Telugu Saametha - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

( నం. 1 న. |. టంట సే నై లే క మ! కష! గ జభ! [సే న / క (గ లనే లం న సతత నడ. నన న న (| | స్వ శ! 4 | (| లకి | . లీ

=. ప నానా శ ” ఇ నా

రగడ 3421 బడీ 348-1 బ్ర 6. 7౭447401 “హద తా సమో ఏం206202 5820110606 జజ 2 ప ైటంం2 వ0. 37 లం 241008 తీర 1983 ఓ ద్హండల్నే శం వర్దా స ౮ జ (1 యం. ఫశింతి మక. 15/- లి న _ 6౮9165 274 49016 ౪10. క్రయ, 0. 6౭62౪201 ఏ 02861012 60౧౫1 52211066 3230022032 త్మ్‌ క్‌ సీ 6౦001019 26-162 3141208066 శెళం 1610402411 వెజ్‌ 2ం0 1110200220 క64ం:40864 500 028 521 001 వటిం26 31 529 46 అక 9. 581 56614 76202 రల0ంకే 2 210121 2959, ెళ2ం01సటుజు లట తలల స. 0 16 వస! ఘర 0% 19 9001 ఇ36 268 278112-

ఇ అదీ స్కృందన 0౪ తనదైన ఒక ల్యే కతను సంతరించుకున్న అతి కొద్ధి "తెలునన సాహితీసంస్థల్లో “స్పందన. సాహితీ సమాఖ్య ఒకటి, గత 14 సంవత్స “రాలుగా వుస్త క [పచురణను ఒపవ.ఉద్యవమం గా భావించి ఎన్నో. -కష్టునప్కాల: కోర్చి యివ్పటి వరకు *స్పందని 57 .[వచురణలు చేయ గలిగింది. “మావన్నీ. ఉత్తమ 1పచురణ లేని, అని మేం చెప్పంగాన్‌ న కొన్ని “మాత్రం నిస్సం చేహం గా అత్యుత్తమ (వచురణలే. ఇటీ వలి (పచురణల్లో **ెలుగు వెలుగు (ప్రక టించిన మొదటి సంవత్సరంలో నే అంప బేశ్‌ సాహిత్య . అశాచజెనమిా "బహుమతిని పొంది అటు రచయిడతికీ, బటు స్పందన సాహితీ సమా ఖా గదరా ఖ్యకూ ఎనలేని ౫ారవాన్ని ఆపాదించి పెట్టింది. ఇప్పుడు మి చేతులో వున్న నూ మాసంస్థ (వచు రణలుగా నెలువరించి మా సంస్థకు నిండు తనాన్ని చేకూర్చిన రచయితి (శ్రీమతి సి, వేదవతి. గారికి ఏవిధంగా అన

తెలుగనస రచయ్యిత్రుల్లో నవలా కథా రచయ్యిత్రు లే ఎక్కువ, గెంగ్చాగం౧07 జోలికి పోయ్‌ (స్రీలు వాలా తక్కువ, ఆ తక్కువ మందిలోనూ వ్యాస రచన, విమర్శల - జోలికి పోయే వారు మకీ తక్కువ, అటువంటి తక్కువ మందిలో మిన్న గా ఎన్నదగిన వారు (శ్రీమతి సి, వేదవతి. వారి రచనలను తెలుగు పాఠ లోకానికి అం దిస్తున్న౦దుకు “స్పందని గర్విస్తోంది, వథాన కార్యదర్శి స్పళదన సాహితీ సమాఖ్య

నానుడి - నానుడి

అనంత_యెన జీవితానుభూతులకు అందమైన వ్యాఖ్యానాలు సా మెతలు,. సరళత, సరసత్క సపహజత, సంశీప్తత - తో పాటు, స్మరున దూసుకు వచ్చే సూటిదనం- సామెతకు ముఖ్య లత ణాలు.

సునిశిత హాస్యం, వ్యంగ్యోక్తి ఉనెళభవం, లోకానుభవ సారం, విమర్శనా వె శిష్ప్యం - రంగరించుకొన్న సామెత- అల్పాక్ష. శాల్లో అనంతా ర్భాన్ని నిమీప్తం చేసుకొన్న (ప్రజా సూక్తం,

నిత్య జీవితంలో, అతి సామాన్యమైన సంఘటననీ, సందర్భాన్నీ - పురస్కరించుకుని పుట్టిన (ప్రజా వాళ్యం -_ నుడిగా, నానుడిగా _. రూఫు దిద్దుకుని, హృద్యమైన ఫావ గ్‌తిక వల మనస్సును అలరిస్తుంది,

ఉప దేశాత్మకంగానూ, సం చేశాత్త్య కం గానూ, మాత్రమే శాక్క నిశిత విమర్శనా బాణం గానూ ఉపయోగింప బడుతుంది సామెత, సామెతలో - స్యూల్నమెన అర్థ నిర్ణయం నెనుక గంభీరమై న జీవన మధన దర్శనం అవుతుంది, అందుశే, సామెత చతురోకి అయింది! చమత్కారోక్షి అయింది!

దేశ చరిత్రకూ, జాతి సంస్కృతికీ, మానవనై జస్వరూ పానికీ, - అద్హంపడుతుంది సామెత అయినా, ఒకొ్కాకసారి అనూచానంగా వస్తున్న ఆవార వ్యవహారాలను సెతం ధిక్కరిస్తుంది సామెత! (పకృతి సహజమెన సత్యాన్ని చెప్ప టంతో పాటు, వికృత నూనసిక తత్వాన్నికూడా ఎత్సి చూపు

తుంది. విమర్శించి వేళాభోళం ఆడుతుంది. వ్యవస్థలోని లోపాలను సవ్యాఖ్యానం గా సిరసిస్తుంది. డాజాపు అన్ని (పపంచ భామలలోనూ సామెతలు ఉన్నవి. వాటన్నిటిని సమిాకరించి చూచినప్పుడు - భాషా పరమైన, సాంఘిక జీవనపరమై న, ఒవెవిధ్యం మినహాయి స్తే- ఒజకీ సమాన ధర్మం గోచరిస్తుంది, ఒశే సూక్తి (కమం భాసిస్తుంది. తెలుగు బేశంలో _ సామెతలు వెట్లచాటున్సా. పుట్ల మాటునా కొల్లలుగా కనిపిస్తాయి. సమయానికి సందర్భోచిత మైన సామెత జ్ఞ్ఞవ్నీకి రాక పోయినా, *వదో సామెత చెప్పీ నట్టు” _ అని _- మాటకు ఊకం ఇచ్చుకుంటాడు. తెలుగు వాడు, వరుల పుట్టుక మునుల పుట్టుక _ వలెనే- సామెతల పుట్టుక తెలుసుకోవటం కూడ కష్టృసాధ్యమె న విషయ మే! సౌ మెత్తకు వుట్టు పూర్యోత రాలు తెలుసుకోవటం కానీ, వేళే నిర్వచనం చెప్పబోవటం కానీ, సావాస మే అవ్చతుంది. . “అరటి వండు నలిచి చేతిలో పెట్టినట్లు? గా అనిపించే సామెతకు చేశ న్యాఖ్యానం అవసరం ఉండదు! వాస్తవానికి ఇది వ్యాఖ్యానం కాదు. ఒశే వర్గానికి చెందిన సామెతలను వీర్చికూర్చి, ఊపహాలపోహళింపుతో మేళవించి, ఆధునిక సామాజిక దృక్పధంతో అనుశీలి స్తే ఈ సగం థంగా అవతరించింది. కుటుంబ జీవనం (పాతిపదికగా _ జననం మొదలు - జరా మృత్యువుల వరకు వివిధ దశలలో ఉండే సానుతలను నేను ఎంచుకోవటం జరిగింది ౨. ఈ గ్రంథంలో, ఈ కొద్ది శీర్షి కలలో నే_సాంఘిక జీవన సమ్మగ స్వరూపం గోచరిస్తుంది. అకారాడి సూచికగా సమిీశకరించబడి, ఇదివరలో ళొన్ని సామెతలు గ్రంథస్థం వేయబడినాయి, సామెతలోని

వన్నువు ఆధారంగా పర్సీకరణ చేయటం వలన), సామెతను పవిశోధనాత్త్మ కంగా అధ్యయనం చేసే అవకాశం కలుగుతుందని నా నమ్మకం, ఈ విధంగా చేయటం వలన, సామెతల పరస్పర సంబంధం, పరస్పర _వెవిధ్యం -- నిరూపించ బడు తుంది! తద్మ్వారా (పజల జాతీయ, సాంస్థృృతిక్కు సాహిత్య స్వరూపం విస్ఫుటమవుతుంది.

ఈ స్ఫూర్తితో _- 'సామెతలలో శ్రీ = అనే అధ్యా యాన్ని మొదటగా నేను (వాయటం జరిగింది. ఆ రచన, ఆంధధృ్యపభ సచ్చిత వారష్మతికలో, (పమడావనం శీర్షిక (కింద వరుసగా కొన్నాళ్ళపాటు (పచురింపబడింది.

ఆ తరువాత -. ఏదో సామెత చెప్పినట్లు. నేను వాలా రోజుల వరకు సానెతల జోలికి పోలేదు, ౭రిగ ఇన్నాళ్ళకు, సామాజిక సాంసారిక సంబంధస్టై సన మరిషొన్ని శీర్షికలతో, ఈ సామెతల అనుశీలన ఈ ఏధంగా సాగి, (గంథరూపంలోకి వచ్చింది, ఇచే నరుసలో _ వర్ధవసాయం దగ్శర నుంచీ వ్యంగ్య విమర్శల వరకూ _ నేను విభజించి పెట్టుకొన్న సానెతల వర్శాలు మరికొన్ని ఉన్నవి, ఏటిని కూడా నమిాశ రించి, పరామర్శించి, (గ్రంథస్థం చేయవలెననే నా ఆకాంతు,

అంధృప బేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి [ప్రచురణ తెలుగు సామెతలు' ఈ వర్శీకరణ చేసుకోవటానికి నాకు ఉపయోగ పడిన ఆధార (గంధం,

ఈ (గంథానికి *ఏీక్షణి పేర వీఠిక సమకూర్చిన (శ్రీ సంజీవ చేవ్‌ _ మన దేశం సృష్మించిన మేధావులలో (ప్రముఖు

లైన వారు, స్కిన్‌, సమిాతునూ, సౌరస్వ తాన్ని _ కుంచెతో, కలంతో, సమన్వయం చేసిన కళా లిల్పి (శ్రీ సంజీన 'ేవ్‌, కళాత్మ్యకతా, రసాత్మకఠతా అతో_ద్బీపనం కాగా హిమాలయ శిఖరమంత ఎత్తుకు ఎదిగిన వారు (శ్రీ సంజీవ 'జేవ్‌, వారి మ్టైలిని అఆమృతోపమానచమైన సౌభాగ్య

సంపదగా పొందగలిగిన అదృప్పృం నాది, వారు ఈ (గంథానికి 'వాసిన “ఏక్షణి ఈ (గంథ గౌరవాన్ని ఇనుమడింప చేస్తుం దనటంలో సంచేహం లేదు, వారికి ఏమి ఇవ్వగలను నేను - ఈ సౌహార్డ్మ పూరితవ్దైన అకు రార్చనను తప్ప!

అనంతమైన సామెతల శీర సాగర మధనం _ ఈ ఒక్ట (ప్రయత్నంతో సమ్మాగం కానేరదు. అయినా -

ఈ వరుసలో ఒక (గంధం (వజల మధ్యకు వసే _-ఇ౦కా ఇంశా సామెతలను గురించిన ఇాస్ర్రీయ పరిశీలనం జరగటానికి అవకాశం ఉంటుందనీ _

యాంత్రిక జీవన లమణం వలనో, నాగరకతా ప్రభావం వల్లనో, సామెత వాడకం తగ్గి పోతున్న ఈ కాలంలో- తెలుగు వారికి మళ్ళా సామెత చెప్పుకోవడానికి తగిన స్ఫూ శ్రి లభిస్తుందనీ -_

అశతో _ వినమతతో _

ఈ * సావెత*ిను మీ ముందు ఉంచుకున్నా ను-

సి. వేదవతి

కృ తజతలు ర్త నా సాహితీ వ్యాసంగానికి నిత్యమూ సహకారాన్ని ఇస్తూ, ఈ సామెతల రచనకు నన్ను (పోతృహించి, పూర్తి అయే వరకు తొందరించి -_. ఈ (గంధం ఇలా రూపు దిదు డి కొనటానికి ముఖ్యకారకులెన నా జీవన సవా చరులు శ్రీ కృష్ణారావు గారికీ _ ఈ (గంథంలోని “సాసెతలలో త్రి య క అతా కోడళ్ళు" ఆనే విభాగాలను [ప్రమదా వనం శీర్షిక క్రింద (ప్రచురించిన “ఆంధధపభి సచిత్ర వార తిక సంపాదక వగర్ధం హరికీ _ ౧ ఈ (గంధాన్ని తమ ప్రచురణగా వెలువ రించిన "స్పందన సాహితీ సమాఖ్య" కార్య వరా నికీ న్‌ (లు పుస్తక (పచురణను ఒక యజ్ఞ దీతు తో నిర్వహించే నిత్యోత్సాహ్‌, కార్యశీలీ, సాహితీ సాంస్థ్భృతిక కార్యకలాప దముడూ, స్పందనకు ముఖ్యకార్యకర్తా, నాకు ముఖ్యంగా, మంచి మిత్రుడూ అయిన గుత్తికొండ సుబ్బా రావ్రకూ _

అందమైన అక్ష రాలంకారంతో ముఖ షత రచన చేసిన మిత్రులు (శ్ర న్డ్‌లా వ్మ్‌రాజు గారిక్టీ _

ముఖపషతాన్ని రంగులతో రమ్యం గ ముద్రించిన (శ్రీ భాలాజ అద్బ (ప్రింటల్స్‌ హా దరాబాదు వారికీ _

ఈ (గ్రంథాన్ని సకాలంలో - చక్హగా ముది౦చిన. నేషనల్‌ (పెన్‌, మచిలీ పట్నం వారిక్షీ _

నా హార్టికమై న అభివందనాలు! అభి నందనాలు!

సి. వేదవతి

డాక్టర్‌ సంజీవదేవ్‌ వీక్షణ

లిఖిత సాహిత్యం, కథిత సాహిత్యం. లిఖతసాహిత్యం కంశు కథిత సాహిత్య మే మొదటిది. లిపి కంపే నోటిమాట ముందు పుట్టింది. మాట్లాడటం ఆవిర్భవించిన తరువాతనే, నవాయటం ఆవిర్భవించింది. అందుకే కథిత సాహిత్యం ముందుది లిఖత సాహిత్యం వెనకది. (పపంచంలోని జూన పద సాహిత్యం అంతాకూడ కథిత సాహిత్య మే. అంతేకాదు, అసలు ఆదిమ సాహిత్యమంతా కథిత సాహిత్యమే, నేటికీ జానపద పదాలన్నీ కథిత సాహిత్యమే. ఒ॥రి నోటినుండి మరొకరి నోటికి అందించబడుతూ పారంపర్యంగా వచ్చిన సాహళ్య మే వేడాలుకూడా,

ఇక పల్యేకించి సామెతలు అనబజేవి పూర్తిగా కథిత సాహిత్యం. సామెతలు నోటిమాటల్లో నే ఉద్భవించి నోటి మూటలో నే పెరిగి నోటిమాటలుగా నే వుండిపోయినయి, ఇవి వల్లైల్లో ఎక్కవగా వాడుకలో వుంటూ వచ్చినయి. చదువుకున్న వాళ్ళలో కంళే చదువుకోని వాళ్ళలో చే ఇవి ఎక్కువ వ్యాప్తిలో వున్నయి. ఏటి వ్యాప్తి (కమేణ తరుగుతున్న దేమో!

సాహితీ విభాగాల్లో సామెత అనేది ఒక విలతయణ మై0ది. ఒకరు చెప్పడలచుకొన్న అభిపాయన్ని సూటిగా ఆ చెప్పదలచుకొన్న మాటలతో కాక మరొక విధమైన మాటలతో చెప్పటం సామెత అనిపించుకొంటుంది, ఒక వ్యక్తియొక్క శ్‌ర గొప్ప 'దే కాని ఆయన సమర్థత అంత గొప్పది కాదు అని చెప్ప్చేబదులు “పేరుగొప్ప ఊరు దిబ్బ” అంపే ఆ సత్యాన్ని మంచి పమునుగా వక పరుస్తుంది.

(శ్రీమతి వేదవతి రచించిన '*సామెతి సామెతలను గురించిన ఒక రోచక రచన, సామెత అంహపే ఏమిటి, దాని వ్రమయోజనం ఏమిటి, అది ఎన్నివిధాలుగా వుంటుంది మొద ఒలెన ఆసంఖ్య విషయాలను గురించి రచయ్యితి ఈ (గంజంలో పొందుపరచింది, జీవితానికీ, జీవితానికి సంబ౦ ధించిన ఇంకా ఎన్నో రంగాలకు వెందిన సామెతలను ఒకొక శీర్షిక గల (వకరణ రూపంలో ఇందులో రూపొందించబడినయి, “క్రీ”, 4 ॥ పెళ్ళి”, “అల్లుడు”, ““అత్తా - కోడలూ” ”, “భరో, “వీల్లలు, “చుట్టాలు”, * ధనంి", “ఆకలి - ఆహారం, “వోగాలు _ నై ద్యాలు” మొదలై నవి ఇందులో చోటు చేసు కొన్నయి,

“సామెత _ స్వభావం అనే మొదటి [పకరణంలో ఈ రచయ్యిత్రి సామెతను సరించిళ అచేక వివరాలను చర్చించింది, అమె (వాస్తుంది, “అతి సామాన్య విపషయాలు- జీవితంలో నిత్యం సంభవించే మూమూలు విషయాలు -- అధారంగా చేసుకొని పుట్టిన తెలుగు సానెత -_ స్పృశించని విషయం వేదు! వ్యాఖ్యానించని విశేషం లేదు! విమర్శిం చని జీవితానుభవం లేదు! పరామర్శించని (ప్రజాహృదయం లేదు!”

ఇంకా అంటుంది ఆనె, “సామెత (పజాసూక్షం! (వజాపోకం, ప్రజల కోసం, పజలభావలో -_ (ప్రజలచేత ెప్ప ఒడినది.ో

(శ్రీమతి వేదవతి శాలి విస్పవ విశదీకరణ కలిగి వేగ వంతంగా, సుందరా ఛిన్యక్తి తో శక్సి శాలి అయివుంటుంది, ఒకే భావాన్ని అభిన్యక్ష్కం చేయటానికి ఒకటి కంశు ఎక్కువసార్లు, సంగీతంలో సంగములు వేసినట్లు, సారూప్యపదా ల జ్వారా మళ్ళీ మళ్ళీ అనటం ఒక విధమైన భఛవ్యంగా వుంటుంది,

సానెతలను సేకరించటం, సాజెతలను గురించి వా్టఖాస్థానిం చటం, ౭0దూ- కూడ సులభన్టై న పనులు కాదు,

అయినో, వేదవతి ఈ (ప్రయత్నాన్ని సఫలం వేయటంలో _ వెనకాడ లేదు, తన శయత్నాన్ని సఫలం చేయకలిగిం ది. అను. సామెతల విషయంలో ఇంకా అంటుంది రచయి[తి:

““*పాత సామెతలనే కాని శొతవాటిని సృష్మ్టించకాదని కొందరు అంటారు. సామెతలు ఏ ఒక్క కాలంలోనో ఒక్క సాతి సృవ్మించబడి మూట కట్ట బడినవి కావు. నిరంతరం జీవన వాహినిలో కాలానుగుణమ్రైన వమార్చులతో ఎప్పటి కప్పుడు కొత్త సామెతలు వాడుకలోకి వస్తుంటాయి. వాదుక మాటలోనూ, సారస్వతంలోనూ సామెత నిత్యనూతనంగా వృద్ధి పొందుతూనే ఉంటుంది, పాత సామెతలు స్పి రపడుతూ వుండగా (కొత్తవి మారుతున్న సమాజవ్యవస్హను అద్దం పట్టి మూాపుతాయి”ో

సాహిత్యపు మిగతా విభాగాలన్ని టిలో వలెనే సామెతలు కూడ కాల దేశాలననుసరించి మారుతూ తిరిగి నూతనరూపాలను అందుకొంటుంటాయి. కాని ఈ సత్యం ఎంతవరకు అధునిక కాలానికి వర్తిస్తుందో సిర్ధయించటం కవ్య్పం, అఆధునిళ సాహిత్యంలో నూతన కవితలు సృ్జజింప బడుతున్నయి, నూతన కథానికలూ ననలలూ కూడ, నూతన వా్థసాలూ, నాటక నాటికలూ కూడ. కాని నూతన సానుతలు సృృజంచబడుతున్న జూడ అంతగా అలియదు. సామెతలు అన్ని భామల్లో హూూడ ఎక్కువగా జరిగి పోయిన కాలంలో నే సృృజంచబడినయి,

జరిగిపోయిన కాలంలో సానుతలు హాచ్చుగా సృజంచ బడిటానిక అధునిక కాలంలో వాటి తరుగుదలకూ శారణం వఏనై వుంటుంది? మిగతా సాహితీ విభాగాలలో 'వజలకు అభిరుచి పరగటం, సానుతలలో అభిరుచి తరగటంలోని (ప్రధాన నునో వైజ్ఞానిక "పేత్రువేమిటి? ఆధునిక యుగంలో ఉపమాలంకా రాలుకాని దూసకాఅంకా రాలు నాని (పత్యత.ం

శావటం తగ్బలేదు.. అటువంటప్పుడు సామెతల (పాధాన్యత తగ్గటం ఎందుకో?

ఆధునిక మూనవుని ఆలో చనారీతికీ, జీవన విధానానికీ సామెత ఎందుకని సరిపడటం లేదు? చశటి మానచ్చుడు ఒక విషయాన్ని ఆ విషయందడ్వాారానే అభి వ్యక౦ చేయ జూస్తున్నాడు కాని ఒక్ష విషయాన్ని మరో విషయం ద్వా రా "తెలపాలని చూడటం శేదు. సైకల్‌వున్న వ్యక్ని నడిచి పోతున్న ప్పుడు" తెద్దు వ్రండగా చేయి కాల్చుకోటం ఎందుకు” అని అంపే సరిపోతుంది. అంచు ఒక వాస్త వాన్ని సామెత ద్వారా ఎరుకపరచటం. కాని శీటి జీవతం అటువంటి పరో కథనాన్ని శాక “సైకిల్‌ వుండగా నడిచి పోవటం ఎందుకో అశే అపరోక్ష కథనాన్నే ఎక్కువ అభిలపీ.స్తుంది. అందు శే ఆధునిక యు గంలో సామెశలను సృ్మ్‌ంచటం లో అఫావం ఏర్పడింది.

(పపంచంలోని జకోభఖావలో ఒకో వధన్సైన అర్థం వచ్చే సామెతలుంటయి. ఒక భామలోని సాసాతను పచా క్యాలననుసరించి మరో భాపష్టలోకి అనువదిస్తే ఆ అనువదించ బడిన ఫావలోని నామెతతో అది కలవదు. ఉదాహరణకు “తజ వఛతాయ్‌ కాష్ట్ర హోత పౌ జబ్‌ చిడియాం చుగ్‌ గయీ ఖేత్‌*”” అశే పింందీ సాచెలను "తెలుగులోకి అనువ దిస్తే “పెట్టలు చేనును మేసీపోయిన తరువాత పశ్చాత్తాప వడి తే పమిలాభం? కాని ఈ సామెత జెలుగు సామెత కాదు, ఇందుకు తెలుగు సావెత వఏమంశు “*భేతులు కాలిన తరవాత అకులు ఎందుకు” అనేది,

ఇంగ్లీవు సామెత “0దు ఖగం 2000 22/02 వాతిం//. గడ ౫ బో అనే దాన్ని తెలుగులో! అనువదిస్తే *““కిస్నేటిలో విత్సినాలు వేసినవారు అనందంలో పంటనుకోను కొంటారు” అవుతుంది, కాని ఈ అనువాదం తెలుగు సామెత కాదు,

దిని ఆర్థం వచ్చే తలుగు సామెత ““శప్మేఫలిొ అనేది. ఇది నిజానికి సంస్కృతం. | కి

ఇచే విధంగా “పహాధీ శేడాంత్‌ ఖానేకో కౌర్‌ దిఖ్ఞానే కో జెకొిి అశ దాన్ని. తెలుగులోకి *ోవనుగుదంతాలు తినేయి వేరు, చూపించేయి వేరు” అని అనువదినే కెలుగు సామెత శకాదు. **ీశనగలు తింటూ ఆముదాలు చేతిలో పెడతారు” అనేది తెలుగు సామెత,

ఏ ఫాషలో సా మెతయినా చాని న్త్‌య వ్యక్తి త్వాన్ని కలిగివుంటుంది. సామెత లేకుండా ఒక విషయాన్ని విశదం చేసే కంపే సామెత సాహచర్యంలో ఒళ విషయాన్ని విశదం చేయటం ఎక్కువ విశదంగా వుంటుంది,

శ్రీకి సంబంధించిన సామెతలు తెలుగులో అశేకం వున్నయి, వాటిలో భాలావాటిని రచయి[తి ఈ (గంఖథంలో చూపి వాటిమాద తన అభ్మిపాయాలను కూడ నెల్లడించింది, ఈ సా మెతల్లో ఎక్కువగా త్రులోని అప్రాముఖ్యతను చూపే విగా వుంటయి, “అబద్బ్భాలా ఆడితే ఆడపిల్లలు పుడతారు” అనే సామెత (స్రీజాతి ప్టాన్యాన్ని వ్యకృం చేస్తుంది. అబద్భాలాడటం అపరాధం; ఆ అపరాభఛానికి నివ ఏమంశు ఆడపిల్లలు పుట్టటం. అంశ, ఆడ పీల్లలు పుట్టటం అంశ అంళ బాధాకరమైన విషయం అన్నమాట! ఈ విషయా న్నే రచయితతి తన సహజ శైలిలో విశదపరుస్తుంది. _

“మగబిడ్డ వంశాన్ని ఉద్భరించే కులదీ పకుడనీ, ఆడ బిడ్డ ఎప్పటికైనా పరాయి ఇంటికి వోయేది కనుక ప యోజనం "లేని బరువు అనీ ఆ తరంవారి ఉ స్టేశమై వుంటుంది. అందు కే ఆడపిల్ల పుడుతుందని బెదిరిస్తే అబద్ధం చేప్ప లేనంత భయం! సరసం!

“ఈ తరం వాడి బెదురు ఇంకొకరకం! ఆతడి పద శోవంలో మగవాడం పే “పన్‌”, అతను కట్నం రూపంలో

డబ్బు సంపాదించి పెళ్ళీ బంగారు పిచ్చు క, ఆడపిల్ల అం ు *_మెనన్‌”, కట్న ళఈళూపంలో ఇంటినీ, వంటినీ గుల్ల చేసి _అవతలఆకు వెళ్లే మసాభారం[

ఈ సామెత ఆనాడూ ఈనాడూ కూడ నమంగా వరి స్తుంది. ఆడ జన్మలమిద అనాటిభయానికీ ఈనాటి భయాని కే "తా రతమ్యాం ఉంది, ఈనాటి ప్రధానకారణం కట్నాలు ఇచ్చే కారణమే. ఆడపీల్లకు మనో చేరు కట్నం అని నిలచివోయింది. అందుకే **“అబచాలు ఆడితే ఆడవీలలు వుడతారోి అనే సామెత! ఇ / అడ బిడ్డలను గురించి, అత్తలను గురించి, కూతుళ్లను గురించి ఎన్నో సా మెతలున్నాయి. వాళ్ల చెడ్డతనాన్ని గురించి (ర్యాన్ని గురించి ఈర్ష్యను గురించి, బ్వేషాన్ని గురించి, ష్‌ంసా స్వభావాన్ని గురించి ఈ సామెతలు వెల్లడిస్తాయి, వాళ్ల మంచితనాన్ని గురించి తెలిపే సామెతలు ఎక్కువ లేవేమో, “' ఆడపిల్ల పుట్టిందం శు ఆయువుసగం కృృంగిందన్న మాపి, ఎంత ఘోరమైన సామెత! .

వాలా సామెతలు ఆయాసానెతలు వుట్టినకాలం నాటి సామాజీక పరిస్టి తులకు అడ్బంపడతాయి, వసామెత ఏ కాలంలో పుట్టిందో తెలుసుకుంటే ఆ శాలంలోని సామాజిక జీవితాన్ని కొంతవరకు తెలుసుకోవచ్చు. అనాటిసామాజిక న్యాయాలు అన్యాయాలు, ఆవారాలు, వ్యవవో రాలు, నీతులు, ' అవి నీతులు, ఫానాలు, స్వభావాలు మొదలై నని చాలొవరకూ వెల్లడి అఆన్చతాయి.

ఇటువంటి వాటికి భిన్నంగా, ఆడవీలల గురించి మంచి అభిప్రాయాన్ని తెలిపే సానెతిలలో ఈక్రింది సామెత ఒకటి!

'“ఆడపిల పుట్టి నపృజే ఆదరువు పుడుతుందో, వీసి గురించి రచయిత్రి ంటేంది. క స వచ్చినదగ రనుండీ బయ టే తిరుగుతూ ఉంటాడు మగపిల్ల వాడు, పాడికి “బంధం,

అనుబంధం ఆనే బాధలు అంతగా ఉండవు, అలాకాక ఆడపీల ౮60 తలిపటా తాను వుట్టి పెరిగిన ఇంటిపటా, మమతా ౧౧ ళం రు లం మార్షవమూ సపెంచుకొంటుంది. పువగ్షవంటి మెత ని ఎవతో, పుట్టింట్లో ఉన్నన్నా న్ళేకాక ఆతెశ్వాతికు*డా పుట్టింటివారి ఉన మమతాభిమానాలను చూపుతూనే ఉంటుంది. ఎంతో సత్యం ఇది. ఈ సత్యాన్నే పతినించిస్తుంది ప సానెశ, ఆడపిలపట్ల మంచి తనాన్ని నెలడించే నురో సామెత: భళి ళం ళా “*కుంచమంత కూతురుంప మంచంమిీా జే కూడు (ళలి క్రి మ్‌. స్ర్రీం గురించి( చెడూ మంచీకూడ) ఎన్నో నా మెతిలున్నాయి, “' ఆడవిడ అర్థ మొగుడు, “*ఆసూయ ముందు- ఆడది ఓక్‌ నెనుక, **ఆడదాని మాట సీళలో మూట1ి, విరిగి ఆడది ౧౧ (లం తిరగక మొగవాడు చెడును", ఈవీభం గా ఎన్నో! మవూనవ జీవితంలో కొన్ని కాలాల్లో ఊఇభికి చాలా (౫ ళల (పాధాన్యం వుండేది, నేటి కాలంలో దాని కంతగా (వెదాన్యం లే చేచో అవిపీసుంది. నేడు పళి కంశు కటానికి సాఖాన్రం అధికమే మో! కట్నం సంతోపాన్ని కలిగిసు ౦ది. బాధనూ కలి గిసుంది, తీసుకొ నే వారికి సంతోపం, ఇచ్చేవారికి భెఫ! సి పది ఏమెనా. పెళిని గురించిన సామెతలు ఎన్నో వున్నయి కీయ. ఓం ఈ (గంథంలో, పెళిని గురించిన సామెతల (ప్రకరణలో వేదవతి పారం ళా సు భిస్తుంది సృష్టికి జాతిసంరతు, ఇ (వథానగుణం చెట్టు పెరగడం పువ్వు పూయడాసికి. పువ్వు పూయడం పండు కాయడానికి, ఆ పందు నుళౌ విత నం ఆవుచతుంది. ఈ పకృతి లత ణం నిరంతరం ళం ఎాటి ఉం వలయం వంటిది. ఇది జూతిని నిలిపేసూూ తం”, అంచి పె ఓ... వాక్యాలు పెళ్లీ (పాధాన్యాన్ని సూచిస్తయి, జక ఆ పెళ్లిని గపరించిన రకరకాల సామెతలు ఎన్నో! “'బహవ్మావాకి ముదిరినా బెండకాయ ముదిరినా పనికి శాదు", ' పుట్టంగ ఫురుడు పెరగంగ పెళ్ళి”, శక పిల్చి

పిల్లనిస్తానంళే కులం తక్కువ అన్నాడట”, “'వియ్యానికశనా కయాానికై నా సమత ఉండాలి *“*వంశమెరిగి వరుడిని వన్నె నెరిగి పశువును కొనవలనుి, "బం జెడు ధనమిచ్చినా బావ మరడి లేని చుట్టరికం పనికిరాదు, ““కాకిముక్కుకు దొండ పండు”, **రుచీ పచీలేని కూర కఠలవానికి చేటు _. అందం చందం లేని పెళ్ళాం మంచానికి చేటు

ఈ సామెతల్లో కూడ వురువుని ఆధిక్య మే గోచరిస్తుంది. ““ఆందంచందం లేని పెళ్ళాం మంచానికి చేటు” అన్నారు; కాని అందంచందం లేని పురుషుడు మ్యాతం మంచానికి చేటు శాదా? ప్నీలెనంతవరకు సామెతలో కూడ పురుషుల ఆధి కాన్న స్త్రీల అల్పత్వాన్నీ (పదర్శించటాని శే చశయయత్నాలు జరి పేరు!

చారి ముక్కుకు దొండపండు” అనే సామెత ఎంతో జచిత్యంతో కూడుకొని వుంది. పండిన దొండపండు లశ బ్యురవ లె వారగా వుంటుంది, నలని కాకీ చాన్ని నోట కరచు కొని ఎగిరి పోతుంది. నల్లకాకనోటో ఎరని దొండపండు ఎంతో అకర్షశ దృశ్యం, "నల్లని వరుసకీ ఎ్మరని వధునైనా, "లేక ఎరరని వరునికి నల్లని వధువైనా లభించి నఫుడు చుట్టూ, వున్నవారు అనుకొంటారు “శాక ముక్కుకు దొండవండు” అని! ఎంత మంచి పోలికయో!

ఈ ఏషయంలో రచయితి వ్యాఖ్యానిస్తుంది, ఈ కాకి ముక్టు సామెతను వరుడు నల్లగా వుండి వధువు రంగుగా వున్న ఫుడే ఎక్కువగావాడుతుంటా రట, వధువు కురూపం గాను, వరుడు సురూపంగాను వున్న జంటకు దీన్ని వాడరట! అంచు అంద మై న వధువుకు అందంలేని వరుడు దొరికినా పరవాలేదు కావి అందృ్నమెన వరునికి మూత్రం అందంలేని వధుశ్చ దొరకకూడదు. ఇందులో కూడ తరగ పురుషు స్వాళ్ట మే! అమ్మాయి అందన్టై నదైనా అందం లేని అభ్బాయితో

సమానురాలన్న మాట! ఎటువంటి వాడైనప్పటికీ పురుషుడు కావటమే గొప్ప! ఏనాడు ఎవరి నోటి నుండి వ సామెత వుట్టిందో ఆెలు సుకోవటంలో ఎంత ఆనందమో! కాని, ఏదీ, అటువంటి చార్మితకన్హై న అవకాశం దొరకటం అసంభవమే అన్చతుంది, అటువంటి వివరాలను తెలుసుకోటానికి ఆధారాలు లభ్యం కావటానికంశే అలభ్యంకావటమే సులభతరం, ఈ సామెత లను సృష్మించిన వారిలో ఎంతో పరిశీలన వుండాలి, ఎంతో అవగాహన వుండాలి, భాపషూచమ త్కాా రం వుండాలి భావ / వికాసం వుండాలి, ఇంకా వుండతగినవీ, తగనివీ్‌ వమేమో వుండాలి, అటువంటి వారి నోరు నెంట శాసి ఇటువంటి సామెతలు [ప్రవహించవు, సామెత ముందుగా ఒకరి నోటి నుండి మాత మే "వెలువడుతుంది. వెలువడటం ఒకరినుంచి ఆయినా, దాన్ని వినటం మాతం ఏ ఒక వ్యక్తిమా(త్ర మే వినవచ్చు, "లేక ఒకటి శంపే మించిన వ్యక్తి సముదాయం వినవచ్చు. జకొక (పాచీనకాలంనాటి సానెత ఈ అనంత కాలవాహిసిని ఈదు కొంటూ ఎన్ని నోళ్ళలోనో, చవులలోనో ఆది (మోగుతూ, . నూర్మోగుతూ, నేటి మన వెవుల వరకూ చేరటానికి ఎంద 'రెందరు స్త్రీ పురుషులను స్పృశిస్తూ వచ్చిందో! ఎక్కువ పాచీన శాలలలో ఉద్భవించిన సామెతలు అవి ఉద్భవించినప్పటి రూపంలో నే వున్నవో, లేక వాటి సుదీర్ధ యానంలో ఏమైనా కొద్సీ గొప్పా రూపాంతరాలను ఇెందుతూ. వచ్చినయో తెలియదు. ఈ సుదీర్టృ కాలంలో అవి మారటం మారకపోవటం కూడ సహజమే, మారినా మారకపోయినా నేటికీ వాటి విలువలను పోగొట్టుకోకుండా నే వస్తూన్నయి, “' శీడు ముదిరితే పెళ్ళికొడుకు అవుతాడని ఒక సామెత

ఉంది. అలాగే పెళ్ళిగొడుకు ముదిరితే అల్సుడు అవుతాడని చెప్పుకోవచ్చు మనం! అమ్మాయి మెళ్ళో మూడుముళ్ళూ "వేసి వీటలమిాదనుంచి లేవగానే అతడికి అలుడు హోదా లభిస్తుంది!” అంటుంది ఈ రచయిత్రి, అల్లుడుకో సంబంధించిన సామెతలను ప్రారంభిస్తూ,

ఇతర దేశాల్లో అల్లుడి స్దానం ఏమిటో తెలియదు శాని మనదేశంలో మాతం అల్లుడి స్దానం అస్థాన మే, అయనదొక మహాస్తానమే, అల్లుడుకున్న స్థానం కోడలుకు వుండదు అత్తే చారిళ్ళలో, శారణం విశదమే. అల్లుడు ఎల్లప్పుడూ వుండదు అత్తవారింట, ఎపుడో మూతమే వుంటాడు. ఫహోడలు ఎల ప్వుడూ వుంటుంది అత్తవారింట. అల్పుడిని గురించిన మర స్వార్టంకూడ వుంటుంది అత్త మామలకు, తవు కూతురు తవ ఇంట వుండదు, అలుని ఇంట వుంటుంది. అము ఫేచాలు మాదాలు, వెలుగునీడలు చేదులు తీపులు అన్నీకూడ తమ అలుడు మోదనే అభార పడి వుంటయి. కనుక తాము తమ అలుని ఎంతగా ఆదరిస్తే తమ కూతుగ్రను కూడ ఆయన అంతగా అదరసా డని! అందు శే అతమామలకు అలుడిపన అంత ఆదరం, అలు డిపట అంత భయం కూడ, పలోపం జరిగితే ఏవికోపం వసు ౦దో తను మోదనే శాక త్రము కూతురు మాదకూడ అని అలుడి వట భయం. అందుశే “*అలుడు పదో[గహం” అనే సానుత పుట్టింది, లా

కొందరు నవ్యగహాల చేత నూత్రమే వీడించబడుతుం శు న. నవ్టోహాల చేత సూతమే శాక పదవ్యగహ్నమెన

గ కూడ వీడించబడుతుంటారు. అందుశే అల్దుడు పదవ్యగహం అశచే సామెత ఏర్పడింది. కనుకనే అల్సుని (పాముఖ్యం వల్ల అలుడిని గురించిన సామెతలు అనేశం వాడుకలోకి వచ్చినయి] అలుడిని గురించిన సామెతల్లో వోకు లే ఏకేన వుంటయి"

ఆరు రాజ్యాలు :జయిం చవచ్చుకాని అల్లుని జయించ రాదు”, “అలు డలిగితే కూతురిని తీసుకపోతాడు ఆం నేనా, ఈ ెండో సామెతలో వున్న (పకారం జరిగితే చిక్కు లేదు కానీ అందుకు వ్యతి లేకంగా జరిగితే మాతం చిక్కు, అంకు, అల్హుడు-అలిగి భార్యను తీసుకపోతే చాధలేదు కాని తీసుక పోకుండా వంకే మాతం బాధ, అలిగిన మనిషి. భార్యను -తీసు కపోవాలని ఎన్టడుంది? తీసుశపోకుండా కూడ బెదిరించ వచ్చు. అది పిల్ల తల్లితండ్రులకు విపరీత్వ్యయెన బాధ!

““అత వారింట అలుడిని బూడాలి _

అముడాల చేలో అబోతును దూడాలి! అడవిలో ఆంబో తై తినాలి! అత్తఇంటో అలు జై “తినాలో

(వతి సామెతను గురించికూడ రచయి(తి తన రోచక వెన వ్యాఖ్యను అందచేయటం ఎంతో సమంజసంగా వున్నది. కొన్ని సామెతలకు నేపధ్యంలో శొంత గాధ వుంటుంది. ఆ గాధను తెలుసుకుంపటేనే కాని ఆ సామెత అర్గంకాదు, ఉచాహరణకు “అల్సుడా ఎప్పుడు వచ్చానం శు, రాశివండిన గారెల సంగతి చెప్పనా అన్నాడట!”

ఈ సాషెతను గురించిన కధ ఒకటి వున్నది, దాన్ని రచయి(త్రి వశదీకరించింది. చాని సారాంశం నవమం శు అల్హుశొ"కడు అత్త వారింటికొచ్చి చిరిగి పోలేశ పోలేక ఆ సాయంకాలం అత ారింటినుండి బయట పడ్డాజేకాని తమ వూరికి పోలేదు, పొద్దుగుంకిన తరువాత తిరిగి అత వారింటికి వచ్చి తలుపు తడితే భార్య తలుపు తీయగా నెమ్మదిగా గదిలో జొరబడటం జరిగింది. ఈ విషయం భార్యకు తప్ప మశెవరికీ "తెలియదు,

అల్లుడు లేడు గడా, మళ్ళీ అన్నమూ కూరలూ వంజే పని భారాన్ని మోయటానికి దడిచి అత్తగారు అ పూటళు

గాళతిలు మాత్రమే వండుకొని కాలం గదుఫుదావమనుకొని ఆరాక పాయ్యి దగ్భ కూచొని ఒక్యొక్క గాశె చేసి పొలు మోది చెవులగిన్నెలోని చమురులో వదులుతూంది, దాన్ని కాగుతున్న చమురులోకి వదలినవుడల్లా చుంయి అని శబ్బం వినపడుతుంది గదిలో సదడుకొన్న అల్లుడికి, ఆ శబ్చాలననుస రించి అల్నుడు లెక్క వేయ (పారంభించాడు అత్త ఎన్నిగాశెలు వండినదీ, కడుపులో అకలి అవుతుంది, నోటిలో లాలాజలం వూరుతూంది, భార్య తన తల్లితో చెప్పలేక పోయింది భర్త గాతి తిరిగి రాకను గురించి. అయినా, వంటఇంటిలో (వవేశించి చాటుగా నాలుగు గాశెలు తెచ్చి భర్తకివ్వటంతో అతని అకలి లీరి సుఖంచాడు,

ఉదయానే ఇంటి యజమానికి అల్గుడు (త్యవమం, మామగారు ఎప్పుడు వచ్చావని అడిగలే గాశనెల సంగతి చెప్పనా అన్నాడట అల్పుడు,

ఇచే మాదిరి కొన్ని సామెతలు కథలతో ముడివడి వంశే మరికొన్ని సంఘటనలతో తక్కువ సంబంధం కలిగి వుంటయి. కొన్ని శేవలం యుక్తి మూలకమె వుంటయి.

ఇక్కడ అలుడిని గురించిన మరో నామెత వాపి మిగతా విషయాలనై పుకు సాగుదాం, “అరణం కంశు మరణమే మగవానికి శరణ్యం” అరణం అంకు ఒకరకంగా అల్దుడు అత్తామామలచేత కొనబడటమే. ఇది ఇల్లరికం చా్పారా కాని, కట్న న్వీకా రంచ్వా శా శాసి జరగవచ్చు. బేనిద్వారా జరిగినా కూడ అల్లుడు గుప్పంగానో, వ్యక్తం గానో ఒక విధమైన పాన్యభావంతో భాధపడక తప్పదు. అ విధంగా చాధపజే కళకు మరణమే మేలు అని చెపుతుంది "ఈ సామెత,

సాంసారిక జీవితంలో అతా కోడళ్ళ 'పొథాన్యం నర్వ విదిత్శృమెన విషయం, నిజానికి వరశీలించి మూస్తే అత్త

ఎల్లప్పుడూ అత్తకాదు, కోడలు ఎల్లప్పుడూ కోడలుకాదు, అత్త ఒకనాటి ఫోడలు, కోడలు ఒక నాటికి కాబోయీ అత, అయితే, విచిత మేమం కే అత్త తాను ఒకప్పుడు కోడలు గా వుంజేది అనే వాస్తవాన్ని మకిచి సంచరిస్తుంది. కోడలు కూడ తాను ఒకనాటికి అత్త్సనవుతాననే విషయాన్ని మురచి సంచరిస్తుంది. వఏీరుభయులను గురించి అనేక విచ్శితన్టై న సా మెతలుండటంలో ఆశ్చర్యం ఏమో లేదు. “* అతి ౦టి కాపురము కకి మిాదిసాముూ “అత్తా సన్‌ కొంగు తొలిగిందన్నా తప్పే, లేదన్నా తప్పే” ఇప్పట్‌ కుటుంబాల్తో కోడళ్ళ జాధలు తక్కువ కనిపించినా ఇదివరకు కుటుం బాల్లో కోడళ్ళ చాధలకు కొదువ వుంజేది కాదు, ఆత్తకు వేరే స్వంత ఆనందం వుంజేదికాదు; కోడలి బాధయే అత్త్న ఆనందం; కోడలి ఆనంద మే అత్త బాధ! అందు శే “'అత్సింటి కాపురము కత్సిమోది సాము'* అయింది, అత్తను కోడలు మంచిమూటన్నా తప్పే, చెడ్డమాటన్నా తప్పే, అంశ కోడలు నోటినుంచి వమాట వచ్చినా అత్త గారి దృష్మిలో అది ఏషపువూ శు. సపెందలకడ అత్తకు భోజనం వడీస్తానన్నా కోడలి మీద కోపమే, ఆలస్యంగా వడ్మించినా కోపమే. తొందరగా వడ్డి స్తే “తొందరగా పని ముగించి ఎటు పోవాలనుకొంటున్నా దేమి” అని థఫోపం౦. అందుకని కొంత ఆలస్యంగా వడ్డిస్తే ““ఏ దురాలోచనలో వున్నావు, నా అకలి సంగతి కూడ మరచిపోయాను.” అని కోపం. ఇటువంటి పరిన్ఫి తులను దృష్మిలో వుంచుకొచే “అత్వాస్‌ పొంగు తొలగిందన్నా తప్పే, "లేదన్నా తప్పే” అనే జఇెచిత్యంగల సామెతను సృష్మ్టించారు, ఈగీసామెతి అనే (గంథాన్ని సమిోాశీ.ంచటంలో ఎండు రకాల పనులు చేయాలసుంటుంది; ఒకటి ఈ రచయిత రచించని సాసెతలను సమిావీ.౦చటం, సామెతలను గురించి

శః రచయితకి రచించిన వ్యాఖ్యలను సమిోితీంచట౦, సామెతల కంపే, సామెతల మిది వ్యాఖ్యలు ఎన్నో ట్లు ఎక్కువగా వున్నయి. వాటన్నిటినీ పట్టిచూడటం వట్టి (శ్రమ నూ(త్రమే అవుతుంది. వాటన్నిట్‌నీ వేదవతి ఎంతో దతముతతో రచించింది; ఎంతో సూవ్న్య వీవు ణను లోతుకు దింపి అనుశీలన చేసి (వానింది. ఆ ప్రయత్నంలో అటు వ్యావహారిక జ్ఞానమూ, ఇటు సాహితీ కుశలతా (పదర్శించ బడినయి. ఒక విషయాన్ని ఎత్తుకుంళశు దాని పుట్ప పూర్వోత రాలూ, దాని తరుగుదల్కా విరుగుదలా, దాసి చీకటీ వెలుగూ దాని అంతరమూ.,. పరిసరమూ మొద్శలెన వాటన్నిటినీ స్పృశించికాని వదలదు ఈ రచయి తి వేదవతి, -

అమె నైఖరి గవేషణయుతమై వుంటుంది. ఆమె రచనలోని సమిాయోత్యకమై న పారదర్శిక విశదీకరణ సృజనా శృకమాధురిని కూడ కలిగి వుంటుంది. ఆమెది ఎండు అలోచన కాదు, అనుభూతిమయ అలోచన!

ఈ [గంథంలో *“పండుగనాడూ పాత మొగుడేనా” అనే సామెత కూడ చేర్చబడివుంది. కాని రచయ్యితి ఈ సామెత నెనక వున్న నిజమ్టైన గాధను 'తెలియపరచ లేదు. ఒకప్పుడు మన ేశంలో రవికల పండుగ అశజే వేడుక జరుగు తుంజేదట. అన్నిపండుగల వలెనే ఆ పండుగకు కూడ మన "జేశవాసులు పవ్మితమైన విలువ ఇచ్చేవారు. ఆ పండుగ నాడు (స్రీవురుషులకు సంపూర్ణ లెంగిక స్వేచ్ళ వు౦బేది, వివాహబంధనలు ఆ స్వేచ్భ్ళకు అడ్భువచ్చేవి కావు. అనాటి రాతి (గామంలోని వివాహితలైైన యవ్వనంలో వున్న శ్రీ లందరూ తమతమ రవికలంను విఫ్పి 'చేవాలయంలో ఒక చోట పడవేసేవారు, తరువాత తమతమ ఛర్మ్వలు వచ్చి తలా ఒక రవికను తీసుకునేవారు. ఏ పురుషుని చేతికి ఏంవిక అందితే అర్మాతంళతా ఆ పురుషుడూ ఆ రవికకళు చెందిన శ్రీ కలిసి

వుండేవాళ్ళట, ఒకసారి ఒక భర్తకు తనభార్య రవిే దొరికిందట, అప్పుడు తాను ఆరాతంతా తన న్వంతభార్యతో మాత మే గడపాలసొచ్చిందట. ఆ సందర్భంలో ఆయన భార్య అన్నదట “పండగనాడూ పాత మొగుజేనా” అని!

మానవుని సుదీర్ధ చర్మితలో నేడు తప్పు అనుకొనే ఎన్నో ఆచారాలు ఒకప్పుడు పవ్మితంగా ఎంచబజేవి, అయితే, కాలాన్నీ దేశాన్నీ అనుసరించి ఆచారాలు, ఆదర్శాలు, సీతినియమాలు విభిన్నరీతులలో నూరుతూండటం సహజం, జకనాటి అవారం అప్పుడు పవిత్రంగా మూడ బడ్డదసి డాన్ని నేడు మనం ఆచరించాలసిన అవసరం లేదు. ఒక కాలంలోని సీతి మరో కాలంలో అవినీతి ఒక చేశంలోవి సదాచారం మరో జేశంలో దురాఛభారం, చలి చేశాల్లో నిష్ఫును (పేమిస్తే వేడి దేశాల్లో నీళ్ళను (పేమిస్నారు, జక కాలపు, జక "'జీళశపు అఆవారాలతో వముదో కాలపు, మురో చేశపు అచారాలను కొలవటం మూథిత్వు మే అవుతుంది, * బేనిది డానికే సరిపోతుంది. జేఐ పేతువాదం డాని శే ఇెల్పుతుంది,

థిర్శకు చెందిన సా మెతల (వకరణంలో "వేదవతి భర్మను గురించిన వివులమైన, విశిష్ట మైన నిర్వచనం చేసింది. "ఈ “భర్తలు అనేవాళ్ళు జక వత్యేకమై న "తెగకు చెందినవాళ్ళు” అని వ్యంగ్యంగా వచించటం రమ్యుంగావుంది! అయితే, భార్యలు మాత్రం ఆవిధమైన వారు కారా అనవచ్చు, కాని ఉఛభయులకూ, ఎక్కువ శాకవోయినా, కొద్ది అయినా (వ్రభేదం వుంది. భర్హల స్వా వాల్లో కొంత సామ్యం ఎక్కువవ్చుంటుంది, కనుక వారంతా ఒక (వత్యేకమైన చెగకు చెందినవాళ్ళు, భార్యల స్వభావాల్లో సామ్యుం తక్కవ వృంటుంది కనుక భార్యలందరిద్‌ ఒక తెగ శాదు!

ఈ సామెతల్లో భర్తశెంతో విలువ ఇష్వుబడింది. “ఊళ్ళే లే కొడుకుకన్న ఉపాదానమెత్తే మొగుడుమేలుో

అనే సామెతను గరించి రచయితి ఘనంగా అంటుంది, ““కాచివడపోసిన సతాసన్ని ఎంత నిష్కర్షగా చెప్పారు మన వాళ్ళు! కొడుకు కలెక్టరయితే ఉబ్బితబ్బిబ్బవుతుంది తల్లి, కాని కొడుకు ఆ కలెక్టర్‌ గరీని తల్పిమాదనే (పయోగించడని ళం (= నమ్మకం వుండదు కదా! అ హోదా, అనుభవం, వె భవం అంతా అతడి భార్య కే దక్య్మతుంది కాని, తల్లికి అందులో ళం లభించేఫాగం చాలా స్వల్ప మే వుంటుంది. కొడుకు ఎంతటి వాడయినా, భర్తలేని స్త్రీకి బ్రతుకు భారమే అవుతుంది. ఎంతో సత్య మెన దృక్పథం ఇది. “వాలని బట్టకొంశు చిరెేశేవరకు దుఃఖము; వాలని మగని చేసుకొం'ట చచ్చేవరకు దుఃఖము. ఇటునంటి సానుతలు నిజంగా జీవితానుభవాలను రంగరించి కాచి వడపోసిన సత్యాలు! వీటిని సృష్మ్టించినవాళ్ళు ఎంతటి నేర్చ్పరులో అనివీస్తుంది! క కరువు కాలంలో ఒల్సని మగడు పంటకాలంలో పంపమని వచ్చాడట” నిజంగా ఇది ఎంతో సమంజసమైన సామెత. కటు నంటి భర చాలా మంచి భర అనక తప్పదు. కప్టకాలంలో తానొక్కడే కష్టపడ్డాడు భార్యను పుట్టింట వుంచి, సుఖమైన కాలంవచ్చినపుడు తానొక్కడే కాక భార్యను కూడా సుఖ పెట్ట తలచాడు. అందుకే ఇటువంటి భర్తను గురించి చక్షని (శశంసావా కాష్టలు పలికింది రచయితి! పీలలకు సంబంధించిన సా మెకలుకూడ భావగర్భితంగా ళల వున్నయి, ఏీలలు కాకుండా పెద లెవరూ శారు, వతి ౧౧ ౧ (3 పెద్దా ఒకప్పుడు పిల్ల డే. కనుకనే పిల్లల విలువ (ప త్యేకపు విలువ. అందుకే కాబోలు ““వీల్లలు లేనిది ఇలు కాదు, పిట్టలు లేనిది తోపుకాదు” అనే సామెత సుట్టింది, ఉంచుకున్న వాడు మగడు పెంచుకున్న వాడు కొడుకు

కాడు'*, ఈ సామెతకు ననరణ చేర్చవచ్చు, ఉంచుకున్న వాడు మొగుడుగా మారవచ్చు కాని, పెంచుకున్న వాడు కొడుకుగా మూ ఆలే అవకాశం లేదు. ఉంపుడు మొగుడుకున్న అధికారం పెంపుడు కొడుక్కు వుండదు.

మనిషికి మొదటి అవసరం ఆకలి దాన్ని తీళ్చేది ఆహారం, ఈ చఇండూ మానవ జీవితానికి మహోన్నత విషయాలు, అకలీ అహారం రండూ వుంకునే జీవించటం, ఈ అశండూ లేకపోయినా జీవించటం వుండదు; ఈ ఆంటిలో ఏ ఒకటి బేకపోయినా కూడ జీవించటం వుండదు, అకలి వుండి ఆహారం లేకపోయినా జీవించరు, ఆవోరం వుండి ఆకలి "లేకపోయినా జీవించరు. ఆకలి లేనపుడు ఆశారం వున్నా టిన "లేరు ఆహారం లేనపుడు ఆకలి వుండీ లాభంలేదు, కనుకనే ఈ సా వెతలు ఆకలినీ ఆహారాన్నీ కూడ నిర్తతయ్యం చేయ లేదు,

“ఆకలి రుచి ఎరుగదు - నిద సుఖనసురు గదుల

“4 ప్ర ఫూజ తప్పినా పొట్ట పూజ తప్పదు.”

““వైంశ్స ఆయాసం -- తినకుంకే నీరసం.”

“* ప్రశ్చీ కదలలేను - తినకుం శు నెదలలేను.

ఈ విధంగా ఆకలీ ఆహారాన్ని గురించిన సామెతలు వినటానికి ఇంపుగా, ఆలోచించటానికి సొంపుగా వున్నయి. కాని, ఈ సామెతలు ఆహాళఠాన్నీ పుట్టిస్త వా; ఆశలిని తీరు స్తా అంట పుట్టిం చవు, తీర్చవు. అయితే ఆహారాన్ని పుట్టించే, ఆకలిని తీర్చే తెలివిని పుట్టించటానికి మాతం తోడ్చడతయి!

నిజం పలకాలం పే, ఆకలిని తీర్చేది అహారం మాత్రమే కాని మశేదీ కాదు, అటువంటప్పుడు ఆహారాన్ని సృృ్మించు కొ0ంకటు సరిపోతుందిగా, మి గతాయన్నీ ఎందుకు? సాహి త్యాలు; సంగీతాలు, విజ్బ్ఞ్బానాలు ఇవన్నీ ఆకలిని తీర్చ లేనపుడు వీటిని సృష్మీంచి ప్రయోజనం ఏమిటి, వృథా పయాస తప్ప?

నిజమే కాని అ$లి కీరితే మనిషీ (బతుకుతాజే కాని అనందంగా టబ్రతకలేడు,... అనందంగా బతకలేని (బతుకు చావుతో సవమానవువుతుంది. అటువంటి ఆపదనుండి రవీ ంచటాని కే సాహిత్యాలు, సంగీ తాలు, నృత్యాలు, చి(తాలా, విజ్ఞానాల, నినోదాల్క సామెతలు, ఆఅసనుతలు మొదలే నయి,

తెలుగు భాషలో నే కాకపపం చంలోని అన్ని భామల్లో కూడ సామెతలను గురించిన రచనలు చాలా తక్కుున, తెలుగులో కూడ సొామెతలకు సంబంధించిన సాహిత్యం అసలు లేచే మో అన్నంతగా మాత మే వున్నది. ఇటువంటి కొరతను తీర్చటంలో విదుపి, వేదవతి తనగోసామెత్‌' దార్పిరా

రచనలు చేయటం వేరు ఉతమరచనలు చేయటం వేర. వది ఉతమరచన అని కేల్చటం కవ్చంకాచు. ఏది ఉత్తమ: విజ్ఞానాన్నీ, ఉత్తమ వినోదాన్నీ వసాదించి జత మంగా జీవించటానికి తోడ్చడుతుందో అది ఉతమ రచన, ఇన్ని రకాల ““ఉత్తమాలు” వున్న ఫుడు ఉత్తమం అనేదానికి నిర్వచనం ఏమిటి? వ్యక్తికీ సమాజానికీ కూడ (్రదూన్నీ (వేయాన్నీ శలిగంచేది "ఉత మం,

విదువ్స వేదవతి రచించిన *సాసుతి ఉత మను ౦ జే అది (కేయాన్స్‌ |-పేయ ఫ్‌ కలినిసు ౦౯

(యాన్ని _పేయాన్నీ, వ్యక్తికీ సమాజానికీ కలిగిసుంది

ప్‌నుక్తు నాం

ఉత్తమ రచనలున్న శు ఉత్తమ పాఠకులులటారు. ఉత్త పౌఠళకళలు శ్రాని చారిని ఉత్తమ పాఠకులుగా నిరిసయి ఉత్తమ రచనలు! న్‌

న. అ౦కితం అమ్మ -- స్వర్గీయ జంపాల కనకవల్లి తాయారమ్మ (1699 - 19756) నాన్న _ స్వర్ల్షీయ జంపాల గోపాలరావు గార్ల (1889 - 1061) దివ్య స్మ లతకి | లాలారారాలరారాలాలారాలలలలనాలనాటలలాలాలాలలాలాలలలలియయనలానాలానాలాలవంాలలల

అందులో వరుసగా -- సామెత - స్వభావం 18 అతా - కోడలూ 126 భర 148 పిలలలు 166 చుట్టాలు లే ఆకలి _ అహారం 22] రోగాలు _- నై ద్యాలు వలి మరణం వైత్మీ] కర _ విధి వైశ్వీర్ర "బేవుడు -- పూజలా ఇప్ట్ర

ఇల్లి సావెతఎ స్తభా వం వచచ చ చచ టచిపతంా చపపన టచపపపచ పచ టా పప నపటాపపచెచచచాపచాచచా పటా చాచచాపు పప. ఒన్ట కు మూట! ఒక్త కే చఛాణం!

అది తెలుగువాడి మాట! కొండంత అనుభవం గడ్డ కట్టిన మూట!

అది ముత్యమంత మాట! అయితే ఏమి? అది సత్యం

మూట కట్టిన మూట!

అవమాట ఆెలుగుజీవనానికి వతిబింబం! 'ఇలుగ భావకు ఆవూాట ఇనబింబం!

అది అెలుగుజూతి తరతరాలుగా పండించుకు న్న పుణ్యాల పంట! తెలుగువాణి శిరోజూాలంకరణకు అది అందంగా అమరిన జడగంట! అది తెలుగు నుడికారం! అది. తెలుగు నయగారం! అది తెలుగు నానుడి! తెలుగువాడి (బతుకులో జిలిబిలిగా మెలివడిపోయిన ముడి!

'అఆవమాటకు ఎంతవాడివుందో అంతవేడినుంది! మాటకు సామెత ఒక అలంకారం యిస్తుంది. మజ్జిగ అన్నంలో ఒక మిరపకాయ కొరుకు తిన్నట్లు మాటకు ఇంపు కూ ్చేది సామెత,

సామెత లేని మాట - ఆమెత లేని యిల్లు వంటిదట, విందు భోజనం పెట్టటం గృహస్ఫుకూ, అతిథికీ ఆనంద దాయకంగా ఉంటుంది. అది సాభాగా్యానికి సూచకం గూడా, అలాగే సామెతను మూటలో వాడినవాడికీ విన్న వాడికీగూడా విందు ఆరగించినపే వుంటుంది.

ళం 13

మనిషికి మాపే అలంకారము _ అనే సాసుత వుంది. ఆ మూటకు అలంకారం చేకూ శ్చేది సామెత.

పదిమంది నడచింది బాటః .... అన్నారు. అలా ణే పదిమంది నోళ్ళలో నలిగి నలిగి రూపుదిద్దుకొన్నది మన సామెత,

తెలుగుగడ్డ పైన జన్మ నెత్తిన వాడు - ఎక్కువ కాకపోయినా, ఒకటి. ₹ండు సామెత్నలెనా రాకుండానూ, సందర్భోచితంగా విసురుకోకళండానూ ఉండటం అరుదు,

అతి సామాన్యవిషమయాలు- జీవితంలో నిత్యం సం భవిం చే మామూలు విమయాలు-ఆధా రంగా చేసుకునిపుట్టిన తెలుగు సామెత _ స్పృశించని విషయం లేద! వార్టఖాన్రనించని విశేషం లేదు! విమర్శించని జీవితానుభవం లేదు! స రామర్శిం చని (ప్రజాహృదయం లేదు!

జీవితంలోని కష్టసుఖాలను, ఆనేదనలను, ఆ వేశఆ ర్భా టాలను, పరిపోన చమత్మ్కా రాలను _ వ్యం గ్య నెభవములతో చెప్పగల చిన్న మెత్తు మాట తెలుగుసా మెత!

సామెక పజాసూక్తం! ప్రజాప్రోక్షం!, 1 పజలకోసం, (పజల భావలో _ (ప్రజలచేత చెప్పబడినది.

ఒక జీవితసత్యం కాచివడపోన్నే ఒకసంఘటనను విమర్శించ వలసివస్తే ఒక సంతోషం కలిని లే ఒక విషాదం అవరిస్తే, ఒకహాస్యదృవ్మీ అలవడి తే. జానపదంలో హటా త్తు గా ఒకమాట పుడుతుంది. ఆనూటకు లయజఉంబుంది. (శ్రుతి ఉంటుంది. (శ్రవణసుఖం ఉ౦టుంది. అందులోని అర్హంకోసం వెతికి తే సూటిగా వేడిగా వచ్చి బాణంలా గుండెల్ని తాక తుంది, నిరంతరమై న జీవన వాహినిలో _ ఎప్పుడో -ఎవరి నోటో పుట్టి వరంపరగా జాలువారుతూ నచ్చినవి సామెతలు, ఎవరినోట ఎప్పుడు ఏ సందర్భంలో ఏ సామెత

న!

పుట్టిందో ఎవరూ చెప్పలేరు! ఏనాడో పుట్టి సంచా రంలోకి వచ్చినవి కాక కాలపవాహంలో కొత కొత్త సా మెతలు ఎన్నో పుడుతూనే ఉంటవి. జనసామాన్యపు నోళ్లలో వాక్కు గా పెరుగుతూ వచ్చిన భాషా సంపద ఇది!

సామెతలు మన తండుల, తాతల, ముత్తాతల, ముత్తన్వల నోళ్ల నుండి ఏదోసంపుటనకో, సన్ని వేశాన్నో వురస్మరించు కొని పుట్టుకు వచ్చినవి కొన్ని. ఏదో చిన్న కథో, పిట్ట కథో, జరిగిన యదార్శ గాఫో అఆభారంగా చేసుకొని వ్యాఫ్తీలోకి వచ్చినవి కొన్ని, కావాస్ట్రాలనుండి, పద్య వాదాలనుండి, పల్తె పదడాలనుండి ఊపీరి పోసుకొని దిగబడి అయినవి కొన్ని, జక సుభాషి తాన్ని, ఒకసూక్షిని విస్ఫుటింప చేయడం కోసం వుట్టుకు వచ్చినవి కొన్ని. ఒకదృష్టాంతంతో నత్యాన్ని నిరూపించడం కోసం, అన్య్యాప దేశంగా విమర్శించడంకోసం, నిష్టురమై న జీవనసత్యం వప్పడంకోసం ఉ ద్హేశించబడినవి కొన్ని, (పాంతీయ భేడాలనుబట్ట వూశే అచారవ్టవహారాలు, పారిభావీ కపద రూపాలతో (వాచుర్యంలోకి నచ్చినవి కొన్ని. వఉళ్సేశంతో రూపు దిద్దుకున్న దైనా సానాత సునిశిత మైనది, సూటిగా వచ్చి గుండెల్లో గుచ్చుకుంటుంది.

సామెతలు ఇన్ని గుణాలను కలిగి ఆనోట ఆనోటనలిగి కాల్మక్‌ మేణ స్వరూపంలోకొంత మార్చు చెందిఉండనచ్చును, (పాంతీయతనుబట్టి [కియారూపాలు కొన్ని మారిఉండవచ్చును, టౌంతంమారినా వ్యకి జీవితంలో, సంఘజీవితంలో, ఉండే సంఘర్షణ సర్వ(_తా ఒ జేవిధంగాఉంబుంది. అఆసంఘ రణనుండి నిగ్గు తెలిన సత్యాలు చమ త్కా రంగా సామెతలో చెప్పు కొివడంలో ఒక వ్యం గ్య వై భవం, ఒక రసస్నూరి సిదిసుంది.

న న

మున సారన్వతంలో సామెతలు ఒక భాగంగాకలసి

పోయినవని చెప్పు కోవచ్చు, మౌర్ష కవితకుఅనుగుణం గా మార్చు క్షే

కని కవ్టులు కావ్యాలో, సామెతలను వాడుకున్నారు. సా మెత తో కూడిన కవిత్వం రసమయంగా ఉంటుంది. తిక్టన భారతం, నాచనసోముని వారివంశం, ఆంధ్రనాయ కశతకం _ 'తెలుగునానుడులు ఎక్కువగా చోటుచేసుకున్న సాహిత్య సంపదలు. వేనున పద్యపాదాలు సా మెతలుగా మవూరట మో సామెతలు వేమన పద్యపాడాలు గా మవూరటమో మూస్తే ఈ ఇద్ద రకూ వ చవాదరాయణ సంబంధం ఉన్నదో అనిపిస్తుంది, తిరుపతి వెంకటకవులు తమ పద్యాల్లో సా మెతలను విరివిగా వాడుకుని తెలుగు సాహీ త్యాన్ని (ప్రజల హృదయాలకుద గృ రగా "తెచ్చారు. సామెతలనుగురించి ప్రస్తావిస్తూ (శ్రీ చెళ్ళ పిళ్ళ వెంకట కాన్ర్రి ఒకచోట అంటారు. “* చేశదిమ్మరితనం చేత అక్క_డక్క_డావిన్న సామెతలు నాకు నోటికి వచ్చును. అవి (గంథరచనలో తన్మయత్వంతో స్ఫురిస్తాయి. కాని, తీరి కూర్చుని జాబితా (వ్రాయవలసివస్నే స్ఫురిం చవులొ

ఇంచుమించు (పపంచభౌహ లన్నిటిలోనూ సామెతలు ఉన్నాయి. మనటబేశంలో ఇరుగుపొరుగు పాంతాలథాషలలో ఉన్న సామెతల్లో ఎన్నో పోలికలు కన్పిస్తాయి. జాతులు, మతాలూ, భావులు, వేరనా మానవుడి మానసికానుభూతు లు ఒ శేవిధంగా ఉంటోయనటానికి ఇది నిదర్శనం, కొన్ని సామెతలు ఒక భఖావనుండి మరొక భావకు అనువదింపబడి (వాచుర్యంలోకి వచ్చాయి.

కొన్ని సామెతలు కధలనుంచి, జరిగిన సంఘటనలనుంచి పుట్టిన శక్తే, సా నాతలను ఆధారం గాతీసుకొని కధలుపఫుట్యాయి,.

ఎలా ఎప్పుడు పుట్టినా- సామెత ఆశువుగా పుట్టి నుడి కారన్టై, శబ్బ సౌందర్యముతో పాటు అర్థ స్ఫూర్తిని సంతరించు కొని, చవాడుకవమూటలో (ప్రయోగింపబడుతూ ఉన్న సహజ సరస్వతి.

తరతరాలుగా (వవహించి వచ్చి, జాతిజీవనంలో శలసి పోయిన మన సామెత _ కాల (పవాహంతో పాటు ఎటో కొట్టుకు పోతున్న డా - అనిపిస్తుంది అలోచిస్తే!

ఎటోకొట్టుకుపోతున్న ఈ ఆణిముత్యాలను పట్టి వర్చి కూర్చి మాలకల్టటం గొప్ప దీశతతో చేయవలసిన పని, అన్ని (పాంతాలలో వాడుకలో ఉన్న సానుతలను సేకరించి వచు రించడం కొంతవరకు సాధ్యమైనా అది సమ్మగం కా లేదు, ఇదివరలో వావిళ్ళ వారు, అంధ భాషాపరిషత్ప(తిక్క నందిరాజు చలపతి రాజుగారు, గృహాలవ్ని మొదలైన సంస్థలు కొన్ని జాబితాలుతయారుచేశారు. ఆంధప చేశ్‌ సాహిత్యఅకాడమిోా వారు * వెలుగు సానుతలు అనే సంకలనాన్ని విశ్వనాధ; అబ్బూరి రామకృవ్న రావ, మరుపూరి కోదండ రామరెడ్డి, (శ్రీమతి యశోదా రెడ్డి గార్ల సంపాదకవర్షంతో వచురించారు,

మహా (ప్రవాహంలో నీటి బిందువులను ఎంచబోవటం ఎంత కవ్చ సాధ్య మై నపనో, సమ్మ్గగష్టాన సామెతలజాబితాను తయారుచేయటం కూడా అంత కష్ట నై నపనే! అయినా, ఈ విషయంలో జరిగిన కృషి.కాక్క ఇంకా చేయవలసినపని ఎంతై నాటింది, పెద్దతరంవారు కాలగర్భంలో కలిసిపోతుం శ్రే, పామెత నోటికి పట్టినవాళ్లు కరువై పోతున్నారు. అందుచేత, మూరుమూల [పాంతాలకు వెల్లి, వృద్భు లై నవారి నోట నిలచి పోయిన సానుతలను సేకరించే చభయత్నం జరగాలి,

కేవలం సేకరణచేయటం మూతమేకాకు స్వరూప

నిర్ణయం, అర్థ నిర్ణయం, వర్చీ కరణం కూడా చేయటాసికి పధకాలు తయాలరుకానాలి,

అనుభవజ్ఞ్ఞల నోటినుండి మంచిముత్యాలలాగ రాలివజే సానెతలను వపరుకొని మూట కట్టుకోవలసీన బాధ్యత సారన్వ తా ఖిమాను లందరివనసి, పండితులైన వారు వాటక

జనంలోకి వెళ్ళి అందుకోసం పర్మిశమించాలి, దీచూపరులైన వారు తమ జీవితకాలం వెచ్చించాలి, అందుకు వారికి తగిన వనరులు కల్పించే ఏర్పాటు (పభుత్వ పరంగానూ, సాహిత్య సంస్థృల ద్వారానూ జరగాలి,

పాతసానుతలనే కాని కొత్త వాటిని సృృ్మీంచ రాదని కొందరు అంటారు. సానుతలు వ ఒక కాలంలోనో ఒక్క సాళే సృవ్మించబడి మూటకట్ట బడినవి కాదు, నిరంతరం జీవన వాహినిలో కాలానుగుణ నై న మార్పులతో ఎప్పటి కప్పుడు కొత్తసా మెతలు వాడుకలోకివస్తూ ఉంటాయి. వాడుక్‌ మాటలోనూ, సారన్వళంలోనూ, సానెత నిత్యనూతనంగా వృద్ధి పొందుతూనే ఉంటుంది. పాతసామెతలు స్థి రపడుతూ ఉండగా, (కొత్తవి మారుతున్న సమాజ న్యావస్థృను అద్మంపట్టి మూాఫుతాయి, అర్థిక రాజకీయ సామాజికన్టైనమార్చులకు అనుగుణంగా కొన్నిపాతసా మెతలే రూవు శేఖలునూర్చుకొని కొత్తగా ఉద్భ వించవచ్చు. నూరుతున్న వ్యవస్థకు అనుగుణం గా పాతసానెతల (వతిరూపాలు గా కొత్త సామెతలు బయలు చేరుతున్నాయి. సాసాతలను వూటలో వాడుకోవడం ఒక్‌ గొప్ప కళ మన తాతలు, తండ్రులు మనకం శె ఎక్టువగా సామెతలను వాడుకొనే వారు. వారు సంభఖభాషణాచతొ. రులు, మాటకు ఊతగా, ఒక పరిహాస శేఖగా, ఒక వ్యం గ్యఫు చెణుకు గా, ఒక న్యాయనిర్ధయంగా-వాళ్లు నా మెతను పదునైన ఆయుధంగా వాడుకునేవారు.

మరిఈకాలంలో సామెతను వాడుకోవటం వొలావరకు తరిగిపోయింది, మనతరం వారికి సామెతను వాడుకొ నేసమయం లేదు. అసలుసామెత నోటికి వచ్చిన వాన్నే తక్కువ. ఒకవేళ వచ్చిన్సా దానిని వాడుకో నే తీరుచాటు కాన్సీ సద్యః స్ఫూర్తి కానీ, నేటియాం (త్రికజీవనం లో కానరావటం లేదు,

మనతరంలో నే స్సితి ఈవిధంగాఉంశు మన ముందుతరం వారి సంగతి చెప్పనక్టరలేదు. మాటలమధ్యలో ఇంగ్లీషు పదాలు వాడినంతగా తెలుగు నుడికారం మనవారికి పట్మ వడటం లేదు. కా న్వెంటు స్కూళ్లలో చదువుకు నే మనపీల్ల లకు ఇంగ్లీషు ఉచ్చారణ పలికినంత సులభంగా తెలుగు పలుకు బళ్లు పట్టుపడటం లేదు,

పెద్దవాళ్ళు మాటల సందర్భ ములో ఒక సానెత వాడినా, అందులోని అఆర్భాన్ని అన్వయించుకొని స్పందించటం మన వాళ్ళకు చేతకాకుండా పోయింది, ఇ౦కా కొన్ని సంనత్స రాలు పోయినతర్వాత మన సానెతకు ఊరూ జేరూ లేకండా వపోతుం బేమోనని అసిపిస్తుంది. తశఠాలో అంతరాలు, మనుషులో , మనసులో, మాటలో, జేశకాల పరిక్ఫి తుల్లో అన్నిటావచ్చీన మార్పు ఇందుకు శౌరణమే మో ననిన్నీ అనిపిస్తుంది.

జూతికిజీనలమ ణ్యమెన భామకు ేశీయమై న పలుకుబళు శోభను చేకూరుస్తాయి. సొంఫును కలిగిస్తాయి. వాటిస్‌ మనం ఏస్మ్యరిన్నే మనభామకు మనమే తీరని అన్యాయం చేసుకున్న వాళ్ళం అవుతాము. అశువుగా జానవదులనోట పుట్టిన గ్‌ తాలు, పొడుపు కధలు, సానుతలు వంటి తేట తెలుగు మాధుర్యం భామనుండి తప్పుకోవటం జరిగిసప్పుడు భామ నిర్వీర్యం అవుతుంది.

కొన్ని సామెతలకు సార్వకాలీనష్టై న స్పిరత్వం ఉం"ు, మరికొన్నింటికి కాలదోపంపట్టినట్లు కనిపిస్తుంది.

అనాడు పుట్టిన సామెతలు అనాటి స్థితిగతుల శే వర్షించేవిగా ఉండటం సహజం, అయినా కొన్ని సూక్షులు మానవ స్వభావం గురించిన విమర్శలు వ్‌ కాలానికైనా చాడుకలో సహజంగా సరిపోలుతాయి, మనిపి. తాలూకు

స్వభావవై విధ్యం ఎప్పుడూ ఒ శేవిధంగా ఉంటుంది. అందు చేతనే. వ కొద్ది సానెతలో తప్ప ఎక్కువభాగం ఉన్నవి ఉన్నట్లుగా ఇప్పటికీ వాడుకో గల్టుతున్నాము.

ఇందుకు భిన్నంగా కొన్ని సామెతలు ఆధునిక జీవితపు విలువలు వమూరిన కారణంగా మార్పులూ చేర్పులూ కోరుతూ ఉంటవి. ఒకనాటి తెలుగు చేశం లోని సామాజక వ్యవస్థ ఇప్పుడు మార్చు చెందింది. అనాటి ఉమ్మడికుటుంబ వ్యవస్థ ఇప్పుడంతగా లేదు. ఆనాడు సువ్యవస్పితంగా ఉండిన ఆచారాలు, నమ్మకాలు ఇప్పుడు వమూరాయి, ఆధునిక విద్యా విజ్ఞాన రంగాల్లో వచ్చిన పురోగమనంతో, మానవదృక్పధం శొత్తవిలువలను సంతరించుకుంది, అందుచేతస కొ న్ని సామెళలకు పట్టిన కాలదోపాన్ని పరిహరించాలంకఆకు వాటిని మనకాలానికి అనుగుణంగా పరిష్ట్టరించుకోవలసి ఉంటుంది,

అనంత్నమనెన జీవనసాగరాన్ని మధించినప్పుడు దొరికిన "వెన్న ముద్దలు సామెతలు, అణువులో అనంతం ఉద్భవించి నట్లు అలతి అలతి పదాలతో కూరిన సాపెతలలో అద్భుత ఇపాన మానవ జీవిత చితణం జరుగుతుంది.

ముంజేతి కంకణానికి అద్దమెందుకు ! అనే సానెత ఉండనే ఉన్నది. మరి రివ్వున వచ్చి గుండెలను తాశే సామెతకు వేచే నిర్వచనం ఎందుకు?

ఇది నిర్వచనం కాదు. వ్యాఖ్యానమూ కాదు, ఒక్కొక్క సామెత విసురుగావచ్చి తాకినప్పుడు తత్పంబంధ మైన సన్ని వేశమూ, అందులోని చమత్మా రమూ పొంగి వచ్చి నన్ను ఊపేసిన సందర్భాలు అనేకం. ఆయా సామెత లలో నాకు దర్శన్నమెన జీవితసారస్యసర్వ స్వానికి ఇది ఆతుర రూవం.

ముందుగా నేను చేసినవని కొన్ని వర్శాలకింద సామెత లను విభజంచుకోవడం, అయా వర్శ్భాలకు సంబంధించిన సామెతలను ఏరి శానులుగా పోసుకోవడం, వాటిని వరి మూలగా కూర్చడం.

ఒ కనిర్జీత పథకం 1పకాగరం వరుసగా చేర్చుకొన్న సా మెతలను కూతూహలంతో పరామర్శించడం ఆతరువాత నేను చేసీన పని, సామెతకు నహజంగా అబ్బిన చమళతా రాన్ని రస్మ్గగహణం చేయటం ఒక సుందరమెన

ర్‌ రం అనుభవం.

వనాటినుంచో బహుళ పాచుర్యంలో ఉండిన సామెతను ఆధునిక అనుశీలన చేయడం, కొంత వితర్హించడం ఈ రచనకు భ్యయం!

లే

తి స్త్రి చచ చాచాచా చచ చచ చచార చచచా పంచల చచ తతర చచ చన

మిన సమాజంలో, కుటుంబజీవనంలో, సారస్వతంలో శ్‌ (త్రకి అతిముఖ్యమైన స్దానం ఉన్నది.

తల్పిగ్తా భార్యగా బిడ్డగ్సా తోబుట్టువుగా, వేయసీగాా మలెన్సో రూపాలలో జీవించి ఇంశినో న్‌ చే య రకాల అనుభూతులకు కారణం కాగలిగినది (స్రీ మూర్తి. అమె మూరి మన సామెతలలో ఏవిధంగా నిర్వచింప బడినదో చూచ్ప చిత్రమై నవిషయాలు స్ఫురిస్తా యి,

ఫున “*ీన.నీ త్త లైల మన

ఒకనె ఫున న్య్త్ర న్వాతం్మత్య మర్హ్యళి అన్న సమాజమే మరొకనె పున (స్రీని జగన్నాతగా, శకి స్వరూ వీణి గా పూజించింది. ఆడది ఇలు చాటితే పమా[తమూ రమే. ౪ ఇవ్వలేని మన సమాజం గృహాజీననంలో మాతం ఆమెకు గృహిణీన్వపు పట్టంకట్టింది. ఆనాలుగు గోడలమధ్య మా్యాతం ఆమె పళల్ట్పమహిషి, ఆవిడ వీనిద అతడికి పరిపూ ర్ల త లేదు, ధర్మపత్ని పక్కనలేని-జే గృహాస్సుకు ఏ శుభకార్యంలోనూ పాల్గొనే అర్హత ఉండదని మన సాత్రుకారులు శాసించారు. కసేసం ఆమె పక్టృను ఉన్నదన్న భావానికి చిహ్నంగా, రవిక గుద అయినా మొలలో దోపుకోనిది అతనికి వీటలమోాద కూర్చునే అర్శత ఉండదు!

తనకోసం అగ్నిలోదూకి వచ్చిన అరాంగి పపష్మతతను

థా జాగా ఎరిగిఉిన్న రాముడే, జనవాక్యం కోసం తన అర్జ భాగాన్ని పరిత్యజించాడు, మళా ఆరాముజే_ అశ్వ మేధ ఉం 22

యా-గం చేయవలసి వచ్చేసరి!ి- భార్య చెంతన లేకపోనటం ఇబ్బంది కలిగించింది. సతిలేని రానుడికి ఆ యాగం చేయటానికి అర్హ త లేదని శా్రువేత లు నిరయింవారు, *సతి య్‌ వాటి లితె

లేని జెపోనన మొప్పదు” అని తీర్మానం చేసారు. సరి! అందుకో సం_ ధర్మపత్నికి బదులుగా బంగారు (పతిమను వేయించి (ప్రక్కను పట్టుకుని యాగంచేయటం- అదంతా వేళే కధ!

శ్రీని ఒకనె పున నెత్తినూద సెట్టకుని పూజించిన సమాజమూ మనచే! మరొకనె వున ఆనెను కాలితో రాచి అధఃపాతాళానికి కృంగతీసిందీ మన సమాజ మే!

బహుశా అందుకీ అనేక శతాబ్బాలుగా ఈవిరుద్ధ పరిస్పితులమధ్య నలిగిపోయిన సస్ర్రీజాతి ఈ ఇరవయ్యో శతాభ్బంలో మేల్కొని ““మహాపభో మమ్ముల్ని ఆకాశమంత ఎత్తుకీ ఎత్తవద్ను! పాతాళంలోకి అణగ [తొక్తనూ వద్దు! మేమూ మోిలాంటి మనుషులమే! మమ్మల్ని మమ్మల్ని గా (బతుకనీయండి! ష్టు అర్హ భాగంగా వు సరనన నడవని వ్వండి!”” అని మొర పెట్టుకుంటున్న ది!

