాలుగా వెలువడిన నవల. మొదటి ఖాగం లంకా ద్వీపం. రెండవ భాగం ఆడమలయాళం. ఈ రెండు ఖాగాలూ అవూర్యమున ఊవా కల్పనలకూ, చమత్కారాలకూ పుట్టినిళ్లు. ఇది వాస్తవికత. కోసం (వానిన నవల కాదు. ఇది వ్యంగ్య చి్వితంగా ఖభానీంచే నవల. అందుకే దానికి 'ఫాంటసీ' (పాణంగా నిలిపింది. రాజశేఖర చర్వితం (వాసిన పంతులుగారు ఈ రచన చేయటం నవ జంగా అనివించదు. కాని, నవలా లక్షణాలకు లక్ష్యాలుగా నాలుగు నవలలు రచించాలన్న వట్టుదల వంతులుగారి కుండటం వలననే ఇది (వాయటం సాధ్యపడింది.

“చందమతి చరితతం' అనే మరొక నవలను పంతులుగారు - చం,దమతి విద్యానము(దుడనే గురువు గారి వద్ద ఆరోగ్యం, స్మృత్పవర్తన, దయ, ధర్మం, సత్యం, శౌచం మొదలైన అంశాలను ఉపదేశామృతంగా నేర్చుకొన్నట్లు వదిహేను _పకరణాలలో రచించారు. ఇందులో కథ కాదు ముఖ్యం. నవలా కళా న్వ్యభావం కూడా కాదు ముఖ్యం. ధర్మనీతి _వబోధాత్మకఎబిన శాస్త (వవృత్తులను సాధ్యమైనంతవరకు నవలలో సమావోరం చేసి రచించటమే ఈ ,నయోగంలోని ధ్యేయం.

నవల కున్న నాలుగు లక్షణాలనూ నాలుగు (వయోగాల ద్వారా (వకృష్ణంగా (పదర్శించారు వంతులుగారు. ఈ నాలుగూ కలిసి నవలావికాసంలో ఒక వర్తులాన్ని నూచిస్తాయి. సంస్కరణ చెతన్యంతో వీరేశలింగం గారి నవలలు ఒక వికాస వర్తులాన్ని సాథించటం సామాన్యమైన విషయం కాదు కూడా.

నవలా వికాస చర్వితలో (కీ.శ. 1880 నుండి 18922 దాకా ఒక దశాబ్దం పైగా వీరేశలింగం వంతులుగారే రాజ్యం చేశారు. నాలుగు లక్షణాల నవలను వికాస దశకు తెచ్చే (వథమ వర్తులాన్ని సాధించారు.

దాదావు 1893 నుండి 1920 దాకా నవలా వికాన దశలో మరొక వర్తులం తిరగటం వూర్తి అయింది. నవలకూ పష్యతికలకూ ఉన్న అవినాభావ సంబంధాన్ని ఈ కాలంలో వెలువడిన పోటీ పద్ధతులు మరీ బలవరిచాయి. రాజమండి నుంచి వెలువడే “చింతామణి సాహిత్యమాస

446 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు ప్మతిక నవలా రచనా పోటీలను మొదటి సారిగా పారంభించింది 1893లో. అది ఎంతటి శుభమువూర్తమో కాని, నవలలకు పోటీలు పతియేటా నిర్వపాంచే సం్యపదాయాన్ని పోషిస్తున్న వొచ, మాసప్యతికలు నేటికీ సమధిక సంఖ్యలో ముందుకు వస్తున్నాయి.

“చింతామణి నవలల పోటిలలో చిలకమర్తి వారిక్‌ చిరకిర్తి లభించింది. చిలకమర్తివారు వీరేశలింగం పంతులుగారి అడుగుజాడల్లో నడిచినవారు. అయితే, పంతులుగారు మౌలికంగా వాస్తవ వాది. చిలకమర్తివారు స్వభావతః కాల్ప్బనిక (పవృత్తి గలవారు. చిలకమర్తి వారి “రామచంద ఎజయం” వంత వాస్తవికతా మ్యుదతో వుట్టినా దానిలో కాల్బనికతా సౌగంధ్యం గుప్పున గుబాళిస్తూనే ఉంటుంది. చిలకమర్తి వారి చార్మితక నపలకు కూడా ఈ న్వభావం తవ్వలేదు.

వరిశిలిస్తే తేలే సత్యమేమంటే వీరేశలింగం గారి నవలలో వాస్తవికత హెచ్చు. చిలకమర్తి నవలలో కాల్బనికత హెచ్చు. నపలా వికాస చర్మితలో రచయితలు కూడా అదే [కమంలో వచ్చారు. అ తరువాత పంగనవలలు అనువాదం చేసినవారూ, చార్మితక నవలలు రచిందిన వారూ. తెలుగు నవలల్లో వాస్తవికతను, కాల్పనికతనూ, అంతకుమించి (ష్మకియా సమాహార న్యభఖావాన్నీ విశేషించి పోషించారు. ఇరవయ్యో శతాబ్ది మొదటి రెండు దశాబ్దాల్లో వెలువడిన అవరాధ పరిశోధక నవలలు ఒక సుడిగాలి తుఫానును నృష్టించాయి. ఉత్కంఠ ఆనవలా కథకు ఊపిరి; భయానకం, బీభత్సం, అద్భుతం, కొన్ని చోట్ల శృంగారం ఆ నవలల జీవన సరళి. వఠితను వట్టి చదివించే ఈ నవలల్లో ఊహా కల్పనా చమత్కారాలు ఉప్పెనలా పొంగుతూ ఉంటాయి,

ఈ విధంగా 1920 నాటికి చిలకమర్తి నవలల్లోని వాస్తవికతతో, కాల్పనికతతో మొటీలైన రెండవ వికాస వర్తులం అవరాధ పరిశోధక నవలల్లోని చార్మితక నవలల్లోని ఊవోకల్పననూ, (ప(్యకియా సమావోర స్వభావాన్నీ నంవదించుకొని ఒక నమ్మగదశకు వచ్చింది.

వీరేశలింగం గారి వర్తులం ఏకరచయితకు పరిమితం; సంన్కరణోద్యమానికి అంకితం. రెండప వర్తులం సామాజిక చార్మితక స్పృహలకే కాక చమత్కారానికీ అంకితం. ఇక్కడ ఒక విషయం మనం గర్తుంచుకోవాలి. నవల వాన్తవికతను మన్నిస్తున్నప్పుడు సమాజానికి నన్నిపి*తంగా ఉండక తప్పదు. కాల్పనికతను నంవదించుకొన్నప్పుడు రచయిత దృక్పథంలో _పతివలించే స్వాభావికత వాస్తవికత గా రాణిస్తుంది. ఊహా కల్పనా చమత్కొరాలు వాస్తవం నుండి *వలను ఊవో జగత్తులవైపు వయనింవచేస్తాయి. అందువలన ఇటుపంటి _పవృత్తి వాస్తవికతకు దూరంగా నవలను నడపవచ్చు. అయితే, ఊవాచమకత్కారం నవలకు (పాత లక్షయం, వాస్తవికత అధునిక లక్షణం. కాల్పనికత నవలకు కళాగౌరవాన్ని కల్పించేది; కాదనలేనిది. కాల్పనికత బలీయంగా ఉన్నప్పుడే ష్యకియా నమావోార స్వభావాన్ని నవల అలవరచుకొనేది. ఏమైనా, ఆధునికులు వాస్తవికతను నవల సహజ లక్షణంగానూ,. కాల్పనికతను కళాశక్తిగానూ, నమావోర స్వభావాన్ని (పయోగ శీలంగాసూ భావించి గౌరవిన్నున్నారు. ఊహకల్పనలను, గౌరవింపదగినవే అయినా, ఉత్తమ లక్షబాలుగా వరిగణ్‌ించటం లేదు. ఇది బపఎశః పకృతి వాదం, హేతువాదం, పరిణామ వాదం. శ్యాస్తీయ దృక్పధం మొదలైనవాటి పభాపం సమాజం మీద పడటం వలన కలిగిన పరిణామమేమో! నపలా (ప్రయోగాలలో ఊవో కల్పనా చమక్కారాలకు _పాధాన్యం లఖించిందంకే ఆ ప్యకియకు క్షీణదశ, వచ్చిందని కొందరు ఖొనిస్తారు కూడా.

నవలా విశానంలో నవనవ వర్తులాలు' 447

1920 నాటికి నవల ఊవాో కల్పనా చమత్కారాలతో అవరాధ వరిశోధన (వయోగాలలో ఉపజీవిస్తూ ఉందగా ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ గారు నవలను సముద్ధరించి, 'మాలవల్లి' నవలను రచించి, నాలుగు లక్షణాలూ ఒక నవలలోనే నిండుగా దండిగా ఒక వరివూర్ణ స్థితిని పాందేటట్లు నిర్మించారు. అంటే, ఒక వికాన వర్తులాన్ని ఒక (పయోగం ద్యారా సాధించారన్న మాట! విశేషమేమంకే, వీరేశలింగం పంతులుగారు నాలుగు లక్షణాలకూ నాలుగు (పయోగాలు చేశారు; కాని, ఉన్నవవారు అ నాల్గింటిని ఒక (పయోగంలోనే _పదర్శించి చూపించారు. “మాలవల్లి"ని అందువల్లనే క్లాసిక్‌ పఏమాణం సాధించిన నవలగా మనం గౌరవిన్తున్నాం.

1920 నుండి 1950 దాకా నవలా వికాన యుగమని విమర్శకులు పిలుస్తున్నారు. నేవీ కాలాన్నీ నవలాయుగమని పేర్కొన్నాను. ఈ కాలంలో మొదటి పదేళ్లపాటూ కాల్పనిక యుగ దైతన్యం, ఆ తరువాత నవ్య సం్మ్యపదాయ, అభ్యుదయ చెతన్యాలూ ముమ్మరంగా సాపాత్య (వ[కియలను అవరించి తము (ప్రభావాలను బలంగా (వదర్శించాయి, ఉన్నపవారు ఎంత వాస్తవికతను నవలలో పోషంవినా కాల్పనిక (వభావాన్ని తప్పించుకోలేకపోయారు. ఇలాగీ, తమ రచనలలో వాస్తవికతకు పోషకంగా కాల్పనికతను నిలివి, నవలకు కళాగౌరవాన్ని +ముమడింవే చేసిన వారిలో ముఖ్యులు విశ్వనాధ, చలం, అడవి బాపిరాజు, నోరి నరసింహ శ్యాస్తి [పృ మలు. కాల్పనికత కంటు వాస్తవికతకే ఈ యుగంలో వట్టం కట్టిన నవలా రచయితలు లేకపోలేదు. చారిలో ముఖ్యులు కొడవటిగంటి కుటుంబ రావు. జి.వి కృష్ణరావు, గోపీచంద్‌, బుచ్చిబాబు” రాచకొండ విశ్వనాథ శ్యాస్తి _వభృతులు. గోపీచంద్‌, బుచ్చిబాయిలు మనోవిశ్తేషణాత్మక (1పయోగాలు చేసి నవల యొక్క నమావోర స్వభావాన్ని పోషించారు. ఈ కాలంలో ఊవో కల్పనా చమత్కొరాలను నవలకు ఊపిరిగా నింపిన వారిలో కొవ్వలి జంపనలను, సోమరాజు రామానుజరావుగారలను తప్పక పేర్కొనాలి. వీరి రచనలు ఉత్తమ స్థాయి నవలలని కొందరు భావించరు. విమైనా “మాలవల్లితో' మొదలై "చివరకు మిగిలేది" దాకా నవలా వికాస చర్వితలో ఒక పరిపూర్ణ 'వర్తులంగా. భావించటానికి వీలున్నది. ఈ యుగ నవలలో సమాజం, శాస్తం, కాల్పనికత (తివేణీ సంగమంలా కలిని ,పవహించాయి. ఈ కాలం (1920-50) తెలుగు నవలా చర్వ్మితలో అత్యుత్తమ కాలం.

1950 తరువాత నవలా వికాసంలో మరొక పర్తులం (పారంభమౌతుంది. ఇందులో నవలకు వాస్తవికతా లక్షలణూన్ని జీవితంగా చితించిన వారిలో అ(గగణ్యులు- మపాధర రాసుమోహనరవు, ఉప్పల లక్ష్మణరావు, వట్టికోట ఆళ్వారు స్వామి, బలివాడ కాంతారావు, రావూరి భరద్వాజ (వభృతులు. వీరి నవలల్లోని వాస్తవికత వామ పక్షియులు పేర్కొనే సామాజిక వాస్తవికతను పోలి ఉంటుంది. ఈ దశాబ్దంలో నవలల్లో కాల్బనికతకు ఎక్కువ గౌరవార్తతలను కల్పించి శిల్పీకరించిన రచయితలలో ముఖ్యులు తెన్నేటి సూరి, భాస్కర భట్ల కృష్ణారావు, ఆర్‌.ఎన్‌.సనుదర్శనం, నింగరాజు లింగమూర్తి, రంధి సోమరాజు, పాతత్తీ వవభృతులు. ఆంధ విశ్వ కళావరిషత్తు వారి బవుషుతులు పొందిన నవలల్లో చర్మిత ఎంత ఉన్నదో కాల్పనికత కూడా అంత ఉన్నది. ఈ కాలంలో ఊవా కల్పనా చమత్కారాలను వాస్తవికతకు దూరం కానట్లు స్వాభావికతతో జోడించి నవలలు రచించిన వోన్య రచయతలలో మొక్కపాటి నరసింహ శా,స్తిగారు మునిమాణిక్యం నరనింహరావుగారు ఎన్నదగిన వారు. ఇదొక వర్తులంగా పేర్కొనవచ్చు.

1960 తరువాత రచయితలతో పాటు రచయ్యితులు కూడా నవలా రంగంలోకి దిగారు.

ఉశ9ి సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు ఎన్నో (వయోగాలు చేశారు. సామాజిక సమస్యలను గాని, (స్తీ పురుషుల నమస్యలను గాని ఎన్నుకొని సాంఘిక సమస్యా నవలలను చి్వతించిన వారిలో ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి, మాలికీ చందూర్‌, శ్రీదేవి, ముప్పాళ్ల రంగనాయకమ్మ, వాసిరెడ్డి సీతాదేవి, వీనాదేవి, దాశరధి రంగాచార్య, పాలగుమ్మి పద్మరాజు, యన్‌.ఆర్‌.నంది, పినిశెట్టి, శారద (వభృతులు ముఖ్యులు. కాల్పనిక (పవృత్తిని నవలకు నాటెమైన గుణంగా నిలిపిన వారిలో లత, కోడూరి కౌసల్యాదేవి, యద్దనపూడి సులోచనారాణి, మంజుశ్రీ, పోరంకి దక్షిణామూర్తి వినుకొండ నాగరాజు, తుమ్మలవల్లి రామలింగేశ్వరరావు, పీలకా గణవతి, శ్యాస్తి, పురాణం స్యుబహ్మణ్య శర్మ, ద్వివేదుల విశాలాక్తి రామలక్ష్మి, మాదిరెడ్డి సులోచన, గొల్లపూడి మారుతీరావు, సి.ఆనందరామం, డి. కామేశ్వరి, పరిమళా సోమేశ్వర్‌ ,పభఖృతులు. ఈ కాల్పనిక చెతన్యాన్ని పోషించే రచయితలు, రచయ్యితులు ఎడనెడ ఊవోా కల్పనలు చేస్తూ ఉన్నా వీరి తరువాతి తరంలో వచ్చిన వివిధ (ఉపయోగాలు (కుద సాహిత్యమనీ, వ్యాపార సాపాత్యమనీ పిలిచే నవలలు) ఉఊవోకల్పనలకు, చమత్కారాలకూ (పతినిధులుగా, భాసిన్తున్నాయి. నమకాలీన రచయితలలో యండమూడి వీరేం్యదనాథ్‌ (పభృతులు ఈ తరంగాలను కల్పిస్తున్నారు. ఎందరో అ మార్గాన్ని అనుసరిన్తున్నారు. “తిల్లర్‌ వాసే 'నేటి నవలా రచయిత (ప్రజల్లో త్యరగా కీర్తిని సంపాదిన్తున్నాడు. సీరియల్‌ కొక్నికలో వివిధ (వ్యకియలకు చెందిన (వపయోగాలను నవలకు జోడిస్తున్నారు. అలనాటి అపరాధ వరిశోధన నవలలూ, కొవ్వలి జంటన నవలూ, సైన్స్‌ ఫిక్షన్‌, సాధించిన పయోజనాలన్నింటినీ కలిపి, నేటి (తిలగ్స్‌ వోరర్‌ నవలలు సాధిస్తున్నాయి. ఇదొక _పభంజనంలా వీచింది. _కమంగా ఈ గాలి వేగం తగ్గుతున్నది. వాస్తవికత గల నవల కోనం తెలుగు (పజలు వేచి చూన్తున్నారు. ఇప్పటికి ఆరు బుతువుల్లాగా వికాస వర్తులాలు నవలా చరిితలో మనకు గోచరిస్తున్నాయి. మరో వసంతం కోనం తెలుగు నవల ఎదురు చూస్తోన్నది! మనం కోరుకొంటున్న నవల స్వాభావికతను మన్నించే వాస్తవికతను జీవన స్న్మూత్రంగా (గహించాలి. రచయిత(్యతు)లు సమాజ జీవితంతో, దాస లోని సమన్యలతో _పత్యక్ష సంబంధ పెట్టుకొని, వాటి వలన కలిగే కష్టనిష్ణురాల అనుభపంలో నుండి వస్తువును ఎన్నుకోవాలి. అలా చేయాలంటే రచయితకు ఒక దృక్పథం ఉండాలి, లేదా ఒక దర్శనం ఉండాలి. లేదా ఒక జాతీయ జీవన పద్ధతి ఉండాలి. అప్పుడే వస్తువు, దానిలోని సమస్య నవలలో సజీవంగా రూపొందే వీలుంది. రచయిత నస్వీయదర్శనం నుండి వాస్తవకతను కళామయంగా మార్చగలికే అంతర చెతన్య శక్తిని సాధించగలుగుతాడు. సమాజ సమస్యకు ఆత్మీయ స్పందనం కాల్పనికత. అధునిక నవలా రచయిత (తులు కల్పనలూ, ఊహలూ, అద్భుతాలూ అడుగడుగునా నృజించటం అవలీలగా చేస్తున్నారు. అపార క్యాస్త్ర విజ్ఞానాన్ని ఎంతో నేర్చుకొని కథలలో కల్పనలకూ అచ్భుతాలకూ, వాస్తవికతలకూ వాడుకొంటున్నారు. అధునిక జీవితంలోని కాంప్లెక్సిటీని నవలల్లో ముమ్మూర్తులా దింవుతున్నారు. ఇది సంతోషింవదగిందే. కాని, నేటి నవల-ఎు ఎక్కువగా (పయోగశాలలుగా, పార్యిశామిక పదర్శనలుగా, ఆడంబరవు గుడారాలుగా, అలవాటొతున్న మత్తు మందుల్లా కనవడుతున్నాయి. నవల కాలక్షేపం కోసం కబురు లాడేది కాదు; తిల్‌ వళిగించటం కోసం డిరుగరాని తిరుగుళ్లు తిరిగేది కాదు; నవల (బదుకులా ,పవహించేది, మన (బదుకులో ఒక అలగా మారేది! నేటి నవలలో జీవత వాస్తవం చితికి పోయింది; కాని, వాస్తవ జీవితంలో నవల చచ్చిపోలేదు. మరో వికాస వర్తలానికి నవల నాంది వలకాలి! (అదివారం అంధ్యవభ : 26.11.1989)

88 కదులుతుంది, కదిలిస్తుంది తెలుగువారి కథానిక కధనం ఒక రూపాన్ని పొందితే కథ. కధనాన్ని రూపొందించే శక్తులు రెండు. ..కటి- కధకుడు, రెండు - శోత. కథకుడు తాను చెప్పదలచుకొన్న వస్తువును తనకు తృప్తి కలిగే ఎట్లు చెప్పే పద్ధతి ఒక రకమైన కథనాన్ని రూపొందిస్తుంది. కధకుడు తాను ఎన్నుకొన్న టోతల ఇచ్చకు, అనక్తికి లోబడి, వారిని తృప్తిపరచటానికి అనువైన పద్ధతి ఎన్నుకొని, దానిని స్వాయాత్తం చేసుకొని చెప్పే పద్ధతి మరొక రకమైన కధనాన్ని రూపాందిస్తుంది. కధన పద్ధతిని బట్టి కధ కొక రూపం ఏర్పడుతుంది. కధ ఆంకే చెప్పే వద్ధతితో జీవించే వస్తువు. వినేవాడూ, అడిగివాడూ తమకు నచ్చినట్లు చెప్పేవాడి చేత కధ చెప్పించుకోవటం కథ పూట్టటానికి మొదటి కారణం. (పత్యక్తంగానో, పరోక్షంగానో వినేవాడూ, అదిగేవాడదూ కధన పద్ధతికి _పెరక శక్తిగా నిలుస్తారన్న మాట. వారి అసక్తిని, సంతృప్తిని కలిగించే పద్ధతితో కధకుడు కధ చెప్పటం కధకు తొళి రోజుల్లో ఏర్పడిన దొడ్డ గ౧౫౦. (శోతలు కోరిన అనుభవం కోనం రూపాందించుకొన్న కధ పద్ధతిలో వస్తువును వ్యక్తీకరించే రూవం కధకు పధమావతారం. ఇప్పటికి "కధ' అని మనం పిలిచే _ప్యకియకు కూడా ఈ (పాధమిక లక్షణం ఉండటం (ప్రధానం.

(శోతల ఆసక్తి ననుసరించి ఆవిర్భవించే కధన పద్ధతిలో రూపొందేది కథ అయితే, కథకుడు స్వీయాసక్తితో _శొతలను లేదా పఠితలను ఆకర్షించి తనదైన పద్ధతిలో రూహందించే వస్తువును “కథానిక అనవచ్చు. కధలో కర. _ పంచే పద్ధతి మౌలికంగా పర్మాశయం. కధానికలో కధకుడు అనునరించే పద్ధతి షంష్యంగా ఆత్మీయం. కధా ప్యకియకు గల రెండు రూపాలను ఈ పద్ధతులు నిర్థారణ చేస్తూ ఉంటాయి. ఈ రెండు విభాగోలనుండి వివిధ భేదాలను -విమర్శకులు విశ్లేషంచవచ్చు.

,అయితీ, ఇక్కడ ఒక అనుషూనం రావచ్చు. వ్యవవారంలో కధ, కధానిక అనే పదాలు దాదాపు సమానార్ధకంలో వాడే వరిపాటి కనపడుతున్నద. కొందరు కధ యొక్క చిన్న రూపమే కధానిక అని భావంచటమూ ఉన్నది. కాబట్టి "కధ" “కధానిక అనే పదాలు పైన చెప్పిన అర్హాలలో వాడే వాడుక లేదని కొందరు అభ్యంతరం చెప్పవచ్చు... కాన్ని కధా స్వభావాన్ని సూక్ష్మంగా వివేచిస్తే ఈ రెండింటి వత్యేక వ్యక్తిత్వాలనూ గుర్తించటం సులభం. ఉదాహరణకు కాశిమజలీ కధలు, బాలనాగమ్మ కధ, టేఇింగు రాజు కధ, భోజరాజు కధలు, తొతాచార్య కథలు, తెనాలి రామకృష్ణుని కధలు ఇలా ఎన్నో రకాలైన కథలున్నాయి. 'పజలలో అధిక (పచారంలో కూడా ఉన్నాయి. వీటికీ గురజాడ అప్పారావు, విశ్వనాధ సత్యనారాయణ, వేలూరి శివరామ శాస్తి, చింతా దీక్షితులు, క్తీిపొద స్యుబహ్మణన్రాన్తి, కొడవటి గంటి, ఇంల్యదగంటి, మొక్కపాటి. ముని మాణిక్యం, పాలగుమ్మి, గోపీచంద్‌. బుచ్చిబాబు, మొదలైన గచలు..౬ కధలకూ ఖేదం కొట్టవచ్చినట్లుగా కనపడుతుంది. ఆ తారతష్కుం ఎ స్వభావ వైవిఖ్యం" ఏ ఐన ఏర్పడుతున్నదో గమనిస్తే మరికొంత విషయం సృష్టమౌతుంది.

4శీవ్‌0. సాహిత్య చర్మితలో చరృనీయాంశాలు

కాశీమజిలీ కథల లాంటివి చదివినప్పుడు అవి ఎవరు (వాసినవి. అనే _,పశ్న కంటె ఎటువంటి [,శోతల అభిరుచి కోనం (వాసినవి అనే ఆలోచనే ఎక్కువగా గోచరిస్తుంది. ఆ కథలకు - అంటే అటువంటి కథలకు - ఒక్కొక్క (వత్యేకమైన వద్ధతి ఉంటుందనీ, శైలి ఉంటుందనీ పునకు న్పష్టంగా తెలుస్తున్నా, అది ఒక్కొక్క వర్గానికి సంబంధించిన (_శోతలను దృష్టిలో ఉంచుకొని రచయిత రూపాందించిన ఒక ధోరణిగా మన అనుభవానికి అందుతుంది. వేదం వేంకటరాయశా(స్తి గారు భోజ కాళిదాసు కధలనూ, బేతాళ పంచవింశతి కథలనూ, కధా నంత్సాగర కథలనూ తెలుగు చేశారు. చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం గారు రాజాస్థాన కధాపళి, చమత్కార మంజరి, భారత కథామంజరి, చిత కథా మంజరి మొదలైనవి రచించారు. ఇవన్నీ కాశీమజలీ కథల స్వభావాన్ని మోసుకొని వచ్చేవే. వీటికి సామూహికంగా ఉన్న గుర్తింపు వ్యక్తిగతంగా ఒక్కొక్క కథకు లేదు. కథన పద్ధతిలో ఈ కథలన్నీ ఒకానొక ధోరణిని (పదర్శించటం చేత వాటి వ్యక్తిత్వం ఒక జాతిగా, ఒక గుంవుగా, ఒక వర్గంగా, ఒక శాఖగా మ్యాతమే భాసిస్తుంది. తెలుగులో "కధ" అనే (ప్యకియాపరమైన పారిభాషిక పదం సామూపాకమైన ఒక వద్ధతిలో (పసిద్ధి చెందిన కథన వైఖరిని వ్యక్తీకరిస్తుం దన్నమాట.

“కథానిక అనే పారిభాషిక పదం “కథ అనే ష్యకియకంటె విశిష్టమైనదిగా వఠితల అనుభవానికి ద్యోతకమవుతుంది. “కథానిక సామూపిక కథన పద్ధతికి సంబంధించినది కాదని, ఒక రచయిత యొక్క స్వీయ వ్యక్తిత్వ ముుదతో వెలువడే కథనా శిల్పాన్ని పఠితల అనుభవానికి అంచెంపగలిగిన ఒక కథా రూవమనీ నహృదయుల వివేచనకు అందుతుంది. ఈ అనుభవ వైవిధ్యమే అ రెండు పదాలు పుట్టటానికి కారణం. "కథానిక "కథ' కంకు చిన్నది అనే భానం కూడా. ఆ పదాలు కలిగిస్తాయి. అయితే, అ అనుభవానికి వెనుక నున్న అంతర్యమేమంటే: "కథి ఒక సమూహంలోని సామాన్యలక్షణంగా గుర్తించదగిన కధన పద్ధతికి పతినిధిగా నిలవటం చేత దాని పరిధి విసృతంగా పఠితలకు స్ఫురిస్తుంది. ఆ కథన పద్ధతిని ఒక రచయిత ఒక కథా నమూవానికి కల్పించి పెట్టినా, దానిని ఆ రచయిత తన అసక్తి కోసం కంకు ఒక వర్గానికి చెందిన _శోతలను ఆకట్టుకోవటానికీ, ఆవ్లాద పరచటానికీ ఆవిష్కరించినట్లు ప్పష్టమౌతుంది. దీనినే పర్మాశయ పద్ధతి అంటున్నాం.

(శోతల అభిరుచి కోసం పుట్టి, దానిని పోషించటానికి ఒక సమూహంగా పెరిగి. ఒక జాతి లక్షణంగా ఖాసించే కథన వద్ధతి కథ. రచయిత అభిరుచిలో నుండి వుట్టి, అతని వ్యక్తిత్వాన్ని అభివ్యక్తీకరించటంలో పెరిగి, ఒక్కొక్క కథకుండే ఒక్కొక్క కథన ఇల్పంగా అనుభవానికి అందేది కధానిక. జాతి లక్షణం కలది కథ; వ్యక్తి లక్షణం కలది కథానిక. అందుకే ఒకటి పెద్దదిగానూ, మరొకటి చిన్నది గానూ మనకు అనిపిన్తాయి.

"కథానిక స్యరూవ న్వఖావాలుి అనే విలువైన సిద్ధాంత వ్యాసాన్ని డాక్టర్‌ పోరంకి దక్షిణామూర్తిగారు 1988లో ,వచురించారు. అందులో కథానికా (వ్యకియను గురించి విశేషంగా

చర్చించారు. కధానికను గురించి వారు .వెలువరించిన కొన్ని అభ్నిపాయా లివా 1... “ఏికాంశ వ్యగమై నయం నమ్మగమైన కథాత్మక వచన (వ(కియ “కథానిక' (పే. 175) 2. "ఛయ్యకియావరమైన కథానికా శబ్దానికి సమాౌనార్ధకమైైన ఆంగ్ల పారిఖాషికపదం 510%

కదులుతుంది, కదిలిన్తుంది తెలుగువారి కథానిక ఉఫ్‌ 1 500. దానికీ చిన్న కథ అనే అర్ధం కదా! అయినప్పటికీ చిన్నగా ఉన్న కథల్లా 'చిన్నకథ' కాదు నుమా అని తెలియడం కోనం, పారిభాషికతా వివక్ష కోసం “షార్ట్‌ కీ, 'స్టారి'కి మధ్య చిన్న అడ్డగిత ఒకటి పెట్టడం (5[0గ-400) మంచి దని (బాండర్‌ మాథ్యూన్‌ ఇ6ల 11230%ల49) నూచించాడు. (వు. 176)

3. “కావ్యానికీ ఖండకావ్యానికీ, నాటకానికీ నాటికకూ ఎటువంటి సంబంధం ఉంటుందో, నవలకూ కధానికకూ అటువంటి సంబంధమే ఉంటుంది.... నవల, నాటకం, కావ్యం వంటి (ప్మ్యకియలు నమ్యగ్దర్శ్గనం అలవరిస్తే, ఖండకావ్యం, నాటిక, కథానిక ఏక్షాగ దర్శనం అలవరుస్తాయి. వాటికి వినతి ఎక్కువ, వీటికి గాఢత ఎక్కువ” (వు.202)

4. “.....కధానిక తక్కిన కధాత్మక వచన ష్యకియలకు ఖిన్నమైనదని చెప్పవచ్చు.” (పు.207) డాక్టర్‌ దక్షిణామూర్తిగారి పరిశోధనం కథను గురించి, కథానికను గురించీ మనకు అలోచనలు కలిగించే అంశాలను అందించింది. నవల, నవలిక, పెద్ద కథ. కథానిక, చిన్నకథ, గల్పిక. స్కెచ్‌, కార్డుకధ, మినీకధ, రేడియో కథ, సినిమా కధ మొదలైన వాటిని తులనాత్మకంగా పరిశీలించి కథానికకు ఒక (వత్యేకత ఉన్నదని నిరూపించారు. వారు కథానీకను వస్తు, రూప, నంవిధాన దృమ్టులతో వివేచించి విలువలు నిర్ణయించారు. _వవంచంలో ఏ ఖాషా సాహిత్యానికీ తీసిపోని కధ తెలుగువాడు రాయగలడన్నది ఏనాడో నిరూపితమైందని (వకటించారు. “ఒక నిర్దిష్ట సాహిత్య _ప్యకియగా రూపొందిన అధునిక వచనరచనా విశేషం "కథానిక. మామూలు కథకంకు ఇది నునితం, సూక్షతరం. (పతి కథానికా ఒక కథే. కాని, పతి కథా కథానిక కాదు, కథ విషయ (వధానమైతే, కథానిక ఇల్ప ృపధానం. రచయిత విం బెప్పాడన్నది రెండింటికీ వర్తిస్తుంది. కాని, ఎలా చెప్పాడన్నది “కధానిక'కే వర్తిస్తుంది.”

“కథ ముడి వ్యజంవ కథానిక సానబెట్టిన వ్యజం. దీని అందం దానికి లేదు. దీని వనితనం దాంట్లో లేదు” (పు. 131) అని తీర్పు చెప్పారు. ఈ అంశాలన్ని కథానికా (ష్యకియను వివేచించటానికి విశ్లేషంచటానికీ కొన్ని విలువలను విమర్శకులకు అందిస్తున్నాయి.

కధ, నవల, కథానిక మొదలైనవన్నీ కథోత్మక వచన (వ(కియలే. అయితే తెలుగులో కథ ముందు పుట్టింది. నవల తరువాత తన అన్తిత్వాన్నీ, వికొసాన్నీ సాధించింది. దాదాపు 1910 నుండి" "కథానిక తన వ్యక్తిత్వాన్ని ఆవిష్కరించుకొన్నది. మాడపాటి హనుషుంతరావు వంతులుగారిని మొదటి కధానికా కర్తగా గుర్తిస్తారు. మాడపాటివారి కథలలో కథానిక _పష్మకియా గౌరవాన్ని సాధించలేదు. అయితే ఆ వైపు (ఉపగతిని పారంభించింది. గురజాడ వారు "కథానికకు ఒక వ్యక్తిత్వాన్ని కల్పించిన _పయోక్త.

గురజాడకు ముందున్న కధకు నియత రూపం లేదు కాని గుర్తింపదగిన ధోరణి మ్యూతం ఉన్నది. గురబాడ కధ కొక రూపాన్నీ, ఇల్పాన్నీ కల్పించి కథానికా సృష్టికి అంకురారోపణం చేశారు. చిలకమర్తి లాంటి రచయితలు కధలనూ _వాశారు. నవలలనూ చితించారు. అయితే ఆ రెండు _వ్యకియలలో పరిమాణానికి సంబంధించిన భేదం ఉస్నంతగా *ల్పానికి సంబంధించిన భేదం కనవడదు. చిలకమర్తి నవలలు పెద్దకథకు పెద్దక్కలు. అయితే పరమానందయ్య

+ఓర్ర2 సోహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాం్లూలు నిష్యుల కథల పంటి (పవృత్తి కంటు చిలకమర్తి కథలు కొంత చార్మితక, సామాజిక స్పర్శను ఎక్కుపగా మోసుకొని వస్తాయి. వీరేశలింగ యుగంలోని కథా రచయితలు ఆ (ష్మకియను- ఊనో కల్పనా చదుత్కారాల నుండి కాల్పనిక చమత్కారాల వైపు నడిపించగలిగారు. గురజాడ వాదు కాబ్చనక వాస్తవికత వైపు కధను మళల్లించారు. తెలుగులో. కధానికా వికాసాన్ని వివాంగ దృష్టిత సమిక్షిస్తే కొన్ని విలువైన అంశాలు

వెల్లడి అవుతున్నాయి.

1. ఈ శతాబ్ది తొలి దశకంలో పుట్టిన కధానిక తన అస్తిత్వం కోసం మొదట యత్నం చేసింది. “కధ' కంఠె భిస్సంగా ఒక పష్మకీియగా రూపొందాలని ఒక పైవు, నవల కంటె సం్య్యగహరూపంగా మెరొక పైపు తన పష్యాక్షిజ్వాన్ని నిలువ బెట్టుకోవటానికి మొదట (పయత్నించింది. ఈ _పయత్నంలో కధానిక ఈ మొదటి దశాబ్బంలో చిన్న కధగా చలామణి అయింది. ఈ చిన్న కథ కాల్పనిక వాస్తైనికతలో జిమిచిం.3. గురజాడ, విశ్వనాధ, తల్లాపజ్టల, చింతా భీము శంకరం, చింతా దీక్షితులు, మువషమాజుక్యల, వేజశారి, నోర్మి మొక్కపాటి, భమిడిపాటి, అడివి బాపిరాజు మొదలైన వారు ౫910 నండి 1౪జళిల నడుము ఇటుపంటి చైతన్వాన్నిచ్చి, 'చిన్న కధ' అశే పేరుతో పెరిగిన కద్రానింను ఎషంచారు.

ఊఉ. ఇరచె నుండి ముఫై దాకా తెలుగు కధానికలో ఒక' బలహ్హైన మార్చు వచ్చింది ఈ కాలంలో “ధకులు వాస్తవికతకు కథల ఏట్టం కట్లారు. కావ్వంకతను దానక తొడుగా మ్మౌతమే అసుకొనా)రు. అందులోనూ కాల్పనిక భావాన్ని ఎంత తక్కువగా ఉపయోగిస్తే అంత గుణంగా తూడా ఖావంచారు. ఈ, ధోనయని _వారంభించి పోషించిన కధానికారచయితలలో ముఖ్యులు ఆతఉసాత మ్యుబహ్మాణ్యు శ్యాన్సి. మల్లాది రామగ్యష్థ శ్యాస్తి, కొదపటగంటి కుటుంబరావు, కరుణకుమార, వలం, ఇల్యచగంటి ముదలైనవారు. 1920 నాటి చిన్న కధలు కాసుజిలీలవంటి కథల కంబ నింక్తంణస్టు” య్యకియగా. గుల్తుపబడ్డాయి ఒకొక్క రచయిజ - స్వాభావికతను (ఏతిభలింభుకొనే ౩న్వవికతను చ్వ్యితించే పధమదవదంలోని విన్న కథ౬ 3౦0కు, నమాజంలోని వాన్ననవ్న "ఇలకు గూచావిక వతిబింబ*౨గు అనుగ'జనం చేన్తూ తనజైన జీవనదృక్పధాన్ని తన , కథ వారా పోకన్‌ వేసే పోకడలనం ఈ రెండవ దళాబ్బ్దంలో _పదర్శించాడు. కధావిక యొక్క వాస్తవ్యల్ళాం ము. అంటు శ పొద, మల్చదె, కొడవగంటి __భ్చశ్రుల రచనలే అన్న అనుభవాన్ని “ఈ కారా రచయిఖలఅ చిస్న కధలు వరికల కందిఎంళలాయి

3.ఈ నజిజ్టంలోని మూడవ నాల్లవ దశకాళల్లోసవలా ష్మకియలో లాగా కధానికా ృవ్యకియలో చాయి పయోగాకుకు (పాధాస్యం కలఠిగిస కాలం. గోపిచంద్‌, బుచ్చిబాబు, పాలశపవ. పద్క్మరాజు, మొదలైన చారు తెలుగుకధకు మానసెగ వష్లెషయాత్మకప్టున శ్యాన్తపరోగ గొగవాన్ని ఎలిగించారు. అచంఎత పయోగద్భిర్నువంతో. రూసాన్న్‌ స్వభాచాన్నీ సంతరించుకొన్న కథానికా వ్యకియ ఈ గాకాందో విరిణతి సాధంనంది.

సే. అయివన “జలంలో రధానికి వాటి మలుపు తిరిగింం. ఈ కాలంలో. రచయిళలు వ కము చెవి నదితిలో జికింసి చేసు. *ల్పాన్నెంచి. జివిస్తున్న పధ్ధతిలో చ్మితించే *ల్వఎ

కదులుతుంది, కదిలిస్తుంది తెలుగువారి కథానిక 453 వైవు మళ్లించారు. (వయోగ యుగంలో కథానిక మన చేత అలోచింవ చేస్తూ అనుభవింప చేస్తే, ఈ దశకంలో కథ మన జివితంలో-ఏదో ఘట్టంలో మనం తలమునకలొతున్నట్లు అనుభూతిని అందింపచేస్తుంది. స్వాభావికతను వాస్తవికలో మమై క్యఖావ్యంతో నివసింపచేసింది ఈ దశకం. కథకుండే “ధోరణి ని నర్మికొత్త వద్ధతులలో అవివ్కరించిన రచయితలూ ఈ కాలంలో ఉన్నారు. వారిలో రాచకొండ విశ్వనాధ శ్యస్తి గారిని, చాగంటి సోమాయాజులు(చాసో) గారినీ, ముందుగా పేర్కొనాలి. ఈ కాలంలో రచయితలు సామాజికవాస్తవికతను కథల్లో (పతిఫలింపజేయటం విశేషం. కాశీవట్నం రామారావు, రాచమల్లు రామచంటదా రెడ్డి, గంగినేని వెంకకుశ్వర్లు , అర్ముద, సోమనుందర్‌ 'మొదలైనవా రీవర్గానికి చెందుతారు. ఈ కాలంలో తమదైన ఒక శైలిని కథాకథనంలో పన్ఫుటంగా -(వదర్శిస్తూ కథానికను జాతిజీవన విధానంలో తరంగంగా మలచిన రచయితలు కనపడతారు. వారిలో మధురాంతకం రాజౌరాం. మద్దిపట్ల సూరి, రావూరి భరధ్వాజ, పాతి, అనిపెట్టి, అవనరాల రామకృష్ణరావు, వాకాటి పాండురంగారావు, వురాణం మ్యుబుహ్మణ్యు శర్మ, ముళ్లపూడి వెంకటరమణ (వభృతులు (నముఖంగా పేర్కొనదగినవారు. 65. 1960 తరువాత నవల వెంట కథ నడుస్తూ ఉంది. నవలారచనంలో పేరుపొందిన రచయ్యితూలూ, రచయితలూ, కథానికను కూడా చేవట్టి నిర్వహించారు. వారు నవఆ లో (వదర్శించిన (వపవృత్తులే కథానికలలో కూడా (వవర్తింవజేశారు.

కాల్బనిక యుగంలోనూ, అభ్యుదయ కవిత్యయుగంలోనూ అ ఉద్యమాలలో పాల్గొన్న కవులు ఖండకావ్యవయోగాలనే చేవట్టి నిర్వపాంచారు. అయితే సర్యపదాయవాదులూ, కాల్పనికకపు లలోని స్యభావవ్యితణవాదులూ, నవ్య సంప్రదాయ వాదులూ [కమంగా కావ్య (పయోగాలను నమర్థించారు. విశేషమేమంకే, కవిత్వంలో ఖండ కావ్య (వ్యకియ ఒక ఉద్యమ వాపొకగా (పదారం పొందింది. 1920 నుండి నవల కూడా రేచేయితకు ఒక ఉద్యమ స్ఫూర్తి నందించే ఉద్యమచైతన్యాన్ని (వసారం చేసే వాహికగా తోడ్పడింది. 1930 తరువాత కావ్యం కూడా నవ్యసం(పదాయోద్యమంలో శక్తిమంతమైన సాధనగా కవులు ఉపయోగించుకొన్నారు. అయితే, ఉద్యమఖావాలను సం(గవాంగా, సూటిగా, ఘాటుగా, వ్యంగ్యంగా, వ్మకంగా, సరళంగా, శక్తిమంతంగా చెప్పటానికి తోడ్పడేవి సాధారణంగా చిన్నచిన్న (పష్మకియలు. అందువలన ఖాపగీతాలూ, అభ్యుదయగీతాలూ, ఖండకావ్యాలూ, వచన కవితలూ కవితారంగంలో ముందుకు వచ్చాయి. ఏకాంకికలు నాటకరంగంలో అడుగుముందుకు వేశాయి. బ్యురకథల వంటి. జానపద కళారూపాలు కూడా (పాచుర్యంలోకి వచ్చాయి. పెద్దపేద్దే [వ్యకకియలు సద్యవయోజనాన్ని సాధించే ఉద్యమాలకు అనువైనవి కావు. వునర్నిర్మాణోద్యమాలకూ, పునర్వికాసోద్యమాలకూ, సాంన్కృతికోద్యమాలకూ ఎక్కువగా వనికి వస్తాయి. అయితే, ఇవి నమకాలీన సాంఘక వయోజనాల కనువైన _పవృత్తులను కూడా పమర్ధనీయంగా (పకటించటం చేత ఉద్యమంలో నద్యశపయోజనాలకు కూడా కొంతవరకు తోడ్పడతాయి. అయినా, చిన్న (పష్యకియలు వడ్డించిన విన్తళ్ల వంటివి. పెద్ద వ్యకియలు వండిపెట్టిన అన్నభాండాల్లాంటివి.

కథానిక చిన్న (వ్యకియ. అయినా, శక్తిమంతమైన (ష్మకియ. దీన్ని తెలుగు కథకులు ఉద్యమాలలో ఆయుధంగా వాడుకోలేదు. " జాతిజీవనాన్నీ, ఖావనాన్నీ, .జనసమస్యలనూ, కామవలనూ, కప్టాలనూ సుఖాలనూ, వివరించటానికీ, వ్యాఖ్యానించటానికీ వాడుకొన్నారు. తెలుగు

ఉతీప్‌తీ సాపొత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు నవల అయా దశాబ్దాల్లో సమ్యుదంలా సంక్షోభిన్తూ రొద చేన్లుంది. ఒక్కొక్కసారి చెలియలి కట్టపై నుండి పొంగుతుంది. మరి తెలుగు కథానిక జీవనదిలా నదా _పవపిస్తుంది, దాహం తీరుస్తుంది, పంటలు వండిస్తుంది. కాని, వరద బీభత్సం 'దానికి చేత కాదు. తెలుగుకథానిక గలగలా పారే గోదాపరే కాని, గట్లు తెంచే గంగమ్మ కాదు! తెలుగు కథానికకు కదలటం, కదిలించటం తెలిసినంతగా వ్వికమించటం, విష్లవించటం తెలియదేమో!

(అదివారం అంధధ్యపభథ : 2.12.1989)

89 “సం్యపదాయం నిలిచే ఉంటుంది హమేషా “నవలా యుగం " తరువాత 'నవ్యసం్యవదాయ కావ్యయుగం” గా దొదాపు 1935 నుండి 19/75 దాకా ఉన్న కాలాన్ని పేర్కొనటం సమంజస మని నా [వణాళికలో (పతిపాదించాను. (చూడు: అదివారం అంధ్యపభ : 5.2.1989). థీనిని వెంటనే అందరూ అంగికరిస్తారని నేను అనుకోవటంలేదు. అలా సర్వజనామోద యోగ్యంగా ఏ నిద్ధాంతమూ, ఏ పరిఖాషిక పదమూ చరితలో వుట్టటం సామాన్యంగా జరగదు. కాని, అటువంటివి వుట్టటం, దానిమీద చర్చలూ, తర్జనభర్ణ్జనలూ సాగటం, చివరకు సాహితీలోకం అశించిన అనుభవాన్ని వ్యక్తికరించేవిగా రూధి కెక్కి స్థిరపడటం జరుగుతుంది. [వబంధం, ఖావకవిత్వం, అభ్యుదయ కవిత్వం, దిగంబర కవిత్వం, వివ్లన కవిత్వం మొదలైనవి ఇటువంటి కోవకు చెందినవే. నిజానికి ఏ పారిఖాషక వదం మీద ఎక్కువ చర్చ జరుగుతుందో అది చిరంజీవిగా నిలుస్తుందన్నమాట. ఇలాంటిదే "నవ్యసం్యవదాయం'" అనే పారిభాషిక పదం. “గతితార్కిక ఖౌతికవాదం' అనే తెలుగు పారిఖాషికవదేం అంత నమర్థ్ధనీయంగా కుదరకపోయినా ఆయా పక్తలు, రచయితలు _ వాడుతున్న అర్ధంలో అది రూఢి కెక్కింది. పారిభాషికపదాలు (వతివదార్థ్ధ తాత్పర్యాలకు లొంగని ఒక అనుభవవ్యంజక ,_పతిపత్తిని సంతరించుకొని ఉంటాయి. పై వదాలన్నీ అటువంటివే. "నవ్యసం్యవదాయం' అనే వదం కూడా అలాంటిదే. దానిని గురించి వివరంగా తెలుసుకోవాలంకు ముందుగా నర్యపదాయాన్ని గురించి, అ తరువాత నవ్యసంవదాయాన్ని గురించీ కొంత ముచ్చటించవలసి వన్తుంది. నరం్యపద్ధాయశబ్దానికి సాహిత్యంలో (పాచుర్యాన్నీ, పచారాన్నీ కలిగించింది ఇరవయ్యో శతాబ్బమే. (కీ. శ1900 సంవత్సరం ఒక యెల్ల. అంతకుముందున్న సాహిత్యమంతా సం్యపదాయ సాహిత్యమని ఆయాయుగాలలో ఉన్నవారు చెప్పుకొన్న దానికంటె ఈ . శతాబ్దంలోని కవులూ, విమర్శకులే దానిని ఆ పేరుతో, ఒక్కొక సారి దబాయిస్తూ విలున్తున్నారు. 1935 నుండి ఈ ధోరణి మరి బలంగా సాగింది. 1935 కు ముందు కవులకు నవ్యతమీద అభిమానం ఉన్నా, న్య్యపదాయం అనబడేదానిమీద అనాదరణం-లేదు. మంచిని కొంచెంగా నైనా గతంలోనుండి ఎంచుకొని తమ కవితలలో ఉంచుకొందామనే నమాదరణ దృష్టి ఉండేది. దాన్నే న్య్రపదాయని పఏిలిచినవారు ఉన్నారు. విమైనా 1935 దాకా స్య్యపదాయమంకే కవులలో, రచయితలలో గౌరవఖావం ఉండటం చేత ఆ వదం గౌరవసూచకంగానే వినవడుతూ ఉండేది , వాడబడుతూ ఉండేది. మరి- ఆ తరువాత అభ్యుదయ కవిత్వం "'నంపదోయాన్ని" నిరసిన్తూ, దానిమీద తిరుగుబాటు సాగించింది. అది ఒక వ్యూహం (వకారం సాగింది కూడా. సం్మ్యపదాయం మీద దాడి తీవతరమయ్యేసరికి సాహిత్య సం్యవపదాయరక్షకులు (వతివ్యూవోలు వన్నారు. అవిచ్చిన్న నం్యవదాయార్థులై (పయోగాలు సాగించారు. ఈ సంఘర్షణలో సర్యపదాయమధనం సాగింది. సం్యపదాయం స్వయంగానే చన్తుందని కొందరూ, స్వయంగా చాపకపోయినా సంప్రదాయ వాదులలోని ఛాందసుల చేక్కులలోనే చావు మూడక తప్పదని కొందరూ , అప్పటికి, అది చావకపోతే

జ5్‌€ సాహిత్య చర్మితలో చరృనియాంశాలు దుడ్డుక్కరలతో గానీ, మెషీన్‌ గన్స్‌తో గానీ చంపేయ పచ్చని కొందరూ, అలా చచ్చి కూడా మరలా ఎవ్పుడైనా లేచి వన్తుందేమోననీ పెద్ద బొంద తీసి, అందులో బందోబస్తుగా పాతిపెట్టాలని కొందర్హూ ఎన్నో ఊహృలూ, (పయోగాలూ, ఉద్యమాలూ, విప్లవాలూ సాగించారు. కాని, అభ్యుదయ కవితా నాయకుడు పాడే సాహిత్యోపనిషత్తులో

“చూశావా! అరు(దా! ఒక తమాషా

సంప్రదాయం నిలిచే ఉంటుంది హమేషా

మూఢాచారాలు మారుతూ ఉంటాయి నిజం

కాని, న్యపదాయం తాత ముత్తాతల ధనం

జాతికి జీవననాళిక - జానవదగితిక ” అని వినినిస్తుంది.

జయన చెప్పింది ఏ స్మ్యపదాయమ్సైనా, అదీ న్య్యపదాయమే. అ నంపదాయం తాత ముత్తాతల ధనం. సంపదాయాన్ని ఎంత విరోధించేవాడైనా ధనాన్ని కాదన్న వాడిని చర్మితలో చూడలేదు. తాగి తందనాలాడటానికైనా అఆ ధనం వినియోగపడుతుంది. .అంతదాకా ఎందుకూ - ధనం - అంకు సంపద -" తగలబడితే తప్ప, లేదా, తగలబెడితే తప్ప నశించదు. నిజానికి అది నర్క్యులేట్‌ అవుతుంది. తిరుగుతూ అది కొత్త (కొత్త రూపాలతో పెరుగుతుంది. తిరిగే ధనం నశిస్తే పెరిగే ధనం మందగిస్తుంది. ఒక్కొక్కసారి పెరిగేధనం తిరగటం మానేస్తే తన చావును తానే కొని తెచ్చుకొంటుందె. ఏమైనా, సం్య్యపదాయం చావదని తెలిసినా, అది చేస్తే తప్ప పునన్సృష్టి జరగదని విప్తవించే వర్గం, సం్యపదాయాన్ని అభ్యుదయ నిరోధక శక్తిగా ఖావించి, ఆ పదాన్ని అధిక్షేపార్ధంలో, నిందార్థంలో, వెనుకబడినతనంగా, పుచ్చిపోయిన చచ్చిపోయిన వ్యవస్థగా నంఖావించి సాహిత్య క్షేతంలో వ్యవహరిస్తుంటారు. వీరి దృష్టిలో వర్యవదాయం 1160821176 76౧0. సల్య26*6 ₹య108 ఎవ్వుడూ ]]088676 ఇ09020% నుండి వుడతాయి. 71081076 2007040% నుండి మూల విచ్చేదం చేసే తిరుగుబాటు ధోరణులు వెలువడతాయి. ఇది స్య్యపదాయం కాదు.

“నర్యపదాయం : (పయోగం' మీద డాక్టర్‌ సి.నారాయబరెడ్డిగారి సమీక్ష ఇది: “" అచుంబిత మైన అలోచనాపాటవ మున్నవారే. సర్యపదాయాలను నిర్మించి పోవుదురు. అల్ప్యవపతిభులు వట్టి తిరుగుబాటుతో తృవ్ని నొందుదురు...సాపాత్యరంగములో జరుగునవి [పయోగములే కాని, మూలచ్చేదము చేసెడి తిరుగుబాటులు కావు. ఒక వేళ అట్టివి జరిగినను అవి రాశికి వచ్చునవి కావు. ....సర్మ్మపదాయమాత్మగా గల నూత్న (వయోగములు నదా వాంఛనీయములే.... అవాంఛనీయయుక్కకేు. అదే నేల ఏడిచి చేసిన నాము; అదే న్యవదాయమును బొత్తిగా కాదని చేసెడు వయోొగముూ. ( అధునికాంధ కవిత్వము : సం్మవదాయములు: (వయోగములు ద్వి.ము 1977. వు.) . సం్యపదాయాన్ని పూర్తిగా కాదని ,పయోగం చేయటానికే వీలుండదనీ, ఒక వేళ చేసినా అదీ ఒక సం్యపదాయాన్ని సృష్టిస్తుందనీ, అందువలన నర్మపదాయానికి ఏ విధంగానూ చాపులేదనీ నారాయణరెడ్డిగారి వివేచనం. ఈ నత్వాన్నే '“సర్యపదాయం నిలిచే ఉంటుంది హమేపొ

అని చాటి చెప్పారు (శీ.[%. ఇది ఒక "తమాషా' అని అంత్య,పాస కోసం అన్నా - "అలోచిస్తే ఆశ్చర్యం కలిగించేది నుమా: అని ఆయన ఖావం.

'సయవదాయం నిలిచే ఉంటుంది వామేషా శ్‌?

ఇరవయ్యో శతాబ్దంలో సం్యపదాయాన్ని గురించి వ్యాఖ్యానించాలంకే సంస్కృతం కంక ఇంగ్ర్లీషునే ఎక్కువగా అశయిస్తా.. ఎందువల్లనంకే 'నయ్యపదాయ సాపాత్యం' అని కాని, “సంవపదాయ కావ్యాలు” అని కానీ సంస్కృతాం్య్యధ లక్షణ (గంథాలలోని కావ్య విశ్లేషణ వద్ధతులలో వినపడదు, కనపడదు. కాని, ఇంగ్లీషు సాపాత్య విమర్శలో ఈ రకం పారిఖాషిక వదాలు (వచారంలో ఉండటంచేత, మనం కూడా వారిలాగా వాడుకోవటం అలవరచుకొన్నాం. టి.యన్‌. ఎలియట్‌ వివరించిన ౫౩61808 అనే పారిభాషికపదమే తెలుగు విమర్శలో వాడే నర్య్వవదాయశబ్దానికి అర్థంగా పరమార్థంగా నేడు మనం (గహిన్తున్నాం. 10080 0406 ౧1౯65 0[416 ౧8 $00[01 1ట 1096006 ' అనే దృష్టితో సమీక్షిస్తున్నాం. సం్యవదాయం అంక అంధానుకరణం కాదనీ, అభినవలోచనం అనీ సంభావిన్తున్నాం. సం్యపదాయాన్ని గురించి సవ్యంగా ఆలోచించేవారు కూడా అధునిక పాశ్చాత్యదృక్కోణంతో అ శబ్ద్టార్థాన్నీ దాని వినియోగాన్నీ వివేచిస్తున్నారు.

అంధ సారన్యత పరిషత్తు (హైదరాబాదు) వారి “సారన్యత వేదిక లో 1978లో “నం్యవదాయ కవిత' ను గురించి మాట్లాడుతూ దాక్టర్‌ నాయని కృష్ణ కుమారిగారు " ఈ శీర్షిక మీద ఉపన్యసించడానికి ముందు ఈ శీర్షిక ఉద్దేశించిన అర్థాన్ని అవగతం చేనుకోవడంలోనూ, అ అవగాహనను బట్టి ఉవన్యాసవిషయానికి వాద్దులు నిర్ణయించుకోవడంలోనూ, నేను. చాలా _1మ వడవలసి వచ్చింది. నర్యపదాయ కవిత్వం అన్న పదానికి సమానార్థక వదం అంగ్రంలో '"౫01600జీ ఇె06ట)/ . దాన్నే మన భాషలో తిరిగి చెప్పటానికి ,వయతి స్తే అఆ అంగ్లపదానికి పాచీన కవిత్వం అనే అర్ధాన్ని యిచ్చేవాళ్లు చాలా మంది ఊంటారు...” అని ఉవ్యకమించ్చి ” సం్యపదాయమంశే అంతా (పాచినమూ, ఉదస్తమైనదీ అని అర్థం కాదనీ, గతం వర్తమానానికి అందించే కాలాను గుణమైన మార్పుల్ని సంతరించుకొన్న వారసత్యమనవీ చెవృడానికి ఇంత తంటాలు వడుతున్నాను ” అని నిర్ధారించి, “” ఇటువంటి వారసత్వం లేని కవిత్త్వమంటూ ఏదైనా ఏర్పడినా అది స్థిరంగా నిలవగలుగుతుందా మరి? - అని _పశ్నించారు. ( చూడు: తెలుగుసాహిత్య వికాసం £ సంపా, డా.. కె.కె. రంగనాధాచార్వులు (1979) పు.1.4). నాయని కృష్ణకుమారిగారి (శమ అంతా ఎక్కడ ఉన్నదంంకే - '”గణరే!80౧2100600/ అనే పదాన్ని తెలుగులో చాలమంది '014906౮/' అనే అర్థంలోనే వాడుతూంకే, అది కాదని , “కాలానుగుణమైన మార్పులు సంతరించుకొన్న వారసత్వం గల కవిత్వ" మని నిశ్చయించటంలో ఉన్నది . దీనికి అంత కష్టపడటం ఎందుకు? అని అనిపించవచ్చు.

1981 లొ, "సారస్వత వేదిక' లోనే “సయ్యవదాయవాదం' మీద (వసంగించిన డాక్టర్‌ ముకురాల రాషారెడ్డిగారు అధునిక కాలంలో సర్యవదాయం వ్మక వ్యాఖ్యానాలకు గురికావటం వలన ఇటువంటి కష్టం ఏర్పడుతుందని సూచించారు. వారి మాటలివి - ” సం్యవదాయం అంకే 'పాతది' అని బాహటంగా అర్ధం చెప్పే పాహిత్య రచయితలు అనేకులు బయలుదేరారు నేటి కాలంలో. అంతే కాదు. అ మాట వింటేనే ఈసడించుకొంటున్నారు. వీళ్ల శిష్యవర్గ జనాఖా బాగా పెరిగిపోతున్నది. వీళ్లంతా కలివి మాది "అధునికం' అంకే "కొత్తది" అంటున్నారు. వీళ్ల వాదాలు విని సర్య్రపదాయజ్టులు చప్పరించేస్తున్నారు. ఏమి చేసినా నరృవదాయజ్ఞులబలం సన్నగిల్లుతున్న రోజు లివి. ఎలా తోస్తే అలా చెప్పి, మేం చెప్పిందే ' ఆధునికం అన్నవాళ్ల బలగమే బాగా వర్ధిల్లుతున్నది. ఇదంతా ఎందుకు జరుగుతున్నది? అంకేు - స్మ్యపదాయ లక్షణాలు, అధునిక లక్షణాలు స్థూలంగా నైనా తెలియకపోవటం వల్ల. వాటి వరిణామాలు చార్మితక దృక్పథంతో తైపారు వేసి

శంతి సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు చూచుకోకపోపడంవల్ల, కొంత గజి బిజి జరుగుతున్నదని చెప్పవచ్చు. ” ( ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో విభిన్న దృక్పథాలు : సంపా. డా.. కె.కె. రంగనాధాచార్యులు (1982): పు.204 లా

205. . అధునిక యుగంలో న్యపదాయ వాదాన్ని గురించిన స్యృకమమైని అవగాహన సాహితీవరులకు అందించవలసిన అవసరం ఎంత ఉన్నదో ముకురాలవారి మాటలు తెైలియజెవుతున్నాయి.

నేటి తలుగు సాపిాత్యంలో "“సం్యవదాయం' , “సరృపదాయకవిత్వం', " నం్యపదాయ కావ్యం, “సం్యపదాయ ధోరణి, "“సం్యవదాయ వాదం' - మొదలైన పారిభాషిక వదాలు వినపడుతూ ఉన్నాయి. అయితే, "'సర్యవదాయోద్యమం' అని చెప్పే వరిపాటి లేదు. కాని, “నవ్య సం్యవదొాయోద్యమం' అని రూఢిలో ఉన్నది. అధునిక యుగంలోని సంయ్యపదాయ కావ్యాలను గురించి ఒక అవగాహన పెంచుకోవాలంటే, నర్మపదాయాన్ని గురించిన ఈ ,[కిందో చార్వితక పరిణామగతిని మనం (పొతిపదెికగా ఉంచుకోవాలి.

ఏ సాహిత్య చర్వితలో నైనా ఒక వరిణామం బలంగా సాగేటవ్సుడు టి.యన్‌.ఎలియట్‌ "పేర్కొన్నట్లు - మూడు రకాల కవులు, రచయితలు గోచరిస్తారు. ఒక రకం - గతాన్ని మ్మాతమే గౌరవించేవారు. మరొక రకం - భవిష్యత్తు మీది ఆశతో గతాన్ని కాలదన్నేవారు. ఇక మూడో రకం చారు - గతంలోని మంచినీ, వర్తమానంలోని వ్యక్తిత్వాన్నీ, నంవదించుకొన్న సంయుక్తమూర్తి పుత్వాన్ని నమతౌల్యంతో సాధించే వారు. వీరిలో మొదటివారు అనుకర్తలు. వీరికి గతం మీద భక్తి ఎక్కువ. గతానికి నీడలాగా, గతాన్ని నెమరువేసుకొనే లాగా వర్తమానాన్ని భావిస్తారు. వీరిని సం్యపదాయ వాదులని కొందరంటారు. నిజానికి వీరు సంపదాయవాదులు కారు. గతాన్ని. గుడ్డిగా అనుసరించేవారు. అయితే, సరపదాయం మ్యాతం ఎన్సుడూ గుడ్డిది కాదు.

రెండవరకంవారు తిరుగుబాటు దారులు. వీరీ దృష్టిలో స్య్యవదాయం గతవైభవంలాంటిది. మృత(ప్రాయమై నటు వంటిది. వర్తమానానికి పనికి రానిది, త్యజింపతగింది. వీరు ద్వేషించే పదాలలో మొదట పేర్కొనదగింది 'నర్యపదాయం'. వీరు సర్యపదాయానికి కల్పించే అర్జాలే దానిని అపార్థం చేనుకొనటానికి దారి తీస్తాయి. తెలుగులో అభ్యుదయవాధులలోని వామవక్షియులు, వివ్లవ వాదులు సర్మపదాయానికి మొదటిరకం వారే 1వతినిధులని, వారి ధరణే నంయ్యపదాయమని తమతమ ఆర్భాలు చెప్పి అసలు _కర్భన్ని వ్మకీకరించబం జరిగింది. అదీ, ఒక ప్యూవాన్ని అనుసరించి. కౌందరి దృష్టిలో మూడో రకం లేనే లేదు. అభ్యుదయవాదులలో చీలికలు తెప్పించిన మౌలికమైన అంశాలలో సం్యవదాయాన్ని గురించిన వారి భావాలు కూడా ఉన్నాయని అ చర్విత- తెలిసన మనం మరచిపోలేం. ఏన్లునా దానిపలన సాహిత్యలోకంలో గందరగోళం కలిగిన మాట మొతం నత్యం.

ఈ పరిస్థితులలోనే నయ్యపదాయాన్ని గురించి , దాని శక్తిని గురించి కవులు, రచయితలు, వినుర్శకులు గాఢంగా భావంచటం, దానిని కాసస్తీయంగా అలోచించటం, (పయోగాల రూవంగా (పవంచించటం (పాగంభించారు.. ఆధునిక తాశ్విక ధారలతోనూ. నమకాలిన జాతీయోద్యమ పపవృత్యులతానూ. కలిని నంపదాయం అభినవరూపంతో సాహిత్య క్షేతంలో వర్తించటం (ప్రారంభించింది, ఇది దాదాపు 1930 - 35 మధ్య ఆరంభమైనది. (దినకుకేు ముందే నాటక,

“సర్మివదాయం నిలిచే ఉంటుంది వామేషాొ త్‌ 9 "నవలా (ష్మకియలలో ఈ చైతన్యం కొన్ని గొవు [వయోగాలు వెలువడటానికి దోహదకారి అయింది). దీనినే 'నవ్యసం[వదాయోద్య'మని వివేచిన్తున్నాం.

1935 కు ముందున్నది న్య్యపదాయదవైతన్యమనీ, అ కాలంలోని కావ్యాలు సర్యపదాయ ధోరణిని వ్యక్తం చేస్తున్నాయనీ వామపక్ష రచయితలు, విమర్శకులు విస్పృతంగా (వచారం చేశారు.. సాహిత్య సమాలోచనంలో దాదాపు రూఢి కెక్కించినంతపని చేశారు. ఈ చార్మితిక వాతావరణంలో 1935 తరువాత జీతియోద్యమ స్ఫూర్తితో, హైందవ సంస్కృతి వునరుజ్జీవన చైతన్యంతో, మటవాోకావ్య నిర్మాణం లేదా, క్లాసిక్‌ _,పమాణాలు గల కావ్య (్మ్యకియలను, (వయోగాలను సాగించినవారు నవ్య నం్యపదాయోద్యమకవులు.. ముందువారి కంకొ వీరు సాధించిన నవ్యతను తెలియజెప్పటానికి 'నవ్య సం్యవదాయం ' అని పేరు పెట్టారు. ఆది దాదావు అ అర్థంలో రూఢి కెక్కింది.

ఒకవేళ సంవదాయ కాప్యచర్వ్యితను 1వత్వేకంగా (వాయాలని |పయత్నం చేస్తే , ఆధునిక యుగంలో ముఖ్యంగా రెండు అధ్యాయాలు నిర్మించవలసి వన్తుంది. అందులో మొదటి అధ్యాయం ీ.41900 నుండా 1934 దాకా వ్యాపించి ఉంకే, రెండవది 1935 నుండి 1980 దాకా విస్తరించి ఉంటుంది. వీటిల్లోనే అవనరాన్ని బట్టి అంతర్విఖాగాలను ఏర్పరచుకోవచ్చు. అయినా, మొత్తం మీద మొదటి. అధ్యాయాన్ని 'నం్యవదాయ ధోరణి” అనీ, రెండవ అధ్యాయాన్ని "నవ్యసం్యవదాయోద్యమం' అనీ నిర్దేశంచవచ్చు.

వీరేశలింగం వంతులు గారి దగ్గరినుండి తెలుగు సాపొత్య (ప్యకియలన్నీ తెలుగుకు (కొత్తవెనా పాశ్చాత్య (ప్యకియానంపదాయానికి (కొత్తవి కావు. ఇది బాగా గుర్తుంచుకోదగిన అంశం. అంతే కాదు. (ప్రాచీన కావ్యాలకు మనం సొంతంగా లక్షణాలను నిర్దేశంచుకోకుండా సంస్కృ తాలంకార శాస్త మర్యాదలను, సం్యవదాయాలను అనుసరించి అన్వయాలు బచెపుతున్నాం. అధునికాంధ సాహిత్య వ్యకియల కన్నింటికీ స్య్యపదాయమూలా లున్నాయి. అయితీ, అవి ఇంగ్లీషులో ఉన్నాయి. తెలుగులో వెలనిన (వ్యకియలన్ని అనుకరణాలు కావు. మన కవులు తమ దేశ కాలప్యోతల ననుసరించి తెలివితో విశిష్టంగా వినిర్మించినవి. అందువల్లనే అవి అనుకరలులు కావు; ఏదో ఒక సంవదాయాన్ని మన్నించిన విశిష్ట [పయోగాలు.

“సంపదాయం' అనే పారిభాషిక వదం వ్యకీకరించబడిన అర్ధంలో రూఢి కెక్కిందని తెలుసుకొని సవ్యంగా దాన్ని స్వరూవ ' న్వభావాలను సంఖావించటుం, (వయోగించటం నేటి సాహితీవేత్తల పథమ కర్తవ్యం. 'సం్యవదాయం నిలిచే ఉంటుంది హమేపా”.

(అదివారం అంధధ్యవభ : 10.12.1989)

90 (పశ్నంచటం (_వగతికి [పారంభం

“000 అగ|రం 640” ఓ (0 1000 ౧0౧౫4౧01026009 ౦06) 908౦4 అరం? 206 ఇం, టం వళయంలి[206 ౧06 2150 0 1261024 *౧4 0 ఓం ౧2౧౮౦6 ౫03 2800409 1౧ 0౪% ౪౧6) 10 1009, 1 00 ం ౧1233103 000010 0౪౯ 663. 4 1012106 తేట 15 10 413010010460 20008 20 2563 01 420 00010 06108 ౧౯౦6౦౪౦౫ 1 46 ౧76300 2002001 హ 08060 60640 141 (16 00:1 *ంగంట్రంట 20312 ౧02108. ₹0 602112 7000303 & £1801/ 66౪0100066 30090 0౯74106 ". - 11129 కంరం03001. 0295086213 00 10420 ౧|టంటగు).

ఈనాడు తెలుగులో సాహిత్య విమర్శకులు నిర్వహించవలసిన కర్తవ్యాలను మనం ఫిలివ్‌ "హాబ్స్‌ బామ్‌ మాటలలో నెమరువేసుకోవచ్చు. అంతే కాదు, ఈ కర్తవ్యాలను గుర్తించి ముందంజవేస్తున్న విమర్శక వర్గాన్ని కూడా మనం నేడు గుర్తించవచ్చు. _ భారతీయ ఖాషాసాపాత్యాలలో ెం[ గుంరంగ3గు అనే ధరణి దాదావు ఆఅయిదారేళ్లుగా బలాన్ని పుంజుకొంటున్నది. తెలుగులో విఫ్లవకవిత్వానంతర ధోరణులలో అంతర్లీనంగా ఆవిర్భవిస్తున్న సాహిత్యబైతన్యం దానికి సజాతియమైనదే. అభ్యుదయ కవిత్యోద్యమ కాలంలో ఆ చైతన్యానికి అనుగుణంగా అలోచించి, (పయోగాలు నిర్వపాంచిన కవులూ-.-చిమురకులూ తమకు కావలిసిన పారిఖాషిక పదాలను నసృజించుకొన్నారు; తమ ధోరణికి అనుకూలంగా మరికొన్ని పారిభాషిక వదాలకు తమతమ అర్జాలను కల్పించి రూఢి కెక్కించారు; తమ వాదానికి అనుగుణమైన ఒక పంథాను విర్వరచుకొన్నారు. సాపాత్యరంగంలో ఏ ఉద్యమాన్ని (వవర్తింపచేసేవారైనా పై వనులన్నీ చేస్తారు.

చార్వితికంగా అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమాన్ని కాదనటం వాస్తవాన్ని కాదనే (గుడ్డితనం అవుతుంది. అయితే, పరిణామం కలగదని ఖావించటం కూడా వాస్తవవిరుద్ధమే అవుతుంది. అభ్యుదయ కవిత్వం అనేది వివ్లవ కవిత్వం పబ్బీస3కి పాతదైపోయింది. కొందరు అభ్యుదయ కవిత్వోద్యష.ంలోని భాగమే విప్లషికవీత్వం ఆని ర్కొన్నాకజు,.. వాతి సిద్ధాంతం. (ప్రకారం అభ్యుదయిళవిత్యోద్యమమే కలకాలం ఉంటుంది. ఉండాలని వారి కామన! వివ్లవవాదులు కొందరు దీని నంగి .ంచరు. అభ్యుదయ వాదులకంకే వారు ముందుకుపోయినట్లు చెప్పుకొంటారు. అభ్యుదయ: తరువాత వపబ్బేది వెనుకబదినతనమా? ఎన్నటికీ కాదు. అభ్యుదయం ఒకనాటి ఇత్యేవ ౮ కాంంచారు 'సెట్టురొన్నపేరు. ఆ ధోరణి మారితే ఆ పేరు కూడా మారుతుంది. దానితోపాటు. ఒల్ను దృర్వప" దూరుతుంది. సాపొత్యగమనం మారుతుంది. అలాగే 6పయోగ (పవృత్తి వంరుతుంబ. అందువలన చారిత్రికంగా పతి ఉద్యమమూ, (వతిధోరణీ గౌరవింపదగినవే. అయితే, న;ర్పు వస్తున్నపుడు, వచ్చినప్పుడు ఆదినుండి అప్పటిదాకా వచ్చిన సాహిత్యాన్ని సమీక్ష... చృరృధం మారుతుంది. (త్తధరణి గానీ, ఉద్యమం గానీ వచ్చినప్పుడు వారన వలు లకూ, ఉద్యమాలకూ నంబంధించిన నిద్ధాంతాలనూ, పారిఖాషికపదాలనూ విమర్శించి

(వళ్నించటం (పగతికి (పారంభం క! నవ్యమార్గాలను ఆవిష్కరించటం సహజం. నిజానికి సాహిత్య వగతిలో ఈ (పవృత్తి లేకపోతే

వరిణామమే ఉండదు. ఎవ్పుడూ ఒకే ధరణి ఉండదు; ఉద్యమం ఎంత ఉద్ధృతంగా సాగినా దానికి ఉపశాంతి ఉండకమానదు. అలాగే, భారతీయ ఖాషాసాపాత్యాలలో అభ్యదయ, విప్లవ ధోరణులు, ఉగ్యమాలు వెనుకబడి పోన్ట్‌ మోడరనిజం (పవృత్తులు ఉద్యమస్పూర్తితో ముందంజ వేన్తున్నాయి.

తెలుగువారిలో ఆ వేడి ఇప్పుడు తెలుస్తున్నది. అభ్యుదయ కవిత్యానంతర ధోరణులు అధునిక

దృక్పధంలో ఖారతీయాత్మను, భారత్తియతను, అంకేు జాతీయతను, జాతీయజీవన ధర్మాన్ని,

జీవన తత్త్వాన్ని దర్శించి వ్యాఖ్యానించి చెప్పే [పయత్నం చేస్తున్నాయి. అంతర్జాతీయ దృక్పథం

జాతీయ దృక్పధం కంకు విశాలమైనదని , ఉన్నతమైైనదని, ఉపాదేయమనీ వ్యాఖ్యానించిన

అభ్యుదయవాదం నేడు (పవంచంలో పునర్విమర్శకు గురి అవుతున్నది. జాతీయమైన అస్తిత్వం

లేనిదే అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు కలగటం లేదు ఏ జాతికీ, ఏ దేశానికీ. ఒకే రాజకీయసిద్ధాంతాన్ని

విశ్వసించి ఆచరిస్తున్న నేటి దేశాలలో ఆ సిద్ధాంతాన్ని ఒక్కొక్క దేశం తన జీపనవిధానానికీ,

సంన్కృతికీ, తాత్వికచింతనకూ అనుగుణంగా మలచుకొని తన వ్యక్తిత్యాన్నీ, (వత్యేకతను

చాటుకొంటున్నవి. భిన్నత్వంలో వికత్వం అనేదె సాంస్కృతికంగా మన భారతదేశానికి ఎలా, అన్యయిన్తుందో, రాజకీయంగా నేటి కమ్యూనిస్టు దేశాలకు కూడా అలా వర్తిస్తున్నది. పపంచం

నలుమూలలా మార్పు ముంచుకొని వస్తున్నది. మానవుని స్వేచృ ఒక రాజకీయ అర్థిక సామాజిక

సిద్ధాతంవలన రాదనీ, అతని అధ్యాత్మిక లేదా తాత్తికమైన జీవన వికాసానికి ఏర్పడే

స్వాతంయ్యత్యవాజువరణానికి కల్పించే రక్షణ వలననే ఏర్పడులుందచని, అటువంటి సమాజాన్ని

(పవంచంలో పునర్భవింపచేయటానికి ఏ జాతి కాజూతి, లేదా విదేశానికి కా దేశం, లేదా సాంస్కృతిక

సామ్యం గలిగిన ఏ పొంతానికి కా పాంతం వ్యష్టిగా కృషి చేస్తూ, సమష్టిగా జగత్కుటుంబ[శీయస్సుకు

పాటుపడాల.3 భావం (వవంచమంతటా నేడు (పజ్యలిస్తున్నది. *౨ఈ ఖావం సంకుచితం కాదు;.. ఈనాడు _పవంచ అస్తిత్వాన్ని రక్షించే విశ్వవ్యాప్తమైన భాపం. నేటి తెలుగురచయితకు ఇది (కొత్త

ఊపిరి; [కొత్త ఉద్యమం.

ఈ దృక్పథంతో గతిన్ని సమీక్షిస్తున్నాం. మన పురాణాలు, ఇతివోసాలు, మవోకావ్యాలు మన కెలా వర్తమానన్ఫూర్తిని కలిగిస్తున్నాయో వునఃపరిశిలించటం (పారంభించాం. మనం వెనక్కు పోవటం లేదు. ముందుకు పోవటానికి తగిన నత్తువను గతంలోనుండి ఓపినంత వుంజుకొంటున్నాం. ఈ నాడు అసంఖ్యాకంగా వ్లుస్తకాలు [పచురించబడుతున్నాయి. అన్నీ = అందరూ చదువలేరు;..వతువవఆకికి అపసరమూ లేదు? అయితే ఏవి చదవాలనో జాతికి "ెక్పనవుసనా బాధ్యత మన కున్నదని గట్టిగా నమ్ముతున్నాం. నా జాతికి, నా నంస్కృతికి, నా భారతీయతకు, నా అస్తిత్వానికి, నా అనుభూతికి, నా అభివ్యక్తికి, నాదర్శనానికీ సాహిత్యానికీ ఉన్న సంబంభాన్నీ, నా సాపాత్యం అంతర్జాతీయవికాసానికి ఎలా దోహదం చేయగలదో అన్న ఆలోచననూ (వతి భారతీయుడూ చేయటం అత్యంత ఆధునిక ధోరణిగా పరిగణిన్తున్నాం! ఇటువంటి ఉద్యమం నేడు తెలుగులో ఊపిరి పోసుకొంటున్నట్లు కళ్లారాచూస్తున్నాం!

దాదాపు కడచిన అరవై యేళ్ల నుండీ వస్తున్న సాహిత్య ధోరణులను గానీ, ఉద్యమాలనుగానీ వరిశిలిస్తే వాటిని మూడురకాలుగా వివేచించవచ్చు. 1. రాజకీయ పార్టీ మద్దతు కానీ, అజమాయిషీ కానీ ఉన్న రచయితల నంఘాలు నిర్వహించినవి. 2. పార్టీ బలం వెనుక లేని స్వతం్యత రచయితల సంఘాలు గాని, కొందరు రచయితలు సంఘటితంగా గాని సాగించినవి. 3. సంఘీభావ నహ

462 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు లేకుండానే సమకాలీనమైన ఒక చైతన్యాన్ని రచయితలు ఎవరంతట వారుగా పోషించినవ. వీటిలో మొదటిదానికి ఉదాహరణంగా అభ్యుదయ రచయితలు సంఘాన్ని పేర్కొనవచ్చు. దానికి కమ్యూనిస్టు పార్టీ వెన్నెముక. అలాగే విప్లవ రచయితల సంఘం కూడా మార్క్సిస్టుల పార్టీకి ఉపాంగం. ఆ పార్టిలలో ఎన్ని శాఖలుంకేు ఆ సంఘాలలో అన్ని శాఖలు ఉండటం సహజం. వీటి జయావజయాలు, స్తబ్బతలు, నిర్విర్యతలు, విజ్బృంభణలు, విభేదాలు - అన్నీ పార్టీలస్థితిగతులమీద ఆధారవడీ ఉంటాయి. 1955 లో కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఎన్నికలలో (ఆంధ ర్యాష్టంలో) చిత్తుగా ఓడిపోవటం అభ్యుదయ రచయితల సంఘవగతికి పెద్ద దెబ్బైెపోయింది.. దానితో అరసం ఉద్యమం మందగించింది.. అభ్యుదయ రచయితల సంఘం బలంగా ఉన్న రోజుల్లో (1946-48) కమ్యూనిస్టు పార్టీలో చీలికలంతగా ఉండేవి కావు. వివ్లవరచయితల పంఘం ఏర్పడిన నాటికి (1970) పార్టిలో (గూవులు బలంగా ఏర్పాడ్గాయి. మార్క్సిజం, లెనినిజం, మావో అలోచనా ధోరణులను మన దేశ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా అన్వయించుకొనే వద్ధతులను దూపాందించు కొనటంలో ఆ (గూపుల మధ్య ఏకాిపాయం లేదు. అందువలన సాహిత్య ధోరణులలోనూ చీలికలొచ్చాయి.

వివ్లవ వాదాన్ని గురించీ, వివ్లవవాదులలో ఏర్పడిన చీలికలను గురించి ఆచార్య చేకూరి రామారావుగారు చెప్పిన కొన్ని మాటలు - 1“రాజకీయంతో సంబంధంలేని సాహిత్య వివ్లవాదమంటూ ఏదీ లేదు. రాజకీయమనే పూటకు కశమ్యూనిమ్టులలో కూడా ఒకే అర్ధం ఉన్నట్టు లేదు. సాయుధపోరాటమే వివ్లవమని కొందరంకే, మార్గమేదైనా, సోషలిజం దిక్కుగా జరిగే పరివర్తనమే వివ్లన. ముని 'మరికొంద రంటారు. తెలుగుభాషకు సమ(గమైన నిఘంటువు తయారు చేసేవాళ్ళు "విప్లవం అనే మాట కున్న అర్థ బేధాలు వివరించదలచుకొంకు చాల (శమ వడ్రాలి” ( అధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో విష్లవవాదం(వ్యా) - అధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో విభిన్న ధోరణులు(1982) - సంపా. కె.3. రంగనాధాచార్యులు : వు.194). 2. “"కమూనిస్టు ఉద్యమంలో వచ్చిన చీలికలు, ఈ ఉద్యమాల్లోనూ (పతిఫలిస్తున్నాయి”. (వు.192). , 3.” చీలిన కమ్యూనిస్టులూ, శచిళుళిళూ, చేల్‌కొ"తివ్వనినరి అనీ, అవివార్యమనీ, దానికి విచారించాల్సిన వని లేదనీ వాదిస్తారు. ఒకరి మీద ఒకరు వ్యతికల్లో, కరవ్యతాల్లో నిందలు వేసుకొంటారు. వీటి కయ్యే ఖర్వును భరించేది [(వజలే. ఇవన్నీ (పజలకోనమే జరుగుత్రె. (పజల పేరు మీదుగా జరుగుతై. దురదృష్టకరమైన విషయమేమంటే ఈ చిలికలు అన్ని వేళలా సిద్ధాంత్యపాతిపదికమీదనే జరుగుతాయనుకోను. ఒక్కోసారి నాయకుల స్వఖావాలు కూడా కారణం కావచ్చు. కాని, కాయితం మీద సిద్ధాంతాలే కనిపిస్తయ్‌”. (వు.199). 4. "సాహిత్యంలో అభ్యుదయవాదం - వివ్లవవాదం అని రెండు (వధానవాద ఖేదాలున్నై. విష్లవవాదుల్లో అరుణోదయ - జననాట్యమండలి భేదాలు ఒక వంకా, వి.ర.సం-జనసాహితీ భేదం ఇంకో వంకా ఉన్నాయి ” (పు.202). 5.” పండితావురం, అదిలాబాదు రైతుపోరాటాలను విష్లవవాదులు కీర్తిస్తారు. అభ్యుదయవాదులు పట్టించుకోరు. ఇందవెల్లి గోండుల హాత్యాకాండను గురించి విఖ్లవవాదులు రాస్తారు. ఇతరులు

(వశ్నించటం ,_పగతికి పారంభం 463 ఉపేక్షిస్తారు. ఇక్కడా వాళ్ల వాళ్లు అభిమాన రాజకీయ (గూపుల ప్యాతను బస్టే రచనా వ్యానంగం ఉంటుంది. అంతర్జాతీయ రంగంలో చైనాను వశంసిస్తూ కొందరు రాస్తే, రష్యాను [వశంనిస్తూ కొందరు రాస్తారు. కంపూచియా సమస్యలో అభ్యుదయ, విష్లవవాదులు ఖేదిస్తారు. జనరాలిటిన్‌ లో ఈ భేదం కనపడదు. స్వదేసీపోరాటాల్లో విష్లవవాదుల మధ్యకూడా ఏకత్వం లేదు. అదే సాపాత్యంలో (వతివలిన్తుంది.” (పు.203). 6.” మార్క్సిస్టు విమర్శను నమూనాగా (గపించదగిన (గంధ విమర్శగాని, ,మ్మకియా విమర్శ గాని తెలుగులో ఇంకా రావలిసి ఉంది. ఈ విషయంలో వివ్లవాద సాహిత్యం అభ్యుదయ సాపాత్యం కన్నా. సాధించిందేమీ లేదు.(పు.202). 7.7” 1970-80 నంవత్సరాల మధ్యకాలం తెలుగులో వివ్లవవాద యుగంగా గుర్తుచవచ్చు”.(వు.203).

రాజకీయ పార్టీల పై ఆధారపడిన ఉద్యమాలను గురించి ఒక వివాదం ఉన్నది. రాజకీయ వాదుల దృష్టిలో ఉద్యమం అంక రాజకీయ ఉద్యమమే. సాహిత్యంలో ఉద్యమం ఉండదు. రాజకీయ ఉద్యమానికి అసటగా, బాసటగా, ఒక్కొక్కసారి సాంస్కృతికమైన ఉద్యమాంగంగా సాపాత్యం ఉంటుందే కాని, సాపాత్యానికి రాజకీయేతరమై న ఉద్యమం ఉండదని కొందరు వాదిస్తారు. మరికొందరు సాపిత్యోద్యమాలను గుర్తించే వద్ధతిని అనుసరిస్తారు. అంతే కాదు రాజకీయేతరాలై న మరికొన్ని సాహిత్యోద్యమాలను కూడా మన్నిస్తారు. విష్షవకవిత్వోద్యమం చాలవరకు రాజకీయవరమైనది. అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమం మిశ రూపంగా ఉంటుంది. అయితే, విన్లవ కవులు, అభ్యుదళకరచయితలు ఖావకవిత్వాన్ని కూడా ఉద్యమంగా పేర్కొనటం కనపడుతుంది. ఈ వద్ధతిని మార్క్సిస్టు రాజకీయవేత్తలు ముఖ్యంగా ఒప్పుకోరు. ఈ విషయమై రాజకియ వాదులకూ, రచయితలకూ అప్సుడప్పుడు అభ్యిపాయభేదాలు వన్తూంటాయి. పిమైనా రాజకీయపార్టీలతో ముడిపడిన నచయితల నంఘాలు సాగించే ఉద్యమాలకు “మీటి రాజకీయంలో ఉంటుంది; 'మాట' రచయిత నేట పలుకుతుంటుంది.

ఇక రెండవ రకం. తెలంగాణా రచయితల సంఘం, (ఫీ వర్స్‌ (ఫంట్‌ మొదలైనవి ఇందులో పేర్కొనవచ్చు. ఒకటి తెలంగాణాలో కవితా చైతన్యాన్ని పెంపాందింపజేయటానికీ, మరొకటి కుందుర్తి నాయకత్వంలో వచన కవితా (ప్యక్రియలను విస్తరింపచేయబానికీ విశషంగా కృషి చేశాయి. కొందరు రిచయితలు సంఘటితంగా_సపాగింటిన ' కృషికి ఉదావారీణగా దిగంబర కవులనూ వారి రచనలనూ పేర్కొనవచ్చు. వీరి కృషిని గురించి. (వశంంసిస్తూ కొందరు మార్క్సిస్టులు- వీరు తెలుగుకవితకు షాక్‌ టీట్‌మెంటిచ్చారని అంటారు. అభ్యుదయవాదులు కొందరు వీరి ధోరణిని నిరసస్తారు. (& పోమసుందర్‌ గారి మాటలలో - ” వర్తమాన వ్యవస్థను తఈ్యవమైన బూతులతో దుయ్యబట్టటం చూని, దిగంబరులు అభ్యుదయకరప్యాత నిర్వహించగలరని కొందరు (భమ పడ్డారు. (పజాస్వామిక వ్యవస్థ వనికిరాదని, నియంతృత్వ మొక్కకు సర్వసమస్యాపరిష్కారమనీ ఖావించే కరుడు గట్టిన ఫాసిస్టులు సైతం వర్ధమాన వ్యవస్థను త్మీవంగానే విమర్శిస్తారు. త్మీవంగా విమర్శించినదంతా అభ్యుదయమే ననుకొని (భమబెందటం నిష్కృతి కలిగించదు. అతివేల (వగల్భంతో అట్టవాసం చేసిన దిగంబర ఉద్యమం అయిదేళ్లయినా (బతకకుండానే కళ్లు మూసింది”. (అభ్యుదయకవిత్వంలో (పమాణాలు, పరిణామాలు(వ్యా); అభ్యుదయ కవిత్వానంతర ధీరణులు(1987) పు.40).

కర్రిశ పాపొత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

ఐక మూడవ విభాగానికి ఉదాహరణగా అభ్యురయకవిత్వానికి (వతిగా వచ్చిన నవ్యస్య్యపదాయకవిత్వోద్యమాన్ని పేర్కొనవచ్చు. ఈ ఉద్యమ కవులకు రచయితల సంఘాలు- లేవు; మేనిఫెసోలు లేవు; కార్యాచరణ స్యూతాలు లేవు. ఆదేశించి అదుపు చేసే రాజకీయ పార్టీలు కూడా లేవు. అయినా, సమకాలీన జాతీయ సమగ చైతన్యానికి నృందించి, కర్తవ్య వరాయణత్వంతో రచయితలు దేశీయమైన వివధ (ప్మకియల్ని భక్తి (శద్ధతలతో వతిఖామయంగా నిర్వపాస్తూ వచ్చారు... ఈ రచయితలకు సంఘటితమైన ఒక సంస్థ లేకపోయినా, సాంస్కృతికమైన ఒక సమన్వయ సంస్కార వ్యవస్థ అంతర్గతంగా అవగాహనగా బలంగా ఉన్నది. నేడు రచయితలలో అభినవంగా రేకెత్తిన చెతన్యం నవ్య సర్మపదాయాన్న సవ్యంగా నమన్వయించటానికి యత్నిన్తున్నది.

నేటి యువతరం సాహిత్యంలో అంతర్నిగూఢంగా [పవహించే జాతీయ శక్తిని అన్వేషిస్తున్నది. విశ్లేషిస్తున్నచి; వివేచిస్తున్నది; అఖివ్యక్తీకరిస్తున్నది; ,పయోగంగా _1పదర్శిన్తున్నదె; అంతస్సత్వ్రంగా తఅనుభవిస్తున్నది. (వ్యకియలో, (పవృత్తిలో, భాషలో, భావంలో, వస్తువులో, శిల్పంలో అంతర్జాతియమెన అవగాహనకు తన జాతీయమైన అస్తిత్వం ఒక బలమైన సాధనం కావాలని యత్నిన్తున్నది. ఈ తరుణంలో (వతి భాషా సాహిత్యవేత్త, రచయిత తన గత సాపి"*త్య చర్మితలో ఇటువంటి పవృత్సి గల ంఛయిత లెవ్వరో అెక్కించుకొంటున్నాడు; ఆయా రచయితల సాహిత్య వర్యనాలను, వ్మరియలను, (పవృత్తులను విక్లీషంచుకొంటున్నాడు; సాహిత్య చర్వితను పునర్తినజినం చేని, వునర్వాఖ్యానించటానికి వూనుకొంటున్నాడు.

తెబుగులో ఈ ఉద్య్గపుం ఇప్పుడు మొదక్రాంది నాలుగ్రైదేళ్లుగా ఈ చైతన్యం బాగా

'జకొంబున్నది.. 1987లో | వచురింవజడిన '"'అభ్యుద మొకవీత్వానంతర ధోరయలు” అనీ న్యాను సంకలనం ఈ పై కన్యాన్ని కొంత సంవుటీకరించింది. ఆధునిక సాహిత్య చర్మితలో ఈ నవతరం నారు తాప? నిర్వవి?+ంప వలనిన పొతను సంఘటితంగా సాగించాలనే ,పయత్నం సాగుతున్నది. జం్యణ సారనస్యత పరిషత్తు నారి “పారన్వ్యత వేదిక్‌ ఈ యేడు "నవ్య సంపదాయోద్యమం'” మీద ఎర్వపిమ్తున్న ఉపన్యా వ్యాస పరంపర ఈ మార్గంలో మరో బలమైన ముందడుగు! మానవ వికాన రచయితల సం ౧) న్థావన ఈ ధశలో పురిలొంత పురోగతి!

“ మరినితుంతో, త్రమ కంటె ముందు, కొన్ని నాహిత్య వముర్యాదలకు వామవక్షీయులు తమ నాాాంకు - ప సుణంగా వెప్పిన వఖ్ల్యాన్నాలను నేషట్లు యువములు తిరగకోడుతున్నారు. తిరిగి 1పష్నెన్నున్నాడు. 14న“. బోగతికి పారంధం!

అటి గం 17.౪2.1989)

91 పేరులో పోలికలున్నా &రులో పౌరులు మనవే శా శ “వల్లె పదం మంచిది విన్నవ్పుడు * రుల్లు మంటుంది దేనీయుని గుండె (పబంధం గొప్పది చదువుతున్నప్పుడు . చ్యురునుంటుంది పాఠకుని మెదడు నర్మపదాయం తెలియాలి మొదటి దానికి సంస్కారం కావాలి రెండో దానికి - వది మహాకావ్యం? ఏది పూజనీయం?ొ “సాహిత్యోపనిషత్తులో' ఆర్భుద వేసిన ఈ వశ్నకు శ్రీశ్రీ నమాధానం ఈ 'కిందిది: “మవాోకావ్యానికి (కైటేరియా సైజూ బరువూ కావయా నిన్నటి మవోకావ్యం పద్ధినమిది పర్వారైతే నేటి మవోకావ్యం వద్ధెనిమిది పేజిలే! వల్లెవదం, (పబంధం అన్నావు ఒకటి గుండెనీ ఇంకొకటి మెదడునీ కదిలిస్తాయన్నావు బాగుంచి ఒప్పుకొంటున్నాను... మెదడూ హృదయం మిళితమయే గుణం అదే మవోకావ్యానికి ఏకైక లక్షణం” (వసిద్ధమైన ఈ కవిజా సంవాదంలో (వన్తుతం మవ గమనించే విషయాలు ,పధానంగా రెండు. అవి

• "నంపదాయం'...మవాశవామ్యణ-ఆనే పారిభాషిక వదాలు (వయోగించిన విధానం. అశందే గారు పల్లె వదాన్ని గురించి చెపుతూ ఆది దేశియుని గుండె రముల్లుమనేటట్లు చేస్తుందనీ, అలా (శోత అనుభవించాలంకే అతనికి ఆ పల్లె పదానికి సంబంధించిన సంప్రదాయం తెలిని ఉండాలనీ పేర్కొన్నారు. (పబంధ పఠితకు అర్థం చేసికొని ఆనందించ గలిగే సంస్కారం ముఖ్యమని వవేచించారు. ఈ రెండింటినీ శ్రీశ్తీ అంగికరిన్తూ పల్లెపదం గుండెను కదిలిస్తుందని, (బంధం మెదడును కదిలిన్తుందనీ చెప్పారు. అర్వుద కవితమయంగా (పశ్నిస్తే క్రీశ దాని తాత్పర్యాన్ని కావ్య శ్యాస్త వరిఖాషకు దగ్గరిగా తెచ్చి లక్షణ సూక్తంగా చెప్పి, అ పైన వ్యాఖ్యానించారు. వల్లెవదం మౌఖిక సద్యవదాయానికి సంబంధించింది. అ సం్యవదాయం తెలిసిన దేశీయునికి మ్మ్యూతమే హృదయం (దవిస్తుందని అర్యుద (పతిపాదనం. శ్రీశ్తీ అ సర్యపదాయం. గురించి

త66 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు మాట్లాడడు. అయితే "అన్ని కళల్లాగే కవిత్వం కూడా. ఏక కాలంలో రెండు లెవెల్స్‌లో పనిచేస్తుంది” అని శవతిపాదంచాడు. వల్లెవదం 'హృదయస్తాయికి,. (బంధం “మెదడు స్థాయికి చెందినవని పేర్కున్నాడు. “అందరికీ ఉంటాయి మెదళ్లూ గుండెలూ అయితే మానవుడంతా ఒకే ఒక ఒళ్లు పృాదయం స్థాయి ఒకలాంటిదైతే మెదడు స్థాయి ఇంకొక లాంటిది. వన్లెపదాన్ని ఈసడించే సంగితవిద్వాంసు లున్నాయి (వబంధాల్ని చదవలేని పామరజనం ఉంది కాని, ఎక్కడో స్పందిస్తా రిద్దరూ సూటిగా గుండల్ని తాకే వల్లెపదం గాయకుడి మెదణ్ణి కదిలిస్తుంది ఘాటుగా మెదణ్లి సోకే |,వటంధం పామరుడి గుండెల్ని కరిగిస్తుంది”. ఆని తన అభ్యిపాయాన్ని వివరించాడు. అర్వుద (వశ్నలో పల్లెవదం్యశోతలు ఒక వర్గం; (ప్రబంధ చఠితలు మరొక వర్గం, శ్రీకి అభ్విహాయం ,వ(కారం ఆ రెండు పర్గాలు కలిసి ఒకే వ్యక్తిత్వంలో నివవిన్తాయి. పదయం, మెచడ్లూ రెండింటినీ కదిలించ గలిగేది కవిత్వం. అ రెండు స్థాయిలలో సృందింఛగలిగే వ్యక్తిత్వం ఉన్నవాడు సవ్శాదయుడు. అలా పుదడునూ, హృదయాన్ని ఏక కాలంలో కదిలించగలిగే కవిత్వం గలధి మవాకావం అని 'క్తీశ్ర్‌ 'నిమ్యర్ష, వల్లెవదాన్‌ కుండే గనర్యవదాయ మేమిటి? షౌఖికంగా ఒక జాతి పాడుకొనే పాటల బాబీకి నంబంధించిన పరంవరా ఎరిజ్ఞాసం. ఆ వరంపరలో పాట బాణీ కెంత స్థానముంటుందో ఆ పాట పాడే జ-౨ యొక్క సంన్కృతి వశేషాబకు కూడా అంతటి స్తాసం ఉంటుండి. అవన్నీ తెలినెన (శ్రోత కాని నఖ్దె పదాన్ని హృదయం బృందించేళుక్లు విని ఆసుభవించలేడన్నమాట! గురి. _వజంనొవికి అఖిత వబ్చపదాయం లేదా! పొహిత్య సయ్యపదాయం లేదా? లేదని చెప్పటం సాహసం. అయితే, అవన్న్‌ పారడి శ్‌ వ్రకర్ణశతో కఘూయుకాని ఉంటాయనే భావం ఆరు[ద వశ్నలో ఈంిశగర్భినంగా ఉన్నప ఛాన్న్‌ృగపించిన శ్రక్తి (పబంధొనుఖీవం -హెందడుకు ఎక్కువగా సంధించి ఉంకుంంచ్చాడు.. అయినా, గాయకుణ్జి పామరుణ్ణి పీర్కొన్న శ్రీడ్రీ, వారు భిన్న నర్యపచాయాలకు సంబంధించినచ్నాంనా కవిత్యానుభవంలో స్పందించటం నంభవమనీ, నహజమనీ, పాధారణముని ఇప్పక చెవ్పాడు. అచ్చుుద శంకు శక్తి నమస్వయ దృష్టి కలవాడుగా ఈ మాటల వలన న్పష్టమతున్నది. అతా కంవడటానికి కారణుం వారిరువురూ “మపోకావ్య" శబ్దం వాడటంలో (వ్రకటించిసి అర్థ పైవఛటపి. “నన్నా వదణ' - “బంధం” అస తెండు (ప్యకియలలో ఏది మహాకావ్యం? విది పూజనీయం అని అచ్చుక వశ్న. చ్రశ్యలు కండుతా కనవడ్దా ఆత్సర్యం ఒకటే; ఏది పాజనీయ మైన ల చావావ్యం?్‌ ఆధి అక్కే నకి ఉత్తనుహైన కంఠతా మ్మకియ లేదా గౌరవనీయమైన కావ్య (ష్యకియ?

పేరులో పోలికలున్నా తీరులో సౌరులు మనవే జట్‌” అని భావం. రెండు (వ్యకియలలో తారతమ్య దృష్టితో వివేచిస్తే ఏది ఉత్తమము? అనే అభి[పాయం (వశ్నలో నందర్భ్శవశంగా గోచరిస్తుంది. అయితే, 'మవోకావ్యం' అంకే మరొక అర్థం కూడా స్ఫురిస్తుంది. అది ఇంగ్లీషులో '011354' అంకే ఎటువంటి అర్థం మనకు న్యురిన్తుందో అటువంటిది. విశేషమేమంకే అర్వుద మొదటి అర్థంలో అడుగుతుంటే శ్రీశ్రీ రెండవ అర్థంలో (గ్రహించి సమాధానంలో సమన్వయించాడు.

శ్రీశ్రీ సమాధానంలో వల్లెవదం, పబంధం, మవాోకావ్యం అనేవి మూడూ మూడు విభిన్న పారిఖాషిక పదాలు. అయినా, వళల్లెవదాలలో మవోకావ్యం ఉండవచ్చునని, ,వబంధాలలో కూడా మవోకావ్యం ఉండవచ్చుననీ, అ రెండు (వ్యకియల స్వభావాలు నమన్వయించుకొన్న కళాఖండంగా మవోకాన్యం ఉండవచ్చునని శ్రీశ్రీ అ వదాలు వాడిన వద్ధతి మనకు వ్యక్తం చేస్తున్నది. సంయ్గపదాయం, నంస్కారం, రెండూ కలనిన (వమాణ గుణం మపవాోకావ్య పరఠితకు అనుభవ స్థాయిగా ఉంటుంది. మహవాకావ్యానికి మారుపేరు క్లానిక్‌ రూవం.

“నిన్నటి మవాకావ్యం పద్ధెనిమిది వర్వా”లని అంటున్నవ్పుడు శ్రిశ్రీి వృదయరలో అరధ మవోఖారతం ఉన్నదని స్పష్టం”. “నేటి మవోకావ్యం వద్ధెనిమిది పేజీల” అన్నప్పుడు (ష్మకియా వరిమాణ తారతమ్యార్థమే (గహించదగింది. ఆ పోలికతో పూర్వం అదర్శపాయమైన ఒక క్లాసిక్‌ గా రూపొందే గౌరపం పెద్దవైన ష్యకియలకే ఉండేదనీ, ఇవ్ప్వుడు చిన్నవైన _వృకియలలో కూడా క్లాసిక్‌ రూపాన్ని దర్శించవచ్చుననీ శ్రీశ్రీ అభి్యపాయవడుతున్నట్లు అవగతమౌతున్నది. అ గౌరనం ఇ, (వయ యొక్క..గుజాన్ని వట్టి వస్తుంది కాని సైజును బట్టి, బరువును బట్టి కాదని కూడా శ్రీశ్రీ నొక్కి చెప్పాడు.

ఈ యిరువురి (వయోగాలను బట్టి సాహిత్యంలో న్య్యపదాయమంకే - వరంపరాగతంగా ఒక (వ(కియను గురించి వస్తున్న వరిజ్ఞాన ధారను. అస్వాదిస్తున్న అప్పటి రచనను అనుభవించటానికి అనువుగా అనునంధించుకోవటం అనీ, ఏ (వ్యకియలో నైనా ఒక అదర్శుపాయమైన క్లాసిక్‌ రూపం ఇచ్చే నమ(గ కళానుభవాన్ని సాధించే లక్ష్యంతో కళారూపాన్ని రూపొందించే (పయత్నం చేయటమనీ (గపాంచటానికి వీలొతున్నది.

ఆఅరు.ద _పశ్నలో 'మవోకావ్యం' ఇంఘే ఉత్తమ వ్మ్యకియ. శ్రీశ్తీ వవచనంలో 'మవోకాప్యం' * అంటే ఒక (వ్యకియ యొక్క ఆదర్శరూపం. దీనినీ "క్లాసిక్‌ ,పమాణాలుగల (ప్యకియ అని కూడా అనవచ్చు. కాగా, మవోకాన్వ నం్యవదాయం అన్నప్పుడు ఒక ఉత్తను _(వ్యకియకు సంబంధించి వరంపరానుగతంగా వన్తున్న వరిజ్ఞానానికి సంబంధించిన సంస్కారం అని కూడా అర్థం చెప్పవచ్చు. ఒక (ష్యకియ యొక్క ఆదర్శ రూవ నిర్మాణానికి నంబంధించిన పరిజ్ఞానమనీ చెప్పవచ్చు. “పాహిత్యోవనిషత్తులో'అడిగిం దొకటి, చెప్పిం దొకటిగా కనపడ్డా, మనకు "మవోకావ్య' మంకే రెండర్థా లున్నాయని ,వశ్నోత్తరాలు ,వకటిన్సున్నాయి. దాని వలన మవం తెలుసుకోవలసింది కూడా మరొకటి ఉన్నది.

వర్యపదాయానికి మూడు అవన్గ లుంటాయి. ఒకటి : వరంవరాగత (వవావా రూవం, రెండు: నవ్య (వయోగంలో అవచ్చిన్నంగా ఖాసించే పాచినాంశం లేదా వర్తమానంలో _పన్తుతంగా (వకాశించే 1పాచీనాంశం. మూడు: అఆదర్శరూవంగా అవిర్భవించే (వ(కియా వికాన చైతన్యం. మూడవ అవస్థ

తృల్చిక్తి పాహిత్య చర్మితలో చరృనీయాంశాలు మరలా ఒక నం్యపదాయాన్ని, (వమాణాన్నీ సాహిత్య జగత్తులో నిలుపుతుంది. అది తరువాతి కాలంలో పరంపరాగత (1వవాహరూవమైన నర్యపదాయావస్థగా ముందుకు సాగుతుంది. సంస్కారం, (యోగం, (1పమాణం అనే మూడవస్థలు సంప్రదాయానికి మూడడుగులు. సాహిత్యంలో నసం్యపదాయం అనే వదాన్ని ఈ మూడర్థాలలోనూ (వయోగిన్తూ ఉంటారు. వామవక్షియులు నర్యపదొయాన్ని మొదటి అర్థంలో విశేషంగా వాడతారు. (పాచీనార్థాలు వర్తమానంలో కాలం చెల్లినవిగా, పాతవడినవిగా, వనికిరానివిగా వీరికి గోచరిస్తాయి. సం్యపదాయజ్ఞులు సం్యవదాయాన్ని నమకాలీన (ప్రయోగాలలో వర్తమాన వికాసానికి తోడుపడే నవీన చైతన్యంగా నవ్యాలోకంగా నంభావిస్తార్థు. మారిన కాలానికీ, ఖావానికీ, సిద్ధాంతానికీ, డర్శనానికీ అనువైన చైతస్యంలా అభినవంగా [వయోగంలో (పతిఫలించే వరంవరాధార సం్యపదాయం వీరి దృష్టిలో. వీరిద్దరూ నర్యపదాయాన్ని 126140౧ అనే అర్థంలో నే వాడతారు. అయితే మొదటి వారు కజటజు0[0063ట లేదా 014 అనే అర్ధంలోనూ, రెండవ వారు కెం9000టు 0810060854 అనే అర్ధంలోనూ వాడతారు. ఒక అర్థంలో గతించిన గతం సం్యపదాయం. మరొక అర్థం వర్తమానంలో జీవిస్తున్న గతం నర్మపదాయం. మూడవ అవస్థలో సం్యవదాయ గతిని, [1పగతిని చెప్పే అర్థం కాకుండా నర్యపదాయ ధ్యేయాన్నీ గమ్యాన్నీ తెలిపే అర్థం ్యవధానం. అంటే సం్య్యపదాయం ఒక (కొత్త సయపదాయాన్ని 'నృష్టించి తన అస్తిత్వాన్ని సార్థకం చేసుకొంటుంది. (కొత్త సంవదాయం వరంవరాగత (వవాహరూపమైన (ప్రాచీన వద్ధతులను మూలధాతువులుగా (గపొంచినా, దేశకాల ప్యాతోచితంగా తాను నమాజంలో నిర్వహించవలసిన (కొత్త బాధ్యతలకు అనుగుణంగా అభినవ పమాణాలను సాధించుకొంటుంది. గతాన్ని స్వీయ యుగ దృష్టితో పునఃవరిశిలిస్తుంది. అధునిక జాతీయ జీవన (వవృత్తితో గతాన్ని అభినవంగా వ్యాఖ్యానిస్తుంది. తన నాటి (పపంచానికి తనదైన ఒక నందేశాన్ని, సాహిత్య (వ్మకియా తేజాన్ని సమున్నతంగా, అదర్శపాయంగా అందిస్తుంది. దీని కొక దృష్టాంతం చెవ్వుకోవచ్చు. ఒక వంశం ఉంది. అ వంళానికి ఒక జీపన విధానం ఉన్నది; ఒక అదర్శ న్యూతం ఉన్నది. దానిని ననుసరించి అఆ పంశజులు జీవితం సాగిస్తూ ఉంటారు. దానికి వంశమూలపురుషుడున్నాడు. అతని జీవన పద్ధతియే అ పంశజులుకు మార్గదర్శకంగా ఉంటుంది. తాత తం్యడుల పలె కొడుకులు ధార్మిక జీవితాన్ని వరంవరగా సాగిస్తూ ఉంటారు. ఇది సర్యృపదాయ ధార. అ వంశంలో కొందరు సం్యపదాయ ధారను మన్నిస్తూనే జీపన (వవృత్తులలో మర్‌కొన్ని ఉపయోగాలు చేని, తమదైన ఒక (వత్యేకతను సాధించుకొంటారు. వారి జీవితాలు (పయోగాల వంటివి. _పయోగాలు (వతే్యక (వయోజనాలను సాధించవచ్చునే కాని అన్ని వేళలా అదర్శ పాయాలుగా ఉంటాయని చెప్పలేము. అలాగే అటుపంటి _వయోక్తలు కొంత (పఖ్యాతి పొందుతారేమో కాని ఆదర్శ వురుషు లని పించుకోలేరు. అ వంశంలోనే అప్పుడప్పుడు వంశకర్త లనబడే మవాోత్ములు జన్మించి తము జీవితాలసు మూలవురుమని అలాగా నవీన వంథాలను దర్శింవజేసే పద్ధతులలో గడిపి నవ్య నయ్యపదాయాలను స్థాపించవచ్చు. ఇవి మవోరాజుల వంశాలలోనే జరుగవలసిన అవనరం లేదు. మధ్య తరగతి కుటుంబాలలోనూ, సామాన్య జనుల వంశాలలోనూ తరచు ఏర్పడుతుంటాయి. ఈ సూతం దేశ వభుత్వాధినేతల పట్ల కూడా వర్తిస్తుంది. (వసిద్ధ (వపంచ దేశాల చరితలు చూస్తే తమ విధానాలతో అ దేశ భవివ్యత్తుపై వినూత్న వఖావాలను వేసిన మవోత్ములెందరో కనపడతారు.

పేరులో పోలికలున్నా తీరులో సౌరులు మనవ జట్రిర్పి అయితే అ (కొత్త దనం దేశియమైన మూలాలపై నిలిచి ఉంటుంది. అంటే వారు, కొత్త సం్యవదాయాలు నృష్టించారన్న మాట! సర్యవదాయం అంటే కొంగొత్త దైన అశయం అన్నమాట! లక్ష్యం అన్నమాట! ఆదర్శం అన్నమాట!

' సాహిత్యంలో ఆదర్శ వ్యకియా సాధన దృక్పథాన్ని కూడా స్య్యవదాయ మంటారు. ఇదీ ఈ శతాబ్దంలో పాచుర్యం చెందిన శబ్దమే. ఇంగ్లిషులో 01110, అనే పదానికి సమాంతరం. ఇది (పాచీన సాహిత్యంలో కూడా ఉన్నది. సపాచినాయ్గధ మవోకవులు సృజించిన కావ్యేతివోన, వురాణ, మార్గరన కావ్య, కథాకావ్య, (పబంధాది (వయోగాలలో ఆదర్శ రూపాలు సాధించిన (వ్మకియ అెన్న ఉన్నాయి. విశ్వనాధ సత్యనారాయణ గారు రామాయణ కల్పవృక్షంలో పూర్వ కవి స్తుతి రూపంగా నిర్మించిన ఈ వద్యంలో (పాచిన సాహిత్యంలో శ్లానిక్‌ రూపాలను నిర్మించి, తమవైన విశిష్ట సం్యపదాయాలను నృష్టించుకొన్న మవోకవులను పేర్కొన్నారు.

“బుషి వంటి నన్నయ్య రెండవ వాల్మీకి తిక్కన్న శిల్పవు దెను( గు తోట యెజ్దన్న నర్వ్యమార్గేచ్చా విధాతృండు పోతన్న తెలు! గుల పుణ్యపేటి శీనాధు! డు రన్వవసిద్ధ ఛాం౮ాధుని కృష్ణరాయ! డనన్యకృతి ఉవబంధ పెద్దన్న వడపోత పెట్టి నినురసంబు రామక్సృషు(్పడు సురారామగజము ఒక డు నాచన సోమన్న యుక్కివుండు చెణ్‌ని పదిసార్గు-తిరుగ్యవాసినను మొక్క వోని యీ యాం(ధ కవిలోక మూర్ధమణుల మద్ద్గురుస్థానములుగ నమస్కరించి”. (అవతారిక.పు. 89) వీరు పెట్టిన సర్మృవదాయ మేమిళటంకే ఒకరి కంకు ఒకరు [వతిఖామయంగా (పయోగాలు చేస్తూ గతంలో కంకు విశిష్టమైన కావ్య నం్య్యపదాయాలను స్టాపించటం. ఇది పాచిన సాపాత్యంలో ళ్లాసినిజం. 20వ శతాబ్బంలో, అందులోనూ 19341పాంతంలో, తెనాలి రామకృష్ణుని కాలంలో త్త వర్మివదాయం (వవర్తిల్ల జేసిన మవాకావ్య (వ్యకియను మరలా అధునిక (పవృత్తితో వినిర్మించే విశిష్ట యత్నాన్ని అంధ కవులు ఆరంభించారు. రాణ్మాఫవతాపసింహా చర్మితం, శివఖారతం, రామాయణ కల్పవృక్షం లాంటి మవాకావ్యాలు వెలువడ్డాయి. ఇవి గజునుగతికంగా రచించిన కావ్యాలు కావు. వావిలకొలను నుబ్బారావు, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శ్వాస్తి, జనమంచి శేష్మాది శర్మ, వడ్డాది సుబ్బారాయకవి (వభృతులు గతానుగతికమైన సం్యవదాయాన్ని కొనసాగించారు. కాని, విశ్వనాధాదులు క్లాసిక్స్‌ను అధునిక యుగంలో నిర్మించే స్పహతో ఉద్యమించారు. కాల్పనిక కవిత్వోద్యమ (నయోగాల నుండి . విడివడి, (కమంగా క్లాసిక్‌ కావ్యువయోగాల వైవు సాగిన వైతస్యమూర్తులైన మవాకవులు సాగించిన సాహిత్య ఉద్యమం నవ్య సం్యవదాయోద్యమం.

శ70 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు “నవ్యసంపదాయోద్యమం' అనే వదం మన సాపాత్య చర్మితలో (పవర్తిల్లిన సాపాత్యో ద్యమానికి అధునికులు పెట్టుకొన్న పేరు. ]60-01231019 అనే వదానికి అనువాదంగా కనపడుతున్నా మన అనుభవాన్ని వ్యక్తీకరించేదిగా పెట్టిన పేరు. ఇంగ్లీషులో దాని చర్విత వేరు. తెలుగులో దీని.చర్యిత వేరు. దాని లక్షణం వేరు, దీని లక్షణం వేరు. ఇది దానికి అనువాదం కాదు. అనువుగా కుదిరిన ఆధునిక పారిఖాషిక వదం. పేరులో పోలికలున్నా తీరులో సౌరులు మనవే! "(ఆదివారం అంధధ్యపభ : 24.12 10809)

92 'నవ్యసంపదాయం మరొక సాహిత్య దర్శనం “నవ్య సంపదాయ కావ్య యుగం" అనగానే నాలుగు రకాల (పశ్నలు తలయొత్తే అవకాశం ఉన్నది. 1. నవ్యసర్యవదాయ యుగం అని సాపాత్య చర్విత కర్తలు వ్యవవారించిన వరిపాటి ఉన్నదా? 2. నయ్యవదాయం అని అంకే సరిపోదా నవ్యనరయ్యపదాయం అని ఎందుకు పిలవాలి? 3. అభ్యుదయ కవిత్వం కంకొ నవ్య పంవదాయ కవిత్వంలో ఉండే వత్యేకత ఏమిటి? శీ. నవ్య నం్యవదాయాన్ని ఉద్యమంగా నిరూసించవచ్చునా? ఈ నాలుగు (వశ్నలకూ లభించే సమాధానలను బట్టి ఈ యుగ విభాగం చేయటంలో ఉండే అవనరాన్ని, బొచిత్యాన్ని నిర్ణయించటానికి వీలౌతుంది. ఇంతపరకూ తెలుగులో వెలువడిన (పామాణిక సాహిత్య చళ్యతలలో గాని, కవితా వికాస/ వివ్లవ చర్మితలలో గానీ, “నవ్యనంపదాయ యుగం అనే పేరు మీద ఏ అధ్యాయమూ, ఏ విఖభాగమూ కనపడదు. కాగా, దాదావు 1934 నుండి అభ్యుదయ కవిత్వయుగమనీ, ఆ తరువాత వివ్లవ కవిత్వయుగమనీ విలిచే వరిపాటి ఉన్నది. అందువలన స్టూలదృష్టికి “నవ్యనంపచాయ- కావ్య యుగం' అనే వఖాగం అనవసరమని అనిపించవచ్చు. అయితే విశ్వవిద్యాలయాలలో దాధావు 1970 ,పాంతం నుండి అధునిక సాహిత్య యుగంలో వెలువడిన వయోగాలను పరిశీలించేటప్పుడు నవ్య నర్యపదాయ మార్గాన్ని వివేచించి, విశ్వనాథ, రాళ్లపల్లి మొదలైనవారు అ ఆలోచన ధారను పోషించారనీ, దాని కనుగుణమైన కావ్య (ఉపయోగాలూ, విమర్శన విధానాలూ (పాచుర్యం పొందాయని విద్యార్థులకు బోధించటం (వసిద్ధంగా ఉన్నది. వఠన పాఠనాలలో ఈ వద్ధతి చోటు చేసుకోవడానికి కారణం ముఖ్యంగా తెలుగు సాహిత్యంమద పాశ్చాత్య (వభావాన్ని వరిశిలించే వయత్నంలో వివధ వాదాల, ధోరణుల, సిద్ధాంతాల, ఉద్యమాల (పభఖావాన్ని వివేవించబూనటం. పాశ్చాత్య సాహిత్యాలలో కూడా తెలుగు కవులపై (వభావం వేయటంలో ఇంగ్లీషు భాషా సాహిత్యాలే ,వధాన వ్నాతనిళ్వపొంచటంచేత అ సాహిత్య వరిణామంలో వచ్చిన దశలన్ని అధునికాయ్యధ సాహిత్య చర్వితలో కూడా ఎలా పతివలించాయో అనుశీలించటం సాపాత్య విమర్శకులకు, చరి[తకారులకు, ఒక వరిపాటి అయింది. దీనివలన కొంత మంచి జరిగింది. అంతకుమించి నష్టం కూడా జరిగింది. జరిగిన మంచిని ముందు చెప్పుకొందాం. తెలుగులో ఈ శతాబ్దంలో వెలువడిన సాసాత్య వరిణామాలకూ, వయోగాలకూ (పేరణలను ఇంగ్లీము ద్వారా పాశ్చాత్య సాహిత్య సిద్ధాంతాలూ, (వయోగాలూ అందించ్ధటం చేత ఆధునిక (వయోగాలను అన్వయించుకోవటానికి అంగ్ల సాపాత్య (వమాణాలూ, పారిభాషిక పదాలూ, విమర్శ న్యూతాలూ మనవారికి వెలుగుబాటలుగా ఉపకరించాయి. అయితే, మొదట్లో మన విమర్శకులు తెలుగులో వెలసినవన్నీ ఇంగ్రిషులో ఉన్నట్లుగానే ఉంటాయనే ధోరణిని ్మవదర్శ్నించారు.. ఇది పెద్ద పొరపాటు. ఈ పారపాటు

(వభావ వరిశిలనం (ప్రారంభమైన (పాథమిక దశలో కలగటం నహజం కూడా. ఎలాగంటే మన విమర్శఏలు అంధ మవాభారతం అనువాద్యగంథంగా ఖావించి కవ్యితయ అనువాద విధానాన్ని అడుగడుగునా నిరూపించే యత్నం కొన్ని దశాబ్దాలు సాగించారు. కాని, ఒక ఇరవై యేళ్ల నుండి కవ్మితయం చేసింది అనువాదం కాదనీ, రు తెలుగులో భారతాన్ని వినిర్మించారనీ, అది అనునృజన మౌతుందనీ వివేచించటం మొదలుపెట్టారు. దీనిని స్థావించటంలో మరికొంత వరిశోధనం సాగి, (కమంగా, (వ్యకియావరమైన నిరూపణం రూవు తాల్చింది. వ్యాన ఖారత [వ్యకియా స్వభావం వేరు; కవ్యితయ ఖారత (ష్మకియా స్వభావం వేరని యిప్పుడు తెలుగువారు నిశ్చయించుకొన్నారు. నేడు ఆంధ మవోఖభారతం అనువాద మన్నా, కవ్మితయ కాలం అనువాద కవితా యుగమన్నా, లేదా, పురాణ కవితా యుగమన్నా కాలం చెల్లిన, (పాత బడ్డ వద్ధతిగా మనం పరిగణిన్తున్నాం. ఇటువంటి పారపాట్లు, (గహపాట్ను [వబంధ (పయోగాల పరిశీలనంలో కూడా మొదట్లో చోటు చేసుకోవటం, తరువాత (కమంగా అవి సవరింపబడుతూ రావటం విమర్శకులకు విదితమైన విషయమే.

ఇటువంటిదే నవ్య స్టర్యవదాయం పట్ల కూడా జరిగింది. అధునిక సాపాత్యాన్ని అనుశలించాలంకే అంగ్లసాపాత్య సం్యవదాయాలనూ, పరిణామాలనూ, దశలనూ, ఉద్యమాలనూ అపగావానం చేనుకొని ఉండటం అత్యవసరం కాబట్టి విమర్శకులు, విశ్వవిద్యాలయాచార్వులు ఇంగ్లీషు సాపాత్య చర్యితను అధ్యయనం చేయనారంభించారు. అందులో కాల్పనిక కవితాయుగం, నవ్య నర్యపదాయ యుగం అనేవి వసిద్ధంగా ఉన్నాయి. తెలుగులో కాల్పనిక కవితా (పఖావంతో ఖావ కవిత్వం వస్తే, విశ్వనాధాదులు సాగించిన ఉద్యమాన్ని నవ్య సర్యపదాయ కవితా చైతన్యంతో కూడి ఉన్నదని వివేచించారు. ఇంగ్లీషులో నియో శళ్లానిసిజం అనే మాటకు తెలుగులో నవ్య నంవదాయం అనే పేరును కల్పించుకొని వఠన పాఠనాదులు విశ్వవిద్యాలయాలలో సాగించారు.

ఇందులో కొన్ని చిక్కులు వచ్చాయి. వాటిల్లో మొదటిది సాహిత్య చర్విత గతికి నంబంధించింది. ఇంగ్లీషులో నవ్య సర్మసదాయ యుగం, రెస్టోరేషన్‌ యుగం తరువాత 17వ శతాబ్ది చివరి నుండి 18వ శతాబ్ది చివరి దాకా (పవర్తిల్లింది. దాని తరువాత కాల్పనికోద్యమం వచ్చి 129వ శతాబ్ది పూర్య పాదంలో చన (వ్రత్యేకతను (వదర్శించింది. కాల్పనికోద్యమానికి (పతిగా విక్టోరియన్‌ సాహిత్య యుగ చైతన్యం 19వ శతాచ్ది వూర్వార్ధంలోనే మొదలై అ శతాన్ది చివరి పాదం దాకా సాగింది. కాగా, తెలుగులో నవ్య నయ్యవదాయోద్యమం ఖావకవిత్వయుగం తరువాత వచ్చిందని చెప్పపలని వచ్చింది. విశ్వనాథాదుల కవితా చైతన్యం ఇంగ్రిము నియో -క్లానికల్‌ (వభావంతో వచ్చింది కాదు. కొందరు పోన్‌ మొదలైన కవులతో విశ్వనాథాదులను పోల్చి చెప్పి అన్యయించలేని అవస్థలకు గురి అయ్యారు. కొందరు అభ్యుదయ వాదులు "సాహిత్యాన్ని విశ్వనాథ వెయ్యేళ్ల వెనక్కు తీనుకొని పాయో డని వ్యాఖ్యానించారు. నిజానికి గమనించ దగిందేమింటంకే విశ్వనాథాదులు కాల్బనికయుగం లో [(వయోగాలు చేశారు. అవ్పటికే ఇంగ్లీషు సాపొత్యంలో కాల్బనిక కవితా యుగం అంతరించి ఒక శతాబ్దం అయింది. 'అ తరువాత మాచ్యూ ఆర్నాల్డ్‌, టి.ఎన్‌.ఎలియట్‌. ఐ,.ఏ.రిచల్డ్స్‌. తీనీన్‌ మొదలైన (వయోశీకీ అధునిక యుగ టైతన్యాన్ని కల్పించారు. విశ్యనాథాదులు [క్రమంగా ఈ నూరు, మూట యేఖైయేళ్ల సాపాత్య వరిణామ దశలనన్నింటినీ వడసొత పోసి అధునిక యుగవైతవ్యాన్ని ఖారతీయ షాహిత్య దర్శనానుగుణంగా ఉద్దీపింపచేశారు. దీన్ని మనం గమనిస్తే విశ్వనాథ అధునిక సాహిత్యాన్ని వెయ్యేళ్ల వెనక్కు

నవ్యవర్యవదాయం మలొక సాహిత్య దర్శనం 4కి కాకుండా, నూరేళ్ల ముందుకు నడిపినట్లు స్పష్టమౌతుంది. " ఈ అవగాహన నేడు బలంగా యువతరంలో ఏర్పడింది. దానితో వారి అలోచనలలో, సాహిత్య చర్వితను అన్వయించు కొనే వద్ధతులలో మార్పులు వచ్చాయి.

విశ్వవిద్యాలయాలలో అంగ్ల సాహిత్య చర్విత ననునరించి చెప్పే నియో క్లాసిసిజం అనే పారిఖాషిక పదానికీ, అ యుగ సాహిత్య చైతన్యానికీ తెలుగులో నమాంతరంగా గోచరించే కవిత్వోద్యమం కానరాదు. కాని, విశ్వనాథాదులది నవ్య నర్యపదాయోద్యమం అని చెప్పే వరిపాటి 1పారంభమైంది. ' అది అన్వయం కాని వద్ధతి అని రుజువు కూడా అయింది. దీనితో పాటు విశ్వనాథాదులది నం్యవదాయవాద మని అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమ విమర్శకులు వ్యాఖ్యానించటం ముమ్మరమైంది. దీనితో సాహిత్య విమర్శలో చిక్కు వచ్చివడింది. ఒక వర్గం వారు 'క్లాసిసింజి అనే అంగ్ల వధానికి ఛాయగా తెలుగులో 'నం్యపదాయ' మనీ, “నియో క్లాసిసిజం"ను "నవ్య నయ్యవదాయ వాద' మనీ (పాచుర్యంలోనికి తొస్తే, మరొక వర్గం అంకే అభ్యుభయ వామవక్ష వాదులు సం్యవదాయ శబ్దాన్ని అనుకరణ (వధాన మైన 7241609' అనే అర్థంలో వాడి రూఢి కెక్కించారు. పైపెచ్చు వామపక్షియులైన అభ్యుదయ వాదులు సం్యపదాయ శబ్దాన్ని నెగటివ్‌ అర్థంలో వాడటంతో నం్యవదాయవు విలువలు తెలిసిన సాపాతీ పరులు అ (వయోగ వద్ధతి పట్ల విముఖతను (వదర్శించారు. వామ వక్షియుల వ్మకికరణక్తు తగిన సమాధానం చెవ్పటానికి, సంవదచాయ లక్ష్యం క్లాసిసిజమనే సత్యాన్ని నవ్యంగా వ్యాఖ్యానించటానికీ అనువుగా ఉండేటట్లు నవ్య సర్యపదాయ వాదాన్ని విశ్వనాథాదుల వట్ల నవ్యార్థంలో, నవ్య సందర్భంలో ఈ తరం వాడుతున్నది. ఇందులో నష్టం చేనుకోవలసిన అంశాలే మంకు - నవ్యసం్యవదాయ మంకే నియ్మోటాడిషనలిణం కాదనీ, ఇంగ్లీషు సాహిత్యంలో పచ్చిన నియోళ్లాసికల్‌ యుగానికి. తెలుగులో వచ్చిన నవ్య సం్యపదాయ యుగానికీ పేరులో సామ్యం ఉన్నా, తీరులో భేదం చాలా ఉన్నదనీ, అది ఏకాలంలో ఏ (పయోజనం కోసం, ఎలా పుట్టి, ఏ విధంగా (వవర్తిల్లిందో, దాని లక్షణాలేవీ అవన్నీ తెలుగులో వర్తించేటట్ట్లు, ఏర్పరచుకొన్న పారిభాషిక వదం కాదనీ, దాని చర్విత, దీని చర్విత వేరనీ, డాని అర్థం దీని అర్థం వేరనీ, ఈ రెండు పారిభాషిక పదాలు వుట్టిన చారి,_తక వాతావరణం వేరనీ గమనించాలి. వామపక్షియుల వ్యకార్థ కల్పనకు విరుగుడు గానూ, విశ్వనాథాదుల విశిష్ట కవిత్వోద్యమానికి విలువలు కలిగించే నవ్య పారిభాషిక పదంగానూ, విశ్వవిద్యాలయాచార్యుల [వథమ యత్నంలోని వైరుధ్యాన్ని తొలగించేది గానూ, ఈ తరం వారు 1935 నుండి 1975 దాకా సాగిన కవిత్వ ఉద్యమానికి నవ్య సం్యవదాయోద్యమం అని వ్యవవారిస్తున్నారు. విశేషమేమంకే ఇలా వ్యవహరించటం కూడా కొందరు విశ్వవిద్యాలయాచార్యులే ఆరంభించారు. ఇప్పు డిది బాగా రూఢికెక్కింది కూడా. విమర్శలో వాడబడుతున్నది కూడా. ఇవ్పు డెవరైనా సాపాత్య చర్విత (వాస్తే ఈ అలోచనను ఈ ఎవిఖాగాన్ని హించకపోతే అ రచన సమ్యగమూ కాదు, అధునికమూ కాడు.

ఒక ఉద్యమంలో ఒక పారిభాషిక వదం ఒక అర్థంలో ఒక్కసారిగ రూఢికెక్కటం సామాన్యంగా అరగదు. ఇంగ్లీషులో కిగం్రాబజనా: సశం+అులు! కు అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమసుని వ్యవవారం కుదిరి కుదుటవడటానికి దాదావు రెండు దశాబ్బాలు పట్టింది. అలాగే నవ్య సర్యపదాయం అనే పారిభాషిక వదం చార్మితిక మైన అవనరంతో వుట్టింది. ఇన్సు డొక అర్థంలో స్థిరవడింది.

“నవ్యసం్యవదాయ వాదం” అనే పారిభాషిక వదంలో "సవ్య" ఎందుకని కొందరు _పశ్నిస్తారు.

తీ7ౌడై పాపిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు సం్యపదాయవాదం అంకే సరీపోదా అని వాదిస్తారు కూడా. అలా వాదించే వారిలో సం్యవదాయాన్ని నెగటివ్‌ అర్ధంలో వాడేవారు కూడా ఉన్నారు. నవ్య అనే విశేషణం వలన ఆ "నెగటివ్‌ సెన్స్‌” పోతుందేమోనని వారి భయం కూడా. అది వారి ఆలోచనకు, ,వయోజనానికి, వ్యూచానికి విరుద్ధం. అందువలననే వారికి త్యీవమైన అభ్యంతరం.

“నవ్య” విశేషణం తప్పకుండా ఉండదగింది. ఎందుకంటే నవ్య నంయపదాయం ఒక ఉద్యమన్ఫూర్తిని పొంది ఒక నిర్దిష్ట మార్గంలో ఒక నిశ్చితమైన లజ్షాన్ని సాధించిందనే భావాన్ని అది పరోక్తంగా పతిపాదిస్తుంది. దీన్ని గురించి కొంత వివరించాలి. [1పాచీన సాహిత్య సరిణామాన్ని తెలిపే వివిధ సాహిత్య యుగాలలో ఎక్కడా కూడా క్లానిక్‌ రూపాన్నీ, దాని తత్తాన్నీ కాదనే ఉద్యమంగాని, ద్వేషించే ధోరణి కాని రాటేదు. కాని, ఆధునిక యుగంలో ఖాపకవితా యుగంలోని కాల్బనిక కవిత్వోద్యమం క్లాసిక్‌ రూపాన్ని, తత్తాన్నీ కాదన్నది. ఆఅ తరువాతి అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమం క్లాసిక్‌నూ, క్లాసిసిజంనూ ద్వేషించింది. ఈ రెందు ఉద్యమాలూ క్లాసిసిజంకు వ్యతిరేకోద్యమాలే. అయితే ఒకటి సాహిత్య సిద్ధాంతం (పోతివదికగా గలిగింది; మరొకటి సామాజిక “సిద్ధాంత |పాతిపదిక కలిగింది. ఖండకావ్యం ఈ రెండు ఉద్యమాలనూ పాలించింది. అససరం వస్తే తానే “శ్లానికొ నని దబాయించింది. మవాకావ్య రచనం (పాతబడ్డ పద్ధతిగా, గతించిన గతానికి చిహ్నంగా, ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థకు సంబంధించిన సాహిత్య (వ్యకియగా, నమాజునికి ధూరంగానూ పండితులకు దగ్గరగానూ ఉండే శైలి గలదిగా, దానికి పపాణమైన రసం అనుభవ వత్యం. గావిది గానూ (వత్యేకంచి అభ్యుదయ వాదులలో వాసువక్షియులు వ్యాఖ్యానించారు. నవ్వ నర్మపదాయ నాదం ఉటువంటి ధోరణులకు ప్యతిరేకంగా షపభవించింది. అధునిక సాపాత్యంలో ఖ్లాసిక్‌ ఖావం అంతరించి పోయే పమాదం నుండి సాహిత్యాన్ని రక్తించాలనీ, అనువాదాలూ, అసుకరణలూ మ్యాతమే సం్యపదాయమని ఖావించే ఛాందనుల [(వనయోగాలలో బలవన్మరణం పొందుతున్న క్లానిసజంను నిజమైన రీతిలో వునరుజ్జివిచ జేయాలనీ, యుగోచితమైన ఒక (కొత్త శైలిని ఇ్లాసిక్‌కు కల్పించాలనీ, అది అంతర్జాతీయ స్పృహను వీడని జాతీయ ఖావానికీ, దేశేయతకూ, ఖారతీయ పాపాత్య దృక్సధానికీ పోషకంగా ఉండాలనీ, పాశ్చాత్య సాహిత్యంలోని మేలిమిని టపించివా దానికి దాసోవుం అనకుండా (పాచ్య సాపాత్య వ్యక్తిత్వాన్ని అధునికంగా వుతలృవతివించాలనీ సాగించిన సృపయత్న పాహిత్యోద్యమం నవ్య సం్యపదాయ మార్గం.

€వాచీనా్య్యఢ సాహాత్య చరి(తలో క్లాసిక్‌ భావం స్తబృతకు గురియైన సమయాలు నందర్భాలు కొన్ని యుగాలలో కనపడవచ్చును గాని, క్లాసిక్‌ భావానికే గండం విర్శడిన ఏఐవరిత వరిస్థితులు మృగ్యం. అధునిక యుగంలో క్లాసినిజం మృత్యు గండాన్ని ఎదుర్కొన్నది కవితారంగంలో తావి. సవ్య నర్యపదాయ వాదులు అ గండాన్ని తప్పించారు. వారి (పయోగాల ద్వారా నవ్య మైన జాతీయ వైతన్యాన్ని ఊపిరిగా పోముకొన క్లాసినిజం నూతనోత్తేజాన్ని పొందింది. ఇది వునర్జన్మ లాంటిది. నర్మవదాయానికి అధునిక జీవితం లాంటిది. అందుకనే నవ్య నయ్యపదాయోద్యమమని 'వలవటం సమంజనముని వేటి సాహితీ లోఠరం ఖావిన్తున్నది. ఈ అభ్మిపాయం విశ్వవిద్యాలయాలకే వశిమిశమైసదని కొందరు నామవక్షియులు వ్యకిళరించవచ్చు. అలా కాదని, సాహితీ పరులందరిలో ఈ ఖావం బాగా వ్యాషంచి ఉన్నదనటానికి రజతరంఖజని (రంజని రజతోత్సవ వందిక 1387-98) సంపాదకీయం ఒక బలమైన సాక్ష్యం.

నవ్యనర్మవదాయం మరొక పాహిత్య దర్శవం శ్‌్గెస్‌

“వంయ్యవదాయోద్యమం అనలు వుద్యమం కాదనే నారు లేకపోలేదు. ఎంచేతనంపటే యీ కోవకు చెందిన చిన్నయసూరి. శ్రీపాద కృష్ణవాూర్తి శ్నాస్తి, వావిలకొలసు నుబ్బారావు, జనమంచి శేష్మాది శర్మ, విశుపొటి చిదంబర శాస్తి, కొక్కొండ వెంకటరత్నం, వేదం వేంకటరాయళ్ళాప్తి, వడ్డాది సుబ్బారాయుడు, మల్లాది నత్యనారాయణ క్యాన్సి లాంటి వారు (ప్రాచీన సంస్కృత సాపాత్యాన్ని తెలుగులోకి అనువదించటమో, లేక ఖారత రామాయణాల్లాంటి వురాబేతివోసాల్ని చర్విత చర్వణంగా తెనిగించటమో తప్ప స్వతంత కావ్య నృష్టి చేసే పయత్నం' చేయలేదు. అయితే, విశ్వనాథ సాహిత్యరంగ (ప్రవేశం చేసింతర్వాత దీని రూవు కొంత మారింది. నమనిపోతోన్న 1పాచీన భారత సం్యపదాయాన్ని వునరుద్ధరించటమే ఉద్యమంగా స్వీకరించి ఆయన రచనలు చేళాడు. కాని, దీన్ని నర్యపదాయోద్యమం అనే కంటు నవ్య సంయపదాయం అనటం నముచితంగా వుంటుందేమో!” - శక్తీ కె.కె. మీనన్‌ (ఇది ఉద్యమాల యుగం - నంపాదకీయం- రంజని రజతోత్సవ (వచురణ.ఎ.ఐి. అఫీను. పైదరాబాదు).

ఒక విశిష్ట అమభవానికి అభివ్యక్తిని కలఠిగిన్తున్న న్ఫూర్తిని ఒక పారిభాషిక వదాన్ని కల్పిస్తున్నవ్సుడు నహృదయలోకం వ్యక్తం చేస్తూ ఉంటుంది. తెలుగులో కావ్యం, (పబంభం' అనే పారిభాషిక వదాలు రెండు (వ(కియలకు (పాతినిధ్యం వపొస్తాయి. సంస్కృత లాక్షణిక సంవదాయం ,పకారం (గహిస్తే అ రెండు వదాలూ సమానార్థకాలే. కాని, తెలుగులో సాహితీవేత్త తన దైన అనుభవ దర్శనం నుండి ఆ రెండింటిని సృజించుకొన్నాడు. మౌలికమైన ఈ నత్యాన్ని వరిగణించకపోతే అవగావానలో అయోమయం తవ్పదు. అభ్యుదయవాదులలోని వామవక్షియులు ఈ భేదాన్ని అంతగా లెక్కించరు. పాటించరు. వారు గుర్తించే పెద్ద (వకియలు వురాణాలూ, (బంధాలూ. అ రెండూ ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థకు నంబంధించినవి కాబట్టి అనాదరణీయాలు. ఈ దృక్పథం వలన (ష్మ్యకియాపరమైన నూక్ష్మ వివేచన' తెలుగు విమర్శలో మందగించింది.

ఇలాంటిదే సర్మృపదాయం, సనవ్యసంయపదాయం అనే వివేచన. నం్యపదాయ కావ్యా లనబడే రామాయణు ఖారతానువాదాల వంటి కావ్యా లిచ్చే అనుభవానికి, విశ్వనాథాదులు విరచించిన కావ్యాల వలన కలిగే అనుభవానికి మౌలికంగా ఉండే భేదాన్ని సూక్ష్మ ఖానంతో గుర్తించే కావ్యతత్వజ్ఞత కలిగి ఉంకే నవ్య స్య్యవదాయం ఒక విశిష్ట సాపాత్య (ప్యకియా జగత్తును సృష్టించిన సాపాత్యోద్యమ మని వివేచించటానికి వీలాతుంది. అనుభవం రూప్మాశితమే కాదు తత్త్వానితం. నవ్య సం్యపదాయం చార్యితక .వరిణామంలో రూపొందిన మరో సాహిత్య దర్శనం!

(అదివారం అంధధ్యవభ : 31-12-1080)

రిం అభ్యుదయవాదులు తెచ్చిన మార్పులు

అభ్యుదయ కవిత్వం, నవ్య నంపదాయ కవిత్వం - ఈ రెండూ ఉద్యమాలుగా దాదాపు ఒకేసారి 1933-35 (ప్రాంతంలో తెలుగు కవితా రంగం మీద కాలుమోపాయి. ఈ రెండింటి న్వరూప స్వభావాలలో కొట్టవచ్చినట్లు భేదం కనవడుతుంది. కాని, చార్మితకంగా రెండూ ఒకే కాలంలో భావ కవిత్వోద్యమం మీద తిరుగుబాటుగా పుట్టటం చేత, కాల్పనిక కవితా _పవృత్తికంటె విలక్షణమైన ఒక నూత్న చైతన్యాన్ని సాహిత్యంలో తీనుకొని రావాలన్న ధ్యేయంతో మ్యాతం సమాంతరంగా సాగినట్లు స్పష్టమౌతుంది. (వతిఘటించటంలో ఏకత్వం గోచరించినా ఈ రెండు ఉద్యమాల (వస్థానాలు మ్యాతం వేరువేరుగా సాగాయి.

కాల్పనిక కవిత్వోద్యమం సామూజిక వాస్తవికతను విస్మరించి కవి యొక్క అత్మాశయ మానసికా వస్థవలకు, ఖావోద్వేగావస్థలకు, స్వభావావస్థలకు మ్యాతమే (పాముఖ్య మిస్తుందనీ, కళ కళకోసమే అని భావించి సామాజిక ,పయోజనాన్ని సాహిత్యం ద్వారా సాధించే ప్రవృత్తిని (పదర్శించదనీ అభ్యుదయ వాదులు విమర్శించారు. కవిత్వం సామాజిక వాస్తవికతను చింతిన్తూ సామాజిక ,పయోజనాన్ని సాధించే దృక్పథంతో వాయాలని, ఈ దృక్పథమే అభ్యుదయ దృకృథమనిీ వ్యాఖ్యానించారు. అయితే. సామాజిక వాస్తవికత అన్నా, సామాజిక [పయోజనమన్నా మార్క్సిస్టు ఉద్యమంలో అయా కాలాలలో చెవబడిన సైద్ధాతిక మైన అర్ధాలే చెవుకోవాలి. అందువలన సాపాత్య పారిభాషిక పదజాలాన్ని మార్క్సిస్ట్‌ సామాజిక సిద్ధాంత దర్శనంలో నుండి (గ్రహించే సంప్రదాయాన్ని పాటిస్తారు అభ్యుదయవాదులు. అందులోనూ వామపక్ష్షియులు.

అభ్యుదయవాదం తెలుగు కవితా రంగంలో అవతరించినప్పటినుండీ దాని అవిర్భావ వికాన వరిణాము పతనావస్థల వెనుక రాజకీయ వ్యూహ స్యూతాలూ, మార్క్సిన్టు సామాజిక దర్శన పద్ధతులూ స్యూతధారిత్వాన్ని నిర్వపాంచాయనే చార్మితక సత్యాన్ని మనం మరువలేము.

అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమం వెనుక స్యూతధారిత్వాన్ని నిర్వహించిన రాజకీయ వ్యూవిోన్ని క్రి కంచెనపల్లి చినవెంకట రామారావుగారి ఈ (కింది మాటలలో మనం తేలికగా వసికట్టవచ్చు.

• “సాహిత్య పాఠశాలల ద్వారా రచయితలకు తర్భిదూ, నభల లో కవితా వఠనాల్లూ జరిగేవి. ముఖ్యంగా నాటకాలూ, బ్యురకథలు, గొల్ల నుద్దులు, విచ్శిత వేషాలకు సంబంధించిన పాత జానపద రూపాల్లో కొత్త వస్తువు అనగా రైతు కూలీల కష్టాలూ, స్మామాజ్య వాదుల, జమిందారుల అగడాలూ. వాటికి వ్యతిరేకంగా జరిగే [పతిఘటనలూ కథాంగాలైనాయి. కష్టజీవి కథానాయకుడైనాడు. సిద్ధాళ పరంగా అభ్యుదయ వాదం తన పోరాటం సాగిస్తూనే, శ్రీశ్తీ. ఇత్యాదుల వాదనలను ముందుకు తీసుకుపోతూనే పాత వంథాలో ఉన్న కవులనూ, రచయితలనూ కూడా ఉద్యమంలోకి ఆకర్షించే (పయత్నాలు సాగించింది. ఐక్య నంఘటనా వ్యూవాం, ఎత్తుగడలూ ఉద్యమ పురోగతిని సాధించాయి. ఆంధ దేశమంతటా దాని (వఖావం వెల్లివిరిసింది. కొమ్ములు తిరిగిన, లబ్ధి (పతిషృలైనవారు చాలా మంది అకర్షితులైనారు. దేవులవల్లి కృష్ణశాస్త్రిగారు. విశ్వనాథ వారూ మ్యాతమే కాక నిజమైన ృపగతి వాదులూ, బూర్జువా ఉదారవాదులూ, మానవతా వాదులూ,

అభ్యుదయవాదులు తెచ్చిన మార్పులు ట్‌77 జాతీయవాదులూ, స్మామాజ్యవాద వ్యతిరేకులూ, ననాతన ఛాందనులూ, అభ్యుదయ నిలోధకులూ, వివిధ ఛాయా భేదాల వారూ _పధమ దశలో అభ్యుదయ వాదులుగా, బెవ్వుకోడానికి వెనుకాడ లేదు. నొనాగ్యోతీకులు అభ్యుదయ వాద వేదికపైకి వచ్చారు. అమోదాన్ని పొందారు. పారే గోదావరి నది జలాల్లో (చేత లెలావున్నా) చేతులూ కాళ్లూ కడుక్కోసాగారు. అంతా అభ్యుదయ కవులమేనని చెవుకోవడం ఒక ఫేషన్‌ అయిపోయింది. నిజంగా ఇంతమందిని సమీకరించుకోవడం ఉద్యమ విజయమేనని చెప్పక తప్పదు. కానీ, దానితోనే ఉద్యమం గుంటపూలు పూసే పునాదులు. కూడా *వడ్డాయి”. (ఆధునిక తెలుగు సాపాత్యంలో వివిన్న ధోరణులు (1982) వు. 83- 840). అభ్యుదయీ కవిత్వోద్యమం ముందుకు. సాగటానికి వెనుక సోషలిస్టు సిద్ధాంత వేత్తలైన రాజకీయ వాదుల నేతృత్వం బలంగా వనిచేసించి. రయయితలకు వా రేర్పాటు 'చేసిన సాపాత్య పాఠశాలలు పరోక్ష రాజకీయ పాఠశాలలు. అ పాఠశాలల్లోని తరిఫీదు వలన రచయితలు మార్క్సిస్టు దర్శనాన్ని అర్థం చేసుకొని, అ భాపజాలంతో, అ దర్శనం లక్షించే సమనమాజ వ్యవస్థ కోసం సాహిత్యాన్ని సృష్టించే శక్తిని సాధించేవారు. మార్క్సిన్ధు దర్శనం సాహిత్య దర్శనం కాదు. పపధానంగా సామాజిక తత్త్వ దర్శనం. అభ్యుదయ రచయితకు ముందు తెలియవలసింది సాహిత్య తత్త్వం కాదు మార్క్సిస్టు సామాజిక తత్త్వం. అ ఆలోచన ధారను అచరణంలో సెట్టి సమాజాభ్యుదయానికి" తోడ్పడటం ముఖ్యం. ఆచరణకు అనువైన అవేళశాన్ని, అఖినివేశాన్ని. అవగాహనను, అంకితభావాన్నీ అందించగలిగే లయాత్మక సాధనం సాపాత్యం. అభ్యుదయవాదికి రచన అలంకారం కాదుఫ శిల్చ్బం కాదు; అచరణకు అవగావానకు తోడ్పడే వాజ్ఞయోపకరణం, లేదా (ప్రచార సాధనం. ఉపకరణం అందంగా ఉంటే దోషం లేదు కాని అందం కోనమే ఉపకరణమనే ఊహకు దారి తీయకూడదు; ఉపయోగమే ఉపకరణానికి జీవితం. ఇది సాపాత్య తత్త్వ దర్శన మూలమైన కవిత్వం కంకు విలక్షణంగా ఉంటుంది. అభ్యుదయ వాదం కవిత్వాన్నీ, సాపొత్యాన్నీ సామాజిక దర్శన మూలాలుగా వతిపాదించింది. ఇది అభ్యుదయవాద లక్షణంలో మొట్టమొదట పేర్కొనదగింది. చార్మితక పరిణామం కూడా అభ్యుదయవాదానికి తోడ్పడింది. ఎలాగంటే - కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు గారు కవిత్యీతర (వ్యకియల నన్నింటినీ సంస్కరణోద్యమ బైతన్యానికి సాధనాలుగా వాడుకొనే నైపుణ్యాన్ని పదర్శించి చూవించారు. ఒక విధంగా అ కాలం రచయితలు నవలకూ, (పహసనానికీ, సాంఘిక నాటకానికి, వ్యాసానికీ, కథకూ సాంఘిక వాస్తవికతను జివితంగానూ, సంస్కరణ (_పబోధాన్ని (పయోజనంగానూ నిబంధించారు. చానిని కవిత్వానికి కూడా వట్టించి చూపించిపవారు గురజాడవారు. గురజాడవారిలో అధునిక దృక్పథం ఉన్నది. కాని, అభ్యుదయ దృక్పధం 'లేదు. అభ్యుదయం అనే మాట మార్క్సిస్టులు రూఢి కక్కించిన సాహిత్య పారిఖాషిక వదం. అభ్యుదయవాదులు అంకే మొదట రాజకీయవాదులు. వారు రచయితలకు ఇక్షణ నిస్తారు. వారికి మార్క్సిస్టు దర్శనవిశేపాలను బోధిస్తారు. సాహిత్యంలో అ విశేషాలను వ్యక్తీకరించే _వ్యకియలను (వదర్శించి చూపిస్తారు. (వచ్చన్నంగా తమ సిద్ధాంతాలను సాహిత్యసన్టల అలోచనాధారలలో పవహించేటట్లు ,పయత్నిస్తారు. చార్మితకంగా వారి పథమ ప్యూపా మది.

478 పౌహిత్య చర్మితలో చర్పవీయాంళాలు ఈ వ్యూహంలోకి అందరినీ అకర్షించాలని అభ్యుదయవాదులు _,పయత్నించారన్నది నగ్నసత్యం. కొమ్ములు తిరిగిన రచయితలు కూడా ఈ వ్యూహంలోకి వచ్చారు. అయితే, వారు సాహిత్యోన్ని సాహిత్యతత్త్వదర్శనమూలంగా చదువుకొన్నవారు. దానికి సామాజిక 1పయోజనముంటుందని తెలిసినా, అది మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతానికి నిబద్ధమై ఉండాలనే నిబంధలను వారు తెలుసుకొని, అభ్యుదయవాదుల అసలు రంగు తమకు నచ్చక, వెనుదిరిగి పోయారు. సొమ్ములకు ఉచ్చులు వేస్తే కుమ్మటం చేతకాదనుకొన్నారు- వ్యూహరచయితలు. కుమ్ముకొంటూ పోయిన కొమ్ములున్న రచయితలని చూచి, రాజకీయవ్యూవాలవలన సాహిత్యలోకంలో కలిగే -ఖభంగపాట్లను మొదటిసారి అభ్యుదయవాదులు చవి చూచారు. ఉద్యమానికి కావలిసింది వాదాన్ని వేదంగా వల్లించటం కాదు, నాదస్వ్యఢుగా వలికించటం కాదు, చిత్తశుద్ధితో అచరించటం అని తెలిసిన తరువాత విప్లవ కవిత్వ శ్రోఠేణులు మొదలుపెట్టారు. సాపొతీరంగంలో రాజకీయవ్యూహం రాణించదని తేల్పి చెప్పిన మొదటి ఉద్యమం అభ్యుడయకవిత్యోద్యమం. అయితే, దానివలన కలిగిన ృపయోజనమేమంకే - మనచుట్టూ ఉన్న నమాజాన్ని గతి తార్కిక భౌతికవాద దృక్పథంతో అవగాహన చేసికొని, పర్గనంఘర్షణలో ఉత్సన్నమయే్యే నమస్యలను వాస్తవదృకృథంతో సమీక్షించి సాపాత్యంలో వన్తువులుగా దిద్ది తీర్చే ఒక (కొత్త చైతన్యం తెలుగు సాపాత్వానికి అబ్బింది. (4.4 పంటి వ్యక్తిత్వం ఉన్న కవులు భాజకీయవాదుల తాపిడ్ములను నిర౮ాకరిస్తూనే మార్క్సిస్టు సామాజిక తత్తావగాహనను అంతర్జాతీయ దృక్పథంతో పెంచుకొని, తదనుగుణంగా నృందించి రచనలు సాగించారు. మరికొందరు మన చుట్టూ జరిగిన ఉద్యమాలలో మార్క్సిస్టుధరణులును దర్శించి కావ్యాలను గానం చేశారు. దాశరధి వంటి వారు మార్క్సిస్టు పంథా కంటె గాంధేయ మార్గం పరిణతమార్గమనీ, ఖారతీయు లారెండు తత్వాలను అంచెలంచెలుగా అధిలోపాంచాలనీ భావించి రచించారు. మొత్తానికి అభ్యుదయవాదం రచయితలకు అవగాహన కలిగించి ఉద్యమాన్ని ఆరంభించింది. ఆయతే, రాజకీయనేతల అజమాయిషీలో రచయితల నందరినీ ఉంచలేకపోయింది. అ లక్ష్యం సాధించటానికి మరొక పేరుతో ఉద్యమించవలవి వచ్చిండి. అభ్యుదయకవిత్వోద్యమం రాజకీయంగా విఫలమైంది కాని, రచయితల అవగాహనను పెంపాందించటంలో, సమాజంలో సోషలిస్టు అవగాహనను వ్యాప్తి చేయటంలో విజయాన్ని సాథించిండని కొందరు అభ్యుతయ వాషువక్షియు లంటారు. అ మాట నత్యమని అంగికలించదగిందే. అభ్యుదయవాదత' కవిత్వ డృక్పృథలలో తెచ్చిన మార్పులను ఈ ,కింధి విధంగా (శోడీకరించవచ్చు.

1. కవిత్వం వాసేవారికి సాహిత్యపరమైన సిద్ధాంతాల 'కంటె గాఢంగా మార్క్సిస్టువ రమైన సిద్ధాంతాలు థెలిసి ఉండాలి. అవే _పమాణాలని వారు విశ్వసించాలి.
2. కవిత్వం అ సిద్ధాంతాల అవగాహనమ, అన్వయాన్ని అవివ్కరించాలి; సమాజంలో సోషలిస్టు సనమనమాజవ్యవన్థ ఏర్పడటానికి సాహిత్యం సాధనంగా ఉవయోగవడాలి. ఈ (వయోజనం కంటి కవితకు పురొకటి లేదు, ఉండరాడు.
3. మార్క్సిన్టు అవగానానకు అడ్డువచ్చేవీ, 'అ సిర్ధాంతాలనూ ఖావజాలాన్ని సామాన్యవజల్లోకి చొచ్చుకొని పోయేటట్లు చేయలేనివీ, అయిన సాహిత్య (ప్యకియలనూ, పద్ధతులనూ సమాదరించ

అభ్యుదయవాడులు తెచ్చిన మార్పులు శాత నవనరం లేదు. వాటిని అభ్యుదయనిరోధకాలని (తోసివేయాలి.

4. మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతం నియతం కాడు; ఒక వరిణామాన్ని చెందే ఆలోచనాధార అని నమ్ముతూ, అయా కాలాలలో అయానాయకులు చెప్పే నిర్యచనాలకూ, అన్వయాలకూ, అశయాలకూ అనుగుణంగా రచనాలక్ష్యాలను మార్చుకొంటూ ఉండటం కూడా అభ్యుదయవాద లక్షణంలో అంతర్భాగమే.

5. అభ్యుదయ మార్గానికి దగ్గరగా ఉన్న ఖావాలను (పకటించిన వూర్వకవులనూ, రచయితలసూ గుర్తించి ఒక (పత్యేక దృక్పథంతో అధ్యయనం చేయటం, వారి రచనలను అన్వయం చేసి ఇెప్పటం ద్వారా ఈ వాదాన్ని నమకాలీన సాపాత్యంలో బలవడేటట్లు చేయటం అవసరం: లి. అభ్యుదయవాదం నమాజంలో శాశ్వతమైన విలువ లుంటాయని గుర్తించదు. అందువలన అటువంటివి సాపాత్యంలో కూడా ఉండటానికి వీలు లే చంటుంది. ఈ దృక్పథంతో చూస్తే సాపాత్యం కొన్ని విలువలను (వచారం చేయటానికి గాని, (వసారం చేయటానికి గానీ ఉపయోగపడుతుంది కాని, వబోధం చేయటానికి గానీ తరతరాల (వఖావాన్ని కల్పించటానికి “గాని వినియోగవడదు. అందువలన కవిత్వంలో, పెద్ద పెద్ద (వ(కియలు పనికిరావు. ఖండకావ్వా లయితే మరీ నయం.

6. క్రవిత్యంలో ్యవ్యకియ కంకు రూపం ముఖ్యం. కథ కంకొ వర్ధనం? ' మనోభావాలకంటె “మాక్క్సిన్దు భావజాలం” (వధానల. చెప్పే వద్ధతి ఈంకె చెప్పే విషయం గణనీయం. 14066 ను పాటించిన దానికంకు 41004 ను పోషించటం ముఖ్యం.

7. పీడిత వర్గం, కార్మికకర్షకవర్గాల అభ్యుదయం కోనం రచయిత కృషి చేసే యత్నంళోనే తన కవితను వాహికగా వాడుకోవాలి. పీడిత వర్గ (వతినిధిగా తన గొంతు వినిపించాలి. ఎవరిని గురించి _వాస్తున్నాడో, ఎవరికోనం వాస్తున్నాడో, ఏ (వయోజనం కోసం (వాస్తున్నాడో వాటిని తెలిసికొని, వాటికి తగిన బాణీనీ, ఖాషనూ, వలుకుబడినీ, అభివ్యక్తినీ కవితలో _పతర్శించాలి.

రి. అభ్యుదయకవుల అదర్శాలు - " అంతర్జాతీయ దృక్పథంతో మానవాభ్యుదయాన్ని కాంక్షించడం; అర్థిక అనమానత అంతరింటి సాస్యువాద సమాజం నెలకొనడం; పెట్టుబజీదాలీ వ్యవస్థను కూల్మదోయడం ;ఫాసిస్టు వ్యతిరేక పోరాటం జతపడం, కాత్మిక కర్షకజనానికి ఉత్తమజీవనం కొతి దేశదేశాలలో సామ్యవాద సమాజు స్థాపన; ఒక్కొక్క సందర్భంలో కమ్యూనిస్టు అయిఉండనక్కర లేకుండానే వీడిత మానవుల (శ్రేయన్సును కాండ్రించి వాయడం; యుద్దాలు లేని విశ్వశాంతి; దేశపార్మోశామికీకరణ; ఉత్పత్తి సాధనాలను సమాజపరం చేయటం; వర్జవర్గరహితమైన వ్యవస్థను గాఢంగా కాంక్షిచడం; ' కులమతజాతి వ్యవస్థను నిర్మూలించి, అందమైన భవిష్యత్తును రూపొందించుకోవడం కోనం వికృతమైన (వకృతాన్ని తొలగించడం; ఏ టేశాలలో సామ్యవాద వ్యవస్థ ఏర్పడి ఉందో వాటి (శ్రేయస్సును కోరుతూ వివత్తు వచ్చినప్పుడు వాటి తరఫున నిలబడడం, ఈ అశయాల సాధనకై (వగతిశిలసాపాత్యాన్ని సృష్టించడం, (పాచీన సాహిత్యాన్ని ఆది రచింపబడ్డ కాలం దృష్ట్యా అవగాహన చేనుకోవడం; అందులోని (వగతిశీల భావాలను అకళింవు చేనుకొని వర్తమానానికి ఆన్వయించుకోవడం; (పాచీన జూనవదరీతుల్ని కళారూపాలను అభ్యుదయఖావాల

480 పాషాత్య చర్మితలో చఠరృవీయాంశాలు (వకటనేకు వినియోగించడం; వచనకవత్వాన్ని ఉద్యమంగా వ్యాఫింపచేయటం, మొత్తంపై వ్యక్తి చైతన్యాన్ని సంఘవైతన్యంగా పరివర్తింపచేయడం”. (డి. రామలింగం: అభ్యుదయ కవిత్యానంతర ధోరణులు .వు.570.

10. “అంతవరకూ తెలుగు కవిత్వానికి అనందం వర్యవసానం. ఖావకవత్వ్యం వర్యవసానం రసానందం కాకపోయినా, వృదయానుభఖూతికి, రసానందానికీ మధ్య ఉన్న ఖీదం విస్మరించి అనందాన్నే వర్యవసానంగా అంగీకరిస్తూ పచ్చారు కవులూ, విమర్శకులూ. ఎంత పారపాటుగా వర్తింపజేద్ధామన్నా అభ్యుదయ కవిత్వానికి రససిద్ధాంతం వర్తించదు. దానికి కారణం; అభ్యుదయ కవిత్వ వర్యవసాసం రపానందం కాదు; వైతస్యం ” ( డాక్టర్‌. 'వెల్నేరు నారయణరావు-

తెలుగులో కవితా వివ్లవాల స్వరూపం (1978).పు.]76€).

అభ్యుదయవాదులు కాల్పనిక కవిశ్వోద్యమం మీట తిలుగబడ్డా. ఆకాలంలో (వసిద్ధి చెందిన ఖండ కావ్య (ష్మకియను తిరస్కరించకుండా _గపాంచారు. దానికి కాఠణం ఖండ కావ్యం కంక పెద్దవైన ([ప(కియలు ఉద్యహవేగానికి వనికిరావని భావించటం. అవి వ్యూడల్‌వ్యవస్థకు (పాతినిధ్యం వహిస్తాయని తలంచకతుం. కాల్పనికకవులు ఖండకావ్య. వ్యకియాళూపాన్ని పద్యంతోనూ, గేయం తోనూ, కల్పించారు. అభ్యుదయవాదులు పద్యాన్ని 'ఛందోబంచోబస్తుల' (కింద, " సర్పవరిష్యగం' (కిందజమకట్టి, దాన్ని వచన వద్యం దుడ్డుక్కరలతో నడుము విరిగేటట్లు కొట్టాలనీ యత్నించారు. ఛందస్సులంటేు వద్యాలనే అర్థం అభ్యుదయవాదులు చేసిన వ్మకికరణమే. వద్యం వాస్తే నం్యపదాయవాది; అంకే అభ్యుదయ నిరోధకు డనే నిందార్థం. గేయం (వాసినా, వచన కవిత్వం (వాసినా అభ్యుదయవాది. అయితే, గేయ పద్యమనీ, వచన పద్యమనీ వ్యవవాోరం ఉన్నది; ఒక దానికంకు మరొకటి వరిఐుతగూవమనే అభ్మిపాయమూ ఉన్నది. గేయవద్యం, వచన పద్యం అనేవి ఖండకావ్యానికి రెండు రూపాలని చెప్పేవారు చాలనుంధి. అవ రెండూ రెండు ష్మకియలని భావించేవారు కొద్దమంచి.

“గేయ వద్య' 'వచన పద్య వ్యకియలు కాల్బనికయుగంలో వెలువడిన పద్య, గేయ (వ(కియల కంటు విశిష్టమైనవిగా భావించటంలో గల తొత్సర్యం ఏమిటంకే అవి అండించే అనుభవం మౌలికంగా విఖేదిన్తుందని వివేచించటమే. వెల్చేరు వాళు చెప్పినట్లు కాల్పనిక కవిత్వంలోని వద్య గేయ (వ(కియలు అనందాన్ని కలిగించటానికి నిద్మించినవి. అభ్యుభయ కవిత్వోద్యమంలోని గేయ వచనవచ్యాలు చైతన్యం కలిగించే వయోబనంతో వినిర్మించబడ్డాయి.. నేను “అనుభూతి వాదం' వ్యాసంలో (అభ్యుదయంకవిత్వాసంతర ధోరణులు: వు296-300 ) పేర్కానట్లు కాల్పనిక కపులసాపాత్య్యవ్మకియలవలన కలిగే అనుభవం 'స్యాత్మియీకరణాన్ని' అ్యశయించింది; అభ్యుదయ వాధుల కవితా వ్యకియల ఆఅమభవం “సామాజికీకరణా ' న్ని ఆ్యశయించి ఉంటుంది. మౌలికమైన ఈ ఖేటాన్ని పరిగణించి, అభ్యుదయ వాదులు గేయవద్యాలని, వచనపట్యాలని పిలిచేవి. శాల్బనిక యుగ [వ్యకియలకంకటు భిన్నమైనవిగా వరిగణించటం న్యాయమని నా అభపాయం కూడో.. '“గేయవపద్యం. ' పచన పద్యం ఖండ కావ్య ,వయోగాలుగానే కాక (వత్యేక్కష్యకియలుగా లెక్కించే పరిపాటి (వచారంలో లేకహావటంచేత వాటి విశ్లేషణ విశేషంగా నాగలడు.

