Telugu Saakshi Vol 2 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

. ర్‌ పానుగంటి లక్ష్మనరసింహారావు క సమగ్ర, సాహీత్యం ఆధునాధ్ర సాహ్‌ల్దానో అమూల్దాభరలుం ఖే 05:1 సంసాద్సుఒ 1010. వ్యు ముదిగండ వీరభద్రశాన్త్రి

పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు సమగ్ర సాహిత్యం రండవ సంపుటం నం926 ట్‌ సా క్ష క న తమల గా (50డు భాగాల్లో రెండవది) ల ముఘుగూ ర్‌ సీని సళ 9-3 పరిష్కర్త, సంపాదకులు: ఆచార్య ముదిగొండ వీరభద్రశాస్త్రీ డీలక్స్‌ పబ్లికేషన్స్‌ కారల్‌ మార్క రోడ్డు, విజయవాడ-5€€ 002.

5221311 2: £)/ కితగిలక్రంగి€ ఓత5[గా! ఏ887851గాగ౧8 గిం, 2౧ ఆగా|౧9౧1 అఆ౩౩౬ి/ో ౧౮ంగ౧౦౮గ5 2౧౮ ౧౭౧4౫౧౦౧ (1865- 1940) సాక్షీ 'దెండవ'హోగం రచన: సానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు మొదటి ము(ద్రణ: జనవరి 1991 య మ. ముఖపత్రం: క యా ఓ ము(ద్రణ: కళాజ్యోతి ప్రోసెస్‌ (ప్రైవేట్‌ లిమిజడ్‌, 'హైదరాబాద్‌-500 020. నాకరా . నర తు లంకా (ప్రచురణ: ఖు జ క్క స. డీలక్స్‌ పబ్లికేషన్స్‌, (అర. . వెల: అలానా సాదా ఫ్రతి రూ. 75/- ములుప్రతి రూ. 100/-

విషయసూచిక (పూర్వవు మూడవ నంవుటము) ఆంధ్రపత్రిక పుట 75. _ సాతీనంఘ ప్రథమవార్షికోత్సవము 10-9-21 414 76. కుంభకర్తుండు 17-9-21 420 77... ప్రాణము 24-9-21. 428 78. జన్మపరంపర 3-10-21 436 79. లక్ష్మీకటాక్షము 8-10-21. 440 80. మతబోద్దలవటము 15-10-21... 446 81. _గర్భవతులు- గ్రహణములు 22-10-21 451 82... సాక్షిలేఖ 28-10-21. 455 త్వ. సాక్షీదేహారోగ్యము 121-229 శ56 84. అభినందనము 281-292 శ్‌ 85. _స్వారాజ్యము శం2ం22 463 86. పండితుని యుపన్యానము 11-2-22 471 87. గ్రంధాలయ వార్షికోత్సవము 18-2-22 478 88. _న్వర్షస్తులగు శ్రీ, కోపల్లె హనుమంతరావు పంతులుగారు 25-2-22. 487 89. మహాశివరాత్రి 4-3-22. 493 (పూర్వవు నాలుగవ సంపుటము) 90. _ ధనుర్జానుని స్వార్దపరిత్యాగము 11-3-22. 499 91. _తాండవకృష్ణుండు-తాండవళంకరుండు 18-3-22 506 92. (శయాాబ్దవల్క్య్యనాటకము 25-3-22 513 93. _సభాన్వకీయవ్యాపారములు 1-4-22 520 “లిక (శీ/రామనవమి శ-4-22 క్‌23 95. _ (శ్రీరామనవమి-విచిత్రస్వస్నము 15-4-22 527 96. _ రైలుప్రమాదము-హిమవన్నగర ప్రాంత ప్రదేశము 22-4-22 532 97. జంటిలుమాన్‌ 29-4-22 540 98. _హరిభక్తురాలివైభవము గ-5-22 545 1

  1. _ఉన్మత్తునియుపన్యానము-. స్త్రీపురుష సౌందర్యము 13-5-22 554

  2. ఆరోగ్యము 20-5-22 561

  3. అఖిలాంధ్రదేశమశకమత్కుణమూషిక మహాసభ 27-5-22 569 102... ్తులనభ 3-6-22 579

  4. మహారాజబిరుదము 10-6-22 క్‌8్రిఫి

  5. _ వైద్యునిలేఖ-ఆరోగ్యము 17-6-22 598

  6. కాలాచార్యునియుపన్యాసము- బాహ్మణత్వము 24-6-22 605

  7. ఉన్మత్తునియుపన్యాసము-దశావతారములు 1-7-22 614

  8. ,దేశకాలపా(త్రములు 8-7-22 624

  9. వాణీదానునివిడుదల 15-7-22 632

  10. కర్న్నూలులోనికాటకము 22-7-22 636

  11. పితృదేవతాగౌరవము 5-8-22 640

  12. అభిలభారతాయుర్వేదపరిషత్తు 12-8-22 644

  13. _ (గ్రంథపరిష్కారము 19-8-22 650

  14. ఉపనంహారము 2-9-22 654 (పూర్వవు ఐదవ సంపుటము)

  15. (జంఘాలశా స్రిన్రాత) 12-9-27 659

  16. _ సొక్షీనంఘపునరుద్దారణము 23-9-27 661

  17. చిత్రలేఖనము 3-12-27 664

  18. వైష్టువునియుపన్యాసము 17-12-27 670

  19. ఉన్మత్తునియుపన్యాసము ఇ 680

  20. కవి 7-1-228 686

  21. ప్రకృతిశక్తులు 14-1-28 693

  22. _సభావ్యాపారములు 21-1-28 701

  23. వీర్ణైవులు ' 6-2-28 705

  24. _ఉన్మ్నత్తునిప్రలాపము 27-2-28 715

  25. _ఆయుర్వేదవైద్యునియుపన్యాసము 24-3-28 720 న!

  26. సాక్షిసంఘపునరుద్దారణ 253.33 729

  27. అన్బృుళ్యత 14-33 731

  28. _పురుషప్రయత్నము 8-4-33 738

  29. కురుజేత్రము 15-4-33 745

  30. నభాన్వకీయవ్యాపారములు 22-4-33 751

  31. తురకసభ 29-4-33 753 పూర్వపు ఆరన సంపుటము

  32. సుఖప్రారబ్దము , 65-33 762

  33. _సభావ్యాపారములు 13-5-33 768

  34. భవభూతి 20-5-33 771

  35. _ ఉత్తరరామచరితము( పటము) 27-5-33 776 135, మహాత్మునితపఃపరిసమాప్తి 22733 783

  36. తాజ్‌మహల్‌ 26-8-33 787 137... గానకళ 29-33 791

  37. సుఖము, దుణము 23-9-33 798

  38. సభావ్యాపారములు 14-10-33 805

  39. అత్యద్భుతన్వపష్నము 1111331 808

  40. _ పిచ్చివానిమరణశాసనము 18-11-33 816

  41. మహాపతివ్రత 2౩ 821

  42. ఒకకథ ఇ 820 మరాక్కమాట 838 111!

మరొక్క మాట మొదటిసారిగా చదివినప్పుడు “సాక్షి పాఠకులను ఆశ్చర్య సంభ్రమంలో ముంచి ఎత్తుతుంది. గంగా ప్రవాహం వంటి శైలి రచయితో, ఆతని సృష్టి అయిన పాత్రో మన ఎదుట నిలబడి మనకు చెబుతున్నట్టు ఆ సూటిదనం ఆకట్టుకుంటుంది. (గ్రాంథిక భాషాజైలి చట్రంలో బిగించి ఉన్నా వాక్య విన్యాసం నిత్య వ్యవహార భాషకు చాలా సన్నిహితంగా ఉండటం వలన (ప్రాణవంతమై-బిగితో, బిగితో అలరిస్తుంది. సాక్షి రచన ముగింపునకు వచ్చే దాదాపు అరవై యేళ్లు కావన్తున్నది. ఇంతకాలం మీదట సాశ్షీని జీర్ణం చేసుకోవడంలో కొద్దిగా ఇబ్బందులు ఏర్పడక పోలేదు- ముఖ్యంగా కొత్త తరావికి. కాన్ని కొన్ని మాటలు వివరణకు అందటం కష్ట్రంాఅవి వేచి వ్యవహారంలో వినబడక పోవడంచేత, ఆపైన నిఘంటువులకు ఎక్కక పోవటం చేత. ఉదాహరణకు పీషాణములు, (కొబ్బరి బొండం మొదటి వలుపు తీయడాన్ని పీషాణపు వలుపు అంటారని చెప్పారు.) బూరసు పంచదార (ఆ రోజుల్లో యాస్కా పంచదార అనీ, బూరను లేదా బు(ర్రా పంచదార అనే రకాలు ఉండేవట.) ఇంకా కొన్ని ఒక ప్రత్యేక కాలంలో ఉపయోగంలోకి వచ్చి అంతరించిపోయిన వస్తువులకు సంబంధించినవి. 1%2% శాంటా నైన్‌, యమైన్‌ వంటివి. పంతులుగారు అనేక విజ్ఞాన రంగాలలో వైదుష్యం కలవారు. మత విజ్ఞానం, వేదాంతం, సంగీతం, జ్యోతిషం, వైద్యం - ఇట్లూ ఎన్నో. వాటిలోని పారిభాషిక పదాలను, వాటి మౌలిక్షార్ధంలోను, చిత్ర విచిత్రంగాను కూడా ఉపయోగించారు. కొన్ని కొన్ని మారుమూల పదాలు ('జార్తి-జ్వరం వంటివి కాన్ని కాన్ని చోట్లు చప్పున స్ఫురించక అపార్ధం చేసుకొని కుదురక ఆలోచించి ఓహో ఇదా అని అనుకోదగిన పదబంధాలు (అన్నోదకర్ణాను బంధము _ అన్న, ఉదక, బుణ అనుబంధము) తారసపడతాయి. అయినా-సాక్షిలో మెచ్చుకోదగినవి, మెచ్చుకొని జీర్ణం చేసుకోవడానికి కృషి చెయ్యదగినవి చాలా అంశాలు ఉన్నాయి, వాటిలో సూక్ష్మ విశ్లేషణ, తర్కశక్తి ప్రధానమైనవి. ఒక సన్నివేశాన్ని, ఒక సంఘటనను, ఒక చిత్తవృత్తిని వారు వివరిస్తే ఎంత సమగ్రంగా చిత్రీకరించి కన్నులముందు ఉంచుతారో గమనించారు గదా! (శ్రీ/శ్రీ/ అన్నట్లు పేనువంటి భావానికి ఏనుగంటి రూపం ఇవ $డమే! “గోష్పాదమంత జుట్టున్నవాడు మీకళ్లకి వెట్టీవాడుగా కనిపించగా, గొత్జె బొచ్చంత జుట్టున్నవాడు మా కళ్లకి ఎట్లూ కనబడాలి అంటాడు జంఘాల శాస్త్రి ఒక విధమైన అధితేపణ; బుకాయింపు. జుట్టుకీ, వెట్టీకీ ఏం సంబంధం? అయితే పదునైన మేధ, పదునైన నాలుక ఉంళే ఏమన్నా సాగిపోతుంది కదా! మరో వ్యాసంలో గ?

మీరు గమనించే ఉంటారు. 'భక్తి లేకుండా మనం పురుగుల్దా బతుకుతున్నాం' అని శాస్తి అంటే, వినేవాడు తెలివి తేటలకు పోయి వురుగుకు భక్తిలేదని నువ్వెట్లా చెప్పగలవు” అని క్రాన్‌ చేశాడు. నద్యః బదులిచ్చే స్పూర్తిగల జంఘాలుడు “4 అయ్యితే మనము ఆ పురుగుకన్నా హీనంగా ఉన్నామని అర్హం** అనేస్తాడు.

ఆక్షేపించడంలో జంఘాలశాస్తి ఎంత నిపుణుడైనా, అతని ఆక్షేపణల వెనక బాగోగుల గూర్చిన ఆరాటం ఉన్నది - 'మనము ఇంతకంళు మేలుగా, ప్రయోజనక రంగా, పరువుగా, ఉత్తమంగా జీవించాలి అని. అందువల్ల దెబ్బతిసేముందు ఎక్కడ దెబ్బతీయాలో గురి పెట్టుడమేకాక అది వింటున్న వారికి విస్పష్టం అయ్యేటందుకు ఆ లక్ష్యం పైకి దృష్టిని ఆకర్షిస్తాడు. ఆ నేర్చు ఎంత గొప్పదో! 'నేను తెలుగులో ఉపన్యాసం ఇవ్వలేను' అన్నాడు ఒక పెద్దమనిషి ఇది చాలా తరుచుగ ఎదురయ్యే నన్నివేశమే-ఇప్పుటికి కూడా. దానికి జంఘాల శా(స్తి ఎంత క్షోభ వ్యక్తం చేశాడో, ఎట్లూ చేశాడో గమనించారు కదా! ఒక అంశాన్ని స్పష్టం చెయ్యడానికి వంద పోలికలు తెచ్చి కొంతసేపు ఎకనక్కెంగా, కొంతసేపు దురునుగా, కొంతసేపు అనునయంగా, మళ్లీ కొంతసేపు విరుచుకు పడి ఒక 'నాటకం' నృష్టించడం వాద (వ్రతిభలో ఒక అంశం.

ఒక మాట జ్ఞావకం వస్తున్నది. 'వేయి పడగలు'లో ధర్మారావు పాత్రచేత విశ్వనాధవారు ఒక మాట అనిపించారు- ఆంధ్రా అడిసన్‌ ట! వీని మొగము. చెప్పినదే చెప్పీ ప్రాణము తీయుచున్నాడు!” అని. సాక్షి ఒక దృష్టితో కావ్యమే-కాని అందులో ఎన్నుకున్న (ప్రక్రియ ప్రధానంగా ఉపన్యాసం. ఉపన్యాసం రక్తి కట్టించడంలో కొన్ని చిత్రాలు చేయవచ్చు. వాటిని "పునరుక్తి అని కొట్టివెయ్యరాదు. “చిత్రమైన అనడానికి బదులు చిత్ర విచిత్రాతి విచిత్ర మహాచిత్రమైన' వంటి పదాడంబరం; చెప్పే విషయానికి పదును పెట్టుడానికి మధ్య మధ్య ఓ, సెబాన్‌ వంటి చేర్చులు. “'కవిత్వ మన్న, అగాధ హృదయముగల-యాడుది చెప్పవలయును. అవ్లోదపు బావియగు -నొడుది చెప్పవలయును. కౌచిత్యపు రాశియగు- నాడుది చెప్పవలయును”” ఇట్టా వాక్య భాగాలను ఒక ప్రక్కన మార్చి మరో ప్రక్కన స్త్రిరంగా ఉంచి పేర్చడం- ఇటువంటివి ఎంత రక్తినిస్తాయో అనుభవం పొంది తెలునుకొవచ్చు.

నువ్వు గింజ నూరు పద్యాలు చెప్పగల డన్నారాయన వాణీదానుని గూర్చి. మరి తామో? నువ్వు గింజపైన నూరు వుటలు వ్రాయగలరు!

స్థల, జల, వాయు, వాతావరణ కాలుష్యం, కుటుంబ నియంత్రణ, గట్టే మేల్తలపెట్టుని వట్టి వట్టి మాటల నాయక శిఖామణుల కాపట్యం-ఇట్లూ ఎన్నెన్ని అంశాలను గూర్చో పొానుగంటివారు ఆ కాలంలోనే హెచ్చరికలు చేశారు. భాష ఎట్లా ఉన్నా, శైలి ఎట్లూ ఉన్నా వాటికంకె ఎంతో ముఖ్యమైనవి ఆయన వెల్లడించిన భావాలు,

₹7

వాటివెనక ఉన్న ఆయన అంతరంగం. నమాజం మారాలి మారాలి అంటే-ఎక్కడ ఉన్నది ఆ సమాజం? మనమే, మనలోని ప్రతి వ్యక్తీ మంచి అలవరచుకుంకే సమాజం మంచిదపవుతుంది. అందుకే కందుకూరి వీరేశలింగం గారు కోరిన సంఘ సంస్కరణ ఉద్యమాన్ని సమష్టి స్థాయి నుంచి వ్యక్తి స్థాయికి గాఢతరం చేశారు పానుగంటి వారు. వారిలాగానే వీరూ సాహిత్య నృష్టిని ఆయుధం చేసుకున్నారు. వీరేశలింగం గారి రచనలోని 'శుచికి, పానుగంటివారు 'రుచిని జోడించారు. సాక్షి వ్యాసంలో అనేకం అప్పటి సంఘటనలపైన ఆధారపడినవి. ఉదాహరణకు మహారాజ బిరుదము (103), అఖిల భారత ఆయుర్వేద పరిషత్తు (111), మహాపతి 'శ్రత (142... పిఠాపురపు మహారాణి నిర్యాణం గూర్చి), అస్పృశ్యత (126); మరికొన్ని తమ నాటకాలను గూర్చి ఇతరులు వెల్లడించిన అభిప్రాయాలకు సమాధా నమౌ? అన్నట్టు గ్రాసినవి, బహుశః వాటకంగా వ్రాయాలవిపించి మానివేసిన ఇతివృత్తా లకు సంబంధించినవి కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు కుంభకర్ణుడు (26), వాల్మీకి విశ్వామిత్ర రామాయణ విమర్శనము (6), క్రీయాజ్జవల్క్య నాటకం వంటివి. “సాట్లు నిశ్చయంగా గొప్పదే, అయితే ఆయన నాటకాలు ఇంకా గొప సివి. ఈ గుణాలన్నీ నిలబెడుతూనే మనోహరమైన రచనా శిల్పాన్ని కూడా జోడించారు వాటిలో పానుగంటి వారు. ముందు రానున్న సంపుటాలలో ఈ అంళం మీరే గమనించబోతున్నారు గదా! మువీ. ఇ

  1. సాక్షిసంఘ(ప్రథమ వార్షికోతృవమూు సాక్షిసంఘము వునరుద్దారణ మొనర్చి యీనెల మొదటి తేదికి సరిగా నొక సంవత్సరమైనది కొవున వీ సంఘమునకు వార్షికమహోత్సవము చేయవలయు నని సంఘసభ్యుల మగు మేము మహోత్యాపామున నుంటిమి. ఉత్సాహము లోననుండి వచ్చినది కాని ధనము పైనుండి రావలసినదే కాదా. సాంవత ఏరకోత గ్సవవి రచనకై మాకుంజందా లేమైన నిస్పింపుండని గ్రామస్థులను గోరుచుం గొన్ని కరపత్రములను గ్రిందటి శభలోనే పంచిపెట్టితిమి ఒక్క పైసయైన నెవ్వండును జందా పంపీయుండలేదు. అంతళో నిరాశవెందక యింటింటీకి ఛనసంపాదననిమిత్తమై కాలాచార్యుని వాణీదాసుని గూడం బంపితిమి. సాక్షినంఘమున కిప్పుడు వార్డికోత్స వము చేయకపోయినయెడల నేమి మునింగె ననియు ననాధ(ప్రేత నసంస్కారమువలె భిఖ్షాధనసాహాయ్యమున నేరి చేయవలయు ననియు, వైదికమైన శ్రాద్దకర్మము కాదుకదా? చేయకపోయినయెడల మత ప్రత్యభాయమే మియు లేదు కావున మానుకొనం గూడదా యనియు నెవరికి దోంచినట్టు వారు యాయావనవివారధీరు లగు కవిశిఖామణిని, బ్రతివాదిమత్తేభకంరీరవుని దలవాయనట్లు చీవాట్లు పెట్టిరి పోయినసిగ్గు పోనేపోయినది కదా యింక మనకుంబోవునదేరియని పారుగూరిలోంగూడ మనవారు 'భవతి భిఇం దేహి' యనుచుం దిరువీధులు వేంచేసిరి. మా మేనత్తకూంతురు కాశిలోం గౌకరకాయ విడిచిన దని మీసాక్షి యధిశేపింవలేదా యవియొకండు-నేను ముఖక్షౌరము జేసికొందు నని మీసాక్షీ నన్ననరాని మాటలాడ లేదా యని యొకందు -పాచకమహాజనసభోపన్యాసమున మాతండ్రిగా రెవతెనో చేరందీసీనాం డని మీసాక్షి యెత్తిపొడువలేదా యని యొకుడూనేను దూరువు నవారువట్టైడయే తలకు జుట్టుకొందునో గరిగమ్మలగుదియే శిరమును దగిలించు కొందునో సాక్షికి నాబోలియేల యని యొకండు-న్యాయవాదివృత్తిని మీసాక్షి తఆచుగ నిరసీం చుచున్నాండు. భద్రముగా నుండుమని చెప్పు డని యొకండు-కోడిపందెములతో మాదొర పీరటెగ వని మీసాక్షి శ్రిందుమీంయ లెజుంగక యధిక్రేసింపలేదా యని యొకందునునై యెవరి హృదయముల దో నున్న నిష్కారణ క్రోధములను వారివారి దోషములలో వెళ్లడించిరి చూచితిరా నాయనలారా! ఎట్లున్న! నీ సాంఘికనైతిక దురాచారవిమర్శుకుం డగు సాక్షి కిట్టి యసూదము రాందగినదే ఇది భూషణముకా దూషణము కాదు. ప్రకృతి నచనరించిన వాక్కుల కట్టి యవనింద లన్ని దేశములం దన్ని జాతులం చన్ని కాలములం దన్ని స్వభానము లందుంగూడ నున్నది దురాచారముణంగూరి యే మేము సంభాషం తుము. దురాచారములనే వెల్లడింతుము వాని స్వభావములనే విశదపజతుము. నానివలన సంఘమునకు గలుగు హానిని స్పష్ట్రజతుము వానియందు జనుల కసహ్యత గలుగునట్లు చేయుటకై ప్రయత్నింతుము వానినే మేము నిందింతుముకాని వాని కథీను లయిన జనులను మేము నించింపము. వారిని దలపెట్టనైను దలపెట్టము. వారితో లేశమును మాకం 'బ్రసక్తియే లేదని మేమనేక పర్యాయములు సభాముఖమున వెళ్లిడించియుంటిమి. సత్యబద్దులమై సమయమును సంరక్షించుకొనుచుంటిమి అట్టువచ్చుచున్నను నింక నన్నే తిట్టేనాండు నన్నే తిట్టినా డని మీ రనుట న్యాయమా? అది శిట్టేయగునడల నా తిట్టునకు నీ వర్హుండ వను సంగతి నీకంటె బాగుగా నెవరికిం దెలియును? నీ వాసంగతి చెప్పకున్న యెడల మాకు నీదోషము తెలియనే తెలియదే అట్టివోం గిక్కురు మనకుండ నీ తప్పేదో దిద్దుకొని బాగుపడి సాక్షిని సన్మానించుటకు బదులుగా నిందించట తగునా? ఏమైన నీగొడవ యింక మన కెందులకు? ఇట్టి

  2. సాక్షీపంఘ ప్రథమ వార్షికోశ్సవము శీ15 యుడుకుంబోతు టురికిపాటు స్టకృతులం గూర్చి యెప్పుడైన సవిస్తరముగాం జొప్పెదను. ఇప్పు డవకాగము లేదు. ఇట్టు లేనిపోని విందా వాక్యములు సాక్షిపై వైవి తుద కెవ్వరు నొక్క గవ్వయైన మావార్షికోత్సవమున శీయలేదు. ఈయకపోయినందువలన మాకు నిరుతా ఏహము లేదు ఎటులో యొకటు లీ వార్షికోత్సవమును

విర్వహించుకొసందలంచితిమి. ఈపభ కధ్యక్షు నెవ్వరిని బిలువవలయునా యవి రెండుదినములు యోజించి తిమి. వీరికి దెలియకుండ వారికి, వారికి దెలియకుండ ఏరికి గొందట కుత్తరముల 'బ్రాసితిమి. కొందజకు వార్త వంపితిమి. 'ఆదినమున మాయమ్మగారి 'శ్రాద్దమగుటచే రాలీలు రేదని యొకండు, నాకు దేహ మవారోగ్యముగ నుండుటనే రాలేకపోయినందులకు విచారించుచున్నాండ నవి యొకండు, నవివార్యములగు కొన్ని తొందరపనులనే నా కట్టి భాగ్యము కలిగినది కాదని యొకండు నిటుళేదో యొక్క వైఖరిని వారియొద్దముండి (ప్రత్యుత్తరములు వచ్చినవి. సభ కధ్యక్షుండే కుదురలేదే. బుత్విజాండు లేని యజ్ఞమా? పురోహితుండు లేని పెండ్లియా? సంధానకర్తలేని సరసమా? మం త్రములేని తద్దినమా? పాసంగుడువాందులేని సంతయా? దూతలేని రాజకార్యమా? గురుండు లేని పల్లెకూటమియా? వైద్యుండు లేని మరణమా? అయ్యో! అధ్యక్షుందు లేని సభయా? లభింపనిదే యేమి చేయవచ్చును? ధనము లేకున్న నెటులో మాలో మేము గుడుగుడుగుంచము లాదుకొని వేడుకతీర్చుకొనంగలము కాని ప్రధానుం డగు నధ్యక్షుండే లేకుండిన సెట్టు? గొల్లాడు లేని మందయా? వ్యాయమూర్తి లేని న్యాయస్థానమా? నాయికలేని మేజువాణియా? న్యాయవాది లేని స్టలభాండవిసర్టుమా? కావున నగ్రాసనమున నెవ్వరో యొక రుండకతప్పదని యెంచి (శ్రీకృష్ణభగవానుని వగ్రహ మగ్రస్థావమున నిలిసితిమి. గోసికావస్త్రగృహీతయుం బాండుస్ను షావ్త్రప్రదాతీయు, బకతృణావ ర్లాది రాక్షస విగ్రహుండును, లీలామానుష విగ్రహుండును గౌరవసభా దూతయు, జగన్నేతయు నగు (్రీరుక్కిజీవ్యారుండే మా సభ కగ్రాసనాధివతి-కురుక్షేత్రరంగమునం బార్జునకు భగవర్గీతామృతమును (సాదించిన యా వసురేవనందనువికంటె న(గ్రస్థానాధిప్టిత మటీ యెవ్వండు? కావునం గంసద్వేషికి జయా! కాళియగర్వభంజనునకు జయా! పద్మవిలోచనునకు జయా! పాపవిమోచనునకు జయా!

ఈ యుత్సవకార్యక్టమ మచ్చువేయించుటకు మాకు శక్తిలేని హేతువుచే నిదిగో బ్రాసియుంచితిని మొదటిది దైవస్టా్టము-రెండవది యధ్యక్షోపన్యాసము-మూండవది గానకాలక్షేపము-నాల్లవది సంఘవ్యవ హారనివేదనము-అయిదవది సభాసదుల యుపన్యాసములు-ఆజవది యధ్యక్షుని యుపసంహారోపన్యాసము -ఏీడవది మంగళము. (వీడు మాత్రము బాగుగా నున్నదికా దని సభలోం గేకలు) అదేమి మాట? ఏడు బహుపవిత్ర మగు సంఖ్య, మన కేడ్గురు బుషులు- ఏడు ద్వీపములు- ఏడుసము ద్రములు- ఏదుస్వరములు- వీడు శాళమురు- ఇంద్రధమస్సులో వేడు రంగులు-ఏడు సంవత్సరముల కొక్కసారి సర్వజీవద్వస్తువుల లోని పరమాణువులు పూర్తిగా మారు సచెందును-వారమున కేడు దినములు-+ శ్రీరాముని యరణ్యవాసము 3/7 సంవతృరములు-మనకు గురుడు తల్లి తండ్రి ప్రభుండు విద్య దైవము దాతయు సప్తరక్షకములు -వీనిశే యేడుగడ యనిపేరు. మునుజులము బాధించు వ్యసనము లేడు-మనుజుల మొగముమీందనున ్న రం(ధ్రము రేడు-ఏడవ సంవత్సరమున నుపనయనాధికారము వేదాధ్యయనాధికారము కలుగును-జంతుదేహములలో సప్తధాతువులు-సంతానము లేడు-శ్ఞస్మము వాతము పైత్యము శ్ఞేస్మవాతము శ్లేష్మ పైత్యము వాత పైత్యము (త్రిదోషయుతము లని రోగములెల్ల నేడే. గుండె, కడువు, రెండుకాళ్లు, రెండుచేతులు, తలయు నని శరీరమున కేడే స్థూలవిభాగములు-హృదయకోశము శ్వాసకోశములు కార్టముస్ల్సీను పాంగ్రియాస్‌ జరరకోశ మని శరీరమున నేడే కోశములు-' గంగేచయమునే చైవ గోదావరి సరస్వతీ నర్మదా సింధు కావేరీ జలేస్మిన్సన్నిధిం

416 పక్షి కురు” అనుకలశపూజారంభ శ్లోకమున నేడు నదులే పేర్కొనంబడినవి-తల్లి కడుపునుండి శిశువు జీవముతో వెడలి బ్రదుకుట 'కేడవ మాసమే ్రారంభమితి-బాలెంతరాలి 'కేడవదినము దాంటేన యెడల నింక బాధలేదు-అసాధ్యదుస్సాధ్యజ్వరములు తక్క నన్ని సామాన్య జ్వరములుకూడ నెంత తీ్రమైన వైనసరే యేడవవాండు శాంతింసక తప్పదు ఇట్లు చెప్పువెడల నూరులకొలంది యుదాహరణములు చెప్పవలనీయుం డును. సర్వప్రపంచ బహిరంతస్తత్త్యములు “' ఏడు”*తో నిండి యున్నవి. సప్తసంఖ్యా ప్రభావమును గనిపట్టుట మనయొక్క దేశమందే కాదు, ఒక్క జాతియందే కాదు భ్రవంచమున నున్న యన్ని దేశముల వారుకూడ వాని విలువను గుర్తెటీంగియున్నారు. విదేశీయుల యథభి[ప్రాయములు కొన్ని చెప్పుదును.