స్ర్రీపట్ల ఇంతటి నైవిధ్యంగల పరామర్శ పరస్పర వ్యతి నేక భావసమ్మిళిత మైన దృష్మీ- (శ్రీపరంగా - మన సామెతలను విమర్శించి చూచినప్పుడు, మనకు గోచరిసు ౦ది, మన సమాజ వ్యవస్థృ నుండి పుట్టుకు వచ్చినవే సామెతలు కనుక శ్రీని గురించిన సామెతలను పరిశీలనచేసే అది మన సామా ఎక జీననానికీ, (స్రీ పట్ల మన వాళ్ల కుఉంటే దృక్స్పథానికీ, దర్పణం నంటిచే అవుతుంది.

ట్‌ జ వే, అభావ అద్‌

ఆడబెడ్మ పుట్టుకను గురించి మనవాళ్లు చేసే హాస్య

వ్యంగ్య పరిహాసం చూడండి! - 23

అబద్దాలు ఆడితే ఆడపిల్లలు పుడతారు £

ఇది అనేక సందర్భాలలో సంభాషణలమధ్య నవ్వుతూ అనుకొశేమాట! అవతలివాడు అబద్ధం చెప్పి ఉండవచ్చు. చెప్పి ఉండకపోవచ్చు. (వత్యషమం గా అబద్భం చెప్పకపోయినా, నిజం దాచి. ఉండవచ్చు. చఊానికి ఇవతలివాడు న్నేహా పురస్థ్రంగా హాస్యం ఆడుతూ విసిరే బాణం ఇది!

కాని ఈ పరిహోసవునాణం కరుకై నటే! ఆడపిల్లలు పుట్టడం ఎంతటి శాపం మన సమాజంలో! అఆనాటికీ, ఈ నాటిక్సీ అది ఒక శాపంగా పరిగణింపబడుతూ ఉంది! అడ పీల్లలపైన ఒకో చిన్న చూపు, బిడ్డ బూమిమోద పడగానే -- మగబిడ్డ _. అనగా నే కొండంత సంబరం! అడపిల్ల _ అనేసరికి కూలిపోయినంత నీరసం.

మగబిడ్డ పంశాన్ని ఉద్ధరించే కులది పకుడసి, ఆడబిడ్డ ఎప్పటికయినా పరాయి ఇంటికి పోయీది కనుక ప్రయోజనం లేని బరువు అనీ ఆతరువారి ఉచ్లేశమై ఉంటుంది. అందు శే అడవీల్ల పుడుతుందని బెదిరిస్తే అబద్దం చెప్పలేనంత భయం! నిరసం!

ఈతరంవాడి బెదురు ఇంకొశరకం! అతడి పదకోశంలో మగవాడంకు “పన్‌ ”- అతడు కట్నం రూపంలో డబ్బు సంపాదించి పెశ్ళే బంగారు పిచ్చుక, ఆడపిల్ల అంశ “మై నెన్‌” కట్నరూపంలో ఇంటినీ, వంటిస్‌, గుల వేసి అవతలకు నెశే మహా భారం! లా లా

అందుకే ఇప్పటికీ ఈ సామెత తెలుగు మూటలో సజీవంగానే ఉంది, ఇంతకూ తేలిన విషయం _- అడవీల పుట్టటం ఒక శావం వంటిది! లా

ఇట్టా పుట్ట కముం చే శాప్థగస్త అయిన ఆడపిల్ల గురించి అనేకి భయాలు, ఆందోళనలు! రా

బడీ

ఆడపిల్ల పుట్టిందంపే - ఆయువు సగం కృంగిందన్నమా పే! ఆడపిల్ల చాధ్యత ఎంత "పెద్ద చాధ్యత! విద్యాబుద్దులు ఇవప్పించినా లేకపోయినా ఆమెను పంచి పెద్ద చేసి ఒక అయ్యి చేతిలో పెశ్ళ్చేటంత వరకు తల్సిదండ్రులకు గుండెల మోద కుంపటిగా నే వుంటుంది. ఆడపిల్లకు వ3వులకూ ముక్కులకూ యధాశక్తిని సగలు అమర్చకపో తే నలుగురిలో నగుబాటు! దానికి వయసు వచ్చేటప్పటికి తగిన వరుణ్మి నెతికి శేవాలి! వాళ్ళు అడిగినంత కట్నం తన శక్తి కిమించినదై నా, ఇన్వకపో తే కుదరదు. అదికాక లాంఛభనాలపేరుతో ఇంకెంతో ముట్ట చెప్పాలి! అల్లుడి వాదాలు స్పృశించి కాళ్ళు కడగాలి, .వీయ్యాలవారి అడుగులకు ముడుగులొళ్తాలి. సాశెకావిళ్లు, వీండివంటల కావిళ్ళూ "పెట్టి పిల్లను సాగనం పాలి, ఆపిల్లళు కాపు రానికి సరిపోయే సమస్త నైన గృహోపకరణవస్త్నువ్తులూ ఇచ్చి పంపాలి. ఇవన్నీ అయేటప్పటికి ఆడపఫీల్లను కన్న ఆ తం్మడ్రికి ఆయువుసగం కృంగదూ మరి! అంతటితో అయిందచా? ఆడపిల్ల ఆళశ మూలవాసం గుంజుకుపోయే వరకు తీరదు! అవ్చ కష్టాలూ పడి అత్తవారింటికి పంపీనా, పురుళ్ల కనీ, పంఖ గలకనీ, పచ్చాలకనీ- అమ్మాయి తరమూ ఫుట్టింటికి రాక తప్పదు! ఆ అక్ట్హర తీర్చి, పిల్లను తిరిగి పం పేటప్పుడు శక్తికిమించి అప్‌ ఇఏ్‌ పెళ్ళీ పంపించటమూ తప్పదు. ఇది తల్లి తండ్రులు (బతికి ఉన్నంత కాలమూ తప్పనిసరిగా జరగ వలసిన తంతు, కాని ఇక్టడ ఒక చిన్న సవరణ, ఈ సామెతలో “ఆడపిల్ల ఆశి న. అన్న చోట “అల్లుడిఅశ' అని సవరించు కుంట నేటి కాలపరిస్టి తులకు చక్కగా అమరి పోతుంది, ఈనాటి సగటులఅడపఫీల్ల కాస్తో కూస్తో చదువుకొని బక్‌ వ్యక్తిత్వం పర్చరచుకొన్న పిల్ల! పై పెచ్చు చదువుకొని మూలకూర్యో 25

కుండా ఏదో ఒక ఉదో్యోగం చేసి మధ్యతరగతి తల్లి తయ్మడులకు ఆర్థికకసహాయం చేస్తున్నది. నేటి కాలంలో, తల్లి తండ్రుల ఇంటి మూలనాసం గుంజుకు పోవాలని ఏ అడపీల కోరుకోదు కానీ అలా ఆశపజేవాదు మాత్రం, మన ఆెలుగింటి అల్లు డే,

అయితే, ఆడపీల్ల (పేమకూ, అనురాగానికీ ఆలవాలం అనేమాట ఎవరూ కాదనలేరు! ఆమె ఆదరువుకు నూరు పేరు అనేది మాత్రం సత్యం. ఈవిషయం అనాటి మనవాళ్ళు కూడా కాదనలేరు!

ఆడపిల్ల పుట్టినప్పుడే ఆదరువు పుడుతుంది!

అని ముచ్చటగా వెప్పుకొన్నారు! కాళ్లు వచ్చిన దగ్భరనుంచ్చీ బయ కే తిరుగుతూ ఉంటాడు మగపిలవాడు, వాడికి బంధం, అనుబంధం, అనే బాధలు అంతగా వుండవు, అలా కాక ఆడపిల్ల తల్లిపట్టా, తాను పుట్టి పెరిగిన ఇంటిపట్టా మమతా, మార్జ్చవమూ, "పెంచుకుంటుంది. పువ్వు వంటి మెత్తని ఎదతో, పుట్టింట్లో వున్నన్నా శ్లే కాక ఆత ర్వాతకూడా పుట్టింటి వారి పైన, వమవుతాఖభిమానాలను చూపుతూనే ఉంటుంది,

తల్లి కీ తండడికీ ఆడపిల్ల ఆదరువు చూపించే తీరు ఒశే విధంగా కన్పించినా, ముఖ్యంగా తల్లికీ, బిడ్డకూ వుండే అనుబంధం విశివ్చ మైనది. బిడ్డ చేతికి అందివచ్చిన దగ్శర నుంచీ, ఇంటో, లక్ష్మీ దేవిలా, కళకళలాడుతూ, తిరుగుతూ తల్లికి చేదోడు వాదోడుగా వుంటుంది. నోట్లోమాట వెప్పు కుందుకు అత్త్మీయురాలవుతుంది. చేతిలో కవ్చం తీసుకు నేందుకు, తోడునీడ అవ్చుతుంది,

కుంచమ౨త కూతురుంటే మంచం మీదే కూడు (తల్లికి అన్న సామెత అందుకే సర్చడింది, కాలు నొచ్చినా, వేయి 26

నొచ్చినాా ఒంట్లోనో, మనసులోనో, అస్వస్థత తోచినా, అడపిల్ల కల తల్లి ఒక్థాకపూట పడకవేసినా ఫరవా ఉండదు! కాస్తంత ఎదిగి వచ్చిన ఆడపిల్ల చేతిలో ఉంచు చాలు, ఆ పూటకు పొయ్యిమోాద ఇంత ఎసరుపజేస్పి అన్నం ఉడికించి తన చిట్టి చేతులతో, ఆపూటకు నంట అయిందనిపీస్తుంది. ఇంటిల్ల పాదీ పస్తు పడుకోకుండా అఆపూటకు జెల్లవారుస్తుంది.

ఆదరువుకు మారు పేరుగా మిగిలి ఇంటికి పీపంలా కళ కళలాడుతూ తిరిగే ఆడపిల్ల ముద్చూ,మురి పెమూ తీర్చవలనిన బాధ్యత ఆ తల్లి తండ్రులకు ఉండనే ఉన్నది మరి!

ఆడపిల్ల ఉసూరుమంటపే ఆరుతరాలు అరిష్టం:

అని అందుశే అన్నారు అప్పటివాళ్లు, ఇది అప్పుడే కాదు ఈతరంవాళూ గమనించ వలసిన విషయం, గమనించటమే "కాకుండా 'తప్పనిసరిగా ఆచరణలో పేట్టనలసిన విషయంకూడా,

ఒక కుటుంబంలో ఒశే తల్లి కడుపున పుట్టిన మగబిడ్డ ఆడబిడ్డ ఇద్దరూ సమానమే! ఇద్దరికీ సమాన మైన _పేమాను రాగాలు పంచిఇచ్చి పెంచటమూ, ఇద్దరికీ విద్యా బుద్ధులు చెప్పించటమూ ఎంత స్యాయమో ఇద్దరికీ పైతృకమై న ఆస్ఫిపాస్తులను సమానంగా వంచి 'పెట్టటమూ అంత నాస్ట్రయ మే!

కానీ యానాడు ఎంతీమంది ఈన్వాయాన్ని ఆచరణలో పెడుతున్నారు! ఎంతమంది తల్లి దండులు తేమ నంశో ద్య్ధా రకు లతోఛభాటు, తమ ఆడపిల్లలకు ఆస్థిని పంపకం చేస్తున్నారు? ఇలాలఆ చరించినందు వల్ల వరకట్న౦అ'నే దురావారం తెర్టటానికి గసాడ అవకాశం కలుగుతుంది. విజత గడించిన తల్లి తండ్రులు, ఆడపిల్ల సొదరులూూ కొంత విశాల దృక్పధం అలవరచుకుని ఈవివయంలో ముందుకు శావలసి వుంటుంది,

ఆడపిల్ల ఉసురు తగలకుండా, అనాటివాళ్లు ఏమిచేసే

వాళ్లో మనకు తెలియదుకాని, బహుశా

““ముగ్గు రన్నలతోడ "న బుట్టినాను

నా నడుము మువ్వంచు చీరె కోరింది!

అయిదుగు రన్నలతోడ "జ్‌ బుట్టినాను

నా ఒళ్లు అచడ్చాల రవిక ఫోరిందికి అంటూ ముద్దు ముద్దుగా కో రే ఆడబడుచు కోరికలను తీర్చి వుంజేవారు.

ఇప్పుడు అంతటితో కాదాయె! కట్నం! బోలెడు వరకట్నంపోని కొనుక్టం కునే కాని వరుడురాడు! స్తోమతు ఉన్నా లేశపోయినా కూడా, శక్తకిమించిన కట్న కానుక లిస్తేనే అవూయి *విరగడి అవుతుంది. ఆ పెళ్లి చేస్పి పిల్లను అత్త వారింటికి పంపీన మర్నాడు చిప్ప చేతికి వచ్చినా సశ! అందు శే_ ఆడపిల్ల పెళ్ళి - అడుగు దొరకని బావి, అంకం చూసేవే! అని అన్నారు. అప్పు తెచ్చి, అరణం ఇచ్చి, అమ్మాయికి "పెళ్ళి చేసి, అత్త వారింటికి పంపి - నట్టింట నెత్తిన చేతులు పెట్టుకు కూర్చున్న తండి అనుకునే మాహపే ఇది! ఈ సామెత ఈనాటికీ అనువర్శించేదిగా ఉండటం గమనార్హం! చదువూ, ఉదో్యోగార్హ తా ఉండి, మేధా శక్తిలో వురుషులకు వమాత్రమూ తీనివోని ఆడవిల్ల- అన్ని రంగాలలోనూ. అతడి కన్నా మిన్నగా ఉండగలిగిన అడపిల్ల- వివాహవిషయం వచ్చేసరికి ఎందుకు ఇంతగా అణగ (దొక్క బడుతున్న ది! ఎందుకు ఇంతగా (శుంగిపోవలసి వస్తున్నది! మున వివాహ వ్యవస్థ మారనంతవరకు ఈ బాధ తప్పదు! 28

ఎంత బాధపడి అయినా అమాయికి తల్లి _ తండ్రులు "పెళ్లి చేస్తారు! అమ్మాయి అన్నిటికీ తలవంచి పెళ్ళికూతునై ఒక ఫుగుషునికి ఇల్లా లై అత్సింటికి తరలి వస్తుంది,

అక్షడ ఆమెకు ముందుగా హోరతిపన్లెంతో ఎదురు పడేది అఆడవీడ్డ! అన్నావదినలను ఆట పట్టించటం ఆమెకు సరదా! వీలుంశకు వదినగారిమాద అధికారం చెలాయించ టానికి ఏమాత్రం వెనుకాడదు ఆమె, ఇద్దరూ ఇంచుమించు సమవయస్కు_లే! అయితే ఏమి! ఒకరు ఒదిన _ ఒకరు ఆడపడుచు. ఇద్దరు ఆడవాళ్ల కూ రెందు విభిన్న పాత్రలు! విభిన్న భూమికలు! ఆడబిడ్డ వోడా గరించి మనవాళ్లు సామెతగా చెప్పుకొన్న ముచ్చటలు కొన్ని-

పిండీ బొమ్మను చేసి పీట మీద శూర్చో "పెడితే,

ఆడబిడ్డ తనాన అదిరదిరి పడ్డదట!

విండి బామ్మ శే ఆడబిడ్డ తనపు అదిరిపాటు అబ్బిందం"శు ఇహ, అసలు ఆడబిడ్డల సంగతి ఎలా ఉంటుందో! ఇది ఆడపడుచులకు సహజంగా ఉంచే ఆధిక్యళతా భావాన్ని చమత్తారంగా విమర్శిస్తూ అనే మూట! అల్పులకు అర్హత లేని అధికాంం ఇస్తే ఏమి జరుగుతుందో అన్యాప దేశంగా ఇెప్పి జకచాతను పెశ్ళ్చేమాట!

తమంటికి వచ్చిన నవవధువు తనసోదరుని భార్య. ఆమె ఆ ఇంటికి కాబోయే గృహిణి. ఆమె తనకు వదిన), మరదలు. ఆమెతో హాస్యోక్సులు అఆడుకోవటానికీ సరస సంభాషణం చేయటానిక్రీ, తనకు హక్కు అధికారం ఉంది.

“*వదినా వదినా నల్లంకి పిట్టా గదిలో పెటస్పై గంజినీళా య్యా!” అంటూ ఆడబిడ్డ సరసమాడిలే ఏ వదినైనా నవ్వుకుంటుంది కానీ, నిజంగానే గదిలో పెట్టి గంజినీళ్లు పోనిన్నమ్సై తే? ఆడబిడ్డ 29

అధికారం అంతగా చలాయించే నమూమూలు ఉండేది కనుకనే ఈ సామెత పుట్టేవ్రంటుంది!

వదినామరదళ్లు సరసాలుఆడుకునే సందర్భాలు ఎన్నో ఉన్నాయి, వరుస కట్టి ఒకరినొకరు పరిపహోాసాలు ఆడుకుంటూ పాడుకొ నే పాటలూ ఉన్నాయి. కానీ, ఈ సరసాలు అటు వెపు, విరసాలు ఇటునె ఫు కలగాఫవులగం అవుతుంటాయి, అందులో ఆడబిడ్డ పెత్తనం సాధా రణంగా ఎక్ట వవ్చంటుంది. అందు ఆక

ఆడబిడ్డ అర్ధ మొగుడు!

అన్నారు! మొగుడితర్వాత మొగుడి అప్పచెల్సెలు ఈ ఇంటికి వచ్చిన పడుచుపైన అధికారం చెలాయిస్తు౦దని వాడుక! నిజంగా అంతచేటు పత నం చేయకపోయినా, పాపం, నిజంగా ఆ ఆడబిడ్డ మేదకురా లే అయినా, ఎలాగా ఈ సామెత ఏర్పడింది కనుక (పతి ఆడబిడ్డ కూ ఈ విరుదు ఇచ్చి హోస్య మాడుకుంటా ఈ మనవాళ్లు.

పెళ్ళిలో ఆడబిడ్డ లాంఛనాలు అంటూ (ప్రత్యేకమైన కట్న కానుకలు అందుకొవటంతో అరంభమైన ఆవిడ అధికారం, భాలాకాలంవరకూ వదోజఒకవిధంగా సాగుతూనే ఉంటుంది. గడసరి ఆడపడుచు అయితే, తానూ పెళయి, అత వారింటికి నెళ్ళినా, అడపా దడపా పుట్టింటికి వచ్చి వదిన గారిని తనిఖీలు చేసి, ఆ మెవేత సకల మర్యాదలూ చేయించు కంటుంది!

అడబిడ్శ ఆదిరిపాటుతనం ఇలాఉంశ1ు, తోటి కోడ్నలెన తోటి స్త్రీ మనస్త త్వం ఎలా ఉంటుందటా!

అప్పచెల్లెలు (బ్రతుకగోరితే. తోటికోడలు చావుకోరుతుంది: తోటికోడళ్లు కూడా 'అప్ప చెల్లెళ్ళ వరసలోనే వ్యనహరించు కోవడం ఆవారం, ఒకతల్లి కడుపున వుట్టిన అక్ట చ ల్లైళ్తమధ్య 30

రక సంబంధంతో కూడిన (సేమాను రాగాలు వర్ధిల్లు తాయి, వాడి లం అళ్ళా, చెల్తెలూ ఒకరి (శ్రేయస్సును మరొకరు కోరుకోవటం సహజ (ప్రవృత్తి. ఒకే ఇంటికి తనతోపాటు ఒ శేపో దాలో వచ్చే తోటికోడలిపై న ఒక పోటీతనం శలగటం కూడా సహజ గుణ మే!

ఇద్దరూ సమ ఉజ్జీలు! అన్నదమ్ముల భార్యలు. ఒకరికన్నా ఒకరు: మిన్నగా ఉంచు అసూయ, అందంలో, అనుభవంలో, భర్తల సంపాదనలో, సంతానసౌభా గ్యంలో ఎందులోనూ తనకన్నా తన తోటికోడలు టెచేయిగా ఉండ కూడదు!

సఖ్యతగా, పరస్ప ర(జేయ మే కోరతగినదిగా, స్నేహాంతో. కలసి మెలసి వ్యవహరించే "అన్నదమ్ముల కుటుంబాలు అరుదుగా కానవసాయి,. ఈవిధమెన స్ప్ణ్‌స్‌. అసూయనీ వెల్లడించటానికి ఏర్పడిన నూటలకూర్చు ఈ సామెత,

తోటికోడళ్ల మధ్య ఉండే అసూయ సంగతి అలా ఉంచినా, ఇది అసలు (స్రీ హృదయంలో నే పాతుకు పోయిన దుర్గుణంఅని చాటి చెప్పే సామతలు మనకుకొన్ని ఉన్నాయిః

_ అసూయ ముందు - ఆడది వెనుక! .

ఓర్చు లేని తనం, చుప్పనాతితీనం అనేవి మానవ నెజం లోని భావాలే! కాని, (స్ర్రీకిచూ(్ర మే ఈ అసూయ ఎక్షువని

టా చెప్పటానికి గల కారణాలతో పాటు ఆవిషయం నిరారణ న్‌ ధి

చేసుళకోవటానికి కొన్ని మనోనైజ్నానిక సత్యాలను కూడా వెళుక్కోోవలసి వస్తుంది.

మతము, సంఘము, మరికొన్ని రాజకీయ చారిత్రక కారణాలు కలని శ్రీని కొన్ని కట్టుచాటులలో కట్టివేశాయి, ఆమె కొన్ని తరాలుగా మనోవికాసం 'పొందలేని స తిలో నే

క,

ఉండి పోయింది. అనేక వ్యాపకాలతో బయట్మిపపంచంలో తిరణే పురుషుడికి, నాలుగు గోడల మభ్యా కూ పస్థమందూకం వలె సంచరించే శ్రీీకీ లోకానుభవంలో ఎంతో తేడా ఉండటం సహజం విద్యాగంధం లేని రోజుల్లో శ్రీకి (ప్రపంచ జ్య్హునం కాని విశాలదృక్పథం అలవడటానికి కాని, అవకాశం "లేదు! ఇలూ, పిలలూ, సంసారం తరువాత మనముందుతరం శ్రీ ఎరిగినదీ ఇరుగుపొరుగు నే! ఇరుగుపొరుగు వారు తమకన్నా వమాతమో మిన్న గాఉండటం ఓర్చలేనితనమే అసూయ కలగటానికి ముఖ్యకారణం. మనోవికసనం జేసి లోపంవల్ల శ్రీ అసూయ్యాగస్థ కావడానికి అవకాశాలు ఎక్కువగానే ఉండవచ్చునని చెప్పక తప్పదు! ఆ వారసత్వ మే ఈనాటి చదువ్సకుని విజ్ఞత గడించిన (స్రీ లలోకూడా కనిపిస్తూ ఉండ బశ ఈసా మెత ఇప్పటికీ చలామణి అవుతూ నేఉంది!

ఆకాలంలో నేమి ఈకాలంలోచేమి పాతివత్యానికి ఉన్నంత పవిత్రత, (ప్రాచుర్యం పఏకపల్నీ[వతానికి లేదు! శ్రీకి తాళి కట్టిన భర్త దైవం! కాని ఫురువుడికి అటువంటి స్రీలు ఎందరో! బహుభా ర్యాత్వం సామాన్య మై నరోజులో పురుషుడు తనకు ఇప్టృ మై నన్ని వివాహాలు వేసుకోవటానిక్‌ అధికా రం ఉంచేది పెద్ద భార్యకు పిల్లలుకల్చ లేదనో, శెండన భార్యకు అనారో గ్యమనో, మూడవభార్య తన ముచ్చటలు తీర్చ లేదనో ఏదో ఒక వంకతో _ పురుషుడు మళీ మళీ "పెళ్ళికొడుకు అవ్రతుండేవాడు! అగ్ని సామీ గా వివాహ మండకపోయినా, అందమైన భోగం సీల్లకు కన్నెచెర విడిపించి తమ పురుష త్వాన్నీ, రసికత్వాన్నీ, లోకానికి చాటుకోవటం గొప్పగా పరిగణింప బడుతూ ఉంచేది.

శ్రీకి అసూయ కలుగక ఏమిచేస్తుంది _ స్వజనం పైన! శ్రీకి అనుమానం కలుగక పఏమిచేస్తుంది పురుషుడి మైన! అందు శే ఆమెపైన ఈ అఆరడి!

క

అనుమానం ముందు పుట్టి ఆడది తర్వాత పట్టింది! శ్రీని ఒకవస్నువుగా, నిధిగా. భావించి ఆ మెనుతన జనానాలో ఒక భాగంగా చేసుకున్న పురుషుడికి ఆ మెనుంచి అంతకన్నా ఎక్కువగా ఆశించేది ఏముంటుందికనుక! తాను నన్నుకున్న పురుషుడు ఒక్కడు! అతనికి తనవంటినారు ఎందరో! బయట 88౧1 మగనాడికి తన సరదాలు తీర్చుకునే స్వేచ్చ అవకాశాలు కావలసినన్ని! ఆమ మరమనిపి. కాదుకనుక, మనసున్నమనిపీ. కనుక అ మనసులో ఉద్భవించే తపన ఒకొక సారి అసూయగానూ మారుతుంది. అనుమూనంగానూ రూపొందుతుంది! "

స్రీలు అడ్నానంనుంచి అవిద్యనుంచి విముక్తి పొం దే అవకాశాలు కందుకూరివంటి వుణ్యాత్ములు కలుగచేశారు. త్రిలు పురుషులతో పాటుగా విద్య నభ్యసించటం, విబ్శత గడించటం, అన్ని రంగాలలోను ఫురుషులవలె నే పని చేయటం ఈనాడు మన సమాజంలో జరుగుతున్న మంచి పరిణామం,

కాగా, శతాచ్చాలుగా తాను ముసుగులో ఉంచి భం గా కాపాడుతున్న స్త్రీ అనబజే వస్తువు శృంఖలాలను వదలించుకొని బయటకు వచ్చేటప్పటికి ఆమెను గురించి అనుమానాలు సపెంచుకుంటున్నది ఈనాడు పురుషు జే! ఉద్యోగస్సురాళైన భార్య సహడఉిద్యోగులతో స్నేహ భావంతో మసలినా, సరదాగా మాటాడినా, నహించ లేక పోవటమేకాక్క ఆమెను అనునూనించే ఫురువ ఫుం గవులు ఎందరో ఈనాడు! అందుకే ఈ సామెత వివమయంలో “ ఆనుమూనం ముందు మనిషి. తర్వాతి” అని సర్బకోవలసి వసు ౦ది!

న ఆడదాస్‌ మాట నీళ్లమూట! ఇది ఒక ఆరోపణ! అధివేపణ! అతివమాటకు మనవాళు “సీళ్ళ మూటితో సమాన్నమెన గౌరనం ఇచ్చారు. “ కరణేషు 33

మంత్రీ! అశేశా(న్తు వాక్యం ఏ మైంది? ట్రుమాటకు బొత్నిగా విలువను ఇవ్వుని ఆచారం ఈ సామెత నిరూవిస్తున్నది. శ్రీకి పురుషుడితో పాటు అలోచించే మేధా సంపన్నత కాని, స్వతంతబుది కాని "లేవని ఈ సానెతను సృవ్మీంచినవారి

(బుధ క్‌ ట్‌ ఛావమూా! శఛారీరకమెన బలహినత పకృతి సిద్ధ మై నదని వప్పుకున్నా, మేధస్సుకు సంబంధించినంతవరకూ అనె పురుషుడికి వమ్యత్రమూ తీసిపోదని శేటి విదుషి బుజువు చేస్తున్నది కదా! ఈనాడు ఒక స్రీ మాట శాసనం! ఒక్ర్రీ మాట సాహిత్య సౌరభం! ఒకస్ర్రీ మాట తొలకరి చిలకరింపు!

ఆడదాని నోటిలో నువ్వుగింజ నానదుః నోటో నువ్వుగింజ వేసుపంకే నానటానికి ఎంతో సేవు పల్చదు ఉం

అది నానినంతసేపుకూడా న్నీలు నోట్లో రహస్యం దా చలేరని సారాంశం! న్నీ స్వభావంలోని ఒకానొక బలహీనతను ఆధారంగా చేసుకొని పుట్టిన సామెత ఇది! రహన్యాలు డాచలేనివారు- నారదునివంటివారు- పురుషులలో (పముబు లై ఉండగా, శేవలం స్తీ ఏజూతినే ఉల్హేశించి ఈ నానుడి బయలు "బేరటం ఎందుచేతనో తెలియదు!

రుక్కిణికి పారిజాత పుష్పం కృష్ణుడు ఇచ్చాడని అప్పటి కప్పుడే సత్యభామ వఇవిలో ఉఊోదిన చెలికత్తె; రాముడికి పట్టాభి పే కం చేయబోతున్న వార్త దశరధుడికన్నా ముందు కె క వెవిలోవేసీ రామాయణం నడిపీన మంధరవంటి నీ పాతలను ఉచేశించి ఈసానాత ఏర్పడి ఉంటుంది! కాని

క! వాస వంలో ఇది అందరి నీఎలపట్న్లా వరించే సత్యం కాదు! ఉాటి వాత ళం వాని ధర్ముంకోసం, నీతికోసం, తను (పేమించిన నారికోసం, ేశం కోసం, కడుపులో బడటాన్నిని దాచుకొని పెదవిడాటనీయని జ ద్‌ ౬ ఉగ స్పితృపజ్ఞ లైన నీలు ఈసా సాతకు పతిగా నిలవగలిగినవారూ ఉంటారు, వెజీ

ఆడదాని మిద్ది ఆపరమబుద్ది ఆడదాని మాట ఆపదలకు మూలం!! నీ స్వభావాన్ని గురించిన మరొక ఆరోపణ ఇది! కష్ట సుఖాలలో ఒకపేవాటగా, ఒకక చాటగా, కలసినడుసా మని పెళ్ళీనాడు వమాణంచేసిన మగవాడు ఆతరువాత కాలంలో తన అర్థ భాగానికి ఇచ్చిన గౌరవం ఇది! రాముడిని వలచి విఫలం పొంది, నీతమిోద అసూయతో బంధం సృవ్మించిన శూర్చణఖను మనసులో పెట్టుకొని మనవాళ్ళు ఈసానుతను వాడుకలోకి తెచ్చు కొని ఉంటారు. కుటుంబ జీవితంలో కలతలు లేవదీసి స న్టై క్య జీవనానికి అడ్డుపుల్లలువేసే అఆడవాళూ ఉంటారు, ముగవాళూ ఉంటారు. కాని, అందరు ఆడవాళ్ళూ ఏ శూర్పణఖ వంటివారో అని అనుకోనటం అన్యాయం. విద్యతోపాటు ఏవేశమూ, విద్వత్తుతో పాటు విచతు శాజ్ఞ్ఞానము "పెంచుకొన్న నేటి వదుపికి ఈ సానుత అన్వయించ బోవటం దుస్పావాస మే అవుతొంది. ఆడదానికి ఆలుసీయరాదు:

న్త్రీని వక్ష స్థలంలో దాచుకున్న విష్ణమూర్శికిి ఆమెను అర్ధ భాగంగా చేసుకొని నెత్సిన కూడా ఎని ంచుకున్న శంకరుడికి ఈవిషయం తెలియదా! న్న్రీఅం "కే తనకన్నా తక్యవజాతికి చెందినజీవి అనేభావంతో అలుసు ఇన్నే ఆమె నెత్తిన ఎక్య తుందేమో అనే భయంతో మగవాడు నియమబదం చేసుకున్న వూట ఇది! ఇ

అసలు అలుసు అనేద ఒకరు ఇవ్వటమూ మరొకరు పుచ్చుకోనటమూనా? సమానస్హైన 'వతిపత్తితో, మేధా సంపదతో ఒకరికి తోడుగా మరొకరు (బ్రతకటానికి దగ్గ రయ్యే న్న్రీపురుషులమధ్య అంతస్ఫృ లెందుకు? తర తమ భేడాలు ఎందుకు? ఇద్ద రిమథ్యా సరిసమానత్వం గున్ప్నెరిగిన సభ్య

సమాజం వర్చ్పడిననాడు ఇటువంటి సామెతకు స్ఫానం ఉండబోదు! అదుప్పకు రాని అలిని, అందిరాని చెప్పును విడువ మన్నారు: పాదరతులు పాదాలకు ఎంతో అవసరం, అవి ధరించిన వారికి పసందుగా పాదరతు చేస్తాయి. కాని,కొన్ని సమయా లలో పరువూ (పతిప్టా తీయటమే కాక మనిషిని ఇబ్బంది "పడతాయి. ఉంగటపఫు కుట్టు కాస్త ఉఊడి వచ్చిందం కే వాలు పాదరకు మన కాలికి అందిరాక పాణం తీస్తుంది. నడక సాగదు! అందిరాని ఇప్పుతో కాలు ఈడ్బుకుంటూ నెళ్లటం కవ్టృ సాధ్యం కనుక ఆకాళ్ళకు తగిలించుకొన్న చెప్పుల్ని అక్తడి కక్క డే వదిలి వేయటం మంచిదని సూక్తి! కాని ఆవాదరత్షులను తి8గి కుట్టించుకుని ఉపయోగించుకోవచ్చున నే విషయాన్ని ఇప్పట్ల వమురచిపోయా చ మో మన వాళ్టు! అనుకూలవతి కాని అర్భాంగితో సంసారం చేయటం కష్టం కనుక ఆ మెను విడిచి పెట్టటం మంచిదని ఈసామెతలో సలహా చెప్పుకున్నారు. ఆ మెను దారికి కెచ్చుకునే (పయత్న౦ చేయాలని తోచలేదు!

అనుకూల డాంపత్యం అనేది ఒక అపురూపమైన వరం, భార్యాభర్తలు ఒకరినొకరు అర్థం చేసుకుంటూ సంసార నాకను నడుపుకున్న నాళ్ళ్లూ అది సవ్యంగానే ఉంటుంది. వారి ఇద్దరిలో వ్‌ ఒక్షరు సహాకరించకీపోయినా జీవితగమనం కుంటు పడుతుంది. ఆ పొరపాటు అర్థభాగానిది అయితే తషమ్షణం ఆ మెను వదిలించుకోమని సూక్తిని చెప్పుకున్నారు మనవాళ్లు _ అఆ పొరపాటు పురుషుడేచేస్తే ఆమె నమిచేయాలి! జిడ్డులా అతడిని అంటి పెట్టుకు నేఉండాలని ని ర్వేశించారు, అనాడుచారి తప్పిన పురుషుడిని దారికి కెచ్చుకునే (ప్రయత్నం విఫలమై లే ఆర్థి కస్వా తంత్రం కలిగిన స్రీ ఈనాడు స్వతంత్రం గా జీవించే (ప్రయత్నం చేస్తున్నది.

మాటలలో, చేతలలో, స్వభావంలో, ఉండే "తేడాలను పురస్కరించుకొని మన సా మెతలలో శ్రీని గురించి చేసుకొన్న విశేషణ ఇంకా ఉంది. ళం ఆడది అబద్ద మాడికే గోడ "పెట్టినట్టు? యణ ౧౧ మగవాదాడితే తడిక 'ెటినటు: టగా “* ఆడుదాని బొంకు గోడ పెట్టినయటు ౧౧ పురువవరుని బొంకు పూరితడిక (స్ర్రీల నేర్చు మగల జీకాకు పరచురా! ”-_ వేమన, అబద్భాలు అందరూ ఆడతారు. ధర్మ రాజు అంతటివా జే ఆపదవచ్చినప్పుడు అబద్ధం ఆడాడు! స త్య హారి ఫ్‌ ౦]దు ల యుగం దాటిపోయింది. స్వార్థ ప రత్వంతోనో, కార్యసాధన కోస మో, ఇతరుల్ని మోసంచేయాలనో, ఆపడద్ధర్యంగానో య ఎప్పుడో ఒకసారి అబద్ధం అడే అవసరం రానివారు అరుదు. ఈసా మమతను బట్టిచూ సే ఆడవాళు అబద్ధం ఆడటంలో న! వ్‌ ఆరి తేరినవా రని మగవాళు అంత పకడ్బందీగా అబద్ధం చెప్పి లి నమ్మించలేరన్సీ దీని సారాంశం, అబద్ధం ఆడటం కూడనిపని అని తెలిన్సీ, (స్రీ పురుషులిద్దరూ అనసరం కొద్సీ సమానంగా అబద్ధాలు ఆడుతున్నప్పుడు -అఆపనిని సమంగా పకద్భందీగా చేయగలగటం స్త్రీ గొప్మతినం కాదా అనిపీసు౦ది నాకు! (ఈ బట రి ఆడదాని చేతి అర్థం = మగవాడి చేతి బిడ్డ (బ్రతుకవు! మాతృత్వం శ్రీకి (పకృతిప్రసాదించిన ధర్మం. ఆ మెకు జన్నతో సం్మకమించిన హక్కు, తొమ్మిది నలలూ మోసినా, యమ యాతనపడి ఒకజీవికి జన్మనుఇచ్చినా, మమకారం రంగరించి పోసి బిడ్డ ను పెంచుకొన్నా ఆ మె శేవలు! మగవాడు వేయ బేని ఉం ఏ7

వనులు ఇవి, అందుచేత ఈసా మెతలోని ఉత్త శార్ధం సర్వ జన సమ్మతమైన సత్య మే!

త్రకి విద్యా గంధమూ, అర్థిక స్వాతంత్యమూ లేని కాలంలో పుట్టినమాబ ఈసా సెతలోని పూర్వా ర్తం, కవ్యృపడి సంపాదించేవాడి శే అఆపామ్ము విలున శెలుస్తుంది. పాట్ట కూటి కోసం మగవాడితో సమానంగా కాయ కప్టృం చేసి అర్థికభారం పంచుకొనే (స్రీలు (శౌమికవరంలో- ఆనాడూ ఉన్నారు, ఈనాడూఉన్నారు, మధ్యత రగతివారిలో ఎక్ట వగా పురుషుడే నంపాదనపరుడు కావటం, స్రీలు ఇంటి వ్యవహారాలు మూత్ర మే మాచుకుంటూ ఉండటం అన వాయితీగా వస్తున్న విషయం, ఇంట్లోకి కావలసిన సరుకుల దగ్గరనుంచీ, కట్టుకునే చీరెలవరకూ భర్తమిాద ఆభారవపడి ఉండే బతుకు ఆమెది. అటువంటి పరిష్టి తిలో ఆమె చేతికి సొమ్ముఇస్తే ఇం కేమన్నా ఉన్న దా! డబ్బువిలున "తెలియని ఆను చేతిలోనుంచీ అది ఆరతి క ర్పూ రంలా హరించుకుపోతుందనే భయసం బేహాలతో ఫురువుడు ఆనాడు ఈ నానుడిని నుడువుకొని ఉంటాడు!

ఈనాట స్పి తి గతులు కొంతవరకూ మారినాయి, మధ్య తరగతి కుటుం చాలలో చాలామంది ఆడపిల్లలు ఎంతోకొంత చదువుకుని చిన్నవో పెద్దవో ఉదో్యోగాలు చేస్తునారు, పెళ్ళి అయి ఫీలలు పుట్టి నాకకూ డా కుటుం చాన్ని ఆర్థికంగా అదు కోవటం కోసం స్రీలు ఉద్యో గాలు వేస్తున్నారు, అటు ఉద్యోగమూ ఇటు సంసారిక జాధ్యతా సమర్థ వంతంగా నిర్వ హించుకోగలుగుతున్నారు, పొదుపుగా ఇల్లు దిద్దు కోవటం నేర్చిన గృహిణి చేతిలో అర్థం అర్థవంతం గానే వాడబడుతూ ఉంది ఈరోజుల్లో,

కాగా ముందుదూపులేకళుండా సొమ్ము దుబారాగా ఖర్చు జీసేచారు కొంతమంది వుగవారిలోనూ, ఆడవారిలోనూ ఉండవచ్చు, అందుకు (స్ర్రీపురుపు విచమణ ఉండనక్ట రలేదు! తిరిగి ఆడది తిరుగక మగవాడు చెడును! ఇది కూడా అనాటి సాలఘికన్యవస్థను చాటిచెప్పే మూ క్షే! బయటకు నెల్లి ధనార్జన చేయవలసిన మగవాడు నాలుగు గోడల మధాన్థ ఇరుక్నోనటం కుదరనిపని! అతడు అవశ్యం కాలు'రూడించి [ప్రపంచంలోకి దూకవలసిన వాడే! కాని, ఇల్లు దాటకూడదని శ్రీకి ఒక ఆంత! ఆమె ఇల్డు జాటటం ఆదినాలలో ఇరుగుపొరుగు ఇళ్త కే పరిమితం అయి ఉండేది. ఈచిత్రం చూడండి! లవ్షణ౭ేఖ దాటిన సీతమ్మకు పట్టేన గతి మన సమాజంలో ఈనాటికీ స్ర్రీఆకు కలుగుతూ నే ఉంది! ఏకారణంగానయినా యిల్లు డాటి బయటకు నె శ్లే శ్రీకి అడుగడుగునా అవాంతరా లే! పరీత లే! పిల్లల్ని సాకుకుంటూ, తిరగలి విసురుకుంటూ, ఇల్లు ఊడ్చ్బుకుంటూ, కాలం వెళ్ల మార్చుకునే అనాటి (స్ర్రీకయినా ఒ ఇంట్లో అందరికీ అన్నీ అమర్చి పెట్టి, వంటా వార్పూ ముగించి, పిల్లలను స్కూన్షకు పంప, భర్తతోపాటు తనూ టిఫిన్‌ డన్భ్చా వేతపుచ్చుకొని ఆఫీస్‌కు పరుగెత్తు కు వెళ్లే నేటిస్త్రీ కయినా -_ బయటకు వెళితే మన సంఘంలో రకతణలేదు! ఇల్లుదాటిన స్త్రీకి _ ఆవిడ అత్మాభిమానానికి, అభిజాత్యానిశీ భద్రత లేదు! సామూహిక వైతన్యం లోవీంచటమే- గ్ర్రీ చిత్తవృత్నికి నిదర్శనమని ఆరోపించే సామెతలు ఇలా ఉన్నపి, ఏం

మూడు కొప్పులు ఏకమైతే, ముల్లోకాలు ఏకమౌొతవిః మున్నూరు శిఖలెనా కూడవచ్చును కాని, మూడు కొప్పులు కూడరాదు! అయిదు శిఖలున్నా ఇబ్బంది లేదు కానీ, మూడు కొప్పులు చేరాయంటే ముదనష్టమే: ఈ మూడు సాసెుతల అర్భమూ ఇంచుమించుగా ఒకళే! ఇది న్హీీజూతి పట్ల అనివార్యంగా వాడబడే అభియోగం! అనాది నుంచీ, ఆడజాతి సంతరించుకుంటూ వచ్చిన ఆవగింజంత సత్యం! మున్న్నూరు శిఖలు ఒక చోట చేరటం కంయహే _- మూడు కొప్పులు ఒకదగ్శరగా ఉంటదే సన్ని వేశాలు అనాటి ఉమ్మడి కుటుంబవస్టవ న్స లో ఉంజేది. మధ్యాహ్నం వేళ తీరిక సమయంలో మూడుకొప్పులు ఒకచోటే శేవేళ, ప్రయోజనం లేని కబుర్లతో కాలమేపంచేయట మే ఆనాటిన్తీ లకు దొరికిన మార్షం. అకబుర్తలో భూమ్యాకాశాల మధ్యఉందే సమస్త విషయాలూ దొ౩ర్లి పోవటం కద్దు, అచర్చలో భిన్నాభ్మిపాయాలు రావటమూ కద్దు! చానితో ముల్గ్లో కాలూవీకం కాకపోయినా, గాలి దుమారం వంటిది శేగటమూ కద్దు! చదువుకొన్నన్నీీలు ఈ శాలంలో వ సామూహిక కార్యమైనా తల పెట్టినా, సంఘాలు స్థాపించిన్నా ఏకాభి (పాయంతో మెలగలేక పోవటమూ, పరస్పర౦ ఈర్ష్యా 'జ్వేపాలతో పగ పెంచుకోనటమూ, (ప్రత్యక్షంగా మన కళ్ల ముందు జరుగుతున్న సత్య మే! అందు శే. ఈసానెత ఈనాడు కూడా మనం వాడుకోవలసీన దుస్ఫితి వర్పడుతూ ఉంది, న్త్రీపట్ల నీకి సానుభూతీ, సౌమనస్యమూ సపెంపొందిన నాడు.ఈసామెతను తిరగ రాసుకోవలసిన శుభ సమయం వస్తుంది, 40

నవ్వే ఆడుదాన్ని - ఏడ్చే మగవాడిని నమ్మరాదు! అడవాళకు నెత్తినూద నిళభకుండ ఉంటుందనీ_ నారికి ఏడుపు పిలిస్తే “పలుకుతుందనీ అంటారు. జీవితంలో నన్వే సమయాల కన్నా, ఎక్టవగా ఆడవాళ్లకు వడిచే సందర్భాలే ఎక్కువగా ఉండటం గమనార్హం,

ఏడువు నచ్చిన్సా దానినిగుం జెలలోనే చి గపట్టుకో గల ధీశక్తి మగవాడికి ఉంటుంది. భార్యా వియోగం వంటి వదో గొప్ప ఆపద సంభవించి నప్పుడు, మగవాడు దుఃఖో బ్వే గం ఆపుకో లేళ ఏడ్చినా, కర్మకాండ పూర్తి అవగానే మరొక పెళ్ళికి సర్గం అయే మగనాడి ఏడుపును నిజంగానే నమ్మ కూడదు కచా!

అంతమాత్రం చేత, ఆడ వాళ్ళు నవ్వుకూడదని మనవాళ్ళు

ఈ సామెతలో రూలింగ్‌ ఇచ్చి ఉంటారా! శ్రీ కన్నీరు పెట్టటం ఆ మె ఆర్జ్రవృాదయానికి సం కేతం! కాని, కన్నీటితో పాటు శంటి మెరుపు కూడా కాంతకు సహజసిద్ధ మైన అలం కారం కాచా! ఆమె నవ్వును కాదనటానికి ఎవరికి హక్కు ఉంది! ఆమె నవ్వి లే నవరత్నాలు రాలి, నవరాగాలు పండు తాయి! అమె నవ్వనినాడు (వపంచం శనోభావిపీన మై పోతుంది. ఆమె నవ్వువచ్చినప్పుడు నవ్వాలి! ఏడుపువచ్చి నప్పుడు వడవాలి! నవ్వినా, ఏడ్చినా ఆమెను లోకం నమ్మాలి!

సృృష్టాగ్థది నుంచీ స్రీ పురుషుల భూమికలు వేరువేరు గానే ఉంటున్నాయి, అతడి అనుభవాలూ ఆర్భాటాలు అతిడివ, ఆమె కలవరాలూ కప్మాలూ ఆ మెవపి, నాని ఇద్దరిదీ ఒకశే జాతి! మానవజాతి! ఒ శే మానవజాతికి చెందిన ఈ ఇడ్డరినీ మన సమాజ దృవ్మీ అసమాన దృవ్మీతో ఈ (క్రింది విధంగా వి శ్లేషించింది-

మ!

ఆడ చెత్త =మగ బంగారం!

పసిపిల్లలు గా ఉన్నప్పటినుంచే ఈ ఆడ-మగ భేదం పాటించటం మనవాళకు అలవాటు అయింది. “అది ఆడముండ! ఏడు మగ బడ్డ! మన జౌర్భాగ్య మేమిటో కాని ఈ రకమైన వకదృష్మీతో, జనవాక్యం గా ప్రవర్థిల్లిన మాటలు మన మధ్య నుంచీ ఇంకా తుడిచి పెట్టుకు పోలేదు! మగపిల్లలు మనల్ని ఉద్ధరించటమూ లేదు-ఆడఫిల్లలు ఉద్ధరించకపోవట మూ లేదు! = అని అంటూనే _ అయివో కాన్చు కయినా అ'చ్చాయి కలుగు ఆాజే మోనని ఆశగా ఎదురుదూచే మానసికావస్స నుంచి మనం ఇంకా ేరుకో లేదు! చిత్రమేవిటంళకే “ఆడచెత్త_-నుగ బంగారం) అశే విశ్వాసం మగవాళ్ల కన్నా 'స్రీలలోచే ఎక్య వగా ఉండి వృద్ధి చ3ెందటం!

“'“ఎందుకమ్యూూ! నిన్ను నీవే కించపరచుకుంటానవు! సీ జూతికి నీవే మసి పూసుకుంటావు! ” అని అడిగితే ఆవిడ మన వంశ జూలిగా చూచి- మన అమాయకత్వానికి చిన్నగా నవ్వుతుంది! ళ్‌ ఆడజన్మ ఎంత కవ్టృవు జన్నో మాకు ఎలా చెప్పేది!” _ అన్నట్లు చూస్తుంది. జన్మంతా భారసోసి స్త్రీ వడకట్టుకున్న జీవిత సారం ఆమాట! ఈకతోర సత్యానికి నిర్వచనం మన వాళ్లు ఇలా చెప్పుకున్నారు,

ఆడదాని బతుకు అనద (బతుకు ; అనాధ (బతుకంశు ఆమె జే! పుట్టిన దగ్గరనుండీ గిశ్ళే వరకూ ఆమె ఎవరిమోదనో ఒకరిమిాద ఆభధారపడవలనిి ఉంటుంది కనుక!

పుట్టిన దగర నుంచీ కన్న తండి వోషణలో పెఠగాలి ఆ మె, పెళ్ళి అయిన దగ్గర నుంచీ భర్త సంరక్షణలో ఆమె

(బతుకు పండాలి, అతడితో జీవితం పంచుకున్న న్ని నాళ్ల్ళూ_ అతని కనుసన్నలలో మెలిగి, అతడి ఇష్టాయిష్ట్రాలకు అను తై

గుణంగా మెసీలి, సంసారం చేయాలి, భర్త పోయిన తర్వాత కూడా, ఆయు ర్చాయం మిగిలి ఇంకా (బతికి ఉన్న నిర్భ్యాగ్యు రాలై తే. ఆ తర్వాతి జీవితం “కొడుకు అనే గొడుగు (కింద నెళ్లమార్చుకోవాలి! ఆ గడ్టాలూ మిసాలూ వచ్చిన కొడుకు గొడుగుగా ఉన్నా, కొరివిగా మాడ్చినా - ఆ మె తనువు అలా సాగించు కోవటం తప్ప మార్షం లేదు!

ఇది శ్రీకి మన దేశంలో అందించబడిన రవణ, అన్ని దశలలోనూ పురుషుడే ఆ మెకు రషమకుడు. అతడు భకషుకుడుగా మారనంతకాలం౦--అతడి ఆలంబనంతోనే ఆమె మనుగడ సాగిస్తుంది. పురుషుని అండ లేనట్లయితే - ఆమె గతి అధోగతే! ఆమె (బతుకు అనద (బతు శే!

వమిథిలావురాధీళశుని గారాబు పట్టిగా పెరిగి రఘువంశ సుచానిధి రామచందుని ఇల్లాలు కాగలిగిన నీత వంటరిగా అడవిలో వదిలి పెట్ట బడినప్పుడు - ఆతుణాన తనది అనద (బతుకు = అనుకుని ఉండవచ్చు! అటువంటి భయంకర మైన అనుభవాలకు లోనై నప్పుడు శ్రీజాతి పక్షగీనం గా అనుకునే మూట ఈ (క్రింది సామెతగా రూపుదిద్దుకుని ఉంటుంది!

ఆడదై పుప్రేకంటే అడవిలో మానై పుష్హైది మేలు! అడవిలో పుట్టి పెరిగే వృతాలకు ఎంతటి స్వేచ్చావ్రవృత్తి ! ఒకరి అండతో, పోమణతో -_ [ప మేయంలేని స్వతంత జీవనం వాటిది. (ప్రపంచంలో మనసుఉన్న మనిషిగా పుట్టి _ అడు గడుగునా అసమానతలను, అన్యాయాలను - భరించుతూ మనుగడ సాగించే శ్రీ -- “అడవిలో మూనుగా ఆయినా పుట్టానుకాదు[ - అంటూ నిశ్వేద పడటంలో ఆశ్చర్య మేముంది!

“యాతే నార్యుస్తు పూజ్యం తే రమంతే తత "చేవతా” అని _ (౮ మూర్తికి ఎక్కడా ఏ జేశంలోనూ లేని గారవాన్ని,

ఖై

గొప్పతనాన్ని _ మనవాళ్లు (పతిపాదించి పెట్టారు. ఇతర 'జేశాలలో పురుషుడికి స్రీ ఒక విలాసవతిగా చెలామణి అవు తుంశు, మనచేశంలో స్రీ - పురుషుడికి చేవతా మూర్తిగా- పరాశక్తి గా - భావింపబడి కొలువ బడ్డది,

అయి తే, శ్రీ - ఇంత బలహీనురాలిగా, అనదగా, ఫురుషుడి ముందు పరిదినగా -_- ఎప్పుడు ఎలా మారింది! జవాబు కోసం సాంమీక చరితను తిరగవేసుకోవాలి.

(స్రీ - ఇంటా బయటా ఎదుర్కోవలసి వచ్చే సమస్యలు కోకొలలు, ఇంటి సంగతి అలా ఉంచితే -_ బయటి (ప్రపంచంలో అమె ఒక్క అడుగు వేయగా నే-చుట్టు ముశ్ళే (గ్రహాల తాకిడి అనాడూ ఈనాడూ ఉన్న దే!

ఇల్లు దాటిన ఆడది లోకానికి లోకున ఎన్ని చికాకులను ఎదుర్గో వలసి వచ్చినా - శ్రీకి గృహమే స్వర్శనసీమగా భావించుకోవలసి ఉంటుంది. గడప చాటనంత వరకే ఆవ గృవాలవ్ని. వాకిలి దాటిండంకే - ఈశ్వరుడే ఆమెకు రత, వాకిలి బయట ఆమెకు రతణ లేకపోవటం ఈనాటికీ చెరగని వేదు నిజం, ఈనాడు ఎక్కడ పడి తే అక్రడ శ్రీలపైన జరుగుతున్న అత్యాచాశాల కధనాలు వింటుంళే _ శ్రీని "జేవీ మూర్తిగా కొలిచిన సమాజ మేనా మనది -- అనే సంచేహం వస్తుంది. స్త్రీ - ఈనాడు విద్యలో-- వివిధరంగాలలో ఫురువునితో పాటు పనిచేయటంలో _- ఎంత ముందడుగు వేసినా _ అను వేసే (వతి అడుగు _ ముళ్ల కం చెల మధ్యగా దారి చేసుకుని వేయవలసివస్తుంది. ఒంటరిగా వీధిలో నడి చే శ్రీని గౌరనంగా చూచే సంస్థారం మన వాళ్లకు అలవడనంతకాలం - ఆమె హాయిగా ఊపిరి వీల్చుళో లేదు! ఒకే కార్యాలయంలో తనతో పాటుగా పని చేస్తున్న శ్రీని తోటి మానవిగా భావించి మన్నన చేయటం మన మగ తీత

జాతి నేర్చుకోనంత వరకూ _ ఆమెకు బయటి (ప్రపంచంలో రక్షణ ఉండదు! అఆసెను తోటి వ్యక్తిగా సమాదరించగల సంస్కారం మనలో కొ రవడినందున - అనె ఏధిలోకి వెళ్త టానికి భయపడవలసిన పరిస్టితి కొనసాగుతూ నే ఉంటుంది. ఆడదాని [బతుకు అరటాకు వంటిది! ముల్లు వచ్చి అరటాకు మీద పడ్డా, అరటాకు వచ్చి ముల్లు మీద పడ్డా - అరటాకుకే మోసం!

తరతరాలుగా మనవాళు కాచివడపోసిన అనుభవ సారం - ఈ మాట ! తన (బతుకు అరటాకు వంటి దని "తెలియని అఆడవీల సాధారణంగా ఉండదు, అటువంటి అనూయకు లెవ్నశనా ఉంశు - వారిని పౌచ్చరించటాని శే ఈ సామెత పుట్టింది.

తన బతు శెంత సున్నితమైై నదో, తనను తాను ఎంత భద్రంగా కాపాడుకోవాలో తెలిసినా _. ఆ అరటాకు ఏ ఏమరు వాటుతోనో చల్ల గాలికి పరవశించి లేచిపోవచ్చును, ఆ ఎగిరిపోయిన అరటాకు ఏ కంటకానికో గుచ్చుకుం కే - పర్యవ సానం అరటాకుపట్ల బహు ఇదం గా ఉంటుంది ! కంటకానికి

౧ మతం ఏ కంటకమూ ఉండదు! అది (పకృతి వర్పరచిన వ్‌ధి!

కాని _. అరటాకు తన జా గత్తలో తాను ఉన్నా లా కంటగింపుతో ఏ కంటకమో పోయి అందుమోిద వాలినా, పర్యవసానం ఆకు పట్ల కర్కశం గానే ఉంటుంది, (పకృతి వరం అయిన మాతృత్వం శ్రీపట్ల శాపంగా మారినప్పుడల్లా - ఈ సామెతను వాడుకుంటాము, స్రీ పురుషుల ప్రకృతులనూ వికృతులనూ అన్యాప దేశంగా అభివర్మించుకొన్న అతి వివేక వంతనమ్టైన సానెత ఇది,

అరటాకు వంటి సౌకుమార్యంతో పాటూ _ పుష్పం వంటి సౌందర్యం -- వెన్నెలవంటి పోయ గం -- రం గరించి స్త్రీని

త్‌

ఆకర్షణకు మారుపేరుగా సృవ్మీంచి ఉంటాడు (బ్రహ్మ దేవుడు. తాను సృవ్మించిన అద్భుతసౌందర్యం తన శే దిగ్గ్యమ కలిగించి ఉంటుంది- అందుశే __ ఆడదాన్ని చూచినా, అర్బాన్ని చూచినా, 'బ్రహ్మకైనా పుట్టు రిమ్మ తెగులు!

అనే సామెత ఫుట్చివుంటుంది! కాంతాకనకాల మోద మసిషికి ఉండే లోలత్వం ఎన్ని అనర్భాలకు, రక్త పాతాలకు చారితీసీిందో చరిత్ర మనకు చెప్పుతుంది. వర్తమానం మనకళ్త ముం దే వరిచి దూఫపుతుంది. శ్రీ పట్టా, సిరిపట్టా మనిషికి ఉంచే వ్యా మోహం్క ఆకర్షణ సృస్మాది నుండీ ఉన్నటే! సృష్టి ఉండేటంత నరకు ఉండేచే!

తాను సృష్టించిన స్తీ మూర్తిని తానే వలచి భార్యగా చేసుకున్నాడు (బ్రహ్మ చేవుడు. బ్రహ్మత్వంకోసం వత్స రాలుగా చేఫిన కళోర తపస్సాధనను తరుణి కోనం ధఛారపోసాడు విశ్వామ్మితుడు. న్తీ్రీకోసం - తెననూ తన లంకా రాజ్యాన్నీ ధ్య్సంసం చేసుకున్నాడు రావణుడు, ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతే _ న్త్రీకోసం _ అగ్ని చుట్టూ తిరిగే శలభంలాగా తిరిగి _ చివరకు ఆ అన్నిలోనే పడి మండిపోయిన వ్యక్కులు చరిత్ర ఫుటలలో ఎంతోమంది కనిపిస్తారు. వ నీ పురుషుల నుధ్య పరస్ప రాకర్షణ ప్రకృతి సహజమే! స్త్రీపట్ల పురుషుడికి ఉంజే ఆకర్షణ అంత బలంగా ఉండటానికి వ్రధానమైన కారణం ఆమె తనూ విలాస మే! సహజ సిద్ధంగా ఆవాకు ఉంజే తనూ విలాసంతోపాటు ఆమె మనస్సు కూడా సౌందర్యారాధనా మయంగా ఉంటుంది, అందు కే ఈక్రింది సర్టిఫికెట్‌ ఇచ్చారు మనవాళ్లు!

ఆడది మెచ్చిందే అందం మగాడి కన్ను మసక | ఆకర్షణలకూ [పలోభాలకూ పట్టుపడే మగవాడు -_ న్హీ్రీకంశేు

సౌందర్య వీపాసి కాకుండా ఉంటాడా! సౌంద "ర్యా శాధకులూ, కళాకారులూ అయిన మగవాళ్ళు కొంతమంది ఉండవచ్చు, న్నీ్రీమూర్తి అవయవ సౌప్పవం అండాసికి వతీకగా నిలుస్తుంది. ఆ సహజ సౌందర్యానికి ఎన్నో మెరుగులు పెట్టుకుంటుంది న్నీ, కాని నీకి అన్ని అలం శకారాలూ ఒక ఎత్తు! సిగ్గు అనే అలంకారం మరొక ఎత్తు అంబారు ఈ (కింది నానుడిలో. సిగ్గే స్రీకి అలంకారం!

వ్యకృత తెలిసినప్పటి నుంచీ ఆడపిల్ల సిగ్భు పడటం 'నేరుస్తుంది, సిగ్గ్భుపడటం నేరంగానోో న్య్యూనతగానో భావించే అధు నాతనులకు సిగ్బ్గు పడటంలో ఉండే రసానుభూతి ెలిసి ఉండక పోనచ్చును, అవసరం లేనప్పుడు - చీటికీ మాటికీ సిగ్గు పడటం అర్థ రహితం గానే ఉంటుంది కాని - అనలు “సిగ్భు' అంక ఏమిటో కూడా తెలియకుండా ఉండటం జీవితంలోని స్వా రస్యాన్ని కోల్చ్పోవట మే అవుతుంది!

కన్యాత్వపు దశలోని ముస్ధత్వపు సిగ్గు మనోహరంగా ఉంటుంది. నవ వధువుకు సిగ్గు దూరమై తే ఎన్ని అలం కారాలున్నా, అందగిస్తుండా! భర్తముందు ఒక రకంగా, ఇతరుల ముందు మరొక రకంగా _ సందర్భోచితంగా - సిగ్బు చఇెరల జలతారు ముసుగును ధరించి నుగ మోహనంగా కనిపిస్తుంది న్ని, సిగ్గుపడటం మరిచి పోవటం స్తా త్వాన్ని మరిచి పోవట మే అవుతుంది!

ఈ! మయెనన్‌ జల్బములోన యెనరమో నంటి సిగ్గొచ్చి నవ్వింది సిలక నాయెంక్ష[

' అంటూ మురిసిపోయే నాయుడు బావను తలుచుకుంశే.. దాని దుంప తెగ! ఆయుంకి అట్టా సిగ్గుపడుతూనే ఉండాలి! నాయుడు మురుస్తూ నే ఉండాలి! _ అనిపిస్తుంది మనకు,

డీ

చీఠ సింగారింబీ సరికి ఊరు మాటు మణిగింది!

కొంత అవహేళన, కొంత అతిశయోక్తి కలిపి ఇప్పుకొన్న ఈ సామెత ఛాలా సందర్భాల్లో ఇప్పటిక్రీనునం వాడుకుంటా ము, పని తొందర పెడుతున్నా, ఎంతకూ తెమిలిరాని వారిని గురించి వాడుకొనే ఈ సామెత కూడా శ్రీ అల౦కార (ప్రయ త్వాన్ని (ప్రాతిపదికగా పెట్టుకొ నే పుట్టింది.

ఆధుని క్రీ _ తనఒంటికీ రంగుకీ నప్పే విధంగా _ రంగూ నాణ్యం చూచి చీరను ఎన్ను కోనటం ఆచీరను ఒంటికి అమ రేవిధంగాకట్టుకోవటం ఒక కళాత్మక దృష్మితో చేస్తుంది. స్రీ మూర్తి అవయవాల వంపు సొంవుల్ని, అవసరమై తే అంద మై న మలుపులలో దర్శింపచే సేదీ - అవుసరం కానప్పుడు, పరులకు కనపడనీయకుండా కన్నతల్లి వలె కడుపులో పెట్టుకు 'నేద్‌ మనచీ రకట్టు. ముతకవీర కుచ్చెళ్లు పోసి ఎగగట్టినా, ఉల్లిపొర చీరవంటికి వత్తుకునేటట్లు కట్టినా శ్రీకి భేమజాన్నీ అందాన్నీ కలగచేసేది చీరకట్టు.

ఆడవాళకు అందమై న చీరలం కు మోజు, శొత్తచీర " తొనుకో వడం, చానిని తొలిసారిగా మడత విప్పి కట్టు వోవటం ఎప్పటికప్పుడే ఒక కొత్త అనుభవం.

““పట్ట చీరల వారు బాన కూ తుల్ళు అంచు చీరల వారు అడబిడ్డల్డు తోవు చీరల వారు తోటికోడలు”

అంటూ _ కట్టిన చీరనుబట్టి, కట్టిన వారి విలువలను ఎంచు కోవటం అనాటినుంచి ఉన్న దే మరి! కట్టిన చీరనుబట్టి తోటి మనిషిని అంచనాకబ్బటమ నే దుర్దణం (ప్రీజాతిలో జీర్జ్మిం చుకుపోయిందనే చెప్పాలి!

ఏదివ మె నా, చీరసింగారింపు ఆ మె అలంకరణలో ఒక ముఖ్య భా గం. మరి శేశాలంకరణమాటకు వస్తే

“ముంతంత కొప్పు చుట్టి మూడు వేవుంతి పూలు”

అలంకరించు కో కపో తే ఎలాగ!

కవితకు మెప్పు-కాంతకు కొప్పు: అన్నారు అందు శే! ఎంతగొప్ప కవిత్వానికైనా. అందులోని స్వారస్యాన్ని [గహించి. ఆనందించే రసబ్బలు లేకపోతే రాణింపు ఉండదు! కవితకు మెప్పు ఎంతఅవసర మో కాంతకు కొప్పు అంతే అవుసరం!

ఈ శిరోజ సౌందర్యాన్ని గురించి ఎన్నెన్ని వర్షనలు చేశారు కవ్టలు! శిరోజాలంకరణలోని నైవిధ్యాలు, కబరీ బంధాలను గూచ్చిన తీరు తీరులు _ అలంకార వీయులైన అతివల కే "తెలుసు. ఆ మెకు ఎంత సుదీర్ధ మైన శకీశసం పద ఉంటే అంత సౌగసు. పాయలుతీసి వదిలిన శేశనంవదను అలలుగా, ఇపవాహాలుగా కారుచీకటి గా, కారు మేఘంగా, మిన్నాగుల్కా ఇందనీలమణులు గా, వర్ణించారు కావ్యాలలో కవులు, ఆ కురులను చిక్టుతీసి అంద మై నకొప్ప గా ముడవటం శ్రీకి ఒక కళాత్యకమైన పని,

జుట్టు ఉన్నమ్మ ఏ కొప్పైనా "పెట్టవచ్చు! కొప్పున్నామె ఎటు తిప్పినా అందమే! సరుకు ఉండాలేశాని ముసాబు ఎంతపసేఫవు! ముడిసరుకు ఉండా లేశాని వండివార్చటం ఎంతశేవు!

చిక్స గా ఉంగరాలు తిరిగిన జుట్టుఉం పే అదిఎలా బంధిర చినా, అందంగానే ఉంటుంది, అలా వదిలివేసినా చాగాచే ఉంటుంది. కాస్తనొక్ళ తో, ఒత్తుగా, చాశడు పొడవున ఉండే శిరోజాలు కలిగిన స్త్రీ _ (స్ర్రీలో కంలో గణనీయమై న స్టానం కలిగిఉంటుంది, ఆ సహజ మై న శేశసంపద ఈరోజుల్లో అందరానినై భవ మే అవుతున్నది! ఈనావ్యా

వ్‌ ద్తంద ల న యా ఆఆఆ లి లు

చక్కనమ్మ చిక్కినాఅందమే ?' కొప్పున్నామె ఎటుతిఫ్సీనా అందంగా నే కనిపించినట్టు, సవాజ సౌందర్య నతి అయిన స్రీ వకారణంగానెనా చిక్కినా _ అదీ ఒక సౌందర్య రా గమే అవుతుంది. స్త్రీ సౌందర్యానికి మననాళ్లు ళం

ఇచ్చుకున్న నివాళి ఈ సామెత! స రాస్ట్రభరణ భూమీ తురాలు అయినప్పుడు, నిరలంకృతగా నిలచినప్పుడు, ఒకాశ్హ దశలో ఒక్కో విధంగా ఆమె సౌందర్యం దీప్తీస్తుంది. విపాదంలో ఉన్నా, విలాసంగాఉన్నా - ఒకానొక దర్శనీయక్యెన రామణీయకత ఆ మెలో కనివీస్తుంది,

మనస్సును సమ్మోహిళంచేసే ఈ సౌందర్యం-ఆ మెపల్ల ఒకొక్ట సారి శాపం గానూ పరిణమింపవచ్చు. స్రీ సౌంద ర్యానికి ముగ్ద డె ఆమెకు డాసుడ య్యా వురుషుడు- ఒకసారి ఆమెను తన సర్వ స్వానికీ స్మామాళ్ళి గానూ చేయగలడు. చతణికానందం ;కోనం ఆమెతో ఆటలాడుకొని -_ ఆతర్వాత ఆమెను దిగం 'తాలవరకు విసిరి వేయనూ గలడు!

శ్రీకి ఉండే ఈ సమ్మోాహనశక్తిని పురస్కరించుకొని మనవాళు వెప మ

నవాళ్ళు చెప్పుకొన్న సామెత. ఎంత వారలైనా కాంతాదానులే! ఈ డాసత్వానికి చిన్నా "పెద్దా భీదం లేదు! గొప్పా బీదా తారతమ్యం ఉండదు! ఎంతటి మగటిమికల మగధీరుడై నా, రణళూరుడైనాా మేధావిఅయినా - ఆ మెదగ్గర దాసోహం అనవలసినవా డే! ““అధర సుధను జూచి యన్నియు మరచును తరుణి రూఫు చూచి తన్ను మరదు అని ఆనాడే ఈవిషయం ఇెప్పినవాడు వేమన, 5

కాని ఇక్కడ కాంతాదాసుడు అంకు ఆమె కనుసన్న లకు కరగిపోయే వాడని మాథ్రం అర్జం వెప్పుకో వలసి ఉంటుంది! ఈ కరగపోయీ నారందరూ ఆమె కనుసన్న లలో మెలగరు-ఏ కొద్ధిమంది ఛా శ్యావి భేయులోతప్ప!

అరవె ఊళ్ల అములుదారు ఆలికి దాసుడు! య్‌ న్‌.

తాను కొన్ని ఉఊళ్ళకు అధికారి, పెద్ద పెత్తనడారు! అందరినీ గడ గడలాడించే గండరగండడు! పదిమందిలో అతడి మూటకు తిరుగులేదు! ఇదిబయటిసం గతి |! ఇంటికివస్పే నూూతం ఆ ఫులి పిలిలా మారుతుంది!

శ్రీ చుబ్యూ్యూ శలభంవ లెతిరిగే కొంతమందిని దృవ్మిలో పెట్టుకుని ఇటువంటివే కొన్ని సానెుతలు పుట్టాయి, శారీరక సౌవ్చవంతో పాటు ఆత్మబలం నిండుగా నింపుకొన్న స్రీ

ఎంత పెద్ద గుమ్మడికాయ అయినా కత్తిపీటకు లోకువే 1

ఈ మాట విన్నప్పుడు- అనివిస్తుంది - “స్రీ ఇంతటి శకి సంపన్ను రాలా! పురుషుడి పెన ఇంతటి చఛఫావం కలదిగా ఉంటుందా!” అని.

కాని, ఒక్కసంగతి, పతిశ్ర్రీ కీ పురుషుని తన కనుసన్న లలో తిప్పుకోగల శక్తి, తన కంటి మెరువులతో అతడిని కీలు బామ్ముగా చేయ గల నేర్పు - ఉంటుందని తలిసే, అది వట్టి (భమమాత్రమే అవుతుంది. శతా చ్చాలుగా స్త్రీని తన చెప్పు చేతలలో ఉంచుకున్నాడు పురుషుడు. అతడిని గుప్పెటలో ఉంచుకో గలిగిన నీలు ఎక్కడోజఒ కచోట కొద్ది శాతం ఉండనే ఉంటారు. కాని, నిజం ఇప్పాలం కే - అన్ని గుమ్ముడి కాయలూ కత్తివీటకు లోకువే అవుతాయి-కాని, అందరు మగ వాళూ నకి వశవరులుగా ఉండరు.

౮౧ బాకి అల వేం!

(ప్రభావితం చేస్తుంది శ్రీ - అంధు శే- ఢిల్లీకి రాజయినా తల్లికి కొడుకే! అన్నారు! గడ్భాలూ, మాసాలూ వచ్చి ఇబెట దొరతనం చేస్తున్నా, అతను తల్లి కి మూ(తం ముక్యపచ్చలారని వాడు గానే కన్పిస్తాడు. నాలుగు రోజులు అతడు ఏ రాచకార్యం తోనో బయట తిరిగి వచ్చేటప్పటకి _-ఆకొదుకు చిక్కి సగమై నట్టు కనివిసా డు తల్పికి, దేళాలేలే కొడుకైనా, ఆమెకు దృష్టి న! ళం రా తీసుకోవలసిన పసిబిడ్యని వలెనే తోస్తాదు! సృష్ట్యాదినుంచీ పురుషుడిని శ్రీ - తల్లిగానో, భార్య , గానో (వేయసిగానో ప్రభావితం చేస్తూనేఉంది, ఫవురుషుడి జీవితంలో సమభాగం పంచుకుని అతడితోపాటు పయనించే శ్రీ య అర్థ భాగం. ఆమెలేక అతడిక్సీ అతడు తేక అయమెకూ జ్‌ జ్య క్‌ పరిపూర్షత లేదు! జోడు లేని (బ్రళుకు _ తాడు లేని బొంగరం: అంటాడు తోడూ నీడా లేని జీవితాల్ని చూచినప్పుడు. శ్రీ పురుషులు అన అర్భానుస్వా రాలు కలిసినప్పు జే పూర్శాను సారం ప్‌ర్పడి జీవితానికి సమ్మగత లభిస్తుంది,

ఈ ఇద్దరూ శ్‌లసి వఏర్చ రచుకొన్న సంసారాన్ని సాగరంతో పోలుసాఠు, సాగరంలో ఉన్వెత్తున లేచిపడే అలలు ఉంటాయి, ఆటూ పోటూ కూడా ఉంటుంది. సంసార మూ అంతే! ఈ నంసార సాగరాన్ని ఈదే భార్యాభరలు పరస్పర అవగాహనతో జీవించి సుఖసంతోషాలను పొంద గలగినవారూ ఉంటారు, అవశ కావేశాలతో, పరస్పరం 'జ్వేషీంచుకుంటూ సంసారం నరకపాయం వేసుొనేవారూ ఉంటారు. అది ఒక్క ('శ్ర్రీనోదనో ఫురువునిమోదనో

క్‌డ్తే

మత్రమే అధారవజే వివమయం౦కాదు, ఈ విషయాన్నే అనుభవసారం కాచి వడపోసీ ఈక్రింది సానుతగా రూపుదిద్న కున్నారు మనవాళ్ళు, పడుగు పేక కలిస్తే గుడ్డు - ఆలు మగలు కలి స్తే ఇల్లు

సామరస్య పూరితమైన జీవితానికి ఉపమానాలతో కూడిన నిర్వచనం ఇది, పడుగు పేకలతో భార్యాభర్తల్ని పోల్చటం ఎంత సునిశితమైన దృష్మితో కూడుకున్న ది!

సంసారనాశాయానానికి భాశ్యాభర్చ లిద్ధరూ లెడ్యూూ పెరచాపా వంటివారనే విషయం అందరూ ఒప్పుకునే వివ యమే! కాని ఆ సంసార నిర్వహణలో శ్ర పురుషులిద్ద రికీ, వేరువేరు విధులు ఏర్పరచారు మనవాళ్లు. గృహానీమనువలే ఏకభతాధిపత్యం మాత్రం ఇంటిఇల్లాలి కే వప్ప చెప్పారు. అది నాలుగంతస్తుల భవనం అయినా పూరిగుడి సె అయినా, గృహ పరిధిని చాటనంతవరకూ గృహిణి ెళ్త నంగా నే ఉంటుంది.

ఇంటికి సంబంధించినంతవరకూ ఆమె ఒకి స్నామాజ్డ. వురుషుడు దయతో స్ర్రీకి కట్ట బెట్టిన గృవా స్మామాజ్యాధి కారం _ ఆమె పాలిటికి ఒకరకం గామూస్తే వరంగాన్తూ మరో రకంగా శాపంగానూ, పరిణమించిందని ఇవెప్పక తప్పదు,

(స్రీ సుకుమారి, ఇంట్లో ఉన్నంతసేపూ అ మెకు రమణ ఉంటుంది. ఇంటిపనులనూ, పీలలరక్షణనూ, చూచుకోవల సింది ఆమె, ఈ కారణాలన్నిటివల్లా _ అ మెకూ ఇంటికీ _ ఒక అవినాభావసంబంధం ఏర్పడింది. అందుకే ఆ మె' ఇల్లాలు అయింది. “గృహణి అయింది.

ఆ ఇంటిని తీర్చిదిద్దు కోవటంలో, -అఆ ఇంటిలోని నారీకి సర్వ సౌభాగ్యాలూ అమర్చటంలో స్త్రీ తన శక్షి యుక్ళు అన్నిటినీ థారపోస్తుంది. ఇంట్లో _ ఆమె పర్యవేతణ లేని భాగం ఉండదు! అమె స్పర్శ తగలని మూల ఉండదు!

ల్‌

కుటుంబ సభ్యులలో ఆ మె _పేమామృతం పంచుకోని పాణి ఉండదు!

గృహనిర్వవాణ అనేది న్ర్రీకి వొన్ని సహాజసిద్ధము లైన కారణాలవల్ల వర్పడిన అందమైన బాధ్యత. ఆధునికకాలంలో అది ఒక సంకెలగా పరిగణింప బడుతున్నది. పురుషునితో పాటు సమాన టపతిపత్తితో వివిధ రంగాలలో పని చేస్తున్న “నేటి శ్రీకి ఇంటిపనుల నిర్వహణ అదనపు భారంగా తయా రయింది,

కాని మనముందుతరంద్ర్రీ గృహనిర్వహణా భారాన్ని ఓక ఏకాాగతతో, ఒక తపోదీకుతో నిర్వహించేది. అందుకే ఈ సామెతలు-

ఇంటి కళ ఇల్లాలే చెప్పుకుంది! అమ్మ కళ గుమ్మంలోనే తేలుతుంది:

ఇంశా ఇంట్థోవరకు వెళ్తకుండా నే, ఇల్దాలి ముఖంకూడా చూడకుండా నే - ఇంటివాకిలిని చూచి ఇంటికళ కని పెట్టగల శుద్ధ మైన సంప్రదాయం మనకు ఉన్నది, సూర్యోదయానికి ముంచే లేచి, ఇంటి వాకిలిముందు కసవు ఊడ్చి, కళ్ళాపుచల్లి, బియ్యపు ఏీండి కలివీన సున్నపు ముగ్గు వేయటం తెలుగింటి ఆచారం. ఆరో గ్యాని కీ, పారిశు ద్భ్యానికీ, భూతదయకూ, కళా వీయత్యానిక్సీ కూడా సూచిక. ఈమన వఏిశిష్ప స్యపదాయం, ఈ ఆచారాన్ని తప్పనిసరిగా పాటిస్తుంది ఇల్లాలైన స్త్రీ

వీధి వాకిలికి ఇంత కథ ఉన్నది కనుకనే _ ఇంటి ఇల్లాలి కథా కమూమిషూ- ఏథివాకిలే చెఫపుతుందనే సానెత బయలు "దేరింది. ఏధివాకిలి మంగళ కరం గానో, అమంగళ కరం గానో, ఉండటాన్ని బట్టి = ఆ కంటి ఇల్లాలి స్వరూప స్వ భావాలు ఊహించు కోవచ్చునని అర్థం ఈ సామెతలో ఉంది.

ఇంటికి దీపం వంటిది ఇల్లాలు కనుక _ అమె ఇంట్లో తిరగటమే ఒక అలంకారంగా ఉంటుంది. ఈ అందమైన సానాత చూడండి!

గాజులచెయ్యి గలగలలాడీతే ఇల్లు కలకలలాడుతుంది! ఇంటి శుచీ శుభతా _ అలంకారమూ - ఇంటో వారి అలనా పాలనా, వంటా వార్పూ వైరా బాధ్యతలన్నీ విసుగు లేకుండా ఓర్పుతో, నేర్పుళో, సవానంతో, నిర్వహించే ఇల్లాలు ఒక్కరోజు ఇట్లో లేకపో తే ఆ ఇల్లు తలక్రిందులయి పోతుంది! 'క్రమబధ్భంగా జరగిపో య్‌ కా ర్యకమాలు అస్త వ్యస్త మై పోతాయి, ఏమూలనో ఒకమూల గాజులచెయ్యి కదలాడుతుంశునే, (ఈ కాలంలో గాజులు వేసుకోని చెయ్యి కూడా) సంసారచ్మకం సాఫీగా నడుస్తుంది. ఆమె ఇంట్లో లీక పోతే ఎక్కడిపనులు అక్తడ ఆగిపోవటంతోపాటు ఇల్లు చిన్న బోవటం ఖాయం! అందు శే-

ఆడది లేసీది అడవి _ మగవాడు లేనిది మఠము? అన్నారు! మగవాడు "లేనిది మఠం అవునో కాదో కాని అడది లేని ఇల్లు అడవ్‌వ లె ఉండటంవమా తం సత్యం! ఇంటికీ ఇల్తాలికీ ఏర్పడిన బంధం అటువంటిది. మన ముందుతరం నీ ల ఇంటికీ ఇంటిపనులకూ నూత మే అంకితంఅయిపోయి ఉండేది” తన కుటుంబంకోసం తాను పాటుపడుతున్నాననే సంతృప్తిని కలిగించినా, న్నక ఈ ఇంటి బాధ్యత ఇంటికి కట్టి పదే సేది గానే ఉంటుంది, ఎప్పుడై నా ఆ మెకు ఈ గృహాపరిధిని దాటి బయటి (ప్రపంచంలోకి తొంగిచూడాలనీ, ఉపిరివీల్చుకోవాలన్సీ కోరిక కలిగితే _ ఆమెను ఈకఠినమై న సామెత ఎదుర్కొంటుంది.

5్‌7

ఇల్లూ. ఇడ్చిన ఆడది - చెట్టు ఇడ్చిన కోతి; ఇది ఆనాటి సాంఘిక పరిన్ఫి తులకు అనుగుణంగా మలచబడిన సామెత! చదువుకుని ఉద్యోగంచేసే నేటిన్న్రీ నిత్యమూ ఇల్లువదలి 'వెళ్ళ్లవలసివస్తూ ఉంది! ఆమెకు ఇంటిపనులతో పాటు-మనరెన్నో బయట నిర్వహించవలసిన ళాధ్యతలు మాద పడ్డాయి, ఆమె మన ముందుతరం న్లీ లాగా, ఇంటి నాలుగు గోడలమ భ్యే పరిమితం అయితే. ఈ కొత్త చాధ్యతలన్నీ నిర్వ హీంచేది ఎలాగు? అయినా అమె ఇంటి పనులతో పాటు ఈ సరికొత చాధ్యతలను వీడనిచిరునవ్వుతో నిర్వహిస్తూనే ఉంది! ఆమె ఈ పనులకోసం ఇల్లు చాటి బయటకు 'నెళ్లవలసి వస్తూఉింది, ఇంటా బయటా. సమర్శతతో సమస్త మైన పనులూ స్తీ౦లు నిర్వహించుకొనే ఈరోజులలో నిలువని సామెత ఇది, అసలు ఇ ల్లేవద్దని విడచి వెల్లే స్రీలు ఎవరైై నాఉంళే వారికి మాత్రమే వర్తించే సానెుత ఇది, ఆలు ఏడ్చిన ఇల్లు - ఎద్దు ఏడ్చిన సేద్యం ముందుకు రావు; తెల వారీ లేనే- జో డెద్దులతో సేద్యంచేనేరై తుకు వసూక్తి ని ఇెప్పుకున్నా తన అనుభవసారంతో నే రంగరించుకంటాడు, ఇంటిని తీర్చిదిద్ది - ఇంటో వారి సుఖనసంతోపాలకోనం తాను హారతికర్పూరంలా కరిగిపోయే శ్రీ సంతోషంగా ఉంకేనే ఆ ఇంటికి శుభం, ఆమె వడిన్తే అది అశుభం! కుల కాంతతోడ నెప్పుడు కలహి౦పకు వట్టి తప్పు ఫఘటియింపకుమిో కలకంథళ కంఠ కన్నీ రొలికిన సీరి యింట నుండ నొల్లదు సుమతీ! అంటూ సుమతీశతకి కారుడు చేసిన పాచ్చరిక ఈ సామెతలో అందం6గా ఇప్పుళొన్నారు, 58

ఏశా రణం చేతనె నా కానసీ- ఆనాటినుండి ఈనాటివరకు క్ర్రీ- కంట తడి పెట్ట వలసినసందర్భాలు అనేకంగా ఉంటూనే ఉన్నవి. ఈసామెతను తరుచుగా వాడుకోవలసిన అవసరాలు కలుగు తూజే ఉన్నవి.