0డ్మ అభ్యుదయ వాదం : నవ్య సం్యపదాయవాదం అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమం కంకై నవ్యనర్యపదాయకవిత్యోద్యమరి ఎన్నోవిధాల విలక్షణ మెనది, విశిష్టమైనది కూడా. అలా కావటానికి ముందుగా చెప్పుకోదగిన కాఠణం ఒకటి ఉన్నది. సవ్యనంపదాయోద్యమాన్ని సాగించిన పముఖులైన రచయితలలో కొందరు - అంకే విశ్వనాథ నత్యనారాయణ, రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ, పుట్టవర్తి నారయణాచార్యులు, ఇం(దగంటి హనుమచ్చా!స్తి, తల్గావజ్ఞల శివశంకర క్యాస్తి, నాయని సుబ్బారావు _,పభృతులు - అటు కాల్పనిక కవిత్యోదమంలో తలమున్కలుగా మునిగి వైటపడ్డ వారు కావటం చేతనూ. ఇటు - అభ్యుదయవాదులలోని వామవక్షియుల వ్యూహంలో మొదట చిక్కినా. రాజకీయ వక్షాల అజమాయిషీనీ, మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతానికి ఎల్లప్పుడూ కట్టుబడి ఉండే నిబద్ధతనూ వ్యతిరేకించి, డానిని తెగ (తెంచుకొని విముక్తులైనవారు కావటం చేతనూ, వారు కూలంకషంగా యోచించి. సాపాత్య శ్రేయస్సును లక్షించి, పై రెండు ఉద్యమాలకంకు విలక్షణంగానూ, విశిష్టంగానూ ఉండే నవ్య సత్యవదాయమార్గాన్ని ఎన్నుకొని, దానిలో ఉద్యమన్ఫూర్తితో 1పయోగాలు న్యృపయత్నంగా, సాధికాగికంగా నిర్యపాంచారు. ఖావకవిత్వంమీద సాగించిన తిరుగుబాటుగా మొదట తలయెత్తినా, అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమానికి (వత్యర్థిగా (కమంగా రూపాందిన సాపాత్యోద్యమం శవ్యసం్యవదాయోద్యమం. అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమం సామాజిక తత్వదర్శనం (మార్క్సిజం) (పాతివదికగా వుట్టింది. అదే జీవితంగా, లక్ష్యంగా జీవించింది. ' చివరకు సాహిత్యమంటే అభ్యుదయ సాహాత్యమే- లేదా- మార్క్సిన్వ ' సాపాత్యమే అని సాహిత్య 'రంగంలో స్టాపించటానికి ఉద్యమించింది. అదే అ ఉద్యమంలోని తారాస్థాయి. అదే నప్యనర్యపదాయవాదులు వ్యతిరేకించిన వతాకస్థాయి. నప్య సం్యపదాయవాదులు మాల్క్సిజం గురించి క్షుణ్ణంగా చదివినవారే. అంతేకాదు, అ వాదానికి సంబంధించిన సాహిత్యాన్ని గురించి పపంచంలోని మేధావులు, సాహితీవేత్తలు ఎలా సృందిచారో, (వతిన్పందించాలో కూడా అధ్యయనం చేనినవారే. మార్క్స్‌ వింగిల్స్‌ తమ సిద్ధాంతంలో సాహిత్యం అర్థిక సాంఘిక వ్యవస్థలచేత నియంతిత మౌతుందని, అర్థిక నాంఘిక [1వమాణాలతోనే సాహిత్యపు ఎలువలు నిర్ణయించబడతాయనీ, నిద్ద్వంద్వ్యంగా ఎక్కడా' పేర్కొనలేదు. వారు అప్పుడప్పుడూ సాపాత్యంమీదా. మవోకవుల రచనలమీదా వ్యక్తం చేనిన అభి,పాయాలను గమనిస్తే సాపాత్య సృష్టి సర్వ నస్వ్యతం్యతమైనదిగా గుర్తించినక్లు స్పష్టమౌతుంది. కొన్ని కొన్ని యుగాలలో వెలసిన మవాోకావ్యాలకూ,. అయా కాలాలలో ఉన్న ఆర్థిక పాంఘిక వరిస్థితులకూ సంబంధం కనవడటం లేదని కూడా వారు చెప్పారు... కానీ, [కమంగా మార్క్సిస్టు ఆలోచనా ధేరణులలో వచ్చిన మార్పులనుబట్టి కావ్యాల, కళాఖండాల విలుపలను నిర్ణయించటానికి మార్క్సిజమే ,పమాణమనే సిద్ధాంతం వచ్చింది. స్టాలిన్‌ కాలంలో సాహిత్య స్వాతరృత్యం పూర్తిగా అంతరించింది. పార్టీ విధానాల ననునరించి [వాసే (వాతలుగా, [వచారసాధానాలుగా సాహితి ,వ్యకియల్ని పరిగణించటం జరిగింది. రెనె వెలెక్‌, ఆస్టిన్‌ వారెన్‌ మాటలు గమనీంచదగినవివ "3120030 లం+యల జులుం 116 064600 01

482 పసాపాత్య చర్మితలొ చర్చనీయాంశాలు ం రం 0% ఢయింణరంణం 0౯11020002 900టటం.. జాం ఏ కాంత టం అసల సు 11% 'ఈ౫౦ 300131 080౪760౧00; 90642] 18020000 బి ౦040/ 006 401 10140 ౬064 ఏ 20404103 2 ఉం టంంగ/ 01280, బయ 000 ౧0163 తం ₹0*/ త! 11060000 ఏ రగ జ4 మ 1౫12606060 23 113 ౨4 0౯9063! 10 ఏ ఏగంల12. 886 ఐల ఏ 20 3400688 [0౯30610408 6౯9౦110౬ 0 02 3 0౪11 0ఆ56[ం1000 జక ౧964 ". ౧ం0/00 ఓ10ఇరుఃు వు.109). అధునిక తెలుగు సాపాత్య రంగంలో నవ్య సం్యపదాయవాదులు అభ్యుదయసాహిత్యమని పిలువబడే సూర్క్సిన్టు సాహిత్యం మీద, దానివెనుక నున్న సామాజికతత్త్వదర్శనంమీదా పై విమర్శకుల ఖావాల నంటి ఖావాలే కలిగి ఉండేవారు. వారి దృక్పథంలో సామాజిక తత్వదర్శనంగల ,(వ్యకియలు వేరు, సాహిత్యతత్త్యదర్శనంగల (వ్మకియలు వేరు. నవల, కథానిక మొదలైన (వ్యకియల (ప్రాతిపదిక సొమాజికతత్త్వదర్శనం అయినా, అది నియతంగా మార్క్సిస్టు దృక్పథమే కావాలని నవ్యసం్యపదాయ వాదులు బెవ్పరు. పై పెచ్చు అది పొక్షికమవీ, మార్క్సిజం మాసవవికాసంలో మొదటి మెట్టు మ్యాతమే ననీ నమ్ముతిరు. సమ్మ్యగమానవ వికానం జీవితధ్యేయమనీ, సాహిత్యలక్ష్యమనీ నవ్యనంయపదాయవాదులు సంఖావించారు. అంతే కాదు. నేడు సోవియట్‌ 'అధ్యక్తుడు +4 గోర్భచేవ్‌ తెన్నన్న మార్పులకు మూలకారణమైన మానవ అంతర్వికాన స్కూతం నవ్యసం్యపదాయవాదులు 1933 లోనే దర్శించారు. “పెర్విస్టాయికా' లోనిఈ మాటలు గమనించండి... “ ఈ నాడు మా వధాన కర్తవ్యం వ్యక్తిని అత్మికంగా ఉన్నతుని చేయడం; అతని ఆంతరిక (వపంచాన్ని గౌరవిస్తూ, అతనికి నైతిక శక్తిని అందిస్తూ మే మూ కర్తవ్యం నిర్వహించాలి. సామాజికంగా చురుకైన వ్యక్తిని అత్మికంగా నంవద్వంతుని, న్యాయమైన వ్యక్తిని శుద్ధమైన అంతరాత్మ గల వ్యక్తిని తీర్చిదిద్దేందుకు సమాజంలోని నమస్త బౌద్ధిక శక్తులు, నంన్కృతీ శక్తులూ కృషి చేసేలా చేసేందుకు మేము ,పపయత్నిన్తున్నాం. తన కృషితో సమాజానికి అవనరం ఉన్నదనీ, ఆత్మగౌరవానికి భంగం కలగటం లేదనీ, తనను విశ్వనిస్తున్నారనీ, గౌరవిస్తున్నారనీ, వతి వ్యక్తీ తెలుసుకోవాలి; హృదయంతో ఆనుభూతి చెందాలి. వ్యక్తి ఇదంతా చూడగలిగినవ్వుడు మరింత సాధించే శక్తి అతనికి ఉంటంది”. (పెరస్టాయికా(తెలుగు అనువాదం) (1988) ఏళశాలా్యధ వబ్లిషింగ్‌ హౌన్‌; వు.24). గుర్తించబడిన (పజ్యూాపతినిధిగా (శ గోర్భచేవ్‌ గుర్తించిన మానన వికాన న్యూతాన్ని భారతీయ దర్శనంతో దాదాపు అరు దశాఖ్టాల (కితమే తెలుగులో నవ్యనంపచాయోద్యమ (పవక్షలు తమ (పయోగాల ద్వారా (పవంచించి చూపించారు. ఈనాడు యూరవ్‌ దేశాల్లో జరుగుతున్న పరిణామాలను వారు అనాడు సమాజంలో నహజంగా ఏర్పడాలని సంఖావంచారు.. 1990 సూత్న నంవత్సరోత్సవాలలో, దానికి ముందు జరిగిన (కిన్‌మన్‌ వేడుకలలో సపోవియట్‌లో వినబడిన చర్చి గంటల సవ్వడిని నవ్యసర్యవదాయ కవులు ఒక అర్ధ శతొట్లి ముందే వినాలని అఇింవాతు, వారి అశలు, అశయాలు విశ్వనాథవారి ఈ మాటలలో దేవాలయ ధఘంటా నినాదాలుగా నినదిన్తున్నాయి - "1 ౪04 80 100400 ఇ ఆగటం ఆగిన! జకే ఈఇుయికంలితటుక? ౪06 2౦ ఇజం 10 తరగని 10 ౫6 ౧౦జీ!కంయే ఏర హటంం [0౯ ం 906 6 కాంగణంం 3 ట0ం కంటం 1876 19 ఉంటాంంళా. 14/1! 00000/ 98406 6 50012190 05 మ "౯౪70౫ | అవిరే రంల ఉం సూయ 0009 ఇగ11009, | జి లం ౧00 0600+జంగలగ1ంటీ ర 00910 210 డగ 19 టబ సట | అజం! 38 తం 98000 టాం ౧0040 ఢ౦ 2 ఆర యయ ఏం జజ వరే అకాజ1ంట” (విమర్శని? విశ్వనాధ వాబ్మయ జీవిత విశేష నంచిక(1277 )..

అభ్యుదయ వాదం 2 నవ్య సర్మ్యపదాయవాదం శీఖిప్ర కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయ వరిశోధన వృతికా పు.77).

విశ్వనాథవారు సామాజిక జీవితం, (పభుత్వ వ్యవస్థ ఎలా ఉండాలని అరవైయేళ్ల ,కితం అనించారో అటువంటిది నేడు అవసరమని తూర్పు యూరప్‌ ఖావించి, దాన్ని సాధించుకొంటున్నది. అంటే , విశ్వనాథ మొదలైనవారు నాడు నవ్యనయ్యపదాయోద్యమలక్ష్యాలుగా చెవ్వుకొన్న అంశాలు నేడు విశ్వజనీనంగా అమోదయోగ్యాలౌతున్నవన్నమాట! మరొక విశేషమేమంటే - నాడు విశ్వనాధవారు చెప్పింది భారతీయ తాత్విక దర్శనంలో నుండి పుట్టిందే; వివేకానందాదులు (వవంచించిన అధ్యాత్మిక సోషలిజానికి చెందిన మానవతావాదమే. అయితే, దానిని జీవితానికి అన్వయించి వివేకానందాదులు (_పబోధిస్తే, నవ్యసం్యవదాయవాదులు దాని నాధారంగా చేసికొని తమదెన ఒక నవ్య నంపదాయ సాహిత్య దర్శనాన్ని రూపాందించుకొన్నారు. దాని కనుగుణంగా వివిధ (వయోగాలు నిర్వషాంచారు. వివేకానందునిలోని ఆధ్యాత్మిక సోషలిజం విశ్వనాథలో నవ్య సంప్రదాయ దర్శనంగా పరిణమించింది. నవ్య సం్యవదాయవాదం మార్క్సిజం కంకు ముందు చూపు కలిగింది; వివేకానంద, అరవింద మవార్షి, మపోాత్మగాంధీ (పభృతులు (పతిపాదించిన సామాజికాధ్యాత్మిక వాదాలను తనలో సంవదించుకొన్నది. అంతేకాదు, ఖారతీయ సాహిత్య దర్శనం (పాతిపదికగా పాశ్చాత్య సాహిత్యరంగంలో కాల్పనికోద్యమకాలం నుండి వెలువడిన సజాతీయ సాపాత్య నిద్ధాతాలను నమయోచితంగా, సార్ధకంగా తనలో సమన్వయించుకొన్నది. నవ్య సనం్యవదాయ సాపాత్య దర్శన మూలాలు (పాచీన సాపాత్యదర్శనాలలో ఉన్నట్లు మనకు తెలుస్తున్నా, అవి అధునిక మూల్యాలతో సంవదించబడి అభినవంగా ఒక సాహిత్య దర్శనంగా అవిష్కరించబడినట్లు మనం అర్థం చేసుకోగలం.

సామాజిక తత్వదర్శన మూలమైన అభ్యుదయవాదానికీ, సాహిత్యతత్వదర్శనమూలమై న నవ్యసం్యపదాయవాదానికీ వస్తుతః తత్త్వతః ఖేదం కొట్టవచ్చినట్ట్లు కనపడుతుంది. అభ్యుదయ సాపాత్యం వర్గసంఘర్హణను చితిస్తే, నవ్య నర్యపదాయం వర్గసామరస్యాన్ని పోషిస్తుంది. భారతీయ సమాజ వరిణామ వికాసం గతి తార్కిక ఖొతికవాదమే (పాతిపదికగా, అంతర్జాతీయ నమాజవికాసంలో భాగంగా చార్మితకంగా సాగి ఉంటుందనీ, అ వరిణామంలోని ఖాగంగానే సాపాత్యాన్ని వివేచించి విలువకట్టాలనీ అభ్యుదయవాదం చెవుతుంది. నవ్యసర్యవదాయవాదం కూడా పరిణామాన్ని అంగీకరిస్తుంది. అయితే, మానవజాతి తన మానవత్వం యొక్క అస్తిత్వాన్ని వపరిరక్షించుకొవే సామాజిక విలువలను వదిలవరచుకొంటూనే, లొకికాభ్యుదయాన్ని సాధించే సాపేక్షిక విలువలను ఆయా కాలాలలో మన్నిస్తుందని విశ్వసిస్తుంది. మౌలికమైన మానవత్వమూర్తిమత్వాన్ని ధార్మికంగా, ఆర్థికంగా, భావవరంగా, జ్ఞానపరంగా, యుగోచితవికాసంవైవు పురోగమింవచేస్తూ, అ వికాసంలో వ్యక్తిగా మొదలై సాంఘిక శక్తిగా మానవుడు ఎలా తన ప్యాతను నిర్వహిస్తాడో వ్యాఖ్యానించే సాత్విక పాధనం సాహిత్యంగా నవ్య సం్యపదాయం నసంఖావిస్తుంది. అభ్యుదయవాదం సాహిత్యంలో గతానుకరణ రూవంగా కనిపించే నర్మపదాయాన్ని గర్హిస్తుంది; సామాజిక నవా కవితకు జీవితమని నిర్దేశిస్తుంది; మార్క్సిజం పట్ల నిబద్ధత నిత్యమని నియమిస్తుంది. .ఈ ్యతివేణీ సంగమమే అభ్యుదయమనీ, విఫ్లవమనీ పేర్కొంటుంది. నవ్య సం్యవదాయుల దృష్టిలో సర్యపదాయం అవిచ్చిన వికాన *లం కలిగినది; అయాకాలాలలో అభినవదర్శనాన్ని సమాజానికీ, సాహిత్యానికి అందించే సమావోరజివనదైతన్యం స్మ్యపదాయం. సమౌజం ఒక వూర్ణదెతన్యమనీ, అందులో ఖభాగంగానూ, చానికి పోషకంగానూ, దాని వికాన శక్తిగామా ఉండే మానవుడు కూడా వ్యక్తిగా , శక్తిగా

4డీ సాహిత్య చర్యితలో చర్చనీయాంశాలు వూర్ణదైతన్యరూవుడనీ, ఒక పూర్ణశక్తినుండి, మరొక వూర్చశక్తి పుట్టి మరలా అందులో లయిన్సూ _భ్రైతంగా కనపడుతున్నా అద్వైతంగా అభివ్యక్తమయ్యే విశ్వ చైతన్యాన్ని సంతతపూర్ణవికాన [పస్థానం వైపు మానవుడు పురోగమింపచేస్తుంటాడనీ నవ్య స్య్యపదాయవాదం దర్శిస్తుంది. ఆ సంతత పూర్ణ వికాస (పస్థానాన్ని ఆయా యుగాలలో దర్శించిన మవాోకవులు రచించే కావ్యాలు కళాత్మకంగా, (పతీకాత్మకంగా, రసాత్మకంగా విశిష్ట్రష్మకియలలో చేసే జీవిత విమర్శలే. సమాజ దర్శనాన్ని సాహిత్య దర్శనంగా పరివర్తింపజేసుకొనే ,పతిభావంతుడే మవోకవి. భావజాలాన్ని మ్మాతమే [పతిపాదిం చాలని అనుకొనేవాడు (పబోధకుడు కావచ్చు లేదాాపచారకుడు కావచ్చు కాని, మవాోకవి కాడు. మహాకవికి జీవితతత్వాన్ని గురించి ఎంత అ కశొప"*న ఉండాలో, సాపాత్యకళాతత్త్వాన్ని గురించిన అంత దార్శనిక శక్తి ఉండాలి. తాను నివసిస్తున్న కాలంలో జూతిజీవనంలో (పతిఫలిన్తున్న వివిధ దృక్పథాల తులనాత్మక వివేచనంతో పాటు, అవి మానవ మౌలిక మూర్తిమత్వవికాసానికి దోహదం చేసే నమన్వయాన్ని కూడా మవాోకవి సాధించాలి. దాన్ని కళాత్మకంగా ఉన్నత (_పమాణాలతో అవిష్కరించాలి. ఆ రచన సాహిత్య వికానంలో మరొక వినూత్న సర్యపదాయాన్ని సాధించాలి. అది గతంలో నుండి వికసించిన శ్రేయన్సు. ఒక పూర్ణత్వంలో నుండి వుట్టిన మరొక పూర్ణత్వం. ఇది వైరుధ్యం లేని వరిణామం. ఎప్పటికవ్వుడు పరిపూర్ణంగా వ్యాభ్యానించబడుతున్నా, పరివూర్ణత కాలంతో పొటు ముందుకు సాగుతుందని విశ్వసించి మానవమూర్తిమత్వం మీద, సమాజ (శ్రేయన్సు మీద సంపూర్ణ విశ్వాసాన్ని (పకటించే పస్టానం నవ్య సం్యపదాయవాదం. వరిణామాన్ని అంగికరించే నవ్య సర్యవదాయం మౌలికమైన శాశ్వతమైన కొన్ని విలువలను మౌనవ వికాసం _వమాణంగా అంగీకరిస్తుంది. యుగ యుగాల మానవ చరి[(తలో మానపజాతి వురోగతిని నవ్యసం్య్యపదాయం దర్శిస్తుంది. మానవజాతి తాను పురోగమిస్తూ తన చుట్టూ ఉన్న జీవరానులు కూడా తనతో పాటు పురోగమించడానికి నహకరిన్తుంది. అ వురోగతిని అడ్డుకొనే వ్యక్తులను గాని, మానవేతర శక్తులను గాని మానవజాతి ఎదుర్కొంటుంది. మానవ నమాజంలోనే మానవత్వవు విలువలను ధ్వంసం చేసే దమనశక్తులను, వాటిని పోష్టించే వ్యక్తులను గుర్తించి, వారిని శిక్షించి మానవ వికాస _పన్హానాన్ని నిష్కంటకంగా ముందుకు సాగించటానికి ముఖ్యంగా తోడ్పడేది మానవఖౌతిక శక్తి కాదు; అంతశ్శక్తి. దానినే నవ్యసర్యపదాయ వాదులు ఆత్మశక్తి అనీ, ఆధ్యాత్మిక శక్తి అనీ, ధార్మిక శక్తి అనీ, దైవీ శక్తీ అనీ, ఎన్నో పేర్లతో పిలున్తారు. మానవ వికానం ఒక్కొక్క కాలంలో తన అస్తిత్వాన్ని యుగోచిత (శేయన్సు సాధించుకొనే నిమిత్తం ఒక్కాక్క వరివూర్ణ దశావన్థను పొందుతూ ఉంటుంది. అది ఒక పూర్ణంలోని పూర్ణం. అలా దర్శించటమే నర్యపదాయం. అది పూర్ణం నుండి ఒక నవ్య దర్శనాన్ని పూర్ణంగా సాధించటం నవ్యనందాయం. ఆది పూర్ణంలో ఖాగంగా లీనమై పోయే సమన్వయాన్ని కళాత్మకంగా వ్యాఖ్యానించే ఒక వినూత్న మవోకావ్యమే నవ్య నర్మవదాయ సాహిత్య _ప్యకియ్యావయోగం. నవ్య సర్యవదాయవాదులకు వారిదైనె నామాజిక స్పృవా ఉన్నది, దాన్ని వ్యక్తికరించే సాహిత్య స్పృహ ఉన్నది. వరిణామాన్ని అంగీకరిస్తూనే వరివూర్ణత్వు వట్ల (వగాఢమైన నిబద్ధత్త ఉన్నది. సవ్య నర్యవదాయచాదులు మానచ వికాన వాదులు. ఆ వికానం అభ్యుదయవాదులు చెప్పే ఖౌొతిక దృక్పథం కంఠకు ఇంకా ముందుకు సాగే ఆధ్యాత్మికదృక్పథం ,పమాణంగా కలది. మానవుడు ధర్మార్ధ కామమోక్షులను సాధించే సాధకుడుగా ఆయా యుగాలలో-పొందే వరివపూర్ణత్వాన్ని ఎలువకట్టే విమరునమే సాహిత్య ధ్యేయం నవ్యనర్యవదాయవాదులకు. అందువలన అభ్యుదయవాదులు

అభ్యుదయ వాదం : నవ్య సం్యపదాయవాదం 485 చెప్పే జీవతవు విలువలను నవ్య పర్యపదాయవాదులు ద్వేషించరు. అయితే, అవియే నిత్యాలనీ, సత్యాలనీ, పరమార్థాలసి, విశ్వసించరు. మార్క్సిజం కానీ, వహ్యూమనిజం కానీ, హేతువాదం కానీ, మరేవాదం కానీ, అది సామాజికం కానీ, సాహిత్యపరమైనది కానీ, అవన్నీ మానవమూర్తి మత్వవఎకాసానికి తోడ్పడే ముందడుగులుగా నవ్య సంప్రదాయవాదులు గౌరవిస్తారు. కాని, అవి మానవపురుషార్థ సాధనా మయమైన జీవిత గమనానికీ, పరిణామానికి, ,పగతికీ, శేయన్సుకూ ఒక పరిపూర్ణ వ్యాఖ్యానాన్ని ఇవ్వగలిగినవా ? లేవా? అని నిశితంగా విమర్శిస్తారు.

ఈ జీవిత విమర్శలో నవ్యసం్య్యవపదాయవాదులు ఖారతీయ తత్వదర్శనాలను, సాహిత్యదర్శనాలను పరమ్మపమాణాలుగా నమ్ముతారు. భారతీయ దర్శనం మంచి ఎక్కడున్నా 1గపొన్తుంది. “దానిని తన పరిణామ్మకమంలో యుగోచిత వరివూర్ణత్వ సాధనకు పోషక్కదవ్యంగా (గపాన్తుంది. తన మౌలిక వ్యక్తిత్వానికి, మానవ మౌలిక మూర్తి మత్వానికి శ్రేయోదాయకమైన నవ్య నమన్వయానికి సాధనంగా వాడుకొంటుంది. నిత్యత్వాన్నీ, నవ్యత్వాన్నీ, విరోధం లేని పూర్ణ దశలుగా దర్శించే తత్త్వాన్ని వివధ (ప్యకియల ద్యారా సవిమర్శక మైన బైతన్యంతో అఖివ్యక్తికరించే సాహిత్యోద్యమం నవ్య సం్యవదాయోద్యమం.

(ఆదివారం అంధ్యవభ : 14.1.19090) ॥ " ల” . జ గ్‌” [ ల్‌ ” క వ మ సకాల జ మ ర! ; శల టి

095 నవ్య సంపదాయవాదులు - తిప్పికొట్టినడాడులు నవ్యనం్యపదాయ వాదుల సాహిత్యదర్శనం రస సిద్ధాంతంమీద అధారపడి ఉన్నది. రన సిద్ధాంతం ఎంత విశాలమైన (ప్రాతిపదిక కలిగి ఉన్నదో, ఎంత విశ్వజనీన 'మైనదో ఆధునికులు అవగాహన చేసుకోవడానికి వీలుగా ఆచార్య నగేంద రససిద్ధాంతం మీద (పామాణికమైన (గంథం రచించారు. నవ్య సర్యవదాయవాదిలాగా వాదించే విమర్శకుడు అచార్య నగేంద. (పాచ్య పాశ్ళాత్య సిద్ధాంతాలతో తులనాత్మకంగా పరిశీలించిన తరువాత ఆచార్య నగేంద రససిద్ధాంతాన్ని గురించి ఈ (కింది ఫలితాంకాన్ని (పకటించారు-

“ ఈ సిద్ధాంతం అధారంగా సమస్త దేశాలకు, సమస్త కాలాలకు సంబంధించిన నృజనాత్మక సాపాత్యాన్ని, నృజనాత్మక సాహిత్యంలోని ,పతిరూపాన్ని, నముచితంగా విలువకట్టవచ్చు. దీని వరికల్పన ఎంత సర్వాంగిణమైనదంటే - మానవచేతనకు మూల్యపవృత్తి అయిన రాగతత్తాన్ని అధారంగా (గహించి ఇది ఇతరాలయిన అన్ని (పముఖ తత్వాలను సముచిత రూపంలో స్వీకరిన్తుంది. అందువల్ల జీవితంలోని సమస్తరూపాలతో, వివిధ _,వమాణాలతో రనసిద్ధాంతానికి సంపూర్ణ సామంజన్యం కుదురుతుంది. అ సామంజనస్యంలో వేర్వేరు వాదాల అతర్విరోధం అంతర్భవించిపోతుంది. రన నిద్ధాంతం దృఢమయిన మానవ వాద ఆధారం మీద ను(వతిష్టితమయి ఉండటమే దీనికి నిజమయిన కారణం. ఇది మానవుణ్ణి అతని దేహమూ, ఆత్మ, శక్తి-సీమ , శక్తి

• హద్దులు, సమన్త రాగద్వేషాలు - వాటితో సమ్లో స్వీకరిన్తుంది; అందువల్ల మానవుడి భూత, భవిష్యత్‌, వర్తమానాలతో దీనికి విడదీయరాని సంబంధం. మానవవాదం మానవుణ్ణి అంతిమ సత్యంగా ఖావించి, జీవన వికాసంతోపాటు నిరంతరం వికాస శీలముయి ఉన్నట్లు, రససిద్ధాంతం మానవ సంవేదనను చరమునత్యంగా భావించి, నిరంతరం వికాస శీలమయి ఉన్నది. జీవితగమన విధానం మారినన్సుడల్లా, మానవవాద పరికల్పనలో కూడా మార్పులు వస్తూ ఉంటాయి; సరిగ్గా అదే విధంగా వాజబయ గమనవిధానాలలో మార్పులు . వచ్చినవ్వుడల్లా . రస న్వరూపం కూడా వ్యాపకమయిపోతూ ఉంటుంది. జీవితంలోని నిరంతర వికాన శీల సిద్ధాంతాలను, అవసరాలను మానప వాదమే ఆకళింవు చేసుకోగలిగినట్లు, సాహిత్యంలోని వికాన కీలచేతనకు కూడా రససిద్ధాంతం వల్లనే పరితుష్టి కలుగుతుంది. జీవనభూమికలో మానవతను మించిన మహత్తర నత్తం అవిర్భవించనంతవరకూ, సాహిత్య భూమికలో మానవ నంవేదనను మించిన రమణీయ సత్యం కల్పించబడనంతవరకూ, రససిద్ధాంతాన్ని మించిన మర్మోపామాణికమయిన సిద్ధాంతవరికల్పన కూడా జరుగదు” (రస సిశ్ళాంతం: అనువాదం - డా.. ఖీమసేన్‌ “నిర్మల్‌ ; తెలుగుఅకాడమి (వచురణ(1985) - పు.3899 - 390).

ఈ రస సిద్ధాంతాన్ని నవ్య సంపదాయ వాదులు గతానుగతికమైన అనునరణగా చేపట్టలేదు. రసం కంటె ఖావాన్నీ, భావావస్థలనూ, స్థాయికంకు మానసోద్వేకస్థితులనూ ఎక్కువగా మన్నించే భావకవిత్వ అక్ష్యాలనూ, కాల్పనిక కవితా వవృత్తులనూ కాదని వరివూర్ధకళానుభవం వైపు

నవ్య సం్యవదాయవాదులు - తిప్పికొట్టినదాడులు జరిగ

సాహిత్యాన్ని వయనింపజేసే[ వయత్నంలో చేపట్టిన ఉద్యమం నవ్యసం్యప దాయోద్యమం. సామాజిక

తత్వభూమికలను ఆధారంగా చేసుకొని వుట్టి సాపాత్యన్వభావాన్ని తమలో (పతిఫలింపచేసుకోనే

నవల, కధానిక, మొదలైన ష్మకియలు అందుకోలేని రసానుభవన్థితిని మరలా కావ్యరంగంలో

వునస్టావనం చేయాలనే లక్ష్యంతో కాలంలోని అవసరం గుర్తించి అవిర్భ్శవించిన సాహిత్యోద్యమం

నవ్యసం్యవదాయం. తెలుగులో ఈ ఉద్యమం కాల్పనిక యుగ కవితా [వ్యకియల యొక్క పరిమిత

శక్తి యుక్తులపై అసంతృప్తి (పకటించిన రన సిద్ధాంతవాదులు మానవ కళానందానుభవ నమ్యగ

మూర్తిమత్వాన్ని అవిష్కరింవగల కావ్య కళ్ళాష్యకియలను ఆధునిక దృక్పధంతో వఎలువరించటానికి

చేసిన విశిష్ట [వయత్నం నవ్యసం్యవదాయోద్యమం అంతే కాదు, ఈ యుగంలో సాహిత్యంమీద

సాగిన వివిధ దండయ్యాతలను గుర్తించి వాటినుండి సాహిత్యాన్ని రక్షించటానికీ, వాటిపై

తిరుగుదాడిగా ఒక ఉద్యమాన్ని రూపొందించి బలపరచటానికీ, నవ్యసంపదాయోద్యమం కృషి

చేసింది. ఈ సందర్భంలో సాపాత్యంమీద జరిగిన దాడులను గురించి కొంత పస్తావించటం

అవనరం.

తెలుగులో నవ్యసంయ్యపదాయవాదుల భావాలవంటి ఖావాలను, సాపాత్య సిద్ధాంతాలనూ,

వెలుపరించిన ,పనిద్ధ పాశ్చాత్య సాహిత్య విమర్శకుడు రెనె వెలక్‌ "సాహిత్యం మీద దాడి" ( ది ఎటాక్‌ అన్‌ లిటరేచర్‌) అనే వ్యాసం (వాశాడు. ఈ శతాబ్దంలో సాహిత్యంమీద దాదావు నాలుగు విధాలుగా దాడులు జరిగాయని ఆయన విశ్లేషించాడు. వాటిని స్టూలంగా పేర్కొంటే ఇలా ఉంటాయి . 11,

రాజకీయ సిద్ధాంతాల (వేరణతో సాగిన దాడి. 2. భాష మనిషిలోని లోతైన భావాలనూ, అంతర్హృష్టినీ, విశ్వరహస్వాలనూ అభివ్యక్తం చేయగలిగిన సామర్థ్యం లేని దనే వాదం (పేరణగా సాగిన దాడి.3.

కవితా సొందర్యతత్తానికి వ్యతిరేకంగా సాగిన దాడి. 4. ఖావ వసార్యవ్మ్యకియా ఖేదంగా రూపాన్ని మలచుకొనేదే సాహిత్యం కాబట్టి ఆధునిక (పసార సాధనాల ద్వారా రూపొందించే (వ్మకియే

సాపొత్యమని భావించేవారు సాగించే దాడి. ఈ నాలుగు రకాల దాడులూ సాహిత్య రంగంలో దుమారాలు రేపి మౌలికమైన సాపాత్య తత్త్వాన్ని దర్శించటానికి అడ్డంకులను సృష్టించి, సాహిత్య విమర్శ మార్గంలో సంక్షోభాన్ని కలిగించాయని రెనె వెలక్‌ ఖావించాడు. అ దాడుల వలన కొన్ని విలువలు నేల కొరిగిపోయాయి. అయినా సాహిత్య్మతత్వ దర్శకులు చేనిన తిరుగుదాడులు కొన్ని మౌలికమైన విలువలను సంరక్షించగలిగాయి. ఈ తిరుగుదాడులు ఫలితంగా ఆ దాడులు కొన్ని దుమ్ముకొట్టుకొని పోయాయి. చివరకు అ దాడులు ఏయే [(వయోజనాల కోసం సాగాయో వాటిని విజయవంతంగా సాధించలేకపోవటమే కాకుండా, చేరుకోవలనిన గమ్యాన్ని, చూపవలసిన వెలుగునూ సమర్థనీయంగా వదర్శించలేకపోయాయి.

పూర్వయుగాలలో సాహిత్యం-పాలకవర్గాల (పయోజనాలకు ఊడిగం చేయటానికే ,పధానంగా

నృణించబడింది. అభివృద్ధి లేదా అభ్యుదయ నిదోధక లక్షణం దాని స్వభావం. ఉన్నతవర్థాల కొన్నత్యాన్ని చ్యితించటమే దాని నైజం. వర్గ విఖేద కల్పన, మేధావి వైఖరి, సామాన్య ,వజలకు అందరాని [మానిపండులా ఉండటం అనే లక్షణాలే దాన ఘనత. కాబట్టి, అటువంటి సాహిత్యాన్ని సమూలంగా మట్టుపెట్టాలి. మానవునికి రాజకీయంగా అభివృద్ధి సాధించి, సాంఘికంగా అభ్యుదయాన్ని అందించే సాహిత్యమే ఆధునికయుగంలో ఉపాదేయం - అనేదే రజకీయపరంగా సాగే దాడిలోని తాత్సర్వం.

498 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు

ఇాషకూ అభివ్యక్తికీ వాస్తవంగా సంబంధం లేదనీ, మనిషిలోని అంతరంగావస్థలను వ్యక్తంచేసే వాచ్యమై న శక్తి భాషకు లేదనీ, అంతరమైన బీభత్సాన్ని గానీ, సొందళ్యాన్ని' గానీ, వదాలు (పత్యక్షంగా మోసుకొని రాలేపనీ, శబ్దం కంకొ నిశ్శబ్దమే అభివ్యక్తికి సమర్ధవంతమై నదనీ, ఒక వేళ అంతర్వ్యక్తిని శజ్బం వ్యక్తం చేయటానికి పయత్నించినా ఆది సమ్యగంగా (పాతినిధ్యం వపాంచేటట్న్లు రూపొందదనీ, అందువలన శబ్బచ్మితాలనో, భావ చ్వ్యితాలనో, _పతీకలనో, థ్రాదాలనో ఆ్యశయించి (పనరించవలసి వస్తుందనీ భాషావరంగా సాహొత్యంమీద దాడి చేసే వారి అభ్మిపాయం.

సాపాత్యం ఒక ఉత్తమమైన "కళ అనీ, సాహిత్యాసుభూతి అలౌకికమనీ భావించే నం్యపదాయం మీద చేసేదాడి మూడవది. ఈ రకం దాడి చేసేవారు కళానుభూతికీ, భౌతికానుభూతికీ ఉన్న ఖేదాన్ని పరిగణించరు. స్మపదాయవాదుల సౌందర్యదృష్టినీ, సంవిధాన శిల్పాన్నీ, ఆకృతి శిల్పాన్నీ, సంవాద శిల్పాన్ని, అర్ధవిస్పష్టతనూ వీరు విశ్వసించరు. కవితలోని భవ్యకవితావేశం కంటె, ఖౌతికాంశ విశ్లేషణం వీరి మతంలో ప్రధానం. వీరి దృష్టిలో కవిత కంకు కవి వేరు; కవితా పన్తువ్లు వేరు; కవితా కళ వేరు.

ఇక నాల్గవ దాడి సాంకేతిక దృష్టి పధానమైనది. మనం నివసిన్తున్నది ఎలక్రానిక్‌ యుగంలో, భావ్యపసారం లిఖిత సాహిత్యానికే పరిమితమై ఉండే రోజులు గతించాయి. వైజ్ఞానికంగా మనం ఎంతో పురోగతిని సాధించాం. నేటి సాహిత్యం (పచార సాధనాల (వ[క్రియల మీద ఆధారపడి ఉన్నది. జనజీవనం మీద టి.వి. పభావం బలంగా ఉన్నది. నేటి మానవుడు విద్యుత్కాంతి ద్వారా సాహిత్యాన్ని సృష్టిస్తున్నాడు, ధర్శిస్తున్నాడు, ఫఠిస్తున్నాడు, పదిలపరచుకొంటున్నాడు. _పనరణమే నేటి సాపాత్య జీవితం, ఇంతకంకు సాపొత్య (పపమాణం మరొకటి ఉండబోదు - అనేది ఈ వాద తాత్పర్యం.

ఈ వాదాలన్నింటిలోనూ నర్వసామాన్యంగా కనవడే కొన్ని అంశా లున్నాయి. సాహిత్యానికీ సౌందర్యతత్త్వ వరంగా కాని, శ్యాన్త పొండిత్య వగంగా గాడీ ఉండే నాణ్యతను (పమాణంగా అంగీకరించకపోవటం వీటిల్లో వినపడీ సామాన్య “ఎ. అయితే, ఆధునిక యుగవైతన్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని తమ తమ దృక్పథాల కనుగుణంగా సాహిత్యాన్ని నిర్వవించుకోవటానికి అవి యత్నించాయి. అందులోనూ నిత్య వ్యవవోరంలో ఉండే అభివ్యక్తికీ, సాహిత్యంలో కనవడే అభివ్యక్తికీ కొంత భేదం ఉండక తప్పదని గుర్తుచాయి. కాని, సాహిత్య (పమాణాలను నిర్దేశంచటంలో మ్యాతం నూతన మార్గాలను అన్వేషించాయి. (కొత్త వరికరాలనూ, పద్ధతులనూ నిర్జేఇంచాయి.

ఈ దాడులన్ని సామూపాకంగా సాపొత్య వ్యకియ లన్నింటి మీదా లక్తింపబడ్డాయి. సాహిత్యంలో ఇతివోసాలున్నాయి. పురాణాలున్నాయి, ఖావకవిత్వ (వ్యకియలున్నాయి. రూవక విశేషాలున్నాయి. నవల, కథానిక వంటి వచన (వ్మాకియ లున్నాయి, విమర్శ వంటి వివేచన వదృతులున్నాయి. జానపద సాహిత్యంలోని మౌఖిక వ్యకియల నముదాయాలున్నాయి. వీటన్నింటికీ అయా సవ్మకియా స్వరూప న్వఖావాలను బట్టి [పమాజాలు ఖేదిస్తూ ఉంటాయి. వీటన్నిటిలో కవిత్వానికి ఒక (పత్యేక వతివత్తి ఉన్నది, దానికీ పొందర్యతత్తానికీ అవినాభావ సంబంధం ఉన్నది. కవితా వ్యకియలసూ, తదితర (ష్మకియలనూ సమంగా భావించి అభివ్యక్తిలో సామ్యాన్ని కోరటం కళాత్మకమైన విలువలను కల్లోలం చేయటమే అవుతుంది. రాజకీయ (వమేయంతో సాగే దొడి

నవ్య సర్యపదాయవాదులు - తిప్పికొట్టినడాడులు శీ8ి9ి వ(కియలోని విషయానికీ, ఖావజాలానికీ ఇచ్చిన విలువ, దోని విశ్వజనీనమైన కళాత్మక శక్తికి ఇవ్వటం లేదు. (పబోధానికీ, [పచారానికీ యిచ్చిన గౌరవం కళాభివ్యక్తికి ఇవ్వటం లేదు. కవితకు గాని, కళ్మ్ళాష్యకియలకు గాని రాజకీయ, సామాజిక, ఆర్థిక శాస్త (పమాణాలు విలువలను నిర్ధారించే నికషోపలాలు కాజాలవు. ఖాషకు అభివ్యక్తి లేదనటం వరివోసాస్పదం. అయితే, వాచ్యంగా ఇజప్పటం కళాస్వభావం కాదు. అది కళారాహిత్య చిహ్నం. కళాఖివ్యక్తికి నృజనాత్మక శక్తి ముఖ్యం. శజ్బం అర్ధ సమర్పణలో వ్యంగ్య శక్తిని పదర్శిస్తుంది. భాషకు కళ జీవన ధర్మం. వాచ్యమైన వాక్కు కళావాపానిగా ఖానిస్తే, భాష బలపానంగానే కనవడుతుంది. ఖావ (పతీకగా, అనుఖూతికి ఆలంబనంగా ఖాషను దర్శించినప్పుడే కళా జగత్తులో ఖాష ఆస్వాదమధురంగా అందగిన్తుంది. సాపిత్యంలో రచయిత తన దర్శనాన్ని సృజిస్తాడు!; తన భావాలకు అభివ్యక్తి కల్పిస్తాడు; తన అశలను, ఆశయాలను కళాత్మకంగా (_పసారం చేస్తాడు. కవి కవితను పజల కోనం చెపుతున్నా. వారికి అందుబాటులో ఉండే ఖాషను (గపొాస్తున్నా, దానిని కళగా ఆవిష్కరిస్తాడు. ఆ కళాగౌరవం లేకపోతే కవతకూ, (పచారానికీ, ప్యతికారచనలకూ, (పకటన పద్ధతులకూ తేడా లేకుండా పోతుంది. (వచార పాధనాలే సాహిత్య (_పతిపత్తికి ,పమాణాలని భావిస్తే, సాహిత్య వమాణాలకే స్వస్తి చెప్పే తరుణం ఆసన్నమవుతుంది. సాహిత్యం నమాజానికి రాజకీయ విద్యను బోధించటానికి ఉపకరణంగా కానీ, వజలలో కొన్ని సిద్ధాంతాల పచారానికి సాధనంగా గానీ ఖావించే వారి మాట అటుంచి, సాహిత్యాన్ని ఒక కళగా నమాదరించే నహృదయ జగత్తు మ్య్మాతం సౌందర్యతత్త్వాన్ని సాపాత్య ధర్మంగా సమ్మానిస్తుంది.

నవ్య సం్యపదాయ వాదులు అగించింది సాహిత్యాన్ని కళగా దర్శింప గల సౌందర్య దృష్టి, చానిని అనుశీలించి అనుభవించగల (ప్రామాణిక (_వవృత్తి. వీటిని విశ్వజనీనంగా వినిర్మించుకోగలిగినప్పుడు ఈ నాలుగు దాడులలోని దౌర్బల్యం స్పష్టమవుతుంది. అప్పుడు రాజకీయ దృక్పథం సాహిత్యంలోని మౌలికాంశాలను మూలమట్టం చేయలేదు. ఖాషావాదం సాపాత్యంలోని కళాభివ్యక్తిని నిర్వీర్యం చేయలేదు. సౌందర్య తత్త్వ వివేకవాదం మానవ కళానుభూతిని మరుగుపరచలేదు. [వచార సాధనాల సాంకేతిక వాదం (పసారం కంటు (పధానమైన సాహిత్య కళావ్యక్తిత్వాన్ని సంకుచింవ జేయలేదు. ఇటువంటి దాడులు సాహిత్య రూపాన్ని వంచగలవే కాని, సాహిత్య తత్త్వాన్ని (తుంచలేవు అని నవ్య సం్యవదాయ వాదం నిరూపించింది,

నవ్య సం్యవదాయోద్యమం (ప్రారంభించిన కవులు, రచయితలు సంస్కృతాం,ధ భాషా సాపాత్యాలలోనే కాక దేశియ ఖావా సాపొత్యాలతోనూ, ఇంగ్లీషు ఖాషా సాహిత్యాల ద్వారా (వపంచ సాహిత్యాలతోనూ, సాహిత్యోద్యమాలతోనూ వరిచయమున్నవారే. అంతేకాదు, విశ్వసాపాత్యాలలోని (కొత్త (కొత్త సాపాత్య సిద్ధాతాలను మన భారతియ తత్తాస్తం, కళాశ్యాస్తం ఎలా వభావితం చేస్తున్నాయో గమనించిన వారు కూడా. ఉదాహరణకు టి.యన్‌. ఎలియట్‌ మీద ఉపనిషత్తుల (వఖావం ఉన్నదని గుర్తించారు. ఇరవయ్యో శతాబ్దిలో పొశ్చాత్య సాహిత్య (వవర్తకులలో పేరెన్నిక గన్న వారందరి మీదా భారతీయ కళాతత్త _పఖావం (పత్యక్తంగానో పరోక్షంగానో కనపడుతున్నది. అనంద వర్ధనుడు, అభినవ గుప్తుడు, పాణిని, శంకరులు, వివేకానందుడు, రవీందుడు, మవాోత్మాగాంధీ మొదలైనవారి _పఖావం పాశ్చాత్య రచయితల ఆలోచనా పద్ధతులలోనూ, ఖావజాలంలోనూ, కళాసిద్ధాంతాలలోనూ, కవితా వపయోగాలలోనూ మనవారు చూడగలిగారు. తెలుగు రచయితలకు దాని వలన ఖారతీయ దర్శనం మీద ఒక విశ్వాసం ఏర్పడింది; తమ వ్యక్తిత్వం

490 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాల్న మీద ఒక గట్టి నమ్మకంతో కూడిన గౌరవభావం తమకే ఏర్పడింది. నేను ఖారతీయుణ్ణి, నా దర్శనర్మ వి పాశ్చాత్య దర్శనాలకూ తీసిపోదు; ఎక్కడ మంచి కనపడ్డా దాసిని మన్నించి తనలో విలీనం చేసుకొని అభినవస్స్ఫూర్తితో (పగతి వధంలో పయనించే భారతీయ తత్త్వం తీసికొనటమే కాదు ఘనంగా ఇవ్వగలదనే ధీమా వచ్చింది. అయితే నవ్య నంయపదాయోద్యమ రచయితలు మౌలికంగా శాంత్మివియులు. వీరు విళ్లవించరు. దృఢ విశ్వానంతో ధీరుల్లాగా, స్వాతంత్య వీరుల్లాగా, సత్యాగహ శూరుల్లాగా (పయోగాలు చేసి అచరణ ద్వారా తమ ఆశయాన్ని వ్యక్తీకరించుకొంటారు. ఈ (పప్ఫత్తి భారతీయులకు తరతరాలుగా వచ్చే సంస్కార వైభవమైనవ్పటికీ, అనాడు గాంధీ నాయకత్వంలో సాగుతున్న స్వాతర్యజ్యోద్యమం వారిని అ రకంగా విశేషించి తీర్చి దిద్దింది.

అ కాలంలో రాజకీయులు ఉన్నాయి. వివిధ దృక్పధాలు ఉన్నాయి. రాజకీయ నాయకుల 1పభాపం నమాజం మీద బలంగా గోచరిన్తున్నది. కాని, స్వాతంత్యోద్యమ కాలంలో రాజకీయ నాయకులు సౌపిత్యంమీద దాడి చేయ లేదు మార్క్సిన్టుల్లాగా. భారత రాజకీయ నాయకులకు సాపాత్యం ఒక స్యతంత (పతివత్తి గలిగిన సాంస్కృతిక వ్యవస్థ. కవిని నియంతతించే రాజకీయ కళాశాలలు నడపరు. కవులు పరిక్షంగా ఎన్నుకోబడిన శానననభ్యుల లాంటి వారు. వారు నస్యతంతులుగా సాపి*త్యాన్ని. సృజించుకొనవచ్చు. అయితే, అవి జాతీయ జీవనగౌరవాన్ని సొంస్కృతిక ' సౌరభాన్నీ, దేశనమైక్యతనూ, ఖిన్నత్వంలో ఏకత్వంగా ఖాసించే భారతీయాత్మను విచ్చిన్నం 'చేసేవి కాకూడదని మృాతమే అశించేవారు. దేశభ్యదతకు ముపష్పువాటిల్లే సాహిత్యాన్ని నియమించేవారు. ఈ రకం రాజకీయ వాదులు సాహిత్య చర్మితతో మార్క్సిన్దు రాజకీయ వాదులవలె జోక్యం కలగించుకోరు. అంయమవలన నవ సంప్రదాయ వాదులకు గాజకీయాల గొడుగు నీడలు లేని సాహితీ రంగం స్వేచ్చగా వివారించటాసికి దొరికింది. విశ్వమంతా వ్యాఏంచి ఉన్న వివిధ సాపొత్య తత్త్వాలు వారికి అందుబాటులోకి వచ్చాయి వివిభ వాదాలు విని తమ ప్యాతను నిర్వహించే అవకాశు లభించింది. కవులు ఉద్యమించారు. స్వాతంత్యం వారి హభ్కు. సాహిత్యం మీది దాడులను సహనంతో ఓర్పుకొన్నా, అదను చూచి అత్మశక్తితో తివి, టినా న వారిని పొలిమేరలు దాటి పారిపోయేటట్ట్లు చేయగల కార్యశక్తి స్వాతంయ్యత్యయె =] .౮కు లాగానే నవ్యసం్యనదాయ రచయితలకు ఉన్నది. అదే వాగెకి శ్రీరామరక్ష! '

(ఆదెవారం ఆంధ(పభ : 21.1.1990)

96 స ఇంగ్లీషు విశ్వనాథ ఏ తెలుగు ఎలియట్‌ నవ్య సం్యపదాయోద్యమ అరంభ వికాసాలను మరింత లోతుగా తెలుసుకోవాలంకే ఆ కాలంలో వచ్చిన పాశ్చాత్య సాహిత్యోద్యమాలను కూడా అధ్యయనం చేయవలసి వన్తుంది. నవ్య సం్యపదాయోద్యమం దాదాపు 1933-35 నంవత్సరాలలో ఆరంభమైనట్లు స్పష్టం. ఈ సంవత్సరాలలోనే 20వ శతాబ్దిని ఐలంగా (పఖావితం చేసిన మవోకవి, నాటకకర్త, విమర్శకుడు. అయిన టి.యన్‌. ఎలియట్‌ (వానిన సాహిత్యం వెలువడటం పారంఖించింది. [కొత్త శకం రూపొందటం మొదలయింది. 1933లో 'ది యూజ్‌ ఆఫ్‌ పాయెటీ అండ్‌ ది యూజ్‌ ఆఫ్‌ (కిటిసిజమ్‌' అనే వ్యాన సంపుటి వెలువడింది. ఆదే సమయంలో తెలుగులో రామాయణ కల్వ వృక్షం రచన (పారంభమైంది. ఇది కాకతాళీయన్యాయంగా పైకి అనిపించినా కాలస్వరూవ తత్త్వ విచారంలో [కొత్త పుంతలు చూపించిన అ యిరువురు రచయితలు కాలతత్త్వం నుండి పుట్టినవారే. వారి ఉద్యమాలు యుగోచిత సాహిత్య (వస్టానాలే! విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారిని ఎలియట్‌తో పోల్చి చెప్పటం, వారిరువురి అభి,పాయాలలో, దృక్పథాలలో ఉన్న సామ్యభేధాలను పరిశీలించటం తెలుగు విమర్శలో గోచరిస్తుంది. ఉదాహరణకు "'ఖాహ్మోామయమూర్తి' లో శ్రీ ముదివేడు పఖభాకర రావుగారి మాటలు గమనిద్దాం “మవాకావ్యాన్ని గూర్చి ఎలియట్‌ నిర్వచనం ఎంత నమన్వయ పూర్వకంగా, విశ్వజనీనంగా ఉన్నదో చూడండి. “ఒక దేశపు నాగరకత పరిపాఠం చెందినప్పుడు, కవి మనస్సు పరివక్వం చెందినప్పుడు మవాకావ్యం అవతరిస్తుంది. 'పరిపాకం' అంకే ఏమిటో పరిపాకం చెందనివారికి తెలియజెప్పటం సాధ్యం కాదు. మనం ఎదిగి పరిపక్వత కలిగి వుంకేు అ లక్షణాన్ని వెంటనే గుర్తిస్తాము. పరిపక్వ్కమైన ఖాషతో పాటు వరివక్వమైన వేషభానలు, చేష్టలు, అలవాట్లు కూడా ఉండాలి. (పజలలో వర్తమానం వట్ల విశ్వాసం కుదుర్చుకోవాలి. భవిష్యత్తును గురించి అనుమానాలు కూడదు. కవికి పూర్వ కవులను గూర్చి తెలిసి వుండాలి. అతని వెనుక వున్న సంవదాయంతో మనకు వరిచయం ఉండాలి. _,వజూమోదం పొందిన శైలిలో ఆయువువట్లు కవి న్వంతం చేసుకోవాలి. సిద్ధమైన మనస్సు వుండాలంకే చర్మిత, దాన్ని గూర్చి జిజ్ఞాన మ్మాతమే కాకుండా మరొక దేశవు నాగరకత, చరి_తలను గూర్చిన పరిజ్ఞానం సంపాదించాలి. _,పాంతీయఖభావం నమనసి విశాల దృక్పథం, అలపడటానికి ఈ రకంగా ఎదిగిన పజ కావాలి. (వజూమోదం పొందిన శైలి అంకే అట్లాంటి శైలి తటస్థపడగానే "ఇది (వతిభాళాలి వాడిన భావ' అని అశ్చర్యం వకటించక "ఇది ఈ ఖాషలోని (వతిభను వూూర్తిగా వ్యక్తం చేసింది అనగలగాలి” (1114813 యజంటు - 7న. 21106- నన్ను మార్చిన వున్తకం - బుచ్చిబాబు). విశ్వనాథ మవోకావ్యాన్ని ఏ దృష్టితో చూస్తారో ఆయన మాటలలోనే విందాం. “కావ్యము ఇల్పముతో కూడినది. శిల్పశక్తి తగ్గని యే కావ్యమైన వరి([గాహ్యుచే యగును. పాశ్చాత్య

శీత్రి2ై పాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు మవాకావ్యములు ఇల్పభూము లగుట చేతనే యచ్చటి మత సర్యపదాయాది విషయములు మనవి కొకపోయినను వానిని బర్మిగహించుచున్నాము. రచయితల కా శిల్పబుద్ధి తగ్గనిచో కావ్యము కావ్యమగును. ఇల్ప మక్షరము నొద్ద నుండి కావ్యమహార్థాంత మనున్యూతమైన విషయము. (పపంచ మెంత యనంతమైనదో, ఎంత వివిధమైనదో కవితావిద్య యంత యనంతమైనది, యంత వివిధమైనది”. (సారస్వత మవానభ-అధ్యక్షోపన్యాసం- అంధ సాహిత్య పరిషత్పతిక-సం.45)

“మానసిక శ్యాస్తత పెంపొంది (ఫాయిడ్‌ సిద్ధాంతాలు _పచారంలోకి రాగానే చాల మంది విమర్శకులు ఠచలయుత జీవిత విశేషాలు వైటపెట్టి అ పరిశోధన ఫలితంగా వైటపడ్డ విషయాలను పురస్కరించుకొని అతని రచనలను పరామర్శించడం, విలువ కట్టడం జరుగుతున్న రోజుల్లో కావ్యానందం అనుభవించడానికి కవి జీవిత విశేషాలు ముఖ్యం కావని ధైర్యంగా చెప్పగలిగాడు ఎలియట్‌””

“నరిగ్గా విశ్వనాథ కూజా 'పంచశతి' లో పై అభ్నిపాయాన్నే వ్యక్తీకరించారు. కవి సర్వమూ భాపనావథిగ చూస్తాడు. '"అల్పులంబోలె (బతుకులో ననుభవించె ననుకొనుట వట్టి పామరమైన యూహ' అన్నారు.”

“"ఎలియట్‌ మానవతావాదం (1100201900) అనేది వూర్తిగా నఫలం కాని ఒక వుద్యమం అని పేర్కొన్నారు. అలాగే పపంచ సంస్కృతి (/064 0౪110) స్థాపిన్తామునడం కూడా అనంభవం అన్నారు. విశ్వనాథ వేయివడగల్లో న్వర్గానికి నిచ్చెన మొదలైన నవలల్లో యిలాంటి వాదాలను ఖండించి వున్నారు”.

*|6 25 & 1016" అనే మాట ఎలియట్‌ మవోకవి యొక్క నంపూర్ణ మానవజీవిత దత్శనానికి సాక్ష్యంగా నిలుస్తోంది. అది భారతీయ జీవన దర్శనం. ధర్మార్ధ కామమోక్షాలు అ నంపూర్ణతత్వాన్ని సాధించే నాల్గు నమానపాదాలు. _ విశ్వనాథ ఈ సంపూర్ణ జీవితన్నే తమ వేయిపడగల్లో, కల్పవృక్షంలో చితీకరించారు. అంతే కాదు. ఆయన గేయాలు మొదలుకొని మహాకావ్యం దాకా అనుస్యూతంగా నంపూర్ణ జీవితాన్నే తమ వేయివడగల్లో, కల్పవృక్షంలో చిితికరించారు. అంతేకాదు. ఆయన గేయాలు మొదలుకొని మహాకావ్యం దాకా అసుస్యూతంగా సంపూర్ణ మానవ జివిత వ్యాఖ్యానమే చేయబడింది. అందుకే ఆయన మానవజీివిత ఖాష్యకారుడు”.

“విశ్వనాథ $10౧/ -వైభవాన్ని మ్మాతమే చెబుతాడనీ, "ననాతనవాది' అని, అది ఈనాడు ఎలా ఉపయోగపడుతుందనీ ఆధునికులు (వశ్నిస్తున్నారు ఎన్ని యుగాలు గడిచినా, ఎన్ని నాగరకతలు మారినా, నిత్యమై 1పముఖంగా నిలిచేది మానవస్వభావమే నన్నాం. నరిగ్గా టి.యన్‌. ఎలియట్‌ పై కూడా యిలాంటి విమర్శనే చేయబడింది. ఎలియట్‌ గతక్వాబంలో తలదాచుకొవేవాడనీ

వొళ్ళు చెప్పటానికి కారణం ఎలియళ్టు తాను ఒక చోట చెప్పిన మాటలే. అవ యిలా వున్నాయో “సాహిళ్యంలో నాది సార్వపదాయకమైన మార్గం. రాజకీయం లో రాజపక్షావలంబినిి మతంలో రోమన్‌ ఇథలిక్కుని” ఈ మాటలు అధునిక కాలానికి ఎదురీతగా తోచినవి విమర్శకులకు".

“ఇక్షీ విశ్వనాథేపై శ్రీశ్రీ చెప్పిన మాటలు గమనించండి. "మరోగమనమా? వశ్చాద్గమనమా!

ఇంగ్లీషు విశ్వనాథితెలుగు ఎలియట్‌ 493 అనే వవయం ఆలోచించాలి. ఇంగ్లండులో టి.యన్‌. ఎలియట్‌ను మవోకవులలో ఒకడని అందరూ అంగికరిస్తారు. కాని, అతని దృక్పథం మ్మాతం అభ్యుదయ నితోధకం. మన విశ్వనాధ సత్యనారాయణ గారున్నారు.' అయనా అంతే. (గీకు రోమన్‌ కాలాల సంన్కృతి ఎలియట్‌ను అకర్షించినప్టే, రామాయణ భారత కాలాల వైభవం విశ్వనాథవారిని ముగ్గుల్ని చేస్తుంది. ఆ వేళకీ ఈ వేళకీ మానవజాతి చాల ముందంజ చేసిందకే యిద్దరూ ఒప్పకోరనుకుంటాను. ఇందుకు నిదర్శనంగా ఈ కాలవు మానిసికాందోళనలు వేలెత్తి చూపిస్తాను” (వ్యాస్యకీడలు).

“ఇంకొక చోట యిలా అన్నారు శ్రీశ్రీ: "ఈనాడు శ్రీనాథుడంతటి వాడైన విశ్వనాధ సత్యనారాయణని నేను ఎంత గౌరవిస్తానో నీకు తెలియదూ. వీలయితే యీ (పపంచాన్ని వెయ్యేళ్ళు వెనక్కు తీసుకుపోదామని విశ్వనాథ (వవయత్నిస్తాడు. నా కత నెప్పుడూ ననయభట్టులాగా కనిబడ్డానికి కారణం ముడే”.

“సం్యవదాయమంకే సమన్వయం అని తెలియని వారికి విశ్వనాథ సర్యవదాయమంకేే ఏమిటో తెలియటం కష్టం, ఆయన ఎంతటి సనాతనుజో అంతటి అధునికుడు' అన్నవారూ ఈనాడు ఉన్నారు. మరిపై అపవకు కారణమేమిటో తెలియదు... ఎలియట్‌ అభిప్పద్ధి నిరోధకుడనే ద్యుష్పచారం లేవదీసినవారికి [వముఖ విమర్శకుడు ఐ.ఏ. రిచర్జు చెప్పిన సమాధానం చూడండీ: "న %ంఓ 13 ౧610ల 31802008 280౯ ౪2013006 10గ63 ౧౦౯ 1016106 ౦౦౧4000) అభుంగలుం6ి లట 300౧. 804 0110గాల8 కొతీ రేధ0184600౧ ఒం 5000000121 బయిట 0! 11 ఇంల్యా“. పై రిచర్జు వాక్యాన్ని, చదివి, శ్రీత్తీ ఎలియట్‌ను గూర్చి చెప్పిన "గికు రోమన్‌ కాలాల వైభవం" విశ్వనాథను గూర్చి చెప్పిన “రామాయణ మవాోఖారత కాఖాల వైభవం” అనే మాటలను గూర్చి అలోచిస్తే శ్రీశ్రీ గారి వాదం ఎగిరిపోతుంది. రిచర్జు “వైభవం” అనే మాటకు 100 అనే మాటను నరిగ్గా వాడాడు. ఎలియట్‌ విశ్వనాథ ఒకే మూసలోని వారని చెప్పినప్పుడు రిచర్జ్హు చెప్పన మాటలు యిద్దరికీ అన్వర్తిస్తాయి”.

“షేక్స్‌పియర్‌ ఇంగ్లండులో కామెడీ అఫ్‌ ఎ(రర్స్‌, ఖ్వెల్త్‌ నైట్‌ వంటి నాలుకాలు (వాయగా అదే కాలంలో తెలుగు దేశంలో వింగళి నూరన కళాపూర్ణోదయాన్ని రచించాడు. ఆధునిక యుగంలో అమెరికాలో "వేస్ట్‌ల్యాండ్‌' పుట్టితే తెలుగుదేశంలో “వేయిపడగలు” తలయెత్తింది.”

“వేస్ట్‌ ల్యాండ్‌ కావ్యధ్యేయం సత్యాన్వేషలే. వేన్ట్‌ల్యాలజ్‌ కావ్య వస్తువులోను, సత్యాన్వేషణలోను బృహదారణ్యకోపనిషత్తుకు దగ్గరగా వుంటుంది. ఈ జీవితానికి తరణోపాయల ఉపనిషద్వాక్యమే. అ జీవన న్యూతాన్ని లోకం ఇరసావహించినప్పుడే విముక్తి. “దత్త, దయథ్యం. దమ్మత " దాతృత్వం, సానుభూతి, సంయమనం జీవితానికి అర్ధాన్ని కల్పిస్తాయి. శాంతిఃశాంతి శాంతిః- అనే కాంతి పాఠరంతో ముగుస్తుంది కావ్యం”.

“ఫోర్‌ క్వార్టెర్స్‌” అనే మరో కావ్యంలో ఎలియట్‌ ఈ జీవితానికి తరణోపాయం కృష్ణుడు గీతలో చెప్పిన నిష్కామకర్మ అని వివరిస్తాడు. గతంతో సమన్వయం కుదుర్చుకోవడానికి సాగించిన నాలుగు య్యాతల కథనం ఇందలి వస్తువు. విశ్వనాథ (వాసిన "ఆరు నదులు” అనే నవలతో దీనిని పోల్చవచ్చు.”

తరిక సాహిత్య చర్వితలో చరృవీయాంశాలు “చిందరవందరైన నిత్య జీవితంలోనే గితాసత్యాన్ని ఉపనిషత్‌ పురుషార్థాన్ని చూపించిన మహాకవి ఎలియట్‌. అందుకనే విశ్వనాథవారు ఎటియట్‌ని “మహర్షి అన్నారు.” “ఎలియట్‌ సాహితీ సృష్టి ఆంతటిలోనూ అంతర్గతంగా అనుస్యూతం గా చెప్పబడ్డ విషయం ఒక్కలు. అది మానవ స్వభావాన్ని ఏక్యతితం చేయడం. ఇది బాహ్య దృష్టికి తెలియదు. ఎలియట్‌ జీర్ణమై శర్ణమై శిధిలమై పోయిన గత వైభవాన్ని తలచుకొని నిట్టూర్పులు పుచ్చడం లేదు. అలా కాక సమకాలిక జీవితానుభవాలను హేళనగా చూడటం లేదు. తిరస్కార వురస్కారాలు రెండూ అతని కవికా దృష్టికి బాహ్యమైన విషయాలే. అంక విమిటి? కవిది నమదర్శనం = తుల్యదృష్టి ఈ మాటలు విశ్వనాథ చెప్పిన 'ఊర్విలోన మవాోకవి యోగి వంటిచాడు' అనే మాటలతో సంవదిస్తోంది”. (బాహ్మీోమయమూర్తి. పు. 167 -175) (వభాకరరావుగారి మాటలను విరివిగా తీసుకొన్నందుకు వారికి కృతజ్ఞతలు. ఈ మాటలు తెలుగులో నవ్య సంప్రదాయ (వవర్తకుడైైన విశ్వనాథ పాశ్చాత్యదేశాలలో సాపిత్యోద్యమాలు నిర్వపిన్తున్న ఎలియట్‌వంటి మవోవ్యక్తుల అభ్యిపాయాలతో సమాంతరమైన అభిప్రాయాలు సిద్ధాంతాలు కలిగి ఉన్నారన్న విషయం సాహిత్య క్షైతంలో స్థిరీకరింవబడిందని ఖుజువు చేస్తున్నాయి. విశ్వనాథది భారతీయ దృక్పథమే. అంకే పాశ్చాత్య ఖావాలకు తలువు మూసుకొన్నది కాదు. ఎలియట్‌ నుండి న్యూ[,కిటిక్స్‌ వరకూ వెలసిన సాహిత్య విమర్శ సిద్ధాంతాలనూ, అనుశీలన న్యూతాలనూ విశ్వనాథ విశ్వజనీన దృక్పథంతోనే సమీక్షించి మనసాపాత్యానికి కావలసిన అభినవ దృక్పథాన్ని రూపాందించుకొన్నారు. అధునిక యుగం ఎలియట్‌ తో ఆవిష్కృతమైనది. సర్యపదాయాన్ని గురించి, కవితా దృక్పథాన్ని గురించి [కొత్త సమన్వయాలు ఆయన [వతిపాదెంచాడు. ఎలియట్‌ దృక్పధాన్ని కూడా ఇంగ్రీషులో నియో శ్లాసిసిజం అని పిలచేవారు కొందరున్నారు. విశ్వనాథ సాగించింది ఎలియట్‌ వంటి సాహిత్యోద్యమమే. కవీ, విమర్శకుడూ ఒక అవిచ్చిన్న సం్యపదాయ ధారలో ముందుకు సాగిపోతుంటారు. నర్యపదాయం స్థిరమైన జడపదార్థం కాదు. గతిశీలం దాని లక్షణం. గతంలోని మంచి మారుతున్న వర్తమానంలోకి (వవపాన్తుంది. నంవదాయం వంశపారంపర్యంగా వచ్చే లక్షణం కాదు, ఎప్పటికప్పుడు పర్శిశమతో సాధించి అలవరచుకొనేది. స్మ్యపదాయావగాహనకు చార్వితక పరిజ్ఞానం అవసరం. అయితే, ఆ పరిజ్ఞానం గతాన్ని ఉతవ్వుకొంటూ కూర్చుండేది కాదు, పరంపరగా వస్తున్న చరిత పవాహంలో వర్తమానంలోని విలువలను సరిదిద్ధుకొంటూ సాగే సాహిత్య చైతన్యానికీ వికాసాన్నిచ్చే విజ్ఞానవీచి. “2115 [1340502] 90036 *100 13 & 80036 06 46 కణుంయేంకు జ *లే! 2 0 0 6010002 జరి 0 4 40101టు 294 0[ 406 ౧00021 1020060 18 లజ [2న & అటి జంరేటంవిడ1. తగథే 115 &1 6 5206 016 *శ21 మతంటు 4ం ఇర 051 2ం౪101/ ౦0౦౫౫౦౪5 0£ 115 91200 12 ౪006, 0 [ఏ 0౪9 ౧0౧10౧00౧0స్ట/"- అని అంటాడు ఎలియట్‌. ఒక నవ్యకృతి సాపాత్యంలో వెలిసిందంకే చరిితలో వస్తున్న [కమం కొద్దిగానైనా మారుతుంది. అంటే గతాన్ని వర్తమానం మారున్తుంది. గతం వర్తమానంలో [(వవపిన్తుంది. అ వరునలో ఆకృతిని అనుశీలించాలి కాని, దానిని పత్వేకంగా వరిశీలించటం కుదరదు. దాని వలన కలిగే అభినవాభిరుచులను (పాత వాటితో పోల్చి సంపదించుకొని చర్మితగతిలో వాటి విలువలను

ఇంగ్లీము విశ్వవాధితెలుగు ఎలియట్‌ - శీర్తిస్‌ వివేచించాలి. అందువలన తులనాత్మక (వవృత్తి, వివేచసాత్మక *లం విమర్శకు ముఖ్య లక్షణా లంటాడు ఎలియట్‌. ఈ రెండు లక్షణాలతో చేసే విమర్శ గతాన్ని. వినూత్నంగా వ్యాఖ్యానిస్తుంది. వర్తమానాని కొక నియతితో కూడిన గతిని పసాటిస్తుంది. గతానికీ వర్తమానానికి మధ్య జరిగే (ధువీకరణమే నంవదాయం. నవ్య సంపదాయవాదులు నం్యవదాయాన్ని ఎలియట్‌లాగా సమన్వయిస్తారు.

టి.యన్‌.ఎలియట్‌ పాశ్స్ళాత్య విమర్శకు 'ఇంపెర్సనాలిటి'. “అబ్బెక్టివ్‌ కోరిలేటివ్‌', "యూనిఫైడ్‌ సెన్సివిలిటీ మొదలైన పారిభాషిక వదాలను, విమర్శ సాధనాలను వినూత్నంగా కల్పించి ఇచ్చారు. విశ్వనాధ శిల్ప విమర్శ పద్ధతిని తెలుగులో _పపంచింప చేశారు. “వనన్న కథా కలిఠార్థ యుక్తి” “అఖిజ్ఞానత". “అల్లిక జిగివిగి, 'కరుణరనం”' మొదలైనవాటికి అభినవ సమన్వయాలను సమర్పించారు. కథైక్యానికి బదులు ఏకవాక్యతను వరిచయం చేశారు.

ఇలా ఇద్దరూ యుగకర్తలే. మవాోకవులు. నాటకకర్తలు, విమర్శకులు, దార్శనికులు. ఎలియట్‌ మీద ఖారతీయ (ప్రభావం ఉంది. అందువలన అతని భావన విశ్వనాథకు సజాతీయధోరణిగా నమకూరింది. ఇద్దరూ కాలంలో ఒకేసారి విజృంభించారు. సం్యవదాయానికే ఒక (కొత్త బాలు చూపించారు.

ఇద్దరూ కాల్చ్బనికోద్యమానికి ఎదురు తిరిగారు. ఎరువురి దృష్టిలోనూ కాల్పనిక కవిత్వానికీ, క్లాసిక్‌ కవిత్వానికీ నడుమ భేదాన్ని ఇలా భావించారు - "£2! 00౪64 416 00000146 జంక 2200000200, లం 26316 26 ఏం ౧406 16 061 2౨6 ౧2060”.

ఎలియట్‌ తన విమర్శలో కవిత్వ నంబంధునలైన మౌలికాంశాల నన్నింటినీ వివేచించాడు. ఎమర్శకొక నిర్దుష్టమైన పద్ధతి ఉండాలని, అనుశీలనంలో శ్యాన్త సమ్మతమైన సరణి నెలకొల్పబడాలనీ _(పబోధించాడు. విశ్వనాథవారు కూడా విమర్శ నొక దర్శనంగా ఖావించారు. విశ్వనాథ లాక్షణిక (గంధ న్యూతాలను కొలబద్దలుగా పెట్టుకొని విమర్శ సొగించలేదు. పాశ్చాత్య వివర్శలోని మేలిమని భారతీయ దృక్పధంతో మేళవించి విచేకంతో విమర్శస్యూతాలను నిర్మించుకొని (పాచీన సాపాత్యాన్ని ఆధునికంగా విమర్శించారు. ,వేదంవారి విమర్శనూ విశ్వనాథవారి విమశ్శనూ తులనాత్మకంగా నమీక్షిస్తే ఈ నత్యం బోధపడుతుంది.

అధునిక యుగంలో అభినవంగా నర్మిపదాయాన్ని సాహిత్యంలో స్థాపించిన యుగపురుషులలో ఒకరు ఇంగ్లీషు విశ్వనాథ, మరొకరు తెలుగు ఎలియట్‌.

(ఆదివారం అంధ్యపఖభ : 28.1.1090)

9/7 “రసము వేయి రెట్లు గొప్పది

తెలుగులో కాల్పనిక కవితా చైతన్యం సాపాత్య వ్యకియలన్నింటిని ఉత్తేజితం చేసిన కాలంలో పొశ్చాత్య సాపాత్య సిద్ధాంతాలను, (పయోగ నైపుణ్యాలను మన వారు (గపాంచటం ఎక్కువగా కనపడుతుంది. అంటే పాశ్చాత్య సాహిత్య చైతన్యం పాచ్యం వైవు ్యవసరించటం వస్ఫుటంగా గోచరించేది. నవ్య సర్యపదాయ కవితా చైతన్యం తలయెత్తి తన అస్తిత్వాన్నీ, ఉద్యమ న్ఫూర్తినీ (పకటించే నాటికి, భారతీయ తాత్విక సాపాత్య దృక్పధాల వభావం పాశ్చాత్య కవుల మీదా, రచయితల మీదా, విమర్శకుల మీదా కనపడటం మొదలైంది. సాపాత్య సపుస్యలకు ఖారతీయాలంకారికులు చూపిన మార్గాలే, పరిష్కారాలే పరివక్వాలని, వపరిపూర్ణాలనీ భావించటం జరుగుతున్నది. సాహిత్యానికి సామాజిక, మానసిక, తాత్త్విక స్మూతాల కంటు సాహిత్య దార్శనిక పద్ధతులే సరిర్టైన పమాణాలుగా నిలువగలవని భావించే తరం మార్క్సిస్టు పద్ధతికి పతిగా [(పపంచమంతటా తన _పత్యేకతను (పకటిస్తూ భారతీయ దృక్పథాన్ని తనకు పోషకంగా, పాపకంగా (పకటించుకోవటం, ఉద్యమస్సూర్తితో ముందుకు సాగటం స్పష్టమౌతున్నది.

“భ్వన్యాలోక' సంస్థ దర్శకులు శ్రీ సి.డి. నరసింహయ్యగారు నవ్య నంయ్యపదాయ వాదులలో (పనిద్భులు. వారు టి.యన్‌. ఎలియట్‌ విమర్శలో భాఠరతీయాలంకారిక పరిభావలకు సమాంతరంగా గోచరించే కొన్ని అంశాలను పేర్కొన్నారు.

1. "0 రం[101800 08 00 సంంటంగ 08 0గ6ం1 8 '16 ౧౦౧౧౧9 ౧6౧811 05 టం )4ర్యేలుం॥6 0103007 ౦0౧౦౩౧౦408 (0 6 0010004 0€ 5206632; 204

2. ౧1 '0%9)666౧050126ల ౪010 ం63 టు 0801 30218060 త౨020(2'3 ం0౧/ 0౬2 ౧000200, "0 & కెలైై8!1 00గాయం00రే006 1300 186 ౧44 ౧0164 కెసిపాంటిడ'3 స1202 52302, 901 51000 9216 "12 120112౯ ౪1 ఉం8000000[7100341. '౦006476 ౧౦౧౦1౧76 1 ౧080 2) 7100274 (విభావ) : 2 19 5860200820202 (సాధారణీకరణ). 1 2 ఇలి2 6 ౧06 రేం *118 క13 ₹2ుగంిణట004 (కారయ్యతి _పతిభ) 9060 00గ ౦౮౦౦౧౮12 00౧౧౧6 ఆంం1+721ల0ట 90 2 (0 67016 056 661088 8164 ఉష6 500 05 ౧1హ6ీ, ఇయ జం 20 కాటం 10 10 64ల పంళ 1106 ౪6 1276 ౪5608 0118 ₹00/ 000021 064120 00106096 ౪1100 0610066 21106 ల౦౦౦1/6 *26 ౪2 1301008 1౧ 5000 గజం16[206 31160013 90067. ముర *028 2104 6164 90014 ఏ6 20001604 33 000 0౪/1 0006104260% 0 ంకటం90 2064 ౧ం100064 ౧ 1౧) 1 ౧౫౪౫4.”

“50 100 థం 000౧7 ౦€'౪20613002110/. 58గాగంహలై 021 90 8864218 061 23 128016 ౪10 అ28 కం ౧06001 0 13 21 €61000 380౪16 1270 0214 ౧౦౦౪) 1 లభాగంాం, *1116 2101 90826406 90 1842 ౪ 00464002 టం 0049 [016 12 66 6౭౪76 ఇం 0 06 106120 0010ల 0£ 8101128202 (నిమిత్త మాతు. " (26 పాం ౦గంగ0॥1 - 4 ౨[౪జా21014 అజంంగ 7010400; 3త&4-0.16ు

"ఠసము వేయి రెట్లు గొవృడి జీక్రి7

ఆచార్య నరసింహయ్య గారి లాగానే ఆంగ్లాచార్యులుగా, నవ్యసం్యపదాయ వాదులుగా పేరుపొందిన ఆచార్య కె.విశ్వనాధంగారు - భారతీయాలంకారికులు (వతిపాదించిన కావ్యతత్త విశేషాలు పొశ్ళాత్యులను ఎలా ఆకర్షించాయో, వారు ఆయా అంశాలను ఎలా అనువర్తించుకొని తమ తమ విమర్శలలో (వతిపాదించాడో వివరించారు. మచ్చుకు కొన్ని మాటలు

"వం పైగ011 216 కియంంట2110/ ౧౧౦6౧1 13 0 ఇంం!13ట76 0820000 10612, *గట3 016, 28 86 1131ల ౧౮౪061౪6ట 06 416 204 ౧ంఅటం/ గు ౪౧ యు 8 1 టం 2064 23 ౧124640 అం ౯ 6౧20006. కెంం!. 2ర్యయగ10% టింగు ఎ! 1080003404 11 1640 2జటింటం 40 9864) వడా! ౧౫౮౦0010” 2064 వ0[ కె:0482 00106 09 48 5201014 ౨066405 8 60830 25 ౪/08 ఇంగ 8046108 2 శుగంటటిం' కెతంటంం 0౯ 000065 శశ ౧00601 206 1) ౧జి ౪25 1003 06 90205176 1% 16 80000100 ౧౦౦౪) ఓ 61008 0 030 ఇంకు. 5411 ౧0 ౧టఉ0ర100 060౧ ౧6౦ 6018039 $0 11౦ ౧0606 01౬ య1834/011 18460 0 0017201 0) 115 1140300 286 కెట[ట' 206 సిక 1 13 సం గంటా పడే 100 20 5606 40 8; వతం క2జ08ట4 ఢం/0టం 2 జషటై00 40 4113 11 ౧0 00160 28060 ౧00౫. "(2002040041 666 క3[200 206 £252 (503920) 1600 6గ||౦13%: 240040 2946 104122 26160౧0. 86:0.9. జ1100128- 2.100.

నవ్య సంవదాయ వాడులళో మరొక (వసిద్ధ అంగ్రసాహిత్యాచార్యులు ఉాక్టర్‌ పి.యన్‌. శాస్త్రిగారు అమెరికాలోనూ, ఇంగ్లంతులోనూ ఇాదావు మూడు దశాబ్దాలు ఒక పెద్ద ఉద్యమంగా సాగిన "న్య్యూకిటినిజం' (అభినవ విమర్శోద్యవుం) (_వతిపాదించిన (వమాణాలు ఖారతీయాలంకారికులు _పతిపాదించిన గుణాలంకార రీతి సిద్ధాంతాలకు పాక్షికాలైన మారు రూపాలే అని వివేచించారు.

"ఇ రగటం1:01 28 ఇగ00000కీం6ే 0 209002, 246, కి[0010, 2508 204 ౦౦ల౫ 12 [0౪% రీయ0016 2 12016006 1 ఉం ఇ33 [1%0౧/ 0£ 14020 ఉంంగం పంటీ 07 11002068 20 2106 302060 00416110౪/3 0010080198 10 0౧0౧0016 4900, 8 కల 0 *ంగం 66 614౦ 08 200౪ 4100 యు. 0ల0 *౦ టు2గ1006 1 103010, *6 11 1౧6 480 06 2 016 ౨1604 7000021200 05 86 (002 (గుణ) ౫2%82 (అలంకార) 206 ౧౪ (రతి) 00గట 0 &001001 106042" 6౪ ంగటంటి[ - శం 2 సిశం+00006 (1974)-9.7).

అభినవ వమర్శోద్యమం (వధానంగా చారితక విమర్శ వద్ధతిని, మానపతావాద విమర్శనూ, మార్క్సిన్టు విమర్శ విధానాన్నీ ృవతిఘటించిండి. ఈ ఉద్యమ విమర్శకులు ]₹.8.804100, క్‌ి కెంగికే రచనలచే (పభావితులైనా టి.యన్‌.ఎలియట్‌ పంథాను అనుసరించారు. అయితే, అతని చార్మితక విమర్శ దృక్పధాన్ని (గహించలేదు. వీరు కవిత్యంపట్ల _పసరించిన దృక్పథాన్ని స్థూలంగా తెలుసుకోవాలంటే 14౧4 క౧0టు పేర్కొన్న మాటలు తోడ్పడతాయి. "116 ఫంయ0 [3 £ 66 ౧026 23 2 00%) -ఉ8 ఆట 1 340నో టి 2 ఉఇంబంం[ 0౯ 40 0|160 (9 2౧5769 206 [౧0 220౪6000 11360౧021 ఆశరిం06 23 3001 020 [902410 6640001006 *21 40 ౧96౧) 920/5”, నవ్య సం్యవదాయ యుగకవులు దృక్పధానికి ఇది దగ్గరగా ఉన్నడి.

అభినవ విమర్శోద్యమం ఉవ్వెత్తుగా సాగుతున్నప్పుడే చికాగో విశ్వవిద్యాలయాని!

498 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు సంబంధించిన రోనాల్డ్‌ యన్‌. (కేన్‌ మొదలైన విమర్శకులు దానికి వ్యతిరేకంగా మరొక ఉద్యమాన్ని లేవదీశారు. దాన్ని "చికాగో స్కూల్‌ ఆఫ్‌ (కిటిసిజం” అనీ, లేదా “నియో అరిస్తటలియన్‌ స్కూల్‌ ఆఫ్‌ (కిటిసిజం' అనీ పిలుస్తారు. ఈ ఉద్యమ విమర్శకులు అభినవ విమర్శకులను రెండు మూడంశాలపై విమర్శించారు. వారు వివిధ ప్యకియలకు పేరడాక్స్‌, ఐరనీ,' కాంప్లెక్స్‌ మీనింగ్‌ అనే _[వమాణాలతో మ్యాతమే వివేచిస్తూ వైవిధ్యాన్ని పాటించేవారు కాదని మొదట విమర్శించారు. చార్మితక విమర్శను నిరసించినందుకు కూడా అభినవ విమర్శకులను అధిక్షేపించేవారు. అభినవ అరిస్పాటిల్‌ విమర్శ పద్ధతి వస్తు నిర్మాణ శిల్పానికీ, కథా కార్య (పగతి వరిశిలనకూ (పాధాన్యం ఇచ్చింది. “౦౪0% 15 ఉం 9041 01 ౧606)" అన్న అరిస్టాటిల్‌ అభ్యిపాయం విరికి ఉత్తేజాన్ని కలిగించింది. వీరు అరిస్టాటిల్‌ పేరునుపయోగించుకొన్నా, అతనిని అనుకరించటం కాదు వీరి అభిమతం. అభినవ విమర్శకుల ఆకృతి విమర్శ కంటు భావావేశ (వధానమైన విమర్శను వెలయించటమే విరి అశయం. ఏమైనా ఈ విమర్శకులు భారతీయుల రస దర్శనం వంటి నమ్యగ సాహిత్యానుశీలన పద్ధతులను రూపొందించలేకపోయారు. అయితే భారతీయాలంకారిక సిద్ధాంతాలు వారికి సర్కికొత్తగా దర్శించి, ఆలోచించే అభినవలోచనాలను అందించాయి.

అభినవ విమర్శకులకు (పేరక శక్తులుగా వారికి ముందున్న (వసిద్ధ విమర్శకులు టి.యన్‌,.ఎలియట్‌, ఐ.ఏ.రిచర్జ్‌, ఎఫ్‌.ఆర్‌.లీవీన్‌ నవ్య సంయపదాయవాదుల దృక్పథాలకు దగ్గరగా ఉంటారు. కళానుభవనాకి, కళానుశీలనానికి ఖేదం తెలిసి పవర్తించటమే విమర్శ ధర్మమనీ, కళానుభప స్వభావాన్ని గురించీ, కళకు విలువ కట్టే విమర్శ సిద్ధాంతాలను గురించీ, కళను లోకానికి అందించే విధానాలను గురించీ తెలియకపోతే విమర్శ తన ధర్మాన్ని స్మృకమంగా నిర్వహించలేదనీ ఐ.ఏ: రిచర్డ్స్‌ భావించాడు. అతని విమర్శ మార్గంలోని మనస్తత్వశ్యాస్త వద్ధతిని కొంత (_వక్కకు పెట్టితే పై భావాలు నవ్య సం్యవదాయ వాదులు అంగీకరించేవే. అభినవగువ్వుని అభివ్యక్తివాదం రిచర్డ్‌ సిద్ధాంతం కంకు సమ్యగమైనదని భారతీయ విమర్శకులు నులభంగా (గహించగలుగుతారు.

ఎఫ్‌.ఆర్‌.లీవీన్‌ సాహిత్య వివేచనంలో నంస్కృతికి నమధికస్థానాన్ని ఇచ్చాడు. ఒక నాగరక సంఘానికి ఉండే ఆదర్శం (వకారం వ్యవస్థీకరింపబడిన (కమబద్ధమైన జీవన విధానాన్ని నంన్కృతి అని అభివర్ణించాడు. (పాచీిన (గామాలలోని సహజీవన విధానంలో ఇటువంటి సంస్కృతి నుసంపన్నంగా ఉండేదనీ, అధునిక యాంతిక' జీవన విధానంలో అ సమైక్యత, ఆ సహజీవనం, నవోనుభవ (వవృత్తి లోపించిందనీ అతడు భావించాడు. సమాజంలో (వతి వ్యక్తికీ నిజమైన నంన్కృతినీ, కృతిమ సంస్కృతినీ గుర్తించే వివేకాన్ని సాపాత్యం అందించాలని ఆదేశించాడు. రచయిత సమకాలీన సమాజంలో నంస్కృతి సర్యపదాయ నదవగాహనకు తోడ్పడాలని ఆశించాడు. చర్మిత ఈ పని చేస్తుంది. 'కాని, దానికంకు విలక్షణంగా సాహిత్యం సంస్కృతి పునరుజ్జీవనాన్ని నిర్వహిస్తుందని వివేచించాడు.

సాహిత్యంలో వికాసం చెందుతున్న ఒక సంప్రదాయాన్ని గానీ, ఒక (ప్యకియలో అనునస్యూతంగా విస్తరిల్లుతున్న సాహిత్య సం్యపచాయాన్ని గానీ, అ వికాసానికి దోహదకారులుగా ఉన్న రచయితల రచనలను అనుశీలించటం ద్వారా అధ్యయనం చేయటం విమర్శ ధర్మమని అతడు పేర్కొన్నాడు. సాపాత్యం వర్తమానంలోనే జీవిస్తుంది. వర్తమాన సాహిత్యమే మన

"రనము వేయి రెట్లు గొప్పది" శ్రిత సమీక్షా క్షేతం. వర్తమానంలో నజీవంగా ఉన్నదే సర్యవదాయం. అయితే, వర్తమాన సాహిత్యం గతంలో నుంచి అవిచ్చిన్నంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నర్యపదాయమే. గతంలోని మంచిని మీగడ తరగల్లా వర్తమానం (గహించి జీర్ణించుకొంటుంది. విమర్శకుడు వర్తమాన సాహిత్యానుశీలనంలో సజీవంగా .ఉన్న గతాన్ని, అది చెందిన మార్పు లనూ సమిక్షించగలుగుతాడు. ఈ దృష్టితో సాహిత్యాన్నీ, దాని వాస్తవ వద్ధతినీ విమర్శ గమనించాలి. లీవీన్‌ విమర్శ విధానంలో ముఖ్యంగా మూడు (_వవృత్తులు కనపడతాయి. అవి- 1. 4 00701616 ౧690౧96 (0 66 ఇంత 10 106. 2. ఏ ౧1036 9౧400౫ 0౯ 20 2౧213515. 3. ౮6800000 01115 3181102006. అనూచానంగా వస్తున్న (వమాణాలను కావ్య వివేచనానికి తోడ్పడినంతవరకే (గపాంచాలి. కాని, అపశ్యకర్తపష్యంగా అనుసరించరాదని ఖీవీన్‌ మతం. గతంలోని గతాన్నే చూడడం కాకుండా గతం యొక్క వర్తమాన స్థితిని దర్శించటం సర్యవదాయం (12641400) అంటాడు లీవీన్‌, ఒక విమర్శకుడన్నట్లు ఇతని విమర్శలో -”116 టు. [6480103 0€ 2026400110 ౧గటంపణు జం 0001010064 *1ట లీల 020౧03 0 విజ+ంరండ! ౧౫౧6౦౧గా రి ఉడా ఈం 0231820) 15 ౧౦60068 ఖ64 అంంఠ06 ఇట ౧౫900503 104001” గాణంం01ఆ 2264 0007 6 ఓ8ం0/ ౧డటంంఆనార్‌.6..2204004ఉ4ఉ్టంగు2] వు. 5901). లీవీన్‌ సాహిత్య దృక్పధం, సాంస్కృతిక దృక్పధం, సంప్రదాయ ఖావనం తెలుగులో సవ్యసంపదాయ రచయితలకు సజాతీయంగా ఉంటాయి.

నవ్య నం్యపదాయోద్యమ నాయకుడుగా విశ్వనాథ తెలుగు సాహిత్య రంగంలో నిలుస్తాడు. ఆయన -వ్యక్తిత్వాన్ని విలువ కట్టాలంకే ఆంగ్లసాహిత్య చర్మితలో విక్టోరియన్‌, అధునిక యుగాలలో (వసిద్భులైన మాచ్యూ ఆర్నాల్డ్‌, వాజ్టర్‌ పీటర్‌, టి.ఎన్‌. ఎలియట్‌, ఐ.ఏ. రిచర్డ్‌, ఎఫ్‌.ఆర్‌.లీవీన్‌ మొదలైనవారిలో ఉన్న సాపాత్య చైతన్యం విశ్వనాథలో సమావోరంగా సన్నద్ధమైన దని చెప్పాలి. *ఉిగా౦164 ౧భ4౨6 074 264 0౪ 28210 48 14ల౫టూ6 60002806, 21 1 10౧03 ౧4౧, గ28ట ల 966 41085, 2 ౧10) 100% టం కళలు ౧17 94౪౧1౮” అన్న రన వెలెక్‌ మాటలు అర్నాల్డ్‌కు ఎంత పర్తిస్తాయో విశ్వనాథకూ అంతే వర్తిస్తాయి.

“నేను ఏమి (వాస్తానో నేను తెలుసుకొని (వాస్తాను కనక, నేను (వానిన దానిని, అనంత విషయములు చొవ్పించి (వొస్తాను కనక, అనాది నుంచీ ఈ దేశంలో ఒకటి జ్ఞానం అనిపించుకొంటూ వస్తున్నది, ఆ జ్ఞానం నా పాఠకులకు కల్పించి నేను సఫలుణ్ఞయి, వాళ్లను జ్ఞానవంతులను చేస్తున్నాను అనే ఖావం నాకు ఉన్నది కనక, ఈ ఖావం ఉన్న వాళ్ళ చాల మంది ఉన్నారని నాకు తెలును కనక. పూర్వ సాపాత్యం ఒకతి ఉన్నది, అది నేను పోతే నాతో పోయేవాళ్లు నన్నయ, తిక్కన, ఎజ్జన, నాచన సోమనాధుడు, శ్రీనాధుడు, పోతన్న, పెద్దన్న, తెనాలి రామకృష్ణుడు మొదలైనవారు. ఊరికే ఒట్టి పూర్వ కవులని కాదు, వద్య రచనా స్మామాజ్య పట్ట భ్యదులు, కథా కథన *ల్ప నూత్నా చార్యులు, వేదవేదాంగాది మవ్వోగంధస్థలు, మవోవిషయ నిర్దేతలు, బహువిషయ వ్యాఖ్యాతలు, కాప కథా కల్ప రహాన్య వేత్తలు అనే దృష్టితో అ పూర్వ కవులను నిలబెట్టుకొంటే అప్పుడు నేనూ నిలుస్తాను. నేను చేసినవని అటువంటిది. (నేనూ నా సాహిత్య రచనలూ (1947-72) వ్యా. మహత్శాపతిభ విభాగం-వు. 4) విశ్వనాధ వారి ఈ మాటల్లో ఆర్నాల్డ్‌ వేదన వంటి వేదన వినబడటం లేదూ! ఎలియట్‌లోని “16 1602 0 ౧0౫౦౧౫1౮ 10 క261గ0౧'-కనవడటం లేదూ! రిచర్డ్‌ చెప్పే కళ్యాపసార (0000681020) గౌరవం (పనరించటం లేదూ! లీవీన్‌ స్మ్మృవదాయ దర్శనం (పతిఫలించటం లేదూ!

500 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

విశ్వనాథవారి విమర్శ దృక్పథమంకే సాహిత్య దృక్పృథమన్నమాట. అది నృజన మార్గాన్ని అఆశయిస్తే రచనగా అవతరిస్తుంది. అనుశీలస వూర్గంలో (వసరిస్తే విమర్శగా పరిణమిస్తుంది. అధునిక పాశ్చాత్య విమర్శలో ౯266021! ౧గగంసగు, 6*.ఉోకం150 అనేవి ఉద్యమాలుగా సాగాయి. వాటి మీద భారతియాలంకారిక సిద్ధాంతాల (పభావం కనపడుతున్నది. అయినా, వాటన్నింటి కంకు ధ్వన్యౌచిత్య రన (పన్థానాలు కావ్యతత్త్వ వివేచనంలో సమ్యగంగానూ, సమర్థంగానూ పనికి వస్తాయని మన రచయితలకు తెలుసు. అందువలన,నవ్య సంప్రదాయ వాదులు రస (వస్టానాన్ని తమ రాజమార్గంగా ఎన్నుకొన్నారు. “పాగ్వి వశ్చిన్న్మతంబున రసము వేయి రెట్లు గొవ్వది నవకథా దృతిని మించి” అని చాటారు. రన (వస్థానంలో సాహిత్యాన్ని సృజించటం, విమర్శించటమంకే మన జాతీయ దృక్పథంతో _(పపంచాన్ని అనుశీలించటం. నవ్య సంపదాయోద్యమంలోని జీవశక్తి అది. ఇచ్చిపుచ్చుకోవటంలో ఈ (కింది సూతం నవ్య సంప్రదాయానికి వర్తిన్తుంది. "0౯ 1510౧ 823 900*/2 2 గంలిలాటు 2 200016 476 04410064 ఉలుంల+?టు టి 1476 4006 90 004 ప బాం 020110 6 30000ట 000౪104106 6 0 1006108 జంటగ6ే 1210006 గంఅంటి హ్‌ంణ ౦౮౮160... 3 ఉగం టి ఇ6 968 2 ౧౧0600 6010100200” 1310264 0 [16 006 ఇషా 622 ఇర ౩0% 1276 ఇ 0200006 ఖు4 శుగులుం. (క్రి. సి.డి. నరనింహయ్యగారు).

(ఆదెవారం అంధ్యవభ : 4.2.1990)

98 నవ్య సంపదాయ వాదుల నవరన సూక్తం నవ్య సం్యవదాయ వాదులు దర్శించిన రస సిద్ధాంతం అధునిక సన్పహతో కూడుకొన్నది. భరతుని నుండి రన గంగాధర కర్త దాకా సాగిన రన విచారానికిన్న, నవ్య సర్మ్యపవదాయ యుగ కవులు తమ కావ్య (వయోగాలలో పోషించిన రస వ్యక్తికిన్నీ ఖేదం ఉన్నది. అ భేదం అ కాలానికి సంబంధించింది. అటు కాల్పనిక కవులూ, ఇటు అభ్యుదయ వాద కవులూ రసాన్ని గురించి వ్యాఖ్యానించిన వైఖరులూ, పాశ్చాత్య విషాదాంత నాటకాలలో కానవచ్చే కెథార్సిన్‌ కలిగించిన నూత్న స్ఫూర్తులూ, ఖారత స్వాతంత్యోద్యమంలో జాతి పొందుతున్న సత్యాాగవాం, త్యాగం, ఉత్సాహం, మరణానికి కూడా వెనుకాడని ఉద్యమ చైతన్యం, స్వాతంత్య వీరం, జాత్యభిమానం, దేశభక్తి దేశం కోనం అసువులు కోల్పోయిన వీరుల వట్ల వారి-గాధల పట్ల అమర వీర ఖాపనం. దేశీయమైన దృక్పధంతో కళాతత్వాన్ని దర్శించే జాతీయ సాపాత్య భాపనం-ఇవన్నీ నవ్య నం్యవదాయ వాదుల రప సిద్ధాత దర్శనం మీదా, వారి పపయోగాల మీద బలంగా పనిచేశాయి. ఈ నేపథ్యంలో నవ్య నర్యపదాయ వాదుల ఉద్యమాన్ని సమీక్షించవలసి వస్తుంది.. పాందీలో నవ్య నర్మ్యపదాయ సాపాత్య తత్వ విమర్శి్‌కులలో [(వముఖులు అచార్య నగేేంద. వారు రన సిద్ధాంతం మీద రచించిన (గంథం అ దర్శనం అర్ద కాలం నుండి అధునిక కాలం వరకు పరిణామం చెందిన విధానాన్ని ఛివేకవంతంగా వ్యాఖ్యానించింది. అభ్యుదయవాదులు రన సిద్ధాంతం మీద చేసిన తిరుగుబాటు ఎలా (భాంతి మూలక మైనదో వివరించింది. అచార్య నగేయద ఇలా అన్నారు:

“(వన్తుత కాలంలోని సాహిత్య విలువలతో రస సిద్ధాంతానికి మౌలికమయిన ఖేదమున్నట్లు అనిపిన్తుంది. కాని, అది వూర్తిగా (భాంతి మూలకమయింది. (పతి కొత్త ఉద్యమం వలెనే (వగతి వాదం (అభ్యుదయవాదం అని తెలుగువారు పిలిచేదాన్ని పొందీవారు పగతి వాదం అంటారు) కూడా నర్యపదాయానికి విరుద్ధంగా గుడ్డి తిరుగుబాటులా తలెత్తింది. భారతీయ సొపహిత్యంలో రనవాద నర్మపదాయం దాదాపు నిరంతరాయంగా సాగివస్తున్నటువంటింది. అందుషల్ల (వగతి వాదానికి చెందిన భారతీయ వ్యాఖ్యాతలు అతి అఖినిచేశంతో రస సిద్ధాంజాన్ని (వతిఘటించారు. ఈ (_పతిఘటనలో అనలు రెండు అభిమతా లున్నాయి. ఒకటి-రస వాదానికి అధారం కేవలం అవ్లాదం అనీ, మానవచేతన వికానం వట్ల అది బొదాసీన్యం వపాంచి ఉన్నది అనీ; రెండవది -రనం అధ్యాత్మికమైన లేదా, అర్ధ అధ్యాత్మిక మయిన కల్పన. అది ఆభిజాత్య వాదవు లేదా సామంత వాదవు యుగానికి చెందిన ఎన్నో (వపంచక నిద్ధాంతాల వలె అబద్ధాల వుట్ట, జినపాత భావనకు విరుద్ధమయిందనీ, అందువల్ల పొందీలో కొంతమంది రచయితలు “'బఖహ్మనంద నహోదర” మనే వదాన్ని పట్టుకొని రకరకాల వాదమూలాలయిన నిర్ణయాలు (వతిపాదించ సాగారు. నిజానికి పై రెండు అఖినముతాలు నమంజసమైనవి కావు. రసం "పెజుర్‌ (13170) "రుచి' లేదా 'వినోదం' అన్న మాటలకు పర్యాయపదంగా ఎప్పుడూ పరిగణించబ డలేదు అది అనందానికి పర్యాయం. ఆ అనందం వ్యష్టి సమష్టి పాతానికి అంతిను పరిణతి. అందువల్ల

502 సాహిత్య చర్వితలో చరృనీయాంశాలు మొదటి అభిమతం అనందానికి కళ్యాణానికీ మధ్య మిథ్యా భేద కల్పన మీద ఆధారపడింది. రెండవదానికి ఆధారం రసం యొక్క ఆధ్యాత్మిక కల్పనకు సంబంధించిన (భాంతి...

“ఈభాంతి పూర్ణ్వమయిన అభ్నిపాయాలు ఖండించబడిన తరవాత రనవాదం వట్ల మార్క్స్‌ వాద కావ్యదర్శన విరోధ భావం - కనీసం దాని ఉ్యగత్వం అన్నా -చాలా మటుకు నమసి పోతుంది. [(పగతి వాదంలోని పముఖ అభిమతం -సమష్టిగత కావ్య చేతనకు సాధారణీకరణ సిద్ధాంతంతో (వత్యక్తంగా సమభావం ఉండనే ఉన్నది, ఇతర అభిమతాలకూ రస వరిధిలో పూర్తి అపకాశం ఉన్నది. రసంలో _పేమ శాంతి వలెనే, సంఘర్హణ లేదా ద్వంద్వ ఖావం కూడా (గాహ్యమే, నంఘర్షణలో ఉన్న వివిన్న తత్వాలకు ఉత్సాహం, (కోధం లేదా మన్యువు, కరుణ మొదలయిన వాటికి రన చ్యకంలో మహత్వ పూర్ణమయిన స్థానం ఉంది. (పజాసాహిత్యం అయితే అది కూడా (పజల సుఖ-దుఃఖాలను, . హర్ష-విషాదాలను, అశా-ఆఅకాంక్షలను, నసంఘర్ద-సిద్ధులను చ్వితించేది గొనే ఉంటుంది కదా! మరి, ఇదే రసానికి ఆధారసామ[గి”.

“"స్మామాజ్య వాద సామంతవాద సంస్కృతియొక్క ఉన్మూలనం, జాతీయ స్వాతం్యత్య రక్షణ, (పజాతంగతం, శాంతిస్థాపన వంటి (పజాహితకరా లయిన లక్ష్యాలతో రస నిద్ధాంతానికి విరోధం ఎందుకుంటుంది? మానవ నంచేదన, సౌందర్య జ్ఞానాల వికాసం రస వాదానికి కూడా లక్ష్యమే. 'నైతికాలయిన విలువలను కూడా అది పూర్తి అభినివేశంతో స్వీకరిస్తుంది. ఆశాభావాన్ని రేకెత్తించడం, కర్మ చేతనా స్ఫూర్తి వ్యక్తిగతాలయిన క్షు[ద భావాలనుంది. విముక్తి, నిరాశాంకురాఖభావాల ఖండన మొదలయినవి రస వాదానికి అథారభూతాలయిన లక్షణాలు. కాబట్టి వ్యాపకమైన అర్థంలో సాహిత్యంలో ఉండే (వగతి *ల ఖావాలను రసవాదం, పూర్తిగా నమర్థిన్తుంది. మార్క్స్‌ వాద విమర్శకుడు (పజూ సంక్షేమానికి వర్గ సీమత మయిన ఏకపక్షియమయిన అర్థం చెప్పినప్పుడే నమన్మ ఏర్పడుతుంది; కాని, ఇది రససిద్ధాంత దోషం కాదు. (రన నిద్ధాంతం : తెలుగు అకాడమీ '(వచురణ (19250); అను: ఖీమసేన్‌ నిర్మల్‌; పు. 362-363).

అభ్యుదయ వాదులు సాహిత్యానికి, విశేషించి కవితకు, కవితకు సంబంధించిన (ష్మకియలకు సామాజిక దర్శనం మూల మని వ్యాఖ్యానించే యత్నం చేశారు. నవలా (ష్మకియకు (వధానమైన సామాజిక వాస్తవికతను కవితా వ్యకియలకు కూడా పధాసమని వతిపాదించారు. _ వారి వాదం సాహిత్య జగత్తులో నిలవాలంటే రససిద్ధాంతాన్ని కాదనాలి. .-అందువలన రసవాదాన్ని నంపదాయవాదంగా, ఫ్యూడల్‌ స్యవస్థకు వంబంధించిందిగా చెప్పి కవిత్వం అనందాన్ని అందించటంకోనం కాదు జాతిలో కార్యశలత్వాన్ని కలిగించటానికే ఉపయోగవడాలని వాదించారు. అంధ సాహిత్య చర్వితలో మొట్టమొదటిసారి కవిత్వానికి సొపొత్య ' సిద్ధాంత (పొతిపదికను కాదన్నవారు అభ్యుదయ వామపవక్షియులు, విప్లవ కవులు. దీన్ని ప్యతిరేకించి సామాజిక చైతన్యాన్ని రనదర్శనంగా మార్చుకొనే సాహిత్య (వ్యకియలను చేవట్టి అవూరఖగా. నిర్వహించి నవ్య నం్యపదాయోద్యమాన్ని సాగించారు నవ్య సం్యపదాయ కవులు. వవ్య సంర్యపచాయ కవులది నవ్య రసమార్గ్షమవటం మరింత సమంజసం!

ఈ నవ్య సర్యవదాయోద్యనుంలో నవ్యరనమార్గాన్ని సమర్ధవంతంగా నిర్వహించినవారు ఈ

యుగంలోని చార్మితక కావ్యకర్తలు. డి. రాజశేఖర శతావధావిగారి "రాణా వతావ సింహ చరిత

నవ్య నం్యవదాయ వాదుల నవరన నూక్తం 503 మొదలుకొని ముదిగొండ వీరభ్యదమూర్తిగారి “వందేమాతం' దాకా తెలుగు సాహిత్యంలో మేరుపర్వత శిఖరాల్లా కనిపించే మవోకావ్యాలు చార్మితక ,కావ్యాలు. మన భారత స్వాతం్యత్య చర్మితయే ఒక వాస్తవ నత్యమైతే, మనం స్వాతర్యత్యం కోసం చేసిన పోరాటమే నాటి సామాజిక వాస్తవికత అయితే, ఈ చర్మిత కావ్యాలు కూడా అ వాస్తవ సామాజిక స్పృహను రనదర్శనంతో అవిష్కరించిన మవాకావ్యాలు; క్లాసిక్స్‌.

క్లానిక్‌గానూ కావ్యేతివోసంగానూ పేరుపొందిన అంధ మవోభారతానికీ, నవ్యసం్యవదాయ మవాోకావ్యంగా వాసికెక్కిన “రాణ్యాపతావ నింహ చర్విత కూ ఉన్న ఖేదాన్ని విశ్వనాథ వారు ఇలా నిరూవీంచారు-

“" ఖారతము పూర్వకాలము కథనే చెవ్వును. అందులో నున్న ధర్మము మ్మాతమే మన జాతిది. అఆ విషయము ద్వావర యుగము నాటిది. మన వరిన్టితులతో సంబంధము లేనిది. (వతావ సింవా చర్మిత మన ధర్మమునే గాక మన వరిస్థితులను గొడ చెప్పును. అక్పరు చ్మకవపర్తితో పాతికేళ్లు పెళారాహోోరి పోరి, స్వదేశమునందలి కొండలలో గుట్టలలో నివసించి, తిండి లేక గడ్డి రాట్టెలు తిని, దైవ వశమున మఅల స్వాతంత్యము సంపాదించిన మవోపురుషుడు రాణ్యాపకాపుడు! ఆయనకన్న ధర్మరాజాదు లేమియు నెక్కువవారు కారు. వన్తు రమ్యత కు గాని, కధారచనకు గాని, ఇందలి ఖిన్న ప్మాతల ఖిన్నతా విశిష్టతకు గాని ఖారతమున కీ (గంథము తినిపోదు”.

"ఈ (గంధము అన్వతంత జాతి యొక్క నతి (గంథము వంటిది. రాణ్యావతావుని భ్యదాకరణ (ప్రతిజ్ఞ చదివినచో -పారతం్యత్య జాతికి ఇది స్కృతి గంథవున్న మాట కర్థము తెలియును. రాణ్యాపతాపునకును మవోత్మునకును గల సామ్యము ఖారతజాతికి గల యస్వతం్యతత. మవాత్మునిది. కత్తి లేని సాత్త్సికపు పోరు, వతావునిది కత్తిగలో సాత్వికవు పోరు. (వతావ సింహుడు అకృరును జయింపవలెనని యుద్ధము చేయలేదు. పౌరుష శక్తితో గెలువలేనని యాయనకు తెలియును. కాని, వట్టి ధర్మము కోసము యుద్ధము బేసెను. భారత జాతీయ ధర్మము వరులకు లొంగిపోదు. చచ్చిపోదు - అని బుజువు చేయటకే యుద్ధము చేసెను”.

“కాన విజయము ముఖ్యంబు గాడు షునకు!

ధర్మ నిర్వహణంబు కర్తవ్య మివుడు!” అని (పతావుని యూహ. నేటి సత్యాగహమునకు అనాటి పతావుని యుద్ధ ధర్మమునకును ఖీదమే లేదు”.

“వతాపుడు గాంధి నంటి వాడు? విన్నుకీస్తు వంటివాడు, చివణ కిట్లనెను "నారాజ్య మరణ్యము. మేము నన్యాసులము. మీ యగ్భరునకు మమ్ము గెలువవలెనని పట్టుదల యేమి? అ్యవతిహతముగా నగృ్భరొక్కనే క్షితిని దేవుడు నృష్టి చేయలేదు. (వజ లతనిచ్చే జంపబడుటకు వుట్ట లేదు. రాజక్షన్యక లతని భోగవరత కుద్దేశంవబడలేదు. అతని రాజ్య తృష్టముందు సర్వ జగత్తు పారతంత్యమున మనుగు టెల్ల పొడిగా దనుచు నకృరెంత యెఖిగిన జగమున కంత మేలు!” (రాణా (వతావసింహ చర్విత పీఠిక)

ర్‌04 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు ఈ వాక్యా లెందుకు పేర్కొన్నానంకే, నవ్యసంపదాయోద్యమకవుల స్వభావం కూడా రాణ్యాపతాస సింహుని వంటిదనే చెప్పటానికి. నసలస స్యామాజ్యవాదులను, దోపిడీ వర్గ వ్యాపారులను వ్యతిరేకించటంలో స్వాతం్యత్య యోధులు (పపంచ చర్మితలోని ఏ విష్లవకారులకూ ఎందులోనూ తీసిపోరు. పైపెచ్చు రక్తనదులు (వవహించే తిరుగుబాట్లకంటు, పాొంసను పెంపొందించే విప్లవ ధోరణి కంటు మనిషి మీద ఖౌతికంగా కంకొు ముందు నైతికంగా విజయాన్ని సాధించాలని, నైతికంగా పరిణామం చెందందే భౌతికంగా, మానసికంగా మనిష వవర్తనలో మార్పురాదనీ గాంధేయవాదం చెవుతుంది. భారత దేశం నుండి ఆంగ్రేయులు చావును మూటకట్టుకొని పోలేదు; చర్విత గుణ పాఠాన్ని చర్యణం చేస్తూ పోయారు. సత్యాగహుం యూరోవు దేశాల విష్లవాల కంటె, సామ్యవాద విప్లవాల కంకె సాత్తికమైనదనీ, మౌానవీయమైనదనీ, ఆదర్శపాయమైనదనీ పవంచానికి చాటుతూ ఖారదేశం నుండి తరలిపోయారు.. నవ్య సంపదాయవాదుల ఉద్యమం కూడా ఇటువంటిదే. వీరి ఉద్యమ (పవృత్తికీ అభ్యుదయ వామ వక్షానికీ, విప్లవ వాదానికి ఉన్న ఖేదం నత్యా([గ్రహోద్యమ (వవృత్తికి, ఉ్యగవాద (పవృత్తికి ఉన్న భేదం లాంటిదే. వామపక్షియులు వ్యూహ రచనా సక్తులు? ఏ విధంగానైనా విజయం ముఖ్యం. దాన్ని సాధించటంలో ఉపకరణాలు అన్ని వేళలా రక్త సిక్తం కాకుండా ఉందాలనే నియమం వారికి లేదు. సామాజికంగా జరిగే తిరుగుబాట్లలో సాయుధ పోరాటాలు సాగించటం ఆ వాదం వారికి ఆచరణ సూతం. , మరి, సాపాత్యరంగంలో ఎదుటి వారి దృక్పథాలను, పారిభాషిక వదాలను వ్యకీకరించి, వాటిని తమ సిద్ధాంతాలతో సంధించి, తిప్పి వారి మీదకే పేల్చటం, వామపక్ష దేశాధినేతల పాలన స్యూతాలకు అనుగుణంగా సాహిత్యంలోని భావజాలాన్ని వ్యాఖ్యానించి చెప్పటం వారి వ్యూవా విధానం. ఇది ఎంతటి గొప్ప ధోరణి యైనా జాతీయతను నమ్మా స్వాతం(త్యాన్ని కోరే దేశియులకు నచ్చలేదు. వారు సైద్ధాంతికంగా వామవక్షీయులపై అనంతృప్తి (నకటించేవారు. (పవంచ దేశాలలో వ్యక్తి స్వాతయ్యత్యం కోసం, పమసమాజ నిర్మాణం కోనం జరుగుతున్న పోరాటాలకు సత్యాగహెోూద్యమం (పాతివదికగా భారతీయమైన వ్యాఖ్యానాన్ని, ఖారతీయ తత్వదర్శనాన్ని, అందించాలనీ, అదే (పపంచ (శ్రేయన్సుకు తరణోపాయమని గాంధేయ వాదు లంటారు. ఈ గాంధేయ సామాజిక తత్త దర్శనాన్ని చార్మితక కావ్యాలలో వన్తుతత్త్వంగా ,పతిపాదిన్తూ, అటువంటి కథలలో పోషింపబడే రసతత్త్వాన్ని నవ్య సర్యపదాయ వాదులు నవరన నూక్తంగా వ్యక్తికరించారు. స్వాతర్యత్య నమరవీరుల చర్మితలలో “జననీ జన్మభూమిశ్చ న్యర్గాదపి గరీయసి” అనే న్ఫూర్తి గోచరిస్తుంది. స్వాతం్యత్యమే వారికి దైవం. "= “భూమి పాలుర పాదములు గొల్వగో వూజ్య మగు -,ఉపవంచాధిపత్యమున కన్న దేవేయదు విభపంబు దెగడి యానంద సౌ ఖ్యము గూర్పజాలు భోగముల కన్న జబరమసౌందర్య నంపద్విభూషిత లప్ప ర్మస్తీ రహోనిహారమున కన్న నవ సంఖ్య నిధులకు ' నాయకుండగు రాజాధికార గౌరవము కన్న నట్టి దశకోటి శతకోటి యంత లెక్కు

నవ్య సర్మవదాయ వాదుల నవరస నూక్తం 505

డగుచు నాత్మ న్వతంతత యలరు దాని

కన్న దేశస్వ్తతయతత యధికమగు; న్వ

తం్యతతను మించు దైవ మీ ధరణి లేదు. (అమర సింహా చరిత)

అ స్వాతం్యత్యం కోసం అనువు లర్పించటం మాతృమూర్తి చరణాలపై అత్మనమర్పణం చేసుకొన్నట్లు వారు ఖావిస్తారు. నవవిధభక్తులలో చివరిదైన ఆత్మసమర్పణకు స్వాతంత్యోద్యమం ఒక నవ్యరుచిని కల్పించిపెట్టింది. శరీరాలు రాలిపోవచ్చునుగాని స్వాతంత్వేచ్చ నగించిపోదు! ఇది త్యాగ శూరురైన స్వాతంత్యవీరుల విశ్వానం! అది చర్విత సత్యం; వాస్తవం కూడా!

"”విమతుల ఖడ్గము హృదయా

ఖ్బము జొచ్చును గాక యచటి స్వాతర్యత్యపు వీ

జము జంవుట మాత మసా

ధ్యము; నెణవేరదు జగంబు.. తల్మకిందైనన్‌.. -” ( రాణా. చలి.)

దేశం కొరకై ,వాణాల' నర్పించే వీరులను, స్వాతంత్యధర్మం కోసం పోరాడే ధీరులను, జాతీయ ధర్మాన్ని పునరుద్ధరించుకొనే శూరులను కావ్య నాయకులుగా ఎన్నుకొనే [వవృత్తి నవ్యసం్యవదాయవాదులు (వకటించారు. అఆ మవాకవులు రచించిన కావ్యాలలో ఆ అమర వీరులు కావ్యనాయకులై రనజగత్తులో, రనిక హృదయజబగత్తులో జీవించారు; జీవిస్తున్నారు. రాణా (వతాపసింహుడు. అమరసింహుడు, ఇవాజి మొదలైనవారు సాంతంటత్యయుద్ధంలో పాల్గొన్నవారు కాకపోయినా, వారి చర్విత గల కావ్యాలు వారిని స్వాతం్యత్యనమరయోధులుగా మనకు అందించాయి.

స్వాతంత్యయోధుల వన్తువులను ఎన్నుకోవటానికి తోడ్పడిన మొదటి కారణం సమకాఠినస్వాతం(త్యోద్యమ స్పృహ; రెండవ కారణం: అ వన్తువులలో నహజంగా అమరియున్న కథారిసిన్‌. పాశ్చాత్యవిషాదాంతరూపకాలు సామాజికుల కందించే కెథారినిన్‌ అంధ నాటక కర్తలను మొదట అకర్షించింది; ఖారతీయ నాటకాలలో కథారిసిన్‌ వంటి అనుభవాన్ని కలిగించగల అభిజ్ఞాన శాకుంతలం, ఉత్తరరానుచరితం వంటి విషాద గంభీర నాటకాలను తెలుగు చేయటానికి (పోత్సపాంచింది?; అ పైన విషాదసారంగధర, నర్తనశాల వంటి విషాదాంత నాటకాలనే తెలుగులో వినిర్మించుకొనేటట్లు చేసింది.

తెలుగులో కట్టమంచివారి “మునలమ్మ మరణం” విపాదకావ్య (వ(కియలలో తొలి ఉషస్సు. అది త్యాగవీరాన్ని కరుణాన్నీ కలిపి చేసిన విశిష్ట (వయోగం. ముసలమ్మ ఖారతీయాలంకారశ్యాస్తం (వకారం త్యాగవీరురాలు; పాశ్చాత్య నాటక నసూూతం వకారం విషాదాంతపాత. ఈ ప్యాత విధి చేత విషాదాంతం పొందుతుంటి?; వఠితలలో కథారిసిన్‌ కలీగించే శక్తిని ,వదర్శిస్తుంది. చార్మితకకావ్యాలలో వీరులు కూడా విషాదాంతనాటకనాయకుల్లాంటి వారు కారు. కాని, అటువంటి సానుభూతిని పొంది తమ జీవితాలను అవిచ్చిన్న స్వాతంత్యోద్యమనవనంలో అహుతులుగా ఆర్పించిన అనుభూతిని అందిస్తారు. ఈ, అనుభవం పూర్వసాహిత్యంలో లేదు. నవ్య నర్యవదాయకావ్యాలలో నవ్యరన సూక్తంగా నినదిస్తుంది.

(ఆదివారం అంధ్యవపభ : 11.22.1990)

0909 నవ్యసం్యపదాయం : చార్మితక కావ్యం

నవ్యసర్యపదాయోద్యమానికి ఒక (పయోగ గౌరవాన్ని కలిగించింది చార్మితక కావ్యం. ఆ ఉద్యమ తాత్విక సూతాన్నీ, రన దర్శనాన్నీ, సామాజికృపయోజనాన్నీ సంవదించుకొని నముదృవించిన సాహిత్య _ప్యకియ చార్మితక కావ్యం. స్థూలంగా పరిశీలిస్తే చార్యితక కావ్యంలో చర్మితత్వం, కావ్యత్వం సంగమించి ఒక (ఫ్యకియగా రూపొందుతాయి. అయితే చర్మిత వాస్తవ (పమాణమూలం; చార్మితక కావ్యం కళ్ళావమాణమూలం. చర్మిత గతజీవితాన్ని చితిస్తుంది? చార్మితక కావ్యం గత జీవితాన్ని వర్తమానానికి అనువుగా వ్యాఖ్యానిస్తుంది ; చర్విత గతిని చెవ్పినంతగా నీతిని చెప్పదు; చార్యితక కావ్యం నీతిని చెప్పి, జాతికి ,పగతిని సూచిస్తుంది. తనను తాను పునః పరిశీలిచుకొవటానికి జాతికి -చర్మిత -పనికి- వన్తుంది. తనునుు తాను పునరుద్ధరించుకోవటానికి జాతికి చార్మితక కావ్యం తోడువడుతుంది.

చర్మిత రచయిత వేరు; కావ్యకర్త చేరు. చర్మిత రచన ఎంతటి కళాసౌందార్యాన్ని నంతరించుకొన్నా కావ్యం కాదు; కాలేదు, కావ్య రచన ఎంతటి సత్యనిష్టను పకటించినా చర్మిత కాదు; కాబోదు., చార్మితక కావ్యకర్తకు చర్మితలోని ఒక ఘట్టాన్ని కళామయంగా (వాద్దామనే దృక్పథం కంటు ఆ వన్తువు ద్వారా జాతికి ఒక వినూత్న నందేశాన్ని అందించాలన్న అకాంక్ష బలంగా ఉంటుంది. చర్విత ఘట్టాన్ని కావ్యవస్తువుగా మలచుకొంటాడు మొదట కవి. వస్తువు కవిదర్శనం నుండి ఉద్భవించే (పయోగభూమిక, దానికి కవి నేర్పిన స్వభావం ఒంటవడుతుంది; కవి అలవరచిన అభినయం అలవడుతుంది. చర్విత కంకు చార్మితక కావ్యానికి అనుభవాన్నిచ్పే ఆలోచనా శక్తి ఎక్కువ; జివితతత్వాన్ని వ్యాఖ్యానించే వివేచనాశక్తి ఎక్కువ.

సాహిత్య (వ్యకియలన్నింటిలో లాగానే చార్మితక కావ్యాలలో కూడా న్వభావాలను బట్టి భేదాలు కనవడుతాయి. ఖారతీయ సాహిత్యాలలో మొట్టమొదట వెలసిన చారిితక సంబంధి సాహిత్య (వ(కియలు వురాణేతివోసాలు.. వాటిలో మానవజాతి వికాసాన్ని దార్శనిక దృష్టితో వ్యాఖ్యానించేది పురాణం. ఒక రాజవంశాన్ని గాని, ఒక వీరుని జీవితగాథను గాని పురుషార్ధ్థసాధనామయమైన ధర్మదృష్టితో చ్మితించేది ఇతివోనం. పురాణంలో సర్గాదులు దర్శనమూలాలు. వస్తువుల న్యభావాన్ని బట్టి_అవి ఖేదించినా వేదార్థ బృంపాతత్వం వాటియందు నియతలక్షణంగా నిలిచి ఉంటుంది. ఇతివోసపరిధి కంకు కావ్య వరిధి వరిమితం. ఒక వురుషార్థాన్ని కానీ, ఒక (పయోజనాన్ని కానీ సాధించటానికి ఆరంభమైన ఒక కార్యం విస్తరిల్లి ఫలవంతమ్యేంత వరకు న్వయంసమ్ముగంగా చ్చితింపబడే వన్తుజివితం కావ్యం. ఇందులోని వన్తుపు ఛార్మితకమైతే అది చార్మితక కావ్యం అవుతుంది.

కావ్యంలో వస్తువు, నాయకుడు, రనం, రృచన అనే అంశాలు [పాధాన్యత వపాస్తాయి. చార్వితక కావ్యంలో వాటితో పాటు 'దేశ, కాల,. ప్యాతములు' [పత్వేక గౌరవాని సంపాదిస్తాయి.

వవ్యసం్మ్యపదాయం : చారిితక కావ్యం 507 వస్తువు దేశ సంబంధి; నాయకుడు కాల సంబంధి; రనము ప్యాత సంబంధి. చర్మితలో ఒక సన్నివేశం ఒక (పాంతంలో కార్యకారణనంబద్ధంగా సంభవిన్తుంది. కాలానుగుణమై న ,పయోజనన్ని సాధించటానికి నాయకప్మాత-లేదా-ఒక ఉద్యమ చైతన్య శక్తి - ఆ నన్నిపేళాన్ని దిద్ది తీరున్తుంది; ఫలాన్ని సాధిస్తుంది. ఆ ప్యాత సాగించే కార్య _పవృత్తిలో ఖావరూపంగా జాలువారే మానసిక చైతన్యం రనవృత్తి. చార్మితక కావ్యం ఇఠా ఒక చార్మితక ఘట్టానికి రనజివితాన్ని అలవరుస్తుంది. దానితో సీమలకు పరిమితమైన దేశం అవరణాలను ఛేదించుకొని అనుభవక్షేతంగా మారుతుంది. వ్యష్టిగా ఖాసించే నాయకుడు నమాజంలోని సమష్టి చైతన్యం లోని సజీవశక్తిగా మారిపోతాడు; అతడు వ్యక్తం చేసే రసఖభావ జగత్తు వ్యక్తి పరిధిని దాటి విశ్వజనీనంగా వ్యాపించి జాతిలోని వాసనాజగత్తును జాగృతం చేసి గసీకృతం చేస్తుంది. చర్వితలో లేని కళానుభవం చార్మితక కావ్యంలో ఉంటుంది. అ అనుభవం కోసమే అది వుడుతుంది; దానిలోనే అది జీవిస్తుంది.

చౌర్మితక కావ్య రచనలో కూడా కవులు అనేక ,పయోగాలు చేశారు. తెలుగులో వెలనీన చార్మితక కావ్యాలలో ముఖ్యమైనవి - చార్మితక వస్తు కావ్యం; చార్మితక రస కావ్యం ; చార్మితక తత్త కావ్యం - అని పేర్కొనవచ్చు. వీటిలో వస్తు కావ్యం చర్మితలోని ఘట్టాలను వరించే _పవృత్తికి (పాధాన్యం ఇస్తుంది. ఒక పరిణామ నస్య(తాన్ని కాని, నమన్వయ విధానాన్ని గానీ, వ్యాఖ్యానవైఖరిని గొని ఆ్యశయించి కావ్యంలోని సన్నివేశాలు దారానికి గుచ్చబడిన పూస్లాగా అమర్శబడటం వస్తు కావ్య లక్షణం. అంధ పురాణం, వందేమాతరం - లాంటివి ఈ వర్గానికి చెందే చార్మితక కావ్యాలు. చార్మితకరసకావ్యం ఏకనాయకమై తరన్యపధానమై పాగుతుంది. ఇందులో వస్తువు చార్మితకం ; నాయకుడు చార్మితకవ్యక్తి; అయినా ఆ రెండూ రసపోషణకు అడ్డురావు, (పఖ్యాతేతివృత్తంగల కావ్యంలోలాగా.. ఈ వర్గానికి చెందిన చార్మితక కావ్యాలు థాణా 1వథావసింహచరి్శిిత. శివఖారతం మొదలైనవి. ఈ రెండింటి కంటె చార్మితక తత్త్వ కావ్యం విశిష్టమైనది. ఇందులోని వన్తువు కథ కోనం గానీ, రసం కోసం గానీ చెష్పబడదు. చార్మితక సన్నివేశం వెనుక రచయిత దర్శించిన తాత్విక సిద్ధాంతం కావ్యార్ధాలకు గమ్యమానంగా నిలున్తుంది. ఈ ప(కియలో కవి కథ నెలా చిితించా దన్నది (వధావంశాడుం శచిశభ నెలా ఒక తత్వానికి వ్యాఖ్యగా నిబంధించా ఉన్నదే [వధానం. ఎటువంటి కావ్యాలకు నిశ్వవాధ వారి రూన్ప్వీతాణి, శివార్పణం లాంటివి చక్కని ఉదాహరణలు.

చార్మితక కావ్యాలటా మచోకావ్యాలు ఉండవచ్చు? ఖండకావ్యాలూ ఉండవచ్చు. అంతే కాదు. వ్యంగ్య కావ్యాలూ, ఆధిక్షేపక్షావ్యాలూ, పంశకావ్యాలవూ, ఉద్యమ చర్వ్శితలూ, మవోవురుష చర్వితలూ -ఇలా ఎన్నో రకాల ,వయోగాలు ఉండవచ్చు. ఈ దృష్టితో చూసే పోతన చలిత. శంకర చర్విత -వంటి వద్వ్య కావ్యాలూ, త్వమేవాహం, తెలంగాణ - వెంటి వచన కావ్యాలూ ఈ శాఖలోకి వచ్చే అవకాశం ఉన్నది. పై పద్య కావ్యాల వెనుక నవ్య న్య్యపదాయోద్యమ (పవృత్తి బలంగా ఉన్నది; వచన కావ్యాల మీద నవ్యసంపదాయవాదుల (_ప్మకియా దృక్పధం వేసిన బలమైన (పభావల స్పష్టంగా గోచరిమ్తన్నటి. ఈ అంశాన్ని తరువాత వివరిస్తాను.

అధునికాయధ సాహిత్యంలో (ప్రబోధ కవిత్వం దేశచర్మితను కవితామయంగా చిటతించి,

ఉత్తేజకరంగా ఉల్లేఖించి, ఉవఫదేశాత్మకంగా అఖివ్యక్తీకరించే వద్ధతిని తెలుగువాణికి నేర్పింది. ఆంధేతివాసంలోని చర్యితవిశేషాలను మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ గారి వంటి మనీషులు వెలికి తీసి కుప్పలు పోశారు. విశ్వనాథ పంటీ మవోకవులు ఖండకావ్యాలుగా చాళితకమఘట్టాలను చ్వితించి

508 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు దేశాథిమానంతోపాటు, ఆత్మాభిమానాన్ని- కూడా నేర్పారు. దుర్భాక రాజశేఖరశతావధానిగారు రాజాస్థానవీరగాథలలో నుండి రాణా పతాపుని చార్మితక గాథను స్వాతంత్యోద్యమ చైతన్య (పబోధదాయకంగా చ్వితించి తెలుగువారికి వినిపించారు. అదే వరుసలో ఎన్నో కావ్యాలను ఆ ఉద్యమానికి ఉపాయనంగా సమర్పించారు. రాణా (పతాపుడు సాగించింది రాజకీయ యుద్ధమైనా ఆకృతిలో మనకు స్వరాజ్యోద్యమానికి పతివింబంగా భాసించింది. తెలుగువారు సాగించే స్వాతంత్య సంగమానికి ఒక (కొత్త ఆవేశాన్ని అందించింది. రాణా (పతావునిలో మవాత్మాగాంధీ మనకు దోబూచులాడుతూ (వత్యక్షమౌతాడు. అతనిలోని త్యాగం, దీక్ష స్వార్థరాహిత్యం. నత్యనిరతి -అన్నీ వెరసి రాణా వతాపసింహునిలో రాణిన్తాయి. ఆ ప్యాత జాతి స్వాతంత్యేచ్చకు _పతీక (970001) చ్యూతంగానే కాక ప్వాగూప (శం[ీలుగుంపరికల్పనంగా సహృదయులకు ఒక విశివ్దానుభవాన్ని కలిగిస్తుంది.

“ఇవభారతము” చార్మితక రసకావ్యాలలో తలమానికం. దుర్భాకవారు కవితతో జాతిలో ఆవేశం మోసులెత్తింపజేస్తే, గడియారంవారు కవితతో జాతిని ఆలోచించబేశాలు.- 'ఇవాజీ చర్మితలో సం్యగామగాథ ఎంత ఉన్నదో, ధర్మ బోధ అంత ఉన్నది. జాతికి వీరమాతలు కావాలి. ధర్మవీళులు కావాలి. ధర్మం త్యాగశీలంతో తేజరిల్లాలి; భక్తిగా సాగి శక్తిగా రూపాందాలి?; ఐపాకంలో అముష్మికం (పజ్వరిల్లాలి. శివాజీ చర్మితం తెలుగువారికి దేశభక్తిని, ధర్మశక్తిని (పబోధించింది. స్వాతంత్యానికి పూర్వం రాణ్యాపతాపుడు, స్వాతం్యత్యం వచ్చిన తరువాత శివాజీ - మనకు మార్గదర్శకులు. వారిరువురిలో ఉండే భేదసాదృశ్యాలను సమీక్షిస్తూ డాక్టర్‌ చిలుకూరి నారాయణరావుగా రిలా వివేచించారు :

“ననాతన ధర్మ వునరుద్ధరణకు కంకణము గట్టి వర్మిశమించినవారిలో రాజవుతులు - తరువాత మవాోర్యాష్టులు ముఖ్యులు, ఇద్దణును భారతచర్శితలో మవాోఖ్యాతి వొందినవారు. కాని, ఒకరు కృతకృతులు కాలేదు; కాల్యకమమున శృతువులకు వశులై వరరాజ్యాభివృద్ధికి వట్టు కొమ్మలైనారు. శ్యృతువులను ధిక్కరించి శార్యసాహనములను వెలయించి, అంచధింవివవా. రంతరించగా మిగిలిన యోధులు పరుల సింవోసనముల (మోల మోకరించి తలవంచినారు. ఖారతనారీ ధర్మమును నిలుపుటకై అగ్నియందు (బవేశించిన వీర (వతివతలు గతింవగా కొందణు రాజవ్యుత (స్త్రీలు మొగలు జనానాలో (బవేఇంచినారు. అది కాలమహపిమ. దానికి మొండి తెగువ కారణము, ””

“మవాోర్శాష్టు అట్టివారు కారు. వారు రాజవు(తులవలె కాక "“నమయమోర్చు ఘనులు వారికి “మొరటు తెగువ లేదు. "అడ(గు గాక, పేడియగు గాక పెనువీక నాల [దిప్పువాడె అర్జునుండు. వరావహృతమైన భారతభూధేనువును (తిప్పి ఇవాజీ అర్జునుండై, నాటి ఖారతోదంతము నవిచ్చిన్నముగ సాగించినాడు, కృతకృత్యుడైనాడు. ఒక్కొక్క మవార్యాష్టుడు ఒక్కొక్క ఖారతీయుడు తన యంతటివా డగుటకు వలయు దీక్షా బీజములను వెదజల్లి న్మిష్కమించినాడు”.

“వునికి యవనులపై ననూయ లేదు, భారతభూమి సకల్యవపంచమునకు ఆతిథ్య మీయగలదు. కాని, అతడు “నా' "నీ" అను భేదముల మూలమున ఒక తెగ కన్యాయము జరుగుట

నవ్యసర్మ్యపదాయం : చార్మితక కావ్యం 509 సహించలేడు.” “ యవనుల్‌ హైందవు లన్న భిన్నత నసూయం జూవ/(గా లేదు తా 'మెవరీ రాజ్యము నేలినన్‌ తగవు లేనే లేదు ,నీనాయటం చవకాశమ్మును బట్టి యొక్క తెగ కన్యాయయిు గావింవనౌ నవునం చూరక "వంత పాట వని” సేయంజాల..............” ద్వి.]33 డాతడు. ఈ వంత పాట పని జరుగునవ్పుడు సంఘర్షణము, అగ్గి, కార్చిచ్చు కలుగుతూ! ఉంటవి. భారతావనీ పాలకు లెవ్వరైనా ఇట్టి వివరీత పరిణామము కలుగకుండా చేయడమే నీతి” (ఇవ భారతము, ఉపోద్దాతము) . డా.. చిలుకూరి వారు రాణా (వతాపునీ, ఇవాజీనీ అటు రాజవ్వుతుల _పవృత్తికి, ఇటు మవాోర్మామ్టల (పవృత్తికీ 1పతినిధులుగా (వత్వేకించి వ్యాఖ్యానించారు. .- అయిజడే, ఖారత స్వాతం్యత్యోద్యమాన్ని సాగిస్తున్న ఖారతీయుల 1పవృత్తులకు వారిరువురూ ప్యాగూపవ్యక్తులుగా అ కావ్యాలలో రాణించారని వ్యంగ్యంగా వ్యాఖ్యానించారు. రాజవుతులలో యుద్ధంలో పరాజయం పొందినవారూ ఉన్నారు; వీర న్వర్గం పొందిన వీరులూ, అత్మాహుతి చేసుకొన్న వీరవనితలూ బహుళంగా గోచరిస్తారు. విధివంచితులై వరుల కొలువులో చేరినా తరుణం కోసం వేచియుండి స్వతంతశక్తులకు సానుభూతి సహకారా లందించే ప్యాతలూ కనపడతారు. వీరులు గతించినా స్వాతంత్వీచ్చ నశించదు. అవిచ్చిన్నంగా ముందుకు సాగుతూ ఉంటుంది. జాతి పారతంత్యంలో అనుభవించే వరిభవాగ్నిని రాజవ్యుతుల రాజసం మనలో రుగులింప జీన్తుంది. (_పతీకారంలో భారతీయమైన “నత్యాగహ" మార్గాన్ని అనుసరించే రాజవ్యుతవీరులు మనలోని జాతిపరమైన సామూహిక అవచేతనను పరోక్షంగా జాగృతం చేసి, వారిని మనజాతి (ప్వ్యాగూవ ,(వేతినిధులగా ఖౌనించి, రమించి, రపానముభవస్థితిని పాందేటట్లు చేస్తారు. మవాోర్యాషమ్టులు కార్యశూరులు, కార్యసాధకులు. శివాజీ ఉద్యమసాధన (వవృత్తికి ప్యాగూవ శక్తి. దాసబోధ భారతీయ తత్త్వ దర్శనానికి _,వతీక. శివాజీ ఆ దర్శనంలో నుండి పుట్టిన అదర్శ కార్యశక్తి. విపాదాంతాలైనా రాజపుుత వీరుల కథలు పారతంథత్యాన్ని పారదోలే ఉద్యమాలకు ఊపిరి పోసే ఉజ్వల గాథలు. వీరిలో భారతీయమైన వీర రసనిద్ధి తో పాటు, పాశ్చాత్య విషాదాంతనాలుకాలలో అనుభవానికి అందే కెథారిసిన్‌ స్ఫూర్తి ఉంది. విధి వారికి అనుకూలించకపోవటమే విషాద వాతపరణకల్పనకు దోహదం. అ రెండూ కలిసి ఒక వింత. అనుభవాన్ని అందిస్తాయి,. ఒక విధంగా దుర్భాక వారి కావ్యాలు సానుభూతితో కూడిన సహానుభూతిని పాందే శక్తిని కావ్యనాయక ప్మ్యొాతలకు కల్పించాయి. గడియారం వారి కావ్యాలు (పధాన ప్మాతలలో "అపద్ధర్మాలను' పాటించే పద్ధతులను కల్పించి, అవి "టాజిక్‌ వ్లా' కు వత్యామ్నాయంగా రూపొందించి, అవి విజయలబ్భికి అనునరించే కాలోచిత కుశలకార్యాలుగా వ్యాఖ్యానించి సానుభూతిని సవోనుభూతికి పోషకంగా నిలిపాయి. సానుభూతి కెధార్సిన్‌ లోనూ,*నవోనుభూతి రనంలోనూ (పధానప్మాత నిర్వహిస్తాయి. స్యాతంత్యనీరులలోని వ్యక్తిగత లోపాలను క్షమిస్తారు పాఠకులు. ఆ లోపాలను సానుభూతిని పోషించే శక్తి కేం్యదాలుగా మలచటం చార్మితకరసకావ్యాలలో గోచరించే విశేషం. ఏ జాతి చర్విత నైనా కావ్యంగా (వాస్తే అది ఇతివోస మౌతుంది. చర్విత రస వ్యాఖ్యతో రమణీయాకృతి తాలున్తుంది. తెలుగురాజుల _పతొవ చర్మిత అంధ వురాణం. వస్తుకావ్యాలలో

క్‌10 సాహిత్య చర్వ్యితలో చర్చనీయాంశాలు విలక్షణమైన మార్గం దానిది. ఆంధవురాణం వట్టి చార్మిత్తక కావ్యమంకే చాలదు. ఆదినుండి ఆం(ధజాతిలో (కమంగా వికాసం చెందుతున్న అభిమానదశావస్థలను ఆయా యుగ్యవవృత్తుల న్మాశయించుకొని ఆవిష్కరించే అంతస్సూూతాన్ని సమన్వయనుందరంగా, వ్యంగ్య మధురంగా, ఏక వాక్యతగా సలక్షణంగా సంపదించుకొన్న వన్తుకాప్యం. ఈ లక్షణాన్ని విలక్షణంగా వ్యక్తీకరించటమే మధునా పంతుల వారు పురాణీకరించట మన్నదానికి తాత్పర్యం. అందువలన అంధవ)రాణ నామం అక్షరాలా సార్ధకం. అటువంటి కావ్య ప్యకియకు ఆదర్శ (పయోగం! తెలుగులో అటువంటిది అంతకు పూర్వం లేదు. జాతి చర్మితను, సాహిత్య చర్మితను కావ్యవ్యక్రియలో మలచే 1పయోగాన్ని నవ్యసంపదాయవాదులు మ్యాతమే' ఖావించగలరు; (పయోగించగలరు. అలాగే దేశ స్యాతం్యత్యసం(గామ చర్విత కవితాజీవితంలో జాలువారిన కృతి “వందేమాతరం” . అంధులకు అత్మచర్వ్శిత ఆంధధపురాణం! ఖభారతీయాం(ధులకు మాతృ(దేశ) గితం “వందేమాతరం” ర్యాష్ట్రాఖిమానం, ర్య్మాష్టసమైక్యత, దేశాఖిమానం, దేశ నమైక్యత, అనే ఉత్తమభావాలు చారి'తక కావ్యవఠనం వలన జాతిలో (పబుద్ధం కావటం నాడూ నేడూ మనకు _ఇందుబాటులో ఉన్న అనుభవం. విశ్వనాథవారు చార్మితక తత్త కావ్యప్యకియను తెలుగులో (పయోగించి చూపిన (పయోక్ష. ఆయన కవితలో దర్శన శక్తి ఉన్నది. డాన్ని చర్మితకు నేర్పారాయన. స్వాతంత్య దీక్షను ఒక యజ్ఞంగా ఖావించి, దేశం కోసం తన జీవితాన్ని ఒక కర్పూర నీరాజనంగా అర్చించిన త్యాగవీరురాలు రూన్సీ- లక్ష్మీ బాయి. ఆమె దృక్పథంలో స్వాతంత్యసమర మంకే - “* ....స్వతంయత భానుమపోమ (కతు వియ్యది యీ మవాగ్నిలో నుజికిన వాడు దీన పముణియున్‌ పుతమౌటయె వెన్క కేగుటన్‌ నరణియె లేద యిందు! బడి చచ్చిన దుఃఖము తప్పి పోవున బ్బురమును లే దకాల మయ పూరుష పౌరుష వహ్ని వేదికన్‌ సఫలం కాని స్వాతం్యత్యసమరాన్ని కలమహిమగా చ్నితించి బుతువర్దనాదులతో దానిని నమన్వయించి కావ్యనిర్వహణాన్ని అపూర్వంగా చేసిన విశ్వనాథ చార్మితక తత్త కావ్య శిల్పి. ఇటువంటి కావ్యమే వారి. "శివార్పణం. విశ్వనాథ వలెనే 1857 నాటి జాతీయ విప్లవాన్ని ఇతివృత్తంగా తీసికొని లఘకావ్యాన్ని నంతరించినవారిలో వసిద్యులు "సిపాయి పితూరి' కావ్యకర్త (4 పుట్టవర్తి నారాయణాచార్యులుగారు. వారి ఈ (కిండి వద్వం చార్మితక కావ్యకర్తలైన నవ్యనంయ్యపదాయవాదుల అశయానికి అద్దం! “మహపితం మైన న్వతంత భారతము నిర్మాణంయబు సేయంగ దు స్పహ కష్టంబుల కోర్చి వీరులయి న్వచ్చందంయబుగా (బోరి శ (తు హత (పాణులుగా ధరంబడిననిత్యుల్‌ నాకు సౌక్షాత్కళిం తు షాతాగీస్సులు నిర్యతు గాక భవమందున్‌ ఖావలోకంబులన్‌" నవ్యనంయ్యవదాయోద్యమ కవులకు చార్యితక కావ్య (వ్యకియ చ(కాయుధంలా ఉవయోగపడింది. అ ఉద్యమానికి చార్మితక కావ్యం ఊపిరి! (ఆదివారం ఆంధ(వభ ? 18.2 1990)

100 నవ్యసంపదాయం : చార్మితక నవల నవ్యసం,వ దాయోద్యమంలో వెలువడిన వద్యరూపాలలో చార్మితక కావ్యం ఎంత విఇిష్టమై నద్రో ఏచనరూపాలలో చారితక నవల అంత (వసిద్ధమైనది. _ చార్మితక కావ్యానికి లాగానే దార్మితతనవలకు కూడా ఒక ,_పత్వేక చర్చిత ఉన్నది. (పబోధకవిత్వరూపంలో వెలువడిన ఖండకావ్యం _(కమంగా కాల్పనిక చైతన్యం నుండి నవ్యనంయ్యపదాయోద్యమం వైపు సాగిపోయిన కవుల చేతుల్లోనూ, ఖావకవిత్మ్యాపభావం లేని దుర్భాక గడియారం లాంటి కవుల చేతుల్లోనూ మవాోకావ్యరూవ గౌరవంతో చార్మితక కావ్యంగా వరిణతి సెందింది. అది అలా ఉండగా, (వబోధ కవిత్వాన్ని, లేదా, దేశభక్తి కవిత్వాన్ని-లేదా-ర్మావ్టాఖిమాన _ కవిత్వాన్ని-తేదా- స్వాతం(త్యోద్యమ గీతాలను, కవితలను పూర్తిగా కాల్పనిక కవిత్వ శాఖలు గానే భావించాలనా, అంతకంకొ విలక్షణంగా వివేచించి పరిగణించాలనా అనే అభ్మిపాయాలు అధునికులలో ఉన్నాయి. వామపక్షియులు ఈ శాఖను శుద్ధ కాల్పనిక వవృత్తి గలదిగా లెక్కించరు. అయితే, కాల్పనిక వవృత్తిని మన్నించే దేశభక్తి కవితారూపంగా వరిగణిస్తారు. మిగతావారు దేశభక్తి కవిత్వాన్ని కాల్బనిక కవిజ్వోద్యమంలళోని ఖాగంగానే వరిగణిస్తారు. కాని, దాని ధోరణ్‌ భావకవిత్వం కంక భిన్నమైనదిగా గుర్తిస్తారు. ఈ పద్ధతి సత్యానికి చాల దగ్గరగా ఉంటుంది. అసలు విషయమేముంకే - ఆంధదేశ చరితను గురించి తెలుగువారు అప్పుడే పరిశోధనలు మొదలుపెట్టి, [కొత్త [కొత్త ఆకరాల ద్వారా లఖిస్తున్న ఆఅం(ధేతిహాస చర్విత శకలాలను ఆశ్చర్యంతో ఆధ్యయనం చేయటః, ఒక శ్యాస్తీయమైన చర్మితను నిర్మించే యత్నంలో అఆకరాలు దొరకన ఖాళీలను కొన్ని ఊవాలితో, తార్కిక అనుమానాలతో వూరించటం జళుగుతున్న రోజులవి. అందువలన చార్మితక కావ్యంకంకొు చార్మితక ఖండ కావ్యం ముందు వచ్చింది. అ తరువాత అం(ఢుల చర్విత, సంస్కృతి, సాహిత్యం మొదలైన అంశాలమీద అవగాహన పెరిగిన తరువాత “అంధ పుఠాణం” లాంటి చార్మితక కావ్యాలు వచ్చాయి. అంధవురాణం అంధుల చరిత సంస్కృతులకు సాహిత్య చరితకు నంబంధించిన ఒక సమన్వయస్తూతం సాధింపబడిన తరువాత వెలువడిన సాహిత్య (వ్యకియ. అలాగే ఖారతస్వాతర్యత్యసంగామ చరిత నిర్మాణం ఒక స్థాయికి వచ్చిన తరువాత వెలువడిన మవోకావ్యం “వందేమాతరం”. చార్యితక అవగాహనతో పాటు చార్మితక కావ్యం అవతరించింది. భారతీయ సంన్కృతి మీద, సాహిత్యం మీడ, చరిత మీద, అలాగే ఆంధ ఖామా సాపాత్య నంస్కృతుల మీద, చరిత మీద అభిమానంతో స్వీయజాతి గౌరవ నిర్మాణదీక్ష్తతో వెలువడిన ఉద్యమం నవ్యనంవదాయోద్యమం కాబట్టి ఆ ఉద్యమ ఆరంభ వికాన దశలకు దేశ భక్తి కవితలు, దేశచర్మిత కావ్యాలూ (కమంగా (పాతినిధ్యం వఫాస్తాయి. చార్యితక కావ్యం వంటిదే చార్మితక నవల కూడానూ. ఈ (వ్మ్యకియ వుట్టటానికీ పెరగటానికీ దోహదంగా నిలిచేది చార్వితక సామ్మగి. దాని లస్ధిని బట్టి. ఆది సమకాలీన సామాజిక వరిస్థితుల కనువుగా ఉండేదాన్ని బట్టి చార్మితక నవల జీవితం సాగుతుంది. తెలుగులో స్వతంత చార్మితక నవల వుట్టు వూర్వోత్తరాలను గురించి నోరి నరసింహశా(స్తిగారి మాటలు గమనించదగినవి :

512 సాహిత్యచరి్కితలో చర్చనీయాంశాలు "1 ఉం 11 రంం260 0 006 1106 0600ల ఉం 06041 0+7ల 0 తురటం ౫860 16 క్‌ు 2ఫగంజ2906 2066 (16 1190024600 004663 ]4163 092020. ౧0౦ *జేంళ206 ౧౦౮౩౪6౦1 కస్తుడాటి20 [ం60ట ౪23 06 [708616 96$్యలఅ[0[0ట207013ట, 0000, రే2గా283టు 001 1008 €గల తీ[ల 216% 3625, ం అం1016 0[51౪72)1 06828 10 986 ౪10 6 ౩420280 ఏలాంల 6 ఓళ0ట 0400 *గ466. 80608౯ %5006 [2600 6009246 100౪106026 0[16 3900121206 క00220021021 0208000016 0౯ ౪46 0201010404 0406 [0003 2810031 ఇయ! ఏంట లధ!01ట *లం అ౩ంటి6. గు 580%, 16 *గ408్ర5 ౪60 ౧20210 ౪౧000౪0008 లంంల6 జ లం [ల౦1౦ హం14416 ౪180461 021 040స9ై00806. 06 60౪4౯63 6 6౧6 0౯% ౧602646 0£ 413 ౧౧౧౫౧౧. 2 ౧౦౧౧౦౧౦౧76 00/004ఉ9ర013 ౪4 గు[2000010106 40459008 0601805203 క్ర£2ర02110/ 007166 116 81051ట 0£ గర ఏ0 9 1౯120065. ₹0లాం28ల ఉం *0053 06821 10 న! ంగ0060. ల లం [0౪/10 2020030006 20111260 0ల౫ 2964 ఉల ఇగ10080 0ం2ైజు 60611066 296 0/6 00170012208 ". ౧ల48౪ [078 - ₹47200బట! పడటం (1975 పు.24 ). నోరి వారు చెపుతున్న పరిస్థితులు నవలలకు ఏ విధంగా వర్తిస్తాయో, కావ్యాలకూ నాటకాలకూ ఆ విధంగానే వర్తిస్తాయి. ' లయితే, నవల వాస్తవికత [పాతిపదికగా కలిగింది. దానికి అనుబంధంగా కాల్పనికత, ఊవహాకల్పన, సమావాోర స్వభావం అనే మరో మూడు లక్షణాలుకూడా ఉంటాయి. ఈ నాలుగు లక్షణాలు సాంఘిక నవలకు యధాతధంగా వర్తిస్తాయి. మరి, చార్మితక నవలలో వాన్తవికతకు బదులు చారితక సత్య నిబద్ధత మొదటి లక్షణంగా ఉంటుంది. మిగిలిన మూడూ తత్పోషకంగా సంవదింపబడి ఉంటాయి. కాగా, చార్మితక సవలలలో ళూడా ఈ నాలుగు లక్షణాలలో ఒక్కొక్కటి (పాధాన్యం వహించే నొలుగురకాల (పపయోగాలు ఉండవచ్చు. వాటిలో కాల్పనికతకూ, ఫాంటసీకీ అధిక పాధాన్యం ఉండే (వయోగాలు నవ్య సం్యపదాయయుగంలోనూ, వాస్తవిక న్యఖావం బలంగా ఉండే వయోగాలు అభ్యుదయదైతన్యంలోనూ ఎక్కువగా వెలువడటానికి వీలుంటుంది. తెలుగులో అలాగే జరిగింది కూడా ! తెలుగులో స్వతంత చార్మితక నవలా ష్మకియావికాసానికి కారకులైన వారిలో (పధానులు విశ్వనాధ సత్యనారాయణ గారూ, అడవి బాపిరాజు గారూ, నోరి నరసింహ శాస్తి గారూ. ఈ ముగ్గురూ మూడు దశలకూ మూడుస్వభావాలకూ (పముఖంగా (పాతినధ్యం వపిస్తారు. విశ్వనాథ వారి ఏకవీర (1925), బద్దన్న సేనాని (1938), కడిమి చెట్టు (1946) , ధర్మ చ్యకము (1947) మొదలైనవి ఒక తెగకు సంబంధించిన చార్మితక నవలలు. మరో తెగకు చందినవి 1998 - €1 నడుమ రచించిన వురాణవైరి (గంథమాలలోని పన్నెండు నవలలు, 1967 నుండి (వాసిన నేపాలదేశ చర్మితకు సంబంధించిన నవలలు. విశ్వనాథవారు స్వతం్యత చారిితక నవలావికాసంలో మొదటి దశకు (వతినిధి. ఏకవీర, బద్దన సేనాని, కడ్‌మి చెట్టు, ధర్మ చ(కము -అనే చార్యితక నవలలు అచ్చంగా కాల్పనిక యుగ చైతన్యాన్ని ఎక్కువగా మన్నించినవి. అకృతిలో

• 1పకృతిలో కూడా కవితలో ఖరిడకావ్యలలాగా పరిమితమైనవి, మధురమైనవి. నవలా లక్షణాల్లో కాల్పనికతకు వాటిల్లో వట్టం కట్ట బడింది. డాక్టర్‌ మొదలి నాగభూషణ శర్మ గారీ అంశాన్నే భంగ్యంతరంగా చెప్పారు. - “ విశ్వనాథ చార్మితక నవలలలో ఒక విశేషం ఉన్నది. చార్మితక (భాంతి కల్పించటానికి అయన ఎక్కువగా పాటుపడడు. ఆ కథలో వుండే నంఘర్షణే పాఠకులను

నవ్యసంవదాయం : చార్మితక నవల క్‌13 ఆకట్టుకుంటుంది. కథాభాగం, ప్మాతలలోని వైచితి. సంఘటనలలోని ఐలం ముఖ్యం. కాని, చర్మితను అంతగా ఆదరించడు. ఒక్క ఏకవీరలో మ్యాతం యిందుకు భిన్నంగా కొన్ని చాల్మేతక సంఘటనలను కూడా - కధకు అనువైన వానిని - చేర్చి చర్మితను నవలలో ముఖ్యభాగంగా నిర్మించాడు”. (తెలుగు నవలా వికాసం(1971).పు.83). విశ్వనాథవారి మిగతా తెగలకు సంబంధించిన నవలలు రూపంలో వెద్దవి. న్వఖావంలో

సంక్లిష్టమైనవి. వాటిల్లో కాల్బనికత ఎంత ఉంటుందో నమావారస్యభావం అంత ఉంటుంది. అవి నవ్యస్య్యపదాయయుగదై తన్యంతో (వాసిన బృవాత్‌ నవలా ష్మకియలు. వాటిని ఒక్కొక్క నవలగా చదువుకోవచ్చు; ఒక్కొక్క (గంథమాలలో వెలువడిన నవల లన్నీ ఒక సంవుటిగా వరిగణించవచ్చు. ఒక్కొక్కటి చదివితే ఒక్కొక్క చార్మితక నవలా (పయోగం; అన్నీ కలివి చదువుకొకు ఐతివోసిక నవలా నంహిత. విశేషమేమంకే - విశ్వనాధవారు కాల్మ్యకమంలో చార్మితక నవలావికానంలో మొదటి దశకు మొదట చెందినా, చివరకు వరిణత దశను కూడా (పదర్శించారు. తెలుగులో ఇలా కాల్పనిక (వవృత్తిని, సవ్వసం[వదాయోద్యమ న్ఫూర్తిని పవంచించిన చార్మితకనవలారచయితలలో _వథమ గణ్యులు విశ్వనాథ సత్వనారాయణగారే.

అడవి బాపిరాజుగారు రెండవదశకు (పాతినిధ్యం వహిస్తారు. విశ్వనాథవారు తమ చారితక నవలలలో చరితను కొన్ని కొండ గుర్తులు గానే వరిచయం చేస్తారు. చెప్పదలచుకొన్న తత్సానికో, అందించదలచుకొన్న సందేశానికో, చ్మితించదలచుకొన్న సంఘర్షణకో, సమున్యకో అనుగుణంగా ఉండే చార్మితకాంశాలనే ఎన్నుకొని ఇతివృత్తంగా మలిచి కళాత్మకంగా వ్యక్తీకరిస్తారు. అందువలన విశ్వనాథ వారి నవలలలో చర్మిత చెరువులో చేపలాగా నడయాడుతూ ఉంటుంది. అడవి బాపిరాజుగారి నవలలలో కథాకాలానికి సంబంధించిన వాతావరణం బాగా అనరిస్తుంది. కాని, అందులోని ప్యాతలు మాతం చాలచరకు బాపిరాజుగారి చెప్పుచేతలలోనే భావబంధురంగా కళాత్మకంగా ఒక్కొక్కసారి ఆదర్శనుందరంగా జీవిస్తాయి. చర్శితను రంగులతో, రేఖలితో, చి_తించినట్లుంటుంది బాపిరాజు గారి రచన.

బాపిరాజుగారి (వసిద్ధ చార్మితక నవలలు - హామబిరదు. చోన గశ్నా-శెచ్లి అడవ. ఇతి 4- ఈ మూడూ ఆంధ చర్శితకు సంబంధించినవే. అటు శాతవాహనులను, ఇటు కాకతియులను. మరి, విజయవురి ఇక్ష్యాకులను, వారి కాలంలోని వాతావరణాన్ని సజీవంగా చ్వితించిన నవల లివి. అఢవి బాపిరాజు గారు చరిత నవలా కాలంలోని వాస్తవాలను పరిత కందించే ఓర్పు, నేర్పు ఎంత విరివిగా (వదర్శిస్తారో, ప్యాతలను, సన్నివేశాలని. ఆదర్శికరణం చేయటానికి కూడా ౪ంపే తాష్కతయవడతారు. అదర్శీకరణ (వవృత్మి క్లాసిక్‌ స్వరూపాన్ని నవలకు కల్పించతంలో తోడ్పడుతుంది. విశ్వనాథవారి మొదటి తెగలోని నవలలు చార్మితక నవలను కాల్పనిక యుగదైతన్యంలో జీవింపచేస్తూనే, అక్కడినుండి ముందుకు సాగాలన్న ఆకాంక్షను వ్యక్తం చేస్తాయి. చవేయివడగలు మొదలైనవి వెలువలికి వచ్చి తమ వ్యక్తిత్వాలను చాటుకొన్నాయి. అయితే, చార్మితక నవల బాపిరాజు గారి కాలంలోనే నవ్యస్య్యవదాయమార్గంలో అదర్శరూపం వైవు పయనించటం నేర్చుకొన్నది. అ (వయాణాన్ని గమ్యానికి చేర్చినవారు నోరి నరసీంచా శ్వాస్తి గారు. స్వతంత చార్మితక నవల (పౌఢ ృషష్యకియగా మారటానికే కాక, తలుగు సాపొాత్య చర్మితలోని మవాకవుల

క్‌ 14 సాపాత్యచర్వితలో చర్చనీయాంశాలు మూర్తిమత్వాలకు అపూర్వచ్శితణ నండించి, ఆ ప్యాతలను చారితక నత్యాలుగానే కాక ఆంధ ([వజల హృదయాలలోనుండి వెలువడిన (_ప్మాగూపాలుగా ఖాసించే అనుభవాన్ని అందించటానికి కూడా కృషి చేసింది నోరి వారే. వారినవలలు చార్మ్యితక వాతావరణం కలిగించటంతోపాటు అందులో జీవిస్తున్న అనుభవాన్ని కూడా అందిస్తాయి. వారి నారాయణ భట్టు, ర్యుదమదేవి, మల్లారెడ్ధి, కవిసార్వభౌముడు, ధూర్జటి, కవిదయం మొదలైన నవలలు తెలుగువారిలో బహుళ _పచారంలో ఉండటమే కాకుండా తెలుగులో చార్మితకనవలా (ష్యకియకు (పామాణిక రూపాలుగా గూడా వరిగణింపబడుతూ ఉన్నాయి.

విశ్వనాథ, అడవి, నోరి - ఈ ముగ్గురూ నవ్యపం(పదాయమార్గ్మ్యపవర్తకులుగా చార్మితక

నవలా (వ్యకియను (పయోగించారు.. సామాన్యంగా నవ్య సంప్రదాయ యుగ నవలలలో మూడు స్వభావాలు గోచరిస్తాయి. వాటిల్లో మొదటిది - తెలుగువారి సాంస్ట్సృతిక, మత తాత్వికాంశాలకు చార్మితకాంశాల కంజె ఎక్కువ చోటిజ్బీ స్వఖావం. రెండవది - కధాకాలానికి చెందిన జీవిత విశేషాలను వివరాలను తెలుపుత్తూ- జీవన విధానాలకు నంబరధించిన సమకాలీన ఖావ నంఘుర్ద్ణణలనూ, గాంధేయ సిద్ధాంతంలో వాటి సమాధానాల కోనం చేసే -అన్వేషణలనూ, చిథతించే న్యభావం. మూడవది - అంధధ వీరులను, కవులను సాధ్యమైనంతవరకు చార్మితక భూమికలుగా పరిచయం చేస్తూనే, వారి చర్మిత జాతి కొక ఉత్తేజాన్ని కలిగించేటట్లు చెప్పటం; చర్మితలో వివరాలు తెలియని ఖాళీలను కాల్పనిక శక్తితో పూరించి వాటికి వాస్తవస్స్ఫూర్తిని కలిగించే స్వ్యఖావం. ఈ మూడూ రకాలకూ (కమంగా విశ్వనాథ వారూ, బాపిరాజు గారూ, నోరి వారూ (ప్రాతినిధ్యం వపాస్తారు.

ఈ ముగ్గురి చేతులలో చార్మితక నవల ఎలా వైవిధ్యాన్నీ, వైశవ్ట్యాన్నీ. సాధించిందో డాక్టర్‌ మొదలి నాగభూషణ శర్మగా రిలా వివరించారు : - ” విశ్వనాథ, బాపిరాజు, నోరి - ముగ్గురూ గొప్ప నవలా కారులు. తెలుగు చర్మిత ఆధారంగా రచనలు చేశారు. అందులో విశ్వనాథ చర్మితను కేవలం భూమికా మ్మాతంగానే స్వీకరించాడు. ఆయనకు కథ ముఖ్యం. ఇతివృత్తాన్ని యిష్టం వచ్చినన్ని మలుపులు మళ్లిస్తూ కూడా వస్వైక్యం చెడకుండా నిలబెట్టి తన రచనను సుసంఘటితమైన ఇల్పమూర్తిగా వెలువరించే నేర్పుగలవాడు. చర్వితాత్మక నవలలో చరి[త|ప్రగ్రానస్థానం వవాన్తుంది. గంభీరమైన ప్యాతలు. ఉదాత్తమెన కథాకగమ=+రచరుత తాను స్వేకరించిన కాలానికి అనుగుణంగా "చ్యితించే వాజావరట కల్పన - ఇవి చార్మితక నవలలకు ముఖ్య లక్షణాలు. అంతవరకు యీ మువ్వురి రచనలు ఒకే పద్ధతిని అనుసరించాయి. కాని, విశ్వనాధలో చర్విత కన్న కథ ముఖ్యం. నోరిలో చర్విత పునల్మించడానికి గట్టి పట్టుదల ఉన్నా, నంఘటనలలో, ప్యాతచ్యితణలో కొంతే

అధునికత కొంత సమకాలీన జీవనాన్ని (ఉపతెవింబింపచేయాలని ఆకాంక్ష కనిపిన్తుంది. ఇక బాపిరాజు తన నవలలలో చార్మితక ఖావాన్ని సృష్టించడంలో కృతకృతుడైనాడు. దానికి బహుశః ఆయన చేసిన వర్ణనలు ఒక ముఖ్యమైన కారణం కావచ్చు”.

“* తిరిగి ఈ వర్టసంలో కూతా యీ మువ్వురిలో వైవిధ్యం ఉంది. ఎశ్వనాథ వర్దనలు (వతీకాత్మకాలు. అవి ప్మాతల మనోచ్చితణకు ఎంతో ఉపకతిస్తాయి. నోరి వారిలో వర్ణనలు తక్కుప. ఉన్న వర్ణనలు కూడా ప్యాత నిష్ట మైనవి. ఇక బాపిరాజు గారి వర్ణనలు - తాను ఏ కాలాన్ని చ్వితిస్తున్నాడే అ కాలంలోని అన్ని విషయాలను - ఉదాహరణకు భవనాలను, రాజమార్గాలను,

వవ్యనర్యవడాయం : చార్మితక నవల క్‌15 సైన్యాన్ని, వేషఖాషల్ని, ,వతిచిన్న విషయాన్ని కూడా వర్ణిస్తాయి. ఈ వర్ణించడంలో చి్యితలేఖనంలో చూపించే నేర్చంతా చూపించాడు బాపిరాజు”. (తెలుగు నవలా వికాసం (1971) వు.78-79). చార్మితక కావ్యరచనలో దుర్భాక, గడియారం, . విశ్వనాథ మూడు రకాల శైలులను (వ(కియకు నెలకొల్పారు ౯ అలాగే చార్మితక నవలకు విశ్వనాథ, అడవి, నోరి -మూడు _పవృత్తులను నంతరించారు.- చార్మితక కావ్యాలు ఆంధ వురాణం, పందేమాతరం లాంటివి మరెన్నో వెలువడ్డాయి.అలాగే నవలలు కూడా. అంధవిశ్వకళాపరిషత్తు వారు చార్మితక నవలలకే కొన్ని నాళ్లు ఖఇహుమతు లిచ్చారు. మతి మల్లాది వసుంధర, డా.. ధూళిపాళ _శీరామమూర్తి , డా..పాటిబంచ మాధవశర్మ , డా.. కొర్లపాటి (4 రామ మూర్తి వభృతులు బహుమతులు పొందారు. అప్పటికీ, ఇవటికీ.చార్మితక నవలా ష్మకియ ఆగిపోకుండా సాగివస్తూనే ఉన్నది. ఏమైనా 19365 19075 నసం.. ల నడుమ వెలసిన చార్మితక సవలలన్నీ నవ్యస్య్యపదాయోద్యమానికి చెందినవే! చొరి[తక నవలలలో (వ త్యేకంగా పేర్కొనదగింది తెన్నోటి నూరి “చంఘిజ్‌ ఖాన్‌”. "2360119 20౪6110 0) 100౪106806 10 గంటల 0100 ౪081 00/0౧8 1౧48 [0౫ 19 980601 13 1 ౮౦౧1013 30000554 548.../తంళ జ 1000113 00600[460031 [1401021 20౪0613 ౪1400 1 806060 పట” - అని నోరి వారు ప్రశంసించారు. ఇఖావకవిత్వంలో చారిితక కావ్యం వుట్టలేదు; అభ్యుదయ కవిత్వంలో పుట్టబోదు. నవ్య సంవదాయోద్యమం కనిపెంచిన కమనీయ పద్య(వ్యకియ చార్వితక కావ్యం; మహనీయ వచన +ఉవ(కియ చార్మితక నవల! ఈ రెండూ ఈ ఉద్యమానికి రెండు వరాలు ! (ఆదివారం ఆంధ్యవభ: 25.2 1990)

101 నవ్యసంపదాయం : జాతీయ దృక్పథం

నవ్య నంపదాయోద్యమ వ్యాప్తికి తోడ్పడిన పంచశక్తులు సాహిత్య జీవితాన్ని వికసింవజేశాయి. అ అయిదింటిని ఇలా పేర్కొనవచ్చు:

1. దేశభక్తి.

2. స్వాతంత్యానక్తి.

3. రసానురక్తి.

4. సామాజిక సాపాత్య స్పృహ.

5. ్యష్మకియా వికాస న్ఫూర్తి

(పాచీనా్యధ సాహిత్యంలో దైవభక్తి రసన్ఫూర్తితో పోషింవబడింది. “దేశభక్తి అధునిక సాహిత్యంలోనే గోచరిన్తుంది. భక్తి రనపోషణంలో దేశభక్తి ఒక నవ్య సమన్వయ దృక్పథాన్ని తెలుగు సాహిత్యానికి అందించింది. దేవుని స్థానంలో దేశం నిలిచింది. దేశం తల్లిగా, శక్తిగా దర్శన మిచ్చింది. ఈ దర్శనంలో జన్మనిచ్చిన భూమిని, కన్నతల్లిగా ఖావించే సంస్కారం [పాతిపదిక. ఖారతదేశం నాదేశం, నాదేశ స్వాతయ్యత్యం కోసం నేను ఉద్యమిస్తున్నాను. నా దేశానికీ నా తల్లికి భేదం లేదు, 'మాతృ దేవో భవ' అన్నది (పాచీన నూక్తి అయితే "మాతృదేశమే నా దేవత, నా శక్తి, నా మాతృమూర్తి' అన్నది నవ్యసం్యపదాయ నూక్తి. తల్లికి పరపాలన నుండి, దాస్య శృంఖలాల నుండి విముక్తిని కల్గించటమే నాటి దేశభక్తి. జాతికి, దేశానికి స్వాతం్యత్యాన్ని సాధించటం అనే స్వాతంథత్యానురక్తి ఆదేశ భక్తికి మూలశక్తి. నవ్య నం్యపదాయోద్యమ చైతన్యం స్వాతంత్యోద్యము వికాసంలో నుండి ఆవిర్భవించిందే. దేశాన్ని తల్లిగా, దేవతగా ఖావంచటంలోనూ, అమె యందు దైవరతి వంటి భావాన్ని స్థాయిగా పరిపోషించుకోవటంలోనూ, ఆమె బాధయే తమ బాధగా, తమ అకాంక్షలే ఆమె అకాంక్షలుగా నంభావించలుంలోనూ ఒక నవ్య భక్తి రన విస్ఫూర్తి తెలుగు సాపాత్యంలో తొలకరించింది. అది జాతిని సమకాలీన స్వాతంత్యోద్యమ వాస్తవ జీవితానుభవాలను, అసువులను మాతృమూర్తి పొదాలపై వుంచే వూజాకుసుమాలుగా ఖావించే ఒక ఉద్యమ ఖావనా జగత్తును. ఒక రసానుభవ (పతిపత్తిని (పసాదించింది. దేశ భక్తి అనేది మానవజాతిలో సహజంగా, న్వభావ సిద్ధంగా ఉండే ఒక రనభావ నరంస్కారమని నప్వ్య నంపదాయోద్యమం గుర్తించి, సాహిత్యంలో రస సిద్ధికి దానిని దోహదంగా నిలిపింది. ఒక జాతి యొక్క సుప్త చైతన్యంలో నజీవంగా [వవపాంచే “స్వీయ దేశరతి' ఈ రస దర్శనానికి మూలభైత్యన్యం. దానిని జాగృతం చేయటం నవ్య సం్యపదాయ కవితా లక్ష్యం. అది కావ్య ఖావ (సవంచంలో అలౌకికంగా అస్వాదించబడుతుంధి. దేశభక్తి రసంగా అనుభవించబడుతుంది.