అజుదినములలో సృష్టి పూర్తిచేసి యేడవనాండు భగవంతుండు విశ్రాంతి చెందెను. (ప్రతి సప్తమనంవ తృరముకూడ భూమిని దున్నకుండ బీడు విడువవలయును. బాకి తీర్చలేనివాని కేడవ సంవత (రముతో బుణవిముక్తి కారాగ్భహ విముక్తియుం గూడం గాక తప్పదు జనుల కేడేసీ సంవత్సరముల కొక పర్యాయము రాజశాసనములు చదివించి వినిపింపవలయును జలస్రళయ మిక నేడు దినములకు వచ్చు ననంగా నోవా అను వానికి దానినిగూర్చి తెలిసెను నెబుష్తాడ్‌ నెజ్ఞారను నాతం డేడు సంనత్సరములు మృగ(ప్రాయుండై యుండెను. సొలొమన్‌ అను నాతం డేడు సంవత్సరములలో భగవదాలయమును గట్టించను ఆ యాలయములో నేడే దీపములు బైబిలులో నేడు రిసరెక్షను లున్నవి. ఏసు'్రీస్తు క్రాసు మీంద వేడుసారులు మాటలొడెను. దానిమీంద నాతం దేడుగంటలుండెను అతం డేడే సారులు కనంబడెను. ?%7 దినములలో హోలీగోస్టును బంపెను. ఇదికాక స్వర్గములేడు, (గ్రహములేడు, నక్షత్రములేదు, ధీమంళు లేడ్గులు. నామౌన్‌ అను నాళండు జార్జను నదిలో నేడు పరాయములు స్నానముచేసి కుష్పరో గవిముక్తిరొందెను ఏడను నంకెలో విశేషుహిమ యున్నదనియు నందువలన సమస్తరోగములు హరించుననియు నాయుస్స్ఫు వృద్దియగు ననియు హిసోక్రిటీస్‌ అను మహాథీశాలి చెప్పియున్నాండు. షేక్సియరు మనుజ జీవనము నేడు దశలుగా విభజించియున్నాండు చంద్రుం డేడుదినముల కొకపర్యాయము తన కళాదశను మారు చే యును గావున నే డమ సంఖ్య స్రపంచవస్తువులందు జరుగుచున్న యన్ని మార్పులకు మూలకారణమై యున్నది; పిల్లలకు దంతము లేడవనెలలో వచ్చును ఏడవ సంవత్సరములో నూడి తిరుగ వచ్చును. ఏడు సంవత్చరములు దాంటనిూం డెట్టి నేరమును జేసీనవైన శిఇర్హుండు కొండు. 27 సంవత్సరములకు త్రీకి యుక్త్షుయస్సు వచ్చును 27 సంవత్సరములకు బురుషునకు యౌవన మారంభించును. 417 సంవత్సరములకు మనుజుందు పరిపూర్షబలాన్వితుండై యుండును. $7 సంవత్సరములకు మనుజుండు ప్రపంచ వ్యవహారముల నన్నిటిని నిర్వహించుకొనుటకుం దగిన దేహమనస్ఫమర్థతలం గలిగియుండును. 6౫7 సంవత్సరముల కతందు గ్రామ్యభోగాదిసౌఖ్యవిరాగియై కొంత పరిజ్ఞాతమై యుండును అప్పటి కింక వంకరచూవు చూచినవాని కింక వల్లి కాటికి బోవువజు కంతే 1౫7 సంవత్సరముల కతండు దిగనారుట కొరరిభించును. 87 సంవత్సరముల కతండు బుడ్దితోంబేరిన మహాకార్యముల కనర్హుండై యుండును. 9% సంవత్సరముల కతం డపాయదశలో నుండును కొడుకులలో నేడవవాందు మహాబుద్దిశాలి యగును ఏడవ వుత్రుని యేడవ పుత్రుడు సమస్త్యూధులను స్పర్శమాత్రమునం గుదుర్చంగల శక్తి గలిగియుండును ఇట్లు పాశ్చాత్యులు బ్రాసీయున్నారు.

ఇదిగొక యేడ్లురు భర్తల ప్రాణముల హరించిన పడంతి ప్రపంచము నేకచ్చత్రముగం బరిపాలించు నను నర్జముగల మోటసామెత యొకటి యున్నట్లు జ్ఞస్తీ యున్నది. మృతున కేదుకట్ట సూరి యందటెటింగి

  1. పాక్షిసంఘ్రధమ వార్షికోత్ప్సవము 417 ఎదే. (ఏదునుగూర్చి యెంళపేపటినుండి గింజుకొనుచున్నాండో యని పభలోం గుసగుసలు నాయన లారా! ఏదియో స్పష్టముగ వినరా కున్నది. ఏడను సంఖ్య మంచిదికా దని మీ రధిశేసించుటచేత నింత చెప్పవలసీవచ్చినది. క్షమింపుడు.

సరే. ఈగొడవ యెందులకు? కార్యక్రమములో నేదు పద్దతులున్నవి. మొదటిది దైవస్రార్థము వాయనలారా! సభాస్తారు రీదినమున మిగులు గొలందిగ వచ్చినారు. ఏమైన నిండవి యడిగిపొవుదుమేమో యను భయముచే మొగముచాటు వైచినట్లున్నది. దైవప్రార్ధన మొనర్చుటకు ఈశా స్తులూరు దయావూర్వక ముగ వంగీకరించినారు. ఈయన 'పేరు-ఉ-డఉ ఏదో మంచిపే-(చిట్టిశాస్తి అవి సభలోం 'గేకలు) జౌను చిట్టిశాస్తులుగారు స్వగ్రామమునం గొంతకాలమున వీధిభాగవత యక్షగానములో రాత్రి కొక్కురూపాయచా వున సంభావన బరిగ్రహించి కృష్ణనేషము' వేసిన భాగవతోత్తములు. ఈయన పాత్రౌచిత్యము, ముఖ విరిక్షణత, యభినయచాతుర్యము, నాట్యనైపుణ్యము, కంరమాధుర్యము, స్వభావప్రకటనమును గొంచ్చి వీధిభాగవతములోని వట్టి పనికిమాలిన కృష్ణపాత్రమునకు-తాటియాకు చాయమీంద గూలంబడి క్రునిక్రివి టులు పడుటకంటె వేరు పనిలేని కృష్ణపాత్రమునకు-ఇంత ్రజ్ఞావిశేసము. లనావశ్యకము అనియా మేళవాయకుం డైన శాత్తనుం డాలోచించి యీతనిని బెంపారరీ యెస్టాబ్లిషుమెంటులో నుంచి తప్పించి విదూపకునిగా నియమించి పర్మె వెంటు డ్యూటీలోం బడవైవి దేశోపకార మొనర్చినాంు. ఆయుద్యోగమున నీయన చిరకాలము జయ్రదముగాం బనివేసీ పర్వజనశ్ఞాఘాపాత్రు లైనారు-మునసబుగా రీతినికిం బెండ్లిచే యించినారు. కరణముగారు పాగ్రసామగగ్రి కొనిపెట్టినారు- పెత్తనదారుగారు సంవత గ్సరమున కొక్కపంచెల నాఫు బరాతముగా దయచేయించినారు. ఈదినమునకు సభకు దయవేసీనూరీలో నీరే ప్రతిభలోం బాండిత్యములోం బధములవి నాకు దోంచినకారణమున నీయనను దైవప్రార్ధన మొనర్పు మని కోరినాను. ఈయన రైవస్రార్టమున క్షపక్టమింతురు. మీరు లేచి కృష్ణా కృష్ణా యని స్మరింవలయును. చిట్టేశొస్తుల యుపోద్దాతపూర్వక దైవ ప్రార్ధన క్రమము కీర్తన “అమ్మలారా! అయ్యలారా అందటికి సమ్మతేనా!! అమ్మ కొమ్ములారా కొయ్యలారా-గొప్పచేసినారు నన్ను- కమ్మలారా-కాఫులొరా-కాలుకుంటి చిట్టిశాస్త్రీ బొమ్మలారా-పోక్రులారా-(మైక్కువాండు మీకునేండు! అమ్మ ధాధొకిటతకధామ్‌ ధాధాకిటతకధామ్‌ తధిగిణతోమ్‌ ఈధిగిణతోమ్‌ తధిగిణతోమ్‌! అమ్మ || (అదేమి అదేమి? తెయితక్కలాడుచున్నాడే-ఆయ్యయ్యో! ఎడమచేయి యెడమచెవిపై నడంచిపెట్టి యిలికోడివలె నజచుచున్నాండే యని సభలోం గేకలు.) భోజనములోనికి బప్పెట్ల చదువులో నోన్నమళ్ళివాయ యెట్లో-సంధ్యావందనములోనం గేశవనా మావి యెట్లా ప్రసలో ముద్దెట్లో-సర్వస్రార్థములలోను వినాయకస్రార్థన మట్లు మొదలని -భాగవలోత్తము లైన చిట్టిరమన్నపంశులుగారు పెలవిచ్చినట్టుగా-వినాయక స్రార్థన కువక్రమ మెట్టంటుని-

18 సీ తుండము నేకదంతమును దోరపుబొజ్జయు వామహస్తమున్‌ మెండుగ'మ్రైయుగజ్జెలును మెల్లనిచూపులు మందహాసమున్‌ గొండొక గుజ్జురూపమునం గోరినకోర్కెలకెల్లి నొజ్జనై యుండెడు పార్వతీ ఈనయ యోరిగణాధిప నీకు మైక్కెదన్‌. వినాయక స్తవమైన తరువాత యెట్టుగా శారదా ప్రార్ధన మాచరింపవలె నంటేని- కీర్తన, అంబాపరాక-దేవీపరాక-అంబా చక్కని శారదాంబాపరాకా అద్టీ! అంబాపరాక దేవీపరాక॥ మమ్మేలిన శారదాంబాపరాకా. (మేలుమేలు బళాబళి యని సభలోం గేకలు.) ఇంక నాపని యయినది ఏదీ నా కీయవలసిన రూపాయ యీవలం బాఅవేయవయ్య *' నాయనలారా! ఇక్కండికి చిట్టిశాస్తులుగారి రైవ్రార్హనమైనది. కావి యీ విషయమున నొక్క పొరపాటు జరిగినది. ధనవాంఛా శూన్యులై ధైవ(ప్రార్ధర మొనర్చక పోవుదురా యని యాయనను బిలిచితిని. ఏమైన నిమ్మని యడుగుడు రని నా కప్పుడు తెలిసీనమెడల-('వెట్టికి దైవ ప్రార్థు చేయుదు ననుకొంటివంట య్యా-దేవుని పేరెత్తిన దాంక నాకర్మ మేమి కాళినదయ్యా ఎవనిగతి తిన్నగ లేకపోయిన వాండు దేవుండా యని దేవులాడవలసినదిగాని, నా కీచేతిదందుగ కీర్రు యెందులకయ్యా" యని సభలోం జిట్టిశాస్తులు కేకలు) (“శొందరపడకయ్యా ఈ రూపాయతోడనే సపెద్దకాంపురము చేయుదువటయ్యా, ఇదిగో నే నిచ్చెదను తీసికోవయ్యా' యని నభలో నొక ధర్మాత్ముని కేక.) నాయనలారా! కార్య[క్రమమున దైవ'స్రార్థనానంతరమున నధ్యక్షోపన్యాస మున్నది అధ్యక్షుండు స్థాణువగుటచే నాతని యుపన్యాసము జరిగినట్టుగానే భావింపవలయు నని స్రార్జించుచున్నాను. (మేము వినినట్టుగానే సంతోషించుచున్నామని మనవి చేయుచున్నామని సభలోం గేకలు ) మూండనవేడుక గానకాలక్షేపము. ఈ విషయమునం గూడ నొక యనివార్యమైన యవరోధము సంభవించిన దని చెప్పుటకు విచారించుచున్నాను. (అంత విచారించుచు నీ యాల్చికశ్రాద్ద మాచరింపనేల యని కాంబోలు నభలోం గుసగుసలు.) నాయనలారా! ఏమనుచున్నారో తిన్నగ వినంబడుటలేదు గాన కాలక్షేపము జరుగందగినదే గాయకుండు రాలేదు. వమ్చువను నాశయుంగూడ లేదు (చచ్చినాండా యేమి యని యొక నోటియొట్ట వువాండు. కేకలు.) నాయనలారా! చావలేదు. కాని మరణించుటయే యంళతకంటు మంచి దని యనుకొనుచున్నాండని తెలియవచ్చినది ఆతండు భవబంధతారకోపాయముగ భద్రపటువి తనయింటిలోం బెట్టుకొని యాదరించుచున్న వట్టుసాలి దొక పల్లైవానిని దీసికొని పోయిన దని కింవదంతి ప్రబలియున్నది. (కవియైన వాణీదాసుండే దానిని లేవదీసి కొనివచ్చి యుందునెడర నా గాయకుండు మీయొద్దనే పడియుండు నని కాంబోలు సభలో గునగుసలు.) నాయనలారా! మీ రహస్యాధిక్షేపణవాక్యములు నాకుం బూర్తిగ వినంబిడకున్నను మీ కన్నుగీటులకు మీ తలపంకింపులకు మీ గుజగుజలకు నర్జము తెలియనివాండను గాను. ఈ సంఘమునకు వార్డికోత్సవము చేయవల దని సాక్షి యనేక పర్యాయములు చెప్పియే గ్రామాంతర మునకుం బోయినాండు. ఆతం డూరళలేండుకదా యీయుత్సవ మెటులైనం జేసికొనవలయు నని మే

75, సాత్షీసంఘ(్రధమ వార్షికోత్సవము 419 ముత్సాహపడి తుద కిట్లాచరించితిమి. ఆతని యిష్టమునకు వ్యతిరేకముగం జేయుట చేతనే దీని కిన్నిపాటులు వచ్చినవి. మీ యధికేపణములకు మే మింత లోనుగావలసీవచ్చినది అయినను బోనిందు. చేసీనది తప్పుకాదుకదా. (కార్యక్రమమునం దరువాతిప ద్లేది యని సభలోం గేక) నాల్గవది సంఘవ్యవహారనివేద నము. నాల్గు మాటలలోం గడతేర్తును వెనుక 1913 సంవత్సరమున నీసంఘము స్టాపింపంబడెను అప్పు డిది యాటేడుమాసములు పనిచేసి యంతరించినది. తిరుగం గ్లిందటి సెష్టెంబరు మొదటితేదిని దీనిని స్ట్రాసించితిమి. ఇప్పటికి 12 మాసములనుండి పనిచేయుచున్నది మాపనిలోని మంచిచెడ్డ లాంధ్రలోకమునకే యెజుక. నేను జెప్ప నక్కజలేదు. ఇదివజకు దాదాపుగా నేంబది యుపన్యాసము లిచ్చియుంటిమి. అది యచ్చొత్తించినయెడల వెనుకటి సాక్షిసంపుట మంతటి రెండు పెద్దగ్రంధము లగును. జరుగవలసిన

యీసంవత్సరముకూడ నిరుపద్రవప్రయత్నముతో నిశ్చల దీక్షతో మా పనిని మేము మా యిష్టమూర్తి యగు శ్రీ సూర్యభగవానుని కృపచే నిర్వహింహగల మని ధైర్యముతో నున్నాము. దైవకటాక్ష ముండిన యెడల మాకోరిక ఫలింపంగలదు. నాయనలారా! ఈయంశమునుగూర్చి యింతయే చాలును. అయిదవది సభాసదుల యుపన్యాసములు, పద్యములు ఎవ్వరు వచ్చువారు లేరా? (లేరు లేరు అని సభలోం 'గేకలు) ఇదిగో వాణీదాసుం డీ కాగితమును నామీందం బాటవైచినాండు. దీనిని జదువుదును “సాక్షి చిశ్రపట మీసభలో నుండందగినది అందుకొటకుం గొంత ధనము చేర్చుట యావశ్యకము ఆంధ్రలోకమందలి ప్రభువులం గొందజ దర్శించి ధనము సేకరించి యాతని ద్రతిమను బొత్రింపంబేసి యాభవనమున నుంపవలయును *” నాయనలారా! వింటిరా వాణీదాసుని యుపపాదనము? (రేను దానిని బలపఅచుచునా ఎ నని కాలాచార్యుల కేక) సరే సంతోషమే కాని యీపని జరుగదగినదికాడు జరుగుటకు సాధ్యమైనదియుం గాదు సాక్షీస్వరూపము నే నిదివజకును బాగుగా నెజుంగను ఆతని కొక్కస్వరూవ మున్నట్లు కూడం జెప్పండారిను. నవనాగరకతాసంపన్నుల కాతండు కత్తిరింపుతలతో నోటిసిగరెట్టుతోం గానంబడును సంఘసంస్కర్తల కతండు సన్యస్త యజ్ఞసూతత్రుండై కనంబడును సన్యాసులకు దండకమండలసహితుం డై యగపడును. ఛాందసులకు _ వైదిక నివ్యగరిస్టుడై యున్నట్లు కానంబడును.. విస్ణుభక్తులకు శంఖచ క్రచిహ్నితభుజుండై తులసీమాలావక్షస్కుండై కానంబడును.. శివభక్తులకు భస్మ రేఖాఎముజ్జ్యలుండై రుద్రొకమాలాధారియై కానంబడును. మహమ్మదీయులకు బోడితలతో పొడుగుగడ్డముతోం గనంబడును అతని యే స్వరూపమును జిత్రింంవలయునో యెవ్వరి కెజుక! బాహ్యస్వరూపములోన యింత వైవిధ్య మున్నది. ఆంతరస్వరూపముమాట చెప్పనే యక్కటలేదు ఇంతకు నాతని బాహ్యపటము మన క్రేలం అతండు మన మనస్సులలో నున్నాండు ఇంక ముందుండును ఆతనికి గోనెగుడ్డ కూరుపుకాని, గోడచేరువుకావి యావశ్యకము కాదు అందుచే నట్టిప్రయత్నమును బూర్తిగా వదులుకొనవలసీనది (సరే-సరే యనుకేకలు) ఇంక నాజవది యధ్యక్షుని యపసంహారోపన్యాసము. ఉపక్రమణమునం దీ కృష్ణభగివానుం డెంత మాటరాడెనో యిప్పడుకూడ నంతయే మాటలాడును కావున నదియును వదలుకొనం దగిఎదే. ఇంక నేండవది మంగళము- కీర్తన మానరసీంహునకు-మంగళమ్‌-జయామంగళమ్‌. మానరసింహునకు-మం గళమ్‌-జయామంగళమ్‌ ఓమ్‌ శాంతి శ్ళాంతి శ్థాంతిః (అని సభలో పాటలు)

  1. కుంభకర్లుండు జంఘాలశాస్తి యి ట్లుపన్యసించెను--

“నాయనలారా! నిన్నరాత్రి కరణముగారియింటికి. బురాణము. వినుటకుం బోయితిని. సబుకోర్టులో దాను దాయాదులపైం దెచ్చిన వ్యాజ్యెము తనసక్షము కావలయునను కోరికతోం గరణముగారు కొన్ని మాసములనుండి రామాయణవురాణ కాలకేపమును దనయింట దీకృతో జరిగించుచున్నాండు వ్యాజ్యెము తనపక్షము కావలసినయెడలం దగిన వకీలును జూచుకొనవలయునుగాని వాల్మీకి నాశ్రయించుట యెందులక్షు? వ్యా్యెము గెలిపించునది పూర్వపత్రసమితియా వురాణగోస్టియా? కోర్టువ్యవహారములలో సివిల్‌ ప్రాసీజరుకోడ్డుకున్నసత్తువ (శ్రీమ[ద్రామాయణమున కెక్కడిది? తీర్చిచ్చువాడు జడ్డియా జానకీప తియా? కడువులోని పాములను 'సాంటొనైను' హరింపంగలదు. కాని సర్బ్పయాగ మొనర్చిన జనమేజయుం డందుల కక్కణకువచ్చునా? వెట్టీకొఆకుం జేయందగినది నస్యమా విఘ్నేశ్వరపూజయా? సంపదలలోని మజువులు నాపదలలోని యజువులుగల ప్రకృతులు ప్రపంచమున రూపాయకుం బదునేనణాల పదకొండు పైస లవట కున్నవి. ఈ ప్రకృతులంగూర్చి మజీయొకసారి వివులముగాం జొప్పెదను ఇప్పు డుపపాదింప సంచిన యంశము వేటొకటి కావున దానిని గూర్చియే చెప్పెదను

కరణముగారి యింటిలోని పౌరాణికుండు కొంత వ్యుతృన్నుండే కాని కేవలము శుంరకాండు కాని పండ్లశాస్త్రి పద్యపరనధోరణి మాత్రము పరమాసహ్యముగా నుండెను. ఈతండు చాలకాలముగా నాటకము అలో వేషములు వేసినాండు నూకిసానిగారి నాటకపుకం పెనీలోని యన్ని నాటకములోంగూడం (బ్రధానపొత్ర మీళండే-నరకాసురుండై నారాయణోరుసంభవ యగు నూర్వసి నుజ్జూట లూరించి యాటాడించి యువ్వెత్తుగ నెగమీంటిన విటచ క్రవర్తియాతండే-రత్నాంగికి బుత్రుండై శయ్యా గృహమందు నిలువుటద్దముల నడుమం బ్రవాళడోలి కలనడుమం బట్టుదోమతెరలనడుమ ఫలాహారవుం బల్లైరములనడుమం, బ్రసవతోరణము లనడుమ, భర్మపాంచాలికాహస్తగతాంచచ్చంచలచామరస్తోమముల నడుమం, బద్మరాగదీపికాగణముల నడుమం బన్నీరుతుషార పరంపరలనడుమం జిత్రాంగితో, మైసూరి పంజాబీపదవిన్యాసపుగమనికలత్‌, పట్టువిడుపుల జొకాయింపుల పరిపాకములతో, గొట్జెపొట్టేలు కోరచూవు తలవంపు ధమ్మాయింపుఅసొంపు లతో, సవ్యాపసవ్య సమావేశ సంత్యజన సంచలన లాఘవసంపత్తితో, నటుకులదంపు లొంటి కారిభరతములు -కారువా తీటీకలు-కుప్పనూర్చులు-గుడుగుడు గుంచములు-వెడుగుడులు-చరణములందు. సవాలు జవాబులసంపుటి గల పాటలతో, ఇరహరద్రియ రాగమును గంచరగాడిదె వాలక మొనర్భి ఇండజాతి త్రిపుటను గాసరకూసరచేసి-సభవారియెదుట సరసముగాం బ్రదర్శించి ద్రఖ్యాతినొందిన యాతం డీ పండ్హశాస్తులే. నటక ప్రపంచమున నింతవాండు లేందు. వహవ్వా! అందులో నూకిసానిగారే నాటకమున నాతని నాయిక యైనప్పుడు కన్నులవైకుంర మనక తప్పదు. అబిగింపు లామెత్తంబడుటలు, ఆముద్దు లామురిపెములు, ఆచెవిగుసగుస లాచేచాటురొసరొసలు, ఆదొంగగిలిగింత, లాదొంగన్నర యిగిలింతలు -అఆహాహా! శృంగారరస మళ్టై యంకురించినట్టు-అట్లై విబృంభించినట్టు-అట్టై తంగ ప్రాకినట్టు-అట్ట పుస్సించినట్టు-లట్ట దానిపరిమళ మాకాశమంతయు వ్యాపించినట్లు-(ద్రష్టలకన్నులు స్తంభించునట్లు గుండెలు చెదరునట్టు-మనసు నీ రగునట్టు-ఆహాహా! వారి యభినయచాశుర్యము, ననుభవసౌష్టనము,

  1. కుంభకర్ణుందు శీ21 నఖిలరసోజ్జీవనచాకచక్యము, నమానుసిక్ర చర్యయంతయుం జూచితీఅవలసినదే (ఆతనికిం బంధ్లశాస్తులని "పేరుగలుగుటకు హేతు వేమి యని సభలోం గేకలు) నాయనలారా! దానికొక్క చిన్ని యితిహాస మున, నది. ఒకసారి నలచరిత్రనాటకములో వతండు నిషధరాజేం ద్రుని పాత్రమఘును ధరించెను. చెప్పవలసిన దేమున్నది! నూకిసాని దమయంతి వేషము వైచినది. వేయకతప్పునా? అట్టి సన్నివేశము వారికి సహజమై పోయినది. శనివార స్రాతఃకాలమునకు-దుర్ముహూర్తమునకు-బట్టేకట్టుకొయ్యకు-బాడికి, నుప్పుచేంపకు నా సాపుటరో మదహనసమర్ధ మగు దుర్వాసనకు-యాచనకు దైన్యమునకు వెట్టవినాభావసం బంధమో-పండ్లశా'స్తులకు నూకిసాని కట్టి యభేదాధ్యవసాయ మని యంద ఉెజుంగుదురు. గాడిదెకు జోరీగ యెట్టిదోంగుక్కకుం గొణు జెట్టిదో-ములగచెట్టునకు గొంగళివురుగెట్టిదోం బండ్లశా స్త్రీకి నూకిసాని యంతకంటె సహస్రగుణము లెక్కువ, రెడ్డి తల్లిగారి సాంవత్చరికోత్సవములకుం (బ్రదర్భింపబడిన నలవాటకములో మనశాసస్తీ నలచక్రవ ర్తిలై, ముఖార్యసావేరీసాంకర్యసర్వజనాసహ్య స్వర శ్రాద్దసన్నిపాతముతో-నీసపద్యములో జెపి నట్టి పెద్దపాద ముల ముద్దులు నాలుగు-వెత్తుగీతల చిన్నముద్దులు నాలుగు-వెరసి యెనిమిది ముద్దులను, బాదసానిి స్నధ్య మున శయనించిన దమయంతీ వేసధారిణియగు నూకిసావి దౌడపై జంకకుండ, బింకము తగ్గకుండ స్వభావమును మీఆకుండ, వెజ్టినప్పుడు కానీకుండం బెట్టుకొనంబోవునప్పు. డొక చిన్న తిరకాసు దైవవశమున సంభవించెను. మూండు ముద్దులజుకు నంతయు బాగుగానే జరిగినది. ఎదురెత్తుగాని -వెనుకపాటుగావి-యదలింపుగాని-విదళింపుగాని యేమియులేకుండం జల్లగ సౌమ్యముగ సాపుగ వెడలిపోయి నది. అనార్గవముద్దున్నదే-అక్కడనవే కొంతమెలి-కొంత తిరుగుడు సంభవించెను. ఆముద్దు 'పెద్దపాదముల లోని కడపటిముద్దగుటచే మిక్కిలి బింకముగా నాముద్దు పెట్టుకొనందలంచి, యానలమహారాజుగా రామె బుగ్గలు గట్టిగానొక్కి ముద్దుంగొననెంచుచ్సు. నింకనేమో పాడుచుండగా అమెకట్టుడు పండ్లవరుస చటుక్కున బట్టుతప్పిపోవుటచే, లటుక్కున నూడి యాళని నోటిలోం బడెను, బుగ్గలు నొక్కునప్పు డట్టి ప్రమాదముకలుగునేమో యనుభీతిచేతనేకాంబోలు నా నూకిసాన్సి వలదు వలదనువట్లుగా, నుహుహు ఉహుఫ్హాని, మగవిని మహావిద్రావస్టలో నుండియు మందలించుచువనే యున్నది. మగం డొడలు తెలియందగిన స్రీతిలో నువ్నాండా? ఫిరంగి(ప్రేల్చిననైన వినందగిన స్థితిలో నున్నాండా? *వీ లెక్కయేమి! ఒడలు చీల్ళిననైనన్మతి రాందగినస్థితిలో నున్నాండా? విన్నృతుండై తన్మయుండై కరుణరసవు “కోమాలో నున్నాండు. భీమరాజనందననోటిలో నున్న పెట్టుడువండనగున తవనోటం బడెనని యాతం డెటుంగునా? ఈవికృతిం గాంచి యాతని నప్పటినుండియుం బండ్లశా స్రీ యవి పిలుతురు. ఆసండ్లశా ప్రియే కరణముగారిం టిలోని పౌరాణికుందు. ఇతండు వాటకరాగధోరణితో రామాయణమును జదివెను అది ప్రత్యత్షశయ్యకాదు -బాహాటశయ్యకాదు-పాంచాలశయ్య కాదు ఇదియొక శయ్య - పనికిమాలిన శయ్య-బండశయ్య-పాడుశయ్య మంద్ర మధ్యమళారకసోపానములను [గ్రమముగ నెక్కుటయా? దిగుటయా? నడుమను 'జూగా' చేసికొని పలిటీలు కొట్టేకొట్టి తిరిగి తిరిగి దానియొద్దకు బేరుటా? ఏమైన నున్నదా? మొదలు సిసలుపడి స్థిరపడిన నుతియైన నొక్కటి యేడ్చినదా? కమ్మని గ్రుద్దూడిపడు సైస్టియిలో నొక్కటే చావుగోల-నక్కలు చలిచేం గూసినట్లు-పిశాచములచేం గుక్కలు మోరలెత్తి యేడ్చినట్టు-రాట్నపుంగీచులాగున-దూడ చచ్చిన గేదె యజపులానున వొక్కటే యేకన్వరవుం గజ్జపడి యేడువుతక్క మటేదియు లేదు. ఆదిక్కుమాలిన ధోరణితోడనే యాతం డిట్టు రామాయణమునుండి చదివెను. అది కుంభకర్ణ నిద్రోద్చోధనఘట్లము.