న్నీ ఇంటిని తీర్చిదిద్దుకునే ఇల్లాలు. అమె మాతృ మూర్తి కూడా! ఆ మాతృత్వాన్ని మనవాళ్ళు గారవించుకున్న తీరు-

తల్లిని నమ్మినవాడు ధరణీని నమ్మినవాడు చెడడు! సహానంలో, త్యాగని రతిలో, తల్లిని భూ జేవితో పోల్చుతారు, ఏమి ఉన్నా, ఏమి లేకపోయినా. భూమిని నమ్ముకుని బతిశే న్రైతుకు చెరుపు ఉండదు, స్వార్గ కుమిటో ఎరుగసి మహతృ్మర మైన (పేవుతో, రక్త సంబంధం సృవ్మ్టించే బంధంతో. బిడ్డ లవె (పేమావమృ తాన్ని నర్షించే తల్లికూడా ధరణివంటి బే! సర్వకాల సర్వావస్థల్లోనూ బిడ్డ వేమంమాతమే కోరుకునే తల్సి. ధరణివంటి (శ్రేయఃకామిని,

పురుషుడికి తల్లి అయిన స్ర్రీకీ, భా ర్యఅయిన స్తీిక్టీ స్వభావంలో ఉండే తేడాను మనవాళ్లు ఎంత చమత్తారంగా ఇెప్పుకున్నారో వాడండి,

తల్లి కడుప్ప చూస్తుంది = పెళ్లాం జేబు (వీపు చూస్తుంది;

కొడుకు బయటకు నెల్ని వచ్చాడం శే. ముందుగా చాడి నకనక లా జేకడు సీ కనిపిస్తుంది కన్న తల్లికి, అది - స్వన్యమిచ్చి, గోలు ముద్దలు తినిపించిన మమకారం, బిడ్డ ఎంత అకలితో సొలిసి నచ్చాడో ఏమో అనుకుని. ముందుగా అతడికి అన్నం పెశ్నే ఆలోచన చేస్తుంది, ట

కాని అతడు తాళికట్టిన పడుచు పెళా నికి. ఇంకాఅంతటి మూళృత్వభావన మనస్సులో చొరబడి ఉండదు, “అతడికి తన

ర్‌

మాద (పేను తనకు అతనిమోాద ఉన్నంతగా ఉండిఉంటుండా! బయటకు నెళ్ళినప్పుడు, తాను అతనికి గుర్తు ఉండిఉంటుంచా! గుర్తు ఉన్నటు గుర్తుగాం వస్తూవస్తూూ- తనకొక మల్తె పూల దండ 'తెచ్చిఉంటాడా!- ఇలా ఉండవచ్చు- పురుషుడికి భార్య అయిన పడుచుదనపు కోరికలు, స్తీ్రీత్యంలోని రెండుదశలు- ఒకనై పున ఆనె పురుషుడికి తలిమరొకనై పున, భార్య. ఈ విభిన్న బూమి కలలో స్త్రీకి ఉండే ళం య్‌ ళా వ్‌ మనస త్వరీతులను- ఎన్నో సానెతలలో చెప్పుకొన్నారు మన వాళ్లు, విభిన్న బాంధవ్యాలతో నీ పురుషునికి జన్మను ఇచ్చినద గృ రనుండీ సన్నిహితంగా ఉంటూనే ఉన్నది. చిన్న వయస్సులో అమ్మ వొడిలో. ఆ తర్వాత అర్భాంగి సాహా చర్యంతో _ అతడి జీవితం నెలివడి ఉంటుంది. నికి పురుషునితోడి బాంధవ్యమూ అటువంటి బే! తన ఇంటినీ ఒబంటిస్‌ కా పాడి, వేళకింతవండి పట్టి, వుంచికీ పడుకీ తోడునీడగా ఉంజేది నీ, కాలు నొచ్చినా, చెయ్యి నొచ్చినా, జ్వ రంవచ్చి మంవానపడినా, పురుషుడికి సపర్య చేసేదిశకూడా అడపుట్టు కపుట్టిన అర్ర మూ నే! అందు శే_ కన్న తల్లే చేయవలె కట్టుకున్న పెళ్లామే చేయవలె! గగ యట్‌ తా అన్నారు. ఇారీరకమై న నాధకలిగినవ్పుడు, ఆదరణతో కూడిన కోమల పహాస్తం 'సేదతీరుసు౦ది, మంచంపట్టిన రోగికి, మగ నర్ఫులకం కే అఆడనర్సులు చేసేసేనలు ఎక్య వ శఇాంతిని ఇచ్చేవి గా ఉంటాయి, కన్న తల్లి ఆదరమూ, (బతుకుపంచుకున్న భార్య అందించే అనురాగమూ, సోదర్శివేమా- పురుషుడి జీవితాన్ని రాగమయం చేస్తాయి, అర్షతను నింపుతాయి, పురుషుడికి న్నీీ అవసరం లేనప్పుడు! రక్తంపంచి జన్మను న. ద కి, ల ల్‌ అద ఇచ్చి- సంచి పెద్ద చేసి, మనివి.ని చేస్తుంది తల్లి, ఆ తర్వాత 60

జీవితాన్ని పంచుకుని, కవ్చంలోో సుఖంలో, సమభాగినిగా మసులుకుంటుం౦ది కట్టుకున్న ఇల్లాలు, ఆ కట్టుకున్న పురుషుడు తనపట్ల నిర్ణయతో (ప్రవర్తించినా, అతనిఅనుచరణా, ఉపచరణా మాూనుకోదు ఆనె! విధి విలాసం వైనా, కర్మ సిద్భ్ధాంతం పెనా, నమ్ము కంతో- జీవితంలో తనకు లభ్య మెన వానితో నే సహజీవనం చేస్తుంది,

గడ్డు సమస్యలు వచ్చినప్పుడు చమత్కారంగా భాష్యం చెప్పుకోవటానికి ఏర్పడిన సామెతలు కొన్ని, క్షిష్ఫ్బసమయంలో ఒక హాస్యపు జల్లుతో నవ్వుల పువ్వులు నెదజల్లు తాయి ఇవి,

శ్రీని, బొత్తిగా లోకజ్ఞానం లేనిదాని గానో, అమాయకురాలి గానో, 'ఆలివితక్కువదానిగానో చితించటం- కొన్ని సంద ర్భాలలో ఎంత చముత్కారయుతంగా జరిగిందో మయమూడండి!

తోచీ తోచనమ్మ తోటికోడలు పుట్టింటికి వెళ్లిందట! పూ రార్రప రాలు ఆలోచించకుండా, ఎవనరెనా అవ్యక్షపు పని చేసి నప్పుడు విమర్శనాత్మకంగా విసురుకునే వ+స్యపు మూట ఇది, తోటికోడళ్త మధ్య సవాజంగా ఉంజేది కెంత స్పర్థ, పోటీతనం. ఎంత తోచక పోయినా, తోటికోడలి పుట్టింటికి పిలవని పేరంటంగా 'వెళ్లటమనే అనాలోచిత్మమెన పని మరొకటి ఉండదు,

అర్థరహితంగా ఎవరైనా (వవర్తించినప్పుడు -- వారిని విమర్శించటానికీ, విమర్శించి నవ్వు కోవటానికీ _ ఈ సా మెతను ఇప్పటికీ తరుచుగా చాడుకుంటాము,

ఇటువంటి దే స్రీ పరంగా ఇప్పుకొన్న ఇంకొక సానెత_

మొగుడు కొట్టినందుకు కాదు కాని తోటికోడలు నవ్వినందుకు ఏడ్చిందట! "మొగుడు కొట్యావచ్చు; తను పడా వచ్చు. ఇది (శపంచంలో 61

ఎక్కడో ఒకచోట జరుగుతూ ఉన్న తతంగమే! మొగుడూ పెళ్ళాలు అన్నాక కసుర్నూ వెసుర్నూ తప్పని సరిగా ఉండనే ఉంటాయి' అది కాదు అసలు బాధ! మొగుడు చేయిచేసు కున్నప్పుడు తోటికోడలు తడిక సందునుంచీ చూచి కిసుక్య మని నవ్వింది! నోటితో మాట్టాడుతూ నొసటితో వెక్టిరించే తోటికోడలు చూడటం ఎంత అవమానకరం!

మనలో మనం [కించా మాడా పడ్డా, ఆరెంజోకంటి వాడికి 'తెలియనంతవరకు, మన గుట్టు పదిమందిలోను రట్టుకానంత వరకు పరవాలేదు. ఆ గుట్టు _ మనలను ఎరిగిన మరొకరికి "తెలిసిందనేటప్పటికి ఆ ఛాధ ఇబ్బడి ముబ్బడి అవుతుంది. ఆ అవమానంతో కుంచించుకు పోతాడు మనిపీ. ఈ మానవ సహజ మైన మనస్త త్వాన్ని వ్యం గ్యహాస్య స్ఫూర్తితో చితించు కుంటుంది ఈ సామెత!

హాస్యపు చురకతో శ్రీని ఉ దేశించి చెప్పిన మరొక సామెత _ సండుగనాడూ పాత మొగుడేనా? (పెళ్లామేనా? ఇది శ్రీ ఫురుములు ఇద్దరి పట్టా పరస్ప రం వాడుకునే హాస్యపు మూట. (పతి ఉదయమూ ఉదయించి, సాయ (త్రం అస్తమించటానికి సూర్యుడికి విసుగు కలగకపోవచ్చు కాని దినదినమూ ఒ కేరకమైన కార్యక్రమంలో నిమగ్నం కావటం మనిషికి విసుగు జనిస్తుంది ఎప్పుడో ఒకసారి ఏదో జక మాద్ప కావాలని కోరుకుంటాడు _ అటువంటి కోరిక కలిగి నప్పుడు నవ్వుకుంటూ ఈ సా మెతను ఉపయోగించుకుంటారు. జన్మకు శివర్యాతి అన్నట్లు - మధ్యతరగతి కుటుంచాల ఎగుడు దిగుడు (బ్రతుకు బరువుల బాఛామయ 1(పపంచంలో _ పండుగరోజు ఒక ముఖ్యమైన ఆటవిడుపు రోజు! ఆ ఒక్క రోజూ దిగుళ్లూ, చాధలూ, జ్య్బూవకాల అర వెనక్కుతోసి, 62

కౌలం ౫డవ్రటానికే వయతర్నిస్తాడు మనివీ. ఉన్నంతలో కొత బట్టలు, కొత్త వంటలు - వీటన్నిటితోవాటు - ఆ మెను మార్చాలని అతనిక్ష్సీ _ అతనిని మార్చాలని ఆమెకూ కర్రి క్ర్‌ జనిస్తుంచా! ఆధునికత వెరి తలలు వేస్తున్న ఈ రోజుల్లో ఆ పెద్ద నగరాలలో ఇది సంభవం అవ్చతూ ఉన్నది. వకపత్నీ (వతులైన రామచందులు అక్కడా అక్షడా ఉండవచ్చును గాక! బహు భా ర్యాళ్విం, వేశ్యాలోలత్వం తన పురువత్వానికి చిహ్నంగా భావించే మగవాడు - పండుగనాడు కొత రుచులను కోరుకోవటం అసవాజం కాదు! కాని _ నీత, అనసూయ, సావ్మితి _ అవతరించిన ేశంలో వుట్టి, ఆ పేర్లతో "పెరిగి, పాత్మవత్యం _ అనే సాంప్రదాయవు సౌభా గ్యాన్ని సంతరించు పన్న తెలుగు ఇల్లాలు - పండుగనాడయినా పరపురుషుడ్‌నీ వాంభిస్తుందని అనుకోవటం కొంత సాహన మే!

అయితే, (స్రీ అయినా, పురుషుడయినా, మానవ సహజ్నమెన కొన్ని రాగ 'చ్వేపాలకు అతీతులుగా ఉండలేరు! రాజును చూచిన కళ్లతో మొగుణ్ణి చూస్తే మొత్తబుద్ధయిందట 1 అనే సామెత శ్రీ మనోవీకా రానికి సంబంధించి చెప్పబడింది. తన భర్త అందరు భర్త లకన్నా అన్నిటిలో మిన్నగా ఉండాలని ఏ స్రీ కోరుకోదు! తన భర్త ఎంత [వయోజకుడై తే అమెకు అంత సంతృప్ని, అతడు ఎంత గడన కారుడై తే ఆమెకు అంత ఆత్మానందం, రాజును మాచిన కళ తో మొగుణ్మి చూడటం, రాజతో తన మొగుణ్మి పోల్చుకుని కించపడటం- అనేది -- మానవ స్వాభావంలోని ఒక అవివేకతను తెలియ చేస్తుంది, ఈ సర్వసాధారణమైన మానవ స్వభావాన్ని (మి పరంగానే ఎందుకు వచెప్పారోకాని _ ఈ సామెతను మగవాళ్ల స్వభావంగా మార్చి వెప్పుకోవాలం కే - ఇలా

ఉంటుంది!-* ఇతరుల భార్యలను చూచినకళ్త తో తన భార్యను చూస్తే మొత్త బుద్ధయిందట[”

తమకన్నా పై అంతస్సులో ఉన్న వారిని చూచి తమను తామే తక్కువ చేసుకునే అవివేక మనస్ఫితిని వ్యంగ్యంగా విమర్శించుకుంటూ ఈ పహాస్యఫవు సామెత వాడుకుంటాము,

మాటలలో పడి మగనిని మరచినట్లు!

అంటూ వతిమరపును గురించి హాస్యంగా ఈ జనవాక్యం (యబలింది, ఇదికూడా త్ర స్వభావాన్ని పొతిపదికగా "పెట్టుకుని వర్పడిన సామెతే కనుక దీనికి కొంత సమాధానం మనం చెప్పుకోవలసి ఉంటుంది! పేకాట పిచ్చిలో మందు సీసాల మై కంలో _ వపడీ-_రోజుల తరబడి మగవాడు భార్యను మరిచి పోవటం ఎక్కువ జశరవూ! ఇరుగు పొరుగమ్ముల మాటలలో కొంతసేపు మగడిని వారిచి పోవటం ఎక్కువ "నేరమా!

చద్దికూడు తిన్నమ్మ మగని ఆకలి ఎరుగదు: . తన కడుపు నిండుగా, చలగా - ఉంశువాలు -- ఇతరులు ఎంత చాధలో ఉంశునేం! అనే స్వార్ధ భావాన్ని స్ర్రీపరంగా ఆరోపించుకున్నారు ఈ సామెతలో. నర్వ ఏవేళకరు ఇంటికి వచ్చిన్సా అతడికోస్తం అన్నం తినకుండా. కని పెట్టుకుని - కళ్ళల్లో, వత్తులు వేసుకుని ఎదురుచూచే ఇల్లా శ్లే ఎక్కువగా కనిపిస్తారు. బయటకు వెళ్లిన మగవాళ్లు హోటళ్లకు నెల్సి కాఫీలూ. టిఫిన్‌లూ ఎన్నిసార్లయినా తినగల స్వతంత్రులు! ఇంటి వద్ద భార్య తనకోసం పడి గాపులుపడి ఎదురు చూస్తున్న దనే విషయం హోటల్‌ గత్మపాణులైన చారు ఎంత మందికి గుర్తు ఉంటుంది! ఈ సామెతను కూడా తదనుగుణ౦గా మార్చి (నాసుకోవచ్చు!

వృద్ధనారి పతివ్రత। వృద్ధనారి పత్మివతగానూ, వృద్భపురుషుడు ఏకపత్నీవతుడు గానూ కాకుండా ఉంటారా! (స్త్రీని ఉచ్బేశించి వమూ[తమే ఎందుకు వర్షిల్లాలి ఈ జన వాక్యం! వయస్సులో ఉండగా విశృ్శంఖలవర్తిని అయి, వయస్సు ఉడిగిన తర్వాత సీతి వాక్యాలు వల్లించే శ్రీని అవహేళన చేస్తూ అనుకునేవూట ఇది. రెండు చేతులూ కలవనిచే చప్పట్లు కావుకడా! కాసుకోసం, తణికానందంకోసం -- ఒళ్ళమ్య్ముకనే శ్రీ లభించక పోయినట్లయితే - మగవాడి చపల బుద్ధి కొంతవరకు అరికట్ట బడి ఉంచే చే మో! సాధారణంగా న్హ్రీది సాధు పకృతి. మమతకు, ఆదరణకు, ఓర్పుకు, కరుణకు ._. ఆలవాలం ఆమె మనస్సు, పరిస్థి తులు ఎదురు తెరిగినప్పుడు - అందుకు మ్రుతి గ- తామసగుణ పూరితమైన వికృతి కూడా నీ స్వభావంలో గోచరిస్తుంది. ఈ భెవనకు అనుగుణంగా (ప్రబలిన జన వాక్యం ఎ ఆడదే అమృతం ఆడదే హాలాహలం: న్నీీని గురించిన నిర్వచనం ఇంతకన్నా విశిష్పంగా వముంటుంది కనుక! అమృతమూ, హాలాహలమూ -- రెండూ శీ రసాగర మధనంలోనే పుట్టాయి. లోకాలనూ, లోకంలో ఉండే వారినీ భయంకర వివ వహ్నిలో కాల్చి వేసే కాలకూట వివమం హిలావాలం, శీతల తుపారం వంటి పన్నీటి తుంపురులతో (ప్రపంచానికి శాంతిసీ, ్రాంతిసీ, అమరళ్వాస్నీ (పసాదిం చేది అమృతం, 65

నీ సామ్య సౌజన్య మూర్తి! అమెకరుణతో, లాలిత్యంతో - కాఠిన్యాన్ని కరిగించ గలిగిన ఇాంతమూరి 1

న్స్‌ వక్తి స్వరూ వీణ! అమె మహిపాసురుల్ని అలవోకగా మర్చించగల పరాశక్తి! అమె జ గత్మ్లల్యాణం చేయగల జగన్మాత!

ఆమె అమృతం! ఆమె పోాలావహాలం ! ఒకటి ఆమెకు (వకృతి! "రండవది వికృతి! ఇది తెలుగు జూతి తెలుగు నారికి ఇచ్చుకున్న నిర్వ చనం!

సెఠ్సి

న

అంచన నచచాచన చచ చాన పాప చాచాచాటపానాపచట పటపట చచ చపచపపటాచప పచ పటాచాపాపపాపచాపానపటపట టపటప చాపపప పటట చచ పా చచచాాతా

సృష్టికి జూతి సంరక్షణ (వధాన గుణం, చెట్టు

పెరగడం పువ్వు పూయడానికి, పువ్వు చబూయడంప౦డు

కాయటానసికి,. అ పండు మళ్ళా విత్తనం అవుతుంది. ఈ (ప్రకృతి

లమణం నిరంతర వలయం వంటిది, ఇది జాతిని నిలిపే స్యూూత్రం,

ఈ స్యూత మే మానవులకూ నర్తిసు ౦ది, సృృ్మ్ట్‌లో న్నీంపురుషుల బాంధవ్యం మహః విశిష్ట మై నది, శరీరి నిర్మాణంలో, మానసిక స్వభావంలో -- పరస్పర విరుద్ధంగా ఉండే ఈ ఇద్దరూ వయసు వికసిస్తుండగా నే ఒకరిపట్ల ఒకరు

జ వ! వ్‌ ఆ 9 ఆకర్షితులవుతారు. ఇది పకృతి సహజమైన హేల, సృృ్మ్టీలోసి జీవ రాసులన్నిటిలో సహజసిద్ధంగా ఉంజే ఈ శృంగారరస (పాదుర్భాపం _ మనసూ మేధస్ఫ్సూ ఉన్న మూనవ జీవితానికి ఒక్‌. విలకు, ణ రాగాన్ని కలిగిస్తుంది,

మూనవ జీవితం చరితార్చం కావటానికి చతుర్విధ పురుషా ర్భాలు అవసరం అని మన తత్వ వేత్తలు అంటారు. ఇందులో తృతీయ పురుషార్థ మైన కామాన్ని గురించి మనకు ఎన్నో పొమాణికన్టున నిర్వచనాలు ఉన్నాయి, విసృత మైన శాట్ర్ర విజ్ఞానం ఉంది.

= “శామస్తు విషయాతి సక్త చేతసోః స్రీ పుంస యో:

ఎ ఠ్రి జ నిరతిశయ సుఖ స్పర్శ విశేవళ్‌ -_ విషయాసక్కులై న 67

న్న్రీపురుషుల నిరతిశయ సుఖ స్పర్శ విశేషమే కామను _ అంటాడు దండి - భగవద్నీ తలో కృృష్ముడు ఇలా అంటాడు

ళ్‌ వ్‌ ఉల క ు ళ్‌

ధర్మా అవిరుద్భొ భూ శేషు కా మాసి ధర్మ విరుద్దంకాని అభిలామను నేనే!

థి

శృంగార రస (వాభాన్యతను గురించి అనంద వర్ణనా చార్యులు ధ్వ న్యాలో కంలో ఇలా అంటారు,

“శృంగార వవః మధుర పరః (వ్రహ్లాదనో రసః _ అతి మధురమ్తై నది - అత్యంత అహశదకరమనై నది- శృంగార

భూ ఉం యా ర్‌సం,

ఈ విధంగా సృవ్మి ఆరంభం నుండీ - స్త్రీ పురుషుల మధ్య (వ్రపర్తిల్లి వజ్వలించే శృం గారరనాను భూతికి సృష్ట్యాదిలో ఒక వావి- వరుస - వ్యవస్థ - ఉండేవి కావు, ఛి లీ పశువులు, పయులు, ఇతర జంతు కోటికి మళ్రేనే - ఆది మానవులు జంటలుగా కూడి చరించేవారు, సంతానోత్పతి ముఖ్య ధ్యేయం గా (పనర్తి ల్లు తుండేది,

ఆ తరువాత సమాజం నాగరికమవుతున్న కొలదీ - ఒక స్తీ ఒక పురుషుడు కలిస్‌ ఒక కుటుంబంగా ఏర్పడటం- అభారనా పోయింది. ఆ జంటగా (- తకటా నికి ళో ముద వేసే వాక్కును నమాజం ఏర్పాటు చేసుకున్నది. అప్పటి నుంచీ ఇప్పటికి ఎన్ని పెళ్ళిళ్లు జరిగాయో! జరుగుతున్నా యో! "పెళి చేసుకోని వాళు సళి కోనం ఉబలాట పడుతుం పే సపెళి

వ్‌ మ. ళరి లం వేసుకుని వియోగంళో పడ్డ వాళ్ళు మళా "పెళికి తయారు తీ ౧ ౯౧ 1 అవుతున్నారు. వీల్లలు బొమ్మల పెళ్లిళ్లు చేసూ అనందిస్తుం కే గరి ౧౧౧ వావీ ఎవి పెద్దలు దేవుళ్ల పెళ్ళిళ్ళు చేసే పరమానందం పొందుతున్నారు, ద ౯౧ ౧౧౧ 66

పెళిళు అనేక జాతులలో అనక రకాలుగా జరపటం ఆచారంగా "ఉంటుంది. వేదోక్త చుం (వవచనాలతో, శక్తికి మించిన పటాటోవంతో 'ెళ్లిళ్తు చేసుకోవటం నున "దేశంలో (శ్రచారంలో ఉంది, ఉన్న వాళ్లు ఊరంత అరుగూ, ఆశకాఫవమంత పందిరీ వేసి, చాజాభజంతీలతో, ఊశేగింపు లతో ఆడంబరంగా వివాహాం చేసుకుంకే, అేనివాడు ఆ₹0డు డప్పుల బడబడలతో తూతూమంత్రం గా పెళ్ళి చేసుకుంటాడు,

తల్లె కొట్టినా పెళ్లే తప్పెట కొట్టినా పెళ్లే:

అనే సాసెత అందుకే వుట్టింది.. ఎలా చేసుకున్నా, పెళ్ళీ పెళ్ళే! పెళ్లిసందడి సందడే! పెళ్ళం కే అందరికీ సంతోవ వు!

"పెళ్ళం కే ఒకవరుడూ, వధువూ ఉండాలి, ఆఇద్జరికీ "ల్సి చేసు కోవటానికి కొన్ని అర్హతలు ఉండాలి, "పెళ్లి చేనుకొచే నధూవరులతోపాట్కు బంధుమ్నితులు, పెల్లి చేసే "పెద్దలూ _ వీరంతా కలిసే నేకాస్‌ ఒక పెళ్ళీ జరగదు. క్క పెళ్లి యజ్ఞంలో పాల్గొనే యావన్ముందిసీ మన సా నెతల్లో, పరామర్శించిన తీరు ఎలా ఉందో తరచి చూస్తే _ హోస్యమూ, నిష్టుర సత్యమూ మిళితమై న నానుడులు మనకు వాలా కనిపిస్తాయి: వ్‌టి్‌ని "ళ్ళి సా మెతలుగా వర్గీ కరించు కో వచ్చు మనం, _. ఉహ్మచారి ముదిరినా బెండకాయ ముదిరినా వనికిరాదు :ః వయసు వచ్చేవరకు-వటుడు విద్యాభ్యాసంలో ముసిగి ఉండటం (బవ చర్యం పాటించటం _ అనేవి మన శాతుకారులు విధిం చిన విధులు, అఆ తరువాత అతడు పెళ్ళీ చేసుకుని గృహ స్మాశమం న్వీకరించాలి. సియమితకాలం దాటినాకకూడా (బహ్మావారి గానే ఉండటం అతనికీ సమాజానికీ కూడా మంచిదికాదు, (బహ్మచర్యపు విలువను తెలిఫిన మనవాళ్లు ఒ గృహ స్థాశమఫు అవసరం కూడా గుర్తించినవారుకను కనే ఈ నానుడిని మలచు

6౮9

వొన్నారు. ఇండకాయ తెగముదిరిపో లే - కల్పివీట శే ఎదురు తిరుగుతుంది. అనూటకొస్పే, వకూరగాయ అయినా ముదిరి సోతే అవతల పారవేయవలసిన చే తప్ప ఎందుకూ పనికిరాదు! మరీ కత్సివీటకు లొంగని బెండకాయ సశేసరి! (బ్రహ్మచారీ శత మర్క-టః ః వయసు మారిన (బవ్మాచారి ఎందుకూ పనికిరాని వాడు శావట మే కాకుండా శతమర్థ టాలతో సమానమైన వాడుగా తయారవుతొాడట! మనస్సు కోతి వంటిదనే సత్యం జగ మెరిగిన చే! వఏవయస్సులో తీరవలసిన ముచ్చట్లు ఆ వయసుకు లీరాలనే మాట మన నానుడులలో ఉంది. అలా, వయసుకు ముచ్చట్లు తీరకపో లే. (బహ్మాుబారి మనస్సు - వంద కోతులతో సవమూనంగా అబూ ఇటూ “ఇంతుతుంది-అనటఐలో ఆశ్చర్య మేముంది! న్నిగహం, _బహ్మ చర్యం అవలంబించే ఆ రోజుల లోనే, శతమర్శ_్టటాలతో సమానంగా మనసు ఎగురుతుంళేు ఈనాటి క్మురకారు సంగతేమిటి? నూనూగు నూాసమన్నా శాకముం చే ఆడపిల్లల వెంబడి పడి, వారిని ఇబ్బది పెట్ట, తోను ఇరుకులో పడే హెల బహ్మాచారులు మనకు ఎక్కడ పడితే అక్ష డే కనిఫీస్తారు. మనిషిలోని కామ్మపవృత్నిని పశు (ప్రవృత్తి గా రెచ్చగొ శే నేటి సీనిమాలు- అశ్లీల సాహిత్యం-- వైతిక విలువలను దిగజార్చి వేస్తున్నాయి. ఈనాడు పది పన్నెం జేళ్లు వచ్చిన స్టా స్కూ లువి దాస్టిక్టి మొదలు - నలుగురు బిడ్డ లనుకన్న నడివయస్సు తండి వరకూ శతమర్ధ ట “సమానుడు అవటానికీ అవకాశం కలుగుతూ ఉంది, "బహ్మచారి నుదిరి శతమర్ధటసమానుడు కాకముం చే పెల్లి. చేసుకోవలెనని తేలింది కదా! అయినా అందుకు ఎంత జిజ్ఞాస! 70

సంసారి దుఃఖి సన్యాసి సుఖి ! అని కూడా వున వాళ్ళు అన్నారు. సంసారంలో కాలు "పెళ్ళే టంత వరశే ఉబలాటం-.ఆ ఉబలాటం తీశేసరికి ఊచిలో కాలు దిగబడుతుంది. సంసారి అయినవాడు సుఖాలకన్నా, దుఃథాలే ఎక్కువ అనుభవించవలసి రావడం-- ఎన్నో బరువులూ బాధ్య తలూ మోయవలసీ రావడం విశ్వజసీనమై న విషయం. "సన్యాసిగా (బతికిన వాడు సంసారిగా మూరటానికి ఎక్కువ కష్పృవడనక్కరలేదు కాని-- సంసారి అయిన వాడు సర్వసంగ ప5తార్ధగం చేయగలగటం సామాన్య విషయం కాదు! ఛాధ్యతలు- బంఛాలు- అతడిని అన్ని వేళలా కట్టి పజేస్తుం టాయి.

సముద్రమన్నా ఈదవచ్చును కాని సంసారం ఈదలేము ! అనే సామెతపుట్టింది అందువల్ల నే! సము(ద్రం ఎంత లోతమునదో తరచి భూడటం ఎ వరిసాధ్యం! అంతటి అగాధ ఇమెనచే సంసారమూను, అందులో అణిముత్యాలూఉన్నాయి! భయంకర్ణ్మ్యెన జలచరాలూ ఉంటాయి! సముద్రపు ఆటూ పోటు వలెనే సంసారంలో ఆనందమూ విపాదమూ కలిసిపోయి ఉంటాయి, బహువిస్తీ ర్ధ్థమయిన సము(గాన్ని ఈదుకు రావటం గజ ఈతగాళ్త కు కూడా సాధ్యం కాని వనే-_ అంతకన్నా

దుష్ట్రరమై నది సంసారం కదటం! అయినా ఎందుకు మనిపికి సంసారంలో దిగటం అంళశు అంత మోజు! పెళ్లి చేసుకోవటం అం శీ స్వర్శంలో అడుగు పట్టడం అనే భానం కూడా మనవాళ్ళ కు ఉండబశ్ళే _ ఆనాటి నుంచి ఈనాటి నరకూ ఇన్ని పెళ్ళిళ్ళు జరుగుతున్నాయి, పపంచ మంతటా ఎన్ని వేలలక్షల పెళ్ళిళ్లు నిత్యమూ జరు;ఏతున్నా యో! పుట్టటం పెరగడం ఎంత సహజమైన విషయాలో పెల్లి

జీనుకొని సంసారం చేయడం కూడా అంత సహజ౦గానే పరిగణింప బడుతున్నది. అందు కే నే మో-- పుట్టంగ పురుడు 'పెరగంగ పెళ్లి:

అన్నాడ! బిడ్డ వుట్టినప్పుడు ఫురుడుపోసుకోవటం౦, పెరిగిన తర్వాత పెళ్లి చేసుకోవటం. శెండూ మనివీ జీవితంలో మామూలైన విమయాలే! ఆ పెరగబం అనేది ఎన్నాళ్ళు? 'ననుకటి ఠోజుల్లో పాతి కేళ్ల (బహ్మవారికి లఅయిదా ేళ్ల పసి పిల్లలను కట్ట బె కే వాళ్ళు! ఈ పీల్ల "పరిగి యుక్తృవయస్కు రా ల య్యేవరకూ ఆ బవ్మాచారి మాన మేపాలు లెక్కిస్తూ ఎదురు చూసూ ఉంజేవాడు! ఈకాలంలో ఆచాధలేదు! అఆడవీలకు కూడా యుక్తవయస్సు నచ్చేంతనరకూ- మరికొన్ని సందశ్భా లలో దాటిపోయీవరకూ ఉంచి పెళ్ళి చేస్తున్నారు,

కాసి ఒక్కవిషయం! పెరగటం ఒక్కళు పెళ్ళీకి అర్హత కారాదు! పెరిగిననాడు (ప్రయోజకడు కావాలి, తననూ తన భార్యకూ, తనకు వుట్టబో యే సంతానాన్నీ, పోమీంచుకో గ్ర ఆర్హనావరు డె ఉండాలి. ఈ విషయంలో పాశ్చాత్యుల సం్మపదాయంనుండి మనం నేర్చుకోవలసింది చాలా ఉంది. స్వయం పోవ కత్వం ఉన్నప్పుడే వాళ్లు పెళ్ళి చేసుకుంటారు, వయసు వచ్చిందికదా అని కా లేజీలో చదివే కరాడికి మన వాళ్ళు పెళ్లి చేసారు. అఆ చదువు- వివాహం విద్యనా నాయ అన్న సా మేత అనతుంది. ఈ లోపున ఆ ఇద్ద రకూ వుదో ఇద్దరో ముగ్భురో పిల్లలు కీలగటం _ ఆర్థికంగా వారు పెద్ద వాళ్ళ పెన ఆధార పడవలసి రావటం - ఆకారణంగా వచ్చె చిక్ట్టలు అంతు లేనన్ని!

అందు శే- ఫుట్టంగ పురుడు _ పెరగంగ పెళ్లి- అనే ఈ సామెతను పుట్టినప్పుడు పురుడు. (పయోజకు డై నప్పుడు పెళ్ళి అని దిద్దుకొం కే శాగుంటుంది.

7/2

కాని, ఆ (ప్రయోజకుడు కావటం కూడా యుక్తవయస్సు లోనే జరగాలి! లేకపోతే _

అడవిని కాచిన వెన్నెల- ముదిమిన చేసిన పెళ్లి. అవుతుంది! పెళ్ళి చేసుకుని జంటగా (అతకడంలో ఒకమహత్తర మైన అనుభవం ఉంది. ఒక వయోజనం ఉంది. ఆ అనుభ వానికీ ఆ (ప్రయోజనానికీ యావనదశ అవసరం ఎంతైనా ఉంటుంది. కోజె వయస్సు డాట్సి ముదిమి దగ్గరకు వచ్చే రోజులలో పెళ్ళి చేసుకుని ప్రయోజనం ఏమిటి? కాకులు దూరని కారడవిలో కాచిన పుచ్చ పువ్వు నెన్నెల ఎవరు చూచి ఆనందించను! వయసు మోరి చేసుకునే పెళి _ తనకు వండి "పెట్టటానికో, తోడుకోస వూ, ఇల్లు దిద్ది పట్టటానికో తవ్ప మురొక (వపయోజనం ఆశించి అయి ఉండదు!

అ రవ యేళ్ల లు బ్యావధాన్లకి అయి బేళ్ళు నిండిన తన కూతుర్ని కన్యాశుల్కం కోసం ఇవ్వటానికి సి ద్స్స మైన అగ్ని హో తశతావభా న్దు '“శతాంబూలాలిచ్చేశాను తన్ను కు వానండి![ి.. అనే కాలం ఒకప్పుడు, చాలాకాలం పెళ్ళి చేసుకో కుండా ఉండిన వాళ్లు, "లేక భా రశ్యావి యో గం కలిగిన వాళ్లు య నడి వయసు దాటిన తర్వాత కూడా పెళ్ళికి సిద్ధం కావటం అక్కడక్కడా జరుగుతుంటుంది. తోడుకోస వె - పిల్లల్ని "ఇం చటంకోస మో ఉచ్చేశించిన ఈ "పెళ్ళిళ్లు - ఇద్దరు వయసు మళ్లిన వాళ్ల మధ్య జరిగితే కొంత నయం, ఈ రకమైన పెళిళు ఇతర చేశాలలో విరివిగా జరుగుతుంటాయి, ఒంటి కంక జంట నయం అన్నారుకడా! కాని మన బేశంలో మగ వాడు నడివయసు డాటినవాడయినా, వధువు చాల్యపాయం ఉఊజాటనిదిగా ఉండాలని ఎంచుకోవడం కనిపీస్తుంది,

పది ఏమైనా, పెళ్ళి అనేది వధూవరులిద్ద రళూ యుక్తి వయస్సులో జరగటం యుక్తం, కాని అశ చెడ్డది! పిలనిచ్చే వాళు౦1ు తాతకు కూడా పెళి మిద ఆశ చావదు కా మోసు! ళం తొతా పెళ్లాడుతావా అంటే - నాకెవరిస్తార రా అద్బాయిః అన్నాడట! కాటికి కాళ్లు చాచుకున్నా “పళి ఎన కోరిక చబావదనటానికి ఉం వూ శ లు బ్భావభాన్స వంటి నానే సొత్క్యుం! ఆశ అనేది - మసిషిని లా చ జీవితాంతమూ పట్టుకు వీడిన్తూ నే ఉంటుందనే విషయం ఇక్కడ వ్యంగ్యోక్సి గా చెప్పబడింది, విరక్తి మార్టం త్‌క్త వలసిన వయస్సులో అనుంక్తి మాపీంచే సందర్భాల పట ఈ సామెతను వాడుకుంటాము మనం, ౯ం సారే, పయసు పెళ్లి వయ స్పే వచ్చింది ! క్ట్రరవాడు ్‌్‌ న్‌ / ఇవా పెళికి అజ్హేమి ఉంది! అయితే _ తలచుకున్నప్పుడే తలంబాలు కావాలంటే ఎలాగుః వలీ _ తలంగబాల నెనుక ఎంత తతంగం నడవాలి! ఎన్ని వాంగులు అమరాలి! ఎంత థం సాగాలి! ఇతర జేశాలల్రో అయితే _ జంటల మధ్య న్నేహం కలవాలి, కొన్నాళ్లు కిని తిరగాలి, అప్పుడు వారి మధ్య చాను చిగురించాలి, కొంత్ర (వేమ కలాపం కూ+డా జరగాలి. ఉక నిరయానికి నచ్చాక్ష ళ్‌తె అజ ఇద్దరూ కలిసి ఇల్లు ఏర్ప రచుకో వటానికి ల్ఫరికస్లో మత ఉందా లేచా అని ఆలోచించుకో వాలి, అప్పుడే "పెళ్ళి వీటల మోాద్ర_ అభి కీ మరిచాను -_ వాళ్లకు పిల్లి వీటలు ఉండన్చు! _ అప్పుడే వాళ్ళు పెళీకి సిదమవుతారు, ౯ ౧ భి చ్‌ “ణు, జా, మః మన దేశంలో _ సళ్లం పెద్ద వాళ్ళ మధ్య లావా జేవీలు ఖస్టల, అందుకు ఎంతో ఆర్భాటం జరుగుతుంది. ఆ జ్జ

ఆర్భాటం జరపటానికి రాజక్రీయవేత్తలైన మధ్యనర్వులు ఉండాలి! ఇచ్చిపుచ్చుకునే విషయాల దగ్భరనుంచి వధూనరుల ఈడూజోడూ నరకూ సరిపోవాలి! ఉభయవర్నాలవారి మధా ఆ మోదముద పడటానికి భఛనీరధ్యపవయత్నం అవనరం!

అనుకోగానే పని కాచాలంకు ఎలాగ? కాస వస్తాయింపూ: ఆలోచనా ఉండాలి! _ అనే సూక్షికోనం ఈ సా మెచను వాడుకొంటాము మనం.

-పల్ళి సంబంధాలలో ముందుగా కులం కలవడం మనకు నుఖ్యమె స ఆచారం అయింది _.

పిలిచి పిల్ల నిస్తానంపే కులం తక్కువ అన్నాడట! పిల్ల రూపంలో, విద్యలో, సంస్థారంలో -- అన్నిటిలో సరి తూశణగేదిగా ఉన్నా -- వరుడి కులంతో కలియకవో తే దలకు గిగా వట్టుకుంటుంది ! కలమతాల పట్టింపులు అధికంగా ఉండిన ఆ రోజులో, పుట్టిన ఈ సానసుత ఈరోజులలోనూ వర్షించేదిగా ఉండటం గమనార్హం. పరస్పరం (పేమించుకున్న జంటలు కులభేదం కారణంగా పెద్దల ఆ మోదనుద పొంద వేశక పోవటం వున కళ్ళముందు జరుగుతున్న సం గతే!

తేరగా ఏచైనా సహాయపడబోతే -. డానికి ఏదో వంకలు పెట్టి నిరాకరించే మూర్చ్రలనుగురించి అన్యాప చేళం గా కుఃంచా వాడుకుంటారు ఈ సామెతను,

శకాని- కుల భీడదాలను త్‌వంగా పాటించే ఆ రోజులలో

హం వరాడండి! కులహీనమైనా వరపహీనం కొరాదుః కులాన్ని 'సరించిన నియవుం కొంత వదులుకో వచ్చును కాసి, క్మురవాడూ కరడాసికి వూతం ఈడూజోడూ సరిగాకుదరాలి, ౮/5

జంటలు సరిగా అమిరితే కులం పట్టింపు కూడా సడలించుకో నచ్చుననే విశాల దృక్పధంకూడా ఉండేది ఆ రోజుల్లో! వధువు స్‌న్నా వరుడు ఆకారంలో, మిగతా వివయాలలో అధికుడుగా ఉండాలే కాని హీనం కాకూడదు!

అమ్మాయికం క అచ్చాయి ఎత్తులో ఒక గుప్పెడు ఎక్కువ ఉండాలి! శరీర సౌవ్ఫవంలో దృఢంగా ఉండాలి! అప్పుడే ఆ జంట చూడటానికి ముచ్చటగా ఉంటారు,

"పెళ్లి చేసుకోబోయ్‌ జంటలు సమంగా కుదరటమే కాదు - నయ్యం వొందబోయీ వారికి కూడా సమానత్వం ఉండాలట!

వియ్యానిక్రై నా కయ్యాసిక్రైనా సమత ఉండాలి!

వియ్య మూ కయస్థ మూ నిజాసికి పరస్పర విరుద్ధ ఏపషయా చే అయినా, ఈ నెండూ ఒకొక్కసారి వఏకమయ్యీ ప్రమాదం కూడా ఉంది! కయ్యం చేసి వియ్యం పొందే ఆచారం మన పుఠశాణకథలలో ఉంది, మన చర్మితలో రాజులు యుడ్యాలు వేసి ఓడిన వారితో వియ్యం ఫొందిన కధలు ఉన్నాయి,

అలాశే, నియ్యం చేని కయ్యానికి దిగే సందర్భాలు మనకు ఎక్కడం కే అర్హ చే కనిపిస్తాయి. వెనుకటికి మజ్దాః రాజులు యుద్యానికి దిగేముందు కూడా, అవతలివాడు తనత్తో నరితూగగలవాడా లేదా అని విచారించి మరీ రంగంలోకి దిగేవారు, సరమశ్మశునై నా, నిరాయుధుడో బలహీనుడో అయితే కయ్యం మూనుకు నే వారు,

కియ్యాని కే అంత సమానత్వం కావలసివస్తే - మరి _ కొత్తగా బంధుత్వం వర్పరచుకొనే వియ్యానికి ఎంత సమత ఉండాలి! ఇక్సడ సనుత - అనే పదం అంతస్ఫు కోస మే ఉపయోగించ బడింది, అరి కంగా సమాన స్థాయిలో ఉన్న

వారి మధ్య నే' పెళ్లి సంబంధాలు ఎక్కవగా కుదుర్చుకుంటా రు. అట్టడుగు వర్షానికి చెందిన వారిక్సీ వై అంతస్తుకు చెందిన వారికీ, వియ్యం కుదరటం కష్టం, వధూవరులు పరస్పరం (పేమించుకుం కే తప్ప--వియం పొందిన తర్యాతనై నా-_ఒ క్‌దిక్తి చిన్నమాఫు, అహంకారంతో (పవర్తించటానికీ, మరొకరికి అణిగి ఉండనలసి రావటానికీ అవకాశంఉంది,. ఈకా రణంగా ఆ న్‌య్యుం కయ్యం గా మారవచ్చు!

వియ్యానికీ కేయ్యానికీ ముడి పెట్టిన ఈ సామెత జీవితంలో ఇద్దరిమధ్య సామరస్యం కుదరని సందర్భాల్లో కూడా వాడినా "పెళ్ళికి ముందు అంతస్తులు సరిబూచుకోన టానికి ఎక్టవగా వినియోగిస్తారు,

సరిసమానత్వ మే కాకుండా వియ్యుమందటాసికి ఇంకా ఎన్నో నియవమూలు! ఆంతులు!

దితికి చెడిన వాడితో బంధుత్వం చేయవచ్చును కాన్ని,

చెడి. బ్రతికిన వారితో చేయరాదు!

(బ్రతికి చెడిన వాడు ఎప్పుడూ ఏిన్నముడై ఉడానీను జై ఉంటాడు, గతనై భవాన్ని తలచుకుని దుఃఖంతో వివశ్నుడె ఉంటాజే కానీ - ఎదుటివారిపైన దర్పం మూపించే స్టితిలో ఉండడు, చెడి బతికినవాడు కొత్తగా పట్టిన ఐశ్వర్యంతో కొంత విరగభాటుతనం నేర్చి ఉంటాడు, అటువంటివారితో సంబంధం చేసి నెగ్గుకురానటం కప్పం, అందు శే-వియ్యం పొందటంలో _- సరిసమానస్స్బుడు దొరకకపోతే (బతికి వెడ్డ వాడయినా ఫరవాలేదు కానీ, నడమంత్రవుసిరి వచ్చినవాడితో మటుకు వియ్యం పొందవద్దు - అనే సూక్తిని మనవాళ్ళు చెప్పు కొన్నారు,

సెళ్ళీకి (వధాన పాఠతధారులు ఇద్దరు, శాబోయ్‌ి జీవిత భాగస్వాములువారు, ఒకరిని ఒకరు ఎంచుకోవటంలో ఇంకా వ మేమి అర్హతలు మూచుకో వాలో!

వంళమెరిగి వనితను వన్నెనెరిగి వళువును కొనవలెను! ఓల్‌ ఇచ్చి పెళ్ళాన్ని జక అస్ఫిగా కొనుక్య నే కసానశుల్బ పు నోజులనాటి సోమెత ఇది! సంతలో పళువును కొ నేటప్పుడు చూడవలసిన విషయాలు ఎన్నో ఉంటాయి. వన్నె, వాస్సి నాణ్యత, పూర్వచరిత్ర - వంటి వివరాలు ఎన్నో చూస్తారు. సుడీ చూస్తారు, అదంళా ఒక జంతుశా(స్రుం, ఏ శా లేజీకే వెళి చదువుకోకపోయినా. బేరసారాలను చేసే శ తాంగానికి జన్మతో నేర్చినదై ఉంటుంది. ఇంటికి కాలో యీ ఇలాలిని పెళ్ళాడి ఇంటికి తెచ్చుకొనే

టప్పుడు కూడాం ఆ మెను " గురించిన పూర్వ చరిత్ర, వంశే వృమతోన్ని గురించిన విశేపాలు - అన్నీ తరచి చూచుకో వా లనేడి కూడా లనొటి సూక్తి, వంగడాన్ని పట్టి వనితను ఎన్ను కోవడం అనే సారపదాయం ఇప్పటికీ మనకు ఉన్నది. మంచి కుటుంబంలోనుంచి వచ్చిన ఫిల్లకు మంచిగుణాలు, అలవాట్లు అలవడతాయనే విశ్వాసంతో _ ముంవుగా వంశ చర్మితను పరిశీలిస్తారు. అందువల్ల వంశాన్ని బట్టి ఎన్నిక చేసుకుని వీలను కొను$ో, వాలని నునవాళు చెప్పారు.

౧ లా ౧౧ బీ

అయితే ఇప్పుడు ప్లేటు తిరగబడింది. ఇప్పుడు ఆడపిల కట్న మిచ్చి భర్తను కొనుక్కుంటున్నది డబ్బుకోనం అమ్ముడు పోతున్న వాదు నేడు మగవాడు! పెళ్ళిళ్లమాస్కెట్‌లో సంతలో పళకువ్రుగా నిలబడి- ఎవరు ఎక్కువవిత్తమిచ్చి తనను కొనుక్యో గలిగి తే వారికి అమ్ముడు పోతున్నవాడు ఈనాటి మగవాడు. అందు శే. వంళమెరిగి వరుడిని వన్నె నెరిగి పశువును కొనవలెను- అని ఈ సానుతను తిరగవేసుకొని వాడుకోవాలి మనం! వధూవరుల ఎంఓీక్‌ వివయంలలో (పధానం గా చూడవలసింది గసణగణాలతోపాటు కుటుంబచర్శిత అనేదిసూక్సి, అం లేకాదు! 78

ఆలు లేత నారు ముదురు కావాలి!

వరుడికంయె వధువు వయసులో ఎంతోకొంత చిన్నదిగా ఉండ వఠలెన నే సంప్రదాయం మనకు ఉన్నది, వయస్సులో సమం గా ఉండే బాలనాలికల శారీరక వికాసంలో, మనఃపవృత్సిలో - కొంత వ్యత్యాసం ఉంటుంది. ఆ శేళ్త ఆడ పిల్లకు ఉండే వివరం, బుద్ధి మంతనం _ ఆ నేళ్ల బుడుతడికి ఉండను! (పకృతి స్వభావ సిద్ధ మైనగుణం కొంత- పెద్దలు పంచే విభానంనల్ల కోంత. ఈ అంతరం కలుగుతుంది. నాన్న ఉత్తరీయం 32టగా భుజంమాద వేసుకొని- చిట్టి చిట్టి లక్ట వీడతలతో ఇంటిల్లి పాదికీ వండి వార్చి, వడ్డనలుచేస్కి తాటాకు బొమ్మలకు వెళ్ళిళ్లు చేసి, సంసార వాధ్యతనం తా మోస్తుంది- పసి వయస్సులోనే ఆడ వీల, అబదే వయసులో ఉండే కరవాడు కొంకైు కోణంగి చేష్పలు చేస్తూ, కోతికొమ్ముచ్చి ఆడుతూ చాల్మప్రాయం గడుపుతాడు,

పన్నాం జేళ్ళువచ్చినదగ్శ రనుంచీ అమ్మాయికి సిగరితనం, ఆ సిగ్టరితనానికి కారణమైన కన్నెపాయం య వచ్చేస్తుంది, కొంత ఆరిందాతనం - ఇదిమంచి ఇదివెడు - అశ స్పృహ - కలుగుతుంది, స్నేహితు రాళ్ళతో కలసీ ఆడినా పాడినా _ బక హద్దుకు కట్టుబడి ఉంటుంది. ఇది తెలుగింటి ఆడపిల్లకు సంపడాయం గ్‌చే గీటు,

కాని పన్నెండేళ్లు శాటినా, అ బాయి మానసికంగా కొంత పసివాడే! వాడికి వయసూ ప్రాజ్ఞ తా వచ్చేటప్పటికి, అమ్మాయి వమూనసికంగా ముంచే ఎదిగపోయి ఉంటుంది!

ఇది సృపష్క్పిచ్చితం! ఇలా శారీరక మానసిక వికాసం త్వరగా పొందగలగటం - స్రీకి ఒక రకంగా శాపం! మరొక్ష రకంగా వరం! జీవితాను భవాన్ని చిన్నవయసులో నే పొందగలి గిన న్హీ? -సంసార బాధ్యతలతో, పిల్లలను కని పంచటంతో_

770

ళొందరగా వయోభారం మోద పజేసుకుంటుంది,. పజేసుకునే "'జీమిటి? అచే నూద పడుతుంది, మాతృత్వం ఆమె జీవితా నికి సార్థకత చేకూర్చటంళో పాటు శారీరక మానసిక్కమెన నూర్చుల్ని.కెస్తుంది. ఆమె. చలాకీతనం ఇల్లాలు అవటంతోను, ఆమె యవ్వనం తల్లి అవటంతోను తరిగి పోతుంది. భాం

మ్నుప్ఫెవళ్ల నీ షు అన్నీ కాచి వడపోసిన వాఢ, యావనం నెనకపడి, నడివయస్సు పెన వడిన కాంత!

మ్నుష్ఫైవళ్ల పురుషుడు కొత్త పెళ్లికొడుకు లాగా చెలామణి కా గలిగిన సాగసుకాడు!

వా వె పఠీత్యం అలాఉంది మరి!

అందువల్ల నే భర్తకు ళు భార్య ఎప్పుడూ చిన్నదిగా ఉండటం మంచిదని మన వాళు నిర్ణయించారు, అయిళ్సే ఆ వ్యత్యాసం ఎంత ఉండాలి. అన్నదానికి ఒక పనమాణం లేదు!

నెనుకటి రోజులో నాలుగయిబేళ పనిపిలను వాతి శేళ

ళం ళం మ్‌. ఉం (టబవ్మాచారులకు ఇచ్చి లీ చేసేవాళ్లు, కాల్మకమేణా ఈ వ్యత్యాసం తన్ని వధూవరుల మధ్య కొన్ని నెలలు మాత్రమే తేడాతో పెళిళు చేసేదాకా వచ్చింది. ఎంతో కొంత వయసు ఉం గంగి

"తేడా-వరుడి కంచ వధువు చిన్న దై ఉండాలన్న సరృపదాయం అఆనాటికీ ఈనాటికీ అమలులో ఉన్న చే!

శాబోయ్‌ భార్య వయసులో చిన్నదిగా ఉండటమే శాదు-.. అందగతె కూడా అయి ఉండాలట!

రుచీపచీ లేసి కూర కంచానికి చేటు-. అందం చందం లేని పెళ్లాం మంచానికి చేటు! ఎంత నిష్టృరంగా అన్నారు ఈ మాట! అందం ఆడచాని శే అంత అవసరమూ! మగవాడు తుమ్మ మొద్దులా ఉన్నా అమ్మాయి! అభ్యంతరం ఉండనక్కర లేచా! 80

రుచిగా లేని కూరు కంచంలో ఉన్నా, కలువుకోబుద్భి శానక్తు, ఫార్య అందంగా తేకపో లే ఏలుకోబుద్స్శి శాదట! “భార్యా రూపవతీ షతుఖ అనికూడా ఈ్మపబుద్భులే ఒకప్పుడు అన్నారు కచా! ఎవరిమటుకు వాళ్తకు తనకు కాబోయీ భార్య అందగత్తె అయి ఉండాలని కోరుకోవటం సహజమే! కాని ఆడపిల్ల కూడా కాబోయే భర్వ నవమన్మధుడిలా ఉండాలని కోరుకోవటం న్యాయ మే కడా! కొన్ని జంటలు ఒకరికోసం మరొకరిని (బహ్మ బేవుడు సృష్మించాడా అనిపీం చేటంత ముచ్చటగా ఉంశకే -- మరి కొన్ని జంటలు అందుకు విరుద్ధం గా ఉంటాయి. అప్పుడే యా కాకి ముక్కుకు దొండపండు - కట్టినటు ఉన్నారీ జంట! - అంబాము, పసిమి పచ్చని చాయతో, వాలెడేసీ కళ్లతో, చక్కని శరీర సౌవ్చవంతో _ మెరుపుతీ గలా ఉన్న అమ్మాాయి (వక్హన నల్లగా, మొరటుగా, వికారంగా ఉంజే మగవాడిని మూచినప్పుడు- అపయత్నంగానే ఈ సామెత మన నోట వస్తుంది. దొండపండు వంటి అమ్మాయి సూద సానుభూతి- కలగటం సహజం, భర్త కాకి వలె ఉండి, భార్య దొండపండు నలె ఉండే సందర్భంలోనే ఈ సామెతను వాడుతారు కాని తద్విరుద్ధం గా ఉన్నప్పుడు కాదు! మగవాళందరూ అందగత్తె లైన అ హూ యిలనే ఎన్నుకోవాలని చూస్తారు. కాని అందగత్తెలైన ఆడ పిలలకు అందగా ల్లే భర్తలుగా దొరకటం కప్పం, దానికి కారణం _ బహుశా మన సమాజంలో ఆడపీల లకు భర లను ఎన్నుకొనే విషయంలో తగినంత స్వాళంత్యం, అవశాళం _ ఉండక పోవటమే! అందుశేనేమో -- మనకు ఎక్కువగా కాకి ముక్కుకు దొండపండు వంటి జంటళలే ఎక్క వగా ర్‌

కనిపిస్తారు, మగవాడికి అంద మెందుకు! అండాన్ని కొరుక్కు వతింటామా! - ఇదీ మన థోరణి!

పొత్రమెరిగి దానము - గోత్రమెరిగి బిడ్డను ఇవ్వవలెః చానం చేయటానికీ పోతాప్మాతత ఉంటుంది. అప్మాతదానం చేయడంవల్ల (ప్రయో జనం లేిపోగా అపకారం జరిగే 'శనూదం కూడా ఉంది! పిల్లను ఒక అయ్యా వేకిలో పెళ్ళే టప్పుడు గం జెలుసుకుని మరీ ఇవ్వాలి - అనటంలో _ అఆ వరుడి యోగ్యత, పాత్రత -- ముఖ్యంగా విచారించాలి _ అని మనం అర్థం ఇప్పుకోవాలి, అడపిల్లకు వరుడిసి నిర్ధయిం వచేటప్పుడు _ అతడి గుణగణాలను వినారించటం ముందుగా అవసరం = అనే సూక్సీ ఉంది ఈ పానెతలో,

ఓలి తక్కువని గుడ్డిదాన్ని పెళ్లాడితే

దొంతి కుండలన్నీ పగల గొట్టినట్లు! నీంని పురుషుడు డబ్బిచ్చి కొనుక్కోవటం ఒకప్పటి ఆచారం, ఇప్పుడు ఫురుషుణ్మి న కొనుక్కు ౦టున్నది, ఓలి ఎక్కువ ఇస్తే చక్కని చుక్క దొరుకుతుంది. తక్కువయితే ఏ అవకఠర మో ఉన్న అమ్మాయి కుదురుతుంది. శంటి చూపు లేని అమ్మాయి. ఇంటి పనులు చేయటం కవ్చం,. జీవిత భాగస్వామిని ఎన్నుకునేటప్పుడు డబ్బుతో నుడి పెట్ట కూడదనీ, ఏ విషయంలోనె నా లోభితనం మూపిం చినప్పుడు అంతకు అంతా నప్పృ మే కలుతుందనీ ఇందులోని సూక్షి,

ఈ సూక్తిని జేటి వరకట్నదురావారంతో ముడి వేసు కోవటం శేటి పరిస్ఫితులలో అవసరం, డాక్టరు, ఇంజసీరు, ఆఫీనరు, గుమాస్తా, న్కూలు టీచరు - ఇలా - వేసే వృత్వులను బట్టీ చారి సంపాదనను బట్టి -_ కట్నాల శేట్టు పెంచుకుంటూ పోవటం - ఈనాడు మామూలై పోయింది,

తండి _ తాను ఇవ్వ గలిగే కట్నం పైన- కూతురికి ఏ తరగతి భర్తను కేగలదో ఆ భర్తను పెళ్లాడవలసిరావటం దురదృష్ట కరమైన విషయం, అటు ఓలి _ ఇటు కట్నం -- ఈ ఆెండింటి (సక్తీ పెళ్ళిళ్లు కుదుర్చుకోవటంలో అేకుండా పోయినప్పుడు ఇటువంటి సావెతలు వాడుకలో ఉండవు. లోభితనాన్ని విమర్శించే సందర్భంలో మూత్రం ఈ సానెతను ఎప్పటికైనా ఇప్పుకోవచ్చును, బండెడు ధనమిచ్చినా బావమరిది లేని చుట్టరికం పనికిరాదు! శీ పనే! మరొక ఆంత! కులం, గోతం, అంతస్తు, రూపం, విద్య - ఇచ్చిపుచ్చు కోవడాలు-ఇనన్నీ కుది శేటప్పటికి కృ ాస్ట దర్టవస్థ అయింది! ఇంతాచేఫి, పెళ్లికొడుక్టి "పేరుకి ఒక్హ జశావమరదై నా లేకపోతే ఆ సంబంధం వదులుకోవలసిం చేనట! ఇదెక్కడి విడ్డూరం? పెళ్లాడటానికీ చావమరదికీ సంబంధం వమిటి? పెళ్లిలో పౌవగారిని తోడుకురావటం కోసం, అతడు అలక పొన్ను ఎక్కి నప్పుడు గడ్మంపట్టుకుని (చతిమలాడటం కోసం, అత్త వారింట మనుగుడుపులు కుడు స్తు న్నప్పుడు స్నేహితుడి గా ఉండటం కోసం - పెళ్లి కొడుక్టు ఒజకణావ మరది ఉంపే బెగానే ఉంటుంది, అంతమాత్రం చేత చావమరది లేని సంబంధమే పదృనటమా! అందుకు అంతరార్థం వేచే ఉంది. అనాది నుంచి చునరికపు సంబంధాలు చేసుకోవటం తెలుగ జూతికి అచారంగా వస్తూ ఉంది, సోదరి కువూరుడికి సోదరుడి కుమూ ర్నెను ఇచ్చి "పెల్లి చేయటాన్ని మేనరికం చేసుకోవటం అంటారు. పిల్లలు పుట్టినప్పటినుంచీ వాళ్లను భార్యాభర్తలుగా ముద్ర వేసుకుంటారు మన వాళ్లు, సోదరికి ఒక కొడుకు ఉండి, సోదరుడికీ ఒక ఆడపిల్ల కలిగితే _ *'సీకు "పెళ్లాం పుట్టింది రా'_ 83

అని పెద్దవాళ్లు మురుసుకోవటంలో ఆ పసిహృదయాలలో ఒక ముద పడిపోయే అవకాశం ఉంది. బంధుత్వాలు మరింతగా బలపడటంతో పాటు అస్ఫిపాస్టులు బయటకు ,పోనీయకూడద నే పబ్బుదల ఈ ఆచారం నెనుక ఉంది, ముందు ముందు వియ్యం పొందటానికి ఏలుగా ఒక్త బావ మర్షదెనా లేకపోతే ఎలాగు! అందుకే ఈ అంతు! గతికితే ఆతకదు! ఇరుపార్హ్సీల వారికీ పైన చెప్పుకున్న హి రణ్యాతు వరాలన్నీ కుదరటం మహా కష్టం ! ఇంత కవ మూ పడి ఎలాగో ల్లి ముదిరింది అని ేలిగ్భా ఊపిరి వీల్చుకుంటుం డగా నే తాంబూలాలు పుచ్చుకున్నాక కూడా సంబంధాలు చెడి పోవటం కద్దు! ఇంకా ఎక్కన కట్నం ఇచ్చే సంబంధం నచ్చిందనో, పెళ్ళికూతురి వేలు విడిచిన మేనమామ మనువు రాలు వర్శాంతరం చేసుకుందనో - వదో వంకతో మగ పెళ్ళి చారు వెనక్టు పోవట మూ కదు, చిన్న చిన్న మాటపట్టింపు లతో, - మేము మగపెళ్లివారం - మాకు సంబంభాల ేబ్ప లోటు! _ అనే అహంకారంతో మాట తిరిగి పోవడం అక్ష డక్త్‌డా జరుగుతూనే ఉంది. ఠా వంద అబద్య్భాలాడి అయినా ఒక పెళ్ళి చేయాల శ సద్చుద్ది చేతా, 6 నారిజములందు _నెవాహికములందు” అబద్దం ఆడటం నేరంకాదనే శౌతుకారుడి (ప్రమాణ వాక్యం చేతా, పెళ్లిళ్ళుకుది క్చే వేరయ్యలు ఉన్నవి డాచీ, లేనివి కల్పించీ ఎన్నో కబుర్లు ఇఫుతారు, అంతాకుదిరాక ఆ అబచా లలో వదో ఒకటి నిరూపణ కానటంతో ఇరుపమోలవారిలో ఏవరో ఒకరు వెనక్కు తగ్బే అవకాశం ఉంది!, + వియ్యమందబో యేవారు ఒకరింట మరొకరు గతికితే _ అంశ ఏదైనా తింపే- ఆ సంబంధం ఇపా అతకదని కూడా 84

అన్నారు మనవాళ్లు! మరి, పెళ్ళి చూపుల "పీరుతో ఆడపిల్ల ఇంటికి సకుటుంబ బంధుమిత సపరివారంగా వచ్చి, వారు చేసే రాచమర్యాదలన్నీ స్వీకరించి, టిఫిన్లూ," కాఫీలూ వీకల వరకూ పట్టించి నెళ్లే మగపెళ్ళి వారి మాకుమిటి! ఇంతా గతికి, ఇంటికి 'నెళ్ళి ఎవ కట్నం చాలక పోవటం కారణంగా - అమ్మాయి నచ్చలేదని కబురు పంపించే వము గెళ్ళి వారి మూ పేమిటి? * గతికి నెళలి కే అతకది నే సామెత ఈవిషయం గానే పుట్టి ఉంటుంది! విఘ్నేశ్వరుడి పెళ్లికి "వేయి విఘ్నాలు!

వూమూలుగా జరెగే మనుషుల పెళ్ళిళ్ళ శే ఇన్ని హద్దులూ= గందర గోళొలూ ఉంచే - నిత్య (బవ్మాదారిగా భావించబడే విఘ్నేశ్వరుడి "పెళ్ళికి మరిన్ని విఘ్నాలు ఉండాలి! అందరి విఘ్నాలూ రూపుమాపే విఘ్నేశ్వరుడు తన పెల్లికి వచ్చే ఆటంకాలు తొలగంచుకో లేడా! అతడికి పెశే కాలేదు కనుక "పెళ్లి జరిగే అవకాశమే లేదు! కాని _ మరొక్‌ కథనం(ప్రకారం వి ఘ్నేశ్వరుడికి పెళ్లి అయింది! అతడికి ఇద్దరు భార్యలు!

తల పెట్టిన పనికి ఆటంకాలు ఎదురై నప్పుడు అనుకో కుండా ఈ సానెతను వాడుకుంటాము,

సే, "పెళ్ళి సంబంధం కుదుర్చుకో వటంలో ఇన్ని మెటు ఉాటి, ఇన్ని ఆటంకాలు అధిగమించినాక -_ ఇహ అ ల్లీ ఆగమన్నా అఆగదట!

కకొ్కాచ్చినా, కళ్యాణం వచ్చినా ఆగదు! అనే సామెత అందుశే పుట్టింది! వాన రాకడ, పాణంపహోకడకి మల్లేనే కక్కు రావటం కూడా ముందుగా నోటీసు ఇచ్చి రాదు! కడుపులో కాస్త వికారం కారణంగా బయలు చేరిన కక్య అవు కుందా మన్నా ఆగదు! సమయం కానప్పుడు, సందర్భం కాని 85

చవోట - కకొ స్తే - చేసేచేటూ లేదు బయటకు నెళ్ళీ ళం లాన్‌ కక కోవటం తప్ప! కల్యాణం తోసుకొచ్చినా అంతేనట! ఎవరు ఎన్ని విధాల ఆపుచేచ్చ్హామని చశయయత్నించినా - ఆ పెళ్లి జరిగి ళం వీరవలసీం బే! ఒకొక్కసారి విశ్వ్వపయత్నం వేసినా కుదరని సంబంధం అను కోకుండా కలిసి నసు౦ది.* పెలిళు స్వర్షంలోనే జాతి ౧౧౧౧౫ నిర్ణయింపబడతాయి” _ అనే ఆంగ సామెత ఇటువ౦టి సందశాాలో జూ పకం వసు ౦ది మనకు॥। ఖ ౧౧ ఇ ది అన అట్‌ బి సన్నికల్లా దా పెళ్లీ ఆగుతుందా। పెళ్ళిలో సన్నికల్లుమిద బొటనవేలితో వధూవరుల చేత తొక్కి 0చటం - అనే ఆచారం ఈ సామెతలో నివీప మె = గరా ఉంది! ఎవ్నరెనా కుబుద్ధితో ఆ పెళ్ళి ఆపాలని సన్ని కల్లు వానా ఉం కనిఫించకుండా చాచినా ఆ పెళ్ళి ఆగదు! అది కాకవోత్తే మరొక సన్నికల్లు ఏ పొరిగింట్లోనో తెచ్చి పని జరుపుతారు! ఒక మంచిపనిని వెడగొట్టాలని ఎవర నా ఒక అడు ॥1 ల క యా లవ్‌ ఫుల్గ వేసినా _ ఆ అడ్డు పుల్ల సన్ని కల్లు అంత చిన్న్మటెతే ఆ మంచి పని జరగకుండా పోదా! "పెళ్లికి విఘ్నుంచేయ దలిసే_ సన్ని కల్లును మించిన ఆయుధం కావాలి] న్‌ ళం తోరణము లేని పెళ్లి వీరణము లేని బాజాలు! ఇెళ్లంచే. పచ్చని కొబ్బరాకలు చుట్టిన స్థంభాలు, శ్రా ఆకుల పందిళ్లు, మామిడాకి తొ రణాలు, బొజాభజంక్రీలు _ ఉం తప్పనిసరిగా ఉండాలి. “చాజాలురా నాన్న సెజూలు చాజాలతో వచ్చె వల కీ అదిగో అంటూ పసీఫీల్ల లకు పాటలు అల్ను కొన్న జాతి మనది, అదిగో పెళ్ళి అంపే ఇదిగో బొజూ-అంటూ (మోగవలసిం జే! క | కాని అవి వరణం లేని బాజాలు కాకూడదు! వాద్య విచేవం తిర

లేని బాజాలు ఎంత సొంపుగా ఉంటాయో -- తోరణం కట్టని పెళ్ళి పందెరి అంత సొంపుగా నే ఉంటుంది!

కొబ్బ రాక్కు మామిడాకు, తాటి ఆకుల పచ్చదనంతో నే వెనుకటి రోజుల్లో పెళ్ళి పందిరికి కళా కాంతీ వచ్చేవి, అకు పచ్చదనం శుభసూచకం, ఇప్పటికీ మధ్యతరగతి సంసారులు, ఇంకా క్రిందతరగతివారూ చేసుకునే పెళ్ళిళ్ళలో అశ్ళే ఖర్చు లేని తాటాకు పందిళ్లలో నే "వల్లీ వేడుక ముగిస్తున్నారు. కొబ్బ రాకుల్ని చిళంగా మలిచి "పళ్సీ మందిరం కూడా కట్టు కుంటారు,

పట్టణాల్లో కలవారుచేసే పెల్షిళ్చు బహు ఆడంబరంగా ఉంటాయి, పామియానాలు, కళు జిగేల్‌ మనిపించే కళంటు దీపాలు, బాండ్‌ మేళాలు, విందులు, వినోదాలు, పూలతో కట్టిన ఖరీదైన కల్యాణ మంటపాలు -- ఇనస్నీ కలవారి కంట జరిగే పెళ్ళిళ్ళలో సామాన్యం గా జరిెేే విశేషాలు, ఈ అలంకరణల్లో పచ్చని మామిడాకు తోరణం కనిపించదు - రంగురంగుల కరెంటు తోరణాలు తప్ప! తోరణాలే కాదు - బాజా భజంత్రీలు కూడా పెల్లికి ఎంతో అవసరం! అందు శే_

పూరణం లేని బూరె, వీరణం లేని "పెండ్రి! అసి పెదప్‌ విరివారు మనవాళ్ళు 1 పూర్ణం పెట్టని బూ నెకు రుచీ అకారమూ ఉంటుందా! బూశెను గురించి మనవాళు ఒక కధ చెపుతారు. బిటిస్‌ నారు మన దేశాన్ని ఏలే రోజుల్లో ఒక దొరగారు ఒక నైతు ఇంట్లో భోజనం వేయవలసి వచ్చిందట, ఘనమైన ఆ చుట్టంగారికి రైతు భార్య ఎన్నో రశాల పిండివంటలతో భోజనం వడ్మించిందట ! అందులో పూర్మంబూ రెలు ఒక పిండివంట, పైన కొరికి చూచి లోపలి తిని మాచి, ఆదొరగారు పరవమాశ్చర్య భరిత్నుజెనాడట! జరా! ఈ గుండ్రటి బంజివంట్‌ ఆకారంలోకి ఈ తియ్యని 852

మెత్తనిపదా రాన్ని ఎలా పంపగలిగారు! ఇది మానవమాతు లకు దుస్సాధ్యమైన విషయం కడా! ఇంతటి గొప్ప పాక శాతహ్రవవీణురా లె న ఆ ఇల్గాలికి_అఆ దొరగారు సంతసించిన వాళై వదో బహూకరించి ఉంటారు! “పూరణము లేని బూరెయు సీరణములు లేని పెండ్లి వృధరా సుమతీ!” అన్నాడు సుమతీ శతకకారుడు. అందుచేత పెళ్లిళ్లలో కాస్త గలాభా చేస బాజా భజంత్రీలు ఎంతైనా అవసరం! పప్పు లేని పెళ్లి * ఉప్పు లేని కూర! పెల్లెప్పుడు చేనుకుంటావ్రుశా?అనటానకి బదులుగా పప్పన్నం ఎప్పుడు పెడతావు?.. అనటం తెలుగువారికి అలవాటు, వళి అంశే పప్పన్నం పెట్టితీరాలి! ఉన్నవాడు పదిరళాల వీంట్లే వంటలతో విందుభోజనం పెడిలే- లేనివాడు పదిమందికె నా, పప్పన్నం పెట్టి పెళ్ళీ అయిందనిపించు కుంటాడు భోజనాలు వడ్డించే వారు విస్తట్లో ముందుగా ముద్ద పప్పు వడ్డిస్తారు, ఆరగించేవారు ఆ పప్పుని అన్నంమాద "పెట్టుకుని డాసలశ గురిగిచేనీ _ ఆ గురిగినిండా నెయ్యి పోయించుకుని కలువు కుంటారు. పప్పుకు అంతటిపాముఖ్యం ఉందికనుకశనే పప్పు తేని పెళ్ళీ చన్పిడి కూరతో సమానం-- అన్నారు మన వాళ్ళు! పెళ్లినాటి పమ్బుకూడు దినమూ రమ్మం'పే వస్తుందా! పప అన్నంతో పాటు ఎవరి తావాతుకు తగినటు వాళ్చు వొ గ్‌ లం ౧౧ పిండివంటలు చేయించి విందుభోజనాల్లో వడ్డిస్తారు. అందుశ్తే “వివాహ భోజనంబు వింతైన వంటకుబు' - అనే మాట 'తెలుగునోట పాటగా నూరింది. పెళ్ళి భోజనాలకు వెళ్లే వారి జిహ్ళు[ గాన నాట్య మాడుతుంది ఈ మాట, 88

ఈ పెళ్ళీ భోజనం ఎప్పుడో ఒకసారి లభించే వరం, దినమూ మునం తినేది మామూలు భోజనమే! కందిపప్పుధర సామాన్యుడికి అందు బాటులో లేకుండా పోవటంచేత_ అన్నం లోకి ఆధరువుగా పప్పృపతిదినమూ పండుకోవటం ఈరోజలో తన్మిపోయింది. వతిరోజూ పండగే కొందరికీ. పండుగరోజు పప్పు వండుకో గలిగి తేనే పండుగ మరికొందరికి, "పెళ్ళి భోజనం వలె రోజూ సాపాటు సాగాలనుకోవటం దురాశ సుమా! _ అని హితవు చెపుతుంది ఈ సామెత!

దమ్మిడీ పెళ్లికి ఏగాని దచోగం మేళం!

దమ్మిడీ "పెళ్లికి రూపాయి బాణ సంచా! వ్‌క్తికి మించిన ఆడంబరాలు జరిపినప్పుడు అనుకునే మాటలివి, అసలు పెళ్ళిఖ ర్పంతా దమ్మిడీ ఎత్తు! దానికి "రండుదమ్మిడీల ఎత్తుతో బోగంమేళమూ! ఆ పెల్లికి భూపాయి ఖర్చుతో శారు బూరు మంటూ బాణసంభా కాల్చటనూ!

మళ్లీ మళ్లీ చేస్తామా ఏమిటి పెళ్ళి! అప్పయితే అనక సర్ద కోవచ్చు, 'పెల్ళిమటుకు రంగరంగ వైభోగంగా జరగవల సించే! ఫలానా వారింట పెళ్ళి ఎంత ఆడంబరంగా జరిగిందీ. అని పది కాలాలపాటు ఊరంతా చెప్పుకోవద్బూూ ఎ అనే ఆడంబర [పియత్వం పెళ్ళిళ్లలో దుబారా ఖర్చును "పెట్టి స్తుంది, అందరి ముందూ తము గొప్పను చాటుకు నే అదను ఇచే గనుక వక్తి కి మించిన ఖర్చు చేయటానికి వెనుదీయరు చాలా మంది. అవును! అందరి ముందూ తవు గొప్పను వాటు కోవటానికి పెళ్లికంయె అనువైన సందర్భం ఏముంటుంది 1 అందు శే -

తిరునాళ్లకు పోతూ తీసి పొమ్మన్నారు ల పెళ్ళికి పోతూ పెట్టుకు పొమ్మన్నారు! అనే సామెత వచ్చింది, ఏమిటి ఆ పెట్టుకునేది! ఇం శేమిటీ! రం

సొమ్ములు! ఆడవాళ్లకు అలంకారాలపైన, ఆభరణాల పై న -- వ్రీకి ఎక్కువ. వాళ్ళ అండాలు, అలంకరణ వెభవాలు - అన్నీ పెళ్ళి సమయంలో నే (వదర్శించుకు నే అదను దొరుకు తుంది. ఒక్కొ కరు ఒకొక్టరంగు పట్టచీర, ఒక కొత్త ఆభరణం ధరించి, పక్తో విలక్షణమైన అలంకరణతో పెళ్ళి వందిటో తిరేోే అడవాళు పెళి కే ఒక అందం తెసారు. పట్టుచీరల ఆపళలెపలు, చందన గంధపు సౌరభాలు కళ్లు జగేల్‌ మనిపించే వేవ భూవలతో ఎలిగ పేరంటాళ చుట్టూ - పెళ్ళీకీ వచ్చిన మగవారి చూఫులు తిరుగుతు ఉంటాయి.

తాను చేయించుకున్న నగ కొనుక్యన్న చీర ఒక అమ్మ 'మెచ్చుకుంటుంది. ఎక్కడ కొన్నాఐని అడుగుతుంది! అది మరొకరి ఎవిలో దూరుషత౦ది, అది వమరొకరి చెవిలో దూరుతుంది! అంతా కలిసి కాస్సేపు మెచ్చుకుంటారు, ఆ తర్వాత ఈర్ష్యపడతారు. ఇతరులు ఈర్షస్టిపడితే తనక్టు ఎంత సంతోవం! ఎంత గొప్పతనం! అందుశే _ "ఇల్ళి క్ష వెళ్లేప్పుడు ఉన్న సొమ్ములన్నీ ధరించటం ఎందు స మంచిది! తిరునాళ్లకు వెళ్లినప్పుడు మాత్రం వాటిని భవ్రంగా ఇంటో డాచి పెట్టీ వెళ్ళాలి. తిరునాళ్లకు వచ్చిన వాళల్రా*శ దొ రలకన్నా దొంగలే ఎక్ట్సువ ఉంటారు. అందుచేత మేంశ్చ ఆభరణాలమిద నారీకి కిన్ను పడే అవకాశం ఉ౦ది, తిరునాళలో ఎవరి సందడిలో వారు ఉంటాడు, ఎనరకు వ విధంగ అలంకరించుకు నచ్చారో మాచే తీరిక ఎవరికీ ఉండదు! ఆ తీర8కంతా పెళ్లికి వచ్చిన పేరంటాళ్ల శే ఉంటుంది! అందు శే ఈ అలంకార (ప్రదర్శనం!

దేవుడి పెళ్లి కి అందరూ పెద్దలే! పెళ్ళిలో ఇత్తనం చేయటం ఒక గొప్ప సరదా! పదిమందికీ 90

పనులు పురమాయిస్తూ, అందరిసీ అదలిన్తూ _ ఎక్కడ వరాచినా తానేగా తిరుగుతూ -- స్టోరు సామాను దగ్గర నుంచీ వడ్శించే వాళను ఫురమూయించటం వరకూ, ఎక డ చూచినా తానేఅయ "పెత్తనం చలాయించే మ గధీరుల్తూ, ఆడ "పెతృందార్లూ -- మనకు ఏ పెళ్తిలోనెనా కనిపిస్తారు,

"దేవుడి కల్యాణం సమస్త మూనవకల్య్యాణం కోసం కనుక ఇటు మ గపెళ్ళి వారూ, అటు అడ పెళ్లీ వారూ = అనే భేదం "లేకుండా అందరూ నడును కడతారు. (శ్రీరాముడి ఎళి "తెలుగు చేళశంలో నాలుగు చెఠగులా వతి (శ్తీరామనవమికీ జరుగుతుంది. ఊదూరా పందిళ్ళు "వేసి ఊరివా రందరూ కలిపి రామకల్యాణం జరిపిస్తారు. అప్పటి పెత్తనం అందరిడిను,

అయితే -_ మగకళ్ళి వారి "పెతృంచార్న్లూూ, ఆడ "పెళ్లి వారి పెత్తందార్లూ కాక్క ఎవరి తరఫున వచ్చారో ఎవరికీ తెలియక పోయినా, ఆజకాసేపూ సపెత్తనంచేసీ చక్యాపోయే వారు కొంత మంది ఉంటారు! అటువంటి వాళ్ళను కూడా మనవాళ్ళు వదిలి పట్ట లేదు చూడండి! మగవాని పెళ్లా? ఆడదాని పెళ్లా? అంటే, అదేమో నాకుతెలియదు గాడిపొయ్యి దగ్గర కాస్త వేస్తే గతికి వచ్చినాను ! - అన్నాడట 1 పాపం, ఇటువంటి వాళ్ళు పెత్తనాల జోలికి పోరు! "పెళ్లిలో ఇరుపార్ట్చీలవారితోనూ సంబంధం లేకపోయిసా, ఎవరూ

పీలవక పోయినా, ఇటునంటి వారు అదను చూచుకుని బ్వళ్సి

సంరంభంలో దూరిపోతారు! - లా

శుభలేఖలు "వేయిం చేటప్పుడు మనవాళ్ళకు ఒబకఆచారం

ఉంది, ఆ శుభచేఖ ఉ బ్బేశించి పంపబడిన వారు ఏకాంతంగా

పెల్మికి రాకూడదు! బంధుమిత్ర సపరివాఠస మేతం గా విచ్చేయ

వలసింది గా పాక్టిస్తాడు "పెళ్ళికుమార్నె తండి 1! నెనుకటి రై

కోజులో, బంధుత్వాలలో ఆత్మీయతలు తగ్గని ఆ రోజుల్లో నిజంగానే సపరివారం గా పెళ్ళికి బయలు చేరుతూ ఉంటే వాళ్లు!

అలా వచ్చినవారిని ఎవరివముటుకు వారు అవతలినై పు బంధువులేమా అని మర్యాద చేస్తారు తప్ప మందలించరు ! ఆ సందడిలో ఎక్టడో ఒక చోట విస్తరి వేయించుకుని కడుపు నిండా తిని - ఇంకా ఇంత మూటకట్టుకుని వచ్చిన దారి పశ్ళేవారు (బ్రతకనేర్చినవారు!

ఊళ్లో "పెళ్లయికే కుక్కలకు హడావిడి!

ఏ ఇంటి ముందైనా కుక్టలు చేరి, కలబడి వోట్టాడుకుంటున్న ట్లయి లే-అ ఇంట్లో వదో విందు భోజనాలు జరుగుతున్నట్లు ఇశ్ళే పసికట్ట వచ్చు. తిని బయట పారేసిన విస్త రాకుల కోసం, అందుతోపాటూ విసరివేయబడ్డ అన్నం మెతుకుల కోసం, కుక్కలు కాట్టాడు కుంటాయి, పెళ్ళీ తో ఏ సంబంధమూ లేకపోయినా, ఊరి కుక్ళలు పాపం, పొట్టకూటి కోసం వాడావిడి చేస్తాయి!

పెళ్ళి - అనగా నే, అంతకు ముందు పెద్దగా సంబంధ బాంధవ్యాలు లేని "పెద్ద మనుషూలు ఇంటినిండా వచ్చిచేరటం, అసవసరఫు ఆ ర్యాటాలూ పహాడావీడులూ వేయటం మామూలు విషయ మే! మనకు సంబంధంలేని విషయాల్లో తల దూర్చటం ఎంతటి హాస్యాస్పద మై న విషయ మో - అన్యాప బేశం గా విమర్శిస్తుంది ఈ సామెత!