దేశభక్తి రసానికి స్థాయి భావం స్వాతం(తత్యోక్సావాం. దేశభక్తి దేశ విముక్తిని సాధించే లక్ష్యంతో మొదట సాగింది. అ తరువాత సంస్థానాల విముక్షికె పోరాడింది. అ తరువాత ఆఖఫికా దేశాల వంటి వలస దేశాల స్వాతం; లల్ఫిక తన సహకారాన్ని అందించింది. నేటికీ (పపంచంలో ఏ జాతి అయినా, ఏ దేశమైనా, పరాయిపాలనలో అస్యతర్యత అంధకారంలో (మగ్గుతుంకే,' దాని స్వాతం్యత్యం కోసం

నవ్యసం్యవదాయం: జాతీయ దృక్పథం క్‌17 అకాంక్షించి, అ అశయాన్ని అక్షరబద్ధం చేసి ఆవిష్కరించే సాహిత్య చైతన్యం నవ్య సంపదాయోద్యమం కలిగించిన సామాజిక సాహిత్య స్పృహగానే సంభావించబడుతున్నది.

దేశభక్తి రనం నవ్య సంవీదాయ సాహిత్యోద్యమ ఆత్మ చైతన్యం. అది సర్వప[కియా జీవన న్యూతంగా సంభావించటం నవ్య సం్మపదాయోద్యమ లక్షణం. అది అశువు కావచ్చు, చాటువు కావచ్చు, ఉద్యమగీతం కావచ్చు. నృృతి గీతం కావచ్చు, ఖండ కావ్యం కావచ్చు, లఘుకావ్యం కావచ్చు, వస్తు కావ్యం కావచ్చు. రస్మపధానమైన మవాోకొవ్యం కావచ్చు, పద్య కవిత కావచ్చు, గేయ కవిత లేదా వచన కవిత కావచ్చు. రూపం విదైనా, (వ్యకియ ఏదైనా దేశభక్తి స్థాయిగా జీవించే రచన చేయటం నపష్యపసం్యపదాయోద్యమ స్వభావం.

ఒక దేశంలో ఒక సాపొత్యోద్యమం ఒక సమకాలీన రాజకీయోద్యమ స్ఫూర్తితో జన్మించి వికసించి జీవించి (పజలను కూడా అందులో జీవింపచేన్తుంది అనే ఒక నవ్యమైన అనుభవాన్ని ఆంధులకూ, అంధ సాహిత్యానికీ అందింపవేసింది దేశభక్తి కవిత్వమే. అందువల్లనే దేశభక్తి కవితలను జాతీయోద్యమ కవిత్వంగా కూడా సాహిత్య చరి_తతకారులు వ్యవహరిన్తున్నారు. దాదాపు ీ.4. 1905 నుండి 1935 దాకా వెలువడిన దేశభక్తి కవిత్వం ఖండకావ్య (ప్యకియ న్న్మాశయించి పాంగులు వారింది. ఆఅ తర్వాత ఇది చార్మితక కావ్యరచనా చైతన్యంగా ,వవహించింది. అదే నేటికి కూడా (వపంచంలోని జాతి విముక్తుద్యమ చైతన్యాన్ని సాహిత్యంలో మోసుకుని వస్తున్నది.

జాతీయోద్యమ స్పృహ సాహిత్యోద్యమంగా రూపొందలమే సొనూజిక సాప్తాత్య స్పృహగా నవ్యసం్యపదాయ వాదులు సంభావిస్తారు; వవయోగాలు నిర్వపాొస్తారు. 1935 నాటికే దేశభక్త కవిత్వం తన ఉద్యమశక్తిని పదర్శించింది. అభ్యుదయ వామువక్షియులు మార్క్సిస్టు ఖావజాలా లో తెలుగు సాహిత్యంలో, అందులోనూ ఖండకావ్యాల్లో వ్యక్తీకరించటానికి మార్గం చూపించిందీ, ఓనమాలు చిద్దించిందీ, వరోక్షంగా (పేరణ నిచ్చిందీ జాతీయోద్యమ కవిత్వోద్యమమే. “మవ్వపస్టానం'థేథీ ఉవటోధ శక్తిగావీ, ఉద్యమ దిప్తిగానీ, గేయ న్ఫూర్తిగాని గాలిలో నుండి ఊడిపడలేదు. దేభభక్తి గేయాల ఉద్యమ శక్తిని, కవితా తక్తిని, సామాజిక నంసక్తిని సర్మికొత్త ఉద్యమన్సూర్తికి నాందిగా పలికించటమే క్రీ కవిత్వంలోని అనలు రహస్యం. చారితకంగా చూస్తే దేశభక్తి కవిత్వంలోని ఉద్యమ న్యూర్తియే అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమావిర్భావానికి, దొని అభ్యుదయానికి (పేరకమైందని స్పష్టమౌతున్నది. అయితే, అభ్యుదయోద్యమ రచయితల ఖావజాలంలో కానవచ్చే నియంతత దాని (వత్యేకత, నిబద్ధత అనేది దేశభక్తి కవులకూ ఉన్నది, అభ్యుదయ రచయితలకూ ఉన్నది. ఒకరిది జాతీయ నిబద్ధత, మరొకరదికి మార్క్సీయ నిబద్ధత, జాతీయోద్యమ కవిత నవ్య సర్యవదాయోద్యమ (గతిలో [వథమ రంగం. రెండవ రంగంలో ఆ ఉద్యమం మవాోకావ్య _ప్యకియా వికాసదశను అందుకొన్నడి ముందుకు జీవనదిగా (వవపొంచి పోతున్నది. సెలయేళ్లూ, జలపాతాలు సాగి సాగి _(వవావోలలో మారుతున్న దశ నవ్య సంపదాయోద్యమంలో కనపడుతుంది. అది అందించిన అనుభవ (పొతిపదికగా అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమం సెలయేళ్లుగా. జలపాతాలుగా వుట్టటం, వరుగెత్తటం 1935 పాంతంలో నేర్చుకొన్నది. జాతీయోద్యమ కవిత జాతిలో ఒక దేశ ఖక్తిమయమైన సంస్కారాన్ని జాగృతం చేసింది. అది యూంగ్‌ చెప్పినట్లు సామూహిక చేతన. అది రసానుభవానికి మూలశక్తి. దానిని పోషించి జాతీయోద్యమం ఒక నవ్య నం్యపదాయాన్ని సాహిత్యానికి సమర్శించింది.

518 సాహిత్యచర్మితలో చర్చనీయాంశాలు అది గాంధేయ సిద్ధాంతంలో ఒక జొన్నత్యాన్ని సాధించింది.

గాంధేయ దర్శనంలో షానవులందరూ ఒకకే. అయితే ఒకజాతివారు మరో జాతి వారిని వరతం్యత వ్యవస్థలో బల్యపయోగంతో ముంచి, వారి స్వేచ్చను హరించటం అధర్మం. అంతే కాదు మానవ ధర్మానికి విరుద్ధం. మనిషికి స్వేచ్చ వ్యక్తిగతంగా, సమాజపరంగా వికసించటానికి కావలసీన (పాధమికమైన అవసరం. దాని కోసం సత్యాగవోన్ని ,పకటించే హక్కు పారతంత్యంలో ఉన్నవాళ్లకు నైతికంగా. సహజంగా ఉంటుంది. “'స్వాతంత్యం నా జన్మ వాక్కు" అనే నినాదం మానవుడు భౌతికంగా, మానసికంగా, ఐౌద్ధికంగా, సంస్కారగతంగా,. అనుభవ వరంగా సాధించుకోవలసిన పంచకోశాత్మక పగతికి పేరకం. ' దేశానికి భౌతికంగా స్వాతం్యత్యం రావటం

మొదటి మెట్టు. దాని వలన జాతి వాస్తవ (వధానమైన అనుభూతిని పొందుతుంది, అ తరువాత జాతి తన స్వాతంత్యాన్ని మానసికంగా స్పందించటంలో సాధించాలి. ఈ మానసికానుభవం స్వతం్యత పౌరుని కుండే వ్యక్తిత్వాన్ని (పసాదిస్తుంది. ఖౌతిక స్వాతంయ్యత్యం వచ్చినా జాతి దానిని మానసికంగా అనుభవించలేకపోతే స్వాతర్యత్యం జీవన విధానంగా మారదు. నిత్య జీవితంలో (వతిఫలించే స్వాతంత్యమే నిత్యమైనది; సత్యమైనది. -- స్వాతం్యత్యక. జాతి మనస్సుతో జీవిస్తుంది, బుద్ధిలో వికసిస్తుంది. స్వ్యాతంత్య భాప వికాసం బౌద్ధికమైనది. బౌద్ధిక వికాసంలో భాగంగానే సాహిత్యం, శాస్తం కళలు మొదలైనవి పస్తాయి. జాతి తన స్యతంత మూర్తిమత్వాన్ని సమ్యగంగా వ్యక్తీకరించుకోవటంలో కళాత్మక వాహికలుగా తోడ్పడేవి సాహిత్య ప్యకియలు, కళా (పయోగాలు. శాస్తం వైజ్ఞానికంగానూ, ఉత్పత్తి వరంగానూ'జాత స్వయం పోషకత్వం సాధించటానికి ' ఉపకరిస్తుంది. హేతుబద్ధంగా శ్యాస్తీయంగా ఆలోచించటానికి సహకరిస్తుంది. శాస్తం వైజ్ఞానికంగానూ, కళా సాపాత్యాలు పజ్ఞాపరంగాను జాతి బుద్ధి శక్తికి రెండు రెక్కలుగా నిలిచి తద్వికాసానికి దోహదం చేస్తాయి.-పక్షికి రెండు రెక్క లెలా ముఖ్యమా, జాతి బుద్ధి శక్తికి కళాశ్ళాస్తాలు అలా అవసరం,

ఒక జాతి సాసర్భతిక భూమిక నుండి అనుభవ స్పందనలు వుడుతూ ఉంటాయి. వాటి నుండే ప్మాగూపాలూ, (పతికలూ; ఖావ చితాలూ, కవి సమయాలూ, ఉపమాసామ్యగులూ, రూవక రూపాలూ, సాహిత్య కళా దర్శనాలూ ఆవిరృ్శవిన్తూ ఉంటాయి. సాపిత్యోద్యమాలు జాతిలో న్వయః సిద్ధంగా ఉండే ఈ కళా నంస్కార సంపదను (కొత్త (పయోగాలతో, పదబంధాలతో, వస్తు కల్పనలల. రూవవైచ్వితితో, శెలీ వైవీధ్యంతో అభినవంగా అనుభవస్ఫోరకంగా అవిష్కరిస్తాయి. జాతీయోద్యమ కవులు ఈ మార్గాన్ని (కొత్త రుచులతో తెలుగు నహృదయ లోకానికి వరిచయం చేశారు. అభ్యుదయ కవులు అ రుచులకు (కొత్త తిరుగబోతలు వేశారు. రెండు ఉద్యమాలకూ దినుసులు వేరు; కాని; పాఠక కళ ఒకికు.. రూపాలు వేరు; కాని (వయోజనాలు ఒక్కకేు.

“దేశళక్తి' జాతిలో ఒక సంస్కార స్థాయి ఖావం. అది సాహిత్యంలో ఏ కధ న్మాశయించి ఏ రూవంలో, ఏ భావంగా జాలువారినా అది అ జాతికి సద్యఃన్ఫూర్తితో రసానుభవాన్ని కలిగిస్తుంది. ఆంధ మవోఖాగవతం ఎలా భక్తిరసాన్ని అలవోకగా వఠితలో (పభవింప చేసే శక్తిని కలిగి ఉన్నదో, అలాగే అధునిక సాపాత్యంలో కూడా “దేశ భక్తి" ఈ జాతి రస జీవితంలో విశ్వజనీనతను సాధింవచేసే శక్తిని నంపాదించగలిగింది. ఇదే అనుభవవరంగా ఒక సాహిత్యోద్యమంసాధింవగలిగే అత్యున్నత స్థితి. (పాచీన సాహిత్యంలో “దేశభక్తి అనే మార్గం వత్యేకంగా లేదు. దైవభక్తి మ్మాతమే గోచరిస్తుంది

నవ్యసంపదాయం:జాతీయ దృక్పథం ప్‌19 కాని, ఆధునిక సాహిత్యంలో దైవభక్తికి దీటుగా దేశభక్తిని నిలిపింది, దేశభక్తిని దైవభక్తికి సాధనంగా సంభావింవగలిగింది గాంధేయ సిద్ధాంత దర్శనమే; నవ్య సయ్యపదాయోద్యమమే!

గాంధేయ దర్శనం ఖౌతిక స్థితి నుండి ఆధ్యాత్మిక స్థితి వరకూ మానవ వికాన స్థితిని జాతి జీవన వరంగా, విశ్వమానవ ఖావపరంగా నిరూపించ గలిగిన అపూర్వ దర్శనం. అది నవ్య సంపదాయోద్యమానికి సామాజిక సాహిత్య దర్శన పాతిపదిక నందించింది. అయితే ఒకటి మ్మాతం తప్పక గుర్తుంచుకోవాలి. గాంధేయ దర్శనం మొదట భారత స్వాతం్యత్య సాధనకు శక్తిమంతమైన ఒక ఉపకరణంగా ఉపయోగపడినా, అది జాతి జీవిత విధానానికి కూడా ఒక కొత్త గతి న్యూతిన్ని అందించింది. ఆ జాతి జీవన విధానంలో భారతీయ నేంస్కృతి సరంపరగా అందించే జాతి సంస్కారం' జీవ చైతన్యంగా రాబిస్తుంది. దానికి అభివ్యక్తియే నత్యాగహం. గాంధీజీ సతా[క్యగహిోంూద్యమం స్వాతంత్యోద్యమంలోని వధాన ధార. దానికి ృవతిస్పందనలున్నా, అవి 1వయోగాలు చేసినా వివరకు విజయాన్ని సాధించింది అపాంనా ,పధానమైన సత్యాగహోాద్యమమే నేవ్యసం్యవదాగె, ద్యమ కావ్య (వయోగోలలో జాతీయోద్యమంలో నినదెంచిన వివిధ తరంగాల సవ్వప వినిపిస్తుంది.

అయితే, ఏ ఉద్యమ తరంగం కూడా రచయితల ఖావాలను శాసించలేదు, నియమించలేదు ఈ ఉద్యమాలలో రచయితలు న్వ్యతంతులు. స్వాతంత్యం మొదట రచయిత కిచ్చింది స్వాతంత్యోద్యమం. రచయితలు ఏ పార్టీకీ సాంస్కృతిక దళంగా. పరిగణింవబడలేదు. గాంధేయ మార్గంతో నవ్యసంపదాయవాదులు (గపొంచిన స్వాతంత్య స్యూతం ఇదే. ఉద్యమం దేశ కాల ప్యాశాలకు పరిమితం అయి ఉంటుంది. దానిని, దాని తత్తాన్ని సాహిత్యంలో దేశ కాల పృాతాతితంగా (వతిపాదించే బాధ్యత రచయితల కున్నదని నవ్యసం్యపదాయ వాదులు విశ్వసిస్తారు. రచయిత సామాజికంగా పొందిన వాస్తవానుఖవాన్ని సాహిత్యంలో కళానుభవంగా మార్చగలిగినప్పుడే విశ్వబనీనపు న సాహిత్యంగా రచన గౌరవించబడుతుందని నవ్య సం్యవదాయ వాదులు నమ్ముటారు.

"ఆధునికాధ కవిత్వంలో దేశభక్తి రెండు పాయలుగా _పవహించింది. ఒకటి ఖారత జాతీయాఖిమాన సంబంధి; రెండవది అంధావిమాన సంబంధి”- అని డాక్టర్‌ సి నారాయణరెడ్డి గారు వివేచించారు.. (ఆధునికాయ్యధ కవిత్వము: సర్యవదాయములు; (వయోగములు (1977 మ్యుదణ) పుట: 356). ఈ రెండు ఉద్యమాలూ పరస్పర విరుద్దాలు కావు; వరస్పర పోషకాలు మ్యాతమే. నవ్య నం్యవదాయోద్యమ పూర్వ తంగంలో (1905-1935) కానవచ్చే ఈ రెండు పాయలనూ అభ్యుదయ కవిత్యోద్యమంలోని వామపక్త్షియులు దాదాపు వ్యతిరేకిస్తారు. ఎందువల్లనంకే- అభ్యుదయ మార్గం జాతీయతను, దేశీేయతను మన్నించదు. గతి తార్కిక భౌతిక వాద దృక్పధంతో మానవ నమాజాన్ని నమీక్షిస్తుంది. అందులో భారతదేశం, ఆం్యధ్యపదేశ్‌ ఒక _పాంతం మ్యాతమే. ఎల్లల చేత సీమితంగాదు మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతం. కాని, స్థానిక పరిస్థితుల పరిణామానికి మానవ సమాజానికి వర్తించే గతి తార్కిక భౌతిక వాద స్యూతాలనే కొలమానాలుగా గహించటం అభ్యుదయ వామ పక్షీయుల సిద్ధాంతం. ఈ భేదాన్ని దేశభక్తి కవిత్వాన్నీ, అభ్యుదయ కవిత్వాన్నీ చదివేటప్పుడు మనం గమనించగలుగుతాం.

దేశభక్తి అనగానే తెలుగులో గురజాడ వారి “దేశభక్తి గేయం' జ్ఞాపకం వస్తుంది. “దేశమును

520 సాపాత్యచర్మితలో చర్చనీయాంశాలు (పేమించుమన్నా; మంచి అన్నది పెంచుమన్నా! వొట్టి మాటలు కట్టిపెట్టోయ్‌, గట్టిమేల్‌ తలపెట్టవోయ్‌, దేశాభిమానం నాకు కద్దని, వట్టి గొవృలు చెప్పుకోకోయ్‌; పూని యేదైనాను వొక మేల్క్‌ కూర్చి జనులకు చూవవోయ్‌, దేశమంకే మట్టి కాదోయ్‌, దేశమంకు మనుషులోయ్‌' మొదలైన గేయ చరణాలు తెలుగువారి' దేశభక్తిని ,వజ్యలింపచేనిన ఇంధనాలు. అలాగే రాయ్యపోలు వారి “ఏ దేశమేగినా ఎందుకాలిడినా, పొగడరా నీతల్లి భూమి భారతిని” మొదలైన గీతాలు జాతిని దేశభక్తి పూరితం చేశాయి. ఈ గితాల కంటు విలక్షణంగా వినిపించేది శ్రీకి రచించిన “ఏ దేశ చర్విత చూచినా, విమున్నది గర్వకారణం, నరజాతి చర్విత సమస్తం వరవీడన వరాయణత్వం”. ఈ గితంలో గతితార్కిక ' భౌతిక వాద దృక్పథం (వస్ఫుటంగా వినిపిస్తున్నది. ఖారతజాతిని మరిచిపోని మానపజాతి దృక్పథం నవ్య సం్యపదాయ వాదులది; “నరజాతి చర్మిత నమన్తంలో మన జాతి చరిత గతార్థంగా అభ్యుదయ వామపక్తీయులు ఖావిస్తారు. ఒక జాతి వికానంలో కలిగే వరిణామాలను అ జాతి యొక్క చార్మితక సాంస్కృతిక అధ్యాత్మిక (పాతిపదికలను ఆధారంగా చేసికొని వ్యాఖ్యానించాలనీ, అఆ పరిణామం ఒక జాతి చర్వితలో విలక్షణంగా గోచరించినా, (వపంచ జాతి వికాస చరి్వితకు విపరీతంగా భాసించదనీ, జాతుల మధ్య కలిగే సంబంధ బాంధవ్యాలు కారణంగా జాతి వికాస చర్విత (వగతి పథంలో పురోగమిస్తుందనీ, అందువలన జూతి (పపంచానికిచ్చే జీవన విధానం, దార్శనిక శక్తిమీదనే దేశం లేదా జాతి వ్యక్తిత్వం గౌరవింవబడుతుందనీ నవ్య నంపదాయ వాదులు నమ్ముతారు. అందువల్ల వారిది మౌలికంగా జాతీయవాద దృక్పథం; పర్యంతంగా విశ్వ దృక్పధం. వారి జీవన దర్శనం భౌతిక స్థాయిలో మొదలై అధ్యాత్మిక న్థాయివరకూ వ్యాపించి ఉంటుంది. వారి దృష్టిలో సాహిత్యం భౌతికాధ్యాత్మిక స్థితులకు వారధి. సమాజానికి లాగానే సాహిత్యానికి కూడా స్వతం్యత _పవృత్తి ఉండాలని నవ్య నర్మపదాయ వాదులు కోరుతారు. నమాజ దర్శనాన్ని మార్చే శక్తి సాహిత్య దర్శనానికి ఉంటుందని విశ్వసిన్తారు. ఒక్కొక్క సారి నమకాలీన సమాజ వరిన్టితుల కంక అతీతంగా ఆలోచించి భవిష్యద్దర్శనాన్ని తాత్తికంగా కవిచేసి కళామార్గం ద్వారా వ్యక్తీకరిస్తాడని నవ్యసం్యపదాయవాదులు నమ్ముతారు.

(పపంచం భిన్న జాతుల కుటుంబం, ఒక్కొక్క జాతికి స్వీయ జివన తాత్విక దర్శనం ఉంటుంది. దానిని సాహిత్యం వ్యక్తికరిస్తుంది. (కొత్త వుంతలకు నడిపిస్తుంది. జాతి సాధించే్య[పగతి (పపంచ జీవన దృక్పథానికి ఒక నవ్యసం్యపదాయాన్ని అందించాలి. దానిని రచయితలు సాహిత్య వరంగా ఒక నవ్యసర్యపదాయంగా మలచుకోవాలి. ఖారత స్వాతం్యత్య్వోద్యమం జాతీయ దృక్పధంతో వెలువడే నవ్యసర్యవదాయ సాహిత్యోద్యమానికి జీవితాన్నిచ్చింది. అ సాహిత్యోద్యమం అధునిక సాహిత్యానికి ఒక (కొత్త జీవితాన్ని వసాదించింది.

102 నవ్య సంపదాయ రస దర్శనం: “ధర్మవీర ఏవ రసానాం రసఃి “రనము వేయి' రెట్లు గొప్పది” - అని ఖావించిన నవ్య సం్యపదాయోద్యమ కవులు అ దృక్పథంతో కావ్య (ఉపయోగాలను, నాకుక వయోగాలన్తు, నవలా _పయోగాలను కూడా చేని చూపించారు. ఈ ఉద్యమంలో సాపొత్య విమర్శ కూడా ఒక ఉదాత్త ప్యాత నిర్వహించింది.. ఉజ్జులంగా జీవించింది. అధునిక సాపాత్యంలో సాపాత్య విమర్శ కూడా ఒక (ప్యకియగా వరిగణించబడుతున్నది. అయితే, అది కవిత్వం లాగా, కొవ్య (ప్యకియలలాగా శుద్ధ సృజనాత్మక కళారూపం కాదు. శాస్త స్వభావాన్ని కళాత్మకంగా సంవదించుకొన్న సాపాత్య _వ్మ్యకియ. శాస్తీయమైన దృక్పథాన్ని. కళానుభవంగా వ్యాఖ్యానించి వఠితల చేత ఆస్వాదింపజేసే శక్తి గల సపష్మకియ సాహిత్య విమర్శ. ఇది నృజనాత్మక ష్మకియలను అశయించి జీవిస్తుందనే అభ్యిపాయం సాహితీలోకంలో బలంగా నాటుకొని ఉన్నది. దానికి కారణం లేకపోలేదు. రచన ఒకటి పుట్టిన తరువాతే దాని మీద విమర్శ రావటం ఏర్పడుతుంది. అందువలన విమర్శ సృజనాత్మక రచనల మీదనే ఉపజివిన్తుంది అని సాధారణంగా ఖావిస్తుంటారు. అయితే, పాహిత్య విమర్శ నవ్య సిద్ధాంతాలను గానీ, వినూత్నమైన అనుశలన న్యూతాలను గానీ, విశష్టమైన వివేచన విధానాన్ని గానీ ఓవతిపాదించగలిగినప్పడు, దానికి ఇటువంటి అపవాదు తొలగిపోయే అవకాశం ఉన్నది. మరో "మాటలో చెప్పాలంకు సాఫాత్య విమర్శ సృజనాత్మక దశను పొందినప్పుడు తన వ్యక్తిత్వాన్ని ఉన్నతంగా (వకటింపగలుగుతుంది. నవ్యనంయవచాయ యుగంలో సాహిత్య విమర్శ సృజనాత్మక శక్షిని (పదర్శించి తన మౌలికమైన జివతత్వాన్ని వ్యక్తీకరించింది. సాధారణంగా సాహిత్య వమర్శ అరు రకాల బాధ్యతలను నిర్వహిన్తంది. అది సాహిత్యాంశాలను దేశ కాల ప్యాతోచితంగా వర్ణించి చెపుతుంది; విజ్ఞతతో విశ్లేషించి చూవుతుంది; విలువ లెరిగి వివేచించి సాహిత్యంలోని బలాబలాలను, గుణాగణాలు, సత్యాసత్యాలను నిరూపిస్తుంది; వైవిధ్యాలను, వైరుధ్యాలను నమన్వయించి సాహిత్య (పయోగ వ్యక్తిత్వాలకు విలువ కడుతుంది; అనుభవ స్ఫోరకంగా అనుశీలించి సాహిత్య మూర్తిమత్వాన్ని నహృదయులకు అందిస్తుంది; తత్త్వ దృష్టితో దర్శించి సాహిత్య వికాస మార్గానికి శ్యాస్తీయమైన గతి స్యూతాన్ని నిర్దేశిస్తుంది. వీటిల్లో ఉత్తరోత్తరాలు ఉత్తమాలు. అన్ని ' కాలాలలోనూ సాపొత్య విమర్శ అన్ని బాధ్యతలనూ అదర్శ [ప్రాయంగా నిర్వహించలేకపోవచ్చు. కొన్నింటిని మ్మాతమే _(పశంసనీయంగా (పదర్శించవచ్చు. అయినా, చివరి జాధ్యతను చిత్తశుద్ధితో సాధించే ్యవన్థానంలో మిగిలిని బాధ్యతలను నమర్థవంతంగా మలచుకొన్న

522 సాహిత్యచర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కాలం ఉత్తమ మనిపించుకొంటుంది. ఆధునిక సాహిత్యంలో మొదటి నుండి చివరి దాకా అన్ని బాధ్యతలసూ శక్తిమంతంగా సాహిత్య విమర్శ నిర్వహించిన కాలం సేవ్యసంపదాయోద్యవ యుగం, ఈ యుగంలో సాహిత్య వమర్శ (పదర్శించినంత పరివూర్ణ వ్యక్తిత్వాన్ని మరే యుగంలోనూ [పకటించలేదంకేు ఆశ్చర్యపడవలసిన అవసరం లేదు.

ఈ వాస్తవాన్ని తెలునుకోవటానికి విమర్శ నిర్వహించిన ఆరు బాధ్యతలకూ నవ్య సర్మపదాయోద్యమం నుండి ఆరు ఉదాహరణలను' పేర్కొంటాను. ఇది దిజ్మాత పరికిలనం మాతమే.

సాహిత్య విమర్శ ఎక్కగవిగిన- ఇఖంం నిద్ధాంత దర్శనం. పతిపాకనరంి. సప్యసం్యపదాయా యుగంలో (పజ్రిహదంచబడిన రన సిద్ధాంతాలలో మొదట పేర్కొనదగింది. ఈ వ్యాస రచయిత జి.వి. న్యుబహ్మాణ్యం స్థాపించిన "ధర్మవీర ఏవ రసానాం రసః' అనే సిద్ధాంతం. రన సమీకరణ సిద్ధాంతాల స్థాయికి చెందిన ఈ రన సిద్ధాంత్సం, భారతీయాలంకారిక _పస్థానాలలో ఒక ఆధునిక స్థానాన్ని సంపాదించుకొన్నడి.

ఈ సిద్ధాంతానికి (పాతిపదిక 1960లోనే పడింది. అంధ్యపదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ వారి. 1960 నం! బహుమతి నందుకొన్న "వీరరనము' అనే (గంధంలోనే ఈ సిద్ధాంతం రూపుదాల్చింది. ఇ తరువాత 1980లో _పచురింపబడిన "రసోల్లాసము'లో వాగధంగా (వతిపాదింపబడింది. ఈ ఇరవైయేళ్లలో ఈ వాదం చర్వలకు. గురి కావటం, విమర్శలకు ఎదురొడ్డి రసక్షేతంలో నిలువదొక్కుకోవటం జరిగింది. మవోభారతంలో అంగిరసం ధర్మవీర మనీ, రామాయణంలో కూడా (పధాన రసం ధర్మవీర మనీ నేను'చేసిన (వతిపాదనలు వాద (వతివాదాల తరువాత విమర్శ క్షేతంలో కాలూని నిలిచాయి. కావ్యంలో రస నిర్ణయం చేయటం ఎలా? అనుశీలనంలో రన చర్చ చేయటం ఎలా? వివిధ వకియలలో రనం పోషింబడే పద్ధతులను ఏర్పరచుకోవటం ఎలా? శాంత రన కావ్యాలలో సవరసమైన శాంత రసాన్ని, (పకృతిరసమైన శాంతరసాన్ని నిరూపించే విధానాలు ఎలాంటివి? రస సమీకరణవాదాలకు సాహిత్య విమర్శలోనూ, రస విమర్శలోనూ గల స్టానాలేమిటి? మొదలైన ఎన్నో వశ్నలకు 1960 నుండి విమర్శలో సమాధానం చెప్పే యత్నం చేశాను. ఆయా అంశాలలో హేతుబద్ధమైన. అచరణ యోగ్యమైన సూతాలనూ, అన్వయాలనూ., నిర్ణయాలనూ బేసి చూపించాను. ఈ సమాలోచనానికి నాకు నమకాలీనంగా సాగుతున్న నవ్యసంపదాయోద్యమం నహజ్యపేరణను కలిగించిం దనటంలో అనుమానం లేదు. ఆ యుగం సాహిత్యానికి 'రన దర్శనాన్ని" అభినవంగా పసాదించింది. విశ్వనాథాదులు కావ్య రనాన్ని గురించి ఎన్నో చర్చలు చేస్తూండేవారు; ఉపన్యాసాలిస్తూండే వారు; వ్యాసాలు (వాస్తుండేవారు. ఆ యుగంలో నాకు దర్శన మిచ్చింది 'ధర్మవీరం'. దానినే “రసానాంరసః' అన్నాను.

నవ్య సం్యవదాయోద్యముంలో వెలువడిన కావ్య ,పయోగాలను పృరిశీలించిన తరువాత వీరరన ఖేదాల్లో మరొక మూడింటిని నేను (వతిపాదించాను. అవి స్వాతం్యత్య వీరం, యశోవీరం, మానవీరం. ఖారతీయ జాతీయ స్వాతంత్ర్యోద్యమ స్ఫూర్తితో వెలువడుతున్న చార్మితక కావ్యాలూ, వబోధ కవితలూ, జాతీయ స్వాతంటత్య గీతాలూ చదివిన తరువాత వరంపరగా వన్తున్న వీరరస వివేచనం

నవ్యసంపడాయం : చార్మితక వవల 515 'సైన్యాన్ని, వేషభాషల్ని, (వతిచిన్న విషయాన్ని కూడా వర్ణిస్తాయి. ఈ వర్చించడంలో చ్యితలేఖనంలో చూపించే నేర్పంతా చూపించాడు బావిరాజు"”. (తెలుగు నవలా వికాసం (1971) వు.78-79). చార్మితక కావ్యరచనలో దుర్భాక, గడియారం, విశ్వనాథ- మూడు రకాల శలులను '(వ(కియకు నెలకొల్పారు - అలాగే చార్మితక నవలకు విశ్వనాథ, అడవి, నోరి -మూడు (_పవృత్తులను సంతరించారు.. చార్మితక కావ్యాలు ఆంధ వురాణం, వందేమాతరం లాంటివి. మరెన్నో వెలువడ్డాయి.అలాగే నవలలు కూడా. ఆంధవిశ్వకళాపరిషత్తు వారు చార్వితక నవలలకే కొన్ని నాళ్ళు బహుమతు లిచ్చారు. (శశీమతి మల్గ్లాది వసుంధర, డా.. ధూళిపాళ _*రామమూర్తి , డా.. పాటిబండ మాధవశర్మ , డా.. కొర్లపాటి 4 రామ మూర్తి వభృతులు బహుమతులు పొందారు. అప్పటికి, ఇవ్సటికీ చార్యితక నవలా _వ్యకియ ఆగిపోకుండా సాగివస్తూనే ఉన్నది. ఏమైనా 1935 1975 నం.. ల నడుమ వెలసిన చార్మితక నవలలన్నీ నవ్యసం్యవదాయోద్యమానికి చెందినవే! -బొర్యితక నవలలలో [పత్యేకంగా పేర్కొనదగింది తెన్నోటి నూరి 'చంఘిజ్‌ ఖాన్‌ . “శసిం000 ౦౪౦1 10 గ 1000ఇ/ి0ర్వం 1౧ 01088 కి *ం01 9పాంగప్రైి6ి!8 0616 9080%)601 టి 93 ౮లఖ13 జ0[5ణ టం... 1టంలః 20 ౧0684100 000 0406 0011010463 9001 *గ4ల 10 ౦060౧౩ [0టి”- అని నోరి వారు |పశంసించారు. భాపకపత్యంలో చార్మితక కావ్యం వుట్టలేదు; అభ్యుదయ కవిత్వంలో పుట్టబోదు: నవ్య సం[సవ్రాయోద్యమం కనిపెంచిన కమనీయ పద్య,వ్యకియ చార్మితక కావ్యం; మహనీయ పచన (ఎ(కయ చార్మితక నవల! ఈ రెండూ ఈ ఉద్యమానికి రెండు వరాలు | "(అదివారం ఆంధ్యవభః 25.2 1990) తోం ఇంటో న్‌ ఫీ

101 నవ్యసం్యపదాయం : జాతీయ దృక్పథం నవ్య నంపదాయోద్యమ వ్యాప్తికి తోడ్పడిన పంచశక్తులు సాషాిత్య జీవితాన్ని వికనింపజేశాయి. అ అయిదింటిని ఇలా పేర్కొనవచ్చు:

1. దేశభక్తి.
2. స్వాతంత్యానక్తి.
3. రసానురక్తి.
4. సామాజిక సాహిత్య స్పృహా.
5. వ్యకియా వికాస స్ఫూర్తి (పాచీనార్యధ సాహిత్యంలో దైవభక్తి రసన్ఫూర్తితో పోషింవబడింది. “దేశభక్తి అధునిక సాహిత్యంలోనే గోచరిన్తుంది. భక్తి రనపోషణంలో దేశభక్తి ఒక నవ్య సమన్వయ దృక్పధాన్ని తెలుగు సాహిత్యానికి అందించింది. దేవుని స్థానంలో దేశం నిలిచింది. దేశం తల్లిగా, శిక్తిగా దర్శన మిచ్చింది. ఈ దర్శనంలో జన్మనిచ్చిన భూమిని, కన్నతల్లిగా. భావించే సంస్కారం (పాతిపదిక. భారతదేశం నాదేశం, నాదేశ స్వాతయ్యత్యం కోసం నేను ఉద్యమిస్తున్నాను. నా దేశానికీ నా తల్లికీ ఖేదం లేదు, "మౌత్ష్మ దేవో భప' అన్నది (పాచిన నూక్తి అయితే 'మాతృదేశమే నా దేవత, నా శక్తి, నా మాతృమూర్తి అన్నడి నవ్యనంపదాయ నూక్తి. తల్లికి వరపాలన నుండి. దాస్య శృంఖలాల నుండి విముక్తిని కల్గించటమే' నాటి దేశభక్తి. జాతికి, దేశానికి స్వాతంత్యాన్ని సాధించటం అనే స్వాతంత్యానురక్తి ఆదేశ భక్తికి మూలశక్తి. నవ్య నం్యపదాయోద్యమ చైతన్యం స్వాతంయ్యత్యోద్యమ వికాసంలో నుండి ఆవిర్శవించిందే. దేశాన్ని తల్లిగా, దేవతగా ఖభావించటంలోనూ, ఆమె యందు ద్రైెవరతి వంటి ఖావాన్ని స్థాయిగా వరిపోషించుకోవటంలోనూ, ఆమె బాధయే తము బాధగా, తమ అకాంక్షలే అమె అకాంక్షలుగా నంభావించటంలోనూ ఒక నవ్య భక్తి రన విస్ఫూర్తి తెలుగు సాహిత్యంలో తొలకరించింది. అది జాతిని సమకాలీన స్వాతంత్యోద్యమ వాన్తవ జీవితానుభవాలను, అనువులను మాతృమూర్తి పాదాలపై వుంచే పూజాకుసుమాలుగా ఖావించే ఒక ఉద్యమ ఖావనా జగత్తును, ఒక రసానుభవ (పతిపత్తిని (పసాదించింది. దేశ భక్తి అనేది మానవజాతిలో సహజంగా, న్వభావ సిద్ధంగా ఉండే ఒక రనభావ నంస్కారమని నవ్య నం్యపదాయోద్యమం గుర్తించి, సాహిత్యంలో రస సిద్ధికి దానిని దోీహదంగా నిలిపింది. ఒక జాతి యొక్క సుప్త చైతన్యంలో నజీవంగా _పవపించే “స్వీయ దేశరతి' ఈ రస దర్శనానికి మూలవైత్మన్యం. దానిని జాగృతం చేయటం నవ్య సంయ్యపదాయ కవితా లక్ష్యం. అది కావ్య 'ఖావ (పవంచంలో అలౌకికంగా ఆస్వాదించబడుతుంది. దేశభక్తి రసంగా అనుభవించబడుతుంది. దేశభక్తి రసానికి స్థాయి ఖావం స్వాతంత్యోత్సాహం. దేశభక్తి దేశ విముక్తిని సాధించే లక్ష్యంతో మొదట సాగింది. అఆ తరువాత సంస్థానాల విముక్షికె పోరాడింది. ఆ తరువాత ఆ,ఫికా దేశాల వంటి వలస దేశాల స్వాతర్యత్య లబ్ధికై తన సహకారాన్ని అందించింది. నేటికీ [ప్రపంచంలో ఏ జాతి అయినా, ఏ దేశమైనా, పరాయిపాలనలో అస్వతం[త అంధకారంలో (మగ్గుతుంకే, దాని స్వాతం్యత్యం కోసం

నవ్యసంయ్యవదాయంిజాతీయ దృకృథం క్‌17 అకాంక్తించి, అ అశయాన్ని అక్షరబద్ధం చేసి అవిష్కరించే సాహిత్య చైతన్యం నవ్య సంపదాయోద్యమం కలిగించిన సామాజిక సాహిత్య స్పృహగానే సంఖభావించబడుతున్నది.

దేశభక్తి రనం నవ్య సర్యవదాయ సాపాత్యోద్యమ అత్మ చైతన్యం. అది నర్వ్యవ్మకియా జివన న్యూతంగా సంభావించటం నవ్య సంపదాయోద్యమ లక్షణం. అది అశువు కావచ్చు, చాటువు ' కావచ్చు, ఉద్యమగీతం కావచ్చు, న్పృతి గితం కావచ్చు, ఖండ కావ్యం కావచ్చు. లఘుకావ్యం కావచ్చు, వస్తు కావ్యం కావచ్చు, రస్యవధానమైన మవాకావ్యం కావచ్చు, పద్య కవిత కావచ్చు, గేయ కవిత లేదా వచన కవిత కావచ్చు. రూవం ఏదైనా, వ్యకియ ఏదైనా దేశభక్తి స్థాయిగా జీవించే రచన చేయటం నవ్యసంపదాయోద్యమ స్వభావం.

ఒక దేశంలో ఒక సాహిత్యోద్యమం ఒక సమకాలీన రాజకీయోద్యమ స్ఫూర్తితో జన్మించి వికసించి జీవించి పజలను కూడా అందులో జీవింపచేన్తుంది అనే ఒక నవ్యమైన అనుభవాన్ని అంధులకూ, అంధ సాపాత్యానికీ అందింపజేసింది దేశభక్తి కవిత్వమే. అందువల్లనే దేశభక్తి కవితలను జాతీయోద్యమ కవిత్వంగా కూడా సాపొత్య చరిితకారులు వ్యవవరిస్తున్నారు. దాదొళు శీ.4. 1905 నుండి 1935 దాకా వెలువడిన దేశభక్తి కవిత్వం ఖండకావ్య (ష్మకియ న్నాశయించి పాంగులు వారింది. అ తర్వాత ఇది చార్మితక కావ్యరచనా చైతన్యంగా (పవహించింది. అదే నేటికి. కూడా (వపంచంలోని జాతి విముక్తుద్యమ చైతన్యాన్ని సాహిత్యంలో మోసుకుని వన్తున్నది.

జాతీయోద్యమ స్పృహ పాపిత్యోద్యమంగా రూపాందబమే సామాజిక సాహిత్య స్పృహాగా నవ్యసం్మ్యవదాయ వాదులు సంఖావిస్తారు?; ,వయోగాలు నిర్వహిస్తారు. 1935 నాటికే దేశఖక్తీ కవిత్వం తన ఉద్యమశక్తిని పదర్శించింది. అభ్యుదయ వామవక్షియులు మార్క్సిస్టు భావజాలా లో తెలుగు సాపాత్యంలో, అందులోనూ ఖండకావ్యాల్లో వ్యక్తీకరించటానికి మార్గం చూపించిందీ, ఓనమాలు దిద్దించిందీ, వరోక్షంగా (పేరణ నివ్చిందీ జాతీయోద్యమ కవిత్వోద్యమమే. 'మవ్వ(పస్థాసం'శీథీ (వబోధ శక్తిగాని, ఉద్యమ దీప్తిగాని, గేయ న్ఫూర్తిగానీ గాలిలో నుండి ఊడిపడలేదు. దేభభక్తి గేయాల ఉద్యమ శక్తిని, కవితా రక్తిని, సామాజిక నంసక్తిని సర్మికొత్త ఉద్యమన్సూర్తికి నాందిగా వలికించటమే శ్రీశ్రి కవిత్వంలోని అనలు రహస్యం. చార్మితకంగా చూస్తే దేశభక్తి కవిత్వంలోని ఉద్యమ న్ఫూర్తియే అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమావిర్భావానికి, దాని అభ్యుదయానికి (పేరకమైందని స్పష్టమౌతున్నది. అయిడే, అభ్యుదయోొద్యమ రచయితల ఖాపజాలంలో కానవచ్చే నియంతత దాని (వత్యేకత. నిబద్ధత అనేది దేశభక్తి కవులకూ ఉన్నది, అభ్యుదయ రచయితలకూ ఉన్నది. ఒకరిది జాతీయ నిబద్ధత, మరొకరదికి మార్క్సీయ నిబద్ధత, జాతీయోద్యమ కవిత నవ్య సర్యపదాయోద్యమ (పగతిలో (వథమ రంగం. రెండవ రంగంలో అ ఉద్యమం మవాోకావ్య (ప్యక్రియా వికాసదశను 'అందుకొన్నడి ముందుకు జీవనదిగా ్మవవపాంచి పోతున్నది. సెలయేళ్లూ, జలపాతాలు సాగి సాగి (పవావోాలటది మారుతున్న దశ నవ్య సం్యపదాయోద్యమంలో కనపడుతుంది. అది అందించిన అనుభవ (పాతిపదికగా అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమం సెలయేళ్లుగా. జలపాతాలుగా వుట్టటం, వరుగెత్తటం 1935 (పాంతంలో నేర్చుకొన్నది. జాతీయోద్యమ కవిత జాతిలో ఒక దేశ భక్తిమయమైన నంస్కారాన్ని జాగృతం చేసింది. అది'యూంగ్‌ చెప్పినట్లు సామూహిక చేతన. అది రసహాసుభవానికి మూలశక్తి. దానిని పోషించి జాతీయోద్యమం ఒక నవ్య నంపదాయాన్ని సాహిత్యానికి నమర్చించిందీ.

518 సాహిత్యచర్వితలో చర్చనీయాంశాలు అది గాంధేయ సిద్ధాంతంలో ఒక జొన్నత్యాన్ని సాధించింది.

గాంధేయ దర్శనంలో మానవులందరూ ఒకటే. అయితే ఒకజాతివారు మరో జాతి వారిని వరతంత వ్యవస్థలో బల్యపయోగంతో ముంచి, వారి స్వేచ్చను హరించటం అధర్మం. అంతే కాదు మానవ ధర్మానికి విరుద్ధం. మనిషికి స్వేచ్చ వ్యక్తిగతంగా, సమాజపరంగా వికసించటానికి కావలనిన (పాథమికమైన అవసరం. దాని కోసం సత్యాగవోన్ని (పకటించే హక్కు పారతంత్యంలో ఉన్నవాళ్లకు నైతికంగా, సహజంగా ఉంటుంది. 'స్వాతంత్యం నా జన్మ పహక్కు' అనే నినాదం మానవుడు. భౌతికంగా, మానసికంగా, బౌద్ధికంగా, సంస్కారగతంగా, అనుభవ వరంగా సాధించుకోవలసిన పంచకోశాత్మక పగతికి (ఫేరకం. దేశానికి భౌతికంగా స్వాతం్యత్యం రావటం

మొదటి మెట్టు. దాని వలన జాతి వాస్తవ వధానమైన అనుభూతిని పొందుతుంది, ఆ తరువాత జాతి తన స్వాతం్యత్యాన్ని మానసికంగా స్పందించటంలో సాధించాలి. ఈ మానసికానుభవం స్వతంత్ర పౌరుని కుండే వ్యక్తిత్వాన్ని (వసాదిస్తుంది. భౌతిక స్వాతయ్యత్యం వచ్చినా జాతి దానిని మానసికంగా అనుభవించలేకపోతే స్వాత్య్యత్యం జివన విధానంగా మారదు. నిత్య జీవితంలో _పతిఫలించే స్వాతం్యత్యమే నిత్యమైనది; నత్యమైనదిః స్వాతంత్యం జాతి- మనస్సుతో జీవిస్తుంది, బుద్ధిలో వికసిస్తుంది. స్వాతం్యత్య భావ వికాసం బౌద్ధికమైనది. బౌద్ధిక వికాసంలో భాగంగానే సాహిత్యం, శాస్తం కళలు మొదలైనవి వస్తాయి. జాతి తన స్వతంత మూర్తిమత్వాన్ని సమ్యగంగా వ్యక్తీకరించుకోవటంలో కళాత్మక వాపాకలుగా తోడ్పడేవి సాహిత్య _ప్యకియలు, కళా (యోగాలు. శాస్తం వైజ్ఞానికంగానూ, ఉత్పత్తి పరంగానూ జాత స్వయం పోషకత్వం సాధించటానికి.ఉపకరిస్తుంది. హేతుబద్ధంగా శాస్త్రీయంగా ఆలోచించటానికి నహకరిస్తుంది. శాస్తం వైజ్ఞానికంగానూ, కళా సాహిత్యాలు ్యవజ్ఞాపరంగాను జాతి బుద్ధి శక్తికి రెండు రెక్కలుగా నిలిచి తద్వికాసానికి దోహదం చేస్తాయి. పక్షికి రెండు రెక్క లెలా ముఖ్యమో, జాతి బుద్ధి శక్తికి కళాశ్యాస్తాలు అలా అవసరం.

ఒక జాతి సాసర్క్టతిక భూమిక నుండి అసుభప స్పందనలు వుడుతూ ఉంటాయి. వాటీ నుండే 1ప్యాగూపాలూ, _పతికలూ, ఖావ చి్నితాలూ, కవి సమయాలూ, ఉపమాసామ్యగులూ, రూవక రూపాలూ, సాహిత్య కళా దర్శనాలూ ఆవిర్శవిన్తూ ఉంటాయి. సాపిత్యోద్యమాలు జాతిలో స్యయం సిద్ధంగా ఉండే ఈ కళా నంస్కార సంపదను (కొత్త ,పయోగాలతో, పదబంధాలతో, వస్తు కల్పనలతఈ' రూవవైచ్యితితో, కైలీ వైవిధ్యంతో అభినవంగా అనుభవస్ఫోరకంగా అవిష్కళిస్తాయి. జాతీయోద్యమ కవులు ఈ మార్గాన్ని (కొత్త రుచులతో తెలుగు నహృదయ లోకానికి వరిచయం చేశారు. అభ్యుదయ కవులు ఆ రుచులకు (కొత్త తిరుగబోతలు వేశారు. రెండు ఉద్యమాలకూ దినుసులు వేరు; కాని; పాక కళ ఒకళకే. రూపాలు వేరు; కాని (పయోజనాలు ఒక్కళు.

"దేశభక్తి జాతిలో ఒక సంస్కార స్థాయి భావం. అది సాహేత్యంలో ఏ కధ న్యోశయించి వి రూవంలో, ఏ భావంగా జాలువారినా అది ఆ జాతికి సద్యఃన్ఫూర్తితో రసానుభవాన్ని కలిగిస్తుంది. ఆంధ మవోాఖాగవతం ఎలా భక్తిరసాన్ని అలవోకగా'వఠితలో (పభవంప చేసే శక్తిని కలిగి ఉన్నదొ, అలాగే ఆధునిక సాహిత్యంలో'కూడా “దేశ భక్తి' ఈ జాతి రస ఖీవితంలో విశ్వజనీనతను సాధింవచేసే శక్తిని సంపాదించగలిగింది. ఇదే అనుభవవరంగా ఒక సాహిత్యోద్యమం సాధింపగలిగే అత్యున్నత స్థితి. (పాచీన సాహిత్యంలో “థేశభక్తి' అనే మార్గం _పత్యేకంగా లేదు. దైవభక్తి మ్మాతమే గోచరిస్తుంది

నవ్యసం్యఎదాయంగజాతీయ దృక్పథం క్‌19 కాని, ఆధునిక సాహిత్యంలో దైవభక్తికి దీటుగా దేశభక్తిని నిలిపింది, దేశభక్తిని బైవభక్తికి సాధనంగా సంభావింపగలిగింది గాంధేయ సిద్ధాంత దర్శనమే; నవ్య సం్యపదాయోద్యమమే!

గాంధేయ దర్శనం ఖౌతిక స్థితి నుండి ఆధ్యాత్మిక స్థితి వరకూ మానవ వికాస స్థితిని బాతి జీవన పరంగా, విశ్వమానవ భావవరంగా నిరూపించ గలిగిన అపూర్వ దర్శనం. అది నవ్య సం్యవదాయోద్యమానికి సామాజిక సాహిత్య దర్శన (_పాతిపదిక నందించింది. అయితే ఒకటి మ్మాతం తప్పక గుర్తుంచుకోవాలి. గాంధేయ దర్శసం మొదట భారత స్వాతర్మత్య సాధనకు శక్తిమంతమైన ఒక ఉపకరణంగా ఉపయోగపడిన్నా అది జాతి జీవిత విధానానికి కూడా ఒక కొత్త గతి న్యూతన్న అందించింది. ఆ జాతి జీవన విధానంలో భారతీయ సంన్కృతి పరంపరగా అందించే జుతి సంస్కారం" జివ వెతన్యంగా రాణిన్తుంది. దానికి అభివ్యక్తియే సత్యాగహం. గాంధీజీ సతాభఖ్యగహెోద్యమం స్వాతంటత్యోద్యమంలోని _వధాన ధార. డానికి (పతిస్పందనలున్నా, అవి [వయోగాలు చేనినా ౨వరకు' విజయాన్ని సాధించింది అహింసా _వధానమై న సత్యాాగహెోోద్యమమేే నవ్యసం,వదా”. ద్యమ కావ్య (వయోగాలలో జాతీయోద్యమంలో నినదించిన వివిధ తరంగాల సవ్వశి వినిపిస్తుంది.

అయితే, ఏ ఉద్యమ తరంగం కూడా రచయితల ఖావాలను శాసించలేదు, నియమించలేదు. ఈ ఉద్యమాలలో రచయితలు న్వ్యతంతులు. స్వాతం్యత్యం మొదట రచయిత కిచ్చింది స్వాతంత్యోద్యమం. రచయితలు ఏ పార్టికి సాంసృతిక దళంగా పరిగణించవబడలేదు. గాంధేయ మార్గంలో నవ్యసం్యవదాయవాదులు (గపాంచిన స్వాతం్యత్య సూతం ఇదే. ఉద్యమం దేశ కాల ప్యాతాలకు పరిమితం అయి ఉంటుంది. దానిని, దాని తత్వాన్ని సాహిత్యంలో దేశ కాల పృాతాతీతంగా (వతిపాదించే బాధ్యత రచయితల కున్నదని నవ్యసం్మ్మపదాయ వాదులు విశ్వసిస్తారు. రచయిత సామాజికంగా పొందిన వాస్తవానుభవాన్ని సాహిత్యంలో కళానుభవంగా మార్చగలిగినప్పుడే విశ్వజనీనద్ధై న నాహిత్యంగా రచన గౌరవించబడుతుందని నవ్య సర్యవదాయ వాదులు నఘ్ములారు.

“అధునికాయ్యధ కవిత్వంలో దేశభక్తి రెండు పాయలుగా _(వవహించింది. ఒకటి ఖారత జాతీయాభిమాన సంబంధి; రెండవది ఆంధాఖిమాన సంబంధి'”- అని డాక్టర్‌ సి, నారాయణరెడ్డి గారు వివేచించారు. (ఆధునికాయథధ కవిత్వము: సంవదాయములు; 1పయోగములు (1977 ముుదణ) వుట: 356). ఈ రెండు ఉద్యమాలూ వరన్పర విరుద్దాలు కావు; పరస్పర పోషకాలు మ్యాతమే. నవ్య నంవదాయోద్యమ పూర్వ రంగంలో (1905-1935) కానవచ్చే ఈ రెండు పాయలనూ అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమంలోని వామవక్షియులు దాదాపు వ్యతిరేకిస్తారు. ఎందువల్లనంకే- అభ్యుదయ మార్గం జాతీయతను, దేశయతను మన్నించదు. గతి తార్కిక భౌతిక వాద దృక్పధంతో మానవ సమాణాన్ని- నమీక్షిస్తుంది. అందులో భారతదేశం, ఆంధ్యవదేశ్‌ ఒక (పాంతం మ్మాతమే. ఎల్లల చేత సీమితంగాదు మార్క్సిన్టు సిద్ధాంతం. కాని, స్థానిక పరినితుల పరిణామానికి మానవ సమాజానికి వర్తించే గతి తార్కిక భౌతిక వాద స్యూతాలనే కొలమానాలుగా (గహిరచటం అభ్యుదయ వామ పక్షీయుల సిద్ధాంతం. ఈ ఖీదాన్ని దేశభక్తి కవిత్వాన్నీ, అభ్యుదయ కవిత్వాన్నీ చదివేటప్పుడు మనం గమనించగలుగుతాం.

దేశభక్తి అనగానే తెలుగులో గురజాడ వారి “దేశభక్తి ేయం' జ్ఞాపకం వస్తుంది. “దేశమును

520 సాపాత్యచర్మితలో చర్చనీయాంశాలు (పేమించుమన్నా, మంచి అన్నది పెంచుమన్నా! వొట్టి మాటలు కట్టిపెట్టోయ్‌, గట్టిమేల్‌ తలపెట్టవోయ్‌, దేశాభిమానం నాకు కద్దని, వట్టి గొప్పలు చెప్పుకోకోయ్‌; పూని యేదైనాను వొక మేల్‌, కూర్చి జనులకు చూపవోయ్‌, దేశమంకే మట్టి కాదోయ్‌, దేశమంకేు మనుషులోయ్‌” మొదలైన గేయ చరణాలు తెలుగువారి దేశభక్తిని ,పజ్వలింవచేనిన ఇంధనాలు. అలాగే దాయ్యపోలు వారి “ఏ దేశమేగినా ఎందుకాలిడినా, పొగడరా నీతల్లి భూమి భారతిని” మొదలైన గీతాలు జాతిని దేశభక్తి పూరితం చేశాయి. ఈ గీతాల కంకొ విలక్షణంగా వినిపించేది శ్రీత్తీ రచించిన “ఏ దేశ చర్మిత చూచినా, ఏమున్నది గర్వకారణం, నరజాతి చర్మిత సమస్త,ం పరపీదన వరాయణత్యం”. ఈ గితంలో గతికార్కిక ఖౌతిక వాద దృక్పథం (పస్ఫుటంగా వినిపిస్తున్నది. భారతజాతిని మరిచిపోని మానవజాతి దృక్పథం నవ్య సంప్రదాయ వాదులది; “నరజాతి చర్యిత సమస్తం'లో మన జాతి చర్మిత గతార్థంగా అభ్యుదయ వామపక్త్తియులు ఖావిస్తారు. ఒక జాతి వికాసంలో కలిగే పరిణామాలను అ జాతి యొక్క చార్వితక సాంస్కృతిక అధ్యాత్మిక _పాతివదికలను ఆధారంగా చేసికొని వ్యాఖ్యానించాలనీ, అ పరిణామం ఒక జాతి చర్వితలో విలక్షణంగా గోచరించినా, పపంచ జాతి వికాస చర్వితకు విపరీతంగా భాసించదనీ, జాతుల మధ్య కలిగే సంబంధ బాంధవ్యాలు కారణంగా జాతి వికాస చర్మిత (పగతి పథంలో వురోగమిస్తుందని, అందువలన జాతి _,పపంచానికిచ్చే జీవన విధానం, దార్శనిక శక్తిమీదనే. దేశం లేదా జాతి వ్యక్తిత్వం గౌరవింపబడుతుందనీ నవ్య సం్యపదాయ వాదులు నమ్ముతారు. అందువల్ల వారిది మౌలికంగా జాతీయవాద దృక్పధం; పర్యంతంగా విశ్వ దృక్పథం. వారి జీవన దర్శనం భౌతిక స్థాయిలో మొదలై అధ్యాత్మిక స్థాయివరకూ వ్యాపించి ఉంటుంది. వారి దృష్టిలో సాహిత్యం భౌతికాధ్యాత్మిక స్థితులకు వారధి. సమాజానికి లాగానే సాహిత్యానికి కూడా స్వతం్యత (పవృత్తి ఉండాలని నవ్య నస్య్యపదాయ వాదులు కోరుతారు. నమాజ దర్శనాన్ని మార్చే శక్తి సాపిత్య దర్శనానికి ఉంటుందని విశ్వసిస్తారు. ఒక్కొక్క సారి సమకాలీన నమాజ పరిస్థితుల కంకె అతీతంగా అలోచించి భవిష్యద్దర్శనాన్ని తాత్త్వికంగా కవిచేసి కళామార్గం ద్వారా వ్యక్తీకరిస్తాడని నవ్యసం్యపదాయవాదులు నమ్ముతారు.

(వచంచం భిన్న జాతుల కుటుంబం, ఒక్కొక్క జాతికి స్వీయ జీవన తాత్విక దర్శనం ఉంటుంది. దానిని సాపాత్యం వ్యక్తికరిస్తుంది. కొత్త వుంతలకు నడివిస్తుంది. జాతి సాధించే [పగతి (పపంచ జీవన దృక్పథానికి ఒక నవ్యసం్యపదాయాన్ని అందించాలి. దానిని రచయితలు సాహిత్య వరంగా ఒక నవ్యసం్యపదాయంగా మలచుకోవాలి. భారత స్వాతంయ్యత్యోద్యమం జాతీయ దృక్పథంతో వెలువడే నవ్యసర్యపదాయ సాహిత్యోద్యమానికి జీవితాన్నిచ్చింది. అ సాహిత్యోద్యమం అధునిక సాహిత్యానికి ఒక (కొత్త జీవితాన్ని _పసాదించింది.

(ఆదివారం ఆం్యధ్యపభ : 4.3.1690)

102 నవ్య సంప్రదాయ రస దర్శనం: “ధర్మవీర ఏవ రసానాం రసి "రనము వేయి రెట్లు గొప్పది - అని ఖావించిన నవ్య సం్యవదాయోద్యమ కవులు అ దృక్పథంతో కావ్య పయోగాలను, నాటక [(వయోగాలను, నవలా (ఉపయోగాలను కూడా చేని చూపించారు. ఈ ఉద్యమంలో సాపాత్య విమర్శ కూడా ఒక ఉదాత్త ప్యాత నిర్వహించింది. ఉజ్జ్వలంగా జీవించింది. అధునిక సాహిత్యంలో సాహిత్య విమర్శ కూడా ఒక (ప్మకియగా వరిగణించబడుతున్నది. అయితే, అది కవిత్వం లాగా, కావ్య (వ్యకియలలాగా శుద్ధ సృజనాత్మక కళారూవం కాదు. శ్యాస్త స్వఖావాన్ని కళాత్మకంగా సంవదించుకొన్న సాహిత్య ,వ్యకియ. శాస్త్రీయమైన దృకృథాన్ని- కళానుభవంగా వ్యాఖ్యానించి పఠితల చేత ఆస్వాదింపచేసే శక్తి గల ప్యకియ సాపాత్య్మ విమర్శ. ఇది సృజనాత్మక (వ్యకియలను అ(శయించి జీవిస్తుందనే అభ్మిపాయం సాపాతీలోకంలో బలంగా నాటుకొని ఉన్నది. దానికి కారణం లేకపోలేదు. రచన ఒకటి పుట్టిన తరువాతే దాని మీద విమర్శ రావటం ఏర్పడుతుంది. అందువలన విమర్శ సృజనాత్మక రచనల మీదనే ఉపజీవిన్తుంది అని సాధారణంగా భావిస్తుంటారు. అయితే, సాహిత్య విమర్శ నవ్య సిద్ధాంతాలను గానీ, వినూత్నమైన అనుశీలన నూ్యూతాలను గానీ, విశిష్టమైన వివేచన విధానాన్ని గానీ (పతిపాదించగలిగినప్పుడు, దానికి ఇటువంటి అపవాదు తొలగిపోయే అవకాశం ఉన్నది. మరో మాటలో చెప్పాలంటే సాహిత్య విమర్శ సృజనాత్మక దశను పొందినప్పుడు తన వ్యక్తిత్వాన్ని ఉన్నతంగా _పకటింపగలుగుతుంది. నవ్యనర్యపదాయ యుగంలో సాహిత్య విమర్శ సృజనాత్మక శక్తిని (పదర్శించి కన మౌలికమైన జీవతత్తాన్ని వ్యక్తీకరింవింది. సాధారణంగా సాపిత్య విమర్శ అరు రకాల బాధ్యతలను విర్వపాస్తంది. అది సాహిత్యాంశాలను దేశ కాల ప్యాతోచితంగా షర్ధించి చబెవుతుంది; విజ్ఞతతో విశ్లేషించి చూవుతుంది; విలువ లెరిగి వివేచించి సాపాత్యంలోని బలాబలాలను, గుణాగణాలు, సత్యాసత్యాలను నిరూపిస్తుంది; వైవిధ్యాలను, వైరుధ్యాలను నమన్వయించి సాషాత్య (వయోగ వ్యక్తిత్వాలకు విలువ కడుతుంది; అనుభవ స్ఫోరకంగా అనుశిలించి సాహిత్య మూక్తిఘత్వాన్ని నహృదయులకు అందిస్తుంది; తత్త దృష్టితో దర్శించి సాహిత్య వికాస మార్గానికి శ్వాస్తీయన్లైన గతి న్యూతాన్ని నిర్దేఇస్తుంది.. వీటిల్లో ఉత్తరోత్తరాలు ఉత్తమాలు. అన్ని కాలాలలోనూ సాపాత్వ విమర్శ అన్ని బాధ్యతలనూ అదర్శ (పాయంగా నిర్వపాంచలేకపోవచ్చు. కొన్నింటిని మ్మాతమే (పశంసనీయంగా (పదర్శించవచ్చు. అయినా, చివరి బాధ్యతను చిత్తశుద్ధితో సాధించే (పస్థానంలో మిగిలిన బాధ్యతలను సమర్థవంతంగా మలచుకొన్న

522 సాహిత్యచరి_తలో చర్చనీయాంశాలు కాలం ఉత్తమ మనిపించుకొంటుంది. ఆధునిక సాహిత్యంలో మొదటి నుండి చివరి దాకా అన్ని బాధ్యతలనూ శక్తిపుంతంగా సాహిత్య విమర్శ నిర్వహించిన కాలం నవ్యసంృపదాయోద్యవ యుగం. ఈ యుగంలో సాహిత్య విమర్శ (వదర్శించినంత పరిపూర్ణ వ్యక్తిత్వాన్ని మరే యుగంలోనూ (పకటించలేదంకే ఆశ్చర్యపడవలసిన అవసరం లేదు.

ఈ వాస్తవాన్ని తెలునుకోవటానికి విమర్శ నిర్వపించిన ఆరు బాధ్యతలకూ నవ్య సర్మపదాయోద్యపుం నుండి అరు ఉదాహరణలను పేర్కొంటాను. ఇది దిబ్మాత వరిశీలనం మాతమే.

సాహిత్య విమర్శ ఎక్కగలిగిన ఇఖరం సిద్ధాంత దర్శనం, (పతిపాదనం. నవ్యసంపదాయా యుగంలో (వతిపాదించబడిన రన సిద్ధాంతాలలో మొధట పేర్కొనదగింది. ఈ వ్యాస రచయిత జి.వి. సుుబహ్మణ్యం స్థాపించిన "ధర్మవీర ఏవ రసానాం రసః” అనే సిద్ధాంతం. రస సమీకరణ సిద్ధాంతాల స్థాయికి చెందిన ఈ రన సిద్ధాంతం భారతీయాలంకారిక (పస్థానాలలో ఒక ఆధునిక స్థానాన్ని నంపాదించుకొన్నది.

ఈ సిద్ధాంతానికి (పాతిపదిక 1960లోనే పడింది. ఆం[ధ్యవదేశ్‌ సాపాత్య అకాడమీ వారి 1960నం!! బహుమతి నందుకొన్న “వీరరనము' అనే [గంథంలోనే ఈ సిద్ధాంతం రూపుదాల్సింది. ఆ తరువాత 1980లో పచురింపబడిన “రసోల్లాసము"లో వాదంగా 1వతిపాదింవబడింది. ఈ ఇరవైయేళ్లలో ఈ వాదం చర్చలకు గురి కాపటం, విమర్శలకు ఎదురొడ్డి రసక్షేతంలో నిలువదొక్కుకోవటం జరిగింది. మవాఖారతంలో అంగిరసం ధర్మవిర మనీ, రామాయణంలో కూడా (పధాన రసం ధర్మవీర మనీ నేను చేసిన పతిపాదనలు వాద (వతివాదాల తరువాత విమర్శ క్షైతంలో కాలూని నిలిచాయి. కావ్యంలో రన నిర్ణయం చేయటం ఎలా? అనుశిలనంలో రస చర్చ చేయటం ఎలా? వివిధ (వృకియలలో రసం పోషింబడే పద్ధతులను ఏర్పరచుకోవటం ఎలా? శాత .రన కావ్యాలలో నవరసమైన శాంత రసాన్ని, వకృతిరసమైన కాంతరసాన్ని నిరూపించే విధానాల ఎలాంటివి? రస సమీకరణవాదాలకు సాహిత్య విమర్శలోనూ, దస విమర్శలోన్నూగల స్తాన లమిటి? మొదలైన ఎన్నో (వశ్నలకు 1960 నుండి విమర్శలో సమాధానం చెప్పే యత; జ్యళాను. అయా అంశాలలో హేతుబద్ధమై న, ఆచరణ యోగ్యమైన న్యూతాలనూ, అన్వయా లా, నిర్ణయాలనూ చేని చూసీంచాను. ఈ సమాలోచనానికి నాకు సమకాలీనంగా సాగ్నత్షృన్న నవ్యసం్యపదాయోద్యమం సహజ్యుపేరణను కలిగించిం దనటంలో అనుమానం లేదా. బాగం సాహిత్యానికి "రన దర్శనాన్ని' అభినవంగా (_పసాదించింది. విశ్వనాధాదులు కార్య రసోన్ని గురించి ఎన్నో చర్చలు చేస్తూండేవారు; ఉవపన్యాసాలిస్తూండే వారు; వ్యాసాలు 1వాన్సుండేవారు. ఆ యుగంలో నాకు దర్శన మిచ్చింది “ధర్మవిరం'.. దానినే "రసాన్నాా్య్యా* అన్నాను...

సప స్తంప్రదాయోద్యమంలో వెలువడిన కావ్య [ఉపయోగాలను పరిశీలించిన తరువాత వీరరన భేదుశో సురొక మూడింటిని నేను (పతిపాదించాను. అవి స్వాతం(త్య వీరం, యశోవీరం, మానవీరం. **+రతీయ జాతీయ స్వాతంత్యోద్యమ స్ఫూర్తితో వెలువడుతున్న చార్మితక కావ్యాలూ, (వబోధ కవితలూ, జాతీయ స్వాతం్యత్య గితాలూ చదివిన తరువాత వరంపరగా వస్తున్న వీరరన వివేచనం

నవ్య సర్మపదాయ రవ దర్శనం: ప్‌23 ఈ చైతన్యానికి ఒక (పత్యేక శాఖను కల్పించలేకపోవటం చేత, దేశ స్వాతం్యత్యోద్యము వైతన్య సాహిత్యం నవ్య న్య్యపదాయోద్యమంలో వెలువడిన శక్తిమంతమైన _ప్మక్రియా పపంచం కావటం చేత అందులో అభినవంగా అనుభూతి కందుతున్న స్వాతంత్య వీర్యాన్ని -ధర్మవీర రూపొంతరంగానే (వతిపాదించాను. జాత్యభిమానం, ర్యాష్టాఖిమానం, జాతీయాభిమానం, భాషాభిమానం మొదలైన భావాలు సాహిత్యంలో మోసులెత్తుతున్న వైఖరులను, కావ్య వ్మకియలను చదివిన తరువాత మానవీరం ఒక వీరరస శాఖగా పోషించబడిన విధం నితూపించాను. దేశం కోసం, నమ్మిన అశయం కోసం, ధర్మం కోసం అసువులను సైతం నంతోషంతో నసమర్పంచే త్యాగవీరుల ఉజ్వల గాథలలో యశీవీరం గోచరించింది. అలా నవ్య సంప్రదాయ సాపాత్యంలో పోషించబఖడిన వీరరన వైవిధ్యాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని ఈ మూడు రకాలను సాహిత్య క్షైతంలో నేను వతిపాదించాను. ఇటువంటి రనవిమర్శ విశ్లేషణకు, వివేచనకు నంబంధించిండి. ఈ రెంటికీ మూల మయినది సిద్ధాంతం. దానిని మందుగ్గానే దర్శించి (వపంచించాను. ఇదివరలో నేను చేనిన పతిపాదననే నా మాటలలోనే ఈ వ్యాసంలో ఉట్టంకిస్తాను. “*విరము 'రసానాం రసః' అనునప్పుడు, వీరము రన (శ్రేష్ట మను తాత్పర్యముతో షాటు మూడువిధములైన అన్వయము లేర్చడునని స్పష్టమగుచున్నది.

1. రసమ్ములకు (మూలమైన) భసము.
2. రసములలో (వ్యాప్తమైన) రసము.
3. రసముల యొక్క (సారమైన) రసము.
4. రన శబ్ద వాచ్యములైన స్థాయి భావములకు రసత్వ సిద్ధిని సాధించు నహృదోయ హృదయన్థమైన ఉత్సాహమనెడి స్థాయి చిత్త (పవృత్తియే సర్యరన పవృత్తులకు మూలమైన రసము.
5. నవ'వఛ రసములు ధర్మోత్సావోన్నుపాణితము లైనవ్పుడే దీప్తిముంతము లగును. కావున నుత్సావా స్థాయి అయిన వీరము సర్వరన పోషణమును గావించు స్థాయి రనము. (వవృత్తి నివృత్తి రూవములైన చిత్త సృత్తులచే వీరము చతుర్వర్గ సాధన కువయుక్తమయ్యెడిది కాన, రనములన్నింటి యందును వ్యాప్తి చెందిన రనము వీరము. ౩. నిమిత్త ఖేదములను' బట్టి వీరము బఐవు. విధములుగా ఖౌసించినను, వాని కన్నింటికిని మూలమైనది ధర్మవీరమఘము.. వీఠ రన ఖేదముల కన్నింటికిని రనత్వ సిద్ధిని కలిగించునది ఛర్మవీరము. అదియే దాని సారము. కాబట్టి 'ధర్మవీర ఏవ రసోనాం రసః. “అభినవ గుప్తపాదులు ధర్మ [వధానమైనది వీరమని చెప్పియుండుటు గమనార్హ్తము. ధర్మ నిష్టముగాని, యుత్సాహము వీర రన రూపము దాల్ప జాలదు. కావున, వీరము ధర్మ మూలము, ధర్మమే దాని మూలన్వ్యరూవము. ధర్మ వీరమే నీరము. మిగిలిన వీర భేదములు ధర్మ నిష్టములైన

క5్‌24 సాపిత్యచరి,తతలో చర్చనీయాంశాలు ఉత్సావా భావములే కావున, ధర్మవీరమునకు బహువధములైన అవాంతర రూవములే యగుచున్నవి. సలిల మొక్కటియే యైనను అవర్త బుద్భుద తరంగ వికారములచే ఖిన్న భిన్నాకృతులతో నెట్లు కానబడునో అట్లే ధర్మానుపాణితమైన వీరరస భేదములన్నియు ధర్మ న్వరూపములయుు తత్త ద్యాశయ నిమిత్త భేదములచే వివిధ నామములతో ప్యవవారింవ బడుచున్నవి”.

“రసోన్ముఖమై సాగు సర్వ మానసవ్యాపారమంతయు సాధనాత్మకమైన ఉత్సాహ (ప్రవృత్తి రూపమగుటచే సర్వ రసములకును ఉత్సాహము మూల (పకృతి అని నిర్ధారిత మగుచున్నది. శారదాతనయుడు ఉత్సాహ శబ్దమును నిర్వచించుచు-

“ఉత్తం్యదతా మభిభవ త్యత ఉత్సాహ నిర్వహః

ఉత్సాహ్యూతే చోత్సహతే ఉత్సాహయతి వా భవతి

(ఖావ్యపకాశమ్‌. అధి.2.పు.37)

అని పేర్కొనినాడు. తందతను (తూగుట, కునికిపాటు వడుటలను) అభిభవించునది (తిరస్కరించునది, తెగడునది) ఉత్సాహామనియు, ఈ పదమునకు ఉత్సాహమును పొందుట్న ఉత్సాహపెట్టుట, ఉత్సాహపడుట అనునర్థములు కల్గుననియు దెల్పినాడు. తందతాఖిభవము తమోగుణ నిరాకరణమును సూచించుచున్నది. ఉత్సాహమును పొందుట యనునర్ధము విభావాది వ్యాపాఠములను వ్యంజింపచేయుచున్నది. ఉత్సాహపెట్టుట యనునర్థము శక్తి తయ (వచోదనశీలమును ధ్యనింపజేయునది. పై పెచ్చు త్యత్పవృత్తి మెరపువలె చకచ్చకితమై, తరళ సుందరమై, నిరంతర పవాహరూపమై, తేజోమయమై సర్వకార్యములందు నత్వర (ప్రసార 1కియాలక్షణ సంకోభితమై యెప్పునను తాత్పర్య మేర్పడుచున్నది. ఇట్టి మానసిక వ్యాపారము సర్యరన సాధన 1వవృత్తికి_పాణభూత మనుటలో సంశయముండుటకు వీలులేదు”.

"ఇట్టి ఉత్సావా. వవృత్తి సామాజిక హృదయమునందు రససాధనావసరమున నిలుచు స్థాయి. అనగా నహృదయ రస సాధన వ్యాపారము అలౌకిక విభావజన్య మగుటబే రస నామయోగ్యమగుచున్నది. అది వీరరస నిష్టము. వీరము సర్వ రనములకును రసత్వమును గలిగించు స్థాయిరసము. ఇట్టి స్థాయి రసమైన వీరము లేనిదే రస ఖావాభివ్యక్తియు, భావేన్మీలనమును, ఉత్కర్జాపస్టయు, స్థాయి చర్వణ దశయు, శృంగారాది రసానుభవ స్థితియు లేదని తాత్పర్యము. అందువలన వీరమే “రసానాం రసః' అని సంభావంపదగియున్నది.”

“అయినచో, నవవిధరసములలోని వీరమే ఈ వీరరన మని భావించుట పొసగునా? యను [పశ్న ఉదయించును. దాని నిట్లన్వయించవలెను: నహృదయ రససాధన (పవృత్తి యందలి వీరమును, కావ్యరసమగు వీరమును ఒకటి యనుట లోక వ్యవవారమును బట్టియు, స్తాయి న్వభావ భేదమును బట్టియు పానగదు. కాని, (పవృత్తి చేత రెండును నజాతీయములే. ఎట్లనగా! రామాదుల న్యాశయించి (పవర్తిల్లెడి స్థాయియ్టైన ఉత్సాహము సహృదయునిచే ధర్మయుద్ధ పోరాదులుగా నాస్వాద్యమాన మగుచున్నది. దాని నాతడు తన్మయీభవనయోగ్యత చే సంవాదము

నవ్య నర్యవదాయ రస దర్శనం: ర్‌2ైర్‌ చెంది అనుభవించుచున్నాడు. ఇది కావ్య విభావాది జన్యమైన రనము, నవరనములలో నొకటి. కాగా, సహృదయుడు రసానందమును సాధించు వ్యాపారమునందు వివిధ స్థాయిభఖభాపములను చర్వణము చేయు నుత్సాహ్మపవృత్తిని వెలార్చుచున్నాడు. దాని వలన నాతడు సర్వరసముల నాస్వాదింపగలుగుచున్నాడు. నాయక్శాశితమైన ఉత్సాహస్థాయి నిమిత్తముగా సహృదయు డను భవించు రసము నవరసములలోని వీరము. నాయకాదుల న్యాశయించిన ఎట్టి స్పాయి భావ మైనను నిమిత్తముగా గొని సహృదయుడు సాధించు రసము - మూల (పకృతి యైన నీరము,

"వీర రన వాదమున సర్వరస సాధన (_పవృత్తి యైన సహృదయుని యందలి ఉత్సాహము గసానుభప మూలకందము. దీనిని రనమని వ్యవహరించినను వవృత్తి అని వరిగణించు చున్నాము. ఇది రసములకు (మూలమైన) రసము. స్థాయి భావ చర్వణమునందు సహృదయ సంస్కార రూప భావాఖివ్యక్తిని, అత్మ యొక్క ఆనంద చిత్కళా _పతివింబన వ్యాపారానుకూల్యతను సాధించి కావ్యరసనముల నాస్వాదయోగ్యములుగా నొనర్చి, రనస్థితిని కలిగించు మనీ వ్యాపారము ఈ రనము. నర్వ కావ్యరసములకు సహృదయ చిత్త క్షేతమున రసత్వ సిద్ధిని సాధించు సాధనము ఉత్సాహస్తాయి యైన ఈ వీరము. సహృదయ హృదయ స్థాయియైన ఈ ఉత్సాహము సాధ్యములైన రసముల యొక్క అస్తిత్వమునకు ఆది మూలమగుచున్నది. దీని స్థితి రససాధన వ్యాపారమునకు మ్మాతమే పరిమితమగుటుచే కావ్య రన విమర్శ్మయందు దీని _వన్తావనము నిత్వమగుచున్నది. ఇది అలౌకిక మానసవ్యాపారము కాని, లౌకికము కాదు, ఆధ్యాత్మికము కాదు, తదుభయ మధ్యస్థమును గాదు”.

“"కరుణాద్భుత రస నమీకరణ వాదములందు చిత్త (దవ వికాన స్థితులను రనములని పేర్కొనుట యైనది. వీర రన వాదమున రన సాధనలో హృదయము పొందు అవన్గలుగనే అవ గుర్తింపదగినవి. అట్లగుటచే ఆయా స్థితులను సాధించు యత్న విశేషమైన చిత్త్మవవృత్తి రసనామ యోగ్యమై అ వాదములందు కానవచ్చు వ్మిపతిపత్తులను తొలగించగలుగుచున్నది. ఇట్లు వీరరస వాదము మిగిలిన సమీకరణవాదముల కంకు ఖిన్నమై నిలువగల దనుటలో ననుమానము లేదు”.

“రసానాం 'రసః”- అనుటచే వీరము కావ్య రన స్థితిని రాణింపజేయు రసమని ఖావింవదగియున్నది. సాధ్యములైన రసములకు సాధనమైన హృదయము యొక్క సాధనీత్సాహ (వవృత్తి-రనము - సర్వరసానుభవస్థితికి మూలకందమగుటచే అది రసములకు (మూలమైన) రవమని చెపుటయైైనది. డీనిని ఏకైక రనమ మనుట లేదు మేము; శృంగారాదుల రస స్థితిని మన్నించుచున్నాము కనుక. శాంతరస వాదములోని పకృతి రనము వీరము వలె (పవృత్తి రూపము కాదు. కరుణములోని దవన్థితి సంస్కారమే కాని, సాధన (పవృత్తి కాదు. అద్భుతము అపన్ఫయే కాని (పవృత్తి కాదు. ఇవి మిగిలిన రదసములను వికార, వివర్తరూపములుగా గణించునే కాని, వాని కావ్యరన ప్యక్తిత్వముల నంగికరింపవు. తన సాధనవలన శృంగారాదులకు రనత్వ స్ధితిని సంతరించు మానన (కియ వీరము, అది రసముల వెంట నడచి వానిని సాధించునది. కాని, తొనే రసమై- తనయందు మిగిలిన వావి నన్నింటిని విలీన మొనర్చునడి కాదు. దీని నిట్లు _(గహించినవ్వుడే రస విమర్శ కుదురుము”. (వివరాలకు చూడండి: రసోల్లాసము (1980.

526 సాహిత్యచర్వితలో చర్చనీయాంశాలు , ఒక సాహిత్యోద్యమం విమర్శలో విజృంఖిస్తే ఎలా ఉంటుందో, ఎలా సమ్ముగంగా రూపాొందుతుందో నప్య సం్య్యపదాయ సాహిత్య విమర్శను వరిగిలిస్తే అవగతమౌతుంది. ఉద్యమ చైతన్యం (వయోగాలలో (ఉపవాహరూపంగా పరుగులెత్తుతున్నట్లు గోచరిస్తుంది. తరంగ విన్యాసమే (ప్యకియ (వగతి. అయితే. సాపిత్య విమర్శ ఒక ఉద్యమం యొక్క పరిణతిని, పరిపక్వతను,

దార్శనిక శక్తిని, వివేచనాభివ్యక్తిని వదర్శిస్తుంది. సాహిత్య విమర్శ ఒక విధంగా షట్పది. దాని శిరస్సు వినూత్న దర్శనం లేదా సాహిత్య 'సిద్ధాంతం. రాయ్యప్రోలు వారు శృంగార రస వాదాన్ని స్నేహం'వైపు మళ్లించి దానిని అమలిన శృంగార రస సిద్ధాంతంగా (పతిపాదించారు. నేను నవ్య సర్యపదాయముగ బైతన్యాన్ని రస దర్శనంగా మార్చుకొని “ధర్మవీర ఏవ రసానాం రసః” అని _పతిష్థాపించాను. నవ్య సం్యపదాయోద్యమానికి ఈ

నవ్య రన సిద్ధాంతం విజయకేతనం! .

(ఆదివారం అంధ్యపభ : 11.33.1990)

నవ్యసంపదాయోద్యమం = సాహిత్యవిమర్శ

ఆంధ సాపాత్య విమర్శ వికాసాన్ని వివేచించటానిక్తి అనువుగా నేను ఒక యుగ విఖాగాన్నిి “ఆంధ సాహిత్య విమర్శ - ఆంగ్ల _పభావం' (1983) అనే [గంధంలో _పతిపాదించాను. ఆ (వణాళిక ఇది-

1. వికాన యుగం - కీ.శ. 189/4 నుండి 1913 వరకు.

2. కావ్యానుశిలస యుగం - (క్రి.శ. 1914 నుండి 1948 పరకు.

3. శిల్పానుశిలన యుగం +*|కీ.శ. 1948 నుండి 1963 వరకు

4. సమన్వయ యుగం - క్రీశ. 1963 నుండి 1970 వరకు

5. సమీక్షాయుగం - (కీ.శ. 1970 నుండి నేటిదాకా. సాపాత్య విమర్శలో అంతర్భాగంగా వచిశోధన దాదావు 1960 నుండి నమన్వయ యుగంలో శక్తిమంతమైన శాఖగా సాగిందని పేర్కొన్నాను. అయితే, పరిశోధనలో కూడా వికాసావస్థలను బట్టి అంతర్విభాగాలను సూచించాను. (చూడున్నిపాధాన్యాంశ వివక్షా కాలం (వ్యా) ఆదివారం ఆంధ(పభ-18.6.1989; ఈ దశాబ్దంలో తెలుగు సాహిత్యం (1990 ) యువభారతి ్యవచురణ వు. 79).

6. పరిశోధన సొమ[గి సేకరణ - విశ్లేషణ కాలం - 19 వ శతాబ్ది పూర్వార్థం.

7. (పాధాన్యాంశ వివక్షా కాలం - 19వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థం.

8. సాహిత్య చర్విత నిర్మాణ కాలం - 20 శతాద్ది పూర్వార్థం.

9. సాహిత్య చర్మిత యుగాలను, కవులను, రచనలను, (పఖావ పరిశీలనలను వ్యష్టిగా, నమష్టిగా విశ్లేషించి, వివేచించిన కాలం - నుమారు 1950 నుండి 1960 వరకు.

10. సాపాత్య సిద్ధాంతాలనూ, సమన్వయాలనూ (వతిపాదించిన కాలం - సుమారు 1960 మండి 1970 పరకు.

11. ఎన్నుకొన్న (వత్వ్యేకాంశాలను వివిధ దృక్కోణాలతోనో, దృక్పధాలతోనో అనుశీలించిన కాలం = సుమారు 1970 నుండి 1980 వరకు

12. ఏకదేశాంశ విశ్లేషణ కాలం సుమారు 1980 నుండి నేటివరకు. ఇవి కచ్చితమైన రేఖలూ, ఎల్లలూ కావు కాని పరిణామ పరీశిలనకు పనికి వచ్చే కొన్ని కొండ

528 సాహిత్యచర్మితలో చర్చనీయాంశాలు గుర్తులు మ్యాతమే. పరిశోధనా, విమర్శా అక్క చెళ్లలాంటివి. అందువలన దగ్గరి పోలికలు రెండింటిలోనూ కనపడుతూంటాయి. ధోరణిని బట్టి స్వభావాన్ని బట్టి వాటిని ఒక్కొక్క సారి కలిపి చూడవలసి వస్తుంది. కాని, వీలైనంత వరకు ఆ రెండు (ష్మకియలనూ వడివడిగా వివేచింంచటమే" సముచితం.

సాహిత్య వికాస చర్వితను గమనిస్తే సాహిత్య విమర్శకు నంబంధించిన ఒక అంశాన్ని గమనించచవచ్చు. సాహిత్య రంగంలో ఒక (కొత్త ధోరణిని మొదట తీసుకొని పచ్చేవి సృజనాత్మక (ష్యకియలు. అంటే కవితలు, నాటకాలు, నపలలు 'ముదలైనవి. అయితే, ఆ (పయోగాల వెనుక కూడా విమర్శ ఉంటుంది. కాని, రచయితలు అ విమర్శను ముందుకు తీసుకొని రారు; పయోగాలలో పొదిగి (పపంచిస్తారు. అందువలన సహృదయులు మొదట (కొత్త ధోరణిని గాని, ఉద్యమాన్ని గాని కళా (పయోగాల ద్వారా గుర్తించి ఆస్వాదిస్తారు. (కొత్తను ఆహ్వానిస్తారు. దీనికి ఆధునిక సాహిత్య చర్విత అంతా దృష్పాంతమే.

గురజాడ, రాయప్రోలు, విశ్వనాధ, శ్తీస్తీ వంటి యుగకర్తలైన మవో కవుల కళా (పయోగాలు ముందుగా వచ్చాయి,ఆ తరువాత వారి సాహిత్య విమర్శలు వెలువడ్డాయి. కొన్ని సమయాలలో వారి ధోరణులను వారి విమర్శలు వివరించాయి; వ్యాఖ్యానించాయి. అయితే. వారు సాహిత్యంలో (పవర్తింపచేసిన నవ్యధోరణులు గాని, ఉద్యమాలు గాని (కమంగా కాలూని (1పజలలో (ప్రచారం చెందుతున్న తరువాత వారి (పయోగాలను గురించీ, _ష్మకియలను గురించీ విమర్శలు శ్మాస్తీయంగా అనుశీలించటానికి యత్నించాయి. ఈ సత్యాన్ని న్థూలంగానూ, స్పష్టంగానూ మనం గమనించగలం.

విమర్శ మొదట అవగాహన స్థాయిలో రచయితలో తల యెొత్తుతుంది. అది అనుభూతిగా పెంపొంది, (పయోగానికి దారి తీస్తుంది. [పయోగం పఠితలో అనుభవ మార్గం ద్వారా అవగాహనను కల్పిస్తుంది. విమర్శ అవగాహనతో కూడిన అనుశీలన పద్ధతిని ఆవిష్కరించి, పయోగం బలపడటానికి, [పాచుర్యం చెందటానికీ తోడ్పడుతుంది. అంతేకాదు, (పయోగంలో గానీ, ,ప్యకియలో గొని ఉన్న వ్యక్తిత్వాన్ని, నవ్యతనూ, సృజనాత్మకతనూ పఠితకు ఆస్వాదయోగ్యం అయ్యేటట్లు చేస్తుంది.

అయితే, సాహిత్య విమర్శకూడా ఒక వ్యకియయే. దానికి ఒక స్వతంత జీవితం, [పయోగ (పజ్జ, వికాస విధానం ఉంటాయి. ఈ మూడు లక్షణాలూ దానికి ఏర్పడాలంకే దర్శన కక్తి కావాలి. సాహిత్య విమర్శ దర్శన మూలం. దర్శనంలోని" పరిణామమే విమర్శ వికాస మూలం. నవ్య సం్యదడాయోద్యమ కాలంలో విమర్శ రన దర్శనం మూలంగా తన అస్తిత్వాన్నీ, అధిక్కతనూ, ఉద్యమ శక్తినీ నిరూవించుకొన్నది.

నవ్య సం్యపదాయోద్యషు కాలంలో అంటే 1933-నుండి 1975 దాకా సాహిత్య [ప్యకియలకు మూడు రకాలైన దర్శనాలు (పేరణలు కలిగించాయి. అవి - 1. సాహిత్య దర్శనం. 2. సామాజిక దర్శనం. 3. శాస్త దర్శనం. సాహిత్య దర్శనాలలో రనదర్శనానికి అ్యగతాంబూలం దొరికింది. సామాజిక దర్శనాలలో మార్క్సిస్టు దర్శనం తలపాలంలో నిలుస్తుంది. శాస్త దర్శనాలలో మన్‌ విశ్లేషణాత్మకానైన (ఫాయిడ్స్‌ ఆద్గర్‌ యూంగ్‌ మొదలైన వారి సిద్ధాంతాలు రంగంలో ఉన్నాయి.

నవ్యనవర్యవదాయోద్యమం : సాహిత్యవిమర్శ 529 ఈ మూడు దర్శనాలూ తెలుగు సాహిత్య 1ష్యకియలలో వివిధ పయోగాలకు కారణా లయ్యాయి. విమర్శ ఈ మూడు దృక్పధాలతో ఆ మూడు రకాల రచనలనూ విశ్లీషించటం, నమన్వయించటం, అనుశీలించటం, మొదలు పెట్టింది. దానితో పాటు ఈ మూడింటిలో ఏది ఉత్తమమైనది? - అని చర్చించటం ,_పారంభించింది. ఆ చర్చలో ఏ దర్శనం ఉత్తమమైనదో నిర్ణయించుకొని, చానిని పతిఫలింపచేసుకొన్న రచన ఉత్తమమైందని చెప్పే పద్ధతి ఒకటి సాగితే, దర్శన మేదైనా రచన యొక్క కళాత్మక శక్తిని బట్టి ఉత్తసుత్వాన్ని నిశ్చయించాలని మరొక వద్ధతి ముందుకు వచ్చింది. ఆపైన కళాత్మక శక్తులను నిర్ణయించే విలువలను గురించి వివిధ దృక్కోణాలతో విమర్శలు వెలువడ్డాయి.

ఈ మూడు వద్ధతులలో మొదట్‌ పద్ధతి ఉద్యమశీలాన్ని (వదర్శించింది. సాపాత్య దర్శనాలలో రన దర్శనాన్ని అభినపంగా (పతిపొదించే నవ్య నం్యవదాయోద్యమం ఒక వైవు, సామాజిక దర్శనాలలో మార్క్సిస్టు దర్శనాన్ని ఆదర్శంగా ,గహించే అభ్యుదయ వామవక్షోద్యమం, వివ్లవ కవిత్వోద్యమం మరొక వైవు విజృంవించాయి: ఈ రెండింటితో పోల్పుకుంకే మనోవిశ్లేషణాత్మకమై స శ్యాస్త దర్శనం ఒకఉద్యమస్సూర్తిని పొందలేదనీ, ధోరణిగా (వవర్తిల్లిందనీ చెప్పవచ్చు.

ఇక రెండవ వద్ధతి విమర్శలో నమన్వయ యుగ చైతన్యాన్ని పోషించింది. మూడప పద్ధతి సమీక్షా ్యపచృత్తిని బలపరిచింది.

రసానుశిలనంలో ,(కొత్మ తోవలు చూవించిన*రస దర్శనం నవ్య సం్యవదాయోద్యమ చైతన్య వరిణత దశగా పరిగణించాలి. ఈ ఉద్యమంలో పాల్గొన్న విమర్శకులందరూ ఏదో ఒక రకంగా రన చర్చ చేసినవారే. సాపాత్య (_ప్యకియ లన్నింటికీ రనం జీవ చైతన్యంగా ఖావించినవారే. ఈ ,వభావం మొదటి రోజులలో అభ్యుదయ కవుల మీద కూడా కనపడుతుంది. శ్తిశ్తీ తన కవిత్వం, అభ్యుదయ కవిత్వం, బీభత్స రన (పధానమైనదని పేర్కొనటం గమనింవదగింది. నవ్య సం్యపదాయంతో (ప్రాచ్య లాక్షణికుల రన సిద్ధాంతం పాశ్చాత్య విషాద నాటకాలలో అనుభవానికి అందే పేధాన్‌, కెధారిసిన్‌ సిద్ధాంతాలకు నంబంధించిన అంశాలను కూడా సనంవదించుకొని అభినవ రూపం తాల్చెంది. మానసిక శ్యాస్తానికి సంబంధించిన విశ్లేషణ కూడా రన న్యూతానికి అన్వయించిన విమర్శలు ఈ కాలంలో వచ్చాయి. భారతీయ రన దర్శనం ఈ కాలంలో పొశ్ళాత్య విమర్శ సిద్ధాంతాల మీద కూడా పభావం వేనింది. టి.యన్‌. ఎలియట్‌ నుండి న్యూకిటిక్స్‌ వరకూ వెలసిన పాశ్చాత్య సాపాత్య సిద్ధాంతాల మీద ఖారతీయ సాహిత్య వస్టానాల (వభాపం ఉన్నదని నవ్య సం్య్యపదాయ విమర్శకులు నిరూపించారు. అంటు (వపంచ సాహిత్య సిద్ధాంతాలపై (పఖావం వేసిన రసన దర్శనం నవ్య సంవదాయవాదుల సాపాత్య దర్శనం. మార్క్సిస్టు దర్శనం మన దేశంలోకి ,వవపాంచిన పాశ్చాత్య సామాజిక దర్శనం, రస దర్శనం మన దేశం నుండి పాశ్చాత్య దేశాలలోకి పనరించిన సాహిత్య దర్శనం. ఒక నాడు బౌద్ధం మన దేశం నుండి పపంచానికి తొత్విక దర్శనాన్ని నమర్పించి నట్లుగానే అనాడు నవ్య సం్యవదాయ చైతన్యం పొళ్చ్ళాత్యానికి తన సాపహిత్యశత్త దర్శనాన్ని (పసరించింది. ఇటువంటి ఉజ్వల మైన స్థితి ఇంతకుముందెన్నడూ సాపాత్య విమర్శకు ఉన్నట్లు మనకు తెలియదు.

ఏ్‌3ళి సాహిత్యచర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

అనుశీలనం అంటే విలువ కట్టటం. ఏ సాపొత్య చరితలో నైనా తరం మారుతున్నప్పుడూ, " దృక్పథం మారుతున్నప్పుడూ విలువకళ్టు విథానఇ కూడా నూరు చెందుతూ ఉంటుంది. దాన్ని బట్టి _(పమాణాలు కూడా సూరుతూ ఉంటాయి. కానీ, విలుప కట్ట అనుశీలనం మ్యాతం కుంటుపడకుండా కొనసాగుతూనే ఉంటుండి. కట్టమంచి వారు కాల్పనిక యుగ [1ఫమాణాలతో ఆంభ సాహిత్యాన్నంతా అనుగేతించే పద్ధతికి (ప్రాముఖ్యం కల్పించి, _ప్యకకియలన్నింటీని అ (పమాణాలతోనే వివక్షా విరషాతంగా విమర్శించారు. అ వద్ధతీ మీడ లాళ్లపల్లెవారూ, దువ్వూరి వారూ, విశ్వనాథ వారూ తిరుగుబాటు చేశారు. సౌందర్య తత్వ సిద్ధాంతాలను మేళవించుకొన్న అభినవ కళాదృష్టి రాళ్లవల్లిదీ, దువ్వూరిదీ. భారతీయ రనవాదాన్ని, పాశ్చాత్యుల కెథార్సిన్‌సూ నంవటించి కరుణ రనమూలమైన అధునిక రస తత్వాన్ని అలౌకిక స్థాయి నుండి ఆధ్యాత్మికస్థాయి వరకూ వ్యాఖ్యానించిన రస దృష్టి విశ్వనాథది. ఈ ముగ్గురూ తత్త దృష్టితో సాహిత్య వికాస మార్గానికి విమర్శ ద్వారా శ్నాస్తీయమైన శతి స్యూకాన్ని నిర్దేశించిన వారే. అంకే విమర్శ నిర్వహించే ఆరవ బాధ్యతను దర్శించి నవ్య సం్యవదాయోద్యమానికి దార్శనిక శక్తిని సంపాదించి పెట్టారన్న మాటు]!

పాశ్చాత్యులు కూడా కాప్య సొందర్య తత్త్వ దర్శనాన్ని చేసే సపన్థానాలు సాగించాళు. వాటిలో ఇటా, చంుంటంం2రు, కులై/ం100మ0ు, యంరగిలేం08క0 ముఖ్యమైనవి. వీటిలో చివరిదైన శంంంలుడం౧2114 మీడ ఖారతీయ తత్త దర్శన పఖాపం బాగా కనిపన్తుంటి. విశ్వనాథ వారి విమర్శ పాశ్చాత్యుల '01ాంటడలం2150 ను భారతీయ తృష్ణితో నమ్యగం బేసి వ్యక్తీకరించింది, కాల్పనికోద్యము విమర్శకులు 019310015౧ ను బలవరచగా, ఏశ్వనాథాటులు అ తరువాతి యుగాల తారి 0000006004 సు సాపొతన్థిరంగంలో స్థాపించారు. అది శిల్పానుశిలనవిమత్శగా తెలుగులో (వసిద్దికెక్కింది. .

నవ్వ సయ్యవచాయోద్యమ కాలంతోనే (కీ.4. 1963 మంతి 1970 వరకు విమర్శ వికాసంలో నమవ్వయ యుగంగా సంఖావించాం. సమన్వయం సాహిత్య వీమళ్ళ విర్వహించే నాల్గవ బాధ్యతగా కూడా నిర్దేశంచాల. సమన్వయ. యుగంలో సృజనాత్మక విమర్శ కంకు, నమన్వయాత్మక, విశ్లేషణాత్మక వమర్శ ఎక్కువగా వచ్చిందీ. ఈ ళకం విమర్శ చేసే వారు పాశ్చాత్య విమర్శ వద్ధతులనూ, (వమాణాలమా, ప్యకియలన్నూ పారిఖాషిక వదజాలాన్ని తెలుగువారికి స్పష్టంగా తెలియవరుస్తూనే, వాటిని డేశయమైన వాటితో నమన్వయిస్తూ నంవాద విధానాన్ని వ్యక్తం చేశారు. భాచతీయ సిద్ధాంతాలతో పాశ్చాత్య సిద్ధాంతాలను తులనాత్మకంగా చర్చించి. ఆయ్యభ సాహిత్యంలో అవి యే విధంగా (షయోగాలలో స్వతంత వతివత్తిని సంపాదించుకొన్నయో వివతించే విజ్ఞతను పకటించారు.. ఖారతీయ' దృక్పథానికి పాశ్చాత్య (వభావం వరిపోషక (చవ్వంగా (వర్ధిల్లిన వధ్ధతిని _పవంచఛించారు.

నమన్వయ విమర్శకూ, తత్త్వ దర్శన" విమర్శకూ మధ్యపర్తిగా ఉండేది అనుశిలనాత్మక విమర్శ. అనుశిలనం అనుభవస్ఫోరకంగా చేన్తూ సాహిత్యమూర్తిమత్వాన్ని నహృదయుల మనో నేత్రాలకు స్ఫురించేటట్లు ఈ విమర్శ సాగుతుంది. ఒక కళా ఖండాన్ని చదివిన తృప్తిని కలిగించటంతో పాటు, విమర్శకుడు అనుశిలిస్తున్న _అంశం మీద కొన్ని విలువలు కలిగిన నిర్ణయాలను గానీ, ఫలితాంశాలను గానీ అందుకొంటున్న అనుభవాన్ని ఈ విమర్శ కలిగిస్తుంది.

నవ్యనంయవదాయోద్యమం౦ : సాహిత్యవిమర్శ ్‌ప్ర1 శ్రీయుతులు వుట్టవర్తి నారాయణాచార్యులు, పింగళి లక్ష్మీకాంతం, కాటూరి వెంకకుశ్వరరావు, జి.వి. కృష్ణారావు, పాటిఖండ మాధవ శర్మ, గిడుగు సీతావతి, గుంటూరు శేషేం్యద శర్మ, యస్వీ జోగారావు మొదలైన విమర్శకులు ఈ శాఖను విశిష్టంగా పోషించారు. అనుశిలనాత్మక విమర్శలో పాటించిన శిల్పాన్ని, అది అందించే అనుభూతినీ దృష్టిలో ఉంచుకొని విశ్లేషిస్తే ముఖ్యంగా రెండు రకాలు గోచరిస్తాయి. ఒకటి అనుభవ న్ఫూర్తి కంకు తర్క విన్ఫూర్తికి ఎక్కువ (పాధాన్యాన్నిచ్చే విమర్శ. పుట్టవర్తి, గిడుగు సీతాపతి, జి.వి.కృష్ణారావు, గుంటూరు శేషేర్యద శర్మ గారల విమర్శ ఈ కోవకు చెందింది. రెండవది తర్కస్స్ఫూర్తి కంకు అనుభవ దీప్తి ఎక్కువగా ఉండే విమర్శ. దీనిని రాళ్లవల్లి, పింగళి, కాటూరి, పాటిబండ, యస్వీజోగారావు మొదలైన వారు పోషించారు.

అధునికాయధ సాహిత్యంలో దార్శనిక విమర్శకులు కావ్యతత్త్వ _పతిపాదనకు (పాముఖ్య మిస్తే, ఇల్పానుశిలన విమర్శకులు కావ్యకళా _(వమాణాలకు (ప్రాధాన్యమిచ్చారు. దార్శనికులు సాపాత్యాన్ని సామూహికంగా దర్శించారు. అనుశిలకులు కాప్యకళారూపాన్నే వరిశిలనకు వరిధిగా ఎన్నుకొన్నారు. ఈ రెండు రకాల విమర్శలోనూ (ఫామాణిక _వతిపత్తిని పొందిన విమర్శకులు విశ్వనాధ, రాళ్లవల్లి, దువ్వూరి. ఈ వ్యాసకర్త కూడా అ రెండు శాఖల్లో గణణీయమైన కృషి చేసినవాడే.

ఉద్యమాలకూ. ధోరణులకూ సంబంధించిన వివిధ దృక్పథాలనూ, విభిన్న దృక్కోణాలనూ ఒక [కమబద్ధంగా అన్వయించి సాహిత్య (వయోగ వ్యక్తిత్వాలకు విలువ కక్టే వద్ధతి సమన్వయ విమర్శలో బలంగా గోచరిన్తుంది. ఇటువంటి చైతన్యానికి డాక్టర్‌ సి.నారాయణరెడ్డి గారూ, శ్రీ ఆర్‌.ఎన్‌. మదర్శనంగారూ ఉభయ పార్వాలుగా కనవడజారు. నారాయణరెడ్డిగారి సిద్ధాంత వ్యానం "అధునిక కవిత్వము-సర్మపదాయములు, 1(వయోగములు' [రచన 1962-, (వచురణు 1967) తెలుగు విమర్శకు ఒళ (కొత్త ఒరవడి తెచ్చి పెట్టింది. నర్యవదాయ స్వరూపాన్ని, (యోగ స్వభావాన్నీ (పాచ్య పాశ్చాత్య దృక్పధాల నమన్వయ దృష్టితో సమీక్షించిన ఈ (గంధం యుగకర్త విర్ణయంలోనూ, ఖావకవితా యుగంలో వెలువడిన వివిధ (వయోగాల విలువలను నిర్ధరించటంలోనూ ఒక వికిన్ట నసమన్వ్యయమార్గాన్ని నమర్పింఛిండి. దీని (వఖావం తరువాతి విమర్శకుల మీద బలంగా గోచరిస్తుంది. నారాయణరెడ్డిగారు చేసిన నిర్ణయాలు నవ్య సర్యవదాయ మార్గంలో నడిచిన వారికి మార్గదర్శక స్మూతాలై నాయి. అభ్యుదయ వానుపక్షీియులకు చర్చనీయాం శాలైనాయి. నారాయణ ఢెడ్డి గారిది పరిశోధన (గంథమైనా విమర్శ రంగంమీద వి%ష్ట్ర (వఖావం వేసింది.

శ్రీ అల్‌.ఎన్‌. ముదర్శ్గనం గారు నమన్వ్యయ యుగంలోని మరో గొప్ప విమర్శకలు. శ్రీ తిరుమల రామచందగారన్నట్లు -"శ్తీ నుదర్శనం గాను భారతీయ నంస్కృతిపై గాఢావివనివేశం గలవారూ, విదేశ నంస్కృతిలోని నమీచీనాంశాలను (గపాంచి,. సమన్వయించి భారతీయ సాపాత్యాన్ని, దృక్పథాన్ని సంపన్నం చేయాలనే నమ్యగాగవాం కలవారు”. (సమాజము: సాపాత్యము- మనవి మాటలు. వు 4). ఈ స్వభావం నమన్వయ విమర్శకు ఎంత వర్తిస్తుందో, నవ్య సం్యపదాయోద్యమ (పవృత్తికీ ఆంత వర్తిన్తుంది. నుదర్శనంగారి విమర్శలో కవి వ్యక్తిత్వానికి, సంఘానికీ, రచనకూ గల నంబంధాన్ని గుర్తించి, కవి దృక్పథాన్ని కావ్యంలోని (వమాణాలతో అవిష్కరించే పద్ధతి (పధానంగా కనవడుతుంది. కావ్యానుశీలనంలో కవి దృక్పథానికీ కావ్యానికీ

532 సాహిత్యచర్నితలో చర్చనీయాంశాలు గల సంబంధమే నిశృిత ,పమాణమని వారు పేర్కొన్నాయి. ఈ _పమాణంతో ఏ కాలంలోనైనా ఏ దృక్పథంతోనైనా రచింపబడిన రచనను అనుశీలించవచ్చునని పేర్కొన్నారు. వీరి 'సాపాత్యంలో దృక్పధాలు (1968), “సమాజము: సాపాత్యము' (1972) అనే వ్యాస సంవుటులు సమన్వయ విమర్శకూ, నవ్య సం్యపదాయంలోని శ్యాస్తీయమూ, అధునికమూ అయిన దృక్పధానికీ దారులు వేశాయి. “నా మటుకు నాకు రసము అంకే '౮౧10) ౦0£గ0065' అని అన్వయించుకోవచ్చునేమో అని తోస్తుంది.. ఒక విశిష్టమైన మనఃస్థితిని నాలో కలిగించగల రచనని రచనా ఖాగాన్ని లేక వాక్యాన్ని రసవంతమైందిగా చెప్పవచ్చు. అక్కడ మనఃస్థితి అంకు ఒక హృదయానుభూతే కాదు దానికి అనుబంధమైన మేధాగతమైన విశేష భావస్ఫురణ కూడా అని ఉద్దేశం”. (సమాజము: సాహిత్యము.వు.173). సుదర్శనంగారు (పదర్శించిన సమన్వయ శీలం ఆధునిక విమర్శ కుండవలసిన సజీవ లక్షణంగా మ్యాతమే కాకుండా, నవ్య సం్యపవాయోద్యమ చైతన్యానికి అధునిక స్ఫూర్తిగా కూడా గోచరిస్తుంది.

శిల్పాసుశీలన విమర్శ ద్వారా కావ్యాన్ని హృదయంతో అనుభవిస్తున్నట్లు సామాజికుడు సంఖావిస్తాడు. సమన్వయ విమర్శలో కావ్యాన్ని మేధతో ఆస్వాదిస్తున్నట్లు అనుభవిస్తాడు. అంటే నవ్య సంవదాయోద్యషుంలో సాహిత్య విమర్శ ఇల్పాను సీలన యుగం (1948-63లో నహృదయుని తన్మయీభవన శక్తిని పోషిస్తే, సమన్యయ యుగం లో (1963-70) ఆలోచనా శక్తిని పెంపాందించింది. కావ్యానుశిలన యుగ విమర్శకంకు విలక్షణత్వాన్ని సాధించటం కోసం ఇిల్పానుకిలన (వృత్తి ముందుకు వచ్చింది. మార్క్సిస్టు విమర్శ దృక్పధం కంకై తన పత్వ్యేకతను నిరూవించుకొనటానికి సమన్వయ విమర్శ ఆలోచనతో వురోగమించింది. నమకాలీన సాపాత్య జీవితంలో నవ్య సం్యఫదాయోద్యమ చైతన్యాన్ని ఎప్పటికప్పుడు బలవరిచే సహజధోరణులే విమర్శ వికాసంలో వవేచించిన యుగాలు.

నవ్య సం్యపదాయోద్యమ విమత్శ_ఒక పదిహేనేళ్లు అనుభూతిని లక్షించింది; మరొక వదిహేనేళ్లు ఆలోచనకం ఆదరించింది. అనుభూతి నుండి ఆలోచన వైపు పయనించిన సాహిత్య విమర్శ శక్తి యుక్తులను రెండింటినీ 4పదర్శించింది.

(అదివారం అంధ్యపభ : 18.31990)

104 విమర్శకు వివేచన వెన్నెముక సాహిత్య విమర్శ చర్మితలో వివేచనాత్మక విమర్శ వెలియించే విమర్శకులు కీలకమైన ప్యాత నిర్వహిస్తూ ఉంటారు. దానికి కారణం విమర్శ నిర్వహించే ఆరు రకాలైన బాధ్యతలలో “వివేచన' ఒక సంధి స్థానంలో ఉండటమే. ఎలాగంకే వర్ణనాత్మక, విశేషణాత్మక విమర్శలు సాహిత్యం మీద అభిరుచిని పెంచుకోవడానికి, సాహిత్యంలోని విలువైన విశేషాలను తెలుసుకోవటానికి (కమంగా తోడ్పడితే, వివేచన సాహిత్య మూర్తిమత్వాన్ని శ్యాస్తీయంగా నిగ్గు తేల్చి నిరూపించ టానికి దోహదం చేస్తుంది. వివేచన ఎంత గాఢంగా సాగితే నమస్వయానికి అంత సౌలభ్యం ఏర్పడుతుంది; అనుశిలనానికి అంత అనుకూల్యం వర్పడుతుంది; తత్త దర్శనానికి అంత అనువైన దృక్పధం లభిస్తుంది. విమర్శకు వర్జనం, విశ్లేషణం పాదాల వంటివి. వివేచనం నడుము వంటిది. లేదా వెన్నెముక వంటిది. నమన్వయం గుండె వంటిది. అనుశిలనం ఊపిరితిత్తుల వంటిది. తత్వ దర్శనం మెదడు వంటిది. అందుపలన నడుము, లేదా. వెన్నెముక కాళ్లమీద శరీరం నిలబడటానికి గాని, వంగి పనిచేయటానికి గాని ఎంత అవసరమో, విమర్శ చైతన్యవంతంగా ఉండటానికి నివేచన అంత అత్యవనరం! విమర్శ జిఐతాన్ని వివేచన పత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగానూ శాసిస్తూ ఉంటుంది. కాబట్టి, యే ఉద్యమ కాలంలో నైనా అ ఉద్యమానికి (పామాణికత్వంతో పాటు అస్తిత్వాన్ని కూడా కల్పించే విమర్శ చైతన్యాలలో వివేచన మొదట లెక్కించదగింది. ఇంగ్లీషులో 19001001౧2600, 8౫20122600, 10+7053602820090, కంణ6గ/ అనే పారిఖాషిక "వదాలు ఏయే విమర్శ ధర్మాలను బోధిన్తాయో, ఆ ధర్మాల నన్నింటినీ నిర్వహించే విమర్శన శక్తి వివేచన. ఇది పరిశోధన (పవృత్తికి చాల చగ్గరగా ఉంటుంది. కాని, విమర్శకుని ఆత్మీయతను కొంత సంవదించుకొంటుంది. ఆత్మీయత అభిరుచి విమర్శ లక్షణం కాదు అఖిరుచిని శాస్త్రీయంగా స్వీయ పద్ధతిలో వ్యక్తీకరింవ జేసిన తర్క శక్తిగా ఆత్మీయత ఈ విమర్శలో రాణిస్తుంది. వివేచనాత్మక, విమర్శ శ్యాస్తంలాగా నిష్టురంగానే ఎక్కువ పాళ్లు వర్తిస్తుంది. అయినా, కళలాగా లాలిత్యాన్ని, అనురంజనాన్ని కూడా అనువైనంత అందగించుకొంటుంది విలువ లెరిగి సాహిత్యాన్ని వివేదించి (వయోగాల గుణగణాలనూ, సత్యాసత్యాలనూ, బలాబలాలనూ నిగ్గు తేల్చి నిరూసించటమే కాకుండా. (వ్యకియల స్వరూప స్వభావాలను పరిశిలించి _(వకటింటమో, వరిష్కరించటమో చేయగల విమర్శ శక్తి వివేచన. దీనిని విమర్శ కుండదగిన సహజలక్షణంగా కొందరు పేర్కొంటారు. కాని, సహాజ లక్షణం అనటం కంటు శక్తిమంతమైన లక్షణం అనటం సహజం వ ఉద్యమాన్నికనా ఈ విమర్శ బైతన్వం మూలశక్తిగా పనికి వన్తుంది. ఆధునిక సాపాత్యోద్యమాలలో నవ్యసం్యవదాయోద్యమం వెలువరించిన సాపాత్య విమర్శకు వివేచనాత్మక విమర్శలు స్థితిని. గతిని కల్పించా యనటంలో అనుమానం లేదు. ఇటువంటి

స్‌34 పాహిత్యచర్వితలో చర్చనీయాంశాలు విమర్శలు 1935-1975 నడుము అసంఖ్యాకంగా వచ్చాయి. విమర్శకులు కూడా, స్థూలంగా లెక్కించినా, దాదావు ఏక్లైమంది కనవడుతున్నారు. ఇది చిన్న విషయం కాదు. ఆధునిక కాలంలో మరే ఉద్యమానికి ఇంతమంది విశుర్శకులు పాల్గ్‌ిన్న అదృష్టం వట్టలేదు.

అయితే. ఈ విమర్శకులందరూ ఎవరికి వారుగా వారికి తోచిస అంశాల మీద విమర్శ వివేకాన్ని వెలయించినట్లు స్థూలంగా గోచరించినా, అందరి కృషిలోనూ అంతర్లీనంగా నవ్య నంపదయోద్యమ చైతన్యం 1వవపింస్తుంది. వీరందరూ గతానుగతికంగా సమీక్షలు చేసినవారు కారు; తమ వరిగశలనల ద్వారా షచిభావంతంగా వినూత్నాంశాలను వెలికితీసి వతపాడించినవారు.

ఈ ఉద్యమం దాదావు నలై ఏళ్లకు పైబడి బలంగా షాగటం జీత వవేచనాళ్మక విమర్శను వెలియించే వారిలో కెండు శచాణ వారు స్పష్టంగా గోచరిస్తారు. వీరిలో ఒక నూక్ష్మకఖేదం కూడా కసపడుతుంది. ముందు తకత ఫారు గతం కంకొ (పాచినాధునిక సోపిజ్యాలు సాధించిన (కొత్త విలువలను నవ్య సం్యవడాయ చఛృష్టితో నిరూపించినా (ప్యకియా వరమైన. పత్యేక నిష్ట వారిలో కానరాదు. అంకే-కవులు చేసీన వినూత్న ,పయోగాలలోని విసూత్నాంళాలను, సార్యపదాయి కాంశాలను నిరూపించకుంళో నివ్టను (సకటించిన ఈ తడం ఇ పయోగాల నెనుకనున్న (వ్యకియా న్వరూప న్నభావాబను అంతగా దృష్టిలో పెట్టుకొనేది కాదన్నమాట!

మరి తెంగీ జడం నోలి దృష్టి దీనికి సాక్షాత్తు వ్యతెరిక్తు. వ్యక్రయా న్వరూప స్వఖావాలు తెలియకపోతే 1పయోగాన్ని ఇ్మోస్తీయంగా పరిశీలించలేమని ఈ తరం వారు నమ్ముతారు. దాని కనుగుణంగా వమళ్శస్తాళు, ఆధునికులు వినూత్న (ఫయోగాబు చేయకూనికి, చేసిన వాటిని విశ్లేషించి. వివేరించటానకీ ఈ "తరంవారి వివేచన విమర్శ ఎంతో తోడృడింది.

ఇక 1ష్మకియటలోన్‌ పస్తువుమా, ౦చనా గిత్సాన్నీ మొభటి శగం వారు ఎక్కువగా గౌరవిస్తే రండవ తరం వారు (వళియోగాన్నీ, ,ష్మకియా వైలక్షణ్యాన్నీ నిశితంగా నరిశిలించేవారు. ఇరువురికీ క్లానిక్‌ రూపమే (నషూణం[! తదనుగుణమైన సాహిత్య ఛృక్సథనే ఉవలక్తణం[

మొధదటితరణ విమర్శకులలో ముఖ్యులు- శ్రీయుతులు వెంచకాల సూర్యనారాయణ శ్యాన్తీ, గ్మురం చెంకట సుజఖ్బయ్య, బండారు తమ్మయ్య, నోరి నరపింహళశ్యాన్తి, కుందూరి్‌ ఈశ్వర దత్తు దీపాల పిచ్చయ్య శాస్తి, వేదాల తిరుచేంగళాచార్యులు, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వేంకటావధాని, భూవతి లక్షీనారయణరావు, .పోతుకుచ్చి న్యుబహ్మణ్య శాస్తి, తిరుమల రామచంద్ర, నండూరి రామకృష్ణమాచార్యులు, శ్రీపాద లక్ష్మీపతిశ్యాన్తి, ధూళిపాళ శ్రీరామమూర్తి, కొండూరి వీర రాఘవాచార్యులు, కోరాడ రామకృష్ణయ్య మొదలైనవారు.

రెండవతరం విమర్శకులలో ముఖ్యులు శ్రీ యుతులు - ఇం్యదగంటి హనుమచ్చాస్తి, శ్రీ వాత్సవ, తూమాటి దొణవ్ప, రాపూరి దొరస్వామి శర్మ, అమరేంద, కేతవరపు వేంకట రామకోటి శ్ళాస్తి, తిమ్మావజ్ఞుల కోదండరామయ్య, శ్రీపాద గోపాల కృష్ణమూర్తి, వడ్లమూడి గోపాలకృష్ణయ్య, కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి. బాలార్యతవు

విమర్శకు వివేచన వెన్నెముక క్‌35 రజనీకాంతరావు. నాయని కృష్ణకుమారి, జి.వి. నుబహృ్మణ్యం, సువనన్న, సంత్కుమారాచార్య, వేటూరి అనందమూర్తి, వడలి మందేశ్వర రావు, మాదిరాజు రంగారావు, అక్కిరాజు రమాపతి రావు, అమరేశం రాజేశ్వర శర్మ, వి.వి.యల్‌,; సరసింవోరావు, నర్దేశయ్‌ తిరుమలరావు, కె.వి. రమణారెడ్డి, సాళువ కృష్ణమూర్తి, దేవళ్ల చిన్ని కృష్ణయ్య తుమ్మపూడి కోటీశ్వరరావు, కాళూరి హనుమంతరావు, బుచ్చిబాబు _సభృతులు.

మొదటి తరం విమర్శకులలో చాలొమంది (ప్రాచిన కవుల కవితావ్యక్తిత్వాలపై తమ వరిశిలనలను సాగించారు. అంతేకాదు. ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క మహాకవికి సంబంధించిన సాహిత్యానికి న్యాయవాదుల్లాగా విమర్శ రంగంలో నిలిచారు. నవ్య నర్యవదాయ యుగ విమర్శ వైతన్యంలో ఇడి మొదటి (వజ్వేకత. అయితే నోరివారు, ఖండవల్లి వారు, తిరుమల రామచం[ద గారు, వేదాల వారూ ఆధునిక సాహిత్యంలో కూడా తమ ఒరవడిని, వైఖరిని నిలువుకొన్నారు.

రెండవ తరం వారు ఆటు (పాచిన సాసాత్వాన్ని, ఇటు అధునిక సాహిత్యాన్నీ నమ్మపాధాన్య దృష్టితో నవ్యసాచుల్లాగా విమర్శించారు. నన్నయ రచన అనువాదం కాదనీ అనుసృజనమనీ, ఉానిని న్వతంత కావ్యేతీవోన (వమాణాలతళోనే అనుశీలించాలనీ ఎలుగెత్తి చాటింది ఇంధ(గంటి వారు; అటు తిక్కన రచనలనైనా ఇటు గురజాట నాటకాన్నైనాప్యకియా వరంగా ఒక కచ్చితమైన అవగావానకు వస్తే తప్ప, అనుశీలనానికి ఒక పామాఖిక మైన మార్గం విర్వడదని తన విమర్శనంతా ఒక ఉద్యమంలాగా నడిపిన వారు కేతవరవు వారు. శ్రీవాత్సవ, తూమాటి దొణప్ప, కొర్లపాటి, తిన్మూవబ్బల, బాలాంతపు, వేటూరి, నాయని కృష్ణకుషూరి, జి.వి.సుబహ్మణ్యం, నర్‌ దేశాయి, చాపూరి, శ్రీపాద, పాళువ, దేవళ్ల, కె.వి.. వర్గ్లమూడి, పెివియళత్‌, వీరందరూ తాము పరిశీలిస్తున్న సాషాత్యంలోని రఛనల యొక్క (మ్మ్యకియా వరమైస వరిజ్ఞానొన్ని ముందుగా శాస్తీయంగా (వతిపాదించి, ఆపైన డానికనుగుఖంగా కావ్యాంశాలను స్మపమాణంగా నంవదించే వివేచనను ఘంళటూ వథం చేసిన ౨వేరవంతులు, -నేడు (పాచినాఢుసిక కావ్య (ప్యకియలలోనూ, దేశి. సాహిత్య ఉవ(కియలలోనూ, శాసవద సాహిత్య ఫవ్యకియలలోనూ (వ్యకియా వికాస విమర్శ ఈ నవ్వ సంవదాయోద్యమ విమర్శకుతు పేళ్టిస భిక్రయే.

అమరేంద, శ్రీపాద, సుువనన్న, సంపత్కుమారాచార్య, వడలి, మాదిరాజు, తుమ్మపూడి, కాళూరి, మొదలైన వమర్శకులు సాపాత్య ప్యకియా దృష్టికంట _పపయోగ దృష్టిని ఎక్కువగా సారించారు. అయితే, (పతి (వయోగం వెనుక నున్న సాహిత్య తాత్విక భూమికలను సృపమాణంగా (వతిపాదించటంలో తమదైన ఒక (వత్యేకతను విడివిడిగా నిలువుకొన్నారు.

వివేచనాత్మక విమర్శలు చదివితే ఒక రచనను శ్యాస్తీయంగా అధ్యయనం చేస్తున్నామన్న తృప్తి పఠితలకు కలుగుతుంది. అంతేకాదు. (పతి కళాఖండాన్నీ వ్యకియా వరిజ్ఞానంతో వరికిలించినవ్వుడే దాని _పజ్యేకత ద్యోతకమౌతుందనీ, ఇతర రచనల కంకు దాని కున్న సృజనాత్మక వ్యక్తిత్వం స్పష్టమౌతుం దనీ అవగతమౌతుంది. దార్శనిక విమర్శకులు సమాజంలో సాహిత్య తత్త జిజ్ఞానను పెంచుతారు. అనుశీలన విమర్శకులు కావ్య రసాస్వాదన నినుమడింవ జేస్తారు. సమన్వయ విమర్శకులు కవి దృక్పథానికీ, కావ్య శిల్పానికీ ఉన్న అనుబంధాన్ని చెప్పి ఒక వివేకాన్ని కలిగిస్తారు. విచేచనాత్మక విమర్శకులు సాహిత్యం పట్ల శ్యాస్తీయ దృక్పథాన్ని అందిస్తారు.

536 సాహిత్యచర్వితలో చర్చనీయాంశాలు ఇలాగే విశ్లేషణాత్మక విమర్శకులు సమాజంలో సాహిత్యానుశిలనానికి అనువైన ఉన్ముఖీకరణం సాధిస్తారు. వర్దనాత్మక విమర్శకులు సామాజికులలో సాహిత్య రసికత్వాన్ని పరిపోషించటానికై (పయత్నిస్తారు. వీరందరూ ఒక్కొక్కరకంగా ఒక్కొక్క బాధ్యతను నిర్వపొస్తూనే, ఒక ఉద్యమంలోని విమర్శ బాధ్యతల నన్నింటిని సమష్టిగా సాధించటానికి యత్నిస్తారనన్నమాట! నవ్య నంప్రదాయోద్యమంలో వెలువడిన విమర్శ ఈ బాధ్యతలన్నీ పటివ్టంగా నిర్వహించిం దనటంలో అనుమానం లేదు. తెలుగులో సాహిత్య పరిశోధనకు జీవధాతువులను నింపింది నవ్య స్మ్యపదాయ విమర్శయే! నవ్య సం్యపదాయ విమర్శోద్యమాన్ని ఉపన్యాస వ్యాస (ష్యకియను ఆలంబనంగా చేసుకొని అంధదేశంలోని నలుమూలలా వ్యాసింవజేసిన మవోవక్త, విమర్శకుడు దివాకర్ల చేంకటావధాని గారు. ఆయన ఉపన్యాసం మౌఖికంగా మలచబడిన ఒక వ్యాసం; వారి వ్యాసం పఠిత కోసం లిఖింవబడిన - ఉపన్యాసం. ఉవన్యాసానికి దగ్గరగా వ్యాసాన్ని పానుగంటి వారు తిసుకొని వస్తే, “వ్యాసానికి చేరువగా ఉపన్యాసాన్ని అవధాని గారు తెచ్చారు. (ప్రాచీన కావ్యాన్ని గురించి గానీ, ఆధునిక రచనను గురించి గాని అవధానిగారు ఉపన్యసిస్తే, వారి విశ్లేషణ (శోతకు వివేకాన్నిచ్చేది; వర్ణన ఆసక్తిని పెంచేది. అవధానాలూ, కవి నమ్మేళనాలూ కవులను ఉత్సావా పరిచినట్లు అవధాని గారి ఉపన్యాసాలు పజల నలా ఉత్తేజపరిచేవి. విశేషమేమంకే, వారి ఉపన్యాసంలో అవధానం ధారణాశక్తి గానూ, కవినమ్మేళనాలు - వారు వుంఖానుపుంఖంగా ఉదాహరించే పద్యాలలోనూ, విశ్లేషణ వారి వణాళికలోనూ, పర్జనావారి వివరణ విధాన శిల్పంలోనూ జాలువారి, ఆ _ప్యకియకు ఒక సమ్మగతను సంతరించి పెట్టాయి. విశ్లేషణ విమర్శకులందరూ అవధానిగారిలాగా మవోవక్తలు కారు. ఇక్కడ, సందర్భం వచ్చింది కాబట్టి, మరొక అంశాన్ని మనవి చేస్తాను. అధునిక యుగంలో వక్తలుగా రోణించిన కవులు, రచయితలు, విమర్శకులు సాహిత్యోద్యమాలు జలలోకి (వవేశించటానికి విరివిగా తోడ్పడ్డారని అనటం సత్యదూరం కాదేమో! విశ్వనాథ, వుట్టపర్తి, రాళ్లపల్లి, కట్టమంచి, దెవాకర్ల, దేవులవల్లి, దాసరథి, నారాయణ రెడ్డి ఇలా కొంతమంది (వతిభావంతులైన రచయితలు మవాోవక్తలై ఉండటంవల్ల ఉద్యమాలకు ఎంతో మేలు జరిగింది. నవ్య సంప్రదాయ విసుర్శలో విశ్లేషణాత్మక చైతన్యాన్ని పోషించినవా రెందలో ఉన్నారు. వారిలో అత్యంత (పధానులు - శ్రీయుతులు నిడదవోలు వంకటరావు. కె.వి.ఆర్‌. నరసింహం, తాపీ ధర్మారావు, విస్సా అప్పారావు, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, మరుపూరి కోదండ రామిరెడ్డి, నిష్టా లక్ష్మీకాంత శాస్తి, వి. రామరాజు, గొరెపాటి వెంకట సుబ్బయ్య, జీరెడ్డి చెన్నారెడ్డి, కె. గోహలకృష్ణారావు, పల్లా దుర్గయ్య,, జి.నాగయ్య, కొత్త సత్యనారాయణ చౌదరి, వంతరాం రామకృష్ణరావు, చల్లా రాధాకృష్ణశర్మ, బొడ్డుపల్లి పురుషోత్తం, పి.యశోదారెడ్డి, ఎం. కులశేఖరరాపు, టి.వి. ,సుబ్బారావు, అర్వీయన్‌. సుందరం మొదలైనవారు. అలాగే, వర్ణనాత్మక విమర్శ వద్ధతిలో (పసిద్భలు- శ్రీయుతులు మల్లాది నూర్యనారాయణ శాస్తి కురుగంటి సీతారామయ్య, బులుసు వెంకటేశ్వర్లు, కేశవపంతుల నరసింహశాసస్తి, శిప్పా రాఘకృష్ణశ్యాస్తి, పిల్లలమ్మగి వెంకట వాసనుమంతరావు, దేవులపల్లి రామానుజరావు, మైదలై నవారు.

విమర్శకు వివేచన వెన్నెముక క్‌ం్ర7 ఈ తరంలో మరెందరో ఉన్నారు.

నవ్య నం్యపదాయోద్యమం సాగుతున్న రోజులలో అభ్యుదయ _.వామవక్షియ విమర్శ తెలుగులో అక్కడక్కడా కనవడుతున్నా అది ఉద్యమన్స్ఫూర్లిని పొందలేదు. శ్రీక్తి, అర్ముద, కుందుర్తి, ఆవంత్స సోమసుందర్‌, కొడవటిగంటి, కె.వి.ఆర్‌. రా.రా., బంగోరె, మిక్కిలినేని, మద్దూరి, అద్దేపల్లి, (తిపురనేని వభృతులు అభ్యుదయ ఖావాలతో వామపక్షీియ విమర్శను సాగించి అ శాఖకు కొంత (పాశస్త్యాన్ని తీసికొని వాచ్చారు. కొంతలో కొంత శ్రీశ్తి విమర్శలో సోషలిన్దు మానవతావాద ధోరణి వతిఫలిస్తుంది; కొడవటిగంటి కుటుంబరావుగారి' విమర్శలో సామ్యవాద వాన్తవికత, కుందుర్తి విమర్శలో సామాజిక న్పహా, కె.వి.ఆర్‌. ,తిపురనేని మధుసూదన రొవు గార్ల విమర్శలలో విళ్లవ ధీరణులు స్పష్టంగా గోచరిస్తాయి.

పాశ్చాత్య దేశ సాహిత్యాలతో పోల్పుకుంకే తెలుగులో మార్క్సిన్టు విమర్శ ఒక ఉద్యమంగా, కవిత్వంలో వచ్చినట్లు, రాలేదని మార్క్సిస్టు ధోరణి విమర్శకులే ఖావిన్తున్నారు. “సాహిత్య విమర్శలో మూల స్యూతాలను గురించిన చర్చే ఎక్కువ జరిగింది. సాపిత్యం ఫలానిది చెయ్యాలి. ఫలానిది చెయ్యగూడదు వంటి స్మూతీకరణలే ఎక్కువ జరిగినై... మార్క్సిస్టు విమర్శకు నమూనాగా (ఉగపాంచదగిన (గంథ విమర్శ గాని, _వ్మకియా విమర్శ గాని తెలుగులో ఇంకా రావలని ఉంది” అని చేకూరి రామారావుగారూ (అధునిక తెలుగు సాహిత్యం లో విభిన్న ధోరణులు.పు. 201, 202). "అభ్యుదయ సాపొత్యం మనకు దండిగానే వుంది. కాని, అ సాహిత్యం మీద విమర్శే పెద్దగా రానిది. ఏదో అప్పుడప్పుడు సనీక్షలు, వ్యాసాల నంకలనాలు తవ్ప వివిధ (వకియల మీదా, ఒక్కొక్క రచన మీదా, రచయిత మీదా నమ్మగమయిన, స్థాయి కలిగిన విమర్శలు, వరిశోధనలు వెలువడలేదు. శ్రిశ్తీ సాహిత్యం మీదే ఈ నాటికీ నమ్మగమైన విమర్శ లేదు. అభ్యుదయ సాహిత్య రంగంలో మేధావులైన విమర్శకు లున్నారు. కాని, వారి నుండి అనించినంత విమర్శ సాహిత్యాన్ని అందుకోలేక పోతున్నాం”= అని సంజీవమ్మగారూ(అభ్యుదయ-విమర్శ విశేష సంచిక వు. 40) పేర్కొనటం ఇందుకు సాక్ష్యం.

సాపాత్యోద్యమంలో విమర్శ శక్తిమంతమైన సాధనంగా మ్మాతమే కాక న్ఫూర్తిమంతమైన (వ్యకియగా కూడా పాలువంచుకొంటుంది. అందువలన సాపాత్యోద్యమమైన నవ్య సం్యపదాయోద్యమంలో సాహిత్య విమర్శ సమ్మగ వికాసాన్ని. పొందుతూ ఉద్యమ చైతన్యాన్ని వరిపోషించింది. అభ్యుదయ విష్ణవోద్యమాలలో విమర్శకు అటువంటి అవకాశం తక్కువ. ఎలాగంకే మార్క్సెన్టు విమర్శలో దర్శనం సామాజికం, అనుశీలనం నియంతితం, నమున్వయం నిబద్ధం, సాసాత్యానికి న్యతం్యత స్థితిగతులు లేవన్న న్యూతీం చేత వివేచనం నియతం, ఇక విశ్లేషణం, వర్ధనం అ విమర్శకు ముందుకు సాగే పద ద్వయం. అందువలన దానికి గతి ఉన్నది కాని (వగతి లేదు: నవ్యసర్మవదాయ విమర్శ సర్వాంగ నమృద్ధంగా ఉద్యమ చైతన్యాన్ని నమ్యగంగా సాధించింది.

(అదివారం అంధధ్యవభ : 25.3.1990)

105 కాదనలేని వాస్తవం నవ్యసం_పదాయోద్యమం తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారు షూర్చి 10,11, 12 తేదీలలో మూడవ అఖిల భారత తెలుగు మవోసభలను బెంగుళూరులో నిర్వహించారు. అ సందర్పంగా “తెలుగువాణి అనే పేర ఒక.,వత్వేక నంచికను వెలుపరించారు. అందులో కడచిన పాతికేళ్లలో పచ్చిన సాహిత్య (పథియలలోని వయోగాలనూ, ఉద్యమాలనూ నమిక్షించే వ్యాసాలను కొన్నింటిని పచురించారు. అందులో "పాతికేళ్ల తెలుగు కవిత్వం” అనే అంశం మీద అచార్య చేకూరి రామారావుగారు ఒక వ్యానం (వాశారు. వారి అభిప్రాయం (_పకారం “సుమారుగా 1965 నుంచీ వచ్చిన కవిశా ధీరణులలో [వతిఖభాసంతమైన ధీరణులు మూడు. 1. వివ్లవీద్యమ కవత. 2. ప్రీ చైతన్య కవిత. ౩. ఉద్యమేతరమైన అలోచనాత్మక కవిత. ఇని కాక, నవ్య సం్యపదాయ కవిత. జాతీయ వాద కవిత అని రెండుధోరణులున్నట్లు కొంద రంటున్నారు. ఇంకా మిగలి ఉన్న నంపదాయాన్ని నవ్య సర్య్వపదాయంగా పిలుస్తున్నారు. అది కొత్త ధోరణి కాదు; జాతీయవాద కవితలో _పధానమైనరది హిందూ జాతీయత, కమ్యూనిన్దు వ్యతిరేకత. ఈ ధోరణి బలమైన ధోరణిగా నిల(దిక్కుకున్నట్లు లేదు. ఇవి కాక అనుభూతి వాడ కవిత అనే పేరుతో కొందరు కొన్ని కావ్య ఖండికలను పిలుస్తున్నారు. అనుభూతి ఏ. ఉత్తమ కవిశ్వానికైవా లక్షణమే. కాబట్టి ఇదొక (పత్యేక ధీరణిగా కనిషిరవచు. ఇదొక వాదం కాదు. మంచి కవిత్వంలో కనిపించే ఒక అంశం. ఈ పాతికేళ్ల తలుగు కవిత్యం అధున్‌క అంధ కవిత్వ చర్మితలో చిరకాలం నిలవదగ్గ కవులనూ, కవితా ఖండికలనూ, కావ్య నంపుటాలనూ, మన కిచ్చంది. ఇది ఫలపంతమైన పాతికేళ్ల కాలం“.(వు.22) అచార్య రామారావు గారి వ్యాసం చచవగానే నాకు డాక్టర్‌ కోవెల నంవత్కుమారాచార్య గారు "ఈ దశాబ్దంలో సాహిత్య విమర్శ అనే వ్యానంలో (ఈ దశాబ్బ్దంలో తెలుగు సాపాతణ (1980-1990) యువ ఖారతి ్మవచురణ) ,వాసిన ఈ కింది వాక్యాలు జ్ఞాపకానికి వచ్చాయి? "ఈ దశాఖ్బంలో పధానంగా గుర్తింపవలసిన |వధానాంశం ఒకటి ఉంది. అది దేశీయ మయిన విమర్శ విధానం, మాక్క్సిస్టు విమర్శ విధానం వరన్సరం తలును తాము స్పష్టం చేనుకోవటానికీ (పయత్నిన్తున్న తీరు. ఈ ఉభయ రీతులూ ఈ దశాబ్దంలో వడినంత పోటీ మరే దశాబ్బంలోనూ కన్పించదు” (వు. 78). ఈ పోటీ ఎంతవరకు వచ్చిందంకు ఒక విధానంవారు మరో విధానం వారిని కనీస _ఎవమాణాల మేరకు అవగాహానం చేనుకొని వివేచించే సాహిత్య మర్యాదలను పాటించలేని విషాదస్థితికి చేరుకొన్నది. దానితో నేటి కాలపు సాహిత్యంలో నిష్పక్షపాత వైఖరి లేదా ఆబ్జెక్సివిటీ కొంతవరకు లోపిస్తున్నది. అయితే, ఒక ఉద్యమానికో, ఒక దృక్పథానికో కట్టుబడకుండా ఉంటూ సమకాలిన సాపాత్య జగత్తులో రచన సాగించటం కత్తిమీద సాములాగానే కనపదుతున్నవి. ఆచార్య రామారావుగారు ఈ పాతికేళ్ల కవిత్వాన్ని గురించి వాస్త ఈ మధ్యనే జ్ఞానపీఠ పురస్కారం పొందిన “విశ్వంభర' పసక్తి గానీ, నారాయణరెడ్డి గారి వయోగాలను గురించి గొనీ, శేష్మేండ శర్మగారి వంటి కవులు మరికొందరు ఉన్నారన్న వాన్తవాన్ని గురించి గానీ అసలు

చాదనలేని వాస్తవంనవ్యనయ్యవదాయోద్యమం 539 (పస్తావించకపోవటం విచారకరం. దానివలన సాహిత్యానికి జరిగే అన్యాయం ఏమీ ఉండదు కాని, వ్యాసకర్త సమీక్షలో కనీసకర్తవ్యం పాటించలేదన్న కొరత మిగిలిపోతుంది.

ఫ్మిబవరి 4వ తేదీన యువభారతి "ఈ దశాబ్దంలో తెలుగు సాహిత్యం అనే అంశం మీద ఒక సదస్సు జరివి, అ వ్యాసాలను ఒక (గంథంగా వచురించింది. ఆ ర్టికతోనే ఒక వ్యానం (వాన్తూ డాక్టర్‌ నాయని కృష్ణకుమారి గారు సత్యదృకృథంతో వాన్తవాలను విశ్లేషించి వివేచించారు. చూడండి “1. విరసం ఈ వది నంవత్సరాలలో తెలుగు సాహిత్యోనికి చేసిన మేలొకటి చెప్పక తప్పదు. ఈ దశకంలో “పాటి (పాభపం, పెరిగింది. ..మౌఖిక వద్ధతిని పునరుద్ధరించడమనేది కవితారంగానికి అవసరమని మనం తిరిగి గుర్తిచవలని ఉంది.” 2. “అనుభూతి కవితగా నామాంతరం నంపాదించుకున్న, తొలినాటి భావ కవిత ఈ దశకంలో ఎక్కువగానే కనిపిస్తుంది. పది వదిహేను నంవత్సరాలు (30-44) సూతం బతికి చచ్చిపోయిందనీ అది వలాయన వాద కవిత్వం కనుక దాన్ని జనం నిరాకరించారని, భౌతిక వాదులు చిలక పలుకులు పలికినా, కాల్పనిక కవిత్వం చచ్చిపోలేదనీ, అది పునరుజ్జీవితమై ఈ దశకంలో మరింత శక్తిమంతంగా కనివిస్తున్నదనీ నిరూపించవచ్చు. ఒక పార్టీ సిద్ధాంతానికో, ఇజానికో కుట్టబడి ఉండాలన్న నిబద్ధత లేనిది ఈ కవిత్వం. అంత మ్యాతం చేత కవి ఆత్మకథనాన్ని వెలుపరించాలే కాని నంఘ (పయోజనం ఉండనక్కరలేదన్న ఊవహాతో మడి కట్టుకున్న వాళ్లు కాదు వీళ్లు. వీళ్ల కవిత్వంలో కూడా సమకాలిక నమన్యలూ, స్థితిగతులూ (పతిబింవిస్తూ ఉంటాయి. కాకపోతే అటువంటివన్నీ కవిని అ్యశయించుకుని ఉండటంవల్ల కవి పథమ స్థానీయుడు, శవిత్యం ద్వితియ స్థానియమూ అయి భాసిస్తుంటుంది. సమాజ వాస్తవికతతోపాటు కవి స్థానమూ, అతని అలోచనలకు కూడా ఇక్కడ (ప్రాధాన్యం కనిపిన్తుంది.”

3. "ఈ దశకానికి నంబంధించిన మరొక వాదం స్తీ వాద కవిత.” 4, “నవ్య సర్మవదాయవాద మనే కొత్త వాద మొకటి ఈ దశకంలో నిర్వష్టంగా గావు దిద్దుకొనే అపకాశం కనపడుతూ ఉంది.” (పు. 5,656.73)

'పై విషయాలను గమనిస్తే రామారావు గారి కంఠు కృష్ణకుమారి గారు విశాల దృక్పథంతో విమర్శక జాధ్యతను నిర్వపాంచినట్లు కనవడుతుంది. అ విషయాన్ని నవ్య సంపదాయం, అనుభూతి వాద కవిత్వం అనే అంశాల మీద వారిరుపురు పకటించిన అభ్యిపాయాలే స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

"ఈ దశాబ్దంలో తెలుగు కవిత (1980-90) * అనే వ్యానంలో డాక్టర్‌ ముదిగొండ వీరభ్యదయ్య గారు “ఎనిమిది ధోరణులు కవితలో ఊపిరి పోసుకున్న దశాబ్దం ఇది' ఆని అభివర్ణించారు. అవి]. అనుభూతి కవిత, 2. జాతీయవాద కవిత. 3. స్తీ (విముక్తి వాద కవిత. 4. మానవతా కవిత. క. తాత్త్విక కవిత. 6. మార్క్సెస్టు కవిత. 7. ఆత్మకథా కవిత. 8. స్మృతి కవిత. వీరి వ్యాసం మీద కూడా చేకూరి రామారావు గారు తమ అభ్మిపాయాన్ని వెలిబుచ్చారు. చేరా గారి దృష్టిలో కృష్ణకుమారి గారు అనుభూతి కవిత్వం మీద (వకటించిన భావాలు “అభిమానంతో పాజిటివ్‌గా ఉన్నాయనీ, దాన్ని “రిడక్షనిజం' అంటారనీ పేర్కొన్నారు.

540 సాహిత్వచర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

చేం “రు పేర్కొన్న “ఉద్యమేతర కవిత్వం. అనే విభాగం కంకు కృష్ణకుమారిగారి "అనుభూతి

కవి. విభాగం చిన్నదనీ అన్నారు. చేరా గారు అనుభూతి వాదాన్ని అంగీకరించరు కాబట్టీ,

ఉంకే ఉద్యమ కవిత్వం, ఉద్యమేతర కవిత్వమే ఉండాలి ఈ దశాబ్దంలో అనే భావం కలవారు

కాబట్టీ వారి విశ్లేషణ మరి అలాగే ఉంటుంది. చేకూరి రామారావుగారు వీరభ్యదయ్య గారి

విఖ। "గాన్ని గూడా యధాతథంగా అంగీకరించలేదు. “ఒక్క తంగిరాల నుబ్బారావు గారి కోనం

అ కథా కావ్య శాఖ, ఒక్క కుందుర్తి కోసం స్కృతి కావ్య శాఖ ఏర్పరచి ఈ దశాబ్దపు కవితా. ధోరణులలో కలపటం అనవనరం. ఆ, లెక్కన నం్యపదాయ వద్ధతిలో ఎన్నో కావ్యాలు పన్తూనే ఉన్నాయి. వాటిని కూడా ఒక శాఖ గా చెప్పాద్దా? ఇక వీరి మానవతావాదం ఒక చెత్తబుట్టి.

ఎక్కడా ఇమడని వాడు ఇక్కడ ఇమిడి పోతాడు. ఏ తాత్విక నేపథ్యమూ లేని వాళ్లకు దీన్ని నులభంగా అతికించవచ్చు. దీని వల్ల నష్టమూ లేదు. , లొభమూ లేదు” - అని వ్యాఖ్యానించారు. (చేరాతలు: 4.3.1990)

వీరభ్యదయ్యగారికి వ్యాసం (వాయటానికి ఎంత స్వాతంత్యం ఉన్నదో చేరా గారికి దాన్ని విమర్శించటానికి అంత స్వాతంత్యం ఉన్నది. అయితే, ఒక వాస్తవాన్ని లోకం గమనిస్తూ ఉంటుంది. ఒక విమర్శకుడు కొన్ని విషయాలలో అతి స్తూల విభజనాన్ని, మరికొన్ని విషయాలలో ఆతి నూక్ష్మ విభజనాన్ని సాగిస్తున్నప్పుడు అ రెండు వద్ధతులలో జక నియమాన్నీ సంయమనాన్నో పాటిస్తున్నాడా? లేదా ? అని నహృదయులు వరిీక్షిస్తారు. చేరా గారు తమకు అభిమానాంశమైన విషయంలో నూక్ష్మ, సూక్షాంశభేదాలను పాటిస్తారు. - ఒక్కొక్క సారి ఒక రకమైన రచన ఒక ధోరణిని కల్పించినట్లున్నా దానిని గుర్తించి గొప్పగా వ్యాఖ్యానిస్తారు. వారి దృక్పథంలో పడకపోతే “విశ్వంభర వంటి కావ్యాన్నైనా సరే, ఎంతటి 'ఆధునిక మవోభఖారతాన్నైనా సరే సంప్రదాయం అనే 'పేరుతోనో, మిగిలి ఉన్న సర్యవదాయ మని వారు (భమించే నవ్య సర్యపదాయం పేరుతోనో బుట్ట దాఖలు చేస్తారు. ఇక్కడ వీరిది స్తూల దృష్టే కాని, సూక్ష్మ దృష్టి కాదు. వారికి నూక్ష్మ దృష్టి వన్తుతః ఉన్నది. కాని, అది “నియంతిత అలోచనలకు" అంకితమై నట్లుగా ఉన్నది. లేకపోతే మానవతావాదాన్ని చెత్తబుట్టగా చ్మితించటం చేరాకే సాధ్యం. వీరభ్యదయ్య గారి మానవతావాదం చేరాగా రనుకొన్నట్లు తాత్త్విక నేపధ్యం లేనిది కాదు. ఏమైనా ఇటువంటి విమర్శలు చూచి లోకం ఏమనుకుంటోందో కూడా మనం గమనించాలి- “ఇంకా లోతుకుపోయి చూస్తే ఆధునిక సాహిత్యానికి సంబంధించి మనం ఇంకా శ్వాస్తీయ విమర్శనా పమాణాలను, వర్పరచుకోలే దనిపిస్తుంది. సిద్ధహస్తు లనిపించుకొన్న విమర్శకుల రాతల్లో కూడా “ఇం్యపెజనిజమే' తొంగి చూస్తున్నది. మార్క్సిస్టు విమర్శనా వద్ధతి అంటూ ఒకటున్నది గానీ, దాని వినియోగం యాంతికం'గానే ఉంటున్నది”. (వివరాలకు చూడండి- సమకాలిన కవిత్వం: నియంతిత ఆలోచనలు - సాహిత్య [(పభ-ఆంధధ్యపభ-19.2 1990) విమర్శ రంగంలో ఈనాడు సీద్ధహన్తులైన విమర్శకులు చాలమంది ఉన్నారు. వారందరు

శస్తీయ విమర్శనా _వమాణాలు పాటిస్తున్నారా? లేదా? అనే పెద్ద (పశ్నను తలకెత్తుకొని బ్యురవగిలేటట్లు చర్చించిన దాని కంటక మందుగా, వారు విమర్శకుల కుండవలసిన [పాథమిక (కమశిక్షణ (డిసిష్లిన) ను పాటిస్తున్నారా లేదా? అని వితర్కించుకోపటం ముఖ్యం. అఆ (కమ శిక్షణలో కూడా "ఓంనమః'లనైనా గౌరవిస్తున్నారా లేదా అని పరిశీలించటం మరీ ముఖ్యం.

కాదనలేని వాన్తవంనవ్యనంయ్యవదాయోద్యమం ఫ్‌41

మచ్చుకొకటి మనవి చేస్తాను. అభ్యుదయ వాదానికి సంబంధించిన కవిత్వోద్యమం ఉన్నది. లేదా విష్లవవాదులకు సంబంధించిన కవిత్వం ఉన్నది. అ ఉద్యమాలకు సంబంధించిన పారిభాషిక వదజాలం ఏర్పడి ఉన్నది. అ పదజాలాన్ని అ ఉద్యమకారులు ఏ సాంకేతికమైన అర్ధంతో వాడతారో, ఏ అర్ధంతో దానిని రూఢికెక్కిస్తారో అ అర్ధంలోనే అ సందర్భంలో విమర్శకులు- వారు ఏ ఉద్యమాలకు సంబంధించిన వారైనావాడటం ఈమశిక్షణలో మొట్టమొదటి లక్షణం. అభ్యుబయ వాదుల 'సామాజిక స్పృహాను నప్య నం్యపదాయవాది (వళృతి వర్ధన (వీతిగా అర్ధం చేసుకొని విమర్శలో వాడితే అది విమర్శపరంగా ఒక అరాజకం, (కమశిక్షణా రాహిత్యం. అలాగే వివ్లవేద్యమ వేత్తలు “నిబ్బత'కు చెప్పే అర్జాన్ని తప్పించి, "అస్తిత్వ వాదానికి సంబంధించిన కళాకారుని అభ్మిపాయాన్ని (పామాణికంగా (గహించి విష్లవకవిత్వాన్ని విమర్శించటం కూడా దోషమే అవుతుంది. అలా చేస్తే అభ్యుదయోద్యమ వాదులూ, వివ్లవవాదులూ అలా అన్నవారికి అసలు ఉండవలసిన అవగాహన కూడా లేదని అనవచ్చు. అందులో తప్పులేదు. అయితే, ఈ _పమాణాన్ని అభ్యుదయ వామపక్షీయులూ, మార్క్సిస్టు విమర్శకులూ, విష్ల్ణవవాదులూ కూడా పాటించాలి. ఇది, అసలు క పక్షం వారికి మ్మాతమే సంబంధించిన పమాణం కాదు. ఖుదరికీ అన్ని కాలాల్లోనూ అన్ని సందర్భాలలోనూ వర్తించే (ప్రమాణం.

ఈ దృష్టితో గమనిస్తే ఆచార్య చేకూరి రామారావు గారు హూనవతావాదాన్ని గురించి చేసిన వ్యాఖ్యానం గోనీ, నవ్య న్య్యపదాయోద్యమం గురించి పకటించిన అభ్మిపాయం గానీ పైన పేర్కొన్న (ప్రాధమిక (పమాణాన్ని కూడా మన్నిన్తున్నట్లు కనపడలేదు. పైపెచ్చు వ్యకీకరిస్తున్నట్లు కూడా స్పష్టమౌతున్నది.

నవ్య సం్మ్గపదాయ వాదం చేరాగారికి నచ్చకపోవచ్చు. నవ్య నం్యపదాయ వాదం అనేది అసలు ఉండటానికి వీలు లేదని వారు భావించవచ్చు. అంత మేరకు వారు తను భావాలను (వకటిస్తే ఎవరికి అభ్యంతరం లేదు. పైపెచ్చు వారి కొక అభ్నిపాయముందని గౌరవించటం కూడా న్యాయం. అయితె, చేకూరి రామారావు గారు -”ఇంకా మిగిలి ఉన్న నంపదాయాన్ని నవ్య సంప్రదాయంగా పిలుస్తున్నారు” అని నవ్యసర్య్యపదాయవాదుల అభిప్రాయాన్ని తాము నివేదిస్తున్నారు. ఇది ఎలా ఉన్నదంకేు సామాజిక స్పృహ అంకే (ప్రజా జీవిత పర్దన వ్‌తిగా మార్క్సిస్టులు భావిస్తారు అని చెప్పినట్లుగా ఉన్నది. నా అభ్మిపాయం వమిటంటు - "ఇంకా మిగిలి ఉన్న సంవదాయాన్ని' నవ్వ నంపదాయ వాదులు నవ్య సంపదాయ మని పిలవటం లేదు. చేరాగారు, వారు అలా పిలుస్తున్నారని తొము చెపుతున్నారు. ఇది "మిన్‌ ర్క్మిపెజెంకేషన్‌'.-

నవ్య సర్మ్మపదాయాన్ని గురించి తెలుగులో కొందరైనా ఆలోచిస్తున్నట్లు వారి మాటలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. మానపతా వాదాన్ని గురించి ఒక్క" తెలుగువారే కాక పసంచంలో తత్త వేత్తలూ, సాపి*తీ (దష్టలూ, రచయితలు కూడా ఎందరో ఆలోచిస్తున్నారు. విరభ్యదయ్య మానవతావాదం అంటూ పేరే లేదు. ఇవన్నీ చేరా గారికీ తెలుసు. మరి నప్య సంపదాయాన్ని గురించి గాన, షూశవతా వాదాన్ని గురించి గానీ అ ఉద్యమ వాదుల పరిభాపలో అర్జాలేమదో చేరా గారు సపృాదయతతో, సంయమనంతో (గపించి వివేచించవలసిన బాధ్యత కూడా స్వీకరించవలని ఉన్నవి. “నవ్య సంపదాయ మంకు గతానుగతికంగా వచ్చే సర్మ్యపదాయ సాపొత్యంగా భమిచే వీలు లేదు. దినవల న్నమ్యగావగాహన కలుగదు. వరంపరగా వచ్చే

క్‌42 సాహిత్యచరితలో చర్చనీయాంశాలు వశ్యసనీయములైన వురాణేతి .- హాసముల అనువాదా లేవీ నవ్య నం్యపదాయంలో చేరవు, ఎందుకంకే, వీటిల్లో సమకాలీన స్పందం చేరలేదు”- అన్న ఆచార్య కోవెల సువసన్నాచార్యగారి మాటల నైనా గమనించి ఉన్నా కొంత బాగుండేది. (వర్తమాన కవిత్వ దర్శనం (వ్యా) -అభ్యుదయ కవిత్యానంతఠ ధోరణులు (1987 )వు.90), కదచిన అయిదేళ్లుగా నవ్య సర్యవదాయాన్ని నిర్వచించి, విపరించి, విశ్లేషించి, వివేచించి, నిరూపిస్తున్న రచయిత అెందరో ఉన్నారు. వారి మాటలు, చర్చలు, విమర్శలు సవ్య సం్యపదాయ శబ్దానికి ఒక రూఢిని కల్పించాయి. మిగిలిన ఉద్యమాలకు చెందిన ఏ విమర్శకులైనా ఆ పదాన్ని వారు ఏ అర్థంలో వాడారో అరూఢ్యర్థంలోనే, పారిభాషిక పథంగానే వాడటం (పాథమిక మర్యాడ. దాన్ని తప్పించి వాడితే వ్మ్యకీకరణం! ఎవరెన్నిరకాల ప్మకీకరించినా, ఎన్ని రకాలుగా వాస్తవాలను గుర్తించకపోయినా, ఎవకెన్ని వ్యూహాలు పన్ని ఒక అఆలోచనధారను అరికట్టటానికి యత్నించినా ఆరంభమైన ఈ ఉద్యమం అగదు. అభ్యుదయ విప్లవ ధోరణులకు పతిగా 1935 నుండి 1975 దాకా అన్ని ([పష్మృకియలలో పొంగి, ఉద్యమంగా వ్యాపించిన నవ్య సం్యపదాయాన్ని గుర్తించకపోవటం చరితను వ్మకీకరించటమే అని యువతరం గొంతెత్తి (పశ్నిస్తున్న కాల మిది. ఈ (వశ్నిస్తున్న వారు నవ్యసంపదాయ యుగానికి చెరటిన వారు మ్యాతమే కారు. ఈ దశాబ్దిలో మరో కొత్త సాహిత్యోద్యమానికి నాంది పలుకుతున్న “మానవ వికాన వాదులు. వీరు నవ్యనరయపదాయ యుగాన్ని గుర్తించి సాహిత్య చరితలో దాని కివ్వదగిన స్టానాన్ని గురించి (పపజాహృదయ న్యాయస్టానంలో వాదిస్తున్నారు. జనవాణిచ్చే తీర్పును రూపొందిస్తున్నారు. వీరి దృష్టిలో 1975 తతవాత సాపాత్య చర్వితలో ప్యకియా వరంగా "అధునిక కావ్యేతివోస యుగ మనసి, "సమీక్షా వ్యాస యుగమనీ' రెండు యుగాలు వర్తిస్తాయి. ఉద్యమాల వరంగా వివ్లవ ధోరణి తరువాత “మానవ వికాన చైతన్య" ధరణి వర్తిల్లుతున్నది. నవ్య సంపదాయోద్యమం అన్ని ఉద్యమాలలాగానే ఎదురొచ్చే పశ్నలను ఎదుర్కొంటూ ఎత్తులకు ఎదుగుతున్నది. సర్మపదాయం చచ్చిపోయినదని (భమించిన వారికి "నవ్య సం్యపదాయ' శజ్బం' చిరంజివిగా తిరిగి వచ్చిన అశ్చర్యం కలిగించింది. అ "నవ్య శబ్దం తీసివేస్తే మరలా చచ్చిపోతుందేమోనని కొందరు గొంతు చించుకొన్నారు. అది మరలా చనిపోవటానికి రాలేదని (ధువపడింది. ఇన్సుడు మరో (పశ్చ-నూర్క్సిజం కానిదంతా నవ్యసర్యపదాయ మనేనా మీ అభిపాయం? అని. కాదు. కడచిన వది వ్యాసాలలో చెప్పినట్లు ఒక విశిష్ట పాపహిత్యోద్యమ న్ఫూర్తితో సాగిన నలఖై యేళ్ల తాత్త్విక, పాయోగిక, అనుశీలనాత్మక ప్యకియా (వవంచం-ఆధునిక సాహిత్య చర్వితలో ఏ ఉద్యమానికి తీసిపోని చైతన్యం-నవ్యసం్యపదాయోద్యమం! (అదివారం అంధ(ప్రభ : 1.4.1990)

106 ఖండకావ్యాలను శంఖాలుగా పూరించిన త్తీస్తీ-దాశరధి “సామ్యవాట్‌ వ్యవస్థ మానవ వురోగమనంలో ఒక మజిలీ మాత్రమే. _దార్మిద్యం, నిరుద్యోగం, సరుకు గిరాకి అనే వునాదుల మీద నిలబడే పెట్టుబడి దారీ విధానానికి బదులు నమృద్ధి. నమానావకాశాలూ గల సామ్యవాద నంఘం వఏవిర్పడినప్వ్పుడు అ పజల సాపాత్యావనరాలు ఏ రూవం ధరిస్తాయో, అ తర్వాత వాళ్లు వేసే ముందడుగు ఎట్టిదో ఊపాంచటం కష్టం” అన్నారు శ్రీత్రి. (శీత్రి సాపాత్యం-రెండు - వచన విఖాగం.వు.524). సామ్యవాద వ్యవస్థను సమాజంలో స్టాపించాలనే లక్ష్యంతో ఉద్యమించే (వనృ్ఫత్తులకు (పాతినిధ్యం పహించేదీ, ఆ ఉద్యమానికి తోడువడే సాహిత్యాన్ని నృజించేదీ, దానికి సంబంధించిన సాహిత్యోద్యమం. అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమం తెలుగులో ఈ ప్యాత నిర్వపాంచింది. అభ్యుదయ కవత్వోద్యవంు చైతన్యం ముఖ్యంగా మూడు దశలలో విస్తరించినట్లు గమనించవచ్చు. మొదటి దశే - దాదాపు 1930 దాకా తెలుగు సాహిత్యంలో స్థిరవడిపోయిన రూవవ్యవస్థలను భగ్నం చేసే (పయత్నం. రెండపదశా- సామ్యవాద వ్యవస్థకు సంబంధించిన అవగాహనను, దానిని పెంపొందించే భావజాలాన్ని సులభమైన కవితా రూపాలలో _పజలకు అందించటానికి, వీలైతే ,పజలలో 1పచారమర్వే వద్ధతులను రూపొందించటానికీ చేసిన యత్నం. మూడవ దశ - భావజాలానికి అనుగుణమైన ఒక నవ్య కవితా రూపాొన్నీ, _వ్యకీయా న్యరూపాన్ని వస్తువు న్యాశయించి కల్పించటానికి చేసిన యత్నం. మొదటి దశను ,పయోగదశగా కూడా విమర్శకులు వివేచిస్తున్నారు. శ్రీ కడియాల రామమోహనరాయ్‌ గారి మాటలలో -అభ్యుదయ రచయితల “సంఘమైతే 1943లో ఏర్పడింది కాని శ్రీశ్రీ “నుప్తాస్థికలు" రచించిన (1929) నాటి నుండి అభ్యుదయ కవిత్వం పారంభమైంది. తొలిదశలో ఛందస్సుపైన కవులు తిరుగుబాటు (పకటించారు. .-ఖావ కవిత్వాన్ని నిరసించారు; కొత్తదనం కోసం అఖ్టులు చాచారు. నిషిద్ధమని పూర్వకవులు కావ్యవస్తువులుగా స్వీకరించని అంశాలను తీసుకున్నారు. (వమాద (పాంతంలో నంచరించారు.. కొత్తదనం కోసం అనేక [వయోగాలు చేశారు. క్లుప్తంగా దీన్ని పయోగదశ' అని చెప్పవచ్చు. ఈ తొలితరం అభ్యుదయ కవులలో ఇవ్టా ఉమామహేశ, శ్రిశ్తీ, నారాయణబాబు, ముద్దుకృష్ణ జలస్మూతం, పాటగుమ్మి వద్మరాజు, వఠాఖి, దేశిరాజు కృష్ణశర్మ, పురిపండా _పముఖులు చెప్పదగిన వారు. అనాటి యీ కొత్త కవిత్వానికి మార్క్సిజమ్‌ను వునాది అని చెప్పలేము. శ్రీశ్రీ మరో పవంచం, దేశ చర్మితలు, మవ్వో(పన్థానం మొదలైన గీతాలు రచించాక కొత్తరకం కవులకు నాయకుడయ్యాడు” (తెలుగు కవితా వికానం (1982) వు. 230). యోగవాదులు ఖావకవుల పద్యాన్ని కాదన్నారు కాని, ఖండళావ్యంకంకు మరొక

544 సాహిత్య చర్మితలో చర్చవీయాంశాలు (ష్యకియను చేవట్ట లేక పోయారు. అయికే, భావ కవుల "నేను" కంటు తిరుగుబాటు ,పయోగవాదు లలో “నేను అభివ్యక్తిలో మార్పు బెందింది. ఆత్మాశయ ఖావావస్థను స్వగతంగానో, ఏక పాాతాభినయంగాన్నో తన్మయంగా, తాత్తికంగా, వ్యాఖ్యానంగా భావకవి "నేను' ను ఆశయించి కవితలో వ్యక్తం చేస్తే, ఏపయోగ కవులు స్వీయభావాలను సిద్ధాంతాలుగా, రాద్ధాంతాలుగా పకటిస్తూ, తాము తమ కోసమే కాకుండా తమలాగా భావించే మరి కొంతమందిని ఉద్దేంచి చెపుతున్నట్లు, తమ అభ్మిపాయాల కంఠు భిన్నంగా భావించే వారినీ గుర్తించి వారిని అధిక్షీవిస్తున్నట్లు “నేను' ను ఆలంబనంగా బేసుకొని కవితలో వ్యక్తీకరించారు. కవిత్వం భావాన్ని కళాత్మకంగా రమణీయంగా వ్యక్తం చేసే శిల్ప (పస్థానం అనే భావం నుండి (పయోగవాదులు కవిత్వం. అభిపాయ (పకటనకు అనువైన చమత్కార వైఖరి అనే మలుపు వైపు (తిప్పారు. కవిత్వాన్ని ఊవాంచలాల వివోరం నుంచి వొన్తవ వాద ఉక్తి చమత్కారాలకు దింపారు. (వయోగ వాదులందరిలోను శ్రీశ్తీ (పతిభావంతుడు. శిష్టా పఠాభి మొదలైన వారికి పవ్యోన్ని పగలగొట్టాలన్న తొాష్కతయం ఉన్నంతగా, పగలగొట్టిన తరువాత ఎటువంటి రూపాన్ని ఏ _పపయోజనం కోసం ఎలా నిర్మించాలో దర్శించే శక్తి ఉన్నట్లుగా కనపడదు. ఆ శక్తి క్రీత్తికి ఉన్నది. ఆయన వాస్తవ వాదాన్ని గాని, అధివాస్తవిక వాదాన్ని గానీ, విధ్యంసక వాదాన్ని గానీ, భవిష్యద్వాదాన్ని గానీ, ఖావ చ్యితవాదాన్ని గానీ, _పతీక వాదాన్ని గానీ, చివరకు విదూషక కవిత్వాన్ని గానీ, విఫ్లవ కవిత్వాన్ని గానీ దేన్ని ఎన్నుకొన్నా దానికి అనువైన _(పయోగాన్ని _పతిభావంతంగానూ, తరువాతి కవులు అనుసరించటానికి యోగ్యమైన ఒక పరిణత (పజ్జ పకటితమయ్యేటట్లు గానూ చేయగల నమర్ధుడు. అందువల్ల (పయోగ వాదులలోనూ శ్రీక్త్రీియే నాయకుడు. రెండు పవంచ యుద్ధాలఫలితాలుగా కళారంగంలో యూరోవు ఖండంలో వెలువడ్డ వితండ ధోరణులకూ, విశిష్ట ధోరణులకూ స్పందించి, తెలుగులో 'వాటి (వతి స్పందనలుగా నిలువ గలిగిన విలువైన (పపయోగాలను చేయగలిగిన పద్ధతిని, వరిణతిని ఆధునిక కవులకు చూపించిన కవి శ్రీత్తీ. ఈ ,పయోగాలు చేసి శ్రీస్తీ ఆధునిక తెలుగు సాపాత్యానిక్‌ సాధించిపెట్టిన ప్రయోజనాల కంటె, వయోగ దశ నుండి దాటి ముందుకు నడిచి ఉద్యమ కవితాదశకు నాయకుడై మరికొన్ని సపయోగాలు చేయటం వలన ఆయన ఎంతో అమూల్యమైన సేవ చేయగలిగారు.

అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమంలో రెండవ దశ దాదాపు 1940- నుండి 1950 దాకా సాగిందని చెప్పవచ్చు. దీన్ని “ఉద్యమ దశగా పేర్కొనాలి. ఎందువల్లనంకే ఏ ఉద్యమ కాలంలో నైనా కవిత ఎన్ని పోకడలు వొగలదో అన్ని పోకడలనూ ఈ కాలంలో కవిత (పదర్శించి చూపించింది. అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమం సామ్యవాద వ్యవస్థను నమాజంలో స్థాపించాలని సాగే రాజకీయోద్యమానికి (పజలలో అవగాహననూ, ఆచరణనూ పెంచటానికీ, పచారాన్ని, ,పయోజనాన్ని సాధించటానికీ మొదట నడుం కట్టింది. దోపిడీ వ్యవస్థలో పీడిత వర్గం పడే అగచాట్లను, వాస్తవ దృశ్యాలను ఛాయా విత్రాలుగా, వ్యాఖ్యలుగా, వ్యంగ్య చ్వ్యితాలుగా, నతి గీతాలుగా, వచార గేయాలుగా, సూక్తులుగా, బుక్కులుగా, మెరువు కవితలుగా చ్యితించటానికి యత్నించింది. ఉద్యమానికి ఆవేశం కలిగించే కవిత ముఖ్యం; ఆ తరువాత ఆలోచన నందించే సూక్తి అవసరం; ఆ తరువాత అవగాహనను పెంపొందించే వ్యాఖ్యలు, వాస్తవ చ్యికాలు ఉద్యమ భావ జాలం జన 'జీవనంలో (పవహించటానికి తోడ్పతాయి. అ తరువాత ఖావ ధోరణులను ఒక వస్తువు న్మాశయించి ఒక కావ్య రూపంలో చ్వితించే ష్మకియా నిర్మాణ (వవృత్తి సహజంగా (పవర్తిల్లుతుంది. అంకు ఉద్యమం మొదట సమాజ ముఖంగా సాగటానికి సాహిత్యం సాధన మౌతుందన్న మాట. ఆ తరువాత

ఇఖండకొవ్యాలను శంఖాలుగా పూరించిన శ్త్రిస్తీ- దాశరధి న సమాజంలోని ఉద్యము చైతన్యం విశిష్ట సాహిత్య కళారూపాలుగా (వ్యకియలుగా వరివర్తనం చెందటానికి వయత్నిస్తుందన్న మాట. పై రెండవ,దశలో ఈ రెండు ,పయత్నాలూ సాగినా, శ్రీశ్తీి ఉద్యమాన్ని నమాజ ముఖంగా (వవహింవ చేసే _వవృత్తికే ఎక్కువగా [పాణం పోశారు.

• ఆయన కవితలో వస్తు పరంగా భావజాలాన్ని చితించే పద్ధతి రేఖా మ్యాతంగానే రూపొందింది.

అయినా, శ్రీత్తీి ఉద్యమ దచైతన్య కవితకు కలిగించిన ఊవును తక్కువ అంచనా వేయటానికి వీలులేదు. ఆయనను నాయకుణ్ణి చేనింది ఉద్యమ కవితయే. 'మవ్యోపస్థానం' 'వతిజ్ఞ', 1కవితా! కవితా!”, 'నవ కవిత", “గర్జించు రష్యా”! “జగన్నాధుని రధచ్మ్శకాలు' మొదలైన గీతాలు అభ్యుదయోద్యమ కవితకు ఆదర్శవంతమైన (పయోగాలు. వీటిలో అవేశంతో అకృతి తాల్చిన కవితా రూవ శిల్పం ఎంత ఉందో 'జయ ఖీరి, “బుక్కులు: అవతారం”, 'ఐ”, "వ్యత్యానంి, “దేశ చర్మితలు", మొదలైన కవితలలో అలోచనాత్మక భావజాలాన్ని కవితా కళాఖండాలుగా మలిచే ఇల్పం అంత గోచరిస్తుంది. వస్తు ధ్వనితో భావ ధోరణిని చృితించే కవితలు 'ఆకాశ దీవం, ఖిక్తు వర్షీయసి, బాటసారి" మొదలైనవి. వీటిల్లో ఉద్యమకవితకే మొదటి తొంబూలం. దాని _(పఖావాన్ని చలం అనుభవించి అభిప్యక్తీకరించాడు- “హృదయం ఎల్లా కంపింస్తే అ కంవనకి మాటల రూపాన్ని యివ్వడం అతనికీ చాతనవును. మాటల్ని కత్తులూ, యిీటెలూ, మంటలుగా మార్చడం అతనికే చాతనవును. పద్యాలు చదువుతో వుంకేు, ఇవి పూటలు కావు. అక్షరాలు కావు, ఉదేకాలు, బాధలు, యుద్దాలు- అతని హృదయంలోంచి మన హృదయంలోకి ర£664 గా పంపిన ఉత్సావోలు, నెత్తురుకాలవ లనివిస్తుంది”. (యోగ్యతావ్యతం).

ఉద్యమం అవేశ కవితలో అవిర్శవించినా అలోచనాత్మక కవితగా పరిణామం చెందక తప్పదు. అయితే, అలోచనాత్మక కవిత ఖావజాలాన్ని, ధోరణులను బోధించాలనా? వస్తువు న్మాశయించిన రసఖావాలను అందించాలనా? అనే _పశ్నలు ఎదురౌతాయి. వీటిలో ఉద్యమం పుంజుకోవలని వచ్చినప్పుడు ఆవేశ కవితయే కావాలి. ఉద్యమం స్థిరపడవలని వచ్చినప్పుడు అలోచనాత్మక కవిత అవసరమౌతుంది. శ్రీశ్రీ 'ఉభయ కవిత్వ తత్వ విభవోజ్బలుడు, 'ఉభయ కవిమ్మితుడు”.

అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమానికి శ్రీశ్తీ ఖండకావ్య [పష్యకియయే ఉపాదేయమని తన _,పయోగాల ద్వారా నిరూపించాడు. “అకారానికి తగిన అంతస్తు వుంకునే సాపి*త్యం రాణిస్తుంది. చెప్పే- విధానానికీ, విషయానికీ అమరిక ఉండాలి. రచన శ్యస్తం లాంటిది. దాని నువయోగించే వద్ధతిని బట్టి ఫలితం ఉంటుంది. రచన వల్ల ఉపయోగమూ, ఉపదేశమూ ఉండాలని అభ్యుదయ రచయితలు కోరుతున్నారు-అన్నాడు శ్రీశ్తీ. (శ్రీకి సాహిత్యం-మూడు - నచన విఖాగం.వు. 1097). ఆకృతికి ఉద్యమ కవత ఖండకావ్యం, అవేశాన్నీ, ఆలోచననూ అందించే రచనా శిల్పం, భావజాలం దాని కుండాలనీ, ,పతిపాద్యాంశమే ప్యకియా స్వరూప స్యఖావాలనూ, అనుభవ (పాతివదికలనూ నిర్ణయిస్తుం దని శ్తిక్తీ తన _పయోగాల ద్వారా చెప్పారు. కవిత్వాన్ని ఉద్యమానికి ఉపయోగపడటానికి, ఉద్యమ భాపజాలాన్ని, ధోరణులనూ ఉపదేశించటానికి ఉపయోగించాలని స్పష్టం చేశాడు. అయితే, అటువంటి కవితా ఉపయోగాలను చేసే కవి ఉద్యమ భావజాలాన్ని తెచ్చిపెట్టుకొన్నట్లుగా కాకుండా స్వయంగా వాటిని నమ్మి, ఆచరిస్తూ వాటిలో జీవిస్తూ _'వాయాలని కూడా పేర్కొన్నాడు. “తాను ఏ సాంఘిక దురన్యాయాలను నిర్మూలించాలని ఆవేదన పడుతున్నాడో, వాటి నిర్మూలనకే ఒక రాజకీయ పక్షం కూడా (పచారం సాగిస్తే, కవి తన ఇల్పాన్ని తప్పకుండా

క్‌శ46 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు అ వక్షానికి అంకితం చేసి తీరుతాడు. అది లోపలి నుంచి పుట్టుక వచ్చే పేరణ గాని, బలపంతంగా విధించిన నిర్భంధం కాదు.” (శ్రీశ్రీ సాపాత్యం -మూడు-పు.201) దీన్నే మరో మాటలో చెప్పాలంపే రచయిత కమిట్‌మెంట్‌. తాను నమ్మిన భాప ధోరణికి సన్నిపాతంగా ఉండటం వలన మార్క్సిస్ట ధోరణికి స్పందించి కవితా %ల్పాన్ని డానికి అంకితం చేసి రచించే చిత్త శుద్ధి, ఉద్యమ స్ఫూర్తి అభ్యుదయ రచయితల కుండాలని శ్రీస్తీ ఉద్దోషించాడు. దానితో పాటు “మహత్తర ఖావాలను మహత్తర విధంగా (పతిపాదించేదే ఉత్కృష్ట కవిత్వం” అని విశ్వసించాడు. అభ్యుదయ ధోరణిలో మవాత్తర భావాలంకే మార్క్సిస్టు ఖావా లనే రూఢి శ్రీశ్రీ కల్పించాడు. అఆ మార్గం ఆయనకు తప్ప అనితర సాధ్యం. ఉద్యమ కవత్వం అనగానే అభ్యుదయ యుగంలో శ్షీశ్తీ తరువాత దాశరధి మరొక శాఖలో అగ(గగామిగా నిలుస్తాడు. దాశరధి తెలంగాణ విముక్తి పోరాటంలో ఉద్యమ వీరునిగా, (1పజాశక్తికి (షాతినిధ్యం వహించే కవిగా పాల్గొన్నాడు. నిజాంపాలనకు వ్యతిరేకంగా పజా విప్లసంలో పాల్గొన్న దాశరథికి సామ్యవాద సిద్ధాంతం మీద సానుభూతి కలిగింది. చర్విత గతిలో వర్గ సంఘర్షణ వలన కలిగే వవ్లవాల స్వభావం _అవగతమైంది. "అగ్నిధార ఉత్తరార్థంలో దొశరధి సామ్యవాద కవితా దృక్పథం (ప్రవచింపబడింది. “ర్యుదవీణ'లో ఆతని కంఠం మరింత స్పష్టంగా తన భవితవ్యాన్ని (పకటించింది. “రానున్నది యేది నిజం? - అది వొకకు సోషలిజం” కలపండోయ బుజంబుజం- కదలండోయ్‌ గజం గజం అని దాశరధి మరో్యవపంచాన్ని చూపిస్తూ ముందుకు తోన్తున్న శ్రీక్రి లాగ 1వజలను (ప్రబోధించాడు. అయతే క్తిశ్తిలో కంక దాశరధిలో కనవడే విశేషవేమంటే ఉద్యమ కవితకు 'పడ్యం' కూడొ గేయంలాగా, వచన కవిత లాగా పవికి వస్తుందని _వయోగించి చూపించటం. శ్రీశ్రీ మవోపస్థాన గేయానికి ఎంత (ప్రాశస్త్యం ఉందో దాశరధి ఉద్యమ పద్యాలకు అంత గౌరవం ఆధునిక సాహిత్యంలో ఉన్నది. “పాఅములొడ్డి ఘోర గహనాటవులన్‌ బడగొట్టి ' మంచి మా గాణములన్‌ సృజించి ఎముకల్‌ నుసి జేసి పొలాలు దున్ని భో షపాణములన్‌ నవాబునకు న్వర్దము నింపిన రైతుదే, తెలం గొణుము రైతుదేే ముసలి నక్కకు రాచరికంబు దక్కునే” “ఓ నిజాము పిశ్రాచమా! కానరాడు నిన్ను బోలిన రాజు మా కెన్నడేని తీగెలను తెంపీ, అగ్నిలో డొంపినావు నా తెలంగాణ కోటి రత్నాలవీణ” పద్యాన్ని 'ఛందస్సర్ప వరిష్యంగంగా' శ్రీశ్రీ ఖావిస్తే, "ర్యుదవీణ" మీద (మోయించే "అగ్ని గితంలా' దాశరధి సంఖావించాడు. అయితే, ఉద్యమంలో ,పచారానికి పద్యం కంకు చేయం శక్తిమంతమై నదని తేలింది. గేయానికి వచనంతో పోటిపెడితే గేయమే నెగ్గుతుంది. కాని, వచనాని కున్న సారళ్యం

ఖండకావ్యాలను శంఖాలుగా వూరించిన శ్రీశ్తీ- దాశరధి 547 గేయానికి రాదు. వచనం నరళంగా పాటగా జాలువారితే దాని కంకు పజలకు సన్నిపాతమౌతుందని అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమం తరువాత వివ్లవ కవిత్వోద్యమం నిరూపించింది.

శత్తీ 1970లో విష్లవ కవితా శంఖాన్ని వూరించాడు.

“సాయుధ విప్లవ వీభత్సుని సారధినై

ఖారత కురుక్షేతంలో

నవయుగ భగవద్గీతా రుంరుని వినివిస్తా"నన్నాడు. “మరో (వస్గానం' విష్లవ మార్గంలో వచ్చినా "'మవ్వాపస్థానంలా ఉద్యమ చైతన్యాన్ని అందించలేకపోయింది. శ్రీశ్రీ తరువాత సాయుధ వివ్లవ బైతన్యధారను ఎంతోమంది యువకవులు ముందుకు తీసుకొని పోయారు. అయితే, సాయుధ వివ్లవ కవితకు వెనుక అరుణ సంధ్యగా శ్రీశ్రీ ఉద్యమ కవితా చైతన్యం సదా సంస్క్మరణీయంగా నిలుస్తుంది.

అలాగే ఆధునిక సాహిత్య చర్మితలో దాశరధి శాంతి విప్లవ చైతన్య ధారకు ఉద్యమ (వతీకగా నిలిచిపోయాడు. సామ్యవాద సిద్ధాంతం నుండి దాశరధి గాంధేయ విష్లవ వాదం వైవు వయనించాడు. మానవ వికాసంలో మార్క్సిజం తరువాత మళో మజిలీ 'గాంధీయిజం'.

“విప్లవ మంకే అర్ధం తెలియనివారికి

విస్తాలు పట్టినవాడే విప్లవవాది

వివ్లవం అంకే అర్ధం తెలిసిన వారికి

పిస్తాలుకు గురియైన వాడే వివ్లవవాదొ” అని (పబోధించాడు ఉాశరథి. వివ్లవవాదులలో ఉద్యమ కవులలో దాశరధి జాతియవాది. తాను పుట్టిన మట్టికి మన్నిక తెచ్చే మవాోవ్నిష్లవం ర్లావాలన్నా డాయన, “ఏదో ఒక దేశంలో ఏదో అయితే, అలాగే మనదేశంలో అవాలని అనకం”డఉని హెచ్చరించాడు వివ్లవవాదుల్ని. విదేశీ విద్యా విధానాలను విద్యార్థుల మీడ 'పులిమినట్ట్లు విదేశీయ వివ్లవాలను న్వదేశంలో దేశకాల ప్యాతాలను గమనించకుండా (వయోగించవద్దన్నాడు దాశరధి. “అమ్మా! భారతీ! నేను మరో దేశాన్ని అనుసరించి, అనుకరించి అడుగుముందుకు 'వేయలేను” అని మాతృభూమికి నివేదించాడు. (వజాన్వామ్యు వ్యవస్థలో శాంతి వపఫ్లవమే (పయోజనాత్మక మని దాశరధి భావధోరణి.

వి యుగంలోనైనా సాంఘిక, రాజకీయ ఉద్యమ పంధాలో కవిత్వం (వాసే కవులు ఖండ “కావ్యోలనూ, అంతకంటె చిన్న ప్యకియలనే చేవడతారు కాని అంతకంటొ విన్ఫృతమై న [వ్యకియలవైవు పోరు. కాని, తరువాతి వారు వారి లాగా అగరు. కుందుర్తి రంగ్యపవచేశం, వచన కవిత్యోద్యమం శ్రీడ్రి కంటె ,వ్యకియా పరంగా కవులు సాగించిన అభ్యుదయానికి నాంది! విళ్లవ కవులు ఉద్యమ కవులు కావటంతో వారికీ మరలా ఖందడ్రకావ్యమో, గీతమో కావలసి వచ్చింది. కాబట్టి అభ్యుదయ వివ్లవ ఉద్యమ కవులకు ఖండకావ్యమే శంఖారావంగా పనికి వచ్చింది.

(అదివారం అంధధ్యవభ : 8.4.10900)

10/7 ఉద్యమ చార్మితక కావ్యం : కుందుర్తి “తెలంగాణి

“నం్యపదొయాన్ని మన్నించడమంకే

నమస్తం అనుకరించడం కాదు

అవసరం లేని అనేక బంధాలను

కావాలని కనికరించడం కాదు"

[కొత్తను కొందరు ద్వేషించడం కద్దు

అయినా పాత మా వునాది

నన్నయ నుండి నాదాకా తెలుగు కవిత అంతా నాది”. (కుందుర్తి)

వీర్శైవులలో పండితారాధ్యుడు లాగొ వచన కవులలో కుందుర్తి నాకు కసవడకాడు. మానవతావాదాన్ని మన్నించిన మార్క్సిస్టు దృక్పథం వారిది. వచన కవిత్వ(పయోగ వికాస వ్యావ్నలకు కులవతిగా, (ఫీవర్స్‌ (ఫంట్‌ ఉద్యమ నాయకుడుగా ఒక విశిష్ట పాతను నిర్వహించి, “వచన శవికా పితామహ” వీరుదాన్ని సమకాలీన సాహిత్యంలో సగౌరవంగా పొందారు. అభ్యుదయ కవితా (పస్థానంలో (ప్యకియా పరంగా పరిశీలిస్తే శ్రీశ్రీ తరువాత కుందుర్తి మరో పెద్ద మలువు. నిబద్ధ భావజాలాన్ని బలంగా కళామయంగా చెప్పే ఉద్యమ కవితావేగానికి శ్రీశ్రీ కవిత ఓక మజిలీ, భావజాల (పభావం వలన ఏర్పడే ఒక జీవన దృక్పధాన్ని ఒక సాపాత్య పద్ధతిలో, విభిన్న (పష్యకియల ద్వారా విశిష్ట కళారూపాలను నిర్మించి 1పజలకు అందించే మలువుకు కుందుర్తి కవిత మరో మజిలీ. ఉద్యమ సాహిత్య చైతన్యంలో శ్రీశ్రీ శక్తిమంతమైన ఆలంభం; కుందుర్తి స్ఫూర్తిమంత మైన వరిణామం. ఆయాదశలకు (పాతినిధ్యం వపాంచే వారిరువురి సాహితీ వ్యక్తిత్వాలలో కూడా ఖేదం స్పష్టంగా గోచరిస్తుంది.

కుందుర్తి కవితా తత్త్వాన్ని గురించి విలువైన పరిశోధన చేసిన శ్రీ అద్దేపల్లి రామమోహనరావుగారు శ్రీశ్రీ మార్గ కవిలాంటి వాడనీ, కుందుర్తి దేశికవిలాంటి వాడని వివేచించారు- “న్తీశ్తీ అభ్యుదయ కవిగా గాని, విఫ్లవ కవిగా గాని, రాజకీయాలకు బాగా నిబద్ధుదైనవాడు. కుందుర్తి రాజకీయ పార్టీలకి నిబద్గుడు కాకుండా, అభ్యుదయ కవిగానే నిలిచి, ,పజా పరివర్తనకి ఏ మార్క్సిన్టు భావాలు ఉపకరిన్తయ్యో, వాటన్నిటినీ విశ్తేషణలో విపరించాడు. ఒకరు మార్క్సిస్టు రచయుత కావాలంకే ఏ పార్టీకి కమిట్‌ కావలసిన అవనరం లేదు. మార్క్సిస్టు భావాల్ని చిత్తశుద్ధితో రచించి (వజలకు, వారి ఉద్యమాలకు నిబద్ధత వకటిస్తే చాలు. కుందుర్తి అదే పరిధిని తన రచనలోనూ జీవితంతోనూ పాటించి, ఒక విశిష్టతను సాధించిన వాడు. తన భావన సమ్మగతాభివ్యక్తికి పూర్తిగా ఉపకరించే వచన కవితని (గహించి, దానికి సమ్మ్యగత సాధించిన వాడు. అంతేగాక శ్రీశ్రీకి పాశ్చాత్య కవితాస్పందన, (పాబిన కవితా స్పందన భాషా సంపద మేళవించి ఒక అపూర్వ రీతిని కలిగించినై. కుందుర్తి పాశ్చాత్య రీతుల చేత వి మ్మాతం (పభావితుడు కాడు. (ప్రాచీన

ఉద్యమ చార్వితక కావ్యం:కుందుర్తి “తెలంగాణ” క్‌49 కవితా సంస్కారం ఉన్నా, దాని వినియోగం (వజాభ్యుదయ కవితలో నిరోధించటానికి వయత్నించినవాడు. క్రిత్తీ అభ్యుదయ కవితా ధోరణిలో ఒక _పత్వేక శైలిని నిర్మిస్తే, కుందుర్తి మరో వీధమైన కెలికి వతినిధిగా నిలబడ్డవాడు. ఒక విధంగా శ్రీశ్రీ శైలి 'మార్గ మార్గానికి చెందినదనుకుంకే కుందుర్తిది పూర్తిగా "దేశ మార్గానికి చెందినది”. (కుందుర్తి వచన కవిత " -1086.వు. 49).

కుందుర్తివారి కవితాధ్యేయాలను వారిమాటలలోనే రులా వివేచించవచ్చు:

1. "కావ్య రచనా విధానంలో మార్క్సిస్టు దృక్పధాన్ని (వవేశపెట్టి వియే సత్ఫృలితొల ద్వారా కవిత్వాన్ని సాధ్యమైనంత ఎక్కువగా పజల దగ్గరికి తీసుకువెళ్లటానికి వీలున్నదో చూడటం."
2. “కవిత్వం సారళ్యంతో తెలుగు నుడికారపు సొంపులతో వ్యావవాోరిక ఖాషాశక్తి నంవదలతో వర్ధిల్లేటట్లు చేయటం. ఆధునిక కవిత్వ శైలి సామాన్య (పజల సంఖాషణ స్థాయికి వచ్చేటట్లు చూడకుం.”"త
3. “కావ్య వస్తువులు చైతన్యవంతమైన _వజోద్యమాలకు నంబంధించినవిగా ఉంఢరుంి.
4. "రాజకీయ వాయకుల్గ సిద్ధాంత విఖేదాలతో తనరు నిమిత్తం లేకుండా తేన విశ్వాసాన్ని నిర్భయంగా చెప్పటం.”
5. "వచన కవిత్యం సామాన్య పజల 'గాధలను, బాధలను (వతివింబింపజేనుకోవటం”
6. 'స్టూలంగా మార్క్సిన్టు దృక్సృధమూ, సోషలిస్టు వ్యవస్థకు అనుకూలతా, (పన్తుత వ్యవస్థ తప్పక మార్చాలనే దీక్షా, వీటికి సంబంధించిన ఊవోపోహలు సాహిత్యరంగంలో ఉండాలే కాని, సాహిత్యమంకే రాజకీయ సిద్ధాంతాల చర్చకు పెద్ద పీట వేయరాదు. వ్యక్తిత్వాన్ని చంపేదిగా సంఘ నిర్మాణ (పియత్వాన్ని పెంచుకోరాదు-.

ద్విపదకు అంకితమైన నివకవిలాగా, వచన కవితా రూపానికే తన కవితను వశం చేసిన నవకవి కుందుర్తి. పొడుకోవటానికి అనువుగా అ నాడు' ద్వివదలలో వివిధ (వ్యకియలీను (వాశారు పాల్కురికి వభృతులు.' 1పజలతో మాట్లాడుతున్నట్లు ఉండటానికి వచన కవితను చేవట్టి వివిధ వష్యకియలను నిర్మించాలని యత్నించారు కుందుర్తి వభృతులు. వచన కవిత పాటగా వినిపించే మాట!

“వయోజనం తండి

వరమ సౌందర్యం తల్లిగా

వలికే- పతి వాక్కు రసానంద కల్పవల్లిగా

నాదారి నాద. కుందుర్తి దృక్పథంలో (పయోగల (ప్రయోగం కోసమే కాదు; 1పజ్యాపయోజనం' కోసం. వచన

550 సాహిత్య చర్మితలో చర్చవీయాంశాలు కవిత్వం. నరళంగా (వజలకు చేరుకొనే శక్తిమంతమైన సాధనగా ఆయన భఖావించాడు.. సామాజిక నహ ఆధునిక యుగానికి ఊపిరి లాంటిది. కాబట్టి దాన్ని ఆయన మన్నించాడు. అ ఊపిరిని వచన కవితకు పోశాడు. ఊపిరికి కూడా ఒక నియతి ఉన్నదన్న సత్యం ఆయన గుర్తించాడు. వచన కవితలోని అంతరయను అధ్యయనం చేసి అవగాహనం చేసుకోవటమే కాకుండా, దాన్ని ఎన్ని హోయలలో, ఎన్ని విన్యాసాలలో వెలార్చటానికి వీలుందో సిల్పదృష్టితో అనుశీలించి కల్పించి చూపించాడు. ఈ (పయోగాన్ని ఉక్తికి శక్తిగానిత్య వ్యవవార శబ్బ వృత్తిని వాచ్య లక్ష్య వక వ్యంగ్య మార్గాలలో-మలచి, బంగారానికి తావిలాగా నిలిపాడు. _పతీకలనూ, భావ చిత్రాలనూ పయోజనాత్మకంగా వాడి అభినవ కవితకు గౌరవాన్ని అపాదించాడు. అలంకారం అలంకారం కోసమే కాకుండా జీవితంనుండి కవిత్వానికి ఆలోచన రేకెత్తించే విధంగా అనుసంధించటం కుందుర్తి నైజం. “నయాగరా'లోని కవితా ఖండికలు కుందుర్తి కవితాగ్ని సాక్షాత్కారంలో మెరిసే విస్ఫులింగాలు, అ ఖండికలు ఉద్యమ కవితలోని అవేశ తరంగాలు. శ్రీశ్రీ అడుగులలో అడుగు వేసి నడిచిన వైఖరి వాటిలో కనపడుతున్నది. కుందుర్తి సాహిత్య దృక్పథాన్ని చికిలిపెట్టి వదునెక్కించిన ఆధునిక ఉద్యమ చర్విత కావ్యం 'తెలంగాణి. నిరంకుశ ్మవభుత్వం సాగించిన వరపీడన చరాయణత్వంలో పడరాని పాట్లు పడ్డ మానవత ఘోషించిన మూగరోదనలకు, చేసిన వీరోచిత ఉోరాటానికి కవితా సమీక్ష ఈ కావ్యం. ఉద్యమమే అ కావ్యంలో నాయకుడు. నమష్టి చైతన్యమే ఆ ఉద్యమానికి శక్తి. పద్ధెనిమిది ఖండాలలో సాగిన కావ్యం “తెలంగాణ” తెలుగువారి ఉద్యమ "ఖారతం! కుందుర్తి ఉద్యమ చార్మితక కావ్యమనే ప్యకియకు ఊపిరి పోశాడు. ఉదాత్తంగా రూపొందించాడు. దానిని వచన కవితలో (వాయటంతో వచన కవితా పితామహ బిరుదానికి అర్హులనిపించుకొన్నాడు. తన దారి తనదిగా సొగే నాయకత్వం సాధించుకొన్నాడు. భవిష్యత్తు మీద కుందుర్తి కున్న విశ్వాసాన్ని వ్యక్తీకరించేది "అశ' అనే రూవకం. “మానవజాతి భవిష్యత్తు స్వీయంగా [_శమింది, నిర్మించుకోవలసిన మవాసౌధం. అందులో అశ ఉపాసనా దేవత. కాలం రాచబాట, చర్విత చరచరా వరెగెత్తి పోతున్న రథం, సామాన్య మానవుడు రథికుడు. కవి సారధి. జూతి జీవన వురోగమన నవ చైతన్యం ,వధమ సోపానం. సమన్త మానవాభ్యుదయ సాధన మన చరమ గప్యుం- ఈ మాటలు కుందుర్తి అశాపధానికి అక్షయలక్ష్యం. రూపక (వ(కకియలో వచనకవితను వాడే (పయోగంలో ఈకృతి సుకృతి. “యుగే యేగౌలో కవితలు, కుందుత్తి పేర్కొన్నట్లు, “ఎన్నడూ ఎవ్వరూ తొక్కని దుర్గమ వధాలు, (నా) కవితా శపథాలు”. నాగరక జీవితాలలోని నలువు తెలువులను చూపే నాణెమైన రచన "నగరంలో వాని కుందుర్తి కీర్తి ధారలను కూడా జోరుగా వర్షించింది ఈ కావ్యం. అ జాతి- కావ్యాలలో అది ఇక జాతి రత్నం. కుందుర్తి స్వయంగా వద్యాలు [వాయనేర్చినా (విశ్వనాథ శిమ్యుడైనా కూడా) వచన కవితకే జీవితాన్ని అంకితం చేసుకొన్నాడు. కుందుర్తి వచన కవితా కృతికి సాహితీ సన్మానం లభించినవ్వుడు ఆయన వెలువరించిన కృతజ్ఞతా వాక్యాలు స్వీయకవితా వ్యక్తిత్వానికి వీర నీరాజనాలు!

ఉద్యమ చార్మితక కావ్యం:కుందుర్తి “"తెలంగాణి క$51

“పచన కవిత విచారణలో

ఉరిశిక్ష పడ్డ మొదటి ముద్దాయిని న్నేను

అలనాటి కవిజా లతాంగిని వాత్య చేశాను

అలంకార అభరణాలు అవహరించాను

అన్నీ ఒప్పేసుకున్నాను

అనాడు బోనులో ఎక్కి

(కింది కోర్టు వేసిన 1క్షను

మానవ కారుణ్య దృకృధంతో సడలించి

బన్మఖ్రదు వేశారు హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు

ఒకతరంపాటు (బతకాలన్నారు బందీగా

పాఠకుల గుండెల చెరసాలలో”. ఒక తరం వచన కవితా కీర్తి వరించిన కవితా మూర్తి కుందుర్తి.

అభ్యుదయ కవులలో రూపాన్ని గురించి, 1పయోగించే ష్యకియలను గురింవి స్పష్టమైన అపగాహన ఉన్న కవులలో కుందుర్తి మొదట పేర్కొనదగిన వాడు. “నేటివరకూ పచన గేయం కవికా ఖండికల రూవంలోనే కాలం గడువు తున్నది. సంపూర్ణ కావ్య దృష్టి అలవరచుకోలేదు. (శవ్య కావ్యం సమ్యగంగా ఉండాలంకే జీవితంలోని వివిధ నంఘటనలఅ చ్వ్యితణ, ప్యొతల న్వభావ్‌ వరిశీలన వుండాలి. అంకే నాటకీయత వుండాలి. సామాన్య (పజల కథా వస్తువులను ఆలంబనగా తీనుకుంకటే వచన గేయం చేయలేని వని అంటూ ఉండదు. పూర్వ ఛందస్సులను (తోవిరాజన్నందుకు 1వతిఫలంగా మవాోకావ్యాలు నృష్టంచవచ్చును. జీవితంలోని అనేక అనుభూతులను రమణీయంగా (పతిపాదించటానికి వచనన గేయం నిద్ధంగా వుంది. దానిని ఉపయోగించటం మన బాధ్యత” అని ఎలుగెత్తి చాటాడు.

వబోధించటమే కాకుండా కందుర్తి [వయోగాలు చేశాడు. వాటి విలువలను (పకటించాడు. కుందుర్తి రచించిన “తెలంగాణ, "దండియాత' ఉద్యమ చార్మితక కావ్యాలు. తెలంగాణ పరిపూర్ణ కావ్యమని కుందుర్తి _పకటించుకొన్నాడు.

“బఖహుకా యిదే మొదలనుకుంటాను

గేయాలు తెచ్చిన కొత్త తెలుగు

అధునిక యుగంలో ఒక పూర్ణకావ్యంగా

(బతుకును వర్ణించడత. “తెలంగాణ', 'దండియ్యాత' మొదలైన కావ్యాలను కథా కావ్యాలని శ్రీ అద్దేవల్లి రామమోహనరావు గారు పేర్కొన్నారు. (వ(క్రియకు ఎటువంటి పేరుండా లన్న అంశంమీద తర్వాత ఆలోచిద్దాం. అయితే, వచన కవితలో కథలేని రచనలు, కధ ఉన్న రచనలు అనే విభాగాన్ని మనసులో ఉంచుకొని పెట్టిన పేరు “కధా కావ్యం”. ఇవృటికే సాహిత్యంలో "కథాకావ్యం" ఒక (ప్యకియావరంగా రూఢికెక్కి ఉన్నది. కాబట్టి, అ మాట కంకు చార్మితక కావ్య (వయోగాలలో ఉద్యమ చైతన్యంతో

552 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయా౧ వెలువడిన రచనగా భావించి ఉద్యమ చార్మితక కావ్యం అనవచ్చునని ఈ వ్యాసకర్త వ్యవహరిస్తున్నాడు. పేర్లీవైనా అద్దేపల్లి వారి పరిశీలనాంశాలు ఇక్కడ ముఖ్యం.

1. "వచన కవిత - భావాలు, అభ్మిపాయాలు, సిద్ధాంతాలు (పధానంగా చేప్పడం మీద కేయ్యదీకరింపబడడం వలన కొన్ని లోపాలున్నయ్యని కుందుర్తి భావించాడు. వీటిలో ముఖ్యమైనవి భావాలు వునరుక్తాలు కావడం. రన పోషణకి ఎక్కువ అవకాశం ఉండకపోవడం, వచన కవిత్వం వచనస్థాయికి దిగజారడం మొదలైనవి. అందుకే ఆయన వచన కవితలో కూడా కధా కావ్యాలు రావాలని ఒక (పత్యేక సిద్ధాంతాన్ని (పతిపాదించాడు”. (కుందుర్తి - వచన కవిత. వు. 100)
2. “వచన కవితా వికాసానికి కుందుర్తి కథా కావ్యాలే కాదు, అన్నివిధాలైన (వ్యకియలూ రావాలని కోరాడు. కథలు, కధా కావ్యాలు, పచన కవితా నాటికలు, నాటకాలు మొదలైన అన్ని రీతులలోనూ వచన కవిత వికసించాలని ఆయన అభ్మిపాయం. వచన కవితలో మొదటి సమ్మగ కావ్యం రాసింది ఆయనే. అలాగే మొదటి వచన కవితా నాటకం .('ఆశ”) రాసింది కూడా ఆయనే. (పు.. 136).

3౩. “ఆధునిక కవులలో .వచన కవిత్వంలో నతీస్పృతి కావ్యాన్ని (వాంస ఎగిరి పోయింది) మొదటిసారిగా దాసిన వారు కుందుర్తియే”. (వు. 145)

వచన కవితలో వివిధ _ష్మకియలు నిర్మించాలనే పట్టుదలతో పాటు వచన కవితో కావ్యం క్లాసికోగో:ఉండాలవే అదర్శం కూడా ఆయనలో గోచరిస్తుంది. తన “తెలంగాణ” ను "పెద్ద కావ్యం అని పిలుచుకొన్నాడు. నిజానికి తెలంగాణా విముక్తి పోరాట వస్తువుతో వెలువడిన కావ్యాలన్నిరిటిలో కుందుర్తి “తెలంగాణ” క్లాసిక్‌. అలా కావాలని సృపయత్నంగా ఆ (పయోగాన్ని. చేసినట్లు ఈ మాటలు బుజువు చేస్తున్నాయి.

“గతం ' చూచి గర్వించడం మంచిదే

కాని, (పన్తుతం పఠించటం మరి మంచిది

గతం విన్మరించటం తప్పే

కాని, వట్టుకు వేలాడ్డం మరీ తన్ను

వాల్మీకి రామాయణం, వ్యాసుడు భారతం రానినట్లు

వర్తమాన కధాపస్తువును వర్ణించడం నామతం”....

“నా సమకాలీకులకు ఇదంకే (వచన గేయం), (పీతి

దీనిలో పెద్ద కావ్యం రాయడం ఒక రకంగా గొవ్వ

ఇంతవరకు బముజువు లేదు, నేను రాసిన 'తెలంగాణా'. తప్ప”.

ఏ సాపొత్య. చరి_తలోనైనా సమాంతరంగా రెండు ఉద్యమాలు సాగుతున్నప్పుడు వాటి మీద పరస్పర వఖావం ఉండక తప్పదు. అలాగే ఆధునికాయ్యధ సాహిత్య యుగంలో అభ్యుదయ నవ్య నర్యపదాయ కవిత్వోద్యమాలు 1935 నుండి నమాంతరంగా శక్తిమంతంగా సాగుతున్న ఉద్యమాలు. వాటి మీద పరస్పర (_పభావం ఉండటం సహజం. నవ్య సంపదాయోద్యమంలో

ఉద్యమ చార్మితక కావ్యం:కుందుర్తి “తెలంగాణ క్క్‌5్‌3 స్వాతం్యత్యోద్యమ స్ఫూర్తితో పచ్చిన గేయ సాహిత్యం దానికి ఉద్యమ చైతన్య న్ఫూర్తిని కల్పించింది. (కమంగా జాతీయఖావం ఖండకావ్వ, లఘుకావ్వ, చార్మితక కావ్య, మవాోకావ్య ్నవ్యకియలలోనూ, నాటకొాది _ష్యకియలలోనూ వివిధ ఛందన్సులలో శిల్పమయంగా (పవపహించింది. సామాజికమైన స్వాతం్యత్యోద్యమ చైతన్యాన్ని సాహిత్య నృహతో మవోకావ్య రచనం వైపు మళ్లించే శిల్ప మార్గాన్ని వరివూర్ణంగా నవ్య నం్యపదాయోద్యమం 1955 నాటికే ృవదర్శించి చూపింది. ఈ (పభావం అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమం మీద బలంగా పడింది. ఈపఖావ బైతన్యానానికి కుందుర్తి పతినిధి.

కుందుర్తి కవితలో భావజాలం మారలేదు; కాని, (వ్యక్రియావరమైన (వయోగ దృష్టి మారింది. ఉద్యమ కవితలో రక్తి కట్ట ఏ రూపాన్నైనా- భావజాల (_పచారం కోనం (గహించటం నహజం. కాని, కుందుర్తి వచన కవితా రీతిని మ్యాతమే నియతం చేశాడు. మిగతా రూపాలు _పజా కవితా రూపాలు కావన్నాడు. (పజల భాషలో మవాకావ్యం రావాలన్నాడు. రచించి చూపించాడు కూడా. 'కుందుర్తిలో ఖాషకు సంబంధించిన దృక్పధం అచ్చంగా అభ్యుదయ కవులది. (వజలలో ఛవిత్వం (పవపించాలనే ,వయోజనం కోసం (ఉపయోగించబడింది. అయితే, భావజాల (వచారానికి మ్మాతమే కవిత్వాన్ని ఉపయోగించాలనే వాదానికి ఆయన ఐరోధి. అందువలన ఖండ కావ్య (వకియకు మాతమే వచన కవిత్వం పరిమితం కాకుండా వివిధ (ప్యకియలలో _ వ్యాపించాలని ఉద్యమించాడు. సాంఘిక ఉద్యసుంలాగా సాహిత్యోద్యమానికి ఒక వ్యక్తిత్వం ఉన్నదని నిరూపించాడు. కవికి సమాజ బాధ్యత వట్ల, భావ జాలం వట్ల నిబద్ధత ఉన్నా, వ్యక్తిగతంగా అతనికి ఖావాఖివ్యక్తికి స్వాతం్యత్యం ఉండాలని జీవితమంతా చాటాడు. ఈ అంశంలో కుందుర్తి మార్క్సిస్టు దృక్పథంతో నిబద్ధులైన ఉద్యమ రచయితల కంటె విలక్షణంగా, (పత్యేకంగా తన వ్యక్తిత్వాన్ని కాపాడుకొన్నాడు. ఛందస్సులను వదలి పెట్టి వచన గేయాన్ని చేవట్టినందుకు దానిలో సమకాలీన సాపాత్యంలో వెలువడుతున్న (ప్యకియలన్నింటినీ వరిపూర్ణంగా నిర్మించాలని యత్నించాడు. మహాకావ్యం వైపు మవ్వోవస్తానం సాగించిన కందుర్తి- శ్రీశ్రీ మవోళావ్యాన్ని గురించి చెప్పి దానిని (వాసి చూపించని లోపాన్ని- అభ్యుదయ కవిత్వంలో పూరించాడు.

నవ్య నర్యవదాయ కవులు స్వాత్యత్యోద్యమ న్ఫూర్తికి సజాతీయంగా ఉండే చార్వితక వస్తువులతో కావ్యాలను నిర్మించే ధోరణిని బలంగా తిసికొని వచ్చారు. చార్మితక కావ్యం ఎన్ని విధాలుగా వెలువడటానికి వీలుందో అన్ని విధాలా (పయోగాలను “క్లాసిక్స్‌ గా చేసి చూపించారు. అ చైతన్యాన్ని అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమంలో (పచేశ పెట్టి మార్క్సిన్ట్‌ దృక్పథంతో (పజా ఉద్యమాల చర్వితతో సర్మికొత్త చార్మితక కావ్యం (వాని కుందుర్తి నవ్యమార్గాన్ని ఆవిష్కరించాడు. మరో విశేషం ఏమంకే నవ్య సం_పదాయోద్యమంలో రాణా (పతాపసింహ శివాజీల వంటి వీరుల వృత్తాలతో పాటు సిపాయి వితూరీ, రూన్సీ లక్ష్మీ బాయి వంటి వస్తువులు గల కావ్యాలూ వచ్చాయి. ఉద్యమ చైతన్యాన్ని వ్యక్తి నాయకంగా కాకుండా శక్తి నాయకంగా, కాల నాయకంగా తీర్చి దిద్దే తీరులు వెలువడ్డాయి. విశ్వనాథ వారి రూన్సీరాణి, శివార్పణం అటువంటివే. జాతీయనాయకుల చర్మితలు కూడా కావ్యాలుగా, నాటకాలుగా వెలువడ్డాయి. ఈ [(వయోగాలన్నీ “తెలంగాణ” కావ్యానికీ దోహదం చేశాయి. కుందుర్తి "తెలంగాణ యే కాక 'దండియాత' ను కూడా (వాశాడు. అంకే మార్క్సిస్టు భావజాలం గలవాడైనా అన్ని రకాల ఉద్యమాలనూ కుందుర్తి గౌరవించాడు. “సాధారణంగా నే నెన్నుకొనే వస్తువులు చైతన్యవంతమైన (పజోద్యమాలకు సంబంధించి నట్టివిగా ఉంటాయి. రాజికియ నాయకుల సిద్ధాత విభేదాలతో నాకు నిమిత్తం లేదు. గాంధీజీ తన

554 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు అపింసా దృష్టితో చూసి కాదన్న మ్మాతాన అల్లూరి సీతారామరాజు .మవాోవీరుడు కాకుండా పోడు. అదే విధంగా కమ్యూనిస్టు సిద్ధాంత వేత్తలు కాదన్న మ్యూతాన గాంధీజీ తన ఉద్యమాల ద్వారా (ప్రజలలో తెచ్చిన చైతన్యానికి చర్మితలో స్థానం లేకుండా పోదు. ఈ దృష్టితో చూనినప్పుడు ఎన్ని లోపాలు వున్నా (ప్రజలలో ఉవ్వెత్తుగా పొంగిన చైతన్య మవాసమ్యుద తరంగాలన్నీ నాకు కావలసిన ఘట్టాలే” అని కుందుర్తి (పకటిస్తున్నవ్వుడు అభ్యుదయ దృక్పధానికీ, నవ్య సం్యవదాయ దృక్పథానికి ఒక నమన్వయ రేఖను సాధించిన (పయోక్తగా కుందుర్తి గోచరిస్తాడు. నమకాలీన సాపాత్యోద్యమాల వరసృర (వభావానికి బలమైన (పతిక కుందుర్తి కవిత!

(అదివారం అం(ధ్యవభ : 15-4-1990)

108 ఆరు రకాల అభ్యుదయ కవులు

అభ్యుదయ కవితా (వస్థానంల్నో్యవభవిల్లిన వ(కియా న్వరూప న్వఖావాలకు మూలకందాలైన కవితా వైవిధ్యాలను న్థూలంగా ఆరు విధాలుగా వివేచించవచ్చు. అవి - 1. ఉద్యమ కవిత... 2, ఖావజాల కవిత. 3. కధా కవిత. 4. ఆనుభూతి కవిత. 5. నినాద కవిత. 6. నిర్వచన కవిత. కవితాభివ్యశ్తి వఠిత కందించే అనుభవాన్ని బట్టి, దాని రుచి భేదాన్ని బట్టి (వ(కియ రూపొందుతుంది. కవి తనదైన దృక్పథంతోనో, దర్శనంతోనే, పసయోజనంతోనీ తాను అభివ్యక్తీకరించదలచుకొన్న కవిత యొక్క రుచిని కల్పిస్తాడు. ఆ రెండింటి సంయోజనంలో నుండి (వ(కియ (పవభవిల్లుతుంది. అ (వ్యకియ ఒక మెరువు కవిత కావచ్చు; ఒక మవోకాస్యం కావచ్చు. అయితే, కవితా రుచి, కవి దాని ద్వారా సాధింపదలచుకొన్న (వయోజనాన్ని బట్టి రూపొందుతుంది. కవి దృక్పధం కాని, దర్శనం గాని కవితా రుచిని, (వయోజనాన్ని నిర్దేశిస్తాయి. అభ్యుదయ కపుల దృక్పథ వైవిధ్యాన్ని బట్టి అరు రకాల కవితలు అ ఉద్యమ కాలంలో సాహిత్య రంగంలో (వవర్తిల్లాయి.

ఉద్యమ కవిత జాతిని జాగృతం చేయటానికి ఉద్దేశంపబడింది. స్వాతంత్యోద్యమ చైతన్యాన్ని వజలలో (_పజ్వలింవ చేయటానికి గరమెళ్ల వంటి రచయిళల్లు, వాఫిన గేయాఖ్లు తోడ్పడ్డాయి. '(బిటీము (పభుత్వాన్ని ధిక్కఠించటానికీ, అధిక్షేపించటానికి, ఆ్యగపించటానికీ, (వశ్నించటానికీ దేశ నాయకులను కీర్తించటానికి, దేశమాతను (వశంనించటానికీ గీతం వైవిధ్యంతో కూడిన నడకలతో _ష్మకియా [పాభవాన్ని (వదర్శించింది. ఉద్యమ కవితలో 1ఉవచారం కంకు వజలను ఉత్సాహవరిచే అవేశ స్వభావం ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఉద్యమ గీతానికి అవేశం ఆయువు. ఉత్సాహం ఊపిరి. (పయోజనం (పాణం. పునశ్చరణకు అనువైన రూపమే దానికి పొందికైన (పపయోగం. ఉద్యమకవిత గీతంతో ఉండటం నర్వసామాన్యం.

తెలుగులో రెండు రీశాల ఉద్యమ కవతలు వచ్చాయి. మొదటి రకం: (బిటీషు (పభుత్వం పెట్టే బాధలకు తిరగబడుతున్న ఖారతీయులు పాడుకొన్న స్వాతంత్యోద్యమ గికాలు; నిజాంనవాబు నిరంకుశ పభుత్వం పెట్ట బాధలకు, చేసే పాంసలకు-తిరుగబడుతున్న తెలంగాణా రైతొంగం పాడుకొన్న పోరాటవు పాటలు. రెండవరకం : సోషలిస్టు వ్యవస్థలో సమసమాజ వ్యవస్థను లక్షించి దాని కోసం (పజలను ఉద్యమింవచేసే (ప్రోత్సాహక గీతాలు; సోషలిస్టు దేశాల విజయాలను కీర్తిస్తూ 'సజలకు స్ఫూర్తినిచ్చే రచనలు.

ఇందులో మొదటిరకం గేయాలకు [వజలపాటల కున్న గౌరవం సాహిత్యంలో ఉన్నది.

ఒక రచయిత (వానినా అ పాటలను (వజలు గుంపులు గుంవులుటా పాడుకొంలూ ఉద్యమ ఘట్టాలలో పాల్గొన్నారు. పాటలు నోటితో పాడుతూ ఉంకే తూటాలు గుండెలో దూసుకొని పోయినా వెనుకాడని వీరోత్సావోలు ఉద్యమకర్తలలో పాంగిపార్లీవ. అంటే మొదటిరకం పాటలు ఉద్యమకారుల ఊవిరిగా జీవించాయి. రెండవరకం పొటల తీరు వేరు. అవి మార్చింగ్‌ బాండ్‌ లాగా ఉద్యమకారులకు ఊవును కల్గించేవి. మొదటిరకం పాటలకు పాడేవారూ, ఉద్యమంలో పాల్గొనేవారు ఒక్కరే. రెండవరకవం పాటలకు పాడేవారు వేరు; దానిని వని ఉద్యమంలో దూకేవారు

క్‌5లి పౌహిత్య చర్మితలో చర్చవీయాంశాలు వేరు. ” మా కొద్దీ తెలదొరతనము” అనే గేయం జాతి పాడుతూ ఉద్యమం లో ముందుకు సాగుతున్న అనుభవాన్ని, పయోజనాన్నీ సాధించటానికి (వాసింది. “మవ్వోవస్థాని గేయ ఎదుటివారిని ముందుకు పొమ్మంటూ వెనుక పాడుతున్న కవి గారి బ్యా[గౌండ్‌ పాట. కదిలేది ఒకటి; కదిలించేది మరొకటి. ఈ రెండూ ఉద్యమగీతానికి ఊపిరితిత్తులు!

భావజాల కవిత ఉద్యమ సిద్ధాంతాలను (పజల అవగాహనలో _పవహింవ జేయటానికి ఉవయోగవడే కవిత. స్వాతంత్యోద్యమంలో దేశభక్తికి సంబంధించిన కొన్ని దృక్పథాలను _1పజలకు ఏర్పరచవలసి వచ్చినప్పుడు గురజాడ, రాయప్రోలు మొదలైన కవులు భావజాలకవితకు (పాణం పోశారు. 'దేశమంకే మట్టి కాదోయ్‌, దేశమంకే మనుషులోయ్‌", “మంచిచెడ్డలు మనుజ-లందున, యెంచి చూడగ రెండె కులములు, మంచి యన్నది మాలమయమైతే, మాలనే అగుదున , (గురజాడ) “ఏ దేశమేగినా ఎందుకాలిడిన, ఏ పీళమెక్కినా ఎవ్వరే మనిన, పొగడరా నీ తల్లి భూమి ఖారతిని, నిలుపరా నీజాతి నిండు గౌరవము' (రాయ్యపోలు). ఈ పాటలు వట్టి (పబోధగితాలే కావు, జాతీయ స్వాతంత్యోద్యమానికి సంబంధించిన కొన్ని మౌలికమైన ఖావజాలాలకు సంబంధించిన అవగాహనను [,వజలలో అలవోకగా (పవహింపజేయటానికి తోడుపడిన వాహికలు. అభ్యుదయ కవత్యోద్యమ కవులు గురజాడ, రాయ్య్మపోలు కవులు చూపించిన బాటను ఘంటావథం చేసుకొన్నారు. ఉదాహరణగా (శశ 'దేశచర్మితలు' గేయాన్ని ఖాపజాలకవితకు పేర్కొనవచ్చు. గురజాడ, 'దేశభక్తి కీ, (శశీ 'దేశచర్యితల' కూ వారి వారి ఉద్యమాలకు సంబంధించిన ఖభావజాలాలకున్న భేదమే అభివ్యక్తిలో వైవిధ్యాన్ని మాచిన్తున్నది.

ఏ దేశ చర్మిత చూచినా విమున్నది గర్య కారణం? నరజాతి చర్మిత నమస్తం వర పీడన వరాయణత్యం'

ఈ చరణం అధునికాయధ సాహిత్యంలో భావజాల కవిత్వానికి ఒక విశిష్టమైన వరిణతరూపంగా పరిగణింపబడుతున్నది. అ తరువాతి కవులెందరో ఈ విధంగా తొము పాల్గొంటున్న ఉద్యమభావజాలాలను కవితలో అభివ్యక్తీకరించటానికి యత్నించారు. ఆర్వుద, నోమనుందర్‌, తిలక్‌, కుందుర్తి (పభృతులు ఈ వద్ధతిని పోషించారు. సిద్ధాంతాలను కవిత్యంలో చెవ్వటం అనాదిగా మన దేశంలో వన్తున్నదే. కాని, అధునికాలైన సాంఘిక, రాజకీయ, సాపాత్యోద్యమాల పరిఖావకు సంబంధించిన వాటిని కవితలో వ్యక్తీకరించే పద్ధతిని మా్యతమే భఖభావజాలకవిత అని పిలున్తున్నాం.

ఉద్యమాలకు సంబంధించిన వాస్తవఘట్టాలను కథాస్మూతాలుగా తీసుకొని ఆయా ఉద్యమాల స్వరూపానికో, స్వఖావానికో, చర్మితకో, ఫలితాంశాలకో (ప్రాధాన్యం కలిగేటట్లు వివిధ (ప్యకియలలో కవితాఖివ్యక్తిని సాధించటం కథాకవిత అని, కథాకావ్యకవిత అనీ విమర్శకులు పఏిలున్తున్నారు. అభ్యుదయవాదులలో దీన్ని సమర్థించేవారూ ఉన్నారు; తిరన్కరించేవారూ ఉన్నారు. డొక్టర్‌ కోవెల స్యుపనన్నాచార్యుల మాటలలో వినండి:

"...అరవైలలో వేరాకవాదం వచ్చింది. వచనకవితలో కూడా కథాకావ్యం రావాలని,

అరు రకాల అభ్యుదయ కవులు క్‌ఫ్‌2 కథాకావ్యమైతేనే వరిమిత వలయం నించి దాటి కవిత్వం ఎక్కువమందికి చేరువవుతుందని. ఈ వాదాన్ని కుందుర్తి పారంభించగా తిలక్‌ (వభృతులు తిరస్కరించారు. తిలక్‌ _,పభృతులవాదం ఏమంటే- (పాచినకాలంలో కథాకథనానికి చేరే సాపాత్య రూపాలు లేవు. అన్నింటికి పభాన్న భూమిక కావ్యమే. కాని, ఈనాడు నవల, కథ మొదలైన కథారూపాలు విడిగా ఏర్పడ్డవి. అందువల్ల కావ్యంలో కథాకథనం వయోజన రపాతమనీ, కావ్యం కేవలం అనుభూతి ప్వంజకంగానే మిగిలి పోవాలనీ, కాని, ఇతివోస మవాోకావ్యాలకు కథారూపాలు (వత్యామ్నాయం కాగలవా అన్నది ్యవశ్న. కథారూపం మానుషేతివృత్తాన్ని వ్యక్తం చేస్తుంది. రపానుభవానికి భూమిక మానుషేతివృత్తమే. ఇతివృత్తరహితంగా రసమ్ఫురణ లేదు. కథ -ళవిత్వంలోని ఖావశబలతాదులచేత రసస్ఫోధకం అవుతున్నది. కథారపాతంగా కేవల భావ్యవస్తారం చేసే కవిత్వం - శబ్ద ఖావబింబాలతో ఎంత అందంగా' తీర్చబడినా రసలోకానికి దూరం కావడం లేదా అన్నది ప్రశ్న”. (అభ్యుదయకవిత్వాసంతర ధోరణలు- వర్తమాన కవిత్వ దర్శనము(వ్యా) - వు.21).

కాల్పనికోద్యమకవులలో మానసికావస్థలను, ఖావీద్యేగావన్గలను, న్వభావావస్థలను కవితలో వ్యక్తం చేసేవారుగా మూడురకాల కవులు ఉన్నారనీ, వారిలో మొదటి రెండు రకాలవారూ ఖండకావ్య (వ(కియకు మ్యాతమే వపరిమితమైనారనీ, మూడవ ఎధంవారు. మ్మ్యాతం (కమంగా వివిధకావ్య్మివ్యకియలవైవు సాగి నవ్యసం్యపదాయోద్యమ ,పవర్తకునైనారనీ సాహిత్యచర్మిత స్పష్టం చేస్తున్నది. ఈ వ్యాన వరంపరలో అ అంశాలు వివరించబడినాయి కూడా..

శాల్పనికోద్యమ కవులలోలాగా అభ్యుదయోద్యమకవులలో కూడా మూడు విధాల కవులు గోచరిస్తారు.. 1. మార్క్సిచ్టు భావాలను, ఖావజాలాలను (అంటే దృకృథాలను, సిద్ధాంతాలను) ఖండకావ్య (వ్యకియ న్మాశయించి వివిధ (వయోగాలలో కవిత్వంగా (వాసేవారు. 2. మార్క్సిస్టు, మార్క్సిస్టేతర ఖావాలను, ఖభావజాలాలను ఖండకావ్య [వయోగాలద్వారా వ్యక్తం చేసేవారు. 3. ఉద్యమ నంబంధకథలు గాని, ఉద్యమ ఖావణాలాన్ని వ్యంణంవజేసే కథలనుగాని ఖండకావ్యం కంకు పెద్దదైన ఎటువంటి శాళ్యూ 1వ(కియ న్మాశయించి రైనా కవిత్వంలో, వివిధ ఛందోరూపాలలోగాని, వచనకవితలోగాని చెప్పే వారు. ఇందులో ఉద్యమేతరభఖావజాలాన్ని, కథలను కావ్యాలుగా ఛచించేవారు మరోవర్గం. అ మూడు విధాల వారికీ, ఈ మూడు రకాలవారికీ కవితా దృక్పథాలలో ఖేదాలున్నా ష్యకియావరమైన ఉపయోగ దృక్పథా లలో బాగా సామ్యం కనవడుతుంది.

మొదటి విధానికి చెందిన కవులలో ముఖ్యంగా, (4.44, వురివండా. అనిసెట్టి, గంగనేని, రెంటాల, రమణారెడ్డి మొదలైనవారిని పేర్కొనాలి. రెండవ విభానికి చెందినవారిలో కాళోజి, దాశరధి, తిలక, అజంతా, బైరాగి లాంటివారు ముఖ్యులు. మూడవవధంలో ఒక వర్గానికి చెందినవారు - అర్వుద, కుందుర్తి, సోమనుందర్‌ _పభృతులు; మరొక వర్గానికి చెందివవారు శేషే్యద శర్మ, భీమన్న, సి.నారాయణరెడ్డి [పభృతులు.

మొదటి విధానికి చెందిన కవులు ఉద్యమభఘట్టాలకు న్పందించి రచించిన కవితలు కూడా ఉన్నాయి. కాని, అవి కథాన్సృహను కలిగి ఉన్నంతగా కథా న్యూతాన్ని పొందువరుచుకోలేదు. ఈ కవులు కధాకావ్యరచనకు పూనుకోలేదు. దానికి [వధాన కారణం సిద్ధాంతపరమైనది.

క5్‌8 సాహిత్య చరితలో చరృనీయాంశాలు పెద్ద పెద్ద కావ్య (ష్యకియలు ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థకు పాతినిధ్యం వహిస్తాయనీ, చిన్న చిన్న _వ్మకియలు పజలకు తమ భావజాలాన్ని సూటిగా అందించటానికి అనువుగా ఉంటాయనీ మార్క్సిస్టు ఉద్యమరచయితలు ఖావిస్తారు. రెండవ విధానికి చెందిన రచయితలు ఖండ కావ్య (ఫ్యకియను అంటిపెట్టుకొని ఉండటానికి సిద్ధాంతపరమైన న్యూతాలు కానరావు గాని, ఖండకావ్యం ఆధునిక కవితారూపమనీ, మరే కావ్యప,కియనైనా చేపట్టితే గతంలోకి తిరోగమన మౌతుందనీ, వేగసంతమైన ఆధునిక జీవితానికి ఖండకావ్యమే ఉపాదేయమనీ, అధునిక కవిత్వం వెలుగుల్లాంటి అనుభవాలను అభివ్యక్తీకరించే వ(కియల న్నాశయించాలి కాని,. వాళఠల్లాంటి రస్యపవావోలను రూపాందించే (ప్యకియలను వినిర్మించకూడనీ ఈ విఖాగానికి సంబంధించిన కవులు ఖావించారు. వీటికి తోడు ఈ విభాగంలోని కవులు ఒక సిద్ధాంతానికి మ్యాతమే. మొదటినుండి చివరిదాక కట్టుబడి ఉండలేదు. ముఖ్యంగా కాళోజి, దాశరధి ఇటువంటివారు. అందులోనూ కాళోజీ ఆధునిక వేమనలాంటివాడు. ఆయన నమాజంలోని అన్యాయాన్ని చూచి సూటిగా స్పందించి వ్యాఖ్యానించటం ఎక్కువ; ఒక సిద్ధాంత దృక్పధంతో దాన్ని విశ్లేషంచటం తక్కువ. ఆయన మానవతావాధి అనటం కంటు మనోధర్మవాది అనటం మంచిది. ఉద్యమంలో మనోధర్మం రక్తాన్నీ, కన్నీటినీ కవితతో అందించగలదని కళోజీ వా గొడవి (పదర్శించింది. పజాకవి క్తళోజీ. దాశరధి పరిణామకవి. ఒక్కొక్క దశలో ఈ దశావికాసంచుని పై అంచులు చూచిన (పతిభావంతుశు. పట్టిన పతి ఉద్యమాన్నీ పరిపోషిస్తూ దాశరధి ఖండకావ్యానికే అంకితమై పోయాడు. తిలక్‌ అభ్యుదయ కాల్పనిక కవిత్వ చెతన్యాలను నమన్వయించిన అనుభూతి కవి. “* కవిత కొత్త అనుభవాల కాంతిపేటికను తెరవాలి; కదిలించానిళ (వతిమాటకూ శక్తి వుంది: కైచిత్యం వుంది గులకరాళ్ల డబ్బా మోగించి గొప్ప నంగీతేం అడి. డబాయించకు అలిగి నన్ను శవించకు; అన్నా! నీ మ్మీదన్లాకు కోవం లేదు ” (అమృతం కురిసిన రాత్రి: 1964) ఖావచింతాలు. శబ్దచ్యితాలు వచన కవితలో కళాత్మకంగా పంపుటికరించబడినప్పుడు, తద్భావ ఖావనం వలన కలిగే లలితభావన్పందనను ఠమించే తిలక్‌, రసానందం వైపు సాగలేదు. అందువలన అభ్యుదయకాల్పనిక కళాసీమలలో అనుభవాల ఆ్యర్ట్హతను ఈమృతవర్హంలా లయాత్మకంగా కురిపించగలిగాడు. అజంతా ఎంతటి వాస్తవ*ల్పమో అంతటి అంతశ్శిల్సి. మార్క్సిస్టు తత్త్వం నుండి మానవతా వాదంవైవు నడిచివెళ్లిని హృదయవాది బైరాగి. వీరందరికీ ఉద్యమాల కధలు లేవు కాబట్టి కావ్యాల జోలికి పోలేదు; హృదయసంవేదనలు ఉన్నాయి కాబట్టీ వాటిని చెప్పుకోవటానికి ఖండకావ్యాలను వాడుకొన్నారు. అభ్యుదయోద్యమ వికాసంలో బలమైన ప్మాత నిర్వహిస్తూనే ఖంద కావ్యరచనలకు మ్యాతమే చరిమితం కాకుండా, ఉద్యమకథా (వధాన (వ్యకియలను చేపట్టి కవితను కావ్య (ప్మకియోచితంగా

ఆరు రకాల అభ్యుదయ కవులు 559 మలచిన కవులు ఆర్నుద, సోమనుందర్‌, కుందుర్తి. ఆర్నుద "త్వవేవాహంి తెలంగాణా ఉద్యమస్స్పూర్తిని వ్యక్తీకరించే కావ్యం. సింబాలిజంలో ఎలియట్‌ 'వేన్ట్‌లాండ్‌' లక్షణాలను'ఎలోర్చేన రచన. టీకాటివ్వణి ఉంకేనే అర్ధమయ్యేది, చితకావ్యంలా ఆర్వుద నిర్మించిన ఆధునిక కావ్యం. తెలంగాణా సాయుధపోరాటం సాగుతున్న కాలంలో ' హారిందనాధ ఛటోపాధ్యాయ రచించిన తెలంగాణా వివ్లవ గాథలను ఆరుుద అనువాదంలో ఆరుకధలుగా కూర్చిన కావ్యభాగం అందరికీ అర్థమయ్యేలా రనవపత్తరంగా ఉంటుంది. మధ్యతరగతీ క్షర్క్‌ జీవిత చ్మితణం (వధానంగా సాగింది “సినీవాలి'. అర్వ్యుద మౌలికంగా [పయోగవాది. ఆయనకు అవేశంతో కంకె అలోచనతో కవిత్వం (వాయటం అలవాటు. చమత్మ్కారాన్నీ, శజ్టాలంకారాన్నీ ఖావాఖివ్యక్తికి పోషకంగా నిలపటం ఎక్కువ. ఖండకావ్యాలను కథాస్యూతంతో ఖానించే పెద్ద కావ్యంగా రూపొందించే (వయోగం చేసి అభ్యుదయకవితా చైతన్యాన్ని మరోమలువు తిప్పించాడు ఆర్నుద. అయితే ఆర్ముద రచనలో కథాకావ్యం భుక్నిక్‌లో కూరుకొని పోయి సానూన్యువికి అందుబాటులో లేకుండా పోయింది. అయినా ఖండకావ్యాన్ని కథాన్యూతకావ్యంగా సాగించిన (పయోక్త అయనే.

సోమసుందర్‌ కాల్పనిక కవితాశక్తి గల అభ్యుదయకవి. వారి ఖండకావ్యాలకంకు బృహత్కావ్యాలే వారికి ఎక్కువ కీర్తిని తెచ్చిపెట్టాయి. “వజాయుధం' తెలంగాణా పోరాటాన్ని ఎలుగెత్తి చాటిన కావ్యం. ఆవేశాన్ని అక్తరాకృతిగా మార్ప్చటంలో సోమనుందర్‌ కతానిళి బలమున్న దని వేయిముఖాలుగా చెప్పేది 'వ్యజాయుధం”. అయితే, వారి 'అక్షయతరంగిణి", "కాలం వీలునామా, 'ముక్తచ్చాయ'. “అరిచే లోయలు” బృహత్కావ్యాలు; వారి కథాస్మూత వావ్యరచనక్తు రమణియోదహారనూలు. సోమసషుందత్‌ అభ్యుదయ భావజాలాన్ని ఖండకావ్యంలోనూ, కథాకావ్యాన్ని “బృహత్‌ కావ్యం” (లాంగ్‌ పోయెం) గానూ రచించి ఖండకావ్యాన్ని కావ్యం వైవు నడిపించారు.

వీరిద్దరి కంకు ఈ విద్యలో సిద్ధహన్తుడు కుందుర్తి. అరుదలో వ్యక్తావ్యక్తంగా చమత్కారంగా, చ్మితవిచ్శితంగా స్ఫురించిన కావ్యస్పృహృ సోమనుందర్‌లో అవేశబంధురంగా, తరువాత అలంకారనుందరంగా ఊక-కూపవైభవాన్ని పదర్శించింది. కుందుర్తి రచనలో కావ్యం [పౌదాశరంఢ (వయోగంగా ఇల్పమహనీయంగా (వ్మకియా గౌరవాన్ని నంపాథించుకొన్నది. కథాన్నూతకావ్యం ఉద్యమ చార్మితక కావ్యంగా వరిణతి చెందింది. కాల్పనికోద్యమకవులలో స్వఖావావస్థాకవులలాగా అభ్యుదయోద్యమ కవులలో ఈ తెలంగాణా ఉద్యమ కధాకావ్యకవులు _పష్మకియా పరికల్పనలో (వగతిని సాధించారు. నవ్యసంపదాయోద్యమకర్తలుగా మారిన స్వఖావావస్థాకవులలాగా కాకుండా ఈ కధాకావ్య కవులు ఒక ఉద్యమ ఖానజాలానికే నిబద్భులై ఉండటం చేత మరో ఉద్యమాన్ని తరువాత సాగించలేకపోయారు. కుందుర్తి వచనకవిత్వోద్యమం ద్వారా రూపవరిణతి సాధించాడు గాని భావజాలం నుండి దూరం కాలేదు. అభ్యుదయకవిత్వోద్యమంలో ఖావజాలాని కున్నంత (పాధాన్యం ఎన్ని [(వయోగాలు చేసినా వ్యకియలకు లభించకపోవటం అ ఉద్యమాని కున్న ఎంతటిబలమో, అంతటి బలహీనత కూడా!

(అదివారం అంధధ్యపభ : 22.4.1990)

109 జాషువాకవి జాతికిచ్చిన కానుక “విషాద గంభీర కావ్యం

గురజాడ రాయ్యపోలులు ఖండకావ్యాలనూ, లఘుకావ్యాలనూ ఒకే కాలంలో గచించే ఒక ఒరవడిని వవేశపెట్టారు. దానిని కృష్ణశాన్తి మొదలైన కాల్పనిక కవులు తప్పించి, ఖండకాన్యైక రచనకే (పాముఖ్యం కల్పించారు. అంతే కాక, కాల్పనిక కవితా చైతన్యం ఖండకావ్యానికే పరిమితమై ఉంటుందన్న స్పృవహాను సాహిత్యరంగంలో స్థిరవరిచారు. గురజాడ రాయ్యపోలులు కాల్పనిక కవితా యుగానికి వైతాళికులా? అన్న (_పశ్న ఇందువల్లనే తలయొత్తింది. వారిరువురినీ నంఘసంస్కరణ చైతన్యంతో సాగిన వీరేశలింగం గారి యుగానికి చివరి యెల్లలుగా నిలిచిన లిరిక్‌ వకొాకలని ఈ వ్యాస పరంపరలో స్మపమాణుంగా _పతిపాదించటం జరిగింది.

కాల్పనికసళవిత్వం 'మీళతరుగుబాటు చేసిన జాషువా వంటి కవులు వరోక్తంగా రాయ్య్మపోలులాగా ఖండకావ్యాలతో పాటు లఘుకావ్యాలను కూడా రచించే వద్ధతిని వునరుద్ధ రించారు. శ్రి గుణ్ణం. జాషువా కవి కృష్ణకాస్తి కవిత్వాన్ని అయోమయకవిత్వ మని అధిక్షేపించి తిరస్కరించాడు.

“కవి సమయంబు దప్పి, నుడికారవు సొంవును బాడుసేని, నీ

వెవతుక కోసమో కుమిలి .యేడ్పుచు. జక్కని తెల్లుకైత కా

యువులు గుదించి, యేమిటి కయోమయముం బొనరింతు వివు నీ

కవనము పాడుగాను, వెడగా యిక నేనియు రమ్ము- చారికిన్‌”

(ఖండకావ్యము - మొదటిభాగము) జామవాగారి అభ్యిపాయంతో చాలమంది ఆధునికులు వికీభవించలేకపోవచ్చు. 'ఆయనకు ఇంగ్రీమలో వచ్చిన రొమాంటిక్‌ కవితా లక్షణాలు పూర్తిగా తెలిని యుండి యుండకపోవచ్చు. అయినా, జాషువా గారికి ఒక దేశీయ దృక్పథం ఉన్నదనీ, దానితోనే కృష్ణశ్వాస్తి కాల్సనిక కవితా న్వభావాన్ని నిరసించారనీ స్పష్టమవుతూనే ఉన్నది. అలా కృష్ణక్యాస్తి మార్గం నుండి వేరు కావటం వల్లనే జాషువా మరో ,(కొత్తబాటను అవిష్కరించగలిగాడు.

జామవా కవిగారికి ఖండకావ్యాల వల్లనూ, లఘు కావ్యాల వల్లనూ, సమంగా కీర్తి లభించింది. ఉభయ _పష్మకియా శల్పాచార్యు డనిపించుకొన్నారు. జాషువా (వానిన ఖండకావ్యాలు ఏడు సంవుటాలుగా వెలువడ్డాయి. బాల్యం, శ్శశానం మొదలైన ఖండకావ్యాలు అభిలాంధ (వజొ హృదయాలలో అభిమానాన్ని, చూరగొన్నాయి. వారి ఇివాజీ (1925 ), నేతాజీ, బావూజి, ముంతాజ్‌ మహల్‌ (1946-50 ) మొదలైన ఖండకావ్యాలలోని ఖాగాలు- తెలుగువారి నాల్కల పై నొట్యం చేశాయి. వారి పిరదౌసి (1932) తెలుగులో వెలసిన విషాద మధుర కావ్యాలలో తల మానిక

జామవాకవి జాతికిచ్చిస కామక ప్‌ట్‌! మైనది. తెలుగు నాట వి కూడలిలో నైనా ఒక శలా వ్యిగవోన్ని చూచి నప్పుడు జాషువాగారి ఈ కింది వద్యం మనకు జ్ఞావకానికి వస్తుంది. "రాజు మరణించ; నొక తార రాలిపోయె కవియు మరణింజె; నికతార గగన మెక్కె రాజు జీవించె జూతి విగహములందు నుకవి జివించె పజల నాలుకలయందు”. జాషువా గారి “గబ్బిలము” అంటరానితనం సమన్యను, హరిజనుల దేవాలయ (ప్రవేశ సమన్యను, తదితర దేశ నమన్యలను సమాజానికి తెలియచెప్పి సంస్కరణాన్ని అభిలషించే అధునిక సందేశ కావ్యల.....- చంస్కృత సాహిత్యంలో "'మేఘనందేశం' లాగా, తెలుగు సాపాత్యంలో 'గబ్బిలము' మొదట లెక్కింవదగిన నందేశ కావ్యం. "భోగు లావోరించు భుక్తి కన్నుల. జూచి వరమ పేదలు దుఃఖవడని చోటు సాంఘికాచార వంచాన్య గర్జనమున బెదరక జ్ఞానంబు పెరుగుచోటు జాతివైషమ్యు రాక్షన వదాహతి చేని కందక కళలు సెంపాందుచోటు వరిపాలక (_కూరతర కరానికి లొంగి పోక స్వేచ్చాలక్ష్మి పొదలుచోటు అనదబిడ్డలు జూడ నెయ్యంవు నుతుల ముద్దులాడని గుణనిధుల్‌ వుట్టు చోటు చవృుగదవమ్మ చూచి వచ్చితివె నీవు విశ్చయంబుగ వానతజండెదసు నేన్ధు” (గబ్బిలము. వు. 36) ఇటువంటి చోటుగా తనదేశం కావాలని కోరుకొన్న సంస్కారి. సోవలిన్టు వ్యవస్థతో సాధించినా, నర్యోదయ సిద్ధాంతంతో సాధించినా, ఇటువంటి ఆదర్శసమాజం కావాలని కోరారు జాషువాగ్గారు. వీరి “కొత్తలోకము”, “ముసావరులు”, "ర్మాష్టపూజ', 'నా కథ * "శీస్తుచరిత'" కావాళ్లలు గబ్బిలము తరువాత వెలుపిడినా, వాటికి దానికి వచ్చినంత కీర్తి రాలేదు. జాషువాగారు వఠితకు కరుణంద్వారా వర్ణ్యవన్తువుమీద సానుభూతి కలిగించి కెథార్సిన్‌ లాంటి అనుభవాన్ని కలిగిస్తారు. నవోనుభూతిని కలిగించే పద్ధతి రన మార్గానికి చెందింది. సానుభూతి ద్యారా ఒక విధమైన మానసికోద్వేగ (పక్షాళనకు తోడ్పడే పద్ధతి జాషువా ఖండ కావ్యాలలోసూ, లఘుకావ్యాలలోనూ అంతర్లీనంగా తొణికిసలాడుతుంది. దీనిని విషాద గంఖీర ఖావం అని అనవచ్చు. జాషువా ఎన్నుకొన్న వస్తువులన్నింటిలోనూ ఈ లక్షణం అంతస్సూూతంగా సాగుతూనే ఉంటుంది. ఇది అధునికం. దీనిని పద్యరూపంలో వ్యక్తం చేశారు జూషువాగారు. అ వద్యరచన కాల్పనిక కవుల రచనకంకు భిన్నమైనది; రాయ్యపోలు (పబోధ కవితకు సన్నిహిత మైనది; రాణ్యావతావసింహ చర్వితం లాంటి కావ్యాలలో ఉండే స్వాతం్యత్యోద్యమ శక్తిని తనలో

562 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు సంవదించు కొన్నది, చాటూక్తి చమత్కారాన్ని రంగరించుకొన్నది. ఈ విధంగా జాషువా గారి వస్తువు కెంత (పత్యేకత ఉందో, దానిని వ్యక్తీకరించే పద్యోక్తికి కూడా అంత (పత్యేకత ఉన్నదన్న మాట! ఆ రెండింటి విశిష్ట నంయోజనం వలన జాషువా గారి కావ్యాలు కాల్పనిక కవితల కంటె, నవ్యసంపదాయ కావ్యాల కంటు, సం్య్యపదాయ రచనల కంటు ఒక వైలక్షణ్యాన్ని సాధించగలిగాయి. దానీకి పేరుపెట్టపలని వస్తే భావీద్వేగం కంఠు భిన్నమైనదీ, రసానుభవం కంటె తక్కువైనదీ అయి ఉండాలి. లఘుకావ్యం వలన కలిగే అనుభూతి అయి ఉండాలి. కాబట్టి జాషువా కావ్యాలు చిషాద గంభీర ఖావానుభూతిని కలిగించే లఘుకావ్యాలు అని కాని, విషాద గంభీర కవితలు, లేదా కావ్యాలు ఆని కాని పిలువవచ్చు. గుజ్జం జావా గారి మార్గం ఒకటి కవితాలోకంలో వెలసింది. దానిన గుర్తించటానికి పది లక్షణాలున్నాయి. 1. అత్మాశయ కవిత్వం కంకు విలక్షణంగా అత్మీయమైన శెలిని కవితలో వ్యక్తికరించటం. 2. భావోద్వేగావస్థలను కవితలో ఆవిష్కరించటానికి బదులు వర్హ్యాంశం మీద ఖావశబలతతో కూడిన పారవశ్యతను (పదర్శించటం 3. నిబిడమైన వస్తువు లేని కధా న్యూతాన్ని, ఎన్నుకొని, అందులోని ఒక విషాద గంభీర ఖావానికి పాధాన్యం కలిగించి, దానియందు వఠితకు సానుభూతితో కూడిన సమస్పందనను కల్పించేటట్లు రచనను నిర్వహించటం. 4. సామాజిక భావజాలం కంటు సాపాత్య భావ పోషణకే (ప్రాధాన్యం ఇవ్వటం. 5. పద్య రూపానికే (వజాదరణం పొందే శితిని కల్పించటం. ర్‌. స్థాయి భావ పోషణం కంకె నజాతీయత సంచారులచేత రూపాందింపబడే మానసిక స్థితులకు ఎక్కువ అవకాశం వస్తువులో కల్పించటం 7. ఏదో ఒక నీద్ధంతానికో, రాజకీయ వక్లానికో కట్టుబడినతనాన్ని నిరసిస్తూ, కవి స్వేచ్చగా స్వీయాఖిమానం గల రంగాలలో కవిత్వాన్ని (పనరింపచేయటం. 8. ష్మ్యకియ లఘుకావ్యం కావటం. 39. సన్నివేశాలను ఆలంబనంగా చేనుకొని కవి చెపదలచుకొన్న తాత్పర్యాన్నో, సందేశాన్నో వ్యకంగా కాకుండా ప్యంగ్యంగా వ్యక్తీకరించటం. 10. ఖండకావ్యం గాని, లఘుకావ్యంగాని చదివిన వఠితకు వర్థ్యాంశాన్ని గురించిన వాస్తవాంగశాలు భావనా-రమణయతగా స్పురించి ఒక కళాత్మక అనుభవ స్థితి ఏర్పడటం. విషాద గంభీర స్వభావం ఖండకావ్యంలో రేఖభామ్మాతంగా భాసించి, వఠితను అలోచనలో ముంచుతుంది, అదే లఘుకావ్యంలో అనుస్యూతంగా కావ్య కధా స్యూతంలో _పతిఫలిస్తూ పఠితకు సానుభూతితో కూడిన ఉద్వేగాన్ని కలీగించి కెధార్సిన్‌ను సృష్టిస్తుంది. అదే మహాకావ్యంలో రసానుభవ సాంద్రతను కల్పించే హృదయ నంవేదనను పరిపోషిస్తుంద్ని శవ్య స్యదాయ కవులు విషాద గంభిర స్వభావాన్ని చార్మితక కావ్యంలోనూ, నాటకంలోనూ, మవాకావ్యంలోనూ పరిపోషించి తమ (పత్వేకతను చాటుకొన్నారు. కృష్ణశాస్తి నిర్య్వేదంలో రేఖామ్యాతంగా విషాద భావం స్ఫురించి ఖావేద్యేగావస్థలను, మానసికావస్థలను శక్తిమంతాలుగా వెలువరింపజేసింది. జాషువా ఖందకృతులలో నిర్వేద స్ఫూర్తి ఉండదు. కారుణ్య భావదీప్తి ఉంటుంది. దానితో జీవితంలోని విషాద చృాయలను కవితలో వ్యక్తీకరిస్తాడు కవి. ఖండకావ్యం స్పందనను సృష్టిస్తే, లఘుకావ్యం విషాద గంభీర మానసిక సంవేదనను కళాత్మకంగా అనుభవానికి అందిస్తుంది. “విరదౌసి" “గబ్బిలము” కావ్యాలు చదివి తెలుగువారు ఒక నూత్నానుభవాన్ని పొందగలిగారు. ఈ అభినవ కావ్యాసుభూతిని తమ ఖండకావ్యాల ద్యారా, లఘుకావ్యాల ద్వారా మరికొందరు

జాషువాకవి జాతికిచ్చిన కానుక 563 ఆధునికులు అందించారు వారిలో ముఖ్యులు పింగళి, కాటూరి. ఏటుకూరి వెంకటనరనయ్య, జంధ్యాల 'పావయ్యశ్ళాస్తి, బోయి భీమన్న. ఉత్పల నత్యనారాయణాచార్వులు, విద్వాన్‌ విశ్వం, బెళ్లూరి శ్రీనివాసమూర్తి, మొదలైనవారు.

సౌందరనందకావ్యం తరువాత పింగళి, కాటూరులు విడివిడిగా లఘుకావ్యాలు (వాళారు. కాటూరి వారి “గుడిగంటలు” “పొలన్వ హృదయంి విషాద గంఖీర కావ్యాలు. పింగలివారి "అత్మలహరి' అత్మరేఖాచ్చితం. ఏటుకూరి వారి “మగువ మాంచాలి, "నాయకురాలు, “వీరఖారతము*, “ర్ముదమదేవి", కావ్యాలు కరుణవీరరన ఖావసేవధులు. అ కావ్య వన్తువు లలో నహజంగా విషాద ఖావ తరంగిణి అంతర్గర్భితంగా _వవహిన్తుంది.

“వాటి రణకధ లూకొన్న నాగులేరు

ఎరుండె.. నీబజయి పరుగిడుచుండు నెపుడు

కుమిలి యేడు తరంగ గర్భములనుండి

'వెలువరింపక దాచె మా వీరగాధొ. నరనయ్య గారి కావ్యానికీ నాగులేరుకూ ఎంతో సామ్యం ఉంది.

కరుణక్రి "వుష్పవిలావము" విన్నవ్వుడెల్లా ఈ వద్యం గుండెలను పిండివేస్తూ ఉంటుంది. వెలలేని అ పూల రొదలో వెలయాలి అ్యకందనం వినిపిస్తుంది.

“మా వెలలేని ముగ్ధసుకుమార సుగంధమరంద మాధురి

జీవితమెల్ల మీ కయి త్యజించి కృశించి నశించి పోయె; మా

యౌవనమెల్ల కొల్లగొని ఆపయి చీవురుతోడ చిమ్మి మ

మ్మాపల పారబోతురు గదా! నరజాతికి నీతి యున్నదా!” (ఉదయశ్రీ). కరుణశ్రీ కావ్యంలో (వనంచంలోని దుఃఖానికి మూలకారణాన్ని అన్వేషించే బోధిసత్వుని జీవకారుణ్యంలోని నిర్వేదం ఇంతర్లయగా జాలువారుతుంది. "విజయత్తి" లోని నరుని వివాదయోగం వీర్య్వవతంగా పరిణమిస్తుంది. నమకాలీన ఖారతీయ చర్వితలోని గాంధేయవాదం; స్వాతంయ్యత్యఉద్యమం ఈ రెండు కావ్యాలలో తత్త్వతః (వతిఫలించాయి.

ఖోయిఖీిమన్నగారు అటు సాంఘిక సిద్ధాంతాలనూ, ఇటు సాహిత్యదర్శనాన్నీ సాధించిన సవ్యసాచి. వర్ణ వర్గ రపాత సమాజంలో రసాద్వైతం సాహిత్య చైతన్యంగా రాజ్యం చేయాలని ఖభీమన్నగారు ఆశించారు; ఆ దృష్టితో ఎన్నో (ఉపయోగాలు చేశారు, అటు నద్యంలోనూ ఇటు వచనకవితలోనూ

“బంగారమే పండు వంటభూముల (వక్క

విత్తనం బెరుగని బవీటినేల అకాశమున కంటు ఆద్దాల మేడల (పక్కలో నిరుపేద పాడుకొంవ

కంక సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు బలసిన ఏన్గు గున్నల బోలు దుష్టుల (పక్క ఎమ్ములగూటి బడుగుజీవి వేదాంత విద్యా (వవీఐల (పక్క చూ డగరాని శుద్ధ చండాల కులము ధనమదాంధత రాతి పాదముల (పక్క జాలిబడి కుందు పేదకూలిల గోల ఇంతగా జాతి భేదించి యేడ్చుచుండ సౌఖ్యమెట్లు కల్గు? ఎటు కల్గు సంఘ బలము?” ఈ వద్యంలోని ఆవేదన “పాలేరు” నుండి “గుడిసెలు కాలిపోతున్నాయ్‌" దొకా (వణయంలో కూడా అంతర్వాహినిగా 1పవపొస్తుంది ఖీమన్నగారి కవితలో. వస్తు వైవిధ్యంతోపాటు _ప్మక్రియా వైవిధ్యం భీమన్నగారి రచనా విశేషం. ఉత్పలవారు ఎంత చతురోక్తులతో కవితలో లలితవోసాన్ని లాలించినా, అ నవ్వు వెనుక ఒక నొవ్వు హృదయంలో కవ్విస్తూ ధ్వనిస్తుంది. " చొరవెట్లబ్సును నాకు లోకమున? ఆ్మకున్నిగ్ధ న్మేకాలలో దరవోనమ్ములు నిల్పి. మోమున విషాదచ్చాయ మాయించి న ల్లురిలో నవ్వుచునుండినన్‌ వృాదయకల్లోలంబు తానాగదే! సరకంబంతయు దెచ్చి న్యాబతుకులోనన్‌ దాచినానా _పభూ!”. విద్వాన్‌ విశ్వంగారి "పెన్నేటి పాటి కావ్యం రాయలసీమ [వజలకన్నీటిగాథల' జాలు. "ఒకనాడు" కావ్యంలో హంనన్న నాగులమ్మ మానసంరక్షాణార్థం వీరోచితంగా పోరి _పాణాలు కోల్పోయిన విషాదాంతగాథ. అభ్యుదయకవిత్వయుగంలో ఈ- ఇకవులు రచించిన విషాదగంఖీర కావ్యాలు విలువైన [పయోగాలు.

ఈ [(వయోగాలు చేసిన కవులను రెండవతరం ఖావకవులనీ, ద్వితియశ॥శేణి భఖావకవులనీ విమర్శకులు పిలున్తున్నారు. అలా అన్నదానికంకు వీరిని "ఆధునిక కావ్య న్పృహ' గల కవులనియో, "విషాదగంభిర కాప్యకవు' లనియో పిలవటం సమంజసం అని అనుకుంటాను." ఎందుకంకే - వీరి ఖండ కావ్యవ్యకియ కాల్పనిక కవులనుండి సంక్రమించిందైనా, "విషాదగంభీర కావ్యం అనే కావ్యం మ్యాతం ఇంగ్లిషులో (టాజిక్‌ లక్షణాలున్న 'లాంగ్‌పోయెమ్‌” లేదా “నేరెటీవ్‌ పోయెమ్‌" అనే ,వ్యకియకు నంబంధించింది. నవ్యసంవచాయకవుల మవాోకావ్య దృక్పథాన్ని మన్నించకుండా లఘుకావ్యాన్నే ఒక పరిపూర్ణ (పయోగంగా భావించే వర్గంవారు ఈ కవులు.

వీరు వద్యాన్ని వధాన వాహికగా తిసికొని చేసిన ,వయోగాలవంటివే ఆర్వుద, సోమసుందర్‌, కుందుర్తి ,పభృతులు గేయ, వచన వద్యాలలో కావ్యాలుగా రచించి వాటిని బృవాత్కొవ్యాలనీ, కథా కావ్యాలనీ ప్యవహరించారు. కుందుర్తి "తెలంగాణా అ మార్గంలో పరిణత (పయోగంగా గూపొందింది. దానిని "ఉద్యమ చార్మితక కావ్య” మని పిలున్తున్నాం.

జాషువాకవి జూతికిచ్చిన కామక 565 వద్యరూవం నుండి, వచన కవితారూవంలోకి పరివర్తనం చెందుతూ ఖంద కావ్యల్మఘుకావ్యాలు జంటగా ,వయోగింవబడుతున్న ఆధునిక కావ్యరచనోద్యమానికి తిలక్‌ ఒక విధంగా పెద్ద ఆనకట్టగా నిలిచాడు. వచనకవితలో లఘుకావ్యాలనూ, బృవాత్కావ్యాలనూ, కథా కావ్యాలనూ, ఉద్యమచార్యితక కావ్యాలనూ కాదని ఖఇందకావ్యాలనే పాచుర్యంలోకి తీసికొని వచ్చాడు. ఇది ఉద్యమకవులు తెచ్చే వరిణామం లాంటిది. కాల్పనిక కవులలో రాయ్మపోలు తరువాత కృష్ణశ్యాస్తి లాగా, వచనకవులలో కుందుర్తి తరువాత తిలక్‌, (పయోగాలను ఖండ కావ్యాలకే పరిసీమితం చేసే వయత్నం చేశాడు. అంటే, అధునిక బృహత్‌ కావ్యప్యకియను తిలక్‌ తిరస్కరిస్తున్నాడన్నమాట! కృష్ణశాస్తిది అచ్చమైన కాల్పనికవాదమైతే, తిలక్‌ది "అభినవ కాల్పనిక వాద" మని కుందుర్తి వ్యాఖ్యానించాడు. ” తిలక్‌ కవిత అభ్యుదయ. కవిత్వం కొన్ని పాళ్లు కలిసిన మిిశరూపం"” గా కూడా అభివర్దించాడు. ఆ రెండు ఉద్యమాలూ ఖండకావ్యప్మకియనే బలవరిచాయి.. తిలక్‌ను “అనుభూతి కవిగా కుందుర్తి గుర్తించగా, " అనుభూతికవిత్త్వానికి

• ఆయనే అద్యుడని మరి కొందరు (పశంసించారు. అనుభూతి కవిత్వం ఖండకావ్యానికే వరిమితమైనట్లు ఆయనా, ఆయన అనుయాయులూ [(వయోగాలు- నిర్వహించారు. తిలక్‌ ఖండ కావ్యవాదం తేలుగుకవితారంగంలో అనుకూల స్పందనతోపాటు, _పతికూల స్పందనను గూడా కలిగిరిచింది. అది, వచనకవిత్వ్వపయోగంలో మరొక మార్పుకు నాంది పలికింది. వచనకవితలో ఆధునిక బృహత్‌ కావ్యమే కాదు. ఆధునిక కావ్యేతిహాోసం కూడా రావాలన్న (వయత్నానికి దారితీసింది! (ఆధివారం అంధ్యపభ : 29.04.1990)

అనేకత్వంలో ఏకత్వం సాధించిన ళ్‌ ళా ఆధునిక _పష్మ్యకియ “ఖండ కావ్యం

“” ఆధునిక కాలాన వెలువడే మవాకావ్యం, (పాచీన కావ్యాలతో పోల్చడానికి వీల్లేకుండా పరిణమించవచ్చు. (పాచీన కావ్యాలలో మానవుని వైయక్తికజీవనం ఇతివృత్తం కాగా అధునిక కావ్యం నమాజ చైతన్యం సామూహిక అభివ్యక్తిగా రూపొందుతుందని ఊపాంచే వీలున్నది. సాధారణజీవనగాధ నవలాది రూపాల్లో కూడా సంవర్తితమై అధునిక 2ల్ప పృష్టివల్ల మానవుని అంతర్భప్వాశ్చైతన్యాల సంఘర్షణగా రూపాందుతున్నది ”.

“ (పాచీన కాలాన శుష్కమైన కథ కవితారూవంలో ఛందప్పుందరమై కావ్యంగా విబంధితమయ్యే నుందరరూపం. ఈ రోజు క్షవత్వం ఛందోమయరూపాన్ని వదలి - వచనంలాగా అలోచనా బంధురధంగా "= హృదయానికి దూరంగా, మేధస్సుకు దగ్గరగా వలుకుతున్న వేళ కావ్యం పొందే రూపం వేరు. ఇందేకాక హృదయ్యార్హతకు దూరంగా - జటిలంగా సమస్యలచేత నిండిన ,మాసనవజీవనం (సధానకే్య్యదంగా ఉదృవంచే కావ్యంలో (_పాచీన కావ్యంతో పోలిక చెప్పటం సాధ్యం కాదు".

“శ్రీ అరవిందుల సావ్మితి ఒక విధంగా ఆధునిక కావ్యం. ఇందులో సూమూలు చృష్టిలో ఇతివృత్తం తక్కువే. కవి (పతిపాదించబోయే తాత్తికప రిణామాన్ని వ్యక్తం చేసే [పతీకలుగా కావ్యంలో పా్యాతలన్నీ రూపొందినవి. రచన, వర్ణనలూ, కవిసమయాలూ, పదబంధాలు అన్నీ ఈ లక్ష్యానికి అభిముఖంగా తీర్చబడ్డవి. (పాచీన కావ్య ఇల్ప మర్యాదకు ఇది పూర్తిగా భిన్నమైన రచన”.

“ఆధునిక కావ్యం వ్యష్టికంకే సమష్టి చైతన్యాన్ని (వతీకాత్మకంగా వ్యక్తీకరిస్తుంది. కథా కథన (కమం కూడా ఉండదు. ఆలోచనలు తరంగాలు తరంగాలుగా సాగిపోతూ వుంటవి. దేశకాల వివర్యయమూ తప్పుదు. (వతికలు భావన్పందన మారినవ్వుడల్లా మారిపోవడమూ కద్దు”. (వచన వద్యము: రూపము:వరిణామము-నసు(పనన్న - సాపాత్య వివేచన.వు. 19)

వచన కవిత్వంలో “తెలంగాణ” వంటి కావ్యాలు వెలువడిన తర్వాత దాదావు 1968లో డాక్టర్‌ న్యుపసన్న ఆధునిక (మవో) కావ్యావిష్కారాన్ని గురించీ, దాని న్వరూవ స్వభావాలను గురించి అంచనాలు కట్టిన వాక్యాలివి. రెండు దశాజ్దాల (కిందటి వారి అంచనాలు చాల వరకు వేడు నిజమయ్యాయి.

ఖండకావ్యం అత్యంత ఆధునిక రూపంగా సాహిత్యంలో స్థిరపడిపోయిన తర్వాత, వచన కవితా

రూపంలో అది నర్మికొత్త రూపం తాల్చటమే కాకుండా, బహుళ ష్మకియలలో పరివర్తనం చెందింది. కుందుర్తి అ ఉద్యమానిక్‌ ఊవు నచ్చాడు. తిలక్‌ పచన కవితను ఖండ కావ్యం వరకే పరిమితం చేసి

అనేకత్వంలో ఏకత్వం సాధించివ... 567 దానికి ఒక షరిపూర్ణమైన సౌందర్యాభివ్యక్తిని సంతరించి పెట్టాడు. ఆవేశంతో సాగే ఉద్యమకవితా ఖండకావ్యం గేయం నుండి వచనంలోకి మారి అందంగా ఆలోచింపసాగింది. ఎలుగెత్తి చెప్పే నినాదం, సిద్ధాంతాల వివాదం మాని అంతరాంతరాలను అన్వేషింపసాగింది. తిలక్‌ కవితలోని నవత అదే.

“మాటలు పేర్చడం కవిత కాదు-మంగతం తం(తం అనలే కాదు

మళ్ళీ యీనాడు చ్యితకవితల్ని అయోమయ బంధాల్నీ వునరుద్ధరించకు

న్మిగహ (ష్మగవోలు లేని ఖావాశ్వాలని బరిమీద వదలకు

అన్నా! కవిత్వం అంతరాంతర జ్యోతి స్సీమల్ని బహిర్గతం చెయ్యాలి

విన్తరించాలి బైతన్య పరిధి

ఆగ్ని జల్లినా, అమృతం కురిసినా

అందం, అనందం దాని పరమావధి"

, (అమృతం కురిసిన ర్యాతి-నవత : కవిత-పు.781.

తిలక్‌ 'నవత-కవిత' అనే కవితా ఖండికను మనం చదివితే శ్రీశ్తీ 'నవకవిత' అనే కవితా శీర్షిక, అందులో '"కావాలోయ్‌ నవకవనానికి' అనే హెచ్చరింపు, “సిందూరం రక్తచందనం", “రాబందుల రెక్కల చప్పుడు", "కదిలేదీ కదిలించేదీ' అనే పాదాల లయాత్మక విన్యానం మనకు స్ఫూర్తికి వస్తాయి. శ్రీశ్రీ “నవకవిత'ికు లాగానే తిలక్‌ 'నవత-కవితికు గూడా (వశస్తి వచ్చింది. తారిద్దరి కవితా దృక్పథాలకు ఆయా ఇండ కృతుఆు (వతినిధులుగా, (పతిధ్వనులుగా మిగిలాయి, ఒకటి మ్మాతాభందస్సులో సాగింది. మరొకటి వచన కవితలో నిలిచింది.

వచనకవులు వ్యక్తిగతమై న శైలితో అధునిక సాహిత్య రంగంలో నిలిచే బాటలను చూపించిన వారిలో కుందుర్తిని, తిలక్‌ను తవ్పక. పేర్కొనాలి కుందుర్తి కవితకు సారళ్యమే జీవితం; తిలక్‌ కవితకు అందమైన అభివ్యక్తియే జివితం.

కుందుర్తి శ్రీశ్రీ ని అనునరించి తాసూ కొన్ని అభివ్యక్తులకు తనదైన రూపాన్ని ఇవ్వటానికి. వచన కవితలో యత్నించాడు. ఉదాహరణకు

"భూతాన్ని

యజ్ఞోపవీతాన్ని

వైష్లవ్య గీతాన్ని నేను;” (మవ్వోపస్థానం:ఐ) అనే గీతం ఎత్తుగడను.వచన వద్య ధోరణిలో మరొక విధంగా కుందుర్తి మలచుకొని తన (పత్యేకతను సాధించాడు.

"నేను గీతాన్ని

ఎండిపోయి వండని (బతుకు పొలంలో

నకాల వర్షపాతాన్ని

కుందుర్తి గుండె శిఖరాలనుండి

వరుగులెత్తిన ఖావజలపాతాన్ని

క్‌ 68 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు ముక్కోటి తెలుగుల మూగ గొంతుకల సంగీతాన్ని ఛందస్సు బంధాలకు పక్షవాతాన్ని పీదకులను నిర్జించకుండా వదలని పెనుభూతాన్ని”. త్రీడీ గీతంలో ఉన్న క్లిష్టత కుందుర్తి కవితలో లేదు. శ్రిత్తీ సింబల్‌తో చెప్పి గడుసరితనాన్ని (పదర్శించాడు. కుందుర్తి అలంకారంలో చెప్పి శోభను కవితకు కల్పించాడు. కవిత్వాన్ని గురించి కవిత్వంలో చెప్పటం శ్రీశ్తీ నుంచే మొదలయింది. కాని, అన్నీ వచన కవితలోనే చెప్పటం మ్మాతం జరగలేదు. తిలక్‌ వచన కవితలో అందనైన అభివ్యక్తిని సాధించాడు. "నా అక్షరాలు కన్నీటి జడులలో తడిసే దయాపారావతాలు నా అక్షరాలు [,పజాశక్తుల వహించే విజయ ఐరావతాలు నా అక్షరాలు వెన్నెలలో ఆడుకునే అందమైన అడపిల్లలు”. నన్నయ కవిత్వాన్ని గురించి “సారమతింగవీం్యదులు” అనే పద్యం పజల మధ్య ఎంత _పచారంలో ఉందో, తిలక్‌ కవిత్వాన్ని గురించి ఈ పంక్తులున్న "నా కవిత్యం' అనే ఖండ కవిత సాపిత్యోపాసకుల్లో అంత (పాచుర్యం చెంది ఉన్నది. తెలుగు పద్యానికి తిరువతి వేంకటకవులు అశువేగాన్ని కల్పించి (పజల నాల్కల మీదకు ఎలా షుల్లించారో కుందుర్తి వచన కవితను సంభాషణా సరళిలో సామాన్యుల సమీపానికి అలా (పవహించేశాడు. అలనాడు అ ఎంట కవుల కవితను విని ఆబాల గోపాలం పద్యాలల్లటం అలవీకగా అలవరచుకొన్నారు. అల్లాగే కుందుర్తి వచన కవితలోని సారళ్యంతో ఆకర్షితులై అసంఖ్యాకంగా యువతీయువకులు వచన కవితలు _[వాయటం (పారంభించారు. తిలక్‌ కవిత్వం భావకవుల పద్యం లాంటిది. అందంగానూ ఉంటుంది, ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది. కాస్‌, అయోమయం చెయ్యదు. తెలుగులో వచన కవిత్వం (వాస్తున్న వారందరి మీదా కొద్దో గొప్పో వీరి ,వభావం ఉండి తీరుతుంది. ఉదాహరణకు మాదిరాజు రంగారావు, గోపాల చ్మకవర్తి, అరిపిరాల విశ్వం, దిగంబర కవులు, చేతనావర్తం కవులు, విప్లవ కవులు, అనుభూతి వాద కవులు, అద్దేపల్లి రామమోహనరావు, వరవరరావు, మోహన్‌ (పసాద్‌ మొదలైనవారిని ఎందరినో పేర్కొనవచ్చు. వీరిలో మాదిరాజు, అరిపిరాల, న్మువనన్న, పేర్వారం మొదలైన వారు ఆటు ఖండకావ్యాలనే కాక లఘుకావ్యాలనూ, ఆధునిక కావ్యాలనూ రచించి కుందుర్తి మార్గాన్ని (వ్యకియలోనూ, తిలక్‌ మార్గాన్ని కవితా శెైలిలోనూ తమ వైన వ్యక్తిత్వాలతో నిర్వహించుకొన్నారు. దోగంబర కవులు, చేతనావర్తకవులు విప్లవకవులు, అనుభూతి వాదకవులు అధునిక సాహిత్యంలో వారిదైన ఖావజాలంతో, దృక్పథాలతో ఒక ధోరణినో, ఉద్యమాన్నో కల్పించాలన్న ఉత్సాహంతో వయోగాలు చేశారు, చేస్తున్నారు. కాబట్టి వారి ఉద్యమవేగం ఖండకావ్యాన్నే మన్నిరచింది; వారి భావజాలం చిన్నచిన్న కవితా ఖండికలకే అనువుగా మారింది. అయితే, నీరిలో కొందరు తిలక్‌ వచన కవితా శిల్పంలో నుంచే నినాదాలను నృష్టించుకొన్నారు. మరికొందరు

అనేకత్వంలో ఏకత్వం సాధించిన... 569 నిర్వచనాలను పండించుకొన్నారు.. (చూడు:వ్యానం; నిర్వచనం-నినాదం-జి.వి.ను(బహ్మణ్యం- ఆంధ్యవభ:]11.2 1985).

"నిర్యచనం', "నినాదం'”, అనే వదాలు ఇప్పుడు కవితలో పారిఖాషిక పదాలుగా రూఢికెక్కాయి. నిర్వచనాన్ని ఆత్మాఖివ్యక్తికి అనువుగా ఆధునిక కవులు వాదుకొంటున్నారు. నినాదాన్ని అదర్శాభివ్యక్తికి ఉపకరణంగా ఉపయోగించుకొంటున్నారు.. నిలిచి చెప్పేది నిర్వచనం; పిలిచి చెప్పేది నినాదం అంకే బాగుంటుందేమో! నిలిచి చెప్పటంలో న్మిగహంతో కూడిన కొంత సూక్తి పాటవం (వకటిత మౌతుంది పిలిచి చెప్పటంలో ఎదుటివారిలో నిదాణమైన చైతన్యాన్ని మేల్కొల్చి (వజ్యలింవచేసే వతాపన్ఫూర్తి (వస్ఫుటమౌతుంది. నిర్వచనం నిండుకుండ; నినాదం నిర్దరి. నిర్వచనం వయోదమాలిక; నినాదం వర్షధార. నినాదం వరుగు; నిర్వచనం నడక. నినాదం ఉద్యమానికి ఊపిరి పోస్తుంది; నిర్వచనం ఉపదేశానికి శ్వానను చేకూరుస్తుంది. నినాదంలో కవిత కావాళగా మోగుతుంది; నిర్వచనంలో కవిత కాగడాగా వెలుగొందుతుంది.

అచ్చమైన మానవతావాదానికీ, అవాదాన్ని నమ్మే వారికి వతినిధిగా ఒక సమూహ చైతన్యంగా తిలక్‌ తన దృక్పథాన్ని ఎలుగెత్తి చాటుతాదు- 'మేం మనుష్యులం/ మేం మహన్సులం/ మాకు దాస్యం లేదు/ మాకు శాస్తం లేదు/ మాకు లోకం ఒక గీటు రాయి/ మాకు కరుణ చిగురుతురాయి/ మేం వరపీడన సహించం/ మేం దివ్యత్వం నటించం” (మేగ్న కార్డ్రొ ఈ విధంగా ఒక కవి తాను ఏ వాదానికి చెందుతాడో, ఏ వర్గానికి చెందుతాడో, ఏ ఖావ జాలానికి చెందుతాడో, ఎ అశయాలకు కలం: వట్టాడో ఒక పకటన లాగా, మేనిఫెస్టోలాగా. మేగ్న కార్థాలాగా చెప్పటంలో మార్క్సిస్టేతర కవులలో తిలక్‌ ఒక నవ్య ఫణితిని వచన కవులకు అందించాడు.

చేతనావర్త కవులు కూడా ఇదే పద్ధతిలో తము అవిర్భావాన్ని ఆవేశంలో పకటించుకొంటారు. “".వజాస్వామ్యు యుగంలో/పద్ధతులు మారడం సహజం/అన్నదే అంటూందడం/ విన్నదే వింటూడడం/ తిన్నదే తింటూడడం/ నాన్సెన్స్‌; అంతా చాదస్తం/అందుకే మార్చేస్తున్నాం/ మా కాలమానం వేరు/ మా భుతువులు వేరు/ మాతిధి వార నక్షత్రాలు చేరు/ మా చేష్టలు వేరు/ మాపేరులే వేరు/ చివరకు మేం తినే తిండే వేరు/ మేం 'నన్‌అయ్య"లకు కానేకాం వారసులం/ అకాశం నుండి ఊడివడ్డ బేవారసులుం/ కలం బడితిమా/ కానే కాం మనుషులం/ అయ్యయ్యో! అంధ సాహిత్య (పవంచం/ అడుగంటుతూంకేు/ అవతరించాం అదివరానా రూనంలో ...” (యదాయదాహి ధర్మన్య గ్లానిర్భవతి భారత: పేర్వారం జగన్నాధం...

“అన్నా! కవిత్వం అంతరాంతర జ్యోతి స్సీమల్ని బహిర్గతం చెయ్యాలి/ విస్తరించాలి చైతన్య వరిధి” అని తిలక్‌ ఆఇంచిన కవితా లక్ష్యాలను చేతనా వర్త కవులు తమ కవితల ద్వారా సాధించారు. స్యుపనన్న గారు అందుకే అంటారు.

"ఎవడికి వాడే ఒక వెలుగునీడల నంపుటి

(వవంచమంతా చైతన్య కల్లోల సంవర్హావృత్తి

(వతి ఒక్కడు ఒక దీవ శిఖ

ఎవడి మనస్సు వాడికే అవిష్కార శాఖ

స్‌70 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు కాని, ఒకకే (పాణ్యసోతస్సు అంతటికి అదే జీవనాధార” విప్లవ కవులలో శ్రీత్తీ, రమణారెడ్డి, వరవరరావు, కె.జి. సత్యమూర్తి (ఇవుడు, ఇవసాగర్‌, రెంజిమ్‌), చెరంబండరాజు, అజ్ఞాత సూరీడు మొదలైన కవులు వచన కవితలు వాయగా, సుబ్బారావు పాణి(గాపి, కె.జి. సత్యమూర్తి, చెరబండ రాజు, వంగవండు పసోదరావు, గద్దర్‌ మొదలైన కవులు పాటలూ, జూనపదబాణీల్లో గేయాలూ రచించారు, రచిన్తున్నారు. విష్లవ గీతాల్లో నినాదాలు ఉన్నా, నైవుణ్యంతో కూడిన శిల్పం కూడా కనపడుతుంది. టఉంకసాల అశోక్‌ (వాసీన “చీకటి కూడా ఎరుపెక్కింది" వ్యంగ్య నుందరమైన శిల్పఖండం! “అన్నా /నీ గాయాల మీంచి వీచి/ గాలి ఎరుపెక్కింది/ నువ్వాసరా చేనుకున్న జొడ్డుమల్లె/ ఇపు డ్యరగా వూస్తున్నది/ నువ్యు పడిపోయిన చోట/ భూమి ఎరుపెక్కింది/ నీ పాదాలను తాకి/ చెలమ ఎరుపెక్కింది/ నీ చితి నిష్వులేకనే మండింది/ మరొక్కటి వినన్నా!/ నువ్వు కొట్టిన బాణం దెబ్బకు గాయవడి/ చీకటి ఎరుపెక్కింది” (రుంర్వు.) ఇం,దగంటి శ్రీకాంత శర్మ కవితలో తిలక్‌ అంతర్జోతులను ఆవిష్కరించే అనుభూతి యొక్క అభ్యివక్తి గోచరిస్తుంది. ఈ శాఖ తిలక్‌ తో మొదలై శేషే్య్యద, ఇస్మాయిల్‌, చలం, అజంతా, ఆర్‌.యన్‌. నుదర్శనం, మాదిరాజు రంగారావు, అరిపిరాల విశ్వం, బుచ్చిబాబు, స్కుపసన్న,*ఇం్యద గంటి శ్రీకాంత శర్మ, వేగుంట మోహన (వసాద్‌, దుర్గానంట్‌, చిన వీరభ్యదుడు, కొత్తపల్లి శ్రిమున్నారాయణు, వై. శ్రీరాములు, వజీర్‌ రహమాన్‌, రేవతీ దేవి మొదలైన వారితో విస్తరిల్లుతున్నది. వీరందరూ తిలక్‌ చూపించిన ఖండకావ్య మార్గంలో ముందుకు సాగుతున్నారు. వీరి దృక్పథాలు వేరైనా, (ధువాలు వేరైనా్యావ్యకియలో మ్మాతం సామ్యం గోచరిస్తుంది. దిగంబర కవులు దిక్కులని తమ ఖండ కావ్యాలకు పేరుపెట్టినా, [వకియలోవి పవృత్తిని మార్చారే కాని, ,పకృతిని మార్చలేకపోయారు. వచన కవిత మినీకవతగా రూపాంతరం చెందినా వేచన స్వభావాన్ని తనలో భ(దవరచుకొన్నది. వచన కవిత భావజాలాన్ని స్వేచ్చగా వ్యక్తీకరించటానికి అనువైన మైనం వంటి రూవం కలిగి ఉండటం చేత దానిని పతి ఉద్యమ కవీ వాడుకొన్నాడు. సూటిగా చెప్పటానికి, స్వీయాభివ్యక్తికీ, అధిక్షేపోక్తికి, ఆ(గహోక్తికీ, నినాదానికీ, నిర్వచనానికి, అనుభూతి అభివ్యక్తికీ, అంతఈకరణ వసక్తికీ, కాల్పనికతకూ, వాస్తవికతకూ, తిరుగుబాటుకూ, విధ్వంసక మార్గానికీ, అలోచనకూ, అవేశానికీ, అభిరుచికీ, అస్తిత్వ ,పకటనకూ, మానవతా స్పందనకూ వచన కవితలో ఖందకావ్యాన్ని విరివిగా వాడుకొంటున్నారు నేటి కవులు. ఖండకావ్యం ఆధునిక కవితా రంగంలో ఒక వాద్యంగా కాక జంత వాద్య నమ్మేళనంగా వినవడుతున్నది. అనేకత్వంలో ఏకత్యం సాధించిన ఆధునిక ,వప్యకియ ఖండ కావ్యం. అధునిక సాహిత్యంలో జంత వాడ్యీ సమ్మేళనం లాగా ఖండకావ్య వ్మకియ వినిపిన్తూ ఊక; వివిధ గాయకులు సమర్పించే నంగిత విభావరి లాగా ఆధునిక కాప్యరచనం వైవిధ్యంతో తన వ్యక్తిత్వాన్ని వ%ష్టంగా (పదర్శిన్తున్నది; ఇది వాటకచ్చేరీ లాంటీ నవ్య నం్యపదాయ కావ్యం కంటు భిన్నంగా ఉన్నది; సంగీతోత్సపం లాంటి మవోకావ్య మార్గం కంకు విలక్షణంగా ఉన్నది.

అనేకత్వంలో ఏకత్యం సాధించిన... క్‌71 మవోకాప్యం చదివితే కార్యకారణ నంబద్ధమైన ఒక పరిపూర్ణానుభవం కలుగుతుంది) సష్యు సంప్రదాయ కావ్యం చదివితే సమకాలీన స్పృహతో కూడుకొన్న మానవసంవేదన సాం్యదంగా అనుభూతి కందుతుంది; అధునిక కావ్యం చదివితే మనిషి ఆధునికంగా ఆర్థికంగా కాని, మానసికంగా కానీ, రాజకీయంగా కానీ, వైజ్ఞానికంగా కానీ, ఆధ్యాత్మికంగా కానీ, ఎదుర్కొంటున్న నమస్యల వలన అంతరంగంలో పడే నంక్షోభం విషాద గంభీరంగా పఠితకు అందుతుంది. ఖండ కావ్యం భావతరంగాలకు (వతికగా నిలిచి పఠితలో సమస్తృందను కలిగిస్తుంది. ఖందకావ్యం తరంగం; తరంగం (పవాహశిలానికి గుర్తు; కాని, వవహించేది తరంగిణి. ఆధునిక కావ్యం ఉరకలు చేన్తున్న

నీటి ఒరవడి! (ఆదివారం అంధ్యపభ : 6.5.1990)

111 పరిపూర్ణ కావ్యంకోసం పదేళ్ల కవితా తపస్సు

అధునికాంధ కవిత్వ చర్మితను _ష్మకియా పరంగా అధ్యయనం చేసేవారికి - 1960 నాటికి వచన ఖండ కావ్యం [1కమంగా గౌరవాన్ని కోల్పోయిందనీ, కవులు వచన కవితా రూపంలో మార్చును తీసికొని రావటానికి త్వీవంగా సపయత్నం చేస్తున్నారని స్పష్టమౌతుంది. ఆ (పయత్నం

మొట్టమొదట కధా కావ్యం వైపు సాగింది. _కమంగా కావ్య నాటక (ప్మకియలకు వ్యాపించింది. అ చైతన్యానికి బాగా కృషి చేసిన కుందుర్తి 1959 నాటికి ఖండకావ్యయగం దాదాపు ముగిసిందని (వకటించాడు కూడా “యుగే యుగే” పీఠికలో ఈ (కింది మాటలు గమనించండి.

“ఖంద కావ్యాలను గురించి నాకున్న అభ్మిపాయాలు నా పాఠకులకు తెలిసినవే. వాటి యుగం దాదావు అంతరించిందనీ, వాటి స్టానే సర్వసమ్మగములయిన సంపూర్ణ కావ్యాలు రావాలనీ కోరుకునే వాణ్ణు నేను. వచన గేయం లో కావ్య నిర్మాణానికీ, నాటక రచనకూ నాకు చేతనైనట్లుగా కొన్ని తొలి (వయత్నాలు చేశాను. అవి సమ్యగంగా లేకపోతే మున్ముందు నేను రాశేవో, లేక నా తరువాత వారు రాశేవో సమ్మగంగా వుంటాయి" (కుందుర్తి పీఠికలు- పాఠకుల్లో పది నిమిషాలు-పు.150 ).

ఖండ కావ్య యుగం అంతరించిందని ఖావించటానికి కుందుర్తి చెప్పే కారణం వచన కవిత్వంలో వ్యంగ్య వైభవం నశించి వాచ్య గౌరపం పెరగటం. ఆయన చూపించే పరిష్కారం వచన కవిత్వంలో కథా కావ్య నిర్మాణం, కవితా ఇల్పం పరిపోషింపబడటం. (ఫీవర్స్‌ (ఫంట్‌ దాని కోసం కృషి చేసింది.

“అభ్యుదయ కవిత్యంలో శుద్ధ వాచ్యణ-తప్పు వ్యంగ్య వైభవం అరుదుగా కనిపిస్తుంది. (వబంధ కవిత్యంలోనూ, ఖావకవిత్వంలోనూ ఈ కాలపు _పమాణాలఅ. తీత్యా న్మిషృయోజనకరంగా ఖాసించిన వింత పోకడలకు ఎదురు తిరిగి కావ్యంలో సందేశం (పధానమనే వాదన అభ్యుదయ కవితా యుగంలో బాగా (ఉపచారం పొందిన తరువాత (కొత్త యుగధర్మాన్ని _పబోధించడమే కావ్య వస్తు వయింది. ఈ నాటికి కూడా సందేశ _పధాన కావ్యాలకే -కవుల ఆమోదమూ, (పజామోదమూ లభిస్తున్నాయి”.

“ఏం చెప్పాలి; ఎలా చెప్పాలి? అనే రెండు విధానాలలో నేను మొదటిదాని పట్ల మొగ్గు చూపే న్యఖావం కలవాళ్టే, అయినా, కేవలం దీనిమీదనే దృష్టిపెట్టుకొని శాలహరణం చేయవలసిన రోజులు గడచిపోయాయని, రెండవ దానికి కూడా (పాధాన్యం ఇవ్వవలనిన తరుణం .వచ్చిందనీ అనుకుంటాను. పూర్వం కమ్యూనిష్టు మానిఫెస్టోను మించిన ఉత్తమ కావ్యం వపంచంలో లేదని వాదించే వాళ్లం; విశ్వసించే వాళ్లం. అభ్యుదయ కవిత్వం పుట్టి నలభై ఏండ్లు దాటింది. కావ్యంలో కేవల నందేశ ధోరణితో యువకవులకు ఏ రకం కావ్య వస్తువులను తీసుకొని రాయాలో ఎవరూ చెప్పవలసిన అవసరం లేదు. అది స్థిరపడిపోయింది. పాఠకులూ, విమర్శకులూ ఆమోదించారు. యివ్పుడు

ఎలా చెప్పాలి అనే విషయం మీదనే ఆలోచించాలి. ఇందుకే అభ్యుదయ కవిత్వం కంకే లృ (ప్రాధాన్యం గల వచన కవితా రూపం పుట్టింది”. (కుందుర్తి పీఠికలు: పతిధ్వని :వు. 92-93).

వరిపూర్ణ కావ్యం కోనం వరేళ్ల కవితా తవన్సు ణ్‌73 కుందుర్తి వచన కవిత్వంతో పాటు అధునికాంధ కవిత్వానికి కూడా ఉజ్బుల భవిష్యత్తును కోరి విస్సృత కావ్య (ప్యకియలనూ, శిల్చ్బ (పధానమైన కలితాభివ్యక్తిని ఆశించాడు. “నేను కవిత్వంలో గుణాన్నే కాకుండా, వరిమాణాన్ని కూడా చూస్తాను”. (కుందుర్తి పీఠకలు.వు.98) అని (వకటించాడు. (వ్యకియా పరమైన (పయోగాలు విస్పృత మార్గంలో సాగినప్పుడు మ్యాతమే సాహిత్య క్షేతం వైవిధ్యంతోనూ, ఉన్నత _వమాణాలతోనూ వికసించగలుగుతుంది. రచయితలు జీవితంలో సాధించే వివిధ రంగాలలోని అనుభవాలను వ్యక్తం చేయటానికి విశాలఖిత్తికలున్న కావ్యరూపాలు కావలసి వస్తాయి. వాటి అవసరాన్ని గుర్తించగలిగిన రచయిత జీవిత వైశాల్యాన్ని దర్శించగలుగు తున్నాడన్న మాట! కుందుర్తి అభ్యుదయ కవిత్వంలో పరిమిత ఖావజాలానికి అంకితమైన ఖండకావ్యం, అటు వన్తు గౌరవానికీ, ఇటు కళాసొందర్యానికీ దూరం కోవటం వలన, అవసాన దశకు చేరుకొన్నదని పేర్కొన్నాడు. మరో విశేషమేమంకే ఇల్పసపితమైన వచన కావ్యం అభ్యుదయ కవిత్వం కంటె విశిష్టమై నధిగా పేర్కొనటం. ఏం చెప్పాడన్నది ఎంత ముఖ్యమైందో, అంతకంకు రచయిత ఎలా చెప్పాడన్నది అంత ముఖ్యమైంది రానురాను. కుందుర్తి ఉద్యమం సాపాత్యం ద్వారా సాంఘిక రాజకీయోద్యమ (పయోజనాలను .సాధించటాన్ని వ్యతిరేకించింది; నవ్య సంపదాయ వాదుల్లాగా సాహిత్యోద్యమ చైతన్యాన్ని సమర్థించింది. కావ్యాన్నీ రచనా శిల్పాన్నీ సాహిత్య రంగంలో (వతిష్టాపించింది. దాదాపు ఈ సాహిత్య (పన్థానం 1956 నుండి- రెండు దశాబ్దాల పాటు మారాకు వేస్తూ ముందుకు సాగింది. అ విధంగా కుందుర్తి కావ్యోద్యమం సతృలితాలనే సాధించించని చెప్పాలి. సోమనుందర్‌, బృహత్కావ్యాలు ; చలం "సుధ'(1961) మాదిరాజు రంగారావు గారి 'కిర్మీరం' (1957) “మానవీయం' (127 1), స్కుపసన్న గారి తేజశ్చ్యకం (1958), ఆర్వుద గారి “నినీవాలీ" (1960) "బుచ్చిబాబు “అజ్ఞానం' 1967 ), శీలావ్కిరాజు గారి “కొడిగట్టిన స్పూర్యుడు' (1965) అరిఫిరాబ,.ఎశ్యం “రేపటి వ్వర్గం' (1968), మొదలైన వచన కావ్యాలు వెలువడ్డాయి ఈ కాలంలో. అధునిక కావ్యం కవితా శిల్పంలో వెలువడాలనే భావం _పాచుర్యం చెందటంతో పొటు పద్య గేయాలలో కూడా శిల్వ సౌందర్యం (పదర్శితం కానచ్చనే దృక్పథం ఈ కాలంలో కవులను బలంగా ఆకర్షించింది. అభ్యుదయ కవిత్వం కంకు విలక్షణత్వం పద్య గేయ కావ్య రూపాల్లో సాధించే [పయత్నం చేసిన వారి లో్యపముఖులు బోయి భీమన్న, విద్వాన్‌ విశ్వం, సి. నారాయణరెడ్డి, గుంటూరు శేషేంద శర్మ, నాయని సుబ్బారావు, ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్యులు, జె.బావురెర్డి, నాగభైరవ కోకేుశ్వరరాపు, దుర్గానంద్‌, పోలూరి అంజనేయ (పసాద్‌, బాడాల రామయ్య, మొదలైనవారు. 1975 నాటికి తెలుగు కవులలో ఆధునిక కావ్య రచనా స్పృవోతో పాటు ఆధునిక కావ్యేతి వోస రచనా (పయత్నం కూడా (పారంభమయింది. ఈ బైతన్యాన్ని బలంగా తీనీకొని వచ్చినవారు గుంటూరు శేషేం్యదశర్మ. 1975లో వారి “నాదేశం నా (పజలు' వెలువడింది. దానిని "ఆధునిక ఇతివోనంగా ఆయన పేర్కొన్నారు. “వర్తమాన అం్మధ కవిత్వంలో ఇతిహాసం ఒక అచుంబిత (వ్యకియ. ఇవ్వుశు నేను ఈ ఇతివోనం సమర్పిస్తున్నాను” -అని ముందుమాట లో తన కావ్య (ప(కియను స్పష్టంగా తెలియ పరిచారు. "నాదేశం న్యాపజలు" కావ్యత్వం, ఇతివోనత్వం ఆధునికంగా అన్వయించుకొన్న (ఉపయోగం. కవితాభివ్యక్తి చేత కావ్యత్వం, ఆధునికేతివోస న్వభావం చేత ఇతివోసత్వం దీనిలో సమ్మగంగా

కై సాహిత్య చర్నితలో చర్చనీయాంశాలు నంవన్నమై ఉన్నాయి. ఈ అంళాలను శేషే్యద శర్మ్శగారే ముందు మాటలో వివరించారు.

“*అం్యధవాజ్మయంలో, 2010 అనే ఇంగ్లీషు వదానికి ఇతివోసం అనే భారతీయ భాషా శబ్దాన్ని వాడుతున్నారు. దీనికి బహుశా కారణం మహాభారతానికి అసలు పేరు జయేతివోనం అవడమే కావచ్చును...2010 అన్న శబ్దానికి హిందీవాళ్లు మవోకావ్యం అనే పదం వోడుతారు. ఒక విషయం మాతం గుర్తించాలి. ఈ ఇతివోసాలన్నీ పూర్వ (పపంచంలో సాధారణంగా నమానలక్షణాలు కలిగి ఉన్నా, ఇతివృత్తం విషయంలో మ్మాతం కొంత భేదం కనిపిస్తుంది. మన రామాయణ మవాభారతాల్లో ఇతిప్పత్తం ఒకే కథగా ఉంది. కానీ, పర్షియన్‌ భాషలో ఉన్న షానామా అనే ఇతిహానం కొన్ని కధల నముదాయం. కల్గణిని రాజతరంగిణి గానీ కాళిదాసు రఘువంశం గానీ షానామా లాంటివే. ఇంకా వసశ్పమానికి పోతీ హోమర్‌ ఇలియడ్‌కు మన రామాయణ భఖారతాల్లో మాదిరి ఒకే కథ ఇతివృత్తంగా ఉన్నప్పటికీ రోమన్‌ మహాకఏ వర్జిల్‌ రాసిన “ఈనియడ్‌ొ అనే ఇతిహాసంలో ఒక కధారూవ ఇతిప్పత్తం లేదు. ఆ తర్వాత దాన్ని అనుసరించి వచ్చిన దాంతే “డివైన్‌ కామెడీ. మిల్దన్‌ 'ప్యారడైన్‌ లాన్ట్‌' ఇత్యాదుల్లో కభలాంటి ఇతివృత్తం లేదు. ఆధునిక యుగంలో పొశ్చాత్య దేశాల్లో కధారూప ఇతివృత్తం లేని ఇతిహాసాలే వస్తున్నాయి. నోబెల్‌ బహుమతి పొందిన సెంట్‌ జాన్‌ పెర్స్‌ మవాకవి రాసిన *కోనీకో అనే ఇతివోసానికి కథారూపక ఇతివృత్తం లేదు”. (నాదేశం: నా ్యపజలు: ముందుమాట వు.]11.120).

“నాదేశం నా _పజలు' తెలుగులో అధునిక కావ్యేతివోస ఆవిర్భావాన్ని నూచించింది. ఇది సాహిత్య చర్మితలో ఒక పెద్ద మలుపు. అధునిక పాశ్చాత్య కావ్యేతిహాస స్పృహతో శేషేం్యద శర్మ ఆధునికాయ్యధ కావ్యేతివహాసాన్ని దర్శించి నిర్మించినా ఆయనలో సహజంగా జీర్దించుకొని ఉన్న భారతీయ కావ్యేతిహాన సంస్కారం ఆయన ,_పయోగంలో (ప్రాచ్య లక్షణ వైలక్షణ్యాన్ని కూడా నంవదింప చేనింది. ఈ (ఉపయోగాన్ని భారతీయంగా మవోకావ్యమవీ, పాశ్చాత్యంగా ఇతిహవాసమనీ విలువవచ్చునని శర్మగారే నిర్దేశంచారు. ఇ తెండూ. మిళితమైన మి(శ ష్యకియగా ఈ రచన రూపొందింది కాబట్టి ఆధునిక కావ్యేతివాసమని నేను విలుస్తున్నాను:ఇచి చదనయిత అభ్యిపాయానికీ, అశయానికీ అత్యంత సన్నిపొతంగా ఉంటుందని ఖావిస్తున్నాను.

“అసలు గుర్తించవలనినది ఇతివోసం ఒక కావ్య రచనా _ష్యకియ. ఇతివోసమన్న మాట ఇంగ్రీషు వదం ఎపిక్‌కు పత్యామ్నాయ పదం. అది వాస్తవంగా మవోకావ్య శబ్ద వాచ్యం”

“ర్రర్దకుడి ఇతివృత్తం ఐతివోసికం, శ్రీ రామాదుల గాథలు ఐతివోనిక కధోద్భూతాలో కావో గానీ కర్టక గాథ మ్యాతం ఈ నాటికీ తన వాస్తవాన్ని వెయ్యి నోళ్ల చాటుతూ తన అత్యంత (ప్రాచీనత్వం చేత, (పాముఖ్యం చేత ఇతివోస స్థానం అధిష్టించిన దానికి ఏ సందేవామూ లేదు. ఇందులో నాయకుడు భారత రామాయణ నాయకుల మాదిరి ధీరోదాత్తుడు, ధీరశాంతుడు ఇత్యాది లక్షణాలన్నీ వుంజిభవించిన వాడు. వాళ్లు ఒక్క యుగపు-బాధలే అయిజే ఇతడు యుగయుగాల బాధలూ అనుభవిస్తూ ధీరత్వం విడనాడకుండా లోకాన్ని రక్షించే కృషి చేస్తూనే ఉన్నాడు. “"అనుభవతి పొ మూర్చా పాదవస్తీ_వ ముష్టం. శమయతి వరితాపం ఛాయయా నంఇతానాం' అన్నట్లు -ఇంతకంకే

ఇతివోసానికి మరో ఉత్తమ నాయకుడు ఉండడు. ఇది చతుర్వర్గ ఫలోపేతము. నగరార్జవ శైలర్తు చర్మదార్కోదయ ఫపర్దనలు కూడా ఉన్నాయి. సర్వత' ఇిన్న వృత్తాంతోపేతము. ఇట్లా అలంకారిక

పరిపూర్ణ కావ్యం కోనం వదేళ్ల కవితా తవస్సు ర్‌75 (వమాణాలను బట్టి దీన్ని మవాకావ్య మని, ఇతివోసమనీ అనాలి”. (నాదేశం నా వజలు: ముందుమాట.పు.12, 13)

వదకొండో శతాబ్దంలో నన్నయ సంస్కృతంలో వెలువడిన శ్యాస్తేతివోసానికి బదులు తెలుగులో, తాను నివసిస్తున్న కాలానికి అనుగుణంగా, తమిళం కన్నడం మొదలైన దేశీయ సాహిత్యాల్లో వెలువడుతున్న కావ్య వ్మకియల స్వరూవ స్వభావాలను సంవదించుకొనే లాగా కావ్యేతివోన (వ్యకియను దర్శించి ఆంధ మవాభారతాన్ని వినిర్మించి ఒక నవ్యయుగాన్ని ఆరంభించాడు. అలాగే, ఇరవయ్యో శతాబ్దం చివరిపాదం మొదట్లో (1975) గుంటూరు శేషేర్చద శర్మ గారు అటు పొశ్వాత్య ఇతివోసాన్నీ, ఇటు ఖారతీయ కావ్యాన్ని ఆధునికంగా భావించి, ఒక అభినవ మ్మిశ _ష్మ్యకియా స్యరూపాన్ని తెలుగు కవిత్వానికి అందించారు. ఇద్దరూ చేసిన కృషిలో ఆయా కాలాలకు సంబంధించిన సామ్యాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని నన్నయ భారతం కావ్యేతివోసం అని పిలిచాను. 'శేషేం్యదశర్మ "నాదేశం:న్యాపజలు' ఆధునిక కావ్యేతివోసం అని సంకేతిస్తున్నాను. 1975 నుండి 1985దాకా అధునిక కావ్యేతివోస యుగ మని సాహిత్య చర్వితలో పిలిస్తే బాగుంటుందని (పతిపాదిస్తున్నాను.

1085లో గుంటూరు శేషేయద శర్మ గారి ఆధునిక మవోఖభారతం" వెలువడింది. దానికి “నాదేశం నా _పజలు” అనే ఆధునిక మవాభారతము అని పేరుపెట్టారు రచయితయే. పదేళ్లుగా వారు (వాస్తున్న వచన కావ్య (పయోగాల నన్నింటినీ కలిపి వది పర్వాలుగా నంకేతించి ఈ (యోగాన్ని నిర్వహించారు. దీని సంవిధానం చూస్తే కావ్య సంపుటిలాగా అనిపిస్తుంది. కాని, అదంతా ఒకే కావ్య మని శేషేంద్ర నంకేతిస్తున్నారు. నా అత్మకథ అని (పకటించుకొంటున్నారు. దాన్ని నంవపూశ్ణ కావ్యమనీ, ఇతివోసమనీ నిర్దేశిస్తున్నారు.

“ఇది నాకావ్య సంకలనం కాదు. ఇది నా కావ్యం. నా సంవూర్ణ కావ్యం. కవి అనేక కావ్యాలు రాయడు. కవి ఒకే మనిషి జషవహిన్తున్న ఒకే జీవితం జీవిస్తాడు. అలాగే ఒకే కావ్యం రాస్తాడు. జీవితం ఒక య్యాత; య్యాత అనేక మజిలీల్యపయాణం. దీని అర్థాంతరమే కవి కావ్య య్యాత; అనేక కృతుల సాముదాయిక స్యరూపం. అంకే ఒక కవి తన జీవితంలో ఒకే కావ్యం రాస్తాడు. అయితే దాన్ని అవుచప్పుడు _(కమ్మకమంగా రాస్తూ ఉంటాడు. అలా రాయబడే ఒక్కో కృతి నిజంగా వూర్చకృతి కోసం వుక్టు ఒక్కో పర్వం. కావ్య యాత అంతిమ చరణంలో అన్ని పర్వాలూ కలిసి ఒక్క కావ్యం మ్యాతమే అవుతుంది”.

కనుక నేను నా జీవితంలో అనేక కావ్యాలు (వాయలేదు. రాశింది ఒకే ఒక కావ్యం. దాని పేరు “నాదేశం నా _పజలు, దాని వర్తమాన నామాంతరం అధునిక మవోభారతము. ఈ కాన్యం యొక్క భాగాలు నా జీవితంలో అవృుడప్పుడూ రాస్తూ వచ్చాను; భిన్న భిన్న నామకరణాలతో అ ఖాగాల్ని అప్పుడప్పుడూ (వకటిస్తూ వచ్చాను. అ ఖిన్న ఖిన్న నామకరణాలతో అప్పుడప్పుడూ వచ్చిన అ భాగాలే ఈనాడు నా (పజలకు నమర్పిస్తున్న నంపూర్ణ కావ్యంలో పర్వాలుగా (వత్యక్షమౌతున్నాయి”. (అవతారిక అధునిక మవోభారతము (1985) వు.౫*మ).

1975లో వెలువడిన “నాదేశం నా (పజలు" ఒక ఇతివోనం అనీ, 1985లో వెలువడిన .

5726 సాహిత్య చర్మొతలో చర్పవీయాంళాలు "నాదేశం వా ్కపజలు” ఒక సంవూర్ణకావ్యం అనీ శేషేర్యద శర్మగారు పేర్కొనటంలో విశేషం ఏమైనా ఊందా అని పరిగీలించవలసి ఉంది. ఇతిహాసం అంకే ఏమిటో చెప్పి, శర్మగారు "నా దేశం నాృాపజలు" ఇతివోాన మని సమన్వయించి చూపించారు. దాన్ని మవాకావ్య మనవచ్చూ ఇతివోస మనవచ్చు అని సూచించారు. అటువంటి కావ్యం ఆధునిక మవోభారత మనబడే ఈ సంవూర్ణ కావ్యంలో ఒక భాగం, లేదా ఒక పర్వం అయిపోయింది. కుందుర్తి నుంచీ శేషేర్యదవరకూ ఈ పరిపూర్ణ కావ్య స్పృహ వికసిస్తూ వస్తొంది. ఇతివోనమంటే 2010 అయితే, పరిపూర్ణ కావ్యమంకే 0125316 కావాలి. ఆధునిక కావ్యేతి వాసం క్లాసిక్‌ _పమాణాఅను అందుకుంకే పరిపూర్ణ కావ్యం అవుతుందని శేషేయ్యద శర్మ గారి అభ్మ్యిపాయం అయి ఉండాలి. అయితే, ఆ క్లాసిక్‌ స్వభావం రచయిత తన 'జివితంలో (వాసిన కావ్యాలనన్నింటినీ కలిపి ఒక భారతంగా భావించినప్పుడు ఒక్కొక్క కావ్యాన్ని ఒక్కొక్క పర్వంగా వరిగణించుకొన్నవ్వుడు ఏర్పడుతుందని శర్మగారి దర్శనం. ఆధునిక సంపూర్ణ కావ్యం కవి ఆత్మకధగా శర్మగారు నిర్దేశిస్తున్నట్లు తెలుస్తున్నది. అయితే, ఆఅత్మకధ స్వీయజివిత చర్నోతగా భౌతిక న్ఫూర్తితో గోచరించదు; కవి ఆంతరంగా వయనించిన దార్శనిక (పస్థాన (పగతిగా (పత్యక్షమౌతుంది. ఇది ఎంత ఆత్మాశితమో అంత పర్మాశతం. నాదేశం నా_పజలులో నాయకుడు కర్షకుడు. అయితే, అతడు ఒక వ్యక్తిగా కనపడడు. అలా కనవడితే అది ఒక సాంఘిక కావ్యం అయ్యేది. కర్షక కవిత్వమయ్యేది. కాబట్టి ఆ కావ్యంలో కర్షక చైతన్యం నాయకుడు. అతడు యుగయుగాల నస్వీయేతివాసాన్ని పకటిస్తూ ఉంటాడు. ఆధునిక మహాభారతంలో ఆ కర్షక చైతన్యం ఒక పర్య కథగా మారిపోయింది. ఈ నిర్మాణంలో నాయకుడు కర్షకుడైనా, అతడు రచయితతో అఖేద (పతిపత్తిని పొందుతున్నాడు. అధునిక మవోఖభారతం మానవచైతన్యానికి 1పతీకయైన రచయిత సాగిస్తున్న చైతన్య య్యాత. ఇది అర్థం కావాలంకే (పవపొస్తున్న (పవంచ మానవ జీవిత చైతన్యాన్ని ఆధునికంగా అర్థం చేసుకోవాలి. - పరిపూర్ణ వకానవ చైతన్య న్పృహ పరిపూర్ణ కావ్య స్పృహకు (పాతిపదిక! వరిపూర్ణ కావ్యం కోసం పదిళ్ల పాటు కవిత్వం సాగించిన (పస్థానం శేషే్యద ఆధునిక మపాభారతం!

(ఆదివారం తేర్గోభ్యవళ : 13.5 1990,

112 ఆధునిక కావ్య జగత్తు అభినవ ,_పశ్నోపనిషత్తు 1960 నుండి తెలుగులో 'ఏం చెప్పాలి, అనే స్పృహతొ పుట్టిన ఖండకావ్యాలు వేనుకవడ్డాయి. “ఎలా చెప్పాలి, అనే (వజ్జతో పభవిల్లిన ఖండకావ్యాలు ముందుకు వచ్చాయి. కుందుర్తి "ఖండకావ్యాల యుగం దాదాపు అంతరించిం'దని వకటించిన నాటి నుండీ, అది మొదటి రూపం ఉవసంహరించుకొని, రెండవ రూపాన్ని సాహితీ రంగంలో విజృంభింవచేసింది. మరో రకంగా చెప్పాలంటే ఖండకావ్యం శిల్ప పరంగా వునర్జన్మయొత్తింది. ఆ పునర్జన్మకు కారకుడుగా నిలిచిన వాడు బాలగంగాధర్‌ తిలక్‌. ఖండకావ్య (వ్యకియా పరిణామంలో ఈ శతాబ్ది అరవ దశకం వస్తువులో, అఖివ్యక్తిలో చెప్పుకోదగ్గ వైవిధ్యాన్ని సాధించింది. అభ్యుదయ కవుల రచనల్లో వస్తువు వర్గ పోరాటానికి మ్మాతమే పరిమితమై పోయింది. అ పరిధిలో ఖండకావ్యం వన్తు పరంగా, నృజనాత్మకతను కోల్పోయి పాడింది పాటగా పల్చబడి పోయింది. చెప్పే వద్ధతిలో కూడా కొన్ని బాణీలు అభివ్యక్తిలో స్థిరపడి పోవటం చేత, మార్క్సిజానికి నంబంధించిన పారిభాషిక వదజాలంలోమ అత్సాంబంధివైని 'జార్గానొలోనూ భోవ 1వకటనం కూరుకొని' పోవటం చేతా. దీనితో పాటు దేశంలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ రాజకీయంగా వరాజయం పొంది ఉండటం చేతా ఖండావ్యంలో వస్తువు అభ్యుదయ కవుల భావజాల పరిధి సుండి విముక్తమై, జీవితంలోని అన్ని రంగాలకు సంబంధించిన భావాలనూ, అనుభవాలనూ, ఆశయాలనూ, ఆకాంక్షలనూ, సంఘర్దణలనూ, సంవేదనలనూ వ్యక్తం చేయటానికి స్వేచ్చగా కవితా వివోయనంలో వివరించింది "జార్గాన్‌' సంకెళ్లను విదిల్పుకొని నవ్య కవితా శిల్పాన్ని, అభినవ పద బంధాలనూ, అనుభూతి శబ్ద చితాలనూ ఉడుపుల్లా ధరించింది. అభ్యుదయ కవితగా ఖండకావ్యం అవతారం చాలించి, మానవ జివితానుభవ సర్వస్వ వ్యక్తీకరణకు శక్తిమంతమైన సాధనంగా వునర్శవించింది. మొదటి దశకు వన్తుపరంగా, శిల్ప పరంగా ఏర్పడిన మృతిని దృష్టిలో ఉంచుకొని, తిలక్‌ తాను పునర్జన్మనిన్తున్న అభినవ ఖండకావ్య వస్తు శిల్పాఖివ్యక్తికి ఇక ముందు మృతి(పాయమైన అవస్థ ఉండదనే నిశ్చితాఖ్నిపాయాన్ని "అమృతం కురిసిన ర్యాతి'లో అనుమానం "లేకుండా, అక్షర రమ్యంగా (వకటించాడు. అదే శీర్షికను తన ఖండ కావ్య సంపుటికి శీర్షికగా ఉంచాడు. ఖండ కావ్య (వ్యకియా వికాసంలో అమృతంతో తడిసిన మార్గాన్ని తన పేరుతో పిలుచుకోడానికి మనకు అవకాశం కల్పిస్తున్నట్లుగా తిలక్‌ 'అమృతం కురిసిన ర్యాతి' అభినవ ఇల్పాభివ్యక్తికి, జీవిత పూర్జ్ణానురక్తికీ అక్షర (వతీక. ఆయనే చెప్పుకొన్నట్లు అ కవితతో "జెతయా(త్రావధంలో తొలి అడుగు పెట్టాడు. నిజానికి అ ట్రైత య్యాత ఏం చెప్పాలి" అన్న వస్తు స్పృవాను జీవితమంతా వరిచి, "ఎలా చెప్పాలి, అన్న %ల్ప స్పృహను కావ్య జీవితమంతా నింపిన ఖండకావ్య (వ్యకియది. ఇది అమృతం కాగిన (ష్యకియ. చైతన్య పరిధి విస్తరించిన [వ్యకియ, "అగ్ని జల్లినా అమృతం కురిసినా, అందం అనందం దాని పరమావధి”. కడచిన మూడు దశాబ్దాలుగా ఖండ కావ్యం పన్తు వరంగా రెండు పాయలుగా చీలి ముందుకు

5278 సాహిత్య చర్మితలో చరృనీయాంశాలు సాగుతున్నది. ఒకటి అగ్ని చల్లే పాయ. మరొకటి అమృతం కురిసే పాయ. అలాగే రభళనా ఇల్బ పరంగా కూడా రెండు శాఖలుగా విస్తరిస్తున్నది. ఒకటి అందంగా ఉండేది. మరొకటి ఆనందం అందించేది. అందంగా ఉండటానికి రచన శబ్దాన్ని ఎక్కువగా ఆలీంబనం చేసుకొంటుంది, అసందం అందెంచటానికి అర్జాన్ని ఆధారంగా చేసుకొంటుంది. శబ్జాశితమై న సౌందర్యం ఆధునిక కవితా రంగంలో శబ్బ చ్యతాలనూ, అర్జాశతమైన అనుభవకస్ఫోరక రచనం ఖావ చ్వితాలనూ ఆ్యశయించి తమ 1?ల్ప జీవితాలను సాగింఛటం ఈ అరవదశాబ్ధంలో స్పష్టంగా గోచరమౌతుంది. వస్తు పరంగా అగ్ని చల్లే పాయలో అభ్యుదయవాదుల్లోని సర్యపదాయ నిరసన, దిగంబర కవుల్లోని కుళ్లు సమాజం మీది కసి, ఏఫ్లవ వాదుల్లోని సాయుధమైన తిరుగుబాటు వైవిధ్యంతో కూడుకొన్న విస్పృతిని ఖండకావ్యానికి కల్పించాయి. ఈ మూడు రకాల కవులను నిరసించిన కవుల అధిక్షేపాలలో కూడా అగ్ని చల్లే లక్షణం గోచరిస్తుంది. అంకే పై మూడింటికీ మూలకందమైన మార్క్సిస్టు దృక్పథాన్ని నిరనసించే కవులలో కూడా త్వీవవాద ధోరణి ఖండకావ్యరచనలో _పకటితమైన దన్నమాట! ఏమైనా వడవ దశకంలో తెలుగు సాపిత్యం అడుగుపెట్టినరికి ఆరవ దశకంలో అకృతి తాలుస్తున్న మార్క్సిస్టు త్మీవవాద ధోరణి, మానవతా ధోరణి ఒక పరిపూర్ణ వికాస దశకు చేరుకొన్నాయని చెప్పవచ్చు. ఈ శతాబ్ది ఏడవ దశకంలో నంఘర్షణ రెండు వాదాల మధ్యనే కేందీకృతమై నది. ఒకటి -ఎా-మాల్క్స్‌ షిద్ధాంతం; రెండు - మానవతావాద సిద్ధాంతం. ఈరెండింటిలో ఏది గొవ్పది? వది మానవజాతి జీవన సమస్యలకు శాతియతమైన-పరెహ్క్మారాలను ఆందెంచగలుగుతుంది? అనే (పశ్నల మీద సిద్ధాంత రాద్ధాంతాలు సాగుతూనే ఉన్నాయి. అయితే మొదటిసారి తెలుగు సాహిత్య రంగంలో మార్క్సిజం కంటు మానవతావాదం గొప్పదనే భావం స్థాపింవబడటం ఏడవ దశకంలోనే ఆరంభమయింది. ఈ సంఘర్షణ ఇటు ఖండకావ్యంలోనూ, అటు ఆధునిక కావ్యంలోమా, ఆధునిక కావ్యేతివోనంలో స్పష్టంగా (వతిఫలించింది. ఎనిమిదవ దశకంలో ఈ రెండూ రెండు కావ్యేతివోసాల రూపంలో ఆవిష్కరించుకొన్నాయి కూడా. గుంటూరు శేషేం[ద' శళ్మ గారి "నా దేశం నా _పజలు" వివ్లవ వాద కొవ్యాభివ్యక్తికి ,ఫతీకగా వెలువడితే, సి.నారాయణ రెడ్డిగారి “వశ్వంభర' మానవతావాద కాపు రచనకు (ప్రతినిధిగా వెలువడింది. మానవతా వాదంతో మార్క్సిజంను పొందు కుదుర్చుకొని సమ్మగ మానవ వికానం కోసం సభ్య నమాజం సాగించే సామాజిక సాంస్కృతిక పోరాటాన్ని అవగాహన చేసుకొనకపోతే ఆధునిక కావ్యేతిహానం అర్థం కావటం కష్టం. ఈనాడు (పవంచంలో షూర్క్సిజం కంటె మానవతావాదమే (పబలమైనదని మార్క్సిస్టు మార్గాలలో పయనం చేస్తున్న రాజ్యాలలో వస్తున్న మార్పులే మనకు వ్యాఖ్యానం చేసి చెవుతున్నాయి. మేధావులు ఈ సత్యాన్ని విడవ దశకంలోనూ, ఎనిమిదవ దశకంలోనూ వేనోళ్ల చాటు తూనే వచ్చారు. వారిలో ఒక గొంతు వినిపించే మాటలివి “0 0%0 126 90400 960౦016 061676 926 సశజంయంలు ఓ 6 16108 9830390009 206 28 0లా 0౦౫80900110/ 001103000163 ౫6 ఏ0 290200826029 10౪2963 1౬ 818 టట 00100 కషం 1 616001 ఉం 0096654001 ఏం ౧౪116 206 ఉ+౪1122600 0£ణ06ల0) 247006 ౪ 028 0064008 1 [౯009 ఇట 16610 0 9821 0౯ ౧86౪1 10 ైలంయ్రై రేలుకూం 206 రేయజ)

ఆధునిక కావ్య జగత్తు... క్‌79 వెళ00 ం 6001016 0£ 406 ౦౧84110 206 కం 0౯౬1108 లఅ18909 ఇసంతి [8 0600 కరు 6520113004 9 ఈం 0గ4ం౧0, ౧1800016 ౦05 యయిిణ 911 001161 21101 06 $48664 *1ఆ6- 29 406 00110 26 ౧002008 19 €6 16008 01110000? 0€ 46 ౧660౧ 886 020 06 ౧౦౧౪౧౧06 0 1 10 88060314 6+16అ0 (0౯ 66 12364 0000 4 40 0 ౧064066 1 ఓం 0010020౧ ఇలంలుటం[ 0 )42రఢ3ట ఆ౫5017ట ౪10 6 10008 ౧464 6 0000010246 ఉల లం ఖర సంతం. 50, 0201202130 4100య: 10 06 416 ౧౧031 0011020 0180390000 0 0౪8 ౫20 1 19 ఉం 2861769515] 0౯46 124౪ 1210 4 (ఆ6రంట ౦లటుం/ ?[౧10300%0)/". గం ౧౫౦౧1 0౯00201001 -4ఉ ఇ4ిజులటబలు(06 0 ౨. 3౬. 22౧66 21064140 2109000) ౧౦౧౯ ప్‌లు310గ- 1964). మానవతా వాదం ఈ యుగంలో మేటి తత్త సిద్ధాంతమని పాండేగారి మాటలు (ధువపరుస్తున్నాయి.

మానవతావాదంలో మొదలు పేర్కొనదగినవి (ప్రాచీన (గీక్‌ మానవతావాదం, (ప్రాచీన భారతీయ ఆదర్శ మానవతా వాదం. (గీక్‌ మానవతావాదం రాజ్యవ్యవస్థ యొక్క అధివత్యాన్ని అంగీకరిస్తుంది... కాని, .-ఖాళతీయ ఆదర్శ మానవతావాదం ఆచార్య (పామాణికత్వాన్ని అంగీకరిస్తుంది. భారతీయ ఆదర్శ మానవతావాదానికి "అభయం" మూలకక్తి. 'స్యాతంత్యం'. కంటె "అభయం'” వేయి రెట్లు గొవ్పది. రాజకీయ సాంఘిక వ్యవస్థలో చెప్పబడేది, పాటింపబడేది “స్వాతం్యత్యం'. 'అభయం' మానవుని అంతర్భహిర్దగత్తులలోని నిర్భ్యయత్వాన్ని వ్యక్తం చేసే ఉదాత్త భావం. "అభయం లోమంది అవిర్శవంచేధే మానవత. ఉభయ జగత్తులలోనూ మానపుడు తాను. స్వతం్యతంగా, ఆధ్యాత్మికంగా సాగించే అన్యేషణనూ, సాధననూ, ఉద్యమాన్ని తెలిపేది మానవతావాదం.

మానవతావాదం రాజకీయ యాజమాన్యాన్ని లెక్కచేయదు. అయితే మానవజీవన విధానంలో మానవతాధర్మాల విలువలను వరిరక్షించటానికి తగిన వ్యవస్థను నృష్టించేందుకు హెచ్చరిస్తుంది. పరిస్థితులను వివేచించి తెలియచెవుతుంది. జీవిత సమస్యలను ధైర్యంతో, నిగ్రహంతో, శీలంతో, తాత్విక దృక్పధంతో ఎదుర్యానే-శక్తిర జాతికి వబోధిస్తుంది. నాగరక నిద్ధాంతాల (మార్క్సిజం లాంటివి వలన సమాజంలో కలిగే అనుభవంలోని వెలితిని పూరించి పరిపూర్ణం చేయగలిగిందీ, చేసేదీ మానవతావాదమే. నాగరక సిద్ధాంతాలు మానవతావాదంలో నమైక్యం చెందినప్పుడే వాటికి వరిపూర్ణత ఏర్పడేది. అందువలన మానవతావాదం పరిధి చాలా విస్సృతమైనది.

నాగరక భౌతిక మాసవతొవాదాలకూ, సాంస్కృతిక భాపతాత్తిక మానవతావాదాలకూ, 19,20 వ శతాబ్బులలో సాన్నిహిత్యం ఏర్పడింది. రష్యన్‌ విఫ్లవం, మార్క్సిజం భారతీయ స్యాతంత్యోద్యమం మీద (పభాపం వేశాయి. అయితే, గాంధీజీ ధానికి భారతీయ తాత్విక మానవతావాద వ్యక్తిత్వాన్ని కల్పించారు.- స్వాతంత్యోద్యమంలో ఆ మానవతా వాదానికే విజయం లభించింది. అయితే, స్వాతం్యత్యం వచ్చిన తరువాత ఖారత పభుత్వం గాంధేయ మానవతావాదాన్ని (కమంగా వదలి ఖౌతిక మానవతావాదం వైపుపస్తానం సాగించింది. దానితో సమస్యలను పరిష్కరించగలిగిన ఉదాత్త స్థాయి నుండి సమస్యలను కొని తెచ్చుకొనే (పమాద స్థాయికి దిగింది.

ఈ అంశాన్ని వ్యాఖ్యానిస్తూ డా!! ముదిగొండ వీరభ్యదయ్యగా రిలా అన్నారు. “గాంధేయ రీతిలోని మానవతావాదాన్ని దాని అర్థిక నైతిక పార్సాలలో (ఉపయోగించటానికి సరిపడే రాజకీయ

580 సాహిత్య చర్నితలో చర్చనీయాంశాలు చటాన్ని మనం విర్పరచుకొననే లేదు. ఇవేళ రష్యా చైనాలలోో 50, 60 సంవత్సరాలుగా మార్క్సిజం ఎలా _(పయోగింపబడి అది మార్పులకు లోనయిందో చూస్తే, మార్క్సిజం దాని (పాచీన రూపంలో ఇవేళ్లటి పవంచానికి సరివడేది కాదని అర్థమవుతుంది. రష్యా చైనాలలో మార్క్సిజం (పయోగించబడినట్లు మనదేశంలో గాంధేయ మానవతావాదం (వయోగింపబడి ఉంకే ఇవేళ అనేక నమన్యలు మన సమాజంలో తలెత్తి ఉండేవే శావు”.

“గాంధేయ వాదంలోని ధర్మ కర్సత్వ సిద్ధాంతం ఆచరింపబడనే లేదు. దాని ఆచీరణకు కావలసిన "మానవ నిర్మాణమే” జరుగలేదు. ఈ సిద్ధాంతం ఆదరణ సాధ్యం కాదనటం ఒక అలవాటయిపోయిం దీ రోజుల్లో. మరి అది ఎందుకు సాధ్యం కాదు? మనిషి మీద నమ్మకం లేకపోవడం వల్ల. వైయక్తిక ఆస్తి రాహిత్యాన్ని సామ్యవాద దేశాల్లో ఎట్లా సాధించారు? దమనకాండ చేత కాదా! స్టాలిన్‌ వంటి కర్కశ (పభువుల దురాగతాల చేత కిరోన్‌, బుఖారిన్‌, జినోలీన్‌, కామనెవ్‌, పంటి విస్త నాయకులనీ టుకొబెన్‌స్కీ, బ్లుచెర్‌, యుగొరెవ్‌ పంటి హార్షళ్లనీ, నిర్దాక్షిణ్యంగా నరికి పారేసి సాధించాడు! వీళ్లు కమ్యూనిజానికి వ్యతిరేకులు కారు - స్టాలిన్‌కు వ్యతిరేకులు స్టాలిన్‌ చేసింది బలాత్కారంతో చెరిఛి బిడ్డను కనడం లాంటిది. మానవతావాదం మానవునిలో వరివర్తన తెస్తుందా.

“జలపంతంగా సమాజాన్ని మార్చడం కన్నా ముందర మనిషిలో మార్చు తేవడం ముఖ్యం. మానపతావాదంలో పధానమైనది మనిషే. ఈ వాదం మనిషిని కేనలం అర్ధిక జంతువుగా అంగీకరించదు. మనిషిలోని నర్వ పార్వాలనూ మానవతామయంగా చేయడమే ఈ తత్తంలోన విశేషం. మనిషి సృుదయంలో, మనన్సులో మార్పు రానిదే సమాజంలో [కాంతి శాశ్వత (పాతిపదిక మీద రావడం అసాధ్యమని పవంచ చర్విత అనుక్షణమూ నిరూపిస్తునే ఉన్నది. (కొందరు మానవపతాకవులు- ఒక పరిశిలన (1987) పు. 3-4).

మానవతావాద రచయితలు మార్కును మానవతావాదిగా గౌరవిస్తారు. కాని, మార్క్సిస్టులు మార్క్సు సాహిత్య దృక్పథాన్ని రాజకీయ వరంగా వ్యాఖ్యానించి విలువలను నిర్హయించే వద్ధతిని గర్జిస్తారు. మార్క్సిస్టులు సూర్క్స్‌ మానవతావాదానికి అవచారం చేశారని నిరూపిస్తారు. మచ్చుకు & ఆర్‌.ఎస్‌. సుదర్శనంగారి మాటలు “మార్క్స్‌ గొప్ప మాసవతోవాది. వవ్లవకారుడుగా, కమ్యూనిన్స్‌ ఉద్యమ విజయం కోసం సాహిత్యాన్ని సాధనంగా నిర్దేశంచినవృటికి, కాలాతీతమూ నిత్యనూతనమూ, విశ్వజనీనమూ అయిన సృజనాత్మక సాపాత్యానికి ఆయన (వత్యేక స్థానం యిచ్చాడు. పోోమర్‌, షేక్స్‌పియర్‌, డాంకు, గెట ఆయనకు అభిమాన రచయితలు. వారి శవావ్యాలలోని మాటలూ, నుడులూ నూర్క్స్‌ రచనావ్యాసంగంలో సర్వతా దర్శన. మిస్తాయి. “సామాజిక నహ” కలిగిన సావాత్యంగా డికెన్స్‌, థాకరే, బాల్డక్‌ వంటి రచయితల నవలల్ని మెచ్చుకున్నాడు మార్క్స్‌. వాటిలో చార్మితక సామాజిక నన్నివేశాన్ని బహుముఖాల అవగాహన చేసుకునే అవకాశాన్ని దర్శించాడు. ఆ రచయితలు సోషలిస్టు రచయితలు కాకపోయినా నరే. ఉత్తమ సాహితీ (సష్టలుగానే పరిగణింపబడ్డారు. ఆయన దృష్టిలో వివ్లవఖావాలను వెదజల్లే రచనలు. సృజనాత్మకం కాకపోయినా, పచార సాహిత్యంగా వాటి విలువలను గుర్తించాడు మార్క్స్‌. పై మూడు రకాల

సాహిత్యాన్ని విస్పష్టంగా చేరు వేరుగా దర్శించాడు మార్క్స్‌. మార్క్సిన్టులు ఈ మూడు రకాల సాహిళ్యాన్నీ ఒకే పమాణంతో, తమ రాజకీయాలకు పనికి వన్తుందా లేదా అనే దృష్టితో చూచి,

అధునిక కావ్య జగత్తు... 581 మార్క్స్‌ మానవతావాదానికి అపచారం చేశారు. (నేటి సాహిత్యం సామాజిక స్పృహ (వ్యాసం) నమాలోచనం - ఆం.ప. సాహిత్య అకాడమీ _పచురణ (1980 )-వు.13). మార్క్సిస్టుల సాపాత్య దృళృధంలోని కొన్ని ముఖ్యాంశాలు ఆయా కాలాలలో త్మీవంగా చర్చలకూ, విమర్శలకూ గురి అయ్యాయి. ఆరవ దళకంలో 'సామాజిక స్పృహి, ఏడవదశకంలో “నిబద్ధత, ఎనిమిదవ దశకంలో 'న్తబ్ధత' విరివిగా చర్చించబడ్డాయి. జాతీయత అంతర్జాతీయతలు కూడా వాదోపవాదాలు లేవదీశాయి.. ఆరేడు దశక్షాలలోని రచయితలు కొందరు మార్క్సిజం ఉద్యమంగా సాగుతున్నన్వుడు అందులోని మానవతాన్పహ అంతరించి పోతుందన్న ఖావాన్ని స్వానుభవరీతో చ్మితించటం కూడా జరిగింది. వడవ దశకంలో "విఖ్లవం” రావాలని రచయిత లందరూ పరోక్షంగానో, (వత్యక్షంగానో అభిలషించినా “వివ్లవి స్వరూవ న్వభావాలలో మార్క్సిస్టులకూ, మానవతాతాదులకూ తీవమైన అభ్మిపాయ భేదాలుండేవి. అంతేకాదు మార్క్సిస్టులలో కూడా అనేక, (గూవులు వివిధ రకాలుగా విష్లవ రూపాన్ని నిర్దేశంచాయి. ఈ విభిన్న స్వరాలు ఖండ కావ్యాలలో (వతిధ్వనించాయి. ఆధునిక కావ్యానికి వస్తు గౌరవాన్నీ, స్వరూప స్వభావాలనూ సంతరించి పెట్టాయి. దాదావు యాఖై యేళ్లుగా తెలుగు సాహిత్యంలో మార్క్సిస్టు ధోరణి తన అస్తిత్వాన్ని నిలువుకొంటున్నది. అయితే, అది (కొత్తదనం కొంత తెచ్చింది; (కొత్త చూపును సమాజానికి ఇచ్చింది. కాని అశాంతిని, అవ్యవస్థతను మిగిల్చింది. ,_కమంగా రచయిత తన అస్తిత్వాన్ని కోల్పోవటం గమనించాడు. అందువలన రాజకీయమైన అజమాయిషీని రచయితలు కొందరు తిరస్కరించారు. సిద్ధాంతాన్ని నమ్మినా రాజకీయ నాయకత్యానికి దాసోహమన లేమని తిరగబడో (వజాస్వామిక వ్యవస్థను మన్నించి సాహిత్య గౌరవాన్ని పరిరక్షించే అభ్యుదయ వాదులు కొందరు తఛలయెత్తారు. మార్క్సిజంను మానవతావాదానికి ఫోషకంగానో, నమ్మ్యగ మానవ వికాసానికి ఒక 'మజిలీ లాగానో భావించి మానవ నాయకంగా సాహిత్య (పస్టానం సాగించే అభ్యుదయ మానవళఠా వాదులు కొందరు ముందుకు వచ్చారు. వీరిలో కొందరు మేమూ విఫ్లవరచయితలమనే పేర్కొంటారు. వీరంచరూ ఒక వైపు మరొకవైపు భౌతిక వాదం నుండి అధ్యాత్మిక వాదం వరకూ మానవతా వికాస దశలను మన్నిస్తూ విశ్వమానపతా వాద ధోరణులను భారతీయ తాత్త్విక మానవతా దృక్పధంతో సమన్వయింముకొనే -మూనవతావాదులూ ఉన్నారు. ఇలా ఏదైనా ఒక దృక్పథాన్ని (వసరించే కవులే ఆధునిక కావ్యాలను గానీ, కావ్యేతివోసాలను గానీ రచించటానికి యత్నించారు. మార్క్సిజం మనిషి సమస్యలను తీర్చే పరివూర్ణ (పస్థానం కాదని నపంచం తెలుసుకొ(౦టు)న్నది, మానవతావాద శిఖరాల నెక్కాలని కలలు కంటున్నది. ఈ ఇలకూ ఆ కలకూ మధ్య మనిషి జీవితం ఒక (పశ్న పరంపర. అందుకే అధునిక కావ్యం ఒక ఆనంద కోశంగా ఆచీర్భవించలేదు, (పశ్నోపనిషత్తుగా (వభవించింది! (ఆదివారం అంధపభ : 20.5.1990)

113 మానవేతివాన మవాోకావ్యం అధునిక కావ్యాలూ, కావ్యేతివోసాలూ (పశ్నోవనిషత్తులుగా _,పభవించటం (పపంచ భాషా సాహిత్యాలన్నింటిలో సర్వ సామాన్యంగా గోచరించే సాహిత్య పియా స్వభావం. 201 కలంకిం మాటల్లో * "06 గ0గ66గ ౧4550, .... ౦5౮3 16 001 60 19241088 ఇగుంక్‌ జం 6100011666 0 16 2106 (0౧ ౬176 & రేంగుం1676 2000౪801 02 1బలటక్‌ ౧10 6 016 0123516, *0100 *20 లధైల466 (0 1071646 ఇ9%లం, 413 0౧6 గ౦6౦ 2 గు210/ 1160116 56 0€ ౧6ట౮000"”. ౧16 ౮125310 (2934): ౧౦16020: లగటయంి -4ఉ0 ఉంరగ0పై01029)/ 606664 0 ౪7.5.560221200220 (1989-0.889 ఈ లక్షణం '“విశ్వంభర'లో విస్పష్టంగా గోచరిస్తుంది. డాక్టర్‌ సి.నారాయణరెడ్డి గారి కవితా (పస్థానంలో “భూమిక' మొదలుకొని ఒక పెద్ద మలువు కనపడుతుంది. మానవ వికాసాన్ని ఐతిహాసిక దృక్పధంత్తో కావ్య స్పృహతో చ్వితించాలన్న వయత్నం ఈ అభినవ దృక్పధం. "భూమిక ఈ దృక్పధంతో వెలువడిన _[పధమ (1పయత్నం. “విశ్వంభర షలిణత వయోగం. సాహిత్య _ప్యకియలలో కావ్య మార్గం జీవిత రామయణీయకాన్ని చిితించేది. ఇతివాన మార్గం జీవిత పరమార్డాన్ని వివేచించేది. పురాణ మార్గం సృష్టి రహస్యాలను (పతీకాత్మకంగా (వపంచించేది. మానవతా వాదాన్ని ఆదర్శంగా పెట్టుకొని రచనలు చేస్తున్న నమకాలీనాంయధ కవులలో నారాయణరెడ్డి గారికి, వారు “విశ్వంభర'లో _పపంచించిన ఐతివోసిక స్పృహ, ఒక (వత్వ్యేకస్టానాన్ని కల్పించి పెడుతున్నది. "ఆది ఉందా ఈ జగత్తుకు, ఆది ఉందా (పతి నరిత్తుకు? ఆది ఉందా ఓం్యకియామయ, నాదబిందు కిశాపోకుత్తుకు? ఏది ఆది? పునాది ఏది? మంచుగడ్డల విహ్యలించిన మానవతకూళొ అనే చింతనతో "భూమికి పారంభమౌతుంది. ఈ (పశ్న పురాణ _ష్మకియకు పునాది. "భూమికిలో కవి దర్శించిన మానవుడు “ఆరిపోని పరిణామ జ్యోతి, "భూమికలో" మానవుని వరిణామ శీలాన్ని చ్వితించిన నారాయణరెడ్డి గారు "విశ్వంభర'లో ఆ పరిణామ తత్త్వాన్ని సమీక్షించారు. ఐతివోసిక మార్గంలో పురాతత్వ చింతనం _పష్మకియకు పరిణత రూపాన్ని (వసొదిన్తుంది. అందువల్లనే “భూమికి కు “విశ్వంభర' విశ్వరూపంలాొ దర్శనమిన్తుంది. "నేటి పపంచం పరిణామ వాదాన్ని అంగీకరిస్తోంది. మానవతత్వాన్ని అ దృష్టితో అన్వేషిస్తున్నది. విజ్ఞానలోకం ఈవస్థానంలో వివిధ దర్శనాలను సారిస్తున్నది. వాటిమధ్య తర్జన భర్చనలు (పపంచ మేధావి వర్గాలలో ఉన్నాయి. భౌతిక వాదానికీ, తాత్విక వాదానికీ, హేతువాదానికీ, అధ్యాత్మిక వాదానికీ, ఆస్తిక దర్శనాలకూ, నాస్తిక దర్శనాలకూ, ఆ రెండింటినీ పతిఫలించుకొనే అస్తిత్వ వాదానికీ మధ్య సంఘర్షణ సాగుతున్నది. ఇవన్నీ మానవసమన్యలను వరిమ్కరించే బదులు మానవేతివోసంలో ఎన్నో నమన్యలను, (పశ్నలను కల్పిస్తున్నాయి. (పశ్నల పరిష్కారం

మానవేతివోస మవోకావ్యం 583 కోసం అన్వేషించే ఆధునిక పస్టానమే ఆధునిక కావ్యాలనూ, కావ్యేతివోసాలనూ (వశ్నోపనిషత్తులుగా రూపొందిస్తున్నది. నారాయణ రెడ్డిగారి “విశ్వంభర అటు వంటి _వళ్నోపనిషత్తులతో తెలుగులో తొలివలునలో నిలిచేది.