422 సాక్షీ శ్లో, భేరీశంఖ మృదంగాళ్ళ సర్వస్రాణైదూదయన్‌ నజఘ్ను శ్చాస్యగొత్రాణి మహాకాస్టకటంకరై ముద్గరైర్ముసలై శైవ, సర్వప్రాణ సముద్యలై తేన శబ్దేన మహతా లంకా సమభివూరితా. సపర్వతవనాన్సర్వా స్ఫోపి వైన ప్రబుధ్యతే తత నృహాన్రం భేరీణాం యుగపత్సమహన్యత. వ ఫ్ర థ్‌ శి శ కేశానన్యేప్రలులువుః కర్ణావన్యే దశన్తివ ఉదకుంభశతాన్యన్యే సమసించంత కర్షయోః న కుంభకర్ణ పన్పందే మహానిద్రావశం గతః అన్యేచ బలినస్తప్య కూటముద్గరపాణయవి మూర్ష్నివక్షనీ గాత్రేషు పాతయన్‌ కూటముద్గరాన్‌ రజ్జబంధన బడ్జాభిళ్ళతఘ్నీభిశ్చ సర్వతః వధ్యమానో మహాకాయో నస్రాబుధ్యత రాక్షసః వారణానాం సహస్రం చ శరీరేస్య ప్రధావితమ్‌, క్ష శ షు షు షు శామాయణకవిత్వ మంత సుందరమైనకవిత్వ మిక సృష్టిలో గలుగవలయునేమో? రాసభకంరమునం జదివినము రామాయణ కవితారక్తి చెడదు. శ్షీరము లుప్పులో వియుగును. తేవె నీటిలో వియుగును. శరీరబలము నూనెలో విరుగును. మనసు తిట్టుతో విజుగను. వట్టివెలితి యపస్వరవుం బనికిమాలిన దిక్కుమాలిన కప్పకూంత కంపప్పుం గంఠమున నైన సరే వాల్మీకి కవితాసొందర్యము విజుగదు తిరుగదు చెజుగదు. నిద్రపోనున్నవాండు. కుక్క మొటుంగును వివి యెంత యసహ్యపడి విసుగు చెందునో యా ఫురాణసభలోం గూరుచుండినయొక్కవ డీ శ్లోకములను విని యంత వెగటుపడి ధూధూయని యుమిసెను. అతం డొంగ్లీయ విద్యాపరిచితి కలవాండు-నవనాగరకతాసంపత్తి పైన లోపలం గూడం గలవాండు. పురాణము పూర్తిమైనపీమ్మట నాతండు నావెంటనే మాయింటి దారిని వచ్చుచు దారిలో నిట్టనియెను -వాల్మీకి వట్టి ఫూలు వలె నున్నాండు. కుంభకర్ణుని నిద్రనుండి లేపు భాగమున నెంత యప్వాభావికముగ బ్రాసినాండో! లీ శీ! నాకు బరమాసహ్యముగ నున్నది. ఫిరంగగుంగ్లతోం గొట్టినను నిద్ర లేవనివాం డెవందైన నుండునా? అందుకు 'సయమ్భ' ఒప్పుకొనదు. 'నేచరు' ఒప్పుకొనదు. వేయి యేనుంగులచేం గ్రొక్కించిరంట -నాన్ఫెన్సు-మీనింగ్షస్సు-్రిపొష్టరన్‌-రబ్బివ్‌,” ఆతం డీ మాటలాడంగ నేను గొంత యదరిపడి “నాయనా! నీ వెప్పుడైన నిదివజకు రామాయణమును వింటివా" యని యడిగితిని, “లేదు ఈదినమే మొదటిసారి. ఇదియే కడపటిసారి యనికూడ నానమ్మక'” మని యాతండు గ్రత్యుత్తరమిచ్చెను. “నాయనా! నీకు ముప్పది

  1. కుంభకర్ణుండు ఢ23 యేండ్లు దాంటియుండును గాంబోలు, ఆర్యావర్తమునం బుట్టే (శ్రీరామచంద్ర పాదస్పర్శముచేం బవిత్రమైన యీ నేలను ద్రొక్కుచు, (శ్రీరామ సేనయగు క్రోంతులను గొండమ్రుచ్చులను జూచుచు, నీతారామాభ్యా న్నమ యమ భిక్షుక బ్రాహ్మణు నజుపు వినుచు, వీధివీధి కొక్క రామభజ్లన మందిరమును గాంచుచు, నింతకాలము రామాయణము వినకుండనున్న నీవే యీ ్రకృతిలో నుండంగాం గుంభకర్ణుం డేల యుండ రాదు? కుంభళర్డునినిద్ర వీనిద్రకంటు వెక్కువదా?” యని నేను యాధాలాపముగాం బ్రత్యుత్తర మిచ్చితిని అందుపై నాతం దుగ్రుండై “ప్రకృతిలో గుంభకర్ణునివంటివాండు రేండు వాల్మీకి బ్రాసినబొమ్మ తప్పు కుంభకర్ణుని వంటివాం డీ సృష్టిలో నుండువెడల నేను బండ్లూడం గొట్టించుకొందును. వాల్మీకి వట్టి బుద్దిహీనుండు. 'నేవరూను బాగుగా "స్టడీ చేసినవాండు కండు అంతవజకు వే నాం ధ్రలోకమును *కన్విను న చేయంగల” నని యేమేమో నోటికి వచ్చినట్లల్ల నాతడు వదరినాండు. “ఓ పరాత్పరుండా! ఓ కరుణానిధీః తాము మహాదరి ద్రులై యష్టకష్టములంబడి, యొక్క పూటలైన నింత నివ్వరిగంబి క్రాగియో (త్రాగకయో, దైవధ్యాన మొనర్చుకొనుచు శాంతమూర్తుళై (ప్రపంచపుం (గ్రొక్కులాటలలోం బడక, లోకోద్దరణార్హమై, తమ మెదటిరక్తముతో (గ్రంధములను, దేజోమయాక్షరసహితము అగునట్లు ద్రాసి, వానిని లోకమున విడిచి, యెన్నివేల సంవత్సరముల క్రిందనో పరమపదించిన పవిత్రజీవను లగు మహాకవులకుం గూడ నీ కాలవు

నిరక్షరకుకీ నిర్భాగ్యపుం జేత వాంతగాని చచ్చుపెద్దమ్మ నోటియొట్టపు ముండకొడుకులచేతం దిట్టులా? ఇంత మహాపాపమును జూచి యెట్లు సహించుచుంటివోయి తండ్రీ యని యొక్క రెప్పపాటుకాలము మనస్సులో నమకొని యావిదేశీయవిద్యా పాండితీ విశేషువితో, స్వదేశీయ మహా(గ్రంధ నిందాపాపభూయిస్టు నితో నిటు అంటిని “ప్రకృతి ప్రకృతి యని పండిత సాధ్యము లగు పలుకులు పలుకుచునా ఎను ప్రకృతి యన నేమో మొదలు తుద నీకుం దెలియువా? వెంద్రుక మొదలేదో తుదయేదో యెజుంగవే ప్రకృతిలో వెంత పెద్ద జంతు వుండవలయునో యెంతజంతు వుండంగూడదో నీ వెటుంగుదువా? నీయింద్రియములకు గోచరించినదిమాత్రమే ప్రకృతి యని నీ వనుకొనుచుంటివా? నీ కింక సహ(స్రేంద్రియములు భగవంతుం డిచ్చియుండునెడలి నిప్పుడు నీవు గ్రహించిన ప్రకృతికంటొ సహ స్రగుణాధికమైన ప్రకృతిని నీవు గ్రహించుట క్రమ్హైన సందేహమా? ప్రకృతికి నీ కన్నే గజములబద్ద యనుకొంటూ! మూఢా! నీ మనస్ఫే-విదేశీయ విద్యాసరిచితిచే విపరీతమై, వంకటింకరథై, యెండి మెలికలుపడి చచి థన నీ మనస్వే- ప్రకృతికి గొలపాత్ర మనుకొనుచుంటివా? నామమా్రావశిష్టముగ నామశూన్యముగంగూడ నెన్ని జీవము లిదివజక్తు గతించినవో నీ వజుంగుదువా అవి యెట్టిప్రకృతులు గలవో నీకుం దెలియునా? ఇంగ్లండు దేశమున కుత్తరమున కార్‌ ట్రిడ్డి అను గ్రామమున్నది ఆ(గ్రామమున పదునాజువందల సంవత్సరములకు సమీవమున నొక్క యస్తిపంజరము దొటుకినది అది మనుష్యుని దని యప్పటి బుద్దీశొలులు స్త్రీరపఆచినారు. దానిలోని తొడయెముకయే యాజుడుగుల పాడుగుండెను. ఆపరిమాణమునకు దగినపుట్ణైపండ్లు కాలుసేళులు మొదలగునవి యా యస్థిపంజరమున కుండెను. ఆశరీర పరిమాణముల ననుపరించి యాళల్యపంజరాధికారి యిరువదియొక్క యడుగుల పొడుగువాండై యుండునని యప్పటి శారీరశ్ళాస్త్రుజ్ఞాలు గుణించుకొనిరి, అయ్యా! దీనికేమి చెప్పెదవు? ఇది పొఢువుకధ కాదు పుస్తకపుత్రాంత, ఇట్టీ మనుజుం డుండంగా గుంభకర్ణం దేల లేకుండును? ఎటువచ్చినను గుంభకర్ణువివంటి యసాధారణగాఢ నిద్రానక్తు జెట్టివండైనను. (బ్రపంచమున నుండండనియా? ఏదైన నిందునుగూర్చి పాశ్చాత్యుల న్రాంత

శీ2క పక్షీ

కనంబఆచినయెడల నీకు విశ్వాసమేకదా? వాల్మీకి ఫూల్‌, వాల్‌టైర్‌ పండితుండైన నీకు-భారతము చెత్త "ఫరీకీన్‌ చేవయైన వీకు-విశ్వాసము కలుగుట కంతకంటెం జేయవలసీన దేమి? మనద్రాంతలు మసీబొ గ్గులా? పైద్రాతలు మాణిక్యములా? నీవు పరమనిర్భాగ్యుండ వైనప్పుడే-శుంరలలో న [గ్రగణ్యుండ వైనప్పుడే _దేశాభిమానశూన్యులలో బ్రధమపీరాధివతి వైనప్పుడే సర్పదష్త్రుని జిహ్వూకువలె నీమనస్సునకు వ్యత్యన్తరుచిక లిగినప్పుడే-నీ కిట్టియభిప్రాయము కలుగందగినది. నీదురదృష్టముచేతను నిన్నుంబట్టి దేశీయుల దురదృష్ట ముచేతను నీ కట్టి యభిప్రాయము కలిగినది. కుంభకర్ణుని నిద్రవంటి ని(ద్రగలవాం డెవ్వరైన నెప్పుడైన నేదేశమందైనం బుట్టి బ్రదికి చచ్చెనని పాళశ్చాత్యలేఖరులు చరిత్రమున బ్రానినయెడల నీ వాప్పుకొందువా? అటులైన వినుము. “'ఎలిజబెత్‌ అల్షమ”” అనుపేరుగల యొకస్త్రీ-"సెంటుగ్యూలేయిన్‌'” అనువాని "సేవకురాలు. ఈమె “మోన్సు” ఆను వట్టణమునకు సమీపమున నున్న యొకవల్లెలోం బుట్టైను. ఆమె 1738 సంవత్పరమందు ముప్పదియేండ్లవయస్సు కలిగియుండెను. ఆమె పరివూర్జారో గ్యవంతురాలు. ఆమె యొక్కదినమున నిద్ర వారంభించి వాల్గుదినములవట కొక్కటే నిద్రపోయెను. ఎంద తెన్నివిధముల లేపినన్ను లేవలేదు. తుదకు దనయంతతానే మేల్కాంచెను తరువాతం గొన్ని కొన్ని సారులామె మూండేసి నాలుగేసివారము అవిచ్చిన్నముగా నిద్రించెను. ఒక దినమున సాయంకాల మైదుగంటలవేళ నామె నిద్రిం చుచుండంగా నొక్క వైద్యుండు వచ్చి యామెనాడిని జూచెను. ఆది సరిగాం గొట్టుకొనుచునే యున్నది కాని యామె కాలుసేళులు వంచుటకైన శక్యము కాకుండ చిజ్జబిగిసిపోయినవి అప్పు డామెతల నెత్తుటకుం బ్రయత్నించిరి. బహుష్రయత్నముమీందం గొంచెము పైకిలేచి తిరుగ వెనుకకు బడిపోయినది. అప్పు డావైద్యుం డొమెచెవిలో నెంతగట్టిగ నజవంగలండో యంతగట్టిగ నజచెను. అమె లేవలేదు. అప్పుడొక్క దబ్బలము చేతం బుచ్చుకొని లోనియెముక డుస్పిపోవున ట్లామెళొడలో (గ్రుచ్చెను. లేవ లేదు అప్పుడు శెరోసన్‌ వంటి చమురులో గుడ్డ పేలిక తడిపి యామె ముక్కజములలోం బెట్టి దానికి నిష్పంటించిరి. ఉహా-లేవలేదు. అటుతరువాతం గొరడా చేతంబుచ్చుకొని రక్తము కాలువలుగట్టునట్లూమెను గొట్టేరి. ఉహూ-లేవలేదు. మీంపునకుం దేనెరాచి తేనెటీగల నామధుసిక్షప్రదేశమందు వదలిపెట్టిరి. ఉహు-గోళ్ల్రీంద మేకులను గొట్టిరి ఉహు-అఆమె లేవలేదు “లొగ్రేను* దేశమునకుం 'బ్రభువగు ' స్రీన్సు ఛార్లెను అనువని దర్భారువైద్యుం డగు బ్రీడీదొరగా రిట్లు వ్రాసిరి ఈసారి నీక్సు వ్యాస్రోక్తమైనదా? ఈసారి సాల (గ్రామతీర్ణమై నదా? ఈసారి (శ్రీజగన్నాధప్రసాదమైనదా! వాళ్మీకివ్రాత పృష్టమునం దుడిచివైని బ్రీడీగారిబ్రాంత కన్నుల కద్దుకొందువా? ఈసారి నోరుకట్టుపడినదా? కుంభకర్ణుం డీమెకంపెం గొన్ని గుణములు హెచ్చుగాని శరుకాదే, మూండువందలయేండ్ల క్రిందనే యిట్టి గ్రకృతి ప్రపంచమున నున్నప్పుడు ్రేతాయుగములోం సంభకర్ణునివంటి ప్రకృతి యుండ దని యే మొగముపెట్టుకొని చెప్పగలవు? వాల్మీకి వట్టి శుంం యనుట న్యాయమా? ఆతందు ప్రకృతిజ్ఞానకూన్యుం డనుట పాడియా? ప్రకృతి ఏమాత్రమైన నాయనకుం దెలియకపో యైనా? యకళొౌర్ధ ప్రకృతి ప్రతిలింబమే కానియెడల రామాయణ మీంశకాల మేల నిల్నియుండును? మహొకంపాగ్ని పర్వతాద్యవాంతర స్రళయములనేః బ్రాలేయాచలము పాతాళములోనికి గ్రుంకిపోవచ్చును. సింధుగంగా బ్రహ్మవుత్రానదులు శుష్కములై నామమా శ్రవశిష్టములై నశించి పోవచ్చును. సముద్రము పొంగి యొక్క రాత్రిలో వింధ్యపర్వతము వజకు దేశమును ముంచివేయవచ్చును. కాలము జరజర పదివేల సంవత్సరములు వెనుకకు బోయి యార్యావర్తదేశమున నందణనుగూడ నజ్ఞులుగ నవవాగరకులుగ రొట్టక ట్టులుగం బశుప్రాయులుగ మనుష్టాశనులుగ మార్చవచ్చును గొని ప్రకృతిలో నెట్టిమారుపైన, రామాయణ

  1. కుంభకర్ణుడు 425 'ప్రాచుర్యమును దగ్గింపలేదు. రామాయణ ఖ్యాతిని మాపలేదు. రామాయణమున నొక యక్షరమైనం జెజుపలేదు. రవిమండలతేజమైన కయించునుగాని రామాయణ రామణీయకత తగ్గదు. రామాయణసార మును దిర్యగ్దంతువు లెజుంగును. గాలిలోని పరమాణువులు రామాయణ మాహాత్మ్య మెటింగియే తాండవించుచున్నవి. రామాయణమును దూషించినవాండవు నీ వాక్కండవు కనంబడినావు. ఇప్పటి దేశీయప్రభువులు స్వతం త్రాధికార్యశూన్యు లగుటచే నిన్నేమియుం జేయంజాలక యూరకుండిరి. కాని నీవు మన పూర్వరాజులకాలమందే యుండిన యెడల నిన్ను వారు చిత్రవధ మొనర్పకుందురా!” ఈమాటలు మాటలాడుచుండంగా నేను మా యిల్లు చేరితిని, అతండు తనయింటికి గాంబోలు పోయినాండు. నిష్కారణ మీతవితోం దగవులాడవలసీ వచ్చినదికదా యని విచారించుచుం బండుకొంటిని శెప్పలు దళమెక్కినవి. కన్నులు బరువెక్కినవి. తల తేలిక యైనట్టున్నది. మనస్సునకు హేతుబంధము సడలుటచే నది కప్పదాంటులు వైదుచున్నట్టున్న ది. గాలిలో లఘువుగా మీదులాదుచున ్న ట్లున్నది. స్మృతి పూర్తిగాం దప్పిన దని చెప్పంజాలము. అప్పు డొక్కదోమ చెవియొద్దకువచ్చి గుంయి మని సంగీత మారంభించినది. చేతితో దానిని దోలివైముటకుం దగినంతయోపిక లేదు. చేయియెత్తుటకు శక్తి లేనట్టున్నది. తల మౌత్రము కొంచె మర్లిలాడించితినేమో తెలియదు దోమమాత్రము కర్ణరంధ్రమునొద్ద గానసేవ మౌనలేదు. గాఢనిద్ర కీగాన సేవ స్రతిబంధకముగానున్న ట్లున్నది, ఆలాగుననే కొంత సేపుంటిని గాంబోలు అంతట మనుష్య వాక్యముల నాదోమ యిట్లనియె,

““జంఘాలుండా! రామాయణమునందు నీకుం గలభక్తికి సంభసించితిని. రామాయణమువంటి

(గ్రరిథమే లేదు ప్రపంచమున నెన్ని (గ్రంధములో యున్నవికాని యితర గ్రంధములలోం గొంత మంచి గొంత చెడ్డ-కొంత ఘనత కొంత నీచత-కొంత యొప్పు కొంత తప్పు-కొంత సురూపత కొంత కురూపత_కొంత పొంతము కొంత చౌర్యము-కొంతరుచి కొంత యరుచియున్నవి ఆణిముత్యములన్నియు నొక్కవోం గూర్చినరీతి, నమృతమంతయు నాకచోం జేర్చినట్టు, తేజస్ఫంతయు నొకనోం చేరిచినట్ల్టు రవమాయణ మతివిలక్షణస్రభావములచేం 'బ్రపంచ సారస్వత ప్రపంచమున బ్రకాశించుచున్నవి, రామాయణపాత్రము అన్నియు నాదర్శములే-అత్యంతాదర్శములే. రామునివంటి లోకపాలుండు లేందు-భరతసౌమిత్రులవంటి సోదరులు లేరు. నీతాదేవివంటి మహాపతివ్రత లేదు. సుగ్రీవునివంటి సఖుండు లేండు. ఆంజనేయునివంటి రాజకొర్యధురంధరుండు లేండు-విభీషణునివంటి ప్రపన్నుండు లేండు-రావణునివంటి దుర్మార్గుందు లేందు -కుంభకర్తునివంటి కేవల శరీరశక్ష్యవతారము లేదు. ఈకుంభకర్ణునిగూర్చియే పురాణకాలకేవమున నీ కొకనితో వాదులాట కలిగెను గావున లీనినిగూరి గయే మజీకొన్ని మాటలు చెప్పెదను. అసాధారణమై యమితమై యనంతమై యనర్ష్యమై యవాజ్ళినసగోచరమైన యంగద్రాఘీస్టతకు నంగదార్హ్యమునక్సు నంగష్థై ల్యమునకు నంగవిజృంభణతకు నద్వితీయ మగు నుదాహరణముగా వాల్మీకి కుంభకర్లుని జత్రించెను. ఇట్టే చిత్రలేఖనమే యాంగ్లీయసారస్వతమున నొక్కటి యున్నది. ఆ చిత్రపటము సైతాను; దానిని మిల్షు అను కవి “పారడైజ్‌ లాస్ట్ర'లోం జిత్రించెను. ప్రపంచమున బ్రఖ్యాతినొందిన సారస్వతములలో నీరెండు విగ్రహములే 'సబ్‌ లైమ్‌' అను చిత్తావస్టను బరిమితి *వ(ముగాం బారకహృదయములందుం గలిగించుటలోం బ్రబరతమ శక్తిసంపన్నములు, ఈ రెంటి తారత _ 3 సంవ్షేపముగాం బరిశీలింతము.

శీ26 సాక్షీ సైతాను పెద్దగోపురమువలె నిలువంబడినాండని కవి గ్రానినాండు, అదిగాక మరియొకచోట 'టెనెరిఫ్‌? వలె నుండు నని యాతనిని గవి వర్ణించెను. ఎంత దీర్హ కాయుండో యెంత స్టూలకాయుండో యీమాట వలననే మనము యోజించుకొనవరియును అగ్నేయనరస్సున నాతండు పడియుండునప్పు డెన్ని '“రూడుల స్థలమో ద్రాఘిష్టతచే స్టూలత్వముచే నాక్రమించుకొనియుండె నని కవి బ్రాసెను. అతం డాకాశ యానమునం బోవునప్పుడు సముద్రములోని పెద్దయోడవలె నున్నాండని కవి (వ్రాసెను. అదిగాక యతం డాకాశమున ధూమకేతువువలె మన్నాండని కూడ న్రాసెను. ఎంత సేపు వర్షించినను నాతని వర్షవా క్రమమును బట్టి మన మూహించుకొనందగినదేకాని మటియొకటి లేదు. అదిగాక యా సైతానుని మహాధిక కాయదైర్య్య మును వర్ణిచుటలోం గవి యొక్క చమత్కారమైన రచన చేసెను. మూడుకొయ్యల గొప్పసము ద్రపుటోడల నడిమి తెరచాపకొయ్య యా సైతానునిచేతిలో విలాసార్ధముగ వహించిన చిన్న బెత్తమైయుండు నని కవి వర్ణించెను. కొంచెము హెచ్చుతగ్గుగ నీవర్షర లన్నియుం గుంభకర్ణునిగూర్చి వాల్మీకియుం జేసెను. అవికాక యంత మహోత్తుంగ కాయమునకుం దగినంత ప్రళయకాలానలనన్నిభమైన క్షుత్తు, దానికి దగిన యనేకశత సహ్రశకటాహారాశవపటిస్టత, యందుకుం దగిన మదోన్మత్తత, దానికి దగిన యసాధారణ విర్ర, దానికిం దగిన బుద్దిమాంద్యము, దానికిం దగిన వచోనైపుణ్యశూన్యతయు, దానికి దగిన యమాయకతయు, మటియేమో మటీయింక నేమేమో వాల్మీకి కుంభకర్లనిర్మాణమును బైగం జేర్చినాందు ఇక్కడికి మవోధికా త్యంతాద్భుత గాత్రవిపరీతత నాశ్రయించియుండవలసిన గుణలక్షణసముదాయమంతయు. వాల్మీకి చెప్పీయున్నాండు. ఈరాక్షసుండు పర్వతసన్నిభులైన కపీగోలాంగూల యోధుల ననేకకోటులను బచ్చిమితెపుగాయ కొటికినట్లు కటుక్కునం గొటికి చంపినాండు. అందువలన నీతం డెంత మహాకాయుండో నీ వాలోచించు కొనందగినదే. ఈతండు ని(ద్రపోవుచు గుజ్జుతీయుచుండంగా ననేకవేల రాక్షసులు పణవభేరీఢంకామృదంగాది వాద్యములతో నాతని ముక్కురి లోనికి గొట్టుకొనిపోయి రని చెప్పంబడినది. అందువలన నాతం డెంత మహాకాయుండో నీవు యోజించుకొనందగినదే. శ్రీరామచంద్రమూర్తి యాతని బాహువు నరికినప్పు డది రణస్థలమునంబడి యెన్నివేల జీవులనో పిండిచేసీన దనివాల్మీకి బ్రాసినాండు. అతండు కాలుసేతులు తెగుటచే మొండిలై సన్నెకంటిమీంద బొత్రమువలె రణరంగమున దొరలినప్పు డెన్ని లక్షల సేనయో పచ్చడియైన దనియు, నాతనీ మొండెము నోరు తెచుకొని యెగిరివచ్చి (శ్రీ/రామచం ద్రమూర్తిని మ్రింగంబోవునప్పు డది రాహువంత యుండె ననియు వాల్మీకీ గ్రొసెను. ఇందువలన నాతని యసాధారణమైన యనుపమాన మైన, యత్యద్భుతమైన యవర్ష్యమైన యంగమహామహిమను మనము యోజించుకొన వలసినదే, సైతానుండు దైదూషకుండు-కుంభకర్ణుందు దైవభక్తుదు,. సైలాను బహుమాయావి, కుంభకర్ణుండు వట్టియమా యకుందు. పాములోం బ్రవేశించి యాదాముభార్యను సమీపించి యామెను మోసముచేసి, యామె మూలమున భర్తను భ్రష్టుజచి సైతాను భగవంతునిపైం బగ సొధించెను. ఈవనులలో దేనికిని కుంభకర్ణుండు ప్రకృతిచే బినికిరాండు. సాధారణముగా నసాధారణ దేహదార్హ్యమెచ్చట నున్నదో యచ్చట విశేషమైన యమాయకత యుండును. ఆ సంగతి వాల్మీకి కనిపట్టినాండు. అత్యద్భుతధైర్య మున్నచోట బుద్దివద్యము సర్వసాధారణ ముగా నుండదు. ఈయంశమును వాల్మీకి గ్రహించినాడు. కాని సైతాను కుంభకర్ణునికం బు సహ ్రగుణాధికళే ముషీసనాథుండు. ప్రత్యేకము శరీరబలాధికతయే శరీరమవామహిమమే చి(త్రింపవలసీవచ్చినప్పుడు ప్రతిభావై

  1. కుంభకర్ణుండు శీ27 భవమును 'బాక్సుగ్రౌండ్‌ 'లోం బాజవేయవలయును గాని దానికి బ్రాముఖ్య మీయందగదు. ఈసంగతి వాల్మీకి పరిగణించినాండు. ఇదికాక మహారణావేశమున మదోన్మత్తుండై కపులనక రాశ్షసు లనక కనంబడిన వారిని గనంబడనివారిని గూడం గుంభకర్ణుండు (మింగినాం డని వాల్మీకి స్రాసివాండు. ఇది శిరఃకంపనార్థమైన మాట. ఒడలిమత్తు-బుద్ది నాచ్చాదించినప్పుడే యది నిజమైన మత్తు శరీరము విజృంభించి విజృంభించి, వ్యాపించి, బుద్దిని హరింపం జేయకుండినయెడల నది శరీరాధికత కాదు. కొబ్బెరకాయ యెదిగి యెదిగి లోపలి కొబ్బెరను నీటితో హరించునట్టు చేయకుండినయెడలి ఛది దయ్యపుంగొబ్బెరకాయ యగునా? భగవంతునితోం 'బ్రబళాహవ మొనర్చునప్పటి భండనావేశముచేనైనను 'సైతానునకు మతి రవంతయథైన దిగనాజిలేదు. కుంభకర్ణుండు సైతానుగూడ సమానదైర్యముగల వారే-ఇద్దలు కూడం బ్రబలితమ శరీరపాట వమునకుం బరిపూర్జార్హములగు నుదాహరణములే. కాని 'సైతానులో బుద్దిమాయాబలమేశనమునం గొంత పాంకర్యము కలిగినది. కావున నిర్మలమైన నిర్దోషమైన పరిపూర్లమైన ప్రత్యక్షబాహుబల ప్రాబల్యమునక్షుం గుంభకర్ణుండే కనిస్టికాధిప్టాత యని చెప్పవచ్చును. కావున '“సట్మైముకుల” బ్రపంచమున నున్న ప్రధమోదాహ రణము కుంభకర్ణుండే. అదిగో చూచితివా సైతాను! ఎంత దీర్హూయుండో! నీకుం గుంభకర్ణునిగూడ నిప్పుడే కనంబట తును. అదిగో చూడు! కంటిలోం బ్రమాదమునం బడిన కోతులను, గొండముచ్చులను నలకలవలె గొసకరించి యెడవచేతి చిటికెన దేలి గోటికానను బైకిదీసి పృ్టమున రాయుచున్నాండు ఆహా! ఆహా। ఎంతవాండో-నీ యెదుట నున్న యాకాశమును విశేషభాగ మీతండే యావరించియుండుటచేం బ్రక్కనున్న 'పైతాను కొంత యిజకట పడుచున్నాండు. చూచితివా! సైతానుని దక్షిణహస్తమునం దొక బెత్తమున్నది చూచితివా! అత్యద్భుతము! ఆ సైతాను చేతిలో నున్న బెత్తముము మైశ్రీభావమునం గుంభకర్లుండు తీసికొని పల్లు కుట్టుక్‌నుచున్నాండు. పండ్లసందున నిరికికొన్న మహాకపీయోధులను వెలికిం దీసి విదలు స్బచున్నాందు. ఎవరు హెచ్చువారో నీ కన్నే వీకుం బ్రమాణము-నేః జెప్ప నేల? ఇట్లూదోమ మాటలాడి శాంతించె ననుకొనుచుండంగా గూబలో గ్రుచ్చినట్లు పోటును హోరు మని ధ్వనియును గలిగినట్టుంటచే నులిక్తిడి లేచితిని. దోమ గూబలో దూరిన దని యెంచి చెవిలో దేలు పెట్టి యర్లిల నాఢించితిని ఒక్క రెప్పపాటులో నాబాధ తగ్గినది. ఎంతసేవు నిద్రపోయితినో యని గడీయారమువంకం జూచితిని కన్నుమూసి యొక్క పావుగంటలైనం గాలేదుకానీ నాయనలారా! గంటసేప టికంటె నెక్కువగాం జెప్పీతిని గాంబోలు క్షమింపవలెను.” ఓమ్‌ శాంతి శ్ళాంతి శాంతి

  2. ప్రాణము నేను సభా భవనమునకుం బోవు సరికి జంఘాలశాస్త్రి యిట్టుపన్యసించుచుండెను.