పెళ్లికి వెళుతూ పిల్లిని చంకను "పెట్టుకు వెళ్లినట్లు ॥ మన శకున శాహ్రం (వమాణంగా తీసుకుం శే, వల్లి ఎదురుగా రానటం అళుభసూచకం! దైనందిన జీవితంలో ఏపని తల పెట్టిన్మా ఎక్టడవైనా (వయాణ్నమెనా, వలి గాడ ఎదుదు పడితే ఇహాఆ పని జరగనళ్తు |! ఆ (ప్రయాణంలో వచెనా య 92

[1పమాదం జరెేే వమాదం ఉంటుంది! అందువల , ఆ ఎదురుగా వచ్చిన పిల్లిని పది తొట్లు తిట్టి, తల "పెట్టిన పనిని వాయిచా వేసుకుంటారు. మనవాళ్ళు ! అటువంటిది ఇళ్ళికి వెళుతూ ఎవరైనా పిల్లిని చంకన "పట్టుకు వెళతారా? పాపం! నిజంగా పిల్లికి ఏ పాపమూ తెలిసి ఉండదు! పారపాటుగా అది ఇటు వచ్చినా ఏ ముంతలోవో ఇన్నిపాలు తాగిపోతుంది తప్ప, ఎదుటి వారికి అపకారం మూత్రం తల పెట్టదు! అదంతా మనిపి మనసులోని భయం, అనుమానం వేసే అపకారమే! + కాని, నిజంగా విఘ్నకారకులై న నాళ్లు ఈర్ష్యతో, 'జ్వేషంతో పనిని వెడగాళ్ళ వాళ్ళు _ మనమధ్యనే ఎంతో మంది ఉన్నారు! అటువంటి వాగిని ఉ బ్హేశించే ఈ నానుడి వెలిసింది. వ పనినైనా తల పెట్టినప్పుడు దానికి అపకారం తల పెశ్ళ్సే వారిని వెంట తీసుకు వెళ్ళ కూడదు -- అశేసూక్షి కోసం _ పెళ్ళికీ పిల్లి కీ ముడి వేశారు మన వాళ్ళు! "పెళ్లి కొచ్చిన వారు వారే చేస్తారు సపెండ్లామా -- సీ ఒళ్ల ఆలిపించుకోకు ! అన్నాడట! పెల్లికి వచ్చిన వాళ్ళు కొంతవుంది చుట్టాలుగా వచ్చి సకల మర్య్యాదలూ చేయించుకుంటారు, మరికొందరు ఆ పెళ్ళి నిర్వహించే భారమంతా తమ భుజస్క0ధాలపైన 'వేసుకుని- ఆ కార్యభారంలో ఒకవింత ఆనందాన్ని పొందుతారు. ఆ సందడిలో నిజంగా పని చేసేవారు ఎవరో, కర పెత్తనం చేస్తూ పని చేస్తున్నట్టు నటించేవారు ఎవరో ఎవరికీ తెలీదు! అనలు పలి చేసే గృవాస్ఫులు ఒకకసారి వై పెత్తనంగా తిరిగినా ఉం పదివుందిమోాదా అ పని ఎలాగో జరిగిపోతుంది. సందడిలో తప్పించుక తిరగటం అంపే అ జే! పదిమందివల్ల జరగ వలసిన 9)

పనిలో - ఒకరిద్దరు సోమరిపోతులు తప్పించుకు తిరిగినా, ఆ చని ఎలాగూ జరగకుండా ఉండదు! పెళిక్‌ వచ్చిన 'పెద్దలు పరిపరివిధాలుగా ఉంటారు. లగి 0౧ యాడండి! పెళ్లి ని చూస్తూ ఒకడుం టె పెళ్లాన్ని చూస్తూ ఒకడున్నాడు : పాపం! కొత్తగా పెళ్లయిన జంశుమో! లేకపోతే _ -పెళి వాది రి పందిటో వన్నెల విసనక్మరల వంటి సుందరాంగులు ఎంతో ళం మంది ఉంపే - తన పెళ్ళాన్నే మూచుకుంటూ గుటకలు జ “వటి క ఖు మింగే వవరాఖ్యులుంటా రా? పెళ్లిపీటల మాద కూ ర్సున్న చధూవరుల మనస్సులు వ సుందర సురభిళడోలికలలో ఊగు తాయో కాన్సి అ పెళ్ళీకి వచ్చిన యువతీయువకులు మూత్రం ళం ఆసమయంలో మహా ఉలాసంగా ఉంటారు. వేళాకోళాలు, ఉం హాస్యాలు వరునలాడుకోవటంతో పాటు థధణయరా గ రంజతు లవుతాళు వారు, ఆ శృంగార రస భావోద్ట్ధీపనకు సెళ్షి అయిన ఉరి చారు కానివారు అనే భేదం ఉండచు! అందువల-ఒకనె పున పెళ్ళి జరుగుతుం పే పెళ్ళాని ల మె గో భిన్న ఉండాలి! లేకపో తే, పెళ్ళి చేసుకుంటున్న పెళికొడువైనా అయి ఉండాలి! చూవులతో, పలక8ంంపులతో. చిరునవ్వులతో పన్నీరు చిలకరించుకోవటానికి అనువైన వేళ అది! మరి, ఆ పెళ్ళీ కొడుకులు ఎన్నిరకాలు! ఆ పాతచిత్రీకరణ మన సాసుతలో ఈ [క్రింది విధంగా ఉంది మ8ి! క్‌ శాను రానూ జీనన వేగం హాచ్చింది. యా౦[తికంగా ఆలోచించడం యం(తాలతో జీవించడం _ అలవాటయిన చమసివీ,! అద్భుత మై న రసానందం అనుభవించే అదృష్టం 94

పోయింది! పెళ్ళివీటల నూ చే అమ్మాయి అబ్బాయి భుజం భుజం రాసుకోవడం, కబుర్లు వెప్పుకోనడం, కన్ను గిలుపు కోవడం -- మొదలైన (_సేమ చేపష్పృలన్నీ పదిమంది ముందూ (శదర్శించు కోవటం మామూలై పోయింది, ఆ కొద్ది సేపూ జ అయిన తర్వాత వారికి వకాంతం లభించకపోదు! ఆ తర్వాత నా జీవితమంతా వారు కీచులాడు కోవటమూ తప్పదు! పాపం -- , అంతవరకూ ఆగలేని అ నవదంపతులను చూస్తే జాలి కలగక వమూనదు! కాసి ఈ సామెత పుట్టిన నాటి కభానాయకుడు పావం- ఈ కాలఫు వాడు కాదు! తొందరపాటులో యుక్తా యుశ్తాన్ని మరిచే అర్భకుడు అతడు! వకంగా, పెళ్ళికి వచ్చిన పేరంటాళ్ళ వెం శు పడ్డాడట పాపం 1! వెనుకా ముందూ 4. అలోచించని తొందరపాటును ఎన్బేవాచేస్తూ మనం ఈ “హి... సామెతను వాడుకుంటాము, | ఇచిత్రాల పెళ్ళికొడుక్కు అక్షింతలు పెడితే నొసలు గులగుల అని నోట్లో వేసుకున్నాడట!

మరొక ఛాదస్తఫు పెళ్ళికొడుకు చృితణం! వున పెళ్ళిళ్ళలో మంచిదో పిచ్చిదో ఒక ఆచారం ఉంది. బియ్యాన్ని పసుపుతో శలిపి, అతీింతలనో తలంచాలనో _ పుష్కలంగా వాడతారు,

తలంాలు వేడుకగా వధూవరులు జఒకరిమోద ఒకరు పోసు “యే కుం పే, అమకి,ంతలు పెళ్ళికి వచ్చిన పెద్దలు వారిమోద చలు తారు. అందులో పేరంటాళ్ళు తీరికగా నొసట గంధం బొట్టు

= "పెట్టి, కాసిని 'అత్మీంతలు అక్కడ అతికించి, మరికాసిని తల

మిద చల్లుతారు. ఒకరా! ఇద్ధ రా! పెళ్ళికి వచ్చిన పేరం శాళ్ళందరూ ఇదే తంతు! పెళ్ళికొడుక్కు నొసలు దురద పెట్టదూ మరి! ఆ గింజలు వొలిచి _- ఉభయ తారకంగా

నోటో వేసుకుని ఉంటాడు ఆ పెళ్ళికొడుకు 1 'లివితక్ట వ ళం

పనులు చేసీన వారిని ఆమేపీంచడం ఈ సామెత ఉచ్చేశం! "పెళ్ళికొడుకు మనవాడే కొని చెవులపోగులు మాత్రం మనవికావు: మగపిలలందరకూ. వెవులకు కుట్టుపోగులు కుట్టించడం జ కప్ప టి అభారం, కనుక పళ్ళికొడుక్కు వెవిపోగులు _ఉన్నాయా "లేదా - అని మతం చూచేవారట! అంతవరకు నయం! ఇప్పటిలాగా, అమ్మాయి తెచ్చే కట్నంతో పాటు మెడనిండా ఎంత నగకట్టు ఉందో, ఎన్ని శవిరీల బంగారం పెడతారో ముంచే ఖచ్చితంగా ఇెప్పించుకుని ము[దవేసుకు నే వాళ్ళు కాదు శాబోలు! పిల్లకు ఏమేమి వస్తువులు ఉన్నాయో, ఇంశీమేమి చేయిస్తారో-ఇవన్నీ పెళ్ళికి ముంచే వప్పండాలు చేసుకుంటారు.

"పెళ్ళిలో పెళ్ళికూతురికి బంధుమిత్రుల ఆభరణాలు ఎన్నో తగిలిస్తారు. ఆ తర్వాత అనన్నీ అమ్మాయివి కావని "తెలిసి అతింటి వారు గింజుకుంటారు, ఈ అరువు సౌొము,లు

శి. _ య. బరువు చేటని సామెత ఉన్నా - మనవాళ్ళు అరువు నగల మోజును వదులుకో లేరు!

ఉన్న దానికి వదింతలు చేర్చి చెప్పే మధ్య వరుల శాజకీయపఫు మాటల నిజానిజాలు మూడువంతులు పెళ్లి లోజ్ల శేలిపోతాయి. అటువంటి బే ఈ పెళ్ళికొడుకు చెవిపోగల తంతు! పెళ్ళికొడుకు కుడికాలు చూచి అత్ర ఏడుస్తుంటే _ ఏడ్పులో ఏడ్పు ఎడమకాలు కూడ చూప మన్నాడట తోటి పెళ్ళికొడుకు: పెళ్ళికి ముందు పెళ్ళి చూ వుల తతంగం ఇటీవలికాలంలో వచ్చింది. ఇది రాను రానూ మొగ పెళ్ళివారికి ఒక విలాసం గానూ ఆడ ఫెళ్ళి వారికి - ముఖ్యంగా శాబోయ్‌ వధువుకు

' 06

(పాణ సంకటం గానూ తయారయింది, వంశం, సంప్రదాయం, కుటుంబం, కట్నం, కానుకలు - ఇవన్నీ మూాట్టాడుకున్నాక పెళ్లిచూపుల ఏర్పాటు చేస్తారు,

మగపెల్లి వారు పరయోధికారులు గానూ ఆడ పెళ్ళివారు ఆ పరీకుకు గురి కాబోయీ చారు గానూ వ్యవహరించటం నేటికాలంలో మొమన్నూూలె పోయింది. పరీతకులు సపరి -వారంగా, -అట్టహాసంగా వేంచేస్తారు, ఆడ పెళ్ళీవా రు అడుగులకు మడుగులొత్తుతూ - అందించిన అయిదారు రకాల కారపు తీపీ ఉవాహోరాలు సేవించి, ఆతాబూలచర్వణం చేస్తూ సుఖానీన్నులె ఉండగా - పరీమో సమయం ఆసన్న మవుతుంది! అన్యూయికి అసలువీ అరువువీ నగలు తగిలించి, "చేతనయినంత అందంగా తీర్చిదిద్సి పెళ్ళి వారిముంచు కూర్చో పెడతారు,

అతడిని అమె సామ్మిచ్చి కొనుక్క్ర౦0టున్నది. అయినా అమె కన్నెత్సి అతడిని భూడ లేదు! వంచిన తల నంచినశ్సే ఉంటుంది. ఇహ ఆ ఫీల్లను శల్య పరీవ్‌, చేయటానికి ఉదిష్టక్సు “లాతారు పెళ్తినారు! మాట్టాడించ్చిపాటపాడించినుం చో పెట్టి, కూర్చో ట్టి, నడిపీంచ్చి అన్ని అవయవాలూ సరిగా పనిచేస్తు న్నాయా లేదా అని పకఠిశించటం వాళ్లహక్య గా భావిస్తారు.

అతడిని ఆమె ఈ పరీశ లేమూ చేయటానికి వీలు లేదు! కరవాడు ఎలాఉన్నా, సరిపెట్టుకోవటాని శే మాస్తారు అడ పెళ్ళివారు, కురాడి గుణం మంచిదిశాకపో లే, పెళ్లయితే అచే సర్జ్యకుంటుంది లే అని సర్టీ చెప్పుకుంటారు! ఇదీ ఈనాడు జరుగుతున్న పళ్ళి చూపులతంతు స్ఫూలరూపం. న్యక్తతి గడం చిన అడపిల్ల ఆత్తాభీమానాసిక!ి గొడ్డలి పెట్ట ఈ రకమైన

ర

తంతు జరపడం. ఇది ఎవరికివాలే ఆలోచించి ఈ రకమైన పెల్లి చూపుల తంతును సంస్క్రరించవలసి ఉంది. పెళ్లికొడుకు మగవాడై లే చాలును-అనుకుని, పిల్లను ఇవ్వటానికి సిద్ధపడి, తీరా సపెళి వీటలమిద అతడి యూగ్ను తను జెలుసుకుని లబో ద్‌బో ముశే మాత్రం ఏమిటి (వయోజనం!

ఇలా, అడ పెళ్లి నారు అన్నిటిలోనూ అణిగి మణిగి ఉండి, తమకు తాము (పదర్శించుకు నే నూ్యూనతా భావమే _ ఈ (క్రింది సామెతకు చారి తీసీ ఉంటుంది!

ఢిల్లీ పాదుషా కూతురై నా పెళ్ళికొడుకుకు లోకువే: తాను ఎంత భాన్యవంతురాలై తే నేవి! యువరాణిగా వుట్టి పెరిగితే నేమి! పుస్తె కళ్ళే వేళ పెళ్లికూతురు తల నంచక తప్పదు! ఆ మూడునముళ్లూూ గట్టిగా బిగించిన పల్లీకొడుక్కె ఆ మెమోద సర్వాధికారాలూ సం్మకమిస్తాయి, ఇహ అమె

అతడిసాత్సు! భార్యాభర్తలు ఒకరినా కరు తమసాత్సు, స్వంతం = అనుకోవటం అనుబంభఛానికి చిహ్నమే! కాని, ఆ సాతు_ అనుకోవడంలో ఆత్మీయత ఉండాటే కాని, అధికారం కాదు! అఆత్తానుభవం ఉండాలే కాని అహంకారం కాదు!

" ఆ అధికారం చలాయిం చటం తమ జన్ఫహాక్ష్య_ అనుకు నే మగవాళ్లు ఎక్కువగానే కనిపిస్తారు, వేలికి వేలు కీలించి, బవ్మాముడి బంధంతో వధూవరులిద్దరూ కలిని సడవటానికి మారుగా_ పెళ్ళికొడుకు రెండడుగులు ముందు నడిచి ఆమెను లాక్య వెళ్లే వాడుగానూ, పెళ్లి కూతురు "లాక్కు వెళ బజేది గానూ. ఉండటం- ఈ సామెత పర్పడటానికి శారణ్యమె ఉంటుంది!

వాజాల సందడిలో మంగళసూత్రం మరిచారట! 'ఇెలుగువారి పళిళలో మంగళనూ (త ౦ కట్టించటం ఉంంం

ముఖ్యమైన ఆచారం, పెళ్ళి సందడిలో మం గళసూ తాలు ఎన్స డ పెట్టారో మరసే! లేక పురోహీతులవారు తమకు ముట్ట బోయి సం ఖభావనమాద లగ్నంచేని, లగ్నంవేళ చేయించవలసిన మూడుముళ మూటా మరిస్తే? పెళ్ళిహడావీడిలో ఎన్నో విమ యాలు మరిచిపోవటం కద్దు, ఒకముఖ్యమైన వనిని తల పట్టి ఊానికి కీలకమైన విషయాన్ని మర్చిపోవటం ఎంత హాస్యాస్ప ద మో, అన్యాపచేశంగా చెవుతుంది ఈ సా మెత,

నిజమే! పెళ్లీళ్ళ్లలో చాజాలసందడి ఎటూతో చని వ్వదు! ఎనరిమాటా వినపడ నీయదు! కొన్ని మాటలు వినపడకుండా ఉండేట్లు చేయటానికే ఆ చఛాజూాలవారు బాకాలు ఊదు తాశేమో!

ఈ నాజూ భజంత్రీల వాళ్ళు పాపం _ నిష్మామంగా ఎంతో 'సేవచేస్తారు! ఉఊరవారందరికీ ఇక్కడ పెళి జరుగు తోంది రండహో! అంటూ దండోరా వేసీ వాటి వ3పుతారు,

ఈపని వాళ్లు ప్రతిఫలం తీసుకునే చేసారు, శాని ఒక్కొక్క సారి బదులుగా కూడా వసా ళా? ఈ సామెత అలా నే చెపుతుంది మఠ!

బొషికం మొదలు భజంత్రీల వరకు బదులుతో జరిపినట్లుః అఫప్పీచ్చే వాడు ఉండాలే శాని అప్పా రావులకు కొదవజఉండదు! అందు శేనేమో అప్పిచ్చువాడులేని (గామంలో ఉండకూడదని జాసించాడు సుమతీశతకకారుడు, కొందరు అత్యవసర్నమెతే కాని అప్పుచేయరు, మరికొందరు అంతగాఅవసరం లేకపోయినా 09

"పెళ్ళి అన్నాక్‌, ఎంతటి అసొామోాకయినా ఎంతో కొంత అప్వుచేయక తప్పదు! ధనరూపంలో కాకపోయినా వస్తు వాహనాల కోసమైనా ఇతరులను బదులు అడగక తప్పదు! అటువంటప్పుడు పూటకు గతి లేనివాని ఇంట పెళ్ళికి ఎన్ని అప్పులుచేస్తే ఆపని జరుగుతుంది! ఈ అప్పులమాట ఎత్సి తే, జుట్టుకళూడా అరువుగా పెట్టుఫోవలసిన సన్యాసి పెళ్ళికొడుకు మూట వెంటనే గుర్తు వస్తుంది మనకు!

సన్యాసి పెళ్ళికి జుట్టు దగ్గర నుంచీ ఎరచే: పాపం, ఎంతలేనినవాడయినా, పవోళొన్ని అప్పులువేసి లగ్నం అయిందనిపీంచుకుంటాడు, మరి అంతనరకూ. సన్యాసిగా బ్రతికినవాడు సంసారి కావలెనవి ముచ్చట పడితే! బోడి గుండుకు అరువుజుట్టు తెచ్చి తగిలించటం మొదలు, కాహాయ వస్వానికి బదులు మధుపర్కాలు కట్ట బెట్బటం వరకూ అన్నీ అప్పుగా తెచ్చి చేయవలసీన పను లే!

సర్వ సం గపరి త్యాగి అయిన ఖీవుడు పెల్లికొడుకై నప్పుడు వేషమం తా మార్చి వేయ వలసి వచ్చిందట! పాములకు బదులు హారాలూ, తోలుకు బదులు పబ్బ పచ్చడము, బూడిదకు మారుగా కమ్మ కస్తురి, ఫునుకలదంలండకు మూరుగా ముత్యాలహా ఠాలు- ఇవన్నీ అలంకరించుకుని తగుదునమ్మూూ అని 'పళ్ళీకొడుకు వేషం నెయ్యటా నిక శిన్టడికి చెలింది కాని, మామూలు సన్యాసికి సాధ్యమా! ౯

బొతి గా తాడూ బొంగరం లేకుండా పెద్దపనిని "మొదలు పెట్టటాన్ని సున్నితంగాహాస్యం చేయటం ఈ సానెతడ బ్చేశం.

ఎరువ్రలో అరువ్రులో - అప్పులో సప్పులో చేని పెళ్ళి అయిందని పించే సరికి తాతలు దిగివస్తారు కడా మరి! అప్పటి స్థితి ఇలా ఉంటుంది!

100

అరుంధతీ లేదు ఆలూ లేదు అరవై రూపాయల అప్పు కనపడుతోందిః ఆరంజ్యోతీ కనపడలా గీరంజ్యోతీ కనపడలా -- ఆద్నారు అవ్వు కనపడుతోంది:

ఇది ఆనాటి సామెత! కాని ఈ రోజులో అర్నూరు అప్పు కనప బేది "పెళ్ళి కొడుక్కు కాదు- పెళ్ళికూతురు తరఫువాళ్త శే!

పెళ్ళితంతు పూరికాగాన్వే వధూవరులను వీటలమిోాద నుంచి లేవదీస, బయటకు తీసుకు నెళతాడు పురోహిళుడు, అది రాత్రయినా, పగలయినా, ఆకాశంవంక చూపి _'అదిగో అరుంధతీ నతత్రం! మహాపత్కివత అరుంధతి! చాగాదూడండి నమస్కారం చేయండి! అంటాడు, ఆ నమ్మతం ఆకాశంలో కనిపించినా, కనిపించక పోయినా -. వధూవరులు ఆకాశంవంక మాచి ఒక్త నమస్కార చాణం వదలటం -- మూమూ ల పోయింది, లా

ఓలి ఇచ్చి భార్యను తెచ్చుకు నేరోజుల్లో- "పెళ్ళి కొ డుక్టి అరుంధతికి బదులు అర్నూరు అప్పు కన్చించటం మూమూలే! కాని ఈరో జుల్లో ఆమాట అనుఫోవటం పెళ్ళికూతురి తండి వంతు, తల తాకట్టు పట్టి అప్పు తీసుకువచ్చి, వరకట్నం, లాంఛనాలు, పెళి ఖర్చులు జరివీ - వధూవరులు అరుంధతి దర్శనంకోసం లేచేటప్పటికి పాపం - ఆ తండికి తీర్చవలసీన అప్పులు కళ్ళముందు కనిపిస్తాయి, అప్పుచేసి పప్పుకూడు "పట్టాలను కోవటం, పెట్టవలసి రావటం ఒక కారణం! - అందు శీనేమో మనవాళ్లు |

అచ్చమ్మ పెళ్ళిలో బుచ్చమ్మ శోభనం! చేయటానికి (ప్రయత్నిస్తా రు! నలుగురు పీల లున్న వాళకు అటి ళం లంగ పనిలో పని కలపివచ్చేట్లు చేసుకో వటంవల కొంతఖర్చు కలసి 101

వసు౦ది! ₹ెండు పనులు ఒ శేసారి పట్టపన్నందువల్ల లా బంధువుల్ని భరించటం, విందు భోజనాలు పెట్టటం వంటి పనులు శెండుసార్లు చేయటం తప్పుతుంది. పైగాః ఆ రోజుల్లో శోభనం తంతుకూడా -- పెళ్ళి అంతగా, పెళ్ళితర్వాత కొన్నా ళకు చేసేవాళు, అక్క పెళ్ళి అంతకు ముంచే అయి ఉంళకే :3ళిలి ళ్ళిలో ఆ మె శోభనం జరిపేవాళ్లు, ఇద్దరు పెళ్లీడు కొబ్చ్‌న పిల్లలు ఉంశు- సాధ్య మై నంత నరక ఇద్దరికీ కలిపే పెళిళు చేసారు. మ వాట్‌ అచ్చమ్మ, పెళ్ళిలో బుచ్చమ్మశోభనం ఏమిటనే వ్యంగ్య పరిహాసం కూడా- ఇటుతిప్పి తే ఈ సామెళలో కనిపిస్తుంది! అందరి కాళ్లకు మొక్కి-నా అత్తగారింటికి పోక తప్పదు! "పెళ్ళిలయాక మన వాళు అప్పగింతలతంతు జరిపిన్నారు. పీలను కని పెంచిన తల్లి తంకులు - అత్త వారింటిలో వారందరిక్షీ వధువును అప్పగిస్తారు అప్పగింతలు పట్టి కన్నిరు నింపుకుం టారు. అంతటిశో తమకు ఒకపెద్ద ఇాధ్యత తీరిపో వట మే కాకుండా, ఇన్నాళ్లుగా తమాది - అనుకున్న బిడ్డ ఇహనుంచి పరాయిది అయిపోతుంది, పెళ్ళికూతురు ఇబళి కాగానే, అతృవారిఇంట పాదం పెటా లి। క! లు ళు తప,దు! తలితం;డులతో పొటు అయిన వాళందరికీ తుంది. తోడపఫపుట్టిన వాళ్తను గుండెలకు వాత్తుకుంటుంది, ఇన్ని చేసినాక పుట్టినింటివి వదలి అత్మింట్‌కి వెళ్ళక తప్పదు! *“అనవారింట సకల భా గ్యంబులున్న మగనిమిాదట తనశేంత మక్కువున్న అడఫపుట్టువు ఫుట్టింటి కాసపడును!"_విజయవిలా సము (వేమించి పెళ్ళీ చేసుకున్న నారికి కూడా ఈ వీషూదం తప్పదు కాబోలు! 102

ఆయెనమ్మా "పెలి అనిగినమ్మా రంధి: క. "పెళ్లి సందడి అణిగింది-- జల్లి కుదరటం ఒకో ఎత్తు! కుదిరినా క "పెళ్లి నన్నా వోలు ఊేయటల ఒక ఎత్తు! ఎన్నాళ్ళనుంచి ఈ నంరంభం! ఎంత వాడావిడి! ఎంత రంధి! అనుకన్నన్ని నాళు పట్ట లేదు! అనుకున్నట్లు "పెళ్ళి అయింది! పిల "వళి "కా లేదని అప్పటిడా కా ఉన్న రంధి అణగింది. జఒక్హ సారి నిస్ఫృత్వ్యెవ అవహ్‌ించింది! ఒక్క ళ్ళి చేయటమే కాదు! వ బృవాత్కార్యం తల పట్టినా ఈ సామెత వాడుకంటాము, నిత్య కల్యాణం పచ్చతోరణం! ఒన్న పెళ్లి చేసేసరి కే ఇన్ని సామెతలు కావలసి వచ్చాయే! ఇలు నిత్యకల్యాణంగా ఉం శ! నిత్య కల్యాణం పచ్చతోంణంగా న్‌. ఉండే ఇళు ఉంటాయా! ఉంటాయి, సిరి సంపదలతో తుల తూగే ఇళ్ళలో ఎప్పుడూ విందులూ వినోదాలూ జరుగుతూ ఉంటాయి, “ఎప్పుడు సంపద కలిగిన నప్పుడు బంధువులు వత్తురది యెొట్టన్నం 'జెప్పలుగ చెరువు నిండిన కప్పలు పదివేలు చేరు కదరా సువుతీ[” వచ్చే పఫపోయీ వారితో, పదిమంది పరివారికలతో, పిలా పావ్‌ స క్‌. లతో సందడిగా ఉంచే సంసారాలను నిత్యకల్యాణం పచ్చ న్‌ తోరణంగా ఉన్నటు వాడుకగా అనుకుంటారు. 0౧ నిజాసికి నిత్యకలా్య్ధాణంగా ఉండటానికి సిరి సంపదే అక్హరలేదు, అడుగడుగునా ఎదురయ్యే సమస్యలతో రణాలను పచ్చని అకల తోరణాలుగా చేసుఫోవటం కొది మందిశే (9. చేతిన య్యేవిద్య. ని రాశనూ, విపాడాన్నీ పక్టకుత* సి ఇ* ధనూ 10

దుఃఖాన్నీ అణచి పెట్టి. ఆశాకిరణపు జ్యోతిని వెలిగించి. చిరు నవ్వు తో, వోస్య (ఛీయత్వంతో._ జీవితాన్ని విరిసిన మందారం లాగా తీర్చుకో గలిగిన ధీమంతులకు సంసారం ఎప్పుడూ నిత్య కలా్య్యాణ మూ పచ్చ తోరణంగానే ఉంటుంది!

ఇల్లు కట్టి చూడు పెళ్లి చేసి చూడు!

ఇల్లు కట్టిన వాడికీ పెళ్ళి చేఫినవాడికీ మాతమే అ బాధ

"తెలుస్తుంది! అది ఎవరికివారు అనుభవ పూర్వ కంగా

"తెలుసుఫో వలసీన దే! మాటలతో వర్ణించటం సాధ్యం కాదు!

ఈ రెండు పనులూ బహ్మ వయత్నం చేసి సాధించ గలిగిన

విషయా లే! ఇల్లు కట్టడం ఇప్పటివలెనే ఆ రోజుల్లో కూూడా

శిప్టతరమైన పనిగానే ఉంచేది కాబోలు!

పెళ్ళి చెయస్టట మూ అంతే! ఎంతో అకుభనం గడించి: ఎన్నో ఢక్కా మొక్టీలు తిన్న వారు కాచి వడపోసి అన్నమాబ ఇది! పెళ్ళి ఖర్చులతో, ఏర్పాట్లు చేయటంలో క్రించా మీదా పడుతున్న గృహాస్సును సంభావన కోసం వచ్చినవారు ఇలా విసిగించే వారట!

** లేవరు లెండు లెండనిన, లేచిన రారయినన్‌ తటాలునన్‌ బోవరు పోవుచున్నిలిచి పోమముపోదును (తోయకుడటంచు ఈ వరుసన్‌ గృహస్సు నలయింతురు పెండిలిలో సదస్య సం భఛభావవనాడు చూడనవలె బాపనసాముల సాములన్ని యున్‌ 1”

ఎ చాసు (శ్రీరాములు పెళ్ళి కుదుర్చు కోనటంలో జరిగే శవభివమలనూ, ఇప్పటివరకూ జరుగుతున్న పెళ్ళిళ్ళ వరుసనూ చూస్తూ ఉంజశు- ఈ సామెత నిత్య నూతనంగా వాడుకోవలసిం చే ననిపీస్తుంది! పెళ్ళిని గురించిన పూర్వాప రాల వ్యవస్థ కొంతవ రకు మార్చుకోవటం మన వాళ్లు నేర్చుకుం కు- ఒకపల్లి జరగటం పవమంత కప్టృమైన పని కాదు!

104

ఈ మార్పుకు చిన్నలూ జదలూ నడుం కటా లి, ళ్ళి యు ౬

చేసువోబోయే వధూవరులలో మానసిక పరిణతి రావాలి, "పెళ్ళి చేసే పెద్దలలో మానసిక పరివర్శనం రావాలి,

ఇంతకూ పెళ్ళిని గురించి ఇన్ని నిష్టృర్శమెన సత్యాలు సామెతలుగా చెప్పుకున్న మన వాళ్ళు యా ళ్ళి పిపయంలో యా

పదితరాల నెనక్కు వెళ్ళి వంశ మశ్యాదను తరుచు కోవడం మూనివేసే-

నుధ్యవర్నులు నూరు అబచద్భాలాడి అయినా ఒ కెళ్ళి చేయాలని కంకణం కట్టుకోక పోతే -

(స్రీతోపాటు సిరికూడా వచ్చి ఇల్తునిండాలని మగ "పెళ్ళివారు దురాశవపడకపో తే -

అందం ఐశ్వర్యం తో పాటు థపంచంలోని మంచి గుణాలన్నీ మూర్తీభవించిన వాలే తమకు జంటలుగా కావాలని (ప్రతివారూ కోరుకో కపో లే _ వియ్యాలవారి చేత మ ర్యాదలూ, లాంఛధనాలూ, "పెట్టుపోతలూ* జరగాలని మగ పెళ్ళివారు ఆశళించకపో తే

బంధుమితులు "పెళ్ళి వంకతో వచ్చి పదిరోజ+లు తిష 'వేయకపో లే

పెళ్ళిలో ఆర్భాటాలు ఆనండాలకోసం అనవసరపు వ్యయం చేయడం మానివేస్తే లా

ఒక పెళ్ళి చేయటం అంత దుస్పాధ్య మైన విషయం కాదు!

105

రిజిస్ట్రార్‌ ఆఫీస్‌లో సంతకాలు ెట్టివచ్చి పదిమందికీ

వపదివుంది ఎదుట పూలదండలు మార్చుకుని ళ్ళి అయిందని పించుకు న్నా పెళ్ళే!

శకుంతలా దుష్యుంతులకి మళ్లే గాంధర్వ వివాహం

ఇద్ష్మరి మనసులు కలిసి జంట కట్టుట మే పెళ్ళి!

అ కలిపిన మనస్సులకు ఆ మోద ముద్ర నేయట మే "పెద్దలుచేసే పెళ్ళి!

"వదలు యోగ్యతా యో గ్యతలు విచారించి పెళ్ళి చేసిన

(లు తర్వాత - మనసులు జంట కలిసినప్పుడే అది నిత్యకల్యాణం! 106

అలుడు య!

చరచి చెంచాలా చచ చాచా చచ రంత చరచర వూ యూ

"సేడు ముదిరితే పెళ్ళి కొడుకు అవుతాడని ఒక పామెత ఉంది. అలాగే పెళ్ళికొడుకు ముదిరితే అల్లుడు అవుతాడని చెప్పుకోవచ్చు మనం! అమ్మాయి మెళ్ళో మూడుముళ్ళూ వేని వీటల మిదనుంచి లేవగానే అతడికి అలుడి వోడా లభిస్తుంది! గా

అది ఎంత పెద్ద హోచా! అత్త వారింట్లో అతడికి రాజు మర్యాదలు జరుగుతాయి, ఆజోర విజళోరాలలో కొత్తల్పుడి వై భవమే వెళభవం! ఏ ఆఫీసులోను ఏ అధికారికి లభించని హోడా, గౌరవం _ అతడికి లభిస్తాయి. అంతటి అధికార స్థానంలో కూర్చున్న అల్లుడు గారికి చీమ చిటుక్స మన్నా కోపం కావచ్చు! అందుచేత అత్త మూమల దగ్గరనుంచీ నౌ కర్త వరకూ గజగజలాడుతూ అతడికి మర్యాదలు చేస్తారు, అల్లుడిని గురించి మనకు ఉన్న అనేక సా మెతల్గో - "అతడి గర్వాతిశయాన్ని, దురఠరాశను, దురహంకారాన్ని వివిధ దశలలో (వదర్శించే రూప కల్చ్బన జరుగుతుంది. ఈ రూప కల్పనకు పరాకాష్య--

అల్లుడు పదో (గ్రహం: అనే సానుత, తరాలుగా ఈ అల్సుడి గారికి మర్యాదలు చేసి చేసి 'వేసారిపోయి, కొత్తదనం తీరి పాతఅల్లు జైనా _ పదిమంది పిల్లల తండ్రి అయినా - అత్తమామలను వేధిస్తూనే ఉంకే - మన వాళ్ళు అల్సుడిని నవ్యగహాలతో నూ చేశ్చే 107

సావాసం చేసి ఉంటారు! (గహాలకూ, నూనవ జీవిత గమ నాలకూ సంబంధం ఉందని విశ్వసిస్తారు మన వాళ్ళు. (గహ బలిమి బౌగుంకే మనిషి అకాశపు అంచుల్ని తాకగలడు, ఆ (గహాలే ఒకవేళ ఎదురుతిరిగి తే, అతడికి జీవితమంతా ఎదురు బెబ్బల తాకిజే తగులుతుంది. ఆ (గహాల అగహాను (గ్రహాల మిద ఆధారపడి బతుకు బొంగరంలా తిరుగుతుంది! అందు శే మన వాళ్ళు నవ్యగహ పతిష్టృలూ, నవ్యగహ పూజలూ? చేప - (గహశాంతి చేసుకోవాలని మాస్తారు! (గహాలు ఎక్కడ అగహిస్తా యోనని వణికిపోతారు. మనిషిని పట్టుకు వీడించే [గైహాలతో అల్లుడిని చేర్చి దశమ స్భానం ఇవ్వటం వల్ల - మనవాళ్ళు ఆనాటి నుంచీ అల్లుళ్ళ వల్ల అనేకమైన చాధలకు గురికాబడుతూనే ఉండే వారని తోస్తుంది! అ పడ్డున బాధలని గురించి వాళ్ళు ఎన్నో సా మెతల్గో వ్యం గ్యదూపషణ చేస్తూ; అల్లుడి అవతాశాన్ని నున కళ్ళముందు ఆవిష్కరిస్తారు! ఈ నానుడులు అనాటికీ శఈ నాటికీ వర్తించేవిగా ఉండటం గమనార్హం! అల్లాడు వచ్చిందీ అప్పుడే | ఆళగాడు వచ్చిందీ అప్పుడే ! పెళ్ళి చేసుకుంశేు తనకు జంటగా ఉండటానికి భార్య వస్తుంది, ఆ భార్యను భరించ వలసిన వాడు తాను, ఇహమిదట అఆ భార్యనూ తనకు కలగబోయే సంతానాన్ని పోమీంచుకో వలసిన బాధ్యత తనమిోాద ఉంటుంది, అంత నరకూ పవాగానే ఉంది, మరి మన ఆెలుగింటి అల్లుళ్ళకు ఒక తెగులు౦ది! వరకట్నం -_ అంటూ వీలున్నంత వరకు ఆడపిల్ల తండి దగ్శర సొమ్ము గుంజటం మొదటి తెగులు, అంశటితో ఆగకుండా _ అలక పాన్పుల్కు అపాఢ పట్టీలు, పండగ కట్నాలు - అంటూ - ఆ మామ చిప్ప చేతికి పట్టుకునే దాకా వీడించే అల్లుళ్ళు కొందరు ఉంటారు, 108

కొందరు అల్లుడు హోదా' రశావటంతోచశే లంచగొండి అధి కారిగా మూరిలే -- మరి కొందరికి తలీ, తండ్రీ వెనుక ఉండి వియ్యాలవారిని వీడించుక తింటారు. ఇటువంటి వారు పరాన్న భుక్కలో నురెవరో! అల్లుడు పుట్టినప్పుడే ఆశగాడు పుట్యాడని అనటంలో అర్భం అ జీ అల్హుడు వచ్చింది అప్పుజే |! హాస్యగాడు వచ్చిందీ అప్పుడే _ అనే అర్భంతో కాడా ఈ సామెతను వాడు కుంటారు. అల్నుడు వస్తే సరసాలకూ, హాస్యాలకూ ఏమి కొదవ! పహోాస్టగాళ్ళ 'చతిరూపాలుగా ఉంజే అలు ళ్ళను చూచినా _ ఈ సామెత జ్టుపకానికి వస్తుంది! . అల్లుడు అంజకే వంకర తాడే లేచి నుంచుంటుంది! అల్లుడని పుల్ల విరిచి వేస్తే అది ఎగురుతుంది ! ఎంత భయం, భక్సి--అల్లుడం శు |! అలు డు అతింటికి వేంచేసి నప్పుడు-సర్వ సేనాధిపతి వస్తే మైన్యమంతా అయన్‌ షన్‌లో నిలబడ్డట్టు ఇంటిల్లపాది (వవర్శిస్తారు! మన అమ్మాయి మొగుడే కదా అని నూమూలుగా ఉండబోతే, అలుడు ఎగిరిపడతాడు ! అందుకీ అలుడికి అడుగులకు మడుగు లొత్తుతారు! ల - అల్పుడు వచ్చాడనే అనందం కన్న -- అతడు కోఆజే కోరికలు ఏమిటో, వాటిని తీర్చ గలుగు తా మో లేదో. అనే భయం, బాధ -- ఎక్కువగా ఉంటుంది. అడుగో అల్గుడు- అంకు ఇదుగో ఫులి - అన్నంత బెదురు వస్తుంది వారికి, అల్లుడు ఆరణాల కోసం కాక _ అవమూ్యయికోసం వచ్చి నప్పుడు - ఆ భయం తీరుతుంది అత్తవారికి, ఆ వుంచి రోజులు వచ్చినప్పుడు ఇటువంటి సామెతలను మరిచి పోవచ్చు మనం, 109

ఆరు రాజ్యాలు జయించ వచ్చు కాని అల్లుని జయించరాదు | అల్లుడిది ఎప్పుడూ అధికార స్థాన మే! ఆర్థీ కబలమూ, అత్మ బలమూ ఉండి కూడా, సాభారణంగా వ మామా అల్లుడిని జయించటానికి ఉత్సాహపడడు ! తానే తప్పని సరిగా తగ్గి ఉండాలని చూస్తాడు, అల్లుడితో శచీ వస్తే అల్లరి వచడేదె ఆా మే! అమ్మాయి. భవిమ్యశ్నుకూ అల్లుడి మంచితనానికీ "పెద్ద లంకె ఉంది. ఆ అల్లుని మంచి తనం అనూవ్యాం ! కలని కాకులతో పాటు అలుని మంచితనం అశేది కూ డ్రా ఈప్రపంచంలో బేదని చాటి ఇెప్పాడు కదా సుమతీ థతక్ర కారుడు! అందుచేత _ ఒకవేళ అల్లుడితో అభ్మిపాయ బేదం వచ్చి, ఆ వివాదంలో తను గెలిచినా. దానివల్ల తనకు మిన్‌ జే విదయ గర్వం నున్న! అంనువల్ల అమ్మాయికి కలి దుఃఖం మిన్న]! అలక పాన్పు మీద అల్లాడలిగితే అత్త కంగారు పడినట్లు ; వేడుకల పేరిట మనవాళ్ళు వేనుకు నే స్వయంకృ తావ రాభా ల కొన్ని! పెళ్ళీలో అలకపాన్సు వేయించి అల్లుడిని చానిమూద ఎక్టి స్తారు- నరదాకు అలగవయ్య్యా స్వామీ! _ అని వవ్పి! తన సరచాలు తీర్చుకోవటానికి ఇచే సమయంకచా! సరచా ఎందుకు - నీరియ* గాజీ అలిగి అడి గేస్తా ను- అనుకుంటా డు ఆ (పబుద్భు డు! అడీగిన వరమీాయని వేల్పు ఉంటాజేచో శాని అలకపాన్చు మోద అల్లుడు అడిగ వశాల్ని తల తాశిట్టై పెట్టయినా తీర్చని మూవు ఉండడు ! సరదాఫోనం వీర్పాటు చేసిన ఈ తంతు _ పెళ్ళయిన దగ్భర్నుంచీ అత్త మానుల్ని వీళ్టు తినవచ్చు ఎ అనే ఒలె సెన్సు ఇచ్చినటు అనిపిస్తుంది ! పెళ్ళికొడుకు (ప్రక్కను చేరి కొందరు బంధు మితులు - మామ తల తాకట్టు పెట్టినా 'తేలేని వస్తు నావా నాలను అడిగించటం ఒక వినోదంగా భావిసారు, అలుడి యుతి -ం 110

నోటినుంచి ఏమి మాట వినవలసి వస్తుందోనని అత్తమామలు హడిలి పోవటం సహజం! సరదాకు చేసుకునే వేడుకలు (పాణ సంకటం గా పరిణమించటం అంపే అచే! | అల్లుడు అలిగితే కూతురిని తీసుకు పోతాడు అంతేనా ! అసి నిర్భయంగా ఉండలేరుకడా ఆడపిల్ల తల్స్ని తండులు! కూతుర్ని అల్పుడు తీసుకు వెళ్ళి వాళ్ళ బతుకు వాళ్ళు (బతికితే అంతకన్న కోరుకునేదేమున్నది? అలిగి వెళ్ళినవాడు - అవి ఇమ్మనీ ఇవి ఇమ్మనీ అడగటానికి రాడు కదా! అంతటితో కథ అయితే ఇంకేమి? అలిగిన అలుడు న్‌్‌ అత్తమా మల్ని అనేక రకాలుగా సాధించవచ్చు. భార్యను తీసుకు నెళ్ళకుండా పుట్టింటికి పంపవచ్చు. ఇటు కూతురి శాపఫురం, అటు అర్థిక మెన అసమర్ధత - ఈ ₹౭ండిటి మధ్య ఇరుక్కుని బాధపడేది అల్సుడి అలక తీర్చ లేని అత్తమాము లే! పెళ్ళి చేసుకున్నాక -- కట్నం చాలినంత "తేలేదని, వెట్టుపోతలు సరిగా జరపలేదని, కోరిన వస్తు వాహనాలు అమర్చ లేదని, భార్యల్ని తన్ని తగలేసిన వాళ్ళూ-నిజం గానే తగల బెట్టిన వాళ్ళూ _ ఈ నాటి సమాజంలో శనిపీసూ నే ఉన్నారు. ఈ అన్యాయానికి ఈనాజే కాదు-అఆనాటి నుంచీ న్స్‌ జాతి గురవుతూ ఉంబేదనటానికి మననాళ్ళు అలుకొన (ఆ ఇ క టా జానపద గేయం సామ్యం, కోరి చేసుకున్నాడు సుభ్యదను అర్జనుడు. కొడుకును కూడా కన్నాడు! ఒక స్యుపభాతాన- “'పున్నెంబు నాడైన బూ రెలొండుకొసీ పుణుస్టడ రమ్మన పీలిచిశా మో వాళ్ళు! అమావాస్య నాడన్న అటు వండువొసీ ల | అల్లుడా రమ్మనీ కీలిచిరా మో వాళ్ళు! శే]

. అని నిష్కూర మాడి ఆ మెను పుట్టింటికి పం పేశాడట! సిరిని భార్యగా కలిగిన భాగ్యశాలి కనుక - ఆమె అన్న గారు- *“'ఏనుగులుండంగ _ గురాలుండంగా పల కీలుండంగ _ చానిసలుండగా కాలినడ కను రాను కారణం బేమా!

అని చెలెలిని సనూదరంగా పలకరించి -_ అంతు లేనంత అరణపు సామిని వనుగులనిండా తోలి పంవపాడట!

ఇది సామాన్య గృహస్తుకు సాధ్యమా! అసలు నాలుగు వేళ్ళూ లోపలికి పోవటమే కవ్ఫంగా ఉంకేే అల్లుడిని మేపడం ఎట్టాగు!

అత్త వారింట అల్లుడిని చూడాలి _

ఆముదాల చేలో ఆవోతును చూడాలి : అడవిలో ఆంటోతై తినాలి ! అక్త్ర ఇంట్లో అల్లాడై తినాలి : "పెళ్ళయిన తర్వాత కొత్త అల్సుడు అత్తవారింట మనుగుడుఫులాు కుడవటం ఆచారం నెనుకటి రోజలో అలుడు అమట్టున ఆరునెలల పాటు అక్ర జే ఉందేవా డట! ఉమ్మడికుటుంబ వ్యవస్థరో జులు కనుక-అతడు చేయవలసిన పనులన్నీ మిగిలిన కుటుంబ సభ్యులు సర్దకుంటుం డే వాళ్ళు. అందువల్ల ఆ ఆరునెలలూ అతగాడికి సుమ్మగా భోజనం చేయటం, గదిలో ఫయనిం చటం తప్ప మరొక పని ఉండేది కాదు.

ఈ అహార విహారాలు ఎలా ఉంజేనిటా? రోజుకొక్క తీరుగా గాశెలూ, బూరెలూ, సున్ని ఉండలూ నంటి బలవర్థ్యక ఇమిన పిండివంటలు, అన్నంలోకి అయిడారు రకాల ఆధరువులు, కిమ్ధుటి నెయ్యి, గడ్డ పెరుగు! అత్తకు వండి వడ్నించటం లా అల్లుడికి తిని (లేపటం - సరిపోతుంది. అత్సింట్లో అల్హుడు ఎంతె వళ్ళు చేస్తే వాళ్ళకు అంత సరదా ! ఎండనక చాననక పొలంలో తిరగే వాడు నీడపట్టున ఉండి కమ్మ గా

112

ముప్పూటలా తిని, కొత పెళ్లాం సగచాలో పహోయిగా కాలం గడిపితే _ అతడిశరీరం పెరగకుండా ఉంటుందా! అందుశే ఈ సా మెత పుట్టింది.

ఈ కాలపు అల్లుళ్ళు ఈ వఏవివయంలో కొంత నయ మేమో! చదువో ఉదో్యోగమో 'నెలగ పెడుతున్న అతడికి అన్నాళ్ళు శలవు దొ రకదుకడా! అందుకే అన్నాళ్ళు అతడు అత్తవారింట తిప్పవేయటం కుదరక -- అమ్మాయిని తనతో తీసుకుపోయి, అనక కావలసిన వాటి కోసం ఆగడం చేస్తాడు!

"ఆరు నెలలకే అల్లుడీ నోట్లోకి వస్తుంది ! (మునగు అల్లుడు అత్త వారింట్లో వేసే ఈ ఆరునెలల తిష్పనూ మనసులో పెట్టుకునే ఈ సామెత పుట్టి ఉంటుంది. త్వరగా పెరిగి సంవత్సరం లోపున కాపు కాసేది మునగ చెట్టు. ఆ కాయలతో చేసిన పదార్థం ముందుగా అల్లుడు సేవిస్తేనే చరితా ర్థృమవుతుంది! అతడు అత్సింటికి వస్తుండగా నే మొక్క పెట్టిన్సా "వేంచేనేటప్పటికి కాయకాస్తుంది! _

పెళ్ళికి చేసిన అప్పు కే కుంగిపోయే అత్తమామలు అన్నాళ్ళు అల్లుడిని ఎలా భరించేవారో పాపం! సామాన్య సంసారులు తట్టుకోవటానికి ఎంతకవ్టృం! అందుశే -_ ఆపాఢ వమూసం అని వంక పెట్టి అల్సుణ్డి మర్యాదగా పుట్టింటికి తో అే వాళ్ళు కాబోలు!

అల్లుడికి పెట్టిన పెట్టు కొడుక్కి. పెట్టి కోలుపోయిందట । అల్పుడికి అప్పో సప్పో చేసి ఆర్భాటంగా ఆహార విహారాలు జంపటం ఎలానూ తప్పదు! తీపి, కారపు పిండివంటలతో, (పల్యేకమైన శాక పాకాలతో _ అల్లుడికి పూట పూటా అమర్చాలి! అల్సుడిని సాగనంపినాక కూడా, అలవాటు పడిన కేవ

చేయి అట్టిట్బాయెనని -- ఊరుకోబుది కాక్క రోజూ పంచ భఛక్ష్యుపరమాన్నాలూ చేసుక తింటుంచ్‌ -_ ఎలాగూ చేతికి వచ్చే చిప్ప ఇంకా త్వరగా వస్తుంది! అల్లుడికి అత్తాళ, గొడ్డుకు: దమూడాశ : ఉండనే ఉంటుందంటారు మనవాళ్ళు! దూడ పుట్ట గానే తల్లికి మాతృేమ ఉదయిస్తు ౦ది! ఆ పేమను ఆది ఎన్నో విధాలుగా (వకటించు కొంటుంది. అ చేవిధంగా _- అలుడుగా అవతారం ట్‌. ఎత్తుతూనే - అతగాడికి అత్సింటి అశ పుడుతుంది కాబోలు! జీవితాన్ని తనతో పంచుకోవటానికి ఒకి తోడు శావాలని తను "పెళ్ళి చేసుకున్నాడు, అ అన్నూూయి తలి తందడ్రుల్న్కీ పుట్టి పెరిగిన పరిసరాలనీ వదిలి పెట్టి తన దగ్శరకు రావటం ఖాయం! కాని, ఇతగాడికీమో అంతు లేనంత అత్సింటి ఆశీ ఆమె వంటరిగా వస్తే చాలదు! తన ఇలంతా న ళం నింపేట్టు వస్తువులు తేవాలి. వొంయకెడు నగలతో రావాలి. తను ఆశించికంతగా అక్కడినుండి ఊడి పడకపోతే _ అందుకు ఉపయోగించే అస్తాొలు అనేకంగా అతడ దగ్గర ఉంటాయి! అత్త ఎత్తుకొని తింటుంపే అల్లుడికి మనుగుడుపా । అక్తృకు లేక అటికలు నాకుతుంపే అల్లుడు వచ్చి దీపావళి పండుగ అన్నాడట :£ కొత్తల్లుళ్ళు కొత్త తీలేదాకా (ఎన్నాళ్ళయినా పట్టవచ్చు!)- అత్సింట మనుగుడువులు కుడవటం బకఃి ముచ్చటగా మొదలు "పెట్టారు మనవాళ్ళు. అది వాళ్ళ పాలిటి! వదుల్చుకో లేని అవస్థ గా మారింది. ఆ మనుగుడుపుల్లో ఎన్నిరకాల మత్యాదలు! వాళానికి ఒకసారి ఇంటి మంగలి రావాలి! తలకూ వంటికీ నూనె 114

పట్టించాలి, ఆపైన నలుగు ఇఒట్స్టాలి, తల అంటాలి! ఉతికిన మడువులు అందింవాలి. ఈరక్నమెన మర్యాదలు చేసిచేపి అత వారు అణిగి పోయి ఉంటారు. ఆ తర్వాత ఎన్ని సంనత్స రాలు గడిచినా కొత్తల్పుడికి మలే పొతలుడు పెళ్ళాం బిడ్డలతో వచ్చి కూర్చుం కే! పండుగ టింకు _ వొత బట్టలు. పండుగ అంశే ఖర్చు! గోరుచుట్టుమోద రోకలిపోటు-అంశే ఇచే!

ఏమి లేని చోట చేనికో ఆశించటం ఎంత 'నెరితనం! ఎంత కటిక తనం! అటే ఈ సామెత చెప్పే పరమార్థం! అల్లుడు ఉన్న ఇంటికి అతిథిగా నెళితే ఆ అనుభవం అతడికి కూడ పట్టుకుంటుందట! చూడండి! అల్లుడికి చేసిన పప్పు ఆతిథికి కూడ పనికి వచ్చినట్లు ః లా ణా అల్లుడి పాయసం ఆతిథికి ఉపయోగ పడినట్లు ః విచేశాలలో ఒక సంపదాయం టింది, అతిథులు వచ్చే ముందు ఇంటి వారికి తెలపడం, ఇన్నిరోజులుంటామని ముందుగా నే చెప్పడం -- అఆ తర్వాత ఆ వెప్పిన సమయాని కే నెళ్ళిపోవటం- జరుగుతుంది. కాని, మన అతిథి అభ్యా గతులు చెప్పిరారు! అసలు అతిథి - అనే పదంలోనే - కిధి వార నత (తాలు లేకుండా వచ్చే పెద్ద మనిపి.-_అని అర్థం! అనుకో రుండా ఇంటికి అతిఫి వస్తే - ఒకసంతోవం ఉంది _- ఒక కం ఉంది! ఎంతో ఆప్యాయతా, దగ్శరతనమూ లేకపోతే బంధు మ్మితులు మన ఇంటికి రారు! అట్లా వచ్చిన వారితో కప్ప ఉం ల సుఖాలు చెప్పుకోవటం, ఉన్న దానితో అందరూ సర్చ కోవటంలో ఒక ఆనందం ఉంటుంది, కేష్‌

పాశ్చాత్య జీశాలలో ఇరుగు పొరుగింటి వారు కూడా లక నిర్జీత సమయం /42770272/౯222/4 వర్పాటు చేసుకుని ఒకరింటికి మరొకరు నెళతారు. నారి జీవన వేగం అటు వంటిది. ఈ రాకపోకల వల్త జక శ్రమ బద్ధ మైన అనందం, జక యాంధత్రికత జా సిద్భిస్తు ౦ది. అలు డు ఇంటో ఉంటే ఎప్పుడూ నిత్యకల్యాణం గానే [క రా ఉంటుంది వంటిలు! అందుచేత అతిధిగా వెళ్ళినా - అతడున్న ౯౧ సమయంలో న నెళ్ళాలి! అతిధి వచ్చాడని అఆ ఇల్లాలు వే శ్రమ పడనక్ష_ర లేదు! నో నా అల్లుడా ఎప్పుడు వచా వంటే ॥ రాత్రి వండిన గాం౮ల సంగతి చెప్పనా అన్నాడట ।

అరుగు అరుగులోకి వ అరుగు తీరు? టి. ఈ థా కెల్ల వారుతూనే - మామగారు దంత ధావనం చేసు కోవటానికి వీధి అరుగు మీదకు నసే - అక్కడ అలుడు జాలి ౧౧ (వత్యవం! అరుగుకీ నిండుతనం వచ్చింది కాని _ అప్పుడే మళ్ళావచ్చాజేం అల్లుడు! కాళ్ళు కడుగుకోవటానికి 3ంబుతో స్‌ళ్ళు ఇవ్వాలి, ఎప్పుడొచ్చా వల్లు డూ అని అడిగి తే బండారం బయట వడింది! రాతి వండిన గారెల సంగతి చెప్పనా? _ అనటంలో అటు అత్తగుట్టు, ఇటు అల్గుడి రహస్యం - బయట పడింది! ఆరోజు (పొద్దు శు వెళ్ళివస్తానని చెప్పి పెళ్ళై ప ట్టకు వెళ్ళాడు అలుడు! ళం అల్జుడు ఎట్టాగో ఇల్లు వదిలాడు, ఈ పూటకు శాసీని గారెలు వండుకు తిని పడుకుం కు, పదిరకాల ఆధరవ్చలు 116

చేయకుండా తప్పుతుంది _ అని అనుకుని ఉంటుంద - పావం ఆ అత్తగారు!

అలుడుగారికి అత్తగారి వేతి వంటా మరఫవురాదు! కొత భార్య పైన చెల లేగే మరుల మోజులూ మరపుకురావు! అందు శే, ఏమయితే అది అయిందని రాతి పొద్దు పోయే వేళశే కొంపకు చేరకున్నాడు! ఆ భా ర్యాభర్తలిద్దరి మధ్యా ఏ సం శేతం నడిచిందో - ఆవిడ గుట్టు చప్పుడు కాకుండా తలుపుతీసింది! ఇతగాడు గదిలో చేరాడు!

పాపం - అత్తగారు అప్పుడే పాయ్యిమోద చాణలి పెట్టి - గారెల వంటకం మొదలు పెట్టింది! అక్కడ చుయ్‌ చుయ్‌ మని ఒకొక్కగా శే నూనెలో వేగుతుంటపే - ఇనక్హ్రడ అల్లుడు గారు -_ వేళ్ళు లెక్క పెట్టుకుంటూ గుటకలు మింగు తున్నాడు పాపం!

(పొద్వ కే ఊరికి వెళ్ళిన భర్త ఆ రాతికి ర్యాతే తిరిగి వచ్చాడని తలికి చెప్పాలం శే సిగ్టు! అతడిని పసు వ్రుంచి

ఉరి జాలి

'తా నెట్టా తింటుంది గా ౭ల్ని! పాపం! ఆ పరిస్థితిలో ఆపిల

క. ఉగ ఏంచేస్తుంది? ఏ కొంగువాటునో నాలుగు గాళెలు తెచ్చి అతడికి అందించి ఉంటుంది! ఆ రాతికి వాటితోనే కడుపు నింవుకుని _ తన అక్షర తీర్చుకుని ఉంటాడు అతెడు!

ఎంత నవ్వు వచ్చే కథను నివీప్తం చేశారు ఈ సానుతలో।

అల్లుడితో భోజనము కొడుకుతో చదువు £ శ్‌ ఎ ఆ “డ్‌ అతిథిగా వెళ్ళాలంశే, అల్సుడు ఇంట్లో ఉన్నప్పుడే నెళ్ళాలని ఇదివర కే చెప్పుకున్నాము కదా! పవ్మీలతే అలుడితో పంకి భాం వ! భోజనం చేయటం మరీమంచిది - అన్నారు పెద్దలు! 117

చదువుకోవాలం కు మూతం అల్లుడి వరస పనికిరాదు! పెళ్ళితో చదువు కాస్తా మూల పడుతుంది. కొడుకు చదువుపట్ల (శర్ధ మాపీంచే తల్లి తండ్రులు కూర్చో పెట్టి అతడిని చదివిసా రు కనుక_ చదువుకు అతడితోడు నుంచిది. అనువుగా ఉంజే-చోట అనువుగా మసులుకోవాలి -- అనే సూక్తిని చెపుతుంది ఈ సామెత, |

అల్లూనికి బెట్బ ఇల్లాలికి గుట్టు (ఉండాల్సి :

ఇల్లాలికి గుట్టు లేకపో తే సంసారం రట్టు అవుతుంది! వమిా "ఇెలియనప్పుడే వవేవో ఊహిచుకుని వెప్పుకోవటం పరిపాటి, మరి ఇల్గాలు ఇంట్లో ఛ్రాగనోతమంతా గుట్ట లేకుండా చెప్పు కుంశే ఇం కేమన్నా ఉందా! ఇంటి గుట్టు రచ్చ కెక్కించటం ఎప్పుడూ మంచిదికాదు! అది (వతి ఇల్లాలూ తెలుసుకుని (వవర్శించడం ముఖ్యం,

మక అల్లుడుగారికి 'బెట్టుకూడా ఉండాలా! అత నూమలతో వినయ విభేయతలతో ముసిలి, చావమరుదులతో న్నేహం కలివీ, మరదళ్ళను పరిహానవమాడి, బామ్ముగారువె చ్పే భారతం విని, ఇంటో మనిషిలా, తలలో నాలుకలా _ కలిని పోయ్‌ అల్లుడిని అంచరూ వముంచివాడని అంపే అంటా చేచూ కాని _ “అమ్మో! అల్లుడొచ్చాడు !' అని భయపడరు! అల్లుడు కాస్త బెరుగ్శా, 'బెట్టుసరిగా - ఉండాలన్నారని ఇంిటిల్ల పాదీ - పులో సంహ మో వచ్చిందని హడిలిపో యేట్లు ఉండకూడదు అతడి నె ఖర! సరసంగా మసులుతూనే ఒక హద్దులో ఉండాలి! నవ్వుతూ నూట్టాడుతూనే కొంత గంభీరత అలవరచు కోవాలి! అప్పుడే అల్లుడి వ్య్శాతపోవ ణ శచాగా జరుగుతుంది!

అల్లుడితో కూడ గిల్లు డన్నట్లు : పీజెవడో మధ్యన! ఒక పదానికి ఊతమివ్వటానికి. వాడుకునే 118

ళన? శబ్బం ఎన్ని అర్భాలనై నా కలిపిస్తు౦ది ! అల్పుడ్‌ కే చేయ లేశ అతృవారు ఆరి ఫోతుంశు - అతడికి తోడుగా మరొక న్నేహితుడిని తెచ్చి నెత్తిన ఎక్కించితే అనుకునే మూట ఇది.

ఒకటి తప్పని భారం! వమరొశటి తప్పనిసరిగా జన పడ భారం. అసలుకే భారమయితే మరో బరువు వచ్చి పడ్డప్పుడు ఈ సామెతను వాడుకుంటాము, అల్లుడు గారు తనతో పాటు స్నేహితుణ్శికూడా తెచ్చి, అత్త వారిని ఇబ్బంది "పెట్టటం అతడికి సరదాయీ మోాకాని, ఆడపిల్ల ళ్ళి చేసి అప్పటికే అణగారి ఉన్న అత్తానూమలకు కాదు! అందు శే_ అల్లుడికి నెయ్యి లేదు! అల్లుని వెంట వచ్చిన వానికి నూనె లేదు ! అనే సాసెత పుట్టింది! ఆరోజుల్లో, నెయ్యి, నూనే ఇప్పటి కన్నా చవగ్నానే దొరిశేవి, (పతి ఇంట్లోనూ పాడి ఉందేది, ఇప్పటివ లె నెయ్యిధరా నూనెధరా ఆకాశానికి అంటి ఉండవు ఆ రోజుల్లో! కనుక ఈ సామెత ఇప్పటికే నాగా వరిస్తుందని చెప్పుకో వచ్చు, అన్నంలోకి నెయ్యి వేసుకోవటం చాలా ఇళ్ళల్లో తన్బిపోయింది.

చేతిలో చమురు లేకపోవటం -- అంపే రూకలు లేక పోవటం అనికూడా అర్థం కదా!

అలుడు నాకు చుట్టమయితే , అకడితో వచ్చిన 'తోటిపెళ్లికొడుకు నా మొగుడన్నాడట | అల్లుడిని కొన్నాళ్ళు భరించడం ఎలాగూ తప్పదు |! నాసి అతడితో" వచ్చే స్నేహితుడిని కూడా పోషించేది ఎట్లా? ఎన్ని మర్యాదలు చేయ వలసి నచ్చినా, అల్లుడు కూతురిని ఏలుకునే భర్వ-- అనే భావంతో చేస్తారు, కాని పీలవని 119

చేరంటంగా వచ్చినవాడుకూడా లేనిపోని దర్వాలకు పోయి ఇంటి వారిని పవీక్యతించటే ఎలా? వదో బీరకాయవీచు సంబంధంతో ఇంటిమిోదకు వచ్చిపడి ఇంటి వారిని ఇబ్బంది పెళ్టైవారిని గురించి వ్యంగ్యం గానూ వాడుకోవచ్చు ఈ సామెతను! అల్లుడి కత్తికి రెండువైపులా పదునైతే. అతని అప్పకు ఆరువై పులా పదును

అల్లుడితో పాటు గిల్లు డే నస్తే కొంతవరకు నయం, కాని, అతని వెంట సామౌత్తు అతని అప్పగానే వస్తే! అల్సుడి హోదా వెలిగిస్తున్న తమ్ముడికి మద్దతు ఇవ్వటానికీ అవసర మై తే అతడి అత్తవారితో యుద్ధం వేయటానికీ సిద్ధ మై వస్తుంది కాబోలు ! తలుచుకుంశు ఆమె స్నమెనా చేయ గలదు! విశే తముుడుం కే అత్త వారిమోద ఏదైనా కల్పించి చెప్పి అతడిని విముఖుణ్శి చేయగలదు. అందుకే ముందు ఆ మెను ప్రసన్ను రాలిని చేసుకోవాలి! అడబిడ్డ హోదా మన కుటుం బాల్గ్లో అటువంటిది మరి!

ఆడపడుచం శు మనవాళ్ళ దృవ్మ్‌లో రాముడి అప్ప గారికి మళ్లే - తన సరస సంభాషణా వాతురితో పన్నీటి జల్వు చిలకరించేదిగా ఉండాలి!

ఆమె రావు లమ్ముణ భరత శతుఘ్నులకు అప్పగారు,. పేరు శాంత, మరదళ్ళ పై మమకారం, తమ్ముడు పథ్నా లు గేళ్ళు అడవులకు నెళ్ళివస్తే -_ ఊర్షిళశ మూసీన కన్ను తెరవకుండా అన్నాళ్ళూ నిదలో పడి ఉంది, భర్త వచ్చి నద మేల్గూలివి నాక ఆ మెలో నవ చైతన్యం వచ్చింది. పేమ కాంతుల వెలిగిన ఆమె ముఖంలోకి కొత్త మెరువు వచ్చింది! అప్పుడు అంటుంది శాంత పెద్ద మరదలు నీతను మూచి _

120

““చచేజి వినవే జూనకీ! నీ చెలియ యూర్మిళా బుదులన్‌ భమిడి పోనువున సన్‌ యుండజె నాక పదునాలుగేండు పడతీ! కుందనపు (ప్రతిమ కళలు ఈ కళ ఎందుండి దాగున్న చో! దృష్మితగులాకుండను స్‌లాల నివ్వాళు లివ్వుర మ్మా!” ఇంతటి సరసం, అనురాగంతో మరదళ్ళను పరామ ర్శించే ఆడబిడ్డను సృష్మించుకున్నారు మనవాళ్ళు |! ఆడబిడ్డ లయిన వాళ్ళంతా ఇంత చక్కని పాత్రపోషణ వేసేవారయితే ఎంత బాగుండును -_ అనిపిన్నుంది! అంగట్లో అన్నీఉన్నాయి. కాని అల్లుడి నోట్లో శని ఉన్నది : ఈ రోజుల్లో అయితే - “అంగట్లో అన్నీ ఉన్నాయి - అందరి నోట్లో శని ఉన్నది" -ఒ అని నూర్చుకోవాలి మనం! జీవితా వసరాలన్నీ అంగట్లో ఉంటాయి. అంగడి వనుక దాచిన నల్త బజారులో ఉంటాయి, అవి సామాన్యుడికి అందు బాటులో ఉండవు, ఎంత దొరకని వస్తునైనా సంవాదించి "తెచ్చి అల్లుడికి సమర్పించు కోవటంలో తృవ్తిపడతారు కొంత మంది. అపదా ర్ధం అతడు తింళశు, అనుభవిస్తే = చాసికి సార్టకత చేకూరుతుంది, అటువంటిది అల్లుడి నోట్లో నే కని చేరందంజఉే, ఆ వస్తువు నల బజారులో అట్టడుగున కూరుకు పోయిందన్న మాట! అన్నీ ఉండికూడా అనుభవించే యోగం లేకుండా పోయిన సందర్భాల్లో ఈ సామెత వాడుకుంటాము, సిర్భాగ్య దామోదరుడికి ఆఅభాగ్యపు అల్పుడు! మావుకు సంతాన భాగ్యం తప్ప మరొకటి లేదు! పిల్ల 2

పెళ్ళి చేయట మే (హ్మ్యాండ్న మెంది ఎలాగో ఒక్క_వీల్ల భఇారమన్నా తీరింది కదా అని గుంజెలమిద చేతులు నేసు కోవటానికి ప్‌ల్తేదు పాపం! ఆ వచ్చిన అల్లుడు తనకంయె దర్శిదుడు! పెళ్ళాన్ని తీసుకు పోయి (బతకటం చేతకాక _ ఏకంగా తానే మావు ఇంటికి ఇల్లరికం వచ్చి కూర్చున్నాడు. గోరుచుట్టు మిద రోకటి పోటు పడృట్టు అయితే అఆ మాము ఏమిచేస్తాడు! నిర్నాహమాటంగా ఒకొక్క నారి ఇలా అనక తప్పదు! కక్లై లేదు కంపా లేదు -- కాచి పొయ్యా నీవ లేవు _ పదవోయి అల్లుడా బావి గట్టుకు! బావి గట్టున చేదెడు నీళ్ళు గుమ్మరించుకుని ఆ నీళ్ళే 30డు దోసిళ్ళు తాగి కడుపు నింపుకు రమ్మంటాడు ! ఇల్లరికపు టల్స్పుడిని గురించి ఎవరికీ సదభఖ్శిపాయం ఉండదు! "పెళ్ళీ అయాక భార్యను పోషించుకోవలపసిన ధర్మం తనపైన ఉండగా. అందుకు విరుద్ధం గా తాశే అమె ఇంటికి వస్తే! మూడు నాళ్ళయి తే ముచ్చటకాని అంతకు మించితే _ ఈడ్పు గాళ్ళు ఈడ్పు చేతులు ఇతడేనమ్మా ఇల్ల టిపుటల్లుడు! అనే సాసుతగా తయారవుతాడు! ఇంట్లో అత్త మామలు _ ఛావమరుదులు, మరదళ్ళు - ఏరందరికీ వయోజకుడు కాని ఇంటల్తుడి మోద చిన్న మాపు కలగటమే కాక్క ఊరివారందరిక్షీ ఎగతాళి చేని నవ్వు ళోవటానికి పనికి వచ్చే వస్తువుగా కని పిస్తాడు! ఠరోవం, అభిమానం- ఉన్న వాడు ఇల్లరికిపుటల్లు డిగా వమూరలేడు! అసలు అల్లుళ్ళు ఇల్లరికం ఎందుకు వెళతారు! కొందరు గతిలేక మామ పంచన చేరతారు. కొందరిని మూమళలే కావాలని ఇంట్లో ఉంచేసుకుంటారు. మామ భాగ్య శాలి 122

అయి.కే అతనికి తన భార్య ఒక్క తేసంతాన మై "ల్సే, కూచుర్నీ అల్లుణ్మీ న్‌ళ్ళ ముంచే ఉంచుకోవాలని కొందరు పెళ్ళికిముం చే అల్పుణ్మి వొప్పించి ఇల్లరికం ఉంచుకుంటారు. న లా ఈ లెంచదోరకం అల్లుళ్ళు వకుల్లాగా వచ్చి మేకులా గా మూ రే (ప్రనూదం ఉంది! చూడండి! ఇల్లై టపుటల్లుడు ఇంటిల్ల పాదికీ మగడు! ఇల్ల రికపుటల్లుడు ఇంటికి చేటు: కొమ్ముల బ్శరె కొట్టానికి చేటు: నడమంత్రపు సిరి వచ్చిందన్న సా మెత ఇది. అ శ్యాంగితో పాటు అయిశ్వ ర్యం వచ్చేటప్పటికి, అందరూ అడుగులకు మడుగులాత్తు తుంజేటప్పటికి- అతడికి పట్టపగ్నాలు లేకండా పోతాయి కాబోలు! పెత నం వలాయించటానికి చూడటమే కాక రానురాను పోటగిత లా తయారు కావచ్చు! " ౧ = . ఈ ప్యాతను పరమశివుడు పోమి౦చిన తీరు చూడండి! సర్వ సం గపరి త్యాగి గా తపస్పమాధిలో ఉండే శివ్రడు పెళ్ళి చేసుకుని సంసారి అయ్యాడు! వేవభామలను మార్చివేసి శోకులు చేయ నేర్చాడు, మామ ఇంటో _.మనుగుడువులు కుడుస్తూ కూర్చున్నాడు, ఎన్నాళ్ళకూ తన స్వస్థానానికి నెళతానని అనడు, -'తనకు తోడు తన (పమధగణం 1! వాళ్ళు గం పెడు వుంది. (శ్రీనాథుడు అప్పటి శివుని స్పితిని ఇలా వరిసాడం, " , " | తె 2 ళ (ప్రమధ గణములతో మాతృ సమితి తోడ నంది కేశ్వరు తోడ నానంద లీల " " నార్య పె "బేరి యట్టిదో యది యింట జన క క్‌ శి | నిల్లటంబుం జె (పభువనాధీశ్వరుం డు! "వివ్చుని- పరివారమై న వమధ గణాలు ఊరిమి దవడి నానాయాగీ చేయటంతో - హిమవంతుడంత వాని శే 123

భరించటం వశ్యం కాకపోయిందట! ఏమిచేయటానికీ తోచక కువూశ్సె దగ్గర ““చూడవవ్మూ ! మో ఆయనే కాకుండా ఆయన సైన్యమంతా ఇంటిమిోాద పడితే ఎంత చఊాకా భరించేది!” అని హిమవంతుడు మెర పెట్టుకోవటం - అఆ తరువాత కధంతా మనకు తెలిసించే! ఇల్లరికపుటల్లుడిగా శివ్రడిని ఈ కథనంలో మనం దర్శిస్తాము, అరణం కంప మరణమే మగవానికి శరణ్యం!

ఇక్హడ అరణమం కే _ కట్నమనీ, ఇల్ల రికమనీ మనం అర్థం చెప్పుకోవచ్చు, వరకట్న౦ తీసుకోవటం ఒక విధంగా తాను అమ్ముడు పోవటం, ఇల్లరికం ఉండటం జఒక విధంగా ఆత్మాభిమానాన్ని పోగొట్టు కోవటం. ఈ విషయం తెలియని కాబోయే పెళ్ళికొడుకులు ఈ సామెతను తెలుసుకొం పే మంచిది, జీవచ్చనంగా ఉండే కంశు మరణమే మేలు - అనే విషయం నొక్టి చెప్పటం ఇందులోని ఉచ్హేశం. వరకట్నాల మోాజు ఎక్కు నై ఆడపిల్లల తల్లి తండ్రులకు వారి పెళ్ళి చేయటమే ఒక సమస్య అయిన ఈ రోజుల్లో - యువకులు ఒక్కసారి ఈ పామెతను మననం వేసుకోవటం మంచిది!

ఇద్‌ ఆల్సుళ్ళ థ్రపంచం! ఇంతవరకూ మనం పరా మర్శించిన సా మెతలన్నీ అల్పుళ్ళ వ్యక్తి త్వానికి వ్యతి రేక భావం సూచించేవిగానే ఉండటం గమానార్హ్యం, ఎళ్టువగా యా అల్లుళ్ళను చురాశాపరులుగానూ, దు ర్యా రు లుగానూ చితించట మే జరిగింది. మానవ జీవిత (గంథం నుండి పుట్టుకు వచ్చినవే సామెతలు కనుక _ ఏటి వెనుక ఎంతో కాచి వడ పోసిన సత్యం ఉండి ఉంటుంది!

వంతవరకూ ఒక ఇంటికి అల్లుళ్ళు అయి - అఆ హోదా అనుభవించిన వారిక్కీ కాబోయీ వారికీ _ తమమాపణలతో

124

చితించిన ఏధంగానే ఉంటారని చెప్పటం అన్యాయమే

అవ్చతుంది. కొడుకులు విలను గానూ, అలు శే ఫొడుకులు ఉరి ఉం

గానూ మారుతున్నారు కొన్ని సందర్భాల్లో!

పిల్లలను పెంచి, పెద్దవాళ్ళను చేసి, చదువు సంధ్యలు

మ. ఇప్పించి వారిని ఒకే ఇంటి వారిని చేసినాక, వళ్ళూ 'ఇలూ గుల అయినాక్క వయసు పైన వడి అశకు లైన తరుణంలో- వాలా మందిని కొడుకులూ కోడళ్ళ్భూ అఆదరించటం లేదు, కూ తుళ్ళూ అలు శే వాళ్ళకు అండగా నిలిచి, వారి సంరతణ

ళా శ భారం వహిస్తున్నారు. అల్నుడికి మంచితనం లేకపోతే ఇది. న! మన. య

సాధ్యమయ్యే విషయమా!

శ్ర అ చ్చాయి అలుడు కాదన్నూూూ! మాకు కొడు శీ!

మ్‌. అని అతవూవమల చేత అనివీంచుకో గలిగిన అలు ళ్ళు ఈనాటి ల న. ణం |

సమాజానికి కావాలి, కట్నాలన్‌, కానుకలనీ ఇవ్వలేని అత్తమామలను వీడించటం మాని వారి కష్టసుఖాలలో తానూ భాగం పంచుకో గలగాలి.

అందరు అలు ఛూ అలా కా గలిగినప్పుడు - దువ్వ

ళం లు పాత్రగా కాక్క అమృత సుధారస పాతగా అతడు మనమధ్య నిలిచిపోతాడు. ”

“ పడుచునిచ్చినతని బ త్మెమిచ్చినవాని (అన్నం పెట్టిన వాని). కడుపు చల్లగా ఉందేటటు గౌరవంతో చూడాలిని "వేమన సూక్తి!

క్షే25

అలతౌ ఆ కో డలూ

క్ష య. స్త్రి పుడషులకు జీవితిలో గొప్ప మలుపు ఇచ్చేది

వైవాహిక బంధం, పెళ్ళి మనిమికి ఒక తోడుస్సీ జంటని

ఇచ్చి పరిపూర్శ్మత్వం సెద్ధింప చేస్తుంది.

ఈ వివాహం వల్ల పురుషుడి జీవన విధానంలో ఎక్కువ మార్చు ఉండదు. శ్రీకి మాత్రం వివాహానికి పూర్వం ఉన్న స్థితికీ - తరువాత స్పితికీ ఎన్నో భేదాలు అనుభవంలోకి వసాయి. తాను అంతనరకూ ఎరిగిన పపంచం వేరు, ఇక్‌ ము౮దు. అడుగు పెట్టబో య్‌ (ప్రపంచం వేరు! కొత్తి వదేశాలు, కొత్త అలవాట్టు, కొత్త మనుషులమధ్య ఆమె మెసులుకోవలసి ఉంటుంది. పుట్టిన చోటును వదలి మెట్టిన వోటును స్వంతం చేసుకోవలసి ఉంటుంది,

అ మెట్టిన చోటు ఆ రోజుల్లో అవిభక్త కుటుంబంగా ఉండేది, అత్త, మామ, చావల్సు మరుదులు, ఆడబిడ్డలు, వారి పీల్పలు - అంతమందిలోకి ఈ ళ్‌ొత్తే పెళ్ళికూతురు వెళ్ళి మసల వలసి వచ్చేది. వారందరికీ ఈ అగంతకురాలు కొత్త! ఇంటిలోని వారితో వాటు ఇరుగు పొరుగు వారు కూడా ఆమె వేసే వతి అడుగునూ నునిశితంగా పరికిలించి విమర్శకు పూనుకుంటారు! అత్సింటికి వచ్చిన వతి కొత్త కోడలూ కొన్ని పరీక్ష లకు లోను కావలసి ఉంటుంది!

ఒక మగవాడికి జన్మ నిచ్చి పెంచి పెద్ద చేసి మనిపి. గా చేస్తుంది తల్లి అయిన స్రీ. అ మగవాడికి తనువునూ

126

మనస్సునూ అర్చించి అతనితో జీవితం పంచుకోవటానికి వస్తుంది భార్య అయిన ప్రీ ఈ ఇడ్డ రకూ+ 'ఆ మగవానిపైన ఉంబేది (వేమ -- మమకారమే! ఆ్మపేమ స్వా ర్సంతో కలిసి నప్పుడు వస్తుంది చిక్కు. అత్తాకోడళ్ళ మధ్య ఆ స్వా ర్సం స్పర్శను కలిగించి వారిద్ధరిమభ్య్యా సఖ్యత "లేకండా చేస్తుంది. బీ ఇంటిలో ఉండి పరస్పర (పేమాభిమానాలతో మెలిగే అత్తాకోడళ్ళు అరుదుగా కనిపిస్తారు. పెళ్ళి అవుతూనే విభకృకుటుంబాలుగా ఎపరి జీవనం వారు సాగిస్తున్న ఈ కాలంలో కొత్త పళ్ళికూ తుళ్ళకు అత్త గార్హ అజమాయిషిలో ఉండ వలెననే బెంగలేదు! అత్తగారకు - ఆ వచ్చే కోడలిని ఒక పట్టు పడదామనే ఆలోచన వచ్చినా-_ అందుకు తగిన అవకాశం ఉండటం లేదు! అత్తలు, కోడళ్ళ మధ్య ఆరోజులలో ఉంజే విరసాలు, నై మనస్యాలు - విస్తేషించే సామెతలు వునకు ఎక్కవగా ఉన్నాయి, ఇప్‌ ఆనాటి కుటుంబ చాంధవ్యాలను వివరించి చెపుతాయి. ఈ నాటి కోడళ్ళు ఊహించి ఎరుగని స్థితిగతులను 'తెలువఫుతాయి, / అత్తింటి కొప్పురము కత్తి మీద సాము ఎంతటి మనః కేశం అనుభవించిన వారి నోట ఉటువంటి మూట వెలువడుతుంది! అత వారింట అందరూ అన్ని రకాల స్వభావాలు కలవారై ఉంటారు, అందరినీ మెప్పించి అందరి తలో నాలుక వల మెసులు కోవటం ఆ అర్భకు రాలికి ఏమి తెలుస్తుంది! కత్తి మిద సాము చేయటం తెలిస్తే తప్పు! అత గారు ఆ గృహ సామాజ్యూనికీ రాజ్ఞ. ఆమె కనుసన్న లలో ఈ పిల్ల మెసులుకోవటం నేర్చుకోవాలి! "కెల వారి లేచిన దగ్శరనుంచీ పొద్దుపోయి. పడకటింటికి చేశే ్షే2/

వరకూ అత గారి పర్య వేతు ణలోనే అ అమ్మాయి ఇాలడతేపం చేయాలి. ఆ *అతిఅనే ,పదానికి మనవాళ్ళు ఇచ్చిన శో త నిర్వచనం ఎంత చమత్శార యుతంగా ఉన్నదో ఈ సామె చెవుతుంది, - ఆమె ఎవరంపే ఆరోనెలతో పట్టిన దయ్యమన్నదట

పసిపీల్ల లకు అరోనెల వచ్చిన దగ్గరనుంచీ- నాలుక మెలికలు తిరగటం ప్రారంభిస్తుంది. చిట్టిచిట్టి శేరింతలతో పాటు - ఒకటో అరో మాటలు చప్ప బోతారు,

అప్రయత్నంగా, అతి సులభంగా, అన్నిటి కన్నా ముందుగా - పసి బీడ్డలకు నోటికి వచ్చేవూట - “అత్త? అనే పదం. *అతా, ఆత, అత ... అంటూ అచేపనిగా పలికే వాపాయికి _ ఆ పదం ఆ తర్వాత ఎంత ఇబ్బంది “పడుతుందో తెలియదు!

పిల్ల పెద్దటె, కాపురానికి వచ్చి -- అత్నింటో కోడంట్రికం అనుభవించే రోజులో _ *అమె ఎవరు! -_ అని ఎవరైనా అడిగితే _ *వా అత _ అని వెప్పటానికి కూడా ఇవ్టృ పడక _ * ఆరోనెలలో శే పట్టుకున్న -'దెయ్యమమ్మా” _ అని వ్యంగ్యంగా జవాబు ఇచెపుతుంది, సుతారంగా, నిగూఢంగా __ అత్తగారి మోద అవియ త్వాన్ని వెల్లడి చేసుంది, ॥

అత్త గార్హకు అ రోజులో అస మానమూ కోడళ్ళను సాధించట మే పనిగా ఉంజేది కాబోలును! మన సా మెతలలో అత్త గారి ఆరళ్ళను వఏవరించేవే ఎక్టువగా కనివిసాయి. కోడలి సాధుత్వ మూ, అత్త గడసరితనమూ ఎతి దూపీ సా మెతచే ఎక్కువగా (ప్రచారంలోకి వచ్చాయి,

అత్త వారిల్లంటే కత్తుల బోను! "పెళ్ళి అయిన తర్వాత తాను కాలు "పెట్టబోయే ఇల్లు - స్వర్శ్ణథామంగా ఉండాలని ఏ కన్య కోరుకోదు! కాని - అది ఆమె 1పాణానికి కత్తులబోనుగా తయారయి తే!

ఆ రోజుల్లో ముక్కు పచ్చలారని వపసీ వాళ్ళకు పెళ్ళి చేసి అత్తవారింటికి పంపివేసే నారు. అంతినరకూ తలి చాటున ఆడుతూ పాడుతూ. పెరిగిన పీల్లకు అప్పటి నుంబీ అన్ని అఆంతులు, అత్త వారింట్లో అన్ని హోదాలవారు అన్ని రకాలు గానూ ఆమెను ఆరడి పెళ్ళువా ₹ే! అప్పుడా ఇల్లు ఆ పిల్లకు కత్తులబోనులా కనిపిం చటంలో ఆశ్చర్యం ఏముంది! | ఇంట్లో అందరి అరళ్ళూ ఒక ఎత్తు! అత్తగారి ఆరళ్ళు మరొక ఎత్తు! కోడలు ఇంట్లో పాదం పెట్టినప్పటి నుంచీ అత్తగారికి ఆమె మాద అధికారం చేజిక్కు తుంది! అసలు కొత్త కోడలు ఆ ఇంట్లో అడుగు పెట్టడానిక్షీ య ఇంట్లో జరుగబో యే శుభాశుభాలక్షీ లంకె కలుఫు కుంటుంది!