మానవత్వ దైవత్వాలను విడివిడిగా దర్శించే ద్వైతం నుండి ఏకత్వంగా అనుభవించే అద్వైతం దాకా సాగిన మానవజ్ఞాన (ప్రస్థానం “విశ్వంభరిలోని తాత్త్విక చ్యూతం. “మనిషి సాధన (తిముఖం

• కళాత్మకం, వైజ్ఞానికం, అధ్యాత్మికం. ఈ సాధనలో అడుగడుగునా ఎదురు దెబ్బలు. క్షతుడైనా మనిషి తిరోగతుడు కాలేదు. '“విశ్వంభరి కావ్యరచనకు నాలో గీసుకున్న రేఖా చ్మితమిది” అని నారాయణరెడ్డి గారు కావ్య పస్తావనలో పేర్కొన్నారు. కళాసాధన హృదయ నంబంధి; వైజ్ఞానిక సాధన బుద్ది సంబంధి; ఆధ్యాత్మిక నాధన ఆత్మసంబంధి హృదయానికి కామం ఊపిరి;

. బుద్ధికి -ఖున్వేషణ అయువు; అత్మకు అమృతత్వం ధ్యేయం. కామం సౌందర్యాన్ని సాధిస్తుంది. బుద్ధి సత్యాన్ని గవేషిస్తుంది; ఆత్మ ఇవాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. నత్యం, శివం, నుందరం మానవజీవిత సాధన [ఉతయం. ఈ సాధనను భావించటం, దర్శించటం, చ్యితించటం ఎంత తాత్వికమో అంత కళామయం!

ఈ సాధనకు మొదలెక్కడ? అనే _పశ్నకు సమాధానమే ఈ కావ్యానికి పారంభం.. కాని, అది నమ్యగమైన సమాధానం కాదు. దాక్టర్‌ నారాయణరెడ్డి గారు ఈ మానవేతివోసానికి అదిగా బైబిల్‌లో చెప్పబడిన ఆడమ్‌ ఈవ్‌ కధను ఎన్నుకొన్నారు. పేర్లు చెప్పి వస్తువును వ్యక్తి నిష్టం చేయకుండా పతీకాత్మకంగా చెప్పి విశ్వజనీనతను వెలార్భారు. “ఇతివృత్తం - తేదీలతో నిమిత్తం లేని, పేర్లతో అగత్యం లేని మనిషికధ” గా నడపాలని వారి వతం. ఇది అసిధారా వతం. ఐతివోసిక నృహతో నిర్వహించే వన్తువుకు 1పతీకాత్మకతను నంవదింపచేయటం అధునిక కవిత్వంలో అ్యగగాములు అందుకొనే ఇల్ప (స్థానం. దాన్ని కావ్యషుంతా నిర్వహించటం ఒక (వస్హాన కర్త చేపే (వయోగం.

ఆదిమానవుడు శుద్ధ.ైతన్వ' రూపుడు, దైవత్వానికి వతినిధి. అతని చుట్టూ అద్భుత పరిణామ మూర్తి సుందర పకృతి. అతని శుద్ధ చైతన్యంలో స్పందించిన (పథమ వికృతి సౌందర్యరతి. అది అనాసక్తం, ఆలోచనా మధురం. ఆరతిని భోగభూమికి దింపింది (స్తీ పుంనయోగ రూపమైన (పణయం. దాన్ని వపతనమంటుంది దైవత్వం; (బతుకు తియ్యదన మంటుంది మానవత్వం. అమృత ఫలం ఆనందయోగ మంటుంది డ్రవత్వం; అది జీవిత ఫల మంటుంది మానవత్వం. దైవత్వాన్ని మానవత్వంగా మార్చేది అహంకారం. అవాంకారానికి అది బీజం కామం. నిరహంకార, నిర్మోహ, నిష్కామ సాధనం దైవ్యపకృతి లక్షణం. దైవత్వం సాధించేది అమృతత్వం; మానవత్యం' సాధించేది సంస్కృతి. ఆది దంపతులు (ప్రణయ ఫలాన్ని తిన్నారు. వికృతినే (పకృతిగా భావించారు. దైవత్వం ఎలుగెత్తి పశ్నించింది. మానవత్వం ఎదిరించి పలికింది.

“తెలుసా! శాసనధిక్కొరానికి ఫలితం;”

"తెలుసు మట్టిలో మొలకెత్తే మరో జీవితం”.

“అ జీవితానికి అనుక్షణం మృత్యుభయం”.

584 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు “ఆఅ మృత్యువు కోరలతో ఆడుకోవడం మాకు *వియం”. “అయితే వెళ్లిపో మట్టి మనిషీ! ఆ మట్టిలోకొ “అలాగే వెల్లి పొంగిస్తాను ఆ మట్టిని నింగిపైక్‌ “అందాకా వచ్చిందా నీ అహంకృతి?” “అక్కడే మొదలౌతుంది మూనవ సంస్కృతి” ఇది “విశ్వంభర' కావ్యంలో ఉపనిషత్తుగా చ్నితింవబడిన మానవేతివోస (ప్రారంభోదంతం. కవి (పతిభకు వతాక స్థానం. మట్టిని బంగారంగా మార్చి, మృత్యువులోనుంచి అమరత్వాన్ని పిండాలని మానవయత్నం, నూర్యుని ఉదయాన్తమయాలలోని తత్త్వం మనిషికి ఆశాకిరణం. "ఆత్మరక్ష అతడు నేర్చుకొన్న “ఆదిపాఠం”, అతని కది 'మృత్యుహత్యకు మూలపీఠం”. "విశ్వాన్ని అఆత్మీకరించుకొని అవరించాడు మనిషి. మనిషి నాదరూపుడని (వథమ దర్శనం. నాదం నుండి సౌందర్యాన్ని” గానంగా పిండాడు మనిషి. నాదాత్మ రాగాత్మగా మారింది. ఖావం భాషగా పరిణమించింది; భాష పాటగా జాలు వారింది. పాటలో పకృతికి _పతిసృష్టి కనపడింది. దానికి రూవ మాధుర్యాన్ని వర్జచ్వితంలో రూపొందించాడు మనిషి. స్వప్నాలను కిల్బాకృతులుగా మలచుకొన్నాడు, మనిషి తన హృదయ (పస్థానంలో లలిత కళాచైతన్యాన్ని వెలార్చి అభినవసృష్టికర్తగా మారాడు. “మనిషి మనస్సు చూసుకుంది, తన నీడను అగణ్యరూపాలుగా, రసాహంకృతి కూర్చుకుంది, రక్షిని చైతన్య కోశాలుగా. అని నారాయణరెడ్డి గారు మానవకళా (పస్థానంలో రసాహంకృతి సాధించిన (పగతిని సూక్తి మౌక్తికంగా (పపంచించారు. మనిషిలో చైతన్యం జ్ఞానబీజం. దాని నుండి మనెశ్శక్తి తేద్యవించి తరువులా పెరిగి శాఖలు చాచింది. మనస్సే మానవ సంన్కృతికి మూలం. అది "తెల్లగా నవ్వందా, తెరచావ అెత్తే జ్యోత్న్సా శరత్తులు; నల్లగా నవ్విందా, నాగఫణాలెత్తే విషమర్యాతులు”' పచ్చగా నవ్విందా, వగుళ్లు వారిన నేలలో పల్లవ జయంతులు; ఎరగా నవ్విందా, వె్యరెత్తి అరిచే రుధిర ,సవంతులు” ఈ మాటలు వింటూంకే “మన ఏవ మనుష్యాణాం కారణం బంధ మోక్షయోః అనే వేదాంతుల వాక్యాన్ని ఆధునికంగా వ్యాఖ్యానించినట్లనిపిన్తుంది. అది సర్వమానవేతివాస మూలనత్యంలా గోచరిస్తుంది. రాజర్షి (బహ్మార్షిగా మారాలని చేసిన రాజసయత్నంలోనూ, తృప్పా మూలమైన దుఃఖానికి హేత్తువును గవేషిస్తూ జ్ఞానన్మేతం సాగించిన (పస్థానం లోనూ, _పపంచాన్నంతా పిడికిలిలో చిగించాలన్న అహంకారం చేసిన లోభజైైత య్య్మాతలోనూ, రక్తాఖిలాన్నాన్ని కోరి రణరంగంలో పోరి రాశ్రాత్మ సందర్శించి అపింసా జ్యోతిని వెలిగించిన ధర్మ చక _పవృత్తిలోనూ, జ్ఞాన ద్వారం తెరిచిన నేరానికి శిక్షగా విషప్మాత నందిస్తే అమృతంలా ఆరగించిన వివేక వీచికలోనూ, “నెత్తిమీద ముళ్ల కిరిటంతో నిలువెల్లా నాటిన మేకులతో ఆత్మాహుతి చేసుకొన్న కాంతికిరణ పసారం'లోనూ,

మానవేతివోన మవాోకావ్యం 585 రచయిత “'నవ్యమానవతకు అఖండ దీపికలిను చూపించారు. ఈ చైతన్య ధారల్లో ఒక విశ్వామితుడు, ఒక బోధిసత్వుడు, ఒక అలెగ్దాండర్‌, ఒక అశోకుడు, ఒక స్మోకటీన్‌, ఒక ,కీస్తు మన మనో నేేతాలకు గోచరించవచ్చు, కాని, వారెవ్వరూ వాచ్యంగా రీకావ్యంలో; (వగతి వతీకలుగా (వతీయమానులౌతారు. మానవేతివోసంలో మనిషి తాను చేసిన అహంకార (పన్థానంలో ఎదురుదెబ్బలు తిని, అధ్యాత్మిక జ్యోతిగా మారిన అమరఘట్టాలవి. వారిని వ్యక్తులుగా అరాధించటం కంకు స్వీయ (వస్థాన శక్తులుగా దర్శించి ఉపాసించటం మానవ ధర్మమని ఈ కావ్యం వ్యంగ్యంగా ఉవదేశిస్తున్నది. హేతువాదానికి జ్ఞాననేేతం తెరిపించి మరాక వశ్నోవనిషత్తును వినిపిస్తుంది కావ్యం.

“ఎందాకా ఈ నడక? - ఈ అడుగు సాగిందాకా

ఎన్నాళ్లు సాగుతుంది అడుగు? -ఎదురుగా లోయ నిల్సిచేదాకా.

విమంటుంది ఈ లోయ? ఈడ్చుకుంటుంది అగాధం దాకా.

విమౌతుంది అ పైన? - ఇది (పశ్నగా మిగిలిన పశ్న”,

(వకృతిని జయించానని అహంకరించే మనిషికి మృత్యువు ముడి వివృలేని ,నమన్వ. జీవిత పరమార్ధ మేమిటని (వశ్నించుకొంకే. సమాధానం ధొరకని _పశ్న. ఈ (పశ్నలతో సతమతమయ్యే మానవత సుననులో తిరిగే సుడిగుండాలు-

“జనం లేని స్థితి ఉంటుందా? - గమనం లేని గతి ఉంటుందా!.....

అమృతత్వం పైన ఉంకేు, అవని కుంటుందా చావు దిగులు?” మృత్యువును సత్యంగా గుర్తించే మానవత్వం అమృతత్వం ఉంటుందని అనుభవించలేకపోతున్నది. మానవత్వానికి, అమృతత్వానికి అడ్డంగా నిలిచింది అహంకారం. అహంకారం చేసే భౌతిక జిజ్ఞాస విజ్ఞాన శ్వాస్తం. దానితో మనిషి “అగోచరంగా పడి వున్న అబుగర్భంలో పొదిగి ఉన్న, విశ్వతత్వాన్ని గుప్పిట్లో బిగించి, అశ్వ (కీడ లాడుతున్నాడు”. ఈ (వస్థానంలో మనిషి ఎంతో దూరం సాగాడు. అయినా, అతనికి [పకృతి పనన్నమౌతున్నదే కాని, దాని వరమార్థం [వత్యక్తం కావటం లేదు. అక్కతి స్వభావం తెలుస్తున్నదే కాని, అత్మ చైతన్య తత్త్వం అనుభవానికి రావటం లేదు. ఎంత (వగతి సాధించినా ఏదోపశ్న మిగులుతూనే ఉంది; ఎదురు దెబ్బ తగులుతూనే ఉన్నది.

“వయనంలో పిలుస్తున్న మైలురాళ్లు

పాదాలకు (వశ్నార్థకా లొతున్నాయి”. అణుశ్యాస్త యుగంలో జీఏంచే మనిషికి కూడా (పయోగాల కందని (పశ్నలు ఎదురౌతున్నాయి. ఆదీ, అంతూ చూస్తేనే కని అహంకారం ఆగదు. అ అది వది? అ అంతు ఏమటి? మరలా మరొక (పశ్నోపనిషత్తు.

“దృష్టికందని సృష్టి ఉందేమో! సృష్టికందని దృష్టి ఊందేమో?

వాక్కు కందని అర్హముందేమో?' మనను కందని భావ ముందేమో?

586 పౌహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు వ్యక్తిని అవరించే శక్తి ఉందేమో? శూన్యాన్ని చితించే చైతన్యముందేమో? ఉన్నట్టే ఉంది - ఊగింది ఇరస్సు పరవశించింది; ఉన్నట్టే ఉంది - మోగింది శరీరం పరిస్పందించింది. ఆధునిక మానవుని దైవత్వం అనుమాన _పమాణం, మానవత్వం అనుభవ (_పమాణం. "మనిషి జీవితం అనుభవాంకితం”. దైవత్యం సర్వభూత నమత్వాన్ని కోరుతుంది. దాన్ని గతి తార్కిక భౌతిక సిద్ధాంతానుసారంగా సాధిస్తానంటుంది మార్క్స్‌ (పస్థానం. మానవులలో మాధవుణ్ణి దర్శించే ఆధ్యాత్మిక దృష్టితో సాధిస్తానంటుంది గాంధేయ (వస్థానం. ఒక వైపు హత్యాగహం వల్లా. మరొక వైపు సత్యాగహం వల్లా కార్యసాధనం చేసే మార్గాలవి. కాంతి కోసం సాగించే సంస్కృతి (పస్థానంలో మృత్యుభయం నేటికీ వెన్నాడుతున్నది; భౌతికంగా ఆర్థికంగో నమత్వరో సాధించటం నేటికీ ఒక (పయోగంగా సాగుతోంది; దాన్ని మట్టిలో వండించాలంకు ముందుగా దానిని తన మనసులో పండించుకోవాలి. మట్టిలోని ఎత్తు వల్లాలను* నమం చేయవచ్చునేమో కాని, ఆధునిక మానవుని మనస్సులో ఉన్న ఎత్తు పల్లాలు సమం కావటం లేదు. మట్టి కంకు ముందు మనసులో సమత రావాలి! కళ దాన్ని సాధిస్తుందా? విజ్ఞాన శ్యాస్తం దాన్ని సాధింన్తుందా? ఈ రెండూ విఫలమయ్యాయి. మిగిలింది ఆధ్యాత్మికం.- దాని మీద ఆధునిక మానవునికి అస్తిత్వబుద్ధి లేదు; అచంచల విశ్వాసం లేదు. భక్తి లేని శక్తిగా మారాడు నేటి మానవుడు. పెరగటం తెలిసినంతగా విరగకుండా నిలవటం తెలియటం లేదు. విరగటం పరిణామమని సమాధానపడినా మనిషికి వశాంతి లేదు. దానికి కారణం అహంకారం. దాన్ని దైవత్వం మరలా (పక్నిస్తొదె. “పరమాణువుల ఇరస్సుల్లో చొరబడి పరికించిన సత్యాల పరమావధి వినూత్న చైతన్య సృజనమా? విశ్వసృష్టి విధ్యంసన? ఎంత పచ్చగా వెలుగుతున్నది ఇన్నాళ్లు నీవు పెంచిన సంస్కృతి నహమానవ హావనంలో సహజివన దహనంలో” ఈ (పశ్నకు “మనిషి చలించ లేదు; మౌనాన్ని వర్షించాడు; మాటలకందని (శుతిలో మనస్సుతో 'ఘోషించాడు”. “విశ్వంభర” కోవ్యం ఈ (పశ్నతో ముగుస్తుంది. మౌనాన్ని వర్షిస్తూ నిలిచిన మనిషి తనెవరో తనకు తెలియని వి (అ) జ్ఞాని. నేటి మానవ సంస్కృతి విచికిత్సకు పరాకాష్ట. (పగతి ,పస్థాన .పథాన్ని వివేచనకు వదిలే మానవతావాదంలోని మవోపర్వతమంత (వశ్న! (వశ్నతో మొదలై (పశ్నతో ముగియటం ఈ కావ్యంలోని కమనీయ శిల్పం! (పశ్న అన్వేషణకు (పారంభం; ఆధునిక కవితకు సంకేతం. ఆధునిక కావ్యం గొప్పదనటానికి (పమాణం అది ఎన్ని (పశ్నలు వపఠితలో రేకెత్తింప జేసిందనే గానీ, ఎన్ని ,ఉపశ్నలకు సమాధానం

మానవేతివోన మవోకావ్యం 587 చెప్పిందనేది కాదు. (వశ్నించటమే (వగతికి చి్నామనే భావంలో నుండి “కొత్త ఉదయిస్తుంది. (కొత్త దేదైనా అధునికమే. అది ఉత్తమం కాకపోవచ్చు. భవివ్యత్తులో అది జగతికి మేలు చేయవచ్చు; లేదా కీడు చేయవచ్చు. అయితే ఆధునిక కావ్యం *పశ్నతో మొదలు కావటం తేలికే కాని, (వశ్నతో ముగియటం మ్యత్తం దాని ఘనత! ఆ చివరి పశ్న ఆధునికతను గురించి ఆధునికంగా ఆలోచించటానికి ఆరంభింవచేయాలి కాని, అధునిక జీవితంలా చివరకు (వశ్నార్ధకంగా మిగిలిపోరాదు!

(అదివారం అంధృ్యవభ : 27.56.1990)

112 ఆధునిక కవితకు ఆయుస్సూూతం భావచ్నితం “ఈ యుగాన్ని “మినీకవితాయుగం" అని అంటాను. ఎందుకంకే కవితా సారాంశాన్ని కొద్ది పంక్తుల్లో యిమిడ్సి కవితలో ఓ స్పార్కు చూపించే ఈ మినీకవిత సాహిత్యంలో (_పధాన 1పష్యకియ అయింది. కొంతమంది - దీన్ని ద్వేషించినా, అనహ్వించుకుంటున్నా, కూకటివేళ్లతో ఈ (ష్మకియను రూపురేకలు లేకుండా లాగి పారెయ్యాలనుకుంటున్నా ఈ (ష్మకియ నానాటికి రూపం చెందుతూనే ఉంది. కొత్త పోకడలు నేర్చుకుంటూనే ఉంది...నేడు కొత్త రూపురేఖలతో సాపాతీ (1పవంచాన్ని పరిపాలిస్తాంది”. డ్రి “కొల్లూరి సూర్యనారాయణ మూర్తి (నా మాట: మినీ కవితా విప్లవం (1980) పు.22-23. ఆధునిక కొవ్యేతివోస యుగమని నేను ప్యవహరిస్తున్న కాలాన్ని అంకే దాదాపు 19/75- 1985 నడిమి కాలాన్ని మినీ కవితాయుగ మని పిలవాలనే _పతిపాదన శ్రీ "కొల్లూరి" చేశారు. ఈ అభ్నిపాయాన్ని శ్రీ యుతులు అద్దేపల్లి రామమోహనరావు, రావి రంగారావు మొదలైనవారు నమర్థించారు.. "కొల్లూరి" సంపాదకత్వంలో వెలువడిన "మినీ కవితా వివ్లవం"కు అద్బేపల్లివారు ఇ4 విష్లవానికి గగీ2జు/ ఆహ్వానం” అనే విలువైన పీఠిక (వాశారు. దానినీ, మరికొన్ని వ్యాసాలనూ కలిపి ఆ తరువాత ఒక పుస్తకంగా (పచురించారు.. “మినీ కవిత అనే పేరుతో (1980 నవంబరు). ఆ (గంధానికి ముందు మాటగా ఒక “చిన్నమాట (వాన్తూ అద్దేపల్లివారు -”కవితా (ప్య్రియాపరంగా చూస్తే, ఈ కాలాన్ని మినీ కవితా యుగం అనాలి” అని (ధువీకరిందారు. మినీ కవితా (ష్మకియను గురించి శాస్త్రీయమైన దృక్పథంతో విలువైన విమర్శ వెలియించిన వారిలో అద్దేపల్లి రామమోహనరావుగారు అ(గగణ్యులు. మినీ కవిత యొక్క ఆవిర్భావ వికొసొలను గురించి ఎన్నో వాస్తవాలను వారు తమ వ్యాసాలలో _పకటించారు. ఈ కాలపు (పధాన (వథక్రియగా మినీ కవితను (పతిపాదించారు. “4970 (ప్రాంతాల నుండే మినీ కవిత్వ చాయలు అక్కడక్కడ రూవుదిద్దుకుంటున్నా అదొక వెల్లువగా రావడం 1975 (పాంతాల నుండి జరిగింది. సుమారు 70 నుండి 75 దాకా విప్లవ కవిత్వం తన సిద్ధాంతాల్ని త్మీవంగా విసృతంగా (వచారం చేసింది. నూతన నిద్ధాత వ్యాప్తి నమాజంలో గొప్ప వికాసాన్ని తెచ్చింది. 75 వచ్చేటప్పటికి ఇక అంతటి త్మీవ వ్యౌప్తికీ అవసరం పోయింది. ఇక ఆ నిద్ద్ధాంతాలు సంఘంలో ౪0% చెయ్యడమే జరుగుతుంది. పతి నూతనమైన భావ వ్యాప్తికీ ఇదే సూతం వర్తిస్తుంది. కొత్త భావాలు వెల్లువగా వస్తె (పజలందరి దృష్టినీ ఆకర్షిస్తై ఆ తీవత నంఘం మీద మ్యుద వెయ్యగానే చల్లబడుతుంది. అంటే ఆ ఖావాలు నంఘంలో వేళ్లు తన్నుకుని [క్రియాత్మక చర్యల్ని వెతుకుతూ ఉంధై. త్వ్యీవత తర్వాత కూడా ఆ భావాలు చెప్పబడవచ్చు. కాని, అది అ కాలపు పధాన బైతన్య రేఖగా ఉండదు. అలాగే 75 దాటిన దగ్గిర నుండి 'విరసం' పధాన రేఖగా ఉండటం సన్నగిల్లింది. రాజకీయ సిద్ధాంత మొక్కకు పధానమైతే, అ కవిత్వం ,[వజాసామాన్య సమస్యలకి దూరమౌతుంది.

ఆధునిక కవితకు ఆయుస్నూ(తం భావచ్వితం 589 యువకవుల్లో నమన్యల్ని వర్డించాలనే తపన ఎక్కువయింది. త్వీవమైన నమాజ వాస్తవికతను చెప్పాలి. పైగా నినాద 1పాయత్వమూ, సిద్ధాత బాహుళ్యమూ, అనావశ్యక విస్పృతీ గల వచన కవితలో ఒక )4000100)/ కూడా విర్చడిందనవచ్చు. యువకవులలో కవిత్వం మీద అభిలాష రానురానూ బాగా ఎక్కువయింది. అనంఖ్యాకులైన యువకులకి తమలో ఉరికే భావాలకి 06 కావాలి. (వతి యువకవీ సుదీర్ణ కవిత రాయమంటే రాయలేడు. మనస్సులో చెలరేగిన (వతి 230 నీ 000 గా అనువదించే అవకాశం కావాలి. ఈ వాతావరణంలో నుండి మినీ కవిత వెల్లువలా, ఉప్పెనలా ఉరికి రావటం _పారంభమయింది. గుండెలో రేగే పతి మెరువునీ కవిత్వంగా చెప్పే అవకాశం రావడం యువకవుల సంఖ్యని అనంతంగా పెంచేనింది. ఈ విధంగా వచన కవిత తర్వాత మినీ కవిత (పధాన రూపంగా పజల ముందు నిలిచింది. “సామాజిక చైతన్యమే కాక, సౌందర్యం, ఆత్మావలోకనం, (పకృతి, అనుభూతి ఇత్యాది అనేక విషయాలు మినీ కవితలో వర్ణించబడవచ్చు. ఈ స్థితి ఎప్పుడూ ఉన్నదే. వద్యాలు, పాటలు, వచన కవిత మొదలైన అన్నిటిలో ఈ వన్తు వైవిధ్యం ఎప్పుడూ ఉంటుంది. కాని, ఒక్కొక్క కాలంలోని పధాన రేఖని మ్మాతమే గమనించి అది ఆ కాలపు జీవనాడి అని పిలుస్తాం. ఏ రూపం తన సమకాలీన చైతన్యాన్ని పూర్తిగా (వతివింబిస్తుందో, దాన్ని ఆ కాలపు (పధాన [వ(కియగా పేర్కొంటాం. ఈ కాలపు (పధాన ృవ్యకియ మినీ కవిత. (మినీ కవిత పు. 23- 25). అద్దేవల్లివారు వధాన (వ్యకియి అనే వదాన్ని అఆ కాలపు (వధాన చైతన్య రేఖ గా ఊండే వ్మకియ అనే అర్ధంలోనూ, రచయితలలో ఎక్కువమంది మక్కువతో రచిస్తున్న (వ్యక్రియ అనే అర్ధంలోనూ వాడారు. 1975 నుండి “విరసం _పధాన రేఖ కాదనీ, రాజకీయ సిద్ధాత సంబంధమైన పన్తువు కవిత్వాన్ని శాసించటం (కమంగా తగ్గిపోయిందని, మానవ జీవితంలోని విభిన్న కోణాలను, వివిధాంశాలను కవిత్వం తనలో _పతిఫలింపచేయాలని అకాంక్షిస్తున్నదనీ, సమాజంలో వాస్తవంగా గోచరించే ఎన్నో నమన్యలను మెరుపు కవితలుగా వెలయించాలని యువకులు ఉత్సావాంతో ఉరకలెత్తారనీ, యువకుల్గందరూ సుదీర్ద కవితలు 1వాయలేరు కాబట్టి మినీ కవితలు [ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చాయనీ, అవ జీవితంలోని అన్ని రంగాలకు సంబంధించిన సమస్యలనూ వ్యక్తీకరించటానికి తోడ్పడ్డాయని అందువలన మినీ కవిత ,వధాన (వ్యకియ అని వారి వాద తాత్పర్యం. ఇందులో రెండంశాలు నష్టం. రాజకీయ పరిధికి పరిమితం కాకుండా జీవిత నమన్యల నన్నింటిని (పతిఫలించేపికొనేదీ, ఎక్కువమంది రచయితలకు అందుబాటులో ఉండేదీ _వధాన _వ్మకియ. ఏడవ దశకంలో మార్కిజంకూ, మానవతావాదానికీ సాహిత్య క్షేతంలో పోటి ఎక్కువ కావటం, మానవతా వాదం వైపు మేధావులు, మవాోకవులు చాలమంది మొగ్గు చూపటం చార్నితకంగా స్పష్టమైన సత్యం. అందువల్లనే మినీకవిత కూడా విరసం వరిధి నుండి వైదొలగి మానవజివితానుభవ విన్ఫత పరిధిని ఆవరించి నమకాలీన చైతన్య రేఖను తనలో సంవదించుకొన్నది. అలాగే ఈ దశకంలో ఏం చెప్పాలన్న అంశంలో విస్త్సృత జీవితాన్నీ, ఎలా చెప్పాలన్న మార్గంలో శిల్ప జీవితాన్నీ అవలంబించిన వచన కవిత సాధించిన నవ్య కవితా రూపం మినీ

590 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు కవిత. ఈ కవితలో కవి వస్తువుగా జీవితంలో నుండి ఎలాంటి దానినైనా తీసుకోవచ్చు అయితే అది ఒక కేందీకృత సమస్యను ధ్య్వనిమయంగా, (పత్యక్షర సార్ధకంగా, సంగహంగా వ్యక్తీకరిస్తున్నట్లుండాలి. మినీకవిత వ్యక్తీకరణంలో బలంగా తోడ్పడేది ఖభావచ్మితం (ఇమేజ్‌). త్రీ కృష్ణరాయన్‌ (బొంబాయి “1104207 ౧౧౦౦౧౫” 206 1064122 ౦గ4621 ౨040ల అనే వ్యాసంలో ఒక భావచ్వితం చుట్టూ నిర్మించిన "హైకూ లాంటి చిన్న కవితను 12100 - 9388660 అని పిలువవచ్చునన్నాడు. వారి మాటలివి "4 !టంల అం౧001021 యుంంలుల 1001608 ప ఈలం/ 9104000401: 206 01%)/5, ఓ కంలల౫11 ఢేంంంగ00ే జు “)ుం10021130", 00[46000౧0016100 ౪01768 ఏ 94002 01610 410868 9888టటళలర3ం 26 98828టబగ/టలాటుం 10201008 00410, 1064౪ 10 0211 11 'స్‌ం/0-58088ట60ఏ". శ జటిల 1166 06౧ 90000166 1046 2 50816 1286 *0414 06 2 ఏగ1081 ౧1000-9088ట6ళ6 లి. (ఏ6 ఒ1జుం? ౧గ||౪1౦8-త ౨1782102 ౧౪12గ1ల1/-[/50267012:07, 1990, 0.1. ౧.29) శెళయం0-5088టట01 లాంటి మినీకవితా రూపం కనీసం ఒక భావచ్వితమై ఉంటుందన్నమాట! రచయిత చ్మితించదలచుకొన్న సమస్యను శక్తిమంతంగా, సం్యగహంగా, ధ్వనిమయంగా చెప్పటానికి తోడ్పడే శిల్ప సాధనం ఖావచ్నితం. అదే దాని ఆకృతి; అదే దాని అలంకారం; అదే దాని ఆస్వాదన శక్తి; అదే దాని అభివ్యక్తి. మినీకవితా జీవితానికీ భావ చ్యితానికీ ఉన్న అవినాభావ సంబంధాన్ని “మినీకవిత' అనే వ్యాసంలో డాక్టర్‌ ముదిగొండ వీరభ్యదయ్యగా రిలా పేర్కొన్నారు - “ఆధునిక కవిత్వంలో ఇవేళ అలంకార మూలకమైన ఖావచ్వితాలు (పధాన అభివ్యక్తి రీతిగా స్థిరపడ్డాయి. కవిత్వంలో ఏ వస్తువును తీసికొన్నప్పటికీ దాన్ని అభివ్యక్తం చేయడం భావ చిత్రాల ద్వారానే జరుగుతున్నది. (పతి ఒక్క మినీ కవితలోనూ ఒక్క భోవ చితమే పధానంగా ఉంటుంది. ఒకే ఒక్క భావ చ్యితం ఉన్న మినీ కవితలు కూడా ఉన్నాయి... ఇది (భావ చిితం) కూడా సాధారణంగా ఏకవాక్యంలోనే (పొదాల్లో కాదు) లేక మూడు నాలుగు వాక్యాలలోనో రచింపబడ్డుంది. ఒకవేళ రెండు మూడు భావ చ్యిత్రాలను సంక్షిప్తంగా చ్వితించాల్సి వస్తే అవి _వధాన ఖావచితానికి వన్నె పెట్టేవిగానో, లేక తులనాత్మకంగా ఆ భావచిత్రాలు అణగిపోయి, (పధాన భావచ్చ్వితాన్నే ముందుకు తెచ్చేవగానో ఉంటుంది... దీర్ణ్వ్రచన కవితలో లాగా భావ చ్మికాలను బహుళంగా మినీకవితలో గుప్పించలేము. ఇంక ఇంతకన్నా తక్కువలో చెప్పలేము అని కవి ఎవ్పుడు నిర్ణయం చేసికొని రచనను పాఠకుల ముందుంచగల్గుతాడో ఆప్పుడే అదె మినీకవిత అవుతుంది... ,పధాన భావచి(తాన్ని ఎంత సంక్షిప్తంగా తక్కిన 2,3 భావచి(త్రాలతో వన్నె పెట్ట గల్గుతోమో, లేక ఒకే ఒక్క భావచ్యితం చేత పాఠకులలో అర్ధాన్ని ధ్యనింపజేయగల్గుతాయో అప్పుడే అది మినీకవిత. దీనికి స్కేళ్లు పెట్టి అ కవితను కొలవనక్కరలేదు... ముఖ్యంగా చూడాల్సింది భావ చితాల్ని ఎంతగా ఒక నట్‌షల్‌లో దూర్చ్పగలిగాడు-అవి ఎంతగా పాఠకులను ఆకర్షించగలుగుతున్నాయి? అవి ఎంతగా వాచ్యానికి దూరంగా ఉంటూ, వ్యంగ్యార్థాన్నివ్వగలుగుతున్నాయి. అన్నవి మినికవితను (వత్వేకించి చూపుతాయి”. (ఆచార్య కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తిగారి వదవీ- విరమణ నందర్భంలో ఆర్మధ విశ్వకళా వరిషత్తులో జరిగిన యు.జి.సి. సాహిత్య నదస్సులో చదివిన వ్యతం నుండి ఉద్ధరింపబడింది). మిసీకవిత పుట్టిన తాలిరోజులలో దాని అభఖివ్యక్తిశక్తిని చూచి ఆశ్చర్యపోయిన విజ్ఞులు

ఆధునిక కవితకు ఆయున్నూ(తం ఖావచ్మితం 591 అది కొత్త (ప్మకియ కాదనీ, వాల్మీకి "మానిషాద'* శ్లోకం కూడా మినీ కవితయే అనీ, చాటువులు, నూక్తులు, అభ్యుదయ కవుల గేయఖండికలు, నాలుగైదు చరణాలలో ఉన్న అధునిక కవుల రచనలు, మొదలైనవన్నీ మినీ కవితలే అని వాదించటం మొదలు పెట్టారు. మినీకవితను ఒక వినూత్న (పయోగంగా నిర్వహించే కవులు ఈ వాదాన్ని తిరస్కరించారు. చార్మితక పరిణామాన్ని గమనించి తమ (పయోగానికి స్వతంత (_వతివత్తిని అంగీకరించండని పబోధించారు. మినీ కవితాస్వరూప న్యఖావాలను గురించి సదస్సులు నిర్వపాంచి, దాని [పయోగ వతిష్టను స్థాపించారు. ఈనాడు సాహితీలోకం మినీకవితను ఒక సాపాతీ (వ్యకియగా అంగీకరించింది. ప(,తికలు ఈ (వ(కియను బాగా పోషిస్తున్నాయి. యువకవులు, పౌధకవులు దీనిని సమాదరిస్తున్నారు. అయినా, యువకవుల కలంబలంతోనే మినీ కవిత తన వ్యక్తిత్వాన్ని, వికాసాన్ని, మనుగడనూ సాగిస్తున్నది. చ్వితకారులు కూడా మినీకవితలకు చిత వ్యాఖ్యానాలు చేస్తూ, అండదండల నందిస్తున్నారు. సాపాతీ నంస్థలూ రచయితలూ మినీకవితా సంపుటులను ,_వచురిస్తున్నారు. విశ్వవిద్యాలయాలు మినీ కవితల మీద వరిశోధనలు నిర్వపింపజేస్తున్నాయి. కుమారి ఎం. చందిక రచించిన "మినీకవిత్వం -నిర్మాణ ఇల్పం -ఖావాభివ్యక్తి అనే ఎం.ఫిల్‌.? పరిశోధనా వ్యాసం (పచురించబడింది కూడా. మినీ కవిత కోసమే కొన్ని సాహిత్య ప్యతికలు కూడా వెలువడుతున్నాయి.

ఆధునికాం్య్యధ సాహిత్య చర్మితలో 1975-1985 నడిమి కాలం (వత్వేకంగా పరిశీలించదగిన యుగం. ఈ కాలంలోనే ఒక వైవు మినీ కవిత్వం వచ్చింది, మరొక వైపు అధునిక కావ్యం, అధునిక కావ్యేతివోసం వచ్చాయి. ఒకటి దీర్ణ్పఏచన కవితలోని అకవిత్వదశను తొలగించి అసాతమధురంగా ఉండే మినీకవితా రూపాన్ని ధరించింది. మరొకటి మానవ జీవిత రంగాలను తాత్వికంగా (పేరేపించి సమ్మగ వికాస దశలను సాధించే మూనవయత్నాలను, సాధనలను, అనుభూతులను, ఆశయాలను, అంతప్సంఘర్హ్షణలను చ్వితించే మాక్సీ కవిత శావ్యేతివోస రూపం తాల్చింది.

ఒక్కొక్క [1ప్యకియకు దాని న్యరూవ న్వభావాలను బట్టి కొన్ని పత్యేకతలూ ఉంటాయి. కొన్ని వరిమితులూ ఉంటాయి. రూపం చిన్నదైనప్పుడు నంక్తిస్తత దాని స్యభావమై నప్పుడు, ధ్వని దాని (పాణమైనా, అ (పాణ చైతన్య శక్తి ఆ రూవ (వమాణాన్ని బట్టి కొంత పరిమితం కాక తప్పదు. ఎలాగంటే తెలుగులో ఒక చాటు పద్యం ఉన్నదనుకొందాం. “సిరిగల వానికి! జల్నును” అనే శ్రీనాధుని చాటు పద్యం మనకు వరిచితమే. అలంకృతమైన అ పద్యంలోని ధ్వనివలన మన. కది హృద్యంగా అనుభూతికి అందుతుంది. అ వద్యంలోని వస్తువు ఒక సన్నివేశం చేత సీమిత మౌతుంది. తద్భావ ఖావనం ఎంత మధురంగా ఉన్నా, అది ఎంత స్యయం పరిపూర్ణంగా ఉన్నా అదొక జీవితాన్ని అనుభవిన్తున్నట్లుండదు; ఒక ఖావాన్ని చమత్కారంతో అవ్లోద మయం చేసుకుంటున్నట్లుంటుంది. అంకే మెరుపులాంటి ఏ ఖావమైనా, వి వన్తువైనా చమక్కారహేతు వౌతుందే కాని, రసానుఖావ సాందతను కలిగించలేదు. మినీ కవిత చాటు పద్యం కంకు విశిష్టమైన ప్మకియయే. చాటువులలో అలంకారం వలన చమత్కారం కలిగితే మినీ కవితలో అలంకారాలతోనే కాకుండా. ఖావచ్వితాలతో కలిగే చమత్కారం పరితకు లభిస్తుంది.

(వ(కియను వేరుగా గుర్తించటానికి మొదటి [వమాణం (వవృత్తి; అంటే [006ీ. “దీర్హమై న

532 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కవిత రాయడానికీ, మినీకవిత రాయడానికి గల 004 లోనే తేడా ఉంది. ఒక భావానికి సంబంధించిన అనేక కోణాలు మేళవించితే, దీర్ణకవితకి కావలనిన _పేరణ వస్తుంది. ఒకే ఒక్క భావాన్ని సాధ్యమై నంత శక్తిమంతంగా హృదయంలో మ్యుదపడేటట్లు, ధ్యనిపూర్వకంగా చెప్పడానికి- మినీకవిత ఉరికి నస్తుండి. అందుకే దీన్ని 11238 9060” అనవచ్చు. స్థూలంగా చెప్పాలంటే కదలికతో కూడిన అనుభూతులతో నిండిన చలన చిథత్రానికీ, ఒకే ఒక్క అనుభూతి గుండె మీద వాత్తుకొనే చితపటానికీ ఎలాంటి భేదం ఉందో, దీర్ణకవితకీ, మినీ కవితకీ అలాంటి భేదం ఉంది”. (శ్రీఅద్దేపల్లి రామమోహనరావు: మినీకవిత:పు.2 ).

మినీ కవితకూ, దీర్ణకవితకూ నడుమ ఎలా ఖేదం ఉందో ఆధునిక కావ్యానికీ, కావ్యేతివోసానికీ, "మినీకవితకూ, దీర్ణకవితకూ నడుమ కూడా అలా భేదం ఉంది. మానవ జాతికి, మానవ సంస్కృతికి సంబంధించిన సమ్మగ విళాష దశావస్థలను, జీవిత సమస్యలను చ్వితించే పశ్నోపనిషత్తు ఆధునిక కావ్యేతివాసం; పురుషార్ధ సాధనలో మానవుడు భౌతికంగా మానసికంగా, బొద్ధికంగా, ఆధ్యాత్మికంగా ఎదుక్కొనే సమస్యల పలన పడే వేదనను చితించేది అధునిక కావ్యం, సమాజ జీవితంలో వివిధ రంగాలలో మానవుడు ఎదుర్కొనే సమస్యల వలన గాని, స్వీయమైన ఆంతర జీవితంలో తాను పాందే అనుభూతుల పలన గాని ఏర్పడే మానసిక పవృత్తులను చితించే వైవిధ్యంతో కూడిన భావచి_తాళ సంపుటీకరణం దీర్హకవిత; ఒక సమస్యను గాని, ఒక అవస్థను గాని ఒక 'ఖావచ్యితం కేందంగా అభివ్యక్తీకరించే _పత్యక్తర సార్ధక శిల్పం మినీ కవిత. అయితే వీటన్నింటిలో

సమంగా గోచరించే అంశాలు ముఖ్యంగా రెండు.. 1. వచన కవిత్వం. 2. భావచ్యితం. కవిత్వంలో భావచిత పరికల్పనం రెండు రకాలు. ఒకటి -భావచ్నితంను అలంకారంగా అమర్చటం. రెండు -భావచ్వితంను వస్తుపరంగా వినిర్మించటం. ఇందులో మొదటి రకం ముక్తకాలలోగాని, మినీ కవితలలో గాని బాగ్గా రాణిస్తుంది. ఆ భావచ్నితం మెరుపులాంటి ఆ భావానికి అలంకారంలా అమరుతుంది. నిజానికి అందులో అలంకారమే మెరిసేది కూడా. అలంకారం, అలంకార్యం రెండూ 'మెరిసినట్ట్లు కవిత మిరిమిట్లు కొలుపుతుంది. మహాకవి ఈ మెరుపుతో సంతృవ్లి చెందడు. మెరుపుల తోరణం కట్టాలని (పపయత్నిస్తాడు. అ తోరణాన్ని ఒక అనుభవ మంటపం చుట్టూ తిప్పితే దీర్దకవిత అవుతుంది. ఒక జీవన సమస్యకు సంబంధించిన వస్తువును వాచ్యంగా కాకుండా భావచ్నితాల (వవాహంలా రూపొందిెంచదలచినప్పుడు ఆధునిక కావ్యం అవతరిస్తుంది. మానవ జీవిత వికాస దశా చైతన్యాన్ని విశ్వబనీనంగా అన్వేషణాత్మకంగా చ్మితించదలచుకొన్నప్పుడు కావ్యేతిహాసం మోసులెత్తుతుంది. కావ్యేతివోసంలో భావ చ్వితాలు నముు(ద తరంగాలుగా అంతర్జోషను ఏకవాక్యతతో వ్యక్తీకరిస్తుంటాయి. మొత్తానికి తేలిందేమంకే అలంకారాలుగా అమరే భావవితతాల వ్యక్తీకరణం జీవశక్తిగా జీవించేవి మినీ కవితలు; దీర కవితలు. వస్తు వరంగా వినిర్మించే భావచ్వితాల శిల్పీకరణమే జీవ చైతన్యంగా జీవించేవి

ఆధునిక కావ్యాలూ, కావ్యేతివోనాలూ.

ఆధునిక కవితకు అలంకారం ఖావచ్వితం. కావ్యంలోని వస్తువునూ, ఖాషనూ, అలంకారాన్ని ఖావచి,తంగా పరివర్తనం చేయగలిగిన కళాశక్తియే ఆధునిక కవిత. వస్తువును వాచ్యం చేయకుండా భావ చిత్రాల ద్యారా _పతీయమానం చేయటం వల్లా భాషను భావచ్చిత నమర్పణ సమర్దంగా సిల్పీకరించటం పల్లా వస్తువూ, భాషా అలంకారరూపమై న భావచ్చితాలుగా మారిపోతాయి. చుక్కలా మెరిసే ఖావ చ్యితం మినీ కవత; పాలపుంతలా (పవహించే భావ చిత వాపాని ఆధునిక కావ్యం! కవిత మెరుపులా మెరిసి ఆ(రుగదు; ఏరులా పారాలని ముందుకు సాగుతుంది! (ఆదివారం ఆంధ్యపభ : 3౩.6.19900

115 ఆధునిక కవిత్వాభివ్యక్తిలో భావచ్చిత శైలులు సి.నారాయణరెడ్డి గారి "విశ్వంభర" ఆధునిక ఇతిపోన మవాకావ్యం.

గుంటూరు శేషేం్యద శర్మ గారి "నాదేశం న్మాపజలు' ఆధునిక కావ్యేతివోసం;

"ఆధునిక మవాభారతం' అధునిక మవోకావ్యేతివోసం.

ఈ రచనలు 1975-1985 నంవత్సరాల నడిమి దశాబ్బంలో వెలువడ్డాయి. ఇదే కాలంలో ఆధునిక కావ్యాలూ, ఆధునిక కావ్యేతివోసాలూ, ఇతిహాస కావ్యాలూ పై మూడు కావ్యాలు కల్పించిన్న సాపాత్య చైతన్యాన్ని వివిధ ఉపయోగాలతో వ్యక్తీకరించాయి. అధునిక కావ్య చైతన్యం ఇంత ముమ్మరంగా సాగిన ఈ కాలాన్ని కావ్యేతివోన యుగం అని పిలవడం సమంజనం.

ఇదే కాలంలో మినీ కవితలు కూడా విరివిగా రావడం వాస్తవం. అవి చాలమంది రచయితలను ఆకర్షించటం కూడా నిజం. కలం పట్టిన యుపకుల నుండి కాకలు తీరిన శపొఢకవుల వరకూ మినీ కవితలు ,వాయటం కూడా చెప్పుకోతగిన విశేషం. అయితే ఈ _ష్యకియకు సమాంతరంగా ఆధునిక కావ్యం, కావ్యేతివోసం కూడా తమ _పయోగ (వజ్ఞా [పాభవాలను బలంగా (వదర్శించాయి. కాని, మినీ కవిత అందరికి అందుబాటులో ఉండేది; కొచ్యేతిహాసం సాహితీ మర్మజ్ఞులైన రసికులకు సమ్మోదాన్ని కలిగించేది. ఒక వేళ, ఇలా ఉభయ (పష్మకియలు ఉజ్జ్వల జీవితాన్ని సాగించిన కాలాన్ని ఒక పేరుతో ఏిలవాలంకే ప్యకియాపరమైన పేరును ఆ యుగానికి ఉంచాలంకే మినీ కవితా యుగ మనటం కంకొ కావ్యేతివోనస యుగమని పిలవటం అన్ని విధాలా సముచితంగా ఉంటుంది,

, నన్నయ కాలం నుండి సాహిత్య చర్మిత యుగాలలో ఎవ్వుడూ కనీసం ఒక చిన్న (స్మ్యకియా, ఒక పెద్ద (వ్యకియా (పచారంలో ఉండటం చార్వితికంగా వాస్తవం. ముక్తకాల వంటి ఆశుపద్యాలు వేములవాడ భీమకవి నోట అరిభయంకరంగా అవిర్భవిన్తూ అఖిల ,వజానీకాన్ని ఆకర్షించి కథలుగా గాథలుగా చెవ్పుకొనేటట్లు చేస్తున్న రోజులలోనే నన్నయ కావ్యేతిహాన రచనకు సాపితి లోకంలో కనకాభిషేకం జరిగింది. శివకవులలోనూ, తిక్కనాదులలోనూ అ తరువాత శ్రీనాధుని సమకాలీను లలోనూ, (పబంధ కవులలోనూ, ఆ తరువాతి కాలంలోని పసిద్ధ కవులందరిలోనూ చాల మంది అటు ఆశుకవిత్వాన్నీ, ఇటు మవోకావ్య కవిత్వాన్నీ చెప్పి రెండింటా ఉద్దండులని ఏించుకొన్నారు. పదకవితల కంకు పద్య కవితలు (పనిద్ధి కెక్కిన యుగాలున్నాయి. ఇలా సాహిత్య చర్మితలో ఆధునిక యుగం వచ్చేంతవరకూ లఘు (ష్మకియలకంటు బృహ్మ్యత్స్మకియలకే గౌరవం ఉంటూ వచ్చింది. దానికి కారణం మవాోకావ్య కవిత్వం దార్శనిక మూలం కావటం చేత; దాని నుండి వెలువడిన (వ్యకియ శక్తిమంతంగా ఉంటుందని సాహితీలోకం విశ్వసించటం చేత.

ఆధునిక సాహిత్యంలో భావ కవిత్వ [(వయోగాలు వెలువడిన నాటి నుండి లభఘుకావ్వావికీ, ఖండకావ్యానికీ గౌరవం వచ్చింది. అ తరువాత వచన కవితా (వ(కియలలో దీర్హకవితకూ, మినీ

594 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కవితకూ (పాచుర్యం అభించింది. కాల్పనికయుగ చైతన్యం, అభ్యుదయ కవితా టబైతన్యం, వివ్లవ కవితా చైతన్యం _కమంగా ఖండకావ్యాన్నే ఎక్కువగా బలపరిచాయి. నవ్యసంపదాయ చైతన్యం ఇతివోస, మవో కావ్య _పమాణాలను సాధించగలిగిన చార్మితక కావ్యాలన్తూ, రామాయణ కల్పవృక్షం లాంటి మవోకావ్యాలను వినిర్మించి నవ్యతను సాధించింది. ఇవి (ప్తాచీన కావ్యాలవంటి కావ్యాలు కావు. వీటి ఆధునికత కంకు ఖండ కావ్య నవ్యతనే సాహిత్యేతర ఉద్యమ (పవృత్తి కలిగిన సాహితీవరులు సమర్థించారు.

వచన కవిత్వం రంగంలోకి దూకిన తరువాత పరిస్థితులు కొన్ని మారాయి. వచన కవిత్వాన్ని (పయోగం కోసం కంకు _పచారం కోసం వాడుకొనే వారూ, రాజకీయ సిద్ధాంతాలకు ఊడిగం చేయించే వారూ ఎక్కువయ్యారు. దాదాపు 19/75 నాటికి ఇటువంటి ధరణులలో సాహిత్యాన్ని సాధనంగా వాడుకొంటున్న మార్క్సిస్టుల మీద సాహితీలోకంలో దందయ్య్మాతలు మొదలయ్యాయి... కవితా పరంగా కవిసేన చెప్పుకోదగిన విజయాన్ని సాధించింది. 1977 ఆగస్టులో వెలువడిన “కవిసేన మేనిఫెస్టో లో ఈ విజయ దుందుభులు వినిపిస్తాయి. మచ్చుకు కొన్ని మాటలు-

“గత మూడు నాలుగేళ్ల సుంబీ చూన్తున్నారా తెలుగుదేశంలో కవిత్వం మారిపోతోంది. కవిసేన దెబ్బకు కవిసేనా లక్షణ లక్షిత రచనా వ్యాప్తి ధాటికి తెలుగు కవిత్వ రూపరేఖలు బాగా మారిపోయాయి. కొన్నాళ్ల |కితం రాజకీయ నినాదాలు తప్ప మరేదీ రాయడానికి భయపడుతూ వచ్చిన యువతరం ఈనాడు నినాదాల ఇనుప సంకెళ్లు తెంచుకుని బయటపడింది. ఇవాళ వాళ్లంతా వాళ్ల అనుభూతులకు నిర్భయంగా స్వేచ్చ్భారూపాలు ఇన్తున్నారు. రాజకీయ దొంగకవుల్నీ దొంగ విమర్శకుల్ని చూచి బెదరడం లేదు. ఎవడో అకలి కవీం్యదుడు చెప్పాడని గుడ్డిగా వరుగులెత్తడం లేదు యువతరం ఈనాడు. కవిత్వం తెలుగులో ఎటువైపు-ఉందో (గపాంచారు. ఎవడికి ఇష్టం వచ్చింది వాడు రాస్తున్నాడు. వాడీ వాస్తవ అనుభూతులకే వాడి శబ్బాన్ని.అంకితం చేస్తున్నాడు.....కనుకనే మొదటిసారి తెలుగులో ఇది ఒక చార్మితక సంఘటనా -కవిత్వం కృతిమ శబ్ద వ్యాపార వాణిజ్య వేత్తల పంజాల్లో నుంచి సాహిత్య ముఖ రాజకీయ జంబుకాల బాహుబంధాల్లో నుంచి విముక్తి పొందింది. ఇది నిజంగా తెలుగు కవిత్వ చర్వితలో అపూర్వ చై్యతొవిర్భావం” (కవిసేన మేనిఫెస్ట్రో.వు. 150-151).

ఈ మార్పు కవిత్వాన్ని గురించీ, సాహిత్య ్యవ్యకియలను గురించీ కవిత్వవు విలువలను గురించీ, మార్క్సిస్టేతర దృక్పధంతో, సాహిత్య _(పమాణ బుద్ధితో నమాలోవించే ఒక తరాన్ని నృష్టించింది. ఈ తరం సాగించిన పయోగాలూ, సాధించిన కవిత్వ _(పమాణాలూ అభ్యుదయ సాపొత్యంలో బృహత్కావ్యాలు (వాయాలని యత్నించిన వారికంకొ, వచన కవిత్వంలో కథాకావ్యాలు రావాలని కదన్నుతొక్కిన వారికంటె, తిలక్‌ వంటి భావాభ్యుదయ వాదుల _పయోగాలకంటొ ఆధునిక 'మైనవని ముందుగా మనం తెలుసుకోవాలి. మార్క్సిస్టులు నవ్య సంప్రదాయాన్ని ఎలా అంగీకరించరో, ఆధునిక కావ్యేతివోసొనికి మూలకందమైన ఈ ఆధునిక కవితాభివ్యక్తిని గూడా "అమోదించరు. ఎందువల్లనంకే వారి దృష్టిలో సాపాత్యం సాధించే [పయోజనం వేరు. ఆధునిక కావ్యస్పృహ గల కవులు వారి దృక్పధాన్ని తృణికరిస్తారు. శ్రీ ఇస్మాయిల్‌ గారి మాటలు దీనికి నిదర్శనాలు- "ఈ మధ్య ఎవరో కొందరు బయలుదేరి, మేం కవిత్వానికి (పయోజనం కనిపెట్టాము; ఇంతకాలం ఏ (పయోజనమూ లేకుందా అది మూలనపడుంది" అని డబ్బాలు

అధునిక కవిత్వాభివ్యక్త్షిలో భావచ్చిత శైలులు క్‌ఫ్రి5్‌ వాయిన్తున్నారు. వీళ్ల చిట్టిపొట్టి ఊహల కందని మహ్మావయోజనాన్ని అది అనాదినించీ నిర్వర్తిన్తూనే ఉంది. ఇప్పుడు వీళ్ల కురుచ బుద్ధులకు అందుబాటులో ఉన్న కుటిల స్వార్ధ (వయోజనాలకు దీన్ని నిర్భంధించాలనుకుంటున్నారు. కాని, కవికి రాజకీయపు గంతలు కడితే, కవెలా బొతాడు? ఏ మార్క్సిస్టు గంతలతోనో అతని దర్శనాన్ని అవరోధిస్తే, ఇక కవిత్వమేం చెబుతాడు? ఏకవి దర్శనం వానిది. ఇది అనన్యమూ, అద్వైతమూ. ఏ రాజకీయ దృష్టితోనో చూడమంకే మరి తన దృష్టేం కాను? దృష్టి దోషం కలిగాక ఇక కవిగా మిగులుతాడా? ఇవి ఆలోచనీయాంశాలు" " (కవిత్వంలో నిశ్శబ్దం.వు.31.32). ఇక్కడ గమనింపదగిన అంశం ఒకటి ఉంది- 1975 నుండి ఆధునిక కవిత్వ దృక్పధంతో కవితారంగంలో (ఉపయోగాలు చేస్తున్నవారు మార్క్సిస్టుల కంకొ, విన్లవ రఛయితల కంకు ఆధునికులు అని స్పష్టం. వీరికి సాహిత్య మంటే వారిదైన దృక్పథం ఉంది; వారి దర్శనం నుండి కవితా దృక్పధం; ,వ్మకియా స్వఖావం, సాహిత్యానుభవం రూపొందాయి. వీరు ఆధునిక కావ్యాలనూ, కావ్యేతివోసాలనూ వినిర్మించారు. అధునిక కవితకు ఆయుస్సూఊతంగా భావచ్వితాలను (గహించారు. వీరు మినీ కవితనూ, దీర్దకవితనూ, రచించినా గమ్యం కావ్యం, కావ్యేతివోనంగా లక్షించారు. లక్ష్యాన్ని సాధించారు కూడా ఈ ఆధునిక సాహిత్య మవావచైతన్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొంటే 1975-1985 దశాబ్దం కావ్యేతివోస యుగం అనాలి. యుగాన్ని పరిపాలించే శక్తి వద్య కావ్య యుగాలలో ముక్తకానికీ, పదకవితా యుగంలో పాటకూ, ఎంతో -అధునిక కావ్యేతివోస యుగంలో మినీ కవితా రూపానికీ అంతే. కావ్యం ఒక దేవాలయం అయితే, మినీ కవిత అందులో ఒక శిల్పం బెక్కిన శిల కావచ్చు. అ శిలలనే ఒక (కమంలో అమర్చి శిల్పి దేవాలయాన్ని నిర్మించినట్లు మవాకవి భావచితాలకు ఆలవాలమైన మినీ కవితలను ఎన్నింటినో ఉపయోగించుకొని అధునిక కావ్యాన్ని సంతరించుకొంటాడు. అంకే ఆధునిక కావ్యం నిరంతర ఖావచ్మిత (వవాహం. ఒక ఖావ చిత్రాన్ని విడిగా ఒక తరంగంలా నిలివితే మినీకవిత. దానినే ,వవాహశీల వ్యంజకంగా గానీ, సమ్ముద ఘోషకు వ్యక్తీకరణంగా గాని చిితిస్తే. కావ్య కవిత. రెండింటికి భావచ్యితమే పాణం భావ చిత్రాన్ని పదచ్నితమనీ, శబ్బ చ్మితమనీ, కావ్య బింబమనీ, (పతిమ అనీ విమర్శకులు పిలుస్తున్నారు. పరిచ్చిన్న ఖావచ్చిత వరికల్పనం ద్వారా కవి తన అచ్చమైన అనుభవాన్ని అఖివ్యక్తీకరించి, పఠితలో ఒక ఉద్వేగంతో కూడుకొన్న అనుభూతిని ఆవిష్కరించటం మినీ కవితా శిల్పం. దీనినే మరికొంత పొడుగిస్తే దీర్ణకవిత. కవి ఒక మానసికావస్థను ఖావచ్వితాల సంపుటీకరణం వలన వ్యక్తీకరించి పఠితలో వాటికూర్పు వలన ఏర్పడే అర్థవత్తాన్ని ఆవిష్కరించి అనుభవాన్ని అందించే రచన దిర్హకవితా శిల్చం. మినీకవితా ఇల్పాన్నీ, దీర్ణకవితా శిల్పాన్నీ కావ్య కవితా ఇల్పంగానూ, కావ్యేతివోన కవితా శిల్పంగానూ పోషించి ఈ దశాబ్ది కవితకు క్లాసిక్‌ గౌరవాన్ని, ఎవిక్‌ _పమాణాన్నీ కలిగించటానికి జరిగిన విశేష కృషి ఈ యుగ కవితా చైతన్య వరిధిని శక్తిమంతంగానూ, విస్పృతంగానూ, అపూర్వంగానూ పెంచింది. వస్తు పరంగా భావచ్చితాలను పరికల్పనం చేని కావ్యాన్నీ, ఇతివోసొన్నీ వినిర్మించే ఇల్ప (పయోగాలలో కానవచ్చే వైవిధ్యమే ఆధునిక కావ్య రచనలో వైశిష్ట్రం. కావ్యంలో కంటు ఇతివోనంలో మానవ చైతన్యం విశ్వభైతన్యంగా వ్యక్తీకరించబడుతుంది. అందులో మూడు దశలు స్టూలంగా గోచరిస్తాయి. ఆధునిక కావ్యేతివోనంలోని మానవుడు మొదట కవిగా న్ఫురిస్తాడు. ఇది "వాస్తవ స్థాయి లేదా భౌతిక స్థాయి. ఈ స్థాయిలో ఇతివోసం కవి యొక్క అత్మకథగా

596 సాహిత్య చరి్మితలో చర్చనీయాంశాలు వ్యాఖ్యానించ బడుతుంది. అధునిక కావ్యం ఆత్మకధగా అవిషృతం కావటం భావచ్విత పరికల్పన శిల్పంలో ,_ప్రాతిపధిక. ఆత్మకథ అంకు ఆత్మ చర్విత లేదా స్వీయ చరిత కాదు జీవితాన్ని కానీ సమాజాన్ని కానీ, మానవ విశ్వబై తన్యాన్ని గానీ, ఒక జాతి ఒక చాబ్యితక ఘట్టంలో (పదర్శించిన వ్యక్తిత్వం గానీ, బహ్విశ్చాతన్యం గానీ, సాగించిన పోరాటంగానీ, పొందిన అంతర్భపార్వేదనలను గానీ కవి దర్శించి అనుభవించిన పద్ధతిలో లోకానికి చెప్పే పద్ధతి ఆత్మకధ.

ఆత్మకధను భౌతిక స్థాయిలో యధాతధంగా అవిష్కరిస్తే ఆధునిక కావ్యం కాదు. అంకే వాస్తవ జీవిత వాస్తవ కధనం ఆధునిక కాప్య శిల్బం కాదు; వాస్తవం వాచ్యంకాకూడదు; వర్దనంలో వర్దచి[తంగా వ్యక్తికరించకూడదు; అలంకారంతో భూషించకూడదు; అయితే ఆస్వాదయోగ్యతకు అలంకారంగా అందగించే భావచ్విత పరికల్పన శిల్పాన్ని నిర్వహించాలి. అలంకారం - మూర్తమైన అంశాలను గానీ, అమూర్తాలైన అంశాలను గానీ _ మూర్తిమంతం చేసే ఆంతర కళామారాన్ని ఆవిష్కరించటానికి తోడ్పడే అభివ్యక్తి సాధనం. అలంకారం కంకొ భావచ్యితం శక్తిమంతమై నది విశిష్టమైనది కూడా. అలంకారం ద్వారా కవి పఠితలో తాను ఉద్దేశించిన చితాన్ని పరివర్తింప చేస్తాడు. అలంకారం భావవి్యతాన్ని పరిమళంలా అనుభవించి పరవఇంచటానికి తోడ్పడే శబ్బార్థాఖివ్యక్తి సాధనం. భావ చ్వితం అలంకార శక్తిని సహజంగా, (పకృతి సిద్ధంగా కలిగి ఉంటుంది. అయితే ఖావ్వితం కవి ఉద్దేశించినది మాతమే కాదు; ముమ్మూర్తులా అనుభవించింది. అ అనుభవాన్ని పఠరిత హృదయంలో పరిమళంలా వ్యాపించటానికి మ్మాతమే ఖావచి(తాన్ని ఆధునిక కవి _పయోగించడు. హవాయ్‌ జువ్వలాగా (పేలటానికి _పయోగిస్తాడు. రంగు రంగుల రూవ చ్వితాల విస్ఫోటనం భావచ్యితాల పరికల్పనంలోని _ఉపయోజనం. ఈ విస్ఫోటనంలో వివిధ వర్ధ సంయోజనానికి, వాటి అభివ్యక్తికి తోడ్పడేవి (పతీకలు (సింబల్స్‌). కవి పఠిత హృదయాకాశంలోకి రువ్వే జువ్వ భావచ్వితం; బహురూవగా (ప్రేలటం దాని స్వభావం, అంటే భావ చ్వితం పఠితను భావనామయ మైన ఉద్వేగావస్థకు లోను చేస్తుంది. అందులోని “తత్తాభివ్యక్తి పతీక న్యాశయించి ఉంటుంది. ఉద్వేగంలో అర్జాన్వయశక్తిని, అనుభవనస్ఫూర్తిని అందించకలిగేదీ భావచ్యితంలోని అలంకార రూప (పతీక. అనుభవ విస్ఫ్సోటకంగా (వతీకను ఖావచ్వితంలో పొదిగే పజ్జ అధునిక కావ్యకవి సాధించిన అభినవ కవితా శిల్పం.

ఈ కవితా శిల్పం భౌతిక స్థాయిలో ఆత్మకధగా భానించే కావ్య వస్తువును అంతరంగజగత్తులోని అనుభవాల వ్యక్తీకరణకు తోడ్పడే స్వాష్నికచలనచ్నితంగా పరివర్తింప జేయటానికి తోడ్పడుతుంది. ఎందుకంకే ఆధునిక కావ్యంలో కవి వ్యక్తచేతనలో వాస్తవంగా గోచరించే జీవిత కధను ఎన్నుకొన్నా, దాన్ని వ్యక్తచేతనలో వ్యక్తమైన విధంగా చెప్పడు. నుప్త చేతనలో, గుప్త చేతనలో తన అనుభవ భిత్తిక మీద పతివలించిన జీవితానుభవ చిత్రాలను ఒక (కమంలో అమర్చి విశ్వచేతనకు సజాతీయంగా సమన్వయిస్తూ అభివ్యక్తీకరిస్తాడు. ఈ విధానంలో కవి వ్యక్తీ స్థితి నుండి విశ్వ చైతన్యంలో (దవించి పోతున్నట్లు అనుభవిస్తాడు; పఠితచేత అనుభవింప చేస్తాడు. వ్యక్తి చైతన్యం విశ్వ చైతన్యాన్ని అందుకొన్న అనుభూతి రెందవ దశ. దీన్ని అవిష్కరించటానికే అధునిక కావ్యం; ఆధునిక కవితాభివ్యక్తిలో వధానంగా పతీక, భావచ్యితం ఆవిర్భవించాయి.

విశ్వ చైతన్యం విశ్వవాప్తంగా ఉన్నదన్న అనుభవం నుండి తనలోనే మిశ్వ చైతన్యం జూగృతమై

ఆధునిక కవిత్వాభివ్యక్తిలో ఖావచ్విత శైలులు 597 ఉన్నదన్న అద్వైత స్థితిని సాధించిన కవి మ్యాతమే కావ్యేతివోసాన్ని వినిర్మించగలడు. విశ్వ చైతన్యంలో తానొక భాగంగా స్పందించే న్థితి నుండి తాను విశ్వ చైతన్య పరివూర్జానుభవ కేందాన్ని అనే తాత్త్విక స్థితికి చేరుకోవటమే ఆధునిక కవి యొక్క ఐతివోసిక స్థితి. అతనిలో భాసించే ఖందడకాలం అఖండకాల్యపవాహంలా [వతీయమాన మౌతుంది. ఈ అఖండ స్ఫూర్తినిచ్చే శక్తిని (వతీక ద్వారా, అనంత రూవదర్శన శక్తిని భావ చ్యితం ద్వారా ఆధునిక కవి సాధించాడు. ఆధునిక కావ్యేతివోనం మానవ జీవ చైతన్యం అంతర్జో తిర్షోకాలలో సాగిస్తున్న మవ్వోపస్టానాన్ని చ్యితించటానికి యత్నించేది. దీన్ని భారతీయులు మానవాత్మ అధ్యాత్మిక పస్థానంగా భావిస్తారు. పాశ్చాత్యులు మనోవైజ్ఞానిక (పస్థానంగా భావిస్తారు. ఖౌతిక వాదులు ఈ న్థితులను మానవుని, భావవాద పరిణత స్థితిగా సంఖావిస్తారు. ఖౌతిక వాదుల దృష్టిలోని మానవ చైతన్యం _పతీకాత్మకంగా (పతిఫలించే ఆధునిక కవితాఖివ్యక్తికి శ్రీశ్రీ మవ్వాపస్థానం ఒక మజిలీ. మనో వైజ్ఞానిక పస్టానాన్ని ఆ్మశయించి పాశ్చాత్య _పతీక వాదులైన బోదలేర్‌ లాంటివారు సాగించిన కవితా మార్గంలో భావచ్యిత పరికల్పన శిల్పానికి పట్టాఖిషేకం చేస్తూ రచించిన ఆధునిక కవితాఖివ్యక్తికి "అధునిక మవోభారతం" మరో మజిలీ. భారతీయ దృక్పధంతో మానవాత్మ (పస్థానాన్ని పతీకాత్మకంగా చ్వితించిన అధునిక కవితాభివ్యక్తికి "విశ్వంభర" మరొక మజిలీ. శ్రీత్తీ కవిత్వంలో (వతీకలకు వ్యాఖ్యాస్యూతాలు భావచిత్రాలు. నారాయణరెడ్డి కవిత్వంలో (వతీకలు ఆస్వాద్యదవ్యాలుగా పఠితకు రుచించటానికి తోడ్పడే రుచి భేదాలు; లేదా రుచిర వద్ధ(నా) విన్యాసాలు. శేషేం్యద శర్మ కవిత్వంలో భావ చితంలో _పతీక నీటిలో నీడలా (పతిఫలిస్తుంది. పారుతున్న నీటిలో కదులుతున్న నీడలను చూస్తున్నట్లుంటుంది శేషేయ్యద కవిత్వాభివ్యక్తి. అది భావవ్శిత _పతీకల అద్వైత స్థితి. అధునిక కవిత్వాభివ్యక్తిలో పై ముగ్గురూ మూడు రకాల శైలులను తెలుగు కవిత్వంలో నిలువుకొన్నారు. వురాణ (పతీకలకు (ప్రాచీనార్ధ వక్షాళణం చేసి నవీనార్ధ కల్పనం చేయటమే సరిపోయింది శ్రీశ్రీకి. తెల్ల బొక్కాలు విప్పి ఎర చొక్కాలు తొడగటమే ఆయన ,_పతీక సాధించిన వగతి శ్రీశ్రీ వతీక శవతినిధి పతీక. (పతినిధి (పతీకను వర్గపరిధిలో శ్రీత్తీ పద్మవ్యూహంలో ఉంచినట్లు ఉంచాడు. ఈ పద్మవ్యూవాోన్ని భీదించి "మానవతావాద కవులు (వతీకను విముక్తం చేసి దానికి స్వేచ్చను కల్పించారు. మినీ కవితా కవులు భావ చి్వితాల ముత్యాల నిచ్చారు; దీర్ణకవితల కవులు ముత్యాల దండల నల్లారు; ఆధునిక కావ్యేతివోస కవులు సమ్యగ స్వేచ్చా జీవితాన్ని (వసాదించారు. నారాయణరెడ్డిగారి వతీక వర్గ పద్మవ్యూవోన్ని ఖేదించిన వివ్వచ్చునిలా విజ్భంభించింది. అయితే విశ్వమానవ (పవృత్తి విశేషాలకు పతినిధిగానే (పధాన ప్యాత నిర్వహిస్తుంది. వర్గ (పాతినిధ్యం కంకు (పవృత్తి (పాతినిధ్యం ఆధునికం. ఎందుకంటే మనిషి ఖౌతికంగో కళాత్మకంగా, వైజ్ఞానికంగా సాగించిన (వస్థానంలో అధ్యాత్మికస్థాయి నందుకొనే మెట్టు చివరది. నేటి _పవంచ దేశాల్లో భౌతికవాదాతితంగా మానవతా వాదం (పస్ట్రానం సాగిస్తున్నది. అధ్యాత్మిక మానవతావాదం అనుభవస్థితికి పస్తున్నది. ఈ మానవేతివాసంలో (పతీక -వర్గ చైతన్యం కంకు మానవ (పవృత్తి చైతన్యాన్ని వ్యక్తికరించాలి. అలా వ్యక్తీకరించటమే ఆధునికం. ఆ ఆధునిక మానవేతివోసం వస్తువుగా సాగిన “కంభం ఇతివోన మవోకావ్యం. గుంటూరు శేషే్యదశర్మగారు మానవునిలోని సువ్త చైతన్యం నుండీ పబుద్ధ చైతన్యం

వరకూ వ్యాపించి ఉన్న ఆంతరజగత్తులో అనుభవ" కేర్యదం చుట్టూ తటిత్తుల్లా మెరిసే వాస్తవాల కాల్చనిక రూపాలను, భావచి(తాలుగా మలిచే ఒక అధునిక (వతీకాత్మకాభివ్యక్తి కళను, తన లిగా రూపొందించుకొన్నారు. అదియే ఆధునికేతివోసం నిర్మించదగిన కవితా కేతనంగా ఎగురవేశారు 'నాదేశం నా (పజలు” లో. మినీకవితను ఆధునిక కవితలో కదలాడుతూ కనపడే నీడలా చ్వితించారు శేషేర్యద శర్మ గారు. అందువలన మినీకవితా చైతన్యం కావ్య చైతన్యంలో “సదీనాం సాగరోగతిః' అన్న న్యాయంతో లీనమై పోయింది. ఆధునిక కావ్యేతివోస యుగంగా పై దశాబ్దం (1975-1985) మిగిలిపోయించి.

(ఆదివారం అంధధ్యపభ : 10.6.1990)

116 !

మేనిఫెస్టోలు ఏ: కావ్యశాస్తాలు

“"కవిసేన మేనిఫెష్టోొను అధునిక కావ్య శ్వాస్తంగా పేర్కొన్నారు శ్రీ గుంటూరు శేషేందశర్మ

గారు. ఇలా నిర్దేశంచటంలో ఎంత వైరుధ్యం గోచరిస్తున్నదో అంతటి ఆధునిక నమన్వయం కూడా స్ఫురిస్తున్నది. మేనిఫెస్టో నియంతిస్తుంది, శాస్తం దర్శింపచేస్తుంది. మేనిఫెస్టో శాస్త్రీయ దృక్పధంతో (వాయజబడవచ్చును గాని శ్యాస్తం కాలేదు. శాస్తం ఒక దార్శనిక నత్యం; మేనిఫెస్టో ఒక లౌకిక లక్ష్యం. ఈ రెండింటికి ఆధునిక సాహిత్య రంగంలో ఈ శతాబ్ది పారంభం నుండీ

ఏదో రకంగా ఉపమేయం కలుగుతూనే వచ్చింది.

ఇరవయ్యో శతాబ్దంలో తెలుగు సాహిత్యంలో రెండు రకాల ఉద్యమాలు (పధానంగా తలయెత్తాయి. ఒక రకం సామాజిక నంబంధమైనవి. మరొక రకం సాహిత్య సంబంధమైనవి. నంస్కరణోద్యమం, మార్క్సిస్టు ఉద్యమం సామాజికమైనవీ; కాల్పనికోద్యమం, నవ్వ సం్యపదాయోద్యమం, అధునిక కావ్యోద్యమం సాహిత్య నంబంధమైనవి. సామాజికోద్యమాలలో సాహిత్యం సామాజికంగా ఉద్యమాలు సాధించే ఫలితాలకు ఉపకరణంగా మ్యాతమే తోడ్పడుతుంది. ఈ సాహిత్యం ఎందుకు (వాయబడింది? ఏం చెప్పింది? అనే లక్ష్యాలే ముఖ్యం గాని, ఎలా (వాయజబడింది? ఎలా చెప్పింది? అనే అంశాలు లెక్కలోకి అంతగా రావు. ఈ సాహిత్యానికి ఢేరక (దవ్వా లేవి? ఏ సామాజిక వాస్తవాంశాలు ఎంతవరకు సాహిత్యంలో _పతిబింబించాయి. లేదా, (వతిఫలించాయి? ఈ సాహిత్యం వలన వాస్తవ జీవితంలోని సమస్యలకు వాన్తవ వరిష్కారాలు ఎంతవరకు లభిస్తాయి? దీనివలన ఉపదేశమేమిటి? ఆచరణ ఎలాంటిది? అనే (వశ్నలకు సామాజికోద్యమాల మూలంగా వెలువడే సాపాత్యం జవాబుదారీ అవుతుంది. సామాన్యంగా సమాజంలో తేవలసిన లౌకిక సంస్కరణలను గానీ, పరిణామాలను గానీ లక్ష్యాలుగా పెట్టుకొని ఇటువంటి ఉద్యమాలు పుట్టుతుంటాయి కాబట్టి వీటికి మానిఫెస్తోలు ఉండే అవకాశం ఉంది. అయితే, సంస్క రణోద్యమ కారులు (పబోధాలు చేశారు; కాని, మార్క్సిస్టులు మ్యాతం మానిఫెస్టోలను సృష్టించారు. నంన్కరణవాదులు స్వయంగా దార్శనికులు; మార్క్స్‌ కూడా దార్శనికుడే. అతని దార్శనిక స్యూతాన్ని కొందరు లౌకికంగా ఆచరణలోకి పెట్టటానికి తీసుకునే వంథాగా, వేసుకొనే (వణాళికగా మానిఫెస్టో వెలువడుతుంది. తెలుగు సాహిత్యానికి మానిఫెస్టో సంస్కృతిని _పసాదించింది మార్క్సెన్టులే. రచయితల సంఘాలు మానిఫెస్టోలతోనే పుట్టటం, విడివడిన (వతి చిలికా మరొక మానిఫెస్టోతో తలవడటం, నడవడి న్యూతాలకంకే మానిఫెస్టో మతలబులకే మన్నన లెక్కువ కావటం, సాహిత్య సంఘం రాజకీయ సంఘంగా రచ్చకెక్కటం అ నంస్కృతి _(పభావమే. సాహిత్యోద్యమాలలో నమాజం సాహిత్య వరంగా సాధించే ఫలితాలకు సాధకంగా సాహిత్యం అభినవ దర్శనంతో నవ్య (వయోగాలతో ఆవిర్భవిస్తుంది. సమాజ జీవితంలో సాహిత్యం ఒక అవిభక్త జీవనాంశంగా సాహిత్యోద్యమకారులు ఖావిస్తారు. మానవుడు ఖౌతికంగా, లౌకికంగా ఎంత ఉత్పత్తి చేయగలడో, మానసికంగా, కాల్పనికంగా, బొద్ధికంగా, దార్శనికంగా మరెంతో ఉత్పత్తి చేయగలడు. ఈ రెండు రకాల ఉత్పత్తులలో సాహితీ వరుల దృష్టీలో రెండవ రకానికి చెందినవి సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

600 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు సాత్వికమై నవి, కళాత్మక మైనవి. ఒక్కొక్కసారి భౌతిక, లౌకికాంశాలు అనుకూలంగా లేకపోయినా సృజనాత్మకాంశాలుు ఉదాత్తంగా, ఉన్నతంగా ఉత్పన్నం కావచ్చు. అందువల్లనే గతి తార్కిక భౌతిక వాదం కొన్ని మహత్తర కళాఖండాలు పుట్టటానికి తగిన సామాజిక హేతువులను చూపలేకపోతున్నది. తెలుగులో కాల్పనిక కవిత్వోద్యమం ఆ కాలంలో ఉన్న సామాజిక పరిస్థితుల సహజ పరిణామంగా పుట్టిందని సశ్యాస్తీయంగా ఇంతవరకూ తృప్తిగా చెప్పి ఒప్పించలేని పరిస్థితి ఉన్నది. ఎందువల్లనంకే అది ఆ పద్ధతికి లొంగదు కాబట్టి. దానిని సామాజికోద్యమ (పమాణాలతో కాకుండా సాపహిత్యోద్యమ _పమాణాలతోనే అనుశీలించాలి. అలాగే నవ్య సం్యపదాయోద్యమం కూడా. సాహిత్యోద్యమంలో సమాజం లేకుండా ఉండదు. అయితే అది భౌతిక రూపంలో కంకె భావ రూపంలో ఎక్కువగా (పతిఫలిస్తూ ఉంటుంది. సాహిత్యోద్యమాలు సదస్సులు నిర్వహించవచ్చును గాని, మానిఫెస్టాలు (పకటించవు. కవి సమ్మేళనాలు, కావ్య పఠనాలు, పదర్శనలు, (పవచనాలు, చర్చలు, గోషృలు, పోటీలు ఇటుపంటి కార్యకమాలు వీటిలో ముమ్మరంగా ఉంటాయి. సాహిత్యోద్యమం రాజకీయాలకు అతీతం; సమాజ సమ్మగ జీవిత (ప్రాతినిధ్యం వహించి ' మానవ మానసిక వికాసానికి దోహదం చేస్తుంది. సాపిత్యోదధ్యమాలలో వెలువడిన వివిధ (పయోగాల తాత్విక మూల్యాలనూ, దృక్పథధాలనూ, పారిభాషికాంశాలనూ, అనుశీలన స్యూతాలనూ వివేచించి ప్రామాణిక పద్ధతిలో సంపుటికరించేది శాస్తం. సామాన్యంగా ఒక్కొక్క ఉద్యమం తలయొత్తిన కొంతకాలానికి ఒక కావ్య శాస్తం వెలువడుతూ “ఉంటుంది. తెలుగులో ఈ శతాబ్దంలో వెలువడిన అటువంటి కావ్య శ్యాస్తాలు రమ్యాలోకం; మాధురి దర్శనం. ఆ రెండూ పద్యరచనలు. రాయ్యప్రోలు దర్శించిన అభినవ కవితా తత్త శాస్త రచన లివి. ఆ తరువాత పాక్షిక కావ్యశా(స్తాలని చెప్పదగినవి కవిత్వతత్త్వ విచారం; కావ్యానందం. కవిత్వ తత్త విచారం కాల్పనిక కవితా _పమాణాలను, కావ్యానందం నవ్య సంపదాయ రస దృక్పథాన్ని పరిచయం చేస్తాయి. కాని, అవి నమ్మగాలు కావు. పైపెచ్చు ఉద్యమన్ఫూర్తిని (పతిఫలించేటట్లు (వాసిన (గంధాలు కావు. అందువలన రాయప్రోలు తరువాత ఆధునిక కావ్య శాస్తం ఉద్యమ కావ్య వయోగ లక్షణ మీమాంసగా గుంటూరు కేషే్యద శర్మ గారి “కవిసేన మేనిఫెస్టో రూపంలో వెలువడిందని నిస్సంశయంగా చెప్పవచ్చు. శర్మగారికి ముందు వీవర్స్‌ (ఫంట్‌ ఉద్యమ లక్ష్యాలను వివరిస్తూ కుందుర్తి గారు ఎన్నో పీఠికలు (వాశారు. అవన్నీ కలిపి ఒక (గంధంగా వెలువరించారు. దానిని మానిఫెస్తో అనలేము కావ్య శ్వాస్త మనలేము. అయినా అది వచన కవితా తత్త్వ విచారం, శాస్త పరిధి అందుకోలేని వాద(గంథం. గుంటూరు శేషేర్యద శర్మగారు మేనిఫెస్టోను. కావ్యశాస్తంలో అంతర్భవింపజేయటంలో ఒక సమన్వయదృకృధం ఉన్నది. సామాజికోద్యమాన్నీ సాహిత్యోద్యమాన్నీ ఆయన సమానంగా గుర్తిస్తున్నట్లు పైకి కనపడుతుంది. కాని, నిజాని కలా కాదు. మొదటిదానికి ముఖ్యమయింది సామాజిక స్పృహా, రెండవదానికి అవసరమయింది సాహిత్య స్పృహా, ఈ రెండింటిలో శర్మగారు సాహిత్యస్పృహకు అ్యగతాంబూల మిస్తారు. సామాజిక స్పృహ సాహిత్య స్పృవహవాకు పోషకంగా ఉండాలనీ, సామాజిక దర్శనాన్ని సాహిత్య దర్శనంగా వరిణమింప జేనికొనగలిగిన వాడే మవోకవి కాగలడనీ శర్మగారు .(ప్రతిపాదించారు. వారి మాటల్లో - (కఎసేన మేనిఫెస్టో నుండి)

మేనిఫెస్టోలు:కావ్యశ్యాస్తాలు 601 1." సాపాత్యస్పృహ లేనివాడు సాహిత్యరంగంలో వట్టి న్యూన్‌పేపర్‌ బాయ్‌” (వు.16),. 2. * యావత్తు మానవజీవిత సామ(గితోనూ కవికి తాదాత్మ్యం ఉంటుంది. అసలు కీలకస్థానంలో ఉన్న విషయం - ఈ సామ్యగినంతా సాపాత్య సామ్మగిగా మార్చుకోగలిగే కళాత్మక ప్మకియ విదైతే. ఉందో అదే సాపాత్య స్పృహ.” '(పు.]70).

3. “” ఈ రోజు సాహిత్యా రంగంలో సామాజిక చైతన్యం కాదు సమస్య. సామాజిక చైతన్యాన్ని సాహిత్య చైతన్యంగా మార్చుకొనే శక్తి కావాలి కవికి. అదే అనలు సమస్య. సాపాత్య చైతన్యమే కవికి నిజమైన గీటురాయి. మవాోకవి చార్‌ల్స్‌ బోదిలేర్‌ మాటలు చూడండి ” - "11౪ ౨౦6 8/4. ఈలా 0౧660 26 2 024 ౧ ఉం ౧014660; ఉలగ్బం 1ఉం0య0౪*4 ఏజ జో (00౪49 -(వు.21).

“నా దేశం నా_పజలను ఆధునిక కావ్యేతివోసం అని-పిలుస్తున్నాం. అది వెలువడిన రెండేళ్లకు "కవి సేన మేనిఫెస్టో" వెలువడింది. అది ఆధునిక కావ్య క్యాస్తం కాబట్టి - గుంటూరు శేషేం్య్యద శర్మగారు (వానిన ఆధునిక కావ్యాలనూ, ఆ కాలంలో (1975-85) వెలువడిన వాటినీ అనుశీలించటానికి అనువైన (సమాణాలను తపక అందించగలిగి ఉండాలి. ఈ దృష్టితో చూస్తే పై దశాబ్ది ఆధునిక కావ్యాలకు ఈ మేనిఫెస్టో ఒక కావ్య లక్షణశ్యాస్తం. . అందులో అనుమానం లేదు.

"ఈ మేనిఫెస్టో చేసిన కొత్తపని ఒక్కకే - వర్తమాన (వపంచానికి ఉపలభ్యమైన (ప్రాచిన (పాకృశ్సిమ కావ్యతత్త్వచింతన, ఆధునిక కావ్య తత్తచింతన, సోషలిస్టు కావ్య తత్త్వచింతన అనే చింతన్మాతితయ-లేక- చతుష్టయ శాఖల్ని సమైక్యం చేసి వరిగిలించటమూ, ఈ నాల్గింటిలోనూ ఉన్న. ఆశ్చర్యకరమైన ఖావైక్యాన్నీ, అభిన్నతనూ (పతిపాదించి, అధునిక మానవుడు ఈ విజ్ఞానమంతటికీ వారసుడనీ, ఈ వారనత్వ భారాన్ని మోయడంచేతనే వర్తమాన మానవుడి విజ్ఞానానికి పరివూర్జత వన్తుందనీ _పదర్శిస్తుంది. ఇంతే”. (పు.]161).

1970 నాటికి తెలుగు సాహిత్యంలో దర్శనరాపాత్యస్థితీ, అకవిత్వ స్థితి, అరాచక స్థితీ విర్సడి ఉండటం కవిసేన గుర్తించింది. సాపాత్యాన్ని ఆధునిక కావ్య దృక్పధంతో వునరుజ్జీవంవచేయాలని ఉద్యమించింది. ఈ ఉద్యమానికి దార్శనికమై న పాహిత్యతత్త్వం ఉన్నది. లౌకికంగా సాధించవలసిన లక్ష్యం ఉన్నది. అందువల్లనే ఇద్‌ ఒకేసారి ఆధునిక కావ్యశాస్తం అనీ, కవిసేన మేనిఫెష్లో అని పిలువబడుతున్నది. లౌకిక లక్ష్యాలు రెండు రకాలు. మొదటి రకం - కవిసేన పరిహరింపదలచుకొన్న వాటిని వాటి దోషాలతో నిరూపించి గర్హించటం. తీవ పదజాలం వాడే (పత్యర్థులను తీవ పదజాలంతోనే ఎదుర్కొనటం. రెండవరకం - కవిసేన పాటించదలచుకొన్న సాహిత్య న్యూతాలను విస్పష్టంగో (పకటించతుం. ఈ అంశాలు రెండూ మానిఫె్టో స్వభావాన్ని వ్యక్తం చేస్తాయి.

కవిసేన చేనిన త్మీవవిమర్శ ,వధానంగా మూడు వర్గాల మీద సాగింది. వాటిలో మొదటి వర్గం వచన కవిత్వ _వ్యకియను ,నిర్వహించే అతివాదులు. రెండవ వర్గం రచయిత రాజకీయ

602 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు పార్టికి బద్ధుడై ఉండాలనే "విప్లవ కమికెడ్‌ దృక్పధం" గల విష్లవ రచయితలు. మూడవ వర్గం (పపంచ సాపాత్య పరిజ్ఞానం లేకుండా పడికట్టు మాటలతో సిద్ధాంతాలనూ కవిత్వ చమత్కారాలనూ సమీక్షిస్తూ సాహిత్య విమర్శలో సృజనాత్మకతను, దర్శన శక్తిని నశింపజేసిన సమీక్షా విమర్శకులు, ఈ మూడు వర్గాలవలన సమకాలీన సాహిత్యజగత్తులో ఉత్తమ సాహిత్య న్వరూపాన్ని దర్శించే శక్తి నశించి అకవిత్వానికి అ[గతాంబూలమిచ్చే అవ్యవస్థ ఏర్పడిందని, సామాజిక స్పృహ పేరుతో వస్తువుకు (పాధాన్యమిచ్చి, రూపగుణాలకూ, శిల్పానికీ విలువనిచ్చే _పవృత్తి అణగారిపోయిందనీ, సామాజిక స్పృహను సాహితీ దర్శనం ద్వారా సాహిత్య స్పృహగా మలచుకొనే వ్యక్తిత్వం కవికి లేకుండా పోయిందనీ, రచయిత రాజకీయాలకే కాక మానవజాతి కంతా బాధ్యుడనీ సమ్మగ మానవ జీవిత దర్శనమే సాహిత్య ధ్యేయమనే తాత్విక దృక్పథం _1కమంగా అంతరించి పోతున్నదనీ, అందువలన ఆధునిక సాహిత్యం అనుభూతికి దూరమైపోతున్నదనీ శ్రీ శర్మగారు పేర్కొన్నారు. ఆయా మార్గాలు పతిపాదించే ఆయా దృక్పధాలనూ, ఆయా నినాదాలనూ, ఆయా విమర్శ విధానాలనూ నిర్దాక్షిణ్యంగా విమర్శించారు. కవిసేన మేనిఫెస్టో సమకాలీన కవిత్వ శరీరంలో కుల్లిపోయిన భాగానికి శ్యస్త చికిత్స చేసి, ముదిరిన జాడ్యానికి కాయ కల్ప చికిత్స చేసింది. అంతటితో ఆగలేదు. అరోగ్యం చేకూరటానికి ఆత్మకళతో రంగరించిన అనుభవ రసాయనాన్ని అందించింది.

కవిసేన ఆచరణ కోసం చెప్పే సాహిత్య స్యూతాలు కూడా మేనిఫెస్టోలో బలంగా (పతిపాదించ ఎఖుడ్దాయి మచ్చుకు ముఖ్యమైన కొన్ని-

“ఈనాడు కవిత్వమంకే అర్థవైచితిగానీ, శబ్బ వైచిత్రి కాదనీ, కవిత్వం అంకే అనుభూతి కళ గానీ, అభూత కల్పన కాదని అంక ఒక జీవన విధానమే గాని బతుకు తెరువు కాదని (పచారం చేద్దాం. భావ శిల్పం వైపు పిలుద్దాం. అదే నాగరక పవంచంలో యోగ్యమైన మార్గమనీ వాల్మీకి వైపు, గాలిబ్‌ వైపు, బోదిలేర్‌ వైపు రమ్మని పబోధిద్దాం. భావచమత్కారం ఉన్న కమిత్వం. ఉఖ్యానం చెయ్యాలిగానీ, స్విచ్‌ వేసిన దగ్గరి నుంచి పిండిమిల్లు- సౌండు చేసే కవిత్వం 'నేర్చుకుంకే ఎట్లా అని మేల్కొల్పుదాం. శ దేశంలో పుట్టిన మన ఖావ సంస్కృతికి జన్మ సార్థకమైన సంస్కృత కవితా సర్యపదాయమూ, మనదేశపు కవిత్వ తత్త మీమాంస, వరినర భాషల కవితా విన్యాసాలు, బహిళపవంచ భావపవనాలు, తెలిసి వ్యవహరించకపోవడం ఒక గొప్ప ఖుద్ధి హీనత అని ఘోషిద్దాం”. (కవి. మేని.వు.340,

“నమ్మగ మానవ జీవితంలో రాజకీయం ఒక ఖాగం మ్యాతమే. రాజకీయం సామాజిక అర్థిక సమన్యల్ని పరిష్కరించటానికి ఒక సాధనం మ్యాతమే. కానీ, కవి సంపూర్ణ మానవజీవితంతో సంబంధం ఉన్నవాడు. కనుక కవి బాధ్యత రాజకీయ భాగానికే వరిమితం కాదు. (పన్తుత. సామాజిక సందర్భాన్ని అనునరించి కవిదృష్టిలో రాజకీయ హెచ్చు భాగం తిసికోవచ్చు కానీ, కవి సంపూర్ణ మానవ జీవితం మీద తనకున్న బాధ్యతల్ని విస్మరించి ఒక పరిమిత (వయోజనానికి మ్యాతమే బద్భడై పోగూడదు. కవి నరాసరి మానవ జాతిథీ బాధ్యుడు. ఒక రాజకీయ పార్టీకి కాదు” ----”మొత్తం మానవజాతి మానవజీవితం పట్ల కవికి బాధ్యత వుండటం చేత కవి బాధ్యత రాజకీయ పరమైన బాధ్యత కంఠు గురుతరమైనది. కనుకనే మన నమాజసంక్షేమం కోసం కవి. నాయకత్వం అన్నింటికంటే అ్యగగణ్యం కావాలి. ఈ వైజ్ఞానిక నాయకత్వాన్ని నెలకొల్పటానికి కవిసేన ముఖ్యంగా ఉద్యమిస్తుంది.” (కవి. మేని. పు.120).

మేనిఫెస్టోలు:కావ్యశ్యాస్తాలు 603 కనీసం ఇటువంటి కొన్ని కవిసేన సాహిత్య లక్ష్యాలను అవగావానం చేనుకోకపోతే అ ఉద్యమ స్వరూవ స్వభావాలు అర్థం కావనే మాట అటుంచితే, గుంటూరు శేషే్య్యద శర్మగారి అధునిక కావ్య (వయోగాలు అన్వయం కావు. మచ్చుకు ఒకటి రెండంశాలను న్పృశిద్దాం.

1. అధునిక మవోభారతం ఆధునిక మవాకావ్యేతివోసం ఎలా అవుతుంది?

2. “నాదేశం నా (పజలు' విన్లవ కావ్యమనటం ఎలా నమంజసం?

3. శర్మ గారి ఆధునిక కావ్య (ష్మ్యకియకు నేవథ్యంలో ఒక సాహిత్య దర్శనం ఉన్నదా? ఉంకే దాని న్వరూవం ఎలాంటిది? ఈ (పశ్నలకు కవిసేన మేనిఫెస్టో సముచితమైన నమాధానాల నందిన్తుంది. వాటిని గమనిస్తే శర్మగారు ఆధునిక కావ్య లక్ష్య లక్షణాలు రెండూ (వాసిన విజ్ఞా లనిపిస్తారు.

వది వర్వాల కావ్యేతివోసం అధునిక మవోఖ్లారతం. భారతం (వాయాలని నంకల్పించుకున్న తరువాత (వానీన వద్యాలు కావవి. ఏ పర్యానికాపర్వం కావ్యంగా ముందు వెలువడి తరువాత మవోభారతంగా సంఘటిత పరచబడినాయి. “నాదేశం నా (వజలు' (1975) (వజాపర్వంగా, “మండే నూర్యుదు' (197 4) సూర్యపర్వంగా, 'గ్మొరిల్లా' (1976) పశుపర్యంగా, 'నీరెపారిపోయింది" (1976) (వవాహపర్వంగా, "అరుస్తున్న అద్న్మీ' (1983) ఆద్మీ పర్వంగా, (పేమలేఖలు' (1980) గేమ వర్వంగా,. “సమ్యుదం నా పేరు (1979) సమ్ముదవర్వంగా, 'శేషజ్యోత్స' (1972) జోత్స్నావర్వంగా, “ముక్తకాలు' (1985) మౌక్తిక పర్వంగా, “నేనూ నా నెమలి" (1975) మయూరవపర్యంగా ఇందులో కూర్చటం జరిగింది. దానిని భారతీయకర్షకేతివోసోపేత మన్నారు; వివ్లవమవోకావ్య మన్నారు.

ఇందులో మనకు కలిగే మొదటి అనుమానం. దాదాపు వధ్నాలుగేళ్లుగా అప్పుడప్పుడూ (వాస్తూ వచ్చిన కావ్యాల నన్నింటినీ వర్వాలుగా జోడించి మపహాఖారత మని పేరు పెట్టి వర్వాంతగద్యలు (వాసి (పకటిస్తే ఒక మపవాోకావ్యేతివోసమౌతుందా? - అని. దీనికి కవి సమాధానం మేనిఫెస్టోలో కొంత చెప్పాడు; కావ్యావతారికలో కొంత చెప్పాడు. అ రెండింటికీ మనం అన్వయం కుదుర్చుకోవాలి సహృదయతతో.

ఆధునిక కావ్యం నమ్మగ మానవజీవితం వళ్ల, మానవ సమాజక్షేమం పట్ల తనకు ఉన్న బాధ్యతను కవి తన రచన ద్వారా నిర్వర్తిస్తున్నట్లు వఠిత చేత అనసుభవింపజేయించాలి. అది ఎలా చేయించాలి అనే అంశం కవి ్యవతిభమీద అధారవడి ఉన్నది. ఇక్కడ మరొక అంశం గూడా గమనించాలి. అధునిక కావ్యేతివోనం నృజించాలన్న త్మీన యత్నంలో పది పదిహేనేళ్లు కేషేయ్యదశర్మగారు తవస్సు చేశారన్నమాట సత్యం. సమ్మగ మానవజీవితం విర్మాడూపం వంటిది. దానిని చూడాలని యత్నించిన కవితాయోగి శేషే్య్యద. నమ్మ్యగమూర్తి దర్శనం ఎప్పుడూ ఆసాధ్యమే. అందువలన వైష్ణవ మార్గాన్ని అనుసరించి ఆకృతిని అంచెలంచెలుగా ఉపాసించటం మొదలుపెట్టటం సహజం. జీవితంలో రాజకీయం ఒక ఖాగం; (పేమ ఒక భాగం; కన్నీరొక ఖాగం; ఇలా ఎన్నో అనుభవాలు ఖాగాలుగా ఉంటాయి. కవి జీవితంలోని వాస్తవానుభవాల ద్వారా మానవ చైతన్యాన్ని చేరుకొని, దానితో అభేదాన్ని సాధించి వాటిని విశ్వజనీనంగా వ్యక్తం చేస్తాడు. శేషే్యదశర్మ అధునిక సమాజజీవితంలో (పముఖప్వ్యాత నిర్వపాస్తున్న రాజకీయచైతన్యంతో అనుభూతిని పొంది అద్వైతంగా వ్యక్తం చేసిన కావ్యాలే బలమైనవిగా

604 సాహిత్య చర్వ్శితలో చర్చనీయాంశాలు గోచరిస్తున్నాయి.

“ేషేర్యద కృతులు - అనుశీలన' - అనే అంశం మీద వరిశోధన వ్యాసం (వాసిన దాక్టర్‌ పి.వి.యన్‌.ఆర్‌.కె. శర్మ(పైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం) శేషేర్యదరచనలను గురించి యిలా వ్యాఖ్యానించారు - ” భాషలో ఖావనలో శైలిలో వినూతనమయిన పతిభతో వర్గ చైతన్యంతో వెలువడిన కవితాసంపుటి "మండే సూర్యుడు"... ఈ దేశం యొక్క, వజల యొక్క దుస్థితిని భావుకతతో (వదర్శిస్తూ, సాయుధపోరాటాన్ని (పబోధించిన "నా దేశం నా పజలు కావ్యాన్ని (పాచీనేతిహోస లక్షణాల నేపధ్యంలో రచించటం, ఆధునికేతివోసమని నామకరణం చేయటం శేషేర్యద ,పత్యేకత... ఈ నాటి సమాజంలో (పతి మనిషీ ఒక గ్యారిల్లాగా "అకలుషిత రాక్షసుడు'గా మారాలనీ, అధర్మానికి వ్యతిరేకంగా చేసే హింన అహింసే అవుతుందనీ చెపుతూ సాయుధ పోరాటాన్ని పబోధించిన కావ్యం “గొరిల్లా”. '((వాత్యపతి వు.294,295). ఈ మూడు పర్వాలూ వివ్లవం వస్తువుగా కలవి కాబట్టి విప్లవ కావ్యాల వంటివి. వీటిలో అత్యుత్తమమైంది “నా దేశం న్మాపజలు. కవి ఈ పేరునే ఆధునిక మవాభారతానికి మరో పేరుగా ఉంచారు; ఆధునిక మవోఖభారతాన్ని దానికే మారుపేరుగా పేర్కొన్నారు. ఆధునిక జీవితంలో రాజకీయవై తన్యాని కున్న (పాముఖ్యాన్ని మూడునాలుగు బలమైన పర్వాలను కూర్చటం ద్వారా, విష్లవ మవోకావ్యమని భారతాన్ని పేర్కొనటం ద్వారా శేషే్యద సూచించారు.

అయినా రాజకీయమొక్కకే మానవజీవితాన్ని సమ్మగం చేయలేదు. కాబట్టి శేషజ్యోత్స్న, నీరై పారిపోయింది, (పేమలేఖలు, సముదం నా పేరు, ముక్తకాలు, నేనూ నా నెమిలీ, అరుస్తున్న అద్మీ - అనే కావ్యాలు మానవ జీవిత. సమగానుభవవ్యక్తీకరణం కోసం ఇందులో చేర్చబడ్డాయి. వివ్రవంతో పాటు వివిధజివితానుభవాల సంపుటి ఆధునిక కావ్యం అవుతుందనీ, ఈ వొస్తవానుభవాలన్నీ ఈ భారతదేశం, ఈ (పజలు కవికిచ్చారు కాబట్టి ఆధునిక భారతం అవుతుందనీ శేషేం్యద పేర్కొన్కారు. ఇది ఒక వినూత్న పపయోగం. ఆధునిక జీవితంలా నంక్లిష్టం; ఆధునిక కవిత్వంలా కొంత అస్పష్టం!

ఈ కావ్యం కవి యొక్క అత్మకథ అంటాడు కవి. అంతే కాదు తనకూ, (వజకూ, దేశానికీ మానవజాతికి అఖభేదాన్నీ, అద్ర్వైతాన్నీ _వకటిస్తాడు. “నేనెప్పుడు గొంతెత్తినా, నాకోసం కాదు. అయిదుకోట్ల మంది కోసమూ కాదు. యాఖథైకోట్లమంది కోసం గొంతెత్తుతాను. నేను వడుతున్న బాధలే నా దేశమంతా పడుతోంది; నా మానవజాతి అంతా వడుతోంది” (నా దేశం న్యావజలు.వు.9) అని అంటాడు. ఆధునిక కావ్యంలో కవిగా వ్యక్తమయ్యే " నేను” - ఒక దేశానికి, ఒక పజకు, మానవజాతి కంతటికీ (పాతినిధ్యం వపొాస్తాడు. అతని నమ్యగజీవితం ఒక మవాోకావ్యేతివోనం. ఈ తాత్పర్యాన్ని _పబంధధ్యని న్యాశయించి ఏకవాక్యత కుదిరేటట్లు ఈ కావ్యంలో నిబంధించారు శేషే్య్యద. ఇది అపూర్వం. ఈ సంవిధానాన్ని నిర్మాణశిల్పవరంగా ఇలా సమర్థించుకొన్నారు.

“ఒక కవి య్యాత అనేక కృతుల సముదాయన్వరూపం, అఆంకే ఒక కవి తన జీవితం లో ఒకే కావ్యం రాస్తాడు. అయితే దాన్ని అప్పుడప్పుడూ రాస్తూ ఉంటాడు. అలా రాయబడే ఒక్కో కృతి నిజంగా పూర్ణకృతికోనం వుట్ట ఒక్కోవర్వం. కావ్యయ్యాత అంతిమచరణంలో అన్ని పర్వాలు కలిసి ఒక కావ్యమే అవుతుంది”. (అ.మ. అవతారిక.వు.]18).

నంపూర్ణ మానవ జీవితానుభవంలో ఒక ఖాగాన్ని నర్గబంధంగా చెపితే అధునిక కావ్యేతిహోనం; సర్గబంధ కావ్యాలను వర్వాలుగా నిబంధించి నమ్మగ మానవజివితానుభవాన్ని వ్యంబింపజేసేది అధునిక మవాోకావ్యేతివోనం.

( ఆదివారం ఆంధధ్యపభ : 17.6 1990)

117 ళా

(ఉపష్మృకియలు =: రూపాంతర్మపష్మకియలు

ఈ శతాబ్ది ఏడవ, ఎనిమిదవ దశకంలో వెలుపడిన కవిత్యోష్మకియలకు పేర్లు పెట్టి, లక్షణాలను నిర్దేశంచటంలో అంతకు ముందున్న ఇరవైయేళ్లలో పాటించిన పద్ధతి కంక ఒక, (కొత్తదనం కనవడుతుంది. అంకే కాల్పనిక కవితా చైతన్యంతో _(పయోగాలు నిర్వహించిన కవులు (వ్యకియల పట్ల ,_పదర్శించిన తీరుకూ. ఆధునిక కావ్యేతివోసయుగంలో కాప్యపయోగాలు చేసినవారు _పకటించిన తిరుకూ భేదం స్పష్టంగా తెలియవస్తున్నదస్నమాట. ఎలాగంకే - కాల్పనిక అభ్యుదయకవికా చైతన్యంతో వినూత్న (పయోగాలు చేనీన కవులు అంతకు పూర్వం తెలుగు సాహిత్యంలో రూఢి కెక్కిన ష్యకియల కంటె సవ్యంగా ఉండేవాటిని సృష్టించి, వాటిని (కొత్త పేర్లతో పిలుచుకోవటానికి ఉద్యమించారు. లిరిక్‌, ఖండ కావ్యం,లఘుకావ్యం, భావకవిత, భావగీతం, వచనకవిత, వచన వద్యం, దీర్దకవిత మొదలైన (వ్మకియలపేర్లు కాల్పనిక, అభ్యుదయ కవుల (వయోగాలకు (కొత్తగా రూఢి కెక్కినవే. ఈ పేర్లు (పాచినాయధ సాహిత్యంలో వినవడవు. అయితే, ఆంగ్ల సాహిత్య చర్విత చదివినవారికి వీటికి మూలరూపాలైన (ష్యకియా రూపొలూ, నామాలూ, వాటి స్వరూవ స్వభావాలూ అవగతమౌతాయి. అయినా అంధ కవులు ఇంగ్లీషు కవితా _ష్మ్యకియలను ఎవ్వడూ యధాతథంగా అనుకరించలేదన్న నత్యాన్ని కూడా మనం గుర్తుంచుకోవాలి. ఇంగ్లీషులోని కవిత్యాప్యకియలను తెలుగు సాపొత్యానికి అనుగుణంగా వినిర్మించుకొనడానికి వాటిని (పేరణలను' గానే (గపాంచారు. అందువలన కాల్పనిక, అభ్యుదయకవుల (వ్యకియలు, వాటి పేర్లు పునస్సృష్టికి

(వతినిధులౌతాయే కాని, అనుకరణలకు ఉదాహరణలు ఎన్నటికీ కావు.

ఏ సాపాత్వంలో నైనా _,ష్మకియా విమర్శ చేసే విమర్శకుడు గానీ, [వయోగం చేసే రచయితగాని

(కొత్తగా వచ్చిన రచనను అంతకుముందున్న (వసిద్ద _,పయోగంతోనో, ప(కియతోనో పోల్చి ొత్తపాతీలను విలువలను వివేచించుకొంటాడు. అ వివేచనలో నాలుగు రకాలైన (వమాణాలు వరిగణ్‌ింవబడతాయి. 1. వూర్వ (వ్యకియతో గల అనుగుణ్యత (00005100 2. పూర్వ్యవ్యకియకంకొ గల వైవిధ్యం లేదా మార్పు (౫౫౫2608) 3. పూర్వ [వ్మకియ కంకె అభినీవత్వం లేదా సృజనాత్మకత (1000712408 ౫4 . పూర్వ (ష్మ్యకియ పట్ల నిరసనభావం లేదా ద్వేషభావం లేద్వా తిరుగుబాటు ధోరణి (4112800159). ఈ నాలుగు రకాల (వవృత్తులూ (ప[కియలలో నవ్యవరిణామాలకు కారణాలు అవుతూ ఉంటాయి. అంక - (ష్యకియ రూపాంతరం పొందటానికి దోహదకారులౌతాయన్నమాట! ఆనుగుణ్యతలో కూడా అనుకరణం కంటె అనుసృజనసం లాంటి (కొత్తదనం గోచరిస్తుంది. ఒక్కొక్కసారి ఒక ,ప్యకియన్వభావం పరిణామంలో అనుభూతి కందకుండా అంతర్థాన మౌతున్నప్పుడు దాని నిజస్థితిని పునః కల్పించే యత్నం కూడా అనుగుణ్యతలో గోచరిన్తుంది. ఆనుగుణ్యతను నవ్యతకు పోషకంగా మలచుకొనటమే వరిణామానికి (పాతిపదిక. దీనిని _ష్మకియాపరంగా వ్యాఖ్యానించుకొంకే ఇలా ఉంటుంది. సాహిత్యంలో రూఢి కెక్కిన ఒక (వ్యకియకు కొత్తగా వెలువడిన ఎపయోగం రూపంలో పోలికలు కలిగి ఉండటం నియతం కాకపోవచ్చును గాని గుణంలో మ్మాతం అంకే అ _ష్యకియ పళితకు కల్పించవలనీన అనుభవ స్వభావంలో మ్మాతం పోలిక తప్పకుండా ఉంకే దానిని అనుగుణ్యత అని పిలవాలి. రూపంలోనూ

606 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు స్వభావంలోనూ కొత్తదనం కనిపించే పయోగాలు వెలువడటం వైవిధ్యం అనాలి. ముందున్న (ప,కకియలకంకొ రూవంలోనూ, స్వభావంలోనూ సర్మికొత్త (వయోగాల్మను చేసే (పవృత్తి అభినవత్యం లేదా సృజనాత్మకత. వూర్వప్యకియలను ద్వేషిస్తూ తిరుగుబాటు చేసి వాటిని పాక్షికంగానే, సంపూర్ణంగానో విధ్వంసం చేస్తున్న అనుభవం పఠితకు కలిగేటట్లు (వయోగాలు చేయటం తిరుగుబాటు ధోరణి అనవచ్చు.

అధునిక సాహిత్య చర్మితలో తిరుగుబాటు ధోరణిని భావంలో, భాషలో, రూపంలో, పూర్తిగా పుణికి పుచ్చుకొన్నవి వచనకవితా (ష్మకియలు. అభినవత్వాన్ని ఆవిష్కరింపచేసిన (ష్మకియలు కాల్సనిక అభ్యుటయ కవిత్వోద్యమాలకు సంబంధించినవి. అనుగుణ్యతను, వైవిధ్యాన్నీ కావ్య (పథకియలో సాధించిన గౌరవం నవ్యసం్య్యపదాయోద్యమానికి దక్కుతుంది. కాగా, ఆధునిక కావ్యేతివోనయుగ చైతన్యం మ్యాతం ఈ నాలుగు వవృత్తులనూ సంయుక్తంగా ఆధునికంగా అభివ్యక్తీకరించింది. ఇది ఈ యుగం _పత్యేకత కూడా.

వచన దీర్ణ కవితలలో విరివిగా చోటు చెసుకొన్న వాచ్యత మీద, అకవిత్వం మీద, నినాదధోరణుల మీద, ఆనుకరణ పద్ధతులమీద తిరుగుబాటు ధోరణిని పకటించి మినీ కవిత ఒక వ(కియగా ఈ యుగంలోనే ఉప్పాంగింది. నవ్యసం(వదాయ కావ్యష్యకియ కంటు అభినవంగా కావ్యాన్నీ, కొవ్యేతివోసాన్నీ వినిర్మించే విశష్ట్రపయోగ (_పవృత్తి ఆధునిక కావ్య రచనం చేస్తున్నామని ఈ యుగంలో రచన చేసిన కవులలో గోచరిస్తుంది. (వతీకలకు, భావచి(తాలకు అభివ్యక్తిలో (పాధాన్యం కలిగించిన ఒక (కొత్త శెలి ఈ యుగ సృజనాత్మకతకు పతాక. ఈ యుగంలో రచయితలు కావ్యాలు రచించినా, అవి వూర్వ సాహిత్యంలో రూఢి కెక్కిన కావ్య,ప్యకియలవంటివి కావని చెవుకొనటానికా అన్నట్లు ఆధునిక కావ్యం - అనీ, అధునిక మహాకావ్య మని, ఆధునిక ఇతిహానమనీ, నమ్యగ కావ్యమని, సంవూర్ణ్జ కావ్య మనీ వివిధనామాలతో విర్దేశంచటం స్పష్టంగా కనవడుతున్న అంశమే. ఆధునిక కావ్య ,పష్యకియలో వైవిధ్యం వారివిల్లులోని నప్తవర్దసంయోజనంలా గోచరిస్తుంది.

ఈ లక్షణాలన్నీ ఒక యొత్తు "ఆనుగుణ్యత' ను గురించిన చర్చ ఒక్కటి ఒక యొత్తు. కాల్పనిక, అభ్యుదయ కవిత్వ _ష్మ్యకియలకు పూర్వాంధ (వ్మ(కియలతో పోలికలు లేవు కాబట్టి పాశ్ళాత్యవ్యకియలతో "అనుగుణ్యత'ను చర్చించటమే అఆ యుగ్యపపృత్తుల నమీక్షగా వరిగణించబడుతూ ఉండేది. దానికి భిన్నంగా నవ్య సం్య్యవదాయయుగ్యవయోగాలను స్వదేశీయ (ష్యకియలతో పోల్చి అనుగుణ్యతను నిర్ణయించవలని వచ్చేది. అభ్యుదయవాదులు దేశియ వ(కియలతో పోల్చి చేసే ఆనుగుణ్యతా విచారణను సం్యపదాయ ధోరణిగా లెక్కించేవారు. వారి అనుబంధ ధోరణియైన తిరుగుబాటు ధోరణికి ఇది కూడా ఒక లక్ష్యం అయింది. అందువలన అభ్యుదయవాదుల (ప్మకియా విమర్శ సాహితీరంగంలో [పామాణికంగానూ, నిష్పక్షపాతంగానూ నిలవలేకపోయింది. (వ్యకియావరంగా అభ్యుదయవాదులకంటు వివ్లవవాదులు దేశీయమైన దృక్పథం కలవారు. వీరు జానవద కళారూపాలను పునరుద్ధరించే ,పయత్నం చేశారు. విరి రచనలను పాశ్చాత్మష్యకియలతో పోల్చనవసరం లేదు. కాగా, దేశ్నీపజాకవితారూపాల నిశిత వరిజాసంతో వాటి స్వరూప న్యఖావాలను వివేచించవలనీ ఉంటుంది. వచన కవిత్వోద్యమకారులు

(వ;కియలు : రూపాంతర్మవ్యక్షియలు ౦07 కూడా దేశియమైన (వవృత్తినే (వకటించారు. అధునిక సాహిత్యంలో (వసిద్ధి చెందీ ఉన్న కావ్య, కావ్యేతర _,ప్యకియలన్నింటిలో వచన కవితారూపాలను నిర్మించాలని _ఫీవర్స్‌ _ఫంట్‌ ఉద్యమం సాగించటం ఇందుకు సాక్ష్యం. వచన కవిత్వమే అధునిక కావ్య రూపానికి _పధానవాపాకగా రూపొందింది. విశేష మేమంకే ఈ శతాబ్ది ఏదవదశకంలో “నచనపద్యం' మీద డాక్టర్‌ చేకూరి రామారావు

గారికీ, డాక్టర్‌ కోవెల నంవత్కుమారాచార్యగారికీ నడుమ షృతికల్లో నుదీర్ణ చర్చ సాగింది. అ చర్చ 1978 లో "వచన పద్వం - లక్షణ చర్చ' అనే పేర (గంథంగా వెలువడింది. వచన కవిత, వచన గేయం, వచన గితం, వచన వద్యం, అవిముక్తచృందం, స్వచ్చంద కవిత్వం అనే పేర్లతో పిలువబడే వచనకవిత్వానికి "వచన పద్యం' అనే పేరు _పమాణం చేని, దాని నిర్మాణం మీద ఇరువురు తమతమ అభ్మిపాయాలను [వకటించారు. ఇక్కడ ఆ చర్చా వివరాలన్నీ చెప్పటం (పన్తుతం కాదు. అయితే, "వచన వద్వ్యం' అనే పదాన్ని ఎవ్వుడు _పమాణీకరించుకొన్నారో పద్యరూవంతో అనుగుణ్యతను చూపించేలక్షణాన్నే సంభావించ వలని వచ్చింది. డాక్టర్‌ సంపత్కుమార వచన పద్యానికి పెంటటివ్‌గా ఒక లక్షణం చెప్పారు. దానిలోని ఈ అంశాలు గమనించండి -

“గ. వచనపద్యానికి నాలుగు పాదాలు. అంతకన్నా ఎక్కువయితే. మాలా పచనవద్యం, తక్కువైతే (తిపాద్యాదులు. 2. భావంతో గాని'ఖావగణాలతో గాని పాదాలేర్పడుతాయి.3. ఒక పాదంలో ఒక ఖావంగానీ, ఒకటి లేదా రెండు భావ గణాలుగాని ఉంటాయి.4. ఈ భావగణాలు ఒక పాదంలోంచి మరోపాదంలోకి వ్యాపించవు. 5. భావంతో గానీ, ఖావాంశంతో గానీ పాదం ముగున్తుంది. పాదాంత విశ్రాంతి ఉంటుంది. 6. పాదాద్యక్షరాలకు యతిగాని, _పాన-అంత్య (ప్రాసలు గాని, అనుకూల వ్యతిరేక భావసూచక పదాలు గాని, వదాల భావభార నమత్వం కోనం (వయుక్తమయితయి” (వచనవద్యం -లక్షణ చర్చ (1978) వు.120), ఈ లక్షణంలో పద్యంతోటి వచన పద్యానికున్న అనుగుణ్యాంశ అంతర్లీనంగా సాగింది. కాని, పైకి వచనపద్యవ్యక్తిత్వం చెప్పబడింది.

"వచనపద్యలక్షణ చర్చ' విర్మాణానికి పంబంధించిన అనుగుణ్యతను నంతరించుకొంకే -

డాక్టర్‌ చేకూరి రామారావుగారి అధునిక మవోకావ్య లక్షణం (వ్యకియకు నంబంధించిన అనుగుణ్యతను పొందువరచుకొన్నది. "నగ్నముని" (వాసిన 'కొయ్యగ్యురం' కు ముందు మాట (వాన్తూ దానిని అధునిక మవో కావ్యంగా పేర్కొన్నారు రాషూరావుగారు. వారి మాటలలో అధునిక మవాోకావ్య లక్షణాన్ని యిలా (గహించవచ్చు - ”" మవాకావ్యానికి విస్తీర్ణతే పధానం కాదు కాని అవనరమైన ఒక లక్షణం. పెద్ద పాయింటులో అచ్చెయ్యళుం వల్లనో, పాదాలుగా విరవటం వల్లనో కవిత్వం కానట్టే విస్తీర్ణత పల్లే ఏదీ మవాకావ్యం కాలేదు. ఒక (పధానవస్తువుతో, ఒక తాత్విక చింతనతో, నందే శంతో, అనేక భావాలతో, ౫0౦63 తో కథ లేకుండా, 'అర్చ్పేనిటీ' అనే లక్షణం కలిగి వుండి, తగినంత విస్తారంగా ఉన్న దీర్హ కవితను అధునిక మవోకావ్యం అంటున్నాను". ... “ఖావ, అభ్యుదయ, విళ్లవ కవుల ఖండికల సంపుటులు మవహాకావ్యాలుగా భమవడగూడదు. వాటిల్లో ఏ ఒక్క సంవుటి తీసుకున్నా ఫిలాసఫీ ఒకటు కావచ్చు. భాషా వైవిధ్యమూ వుండొచ్చు. కాని, భిన్న భావాలను కలిపే నిర్మాణబబంధం (౮౯01౧ ॥లి లేకపోపటం వల్ల అవి ఖండికల సంపుటులే అవుతై. కాని, మవోకావ్యాలు కావు. అ ఖండికలను మొత్తం నుంచి విడదీని చదివితే విడిన వాటికి గాని, మిగిలిన వాటికి గాని నిర్మాణ రీత్యా లోపం ఉండదు. అదే వాటి ఖండత్వ్యానికి గుర్తు. మహాకావ్యం

608 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు ఖావరిత్యా ముక్కలుగా కనిపించినా నిర్మాణ రీత్యా అఖండం”- (పుట ౫11)

రామారావుగారు “కొయ్యుగ్యురం' ముందుమాటలో అధునిక మవాోకావ్య లక్షణం చెప్పి, “కొయ్యగ్కురం” దాని కెలా లక్ష్యంగా ఉందో వివరించారు. అయితే, మవాకావ్యం అనేది భారతీయ భాషా సాహిత్యాలన్నింటిలో'లాగానే తెలుగులో కూడా ఒక రూఢి కెక్కిన బృహ్యత్ప్మకియగా వఠితల అనుభూతులలో స్థిరపడి ఉన్నది. రామారావుగారు అటుపంటి మవాకావ్యం చదివితే ఎటువంటి అనుభవం కలుగుతుందో అటువంటి అనుభవం కలిగించిన రచననే మవోకావ్యం అన్నారు. 'కొయ్యగుురం”* చదివి నప్పుడు వారికి "మవాకావ్యం చదివిన అనుభూతి కలిగింది”. “అందుకే 'కొయ్యగ్యురం"' మవోకావ్యం. అధునిక మహాకావ్యం” అన్నారు. (వు.౫)

అనుభవంలో మవాకావ్యత్తాన్ని గుర్తించి, దాని ఆధునికత్వ లక్షణూలను వవరించారు. పోలిక కోసం, వైవిధ్యం తెలునుకోవటం కోసం (ప్రాచీన కావ్యలక్షణం ' కూడా పేర్కొన్నారు. (పాచీన మహాకావ్యంలాగా అనుభవాన్ని కలిగించినా, రూపంలో ఆధునిక లక్షణాలను, స్వభావంలో (పత్యేకతనూ సంతరించుకున్న దీర్ద కవిత మహాకావ్యం అన్నారు. ఖండకావ్య సంపుటి కంక ఆధునిక మవోకావ్యం ఎలానిర్మాణ బంధం కలిగి ఉంటుందో చెప్పారు. ఈ విమర్శలో అనుగుణ్యత,

వైవిధ్యం నిరూపించబడ్డాయి.

నారాయణరెడ్డిగారు “విశ్వంభర'ను వచన కవితలో కసమ్మగ కావ్యం” అన్నారు. దానికి లక్ష్య లక్షణ నిర్దేశం చేస్తూ "ఈ కావ్యానికి నాయకుడు మాసవుడు. రంగ స్థలం విశ్వంభర. ఇతివృత్తం తేదీలతో నిమిత్తం లేని, పేర్లతో అగత్యం లేని మనిషి కధ. ఈ కథకు నేపధ్యం పకృతి. మనిషి ధరించే వివిధ భూమికలక్తు మూలధాతువులు మనశ్శక్తులు. అలెగ్జాండర్‌, ీన్తు, ఆశోకుడు, సోోకటిన్‌, బుద్ధుడు, లింకన్‌, లెనిన్‌, మార్క్స్‌, గాంధీ ఇలా ఇలా ఎన్నెన్ని రూపాలో మనిషికి! కామం, (కోధం, లోభం, మదం, ఆత్మశోధనం, (_పకృతిశర్తుల వశీకరణం ఇలా ఇలా ఎన్నెన్ని విభిన్న [వవృత్తులో మనిషికి? ఆదిమ డశ నుంచీ ఆధునిక దశ వరకు మనిషి చేసిన పస్థానాలు ఈ కావ్యంలోని (వకరణాలు”. (విశ్వంభర (పస్తావన).

_ నారాయణరెడ్డిగారు కావ్యలక్షణాలు సూటిగా చెప్పలేదు. కాని, సూచించారు. ఈ కావ్యానికి నాయకుడుంటాడనీ, అతడు మానవుడనీ, అతనికి పేరుండదనీ, అతని ఆదిమ దశనుండి ఆధునిక దశ దాకా సాగిన పస్థానం ఇందులోని కథ అనబడే ఇతివృత్తమనీ, అది చర్విత కాదనీ, మానవ (పవృత్తుల చ్వితికరణ మనీ, ఆ (_వప్పత్తులకు (_పతీకలుగా మౌనవేతివోసంలో కొందరు మవోవ్యక్తులు గోచరిస్తారని, వారి చరిితలను కొన్ని (పకరణాల్లో _పతీకాత్మకంగా, ధ్వనిమయంగా చి్యితంచిటమే కావ్యమనీ వారు నిర్దేశించారు. అది వచన కవిత్వంలో [వాయబడిన సమగ కావ్యమని (ష్యకియాపరమైన (పకటన చేశారు.

ఇందులో కావ్యమంకే దండి చెప్పిన ౪ష్యం కాదు; తెలుగు కవులు నన్నయ సుండి నవ్య సం్మపదాయకవుల దాకా పయోగించిన కావ్యం కాదు. కాని, కావ్యమంకేు రూఢికెక్కిన (ప(క్రియ, అనుభవ మ్యుదతో సహృదయ హృదయాల్లో జాగృతమై ఉంది. దానితో పోలికలు చెప్పాలి; వెంటనే దాని కంటూ ఉండే _పత్యేకతలు కూడా పేర్కొనాలి. పైవివరణమంతా అదే. అదొక వచన కవితలో

శవ్మ్యకియలు : రూపొంతర్మ్నప్యకియలు 609 చెప్పిన లక్షణంగా వ్యక్తీకరించారు. నారాయణరెడ్డిగారు వచన కవితలలో కొసమెరువులకు టవనిద్ధి. అలాగే ఈ, లక్షణంలో 'నమ్యగ కావ్యం” అనటం కొసమెరుపు. నమ్ముగ కావ్యం అంకే మవాోకావ్యమనా? నంవూర్ణ కావ్యమనా? కాదు. ఆ రెండు మాటలు అందించే ఖావ చ్వితం కంకొ విలక్షణత్వాన్ని చెప్పాలని ఆ పదం వాడినట్లు కనపడుతుంది. మానవేతివోసాన్ని నమ్యగంగా చితించిన ఒక సమ్యగమైన అనుభవాన్ని కలిగించే రచనా పద్ధతి న్యాశయించి కవి వచన కవిత్వంలో దానిని వ్యక్తీకరించటం వలన రూపొందిన ప్యకియ సమ్యగ కావ్యం అనబడింది. సమ్మ్యగత ఏ (వ(కియ లోనైనా వఏర్పడినదనే అనుభవం కలిగించగలిగితే దానిని ఇంగ్లీషులో క్లాసిక్‌ అని పిలుస్తారు. దానికి దీకైన వదం తెలుగులో చెప్పటానికి కవులు, విమర్శకులు నానా తిప్పలూ నేటికీ పడుతున్నారు. కొందరు ఆ వదాన్నే వాడుతున్నారు. రెడ్డిగారు దానినే వాడి యుండి యుండవచ్చును కదా! ఆయన ఈ ఒక్క వదంతో రెండు _పయోజనాలను సాధించగలిగిన ఖావచ్వితాన్ని కల్పించారు. , మానవ సమ్మగ చర్వ్మెతను వ్యంజింవ చేన్తుంది కాబట్టి ఇతిపృత్త స్వభావాన్ని బట్టి అది "ఎపిక్‌ కావాలి. దానినే ఇతిహానం అని తెలుగువారంటారు. కావ్యం మానవుని ఒక పురుషార్ధానికి సంబంధించిన ఒక న్వయం సమ్మగమైన కార్యాన్ని వస్తువుగా నిర్వహిస్తుంది. మహాకావ్యం ఒక పురుషార్థ సాధనను వరిపూర్ణంగా పఠితచేత అనుభవింపచేన్తుంది. ఇతివోసం ఒక సమ్మగ జీవితంలో పురుషార్ధ సమ్యగ సాధనాన్ని నమ్మగంగా చ్యితించిన అనుభవాన్ని ఇతివృత్తం ద్వారా అందిస్తుంది. ఈ అర్థ గాంభీర్యాన్ని 'సమ్మగ కావ్యం” అనే భావచ్మిత వ్యంజక సమాస [పయోగం వలన సాధించారు రెడ్డిగారు. తాత్పర్యమేమంకే ఇతివాన గౌరవాన్ని, క్లాసిక్‌ _పమాణాన్నీ, సాధించిన కావ్యం విశ్వంభర. దీనినే _వ్యకియాపరంగా తేటపడేటట్లు “ఆధునిక ఇతివోన కావ్వ' మని నేను వ్యవవారిస్తున్నాను.

శేషేంద శర్మగారు "నాదేశం నా పజలు ను 'ఆధునిక మవోఖారతాన్ని' ఆధునిక మవాకావ్యాలుగా, ఇతివోసాలుగా పేర్కొన్నారు. వాటి సార్ధకాన్ని గురించి కడచిన వ్యాసాలలో వివరంగా పేర్కొన్నాను. అవి ఆధునిక కావ్యేతివోసం, ఆధునిక మవోకావ్యేతివోసం, పాతవి (వ(్యకియలు: (కొత్తవి రూపాంతర (వ్యకియలు.

రెండు దశాబ్దాలుగా తెలుగు కవి తాను చేస్తున్న ఆధునిక కావ్య (వయోగాలను గురించి సహృదయులకు తలియజెప్పాలని వివిధ రకాలుగా యత్నిన్తున్నాడు. విమర్శకులు అఆయత్నాలకు యధాశక్తి వ్యాఖ్యలు, వివరణలు సమన్వయాలూ అందిస్తున్నారు. కవులూ, విమర్శకులూ (_పాచీన కావ్యాన్ని తిరస్కరించి అధునిక కావ్యాన్ని చెప్పటానికి వూనుకోలేదు. దానితో పోలుస్తూనే భేదాన్ని, (వత్యేకతనూ నిరూపించే యత్నం చేన్తున్నారు. “అధునిక విశే్న్షణంతో అవే ప్యకియల పేర్లు వాడుతున్నారు. అయినా, ఈ అధునిక _ష్మకియలను గురించి జరుగవలసినంత వరిశోధన జరుగలేదు. కలుగవలసినంత అవగాహన కలుగలేదు. పేర్లు కూడా సరియైనవి కుదురలేదు. ఈ స్థితిని మెరుగు పరచాలి. నా (పయత్నం ఆ మార్గంలో మరో కొంత ముందు నడకమ్యాతమే. (వకియలు మారుతున్న వైఖరిని తెలుసుకోకపోతే సాహిత్య పరిణామం అర్థం కాడు!

"+ల౧/ 1లయా/ *ంగంంకిజ్యట టం 80060 161489 (0. 21 3 రం6 801001 0౯120021 1000౪26009 2064 ౧౧౦6806013 ౦ 6ల185. 86 ౧031 హ012676 *ంగేం ఆల 2 18 ఏంళ40%/3 512౪1301" (0 ప్రిలంగం 00౧76౧6౦౧౩, 8ఆ౦౫౧౦1ట 2860 ట కులు, 1081 2హ2000/ 0౯106166). 11

610 సాహిత్య చర్మితలో చర్భనియాంశాలు ఇ గణం 096 0017అ6ం0 మట జరీ ౪020001క్రాంటు, జంటల ప జరీ యిర్రయకంు. ౧0౧౧౧౦60 28 600163 జాం 0014800230” ౩8౮ల్రై0108 6000108031. కౌ 116రేఆంరే, 1 416 వరంంుడ1 ౪2 ప ఆమం 1002016 బలల 0%208టి". (తంటా కంళ1టం ముర: 01 £10020106 (19899), 9. బు

(ఆదివారం ఆంధ్యవభ : 24.6.1990)

116 ఇతిహాసకావ్యం : కావ్యేతివాసం

"అధునిక కవిత్వం అర్థం కాలేదంకే ఇతనికి ఆధునిక జీవితమే అర్థం కాలేదన్న మాట" అని అన్నాడు శ్రీశ్రీ 1939లో. (భారతి : ఫిబవరి : 1939).

అ రోజుల్లో ఆధునిక కవిత్వం అర్థం కావటం లేదనన్న వాడెవడు? శ్రీశ్రీ మాటల్లో “పాతకాలవు వ్యక్తి. అయినా, అతడు ఆధునిక కాలంలో నివనిస్తూ ఉన్నవాడు. అత డలా ఎందుకు అన్నాడో కూడా శ్రీశ్రీ వివరించాడు. “నేటి కవులు స్వీకరించిన కావ్య వన్తువులను గురించి కొంత చెప్పవలసి ఉన్నది... నగర జీవితం, పార్మిశామిక పరిస్థితులలో హృదయ విదారక దృశ్యాలు, పతనోన్ముఖమైన పాత సంఘవు వికార నృత్యం తమ కావ్య వన్తువులుగా చేసుకొన్నారు. ఈ మార్గంలో వీరికి రవ్యన్‌ వ్యూచరిజం (005122 గ0ల:గ) ఆదర్శమవుతున్నది. మాయకొవస్కి (34280730, పాస్టెర్‌నాక్‌ (928గజ;మొదలైన కవుల రచనలు పీడిత లోకంతో వీరికి సానుకోశం కలిగించాయి. కుబేర వైభవం (వక్కనే కుచేల దార్మిద్యం కనబడడానికి వీరు నిర్ధాంతపోతున్నారు. ఒక్కసారి తమ చుట్టూ చూస్తే సంఘ దూషితులైన (పవాన జివితులు, దర్శిద భిక్షువులు జీవనోపాధికి శరీర కష్టం తప్ప వేరే ఆధారం లేని కష్ట జీవులు కానవస్తున్నారు. తమ కవితలో ఈ దారుణ దృశ్యాలు ్మవదర్శించి లోకం కళ్లు తెరవడానికి నేటి కవులు యత్నిస్తున్నారు. కాని, యీ వివిధ వ్యిభమాలకు కళవళపాటు పొంది నీ పాతకాలవు వ్యక్తి ఇదంతా తన కర్థం కాదంటాడు. ఇందులో ఆశ్చర్యమేమీ లేదు....ఇతడు కళ్లు మూసుకొన్నాడు. అసలితని (పపంచమే శిధిలమై పోయింది”. (క్రితి సాపాత్యం: రెందు- వచన విభాగం. వు. 478-479).

సామ్యవాద సిద్ధాంతం అర్థం కాకపోతే ఆధునిక కవిత్వం అర్థం కాదని శ్రీత్తీి అభ్నిపయం. అ అర్థం కాకపోపటం ముఖ్యంగా భావజాలానికీ, దానికి ృవతినిధియైన వస్తువుకు సంబంధించిన విషయం. అ తరువాత అభివ్యక్తికి సంబంధించిన అంశం, మార్క్సిస్టు భావజాలం అర్థం కాకపోతే ఆధునిక కవిత్వం అర్థం కాదనీ, ఆలా అర్థం కాని వాడు “పాత కాలపు వ్యక్తి అనీ శ్రీ్తీ నిర్ణయం.

అంధ దేశంలో కవిత్వం అర్థం కావఠుం లేదన్నది ఆధునిక నమన్యలలో అ్యగగణ్యమై నదిగా కనపడుతున్నది. 1977లో కూడా ఇదే (ఫశ్న!

“ఆంధ దేశంలో నిజమైన కవిత్వానికి (పథమ శ్యతువు ఈ రోజు కవిత్వం అర్థం కావడం లేదన్న పశ్న -ఏమిటో అయోమయంగా ఉంది. ఎందు కిన్ని ఇమేజన్‌? ఇన్ని సింబల్స్‌? ఈ గొడవంతా ఏమిటి? చివరకు చెప్పదలచుకొన్న దేమిటో తెలినీకుండా చేస్తున్నాయి ఇవన్నీ కలిసి; చెప్పేదేమీ లేకపోతే ఎందుకు? ఏడవనా ఈ కవిత్వం? ఇదీ వరన”...

అనాడు శ్రీశ్రీ గారి లాగానే ఈనాడు శేషే్యద శర్మగారు కూడా ఇలా అన్నారు.

612 సాహిత్య చరిితలో చర్చనీయాంశాలు

“అర్థం అవడం అవకపోవడం అనేది కవిత్వానికి సంబంధించిన విషయం కాదు. అర్థం అవడం భాషకు సంబంధించిన విషయం. కవిత్వానికి సంబంధించిన విషయం కవి చేసిన ధ్వనో, వథకోక్తో, సింబలిజమో ఇత్యాది ఏదో ఒక చమత్కారాన్ని అర్థం చేసుకోవడం. కనక భాషను అర్థం చేసుకొనడమా లేక చమత్కారాన్ని అర్థం చేనుకోవడమా? ఇక్కడ ఏది మన _...సమస్యగొ (కవి సేన మేనిఫెస్టో. పు.]28).

“అసలు కవిత్వమే ఒకి విచ్శిత భాష, సామాన్య భాష కంకేు భిన్నమయినది. కనక అందరికీ అర్ధ్థమయే్యేదే కవిత్వమని గానీ, కవిత్వం అందరికీ అర్థం కావాలని గాని ఉత్తర్వు చెయ్యడం సాహిత్యంలో తుగ్లక్‌ పరిపాలన అవుతుంది”. (క.మే. పు. 128).

1977 నాటికి శ్రీక్తీ మాటల కాలం మారిపోయింది. సోషలిన్దు భావజాలం గాని, (పపపంచపు పోకడలు గాని తెలియని "పాతకాలవు వ్యక్తులు" చాలావరకు తగ్గిపోయారు. కాని, ఈ నాటి కవిత్వం అర్థం కావటం లేదనే వామువక్తీయులున్నారు. వారి నుద్దేశించి గుంటూరు శేషేయ్యద శర్మగారు కవిసేన మేనిఫెస్టోలో కసితిర కసురుకుంటూ నమాధానం చెప్పారు.

అంటి -దాదావు 1935 నాటికి సామాజిక నవా లేనివాడు పాతకాలవు వాడు; 1975 నాటికి సాపిత్యస్పృహ లేనివాడు పాతకాలపు వాడు. శ్రీ ఇస్మాయిల్‌ గారు వీరిద్దరినీ నంపదాయవాదులని నంకేతించారు.. "సర్మపదాయమనేది ఏదేనా కావచ్చు. యూరోవ్‌లో ఐతే (గీకు రోమన్‌ సంప్రదాయం. మనదేశంలో భారతీయ నం్యపదాయం. మార్క్సిన్ట్‌ ఆలోచనా వద్ధతి కూడా ఒక నం్యవదాయమే. ఎందుకంకే ఒకు లాంటి ఆలోచనా పద్ధతినే నం్యపదాయమంటున్నాను. వ్యక్తి కన్నా సంఘం గొవదని, ([వవంచమంతా వ్యవన్థా రూపంలో ఉందనీ, కొన్ని నియమాలకు లోబడి నడుస్తుందనీ, వీటిని మార్చడం అసాధ్యమనీ -ఇటువంటి ఆలోచనా ధోరణుల సమావోరాన్నే న్యపదాయమంటున్నాను. ఈ అలోచనా ధోరణి మన పాందూ నర్యపదాయవాదులకీ, మార్క్సిన్దులకి నమానమే. ఇద్దరూ హఠవాదులే (శంై02656) ఒకరికి వేదాలుంటే; మరొకరికి ద్వంద్వ తార్కిక భౌతిక వాదముంది”. (కవిత్వంలో నిశ్శబ్దం. వు.137).

శ్రీత్తీ గుంటూరు శేషే్యద శర్మలు తము కవిత్వం అర్థం కావటం లేదన్న పాఠకులను ఎదుర్కొనపలసిన చార్కితక అపనరం ఏర్పడింది. మవ్యోవస్థాన గేయం నుండి శ్రీశ్రీ, మండే నూర్వుడు కావ్యం నుండి శేషే్యద తమ భావధోరణిలోనూ, అభివ్యక్తి పద్ధతిలోనూ పూర్వ వైఖరుల కంకు విప్లవ మార్గాన్ని అనుసరించారు. "అనితర సాధ్యం నా మార్గం అన్నట్లు ఇద్దరూ సాహిత్య (వస్థానం సాగించారు. శ్రీశ్తీ భావజాలం (కొత్తది; శేషే్యద ష్యకియా ఇల్పం (కొత్తది; క్రిత్తీ (వతీకలు ఖండకావ్య పరిధికి పరిమితమై సాగితే, శేషేర్యద (పతీకలు కావ్య, కావ్యేతివోస పరిధికి విన్సుతమై (వవహించాయి. శ్రిస్తీ ఖండకావ్యం అంతకుపూర్వం నలిగిన ,ఫ(కియ. శేషేం్యద కావ్యేతివోసాలు సరికొత్త (పయోగాలు. విశేషమేమంటే శేష్నేంద శర్మగారీ భావజాలానికి నంబంధించినంతవరకు మార్క్సిజానికిగాని, విచ్లవ ధోరణికి గాని విరోధి కారు. అయితే, అవి రాజకీయ పరిధులకు మ్మాతమే పరిమితం కాకూడదని, మానవ నమ్మగ చైతన్యంలో ఒక భాగంగా -మ్యాతమే. వరిగణించాలని, విశ్వసించారు. మార్క్సిను లంగికరించని మవోకావ్య స్పృహతో,

ఇతివోనకావ్యం ఏ కావ్యేతివోనం 613 కావ్యేతివోన స్పృహతో రచన సాగించారు. ఒక విధంగా శేషేర్యద శర్మగారు ఆధునిక కవిత్వంలో (తివికమత్వాన్ని (వదర్శించారని చెప్పాలి. ఆ మూడు రంగాలూ వరుసగా వస్తువు, (వ్యకియ, అభివ్యక్తి అని సంకేతించవచ్చు. ఈ మూడు అసుభవమూల్యమైన అత్మకళ నుండి అవిర్భవించాయి. అధునిక కావ్యం అనుభవ మూలమైన కావ్య కళతో జీవిస్తుంది. వస్తువులో, (వ(కియలో, అభివ్యక్తి శైలిలో పూర్వ కవితా [ష్యకియలకంకె ఆధునికతను నంతరించుకొంటుంది. ఈ నాలుగు లక్షణాలలో తెచ్చిన ఆధునిక పరిణామాన్ని గుర్తించకపోతే ఆధునిక కావ్య, కావ్యేతివోన (వ(కియలుగాని, వాటి చైతన్యంతో పవర్తిల్లిన యుగ (పవృత్తి గాని అర్ధం కావు.

కావ్యంలో వన్తువంకేు సామాన్యంగా కథ. అది సాంగంగా సాగితే ఇతివృత్తం. ఇతివృత్తం నిర్మాణ రీత్యా నిండుగా ఉంటుంది. రసన పోషణ విధానాన్ని అనుసరించి రూపాన్ని సంతరించుకొంటుంది. స్వభావం చేత అది (వఖ్యాతం కావచ్చు, కల్పితం కావచ్చు, లేదా మ్మిశమం కొవచ్చు. అధునిక కావ్యంలో వన్తువు కథయై ఉండాలన్న నియమం లేదు. వర్ణనం కావచ్చు; సంభాషణం కావచ్చు; కధాఖానం కావచ్చు; చివరకు కధా స్యూతం కూడా అయి ఉందవచ్చు. కావ్యేతివృత్తం లాగా ఆధునిక కావ్య వస్తువు కధన వద్ధతినే అనుసరించవలసిన అవసరం లేదు. కాల్యకమాన్ని అవిచ్చిన్నతనూ పాటింపవలసిన నియమం లేదు. కధ చెప్పకపోయినా కధ విన్న అనుభవం కలిగించే రచనా శిల్పం ద్వారా వస్తు స్ఫూర్తిని కలిగించవచ్చు. (వతీకల ద్వారా, భావచి(తాల ద్వారా, అలంకారాల ద్వారా అనుభూతుల తోరణాలు కల్పించి ఆ సంఘటన ద్వారా, సంవిధానం ద్వారా ఒక వస్తు స్ఫూర్తిని వ్యంగ్య శక్తివలన రూపొందించవచ్చు. విమైనా రసకావ్యింలో లాగా, కధా కావ్యంలో లాగా, నవ్య సం్యదాయ కావ్యంలో లాగా నివిడ కావ్యేతి వృత్తం ఉండటం ఆధునిక కావ్య లక్షణం కాదు. అయితే, ఆధునిక కావ్యంలోని వస్తువు సమకాలీన సమాజ జీవితానికి, వాస్త్రవానుభవాలకు నంబంధించినదై ఉండాలి. అది వాస్తవ చ్మితణాన్ని ఆ్యశయించక పోయినా కాల్పనిక _పవృత్తితో రాణించినా, [వతీకాభివ్యక్తి న్నాశయించినా, భావచి,[తాలతో చలన చ్మితంగా రూపొందినా వాస్తవ (పేరణలతో వెలువడిన వాజయ చ్వితంలా వఠితకు అనుభవం కలిగించాలి.

కావ్యంలో కధా కార్యం వస్తు గతిని నిర్దేశిస్తుంది. ఆధునిక కావ్యంలో కవి ఇచ్చ _పత్యక్షంగానే, వరోక్షంగ్రానో వన్తు చైతన్యాన్ని ఒక పరిపూర్ణ వరిధిగా రూపొందింపజేన్తుంది. అయితే అ కవి ఒక వ్యక్తిగా కాక ఒక శక్తిగానో _వత్తీకగానో ప్యాగూపంగానో భాసిస్తాడు కాని, భౌతిక (పాతినిధ్యాన్ని (వదర్శించడు.

కాగా పూర్వ కావ్యాలలో కొని, ఆధునిక కావ్యాలలో కాని, సమానంగా గోచరించే లక్షణం ఒకటి వుంది. అది వస్తువులో ఏదో విధంగా వ్యాపించి ఉండే ఐక్యతా గుణం. అది అంతస్సూతంగా కాని, ఏకవాక్యతా రూపంగా కాని, నహృదయులకు స్ఫురిస్తూ ఉంటుంది. అయితే, రస కావ్యాలలో ఉన్న దాని నిబిదత్వం, కథాకావ్యాల్లో ఉండనళ్సు, అధునిక కావ్యాలలో కూడా వికవాక్యత గాఢంగా కాక గూధంగా నంవిధానం చేయబడి, ఉంటుంది. గూఢ నంవిధానం అధునిక కావ్య వస్తు రూవ రహన్యం.

భారతీయ సాహిత్యాలలో కావ్యం కంకు ఇతివోనం వస్తువులో, స్వభావంలో, (ప్యకియలో

614 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు (పత్యేకతను సంతరించుకొని ఉంటుంది. పాశ్చాత్య సాహిత్యాలలో మవాకావ్య వ్యకియగానే పరిగణించబడుతుంది. భారతీయ సాపిత్యాలలో ఇతివోసం నంశకధ కావచ్చు, జన్మల వరంవరాకధనం కావచ్చు, ఒక ధర్మ స్యూత వర్తనాన్ని అనుసరించిన వ్యక్తుల కధాహారం కావచ్చు, ఒక మవోపురుషుని యొక్క గాని ఒక (పసిద్ధ కుటుంబంలోని నభ్యుల యొక్క గాని, ఒక నంన్కృతికి చెందిన కార్యశలుర యొక్క గాని సమ్మగ జీవిత ఫలసాధనకు, కర్మ ఫలానుభవానికి సంబంధించిన వన్తువు గాని కాపచ్చు. నిండుజీవితాన్ని చవిచూచిన వీరపురుషేతివృత్తం ఇతివోనం. ఆధునిక ఇతివోసం భారతీయ పాశ్చాత్యేతివాసన వ్యకియల సమన్వయ (ప్రయోగంగా వుట్టింది. అయితే భారతీయ (ష్మకియా స్వభావాన్ని ఎక్కువ పాళ్లలో పరిపోషించుకొన్న ఇతివోనం ఒక పద్ధతిలోనూ, పాశ్చాత్య ప్యకియా స్వరూప స్వభావాలను పందించుకొన్న ఇతిహాసం మరొక పద్ధతిలోనూ నిర్మించబడే అవకాశం ఆధునిక ఇతివోసంలో ఉన్నది. తెలుగులో నారాయణరెడ్డిగారి "విశ్వంభర" మొదటి పద్ధతికీ, శేషేం్యదశర్మగారి అధునిక మహాభారతం రెండవ పద్ధతికీ ప్రాఢధమైన (వయోగాలుగా పేర్కొనవచ్చు. విశ్వంభరలో (ప్రాచినెతివోానంలో లాగా ఒళ మవాోపురుషుని నమ్మ్యగ జీవితం నమ[గేతివృత్తంగా చ్మితించటం గోచరించదు కాని, _,పపంచ మానవుని వికాసం ఖొతిక దశ నుండి అధ్యాత్మిక స్థితి వరకూ వికసించిన విభం వర్దించిన వైనం పఠితకు స్ఫురిన్తుంది. ఇది భారతీయ న్వభావాన్ని నంతరించుకొన్న అధునిక ఇతివోాన వస్తు స్థితి. దీనికి పోషకంగా కావ్యత్వాన్ని రెడ్డి గారు నివుణంగా కూర్చారు. మనిషి వికాసం ఒక వ్యక్తితో సాగలేదు; యుగయుగాలలో జన్మించిన మవానీయుల మహనీయ ,పస్థానాలుగా అల్లుకుపోయింది. అ ప్యక్తులు ప్యాతలుగా కాక (వతీకలుగా వస్తువులో పతిఫలించారు. వారివి కధలుగా కాక భావ చలన చి(తాలుగా రూపొంది అనుభవ తరంగాలను రేకెత్తించాయి. వీటిని వూర్వేతివోసాల్లో 'నానారసాభ్యు దయోల్లాసంగా' (ఫబంధమండలి' గా తిక్కన మాటలలో పిలువవచ్చు. కాని, ఆధునికేతివాస కావ్యం. నానా (పతీకగాధానముల్లానంగా అనుభవగోచరమౌతుంది. విశ్వంభరలో మానవుడు కళాత్మికంగా, వైజ్ఞానికంగా, ఆధ్యాత్మికంగా సాగించిన పురోగతిని చితించటం వస్తువు. ఆ వితణకు తోడ్పడే (పతీక గాథలు అలెగ్దాండర్‌, |కీస్తు అశోకుడు, సోోకటీన్‌, బుద్ధుడు, లింకన్‌, లెనిన్‌, మార్క్స్‌, గాంధీ మొదలైనవారి భావచ్యిత చర్మితలు. వీటిని ఐక్యతా న్యూతంతో కూర్చిన నేర్పును నంవిధానం అనాలి. నాచనసోముడు ఉత్తరహరివంశంలో వంశ కధా సూతంతో కావ్యకధలను సంవిధానం చేసి "సంవిధాన చ్మృకవర్తి అని ,వకటించుకొన్నాడు. “విశ్వంభర” కవి కూడా ఆధునిక ఇతిహాస కాప్య కథా సంవిధాన చతురత్వాన్ని (వదర్శించుకొన్నాడు;: ఆధునిక ఇతివాన మవాోకావ్య _ప్యకియకు (పాణ్యపతిష చేశాడు. శేష్ట్యద శర్మగారి ఆధునిక మవాోభారతం అధునిక పాశ్చాత్య ఎపిక్‌ నం్యవదాయాన్ని పాటిస్తూ కథారహిత వస్తు నిర్మాణ వైఖరిని _పకటించింది. ఈ ష్మకియలో కావ్యత్వంలో ఇతిహాసత్వం అంతర్భవించింది. ఇది విచ్శిత సమ్మేళనం. కథలా కాక భావచ్విత తరంగిణి లా (పవపొంచే కవితా లహరి కావ్యం; వతీక పకాశ వరంపరలో మానవ సమగ చైతన్య (నవంతిని ధ్యనింప చేసే ఏకవాక్యతా స్యూత (గధితమైన కవి అత్మ కథా [పపంచం ఇతివోసం. శేషే్య్యద శర్మగారి

ఇతివోసకావ్యం : కావ్యేతివానం ళన అధునిక మహాభారతంలో ఇతిహాసత్వం కావ్యత్వంలో, కవిత్వంలో మునిగిపోయింది. అందుకే కావ్య మహేతిహానంగా గుర్తించబడింది. ఇతివోన వస్తు నిర్మాభైక్కతను సాధించే పద్ధతులను విమర్శకులు సాధారణంగా నాలుగు విధాలుగా నిర్దేశస్తారు. శ్రీ కె. అర్‌. శ్రీనివాన అయ్యంగార్‌, (పేమనందకుమాల్‌ గారల మాటల్లో “0 టంట! 9౧00౧016 1 ళం 1321104016 1౧ ౧౦౦ 20 006 *ఇ80 2 తం 1౦. 6 ఢంగ10201 లీజుం (రసం: ఉలిండు, కెలాం!ల ఓట 086 జం0ం01 0 ఉం ౧౧౦016 0£ 80107. అంటం 18 6 91001010 264 9ాగ0ం6ా/ 0 టం 20608 *14 & కిట 08 & ౧160416 ఖర 28 అ6 (06 ఇటలి 06 ఉంగ!కీటు, ఈల కంణలం00108 0£ ౦6/3లుం, ఉం ఓ 0 సశ8ం): 3411 2ంటిలటు 1 ఉం $83(210108 232, 46 రంల 08, €ం 186-౯48 6 (€జగి04, 52062); 4౧6 & [081% ఏ 306% పింజ 08 16 36 *1100 10006 6 010064 0412060 12 ఉం *లీం!6 006) గం కంగలగం కెలయంలల, ఉం 20140 ౧ల24 2104, అం 1100010 ౨18201 లుల". (౧11జ20/ 0605: 2010 ళంరంంట00 (0 టం 586 0 2081192 6906. (969) వు. 136). ఇది చాల స్థూలమైన విఖాగం. అయినా, దీన్ని అనుసరిస్తే, అధునిక మవాఖారతం నాలుగవ విఖాగానికి సంబంధించిన లక్షణాన్ని ఎక్కువగా సంవదించుకొంటుంది. కవితాశైలి ఈ కావ్యేతివోస జీవనధార! “ఇక్కడ ఒక కావ్యకళా మర్మం (గహించాలి. కవి చెప్పే విషయ మేదయితే ఉందో, దేన్ని వస్తువంటున్నామో అదే అలంకారంగా మారుతుంది. అంకే తత్త్వతః వన్తువు అలంకారాలుగా మారిపోవటమే కవిత్వం. వస్తువు వంచ రూపాయల నోటు అయితే దాన్ని మార్చినప్పుడు మెరిసే వందరూపాయి నాణ్యాలు అలంకారాలు. కనుక కావన్టంలో వస్తువు, అలంకారము అభిన్నములు” అని అంటూ తమ కావ్య కళా మర్మాన్ని శేషేంద శర్మగారు సోదాహరణంగా వ్యక్తీకరించారు. (చూడు: విష్లవకవిత్వము: సాపాత్య విమర్శ - అభ్యుదయ కవిత్వానంతర ధోరణులు.పు., 17- 19) ఆధునిక కవికి అలంకారాలంకే వట్టి శబ్దార్థాలంకారాలు మ్మాతమే కాదు వతీకలు. భావ చ్మితాలు కూడా. ఒక విధంగా శేషేంద శర్మ గారి లాంటి కవులను అధునిక అభివ్యక్తి వాదులని గాని, అధునిక అలంకార వాదులని గాని పిలువవచ్చు. కావ్యాన్ని వన్తువు నాధారంగా చేసికొని వర్గీకరించిన దానికంటె భావాత్మక నంవేదన ఖేదాన్ని బట్టి వర్గీకరించటం ఉత్తమమని శర్మగారు (వతిపాదించారు. “నాటకం చూచే (పేక్షకుడు చూచి పొందే ఫీలింగు యొక్క సమ్మగ వరిణామ పర్యవసానంగా (పేక్షకుడు చూడబడేదానితో పొందే తాదాత్మ్యము- రనము. అదే ఇక్కడ ఖావాత్మక నంవేదన అని నవ్య పదావళితో వివరింపబడింది. ఈ తాదాత్మ్యము కధారహిత కావ్యంలో అలంకారం చేత సాధింపబడుతుంది. అంకే నాటకంలో అభినయం దేన్ని (పేక్షకునిలో వాధిస్తుందో దాన్నే అలంకారం కవిత్వంలో (శోత లేక పఠిత మీద సాధిన్తుంది” అని వ్యాఖ్యానించారు. అధునిక మవాభారతంలోని వది ప్తర్యాలలో ఐక్యత 'ఏకవాక్యత' వల్ల సాధింపబడింది. అ ఏకవాక్యత భావాత్మక నంవేదన న్యూతం.. ఆధునిక మపవాభారతంలో (వధాన నంవేదన ,కోధాత్మక విప్లవం. దానికి పోషకంగా అన్యసంవేదనలు కూడా ఉన్నాయి. ఖారతంలో [వధాన రసం శాంతం అయినా, ధర్మవీరమయినా యితర రసాలు దానికి పోషకంగా ఎలా ఉంటాయో, అలాగే అధునీక మవోఖారతంలో (కోధాత్మక విష్లవ ఖావనంవేదనం వధాన రనం లాంటిది; (పేమ కరుటాది నంవేదనలు తత్పోషకాల్లాంటివి. ఇలా రన్మపాయమైన

616 పాహిత్య చర్మితలో చర్చవీయాంశాలు నంవేదనకు (పాధాన్యం కలిగించే ,వ్యకియను చేపట్టారు కాబట్టి శర్మగారి ఆధునిక మవాభారతం కావ్యేతివాసమనీ, దాని పరిధి యొక్క విన్సృతిని బట్టి కావ్యమహేతిహానమనీ పిలవటం జరిగింది. తెలుగు సాపాత్యంలో _ఉపబంధ (ష్యకియలాగా ఆధునిక కావ్య (ప్యకియను, కావ్యేతిహాసం లాగా ఆధునిక కొవ్యేతివోసాన్ని మనం _వత్వ్యేకంగా గుర్తించి గౌరవించాలి. [ప్రబంధాలలో మసుచర్విత లాంటిది విశ్వంభర; ఆముక్త మాల్యద లాంటిది ఆధునిక మవాభారతం. స్వారోచిషమను జీవ సంస్కార పరిణామ వ్యంజకమైన మూడు తరాల కథకు అలంకారంగా పెద్దన కవిత నిలిచింది; అముక్త మాల్యద కధలన్ని రాయల కవితకు ఆలంకారాలయ్యాయి. అలాగే విశ్వంభరలో మానవేతివాసానికి అలంకారంగా కవిత రాణిస్తే, ఆధునిక మవాభారతంలో కవితా తరంగాల్లో మానవేతిహాసం తళతళా మెరిసింది. అందుకే ఒకటి ఇతివోస మవాకావ్యం; మరొకటి కావ్య మహేతివాసం! (అదివారం అంధ్యవభ :.1.7 1990)

119

అవిచ్చిన్నతకు అక్షరసంకేతం ఆధునికత

సాపొత్వ చర్మితలో చివరి యుగం సామాన్యంగా “అధునిక యుగం” అని

వ్యవహరించబడుతూ ఉండటం గమనిస్తా. ఆ యుగం నియతం కాదు. సౌకర్యం కోనం

విర్చరచుకొొన్న చివరి ఘట్టం. ఆ చివరి ఘట్టం సాహిత్య చర్మిత రచయిత ఎంతపరకు

అ చరితను (వాయదలచుకొన్నాడో అఆ (వణాళికను బట్టి నిర్దేశంచబడవచ్చు; సాహిత్య చర్విత

(వాయబడుతున్న కాలానికి నమకాలంగా ఉన్న ఘట్టం కావచ్చు; లేదా అ కాలంలో కనవడుతున్న

సాహిత్య నవ్య లక్షణాలు ఎప్పటినుండి (పారంభమయ్యాయో అప్పటి నుండి లెక్కించబడుతున్న

కాల విభాగం కావచ్చు. ఏ విధంగా చూచినా చర్మితలో అధునిక శబ్దం మొదట కాలవరంగా వాడబదుతూ ఉంఢటం సత్యం.

చర్మితలో ఆధునికం కాల నంబంధి కావచ్చును "కాని సృజనాత్మక _పవృత్తి (పధానమైన నావాత్యంలో కాని, మరే కళలోనైనా కాని ఆధునికత కాలవాచిగా మ్మాతమే కాక గుణవాచిగా కూడా ఉంటుంది. గతం కంకు గుణంలో ఖిన్నత్వం గోచరించి నప్పుడే అది ఆధునికం అనబడుతుంది. నర్‌ రిచర్డ్‌ లివింగ్‌న్టన్‌ అన్నట్లు "సశంరలగ1౮ ఓ & ౧టి60 ౧04 0 426 0౪1 0[0౪84800ఓ”. ఇలా అంగికరించీనప్పటికీ గుణం చేత, దృక్పధం చేత మారిన మార్ప్చులనన్నింటినీ ఆధునికాలని పిలుస్తూ పోతే సాహిత్య చర్మితలో అన్నీ అధునిక యుగాలని పిలువపలసి వచ్చే (వమాదం లేకపోలేదు. ఇటువంటి యిబ్బందులు కొందరు సాహిత్య చర్విత కర్తలు ఎదుర్కొన్నారు కూడా. ఉదాహారణకు “కవిత్వ వేది" (కల్లూరి వేంకటనారాయణరావు) రచించిన వాజ్మయ చర్విత సం్యగహము (1928)లోని యుగ విభాగం గమనిద్దాం. కవిత్వాన్ని, దానిలో వచ్చిన పరిణామాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని ఆయన అయిదు యుగాలను గుర్తించారు. అవి- (పాచీన కవిత్వం ((కీ.పూ. 28-కి.వె.1000), పురాణకవిత 1000-1380 ), కావ్య పబంధ కవిత్వం (1380-]3650 ); అర్వాచీన కవిత (1650-1875); నవ్య కవిత (1900-). ఇందులో చివరి రెండు యుగాలూ కలిపి అధునిక యుగంగా చెప్పాలి. కాని, ఆయాకాలాలలో కవితావరిణామంలో భేదం స్పష్టంగా కనపడటం చేత ఒక యుగాన్ని అర్వ్యాచినమనీ, మరొకదానిని నవ్యమనీ అన్నారు. ఇది శాస్తియం కాదు.

ఈ చిక్కు తరువాతి కాలంలో కూడా ఉండేది. ఇప్పటికీ కొంత మిగిలి ఉంది కూడా. ఎలాగంటే తెలుగులో కొంతకాలం వీరేశలింగం వంతులుగారి నవలా రచన కాలం నుండి మ్మాతమే నూత్న పరిణామం కనపడుతున్నది కాబట్టి అప్పటినుండి నవ్య సాహిత్యయుగం అని కొందరన్నారు; అధునిక సాహిత్యయుగ మని కొందరు వ్యవహరించారు. అయితే యిప్పుడు మ్మాతం ఆధునికయుగమంకు 1935 నుండి అని కొరదరంటారు; 19/70 నుండి అని మరికొందరు, కాదు 1975 నుండి అని మరికొందరు అంటున్నారు. కాలం కడిచిన కొద్దీ అధునికత ముందుకు జరుగుతూ పోతుంది. ఈ వాస్తవాన్ని గమనిస్తే స్పష్టమయే్యే అంశం ఒకటి ఉన్నది.

(కొత్తమార్పు కనవడ్డవ్పుడెల్లా నమకాలీన సాహిత్య చర్మిత కారులు దానిని మొదట

618 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు నవ్యమనో, అభినవమనో, అర్వాచీనమనో, అధునిక మనో వ్యవదేశంచటం సహజం. కొత్తదనంతో వివధ వయోగాలు వెలువడిన తరువాత అ సాహిత్య చైతన్య న్వరూవ స్వభావాలను సమీక్షించి ఖావకవిత్వమనో, నవ్య సం్యపదాయ” కవిత్వ్యమనో దాని కొక పేరు పెట్టవచ్చు. లేదా దిగంబర కవులు, విరసం వారిలాగా తమ కవితకు, ఉద్యమాలకు ముందే పేర్లు పెట్టుకొని ముందుకు సాగవచ్చు. అటువంటి పేర్లను గమనించి, వాటి వాటి యోగ్యతలను బట్టి, అవి నిర్వహించిన ప్యాతలను బట్టి యుగాలకు చర్మితకారులు సంకేతించవచ్చు; లేదా తిరస్కరించవచ్చు. కాబట్టి ఆధునికమనే విశేషణం ఎప్పుదూ అర్వాచీనాంశాలకు మొదట అవసరం కొద్దీ వాడుకొనేది; (కమంగా నవ్య దృక్పథాన్ని నిర్దేశంచే అంశాలకే అన్వయించేది; అయినా, ఆధునిక న్వభావ మిది అని గుర్తించి, పేరుపెట్టు కొన్న తరువాత తెరమరుగ్రెపోయేది. ఆధునిక స్వభావ మిది అని గుర్తించి పేరు పెట్టుకొన్న తరువాత తెరమరుగ్రెపోయేది. ఆధునికత కాలం చేత, గుణంచేత గుర్తింవు పొందే అర్వాచీనాంశం. అది సాపేక్షమే కాని సాతత్యం కాదు.

అయితే, అధునిక కావ్యం, అధునిక కోవ్యేతివానం అనే _ష్మకియానామాలలోనూ ఆధునిక కావ్యేతిహోనయుగం అని 1975-85 వడిమి దశాబ్దాన్ని పేరుంచి పిలవటంలోనూ “ఆధునికి విశేషణం ఎటువంటిది? - అనే (పశ్న యిక్కడ తలయొత్తుతుంది. గుణం చేత (పత్యేకంగా గుర్తించదగిన ఆర్వాచీన (ష్మకియగా "ఆధునిక విశేషణం వ్యాఖ్యానిస్తుంది. అంతేకాదు; పూర్వం

(పసిద్ధి కెక్కి ఉన్న కావ్య, కావ్యేతివోస _ప్యకియల కవి అభినవ రూపాలనీ లేదా రూపాంతర (ప్యకియలనీ (పకటిస్తుంది. అంతటితో ఆగక దాదాపు రెండు దూబ్దాలుగా 'ఆధునికత్వం అంటే ఏమిటి?” అని తెలుగు సాహిత్య క్షేతంలో సాగుతున్న చర్చలకు ఫలితంగా ఏర్పడిన ఒక అవగాహనను “ఆధునిక'మనే విశేషణం వ్యక్తీకరిస్తున్నది. పూర్వ _ప్యకియల కంకొు ఈ (వ్మకియల కున్న వైవిధ్యాన్నీ, అభినవత్వాన్ని అది వ్యంజింపజేస్తున్నది. ఆనుగుఖ్యతను అనుశీలించటానికి అనువుగా అమరుస్తున్నది. అంటే అధునిక కావ్యం అన్నప్పుడు అధునిక శబ్దం ఒక పారిభాషిక శబ్ద శక్తిసామర్థ్యాన్ని వకటిస్తున్నదన్న మాట! ఈ ఆధునిక కావ్యానికి మరికొంతకాలానికి మరో పేరు పెట్టుకోవలనిస అవసరం లేదని నూచిస్తున్నదన్నమాట!

ఈ యుగంలో "ఆధునికత నిర్దిష్టమైన అవగాహనతో కూడిన పారిభాషిక పదం. గుణంతో పాటు గణాన్ని కూడా తెలిపే విశేషణం.

సాహిత్యంలో ఆధునికతను గురించి ఈ యుగంలో ఎందరో వివేచించారు. అందులో ముఖ్యులను ముగ్గురిని ఎన్నుకొని వారి అభ్మిపాయాలను నివీదిస్తాను.

1. శ్రీ ఆర్‌.ఎన్‌. నుదర్శనంగారు - " సాహిత్యము వ ఆధునికత వ్యాసంలో -

(1) *” ఆధునికత అంకే సమకాలీన జివితంనుంచి ఎదురయ్యే నవాలు(0య24%ల08ల) ని ఎదుర్కొనే _షత్మికియ (షట00%9ల)..."

(2)” ఆధునికత అంటే పునరుజ్జీవన (పత్నికియ(2టఫ0036 01 4074600) అనీ, అది జాతి సంస్కృతి భూమికల్ని పునర్దర్శించడమని (౯06413007ఉ0/ 016 ౧102] 023ట) అవగాహన అవుతుంది”.

అవిచ్చిన్నతకు అక్షరసంకేతం ఆధునికత 619

(3) * భూత వర్తమాన కాలాల సమన్వ్యయమూ, కవి బహిరంతరచేతనల నమ్మేళనమూ ఈ 'ఆధునికత' లక్షణము”. (చూడు: అభ్యుదయ కవిత్యానంతర ధోరణులు.వు.1-14). 2. డాక్టర్‌ కోవెల న్యుపనన్నాచార్య - " అధునికత- ఒక వివేచన” వ్యాసంలో

(1) * వరిపూర్ణత కోసం నిరంతరంగా జిజ్ఞాసా పధానుడైన మానవుడు కొనసాగించే చైతన్య (వన్థానం అధునికత. అధునికతలో సర్యపదాయ వివేకం, పర్తమాన చైతన్యం, భవిష్యదాశాస్వష్నమూ సమన్వయాన్ని పొంది ఉంటవి.”

(2) * ఆధునిక భావ చేతనను _పధానంగా రెండు అంతరాలలో వరిిలింవవలని ఉంది. ఈ నాటి వ్యవస్థితిలో మానవుడే కేంద బిందువు. మన వ్యవవోారమంతా ఈ మానవుణ్ణి అ(_శయించే ఉన్నది. కళా సౌందర్యమును అన్వేషించడంలో, నాగరికతా వికాసంలో, మానవుడి వ్యక్తిత్వాన్ని సర్వస్వతం్యతము చేయడంలో ఒక వైపు వేరొకవైపు మానవుణ్జి ఇవృటికంకు ఉన్నతుణ్ణిగా పరిపూర్ణ వురుషునిగా చేసే పపయత్నము”.

(3) "ఆధునికత అంక ఒక మూల్యముగా ఖావించడం ఉన్నది. నిజానికి కొన్ని కొత్త మూల్యాల వట మనం జాగరూకత కలిగి ఉండటం ఆధునికతా లక్షణం కావచ్చును. కాని, అదే స్వయముగా ఒక విలువ కాదు. అది కదలికను, మార్పును సూచిస్తుంది. మూల్యాల గతి శీలాన్ని, వాటి అవసరాన్ని గూర్చి (పశ్నించడాన్ని అధునికత నేర్పుతుంది”. (చూడు: సహృదయ చృ్మకము-పు. 208-214).