“కాదు-అసత్యము కాదు నాయనలారా! సత్యమే వచియించు చున్నాను పీల్లలు లేకపోవుటచే నాతని మనస్త్రీతి యటు లుండెను గాంబోలు. భార్యయందు భర్త కెంత యనురాగ మున్నను, భార్యయందు భర్తకు బంచప్రాణము లయ్యును, భార్యతోడిదే ప్రపంచముగాని యామె లేనిదే ప్రపంచమే లేదని యున్నను, సంతానము లేకున్న యెడల నేదియో వెలితిగ నేదియో మహాలోపముగ నేదో భరింపరాని మహాకష్టముగ నేదియో తరింపరాని మహాపదగ నేదో నిరుపయోగమైన (బ్రదుకుగ నాతనికి సంసార మగపడకమానదు. వార్షికేమి సుఖముగ భార్యాభర్త లిరువురు చిలుకదంపతులవలెం బారావత మిధునమువళెం గులుకుచు గుబాళించుచు-సంతానపు సంత పిల్లల జంజాట మేమియు లేక, కాలికి సంకెల చేతికి సంకెల లేక్క యకఖేష్టముగంబరమానందమున బ్రదుకుచున్నా రని హైవారు-పిల్లలకోళ్లు-సంతాన గోపాలమూర్తులు ననుకొం దురు-కాని వారిమట్టునకు వారికిం గడుపు ఫలింపక పోవుటకంటెం గష్టము వేటొకటి లే దని తోంపక మానదు. అందులో నపుత్రకున కధోగతియే యను నమ్మకమున్న మనూరిలో నీయేడుపునకుం దారకమందే సుతి యనుట కేమైన సందేహమా? మటియు నందులో మగవానికంటె మగువకే యాశ్షోభము మటింత యని వేటె చెస్పవలయునా? నవమాసములు మోసీ కనుట, స్రక్కలోం బండుకొనం బెట్టుకొని పాలిచ్చుట, బిడ్డను బరిశీలించి తలవెండ్రుకలయుంగరాలు తనవి-ముక్కు మొన తండ్రిది-మీంగాళ్లవంవు మేనమామ దని-హృదయము పట్టరానంత యానందమున నుబికి యుబికి యుషస్పాంగిపోవుట, యీ బిడ్డను మాకు దేవుం డిచ్చినాండు. ఇది మాకు దైవస్రసాద మని దానిని కన్నులపై గడువుపై మూరముషై బెట్టుకొని సకలోపచారములు చేసి సంరక్షించుట మొదలగు వేడుకలన్నియు ముచ్చటలన్నియు నాందుదానికే కావున, కని పెంచవలసీన కాంత కట్టి మహానందము పూర్ణానుస్వారమై నప్పు డామె మనస్సున కెంత కష్టమో యెవరు చెప్పంగలరు? గొప్పగొప్ప కాంతలను బోయిచూచుట కామెకు సిగ్గుగదా "పేరంటమునకుం బోవుట బిడియముకదా! నీ కింకను బిల్లలు లేరా? యని యెవ్వరైన సడి గిపోవుడు మో యను భయముకదా? లేదని చెప్పుటకంటు నామెకు శిరశ్ళేదనము వేటొకటి లేదుకదా?

అట్టు లేడ్చి యేడ్చి యాతని భార్య మృతినొందినది. అతని బ్రదుకిక నడుగవలయునా? చిన్న లేడిపిల్లను భార్య యాత్మశాంతికొఆకుం బెంచుకొనుచు నదియే పిల్లగ భావించుకొనుచు నొతండు జీవయాత్ర జేయుచుండెను. ఆపిల్ల నొడిలో బండుకొనంబెట్టుకొని పాలుపోయుచు, నీళ్లు పోసీ కడుగుచుం గన్నులకుం గొటుకంబెట్టుచుం నమ్మా నాన్నా యనుమాటలను జెప్పుచ్చు లేంతగరికచిగుళ్లను నోటి కందించుచుం చనస్రక్క యొద్దరత్న కంబళముపైం బందుకొనం బెట్టుకొనుచు, నిద్రవుచ్చుటకై జోలలు పాడుచు నిట్ణనేకోపచారములు చేయుచు, దానిని సంరక్షించు కొనుచుండెను. పురుషుండేమి యిట్లు చేయుటయేమి యని యెంచి యసత్య మసత్యమని మీరు కేకలు వైముట చేతనే యీ గొడవయంతయుంజెప్పవలసి వచ్చినది. ఇట్లుండంగా నొకదినమున గిరగిరదిరిగి-గిజగిజకొట్టుకొని-గీ పెట్టి-యాలేడిపిల్ల రెప్పసాటులోం బ్రాణములంబాసెను. లేని బిడ్డ లేనేలేదుకదా లేడిపిల్లయైన లేకపోవలయునా? ఎవని కేవస్తువు పరమ(ప్రేమాస్ప దమో యాళని కావస్తువు దక్కి యేడ్చునా? సృష్టివైఖరి మన కొకటియు మటియొకరి కొకటియునా?

  1. ప్రాణము శ29 ఈదేశమున కొకటి యింగ్లాండు దేశమున కొక్కటియునా? కలియుగమున కొకటి కృతయుగమున కొళ్ళటియునా? నరులలో నొకటి పశువులలో నొక్కటియునా? పరమాప్తమైన వస్తువు తటఅచుగా దక్కకపోవుటకుం బ్రధాన కారణమొక్కటి యున్నది.

అత్యాచారపంపన్నుం డెపుడు మైలపడుదునో యెపుడు మైలపడుదునో యను సంతతభయముచే -నెగిరి యెగిరి తుదకుం బుల్లెవిస్తరి గుంటలోవే-గుటిచూచినట్ట్లు పడును. పరమలోభి ధన మెక్కడ వ్యయమగునో వ్యయమగునో యను నిత్యభీతిచేం దీసికొను మహాజాగరూకత ప్రయత్నమువలననే ధనమును బోంగొట్టుకొనును. కీర్తికాముండు పరులు తన్నుంగూర్చి మంచిగా ననుకొనరేమో యనుకొన కేమో యను నితాంతచింతచేతం జేయుప్రయత్నములవలనవేయపకీర్తిభాజనుం డగును. నత్తివాండు “పెద్దలతో మాటలాడునప్పుడు నత్తి యెక్కడ వచ్చునో యను ననవరతాందోళనముచే నదిరాకుండం చేసికొనునట్టే పూనికచేతనే-దానిని మజింత తెచ్చుకొనును. లెండవపెండ్లి మూండవ పెండ్లి చేసికొను ముసలిూరు తమపడుచు భార్యలయనురాగమున కెక్కడం బాత్రులము కాకపోవుదుమో కాకపోవుదుమో యను గుండెదడచేత వారికాళ్లపై బ్రాంకులాడిన ప్రాంకులాటయే కాంచినకాంపే చూచిన చూపే యేడిచినయే డుపేయెడమొగము పెడమొగమునకుం గారణములగును. ఆలాగుననే యింతప్రియమైనవస్తు వెట్లు , దక్కించుకొందునో యను దేవులాటచేత దానిని రక్షించుటకై చేయు నపూరా ధనవసర క్రీయలచేతనే-యది చేయిజారి పోవును. అందజ యనుభవములో నున్న యొక చిన్నమాట చెప్పుచున్నాను వినుండు. నీ కత్యంతాప్తమైన వస్తువునకు నీ వముక్షణమును సందేహించు కీడు, నాపాదించు నపాయము, నీమహాశత్రుండైన సందేహింపండు, అపాదింపండు. నీభార్యకు జబ్బుగా నున్న దని యొక దూరస్థ్రపట్టణమునుండి నీకుం దం శ్రీవార్తవచ్చిన దమకొముము. ఆమెకుం గుదురు నని యామె బాగువడి తిరుగ వీతో సుఖ సుఖముగా నుండు నని మంచితలంపు నీమనస్సులో౬ బ్రయత్నముననైనం గలుగునా? అశ్లుప్పుడైన మీలో నెవ్వనికైనం గలిగినదా? కలుగదు. డాక్ట్లు వచ్చినట్టు, విరాశ చేసికొవిపోయినట్టు కావలసివారంద చేద్చుచున్నట్లు, తరువాతి కృత్యముళేవో జరుగుచున్నట్లు, నీకంటియెదుటం గనబడినట్టుండునా లేదా? మాటమాటక్తు మాటిమాటికి, నీస్రియవస్తువును గూర్చి నీ వంతుకీడు-బుద్దిప్రూర్వకముగాం దలంచుకొన్నప్పుడ్డు, నిశ () యించుకొనునప్పు ఢావస్తువు నీకుం దక్కకపోవుటలో వింతయేమున్నది? నీయర్జశరీరిణి యగు ధర్మపత్నికి గాలునొప్పి వచ్చినను గడుపునొప్పి వచ్చినను నీ వట్టు నిర్దాక్షిణ్యముగ నామెను శపించుచున్నప్పు డొదుష్టచింతాఫలము నీ వనుభవించుటలో నాశ్చర్యమే మున్నది? మంచి తలంపులు మంచి కలుగంజేయును. ఛెడ్డతలంపులు చెడ్డగలుగంజేయును. ఎట్లయిననేమి తుదకు లేడిసీల్ల చచ్చినది. కొంత సే పేడ్చినాందు. మొత్తుకొనినాండు. తన సేవక్తుండు దొనికి వినము పెట్టు నేమో యను నందేహముచే మరణకారణ మేదియో కనుంగొనుటకు దానిని మహావైద్యస్తానమునకుం బంపెను. “రవ్చరు ఆఫ్‌ చి అయోర్డా” చావునకు హేతువని మహావైద్యశిఖామణి వి.ఎమ్‌.ఎస్‌. గారు వెళ్లడించిన యభిస్రాయమును రవంత విమర్శింతము. ఏమని చెప్పీనారు-అయోర్టు యను హృదయ ప్రధానరక్తనాళము పగులుటచేళం (బ్రాణము పోయిన దనియా? ప్రాణము దేహము నుండి యీద్వారముననే వెడలిపోయిన దని యెంత సూక్మముగొం

43 సాక మరాటి మహావిద్వాంస్తుండో। ఇంటిలోం జొరంబడిన కుక్క కంటితో జూచుచుండంగనే యే తీయ బొ టేపోయినదో నిశృయముగాం జెప్పంజాలముకదా? అట్టివో నీతు డింత మహావాక్య మ 'యంగలిగెనోో కంట బడని (ప్రాణము-నీరూపమైన ప్రాణము-తాను జూచుచుండంగో ల మనవిచేసి తన సెలవుతీసికాని తరలిపోయిన ట్లీ తత్త్వజ్ఞానసంపన్నుండు-ఢంకా మీంద దెబ్బకొట్టే చెప్పుటలోగాక-యా క్రీస్తూట్టిి గ్రాసికూడ నిల్చినాంే. నాయనలారా! ఒక్ష్యపంగతి యాలోచింపుడు. కట్టుదిట్టమైన చుట్టుగుడిసెనుండి కుక్క కష్టపడి దడిచింవుక్‌ని యావలకుం బాటిపోయి వచ్చినది. కుక్క దడిల్‌ దారచేయుటదేతనే దారియ్లైనదీ కదా? అంతకుం బూర్వమున ద్రార్రి లేదేం కాన దారికి గుక్క కారణమా దారి కుక్కకుం గారణమా? ప్రాణోత్క్రయణప్రాబల్యమున రక్తూళము భగ సమైనది (ప్రాణముపోవుటచేత రక్తము వెడలినది కాని రక్తము వెడలుటచేతం బ్రాణమృుపోతేదే,. కాని డాక్టరుగారు మహమ్మదీయ ముఖ(్రవ్షాళనమువలె క్రిందనుండి పైకబోయినారేమి? దానిమ్మపండు వగిలినది. లోనికెంపు లీవలంబడినవి. పడులోపలి గింజరసమూహ ముబికి స్త్రలముచాలక ఫలమ్సుపై నున న్న చర్మమును బగులంజేసినదా? అదివటకే పండు వగిలియుండుటచేత గింజు లీవలకు వచ్చిన? సిలో సెండి గప్ప గట్టుమీందికి దుమికినది. కప్ప యీవలకు వచ్చుటచేత నీరు దారియిచ్చినదా? ముందుగా నీరు దారియిచ్చిన హేతువుచేతం గప్పయావలకు వచ్చినదా? మన డొక్టరుగారు మూంతి వెనుక-త్రోోక ముందని చెప్పినారేల? గునపముతో గోయిపడినదా? గోయి యంతకు ముందే పడియుండుటచేత గునపము దిగినదా? తండ్రి పుత్రునికి గారణమా? పుత్రుండు తండ్రికి: గారణమా? అయ్యయ్యో! అంత విరుద్దమూ? అన్నము తినుటకు నోరు తెఆచుచున్నామా? నో రదివజకు ! త్తెఅచియున్నృది కావున నన్నము నోటిలోని బోయినదా? రక్తకూళములోను బ్రాణమయీలోను బలవత్తరమైన దేది? ప్రాణమే యని చెప్పక తప్పదుకదా? ప్రాణము శక్తి-నాళము పదార్థము. దీనికంటు నది శక్తిమత్తరమని వేటౌ చెప్పవలయునా? బలిపత్తరమైన ప్రాణము. రక్తవాళమును జింవుకొని వెలువలికి బోయిన దని చెప్పవలయునా? రక్తవాళమ్సు నిమ్మళముగా మర్యాదగా సన్నసన్నముగా దారియిచ్చి ప్రాణమును సాగనంపీన దని చెప్పవలయునా? బలాఢ్యుండు బలహీనునిదౌడపై బజాయించి యింటిలోం దూజీవాండని చెప్పవలయుంగదా? బలహీనుండు యోగ్యుండై వైరాగ్యనంపన్నుండై యభ్యాగతపూజాపరాయణుండై దయ చేసి గృహపావనత ్రసాదింపుం డని బలాఢ్యుని లోనికి దెచ్చెనని చెప్పవలయునా? పోనిండు నాయనలారా! ఈగొడవయంతయు నీతర్ణు భర్ణనమంతయు నీపూర్వపక్షరాద్దాంతపద్దతియంతయు నీయౌను కాదను మీమాంసయంతయు నెందులక్షు? ఆకలియుగధన్వంతరి చెప్పినట్లు రక్తూళవిభేదనము స్రాణోత్ర్రమణ మునకుం గారణ మని యొప్పుకొందము. ఆయనతో నీ వెనుకముందు విచారమేల? ఈతలతోంక తగొదా యేల? ఈకార్యకారణపుం గాటులాటయేలూ ఆయన వాక్యరత్నమునే శిరమున వహింతము. కొని రక్తనాళవిభేదనము ప్రాణాపాయదశను గలిగింపవి యుదాహరణము శెన్నియోయున్నవి. పోనిండు. అవి లేనట్లుగనే యెంతము. (ప్రాణము రక్తవాళద్వారమునం బోయిన దవి మన యాంగ్లేయపు ఎస్కూ్యలేపీయన్‌ గారు చెప్పినారు కదా? మొదటం బ్రాణము రక్తూళములోనికిం గాని శరీరమున మటియెక్కడికైనం గాని యెట్లు వచ్చినదో యాయన రవంత మనకుం జెప్పంగలరా? మొట్టమొదట నది'లోనికి వచ్చుటకుం గారణ మేదో సంక్షేపముగా

77, ప్రాణము శ31 వారు సాయింపంగలరా? అది పోయినదారి తెలిసినప్పుడు వచ్చినదారి మాత్ర మేల తెలియకుండవలయును? పోవిండు. తెలియకపోయినం బోవునుగాక-తెలీయవలయు నను విధి లేకపోవచ్చును. అది వచ్చినప్పుడే యవయవమును జింపుకొని లోనం బ్రవేశించినదో చెప్పగలరా? ఏదో కొంత స్థూలావయవవిచ్చేదనమొవర్భి గాని యది పైకింబోవుటగావి లోవికివచ్చుటగాని సిద్దింపదవి యాయన విశ్వాపమైనట్లు కనంబడుచున్నది కదా! ఎట్టు ప్రాణము లోన బ్రవేశించినదో వారు చెప్పగలరా! (అబ్బో! ఆసంగతి వారి కెట్లు తెలియునయ్యా -వారిలో నవేకులకుం దెలిసినదెల్ల-వారిజేబులో ధనము, మన గొంతుకలో [గ్రావకము-వారికిం బెసరట్టపలావు,

మనకు బేలపుగంబి-వారికి బట్టరాని తెగవీలుగు, మనకు భరింపరాని దీనత్వము-చారికి నవ్వు మన కేడ్పు-వారికి నరయోగము, మనకు మరణయోగము-వారిలో నవేకులకుం దెలిసీనవిమూండే-( పీల్లు-బిల్లు

-కిళ్లు అని సభలో ననేకులు కేకలు) పోనిందు నాయనలారా! వారిలో గొందజనైనననుట యెందులకు? ఆయువుండగా వ.ఎమ్‌.ఎస్‌_ గారైన మన త్రాడు క్రెంపలేరుకదా! మన యాకు చింపలేరుకదా! “దేవతా మండలాఖండమండనూని సెలవులేకుండ డి్టీక్స మెడికల్‌ అండ్‌ సానిటరీ ఆఫీసరుగారైన మనయెడల మారకాధివత్యము వహింపలేండు కదా! అప్రశంస యింక నెందులకు? తెలియనివారు తెలియన ట్లుండక యీదీమసపు సిద్దాంతములేమి? ఈశెగనీలుగు 'గ్రాతలేమి? ప్రాణము లోనికిరాను వలదు పైకి బోమవ అదు. ఈవిచారణయే మనకు వలదు-మొదటం (బ్రాణ మనంగ నేమో వారి కేమాత్రము తెలియునో

నాయనలారా! ఈయంశమునుగూర్చి. పాశ్చాత్య వైద్యవిద్యాపండితులకుం బ్రకృతిశా, స్త్రృజ్హాననిక్షేవులకు వేమాత్ర మిదివజకుం దెలిసినదో రవంత పరిశీలింతము. ఇది కొందజకుమాత్రమే రుచిమంతమైన విషయమగుటచేతం జాలమందికి విసుగుగా నుండునేమో-కొంచెము దయయుంచి శ్రద్దతో వినదబ్రార్జించు చున్నాను.

సరిగాం బ్రకృతిశాస్త్రము ననుసరించి చెప్పవలనియుందు నెడలం బ్రాణము పదార్హముతో సంబంధిం

ఛియుండున దవియు నది ప్రాణము గల యన్నిజంతువులచేతను బ్రదర్శింహబడునది యనియుం 'భ్రాణనహిత పదార్థములనుండి ప్రాణరహితపదార్థములను కేటాయింపుజేయునిది యదియే యనియుం బ్రాణమునుగూర్చి. వారి శాస్త్రజ్ఞులు నిర్వచించి యున్నారు. నాయనలారా! ఎమైన దెలిసినదా? ఈకౌముదిచే నంధకారము మటింత గౌొఢమైనట్లగపడుచున దేమి? ప్రాణముగల యన్నిజంతువుల చేతను 'బ్రదర్శింపడినది ప్రాణమంట-నీ రనంగా నేమి యని యడుగ నీరని పప్పందగినదెల్లి నీరని చెప్పిన ట్లున్నది

కామరొజుగా రెవ రని యడుగ కామరా జనుపేరు వహించినవారే కామరాజుగా రని చెప్పినట్టున్నది. కొని హెర్భర్టుస్పెన్సరుగారు ప్రాణ మనంగా నేమియో యింతకంటు విస్సష్టముగాం జెప్సినారు. బాహ్యపరిస్థితుల న్రుఖట్టి యాంతరవరిస్తితులను సర్దుకొనుశక్తియే ప్రాణ మని యావిద్వాంసులు చెప్పినారు ఇట్టి సన్నివేశము జీవవిర్టీవప్రపంచముల రెంటియందుంగూడ నవ్యూహతముగ నశ్రాంతముగా జరుగుచున్నది. అందుచే జీవనిర్టీవభేద మీ విర్వదనమువలవ నశించినట్లు కనంబడుచున్నది. నిర్జీీపదార్థసముదాయములోంగూడ వదియే జరుగుచున్నది, కావున నాపని జరుగుటకు జీవమే కావలయునన్న నియమము లేదు, అందుచే ఛది ప్రాణలక్షణము కాదు. అతివ్యాప్తిదోషసహిత మగుటచే హెర్చత్లు స్పెన్ఫరుగారి నిర్వచనము నిరాకరింపవ లనీయున్న ట్లగపడుచున్నది

స్రోటోస్లాజముయొక్క కదలికనే ప్రాణముగా భావింపవచ్చునని మరికొందజు విద్వాంసులు చెప్పి

432 పక్షీ యున్నారు స్రోటోప్లిజ మనంగా నతిసూక్మ మైన ప్రాణి-అంతకంటె సూక్మతర ప్రాణి యుండ దని కొందటు యల్నిప్రాయము. కొనీ యామాట సత్యము కాదని మరికొందజ యభిప్రాయము. స్రోటోఫ్లిజమున కెంతయో పూర్వచరిత్ర మున్నదనియ్యు. దానికి బితామహ్రపితామహాద్యవేకపూర్వు లుండి రనియు, వారు దానికంటె సూత్మతరజీవు అనియు, దాని వంశవృక్షమును మరింత ప్రజ్ఞాకాశలమునం బరీక్షించినవారు పలుకుచున్నారు. ఈశిరోజసహస్రధా విభేదనముతో మన కంత యావశ్యకత లేదు. స్రోటోస్లాజమే ప్రాణిప్రాతిపదికముగా మనము పరిగణింపవచ్చును. దీనిలో ప్రోటీడ్డను పదార్హమున్నది. స్రోటీ డ్డను పదార్థమున కార్చను హైడ్రొజను నైబ్రోజను అక్సిజను సల్బరు అను పదార్థము లున్నవి. ఆ పదార్థములు చిత్రవిచిత్రాతి విచిత్ర మహావిచిత్ర మేళనమునం గలసియున్నవి. ఈ వస్తువు లన్నియు సామాన్యవస్తువులేకాని వాని మేళనవైిత్ర్యమే దుర్హ్హేయముగ నున్నది. ఈ విలక్షణమైన విచిత్రమైన విశోధనాసాధ్యమైన మేళన పద్దతివలననే (ప్రాణ మనునది పుట్టుచున్న దని యనం దగును. కాని ప్రాణము-పైని చెప్పినవన్తువుల సాముదాయకగుణ మనిమాత్ర మెన్నందగదు. నీటిలోని గుణము ఆక్సిజను హైడ్రొజను వాయువులలోని సాముదాయక గుణమని చెప్పవచ్చునా? ప్రాణ మట్టి సాముదాయకగుణము కాకపోయినను సమ్మేళన వైచిత్రీ సంజాతగుణ మని చెప్పక తప్పదు. ఈ (ప్రాతిపదిక ప్రాణులెన్నో కలిసియుండును. ఏ ప్రాతిపదిక కా ప్రాతిపదికమే ప్రాణము గలది అన్యోన్యసహాయశూన్యముగ నవి జీవింప గలవు. లోనుండి కాని పైనుండి కాని కలిగిన (ప్రమ్రూదమువలన నవి నశింపవచ్చును. ప్రాణ మన వేమో తెలియుటకు ్రోటోఫ్లాజములోని ప్రోటీ డ్లేమో పూర్తిగాం దెలియవలయును. ్రోటీఢ్డులోనున్న వస్తువులే తెలియునుగాని యావస్తుసమ్మేళన విభాగవిధానాదులు బొత్తిగాం దెలియవు. అవి తెలియనంతవజుకు (ప్రాణ మన నేమో చెప్పుటకు వీలులేదు. నాయనలారా! ఇవియన్నియు నాయభి[ప్రాయము లనుకొనుచున్నారేమో పాశ్చాత్య పండితుల న్రాంతలలోని యఖభిప్రాయములను నా కవగాహమైనంతవజుకుం దెలియంబఅచుచున్నాను. క్రీస్తు పుట్టుటకు రెండువేల సంవత్సరముల ముందునుండి, పుట్టిన తరువాత దాదాపుగా రెండువేల సంవత్సరముల వజకు మవాధీశాలు లందరు మహాశా,స్త్రజ్ఞులందరు ప్రాణ మేదియో కనుంగొనుటకుం బడవలసినపాటులన్నియుం బడినా రవి చెప్పవచ్చును. ఇప్పటికి బ్రాణ మేదో తెలియలే దవి సిద్దాంత పఆచుకొనిరి. కాని పాప మా శాస్త్రుజ్ఞారి కాళమౌత్ర మింకను వదలలేదు. స్రోటీడ్డును గూర్చి పూర్తిగా వారికి దెలిసివప్పుడు ప్రాణమేదో తెలియంగలి దని వారింక నాశపడుచున్నారు. ఇది కేవల మేషాండభ్రమము. ప్రోటీఢ్డునుగూర్చి వూర్తిగాం దెలిసీనప్పుడు ప్రాణమునుగూర్చి తెలియు ననంగా బ్రాణమును గూర్చి పూర్తిగాం బెలినినప్పుడు ప్రాణ మనంగ నేమో తెలియునన్న మాట-అంతకంటు లేశమును భిన్నము కాదు, తత్త్వమెరింగినూనికి బ్రహ్మజ్ఞానము కలుగు ననంగా (బ్రహ్మజ్ఞాన మున్నవానికి బ్రహ్మజ్ఞానము కలుగు నన్నమాట కాదా-ప్రాణముం బాసినవాం డెవ్వండైనం దిరుగ బ్రదికివచ్చినయెడల మన కతనిమూలమున మరణానంతరావస్ట్ర తెలియుననంగా నదియులేదు -ఇదియు లేదన్న మాటయేనా? గణపతికి గరపెందుండ్రా లుళక్కియైనప్పుడు నీ కాంతకడుపుగూడ నేల యుళక్కి కాదు? కావున నిందునుగూర్చి యజ్ఞానమే సిద్దాంతము. శిలాశాసనము,

ప్రాణులు కనుబఆమ బహిర్లక్షణములవలనం బ్రాణ మన నేమో తెలిసికొనవచ్చు..నని కొందజు ప్రకృతి శాస్త్రప్రవీణులు ప్రయళ్నించిరి. ప్రాణికి బ్రథమ లక్షణము కదలిక. ఇది ప్రాణి లక్షణమే కాని దీనివలననే ప్రాణిని నిరూపించునెడలం బ్రమాదములు దినమునకుం బదికోటు లైన సంభవించును.

  1. ప్రాణము 433 స్రాణహూన్యము లైన యనేకపదార్థములకుం గూడ నసాధారణమైన చలని మున్నదనక తప్పదు. రాజు చిక్కుడు గింజలో బ్రాణము లేదా? కట్టిన పొట్టములోనే యది చచ్చినట్టు పడియున్నదా లేక ప్రాణ మున్నదికదా యని పాదులోనిక్రి దనంత తాను దుమికినదా? అందుచే నీ ఇక్షణమువలను బ్రాణ మేదో తెలియం దగదు. రెండవలక్షణమునుగూర్చి చెప్పెదను మూంతి కేదైన దగిలిన యెడల రోంకలిబండ ముడుచుకొని చుట్టచుట్టుకొనిపోవును. సూర్యుండే వైపునకు దిరుగునో సూర్యకాంతపుష్పు మా వైపునకుం ధిరుగును మెకపుగబ్బు పావుకోసుదూరముననే కనిపట్టి మేంక బారున నారి కాళ్లు లటలట లాడిపోవం గూలం బడుమ గందుపిల్లి మంగళపుటారతి వినంగనే యెలుకలు మతులుపోయి, పారిపోంబోయి తొజ్జలలో దొంగంబోయి తుట్టతుదకు భయావేశముచేం (బ్రబలాందోళనముచే, దానినోటిలోనే తప్పుకుండం బడును. నిదురబోపుచున్న మానిసి కాలిపై సూరితోం బౌడువగ నాతం డెలుంగకపోయినను. గాలుముడుచు కొనకమానండు. ఇట్టివిచిత్రావస్టకే ఇజ్హిబచిలిటీ అనియందురు నరములకుం బైనినుండి కాని లోపలినుండి కాని యేదో యొక సంఘర్షణము కలుగంగ నవి వదులయికాని బిగిసికాని మాంసఖండములకుం జలనిము కలిగించును ఇది సర్వష్రాణులకు సామాన్యమైన లక్షణమే సామాన్యమైనదే కాని ముఖ్యమైనది మాత్రము కొదు. నిస్ట్రాణములగు వస్తువులలోం గూడ విట్టి లక్షణము వ్యక్తుడుచున్నది సూర్యకాంతపుజాయి సూర్యకిరణముచే మండుచున్నది. చంద్రకాంతపురాయి చంద్రకిరణముచే (స్రవించు చున్నది అయస్కాం తము సూది నాకర్షించుచున్నది. గడ్జిపోంచ నీలమున కంటుకొనుచున ఏది. కావున ఇ(ర్రిటెబిలిటివలనమా త్రము ్రాణమేదో కనుగొనంజాలము ప్రాణముయొక్క మూండవ లక్షణమేదో చెప్పుచున్నాను. ఇది స్వజాతి వర్షనశక్తి ఈశక్తి ప్రాణులకు సాధారణమైనదే కాని ముఖ్యమైనది కాదు. ఏలయన ననేకప్రాణుల కీళక్తిలేదు ఇది సీద్దాంతీకరించినయంశము. కావున దీనినిగూర్చి తగ వక్కజులేదు. ఇది కాక బహుసూక్ష్మ జంతువులలో నొక విచిత్రమైనవృద్ది కానంబడుచున్నది. ఒక్క యతిసూష్మ ప్రాణి తప్పపాటులో రెండగ్నన అవి మటీయొక టెప్పపాటులో నాలుగగును. ఇదియుంగూడం బ్రాణమును గూర్చి నిశ్చయజ్ఞాన

మీయంజాలదు.

ఇదికాక ప్రతిప్రాణియుం బ్రాణినుండి వుట్టిదై యుండకతప్పుదు ఇది ప్రాణి ముఖ్యలక్షణవేమో యోజింతము కాక్సి (గ్రుడ్డునుండి కాకి పుట్టుచున్నది కాంకరగింజనుండి కాంకరతీంగ పుట్టుచున్నది. పగిలి పాడైన గ్రుడ్డునుండి పక్షి పుట్టుట లేదు ముక్కిపోయిని గింజలనుండి మొక్క పుట్టుట లేదు ఇంతవటకు బాగుగనే యున్నది కాని ప్రాణరహితములయిన బండలనుండి పచ్చనియాకులుగల తీంగలు పుట్టు మన్నవి. బదనికలకు మూలము లేదు ఇది యెట్లు సమర్భింపవచ్చును కావున బ్రాణినుండియేకాని ప్రాణి పుట్టదని చెప్పుట కవకాశము కనంబడకున్నది అందుచే నిదియుం గుదరలేదు. ప్రాణి ప్రధానలక్షణపరీక్ష మొదలిడిన తరువాళం బ్రాణవిషయక మగు మన జ్ఞానము మరింత మాదిగ మంచమైనట్టు కనంబడుచున్నిది. అందుచే నన్నియు వదలుకొనంబడ దగినవే వదలుకొనకుండ బ్రాకులాడిన ఫల మే మున్నది? పరిమికంపలలోన్సికి బొమ్మజెముడు డొంకలలోని కీడు ఏకొనిపోవుచున్న దారివెంట నింకం దలవంచుకొనిపోవుట యెందులకు? మందు పనిచేయకపోయినప్పుడు కూడ మింగుట యెందులకు? కలము వ్రాయనప్పుడుకూడం గర్జాగ్రమున దానిని ధరించు 'పెందులకు? మజీయొకవద్దతిని యోజింపవలయు నని మరికొందరు స్రకృతిశానస్త్రవండి త్రులు వేజొకమార్షమున విచారణ మారంభించిరి ప్రాణ మన నేమి యని కదా ప్రస్తుత ప్రశ్నము?