కోడలు వచ్చిన వేళ - కోడెలు వచ్చిన వేళ:

గొడ్డు వచ్చిన వేళ - కోడలు వచ్చిన వేళ : మనిషి జీవితంలో మంచీ చెడూ రెండూ అనుభవంలోకి వస్తాయి, కష్టం వచ్చినప్పుడు కృంగిపోయి, సుఖం వచ్చి నప్పుడు ఆకాశానికి ఎగర కూడదనే సంయవమన సిద్ధాంతం మున వాళ్ళు చెపుతారు. కష్టాన్ని కష్టాన్ని గానూ, సుఖాన్ని సుఖాన్నిగానూ మాత్రమే అనుభవంలోనికి తెచ్చుకోవటం "తెలిసిన మనిషి - తన శష్కానికి కారణం ఇతరుల మిద అఆపాదించుకుంటాడు, అత్తగారు మాత్రం ఆ తప్పునం తా న అభం శుభం తెలియని కొత్త కోడలి పైన పెడుతుంది! ళో జెల్ని తెచ్చుకు నేటప్పుచూ, కోడల్ని తెచ్చుకు నేటప్పుడూ

129

మంచి ఘడియలు వూచుకుంటారు, అయినా - ఆ ఇంట్లో ఏ కొంచెం ఇబ్బంది వచ్చినా - అది కొత కోడలి తొలి పాదఫవు నుహత్య మేనని ఇంటివారూ, ఇరుగు పొరుగు వారూ తేల్చివేస్తారు.

కో జెలకు సుళ్ళూ, వమంచిలవతశణాలూ చూచి "లెచ్చు

కులమింటి కోతి అయినా మేలు:

అన్న సామెతలో -_. వధువుకు అంద చందాలు లేకపోయినా : ఇబ్బంది లేదు కాని, కులము, వంశము, సంప్రదాయము _ మంచిదై ఉండాలన్న అభ్యిపాయం వ్యకృమవుతుంది, *గుణం వథధానంకాని అందచందాలు అంత ముఖ్య మైనవి కాదు. ఆండాన్ని కొరుక్క తింటామా! _ అని మనవాళ్ళు ఇప్పటికీ వ్యవహా రంలో అనుకుంటూ ఉండే మాట ఇది,

కోడలు గుణవంతురాలూ కావాలి, అందచందాలు అంతగా. "లేకపోయినా, 'ేహాచ్భాయ మాత్రం నలుపు

_ కోడలు నలుపైతే కులమెల్ల నలుపవుతుంది : కోడలు నల్లనిదె లే, పుట్ట బోయే బిడ్సలూ నల్ల నివా రవ్రుతా రని భయం! కొడుకు కాకి వలె ఉన్నా, కోడలు బంగారు వన్నె కలదిగా ఉంశకేు చాలు! వీలలు కాస అటూ ఇటూగా

లా అణా

రంగులో ఫుడతారు! .

తాను ఎట్టా ఉన్నా, (పతి పురుషుడికీ కాబోయే భార్య మత్రం అతి సౌందర్యవతి అయి ఉండాలి, *ఫొంత కట్నం తగ్గినా, పీలమాత్రం చాలా శాగుండాలి! _ అశే

లం మూటలు తరచుగా ఈ శాలంలోనూ' వింటూ ఉంటాము, 130

పసిమీ ఛాయతో, చక్కని కనుముక్కు తీరుతో - అందంగా ఉండే అమ్మాయిలే అందరికీ కావలసి వస్తే - మరి మిగతా ఆడ పిల్లలకు "పెళ్ళి అయ్‌ దారి వది!

నలనిదో, తలనిదో, కఘులమింటి కోతో _ ఆ కోడలు అత్తవారింటికి వచ్చిన దగ్గర నుంచీ ఆమె ఇళ్ళ్చట్టు (పారంభం అవుతాయి! ఎంతగా వరి కోరి తెచ్చుకున్న కోడలయినా, ఆమె మాద అత్తగాక అధికారం (పదర్శించ వలసిం దే! జౌననటానికి, కాదనటానికి అత్త అధికారం కాని కోడలిదేముంది! బిచ్చగాడు అరుస్తుంశే-' చేయి తీరిక లేదబ్బీ!్‌ _ అనటానికి కూడా ఆ ఫోడలికి స్వతంత్రం ఉండదు! ఆమె మనసును చంపుకుని మరబొమ్మ గా ఆ ఇంట్లో మసలటం నేర్చుకోవాలి. ఆ రోజుల్లో అత్సింటి కోడలు ఎంత అస్వతంత్రుశాలిగా ఉంబచేదో నిరూపించే నానుడులు మనకు కావలసినన్ని ఉన్నాయి.

దయలేని అత్తకు దండం పెట్టినా తప్పే! ఊరకున్నా తృప్పే 1

అధికార దర్పంతో కోడలు చేసే (పతి పనిలోనూ తప్పులే నితుకుతుంది ఆత్త గారు. అణకువగా (వవర్తి౦ంచే కోడల్ని చూచి --*అతి వినయం ధూర్శ లమెణంి -. అనుకుంటుంది ఆమె! మామూలుగా ఉంపే - *ఎంత నిర్గత్యం! ఎంత పాగరు!' - అని హుంకరిస్తుంది! ఫోడలు ఎలా (వపర్శించినా తప్పే అత్తగారికి,

అఆ కాలంలో సంగతి అలా ఉంపే్‌ - ఈ కాలంలో కోడలు. పెద్ద కట్నం తీసుకురాక పోవటం పెద్ద నేరం! ఆ నెపంతో ఆ కోడల్ని 'ఇెచ్చుకున్ననారు ఆమెపై కిరసనాయిలు పోసి నిప్పు అంటించితేకాని వారికి తృప్పి ఉండదు! అలోచి

ీ

స్పుంకే - ఈ కిరాతకపు పనుల కన్నా - అనాటి ఉత్తుత్తి సాధింపులే నయమేమోా అనిపించక మూనదు! అత్తా సీ కొంగు తొలిగిందన్నా తప్పే: లేదన్నా తప్పే: పెద్ద వార్నికైనా ఒకకసారి హితవు చెప్పవలసిన అవసరం కూడా వస్తుంది! అప్పుడు వారు సహృదయంతో ఆ మాటల్ని న్వీ కరించలేక పోవటం వారి తప్పు! పదిమందిలో ఉన్నప్పుడు కొంగు తొలగట మనేది - ఎంత అవనూనకరమెన విషయమా ఎపరికి తెలియదు! వెరపాటున కొంగ తొలగనక్క రలేదు జరగకూడని ఇబ్బంది మళలేదైనా సంభవించి ఉండవచ్చు. ఆ వషయం గురించి అత్తగారికి కోడలు "ాచ్చరించి చెప్పినా తవ్వే! మిన్నకున్నా తప్పే! అత్త పట్టిన కత్తికి రెండు వై పులా పదునే! అత్త కొట్టిన కొండ అడుగోటి కుండ - కోడలు కొట్టిన కుండ కొత్త కుండ : అత్తాకోడళ్ళ పరంగా ఇవప్పబడిన ఈ సామెత మశే ఇతర బాంధవ్యం కలిగిన ఇద్దరి మధ్యనై నా-సందర్భం వచ్చినప్పుడు వాడుకో వచ్చు, ఇప్పుడు కుండల వాడకు తగ్గిపోయింది. కాని ఆఆ రోజుల్లో గొప్ప, బీద - తారతమ్యుం లేకుండా వంట చేసు కోవటానికి అందరూ మట్టి చట్ల నే ఉపయోగించుకునే వారు. పాలు కాయడానిక్రీ మజ్జిగ చేయటానికీ మట్టి కుండలు -- నెయ్యి కాయడానికీ, పప్పునండటానికీ మట్టి పిడతలు, వంటకు మట్టి చట్లు - వాడుకునేవారు. ఇంటి కుమ్మరి వాడు తయారు చేసి అవంలో చక్ట గా కాల్చి "తెచ్చిన మట్టి కుండలు ఎన్నిక చేసి, పనుపడ చేసి _ వఏటిశేడాదీ వాడుకునే 132

వాళ్ళు, అవి పొయ్యి మోద పెట్టి - కందికంపల మంట తేసినా ఉంజేవి. పీడకలలు వేసి చాలిగుంటలో పజేసినా " ఉందేపి, మజ్జిగ తిప్పే నిలునెత్తు క్మరకవ్వం తాకిడి తగిలినా, చలనం లేకుండానే ఉంజేవి!

ఎన్నేళ్ళు (బతికినా, మనిషీ. జీవితం ఎలా బుద్బుద (పాయ మై భళ్ళు మంటుందో తెలియ వెప్పినట్లుగా, చెయ్యి జారి (కిందపడి తే మూం -- పదివక్క_ లై పోతాయి - ఆ. కుండలు!

"తెల్లవారిన దగ్గ రనుంచీ -- ఈ మృణ్మాయ పాత్రలతో చెలగాట మాటేది అత్తా - కోడలూ, *పమాదోధీమతా మఫీ!? పొరపాటు ఎవరిశైైనా జరుగుతుంది! జకనాడు _ పుట్టంటి చల్లని జ్నూపకాలు మనసున మందారాలు పూయించి నప్పుడో _ ఎవరూవూడనసని సందు చూచుకుని, మొగుడు చాటుగా వచ్చి ఆడిన మోటుసరసం తనువును వులకరింతలతో నింపి వేసినప్పుడో _ అదమరచి ఉన్న కోడలి చేతిలోని కుండ జూరి నేల్నపెపడి (బద్ద లయింది! ఆ అదురుకు ఆ పిల్ల మైమరపు వదలి ఈ లోకంలోకి వచ్చేసరికి = ఎదురుగా ఇాపనా ర్ధాలతో అత్తగారు! (బడ్జ ఖై పోయిన కండ బంగాఠరం వంటి కుండ! అచ్చివచ్చిన కుండ! ఎన్నో ఏళ్ళుగా వాడుతూఉన్నా, కొత్త కుండ కన్నా ఎక్కువ విలు వె నది.

చేయి జారటం అనేది నోరు జారటం వటెనే మానవ మూ(త్రులందరికీ సహజ మై నచే! కోడలికి లాగా మధు రోహలతో కాక పోయినా, ఏవో కోపతాపాలతో విసురుగా ఉన్నప్పుడు - చేతిలో ఉన్న పాలపిడతి ఊగులాడి ఏ గోడ$థో ఠకీమని కొట్టుకుని భళ్ళుమనటం జరగని పని కాదు! అయిలే- ఇప్పుడు పగిలిన కుండ సరికొత్స కుండే అయినా, అది

133

మొన్నెప్పుడో “అడుగు ఓడు పోయిన బే! ఓఉడుపోయిన బే కనుక ఎట్లాగూ పగిలి పోయ్‌ చే!

ఇంతకూ చెప్పవచ్చే చేమిటంశు - అత్తగారు ఏ తప్పు చేసినా, సమర్ధించు కో గల ధీమంతురాలు! అచే, కోడలివల్ల జరిగిన పొరపాటు అయిళతే _ అది గోరంతలు కొండంతలు అవుతుంది. ఇది కుటుంబంలోనే కాక _ సమాజంలో 'అధికారస్థానంలో ఉండే వారి మనస త్వాన్ని నిరూవించే నానుడి.

ఆకలి ఎత్తుతున్నది అత్తగారూ అంపే రోకలి మింగవే కోడలా : అన్నదట : ఇతరుల పట్ట నిర్ణయగా (వవర్తించినప్పుడు ఎక్కువగా వాడు శునే మాట ఇది, మన ముందుతరాల కాలంలో _ అతింటి కోడళ్ళు ఇంకుడు వాకిరీ చేసి _ ఏ మిట్ట మధ్యావ్నా పువేళో “అత్త గారికి దయ కలిగి వలిచి పెడి లేప స్బైడన్నం తినేవారు, ఈ లోపున ఆకలి వేసినా నోరు తెరిచి అడిగే స్వతంత్రం అఆ మెకు ఉంచేది కాదు! అత్త మంచీ వేము తీపీ బేదు: అత్త గారికి మంచితనం లేకపోవటమే నహజమెన గుణమట! ఎంత మంచి అత్తకెనా వేపకాయంత చేదు 'ఉండక పోదు! కోడలిమిద కించిల్‌ జ్వేమభావం ఉండక పోదు! తొమ్మిది నెలలు మోసి కడువారా కన్న కొడుకు! (పాణ్యపదం గా సంచి "పెద్ద వాడిని వేసింది. తనకొడుకు ! తన చిన్నారి పసి కందు! ఎదిగాడు! చెట్టంత మనివి, అయ్యాడు! అర్ధంతరంగా కోడలు పిల్ల వచ్చింది, వచ్చీ రావటంతో నే వాడిని కొంగుకి ముడి వేసుకుంది ! ఇప్పుడు వాడు తనకు కొడుకు కాదు! కోడలికి మొగుడు! 1134

“తలి గుంజెలలో అలజడి వెల చేగుతుంది,. కొడుకును తననుండి విడదీయటానికి వచ్చిన దానిగా-ఆ మె భావించుకసని కొంత వి జ్వేషం ఏర్పరచుకుంటుంది. ఆవిజ్వేపం ఆమె మానసిక స్వభావాన్ని బట్టి పరిమాణం పెరుగుతూ తరుగుతూ ఉండవచ్చు! ఎక్కడో ఒక చోట మంచి అత్తగా పేరు తెచ్చు కున్న వారు ఉంశే -_ వారిని వేనోళ్ళ పొగుడుకోవలపిం బే!

అత్తవారి ఇంటి ఐశ్వర్యము కన్న పు£ింటి గంజి మేలు! పెళ్ళయిన తర్వాత ఆడపిల్లకు పుట్టిల్దు పరాయి ఇల్దుగాను వ అత్సిల్లు స్వంత ఇల్గుగాను మారుతుంది! ఎంత ఐశ్వ ర్యమున్నా పుట్టింటి వారి ఆస్సి పాస్తులు తన అన్న తమ్ములకు 3పందాతచి తప్ప -- తనవి కావు, అత్తవారి ఇంట్లో ఉంజే కలో గంజో తనవి. దీనికి -విరుదంగా ఉందే ఈ సామెత .. అనాటి ఆడవాళ్ళు -_- అతి ర్వ ఎంత అనాధలుగా ఉండేవారో ఇవెపుతుంది. న్‌ స అ కాలంలో అత్తింటి కోడళ్ళు పాటలుగా కట్టి తమ హృదయ వేదనను ఎలా వెళ్ళబోసుకు సే వారో ఈ క్రింది జానపద గేయం పెపుతుంది- *““అరటి పూసింది అంటి కాసింది అత్త గా దా రళ్ళు మరపునకు రావు ఆ రళ్ళ అత్తయిన సవతి పోరయిన తల్లిల్లు దూరమైన భరియించ లేము! రోకటిపోటులతో పాటూ, తమ మనస్సులోని ఆటు పోటుల్ని ఈ విధంగా వెళ్ళబోసుకు నే వాళ్ళు, ఇదంతా మాస్తుం కే-ఆనాటి అత్త గార్హ ఒక విషయం మరిచి పోయే వాశేమో -- అనిపిస్తుంది, ఎంత కాదన్నా. 35

అత్తా ఒక ఇంటి కోడలే - మామా ఒక ఇంటి అల్లుడే!

ఒకానొక కాలంలో అత గారు కూడా ఆ యింటికి కొత్త కోడలిగా నచ్చిన ముగ్ధ చాలిశే! తానూ ఒక అత్త గారి దగ్భర ఒదిగి ఉండి, కో డంటి కవు అనుభవాలన్నీ కాచి వడసోసింది, అయిఖే ఏమా! ఆ రోజులు ఇప్పుడు గుర్తుకు రావు! స్టానం మారింది, అధికార బలం వచ్చింది. ఒకరిచేత అజమూాయిమీ. చేయించుకు నే స్పితి మూరి, ఒకరిని అదువులో పెట్టగల స్థాయికి వచ్చింది. ఈ సామెత ఆభారంగా మన వాళ్ళు కథలూ కవూమిషములూ అల్లు కున్నారు. స్థాయి "ిరిగెిన తర్వాత వెనుకటి స్పితిని మరిచిపోవటానికి న్యంగ్య విమర్శగా నుడువుకోన్నారు.

కాల చ్శకం ఎవరీ మానసిక స్థితి గతులూ పట్టించు ఫో కుండా నే గ్మీరున తిరుగుతూనే ఉంటుంది. కాల గమనంతో పాటూ మనుష్యుల జీవితాలలో -- అనేకమైన మార్పులు, చేద్చలు - సంభవించటం వ్రకృతి సహజం,

అత్త కాలము కొన్నాళ్ల = కోడలి కాలము కొన్నాళ్లు

కాలచ్మక పర్మిభమణంతో పాటూ - జీవన చకాలు కూడా కించామాదడా అవుతుంటాయి. ఓడలు బళ్ళూ, బళ్ళు ఓడలూ అవృుళాయి - అనే వజాసూక్త్‌ం "'తెలియనివాఠరు ఉండరు, సంసార జీవితంలో ఎలకాలమూ -- అత్తగారిబే అధికార స్థానంగా ఉండదు, శాలం గడిచి ఆమెకు జవసత్వాలు ఉడెగ, ఓపిక తగ్మింది. వయస్సు _పెన పడుతుంజేసరిక్ర్‌ _ స్త్వభావంలో ఆ నెనుకటి కరుకుదనం తిగ్పింది. తల పండే సరికీ కొంత జ్బునోదయం కలిషింది.

కొడుకు మన వాడయితే కోడలు మనదవుతుందా : అనే వివేకం ఏర్పడింది, కోడలిని శాసించటం వల

నో 136

కొన్నాళ్ళు మానసికానందం పొందించేమో కాని, రాను రాను దానివల్ల శయోజనం తగ్గింది. ఇప్పుడు తనకంతటి " సత్తా లేదు, అధికారమూ తగింది. తను నోరు పా లేసు కుంపటే కోడలు గజగజ వణికే కాలమూ పోయింది.

కోడలు ఈసరికి ఆరి తేరింది.. కొతగా కాఫురానికి వచ్చినప్పటి ముగ్గ కాదు అమె ఇప్పుడు! “శాపురంలో కష్ట సుఖాలన్నీ తరచి చూచి (పపంచానుభవం పొందిన పాథ! పెగాఆమె ఇప్పుడు కొడుకుల తల్చి! కోడలు కొడుకును కంటాను _ అంటే వద్దనే అత్త ఉన్నదా! కోడలిని ఎంత నాధించినా. (వతి అత్తకూ ఆమెపైన కొండంత ఆశ ఉంటుంది! కోడలి కడుపు పండాలి! తాను మనుమడిని ఎత్తాలి! తమ వంశాంకురం దిన దినా భివృద్ధిగా శరగాలి! ఇళర విషయాలలో కోడలిని రాచి రంపాన పెట్టినా--ఆ మె క్‌ి ఇచ్చే వంశాంకురాల మాద మాయ వనువుకారమే! కోడలు కని అందించే మనువుడిని "అసలు కంళఆ్‌ వడ్శీ ముద్వ"- అన్నట్లుగా గారాబం చేసి నెత్తిన ఎక్కి ౦చుకుంటుంది.

కొడుకుని కనేటప్పటికి _ కోడలికి స్మానబలిమి, అంగబలిమి. పెరిగింది. తల్లి అయి- ఆమె స్త్రీ లోకంలో ఒక గౌరవ స్థానాన్ని పొందింది.

నోరు ఎతృకుండ్కా అతగారి అడుగులకు వుడుగులు వొత్తుతూ గడిపిన రోజులు వెనక పట్యాయి, ఇన్నాళ్ళుగా తనను ఆరడి పెట్టిన అత్త గారిని ఈసడించుకు నే థెర్యం వచ్చింది. మాటకు మాట -- వేటుకు వేటు-_ అన్నట్లు గా- ఎదురు సమాధానం చెప్పటం నేర్చుకుంది. అత్తగారు కోడల్ని గద్దించటమూ - అమె ఎదురు జవాబులు చెప్పటమూ--ఈ [క్రింది అందమైన జానపద గీతికలో సినీ ప్తం చేయబడింది,

137

“కష్టా ర్య ల్రా కోడలా కొడుకు పెళామూా! పచ్చి పాలామిాద నూ గడా వదె! వీడిపాలా మిద నెన్నలూ ఏవి? నూనె ముంకల మాద నురగలూ వవిళి అంటూ అడిగే గయ్యాళి అత్తకు ఒకప్పుడు, ఆమె కళ్ళన్‌ శే జవాబుగో ఉంబజేవి, కాని -_ ఇప్పుడు ధీమాగా జవాబు చెపుతుంది. “ అత్తరో అత్త ఆరళ్ళ అత్త పచ్చిపాలా మోద నమూగడుంటుండా! వీడిపాలా మాద "నిన్నలుంటాయా! నూనె ముంతల మాద నురగలుంటాయా!ి ఆనట మే కాక్క ఇరుగు పొరుగు వాళ్ళందరి దగ్గరా అత్తను ఎత్సి పొడుస్తుంది ఇలా! ““ఇరుగు పొరుగులార ఓ వెలియలార! అత్తగా రా ంళ్ళు చిత్తగించండి! పెత్తనం లాగు తే పేచీలు పోను!” ఇలా మాటలో ఎదిరించటమే కాక చేతలో కూడా అత్తకు అఫియమై నపని చేసి కళకు తీర్చుకోవాలని చూస్తుంది. వని పని లోనూ పిరసం వి రజిమ్ముతుంది! అప్పుడు ప్రబలిన జన వాళ్ళం - అత్త సేస్టే ఆరన కనపడుతవి కాని _ కోడలు చేసే కొంటె పనులు కనపడవు! ఇన్నాళ్ళ నుంచి ఓర్పుగా సహించిన మనస్సు ఎదురు తిరిగి అతను సాఫించటానికి పూనుకుంది, ఆమె మాటలూ, చేతలూ ఏదో విధంగా ఆమెను బాధించటానిశే ఉ చ్బేశించి నవిగా ఉంటాయి, అయినా, ఆ మెను సూటిగా అనే సాహసం 138

ఇంకా రాక పోవడం చేత _ అన్యాపచేశంగా పిల్లిమా దో _ ఎలుక మాదో పెట్టి-అనే మాటలతో కసి తీర్చు కుంటుంది. అత్త మీద కోపం దుత్త మీద చూపినట్లు!

అసలు కోపం అతమిద! కొసరు కోపం ఇతరుల మోద! తన కోపం, విసురూ బ్‌ చేతిలో ఉన్న పనిముట్ట మోదో, చేతికి అడ్మం వచ్చే చిన్న పిల్లల మాదో బూవుతుంది. మూతి బిగిరచుకోవటం, వీల్లల్ని అకారణంగా బెబ్బలు కొట్టడం, చేతిలో వస్తువులు ఎత్కెత్తి పచేయటం - ఆమె అఇగహాన్ని వ్యక్తం చేసే సాధనాలు,

ఒకరి మీద వచ్చిన కోపాన్ని అభివ్యక్తం చేసే ఏలు "లేనప్పుడు ఆది అందుబాటులో ఉన్న మరొకర్నిపెన చూపటం “వాలామంది చేసేపని. ఆఫీసులో అధికారి చేత వుందలింపులు పడి-లఅ చిరాకునూ, కోపాన్న్‌ - ఇంటికి వచ్చి వ పాపమూ ఎరుగని ఇల్లాలి వై దూపీంచే మగవాళ్ళను ఉ ద్హేశించి ఈ సామెతను ఈనాడు మనం ముచ్చటగా వాడుకోవచ్చు,

తన కోపాన్ని అన్య్యాప దేశంగా కాక నేరుగానే అత్త ఎదుట (పదర్శించుకో గల సత్తా వీర్పడిన తర్వాత -_

అనిపీంచుకోవలెనా అత్తగారు! అసి సూటిగానే (పళ్నిస్తుంది! ఈ ఇంట్లో నీనెంతో, నేనూ అంతే! నీవు నన్నంశే నిన్ను నేనూ అరీటాను! జ్యాగత్త జుమా!" - అనే పాచ్చరిక ఉంది ఇందులో, *మాట జూరవద్చు! నీ మాటకు మాట నేనూ ఆనగలను, అప్పుడు జూరిన మూటను వెనక్కు తీసుకున్నా లాభం ఉండదు! _ అంటుంది _ అంతేకాదు! 139

అత్తృముండ కన్న ఉత్తముండ సులు | అనటానికి కూడా సాహసిస్తుంది! అత్త గార జాణతనాన్నీ: గయ్యాళి తనాన్నీ బాగా అనుభవించి - ఆవేదన, కపి, ఈ విధంగా తిట్లుగా మార్చుకోవటానికి కూడా వెనుతీయ లేదు పాపం! ఆ కో డభ్ళు! కోడలికి బుద్ధి చెప్పి అత్త తెచ్చు నాకిందట :

ఇతరులకు ఉచిత సలహాలు ఇవ్వటం, మంచి. మాటలు వెప్పటం - తేలికియిన పనులు, కాని తనదా కావస్సే! ఇతరులు చేయకూడదని చెప్పిన పనినే తాను చేసినప్పుడు- వమర్శగా వాడుకునే ఈ సామెత కూడా అత్తా కోడళ్ళ పరంగా జీ చెప్పబడింది!

వరట చేస్తూ చేస్తూ - ఇంకా అనుభవం బాగా రాని కోడలు కూరలో. ఉప్పూ కారం సమవాళంగా పడిందో లేదోనని రుచి చూస్తే - అత్తగారు కోప్పడింది. అలా చేయ కరాడదని మందలించింది. వయసుతో వాటూ ఆమెకు జిహ్వా చాపల్యమూ పెరిగింది! కూర తిప్పిన తెద్దునే ఆమెకు నాకబుది అయింది!

థి

ఇంకా అఆళత్తగారి మోద అభియోగాలు!

అన్నీ అమర్చిన తర్వాత అత్తగారు వేలు పెట్టినట్లు! వాకిరీ అంతా ఒకరు చేయడం - చూచే వారికి మరొ కర్ర చేసినట్లు కనివించటం - ఎంత చమత్కారం! అెల్లవారు రూమునుంచీ నడుము విరిశేటట్టు చాకిరీ చేఫంది కోడలు! ఇతరులు చూచేటప్పుడు తొనూ పని చేస్తున్నట్లు ఒక చేయి వేసి ఆపసోపాలు పడుతున్నట్లు నటిస్తుంది అత్తగారు! ఇది బక రక్షమెన తాక్యం! ఈ రకమైన తాక్యాన్యి స్వా ర్భంగా

140

ఉవపవయోగించును నే చారు వున మధ్య ఇచాలావుంది ఉంటారు, పర్మిశమ చేసేది ఒకరు! పాటు పడ్డట్టు నటించేది మరొకరు! అత్తాకో డళ్ళు - ఇద్దరి వూధా్ర - ఇంతటి రాగతనం అనాదిగా వరిల్లు తూ వచ్చింది. ఒకరి పట్ల ఒకధికి ఉండే 'జ్వేషబుడ్ధికి నిర్వచనంగా ఏర్పడిన ఈ నానుడులు కొన్ని ఇప్పటికీ ఏదోవిధంగా వర్తించేవిగానే ఉండటం గమనార్హం, అ త్తా--కోడలూం-- ఇద్దరూ శ్రీ లే! చారి అనుభూతులూ ఆనంచాలూ, కన్నీళ్ళూ- అన్నిటినీ ఇదరూ వేరువేరు దశలలో అనుభవించిన వాే! అయినా - ఇదధ్యరి వుభాస సంఘర్షణ ఉంటూనే ఉన్నది. స్వార్ధ పరత్వం, సహించలేని తనం -- కలిసి - ఈ ఇదరి మధాన న్నే హాన్ని హరించి వేశాయి. ఒకరికి కొడుకునమైన స్వార్థం! మరొకరికి మగన్నిపెన స్వార్థం! ఇవి ఒక ఒరలో ఇమడని రెండు కత్తుల వంటి పాత్రలు గా -చరితలో గణనకు ఎక్కాయి! ఆత్త లేని కోడలు ఉత్తమురాలు = కోడలు లేని అత్త గుణవంతురాలు: ఈ ౭0డు పాాతలూ జక దగ్శర ఉంచ కిదా సంఘర్షణ “మొదల య్యేది! అత దూరంగా ఉన్న రోోడలు ఎప్పుడూ ఉత్తమురా లే! వోడలు దగ్గరగా లేని అత్త ఎప్పుడూ గుణవంతు రాలే! ఈ పనిస్సితి ఇప్పుడు చాలా వరకు వస్టవస్థలో నెల కొన్నది. అత్తవారి ఇంటికి కోడలు చుట్టం వటె నాలుగు రోజులు వచ్చి బూచి పోతుంది! కొడుకు కోడళ్ళ కాపురం చూచి పోవటానికి అత్తమామలు బంధువుల నలె వచ్చి వళతారు! ఈ సర్వ స్వతంత్ర జీవనంలో .- ఒకరికి అనందం -__ మరొకరికి అండ లేనితనం౦ -- లభిస్తుంది. మారుతున్న క్షేడ

న్య'వస్థృకు (పతీకగా ఈ నాటి అత్తలూ - కోడళ్ళూ ఒకరి కొకరు దూరంగా మసులుకుంటూ -- మంచి వారని అని పించుకో గలుగుతున్నారు,

తన సర్వస్వాన్ని వదిలి తము ఇంటికి వచ్చిన కోడలిని కన్నకూతురు వలె అదరించే అత్తమామలూ*, వయసు మళ్ళీ తమ్నపెన ఆధారపడిన అత్త నూవమల్ని తిల్లి తండ్రుల వలె భావించి సేవించే కోడళ్యూ ప్‌ కొద్దిమందో అఆనాతూ ఈనాడూ ఉండటం౦ం- మనమధ్య మానవత్వపు విలువలు ఇ౦కా నిలిచి ఉన్నాయని అనుకోవటానికి నిదర్శనం!

శేత2

భర్త

న.

ెళ్ళి చేసుకున్న పతి పురుషుడూ ఒక స్త్రీకి భర్త అవుతాడు. భరించేవాడు *ధర్తి అని నిర్సచనం, భార్యనూ, ఆమె ద్వారా కలిగే సంతానాన్న్‌-ఈ యావత్తూ కలగలిపిన సంసారాన్ని అతడు భరించవలసి ఉంటుంది. ఇది సామాజక ధర్యం,

మన పురాణ పురుషుల్లో చాలా మందికే ఒకరికంశు ఎక్కువ మంది భార్యలు ఉంటారు. మన టచేవుళ్ళకు; 'జేవతిలకు _ ఎక్కువమంది ఫార్యలు ఉండటం జనానికి అంగి 3*రమే అయింది! లెక్కలు వేసుకుంటూ పోతే అందరి కన్నా ఎక్కువమంది భార్యలను కలిగి, వారి సంరక్షణ భారం వహించిన వాడు (శ్రీకృష్ణుడేనేమోననిపీస్తుంది. అవ్చ_ భార్యల శే కాక పదహారువేలమంది (స్రీలకు అతడు భర్త, మన్మధుడినే ధ్వంసంచేసిన శివుడికే గంగ గౌరి అనే ఇద్ధ్యరు భార్యలు, ఎటు తిరిగీ వక పత్నీవతునిగా పేరు సంపాదించు కన్నది మాం ఒక్హ (శ్రీరాముజే!

చర్మితలో రాజ్యాలు ఏలిన మపహారాజులకు జకరిని మించి భెర్యలు ఉండటం సుప్రసిద్ధ మైన ఏవయం౦, రాజుగారి అంతఃపురంలో ఎంతమంది అందమైన (స్రీలు ఉంపే అంత గౌరవం, ఆ అంతఃపుర కాంతలందరకూ అతడొక్క_జే భర్వ! కాజుగారికి వఏరోజున ఏ దేవిపై మనసు మళ్ళి లే _ అచేవేరి అంతఃపురానికి వేంచేస్త్నారు! ఆ రోజున

143

ఆమెకు పర్వదినం! ఆ పర్వదినం సంవత్సరానికి ఒక్కసాశే వచ్చినా ఆశ్చర్య పడవలసిన పని లేదు! హోదా కోసం, అనుభవం కోసం, సంతానం కోసం, ఒక ఫురువుడు ఎంత మంది (్రీలవైనా భర్త కాగలిగిన వ్యవస్థృ అనాడు ఉండేది,

ఈనాటి నాగరక సమాజంలో ఒక భర్త ఒక్‌ భార్య - జంటగా శలిసి జీవించడం ఆవారంగా ఉంది. ఈ సమాజు పరమైన ఆచారాన్ని, న్యాయ సూ[కాన్ని లెక్క చేయకుండా ఒక వురువుడు ఇద్దరినో, ఇంకా ఎక్స వమందినో వివాహనూడి సంసారం చేయటం కూడా అక్ర డక్ట డా జరుగుతు న్న విషయ మే!

ఈ "భర్త్శలు" అనే వాళ్ళు జక (వల్యేకమై న "త గకు చెందినవాళ్ళు ! - భార్యల్ని భరించటమే కాక్క వారిపైన అజమాయిపీ. వేయ గలిగన అధికారం కలిగి ఉంటారు! కొన్ని ప్రాంతాల్లో భర్తలను *యజమాని?ః అని వ్యవహరించటం కూడా కద్దు!

ధనం సంపాదించుకు వచ్చి భార్యాబిడ్డలను పోవింంచే భారం వహిస్నాడు కనుక _ ఇంటిపెదగా అతడికి కొంత యాజమాన్యం ఉండటం సమంజస మే! కాని ఆయాజ మానవు బాధ్యతను అతడు దుర్విని యో గం వేసినప్పు డే వస్తుంది తంటా! |

భార్యల పట్ల నిర్ణయతో (వరించి - నియంతృత్వం వహించే భర్తలే ఎక్టువగా ఉండటం వల నేమో-వారి పట వున సమాజంలో సద్భావం తక్కువగానే ఉన్నట్టు కని పిస్తుంది! సామాజిక జీవన మధనం నుండి పుట్టుకు వచ్చిన మన సా మెళల్లో, ఎక్టువ భాగం “భర్తలు అనబజే వాళ్ళని తిరస్కారంగా చూచేవీ, విమర్శించేపీ, ఎత్తి పొడిచేవీ _ ఉన్నట్లు తోస్తాయి! ఆలోచిస్తే-ఆ సామెతలు వుట్టిన నాటి

144

నుంచీ నేటి వరకూ _ చాలామంది భర్తలు తమ అధికారాన్ని దుర్వినియోగం చేసుకుంటూ నే ఉన్నా రనిపిస్తుంది! “భర్తలు అయిన వారికి మన సామెతల్లో లభించిన కొద్ది (వశంసలూ, ఎక్టవ విమర్శలూ ఇప్పుడు పరామర్శించుడాను. కట్టుకున్న మగడు 'పెట్లై నున్న నగలు: పెబ్బలో నగలు ఉంశేు నిశ్చింత! తాళికట్టిన మగడు ఉన్నా అంతే నిశ్చింత! అందు శే ఆడవాళ్ళు తాళికోసం అంతగా అరులు చాస్తారు! వీ కష్టం వచ్చినా, బంగారు నగలు ఉంచే, అవి కుచువ పెట్టి అయినా, అప్పటికి ఆ ఇబ్బంది గడువుకో వచ్చు! అలాగే “భర్త అయినవాడు వ్రక్కన ఉం - ఇల్గాలికి సంసారంలో వచ్చే వొడిదుడుకులను తట్టుకునే భెర్యం ఉంటుంది, మరీ విరక్ని వుట్టి సన్యాసుల్లో కలిసి పోవాలనుకుంకు తప్ప, ఆ మగడు తనపైన పడిన బాధ్యతను తప్పించుకుని పారిపో లేడు! రోగం వచ్చినా, రొమ్ము వచ్చినా- ఖార్యాబిడ్దల యో గమేమాలు చూచుకోవటం దగ్గరనుంచీ, వారి అర్జికమై న అవసరాలు తీర్చటం వరకూ ఆ భర్త జాధ్యత లే! అందుశే -_ కట్టుకున్న వాడు ఉం'శు _ ఆమెకు అంత నిశ్చింత! వాస ఉంపే కరవు, పెనిమిటి ఉంపే పేదరికం బేదు! భర్త తన భార్యాబిడ్యలకు కొండంత అండ అవృతాడు. అతడు గడనకారి అయితే మరీ మంచిది! కోరిన నగలు పెట్టవచ్చు! ఒకవేళ అతడు ఎక్కువ నంపాదించలేక పోయినా, ెక్ట ల కష్టం చేసి ఏపూటకా పూట ఇంటిల్ల పొదిశీ పొట్ట నింజేటటు. చేస్తాడు, అందు శే స్ర్రీకి- ధనవంతుడై నా, పేదన్నాడెనో, గుణవంతుడైన పెనిమిటి ఉంయే అంతకు మించి కోరుకునేది ఉండదు! "అప్పటివరకూ అంతఃపురం వదిలి అడుగు బయటకు కే4ీ5్‌

పెట్టని నీత భర్త్వతోపాటూ అడవులకు నెళ్ళటానికి సిద్ద పడింది. అతడితో కలిసి అప్పకప్శాలుపడినా అది పేదరికం అనిపించదు - పెనిమిటిని వేమించే వడుచుకు, అతడే లేక పోతే, ఎన్ని భోగభాగ్యాలున్నా తీరని కరువే ఆమెకు! భర్త ఉండడాన్ని తలమీద గొడుగు ఉండడంగా పోలుస్తారు నున వాళ్ళు! అఆ గొడుగే ఆమె జీవితానికి రమణ! ఊశ్షేలే కొడుకు కన్న ఉపాదానమెత్తే మొగుడు మేలు 1 కాచి వడపోసిన సత్యాన్ని ఎంత నిష్కర్షగా ఇప్పారు మన వాళ్ళు! కొడుకు కలెక్టరయితే ఉబ్బితబ్బిబ్బవుతుంది తల్లి! కాని కొడుకు ఆ కలెక్సరుగిరీని తల్లి మాద నే [వ యోగించడని నమ్ముకం ఉండదు కడా! ఆ పడా, అనుభవం, వై భవం, అంహా అతడి భార్య కే దక్కుతుంది కాని, తల్నికి అందులో లభించే భాగం ఛాలా స్వల్పంగా ఉంటుంది. కొడుకు ఎంతటి వాడయినా, భర్త లేని స్రీకి (బతుకు భారమే అవుతుంది. భర్త ఉపాదచానం ఎత్ని తెచ్చినా-ఆ నాలుగు గింజలూ ఉడ శేసుకు తినటంలో ఒక సంతృప్తి ఉంది! అది ఆలుమగలె న వారిక్సి మాత్రమే లభించే అపూర్వ్మమెన ఆనందం |! భఛాశ్యా భర్తల ఇాధ్వత మైన అనుబంధాన్ని, కవ్చసుఖాల్లో పొలు పంచుకో ౫లిగ్స వారి సమభా గత్వాన్ని, చెప్పకనే చెపుతుంది ఈ సామెత! మొగుడు కొద్దీ నగలు సిరి కొద్దీ చిన్నాలు : ““౫గడన గల మగని జూచిన నడుగులకును మడుగు లిడుదు రతివలు తమలో గడనుడుగు మగని జూచిన నడవీనుగు నచ్చెననుచు నగుదురు సువుతీ!” ఇందులో ఫొంత సత్యం, కొంత సత్యదూర్నమెనది కూడా ఉంది! గడన గల మగడు కల భాగ్యశాలి అతడి 146

అడుగులకు మడుగులొత్తినా ఒత్తక పోయిన్సా గర్వాా తిశయం కలిగి ఉంటుందనటంలో సం జేహం "లేదు! ఆ మగడి గడన కొద్దీ అనుభవాలు, _వెభవాలు - ఆవిడ అనుభవిస్తుంది, ఆ అనుభవంలో మగడికీకూడా లేని డాబు, దర్పం (పదర్శి స్తుంది! తన స్వంత [ప్రయోజకలత్వం వమి లేక పోయినా, భర్త కారణంగా ఆడంబరం సపెంచుకొంటుంది, అతడి సంపాదన కొర నగలు నాణాలు చేయించుకుని నలుగురిలోనూ ఆధిక్యత "పంచుకొంటుంది.

గడన ఉడిగిన మగని చూచి నడవీనుగు వచ్చిందంటూ విసుగుకొనే భార్యలు ఎక్టువగా ఉంటారనటం అన్యాయ మే అవుతుంది! తన భర్తకు మంచి హోదా, సంపాదన -- ఉండి- తనను అన్నివిధాలా సుఖ పెట్ట గలిగిన వాడై ఉండాలని వ భఛార్యకోరుకోదు! అతడు దర్శిదుడు గానో అశక్తుడిగానో ఉండి ఆ కోరికలు కోరికలుగానే మిగిలిపోతే అమె నవమి వేయ గలుగుతుంది! వివేకవంతుకాలై తే వేడినీళ్ళకు చన్నీళ్ళన్నట్లు తనకు చేతనయిన పని తాను చేసి సంసారరధం ఈద్చుకు రావటానికి సాయ పడుతుంది, జీవితాంతం వరకూ అతడిని అనుసరిస్తూ కపష్టృం సుఖం పంచుకుంటానని మాట ఇచ్చింది కడా మరి! నీతా, సావిత్రీ (దాపద్సీ దమయంతీ-కవ్చ కాలంలో ఏమి చేశారు? భర్తలు ఏ అడవిలోకి లాక్కుపోలే ఆ అడవి లోకి మారు మాట్లాడకుండా నెళ్ళారు!

ఇతిరులతో పోల్చుకుని మగడి గడనను గురించిన అసం తృప్తితో, సంసారాన్ని నరకపాయం చేసుకునే మధ్యతరగతి మహిళలను మినహాయిస్తే - దిన బత్తెంకోసం క్రూంల్రిక్సి నెళ్ళి మొగుడితోపాటు నాలుగు రాళ్ళు తెచ్చి సంసారభారం మాసే శకి మగడి సంపాదన గురించి అంతగా పట్టదు!

[147 .

కాడిని మోసే వాడికి తెలుసు బరువు:

సంసార రధాన్ని ఈడ్చే. భాశ్యాభర్తల్ని కా డెద్దలతో పోలుస్తారు ఆ బరువూ భారం ఇదరూ సమంగా మోస్సేనే కాని బండి నడవదు! అతడు సంపాదించుకు పస్తే అమె ఇల్పు దిద్దుతుంది. అతడి సంపాదనకూ ఆమె ఇల్లు దిద్ధటానికీ ఒక పొంతన కుదరాలి. ఈ అ₹ెండింటికీ సామరస్యం కుదరక పో శే కాజెద్దులలో ఒక ఎద్దు సహకరించక పోతే- భార మంతా ెండవ ఎద్బుపెన పడుతుంది!

భర సంపాదించి ఇచ్చే డబ్బును పొదుపుగా వాడిన ఇలాలు అతడి భారాన్ని తానూ పంచుకుంటుంది. ఆమె చేసే ఖర్చు అతడి సంపాదనకు మించి పోయినప్పుడు - అతడి వెపున కాడి భుజం మైన బరువుగా వరుగుతుంది, అఆ బరువు ఆ మోాసేవాడిశే కాని ఇతరులకు అెలియదు కేదా!

అడుక్కొంని తినే వాడి ఆలు అయే కంటె ఛ్రాగ్యవంతుడి బానిస అయేది మేలు :

డారిద్య బాధ ఎంత దుర్భరమై నదో చెప్పకనే చెపుతుంది ఈ సానెత,. అడుకొని తినేవాడికి అసలు ఆ లెందుకు? తన వొట్ట శే గతి లేనప్పుడు పెళ్ళాంబిడ్యల పోషణ భారమా!

అడుప్టతినే వాడి భార్య అడుక్కృతి నే బే అవుతుంది! శాలు వంకరో కన్ను వంకరో అయినా గంతకు తగ్గబొంత అన్నట్లు తనకు తగిన జంటను కట్యకుని-ఇద్నరూ కలిసి రోడ్డు

లం ల [న లప వారగా అడుకతినే దృశ్యం వమునం ఎరగంది కాదు! భాగ్య వంకుడి ఇంట్లో ఊడిగం చేసుకు బతికినా _ వేళకు కను గా కడుపు నిండుతుంది! కడుపు నిండని బాధకన్నా, ఏ కవ్చ మో పడి కడుపు నింపుకోవటం మంచిదనే సూక్తిని సూచ్యంగా చెపుతుంది ఈ సానసుత,

148

చాలని బట్ట కొంటే చిరిగే వరకు దుఃఖము ;

'చాలని మగని చేసుకుంటే చచ్చే వరకు దుఃఖము : పరస్పర విరుద్ధ మైన విషయాలకు సమన్వయం చేసి సామ్యం సిద్ధింప వేసే అనేక్షమెన సామెతల్లో ఇది ఒకట, ఈ సామ్యం సంఘటితం చేయడంలో - అపారమైన అనుభవసారం కనిపిస్తుంది.

శొంత ఖర్చు తగ్గ తుంది కచా అని చాలీచాలని బట్ట కొని దుస్నులు కుట్టించుకుం కే - అది తొడిగినప్పుడల్నా బళ చాధ, తొడగకుండా అవతల పారవేయటానికి పాణం ఒప్పచు! ఆ బట్ట చిరిగితేనే కాని పారవేయటానికి చేతులు రావు కనుక, ఆబట్ట వక్కు చెదరకుండా ఉన్నన్నినాళ్ళు ఆ దుఃఖం తప్పదు! కట్టుకున్న మొగుడు పెట్టిపోషీంచలేని వాడయినా అంతే! “*వ్లాలీ చాలని సంసారం నేనటు చేతురా మగడా! నేనుండ జాలరా మగడా! లా నేనెల్లి పోదురా మగడా అని ఒక పల్సెటూరి జాణ అన్నట్లు సామాన్యఫు ఇల్గాలు: భర్తను బెదిరించి వెళ్ళిపోలేదు కదా! అతడితో పాటు వాలీ వాలని బట్టవంటి సంసారాన్ని ఆమెకూడా ఈడ్చుకు రాక . తప్పదు! భర్త బడాయి భార్య మీదనే : వాన బడాయి చవిటిమీద_ మాల బడాయి పాటిమీద- మొగుడి బడాయి ఆలిమీద : ఎదుటి వాడు లోకువగా ఉన్నప్పుడే తన (పతాపం చూవీంచ టానికి వీలవుతుంది! పాటి దిబ్బమిద మాలనాడలో మూల క్షేతం

వాదు బడాయి చూపిస్తే చెలు చొటు అవుత్తుంది. ఊళ్ళోకి వెళ్ళి తే దొరలముందు చేతులు కిట్టాకుని సిలబడవలసిం జే! కులభేదం, వర్శవి చత ణ -_ ఎక్కువగా ఉండిన ఆ నాటి మాట ఈనాటికీ కొన్ని,పాంతాల్లో చెల్లు బాటు అవుభూనే ఉంది. చవిటినేల మాద వానకురిస్తే బురదమయం అనవ్చుతుంది, నడిచే వాళ్ళు ఆ మెత్తని నేలలో కాలుజారి పజే అవకాశం ఉంది. అది వాన దేవుడికి బడాయిగా ఉండవచ్చు. అచే వాన ఇసుక తిన్నెలమోాద పడితే దాని (భావం అంత ఇబ్బందికరంగా ఉండకవోనచ్చు.

వనులమిద బయట తిరిగే మగవాడు కొన్ని చిక్టులను ఎదుర్గో వలసి వస్తుంది. తనకన్నా పె వారి ముందు చేతులు కట్టుకుని నిలబడవలపి వస్తుంది. ఆఫీసుల్లో అధికార్త చేత చీవాటు తినవలసీ వసు౦ది!

'తన ఆధిక్యతను. ఇతరులముందు (వ్రదర్శించుకు ని, కడుపులో నిండిన బాధా, ఉకోషం -_ వెళ్ళబుచ్చు కో కపో తే_ ఆ మానవుడికి ఆరోజుకి నిద పట్టదు! ఆ కోవావేశం భరించే టందుకు బృంటికి వచ్చేటప్పటికి ఎదురుగా కనివీంచేది ఎవరు? అమె ఏ పాపం ఎరగక పోయినా _ అతడి అకారణకోవానికి గురొ అవ్చతుంది. అతడు విసుక్టన్నా, కసురుకున్నా- వాపం ఏదో చిరాకులో అన్నాడులే - అని సరి పెట్టుకొంటుంది. భర్త వవో కోతలు కోసి బడాయి పోయినా _ పాపం - ఆ ఉత్తమా ఇల్టాలు నిజమేనని నమ్మి సంతోమిస్తుంది! మంచము మీవ ఉన్నంత సేపు మగడు- [క్రిందకు దిగితే యముడు! కొంచెం కరుకెన వమూళశే కాని కల కాని మాశు ఇది!

*“పని చేయు నెడల చాసీయు ననుభనమున రంభ మంతి యాలోచనలన్‌ తన భుక్సి యెడల తల్ల యు నన కులకాంత యుండ నగురా సుమశీ[” 150

దానిలాగా పనిచేపి, తల్లిలా గా నండీ పెట్టి, మంతిలా గా ఆలోచనలు చెప్పీ, రాత్రయే సరికి కులకాంత రంభలాగా అలంకరించుకుని శయన మందిరానికి చేరాలని పెద్దలు శాసించారు. రంభలాగా అలంకరించుకోవట మే కాదు - రంభలాగా భర్తను అలరించగల నేర్పును కూడా కలిగి ఉండాలట!

ఆవిడ వల్త అన్ని సాఖ్లాలూ పొంచే మగడు ఉఊసర 'నెల్లిలాగా రంగులు మౌ క్చేవాడుగా తయారయినప్పుడు ఆమె వప+"లిటికి యముజే అవుతాడు, ర్యాతిపూట అమె ం60భ అయిలే,- తాను నలకూబరుడు కావడానికి అతడికి ఏమిా అభ్యంతరం ఉండదు! ఎటు తె8ిగ్‌, 'కెల్పవారి లేచిన దగర నుంచీ చీఫురుకట్ట పుచ్చుకుని ఆమె డానీవేమం నేస్తే_అతదు ఆమె మాద చీఫురుకట్ట తిరణేసే యముడి వేనం వేస్తాడు!

భార్యలను చొనిసలుగా భావించి వారిని ఎన్నో విఛాల పిాాంసించే మ గవాళ్ళు కొందరు ఉండబశ్ళే - ఇటువంటి నిష్టరమై న లోకోక్సి పుట్టింది! ఆ హింసించటం ఎలా ఉంటుందటా!

(దిహ్మ తలిస్తే ఆయుస్సుకు కొదవా? మొగుడు తలిస్తే దెబ్బలకు కొదవా ?

ఆయుస్సు పోయడం (టసహ్మగారు చేయవలసిన పని! అది ఆయన చేతిలో పని! పెళ్ళాం మిద చేయి వేసుకోవటం మొగుడి చేతిలో వని!

శ్రీకీ, పురుషుడికీ కూడా శరీరాలున్నాయి.. ఆ శరీర నిర్శాణంలో చాలా నేడా ఉంది. శారీరక బలంలో వ్యత్యాసం ఉంది, మగవాడికి ఇారీరశమై న జలం, శ్రీకి ఓర్పుతో కూడిన మానసిక బలం - పకృతి ప్రసాదించిన వరాలు, అ బలాబలాలను ఉపయోగించుకునే విభానం _

[511

వ్ధక్తుల సంస్కార బబభాన్ని బట్టి ఉంటుంది! భార్యలమిోద కోపం వచ్చో, ఆగి వచ్చో చేయి చేసుకునే భర్తలు అన్ని కాలాలలోను, అన్నివ ర్భాలలోను ఉన్నారు. వివాహ వ్యవస్థ భర్తకు భార్యమీద సర్వహక్కులూ ఇవ్వడం తోపాటు మానసిక శారీరక చిత్రహింస పెట్టటానికి కూడా లైసెన్సు ఇచ్చినట్లు వారి భావనే మో! అందు శే, అక్కున చేర్చుకో వలసిన అ ర్భాంగిని అలా బాది బాధించడం! చ్మితం ఏమిటం కే, చదువూ సంస్కారమూ లేని అట్టడుగు వర్శాలలోనే కాకుండా, చదువూ, డబ్బూ, పరపతీ ఉన్న ఉన్నత వర్శాలలో కూడా పెళ్ళాన్ని వదోఒళరకంగా హింసించడమనే జూడ్యం (ప్రబలడం! ఆాళికట్ట తన ఇంటికి భార్య గా "తెచ్చుకున్న స్రీని- నిరపరాధిని కట్నంకోసం నిలువునా కాల్చి వేసే సంఘటనలు ఈ నాటికీ జరుగుతున్నాయం శే _ ఇటువంటి సామెతలకు కాలదోషం లేదు కడా అనిపిస్తుంది!

చనువు చేసిన ఆలు చంక నెక్కు_ అనుసింటాడట భర్త అయిన వాడు! ఒకరు చనవు ఇచ్చేవారూ ఆండవవనారు పుచ్చుకునే వారూనా ! భా ర్యాభర్తలిద్దరూ ఒకరికొ కోరు చనవిచ్చి పుచ్చుకోవలసిన వాళ్ళ నే మాట మరిచి పోతాళందుకనో! మరి ముగ్నరమ్మలనూ మురిపెంగా చూచు శొన్న (త్రిమూర్తుల మాటేమిటి?

“పడతి మోసెనొకడు పడతి మేసె నొకడు పడతి నురము చేర్చి (బతికె నొకడు పడతి ఫొరళశె పెక్కు పాట్లను వడి రయా”” అంటాడు వేమన, (ప్రేమించి పెళ్ళి చేసుకుం కు పెళ్ళికి ముందు -_ లేకో పెళ్ళయిన కొతలోనూ ప్రతి మగవాడూ భార్యను కులదేవతగా కొలిచేవాడే! అ పాలపా౦గు చల్తారినాకు ఆ కుల చేవతను కాలరాచి, అణచి ఉంచకవో లే- [ప్‌2ై

తన ఆధిక్యత నిలవదని అతడ్‌ ఛయం! ఆవిడను అదుపులో పెట్టక పోతే తన మిద అధికారం చెలాయిస్స్తుందని భయం! ఆలిని అదుపులో పెట్ట లేని వాడు అందరినీ అదుపులో పెట్టునా! ఎంతనేపూ - భార్యల్ని అదుపులో పెట్టటమే భర్తలకు ముఖ్యకర్రవ్యం అన్నట్లు భావిస్తారు! ఆమెను అదుపు చేయడం అతడి వంతు! అతని కనుసన్న లలో మెలగటం ఆమె నంచు! ఎక్కడైనా గయ్యాళి భార్యలుంశే, అమెతో వేగళలేని మేదక్నులెన భర్తలూ కొందరు ఉండవచ్చు! నారిలో $కొందరు “ఇంటో వఏీలి బయట ఫులి' కి మల్దే ఉండవచ్చు! అటువంటి న్‌్‌ ళ్‌ ళం వారు ఆలిని అదుపులో పెట్ట లేక పోయినా, అందరినీ అదుపులో పెట్టటానికి తయారవుతారు! “*“ఆలు మగని వూట కడ్డ౦బు వచ్చెనే నాలు కాదు నుదుటి (వాలు కాని ॥ అట్టి యాలి విడిచి యడవి యుండుట మేలు! - అని వేవున అనుకోవటం మాం అన్యాయం! ఆలు తనవమూట వినక పోతే, ఆమె నూట తను వినవచ్చును కదా కొండొక చోట! ఆలి మాట విన్న వాడు అడవిలో పడ్డవాడు ఒకటి 1 అలికి లొంగిన వాడు అరగాణిలో పడినవాడు అట్టిటు అవుతాడు మరి, ఆమెను కార్యం పట్ట మంతిగా వ్యవహరించవలసిందని ఆ బేశించా కే మనవాళ్ళు! మంతిమాట వినకూడదని (వతం పడితే - రాజుగారికి పరిపాలన సరిగ్నా చేయటం ఎటా మ్‌. కుదురుతుంది? స్ర్రీ-పురుషుడి కంచ శారీరకంగా బలహీనుర్మ్నాలెనా, బుద్ధి బలంలో అతడికి / వఏమ్మాతమూ తీసిపోదనే విషయం 153

అందరూ ఒప్పుకుని తీరవలపిం చే! ఒకొక్కసారి అతనిని మించి పోతుందని కూడా _ ఉన్నత విద్యను అభ్యసించే విద్యార్థినీ విద్యార్భుల్ని గమనిస్తే తెలుస్తుంది. శ్రీ - విద్యాగం ధం లేకుండా కూపన్నమండూకంగా ఉండిన రోజులలో ఏర్పడిన ఈ సామెతను ఈ కాలంలో అన్వయింప చేసుకోవటం అన్యాయ మే "అవుతుంది! అలి మాటను అతడూ వినాలి, అతడి మాటను ఆమే వినాలి, విని, ఇద్దరూ. కలిసి మంచీ వదూ ఆలోచించుకుని న్యనహారించాలి, ఆలికి అన్నం పెట్టటం ఊరికి ఉపకారమా : ఆలికి అన్నం 'పెట్టి ఊరిని ఉద్ధరించినట్లను కుంటాడు ।

తన విద్యుక ధర్మం నెరవేర్చటం ఇతరులకు ఏదో మేలు వేయటం అనుకునే (వ్రబుద్భులను ఎన్చేనా చేస్తూ వాడుకునే సామెత ఇది, అవసరంగా చేయవలసిన పనిని గురించి _

ఎవరికోసం చేస్తాడు” _.అనుకోవటం పరిపాటి, ఎవరి కోసం ఆ పనిని చేస్తున్నది? తనకోసమే! తనకోసం చేసుకో వలసిన పనిని ఎవరికోన మా చేస్తున్నట్లు వాధపజే వాళ్ళకు మనవాళ్ళు వేసిన చురక ఇది!

ఇటువంటి అసమర్భ లైన భర్తల్ని ఎగతాళి చేస్తూ -_ మనవాళ్ళు చురకలు అంటించిన నామెతిలు ఇంకా కొన్ని ఉన్నాయి!

కరువు కాలంలో ఒల్లని మగడు పంట కాలంలో పంపమని వచ్చాడట : కరువులో అధికమాసమన్నట్లు -- తనశే తిండి లేకపోతే _ పళ్ళాన్ని ఎట్లా పోషిస్తాడు పాపం! అందు శే ఆమెను పుట్టింటికి పంపించి ఉంటాడు! కప్టృసమయంలో అదుకోన టానికి ఆడడానికి పుట్టిల్లు --అ నే వమురొక (ప్రపంచం ఉంటుంది మ!

కద! ఎన్నాళ్ళో కొ న్నాళ్ళు ఆమె అక్కడ తలడాచుకొన్నాకు ఆ భర్తగారికి కాలం కలిసి వస్తే - ఆమెను పీిలుచుకుపోవ టానికి బయలు చేరక తప్పుతుందా!

దీనినే మరొక అర్భంలోనూ చెప్పుకోవచ్చు మనం! ఫుట్టినింటి వారు లేమిలో ఉంశ్షే, ఆమె తన నెంట వమి తీసుకు వస్తుంది? పసుపుతాడు నల్ల పూసలు, మట్టి గాజులతో తన ఇంటికి వచ్చే భార్యను ఏమి చేసుకుంటాడు తాను! ఆ సమయంలో ఆమెను ఒల్లక పోవటమే మంచిది!

అదృష్టం కలిసివచ్చి ఆమె పుట్టినింటి నారి పరిస్పితి మెరుగు పడి.కే-అప్పుడు భార్య లేని లోటు అెలిసి వస్తుంది! ఆనె అవసరం ఎంతో ఉందని ఆ భర్యగారికే అనిపించి, ఆమెను తోడి "తెచ్చుకోవటానికి బయలు చేరతాడు!

కవ్బం వచ్చినప్పుడు బాధ్యతలను తప్పించుకుని, సుఖం వచ్చినప్పుడు అనుభవించటానికి తగుదునమ్మా అని బయలు దేశే అవకాశ వాదుల్ని అవహేళన చేయటానికి ఈ ఒక్క సానుత నాలు!

చాదస్తపు మొగుడు చెపితే వినడు : చెప్పకుంటే కరుస్తాడు ! అనటంతోనే అగ్ని హో(తావధాన్లుగారు కళ్ళ ముందు నిలుస్తారు! అడవాళ్ళ అభ్మిపాయాలని తృణప్రాయంగా ఎంచే ఆధిక్యతా దర్పం, అగ్ని హోత్రం వలె భగ్గున మంజే కోపదారి తనం--తాను పట్టిన కుం చేటికి మూజదేకాళ్ళ నే మొండితనం - మూర్తీభవించిన మూర్తి - మన గురజాడ వారి అపూర్వ సృష్టి! *భర్ర కష్టాలలో పాలు పంచుకొనుచు నాతనికి కుడి భుజమవై యలరు మతివ! అని సూక్తి ఇపుతారు! శాని ఆ భర్త ఆమె చెప్పే షే5్‌5్‌

మాటనే వినని చాదస్తుడయితే! ఆమె వమి చేస్తుంది! కాస్త నోట్లో నాలుక ఉన్న పెళ్ళామైై లే - ఇలా అంటుందట! కూచుంటే లేవలేడు కూరకట్ట లమ్మలేడు కొట్టాస్తడమ్మా నాకు నవ్వొస్తది ః కూలోనాలో చేసి, భార్యాచిడ్డల్ని పోషించుకునే పాటి సత్తా కూడా లేని మగవాడి నిష్ప యో జకత్వం - అందరి కన్నా, అతడిని కట్టుకున్న భార్యనే ఎక్టువగా కాధిస్తుంది. పరిస్థితి అలా ఎదురు తిరిగినప్పుడు, ఇల్లు నడి పేభారం ఆనె తన పైన వేసుకోక తప్పదు! చేతనయిన పని చేసి ఇంటిల్ల పాదికీ నాలుగు వేళ్ళూ నోట్లోకి పోయేట్లు చేయటాని॥!ి (పయత్ని స్తుంది! సంపాదన పరుడు కాని భర్తపెన సహజంగా స్త్రీకి కొంత నిరసన భావం ఉంటుంది, దానికి తోడు భార్య సంపాదించి ెస్తుంశు _ తేరగా తిని కూర్చుని-అఆమెపై నే చేయి చేసుకోబో తే! ““ఫోలిరై భర్త సై బడి కొట్టుచున్న నోర్పు చిత్తంబులో నిల్ప నోపితేని కఠిన పాపాణ చిత్తు జే కాంచుడైన దెలిసి కొన్నాళ్ళ శేని నిన్వలచు నతివో - -సుదతీ సుఖాపీ.తము అవని పెద్దలు చెప్పిన మాట జ్సుపకం చేసుకొంటూ ఓర్పు నిలుపఫపుతుండా? ఆ కాలంలో వ మోకాని- ఈకాలంలో అయితే - చాదస్తంమొగుడా ! నీ చారెడు వేరే వండుకో ; అన్నట్లు ! అన్న స్తే మిటి? అనేస్తుంది! అమెకు బలం ఇవ్వటానికి నాయ వాదులూ, విడాకులు ఇవ్పీంచి అఆవె. కవ్చం తీర్చటానికి 156

న్యాయమూర్తులూ ఉండనే ఉన్నారు! ఎటొచ్చీ, అన్యా యంగా అతడు పెళ్ళే బాధల్ని ఎదిరించ గలిగిన భె ర్యమూ- న్యాయశాస్త్రం (ప్రసాదించిన స్వేచ్చతో నవజీవనం సాగించ గలిగిన మనోబలమూ శావాలి శ్రీకి, ఆ ఆత్మ బలాన్ని ఇప్పు డిప్పుడే చదువుకున్న న్ర్రీ అలవరచుకుంటోంది. ఆమెకు ఆ బలాన్ని ఇచ్చేది (వథానంగా అర్థిక స్వా తంత్యం!

తెగేదాకా లా గవద్బు" అన్న సూక్తి (ప్రకారం - సహనం సరిహద్దును దాటినప్పుడు "గీసి చెప్పడం మంచిదని ఈ సామెత విసి జి విసురు!

తేలు కేలండీ అని అరిస్తే. మొగవాశ్లను పిలవ్వే అన్నాడట: మీరు మగవావ్ల కౌరా అని అడిగితే =

సమయానికి జ్ఞాపకం చేశావు కర్ర తెమ్మన్నాడట :

ఈ సామెతలోచే, నవ్వువచ్చే ఒక పిట్ట కథ ఉంది. ఇందులో పధానమైన విసురు అతడి వుతివురపు మాద! అతడి పిరికి తనం మాద! ఇది భా శ్యాభర్మల మధ్య జరిగిన సంఫాహమణ రూపంలో ఉండటం వలన వినేవారికి ఒక చమత్కారమైన కథనం విన్న స్తే ఉంటుంది!

ఏదైనా ఆపద వచ్చినప్పుడు - ఎదుర్కొనే సాహసం లేక ఇతరులను అడ్డు పెట్టుకొనే పిరికి వారిని ఎత్తి పొడవడానికీ పనికివస్తుం బే మో కాని, అమ్మో! ఇంత పొడుగు సామెతను వకభాటిగా ఏకరువు పెట్టి నవ్వుకో గలిగిన పాటి తీరుబాటు ఈ రోజుల్లో ఎవరికి ఉంటుంది!

నిత్యము లేని మగడు నిత్యము బాస చేశాడట | నిత్యము ఉన్నమగడై తే అన్ని బాసలు చేయాల్సిన అవసరం కూడా ఉండదు! జీవితానికి ఒక లమ్యం, జక స్థిరత్వం లేని శ్షే5/

వాడు మగడై తే అతడి భార్యకు తీరని కష్టం. ఒకదురల వాటుకో వ్యసనానికో చానిస అయిననాడు ఒకంతట చానిని మానుకో లేడు! భార్య రోజూ అతడిని అప్పటికి వొప్పించి చేతిలో చేయి వేయించుకుని వాస చేయించుకోని కొంత తృ పడుతుంది,

అప్పటికి ఆ గొడవ తప్పించుకోవటం కోసం - ఆమె చేతిలో చేయి వేస్తాడే, కాని - వొంటో జితించి పోయిన వ్యసనం మాట విననిస్తుందా! మళ్ళా మర్నాడు అ చేపని చేస్తాడు. ఆ ర్యాతికి అ మె చేతిలో వెయ్యి మళ్ళా వేస్తాడు. ఇలా సాగి సాగి ఆమె వేయించుకున్న వొట్టు మోద ఆమెకే నమ్మకం "లేకుండా పోతుంది!

మాట నిలకడ లేని తనాన్ని విమర్శిస్తూ ఒక పోటు పొడిచే మాట 9ది!

ఆంత నిలకడ లేనివాడు కనుకనే -

పెళ్ళాం పోతే పెళ్లికొడుకు అయినట్లు : అయినస్ష్లు మిటి? అవుతాడు! యాభై వళ్ళు వచ్చినా, మొగ వాడు పెళ్ళికొడుకు కావటానికి అభ్యతరం ఉండదు! అతడికీ అతడి పిల్లలకీ కాచిపోసే దిక్కు కా వాలి, మొదటి భార్య పిల్లలు కలగకుండాపో తే, వంశోచ్యారకుడిని కనటానికీ ఖార్య కావాలి. గతించిన భార్యను తాను ఎంతగా (పేమించినా, ఆమె కోసం ఎంతగా పఠితపించినా, మళ్ళీ వాస్త వపపంచం లోకి శాక తప్పదు! బంధుమిత్రులు అప్పటికప్పుడే ఆ మానవుడికి మరో మనువు మాట్టాజే విషయ్నమె గుసగుసలు (పారంభిస్తారు, కొంతకాలం గడిచాక అతడు అవసరాల కోసం ఎట్టాగూ మళ్ళా పెళ్ళి చేసుకోవలసిన వాడ! కోని విచ్శితం ఏమిటంశే - గపించిన భార్యస్యృతులు ఇ0కా పచ్చి [5ర్రి

ఆరకుండా నే మళ్ళా పెళ్ళికొడుకు కావటాసికి సిద్ధపడటం! ఆ కొత్త గా వచ్చే భార్య ముక్కు పచ్చలారని కన్య (వాయంలో ఉండాలని కోరుకోవటం!

కాస్త వయసు ముదిరీలేనేం! పీలలు ఉం శస జేం! తిండికీ బట్టకూ వెతుక్కునే పని లేని పంట్లో మన పిల్లని పజేస్తే సుఖపడుతుంది! - అనుకుని పిల్లను ఇవ్వటానికి క్యూలో నిలబడే తల్లి తండ్రులు ఉన్నంత కాలం -_ అ శండో "పెళ్ళి పెళ్ళి కొడుకులకు ఏమి లోటు! ”

భార్య పోలే _ తోడుకోసం, (బతుకు అవసరాల కోసం -_ మళ్ళీ పెళ్ళి చేసుకోవటంలో తప్పులేదు, కాని, తాను తోడుకోసం తెచ్చుకునే స్రీ తన పరిస్టితిలో నే ఉండి తోడుకోసం నెతుక్టనేదిగానూ, తన వయసుకు సరీ పదేదిగానూ ఉన్నప్పుడు తంటా ఉండదు. అలా చేస్తే ఉభయ తారకింగా ఉంటుంది. కాసి - ఆ ఏధ్మమెన ఆలోచనతో సమాజం నడుస్తున్నట్లు కనపడదు,

“ ఆణ్బొచచ్చిన వానికి ఆలు బంగారం ?

నిజమే మరి! అసలే దెబ్బతిని ఉన్నాడాయెను! కొత్తగా మళ్ళా తనను ఉద్భరించటా నికి నచ్చిన పడుచు భార్య అయొను! ఆ మెకూ తనకూ మధ్య ఉండే వయసు తారతమ్యం కనిపించ సనీయకుండా కముుకోవాలి! ఆమెకు తన మూద అనురాగం కలిగీటు వేనుకోవాలి! ఆవిడను బంగారంలా మూచుకోేవాలి।

పడుచు భార్య పెన కొతగా కలిగిన మోజులో అతడు త్‌న పిల్తలనే ఉ పేతు చేయవచ్చు! బంధుమిత్రులకు దూరం శావచ్చు.. అటువంటి సందర్భాల్లో పెద్ద వాళ్ళు అఆవేపణ చేనూ అనుకొనే మాట ఇది. ఏవలీటి పురుషుడికి ఏడ్డురు భార్యలయి శే మూత్ర మేమి!

[59

** కాంచనంబుల మూద కాంతల మిాదను (టబహ్మ్‌ై నఫుట్టు రిమ్మ 'తెన్చలు , తోయజూాతి. విడుచు దొరయెవ్వుడును లేడు అనే సత్యాన్ని ఎంత సూటిగా చెప్పాడు వేమన! ఏలుకునే వాడు పురుషుడు! ఏలుకో బజేది శ్రీ! వడుగురు భార్యల్ని భరించి వలుకోగలిగిన పురుషుడికి ఇంకా ఎంతమంది భార్యలయి తే నేమి? రాజులకు, (వ బంధ నాయకులకు, శృంగార (వాయు లై న పురుషులకు _ ఖడానా నిండా సామ్ము ఉన్నట్లు - అంతిఃపురంనిండా అందమైన (శ్రీలు ఉంటారు. వారిలో కొందరిని అతడు వివాహా మాడి 'తెచ్చుకుంళకు, మరి కొందరిని విలాసం కోసం అధికార హో చాలో 'శెచ్చుకుంటాడు. అలా ఉంచుకోవడం అతడి పురుష త్వానికీ, రసి కత్వా నికీ, దర్శాళూ సం శేతం! ఆ వారసత్వం ఇప్పటికీ మూసిపోలేదు! “కన్యాళుల్హ నాటకం ఆవిర్భవించే నాటికి ఉంపుడుకత్తెలను 'పబ్సీకుిగా ఆలో ళం పెట్టుకోవడం ఆవారంగా ఉంజకు, ఈనాటికీ వాటు మాటుగా ఒక పురుషుడు వేరువేరుస్తలాలలో వేరు చేరు (స్ర్రీలను తన విలాసార్హం ఉంచుకోవడం జరుగుతూనే ఉంది! ఇరుగూరి వ్యవసాయం ఇద్దరు భార్యల సంసారం ఒకళే: ఒక భార్య జీవించి ఉండగానే ఆమె సమ్మతితోనో, అసమ్మతి తోనో ఇంకొకన్ర్రీని పెళ్ళాడి ఇద్దరితోనూ సంసారం నెలిగించే పురుషులు వాలావాంది కనిపీసారు మనకు, ఇది హిందూ నా్య్యాయశా సా్రనిక్షి విరుద్ధమైన పని. భా శ్యాభర్త్నల మధ్య బొత్మి గా ప్రతికూల పరిస్థితులు ఏర్పడినప్పుడు ఉభయల సమ్మతి మాద విడాకులు తీసుకోవడం _ ఆతర్వాత మళ్ళా పెళ్ళి చేసుకో వటం సబటభైన పని ఏ మోకాని _ సరడాకోసం 160

సరసంకోసం ఇద్దరు స్ర్రీలను పెళ్ళి చేసుకున్నవాడు లోకం దృష్మిలో పరిహాసప్మాతుజే అవుతాడు.

తణిక్నృమెన అనుభూతుల ఆవేశంలో చేసిన ఆ పని పర్యవసానం అతడిని జీవితాంతం బాధిస్తూ నే ఉంటుంది! ఉండేది ఒకో ఊళ్ళో - న్యవసాయం మరొక ఊళ్ళో - అయి నప్పుడు -- అది ఎంత సాగుచాటుగా ఉంటుంది! రోజూ పొలం నెళ్ళి మంచి చెడ్డలు చూచుకుని సనముయానుకూలంగా సాగు చేసుకున్నప్పుడే వ్యవసాయం గిట్టనాటు అవుతుంది. వ్యవసాయ మే జీవితాధథా రంగా బ్రతికిన ప్రజకు ఇరుగూరి వ్యవసాయఫు కపష్టృమూ సంసారపు కపవ్పమనమూ, నాగా "తెలిసి ఉంటుంది!

ఇద్దరు "పెళ్ళాల మగడు ఇరుకున పడి చచ్చెనట : 'తెలిఫి చేసినా తెలియక చేసినా తప్పు తప్పే! పర్యవసానం అనుభవించక తప్పదు! ఆ ఇరుకున పడటం (శ్రీకృష్ణుడంతటి వాడి కే తప్పలేదు! మానవ మ్యాతులనగా ఎంత!

తన భర్య పరాయి ఫురుషుని కన్నెత్తి చూస్తేకూడా ఓర్చ లేని మగవాడు - తన భార్యకు మరొక సపత్నిని తెచ్చి- ఆమె అందుకు సమ్మతించాలనీ, ఓద్చృకోవాలనీ ఆశిస్తాడు!

ఒక మగవాడీని నమ్మి - తనువునూ మనసు నూ సమర్పించి _ అతజే లోకంగా (బతికే శ్రీకి _ ఆభరను మరొక ్రీతో పంచుకోవటం సాధ్యమయ్యే విషయమా? భర్తకు ఆాను కాక మరొక శ్రీతో సంబంధం ఉన్నదని "తెలియగానే _ ఆమెలో అంతకు ముందు లేని అసూయ -_ మాత్సర్యం - ఫుట్టుకురావటం తధ్యం! ఒకరంళశేు " ఒకరికి ఓర్వలేని తనం పెరుగుతుంది. అది ఇరువురి మధ్యా శతుత్వానికీ హోరాహోరీ పోరాటానికీ దారి తీస్తుంది,

161

ఏ ఒకరి పవొనో ఉండి తగవు తీర్చటానికి అతడికి అధికారం ఉండదు! అందుకే - (| న్యాయం చెప్పు నాగిరెడ్డీ 1 అంపే - నాకూ ఇద్దరు సపెళ్లాలే! - అన్నాడట : ఒక ఆసామి బుద్ధి గడ్డితిని ఇద్బరు భార్యలతో కాపురం వెలిగించి _ ఆ ఇడ్చరి మధ్యా వచ్చే తగవుల్ని తీర్చలేక _ నాగిశెడ్డ్మి సపెద్దకదా -_ అని వెళిలే _ అతగాడి దుర్షశా అలాే ఉన్నదట! ఇద్దరు పెళ్ళాలున్న మగడు వారిద్ధరి మధ్య తగవు తీర్చలేకవోపటమే కాదు - ఊళ్ళోవాళ్ళ తగవుల్ని తీర్చటానికీ అర్హత కలిగి ఉండడు! ఏ పొరపాటూ చేయని ధీమంతుజే మరొశరికి న్యాయం చెప్పగల అధికారం కలిగి ఉంటాడు - అనే సత్యాన్ని చమత్క_రించి చెపుతుంది ఈ సామెత, ముందు సేళ్లాం పిల్లలు ముంత ఎత్తుక తిరుగుతుంచే ఉంచుకున్నదానికి బిడ్డలు లేరని రామేశ్వరం పోయాడట ః ఇటువంటి (ప్రబుద్భులు ఉండ బశ్ళే-ఇంతటి నిష్టరమైన “*ఇంటి యాలి విడిచి యిల జాూరకాంతల "వెంట దిరుగు వాడు "నెజ్టి వాడు పంట చేను విడిచి పరిగ యేరినటు” అన్న వేమన్న వేదం తెలియని ఫురుషులు కొందరు ఉంటారు! వారు - అగ్ని సామిగా పళ్ళాడిన భార్యను, తన రక్తం పంచుకుని పుట్టిన బిడ్డలను గాలికి వదిలి. పరిగ ఏరు కుంటూ అందులోనే ఆనందం అనుభవిసారు! కర వ్యాన్ని వదిలి సెట్టి - ఎండమావుల వెంట పరుగుతీసే వారిని ఎచ్చేవా చేయటానికి ఉ బ్బేశించిన సామెత ఇది, 162

చేలో గురాన్ని ఇంట్లో పెళ్లాన్ని నమ్మరాదు ! అనుకుంటారట కొందరు భర్తలు! పగలంతా బయట తిరిగి వ్యవహారం నడి పేది భర్తలే! భార్యలను అనుమానించే భర్తలు ఎక్కడ ఉన్నా, వమి వేస్తున్నా ధ్యాసంతా ఇంటిమోాద'నే ఉంటుంది. ఆమె తనకోసమే అలంకరించుకున్నా, వాకిట్లో నుంచున్నా, మితులతో నవ్వుతూ మాట్లాడినా, ఆమెను అనుమానిసూ నే ఉంటాడు! అనుమానించటమే -- కాక్‌ ఆమెను అశేక ఏథాల హింసిస్తాడు. “తరుణి సాగసు కాసి తనయుని గన్నను మరుని కళలె మించి మనసు పారు పాప జాతి మనసు పట్టంగ శాదయా!” అని విరాగంలో అన్న వమన మాటలు వేదంగా పరిగణించటం అన్యాయమే అవుతుంది! అనువూనం అడ వాళ్ళకు పుట్టుకతో నే సస్తుందని అంటారు. కాసి - ఆడచదానిసీ - అర్భాన్నీ మూస్తే (బ్రహ్మే రిమ్మ ఇగులు పుడుతుండ గా -త్రుపైన ఇంత" అపనమ్మకం "పెంచుకోవటం న్యాయం అవుతుండా! భార్యలై నా భర్తలై నా _- అందరూ అనువమూా నాస్పదులూ కారు! అందరూ (పవరాఖ్యులూ పతివతలూ కారు! వ్ధక్తుల స్వ్రభావాలలోని భిన్న త్వాలు అందుకు కారణం! భార్యాభర్తలు ఒకరినొకరు అనుమాసించు కోవటం మాట అటుంచి - (ప్రపంచానికి శ్రీ పురుషుల్ని అనుమా నించటం తప్ప మరొక పని ఉన్నట్టు తోచదు! *“ళషరగ్రసతుల గోష్టి నుండిన పురుషుడు గాంగేయుడెన భువి నిందపడున్‌ గరిత సుకీలయె యొనను బరు సంగతి నున్న నిందపాలగు సుమతీ!” 163

ఊళ్లోకి రాజుగారు వస్తున్నారంటే "పెళ్ళాన్ని అనుమానంగా చూచినట్లు | తన భార్యకు తను వలిక. తనకు ఏలిక శాజుగారు! తనకం శె అన్ని విధాలా అధికుడు! అందంలో, అధికారంలో, దర్చంలా, హోదాలో -- మగసిని మించిన మహా రాజును మూస్తే మగువకు మనస్సు చలిస్తుందా! “వాజను చూచిన కళ్ళతో మొగుడిని చూస్తే మొత్తేబుద్ది అవ్రతుందిని కూడా అన్నారు మనవాళ్తు! కాని, పతియ్‌ బె వమని తలచే పత్మివతకు అంత త్వరగా పరపురుషుడి పైకి మనస్సు పోతుందా. నిరాధారమైన అనుమానాలు ఎంత పరివోసాస్పదంగా ఉంటా యో చెపుతుంది ఈ సామెత, అతడికి మనస్సు చలించటానికి ఊళ్ళోకి రాణీగారు రాసక్కరలేదు.. పక్కింటి వీ పడుచుపిల్లో, రోడ్త్డంట వెళ్ళే గా క్ట హ్‌ గై

వెరివానికైన వేషథారికి నైన రోగ్నిశెన పరమ యోగి కైన శ్రీల జూచి నపుడు చిత్తము రంజిల్లు”” అని మానవ స్వభావాన్ని విశ్తేషించి నిక్హ నాన మాట చెప్పనే చెప్పాడు నున వేమన! శ త్‌ ప వాన తెలుగు సాహపెతలలో “భర్తలకు ఇచ్చిన ప్యాత ఈ విధంగా ఉన్నది! ఇంత వరకూ చెప్పుకొన్న సామెతల వలన పాపం - వారికి (ప్రశంసల కంబ పరిజబోసాలే ఎక్కవగా లభించడం గమనార్ధం! బ్రహ్మచారి భర్తగా మారగానే అతడికి భార్యమిాద సఠ్వాధికా రాలూ లభిస్తాయి! "ఏమి ఎరుగని చాల సుమీ మా బిడ్డ! వ విధంగా వఏలుకుంటావో 164

న్‌ దయ?' __ అంటూ అతనికి అప్పగింతలు పెట్టి చేతులు కడుక్య 0టారు కద తల్గి తండ్రులు!

ఆ అవ్మూయి తన ఫుట్టినింటి బంధాలన్నింటిస్‌ వదులుకుని తనతో జీవితం వంచుకోవటానికి వచ్చింది. తాను తన శకి కొలదీ ఆమెకు మధురమె న జీవితం అందించాలి, ఆ మెకూ తనకూ మధ్య (పేమ, న్న్నహం - తప్ప - మరి ఏ విధ మైన అపశృతులు ఉండకూడదు! ఆమెతో కలిసి జీవించి (బ్రతుకు పండించుకోవటాసికి_అనురాగమే ఫునాది కావాలి కాని, అబడ్డాలు, అపనమ్ముకాలు కాదు. అమె మనసు ఉన్న మనిషి, తన అభిరుచులకు అనుగుణంగా ఆమె (వవర్తిస్తున్నట్టు గానే అమె మనసు ఎరిగి మన్నించడం తను నేర్చుకో వాలి, ఆ మెను నొప్పించి తాను పాంటబే రాజసమయై_న ఆనందం కన్నా -- ఆమెను మెప్పించి పొందగలిగిన సాత్ని్వక మై న ఆనందం పిలునై నది, ఇాశ్వత మైనది _- అనే మూట భర్త్వలఖైన వాళ్ళు తెలుసుకొన్నప్పుడు జా వాళ్ళను నిష్తూర వూటదే సామెతలను మనం వాడుకోవలసిన అవసరం రాదు!

“కళ ఆర్రనగ నాత్మ సుమో ఆలనగ నమ్ము సుమో యరయగ మదిలో నాలమ్మ్‌ యనగ నెవ్వరో వాలాయము దీని జకెలియ వలయును వేమూ!”” 165

పిల లం

వా. చాచా చచ చచార చచ చచచచ చచ చపప వచచన చచ చాప చచ చా చచ చచా చాచా చచ

వయను వికీసించడంతో జంటకావాలనుకోవడం ఎంత సహజమో, జంట కిట్టిన తర్వాత పిల్లలు కావాలని కోరు కోవడం అంత సహజం, ఈ ఏటికి ఇద్దరొకళైై చే, ముందు నాటికి ముగ్భురవటం (పకృతి ధర్మం. ఇందుకు ఎవరి ప్రోద్బలమూ అవసరం ఉండదు! సృష్క్టి తీన పెంపుదలకోసం తానేమారఠాలు నెతుకు, ౦టుంది,

౧ ఠా వ్‌ త్‌ ళీ మాతృత్వం -_ స్ర్రీకి (కృతి ఇచ్చిన వరం, ఆ

మౌాతృత్వసిద్ధి కోసం ఆను ఎంతటి తె్టగ్నకైనా చేసుంది, ఎంత కష్ట వె నా భరిసుంది. తాను జన్మ ఎతినది మరొక జీవికి జన్మనివ్వటాని శే అని ఆమె విశ్వసిస్తుంది, కడుపు పండగా నే జన, సారక నెనటు తోసుంది. నగ జాలీ గ 2౮ ంం -తి

, సంతానాన్ని కనడం వంశం అంతరించి పోకుండా ఉండ టానికే కాక్క తాతముతా తలు కూడా తరించటానికి _ అని మన శాస్త్రాలు ఫఘోవ పెడుతున్నాయి, సుతులు కలిగితేచే కాని సద్నతులు కలగనని మన వాళ్ళు విశ్వసిస్తారు. స్త్రీకి గర్భం రావడమూ, బిడ్డ ఫుట్టటమూ, అఆ బిడ్డ పెరగటమూ, "పెద్దవా డై థయోజకుడు కావడమూ - ఇదంతా ఎడతెగని జీవన్న్మసవంతి, ఈ జీవన (పకరణం శాఖోపళాఖలుగా విసరిలిన

వాతి ౧ వటవృముం వంటిది. ఆ ఫవాఖలలో అనంతనెన నె విధ్యాలు చా నూ.

ఉన్న స్తే, మానవ జీవితంలో పిలలను గురించిన భావనలు,

క్‌. యు బంధాలు, బాధలు - అనేకంగా ఉన్నాయి. ఏటిని మన

166 .