3. డాక్టర్‌ వెల్చేరు నారాయణరావుగారు "తెలుగులో కవితా విప్లవాల న్వరూపంలో. (1) "ఆధునికత, నమాకాలికత- సమానార్థకాలు కావు...సమకాలికత అక్షరాలా కాలవాచకం... నేను ఈ వ్యాసంలో ఆధునికతను తాత్త్వికార్థంలోనూ, నవ్యత అని రీత్యర్థంలోనూ వాడుతున్నాను. అధునికత యుగధర్మం, నవ్యత వ్యక్తి నిష్టం. అధునికతలో నవ్యత అంతర్భాగం. ఆధునికత ఒక్కకే. అందులో అనేక విధాల నవ్యతలు వుండవచ్చు. తనదైన ఒక నవ్య రితిలేని కవి కూడా తత్త్వతః అధునికుడు కావచ్చు”. (పు. 94,95)

నారాయణరావుగారి నిర్వచనాన్ని బట్టి పరిశిలిస్తే "ఆధునిక కావ్యం" అంటే సమకాలితను సంతరించుకున్న కావ్యం అని చెవ్వటం అర్థరహితం. అయితే ఒక యుగధర్మాన్ని వ్యక్తీకరించే తాత్త్విక దృక్పధాన్ని (పతిఫలించుకొన్న కావ్యం 'ఆధునిక కావ్య"మని పేర్కొనటానికి వీలుంది. కావ్యంలో (పతిఫలించే యుగధర్మ విశేషమే అందులోని అధునికత్వం. అ అధునిక స్పృహతో సాపాత్యంలో ఎన్నో [వయోగాలు వెలువడవచ్చు. అవి నవ్యతకు, వైవిధ్యానికి (పాతినిధ్యం వహిస్తాయి. ఒక యుగధర్మ స్పందనతో (వాయబడీన ఒక విశిష్ట కావ్య (పయోగం ఆధునిక కావ్యంలో ఒక నవ్య (వపయోగం.

• ఇక్కడ ఒక (పశ్న మొలకెత్తుతుంది. సాహిత్య వికాసంలో ఇంతవరకు సాగిన వెయ్యేళ్లలో ఎన్ని యుగాలు గడిచాయో, అన్ని యుగధర్మాలకు (ప్రాతినిధ్యం వహించిన కావ్యాలు ఆయా

620 సాహిత్య చర్మితలో చర్శనీయాంశాలు కాలాల్లో ఆధునికాలనే పిలువబడాలి. కొత్త యుగ ధర్మం రాగానే కడచిన యుగధిర్మం సం్రపదాయమైపోక తప్పదు. అందువల్లనే వెల్చేరువారు “ఆధునిక సాహిత్యం, ఆధునిక కళ ఇత్యాది (పయోగాల్లో ఈ కాలపుది అనే అర్ధంతో పాటు సం్యవదాయ భిన్నమైనది అనే అర్థం కూడా ఉన్నది” అని వివరించారు కూడా. అయితే, గతించిన యుగంలోని ధర్మమంతా సం్యపదాయం అవుతుందా అంకే సమాధానం స్పష్టంగా లేకపోయినా, అభ్యుదయ వాదులు పేర్కొన్నట్లు గురజాడ నుండి అంతా తఆధునికమని వెల్చేరువారు కూడా అంగీకరిస్తారు. గురజాడకు ముందున్నది నంయపదాయకత. అది గురజాడ నాటికి యధార్థ దర్శనంగా దెబ్బతినటం చేత గురజాడ తిరుగుబాటు చేశాడు. అందువలన ఆయనది ఆధునికత; అయితే, భావకవులది ఏమవుతుంది? వెల్చేరు వారి పకారం వారూ సంప్రదాయం మీద తిరుగుబాటు చేశారు కాబట్టి వారి తాత్త్విక దృకృధమూ ఆధునిక మౌతుంది. అలాగే అభ్యుదయ, విప్లవకవితా రీతులు కూడా. కాగా వెల్చేరు వారన్నట్లు విభిన్న కవితారీతులు ఒకే కాలంలో సాహిత్యరంగంలో జీవించియున్నా వాటన్నింటినీ ఆధునికాలనటానికి వీల్లేదు. “ఆశు, పురాణ, (పబంధ, దేశి, భావ, అభ్యుదయ వివ్లవ కవికా రీతులు వాటి వాటి తాత్తిక దృక్పధాలతో ఏకకాలంలో కనిపిస్తాయి. ఈ కవులకందరికీ అధునికత అనే మాట వర్తించదు, (వు. 95) యుగ ధర్మాన్ని ఎవరు పోషిన్తున్నారో వారే ఆధునికులు; అధునిక బైతన్యం గల కావ్యాలు ఆధునిక కావ్యాలు.

విప్లవ చైతన్యం యుగధర్మమైతే, అభ్యుదయ, భావకవితా చైతన్యాలు నంపదాయ స్థాయిలోకి చేరాలి. కాని, ఖావకవిత్వ కాలం నుండి ఆధునిక యుగం అని పిలవటం పరిపాటి అయిపోయింది. మనకు. అయినా, భావకవిత్వం కంటె అభ్యుదయ కవిత్వం నవ్యమే కాదు. అధునికం కూడా. కాగా, మరి వివ్లవ కవిత్వ చైతన్యం దానికంకు నవ్యమైనదా? ఆధునికమైనదా? ఇందులో అభ్యిపాయభేదాలున్నవారు ఇంకా ఉన్నారు. అభ్యుదయ వైతన్యంలోని భాగంగానే విళ్లవ చైతన్యాన్ని భావించేవారి సంఖ్య నేటికీ బలంగానే ఉన్నది. విప్లవ పంథా (పత్యేకషువే వారి కంఠాలు మిగిలిన వోరి కంటె గట్టిగా వినిపిస్తున్నాయి.

ఇక చర్చనీయాంశ మేమంకేే, తెలుగు కవిత విష్లవ చైతన్యంతోనే ఆగిపోయిందా? మరి కొరత ముందుకు సాగిందా? అని. 1975-1985 సంవత్సరాల నడుమ వెలువడిన అధునిక కావ్యాలూ, ఆధునిక కావ్యేతివోసాలు ఆధునిక కావ్య శాస్తం విళ్లవ చైతన్యం కంటె విలక్షణమైన చైతన్యం సాహిత్యంలో బలంగా వురివప్పి లాస్యం చేన్తున్నదన్న వాస్తవాన్ని తెలియజెప్పటం లేదా! విప్లవ కవిత్వమని విరనం వారు నిర్దేశించే కవిత్వం కంకు _పత్యేకంగా పేర్కొనదగిన కవిత్వంలో ఎన్నో విశిష్ట పయోగాలు వెలువడినప్పుడు. అవి మోనుకొని వచ్చే సాహిత్య ధర్మం యుగధర్మం కాదా? అనే (పశ్నలు మనల్ని ఆలోచింపచేస్తున్నాయి, అధునిక కావ్యేతివోన చైతన్యాన్ని గుర్తింపచేన్తున్నాయి.

ఇక్కడే న్యుపనన్న గారి నిర్వచనం నమాలోచింవతగిందిగా కనపడుతోంది. "మూల్యాల గతిశీలాన్ని, వాటి అవనరాన్నీ గూర్చి” నవిమర్శకంగా సమాలోచించే [పవృత్తి ఆధునికతగా వారు వివేచించారు. మూల్యాల గతిశిలాన్ని గురించి వివేచించే విమర్శకులలో రెండు వర్గాలవారున్నారు. మొదటి వర్గం వారు సమన్వయ వాదులు. రెండవ వర్గం వారు విచ్చిన్నవాదులు. నమన్వయ వాదుల స్వభావం కిటికీలు తెరిచిషెట్టిన కుటిరం లాంటిది. బైటిగాలులు ఎన్నో లోనికి వీస్తాయి;

అవిచ్శిన్నతకు అక్షరసంకేతం ఆధునికత 621 వాటిని ఆవ్వానించటం, వాటిలో కాలానికి అనుగుణంగా (శేయన్సును కలిగించే మూల్యాలు గల విలువలను తనలో సంవదించుకోవటం నహజమనీ సంస్కృతి అనీ విశ్వసిస్తారు వారు. (కొత్తను తమలో చేర్చుకొనకపోతే వర్తకాలంలో [కొత్త నీరు రాకపోతే ఎంతటి యేరైనా మురిగిపోయినట్లు జీవితంగాని, సాహిత్యంగాని క్షతికి గురి అవుతాయని సమన్వయ వాదులు ఖావిస్తారు.

మరో విషయమేనుంకే, [కొత్త ఖావాలు (పాత మూల్యాలతో ఘర్షణపడినప్పుడు, భారతీయులు [కొత్త (పమాణాలతో (పాత మూల్యాలను వపునఃపరిగిలించుకొని తమ సంస్కృతికి తగినట్లు వరివర్తించుకొనియో, వరిష్కరించుకొనియో, నంస్కరించుకొనియో వాటిని పునరుజ్జీవింప చేసుకుంటారు కాని, నమూలంగా తమ సాంస్కృతిక మూల్యాలను వినాశనం చేనుకోరు.. ఈ సత్యాన్నే శ్రీ ఆర్‌.ఎన్‌. నుదర్శనంగారు స్పష్టం చేశారు. వారన్నట్లు - "పాశ్చాత్య సంన్కృతి మన జీవన విధానం మీద చూపిన (వభావం సంక్షోభానికి (౧౮1౩13) దారితీస్తే, దాన్ని సవాలుగా తీసుకొని ,పభవించిన ఉద్యమాలు (వత్మికియ (1690036) గా కనిపిస్తాయే తప్ప, పాశ్చాత్య సంస్కృతిని వుణికి వుచ్చుకొని, స్వీయనంన్కృతిని ఊచముట్టుగా కోల్పోయిన పరిస్థితి కనిపించదు.” (అభ్యుదయ కవిత్వానంతర ధోరణులు.వు.1). ఇది సాంస్కృతిక మూల్యాల పట్ల ఎంత వాస్తవమో, సాహిత్య మూల్యాలపట్ల కూడా అంతే సత్యం.

ఈ లక్షణాన్ని రెండవ వర్గం వారు అవిచ్చిన్నతగా (00౧6940) పేర్కొంటారు. వారి దృష్టిలో విచ్చిన్నత యే (23[ఇ4% కంగ859) ఆధునికత. సామాజికంగా, సాసం్టితికంగా, సాహిత్య వరంగా విచ్చిన్నతను కలిగించటానికి అభ్యుదయవాదులూ, దిగంబర కవులూ, వివ్లవవాదులూ' వివిధ యత్నాలు చేశారు; చేన్తున్నారు. అయినా, వారు లక్షించిన వివ్ఫిత్తి ఈ సమాజంలో, సాహిత్యంలో సంపూర్ణంగా కలుగలేదు. అయితే ఈ వర్గంవారి విచ్చిన్న ధోరణులు సమాజంలోనూ, సాహిత్యంలోనూ సంక్షోఖాన్ని కలిగించిన మాట వాన్తవం. నంక్షోభాన్ని సవాలుగా తీసుకునే సంస్కృతి ఈ దేశానికి జీవగ్యర. విప్లవం ద్వారా ఈ సంస్కృతిలోని, సాహిత్యంలోని విలువలను మూలమట్టంగా ధ్యంసం చేయాలని ఎన్నో తీవ యత్నాలు చేసినా, వాటిలో నేటికి పనికి వచ్చే విలువలను వివేచించి వాటిని ఈ సంస్కృతిలో ఖాగంగా, సాహిత్యంలో ఒక ఖావధారగా వినిమయం చేసికొని తెలుగు రచయితలు తమ సమాజ సాహిత్యాల విలువలను, మూల్యాలను సమన్వయ దృక్పథంతో వునర్దర్శించి, పునర్నిర్మించుకొంటున్నారు.

అభ్యుదయ, దిగంబర, వివ్లవ కవితా ధోరణులు కలిగించిన స్తంక్షోభాన్ని నవాలుగా తీసికొన్న ఈ శతాబ్దపు ఏడవ ఎనిమిదవ దశకం కవులు _వత్మికియగా సాగించిన సాహిత్యోద్యమం .ఆధునిక కావ్యేతివోన యుగ చైతన్యం. యుగధర్మమే ఆధునికత కాబట్టి ఆధునిక కావ్యేతివోస చైతన్యమే ఈ యుగధర్మం. మానవ నమ్మ్యగ చైతన్యం (వతిఫలించే వస్తు స్ఫూర్తిని కధారపాత కావ్వ్యరూపంలో (వతీకలనూ, అలంకారాలనూ, ఖావచ్యికాలనూ, మరేదైనా నవ్య రచనా శిల్పాన్నీ ఆ్యశయంచి వ్యక్తీకరించటమే అభివ్యక్తి నవ్యత. అధునిక కావ్యం లోని అధునికత్యం అంకేు సమ్మగ మానవ వైతన్యంలో విప్లవ చైతన్యం ఒక అంశగా దర్శించి, పరిపూర్ణ మానవ (ప్రగతికి దానిని ఒక సోపానంగా సంఖావించకుం.

622 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు అధునిక కావ్య కవి విప్లవాన్ని ద్వేషించడు. కాని, చాన్ని వరివూర్హ మానవ వికాసానికి దోవాదకారిగా, జివితంలో సంవదింపబడిన చైతన్యంగా, (గపిస్తాడు. మానవుని బహిశ్చేతనను, అంతక్పేతనను నంపుటీకరించి. అనుభూతిని ఆత్మకళాభివ్యక్తిగా ఆవిష్కరిస్తాడు. ఆధునిక కాష్యకవికి జీవితం ఒక సమన్యయాత్మక సమ(గ చైతన్యం. ఇందులో భౌతికం ఉంది, మాననికం ఉంది, వైజ్ఞానికం ఉంది. ఆధ్యాత్మికం ఉంది. ఇవన్నీ జీవ చైతన్య స్పందనలో మూరృనలుగా ఖాసిస్తాయి. ఆధునిక కవులు ఈ నాలుగు చైతన్యాలలో ఒక్కొక్కదానిక్‌ (పాధాన్యం కలిగిస్తూ సమన్వయ దృష్టితో నాలుగురకాలైన (వయోగాలు చేశారు. అవన్నీ కలిసి విచ్చిన్నతకి బలికాకుండా సాపాత్యాన్ని రక్షించాయి. ఈ యుగం వునర్దర్శించిన అవిచ్చిన్నతకు అక్షర సంకేతం ఆధునికత! (ఆదివారం అంధధ(వభ : 8.7 1990)

120 ఆధునిక కావ్య వికాసం = రెండు తరాలు

“రా నాతో అరుణాచలం పైకి!

మరి చెట్టు నీడాసెలయేటి ధార

పెదవులపై పాట-నువ్వు నా వెంట.

నపవికసిత పుష మకరందం తాగి

మత్తెక్కి పాడే ఈలపిట్టలు,

రావి చిగుళ్ల నునువుతో

మృదువుగా తాకే గాలి తమ్మెరలు,.

దూరంగా ధ్యనించే గుడిగంటలు

శిఖరం చుట్టూ మూగే మేఘాల నీడలు

కొందగడ్డి అడవిజాజుల వరిమళాలు అకాశ వలయాల్లోంచి

గరుడిడి జాలి పిలుపు

(వియుడిికై మూలిగే పావురం వలపు!”

(చలం - సుధ-(196133వ గీతం)

“మైదానం” మీద నడున్తూ "మవ్వోపస్టానానికి" మద్దత్తు వలుకుతూ ముందుకు సాగిన చలం అరుణాచలం మీదకు అవ్వోనిస్తున్న గీతం ఇది. "అరుణాచలం ఎంత ఖౌతికమా అంత (పతీకాత్మకం. మవ్వోపస్థానంలోని అరుణ కాంతులు వేరు. అరుణా చలంలో గోచరించే అరుణ కిరణాలు వేరు. అప్పటివి అగ్నిని పర్డించేవి, ఇవ్పటివి సుధను (నవించేవి. మవ్యోపస్థానం సమసమాజ భవనం మీది బావుటాను చూస్తూ ముందుకు సాగిన ఖౌతికయ్యాత. అరుణాచల (పస్టానం నమ్మగ జీవన సమున్నత శిఖరం ఎక్కుతూ ముందుకు సాగిన అధ్యాత్మిక య్యాత. చలం అనాడు వగిలిపోతున్న (పాత విలువల మరణ వేదనలను విన్నాడు; ఈనాడు వునరుజ్జీవితాలైన చావులేని విలువల అమృత కళాకాంతులను దర్శిస్తున్నాడు. మూడు దశాబ్దాలలో చలం దర్శనంలో వచ్చిన మార్పు ఇది.

“వలం సాగించిన అధరుపొచల (పస్థానం ఆయన దృష్టలో అభ్యుదయం, ఆధునికం. అది అయన జీవిత (వస్తానంలో అవిభక్తమైన ఒక భాగం. అయన జీవితయ్యాతను ఒక వాస్తవ దర్శనంగా సాగించాడు. తాను ఖావంచింది. దర్శించింది, అనుభవించింది, తన సాపాత్యంలో 1వతిఫలింవచేశాడు. ఆయన జివితమే అయన సాహిత్యం. అయితే సుధ అయన జీవతంలో చివరి మజిలీ. అందులోని ఆయన అనుభవాల అభివ్యక్తుల నంపుటి 'సుధ'. గుణంలో, గణంలో, దృక్పథంలో, గతిలో, అభివ్యక్తిలో పూర్వ రచనల కంటు విలక్షణంగా ఉన్న దార్శనిక చైతన్యమే 'సుధిలోని ఆధునికత...

624 సాహిత్య చర్మితలో చర్పనీయాంశాలు

అధునిక కావ్య స్పృహకు ఊపిరిపోసిన తొలితరం కవులలో మొదట పేర్కొనదగిసపాడు చలం. పై వచన గితంలో మొదటి చరణం భౌతిక చైతన్యాన్ని, రెండవ చరణం అధి భౌతిక చైతన్యాన్నీ, మూడవ చరణం అధ్యాత్మిక చైతన్యాన్నీ వ్యక్తం చేన్తున్నాయి. భౌతిక చైతన్యాన్ని నిరలంకార వాస్తవవర్ణనంతో వ్యక్తికరించటం వలన ఇం్యదియ జ్ఞానం వలన కలిగే అనుభవం వ్యంజింపబడుతున్నది. ఆధి భౌతిక చైతన్యం భావచ్నితాల వలన కల్పించే పకృతి వర్ణనం ద్వారా అతీంద్రియ మైన అనుభూతిని జాగృతం చేయగలుగుతున్నది. అధ్యాత్మిక చైతన్యం బలమైన రెండు (పతికల ద్వారా అభివ్యక్త పొతున్నది. "ఆకాశ వలయాల్లోంచి జాలిగా పిలిచే గరుడుదు దైవచైతన్యాన్నీ, పియుడ్డుకై మూలిగే పావురం" భక్త చైతన్యాన్నీ [పతీయమానం చేస్తున్నాయి. అరుణాచలానుభవంలో ఈ మూడు పారలున్నాయి. ఈ గేయంలోని వర్మ వస్తువులన్నీ కవి యొక్క అంతృశ్చెతన్యాన్ని వఠితకు కూడా అనుభవంలోకి తీనుకొని రాగలిగిన బహిశ్ర్చైతన్య (పతీకలు, భావచ్వితాలు, అలంకారాలు. ఇది (కొత్త. బాణీ.

“సుధ'లోని కవితలు గితాంజలి కావ్యాన్ని స్ఫురెంవచేస్తాయి. ఒక్కొక్కటీ ఒక్కొక్క ముక్తకం. కానీ, అన్నీ ఒక అంతర్గతమైన ఆత్మ పస్థానంలో అభివ్యక్తమై న అనుభవ మ్నుదలు. విశేషమేమంకే గితాంజలిలో కానవచ్చే మార్మికత ఇందులో లేదు. వేంకట పార్వతీశ్వర కవుల ఏకాంత సేవలో ఉన్న ఎలిగరీ పంటిదో కూడా ఇందులో ఎంతో స్వల్పగా ఉన్నదా లేదా అన్నట్లు అనిపిస్తున్నది. ఆంతరమైన అనుభవం అవ్యక్త మధురంగానూ, తత్త్వ గంభిరంగానూ ఉంకే దానిని వ్యక్తీకరించటానికి మార్మికమైన _పతీకలను వాడే శిల్బం గీతాంజలిలో గోచరిస్తుంది. చలం అరుణాచలానుభవాలు మార్మిక గంభీరాలు కావు; వాస్తవ అతీందియ స్పందనలు. వాటిని పఠితలలో అనుభవాలు గా మార్చే రచనా ఇల్పమే చలం ఎక్కువగా అనుసరించాడు కాని, అలోచనా వలయాలుగానో, అపస్టా వీచికలుగానో స్ఫురింపజేసే శిల్పాన్ని పాటించలేదు. అనుభవాన్ని అనుభవంగా మార్చే కవితాంశాలు (పతీకలు, వ్యకోక్తులు, శబ్ద చ్యితాలు. చలంది మార్మిక పంథా కాదు వేదాంత కవిలాగా, మనస్సున్న మార్గం అన్వేషిలాగా.

"సుధ" ఖండకావ్య సంపుటా? కావ్యమా? బహిన్స్వరూపాన్ని బట్టి ఖండ కావ్య సంపుటి; అంతస్సంవేదన చైతన్యధారను బట్టి ఒక కావ్యమని విలువదగిన రచన. రూపంలో కానవచ్చే భిన్నత్వం భావాత్మక సంవేదనంలో గల ఐక్యతా స్యూతం వలన ఏకత్వాన్ని భజిస్తుంది. అంకే ఇందులోని కవి యొక్క అత్మ సంవేదన చైతన్య ధార కృతి వన్తువుకు ఏకవాక్యతను కల్పించిందన్న మాట! ఇది ఆధునిక కావ్యావిర్భావంలోని తొలిదశ.

అధునిక కావ్యస్పృహకు చైతన్య రూపాన్ని కల్పించింది "చలం గారైతే, తాత్విక శీలాన్ని అలవరించింది ఆర్‌.యన్‌. సుదర్శనం గారు. చలం గారు అనుభూతిని హృదయంతో మధిస్తారు; నుదర్శనం గారు ఆలోచనతో రంగరిస్తారు. అందువలన చలంగారి కవిత మనసులోని మాట చాటుగా చెప్పుకొంటున్నట్లుంటుంది.. సుదర్శనం గారి కవిత మనసులోని మర్మం మాటుగా చెప్పకొంటున్నట్లుంటుంది. ఈ రెండూ 196] [పాంతంలో వెలువడ్డవే. ఆధునిక కావ్య స్పృహ కీ రెండు కావ్యాలూ -సుధ, నిశాంతం- రెండు పక్షాలు.

శ్ర గుంటూరు శేషే్య్యద శర్మ గారు 'నిశాంతం' కావ్యాన్ని (వతీకాత్మక తత్త కావ్యంగా

ఆధునిక కావ్య వికాసం వ రెండు తాలు 62ర్‌ వ్యాఖ్యానించారు - “తెలుగులో ఇలాంటి కవిత్వం గానీ, ఇలాంటి కావ్యంగానీ లేదు. ఇది గట్టిగా చెప్పవలసిన విషయం. కనుక, ఈ కావ్యకర్తకు తెలుగు కవిత్తా రంగంలో ఒక విశిష్ట స్థానముంది. ఈ కావ్యపు బహిరంతఃన్యరూపాలు నిగూధములు. కేవల కావ్య శరీరంగా చూస్తే బపాశ్ళరీర మంతా (పతికలు, బింబాలు, అలంకారాలు అయిన వాటి చేత నిర్మింపబడింది. అంకే వ్యంగ్య శరీరమే గానీ వాచ్య శరీరం లేదు. ఇక అంతస్స్వరూపం చూస్తే అనుభవైక చేద్యం, జీవాత్మ యొక్క వేదన. కుండలిన్యుళ్ళాపన, సహ్మసారాంతర్గత చర్యదమండల వేధ, అమృతవర్హము, 2వ శక్త్యక్యము, మోక్ష సుఖము ఇదీ కావ్య వృత్తము. ఇట్లా కుండలినీ యోగానుష్టాన విషయం వివిధ శీర్షికలలో వికసించి ఒక మవి అనుభూతి కావ్యంగా జన్మ ఎత్తింది. అంకే కావ్యానికీ శీర్షికలకూ అంగాంగి ఖావ నంబంధం ఉంది”. (కావ్య తత్త (పదీపిక : నిశాంతం- ముందు మాట ద్వి.వు. (1976) వు. 14).

"నిశాంతం' వాసిన కవిడి ఎంత గంభీరమైన అధ్యయనమో చెప్పలేను. ఉపనిషదాది తాత్విక వాక్యాలు ఇతని వాక్కుల్లో సెలయేళ్లులా దొర్గుతుంటాయి,

“నీవె నాలోని తత్త్వము నేను నీకు

గరుడవాహన మౌదు వక్షములు వివ్పి

పహదముల ద్వంద్వ గమనమ్ము వరివారించి

ఎగిరివత్తు నర్వాంగమ్ము నేక మగుచూ (అవము-నిశాతం వు. 13) వరమాత్మను ఉవనిషత్తులు నువళ్ద శబ్దంతో వర్ణించాయి. “ద్వానువర్దా సయుజూ నఖాయా” (శ్వేతాశ్వతర) “మోదో దక్తిణఃపక్త ,పమోద ఉత్తరః వక్ష అనంద అత్మా (బహ్మ వుచ్చం (వతిష్థా- ఆలో (తైతిరియం) 'ఏకస్సువర్ణః స సమ్యుద మావివేశ స ఇదం విశ్వం భువనం విచష్టే” (బుగ్వేదం) ఇత్యాది”. (వు. 16).

ఈ శతాబ్ది అరవ దశకం అడుగుపెడుతూనే "నుధ' వంటి అధ్యాత్మిక కావ్యాన్నీ, “నిశాంతం" వంటి తాత్త్విక కావ్యాన్నీ తెలుగు సాహిత్యానికి అందించి, అధునిక కావ్యేతివిస చైతన్యం నిలిచి స్థిరపడటానికి బలమైన పాద ద్వయిని (వసాదించింది. అందులో ఒకటి వచన కావ్యం, మరొకటి వద్య కావ్యం కావటం విశేషం. వచన కవిత్వం అధునిక కావ్య రచనకు ఉపాదేయమైనా నియతం కాదని కొందరి అఖ్యిపాయం. ఎందుకంకేే, మార్క్సిస్టుల్లాగా ఛందస్సులు వ్యవస్థలకు _పతినిధులని ఇఖావిరచే 1పాతబడ్డ భావాలను సుదర్శనం గారి లాంటి ఆధునిక కవులు అంగికరించరు. శేష్మేంద శర్మ, నారాయణరెడ్డి గారలు వచన కవిత్వంలోనే ఇతివోన _(వమాణాలు గల కావ్యాలు రచించటం పద్య ద్వేషం -వల్ల కాదు; వచన కవితను గౌరవించదలకోవటం వలన, వచన కవితా వద్ధతికి ఇతివోన కావ్య గౌరవం కల్పించదలచుకోవటం వలన. ఛంచస్సు రూవసంబంధియై న బహిరంగం; కాని, ప్యక్రియా ్యవవృత్తికి సంబంధించిన అంతరంగం కాదు.

అధ్యాత్మిక కావ్యానికీ, తాత్విక కావ్యానికీ సామ్యాలే అధిక సంఖ్యలో ఉన్నా భేదాలు కూడా బలమైనవి లేకపోలేదు. ఆధ్యాత్మిక కావ్యానికీ తాత్తిక కావ్యానికీ గమ్యం తమ కవిత్వం ద్వారా అనుభూతిని అందించటమే. అయితే, అధ్యాత్మిక కవితలో కవి యొక్క అంతర్చపహిక్సేతనలు

626 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు అభివ్యక్తిలో అవ్యవహితంగా సమైక్యం చెంది, పఠితకు అనుభూతిని అసంలక్ష్య [కమ వ్యంగ్య స్ఫూర్తితో కలిగిస్తాయి. తాత్త్విక కాస్యంలోని కవిత కవి యొక్క శాస్త్ర దృక్పథానికి సంబంధించిన సమన్వయం మీద ఉపజీవిస్తూంటుంది. సమన్వయ సాధనాలు (పతీకలు కావచ్చు, భావచ్నితాలు కావచ్చు; అలంకారాలైనా కావచ్చు. కాని, అవి శాస్తార్థ స్యూతం చేత అనుశాసించబడుతూో ఉంటాయి. ఉదాహరణకు "“నిశాంతం' కావ్యంలో ఖండికల నామాలు, (పతీకలు, భావ చితాలు మొదలైనవి కవి కుండలినీ యోగ ఏద్యార్థ స్యూతాన్ని ఆధారంగా చేసికొని ఎన్నుకొన్నవి అయితే, ఉపనిషదర్ధ (పతీకలను ఉన్మీలింపజేసేపయితే, అయా శ్యాస్త తాత్పర్యార్థాలను ఊతగా చేసికొని నంలక్ష్య (కమ ప్యంగ్య స్ఫూర్తితో అనుభూతిని అందుకొని ఆస్వాదించవలసి వస్తుంది. చలం గారి "సుధ' అసంలక్ష్య [,కమంగా ఆధ్యాత్మిక అనుభూతి నందిస్తుంది కాబట్టి ఆధ్యాత్మిక కావ్యం; సుదర్శనంగారి "నిశాంతం' సంలక్ష్య (కమంగా శ్యాస్త సమన్వయంతో ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని న్ఫురింపచేస్తుంది కాబట్టి తాత్త్విక కావ్యం. అయితే మరొక ఖేదం కూడా ఉన్నది. ఆధ్యాత్మిక కావ్యం అధ్యాత్మికానుభూతినే కలిగిన్తుంది. ఒకవేళ అందులో వాస్తవిక, కాల్పనిక, వైజ్ఞానిక, తాత్త్విక . విశేషాల వలన కలిగే వివిధానుభవాలున్నా అవన్నీ ఆధ్యాత్మిక భావ సంవేదనలో అంతృవించిపోతాయి. తాత్త్విక కావ్యం అధ్యాత్మికానుభూతినే పర్యంతంలో కలిగించాలన్న నియమం ఏమీ ఉండదు. శ్యాస్త సమనస్వయాత్మకమై న జ్ఞాన న్యూతాన్ని సమర్పించి తత్త్వ చింతనామయమైన ఒక పరివేదనన్మో సమ్మోదాన్నో కలిగించవచ్చు. ఈ తేడా “సుధిలో '“నిశాంతంిలో స్పష్టంగా తేలియవస్తుంది.

వచన కవిత్వంలోనూ, పద్య గేయ కవిత్యాలలోనూ ఖండ కావ్యసంపుటులను ముమ్మరంగా కవులు వెలువరిస్తున్న కాలంలో ఖండ కావ్య నంపుటులలో సైతం అంతస్స్యూతంగా కానీ, ఏకవాక్యతాగుణంగా కానీ భావాత్మకసంచేదనాన్ని పకటించి కావ్యత్వ న్ఫూర్తిని కల్పించటంతో పాటు, ఆధ్యాత్మిక తాత్త్విక కావ్యాలను ఆధునిక దృక్పధంతో రచించే మార్గాన్ని చలం, సుదర్శనం గారలు అవిష్కరించారు.

ఈ మార్గాన్ని తమ కవితామార్గంగా (గహించి ఆధునిక కావ్యస్పృహకు ఒక నిండుదనాన్నీ, (పయోగ (పౌఢినీ కల్పించిన కవులు డాక్టర్‌ మాదిరాబు రంగరావుగారూ, డాక్టర్‌ కోవెల నస్యుపసన్నాచార్యులుగారు.. మాదిరాజువారి కావ్యాలన్నీ ఒక యెత్తు; "'మానవీయం' ఒక్కటీ మరొక యెత్తు. ఈ మాట (ప్యకియను ముఖ్యంగా దృష్టిలో ఉంచుకొని అంటున్నాను. రంగారావుగారు ఆధునిక వచన కావ్య (వ్మకియలో వెలువడిన ,వయోగాల కన్నింటికీ ఉదాహరణ లనదగిన రచనలు చేశారు. అయితే వాటన్నింటిలో ఆధునిక ఇతివోస కావ్య ప(్యకియా గౌరవాన్ని అందుకొన్నది 'మానవీయం'*. రంగారావుగారి లాగా రచనలు విరివిగా చేయకపోయినా, చేసినవాటినన్నీ లక్ష్య శుద్ధితో సాధించి, ఆధునిక మవోకావ్య మనదగిన “శతాంకురిను చెలయించఛారు స్యువసన్నగారు.

డాక్టర్‌ స్యుపనన్న ఆధునిక కావ్యకర్షలైన తనతరం వారిని పరిచయం చేస్తూ 'సాహిత్య విచవేచనిలో ఇలా పేర్కొన్నారు- “ఈ కవులు అందరూ భౌతిక జీపసనం యెడల మార్చును, మేలును కాంక్షించే వాళ్లే. సామ్యువాదము మొదలైన సామాజిక సిద్ధాంతాల [వభావము వీళ్లల్లో డులా మంది రచనల్లోనూ తొంగి చూస్తూ ఉంది.. కొందరు వాచ్యంగా ఆయా సిద్ధాంతాల (పసక్తి

ఆధునిక కావ్య ఏకాసం : రెండు తరాలు చడ? కూడా తెచ్చినవాళ్లే. కాని, వీళ్లు వేరొక అంతస్తులో కూడా జీవిన్తూ ఉన్నారు. అ అంతన్తు మనోలోకం. అక్కడ నుండి ఉన్మనీదశలోనుంచి వచ్చే వెలుగులను సాక్షాత్కరించుకుని కవితా రూవంలో అందించే (వయత్నం చేస్తూ వున్నారు. (పు. 128). అంటే వీరందరూ విచ్చిన్న వాదులు కారన్నమాట! సమన్వయవాదు. లన్నమాట!

మాదిరాజు రంగారావుగారు (పజాస్వామ్య నిబద్ధతతో స్వేచ్చాకవిత్వ (పస్టానం చేస్తున్నవారు. న్యుపనన్నగారు అరవిందుల తాత్విక దృక్పథంతో ఆధునిక మానవ జీవితొనికి అనుభవ వ్యాఖ్యానం చెపుతున్నవారు. ఇద్దరూ మౌలికంగా తాత్త్విక దృకృధాలను తమ కవితా _పస్థానాలకు భూమికలుగా నిలువుకొన్న దార్శనికులు. వీరి రచనలలో బలమైన (ప్రయోగాలు, నిర్దిష్టమైన పదబంధాలూ, నిపుణమైన నవ్య వతికలూ, అభివ్యక్తి శిల్పాలూ అన్నీ ఆ దార్శనిక దృకృథంలో నుండి ఆఅవిర్చవిస్తున్నట్లు అనుభవానికి అందుతూ ఉంటాయి., (ష్మకియ దర్శన మూల మని విరి శచనలు (పత్యక్షంగా (వదర్శిస్తూ ఉంటాయి. అయితే. వీరో దర్శన శక్తి వలన అధ్యాత్మిక కావ్యాల కంకేు తౌొత్తిక కావ్యాలే ఎక్కువగా వెలువడ్డాయి.

ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో (పజాన్వామ్య కవిత్వ ధ్వజాన్ని పట్టుకొని తనదైన పంధాలో ఒక సంపూర్ణ (ప్రస్థానాన్ని సాగిస్తున్న వికెక కవివీరుడు మాదిరాజు రంగారావుగారు. అయన (యోగాల వెనుక ఆయన సిద్ధాంతమే ఒక మేనిఫెస్టోగాా ఒక సాహిత్య మర్యాదగా మనకు గోచరిస్తుంది. వారి _పజాస్వామ్య కవితా లక్ష్యాలను గురించి వారి మాటల్లోనే ఐందాం-

“వజాస్వామ్యు కవిత్వంలో సామాజిక స్పందనతో పాటు వైయక్తికమైన అన్వేషణమూ ఉంటుంది. సమష్టి మరియు వ్యష్టి స్థాయిలో ఉండే భేదాన్ని గుర్తిస్తుంది. వైవిధ్యాన్ని అనుమతిస్తుంది. కళాత్మకతను భంగం బీసే, లేదా, తక్కువ చేసే న్థితి రానియదు. సమాజంలో సమభావాన్ని నృజిస్తూ (పగతి కెంత (పోత్సాహముంటుందో వ్యక్తి వికాసానికి అంతటి అవకాశం ఉంటుంది. సామాజిక చైతన్యం వ్యక్తిపై ఎంతటి _ఉపభావాన్ని నెరపుతుందో వైయక్తిక _పేరణ కూడా సమాజంపై అంతే గుణాత్మకమైన స్ఫితిని నెలకొల్పుతుంది. కార్మిక లోక కల్యాణంతో పాటు వివిధ రంగాల్లో పనిచేసే వివిధ వర్గాల ఆరోగ్యకరమైన అభ్యున్నతినీ కాంక్షిస్తుంది (పజాస్వామ్యు కవిత్వంలో ఉండే (పాతివదిక కూడా ఐదే”...

“ ఈ వెలుగులో కవిత్వంలో ఆధునికత -1. చర్విత గతిలో వపరివర్తనా పార్యాలనూ, 2. వాస్తవతలంపై జీవిత వన్తు స్థితుల్ని భావింపజేసే శక్తి మంతమైన (పసార రూపంగా కనిపిన్తుంది.... వీటితో పాటు ఉల్లేఖనీయమైనవీ, అనివార్యమైనవీ 3. పైకి అవిదితంగా ఉండే మానసిక లోకం మనస్తత్వ ధోరణి, 4. అవిష్కార శిల్పమూ, కళాత్మకత అనేవి. మొదటివి (పత్యక్తంగానో, పరోక్షంగానో అనుభవాత్మక మైస జీవితంలో వాస్తవ తలంపై సూక్ష్మస్థితుల్ని వివిధ సంఘటనలూ, (పవర్తనలూ ఆధారంగా చ్యితణ కలిగినవి. అభిరుచి నిలిపేందుకూ, ఆకర్షణ కలిగేందుకూ, ఇతరమైన అంశాలతో, సంవిధాన రితులతో యోజితమై కొత్త రూపాలు ధరిస్తూ ఉంటుంది”. (అభ్యుదయ కఎత్వానంతర ధోరణులు. పజాస్వామ్య కవిత్వం (వా వు. 172, 173).

628 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు రంగారావుగారి ్కపయోగాలన్నీ ఈ దృష్టితో పరిశీలించవలసి ఉంటుంది. వారి రచనలన్నీ ఒక దృక్పథం సాగించిన పయోగాత్మక (పస్థానం. ఒక్క రచయితలో ఒక ్కపస్థాసం ఇంత నమ్మగంగా ఆధునిక కవిత్వంలో అభివ్యక్తం కాలేదన్నా ఆశ్చర్యం లేదు. 197] నాటికి 'మానవీయంి వచ్చింది. దానితో ఈ శతాబ్దపు ఏడవ పదుల్లో అధునిక కావ్య. స్పృహతో పాటు, అధునిక ఇతివోన కావ్య స్పృహను (ప్రయోగాత్మకంగా తెలుగు సాహిత్యానికి అందించిన (పతీభామూర్తి మాదిరాజు రంగారావు గారు. నారాయణరెడ్డి గారి "విశ్వంభర'ను ఆధునిక ఇతిహాస మహాకావ్యంగా పేర్కొన్నాం. అది అవిర్భ్శవించటానికి ఒక దశాబ్దం పూర్వమే ఇతివోస కావ్యానికి స్థితినీ, గతిని దర్శించి ,పయోగించిన (ప్యకియా రూవం "మానవీయంి. "“మానవీయం' ఇతిహాస మవాోకావ్యానికి పాథమిక రూవం; “విశ్వంభర (పొఢరూవం! అధునిక కావ్య (_ప్యకియా వికానంలో చలం, నుదర్శనంగారలు మొదటి తం౮ానికి (పతినిధులు. వారి వయత్నం వలన ఖండకావ్య సంపుటి అంతస్సూ(తాన్ని సాధించుకొని కావ్యత్య స్ఫూర్తిని (వదర్శించి, ఒక నవ్య వంథాను ఆవిష్కరించుకొన్నది. మాదిరాజు రంగారావు స్మువసన్నలు రెండవ తరం (వతినిధులు. వీరి కాలంలో అంతస్సూూతం ఏకచాక్యతగా ఎదిగింది. భావ నంవేదన అంతన్సూ[తాన్ని అందిస్తే తాత్విక దృక్పథం ఏక వాక్యతను అధునిక కావ్య (ఉపయోగాలకు కల్పించింది. మొదటి తరం అధ్యాత్మిక కావ్యాన్ని సృజించినా, తాత్త్విక కావ్యాన్ని నిర్మించినా అనుభూతి సొందతకు అధిక శక్తిని వినియోగించింది. రెండవతరం అత్మతో అనుభవిస్తున్న వాస్తవాన్ని తాత్వికంగా వ్యాఖ్యానిస్తున్నట్లు అభివ్యక్ష్తీకరించటానికి ఎక్కువ శక్తిని వినియోగించింది. మొదటి తరం వారు అధునిక కావ్య కళలో చి్వితకారులు, రెండవ తరం వారు శిల్పులు! (ఆదివారం అంధధ్యవభ : 15.77.1990)

121

ఆధునిక కావ్యానికి పెంపుడు తల్లి

ఆధునిక కావ్యం ఎన్ని రకాల (పయోగాలు చేసిందో సమీక్షిచదలచుకొంకే, ఒక్కసారి మాదిరాజు

రంగారావుగారి కవితా సంవుటాలను తిరుగవేస్తే చాలు. ఒక రచయితలో ఒక (వ్యకియా చైతన్యం

(వవహించినట్లు గోచరిస్తుంది. రంగారావుగారు దాదాపు ఇరవై శీర్షికలతో కవితా నంపవుటులను

(వకటించారు.. వాటిని స్థూలంగా నమిక్షిస్తే నాలుగు (వ్యకియలు స్పష్టంగా తెలియవస్తాయి.

అవి- 1. ముక్షకాలు. 2. ఖండకావ్యాలు, 3. దీర్దకవితలు. 4. కావ్యాలు, (వధానంగా

కనపడే ఈ (వ్మకియలలోనే _,పయోగాలను మరికొన్నింటిని వివేచించవచ్చు. ఆధునిక కావ్యం

వచన కవితాభివ్యక్తిని ఆ్యశయించి వెలువడిన (వయోగాలనన్నింటినీ మాదిరాజు రంగారావు -గారు న్పృశించి వదిలారు, తమ దైన శైలిలో వాటిని తీర్చి దిద్దారు.

మాదిరాజు రంగారావు గారు దాదావు ముప్పయి అయిదేళ్లుగా (అంటే దాదాపు 1955నుండి) కవిత్వం (వాన్తున్నారు. మొదటి కావ్య నంపుటి "యుగసుకేతం' 1969 లో వెలువడింది. అందులోనే "మేల్కొన్న ఆకాశం" కూడా నంపుటీకరించబడింది. అప్పటి నుండి వరసగా పతి నంవత్సరం ఒక కవితా సంవుటిని _పచురిన్తూ వచ్చారు రంగారావుగారు. అయితే 1980-85 మధ్య అయిదేళ్ల కాలంలో కవితలు (వాన్తూ ఉన్నారు గాని సంవుటాలుగా వెలువడలేదు. విమైనా రంగారావుగారు అవిచ్చిన్నళ' గా ,వవహిన్తున్న వచన కవితా జీవతరంగిణి.

(వ(కియా పరంగా వారి ఈవికా సంపుటులను వర్గీకరించవలసి వస్తే స్థూలంగా ఇలా . పేర్కొనవచ్చు.

1. ముక్తకాలమ, ఖండకావ్యాలనూ నంవుటికరించిన కృతులు యుగసంకేతం, మేలుకున్న అకాశం, (1969) ముక్తకాలు, ఉష ఆగమనం (1970), వయోలిన్‌ రాగంతో (1972), అ వాహన (1973) ఆనందధుని (1975), మేల్కొన్న ఈ సమయం (1975) కాలాన్ని నిలిపి క్షణం (1979) మొదలైనవి. రంగారావుగారు “మినీకవిత'లను గూడా (వాశారు. అవాహాన మొదలైన సంవుటాలలో మినీకవితలనే పేరుతోనే పకటించారు. మినీ కవిత ముక్తకమైనా దానిని వారు (పత్యేక (ష్మకియగా భావించి వయోగించారని వారి రచనలు స్పష్టం చేన్తున్నాయి.

2. దీర్ణ కవితలు: ముక్త ధాతి (1972), వెలుగులో ఈ నేలపై (1974), విష్ల్రవచ్చాయల్లో వియత్నాం (1973), వియత్నాం కాంతి కవితలు (1976) మొదలైనవి. దీర్ణకవిత అంకే ఇంగ్లీషులో “లాంగ్‌ పోయెమ్‌' అనే పారిభాషిక వదానికి తెలుగు రూపమని నూటికి నూరు పాళ్లు చెప్పటానికి వీలులేదు. "లాంగ్‌పోయెమ్‌' ను దీర్హ కవితగానే కక మవోకావ్యంగా కూడా (పపయోగాన్ని బట్టి పిలవటం పరిపాటి అయింది. నగ్నముని "కొయ్యగ్యురం' ను రూపాన్ని బట్టి దీర్ణకవతగా గుర్తించి, గుణాన్ని బట్టి మహాకావ్యంగా పరిగణించారు చేకూరి రామారావుగారు. వారు చూపించిన

630 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు ([వమమైలతోనే ఆధునిక మహాకావ్యం పరిగణించబడితే ఎన్నో దీర్ణకవితలు మవాో కావ్యాలు కావలని వస్తాయి. అందువలన దీర్ణకవితలను ఒక (పత్యేక రూపంగా, కావ్య (వయోగంగా నంభఖావించటం సముచితమని ఈ విశ్లేషణలో వివేచించటం గమనించగోరతాను.

దీర్చ కవితలను లఘు కాథ్యాలని పిలువవచ్చు. భావ కవితా యుగంలో లఘుకావ్య (ప(థియ (పాచుర్యం చెందింది. అయితే అ లఘు కావ్యంలో కానవచ్చే ఏకవాక్యత, స్వయం సమ్మగత దీర్ద కవితలలో స్ఫుటంగా గోచరిస్తే దాన్ని ఆధునిక కావ్యంగానే పరిగణించటం వరిపాటి అయింది. ఒక వేళ దీర్ద కవితను లఘు కావ్యంగా పిలువవలసి వస్తే "ఆధునిక లఘుకావ్యం' అనవలసి వస్తుంది. ఆధునికులు రూపంలో లఘుత్వాన్ని కాదనలేకపోయినా గుణంలో లఘుత్వాన్ని అంగీకరించరు కాబట్టి "ఆధునిక లఘుకావ్య” మనే పేరు (ప్యకియాపరంగా (పచారంలోకి రాలేదు.

అయితే ఇక్కడ మరొక విశేషం గమనించాలి. వచన కవితలోనే వెలువడిన దీర్ద కవితలను దీర్ణ కవితలని పిలుస్తాంగాని, పద్య గేయరూపాలలో వెలువడిన దీర్ణ కవితలను ఆ పేరుతో సంకేతించిన దాని కంకొు లఘు కావ్యాలని పిలుస్తా. దీనికి కారణం ఒక ఛందస్సంబంధమైనదనే ఖావించటానికి వీలులేదు. అభివ్యక్తికి సంబంధించినదని స్పష్టమౌతుంది. ఆధునిక కావ్యకర్తలు దీనిని స్వేచ్చగా భావిస్తారు. వచన కవితలో వెలువడినవే ఆధునిక రచనలని నంభావిస్తారు. అయితే ఆధునికత ఒక అభివ్యక్తికే కాక, ఆశయానికి, [ప్యకియా స్వభావానికీ, ,పయోగ గుణానికీ సంబంధించి ఉండే సంయుక్త గుణం. అయినా, కవిత కలిగించే అనుభూతిలో పద్యానికీ, పాటకూ, వచన కవిత్వానికి ఉన్న భేదానికి ఆధునికులు కొందరు (పత్యేక పరిగణనాన్ని కల్పిస్తారు. అది అభివ్యక్తి కంకు అతితమ్రైనది కాదని మరి కొందరు ఖావిస్తారు. నిజానికి పద్యంలా, గేయంలా, వచనం కూడా శిల్పంలో ఆధునికతను సంతరించుకొని _,పతీకాత్మకంగా, భావ చిత పరిణాత్మకంగా, వళకోక్తి విశిష్టంగా వివిధ భంగిమలను (పదర్శిన్తున్న ఈ కాలంలో వద్యం కంకై వచన కవిత సరళమనీ, సూటిదనం గల దనీ, స్వేచ్చా గతిని ,పకటించేదనీ చెప్పే అవకాశం తగ్గిపోయింది. ఆధునిక వచన కవిత్వం కంకొు పద్యమే నసరళమైనదనే రోజులు వచ్చాయి అధునిక కావ్యం వచ్చిన తరువాత. అంటే వచన కవిత అయోమయం అని కాదు; అస్పష్టం అని కాదు; అర్థం శాదని కాదు. పద్య కవితలాగా వచన .కవిత కూడా (పొధిమను సంపాదించుకొన్నది. ఒక శక్తిమంతమైన వాహికగా రూపాందింది. ఆధునిక వాహికను వాడుకొన్నదే ఆధునిక కావ్యం కావాలని కొందరి మతం. వాహిక ష్యకియను నిర్ణయించలేదు. కాని, రూపాన్ని రూపొందించటంలో జోడ్పడుతుంది. ఈ పరిమిత పయోజనాన్ని సాధించే వాహికను (ష్మకియకు (వధాన లక్షణంగా నిర్దేశంచటం శ్యాస్తీయం కాదని లక్షణ మర్మ్శజ్ఞులంటారు. అయితే, లఘుకావ్యం అనే పరిభాష రాయ(పోలు వంటివారి వయోగాల్లో ఒక నిర్దిష్టమైన (ప్యకీయగా రూఢికెక్కటం చేత, దాన్ని వచన కవితా రూపానికి వాడకుండా ఉండటంలో జెచిత్యం ఉంది; లౌకిక మర్యాద ఉంది. భావ కవితా యుగంలో దిర్హ కవిత లఘుకావ్యం; ఆధునిక కావ్యయుగంలో లఘు కావ్యం దీర్హ కవిత! ఈ పేర్లు యుగ చైతన్యంలోని _పత్యేకతను పట్టియిస్తున్నాయి. కాబట్టీ గౌరవించదగినవి.

౩3. కావ్యాలు ? మాననీయం (1971), పడగెత్తిన ఉదయం (1973), శబ్దమై (పాణమై (1976) “నాలో (పవహిస్తొంది నది (1985) "ఈ తరం స్వరచ్వితం_(1986).” నాకు జ్ఞావకం ఉంది. (1987) "కిర్మిరం జీవన వింబం (1989). ఈ ,వయోగాల (వత్వేకతలను గురించి

అధునిక కావ్యానికి పెంవుడు తల్లి 631 వర్యాలోచించే ముందు కావ్యకర్త తన (వయోగాలను గురించి ఎలా ఖావిస్తున్నాడో తెలుసుకొందాం.

“మానవుడు అదిసుండి నేటివరకూ గడచిన వివిధ జివిత గతులూ, బహుకాల గతులూ చి(తితమైన కావ్యం” - మానవీయం. ఈ కావ్యం రెండు ఖాగాలుగానూ, అ ఖాగాలు (కమంగా నాలుగు నాలుగు ఖండాలుగానూ విభక్తమయ్యాయి. మొత్తం అరుభాగాలకు (పత్యేక శీర్షికలు కూడా ఉన్నాయి. అవి ఉదయం, ఉదయం తరువాత, జీవిక మొదలు, బతుకు వంతెనపై నుండి, అశాంతి, యుగదర్శనం. చివరి రండు ఖండాలూ యుగదర్శనంలోని మరో రెండు ఖండాలుగానే పరిగణింపబడతాయి.

“ఉదయం చూచి మానవుడు మొదటిసారిగా పొందిన అనుభూతి స్వరూవం భావితమైంది" ఉదయంలో. “మానవుని నైనర్గిక తత్వమూ (ప్రవర్తనా స్వరూపమూ పొందిన (కమ పరిణామం” ఉదయం తరువాత. “"జీవికకై మానవుడు బయలుదేరడం అత డెదుర్కొన్న కష్ట స్థితులూ, వాటి సధిగమించే తెలివితేటలూ, నాగరకదశకు చేరుకొనే సంధిలోని మనస్తత్వమూ రూపితమైంది” “జీవిక కోనంలో, “బతుకొక పంతెనగా ఖావింపబడి జీవితంపై నెరపే _వఖావమూ, దీని కారణంగా నమాజంలో వివిధ (పవర్తనల స్వరూపమూ, అశాంతిని పోగొట్టి శాంతిని స్థాపించటానికి మానవుడు చేసే కృషీ వర్ణితమైంది”-అకాంతిలో "ఈనాటివరకూ మానవుదాధ్యాత్మికంగా వైజ్ఞానికంగా సాధించిన వురోగమనం లోకపొతంతో పాటు లోకావకారంగా పరిణమించడమూ, ఇందు కతని మేధ. _పవర్తన పోయే పోకడ లెత్తి చూపబడి నాయి”- యుగదర్శనంలో.

“యుగదర్శనంలోని రెండవ భాగంలోని రెండు ఖండాలలో (వతిపాదింవబడిన అంశాలివి “మానవుడు ఖౌతికంగానే కాక మానసికంగానూ. అత్మ సంస్కారంతో పెరిగినవుడే జీవితంలో ఆనందమూ, శాంతీ పొందగలడు. ఈ _(పయోజనం సిద్ధించడానికి జ్ఞానమూ, విజ్ఞానమూ ఈ రెండింటి సమన్వయ మవనరంా.

“నేటి సంఘర్షణలోని క్లిష్ట స్థితులనుండి ఆగామయుగంలో పునర్జన్మ వలె కనిపించే మానవుని మహోదార రూపం, ఉదాత్తమైన మరో మనో లోకాన్ని సృజించుకొని విశ్వ సంప్కృతీ ఖూమికలో అవతరిస్తుందన్న ఆశతో కావ్యం ముగిసింది”.

మానవ వికాసాన్ని వస్తువుగా ఎన్నుకొని ఒక కావ్యం నిర్మించాలన్న ఖావం ఈ _(పయోగం వెనుక ఉన్న సాహిత్య దృక్పధం. ఈ వస్తువు మీద మానవతావాద (పఖావమూ ఉంది; అరవిందుల దర్శనమ్ముదా ఉంది. ఈ రెండూ రంగారావు గారి పజాస్వామ్య స్వేచ్భా కవిత్వ దృక్పథానికి పోషకంగా నిలిచాయి. ఈ సమన్వయ దృక్పధాన్ని కావ్య రూపంలో వ్యక్తీకరించటానిక్సి (వతీకాత్మకాభివ్యక్తిని బలంగా వాడు కొన్నారు రంగారావు గారు. మానవ న్వభావాన్ని జ్ఞాన విజ్ఞాన సమన్వయంతో వ్యాఖ్యానించటం కవి తాత్త్విక స్యూతం. రంగారావుగారు సాహిత్య దృక్పథానికీ, విజ్ఞాన దృక్సథానికీ మానవత్వ దర్శనంలో ఉన్న కేదాన్ని ముక్షకాలలో ఇలా వఐవేచించారు:

““మనిషికన్న మనిషి ఉన్నతంగా (బతుక దలచినపుడు

నాటికి నేటికి ఏనాటికీ నశించదు సాపాత్యం

కథ2ై పాహిత్య చర్మితలో చర్ననవియాంజలు మనిషికన్న మనిషి అధికంగా (బతుకదలచినవుడు

ఏనాటిక్రెనా విజ్ఞానానిదే అధిక (ప్రాబల్యం”. (ముక్తకాలు. వు. సత)

మానవ వికాసం మనిషి కంకు మనిషి అధికమని చెప్పే తత్వం మీద సాగదు. ఆ తత్త్వం మౌనవ నాగరకతను ముందుకు సాగింపజీస్తుంది కాని, సాంసృతిక ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి దోహదం చేయదు. “మనిషి కంకొ మనిషి ఉన్నతంగా _(బతుకదలచే' మార్గం సాంస్కృతిక వికాస తత్త్వాన్ని వ్యాఖ్యానించగలుగుతుంది.

మానవతావాదం మౌలికంగా మనిషికీ, సమాజానికీ ఉన్న సంబంధాన్ని సందర్శించే న్యూతం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. “3020130 60ట ౧06 యి 146 420 ఏ 86 000 19110 0 2 ఏ 67అ0/10108 64613 116 ౧౫6 113 ౧01 300)ంంటులి. 1106 ల:40006 080646 ౧౩౦% 15 016 9006 ౧22 ౧00 0 గుణం 101 1166685 11016 ఖు 6 అయు(006 08౧19 0౪% ౧ల0౦గ. వంతం ఓ 003 6 16060601 08 00 6 11044021 0౯౧0020 ఖత ఓం లయంటి006 01 5001607. 046 13 2 00053207 1100 0806ల 02% 206 18 500281 బ౦ా0ఏ మింల, 100 జు౦[గ%009, జం 106 1006 0 21 900121 ౧984326010. 20636 ౦0౧5 26 0 ౧౫66గట్‌ 01 తరజంపంు ఖర జం సే? 06, 00౧1028010 ౧ 1206. ౦4%ల 913884 900121 అ౦౪3 206 0గ్రఖు246003 జుం 013006 0 00160008, 8ల౦లఎ[08 226 2006020008 ఖలు. పెం టం 6520113%00ల606 05 భాం8 1106 & ౧0105343 949 006 & జ! 10 16020130. 50, ఉల 1851 06 1ల్లుః ఇట ఉం 000043 02 2002000 10౯ 6 ౧బటా28ం0 0౯౧020 294 ౧13 500121 ల. గాం ఓం0గాజుట (వ్యష్టి) 206 3200206 (సమష్టి 3 6 30040 000020 6”. (0౯ 5మ0జ06ట 20 ౧1512 0 పంటు. (1984).పు. 4)

ఈ మానవ వికాస సూతం (పజాస్వామిక విధానం మీద ఆధారపడి ఉన్నదనీ, ఆ వ్యవస్థ వ్యక్తి వికాసంతో పాటు, సామాజిక వికాసానికి కూడా తోడ్పడుతుందనీ డాక్టర్‌ రంగారావుగారు గాఢంగా - విశ్వసిస్తారు. వారి కావ్యాలన్నింటిలో అంతన్ఫూూతంగా తాత్తిక దర్శనంగా ఖానించేది (చజాస్వామిక విధానమే. వోఈ తరం స్వరచ్నితం ముందు మాటి 'ఆలోకనం"లో ఇలా అన్నారు. “కవిత్వం ఈనాడు నమాజంలో స్వేచ్చనూ, సమానత్వాన్నీ, (పగతినీ వేగంగా సాధించే (వయత్నంలో వివిధ సిద్ధాంతాలతో, దృక్పధాలతో తన పాతను నిర్వపాస్తోంది. ఈ కృతిలో సిద్ధాంత పరమైన అదర్శ ,[రూవం _పజాస్వామ్య నమాజం. ఇది మానవతాస్పర్శతో జివితం వట్ల ఆశాదర్శనంతో ఆవిష్కృతమైనది... _,ఫజాస్వామ్యు సమ నమాజ భావనతో, మానవతా స్పర్శతో జీవితం గురించి స్థూల సూక్ష్మ స్వరూవ చ్యితణంతో సమాజంలోని వ్యక్తినీ, వ్యక్తిలోని సమాజ లక్షణాన్ని గుర్తిస్తూ, వ్యక్తి సమాజమూ నిర్వహించే ప్యాత షరస్పరం ఆధార (పధానమైందిగా ఖావితమైంది”

“మానవీయం' మానవుడు వ్యక్తిలోని నమాజ లక్షణాన్ని దర్శించటం తో మొదలైన్న నమాౌాజంలోని వ్యక్తిగా సమ్యగ పరిణామం చెంది, సమాజమే తానుగా మారేంత వరకు భౌతిక స్థితినుండి ఆధ్యాత్మిక స్థాయి వరకూ సాగించిన మానవ (ప్రస్థానం చ్వితించే కావ్యం. మానవ వికాసాన్ని భౌతికపరంగా కాక మానసికంగా చి్వతించే వద్ధతి, మానవ (వకృతిని (పకృతి చ్యితణ పరంగా వ్యాఖ్యానించే పద్ధతీ ఈ కావ్యంలో పాటించబడ్డాయి. (వతీక ఈ కావ్యాభివ్యక్తికి (పాణం.

ఆధునిక కావ్యానికి పెంపుడు కల్లి " వ్‌! ఇందులో పస్తువు (వత్యక్తంగా నూటిగా చెప్పబడదు. కాని, (వకృతి వర్ణనల ట్వారా సూచించబడుతుంది; ధ్వనించబడుతుంది. అయినా, ధ్వనించబడే అంశం కావ్యంలో వ్యాఖ్యానించ బడుతుంది. అందువలన ఈ కావ్యం వాచ్య ధ్వనుల వింత సమ్మేళనం. ఒక్కొక్కసారి గుణీభూత వ్యంగ్య స్థితిని ఈ కావ్యం (వదర్శిన్తుంది. “జీవిత మొక చివర తైలియని/చీకటి వంతెన సంఖ్య తెలియని అనసుభవాల/వెలుగు మెట్లపై అడుగడుగున వునర్జన్మ ఎత్తినట్లు అడుగడుగులో స్వర్గ శకల మందినట్లు గమనం సాగించే చికటి ముద్దలు కొందరు/ దీవశఖలు మరికొందరు” (మానవీయం. వు 17) ఇది వన్తువును (వతీకాత్మకంగానూ, అలంకృతంగానూ చేస్తి. ధ్వనింపచేసే వద్ధతి. “శఅతుకొక అగ్ని గోళమై/ఎవరి దారిన వారు శాంతికై కాలు సాగు మార్గాన పయవించి/ ఒంకుతితనం సహించలేక జంటలుగా గుంపులుగా తరలి/ బహాుస్థలాలలో బవువిధ జీవితాలలో హృదయం సృందించి. బుద్ధి వికసించి అసందం ఇచ్చే అనుభూతెజో విజ్ఞానం పెంపొందించే అసుభవంతో వంటరించేరు మానవులు ఓమానవియం వు. 9) ఇది వ్యాళ్యానానికి ఉదావారణం.. పస్తువు ఇందులో వాచ్వమౌతున్నది. రంగారాపుగారు. దొదావు వదిహేనేళ్లు. ఖండ కావ్యరచనం చేసిన తర్వాత మొదటిసారి మహాళాప్వ్యం (వాయాలని చేసిన-1పయోగం ఇది. ఒక అాత్విక దృష్టిలో మాసవతావాదనిద్ధాంత వరంగా మానవ స్వభావానికీ (వ్రపర్తనకూ ఉండే అంతర బపొస్సంబంఛాలను వక్సతి (పతికలతో వ్యాఖ్యానించే ఇతిహాసం ఇది. అయితే, ఇతివాసాన్ని వాచ్యం చేన్తున్నా క్రళభామయంగా అభివ్యక్రీకరించే [వయత్నం ఇందులో స్పష్టంగా గోచరిస్తుంది కాబట్టి “మాసవీయం' తొత్వికమైన అధునిక ఇతిపోన కావ్యం.

“మానవీయం” తరువాత ఈ థకియలో “ఇతివోనమవోకావ్యంగా' వెలువడిన కావ్యం నారాయణరెడ్డి గారి “విశ్వంభర'. మానవ వికాసాన్ని ఖొతిక, మానసిక, తాత్విక, ఆధ్యాత్మికావస్థలలో వతికాత్మకంగా. వ్యంగ్య సుందరంగా వతించటంలో నారాయణరెడ్డిగారు పదర్శించిన సమ్ముగత్‌ రంగారావుగారి రచనలో కనుపించచు. అయినా, రంగారావుగాలు ఇతపవోస కావ్యం (వాసి, రెండు దశాబ్దాలు కావ్యేతిహాస వికాసానికి ధీవాదం చేశారు. ఇతివాన కావ్యం, కావ్యేతివోసం ఈ రెండూ రంగారావుగారి [పయోగాల్లో జీవ చైతన్యాన్ని వుంజాకొన్నాయి. అధునిక కావ్యానికి రంగారావుగారి కవిత పెంవుడు తల్లి బొంటిది.

(అదివారం అధ్యవభ : 22.7 1990)

122 ఒక తొడిముకు పూసిన రండు పూలు కం టం ౧6౮4౦ 0 ౨060, 6 26 [ఆలా 13 టం 9001. 6 గాం!6 1220100 జక టజుంంజులళి? 16 1650 6ం కంట *0గం 0002090135100, 16 13 ల ఖ6 0 ఈలా 9లుజ౫ట 01210 40 9263820601; 426 ౧06 యారంగ/ 46 ఇ014 10206 206 92036 శేంల1)? 1000 16 3031 6 86406 (6 ౧౦౮౪). [ల6౦[06, 90664)” 92 801 1419 6006 13 *0గేం 2162 16 012060 ఇంకేం 061 14 ౧2 2366 416 01620016 0€ ఉం పణం లఅఓ జర 6జుం0ం606 1 1810 116 గంం0ల ఢం11818 01 46 5081. ఈ యం తుం2062 ఏ 92 ఇన10ల ఈం 3081 01 26 ౧0 16013 286 110, ఇల 16 ౧21) 0096466 46 100020 కంళ!టల 0౯0 (191, 16 53006865 ౯ ౧౦౪0 2150 160 211 056 ఇం జాం ౯జ౦6 10 160616 1 - యిం 060607: 56 ఉలుంం0ి6ం. కవిత్వాన్ని నిజంగా నృజించేది, వఐనేదీ, అనుభవించేదీ ఆత్మయే. మానవుని బుద్ధీ, ఇం[దీయాలూ, భావనా, కల్పనాశక్తులూ ఎంత వేగంగా ఎంత పారదర్శకంగా తమ తమ అనుభవ వ్యక్తీకరణ (పసారాలను చేసినా, వ్యష్టిగా సంతృప్తిని ఎంత తక్కువగా సాధించగలవో, శబ్బం సరాసరి ఆత్మను చేరి అందులో ఎంత గాఢంగా లయించగలుగుతుందో దానిని ఉత్తమ కవిత్వమని పేర్కొనవచ్చు. కాబట్టి కవిత్తీకీ తన సాధన వలన కలిగే ఆవ్హాదాన్ని అత్మానందంగా పరివర్తింవ జేసినప్పుడే తన (ప్రయోజనాన్ని సాధింపగలుగుతుందన్నమాట. ఆ దివ్యానందాన్ని మొదట +సష్టయైన కవి తన జీవ చైతన్యంతో అనుభవిస్తాడు. . దానిని ఆస్వాదించటానికి అసక్తిని (ప్రకటించే వారి ఆత్మానుభూతులతో దానిని నింపుతాడు. ఇది అరవిందులు భవిష్యత్‌ కవిత్వాన్ని గురించి చేసిన దర్శనం, ఆధునిక కవులలో కొందరు అరవిందుల తాత్తిక సాహిత్య దర్శనాన్ని ఆదర్శంగా పెట్టుకుని తమ కవితా మార్గాన్ని సాగించారు. వారిలో స్యువసన్న, శార్వరి గారలను పత్వ్యేకంగా పేర్కొనాలి. శార్వరి అరవిందుల ' సావ్మిత్రివి తెలుగు చేశారు. __స్యుపసన్న అరవిందుల తాత్త్విక సాపాత్య దర్శనం వలన ఉత్తేజితులై వచన కవితలు (వాశారు. స్యుపసన్నగారి ఖండకావ్య సంవుటాలలో హృద్గీత (1954), ఆనంద లహరి (1956), తేజశ్నకము (19580), అధునా (౧964), బుతంభర (1974) ల్లు అరవింద తత్త దర్శనం వైపు కవి సాగిస్తున్న (వస్తానాన్ని (వస్ఫుటంగా నూచిస్తూ ఉన్నాయి. కవితలు కొన్ని భౌతిక జగత్తును న్పృశిస్తూ ఉంటాయి. కొన్ని మనే జగత్తులోని మారుమూల రహస్యాలను పెలికి తీసి ఆవిష్కరిస్తూ ఉంటాయి. మరి కొన్ని అతి మనో లోకం వైవు అడుగులు వేస్తుంటాయి. ఇలా మూడు రకాలుగా విశ్లేషణ కోసం చేసినా, ఈ మూడు మార్గాలు ముప్పేటగా సాగే పవృత్తియే స్యువసన్నగారి కవితా స్వభావం. న్యుపసన్న ఖండకావ్యాలలో అన్నింటిలోనూ ఇఅఖివ్యక్తికి సంబంధించిన ఒక సమాంతర మాౌనసికావస్థను కవి తాను పొందుతూ వఠితల చేత అనుభవింప చేయిస్తున్న అనుభూతిని కలిగిస్తాడు. ఇటీపంటి చైతన్యం 'బుతంభరిలో ఒకస్టాయికి చేరింది. అరవింద తత్త దర్శనాన్ని కవితా. క్షేతంలో

ఒక ఉడిమకు పూసిన రెండు వూలు 6035 వ శతవ్యత సుందరంగా అవిష్కరించాలన్న కవి హృదయంలోని తపన ఈ గిఠాలలోని అంత్మశ్చెతన్యం లాగా గోచరిస్తుంది. “ఈ నవావరణ విచ్సేదం పొందిన (పకృతి కౌసల్యాదేవి యై తన గర్భాన అనంద పరమేశ్వరుడు శ్తీరాముని అవిర్భవింవ జేయడం కోనం ఆరాట వడుతున్నది. వంచభూతాల హృదయాలలో గంటలు నర్వ చైతన్య కుహరాలలో మువ్వలు వృథ్విపైకి దిగివచ్చే నీలమేఘశ్యాముని కోసం కొత్త అతిథి కోనం పాడుతున్నాయి స్వాగత గీతాలు. వూమిడీ చివుళ్ళలో మారు (మోయిస్తుంది కోకిల అంతర్యామియై ఆనందారామగీతం”. (అవతారం: బుతంభరః పు.4) కీ.శ. 1926 నవంబరు 24వ తేదీన శ్రీ అరవిందులకు ఖౌతిక _పవంచం లోకి త్తీకృష్ణావతరణం జరగటం దర్శనమైనది. అప్పటి నుండి చారు సుమారు వన్నెండేళ్ళు ధ్యాననమాధులలోనూ, యోగసాధనలలోనూ గడిపారు. - అరవిందులకు ధ్యాన నమాధిలో శ్రీకృష్ణుడు భూతలంపై దిగినట్లు దర్శనం కాగా, ఆధునిక కవి స్ముపసన్నగారికి క్రిరామ చం్యదుడు అవతరించే దృశ్యం దృగ్గోచర మై నట్లు సూఛింపబడుతోంది. అది నహజం. తెలుగులో శ్రీమ్మదామాయణ కల్పవృక్ష సాక్షాత్కారం తరువాత భగవత్తేజం త్తీరామా కృతిలోనే అవతరించటం తెలుగు సాహితిక్షేతంలో సహజం. అరవిందుల తత్త్వదృష్టి విశ్వనాథవాచి రనదృష్టి సంగమించిన సాహిత్య దర్శనం స్యువసన్నగారిది. శ్రీ అరవందుల దర్శనం వారు రచించిన ఉదాత్త సాహిత్యం ద్వారా మనకు తెలుస్తున్నది. పూర్ణ జీవిత దృక్పధం (1016921 ౪16% 0£ 140, మానెవ అస్తిత్వం (1316000) దివ్య జీవనం (౧1106 సిటీల, యోగ సమన్వయం (ఫ౫4టట 0౯ ౪7082), గీతావ్యాపాలు (053 00 టం 612), వేద రవాస్యం ౧౮|6 56070[01 46 ౪0023), మానవ ఏకత్వాదర్శం (16 1462] 0[16020 అ), మానవ చృకం (116 10020 6౧4, భవిష్యత్‌ కవిత్వం (0౪60 పెంయిం భారతీయ సంన్కృతి మూలాధారాలు (౧16౬ 0402646009 0£ హర 041870) మొదలైన విలువైన రచనలు శ్రీ అరవిందుల తాత్త్విక సాపాత్య దర్శనాలకు శుతి సృతుల వంకుివి. ఈ సాహిత్యమంతా ఒక యెత్తు. అరవిందుల కావ్య నాటక పొపాత్య మొక యెత్తు. అందులోనూ 'సావితి' ఒక్కటీ ఒక్క యెత్తు. చేతనావర్త కవులలో స్యుపనన్నగారు మొదట పేర్కొనదగినవారు. అ కవులు పెట్టుకున్న పేరులోనే అరవిందుల తత్త్వ దర్శన చైతన్యం గోచరిస్తున్నది. వీరు ఆధునిక కవిత్వంలో డార్విన్‌, (ఫాయిడ్‌, మార్క్స్‌, ఐన్‌స్టీన్‌, మొదలైన పాశ్చాత్య దార్శనికుల సిద్ధాంతాల స్పృహ (వతిఫలించిన

636 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు వైఖరిని గుర్తిస్తూ, దానికి అనుబంధంగా "రామకృష్ణ పరమహంస, వివేకానంద, గాంధీ, రవీర్యదుడు, మొదలైన భారతీయ దార్శనికుల తత్వాలను నంవదిస్తూ ఆరవిందుల దర్శనాన్ని _పతిఫలించే ఆధునిక (పవృత్తిని తెలుగు కవిత్వంలోకి బలంగా (కువేశపెట్టు (వయోగాలు చేశారు. స్యుపసన్న, సంపత్కుమార, నరసింవాోరెడ్డి, పేర్వారం జగన్నాధం గారలు చేతనావర్తకవులు. వీరిది సామాజిక సాహిత్య దర్శనం. ' “మానవ _ జీవితం ఐహిక లోకం, భావలోకం, ఆధ్యాత్మిక లోకం అని మూడు విధాలుగా విభజించవచ్చు. సమ్మగమైన మానవ వికాసానికి అన్ని రంగాల సమన్వితమైన వికాసం అవనరం, పాక్షిక దృష్టి అభివృద్ధి హేతుకం కాదు. ఈ సమన్వితి కోసం ఈ కవులు ఖావి దర్శనం చేస్తున్నారు. ఈ దర్శనం వీళ్ళను కవితారూపాన బంధిస్తూ ఉన్న ఏకీకృతి అని చేతనావర్తం (1967) మొదటి సంపుటిలో వారే (పకటించుకొన్నారు. (భూమికి డా!! కోవెల స్యుపనన్నాచార్య పు.౫1-). చేతనావర్తకవులలో సాహిత్య దర్శనంలో అంతస్సూతం అరవింద తత్త దర్శనమైనా, ఆ తత్త దృష్టిని నాటి నుండి నేటి దాకా జీవ(న) చైతన్యంగా తమ కవితకు నిలిపి ' ఖండకావ్యాలనే కాక, ఆధునిక కావ్యస్పృహతో రచనలు చేస్తున్నది స్యుపసన్నగారే. మిగతా వారి ధ్యేయమొకకైనా మార్గాలు వేరుగా సాగాయి. అందువలన 19/70 తరువాత చేతనావర్త కవులు విడివడి పోయినట్లు అనిపిస్తుంది. అయినా, అప్పటికి ఇప్పటికీ అరవిందదర్శనాన్ని ఆధునిక కావ్య స్పహగా దర్శించి. (ఉపయోగించి, (ప్రాచుర్యానికి తెచ్చింది ను్యుపసన్నగారే. ఆ మార్గంలో మరొక రెండు విశష్ట వయోగాలు - పాండిచ్చేరి గీతాలు పన్నెండు (975), శతాంకుర (19870. “పాండిచ్చేరి గీతాలు” వన్నెండే అయినా అవి అన్నీ కలసి ఒక కావ్య స్ఫూర్తిని కలిగిస్తాయి. న్యువసన్న గారు పేర్కొన్నట్లు “ఈ రచన అనుభూతి పధానమైనది. అక్కడ ఆయా సన్నివేశాలు కలిగించిన ([పేరణలు వ్యక్తికరింవబడ్డవి. పన్నెండు గితాలు ఒక [కమపద్ధతిలో య్యాతను సూచిస్తవి. లౌకికంగా ఈ య్యాతను సూచిస్తూనే ఆధ్యాత్మిక జివ య్యాతను గూడా న్ఫురింపచేయటం కద్దు. (భూమిక: పు.1౪.). ఈ రచనలో _పతిగేయం పాండిచ్చేరికి సాగించే భౌతిక య్యాతలో ఒక ఘట్టం. భౌతికానుభూతిలో నుండి ,పతీయమాన మౌతున్న ఆధ్యాత్మిక భావనం ఒక అంతరయ న్యాశయింవి అభివ్యక్త మౌతున్న దని కవికీ, పఠితకూ నమంగా అనుభవంలోకి వన్తుంది. “ఎదురుగా పూల అంగడి, కోరికల నంగడి అ చంద చాందీ "రుచి వెదజల్లే పుష్పలావికల కళ్లు అమోఘ అనుభవాన్ని (తావి మత్తెక్కిన వూల ఇంద చాపాలు ఎంత అకర్షణ - ఇదీ ఈశ్వర పూజ్యాదవ్యమే.” (గితం.1) పాండిచ్చేరి ఒక సమ్యగ దివ్య జీవన అనుభవం. సీమలు లేని విశ్వక్షేతం. అందులో అడుగుపెట్టిన (ఆధ్యాత్మిక) య్యాతికుడికి పూలు కోరికలు; వుష్పలావికలు విషయ్యపప్పత్తులు; ఇంసదియానుభవాల పారాన్ని ముట్టబోయి అందులో పరిపూర్ణతను పొందలేక పూర్ణత్వానుభవం కోసం దైవచైతన్యం వైపు జీవన చైతన్యాలను ఇందచాపాలుగా వరుచుకొన్న జీవ్యపవృత్తులు, భౌతిక జీవితం మిధ్య కాదు; కానీ, భౌతికం భౌతికం కోసమే కాదు. ఈశ్వరపూజా [దవ్యమై నప్పుడే దానిది నిజమైన అస్తిత్వం (3419. మొదటి గీతం దివ్యజీవన య్యాతలో మొదటి మెట్టు.

ఒక బజొడిముకు పూసిన రెండు పూలు ఉం

అలాగే పన్నెండో గీతంలో చివరి చరణం గమనిద్దాం.

“ర్యాతి పూర్వ యామాన గాలిలో నిండిన సాపుగానం.

నానా భాపనంకులమైన నగరాన్ని దాటి వచ్చే నాకు

అమలిసంగా, అవస్వర రహితంగా వినబడింది

మనస్సు నుంది అతీత మనస్సు దాకా

(వణవం కట్టిన నంగిత నిశ్రేణిక”. (గిత 6.12)

ఈ చరణం చదువుతూ ఉంకేు మనను నుండి అతీత మనన్సు దాకా చేరే అధ్యాత్మిక య్యాత లయబద్ధంగా సాగి తురియస్థితిని అందుకొన్న అనుభూతీ అందుతుంది. “నేను భూగోళవు ఉపరితలం మీద భౌతికంగా, కేవలం యాం్యతికంగా ఎన్నడూ జీవించలేదు. కాగా, స్థూల దృష్టితో నా జీవితాన్ని దర్శించి, దానికి భౌతిక ఘటనా పరంపరలకూ, అనుభవాలకూ, సన్నివేశాలకూ, సమకాలీన పరిన్ఫితులకూ నంబంధం ఉన్నదని యథాతధంగా చెప్పినా నా జీవిత కథ ఎవ్వరికీ అర్థం కాదాని అరవిందులు అనేవారు. పాండిచ్చేరి పన్నెండు గీతాలు కూడా భౌతిక సన్నివేశాల వరంపరగా చూచి ఊరుకుంకే సరిపోయేది కాదు. అంతరమై సబై తన్యం (0012బ్ర పరమచైతన్యంగా వరిణమించే 0600కి ఆధ్యాత్మిక 1కమాన్ని ఈ కావ్య జీవితంలో నంఖావించాలి. అనుభూతిగా వరివర్తనం చెందే ఆధ్యాత్మిక భావాభివ్యక్తి ఈ కావ్యంలోని వ్యంగ్య శక్తి. వ్యంగ్యం వాచ్యార్ధం ఎంత బలంగా ఉంటే అంత సా్యదంగా ఉంటుంది.

వన్నెండు గీతాలలో వస్తుగతమైన యా(తాస్స్ఫూర్లి ఏకవాక్యతను సాధించింః జీవన సౌందర్యం దివ్య జివనంలో ఒక ఆరాధనా కునుమం లాంటిదని భావించి అడ్డంకుల నధిరోషాస్తూ అధ్యాత్మిక పస్థానం (పారంభించిన అసుభవం మొదటి గితం; పస్థానం కుండలినియోగ మార్గంలో సాగుతుంది. అల్పసిద్ధుల వలన కలిగే మోవోన్ని మనస్సు జయించే చైతన్యం రెండవ గీతంలో వినపడుతుంది. దివ్య జీవన పరిణామానికి సంసిద్ధమైన సాధన పవృత్తి మూడవ గీతంలో ముచ్చట గొల్పుతుంది. నృష్టి వికాస యోగదర్శనం నాల్గవ గితం. సమ్మగ దివ్య జీవన క్షేతంగా సృష్టిని, జీవితాన్ని దర్శిస్తున్నవ్వుడు సర్వం (వతికాత్మకంగా గోచరించే అనుభవాన్ని అందించేది అయిదవ గీతం. జగత్మ్కుటుంబ భావాన్ని సమ్ముద సంకేతంతో న్ఫురింపచేసేది అరవగితం. సాధన దర్శన శక్తుల నమున్మీలనం వలన జగత్తులో *వశక్తుల నమన్వయతత్త్వం దర్శనీయం కావటం వడవగితి. జగత్తును దివ్య వరిణామం వెపు నడిపిస్తున్న ఉస్మనీదశలోని అత్యంతిక సత్యమైన బుతంభర యొక్క దివ్యాసుభవం ఎనిమిదవ గీతం. అరవింద యోగ దర్శనం లక్ష్యంగా దర్శింప దగిన సమాజ న్వరూపొనుసంధానం తొమ్మిదవ గితం. అ సమాజంలో భౌతిక చేతనకు దివ్య చేతనను అవళతరింవ చేసికొనటానికి అనువైన శిక్షణ యొక్క [వణాళికను దర్శింప చేసేది పదియవ గీతం, జగప్పైతన్య పర౦ిణామంలోని సార్వకాలిక (పవృత్తిని జగన్మాతగా చ్యితించిన “సొవ్మితి' తాత్విక సాక్షాత్కారం వదకొండవ గీతం. “సాధకుడు వ్యష్టీ చైతన్యం నుండి సమష్టి చేతనకు వురోగమించటాన్ని (వతీకాత్మకంగా వ్యక్తీకరించేది చివరి గీతం-

“నా వీపు మీద పెట్టె చిరిగి పోయింది

తరిగిపోయింది ఎన్నో మజిలిల నుంచి మోనుకొని వచ్చే బరువు

638 పాహిత్య చర్మితలో చర్చ్శవీయాంశాలు

కరిగి పోయారు నా చుట్టూ ఉన్నవారు నాకళ్లలో రుక్కిణితో జగన్నాథుడు తిరిగి కుండినకు వెళుతున్నట్లు కిరణాలను వెంబడించి సూర్యజ్యోతి పృథ్వికి దిగివచ్చినట్ను చిత్తమూ, ఆహాంకారమూ, మనస్సూ, బుద్ధీ నాల్గుస్తంభాలంై పైన కట్టే దేవాలయం శిఖరం ఒకసారి స్ఫురించినట్లు.

కాషాయాలూ, కమండలాలూ, గడ్డాలూ, ఉపన్యాసాలు లేని

అధునిక వశిష్టాశమం కామధేనువును నాతో పంపినట్లు

అనసుభూతమైన ఒక ఆకలి పుడమిని అవరించబోతున్నట్లు

అనిపించింది, రంగుల లోతుల్లో ఒకే ఒక దృశ్యవబీజం తోచింది" అస్పష్టత లేని అధ్యాత్మిక వతికాభివ్యక్తి న్యుపనన్నగారి కవితకు సహజాలంకారం.. మొదటి చరణంలోని పెట్టెబరువు తొలగిపోవటం వ్యష్టి చైతన్యం అవరణ భారాన్ని త్యజించటం, కళ్లల్లో కరిగిపోవటం నమష్టి చైతన్యంగా (దవస్థితిని సాధించటం. పరమ చైతన్యం భూమి మీదకు జీన చైతన్యంతో అపతరించటం జగన్నాధుడు కుండినకు రుక్కిణితో కలసి చేరటం. అవతరించిన అతీత చైతన్యం నూర్యజ్యోతి; విజానమయభూమిక డేవాలయ శిఖరం. ఆధ్యాత్మిక అనుభూతి కాపుధేనువు. ఈ పతీకలు వ్యక్తం చేసే తత్త్వం స్పష్టం. చివరి రెండు వంక్తులూ చదువుతూ ఉంకేు మాతృత్తి మాటలు మనసులో మనలుతాయి- “5్‌గ శలూంరికడం ౦1706 [0 ౪11 6౮ '006 లివిరికే ఏ0 1476 4ం 8241 60 8064 ఏం 7౧6, 006 ౧064 ౧0౬176 86 ఓ86 ౧ [6 ఈ6 9061 ౧6 6064 604 2020601 ఉం 04 ౧ [౧౩౪6 0౧0/ 201104 06160 10 9౧౯ 210 014601 *శటీ కం విల 100 ౨100 జ ఈజుగాలిలాం 2 ఆడం బర 2 16 ౪ 8146ల, 8 1 0012100860 ఇశి రం 90% 0 కాంజ016 40 నం0+ 110." 'పాండిచ్చేరీ గితాలు' నిర్మాణంలో, నంవిధానంలో, అభివ్యక్తిలో అనుభూతిలో, అన్వయంలో వికవాక్యతను సాధించటం చేతనూ, ధ్యనిమయం గొ అధ్యాత్మిక అనుభవ పరంవరను వ్యక్తీకరించటం చేతనూ అధ్యాత్మిక ఆధునిక కావ్యంగా నిద్దేశంచటం జరుగుతున్నది.

చలంగారి "నుధ " కు నజాతీయమైనది “పాండిచ్చేరి గీతాలు". అయితే రెండిటికీ కొంత క్లోదం కూడా ఉన్నది. రెండూ అధ్యాత్మిక య్యాతను ధ్వనింప చేసేవే. అయినా చలం తెలియని కొండమీదకు (కొత్తగా, వేయని బాటలో నడుస్తూ, చూచిన దృశ్యాన్నల్లా మక్కువతో ఒక అతీం(దియ అసుభవం కోనం రమన్తున్నట్లుంటుంది. న్యుపనన్న విన్నబాటను కన్నారా చూస్తూ, కన్నదానిలో విన్నదానిని వ్యంగ్యంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ న్నట్లుంటుంది. చలం ఆలోచన నుండి అనుభవానికి చేరాడు; న్యుపనన్న అనుభవాన్ని ఆలోచనగా ఆవిష్కరించాడు, ఇవి ఒక తొడిమకు పూనిన రండు పూలు!

(అదివారం అంధవభ: 29.7 1390)

123 నవవిధ (_ప్మకియా వికాస సూతం చం గ000ంటబుబు 9 ఇసక బ్రలగగ03 003006 జం 6 ౯06 23 టం జ ౧906606 ౧0౪ పీజణం/ ఢ4%్యిం... 1 13, 886 21, 2 ౫౧ 8డం6 0[%0% 1162౧/ 1660౧ మరీ 180 య6ంయంకా. పంచలల, 6 9900665 02% ౫ 16801 96 0216605266. 00096 2154206 001౧౧49 06 10626864 విక 10001 27ట6ంల, ౧౦౧0183608, 8896820008, ంటజు826 ౮ 3902186, జాం 0౯ అయం, ౧0880౧11బ1ఆ00 హతం, 91ఆటంగ 204 బంలంం 1ముట సం శం తలం జం 0టలి, కల లలల ఇఆంట!రే 06 అంతే 9 కడంంల*జ ఏ 0౮౬ లం ఇతర యమం మంగ ౧ 165 అనంగ -నటుటు 01 (మారు ౧£ [1ట2ల0.0.170). సాహిత్య చర్వితలో కలిగే మార్పుకు ష్మకియలలో కలిగే పరిణామమే (పధాన కారణం. ఈ వరిణామ స్వరూవ న్వభావాలనూ, తత్తాన్నీ నమాలోచించటం, వాటి స్థితి గతులను వివేచించటం విమర్శ జీవితం. ఫౌలర్‌ పేర్కొన్నట్లు - (ష్మకియాపరిణామ పద్ధతులను తొమ్మిది వధాలుగా వర్గీకరించవచ్చు. వాటిని తెలుగు సాహిత్య వకాస చర్మితకు అన్వయించి పరికిలిస్తే మరికొన్ని వినూత్నాంశాలు వెలువడుతాయి. ముందుగా అ తొమ్మిందింటిని తెలుగులో ఇలా పిలుచుకొందాం: శ. వన్తునవ్వ్యత (౧౦౧1౦1 హా+ణరం0) 2. ృష్మకియా సంయోజనం (60౧౫082100) 3. వ్యకియా నంకలనం (4808౫602) శీ, పరిమాణ వరివర్తనం . (012066 ౫౨ 90210) 5. పవృత్తి వరిణామం (0యశ్వాం య 2టాంటంల) 6. (వతిఘటన ష్యకియ (002001జజజబాలట ౮. టకియా విలీనం (9టేాలం) 8. 1వ్యకియా నవవరణం (న్‌టలటంటి) ఇ. వ్యకియా సమ్మి[శణం. (6అంగం సిమి) వన్నయ నుండి నేటిదాకా వెలువడిన వెయ్యేళ్ల సాపాత్య వికాన చర్మితకు ఈ నవ విభ (వ(కియాన్నూతం ఎలా వర్తిస్తుందో, ఒక్కొక్క యుగంలో _పభవించిన (వ(కియా వికాసానికి కూడా అలాగే అస్వయిస్తుంది. అందువలన ఈ నవవిధ (ష్యకియా వరిణాము న్యూతం అధునిక కావ్యేతివోసయుగ వికాన చైతన్యాన్ని తీర్చి దిద్దింది. వన్తునవ్యత వ్యకియా స్వభావ పరిణామానికి దోహదం చేస్తుంది. ఒళ్కొక్కసారి రూప వరివర్తనావికి కారణమౌతుంది. అందువలన (ష్మకియా స్వరూవి స్వభావాల మార్పుకు బలమైన హేతువు వన్తువులో వచ్చే [కొత్తదనమన్నమాకు. కాల్పనిక యుగంలోనూ, నవ్య సంప్రదాయ యుగంలోనూ అభ్యుదయ కవిత్వ యుగంలోనూ మొదట నృష్టంగా గోచరించేది వస్తునవ్యత.

640 పాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

ఆధునిక కావ్యేతిహాోసయుగంలో వెలువడిన కావ్యాలలో పూర్వయుగ కావ్యాలలో ఉన్న వస్తువు

కంకు విలక్షణమైన పయోగాలు గోచరిస్తున్నాయి. కధా కావ్యస్పృహ అంతర్జానం చెంది భావాత్మక , సంవేదన సూూతంతో సంఘటితమైన భావచ్విత సంపుటుల (పవాహా రూవం ఆధునిక కావ్య

స్వభావాన్ని రూపొందించింది. భావావస్థలను, చిత్తవృత్తులను. స్వఖావావస్థలను వ్యక్తంచేసిన

ఖండకావ్యాల కంక విలక్షణంగా ఖండకృతులతో అల్లిన అఖంద కృతిలాగా, రింగులతో చేసిన

గొలుసులాగా, ఆకృతి విస్తరిల్లింది ఆధునిక కావ్యంలో. మాననికావస్థలను వ్యక్తీకరించటం కంటె

లోత్త్గుగా మానవుని ఆంతర చైతన్యానికీ, బాహిరమైన చైతన్యానికీ ఉండే స్పందన _పతిన్పందనలను,

సంబంధ బాంధవ్యాలను దర్శించి పారదర్శకంగా వాటిని అభివ్యక్తీకరిన్తున్నట్లు అనుభవస్ఫోరకంగా

వాటిని అలంకరిస్తున్నట్లూ, వివేచనాత్మకంగా వాటిని వ్యాఖ్యానిస్తున్నట్లూ ఆధునిక కావ్యంలో వస్తువు

అభివనపంగా అవతరించింధి. మానవుని కాల్పనిక _పవృత్తి కొన్నాళ్లు, వర్గ చైతన్య (పవృత్తి

కొన్నాళ్లూ, జాతీయమైన దేశభక్తి (పవృత్తి కొన్నాళ్లు, మానవ పంచకోణాత్మక పవృత్తుల సమన్వయ

(పవృత్తి కొన్నాళ్లూ తెలుగు సాపాత్య వస్తువులోని చైతన్యంగా జీవిస్తే ఆధునిక కావ్యంలో మానవుని

అధ్యాత్మిక, తాత్త్విక, సామాజిక (పవృత్తులకు సంబంధించిన ఆత్మ సంవేదన చైతన్యం వస్తువుగా

జాలువారుతున్నది.

ఆధునిక కావ్యంలోని వస్తు స్వభావాన్ని బట్టి ముఖ్యంగా మూడు విధాలుగా ఆ (ప్యకియను

విభజించవచ్చు. 1. ఆధునిక అధ్యాత్మిక కావ్యం. 2. ఆధునిక తాత్తిక కావ్యం. ౩. ఆధునిక సామాజిక కావ్యం. ఆధ్యాత్మిక సంవేదన అంతన్సూూతంగా అభివ్యక్తమైన ఏకవాక్యత కాని, భావ సమైక్యత కాని కధా స్మూతత గాని స్పష్టంగా గోచరించేది ఆధ్యాత్మిక కావ్యం. ఈ (_ప్యకియకు ఉదాహరణంగా - చలంగారి 'సుధిను, అరిపిరాల విశ్వంగారి “రేపటి న్వర్గం, దుర్గానంద్‌ “చిరంతనిను స్యువనన్నగారి "పాండిచ్చేరి గీతాలు”. "శతాంకురి మొదలైన వాటిని పేర్కొనవచ్చు.

తాత్విక కావ్యంలో కవి యొక్క తాత్తిక మూలమైన భావాత్మక నంవేదనం బలంగా _పపంచిత మౌతుంది. ఆర్‌.ఎన్‌. సుదర్శనం గారి 'నిశాంతం", బుచ్చిబాబు గారి "అజ్ఞానం ఈ శాఖకు మొదటి కాపులు. రంగారావుగారి వచన కావ్యాలన్నీ ఈ శాఖకు పూచిన పరిమళ పుష్పాలే.

రంగారావుగారి లాగానే తమదైన పత్యేక సామాజిక సాహిత్య తత్త దృష్టితో ఆధునిక కావ్య స్పృహతో రచన చేస్తున్న జె. బాపురెడ్డి గారిని (పత్యేకంగా ఈ శాఖలో పేర్కొనాలి. “అనంత నత్యాలు" కావ్యం వారి భావ భౌతిక వాద (పవృత్తిని (పవంచించిన ఆధునిక కావ్యం. ఈ వరుసలో వజీర్‌ రహమాన్‌ 'సాహసి*, చినవీర భ్యదుడు "నిర్వికల్ప సంగీతం, సుమనశ్రీ “న్నేతం నా సంకేతం" తప్పక పేర్కొనతగినవి. నారాయణరెడ్డిగారి “భూమిక ఈ శాఖలో వూచిన మరో దొడ్డపూవు.

సామాజిక వ్యేవస్థను గాని, సమస్యలను గాని, సమకాలీన చార్మితక ఘట్టాలను గాని,

వాస్తవ నన్నివేశాలను గాని ఒక దృక్పథంతో సమిక్షించి, కళాపరంగా ఒక నమ్మగ నమన్వయం న్ఫురించేటట్లు, (వతికాత్మక _పప్పృత్తితో, భావ చిత వరికల్పనంతో వినిర్మించిన కావ్యం ఆధునిక సామాజిక కావ్యం. ఇందులో రచయిత సమాజాన్ని గురించి పడుతున్న భావాత్మక సంవేదనం అంతస్సూ(తంగా, అన్వయ చైతన్యంగా, ఏకవాక్యతగా భాసిస్తుంది. ఇటువంటి కావ్యాలకు ఉదాహరణంగా -కె.ఇవారెడ్డిగోరి , "ఆసుప్యథతి గీతం , బోయి. ఖిమన్నగారి "గుడిసెలు కాలిపోతున్నాయ్‌', నగ్నమునిగారి "కొయ్యగ్యురం' , చరవరరావుగారి "“నమ్ముదం”, ఉత్సల

నవవిధ వ్మకియా వికాన న్యూతం 641 సత్యనారాయణచార్వులు గారి 'ఈ జంట నగరాలు హేమంత శ9రాలు" పేర్వారం జగన్నాధంగారి "“వృషభపురాణం' మొదరైనవి ముఖ్యంగా పేర్కొనదగినవి.

(వ్యకియా సంయోజనం ఆధునిక కొవ్యేతివోన యుగంలో పూర్వ యుగాలలో లాగా (వత్యేకంగా గమనించదగిన అంశం. కథారూవమైన వస్తువు లేకపోవటం చేతనూ, ఖండకావ్యాలనూ, మినీ కవితలనూ, ముక్తకాలనూ, భావచిత నేంపుటులను, (వతీకలనూ అధారంగా చేనుకొని కావ్యత్వ స్ఫూర్తిని ఖావాత్మక నంవేదనాధారగా సాగినట్లు చితించే ఆధునిక కావ్య (వకియా స్వరూపస్వభావాన్ని నిరూపించటం కొంత [(శమతో కూడుకొన్న వని అయివా, అది ౫ల్ప (పౌఢిమతో కూడిన వనిగా మనం (గహిన్తున్నాం. కావ్యంలో ఇతివోస ష్మకియను నంయోజనం చేసి కావ్యేతి వోస (వ్యకియనూ, ఇతివోన కావ్య (ష్యకియనూ వినిర్మించటం అధునిక కావ్యరచనలో వికాన న్యూర్తిని వ్యక్తం చేన్తున్నది. మాదిరాజు రంగారావుగారి "మానవీయం'”, ఉత్సల సత్యనారాయణాచార్యులు గారి "శతరూప", నారాయణరెడ్డిగారి “విశ్వంభరి, గుంటూరు శేషే్యద శర్మగారి "నాదేశం నా _పజలు", "ఆధునిక మవోఖారతం' ఈ యుగంలో వెలసిన విశిష్ట. ప్యకియా నంయోజన శిల్పాలు. (ప్యకియా వికాన _పతిభామూర్తులు!

నమన్వయ దృష్టితో సంకలనం చేసే కవితా సంపుటాలు (వ(కియా సంకలన (_పవృత్తిని కలిగి ఉంటాయి. విభిన్న అంశాలపై అప్పుడప్పుడు (వాసిన ఖండకావ్యాలను కలిపి ఒక సంకలనంగా (వచురించే పద్ధతిలో కావ్యత్వ్య స్పృహ ఉండటానికి వీలుండదు. కాని, వస్తువు చేత కాని. నందర్భం చేత గానీ, భావ నంవేదనం చేత గానీ, ఒక దృక్పథం చేతగానీ, ఒక శిల్పం చేతగానీ ఒక కమంలో నిబంధించబడిన ఖండకావ్య నంకలనాన్ని కావ్య న్యూత చాయ గల _వ్యకియగా నంఖావించవచ్చు. చాశరధిగారి "తిమిరంతో సమరం”, న్యుపనన్న 'బుతంభరి, బోయి భీమన్నగారి "“ఉగాదులు* ఇస్మాయిల్‌ గారి కవితా సంపవుటులు, నాయని కృష్ణకుమారి, శ్రీకాంతశర్మ. మోహన్‌ (పసాద, నుమనత్తి ఫణికుమార్‌, ముళ్లపూడి నచ్చిదానంద, కసిరెడ్డి వెంకటరెడ్డి, అద్దేపల్లి రామమోహన్‌ రావు, ఎన్‌.గోపి, శివారెడ్డి, నగ్నముని, నిఖిలేశ్వర్‌, గన్ను కృష్ణమూర్తి, తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య, ఆచార్య తిరుమల, అఫ్సర్‌, (తివురనేని శ్రీనివాన్‌, మొదలైన కవుల కవితో సంపుటాలూ ఒక సమన్వయ నూ్యతంతో వఠితకు కావ్యస్పృహను కలిగిస్తాయి.

వరిమాణ వరివర్తనం అధునిక కావ్యేశివోనస యుగంలో కీలకప్యాత నిర్వహిన్తున్నది. కావ్యపు నిడివిని బట్టి రూవంలో తేడా వస్తుంది. మినీ, మాక్సీ రూపాలూ, ఖండకాన్వ. లఘుకావ్య, దీర్ణకవిత, కావ్య, మవోకావ్య రూపాలూ అనేవి గుణాన్ని బక్టు కాక రూపాన్ని బట్టి కూడా నిద్దేగంచటం జరుగుతున్నది. అందులో వాద (పతివాదాలు కూడా నేడు విమర్శ రంగంలో సాగుతున్నాయి,

ఇంగ్లీషులో 'లాంగ్‌పోయెం”" అనే (ప్మకియా రూపానికి తెలుగు పేరు ఇంకా స్థిరవడలేదు వ్యవవోరంలో. ఒకే రచనను కావ్యంగా వరిగణించేవారు కొందరూ, దీర్దకవితగా ఖావించేవారు కొందరూ విమర్శకులలో కనపడతారు. “లాంగొపోయెం' అంకే కావ్యమనీ, దీర్దకవిత అనీ ఉభయ నామాలతో పిలిచే వారూ ఉన్నారు. ఉదాహరణకు - డొక్టర్‌ సుమనక్తి రచించిన 'న్మేతం

642 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు నా సంకేతంిను ఆధునిక వచన కావ్యంగా రచయిత స్వయంగా పేర్కొన్నాడు. కాని, ఆ కావ్యం మీద అభ్యిపాయం (పకటించిన శ్రీ నిఖిలేశ్వర్‌ దాన్ని కావ్యంగా అంగీకరించలేదు. దానికి కారణం చెపుతూ _ష్మకియా విచారానికి సంబంధించిన కొన్ని అంశాలను పేర్కొన్నారు.

“దృశ్యాదృశ్యాల నడుమ వది ధృశ్యాలను అక్షరబద్ధం చేసి ఈ “నంకేతాన్ని కావ్యమని నూచిస్తున్నారు. ఈ పది దృశ్యాల సంపుటిని "ఒక కావ్యం” గా నేను ఆమోదించలేకపోతున్నాను. అధునిక తెలుగు కవిత్వంలో కథాకావ్యాలు వెలుపరించాలనే ,పయత్నంలో గతంలో కొంత చర్చ జరిగింది. ఆ తర్వాత "కథాకావ్యం, "ఆధునిక ఇతివోనము' “వర్తమాన తాత్తిక కావ్యం”, మొదలైన విశేషణాలతో కవిమి్మతులు తము పుస్తకాలను (పకటించారు. కాని, ఎప్వరూ కూడా ఆధునిక కావ్య లక్షణాలను గురించి సాకల్యంగా, సంతృప్తికరంగా తమ సోకాల్డ్‌ కావ్యాల పరంగా నిరూపించలేకపోయారు”.

“కొందరికి “అధునిక కావ్యం” అని యోగ్యతాప్మతాలిచ్చిన ఆచార్యులు తమ వ్యక్తిగత సంతృప్తి కోసం అతిశయోక్తులను ఆశయించారు. కాని, వాస్తవంలో ఈ రోజుల్లో కావ్యమంకే విమటి? ఎలా వుండాలో? ఆ ఆచార్యులు లేదా ఆయా కవులు తమ _పమాణాల కనుగుణంగా నైనా నిర్దిష్టంగా నిలవలేకపోతున్నారు. ఈ అయోమయస్థితిలో తిరిగి ఈ కవితా సంపుటిని కావ్యమనటం ఖావ్యం కాదు.

“సృష్టంగా ఒక తాత్వికత - కథావన్తువు - సిల్పం- ఎత్తుగడ, తదితర (వధానమైన కీలక అంశాల పట్ల సరైన అవగాహన లేకుండా కావ్యమనే మాటను గాలిలోకి విసిరితే అది శూన్యంలో లినమ్రైపోతుంది". కొందరు కవితా ఖండికలను అత్మ్మాశయంగా పేర్చి అభివ్యక్తి వైచితి కోనం నానా అగచాట్లు పడుతున్న ఈ రోజుల్లో ఉన్నత (పమాణాలతో, ఆలోచింపచేసి కవితా వేశంతో ఉత్తేజం కలిగించే ఒక నిర్దిష్ట లక్ష్యం ఉండే కావ్యం దావలని ఉంది. ఈ లోగా ఎవరైనా కాప్యమని _పకటించుకుంకు - అది వివాదాస్పదమే - చర్చనీయాంశమే!”

(వైరుధ్యాల మధ్య అన్వేషణ - 'న్నేతం నా సంకేతం" మీద అభ్యిపాయం: వు.51-52)

క్రీనిఖలేశ్వర్‌ తమ అభ్మిపాయాన్ని ఈ మాటలతో ముగించారు- “ఒక కవితా సంవుటికంకే నంవూర్ణ కావ్యం అన్ని విధాలా భిన్నమై ఒక సమ్యగతను అందెంచగలగాలి అనే ఆవగాహనతో నేను సుమనక్తి గారి ఈ రచనను ఇలా విశ్లేషంచుకోక తప్పలేదు. ఒక 1008 [00౫ కింద ఆస్వాదించి కొన్ని దృశ్యాలను అవధరించి, అంతటితో ముగించాలంకే పేచీ లేదు కాని, కావ్యమనే (వత్యేకతను అపాదించినందువల్ల ఈ విమర్శనాత్మక అభ్మిపాయాన్ని ఆయన ఇష్టా ఇష్టాల (సమేయం లేకుండా చెప్పక తప్పలేదు.” (పు.55) (76.1989)

నిఖిలేశ్వర్‌గారి అభ్మిపాయంలో' రెండు మూడంశాలు స్పష్టమౌతున్నాయి. "కొయ్యగ్కురం', “నేతం నా సంకేతం వంటివి 'లాంగ్‌పోయెమ్స్‌*, అవుతాయే కాని కావ్య శజ్బంతో పిలువ దగినవి

నవవిధ వ్మకియా వికాన న్యూతం క! కావని వారి అభ్మిపాయం. ఆధునిక కావ్యాన్ని గురించి కొందరు అచార్యులు (బేకూరి రామారావుగారు, వెల్చేరు నారాయణ రావుగార్లని అనుకొంటాను) చెప్పిన నిర్వచనాలు సమ(గాలుగా లేవు - అని మరో అభ్యిపాయం. కవులే కొందరు తమ రచనలకు కావ్యాలని, ఇతిహాసాలనీ పేర్లు పెట్టుకొంటున్నారు. కాని, వారు వాటికి వివరణలు ఇవ్వటం లేదని మరొక అభ్మిపాయం. కావ్య (ష్మకియ కుండదగిన ఉదాత్తత కావ్య రచనలలో ఉండాలని ఆశించారు.

నిఖిలేశ్వర్‌ గారి చర్చవలన ఒకవిషయం స్పష్టమౌతుంది. తెలుగులో అధునిక కావ్య (వయోగాలు విరివిగా వస్తున్నాయి. అది వికాస సూచకమే. అయితే అఆ _ఎపయోగాల న్వరూప స్యభావాలను శ్యాస్త్రీయంగా విశ్లేషించి, (ప్యకియా పరంగా వాటికి పేర్లు పెట్టుకొని వ్యవవారించే విమర్శ ఇంకా సాగవలనసి ఉన్నది. దానికి తగిన అపగాహన కూడా ఇంకా బాగా ఏర్పడవలనీ ఉన్నది. కవులు తాము కావ్యాలను (వాన్తున్నామన్నవప్పుడు వారు లక్షించిన లేదా వయోగించిన (వ(కియను నిర్దేశంచినట్లు అవుతుంది. అయితే, వారే వారి కావ్యాలకు లక్షణాలు చెప్పాలనే కట్టడి ఎక్కడా ఏ కాలంలోనూ లేదు. చెపితే మంచిది. అంతే, కవి చెప్పక పోయినా, కావ్య లక్షణం చెప్పవలసిన బాధ్యత మాతం విమర్శుకునికి ఉన్నది. విమర్శకులు _ష్మ్యకియా నిర్ణయం మీద చర్చలో విభిన్నాఖ్మిపాయాలు _పకటించవచ్చు. అ నంఘర్దణలో సత్యం నిగ్గు తేలుతుంది.

ఇక్కడ మరొక విషయం. మన కవులు చేస్తున్న ,పయోగాలపై విమర్శ చేస్తున్నప్పుడు వాటిని పపంచ సాహిత్య (వ్మకియా మర్యాదలను దృష్టిలో ఉంచుకొని సమీక్షించటం సముచిత మౌతుంది. సమీక్షలో మన తెలుగు దనాన్ని, మన సాహితీ సంస్కృతుల న్యభావాలను మరచిపోగూడదు. ఏమైనా, ఇవటి అధునిక కావ్య వ్యకియ పయోగంలో పరిణతి సాధించినా, వరిశీలనంలో మాతం ఇంకా (దవస్థితి లోనే ఉన్నదని స్పష్టం. ఈ నపవిధ (వ్యకియా వికాన మ్మ్యూతం అవగావానను వెంచటంలో కొంత తోడ్పడుతుందని ఖావిద్దాం.

(వ(క్రియ విభిన్న (పవృత్తులను విఇష్టంగా వ్యక్తం చేయదలచుకొన్నవ్వుడు రూవంలో అనుభవంలో వైవిధ్యం ఏర్పడవచ్చు. తెలుగులో నృృతి కావ్యం ఇటువంటి వైవిధ్యాన్ని, వ్యక్తిత్వాన్ని, అధునిక యుగంలో సాధించింది. ,వచారానికి ఉపయోగించే _ష్మృకియలకూ, (పబోధానికి ఉపయోగించే వాటికీ, కావ్య _ష్మకియకూ భేదం ఉండక తప్పటం లేదు. ఇటువంటి "వవృత్తి వరిణామం" (వ్మకియా వికాసానికి దోవాదకారి.

వద్య గేయ రూపాల మీద ,పతిఘటనగా వచ్చింది వచన పద్యం. దానివలన కావ్య రూవం మారింది. ఆధునిక యుగంలో ఈ వళానం (పతిఘటన ష్యకియల వలన ఏర్పడిందే. అధునిక కావ్యం తనలో, నవల, నాటిక, కథానిక, _శవ్య (పష్యకియల గుణాలను విరివిగా విలీనం చేసుకొంటున్నది. ప్యతికారచన [_పభావం ళూడా బలంగా ఉన్నది. ఆధునిక కావ్యేతిహోసయుగంలో (వతిభావంతులైన కవులందరూ తమ వన్తువుకు తగిన అభినవ్యవయోగాన్ని రూపొందించుకొని సంక్లిష్టంగా వ్యక్తీకరిస్తున్నారు. %వ్మకియా నవవరణం' (పతిభాకేతనం. ఈ యుగంలోని మినీ కవిత, ఖండకాప్యం, దీర్హకవిత, కావ్యం, కావ్యేతివోసం, ఇతివోస కావ్యం ఉత్తమ మ్మిశ ప్మ్యకియా

644 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు రూపాలు. అంజే కాదు. నవ విధ _ష్మకియా వికాన స్వభావాన్ని స్వయంగా తమలో నిండించుకొన్న అధునిక కావ్య 'ష్మ్యకియా పరిపూర్జావతారాలు!

(ఆదివారం ఆంధధ్యవభ: 5.8.1990)

ఆధునిక ఆధ్యాత్మిక కావ్యాలు: అయిదు రకాల కవితా శైలులు

"ఆధునిక కవిత్వంలో “నేను' , అనే అంశం మీద శ్రీమతి వై. కామేశ్వరి పైదరాబాడు విశ్వవిద్యాలయంలో పరిశోధన చేసి డాక్టరేట్‌-డ్కిగీ కోనం ఒక సిద్ధాంత వ్యాసాన్ని సమర్పించింది ఆధునిక కవిత్వంలోని జీప చైతన్యం లాంటిది “నేను”. దాని అధ్యయనం ఆధునిక కావ్య చెతన్యు దర్శనం కాగలుగుతుంది. శ్రీమతి కామేశ్వరి తన, పరిశోధనలో ఎన్నో విలువైన అంశాలను వివేచించింది.

“ఇరవయ్యో శతాబ్దిలో తెలుగులో ఎన్నెన్నో కవితా ధోరణులు వచ్చాయి. కధ, కవిత్వం విడిపోయాయి. ప్యాత గత మనస్తత్వ చిితణ, అనుభూతి చ్యితణలకు అవకాశం లేకపోయాక కవి బలీయమైన అభివ్యక్తికి “నేను శక్తిమంతమైన అనివార్యమైన, సాధనం అయింది. అన్ని కవిత్యోద్యమాలలోను “నేను' మారు రూపాల్లో కనవడుతోంటది. ఈ దృక్పధంతో చూస్తే ఇరవయ్యో శతాబ్బవు కవిత్వానికి “నేను నాయకత్వం వపాస్తున్నట్లు కనిపిన్తుంది.”

“నేను” - వివిధ కళారూపాల్లో అభివ్యక్తమవడమే అధునిక కవిత్వ స్వభావం అనుకుంకే, ఈ "నేను" వస్తు రూప శిల్పాల్లో ఏయే రకాలుగా రూపు దిద్దుకుంటుందో పరిశీలించడం అవనరం. ఒక్కోసారి ఒక్కోదానికి (పాముఖ్యం వస్తున్నట్లు కనిపిస్తున్నది. అందులోను వన్తు శిల్పాలు ఒకదానితో మరాకటి పోటీపడి కవిత్వంలో "నేను ను రూపాొందిస్తాయి. సాధారణంగా వస్తువును ఆ(శయించుకొని “నేను' రూపొందుతుంది. కాల్బనిక విషయమో, వాస్తవిక అంశమో కవి చ్మితించదలచుకున్నప్పుడు విషయానికి. తగినట్లుగా అ కవితలోని "నేను రూపొందుతుంది. విషయం అధ్యాత్మికం అయినప్పుడు కవితలోని “నేను. అఆధ్యాత్మికంగానే కనివిన్తుంది. పన్తువు సామాజిక మైనప్పుదడు కవితలోని “నేను' సమాజానికి వతినిధే అవుతుంది. విషయం సర్వ కాలాలకు చెంది కాలాతీతంగా ఉన్నప్పుడు ఆ కవితలోని “నేను” కాలాతీత అనుభవాన్ని అందిస్తూ కాలాతీతంగానే చ్మితితం అవుతుంది...

“ఆధునిక కవిత్వంలో కనిపిస్తున్న “నేను ను వస్తు గతంగా కాల్పనిక, వాస్తవిక, కాలాతీత, ఆధ్యాత్మిక, తాత్వికమైన "నేను" లుగా విభజించవచ్చు. అదేవిధంగా *ల్పాన్ని ఆశయించి గువ్తకర్శక, ఆరోపక, పరిణామాత్మక, వ్యంగ్యాత్మక, వతీకాత్మక, (పతినిధి “నేను'లుగా విభజించవచ్చు. కవితలో పవపాంచే "నేనును ఏ-కవి, ఏ కవిత సమర్థవంతంగా ఉపయోగించు కోవటం జరిగిందో నిగ్గు తేల్చటానికి ఈ అధ్యయనం తోడ్పడుతుంది.” (ఆధునిక కవిత్వంలో

“నేను - (వాత వతి- (1990) వుటలు -23. 24. 29). ఇఖావాత్మక సంవేదనం బలంగా అంతన్ఫూూతంగా పోషింపబడే అధునిక కావ్యంలో "నేను

646 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కర్తగానూ, భోక్తగానూ నిలుస్తుంది. ఆధ్యాత్మిక కావ్యంలో జీవ చైతన్యం నుండి పరమాత్మ చైతన్యం వరకూ వ్యాపించి ఉన్న అనుభవావన్థలకు, అంతృ్నశ్చెతన్య అభివ్యక్తులకు “నేను (పతీకగా ఖొసిస్తురది. తాత్విక కావ్యంలో కవి (దష్టగా వ్యక్తమయ్యేటట్లు ,పదర్శించే _పవృత్తులకు పతినిధిగా (పతీయమానం అవుతుంది. సామాజిక కావ్యంలో సామూహిక చేతనకు (పతినిధిగా, కవి దృక్పధానికీ, (పస్తానానికీ (పతీకగా పయోగించబడుతుంది. _పతికగా వాడబడిన 'నేను' కవిలోవి చైతన్య స్పందనను సమాంతరంగా సామాజికుల వృొదయాలలో కల్పించగలిగే కళాభివ్యక్తిని సహజంగా సంతరించుకొని ఉంటుంది. (ఫ్రతినిధిగా [వయోగించబడినప్పుడు "కవి "నేనుగా వ్యక్తీకరిస్తున్న తత్వాన్ని గుతించి సానుభూతితో _వతిస్పందించేటట్లు సామాజికుణ్ణి (పేరేవీస్తుంది. నీటిలో తనను తాను చూచుకొన్నట్టు కావ్యంలోని _వతీకాత్మకమైన "నేనిలో పఠిత తనను తాను దర్శించగలుగుతాడు; కావ్యంలోని భావాత్మక నంవేదనను తన సంవేదనగా ఖావాద్వైత స్థితిలో అనుభవించగలుగుతాడు. ఒక దీపంతో మరొక దీపాన్ని వెలిగించినట్లు కావ్యంలో (పతినిధిగా నిలిచే “నేను తన భావాత్మక సంవేదనను పఠితలో అతని చిత్తవృత్తి కనుగుణమైన మరొక సజాతీయ సంవచేదనను _పజ్వలింప చేస్తాడు. ఒకటి అనుస్పందన చైతన్యానుభూతిని కలిగిస్తే మరొకటి అనుసృజన రూపమైన స్పందనను సృష్టిస్తుంది. ఈ రెండు రకాల (పయోగాలూ ఆధునిక కాప్యరచనా రీతులలో పరస్పరం పోటి పడుతూ తమ తమ [(ప్రాభవాలనూ, _(పతాపాలనూ, (వదర్శిస్తున్నాయి.

అధ్యాత్మిక కావ్యాలలో (_పతీకాత్మకమైన '"నేనుకు (పాచుర్యం కలిగింది. తాత్త్విక కావ్యాలలో (పతినిధి 'నేను'కు _పాముఖ్యం లభించింది. సామాజిక కావ్యాలలో ఉభయ వద్ధతులకూ (పాధాన్యం (పయోజనానుకూలంగా ఏర్పడింది.

“నేను నీకానందం - నువ్వు నా కానందం

ఇదంతా అనందం-

నువ్వు నేననే - ఈ విభాగమే (భమ.

"కళ్లు పైకెత్తావా - అంతు దొరకని అనంతాకాశం చూవులోనికి దించావా - లోతు దొరకని చిదాకాశం.

నువ్వు నాలుగు బారల శరిరమని (భమించకు”. (నుధ.102) అధ్యాత్మిక కావ్యంలోని వతీకను లౌకిక జగత్తుకు సంబంధించినంతవరకు ఖౌతికం గానూ, వాచ్యార్థంగామూ - (గహించి ఇం్యద్రియానుభవంగా ఆస్వాదింవచేసేటట్లు పయోగించిన (ఖాంతిని మొదట చలం కల్పిస్తాడు. కాని, అది (భాంతి ఇవి పతిత (వజ్ఞాన పబోధం చేస్తుంది. ఇందియావరణ విచ్చేదం చేసికొని అతీంద్రియ తత్త చైతన్యం కవి (పయోగిన్తున్న "నేని ను తానుగానే భావిస్తుంది... “అనందో (బహ్మేతి వ్యజానాతి' అనే అధ్యాత్మికాసుభవస్థితి (వతీక ద్వారా పఠిత హృదయం లో (వతియమానమై అద్ర్వైతానంద సిద్ధి లభిస్తుంది. సుధలోని ఈ గీతి "సో హమ్‌' ఖావనకు (_పతీకాత్మక అభివ్యక్తి ఇందులో (వతిక అవిపక్షిత వాచ్వ ధ్వని లాగా అధ్యాత్మికార్జాన్ని అనుభవానికి అందిస్తున్నది.

అధునిక ఆధ్యాత్మిక : కావ్యాలు అయిదు రకాల కవిళా శైలులు 647 ఆధ్యాత్మిక కావ్యాలలో "నేను" కు జంటగా “నీవు నదా వినిపిస్తుంది. “నీవి నేనును అర్థం చేసుకోవటానికి ఏర్పడిన వాహిక. "నీవును ఎలా దర్శిన్తున్నట్లు "నేను' చెప్పుకొంటుంటాడో, అ వైతన్య స్థితియే "నేను యొక్క (వతీకాత్మక (పవృత్తి. అది భౌతిక, అధిభౌతిక, అధ్యాత్మిక చైతన్యస్థితులను ఆయా సందర్భాలలో వ్యక్తం చేస్తుంటుంది. అధిభౌతిక స్థితిని, లేదా ఆధిదైవిక స్థితిని (పతీకాత్మకమైన 'నేను' “నీవు'లు [వతీయమానం చేస్తున్న కవిత -న్యువసన్నగారి "శతాంకురి. అందులోని ఒక గీతి. "ఈ శరీర నమ్ముదంలో ఈదుతున్నాను పైన మన్మథుని మ్యితుడు విసిరే వెన్నెల (వత్వణువూ వాంఛాజ్యాలా తోరణం ఎన్ని ద్వీపాలో -చిరులంకలో-మైనాక పర్వతాలో- ఎక్కడా నిలిచే వీలులేదు. త్యరత్యరగా నన్ను (తోసే మనస్సుకు / ఎక్కడ కనిపించేను దీవస్తంభమైన నీ నాసిక అపాప్త తీరమైన ఈవేళ నాదావాం తీర్చేను ఏ పెదవులు, వి పరీరంభాలు నీకు ఎన్ని శరీరాలు సౌందర్యాలు”. (78) చలంగారి కంకు విలక్షణంగా ను్యవనన్న గారు అలంకారాన్ని, ఖావచి(తాన్ని, (పతీకనూ అవనరం ఉన్న మేరకు పొదుపుగా వాడుకొన్నారు. శరీర నమ్ముదం రూవకం. ఈదటం ఖావచ్యితం. ఈదుతున్న 'నేను' గుష్తకర్సకంగా ఉన్న జీవుడు. మన్మథ మితుడైన రేరాజు వినిరే వన్నెల విషయ వాంఛామూలమైన కామబీజం. ద్వీపాలూ లంకలూ, మైనాకులూ - అనే సంకేతాలు ఖావ చ్వ్యితాలను కల్పించే సాపేక్ష(పయోగాలు. ఈదుతున్న జీవునికి (వతిద్వంద్విగా సము(దాన్ని దాటుతున్న హనుమంతుని భావ చ్మితం గమ్యమాన మౌతుంది. విషయమగ్నుడైన జీవుడు సంసార తరణం చేయాలన్న ఆధ్యాత్మిక భాపనంవేదనం అందులో ధ్వని. దీపన్తంభం “సహ్యస పరమాదేవీ శతమూలా శజాంకురా అయిన దేవ. అమె నాసిక యోగదర్శనానికి (వతీక. ఆ తీరం చేరలేదు ఇంకా. అయినా ,అ ఈతలోనే అణువణువునా అధ్యాత్మికానుభవ స్పందన. ఖౌతికం నుండి అధ్యాత్మిక గమ్యం చేరటానికి జీవుడు సాగించే అధిభౌతిక, ఆధిదైవిక య్యాత శతాంకుర కావ్య కవిత. ఈ య్యాతకు కర్ణధారణి దీరా మొనొనొ ూనన్యాను జనులు కావ్యాన్ని న్ముపనన్న గారు తమ సహధర్మ్శచారిణికి అంకితం చేశారు. ఈ కవితలో భౌతికంగా “దేవ” అధిభాతికంగా, అధి దైవికంగా, “శక్తి -అధ్యాత్మికంగా “పరాశక్తి. ఈ మూడు. మెట్ల నిచ్చెనగా సాగే ఆరోహణం ఈ కృతిలో [కమంగా వపరివక్యం చెందే అధ్యాత్మిక సంవేదన. దీనికి కావ్యత్వం దీని వలననే నిద్ధించింది. అధునిక అధ్యాత్మిక కావ్యాలను రచించిన మొదటి తరం కవులలో పేర్కొనతగినవాడూ, తనదైన ఒక బాణీని నిలుపుకొన్న వాడూ “దుర్గానంటో. వారి “విరంతన' అధ్యాత్మిక కావ్యాలలో విశిష్టమైనది. 1970లో వెలువడిన ఈ కావ్యం "విరసం' చైతన్యానికి వ్యతిరేకంగా అధ్యాత్మిక

ఈ48 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కావ్యరచనను చేపట్టినట్లు స్పష్టంగా తెలుస్తున్నది. వారి కావ్యానికి ఇంగ్లీషులో (వానుకొన్న ముంటు మాటలోని ఈ చాక్యాలు అందుకు సాక్ష్యాలుగా వినపడుతున్నాయి.

ఎకిక? 10గ63 20/26 0£ 99)/ గ69ఎయ01ట 980 20 1 9లా ఖం ఓ ౧00 1 19 వైిల-105. వళైజజం6ే 15 0006 & ౯0౯65376 ౧20, ౧౦౪/ 16 19 యాలగం6 204 664606, 766% 608 2164 20000 000%). 336 1 ఛణ్వు/5టం ౧060 1 ౧016411. 13 2 007! 2160106409. 20020 19 2 బ౦53 2010221, 6౪013400 1 6౪6, 0806 ౪ 260021. 00203000) - 000464 టం జ-౨01 ౪001066036. క0ల/ 1 10194808 0 1006-2413. 1 గంటు 100౯820126 46 9800 అతత ఫట! 18 6012103 ౧008 జరీ 1బ లై 296 216 "---

"67018600 15 32230004392%& 2664 ౧109000) ఓ సెగైైంగ0ం00ంజబో28. 2670186400 5 & 3100016 910203 ఇస10% ఆఈలంభేంర? ౧౫ ఆకే? 3064అంటంరే, 00షం0ంక 3 ౩ీంల[ 1670102600".

చలం అధ్యాత్మిక కావ్య రచన భావాత్మక సంవేదన చైతన్యధారగా, ఆశుకవితగా, ఆత్మగీతిగా సాగింది. దుర్గానంద్‌గారి ఆధ్యాత్మిక కావ్య రచన భౌతిక దృక్పధానికి, విప్లవ చైతన్యానికి విరుద్ధంగా, అభ్యుదయ కవిత్వా నంతర నవ్య ధోరణిగా ఒక ఉధ్యమ స్ఫూర్తితో వెలువడింది. ఆర్‌.ఎన్‌. సుదర్శనం గారు తమ వ్యాసాలలో వివ్లవ వ్యతిరేక ధోరణులను వ్యక్తం చేశారు. పద్యంలో తాత్విక కావ్య (ఉపయోగాన్ని చేసీ చూపించారు. మాదిరాజు రంగారావు, స్యుపనసన్న, బావురెడ్డి, వజీర్‌ రహమాన్‌, చినవీరభ్యదుడు మొదలైనవారు సామాజిక స్పృహతో సంతృప్తి - పడక సాహిత్యోద్యమం సాగించిన వారే. వీరందరిలో (పవషాంచే ఉద్యమానికి మొదట ఊపిరిపోసిన ఓజస్వి దుర్గానంద్‌. “అభ్యుదయ కవిత్వం తరువాతి యుగం లోని వధాన కవుల్లో ఒక “డనీ,” “ఈ తరం కవులలో, మౌలిక కవుల్లో ఒక ” డనీ దుర్గానంద్‌ను సుపనన్న కీర్తించాడు. (సాహిత్య వివేచన: వు. 119,122)

“ఈ నాటి కవిత్వాన్ని దుర్గానంద్‌ చైతన్య వాద కవిత్వమని పేర్కొన్నాడు. కవిత్వం దేహామనః (పాణభాల 1పాధాన్యం అనుసరించి మూడు రకాలనీ, అభ్యుదయ ఖావ చైతన్య వాద కవిత్వాలు (కమంగా వాటి (పాధాన్యం గలవి అనీ చెప్పాడు. మోనసికమైన సామాన్య వేదనల కన్నా లోతైన వసువువథి వేటింతవిత్యమాయకావందూాంపపంచించుచున్నదనీ ఆయన సూచిస్తున్నాడు”.

వరంతసలో పధాన వస్తువు జీవ చైతన్యం, ఇది రకరకాల అనుభూత్తుఖను వెల్లడిస్తూ ఉంటుంది. కొన్ని చోట్ల నమాంతరంగా ఛాయలాగా తాత్వితార్థల-కొన్ని చోట్ల వ్యంగంగా, సూచ్యంగా (పతీకల వల్ల తాత్తికార్థమూ వ్యక్తమౌతున్నది. తెలుగు- భాషలోని 'తత్తాలు, గీతాంజలి/ నూఫీకవిత్వం, హిందీ ఛాయావాది కవితాధోరణి ఇవన్నింటి (ప్రాబల్యమూ కవిమీద ఉన్నట్లు గోచరిస్తున్నది. ఐనా, కవియొక్క అనుభూతి వైలక్షణ్యం, అభివ్యక్తిలోని కొత్తదనం మనకు అకట్టుకొంటూనే ఉన్నది”:

సంపుటిలో కొని+ గీతాలు నాసంచి, నా టోపీ, నా గొడుగు మొదలైనవి, చిలుక సందేశము

ఆధునిక అధ్యాత్మిక కావ్యాలు ఏ అయిదు రకాల కవితా 3ైలులు 649 వేంటివి చాలావరకు ఛొయారోపాలు. సౌమ[తి వన సమాప్తి మాయలేడి వంటి గీతాలు ఐతివాసిక వస్తువులే, అయినా, ఆత్మానుభూతిని వెల్లడించేవే”.

"“దుర్గానంద్‌ ఈ సంవుటి పీఠికలో కవిత్వాన్ని దేవాలయంగా పోలుస్తాడు. దేవాలయం దైవఖావానికి పతీక. కవిత్వంలో శబ్బం వంటిది. దైవం ఎప్పుడూ వ్యంగ్యభూతుడే. రనస్వరూవుడే. తాత్విక చింతన నిశ్చలమైన వివ్లవమని, దుర్గానంద్‌ చెప్పుతాడు. విళ్లవాలు బాపారంగా మార్పును, కిస్తే, అంతరమైన జీవ్యవవృత్తిలో వరిణామాన్ని తెచ్చేది, జీవనాన్ని ఉన్నత భూముల్లోకి అధిరోహింవచేసేది తత్తమార్గమే”. (సాహిత్య వివేచన, 119-112)

ఆధునిక ఆధ్యాత్మిక కావ్యస్పృహను వివ్లవ కవిత్వోద్యమానికి పతిగా నిలిపిన దుర్గానంట్‌ తన కవితాశెలిలో ఒక (పత్యేకతను సాధించాడు. దానిని “పురాణ (పతీకాత్మక శైలి అని పిలిస్తే సమంజసంగా ఉంటుంది.

• ఆధునిక ఆధ్యాత్మిక కావ్య కవితా శైలులను ముఖ్యంగా అయిదు లిధాలుగా గుర్తించటానికి వీలున్నది. వాటిని ఒక విధంగా (పారంభించిన వారిని కూడా పేర్కొనవచ్చు. అ వరుసలో అధ్యాత్మిక కావ్య (వ్మకియా వికాసాన్ని కూడా దర్శించవచ్చు.

ఆధ్యాత్మిక కావ్యాలలో అయిదురకాల శైలులు: (పారంభకులు.

1. కాల్పనిక పారదర్శిక శెలి - చలం.

2. మార్మిక (వతిఫలన శైలి - అరిపిరాల విశ్వం.

3. ఆధ్యాత్మిక తాత్త్విక మ్మిశ శైలి - అర్‌.యన్‌. సుదర్శనం.

4. వురాణ (వతీకాత్మక శైలి - దుర్గానంద్‌

5. పతీకాత్మక శిల్ప శైలి - న్యుపసన్న.

ఆధునిక కావ్య ప్మకియా వికాసంలో అధ్యాత్మిక కావ్యం 1961 నుండి 19/75 దాకా పరిణామం చెంది ఒక వరిణత రూపాన్ని సాధించింది. ఆ(కమంలో పై అయిదు రకాల శైలులూ అయిదు ముఖ్యమైన వికాన దశలను వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. అధ్యాత్మిక భావాత్మక నంవేదనం పై కవులు రచించిన - సుధ (1961), రేపటి స్వర్గం (1968). నిశాంతం (1970), చిరంతన (1970), పాండిచ్చేరి గితాలు .(1975) కావ్యాలలో ఏకనాక్కతమువాచింటే ర్షనసూ[తం. కధకు బదులు కవి అంతర్వేదనయే వన్తు స్కూతంగా ఆధునిక ఆధ్యాత్మిక కావ్యం స్వీకరించింది. సుధలొ

చలం అన్వేషణ, రేవటి న్వర్గం కోసం విశ్వం అంతర్వేదన, నిశాంతం కోసం సుదర్శనం గారి ధ్యాననంగీతం, అంతర చైతన్యంలోని చిరంతనానందాన్ని దుర్గానంద్‌గారు. గాధా మాధుర్యంగా నెమరువేనుకొనే నిశ్శబ్ద రాగాలాపం; పాండిచ్చేరీని చూస్తూ ఆధ్యాత్మిక జివయ్యాతగా స్కుపసన్నగారు స్యతించుకొన్ని సాత్విక (వస్థానం కావ్యత్య స్ఫూర్తిని కలిగించే ఏకవాక్క్యతను అయా రచనలకు సమకూర్చాయి.

అధ్యాత్మిక కావ్యం ష్మకియా సంకలన రూపమైన కావ్యంగా పుట్టి, అందులోని ఖావ

సంవేదన న్నూతాన్ని బలపరచుకొంటూ కవితా శైలీ వ్యక్తిత్వంతో (పయోగాలను సాధించుకొంటూ, పంచవిధ వరిణామ దశలను దాటి కావణైైలిని సంతరించుకొని ఒక విధమైన సమ్య(గతను సాధించుకొన్నది. స్యువసన్న "పాండిచ్చేరి గీతాలు. ఈ శాఖలో పరిణతి సాధించిన ప్రయోగం. అందులోని శైలి అధ్యాత్మిక కావ్య శైలిగా పేర్కొనవచ్చు. అధునిక కోవ్యేతివాోస యుగంలో అంతరాత్మను స్పృశించగలిగింది ఆధ్యాత్మిక కావ్య మొక్కకు.

1975 దాకా ఆధ్యాత్మిక కొవ్యం వికసించింది. కాని, ఆ తరువాత దాని (పగతి మందగించింది. మరొక 'వుష్కరానికి వెలువడిన స్యుపనన్నగారి “శతాంకుర” (198/7) మరలా. దానికి పాణం పోసింది. ఏమైనా, ఆధునిక కావ్యేతివాోస యుగారంభం నాటికే అధ్యాత్మిక కావ్య వికాసం ఆగిపోయింది; తాత్విక సామాజిక కావ్యరచన విస్తరిల్లింది.

చలంగారి శైలి ఆధ్యాత్మిక ఖావ స్పందన కలిగించి మనసును కరిగిస్తుంది. అరిపిరాల విశ్వంగారి శైలి అంతరాంతరాలలోని ఆధ్యాత్మిక చైతన్యం వులకింది పరిమళిస్తున్నట్లు అనిపింప చేస్తుంది. నుదర్శన6 గారి శైలి అధ్యాత్మికానుభవం వైపు పఠితచిత్తాన్ని (పొద్దు తిరుగుడు పూవులాగా వరిిభమింపచేస్తుంది. దుర్గానంద్‌ గారి శైలి గాధానంవలిత (పతీకాత్మక (వవృత్తితో పఠితలోని అధ్యాత్మిక దెవ్య సంస్కారాలను చర్వణకు తెప్పించి అవివక్షితానుభవాన్ని అందిస్తుంది. స్యువనన్నగారి శైలి వసన్న గంభీరంగా సాగుతూ శిల్ప వేషాల వివేచనం వలన అనుభవ సా్యదతను కలిగిస్తుంది.

అధునిక అధ్యాత్మిక కావ్యానికి ఆధ్యాత్మిక ఖావ నంవేదనం "మోడ్‌ను నిర్ణయిస్తే, కవులు (పయోగించే ౨?ష్టమైన శైలులు 'మూడొను నిశ్చయిస్తూ ఉంటాయి.

(ఆదివారం ఆంధపభః 12-8-1990)

125 ఆధునిక తాత్త్విక కావ్యాలు : ఆవిర్భావవికాసాలు

“ఎన్ని జన్మలు! వూవులో నెన్ని రేకు

లెన్ని మధుర వాసనలు! నా హృదయమందె

యుగయుగమ్ముల కాలమ్ము నొదిగి యొదిగి

వుచ్చమును (మింగబోవు పామువలె .నుండు” (నిశాంతం.వు.10)

త్తీ ఆర్‌.యన్‌ నుదర్శనం గారి 'నిశాంతం'లోని "జన్మలు" అనే ఖండకావ్య మిది. దీనిని గురించి విశ్వనాధ సత్యనారాయణ గారి వ్యాఖ్యాన మిలా ఉన్నది “ఇది యొక్కటియె పద్యము. ఎన్ని జన్మలు వూవులో - ఎన్ని రేకులు! ఎన్ని వాసనలు! హృదయములోనే యెన్నో యుగము లొదిగి యున్నవి. ఒక పాము తన తోకను తోనే వట్టుకొని మింగబోవుచున్నట్లున్నది. ఈ యొక్క భావమునకు ఆయనను పరమ ఖావనాశిలిగా నంగీకరింపవచ్చును. జీవుడు జన్మపరంవర - జరిగినదే జరుగుట - వదల్పుకోరాని కర్మ - మణల జీవితమునందలి యాశ -శాంతమై సుఖమైన [బతుకు (బతుకువలె నన్న కోరిక - జివునిలో ఒక సాధులక్షణము - ఈనకలము నీ యొక్క పద్యమునందు వ్యంగ్య భూతములై యున్నవి”. (నిశాంతం - మున్నుడి- వు.42)

అధునిక ఆధ్యాత్మిక కావ్యం నుండి ఆధునిక తాత్విక కావ్యాన్ని అవిర్భవింవ జేసిన గౌరవం సుదర్శనం గారికీ దక్కుతుంది. కొందరు ఈ రెండు రకాల కావ్యాలనూ _తాత్తిక కావ్యాలనే పిలిచారు. కొందరు ఈ రెండింటికీ ఉన్న భేదాన్ని పాటించి వేరుగా విలుస్తారు. మరి కొందరు ఈ రెండు రకాల కావ్యాలనూ అనుభూతి కావ్యాలుగా వరిగణిస్తారు. విశ్వనాధవారు 'నిశాంతం' _ కావ్యాన్ని అనుభూతికాప్య మన్నారు. వారి మాట లివి?

“ఇది యొక యనుభూతి కావ్యము. ఒక వ్యాఖ్యాన కావ్యము (వకృతి రహస్యములకు నర్వ జగ్యదహన్యములకు నొక భాష్యము వంటి కావునా అక్తానా దీఠరకాణయె వప్రము చేసిని యూహ నింత సులభముగా చెవుకు మజియు కష్టము.. .పద్యములన్నియు రూపకాలంకార దీవములు. ఒక శివుడు. ఒక నత్యఖామ, ఒక రాముడు, ఒక శకుంతల

• వురాణములయందలి బహు కధలు - ఊర్వ? * అన్నియు వ్యాఖ్యాన గర్భితములై వపంచ రవాస్యముల జెప్పును. సృష్టి మర్మములనసు. వదమణచును. ఇతని (వణయమునందు (వతిఫలించును. వ్యాఖ్యాతము లగును. దాంపత్య ధర్మము నుండి స్వర్గలోకమును చేరుట యెట్లో, వరమేశ్వరుని నన్నిధానమును చెందుట యొట్లో బోధించును”. (నిశాంతం - మున్నుడి-

పు. 41, 44) విశ్వనాధవారు ఈ కావ్యాన్ని అనుభూతి కావ్యమని ఆగకుండా, వ్యాఖ్యాన కావ్యమని కూడా

€5్‌2 స్తాహిత్య చరితలో చర్చనీయాంశాలు వ్యవహరించారు. అనుభవ, వ్యాఖ్యాన స్వభావాలు ఆ కావ్యంలో ఎలా ఉన్నాయో సూచించారు. ఫశ్వవాథ వారి వివేచన ననుసరించి చూస్తే ఈ కావ్యంలో అనుభూతి కావ్య లక్షణమూ, వ్యాఖ్యాన కావ్య లక్షణమూ కలిసిన ఒక మిిశ స్వభావ మున్నదని స్పష్టమౌతున్నది. ఇది. వాస్తవం కూడా. నేను ఆ అనుభూతి లక్షణాన్ని ఆధ్యాత్మికంగానూ, ఆ వ్యాఖ్యాన స్వభావాన్ని తాత్తికంగానూ పేర్కొంటున్నాను. శ్రీ ఆర్‌.యన్‌. సుదర్శనం గారి శైలిని 'ఆధ్యాత్మిక తాత్త్విక మ్మిశ శెలిగా వివేచించాను. అది అందించే అనుభవాన్ని బట్టి "నిశాంతం' ఆధునిక ఆధ్యాత్మిక తాత్తిక మి॥ కావ్యం. అది ఆధునిక తాత్తిక కావ్య వికాసానికి దోహదం చేసింది.

ఆధునిక కవితకు అంతర్ముఖీనత అంతస్స్వృభావం. భావాత్మక నంవేదన స్థాయి చైతన్యం. చాన్‌ అభివ్యక్తిలో అనుభూతికి _పాధాన్యం కలిగించే శైలి ఒకటిగానూ, ఆలోచనకు _పాముఖ్యం కలిగించే వద్ధతి మరొకటిగానూ గుర్తించటానికి వీలౌతున్నది. మొదటిది ఆధ్యాత్మిక కావ్య ఎశేలి గాను, రెండవది తాత్త్విక కావ్య శైలి గానూ పిలవబడటానికి యోగ్యంగా ఉంటాయి. ఈ రెండూ ఆధునిక కావ్యంలోని అంతర్ముఖీనతకు రెండు పార్వాలే. అయితే, ఈ రెండింటికీ స్పష్టమైన తేడా ఏమిటంకే - ఆధ్యాత్మిక కావ్య కవిత ఏ శైలిలో రచించబడినా దానిని ఆస్యాదించే మనిషిలో అంతర్గతంగా ఉన్న ఆధ్యాత్మిక పజ్ఞాన చేతన జ్వాలగా పజ్వలించి హృదయ గ్రంధిని (దవీకరిస్తుంది. పఠిత అవివక్షిత ఆధ్యాత్మిక ఆత్మసంవేదనను ,సద్యస్సూూర్తితో అనుభవించ గలుగుతాడు. ఆధ్యాత్మిక కవితలో అలంకారాలూ, (పతీకలూ, భావచ్నితాలూ అన్నీ అనుభవ సమర్పకాలై తమ (పత్యేక అస్తిత్వాన్ని పదర్శించక (,దవించి పోతాయి. దీనికంటు భిన్నమైనరి తాత్త్విక కావ్య కవిత. ఈ కవితలోనూ అలంకారాదులు ఉంటాయి. అవి అనుభవం కంటె ఆలోచనను పఠితలలో రేకెత్తింప జేస్తాయి. ఆలోచన ఏదైనా, శాస్త తత్త నంబంధం కలిగి ఉంటుంది. రచయిత తాత్త్విక దృక్పధాన్ని బట్టి ఆ ఆోచన శీలం కావ్యంలో అభివ్యక్తమౌతుంది తత్త కావ్యం ఖావాత్మక సంవేదనను భావనామయంగా బుద్ధితో (గపాంచి సంలక్ష్య (కమంతో అనుభవాన్ని అందుకొనేటట్లు చేస్తుంది. త్రీ ఆర్‌.యన్‌. నుదర్శనంగారి '"నిశాంతం' ఈ రెండు రకాల కావ్య కవితలకు సంగమ తిర్ధం. విశ్వనాధవారు సూచించనట్లు వీరి కవిత పఠితలను అనుభూతిలో ముంచి, ఆలోచనలో తేలుస్తుంది. సుదర్శనం గారి కావ్యం 1970 లో వెలువడినా, అందులోని కవిత దాదాపు 1959-61 _పాంతాలలోనే (వాసిందని వారే చెప్పుకొన్నారు. అందువల్ల “నిశాంతం'" తెలుగులో అధ్యాత్మిక కావ్య _ష్యకియలో అభినవ (ఉపయోగం; తాత్విక కావ్యరచనకు తొలి _పయోగంగా ఒక (పత్యేక గౌరవాన్ని ఆధునిక యుగంలో అందుకొంటున్నది.

తాత్త్విక కావ్యానికి: కాలి రూవురేకలూోదిద్దిన మరొక కావ్యం బుచ్చిబాబు గారి "అజ్ఞానం (967). ఇది వచన కవితలో వెలువడింది. ఆధునిక విజ్ఞానం వలన మానవుడు సాధించిన (పగతి పశంసనీయమైనా, కోల్పోయిన విలువలు కూడా విచారించదగినవిగా ఉన్నాయని, వ్యంగ్యంగా, సెక్టైర్‌గా, అధిక్షేపంగా, ఆవేదనతో, భావాత్మక సంవేదనతో రచించబడిన కావ్యం "అజ్ఞానం'. అధివాస్తవిక శిల్పం రంగరించబడిన అభివ్యక్తి ఈ కావ్య రచనలో (ప్రత్యేకత.

“అజ్ఞానం అనంతం - అదే నా వచన కావ్య కుతర్యతం. ” అంటూ (ప్రారంభమౌతుంది ఈ రచన. 'కుతంతం' అంటే బహుశ వకోక్తి కావచ్చు; సెటైర్‌, అధిక్షేపం కావచ్చు. అడుగడుగునా అ లక్షణం _పత్యక్షం.

ఆధునిక తాత్త్విక కావ్యాలు : ఆవిర్భావవికాసాలు 653

"అజ్ఞానం చెవి కొరికి చెప్పిన - అసలు రహస్యం వను

రాజుకి “చిత్తం రాణీకి చ్మితం!

కూలికి విత్తం, పండితుని పొత్తం.

ఏను వేసుకున్న మేకుల శయ్య

'స్మ్కోకటిన్‌ విషం (తాగిన సమస్యా కలశం

వాల్మీకి కదిపిన కోతుల వుట్ట

వేమన విప్పి పారేసిన విద్యావన్తం

మార్కనరిలియన్‌, మేటర్‌ లిన్‌క్‌.

మాడమ్‌ కామా, కాళిదాసు, భవభూతి

ఒమార్‌, డైలలామా - టాగూర్‌, ప్లాటో, _ఫాయిడ్‌

మాంటైన్‌, డార్విన్‌, పా, షేకిస్పియర్‌

(ఇటిజ్‌ ది కాజ, మై డియర్‌)

అందరూ కలని లేవదీసిన గాజుమేడ

మవాత్స్ముడు విసిరిన రాయికి పగిలిన సత్యం

చివరికి కూలీకి పొత్తం, కవికి విత్తం

న్మశాన వాటిక స్వర్గంలో దర్శనం

అడక్కపెట్టింది నీలో మిగిలిన జ్ఞానం

అందర్నీ అడుక్కుతిన్న విజ్ఞానం

అంతిమ అజ్ఞానం - నా వచన కావ్య వి(దోహం”. (అజ్ఞానం.వు./ -9). “అజ్ఞ్జానం'లో మొత్తం' పన్నెండు దీర్ణవచన కవితలు వేరు వేరు శీర్షికలతో ఉన్నాయి. అయినా, అన్నింటిలోనూ రచయిత పపదర్శించిన మోడ్‌, మూడ్‌, టోన్‌, రూపం, నజాతీయంగా ఉండి ఏకవాక్యతను సంతరించుకొనటం విశేషం. బుచ్చిబాబు గారి అంగ్లసాహిత్య వరిచయం అఆధునికా్యధ కావ్య (ఉపయోగానికి అభినవ రూపాన్ని అందించింది.

"జీవితంలో దర్శించిన సత్యాలను బుచ్చిబాబుగారు (వతిన్పందన (పవృత్తి (నెగటివ్‌ ఎృపోచ్‌) తో వ్యక్తీకరిస్తే బాపురెడ్డిగారు అనుస్పందన _పవృత్తితో (పాజిటివ్‌ ఎ్మపోచ్‌) తో "అనంత సత్యాలు (1979) లో అవిష్కరించారు. వీ రాకావ్యాన్ని 'అజ్ఞానజ్ఞానం' అనే శిర్దికతో మొదలు పెట్టారు.

“అజ్ఞానం కనిపెట్టిన - అద్భుత నత్యాలు రెండు -

ఒకటి దైవత్వం - రెండవది అనంతత్వం.

ఎప్పుడు వుట్టిందో కాని - మానవ నాగరకత

ఇప్పటి కది సాధించిన - అంతిమ విజయా లివి

అత్మజ్ఞానానికి - అవతల గట్టు దేవుడు వదార్థ జ్ఞానానికి జూ అఖరిమెట్టు అనంతత్యం. అంతర్ముఖంగా - యోగమార్గం బహిర్న్ముఖంగా - వయోగమార్గం

శోధిస్తున్నది అనంతత్వాన్ని;

654 సాహిత్య చర్మితలో చరృవనీయాంశాలు రెండు మార్గాల సంగమం - నా మనోమండలం

ఉభయజ్ఞానాల “జ్ఞానం” -నాకు తెలియదు అనే "అజ్ఞానం *

(అనంతనత్యాలు పు.1.2) బుచ్చిబాబుగారు మన మనుకొంటున్న విజ్ఞానం అత్మజ్ఞానం లేకపోవటం చేత అజ్ఞానంగా లెక్కించతగిందని ఎత్తిపాడుపు మాటగా, సెలైర్‌గా చెప్పారు. బాపురెడ్డిగారు - ఆధునిక మానవుడు ఖౌతికంగానూ, ఆధ్యాత్మికంగానూ అనంతత్వాన్ని, దైవత్వాన్నీ సాధించటానికి యత్నం చేస్తున్నా, దానిని సాధించటానికి అవసరమైన జ్ఞానాన్ని - అంటే ఆంతరబప్వ్నొశ్చెతన్యాల అద్వైతానుభవాన్ని

• చిత్తశుద్ధితో పాందలేకపోతున్నాడనీ, దాన్ని - అంకే, ఆ సత్యజ్ఞానాన్ని తెలుసుకొనటమే జ్ఞానమనీ తన కవితలో పేర్కొన్నారు. ఆధునిక నాగరకతలోని ఆత్మవంచనకు బుచ్చిబాబుగారు ఆంతరమైన భావ సంవేదనను వ్యక్తం చేస్తే, ఆత్మాహంకారానికి బావురెడ్డిగారు తాత్త్విక నిర్వేదాన్ని పకటించారు.

“దైవత్వం, అనంతత్వం నన్ను - .దహించి వేస్తున్నవి

అసుభూతుల అమృతత్వం నన్ను - అక్షరాల వెలిగిస్తున్నది

అగణిత జీవిత సత్యాలు నాలో - అవిషృత మౌతున్నవి.

దేశకాలాలు నా" కళ్ళకు - దివిటిలు పడుతున్నవిొ అని 'అనంత సత్యాలులో అంతస్సూూతంగా సాగే అంతర్వేదనను నూచించారు.

“అనంత నత్యాలి (పత్యేకతను బాపురెడ్డిగారి మాటలలోనే ముందుగా గమనిద్దాం. “ఇంతవరకు నా కవితారచనలన్నిటినీ' నాలుగు సంపుటాలుగా (పచురించాను. అవి [ప(కియాగతమైన కావ్య సంపుటాలు. , అందుకే వాటిని 'బాపురెడ్డి గేయాలు, బావురెడ్జి గేయనాటికలు, బావురెడ్డి పద్యకావ్యాలు, బావురెడ్డి గద్య కావ్యాలు" అని (ష్యకియా సరమైన పేర్లు పెట్టాను.. నా నాలుగు కావ్య సంవుటాల కన్న ఈ కావ్యం విలక్షణ మైనది. నా కవితాతత్వాన్ని, నా రసొనంద దార్శనికత్వాన్ని అవిచ్చిన్న ధారావాహికగా ఆవిష్కరించే భావచ్యితాలు ఈ "అనంత నత్యాలు. (ముందుమాట..వు.9,)0)

"అనంత నత్యాలు: అరవై శీర్దికలతో వున్న ఖండికల అఖండ రచన. దీని ఆధునిక కావ్యత్వం అయిదు అంశాలతో ముడిపడింది. 1. ఇందులో ఉన్న ఖండిక లన్నీ బాపురెడ్డి జీవితంలోని

నొన్లాస్తప సన్నివేశాలకు ఆయేన' కవితామీయంగా స్పందించి రచించినట్టివే. దాదాపు మొదటి పన్నెండు ఖండికలూ బావురెడ్డి సాహిత్య జీవిత తత్త్వ దర్శనాన్ని వ్యక్తీకరించేవి. “మావూరు మీవూరే” అన్న ఖండిక నుండి చివరిదాకా - బావురెడ్డి బాల్యం నుండి 1979 మేలో ఉత్తర అమెరికాలోని డ్యటాయిట్‌లో జరిగిన రెండవ ఉత్తర అమెరికా తెలుగు మహాసభకు వెల్లి తిరిగి వచ్చేంతవరకు = కవి జీవిత ఘట్టాల అనుభూతులను రూవుకట్టించిన అవిచ్చిన్న భావచ్మిత (పవాహం. కాబట్టీ -ఈ రచన బావురెడ్డిగారి జీవిత చితాన్ని ధ్వనింపజేసే భావచ్విత సంవుటి. 2. బాపురెడ్డిగారు ఈ కావ్యంలో భావభఖౌతిక వాదం అనే సాహిత్య జీవితతత్త స్యూతాన్ని (_పతిపాదించి జీవితాన్ని మదవాోకావ్యంగా భావించాలనీ, అందులో భావ భౌతిక వాదం అంతస్సూ(తంగా ఉండాలనీ, అలాగే ఈ కావ్యంలో ఖభావఖౌతికవాదరూవమైన ఏకవాక్యత ఉన్నదనీ స్పష్టం చేశారు. 3. ఇందులో స్వీయ చర్వితను వ్యంజింవచేస్తున్నా. ఆది మానవ చర్మితగా అనుగమ్య మాన మయ్యేటట్లు

ఆధునిక తాత్త్యిక కావ్యాలు ఏ: అవిర్భావవికాసాలు 655 విశ్వజనీనతను కల్పించారు బావురెడ్డిగారు. 4. భావచ్చిత రచనా శిల్పం రూపైక్యాన్ని సాధించింది. 5. జివితానికీ తాత్త్వికమైన ఒక అన్వయ న్యతాన్ని సాధించి, దానికి తగినట్లు కవీ, కావ్యం జీవించాలనీ కవి భావంలో నిజాయితీ నిండి ఉన్నప్పుడే భావ భౌతిక వాదం ఆనంతసత్యమౌతుందని బౌపురెడ్డిగారు భావాత్మక నంవేదనను కవితలో అమృతథారగా ఆవిష్కరించారు. కవి ఖౌతిక జీవిత య్యాతలో అంతరమైన మానవ జీవితయా(త తాత్తికంగా అనుగమ్యమానం కావటం చేత ఇది ఆధునిక తాత్తిక కావ్యం అనబడుతున్నది.

బుచ్చిబాబుగారి "అజ్ఞానం' గని నుండి వెలికి తీసిన వుట్టు రత్నం. బావురెడ్డిగారి "అనంతనత్యాలు సానలు దీరిన జాతి రత్నం. అచ్చమైన అధునిక తాత్తిక కావ్యానికి అత్యుత్తమమైన ఉదాహరణం 'అనంత సత్యాలు.

ఆధునిక తాత్విక కావ్యానికి "కవ్యిబహ్మ" లాంటివాడు మాదిరాజు రంగారావు గారు. వారి ఒక్కొక్క కావ్యం ఒక్కొక్క నవీన (వయోగం. రంగారావుగార్నిపయోగాల మీద వరిశోధన జరిగితే అధునిక తాత్విక కావ్య వికాస చర్శితకు ఒక వెలుగు బాట లభిన్తుంది. 'నేను వివరంగా (వాస్తే మరొక (గంధం అవుతుంది. అందువలన రంగారావుగారే వారి [వయోగాలను గురించి చేప్పిన పరిచయ వాక్యాలను ఒక చోట చేర్చుకొని చూచినా వయోగ (పతిభ (పత్యక్షమౌతుంది.

1. పడగెత్తిన ఉదయం (197 3)-”ఉదయం నుండి ఉదయమయ్యేదాకా ఇరవై నాలుగు గంటల్లో ఒక వ్యక్తి జీవితంలోని అనుభవ రేఖలు బింబించే కావ్యం. ఈ కావ్యంలో ఖౌతిక వలయం నుండి మానసిక క్షితిజంలోకి ఉన్ముఖమైన వ్యక్తి రూపంపై దృష్టి 'ఫోకన్‌' చేయటం జరిగింది. “భూమి నిదుర మేల్కొన్న' మొదటి భాగంలోని ఆరంభం నుండి. 'ఉదయనూర్యుని తేజస్సు ఆవాహన చేసుకునే చివరి భాగం ముగింవువరకూ ఒక ఏకవాక్యత కూర్చబడింది”.

2. వెలుగులో ఈ నేలపై (197 4)-”జాతియభావన, _,పజాస్వామ్య సామ్యవాదం, విశ్వజనీన దృష్టి - 1కమంగా ఒక వలయం నుండి మరో వలయంలోకి పరికమిస్తూ ఏర్పడిన స్వరూపం స్పష్టంగా గోచరమవుతుంది.” ఇది దీర్ద కవితల నంపుటి.

3. అనందధుని (1975)-“మానవునిలో మృత్యువును ఎదుర్కొనే ఇచ్చతో పాటు శక్తిని కూడగట్టుకునే సంకల్పమూ ఉంది. అందుకై నిరంతర ,పయత్నమూ, సాధనా, మానవ చర్మితలో- ఎన్ని విధాలుగానో కన్పిన్తుంది. చివరకు అతడు పాందేశజయినిర్ధే నవి(త్‌ కొహ్వవతోంహునత కన్పించే ఒక వెలుగు ముఖం. దీని చ్యితణమే ఈ రచన” ఇది కూడా దీర్ణకవితగా వరిగణించదగింది.

4. శబ్బమై (పాణమై (1976)- “ఒక తరం నుండి మరో తరానికి వ్యక్తి బాధ్యుడైతే, తరంలోని వాతావరణానికి నమాజం బాధ్యత వపాంచవలని ఉంటుంది. ఒకదాని _వభావం మరో దానిపై అనివార్యం. కావ్యం చదువుతూ ఉంకే ఈ న్ఫూర్తి'అంచెలు అంచెలుగా కలుగుతూనే ఉంటుంది.” ఇది అధునిక తాత్విక కావ్యం.

5. నాలో _,పవపిస్తొంది నది (1985)-"అనుభవం ఆలోచన సంస్కారం (పగతి ఖాన

656 సాహిత్య ఛర్యితలో చర్చనీయాంశాలు బంధురంగా సాగు ఈ నది మానవతా పూర్ణమై అంతరహిరాకృతులతో నిరంతరం కదిలిపోయే మానవ జీవితానికి పతీక. ఈ యథార్థ జీవితంలోని సూక్ష్మమైన భౌతిక మానసిక స్థితుల ఆలోచనా చ్మితణమే ఈ కవిత్వం. ఇది దీర్ణ కవిత.

ఇలాగే ఈ “తరం స్వర చ్యితం' (1989) లోనూ, "కాలాన్ని నిలిపే క్షణం' (970) లోనూ ఏకవాక్యతలు గల దీర్ద కవితలను, "నాకు జ్ఞాపక ముంది (1987) లో "కిర్మిరం జీవన బింబం"లో (1989) కావ్యత్వాన్ని సులభంగా దర్శించవచ్చు. రంగారావుగారి [వ(క్రియలను గురించి (పత్యేక విశ్లేషణ జరగాలి.

ఆధునిక కావ్యంలో వస్తువుకూ, కవి ఆత్మచేతనకూ ఉండే సంబంధాన్ని కవితాత్మకంగా అవిష్కరించారు మాదిరాజు రంగారావు గారు: -

“నాకు జ్ఞాపకం ఉంది

నాతో పోటివడే తరంగాలు

ఎంత ఎగసి పడితేనేం? తీరం డాకానే

నా వెనుక కదలి వచ్చే ర్యాతులు

ఎంత ఘనమై విడంబిస్తేనే? ఉదయం వరకే

ఎంతటి వెలుగులోనూ మనస్సు

ఎదో సమస్యను పట్టుకొనే ఉంటుంది

ఎదో వలయాన్ని చుట్టుకొనే ఉంటుంది

సుదీర్దమై కధలో ఉపకధల సంబంధంతో”.

(నాకు జ్ఞాపకం ఉంది. పు.35)

అధునిక తాత్త్విక కావ్యంతో కలిసి _పవహిన్తున్న జీవనది వంటివారు రంగారావుగారు.. వారు దీర్ణ కవితల నుండి ఇతిపోస కావ్యం దాకా వివిధ (పయోగాలు చేశారు.

అధునిక తాత్విక కావ్యం దాదాపు 1960 లో పుట్టినా1970 దాకా అది బాగా పుంజుకోలేదు. 1970-1980 నడిమి కాబంలో విరివిగా ఎకసించింది. 1980-90 నడుమ ఇతివోస గోప యోగౌన్నాత్యాన్ని సాధంచింధి. అయితే, మరొక విషయం. 1980 నుండి అధునిక కావ్య న్పృహతో పాటు అనుభూతి కవితా స్పృహా బలపడుతూ వచ్చింది. ఖండకావ్యాలు ఏకవాక్యతా నోతంతో అఖండ కావ్యత్వం పొందే శాఖతో పాటు, అనుభూతి శోనం కావ్యమే అవసరం లేదు, కవిత చాలు - అనే ధోరణి గల శాఖ కూడా ఏపుగానే సాగింది. ఈ శాఖను పూయించిన వారు శ్రీయుతులు ఇస్మాయిల్‌, ఇందగంటి డ్రీకాంతశర్మ, వేశుంజు మోహాన్మపసాద్‌, అజంతా, కొత్తపల్లి శ్రీమన్నారాయణ, వజీర్‌ రహమాన్‌, వ్యాడేపు చినవీరభ్యదుడు మొదలైనవారు.

ఒక బీజం వృక్షంగా విస్తరిల్లినట్లు ఆధునిక కావ్యాన్ని పెంచారు కొందరు; ఒక్క మంచి మౌటలాగా, ఒక్క నీటి బొట్టులాగా విండి అనుభవ సారంగా భ్యదపరచుకొన్నారు కొందరు

ఆధునిక తాత్త్విక కావ్యాలు ఏ; ఆవిర్భావవికాసాలు 657 “స్యియ కధలూ గాధలూ వినిపించేందుకు వీజం వలె ఉన్న అహం విస్తరించిన శాఖలతో” - మాదిరాజు రంగారావు. "నన్ను నేను తవ్వుకోవాలి నాలోకి, తోడుకోవాలి నాలోంచి ఒక్క చుక్క మంచినీటి కోనం, ఒక్క మంచి మాట కోసం” -చిన వీరభ్యదుడు "“ల్రభో రణీయాన్‌ మహతో మహీయాన్‌” -అన్నట్లు తాత్త్విక కావ్యం పరిణమించింది. అంతరాత్మ సందర్శనం ఆధునిక ఆధ్యాత్మిక కావ్యం! సాత్విక సమదర్శనం ఆధునిక తాత్విక కావ్యం!! (అదివారం అం్యధ(వభ : 19.68.1990)

ఆధునిక సామాజిక కావ్యం : జాతి వార్తా చమత్కార ప్రయోగం

అధునిక సామాజిక కావ్యాలలో ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్యుల "ఈ జంట నగరాలు. హేమంత శిశిరాలు' (1971) ఒక విశిష్ట వపయోగం. దీని విశిష్టతను గురించి విమర్శకులు చెప్పిన ఈ కింది వాక్యాలు గమనించదగినవి.-

1. *ఈ (గంథము ఆరాశ్వాసములు., మొదటి రెండాశ్వాసములు వేణు. నడిమి రెండాశ్సాసములు వేణు. చివరి రెండాశ్వాసములు వేజు..నడిమి రెండాశ్వాసములను తీసికొని వానిలోని వస్తువును మరికొంత తాదృశముగా పాడిగించినచో నీ (గంధము ఆంధములో మరి యొక ,క్రీడాభిరామ మగును. ,క్రీడాభిరామముతో నీవా నేనా యనగల స్థితిలో నుండును. అంత గొప్ప వీధి కాదగిన నడిమి రెండాశ్వాసములు -తొాలి తుది నాలుగాశ్యాసములతో గలిని ఒక కావ్య మైనది”. -కవిస్యమాట్‌ విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారు.

2. “ఇది వ్యంగ్య _పధానమైన కావ్యం. ఇందులోని “హేమంత శఇరాలు' దీన జనావళి “వేదనక్షునపతీకలు. కవి కాంక్షించే వసంతం _పజామోదాన్ని సాధించే ఉజ్జ్వల భవివ్యత్తు.. అర్థిక వ్యత్యాసాలు అంతరించిన సమాజ 'వసంతోదయాన్నికై కవి ఎదురు చూస్తున్నా డని నేనను కొంటాను”. .డాశరధిగారు.

౪. "పెక్కు 'విధముల తొల్తటి (కిడాభిరోమము సరన నిలబడి నరన వృదయుల నుజ్టూతలూగించు నూత్న రనవక్కావ్యముూ దివాకర్ల వేంకటావధానిగారు.

4, “అద్యంతాలను బట్టి ఇదొక వ్యంగ్య (వధానమైన పోస్యరచనగా (000౪0౫ 01 9269) కనపడుతున్నుద్ద్య్యైత్తవైపవైషుునాదాయణ రాజుగారు.

అలనాటి. వీథి కీడాభిరామం; ఈనాటి వీధి "ఈ జంటనగరాలు - హేమంత శిశిరాలు-. 'శనాడు వీధిలో ఓరుగల్లు నిలిచింది; ఈ నాడు జంటనగరాలుమెటిశాయి. జాతి వార్తా చమత్కారాలు అందులోనూ ఇందులోనూ కాలానికి తగినట్లు జాలువారాయి.. ,క్రీడాఖిరాము కవిత్వం కంటి ఉత్పలవారి కవిత్వంలో చమత్కారం ఆధునికతతో కూడుకొన్న-అభివ్యక్తిని నంతరించుకొన్నది. ఉత్పల వారి కావ్య్మష్మకియా పరిగిలనంతో పరిగణించే (పధానాంశాలు.

చ స్యధూపాన్ని బట్టి ఈ కావ్యం అధునిక వీధి.

2. స్వభావాన్ని బట్టి ఈ కావ్యం వ్యంగ్య (పధానమైన వోస్యరచన.

3: భావాత్మక నంవేదనాన్ని బట్టి ఈ కావ్యంలో షోషించబడింది జీవన వేదన. (ఇది

ఆధునిక తాత్త్విక కావ్యాలు : ఆవిర్భావవికాసాలు 469 జీవుని వేదన కాదు. (బతుకు తీఏి కోనం మధ్యతరగతి ,పఏజలు వడే బాధను జీవన వేదనగా చెపుతున్నాను).

4. రచనాన్ని బట్టి ఈ కావ్యం ఆధునిక జాతి వార్తా చమత్కార కావ్యం.

ఈ నాలుగు లక్షణాలను ఒక (పయోగంలో సంవిధానం చేయటం ఉత్పలవారి (పజ. దాని వలన అన్ని విధాలా ఈ కావ్యం అధునికమైనది.

అధునిక సామాజిక కావ్యంలో వస్తువు సమాజానికి నంబంధించి ఉంటుంది. అయితే దాన్ని నూటిగా, ,వత్యక్షంగా, వాచ్యంగా చెప్పటం కావ్య లక్షణం కాదు. దాన్ని అధునిక అభివ్యక్తి వద్ధతుల న్మాశయించి వ్యక్తీకరించాలి. ఈ అఖివ్యక్తి వద్ధతులలో అత్యంత పధానమైనవి: నిమిలీ

(5121ల. మెటఫర్‌ (04020000, సెటైర్‌ (0460), ఎలెగరి (ఉ1ట000, ఇమేజరీ (1248600),

ఐరనీ (11017), సింబాలిజం (90001్టథయు. వస్తువులో ఏమి చెపుతున్నారన్న దానికంటె ఎలా

చెపుతున్నా రన్నదే ఆధునిక కావ్యకర్తలు ఎక్కువగా" పట్టించకొనేది. అందువలన అధునిక కావ్యాలలో వతి ఒక్కటీ ఒక్కొక్క పత్యేక అభివ్యక్తి పద్ధతి న్యాశయించి తన అస్తిత్వాన్ని

(వకటిస్తుంది. దాని వ్యక్తిత్వాన్ని అదృష్టితోనే సమీక్షించాలి. ఉత్పల వారి కావ్యం వ్యంగ్య (వధానమైనది. అంకే సెటైర్‌ అనే అభివ్యక్తి పద్ధతిని

ముఖ్యంగా ఆ్యశయించిందని భావం. తెలుగులో 'ధ్యన్మిపధానమైన కావ్యం, "వ్యంగ్య _(వధానమైన

కావణ' - అని అన్నప్పుడు ఆధునికులు ధ్వని అంకేు 9888265608 అనీ, వ్యంగ్యం అంక 9466

అనీ రూఢ్యర్థాలుగా (గపాన్తున్నారు. అందువలన ఉత్పలవారి అభివ్యక్తిలో 'సెకైర్‌కు _పాధాన్యం

ఏర్పడిన లక్షణం కనపడుతుంది. ఇంగ్లీములో సోషల్‌ సెకైర్‌ ($00121 54470 అనీ, సోషల్‌ కామెడీ (500121 60౫౧ల అనే

(వ(కియా భేదాలు గోచరిస్తాయి. అ రెండింటికి ఉన్న భేదాన్ని యిలా పేర్కొనవచ్చు!

కం 0జ10 (1గట0006 0641000 900411 3300 284 $00121 000166 116510 40060200241 61గటాంగిం6ి

0₹[జ0506ం. 500121 ౧౦౧64, ౪౧1006 500111 92666, 13 (01618 0£ 04040 [019 జొర *ఆక0టు.