శీ3ెశీ సాక్షీ 'ప్రాణాభానము కంటె భిన్న మైనది ప్రాణమని ఒప్పుకొనక తప్పదు కదా! అందుచే మృతి యనున దేదియో తెలిసీకొన్నయెడల (బ్రాణ మనునదేదియో తెలియవచ్చును ఉస్లరక్తవహిత ప్రాణులలో (వారం బ్రడెడు అనిమల్చు”) మరణదశను సూక్మముగాం గనిపట్టవచ్చును ప్రాణప్రధానసంజ్ఞ యేదో యది కానుబడకుండీ నయెడల వానిలోం జావు సిద్ధించిన దని చెప్పంగలము హృదయకోశ సంబంధము అగు లబ్బు డబ్బు లాంగి పోయినప్పుడు కాని, యూంపిరితిత్తుల కస్సుబుస్సులు నిలివిపోయినప్పుదు కాని, ప్రాణము పలాయన మొందిన దని పలుకవచ్చును హృదయమాంగిపోయినపిమ్మట నైనను మిగిలిన యనేక కోశములు ప్రాణసహితములై చాలసేపటివట కుండవచ్చును శీతరక్తసహితజంతువులలో-నత్తగుల్ల పాము కవ్ప మొద లగు జంతువులలో-మృతిని గనిపట్టుట మిగుల దుర్లభము ఈ కష్ట మిట్టుండంగాం జావుబ్రదుకులకు భేదములను (గ్రహించుట మజికొన్ని కారణములచే మటింత కష్టమైనది హిందూ దేశమందుం గొందజు పకీరులు సమాధ్యవస్టలో ననేకమాసములవటుకు స్టాణువులవలె నుందు రని వినుచున్నాము ఈ యంశము సత్యమే యగునెడల నిది మనకుం బ్రాణనిర్వచనవిషయమున ప్రతిబంధ మనుటకేమైన సందేహమా? ఇదిగొక యాకస్మీక మగు కొన్ని మూర్చలు సర్వవిధములం జావు ననుకరించును ఒడల వేండిమి లేదు, చేత నాడి లేదు ముక్కున నూయిరి లేదు చావునకుమాత్ర మింతకన్న కొమ్ము లున్నవా గొరిజ లున్నవొ తొండమున్నదా తోంకయున్నదా? శాని యది మూర్చ కాని మృతి యని చెప్పవచ్చునా? ఇది ప్రాణ నిర్వచనమునకు మటింత ్రతిబంధము కాదా? ఇది కాక కొన్ని యధమజాతిప్రాణులు శిరశ్ళేదన మొందినసిమ్మటం జిరకాలమునకైన, నీరాభిషేవనమువలనం బునఃప్రాణ సమన్వితము. లగును. ఇట్టి యధమజాతిజంతువులలో సమస్తకోశములు నిల్చిపోయినతరువాత నెంతకాలమునకైన సరే తిరుగ నవి 'ప్రాణవంతములగుట కెంతమాత్రమును. సందేహములే దని డబ్ల్యు కాక్సు అను మహాధీమంతుందు చెప్పేయున్నాండు చావునకు బ్రదుకునకు నేభేద మున్నదో యిప్పటికివజకుం దెలియందగినంతి మట్టునకుం దెలియలే దని వానిధర్మమా యని మనప్రాణము లింకం దీయకుండ నాతం దొప్పుకొనినాండు *సయన్సు' ఈుదకుం జావ్రుబ్రదుకు లెరుంగని శ్యాస్త్రజ్ఞానసన్నివేశ మైనది

మటియొకండు కేనోజునుగాని, ్రోటోస్టాజము ప్రాణిప్రాతిపదికము కాదని చెప్పియున్నాందు మరియొకండు నక్షత్రములనుండి [గ్రహములనుండి పరాగరూపమునం (బ్రాణ మీ భూలోకమునం బడిన దని పడుచుండగార దాను చూచినట్లు చెప్పినాందు-ఈవిద్వాంసు నేమనవలయునో తెలియకున్నది ప్రకృతిశా స్త్రజ్ఞానము కలిగినకొలంది మనసులోని రనమంతయుం జచ్చి యది యెండుజిల్లైడుకాయవలి మెలికలువడి కజకుగా నుండును మనను ను బోదకాలువలెం (గ్రిందికి దిగలాగుటలోం బ్రకృతిశాస్త్రజ్ఞాన మంతిది లేదు జగత్తంతయు నొక్క యూంపున వ్యాపించి సృష్టిగానామృతమును (గ్రోలవలసిన మనస్సు -కుక్కగొడుగు క్రిందికిదూటి దానిలోని రసమును జనిచూచుము. శారీర రసాయవాదిశా,స్త్రములు వేదాంతశా,స్త్రమునకు సాహాయ్యపడి నప్పటినుండియు వేదాంతశా,స్త్రము వెలవెలలాడుచు వెట్టిమొగము వైచుకొని యున్నది దానివదనమునం బ్రాచీనవిద్వాంసులు కాంచిన (బ్రహ్మవర్భసము పటాపంచ లైనది

ఏపైది తెలిసికొన్నయెడలం (గ్రిందివన్నియు. సుజ్షేయము లగునో యాప్రైచదువే చదువుకదా! క్రిందివస్తువును బరీక్షించుట కింకను గ్రిందికింబోయి మటీయింకను (గ్రిందకిబోవునెడల ఎధోగతియే కాని యంతరంగవ్యాప్తి యేచైన నున్నదా? పాతాశముకంటుం గ్రిందికిబోయినము బరమార్థము గోచరించునా?

  1. ప్రాణము 435 _ఫ్రాణ మవంగనేమో యిప్పటికి దెలియం గలిగిరా? అదికాక మటియొక్క చిన్నమాట చిరకాలము తన్ను వదలి దూరదేశమునకుం బోయిన కొడుకు తల్లికి గానంబడివాదు కప్పురపుం బూసలంతటి కన్నీటీబిందు వులు చిత్తజిల్లుగ వామె చెక్కులనుండి రాలినవి ఒక్కొక్క బొట్టాక్క పూర్వపుజర్మనీ రాజ్యమంత వలువగలది యని చెప్పుట యతిశయోట్తూదే. కన్నీటివిలువ కవితక్క మటీయెవ్వం డెజుంగును? అ్రుభిందువునకు. నఖిలాంతరస్రపంచము. నవలోకించి యనుభవింహగలవాం డొక్క. కవియేనా? మటియెవ్వ డైవ నున్నాండా? అయ క్రచించువు నద్దము క్రిందబెట్టి అనలైజుచేసీ ప్రకృతిశాస్త్రబ్దుండు దీనిలో గండుపన్లు మన్నము, మూందుపళ్లు లార్రిమల్‌ తిత్తినము 1/4 భాగ మువ్వ, 7 భాగము లాక్వా (వీరు) మన్న వని చెప్పి ధూఢూ యింతకంటి దీవిలో వేషము హిమ యేమియులేదనీ కవి నధికేసించును కొద్ధవానికి గులుకులాడి కోరమాస్యలో సున్న శృంగారరనద్దపంచమేమి తెలియును? జగత్పాభాగ్యమును / చంపీనవాండు స్థకృతిశాస్త్రజ్ఞుడు. 'ప్రాపంచికకవితను భగ్నపజచినవాండు స్రకృతిశాస్త్రుజ్ఞుడు పోనిండు ఈ గొడవ మెందుంక్సు? కావి, వాల్గువేల సవత్సరములనుండి గ్రకృతిశాస్త్రజ్ఞుడు ప్రాణమనంగవేమో తెలియలేదని మొజపె ట్లాచుండరా, నా 'మొల్డ భూలోకమునందంత మాజు[మైయుచుండంగా, మన ఐ ఎమ్‌ ఎస్‌ , గౌరు ప్రాణ +మయోర్దా” మండి పోయిన దని రెండు నిముసమురిలోం జెప్పేనారే-వీని సాహసము సంతకుంబోవను, ప్రాణము పోయినతరువాత శరీరకోశాద్రుంలో నెన్ని వంద లెన్ని వేల మార్పులు కలుగునో యను నంశము తానెజుంగనిది కాదే. గక్తూభభంగముకూడ మరణానంతరపు మార్చులోని దేలకాకూడదో చెప్పంగలండా? వాయనలొరా! ౨ ఎమ్‌ ఏన్‌ గ్రా యభిప్రాయమే యింత యవకతవకగా నున్నపుడు వారి యౌషధప ద్ధి యెట్టుడుో (శ్రీరామరక్ష (శ్రీరామరక్షసర్వేజనాస్సుఖినోభవంతు వారే యింతవారైనప్పుడు వారిగ్రందిసర్టములలో పన రెంతవారో? మౌల్వీలు మాధుకరమెత్తుకొనుచుండ చేలాలకు జీనా మిరా యైషూ? నాయవరారా ఏపిన మన శేమి చింత? మన శల్లులకడుపవు చర్లగా నున్నంతసేపు మన శమయ భయము లేరు సషాంపరి లాభాధిపతి మారకదశ లెందజుకు దాంటిపోలేదు. (ప్రపంచమున మిట్టసిమ్మట వవతారురుషులకే యాపదలు మాననప్పుడు మన లెక్క యేమి? ఇంతకును గర్మసూత్ర మే శ నయుకి క్యయివామాత్రను నమ్మినవారము కాదుకదా? నాయనలారా! ఎంత చెప్పదలంనినము జాలనైనది శ్రమింపుండు. (ప్రాణనిర్వచనము మన వేదాంతు లెట్టుచేసిరో మటి యొకసారి చెప్పెరసు. ఇప్పటి కి8ిత్సే యెక్కువటైనది ఓమ్‌ శాంతి శాంతి శాంతిః

  2. జన్మపరంపర జంఘాంశాస్తి యిట్లు పలికెను నే నొక్కసారి కొన్ని సంవత్సరములక్రిందట నొక్క సభలోనికి బోయితిని అచ్చట నొక్క దుపన్యసిందుచున్నాండు. ఆతండు తీత్రియనివలె నున్నాండు. కాని తృత్రియోచిత మగు మాంసాహారము నాతండు విసర్జించినాండంట ఆతండు జటాధారియై యోగివలె నున్నాండు ఆతండి ట్లుపన్యసించెను. “నాయనలారా! ప్రపంచముని నున్న యన్నిదేశములలో నొక్క యార్యావర్తదేశమందే మృతులకు దహనసంస్కార మాచరించు నాచారమున్నది కాని మిగిలిన యన్ని దేశములందును ఖనన సంస్కారమే యాచారము ఇట్టి యాచారభేదమున కేమికారణమో కాసంతయోజింతము సోదరులారా! ఇట్టె మొగ్గపుట్టు చున్నది అ్టై వికసించుచున్నది ఇట్టె వాడుచున్నది అట్టె రాలిపోవుచున్నది. ప్రపంచమున నెక్కడ జూలినను బుట్టుక, పెరుంగుదల, చావు కనపడుచున్నవి ఈయంశమ్లున మట్టునకుం జీమకు సింహమునకు భేదము లేదూ-దొంగకు దొరకు భేదము లేదు-భోగికి జోగికి భేదము లేదు ఇంతేనా యింతకంలు నేమైన నున్నదా యని బుద్దిమంతు లాత్మతత్త్యమును గూర్చి యాలోచించిరి ఇట్టి యోచనాభేదములే మతభేదము అయినవి. కాని శరీరము కంటె భిన్నమై యాత్మయొకటి యున్న దనియు నది యనశ్వర మనియు నది పరమాత్మ తేజోవిస్పులింగ మనియు నీషద్భేదములతో ననేకమతములవా రంగీకరించిరి ఆయాత్మ జన్మపరంపరయున్న దనియు జన్మరాహిత్యమే మోక్ష మనియు గొన్ని మతములూ రంగీకరించిరి శాశ్వతమైన యాత్మనే యంగీకరింపని బుద్దుం డైనను జన్మాంతర మంగీకరించినాండు మనుజునకుం దెలిసిన జన్మములు మూందు- వెనుకటిది, యివ్పటిది, ముందుది ఇప్పటి స్రితిగతుల నుబట్టి పూర్వజన్మ మెట్టిదో యూహింప వచ్చును ఇప్పటిజన్మ ములోని మన కర్మములనుబట్టియుత్తరజ మూహింవ వద్చును ఇప్పటి జన్మము మనకుం బ్రత్యక్షమే కావున ననుభవమే కాని యనుమాన మక్కలేదు పర్షియాదేశస్టులు వునర్హన్మ మున్న దని యూపహించినారు. ్రీసుదేశస్తులు పునర్జన్మ మున్నదని యొప్పుక్‌ నిరి హెబ్రూ జాతిలోం గొందలు పునర్హన్మమునందు విశ్వాసము గలిగియుండిరి మహమ్మదీయులలోం గొందలు పూర్వజన్మ మంగీకరించిరి ఇట్లునేక మత సంప్రదాయజ్ఞులు వ్రానీయున్నారు మహ్మదీయులు స్రపంచజనులను మహమ్మదీయులుగ-కాఫరులుగ విభజించినట్టు క్రీస్తమతస్తులు జనలోకమును (గ్రైస్తవులుగ-హీతెనులుగ విభాగించినట్టు మన యార్యులు మనుజల నార్యులుగ-ననార్యులుగ విభజించియున్నారు ఆర్యులలో దాదాపుగా నందజు మృతకళేబరమున కగ్నిసంస్కారవిధుల నంగీకరించి నారు అనార్యులగు నితర దేశీయు లందణు ఇననసంస్కారమే యంగీకరించినారు. ఆత్మను గూర్చి పునర్హ్మమునుగూర్చియుం బూర్వపు టీజిస్టదేశపు వారి యభిప్రాయమును నేను బెద్దలవలన వినినంతవజకుం జెప్పుదును, ఆత్మకు స్వతం త్రస్థితి లేదు. ఆత్మకంటె దేహమే 'ప్రబలతరమయి నది దేహమే యాత్మను విడుచునుగాని యాత్మ దేహమును విడుచునది కాదు. విడుచుటకు శక్తిగలదియుం గాదు అది దేహమున్నంతకాల మిష్టమున్నను లేకున్నను దేహమున నివసింపకతప్పదు. దేహ మెప్పుడు

  3. జన్మపరంసర 437 దానికి సెలవిచ్చునో యప్పుడు పోవలసినదే. అది శరీరమువకు నీడ వంటిది. అది సరిగా శరీరాకృతినే యుందును పాము కుబుసమునకుం బామున కెట్టీ సన్నిహితత్వమో-యాత్మకు దేహమునకుం గొంచెము హెచ్చుతగ్గుగ నట్టిదే, ఇదికాక, యది దేహము చెడిపోకుండ నున్నంత కాలమే నిలుచును దేహ మేకారణమున వైన జెడిపోవునెడల నాత్మకు వాశనమే కాని వేత్తాక్రి శేదు అది శరీరమునుండి విడిచిపోయిన తరువాతం 'బ్రసంచమం దంతటను మహాళ్షోభము నాందుచుం ధిరుగును. పాపము దానికి శరీరధర్మము లన్నియు పన్నవి శరీరష్యసనము లన్నియు. నున్నవి, కాని తీర్చుకాను. సాధనములు లేవు ఆంకలిచే నది తపించిపోవును. ఏది! అన్నము శినుటక్సు దేహమున్నంగాని వీలులేదు. దప్పిచే నది యెంత క్షోభమునైనం బడును. ఏదీ దేహము రేప్యాటనేత రప్పీ యెట్లు తీరును? ఇట్లనేక బాధలం బడుచు నాక్రాశమునం దిరుగుచుం దన దేహ మెక్కడం బూడ్చి పెట్టుబడియున్నదో రాత్రిభాగమునం దక్కడికి వచ్చి తెల్లూరువట కృడనే కనిపెట్టుకొని తుర్చుచుండము. ఇను చేయయటు భాగమయినం గగ్రుల్లిన

యెడరి వాత్మలో సరిగా నాధ్రాగమే నశించును కావున దేహముచెడకుండ నున్నంతకాలమే యాత్మకు బ్రదుకు ఇట్టు కొంఛకాలము సిళ్శరీరాత్మ ప్రపంచమంతయుం దిరిగితిరిగి హొధపడిపడి పిమ్మటం బొర్వపిప పుణ్యముల నమపరించి మటియొక రీహమున్న 'బ్రవేశించును ఆలోపల మాత్రము పూర్వశరీ అము వంపగూడరు. అట్టు వశిచునెడం వాత్మకధోగతియే కాని వేజౌకటి లేదు. కావున దేహము టు పమ దొనిని భద్రముగా సంరక్షిపవలయును ఇసుక యెడారులు గల ప్రదేశము ప్ర వువారి

యళిస్రదుమిం మొనర్భినయెడలం జిరకాల మి నిలవయుండంగలవు ఈజిన్టు దేశపువా ఆర్మసదతి వపేశ్షింిత్సై వార్చ మృతదేహములను జిరకాలము రక్షించుట కెన్ని యోజనలో చేసీనారు. శ్రదిక్స “మీ” లను జేయుమార్షములను గవిపట్టి కృతార్దులైరి మటియొకజాతివారి యణిప్రాయమును మవవిచేసెద్సు “ఛార్టీములి లోం గూడం గొంచెము హెను సతగ్గుగ నిట్టి యభిప్రాయమే యుండెను దేహ మెచ్చట ఖన్వవేయం బడెకో యచ్చటవే యాత్మ నిలివియుండు నని వారి నమ్మకము గ్రాతొపెట్టుబడిన శరీరము కొంశకాలమునకు శమన! నప్పుడు దానిలోం దాను ్రవేశింపవచ్చుననియు వాళతో సమారిస్ట్రమ్వ్యునే ర్వ కని పెట్టుకొనియుండును. ఇట్టి పునర్తీనవిశ్వాసము ్ర[స్టియనులందటు లోను సామాన్యముగానున్నది ద్రీవిక రమ అని పేరు అంగ్లేయులలోం గూడం బూర్వుల కెట్ట యళిప్రాయమే యుండెను. టు ్య్య ద ఘోష్టా అనంగా మృతినొందుట యని వారీభాషలో నర్జము-దేహమే యాత్మను విడుచు నని వారి నమ్మకము-దేహము ప్రధానమైనది అత్మ య ప్రధానమైన

దని వారి విశ్వాసము

దాదాపుగ ననార్యజాత్రు అన్నిటిలోంగూడ దేహము కాపాడండి యున్నంతకాలమే యాత్మకు సద్గతి యని నమ్మికాఅందువలననే విగతస్రాణుల శరీరములను నిలవయుంపంగల పదార్జములతోం జేరిచి

భిననమొనర్భి మటీంత జాగరూకతక్రొటక్తు బైన భవనమురిను గట్టించు నాచారము వారిలో నేర (డినది -ళరువాతానా జాతులలో ననేక తత్ష్వజ్ఞులు బయలుదేరి యాత్మ శాశ్వతత్వముక్తు స్తిరప వినను జిరకాలము నుండి వచ్చుచున్న ఖనవావారమే ఫురాతనతంబట్టి గౌరవింప బడుచు వన్చెను-దేహమును. సరంక్షింప నక్కజ యింక లేదుగడా దాని నింక నేల ప్రాతిపెట్టి భద్రపఆువవలయు నని యెంచి వారు ఖననాచారమును

33 సాక్షీ వదలుకొనలేకపోయిరి.

ఆర్యులు మొదటినుండియు నాత్మశాశ్వతత్వము గుర్తెటీంగినవారు కావున వారిలో శరీరదహనాచా రమే మొదటినుండియు నున్నది. ఆత్మకు జన్మపరంపర లున్న వని యార్యులకు ననార్యులలో నవేకులకుం గూడ దృఢవిశ్వాన మున్నది.

నేను వా యనుభనములో నున్న యొక్క చిన్నయంశమును జెప్పెదను. కోడిమాంసముతోం జేసిన వలావనగ నాకు మిగుల నిష్టము-తటచుగా దానిని జేయించి యాహరించువాండను. మంచిమంచి కోళ్లను నేను బెంచుచుండువాండను-ఒకసారి యొక దూరదేశముమండి-(పారనీకదేశము కాంబోలు) యొక్క డొక కోడివి దెచ్చి వాకుం జూపెను. అది యెంత సుందరముగా నైన మన్నది. దాని స్వరూపలావణ్యము న పేక్షించి దానిని గొంటివి-దాని సొగసును జూచి దావి నత్యంతానురాగమునం జూచుచుంటిని. దానిని జంపి తినవరియునను కోరిక నా కెన్నందు లేదు. కాని యెన్నండును దానిని వధించి వండవలదని నావంటవానితో6 జెప్పి యుండలేదు. నా యభిప్రాయము నాతం డెటీంగి యుండనికారణమున వాతం డొక్క రాత్రి దానిని వధించి నాకుం బలావుచేసీ పెళ్టైను. ఎజుంగక నేను తివి పండుకొంటిని. నా కొక్క స్వప్నము వచ్చినది. దానిని జొప్పెదను వినుందు.

వే నే కోడిని రూపపొందర్యము నపేక్షించి కొంటినో, దేవి నత్యంతామరాగమునం బెంచితినో, దేనిని బ్రమాదమున భక్షించితినో, యా కోడియే స్వన్నమున నాకుం గానంబడెను. కన్నులవెంట బాష్పములుపదేపదే యుద్గమించుచుండ నది మనుష్యకంరమున రోదన మొనర్చుచు మనుష్య భాషణముల విట్టనియెను,

“నాచరిత్రమును గొంచెముగాం జౌప్పెదను వినుము. జ్ఞస్తియున్నంతవజకు నాపూర్వజన్మ పరంపర విశేషములను జౌప్పెద్రను. వేను జిరకాలము'్రింద నల్లినై పుట్టితిని. అట్టు పుట్టకపూర్వమున నె ట్లుంటీవో నొకు జ్ఞస్తిలేదు. నల్లీనై నబాబుగారిభార్య పట్టుపజపునం జేరి పరమానందమున (బ్రదుకుచుంటివి. ఒక్క రాత్రి వామె యున్నగదికి దొంగలు కన్నమువైవి లోన 'బ్రవేశించిరి. ఆమె యాభరణములను దీసికొందమని కొందటు, నాభరణములను దీసీకొనుచుండ నామెకు మెలంకువ వచ్చినయెడల మహాస్రమాదము కావున మొదట గట్టిగ గొంతునులిమి యామెను జంప పిదప నాభరణములను సావకాశముగాం దీసికొంద మని కొందణు, ప్రాణములు దీసికొను పాపము మన కెందులకు? నోటిలో గుడ్డలుక్రుక్కి దూరమునకుం దీసికొనిపోయి యక్కడ నగలొలుచుకొని వదలొపెట్టుద మవి కొందలు, తమలోం దాము వితర్కించు కొనుచుం గాంబోలుం గొంతదూరమునం జోరులు విలువంబడిరి. అంతట వేను బట్టుతలాడకున్న జలతారు కుచ్చులలోనుండి జటిజజు ్రాకివచ్చి మొకమాలుకంటె మెత్తనైనయామెబుగ్గపై గట్టిగం గుట్టితిని. అమ్మయ్యో యవి యామె లేచెను. చుట్టుపట్టులం బండుకొన్నదాను లులికిపడి యేమమ్మా యేమమ్మా యని యజచుచు లేవిరి. అదివజకే తెజువి సిద్దముగా నుంచిన ద్వారమున దొంగలు పొటీపోయిరి. దొంగలు వచ్చివా రనియు వారిబారిని బడకుండ నామె ప్రాణమును రక్షింప వలయు నను సదుద్దేశముతో నామెను గుట్టలేదు. కడువుకక్కురితిచేతం గుట్టితిని. అబుద్దివూర్వకముగ నైన నావలన నబాబుగారిభార్యకు జరిగిన యువకారమునకై నేను గొంతకాలమునకు నొక్క రాజకాంతకు దాసినై పుట్టతిని, నేను సుందరస్వరూ పిజి

  1. జన్మపరంపర 439 వై యుంటిని. మారాణిగారి కొక్క కుమారుండు పరమసుందరుండు. ఆయనను బెండ్లిచేసికొనవలయు నవి నాకు మహావాంఛగ నుండెను. నా కోరిక తీజందగినది కా దని నే నెటుంగుదును అయ్యో! దాసీవంశమునం బుట్టితివి గాని రాజవంశముననే పుట్టినయెడల నారాజార్భకుని బెండ్లి చేసికొన గలిగియుందు మగదా యని లోలోన (గ్రుల్టికుల్లి యేడ్చి యన్నము తిన్నగం దినక్క నీరై దటచుగం ('ద్రావక, నిద్ర యనునది యెజుంగనే యెజుంగక, నా కోరిక యెవ్వరికి గూడ దెలియసీయకుండ బెంగే గుండెపగిలి శీద్ధుకాలములో మరణించి మరికొంతకాలమన కొక్క మహారాజుభార్యనై పుట్టితిని నాభర్త నాకుం

బరమవిధేయుండు-నామాట యాతవికి వేదవాక్యము, నాభర్తమవాతని 'ప్రజలనుగూడ నేనే పరిపాలించితిని రాణీగారి యాజ్ఞయేకాని రాజాజ్ఞ యనునది నారా్టమున లేకుండంజేసితివి రాజకీయవ్యవహారపత్రము లన్నియు నాసంతకమురిలోడనే వెడలు చుండెడివి. నాభర్తకదియెంత (ప్రేమయోకాని నేను జెప్పంజాలను నీయిష్టమెటులో యటుశేయమమాటతప్ప మరియొక్క మాట వాతం డెటుంగనే యెజుంగండు. ఇట్టు కొంతకాలము. భర్తను మూల గూరుచుండంబెట్టి సర్వస్వాతంత్ర్యములతోం బ్రజాపాలన మొనర్చి 'ప్రాణములం బాసితిని-అటుపిమ్మటు గొంతకాలమునకు నే నొక మహారాజునింటం బుట్టితిని నే నామహారాజు వకు రెండవపు త్తుండను మాతం డ్రిగారు మృతినొందిన పిమ్మట మాయన్నగారు రాజ్యము చేయుచుండిరి అయన కొక్క కమారుండు-అ చిన్నవాడు పుట్టిన వెలదినములకే మాయన్నగారు మరణించిరి ప్రాణో త్రమణసమయమున నాయన “శమ్ముండా! నాకు దేవుని సెలనైనది నా కుమారుం డింకం బురిటిగ్రుడ్షైయున్నాండు, వాడు పెద్దూం డగువజకు వావి పక్షమున నీ వీ రాజ్యమును బరిపాలించి యాఠలికి యుక్తుయస్పు వచ్చినసిమ్మట నారాజ్య మాతని కీయవలయును' అని చౌపె ను నే నంగీకరించి మౌయన్నగారి కుమారువి బైంచుచుంటిని. అతనిపక్షమున రాజ్యమును. బరిపాలించు చుంటివిఇంతలో నాభార్య గర్భవతియైనది పుత్రుండు కలుగు నని కార్తాంతికులందలు చెప్పేరి-అటులే వుత్రుం డుదయించినాడ్సు నాఫ్రుత్రువియందలి మమకారమున నాతవిక్తే రాజ్యము చేర్చవలయు నని పాపచింతచే నాయన్న పుత్రుని గొంతుగోయించి చంపించితివి నేసే యీద్రోహ మొనర్చినవాండ నని పవభూపాలరు కొంద ఉెటింగి నాపై దండెత్తి నన్ను రాజ్యభ్రస్టుని జేసిరి. కన్నకొడుకును భార్యను ట్టడపుంపాలై తి౦గితిరగి కుద కొక్కపలె జేరి యచట సర్పదస్టుండనై చచ్చితిని. అటుపీమ్మట , నతోీస్థుకాంములోం గోడినై పుట్టితిని, వీ యిల్లు చేరితినని మహానంద మొందితిని. తుదకు-నీవె నన్నుం బలావుచేయించి పారణ మొవర్చితిమి వాయన! నీ ఏంత చేయుడు వని నే ననుకొనలేదురా! క్రిందటి రాజజన్మమున వాకుం బుట్టిన పుత్రుండు నీవేరా! నిమ్నం గన్నతండ్రిని నేనేరా.?

“ఇటు లొకోడి పెద్దపెట్టున వేడువగా గుండెలవిసి పోవమేల్కాంచితిని, వంటవానిం బిలిచి నాకోడి యేదవి యడిగితిని పలావుచేసితి నని యాతండు పలికెను, అయ్యయ్యో! నాతండ్రిని జంపీ నాక్సు బెట్టేతిముటరా యని బిగ్గరగ వేడ్చితిని వాకు దయ్యము వట్టినదనియో మతిపోయినదనియో యెంచి మొర త్రికులు వైద్యులు వచ్చిరి, వేసు వారి చికిత్సల నంగీకరింక యాగ్రామముమ విడిచి యప్పటినుండియు దే నంచారినై ఏరాగీనై యుంటీని. మాంసాశనమును వర్ణించితిని పాలు మాత్రమే త్రావుదును ?'

ఇట్లాక్షత్రియుండు పలికి యూరకుండంగ నేను “అయ్యా! క్షత్రియయోగిగారి యుపన్యాసములోని యభిప్రాయములిను నేను విమర్శింపవలనీయున్నది. కావున నాకుం గొంత యవకాశమీయవలయు”' నని

శీశ0 సాన్షీ

సభవారిని బ్రార్జించితిని. “ఆయనమాట కెదురాడంగూడదు. పోసో.” యని వారిలోం గొందజు నన్ను మందలించిరి. అప్పుడు నేను “మీసభ వంటి సభ మాకుంగూడ నున్నది.-మీనభలో నుపన్యసించుటకు వీలులేని యెడల మాసభలో దీవికి బ్రత్యుపన్యాస మిచ్చెచను. ఒక్క బీద (బ్రాహ్మణుం డొక్క సంపన్నుని యింటికి యాచనకై పోయినాండంట-ఆగృహస్థుని యింటిగుమ్మమునొద్ద కావలియున్న సేవకు రిది శిరస్ట్రారుగారి యిళ్లు పోపో యవి యాతని నదలించిరి. మీ ప్రభువు మాత్రమే శిరస్టారుకాండు. నేనుగూడ శిరస్టారునే ఇదుగో శిరస్సు. ఇదిగో దారి. ఈ దారిని బోయెద నని చెప్పీ పోయినాండట. అటులే నేనును బోవుచున్నాండ నని వెడలివచ్చితిని. ఈ యుపన్యాసమునకు ఇండనము మజి యొకప్పు డెప్పుడైనం జెప్పెదను.”'