సామెతలలో నితీ.ప్తం చేసుకున్న తీరు గమనిస్తే - ఏీల్లలను టి న. ణం

గురించిన సమస్త విషయాలకూ మనవారు ఎంతటి ఎెముఖ్యం ఇచ్చారో "తెలుస్తుంది.

పీలలు భావి పొరులు, నేటి పౌరులు కూడా ఒకప్పటి

క. పీల లే! పిల్లలు ఉంశు పెద్దవాళ్ళు అవుతారు. పెడ్డలు జా. లం ౯! గజ ఉంపే పీలలు ఫవుడతారు. ఈ ఏవిధంగా పిలలకూ పెద్దలకూ ఉం ౮౧ ఎడతెగని సంబంధం ఉంటుంది. బుతుచ్మకిం నిరంతరం తిరుగుతున్న స్తు - ఈ నూనవ జీవనవలయం కూడా వివిధ ళం దశలలో మారి పునరావృత మవుతుంది, పిల్లలు పుట్టటం దగ్శరనుంచి, వారు పెద్దవారయే వరకూ -- ఎన్ని రకాల భావనల శే దర్శించి - మన వాళ్ళు వ్యాఖ్యానించు కున్నా రో ఈ గింది సాసెతల ద్వారా మనం కొంతవరకూ (గ్రహించ వచ్చు, సుతులు లేని వారికి గతులు లేవు ః

అప్పుళస్య గతిర్నాస్తి - అనే సంస్కృత శాసనానికి పాఠాం తరం ఇది. మరణించిన తర్వాత ఉత్తములం తా స్వర్శానికి వోతారనీ, అధములంతా నరకానికి పోతారనీ మనవాళ్ళ విశ్వాసం! ఎంతటి ఉత్తములైనా, సుతులు లేని వారయితే ఫపున్నాను నరకానికి పోతారని కూడా నమ్మకం, అందుచేతనే పిల్లలు కలగని వారు డానధ ర్మాలు చేన్‌, తీర్థయా[తలు చేన్సీ, పూజలు చేనీ ఏదోవిధంగా సంతానం పొందాలని ప్రయత్ని సారు. పిలలలు కలిశేటంత వరకూ అలవుటించి పోతారు, వావ ౧౧

“మమలాలస్య మానస్యపుతా ర్ధం నాస్పి లై సుఖమ్‌!*_ అంటూ పరితపిస్తాడు దశరధుడు,

పుృుతకాంతతో _ అయోధ్యను వలిన ఆ మహారాజు ఎంతటి దుఃఖాన్నీ ఆర్తిసీ పొందాడో _ విశ్వనాధ తమ

167

రావాయణ కల్ప పృతు౦లో గుండెలు తరుక్కుు పోయే విధంగా వగింఛచారు. హం చుకాణాలలో అమ్మే పిలల ఆటవసు వులు, ఉయ్యాల ల్ల ల్సి

తొట్లు _ా బొచ్చుగా ముద్దుగా ఉన్న పిల్లల చిత్రపటాలు = భూచి, పిలల ఏడుపులు విని _ దశరధుడు ఎంతో మానసిక మైన వ్యధను అనుభవించేవాడట! *నడికట్టుతో భార్య వచ్చి పొత్తిళ్ళలో బిడ్డను అందిస్తే, తొజ్బెలో పడుకున్న పసి బిడ్మ చిటికె వేయగా నే బోసినవ్వు నవ్వితే, ఇంటికి నెళుతుండగా నే కాళ్ళకు అడ్డంపడి మోకాళ్ళ ఫైకి (పాకి, ఎత్తుకోమని బిడ్మ చేతులందిసే - ఓహో! ఎంత పుణ్యం చేసే దంపతులు ఈ

వాతి అాాత చుహత్తరమైన అనుభవాన్ని పొందుతారో కదా! _-* అని తలుసూ, ఆ భాగ్యం తనకు లేదు కడా అని దశరధుడు దుఃఖంతో కుంగిపోయే నాడట! మగవాడిశే ఇంత ప్యుత కాంత్‌ ఉంటే, మాతృత్వ మే జన్మ చర తా ర్థం కావడంగా ఛావించే శ్రుకి ఇంకెంతటి సంతాన వాంఛ ఉంటుంది!

చనిపోయిన తర్వాత సదతులు పొందడం అనేది

తర్వాత సంగతి! (బతుక్కి ఒక బలం, ఆలంబనం, సంతృప్ని కలిగేది పీలల పుట్టుకతో నే!

ఉం

కడుపున పుట్టిన బెజ్జ కొంగున కట్టిన రూక 1 అని అందుకే అన్నారు! కొంగున కెట్టిన రూక కొండంత బలాన్ని ఇస్తుంది, వ్‌ ఇబ్బంది వచ్చినా ఆదుకునే శకి రూకకే ఉంది. కడుపున పుట్టిన బిడ్డ కడపటి కాలానికి ఆసరా అవుతాడని ఆశ, పిల్లలు పెద్ద వ్నాళ్ళె తల్లి తండ్రులు ముసలి వాళ్ళయినాక వాళ్ళ సంరకతణ భారం పిలలలు వహించడం ఒక నైతిక బాధ్యతగా, (వకృతిధర్మంగా భావించే వాళ్ళు ఒకప్పుడు, ఆ భావనలో అల్లుకొన్న దే ఈ సానెత,

168

కాని కొంగన కట్టిన రూక కూడా _. అఆ ముడి" సరిగా లేకపోకే _ జూరిపోయ్‌ (వమాదం ఉంది. ఈ రోజుల్లో ఎక్కువగా జరుగుతున్నది ఇదే! కడుపున ఫుట్టిన బిడ్డ కూడా- తల్లి తండ్రుల బంధాన్ని ఏడి జూరపోయ్‌ రూక వంటి వాజే ఇవ్వడు!

బిడ్డలను కన్నమ్మా భిక్షము పెట్టినమ్మా చెడదు ! మనవాళ్ళకు ఎంత ఆశ నమ్మకం బిడ్డలం ట! దయాచాతి. ణ్య్యాలు చూపడం, దాన ధర్మాలు చేయడం. మనివీ.కి ఉండ వలసిన మానసీయ గుణాలు వాకిట్లోకి వచ్చిన బిచ్చగాడికి వీడ్తి ఇ₹డు అన్నం పెట్టటం ఎంతో పుణ్యం. ఆ పుణ్యంద్య్వా రా ఉత్తమలోక పావ్లి కలుగుతుంది. ఇది మన వా స్తాలలోని సారం,

*“ భవతి ఛిమాం దేహి” అన్న అర్హుడికి అన్నం పెళ్ళే అన్నపూర్ణ ఎప్పటికీ అన్న పూ స్టే. ఆ మెకుఆపుణ్యం కొంగున కట్టిన రూక! అలాగే బిడలను కన్న తల్లికి ఆ బిడ్డలవల్ల కలిగే సుఖం ఎప్పటికో ఒకప్పటికి అనుభవంలోకి రాకపోదు!

దానం చెయ్యని చెయ్యి కాయలు కాయని చెట్టు! ప్‌ల్లలు కల గటాని క్షీ_ ఉజానధర్మాలు చవేయటానికీ_ సంబంధం ఉందని వరొక సామెత “పుణ్యం కొస్టీ ఫురుషుడు- ఊానం కొడి బిడ్డలు నిరూపిస్తుంది, పిల్లలు కలగకపోలే _ ఆ దంపతులు వూ ర్వ జన్మలో వీల్పి కి బీచ్చ౦ పెట్టినవారు కారేమో- అని నిందిస్తారు. ఆపాపపరిహారార్థ్యం ఈ జన్మలో దానధర్మాలు చేస్తే సంతానం కలుగుతారని ఆశపడతారు,

దానం చెయ్యని చేతిని మొండి చెయ్యి అని నిరసిస్తారు, అలాగే శాయలు కాయని చెట్టును (మోడు అని నిందిస్తారు, పిల్లలు కలగని శ్రీని (మోడుగా వర్షిస్తారు,

169

చెట్టు పుష్పించడం కాయలు కాయడం- బూతు (కమాన్ని అనుసరించి జరిగే (పకృతి ధర్మాలు. కొన్ని చెట్లకు పూతా కాయా ఉండదు. ఒక చెట్టుకు పూత వచ్చినా కొద్ది కాయలే కాస్సే, మరొక చెట్టుకు ఎక్టువ పూతవచ్చి ఎక్ట్యవన

పండ్లు చెట్లకు భారమా ! తీగెకు కొౌయ బరువా

అన్నది ఈ పకృతిధర్యాన్ని అనుసరించి ఫపుట్టినసా మెత,. ఎన్ని కాయలు కాచిన్సా చెట్టు అ బరువును భరించి తీరుతుంది. ఎక్కువకాపు వచ్చినప్పుడు ఆ ఫల భారంతో వంగి పోతుంది.

ఎంతమంది పిల్లలు పుట్టినా తల్లి తండ్రులకు మురిపెమే కాని వారికి బరువనిపీంచదు.. అని మనవాళ్ళు చెప్పుకొన్న ఉపమాలంకారం ఇది. ఎంత ఎక్కువమంది పిల్లలు౦ కే అంత సౌభాగ్యం. అని భావించే రోజుల్లో పుట్టిన ఈసా మెత నేటి శాల పరిస్టితులలో ఇమడటం కవ్ళం, కావాలనుకుంశేు ఫీల్లలను కనడము, వద్న అనుకుంశు మూనడము_ సాధ్యమెన ఈ రోజుల్లో మితిమించిన సంతానం తలకు మించిన బరువే అవుతుంది, కంచి మేకకు వలె కడిపెడు బిడ్డలు ((ఈళకు రెండు పిల్లలు) : కలగాలనే ఒకప్పుడు కోరుకునేవారు. కడివెడు బిడ్డలు ఉన్న తల్లికి సంఘంలో గొప్పగారవం ఉండేది, పది పదిహేను సార్డు గర్భం ధరించి పిల్లలను కనడం అప్పట్లో వింతవివయంకాదు, ఆ బిణ్జ లలో (బతికి బట్ట కళశ్ళేవారు ఎంత మందైనా కాని, గాదెల నిండా ధాన్యం, కొట్టం నిండా పశువులు-_ ఎట్లాగో, ఇంటినిండా బిలబిలలాడుతూ పిల్లలు ఉంచే అందం అని మన వాళ ఫభొవన,.

ణా 170

ఆడవాళ్ళు నోచే నోముల్లో, చేసే పూజల్తో, వారికి ఒక్ర శు కోరిక అది ఉంళశు వారికి వపం చశఛంలో కోరతగిన వస్తు వేలేదు! చూడండి తన మనసును ఈవేడికోలులో ఎలా పరచి పడుతుందో!

“వాలు ఐదోతనము సంతాన బలము కోటి ఐదోతనను కొమరులా బలమూ చంకన పిల్ల కడుపులొ పిల్ల | ఉండటం ఆ రోజులో అందం! ఇంకా చంక దిగని పసిపిల మారాం పెడుతూం ఓ, మరొకపక్క న కడుపులోకూన కడు లాడుతుంది. పిల్లకూ పిల్లకూ మధ్య ఫొంత వ్యవధి ఇవ్వటం ఆధునిక విజ్ఞానం నేర్పింది. ఎప్పుడూ బాలింతరాలుగానో, మాలింత రాలు గానో, ఉండటంవల్ల భూచేవారికి నిండుతన మేమోకాని 'త్రీకి'సుఖకరం కాదు. ఈ రకమైన యాంఢత్రికత ఆ మెను బలహీనుశాలిని చేస్తుంది. దర్శిద్రుడికి పెల్లలెక్కువ చదువు లేదు సంధ్యాలేదు సంతానం మాత్రం మెండు :

అచేమి సృవ్మిచ్శితమో శాని- బిడ్డలు కావాలని తపించే (శ్రీమంతులకు సంతానం లేకపోవడం- మింగమెతుకు లేక అడుక్టు తినేవాడికి అధిక సంతానం కలగటం ఎక్కువగా జరుగుతుంటుంది. కోరుకోకుండా జే పిల్లలు పుట్టుకు వచ్చేది వారిని పోషించుకో లేని దర్శిదుల శే! వభా గ్య మూ లేకపోయినా సంతానభాగ్యం ఉన్న వారిపట్ల ఈ సా మెతను వాడుకుంటాము,

రాజ్యా లేలే మహారాజులకు సంతానం లేకపోతే ఎంత కష్టం! ““అనగనగా ఒకశాజు! ఆ రాజుకు అన్ని సుఖాలూ, మంచిగుణాలూ ఉన్నాయి కాని పిల్లలునూ[త్రం కలగలేదు!” అంటూ మొదలు పెళ్ళీ కధలే మనకు ఎక్యవ. సంతానం

1/71

పొందటం కోసం యజూలో యాగాలో రాజుగారు చేసిన తర్వాత "లేకలేక అమ్మాయో అబ్బాయో పుడతారు! ఏ దేవుడు వరమిచ్చినా పెనిమిటి లేందే పిల్లలు పుట్టరు 1 ఇది ఆనాటి సమాజ ధర్మం! పెళ్ళికానటం, భర్తతో కాపరం చేయటం, ఆతర్వాత పిలలలు పుట్టటం- శ్రమాను గతం గా-- జరిచేే పరిణామం. కాలంతోపాటు మనిషి ఏర్పరచుకొన్న నియమాలు, కట్టు బాటులలో మార్చువస్తూూవుంది. కర్ణుడిని కన్న కుంతికి మలే సపెళి కాని తలులు ఉన్నప్పుడు ఈ సానెత వాడుకోన టాసికి అతకకపోవచ్చు! తలి గర్భంలో కాకుండా, విజ్ఞాన వేత ల ఉం వాటి (వయోగశాలల్లో జీవం పోసుకుని పిలలు ఫుట్టటం సామాన్య మవుతున్న ఈ రోజులో ఈ సామెతకు కొంత కాలదోషం పడుతున్నదసి చెప్పుకోవచ్చు మనం! “మం[తాలకు చింత కాయలు రాలతాయా!ి.. అశే అర్జంలో కూడా వాడతారు ఈ సామెతను. ఉంచుకొన్న వాడు మగడు పెంచుకొన్న వాడు కొడుకు కాడు: ఎన్ని దడానధరాలూ పూజలూ చేసినా, కడుపున ఒక్క కాయ కాయకపోళతే, పంచేస్తారు? కొందరు అలా 7 జీవితం "నెళ్ళబుచ్చి పున్నామ నరకానికి వెళటానికి సిద పడిళే, మరి కొందరు ఇతరుల పిల్లలను దత్తు తీసుకుంటారు _ ఆదతును న్యాయ శాస్రం [పకారం రాతకోతలు చేయించి సశా(స్త్రీయం చేసుకొ జీ ముద వేయించుకుంటారు, అంతటితో అ పెంచుకొన్న "బిడ్డ తమ స్వంతబిడ్మ గా ఎంచుకొని సంతృప్హి పడతారు. . బిడ్డను వసీతనంలో చే ఇచ్చి పెంచు కోవటంవల వ్‌ ళం ఉభయులకూ అనుబంధం ఏర్పడటానికి అవకాశం ఉంటుంది, ఊహ తెలినిన తర్వాత పీలలు పెంపుడు తలి తండ్రులను మ్‌. 4 మ్‌. [72

(వేమించ లీక పోవడం జరగవచ్చు. “కన్న పేమ కంక ఇంచిన (పము గొప్పది - అనే సామెత కూడా మనకు ఉంది. బెడ్మలను కనటం అనేది పళుపయ్యోదులు కూడా నిర్వర్శించే శారీరక ధర్మం, బిడ్డలను (పేమించటం అనేది స్వార్థ (ప్రయోజనానికి మించిన హృదయ ధర్మం! పిల్లలు లేసిది ఇల్లు కాదు, పిట్టలు లేనిది తోపు కాదు : పిలలు అడుతూ పాడుతూ ఇంటికి సందడి తెసారు, అలరి జీస్తూ, విసిగిస్తూ - ఇంటిని ఒక కొలిక్కి తెస్తారు. నాళ్ళ అమాయకత్వం, వాళ్ళ చిలిఫీతనం ఇంటికి ఒక నిండుతనం "తెస్తాయి, చీకిరిచాకిరిగా ఉన్న ఇల్లు మూసి “పిల్లలున్న ఇల్లు ఎలా ఉంటుంది మరిగి అంటారు. ఎక్సడ పెట్టిన వస్తువు అక్క_జే ఉం వీల్లల సందడి ఆ ఇంట్లో లేదన్న నూ క! ఇెట్ల నిండా రంగురంగుల పిట్టలు వాలకవోతే, అవ అటూ ఇటూ తిరుగుతూ కీచు కీచు మని సందడి చవేయకవో తే ఆ తోటకు అందం ఉండదు! “ఆడి రాగా ముద్భు, వాడి రాగా నుద్ద నట్టింట అచ్చాయి నడవంగ ముద్య'-- అంటారు నునవాళ్ళు! ఇంటీ ఒన్స్‌ పసిబిడ్డ ఉంటే వచ్చే సందడి పదిమంది "పెద్దలు ఉన్నా కలగదు! అయిళే, పిల్లలు ఇంటికి అందం "లేవట మే కాదు _ అదృప్పం కూడా తెస్తారట! మభూడండి! బిక్ష వచ్చిన వేళ గొడ్డు వచ్చిన వేళ | మనవాళ్ళకు నన్నుకాలు ఎక్కువ! జీవితంలో జరిగే మంచికీ, ఇెడుకీ - బిడన్తూ గొడద్డునూ, కొత్త కోడలిసీ అద్న పెట్టు కొంటారు, శకునాలను సామ్యం "తెచ్చుకుంటారు. 173

స్‌ నె పక్‌ శ బోర

పిల్లలు వుట్టి న నక్షతం మాద ఎన్నెన్నూ జరగబొ యె ఏవయాలు ఆధారపడి ఉంటాయి! అఆ జూతక చకం చుట్ళూూ ఆ కుటుంబ వ్యక్తుల అదృష్ట కశేఖలు మలచబడి ఉంటాయి! బిడ్డ పుట్టిన వేళ మంచిది కాక పోతే _ తండికో మేన మూమకో పెద్ద గండం సంబవించ వచ్చు! అ బిడ్డ జాతకం మంచిదయితే -- ఆయింటి వారికి అచిరకాలంలోనే లంకె

పాడి పశువును కొని ఇంటికి తెచ్చుకునే వళ ఎన్నో శుభశకునాలను వఏర్పాటుచేసుకుంటారు బిడ్జిపుట్టటం మనం అనుకున్నప్పుడు జరగని బే! కాని, ఆధునిక విజ్ఞానయు గంలో ఇదికూడా సాధ్యం అవుతూ నేఉంది! (ప త్యేక సదుపాయాలతో వైద్య సదుపాయం పొంద గలిగే సోమతు కలిగిన వారు - (వ త్యేకంగా ముహూర్తాలు పెట్టించుకుని సి చేరియన్‌ బేవీలను కంటున్నారు!

అందువల్ల, ఒకనమ్మ్యకాన్ని (ప్రతిపాదించే ఈ సామెతకు ఆధునిక కాలంలో వాడుక ఉండబోదు!

కడుపు వస్తే కనే తీరవలెను 1 కడుప్ప తున్నమ్మ కనక చూనురుందా |

గర్భం వచ్చిన తర్వాత తొమి్యిది నెలలూ నిండటం, సమయం వచ్చినప్పుడు బిడ్డ భూమి మాద పడటం - సహజంగా జరిగి వోయి శారీరక స్యాయం, ఒక పనిని మొదలు ట్టి, ఎన్ని ఇబ్బందులు సడి అయినా నిర్వరి ౦చినప్పుడు అనుకొనే సామెత ఇది.

తొమ్మిది నెలల నిరీక్షణ! అ తరువాత కాజోయ్‌ తలి అనుభవించ వలసిన ప్రసవవేదన! ఆతర్వాత _ ౯

1/4

గండం గడిచి పందం బయట పడ్డట్లు ః జక జీవి వమురొక జీవికి జన్మనివ్వడం మహత్తరమైన వివయం! కాయ శప్ప్పం చేసే కార్మిక వర్శాలలో బిగ్ణను కనడం అతి సుల్నునెన వని. వురికొంత సేవటోే బిడ్డ భూమి మాద వడుతముంది - అన్నప్పుడు కూడా వాళ్ళు అలసట లేకుండా వనివాటలు చేసుకుంటారు, (వస వానంతెరం వెలా తొందర గానే లేచి తిరుగుతారు ఆ ప్‌ల్లలకు తలిపాలు ఫువ్నలఅంగా లభిస్తాయి. ఆ పిల్లలు ఇెట్లకు కట్టిన గుడ్డ ఉయ-ళ్య లలో ఊగుతూ (వకృతి నొడిలో పెరుగుతారు, అఆస్థకంగా ఉన్నత స్స తిలో ఉన్న వారికి గర్భం వచ్చిన దస్దర నుందీ బిళ్ళ వుశ్చే నరకూ పతి చిన్న విషయమూ అవురూపమే! బిడ్డ పుట్టి చెం బడు న్‌్ళ్భూ పోనుకునే సరికి పకి ప. ఒక గండం గడిచినళ్లు ఉంటుంది. అయితే ఆడు బిన్ష లేకుంపే మగబిశ్ల | ఓని ఆ పుట్టిన బిడ్డ - ఏదో ఒక పిల లే-అనుకో గల గటం గొప్ప 5 ళం విమయం! ఏ పిల్ల కలిగినా, సమాన దృష్మీతో స్వీకరించి ఆనందించ గలిగే రోజులు ఇంకా రాలేదు మనకు, ఆ పుట్టిన బిడ్డ మగపిబల వాడయితే ఎక్కువ అనందిం చడం, ఆడపిల అయితే నిస్పృృహతో స్వీకరించడం-చాలామందికి. పరిపాటి, *'వసమినోము ఫలమో కానియతోద చిన్న మగవాని కనెనట!ి_ అంటూ యశోద కడుపు పండటం కన్నా యశోదకు మగబిడ్డ పుట్టినందుకు ఎక్కవగా సంతోపి.సా రు గనోఫికలు! మగపీలవాడిపన ఎంత కోరిక లేకఫవోలే మనవాళు, క్‌ యై శి పుట్టి చచ్చినా ప్వ్రషచే మలు: అని చెప్పుకోగలుగు తారు! మగసంతానం పెన ఎందుకో చై అంత పమీపాత బుది! ప్యుతుడు యా తల్పీ దండులకు వయసు ర ంం ణం 1/5

ఇపెబడిన తర్వాత సంరక్షణ చేస్తాడనీ, మరణించిన తరువాత ఉత్త రక్రియలు చేసి ఉకమ గతులు కలిగిస్తా డన్‌ ఒక నిశ్వాసం, ప్యుతిక ఎప్పట్నికెనా మరొక ఇంటికి పోయే బేననీ, ఆ మెను ఒక అయ్య చేతిలో “పెళ్టడానికి తాను ఎంతో కప్ప పడవలసి వస్తుందనీ భయం! అబ్బాయి ఫుడిలే కొంచెం పెద్ద వాడయిన దగ్బరనుంచీ చేతికి అక్టరకు వస్తాడు, ఈ విషయాన్ని మన వాళ్ళు నిర్భారించిన తీరు చూడండి! కాడి కిందకు వచ్చిన గొడ్డు చేతి కిందకు వచ్చిన డ్డ: ఎన్నో జీవిత సత్యాలను మన (ప్రధాన వృతి అయిన వ్యన సాయంతో ముడివేసుకొని చెప్పుకోవడం మనవా ళ్ళకు అలవాటు! పొలం ప్యుటా, గొడ్యూ గోదా, బుతువుల మార్చు,

వాతావరణంలో మసిశే రైతులకు _ నిత్యజీవితంలోని ప్రతి వివయానికీ వదోఒకరకమై న లంకె కనిఫీస్తుంది.. కాడి కిందకు నచ్చిన గొడ్డు పొలం దున్ని "పెడుతుంది, పంట పండించటానికి అది తొలిమెట్ట. చేతికి అ'౦దివచ్చిన కొడుక్కి పొలంపనులు చేయటం వృత్తివిద్య నేర్చుకోవట మే అన్చతుంది. అలా నేర్చుకుంటూ నే వాడు తిండికి అసరా అవుతాడు, అందు కే _

తొలకరిలో చెరువు నిండినా ; తొలిచూలు కొడుకు పుట్టినా మేలుః అన్నారు, తొలకరితో వ్యవసాయడారులు పనులు (పారంభి స్తారు, కాలనలకు సీళ్ళు వదులుతారు. నీరు ఉంపేనే నేల తల్లి కరుగుతుంది. వానలు కురీసీ చెరువులు నిండితే వరిచేలు పండుతాయి. తొలి సంతానంగా కొడుకు పుడితే, తొందరగా ఎదిగి చేతికి అంది వస్తాడు,

1/6

కానీ ఈ కాలంలో కులవృత్నిని ఎక్కడో తప్ప ఫల్లలు చేపట్టటం లేదు. నైతు బిడ్డలందరూ చదువుకుని ఉద్యో గాలు వేసేవారుగానో, వ్యాపారసు లుగావో మారుతున్నారు, పల్లె వదిలి -జేశచేశాంతశాలకు. నెళ్ళి స్వతంత్ర జ్‌ననరి గడపాలని వూస్తున్నారు, తొలి చూలు కొడుకు ఎంత త్వరగా పెరిగి పెద్దవా జై (పయోజకు జై తే. అంత త్వరగా తన దారి తాను చూచుకోవటానికి ఉబలాట పడుతున్నాడు, ఈ కాలానికి పరిస్పితులుు మనస్తత్వాలు - ఈ విధంగా మారవచ్చ్చని వాళ్ళు ఊహించి ఉండరు పాపం! వూడండి, ప్రాయాన పెట్టిన పంట - ప్రాయాన కన్న కొడుకు: మిధునంలో (జ్యేష్ట ఆషాఢ మాసాలుపుట్టిన మొక్క - మీస కట్టులో పుట్టిన కొడుకు అక్కరకు వస్తారు ! వ్‌ వయస్సులో ఆ ముచ్చట్లు తీర్చుకోనటం, వయసుకు క. తగినట్టు నడుచుకోవటం - అనాటి సమాజంలో ముఖ్యంగా పొటించే వివయాలు, తొలకరిలో సెట్టిన విత్తు మొలె “పెరుగుతుంది. సకాలంలో కాఫుకు వస్తుంది, పడిన (శ్రమకు ఫలితం దక్కుతుంది. మీసకట్టు వచ్చిన [వాయం వివాహా సికి అనువైన పాయమని మనవారి తలంపు, అ వయస్సు ముదురు శాక మును జీ పెళ్ళి చేనుకుని కొడుకుని కనాలి! తండడికి నడి నయస్సు వచ్చేటప్పటికి ఆ కొడుకు తనంతటి వాడు అవుతాడు, అలాకాక తండికి కాస్త వయసు మోథివాక కుమూరుడు కలిగితే _ ముదురున వేసిన పైరు ముదిమిన పుట్టిన కొదుకు ! చందమవువుతుంది! నడివయస్సు జాటినాక పుట్టిన కొడుకువల న్‌్‌. క్షే

చటను చూచి తం్యడికి సుఖం ఉండదు, పిల్లల ముద్చ ము బల ను సు,శానీ, వాళ్ళను సంచి ప్రయోజకుల అనందించీ చునస్సు కాసి, ల రంత ఉండదు ప... జపే ఓపక కానీ -ప్రాయం మళ్ళిన లేర్వా న్‌ ళు క్‌ గీతాలలో నివీ పం చేసిన అందుచేత మనవాళ్ళు జూనపడ మా తీర్మానం ఇలా ఉంది - “*ప్రింళ్చును లాచోరి సాశే తినాలి! కంశును తొలిచూలు కొడుకునే కనాలి! అదీ (పాయం చాటకుండా చే కనాలి! తలితండ్రుల ఆశలు ఇలా ఉంకశుు తొలిచూలు న్‌ సు కొడుకుగా పుట్టిన అ మానవుడి బాధ ఎలా ఉంటుందో చూడండి! ఇంటికి పెద్ద కొడుక్సై పుస్లుకన్నా అడవిళో తుమ్ము మొద్దె పుస్రైది మేలు | ఆనుపంటాడట పాపం! పెద్ద కొడుకుగా పుట్టి, లేత నయస్సు లోనే "పెద్ద బరువు మోయవలసి వస్తుంది అ బిడ్డకు, చిన్నతనం నుంచీ తండి వేసే పనుల్లో అసరా అపటమే కాక్క తన తర్వాత పుట్టిన తమ్ముళ వెల్తెళ్ళ పోషణ భెరం వహీంచ లట అాశీగ్య లం లి ॥| వటస్ని వస్తుంది. అనాటి ఉమ్మడి కుటుం బాలలో కొడుక్కీ వయస్సుశాగా'నే ._. తంగడి. కుటుంబ బాధ్యత అతని మిద పెష్టువాడు, తన వయసు పిలలు కొందరు పెలా పచ్చీసు గా ౧ రూ తిరుగుతుం పే, సంసార భారవముంచా చూయ వలసి వచ్చిన ఆ "పెద్దకొడుకు అలా అనుకొని ఉంటాడు! పరి మొలకి మొగ మొలకా ఒకటి : ం నవైతు (పాణపదం గా చూచుకు నేది తనునాటిన వరి మొలకను! రోజు రోజూ అఆ మొలక ఎలా ఎదుగుతున్నదో చూచుకోనిది [78

అతడికి నిద పష్టుదు. డానికి బలం పెట్టపలసినప్పుడు ఎరువులు వేస్తాడు. నీరు పెడతాడు. పెరు నలతగా ఉంకు మందులు చల్లు తాడు, శకి కొలదీ ప్రోది చేసి నలకంత వరిమొలకను వాల్‌ నెన్ను కళ్టుటంత వరకు సాకుతాడు, మొగములకను కూడా అలాగే సాకాలి! ఆ సంరతణలో ఏపుగా ఎదిగి వాడు చేతికిందకు వస్తాడు! *ళశ్చీ రాయి పాదులకు పువ్వులందము్ము వపడతికి వదినలల ళఛాలు డందమ్ము 1” అంటూ పాడుకున్నారు మన వాళ్ళు! ఈ సామెత చయూడలడి! 'మొగపిల్లలున్న ఇల్లూ 'మోదులున్న అడవి అందము మళ్ళా మగపీలల్హపెన వత పాతవే! మోదుగలు పుష్పిస్పే అడవికి అందం పచ్చినటు -- మగపిల్లలున్న ఇల్లు అణాల ళు బాం ఉం అంత శోభాయమానంగా ఉంటుందట! అందం సంగతి ఎలా ఉన్నా, మగపిల లున్న ఇలు వారి దుడుకు పనులతో, ళం మ్‌. అరుపులతో ఒక కొలిక్కి రావటం మూతం నిజం! ఆడపీలలు వాలా సౌమ్యుంగా ఉంటారు, ఆందంగా ఉంటారు, ఇంటికి మెరుపు తెసారు, వారి ఆటలు, పాటలు, మూటలు -- అన్నీ మధురంగా ఉంజేవే! వారు పసిపిలలుగా న్‌్‌. ఉన్నప్పుడూ, "పరుగుతున్నప్ప్వుడూ, ఇంటినే అంటి "పెట్టుకుని ఉంటారు. ఇంటో అడపిలలు తిరుగుతుంటడపి -- అది ఒక 0 హం అందమునేది అందరూ అంన్‌కదించే విషయ మే!

॥ కాసి, ఇంతకు ముందే చెప్పుకున్నట్టు, మనవాళ్ళకు మగబిడ మాద ఉండే వ్రీతి సాటి బేనిది! ఈ సామెతకు తగిన ఈ జానపద గేయం చూడండి!

*“*పైధి నెందరు ఉన్న విసర జే గాలి రచ్చ నెందరు ఉన్న రాదమ్మ వాన చిన్న నా అబ్బాయి వీధి నిలుచుంశైు మొగలి పువ్వుల గాలి ముత్యాల వాన1” ఒక్క కన్ను ఈన్నూ కాదు ఒక్క. కొడుకు కొడుకూ కాదు! ఒక్కరు - లేక ఇద్దరు - అని ఘోష పెడుతున్న ఈరో జులకు వర్శించేది కాదు ఈ సామెత! శిఘు మరణాలు ఎక్టునగా సంభవించే నెనుకటి కాలంలో ఒక్ట జే కొడుకు ఉంకే-నాడు బతికి బట్ట కడ తాడో లేదో అని భయం, నలుగురు బిడ్డలు ఉంశు, ఒకరు వాక్‌ పోతే మరొకరు అక్కరకు వస్తారు! కడిపెడు బిడ్డలు ఉంళకు కరువు తీరుతుందని ఆనాటివారి భావన! కరువు తీరటానికి ఒక్కడుం "శు వాలునని ఈ కాలపు సూక్తి! ఎవరి బిడ వారికి ముదు | మ! 0౧ కాకి పిల్ల కాకికి ముదు । ౧0 ది నల్ల గా ఉం పనేం - పల్ల గా ఉంకశునేం! కాలు వంకరలయితే నేం -- కన్ను వంకరయితేనేం _ కడుపున పుట్టిన బెడ్మ కన్న వారికి కలిగించేది కడుపునింజే ఆనంద మే! ఎవరి పీలలు వారికి ముద్దగా ఉండటం పకృతి సహజణగుణం,. వీల ల్‌ు ముదు €ంం రలు చేసుకోవడమూ సహజంగా కలిగే కోరం శ్‌! ఎటొచ్చీ ఆ నుద్దు మరీ మిఫి మించినప్పుడు - ఆ అశి ముద్దు వేత వీలలు చెడు రిం జారి పట్టినా, తలి తండ్రులకు అ చెడునడత భ[భూడా ముదు న్‌. వచ్చినప్పుడు వస్నుంది చిక్ట! ఇటువంటి చారిని గురించే _ స 180

తన తప్పు తప్పు కాదుతన బిడ్ణ దుడుకు కాదు: అనే సామెత పుట్టింది! తన -- అనే మమకారంతో - బిడ్డ తప్పుతోవన పోతున్నా సరిదిద్ద ని ల్లి తంద్రులు తర్వాత ఎంత వాధ వడీ (ప్రయోజనం ఉండదు! తను చేసిన తప్పును ఎభిర్యంగా ఒప్పుకుని సరిదిద్దు కో మందలించి మంచి మార్శంలో పెట్టుకో గలుగుతాడు, మనవాళ్ళు చేసే అతి గాఠశాబం గురించిన నవ్వువచ్చే సామెత! అరవై ఏళ్లకు అడ్షుగోడ పట్లుకు నడిసే త (0 లు అవాలి అమ్మా అబ్బలకు ఆళ్చర్యమైందట : అరు పళ్ళ అ చ్చాయి “అమ్మా! అంజ వాడి అమ్మ అబ్బుర పడిందట! ఇది కొంత అతిశయూోక్తితో కూడిన విమర్శ. తొలి దశలో పుట్టిన బిడ్డ తుమ్మినా, (కేపినా, కళ్ళుమూసినా, 'తెరిచిన్సా తల్లికి అక్చర్యంగానే ఉంటుంది! చాడు నవ్వి లే, బోరా పడివే, దోగాడితే, తప్పటడుగులు వేసే, తొకళ్తు ళం టి లా పలుకులు పలికితే - తీ తండ్రీ ముక్కు మిద వేలేసు కుంటారు!-ఏ బిడ్డా ఇంతకు నుందు చేయని వనిని తమ విడ ఫ్‌ ళ్‌ఫై చేస్తు న్నాడని ఉప్పొంగి పోతారు. ఊరూ వాడా వాటు తారు! అది*నాోి ఆనే స్వార్థం ఆడించే ఆట! ! కి క్త అయిశే, అబ్బాయి *ఊ, అన్నా ట్ర అన్నా - ఉచ్చి తబ్బిబ్బు పడి అకాఖానికి ఎగరవేసు౦ జపే _. చూచే చారికి ఇబ్బందిగా ఉండట మే కాక బిడ్డకు అహంభావం పెరగటానిశి అవశాశం ఉంది, కేక!

వకృతి ధర్మంగా జరిగే విషయాన్ని గురించి నోరంతలు కొండంతలు చేసి వప్పుకోవటాన్ని ఎబ్బేవా చేస్తూ ఈ సామెత వాడుకుంటాము, అతి గారాబం పీలలకు చెరుపు చేస్తుందని వెప్పు కున్నా మే కాని అసలు గారాబం చెయ్యవద్ద న్నామా! పన్‌ బిడ్డలను ఆతి జా్యగత గా "పంచుకుంటూ తగినంతగా ముద్చు చేయాలి! ఎందు కంపే _ పొడి పసరము పసీ బిడ్డ ఒకటి : పాడి ఆవును [శద గా కాపాడుకున్న శు, పసిబిడను కంటికి ॥ (౮ రు ఇ రో. ల్‌ "ప్పలాగా కాపాడి పెంచుకోవాలి, పాడీ ఉన్న ఇంట్లో పది మందికి మజ్జిగ చుక్క దొరుకుతుంది, ఆ పదిమంది ఎదుటా పాడి కుండను (పదర్శించశాదు! చల్ల కుండకు చంటి బిడ్డకు చాటుండాలి ; జ ఛం చి జర ల పల్లెటూళ్ళలో దృష్మిదోషాన్ని గురించిన నమ్మ కాలూ భయాలూ ఎక్కువ, ఎవరి దృవ్మి ఎటువంటిదో! పొడికుండ మైన చెడు దృష్కి పడితే పాడి తరిగి బోతుంది. పసిబిడ్డ వెన పెరవారి చూపు పడితే బిడ్డ వసివాడీ పోతుంది. ఎవరి దృవ్మి ఎటువంటిదోనని బిడ్డకూ పాడికుండకూ కూడ దృష్మ్పితీస్తారు కొంతమంది, ఉప్పూ మిరపకాయలూ గుప్పిటి నిండా పట్టుకువి ముమ్మారు తిప్పీ దృష్మ్టి త్రీన్చి నిప్పులో వేసారు. చిటపటలాడుతూ అవి వేగుతుంప మెటికలు విరుసారు. అఆ మిరపకాయల ఘఖూటు ఒకసారి ఎక్స వగా ఉంటుండి. వురొకసారి తక్కు వగా ఉంటుంది, తేక్యవగా జ జా ర జ్‌ ట్‌ దృష్క్ట్‌ తీసిన వస్తువులు అగ్నికి ఆహుతి అయినాక చేతి (వేళ్ళ 1502.

మెటికలు బాగా విరిగనాక- ఆ దృవ్మిదోవం తస్పిపోయినట్లు భావించి తృషి పడతారు! తల్లిని బట్టి ప్‌ల్ల విర్షుసు బై పంట | తల్లిని చూచి పిల్లను తరిని చూచి బ్యరెను $ తల్పిని మూస్తే ఫీలను చూడక ర లేదంటారు మనవాళ్ళు! అలవాట్యు, గుణగణాలు -- మనం వుట్టి పెరిగే పరిసరాల్మ పెన ఎక్టవగా అధారపడి ఉంటాయి. తిండి తినటంలో, బట్ట కట్టడంలో, నూట పలకడంలో, మనుషులనళో మసులు కోవటంలో, మంచీ చుర్యాదా తెలుసుకోనటంలో- ఒకొక రి పెన ఒకొక్కవిధమైన ముద్ర - పసిగనాన్నుంచీ పడుతుంది, అఆ ముద పడటానికి మూలం కన్నతల్లే! ఒకరకంగా తల్లికి పిలలు [పజిరూపంగా తయారవుతారు. అందుకే _ తల్లి చాలు పిల్లకు తప్పుతుందా : అంటారు. ఏ కవ్చసుఖాలు వచ్చినా తల్లి అనుభవాలు పిల్లకు కూడా తప్ప లేదని అనుకుంటారు. తల్లి అందం, ఆరోగ్యం, వూట తీరు - తో పాటు అనారోగ్యం, అనాకారత కూడా వారసత్వం గా పిల్లకు సంకమిం చవచ్చు! చిక్కుడు తీగకు బీరకాయ కాస్తుందజ-! కోడికి పుట్టిన పిల్ల కొక్కారొ కో అనక ఏమంటుంది ! చిక్కుడు వ్రీ్‌గకు చిక్కుడు కాయలే కాయటం జీవలవు ణం! ఆ జీనలక్షుణ మే పశుపయ్యూదులలోను, క్రిమి కీటకాలలోను, జలచరాలలోను, మానవజాతిలోను _. విలతణంగా కని పిస్తుంది. వఏనుగుగున్న నో, కోడి పిల్లనో, అవుదూడనో, వీల్ల కవూననో చూచినప్పుకు మనకు (పస్ఫుటంగా కనిపించే జీవలత.ణ౦ ఇచే! మనుషులు మాన వాతీత వష్టక్కు లత కాపురం 15ఎ

ం ట.టం- ఇదంతా చేయటం, మనుషులకు పొములో పయులో ఫుట్ట ములక ॥ తంవమునుముల లోని మాట, కలికాలంలో మా ఫుఠాణయు గం ఎకకడో ఒక చోట ₹ోతికి మనిషిపిల్ల లే పుడుతున్నారు. ఎక్స వతికలలో మలే వేలెడంత తోకతో ఒక వీల్ల పుట్టిందని ( వారలు వచ్చినా - అదీ జాతిలమణ మే అంటున్నారు! తల్లి చేతలో మేస్తుంపే దూడ గట్టున మేస్తుందా : వేలో మేయడం అకమ లక్షణం! ధర్మ సూ(తానికి విరుద్ధం. తలి వ మారాన నడిస్తే పీలలు అచే ఛాట తొక్కుతారు. టం రి వాని ళం “నీవు నేర్పిన విద్యయే నీరజాతు!' అనటానికి వెనుకాడరు. వెడు నడతతో వడ్యుతోవను పట్టిన వారిని గురించి ఈ సామెత ఎకు వగా చాడు కుంటారు, దువ్చృలక్షు ణాసికి జా ఉపవానం గా చెప్పుకుంటారు, కని తల్లి చేలో మేస్తుంశు బిడ్డ గట్టున మేనే ళ్‌ న! ట్‌ ౮ సంద ర్భాలూం కద్దు, హి రణ్యకశిపుడి కొడుకు (వహ్మాదుడిసీ, యక్‌ కొడుకు భరతుడిస్‌ ఉదాహరణలుగా చెప్పుకోవచ్చు, పండిత పుతుడు శుంఠ కావడం ఎంతవరకు సంభవ మో శుంఠ పుతుడు పండితుడవడమూ అంతే సంభవం! పుట్టింది వబిడ్డ అయినా, గ్రోజుక్రాక్ష వన్నెగా రూపు దిద్ద కుంటూ ఉెగ్రగుతుంది! వచ్చీ రాని మాట వరహాల మూట | వచ్చీ రాని మాటలు ఊరీ ఊరని ఊరగాయ రుచి! పిల్లల తొక్కు పలుకులకు పరవశించని చెవరు? తలి తండ్రులు స భావ నూట్టాడితే పిల్లలకు అజే మాట అల వడుతుంద్ర, ఉచ్చా రణలో స్ప రాని వయసులో వీలలు యంగ పమి మాట్టాడినా పెద్దలకు ముద్దు వచ్చ్చేదిగా నే ఉంటుంది, ఈ మాటల రుచి మరిగినవారయా _ అవశాయ రుచి మరిగిన 184

వాళూ ఒక్ష ల! అందులోనూ ఊరగాయ ఉరీ ఊరకుండా నే, ఉడుకుడుకు అన్నంలో కలుపుకుని కబళాలుగా మింగ గలిగిన “తెలుగువాడి కే __ పిల్లల ముద్దు మాటల్ని వరహాల మూూటలు”గా కట్టుకోవటం చెల్లింది! ఆ ముద్దుల మూటను ల₹0ండు చేతులతోనూ ఎత్తుకుని ముద్దు చేస్తే _ ఎత్తుకున్న బెడ మొత్తుకున్నా దిగదు చంకకు ఎక్కిన పిల్ల చచ్చినా దిగదు |

అన్న సామెత అవుతుంది! పసిపీల్లలను ఎంత గారాజం చేస్తే అంత అతుక్కుపోతారు, పుట్టినప్పటి నుండీ తల్లివొడి 'నెచ్చదనం తెలుస్తుంది పసిపిల్లలకు, ఎత్తుకున్నంతసేవూ ముద్దుగా ఉండటం - [కిందకు దించితే ఏడవటం చేస్తారు పిల్లలు. పెద్దలు ఎంత ఎక్కు వగా ఎతుకుంకు అంతగా అలవాటు పడతారు వీల్లలు,

అంత చనువు ఇచ్చి నెత్తి నెక్కి ౦చుకున్నాక వమూమూలు స్పితికి తేవటం కప్పం, అధికార స్థానంలో కూర్చున్నవారికి ఆక్క_డి నుండి దిగిరావాలం చే కష్టం!

ఎత్తు వారి చేతి బిడ్డ :

ఎవరి చంకలో ఉంట్‌ే వాళ్ళ మూటను వినే వీల - అని అర్థం. ఈ ఏిల్లకు రాజకీయం ఆెలుసు. (బతకటం తెలుసు. ఈ ఎత్తువారి చేతిబిడ్మ లే నేటి రాజకీయ వేత్తలుగా తయారు అయి ఉంటా రనటానికి సంచబేహుం ఉండదు! *

కలలందరూ అందరి చంకల్లూోక్షీ మూరరు! కోందరు తలి చంకలోనులచీ కొత్తవారి దస్ఫరకు శారు. చంకలు మూ రటం చాతనయిన వారే ఆ తరువాతి జీవితంలో ఒడి దుడుకులకు తట్టకోగలుగుతారు,. పార్టిలు కట్టడం నేర్చి ఉంటారు.

185

ఎడ సిల్లి ఏరాలితో సమానం | ఒక వడాది దాటి నడక వచ్చిన పీల్లను ఎడవిల్ల మె క పధ ల కి మరొకపిల సిదమె తే-- ఆ (దాః ఈ లోఫున తల్పి ణా స కన త లు సమయమూ, ఓపికా ఆ పసికూనమిోద కేందీకృతమవుతుంది. అప్పటి వరకూ తను అకమించిన అమ్మువొడిలో మరొక లీ జ్య వ్‌, గలిగిందిగా ఉండదు ఆ పసి హృదయానికి, తల్లితనను ఇక ఎతు.కోదు! ముదులు పట్టి లాలించదు! అందుకే ఆ వాతి ప్‌ అక ప్రత్యర్థిగా వచ్చిన సహోదర (పాణిపై స్పర్ధ! అ స్పర్థతో ఎడపిల తలిన సతాయిస్తుంది, తల్లి కొంగు వదలకుండా వడుస్తూ 'నెంబడి తిరుగుతుంది. "ఆ స్పర్శా సాధింపూ తల్లికి తన త్రోట్రివోడలిని జా పకం తెపి,ను౦ది! న్‌. భఖ ప తల్లికి తనవెంట విడవకుండా త87ే పిల్లని మూస్తే ఒకొక్ట సారి విసుగు కలిగినా "వెంటనే పేమ పాంగుకొస్తు౦ది, జళ్ళ "బిడ్డను పరుండ బెట్టి, ఎడపిలను. ఎతు కొని సముదా యిస్తుంది, ఆందుశే అన్నారు మనవాళ్ళు _ తల్లి పెంచవలె ధరణి 'పెంచవలె కాని శ్పైగ్రవార్రు "పెంచుతారా । ధరణికి ౫8 భారమా _. అని పాటలు పాడుకున్న జాతి .మునది! ఎంత భార్త మైనా రించ క నౌ, భరించటం ధరణికీ.. కన్న తల్లి క్రీ తప్పదు! ఎల్లను శా చ్చే ముద్దు చేన్సి ఎతీ దించేవా గ్ర కానీ, ఇతరులు వ న య అల నంరవణ భారం మోద వ్పస్ప్రవ్రోర్ప కడా! ఫల ఎడుసు ంచ్చ ఉం అక అచ ఎవరికి పుట్టిన బిడ్దవురా వెక్కి వెక్కి ఏడ్చావు 1 అన్ని భే జున్‌ లుస్వ అస్‌ ౯ 186 -

ఎప్మటిశ నా, కన్నతలివచి+ ఆ విడ కస్నీరు తుడవాలనిం చే! ఆలనా పాలనా లేని 'పనినో, వస్తువునో, వ్యక్తినో చూచి నప్పుడు అ(వయత.త్నంగా మననోటినుండి వసు౦ది ఈ మాట, పసి పిలల పరంగా కన్న -- ఆఫ్‌నులో కదలని "ఫె ళృను ళా ళం చ... 7పరించీ, అధికారులు పట్టించుకోని ముఖ్య సమస్యల్ని గురించీ -- ఎవరూ ఆదుకోని అనాధలను గురించీ -_ (వస్తుత వాల పరిస్టితులలో ఈ సామెతను వాడుకోవచ్చు మనం. గాలికి పుట్టి ధూళికి పెరిగినట్లు : | చెరిగే పిలలూ కొంత వాంది ఉంటారు ఈ (వపంచంలో, వరికి తల్ని ఎవరో తండి ఎవరో వెలియదు, బంధువర్హ్యం లాం అసలే ఉండరు! పుట్టుపూర్వోత్తరాలు అెలియవు. రోడ్డు వార నివాసం, వ ఇంటిముందో ఇంత అడుక్కు తిసి, ఇన్ని సిళ్ళు తాగి కదుపు నింపుకుని పెరుగ తారు, పెరగటం జీవలతుణం. ఆ పెరగటం గాలికో ధూళివో కాక్క తల్లి సంరయణలో -పెరిగితే _ ఆ బిడ్డ సర్వతోముఖంగా య్‌. నొ వికసిసు ౦ది. లేకపోతే _ తల్లి ముఖం చూడని పిల్ల వాన ముఖం చూడసి కైరు: ళం ౧. అన్న సామెతగా అవుతుంది! ఎంత సీరు "పట్టినా ఆకాశ మేఘం వర్షించే వానధారతో తడవక పోతే. -ప రుకు శవళం రాదు! నీరు ఉంది కనుక "ెరుగుతుంజే కాని చాహంతో ఆర్బుకు పోతున్న 'ప్లే కనిపిస్తుంది మొక్క. వానఛా రలో తడిసి నిలువెల్లా ఆ అమృుతంలో ఫులకించిన తరువాత రంగూ నిగారింపూ వచ్చి నిగ్ను తేలుతుంది. పసి వయస్సులో తల్లి సంరషమణలో పెరగని బ్‌డ్మ అవస్థ కూడా ఇలాగే ఉంటుంది. 'పెరవారి సంచన పాలు 187

పెరుగుతో. పెరిగినా, తల్లిఒడిలోని కమ్ముదనం కరవు క ళు ఇలా - తలి తండులనూ, పిల్లలనూ గురించిన ఎన్నో నిర్వ చనాలు--కఠిన మై నవీ, ఆనందకర మై నవీ, కడుఫపునిం వేపీ, కళ్ళ నీళ్ళు పెట్టించేవీ మన సామెతల్లో చోటు చేసుకున్నాయి, వాటిని వరుసగా పేర్చుకుంటూ పో లే-మన వాళ్ళు చెప్పుకున్న జీవన సత్యాలు ఇలా ఉన్నాయి, , అమ్మదగ్గర [క్రింద పడుకున్నా ఒకపే = వ శ అయ్యదగ్గర నేల పడుకున్నా ఒకటే: బిడ్హకు అమ్మదగ్గ రా అయ్యదగ్శ రా కూడా కొంత చనవు ఉంటుంది, ఆ తల్లీ తండ్రీ శలవారయితే- బిడ్డకు ప్రత్యేకించి ఒక గదీ ఆగదినిండా ఆట సామానూ పరుపు పరిచిన ఊయల మంచమూ బిడ్డను కని పెట్టి ఉండటానికి పతఠ్వేకంగా శిక్షణ పొందిన చాదీ-- ఈ హంగులన్నీ ఏర్పాటు వేసాదట. కూలీ నాలీ చేసుకునే తల్లితండ్రులై తె బిడ్డకు ఇన్ని తల్లిపాలు తాగించి - (పక్కలో వేసుకు పడుకుంటారు. అయ్య ఒక వైపునా, అమ్మ ఒక నవైఫునా వొరిగి, బిడ్డను శేల తలి పొత్తిళ్ళలో పడుకో "పెట్టుకుంటారు, లం ఎక్కడ పడుకున్నావన్నది కాదు (ప్రశ్న, ఏలాపడు కున్నావన్నది! వంటరి గదిలో, వంటరి ఉయ్యాలలో పడుకు చ్చే కన్నా, తల్లివక్కనోొ తండ్రిపక్టనో నేలమాద తొంగుండటం మేలు కదా బిడ్డడీ్‌కి! అబ్బ లేని బిడ్డ గట్టు లేని చేను ; కంచె లేని చేను, కన్న తల్లి లేని బిడ్డ ఒకటి క వ రడిల- అంత కన్న ఫ్‌ గలీ బిడ్డను కంటి ఆప్పలా 188

కాచుకు నే బాధ్యత, కడుపు తీపి-ఉంటేది కన్న తల్లి తం్యడుల శ్చ! చేనుకు కంచె ఒక హద్బు గీస్తుంది. ఒక రక్షణ ఏర్పరుస్తుంది. అది లేనప్పుడు ఆ చేనుకు ఎవరైనా అడ్డం పడవచ్చు! అనాధ్యలెన పీల్లలమిద ఇటువంటి అలుసే కలుగుతుంది జనానికి!

తండి కన్నా బిడ్డకు తల్లి ఆదరు'వే ఎక్కువట! మూడండి!

ఏనుగంత తండ్రి ఉండే కంపే ఏకంత తల్లి ఉండేది మేలు!

ఇారీరక బలమూ, అర్థిక స్టోమఆా కంచ అత్త్యబలం గొప్పది. తండి ఒక్కజే మిగిలి- అతడు ఏనుగంత చాడయితే బిడ్డకు చాదిని ఏర్పాటు చేస్తాడు, సవతి తల్లిని వెసాడు, ఈ రెండుపనుల వల్గా బిడ్డకు సుఖం ఉండదు, “కన్న తల్లే ఉంకే ఏ ఇతర భాతికబలమూ లేకపోయినా, బిడ్డను కంటోీో వొతులు వేసుకుని కాపాడుతుంది, ఆ బిడ్ణను "పెంచు కోవటంలో ఎన్ని కపష్టృనిమ్య రాలు వచ్చినా ా ఎదురొడ్డి నిలిచే సత్తా కలిగి ఉంటుంది, ఇది ఆమె మనోబలాన్సికీ నిదర్శనం! అందుశే _

తండ్రి ఓర్వని విడను తలి ఓరునసుంది : టె త అ అన్నారు. బిడ్డ మంకుపట్టు పట్టి సతాయించితే - తండికి నముదాయించే ఓర్పు ఉండదు. కన్నతల్లికి ఓర్పుకు కొద'వేమి! బిడ్డ ఒకవేళ శారీరకమానసీక వికాసంలో నెనుక పడి ఉన్నా, రోగం రొష్మూూ వచ్చినా, కన్న తల్లి మాత్రమే (మతో పరిచర్య చేయగలుగుతుంది. అమ్మ "పెంచిన వబిడా, అబ్బ సెఐచిన బిడ్డా : యణ (చ! అనటంలో తలి "ెంపుకీ, తండి ెంపుకీ మధ్య ఉండే భేదాన్ని ౫ ఉం ఇప్పకనే చెపుతుంది, బిడ్డలను లాలించే చేర్చూ, వోర్పూ, 189

కన్న తల్లికి వ్రకృతే (పసాదిస్తుంది. పసిపిల్లలకు (వేమను పంచి ఇవ్రగలిగివా వారిని సాకటం తంికి చేతకాసి విద్య గానే ఉంట.౦ది, బిడ్డకు [పధవు గురువు తల్లి ఆంటారు, ఆమె శిత ణలో పెరిగిన బిడ్డ ఎంతో నె పుణ్యంతో పెంచిన వనవాటిక వలె ఉంటుంది. అస్తవ్యస్తంగా ఉండే అడవి చెట్లూ దుబ్బులూ ఉన్న వేశం చూస్తే తెండి పెంపు గురుకు వస్తుంది! తల్లి లేని పిల్లి ట్‌్లి తేని దూర : ఉల్లి రుచి మురిగిన తెలుగు వాళికి మాత్రమే అనుభవంలోకి 'తచ్చుకో గలిగిన సామెత ఇది! ఉల్లి వేసి వండిన కూర రుచి ఎంత విలతణంగా ఉంటుందో -_ వివేకనంతురాలై న తలి పెంపకంలో. వెరిగిన పిల్లకు కూడ అంతటి విలతణ్నమెస అలవాటు నస్తాయి. తల్లి వోళడలే వీలకు నస్తాయి,ః పెరిగిన పొళావరణ (వఖావం వీల్లమిద పడుతుంది. ఏ గూటి చిలకకు ఆ గూటి పలుకు | ఏ వాడ చిలుక ఆ వాడ పలుకు పలుకుతుంది చిలుకలు మాడ ముచ్చటగా ఉండటమే కాక ముచ్చు పలుకులు కూడా” మాట్లాడ నేర్చి ఉంటాయి, వాటిని పంజరాల్లో పెట్టి గారాబంగా పెంచ, నూటలు నేర్చి ఆనందించేవారు నెనకటికి అంతఃపురకాంతలు! ఆ చిలుకలు వారికి చెలిశల్తెలుగా వ్యనహరించేవి. సలహాలు వెచ్పేవి, (ప్రేమ రాయ బాశాలు జరిపేవి, [పేమికుల మధ్య వ్రణయ శలహాలు తీ శ్చేవి. చిలుకల జంటలో ఒకటి కటికీ వాడి దగ్గరా మరొకటి బూమి అశమంలోనూ పెరిగి. పరస్పర విరుద్ధ మైన మాటలు నేర్చిన కథ మనం ఎరిగిన చే! పెద్దల మాట తీరు, ప్రవర్తన, 190

ఆలోచనా విఫానం -- పీలల పెన చెరగని ముద వేసు ంది. ట్‌. ల. న! పెడ్డలు మాట్లాడిన భాష - అఆ భాషకు తగిన యాసతో నవా వారికి పట్టపడుతుంది. ఒక కుటుంబంలోని పిలలకు తల్లి తర్మడుల ఆకారాలలో పోలిక ఉండటమే కాక, రక్త సంబంధంతో నచ్చే స్వాభిమానం ఎక్కువగా ఉంటుంది. త్నప్పెనా, ఒ్యప్పెనా తనవారిని చెనక వేసుకు నచ్చినప్పుడు, ఆ రక్తసంబంధం కొట్టవచ్చినట్లు (పన్ఫుట మై నప్పుడు -ా వ తండ్రికి కొడుకు రౌదా :

అంటాము! రూపు నేఖలలో శాని, స్వభొానంలో కాని కొంత మంది తండీ కొడుకులకు ఎక్కువ పోలిక ఉంటుంది, జఒకరిని చూస్తే మరొకరిని మాడన్ట రలేదనటు ఉంటారు వారు ఒక్క వయోభఖేదం మీనహాయిసే |

అలా అని అందరు కొడుకులూ ఒ జేరకంగా ఉంటా రని అనుకోవటం పొరపాటే అవుతుంది!

ఒక చేతి వేళ్లే ఒకటిగా ఉండవు 1 జక చెట్టు కౌయటలే ఒకటిగా ఉండవు | తలి తేండ్రుల పోలికలు పిల్లలలో ఉండటం ఎంత సవాజమోా భం తద్విరు ద్ధం గా ఒకరితో ఒశం!ి సంబంధం తేకుండా ఉండటమూ అంబే సహజం! ఈ సత్యాన్ని పకృతి సహజ ధర్మాలతో మేళవించి అనా్రపచేశంగా చెప్పుకొనే (పజా

క సూక్తం ఇది, పిల్లలు ఒక తల్లి కన్న సంతాన మే అయినా, నారి స్వరూప స్వభావాలు ఒకటిగానే ఉంటాయని అను కోవటం పొరపాటు అవుతుంది, అన్నళమ్ములిద్దరూ ఒశే వాతాసరణంలో ఒకే శిశషణలో -రిగినా _ ఒకరు గడసరి గానూ నురొకరు మేదకుడిగానూ తయారు కా వచ్చు. 191

కారణాలు వమెనా - సహోదరుల మధ్యా వై వధ్యాన్ని నిరూపించే ఫెవం కుదించిన మాట ఇది, కోడిపెట్ల ఎక్కడ ఉన్నా మనసు గుడ్ల మీదే: ళు పిలల తలిని పీలలకోడితో పోలుసారు. కోడి తన శెక్టల లం న్‌ ౬౧ లారి 'శ్రింద తన చిన్నపిల్లలను దాచుకున్నట్టు కన్న తల్లి తేన బిడ్డలను కాపాడు కొంటుంది. పిల్లలు దినదిన (పవర్భమానం గా పెరుగుతూ. చదువు సంధ్యలు నేర్చుతూ ఉంటే _ అమె ఉప్పొంగి పోతుంది. అయిదో ఏట శఇాస్త్రోకంగా అవ రా భ్యాసం చేయించి పిలలను బడిలోకి పంపుతారు. చదువు మాద శ్రద్ద ఉంచే పీలలు కొంతమంది, ఎంత (పచయుత్నం వేసినా చదుల్చీ మోద ధ్యాస మళ్ళని వారు మరికొంతమంది! అటువంటి చాచే. అమ్మా బాబు పిచికానినా న్‌ ణ క్రై సి కు చదువు వస్తుందా ః అనుకుంటారు! ఇహ ఆ ఫిల్లల్ని కన్న తల్లి తండులు ఆశలకు తిలోదకాలిచ్చుకోవలసీం జే! ఎంతో కష్టపడినా చదువ సంధ్యలు వంట పట్టని వాళ్ళు - కెలివి తేటలు ఉండ చదువు మిద ధ్యాస లేని వాళ్ళు ఈ కోవకు వసారు, పిల్లలు చాగుపడాలనే వ తల్లితండ్రు లైనా కోరు కుంటారు. తద్యిరుద్ధం గా జరిగి లే ఎంతో చాధపడతారు, ల డి పీ వారిని మంచి వన నడీపీంచాలని విశ్వప్రయత్నం వేస్తారు. కన్నామే కౌసి, కడుపులో పెట్టుకొని ఉంటామా | ద్ని చీ క్షి అనే ఫ్పితి వ పిల్లలు బొత్తిగా వారి పెద్దలు చెప్పిన మూట వినకుండా త తేరి నాక తలిత యారయినా రన్న మా శ్వ! పిల్లలు కొంత గడి నా ల ౦డ్రుల అదుపులో ఉండటానికి ఇప్పుపడరు. [192

ఎవరికి వాశే స్వతంత్నమెన (పతిపత్తిలో జీవించాలని కోరు కుంటారు. ఆ స్ధితిలో తల్లి తం్యడులకు జ్‌ నిర్వేదం కలంగు తుంది. ఒక విరక్త కలుగుతుంది. తీగె వంగనిది స్నూనె వంగుతుందా ॥ పిల్లలను ఫువ్వులతోను పూలతీగలతోను పోలుస్తారు. మొక్కను నాటిన నూలి అది వ రూపంలో 'పెరగాలో ఒక్తీ నిర్మీతమైన పద్ధతిలో పధకం వేసుకుంటాడు. వ తీ7ను ప్‌ వై ఫుకు మళ్ళంచాలో, వ్‌ మొక్కను ఎంత ఎత్తుకు ఎదిగించాలో. అలోచించి వాటికి (ప్రోది చేస్తాడు. మొక్త బేతగా ఉన్నప్పుజే ఆ ఆలోచనకు రూపకల్పన చేస్తాడు. ఫ్‌ల్లలు సానపట్టని వజాల వంటి వారు. వారి శారీరక మానసిక వికాసానికి తల్లి తం్యడులు చిన్నప్పటి నుంచే ఫునాది వేయకపో తే _ తోటకూర న్నాడెనా చెప్పటనెతినిరా కొడుకా : అన్నట్లు అనుకోవలసి వస్తుంది! వక్క ఇంటి పెరటిలో తోటకూర దొంగతనంగా "తెచ్చి ఇచ్చిన కొడుకును ముద్భలాడి మెచ్చు కుని - ఆ పూటకు కూర ఆమిరిందని ఆనందించే తలి _ దొంగగా మాఠి కటకటాల వెనుక ఉన్న కొడుకుని చచి ఇలా వాపోతుందట! ఆ దురలవాటును పారంభంలో జే (తుంచివేనినట్లయి తే -ఆ తోటకూర దొంగతనం బందిపోటు దొంగతనం క్రింద మానే అవకాశం ఉండదు! మొక్క_యినా, మొగ మొలక అయినా, లేతగా ఉన్నప్పుడే వంగుతుంది, ముదిరి తే పెళుసవుతుంది. గోటితో పోయడానికి గొడ్డలి అవసరమవుతుంది! 19

కారణాలు ఏమెనా - సహోదరుల మధ్య వైవిధ్యాన్ని నిభూపీంచే భావం కుదించిన మాట ఇది, కోడిసెట్ల ఎకగ్రాడ ఉన్నా మనను గుడ్ల మీదే ! వు! చి ళం లం కాపాడు కొంటుంది. వీల్లలు దినదిన (పవర్భమానం గా “పెరుగుతూ చదువు సంధ్యలు నేర్చుతూ ఉంహటు - ఆమె అయిదో ఏట శాస్తోకృంగా అతు రా భ్యాసం చేయించి పిలలను బడిలోకి పంపుతారు. చదువు మోద శ్రద్భ ఉండే పిలాలు కొంతమంది. ఎంత పయత్నేం చేసినా చదువు మాద ఛ్యాస మళ్ళని వారు మరికొంతమంది! అటువంటి వాశే - అమ్మా బాబు పిచ్చికాని నాకు చదువు వస్తుందా : అనుకుంటారు! ఇహా ఆఅ పిల్లల్ని కన్న తల్లి తండ్రులు అశలకు తిలోదకాలిచ్చుకోవలసిం టే! ఎంతో కవ్చపడినా చదువు సంధ్యలు వంట పట్టుని వాళ్ళు - జెలివి తేటలు ఉండీ చదువు మోద భాస లేని వాళ్ళు ఈ $థోవకు వస్తారు, పిలలు బాగుపడాలనే ఏ తల్లితండు లైనా ఫో్‌రు కంటారు, తద్విరుద్ధంగా జరిగితే ఎంతో బాధపడతారు, వారిని మంచ్చితోవన నడిపించాలని విశ్శ్వపయత్నం చేస్తారు. కన్నామే కాసి, కడుపులో పెట్టుకొని ఉంటామా : అనే సితి నసే -_ పీలలు బొతిగా వారి పెదలు చెప్పిన యని వాన్‌ ణం జాలి యు ఎ మాట వినకుండా తయారయినా రన్న మూ జే! పీలలు కొంతే ళం గడి తేరి నాక తల్లి తండ్రుల అదువులో ఉండటానికి ఇవ్చపడరు, 1902

ఎవరికి వానే స్వతంత్నమెన (వతిపత్నిలో జీవించాలని కోరు కుంటారు. ఆ స్సితిలో తల్లి తండ్రులకు ఒక నిర్వేదం కలుగు తుంది. ఒక విరక్త కలుగుతుంది. తీగె వంగనిది మానె వంగుతుందా | పిల్లలను పువ్వులతోను పూలతీగలతోను పోలుస్తారు. మొక్కను నాటిన వమూళలళి అది వ రూపంలో 'ఫరగాలో ఒక నిర్ధితమైన పద్ధతిలో పధకం వేసుకుంటాడు. ఏవ తీ7?ను ఏ వైపుకు మళ్ళించాలో, వ మొక్కను ఎంత ఎత్వుకు ఎదిగించాలో ఆలోచించి చాటికి (పోది చేస్తాడు, మొక్ష లేతగా ఉన్న ప్పుజే ఆ ఆలోచనకు రూపకల్పన చేస్తాడు, పిల్లలు సానపట్టని వ(జాల వంటి వారు, వాది శారీరక మూనసిక విశాసానికి తల్లి తం్మడులు చిన్నప్పటి నుంచే ఫునాది వేయకపోతే -_ తోటకూర న్నాడెనా చెప్పనెతినిరా కొడుకౌ ః అన్నట్లు 1 అనుకోవలసి వస్తుంది! (పక్క ఇంటి “పరటిలో తోటకూర దొంగతనంగా "ఇచ్చి ఇచ్చిన కొడుకును ముద్దులాడి మెచ్చు కుసి-- ఆ పూటకు కూర అమిరిందని ఆనందించే తలి _ దొంగగా మూరి కటకటాల వెనుక ఉన్న కొడుకుని యూంచి ఇలా వాపోతుందట! అఆ దురలవాటును [పార౦భంలో నే (తుంచి వేసినట్లయి లే _ ఆ తోటకూర దొంగతనం టందిపోటు దొంగతనం (క్రింద మారే అవకాశం ఉండదు! మొక్క్యయినా, మొగ మొలక అయినా, లేతగా ఉన్నప్పుడే వంగుతుంది. ముదిరి తే పెళుసవుతుంది. గోటితో పోయేడానికి గొడ్డలి అవసరమవుతుంది! 19

ఏమి చేసి ('బ్రళుకుదు నమ్మా అంపే నోరు చేసుకు బతుకు బిడ్జా అన్నదట !

నోరుగల తల్లి నోరుగల బిడ్యకు చెప్పే సూక్షిముక్తావళి ఇది! నోరు మంచిదయితే ఊరు మంచిది - అనేసూక్షిని తలదన్నిన ఊహా ఇది! పిల్లలు తమలో తాను తగాడాలు పడ్డప్పుడు ఇద్భలు వారిని వెన కేసుకు వస్తారు. తమ పీల్లలు తిప్పు చేసినా కాదని వాదిస్తారు. స్వయంగా తామే తగాడాలో ఇరుక్కుంటారు. ఇలా చేయటం వాకికి పిల్లల పట్ల ఉంటే (వేమవ నిదర్శనమే మో తెలియదు! అట్టా మంచఛికీ వెడుకీ పెద్దల నుద్దతుతో. పెరిగిన పిలలకు నోరు ఉంటుంది. జబర్షన్నీ ఇఅటగుతుంది!

ఇతరులకు ఉచిత సలహాలు ఇవ్వటం కొందరికి సరదా! అనుచితమైన సలహాలు ఇచ్చి, వారని పెడృతోన పట్టించి నప్పుడు ఈ సా మెతను అన్న్యాప జేశంగా వాడుకుంటాము,

పసి పిల్లలు, త్రాగుబోతులు నిజం చెప్పతారు :

తాగిన వాడి మనస్సు తల తిక్టగా ఉండటమే కాక్‌ భూన్యం గా కూడా ఉంటుంది. ఆ శూన్యంలో నుంచి సత్య వాక్న మే బయటకు వస్తుంది, కావాలని అబడ్భాలు సృష్మ్టించి చెప్పే చురుకుదనం మందు నిండిన మెదకుకు ఉండదు! అఆ మెదడు నుండి బయటకు వచ్చే విషయాలు అసంగత మైనవీ అస్పవ్య 'మైనవీ అయినా - సత్యదూర౦0 కానివే అవుతాయి,

శాగజ్వేషాలు అంకురించని వయస్సులో వసివీల్లల మనస్సు నిర్మలంగా ఉంటుంది. మోసం, క తంత్రం, అబడ్యాలు పప్పడం వంటి చుర్చుణాలు వీల్ల లలో ఏర్పడటానికి పెద్దల ప్రభావం, చెడు స్నేహాల (ప్రభావం కారణం అవుతుంది. అంతవరకూ పసి వాళ్ళ మనస్సులు స్వచ్చ స్ఫటికాలు,

194

అమ్మయినా అడగందే పెట్టదు :

“భో జ్యేము మాతా అన్నారు కదా మనవాళ్ళు! అమ్మకు బిడ్డ ఆ$లి తెలుస్తుంది. పొట్ట తడిమి మాచి బిడ్డ ఏడవక ముంజదే పాలు పడుతుంది బిడ్డ అకలి తీర్చ డంలో తన ఆకలి మరిచిపోతుంది. బిడ్డ కడుపు సిండి. ఆనందంగా ఆడుకుంలటుం౦ శు, తన కడుపు నిండినంతగా తృప్పి పడుతుంది, అంతే కాదు _ నలుగురు బిడ్డలుంకే, ఏ బెడ ఎంత తిన గలుగుతుందో, వది ఇష్టంగా తింటుందో--తల్సికి "తెలుస్తుంది! అయిదుగురు కొడుకుల్ని వరుసగా కూర్చో పట్టి అన్నం వడ్డించే వేళ కుంతీజేవి ఖీముడికి ఎక్కువ భాగం సెట్టి -_ మిగిలినది నలుగురు సోదరులకూ సర్షి వడిం చేదట!

బెడ్డకు నోరు "లేనప్పుడు కడుపు నింపటం వరకు ఆ తల్లికి వెలిసిన పని, ఉఊహవచ్చి, మాటవచ్చి;, మనసు వచ్చి, అఆ మనసులోకి కోరికలు వచ్చినప్పుడు- తల్లికి కాన్‌ మశ₹ెవరికి కాసీ ఆవి తెలుసుకోవటం అసాధ్య మే అవుతుంది! అతీందియ త్తి ఉంజే తప్పా, ఇతరుల మనస్సులోని ఆలోచనలు (గ్రహించటం కష్టం! పిల్ల మనసులో ఊశే కస్ట లు తల్లికి తెలియనప్పుడు - నోరు తెంచి అడగక తప్పదు!

ఇతరుల వల్గ మనకు కావలసిన సహాయంకోసం మొహ మోటపడి అయినా అడగ వలసిన సందర్భంలో వాడుకునే (పజాసూక్తం ఇది!

తల్లి చనిపోతే తండ్రి పిన తక్లితో సమానము : చిన్న పిల్లలుగా ఉన్నప్పుడు తల్లి పోవటమంత దురదృష్టం మరొకటి ఉండదు, తల్లి లేని తన వీలలపెన తం డడికి వుముకారం ఉన్నా ఆ పిల్లలకు కావల్సిన పోవణ చేయడం అతడికి చేతనయి ఉండదు, అఆ పోషణకోసం అతడు పని మనుషుల మీదనో, చుట్టపక్కాల మిదనో ఆధారపడవలసి

ఉంటుంది. మళ్ళా పెళ్ళి చేసుకుని ఫిల్లలకు మారట తల్లిని "తెచ్చినప్పుడు, ఆ తండీబిడ్డల మధ్య ఉండే సంబంధంలో కొంత మార్చు రావచ్చు. తను, తన భార్య, తమ ఇరువురి అనుబంఛానికీ (ప్రతిరూపమైన పీల్లలు - అనే బంధం పట్టు తప్పి పోతుంది, ఉ ర్హేశపూర్వకం గా కాకపోయినా, పఠిస్పితుల ప్రభావం వలన తండ్రీ బిడ్డల మధ్య దూరం ఎక్కు నవుతుంది. చచ్చిన దాని పిల్లలు వచ్చిన దాని కాళ్ల కింద :

తండి మళ్ళీ పెళ్ళాడి తే పిల్లలకు సవతి తల్లి వస్తుంది. కన్న తల్లి పేగు బంధంతో (వేమ మార పంచుకుం శే కొత్తగా ఆ స్థానం ఆకమించిన తల్లి దయా దావి, ణ్యాల మాద ప్‌ల్లలు పెరగ వలసి ఉంటుంది. తన భర్త సంతానాన్ని తన సంతా నంగా (మించ గలగటా నికి శ్రీకి ఎంతో సౌజన్యం కావలసి ఉంటుంది. అసూయ ఉన్న చోట సహన బుద్ధికి స్భానం ఉండదు, ఎక్కువ మంది సవతి తల్లులు అసూయా 'జ్వేషపాలతో ఉండి పీల్లలను హింసించడం చేత - మన సామాజిళ జీవితంలో మారట తల్టులందరూ (శూ రాత్కులు గానే పరి గణింపబడుతున్నారు.

ఎక్కడో ఒక చోట దయార్ష్భహృదయ లై న సవతి తల్గులు ఫీల్లలకు కన్న తల్లి_మేమ నే వంచి "పెట్టినా ఎ లోకం ఆమెను అనునూన దృష్యితోనే చూస్తుంది! ఆమె చూపించే (పేమ నటన అనే భావిస్తుంది!

కంబారికి పళువులు పోయినా, మారట తల్లికి బిడ్డలు పోయినా బాధ లేదు! కన్న తనీ కనని తల్లీ _ ఒక బెడ్డకోసం తగాదా పడే చిత్ర మెన కథ ఒకటి చెపుతారు. ఆ ఇద్దరి మధ్యా బయలు "జేకన తగాదా న్యాయాధికారి వరకూ వెళితే _. ఆయన బక్‌ 196

ఉపాయంతో కూడీన తీర్చు చెపుతాడు, ఇద్డరి వాదమూ కొట్టి వేయటానికి వీలు కాకుండా ఉండినందున, బిడ్డను సగం చేసి ఇద్దరికీ పంచి పెట్ట వలసిందిగా ఆ తీర్పు! కన్నతిల్లి బిడ్డ మోది హక్కును వదులుళకోవటానికెనా సిద్ద పడుతుంది కాసి, బిడ్డ మరణాన్ని సహిస్తుందా! వురి ఇంత ('పేనుతో విడను పంచుకొంటారా? ఆ

చ్‌డ "పరుగుతున్న కొద్‌ తలి తండ్రుల వట నఖరి ఎలా

౮ (క ఉలి న న ఉంటుంది! దానికీ సమాధానం చెప్పుకొన్నారు మనవాళ్ళు!

ప్పడుచూ పతులు "పెరుగుతూ శ్రులు : పుట్టిన వాళ్ళంతా ప్యుత్రులే కాని పృుతులంతా మిత్రులు కారు! పసివాళ్ళుగా ఉండినప్పుడు (పతిదాసికీ తల్సితండుల క " వ ౧౧ సై పైన ఆధారపడిన పిల్లలు పెద్ద వాళ్ళు అవుతూనే _ స్వతంత్ర మైన అభిపాయాలు, నడవడి -- అలనరచు కుంటారు. కాల గతితో పాటూ మాళే ఆలోచనా (స్రవంతి - పెద్దల మధ్య, పీన్నల మధ్య ఒక వేర్పాటు ధోరణిని కలిగిసు౦ది, దీనిచే తరాల మధ్య అంతరం (౮౭42742౧07 ౮427) అంటారు, అభిపాయాలు కలవక పోయినా, "పెద్దల వొద్చి కలో ఉంబే వాళ్ళు = ఆ కాలపు పీలలు, ఈ నాటి వీలలు మాస కట్టయినా రాక ముంచే తలి తండ్రులకు ఎదురు తిరిగే పన్నతిని పెంచుకుంటున్నారు. తన చేతులలో అలారు ముద్చ గా "పెంచుకొన్న బిడ్డ. అలా ఎదురు తిరగటం మూచి- ఈ నా “పుత్రుడు శత్రు నెట్టా అయినాడు? -_ అని నిర్వేద వడడం తలి తండ్రుల వంతు అవుతూ ఉంది! ళల

కనిపెంచిన నాడు కొడుకులు కౌని కోడళ్ల వచ్చాక కొడుకులా ?

చేట్టిలో వెన్నముద్ద, చెంగల్వ పూబంతి, సండిట తాయితలు 197

సరిమువ్వు గత్చెలతో' బిరాబిరా నడిచివచ్చే చిన్నికృమ్ణమ్మ గా తన కొడుకును పోల్చుకుని మురిపంతో పెంచుకోని తెలుగు తల్లి ఉండదు! ఎన్నో ఆశలు, అశయాలతో (_పేమను (కుమ్మ రించి బిడ్డను పంచి పెద్ద చేస్తుంది అమె.

అ బిడ్డకు పెళ్ళి చేయూలి! కోడలు రావాలి! ఆ కోడలు కొడుకును కనాలి! ఆ నునుమణ్మి తన చేతుల్లో లాలింఛచాలి! ఎడ తెగని జీవనధార ఇది, మనస్సులో పుట్ట, నిత్యం ఊ శె కోరికల ఊట ఇది!

కోడల్ని ళోరి వతెచ్చుకున్నాక్‌ _ ఆ కొడుకు పాత్ర మారుతుంది. అటు తల్లి, ఇటు భార్య - వీరిద్తరి _పేమల మధ్య ఉక్టిరి బిక్టైరి అవుతాడు. అతడు సనుర్భ డై లే -ా ఈ ఇద్దరి మధ్య సమన్వయం సిద్భింప చేసుకుంటాడు. లేక పోతే స్వార్ధం పాలు ఎక్కువ కాగా, తల్లి తండ్రులను ని ర్షయ్యం చేస్తాడు, ఇటువంటి నారిని చూచే మనవాళ్ళు ఆల్లు కొన్న సామెత _ ఈ నాటీ మన వ్యవస్థలో ఎక్కవగా వాడుకో వలసిందిగా ఉంది!

కొరివి పెళ్టు వాడు కొడుకు. కూడు పెళ్టేది కూతురు ! కొడుకు పుడితే వాడు వంశోద్వారకుడు అవుతాడు. తన ఇంటి పేరు నిలుపుతాడు. పెట్టేవాళ్ళయిన తర్వాత తల్లి తండుల పోషణ భారం వహిస్తాడు. వృద్దులైై, ఠోగ్యగస్తు లై కే పరిచర్యలు చేస్తాడు _ ఇవన్నీ అశు”

కూతురు వుడి తే ఎంతో భారం నెత్తిమోద పడ్డట్లు! పిల్లకు ఎన్ని చేస్తే గడిలేరుతుంది! ఇెవులకీ ముక్కులకీ, చేతులకీ సొమ్ములు అమర్చాలి, కట్న కానుకలు పోసి పిల్లను ఒక అయ్యచేతిలో అప్పగించాలి. ఆ తర్వాత వుపళ్ళూ ఫపుణ్యాలూ 'వెళ్తఫుచ్చాలి! _ ఇవన్నీ బాధ్యతలు!

190

ఇద్‌ మేనచాళ్ళ దృక్పథం! అనుభవాల సుడిగుండాలలో పడి కొంత కాలం అటూ ఇటూ కొట్టుకున్నా క విశసిసు ౦ది విజ్ఞానం. కూడూ కొరిపీ పడతాడనుకున్న కొడుకు కొరివి పమ్మూత మే పెడతాడు! ఒక్కొ_కసారి అది పట్సడు! ఆంచుకూ ఏ పుణ్యాత్యుడో పుణ్యం కట్టకోవలసి వస్తుంది! కూడు పెట్ట గలిగినా, లేక పోయినా, కడుపు నింజే ఆదరువు చమూసపించేది మాతం కూతు జే!

కలసి వచ్చే కాలానికి నడిచి వచ్చే కొడుకులు పుడతారు !

కొడుకు పుట్టట మే అదృవ్చం! అందులోనూ (శమపడి పంచే పని లేకుండా - నడకా నడతా నేర్చిన కొడు శే పుడితే? కలిసి రావట మంపే అచీ!

అదృష్టం కలిసి వస్తే అసంభవం కానిదేమిా లేదు - అనేది వజాసూకం,

““చకళ్ట దనము లేల సంపద లేల విద్య యేల భూమి విరివి యీల ప్యుత పదవి కంక పుట్టనే పదవులు?

అంటాడు వేమన, ప్పుతులు పుట్టటం - పెరగటం, పెళ్ళి చేసుకోవటం, మళ్ళా వాళ్ళకు వ్లుత్రులు ఫుల్చటం -_ ఇది ఒకనిరంతర జీవన వాహిని. ఈ విధంగా తన సంతానంలో ఇాశ్వతత్వం లభిస్తుందని మానవుడు అఆశపడతాదు,

ఆ సంతానం కలిగిన దగ్శర నుంచీ - వారిని అన్ని విధాలా అభివృద్దిలోకి తేవడంకో సం తల్లి తం్మడులు (శ్రమిస్తారు,

యె లం ఆని

పిలలలకు విడాష్టబుదులు చెప్పించడం తలి తేండుల ఏథి, వారి పట్ట కృతబ్బ్హత మాూాపడం పిల్లల విధి.