500111 3426 1108ల 16 ఉ౦గ64లఆ౧2600 0౯900160” 0 96000806 (0 జ 16621 086 413 16621

1 106096 426020 అంక? 06 70211506, * 1 420 06 1913664 2 21 1౧ 30012 00166), 01

6 ౦806 126, ఉం 16421! యా 06 ఖగ ఆశ? 1900004664 ఇత జం. శర ఇటలా: ఈర

ఇ 05 00గ6ర్రీ? 08్రజర 1288104 23 జ 606 11 1061, (16 926151 ఉట 1208110 23 2 ౪020010"

46౯10 గాడ: 14520/ 66401301: 4 60105320 0 ]4%00౯గటుు: ౧. 143) ఇంగ్లీషు పారిభాషిక

వదాలలో చెప్పాలంటే ఉత్పలవారి కావ్యం "సోషల్‌ కామెడీ'కి దగ్గరగా ఉన్న వ్యంగ్య పధాన

కావ్యం. ఈ స్వభావాన్నే వ్యంగ్య (పధానమైన వోన్య రచన మని తెలుగులో చెప్పుకొంటున్నాం. ఈ కావ్యాన్ని ఆధునిక జాతి వార్తా చమత్కార కావ్యం అనీ, అది అధునిక వీథిగా తీర్చి దిద్దబడిందనీ నిస్సంశయంగా చెప్పవచ్చు. కధా (పారంభంలోనే సెకండ్‌ హాండ్‌ పుస్తకాల అమ్మకపు అంగడి _వత్యక్షమౌతుంది. “సినిమాల ఖర్చుకై తన 'వుస్తకాలమ్మి

660 సాహిత్య చర్మితలో చరృనీయాంశాలు డింభాళి డబ్బు గడించు చోటు సర్రు లెక్కన మామగారి (గంథాలమ్మి కోడళ్ళు పాదువు కన్గిన్న చోటు బదిలీలలో నున్న పంతుళ్లు బరువులో నగపాలు దించుకోదగిన: చోటు సోమకాసురు బోలు చోరుల కీనాడు వ్యాపార రంగమైనట్టి చోటు తిరిగి యీూయని వుస్తకస్తేయులకును దోపుకాయ్యడకు కత్తెర దొంగలకును అమ్మకమునకు విలైనయట్టి చోటు నేలబజీచి యమ్మెడి పుస్తకాల చోటు. ఇది చక్కని జాతి పర్దసం. అంకే సామాజిక వాస్తవ స్థితి వర్ణనం. ఇది వీధిలో రక్తి కడుతుంది. ఉత్సలవారు చదువుకొన్న (కింది స్థాయి మధ్య తరగతి వర్షానికి (పతినిధి. ఈయన కావ్యంలో ఒక ప్యాత. జీవన వేదనకు సజీవ (పతినిధి. ఆయన మితుడు నూకరాజు వాస్యాభివ్యక్తి. ఉత్పల సెటైర్‌ లాంటివాడు. నూకరాజు కామెడీ లాంటివాడు. వీళ్లిద్దరూ సమాజమనే వీధిలో విహరించారు. విశ్వనాధథవా రన్నట్లు నాగరకతకు (పతీకలు జంటినగరాలు. అందుట్లో అన్నీ విరోధాబాసాలు, వికృతి వివేకాలు. వాటి స్వరూప స్వభావాలను వర్దించటంలో మొదటి మెట్ట జాతి; రెందవ మెట్టు వార్త; ఈ రెండిటిలో అంతస్సూూతంగా అభివ్యక్తమయ్యేది చమత్కారం. ఈ (గంధంలో ఉన్న ఆరాశ్వాసాలలో మొదటి రెండాశ్వాసాలు ఒక జంటగానూ, నడిమివి రెండూ మరొక జంటగానూ, చిపరివి రెండూ మరొక్క జంట గానూ వివేచించారు విశ్వనాధవారు. అది నిజం. ఆ సంవిధానంలో వరునగా జాతి వార్తలు ఒక్కొక్క ఆశ్వాసంలో (ప్రాధాన్యం వపాస్తాయన్నమాట. మొదటి ఆశ్వాసంలోని పాత పుస్తకాల అంగడి, దేవాలయ దర్శనం, తెగిన చెప్పుకధ అనే ఉదంతాలు జాతి లక్షణాలకు దగ్గరగా ఉన్నాయి. ద్వితియాశ్వాసంలోని పైరవీ సుందరి కథ చార్తా లక్షణ విశిష్టమైనది. ఈ రెండాశ్వాసాలలోని వన్తు కధనంలో చమత్కారం జీవితంగా జాలువారింది. సమాజంలోని ఒకానొక అపస్టా విశేషాన్ని వాస్తవంగా ఉక్తి చమత్కారంతో అవిష్కరించేది జాతి. సమాజంలోని ఒక వ్యవస్థా విశేషాన్ని వ్యంగ్య చమత్కారంగా వ్యాఖ్యానించేదీ, తరువాతి తరాలవారికి నమకాలీన జీవన స్వభావాన్ని చలనచ్వితంలా కన్నులకు కట్టేటట్లు అందించేది వార్త. ఉదాహరణం: “పదవులుద్యోగాలు పైరనీ వల్లనే (పాప్తించుగాని అర్హతను గాదు; బహుమతుల్‌ బిరుదులు పైరవీ వల్లనే లభియించుగాని ప్యాతతను గాదు, బదిలి ఫపమోషన్లు పైరవీ వల్లనే సమకూరు గాని అన్యమున గావు; వర్మెట్లు మార్కులు పైరనీ వల్లనే

ఆధునిక సామాజిక కావ్యం : జాతి వార్తా చమక్కార (వయోగం 661 జతవడుంగాని యోగ్యతను గాదు; పైరవీ వల్ల నాఫీసు ఫైళ్లు కదలు కార్లు రైళ్లు విమానలోకమ్ము కదలు పైరవీ చేయకున్న నేపనియుగాదు పైరవీ చేయ కెప్పండు పైకి రాడు. జాతివార్తల జంటలే ఈ కావ్యంలోని మూడు జంటల ఆశ్వాసాలు. ఎకావోర్యమైన వీధి (పాధమికం. ద్విహార్మమైన వీధి వపరిణతరూవం. ఈ క్రావ్యంలో ఈ రెండూ నివుణంగా మేళవించబడ్డాయి.. వీధిలో రస బాహుళ్యం ఉంటుందని లాక్షణికులు. ఇందులో వివిధ రనభావాలున్నాయి. అయితే అవన్నీ వోస్య్మస్యూతంతో కూర్చబడ్డాయి. ఈ , హాస్య స్యూతంలోని నాయకమణి “కరుణ” లేదా 'జీవన వేదని. ఇది అధునిక కావ్యానికి ఉండే స్థాయిగా స్ఫురిస్తుంది. “తెగిన చెప్పుకధ” వ్యంగ్య చమత్కార గర్భితమైన “హాస్యంతో మనలను నవ్వించినా, అ కథ చివర గుండెను పిండివేస్తుంది. “మరునాడు తాతకోసము అరిగితి నచ్చోట నాత డగువడకున్నన్‌ తిరుగుచునుంటిని పైసల నిరువది గొని అతనికొణకు నిప్పటివరకున్‌” అ అన్వేషణలో కవికి మిగిలింది అవేదన. మానవీయ స్నేహనంబంధాల లోని కరుణ రసం అనుభూత మౌతుంది కధాంతంలో. ఈ ఒక్క కధే కాదు, ఈ కావ్యంలోని ఉదంతాలన్నీ జీవన వేదనతో చిట్టచివరకు చెమర్చేవే. ఉత్పలవారి కవితకు ఊవిరి పోసేది ఉక్తి చమత్కృతి. "వాగర్థే స చమత్కొారౌ కావ్యం కావ్య విదో విదుః” అన్నాడు విశ్వేశ్వరుడు. అతడే కావ్యాలను మూడు రకాలుగా పేర్కొంటూ శబ్ద సౌందర్య రచన గలది "చమత్కారి" అనీ, వాచ్యార్థంతో గానీ, గుణీభూత వ్యంగ్యంతో కానీ అందమైనది "చమక్కారితర మనీ, వ్యంగ్య చారుత్వంతో కూడినది “చమత్కారితమ' మనీ వివేచించాడు. ఉత్పల వారి కవితలో శబ్ద చారుత్వం అర్ధ చారుత్వానికి పోషకంగా ఉంటుంది. వాచ్య చారుత్వం వ్యంగ్య చారుత్వానికి సాధకంగా ఉంటుంది. దీనినే భంగ్యంతరంగా “ఉక్తి చమత్కారం' అని అంటున్నాం. జాతి వార్తలు ఉత్స్పలవారి చమత్కారంతో జీవిస్తాయి. ఒక్క ఉదాహరణం. నూక వల్లభుడు నడవలేని అవస్థను చూచి కవి గులపు బండిని పిలుస్తాడు. చెలికాని చెవులో దాన్ని గూర్చి ఇలా అంటాడు- “అదిగొ! చూడు మా వైపు నెమ్మదిగ నొదిగి కులవధూ కటాక్షమ్ముల నలవరించి

662 సాహిత్య చర్మ్శతలో చర్చనీయాంశాలు

రాదొడంగెను బండి గుజ్ల మొకండు

ఎక్కిపోదము దానిపై నిద్దణమును”. నియతదృక్కు అయిన బంఢిగుజ్జం కులవధువులా ఉన్నదనటంలోనూ, “ఎక్కిపోదము ధానిపై నిద్దజమును, అనటంలోనూ జెచిత్యం కంకు చమత్కారం ఎక్కువ. బండి వాడు గుజ్టాన్ని చెండుక తింటున్నాడు. కవిగా రిలా అనుకున్నారు.

“బండివాని బాధ పడలేక గుజ్టాలు

మైధున్మకియలను మానివైచె

అందువలననేమొ హయజాతి యభివృద్ధి

దెబ్బతిన్న దిపుడు దేశమందు” ఇందులో ఏ పద్యాని కాపద్యమే చూడాలి. (వతి పద్యానికీ బొమ్మ మారిపోతుంది. కుల వధూ కటాక్ట్షమ్ముల నలవరచుకొన్న గుజ్జపు భాపచ్మితం మనం కొసదాకా లాగకూడదు. లాగితే రసాభాసమే.

“నగరమున సస్తీలు బస్సెక్కి దిగెడు చోట్ల

వింతగా వినంబడు సకిలింతలకును

కొంత యూరటపడి తృప్తిగొన్నవాడ

నశ్వములు, కొన్ని (బతికి యున్నందులకును”. ఇందులో ఉన్న సెకైర్‌ మనల్ని కడుపుబ్బ నవ్వుస్తుంది. ఇలా చ్వితాలు మార్చి వైచితిని కల్పించటంలోనే ఉన్నది ఆచార్యుల వారి కవితా చమత్కృతి. "52669 ౧20 ౪20” ౦౦౧9%66201 2 (లల కలల యి 6 యాురేం 206 *12జ, 00జ00 ఖ6 0%61 లంగ జరీ లేల్యజం *40' 296 డల 70180664 206 పంగా21 904110 ౦౦౧౫1096 206 ౦164060, ౧0019000065 ౫6 తం జాల జంటంఠే జరీ ల౧౧1041- అన్న వివేచనను గమనిస్తే ఉత్పలవారి ఉక్తి చఘత్కారంలోని వైవిధ్యం బోధపడుతుంది.

ఉక్తి చమత్కార (వియులకు ఒక్కొక్క వద్యాన్నే ముక్షకంగా చికిలిపెట్టటం లో ఉండే ఆసక్తి ఒక కావ్య వస్తువును నివిడంగా నిర్వహించటంలో అంతగా ఉండకపోవచ్చు. అయితే అధునిక కావ్యంలో ఈ్యపవృత్తియే పధానంగా కనపడుతుంది. అయినా ఒక ఏకవాక్యతను కల్ఫించటం కావ్యంలో నియతం. ఉత్పలవారికి కథల కంకఠకు గాథలంకేు ఇష్టం. ఒక్కొక్క గాథగా చితించే ఒడుపు ఆయనకు నైజం. ఈ గుణం ఆయనను కావ్యాలలో విన్సతమైన వస్తువును స్వీకరించకుండా చేసింది. “శరణాగతి”, "తపతి", "కచదేవయాని"' వంటి లఘుకావ్యాలు కూడా కథా (పధానాలు కావు. సన్నివేశ చ్నితణల, నంవాద పద్యశిల్ప సంపుటాలు, ,ఈ జంటనగరాలు - హేమంత శ%రాలు'” నీధి ,ప్యకియ న్మాశయించిన నన్నివేశ సమాపోరం. ఏకవాక్యత (ప్యకియావరమైనదిగా బాగా కుదరటం చేత అది ఆధునిక కావ్యత్వాన్ని సంతరించుకొన్నది. “స్వప్నాలదువ్పటి' వాన్యవ్యంగ్యరచన. భఖావగతమైన ఏకన్యూతత ఇందులో కొంత కనిపిస్తుండటం చేత. దానిని ఒక (పయోగ విశేషంగా పరిగణించవచ్చు.

ఆధువిక సామాజిక కావ్యం : జాతి వార్తా చమత్కార ృపయోగం 663

వీటన్నిటికంకు వన్తు స్యూకానికి కట్టుబడిన కావ్యం “శతరూవ'. అదిమిధున [పపణయం బీజన్ధితినుండి ఫల్యప్రాప్తి దాకా పాకిన అయిదు సర్గల కావ్యం. అయినా, అందులో కూడా కధ కంకు మనోభావ వరిణామ వికాసవైచి(తికే విశేష పాముఖ్యం ఉన్నది. తొలివలవుల తొలకరి జల్లులా సాగే ఈ కాప్యం పఠితలను వులకింపచేస్తుంది.

“శతరూవొ కావ్యంలోని అయిదు నర్గలూ అయిదు బుతువులలో నాయికా నాయకుల హృదయాలలో జరిగిన (పణయ వరిఖామాన్ని చ్యితించాయి. కాల యవనికపై కథను నడిపే చమత్కారం ఇందులో ఉన్నది. సర్గారంభ పద్యంలోయుతుకాల సూచనం వినిపిన్తుంది. ఉతృలవారు కాలాన్నీ, కాల (పభావాన్నీ విశిష్టంగా వర్ణిస్తూ కథా చమత్కారాన్ని పోషించారు. ఉదాహరణకు (గిమ్మర్హువర్ణనం కాలవర్ణన చమత్కారం.

|

“దప్పిగొని మింటి తెరువరి ధరణి జలము

వూర్తిగా (తాగి బరువెక్కిపోయినాడు

లాగజాలక యతని గుజ్ఞాల మంద

గాములయ్యె పగళ్లు దీర్ణమ్ములయ్యె” వగటికాలం పొడుగైన దనటానికి ఒక గాధను నృష్టించి చమత్కరించటం ఇందులోని కీలకం. ఊహ చేయటం ఒక యెత్తు. దానిని ఉక్తి చమత్కృతితో ఆవిష్కరించటం ఒక యొత్తు. ఒకటి (వతిభ; మరొకటి కళ! ఇందులో ఉత్పలవారు కళాపూర్ణులు.. క్షేమేరదుడు చెప్పిన దశవిధ చమత్కారాలూూ, విశ్వేశ్వరుడు చెప్పిన సవ్తవిధ చమత్కారాలు 'శతరూవిలో సమృద్ధిగా ఉన్నాయి. ఉత్సలవారి కవిత "చమత్కార శతరూపి.

ఈ శతాబ్ది ఏడవ దశకం మొదట్లో ఆధునిక సామాజిక కావ్యానికి ఆరంభం చేసిన గౌరవం ఉత్పల నత్యనారాయణాచార్యులకు దక్కుతుంది. అధునిక సామాజిక కావ్యానికి కరుణగర్భితమై న వోస్యాన్ని, సెటైర్‌లో రంగరించి వీధీ వ్యకియలో జాతి వార్తా చమత్కార కావ్య _(పయోగంగా వెలువరించిన (పత్యేకత ఉతృలవారికే మిగిలింది. అ (పతిష్ట 'ఈజంట నగరాలు - హేమంత నినిరాలకు' దక్కింది.

“శతరూవ"కు చమత్కారం దండిగా ఉన్నది కాని, ఆధునిక స్పృహ అంతగా లేదు. ఇతివోన స్పృహ. కొంత భాసిస్తున్నది. అయినా అది స్వభావం చేత కావ్యం. ఏమైనా, పద్యాన్ని ఆధునిక కవితాఖివ్యక్తికి వాహికగా నిపుణంగా వాడిన కవులలో ఉత్పలవారికి ఒక (పత్యేక స్థానం _నిలిచిపోయింది.

(ఆదివారం ఆంధధ్యవఖభ “౧ 26.8.1990)

12/ ఆధునిక సమ్మగ సామాజిక కావ్యం : “ఆసువష్మ్యతి గీతంి. ఆధునిక కావ్యేతివాోస యుగంలో (_పతీకాత్మకాభివ్యక్తి (పధానంగా వెలువడిన ఆధునిక సామాజిక కావ్యాలలో బలమైన ,పయోగాలు కె. ఇవారెడ్డిగారి 'ఆసుష్యతి గితం' (1976), నగ్నముని గారి "కొయ్యగ్యురం' (1977). ఈ రెండింటిలోనూ ఒక స్పష్టమైన దృక్పధాన్ని (పసరించటంలోనూ, వస్తువరంగా, అభివ్యక్తి పరంగా, శిల్చ పరంగా ఒక సమన్వయాన్ని సమర్పించటంలోనూ శివారెడ్డి గారి 'ఆసుప్యతి గీతం' అ(గతాంబూలం అందుకొంటుంది. ఆధునిక సామాజిక కావ్యానికి ఉండదగిన (పమాణాలను పుష్కలంగా సంవదిలచుకొని ఉండటం చేత, అటువంటి (ఉపయోగాలకు ఒక (పమాణంగా నిలిచే (ష్మకియా గౌరవాన్ని సంతరించుకొన్నది. అంతేకాదు, ఈ నడుమ కొందరు సాహిత్య విమర్శకులు ఆధునిక మవాోకావ్యానికి ఉండదగినవిగా పేర్కొన్న లక్షణాలన్నీ "“ఆనసుపషతి గీతానికి అలవోకగా అన్వయిస్తాయి. అయితే, వారి వివేచనలో దిర్దకవితకూ, కావ్యానికీ, మవోకావ్యానికీ మధ్య ఉండే భేదం స్పష్టంగా గోచరించదు. అందువలన లక్షణ వివేకంలో ఇంకా లోతైన దర్శనం కావలసి ఉన్నది. ఈ వ్యాస పరంపరలో దానికి తగిన వివేచనతో పాటు విశ్లేషణ కూడా (పతిపాదించబడుతున్నది. ఆధునిక కావ్య స్వరూప నస్వభావాలతో పాటు ప(క్రియా వరంగా నవ విధ (వయోగాలుండే అవకాశం ఉన్నదని వివరించటమైనది. అధునిక ఇతివాస కావ్యం, కావ్యేతివోనం అనే ఖేదాలతో పాటు ఆధ్యాత్మిక, తాత్విక, సామాజిక కావ్య (వ(క్రియా భేదాలను (పతిపాదించి పపంచించట మౌతున్నది. ఈ విశ్లేషణ విధానాన్ని అనుసరించి ఈ యుగంలో వెలువడిన ఉత్తమ ఆధునిక సామాజిక కావ్యం 'ఆసుప్యి గీతం”. పేరులోనే _పతీకాత్మకత ,పకటిత మౌతున్నది. ఆనుపషతతిలో జరిగే నన్నివేశాలుగా అనిపించే పన్నెండు సన్నివేశాలు 'అలిల పేరుతో 'ఆసుషతి గీతంలో ఉన్నాయి. '"అలిలనే పేరు ఎందుకు పెట్టారో తెలుసుకొనటం మొదట కష్టమౌతుంది. ఆ కావ్యం "రురి షొయ్య్నెటీ సర్కిల్‌ (పచురించింది కాబట్టి అధ్యాయాలు “అలిలయ్యాయేమో, ఆది అంత పొసగదు. “అలి అవిచ్చిన్న (పవవాహ శీలానికి పతినిధి. కావ్యం మీద నది సూపర్‌ ఇంపోజ్‌ అయింది. వస్తుగతమైన ఏకవాక్యతను అలలు స్యక్తం చేస్తున్నాయి. మొత్తం కావ్యం చదివినప్పుడు వస్తుపరంగానూ, ఖావాత్మక సంవేదన పరంగానూ ఒక సమైక్యత (88100), ఒక సమ్యగత (102100) వఠిత అనుభవానికి అందుతుంది. అధునిక కావ్యత్య సిద్ధికి .ఇది బలమైన (పాధమిక (పమాణం. వచన కవితలో [వవాయబడినా, కావ్యానికి 'అనుప్యతి గీతం” అని పేరు పెట్టటం మరొక విశేషం. "గీతం లయాత్మకతను వ్యక్తం చేస్తుంది. శివారెడ్డి గారి వచన కవితకు లయాత్మకత జీవ చైతన్యం) మానవ శరీరంలో గుండె, రక్త (పసారం భావోద్వేగానుగుణంగా తమ లయలను ఎలా 'ద్రుతంగా, విలంబితంగా, మిిశమంగా పకటిస్తూ ఉంటాయో, అలాగే, “"ఆసుపతిగీతం'లోని

అధునిక సమగ సామాజిక కావ్యం : "ఆసుపతతి గీతం”. 665 వచన కవిత భావాత్మక సంవేదనాన్ని అందులోని వివధావన్ధలను లయగతి భేదాలతో (వదర్శిస్తూ ఉంటుంది. అందువలన ఈ కావ్యంలో వచన కవిత వినుగుదలను కలిగించదు. _వతీకాత్మక స్వభాపం గలిగిన కావ్యంలో లయాత్మకమైన శైలి ఉన్నప్పుడే రక్తి కట్టేది. ఈ ఇల్ప రహాస్యం తెలిని వయోగించిన కొద్దిమంది అధునిక కవులలో 2వారెడ్డిగా రొకరు.

లయాత్మకమైన వచన కవిత కావ్యాన్ని గీతంగా అంకేు స్వయం నమ్మగ మైన అనుభవ

• పరివాహక్షేతంగా - జాలువారేటట్లు చేస్తుందని కవి సూచించాడు. జీవన వేదన వ్యక్తం చేయటం సామాజిక కావ్య లక్షణం. దాన్ని గీతంగా రూపకం చేయటం 1వారెడ్డి గారి శల్పం. అంతేకాదు. మరొక విశేషం కూడా ఉన్నది.

గీతాన్ని వివేచనానికీ, విషాదానికీ, విష్లవానికీ ముప్పేటగా వాడి అయా _పవృత్తులకు తగిన ఖావావేగాన్ని కల్పించవచ్చునని శివారెడ్డి గారు 'ఆసువ్యతిగితం' లో నిరూపించారు. ఈ కావ్యంలోని ఒక్కొక్క "అల'లోనూ వన్తు విన్యానంలో మూడు అంచెలను -నర్వసాధారణంగా కవి పాటించాడు. “అల' అరంభం కాగానే సమాజంలోని పభుత్వ పాలక వ్యవస్థకూ పీడిత జన వర్గాలకూ నడుమ సాగే నంఘర్హణనూ, అందులో జనించే ఇన జీవన వేదననూ (పతీకాత్మకంగా ఆలోచనాత్మకంగా ఉండే కవిత కొంత భాగం _వాయబడుతుంది సమాజంలోని పీడిత జనవర్గాలను ఊహించగలిగే (వతీకలను అనుపష్యతి పరంగా వాడి, వాటితో సన్నివేశాలను, నంభాషణలను వ్యంగ్యంగా, అధిక్తేపాత్మకంగా, భావోద్వేగజనకంగా చి్వితించే కవిత మరికొంత ఖాగం 1వాయబడుతుంది. మూడవది ముక్తాయింపవుగా, ముగింపుగా సాగుతుంది. అంటే -'అల' చివరి భాగం వ్యవస్థ మీద విసిగిన పీడిత వర్గం దానిని సమూలంగా మార్భాలంకే తిరుగుబాటు తప్ప మార్గం లేదనీ, వ్యవస్థను పునాదులతో సవా కూలగొడితే తప్ప ఆరోగ్యకరమైన వ్యవస్థ ఏర్పడదని అశాభావాన్నీ, ఆచరణ నీలాన్నీ వ్యక్తం చేస్తున్నట్లు చితింపబడుతుంది. అల లన్నిటిలో అంతర్నిర్మాణంగా గోచరించే ఈ నమతాగుణం (వ్యకియా స్వరూపాన్నీ, న్వభావాన్నీ అస్వాదయోగ్యంగా రూవుకట్టిస్తున్నది.

శివారెడ్డిగారి “అసుపతి గీతం” చార్మితకంగా ఒక సంధియుగంలో పుట్టింది. అభ్యుదయ కవుల అభివ్యక్తి వద్ధతులు అరిగిపోయి పదును కోల్పోయిన కాలంలో, దిగంబర కవుల 'దికోల త్మీవ _పతీకలకు జుగుప్సాకర భావ చిత్రాలకు కవిత్వం మొగం మొత్తిన కాలంలో, వివ్లవ వర్గ పోరాట దృక్పధం సారించిన జార్లాన్‌ మార్గం అనక్తిని కోల్పోయిన కాలంలో, అధునిక ఆధ్యాత్మిక, తాత్త్విక కావ్యకర్తలు, కవిసేన సాపొత్యోద్యమ (వయోక్తలు నవనవ (పతీకలతో, భావ చిత పరిమళాలతో కవిత్వానికి వినూత్న వసంతాన్ని కల్పిస్తున్న కాలంలో 'ఆనుప్యతి గీతం' వెలువడింది. శివారెడ్డి గారు సామాజిక స్పృహతో పాటు సాహిత్య స్పృహను కూడా కవిత్వాని కుండాలని విశ్వసించే వారు. చెప్పేదానితో పాటు చెప్పే పద్ధతి మీద కూడా ఎక్కువ (శద్ధ చూపించే వారు. అభ్యుదయ, దిగంబర, విప్లవ పంధాల కంటు విలక్షణమైన ఆధునిక కావ్య రచనా శెలిలో తనదైన ఒక బాణీని నిర్మించుకొన్న వారు. సోషలిజం (పాతిపదికగా హ్యూమనిజం సామాజిక వ్యవస్థలో వికసించాలని గాఢంగా నమ్మి, తాను నమ్మిన దానిని కళాత్మకంగా కావ్యంలో ఆవిష్కరించటానికి యత్నించారు.

666 సౌహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు గుంటూరు శేషే్య్యద శర్మగారు ఆధునిక ఇతివోసాన్ని కావ్య కళాగౌరవంతో నిర్మించే మవా శిల్ప మార్గాన్ని ఆవిష్కరించారు. అందులో (పతీక _పధాన ప్యాత నిర్వపాస్తుంది; భావ చిత్రం పరివేషంగానూ,. పోషక (_దవ్యంగానూ నిలిచి _పతీక అనుభూతిగా ఆస్వాదింపబడటానికి ఆలంబనంగానూ, ఉద్దీపనంగానూ తోడ్పడుతుంది. “తత్వతఈ వస్తువు అలంకారాలుగా మారిపోవటమే కవిత్వం” అంటారు శర్మగారు. ఈ రకమైన దృకృధం ఆధునిక కావ్య కవితకు ఆయువు. దీని శక్తిని, తత్వాన్ని తెలిసి కావ్య కవిత్వం (వాస్తున్న కొద్దిమంది కవులలో శివారెడ్డిగా రొకరు. ఆధునిక కావ్యంలో కవి పతీకను రంగుల రాట్నానికి మూలన్తంభంలాగా నిలువుతాడు, భావ చ్వితాలను రాట్నం "చుట్టూ వేలాడగట్టిన గురవు బొమ్మల్లా అలంకరిస్తాడు. అనుభవాల పిల్లల్ని గుురపు బొమ్మల మీద ఎక్కించి రంగుల రాట్నాన్ని రక్తి కట్టటట్లు వేగంగా (తిప్పుతాడు. భావ చృితాలు పరుగెత్తుతుంటాయి, అనుభవాలు నవ్వుతుంటాయి, వీటన్నింటికి మూలంగా ఉన్న స్తంభం రంగుల రాట్నంగా రాణిస్తుంది. అందువలన కావ్యంలో మూలవస్తువు (పతీకగా (పతీయమానం కావాలి; భావ చిత్రాలు దాని చుట్టూ తిరుగుతూ, అనుభవాల తోరణంగా రూపొందాలి. ఈ అనుభవం “ఆసుపష్యతిగితం'లో అక్షరాలా కలుగుతుంది. శివారెడ్డి గారు షభ్థ్రీక శక్తిని గుర్తించి (వయోగించగలరు. “గం 011610 ఖం 20081 9000011901 29 18 200620 12 కొం06ంకీల1 3700001131 *0గ6 1 28 కం 120 900001 ఇంఆప్‌ 9 86 1088002000 206 60 16 10600076 16010083 01 6 రేల, 2106 1 16 1110116006 ఈ! 1 15 10౬ 2 10160 *181 2 ౧60136, రంట016, 0102040 940 క3%ం6ే ౧000041 1లలం066, 8 06 ౧66 ఉంళ 206 2008602101) ఢటం౧006. 5100110 2 06 ఢిటంగంంకే 2 ఏం 21 06 లఫై109ముడ ౦౦6003 901 0౫ రేటంగ008 600 410608) 1౮ ప యమం ఉల టంళ2! 07౪% ౧00%92గ00108 *గ00 00౧౮68 1౧2126, 04800 5౮60625206 ఇ26 (యం 183 26 6006080 ౪6 90) 19-608 కలం 10 46 [06 08 86 రేల [౦088 (6౪36 00802ల01జ006 37000013. గౌనీటం $00013 [ల 1 00%౪6) & 0౦4 10 46 980001501083 6 60ల 020 20 220631 ౧ 66126004 అం16ట". ౧26101 సశురటున ఓ1ల20/ ౧గ4యం: ఉ& 103280” 01 పెశషుం గాలం (1978), 9.157. కావ్యానికి మూలాధారం '"అసుష్మ్యతి' అనే (పతీక. మన వ్యవస్థను పఠిత చేత భావింవ చేసి, అనుభవింప చేయటానికి శక్తిమంతమైన వ్యంగ్య వాహిక ఈ (పతీక. అసుష్యతి అందరికీ అందుబాటులో ఉన్నది కావటం చేతనూ, ఆసుపత్రిలోని రోగులు తాము ఆరోగ్య కేం(దానికి వచ్చామనీ, ఆరోగ్య స్థితిని పొందుతామనీ, ఆశిస్తూ, తము ఆశయాలకు, ఆకాంక్షలకు అసువతతిని ఒక అనుభవ పతికగా భావిస్తుంటారు. (పభుత్వ వ్యవస్థలలో ,పజలు కూడా రోగుల లాంటివారే. వరిపాలన వద్ధతి అనుపతి జీవన విధానం. అందులో డాక్టర్లు, నర్సులు - వరుసగా (వజా (పతినిధులకు, ఉద్యోగులకు (పాతినిధ్యం వహించే (పతీకలు. వీరు రోగులకు సేవ చేసే నిమిత్తం ఉన్నట్లు అనుకోరు, తమ కోసం రోగులున్నట్లు వ్యవహరిస్తారు. అలాగే ,వజలు (వభుత్వే వ్యవస్థ తమ కోనమే అమరి ఉన్నాయని గద్దెనెక్కినవారు భావిస్తారు. పభుత్వ యంత్రాంగం (పభుత్వం (పజలను దోచుకోవటానికి ఉపయోగపడుతున్నది గాని, పజల జీవన వేదనను చిత్తే శుద్ధితో తొలగించటానికి తతోడద్పడడం లేదు. ఈ వ్యవస్థ దోపిడీ వ్యవస్థ. దీనివలన బాధలు

ఆధునిక సమ్యగ సామాజిక కావ్యం ౫: “అనువతతి గీతం, 667 అనుభవించినన్నాళ్లు అనుభవించారు _,వజలు; బాధలు చెవ్వుకొంథే కలిగే బాధలను కూడా వారు చవి చూచారు. మార్గాంతరం లేక కనితో తిరగబడే తెగువకు పూనుకొన్నారు. నంఘటితమైన సామాజిక సమరశక్తిగా రూపాొందారు. చివరకు డాక్టర్‌ గారికి దుస్స్వ్వపష్నం వచ్చింది. అందులో -ఆసువతతి

“అంతా నేల మట్టమయినట్టు కల

కలలో అసుష్యతి ర్యాష్టాల అసెంట్లీ భవంతిలా గోచరించింది

అసువ్యతి పార్లమెంటు భవనంలా రూపుదిద్దుకుంది

మరుక్షణంలో మరుక్షణంలో

ఈ దేశవు పాలాలు నదులూ అదవులూ కొండలూ

కర్మాగారాలు - అన్నీ చేతులుగా మారి

భయంకరమైన పెద్ద పెద్ద చేతులుగా రాక్షస చేతులుగా మారి...

ఆనువతతిని పెళ్లగించి వేశాయి

అసువ్యతిని ఘామట్టం చేశాయి”--- [(వజాస్వామ్యు వ్యవస్థ మీద విశ్వాసం కోల్పోయిన _(పజ ఎలా తిరుగుబడి దానిని సమూలంగా నాశనం చేన్తుందో డాక్టర్‌ స్వప్నం ద్వారా రొమాంటిక్‌గా (పబోధించారు శవారెడ్డిగారు.

అనారోగ్యవు బాధల నుండి వజలను ఉద్ధరించేది అసువతి, కాని, అందులో చేరిన డాక్టర్లు, నరుసులు మొదలైన వారి దోపిడీ చర్యల వలన (పజలు (పాణాలను కోల్పోతున్నారు; అరోగ్యాలకు శాశ్వతంగా దూరమౌతున్నారు, వంచనకు లోనౌతున్నారు. చివరకు ఆర్థికంగా దోచుకోబడుతున్నారు అవమానాల పాలౌతున్నారు. ఆసుపష్యతి అంకు భవనాలు కావు; అందులో బాధ్యతలు నిర్వహించే (వభుత్వ వ్యవస్థ. కూలగాడుతున్నది కూలిపోతున్నవి భవనాలుగా కనపడ్డా, అవి నిజానికి పాలనావ్యవస్టలు. ఇటువంటి భావాన్ని వివరిస్తే నినాద కవిత్వం కావచ్చు; కాని, కావ్య కవిత్వం కాదు. వఠితకు సూటిగా బోధించేది, (వబుద్ధ చేతనకు (వబోధించేది విప్లవ కవిత్వ స్వఖావంగా చెలామణి అయింది కొన్నాళ్లు; కొన్నేళ్లు. దాన్ని కవిసేన మార్చింది తరువాతి కవులు పఠితకు (పతీక ద్వారా పరోక్షంగా సుప్తచేతనను జాగృతం చేసేటట్లు ధ్వనింప చేయటం (పారంఖించారు. కివారెడ్డిగారు అ పద్ధతిని అర్థవంతంగా ఇఖమలు జరిపారు.

అందువల్లనే *వారెడ్డిగారి ఆనుష్యతి పఠితలో నుప్త చేతనలో (పభుత్వ ప్యవస్థకు సంబంధించిన ఖావాత్మక సంవేదనను (పబుద్ధం చేస్తుంది. అసువ్యతి వాచ్యం; (పభుత్వ వ్యవస్థ వ్యంగ్యం. _ ధ్వని కావ్యంలో వాచ్యానికీ, _పతీకాత్మక కావ్యంలోని వాచ్య స్ఫితికీ భేదం ఉన్నది. మొదటి దాంట్లో వాచ్యము వాచ్యమే; అది మొదట స్పష్టంగా ఉవపన్నం కావాలి; ఆ తరువాత రమణీయ మైన వ్యంగార్థ న్పూర్తి. ,పతీక అలా కాదు. వాచ్యం కాని వాచ్యం (పతీక. ధ్వని కావ్యంలోని వాచ్యం వివరించి చెప్పవచ్చు; (_పతీక వాచ్యార్థంగా పకటిత మౌతున్నా దానిని అనుభవించగలమే కాని వివరించలేం. అధునిక కావ్యంలో ఇటువంటి (ప్రతీకలుగా వస్తువు జాలువారుతుంది. అది వస్తుతః వ్యంగ్యంగానే అనుభూతిగా మారుతుంది. అలా మారటానికి అనువుగా పజల అనుభవాలకు దగ్గరగా ఉండి, అనుభవాలను అలవోకగా అంతృ్మశ్పెతన్యంలో

668 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు జాగృతం చేయగల _పతీక్టఖను ఎన్నుకొనటంలో కవి జ్యాగత్తను (వకటిస్తాడు. ఉవారెడ్డిగారు (పతీకలను (వథిపాదించేటప్పుడు (పజల అనుభవ క్షేతాల మర్మాలను తెలుసుకొన్న వజ్జను (పకటించారు. ఉదాహరణకు కొన్ని _పతీకలు - 1, గదుల్నిండ మూలుగులు- ఎదల్నిండా- ఎండిన వాగులు వరండా ల్నిండా తెల్లటి పెద్ద బాతులు - పెద్ద ఎద్దు బాతులు -డక్స్‌- బాడ్లో దోపిన సంచుల్లో - ఈ తెల్లకాకులు ఈ తెల్ల కంకుల్నించి పాలు పిండుతాయి - తెల్లదనం శాంతికి గుర్తంటారు - తెల్లదనం పవ్శితతకు _పతీకంటారు - నాకు మో(తతం తెల్లదనం చూస్తే బాగా బలినీ కొవ్వు పట్టిన తెల్ల పిల్లులు - జంగు విల్లుల స్ఫురణ”. (వు. 5.7) 2. "కుమారి సెలయేరు - కుమారి తల్లి సెలయేరు

వదమూడేళ్లు _ఉపవహించి, _పవహించి

ఆసువ్యతి మంచం మీద ఆఖరి మజిలీ చేసింది” . (వు.22). 3. “గద్దెలు - లోగి క్షేమాన్ని తర్కిస్తున్నాయి

కుర్చీలు- రోగి భవిష్యత్తును అంచనా వేస్తున్నాయి.

లాఠిలు - రోగి రోగిగానే జివించేందుకు

కట్టుదిట్టంగా కాపలా కాన్తున్నాయి

వెళ్ళండి మేమంతా రోగి కోసమే--

రోగి చావదని వామీ

రోగి లేకపోతే అసుప్యతి లేదు -ా” (వు.87). పెద్ద బాతులు, తెల్లకాకులు తెల్లదుస్తుల్లో ఉన్నారు. అసుప్యతిలో వీరు డాక్టర్లూ. నర్సులూ, (పభుత్వ వ్యవస్థలో మంథతులూ, పార్టీ [పముఖులూ. సెలయేరు అవివాహితగానే వంచింపబడి తల్లి అయి అనుష్మతిలో అసువులు కోల్పోయిన పదమూడేళ్ళ పిల్లకు పతీక. గద్దెలు మంత్రులు, కుర్చీలు ఉద్యోగులు, లాఠీలు పోలిసులు, ఇలా శివారెడ్డిగారి _పతీకలు వజల హృదయాలకు వరిచితాలైనవి గానూ, కవి ఉద్దేశించిన అనుభవాలను అలవోకగా అందించేవిగానూ ఉంటాయి. (శుతికలు కావ్యార్థ భాపనకు సమన్వయ సూత్రాలుగా నిబంధించబడటం 'ఆసువతి గీతం'లోని అంతశ్శిల్బం.

(పతీక "అనుపష్యతి గీతంలో మూలస్తంభం. దీని చుట్టూ రంగుల రాట్నం. ఒక చోట సిమలీ, మరొక చోట మెటఫర్‌, ఇంకొక చోట సెటైర్‌, మరింకొక చోట ఎలెగరీ, అలాగే ఇమేజరీ, ఐరనీ, వర్సానిఫికేషన్‌ చుట్టూ (వేలాడుతున్నాయి. అన్ని హంగులూ అమరిన రంగుల రాట్నం ఈ కావ్యం. ఒక్క సెటైర్‌ చదివితే చాలు, _పతికకు ఎంత (పాణం పోస్తున్నట్లుందో అర్ధమవుతుంది

“ఇంత అనువథతి - ఇంత పెద్దానుపథతి

ఆధునక సమ్మగ సామాజిక కావ్యం : “ఆనువ్యతి గీతం. 669?

ఇండియా అంత అసువ(తి-

రక్తం లేదూ - లేదూ రక్తం - రక్తం లేదూ - లేదూ రక్తం

ఉన్నది మ్యాచ్‌ కాదూ - కాదు మ్యాచ్‌ - లేదూ రకం

రక్తం తెచ్చుకోండి - ఆపరేషన్‌ చేస్తాం.

అన్నం తెచ్చుకోండి - తినమని చెబుతాం

కాళ్ళు తెచ్చుకోండి - నడవమని చెబుతాం -

మీరే శాంతి తెచ్చుకోండి

సంతృప్తి తెచ్చుకోండి, సౌఖ్యం తెచ్చుకోండి

అందరూ సుఖమని

ఈ దేశం బ్లాక్‌ బోర్డు మీద - మువ్వన్నె జెండాతో రాస్తాం

రక్తం తెచ్చుకోండి - అపరేషన్‌ చేయబోతున్నాం” -(పు.74,75,78) అధునిక కావ్యంలోని కవిత్వం అర్థం కావటం లేదని నవ్య నంపదాయ కావ్య యుగ న్వభావానికి చెందిన కవులు అనటం మనం ఇప్పటికీ వింటున్నాం. కొందరు ఆధునికులు కూడా అధునిక కొన్య కవిత్వంలో అస్పష్టత అధికంగా ఉన్నదని విమర్శిస్తున్నారు. వీరిద్దరూ అలా అనటం ఆధునిక కావ్య కవితకు _పశంసగానే భావించాలి. ఎందుకంకే - నవ్యస్య్యపదాయ కావ్య యుగానికి చెందిన కవులకు ఆధునిక కవిత్తంలోని వతీకల ఖావచ్వితాల (పౌఢ (పయోగం పరిచయం ఉండదు. అందువలన కవిత్వం అర్థం కావటం లేదని, అయోమయంగా ఉన్నదనీ అధిక్షేపిస్తారు. ఆధునికులు _వతిక అర్థం కానప్పుడే అస్పష్టత కవిత్వంలో ఉన్నదని ఆక్షేవిస్తారు. కవులు వ్యక్తిగత పతీకలు విశేషంగా వాడితే అస్పష్టత ఏర్పడే అవకాశం ఉంటుంది. 1వారెడ్డి కావ్యంలో అస్పష్టత లేకపోగా, అర్థశబలత అనంతంగా ఉన్నది.

సామాజిక కావ్యం (వాస్తున్న *వారెడ్డి గారికి సామాజిక పరంగానూ సాహిత్యవరంగానూ . స్పష్టమైన తాత్త్విక దృక్పధం ఉన్నది. వస్తువును వతీకలుగా, భావ చి్విితాలుగా వరిణమింప చేసే శిల్పం ఉన్నది. నిర్మాణంలో సంవిధాన సామర్ధ్యం ఉన్నది. అలలకు అవిచ్చిన్నతను కలిగించే ఏకన్నూతత ఉన్నది; మొదటినుండి చివరివరకు పీడితులలో వేదన _,కమంగా విష్లవ చైతన్యంగా పరిణతి చెందటం లో పస్ఫుటంగా _(పకటిత మౌతున్న ఖావాత్మక సంవేదన 'ఏకోరసః కరుణ ఏవి అనే మాటను జ్ఞాపకం చేస్తున్నది. కావ్యం ఆశాభావంతో ముగుస్తుంది.

“ట రాజము్య(దా!

కొన్ని కలలు నిజమవుతాయి -

కొన్ని కళ్లు సముృుుదాలవుతాయి

కొన్ని చేతులు ఎ్యార సైన్యాలవుతాయి

కలలు నిజమవుతాయి - కలలు నిజమవుతాయి ” .(పు.90) ఆధునిక సామాజిక కావ్యానికి కళ్లు వాన్తవానలు చూడటానికే కాకుండా కలలు ఠంటానికి కూడా వనికి వస్తున్నాయి. అంకే వాస్తవ దృక్పధం, కాల్పనిక స్వభావం అధునిక కావ్యానికి సహజ మ్మిశ న్వభావమన్నమాట! చేతులు ఎ్యర సైన్యాలకు (వతీకలు. అవి కలలో నుండి ఇలలోకి

670 సాహిత్య చర్వితలో చర్చవీయాంకాలు దిగాలని అశ! సామాజిక కావ్యం సాధించవలసిన సామాజిక (వయోజనం ఇదేనని కొందరు పేర్కొంటారు. 'అసుష్యతి గీతంలో అన్నీ ఉన్నాయ. అందువలన అది సమగ సామాజిక కావ్యం!

(అదివారం ఆంధ(పభ : 2-9-1900)

128 అశ్వహృదయంలాంటిది _పతీకతత్త్యం

“త్న కృ000131 రేంంట10లు 9660 [0 101 04 2000 90౧6 106 0£ 16130 0౯ 616 10 ఢలు)/ 6 ర3ఖ1ంు 0 16ఆ10/ ఖ6 9146662130 810864౮4 0 0099164108 టం 099096 ౧౦ల౦ల6 [0 06 8090206013 06104 0గ4062%64 ర0థలుల[జ10/ 2 *1108 ఏల ఏ6 ౪౧641560600006028166, 6 110౪ 2000086476 183 000766 1198001021 2 రమంత!8 0౧6 60 9054410".

(బు గ 3012131 206 ౧1అగ౧4 900010: టర ౧గటంపగు -4 52054 305: ౧1957, 9.600.

(వతీకకు నంబంధించిన సిద్ధాంతాలన్నీ న్థూలంగా _.రెండు రకాలుగా ఉంటాయని పై విమర్శకుల వివేచనం వలన తెలుస్తున్నది. మొదటి రకం ఏదైనా ఒక అదర్శవాదం మీద అధారపడి ఉండేవి. రెండవ రకం: అదర్శ ఖొతిక వాదాల ద్వంద్వ (వవృత్తిని అంగీకరించనివి. చార్వితికంగా వీటి స్థితిగతులను వరిశిలిస్తే మొదటి రకం లాగా రెండవ రకం సిద్ధాంతాలు చాల కాలం నిలవటం కష్టమని వరిశీలకులు వకటించారు. ఈ విఖాగం సిద్ధాంతాలకు మాత్రమే వరిమితం కాము; అలువంటి సిద్ధాంతాలను ఆధారంగా చేసికొని, వయోగాలుగా కవులు వెలువరించిన రచనలకు కూడా వర్తిన్తుందనటంలో అనుమానల లేదు. (పతీకాత్మక (పవృత్తితో వెలువడిన అధునిక సామాజిక కావ్యారైన "అసువ్యతి గీతం” "కొయ్యగుురం' లలో మొదటిది మొదటి రళానికీ, రెండవది రెండవరకానికీ చెందుతుందని పరిశిలకులు తేలిగ్గా పసికట్టగలరు. ఈ రెండు వయోగాలూ అధునిక సామాజిక కావ్య రచనలో వైవిధ్యాన్ని సంతరించి పెట్టాయి.

ఎఆగంబర కవులందరిలో నగ్నమునీ మొదట నిలవదగినవాడు. బహుశ ఆయన విరసంలో చేరిన తర్వాత కావ్య రచనలో చేసిన మంచ్చివయత్న మిది. విళ్లవ కవులు సామాన్యంగా ఖండకావ్యాన్ని, గేయాన్ని ఎక్కువగా మన్నిస్తారు. కాని, 1975 నాటికి రోజులు మారాయి. శక్తి ఉన్నవాడు దీర్ణకవితలు, కథాకావ్యాలు, అధునిక కావ్యాలు రచించటానికి వెనుకాడలేదు. ఈ (తోవ (తొక్కిన కవి తన కవిత్వం "సామాన్య పజలకు అర్థం కావటానికి గానీ, నూటిగా వారి వృాదయాలకు హత్తుకొనటానికి గాని, నోరారా వారు కూడా పాడుకొనటానికి గానీ తన కావ్యాన్ని (వానినట్లు కనపడదు. విరనం కవులు మొదటి రోజులలో సామాన్య (పజలు కూడా అనుభవించగలిగే _వతీకలనే ఎన్నుకొని రచనలలో (_పయోగించేవారు. రాను రాను విశేష (వతీకలను విశేపానుభవాలను రేకెత్తించటానికి వాడటం మొదలు పెట్టారు. అలా వాడే కవులకు జాతినాొడిని గురించి అంతశ్చేతనను గురించి, సంస్కృతి శక్తిని గురించి తగినంత అనుభవం ఉండాలి. లేకపోతే పతీక అనుభూతిగా రూపుకట్టదు. కవి అందించ దలచుకొన్న ఖావం వరితకు నరిగా చేరక అస్పష్టం అయోమయం ఏర్పడే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే, కొన్ని (వతీకలు మొదట్లో కొంత (కొత్తగా అనిపించినా, _,కమంగా అవి జాతికి అలవాటు పడి అనుభవాన్ని కవీ లక్ష్తించినటప్ల కలిగించవచ్చు; ఒక్కొక్కసారి కొన్ని _పతికలు _పయోగ రీత్యా ఫలవంతం కాకపోవచ్చును కూడా. ఇలా కావటానికి విమర్శకులు చెప్పే ముఖ్యమైన కారణాలు రెండు

672 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు కనపడుతున్నాయి. 1. 1పతీక మరీ వైయక్తికం కావటం. 2. (పాత [పతీకకు పరిపరివిధాల అర్జాలను కల్పించి ,వినూత్నానుభవాలకు పేరకంగా (పపయోగించటం. మొదటి దానిలో ఉన్న సమస్య విమిటంకే కవి తాను సమాజ చేతనలో ఒక భాగమైనా, సామూహిక చేతన స్పందించగలిగే (పతీకలన్గు ఎన్నుకొన్నప్పుడే కవితకు (పతీకాత్మక ,వయోగంలో విశ్వజనీనతను సాధించటానికి వీలౌతుంది. ఇటువంటి విశ్వజనీనత కలిగించ లేనిది వ్యక్తి అనుభవం వరకు మ్యూతమే పరిమితమై లోకానికి అర్థంకానితనాన్ని సృష్టిస్తుంది. రెండవది - ఒక (వతీక ఒక కాలంలో ఒక అనుభవానికి (పాతినిధ్యం వహిస్తూ రూఢికక్కి ఉండగా, కవి తాను చెప్పదలచుకొన్న సిద్ధాంతానికి అనుగుణంగా దానికి వినూత్నార్థ కల్పనాన్ని, అనుభవ స్పందనాన్ని కలిగించి తన కాలంలో దాని కొక (కొత్త జీవితాన్ని ఇస్తాడు. ఇది ఫలవంతం కావటం కూడా దాని విశ్వజనీనత మీదనే ఆధారపడి ఉంటుంది.

(పతీక (వధానమైన కావ్య రచనలో కవి ఎన్నుకొనే _పతీకయే దాని (పతివ్టను, (పయోజకత్వాన్ని, వమాణాన్నీ నిర్ణయిస్తుంది. ఈ దృష్టితో చూస్తే, పనిద్ధ (పతీకాత్మక కవితా కర్తలే విమర్శకు గురికావలసి వచ్చింది. బోదలేర్‌, మలార్మే పంటి _పతీక వాద _పవర్తకులకూ, వారి అనుయాయులకూ కూడా విమర్శ తప్పలేదు. ఉదాహరణకు మార్చిన్‌ టర్నెల్‌ (0/12 “లుం మాటలు గమనించండి -

"ఉ& 30001 1 900108 016 9420 2 ౪41016 [01 02802676 అంైలరంగ06. 040 ఓ 6362621 15 2818300416 0060004 60 6 ౨౧౦4608 ఆంక66, 6 2 6286621 05 సక120069 00300110” 1 66406 0 6 206 టం ౧6 ౧౫ 10 ౪96 3020013 0 00076” అంైాలగం006 ఇమ 2640060060 6109041606 260 069). 342ఏ64ట4హం ౧10050 020001 06 శే800ల లం౧ల1(6 హీంణ ఓం ౧౧౫66 01 26య02 0 6 0099100 204 1౬ప 3000002462 ఈ41 00 '౧0౫బ్రంగ6ేజంటో [2760660 18040 డయ జ 8 6౫(1౧మజడేంల0ం1080611006 23 2 0160060€008664166 09080102”.

“గస శేంటు 801 ౧౧628 946 3241661206 204 83 [01107603 ఈ164 06 ల1006 206 రంళల409 ఈం 6 0£ 97002001: ₹%6ల/ 2060100660 త6. 0% 96 600 ౧25 2 ౪2౫166 0 ౧6201083. 1 2016ల టం లంజరటత 10280 1 టుం34గణ౦ద', 16 ౪96 01 416 '95' 2 & 9౧౫౧001 0 1003608 10 ఖం ఇంగ 9౯001 32060120 206 శజజంం6 206 సశ21బయ6'8 ౪8 05 *0గేరగళ్‌' *01688 102 46 '5%ఖ'. గలం జం 50జ8ైఏరంగాుడుకే టయం01టు. 011 ఓ 90760 114ఆలరం8 ఓ 36012063 ౪36 0£ లేళ ఆయం ఖుడ 40 '804006' 10 97000826 ల ౪016 06106 ఉం 20266 0 00009000120%% 4124609", (ఆ: 14610 1603: & 580 360/2 0. 608-60౮).

ఇదంతా ఎందుకు చెప్పవలసి వచ్చిందంకేు నగ్నముని గారి "కొయ్య గృురం'ను (వతీకాత్మక

కావ్య (సయోగంగా చదివినప్పుడు వరఠితలు పాందే అనుభవాన్ని విశ్తేషించుకొన్తేటప్పుడు, (పతీకల శక్తియుక్తులను వివేచించేటప్పుడు ఈ మాతం వూర్యరంగం అవసరమని. అనిపించింది. “కొయ్యగుురం' ఆధునిక మవోకావ్యమని ఆచార్య చేకూరి రామారావు గారు ముందు మాటలో (పతిపాదించారు. అది అఆ తరువాత వివాద (గస్తమైపోయింది కూడా. ఇప్పటికీ, ఆ కావ్యం ద్వారా కవి చెప్పే సామాజిక సందేశానికి పాతిపదికగా ఉన్న సిద్ధాంతాలను అలా ఉంచినా, కవి ఉద్దేశించిన అనుభవ స్పందనలను ఖావనామయంగా ఈ కావ్యంలోని పతీకలు కలిగించ

అశ్వ వృాదయం లాంటిది _పతీకతత్త్యం 673 గలుగుతున్నాయా? అన్నది చర్చనియాంశంగానే మిగిలిపోతున్నదేమో నని అనిపిన్లుంది.

ముందుగా అచార్య చేకూరి రామారావు గారి కావ్య వివేచనలోని కొన్ని అంశాలసు గమనిద్దాం- “)97/7 నవంబరు 19 నాటి ఉప్పెన వల్ల జరిగిన దారుణాల కారణాల లోతుల్లోకి వెల్లి అ,కోశాన్ని వెల్లడించి, తుపాను వ్యవస్థ మీద మనకు అగవోన్ని కలిగించటం "కొయ్య గ్యురం' అనే ఈ కావ్య లక్ష్యం. (పకృతి చేసిన విలయకాండవాన్ని ఇంత సమర్థంగా వర్ణించిన ఇంకో కావ్యం నా దృష్టికి రాలేదు. ఈ సందర్భంలో అవినీతి పరుల అనమర్ధ వరిపాలకులను హాంతకులుగా నిరూపించిన ఇంకో కావ్యం కూడా నా దృష్టికి రాలేదు. ఇది ఫీవర్సుకే సంబంధించింది కాదు. తెలుగు కవిత్వానికి నంబంధించింది. 197/7 నవంబరు తుపాను మొదటిదీ కాదు, చివరిదీ కాదు..... ఏక్షేటా దేశంలో తుపానులు, వరదలు వస్తూనే ఉంటై. పేద పజలు చలికో, వరదకో, తుపానుకో బలి అవుతూనే ఉంటారు. కొయ్య గ్యురం మీద ఊరేగే _పభుత్యాలకు ఇవి వట్టవు. వాళ్ళకు కావలసిన కార్బటాక్టర్లున్నారు. కానుకలిస్తారు. ఎన్నికల తంతు యధావిధిగా జరుగుతుంది. చెక్క హృదయపు కొయ్య గ్యురం సిగ్గు విడిచి ఊరేగుతూనే ఉంటుంది. చాన్ని తగలపెట్టడం ఒకకేు వరిష్కార మార్గం. అదే ఈ మవోకావ్వం ఇచ్చే సందేశం. 1977 నాటి నంఘటన ఈ కావ్యానికి (వత్యక్ష (పేరణ మ్యాతమే. అసలు సమన్య ఒక సంఘటనకు పరిమిత మయినది కాదు. అట్లాగే ఈ కావ్యం కూడా”. (వుం.

ఈ కావ్యం ఏ ఉద్దేశంతో [వాయబడిందో కవి (వతికల ద్వారా వియే _ఉపయోజనాలను ఎలా సాధించటానికి పయత్నించాడే రామారావు గారు పై మాటలలో స్పష్టం చేశారు. ఈ కావ్యం పరీతకు ఆస్వాదయోగ్యం కావాలంకు ముందుగా ఆరు విషయాలు అనుభవానికి అందాలి.

1. [ఫకృతి చేసిన విలయతాండవం మీద కవి (వతీకాత్మకంగా చేయదలచుకొన్న వ్యాఖ్యానం,
2. సమ్యుద (వతీక తాత్సర్వ నిర్ధారణం ద్వారా "తుఫాను వ్యవస్థ వలన కలిగే అనర్థాలను ఆలోచనాత్మకంగా అనుశీలించటం. 3. కొయ్యగ్యురం (వతీక కావ్యార్ధాలలో కలిగించవలసిన అనుభవాన్ని రేకెత్తించగలిగే శక్తిమంతమైన (పతీకయేనా? 4. కావ్యార్ధ సంవిధానంలో సమన్వయం, సమ్మగత, నమతాగుణం, ఏకన్యూతత, విశ్వజనీనత మొదరైన గుణాలు గోచరిన్తాయా? 5. ఈ కావ్యంలోని _పతిపాద్యాంశాలు ఏదైనా ఒక అదర్శవాదం మీద అధారవడి ఉన్నాయా? లేదా ఆదర్శ ఖౌతిక వాదాల ద్వంద్వ (వవృత్తిని _,పకటిస్తున్నాయా? 6. కవితలోని భావచి(తాలు _పతీకల వలన కలుగవలసిన అనుభవ సాంద్రతను పోషీంవగలుగుతున్నాయా? ఈ అరు (పశ్నలు “కొయ్యుగు[రం” కావ్యానికే వరిమిత మైనవి కావు. అధునిక కావ్యంగా పరిగణించటానికి తగిన వి దచనకైనా వర్తించేవే. అయితే (వశ్నలలో మాటలు మారుతూ ఉండవచ్చు.

ఈ ,వశ్నలకు కావ్యంలోనే కవి సమాధానాలను నిక్షేపం చేశాడు.

“ఇప్పుడు. కొత్తగా సము్శుదం చంపేదేమిటి?

ఇప్పుడు. కొత్తగా కొయ్యగ్కురం చంపేదేమిటి” అనేవి ఆలోచనాత్మక అనుభవానికి మూలమైన (పశ్నలు. ఈ కొవ్యం రెండు వట్టాల మీదనే నడుస్తుంది. వీటికి కవి చెప్పే అన్వయం ఇది

“* ఈ వ్యవస్థలో - పుట్టటం మోసపోవటానికే

674 సాహిత్య చర్శితలో చర్చనీయాంశాలు పెరగటం మోసపోవటానికే (పేమించటం మోనపోవటానికే నమ్మటం మోసపోవటానికే జీవితం చివర్న పొంచున్నది మ్మాతమే మృత్యువు కాదు అజ్ఞానంలోనూ మూర్జత్వంలోనూ బతుకు భయంలోనూ ద్వంద్వ జీవితంలోనూ నయవంచనలోనూ (_పతిక్షణం వెంటాడేది మృతు్యువే”. (పుట.21) (పకృతి ([పళయానికి తాత్త్వికమైన వ్యాఖ్యాన మిది. దీనిని అనుభవంగా పరివర్తనం చేయటానికి కవి ఎన్నుకొన్న (పతీకలు ఉన్నాయి. వాటిలో సమ్ముదం వ్యవస్థ. దానివలన మోసపోపటం తుఫాను, లేదా, ఆప్పెన, జల్యపళయంలో సామాన్య (పజలు బలికావటం వ్యవస్థ చేత వంచించబడిన పీడిత వర్గం పొందే హీనమైన దర్శిదస్థితి. అది మృత్యువుతో నమానం. “"నేలనీ ఆకాళాన్నీ నమ్మి(బతికిన సమస్త (ప్రాణికోటి - మృతకళేబరంగా మారిన క్షణం” ఈ స్థితిని ధ్వనింప జేస్తుంది. ఈ వ్యవస్థలో “మృత్యువు నిజం” అని మొదటి అధ్యాయంలోనే సూచించాడు కవి. మృత్యువు నిత్యసత్యం కావటానికి కారణం (పభుత్వ యంత్రాంగంలో సపేరుకొనిపోయిన మానవతారాహిత్యం. ఇందులో “కొయ్యగ్యురం - స్తబ్బతకీ, మూర్థతకీ, అజ్ఞానానికీ, ఆహంకారానికీ

• అనమర్థ పరిపాలనకీ (పతీక” అని కవియే స్పష్టంగా నిర్దేశంచాడు. అయితే, నిజమైన (పభుత్వ యం/తాంగం 'అశ్వం' లాగా ఉండాలని భావించాడు. ఆ అశ్వం కవి అశిస్తున్న పరిపాలన వద్ధతికి (పతీక. ఆ అశ్వం కన్నీరు కారుస్తూ నిలబడి పోయింది. కొయ్యగ్యురం మాతం "పూటా రూపాయి మోతతో భీకరంగా నకిలిస్తంది. అంతేకాదు - “కొయ్యగ్యురం భూమ్మీద నడవదు ఇనపనాడాల్లో చెక్క హృదయంతో ధనమదంతో అలగాజనం బుజాల మీద స్వారీ చేస్తుంది బరువుకు .కుంగిపోతూ తలలెత్తితే భీషణంగా నకిలించి అణగ్మదొక్కుతుంది”. (వు. 1112) ఈ కొయ్యగ్యురాన్ని తగలబెట్టే ఇంధనం కనిపెట్టాలని కవి సమాజానికి పతినిధిగా (వబోధిస్తాడు. ఇదే. ఈ కావ్యం సాధించే సామాజిక _పయోజనం కూడా. నమ్ముదం సామాజిక వ్యపస్థ. అదె సామాన్య జనాన్ని మోనగించి పీడిస్తుంది. దానికి* అండగా నిలుస్తుంది అసమర్థపు పరిపాలన వ్యవస్థ. కొయ్యగ్కురం మీద ఏ పభుత్వం కూర్చున్నా అది పట్టే కత్తి కొయ్య కత్తి మ్యాతమే. అది 'దేవాలయం మీద బూతుబొమ్మ"లాంటిదే. అశ్వ హృదయం తెలిసిన పభుత్వం మ్యాతమే నమాజ వ్యవస్థలో మోసగించే వాళ్లనుండి మోసగించబడే వాళ్లను రక్త్షించగలుగుతుంది. ఈ పరిణామంలో కొయ్య గ్యురాన్ని తగలబెట్ట ఇంధనాన్ని అన్వేషించే యత్నమే ఈ కావ్య వన్తువు (పేరేపించగలుగుతుంది కాని, అశ్వహృదయాన్ని తెలుసుకొని దానిని

అశ్వ వృాదయం లాంటిది వలీకతత్వం 675 కార్యశీలంలో (పవేశపెట్టు ,వయత్నాన్ని (పత్యక్షంగా ధ్వనింవ జేయదు. అయినా, వరిపాలన వ్యవస్థ మారితే పాలక వ్యవస్థ మారుతుందనీ, అది మారితే నమాజ వ్యవస్థలో సామాన్య (వజలు మోసపోవటం తగ్గుతుందనీ, బీదరికం అజ్ఞానం అనే నిత్య మృత్యువు నుండి మనిషి అప్పుడు కాపాడబడతాడనీ ఈ కావ్యం వతీకాత్మకంగా ధ్వనింప జేస్తున్నది. దీనివలన “కొయ్య గ్యురం" కావ్యం అవుతున్నది. అయితే, “దాహం తీర్చి (పాణం నిలబెట్టవలసిన నీరే గొంతు పినగ్గలదు” అని ధ్వనిమయంగా సమ్ముద వతీక (వతిపాదించబడితే, "కాయ్యగ్యురం' _పతీక మాతం విపుల వ్యాఖ్యానానికీ, వాచ్యతకూ పాలువడింది. నిజంగో (పతీకకు సంబంధించిన _పాణశక్తి నమన్య ఇక్కడే ఉన్నదేమో! తుఫానుకు కవి కల్పిస్తున్న తాత్త్విక _పతీక వ్యాఖ్యానం పరఠితకు పర్మిశమ లేకుండా అందుతున్నది. కాని, (పభుత్వ యంతాంగ వ్యవస్థలో కవి చెప్పదలచుకొన్న స్తబ్ధత, మూర్థత్వం, అజ్ఞానం, అహంకారం అనే నాలుగు లక్షణాల నాభెమైన సమ్మగ అనుభవం పఠిత హవృాదయాలలో రూపుకట్టటం కష్టం. స్తబ్ధత చైతన్యరాహిత్యం - అనే పాక్షిక అనుభవాన్ని మ్యాతమే అది అందెంచగలుగుతుంది. అందువలన అ కొయ్య గ్యురం మీద ఎక్కిన (వభుత్వం లాగా (వతిక కూడా అసమర్థతకు గురి అయింది. అందువలన శీర్షిక నలంకరించిన కొయ్యగుురం వఠితలో బలమైన అనుభవ చైతన్యాన్ని కలిగించలేకపోతున్నది. కొయ్యగ్యురం (పతీకలో కుంటిగ్యురం కూడా అయింది.

ఈ కావ్యంలో “ఉప్పెన వ్యవస్థ" వలన కలిగిన జన జీవన వేదనను కావ్యంలో భావాత్మక సంవేదనగా చ్యితించటంలో కవి లక్ష్యం కేందీకృతమై ఉన్నట్లయితే కాప్యం ఇంకా బాగా రక్తి కట్టేది. దానికి పోటీగా "కొయ్యగు్యురం" (వతీకను (పవేశపెట్టి, [వధానంగా పఠిత హృదయాన్ని (దవింప జేసే కావ్యార్థాలకు గౌణమైన స్థానమిచ్చి, (పభుత్వ యంతాంగ వైఫల్యానికి _పాముఖ్యం కలిగించి, (వభుత్య వ్యవన్థ పై తిరుగుబాటు భావాన్ని పఠితలో రేకెత్తింప జేయాలని కవి చేసిన (పయత్నం ఈ కావ్యంలో ఎలా ఉన్నదంకే ధ్యనిని వాచ్యానికి దాస్యం చేయించినట్లయింది. వ్యంగ్య వైభపం అస్పష్టతకు తలవించినట్ను, తుపానులో నుండి మరొక తుపానును సృష్టించటానికి విఫలయత్నం చేసినట్లూ ఉన్నది. అందువలన “కొయ్యగ్యురం" కావ్యం పఠితకు ఒక సమ్మగతతో కూడుకొన్న అనుభవాన్ని అందించలేకపోతున్నది.

ఇక సమన్వయం. కవి , సమర్థుడు కావటంతో కావ్యారంఖాన్నీ, ఉపసంవారణాన్నీ ఇల్పమయంగా చేశాడు. పన్నెండు అధ్యాయాల ఈ కావ్యంలో అన్ని అధ్యాయాలూ అవసరమని పించవు. కొన్ని అప్పుడప్పుడు (వానినవి అతికినట్లుంటాయి. కొన్ని ఖండికలు కధార్థ సంవిధాస భావనను దారి తప్పిస్తాయి కూడా. దీనికి కారణం లేకపోలేదు. కవి బెప్పదలచుకొన్న అన్ని అంశాలూ ఈ కావ్యంలోనే ఎలాగైనా చెప్పాలనే అృతం ఒకటి బాగా కనపడుతుంది. దాని వలన (వధాన ఖావాత్మక సంవేదనకు పోషణ తగ్గి, అన్యవిషయాల మీద ఆలోచన మళ్లుతుంది. చిన్న కావ్యంలో పెద్ద వైవిధ్యాన్ని (పదర్శించ బోతే అనేకత్వంలో ఏకత్వం న్ఫురించటం షుందగిస్తుంది. అదే జరిగింది ఇందులో.

విజ్ఞాన శ్వాస్త (పగతి సామాన్య మానవుని అగచాట్లను తీర్చలేకపోయింది అనేది ఇందులో

7 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు +నుబంధ పతిపాదన., దానిని మొదటి అధ్యాయంలోనే నూచించాడు కవి. “జీవతం సాంకేతికమై నైనన్మేతం తెరుస్తుందనటం అబద్ధం” ఆని వ్యాఖ్యానిస్తాడు. ప్లాస్టిక్‌ యుగ యాంత్రిక స్వభావాన్ని వ అధ్యాయంలో వ్యాఖ్యానిస్తాడు. ఇది పధాన భావధారను పరోక్షంగా పోషిస్తుంది కాని, 3త్యక్షంగా కాదు. ఇలాగే మరికొన్ని ఖావాలున్నాయి. దీనివలన కవ వసరిస్తున్న భౌతిక "ద దృక్పధంలో అదర్శవాద స్పర్శ గోచరిస్తుంది.

కావ్యం ఆశారేఖతో ముగుస్తుంది. కొయ్యగుంరాన్ని తగలబెట్టగల ఇంధనాన్ని కనిపెట్టిన రువాత మనిషి -”కొత్త కలల్లో కొత్త విలువల్లో, కొత్త విశ్వాసాలతో, విశ్వ వ్యస్తం నేసి, తిరిగొచ్చి, నమొలగా దిక్కుల మధ్య దిక్కు లేకుండా పడి వున్న మనిషి ఒంటిపై కప్పుతాను అని శిస్తాడని కవి సూచిస్తాడు. “దిసమొలగా దిక్కు లేకుండా పడి ఉన్న మనిషని ఒకప్పటి గంబర కవి నాయకుడైన నగ్నముని దర్శించాడు. అయితే, ఒంటిపై కప్పే బట్ట దిగంబరత్య్వాన్ని ప్పె పుచ్చి సభ్యత్వాన్ని, నాగరకతనూ మానవుడికి అందించటానికా? లేక, అనాధ పేతాన్ని *దరంగా కనికరించటానికా, "ఒంటిపై కప్పటమే' అయితే మొదటి అర్థం కంఠు రెండవ అర్థంలోనే "ప చ్వితం పఠితకు స్ఫురిస్తుంది.

సమాజం మృతస్దితి నుండి మేల్కొనాలని యత్నించటమె మానవ వురోగతి చిహ్నం. సతుల మీద సానుభూతిని (పకటించటం మ్యాతమే చాలదు. “మనిషి శతాబ్టాలు గడిచే కొద్దీ 'గరికుడౌతాడనటం అబద్ధం” అని నమ్మిన నగ్నముని కావ్యాన్ని ఆశారేఖతో. వెలిగించినా షాదాంతంగా న్ఫురింప జేశారు. “కొయ్యగ్యురం' చివరి పాదం చిట్లింది. అయినా పేరు "దింది.

అశ్వ హృదయం తెలినన వాడే పార్ధసారధి. _పతికాశ్వ హృదయం తెలసిన వాడే ఆధునిక వ్య పయోగ సారధి.

(ఆదివారం అంధ్యపభ : 9.9.1990,)

129 దీర్ణకవితకు తెలుగు దీర్హ్పాయువు ఖు ఖు “నేను కవితానభలోకి చాలా ఆలన్యంగా వచ్చాను డెట్ళ్ఫై పూర్తికాబొయ్యేటప్పుడు...నేన కవితా పాంగణములో నవీనుడను, వయన్సున పెద్దవాడను. జరా దౌర్భల్యము ఇంక పొడనూవలేదు. రాజకీయాలలో వుండి జీవితములో ఎక్కువ భాగము దాన్నికై వినియోగించాను దానిలో విశ్వభారతి గిష్యత్వము (1924-27 ), రవీం్యదుని వ్యక్తిత్వము, సాహిత్యము, సంగితమ. నన్ను సమ్మోపొత వరచాయి. వారిని చూస్తూ ఉన్నప్పుడు, వింటూ వున్నప్పుడు, సాపాత పామాలయాల పాదమూలమున కూర్చున్నట్లు అనిపించేది. గాంధి శిష్యుదనే, న్నెహూ రాజాజీల అనుయాయినే, కాని, రవీ్యుని ముద నాపై ఎక్కువగ పడింది. నా విశ్వభారతి కాలము నా జీవిత వనంత కాలము. అనాడు నాటిన విత్తనాలే 1977 మే మాసంలో మొలకెత్తిన “సొంత కవితలు రాయడానికి పూనదం 197/7 సం!!మే మాసమునుండే. అంతకుముంద స్యేయరచనలు చేయలేదు. అనువాదాలతోనే, అందులోను రవీం్యదుని బెంగాలి నుండి, ఇక్సా౮ ఉర్దూ నుండి మ్యాతమే చేయగలిగాను". (కాలవాపిని - విన్నవము.పు.1,2 కేంద సాహిత్య అకాడమీ భారతీయ భాషా సాపాత్యాలలో అనువాద రచనలకు వార్తి! వురప్కారాలను (పదానం చేయటం గత సంవత్సరం నుండి (పారంభించింది. మొదటి సాః ఇచ్చే అఆ వురస్కారం ఇంతవరకూ అయా ఖాషా సాహిత్యాలలో వెలువడిన అనువాద (గంథా€ నన్నింటిని వరిశీలించి నిర్ణయించటమైనది. ఈ వద్ధతి మరి కొంత కాలం సాగుతుందేమో ఏమైనా తెలుగులో ఈ పురస్కారాన్ని మొదటిసారి పొందిన వారు డాక్టర్‌ బెజవాడ గోపాల రెడ్డిగారు దాదాపు అర్ధశకాబ్టి కాలం జీవితాన్ని రవీర్యదుని కావ్యాలను, నాటకాలనూ తెలుగులో, వచనకవిత€ వినిర్మించిన గౌరవం ఆయనకు తప్పకుండా దక్కుతుంది. దానికి తెలుగువారు చూపించి; కృతజ్ఞతగా కేంద సాహిత్య అకాడమీ అనువాద వురస్కారం చర్మితలో నిలిచిపోతుంది. విశేషమేమంకే - గాంధీ, నెహూ, రాజాజీల కంటె తన మీద బలంగా (వభాపం వేసి రవీయ్యద కవీయ్యదుల సాపాత్యాన్ని తెలుగులోకి తెచ్చిన అయిదు దశాబ్దాల సాపొతీ వ్యాసంగాన్నంటల ఒక అవధూత తన పూర్వాశమాన్ని భావించినట్లు బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారు పరిగణించటం నిజం! మనకు ఆశ్చర్యం కలిగిన్తుంది. అనువాద కవితలను తన కవిత్వంగా లెక్కించ లేదాయన డెఖఫైయేళ్ళు పూర్తి అయ్యేతరుణంలో మొదలు పెట్టిన స్వీయ కవితలనే తన కవిత్వంగా పకటిన్తునా రాయన. అందువలననే “నేను కవితా నభలోనికి ఆలన్యంగా వచ్చాను నేను కవితా (పాంగణంలో నవీనుడను నాకు కూర్చొనుటకు సేటు దొరికింది” -అనిన్నీ.

678 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు

“నేను కవితా పరీక్షా వోలులోనికి ఆలస్యంగా వచ్చాను

(వాయవలసినది చాల ఉన్నది

ఉన్న సమయం చాల తక్కువ

అందుకే గబగబా “(వాసేస్తున్నాను”అనిన్నీ (వాసుకొన్నారు. ఒకనాడు వారికి అనవాదం ఆరాధనా విశేషం. రవీందుల కవిత్వం వారి సాహిత్య జీవితం; ఇక్సాల్‌ కవిత వారి సాహిత్య సౌరభం. ఆ రెండూ అభినవ రూవంగా ఆధునిక వచన కవితలో ఆవిర్భవించాయి. ఈ సందర్భంలో వారి 'స్వష్నహారము'లోని ఈ కవిత జ్ఞాపకం వస్తున్నది.

“నా ముంగిటి నల్లమట్టిలో

ఎన్ని రంగు పువ్వుల కాంచుచున్నాను!

రుతురమణుల హర్ష రోమాంచితాలా

ధరణీ ఆనంద కేతువులు

మట్టి (కింద, ఇంకా దాగియున్నవో

ఎన్ని రంగులో, ఎన్ని సువాసనలో

శుభ తరుణమునకై, నిరీక్షించుచున్నవి”. (పుట 40) ఈకవిత బెజవాడ గోపాలరెడ్డి గాది కవిత్వానికి అక్షరాలా వర్తిస్తుంది.

రెడ్డిగారు తాము (వాస్తున్న కవితలు ఏయే రూపాలకు చెందెనవో, వీయే [ప(కియలవుతాయో న్పష్టంగా చెప్పేశారు. “నా కవితా విహంగానికి రెండు రెక్కలు. ఒకటి (హస్వముక్తకాలు, రెండు దీర్ణకవితలు” అన్నారు. (హస్వ ముక్తకాలంకే లఘుకవితలు లేదా మినీకవితల వంటివి. (హస్వత్వం రూపసంబంధి. ముక్తకత్వం (ప్యక్రియానంబంధి. ఈ రెంటినీ కలిపి రెడ్డిగారు (హన్వముక్తకమని పేరు పెట్టారు. ముక్తకం పద్య కవిత్వంలో _పాచుర్యం చెంది ఉన్నది. వచన పద్యానికి కూడా దానిని ఆధునికులు అన్వయిస్తున్నారు. అయినా తెలుగువారు ముక్తకమంటే పద్యపరంగా భావించినంతగా గేయ, వచన కవితా [ష్యకియల పరంగా ,సంభావించటం తక్కువ.

గోఫాలరెడ్డిగారు హన్వ ముక్తకం' అని తమ లఘు కవితలకు పేరు పెట్టుకొన్నా, ఆఒక్క పేరుతో సంతృప్తి పడరు. ఆ్యవ్యకియ యొక్క స్వ్యరూవ స్వభావాలను వ్యక్తం చేసే బహునామాలతో చానిని ఉల్లేఖిస్తారు. హస్త ముక్తకాలకు వారు వాడిన మరికొన్ని పేల్లివి - కవితలు, పద్యకములు, పద్యకల్పములు, భావ ఖండాలు, భావ స్ఫులింగాలు, భావగుళికలు, భావ వద్యుత్తులు, భావపశాబకాలు, ఖభావలతికలు, ఖావ బిందువులు, భావ తుషారాలు.- ఇలా భావుకంగా ఉంటాయి ఆ పేర్షు.

రెడ్డిగారే తమ కవితలను మొదట రెండు _ష్యకియలలో (వాస్తున్నానని చెప్పినా తరువాతే మూడుగా పేర్కొన్నారు. ముక్తకాలకే మరికొన్ని పేర్లు (కొత్తగా పెట్టారు. దీపికలు (1988) నివేదనలోని ఈ మాటలు _గమనించండి-” నా ముక్తకములును పద్యకాల వరునలో భాగమే ఈ దీపికలు. 'స్వపష్నవారము'లో ఎక్కువ భాగము వీచికలు. దీపికలు, కళికలు పూర్తియైనవి. (పన్తుతము దిపికలు (పచురించుచున్నాను. త్వరలోనే కళికలను అచ్చుకు ఇయ్యగలను.

దీర్ణకవితకు తెలుగు గీర్థాయువు 679 విడివివిగ, వేరు వేరు ఖావాలను చెప్పేవే కనుక ముక్తకములైనవి. కొద్ది పంక్తులలో నున్నవి కాబట్టి పద్యకములని కూడా వాడినాను. “ఆమె” పంచకము తర్వాత స్ఫులింగాలలో నున్నవి కాబట్టి పద్యకములని కూడా వాడినాను. "ఆమె' పంచకము తర్వాత న్యులింగాలు తుషారాలు. ఇది దీపికలు, కళికలు. అంక మొత్తము పది కావ్యాల ముక్షకాలు. రెండు వేలకు పై మాటే. ఈ లోపల “శశాంక రేఖలు అను భావచ్వితాలను కొంత దీర్ణముగనే వచనములోనే [వాశాను. నేను సావాసించిన మూడవ వ్మకియ దీర్దకవితలు. ముక్తకాల తోనే తృప్పివడిన నేను భావ చ్వితాలు “స్కెచ్‌లకు దిగసావానించాను. శశాంకరేఖ లని పేరిడినాను.' ఇవన్నీ నా స్వంత అనుభవాల దర్పణములు కావు. భావ దర్పణాలే. కల్పనా జనితాలే. నా జీవితాన్ని కేమెరా తీయదము లేదు. నా భావాలను చ్యితించుచున్నాను వధములలో ఇముడ్చుచున్నాను. దీర్ణ కవితల కావ్యాలు ఏడు”. అవి - కాలవాహిని (1979), సాహిత్య నుందరి (1980), (వసూన మంజరి (1981), పరిమళ తరంగాలు (1982), సాగర సమిరాలు (1983), మలయమారుతాలు (1985), సౌరభ నీరాజనాలు (1987).

ఈ మాటలలో ఒక విషయం న్పష్టం. ముక్తకాలను రెడ్డిగారు ముచ్చట పడి దాదాపు పదమూడు పేర్లతో పిలిచినా 'పద్యకాలు' అనటం ఆయన కిష్టంగా ఉన్నట్లున్నది. “ముక్షకం” రూఢికెక్కిన పేరు; "పద్యకం' కవికి హృద్యమైన పేరు. మిగిలినవి అలంకారాలుగా అందగించేవి మ్మాతమే.. రెడ్డిగారు “స్కెచొ అనే ఇంగ్లీషు సాహిత్యపారిభాషిక పదానికి సమానార్థకంగా “భావ చ్యితం' అని వాడారు. కాని, ఖాప చ్చితమంకే 'ఇమేజ్‌ొ అనే అర్ధం రూఢికెక్కి ఉన్నది. కాగా, వారు వాడిన 'దీర్జ కవిత ఇంగ్లీషులోని "లాంగ్‌పోయెం' అనే ధానికి నరిగ్గా సరిపోతుందా అంక, అదీ అనుమానమే. అయినా, ఆయన ఆ పేరును.తన ఎడు కవితా సంపుటాలలో ఉన్న కవితలకు పెట్టి రూఢికెక్కించినంత పని చేశారు. ఇక్కడ చర్చనీయాంశం అయ్యే వీలున్న అంశం ఒకటి.

"దిర్జకవిత' అంకే “లాంగ్‌పోయెం' అనే ఆంగ్ల సాహిత్య పారిభాషిక వదానికి తర్దుమాగా మ్మాతమే మనం (గపహించాలనా? లేదా - ఆధునిక కావ్య _(పయోగాలలో తెలుగు కవులు వెలువరిస్తున్న, వ్యవహరిస్తున్న రూప స్వభావాలను పరిగణనంలోకి తీసుకొని, వారు రూఢికెక్కించిన అర్థంలోనే మనం (గహించాలనా? అని. _(వభావ పరిశీలనం దృష్ట్యా కానీ, దేశేయ పయోగ విధానం దృష్టా కానీ, పృకియా వివేచనం చేయబూనినప్పుడు ఏ పాశ్చాత్య (ప్మ్యకీయా స్వరూప స్వభావాలనైనా తెలుగు కవి దర్శించి, అర్థం చేసుకొని, అవిష్కరించిన పద్ధతికే _పాధాన్యం ఇస్తాం కాని, పాశ్చాత్య _ప్మకియకు కాదు. 'దీర్జ్ణ కవిత అనే ృవ్యకియ తెలుగులో ఇంగ్లీషులోని “లాంగపోయెం” యొక్క అన్ని లక్షణాలూ (వతిఫలించేటట్లు అవతరించలేదు. మనకున్నన్ని పారిభాషిక పదాలు కావ్య షృకియకు ఇంగ్లీషులో లేవు. ఇతిహాసం, మవోకావ్యం, కధాకావ్యం, అఘు కావ్యం, ఖండకావ్యం - ఇలా ఎన్నో పేర్లున్నాయి. దీర్దకవిత - భారతీయ భావనలో కావ్యత్వం పొందని ఒకానొక _ష్మకియ. ఇంగ్లీషులో దానికి కావ్యత్వ స్ఫూర్తి ఉంటుంది. ఈ అంతరాన్ని గమనిస్తే - “దీర్టకవితను" ఒక ష్మకియగా లఘు కావ్యానికి, ఖండకావ్యానికీ నడుమ - గుర్తించక తప్పదు అయితే, బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారు 'దీర్ణకవిత'లని పేర్కొన్న ఏడు నంపుటాలలో ఉన్న కవితలన్నీ దీర్చకవితలని మ్యాతం చెప్పలేము. కాని, పతి సంవుటంలోనూ విలువైన దీర్ణకవతలు కొన్ని ఉన్నాయి. పేర్కొనవలని వస్తే-

680 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

1. “కాలవాపొాని'లో తాజ్‌మహల్‌, కాలము, కాలవు ఆత్మకథ, నిన్నలు, మావూరిరా చెట్టు, మైలురాయి, మేస్కృతులు మొదనైనవి.

2. సాహిత్య సుందరిలో -శకుంతల, పేర్కొనతగినది. ఇందులోని అవివాహిత, నిరుద్యో॥ యువతి, నటీమణి, పాప, డొంక, తిక్కయజ్య, ముత్తాత, తులసీదాసు, నన ఎయభట్టు పెళ్లికూతురు మొదలైనవి గోపాలరెడ్డిగారి పరిభాషలో "శశాంక రేఖలు" కావాలి.

3, *“పసూన మంజరిలో పువ్వులు, మరణానంతరం, వివ్లవం, వేణువు అత్మ కధ మొ!

4. “పరిమళ తరంగాలు"లో - విశ్వశిల్సి, శుభాకాంక్షలు, పరిశోధన, రవీం్యదుని బాష్పాంజలి, మొ! ఇందులో “నేసు' రచయిత జీవిత చ్మితం- శశాంకరేఖ.

ప్‌. “సాగర సమీరాలు'లో వాన్యపస్టము, మరలిన కపోతములు, పేరు ఆనందము, విడ్రువులో ఆనందము మొదలైనవి “శశాంకరేఖ'లుగా కూడా రాణించదగిన దీర్ణకవితలు.

6. 'మలయమారుకాలు'లో మానవీదయము, మానవ పొటవము, మొ!!నవి.

7. “సౌరభనీరాజనాలు'లో- ఎడారులు, మొ!!నవి ఇందులో చాల వరకు “శశాంకరేఖ'లే.

బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారి దీర్ణకవితల సంపుటులలో సగం కంకొ పైనే “శళాంకరేఖలు"న్నాయి. అంకే వారి పరిభాషలో "స్కెచొలు, భావ చిత్రాలు. నీటికంకే కొంత తత్త గౌరపంతో భాసించేవి దీర్ణకవితలు. పై దీర్ణకవితలలో రెడ్డిగారికి చిరయశస్సును తేగలిగినవి - శకుంతల, తాజ్‌మహల్‌ మానవీదయము. శకుంతల మీద రవీర్మదుని (వవభావం ఉన్నది. “తాజమహలొలో రెడ్డిగారి సౌందర్య తత్వ మీమాంస ఉన్నది. "మానవీదయము' ఆధునిక తాత్త్విక కావ్య రచనా స్పృహ గోచరిస్తుంది. ఈ మూడు దీర్ణ కవితలూ గోపాలరెడ్డిగారి కవిత్వంలో ఉందే మూడు విశిష్ట లక్షణాలకు మూర్తిమత్వం దాల్ఫినట్లు కనపడతాయి.

“శకుంతల' పది ఖండికలు గల దీర్ణకవిత. ఇది కథన (పధానమైనది. దీర్గ 5వితలో కథనం వ్యాఖ్యానం లాగానే ఉంటుంది. చివరి మూడు ఖండికలూ కాళిదాసు కవితా (వశంన. విల్బదృష్టితో చూస్తే ఈ దీర్ణకవిత మధురంగా ఉంటుంది కాని, మవానీయంగా ఉండదు.

“కాజ్‌మహాల్‌” పదకొండు ఖండికల దీర్దకవిత. ఇది వర్ధన వధానమైనది. తాజ్‌ మవల్‌ సౌందర్యాన్ని కవిభావనలో పతిఫలించిన విధంగా ఉల్లేభిస్తున్నట్లుంటుంది. ఈ రచన అందులో ఒక ఖావశకలం-

“వర్షా నిశిధ వేళల - వర్జన్య గర్జన ఖీతిచే

మేఘనాథుని చెర నుండి పారి - చంచలత్వమును వీడి

యమునా తీరముల - స్థిర నివాస మేర్పరుచుకొన్న

దీర్జకవితకు తెలుగు దీర్థాయువు 681 సురకన్య సౌదానునీ సౌధము. (శాలవాహిని వు. 12) “మానవోీదయము” వికఖండంగా సాగిన వదిహేను పుటల దీర్చకవిత. అయితే, ఇందులో

విరామ శిల్పం పాటించబడింది. దాదాపు ఇరవై విరామాలు పాటించబడ్డాయి. నేటి మానవుడు వి్య్వాంతరాళాలలో తనవంటి జీవి ఉన్నాడేమో అతనితో స్నేవా సంబంధాలను పెంచుకోవాలని చేసే యత్నంతో మొదలౌతుంది దీర్ణకవిత. కమంగా విశ్వగోళాలలో భూగోళం, అందులో తొలిమానవ జననం, తొలిదశలో పశువులా తిరగటం, నరునిగా ఎదగటం, వేటాడటం శిల్ప (వతిభను (వకటించటం, నృత్య సంగీత సాహిత్యాలను నృజించటం, కట్టడాలను రూపొందించటం, జ్ఞాపకశక్తిని, అ,ఘాణ శక్తిని, వీక్షణ శక్తిని _శవణశక్తిని, మానవాతీత శక్తులను సాధించటం, శాాన్తజ్ఞానం, సమ్ముదయానం, యాంతిక వైజ్ఞానిక విప్లవం, మొదలైనవానిని స్వాయత్తం చేసుకోవటం, అంతటితో ఆగకుండా దివ్యమానవ వధాన్ని అందుకోవటం అనే మానవ వికాస దశలను దాదాపు ఇరవై ఖందికలలో చ్యితించి వరునగా కూర్పుటం ఇందులో గోచరిస్తుంది. ఇందులోని కథ 'శకుంతల'వలె వ్యక్తిపరమైంది కాదు; “తాజ్‌మహల్‌ వలె ఒక పస్తు నిష్ట మైంది కాదు. ఇది మావనవ్యక్తిత్వపరమైనది. ఇది ఒకరి కథ కాదు; ఒక స్థితావస్థ యొక్క వర్ణనం కాదు. ఇది వరిణామ వికాన నుందరమైన ఐతివోసిక స్పృహా కలిగిన మానవ శక్తి యొక్క చలన చ్వ్చితం. అధునిక కావ్యేఆవోన యుగంలో, 1984లో ఈ దీర్హకవిత రుచించటం ఎంతో నమయౌచిత్యం కూడా.

“మానవోదయ' దీర్ణ కవితకు పోషకంగా ఉండే మరో దీర్ణకవిత 'మానవ పాటవనము', ఇది మానవ శక్తిని గూర్చి మాధవునికి కవి వర్ణించి చెప్పేది. ఇందులో విశేష మేమంటే మానవ శక్తిని గుర్తించి పర్షిస్తూ అతణ్ణి మాధవునిగా తీర్చి దిద్దమని కవి భగవంతునికి నివేదిస్తాడు. మానవాహంకారాన్ని సృష్టించి మాధవుణ్ణి ధిక్కరించినట్లు గాని, చివరకు ఓడినట్లు గాని చ్యితించడు కవి. అందువలన కవి చేసిన మానవ వికాన దర్శనం "“మానవోీదయం', మానవునిలోని. మాధవ దర్శనం "మానవ పాటవం”. భారతంతో కలిపి హరివంశం చదువుకొన్నట్లుంటుంది ఈ రెండూ కలిపి పరిస్తే.

అధునిక తాత్త్విక కావ్యంగా మాదిరాజు రంగారావుగారి 'మానవియం', అధునిక ఇతివోన కావ్యంగా సి.నారాయణరెడ్డిగోరి 'విశ్వంభర', ఆధునిక దీర్ణకవితగా “మానవీదయము' తెలుగువారు ముచ్చటగా చెవ్వుకోటానికి ఈ యుగంలో వెలిశాయి.

డాక్టర్‌ బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారు మానవ వికాసం ఖొతికం నుండి అధ్యాత్మికం వరకూ సాగినప్పుడే పరిపూర్ణమౌతుందని తన రచన ద్వారా నూచించారు.

“అనూహ్యమైన మానవ య్యాత

ఎన్ని చిత విచ్శిత వీధికలు చూస్తూ

విజయ పతాకాలతో పోతుందో

ఎన్ని రమ్య మధుర గీతా స్వరముల వింటూ పోతాడో

భూ సురంగములలో న్నిదించే వను నంపద తెస్తాడో

682 సాహిత్య చర్మితలో చర్పనీయాంశాలు సము్ముద అగాధాలను చేరి నృత్యము సల్పే పాతాళ కన్యల మంజీర నిక్కణాలను వింటాడో! ఇవి భౌతిక విజయాలు కావచ్చు అది చాలదు మానవునికి బాహ్య సంపదల వైభవాలతో సంతుష్టి చెందడు అంతర నిహితమైన దీర్ణ తృష్ణ తీరదు. అగోచరమైన ఆధ్యాత్మిక శాంత్తికె మౌనముగ వెదకుచు నుంటాడు సంఘములో వసిస్తూ వకాంత హర్మ్యాలకు చొచ్చుకుపోతాడు అలౌకిక ఆనంద స్వాదముల చవి చూస్తూ ఉంటాడు” (మలయ మారుతాలు -పు.12 13) గోపాలరెడ్డిగారి దీర్ణకవితలో వశేషమేమంకే - అధునిక ఆధ్యాత్మిక, తాత్త్విక, సామాజిక కావ్యాల పరిమళాలు గుబాళిస్తూ ఉంటాయి. అయితే, ఆధునిక కావ్యంలో లాగ ప్రతీకలు భావచిత్రాలు బలంగా ఉండవు; అలంకారాలు అనువుగా ఉంటాయి. ఉక్తిలో వ్యకీత సాం్యదంగా ఉండదు; కాని, ఆ్యర్జత అంతర్గర్భితంగా ఉంటుంది. వాచ్యం, లక్ష్యం, వ్యంగ్యం (వక్క(పక్కగా ఒరిసికొని పోతున్న గోకదంబాల్లా గోచరిస్తాయి. గోపాలరెడ్డిగారి కవత్యంలో ఆయన శైలిని గురించి ఆయనే అన్నమాట, నిజం- “మవాకావ్యములోని - మవ్వోనర్ధరను భావ కపత్వములోని - తేటగీతిని కాను” ఆధునిక కావ్య కవిత్వం (పబంధకాల కవిత్వర లాగా జటిల మనుకుంకే రెడ్డిగారి కవిత్వం నన్నయ నాటి కవిత్వం. నేటి కవిత్వం భావ కవిత్వంలోని ఖావ చిత పధానమైనదనుకుంకే, రెడ్డిగారి కవిత్వం కావ్యంలోని భావ్యపధానమైన సరస కవిత్వం, గాంధీగారి తత్త్వం, 'న్యెహూగారి సౌందర్య దృక్పధం, రాజాజి గారి ఉక్తి నైపుణ్యం మూడు కలసి రవీందుని భావ పరిమళంతో రెడ్డిగారి కవితలో జీవశక్తిగా జాలువారాయి. " ఆ జీవశక్తి దీర్జ కవితకు వారు పోసిన దీర్ధాయువు. (ఆదివారం ఆంధ్యవభ : 16.9 1990)

130 దీర్ణకవితలలో సము్ముదాలు “నాగది నమ్యుదవు టొడ్డునే వుండేది నమ్యుదపు హోరు నా గదిలో వుండేది వినించేది గాదు - అధోచేతన్సులో గాని న్నిదించేది గాదు (వయత్నించినా గుర్తుకు రాని జ్ఞానం అకస్మాత్తుగా న్యురించినట్లు ఎవ్వుడో అ ఎవ్వడు ఎప్పుడో చెప్పలేం అప్పుడే సముుదం వుట్టి పార్గ్లుతున్నట్లు వుండి హోరుహోరు మని గది శబ్దించేది పోోరుహోోరు మని మది నినదించేది” (శ్రీ దీవి సుబ్బారావు. వైశాఖ సమ్ముదం - (1985)వు.57) "కాంక్ష కల్లోలమై - మనస్సు లోపారలి లోపలి అపార పారావారంాన్ని - అద్భుతంగా కదిలిస్తొంది. నిర్విరామ కాంక్షాతాడనాన్ని - నుంతైనా నహించలేని నన్ను నిరథధిమాన సైకత తిరాన్ని గా - నిలిపి భయపెడుతోంది అహల్న్వనై - నైశ్చల్యాన్ని భజించమని నిర్దాక్షిణ్యంగా - శపిస్తొంది! అందుకే నిరంతర తరంగ తాడిత '- నిశ్చల సాగర తీరాన్ని ఎప్పుడు చూచినా - నాకు నేను - గుర్తుకు వస్తుంటాను నన్ను నేను - పోల్పుకుని - తత్తరవడిపోతుంటాను” (డాక్టర్‌ నాయని కృష్ణకుమారి : “నేనూ నమ్ముదం' (1970) అగ్నివు,తి (1978). పు.6) “"సమ్ముదం. నువ్వనుకున్నట్లు ఒక వాక్యం కాదు దాని కెరటాల రహన్యం నీకెప్పటికీ బోధపడదు.. అనంత దుఃఖంలా పోగుబడ్డ నము్ముుదం ఒక అశలు జెగిన పక్షి! కడుపులో పగిలే చిచ్చును దిగమింగుతూ తన్ను, తొను తవ్వుకుంటూ ఎటో పారిపోవాలని యత్నిస్తూ వరామర్శ కొచ్చే నిన్నూ నన్నూ - బరువైన విషాద గితాల - కెరటాల్లో భయపెడ్తూనే వుంటుంది. (డాక్టర్‌ నుమనత్రీ”సమ్ముదం”: రెప్పల మధ్య అకాశు (1983: వు.1819) కడచిన రెండు దశాబ్బాలుగా అధునికారయ్యధ కవిత్వంలో నమ్మ్నుద ఘోష కలలలో వనబడిన

684 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు దానికంటె కవుల అంతరంగాలలో ఎక్కువగా (పతిధ్వనిన్తున్నది. అంతరంగం అంటే పట్టి హృదయం కాదు. మనస్సులోని లో పొరలు. అంటే కానన్‌, సబ్‌కాన్షన్‌, అన్‌కాస్టన్‌ చేతనలు.. వాటిని తెలుగులో ఎన్ని రకాలుగా పిలిచినా మానసిక శ్యాస్తాన్నీ, మనో విశ్లేషణాత్మక శ్యాస్తాన్ని అధ్యయనం చేసిన ఆధునిక రచయిత సము[దాన్ని అవచేతన దాకా (పతిఫలింప చేసుకొంటున్నాడు. 19708 వూర్వం కవులు సమ్య(దాన్ని చూచి స్పందించటమో _పతిస్పందించటమో కవితలో _పదర్శించేవాడు. వారి అభివ్యక్తిలో వస్త్వాశయ వద్ధతి (0068176 ౧0406) ఎక్కువగా ఉండేది. 1970, పాంకాల నుండి ఆత్మాశయ పద్ధతి (50060676 1041064) అధికమైనది. పూర్వం సమ్ముదం ఒక అలంకారంగా కవితలో గోచరించేది. ,కమంగా అది భావచ్వ్యితంగా, _పతికగా పరివర్తిత మౌతూ వచ్చింది. ఇరవయ్యేళ్లనుండి (పనిద్ధ అధునిక కవులందరు సము్యదం మీద కవితలు (వాశారు. అయితే చాల మంది ఖండకావ్యాలు రచించారు. కొద్దిమంది మ్మాతం దీర్ణకవితలు రూపొందించారు. పెనా-పేర్కొన్న మూడూ ఖండ కావ్యాలు.

డాక్టర్‌ నాయని కృష్ణకుమారి గారి కవితలో సమ్నుదం నిర్విరామ కాంక్షాకల్లోలిత మనఃక్షేతం "నేను" నిరభిమాన నిశ్చల సైకత తీరం. కవితలో నమ్ముధం భౌతికం కాదు. మనస్సులోని లోలోపారల్లో జాగృతమైన చేతనాపారావారం. మెటఫర్‌లో సమ్ముదం మెరిస్తే, నిమలీలో 'నేను సాగర తీరంలా స్ఫురిస్తుంది. బపిస్సాగరం అంతస్సాగరంగా, కాంక్షా సంక్షుభిత చేతన సారంగా పరివర్తనం కావటం కృష్ణకుమారి గారి కవితలో శిల్పం.

డాక్టర్‌ సుమనక్తి గారి కవితలోని సమ్ముదం రూపకాలంకార మ్ముదితం. భావచ్మిత సహాయంతో సమ్ముదంవలన కచి పొందే భావాన్ని ప్యక్తీకరించటానికి చేసిన యత్నం గోచరిస్తుంది. శ్రీ దివి సుబ్బారావుగారి కవిత ఎలెగరిని ఆ్యశయించి 'అధో చేతస్సు"లోని అవ్యక్త వేదనను వ్యంగ్యంగా వ్యక్తీకరిస్తున్నదె. ఈ కవితలో నమ్ముదం బయట ఉన్నట్లు, నము.(దవు హోరు గదిలో వున్నట్లు మొదట పరిచయం చేయబడుతుంది. ఆలోని హోరు వినిపించదట న్నిదించదట. అ్యపకటితంగా _పకటిత మౌతుందట. గది నిండా పోోూరు హోలరుమని శబ్దిస్తుందట! చివరకు ఆ గది మది అని తెలుస్తుంది మనకు. రూపం పోయి గుణం మ్మాతమే అంతశ్చేతనగా అనుభూతి కందిస్తాడు అలంకార (పయోగాన్ని అధికంగా వాడకుండానే నుబ్బారావు గారు. ఎవరెన్ని రకాలుగో చెప్పినా డాక్టర్‌ సుమనక్తిగా రన్నట్లు

“సమ్ముధం నీ వనుకున్నట్లు ఒక కావ్యం కాదు

దాని కెరటాల రహన్యం నీ కెవ్పటికి బోధపడదు..”

పై కవితల పరిశీలనం వలన ఒక అంశం స్పష్టం. వక్త యొక్క అంతశ్చేతనంలో (వతిఫలించిన వర్ణ్య వన్తువు యొక్క ఒక అవస్థను అలంకారంతో గానీ, భావచ్యికాలతో గానీ, అభివ్యక్తి శిల్పంతో గానీ, _పతీకాత్మక వవృత్తితో గానీ అనుభవస్ఫోరకంగా రూపొందించే కవితను ఖండకావ్యం అనవచ్చు. వర్హ్యవస్తువు యొక్క- వివిధావస్థలు వక్త యొక్క అంతర చేతనావన్థలలో జాగృతం చేస్తున్న అనుభూతి వలయాలను ఒక (కమబద్ధంగా లయబద్ధంగా, వ్యక్తీకరిస్తూ వ్యాఖ్యానిన్తున్నట్లు పఠితకు స్ఫురించి ఆలోచనామృతాన్ని అందింబేది దీర్హ కవిత కని పేర్కొనవచ్చు. ఖండ ఛావ్య (వ్మకియ నుండి దీర్ణ కవితలు పరిణామం చెందే ,కమంలో స్కెచ్‌లు

దీర్ణకవితలలో సవము(దాలు 685 విలువైన ప్యాతను నిర్వహించాయి. "స్కెచ్‌ ని కవితలో వెలువరిస్తే రూపచ్చితం అంటున్నాం, వచనంలో (వాస్తే విజయ చ్మితం అంటున్నాం. వెజవాడ గోపాల రెడ్డిగారు "శశాంక రేఖ అన్నారు. భావచిత్రాలని కూడా అన్నారు కాని అది అపార్జానికి దారి తీసే అవకాశం ఉన్నది కాబట్టి అమోద యోగ్యం కాదేమో! రూప చ్వ్యిత కవితలు తిలకలో, శ్రీశ్రీలో కూడా గోచరిస్తాయి. అ తరువాత చాలా వచ్చాయి. కాన్ని పరిణతి చెంధిన దీర్టకవితలు అరుదుగా గోచరిస్తాయి.

నమ్ముదం మీద .వెలువడిన అధునిక వచన దీర్ణకవితలలో పరిణత రూపాలు గా పేర్కొనదగినవి శ్రీ గుంటూరు శేషేర్యద శర్మగారి 'సమ్ముదం నా పేరు” (1978), శ్రీ వరపరరావుగారి “నమ్ముదం' (1983).

శేషేయదశర్మగారు ఇల్చి. అంతశ్చేతనలో _పతివలించిన వస్తువును (వతీకగా రూపొందించి వఠిత అనుభవ నృందనగా అభివ్యక్తీకరించటంలో అంచెలంచెలుగా ఆయన పాటించే వ్యాఖ్యానవైఖరి ఆధునిక కవిత్వానికి అభినవ శెలినీ, స్ఫూర్తినీ కలిగించింది. “సనమ్యుదం నా పేరు"

• వన్తువు వ్యకియగా పరివర్తనం చెందే వరిణామ దశలను పరమ రమణీయంగా, వ్యాఖ్యానం చేసే వ్యంగ్య చ్మితం. దీనిని దీర్టకవితగా రూపొందించి ఆ ష్మకియకు ఒక (ఫొఢమైన ఒరపడి. పెట్టారాయన, సమ్ముదాన్ని శేషే్యద వరిచయం చేసే పద్ధతికి కొన్ని వాక్యాలు-

1. "నము(ద మంకే నీకేం తెలుసు? నము,దం కేవలం ఒక కెరటాల నంకలనం కాదు”.

2. “సమ్ముద మొక మార్మిక దవ్యము! నీ కెలా తెలుస్తాయి సమ్యుదవు లోతులు? సమ్యుదవు నాడుల్లో ఎన్ని పర్వత (శ్రేణులున్నాయో? దాని పేగుల్లో ఎన్ని నాగరికతలు జీర్ణమై పోయాయో దాని రక్త (ఫవావోల్లో ఎన్ని యుగాల ఎన్ని మన్వంతరాల అగ్ని దాగి వున్నదో ఎన్ని వేదనలు ఎన్ని వినత అత్మల సాహసోపేత య్యాతలు దాని అంతరాళాల్లో ఘుర్దుర ధ్యనులు చేస్తున్నాయో నీ కెలా తెలుస్తుంది?”

3. “"సముంు(దం ఒక కెరటాల సంకలనం కాదు, నమ్ముదం ఒక ఖొష. సమ్ముదం నా పేరు

4. “ఒక సమ్యుదాన్ని మరో సమ్ముదమే అర్థం చేసుకుంటుంది”

5. “మనిషిననే మపోసమ్యుదాన్నయ్‌ నిరంతరం _పపయాణం చేస్తూనే ఉన్నా ఎక్కడికీ చేరకుండా..”

శేషేయ్యద శర్మగారు తమ కవితను సము్యుదం అంకే కేవలం కెరటాల సంకలనం కాదని (పారంభించారు. భౌతికమైన సమ్యుదం నుండి మన దృష్టి మళ్లించారు. చివరకు మనిషియే సమ్ముదమని వ్యాఖ్యానించారు. మనిషి ఒక మార్మిక (దవ్యం. మానవ జాతి అనుభవ సంస్కారాలను యుగయుగాల నుండి తస రక్తంలో _పవహింవ జేసుకొన్న (పతీకాత్మక వ్యక్తి మానవుడు. నమ్ముదం కెరటాల సంపుటి వాదు. మానవ ఖాషాఖివ్యక్తి. తుఫాను తిరుగుబాట్ల

686 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు విద్య. తిరుగుబాటు చేసేది గాలి. గాలి నమ్ముద హృదయ వ్యాఖ్యాత. శేషే్యద శర్మగారి భావంలో గాలి విష్లవ కవితాభివ్యక్తి శక్తి. సము[దాన్ని మరొక సమ్ముదమే అర్థం చేసుకోగలదు. అంటే సము్మద- రహస్యాన్ని మనిషి మ్యాతమే దర్శించగలడు. అతడూ సమ్ముదం లాగానే నిరంతరం _పయాణం చేస్తూ ఉన్నాడు కానీ, గమ్యం మ్మాతం చేరలేదు. కవిత చీకట్లు కమ్మినప్పుడు మొదలౌతుంది. ఉదయకిరణం (పనరించి తామరపూవుల తోటల్లో తారట్లాడుతున్నప్పుడు ముగుస్తుంది.

నముదం - కెరటాలు - గాలి - తుఫాను - మబ్బులు- మొదలైన వర్ణ్యవస్తువు లను (పవేశపెట్టటం - వాటి భౌతిక రూపాలను కాదని ,పతీక రూపాలను పఠిత హృదయంలో హెచ్చరిస్తూ, వ్యాఖ్యానిస్తూ, రూపిస్తూ, అలంకరిస్తూ, భావ చితాలను కల్పిస్తూ పరికల్పించి అనుభవానికి అందించే అభివ్యక్తి ఈ కవితకు బలం. “వస్తువు అలంకారంగా మారటమే" కవిత్వం అనే పద్ధతికి ఇది నిదర్శనం. విచ్లవ భాష యొక్క అభివ్యక్తియే శేషేర్యద కవతీ - దానికి _పతీకాత్మక నామమే

“సమ్ముదం నా పేరు”.

దీర్ణకవిత ఒక వ్యాఖ్యయొక్క అనుభవాన్ని ఇవ్వగలదే కాని, ఒక సమన్వయం యొక్క సంతృప్తిని ఇవ్వజాలదు. దీర్ణ కవీతలో కవి వస్తుపునందు చూపే వ్యగత విశేషంగా గోచడించినా, నమ్యగత సాంగంగా న్ఫురించదు. ఒక వేళ కొన్ని కవితలలో రూప నమ్మ్యగత స్ఫురించినా ఒక తాత్త్విక జీవన విమర్శ దర్శనం పరిపూర్ణంగా స్ఫురించదు. దీర్ద కవితలో ఒక బలమైన (పతీక కేం్యద బిందువుగా నిలువబడినా దాని చుట్టూ రంగుల రాట్నంలా తిరిగే భావ చితాలు విరివిగా గోచరించవు. మొత్తానికి ఆధునిక కావ్యంలో ,_వతీక ఓక పరిపూర్ణ దర్శన అనుభూతి నిచ్చినట్లు, దిర్ద కవితలో ఒక దృక్పథ (పసారాన్ని అందించినట్లు, ఖండకావ్యంలో ఒక రమణీయ అవస్థను (వదర్శించినట్లు పఠిత అనుభవించగలుగుతాడు.

వరవరరావుగారి "నము.దం' సమాజ చైతన్యం. అందులో నీటి చుక్క ప్యక్తి. సము(ద నంక్షోభమంతా ఒక గొప్ప శాంతిని సాధించటానికి, స్వేచ్చ వలన శాంతి కలుగుతుంది. స్వేచ్చ కోసం తుఫానులను సృష్టించాలి. కన్నీళ్ళూ, నిప్పులూ తుఫానులలో పుటతాయి. వాటిని భరిన్తూ స్వేచ్చ కోనం అన్వేషించటమే మానవ నైజం. ఈ తాత్పర్యాన్ని అయిదు కెరటాలలో (భాగాలలో) రూపొందించిన దీర్ణ కవిత 'సమ్ముదం” - ముగింపు మాటలలో తాత్పర్యం స్పష్టం.

“నేనే హోరెత్తిన సము్యదాన్ని కాకపోవచ్చు

చేను సముు(దం హోరును - నేను పోళకుత్తిన నము(దం పోరును;

నేనే తూర్పు పడమరలను తుడిచి పెట్టే

ఉత్తర దక్షిణాలను ఈడ్చి పెట్టే

ఉప్పెనను కాకపోవచ్చు

ఉప్పెనతో పెనవేనుకున్న గితాన్ని నేను

ఉప్పెనకు ' సంకేతాన్ని నేను...

నమ్ముదం నన్ను తనలో కలుపుకోవడం

"నేనూ నము(దాన్ని అని తెలుసుకోవడం.

దీర్ణకవితలలో సము్ముదాలు - 687

నముదదానికి స్వేచ్చ లేదు - నాకు స్వేచ్చ లేదు

సమ్ముదం మహా సంక్షోభంలో వుంది

అ సంక్షోభంలో నేనున్నాను

నము్ముదం ఆటుపాటుల్లోని

అలను నేను కలను నేను కలతను నేను

గొప్ప శాంతి కోసం మవాో సంక్షోభంలో

స్వేచ్చను కోల్పోయిన సము(దాన్ని నేను

నమ్ముదం స్వేచ్చలో, సత్యమైన స్వేచ్చలో

స్వేచ్చను వెతుక్కుంటున్న నీటి చుక్కను నేను. వరవరరావుగారి '“సమ్ముదం'లో "ఠేను' వివ్లవోద్యమకారుడు. నమాజమనే సమ్ముదంలో స్వేచ్చ కోసం, స్వేచ్చను కూడా తాను కోల్పోయి (జైలుకు వెల్లి, తుఫాను లాంటి ఉప్పెన లాంటి ఉద్యమాలతో మవోసంక్షోభం నృష్టించి, ఛివరకు శాంతిని_సాధించే ఉద్యమ (ప్రవృత్తిని ఈ దీర్ణ కవితలో చ్వితించారు. మొదటి తరంగంలో కవి (బతుకుపోరును సమ్ముదపుహోరులో విన్నాడు. రెండవ తరంగంలో ఆ హోరును కవి, సమ్యుధంలోని (నమాజంలోని) వైరుధ్యాలను, తొలగించే యోచన చేశాడు. మూడవ తరంగంలో కవి సమాజ చైతన్యంలో తానూ కలిసి పోవటానికి యత్నించాడు. నాల్గవ తరంగంలో భూమి వుట్టుకతో వచ్చిన నము[ద గాధయే గతితార్కిక భౌతిక పరిణామాన్ని పొందుతున్న సమాజ చర్వితగా గుర్తించాడు. అయిదవ తరంగంలో మవాోనంక్షోభం శాంతికి దారితీస్తుందన్న స్యూతంతో దాని కోసం తానూ నమాజ సముదదంలో లీనమై స్వేచ్చ కోసం పోరాటం (పారంభించాడు. ఈ కవితలో -సమ్యుదం పతికయే. కాని, అది స్వయంగా మూలస్తంభంగా నిలిచి వస్తువుగా మారదు. అలా మారితే కావ్య మయ్యేదే. అయితే, అది కవిచేత వ్యాఖ్యానించబడుతుంది. కావ్యంలో పతీక ప్యాతగా జీవిన్తుంది. దీర్ణ కవితలో [(పతీక వ్యాఖ్యానానికి పాత మౌతుంది. "సము[దం'” దీర్ణ కవిత.

వరవరరావుగారు తమ దీర్ణ కవితలో అంతకు పూర్వం నమ్యుదం మీద కవితలు (ాసీన వారికి ఖావాలనూ, భావ చిత్రాలనూ పరోక్షంగా విమర్శిస్తున్నట్లు కొన్ని వంక్తులు కనపడతాయి “నేను తీరాన లేను, సమ్ముదంలోనూ లేను.. నేను తీరాన్ని కాను, నేను ఒంటరిని కాను" అనే మాటలు కృష్ణకుమారి గారి కవితను దృష్టిలో ఉంచుకొని అన్నవేమో! ఇక్కడ కొంత అనుమానమేమో కాని, ఈ (కింది మూటలు మ్మాతం నగ్నముని గారి 'కొయ్యగుురం' లోని పంక్తులకు సూటిగా అధిక్షేపణలు.

“"సమ్ముదం రహస్యం కాదు - నముుదం క్కుట కాదు

సమ్ముద సంక్షోభం రహస్యం కాదు - తుపొను క్కుట కాదు. వరవరరావుగారి విమర్శ సహృదయుని మన్ననల నందుకొంటుంది. కాని, నగ్నముని సము్ముద (వతీక సందర్భం వేరు, వరవరరావు సమ్యుద (పతీక నందర్భం వేరు.

అధునిక తెలుగు కవిత్వంలో “నేను” అనే అంశం మీద పరిశోధన చేసిన డాక్టర్‌ వై.

688 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు కామేశ్వరి సముదంలోని "నేను. ను గురించి ఇలా వివేచించింది. “పరోక్ష _పతీక శిల్పాన్ని ఉపయోగించుకొన్న మరో కవిత పరపర రావు “సముుదం'. ఈ కవిత _పారంభంలోని ఆరోపక పరంపరలో సంకేతింపబడిన “నేను' చైతన్య స్ఫూర్తిని అన్వేషించే వ్యక్తికి పతీక. సమ్యుదం సమాజానికి 1పతీక. పీడిత వర్గం నుండి వేరై పీడకుడైన వ్యక్తికి నాల్గవ భాగంలోని "నేను (పతిక. సుదీర్భమైన ఈ కవితలో "నేను" ఎన్నెన్నీ పరిణామాలకు లోనైంది. పీడిత జనంతో ఏకమైన వాడికి ఏనాటికీ భయం లేదు. తీరాన నిలబడిన వాడికే (పపమాదం ఉంది.

"సము[దానికి తుఫాను భయం లేదు

తీరానికే తుఫాను భయం” అనడంలో అంతరార్థం ఇదే. నము(దమూ తానూ వేరన్న "దృక్పథం పోయి, ఒక్కకేు అనే అద్వైత ఖావం కలగటంతో కావ్యం ముగుస్తుంది. ఒక స్థాయిలో “నేను” సము(దానికి ,పతీక. సమ్ముద ఘోష “నేనుగా ఆరోపింపబడింది. నీడిత వర్గంలో చేరి పీడిత (పజల కంఠథధ్వనిగా మారిన వ్యక్తికి ఈ "నేను పరోక్ష పతీక. ఉప్పెన విప్లవానికి సంకేతం. “నేను విప్లవంతో తాదాత్మ్యం పొందీన విప్లవకారుడు... పీడితుల సమస్యలను తన సమస్యలుగా, ఆ వర్గపు స్వేచ్చను తన స్వేచ్చగా తాదాత్మీకరించే సాధనంగా “నేనును ఉపయోగించడం జరిగింది.” ((వాతపతి. వు. 296)

“నము్ముదం' కవితా సీర్షికలలో గల ఖండకావ్యాలు, కావ్య నంపుటులు కనపడుతున్నాయి; దీర్ణ కవితలలో శేషేంద, వరవరరావు గాళ్ల కవితలు (ఫౌఢ ,(పయోగాలు. ఇద్దరికీ సామాజిక స్పృహతో పాటు, సాహిత్య స్పృవా కూడా ఉన్నది. అయితే, శేషే్య్యద కవిత సాహిత్య స్పృహలో వరవరరావు కవిత కంటు మిన్న.

(ఆదివారం ఆంధధపభ ? 23.09.1990)

131 ఆధునిక కావ్యెేతిహాోసయుగం, అన్నివిధాలా పరిపూర్హ్ణయుగం అధునిక కవిత్వాన్ని అనుగిలించేటప్పుడు విమర్శకులు ముఖ్యంగా నాలుగంశాలను దృష్టిలో పెట్టుకొంటున్నారు. 1. కవి ఏమి చెవుతున్నాడు? 2. కవి ఏృిపయోజనం సాధించటానికి ఎవరిని ఉద్దేశించి చెపుతున్నాడు? 3. కవి ఏ _ప్మకియలో చెపుతున్నాడు? 4. కవి ఎలా చెపుతున్నాడు? ఈ నాలుగు (పశ్నలకూ నిర్దిష్టమైన సమాధానాలు చెప్పటానికి వీలున్న కవితలనే విమర్శకులు విలువ నిచ్చి గౌరవమిస్తున్నారు. మిగిలిన వాటికి అధునిక సాపాత్యంలో అంత గుర్తింవు లభించటం లేదు. అయితే పై నాలుగంశాలూ నిబద్ధ రచయితల కవితలలోనే ఉండటానికి వీలున్నదని వాదించేవారు కొందరున్నారు. రచయితలు నిబద్భులనీ, అనిబద్భులని రెండు వర్గాలుగా ఉంటారనే వివేచన మార్క్సిస్టు విమర్శ ధోరణిలో మ్యాతమే కనపడుతుంది. వారి నిబద్ధత మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతానికి నంబంధించింది. సాహిత్యానికి సంబంధించింది కాదు. అ దృక్పథాన్ని కొందరు అంగీకరించరు. వీరి వాదంలో నిబద్ధుడు కాని రచయిత ఉండడు. అయితే, అ నిబద్ధత సామాజిక, రాజకీయాది నిద్ద్ధాంత వరమైనది కాక, సాహిత్య దర్శన, ,పమాణ, (పయోజనాలకు సంబంధించినదై ఉంటుందనీ, సమాజ (శ్రేయం నిబద్ధతా భావంలో నియతమై, నిత్యమై నిలిచి ఉండే _పాధమికాంశమనీ వీరు పేర్కొంటారు. దీనినే మరొక రకంగా చెప్పాలంకే - మార్క్సిస్టులది రాజకీయ నిబద్ధత. తదితరులది సాహిత్య నిబద్ధత. ఈ రెండింటినీ వరుసగా నిబద్ధత అనీ, అనిబద్ధత అనీ పిలిచే పరిపాటి మార్క్సిస్టులు (_పచారంలోకి తెచ్చారు. కాని, మార్క్సిస్టేతర విమర్శకులు ఈ రెండింటిని నిబద్ధత గానే సంభావిస్తారు. అధునిక సాహిత్యంలో విప్లవ రచయితలు ఛాజకీయ నిబద్ధతకు, ఆధునిక కావ్యేతివోసోద్యమ రచయితలు సాహిత్య నిబద్ధతకూ (పాతినిధ్యం వపిొస్తారు. గవన్తుత కాలంలో నిబద్ధత రాజకీయం కాక తప్పదు. నిబద్ధతావాదం సాహిత్యాన్ని రాజకీయమయం చేస్తున్నదనే విమర్శకు నిబద్గుల సమాధానం ఇది. మన తరంలోని సమస్యలన్నిటికీ రాజకీయ సమస్య ఒకకే మూలభూతమైన రూపం. అందుచేత రాజకీయాల్ని తప్పించుకోవడం అంకే వాస్తవికతను తప్పించుకోవడమే”. (వెల్చేరు నారాయణరావు: తెలుగులో కవితా వివ్లవాలువ పు.2310). విష్లవ రచయితల నిబద్ధత కీవాక్యాలను వ్యాభఖ్యానంగా (గపాంచవచ్చు. “సమ్మూగ మానవ జీవితంలో రాజకీయం ఒక భాగం మ్యాతమే. రాజకీయ, సామాజిక, ఆర్థిక నమన్యల్ని వరివ్కరించటానికి ఒక సాధనం మ్మాతమే. కాని, కవి నంపూర్ణ మానవ జీవితంలో సంబంధం ఉన్నవాడు. కనుక, కవి బాధ్యత రాజకీయ భాగానికే పరిమితం కాదు.

690 పాహిత్య చర్మితలో చర్చవీయాంశాలు కవి సరాసరి మానవ జాతికి బాధ్యుడు. కవి బాధ్యత రాజకీయపరమైన బాధ్యత కంటె గురుతరమైనది.. కవి కవిత్వానికి ఏది ఉత్తమ వయోజనం అని లోకం నిర్ణయించిందో దానికే (పతిబద్గుడు కావాలి, లేకపోతే, కవిపకారం ఏది ఉత్తమ ,పయోజనమో దానికి అతడు (వతిబద్భ్గుడు కావాలి. ఏదైనా అనుభూతి చేత సాధించాలి”. (గుంటూరు శేషేర్యద శర్మ? కవిసేన మేనిఫెబ్టాః పు.12. 197). ఈ వాక్యాలు ఆధునిక కావ్యేతివాన రచనోద్యమ రచయితల నిబద్ధ దృష్టిని వ్యక్తం - చేప్తాయి. సాహిత్యంలో (కొత్త (కొత్త ఉద్యమాలు .తతలయెత్రుతున్నప్పుడు, ఆ ఉద్యమ చైతన్యానికి (పాతినిధ్యం వపాంచే కవులలో ఉద్యమ భావజాలానికి నిబద్ధమైనట్లు ఎక్కువమంది కనవడుతుంటారు. ఒక ఉద్యమానికి గానీ, సిద్ధాంతానికి గానీ, వాదానికి గానీ, ధోరణికి గానీ, లేదా - ఉత్తమ కవితా లక్ష్యానికి గాని కవి నిబద్భుడైన దానిని బట్టి అతని దర్శనమేమిటో, దానిని బట్టి అతడు ఏమి చెపుతున్నాడో వివేచించటానికి వీలౌతుంది. కవి దర్శనం నుండి పై నాలుగంశాలూ సహజంగా పుట్టి వఏకసిస్తాయి. ప్మకియ దర్శన మూలం కాబట్టి ఏమి చెప్పేదీ, ఎలా చెప్పేదీ, ఏ ష్మకియలో చావిని అవిష్కరించేది కవి దర్శనం నిర్ణయిస్తుంది. (ష్మకియా రూవం కవి సాహిత్యం ద్వారా సాధిం దలచుకొన్న (పపయోజనం మీదా, ఉద్దేశంచిన 1శోతృవర్గం మీచా ఆధారపడి ఉంటుంది. అంకే - రచవకు సంబంధించిన భాష. అభివ్యక్తి, శిల్పం, వాహిక మొదలైన అంశాలను కవి తాను ఎటువంటి (శోతలను ఉద్దేశించి రచన చేయాలనుకున్నాడో తదనుగుణంగా రూపాందిస్తాడన్న మాట! ఆధునిక సాహిత్య రంగంలో ఉద్యమాలు (పథానంగా రెండు రకాలవి గమనించాం. ఒకటి సాంఘికోద్యమాలు, లేదా సామాజికోద్యమాలు. రెండు 2: సాపాత్యోద్యమాలు. నమాజంలో రావలసిన మార్పును ఉద్దేశించి ఉద్యమిస్తూ సాహిత్యాన్ని అ చైతన్యానికి ఉన్ముఖంగా సాగించటానికీ చేసే తవ వయత్నం సామాజికోద్యమాలలో గోచరిస్తుంది. సాహిత్యంలో దార్శనికంగా రావలసిన మార్పును ఉద్దేశించి ఉద్యమిస్తూ సామాజిక చైతన్యాన్ని సాహిత్య ప్పృహగా వరిణమింప చేసుకొవి ఉదాత్త, విశిష్ట ,పయోగాలను సాగించే త్యీప పపయత్నం సాహిత్యోద్యమాలలో (పస్ఫుటమౌతుంది. సంన్క్మరణ, విస్తవోద్యమాలు సహజంగా సామాజికోద్యమాలు. సామాజిక వ్యవస్థలో రావలపిన మార్పు కోనం వారి ఉద్యమం. దానికి సాంస్కృతిక సాధనం సాహిత్యం. సమ్మగ మానవ జీవిత కర్తవ్య భావంతో సాహిత్య దర్శనం చేసి సాహిత్యం సాధించే ృపయోజనాన్ని దర్శించి ఉదాత్త సాహిత్య పయోగాలను చేసి నమాజానికి నవ్య సాహిత్య నృృహను ఎప్పటికప్పుడు కలిగించటం సాహిత్యోద్యమాలకు ఉండే నవజ స్వభావం. దాదావు 1975 నుండి ఆధునికా్యధ సాహిత్యంలో సామాజికోద్యమ చైతన్యం లో చెప్పుకోదగివ మార్పు వచ్చింది. ఉద్యమం అంటే రాజకీయోద్యమమనే స్పృహా ఖలవడింది. ఉద్యమంలో (వత్యక్తంగా పాల్గొనటమే రచయిత నిబద్ధతగా వరిగణించబడసాగింది. దానిలో కవులలో రెండు తెగలేర్పడ్డాయి. ఉద్యమంలోని కవులు, బయటికవులు అని. లోనికవులు వి్లవానుభవాలను ఛితిస్తారు, బయటి కవులు ఉద్యమ (వబోధం చేసే రచనలు చేస్తారు. లోని కవులు పజలతో పత్యక్ష వరిచయం పెట్టుకొని, శోతల కోనం సృష్టించే సాహిత్య (వ్యకియలను " చేపట్టి, జనచైతన్యాన్ని విప్లవం వైవు మళ్లించే పత్యక్ష [వయత్నం చేస్తారు. నదిలో దూకి

అధునిక కావ్యేతివోసయుగం.... 691 మునిగిపోతున్న వాణ్ణి ఒడ్డుకు చేర్చే ఈతగాడికి లాగా విశ్లవ కార్య నిమగ్నుడైన రచయిత గోచరిస్తాడు. బయటి రచయిత ఒడ్డున కూర్చొని ఈదేవాడికి ఉత్సాహం మునిగేవాడికి ధైర్యం చెప్పేవాడులా కనపడతాడు. (కమంగా నిజమైన నిబద్ధ కవి ఉద్యమ. కార్యకర్త కాని ఉద్యమ (వబోధకుడు కాదనే భావం బలపడుతూ వచ్చింది. దీనితో కవులలోనే వివ్లవ కవిత్వం (వాసే కవులనీ, విఖ్లవ కావ్యేతివోసాదులు వినిర్మించే కవులని రెండు వర్గాలేర్పడ్డాయి. విప్లవంలో (ఫజలు (వత్యక్తంగా పాల్గొనేటట్లు (పేరేపించటమే కవిత్వ _ఉపయోజనం అనే భావాన్ని సామాజిక [(పయోజనంగా విప్లవ కవులు పేర్కొంటారు. ఈ _పయోజనం సాధించటానికి సాపిత్య స్పృహకు ఎక్కువగా ఉపకరించే వచన కవితంకు జానవద కళా రూపాలు శక్తిమంతంగా వనికి వస్తాయని వివ్లవ కార్యకర్తలెన రచయితలు భావించారు. జానపద కళారూపాలలో (వయోగాలు చేయలేని కవులు (కమంగా నీటి నుండి ఒడ్డుకు దూకిన బాతుల్లాగా తమ అస్తిత్వాన్ని విలువబెట్టుకోవలసి వచ్చింది. వీరు అభివ్యక్తి [పధానమైన (వ్యకియలు చేవట్టనారంభించారు, మినీ కవిత నుండి మపాకావ్వం దాకా అధునిక కావ్య (ష్యకియలను వనిర్మించనారంభించారు. వీరు తమ కవిత్వాన్ని _శోతల కోసం [వాయరు; వఠితల కోసం (వాన్తారు. అంటు మన లాక్షణికులన్న సామాజికుల కోసం, లేదా.".నహృదయుల కోనం (వొస్తారు. ఇలా సామాన్య _వజల కోసం “ఒక శఖ. నహృదయ లోకం కోసం మరొక శాఖ ఉద్యమ కవిత్వంలి ముఐడుకుసాగి ఊదలు దింవుకుంటూ పోతున్నాయి. ఆధునిక కావ్యేతివాోన యుగ చైతన్యంలోని సామాజిక కావ్య శాఖలో సహవృదయుల కోనం రచిన్తున్న విప్లవోద్యమ సాహిత్య ,వయోగాలన్నీ చేరతాయి. ఆ్యపయోగాలలో కవి ఏమి చెవుతున్నాడు అన్నది ఎలా చెప్పుతున్నాడో గట్టిగా అర్థమైతే తప్ప వట్టుమని తెలియదు. పతికలతో, ఖావ చ్మితాలతో ఆధువిక కావ్య రచనా స్పృహ మూడు పూవులారుకాయలుగా అభివృద్ధి చెందుతున్న చైతన్యం 19375 నుండి వరదలా పాంగులు వారింది. ఆధ్యాత్మిక, తాత్త్విక, సామాజిక కావ్య, కావ్యేతివోన [వయోగాలు బలంగా ్క(వభవించాయి. వివ్లవ కవిత్వం ఈ ముంపుకు గురి అయింది. ఈ శతాబ్దపు ఎనిమిదప దశకంలో వవ్లవ కవిత్వాభివ్యక్తి అధునిక కావ్యాఖివ్యక్తిని వరించింది. సామాజిక స్పృవా సాహిత్య స్పృహలో మునిగిపోయింది. సాహిత్య (పగతి, పతీక (పాణశక్తి వెంట నడిచింది; వస్తువు భావ చ్వితంగా జాలువారింది; అనుభూతి భావాత్మక సంవేదనగా పరవళ్లు తొక్కింది. నేడు కవిత కవితగా ,బతుకుతున్నది. డాక్టర్‌ ముదిగొండ వీరభ్యదయ్యగారు "ఈ దశాబ్దం (1980-90) లో తలుగు కవిత స్వరూప న్యభావాలను సమీక్షిస్తూ యిలా అన్నారు - గోపతీక, భావ చ్యితం కఎవత్వాభివ్యక్తిలో స్థిరపడ్‌ినాయి. ఆలంకారిక అభివ్యక్తిలో కొందరుకవు లెంలో పౌధిపును నంపాదించుకొన్నారు. వస్తు స్పష్టత కోసం కవిత్వాభివ్యక్తి వైశివ్వాన్ని వదలుకొనే రాజకీయ కవులు కూడా, ఈ దశాప్టంలో కవిత్వాభివ్యక్తితో చాలావరకు రాజిపడక పోవడం గనునార్హం. కవిత్వం అర్ధం కావడం, అర్ధం కాకపోవడం - అన్న విషయంలో కూడా కొందరు సామాజిక స్పృహా కవులు కవిత్వపు విలువల వైపుకే మొగ్గడం ఈ దశాబ్దం పత్యేకత. గత దశాబ్దంలో ఉద్యమంగా రూపొందిన మినీ కవిత్వం స్థిరపడి అన్ని రకాల కవులు దాన్ని రాయడం, మరో విశేషం. మినీ కవిత్వంలో ధ్వని కవిత్వం, అలంకారమయంగా రూపాంది స్థిరవదింది. మరో ఐచ్చిత సన్నివేశం ఈ దశాబ్దంలో కనిపిస్తోంది.

692 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు అత్యంత ఆధునిక విప్లప సామాజిక నృృహతో కవితలు రాస్తూ కూడా వాటిని ఆధునిక ఇతివాసాలుగా మలచటం ఒక విశేషం. భావాభ్యుదయ ఉద్యమాల రోజుల్లో నవ్య సంపదాయోద్యమం ఆ రెండింటి పై ఉపభావం ఎలా వేసిందో అలాగే నేడు కూడా అనుభూతి ఏప్లవ కవిత్వాల వెల్లువలో అలాంటి నవ్య సయ్యవదాయ రీతులు, (వభావాలు కనిపించడం విశేషం”. (ఈ దశాబ్దంలో తెలుగు సాహిత్యం (1990) యువభారతి పచురణ :వు 15). ఆధునిక కావ్యేతివోస చైతన్యం శిఖర (పాయంగా వెలుగొందే లక్షణం ఈ యుగంలో స్పష్టంగా గోచరవొతున్నది.

[వ,కియా పరంగా ఈ యుగ సాహిత్య చైతన్యాన్ని గమనించినప్పుడు ఒక (పత్యేకత న్పష్టేమౌతుంది. ఏమంటే - వచన కవిత్వంలో ఎన్ని రకాల (వ్యకియలు రావటానికి వీలున్నదో వాటి నన్నింటినీ కవులు (పతిభతో _(పయోగించటానికి ,పయత్నించారు.. అతిచిన్న ృష్మకియ మినీకవిత లేదా పద్యకం నుండి అతిపెద్ద ష్మకియ కావ్యేతివోాసం వరకూ వివిధ (పమాణాలలో వివిధ (పవృత్తులలో(ష్యకియలను వెలయింపజేసి ఒక సమ్యగ కావ్యయుగ వైతన్యాన్ని ముమ్మరంగా (పత్యక్షీకరింప చేశారు. ఇందులో మరొక విశేషం ఏమంకే అన్ని ,ష్మకియలను చేపట్టి _పయోగాలను నిర్వహించటం ఈ యుగంలో మవాోక్‌వి లక్షణం. సి.నారాయణరెడ్డి గారు. గుంటూరు శేషేర్యద శర్మగారు, మాదిరాజు రంగారావు గారు ఈ యుగానికి కవ్యిచయం-- లాంటివాతు. వీరిలో నారాయణరెడ్డిగారు ముక్తకరూపంలో (కొత్త పయోగాలు చేశారు. పంచపదులు ,పత్యేకంగా పేర్కొనదగినవి. పార్సి ఉర్జూ సాహిత్య సౌగంధ్యాన్ని తెలుగులో గుబాళించే సం్యగహ ష్యకియలు గజళ్లు, రుబాయీలు మొదలైనవి నారాయణరెడ్డిగారి పయోగ నైపుణ్యాన్ని చాటుతున్నాయి. గుంటూరు శేషేర్యద శర్మగారు 'చమత్కారికి లనే పేరుతో లఘుకవితా రూపాలను మినీ కవితలకు సమాంతరంగా సారించారు. అధునిక కవిత్వంలో దీర్ణ కవితా ప్యకియకు ఒక శక్తిని, అభివ్యక్తిని కల్పించిన కీర్తి శేషేర్యద శర్మ గారికి దక్కుతుంది. సమ్మగ మానవ జీవితంలో కరుణం, (పసణయం, ఆ(గహం, అవేశం, శాంతం, వోన్యం మొదలైన మానసిక భావావస్టలకు భావాత్మక నంవేదనా స్థితిని కవిత్వంలో కల్పించే కొక్నిక్‌ను ఆల్కెమీలాగా ఆధునిక కావ్య పయోగాలలో (పదర్శించిన తీరు శేషే్య్యద శర్మగారిని ఆధునిక కవి బహ్మగా పరిచయం చేస్తుంది. నారాయణరెడ్డిగారు చిత్తవృత్తి వ్యంజకమైన (_పతీకను _పతిపాదించటంలోనూ, తత్పోషకమైన భావచ్వితాలను కవితలో సంవదించటం లోనూ, శబ్బభావచ్వితాలను నమసామర్థ్యంతో సవ్యసాచిలా సారించటంలోనూ ఆధునిక వాగను శాననుడాయన. నన్నయ లాగా నారాయణ రెడ్డిగారు పసన్న మధుర శెలీ విధాత. శృషేయ్యద శర్మగారు ,తిక్కనలాగా రసాభ్యుచిత బంధ పరిపోషకుడు,'శారాయణ రెడ్డిగారి కవితలో స్థిరభావచ్చిత చ్యితీకరణం ఎక్కువ. శేషే్య్యదశర్మగారి కవితలో చలనచ్నితంలా వైవిధ్యంతో కూడుకొన్న 'భావచ్విత పవాహ శీలం ఎక్కువ. నారాయణరెడ్డి గారు ఇతివోనంలో కావ్యాన్ని -పొదివారు; శేషేర్యద శర్మగారు మవోకావ్యానికి ఇతివోన స్వభావాన్ని అలవరిచారు. వీరిద్దరూ ఆధునిక కావ్యేతిహాస ష్యకియలకు (ఫౌఢ వి.*సాలను పొందుపరిచారు.

కవ్మితయంలో ఎజ్జ్బన లాంటివారు మాదిరాజు రంగారావుగారు. ఆయన సాధించిన (వయోగ వైవిధ్యం, అందులో ఆయన కల్పించిన _పతీకలు, ఖాప్‌చ్చితాలు, (పదర్శించిన మౌనసిక, సామాజిక, సాహిత్య శ్యాస్త మర్యాదలు పరిశీలిస్తే ఆధునిక ,1పబంధ పరమేశ్వరుడనదగినవాడుగా అనిపిస్తాడు. అధునిక కావ్యేతిహోస యుగంలో వీరి ముగ్గుర కావ్యాలూ కలిసి ఈ యుగ సాహిత్య చైతన్యాన్ని ఒక తిక్కన యుగంతోనో, ఒక త్రీనాధయుగంతోనే పోల్చటానికి తగినంత గౌరవాన్ని సంపాదించి

ఆధునిక కావ్యేతివోసయుగం... (€93 పెడుతున్నాయి.

ఈ యుగంలో కొన్ని _పృకియలను మ్మాతమే పోషించిన కవులూ ఉన్నారు. ఒక (వ్మకియకే అంకితమైపోయినవారూ ఉన్నారు. ఈ విభాగం కొంతవరకు రూప్వాశతమై కూడదా సంభావింపబడుతుంది. ఏమైనా, ఖండకావ్యాలను గాని, మినీ కవితలను గాని, లేక, అటువంటి లఘు రూపాలను గానీ మ్మాతమే రచిస్తూ వాటిని సంకలన రూవంగా (1వచురించిన కపులు ఈ యుగంలో కోకొల్లలు. ఆలా (వచురించిన కవితా సంపుటాలలో ఏకవాక్యత ఏ రూవంగానైనా

భావ పరంగా గాన్ని భావజాల వరంగా గానీ, సిద్ధాంత పరంగా గానీ, చివరకు భావాత్మక సంవేదన పరంగా గానీ - సాధింపబడితే అధునిక కావ్యాలలో ఒక రకమైన (వయోగంగా పరిగణించటానికి వీలౌతుంది. ఈ వ్యాస పరంపరలోనే 'నవ విధ ష్మ్యకియా వికాస స్యూతం' అనే వ్యాసంలో (చూడు: ఆదివారం ఆంధ్యపభ: 5.8 1990) ఎన్ని రకాలుగా ఆధునిక కాష్య (ష్యకియ విస్తరించటానికి వీలున్నదో విశ్లేషంచటమైనది. అయా శాఖలలో _పయోగాలు నిర్వపి*ంచిన కవుల పేర్లను గూడా సూచించటమైనది. దాని నిక్కడ అనునంధించుకోవాలి.

కొన్ని [ప[కియొఅకా-జోషించిన కవులలో రెండు తెగలను సంభావించవచ్చు ఒకటి: తుందకావ్యాది వ్యకియ లెన్ని రచించినా కనీస మొక ఆధునిక కావ్యాన్ని కూడా నిర్మించిన వారు. రెండు: ఖండకావ్యాదులను రచిస్తూనే దీర్ణ కవితలను కూడా కొన్ని రచించిన వారు. ఈ రెందు తెగలలోనూ వెలువడీన కొన్ని విలువైన రచనలను ఇంతకు పూర్వమే పరిచయం చేయటం జరిగింది. అయితే, ఆ నమీక్ష సమ్ముగం కాదు. స్టాలీవులాక న్యాయం మ్యాతమే . దానివలన తేలిన విశేషాలు కొన్నింటిని గమనిద్దాం.

1. సాపాత్య విమర్శకులు ఆధునిక కావ్య [ప్యకియలలో చిన్నదైన "మినీ కవిత్వం నుండీ, పెద్దదైన “కావ్యేతివోసం' వరకూ (పతి ,ప్యకియా విశిష్ట వ్యక్తిత్వంతో కూడి ఉస్నట్లుగానూ, (వత్మిష్కకియను పోషించటానికీి కవికి వత్యేక (పతిభ కావాలన్నట్లు గానూ అభ్మిపాయ పడుతున్నారు. అంకేు, ఆధునిక కవితా_(ప్యకియలలో ఎంత చిన్న దైనా, ఎంతో మహనీయమై నదని భావింపబడుతున్నదన్న మాట! ఈ భావాన్ని ఈ యుగ మవాోకవులు అయా (ష్యకియలను అయా విధాలుగా.సోషించి చూపించటమే సజీవీదాహారణం. సాహిత్య పరంగా ఇది చిన్న విషయం కాదు.

2. కడచిన మూడు దశాజ్టాఅలో తలెత్తిస ఉద్యమాలుగానీ, ధోరణులుగానీ మొదకు తమ అస్తిత్వం గుర్తింపబడి, [పాచుర్యం చెందే వరకూ ఖందకాప్య (వ్యకియనో, మరే లఘు (పష్యకియన ఆలంబనంగా చేనుకొని (పవర్తిల్లాయి. విరనం కవులు దిగంబర కవులు, చేతనాపర్త కవులు, పైగంబర కవులు, నరసం కవులు, అనుభూతి వాద కవులు- ఇలా ఆధునిక సాహిత్య రంగంలో వివిధ ధోరణులను [పారంభించిన వారందరూ ఖండ కావ్యాలలోనే తమ రచనలు సాగించారు మినీ కవిత్వం, రుబాయీ, గజల్‌ మొదలైన రూపాల నెన్నుకొన్న వారు మరో రూపానికి మారే (వనక్తే ఉండదు. అయితేవఐరసం కవులు తము ఉద్యమం రాజకీయంగా (పజలలో ఇంకినదనే సృహ ఏర్పడిన తరువాత _(కమంగా దిర్జ కవితలను, రూవ చ్వితాలసు. స్కృతి కాన్యాలనూ, సామాజిక కావ్యాలనూ, కావ్వ్యేతివాసాలనూ సిర్మించుకొంటూ పోయారు. దీనివలన [(గహించదగిన

694 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు నత్యం ఏమిటంకే ఉద్యమం ,పజలలో కార్చిచ్చులా వ్యాపించాలంకే ఖండకావ్యం వంటి లఘు (ప్యకియలు బాగా పనికి వస్తాయి. ఉద్యమం ఊపు అందుకొని స్థిరపడిన తరువాత ఆ ఉద్యమ కవి తన రచన యొక్క (పచార శీలం కంటె పపయోగ శీలం గొప్పదని భావించి సామాజిక స్పృహ నుండి సాహిత్య స్పృహ వైవు సృజన శక్తిని మళల్లిస్తాడు. విప్లవ కవులకు కూరా ఈ సూతం ఈ యుగంలో విశ్వజనీనంగా వర్తిస్తుంది. ఏ ఉద్యమ కవి అయినా మవాోక్తవ కావాలంకే మవోకావ్యం దాకా (పస్థానం సాగించవలసిందేనని ఈ యుగం మనకు పాఠం చెవుతున్నరి.

౩. ఆధునిక కావ్యేతివోస యుగ చైతన్య పభావం 1985 తరువాత నేటివరకు కూడా కవితారంగం మీద బలంగా గోచరిస్తున్నది. 1975 నుండీ వెలుపడిన కావ్య _పయోగాల విశిష్ట వ్యక్తిత్వాల విలువలను గురించి వివేచించపలనసిన అవసరం ఎంతైనా ఉన్నది. మచ్చుకు బోయి ఖీమన్న “గుడిసెలు కాలిపోతున్నయ్‌ి, దాశరధి “తిమిరంతో సమరం*, నాయని కృష్ణకుమారి "ఏం చెప్పను నేస్తం, నంపత్కుమార “సమాజం ఎక్కడా కన్పించలేదు", పేర్వారం జగన్నాధం “వృషభ పురాణంి, వరవరరావు “భవిష్యత్తు చ్మితపటంి, ఎ.ఎన్‌. నాగేశ్వరరావు 'సమ్ముదం వా స్వప్నం", ఆచార్య తిరుమల "హృదయ ఖారతి', వివారి “చీకటి నాణెం”, శివసాగర్‌ ' ఉద్యమ నెలబాలుడు”, ఐతా చం్యదయ్య “జాతీయ విప్లవ జ్యోతి, ఛాయారాజ్‌ 'శ్తీకాకుళం”, పూర్ణచంగీ “కాంతి స్వప్న సుమనత్తీ 'న్నేతం నా సంకేతం” - ఇలా ఎన్నో ఉన్నాయ్‌ ష్మక్తియ్లా పరమైన విగిష్ట _వయోగాలకు (ప్రామాణికమైన ఉదాహరణలు.

4. అధునిక కావ్య _వ్యకియా పరిపూర్ణ వికాసంలో 1975-85 సంవత్సరాల నడిమి కాలం పరిణతాపస్థ. దీనికి పూర్వ రంగంలో చేతనావర్తకవులు, చలం, మాదిరాజు రంగారావు, సుదర్శనం, అరిపిరాల విశ్వం మొదలైన కవులు ఆధునిక కావ్యాభివ్యక్తికి కల్పించిన దోహదం మరువరాని అధ్యాయం. అలాగే ఆధునిక కావ్య _పష్యకియ పరిణతి 'చెందిన తరువాత అనుభూతి వాద కవులు ఆ కవితకు చూపించిన లోతులను, శక్తులను “గూర్చె _వత్వేకంగా అధ్యయనం చేయవలని ఉంటుంది. ఆధునిక కావ్యేతి హాసయుగంలో అనుభూతి వాద కవుల ఉద్యమం ఒక మవాోనాటకంలో అంతర్నాటకం వంటిది.

(వ్యకియా పరంగా ఆధునిక కావ్యేతివోస యుగం అన్ని విధాలా ఒక పరిపూర్ణ యుగం.

(ఆదివారం ఆంధధ్యపభ : 30 91990)

132 ఆధునిక కావ్యం : అనుభూతి కవిత “బాలగంగాధర తిలక్‌ రచనలు కొన్నింటిలో (పారంభమైన అనుభూతి కవిత, ఇస్మాయిల్‌, శ్రీకాంత శర్మ కవితల్లో ఒక స్పష్టమైన కవితా విప్లపంగా రూపుదిద్దుకొని, చిన వీరభ్యదుదు, శిఖామణి వంటి యువకవుల్లో వికాసం చెందుతూ తెలుగు కవిత్వం యొక్క నవనవోన్మేషిత్వాన్ని నిరూపిన్తున్నది”. - శ్రీ ఆర్‌.ఎన్‌.సుదర్శనం (అనుభూతి కవిత్వం (వ్యా) నిత్య వారితుడు ఇస్మాయిల్‌ అరవై వసంతాల అభినందన సంచిక (1989) వు. 32) ఆధునికా్యధ సాహిత్యంలో అనుభూతి కవిత్వ అవిర్భావ వికాస దశలను గురించి విమర్శకులు స్పష్టంగా వివేచించి చెవుతున్నారు. అయితే, దాని చర్మిత ఇంకా పూర్తి కాలేదు. బంగారరాలాంటి భవిష్యత్తు ఊఉన్నడని విమర్శకులు ఖావిస్తున్నారు. కవిత్వ పరంగా అనుభూతి కపుల -కెంత (వత్యేకత గోచరిస్తున్నదో ష్మకియా పరంగా కూడా వారి కంత. వ్యక్తిత్వం స్పష్టమవుతున్నది. అనుభూతి కవిత్వాన్ని గురించి శ్రీ ఆర్‌.ఎన్‌. నుదర్శనం గారి "అనుభూతి కవిత్వం అనే వ్యాసం చాల విలువైనది. వారు చేసిన వివేచన, విశ్లేషణ విలువైన అంశాలను అందిస్తున్నవి. కొన్ని-

1. “అనుభూతి కవితగా గుర్తు పట్టడానికి వధానమైన లక్షణం కవిత చదివిన తరువాత మిగిలేది ఒక నందేశం, ఒక భావనం, ఒక దృక్పథం కాకుండా కేవలం అనిర్దిషరుయిన అనుభూతి కావాలి. అది పోలికల ద్వారా, ఊహల అల్లికల ద్వారా, యి్యగదియ నంవేదన రేకెత్తించే పర్ణన ద్వారా కావచ్చు - కాని, అందులోని నవ్యత హృదయానికి వాత్తుకొనే అనిర్వచనీయమైన, అనిర్జిష్టమైన అనుభూతిగా మిగలాలి”.
2. “అనుభూతి బుద్దితో అర్ధం చేసుకునేది కాదు! కొన్ని వరిస్టితుల్ని కల్పించి ఇతరుల్లో అనుభూతి కలిగే [.పయత్నం వరకు మనం చెయ్యవచ్చు. అవ్సుడు కూడా వాళ్లు పొందినట్లు నమ్మి ఊరుకుంటే మనమేం చెయ్యలేము. అది నమ్మకమే అవుతుంది తప్ప అనుభూతి కాదు' కవిత్వాస్వాదన కూడా అంతే. ఆపిల్‌ పండు వుంది. దాన్ని గూర్చి ఎన్ని విధాలనైనా వర్ణించవచ్చు. కొని దాన్ని కంటితో వన్తువుగా చూచినప్పుడు కలిగేది ఒక అనుభూతి; దాన్ని కొరికి తినడం మరొక అసుభూతి. ఈ రెండూ కాక మూడో రకం దాన్ని గూర్చి హెన్నీ మికాక్స్‌ చెబుతాడు! "| 56 20 20016 0% 6 2016. గలం 1 96890301 9 96 2901ల ₹0431 344 41!" ఈమూడోరకం అనుభూతియే “అనుభూతి కవిత్వానికి” చెందుతుంది. (పు. 29)
3. అనుభూతికవిత్వానికి సంగీతంతో అవసరం లేదు”. (వు. 29)

696 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు 4. "కాల్పనిక వాద కవుల్లో శృంగారం, కరుణ వంటి సాయ్యపదాయికంగా గుర్తింపదగిన రసపోషణ, ప్యాత పోషణ, సన్నివేశ చ్శితణ ఉంటాయి. అనుభూతి కవిత్వంలో అనుభూతి నిర్దేశం పాఠకునికే వదలిపెట్టబడింది” (పు. 29) 5. కాల్పనికవాదకవులు “సెంటిమెంటలిజమ్‌' లోకి దెగజారి పోవడం కనిపిస్తుంది. అనుభూతి కవిత్వంలో అది కనిసించగూడదు; కనిపిస్తే 'అనుభూతి' భంగమౌతుంది”. 6. “అనుభూతికి అవరోధమయ్యే ఆలోచనా సామిని పర్జించటమే అనుభూతి కవి లక్ష్యం.” (పు 30) 7. “అనుభూతి కవిత్వానికీ అస్తిత్వ వాదానికీ చాలా దగ్గర సంబంధం వుంది. అస్తిత్వ వాద దృక్పధంలో మనిషికీ బాహ్య ప్రపంచానికీ “అ సంబంధం ఆత్మీయమైనది. ఆలోచనాత్మకం కాదు. మనం వస్తు (ప్రపంచంలో మెలిగే విధానంలో ఆలోచన కంకే ఆఅత్మీయతే (పాధాన్యం వహిస్తూంటుంది. ఉదాహరణకు సైకిలు కారు,, చేతిక్షర.పంటి వాటని చూత్వాం్యూర ఉపయోగించి అలోచించటం కంక, మన శరీరం వాటితో సమనళ్రయం కుదుర్చుకుంటుంది. “౫/6 జం లు 926 1 6 అ$ల03101 1 90806 0 16 006? జు 520%". 'మెర్లిన్‌ పోంటి అంటాడు "106 ₹/086 9 90 *స8ఓ 2 221 081 ఇస28 1 1౪6" అలా వన్తు (పపంచాన్ని గుర్తించడమే అనుభూతి”. (వు.30) 8. "అనుభూతి కవిత్వం వ్యక్తి పరంగా, సమాజ పరంగా సాధించేదేమిటి? జె.సి. రాన్సమ్‌ అనే అమెరికన్‌ కవి ఇలా అంటున్నాడు: "గ[30208 ౨గ001103 = 3901606, 6603, ఫింట60 అ, బగ10936 0౪౮ 16 9లుకంలం/ 2064 86545061 16 0200ల0ఓ 054653 ఢల1808 2 ఉం భగయిలు 206 *జ160' 0౯406 ౪01016 10 612016 10 అ) 1౮ ౧2౧01టు హైయీ!18ల౦ల. సైన్స్‌, రాజకీయాలూ, ధర్మ బోధ వంటివి మనిషి వైతన్యాన్ని ఆ్యకమించి, మనిషి వస్తు (పవంచంలో తన అస్తిత్వం ద్వారా పొందే సహజ న్నిగ్ధమైన ఆనందాన్ని అణచివేసి (తొక్కి. పెడుతున్నాయి. అ అనందానికి నహజమైన అస్తిత్వ అనుభూతికి సముచితమైన స్థానాన్ని విలువనీ ఏర్పరచే 1వయోజనమే అనుభూతి కవిత్వం చేస్తున్నది” (పు.31) 9. “కళ కళ కోసమే” అన్న సిద్ధాంతం సౌందర్యోపాసనకు (4650664ంపణు) సంబంధించినది. అందులో నియమ నిబంధనలూ, సంపదాయ (పయోగాలూ చాల ఉన్నాయి. అవేమీ లేని ముఖ్యంగా నందాయం సోకని - కవిత్యం అనుభూతి కవిత్వం”. (వు. 32) త్రీ ఆర్‌.ఎన్‌ సుదర్శనం గారి వివేచనం వలన అనుభూతి కవిత్వ స్వభావం మనకు నృష్టంగా అవగతమౌతున్నది. అనుభూతి కవిత్వం మీద వన్తున్న విమర్శలకు (వచ్చన్నంగా సమాధానం చెపుతారు నుదర్శనం గారు? ' (ప్రత్యక్షంగానే పవంచిస్తారు శ్రీ ఇస్మాయిల్‌ గారు. ఇస్మాయిల్‌ గారి అరవై వసంతాల అభినందన సంచికిలో “నేపధ్యం” అనే వ్యాసంలోని ఈ మాటలు గమనించండి,

ఆధునిక కావ్యం ! అనుభూతి కవిత 697

1. “భావ కవిత్వానికి అనుభూతి కవిత్వానికి తేదాలేదని ఈ మధ్య కొందరు అపోహ పడడం గమనించాను. భావ కవిత్వం పూర్తిగా ఆత్మాశయం. అతీత లోకాల్లో దాని అన్వేషణ. అనుభూతి కవిత్వానికి మానవ అనుభవంతో సంబంధం. అనుభవ మంటే బహిర్లోక, అంతర్లోకాల అనుసంధానం. వాస్తవ (ప్రపంచమూ, కవి మనస్సూ కలిసినప్పుడు కలిగేది. అనుభూతి కవిత్వంలో విషయికి ఎంత (పాధాన్యముందో, విషయానికి అంతే, కనుక అనుభూతి కవిత్వం ఖావ కవిత్వంతో మౌలికంగా ఖేదిస్తుంది. బపాశ్చేతన, అంతశ్చేతనల అనునంధానంలోనే జీవిత సత్యం నిక్షిప్తమైందని, ఈ నమన్వయం ద్వారానే బపారంగాన్ని అంతరంగాన్ని ఏక కాలమందు అర్థం చేసుకోగలమని అనుభూతి కవిత్వం రుజువు చేస్తుంది”. (పు.39,)

2. “మనం చాలావరకు వంచేం్యదియాలతో జీవిస్తున్నామనే నత్యాన్ని పెద్దలు చాలా మంది ఒప్పుకోక పోవచ్చు కాని తరచి చూస్తే, మన జీవిత (వకార్యంలో బుద్ధి ప్మాత బహుతక్కువ. అందువల్లనేనేమో, కవిత్వం మీకేది పంచేం్యదియాలని, బుద్ధిని కాదు. ఇం్యదియాలని _పత్యక్షంగా సృర్శించే పదచ్నితాల (12863) ద్వారా కవిత్వం పాఠకుడిలో కీవిత్వానుభవం కలిగిస్తుంది. దీన్నే "అనుభూతి అంటాం (వునం)

అధునిక కవిత్వంలో అనుభూతి కవిత్వం ఒక పత్యేక శాఖగా గుర్తించి పతి పాదించిన వారింకా ఉన్నారు. శ్రీయుతులు శ్రీకాంత శర్మ, శేషే్య్యద శర్మ, న్ముపసన్న, మాదిరాజు రంగారావు. అద్దే పల్లి రామమోహనరావు. ముదిగొండ వీరభ్యదయ్య జి.వి. స్కుబహ్మణ్యం ఇలా మరికొందరిని గూడా చెప్పవచ్చు. అనుభూతి కవితావాదం వైయక్తిక వాదమనీ, తిరోగపున వాదమనీ చేనీన విమర్శల కిప్పుడు కాలం చెల్లింది. ఆధునిక కావ్య వికాస చర్శితను వాస్తవంగా దర్శిస్తున్న వారెవ్వరూ అనుభూతి కవితా వాధాన్నీ, అందులోని (పయోగాలనూ కాదనలేరు.

అభ్యుదయ కవిత్వానంతర ధోరణులలో _వధానంగా కనవడే సాపిత్య న్వభావం అనుభవం కోసం అన్వేషణ; అనుభవం వైపు ,పయాణం,. మరొక రకమైన (పవృత్తి ఏమంకే సామాజిక ష్రైతన్న్వ సాధనం. ఆధునిక కావ్యేతివోన యుగంలో కానవచ్చే కవితా _ఎపయోగాలన్నీ ఆలోచనా (వధానాలనీ, అవేశ. వధానాలనీ, అనుభవ (పధానాలనీ మూడు విధాలుగా వింగడించటానిక అనువుగా ఉన్నాయి. ఆధునిక కొవ్యాలూ,. ఇతివోసాలూ, కధాకావ్యాలూ, దీర్హ కవితలూ అధికంగా ఆలోచన ,_పధానాలనే పేర్కొనపచ్చు. పటా దెతన్యం కోసం వాడే పాటలు, ఉద్యమ చైతన్యం కోసం వాసే కవితలు అవేశ ృపధానాలు. ఇవ చాలపరకు ఖండకావ్యాలు, గేయాలు, మరికొన్ని జానపద కళా రూపాలు. ఈ రెండింటి కంటె భిన్నంగానూ, _పత్యీకంగానూ' అనుభూతి _పధాన రచనలు వస్తున్నాయి. ఇవి వధానంగా మినీ కవితల వంటి లఘు రూపాలలోనో, ఖండ కావ్యాలలోనో వెలువడుతున్నాయి. అలా వెలువడటానికి కారణాలు కూడా కొన్ని ఉన్నాయి.

అధునిక కవితా _వ్యకియలలో చిన్నవి ఖావ చ్విత్రాలలో, భావ చ్యతాలుగా జీవిస్తున్నాయి. మినీ కవితకు రూపాన్నిచ్చేదీ, నియమించేదీ, దాన్ని అనుభవంగా పర్యవసింపజేసేదీ భావ చి్యితమే. ఖండ కావ్య రూపగుణతత్తాలను కల్పించేదీ భావ చిత వవాహ తరంగ డోలికలే. కధ లేని ఆధునిక కవితకు జీవితం ఖావ చ్యితం. కొంతవరకు ఈ, స్వభావం దీర్ణ కవితలలో కూడా

698 సౌహిత్య చరితలో చర్చనీయాంశాలు (పతిఫలిస్తుంది. అయితే ఆధునిక కావ్యంల్హోభావ చ్యితాల కంకొ ,వతీకలకు (ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది. బలమైన (పతీకలకు పరిపోషకంగా, పరివేషంగా భావ చితాలను సంవదించటం ఆధునిక కావ్య ఇల్పంగా రాణిస్తున్నది. (పతీక ఆలోచనను కల్పించి అనుభూతికి (పేరేపిస్తుంది. భావ చ్నితం వర్హ్య వస్తుగత తాదాత్మ్యాన్ని ఇయ్యదియానుభవ వ్యంజకంగా సాధిస్తుంది. పతిక (పధానమైన రచనలో అనుభవం అవివక్షితంగా, సద్యః స్ఫూర్తిగా వఠిత పాందే అవకాశం కంటె పరంపరాగతంగా, ఆలోచనామృతంగా పఠిత అందుకొనే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది. దాన్ని అవివక్షితంగా మార్చటానికి భావ చితతాలు తోడ్పడతాయి. నేటి విమర్శకులు, నహృదయులు ఆధునిక కవిత్వంలో గుర్తిస్తున్న అనిర్వచనీయత _ (091010) అన్సష్టత (0090840) అనే లక్షణాలు (పధానంగా (పతీకాత్మక రచనలను చేస్తున్న కవుల కవిత్వాలలోనే ఎక్కుపగా కనపడుతున్నాయి. (ఈ రెండు లక్షణాల గురించి శ్రీ 'సుమన శక్తి గారు 24.9.])990 సోమవారం ఆంధ్యవభ (సావాత్య పభలో) (వాసిన "ఆధునిక వచన కవిత్వంంలో అస్పష్టత అనే వ్యాసం తాజా ఉదాహరణం. అధునిక కావ్యం (_పతీకాత్మకంగా ఎంత ఎత్తుకు పెరిగినా, భావ చితాలను ఎన్ని రకాలుగా అలంకరించుకొన్నా అన్నష్టతలను అంతో ఇంతో పఠితలలో మిగులుస్తూనే ఉన్నది. అది ఆధునిక కాప్య లక్షణాలలో ఒక ముఖ్యమైన గుణమని కూడా కొందరు చెప్పుకొంటున్నారు.

' అయినా అస్పష్టత - తింటున్న అన్నంలో పలుగు రాయిలా - ఆధునికకావ్యపకితలను బాధపెడుతున్న మాట వాస్తవం. మరీ ఈ లక్షణం కావ్యాలలో, ఇతివోసాలలో శిల్పం పేరు తో చిక్కబడిపోతున్న తరుణంలో వఠితను ఆ కావ్యాస్వాద క్లిష్టత నుండి తప్పించటానికీ, ఆధునిక కవిత్వానుభూతిని సాక్షాత్తూ అనుభవిన్తున్నట్లు అందించటానికీ ఒక పత్యేక ఉద్యమంగా వెలువడుతున్నది అనుభూతి కవిత.

అనుభూతి కవిత భావచ్వితాలతోనే రూపుకడుతుంది. భావచ్వితాలనే అనుభూతులుగా పరివర్తింప జేస్తుంది. అందువలన అనుభూతి వాదులు పెద్ద పెద్ద కవితా _ప్యకియలను చేపట్టరు. ఖండ కావ్య ,ష్యకియనే బలపరుస్తారు. మవాోకావ్య ష్యకియను కాదని ఖండ కావ్య _ష్మకియలకు మ్యాతమే పరిమతమైన అనుభూతి వాద కవిత్వం. కాల్పనిక కవిత్యోద్యమంతో పోలికలు కలిగి ఉన్నట్లుగా అనిపిస్తుంది. మవాోకాప్య నహ కాల్పనికోద్యమ కవులకూ, అనుభూతివాద కవులకూ గిట్టదు.

“అభ్యుదయ కవిత్వానంతర ధోరణులు అనే వ్యాస సంకలనంలో "అనుభూతి కవితావాదం' అనే నా వ్యాసంలో అనుభూతి వాదుల అనుభూతి తత్తాన్న భారతీయ దృక్పధంతో వాఖ్యానించి చెప్పాను. క్రీయుతులు ఆర్‌.ఎన్‌. సుదర్శనం, ఇస్మాయిల్‌, శీషే్య్యద శర్మ, వీరభ్యదయ్య (పభృతులు (ప్రాచ్య పాశ్చాత్య లక్షణానుగుణంగా చెప్పీన అన్వయానికి నేను చెప్పిన న్యోతం విరుద్ధం కాదు. నామాట లివి

(పవంచం అనుభవం కోసం వంచజిహ్వలతో అ్బరులు నాచే చైతన్వాగ్ని నంచజివ్వాలలో అస్వాదించిన అనుభపం సమ్యగం, పరివూర్ణం. వాస్తప, కాల్బనిక, వైజ్ఞానిక, జీవ చైతన్య, అధ్యాత్మికానుభూతుల నంవుటికరణమే సామాజిక నమ్మగానుభూతి న్వరూవం. ఈ అయిదు అనుభవాలనూ సహృదయులు అయిదు కోశాల ద్వారా (గహిస్తారు. వాటినే పంచకోశాలని

ఆధునిక కావ్యం : అనుభూతి కవిత 699 వేదాంత వరిభాషలో అంటాం ఇందియ చైతన్య (వవృత్తి (0%)5102] ౦గ%౫౧), ఖావ చైతన్య (పవృత్తి (1020410021 001410), జ్ఞాన చైతన్య (వవృత్తి (1౧61164414! ౨౦/౫౧), జీవ చైతన్య వవృత్తి (9య10 ౨000210) అధ్యాత్మిక చైతన్య వవృత్తి (00210041 ౧౦౧౧౬౧) అని మనశ్శాన్త పరిభాషలో పిలుస్తారు. అనుభూతి కవిత్వం _పధానేంగా జీవదెతన్య _పవృత్తికి సంబంధించింది. మిగిలిన నాలుగు (_పవృత్తులను సాధ్యమైనంతవరకు జివ చైతన్య _పవృత్తితో సంగమింప చేసుకొనటమో, దానికి పోషకంగా నిలువుకోవటమో చేస్తారు అనుభూతి కవులు. దీనివలన ఆయా కవులు అభివ్యక్తి విధానాన్ని బట్టి - వాస్తవ బైతన్యాన్ని జీవ చైతన్యానికి పోషకంగా నిలిపే కవులనీ, కాల్పనిక చైతన్యాన్ని జీవ చైతన్యానికి పోషకంగా నిలిపే కవులునీ, జ్ఞాన (వవృత్తిని జీవ చైతన్య _పవృత్తికి పోషకంగా నిలిపే కవులనీ, ఆధ్యాత్మిక వవృత్తిని జీవ చైతన్య _పవృత్తికి పోషకంగా నిలిపే కవులనీ నాలుగు విధాలుగా అనుభూతి కవులను వింగడించవచ్చు. వారి రచనలను కూడా ఈ విభాగాన్ని అ్యశయించి విశ్లేషంచవచ్చు.

అధునిక కవులలో జీవ చైతన్య (వవృత్తిని వాన్తవ చైతన్యంతో పరిపుష్టం చేసిన కవులలో కవ్యితయం అనదగినవారు - తిలక్‌, శేషే్య్యద, ఇన్మాయిల్‌.

జీవ్లష్టైభవ్యాన్ని కాల్బనిక, మార్మిక బైతవ్యాలతో పరిపోషించిన రచయితలుగా మాదిలాజు రంగారావు, అరివెరాల విశ్వం, వేగుంట మోహన్యవ ద్‌, దుర్గానంద్‌, చినవీరభ్యదుడు మొదలైనవారిని పేర్కొనవచ్చు.

కాల్పనిక _పవృత్తితో జీవ చైతన్యాన్ని పోషించే అనుభూతిని కవితలో పోషించిన కవులలో ఇందకంటి శ్రీకాంత శర్మను, వై. క్రీరాములును మొదట పేర్కొనాలి.