ఓమ్‌ శాంతి శృాంతి శృాంతిః 79. లక్ష్మీ కటాష్షము జంఘాలశాస్రీ యిట్లు పలికెను:-

“నాయనలారా! నాకీయుత్తరము వచ్చినది. ఇది యొక్క (గ్రంథకర్త గ్రాసినాండు. మన నభలో దీనిని జదువుమని నాయొద్ద కాతం డంపినాండు చదివెదను.

“వంగి సలాముచేసిన భటుని కొకప్పుడు ఫాదుషా “దేవిడిమనా' చెప్పుననియుం దన్నుం జెడమడః దిట్టిన దాసుని కొకప్పుడాతండు విలువలేని బహుమానములు ్రసాదించు ననియు “సాది యను పారసీక మహాకలి న్రాసినాందు. ప్రభువుల హృదయములు చూలింతరాండ్ర రుచులవలె సర్వదా చంచలమ్ము అనియు వారి కందువలనం బ్రజలందట్టై యనురాగము కలుగుననియు నట్టైవైరము కలుగుననియు ననురాగము కలుగుటకుంగాని యాగ్రహము కలుగుటకుంగాని (ప్రత్యక్షహేతువు లేవియు నుండననియు సాదీగా రాసంద ర్భమున నభిప్రాయపడినట్లు కనంబడుచున్నరి. అంతేకాక యొకప్పుడు ప్రజల నమస్కారమే ఫాదుషాా వలని బహిష్కారమునకుం గారణమగు నవియుం (బ్రజంతిళ్టు ఫొదుషా పెట్టునకుం గారణ మగునవియుంగూడ నా కవిశిఖామణి సెలవిచ్చి యున్నాండు. మన శ్చాంచల్యముచేం బ్రభువులు ప్రజలయెడల బహువిపరీతముగాం బ్రవర్తింతు రని యాయన లేఖనవైఖరినిబట్టి మన-మెంచుకొన వలసినట్లు కానంబదుచున్నది. సత్యమై యుండవచ్చునేమో అయినను నాకుం దెలిసిన యొక చిన్నకధను జెప్పెదను.

*అనంగననంగ నొక యూర నొక బ్రాహ్మణుందు. అతండు చింత దుక్క-డఉక్కుతునకామంచి నడికాలములో నున్నాండు. ఆతనికి 'నా' యనందగినూ రెవ్వరులేరు. తల్లిలేదు. తండ్రి రేండు. సోదరులు శేరు. ఇళ్లు లేదు. వాణిలి లేదు. ప్రక్కలో భార్య లేదు. చేతం బైస లేదు. ఒడలు కప్పిన పుట్టము లేదు కడుపునిండిన యన్నములేదు. వట్టిరిక్తుడు. పరమదరిద్రుండు. దరిద్రుడు కదా యని దురన్నదుర్దానములకుం బోవు వాండు కాండు. ఆ యూరనున్న వైస్ణ్రలయమును గసిపెట్టుకొని చిత్రాన్న

  1. లక్ష్మీ కటొక్షము క41 దధ్యోదవాది భక్షణమునం బుట్టిలో నేందయుము మట్టున కుదరమును యధోచితముగాం గాలానుగుణముగాం బరాఘర్శించుచున్నాండు. గుడిలోసల మూలవిరాట్టు-గుడియరుంగుమీదం బురుష్ణోత్తమభట్టు-నాక్కటే పొడుగు వొక్కటే లావు నొక్కటే నలుపు వొక్కటే గట్టి కావి యాతవికి బరిపూర్ణమైన పస్తు ఈతనికి బస్తువంటి యెంగిలి లంఘనములు-కొంద టెంతతిన్నను వెన్నిసారులు తిన్నను నెండు నక్కలవలె మందురు. అల్ప్బాహారముతోనైన మన యయ్యవా రాయస వి[గ్రహమువలె నున్నాండు. జవునెముక మమజుండు, సంపూర్మ బలాధ్యుండు, పడమటివాండగుటనేం బ్రబలమైన్మ గాత్రధర్మము కలవాండు,

పెద్దవరుపలలోని మనుష్యుండు కాని యెంత శరీరపాటవము కలవాండో యంత శాంత గుణసమంజనుండు ఎంత భోజన ప్రియుండో యంత వినమ్రుండు, ఎంత వయః ప్రాదుర్భావము కలవాడో యంత జ్ఞానోదయము కరివాండు. తఆచుగా నాతం డిష్టదేవతను గూర్చి జవ మొనర్భుచుండును నిశ్చల దైవభక్తి కలవాడు ఒకనాందు శ్రీ మహాలక్ష్మీ.స్వవ్నమునం గొంటోలు నాతనికి సాక్షాత్కరించి ““నాయనా! నీ యోగ్యతకు మెళ్ళితి. నీభక్తకి సంతసించిశివి నీక్సు వరమిచ్చుటకై వచ్చితి నేము వీయింట నింతటేనుండి నివసించి బంగరుగజ్జెంలోం దాండవింశును. వీయింట సిక విత్యకళ్యాణము పచ్చతోరణము. నీవు పట్టినదెల్ల బంగారమగును, ముట్టిసదెల్ల ముత్యమగును, వీ విశే షైశ్వర్యమున నింక నోలలాడుదువు.?” అని చెపై సను న్ను రాసీర ర్రావ్మాణుం డదరిడి, “తల్లీ నీకు నమస్కారము-నీవు వాభట్రి సంతసించినళ్లు నేను వీ యమరాగమువకు పంతసీంచితిని నీకటాక్షమునాక్తు రాకుందుటచేతనే వేనింక సుఖముగ నున్నాను ఏది యేసైపోయిము వాట్సుడు చెంగయేమియు లేదు. మనస్సు సర్వకాలము నిశ్చింతగ నున్నది ప్రసొదస్రధానావసరమున దేవాలయమునకు బోయి. పూజారి పుణ్యమా యని యాతం డేమైనం బెట్టయెడలు దిండును. తిని యె (టనో ముక్కుమూ సీకొని కూరుచుందును నేను దేవులాడందగినవారు నా కెవరు లేరు, ఒకరు నను స గూర్చి దేవుఠాడ నక్కల లేదు. నేను లోకమునకు గొదుకదా నామట్టునకే చమ కేవట్టు గవర్తమచున్నాను ఉత్తకకణమన రని సెలవగువెడం జెక్కలు కట్టుకొని వెనుకచూవు' రుద వగ్గరిపోవుదును. తల్లీ ఏీ యాజ్ఞను నిరాకరించితి నని నీవు కోపపడకుము. నీవు నాయింటం ఈవలదు. వీపు నాక్తక్కజలేదు, ఇదిగో సహ స్రసాష్ట్రంగవమస్కారము” లని యాబ్రాహ్మణుందు (ప్రత్యుత్తర మిచ్చెను. “"వెజ్యాడ్లా! సుభదుఖములు వలదన్నం బోవునముకొంటూ? నీపూర్వకర్మము ననుసరించి యిఫుడు నీక్స మహాభాగ్యము అిభింపనైయున్నది. న్దీ లెక్పయేమి? (బ్రహ్మాదిదేవతలే (ప్రారబ్దకర్మబద్దు లని మజుగూ? మాటరాడకుండ మహైశ్వర్య మనుభవింపుము. వీవు చేసికొన్న కార్యమువలనం గలిగిన ఫలము నీ వనుభవింపక నిరాకరించినయెడం ఘటీయెవ్యం డమభవించు ననుకొంటివ? నీవు నిత్యము తినుచున్న చిట్టిగారెరవరిన శక్తియు జిడ్తుమ్సు వీకే కరుగుచున్నవా? నీ యూరికరణమునకుం గలుగుచున్నవా? వెట్టేమాట లాడకుము. నీవు ప్య్మాన్నం బోవ్యదానను గొను ఇక నిను స నేనావహింతు” నవి గంభీరభాషణ ముర నాకమలాదేఏ యానతిచ్చెను. అను డాభగవతుందు “అమ్మా! నీ యిష్టమెటులో యటుళే-సీవు నవ్నావహించెదనంటిని చేస ప్యెయాయ -కామారొళ్ళ ప్రర్టమున్నది నీ నీన్ను విడిచిపెట్టిపోవునెడ మాత్ర మిదిగో పోవుతున్నానని రంత ముందుగ జి మజీపాఘ్ము * అని మహాలక్ష్మి దేవితో మనవి' చేసికొనెను. అవ్పడామె “వాయనా। నీతో వేను ముందుగాం జెప్పి మటిపోదును. అది యెట్లో యిప్పుడే చెప్పెదను వినుము. ఒక లల్మీవారమున సాయంసమయమున నీభార్య రత్నాభరణముల జిలజిలలతో

ఢ42 సాక్షి బంగారుటరిదెలగలగలలతో మేడమెట్లు దాసిదానిచేయూతంగొని దిగుచు “భటులు లేరు - బానినలు లేరు. దీపములు లేవు ధూపములు లేవు-ద్రక్కలు లేవు'బండలు లేవు. అందజుకూడ నెక్కడ నంతరించి రరా?” యని వలుకును. అప్పుడే నేను నీ యిళ్లు వదలిపోవుచున్నానని నీవు (గ్రహించుకొనవలయును'! అని యాతనితో సెలవిచ్చెను. సరే యని యాతండు నమ్మతించెను. అంబామళల్లి యంతర్జాన మొందెను. అనాండే యెవ్వండో సంపన్నుండు దేవాలయములో వసంతోత్సవ మొనర్చెను-మన పురుషోత్తమాచా ర్యులుగారి నాదినమున నందజును గౌరవించిరి. భాగ్యోదయవిషయమై మానిసీకున్న వసి వేంట కుక్క (ఇద్‌ హొండు) కేది? అదృష్టమున కున్న యాకర్షణశక్తి యవనికేది? ఓ! అంద ఆాతనికి గందము పూయువారే మెడలో మల్లైదండలు వేయువారే, (శ్రీపాద రేణువును జేతి కందిచ్చువారే అయ్యవారులా దినమున నారగించిన మామిడిపండ్లకుం బనసతానలలకు మింటిపై జుక్కలవలె లెక్కలేదు! ముప్పదియేండ్ల కా దినమునందే కడుపువిండినది. ఇట్లాహరించి జాజుముడితో ద్వాదళోర్ష్యపుండ్రములతోం జందన లిప్తగాత్రముతోం బచ్చక్రవుజిగజిగలతోం గస్తూరిగమగమలతోం దిన్నగ నాతండు కోటలోనికి బోయెను. అజానుబాహుండు నాచార్య పురుషుండు శంఖచక్ర చిహ్నితభుజుండు నగు నాతనిని పహరా వారెవ్వరు నడ్డగించలేదు. “రాజుగారి గురువుగారురా యని యెవరిమట్టునకు వారే యోసరిల్లి దారియిచ్చిరి. అతండు విరభ్యంతరముగ నేడు పహరాలు దాంటి తుదకు రాణిగారి శయ్యాగ్భహములోనికి బోయెను. ఆమె నిద్రించుచున్నది. అంత నీతని కేమి బుద్దిపుట్టైనో యేమి తోయెనో పరమాత్మునికే యెజుకు శయనించు చున్న రాణిగారిని బాహువుల సందున గట్టిగ నిటి కించుకొని లేవనెత్తి మటీయొక్క ్రక్కమీందికి విసరివైవను, అంతం దీన్రకోపి యై రూక్షేక్షణయై నిలువుటద్దము మొదటం బెట్టిన బాకును దీసికొని శక్తస్వరూపీణియై యార్చుచు నాతనిని రాణీగారు బొడువంబోవునంతలో రాజుగా రా సందడిని విని గదిలోనికి వచ్చిరి. ఆయన లోని కడుగు పట్టుట యేమి? రాణిగారి బంగారుపూంత వట్టైమంచపుం బందిరిపై నుండి బారెడు త్రాయపాము .పట్టువజపుపైం బడుట యేమి? అట్టి యత్యద్భుతసన్నివేశ మవలోకించి యంతకుం బూర్వమున జరిగిన సంగతులను వివి రాజుగారు బట్ట మెడకుంజుట్టుకొని “స్వామీ మీరు భగవంతునిచే నాభార్యను బాముదారినుండి రక్షింటకై. యిటకుం బంపంబడినవారుకాని వేజుకాదు. వేను మీ భృత్యుండను, మీరు నాచే సేవచేయించుకొనుచు నాప్రాభవమంతయు ననుభవించుచు నిటనే యుండు” డని ప్రార్థంచెను-రక్మీకటాక్ష మహిమయేకదా యని యాభాగవతుండు నిశ్చయపజచుకొని కోట వైలుపల నొక్క భవనమున నుండుట కంగీకరించెన్ను. రాజుగారి భండారమున కంతయునీతండే యధికారి-రాజుగారికి “వచ్చు రొంబడియంతయు నీతని మేడలలోనే భద్రపజుపంబడుచున్నది. 'ఈసొమ్ము నీవేమిచేసికొన్న సరిడు. ఇదియంతయు నీదేకాని వాది యెంతమా[త్రముకా' దని యారాజుగారు మనవిచేసీకొన్నప్పు డింక నభ్యంతర మేమి? ఈయన క్రింద బ్రధానులు కార్యదర్శులు సేవాధిపతులు-టావారేమి వీరేమి? రాజుగారే వారి కధీనుండైనప్పుడు రా'్ట్రప్రజం లెక్కయేమి? రాజకీయ వ్యవహార ప్రపంచమున నిట్లు జరుగురుండంగాం గుటుంబస్రపంచ. వ్యవహారమున నింతకంటెం జిత్రము జరుగుచున్నది. అప్ఫరసవంటి యాలిని బెండ్లిచేసికొన్నాండు. అజుమాసములకే యామె చూలింతరాలైనది, పందెపుగుజ్జమున కద్డున్నది. 'ప్రభంజ నుని కడ్డున్నది. బాంబున కడ్డున్నది. కాని భాగ్యఫలమున కడ్డున్నదా? అమె వేవిళ్లకు రాణిగారు వింతవింతసూడిద లంసీనారు-రాజుగారికి మతిలేక పదేపదే శేమస్రశ్నము అంపీనారు. కదలినయెడలం

  1. లక్ష్మీ కటాక్షము శ43 గడుపు చెదజిపోవు వని కడువుకాలు పూర్వజవ్మమునుండియు. నెలుంగని దొరసానులు హెచ్చరిక ఇ౦పనారు. బైజరింద జామెకు సువుత్రలాభము కలుగవలయు నని యిష్టదేవతలకుం బ్రార్హన అంపినారు. విర్భాగ్యకవులు వపరత్నమాలిక రంసినారు. వురిటికి ేపాళముముండి కష్తూరి వచ్చినది. కాబూలునుండి యంగువ వచ్చినది. కామండి యావులు వచ్చినవి. హైదరాబాదు నుండి పండ్లకప్పు వచ్చినది. బెంగుళూరు మండి పండ్లు పచ్చిపని. తుదకామెకు నొప్పులు వచ్చినవి. కొడుకుపుట్టక కూంతురు పుట్టుటచేతం గన్నీళ్లు వచ్చినవి. కొడుకు పుట్టునని చెప్పిన దైవజ్జుల నెత్తికి జేతులు వచ్చినవి. తజువాత మజీయొక్క బిడ్డ వామెకనెను. అటుపీమ్మట మటియొక బిడ్డను గాంచెను-ఇట్లు సైష్టియిలో భాగ్యదేవత పదిసంవత గరములు కాంబోలుం బరమాద్భుతముగం బాడినది, ఆపాటలలోం జెప్పవరిసిన దేమున్నది? ఓ కృతులు కావు. కీర్తులు కావు పదములు కావు. పర్ణినులు కావు, తత్త్వములు కావు. తందానపదములు కావు. * గజళ్లు' గాఫ కందార్థములు కావు స్వరజతులు కావు. జావళీలు కావు. గాన సారన్వతమంతయుం గడతేజీనట్లు పాడినది. సుతి మార్చళేదు. ఊపిరి తీసికానలేదు. గొంతు సవరించుకొవలేదు. ఒక లక్ష్మీవారమున సాయంసమయమున వనాతవి భార్య దాసికా భుజవినిశీపహస్తపద్మయై మేడమెట్లు దిగుు “భటులు లేరు బానిసలు లేరు-దీవములు లేశ ధూపములు లేవు-ప్రక్కలు లేవు బండలు లే, అందజుంగూడ వెళ్తుడ నంతరించిపోయిరిరా?”” యని కోపతీవ్రతతో నఆచెను అమాటలు వినియ్వైడ్ర రొపాదమస్పకము జల్లన నీరు విడువంగ మన భాగవతతోత్తముందు బిగ్గజగ రెండుచేతులు బోడిందుక్షని తలి తల్లీ ప్య్యమంటేాం యని మహానందమున నజచి యొక గంతు వైవి భార్యను సమీపించి “నీవు + పష రనేపియు నడుగవందు. ఈధనములో నీకుం గావలనీనంత ధనమును దరలించుక్షాని యూరూత్రి సీర్లల్లో ౧బు కి బొమ్మని చెప్పీ యేనుంగులు బేగిరావులు బండ్లు పల్లకులు గాత ుయు ర సహితముగాం బంపివైచెను ఇట్లీల చేసితిని రౌటొగౌ రొశనిషడుగ శేదు. అడుగుటకు సమర్హత యెక్కడిది? వెనుకనుండిన సమర్ధత యేమైనది? అంతయు వయ్యారి యర్శష్టార్షమన వానా ఛదితమైనది. అనుస్వారమైనది. అంతరించివది. పజువాటి యుదయమువ రాజుగారు. వేంటకు బోవుచు మన పురుస్తోత్తమాచార్యులుగారిని మైళఫూర్వముగు గూడం దీసికొని పోయిరి. అది మహారణ్యము. ఆకాశమున నాంటెమూంపుర మంత ఐటీ యై టెప్పపాటులో వాకాశమంతయు నావరించినది రుంరూమారుతముచే: బెట్టు పెళప్రెళ గసున్నవి-ఉసిరిగకాయ లంత చినుకు లారంభమైనవి. కూడ వచ్చిన పరిజనమంతయు జెల్లచెదతైనది -సరుషెళమాచార్యుల మార్రము బహుబలాఢ్యుండు కావున రాజుగారిస్రక్క వదలకుండ గట్టిగం బట్టుకొని సహవరమువు దడియష్ప గొలిే దూలుచు ధూళిచేం గెక్కుగెక్కు మనుచు నరణ్యమున బోవుచుండైెను. రాదా కొంతసేవు మా్రమ్వే యా్రమకోర్చుకొనంగలిగెను అటుపైన సొమ్మసిల్లి పడిపోయెను పడిపోయిన 7జి నెత్తుకి యొక్క చెట్టుకింద బేర యాయన శిరమును తనతొడ పై జేర్చుకొవి, తడిసిన దేహమునకు _ మేడిమిగలుగునట్టు నమురుడు వానరుడు హరినామన్మరణ మొనర్చుకొనుచు రాజోపచారము చేయుచుండెస్సు, ఇంశ్రల్రో వర్షము వెలిసివది, గాలి తగ్గినది కాకి యొక్కటి చెట్టుపైనుండి రాజుగారి కండవుముడిపై రెట్ట. 'ఇది చూలి (బ్రాహ్మణుడు ఎంత మహారాజున కెట్టిగతి సిద్దించా. నని మహోవిషర్లుండై కాకొట్టను గంకమునుండి ఛొలగింయటకై యోజించెను-చేతితో దానిని రీసివైముట

శశిక సాక్షి

కూహించెనుగాని మహాసహ్యమగు కృత్యమగుటచే మన నృందునకు సాహసీంప లేదు-సర్వపకులలో గొకియే చండాలమని చెప్పినప్పుడు దాని రెట్టమాట చెప్పవలయునా? అకైనం బుల్లయైన మటియేదైను దెచ్చి దానిని దీసినైవెద నన్నం గదలినయెడలం దొడపై శయనించుచున్న రాజెక్కడ మేల్కాంచునో యని జడిసి రాజుగారి మొలలోమన్న కైజారు నొరనుండి నిమ్మళముగం దీని దాని యంచుతో నారెట్టను దీనీ పాజవైముచుండ నింతలో రాజు మేల్కాంచి యదరిపడి “పానీ! ద్రోహీ! ఎంతపని చేయుచుంటివిరా? నామొలలోని కైజారుతో నాగొంతుకను గోయ యత్నించుచుంటేవా? నేను నీకేమి యపకృతి యొనర్చితిని? నారాజ్యమంతయు నీచేతిలోం బెట్టితినే నేను నీకు దాసుండనైతినే. రాజవు నీవేగాని నేను గొనట్టు ప్రవర్తించితినే ఇంతకంటు నెక్కువగా నేను నీకేమి చేయంగలను? నన్నుం జంపి నీవింతకంటె నేమి మూటకట్టుకొనం దలంచితివి.'' అని కోపతీన్రతతో నజవెను. ఇప్పటికి రాజుగారి కెట్టి మాటలొడుటకైన సమర్థత వచ్చినది. రాదా మటి? ఆతవి భాగ్య మెప్పుడు దిగజాటినదో యాతవిశక్తి యప్పుడే యెగం బ్రాకినది. రోగిగొంతులో గొజ్జగంజియైనంతకాలమేకదా వైద్యువినోటిలోం గోడిమాంసపు కబాబులు కైమా కజ్జికొ యలు. వైద్యుండు సంచికట్టుకొన్న తరువాతం గూడ రోగి నోరుకట్టుకొనునా? కాని కావలసినంత కారణ ముండినను బ్రాహ్మణుం డేమియు రాజు గారికిం బ్రత్యుత్తర మీయలేదు. కమలాకటాక్షము కడతేటీనూని కారణములు వినునంతటి నిర్భాగ్యుం డెవం డున్నాండు? ఇంతలో రాజుగారి పరిజనమంతయు నట మూంగినది. రాజుగారి సెలవుపైన భటులా బ్రాహ్మణునకుం గాలు సేతులుకట్టి పెట్టిలొట్టియ పై బడవైచి యాస్ట్రాన నగరమునకు దీసీకొనిపోయి యటం గారాగృహమం దుంచిరి. అవా! అదృష్టదేవతా! ఎంత శక్తిగలదానవు! ఒక్కనాండు రాజునెదుటకు విచారణకొటుకు భటులు బ్రాహ్మణునిం దెచ్చిరి. ఇప్పుడంద జాతనిని నిర్భయముగం దిట్టువారే వెనుకల గాళ్లుగడిగినదాసులిప్పుడాతని మొగముపైం బేండనీళ్లను జల్లుటకు సిద్దుపడిరి వట్టి దొంగ మొగమయ్యా! సృ్పష్టముగాం గనంబడుచునే యున్నదయ్యా! యని పెద్దభటుండు తన తరువాతివాని కువన్యసించెను. నీవుచేసిన (ద్రోహమున కేమికారణము చె ప్పెదవని రాజుగా రడిగిన ప్రశ్నమునకు బ్రాహ్మణుండు “రాజేంద్ర! నే నేమియు జెప్పదలంచుకొనలేదు. నీయిష్టము వచ్చినట్టు నన్ను శిక్షింవు”? మనీ వినయముగం బలికెను. ఆ బ్రాహ్మణుని యేడంతరువుల మేడను రాజుగారు పరిశోధింపించిరి. కోశాగారములన్నియు వట్టివైనవి. కాని యొక్కగదిలో నొక్కమందసమున్నది. దానిలో నాక పెద్ద పెట్టయున్నది. దానిలో నొక్క చిన్నపెట్టై యున్నది. ఇట్లు లోనికి బోవంగం బోమగ్‌ బదునాలుగవ పెట్టైలో-బమ్మకమ్మికుట్టుగల యంగవ్మస్త్ర మొకటియు నెనిమిదిచోట్లు మైనపుమాసికలుగల మెడవిరిగిన దోసకాయ చెంబొకటియు నున్నవి ఇవి యేమని బ్రాహ్మణుని రాజుగా రడిగిరి. ““రాజేంద్రా! అదియే నా సొంతధనము. అభ్షీకటాక్షము నాపైరాక ముందు నాకున్న యావద్దన మదియే. నీవిచ్చిన యైశ్వర్యము నాకు దక్కదని యెటింగియుండియే, నాకింతవణుకు రాకమానదని యెజీంగి యుండియే, (బ్రహ్మదేవుడు నానుదుట శాశ్వతముగా ద్రాసీన యూసాొత్తునింత భద్రముగాదాంచికొంటిని. ఇదివజకు నీదయవలన మనుష్యుండను మిగిలితిని. నాగావంచయు ముంతయు నాకుం బాటనైనినయెడల శేషకాలము మజీయొక దేవస్టానము నాశ్రయించి సుఖముగా బ్రదుకుదును. మీదయవలన నాకష్టదినములు మొన్నటితో వదలినవి,” అని బ్రాహ్మణుండు ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను. ఇట్లు పలికిన బ్రాహ్మణునిమాట లాశ్చర్యరసమగ్నుండై విని రాజుగా రతనిని వదలొపెట్టిరి. ఇక్కడికి గథ కంచికి బోయినది. మనమింటికి వచ్చితిమి.

79, లక్ష్మీ కటాక్షము 4ీశీక్‌ మన స్రారబ్దమువలనం గలుగు సుఖదుణుముంకు రాజుల నుత్తరవాదులుగా నెన్నండును జేయంగూడ దను గొప్పనితి వీవిన్నకథ బోధించుచున్నది, రాజువలన ధవాగమమైవప్పుడు రాజును భూషింపకపోయినను రాజువరిన ధనలాభము కలుగనప్పుడు రాజు వందణును దిట్టువారే. ధనాగమ మైనప్పుడుకూడ నంతకంకు వెక్కువధవ మిచ్చివాండు కాడని రాజు నందజు దిట్టువారే. ఇది మహాదోష మని యెన్నవలయును. నాయనలారా! ఇంకను లేఖలో దరువాత నేమియో యున్నది ఇచ్చటి యుత్తరపుం గాగితము చినింగిపోయివది. పెద్ద్యులివేసపుందోయ బుట్టపైం గాగిత మూండిరాకుండిన ట్రంటించినరీతిగా నీయుత్తర మంటింప బడియుండుటచేత దీనిని జింపుటలోం గొంత కాగితము చినింగిపోయినది. అయినను రీని యభిప్రాయ మేదో మీక్షుం బూర్తిగాం దెలిసినది. ఇట్టీ యర్జమునే యొకండిట్లు వెళ్లడించినాందు. గీ మనకుం గష్టము రాజిచ్చుననుపెకాని యద్ది రాజరాజిన్నివాం డనుట తగును మనకు సౌఖ్యము రాజిచ్చె ననుకుకాని యగ్దీ రాజరాబిచ్చినాం డమట తగును. గీ. అశని మేఘుండు పడవైవ ననుటెకాని వాని పైవాదు పడనైనై దావి నిలను వర్షమును మేఘుం డొసంగు పలుకెకాని వానిపై వ్యా డొసంగును దాని మనకు, గీ మనకు సుఖమును రాబిచృుమాటయ్లైన నతండు న్రమునకై వెడదేప్పలాడు పేల? సవకుం గష్టము రాజిమృమాటభైనం ర్రిభుండు మనకంటెం గష్టముల్‌ పడయనేల? గీ ద్రిక్ళతియె పాఖ్యరుఖకారణము వినుమి ఈశ్వరుందు తతృలము పంచియిచ్వినాండు కొని యాశ్వరు విందింప గలుషముగును మనదు కొలపాత్రతోడనే మన కొసంగు. గీ మముజపతిని దిట్ట మటీయింతదోషంబు మోంతకూలి యతండు దాతకాండు వెట్టిపనికి నతనిం దిట్టుటకూడ నా (ప్రభుని విందకంటెం బాప మేది?" ఓమ్‌ శాంతి శాంతి శ్యాంతిన కాలాన న యసనన సకస తు పానుగంటివారి వూర్షిము వాటకం-4వ అంకం

  1. మతబోద్డల 'పలము సొక్షీ సఘనభ్యులు తమలోం దామిట్లు మాటలాడుకొనిరి.

జంఘా-మన సభాకార్యాలయ మనివార్యములగు కొన్ని కారణములటే మార్చవలసివచ్చినందువలన వీక్రొత్తబస యెజుంగక పోవుటచేత నీ దినమున శ్రోత లెవ్వరును రాలేదు. అందుచే సొక్ష్యుపన్యాన మేమియు నీదినమున లేదు.

కాలాచారి-అనివార్యములగు కారణములని-సభాకార్యాలయ మని-మార్చవలెనని-నీవు పెద్దమాటలు చెప్పుచున్నావు-అద్జె మనము నరిగా నీయకుండనున్నా మని గృహస్వామి మనలను వెడలంగొట్టుటచేత నవి స్పష్టముగం జెప్పరాదా? ఇచ్చట మనము తప్ప నెవరున్నారు?

వాణిదాను-సాొక్షీ యిచ్చట నుండినయెడల నెక్కడనైనం గొంతసొమ్ము బదులుతెచ్చి యడ్జె నిచ్చి యుండుము. ఆతం డూర శేకుంటచే నీ చిక్కు వచ్చినది.

జంఘా-ఆయన గ్రామాంతరమునకుం బోయి నెలదినములు దాంటినది. ఆయన వెడలిన పిమ్మట నాక్క లేథమాత్రమే సాక్షీ సంఘమునకు ట్రాసీనాండు. సాత్షీసఘమున కాయన యిష్టతకు వ్యతిరేకముగా వర్జంతి జరిగించినందులకుం జీవాట్లు పెట్టుచు బ్రాసీన యాలేఖతప్ప తరువాత నేదియు 'వ్రాయనేలేదు. కొరణమేమో తెలియకపోవుటవలనం దోంచకుండ నున్నది

కాలా-ఆతం డెచ్చటెచ్చటం దిరుగుచున్నాండో, ఏమేమి వింతలు చూచుచున్నాండో, ఎవరెవరితో మాట లాడుచున్నాండో, యేయే విషయములను (గ్రహించుచున్నాండో, యేళాందరపనిమీంద నున్నాండో యెట్టు తెలియవచ్చును? మనము తొందరపడినంతమాత్రముచే నాయన వచ్చునా ఆయన సుఖముగొం గొలందిదినములలో వచ్చి మనల సంతోషపెట్టునని నా విశ్వాసము.

వాణ-ఆయన రారని జయాలశాస్రీయుం జెప్పియుండలేదు. కొని యెచ్చట నున్నను రవంత లేఖియైన నేల ్రాయలేదో యని యాందోళన వదుబ నహజమే కాదా?