శిధువుకు తల్లి (ప్రధమ గురువు, అడిస్తూ, లాలిస్తూ, పాలు కుడుపుతూ.ఆ మె తన బిడ్డ గుణగణాలను తీర్చి దిద్ద

199

తుంది. సాధారణంగా-ళేల్మి గుణవంతురాలై తే - పిల్లలు కాడా మంచి నడవడిక కలిగి ఉంటారు, అమె అసూయా పరు శాలు, చువ్పనస్వభావురాలు అయితే, పీల్లలు అజే విధంగా తయారు అయీ అవకాశం ఉంది. బుది మంతులైన పిల్లలను చూచినప్పుడు - “వతల్లి కడుపు పంటో' అసి అనందించటం _ అల్లరి చిల్లరగా తిరిగే పిల్లల్ని చూచినప్పుడు - ఏ తల్లి కని బేశం మిద వదిలిందో!_ అని ఈనసడించుకోవటం -- సాధారణంగా జరిగే పని. పిల్లలు ఇృరుగుతూ ఉన్నప్పుడు వ వొన్ని (వభావాలకు గురి అయి వారి స్వరూప స్వఖఫావాలు ఆశ్చర్య జనకంగా మారటం మనం ఎరిగిన విషయమే! ఫీల్లలు ఫువ్వు లేకలు - నెన్నిల కుప్పలు బంగారు కొండలు -- నిజమే! వారిని కినటంతోన తిల్లి తండ్రుల జీవి తాలు సార్ధకం కావు, ఆ పిల్లలు పెరిగి పెద్ద వారై, ప్రయోజప్నలె, కన్నవారికీ, దేశానిక్సీ తోటి మానవ జాతికీ ఉపయోగపడి కీర్మిపతివలు సంపాదించినప్పు డే సార్ధకత వర్పడుతుంది - ఈ విషయాన్నే సుమతీశతకకా రుడు సుస్పవ్చంగా ఇెప్పిన పద్యం -- ““ప్మతోత్చాహను తండికి ఫ్యుత్రుడు జన్మించినపుడె పుట్టదు జనులా ఫ్యుత్రుని గనుగొని పొగడగ వ్యుతోత్స్చావాంబు నాడు పొందురో సునుతీ[” 200

చుటా లు లు పచ పచ చాచా చనాచచాచపా చాచా చప చచ పాప పచ హన పచచా చాచా చచ చాట చచాపా పప ాచాపాపాచా పాప పపటా వాచ పచపా పటా ప చపా పాప పప ఈ (పపంచం వసుఖె కకుటుంబం-అనుకుం కు అందరకు అందరమూ చుట్టాల మే, ఆదివూనన సంతతికి చెందినవార మే అందరమూ కనుక కుల వుత జాతి వివమత లేకుండా. మానన సంబంధ బాంధవ్య మే మనలను చుట్టాలను చేస్తుంది. కుటుంబ వస్ట్రవస్థ సుస్పిర మై నప్పటి నుండి-- రక ఢు రు రా లాడి సంజబ౦ధీకు లైన చుట్టాలు ఒక వర్దంగా ఏర్పడటం మొద్నలెంది. ఆ బంధువర్హంలో వారిమధ్య పెళ్లిళ్లు జరిగితే ఆ బంధుత్వం ఇంకా బలపడుతుంది. బంధువులు కాని వారి మధ్య వివాహ బంధం ఏర్పడి తే. (కొత్త చుట్టరికాలు మొదలవుతాయి. తల్లి ఎవరో, తండి ఎవరో-- ఎరగకుండా, గాలికి వుట్టి ధూళికి పెరిగే అనాధ శిశువులకు చుట్టాలు ఉండరు, వారి పట్ల ఎవరు ఆదరం చూపితే వారే చుట్టాలు! ఏఇెట్టానుండి న. / రాలిపడిన కాయలో ఏరు! *నాకు ఎవరూ లేరు”. అనుకుంటూ "పరిగే వీరికి. ఎక్కడో దూరాన రక్ష సంబంధపు చుట్మాలు ఉన్నారని "తెలిసే కొండంత ఆనందం కలుగుతుంది. _చుట్టాలలో శెండు తెగలు- దగ్శరచుట్యాలు దూరపు జ క్‌ ము లి చుట్టాలు, అన్నతన్ములు, అక్కచెల్లెళ్లు, వారి పిల్లలు ఆ పిలల పిలలు-- దగర బంధుత్వం కలిగినవారై ఉంటారు, లా ౧౧ ౧ యులు దగ్గరగా బంధువ లెన వారికి కొత సంబంభథాలవల వర్పడిన అబల మేమి. బంధువులు- ఆ బరధ్గువుల బంధున్రులు- దూరపు చుట్టాలుగా , 201

నసవవారింప బడఆారు, ఈ దూరపు బంధువులు గిజిగాని అలిక గజిబిజివతె ఎవరికి ఎవరుఎలా సంబంధీకులో జెలియక పోయినా బంధువర్శం [కిందనే పరిగణింప బడతారు, శుభా శుభాలు జరిగినప్పుడు మాతం ఏదోవిధంగా కలుస్తుంటారు. వరసలు పెట్ట పఏీలుచుకుంటుంటారు,

చుట్టరికం వేరు. మైత్రి వేరు. చుట్టాలుగా ఉండి స్నేహితులవుతారు కొందరు, స్నేహితులుగా. ఉండి చుట్టాలుగా నమూరళతారు మరి కొందరు,

చుట్టాలు శతువులుగా మారటం ఉందికాని మిత్రులు శత్రువులుగా మారటం అరుదు, చుట్టాల మధ్య అసూయ, జ్వేపాల పొగలు శాజుతూ ఉంటాయి. మి(తులమధ్య పరస్పర గచేయోభిలామ మాత్రమే వర్గీల్లుతూ ఉంటుంది. చుట్బాలను దూరంగా ఉంచి మిత్రులకు దగ రయే్య్యే వారు ఉన్నారు. రాను రాను- చుట్టాలతో సంబంధాలు, శాకవోకలు-- తన్నించి- మిత్రుల నే చుట్కాలుగా చేసుకోవటం అధునిక కాలంలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.

ఎంత చెడ్డా చుట్టాలు చుట్టాలే! (తెంచుకుని విడినడ టానికి వీలుకాని బంధనపు చుట్టలు చుట్టాలు! కుటుంబంలో మంచి వచ్చినా, చెడు వచ్చినా,- చుట్టాల రాక పోశలు తప్పవు! ఆ బంధువర్ధం అంతా గుమి కూడకపోతే, అపని స్మకమంగా పూర్తి కాదు! కార్య కరామతులపట్ల బంధువులను పిలవక పోతేనూ- నారు రాకవోతేనూ.బక సంఘర్షణ వంటిది చెల రేగుతుంది. బంధువనర్హాలలో మూతివిరుపులు* పిమర్శలూ బయలు బేరుతాయి! ఈ బంధువులు ఎవరి ఇళకు నారు వెళ్ళినాక ఎనరికి వాళ! ఒకచోట కలిసినప్పుడు మాత్రం బక్‌ కట్టు! ఆ కలిసినప్పుడు జ కరి కష్టృసుఖాలు ఒకరు చెప్పుకోవటం కార ఒకరిఉన్నతికి మరొకరు ఈర్ష్య పడట మూ జరుగుతుంది!

202

పనులు వచ్చినప్పుడే శకాక్స బంధువులు ఒకరి ఇళ్ళకు ఒకరు ఏదో ఒక వంకన వచ్చిపోశూ ఉండటం పరివాటి, ఆ నచ్చిన బంధువులకు చేయవలసిన మర్యాదపు స్కాయి- వారి వారిదగ రతనాన్ని, అంళతస్తునూ బటి ఉంటుంది. ౧ థి బ్‌ వెనుకటి రోజులో ఇంటికిచుట్టం వస్నే-ముందుగా కాళ్ళు కడుక్కోవటానికి న్‌ళ్ళు అందించే వాళ్ళు. అతడు ఆ ఇంట కాళ్ళు కడిగి లే ఆ ఉన్న -ెండుదో జులూ అక్క నివాసం చేస్తాడన్నమాట! చుట్టం వచ్చాడసి కిండివంటలతో భోజనం "పెట్టి మ ర్యాదలన్నీ చేసే వారు. ఆ వచ్చిన చుట్టం కూడా మరాదగానే మసులుకుని యోగవేమాలు చెప్పుకుని తన దారిన తను పోయీవాడు! కాని ఇప్పుడు ఇంటికి చుట్టం వస్తాడం శే భయం! అతడు ఎన్నిరోజులు మకాం పడతాడోనని -_ చాలీచాలని సంసారంలో అతడికి మర్యాదలు చేయటం ఎలా గని-సమస్యల వలయంలో (బతుకు ఈడ్చుకు వచ్చే మధ్యతరగతి సంసారిక చుట్టాలలో మంచివారూ ఉంటారు, చెడ్డ వారూ ఉంటారు. వారి స్వరూప స్వభావాలను గురించిన విమర్శల్లు వివేచనలు, సూక్తులు - అనుభనసా రంతోే నిండి జన వాక్యాలుగా ప్రబలిన సామెతలు మనకు ఎన్నో ఉన్నాయి, వాటి పరిశీలన 'కేఖామాత్రంగా. చేసినా, ఎంతో _వెవిధ్యం కనిఫీస్తుంది! వచ్చి పోతూ ఉంటే బాంధవ్యము _ ఇచ్చి పుచ్చుకుంటుంపే వ్యవహారము : బంధువులు ఒకరి లంటికి ఒశరు ఎప్పుడో ఒకసారి వచ్చిపోతూ ఉంశే ఆ చాంధవ్యవు బంధం నిలుస్తుంది, ఈసుచేత కానీ, 203

నిర్రక్య్యుంచేత కాన్స్‌ శత్రుత్వం చేత కానసీ- రాకపోకలు నిలిచి

పోతే _ ఆ బాంధవ్యం అంతటితో సరి! సౌహార్షంతో కూడిన

చాంధవన్లం పెంచుకుం శు పెరుగుతుంది. (తెంచుకుంకు తరుగుతుంది, -- అనే సూక్తి ఈ [ప్రజా సూక్తంలో ఉంది. అయిశక్తే ఆ చుట్టాలు ఎటువంటి వాశ్రై ఉండాలి!

అసూయాపరులు కాకూడదు! అవసరానికి ఆదుకునే వారై ఉండాలి, చుట్టం అనే వదానికి మన సా మెతలలో చెప్పు కొన్న నిర్వచనం --

ఆపదలో అడ్డు వడ్రవాడే చుటం :

న! యె లబ అక్కరకు వచ్చిన వాడే అయినవాడు :

అక్కరకు రాని చుట్టమెందుకు

ఇబ్బంది వచ్చినప్పుడు ఆదుకున్న వాడు ఏ రక సంబంధమూ లేని చాడయినా, చుట్ట మే అవుతాడు, అక ర5ఠకు రాని చుట్కాలు ఉండీ "లేనళ్లు! ఆక్క రకు రాని చుట్టాన్ని (యమొక్షిన వరమిీాయని వేల్పుతో పాటు (గక్కున విడువ వలసిం బేనని హితవు చెప్పాడు సువుతీశతక కారుడు.

“ బంధువుల మధ్య స్పర్థ ఉంటుంది. మితుల మధ్య పరస్పర సవాకార భావం ఉంటుంది. సకల సంపదలతో తులతూగుతున్నా, దారిద్యంతో పాధపడుతున్నా.నిజమైన స్నేహితులు తవు మ్మితుల్ని వదిలి పెట్టరు, ఇబ్బంది వచ్చి నప్పుడు చేతనయిన సహాయం చేయటానికి వెనుకాడరు.

కాని, బంధువులైనా, మితు లై నా- అందరూ ఇంతటి స్నేహశీలతను అందించగలిేశీ వారు వ $ొా గి మం దో ఉంటారు! ఎక్కువ భాగం ఎలా ఉంటారో మనవాళ్ళు ఆనా జే చెప్పుకొన్నారు - ఎంతో మనస్ల త్వ పరిశీలనతో | 104

పచ్చగా ఉంటపే పదిమంది చుట్టాలు :ః కలిగిన వారికి అందరూ చుట్టాలే ః చెరువు నిండా కప్పలు- సంపద లోనే చుట్టాలు సిరిసంపదలు కలిగిన వారిసి ఆశ్రయించే ఒంధుమితులు చెరువు నిండా న్‌ళ్ళు ఉన్నప్పుడు చే కప్పలతో సమానమట! న్‌ళ్ళు ఎండి వోగాజనే కప్పలు మాయమైనటు ఎ విధివశాతూ సంపదలు హారించుకు పోతే- ఈ చుట్టపసక్కాలు ఆ పంచను వదిలి పడతారు. కలిగిస వారి చుట్టూ, చేరితే_ఆ కలివితో వచ్చే సుఖాలు తమకూ లభ్యం అవుతాయి. కలిమికల వాడంకశు సంఘంలో గౌరవం. అతడిని అశ్రయించినందు వల్ల ళం అనేక విధాలుగా తమకూ (వయో జనం నమకూరుతుంది. ఆ స్వార్ధంతో ఎక్క జెక్క్ట డి నుంచో అయిన వారూ, కాని వారూ మేవ చుబ్బాలమే అంటూ వసారు. "చెలం ఎ న! ళా చుటూ వేచే ఈగలా ముసురుతారు. “చయట్టృములు కాని వారలు చుట్టములము సి శకటంచు సాంపు దలిర్బన్‌ నెట్టుకొని యా[శయిం తురు గట్టిగ (దవ్యంబు గలుగ గదరా సుమతీ! ల ౬ సుమతీళశతక కారుడు ఆ ే విషయాన్ని ఈ పద్యంలో నొక్తి చెప్పాడు, ఇది జగమెరిగిన సత్యమే అయినా, ఆశితు ట్లైన వారి గసణగకర్రాలు ఆ్మశ్రయింప బడిన వాదికి ఐశ్వ ర్యంలో మునిగి లేలినన్నాళ్ళూ "తెలియవు! బళ్ళు ఓడలయినా, ఓడలు బళ్ళయినా _- ఎవరి చేయూతకోస మై నా అర్భించ వలసిం జే! సిరీ సంపదా ఎటో కొట్టుకు పోయినప్పుడు -- అతడు అశయించ వలసింది చుట్టాలను కాదు! 205

చెడి 'స్నేహితునింటికి పోవచ్చును కొని చుట్టాలింటికి కాదు:

ఉన్నత స్థితిలో ఉన్నప్పుడు అడుగులకు _మడుగులొత్సిన చుట్టాలు -- స్సితె తి - తమ సహాయం కోరి వస్తే-(భుకిటి ముడుసారు. నోటితో సానుభూతి తెలుపుతూ నొసటితో వెక్టరిస్తారు. అలా అవవలసిం బే - అని లోలోన ఆసంద పడతారు,

ఇంత కాలమూ దూరంగా ఉన్నా, సహ్మృదయు డైన మిత్రుడు ఎవరె.నా ఉంపే_ కవ్ఫ కాలంలో తన త్తి మేరకు ఆదుకోవటాని।ి (ప్రయత్నిస్తాడు. మానవ (వకృతిలోని రెండు విరుద్ధ స్వ భావాలు ఫ్లవి,

“సిరి చెడ్‌ చుట్టంబు కడకు చేరకు సుమతీ? _ అని 'హాచ్చరిక్క

చెరువుకు చేరువగాను చుట్టాలకు దూరంగాను ఉండవలె £ బంధువులకు దూరము బావికి చేరువ

మన పెద్దలు పప్రవచించుకొన్న సుభాషితం ఇది! బావి కాసీ చెరువు కానీ దగ్గరలో లేకపోతే (బతకటం కవ్చమవుతుంది. మండెడు నీ్‌ళ్ళకోసం శోసెడు దూరం వెళ్ళవలసిన దుప్శితి కొన్ని (పాంతాల్లో ఈ నాటికీ ఉన్నది, మంచినీటి వనరు మొనిషికి జీవనాభారం.

బంధువులు అనబ జే వాళ్ళ స్వథావాలు వాగా ఎరిగిన వారు కనుకనే-వారికి కొంతదూరంగా ఉండటమే ఎందుశ* నా మంచిదని సూచించారు ఈ సామెతలో. చెరువుకు చేరువగా ఉండటం ఎంత అవసర మో, చెడ్డ స్వభావం గల చుట్టాలకు అంత దూరంగా ఉండటం అంత ఖాంతిచాయకం.

అయితే చుట్టాలు అందరూ చెడ్దనారుగానే ఉండరు! వాళ్ళలో ఎన్నిరకాలు!

206

పాత చుట్టం పాత చింతకాయ పచ్చడి :

కొత చింతకాయ తొక్కు కొత్త చుటరికము రుచి: పుట్టుకతో ఏర్పడిన చుట్టాలు మొదటి నుంచీ ఎరిగినవా శే! వారి మంచీ, చెడూ, అలవాటూ, అలోచనలూ -- ఊర పెట్టిన పాత చింతకాయ పచ్చడి వలెనే చిరపరిచిత మై నవి, ఆ పరిచయాలు కొన్ని సార్షు పథ్యానికి పనికి వచ్చేవి,

శొత్త చుట్టరిశాలు - ఇచ్చిపుచ్చుకునే ఏవాహ బజంభాల నల్ల ఏర్పడుతాయి. పాత ఒక రోత _ శొత్త బళ వింత-అన్నట్లు-ఈ విధంగా వర్పడిన చుట్టరికాలు [కొత్తలో రుచికరం గానూ ఉండవచ్చు! ఆ తర్వాత బెడిసి కొట్టనూ వచ్చు!

ఏ రకమైన చుట్టాలయినా -_ ఏదో ఒక కారణంగా ఒశరింటికి జకరు నచ్చిపోనలసిన అవసరాలు కలుగుతూనే ఉంటాయి. ఇంటికి చుట్టాలు రావటాన్ని శకున శాసహ్రంతో కలివి _ జనవాక్యాలు గా వొన్ని సామెతలు ఏర్పడ్డాయి.

రోకలి తూలికే చుట్లాలు వసారు :

జీ మ్‌! కాకి అరిస్తే చుట్టాలు వస్తారు : పొయ్యి అరిస్తే బంధువుల రాక - కుక్క_ అరిస్తే కరువు రాక: ఆ రోజుల్లో, తంతి తపాలా సౌకర్యాలు అంతగా లేవు! "బలిఫోన్లు "లేవు! * మేను వస్తున్నామండొహో!” -_ అని దండోరా వేని చుట్టాలు వచ్చే అవకాశం ఉంచేది శాదు! అసలు లెచ్ళా; బస్సులూ, కార్లూ లేని ఆ రోజుల్లో ఆ ఆ వచ్చే చుట్టాలకు తాను ఎప్పుడు బయలు దేరితే అడంగుకు ఎప్పుడు చేరతామో అనే నిమయమే సరిగా తెలిసేది కాదు! అగంతుకంగా చుట్టం 'రావటం ఆనంద దాయకమే! వారు ఎప్పుడు వస్తారో ముందుగానే తెలుసుకునేటందుకు 207

వూ స్‌కున శాస్రం సహాయం వస్తుంది జా నుఖ్యం గా ఇంట్లో అడవాళ్ళకు! రోకటి వోటు వేసే ఇల్గాలికి పొరపాటున పక్క పోటుగా వడెతే _ వాలంలోని పుల్లా ఫుడకతో క్రింద మంట పెట్టి అన్నం ఉడక వేసు న్నప్పుడు - ఆ మంట కొంత శబ్దంతో వసే _ పరటిలో వేపచెట్టు కొమ్మ నూద కాకమ్మ పదే పే కావ్ర కాపు మంకు - ఆమె అనుకుంటుందట - *“వవాళ ఎవరో చుట్టపు నాడు వస్తాడు! - అని. ఆ శకున ొ్యస్రుం ఈ రోజుల్లో ఎంత వరకు ఫలించేదో కాని _ (పొద్దు పొడుపున వచ్చిన వాన = [ఏ పొద్ద కూకి వచ్చిన చుట్టం పోరు : అనే మాట మాథ్రం నిజమే అయి ఉంటేది! పొద్దు శే మొదలు. పెట్టిన వాన నానుడు వానగా మారుతుంది. (పొద్దు క్రంకిన తర్వాత్‌ వచ్చిన చుట్టం ఇంకెక్కడికి. వెళ తాడు! వాహన సౌకర్యం న్‌ నమూతమూ లేని రోజులో! కాసి ళా చ్ద ఆర్‌ -వ్‌, అభ ఆ చుట్ట మే పొద్దు పొడుపున వసా, పపొద్దుకుం కే లోపునన్నా తిరుగు (పయాణం కట్ట వచ్చు. (వొద్దు పోయిన తర్వాతే వచ్చే వాన కూడా ఎవరినీ అంతగా ఇబ్బంది "పెట్టదు! వ్‌ వేళప్పుడు వచ్చినా - చుట్టం చుక మే? చుట్టం వచ్చాడంటే ఏక చెవులు ఎక్కడ వదిలాడో చూచిరా -_ అన్నట్లు : ో హా కోవటానికి ఎంత చమత్కారమైన అలోచన! పొలం పనిలో ముసిగ్ని ఉన్నాడు ఇంటి ఆసామి! చిన్న కొడుకు రొప్పుకుంటూ 208

పరుగాత్తుకు వచ్చి యా *“ అయ్యా! మనింటికి చుట్టపాయన వచ్చా జే! --అని చెప్పాడు. కాసి ఆచుట్టం తమకు వవిధంగా చుట్ట మో _-ఆతని ఊరూ పేరూ వమిటో- పాపం-- ఆ కుర నెధవకు తెలియదు! తండడికి ఒక ఉపాయం చోచి కొడుకును మళ్ళీ ఇంటికి పరుగు తీయించాడు! ఆవచ్చిన చుట్టం బుద్దిగా వప్పులు నాకిట్లోనే వదిలినవాడై జే తన తరఫుచుట్టం! సరా

ళం “మూ. నరి వటథటింటి వాకీలిదగ చే వదిలి వంటింటోకి స్వతంత్రంగా

౧ ౧౧ వళ గలిగిన వాడయితే ఆవిడ తరఫ్లుచుట్ల,0! లా ౬

ఈ పరితమ ఈరోజులో చెలదు! కారణం ఆ వచ్చేచుట్టపు

ళా ళు వాళ్లు అసలు కాలిచెప్పృులు ఇంటో ఎక్కడా విడవట మేలేదు!

క్‌. ళం

ఊహాగానం మరీ ఎక్కువైనప్పుడు ఈ వ్య్వం గ్య చాక్కాణం విసురుకో వచ్చు!

ఆ వచ్చిన చుట్టం- ఎవరో, వమిటో, ఏ పాటివారో- "తెలుసుకున్నా కా అతడికి చేయవలసిన మన్ననలూ మరాష్రదలూ నిర్ణయమవుతాయి.

ఫరవాలేని చుట్టం వచ్చింది పాత చేట గొడుగు పట్టమన్నట్లు 1 ఎప్పుడూ తరచుగా రానసినాడు- తమకన్నా అంతస్తు ఎక్టువలో ఉన్నవాడు, తవుకు ఏదో ప్రయోజనకారి కాదగిన వాడు- అఆడపీలను ఇచ్చుకున్న వియ్య్యాల వారి తరఫ్తువాడు-- వక అయినటయిటే-.. ఆ చుటానికి అగ గలాడుతూ సకల లు లు ౧౮౧ ము ర్యాదలూ చేయవలసిం జే! పీటన్నిటికీ వ్యతి వేకమె నవాడు -- ఫరవాలేని చుట్టం వ స్తే- ఆతడికోసం వమిీా సహ రానా పడక్క_౦లేదు! ఏమి పట్టినా ఎలావూచినా- సరిపోతుంది! ఈవిధంగా. చుట్టాల వాధాన్యతనుబట్టి, వారికి చేసే అతిధిము రాష్ట్రదల స్థాయికూ డా నిర్ణయించుకోనటాన్ని ఈసా మెత అధివేవణంగా వెపుచుంది. 209

మూడు దినాలుంపే మురికి చుట్టం : వచ్చిన నాడు వరొ చుట్టము మరునాడు మా యో మూడవ నాదు మురికి చుట్టము & ఊరశే శాడ చుట్టాలు. ఏవో తమ స్వంతేపనులమిద అటు వెళూ- తవు వసతి సౌకర్యంకొసం కానీ, పనిలో పనిగా బా స్త ఆతానసీ- వసారు,

తమ చుట్టాలను చూచి వెళ్ళవచ్చునని కానీ- నన్నా

ఇతర జఉళశాలలో పాటించుకునే కుటుంబ మర్యాదలు వేరు! వారు పనిమాద బంధువుల ఇళ్లకు నెళుతుంక- ముందుగా తాము వస్తున్నట్లు తెలుపుతారు. ఎన్నాళ్ళు ఉంజేదీ తెలుపుతారు. సమయం పాటిస్తారు. తమ అపి ధేయు లకు ఏ అసౌకర్య మూ లేకుండా మెసులుకుంటారు,

మన బేశంలో కాకి అరిసేవాలు-- చుట్టాలు దిగుతారు తమ ఇంటివద్ద జరిగిసటు సకల సౌకర్యాలూ జరగాలని ఆశిస్తారు.

చుట్టాలు ఇంటికివస్తే ప్‌ గృహస్టుకైనా ఆనంద మే! ఆతిధ్యం అందించటంలో ఒకిసంతృ ఫి పొందుతాడు, కాని అ వచ్చిన చుట్టాలు అతడిని ఇబ్బందిపెట్టి సహనాన్ని పరీ తీంచేవారుగా తయా రయినప్పుడు-- పళ్లు ఎప్పుడుదయ చేస్తారా అని ఎదురు చూస్తాడు,

చుట్కాలుదిగినరోజు కబుర్తతో, నవ్వులతో, అనండం గా గడిచిపోతుంది. మరురోజు అనవో్యో త్బాహం కొంత చల పడు తుంది! మూడవరోజూ - ఇంకా ఆ తరువాత రోజులూ. ఆ చుట్టాలు ఇంకాఅక్క_జే ఉన్న వారయి తే- ఆతిధ్యం ఇచ్చేవారికి భారంఅవు తారు! వచ్చినవాళ్ళు వచ్చినపని అయినా నెళరు!

క ౧౧ మనుగుడుపు 'పెళ్తికొడుకులవ ల భోజనశయనాసనాదులు కమ్మగా జరుపుకుంటుంటారు! అటువంటప్పుడు ఇంటిఇలా లు 210

వమిచేస్తుంది! వాళను పామ్మనలేదు! ఆమెకు చేత్ననెన ఉపాయం ఒక్క క! పొయ్యిలో పాగ ఇంటినిండా కముకు నే టటు చేసు౦ది! ఆ పాగకు తాళలేక్ననెనా ఆ అతిధులు బయట పడతా రే మోనసి!

ఈ సామెతను అనేక సందర్భాలలో ఇప్పటికీ ఉపయోగించుకుంటాము. ఇతరులవట అయిష్కాన్ని ఆన్య్యాప

న్‌. జేశంగా వన్టికం వేసిన సందర్శాలో-- ఈపదం వాడుకోవలసి జా ఖం

వస్తుంది,

చుట్టమై చూడవ స్తే చెయ్య మై పట్టుకున్నాడట ! చుట్టపు చూపుగా చరూడటానికి వన్నే - అతడికి అక్హడే ఏదో కారణంగా దిగ్బృధనం అయితే ఎంత అవస్స! చుట్టరికం సంగతి ేవ్రడెరుగు-.. ఈ వెళిన వాని పెన అనుళోకుండా ఎన్నో బరువులూ బాధ్యతలూ పడతాయి. మంచికిపో తే చెడు ఎచురయినట్టు బంధువుగా నెళ్ళినతని మాద ఎన్నో చిక్క సమస్యలతో పెన పడతాడు అతిభేయుడు!

చుట్ట మై చూడవచ్చిన వాడే దెయ్యం గానూ మార

క. న వచ్చును మరొ కసందర్భంలో! మనుషుస్టిలమధ్య ఉందేసంబంధ మాంధవ్యాలను గురించీ- రకరకాల చిత్త వృత్తులను గురించీ చెప్పుకొన్న సామెతలు ఇవన్నీ! మురికి చుట్క్టాలు- అనిపించు కోరుండా చుట్టరికాలు సిలుపుకొన్నంత కాలం బంధు మి(తుల ఆగమనాలు అతిభధేయులకు ఆనందకరంగా నే ఉంటాయి. ఉరి కేవచ్చి కాలవేపం చేపిపోయి అక రకు రాని చముటొా (ణా అర కో న అప్స్‌ స పలుగా కాకుండా, అప్పుడప్పుడూ చారు అక్ర రకు వచ్చే చుట్టాలుగా ఉంచే చుట్టరికం సార్దక మవుతుంది! 211

ధనం చొచెచచాచెచచచచా పచ చచంచట చంచిత టప చిటచటంచచచ చరచి *ధన మూల మిదం జగత్‌. '- అన్నది అందరూ ఎరిగిన జనవాక్యం, ఈ లౌకిక జగత్తులో అన్నిటికన్నా అధికమై నది అర్హికస్తూతం, సంపన్నుడెన వ్యక్తీ, సుసంపన్న మైన 'దేశమూ-- తోటివారిలో ఉన్నతంగానూ, బలవంత మై నదిగానూ, ఎన్న బడుతారు, డబ్బుకోసం (పాకులాడని మనిషి ఉండడు- డబ్బు పొట్టనింపుతుంది కనుక! సుఖాన్ని ఇస్తుంది కనుక! గౌరవాన్ని 'తెసుంది కనుక! బలాన్ని మఇచెంచుతుంది కనుక! కొంతమంది డబ్బును సంపాదించటం కోస మే బతికి త్కే మరి కొంతమంది (బతకాలి శనుక డుబ్బును సంపాదిస్తారు. డబ్బు సంపా దించటం కొందరికి నల్లేరు మాద బండి నడక అయిశతే, మరికొందరికి జన్మంతా ఛారపోసినా పైసా సంపాదించటం చేకకాదు! కొందరు (శ్రీ మంతులుగా పుట్టి జస్మంశా (శ్హీమంతులుగా వర్ధిల్లి లే-మరి కొందరు నడమంత్రపు సిర్రత్రో కొన్నాళ్ళుమూ తే మే ఒళ్హ 'నెలుగు వెలుగుతారు. డబ్బు గలగఅతో నే ఫొందరు జీవన సంగీతం ఆలఫిశ్చ _ డబు బీ ముఖమే చూడకుండా జీవనయానం సాగించినవాళ్ళూ ఉన్నారు, మనిషి సుఖంగా జీవించటానికి అవసరమ య్యే డబు,ను బి గురించి _ ఆర్థవంత మై నవీ _ అనర్థవంతమై నవీ, కొన్ని సా మెళలు- 212

పైెసాలో సరమాక్ముదున్నాదు :

అనుకో వటంలో పై సాను పర్యబహ్మ స్వరూపంగా దర్శించు కుంటాడు మనిషీ. పరమాత్మే (వసాదించే పరమ సుఖాలన్నీ పెసా ఇవ్వగలుగుత ౦దనే గాఢ విశ్వాసం అతనిది, డబ్బును ధనలమ్మీగా భావించి కొలు చుకుంటాడు. పూజిస్తాడు, పరమాత్ముడికీ పై సాకూ _- మనిపీ, వర్పరచుకున్న లంకెలు కోకొల లు, తనఇవృటె వానికి గుళ్లూ గోవురాలూ కట్టి. సిర

౧ 0 ఉం ఖ చశాస్టులు ఏర్పాటు చేస్తారు మనుమలు, అ దేవుడు ఎంత ధనవంలఠుడై తే. అంత నైభవంగా పూజా వునస్యార సేవలు జరుగుతాయి, మనుషులలో గొప్ప బీద- తారతమ్య్యలున్న క్లే -వానుష్యులు (ప్రతిస్మించుకున్న, "దేవుళ్తకూ ఆస్ఫి పాస్ఫులలో "లేడాలు ఉంటాయి _సపెసాకూ పరమాత్మకూ విడని బంధం ఏర్పరచుకునే మనుష్యులు ఈ సా మెతకు సార్ధకత కల్చించగలిన వారు.

డబ్బు ఉంటే కొండ మీది కోతి అయినా దిగి వస్తుంది

ఈ లోకంలో పొందతేగిన వై భనాలన్నీ డబ్బుతో ఆనుభవం లోకి "తెచ్చుకోవచ్చు. సిరిగల ఇంట ఫుట్టిన బిడ్డకు కోరిన శఛోరికలన్నీ తీరతాయి. డబ్బుతోమనిషి. వస్తువులనుళొంటాడు, మనుషులను కొంటాడు. ఇది డబ్బు లేని వాళ్ళకు కూడా "తెలిసినమాట!

డబ్బు ఉన్నవాడికి తాను కొనగలిగిన వస్తువు లేమిటో ఇెలుసు. తనడబ్బునం తా వెదచల్లి నా ఆతానుకొన లేని చేమిటో ఇంకా బాగా "తెలుసు,

డబ్బు లేని వాడు డుబ్బుకు కొరగాడు ; *'“కనకమున్న వాడు కాముడు భీముడు మిగుల తేజమలరి మెలగుచుండు వ్‌త్త హీనుడైన న్మెరులలో నేటుి _వేమన 213

డబ్బు లేకపోతే సుఖంఉంటుం జేమో కాని=- సంఘంలో "ఇాఠరవం. ఉండదు. అతడి మాటకు విలువ ఉండదు, విజ్ఞాన వంతుడైనా, వీద్యావంతుడైనా- విత్తం లేకపోతే నివురు కప్పిన నిప్పు వలెనే ఉంటాడు. డబ్బుకలవాడు వట్టి చుంఠ అయినా" పదిమందిలో మన్నన వాందుతాడు. ఒకవ్యక్తి కొంత కాలం డబ్బుఉండి ఆతరువాత డబ్బు లేవివాడయి బే- అతడు లోకంచేత ఆ పేని౦పబడి- ఆ తర్వాత ఉ పేనీంప బడతాడు!

శృవర్రిక మంతి దోషం శీడియు లేదీ ధర్మి£'_ అన్నది సుమతీశతకకారుని వాక్యం,

విత్తం కొద్దీ విభవము విద్య కొద్దీ వినయము : "లేనినాడు అన్నంలో గంజిపోసుకుని మిరపకాయ నలుచుకుని తింపే- ఉన్న వాడు పం చభయ్య్యాలు పసందుగా తింటాడు, చికిగిన గుడ్డకు మాసికవేసుకుని లేనివాడు కట్టుకుం కే చీని చీనాంబరాలతో వొంటిని అలంకరించుకుంటా డు ఉన్న వాడు, నేలతల్లి ఒడిలో కాళ్ళుముడుచుకుని దర్శిదుడు పడుకుంశ్సే హంసతూలికా తల్పం పెన విశమిస్తాడు (శ్రీమంతుడు, జీవితావసరాల దగ్శరనుంచీ, అనవసర విషయాల వరకూ అనుభవాలలో అంతస్ఫులలో 'లేడాను "తెస్తుంది డబ్బు,

ధనానికి దాపరీకము సేద్యానికి వెల్లడి 1 ధనాన్ని భద్రంగా కాపాడుకోవాలని తెలియని వాడుండడు! (దోహబుద్ది లో, నటనతో, దొంగరికంతో- ధనాన్ని ఇతరుల నుండి సంవాదించాలని బూచేవాలే ఎక్కువమంది. అంటాడు వేమన, కష్టార్డి త్న మెన సొమ్మును భదంగా దడాచుకోవటం అవసరమే! కానీ- అన్యాయంగా ఆర్జించిన సొమ్ముపైన అతడు అధికారి కాజాలడు! న్యాయ్మమెన సొన్మును మాత్రమే జాగత్త చేసుకోవాలనేది ఇక్కడ సూక్తి! 214

తన సొమ్ము అల్లం. పెరవారి సొమ్ము బెల్లం | జెల్లంనోటికి రుచించినట్లు అల్గంరుచిస్తు ౦డా! అల్లం అత్యవసర మైనప్పుడు వొంటికి మేలు చేయటానికి నూతమే ఉపయో గించ వలసింది! బెల్లం ఎప్పుడు తినాలనిపిస్తే అప్పుడు "తేరగా తినటానికి పనికి వస్తుంది, అల్లం చేసే హితవు బెల్లం చేయదనే అర్థం- ఈ సామెతకు హితవు కారుస్తుంది. హితవు కంశకేు రుచుల సౌరునే కోరుతుంది మనసు, అది ఇతరులదగ్భర ఉంకు అందుకుని అనుభవించటం మరీ ఆనంద కరంగా ఉంటుంది! ఛఈ। సత్యాన్ని- దెబ్బ కొట్టినట్లు ఈ సామెతలో ఇెప్పుకున్నారు మనవాళ్లు. ఇదే సత్యాన్ని- అప హాస్యంతో కూడిన హోస్యధోరణిలో ఇలా 3ెపుతాడు వేమన-- “పాల సాగరమున పవ్వళించిన హారి గొల్ల పల్లె పాలు కో రనేల! ఎదుటి వారి ద్రవ్య మెల్లవారికి తీపి!” సిరిరా మోకాలొడ్డినట్లు : సిరి ఒకంతట రాదు! వచ్చినా, ఎప్పుడు ఎవరిముందుకు వచ్చి (నాలుతుందో ఎవరికీ తెలియదు! సిరి- ధనం రూపంలోనో, మిత్రుని రూపంలోనో, అవకాశం రూపంలోనో వచ్చి తలుపు తెట్టినప్పుడు -- వివేశకవంతుడూ అపమత్తుడూ- అయినవాడు 'నెంటనే ఆకట్టుకుంటాడు. తెలివిహీనుడు చేచేతులా ఆ అవకాశం పోగొట్టుకుంటాడు, కొందరికి ఎదురుగా నచ్చిన సిరిని అందుకో వటం చేతకానక్తే- వమురికొందరు (ప్రయత్నించి కు,జా పట్మకో లేరు! దమ్మిడీ ఆదాలేదు - క్షణం తీరిక లేదు! ఏపూట కాపూట పొట్ట నింపుకోవటం కోసం పాటుపడే వారికి వధానంగా వర్తిసుంది ఈ సామెత! ఎన్నాళ్లు పాటు 215

పడినా భుక్తి గడువుకోవటాని కే కాని శేపటికి దాచు.కోన టానికి ఏమి మిగలదు వీరికి,

ఎంతో కొంత వెనశేసుకోవటానికి వీలుండే మధ్య తరగతి మనుషుల కోసం మూ(తమే ఎక్కువ (ప్రచారంలో వాడుకో బడుతున్నది ఈసా మెత, వొందరు ఆడుతూపాడుతూ అలవోకగా కాలం గడుఫుతూనే, అర్జనపరులాతారు. మరి కొందరు రాతి, పగలూ ఏదో పరిశమిస్తూ నే- _పెసా కూడ బెట్ట లేనివారు ఉంటారు! అదివారి వారి నేర్చరితనాన్ని బట్టి-. అదృష్టాన్ని బట్టి- ఉండవచ్చును,

వయోజనంలేని పనులుచేన్తూ, వ్యర్థంగా హడావిడి వజేవారిని గురించి హాస్యోక్తిగా ఈ జనవాక్యం వాడబడా తున్నది. + |

డబ్బు పాపిష్షిది $ యు

డబ్బు అగ్నినంటిది! విద్యుతు వంటీది! అనున్సగా- అవసరా లకు వాడుకున్న వారికి సుఖాన్ని ఇస్తుంది, జీవితం సుగమం కావడానికి తోడ్పడుతుంది. ఇబ్బందుల్ని ఎదుర్కొ నడానకి శాంతి దీపం అవ్చతుంది.

కానీ ఆ డబ్బును అర్ధవంతంగా వాడుకోవటం మనిషమీకి చేతశా కపోలే! ఆ డబ్బుకు ఆధిక పాభా న్యంఇచ్చి అత్యాశతో ండు చేతులా అంటించుకండజ! ఆ డబ్బుకోసం గడ్డి కరచి,

క్ష .

ఆ డబ్బుతో అనర్భాన్ని కొని "తెచ్చుకుం కే! అగ్ని కాల్చి వేస్తుంది. విద్యుత్తు [పాణంతీస్తుంది! డబ్బుమనిషిని నిలువునా

మనుషుల మధ్య ఉండవలసిన మమతనూ మార్చవాన్నీ తుడిచి వేసినప్పుడు- మనిషిని దురహంకారినీ, దుర్మార్జుడినీ

లి, జ ల చేసినప్పుడు, దయనూ ధర్మాన్నీ మానవత్వాన్నీ మనిషీ 216

మరచిపో యేటట్లు వేసినప్పుడు- మనిపి.ని దొంగగా, దోపిడీ కారుడిగా, వాంతకుడిగా మార్చినప్పుడం-- డబ్బు సిస్పం "చేహూంగా పొపిపష్మ్ట్పిది! డబ్బుకు (ప్రాణానికి లంకె:

జీవిశకు ఆధార భూతమైన డబ్బుకూ మనిష్‌కీ లంకె ఉండక తప్పదు! ఎంత కాదన్నా, డబ్బుతో అనసరం లేని మనుషులు ఉండరు! డబ్బుతో వాణం నిలుపుకోవాలని చూడటం చేరం కాదు! కాని పాణం కన్నా డబ్బుకు ఆధిక 'పాథాన్వం ఇన్వటం తెలివి తక్ట్తవ తనం అవుతుంది. (పాణం పోయిన తర్వాత మనిషికి డబ్బుతో అవసరం ఉండదనే వివమయం తెలిసినా _ ఆ వివయాన్ని వమురిచిపోయి (శవర్శించే చారీని హెచ్చరిస్తూ వేమన చెప్పిన పద్యం -__

*“ఏబు ఫొంచు వచ్చె నేమి తా గొని పోవు

పుట్టు వేశ నరుడు గిట్టు వేళ ధనము లెచటి శేగు జా నేగు నెచటికికి ఉన్న డబ్బును అవసరాసికీ కూడా వినియోగించువోక్‌ _ పాణం పోయేటప్పుడు కూడా దాన్నిపెన వ్యా మోహం వదులు థోలేని లుబ్బుల్ని ఉగ్బేశించి వాడుకునే వూట ఇది, కలిమి లేములు కౌవడి కుండలు ! ఒకప్పుడు మహారాజుగా (బతికి. బికారిగా మారిన వాళ్ళూ, పూటకు గతిలేక వొన్నాళ్ళు ఉండి - కోటికి పడగలెత్తిన వాళ్ళూ-వ కాలంలోనెనా ఉండనే ఉంటారు! ఆఅ కాలానికి సిదర్శనంగా నలుడినో, వారిశ్చందుడినో చెప్పుకుంళు - ఈ కాలానికి మం(తిపదవులలో ఉన్నవారిని చెప్ప్తుళోవచ్చు! [కింద మాూాదవటమూ - మాద శిందవటమూ కావడికుండలకు జరిగే పని! చకభమణంలో జరిగే పని, డబ్బు నిలకడ లేనిది, వచ్చిన స్తే వచ్చి మాయం అవుతుంది, 217

“బ్పీది దా వచ్చిన వచ్చును

నలలితముగ నారికేళ సలిలము భంగిన్‌

సిరి చా బోయిన బోవును

కరి (మింగిన వెలగ పండు కరణిని సుమతీ!

జెలుగు వారందరికీ బాగా తెలిస, కంఠళోపాఠళంగా చెప్పుకునే ఈ సుమకతీశతకంలోని పద్యం -- ఈ సా మెతకు అనుబంధంగా జ్ఞాపకం చేసుకోవలసి ఉంటుంది మనం, సొమ్ము పోయటప్పుకు. తట్టు తగిలేటపవ్పుడు మతి ఉండదు | సొమ్ము వపవోవట మే తట్టు ( బెబ్బ) తగలటం! అందులో అఆ సొమ్ము అనుకోని విధంగా ఏ గాలివాలుకో కొట్టుకు పోతే- మనిషి మతి విహీనుడే అవుతాడు! ధనాన్నీ చార్మిద్యాన్నీ సమదృవ్మీతో దూచి జీవితానుభవం చేయగలిగిన వారు - గాలిని ఆహారంగా భుజించి తపస్సు చేసుకో గలిగిన 'సర్వసంగ పరిత్యాగులు! సెలరోజులు (శ్రమించి సంపాదించుకున్న జీతం డబ్బులు 'పెన్నిధిలా ఇంటికి "తెచ్చుకునే మధ్య తరగతి సంసారి జేబు ఏ జేబు దొంగో కొల్లలొడి తే - అతడికి తాత్కాలిక మతి (ఛమణం తప్పదు! అజ్యం పోసినట్లు అగ్ని వజ్వరిల్లి, తాటాకు గుడిసెన్తూ సత్తు గిన్నెలనీ బూడిద చేసినప్పుడు - సామాన్యుడి గుండెలో చిచ్చు రగిలి డుఃఖంతో మతి వోక తప్పదు! దొంగ భాటుగా కూడబెట్టి ఇన ప్పెట్టిలో దాచిన ధనం ఏ దోవీడిదొంగలో కా జేసినప్పుడు -_ ఆ ధనవంతుడి మనో భె ర్యం సడిలి పోయి వెలెక్కినట్లు అవక తప్పదు! ధన లన్నీ ఏ రూపంలో ఎవరిని వదిలి వెళ్ళివా _- ఆ వదిలి వెళ్ళే వారికి కాత్తాలికంగానో ఇాశ్వతంగానో మతి (భమణం కలిగేట్లు ఒక్క వేటు వేసి మరీ కదులుతుంది! సిరి పోయినా చిన్నెలు పోలేదు ! సి వదిలిన జాడలు కొన్ని నేళల నిలుస్తాయి. ఆ జాడలు 216

నిలిచిసందు వల్ల నిరివదలిన వానికి లాభం ఏమీ ఉండదు! ఆ జాడలు ఇంకా నిలిచి ఉంపే-అతడిని ఇంకా (కుం గతీస్తాయి, (బతికి చెడ్డ వాడికి కప్పం = చచెడ్‌ (బతికిన వాడికి సుఖం -- అనుభవంలోకి వసాయి. నుఖానుభనం ఇోయిగా ఉంటుంది. దుఃఖానుభవం చేదుగా ఉంటుంది, నిరీసంపదా కారణాంత రాల వల్ల వదిలి పోయినా - గతవైభవాల స్మరణతో (బతి శే వారికి జీవితం దుర్భరం అవుతుంది. మారిన పరిస్పి తులకు అనుగుణంగా (బతకటం నేర్చుకున్న వాడు (బతక నేర్చిన వాదు అవుతాడు, సిరి వదిలి "నెళ్ళిన అడుగు జూడల్ని తడుము కుంటా వాస్తవాన్ని విస్మరించిన వారిని గుచించిన నానుడి ఇది! సంపదతో మరపు్పలు ఆపదలో అరుపులు :

*ఈన్చిగ్రిగలనాడు ఇఉమెమరచి చిక్టీన నాడు తలంచి ఫుణ్యముల్‌ పారి పారి సేయనై తి నని పొక్కిన గల్చు నెకొ

అంటూ హెచ్చరిక వేస్తాడు కంచెర గోపన్న.

అయినా సంపదలో సర్వమూ విస్తురించట మూ, నిర్ణనతేలో అర్జీ కావటమూ మానవ సహజ లత.ణం అయింది, సంపదలు ఉన్నప్పుడు దృష్టి ఆకాశంపెన ఉంశేే, నిర్భనుడి సిరీకుణ భూమి పైననే ఉంటుంది. ఎటు తిరిగీ _ అధిక సంపదలూ -- అధిక డార్మిద్యమూ అటు పోటు లై 'వేధించక, ఎదుగూ బొదుగాూ ఉండని మధ్య తరగతి వారికి మూత్రం జా వురుపూ ఉండదు! అరుపూ ఉండదు! సంపాదన జకరిది _ అనుభవం ఇంకొకరిది ః

తమ కోసం శాక - తమ సంతానం కోసం - అ సంతానపు

సంతానం కోసం - సంపాదనలో పడతారు కొంతమంది, విత్తు

నాసే వాడు ఒకడై తే- చాని ఫలం అనుభవించే నాడు

219

మరొశడు కావటం ససహాజ పరిణామం, కాని తాను సంపా దించిన డబ్బును తనకోసం వినియోగించు కోకుండా నే తరువాతి తరం వారి కోసం డాచబోవటం మానసికమె న తృపీని కలిగిస్తుం దే మో కాని - సుఖాన్ని ఇవ్వదు! శాత తండులు కూ డ బెట్టిన ధనాన్ని సద్వినియోగ పరచుకునే వారు శొంతమంది అయితే - పెద్దలు కడుపు శిట్టకుని ముల్తె ముడుఫుగా తమకు అందించి నెళ్ళిన మూలధనా న్ని ముచ్చట గా మూడు దినాల్లో కరిగించి వేసే (ప్రబుద్ధులు కోంతమంది. “సౌమ్ము ఒకడిది సోకు ఒకడిది” అనే ఆర్జంతో ఎత్తి పొడిచినట్లు పరిహాస పూర్వకంగా వాడుకుంటారు ఈ సామెతను, మనిషి. పుట్టిన దగ్శరనుంచీ మట్టిలో కలి సేటంత వరకూ జీవికను నడిపించటానికి కావలసింది డబ్బు, ఈ డబ్బును పుడుతూ ఎవరూ తీసుకు రారు. గిడుతూ ఎవరూ త్రీస్పుకుి పోరు. కాని (బతికినన్నాళ్ళూ మాతం మనిషిక్షి డబ్బుతో అవసరం పడుతుంది, ఆ డబ్బు మనివి,ని ఆడిసు ౦ది! లాలిస్తుంది! మై మరపిస్తుంది! మచాంధుల్ని వ్రూడ్లా చేస్తుంది! *“ధన మెచ్చిన మద మెచ్చును

మద మెచ్చిన దుర్భుణం బం మూనక్ష హపెచ్చున్‌

ధనముడిగిన మదముడుగును

మదముడిగిన దుర్దుణంబు నూనును వేమూ]!”” అన్న వేమన్న వేదాన్నే మన సామెతలూ చెప్పాయి.

220

ఆరకలి=ఆహారం చిెచచచచచచాచచచచాచ చంచిత చంచ ంచంచంచచచ పటట చచ ప ంచచచచచచై. పుట్టి భూమిమిద పడగానే శిశువుకు తల్లిదగ్గర పాలు

ళా కుడనటం ఎవరు నేర్పుతారు! పశు పనీ, జంతు సంతానాలు పుట్టుకనుం డే పాట్ట నింపుకోవడం ఎలా నేరుసాయి! ఏ ఆకలి జీవం ఉన్న (ప్రతి జీవికీ జీవలతణం ఆకలి వేయటం, అహారం తినటం. ఆదినూననవుడు అందుబాటులో ఉన్నదానిని ఏదో విధంగా వీక్కుని తినటంతో పొట్ట నింపుకుంయే- అధునిక మానవుడు షడుచుల మేళవింపుతో ఆహారం తయారు చేసుకుని తినటం నేర్చుకున్నాడు, అంతస్సులను బట్టి, ఆర్థిక స్ఫోమతులను బట్టి, &నే భోజనంలో తేడాలు ఉన్నా- అ

తినటం ఆకలితో అరిచే పొట్ట నింపుళకోవటాని శే!

ఆతలి రుచి ఎరుగదు- స్మ సుఖమెరుగదు ; 'నళకు కరకరమంటూ ఆకలి ఎయటం ఆరో గ్య లత ణం, ఆకలి ఇాగా వేసినప్పుడు రచులకోసం జిహ్వ (పాకులాడదు! అందు శనాటులో ఉన్న ప్‌ ఆహారమైనా అమృతోప వమూనంగా తోసు౦ది, పదిరకాల పడా ర్భాలు ఎదురుగా ఉన్నా- అజీర్ష న్‌ ల రోగికి సహింఫపు ఉండదు! ఉప్పు మిరపకాయా సనలుచుకుని అన్న పుపీడచలు మింగి గుక్కెడుగంజితాగి [ేవ్‌ మని శేన్చి కులాసాగా ఉంచే (శామికుని వొంటి సుఖం- పరమాన్నం ఎదురుగా ఉన్నా తినలేని (శ్రీమంతునికి ఉండదు! రుచి ఎరిగి 221

శినలేక పోవటంకంళే, రుచుల పట్టింపు లేకుండా పొట్ట నింపు ఫభోవట మే మేలు! ఏ పూజ తప్పినా పొట్ట పూజ తప్పదు! అతివృష్టి అయినా అనావృష్టి అయినా ఆకలి బాధ తప్పదు ! రోజూ పూజా పునస్థారాలు చేయకపోతే. గుళ్లో. దేవుడు వులకక పలకక మిన్నకుంటాడు కాని పొట్ట చేవత తనను ఖాలీగా ఉంచిళే ఊరుకోదు! ఆవురావురు మంటూ ఆకలితో అరుస్తుంది! మనిషిని అలకలోలం చేస్తుంది. కరువో శాటక మో వచ్చిందనీ, ఇంటో. తిండిగింజలు నిండుకున్నా యస్కీ పొయ్యిలో సిల్లి శీవ లేదనీ దానికేమి ఇెలుసు! ఆడుళక్టనివచ్చో, ఆపహరించుకు వచ్చో- ఏదో ఒక విధంగా అకలి నాధను చల్తార్చ్భమని అంటుంది! ఆకలి గొన్నమ్మ ఎంగిలికి రోయదు : అఆశిలి రుచిని ఎరగనశ్ష్లు ఎంగిలిన్‌ ఎరగదు! ఆ తిండి ఎటా ఎక్కడ నుండి వచ్చిందో ఆ అభూకీ డానికి అక్కరలేదు! అది అప్పుడే వండి వార్చిన కలమాన్నమా, చద్శికూడా- అశే విచవణ లేదు! ఆఖరుకు అది కలవారు తిని విసి శేసిన ఎంగిలి భోజనమైనా సరే! చెత్త కుండీ దగ్శర ఎంగిలి విస్త రాకులో మిగిలిన మెతుకులకోసం ఆశతో వెతుక్కునే బక్కమనిషి చేత అకలి అ పసి చేయిస్తుంది! దయసన్టంవంటి అకలి మనిషిని జంతు వుని చేస్తుంది! ఎంత సీన్‌ స్ఫిత్మికె నా ది గజార్చుతుంది! అభాగ్యునికి ఆకలెక్కువ నిర్భాగ్యునికి నిద్ర ఎక్కువ | దర్శిదుడికి దండిగా తిండి దొరకదు కనుక అతడికి అకలి ఎప్పుడూ వెన్నంటి ఉంటుంది! దర్శిదుడి పిలలు “అన్న మో రామచందా ఎఅంటూ అలమటిస్తారు, “పొట్బకు -వేయటాసికి 222

ఈ దర్శిదుడి దగ్శర వమున్నది కనుక! కాస్త కలవారి లోగిలి దూచుకుందాం”' -అ నే జనం ఆకలికి ఉండదు! ఎంతసేపూ లేని వారినే వీడిస్తూ కూర్చుంటురిది _- అటువంటి వారికి ఒకు స్మరణ! భగవంతా నాకేం చింత అంటే పొద్దున లేస్తే పొట్టదే చింత :

రమాపతే! సీతాపతే! పొద్దున లేస్తే పొజ్టే గతిః నిర్భాగ్యుడై న చాడికి ఏమి చింతలు ఉంటాయి! పొద్బన లేచిన దర్శ ర నుంచీ ఒకశే చింత! ఇవాళ పొట్ట ఎలా నిండు తుంది! అనే ఆలోచన తప్ప మళలే విశేషమైన ళోరికలూం ఉండవు! ఈ (ప్రపంచంలో లభ్యమయ్యే ఎన్నో సందరమైన వస్తువులు కానీ, అనుభవాలు కానీ, కావాలని కోరుకోడు పొట్టకు గతి లేనివాడు! భగవంతుడిని తలుచుకునే తీరిక గానీ వోరక గానీ అతనికి ఉండదు. ఒకవేళ తలచినా, తనకు ఉండే ప్రధానమైన చింతను గురించి మూతత్రమే చెప్పుకుంటాడు! _

ఛొంత మంది వేళకు ఇంత తిని పొట్ట నింపుకో గలిగిన వాళు ఉంటారు. పొట్ట నిండినా పంకా తిండీమాద ధ్యాస తోశే ఉండేవాళ్లు ఉంటాడు. తాము బతకటమే తిండికోసం అన్నట్లుగా పవర్తిం చేవారినీ ఎ 'చ్చేవాచేస్తూ కూడా ఇటువంటి సా మెతలను వాడుకోవచ్చును.

కూటి కోసం కోటి విద్యలు :

పాటు పడ్డా సొపాటు కోసమే! అవిటి వాడుగా నటించి అడుక్క తిన్నా; నడిఏీధిలో దొమ్మురాట అడి చిల్లర డబ్బులు పోగు చేనుకు న్నా-లన్నీ అకలి తీర్చు కోటా నికి నేర్చిన విద్య లే!

వ్రీగా శరీరక్‌స్పృ౦ం చేసుకుని సంపాదించుకునే వాడికి ఈ సామెత వర్తించదు! విచిత్రమైన వేవ భామల త ఆకర్షించి, నంచించి, తౌము నేర్చిన విద్యను (వదర్శించి-డబ్బు

య 223

సంపాదన చేసే వారు పడే పొట్టు కూడా కూటి కోసమే! ఇలెళ్ళలో, బస్సుల్లో, నడి వీధుల్లో- ఇటువంటివారు కనిపించి ప్వుడల్లా అొపయత్నంగా మననోటి వెంట వచ్చే నానుడి ఇది! ఏడు మెతుకులు తింపే ఏనుగంత సత్తువ :

అన్నం పర్మబహ్మ్‌ స్వరాపం_ అని నిర్వ చించు కున్నారు మన వాళ్లు, ఏ కారణంగా నయినా ఒక్కరోజు ఉపవాసం వేసిన మనిమీకి నినృత్తువ అవహిస్తుంది, ఏడు మెతుకుల ఎత్తు అన్నరసమైనా ఎంతో సత్తువను ఇస్తుంది. శరీరానికి సరిపడే అహారం ఇవ్వటం తప్పనిసరి కర్తవ్యం. అందు ే_ మనవాళ్లు ఈ క్రింది (ప్రజాసూక్తం చెప్పుకుంటారు,

ఆహారం పట్ల వ్యవహారం పట్ల మొగమోటం పసీకిరాదు।

పప్పు కూటికి పది ఆమడ్భలెనా వెళ్లమన్నారు :

వ్యవహారం పట మొహనూట పడిశ్రే మొదటికే చాసం కావచ్చు! నలుగురితో. కలి భుజిసు న్నప్పుడు వ్రతరులు ఏమైనా అనుకోబో తారని సిన్సు పడి తే సంతృవి గా భుజిం చటం కుదరదు! ఆ మొగమాటా వల్ల నవ్చపడేది తాన!

“నా ంంది ఇప్పుడు, మునిపంటితో కొరికి అన్నం అటూ ఇటూ తోచని సం స్ట తిని అరా కలితో లేచి పోవటం నాజూక్రుతనం (క్రిందకు వస్తున్నది, యు

పొరుగింటి పుల్లకూర రువ వచన వోనస్థత్వంలోని జక విచిత్రమైన అంశం ఇది! తనది య ఎప న పలి గరు అనే వస్తువుపై న తాను చా గఏరిగిన జే! అయినా. ఉల్‌ ఎప్పటి నాతనచే! ఉంటేు- ఆకరణీయంగా కినబడుత్తు “న్‌ ఇతరుల చేతిలో న్‌ అది! 224

తనకు ఎన్ని నాణ్యమైన చీరలున్నా, ఇరుగింటి ఇల్లాలు కట్టిన సామాన్యపు చీర ఎక్కవ అందంగా కనిపీస్తుంది సామాన్య గృహిణికి, ఇంట్టో “" భార్య రోజూ చవులూరించే వంటకాలు చేసి "పెడుతున్నా, ఐారుగింట తినివచ్చిన ఏ ఫపులుసుకూరో అమృతోపనూనంగా తోస్తుంది సానూన్య గృవాస్ఫుకు,

ఇంటిభోజన్న మెనా, పొరుగింటి భోజనమై నా, తింజటనే కదా దాని రుచి శెలిసేది! .

తినదోరూ రుచులడిగినట్లు కుదువ దోతూ కూరాకు రుచి అడిగినట్లు 1

ఒక్క జిహ్వకు నంబంధించిన రుచి నివయ మే కాదు! పంవేంద్రియాలకు చెందిన ఏ పరిజ్బ్ఞానమై నా - స్వానుభవం చతశే తెలుస్తుంది, తించేకాని ఎదురుగా ఉన్న పదార్దపు రుచి జెలియదు, ఆది తిని చూచే వరకూ ఆగలేక్క ఆ రుచిని గురించి ఇతరులను అడిగి "తెలుసుకోవాలనే అఆకాంత అతి తొందరతనం అవుతుంది.

ఎలాగూ, ఇప్పుడో ఇంకా కొంతసేపటికో తనకు అనుభవ పూర్వకంగా ఇలియబో యే విషయాన్ని గురించి _ అతృత పడినవారిని - ఈ సామెతలో వాస్త్నవంలోకి తీసుకు శావచ్చు! “ఇంకు కాని రుచి తెలియదు-దిగితే కాని లోతు శలియదు!” అనే నానుడి దీనికి అనుబంధంగానే వర్పడింది,

తింటే గారెలు తినాలి. వింపే భారతం వినాలి !

తీంపే మీగడ తీనాల. వింటే బేగడ వినాల £ ఎవరి అభిరుచులకు తగినట్లు వారు ఏర్ప రచుకున్న సామెతళలే ఆయినా - ఇవి బహుళ ప్రాచుర్యం లోకి వచ్శాయి,. ఇతర 225

తినలేక పోవటంకం శే, రుచుల పట్టింపు లేకుండా పొట్ట నింపు వోవట మే మేలు! ఏ పూజ తప్పినా పొట్ట పూజ తప్పదు : అతివృష్టి అయినా అనావృష్టి అయినా ఆకలి బొధ తప్పదు : రోజూ పూజా పునస్థారాలు చేయకపోతే గుళ్లో "దేవ్చడు వులకక పలకక మిన్నకుంటాడు కాని పొట్ట బేవత తనను ఖాళీగా ఉంచితే ఊరుకోదు! ఆవురావురు మంటూ అకలితో అరుస్ముంది! మనిషిని అలకలోలం చేస్తుంది. కరువో కాటకమో వచ్చిందనీ, ఇంటో తిండిగింజలు నిండుకున్నా యనీ, పొయ్యిలో పిల్ని లేవ లేదనీ దడానిశేమి కెలుసు! అఆడుక్ట నివచ్చో, ఆపహరించుకు వచ్చో- వదో ఒక విధంగా ఆకలి బాధను చలా ర్పమని అంటుంది! ఆకలి గొన్నమ్మ ఎంగిలికి రోయదు ః ఆకలి రుచిని ఎరగనస్లే ఎంగిలిన్‌ ఎరగదు! ఆ తిండి ఎటా ఎక్కడ నుండి వచ్చిందో అఆ ఆచూకీ చానికి అక్కరలేదు! అది అప్పుడే వండి వార్చిన కలమాన్నమా, చద్సికూడా- అనే విచవ.ణ లేదు! ఆఖరుకు అది కలవారు విని విసి శేఫిన ఎంగిలి భోజనమైనా సరే! వెత్త కుండీ దగ్దర ఎంగిలి విస్త రాకులో మిగలిన మెతుకులకోసం అళతో వెతుక్కునే బక్కమనిమి చేత ఆకలి ఆ పని చేయిస్తుంది! దయ్యంవంటి ఆకలి మనిషిని జంతు వుని చేస్తుంది! ఎంత హీన స్థిత్మికె నా దిగజార్చుతుంది! అభాగ్యునికి ఆకలెక్కువ నిర్భాగ్యునికి నిద్ర ఎక్కువ : దర్శిదుడికి దండిగా తిండి దొరకదు కనుక అతడికి ఆకలి రామచందా -అంబూ అలమటిసా రు, “పొట్టకు "వేయటానికి 222

ఈ దర్శిదుడి దర్శ ఏమున్నది కనుక! కాస కలవారి లోగిలి వూచుకుందాంి _-అ'నే జ్శానం ఆకలికి ఉండదు! ఎంతసేపూ లేని వారినే వీడిస్తూ కూర్చుంటుంది _- అటువంటి వారికి ఒకే స్మరణ! భగవంకా నాకేం చింత అంపే పొద్దున లేస్తే పొట్టదే చింత : రమాపకే: సీతాపతే! పొద్దున లేస్తే పొజ్టే గతిః నిర్భాగ్యుదై న వాడికి సమి చింతలు ఉంటాయి! (ఫాొద్దున "లేచిన దగ్గర నుంచీ ఒకకపే చింత! ఇవాళ పొట్ట ఎలా నిండు తుంది! అనే ఆలోచన తప్ప మరే విశేషమైన కో ర కలూ ఉండవు! ఈ [పపంచంలో అభ్యమయ్యే ఎన్నో సందరమైన వస్తువులు కానీ, అనుభవాలు కానీ, కానాలని కోరుకోడు పాటకు గతి లేనివాడు! భగవంతుడిని తలుచుకునే తీరిక గానీ నోరిక గానీ అతనికి ఉండదు, ఒకవేళ తలచినా, తనకు ఉంటే వధానమైన చింతను గురించి మాత్రమే చెప్పుకుంటాడు! కొంత ముంది వేళకు ఇంత తిని పొట్ట నింపుకో గలిగిన వాళ్లు ఉంటారు. పొట్ట నిండినా ఇంకా తిండిమాద ధాస తోనే ఉండేవాళ్లు ఉంటారు. తాము (బతకట మే తిండిఫోసం అన్నట్లుగా వవర్శించేవారిని ఎబ్చేవాచేనూ కూడా ఇటువంటి సామెతలను వాడుకోవచ్చును. కూటి కోసం కోటి విద్యలు !

పాటు పడ్డా సాపాటు కోసమే! అవిటి వాడుగా నటించి అడుక్కతిన్నా, నడివీధిలో దొమ్ము రాట ఆడి చిల్లర డబ్బులు

చస న భే 1! పోగు చేసుకున్నా అన్నీ ఆశలి తీర్చుకోటానికి నేర్చిన విద్య లే! నిజాయితీగా శరీ రకష్టృం చేసుకుని సంపాదించుకునే వాడికి ఈ సామెత వర్తించదు! ఏిచితమై న వేషభాషలతో ఇతరులను ఆకర్షించి, వంచించి, తాము నేర్చిన విద్యను (పదర్శించి-డబ్బు

223

సంపాదన వేసే వారు పడే పాట్లు కూడా కూటి కోసమే! ళ్ళలో, బస్నుల్లో, నడి వఏీధులో -_ ఇటువంటివారు కనిపించి లా క్‌ లా ప్ప్తడల్తా అ్యపయత్నం గా మననోటి వెంట వచ్చే నానుడి ఇది! ఏడు మెతుకులు తింకే ఏనుగంత సత్తువ ! అన్నం పర్యబహ్మ్‌ స్వరూపం_ అని నిర్వచిందుకున్నారు వున వాళ్ళు, ఏ కారణంగా నయినా ఒక్కరో జు ఉపవాసం వేసిన మనిషికి నిస్సత్తువ ఆవహిసు౦ది, ఏడు మెతుకుల ఎతు అన్నరస మైనా ఎంతో సత్వువను ఇస్తుంది. శరీరానికి సరిపడే అహారం ఇవ్వటం తప్పనిసరి కర్తవ్యం. అందుశే.. మనవాళు ఈ క్రింది (ప్రజాసూక్తం చెప్పుకుంటారు. €ం ఆహారం పట్ల వ్యవహారం పట్ల మొగమోటం పసీకిరాదు। అలి ఆం, వాం శ అన పప్పు కూటికి పది ఆమడ్నలెనా వెళ్లమన్నారు | న్యవహారం పట్ల మొహమాట పడితే మొదటిశే మోసం నావచ్చు! నలుగురితో కలిసి భుజిస్తున్నప్పుడు ఇతరులు ల న బా. టు న్‌ అనుక బోతారని సిగ్గు పడి ల సంతృప్పి గా భుజిం టం కుదరదు! ఆ మొగమాటం వల్ల నవ్ఫపదేద్ర న శ నలుగుంలా ఉన్నప్పుడు- భోజనంపట్ల ఈ మొ గ మోట వడ గ్‌ వ్‌ జ వదెటం నా గరక్‌ంగా మ్‌రింది ఇప్పుడు, మునిపంటితో వ్యా అ శు. టా సెసి_- న భే న్నం అటూ ఇ త్‌ సేసి. సగం నగం తెని అరా కఖిత్రో లేచి పోవబం నాజూకుతనం శ్రీిందకు వస్తున్నది, య పొరుగింటి పుల్లకూర రుచి; మానవ మనస్త తంలో ్గ అనుకునే వసువు కన్నా, తనది కామ. గ ౮ అనే వస్తుష్ర్టపబన కాంతు ఎక్కువగా ఉంటుంది. తనవన లువ జ 'సృవు ఎప్పటిశె నాతన చే। తాను బా గావెరిగిన చే! అయినా అ -జేవస్ప కాం ” వు ఇతరుల చేత్తిల+ ఉంటే ఆకర్షణీయంగా కనబడుతుంది! 224

తనకు ఎన్ని నాణ్యమెన చీరలున్నా, ఇరుగింటి ఇలాలు . లగి కట్టిన సామాన్యపు వీర ఎక్యవ అందంగా కనీపిస్తుంది సామాన్య గృహిణికి. ఇంట్లో - భార్య రోజూ చవులూరించే వంటకాలు చేసీ పెడుతున్నా, పాఠరుగింట తినివచ్చిన ఏ పులుసుకూరో అవమృతోపమానంగా తోస్తుండి సామాన్య ఇంటిభోజన్నమెనా, పొరుగింటి భోజనమై నా, తింకునే కడా డాని రుచి తెలిసేది! తినదోరూ రుచులడిగినట్లు ! కుడువ దోతూ కూరాకు రుచి అడిగినట్లు 1 ఒక్క జహ్వూకు సంబంధించిన రుచి విషయ మే శాదు! పం చేంద్రియాలకు చెందిన ఏ పరిజ్బానమై నా -- స్వానుభవం చేతినే తెలుస్తుంది. తింశుకాని ఎదురుగా ఉన్న పదార్టవు రుచి తేలియదు, ఆది తిని చూచే వరకూ ఆగలేక ఆ రుచిని గురించి ఇతరులను అడిగి తెలుసుకోవాలనే ఆశాంత ఆతి తొందరతనం అవుతుంది, ఎలాగూ, ఇప్పుడో ఇంకా కొంతసేపటికో తనకు అనుభవ పూర్వకంగా ఇలియబో యే విషయాన్ని గురించి _ ఆతృత పడినవారిని - ఈ సామెతలో వాస్తవంలోకి తీసుకు రావచ్చు! “తింశు శాని రుచి జెలియదు-దిగిలే శాని లోతు "జలియదు!్‌ అనే నానుడి దవీసికి అనుబంధంగా నే ఏర్పడింది. తింపే గారెలు తినాలి. నింపే భారతం వినాలి! తింపే మీగడ తినాల._ వింపే చేగడ వినాల ఎవరి అభిరుచులకు తగినట్లు వారు ఏర్పరచుకున్న సా మెతళలే అయినా - ఇవి బహుళ [పొచుర్యం లోకి నచ్చాయి... ఇతర 225

సంపాదన వేసే వారు పడే పాట్టు కూడా కూటి కోసమే! ళ్ళలో, బస్సుల్లో, నడి పీధుల్లో-_ ఇటువంటివారు కనిపించి €....- ళం ప్పడలా అపయత్నంగా వుననోటి వెంట వచ్చే నానుడి ఇది! ఏడు మెతుకులు తింజకే ఏసుగంత సత్తువ : అన్నం పర్యబహ్మ్యా స్వరూపం- అసి నిర్వచించుకున్నారు మున వాళు. ఏ కారణంగా నయినా ఒక్కరోజు ఉపవాసం చేసిన మనిషికి నిస్సత్తువ ఆవహిను౦ది, వడు మెతుకుల ఎతు అన్నరసమైనా ఎంతో సతు వను ఇస్సుంది. శరీ రానికి సరిపజే ఆహారం ఇవ్వటం తప్పనిసరి కర న్యం. అందు కే_ మనవాళు అణాల. ళం ఈ క్రింది (పజాసూక్తం చెప్పుకుంటారు. ఆహారం పట్ల వ్యవహారం పట్ల "'మొగమోటం పసీకిరాదుః అరి అద, శీ అడ ణః పప్పు కూటికి పది ఆమడ్శలెనా వెళ్లమన్నారు శి వ్యవహారం వట మొహమాట పడిళే మొదటికే చూసం శావచ్చు! నలుగురితో కలిని భుజిస్తున్నప్పుడు ఇతరులు వమైనా అనుకోబో తారని సిగ్గు పడి తే_ సంతృఫి గా భుజం చటం కుదరదు! అఆ మొగమాటం వల నప్పుపడేది తా చే! నలుగురిలో ఉన్నప్పుడు భోజనంపట్ల ఈ మొగ మోట పడటం నాగరీకంగా మారింది ఇప్పుడు, మునిపంటితో కొరికి అన్నం అటూ ఇటూ తోసేసి సగం సగం పతిని అరా కలితోే ఈ లేచి పోవటం నాజూకుతనం శ్రిందకు వసు న్నది. ల పొరుగింటి పుల్లకూర రుచి; మూనవ మనన్ఫ త్వంలోని జక విచిత్రమైన అంశం ఇది! తనది అనుకునే వస్తువు కన్నా, తనది కాదు- అనే వసు వుపెన కాంయ ఎక్కువగా ఉంటుంది. తనవసువు ఎప్పటికె నాతన చే! తాను బా గాఎరిగిన చే! అయినా అ దేవసు వు ఇతరుల చేతిలో ఉంశే- ఆకర్షణీయంగా కనబడుతుంది! 224

తనకు ఎన్ని నాణ్యమైన చీరలున్నా, ఇరుగింటి ఇల్లాలు కట్టిన సామాన్యపు చీర ఎక్టవ అందంగా కనిపిస్తుంది సామాన్య గృహిణికి, ఇంట్లో “ భార్య రోజూ చవులూరించే వంటకాలు చేసి "పెడుతున్నా, పొరుగింట తినివచ్చిన ఏ పులుసుకూరో అమృతోపనూనంగా తోస్తుంది సామాన్య గృహాస్స్ఫుకు,

ఇంటిభోజన్నమెనా, పొరుగింటి భోజన మై నా తింశునే కదా చాని రుచి తెలిసేది!

తినదోచూ రుచులడిగినట్లు ! కుదువ బోతూ కూరాకు రుచి అడిగినట్లు ః

ఒక్క జహ్వూకు సంబంధించిన రుచి వివయథయ మే కాదు! పం చేందియాలకు చెందిన ఏ పరిజణ్బానమై నా -- స్వానుభవం వేతనే తెలుస్తుంది. తింకేుకాసి ఎదురుగా ఉన్న పదార్జపు రుచి తెలియదు, ఆది తిని బూచే వరకూ ఆగలేక్క ఆ రుచిని గురించి ఇతరులను అడిగి తెలుసుకోవాలనే ఆశాంత ఆతి తొందరతనం అవుతుంది.

ఎలాగూ, ఇప్పుడో ఇంకా కొంతసేపటికో తనకు అనుభవ పూర్వకంగా "తెలియబో య్‌ విషయాన్ని గురించి _ ఆతృత పడినవారిని - ఈ సామెతలో వాస్తవంలోకి తీసుకు రావచ్చు! “*తింకు కాని రుచి "తెలియదు--దిగితే కాని లోతు "ఇఆలియదు!ి్‌ అశే నానుడి దీనికి అనుబంధంగాచే వర్పడింది.

తింటే గారెలు తినాలి. వింపే భారతం వినాలి!

తింపే మీగడ తినాల. వింపే బేగడ వినాల ఎవరి అభిరుచులకు తగినట్లు వారు ఏర్ప రచుకున్న సా మెతలే ఆయినా - ఇవి బహుళ (పాచుర్యం లోకి నచ్చాయి. ఇతర 225

ప్రాంతాలవారు వేరువేరు కేర్లతో *గాశబలుీ అనేపదా రాన్ని వండుకు తింటున్నా -_ ఎందుకో తెలుగు గాశం -. అంక తెలుగు వాడికి అమిత వీతి! “ధర్హశాన్ర్రంగా; వేదాంతంగా, స్‌ శాతంగా, మహాకావ్యంగా, సర్వలకస్టసంగహంగా, ఇతిహాోసంగా, బహు ఫవురాణ సముచ్చయంగా - కొనియాడ బజే' భా రతమన్నా ఆంతే వ్రీతి! ఒక పని చేసే-అది పరమ "ఛేవుంగా ఉండాలి-..అ జేభావనతో ఈజననాక్ష్నం |పవర్తిలి౦ది. రుచులలో మిాగడ- రాగాలలో బేగడ- ఇవ్ఫ మైన వారుఆ అయిలే- గాశెలయినా, మూగడయినా- అతిగా తింపే అరివ్బ మే సంభవిస్తుంది! ఆన గింజంత నందు ఉంటే అరవై గారెలు అప్పుడే తిననా- అన్నాడట! తినగ తినగ గారెలు చేదు: మనిషి చేసే 'పతిపని కీ ఒక నిర్ణీతమైన ఉఇఉాసనం ఉండాలి! తనకు ఇవ్చమైన పని కడా అని అబే పనిగా వేసే. బెడిసి కొడుతుంది. తినగా తినగా వేము తియ్యగా అనిపించినకే _ ళం తినగా తినగా అత్యంత రుచికరమై న నస్తువుకూడా వెగటుగా వమూరటం తధ్యం! ఆవగింజంత సందుకూడా పొట్టలో ఉండనీయని వారు ఒక పళల్యేక తెగకు చెందిన వారు! జీవిస్తున్నందుకు తినటం కాక్క తీనటం కోనమే జీవిను న్నవారు! ఇటునంటి వారు వ వేళప్పుడు మాచినా, నాలుక ఆడిసూ నే ఉంటారు! వ తీపి పదారం పటి వ _ అన జై నా క ధం సట్పనా- వద్ద- అనకుండా నోట్లో పెట్టుకునే పసి పీల్లల వంటివారు ఏరు. కుతీ వద్దంటున్నా, కరువువచ్చినటు శ్‌నిపించిన పదార్థ మల్లా కడుపులోకి పంపించడ మే ధ్యేయంగా ళం ఉంటారువీరు. దేశంలో ఇటువంటివారు ఎక్కువ మంది ఉంళశేు 226

లేని కరువు వచ్చి పడటంలో ఆశ్చర్యం లేదు. ఇటువంటి వారిని గురించే పుట్టిన నానుడులు కొన్ని-_ తిండికి తిమ్మరాజు పనికి పోతరాజు | తిండికి ఏనుగ పనికి పీనుగ : | 'మేయ చోతే ఎద్దులలోకి. దున్న బోతే దూడల లోకి అతిగా తించే శరీరం బలుసు౦ది. బలం లేని బలుపు నిరర్థకం! ఆ బలుపు వొళ్లు వంచి పనిచేయ నీయదు, వ్యవసాయమే మనుగడగా జీవనం సాగించిన మనవాళు- ఎన్నో జీవనస త్యా లను వ్యవసాయపరం గా చెప్పుకొన్నారు. ఎద్భువ'లె మేసి, దూడవ అె చున్నటానికి పసికి రానివాళు-- తమగురించి ఏమి తింపే ఆయాసం. తినకుంటపే నీరనం : తింపే కదల లేను, తినకుంపే మెదల లేను !

ఇదీ వీరి కథ! తిండి తినటం తప్ప వేరే న్నావృత్సి లేని వారి కధ! ఇది తిండికి వెతుక్కునే వని లేని వారి కథ!

తిండి కోసం కండలు శకరిగించు వోవలసిన చారి రభ మాతం అఆనాడూ ఈనాడూ ఒకటిగానే ఉంది! వీరు వీనుగల వలె తిని వననుగుల వలె పనిచేసారు. దూడవల తిని దున్నల వలె పని చేసారు,

మనిషి. ఆరోగ్యంగా జీవించటానికి అహారం ముఖ్యం, మనిషికి ఆకలి వేయటానికీ._ ఆహారం భుజించటానికీ.. ఆరోగ్య కరమై న సంబంధం ఉంది. అఆశకలి వేయటం గురించీ, ఆ ఆకలి తీర్చుకోవటం గురించీ ఎన్నో అనుభవాలు భావాలుగా రంగరించి చెప్పుకొన్న ఈ సామెతలలో వివేచన ఉంది. విశేవణ ఉంది-

227/7

రోగాలు= వైద్యాలు జీవి ప్రాణం పోసుకున్నప్పటి నుంచీ శరీరథారి అవుతుంది. శాలంతో పాటు, వయసుతో పాటు, శరీరం ఎన్నో మార్పులకు లోనవుతుంది. అ మార్చులలో ఎన్నో అస్వస్థ్ర తలకుగు రిఅవుతుం డి, రాయివంటిమనిషి వై నా ఎప్పుడో ఒకసారి వదో ఒక సుస్నీ వేయకుండా ఉండదు! ఏ సుసీ లేకుండా ఉండ గలిగిన వాడు ఎవకైనా ఉంటే - అతనికంట భాగ్యవంతుడు మరొకడు ఉండడు, ఆరోగ్యమే మహా భాగ్యం : అనే జనవాక్యం పచే పజే వెప్ప్తుకోపలసి వస్తు న్నది మనం, ఎంత ఐశ్వ ర్యమున్నా ఆరోగ్యం 'ేని జీవికి సుఖం లేదు! తనకు ఉన్న డబ్బునంఠతౌ వచ్చించినా శరీర రుగ్యత పోగొట్బలళో లేని వాడు ఎంత ధనవంతు డై నా నిర్భాగ్యుడే! , పొర్సంతా పాటు పడినా, కేరకరమంటూ ఆశలి వేచ్చ శడువుకు కారవు మెతుకులు "వేసి - [శీవ్‌మసి (శ్రేన్చి, సంతృప్నిగా ఉండే (శామికనికి ఉండే సుఖం _ పంచభక్ష్య పరమాన్నాలు బంగారు పళ్ళాల నిండా ఉన్నా తినలేని (శ్రీనముంతునికి ఉండదు. అందుశే _ ఆరో గ్యం వంటి భాగ్యం వురొకటి లేదంటారు. మనో వ్యాధికి మందు లేదు : . 228 లం

మాననీక వ్యాధుల్ని "తెలుసు కోవటం కప్పం, ఫలాన జబ్బు ఉన్నదని కని పెట్టిన తర్వాత దానికి తగిన మందు వేసే త వచ్చు. మనస్సులో గుపవం౦ంగా ఉంజే మనోవేదనను కోని పెట్ట గెలిసే వైద్యుడెవరు? దానికి మందు ఎవరు వేస్తారు!

శరీరానికి వచ్చే అనేక రుగ్మతలకు మనస్సు [పథాన కారణం -- అని ఈనాడు విజ్ఞాన ఇాస్ర్రుం వెపఫుతుంది. మనస్సు శరీరంలో ఉంటుంది కనుక - మనస్సుకూ 'బేహానికీ అవినాభావ సంబంధం ఉంటుంది, శరీర ఆరోగన్గం మిద మనస్ఫూ, మనస్సు ఆరోగ్యంగా ఉం సే శరీరమూ హయిగా ఉంటాయి,

వంటికి రోగం వచ్చినప్పుడు ముందు వేసి తగ్గించ గలిగిన వ చుష్రలు మనస్సుకు వ్యాధి సోకినప్పుడు నిస్స్పహాయు లే అవుతారు!

రాగం' లేని వాడు రోగం రాని వాడు లేడు!

రోగాలు మనుషులకు కొక మాకులకు వస్తవా మనివి.కీ ఏదో ఒకదశలో ఏదో ఒళరోగం రాకుండా ఉండటం వాలా అరుదు, కనీసం కడుపు నొప్పో, తలనొప్పో రాని మనుషులు ఉండరు! జబ్బు చేసినప్పుడు - ఆ మనివీని పా మర్శ్మ చేయటానికి బంధుమిత్రులు, ఇరుగు పొరుగులు - వసారు. ఓదార్చు మాటలు చెపుతారు. రోగాలు మనుషులకు రావటం సపహజమేననే భావనతో రోగి కొంత శాంతి పొంచేటట్లు చేస్తారు,

కాసి; ఈ రోణాలలో ఎన్నిరకాలు! అసలు రోగాలు! కొసరు రోగాలు!

229

తీయగా తీయగా రాగము- మూల్లగా మూల్లగా రోగము ! అన్నట్లు పొందరు కోరి రోగాలను "'ఇెచ్చుకునే వారు ఉంటారు, నిజం ఏ రోగమూ లేకపోయినా, వీవో ఉన్నట్లు ఊహించు కుని లేని బాధలను కొని 'వచ్చుకునే వారు కొందరుంటారు, వ్‌రిక్‌ అరోగ్యం గా ఉన్నట్లు ఉండటమం పే ఇప్పం ఉండదు! ఎప్పుడూ ఏదో నలతగా ఉన్నట్టు నదంచట మే వీరికి ఇష్టం! ఇతరులనుంచి సానుభూతిని పొందటమే సంతృప్తిని పొందు తారు. రోగాలు కాని రోగాలను డాక్షర దగ్గర ఏకరువు "పెట్టి న రంగునీళ్ళ మందుల తోటీ, మంచినీళ్ళ సూది మందులతోటీ వైద్యం చేయించుకుని తృవ్నీని పొందుతారు! శమ్మని రోగాలు తియ్యని మందులు : ఆనే నానుడి ఇటువంటి వారిని గురించే పుట్టి ఉంటుంది! డబ్బు పువ్ఫలంగా ఉండి, కోరిన తిండి తినటానికి ఆవకాశం ఉండి, శరీరానికి వాాయూామం మాత్రమే తక్కువయిన వారు ఊహలలో కమ్మని రోగాలు తెచ్చుకుంటారు! డాక్టర్లు ఇచ్చే తియ్యటి మందులతో ఆ రోగాలు పోగొట్టు కుంటారు! ఇది ఒక రోగం! మూలుగులు మునుపటి లాగే భోజనాలు ఎప్పటి లాగే | శరీరంలో జితించి పోయిన కొన్ని రోగాలు బయటకు కనిపించవు! అవి అప్పటికప్పుడు మనిషి పాణాలు తీయవు! కాని నిత్యం ఏవో ఒక రకంగా బాధ పెట్టి మూలుగులు వచ్చేట్లు చేస్తాయి! సిత్యం ఉందే మూలుగులను ఖాతరు చేయని స్సితికి వసారు రోగ్‌ _ నైద్యుడూ, ఏ పాటు తప్పినా సాపాటు తప్పదు కనుక వేళకు ఇంత భోజనం చేయటమూ, ఆ తర్వాత మూలగటమూ సహజం అయిపోతుంది. వృద్దా ప్యంతో పాటు వచ్చే కొన్ని బాధలకు మందులు పని చేయవు, 230

ఆ వయసులో ---తింటూ - మూ'లంగసతూ కాలంగడపటం తప్ప గత్యంతరం ఉండదు!