వైజ్ఞానిక తాత్విక పవృత్తులలో జీవ చైతన్య (వవృత్తులమ పోషించిన కవులలో పేర్కొనదగినవారు బుచ్చిబాబు, అజంతా, స్యుపనన్న, కొత్త పల్లి సత్య శ్రీమన్నారాయణ, రేవతీదేవి మొదలైనవారు.

'తెధ్యాత్మిక షపవృత్తిని తాత్విక (పవృత్తిని జీవచైతన్యంలో నింపుకొన్న కవులలో మొట్టమొదట పేర్కొనడగినవారు చలం, "అత్‌.ఎత్‌,షుదర్శనం, స్యుపనన్న, వజీర్‌రహామాన్‌ మొదలైనవారు.

ఇటువంటి వింగడింపు, వివేచన అయాకవుల దృక్పధాలను, కవితాశెలులను, _పవృత్తులను దృష్టిలో పెట్టుకొని చేయబడ్డాయి. ఈ విధానం ఏదోవిధంగా (పతి విమర్శకుడూ అృశయించవలసిందే. ఉదాహరణకు క్తి ఆర్‌.ఎన్‌. నుదర్శనంగారు * ఇస్మాయిల్‌, శ్రీకాంత శర్శగారల కవితాశిల్బాలను వివేచిస్తూ చెప్పినమాటలు గమనింవదగినవి- “ ఇస్మాయిల్‌ ?ల్పం వదచ్వితాలతో భావసంక్షీప్తతతో కూడిన ఇమేజిస్ట్‌ ల్పం. అన్వయక్షిష్టత్యాపతీక వాదుల నం్యపదాయానికి సంబంధించిండి- ఎక్కడా కనిపించదు. కాల్పనిక వాదచ్చాయలు ఎక్కడా సోకవు. శ్రీకాంతశర్మ శిల్పం ఖావకవుల ?ల్పమే కాని ధ్యేయం మాతం అనుభూతి.”

అధునిక కావ్యేతివోనసయుగంలో మార్క్సిస్టు దృక్పథం కల కవులు అనుభూతి శాఖలోకి

700 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు రారు. ఇకపోతే అధ్యాత్మిక, తాత్త్విక, సామాజిక కావ్యాలను, ఇతిహనసకావ్య, కావ్యేతివోన (పష్యకియలను నిర్వహించిన కవులలో అనుభూతి కవిత వారి ఖండకావ్యాలలోనే పతిఫలిస్తుంది, వీరందరిలో ఖండకావ్య (పష్మకియకే పరిమితమై అనుభూతివాద కవిత్యాన్ని ఒకశాఖగా మవాకావ్య్యప్యకియకు మారుగా పోషించిన వారిని ప్రత్యేకంగా పేర్కొనాలి. వారు - క్త్రీయుతులు ఇస్మాయిల్‌, వేగుంట మోహాన్మపసాద్‌, ఇం్యదగంటి శ్రీకాంత శర్మ, చినవీరభ్యదుడు, అజంతా, కొత్తపల్లి నత్యత్తీమన్నారాయణ, వై. శ్రీరాములు, వజీర్‌రహమాన్‌, రేవతిదేవి మొదలైనవారు.

ఆధునిక కవిత్వ ఉద్యమంలో (వయోగాలు చేస్తున్న రచయితల రచనలను ఇంకా విశ్లేషించే అపకాశం ఉన్నది. _ప్యకియా పరంగా ఈ కవులు ఆధునిక కావ్యేతివోసయుగంలో ఒకశాఖను బలపరున్తున్నారు.

అనుభూతి కవుల (పపయోగాలు ఆధునికకవిత్వంలో అస్పష్టతను తొలగించటానికి యత్నం చేయటానికే వుట్టాయని పజలు భావంచేటట్లు అవి జీవితం సాగించాలి. నంచకోశాత్మక (పవృత్తులను జీవచైతన్యంతో సంవదించే (పపయోగాలు మానవనమ[గ్రానుభవానికి ఒక పాక్షిక భూమికను సంతరించాయి. భవిష్యత్తులో తదితర్మపవృత్తులకు కూడ పాధాన్యం కలిగే కవితలు వెలువడటానికి ఇవి మార్గదర్శవాలుగా నిలిచాయి:-అనుభూతి-కవతో (వకియావైవిధ్యాన్ని కోరదు. దొనికి కారణం దాని జీవితాన్ని శాసిస్తున్న ఖావచ్నితం. ఎంత 'లోతైన కావ్యాన్నైసోచిలుకలు వాలిన చట్టు లోనే చూడగలిగిన ఇస్మాయిల్‌ ఈ వర్గంలో పొడుగైనవాడు.

(అదివారం ఆం(ధ్యవభ : 7.10.]1990)

133 వ్యతికల వుతికలు ఆధునిక _పష్యకియలు 1985 నుండి ఆం్యధసాహిత్య వికాస చర్మితలో సమీక్షా వ్యాసయుగం సాగుతున్నది. అంకేు- అంతకు పూర్వం సమీక్షావ్యాసం లేదని కాదు అది అయిదారేళ్ల (కితమే పుట్టిందని కాదు. అయితే, సమీక్షా వ్యానం ఈ అయిదారేళ్లలో సాధించిన _వత్వేక వ్యక్తిత్వం వలనా, సమకాలీన సామాజిక సాహిత్య జివితంలో అది కలిగిస్తున్న అపూర్వ చైతన్యం వలనా, అది ఈనాడు వెలువడుతున్న సాహిత్య (ప్యకియలన్నింటిలో ఉద్యమన్సూర్తిని, _పజానక్తిని చూరగొన్న అత్యంతశక్తిమంతమైన ష్మకియగా పరిణమించటం వలనా శ యుగానికి ఆపేరుపెట్టటం నమంజనమని నంభావించ బడుతున్నది. నమీక్షా వ్యానం ఈనాటి సాహిత్యజివధాతువు. ముందుగా -జకటి..గెండ్తు విషయాలు స్పష్టం చేయాలి. సమీక్షావ్యాసం అంకే సామాన్యంగా అందరూ అనుకొనే (గంధంమిక్ష కాదు ఇంగ్లిషులో 'రెవ్యూ” అనే (ప్యకియకు దీటుగా తెలుగులో “సమీక్ష కొంతకాలం భావించబడింది. దానిని అస్థాయిలో నిర్వపాంచిన విమర్శకులు కూడా తెలుగులో ఉన్నారు. వారిలో నిడదవోలు వెంకటరావు, దీపాల పిచ్చయ్య శాస్తి, పోతుకుచ్చి స్యుఖహ్మాణ్యశ్శాన్తి, తాపీ ధర్మారావు, రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ, శ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూర్తి, శ్రీవాత్సవ, తిష్మావజ్ఞల కోదండ రామయ్య, నాదెండ్ల గుర్యుపసాద రావు, ఆర్‌.ఎన్‌, నుదర్శనం, సర్దేశాయ్‌ తిరుములరావు, రావూరి దొరస్వామి శర్మ, కె.వి. రమణారెడ్డి, తిరుమల రామచం[(ద, సంజీవదేవ్‌, రాచమల్లు రామచందదారెడ్డి, అద్దేపల్లి రామమోహనరావు, బీకూరి రామారావు, కసిరెడ్డి వెంకట రెడ్డ, టి యల్‌.కాంతారావు, కోవెల సంపత్కుమారాచార్య, అమరేం్యద, ఆవంత్స సోమసుందర్‌, బంగోరె, డి.రామలింగం మొదలైన వారు (గంథసమీక్షలకు సైతం సాహిత్యసమీక్ష గౌరవాన్ని సంపావించి పెట్టినారు. వీరందరిలో అధునికసాపాత్యంలోని వివధ (ష్మకియలమీద విలువైన వివేచనాత్మక మైన సమీక్షలందించిన గౌరవం శ్రీ ఆర్‌.ఎన్‌.సుదర్శసం గారికి దక్కుతుంది. తా శంధ4 - 3984 మధ్య వివిధ ష్మతికలలో _పచురించిన (గంధసమిక్ష లన్ని కలిపి "నూరుసమీక్షలు" అనేసేఠ-1ఏ8/7 లో వకటించారు. అధునిక (గంధసమీక్షకు ఆదర్శరూపాలుగా ఉన్నాయి అందులో నమీక్షలు. ఒక విధంగా ఈ్యగంధం అటువంటి (గంధసమీక్షల యుగం దాటిపోయిందని సూచిస్తున్నట్లుగ్యా రెండు దశాబ్దాల వుస్తక సమీక్షల దికృదర్శకంగా - విమర్శకలోకానికి అనిపిస్తుంది. 1985 నుండి (పవర్తిల్లుతున్న సమీక్షావ్యాసం - (గంధనమీక్ష గౌని, పుస్తక నమీక్షగాని కాదు. కడచిన అయిదారేళ్లుగా (గంధ సమీక్ష తనగౌరవాన్ని వజలలో నిలువబెట్టుకొంటున్న జాడలు తగ్గిపోయాయి. వ్యక్తి నిందలతో, అభ్యిపాయ భేదాల (పకటనలతో, నిబద్ధ దృక్పథాలతో, పూర్వమే ఏర్పరచుకొన్న అభ్య్మిపాయాలతో సమీక్షకులు ఒకవైపు (గంధనమీక్షను కాటువేస్తే, పరిచయవాక్యాలతో, (వశంసాపాఠాలతో, కవహృదయం తెలియని కాకమ్మ కబుర్లతో, (గంథం మిషతో సాంతగోడు వెళ్లబోసుకొనే అనందర్శ్భ (వలాపాలతో, పారితోషికమే పరమార్ధమనే దృష్టితో మరికొందరు (గంథనమీక్షకులు దానిని నిర్వీర్యం చేస్తున్నారు. రచనా తత్త్వం తెలియని వారు

702 పాహిత్య చ్రర్మితలో చర్చనీయాంశాలు వమీక్షించబం ఎక్కువ అయిందవి ఒక విమర్శ ఉన్నదె. స్థలాభావం సమీక్షను చంవుతున్నరవ మరాక, అఖ్నిపాయం ఉన్నది. ఈ నిందలు వ్యతికలు మోస్తున్న మాట విజం. అయితే, వషృత్రికల్ప పాఫిా-త్యశ వానికి చేప్పే వమాధావం కూడా లేకపోలేదు. ఒక గంధాన్ని గురించి పదెకైవ్లల్లో పమీక్షించటం అనేది పదిపేకల వ్యాసం వాయటం కంక కష్టం. వ్యతికలలో వతితలు [గధ నమీక్షలో కోరేది పరిచయం కాడు. ఒక న్యాయమైన తీర్పు ఇప్పుటి (గంధసమీక్షలు తీర్పులుగ కంటు వార్చులుగా ఉండళుం చేత ,పజలలో _పామాజికత్వాన్ని కోల్పోయాయి.

ఆయినా నేడు (గంఢ సమీక్షలుగా పచురింవబడుకున్న కొందరి రచనలు చర్చా వేదెకలకు +పాతిపదికలుగా. వివాడాంశాలకు రంగ భూమికలుగా రూపాందించబడీనప్పుడు పాహిత్య వ్నైేతంలో కొంత కలకలం రేగుళూ ఉన్నది. కొన్ని సమయాలలో వ్యతైకలే అటువంట్‌ పరిస్టితులమ కలిగించే రచనలను అవ్యానిచ్తున్నాయి. దావి వలవ చర్చా వ్యాసాలు, నృందన ,వతొస్పందనలు. పాఠకుర అభ్మిపాయాలు, వర్ణ దృకృథ సంఘర్దణలు, ఒక్కొక్కపారి సాహిత్య ము౨ా రాజకీయాలు నమీక్షలలో విలయతాండవం చేయటం కూడా కనివిస్తువ్నదె. పైవ పేర్కొన్న 'కాటువేసే” లక్షణాలుగల నమీక్షలు విలువలను తుంచుళూనే ఎవాదాలను పెంచుతాయి. వుస్తకం కంఠై ఒక్కొక సారి దాని మీడ చత్చా నమిక్షలే వదింతలుగా పస్తున్నాయి. గధ వర్ణ వ్లంక్షుంమెామాతత్త--వార్తా పృతికలలో (పచాలమౌతువ్వాడు. (గంథం కంకు అభ్యిపాయాలు చదివ నమీక్షలు వాయరన్న్లాత్మైమిల ఏవని మీద అభ్యంతరాలు చెప్పటం, వాటి మీద వాదోపవాదాలు చెలరేగటం, ఆధునిక గంధ సమీక్ష అలక్షణంలో ఒక భాగంగా తయారయింది. సంయమనం కోల్పోయిన సమీక్ష నేటి సాహిత్య ఉపమాణాలకు అగ్ని ఏరీక్షగా నిలిచింది. అందువలన, నేటి ,గంథ సమీక్షలు గాని, చర్చా గోన్లులు గాని. ముఖాముఖులు గాని, వివాద పాహిత్యం గాని “నమీథా వ్యాసం” అనే పారిభాషిక వదు (కదకు రావవి పవినయంగా మన చేస్తున్నాను.

అధుపక మానవ పమ్ముగ జీవితాన్ని అముభూతి మార్గం ద్వారా జాతికి కళాత్మకంగా అందించటావికి అధువిక కవిత్వం 1పపయత్నం చేస్తూంకేు, అపగాహన మార్గం ద్వారా వాతికి వమవ్యయాత్మకంగా అందించటానికి అధునిక పృతికా రచనం (జర్నలిజం) (పయోగాలు విర్వహిన్తున్నది. పజా వతినిధుల కంకొ. శ్యాస్తవేత్తల కంటె, కళాకారుల కంటొ, ఐద్యా వేత్తల కంక, ఉపాధ్యాయుల కంకె, న్యాయవేత్తల కంక, తత్వవేత్తల కంకొ నేడు ప్యతికా నంపాదకుల జాధ్యత వమాజం పట్ల ఎక్కువగా ఉన్నట్లు (వపంచం భావిష్తున్నటి. దానికి కారణం (వచార సాధనాలకు సాంకేతికంగా ఏర్పడిన పాచుర్య మని భావించటం పరిపాటిగా లోకంలో ఉన్నది. టి.౨.. రేడియో, వ్యతిక - ఈ మూడూ _పభుత్యాలను వడగొట్టగలవు, నిలబెట్ట గలవు, ఉపజాభ్యిపాయాన్ని శక్తిమంతంగా మలచగలవు అనేది అనుభపంలో కనవడుతూనే ఉన్నది. అణుశక్తిని నిర్మాణానిక్సీ విధ్వంసానికీ ఉపయోగించుకొనేటట్టు వచారసాధనాలనూ రెండు రకాలుగానూ వాదుకోవచ్చు. వాడుకొనే వాడిని బట్టి ఉపకరణం వనిచేస్తుంది. (వచారసాధనాలలో వ్యతికలకు ఒక (పత్యేక ్యపతిపత్తి ఉన్నది. లేఖనం. లేదా. రచనం దాని జీవధర్మ్శం, లిఖిత 1ష్మ్యకియ దాని జీవన ధర్మం; ,పజా జీవితాన్ని స్పందింపచేయటం దాని (పవృత్తి; అందరికీ అందుబాటులో ఉండేటట్లు అవగాహనను ఆవిష్కరించటం దావి ఆయువు; సామాజిక సమ్మగ జీవన స్పృహ దాని లక్ష్యం, లోకం వార్త కోసం షృతిక చదువుతుందనే మాట ప్యాత బడ్డ మౌట ఏ (పపంచం తనను తాను (ఏతి రోజూ పృతికలో అన్వేషించుకొంటుందన్నది నేటి మాట. ఒకనాడు

వ్యతికల వు,తికలు ఆధునిక _వ్మకియలు 203 సాహిత్యానికి మ్మాతమే ఇటువంటి గౌరపం ఉండేది: ఇప్పుడు ప,తికారచనకు కూడా ఆటువంటి (వతిపత్తీ వచ్చింది. అలా వచ్చినట్లు అయిదేళ్లుగా ఆంధ దేశంలో తెలుగు ష్యతికలు తమ వెలుగు ప్యాాతలనుు నిర్వపాస్తున్నాయి.

కడచిన అయిదేళ్లలో తెలుగునాట దినప్మతికల బరువు బాధ్యతలు బాగా పెరిగాయి. దానికి కారణాలు కూడా బలంగానే కనపడుతున్నాయి. ముఖ్యంగా ఒకటి రెండింటిని పేర్కొనటం ఇక్కడ అ(పన్తుతం కాదనుకొంటాను.

1. దిన, చార, వక్ష మాన వ్యతికతే కాక ద్వైమాసిక, (త్రైమాసిక, అర్ధ సంవత్సర, వార్షిక వ్మతికలు కూడా ఉన్నాయి. ఇంగ్లీషులోని “జర్నల్స్‌'ను కూడా తెలుగులో మనం వ్యతికలని పిలిచి సరిపెట్టుకొంటుంటాం. స్థూలంగా ఈ విభాగాన్ని వరిశిలిస్తే తలుగులో జర్నల్స్‌ లేవని చెప్పలేము గాని అఖిల ఖారత స్థాయికి గాని, అంతర్జాతీయ స్థాయికి గాని అందుకోగలిగినవి లేవని చాల మంది అంగీకరించే వాస్తవం. అలా కావటానికి ముఖ్యమైన కారణం- తెలుగు రచయిత గాని, పరిశోధకుడు గాని, విమర్శకుడు గాని అంతర్జాతీయ స్థాయిలో తన రచన వెలువడాలని అనుకొంటే ఇంగ్లీషు ఖాషలో (వాసి, ఆ "“స్తాయా ఈఅ $తెకలలో (వచురణకు-పంపుతున్నాడు. ఉదాహరణకు అలుశతోలిసిద్భులై న భాషా శ్యాస్తజ్ఞుల విలువైన పరిశోధన వ్యాసాలన్నీ ఇంగ్లీషు జర్నల్స్‌లోనే వెలువడడం, ఆలుగులో ఒక (పామాణిక మైన ఆధునిక ఖాషాశ్యాన్త [గంధం కూడా వెలువడక పోవడం గమనించదగింది. భాషా శ్యాన్తంతో పొల్పుకుంకే మిగిలిన విషయాలలో ఇంగ్లీషులోనే సరానరి వాసే వ్యాసాలు తక్కువ. పరిశోధన వ్యాసాల (పచురణకు (పత్వ్యేకంగా పరిశోధన వ్యతికలు లేవు. విశ్వవిద్యాలయాలు కొన్ని (ఉస్మానియా, కాకతీయ వంటివి) తమ డిపార్ట్‌మెంట్‌ వరిశోధన ప్యతికలు కలిగి ఉన్నా అవి పరిశోధకుల కందరికీ అందుబాటులో లేవు. తెలుగు అకాడమీ 'తెలుగు' వైజ్ఞానిక మాసవ్యతిక ద్వారా అటు భాషా సాపాత్యాలతో పాటు ఇటు శాస్త విజ్ఞాన శాఖలకు కూడా (పాతినిధ్యం ఉండే విలువైన వ్యాసాలను (పచురిస్తూ (పశంననీయమైన వని చేస్తున్నది. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, (ప్రాచ్య, (గంధాలయ సంస్ధలు (తిరుపతి, హైదరాబాదు) పరిశోధన వ్యాన వ్యతికలను వెలువరిన్తున్నాయి. ఏమైనా తెలుగులో పరిశోధన అవ్లాసానికి తగినంత గుర్తింపుగాని, పచారం గాని దేశంలో కనపడటం లేదు వివిధ శాన్తాలకు సంబంధించినాణ్యావాలన్లు సరాసరిగా తెలుగులో పామాణికంగా (వాసే రచయితలు వేళ్లమీద మ్యాతమే లెక్కపెట్టవచ్చు ' మొత్తం మీద పరిశోధన వ్యాసం తెలుగులో రాపలసెనంత స్థాయిలో రాశిలో, వాశిలో రావటం లేదనే అభ్యిపాయం విట్వళ్లోకంలో వ్యాపించి ఉన్నది.

2. ఈ దశాబ్దంలో వెలువడుతున్న వ్యాసాలను స్టూలంగా నాలుగు రకాలుగా పేర్కొనవచ్చు.

3. పరిశోధన వ్యాసం. 2. విమర్శ వ్యాసం. 3. సమీక్షా వ్యాసం. 4. సరళ వ్యాసం. పరిశోధన వ్యాసంలో ఒక వినూత్న సిద్ధాంతంగాని, సమన్వయం గాని, విశ్లేషణం గాని ృపతిపాదించబడాలి. విమర్శ వ్యాసంలో ఒక వినూత్న. వివేచనం గాని, సమన్వయం గాని, దృక్పధం గాని నృ్వవమాణంగా సమర్పించబడాలి. సమీక్షా వ్యాసంలో రచయిత తనదైన దృక్కోణంతో ఒక వాస్తవాన్ని గాని, ఒక చర్శ్చనీయాంకాన్ని గాని, ఒక కళాః' "డాన్ని గాని, ఒక సంపదాయాన్ని గానీ, ఒక (ఉపయోగాన్ని గాని, లేదా సపయోగ నమూవాోన్ని గాని, క సంప్రదాయాన్ని గానీ, సశ్యాస్తీయంగా వ్యాఖ్యానించాలి. (వ్యాఖ్యానించటమంటే (ప్రాచీన కావ్యాలకు (వాసే వ్యాఖ్యానం వంటిది కాదు. రంగంతో

204 సాహిత్య చర్నితలో చర్చనీయాంశాలు పరిచయమున్న పతివారికీ అందుబాటులోకి వచ్చేటట్లు (పపంచించటం). ఫరిశోధన, విమర్శ వ్యాసాలకు ప్యతికా రచనా న్వభావాన్ని నివుణంగా పొందుపరిస్తే సమీక్షా వ్యాస రూపం సిద్ధిస్తుంది. “జర్నలిజం” సర్వ వ్యాన (వ్యకియలలో _పతిఫలించటం తెలుగునాట ,కొత్తగా వస్తున్న వ్యాన రచనా చైతన్యం, అన్ని ృష్యకియల కంటె దానికి అ్యగతాంబూలం అందుతున్నది నేడు. దీనికి “ప్మతికా వ్యాస'మని పిలిచే పరిపాటి ఉన్నది. కాని, ఈ మాట జాతిని తెలుపుతుంది; “సమీక్షా వ్యాసం' స్వభావాన్ని, అనుభవాన్ని వ్యంజింప చేన్తుంది. అందువలన 'సమీక్షా వ్యానంి అనే పిలువు సమంజసం. సరళ వ్యాసం పరిచయాత్మకంగానూ, చమత్కాధథ కారిగానూ, అధిక్షేపాత్మకంగానూ, విషయ వివరణ (ప్రధానం గానూ, (కొత్త చెప్పటం కంటె ఉన్న సమాచారాన్ని పొందేకగా అందించటమే ధ్యేయం గానూ సాగుతుంది. 'కడచిన అయిదారేళ్లుగా వ్యాస వ్మకియలన్నీ ప్మ్యతికల న్యాశయించి సమీక్షా వ్యాస రూపంలో అవతరిస్తూ ఉన్నాయి. "జర్నలిజం' జన జీపనం మిదా, సాహిత్య జీవనం మీదా, విజ్ఞాన శాఖల మీదా వేస్తున్న పభాపమే సమీక్షా వ్యాస వికాసానికి దోహదం చేసింది.

3. ఈ అయిదారేళ్ళలో తెలుగులో సాపాత్య వతికలు గడ్డురోజులను ఎదుర్కొన్నాయి. భారతి" వంటివి అగిపోతున్నాయి. కూడా. ఉన్నవి: =అిప్తాత్తిక్లా'. 'రొక్షిరంటుకొనటంలోనే నతమతమవుతున్నాయి.. ఇటువంటి తరుణంలో సాహిత్య ప్యతికల బాధ్యతను ఉవవంలికలు స్వీకరించటం తెలుగు పష్యతికా రచనా చర్మితలో ఒక మరువలేని ఘట్టం. నేటి దినపత్రిక వార్తలతో ఏరోజు కారోజు జీవిస్తుంది. నమ్యగ జీవితానికి కావలసిన సమస్తాంశాలనూ సమాజానికి నమకాలీనావసరాలకు అనుగుణంగా సమీక్షించి, వివరించి, సం్యగహించి చెప్పటానికి ఒక వారం రోజులు జీవిన్తున్నది. ఉత్కంఠను పెంచే సీరియల్‌ టెక్నిక్‌ను వీలైనన్ని ప్యకియలలో (సవేశ పెట్టి వారం వారం సాగీ జీవితాన్ని ఒక్కోసారి మాసం దాకా, సంవత్సరం దాకా చివరకు కొన్నేళ్ల దాకా పొడుగించుకొంటున్నది.

ఒకప్పుడు దినవ్శతికలు, వారవ్యతికలు న్వరూప స్యభావాలలో బాగా వేరువేరుగా ఉండేవి. వార ప్యతికలు నపలలతో, కధలతో, జోకులతో చమత్కార శీర్షికలతో, సినిమా సెక్సు (కీడారంగ వార్తలతో జివించటం నాటికీ, నేటికీ కనపడుతున్న సహజ లక్షణం. ఇప్పుడు కొన్ని దినవ(తికలు వారం తిరిగే నరికి వార ప్యతికలలో ఉండే విశేషాంశాలన్నింటిని ,పకటిన్తున్నాయి. నేటి దినవతిక ,టూ-ఇన్‌ా-వన్‌. '

కొన్ని దినవ్మతికలు సాహిత్యానికి ఒక (వత్యీక స్థానాన్ని కల్పించి పోషిస్తున్నాయి. ఆదివారాలు, సోమవారాలు, లేదా వారానికి ఏ రెండు రోజులైనా సాహిత్యానుబంధాలను _పచురిస్తున్నాయి. వుస్తక సమీక్షలకు గూడా ఈ మధ్య కొన్ని వ్యతికలు ఎక్కువ స్థలాన్ని కేటాయిన్తున్నాయి. నవిమర్శక నమీక్షలను ఆవ్వానిస్తున్నాయి. పదేళ్ల [కితం దినష్మతికలలో (వత్యేక సందర్భాలలో వెలువడే అనుబంధాలను మ్యాతమే మనం భ్యదవరుచుకొనటానికి అవసరం కలిగేది. ఈనాడు అలా కాదు. కొన్ని దినవ్యతికలలో రోజూ ఏదో సమకాలీన సాహిత్యాంశం గాని, విలువైన సాహిత్య చర్చగాని వ్యాస 'రూపంగాన, లేఖ రూపంగానో ముఖాముఖి రూపంగానో (వత్యక్ష మవుతూనే ఉన్నది. న్యూన్‌ (వింటొలో విలువైన సాహిత్య చర్మిత తన వర్తమానాన్ని వదర్శిస్తున్నది. ఆర్ట్‌ పేపరు మీద మ్యుదింవబడే 'జర్నలొ కంటె విలువైన వేషాలను న్యూన్‌ (వింట్‌ పేపరు

వ్మతికల వుతికలు ఆధునిక _,వృ్యకియలు ౮05 మీద దినపష్యతిక పజల కందిన్తున్నది. తెలుగు జర్నలిజంలో ఇది ఒక పెద్ద మార్చు.

మరొక విశేష మేమంకే - ఈనాడు ప్యతికలు రచనలకు ఎంత _పాముఖ్యాన్ని ఇస్తున్నాయో, రచనల మీద (పజల అభ్మిపాయాలకూ అంత వరిగణనం కల్పిస్తున్నాయి వార ష్మతికలలో రచయితల సమాధానాలూ, పారకుల అభ్మిపాయాలూ సర్కులేషన్‌ పెంచే టెక్నిక్‌గా మనం తీసివేసినా, దినప్యతికల లోనూ, కొన్ని వారవ్మతికలలోనూ సమకాలీన రచనల మీదా, సాహిత్యంలో నన్నయ నుంది నేటి దాకా వెలువడిన సాహిత్యంలో ఏ అంశాన్ని గురించి అయినా వస్తున్న సమీక్షలకు, అసలు రచనల కంటె ఎక్కువ స్పందనలు, _వతిస్పందనలు వెలువడుతున్నాయి. దినప్మతికలలోని సాపాత్యాంశాలు చదవకపోతే ఆధునిక జీవితంలో వెనుకబడిపోయినంతగా నేటి సాపాతీ వరుడు భావన్తున్నాడు.

తెలుగులో జర్నలిజం వికాన చర్విత గమనిస్తే దాదాపు అధునిక సాపాత్య ,వ్మ్యకియలన్నీ వ్యికల పు్యుతికలుగా గోచరిస్తాయి. కవిత్వంలో గాని, కథలో గాని, నవల లో గానీ, వ్యానంలో గానీ, ఒక్కొక్కసారి నాటకంలో గాని (కొత్త ,వయోగం వ్యతికల. ద్వారానే పరిచయం కావటం, దాని మీద చర్చలు, వాదోపవాదాలు సాగటం, (కమంగా సాహిత్య క్షేతంలో స్థిరవడటం స్పష్టమౌతుంది. -పోటీలు, ఛాధావాసాక [పచురణలు, చర్చలు (ప్రత్యేకతను సంతరించుకొన్నాయి కూడా. ఈ మూడు లక్షణాలూ వ్యాన్యష్మకియకు కూడా పతికలు వర్తింవ చేయడం ఈ యుగ లక్షణం.

ధారావాహిక పచురణలలో వెలువడిన ,వ్యకియలలో “పాఫైలో మరువలేనిది. ఈ విధమైన సారన్వత (_వ్యకియకు పాశ్చాత్యులలో ఐజాక్‌ వాల్దన్‌ 12248 ₹/21[0॥ లాంటి (వముబఖులు రూపరేఖలను దిద్దారు. భారతీయులలో యం. చలపతిరావు లాంటి |వముఖ ప్యాతికేయులు దాన్ని చేవట్టి ప్యతికా రచనలో ఒక శాఖగా రూపొందించారు. తెలుగులో ఈ రంగంలో కృషి చేసిన పెద్దలున్నారు, వెలువడిన రచనలూ. కొన్ని ఉన్నాయి. అందరినీ, అన్నింటినీ పేర్కొనటం ఇక్కడ సాధ్యపడదు. అయినా మచ్చుకు కొన్ని - అవటపల్లి నారాయణరావుగారి 'విశాలాంధము, అచార్య రంగాగారి 'ధన్యజీవులు, పెద్దలు పరమపదించినప్పుడు నార్లవారు (వాసిన సంపాదకీయాలూ, గొట్టిపాటి [బహ్మయ్య గారి “జాతి వెలుగులు". తుర్లపాటి కుటుంబరావుగారి హువోనాలకుకులు, జాతినిర్మాతలు" వేమూరి రాధాకృష్ణ మూర్తిగారి "ఆణిముత్యాలు" కోవెల సంపత్కుమారాచార్య గారి, -శంవ వండితులు కవులు రచయితలు, ఎ.వండరీనాథ్‌ గారి “చరిత కందని మృతవీరులు", ఆచార్య బి.రామరాజు గారి 'మరుగుపడ్డ మాణిక్యాలు. ఆర్వుద గారి “తెలుగు వెలుగులు, తిరుమల రామచం్యద గారి 'మరుపురాని మనీషి, మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణగారి “నటరత్నాలు", నండూరి పార్ధసారధి గారి “సరిగమపా*, రావూరి భరద్వాజ గారి "జీవన సమరం" మొదలైనవి ఎన్నో చెప్పవచ్చు. వీటిలో భరద్వాజగారి “జీవన నమరా'నికి కేంద సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు కూడా వచ్చింది. వ్యతిక పోషించిన ష్మకియకు దొరికిన దొడ్డ బహుమాన మది!

హెదరాబాదు కే్య్యద విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు సాహితి (తెలుగు శాఖ) 'అలోకన' అనే పేర 1085 సం! వార్షిక వాజ్ఞయ నూచిని 1987లో (వపచురించింది. తెలుగులో (పచురించబడుతున్న దాదావు ఏఖై ష్మతికల నుండి వివిధ ష్యకియలలో ఒక సంవత్సరంలో

06 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు వెలువడిన అంశాలను సేకరించి అకారాది 1కమంలో రచయితల పేర్ల వారీగా అమర్చిన ఐలువెన పరిశోధన సామ్మగి |గంధమది. (అది మొదటి సంచికతోనే ఆగిపోవటం విచారించదగిన విషయం). ధారావాహికాలలో నవలలు, పెద్ద కధలు మొ!!నవి వదలినా, భాషా సాపాత్య సాంస్కృతికాంశాల మీదా, ఆర్థిక సాంఘిక రాజకీయాంశాల మీదా, విద్యా వైద్య వైజ్ఞానికాంశాల మీదా దాదావు డెభ్భై సీర్దికలు అందులో నమోదయ్యాయి. అన్ని వ్యతికలూ కలుపుకొంకే దాదాపు _పతియేటా నూరు సీరియల్‌ కిర్షికలు వెలువడుతున్నాయని ధైర్యంగా చెప్పవచ్చు. సీరియల్‌, శీర్టికలు పథతికల సేవకు. కీర్తి బావుటాలు!

(అదివారం అఆంధ(పపభః 14.10 1990)

134

నేటి సాహిత్య జీవితంలో

మేటి _ఉష్మకియ “సమీక్షావ్యాసం”

“సమీక్షా వ్యాన యుగం' తెలుగు సాహిత్య వికాన చరితలో ఒక విశిష్టమైన సంధియుగం. సాపాత్యం కావ్య బైతన్యం నుండి (కమంగా వురాణ వ్యకియా చైతన్యం వైపు పయనిస్తున్నది. వివిధ శ్యాస్త విజ్ఞాన సార వినిమయ రూపమైన సాపాత్య చైతన్యం _ష్మకియాపరంగా ఒక ్థఫౌ/ రూపాన్ని సంతరించుకొనే ముందు ప్యతికా రచనలో _పయోగావస్థలో పరిణామ దశలో ఉన్న కాలమిది. ఈ దవ స్థితిలో కూడా ప్యతికలలో వెలువడే (వ్యకియలన్నిటిలో సమీక్షా వ్యాసం తన ,పయోజకత్వాన్ని బహుముఖాలుగా చాటుకొంటున్నది. సమీక్షా వ్యాసం వస్తుతః సాహిత విమర్శ స్వభావం కలది. శైలిలో జర్నలిజం జీవ లక్షణాన్ని పొందుపరచుకొన్నది. అస్పష్టకా రాహిత్యం, ఆక్షిషతొ: సకశ్తిష్తతుజపర్తీ -అవగావాన, అనుభూతి - అనేవి జర్నలిజానికి, అంకే వదివైదనవతు జన్మతః ఉండి షడ్గుణాలు. ఈ ఆరుగుణాలలో ఒక అభివ్యక్తిని కల్పించుకొ తెలుగు వచన రచన సమీక్షా వ్యాన రూపం. చర్చనీయాంశం చుట్టూ ఒక సాలెగూడులా గానీ ఒక పరవేషం లాగా కానీ తర్క్మసవాజమైన ఒక వ్యాఖ్యా వైఖరిని కల్పించి, రచయిత దృక్కోణు అందులోని _పాణశక్తిగా _పతిష్టాపించినప్పుడు (ష్మకియా స్వభావం _పకటిత మౌతుంది. నసమీ£ వ్యానంలోని శక్తి చర్చనీయాంశం, ఆసక్తి రచయిత వ్యాఖ్యాన వైఖరి, నవ్యత రచయిత దృక్కోణం అభివ్యక్తి ప్యతికా రచనా _పప్పత్తి. సమీక్షా వ్యాసం ఒక సాహిత్యానికి మ్మాతమే పరిమితమైనది కాదు. వస్తు పరంగా అది శ్వాన్తం కావచ్చు, కళ కావచ్చు, ఆధునిక జీవితానికి సంబంధించి; ఏ అంశమైనా, శ్యాస్తీయంగా చర్చించటానికి వీలున్న ఏ అంశమైనా కావచ్చు. వస్తు వైవిధ్యాన్ని

విన్ఫుతంగా మన్నించే సమీక్షా వ్యానం వ్యతికా రచనకు పారిజాతం.

విజ్ఞాన శ్యాస్త విస్ఫోటనం అధునిక యుగ లక్షణం. అనంత శాఖలతో విజ్ఞాన కశ్యాన్తం విస్తరీల్లోకకనల్లకి బక వైపు. అ విజ్ఞాన శాఖల పరిజ్ఞానాన్ని మానవ జీవత కళానుభవాలన విశ్లేషంచటానికి వినియోగిరొహికొలజున్నది నాపిత్యం మరొక వైవు. అంతేకాదు. నేటి సాహిళ వ్యక్తిత్వ వికాసానికి విజ్ఞానశ్వాస్తం పోషక (_దవ్యంగా పనికి వస్తున్నది. నేటి సాహిత్యాధ్యయనాని విజ్ఞాన శ్యాస్తం విశ్లేషణ స్యూతాలను అందిస్తున్నది. నేటి తెలుగు నవలలలో పరిశోధనాత్మ। (వయోగ నవలలన్నీ శ్యాస్త విజ్ఞాన వరిజ్ఞాన (పాతిపదికలు గలిగినవే. ఆఅ నవలల నింద రచయితలు సేకరించిన వివరాలు కుప్పలు తెప్పలుగా కనపడుతుంటాయి. కొన్ని నవల వస్తువులు శ్యాస్త (గంథులలో నుండి అద్భుతంగా పుడతాయి, నవలా ప్యాతలు శాస్త రహస్యాలల్‌ 'మార్మికంగా బతుకుతాయి. తెలుగు నవలలో కొన్న సామాజిక జీవితంలో వర్గ చైతన్యంఠ్‌ జీవిస్తాయి? మరికొన్ని సాంఘిక సవష్యాలలభోని నంమర్దబను జీవితంగా చ్వితిస్తాయి. ఎటువంల నవల చదవాలన్నా కనినం ఏదో ఒక శ్యాస్త వరిజ్ఞానంతో పరిచయం ఉండక తప్పని వరిన్థిల్‌ ఏర్పడుతున్నది నేడు. అయితే, నవల కథతో పాటు శ్యాస్తాన్ని గూడా చెప్పి వఠరితలకు _పయాన తప్పిస్తున్నది. ఈ లక్షణాలన్నీ చూస్తే ఆధునిక తెలుగు నవల పురాణ (ప్యకియా స్వభావాని..

08 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు “మీపంగా చేరినట్లు స్పష్టమౌతున్నది. దానికి దోహదం చేసినవి కూడా వతతికలే.

నవల పఠితలను ఉద్దేశించి రచించేది; ష్మతిక (పజల నుద్దేశించి వెలువడేది. దేశంలోని పజలందరూ పత్రికలు చదవాలని “జర్నలిజం” లక్ష్యం. ఆ అందరిలో నవలలు చదివే పాఠకులు ప్పుకోతగినంత మంది ఉండవచ్చు. వారిని వ్యతికలు ఆ (పష్యకియ ద్వారా ఆకర్షిస్తాయి. ఎంకే వ్యతికలకు నవలలే సర్వం, సర్వన్వం కాదు. అటు సృజనాత్మక బైతన్యాన్నీ, ఇటు వేచనాత్మక చైతన్యాన్నీ అవి అదనెరిగి పోషిస్తాయి. నిజానికి పషృతికారచన కథాత్మక వాజ్మయానికీ -వితా రచనకూ అంత సజాతీయమైనది కాదు. సమాజ జీవితంలో ఎన్ని రంగాలున్నాయో, "టికి సంబంధించిన విజ్ఞానాన్ని, వివేచననూ పజల కందించే (ష్మకియలు ష్యతికా రచనకు జాతీయాలౌతాయి. అయితే నవలలూ పతికలూ వివిధశ్వాస్త విజ్ఞాన సార వినిమయంలో ఎమ తమ ప్యాతలను (ష్మకియోచితంగా నిర్వహిస్తున్నాయి. కథా స్మూతంతో కూర్చబడిన విజ్ఞాన *శం నవలలలో గోచరిస్తే, వాస్తప జీవన స్మూతంతో ముడివేయబడిన వివిధ విజ్ఞాన ఖాండాలను (తికలు అందజేస్తున్నాయి. జర్నలిజం జీవలక్షణానికి దగ్గరగా ఉన్న వచన ప్యకియలన్నింటిలోన్లూ శక్షిమంతమైనది సమీక్షా వ్యాసం.

ప్యతికలు (వజాభిషాయాన్ని మ్రలవళటంలోమా-4వయాత్వుతోోకాలోటోకుంలోసూ, సంఘంలో విన్కరణలు తేవటంలోనూ, సమాజ నమనస్యలను పరిష్కరించటంలోనూ ఉద్యళకా- ఢా” ఎకటించవలసివస్తే వాటికి బలమైన అయుధం నమీక్లా వ్యాసం. నేటి ప్యతికలలో కవిత్వంలోనూ, -వలల వంటి _ష్మృ్రకియలలోనూ [వయోగాలు వన్తున్నాయి. కాని, వాటిపై విమర్శలుగాని, "గ్వివాదాలు గాని వివేచనలు గాని, చివరకు వాటికి నంబంధించిన ఉద్యమ చైతన్యంగాని నమీక్లా క్యస [మ్యకియలలోనే వస్తున్నవి. "కదిలేదీ, కదిలించేదీ' ఒక నాడు కవిత్వంగా భావించబడింది;

• అయిదారేళ్లుగా ఆ రెండు వనులనూ పష్యతికారచన ద్వారా నిర్వహిస్తున్నది సమీక్షా వ్యానం.

ప్యతికా రచనలో మూడంశాలు ముఖ్యం. 1]. వార్త. 2. వ్యాఖ్య. 3. విత. ఈ మౌడూ దినవ్యతికలకు అవసరం. మిగిలిన వాటికి వార్తలు ముఖ్యం కాదు. వార్తలు వేడిని ఎప్టీస్తాయి. వ్యాఖ్యలు వాడిని కలిగిస్తాయి. వింతలు వెలుగును (పసరిస్తాయి. వీటిలో వ(తిక న్నుకొనే అంకాల (పాధాన్య వివక్షను బట్టి దాని స్వభావం తెలుస్తుంది. తెలుగులో వైవిధ్యం ణ వష్యతికలున్నాయి. కాని, ఈ అయిదేళ్ళుగా అన్ని రకాల ష్మతికల కంత దినప(తికలే శ్రవంతమైన ప్యాతలను నిర్వపాస్తున్నాయని నిస్సంశయంశా చెవృవచ్చు. దినప్యతికలలో ఉపాదక వర్గ బాధ్యతలను గాని, వార్తా సేకరణ, వార్తా రచన బాధ్యతలను గాని నిర్వహించటానికి ర్భిదయిన యువతీ యువకులు ముందుకు వస్తున్నారు. కొంతమంది వ్యతికా రచనలో జీవ ఖాషాభివ్యక్తిని వవేశ పెట్టగలిగారు. కొందరు దానిని నీళ్ల కంకొు పల్ప్చన చేశారు. ఏదైనా క ఆదర్శానికి గోనీ, సిద్ధాంతానికి గానీ నిబద్భుడైన ష్యతికారచయిత ఖాషలోనూ, మిగిలిన వారి "షలోనూ తేడా బాగా కనిపిన్తుంది. వ్యతికలు నూత్న పద బంధాలను, వినూత్న పారిభాషిక దాఅనూ నృష్టించటంలో 1పయోగాలు చేస్తున్నాయి. వార్తలలో, నంపాదకీయాలలో, వ్యాఖ్యలలో ' రకం సృష్టి అప్పుడప్పుడూ కనవడుతుంది. అయితే, పారిభాషిక పద నృష్టిలో ప్యాతికేయుల ఎకు బయటి రచయితలే ఎక్కువ చొరవ తీసుకొంటున్నారు.

నేటి సాహిత్య జీవితంలో మేటి _నృకియ “నమిక్షావ్యానత 6

జర్నలిస్ట్‌ వార్తలను సేకరించటం గొవ కాదు; వాటిని సత్యదూరం కాకుండా అసో దాయకంగా అమర్పటంలో అతని _పతిభ _వకటితమౌతుంది. వార్తలు మోనుకొని రావటంళ దినష్మతికలన్నీ ఒకకే. కాని, వార్తలను చెవృటంలో ఒక్కొక్క వతికది ఒక్కొక్క వైఖరి, వార్తలపీ సత్యం సుందరంగా అస్వాదించబడుతుందన్న మాట!

వజలు వ్యతికలను వార్తల కోసమే చదవరు. వ్యాఖ్యల కోసం వరిశిలిస్తారు. వార్తలకు ఒక వ్యతిక చాలు. వ్యాఖ్యల కోసం ,_పజలు వివిధ వ్యతికలను చదువుతారు. సమాజం4 అయా కాలాలలో _పజలు ఎదుర్కొనే సమన్యలను పరిష్కరించుకొనటానికి వారికి తగిన అవగాహా: కావాలి. వివిధ దృక్కోణాలతో ఆ సమస్యల వలని లాభనప్పాలను బేరీజు వేసి చెప్పేవార కావాలి. వజా నాయకులు చెప్పే మాటలలోని గుట్టమట్టులను విడమరచి చెప్పే వవేకవంతన్హే సలవోలు కావాలి. అటువంటి సందర్భాలలో పష్మృతికలే పజాబంధువులు. నంపాదక వర్గంజీ కాని, ఆయా రంగాలలో నిఫ్లాతులైన వారితో కాని వ్యతికలు సమీక్షా వ్యాసాలు (వాయిరో (వచురిస్తాయి. ఇవి ఏ రంగానికైనా చెందవచ్చు. రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంఘిక, మత, సాంస్కృతి పాపాత్యాంశాలలో వైవ్రైవ్లా నావచ్చు. వ్యాఖ్యలు వివరణలు కాపచ్చు, విశ్లేషణలు కావచ్చు, హితవు కావచ్చు, చివంకు ఉఎడీశ₹ము కూడా కావచ్చు. వ్యాఖ్యలు ఆదేశాలు చేయవు, మతు లాగ పహాతవు చెవుళాయ. వురాణాలు మ్మిత నమ్మితంగా ఉపదేశం చేస్తాయి. అలాం వ్యతికారచనలు మిత సమ్మతంగా పజలను (పబోధించే శక్తిమంతమైన _ష్మ్యకియలు. +సబోధానికి కూడా బలంగా తోడ్పడే సాధనం నమీక్షా వ్యానం,

వ్యతికారచనలో మూడవ లక్షణమే కాకుండా ముఖ్యలక్షణం వింత. వింత అంకే చమత్కార కాదు. ఆనక్తి దాయకంగా (పతిపాదించబడే నవ్యత లేదా నవ్యాంశం. వ్యతికా రచనలో సృజనాత్మ: వ్యక్తిత్వం (0౪౯1౧480) లేకపోతే జర్నలిన్ట్‌ ఈ పోటీల వరుగు వందేల కాలంలో తనకు తన వ్మ్యతికకూ నాలుగు కాలాల పాటు నిలిచే గుర్తింపు సంపాదించి పెట్టలేడు. . ప్యతికా రచశ ఈనాడు _పజలతో సరాసరి మాట్లాడుతున్నట్టు, వారికి నచ్చేటట్లు వారు మెచ్చేటట్లు వెషే 'వయత్నం చేన్తున్నట్లు స్పష్టంగా తెలుస్తున్నది. ఏ విషయాన్నైనా ఎంతటి విజ్ఞానాన్నైనా జర్నలిజు విహాఖత్షట్లూలతో అంటు (తొక్కి అభివ్యక్తీకరించ గలిగిన రచనను, రచయితను ప(తికల అవ్వానిస్తున్నవి

అధునిక వచన వ్యకియలలో ఆలోచనకు వ్యాసం 'పెట్టింది పేరు. ఆయితే వ్యాసాలనీ వృతికలలోనే వెలువడాలని లేదు. కాని, వ్యతికలో వ్యాసం _వాయాలంకే ఒక (పత్యేక లి: అనసుసరించాలన్న స్పృహ ఈ అయిదారేళ్లుగా రచయితలలో ఎక్కువ అయింది. శీర్షికళ ఎత్తుగడలో, (ప్రతిపాదనలో, వాదనలో, ధారలో, నిర్వవాణలో వ్యాసానికి వ్యతికారచనలో వ్యాఖ్యాగుణాన్ని గానీ, ఆసక్త్‌ దాయకంగా ఒక వినూత్నంశాన్ని ఆవిష్కరించే ఒడుపును గాన్‌ వీలైతే యథావకాశంగా రెండు లక్షణాలను గానీ జోడించి చెప్పే నేర్పు నేటి వ్యాసానికి రచయితల సంతరించి పెడుతున్నారు. అటువంటి వ్యాసాలను వ్యతికా వ్యాసాలనీ, సమీక్షా వ్యాసాలనీ వ్యవహారించటం ఇప్పుడు బాగా రూఢిలో ఉన్నది. వ్యాసకర్తలందరూ సమీక్షా వ్యాస కర్తలు; సథలురు కాకపోవచ్చు. కాని, సమీక్షా వ్యాసం నేటి యుగ చైతన్యాన్ని సమ్మగం (వతిఫలించుకొంటున్నది.

710 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు (పన్తుతం ఒక్క సాహిత్య రంగానికి సంబంధించిన సమీక్షా వ్యాసాన్ని గురించి కొంత ప్రావిస్తాను. ఈయుగం 1985 నుండి మొదలౌతున్నదని లెక్కిస్తున్నాం. ఈ అయిదేళ్లలో కొత్త క్ల,తికలు గాని, వారవ్యతికలుగాని, మాసప్యతికలు గాని వెలువడి 1985 నాటికంపె ఒక క్రై ధరణిని కల్పించినవి కానరాకపోయినా, పోటీలు పడి అప్పటి ధోరణులను తప్పకుండా కైస్తున్నవి. 1985 వ సంవత్సరంలో దినప్మతికలు ఎన్నో నృజనాత్మక సమీక్షా వ్యాస ధోరణులు పేశపెట్టటం గమనించదగిన చార్మితక వాస్తవం. ఇటువంటి చారవలో ఆ యేడు ఇఖర్మపాయం. స్టైపాద కత్వంలో ఆ'యేటి వాజ్ఞాయసూచి 'ఆలోకన -1985* (ప్రచురించబడింది. స్టూలంగానైనా, లోని సామ్మగిని పరిశీలించి నమీక్షా వ్యాస పయోగ వైఇష్ట్యాన్ని తెలుసుకోవచ్చు. వ్మృతికలలో ఆర్థిక, సాంఘిక, రాజకీయ, విద్యా, వైద్య, వైజ్ఞానికాంశాలలో సీరియల్‌ శీర్షికలు త్వైపాంచటం సాగుతున్నా 1985 లో భాషా సాపాత్య సాంన్కృతికాంశాలకు సంబంధించిన శైయల్‌ శీర్షికల సంఖ్య బాగా పెరిగింది. ఉదాహరణకు 1985లో నిర్వహించబడిన కొన్ని క్రైకలను పేర్కొంటాను.

1. ఒకే రచయిత ఒకే సీరియల్‌ కిర్షికతో పరంపరగా (వాసిన సమిక్షా వ్యాసాలుటవగ్యతాలి అక్షరాయుధం (ఉదయం దినప్యతిక), జి.వి. స్యుబహ్మణ్యుం - "తెలుగులో వెలుగు” (ఆంధ్రప్రభ +నప్యతిక), మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి - నటరత్నాలు' (ఆంధ పభ వారప(తిక), కొండముది రామమూర్తి - నోబెల్‌ సాపాత్య బహుమతి (గహీతలు (ఆంధ్యపభ వార పష(తిక), కొండవీటి 36కటకవి -*పరదేశి పాఠాలు" (ఈనాడు), మంజుక్తీ-పతిభా మూర్తులు". (జాగృతి వారప(తిక), ముదిగొండ శివ్వవసాద్‌ - "భారతీయ సాపాత్యంలో ఏకాత్మతా (పదర్శనం'(జగృతి వారవతతికు, ఇరుమల రామచంద - “మర్మ్శోపవంచం (ఉదయం ది.ప.) యొల్దండ రఘుమారెడ్డి - మహ్మాపపంచ, పరిచయం' (జాగృతి); జానమద్ది హనుమచ్చా,స్తి “రనవద్ధట్టాలు' (ఆంధ్యపభ శారప్యతిక); అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు - "పరద కాలం' (ఉదయం), వవని నిర్మల (పభావతి “రామాయణ రనవాహిని' (జాగృతి), సూరి సత్యవాణి “నరిగమలు' (ఆంధజ్యోతి వారప,తిక), నాలతీ చందూర్‌ “పాత కెరటాలు" (స్వాతిమాసపష్యతిక), మొదలైనవి.
2. ఒక సీరియల్‌ (కింద ఒక్కొక్క విషయంపై ఒక్కొత్య-లెటియిత రచనలు చేసినవి ఆంధజ్యోతి వారవ్మతిక నిర్వపాంచిన 'అచ్చయిన నా మొదటి పుస్తకం” శీర్షికలో తుర్లపాటి ఎటుంబరావు, పురాణం నృుబహ్మణ్యశర్మ, కప్పగంతుల మల్లికార్జునరావు, ఉషక్తి, ఇంద్రగంటి "నకీబాల, మొదలైనవారు పాల్గొన్నారు. భారతి (వకటించే "కలగూరగంప?" శీర్షికలో ఎందరో ండిత విమర్శకులు (వాశారు. "వనిత'లో “నా తొలి రచన అనుభవాలు” అనే శీర్షికను పెదపూడీ =*జ్యలక్ష్మీదేవి, వేదుల శకుంతల, వాసిరెడ్డి సీతాదేవి, విన్నకోట సుశీలాదేవి గారలు నిర్వహించారు. “దయం సాగించిన 'నంతకాలు"లో సి.వి. కృష్ణ, ఎన్‌.గోపి, జయధీర్‌ తిరుమల రావు, జే.సి. .వి, దేవరాజు మవాోరాజాు, సి. ధర్మారావు, అత్తలూరి నరసింవోరావు, వాసిరెడ్డి నవీన్‌, గాలి నర రెడ్డి, వతంజలి, రత్నమాల, వి.వి.రమణ, సుధామ (వభృతులు కలం నదిపించారు. ,నవంతి" వారి 'సాహిత్య గోష్టిలో ఆచార్య భావన్‌, పేర్వారం జగన్నాథం, డి. రామలింగం. పున్నారావు, యం. కనకాచారి, ఎ.రామసుబ్బారెడ్డి, పాన్న లీలావతి, వి. వీరాచారి మొ!

నేటి సాహిత్య జీవితంలో మేటి వ్యకియ 'నమిక్షావ్యానం” 1

వారు పాల్గొన్నారు. ఆం్యధజ్యోతి (ది.వ.) వారి 'సాపాత్య వేదిక'లో టి.ఎల్‌. కాంతారావు. పులికంటి కృష్ణారెడ్డ, దినకర్‌, ద్వా.నా.శా(స్తి, కె. రామమోహన్‌రాయ్‌, పోల్యావగడ సత్యనారాయణమూర్తి, మొదలైన _పముఖులెందరో (వాశారు.

3. సీరియల్‌ శీర్షికలో కాకుండా విడిగా వృతికలలో వ్యాసాలను (వాసిన వారెందరో మవోనుఖావులున్నారు. వ్మృతికలలో వ్యానం పడని (పసిద్ధ రచయిత కనవడడు. దినవతికలో వ్యానం వడటం నమకాలీన సాపాత్య చైతన్యంతో పాలుపంచుకొనటంలా నేడు సాహితీలోకం ఖావిస్తున్నది. సాహిత్య విమర్శకు ఇంతటి _పజా చైతన్యాన్ని తెచ్చిన గౌరవం తెలుగు దినప్యతికలకు తప్పక దక్కాలి.

1985- ఒక సంవత్సర కాలంలోనే సాహిత్యనమీక్షా వ్యాసం వందలాది వ్యాసకర్తలను అకర్షించిందంకేు ఈ అయిదారేళ్లలో వేల సంఖ్యలో వ్యాసాలు వెలువడి ఉంటాయి. అందులోనూ సాపాత్యానికి సంబంధించిన విలువైన సీరియల్‌ శిర్షికలను అందించటంలో అంధ(వభ దిన వ్యతిక చేసిన, చేస్తున్న కృష్‌ _పశంసనీయం. ఈ వ్యాన పరంపర కూడా అందులోని ఖాగమే.

భట్టులో (1980-1990) సాహిత్య విమర్శను సమీక్షిస్తూ డాక్టర్‌ కోవెల సంవత్ముమారాచార్యగా రిలా అన్నారు

1..“వ్యతికల్లో వారాల తరబడిగా సాపాత్య విమర్శ ధారావాపాకంగా వెలువడుతూండటం ఈ దశాబ్దంలో ఒక విశేషంగా గమనించవచ్చు. సాహిత్య విమర్శ ధారావాపాకంగా వెలువడటంలో రెండు విధానాలున్నాయి. ఒక విధం: సాధారణంగా ఏ వారానికి ఆవారమే ఏదో ఒక విషయంపై విమర్శ సాగించటం. రెండో విధం: ఒక విన్సృత విషయాన్ని నిర్దేశించుకొని దాన్ని కొన్ని అంశాలుగా వింగడించి ఒక _కమానున్యూతితో విమర్శ సాగించఠుం. కచ్చితంగా చెప్పితే, ఈ రెండో విధమే ధారావాపాక విమర్శ. మొదటి దానికి అయ్యధ్యపఖ ఆదివారం (దిన) వ్యతికలో టి.ఎల్‌ కాంతారావు నిర్వహించిన “కలాలు - నంకలనాలు' అనే శర్షికనూ, కె.వి.రమణారెడ్డి నిర్వహించిన "అధునిక ఖారతీయ సాహిత్యకర్తలు' అనే *ర్షికనూ చెప్పుకోవలని ఉంటుంది... ఆంధజ్యోతి ఆదివారం శదిమ్మస్న్మతికలో చేకూరి రామారావు నిర్వపాంచే “చేరాతలు" గూడా ఈ తరవోకు చెందినదే”.

2. "ఇక రెండో విధానానికీ తర్వొభ్యవథభ ఆదివారం (దిన) వ్యతికలో జి.వి. సుబహ్మణ్యం నిర్వహిస్తున్న "సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు" గమనించవచ్చు. తెలుగు సాహిత్య చర్మితను గూర్చి విచారించేప్పుడు అనేకాంశాలు చర్చనీయాలుగా కన్పిస్తయి. ఉదాహరణకు వస్తు కవిత, జాను తేనుగు పబంధం వంటివి ఈ నాటికీ చర్చనీయాలుగానే ఉన్నాయి. కాగా, తెలుగు సాపాత్య కమ వరిణామాన్ని సమన్వయ పూర్వకంగా నమాలోచిన్తూ, ఆదినుండి ఈనాటి వరకూ సాగిన వివిధ సాషపాత్య ,వ్యకియలూ, కావ్య, సొపాత్య, విమర్శ దృక్పధాలూ, సిద్ధాంతాలూ, వివిధ (వభావాలూ నృుబవ్మాణ్యం ఈ ధారావాహిక విమర్శలో లోతుగానూ. విస్సృతంగానూ సమాలోచిస్తున్నారు. నిర్ణయాలు చేస్తున్నారు.. న్యుబహ్మణ్యం సాగిస్తున్న ఈ విమర్శకు దేశసియ విధానం పునాది. ఇతర విమర్శ రీతుల (_వఖావాలు, (పమేయాలూ ఉండవచ్చు గాని భూమిక మ్మాతం మారదు. దేశయమైన సమన్వయాత్మక విమర్శ విధానం ఇక్కడ (పధానంగా గమనించవలసిన అంశం”.

712 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

3...”ఈ విధంగా దినపథతికల్లో వచ్చే విమర్శ తీరు గమనిస్తే, సాహిత్య విమర్శలో “పతికారచనా' విధాన ధోరణి కన్పిస్తుంది. చేరాతలూ, సు్యుబహ్మ్మణ్యం వారం వారం కూర్చే గీర్షికలూ ఈ విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తాయి. విమర్శకు “ప్యతికా రచనా" విధానం ఈ దశాబ్బులో అధికంగా అనువర్తించిందనిపిస్తుంది” (ఈ దశాబ్బంలో తెలుగు సాహిత్యం: యువభారతి పచురణ (1990); వు.71-73).

సమీక్షా వ్యాసయుగాన్ని ప్యతికలు సాహిత్య వికాన చర్వితలో నృష్టించి తమదైన ఒక చర్మితనే సృష్టించుకొన్నాయి.. తెలుగులో సాహిత్య విమర్శ స్వయంగా ఎన్ని పరిణామ వికాస దశలను సాధించినా తన పేరుతో ఒక యుగాన్ని స్ట్థాపించుకొనే అదృష్టాన్ని'నోచుకోలేదు. కట్టమంచి, రాళ్ళపల్లి, విశ్వనాధ మొదలైన విమర్శ చైతన్య యుగకర్తలు వెలసిన యుగాలు వేరే షృకియల పేర్లతో పెలువబడుతున్నాయి. విమర్శకు సంబంధించిన సమీక్షా వ్యాసం పేర ఒక యుగం పిలువబదడటం ఇదే మొదటిసారి అవుతుంది. - దానికి అ గౌరవం పతికారచనతో తన జీవితాన్ని భాగం పంచుకొన్నప్పుడు విర్ప్వడటం విశేషం.

వ(తకలు సోహిత్య విమర్శ _వ్యకయలకు (పోత్సాహం ఇవ్వటం మొదలు పెట్టిన తకనాత అభిల భారత స్థాయిలో అందించే సాహిత్య అకాడమీ అవార్డులు కూడా వరుసగా మూడు నాలుగేళ్లు తెలుగు విమర్శకులకు రావటం పట్టి కాకతాళియ న్యాయంగా (తోసివేయటానికి వీల్లేదు. కడచిన నాలుగేళ్ళలో శ్రీయుతులు జి.వి. సుబహ్మణ్యం, ఆర్నుద, రాచమల్లు రామచం(దారెడ్డీ, యస్వీ జోగారావు గారలు కేంద సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార (గహీతలు. భారతీయ భాషలలో వచ్చే బహుమతులలో కూడా సాహిత్య విమర్శకు దక్కే సంఖ్య కడచిన మూడు నాలుగేళ్లుగా తగినంత స్థాయిలో పెరుగుతున్నది. నిజానికి అయిదేళ్లుగా సాహిత్య జగత్తును విమర్శ అవపరిస్తున్నది. కవితలో అస్పష్టత అనిర్వచనీయత పెరుగుతున్న ఈ కాలంలో స్పష్టతతోను, అక్షిషతోనూ తన జీవితాన్ని దిద్ది తీర్చుకొంటున్న సమీక్షా వ్యాసం (_పజాదరాన్ని అధికంగా పొందుతున్నది. అవగాహాినకూ, అనుభూతికీ అందుబాటులోకి వచ్చింది.

అధునిక సాహిత్య (పయోగాలు వెలువడినంత వేగంగా వాటిని గురించిన విశ్లేషణ గాని, వివేచనగాని, తత్వ దర్శనంగాని, సాపాత్య సమాలోచనం తాతోపోరీభాషిక వద కల్పనం గాని, (వయోగ శిల్ప రహస్యాలుగాని ,ప్యకియా స్యరూవ' స్వభావాలు గాని సాహిత్య క్ష్మైతంలోకి రావు. ఈ అంశాలన్నీ అవిషృతమైతే తప్ప (వయోగాల విలువలు _పపంచితం కావు. సాపిత్య పరిణామ గతి నిరూపితం కాదు; వికాసదశాస్స్ఫూర్తి (వనన్నం కాదు. ఈ అవగాహనను సాహిత్య రంగంలో కల్పించే బాధ్యత ఈనాడు నమీకా వ్యాసం స్వీకరించింది.

ఆధునిక సాహిత్య ,ప్యకియలు ఈ యుగంలో చెప్పిన గుణపాఠమేమిటంకే - ఇకముందు సాపాత్యోద్యమాన్ని వి ఇంగ్లండు నుండో, అఫికా నుండో, ఆమెరికా నుండో, రష్యా చైనాల నుండో జపాన్‌ నుండో దిగుమతి చేసికొని, పష్యకియల (వయోగాలను ఆయా దేశ సాహిత్యాధ్యయనం వలన తెలునుకొని తెలుగులో వినిర్మించుకొనే పద్ధతి కంట, మన భారతీయ బైతన్యంలో నుండి వినూత్న ష్యకియలను సృజించుకొనే అవనరం ఏర్పడిందని. ,వవంచ భాషా సాహిత్యాల నుండి

వేటి సాహిత్య జీవితంలో మేటి (ప్యకియ “'సమీక్షావ్యాసం” 213 అవగావానను, సిద్ధాంతాన్ని, దర్శనాన్ని అరువు తెచ్చుకొనే నేర్చును _పకటించే కాలం ఇవ్పుడు మారింది. పపంచ సాహిత్య నిద్ధాంతావగాహనతో మనకవులు భారతియమైన సాహిత్య తొత్తిక చింతనం చేసి, భవ్య ష్యకియలను, దర్శనాలను సృజించే వవృత్తి ఈనాటి చైతన్యంగా గుర్తించబడుతున్నది. అందువల్లనే అయిదారేళ్ళ (కిందటి దాకా కవిత్వం వెంట విమర్శ నడిచింది. ఇప్పుడు విమర్శ వెంట అన్ని _ష్యకియలూ నడుస్తున్నాయి. నేడు సాహిత్యోద్యమంలో కవితకంకె వ్యాసానిదే మేటి నాయకత్వం! నేటి సాహిత్య జీవితంలో మేటి ప్యకియ నమీక్షా వ్యాసం! (అదివారం ఆంధ(పభ : 21.10.1990)

136 నేటి సాహిత్యోద్యమంలో విమర్శకులే నాయకులు సమకాలీన సాహిత్య (వ్యకియలను గురించి సాహితీలోకంలో సంపూర్ణమైన సంతృప్తి (పకటితం కాకపోవటమే కాకుండా, చాల విషయాల్లో అసంతృప్తి వెల్లడి అవుతూ ఉండటం ఎర్య సామాన్యంగా వినపడుతూ ఉన్న విషయం. తెలుగులో నుంచి విమర్శ రావటం లేదు; తెలుగులో చెవ్సుకోతగ్గ సాపొత్య విమర్శకులు లేరు - అనేవి విఘర్శను గురించి అందరి నోటా వినబడే సాధారణ సమీక్ష, ఇలాగే కవితను గురించీ, కధను గురించీ, నాటకాన్ని గురించీ, అన్నింటిని మించి నవలను గురించీ త్మీవమైన అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేసే సమీక్షలు పష్యతికలలో చూస్తుంటాం. ఉపన్యాసాలలో వింటుంటాం. విమర్శ కంకు కూడా విలువలను కోల్పోయిన సాహిత్య ,వ్మకియ వరిశోధన. విచ్యితమేమంకే పరిశోధనలు చేస్తున్నామని, చేయిస్తున్నామనీ చెప్పుకొనే వారే పరిశోధనలను గురించి ష్మతికలలో చాలా తేలికగా సవానిన ఘట్టాలు ఎవ్ష ఉన్నాయి. ఇటువంటి పరిస్థితి సాహిత్య చర్మితలో సామాన్యంగా రెండు రకాలుగా వర్పిడే అవకాశం ఉన్నది. ఒకటి - సాహిత్య (ప్యకియలు అన్ని విధాలా సృజనాత్మకతను కోల్పోయిన కాలంలో అవి దివాలా కోరుతనాన్ని _పకటిస్తూ ఉంటాయి. దీన్ని కొందరు క్షిణయుగ స్వభావంగా కూడా పేర్కొంటారు... రెండు - సాహిత్యం ఒక దశ నుండి మరొక మహత్తర దశవైపు పయనించే తరుణంలో రాబోయే మార్పును గురించిన సమ్మగ దర్శనం కోసం వర్తమాన సాహిత్య దృకృధాల మధ్య చెలరేగే సంఘర్షణం విమర్శలో ,పతిఫలిస్తుంది. ఈ సంఘర్షణలో కొన్ని విలువలు వ్యక్రీకరించబదవచ్చు. కొన్ని వ్యతిరేకించబడవచ్చు. సైద్ధాంతిక దృక్పథధాలపై ఆధారపడిన సాహిత్య వివేచనలో పరస్పర త్మీవ _పతిస్పందనలు చోటు చేసి కొన్నప్పుడు సాహిత్యంలో మార్పు అనివార్యమని తెలిసిన వారు కూడా (కొత్త మార్పుకు హర్షించి, ఆహ్వానం పలికే అభ్యుదయాన్ని (పదర్శించరు. అ తరుణంలో _ష్యకియలన్ని పనికిరానివిగానే వారికి అనిపిన్తుంటాయి. కడచిన అయిదేళ్లుగా సాగుతున్న సమీక్షా వ్యాసయుగం క్షిణయుగ న్వభావం (పకటించేదని కొందరు భావిస్తున్నారు. మరో మహాయుగానికి కాలం వడుతున్న పురిటి నొప్పులుగా మరికొందరు వివేచిస్తున్నారు. నేటి యువతరం రెండవ అభ్యిపాయాన్నే ఎక్కవగా బలపరున్తున్నది. అంతేకాదు

• ఒక మహత్తర పరిణామాన్ని ఆ*స్తున్నది. దాని కొరకు అహరహం యత్నిస్తున్నది. ఆధునిక కవిత్వం (పతిక శక్తి మీదా, భావచ్విత వరికల్పనం మీదా ఆ రెండింటి వలన పఠిత పొందే సద్యణవర నిర్బుతిమీదా, అనుభూతి మీదా నేడు జివిస్తున్నది. (పతికలుగొని, భావచ్వితాలుగాని కవి ఉద్దేశించిన అనుభవాన్ని పఠితలలో అలవోకగా కలిగించని వరిస్థితులు ఏర్భడటం ఒకవైపూ, కవి పయోగించే శబ్దం సమర్థవంతమైనది కాకపోవటం, వ్యంగ్యార్థ శక్తిని గాని, వ్యకోక్తి వైచిత్రిని గాని (వదర్శించలేకపోవటం మరొక వైపూ కవితలో అస్పష్టతనూ, క్లిష్టతనూ, అనిర్వచనీయతనూ కల్పిస్తూ ఉన్నాయి. ఇల్పమయంగా ఎన్ని శిఖరాలు అధిరోపాంచినా

నేటి సాహిత్యోద్యమంలో విమర్శకులే నాయకులు 2715 అనుభవాన్ని అందించటంలో సహృదయులకు దూరమయ్యే కవితా _వ్యకియలు సాపాత్య క్షేతంలో కలకాలం నిలువగలుగుతాయా అనే మీమాంన నాలుగెదేళ్లుగా సాగుతున్నది. కవిత్వం కధకు దూరంగా ఉండాలనీ, ఖావజాల ,పకటనకో, ఖావ _పకటనకో మ్మాతమే ఉవకరించాలనీ, _(పబోధ వాహికగా ఉపయోగపడాలనీ - ఎన్నో అభ్విపాయాలు రెండు మూడు దశాబ్దాలుగా వినపడుతుండేవి. ఈచాడు నిల్పం ఒక్కకు కవితకు చాలదనీ, బలమైన అనుభూతి ముఖ్యమనీ భావించబడుతున్నది. కధా స్యూతం లేని కావ్య పయోగాలు వెలువడ్డాయి. కాని, కవి చెప్పదలచుకొన్నది పఠితకు స్పష్టంగా అందటం లేదు. దీనికి కారణాలను అన్వేషించటమే నేటి సాహిత్య విమర్శ చేస్తున్న పని. (ప్రస్తుతం మౌనసిక అవస్థలను ,_పతీకాత్మకంగా, భావచ్చితాలను ఆలంబనంగా చేనుకొని అభివ్యక్తం చేస్తున్న ఆధునిక కవిత (వతీకాత్మకంగా కధలను కల్పించి సమకాలీన మానవ జీవిత వ్యాఖ్యానాన్ని చేస్తూ భవిష్యత్తులోకి అడుగుబెక్టే కాలం సమీపిస్తున్నది. ఆధునిక విజ్ఞానాన్ని, జీవిత తత్వాన్నీ, కళాఖివ్యక్తిన నంపుటికరించి కవిత్వాభివ్యక్తిలో సమర్పించాలంటు _పతీకాత్మక పురాణ కవిత్వం వంటి కవిత్వం అధునికంగా అవతరించవలని ఉన్నది. కథ, కళ, విజ్తానం- ఈ మూడింటి అభినవ నమ్మేళనంతో అవిషృతమయేే అధునిక వురాఖు._ప్యకియ ఒకటి భవిష్యత్తులో రాక తప్పదనుకొంటాను. సవజాశథాలాయముదలై న [ప్యకియలు కవితా షృకియల వలె శుద్ధ సాహిత్య వ్మకియలు కావు. నవల సాహిత్య దర్శనం నుండి పుట్టాలని నియమం లేదు. కవిత మాతం సాపాత్య దర్శనం నుండి ఉదృవిన్తుంది. సాహిత్యేతర దర్శనాల పఖావం నవల మీద బలంగా ఉంటుంది. కవిత్వంలో లాగా నవలలో అవివ్వక్తి శిల్పం అ్యగతాంబూలం అందుకొనే అవకాశం లేదు. అంజకే తెక్నిక్‌కు ఉండే పాధాన్యం ఎక్స్‌పెషన్‌కు నవలలో ఉండదన్న మాట. కవితలో ఇది విపరీతం. అధునిక నవల కూడా జీవిత విజ్ఞాన వైవిధ్యాన్ని వినిమయం చేసుకోవటంలోనూ, (వతిఫలింపచేసుకోవటంలోనూ పురాణ్యప్యకియకు సన్నిపాతంగా పోతున్నది. కాని, పురాణ (వ(కియ కుండే సాహిత్య దార్శనిక శక్తిని, శాస్త దార్శనిక శక్తిని నవల (వదర్శించటం సామాన్యంగా సాధ్యపడదు. అందువలన అధునిక వురాణ స్వభావాన్ని ఆలపరచుకొనే మార్గంలో కవిత్వం, నవల పస్తానం చేస్తున్నా భవిష్యత్తులో కవిత్వం నవల కంకు ఒక మహోన్నత దశను చ్లేర్లుకోగలుగుతుందని ఆశించవచ్చు. ఇట్లని నవలను తక్కువ అంచనా వేస్తున్నా మనుకోగూడదు. అ _పకియలకుుతనాఖంగా ఉన్న శక్తులను బట్టీ అవి సాధించగలిగే ఫలితాంశాలు అధారపడి ఉంటాయి. కవితలో కధ _పతీకి*క్యోశణలంని అభివ్యక్తితో రాణిస్తుంది. నవలలో కధ వాస్తవికత న్యాశయించి టెక్నికతో జివిమ్తుంది. వరిశోధనకూ విశ్వ విద్యాలయాలకూ విడదీయలేని ఆనుబంధం ఉన్నట్లు నేటి నమాజంలో ఒక రూఢి ఏర్పడి ఉన్నది. దానికి బలమైన కారణం లేకపోలేదు. విశ్వవిద్యాలయాలు విద్యార్థులకు వరిశోధన డ్నిగిలు (విహెచ్‌.డి.లు) ఇస్తున్నవి. వాటిని పరిశోధనలుగా పరిగణిస్తున్నవి. ఉద్యోగార్హతలుగా గుర్తిన్తున్నవి. అయితే, నాలుగైదేళ్లుగా సిద్ధాంత (గంధాలుగా విశ్వవిద్యాలయాలు గుర్తించి, పరిశోధన వట్టాలను (పదానం చేసిన వాటిమీద పజలలో ఒక (పామాణిక భాపం సన్నగిల్లుతూ ఉన్నది. దీనికి కారణం పరిశోధన ష్యకియ స్వరూపస్వఖావాలలో విశ్వవిద్యాలయ వ్యవస్థ తెచ్చి పెట్టిన మార్పు. ఆ మార్పులోని విలువల వివేచన నేటి విమర్శలో వివాదాస్పదమైన చర్చనీయాంశమౌతున్నది. వివాదాంకాన్ని ఒక్క మాటలో చెప్పాలంకే నేటి వరిశోధనకు (వమాణం

216 సాహిత్య చర్వితలో చర్చనీయాంశాలు ఉపజ్జ్ఞయా? ఉపాధియా? అని విజ్ఞాన పరిధులను విస్తరింప జేసే యత్నంలో నూత్న సత్యాలను, స్యూతాలను, సిద్ధాంతాలను కనుగొనటానికి శాస్తీయ పద్ధతులలో (కమబద్ధంగా గాఢతరమైన అన్వేషణ, పరిశీలన చేసే విధానం పరిశోధన. ఏ అంకాన్నైనా నిర్ధరించటానికి సోపపత్తికంగా సామిని సేకరించి వాటిని నిశితంగా పరీక్షించటం, ఒకవేళ ఆ సామి ద్వారా పూర్య _పవర్తిత సిద్ధాంతాలను గానీ, సమన్వయాలనుగాన్ని ఫలితాలను గానీ, వునర్నిర్మించవలని వచ్చినా, పునర్వ్య్యవస్టేకరించవలసి వచ్చినా, నిర్దుష్టంగా రూపొందించవలసి వచ్చినా, చివరకు ఒక వినూత్నాంశాన్ని _,పతిపాదించవలసి వచ్చినా సత్యాన్వేషణ దృష్టితో, సమన్వయ దృక్పధంతో, నిర్మాణాత్మక వైఖరితో, వాస్తవాన్ని వ్యక్తికరించాలన్న దీక్షతో వరిశోధన లక్ష్యమైన విజ్ఞాన వికాసాన్ని సాధించటమే పరిశోధన. అవగాహన యొక్క అవధుల విస్పతీకరణం, వినూత్న సిద్ధాంతాదుల [పతిపాదనం, తద్వారా సత్యాన్వేషణ పరత్వాన్ని సమున్మేషింప చేయటం పరిశోధన. దీనిని పరిశోధన వ్యాసం, సిద్ధాంత వ్యాసం అనే రూపాలను అ్యశయించి పరిశోధకులు (వకటిస్తూ ఉంటారు. వీటి బహిర్నిర్మాణం గురించి, సిద్ధాంత దర్శన, (పతిపాదనాది అంతశ్చైతన్యాన్ని గురించి శ్యాస్తీయమైన పద్ధతి, మెథడాలజీ, కూడా అభివృద్ధి చెందింది. సిద్ధాంత వ్యాస న్వరూప స్వభావాలను (వ్మ్యకియా వరంగా పరిశీలించే అనుశీలన షమతాలు ఇప్పటికే పరిశోధన రంగంటోయ్యపపిత్లి “రడి ఉన్నాయి.- వరిశోధన (వత్వేక ప్యకియా గౌరవాన్ని పొందిందని గుర్తించటంలో ఎవరికీ ఈనాడు అభిప్రాయ ఖేదం లేదు. అయితే, వరిశోధన పేరుతో వెలవడుతున్న విశ్వవిద్యాలయ వరిశోధకుల సిద్ధాంత (గంథాలు అ స్థాయిలో ఉంటున్నాయా అన్న దాని మీద అభ్మిపాయ భేదాలున్నాయి. ఈ భేదాల వెనుక కూడా ఒక ఏకాఖ్యిపాయం ఉన్నది. అది- పరిశోధన వ్యకియకు ఒక ఉన్నత వమాణం ఉండాలి. దానిని ఏ పరిస్థితులలోనూ దిగజార్చటానికి లేదని. ఉన్నత _పమాణం ఉపజ్జకు సంబంధించింది. కాని, (జీవన) ఉపాధికి సంబంధించింది కాదు. విశ్వ విద్యాలయాలలో పట్టాలు పొందుతున్న పరిశోధనలు ఉవజ్జనూ, ఉపాధినీ మన్నించే ద్వంద్వ 4పవృత్తులు. వీటిలో పరిక్ష పద్ధతికి పాధాన్యం ఉన్నది. నిజమైన పరిశోధనకు గుర్తింపు ముఖ్యం కాని, వట్టా ముఖ్యం కాదు. గుత్తితవుకు "ఎర్రుగా పూర్వ కాలంలో “వీరుదం' ఇచ్చేవారు. అదీ ఆిత పక్షపా్షావితీ పొల్పడిన సమయాలలో విమర్శకు గురి అయింది. బిరుదం లేకపోయినా జూలిశోధకుని కృషిని లోకం గౌరవిన్తుంది. తాలం పెట్టే అగ్ని పరీక్షకు అది తట్టుకొని నిలుస్తుంది. దీనిని ఉపజ్ఞ వరిశోధన అందాం. . ఎశ్వవిద్యాలయాలలో వెలువడే సిద్ధాంతాలు ఉపజ్జను గౌరవిస్తూనే, ఉపాధిని మన్నిస్తూ ఉంటాయి. ఒక సమన్వ మీద ఒక దృక్కోణంతో ఒక ఫలితాన్ని పర్శిశమించి పరిశోధించి (పకటించినా వరిశోధన డి(గీ వస్తుంది. పరిశోధన వ్యవస్థను ఉపాధిపరంగా రూపొందించిన విశ్వవిద్యాలయాలు దానిని ఆ పరిధిలోనే పరిశీలించి డి(గిలిస్తున్నాయి. నేటి సాహిత్య వేత్తల విచారమంతా ఉపాధి పరంగా రూపొందించిన వ్యవస్థలోని పమాణాల వలన వరిశోధన ష్యకియ యొక్క ఉన్నతే _పమాణాలకు ఏర్పడుతున్న (ప్రమాదాన్ని గురించి ఆందోళన వ్యక్తం చేయటమే. ఈనాడు మనం గుర్తించవలసిన వాస్తవం : పరిశోధనలో ఉపజ్ఞ్జ పరిశోధన, ఉపాధి వరిశోధన

నేటి సాహిత్యోద్యమంలో విమర్శకులే నాయకులు గ అని రెండు అంతరాలను అంగీకరించవలని వస్తుంది. ఒక సాహిత్య దర్శనంతోనో, ఒక వినూత్న సిద్ధాంత పతిపాదనంతోనో, ఒక నమన్వయ స్యూతంతోనో, ఒక విశిష్ట విశ్లేషణ విధానంతోనో విమర్శ మార్గాన్ని _పభావితం చేయగల సాహిత్య పరిశోధనమే ఉవజ్జ పధానమైన పరిశోధనం. అటువింటి శక్తిని ,పదర్శించలేని కృషిని 'వరిశోధన' అనే పేరుతో పిలవటం సమంజనం కాదు. అయినా, వరిశోధన డి(గీల పేరుతో అవి చెలామణి అవుతున్నాయని కొందరి అభ్యంతరం.

ఇంకొక విశేషం. ఈనాడు పరిశోధన చేస్తే విశ్వవిద్యాలయాలలో ఉద్యోగం వచ్చే అవకాశం ఉన్నదనే ఒక విశ్వానం ఉన్నది. అయితే, విమర్శ చేస్తే అటువంటి అవకాశం ఉంటుందన్న నమ్మకం దేశంలో లేదు. ఉద్యోగానికీ అంటే ఉపాధికీ పరిశోధనకూ ఉన్న నంబంధం, ఉపాధికి విమర్శకూ ఉన్నదని నే ననుకోను. కాని, మన దేశజలో డాక్టరేట్‌ పట్టాలు లేని సాపాత్య విమర్శకుల రచనలు కొన్ని సిద్ధాంత వ్యాసాల కంకే _పామణికాలుగా పరిగణించబడుతూ ఉన్నాయి. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, రాళ్లపల్లి అనంత కృష్ణశర్మ, ఆర్‌.ఎన్‌. సుదర్శనం గారలు ఏ పిహెచ్‌.డి.లు చేయలేదు. కాని, వారి విమర్శకు వరిశోధన కున్న గౌరవం ఉన్నది. వేటూరి (పభాకర శాస్తి గారి వంటి పరిశోధకులు ఏహెచ్‌.డి పట్టాలు పాంది పరిశోధకు లనిపించుకోలేదు. కాబట్టి ఈ శాక రోం మాువతకుపునునమంయుథధంగం మీద దాని వభావమే దాని గుషవపునాననానాసాన్యపమాలుం!

నాటికీ నేటికీ డిగిల జోలికి పోకుండా సాహిత్యరంగంలో కలిగే గుర్తింపే జీవితంగా (బతుకు సోగించే _ప్యృకియ సాహిత్య విమర్శ. అయినా, వరిశోధనకూ విమర్శకూ అవినాభావ సంబంధం ఉన్నది. శ్యాస్త సంబంధి పరిశోధనలో పరిశోధకుడు విమర్శకుడు కావలసిన అవనరం లేదు. వరిశిలకుడు అయితే చాలు. కాని, సాహిత్య సంబంధి పరిశోధనలో వరిశోధకుడు వరిగిలకుడు మ్మౌాతమే అయితే సామ్మగిని (పోగు చేని, వర్గీకరించి, వాటిని వ్యవస్థీకరించగలడే కాని, వాటి నుండి ఒక తొత్విక దర్శనాన్ని పిండి, సిద్ధాంతాన్ని (పతిపాదించలేడు. చివరకు నమన్వయాన్ని కూడా సాధించలేకపోవచ్చు. .విమర్శకుడు వరిశోధనలో స్వీయాభిరుచులను (వవేశ పెదతాడనే అపష్మపధ ఒకటి ఉన్నది. ఆ నింద అపరిణత విమర్శకులకు వర్తిస్తుంది. లేదా అఖిరుచి ఇన్లుర్తుకులకు వర్తిస్తుంది, లేదా, నిబద్ధ విమర్శకులకు వర్తిస్తుంది. ఈ ముగ్గురూ ఉత్తమ విమర్శకులొఆినీర్ముక్తాబట్టి వారి పసక్తిని వదలిపెడితే విమర్శ పవృత్తి వరిశోధనలో పోషక శక్తిగా వనిచేస్తుంది. అనువర్తితీ -తదిశద్రనలో విమర్శ, పరిశోధనతో పాటు సమానగౌరవాన్ని పొందుతుంది. శుద్ధ వఠిశోధన సాపాత్య రంగంలో నకృత్తు. అందువలన సాధారణంగా విమర్శను అలంబనంగా చేసికొని పరిశోధన సాగక తవ్పదు. పరిశోధనకు విమర్శ లక్షణాల సాంగత్యం తప్పదు. సమిక్షా వ్యానయుగంలో పరిశోధన సాహిత్య విమర్శను సగం శరీరంగా నిలుపుకొంటున్నది. నేటి సమీక్షా వ్యాసాలలో కొన్ని పరిశోధన పరిమళాలను వెదజల్లుతాయి. సాపాత్య దర్శనం గాని, దృక్పధం గాని కల విమర్శకుడు వినూత్న సమన్వయాలను గాని, సిద్ధాంతాలను గాని _వతిపాదిస్తూ ప్యతికారచన కనుగుణంగా వ్యాసాన్ని రూపొందిస్తే ఆ సమీక్షా వ్యానం నిర్మాణంలో కాకపోయినా స్వభావంలో పరిశోధన వ్యాస శీలాన్ని _పదర్శిన్తుంది. ఇటు వంటి వ్యాసాలను నేటి ష్మృతికలు (పచురిస్తున్నవి. పరిశోధనను [పజల అందుబాటులోకి తేవటానికి వ(తికలు వచురిస్తున్నవి. పరిశోధనను (పజల అందుబాటు లోకి తేవటానికి ష్మృతికలు సమీక్షా వ్యాస _ప్మకియను ఒక శక్తిమంతమైన సాధనంగా వాడుకొంటున్నాయి. నేడు పరిశోధన గౌరవం కూడా సమష్టిగా విమర్శ పొందుతున్నది.

218 సాహిత్య చరిితలో చర్చనీయాంశాలు

ఈ 'యుగం నిస్సంశయంగా సాహిత్య విమర్శ యుగం. పకియా వరంగా సమీ వాశ్టస[యుగం. ఈ యుగంలో (వధాన ప్యాత నిర్వహించేది విమర్శకులు. వారు నిర్వహించే ప్యాతకు ప్యతికా రచనా పరంగా దోహదం కలిగించేవి వలికలు. ప్యతికలకు, విమర్శలకు సమాజంలో నిర్వహించవలనిన సజాతీయమైన ప్యాతలున్నాయి. ప్యతికలు వార్త లందించటుళో పాటు ఆధునికమైన ఒక తరాన్ని అవగాహన పరంగా వినిర్మించాలి. విద్యా విధానం ఒక దేశంలోని పౌరుల యొక్క మూర్తిమత్వాలను రూపొందిస్తే, రాజకీయాలు దృక్పథాలను మళలిస్తే సాహిత్యం సృజనాత్మక దార్శనిక శక్తులను పెంపాందిస్తే, ప్యతికలు ఆ పౌరులు నవ సమాజ నిర్మాణంలో పాల్గొనే వివేకాన్ని కలిగించే బాధ్యతను వరోక్షంగా స్వీకరిస్తాయి. ప్యతికలు తమ నమాజ బాధ్యతను తిర్ప్చటంలో సాహిత్య సహాయాన్ని (గపొాస్తాయి.

సాహిత్యం కూడా వ(తికల సహాయాన్ని తన అభ్యుదయానికి ఆలంబనంగా స్వీకరిస్తుంది. అ లక్షణం ఈ యుగంలో బలంగా గోచరిస్తున్నది.

సాహిత్యోద్యమానికి గాని, సాపాత్యంలో విదైనా బలమైన పరిణామానిక్షి గొని నిదర్శనాలుగా విలిచేవి రెండు -. .3=పిత్దాాతతాక: ృపయోగరో ఈ రెండింటిలో సిద్ధాంతం ముందో వస్తుంది దాని వలస 'ఏర్పడిన సాపాత్య దర్శన చైతన్యాన్ని (పతిఫలించుకొనే (ప([కియ అోక్‌రువాత (వవర్తిల్లుతుంది. అధునికాయ్యధ సాహిత్య చర్మితను పరిశీలిస్తే సాహిత్యోద్యపూలు, వరిణాషాలు రెండు రకాలుగా కసపడతాయి.

1. ఖారతీయ భాషా సాహిత్యాలలో కాని, పాశ్చాత్య భాషా సాహిత్యాలలో కాని సాహిత్య దర్శనంగాని, సిద్ధాంతంగాని ఏర్పడి దానిని వ్యక్తీకరించే [వయోగాలు వెలుపడి ఉంకే ఆ సిద్ధాంతాలను తెలుసుకొని, అ _వయోగాలను చదివి ఉత్తేజితులయి నజాతీయాలైన _పయోగాలను తెలుగులో కవులు ముందుగా వెలయించి, అ తరువాత ఆ సిద్ధాంతాలను తెలుగులోకి తెచ్చుకొన్న వైఖరులు గల ఉద్యమాలు. కాల్పనిక, అభ్యుదయ, వివ్లవ కవిత్వోద్య్మమాలు, ఈ కోవకు చెందుతాయి.
2. (పాచ్య పాశ్చాత్య సాపాత్య సిద్ధాంత దర్శనాలను అవగాహనం చేసికొని ఓక నమన్వయ చృక్పథంతో తెలుగు కవులు దేశీయంగా రూపొందెంచుకొన్న మౌర్గమని చెప్పుకోదగిన నిద్ధాంతాలూ. (పయోగాలూ గల ఉద్యమాలు. ఈ కాఖలో రాయ్య్మపోలువారి ఇమాళన శృంగార సిద్ధాంతం, నవ్య నర్యపదాయ కవిత్వోద్యమం ముఖ్యంగా పేర్మానాలి. ఆధునిక కావ్యేతివోసయుగ బైతన్యం, అనుభూతి కవిత్వం మి స్వభావ దర్శనానికి, పయోగాలకు (పనిద్ధి.

ఇవ్పటి కవులలో కొందరు పాశ్చాత్య (ఉపయోగాలను చదివి ఉత్తేజితులై తెలుగులో వాటి నృందనలను, (పతి స్పందనలను సృష్టిస్తున్నారు. నవలా, నాటకం అదే బాటన (వయో పంధాలో పరుగెత్తుతున్నాయి. కాని, కధ మ్మాతం ఈ నేల యీనే గంధం కోనం వరితపిస్తున్నది. విమర్శలో పాశ్చాత్య ధోరణుల (వతిస్పందనలను సైద్ధాంతికంగా (గహించినా, తెలుగులో అనుపర్తికే విమర్శ పద్ధతులు సజావుగా, సజాతీయంగా సాగటంలేదు. పాశ్చాత్య విమర్శ ధోరణులు తెలుగులో వరిపూర్ణ వికాసం చెందిన జాడలు లేవు. వాటి మ్యుదలున్నాయి. తెలుగు విమర్శలో విదేశీయళే

వేటీ సాహిత్యోద్యమంలో విమర్శకులే నాయకులు 219 ఎక్కువగా ఇమడలేదు. కాగా ఈనాటి సాహిత్య నమన్య ఏమిటంకే. : మనం _పయోగాలనూ, సిద్ధాంతాలనూ (వవంచ సాహిత్యాలలో నుండి స్ఫూర్తులుగానో, పఖావాలుగానో తెచ్చుకొని భవిష్యత్తును నిర్మించుకోవాలా? లేక మన జీవన విధానంలోనుండి. మనదైన సాహిత్య దర్శనాన్ని రూపొందించుకొని, తదనుగుణంగా (వ్యకియలనూ _వయోగాలనూ వినిర్మించుకోవాలా? అని. (భావాల వంటలైన ్కవయోగాల కంకు నేటితరం కోరుతున్నది స్వీయ సాపాత్య దర్శనం నుండి వెలువడే నవ్య (వవకియలు. అందువలన ఈ యుగంలో విమర్శదే ముందడుగు. భవిష్యద్దర్శనాన్ని రూపొందించే నేటి సాహిత్యోద్యమంలో విమర్శకులే నాయకులు. (ఆదివారం అంధ్యపభ : 28.10.1990)

136 తెలుగు సాహిత్య చరిత వ వికాస దృక్పథం ఆంధ సాహిత్య వికాన చర్మితను రచించవలసిన అవసరం ఉన్నదని బలంగా (పతిపాదించటం మొదలు పెట్టింది కూడా 1985లోనే. ఆంధ్యపభ దినవ(తిక “తెలుగులో వెలుగు" సీరియల్‌ శీర్షిక (కింద 1985 మే 13వ తేదీన నేను 'సాహిత్యచరిిత పునర్నిర్మాణం అనే సమీక్షా వ్యాసాన్ని వాశాను. ఆ తరువాత మూడేళ్లకు సాహిత్య వికాస చర్మిత రచనకు నంబంధించిన వివిధాంశాలను చర్చనీయాంశాలుగా _పతిపాదెంచే _పస్తుత ధారావాహిక వ్యాసపరంపర (పారంభమై ఇంకా సాగుతున్నది. ఈ వ్యాన వరంపర ఆంధ సాహిత్య వికాస చర్మిత రచనకు ఒక (ప్రాధమిక పణాళికను (పతిపాదిస్తున్నది. స్థూలంగా అటువంటి చర్మితను రూపుకట్టిస్తున్నది ఈ (పయత్నం సమీక్షా వ్యాన ృష్మకియలో సాగటం ఈ యుగ టైతన్యావ్మ్మ్యష్ణష్త్రంై చేస్తున్నది, దీని విలువను గుర్తించి ఆర్యధ్యవభకఅంశం మీద రెండున్నర నంవత్సరాల కాలం వినియోగించింది. మొత్తం వెయ్యేళ్ళ సాహిత్య చర్విత సమస్యలను (వ్యకియా వరంగా ఏక సూ్యూతంతో ప(త్రికారచనా న్యభావాన్ని సంవదించుకొంటూ ఆలోచన రేకెత్తించేటట్లు నిర్వహించటం సమీక్షా వ్యాస సామర్థ్యాన్ని (పదర్శించటమే అవుతుంది ఏ యుగంలో సాహిత్య చర్విత పునర్నిర్మాణ (వయత్నం సాగుతుందే అ యుగం నవ్య దర్శనాన్ని సాధిస్తున్నదన్న మాట. సమీక్షా వ్యాస యుగం ఈ దృష్టితో ఎండో విలువైనదిగా వరిగణించబడుతున్నది. వెయ్యేళ్ల తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంత మంది కవులు, రచయితలు ఏయే కాలాలలో వియే రచనలు చేశారు? వాటి విేషాలేంటి? అని చెప్పే పద్ధతిని కవులచర్మిత అంటున్నాం 'నేడిది చాల (పాతపడ్డ పద్ధతి. దీనికంట ఉత్తమమైనది సాహిత్య చర్విత. వియే చార్వితక, సాంఘిక, మత, రాజకీయ, సాంస్కృతిక, సాహిత్య భూమికల నాధారంగా చేసికొని ఆయా కాలాలలో ఆయా కవులు ఏయే రచనలు చేశారో వఐవేచిస్తూ కాల్మకమ పద్ధతిలో యుగవిభజన మొతాన్ని ఆలంబనంగా బేసికొని రచించేది సాపాత్య చర్విత. వంగూరు నుబ్మాతావు గారి "అంధ వాబ్మయ చర్విత (1920) తో మొదలై ఇటువంటి సాహితకళ్లా చర్మిత రచనంలో వివిధ [ఉపయోగాలు సాగాయి. ఆర్నుద గారి 'సమ్మగాం్యధ సాహిత్యం” ఈ రెండింటి మ్మిశరూపం. ఆరుద గారి వరకూ వచ్చిన సాహిత్య చర్వితలు సాహిత్య వరిణామాలను తెలుసుకోవటానికి మ్యాతం బాగా తోడ్పడతాయి. వాటికి (పేరక శక్తులుగా ఉండే అంశాలను నూచిన్తుంటాయి.. కొన్ని నమయాలలో నమన్వయిన్తూ ఉంటాయి. అయినా, సాహిత్యంలో వచ్చే వరీణామాలు ఆకమంలోనే ఎందుకు వచ్చాయి? దీని కొక గతి స్యూతం ఉన్నదా? అనే (పశ్నలకు ఇంతవరకూ వెలువడిన ఏ సాపాత్య చర్మిత కూడా నంతృప్తికరమైన నమాధాన ఇవ్వలేని పరిస్థితిలోనే ఉన్నది దాదావు మూడు నాలుగు దశాబ్దాలుగా సాహిత్య పరిణామ గతిస్యూతాన్ని తర్కబద్ధంగా (వతిపాదించాలనే తపన సాహితీ జిజ్ఞాసువులలో బలంగొ

తెలుగు సాహిత్య చర్విత : వికాన దృక్పథం 721 కనపడుతున్నది. అయితే, ముందుగా ఆధునిక సాహిత్య పరిణామాన్ని వరిశిలించిన పరిశోధక విమర్శకులలో ఈ స్పృహ స్పష్టంగా బహిర్గత మయింది ఇటువంటి వారి రచనలలో డాక్టర్‌ సి.నారయణరెడ్డి గారి 'ఆధునికాయధ కవిత్వము - సం్యపదాయములు - (వయోగములు (వ ము 1967) మొదటిదిగా చెప్పాలి. ఆ తరువాత దాక్టర్‌ వెల్చేరు నారాయణరావుగారి “తెలుగులో కవితా విష్లవాల స్వరూపం' ((ప.ము 1978) పేర్కొనాలి ఈ వరునలో శ్రీ కడియాల రామమోహనరాయ్‌ గారు రచించిన “తెలుగు కవితొవికాసం' (1947 -1980) ((వ.ము.1982) (వస్తాపన రాక తప్పదు అయితే, ఈ (గంధం పై రెండు (గంధాలలాగా ఒక విశిష్ట నమన్వయ స్యూతాన్ని స్వతం్యతంగా _పతిపాదించటానికి ,పపయత్నం చేయలేదు కాని, వామ పక్షీియమైన దృక్పధానికి మ్మాతమే పరిమితమైన కొన్ని పరిశీలనలు చేయడంతో ఈ (గంధం సాపాత్య చర్విత (గంధంగా పొందవలసినంత (ప్రామాణికత్వాన్ని పండితలోకంలో గడించలేకపోయింది.

సాహిత్య వరిణాపు గతిసూ(తాన్ని సర్మ్మపదాయ “పయోగ సమన్వయ దృక్పధంతో సాధించాలని డాక్టర్‌ సి నారాయణరెడ్డి గారు యత్నిస్తే, వెల్ఫేరు నారాయణరావుగారు వరిణామాలను విష్లవ (పమాణాలతో వివేచించటానికి_పయత్నంచేశారు. రెడ్డిగారి దృక్పధం సాహిత్య చర్మితలోని వరిణామాన్ని నమీశ్రించిచతితోతశణాప్టంఅతవుడనకనప్నులదబూన్ని ్కవతిఫలిన్తున్నది. రావుగారి త్యకృపమపదనాతతకంట! విమర్శ దృక్పధంలో వచ్చిన మార్పును తెలుపుతున్నది ఈ రెండు (గంధాల్లూ విమర్శ పరిశోధన రంగాలపై తమ (ప్రాచుర్యాన్ని చూవుకొన్నవే.

ఎనిమిదవ దశాబ్దిలో సాహిత్య వరిణామ గతి న్యూతాన్ని గురించిన అన్వేషణ మరొక మలువు తిరిగింది. ఆంధ సారస్వత వరిషత్తు (హైదరాబాదు)వారు నిర్వహంచే “సారస్వత వేదిక 1979-20 సం.లో నడివెన గోష్థులలో నమర్చించిన వ్యాసాలను వచురిస్తూ “తెలుగు సాహిత్యం మరో చూపు” అనే పేర డాక్టర్‌ కెకె, రంగనాధాచార్యులుగారి సంపాదకత్వంలో ఒక సంకలన (గంధం 198] లో వెలువడింది ఇందులో వన్నెండు వ్యాసాలున్నాయి. నన్నయనుండి (కీ.శ. 1850 వరకు వెలువడిన సాహిత్యానికి సంబంధించిన సమాలోచన మిది. “ఉత్పత్తి సాధనాలు, ఉత్పత్తి నంబంధాల్లో కాల్యకమంలో వచ్చిన వరిణామాన్ని చెప్పటమే దేశ చర్విత అయితే ఆ సంబంధాలు సాహిత్యంలో ఎట్లా వతివింబించాయో, దానికి అనుగుణంగా సాహిత్య రూపాలు వెక్లాతంతురించుకున్నాయో చెప్పటమే సాహిత్య చరిత ” (సంపాదకీయం పు. 10) అనే దృక్పధంతో ఎఐవేచన సాగింతి వ్యాసకర్తలు ఈ స్యూతాన్ని ఆ్యశయించి సాపాత్య గతికి ఒక తార్కిక నమన్వయాన్ని ఇవ్వటానికి _ పయత్నం జేశారు. వారిలో భిన్న న్వరాలు వినిపిస్తున్నాయి. అయినా, అఆ సపయత్నం ఒక లక్ష్యంతో సాగిన సమన్వయం. అందుకు అది అభినందనీయం.

ఇటువంటి అధ్యయనం వెనుక సాహిత్య చరితకు సంబంధించిన ఎన్ని _పశ్నలు సాొపాత్య జగత్తును ఎదుర్కొంటుంకే వాటికి సమాధానం చెప్పే పయత్నం ఇమిడి ఉన్నదో సంపాదకీయంలోని ఈ వ్యాజ్యాలు గమనిస్తే తెలుస్తుంది - "మత, సామాజిక విషయాలకు సంబంధించి మూలభారతంలో, నన్నయ భారతంలో కనిపించే భేదాలకు కారణం ఏమిటి? _పాంతీయ భాషగా తెలుగులో నన్నయతో (పారంభమైనదని చెవ్నన్న లిఖిత సాహిత్య స్వరూప స్వభావాలు అ విధంగా ఉండటానికీ కారణం ఏమిటి? దేశి, జాను తెనుగు మార్గాన్ననుసరిస్తున్నానని చెప్పుకున్నా పాల్కురికి సోమన రచనలపైన మార్గ _పభావం అంతగా ఎందుకు ఉంది? తిక్కన సాధించిన సమన్వయం ఏమిటి? తెలుగులో

722 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు అస్థాన సాహిత్యాన్ని పరాకాష్ట దశకు చేర్చటంలో శ్రీనాధుని ప్యాత ఏమిటి? భక్త కవి అయిన పోతన కొత్తరాహభక్తకవులలా కాకుండా కవితారూపాన్ని ఎన్నుకోవటంలో సంస్కృతీకృతమైన మార్గ పద్ధతినే ఎందుకు ఎన్నుకున్నాడు? అన్నమయ్య కీర్తనల స్వరూప స్వభావాలు నిర్ణయిస్తున్నదేమిటి? ఏ ఆర్థిక, సామాజిక పరిస్థితులు (వబంధాల్లాంటి రచనలు రావటానికి కారణం అయ్యాయి? (పబంధ యుగంలో ధూర్జటికి గల (పత్యేకతలకు కారణం ఏమిటి? యక్షగానాలేం చెవ్నన్నాయి? వేమన కున్న (పత్యేకత ఏమిటి? అతనిలోనే కనిపించే వైరుధ్యాలకు కారణం విమిటి? 18, 19 శతాబ్దాల నాటి శతకాలు అ విధంగా రావటం యాదృచ్చికమేనా? ఇలాంటి (పశ్నలకు యాంతికంగా నమాధానాలు చెప్పటం సాధ్యం కాదు. నమకాలీన చర్వితను, సమాజాన్ని, భావజాలాన్ని, అందులో కనిపించే వైరుధ్యాలను అర్ధం చేనుకోగలిగినప్పుడే కొంతవరకైనా నమాధానాలు లభిస్తాయి. సాహిత్యాన్ని బట్టీ సమకాలీన సమాజాన్ని, చార్మితక స్థితిగతులను మనం తెలుసుకోగలిగింది చాలా తక్కువ. ఏ చార్వితక పరిస్థితులలో అలాంటి సాపాత్యం వచ్చిందో చెప్పటమే మనం చేయగలిగిన పని. ఆయా రచనలకు గల చార్మితక భూమికను తెలునుకోపటానికి ఆ రచనలపై మౌతమే అభాళపది లాభం లదు. ఇతర్యత పురావస్తు పరిశాధన, చర్కితకు సంబంధించిన ఇతర రంగాలలోని అధారాలపైన సిర్మితమైన చర్మితతో కొంత పూర్వ పరిచయం ఉన్నప్పుడు మ్మ్యాతమే (గంధ రచనా కాలం నాటి చార్మితక పర్షిష్థత్తులకు, (గంధ రచనకు గల -.షంఖలథల జోధవకకతకరరిలంపం ల పనకుకలౌను, రూపంలోను రచన ఆ విధంగా ఎందుకు ఉందో అర్థం అవుతుంది. (డా!!కె.కె రంగనాధాచార్యులు: నింహాదకీయ వ్యాసం వు స) ఇటువంటి అధ్యయనం వలన సాహిత్య పరిణామ చర్విత రచనకు ఒక నవ్యమాగ్గం సూచించబడింది. ఒక రచన ఒక కాలంలో వుడుతున్నదంకే అది నాటి రాజకీయ, అఆర్డిక పరిణామాన్ని (వతివింవిస్తూ ఉంటుందనే వాస్తవాన్ని ఈ మార్గంలో నిరూపించపచ్చు ఈ వయత్నంలో పరిశోధకులకు ఒక సాహిత్యంతోనే కాక, మత, రాజీకయ, సాంఘిక, సాంస్కృతిక, సామాజికాది ఆంశాలతో కూడుకొన్న చర్విత జ్ఞానం కావాలి. ఈ పరిజ్ఞానంతో మొదట సామౌజిక పరిణామంలోని గతి తర్కాన్ని నిర్ధారణం చేయగలిగితే దాని (వతిఫలన రూపంగానో, ఉపరితల విషయంగానో సాహిత్యం వమన్వయించటానికి ఆ తరువాత వీలుపడుతుంది. సామాజిక వరిణామాన్ని నిర్ధారణం చేయాలంకే గతి తార్కిక భౌతిక వాదాన్ని అనుసరించి చర్మితను అధ్యయనం చేయవలసి వస్తుంది. ఆ పరిణామంలో గోచరించే గతి తర్కమే ఆయా కాలాలలో జయా (కమాలలో వెలువడుతున్న సాపిత్యంలో కూడా (వతిబింబిస్తూ..శ*డాలి. ఈ రెండింటికీ అన్యయం తర్కబద్ధంగా కుదరకపోతే సాహిత్య వరిణాము-చర్మిత శాస్త్రీయంగా వెలువడే అవకాశాలు నన్నగిల్లుతాయి. "తెలుగు సాహిత్యం-=-మరో చూపవు" ఒక (కొత్త చూపును అందించినా ఒక నమ్మగమైన లేదా, నమర్ధనీయమైన సాహిత్య పరిణామ గతి నూతాన్ని (వవంచించలేకపోయింది. అందువలన 1995 (పాంతంలో “సాహిత్య వరిణాషు చర్విత" అనే పతిపాదన కంటు విలక్షణంగో “సాపాత్య వికాస చరిత" అనే పతిపాదన యొక్క ఆవశ్యకతను నాహితీలోకంలో (వచారంలోకి తీసికొని రావలసి వచ్చింది. అది సహజంగా ఏర్పడిన చార్మితక అవసరం కూడా. "తెలుగు సాపొత్యం - మరోచూవు' తరువాత కూడా సాహిత్య చర్వితకు నంబంధించిన [పశ్నలకు, సంతృప్తికరమైన సమాధానాలు దొరకకుండానే మిగిలిపోయాయి. ఇప్పటికి వరకు సాపాత్యంలో వచ్చిన, వన్తున్న పరిణామాలకు కారణాలుగా చెప్పబడే “సమకాలీన నమాజ నిర్మాణం,

తలుగు సాహిత్య చరత : వికాన దృక్పథం శడ్డద్ధి అర్ధిక వ్యవన్గ, ఉత్పత్తి సంబంధాలు వీటివల్ల ఉత్పన్నమయ్యే వివిధ వర్గాల మధ్య సంబంథాలూ మొదలైన అంశాలను అంగీకరించినా, సాహిత్య పరిణామం అదే ,కమంలో ఎందుకు సాగింది అనే. [వశ్న నిరుత్తరంగానే- మిగిలిపోతున్నచి

నన్నయ మపాభారత రచన “పదకొండవ శతాబ్దం నాటి తెలుగుదేశంలోని అస్థిర రాజకీయ వరిన్టీతులలో ఫ్యూడల్‌ పాలకవర్గంపైన, (బాహ్మణ వర్గంపైన విశ్వాసాన్ని కలిగించే (పయత్నంలో జరిగిన కళాత్మక” వయోగంగా, "ఇతిహాస కధను నిర్వహించే కథాకథనం. లీ రమ్యతను చేకూర్చే అక్షర రమ్యత, నైతిక బోధ చేసే సూక్తి నిధిత్వం, రాచరికాన్ని నిలబెట్టు వంశానుకీర్తనసం కలగాపులగమైన రచన” గా మరోచూవుతో చూస్తే గోచరిన్తుంది' తిక్కన గారి పై తీర్పు ఇలా ఉంటుంది: “తనకు మందు తన సమకాలంలో కర్ణాటక వీర్మశెవంలో కనిపించే కులభేద రాహిత్యం అనే _,పధానాంశాన్ని గుర్తించని తిక్కన సామాజిక సమన్వయం సాధించా డనటానికి ఆశజికిలు అేవు, శచనారూవంలో కూడ్వాపధానంగా నన్నయ మార్గాన్నే అనుసరించిన 'తిక్కన సారస్వత రంగంలో శూడా సాధించిన నమన్వయం అంటూ కూడా ఏదీ లేద”. సొౌమనను గురించిన వివేచన శమెదటిమంచి వైర్యుబ్యాఖి. సంగమాన్నే సమన్వ్యయందా పేర్కొనటం జరుగుతున్నది. ఈ వైరుధ్యాలన్నీ ససుష్యుయం "క్కి గోటు తక అకక టలోకోటిన్తముకంలలా -నాపాత్య చళల్మితను కు కాణఆాారురేకాటితవాచించిన ఎన్నో అంశాలున్నాయి. సోమన పంటి కవులలో వారి అస్తిత్వం “మీచ ఆధారవడి ఉన్న భావ జాలంలో కనిపించే “వైరుధ్యాలు సాహిత్యంలో (ష్రతివింబించినట్లు వ్యాఖ్యానించే ఈ వద్ధతిలో కూడా సాపాత్య వరిణామానిక్కి దోనీ అస్తిక్వొనికీ, కవుల యొక్క అస్తిత్వానికి సంబంధించిన ఎన్నో అంశాలు వరస్పర వైరుధ్యాలతో కూడి ఉళ్లడటం చేత వికన్నూతత లభించలేదు అలా అని ఈ పద్ధతిని తిరస్కరించటం లేదు “సమాజ వరిణామంలోని గతితర్కంతో ముడిపడిన ఈ పద్దతి తన అప్పీత్వాన్ని, వ్యక్తితాన్ని ఇంకా స్పష్టంగా నిరూపించుకోవలసి ఉన్నది

ఏమైనా, ఈ మార్గం సాహిత్య చర్మితలో అంతరగతి స్యూతోన్ని అన్వేషించే ఆవశ్యకత ఇంకా ఉన్నదన్న వాస్తవాన్ని సాపాతీలోకానికి మిగిల్చింది? దానికి ఈ మరో చూపు చాలదని శరొష్తుషత్సాబ్సన్లుంది భావించడం జరుగుతున్నది. ఒక కాలంలోని మత, రాజకీయ, సొంఘక, సోంస్కృతిక, ఆజికోకళవస్థభన్తు సమర్దించటానికో;, నిలువబెట్టటానికో మ్మాతమే సాహిత్యం వుట్టవచ్చున్‌సొ మనం సిద్ధాంతపరంగా ఆీకటీకలించినా, ఉదాత్త సాహిత్యం ఒకకాలంలో సమకాలీన మత రాజకీయార్ధిక పరస్పీకులా(ప్రభాపం కొంక కఠగిఉన్నాం సాహిత్య జగత్తులో ఓక దర్శనాన్ని వతిపొదించటం ద్యారా దాని కనుగుణమ్తైన్‌ (వ్యోకియను కవితా శెలిని నిర్మించటం ద్వొరా ఒక వరిణామాన్ని తీసుకుని వచ్చే అవకాశం ఉన్నట్లు మన సాహిత్య చర్విత స్పష్టంగా చెపుతున్నది. సాహిత్య పరిణామానికి కారణం సాపి+త్య దర్శనంలో కవులు తెచ్వే మార్పులు. వాటివలన ₹్యకియలలో, రూపాలలో, శైలులలో, వాటి సనసునరించే ఎమ్నుకునే వన్తువులలో మార్పులు రావటం సహణజరో

కవి మొదట దిన్ట, అమీద (సష్ట. కవి దర్శించేది సాహిత్య దర్శనం కావచ్చు, క్యాస్త దర్శనం కావచ్చు; సామాజిక దర్శనం కావచ్చు. అయితే సాహిత్య దర్శనం జేసేవాడు లాక్షణికుడు కూడా కావచ్చు; శ్యాస్త దర్శనం చేసే వాడు శ్యన్తకారుడు కావచు; మత దర్శనం' చేసేవాడు

224 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు మత్యపపక్త కావచ్చు; సామాజిక దర్శనం చేసేవాడు సామాజిక శాస్తవేత్త కావచ్చు. కాని, క్ర ఈ దర్శనాన్ని సాహిత్య కళాసృష్టిగా పదర్శిస్తాడు. అప్పుడు కళలో దర్శనం (పతిఫలిస్తుంది అంటు కావ్యకళ లో ధ్యనిమయంగా జీవిస్తుంది దర్శనం. దర్శన వ్యాఖ్యానానికి కావ్యం వ్రాస్తే అది శ్యాస్త కావ్యం అవుతుంది. నన్నయది వ్యూడల్‌ పాలక వ్యవస్థ మీద గౌరవం కలిగించే దృష్టియే _పధానమైజీ అదొక దర్శనం కాదు నన్నయ ఒక సాహిత్య (దష్ట కాడు, సమాజ వరిణామ (పవాహంలో పైకి తేలిన ఒక తెట్ట, ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థకు బానిన. అతడు కావ్యేతివోసమనే ఉదాత్త ఏప్యకియ ఎందుకు ఎన్నుకొన్నాడు? అతని కవిత్వంలో కానవచ్చే విఇష్ట లక్షణాలు అతని ఎటువంటి సాపాత్య దృక్పధానికి పతినిధులుగా కనపడతాయి? అనే _పశ్నలకు సమాధానం మరోచూపులో కలగావులగంగానే ఉంటుంది. ఇష్మై నన్నయ కంకు పాల్కురికి సోమనాధుని అస్తిత్వం ఎలా ఖేదిస్తుంది? ఈ పశ్నకు న ర౮ాధానం చెప్పేటప్పుడు వారి సమకాలీన సామాజిక అస్తిత్వంతో పాటు, సమకాలీన సాపాత్య అస్తిత్వం ఈూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. నన్నయ మౌలికంగా కావ్య దార్శనికుడు, అతనికి మతర్శష్టి లేదనలేం. కాని, మతదర్శనాన్ని వ్యాప్తి చేసే పథాన దృష్టితో కాని, మరొక వ్యవస్థను నమర్థించే (పచార దృష్టితో కాని ఆయన కావ్యేతివోన వ్యకియను చేపట్టలేదు. _న్షమ్మ్మతమష్తాప్తైత్య దర్శనంతో సాహిత్య సృష్టి చేశాడూగాభామన 'దీనికి వివరీతం. ఆయనది మతదర్శనం. అందులోనూ వీరశైవం నుండి ఆరాధ్య శవం వరకు అతని (వస్టానం సాగింది. అతని మతదర్శనానికి సాహిత్య దర్శనం పోషకం; లేదా గౌణం సోమన చెప్పిన దేశి నంపదాయాన్ని మనమనుకున్నట్లు అన్వయిస్తే కనవడేవి అన్నీ వైరుధ్యాలే. కన్నడ సాహిత్య సంపదాయంలోని దృక్పథాలను ఆయన

• అరువు తెచ్చుకున్నాడు. మనం నన్నయను మార్గ కవి అంటాం కాని, ఆయన మార్గ కవిని అని చెప్పుకొనలేదు. దేశకవుల మని చెప్పుకొన్నవారు కూడా మార్గకవులంకేు వీరని పేరుపెట్టి చెప్పలేదు. అందువలన, సోమనకు సాహిత్య దర్శనమూ ఉన్నది; మత దర్శనమూ ఉన్నది. ఆయన సామాజిక దర్శనం మతం చేత శాసించబడుతుంది. మరొక మాట! మార్క్సు దర్శనం తో నియతమైన సామాజిక దృక్పథం గల రచయితకు మరే సాహిత్య దర్శనం ఉండటానికి వీలులేదని ఎవరూ అనలేరు. అయితే, సామాజిక దృక్పధానికి సాహిత్య దర్శనాన్ని అంగంగా మలచుకొంటున్నాడా? సాహిత్య దర్శనానికి సామాజిక దృక్పధాన్ని సాధకంగా నిలువుకొంటున్నాడో! అన్న (పశ్నలే అయా రచయితల సాహిత్య అస్తిత్వాన్ని నిర్ధారణం చేస్తాయి. ఆధునిక కవులలో లాగానే పాచీన కవులలో కూడా ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొక్క మత దృక్పధం ఉండపచ్చు; ఉండకపోవచ్చు. కాని, కవి అయినవాడికి మాతం సాపాత్య దర్శనం 'మ్యూతం తప్పకుండా ఉండాలి. ఈ స్యూతం మన్నించకపోతే సాహిత్య నరిణామానికి అంతరగతితర్మస్యూతం కనుగొనటం దుర్లభం తిక్కన హరిహరినాధ తత్వం ఆయన తత్త దర్శనానికి సంబంధించింది. కాగా ఆయన నిర్వచనోత్తర రామాయణ రచనకూ, ఆంధ మవాభారత రచనకూ సంబంధించింది ఆయన సాహిత్య దర్శనం. హరిహరనాధ తత్త్వ వ్యాఖ్యానంగా మహాభారతాన్ని మార్చి తిక్కనగారు తెలుగులో వినిర్మించలేదు. ఆయన సాహిత్య దృక్పధం తెలుగు కావ్య వికానంలో ఒక గొప్ప మౌర్పు తెచ్చింది నన్నయ మార్గాన్నే తిక్కన అనునరించాడని చెప్పేటప్పుడు దేన్ని అనుసరించాడు? "రచనారూపాన్ని అనుసరించాడు" అనే సమాధానం చాలదు. అంతకన్న లోతుగా బహుశః “పురోచూవు” దృష్టిని సారించలేదు. అది ఆ వద్ధతిలోనే ఉన్న పరిమితి. నన్నయ దర్శనం ధ్వని దర్శనం; తిక్కనది

తెలుగు సాహిత్య చర్విత ; వికాస దృక్పధం 725 కూడా ధ్యని దర్శనమే అయితే, నన్నయ రచనలో వన్తు ధ్వనికి, తిక్కన రచనలో రన ధ్వనికి (పాధాన్యం ఉన్నది. నన్నయ తరువాత ఇకవులు మత దృష్టితో కన్నడ దేశి కవితా మార్గానికి (పాచుర్యం కలిగిస్తే తిక్కన మరల నన్నయ ధ్వని దర్శనాన్ని అందుకొని ఇతివోస కావ్యృవ్మ్యకియలలో విశిష్ట పయోగాలు చేశాడు. ఇలా సాపాత్య చర్మితనంతా వ్యాభఖ్యానించవచ్చు.

(ష్యకియా వరంగా సాహిత్య వికాస చర్వితను రచించే పద్ధతి “తెలుగు సాహిత్యంలో మరో చూపు అందించిన అసమ్యగ పబిన్వయాలకూ, వరస్పర వైరుధ్యాలతో నిండిన నిర్ణయాలకూ మధనపడి, అంతకంటొ శ్యాస్తీయంగానూ వాస్తవం గానూ సమాజంతో పాటు సాహిత్యానికీ ఆంతరమైన ఒక గతి సూతం తర్కబద్ధంగా ఉంటుందనీ, అది పధానంగా కవి సాహిత్య దర్శనంలో వచ్చే నిరంతర నవ్యతకు (పాణం పోసే _వ్యకియల వలన గుర్తించబడుతుందనీ నిరూపించటానికి చేస్తున్న (వయత్నమే ఈ వ్యాస పరంపర.

ఒక దృక్పధం అన్ని విధాలా సమ్యగం కాకపోవచ్చును. నమ్మ్యగత కోనం అన్వేషణ చేయటం వికాస లక్షణం. వరిణామాన్నీ, వికాసాన్నీ, విశ్వసించే వారు చార్మితకంగా గుర్తించవలసిన వాస్తవం ఏమిటంకే -మనేరో కవుకచళి! తనుంత-సాహిళ్య చర్యతనూ. ,కమంగా సాహిత్య పరిణామ “"తత్వ్తూతరాశనూనొర్కంచుకోవాలని ఉద్యమిస్తున్నాం. ఆ ఉద్యమంలో సరైన మరొక ముందడుగు సాహిత్య వికాస చర్విత. సమీక్షా వ్యాసం ఈ ఉద్యమానికి శక్తిమంతమైన సాధనంగా తోడ్పడటం ఈ యుగ ధర్మం.

(అదివారం ఆంధధ్యవభ : 4.11 1990)

13/7 నినాదాలు లేని సాహిత్యోద్యమం సాహిత్య వికాస చరితలో _పస్తుత దశ భవిష్యత్తులో ఎలా పరిణమిస్తుందని గానీ, రాబోయే వికాస దశా స్వరూప స్యభావా లెలా ఉంటాయని గాని చెప్పటం కష్టమే కాని, తార్కిక అనుమానాలను (హైపాధెసెన్‌) వ్యక్తంచైచేయటం సాధ్యం (పపంచంలో మేధావులందరూ మానవ వికాసంలో రాబోయే దశను గురించి నమాలోచనం చేస్తున్నారు. కొందరు ఆర్థిక మానవుడు అధ్యాత్మిక మానవుడుగా పరిణమించే (పస్థానంలో ఉన్నాడన అంటున్నారు. ఇంకొందీరు మానవుడు సాంకేతిక విజ్ఞాన దశ నుండి సంపూర్ణ మానవ దశ వైపు వికాస య్యాతను సాగిష్మువ్నాడవి పేర్కొటటుత్నాను.. పంతంకొందేకో పోతి మత వర్గ పర్ణ భేదాల కతీతంగా ఒళ విశ్వమానవ చైతన్యాన్ని దివ్యత్వంగాన్తూ. (ేమతత్త్వంగానూ దర్గరెచి తమ అస్తిత్వాన్ని ఆ పరిపూర్ణ చైతన్యంలో భాగంగా అనుభవించే ఆధ్యాత్మిక వరిపూర్ణ వ్యక్తిత్వం వైపు వ్యష్టిగా కాకుండా సమష్టిగా మనిషి చేసే పురోగమనం నేడు కానవస్తున్న పరిణామంగా (పకటిస్తున్నారు. వీరందరూ మానపుడు ఇప్పటి పతనావస్థ నుండి ఒక వరిపూర్ణావస్థ వైవు పయనించే పయత్నంలో ఉన్నాడనీ, దాని కోనం అన్ని విధాలా ఆవేదన పడుతున్నాడనీ, అన్వేషణ సాగిన్తున్నాడసీ చెపుతున్నారు నేటి ఆధునిక మానవుడు వర్తమాన దశలో పడుతున్న అంతర్వేదన అర్ధం కాకపోతే వికాన దశా పరిణామాన్ని గురించి భవిష్యద్దర్శనం చేయలేం అమెరికాలోని మిచిగన్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో తత్త శ్యాస్తాచార్యుదు హ్యెనిక్‌ కోలిమౌన్మి (టలురగం 580100౪516) మానవ వికాసంలో రాబోయే దశను పర్యావణ మానవ (2001004 (2) దశ అని గానీ, సమ్యగ మానవ ౧౦ ]42%) దశ అని గానీ పిలువవచ్చునని _వతిపాదంచాడు ఆయన మాటలు గమనించండి? "5+011608 80టజ01. తర 140 1 ఇంట్రా క? 506౧01౧8 0 010020 286, (2090606108 116 0%1%10101081021 286. ₹శి4[ 19 16600016 416 ఆ $62206 10 16 జరయి]2001 05816 ౧60128 ౧0౧4012002 ఓట 29 [080211 ౧0606 446 ౧80228 00061600 123 66) 5411106 2౧6 4ఏటథగరికీ 0 6 లం౦౧0166 0646 5462016 వెప[9.. 06 4202220 00౧61600 ౪85 ౧0౯ 1ల[66 0 008 [0౯7066 ఉల త 16 జంట! 01 6 లంం00ట2116 00160... 13 +0 €ం 60102021 820 41 ఇం [50 1001 [07 88142000 206 0260401 1౧ ౧6 ౧౦ ఆ౦౦102)021 ౧2౧ 4008112టు కం 1066600108 2164 ం00టాుంజం/ ౧4౧66 ౦5 3940000092, 01 0000253100, 0£ 10*6, 0£ *1360%. 06 6001081021 222% అుగం2893 66 05202 0094001 2 4000664 3 261643 04 ౧0౧౧౧౦౧౪౧౬”. (ణుకుం102) 296 1ష్టైం20 యటం వెలడటుడు అణ౪లం3 0 10110300%1021 లంట ౧౧. 37; (1983) వు.119)

నివాదాలు లేని సాహిత్యోద్యమం 727

మానవుడు మొదట తనలో సమతౌల్యాన్ని సాధించాలి, ఆ మీద సమాజంలో సాధించగలగాలి; అ తరువాత సహజంగా విశ్వంలో సనుతొల్యం ఏర్పడుతుంది. సర్వ జీవ హిత భావం, సర్వ జీవాత్మ ఖాపం మానవుని _పజ్ఞాన పరిపూర్ణ దశను (ప్రకటిస్తాయి. స్వార్ధచింత మాని సమాజంకోసం కష్టవడటానికి గాని, వరార్ధం కోసం _శమపడటం ఆనందంగా న్వీకరించే సేవను చేయటం కాని బాధపడే లక్షణం (38/07109 గా చెప్పటం జరిగింది. దీన్ని త్యాగంగా పేర్కొనవచ్చు. ఈ గుణం వలన కలిగేది దయ. నర్య భూత దయాభావం మానవ హృదయ సరివేదన సాధించే వరిపక్క మనస్తత్వం. దీనినే 00%020310% అన్నారు. సర్వ భూత దయా భావం నుండి (వభవించేది (ప్రేమ తత్త్వం ఇది నర్వ భూత నమభావం. స్వార్ధ రపాత చిత్తవృత్తి యందు మ్యాతమే (ఫేమ నివసించ గలుగుతుంది. (పేమతత్తం మానవ జీవితంలో వెలిగించే జ్యోతి (జ్ఞానం. పర్యావరణ మానవుడు లేదా, సమ్మగ మానవుడు సాధించే పార్యంతిక ఫలం _పజ్ఞానం. పైన పేర్కొన్న చతుర్విధ గుణాలలోనూ (_పజ్ఞానం (పధానమైనదనీ, మానవునిలోని, సమాజంలోని, విశ్వంలోని సమతౌల్యం పరిపోషించబడాలంకే ఈ్యపజ్ఞాన (పకాశం :ధానమనీ కోలిమౌస్కీ అంటారు. "₹సకేంగం ఏ ఏం హు 05 ఏటా 88: ౮ 93గంగం, 0€ ౧౦గ10203100, 010౪76. 1 19 20 816 0536531090 0% 68% 10౧0౪10680. 208 ఇ136012 13 16 1000౪16626 ౦0౧1001ల06 0 1076ల యాంతి 07 చాాళంనాలయుుంకుత.లజలనిట్క... 100 2808 ౧30020 ౧0౧61400 3 (0 సంటులలతాామనననాతతటతయినత్ని! ఏ6 0212000, 00౬0106 ౪1101 ౧౮౪ 56 ౧౦౧6౧౮82౫0 కరటు200880ఢ.. 18060001 15 2 0224006 01 ౧౪౦౪8 56412 75-4-43 04%ల ౧౪౧2౧ 04౧83 2౧6 +య*టి టం అకారం ర0౪05,గొయ[001020/ క 988 9ట4% వు. 120)

నేడు [పవంచమంతా పర్యావరణ పరిరక్షణంమీద (పత్యేక ,శద్ధ వపాస్తున్నది. పకృతిలో (వతి చెట్టూకూ. గుట్టకూ, భూమిలోని బొగ్గుకూ, నీటికీ, త్రైలానికీ. తన చుట్టూ ఉండే (పతి అణువుకూ _పకృతిలో ఒక సపుతొల్యాన్ని కల్పించేప్యాత ఉన్నదని మానవుడు నేడు గుర్తిస్తున్నాడు. శాస్త సాంకేతిక విజ్ఞానాభివృద్ధి వలన మానవుడు ఖౌతికంగా సుఖ పడుతున్నాడు. కాని, (కమంగా వర్యావరణ సమతౌల్య భంగం వలన కలిగే వివరీత -వఛలికాలను చవి చూస్తున్నాడు. శాస్త జ్ఞానం ఎన్ని అవసరాలను అందించినా శాంతిని ఇవ్వ్యగలుగుతుందన్న అశ అడియానగానే మిగిలి వమయముంది. శాంతి మూడు స్లాయిలలో ఉంటున్నది. అంతశ్శాంతి; పరినర శాంతి; విశ్వశాంతి. మనం శాంత్‌కొాకలళనూడు సార్లు శాంతిని పఠించటంలో ఉన్న తొత్పర్య మిదే. వ్యక్తిలో, సమాజంలో, విశ్వంలో సమతౌల్యం పరిపోహినజతివనప్పుడు మ్యాతమే పర్యావరణ సమతౌల్యం, నమ్యగ మౌనవత్వం సాధించబతళాలు, ఆధునిక నూనక్వ్కడు వ్యక్తి నుండి సమాజం ద్వారా విశ్వమంతా సమత్య్వాన్నీ, సమతౌల్యాన్ని సాధించాలని 'వేతు చేస్తున్న త్మీవ ,వయత్నం భావ వికాస దశా వరిణామానికి బాటలు వేయక తప్పదు.

సిద్ధాత పరంగా అధునిక యుగాన్ని పభావితం చేసిన విజ్ఞాన వేత్తలు - ముఖ్యంగా న్యూటవ్‌, డార్విన్‌, అయిన్‌స్టీన్‌, (ఫాయిడ్‌, యూంగ్‌, తాత్విక వేత్తలు హెగెల్‌, మార్క్స్‌, ఏంగెల్స్‌, వివేకానంద, ఆరవింద ఘోమ్స్‌ గాంధీ మొదలైన వారిని పేర్కొనకుండా ఉండలేం. అయితే, కాల్యకమంగా ఈ విజ్ఞాన తత్త వేత్తల దర్శనాల వలన మానవుడు ఖౌతిక వాదం నుండి అధ్యాత్మిక వాదం వైపు వురోగమిస్తున్నాడనీ, మానవ సమ్మగ జీవిత దర్శనం అధ్యాత్మికంగూ మ్మాతమే సాధ్యమౌతుందనీ తెలున్తున్నది. ఆధునిక విజ్ఞాన శ్వాస్త వరిశోధనలు కూడా భారతీయ [పావీన

28 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు దార్శనిక సత్యాల నిత్యత్వాన్ని నిరూపిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు ఒకటి రెండు మాటలు. 1..”ళగుం8 ఉం 110067 శల016లు, ౪6 [06 16౪7013600 11 3016006 9%జరుం 96 లా ౧౦గాలా-51006 08 11 2(లగజపిటం *0గ16 ₹167 0 16 610007లా/ 4 ౧౩4౮ 1 అ, 3 021 ౧౧౬౬. 00౪416 ౪13 06 416 801600 6492 0002 లంకీలం6 10 0 46 30 18 ఈం౪0౪21 కంంట30ఏటం 0080390019 0 16 0/ 608 22 ౮0౪06 0 2 10 2 ౧౪0౧ల 0% (0 9ర్యు ఖీయరి6ే 020% 10 16 0గ21041 0010 04 46 సుంంలఅ ₹/6001 206 ఏ భాం ౧10 ఉం 4] *ంగ4 ళల" ౯ ఉం. ఆజల[04ఉ 000%; 50100జీ10 2064 5041ల406 (1983, పు.3) 2 “గొంరేజ ఉలం 19 భాంళూైైి 91లుఢకం 00౧8008600 16 0003608506 ఓ రయం కం116 ఖురే 69021 206 42 0౪ ఫోరం 4అలా6 33 140 06116008 04లా ఇం. టర1088 హంగ 9800 61అ6 508065 23 ౮608120 9000100 2064 రాజం 20జుకు, అలఖాలాం021 257 9%41000ల2 1 16 [016 0€022- 0599010102, 286 206 0231- 16 168౮3101 రేజ8 0010003513, 00003 00080 ల0060/ 204062 - ఉం6 670లగ60065 2 ౪/61 2 ౧జ0॥ 039103 9276 డేంల6 ౧8౮0 0 ఉం ఉం 1101008 *ంగేకే ఉత 60౧301080%633 3 901 10214 0 106 0౯ 90106". "ఆ ఏం ఏయే నతంలంతతోకపింనున 20 027708 01036 0 [8112102 46 [80640441 1243 0 902ణ2ీట.. ౧0౦ 1626002 లం 01 05109 ఓ యంం0+లగ82 148 46 914004 3 101 2 500౫216 01606 01 6626 10ల21 1 జ) 1060060606 110౪7108, 6000301083 ౪7౫౬ [46 6090009 జూ8ి ౫1 1 ఓ ఖం 009190 0 06 1600001206 2 016 అటధగ భాంయుడ2016, ౪0016 26 21176 ఇ 00%0ఢ019065ు, 2 9ఖ65360% 0£ 86 006, ౮౧౭621 ౧౦౧౩౦10390 టం-ల0ఆ|8ి ఇట 1076 16 0౧లటు 01 6 10176516 13 0ం₹2 1600021268 జు 16 ౧266121 లస1ల30 0 6 0%ల0ట9 0 00890%40090టు:-10ంల 13 అధ్రాంగిలుంంర ౪ థం ఏటఅుగ 2 10+6”.. (52100061 వజురలుం, 4.0., 50210 206 ఇం సటం4 (౧985 పు. *1, *[ు భౌతిక, మానసిక శ్యాస్తాల లాగానే సామాజిక సాహిత్య కళానంబంధి శాసస్తాలు కూడా మానవ వికాస గతులను గురించి సంతతం _పయోగాలు నిర్వహిస్తూనే ఉన్నాయి. నిద్దాంతాలను -రూపొందిస్తూనే ఉన్నాయి. సోవియట్‌ అధ్యక్షులు _పవేశపెట్టిన పేర్మిస్తయికా ఆ సామాజిక శోషలిస్టు వ్యవస్థలో (పజాస్వామిక పద్ధతులను పొందుపరచటంలోన్యూ= ఊత్పత్తి కర్తవ్యాలను 'శెరవేర్చటంలో ఏక వ్యక్తి యాజమాన్యం, (శమ .ఖ్యణదొల' భాగస్వామ్యం మధ్య పాందిక కూర్చటంలోనూ, మరెన్నో అంశాలలోనూ మాక్పూలు తెచ్చింది. వ్యక్తి వికాసానికీ సమాజ వికాసానికీ ఒక సమన్వయం సాధించబడింది. తూర్పు యూరోపు దేశాలపై ఈ (పభావం కనపడుతున్నది. సోషలిస్టు దృక్పధాలలో వ్యవస్థలలో వినూత్న వికాసం ,పంచమంతా (వకటితమౌతున్నది. సాహిత్యం నమకాలీన వపంచ పరిణామ ,పఖావాలతో విభిన్న విశిష్ట వయోగాలను _పదర్శిస్తున్నది. అయితే అర్థికమైన మానవుని భౌతిక జివిత- సంఘర్షణలతో మ్యాతమే సాహిత్యం తృప్తి పడటం లేదు, మానసిక లోకాలలో దిగి యూంగ్‌ సిద్ధాంతాలను దాటి మానవ ఆత్మ చైతన్య స్పందనను, అధ్యాత్మిక వేతనను వ్యక్తావ్యక్తంగానైనా (వదర్శిస్తున్నది. నేటి కవి బహిర్లోకంలో కంకొ ఎక్కువగా అంతర్లోకంలో పయాణం. చేస్తున్నాడు. కాని, తత్త్వతః ఖౌతికానికీ అధ్యాత్మికోనికీ ఉన్న సంబంధాన్ని అన్వేషిస్తున్నాడు; అనుభవించి అఖివ్యక్తీకరించే [పయోగాలు చేస్తున్నాడు. కాంతి కోనం,

నినాదాలు లేని సొషాత్యోద్యమం 729 అత్మదర్శనం కోసం, సమ్మగ మానవాఖివ్యక్తి కోనం కవిత్వం (పస్థానం సాగిన్తున్నది; సాహిత్యం వయోగాలు నిర్వహిన్తున్నది.

నమస్త శ్యాస్త విజ్ఞానం అత్మ సాక్షాత్కారం కోనమే పర్యంతంలో వనికి వస్తుందనీ అత్మజ్ఞానమే సంవూర్ణ (పజ్ఞానమనీ సమ్మగ మానవ మూర్తిమత్వం అధ్యాత్మిక దర్శన మూలమనీ గుర్తించటమే ఆఅధునికతత్తం. అంకేు ఆధునిక మానవుడు శ్యానస్త విజ్ఞానాన్ని ఆధ్యాత్మికానుభవసాధనం కోనం వినియోగించటం ఈ యుగ లక్షణ మన్నమాట. భగవాన్‌ క్తి సత్యసాయిబాబా వారు కా(స్తజ్ఞునికీ, అధ్యాత్మిక సాధకునికీ ఉన్న భేదాన్ని యిలా చెప్పారు?

“గం 90160651 345, /228 ఏ 45 - 113 *మం! 1ట 1 96 000% *ంగేథ 264 ఓ 98611 భూంం2ై% ఏల 3003863. ౧౧6 990ళోట21 2900200 380 "08600 ఉల 026 ఆమం 169 0టుంగ6 తం 0౪ *0గే4 206 46 9603960, 0లాంగ6ే రట 2064 ఉం ౦డీ 2 *ం1. 080 ఓ 46 00411 హంణ *110 28 1 జపిటి'. (00211 206 46 1196.పు.5) ఇ౫టో నుండి "| వరకు సాగే (పజ్ఞాన య్యాతయే ఆధునిక పూనవ (పన్త్హానం!

మనిననకనానననుముసినావ్యంలో శ్యాస్త దృష్టిగల కవు లున్నారు. (వధానంగా వీరిలో భౌతిక వాద్గులను, హేతువాదులను, శాస్త కవులను పేర్కొనవచ్చు. తాత్విక వాదులు కూడా ఉన్నారు. అధునిక కవులలో ఆధ్యాత్మిక తాత్విక కవులను ఈ కోవలో పేర్కొనవచ్చు. అయితే, కరొకొలంలోనైనా కవులలో శుద్ధ శాస్తజ్ఞులు, శుద్ధ వేదాంతులు ఉండరు. సాపాత్య శ్యాస్త (గంధాలు రచించిన వారు, కొన్ని మత రాజకీయ సామాజిక శ్యాస్త దర్శనాలకు నిబద్ధులైనవారు ఉండవచ్చు. వారు కూడా కవిత్వం (వాస్తారు. అయితే, అటువంటి వారిలో కవిత కంకు శాస్తాంశమే ఎక్కువగా ఉంటుంది. అలాగే 'తాత్త్విక కవులు కూడా. శసివతత్త్వసారం, వేమన పద్యాలు, (బబహ్మంగారి తత్త్వాలు, లోకనీతి శతకాలు మొదలైనవి ఈ కోవ లోని రచయితల రచనలే. అయిజే, సాపాత్య క్షైేతంలో ఈ రెండు తెగలవారూ ఎప్పుడూ పరిమితంగానే ఉంటారు. కవి శ్యాస్తజ్డుడు, తొత్త్వికుడు (లేదా భక్త కవి లాంటి అధ్యాత్మిక సాధకుడు లేదా వేదాంతి) కూడా కావచ్చు. అ రెండు ద్నుక్చధాలూ అతడు తన సాపాత్య దృక్పధాన్ని గాని, సాహిత్య దర్శనాన్ని గాని రూపొందించు కొనటానికే కోత్రుథత్తాయి. కాబట్టి కవి సౌందర్య శాస్త తత్ప్వజ్ఞుడుగా, సౌందర్య సృష్టి తత్త దర్శకుడుగా, తన సాహిత్య రోచోనతో తోవరిన్తాడు. కవిగా కాస్తానుభూతిని, అధ్యాత్మికానుభూతిని కళానుభూతిగా లేదా రసానుభూతిగా వ్యక్తం చేయగలుగుకాడు.

ఆధునిక కవిలో గల మరొక విశేషమేమంటే - భౌతిక, మానసిక, సామాజిక, రాజకీయ తత్త సిద్ధాంతాలు మానవ నమ్యగ జీవితానుభవ దర్శనంలో సాధించిన విజయాలను అవజయాలను అతడు బేరీజు వేసుకొన్నాడు. విజయాలకంకు అపజయాలే ఎక్కువ కలిగిన అనుభవాల వలన అతడు తీవమైన అసంతృప్తికి, ఆవేదనకు గురి అయినాడు. జీవిత సమ్మగ చైతన్య దర్శనాన్ని కళామార్గం ద్వారా అన్వేషిస్తున్నాడు. భౌతికాధ్యాత్మిక మానవానుభవాలను రసమార్గం ద్వారా పొందే అనుభవాన్ని అమృతమయం చేసికొని వరిపూర్ణతను కవితా కళ ద్యారా అనుభూతి ద్వారా సాధించాలని యత్నిన్తున్నాడు.

730 సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

“కవిత్యమంకే ఏమిటి?” అనే వ్యాసంలో శ్రీ ఇస్మాయిల్‌గారు శ్యాస్త, తత్త్వ కవిత్వ మార్గాలను గురించి చక్కగా వివేచించి సమన్వయించారు - “భూమి మీద మనిషి అడుగుపెట్టినప్పట్నింీ తన చుట్టూ ఉన్న _పపంచాన్ని అర్ధం చేసుకోటానికి, ఈ పపంచంతో సంధానం (యిల) కుదుర్చుకోటానీకీ పయత్నిన్తున్నాడన్న....... ఈ _పపయత్నం శ్యాస్తం ద్వారా, తత్త్వం ద్యారా కవిత్వం ద్వారా మూడు విధాలుగా సాగింది. భౌతిక సంఘటనల్లో ఏకస్యూతతని సాధించటానికి శ్యాస్తం పూనుకుంది. వివిధ శ్యాస్తాలకు చెందిన భౌతిక నస్యూతాలనీ, మానసిక ఆత్మిక విషయాలన్నిటినీ కలివి ఒకే స్మూతానికి గుచ్చటానికి తత్త్వం పర్మిశమించింది. మన సజీవ అనుభవాల్లోని ఎకస్మూతతని - దీన్నే సార్మతిక సాదృశ్య మన్నాడు - అనుభూతి ద్యారా ఆవిష్కరించటం కవిత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకొంది. ఒకే గమ్యానికి మూడు మార్గాలివ”.

“"కవిత్వాని కిదీ ,పయోజనం. అసదృశాల్లో సాదృశ్యాన్ని |గహించటం ద్వారా ఏకస్యూతతని దర్శించటం. ఈ ఏకస్యూతతను దర్శించినప్పుడే అనుభవం అనుభవంగా మనకు అర్ధమౌతుంది. అనుభవం అనుభవంగా, అంటే, శ్యాన్త తత్త్వాల్లో లాగ మరో పరిభాషలో కాదన్నమాట. 4ఈ* విధంగా, శా,స్తజ్జ్ఞ తాత్త్వికుల మళ్లే కవి కూడా (దష్ట' కుతున్నాడు”

“ఇన్నమూ, " తేత్వషకోకెసిత్వమూూ ముఖ్యమైన అధిఖౌత్సెక ఇవసరాల కోస్తమ్లనిషి నృష్టించుకున్నాడు. ప్రపంచాన్ని బోధపరచుకొని, తద్వారా ఒక సంధానం సిద్ధించుకోటానికి వీటిని ఉపయోగించుకుంటున్నాడు. ఐతే, ఈ మధ్య ఎవరో కొందరు బయలుదేరి, “మేం కవిశ్యానికి (పయోజనం కనిపెట్టాము. ఇంతకాలమూ ఏ _పపయోజనమూ లేకుండా అది మూలన పడుంది అని డబ్బాలు వాయిస్తున్నారు. వీళ్ళ చిట్టి పొట్టి ఊహల కందని మవ్మాపయోజనాన్ని అది అనాదినించి నిర్వర్తిస్తూనే ఉంది. ఇప్పుడు వనీళ్లకురుచ బుద్ధులకు అందుబాటులో ఉన్న కుటిల స్వార్థ _పయోజనాలకు దీన్ని నిర్బంధించాలనుకుంటున్నారు. కాని, కవికి రాజకీయపు గంతలు కడితే, కవెలా అవుతాడు? ఏ మార్క్సిన్టు గంతలతోనో అతని దర్శనాన్ని అవరోధిస్తే, ఇక కవిత్వ మేం జఇెబుతాడు? ఏ కవిదర్శనం వానిది. ఇడి అసన్యమూ, అద్వైతమూ. ఏ రాజకీయ దృష్టితోనే చూడమంకే మరి తన దృష్టేం కానూ? దృష్టి దోషం కలిగాక ఇక కవిగా మిగులుతాడా?” (కవిత్వంలో నిశ్శబ్ధం: (198/7) వు. 31-32). నేటి కవి తనకు ఇస్మాయిల్‌ గారు చెప్పిన దృష్టి దేషు కలగకుండా జ్యాగత్త పడుతూ తనదైన దర్శనంతో తన వ్యక్తిత్వాన్నీ, శెలినీ వీలైతే విశేష [వ్యకియనూ (వపయోగించటానికి (పయత్నిస్తున్నాడు.

భౌతిక, మానసిక, వైజ్ఞానిక, తాత్విక, ఆధ్యాత్మిక రంగాలలో మానవుడు సాధించే మూర్తిమత్వ వికాసం సాహిత్యంలో కూడా (పతిఫలించక తప్పదు. మానవ వికానం సాపాత్య వికాసానికి ఎలా తోడ్పడుతుంది? సాహిత్య వికానంలో మానవ వికానం ఎలా (వతిఫలిస్తుంది? ఉభయ వైతన్యాలూ ఎలా పరస్పరం (ప్రభావితం చేనుకొంటాయో అధ్యయనం చేస్తూ అభినవ (ఉపయోగాలను నిర్వహించే ఉద్యమాన్ని రెండు మూడేళ్ళుగా "మానవ వికాస రచయితల సంఘం” చేవట్టి నిర్వహిన్తున్నది. దాదాపు వందమంది రచయితలు ఈ ఉద్యమంలో ముందుకు నడుస్తున్నారు. అది నినాదాలు లేని సాపాత్యోద్యమం!

(ఆదివారం ఆంధ్యపభ : 11.11.1990)

138 కాబోదిది భరత వాక్యం! కావాలిది నాందీ వాక్యం!

ఆధునిక పపంచ (పధాన భాషా సాహిత్యాలలో _ష్మృకియా పరమైన విమర్శకూ, _(షృకియ వికాస చర్మితలకూ ఎంతో పాముఖ్యం ఏర్పడి ఉన్నది. సాహిత్యాన్ని సృష్టిస్తున్న రచయితకూ, దానిని ఆస్వాదించే సహృదయునికీ, దాని తత్వాన్ని వివేచించే విమర్శకునికీ _ష్మృకియాపరమైన శాస్త్రీయ పరిజ్ఞానం ఉండటం (పాధమిక లక్షణంగా పపంచమంతటా ఇఖావించబడుతున్నది. సొపిాత్యంలో _,ష్మకియాప రమైన విలువలను గురించి (కొత్తగా వివరించి చెప్పటం, సిద్ధాంత పరిచయం చేయటం, అన్వయాలను చేసి మొదటిసారి చూపించటం మొదలైన లక్షణాలు అ భాషా సాహిత్య విమర్శ వెనుకబడి ఉన్న స్థితిని తెలియపరుస్తూ ఉంటాయి. తెలుగులో వ్యకియావరమైన విమర్శ లేదని చెప్పలేము. కాని, పాశ్చాత్య సాహిత్య రంగాలతో ఫోల్చుకుంకే తగినంత పరిణతిని సాధించలేదని అనిపిస్తుంది. మనం ఈ రంగంలో వడివడిగా ముందుకు సాగాలి. సాహిత్య వికాస చరిత ఇావష్న్ను మవ వన్న (కొత్త వెలుగులు (వసాదించగలుగుతుంది.

వ్యకియలను గురించి, వాట్‌ ఐకీనోవద్ధతులను గురించి రచయితలూ, సహృదయులూ, ఇఅతకా్యాకులూ తపతి కొకోకోకొని ఉండాలి ఒక్కొక్కసారి ముగ్గురూ ఒకే వ్యక్తిలో ఉండవచ్చు, లేదా. -శజళ్లులూ ముగ్గురు వయక్తులుగా ఉండవచ్చు. సృజన, ఆస్యాదన, విమర్శన శక్తులు కబావ్యక్తులెవరైనా నరే వారు సాహితీ రంగంలో _ష్మకియా స్వరూప స్వభావ పరిజ్ఞానం _పాథమికంగా కలిగి ఉందాలి. రచయితల పరంగా ౫11121 20౪14 ఇలా అన్నారు- "0 ఇ1లా ౧౦669 (0 06 ౧౮౫౪౭666 0€ 66 ౪2186 089016౬ స్‌టర్వు108 * 1801ల ల 10 0190113 00౧005140% 0 0౯6౪1043 ఇంకు ఉకిర, 1010 ౧ఆటాల్రు, 1 టశంలిథ 2200391870 00211ల౧20 0 'ఏళఐ4ం1 0 0. 10640064, 2060 1 89/6 1000 189 660606 [0 ౧౧౭౦౦6గ6 0౯ 0601001606 ఇత 96606 0 బల! 11620006 2264 10 ఖంటం6 6 4జి 01 116 9ట అటట". (11060 0 ప10ా6 (1982). వు. 256).

ఈ వెయ్యేళ్ల తెలుగు సాహిత్యంలో ఎందరో మవోకవులు తమ తమ సాహిత్య దర్శనాలతో కాాకమనుందున్న వ్యకియల కంటు వినూత్నమైనవి గాని, విశిష్టమైనవి గాని సమన్వయాత్మ5 మైనవి గాని, నంకీశ్లోళూవమై నవి గాని (వ్యకియలను సృజిస్తూ సాహిత్య వికాసానికి దోహదం చేశారు. అయితే, _పాచీన కవులతోజొతా మంది భారతీయ మ్మిశ ష్యకియలను వెలయించారు అధునిక కవులలో పలువురు పొళ్ళాత్య _(ప్యకియలకు ఖారతీయ ,_పతిరూపాలను కల్పించారు నవ్య నర్యపదాయ వాదులు (ప్రాచ్య పాశ్చాత్య మ్మిశ ్మష్మకియలను ఉపయోగించారు. (వతిభాపరంగా ఈ మూడూ మూడు ఇఖరాల వంటివి. అయితే, ఆ మూడు మార్గాలను నమదృష్టితో, సాహిత్యపు విలువల వివేచనతో నేడు పరిశీలించి వికాస చర్మితను వినిర్మించుకోవలసిన అవసరం ఉన్నది

సాహిత్య వికాన చర్విత పఠితలకు ృష్కకియాపరంగా _పయోగాలను వండొలిచి చేతిలో పెట్టినట్లు చేసి సౌలభ్యాన్ని కలిగించి, ఆస్వాదన స్వాదుత్వాన్ని పెంచుతుంది. పఠితలు తాము చదువుతున్న కావ్య (వ్యకియను గుర్తించగలగటం సప్ఫ్పాదయాధికారంలో ముఖ్యమైనది. కావ, పఠనంలో ృష్మకియా పరిజ్ఞానం పాధమిక లక్షణమనీ, అటువంటిది పఠితలలో వ్యక్తం కాకపోతి అస్పష్టత ఏర్పడి, కళానుభూతిని పొందటం దుర్గభమౌతుందని అల్‌స్టైర్‌ ఫౌలర్‌ స్పష్టం చేశారు ' ఈ సూటలు గమనించండి.

732 సొహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు “౧౦ క00ం0903 0€ క్రలుల10 1600201100 ౫6 2 [101 0620006041 0 16 "02644108 06050. అీ[ం0 ఇం 920 101246 05 00 కంల ఇసీలం+డా ౪6 20010ష0% ఓ ౪0% 0% 2 01008౫ కంయాం - 26% 0౯౦164 - 0౪ 6%0310ట 1000 ౪8 10 ర0020ల603. సెం ఇంగ [ం0%ఈల 21న గ 40881016 *14066 90026 00060౫1 0 [2001112 భగటు.. 1200౪24676 *ంగేం (64 ఓ 06 0050018 ౧౦౦13017 0602256 461 8౧లగ౦ ౧౦౧1ల 1 0196 00౪03". (౧06403 010105 (1982)పు. 259-260). తెలుగులో నవ్యష్మకియలు, [1పయోగాలూ అన్నప్పుడు అధునిక సాహిత్యంలో పాశ్చాత్య _పభాపంతో _పభవించిన వాటినే ఎక్కువగా పరిగణనంలోకి తీసికొంటుం టాం. అది పొరపాటు, నన్నయ గారి _(పయోగంనుండి కూడా (పవ్మకియాపరమైన పరిజ్ఞానాన్ని మనం ఇంకా సుసంపన్నం చేసుకోవలసిన అవసరం ఉన్నదని ఈ వ్యాన పరంపర, స్పష్టం చేస్తూనే " ఉంది.

పఠితలకూ, రచయితలకూ (ప్మకియాపరమైన పరిజ్ఞానాన్ని అందించవలనిన బాధ్యత

విమర్శకులకు అన్ని కాలాలలోనూ ఉన్నది. తెలుగులో చార్మితక పరిస్థితులను బట్టి ఇప్పుడు విమర్శకుల మీద అటువంటి గురుతరమైన బాధ్యత ఏర్పడింది. ఎందువల్లనంకే ఆదికవి నుండి అత్యంత ఆధునిక కవి వరకూ రచయితలు చేసిన, చేస్తున్న వివిధ (ష్మకియా _పయోగాలను వివేచించి, విశ్లేషించి, వీలైతే పేర్లు పెట్టి, స్వరూప స్వభావాల నెరిగించి చెప్పే విస్తారమైన విమర్శ క్షీతంలో ఇంకా సరిరయ్టైన కృషి సాగనే లేదు. కడచిన నలభై ఏళ్లుగా వరిశోధకులు, విమర్శకులు కొన్ని ష్మకియా క్షేతాలను ఎన్నుకొని కొందరు వాటిని చదును. చేశార్నుణకొకడ్ముునురులు కట్టారు, కొందరు. కొం్యడ కొట్టారు,"హాచికొతచళు. పదును చేశారు, కొద్దిమంద్తి మాతమే విత్తవ్రాల్లు చల్లారు. వేళ్ళమీద అెక్కించదగినవారు మ్మాతమే పైరు వేశారు. ఏమైనా పద్ధతులు పాతవే, ఈనాడు మేలిరకం వ్యవసాయ పద్ధతులు, వంగడాలు, విత్తులు ఉపయోగించే శ్యాస్తియ విధానాలు మన అందుబాటులోకి వచ్చాయి. వాటిని ఉపయోగించుకొని మన సాహిత్య వికాస విజ్ఞానాన్ని పెంపాందించునే అవసరం ఎంతైనా ఉన్నది. ఈ వ్యాసపరంపర అటువంటి కృషిలో ఒక ముందడుగు.

(ష్మ్యకియా విమర్శ _ష్మకియా విమర్శ కోసమే కాదు. కావ్యానుశీలనం చేయడానికీ, సాహిత్య సదవగాహనకూ, వికాన విస్ఫూర్తికీ, తాత్విక దర్శనానికీ కూడా తోడ్పడుతుందని _పసిద్ధ విమర్శకులు ఖావిస్తున్నారు. ఉదాహరణకు ౫0] [లగడ6! మాటలు "16306 028016 ౧0031 ౧0060056 2 లర 1టం4 006 24లా 9లా6 85 2 గుయిు 07236 ఉం ౧1ల 3౧66608 0% యగర04॥ అంగం జడే 0 116206 28 2 ౪001ల. ౧601వునీ.]. వుట. 322-3ట084 6౪౫6 1972) నుండి'ఈ చర్చనీయాంశాలు మొత్తం మీద (పాచీనాధునిక సాహిత్యంలో వెలువడిన _పసిద్ధ కావ్యాల, నవలల, నాటకాల, శతకాల (ప్మ్యకియల స్వరూప స్వభావాలను న్నిరూఫించటమే కాకుండా, వాటి మి్మిిశ స్వభావాలూ, మూల న్వరూపాలూ, దర్శన భూమికఅకా-తేలియ చెప్పే [ష్యకియా విశేషాలను నిర్దేశంచటం జరిగింది.

కవ్యితయంవారి ఆంయ్యధ మవాభారతం కావ్యేతివోసనమని ఇదివరలో విమర్శకులచే గుర్తించబడినా సాంగంగా ఇప్పుడు స్టాసించబడింది. దేశి వురాణం, వస్తు కావ్యం, చర్విత కావ్యం, వంశకధా కావ్యం, పురాణేతివోసం, పబంధపురాణం, మార్గరస కావ్యం, విలాన కావ్యం, మవోకావ్యం, కధాకావ్యం, మవోవురాణం, జాతి వార్తా చమత్కొర కావ్యాలు, (బంధం, శ్లేషకావ్యం, ఇలా ఎన్నో (పాచిన్మవ్యక్రియా విశేషాలు, అలాగే అనేక ఆధునిక (ష్మకియా విశేషాలూ, (వ్మకియా నామాలతో సాహిత్య యుగ విభజనలూ ఈ పరిశీలనలో చోటు చేసుకొన్నాయి. ఏకన్మూతంతో సాహిత్య (వికాస) చర్వితను వినిర్మించే వయత్నం ఇంతవరకు నఫలం లేదు. వికాన చర్మితలో (వ్యకియా స్యూతంతో దానిని విజయవంతంగా సాధించవచ్చునని ఈ అధ్యయనం బుజువు

కాబోదిది భరత వాక్యం... 233 చేస్తున్నది. ఆధునిక సాహిత్య చర్విత విశ్లేషేణంలో గురజాడ రాయ్యపోలుల పాాతలను, దేవులపల్లి వారి వ్యక్తిత్వాన్నీ, నవ్య సంపదాయోద్యమ (పయోగాలను, ఆధునిక కావ్యేతివాన యుగ (వయోగాలనూ, నమీక్షా వ్యాస యుగ బైతన్యాన్ని వివేచించిన తీరును బట్టి వికాస దృక్పధంతో మొదటిసారి కొన్ని (కొత్త విలువలను, అధ్యయన వద్ధతులను, విమర్శ ధోరణులను ఈ వ్యాన వధంపర నిస్సంశయంగా అందిన్తున్నది. [పబంధయుగం, దక్షిణాం్యధయుగం, క్షీిణ్యపబంధయుగం అని సాహిత్య చర్వితలలో చెప్పబడే కాలాలను పునర్వివేచించి సాహిత్య సిద్ధాంత పరంగా, వ(కియానుగుణంగా చేసిన నవీన విశ్లేషణలు ఇంతవరకూ సమన్వయ రహితంగా ఉన్న ఎన్నో సాపాత్య చర్మితాంశాలకు సమర్థపంతమైన సమాధానాలను అందిస్తున్నవి. అందువలన ఈ వ్యాసాలు వ్యకియలను గురించి ఒక నవ్యాలోకాన్ని, సొపాత్య వికాసాన్ని గురించి ఒక అభినవ దృక్పధాన్ని ఆందిస్తున్నాయి.

ఆధునిక పాశ్చాత్య _ప్యకియా విమర్శకులలో కడచిన ఏడెనిమిదేళ్ళుగా _,పామాణికులుగా వరిగణించబడుతున్న 4111 ౯014 , 1982లో '1మ9థం 0€ 464086 అన్నేగంధాన్ని వెలువరించారు. అందులో వారు (పకటించిన పరిశిధనాంశాలు సాహితీ ష్మకియా విమర్శకులకు ఎన్నో విలువైన ఫలితాలను అందిస్తున్నది. ఆ (గంధాన్ని ముగిస్తూ ఆయన ముచ్చటగా మూడు విషయాలు మన కందించారు. వాటిసి మనం తప్పక గమనించాలి.

1. సాహితంంలో వరిణోతోో కాలగటౌనాి సామౌజుక,-చార్నితక కారణాలతో పాటు, _ష్యకియా రూ హానలాకాకనైననులారణాలు దానికి (పత్యేకంగా ఉంటాయని స్పష్టం చేశారు. అంకే ఒక విధఆణి.షమాజ పరిణామంలో గతితార్కిక భౌతిక న్మూతాన్ని అంగీకరించినా సాహిత్య వికాసంలో అంతరగతి స్యూలాన్ని ఈ రచయిత అంగీకరిస్తున్నాడన్న మాట! వారి మాటలే గమనిద్దాం-

"106 [014 008ల06 06100 90 1ఖ్వూల పురే 16 1016 10 189007 008006 90 060621, 6 ౧౪౮600 ౧209 జగంలు 0 16 70126008 10 6 900121 206 ౧31011 00౧197౬ 111 ౧220టు ట్రంకు 10 00౧20807 గ%ల6 జం 64436 0 06 [06046 - 210880 ౧౦1 ౧టం26 0 40601 0౧౮- 2 ల౮110010/ లట: పిజుంం[2 ౪23 00౪10631 2000066 9 ఎగుజు 6ఆయం0ంలులం 6ం ఇం10౧ వ0౪61 825 30[06 0000606081 ౪14 1064006121 2070160008. 8418520/206 ట$౦గ౫| 1130163 లం64 10 06 ర16%08015006. "06 ల$ం0021 ౧25 (0 0 *14 900121 ౧2౧26 2261 ౪14) 012గ663 0£ 96090180/ 28 94408 శం” 0 16 పయి? 150.

“ఆంలోోనాతనటు [టబ 16 0౪1 40౧% 100. చలం జం 1టిిణం 1125 0€ ౧౧౫౫66..80*జఅు1మి టం [0001000 ఖోరచిటిడం[00 0! 8ల9ట 206 రేంళ6100%ల41£ 0 21%0%0 ౦ బ్రం?ర. శు6 1060గ6031 అంతము 91)” 2 045 (00- ట్రూలట? ౦గబ్రం306 206 02600860 086. 1 ౧0గ౧౧8 80 2000601 [06600610 నిజ్యుం టయిం[06. 1 ఏ 10౯2 8004 1462 [0 0౧1 1గాంయ81/ 0 లఫ1204408 2 6603 0[ల1ట041 6109ట, *2100 ౧౫) 208120) 06 ౧౮102 0౦4" (౧౧౦౬ పు. 277).

జీషకొందరు విమర్శకులు ఆధునిక సాహిత్యం [ప్యకియలకు దూరంగా పస్థానం చేస్తున్నదని, అందువలన ష్మాకియా విమర్శ కొంతవరకు సాహిత్యంలోని రూప్త చర్చకు మ్మాతం తోడ్పడుతుందేమో కాని దాని న్యరూవ స్వభావాలను నిరూపించలేదని వాదిస్తారు. వారికి ఫౌలర్‌ గట్టిగా సమాధానం చెప్పాడు-

ఈస్రత సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు

"50016 [0046 ౧14౦ 1276 అుం100 0011606 16010 2 ౧071082 2% హం లట

క 040 13 & ఫల! 2 10056 1000011410%..2016 1ల209 ౧4 ౧076 22 0% 016 01 ప్రం[65, 1౬ 020008 ౧076 2౪20 [0౧ కల౧౩6 216026606౯ ౪106001 00123102 10 06 1110ల 1 ఇ02164 9లరం 0001000010246 *101 16463 10! 2౪6 16౪4886 01 అట 721063. (601పు. 278). సాహిత్యం (పాత స్యకయలను వదలి కొత్త ృష్మకియలతో (పగతి సాధించవచ్చు. (ష్మకియలు మ్మిశ రూపంగా రూపొందవచ్చు. మిశీకరణంలోనే కవులు నవ్యతను, తమతమ ట_పత్యేశతలను (పదర్శిస్తూ ఉండవచ్చు. తెలుగు సాహిత్యంలో ఈ వెయ్యేళ్లలో వెలనిన ష్మకియలలో నూటికి “తొంభైపాళ్లు మ్మిశృష్మకియలు కావటం విశేషం. సాహిత్యం _ష్మకియా రహితంగా (పవర్తిల్లుతుందనే వాదం అర్ధ రపాతమైనది. సంక్లిష్ట ప్మకియా స్వరూప స్వభావాలను వివేచించటానికి విమర్శకులకు బహుభాషా సాహిత్య _పయోగాలతోనూ, బహుశా[స్త విశేషాలతోనూ విశేషించి తులనాత్మక సాహిత్య పరిజ్ఞానంతోనూ నేడు గాఢమైన పరిచయం కావలసిన అవనరం ఉన్నది (పష్మకియా పరిజ్ఞానం లేకపోతే సాహిత్యవు విలువలు, అనుభవాలు పఠితలకు అందటం అసాధ్యం.

3. ఆధునిక యుగంలో సాహిత్య సమ్మగ మూర్తిమత్వాన్ని అనుకీలించవలనిన విమర్శకుల దృక్పధాలూ, దాని సమ్మ్యగానుభవాన్ని సాధించవలనిన సహృదయ దృక్పధాలూ విభిన్న ధోరణులలో వికీర్ణమైపోతున్న తరుణంలో, సాపాత్య ్యప్యకియల సాహిత్య వ్యక్తితాఅనకానోసోక్తూంవమాణాలలో విలువకట్టే ఒక ఉత్తమ వధాన్ని రూపాందింబీ ' వివపంళక-వహ్చాదయానమున్యలకు మక-తళళి సమన్వయం కుదుర్చగలిగిన విమర్శ మార్గం _ప్మకియా విమర్శగా పౌలర్‌ (పతిపాదించారు.

ఈ మూడంశాలూ పాశ్చాత్య సాహిత్యాల పట్ల ఎంతటి వాన్తవంగా గోచరిస్తున్నాయో నేటి తెలుగు సాహిత్య రంగంలో కూడా అంతటి యధార్థంగా కనపడుతున్నాయి. భేదమంతా ఎక్కడ ఉన్నదంకే పాశ్చాత్యులు ష్యకియా విమర్శ (ప్రస్థానం లో చాలాదూరం వెళ్లారు; ఎందుకు వెళుతున్నారో తెలిసి ఇంకా ముందుకు వెళ్తుతున్నారు.. ఫలితాంశాలను ఎప్పుటికప్పుడు (పకటించుకొంటున్నారు. అయితే, తెలుగులో ష్మకియా విమర్శ మొదలు కాలేదని చెప్పలేము. విలువైన కృషి, [పాధమిక స్థాయిలోనైనా, వ్మకియా వికాస వివేచనపరంగా సాగింది. కానిశ్యపకటిత వరిశోధన ఫలితాంశాలను (కోడీకరించి ఇక తర్కబద్ధమైన వికాస స్యూతాన్ని సాహిత్యానికంకో సామూహికంగా సమకూర్చుకోవాలన్న సమ్యగ్‌దృష్టి మన కింకా ఏర్పడలేదు. సాహిత్య వికాస చర్మితకు సంబంధించిన ఈ చర్చనీయాంశాలు మనలో ఒక నిర్మాణాత్మక స్పమ్రన్వయ దృక్పధాన్ని వర్పరచగలవని విశ్వసిస్తున్నాను.

ఇవి చర్చనీయాంశాలే కాని సిద్ధాంతాలు కావే అయితే, తర్క బద్ధంగా చేసిన బలమైన (వతిపాదనలు, సాహిత్య వికాస చర్మితకు సంబంధించిన ఒక (పధాన చర్చా వ్యతం లాంటిది ఈ వ్యాస వరంపర. సాహిత్యోపాసకులు ఈ (పతిపాదనలను సహృదయ భావంతో స్వీకరించి సత్యదృష్టితో సమీక్షిస్తారని ఆశిస్తున్నాను. త్వరలో సమ్మగ సాహిత్య వికాన చర్మిత వెలువడాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను! అందువలన నిజానికి కాదిది __శరజన్రోర్షన్లు[ గెకాకాచ్నమ రాక ఉద్యమానికి నాందీ వాక్యం! నహ రా మ రాగ ॥ ఖ్‌ (ఆదివారం ఆంధధ్యపభ 18.11.1990) వా రస ల్సి ఖల(ి ల ౫ం.. టల ద... శం తో ్య్య య షత షచరి ఎ