కాలొ-అన్నియు సహజములే. సహజములైన పనులన్నియు దప్పకుండం జేయవలయునా యేమి? సహజము. లైన పనులన్నియు విసర్జివు మనియే. కాదా వేదాంతము. బోధించుచున్నది ప్రకృతిలో గుడుగుడుగుంచము లాడువాండు పామరుండు కాక పండితుండా? ప్రకృతిని మీజీనవాండే ప్రాజ్జుందు.

వాణీ-కాలాచారీ! సంగతిసందర్భము. లెటుంగకుండ్క నేసంగతి. చెప్పినను. నీవు మతములోని శ్రీడ్చుచుందువేరి?

జంఘా-మతమనగా జ్ఞస్తీకి వచ్చినది. ఈనడుమ నామిత్రుని యొద్ద నొక్కపటము చూచితిని, అది యిరువదియంగుళముల పొడుగు పదునేనంగుళముల వెడల్పుగల కాగితము పైం జీత్రింపబడియున్నది. అది హొౌరాలో ముద్రింబడి ప్రచురింపబడినది. దానిలో మత బోద్దలవి[గ్రహములు ముప్పది యున్నవి. గోస్వామి మొదలు సాధకబ్రహ్మచారి యనునొక యనామకునివజకు మూండు వరుసలలోం గాంబోలు

80, మఠబోద్దల సటము శ్రీశ? ముప్పది విగ్రహములు చి త్రింపయడియున్నవి. ఆవి[గ్రహములన్నియు వెనుకవి ముందు, ముందువి వెనుకం లైవి క్రిదం గ్రిందివి పైనం గలగ పులగముగ గందరగోలముగం గలుపబడియున వి. కారిక్రమ మెంత మాత్రమును గణింంబడియున్నట్లు కానంబడదు. మత్రమమైన గణింపంబడిన ట్లంతకంటెం గానంబడ కుండ నున్నది, అట్టి మహానుభావులను జిర్రించునప్పుడు, వారున్న వరుసయే, వారా[క్రమించిన స్థలమే, వారి స్రతిమామైరిట్సే, పారిచరిత్రమును సంక్షేషముగాం జెప్ఫందగినంత సమర్దములై యుండవలయును వారి బోడితలల్లు రుద్రాక్షసరములు ప్టానామములు వట్టిమొగములు చూచిన సంతోషించువారెవ్వరు? మనక్తుం గావలసినది వారు మత ప్రపంచమునం జేసిన మహోపకారము, వారు బోధించిన ముక్తిసాధనము, వారుచేసీన సంస్కరణము. ఈజ్ఞానమును మనకుం గలుగంజేయలేవి పటముతో మనకేమి లాభము

ఒకొక్క విగ్రహము మతవూర్వచరి త్రమునకుం దరువాతి యధ్యాయమై యుండవలయును. పశ్చాచ్చరిత్ర మునకు బూర్వాధ్యాయమై యుండవలయును, రామమోహనరాయరి విగ్రహమున కయిదాజువి గ్రహముల తరువాత రామానుజ్రాచార్యుల విగ్రహమును జిత్రించినప్పు డర్జమేమి? రామమోహనరాయల మతమెట్టిది? రాఘాముజమత మెట్టిది? గోస్వామి గారికి మూండు వెనుకరి శంకరాచార్యుల వారిని జిత్రించినప్పుడు ఛావమేమి? ముత్రసంస్రదాయముము. బట్టియైన సన్నిహితత్వ ముండవలయును కాల క్రమముబట్టియైన నుంఢవళియును. అదియు విదియులేవి యాబొమ్మలస్రోవుతోం బవియేమి? మత బోధకు లీయాన్వరూప ముల్లు గఠనార్రని మనక్తుం దెలియుటకై వారట్లు చిత్రింపయడి రవి యూహించునెడల నావి([గ్రహములలోం

  • శైరావురి ఏిగ్రహమ్తులన్నియుం గల్నితములే-కృత్రిమములే. శంకరాచార్యుల వారు లావుగనుందునో సన్నముగ నుండునో ర్సొవ్వం డెలుంగును బుద్ద దేవునిది కోలమొగమొ' గుండ్ర మొగమో చూచినవారె వ్వరు? శఢార్థముళైై ఛాయాపటములున్న మత ప్రచారకుల విగ్రహము ల్రీకల్పిత వి[గ్రహములతో గుది గుకుట శేరెన చారిత్రాత్మకమైన యభిప్రాయ ముండవలయుమగాదా? గుదిగ్రుచ్చినూరు కుడియేదో తొడమటేదో మెటురక్సుండ గుది [గ్రుచ్చవేల? గుల్‌షబువూవేదో గులాబిపూవేదో తెలియకుండ గుద్ది గ్రపనేర? పప్లవిగహపటము చరిత్ర బోధకమే కానియెడం వింక దావిలో సారస్యమేమున్నది? హైందు దొరీయ ముహానఘునాయక సంఘవట మున్నది. అది జాతీయచరిత్ర చెన్నినోళ్లను వెళ్లడించుచున్నదో చెస్పవర్తియ్లనా ? ఆర్య్యావర్దదేశ స్వతంత్ర రాజసంఘపట మున్నదీ. ఆరాజులయొక్కయు వారి యాస్టానముల యొక్కయు మ్యూరరాధికతంిను సోపానపంక్తిగ నానంఘవటము చూపుటలేదా? విగ్రహముయొక్క మోగ్‌ము పీకు క్పుక్కుతీరుమూచ్లి యెకరడ్తు సంతోషించును? దానిమొగమున భాగ్యనక్షత్రమే యుదయిం చుచున్నటో, య్రారికారి్ష్యన్సే మండ్తుచున్నదో, సార్వజవీవానురాగమే వెన్నెలగాయుచున్నదో, ్రావం నా యనే ధుమరువులాడుచున్నదో, అదియే మనకుం గావలసినది అది యేమియు లేకపోయినను
  • కొవిగూర్చి నేసంత్ర నిారింపముగాని కారి[్రమమే వర్చింపంబడినప్పు డింకం ే్యూ... రేకు! స గాని ప్రధానమైన కారక్రముమే వర్జింపం వాణీ-అయినము న్నువక్కు బూర్వుల కాంక్రముముగూడం బాగుగం గెలియదురే. కాలా అమాటకూడ గొంత సత్రము కాకపోలేదు. బంఘౌ-అదేమిమ్రాట్ర? శంకఠాచార్యులవా కేసంవత్చరమునం బుట్టిరో నీకు సరిగొం దెలియకపోవ

క4కి పీ చ్చునుబుద్దాచార్యులావా రేతిధిని బుట్టరో నీకుం దెలియకపోవచ్చును గాని బుద్దుండు ముందో శంకరుండు ముందో నీకుం దెలియదా? నిత్యానందుండు ముందో రామానుజుడు ములిదో తెలియదా?

వాణీ-నిజమే నిజమేకావి కాలి్రమము లేకపోవుటయె గొవ్ప లోవమని యధిజ్షేసింపందగదేమో. చరి'త్రముతెలియునంతవజకందణకుం దెలియును. వటము వేటేచరిత్రను జెప్పనక్కలఆలేదు. మొదటిది తెలియని వారికి రెండవది తెలియనే తెలియదు. మొదటిది తెలిసినానికి రెండవది తెలియనక్కటులేదు.

జంఘా-పోనీ! అది గొప్పలోపము కాదు సరే. నీమాటయేల కాదనవలయును? మధ్వాచార్యులవారి విగ్రహ మాముప్పది వి[గ్రహములలో గానంబడనియెడల నది గొప్పలోపమని చెప్పవచ్భునా?

వాణీ-అటు లేల కానం బడదు?

జంఘా-ఏీలయో వాకెట్టు తెలియును? కానంబడలేదు.

కాలొ-విజముగానే-నిజముగానే?

జంఘా-అసత్య మేల యాడెదను? నాకుం గనంబడలేదు. ్రతి విగ్రహమునకును నామమున్నది. మధ్యాచార్యులవారిపే రాపటములో లేదు. అందువలన నాయన వటమందు లేనట్లంచవలనీవచ్చినరి.

కాలా-అయ్యో! మత త్రయగురువులలో మధ్వాచార్యులూరే యందు లేరా? ఎందుచేత జెస్పుమా? ఆయనను మజచిపోవుట సాధ్యము కాదే-కర్మ భక్తిజ్లానములు మూంటికి మువ్వు రేర్చాటుగొం బ్రపంచమత చరిత్రలో స్థపింుబడియున్నారే. అట్లు శాశ్వత ప్రతిష్ట నొందిన స్వాములూారిని సంఘపటమునుండి సాగనంపుట సామాన్య సాహసమా? అయ్యో! ఉపనిషత్తులకు మత త్రయభావ్యమున్నదే. బ్రహ్మనూ త్రములకు మతత్రయభాష్య మున్నదే భగవద్గీతకు మతత్రయభాష్యమున్నదే. రామాయణమునకు భాగవతము నకు మఠత్రయ వ్యాఖ్యానము లున్నవే, సర్వశుభములకు మతత్రయతాంబూలము లున్నవే. అయ్యా! ముక్కాలిసీంట కొక్కకాయూండందీసినాండే! ద్వైత మతఘులేనిదే యద్వైతమున కరమేమి? అద్వైతమునికే యర్థములేనప్పుడింక విజిద్వైతము మాట చెప్పనేల? పటములో మధ్వాచార్యులవారు లేకున్న తరువాత శంకరాచార్యులవారు రామానుజాచార్యులూ ెందులకు? వారివిగూడం దీసీపాఆవేయలేకపోయినాండా? ఉండినయెడల వారి యక్కజమాద్ర మే మున్నది? పాగాకు సున్నము నేయి కలనీకదా నస్యమైనది? వీనిలో వేదైన నొక్కటి తీసి వైవినయెడల నస్యసిర్ది యుండునా? అటుకే,

వాణీ-కాలాచారీ! వెట్టీచదువు చదువకు-జంఘాలశాస్త్రీ చెప్పినమాట నిజమనుకొనుచున్నావు కాంటోలు! మధ్వాచార్యవి[గ్రహమేమి? అందుల లేకపోవుటయేమి?

జంఘా-మధ్యాచార్యనామమును నేనాపటమునం జూడలేదు.

కాలా-అంతమా త్రమున కధికేపణము లేదులే, పూర్ణప్రజ్ఞాచార్యులవా రని యున్నదేమో! ఆనందతీర్డు లవారని యున్నదేమో?

జంయఘా-అరెండు పేర్షులుకూడ నాపటమున లేవు-ఈమూండు నామములుకాక మజీయొక నామ

  1. మతబోద్దల పటము శశ9 మాయన కేరైన నువ గ్నదా? కాలా-ఉన్నట్లు నే నెజుంగను కాని మజీయేదో యింకొక పేర నాతం డుత్తరదేశమున వాడంబడు చుండు ననినా నమ్మకము, వాణీ-దీవికింత యోజన యెందులకు? అపటమును జిత్రించిన వారికి వ్రాయలేకపోయితివా? జంఘా-బ్రాయలేదని యెట్టు చెప్పగలవు? కాలా-ద్రాసీతివా? ఆలాగున జెప్పుము. ఉండు ఒక్క నిముసముండు. మాటలసందున మటచిపోయి తిని తీయగా దిమ్మదిరుగునట్లొక్క పాడుముపట్టు వేసకోని వాణే-జఘాళశా స్త్రీ! చిత్రకారుని శేమని లే బ్రాసీతివి జయఘా-మీపటమును జూచితి ననియు, దానిలో ద్వైతమతాచార్యులగు మధ్వస్వాములవారి వి(గ్ర హాము కానిసీయ్పల్రే రనియుం బటములో నాయనవి[గ్రహమును బుద్దిపూర్వకముగా వదలుట కార్యులగు మీరు సాహసీంపజ్ర్యా రనియు నాయన కిచ్చట మధ్యాచార్యులని-పూర్ణ ప్రజ్ఞులని-యానందతీర్దులని -మూండే వభ్యాతముంగు నామము లున్నవనియు, నీవామములలో నేదియుంగూడ మీపటమున దృష్టిగోచ మ్‌ కాలేదనిుం గ్య మజీయొక్క పేరేదైన మీమైన వాడుకలో నుండవచ్చు ననియు నట్టిపేరేదో జవినయెడల సంలోషిక్రు ననియు గ్రాసితిి. కొలొ-సరే ఇం్రన్ల్సి? మృదులముగనే గ్రాసితివి. గొడ్డలి పెట్టుగ గ్రాసీతివేమో యని యనుకొంటిేని ఇంక వీ యుత్తరమ్మునక్సు జ్వ్యా రాలేదు డు యీసందేహము విడిసోవును సరే, ఇంక నేమి? ఉొంఘా-జాబ్బరాశే దని యెవరు చెప్పినారు? శారా-అదొకటాళి ఇంకేమి? ఏమని వచ్చినధి. సౌాిగో ఉత్తరము. దీనియర్షము తెనుంగున జెపె దను. భారతచిత్రమందిరమునుండి 142, గొకుట్రకరోడ్డువాం, 11 బాది దంఘారిశా స్రికి అయ్యా! మీరు ్రిందటినెల 28వ తేదిని ద్రాసినయుత్తరము మాకు సకాలమునం ద్ర్య్వ్వే పీత! (బ్రధమభాగమున బ్రాసినయంశమునకు నేను జవాబు చెప్పం జొరినందులికు శ్షమింత్స శ నమ్ముచున్నాను అమతబోధకుల నామము లేవో కనుంగొనుటకుం న్రమత్నియనున్నాను. ఆసంఘపటము మేము కల్పించివైలినది కాదు. వీదియో పూర్వపటమునకు నకలు ము. అపూర్వపటమ్షు మూక డి వచ్చెనో తెలియదు.” కాలాచారీ? వింటివా? ఎటుణన్నది? ఛ్‌ ట్లు వచ్చెనో యెక్కడనుండి వచ్చెనో కాలాచారీ? విం కొలా-మీరు సాసీన త్యేలోవి యంశమేదో యాతం దెబుగకుండు బ్రత్యుత్తరమిచ్చిన ట్ట్రగడుచున్న దం! ఆమతబోధక్కులనామము లేవో కనుంగొనుటకుం బ్రయళ్నించెదనని న్రాసినాం డేమి? మీరొక్క మధ్యాచార్యులుగారి కళ్కడ్ర వోడంబడుచున్న నామము లేనో యడుగగా మళటోధకులని గ్రాసెనేమి?

45] సాక్షీ వాణీ-గౌరవార్థమైన బహువచన ప్రయోగమై యుండుము. జంఘా-అట్టుకాదు. తెలుంగున నట్టు సమర్థించుకొనవచ్చును. గొని-యుత్తర మింగ్లీషున నున్నది. “ది నేమ్సు ఆఫ్‌ దోజ్‌ బ్రీచర్చు' అని న్రాసీవాండు వాణీ-అవిగ్రహము పూర్వపటమునకు. నక అనియు నది యెచ్చటినుండి వచ్చెనో మౌకుం దెలియదనియుం జెప్తుటవలనం దమమీంద నున్న ఫూచినంతయుం దొలంగించుకొన్నట్లు కనబడుచున్నది కాలా-వీనో పేళ్లను గనుంగొనుట కాయన ప్రయతి ంచుచున్నానని (వ్రాసెనుగదా! ఏమి తెలియునో చూతము, వాణీ-నీ కేమివెళ్ణి! ఉన్నస్రతులేవో విక్రయించుకొనుటయే వరమస్రయోజనముగాం గలవారి కీపనికి మాలిన గొడవయంతయు నేల? కనుంగామవాండైన యెడల నింల్‌ 'గ్రఖ్యాతాంశ మెంత సేవు కనుంగొనవల యును? కాలా-అట్టు కాదులే-యవకున్న యాతురత నారికేల యుండును. సావకాశముగాం గనుంగొని తెలియుజేయుదురేమో? జంఘా-ఆసంగతి నిశ్చితముగాం దెలిసీనయెడలి నీ దినమున నుపన్యసీంచియుందును. వాణీ-మన యుపన్యాసముల శీమి?"మటీయొకపుడు చూచుకొనవచ్చును లండు పోదము. జంయఘా-ఓమ్‌ శాంతి శాంతి శ్ళాంతిః 7 ణీ రల నీ ఉం స. " ల్‌ ర. ( ఈంజంగ010.1

  1. గర్భవతులు- (గ్రహణములు జియఘాలశాస్త్రి యిట్టు పలకను

ఒక యూయుర్వేదనైద్యరత్నము మాకీలేఖి సంపినాండు. దీనిలోని యంశములు కొన్ని గర్భవతుల కుపయోగవడు నని యాతని యభిప్రాయమైనట్టు కనంబదుమన్నది. ఉపయోగపడినను బడకపోయినను వైద్యరత్న మను బెరుదమును సంపాదించిన భేషజుండు మంచి యుద్దేేముతో న్రాసిపంపినలేఖ నేల చదువంగూడదు? ఆయన సమర్హుండైనను గాకున్నను నాయనచేం బంపబడీన లేఖను జదువక నిరాకరించి నచో నాతం డభ్యసీంచిన శాస్త్రమును నిరసించినవార మగుడు మను భయము చేతను నాయన సంపాదించిన బిరుదమును శృణీకరించినవార మగుదుమను భయముచేతను జదువం బూనుకొనియున్నాను. శా, స్త్రజ్ఞాన మున కెక్కడికిగాని బిరుదములుమా (త్ర మిప్పుడు సర్వతోముఖముగ వ్యాపించి యున్నవి-శాస్త్రీయసాహితి సమర్థతలు సర్వంకషనుగా నున్న ననాతనదినములలో బిరుదముల చింత యెవ్వరినికిని లేనేలేదు-అది కలంతకొట్టగుటచేతవేకాయోలు నివి పెచ్చుపెరుంగుచున్నవి. అల్పజ్ఞుం డెప్పుడు నాడంబరమునకై యాళిం చునుగదా! పంచకావ్యములలో రూపాయ కయిదణాల స్రాంతడబ్బు పొండిత్యము సంపాదించిన పండితునకు _ వడుమునకొక్కసాలువు-నెత్తికొక్ళ సాలువు-భుజమున కొకసాలువు. హృదయమున భక్తి లేశమైనం జేరనీయ కాగొంతు ముడివటికుం బిట్టిగారెలు సేవించిన భాగవతోత్తమునకు, గోడపరదాలంత పట్టైనామములు- గాడిద మోంకయంత తులసీపేకులు, కాని యిప్పడీ గ్రకృతిపరీక్షమన కేల? స్రాసంగికవశమున నీనాల్గుమాట మోప జెప్పవళసివచ్చినది-జాని యవసరము కలిగినస్ను డందును గూర్చి పూర్ణముగ ముచ్చటింప ఇదిగో వైద్యుని శ్రీ ముఖము-చదివెదను. సాక్షికి-నమస్కారములు, సారసలోచన లనేకులు సాక్షిసం ఫఘమును సధాదివమున సమలంకరింతు రని యావందరసనిమగ్నుండవై-యాకర్షించుచున్నాను వారిలోం గొందజు గర్భవతు అుండకపోకు-మగవూరు కావ్యవృద్దికి బడుగుల్లుకాని గర్భవృద్దిక బిడుగులేకారా? స్థత్యేకముగ గర్భవతుల కొజకే యీళేథి యుద్దేశింపబడినది. గర్భవతులగు నో సోదరీమణులారా! పరమేశ్వరుని చేతిలోనున్న ్రాణిసృష్టీ విధానము మీగర్భములందిప్పుడు జరుగుచున్న హేతువుచే మీ రాజగన్నాథువితో సమానలని చెప్పవచ్చును. మీగర్భము లాపరమాత్మునికటాత్షముచేం గ్రమముగ వర్షిల్లి సకాలిమున ఫలించి సమ'గ్రపంతోషనును మీకు సమకూర్చునుగాక। విడువకుండ నాజుగంటలైన జీలుగు బెండు బుట్టను దలపై ధరింపకేని మగవాం డెక్కడ ఆహోరాత్రములు-నిరంతరముగం దొమ్మిదిమాసముల పదిదినములు-నిర్షైదవ్యాపారముతో, నిరుపద్రవదీక్షతోం (బ్రబలజాగరూకతతోం బరిపూర్ణూంతితో, సంపూర్ష శ్రద్దతో, స్వార్దరిత్యాగశీలముతో శకుభారమును సహించుచున్న మీరెక్టడ? మీకున్న యోపి కలో, నోరిమిలో, శ్రద్దలో, జాగ్రత్తలో, నడయవలో, ననురాగములో, నాపత్సహనమ్తులో, నాంతరంగికశు డ్రిలో శతాంశమైన సహస్రాంశమైన మగవారి కున్నదా? వారి కెంత సేపు చిజ్ణు బుస్యు-అట్టై వెకవెక యిట్టె దుమదుమ-కడుపు విండకపోయి నప్పుడేడువు నిండిన తరువాత నీడుపు-కాలిలో ముల్లు[గ్రుచ్చుకొన్న యెడల గొవుకేకలునైని గ్రామమంతయుం జాటించుకొనిన మగవాండు సహనశీలుండా? కాకచేయుటచేతనో కారణాంళరముననో కదువు బిగంబట్టి గర్భస్టకిశువు చలించక యూంపిరి యాడకుందునప్పుడైనం

శీ52 స్నక్షీ గూడంబెరిగిన సోదరితోవైనం గడుపునగన్న తల్లితోనైనం గానంత చెప్పకుండ కన్నీరొలుకకుండ, మొగమున దైన్యము మొలవనీకుండ, (శ్రీ,రామచం(ద్రమూర్తిని బిత్తమున ధ్యానించుచ్చు నంత మహాబాధను గాసంతతొట్రుపొటైన లేకుండ నిశ్శబ్బముగ సహీంచుచున్న మీరు సహనశీలలా! శాంతగుణవర్తనలా! కమాగుణమహనీయలా! సర్వకష్టసహనావతారములగు నో సతీతిలకములారా! మీకు వినయపూర్వకముగ నొక విజ్ఞస్తి చేసికొనుచున్నాను. ఆవధానచిత్తలై యాకర్షింపుండు

తేపురాత్రి చం(ద్రోపరాగమని చెప్పుకొనుచున్నారు చంద్రగ్రహణమునుగాని సూర్యగ్రహణమును గొని గర్భవతులు చూడంగూడదను పూజ్యమగు వురాతనాచారము మనకున్నది. అది టేపు మీవలన గౌరవింపంబడుంగాక! మీలోం గొందణు నవనాగరకతా స్రాబల్యమున, స్వదేశీయ గ్రంధపరనాప రాజ్ఞ ఖత్వము వలన, విదేశీయవిద్యాధికాదరమువలనం (బ్రాచీనాచారనిందాభూయిస్థలై యున్నారని చెప్పుటకు విచారించు చున్నాను పురాతనాచారనింద పురుషులలోనే ్త్రీలలోకంటు నెక్కువ కలిగియుండ, మగవారు తమక్‌'అకు దా మేడువక మాకొటకుంగూడ నేడువనేల యని, మీరు మమ్మధిశ్షేపీంపవచ్చును. మగవారిలో ననేకులట్లు కప్పగంతులు వైవినవారే. కడం (ద్రొక్కినూరే. వారింతకంటు ధ్వస్తులైనను బాధలేదు. భయము లేదు కొని సంసారపరిశుద్దిరక్షణమున కేమి సౌశీ్య్యమాహాత్మసంపోషణ కేమి, జాతీయ ప్రధానతత్త్వావనమున కేమి, మీరే- ప్రత్యళసృష్టిదేవతలగు మీరే-సర్వసద్గుణ నమాజస్థానములగు మీరే ప్రధానలు, స్రప్రధానలు మీరు ప్రావీనాచారపరాయణత వదలకుండ నున్నంతకాల మార్యాన ర్తమున కాపదలేదు మగవాని లెక్కయేమి -నృష్టీ కాండుదియే ్రభ్వి, చిరకాలాను గతాచారసంరక్షణము (స్తీ, యందే నిలివియున్నది.

సోదరీమణులారా! గర్భవతులు (గ్రహణదర్శన మొనరుపంగూడ దను నాచారము నిరసింహదగినది కాదు-నిర్దేకుకమైనది కాదు. నిందింప దగినది కాదు. హేళువులేని యాచార మేల యుదృవించును? కాలానుగుణముగం దాత్కాలికోపయోగముగం గొన్ని యాచారము. లుదృవించును. కాలభేదమువలన బవారంతజవరిస్టతిభేదమువలనం బ్రకృతి శాస్తాదిజ్ఞానభేదమువరినం గొన్ని పురాతనాచారము లిప్పుడు నిరుపయోగములుగాం గానిసింపవచ్చును. కానిపీంవవచ్చు నేల? నిరువయోగములే యని యొప్పుకొనవ చ్చును. ఇంకను వచ్చు నేల? ఒప్పుకొందుము. అంతమాత్రమునకై యట్టి యాచారముల నవమానింపవ చ్చునా ఇంటి పనియంతయు జేసినంతకాలమే యిల్ఞాలికి దుస్తాఆటు పైన బస్తా? అట్టియాచారముల నప్పటి దేశకాలపాత్రాదిసన్నివేశముల ననుసరించి స్థాపించిమారిని బుద్దిహీనులిని, ్రకృతిజ్ఞానకూన్యు లని, కార్యకారణ జ్ఞానవిమర్శనదూరులని, మూఢవిశ్వాసభావు లన్మి బూతులు తిట్టుట న్యాయమా? గడించినంత కారిమే తండ్రి దైవమా-తరువాత దయ్యమా? కీపూర్వులు బుద్దిహీను లయినప్పుడు మీరెన్వరు? గొడిదె కడుపునం గంఖాణ ముద్భవించునా? వెనుకటి యాచారములు కొన్నియిప్పుడు వ్యర్థములయ్యును బూర్వ్య మున నవిలోకమున కెంతయో మేలు చేసెనందురా లేదా? అవి పూర్వమునంజేసిన జాత్యుపకారమున కైన నిప్పుడు వాని నేల గౌరవింపరాదు? బుద్దునిదంతము పోతుమానికపుసంపుటమున బంగారుపూలచేం బూజింపుబడుచున్నదా లేదా మహిమ్మదుగారి గడ్డపువెండ్రుక సర్వగౌరవములను సర్వోపచారములను సమస్తమర్యాదల నిప్పటి కందుచు నిలివియున్నదా లేదా? కోటికోహినూరు లిచ్చిననైన ఆవెండ్రుకలో నొక్క యంగుళమైన మహమ్మదీయ భక్తులితరుల కిచ్చెదరా? పూర్వవస్తువులుగదా యను గౌరవముచేతనే యవి పూజింపంబడుచున్నవా? వానియుపయోగ మిపుడు లోకమున కేమైన నున్నదా? శ్రీకృష్ణభగవానుని శల్యశకలమే కాదా జగన్నాధమున నిప్పు డర్చింపబడుచున్నది? ఏీచ్రవర్తి కన్ని భోగములు నన్ని

  1. గర్భవతులు- గ్రహణములు వైభవములు నన్ని [మర్యాదలు నన్ని గౌరవములు పూజలు నన్ని దాన్యములు జరుగుచున్నవి? లీలామానుష విగ్రహుండు, నలౌకికస్రజ్ఞా స్రభావుండు, ననేకాసురమారకుండు, భగవర్గీతావేద్యుండు నగు లోక మహోప కారి సంబింధ మగు ్రావీనవస్తువనియేకదా దానియందు లోకులకంత యాదరణము. అంత భక్తి అంత ్రవత్తి అంత వజకెందులకు? ఇది మాయమ్మగారు ధరించిన యద్దములజువికె యవి దానినెంతో భద్రముగా దాంచి మన్నించి గౌరవింతువే! ఇవి మా యమ్మగా రిచ్చిన సూర్యుండు చంద్రుండు నవి యాయాభరణముల నతిజాగరూకతతోం గొపాడుచు దాంచికొముచుందువుకదా! మీకు వానిపై నంత గౌరవవిశ్వాసము లేల? అవి మీయమ్మగారిచే వాడయిడినవగుటచేతనేనా అంతకన్న మటేదైనకారణ మందుల కున్నదా? దర్చణకం చుకమును ధరణిచంద్రులను ధరించి యూరిలో వారి వేత్రములన్నియు మీతలలపై బ్రకాశింప నూరువారి మొగము లన్నియు మీఆవికపయిం బ్రశిఫలింప దేవతలు పుష్పవృష్టి గురియునట్లు మీరు తిరువీథులు వేంచేయం దరుయకొనిమూరు కారుకరా! ఆయాభరణములు మీకిప్పుడు నిరుపయోగములయినను మీరు వావిపిట్టు గౌరవించుచున్నారు కదా అళ్లు పూర్వాచారములు-పూర్వులు వానియందు గౌరవముంచిన హేత్రువువే పూర్వులచే వాడంబడిన హేతువుచే-పూర్వులు వాని వలన మేలుపాందిన హేతువులదే మీకు (గ్రాహ్యములు, గౌరవ్యములు వూతములు, పూజ్యములు నేల కాకపోవును? నిరుపయోగము లయ్యును 'ద్రావీవత్వకారణమునవే యనూచావాచారము లాదరణీయ ములైయుండం 'బ్రస్తుతోపయోగ ప్రదము లగు ప్రానీనావాయము లెంత యవలంబనీయములో యెంత యర్చార్హములోం జెప్పవలయువా? సోదరీమణులారా! గర్భవతీ[గ్రహణదర్శన నిషేధాచార మట్టు నిరుపయోగమయినది కాదు సరికదా! అధికోపకారి యగుటచే నాధునిక గర్భవతులదే నవశ్య మాచరింపదగినదై యున్నది. ఎందుచేతనో చెప్పెదను. చూలు నిలివివతోడవే రజోదోష మాంగిపోవుట యందు బాహాటముగా నెటిగియున్నయం మ [కలలో నట్టి రజస్తృంభన జరుగదు. ఈవ్యతిరేకన్ర [క్రియ సామాన్యాచారమునకు కారు-పిండోత్పత్తికి మాసకర్మవిధాన మౌంగిపోవుటయే (ప్రధానాభిజ్ఞానముగం బరి గణింపబడుచున్నది. పరున షక రనుగా 'స్త్రీంకుం బుష్ఫోద్గమనము సరిగా నిరువది యెనిమిదిదినముల కొకసారి సీనది. ఈవియమితకాంము హెచ్చుటకాని తగ్గుటకావి కొందజకు: గదు. అట్టిమైరీత్యము గర్భాశయదోపసుపలన నని (గ్రహింపవలసినది. చం. డిరువదియెనిమిది దినములలో నొక్కసారి భూస్రదక్షీణము చేయుము. చంద్రగతి నమసరించియే యీరజస్ర్రియ జరుగునని మన పెద్దల యభిస్రా యము. చూజసిల్నివతరువాతగూడ సరిగానిరువది యెనిమిది దినములకుం బ్రకృతి ననుసరించి రజస్సు ఎండమును వెలుపలికి ద్రోవిస్పై బహిర్గతమగుట కెంతయైనం బ్రయత్నించును పీండశక్తియల్పమై రజళ్ళక్తి యధికమగు నెడల గర్భము జాటీసోవును. అభయ మిరువదియెనిమిది దినముల కొక్కసారి తప్పకుండ గర్భమునకుం గలుగనై యున్నది. అదినములలో భయముకాని జుగువ్ఫకాని గర్భవతి మనస్సునకు గాఢముగొం గలిగినయెడల గర్భము తప్పకుండ నపాయదశ నొందును. చూలు లేంత దైనయెడలం బిండ మధఃభతన మొందును. ముదుధురైగయెడల వికృత రూపము గది యగును. ఫ్రబలము లగు మనోరసము శిన్నియుంగూడ గర్భవిచిత్తికి గారణము. లగును. వానిలో భయము మజీంత యపాయకరము. భయమువలన నరముఠి పట్టులన్నియు నొక్కసారి జాఆిపోవును, కావున గర్భవతి యెల్లపుడు నవ్వులనడుము, పువ్వురినడుము, పండ్లనడుమ, చెండ్లనడుమ, నత్తరువులనడుమం, జిత్తరువులనడుము, పాటల నడుమ

శీ5్‌శీ సాక్షీ వాటలనడుమం గొలక్షేవము చేయవలయునే కాని భయంకరములగు వస్తువులను జూడరాదు-కస్ట్రంతములగు వాటకములను గాంచరాదు-ఉ ద్రేకపూరితములగు నవలను జదువరాదు-చీకటిలో నెప్పుడు సంచరింపరా దు-వికృతము అగు వస్తువుల నెన్నండు విలోకింపరాదు. చంద్రసూర్యోపరాగములు వికృత దర్శనములు, అబింబములలోని మొట్టీని గర్భవతి కాంచినయెడలం చవ్పకుండ గర్భస్థశిశువున కామొజ్టికలుగునని మనవారి యభిప్రాయము. అట్లు కలుగుట యెన్నండైన నంభవించునా యని మీ కాశ్ళర్యము కలుగవచ్చును. ఆటు సంభవింపనియెడల నట్టి మొట్టికి గ్రహణవుమొజ్ణి యని యేల పేరువచ్చి యుందును? ఈనమ్మకము మనలోనే కాదు.” పాశ్చాత్యజాతులలో ననేకులందున్నది.