తన దాకా వస్తే కాని తల నొప్పి బాధ తెలియదు: అ మాటకు వస్సే -- ఏ భాధయినా అనుభవపూర్వకంగా "ఇెలుసుకుండు కాని అరం కాదు! రోగి శరీరంలో ఎక్కడ ఏ రకమెన బాధను భరిస్తున్నాడో చెపీలే కాని చూచేవారికి "తలియదు, తలనొ ప్పి వచ్చిన మనివీ. చూడటానికి మూమూలు గానే ఉంటాడు! ఆ తలనొప్పి నాధ ఎవరికి వచ్చినప్పుడు వారు తెలుసుకోవలసిం బే! శరీర బాధలే కాక్క మరే ఇతర సంకటం వచ్చినా - ఎవరి బాధా, ఇబ్బందీ వారికీ అనుభవ పూర్వకంగా మూత్రమే తెలుస్తుంది _- అనే అర్థంతో ఈ సామెతలో *తనదాశకా వస్తేకాని' - అనే పూర్వా ర్స ఎక్కువగా వాడుకుంటాము,

జరుగు. బాటుంటే జ్వర మంత సుఖం లేదు! శరీరంలో ఏ విధమైన రుగ్మత (పారంభమయినా -- వేడిమి "పెరుగుతుంది. వంటి మీదకు జ్వరం వచ్చిన మనిషి. మామూలుగా తిరగలేడు, ముసుగు పెట్టుకుని పడుకుంటాడు, జ్వరం ఎక్స వగా కాస్తే మూసిన కన్ను "తెరవ లేడు. ఒజయటి (పపంచం తెలియని మె కంలో ఉంటాడు, ఆ మై కంలో ఒక బాధ! ఒక మెమరుఫు!

అలా జ్వరం వచ్చిన మనిషిని కని పెట్టుకుని ఉండే ఆప్త్పబంధువు ఎవచి నా ఉండాలి. మె కంలో ఉన్న వానిష్‌ని కళ్ళు కెరచించాకా కాపాడాలి. "పట్బకు "లేవతీయాలి, మందు పోయాలి, అవసరమైన వెద్యం చేయింవాలి.

అట్టా తన కోసం కవ్చవపడి తనను కని పెట్టుకు ఉంటే మనిషి ఒకరు ఉన్నారనే అఆత్మీయభావమే మనిపి.కి ఆనందం

231

కలగ చేస్తుంది. జ్వరం రావటం నల్ల శరీరానికి తప్పనిసరి విశాంతి దొరుకుతుంది. నిత్యమూ ఉంజే కార్యకలాపాల నుండి కొంతి మార్చు లభిస్తుంది. మామూలుగా ఉన్నప్పటి స్పితిలో కాక్క అశక్సు లై నప్పుడు తనకు ఆత్మీయులై న వారు అందించే ఆదరణ -- అమృతో పమానంగా అనుభవంలోకి వస్తుంది. జ్వరం తగ్ని పథ్యం ఫుచ్చుకునేటప్పుడు, నోటికి కొత్తరుచులు తెలుస్తాయి. మళ్ళీ నవజీపనం మొదళై నట్లు అనిపిస్తుంది!

కాని ఇదంతా జరుగుబాటు ఉన్నవాళ్ళకు! ₹౭శ్ల ఆడిలేనే కాని డొక్యాడని వాళ్ళకు జ్వరం వస్తే! ముందూ, మాకూ -- పథ్యంపానం - చూచేవాళ్ళు "లేనప్పుడు జ్టురం వస్తే! అంతకన్నా నరకం ఉండదు! అందుకే ఈ సామెత! కాని _ జ్వరం - జరుగు వాటు ఉన్న వాళ్ళా, లేని వాళ్ళా -- అని చూచుకుని రాదు ఎందుకనో!

జ్వర జిహ్వకు పంచదార చేదు

చలి జ్వరము- అన్నంలో చేయి తీయబుద్ధి కాదు: ఇవన్నీ జ్వర లవణాలు! 'జ్వురం వస్తే మనీషికి చితాతి చిత్రమైన కోరికలు కలుగుతుంటాయి! నాలుకకు చాపల్యం పెరుగుతుంది. కొన్ని జ్వరాలలో నాలుక చేదు చారితే, మరికొన్ని రకాల జ్వరాలలో -_ కడుపు వద్దన్నది నాలుక శోరుతుంది! తాను మామూలుగా ఇప్టృపడని పదా రాలను రుచి చూడాలని ఫోరుతుంది!

లంఖణం పరమొషధం । లంఖకానికి పెడితే పథ్యానికి చిగుతుంది : జ్వరం వచ్చినా, చిన్న చిన్న సున్తీలు వేసినా, లంఖణం పడితే అచే జొవధంగా పనిచేస్తుందనేది. దేశీయ వైద్య 232

విధానంలో ముఖ్య లవణం. కటిక లంఖణం వేసే రోగికి అన్నం ఎప్పుడు పెడతారా అని ఆశ. నైద్యుడు పథ్యం “పెట్టించటానికి ఆలస్యం వేస్తున్న కొలదీ కోపం! నీరసంతో వాటు బక్క కోపం! రోగికి కోప మెక్కువ ! అని అందుకే అన్నారు. రోగం పశ్మే బాధలు పడుతున్న రోగికి శరీరంతో వాటు మనస్సు కూడా బలహీనం అవుథుంది. తాను మంఛానికి అంటుకు పోయి ఉండటం -- ఇతరులు ఉల్లాసంగా తిరగటం - తన సన్ఫివికి తాన జాలిపడటంతో ఒకే ఉకోపం వస్తుంది. ఆ చిశాకుతో ఇతరులపెన విసుక్లో వటం మొదలవుతుండి, దీర్చ కాలం మంచంలో ఉండవలసి వచ్చిన రోగులకు ఈ కోపం తరచుగా వసు౦ది. రోగి మానసిక స్పీతిని (గహించి సానుభూతితో సేవలు చేసే వారు ఉండటం యోగికీ రోగికీ, భోగికీ నిద్ర లేదు 1 యోగికి తపశ్శక్తి చేతా, రోనికి బాధల చేతా, భోగికి భోగాల తా -- నిద్రా జేవి దూరంగా ఉంటుంది! యోగికీ, ఖోగిక్రీ _ ఆ నిదా లేమి సుఖం శిలిగించేదిగాసే ఉంటుంది. రోగి మూత్రం - నిద్రపట్టక పోవటం వల్ల తాను నాధ పడటమే ళం కాక ఇతరులకు కుడా బాధ కలిగించిన నొడు అవుతాడు, అన్ని రోగాలూ ఒక ఎతు ! జలుబు భారం ఒక ఎత్తు! ఈ జలుబును గురించి మనవాళ్ళు చేసుకున్న పరామర్శలు నానుడులుగా వూ రాయి, 233

ముక్కు ఉండే వరకు పడిశం ఉంటుంది : జలుబు 'విచారణ లేసి జబ్బు : ఈ పడిశం ఎప్పుడు ఎందుకు ఎవరికి ఎలా వడుడుందో -- డాన్ని 'నెంటనే పరిహరించటం ఎలాగో _ నైద్య విజ్ఞానం కని పెట్టలేని వివమయాలో జఒశటిగానే ఉండి పోయింది, కొందరికి చీటికీ మాటికీ ముష్మ ఊడి పోయేటటు జలుబు ఉలి చేసే . మరి కొందరికి ఎపృడో కాని జలుబు పట్టదు! ఇటు వంటి వారిని గురించే “ఎప్పుడూ చర్రున వీది ఎరుగిడు!”. అస బిరుద వదానం చేసా ము! మామూలుగా వచ్చి వోతుండే జలుబుకు విచారణ ఉండదు. పరామర్శ ఎవెద్దగా ఉండదు. ముక్కు చీదు కుంటూ ఎ గవీల్చు కుంటూ ఉంటూనే. తన మామూలు పనులు చేనుకు పోతారు కొంతమంది. వురి కొంత మందికి మాత్రం య పడిశము పది రోగాల పెట్టు అవుతుంది. సన్నగా తుమ్ములతో ప్రారంభమ య్యే జలుబు మనిషిని గల౦తు చీసుంది, ముక్కూ మొహం - శ్‌త్య భారంతో ఉబ్చి వోవడమేశాక జ్వరం వచ్చి వడళ వేయిస్తు౦ది, ముక్కు నెంట, కళ వెంట- నీళు రావటం, తల భారం కావటం- వంటి లవణాలతో మనిషిని చికాకు వరుసు ౦ది. మఠి దీనికి నివారణ ఏమిటి? జలుబుకు మందు తింటే వారం దినాలు ఉంటుంది. తినక పోతే ఏడు దినాలుంటుంది ; ఎంత కఠినమైన సత్యాన్ని ఎంత అందంగా చెప్పుకొన్నారు మన వాళ్ళు! జలుబు తగ్గించుకోవటానికి మిరియాల 234

కషాయాలు (మింగి, వేడి స్‌ళ్ల ఆవిర్లు పశు బళ్లు వెనక. ఇప్పుడు జలుబు చేస్తే _ మింగటాసికి లెక్ష లేనన్ని మందుల్సు]! అపి ఇటా గొంతులో వేసుకోగానే _ అట్లా జలుబును బయటకు శా గెంటివేస్తాయని ఆ మందు ఉత్స త్తి ఊచదారుల హోామిాలు! _పకటనలు! అవి పష్మతిశల్లో చచువుతున్న ప్పుడూ: సినినూ హాళ్ళలో డాక్యు మెంటరీ చితాలుగా చూస్తున్న ప్వుడు- *ఎంత హాయి జలుబు చేస్తే! ఈ మందులు వేసుకుని ఇశ్ళ్శే తగ్గించు కో వచ్చు!" అనిపిస్తుంది, కాని వాస్తవ౦లో అనుభవం వేరుగానే ఉంటుంది. జలుబు ఒక నిర్జీతె పద్ధఓిలో వచ్చి, నిర్జ్‌త పరిధిలో పరిగి నిర్ణీత సమయానికి తగ్ము ముఖం పడుతుంది! కరక్కాయ కన్న తల్లి- కొషధం కానిది అవనిలో లేదు |

ఆదిమానవుడు తన వంట్లో నలత వర్పడినప్పుడు-[పకృృ తిలో లభించే వస్తువులతోనే నివారించుకునే వాడు, కరక్యాయలో, కాకరకాయలో, ఆకు పసరులో, వట -వేరులలో..పరమావ ధాలను కని పెట్టి ఉపయోగించుకుజే వడు,

చిన్న చిన్న రుగ్తొతలకు పనికీనచే, ఈ చేశీయస దష్గం మనకు వారేవత్వగా లభించింది, జీవి ని ంచినప్పటి కలై జన్న్యాంతం వరకూ, అడఫాదడవా శరీరానికే వచ్చే జబ్బులకు- (పకృతి సహజంగా లభించే ఓపషధులతో చే వివారణ "చేయ గలిగిన వై ద్య విధానాలు మనకు ఎన్నో ఉన్నాయి. ఖరీదైన అల్లోపతీ వుందులు కొనుక్కో లేని సామాన్యపజ, పల్లెలలో నివసించే పజ - ఈ ఓవషధులతోనే (ప్రధమ చికిత్స ప్రారంభిస్తారు,

235

తన పెరటి చెట్టు మందుకు పనికి రానట్లు ! తనకు కావలసిన మందు తన సపెరటిలోనే ఉంది! కానీ దాని విలువ- అది అందు బాటులో ఉండటంతో తగ్గింది! మనిషి. ఎప్పుడూ అందని డాని కోసం అర్రులు చాస్తాడు, దొరికిన డానితో పని గడుపు కోవటానికి సంకో చిస్తాడు, ఈ గుణాన్ని వ్యంగ్య విమర్శ చేయటం కోసం ఈ సామెతను ఎక్కువగా వొాడుకుంటాము, పెరటి. చెట్ట మందులు పనికి రాకుండా పోయి శ నప్పుడు వైద్యుడు రంగంలోకి నస్తాడు, వైద్యం నేర్వని వాడు. వానకు తడియని వాడు లేడు ః స్వానుభవంతో కొంత్క ఇతరులు చెప్పగా విన్నది గొంత _ ఏ రోగానికి ఏ చిట్కా పని చేసుందో తెలియని చాళు వాలా తక్కువ మంది ఉంటారు. ఆ పరిజ్బ్ఞానంతో రోగంతో చాధపజే వాళకు వారు ఉచిత సలవోలు చెపుతుంటారు, 00 చిన్న చిన్న సునీ లకు అవి కొంతవరకు మాత్రమే ఉపయో గిస్తాయి. వ్యాధి ముదిరితే _ రోగము ఒకటి మందు ఒకటి అవుతుంది. రోగ నిర్ణయం చేయకుండానే మందు వాడి తే- ఒకదానికి పెడితే మరొకటి వచ్చినట్లు అవుతుంది. మ్‌. “ “వ్యాధి నెరుగ లేని నె ద్య మచేలరా![్‌ _ అంటాడు వేమన, _వెద్యులలో అనేక రకాలు! వ్యాధిని ఎరిగి వె ద్యం “గ. వూ. చేసే వారికి వ్యాధి లొంగుతుంది. అసలు వ్యాధి వవిటో నిర్ణయ మే చయ లేని వైద్యుడు వ్యాధిని ఎక్కు_వే చేస్తాడు! రోగం వస్తే మనిపి. రోగి అవుతాడు. అ రోగులు ఎంత ఎక్కువ మంది అయితే నైద్యునికి అంత పని ఉంటుంది. 236

వెద్యుడు రోగాలు కోరు, వైశ్యుడు కరువు కోరు! ““కోమటి ముదిగోరు మోమమే యెల్తెడ వైద్యు డొరుల కెపుడు న్యాధి వం. -ా అన్నది వేమన్న వాక్యం. అందళూ ఆరోగ్యం గా ఉం ే- ఊళ్లో ఆచారిగారితో ఎవరికి వనిఉంటుంది! పని లేకపోతే._ ఆచారిగారికి సంసారం గడిచే మార్శంవది! బహుశా- ఈసా మెత-ఏర్పడిన రోజుల్లో - ఊళ్ళ అందరూ ఆరోగ్యంగా ఉండే పరిస్టితి సంభవిస్తుంజేది కాబో లును! మనకాలంలటో నెద్యులు ఇట్టా కోరరాని కోరికలు కోరవలసిన అవసరంలేదు! రోగం లేని మనిపి. కలికానిక్తూడా కనిపించని ఈరోజుల్లో -_ రోగాలు ఎక్సవ- వైద్యులు తక్యవ అయ్యారు! చేతి నిండా పని- జేబు నిండా సంపాదనా- లేని వెద్యులు లేరు ఈనాడు! ఒకరిద్దరిని చంపితే కాని వె ద్యుడు కాదు 1 కొత్త వెద్యునికంపే పాఠ రోగి మేలు! వై ద్షం నేర్వటం కం'ే అనుభవం సంపాదించటం ముఖ్యం అనే విషయాన్ని అనుభవ సారంగా ఈ సామెతలలో నుడువు కొన్నారు. పుస్తకాలలో చదివిన చదువులువేరు. రోగిని చూచి రోగ నిర్ణయం వేయటం వేరు! ఈ విషయంలో పాత రోగిే ఎక్కువ అనుభవం ఉంటుంది! వ రోగం వంటి మీదకు ఎలా వస్తుందో - వ ఏ మందు ఏ రోగాన్ని విరగడ చేస్తుందో అలవాటుగా గహిస్తాడు, ఒకొ్కంక సారి వెచ్యుడు ఇచ్చే మందూ -- సలహాలూ, _ శంకు - రోగి అయిన వాడు అనుభ వంతో చేసుకునే స్వంత వైద్యమే లాభకారిగా ఉండటం పరిపాటి! రోగి కోరేదీ పాలే _వెద్యుడు చెప్పిందీ పాలే : చాలా వరకు వైద్యుడు చెప్పే పథ్య పొనాలు రోగిక్టి 237

రుచించవు, కోగికి ఇవ్ఫమె తినాలనిపించే పదార్భాలు సాధారణంగా అతడి వొంటికి మంచి చేసేవిగా ఉండను! ఇందుకు విరుద్ధంగా - ఎపుడో ఒకసారి వెద్యుడు చెచ్పేదీ, రోగి కోశదీ ఒకటి గానే ఉండటం జరుగుతుంది! వెద్యాసి సహృదయం, రోగి అదృష్టం - కలిసే _ ఇలా జరుగుతుంది! ఒక్క రోగ విషయంలోనే కాకుండా - మన ళోరికా- ఇతరుల అభిప్రాయం -_ ఒకకై నప్పుడు కూడా ఈ సామెతను తరచు వాడుకుంటాము, నా చేతిమాత వెకుంఠయాత్ర_ అన్నాడట నై ద్యుడు! “ఈ శరీర బాధలు అనుభవించటం బాధ కాదా! ఉండండి! నా చేతి మ్యూతతో మికు ఈ చాధల్నించి విముకి కలిగిస్తాను"

అనే వైద్యుడు ఎక్కడైనా ఉంటాడా! శరీరంలో ఉండే రుగ్యతను తొలగించి న్వస్టత వేకూర్చటం వైద్యుని (పధాన లక్ష్యం! అయితే _ మిడ్‌ మిడి జనంతో రోగిని వ కుంఠ యాత్రకు పంపించ గలిగిన భిషక్‌ వరులు ఉండ బళ్ళే- ఈ సామెత ప్రబలింది! ఒకరు వేసిన పని మరొక్షుకి హోని కలిగించి నప్పుడు _ అన్యాప దేశంగా వాడుకునే సామెత ఇది! ఆయుష్యమున్న రోగి హస్త వాసి గల వెద్యుని దగ్గరకు పోవును : రెండు విభిన్న అభ్మిపాయాల అలంబనతో ఏర్పడిన సామెత ఇది! రోగికి ఆయుస్సు ఉండబట్టి హస్తవాసి గలిగిన నెద్యుని వద్ద వెళ్ళ గలి గాడా? ఒవెద్యునికి హస వానీ ఉండబట్టి షి న స రోగికి ఆయుస్సు పోయ గలిగాహ? రోగం తగ్నిన తర్వాత రెండు రకాలుగానూ అనుకోవటం మామూలు, నె దు్ఫడు గట్టివారు కాబట్టి రోగం తగి బయట పడ్డాడు - అని కొందరు అనుకుంళశు _ ఆయుస్సు ఉండజటి ఒతికాడు టట 238

అని మరి కొందరు అనుకుంటారు, ఆయు ర్చాయం ఉంసే ఏ నవెద్గం చేసినా (బతుక్టుళకారనీ _ అది తేకపోణే ఏ మందులూ రతీి,౦0చ లేవనే నవ్ము కం మననాళ్ళకు ఎక్కువగా ఉండ బశ్ళే ఈ క్రింది సామెతలు పుట్టాయి. వ్యాధికి మందు కాని విధికి మందా: రోగానికి మందులు కాని ఆయుర్దాయానికి మందులా : ఆయుసు లేక చస్తారు కాని దాషధం లేక కాదు! చేయవలసినదంతా చేసి, చేయవలసీన మందులన్నీ వేసిన తర్వాత కూడా రోగం ముదిరి పాణం పోతే _ వొంత మనస్స మాధానం చెప్పుకోవటానికి చెప్పుకు నే మూటలు సామెతలుగా రూవపాంజాయి, రోగానికి మందులు వాడతారు, చెయ్యి చాటి పోయినప్పుడు, ఆ మందుల విఫలత్వం నెక్కిరించి నప్పుడు -- మనిపి..ఆయు ర్నాయం మోద నమ్ము కం నంచువో క చేసేది ఏముంది! గట్టిగా ఆయుష్యుముం శు, గరిక నూరిపోసినా (బతుకుతాడు! అనుకుంటారు, చచ్చే రోగికి మందు పట్లదు ! రలు అనే వవయం ఆందరి కన్నా -- వైద్యం చేసే నై ద్యుడికి ఎక్కున చాగా తెలుసు! కాని _ చివర వరకూ 'నెద్యం చేయటం అతని వృతి ధర్మం! ఒ కొకసారి రోగిని (వశాంతంగా చావనీయని వృత్ని ధర్మం! అందు కే_అన్నారు- అపేతే వైద్య కట్నం ఇప్రేతే వైతరణీ దానం | చచ్చేదాకా వె ద్యుడు వదలడు- చచ్చినాక పంచాంగం (బ్రాహ్మడు వదలడు! తికితీ వెదు “చే పహ కుతాడు। (బతిక్‌ఆ లె వడు (బతుకుతాడు చప్ప (చాహ్మణుడు (బతు శు వృత్ని ధర్మానికి ఆర్థిక ధర్మం నుడి వేనీన సామెతలు ఇవి, 239

రోగి (బతికితే నెద్యుడికి సొమ్ము దక్కుతుంది. చనిపో లే అపరకర్మలు చేయించే ఛౌావ్య్మాణుడికి పాట్ట నిండుతుంది! రోగి అయిన వాడు ఏదో ఒక ఏవిధంగా అరెండుతెగల వారికీ బుుణపడి ఉంటాడు-లఅనే అర్థిక సత్యాన్ని హోర్డి కం గా వెప్పు కున్నారు మనవాళ్ళు!

రోగికి వైద్యుడు ఎంత అవనరమో--నైద్యుడికి రోగ్‌ అంతే ఆవసరం! ఈ ఇర్చరి చుట్టూ మెలివేసుకున్న (ప్రజా సూక్కులు మనకూ అవసరం!

240

వురణం౦ “సకల శా్య్ర్రములను చదివియు (వాసియు "తెలియ గలరు చావు ఆెలియ లేరు చావు తెలియలేని చదువు లవేలఠా!''. వేమన మనిషి, వైజ్బానికంగా ఎంత (ప్రగతి సాధించినా మరణ రహస్యం తెలుసుకోవటం అతనికి చేతకాని పనిగానే ఉండి పోయింది, జీవికి జస్మించటంవ లె మరణించటం కూడా సహజ మైన పరిణామమే! జన్నించటాన్ని నిరోధించటం నేర్చిన మనిషికి మరణాన్ని నిరోధించటం సాధ్యం కాలేదు! మరణం ఎప్పుడు ఎవరికి ఎలా వస్తుందో ఊహకు అందని సిషయం! చితం వమిటం పే- పుట్టినప్పటి నుంచీ జీవిని మరణం 'నెన్నాడి వస్తుందని తెలిన్సీ_.. మరణ మంటే భయపడటం! మరణానికి దూరంగా ఉండాలని (పయతల్నించటం! తనకన్నా ముందు ఎంతోమంది మరణించటం భూసూ కూడా, తాను చిరంజీవిగా ఉండాలని కోరుకో వపేం! గా మరణించటం అంపే ఏమిటి? ఖాన అగిపోవట మా? అత్మ లేచిపోవటమా! ఆత్మ అనేది ఉందా? అత్మ వేరు శరీరం 'వెరూనా? ఎగిరిపోయిన అత్మ మళ్షీ ఇంకొ క శరీరంలో (పవేశిస్తుందా? ఇంకా మరణించని వారి అలోచనలు ఇవన్నీ. ముదిమివల్ల- రుగ్మతలవల్ల-- సం భవిం చే మరణాలు కొన్ని, (పమాడాలవపల్స, హత్యల సల్ల, అత్మహత్యలవల్ల జరిగే మరణాలు మరికొన్ని, జననం, మరణం- జీవనభా రాసవంకి బి41

లోని ఛాగాలే! అలినా, శిళువ్రు జన్మించి నప్పుడు సంతో వించటం- మనిషీ మరణించినప్పుడు దముఃఖంచటం-- మనిషికి అని వార్యమయింది.:

ఈ జీవన్న్మ రకా వలయాన్ని గరించి మనకు మతపరమైన

తి ౦క స్త్వం వేచాంతబోధ ఉంది. అౌల్న్వె మైన చింతన ఉంది. పహతు బద మెన ఆలోచన ఉంది. ఈ అన్నింటినీ సమన్వయించువొని మృత్యువును గురించిన పూశ్యాపరాలు సమీాకరించుకొని_ మనవాళు * ఇప్పుకున్న ఎన్నో సా మెతలలో జీవనత త్వాన్ని గురించిన తీర్పు ఉంది! మృత్యువును గురించిన సమడర్శనం ఉంది! జీ జాం | ఫునరపీ జననం పఫునరవీ మరణం. అనే అనంత వలయం నుంచి విడివడి, జన్మ రాహిత్యాన్ని కోరుకునే విశివ్చ వేడాంత మార్చాన్ని ఆలంబనగా చేసుకొని పుట్టినది ఈ సామెత! పుట్టనివాడు గిట్టటం ఎలా సంభవం కాదో గిట్టనివాడు అత్య 1 అర్య ల పుట్టటమూ అలాగే సంభవించదు! పుట్టక గిట్టక- వుణ్యాత్ము లై నవా కే అందరూ అయితే - సృవ్మి ఎలా సాగుతుంది! పుట్టిన వాడు గిట్టక పోడు: అనేది జగమెరిగిన సత్యం! ఉదయించిన సూర్యుడు వివిధ దశ లలో పెరిగి, తరిగి. అస్తమిస్తాడు. సకలజీవరాసులతో పాటు మనిపీ అంతే! పుట్టుక మరణం- జీవస౦తతికి సమాన ధర్మాలుగా నిర్వచించుకొన్న సామెత ఇది, పాపికి చిరాయువు సుకృతికి గతాయువు | చావుకు ముదురు లేత ఉంటుందా ! ఒకొక్క జీవికీ జీవనపపప్రమాణకాలం ఒకొక విధంగా 242

ఉంటుంది. మనిషికి నూ ేళ్త ఆయువు ని క్షే శించబడినప్పటికీ, నూఆచేళు నిండుగా జీవించి మరణించేవారు అరుదుగానే ఉంటారు, వయసు ముదిర్కి శరీరం అశక మై, బాధలతో జీవించేవారు అలాగే ఉండటమూ, నూ ఆజేళ జీవితం ముందు ఉంచుకొన్న 'లేతృపాయం వారు ముంచుకు పోయినట్లు మృత్యువు వాత పడటమూ మాచినప్పుడు అప్రయత్నంగా నే అనుకునే మాటలివి,

వయసు మళ్గినత ర్వాత కూడా ఛాలా కాలం (బతిశే వాళంతా పాపులన్‌, వయసు రాకముందే మరణించిన వారంతా వుణ్యం చేసుకొన్న వారస్‌ీ ఈ సామెతకు ఆర్థం చెవ్ప్చకోకూడదు! దురార్గు లై నవారు ఎకువ కాలం (బతికి ఉండి, సణజ్బనులైన వారు చిన్న వయస్సులో నే మరళశ్వించటం జరిగినప్పుడు మాత మే అనుకొనే మాట ఇది,

చెట్టు అకు బాగా పండి, తొడిమ ఉడి క్రింద రాలటం సహజ(ప్రకృతి, చిగురుటాకు రాలిపోవటం అసహజ (పకృతి. కానీ' మృత్యువుకు (పకృతితోటీ వికృతితోటీ పని లేకండా నే తనపని తను చేసుకు పోతుంది,

వాన రాకడ (ప్రాణం పోకడ ఎవరెరుగుమరు అనేది ఈ సందర్భంలో నే పుట్టుకు వచ్చిన సా మెత, “*“ జనన మరణ వేళ స్వాతంత్యమా "లేదు "లేను లేదు మున్ను పోను లేదు నడువు కర్తననుట నగుచాటు కాదట! ”” అంటు * తాత్త్విక దర్శనం చేస్తాడు వేమన.

“అకాన్నం మరణేన జన్మ్యః-- పుట్టక వమ్భుత్యువు చేత అకమింపబడినది- అన్నది భర్చృహరి నిర్వచనం. పుట్టుక దగ్భరనుంచీ, సదా వెన్నాడుతూనే ఉన్నా, మృత్యువు ఎవరిని

243

ఎప్పుడు కాటు వేస్తుందో ఇప్ప గలవారులేరు, అటు రోగంతో తీసుకొ నే వాళ్లు సం వతృ్పరాల తరబడి మంచంలోనే ఉండటమూ, ఇటు ఆరోగ్యంగా ఉండి తింటూ తిరుగుతూ ఉన్న వాళ్లు అకసాాత్తుగా వురణించడమూ మూచి దచూచి- విస్మితు.ళై నుడువుషొన్న మాట నానుడిగా మారి మనమధ్య నిలిచిపోయింది. ఎంత పండినా కూటికే*, ఎంత ఉండినా కాటికే ! కాటికి కాళ్లు చాచి కూటికి చేతులు చాచినట్లు ! (పాణం వున్నంత వరకూ శరీ రంతన ధర్మం తాను నెరవేర్చుకుం టుంది, (పాణం మీదకు ముంచుకు వస్తే తప్ప-- వయసు వాటారిన ముది వగ్గ్భుకైెనా కడుపులోకి ఇంత పోవలసిం చే! ఇప్పుడో వమురొకతు ణఅంలోనో (పాణం పోబోయ్‌ మనివీకూడా తులసితీర్థం నోట్లోపోస్తే గుటకవేస్తాడు, కాటికి పోయేచాడు కూడా కూడుతినవలసింటబే కాని, కూడుతిన లేనివాడు నూతం కాటికి వోళఠ తప్పదు, “ఎన్నాళ్లు (బతికినా మృత్యువు తప్పదు సువూ!ి -_ అశే హాచ్చరిక ఉంది ఈ మాటల్లో, ఊరు పొమ్మంటున్నది కాడు రమ్మంటున్నది : దినమూ చచ్చే వానికి ఏడ్చేది ఎవరు | నిండు జీవితం అనుభవించి, వయసు ముగ్గ ఇంద్రియాల పటుత్వం తప్పి- ఇంకా ఆయు ర్హాయం చెల్లక వముంచంలోవడి మనిపి.ఆకారంగా జీవించి ఉంజడేవారికి_ అనిపీసు ౦ది- తాను మనిషిగా (బతికి తిరిగిన తన ఊరు-- తనవాళ్ల నుకొని రాసుకు పూసుకు తిరిగిన మనుషులు- ఎవరూ తనకు ఏమి కారని- తనను ఊరు తరిమివేసే సమయం ఆసన్నమయిందని.. ఊరు బయట శ్య్శానం తనను ఆప్యాయంగా ఒడిలోకి తీసుకోవాలని పీలుస్తున్నదని. ఆ సంధ్యా వేళ మనిషికి ఇహ ఈ (పపంచంతో 244

పని తీరిపోయిందని గాఢంగ అనిపిస్తుంది. తనకు తెలియని వురేదో లోకాలకు వెళ్లిపోవటానికి సమాయత్త మవుతాడు. ఇది జీవి పడే సంవేదన, ఇతని చుట్టూ ఉండే మనుషు లకు ఈ జీవిపట సానుభూతి ఉండాలి. ఆ సానుభూతీ, సహనం నశించినప్పుడు. అనుకొనే మూట ఆ రెండవ సామెత, ఏ విపయికింగా నినా మనసు పజే పచే వాధ పడినప్పుడు- ఆ బాధ ఇవా పడలేనితై నప్పుడు- నిశ్వేదంతో వాడుకునే జన శృతి ఇది, నిన్న ఉన్న వాడు నేడు లేడు: న్‌న్న ఈ వేళప్పృడు మనుషులమధ్య మనిపీ.గా (బతికిన మనిషి. ఈ వేళ ఆమనిషి వట్టికళేబరం! ఆ శరీరంకూడా కనిపించకుండా పోయిన తర్వాత ఆ మనిషీ. స్మృృతిరూపంలో నేమిగిలిపో తాడు, అతడు ఇంకెప్పుడూ కనిపించడు! మనతో సమానం గా జీవించి, మనతో మాటాడి, నవ్వి, దుఃఖంచి, అనందించి- మనలో ఒకడుగా మొసిలిన మనిషి. ఉన్నట్టుండి ఏమైపోయాడు! ఎక్కడికి పోయాడు! ఆ మనిషీ... ఈ గుప్పెడు బూడిదా ఒకశునా! ఆప్పులూ, పరిచితులూ జేహం వాలించిన తర్వాత- మిగిలిన వారికికలిగే సంచేహాలు ఇవి- జవాబు తెలియని సంచేపహాలు! ఇవాళ చస్తే రేపటికి రెండు ః చచ్చిన నాటి దుఃఖం మరునాడు ఉంటుందా ఇవాళ చస్తే, శేపటికి రెండు కనుకనే ఇఐవాళటి దుఃఖం "కేపటికి ఉండదు! ఛాలం ఎంత వేగవంత మైనదో అంత శక్తివంత మైనది. మనస్సును మైమురపించి సమాధానపరచే వక్తి కాలానికి 'లేకపోయినశ్ళే తే ఈ పపంచం అల్ల కల్లోలం అయిటిం డేది! అప్పటికప్పుడు జీవన్మరణ సమస్యగా అనిపీం 245

చిన విషయః౭- కొంత కాలానికి అతి సామాన్యం గా తోచ వచ్చు! ఆవధిలేని ఆనండానికై న్కా భరించలేని దుఃఖానికై నా- కాలం ఒక మణశ్తుమందు చల్తుకుంటూ పోతుంది. (పాణం పోయిన శశ్ళె కళ్ళముందు ఉన్నప్పటి దుః ఖో జ్వే గం ఆనురు నాటికి కొంత తగ్గుతుంది. కాలం శలివలె అలిసిపో యే గుండెల్ని సముదాయిస్తుంది.. శాంత పరుస్తుది. ఎంత దుఃఖంచినా, [ప్రయోజనం ఉండదనే హేతుదృష్మిని కలిగి స్తుంది. ఈ వాస్తవ వాదంతో అల్లుకోబడిన సామెతలు ఇవి, చావు శబురు చల్లగా చెప్పమన్నారు : నావు భయంకర _మెనది కాకపోయినా అవియ్న మెనది. అని వార మై నది, అనినా ర్య మెన దే కదా అని ఆ కబురును అపియంగా వప్పకూడదు! అప్పు లైనవారి మరణం గురించి పనటం దుఃఖానికి హేతువు అవుతుంది, అకస్మాత్తుగా విన్న ప్పుడు దెబ్బ వేసినట్లు అవుతుంది. బచాధకలిగించే వెషయాన్ని ఇతరులకు చెప్పవలసిరావటం కూడా చాభాకరంగా నే ఉంటుంది. తప్పనిసరిగా చెప్పనలసి వచ్చినప్పుడు- కండ (బద్సలుకొట్టినట్లు గా ఇతరుల గుండెలు (టడ్సల య్యాటట్టు గా చెప్పకూడదు[ ఆ ఇెచ్పేది చావుకబులే కాన కర లేదు! అవతలి వ్యక్తికి బాధ కలిగంచే పఏమాటనై నా _ అతడు విని ఓర్చుకో గలిశేటట్లు చల్లగా చెప్పాలి _- అనే మానవళొె ధర్శం- తరచుగా మనం వాడుకునే ఈ సామెతలో ఉంది, కాటి దగ్గర మాటలు కూటి దగ్గర ఉండవు | ఎంత నిష్టురమై న సత్యం ఇది! ఇచే విమయాన్ని కృశాన వైరాగ్యం - అని నిర్వచించుకున్నారు మనవాళ్లు |! మరణిం చినవారికోసం గుండె (బద్దల య్యేవిధం గా వలవీస్తారు. ఆ కళ్ళను మట్టిలో కలి పేవరకూ *“*ఈ లోకంతో ఇంకా నాకు 246

ఏమి పని" _ అని విరక్తితో శోకిస్తారు. ఈలోకంలో ఇంకా కొన్నాళ్లు నినసించ వలపిన మనుషులు ఈ లోకంతో పని లేకుండా ఉండలేరనే విషయం ఆసమయంలో వారికి తెల్టృదు, ఒక పూట నద్శనుకున్నా, మరొక పూట్న్కెనా- ₹0డు మెతుకులు మిరగి గుక్కెడు సళ్ళు (తాగక తప్పదు! “* శనయులూ, చుట్టాలు తనవా రన్‌ నమ్మి తలపోయ కే "వెరి మనసా! తనువు విడిచీ వెళు సమయంబు లోపలా తన నెంట శాశెపరు మనసా!” అనేది మనస్సుకు నై రాగ్య భావాన్ని పట్టించుకోవటానికి పాడుకునే తెత్తర్టం. నిజం కూడా అంతే! మహా అయితే తనువును తరలించే వరకు నెంట ఉంటారు. ఆతరవాత కొంత కాలం కుంటు పడిన జీవన్మకమం యధావిధిగా సాగిపోతుంది, చచ్చిన వాని కళ్లు చారడేసి : (బతకని బడ్డ బారెడు ? ఎంత కాదన్నా, చచ్చిపోయిన వాని మూ+ద ఉంజే అభిమానం (టతికినవారి మిద ఉండదు మనిషికి! ఇది మనస్తల్వి పరిశోధ కులకు బాగా తెలిసిన సంగతి! పోయిన వాడు పుణ్యాత్ముడు. (బతికి ఉన్న వాడు (తాను తప్ప్ర పావి-త్ప్యడం! ఆచనీపోయిన మనిషి. (బ్రతికిఉన్నప్పుడు తిన తోటివాటే! సామాన్యుడే అతడు నిత్యమూ తన కళ్ళముందు కనిపించే మనిషి, కనుక! తనకు మళ్లే నే రాగజ్వేషాలు కలవాడు కనుక! ఆ మనిషి మరణంతో ఈ లోకానికి అశతీతుడవుతాడు. యనికే ఉన్న వాడికి చనిపోయినవాగు ఒక భతికల్పన! మరణం ఆ వ్యక్షని ఏ లోకాలకు తీసుకు నెళిందో ఈ లోకంలో నివసించేవాడికి తెలియదు, అతడు త ఊర్వ్వలో శాల నుంచి తనను మాచి నవ్వుతున్నా డా! తనకన్నా ఉన్నత స్ఫితిలో 247

ఉన్నాడా! వురణీంచిన వ్యక్షి వలోకంలో ఎట్టా ఉన్నా కాని,

తన ఉఊవాకు అందకుండా ఎదిగి పోయాడు! ఆందుకే ఆమనిషి.

గుణం- అందం- కూడా లో కాతీతమై నట్టిపి. వక్తి (తికి ఉన్నప్పుడు అతేడి మంచిని గుర్తించలేని వారు- చనిపోయిన తరార్టత అతడిలో లేని మంచిని దర్శించ గలగటం ఎంత చిత్ర మైన సంగతి! ఈపపంచంలో ఇటువంటి చిత్రమై నసం గళు లే ఎక్కువ జరుగుతూ ఉంటాయి,

మనిషి చస్తే మాట మిగులు తుంది !

మనిషీ మనుగడ వేరు! మరణం వేరు! సకల భోగభా గా

లతో జీవితమంతా ఒక్క వెలుగు నెలిగి- చివరకు చాలా

నికృష్ట్రృంగా మఠరణించిన వారిని గురించిన సామెత ఇది, మనుగడలో కాక మరణించటాన్ని బట్టి మసనిపషి ఎంత అదృప్పృవంతుడో తెలియ వచ్చునని మనవాళ్లు అనుకుంటారు.

(బతికి చెడినవాళ్లను గురించి కూడా తరచుగా మనంవాడుకునే

నానుడి ఇది,

“ దానే రాజులు రాజ్యముల్‌ గలుగవే గర్వోన్న తిం బూందే వాశేరీ సీరి మూట గట్టి కొని పోవం జూలిశే భూమి పేరైనం గలచే[” _ (పోతన భాగవతము) సాం

గతించిన వారిని గరించి మనవాళ్లు చదువుకొనే పద్యం ఇది.

మృత్యువుకు రాజులన్‌ సామాన్యులన్‌ కేడా లేదు. ఎంత

(బ్రతుకు ఎన్నాళ్లు (బతికినా- వమునివి తప్పించుకో "లేనిది

మరణం-- అశే నిత్యస త్యాన్ని ఫురస్కరించుకొని సిర్వచించు

కున్న జనవాశ్యాలు ఇవి, | ““వుట్టు పుట్ట లేచె పుడమిని జను లెల వో పుట్టి గిట్ట లేదె పూర్వు లెవరు పుట్టి గిట్టు బల్ల వట్టి థాంతులు సుమి! = అన్నది వేమన్న వేదం! 248

కర్మ=విథి చచచాచచచచా ప చాచచ నచ చచా న చాచా వాచా చా హచచచానాచాచచాచాన వెప చాచా చా చాత చచ వాచవా పాప చాచా సాచాటా పాపా వచాచాహాా హవా సాటాచా పపాత పాప వాచవా చాన పహాటటచా విగస్లన సంపన్ను డె న మాననుడు కార్య చఛూరుడు, స్వాయంశక్తిపెన నమ్మాశం కలవాడు, తనకు జరె్శే మంచి చెడ్డలు-- “తేన కషి ఫలితంగా- తన శకి సామ ర్భ్యాలకు నిదర్శనంగా ఉంటాయ నే విశ్వాసంతో ఉంటాడు. కృషం ఫలితం- ఈ రెండింటికీ సమన్వయ సిచ్శాంతం వర్ప రచుకున్న వాస్తవదృష్మ్టి కలవాడ ఉంటాడు,

(వాచీన కాలం నుంచీ భారతీయదృక్పధం కర్మసిద్ధాంతం పెన అధారపడి ఉంది, ఈ జన్నలో వున అనుభవంలోకి వచ్చే సుఖ ద్యుఖాలకు “కర్మ? అనే బలీయ మై న కారణం ఉన్నదని నమ్ముతారు, విధి వాసిన నలు (ప్రకారమే ఏదైనా జరుగు తుందని అనుకుంటారు. కర్మ సిడ్యాంతాన్ని కంతువాదం ఖండించిన స్తే, శంతువాదం జవాబు చెప్పలేని కొన్ని (పశ్న లఘు కర్మ సిద్భాంలేం జవావిసు ది, ఆదృపహం- దురదృష్మృం-- విధి- అంటూ ఒక మానవాతీత భక్తిని నమ్మిన మన వాళ్ళు-- సందర్భో చితం గా తమ నమ్మకాలను సా మతలలో నిమీప్తం

శివుని ఆజ్ఞ లేనిదే చీమైనా కుట్టదు ! అద కొ, ఆగే సృష్యిలోని (పతి కదలికా ఒక అజ్ఞాత శక్తి అజ్బలతోనే జరుగుతుంది- అనే విషయాన్ని ఖచ్చితంగా చెప్పుకోవటం ఇది. ఆపడలో ఉండి, అనుతుణమూ భయంతో శంకిస్తున్న 240

మనస్సుకు కొంత శె ర్యాన్నీ ఓచడాద్చనీ ఇస్తుంది ఈఫెనన, వదెనా దుర్శ్యటన జరిగినప్పు డు- ఆ దుఃఖాన్ని భరించే . స్పెగన్ని కూడా కలగచేస్తుంది.

ఇచే భౌొనన మనిషి! అలసత్వాన్న్‌, అలమ్యూన్నీ, కూడా కలిగిస్తుంది ఒకొప్పుడు, ,

కానున్నది కాక నూనదు- రానున్నది రాక మానదు అనుకంటూ కర్తవ్య తా విమూఢుజె ఉన్న వొసిపి. ఎందుకూ కొరగాని వాడు అవుతాడు. విధి విలాసం పెన మరీ ఇంతగా నమ్మా కం "పెంచుకున్న వాడు స్వయంగా వ్‌పనిని ఆరంఖించ లేనివాడు. జరగవలసింది ఎలాగూ ముంచే నిర్ణయ చై ఉంటుంది- కనుకు మనం వేయనలకింది ఏమి ఉండదు ఆనే దృక్స ధం- మనిషికి ఏవిధంగానూ మంచిదికాదు,

ఇ దేనానుడిని మనిపి.కి ఉపయోగించేదిగానూ వాడుకో వచ్చును. ఏవోఅపద రాబోతున్న దనేభయం- భపిప్యుత్తును గురించిన ఆంపోళ్య_మనివ్షి, ని [క్రుంగ తీస్తుంది, అటువంటప్పుడు ఈ సామెతను అర్థవంతంగా వాదుకుంకుు. గడగడలాచే మనస్సుకు నెన్ను కట్టి కొంత ర్యాన్ని ఇస్తుంది,

“రానిది కోరిన రాదది రానున్నది కోరక్రున్న రాకుండదముగా తానెంత తమక పడినం గానున్నది కాళ వోదు గదరా సుమశ్రీ! ” అనుకోపటంలో ప్రద్ర వచ్చినా ఎదుర్భో గలి శే సత్మాను ఇస్తుంది- ఈ నై రాగ్య భావనతో కూడిన సామెత, అదృష్టం చెప్పి రాదు- దురదృష్టం చెప్పి పోదు: అద్భృవ్బం అనేద్ర_ అదృశ్య దహాపంలో మానవ జీవితాలతో 250

"చెలగాటవూ జే " అతీంద్రయ వక్సి వంటిది. అదృప్టృం-_ అనేది అసలుఉన్న దా? లేడా? అశేవిచారళకాకు వస్తే-వదో ఒకవిధంగా తీర్పు చెప్పటం కవ్చం. [1పపంచంలో కొందరు చాలా అదృవ్మృ వంతులుగానూ, వురి కొందరు ఛాలా దురనృృవ్మ వంతులు గానూ కనిపించడం ఇందుకు కారణం. కొందరిని ఉవితంలో చాలా భాగం అదృప్పృం 'నెన్నాడి చివరి రోజులలో విడనాడి పోతుంది. మరికొందరిని జీవిత సంజా్ర సమయంలో వమూత మే వరిస్తుంది. ఇంకా కొందరిని జీవిత మధ్య భె గంలో మూతమే అదృష్టం అందలంఎక్కి ౦ చి-- అంతలోనే అదృశ్యమవుతుంది. చాలా మందికి అదృవ్మ్యం అంతదూరంలో నే ఉండిపోతుంది.

గ్మరపు వందాలలోనో, లాటరీలలోనో, ఇతర పండాల లోవో-" ఇలిస్తే తదా్రానాసి చీ నంపదా, సుఖమూ, గౌరవమూ లభిస్తే, అతడిని అదృవ్చం వరించింది- అంటాము, లతల ఆస్పి- ఒక్క "'వటులో తుడుచుకు పొయి, బవీకారిగా మారినప్పుడు- ఇం 1ేదో హృదయ విదారకమైన దుస్సంభు టన జరిగినప్పుడు- దురదృష్టం అతడిని కాటువేసింది అంటాము, మనివి. అరచేతిలోని న్‌తలకూ+*- అదృప్పృ రేఖలకు ముడి పెట్టిన వాసాలు ఉన్నాయి,

అనాంతరంగా వచ్చిపశే నుఖచు౭ఖాాలను మినహాయి స్తే_ మనిషి. జీవితం-- (శ్రమ-- షలితం- అనే సూత్రం మోదసనే ఆధథారవడి నడుస్తుంది.

అద్భష్ట వఎతుణ్ణి చెరిపే వాడూ లేడు. దురదృష్టవంతుజ్షై బాగు పరచే వాడూ చేడు | అన్న వషయం జీవితాను భవ సారంగా రం గరించుకొని సా మెతగా రూపొందింది. ఇందుకు సిదర్శనం గా చెప్పుకొనే వాస్తవ సంఘటనలూ, కథలు ఎన్నో ఉన్నాయి. 251

అనాలోచితంగా ఒకడు ఏవనిని వేసినా. అది పదింత లుగా ఫలిస్తుంది. మరొకడు తన శక్తి సామ ర్భ్యాలన్నిటిసీ ధారపోసి చేసిన పని- బూడిదలో పోసీన పన్నీరవుతుంది, వాలా తెలివితేటలు కలిగిన సమర్థ డైన నకి - ఎక్కడ వేసిన గొంగళి సామెతగా అణగారి ఉండటమూ, తెలివివేక సమర్థత "లేని మనిషి చాలా పై అంతస్తులకు ఎక్ట గల గట మూ మయాచినప్పుడు ఎ ఈ అదృష్టృం అనే అదృశ్య శక్తి కళ్ల ముందు 'తారటా డి నటవుతుంది! ౧౧ లిం కొన్నాష్ల చీకటి - నొన్నాన్ల వెన్నెల : పకృతి ధర్మంగా కవ్చ సుఖాలు వచ్చినప్పుడు. మనిషి వాటిని సిర్హిప్తంగా అనుభవించటం నేర్చుకోవాలి_ అనేది వున దర్శన వ్యాస్తాలు వెప్పే సూకి, ఆ వేదాంత ఛావాన్ని చీకటి. వెన్నెల అనే పకృతి ధర్మంతో ముడి పెట్టుకుని బక్ష ఆద గ బధ, సమన్వయ సిద్భాంతొన్ని ఏర్పాటు చేసుపన్నారు మనవాళు , అదృష్కాలు చెప్పి రానక్స్లే- జీవితంలో శ చ్చీళ్ష్య వెలుగ లు వచ్చినప్పుడు ఆది అఆనుభవింవాలి, చేసినంతా అనుభవించాలి ; చేసుకున్న వారికి చేసుకున్నంత మహదేవ ; మనం అనుభవించే కప్పు సుఖాలు- మనం చేసుక్ష్యు పాప పుణ్యాల పలిత మేననే గట్టి నమ్ము కంత్రో నొక వా సామెతలు ఇవి, ఆ పాపపుణ్యాలు ఈ జన ల వృకున్న శ వేసుకున, వి కావచ్చు. ఇంతకు ముందు జన ,లో డె ల మర్‌ (ఉంపే చేసుపన్నవి కావచ్చు! ఈ జన్మలో వేసిన పాప కర్ణలు ఈ చె కొందరిని కట్టి కుడిపిలే- మరి కొందరిని ఫర న్నే జ్ర అభ తులు నెంట పడి పగ తీరుకుంటాలయ, ర్వ న్మదుష్ట్ట చ్చు యి, ఎజన్య లోన్లాల్‌ 252 న బక

జన్మలో, తెలిసో "తలియగో తాను చేసుకున్న కర్మ సలితం గానే- ఇప్పుడు వచ్చిన కష్టం అనుభవిస్తున్నానని అనుకో వటం మనిషికి ఒక ఊరడింపు. ఇతరులకు -_ ఆ మనిషి. దువ్మృృ త్యాలను అంచనా వేయటానికి దొరిశే అవకాశం! తక్కువ నోములు నోచి ఎక్కువ ఫలం రమ్మంపే వస్తుందా మనోవాంభా పల సిద్ది థోసం నోములూ [పఠతాలూ చేయడం అనాది నుంచీ స్రీలో కంలో ఉన్న సంప్రదాయం,

పారిజాత పుష్పాన్ని రుక్షిణికి (శ్రీకృష్ణుడు ఇచ్చాడని విని పరిపరివిధాల వివారిసూ -- సత్యఫామ -- కొరనోములు నోభాను కాబోలు -_ అనుకుంటుంది ఇలా ఇంతగా నోచితి నింక నెల్టివి కనుంగొన నె మ్మెయి నున్న దాననో!”

తక్కువ నోములకు తక్కువగా, ఎక్కువ నోములకు ఎక్కువగా. పలితం అనుభవిస్తామనే నమ్ముశం పాతుకు పోయింది మనలో. తమకూ, తమ కుటుంబం వారికీ గచయస్సు జరగాలనే కోరికతో మాతమే - ఈ నోములూ [వతాలూ ఆచరించటం జరుగుతుంది, నోములు నోచకిపోవడం, నోచడం-_ వల లభించే పాపవుణ్యాలు--జీవ తాన్ని నడుపుతాయని అనుకో బశ్క్చే ఎ ఆ రోజుల్లో ఆడ వాళ్ళు అలవిమాలిన నోములు నోచే వాళ్ళు!

ఊహలు ఉఊశ్తేలు తుంపే- కర్మం కష్టెలు మోస్తున్నది ! లం లు అతి బుద్ది భూములేలాలంపే. రాత గాడిదలను కాస్తాసంటుంది ః ఊహలు వేరు! వాస్తన జీవితం వేరు! కోరికలు వేరు! లభ్య మయెస్ట జీవితం వేరు! దీనికి కారణం విథి వాసిన (వాలు-- అనుకుంటారు. మసిషి. ఉన్నతంగా (బతకాలని అశపడటం శీరం కాదు! భూములేలగల పాటి బుద్ధిమంతులు గాడిదలను కాయవలసి రావటమూ, గాడిదలను శాయటానికి కూడా 253

సమర్థతి. లేని వాళ్ళు - ఊళ్ళేలుళూ ఉండటమూ - ఈ (ప్రపంచంలో జరగని విషయాలు కావు! అయితే - ప్రతి మనిషీ _ ఊహలో ఊళ్ళేలవలెనను కోవటం న్యాయం కాదు, అట్లా కోరుకోవటం దురాశ నూ,తైమే అవుతుంది! తిన శక్తి సామ ర్భ్యాలను బట్టే, చేసే కృమ్‌ని బట్టీ - తన జీవన స్థాయిని పెంచుకోవాలనుకునే వివేవవంతుడు ఊహల్లో గాలిమేడలు కట్టుకోడు! తను ఆశించిన ఆఅంతస్బుకు ఎదగనీయని విధిని తిట్టుకుంటూ | కూర్చోడు! అదృష్టం అందల మెక్కిస్తానంపే - బుద్ధి బురదలోకి లాక్కెంళ్లిందట : అదృష్పృం ఎప్పుడు ఏ రూపంలో ఎవరికి ఎదురన్చుతుందో "తెలియదు, ఇక్క డ-అదృవ్టం _- అంపేాఎ కో అదృశ్య రూపంలో ఉండి హఠాత్తుగా వచ్చి వరించే అస్పవ్బరూపం కాదు! అవకాశరూపంలో వచ్చే అదృప్పాన్ని వినియోగించు ఫోలేక పోవటమే బుద్ధిహీనత _ అనే సూకిని ఎత్తిపొడుపుగా వాడుకున్న సా మెత ఇది, వచ్చిన అదృష్పాన్నో, అవకాశాన్నో అందివుచ్చుకో గలిగిన సూత బుద్ధి ఉన్న మనిషి సుఖపడ తాడు, అదృవ్ఫృవంతుడని అనివీంచుకుంటాడు, ఎక్కడకు పోయినా ఏలినాటి శని తప్పదు పూనిన ఖర్మం పొరుగూరికి పోయినా తప్పదు ! కాశికి పోయినా కర్మం తప్ప లేదు | స్వర్గానికి పోయినా సవతి పోరు తప్పింది కౌదు 1 రాగల శని రామేశ్వరం వెళ్ళినా తప్పదు ! కర సిద్ధాంతాన్ని బలపరచుకుంటూ చెప్పుకున్న సామెతలు 2వత్మీ

ఇవన్నీ, శని చేవత పట్టుకున్న దం కే - వ జేశమేగినా, ఎందు కాలిడినా నీడలా వెన్నంటి ఉంటుంది! దురదృష్టృం మనిపషి.ని పట్టుకు వీడిస్తున్న ప్పుడు- అతడు ఏ పని చేసినా కలిసి రాదు! కానీవంటి పుణ్యవమేతానికి 'నెళ్ళినా, కర్మానుభవం చేయక తప్పదు! దురదృస్పృం - సమస్యలు - కష్టాల రూపంలో వచ్చి మనిషిని చుట్టి వేసి నప్పుడు - అందుకు భయపడి వారిపో లే అవి వెన్నంటి నస్తాయి, ఎదుర్కొ_ని భ్రర్యంగా నిలబడి లే. అవి అఆ దీశకిని చూచి పారిపోతాయి! _ నిరాశావాదానికి బదులు అశనూ, ఇ ర్యాన్నీ పెంపాందించుకునే విధంగా -- ఈ సామెతలను వాడుకోవటం ఎక్కువ వయోజనకారిగా ఉంటుంది. (గ్రహచారం చాలకపోతే వసుదేవుడు గాడిద కాళ్లు పట్టుకున్నాడట, కాలం తప్పిన నాదు పై బస్తే పామై కరుస్తుంది ః **' వాయు పశంబులై యెగసి వారిధరంబులు మింట "హాతు చుం ఇాయుచునుండు కైవడి, (ప్రపంచము సర్వము కాల తంత్రి మై వఎ*యుచు గూడుచుండు నొక భంగి జరింపదు కాల మన్నియుం "జేయుచు నుండు కాలను విచ్శితము దుస్తర మెట్టి వారికిన్‌ 1” అన్న కపి వాక్యం నిజం! కాలం ఎప్పుడూ ఒ శేవిధంగా జరుగుతూ ఉన్నా -- మనిషికి జరిెేే సుఖదాఃఖానుభవాలను కాలానికి ఆపాదించుకోవటం అభారమెంది. కాలం కలిసీ వచ్చింది _- కాలం ఎదురు తిరిగింది _ అనుకోవటంలో ఎ విధి విలా సాన్ని కాలం - అనే పదంతో వక రూపత కల్పించు 255

శోవటం. అవసరం అయినప్పుడు వసు దేవుడంతటి వాడు గాడిద కాళ్ళు పట్టుళోలేదా! అనసరం ఎంత పనెనా చేయిస్తుంది, చేయక తప్పదు! నూగ్షనత అనీ, హీనమనీ ఆలోచించకూడదు _ అనే సూకి ఉంది ఈ సామెతలో, అ జే అర్ధంతో అవసరం అయినప్యుడు వాడుకుంటున్నా ము, " విధి వక్రించిన నాడు-తనవారు అనుకున్న వారు -పరవారు కావటం విచిత్రం కాదు! కలలోకూడా ఊహించని దు ర్ధటన జరిగిన నాడు _ విధి విలాసాన్ని తలుచు కోక తప్పని పరిస్ఫితి వస్తుంది! దరిద్రుడి చేనికి వడగండ్ల వాన ! దర్శిదుడు ఎప్పుడూ దురదృష్టృపంతు జే1 దురదృష్టవంతుడు ఎప్పుడూ దర్శిదుజే! వర్షం కురిసి పంట పండవలసిన చేనిలో, వడగండ్డు పడి పైరు నష్టం కావటం-పకృతి మనిషీ. మాద ధ్వజ మెత్తడం! ఎ మానవాతీతమై న ప్‌ (పకృతి శక ఛానీ వీజ్బంభించినప్పుడు మనిషీ నిజంగా ని ర్భాగ్యుడే! కాని కా సిపి పచే పచీ ఎదురు ెబ్బల తాకిడిని ఎదుర్శో వలన్‌ ప లసీ నావం ఎందుకు? _ అఆన్స (ప్రశ్నించుకుం కు - (వకృతి విజ్నం సంఛణ ఎందుకు _ అన్న దానికి సమాభఛానం వవ్చుకో వలసి ఉంటుంది. + వ వజ +

గట వ్రాసిన వ్రాలు చెరిపేదెవరు 1 వీనున్సకు | పాణం పోవ హూం ల స (బవ్మా టెవుగు ఆ బిడ్డనుదుట అతడి భవివ్యుతు నం తా (వాసీ మకీ డె స్‌ భోూమిమి దకు పంపుతాడని మనవాళ్ళ నమ్మకం, అందు శ్రీ , బిడఫ పుట్టిన వేళను బట్లి అతడి జాతక చక్రాలు శ్ర య టబ చం | యించి భవిమ్యద్గ రృనం చేయాలని ప్రయల్నిస్తారు, ద _ “వసీపీ. జీవితంలా జ రుగ లో య్ష్స మంచిచెడులు ముందు 256

గానే ని ర్దేశింప బడి ఉంటాయని నమ్మటంలో ఒళ సుళ్తువూ ఉంది! ఒక ఇబ్బందీ ఉంది! మూనన యత్నం కలిసి రానప్పుడు- ఏదో బలీయ మై న వక్తి అడ్ము పడినప్పుడు _ అది లలాట లిఖతమేనని ఓదార్పు వొందటంలో కొంత ను ఖము౦6ది. నొనటి వాతను నూరే శక్షి మనకు ఎలాగూ లేదు కనుక _ మనం చేయగలది నవమి బేదు-. అని అస్త్రుసన్యాసం చేయ బోవటం నిర్వీర్యత అవుతుంది, సందర్భ .సహితం గా సాధించు వోగలిగిన సామెత 9ది, కష్టాలు కల కాలం కాపురం ఉండవు అమావాస్య తరువాత పూర్ణిమ రాదా : వేకటి తరువాత నచ్చే నెలుగు పకృతి ధర్మానికి ప్రతీక కర్ణంచాలక వచ్చిన కష్టాలయినా లా కరానుభవం తీరగాజీ కనుమరుగవుతాయి, విధి పోకడ ఎప్పుడూ ఒశే విధంగా ఉండదు, విధి- అంత శూర మైనది కాదు! మానవుని కర్మానుసారంగా నడిచే ఏధి - కర్మ విమోచనం ఆాగానే, చీకటిని పోగొశ్ళే నెలుగు "రేక అవుతుంది. అప్పుడు మనిమి = అదృప్ప్రవంతుడే అవుతాడు ఎలా! - తంతే బూరెల గంపలో పడ్డట్లు మ, - లొస్హై విరిగి నేతిలొ పడ్డట్లు ఉన్నట్లుండి అదృప్టృ దేవత సరిన్నే ఇట్లా జరుగుతుంది! తంతే బాళ0 గంపలోనూ. పడవచ్చు! బూడిదకుప్పలోనూ. పడ వచ్చు! అది ఆ వ్ధక్తి జీవితంలో అమావాస్యరోజులా పొర్లమి ర్రోజులొ అన్న దాని పైన అభధా రపడి ఉంటుంది. విరిగిన రొఇ్బ మట్టిలో కాకుండా చేతిలోనే పడటం - అనేడి కూజా అదృప్ప టేవతే వర్యపభాన మే అవ్రయర్నేంగా విచ్చిన వి ఆనందం శన్వా - ప అదృష్పాన్ని అనుభ ౮ దె (3 ద్‌ 257

పూర్వకంగా అదృవ్బం తనద గ్గ రకు వచ్చేటట్లు చేసుకోవ టంలో లభించే అనందం ఎక్టువ! అటువంటి ధీమంతుడు - పడి లే బూరల గంపలో నే పడాలని కోరుకోడు! ఎక్లడపడిన్నా బూరెల గంపను అందుకోవటానికి శాయశక్తులా (యత్ని ఆడబోయిన తీర మెద్యుంరైనటు | ఉం వెదుక బోయిన తీగ కాలికి తగిలినట్లు : మొక్క టోయిన దేవర ఎదురు వచ్చినట్లు : కాలం కలిసి వచ్చిన మనిమికి ఇవన్నీ జరుగుతాయి! విధి అను కూలించి తే_వానివీకి అంతా మంచే జరుగుతుంది! వై బట్ట పామై కరిచినా మొక్క బోయిన ేనర ఎదురు వచ్చినా - అంతా కరాానుసారమే జరుగుతుళది -- అనే విశ్వాసాన్ని సూచించుకునే సామెతలు ఇవి, “కర్శ్య్మయయుడు కాక కర్శంబు తెలియదు'-.- అన్నది వేమన్న (ప్రవచనం! 256

దెవుడు=ఎవూజలు న. బైవ చింతనను ఆధారంగా చేసుకొని (బతికిన జాతి మనది, సృృవ్మి స్పితి లయకారక్నుణెన భగవంతుడు ఒకడు ఉన్నాడనీ - ఆతడిని భక్తితో భజంచి నూనవుడు తరించాలసీ నమ్ము తారు మన వాళ్లు. మళాలు-సర్మిపదా యాలు, ఇాస్తాాలు పురాణేతిహాసాలు - ఈ ఆస్తిక భఛాననను పెంచి (పోది వేసినవి. గుళ్ళు, గోవురా లు- కట్టి పూజలు పునస్థా రాలు జరువుకోవటం దగ్గరనుంచి _ హింసాత్మకమై న జాతర పూజల వరకూ - తాను నమ్మిన భగవంతుని ఆరాధనను ఆనేక రకాలుగా చేస్తూ వచ్చాడు మనిషి, 1 ఈ సపూజూ విధానాలు ఎవరికీ ఇవ్ఫృ మైన పద్ధతిలో వారు ఏర్చాబు చేసుకున్నారు. విగబారాధనతో, శాస్తోోక్క మెన మంత తంంతాలతో కొందరు భగవంతుని అర్చిస్తారు. మరి కొందరు ఈ కగ్శళాండతో అవనరం లేని, ఇభదూగ సాధనతో, మానసిక పూజతో భగవంతునికి చేరువయ్యే చవయత్నం చేస్తారు. వ ఏిధ మైస పూజ చేసినా.-త రాలు గా మనిషిలో జీర్ణించుకున్న అస్తిక భావమే - యేరణ అవుతుంది, తాము (పేమించి, భయపడి, భజంచి, పూజించే భగవంతుడిని గురించిన భావన - మనవాళ్ళు నుడువు కొన్న నానుడులలో న ఏిధంగా దర్శనమిస్తుందో ఇప్పుడు హొంత చూచాము, 259

నారు పోసిన వాడు నీరు పోయక మానడు: నారు పోసిన నాడు నీరు కూడా పోయటం కృషీవలుడి_ కరవ్యం. సృష్మికర్తకూడా కృషీవలుని నంటి వాజే! తాను సృష్మ్టించిన జీవరాసులకు జీవనాధారం కల్పించవలసిన ఇాధ్యత అతడి చే! భగవంతుని యందు అచంచల విశ్వాసంతో అతడి "పిన భారమంతా వేసి నిశ్చింతగా ఉండటం నేర్చుకొన్న మనిషి వెప్పుళొన్న మాట ఇది,

ఈ అచంచల విశ్వాసం ఆస్షీ కతను బల పరుస్తుంది కాని, వాస్తవిక జీవితంలో మనిషిని వైతన్య విఫానుడిగా చేస్తుంది. ఈ సామెతను ఆధారంగా తీసుకుని అధిక సంతానాన్ని కని అవస్థలు పదే వాళ్ళు ఈ నాటికీ ఉన్నారు. పుట్టించిన వాడి దే రమీంచే భారం కనుక - మనం కప్టృపడే అవసరం ఏముంది? - అనే అగర్హాన్ని అన్వుయించుకుని, అస్త్ర సన్యాసం చేఫ కూర్చుని అగచాట్ర పాల య్యేునారూ ఉన్నారు, తనవంతు పనిని తాను చేసిన తర్వాత - మిగిలిన బరువో భఛారమూ అనారు పోసిన వాడికి వదిలి వేసే- ఈ సామెతకు న్యాయం చేకూర్చిన వారమవుతామను,

భక్తి వచ్చినా పట్ట లేరు పగ వచ్చినా పట్ట లేరు: తనకన్న పెద్ద నారి ప్రై భక్తి - భగవంతునిపై భక్సి -_ ఒకరు కలిగిస్తే వచ్చేవి కావు, నిజమైన భక్తి ఒక పారవశ్యాన్ని కలిగిస్తుంది. భక్తి పారవశ్యంతో తనువునే మరిచి, అడి, పొడి _ తరించిన మహానుభావులు ఎందరో! ఇది పట్టలేని భక్త! పాదాలు పట్టించే భక్తి!

లాకిక వ్యవహార సంబంధం గా -_ ఇతరులను నిమర్శించు కోవటానికి కూడా వాడుకుంటారు ఈ సామెతను!

260

కొండంత . దేవునికి కొండంత పతి పెట్టగలమా : దొరకని పూలు దేవుని కర్పణం :

“జీవుడిని పూజించాలం'ు పూలు కావాలి, పటి కావాలి, పూజలు చేసే వారికి పూలు సేకరించటం దెనందిన కార్య (శ్రమం, ఎన్ని పూలతో, ఎంత పత్రితో జేవుని అర్చించామా అనేది కాక ఎంత మనసుతో పూజించానూ -- అన్నదీ నుఖ్యం, కొండంత ష్మతి పెట్టక పోయినా "జేవుడు వమిోా అనడు కాని, కొండంత అధికారిని కొండంతగా సంతృప్ని పరచ లేక పోతే ఈ కాలంలో సామాన్యుడి జీవితం దుర్భరమే అవ్చుతుంది!

ఉండ్రాళ్లు మీద భక్తా విఘ్నేశ్వరుడి మీద భర్తా! ఆటలు ఆడుతూ హరతి గంట వినిపించగానే గుడిలోకి చేర తారు వీలలు, అది భగవంతుడి మాద భక్తి చేత కాదు! భక్తీ క్షీ" ఇంకా ఇెలియని వయస్సు వారిది. వారి దృష్మ్టి అంశా హారతి తరార్టత ఆయ్యా వారు ఇచ్చే (పసాదం' పె ననే!

పూజలు చేసే ెపర్సలు చాలామంది ఈ పసి పిల్లల వంటి వానే! విఘ్నేశ్వరుడి బొజ్బమిద ఎన్ని ఉండాళ్ళు *'అతికించినా ఆయన తినడు! ఆ తరువాత ఆరగింపు అర్చించిన వారి దే! ఉండాళ్ల కోసం -విఘ్నేశ్వర పూజ చేసే వాళ్ళు విమ్నేశ్వర పూజకోసం ఉండాళ్ళు చేయరు! భుక్షికీ -ా భక్సిక్‌ ముడి పట్టి జీవితం సాగించే వారిని గురించి, ఎ చ్చేవా చేస్తూ ఈ సామెతను ఉపయోగిస్తారు. స్వార్ధం తో కూడిన (ప్రయోజనాన్ని మనసులో "పెట్టుకుని లోకోపకారం చేస్తు న్ను నటించే. నేటి నాయకమ్మ న్య్ఫూలకు వర్తించుకోవలసిన సామెత ఇది! వోటు మీది భక్సి నాటు మనుషుల మిద రక్తి గా నూరటం - ఈ నాడు ఈ సామెతకు సార్థకత!

261

భక్తి లేని పూజ పత్రి చ్చేట్స

ఏంచియెంచి పూజలెన్ని చేసిన నేమి భకి లేని పూజ ఫలము ేదు[ అన్నది. వేమన వాక్యం. శాస్త్రాలు విధించిన ఆచాళాలు పాటిస్తూ సూజలూ పునస్థా రాలూ చేస్తారు. అర్బిస్తారు. పూజా విధానమంతా కంభ్రోపాఠ్రంగా వల్గిస్తారు. వొబ్బరి కాయలు కొడతారు. చెంపలు వాయించుకుంటా శ్ర, ఇవన్నీ చేసినా - తాను అర్చించే జీవునిపైన మనస్సు లగ్నం చేయకపోతే - ఈ పూజలకు ప్రయోజనం ఉండదు, “వియము లేని విందు వీండివంటల చేటు భకి లేని పూజ ష్మతి చేటు!” అంటూ సోదాపారణంగా చెప్పాడు వేమన, (వ్రీతి "లేకుండా పదిరకాల పీండివంటలు వండి వడ్డించినా దండ శ భక్తిలేని పత్రికుశు - షషతిలేని భక్కి మేలు! - అవే సూక్రి అనాటి నుంచే మనకు ఉన్నా భక్తి లేని పతి గుట్టలుగా పెరిగి పోతూశ ఉంది! పత్రి దేవుని మీద-భక్రి చెప్పుల మీద ! చిత్తం చెప్పుల మీద-ధ్యానం దేవుని మీద : పూజలు చేసేటప్పుడు మనసు స్థిరంగా ఉండదు! చేతుల్పు యాంత్రికంగా దేవుడి పెన పూలు చలుతుంళకు - మనస్సు ౧౧ ఈ (ప్రపంచంలోని మారుమూల లన్నిటికీ వెళ్ళి మీకార్తు కొట్ల వస్తుంది! ఆ మనసు వెళ్ల డెక్టడ పర్మిభమించి వచ్చినా _ ముఖ్యంగా నిలిచేది గుడి బయట భక్తిగా వదిలి వచ్చిన వాజ్వ రతల మూద! ఈ పూజ పూర్తి అయి తాను బయటకు నెశ్చ టంత వరకు అని భద్రంగా ఉంటాయా! _ అనే ఆలోచ్చు 262

మనస్సున నిండిపోతుంది. అనుభవంతో ఇెప్పుకొన్న ఈ మాట -- అన్యమనస్క్ర౦0గా వనిచేయటానికి విమర్శనా చాణంగా ఇప్పటికీ వాడుకుంటున్నాము మనం. (వతం చెడ్డా ఫలం దక్కవలె :

(వతాలూ నోములూ ఆచరించటానికి కొన్ని విధులు ఏర్పడి ఉన్నాయి. ఎంత కఠినమైననవైనా-- ఆ విధులను ఉల్లంఘీంచ కుండా ఆచరించినప్పుజే ఆ నోము నోచిన ఫలం అందుతుంది. ఆచరణలో ఏ కొంచెం ఆవకతవక జరిగినా, అది ఫలించక పోవటమే కాక బెడిసి కొడుతుంది! ఆంలేకాక--ఆది బేవుడికి అఆగ౫హాం కలిగిస్తుంది! అ అ(గహంతో ఆయన --ఆ (వ్రత ఛంగం చేసినవారికి "తెచ్చి పెశ్ళే ఆపదలు ఇన్నీ అన్నీ కావు! అప్పుడు బుద్ధి తెచ్చుకుని చెంపలు వేసుకుని - ఆ (వతే విధానాన్ని తు.చ. తప్పకుండా తిరిగి ఆచరిస్తే ఆ అర్చించిన అమ్ము వారో, అయ్య వారో మెచ్చిన వారై -- నిండుగా ఆన్నుగహి స్తా తు!

ఇంత శధ జరగవలసి ఉండగా - [వతం ఒకవైపున చెడగొట్టి _. మరొకవెవున ఫలందక్కాలని కోరుకోవటం అతాసశ కాడా! కాదు - అని వాదించే వారికి ఈ సామెత బల్జ్యమెన ఆధారం అవుతుంది! నియ మోల౦ఘన ఎటాగూ జరిగింది - ఆశించినడైనా అందితే చాలు ఆనుకోపటం అత్యాశ ఆవుతుందోశాదో శ్రాని అవకాశ వాదం వూతం అవుతుంది!

తాను ఒకటి తలిస్తే దైవ మింకొఠటి తలిచినట్లు! ఆశలు, కోరికలు, సంకల్పాలు - మనిషిని వెన్నంటి తరుముతూ ముందుకు నకిపీస్తాయి. వాటిని సాధించుకోవటం కోసం అతేతు శమిస్తాడు, తన సంకల్పం నెరవేరినప్పుడు అనం

263 .

డిసాడు, అంతా తన (ప్రయో జకత్వ మే అని వెన్ను విరుచు కుంటాడు. ఒకొక్క సారి మనిషీ తన కార్యసాధన శోసం ఎంత ప్రయత్నించినా ఫలితం దక్కదు! అప్పుడే 'దెవమనీ, విధి అనీ - జ్ఞాపకం వస్తారు అతడికి, విధి ఏదో అఆడ్డుపుల వేయబశ్ళే అ పని ఆగిపోయిందని అనుకుంటాడు. దైవం అనుకూలించక పోవటం వల్లనే తాను అనుకున్న (ప్రకారం జరగలేదని భావిస్తాడు, ఆ భావనలో దెబ్బతిన్న మనస్సుకు ఊరడింపు ఉంది, అంతా మన చేతిలో శేదనే శేదాంత భావముంది. ఎక్టీడో ఆకాశానికి అవతల అజ్ఞాతంగా ఉండిన ఒక అదృశ్య శక్తిపై న వాశ్వాసం ఉంది, న గుడి ప | (మొక్కటోయిన గుడి ముక్కలై మీద పడ్డట్టు ; 'దేవుడని మొక్కితే దయ్యమై పట్టుకొన్నట్లు । సామాన్య జీవత వ్యవహారంలో జరిగే అసంగతమెన్ల విషయాన్ని దైవ పరంగా చెప్పుకొన్న సా మెళలివి, -జేవుడికి (మొక్కి లే మేలు వేస్తాడని నమ్ముతారు. ఎంతో నము జాశ్టీ కంతో, భక్తితో - తనకు (మొక్కిన వారికి _ దేవుడై తే అవరో తెలియదు! చేవుడనుకుని దయ్యాన్ని భజిసే _ అడి గొంతు పట్టు కోకుండా ఉంటుండా! రథీ,౦చటం జీవుడి పని అయి లే- భఫీ.ం చటం దెయ్యాల పని! ఛవకులను రత, కులుగా భావించి బోల్తా పడవద్ద నే నూక్తి పొరకు ఈనాడు ఈ పూడా ప్పునస్కా_రాలు లేక బూజెక్కి ఉన్నాను కాన్సి, నై ఎద్యం పెస్టు నా మహిమ చూపిస్తాను. అన్నాడట । పాపం! - అ రోజులలో గుళ్ళో జేశ్రళ్ళు వాలా అల్ప 264

సంతోషలు! ఇన్ని పూలు చల్లి పూజ వేసి_క్తంత నై వేద్యం ఆరగింపు చేసే వారికి సరిపోయేది! తృప్నీ పడి భక్తుల కోరికలు తీర్చేవారు, అటు పరనూత్మా ఇటు జీవాత్తా సంతృపి

ఈ నాడు "చేవుచ్ళా, భకఘ్తులూ-స్వరూప స్వభావాల్లో పూర్తిగా మారిపోయారు! ఈ నాటి "జేవుళ్లకు నై వేద్యం కాదు కావలసింది - దథీణ! ఈ నాటి భకు లక మోవమసిద్ధి కాదు శానలసింది! ఇచ్పసిద్ధి!

'దేవుడు వరమిచ్చినా పూజారి వరమీయడు :

గుడిలో బేవుని సన్ని ధిలో ఉండే (పధాన అధికాతి పూజారి! అతడు వేళకు వచ్చి తలుపులు తీపి, స్నానం చేయించి, వస్తుం కట్టి ఇంత వై వేద్యం ఆరగింపు 'పెడి లేనే కాని సామి వారికే గతి లేడా యెను! ఇపహాూ మానవ మూ[తులన గా ఎంత! స్వామికి చ్వా రపాలకుడూ, వభాన కార్యదర్శి, ముఖ్య సేవకుడూ -__ పూజారయ్య! ఆతడు అన్ముగహి స్వే నే కాని ఆశయిం చినవా రికి ఇదెవ దర్శనం కాదు!

గుడిలో దేవుళ్ళు తమ పూజారిని ధిక్కరించి తలుపులు తోసుకుని _ ఆర్తితో తనను వీలివే వారి భోసం పరుశెతు క వెళ్ళ గలిగిన సతా కలిగి ఉండేవారు ఒకప్పుడు, అర్హ జన సంరవమణ తమ (ప్రధాన కర్తవ్యంగా భావించిన చేవుళ్ళు తమ బాధ్యతను ఎప్పుడూ మ8ఠిచి పోయే వారు కాదు!

ఈ కలిశాలఫు "దేవుళ్ళకు తమ చాధ్యత ఏమిటో "తెలియదు! తనను లశ్రయించిన వారిని _ తన 'వధాన శార్య దర్శి-పూజారి దయా దాని ణ్యాల కే వదిలి-తాను పదిలంగా ఉంటాడు -- నేటి సింహాసనా ధిమ్మ్హెన దేవుడు!

పూజారికి ఎన్ని పనులు! స్వామికి పొట్ట నిండితే తన

265

పొట్ట నిండుతుంది! స్వామి పొట్ట సనింపగలవారిని మాత మే సుడిలోకి (వవేశ పెట్టాలి. ఇతరులు పనికి అడ్డం వచ్చేనా గే కాసి అడ్మపడే వాళ్ళు కారు! ఆర్హకు కె న అశితుడి శే శవే వార్హృత 'శలివీస్తాడు పూజారయ్య! ఇటువంటి అధికారం తన (పథాన అధికారికి అంతకు ముంబే ఇచ్చి ఉన్నాడు కనుక ఆ బేవుడు ఇందులో జోక్యం కలిగించుకోడు! చూచీ చూడనట్టు నటిస్తాడు! అప్పుడు అర్ధి వ్యర్థి కావడం తప్ప గత్యంతరం "లేదు! దేవుడు తలిస్తే దెబ్బలకు కొదవా! దెబ్బలు వేయటం _దెనలతణం కాదు! టేవుడికి దెబ్బలు వేసే పనిని వవ్పగించి అనాప దేశంగా బెప్పటం కోసం ఈ సామెతను సృృవ్మీంచు కున్నారు మనవాళ్ళు! దెబ్బలు వేసే అధికారాన్ని "దేవుడు వినియోగించుకోడు! కారు ణ్‌ అందుకు అడ్డం వస్తుంది. క్‌రిన చిత్తులూ, స్వార్థ పరులూ - అధికా రస్థానంలో ఉం కే- వారికి అన్నుగహించటం కన్న అ్యగహించట మే ఎకువ చేతనవుతుంది. ఇటువంటి వారిని ఉబ్బేశించి ఈ నా మెతను ఎక్కువగా మనకాలంలో వాడుకోవలసి వస్తున్నది! పడి పడి (యొకన్హ గ నేటికి?

గుడిలో గల కఠిన శిలల గుణములు గెడునా

గుడి చేహ మాత్మ బేవుడు

చెడు రాళ్ళకు నట్టి పూజ చేయకు వేవూ!)”

అన్న వేమన్న వేదాన్ని అర్ధవంతంగా అర్థం ఇవెప్పు కంటే _ నేటి పరిస్థి తులకు అనుగుణంగా మలుచుకున్నట్లు అవుతుంది. అర్హతలేని వారిని అధికార స్తానంలో కూర్చో “పెట్టి - భజనచేయటం వృథాశమ అవుతుంది, అంతకన్నా అతాభిమానాన్నీ, ఆత్మ విశ్వాసాన్న్‌ పెంచుకోపట్రం వముంచిది! 266

'దేవుడికి ముడుపు- 'దెయ్యానికి మంత్రం : “యొక్కీన వరమాోాయని వేలుపును [గక్కున విడువ వలెన నే. సూక్తిని మరుస్నారు మనవాళ్ళు! సాప్ఫాంగం. పడినా అన్నుగ హించని దేవుడికి ముడుపులు కట్టి -- ఎలాగో వశం చేసు కోవాలని మూస్తారు! ముడుపును చూచి, ముచ్చట పడి (భుకుటి ముడిని విప్పుతాడు స్వామి! నుడుపు కట్టిన ముల్లె వంక మురిపెంగా చూచి మానం వదులుతాడు!

అ'ే - "దెయ్యాన్ని (పనన్నం౦ం చేసుకోవాలంపే- అంత సులభం కాదు! మంత్రం, తంత్రం - బడిత పూజలతో కాని 'దెయ్యంగారు స్వాధీనానికి రారు! వచ్చినా, వారు గుప్పెటలో ఎంతకాలం ఉంటారో. తెలియదు! ఇదంతా వూసుంఆపే -_ మంత్ర తంతాలతో అలప్‌ కాని దెయ్యాన్ని అదువులో "పెట్టు కోవటాసికి (వయత్నించే కంటే -_ ధూపదీపనె వేడద్యాలతో దయగల ేవరను [1పసన్నం చేసుకోవటమే మేలనివీస్తుంది!

పూజ కన్నా బుద్ధి- మాట కన్నా మనను (ధానం క

“*శాతి బసవని గని రంగుగా యొక్క చు రూఢి బసవు కాల రుద్దు చుందు!”

మనసూ - మంచితనమూ లేక, వ్యర్థ పూజలు చేసే వారిని గురించి వేమన వేదనతో చెప్పిన మాట ఇది! మనసు నిండా మాలిన్యం పెట్టుకుని బేవుడి వ్మిగహాలకు మాల్యాది అలంకారాలు చేస్తారు! తోటి మానవులను మాలలుగా ఎంచి కాల రాస్తారు! మాట దురుసుగా ఉన్నా మనసు సాగసుగా ఉంచపే చాలు! బుద్ధిలేని పూజ కన్నా, పూజలేని బుద్ది మేలు!-అ నే స్మూతంతో ఏర్పడిన మంచి సామెత ఇది.

చైవ భావనను పుట్టుక నుండీ జీర్ణించుకున్న (పజ -- తాము నమ్మిన దైవాన్ని నురించీ_ ఆ దైవానికీ వమూనవులకూ

267

ఉంచే బంధాన్ని _గురించీ - జై వారాధనను గురించీ _ చెప్పు కొన్న అనేక సా మెతలలో కొన్ని మాత్రమే ఇవి. దైనందిన జీవితఫు కవ్చనివ్మురాలతో ముడి బింగంచుకొన్న (పజూ సూక్తాలు ఇవ్‌, మరి ఇంతగా తము ఊపహాలలో నింపుకున్న __దెవం ఎవరు? ఉన్నాడా లేడా? ఉంచు ఎక్కడ? - ఆని వచికితృకు వస్తే యా] మళ్ళీ ఈ వేమన వాక్య మే సమాధానం! ““లేడు లేడనినను లేడు లేనే లేడు కాడుకాడటన్న కానె కాడు తోడుతోడన్నను తోడనే తోడగు! విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!” య క్‌ ॥ చ్‌ తాం ళా ( వ వవనసన ా 261

శ . / || ్గ ఆళ్ళ / ( 1 |

|| | _ || " టీ వ ౯ మ | నేం | క శ / 11 ర్‌