ఓక యూరనొక స్తీ, యుండెను. అమె గర్భవతి-ఆమె యైదవ మాసమునం బంచపాళిలో గాలికై విమ్మళముగం దిరుగుచుండగం లైకప్పునుండి యొక తొండ యామె బుజముషై బడెను. ఆమె భయముచేం 'గె్యునం గేకమైను. తరువాతం గొంతకాలమున కామె నుఖిప్రసవమయ్యెమ. కాని శిశువు భుజమునం దొండ యుండెను. గర్భవతిగా నున్నవ్పుం డామె బుజమున వెట్టువడెనో యటులే యుండెను. అంత యాకారము తోడవే యుండెను. ఈసంగతి యొక పాశ్చాత్యవైద్యుండు గ్రాపెను. మటీయొక యూర నింకొక గర్భవతి కిట్టు కలిగిన ప్రమాదము వేరొకడు న్రాసివాండు-ఒక భిక్షుకుండు తెచ్చిన భల్లుకమును జూచి యామె భయమందెను. అమెకు బుట్టిన శిశువు సరిగ వెలుగుంబంటి మొగముతో నుండెను. ఆర్భకాంగ సృష్టికిగొని నష్టికిగాని గర్భవతి మనస్సే ప్రధానమైనది. మనోమహాశక్తులం గూర్చి యిప్పుడు బ్రాయుట కనకాశము లేదు. వికృతస్వరూవమైన గ్రహణములోని మొట్టి కడుపులో నున్న శిశువుపై బడుట యేమియు వింత కాదు. ఒక గర్భవతి గదిలో నొక్కతెయే పండుకొనెను. అమె విద్రించుచుండగా దీప మాటీపోయినది. గర్భవతి మేల్కవి మహాభయమొందెను. దిగృ9మచేం దలుపెక్కడనో తెలియక కొంత సేపటునిటు దేవులాడెను. తరువాత నామెకుం గలిగిన శిశువు జాత్యంధుందు-ఇట్లనేకోదాహరణములు చెప్పవచ్చును. గర్భవతి మవన్సున కెట్టి యు ద్రేకముకూడం గలుగరాదు. ఎప్పుడు కలుగరాదు? చూళెవ్పుడు నిలిెనో యాదినము మొదలు సరిగా నిరువది యెనిమిది దినములకు, వేబదియాజు దినములకు, నెనుబిదినాలుగు దినములకు నిళ్లు బుతుదర్శనమున కేర్చడిన నియమిత కాలములో మాత్రము గలుగరాదు-ఆకాలమున భయజుగుప్పాదులు పరమాపాయకరములు, అకాలము ్రత్యేక బుతుశక్తిీతనే గర్భవతనము కావలసిన కాలము. అట్టి యుపాయావసరమందే యిట్టి మనోవికృతులు కలిగినయెడల, గర్భవతి మనస్సంతయు గర్భముమీందవనే యుండు హేతువున, నామె మనోవికృతులు గర్భస్టశిశువు పై గానిపింపకమానవు. ఆదినము లందే గర్భవతి యెంత జాగరూకతతో నైన నుండవలయును-తప్పక యుండవలయును-కాని చూలెప్పుడు సీద్ధించెనో గర్భవతికైన సరిగాం దెలియని కారణముచే నెంత జాగరూకతతో నున్న నంతమంచిదని మనవారు గర్భవతులంద టీ నియమమును బ్రసవమగువటకుం బాటింపవరియు నని సర్వసాధారణముగాం జెప్పినారు కొంతబాధయున్నమాట సత్యమగును. కావున సోదరీమణులారా! ఈయాచారమున కర్ణమున్నదికాని శేక్తప్రోలేదు. ఇది నిరర్హక మని మీరు దీనిని నిందింపకుండు. జేపటి చంద్రగ్రహణకాలమందు దీనిని గారవింపుండు-మీకేమముకొటకే మీపూర్వు లేర్పరచిన యాయాచారమును మీజవలదు-మీటి రాకాసి ఫుట్టువుల గనక నిండుగ రెండువందల యెనుబది దినములు మోచి రత్నములపవంటి బిడ్డలం గని సుింతురుగాకా”

ఓమ్‌ శాంతి శాంతి శృాంతి.

  1. సాక్షిలేఖ

వాయనలార! పాక్షీయొద్దమండి లేఖ రాలే దెందువంననో యని మిగులం బరితపించితిని-ఇదిగో ఈ లేఖ వేడు వచ్చినది-దీనిని జదివెదను-“జంఘాలశా ్రికినేను (శ్రీ, జగన్నాధమునం గొన్ని దినములు వటుపైని గాళీఘట్టమునం గొన్నిదినము. లుండి యామీందట వారణానీక్షేత్రమును జేరితీవి-ఇప్పుడు 'శ్రీనాశికాప్రరమునవే నివనీందుచున్నాను. విశ్వేశ్వరాలయ సమీపముననున్న సత్రములో నా బస-బస యనగ వేమున్నది? వాకొజకుం బ్రత్యేక మొక్క గదియా? గదిలో సామగ్రియా? గదికి దాళమా? పగట నందున వంటయా? రాత్రి దానిలోం బడకయా? ఏమియు లేదు. భోజనసమయమునకు నా కాంకలి యగవెడరి ఫీ సత్రములో రొట్ట తిమచున్నాను. ఈబసకు నాకు నున్నసంబంధ మింతయే -శంగాప్నానమొనర్భుట, విశ్వేశ్వరాలయమువం గూరుచుండుట-ఈరెండే నేను ప్రధానముగం జేయుపను లు-ఈ ప్టాణరాజమును బ్రవేశించి సుమా రిరువదియయిదుదినములయినది-ఇక్కడికి వచ్చునప్పటికే వాక్సు జ్వరము వచ్చుచుండెను. అదియే తగ్గునని మందేమియుం దీసీకొనక యుపేక్షించితిని దేహశక్తీ తగ్గుచున్నదికాని జ్వరము తగ్గుచున్నట్లు లేదు-అయినను వారణాసి చేరిన వానికి వేటే వైద్య మెందులకు? గబాషమ్‌ జాహ్నవీతోయమ్‌ వైద్యోనారాయణో హరిక అని కదా మవపూర్వులు చెప్పియుండిరి- ప్రతిదినమున నుదయసాయంనధ్యలందు గంగాస్నాన మాచరించుచున్నాను. కావలసినప్పుడెల్ల గంగాతీర్హమే కడుపాటం (గ్రోలుచున్నాను. ఈ దినమున లేచి గంగాస్నానమువకుం బోవుచుండంగొం దల తిరిగినది -కొంతసేపు. సామ్మసిల్లితిని గాంబోలు-స్మృతి రాంగవే నిమ్మళముగ లేచి స్నానమొనర్చి విశ్వేశ్వరాలయమునం బండుకొంటేని-ఇంతటనుండి మటీయొకని సాయము శేకుండ నాయ్‌ంత నేను గంగకు బోయి స్నానమొవర్సం జాలనేమో యవి భయపడుచున్నాను. నీ వీ కృత్యమున నాకుం దోడుపడం గల వని వేను ధ్రాపితిని. ఇంక నలువదిదినము లిచ్చట నుండుదలంవితిని సాక్షిసంఘోవన్యాసము లీ నలువచిదినములు మాత్రము కట్టి పెట్టలయును. నీవాంగ్రపత్రికాధిపతిపేర బ్రాసి యాయన యంగీకృతిని బొండుము. ఆయన దేశబొంధవుడు-దైవ భక్తుండు-సాక్షీ కుపచారము చేయుటకై పోవలసి యున్నది కావున నలువది దినములవజకు సాళ్షీ నభ లింతటినుండి జరుగుట కవకాశము లేదని యాయనీపేర నీవు ల్రాయుము. అయన యంగీకారమును బొంది సభను గట్టి పెట్టుము. నీవు సభను మాని యిక్కడికీ వచ్చినను నీకు గాశీవాథుని నంబింభము తప్పదు కదా! కార్తికశుద్ద పాడ్యమికేయిటకురమ్ము- కార్తికమాసము శిస్రీతికరమగు మాసము. వాణీదాన కాలాచార్యుల శేమమును (బ్రాయుము.”

నాయనలారా! సాక్షి బ్రాసీన యీ లేఖలో గుండె చెదరినది. ఒడలు దడదడ లాడుచున్నది నేను ద్వరగవే యాతని సేవింపంబోవుడును. కాశిలో నలువదిదినము లుందునవి సాక్షి బ్రాసినాండు. కాని యంతవట కక్కజలేదు. తొందరపెట్టి యొక్క నెందినములలోనే యాతని నిక్కడకుం దీసీకొనివచ్చెదను. సోదరీమణులారా! సోదరులారా! సాక్షీ కారోగ్యము నపేళ్షీంచి పోవుచున్న నాకు మీరందణు సంతోషప్రూర [క ముగ ననుజ్జ నీయఫలెము. భగవంతుండు మీకు సర్వ శుభములు నమకూర్చుంగాక-

ఓమ్‌ శాంతి శాంతి శాంతిః

  1. సాక్షిదేహారోగ్యము జంఘాలశాస్త్రి యిట్లు పలికెను-

“వాయనలారా! సుమారు రెండుమాసముల పదునైదుదినముల నుండి సాక్ష్య్యవన్యాన మేదియు లేదు. సభాద్వారమునకు. గొండ్లెము. పడినది. గాంధి టోపీధరించుటచే వాణీదాసకవికి ఖైదుపడినది. నస్యాభావముచేం గాలాచార్యుని తగరవుదర్భముడి తాకట్టుపడినది. మన్నెవు జ్వరముచే సాక్షి కొడలు వెచ్చంబ డినది, జయఘాలశా స్తికోటికిం దాళము పడినది. సాక్షి యను వర్షద్వయము పారస్వతానుబం ధముఖమునుండి తుడువంబడినది ప్రజాహృదయము పునస్సాక్ష్యుపన్యానశ్రవణమునకుం దొందరపడినది. దైవకటాక్షమువే సాక్షికి దేహస్త్రితి కొంచెము కుదుటం పడినది. సయఘనభ్యులమనస్సు చల్లాబడినది. ఈవుష్యబహుళననమీ తిధిని సభాద్వారము తెజవంబడినది. జంఘాలశా స్త్రీ కుపన్యాసరంగమునం దిరుగ నడుగు పడినది.

ఈదినమున నేదైన ముఖ్యాంశమునుగూర్చి చెప్పవలయు నని కొండంతయాశతో వచ్చితిని కాని మీరత్యల్పసంఖ్యాకులై యుండుట వలన నాశాభంగము నొందవలసివచ్చినది. శ్రోతలసంఖ్యనుబట్టే వక్త యుత్సాహముండు నని వేతె చెప్పవలయునా? అయినను నేవో కొన్ని మాటలను జెప్పెదను.

సాక్ష్యుపన్యాసము లారంభమైన వని యానోట నానోట నింకం దెలియును. కావున పైవారమునుండీ యనేకులు మా యుపన్యాసములను వినుట కీ సభాశాలకు దయచేయుదు రని నమ్ముచున్నాను. దయచేసే మేముపన్యసించినదేదో శ్రద్దాళువులై విని మమ్ము గౌరవింతురని విశ్వసించుచున్నాను.

చెవిగొజకు నలవాటుగలవాండు-తం'డ్రిని గూర్చియైనం దప్పుమాట ననకుండ నూర కుండలేందు.

రహస్యములు వెల్లడించు. స్వభావము గలవాండు- పరమహంసగారి పంచబాణరసొషధసేననుగూర్చి-

పందిటి గుంజతో నైన గుసగుసలాడక మానండు. గానకలా ప్రవీణుం డగువాండు కంచమునొద్ద కూరుచుండు

నప్పుడైనం గాసంత కుయ్యికుయ్యిలాడక యుండలేండు. అటులే వక్తయగువాందు వట్టి బల్లలయెదుటనైను

గొలానుసారముగొం గాసంత గడబడచేయకుండ నుండలేండు. నాయనలారా! పదునాల్గు మాసములనుండి

సొక్ష్యుపన్యాసములు మీకును మాకునుగూడ కొంచెము హెచ్చుతగ్గుగ నల్లముందువలె నలవాటై యున్నవి.

మే ముపన్యసింపకుండ నుండలేము. మీరు వినకుండ నుండలేరు. వంట యవశిష్ట మెట్టులో కచ్చాపచ్చిగం

గడలేర్చి-చంటిపిల్లిలకుం దొందరతొందరగం బాలిన్చి-చప్పున సింగారించుకొని సీనీమాలకు ప్రతి సాయం

కాలమందుం బరుగిడిపోవు స్త్రీలు - వారికంటొం బదునాలుగు డిగ్రీ లుత్సాహమున నుష్పాంగి యువ్విళు లారి యురుకులొడు పురుషులు-సినీమాలలోని కధాచమత్కృతుల ననుభవించి యానందించుటకే పోవుచున్నారా? నాయనలారా! వట్టిమాట. అవేళకు వారింటియొద్దముండలేక పోవుచున్నారు. '్రబలబలాన్వి తమైన యభ్యాసము వారి నింటియొద్ద నుండనీయదు. యుద్దనావలు సముద్రమున మునింగినట్లో- పట్టణములు కాలినట్టో-యాందుది మగవారిని మూతిపండ్లు విటుగందన్నినట్లో-కంటంబడినగాని వారికి మతియుండదు. అభ్యాసమునకున్న శక్తియసాధారణము. అద్వితీయము పక్షితీర్ణమునకుం బం(డ్రైండుగంట అకు పైనుండి దిగు గరుడపక్షిదేనిబలమున దిగుచున్నదో యెటుంగరా?

శశ. అభినందనము శీ57 సాశ్నీకి రైవకటాక్షమునం గొసంత యారో గ్యముగ నున దని ఘనవిచేసి యుంటిని. సాక్షికి దాదాపుగా నయువదిసంవత్ళరము లున్నవి. మొదటిమండియు నాతండు దుర్చలదేహుండు. బలిష్టులకుమాత్ర మనారో గ్యస్ట్రితులు సీద్ధింపకుండునా? ఒక్కటేమాట ఎంత మంచిగడియారమైననుసరే *్లీనింగు? కొఆకైనను మరమ్మతు చేయువానిచేతిలో నొక్కపారి పెట్టియెడల నిక నాగడియారపు బతు కంతే! ముండ్లు తగులుకొనుటవరిననో హుక్కు జారిపోవుటచేతనో మురెందుచేతనో మటింక నెందుచేతనోయది సంవత్సర మునకు వార్గుపర్యాయములైన మరమ్మతును గోరకతప్పదు. నాడిచూడు మని పరిహాసమునకైన నొక్క సారి మీచేతిని వైద్యునిచేతిలో నెప్పుడు పెట్టితిరో యాక్షణమందే మీయారోగ్యదశకు నాశ్వాసాంతమైనదని నమ్మవలయును. అంతటినుండి వెలకు రెండు మూండు పర్యాయములు మందాగ్నికో-మలబద్దతకో -చజీదేవికో-మటిదేవికో వైద్యుల నాశ్రయించి యుండవంసీనదే. బలిష్టులగు పడుచువాండస్తీతులే యిట్టుండ వయస్స్ఫుమీటీన సాక్షి మాట వేజ చెప్పవలయువా? అందువరిన నడుమనడుమ ననివార్యముగ తటస్ట్రింయ లోపముల మన్నింప వేందుచున్నామ, సర్వేశ్వరుండు మీకు సమస్తశ్రేయములను సమకూర్చు గొక్క? ఓమ్‌ శాంతి శాంతి శ్థాంతి 84. అభినందనము జయాలాస్త్రీ యిట్లు పలికెను,

“*వాయనళారా! మదరాసునుండి సాక్షికి లే వచ్చినది దీవిని జదువుట కనుజ్జనీయవలయును. దీనిలో నన్నుంగూర్చి విశేషస్తోత్రపారమున్నది. దీనిని ఇండించెదను. అంతవటకు వెగటుపడకుండ సావధానచిత్తుల రై యాకగ్లిపవలెను. సాక్షి నమస్కారములు- మీరు వారణాసిత్నేత్రమునుండి తిరుగ సత్యపురమునకు దయనేసి శరీరారోగ్యమును గొంత లభించి సౌఖ్యవంతులై యువా సరనియు, మీసంఘ ప్రధానవావదూకుండగు బ్రహ్మశ్రీ, ఇ్టు జంఘాలశా స్రిగారు తిరుగ నుపన్యానము లారంభించినా రనియుం దెలిసీకొని మహానందపరవశుండనైతిని, మీజంఘాలశా సివి మేమెవ్వరము చూడకపోయినను, నాతని పూర ్‌ చరిత్ర యేమియు మాకుం దెలియకపోయినను, మీసయ స్టాసనకుం బూర్వ మాతనిపేరు మేనెన్నందు వినకపోయిననుు మాకాతం డిప్పుడు చిరకాలపరిచితుం డయినాండు. పరమబంధుండైనాందు. ప్రాణమిత్రుండైవాండు. ఆహాహా! అతని మొగమైన వెన్నండు చూచియుండలేదే! అయినను వాజుడుగుల పాడవగు విగ్రహముతో. జేవెడు వెడల్పు నుదుటితోలొడితెడు ముక్కులో-గ్రద్దకమ్నుల కంటె దీళ్షములగు సోగకమ్నులితోం-బట్టెడు (్రిఫుం డ్రముతోం-గంరమున నంటియున్న యుసిరిక కాయలంతటి రుద్రాక్షల పేరులతోం-జొన్నగ్రాంకువలె-సూటిగ నిలవంబడి,. కొంచెము 'పైకుబికిన నరములు గల దీర్హమగు దక్షణహస్తమును మాగ్గరర్శివరె జాంచి-మందర స్వరమున- ను ద్రేకము హెచ్చినకొలంది మధ్యమస్వరమున

-నుత్సాహ ముప్పొంగినప్పుడు ““రైయి”ముని తారకస్వరమునం జోత్రచిత్ర శబ్చజాలప్రయోగనైపుణ్యము

458 సాక్షీ

  • నట్ట తగ్గుదు -నిట్టై హెచ్చుచు నంతలో గిరగిరందిరుగుచు-యజల నాంగుచు నుత్తరక్షణమున గప్పున మందుచు-నంతలోం జల్టారి వెన్నెలగాయుచు-నవ్వులు వువ్వులు, గిలిగింతలు సగిలింతలు, నూకొట్టుటలు చీకొట్టుటలు, వన్నీరు కన్నీరు చిత్తజల్లుగ వర్షించుచు-నాతండు నిత్యము మాకన్నుల కెదుటం గనయుడు చున్న ట్లుండునే. ఆహా! ఒకప్పుడు పిల్లలతో గోటిలిళ్లలో, గోలికాయలో యాడుకొనుచు, నాకప్పుడు పుణ్యస్త్రీలయొద్దం జేరి పాటలంబాదుచు-నలంకారరచననుగూర్చియు, నాహారపచనమును గూర్చియుం బత్యాకర్ష్ణణమునుగూర్చియు, శికుపోషణనుగూర్చియు నాండంగిమాటలతో ముచ్చటించుచు-నొకప్పుడు విద్యాధికులయొద్దం జేరి యధ్దుదిడ్డముగా నాగ్రహమున శాస్త్రీయాంశములం గూర్చి వాదోపవాదము లొనర్భుచు-నొకప్పుడు వృద్దవితంతువులయొద్ద నంటుసొంటు, నలుకు మ్రుగ్గు, స్రతివత్తినలుకులాడుచు, గోవిందా రామ పాటలం బాడుచు-వారితోం గూడ మినుపరాట్టనాహరించుచు-మీ జయఘాలశాస్తీ- ప్రతి (గ్రామమును బ్రతిపట్టణమునం బ్రతినగరమున-నాం(ధ్రదేశముననే కాదు-కర్ణాటాది దేశములందుం గూడ- దాదాపుగా బ్రత్యాంధ్రునిగృహమునందుం గూడ-నాతండు పిల్లలలోం బిల్లాడై- పెద్దలలోం బెద్దయై -కాంతలలోం గాంతయై-తిరుగుచువే యున్నట్టు-వినుచున్నాను. అట్టి యాతండు రెండుమాసములనుండి యుపన్యాసముల కుపనంవోరము చెప్పి యూగకుండుట మా కందటకు విచారకరముగా నుండదా? ఉపన్యాసములు నిలువంబడిన పని యెటింగినవాండనై నను శనివారమువచ్చుసరికి జంఘాలశా స్రీధోరణివలెం జెలిలో నేదియో రుంకారము మిడుతలదందు రొదవలె దూరమున జరుగుచున్న సంతలోని కలకలమువలే -నము[ద్రపుహోరువలె బయలువెడలి భ్రమ పెట్టుచుండును గదా! నాయనా! జంఘాలశా,స్త్రీ! నీవు మూంగవై కాశీష్షేత్రమున సాక్షిపేవాతత్సరుండవై యున్నను నీకంరరవము మాకర్షప్పుటముల వ్యాపించి మమ్ముం గొంతవటకైన సంతసీంపం జేయుచున్నది. కాని మమ్ముం గేవలము విడనాడియుండలేదు సుమా! సత్యపుర మొకచిన్న గ్రామము కాంబోలు. అక్కడ మీక్సు శ్రోతలెందజో సమకూడెదరా? మీరు నాస్రార్ధన విని -మదరాసునకు దయచేయరాదా? మీసంఘు మిటనే కొంతకాలము స్టాసింవరాదా? సముద్ర తీరూయువుచే సాక్షికి సంపూర్షఃరీరారోగ్యము సత్వరముగ సంభవించునేమో? వశ్చిమార్కుని కాంతిచే బంగాళాఖాతము లోని తరంగముల నురుగు బంగరై స్రజ్వరిల్లచుండ, సముద్రతీరమునందలి యెజ్ఞ యిటుకల మహాభవన ముల్కు మహమ్మదీయ శిల్పానుసారముగ నిర్మింపం బడిన గుమ్బీలు, పశ్చాద్భాగమున నస్తమించుచున్న ప్రభాకరకాంతిచేతను, బురోభాగమున భోరున విజృంభించి మిన్నుముట్టి ప్రకాశించుచున్న వారి తేజస్సుచేత నూన్వకీయము లగు నరుణకాంతుల చేతను త్రికాలజ్ఞానసంపన్నులగు మహాయోగులవలె స్తంభీభావమున నిలుమబడియుండ నాహావా! ఆహా! అనిర్వర్యమగు నీప్రకృతి సొభాగ్యమును గొంచి మహాన్యాయస్ట్రాన ్రభానగోపురదీపము-పరమపురుషునకు మంగళవుటారతు లిచ్చుచుండ నట్టి సర్వజన సమ్మోహినీకరణ నమయమున-సహ స్రజనసంఘపత్మమున మోటారుబండధ్లు మొట్టి లాంగి వినుచుండ-శకటాశ్వములు చెవుల నిక్కంబెట్టి యాలించుచుండాసము ద్రఘాషముతో సాక్ష్యుపన్యాసము లీయరాదా? సర్వజనులు సంతోష ముద్రమున నోలలాడుదురే! అదిగాక మిమ్ముం బ్రత్యక్షముగ నుపన్యాసరంగమునం గరశిరశ్చాలన మొనర్చు చుండ-గ్రద్దకన్నులతో శ్రోతల హృదయములు గ్రుచ్చుచుండ-వ్యంగ్యాది చమత్కారసంపత్తిచేం బ్రేశకులను గిలిగింతపెట్టుచుండానడుమనడుమ _ నాంగియాంగి. వంకరచూపుచేతనో చిటునవ్వు. చేతనో- శబ్దదొరిమునకుం గూడ నందని గంభీరతమభావమును గరతలామలకమువలెం బ్రకటింపం జేయుచుండం బ్రత్యశముగ ననలోకించి పరమానంద మొందుదురే! నడుమ నడుమ నుబ్బెత్తుగ నెగిరిపడు మీ '*ఓలు
  1. అభినందనము శవళి మీ ఆహాహాల్కు, మి ఊహుహులు, నట్ట పైకి వెడలుచుండగ, వచ్చులోయిడి చల్గాటకుండ నింక వెచ (వెచ్చగ మండంగనే యాస్వాదించి యనుభవింతురే? అక్షరములో వేమున్నది? రసమా? శక్తియా? (ప్రాణమా? ఏమియులేదు. ఛీమున్నను శబ్బములో నున్నది. శబ్దములో బ్రహ్మమే యున్నప్పుడింక వేజు చెప్పనేల? మీ పాక్ష్యుపన్యాసము లెందజో కంరస్టములు చేయుచున్నా రమువంగతి మీ రెజుంగుదురా? మహాజనసభలలో వినోదార్థము నీతిబోధ నార్థము- కంరస్తము లొనర్సువారు మీరుసవ్యసిందు ధోరణితోడనే యుపన్యసించు చున్నారు. ఇప్పుడు. సాధారణముగా బల్లెటూరిలోని గ్రామదేవతాదితీర్ణములలో. నయినను బీడెందుకాణముతోం బాటు గాశీపటప్పూని రంగులభాంతరుతోంబాటు - అంకులరాట్నముతోంబాటు -పాక్ష్యుపన్యాపకపీఠ మొక్కటి యుండకపోవుట లేదు. కృట్టకపోనుటచే నీవృత్తి వృద్దిలోనికి రాకుండ నున ది. శాస్త్రిగారూ! మీయెడల నాకున్న యమరాగమును, గౌరవమును వేవిట్టు చెల్లిడించి మీక 'శ్రాయుటచే నామనస్సు తేలికపడినది. మెచ్చుకొనందగిమానివి జేత నయినట్టు మెచ్చుకొని మనుష్యవిధిని నిర్వహింహగ శిగితినని యానందించుచున్నాను, సాధారణముగా జనులలో నసూయాపిశాచావిస్టులనేకులు, ప్రపంచజ్ఞానని కేస్పుంగు మీకు వేనిట్లు చెప్పుట త్యాగరాజాగారికి దో ప్రస్తారము చెప్పుటకంటొ వేజుగాదు. ఒక రధికులని యొప్పుకొన్న యేడలం దాము వీగులమని యంగికరించినట్టు వారి యభిప్రాయము. కలకండ తీయగా నువ్నదని వారొస్పృకొన్నయెడల వారు విషముస్టిగింజి లగుదురని వారి యభిప్రాయము, గొప్పవారి గొస్పతనము తా మొప్పుకొనరు సరికదా పరుల నొవ్పుకొననీయరు. ఇట్టి పరమ దౌరా సగ్యశిరోమణులయె దుట సముద్రము లోం తనుటకు వీలులేదు, అకాశ మెత్తనుట కంతకంటె వీలులేదు, 'ప్రపంచములోం దశ్రాపీ మన దేశమందిట్టి యధమాధములు-నూటి కేంబదికంటొం బైగ నున్నారు. వీరిలో రెందు తెగలు. ఎవ్వరి యాధిక్యము కూడ నొప్పకొనమిా రొక్కతెగవారు. దొమ్మటిది గడవెటీ బహు వివిత్రలాఘవముతో నాండినదని యాశుంకాగ్రగణ్యులతో వెప్వరైను జెప్పునెడలం దం నేలు గొట్టుకొని చచ్చుటకు సీద్దపడుదురు. నూదిగవాండు చెప్పుంబోడు బాగుగొం గుట్టినొండని యీ పనికిమాలిన పందలతో నెవండైనం జెప్పునెడలం జెస్పినవానిని జెప్పుతీసికొని కొట్టుటకు సిద్దుడుదురు. “మనముకూడ వట్టలూటు చేసికొన్నయెడల వట్టుకుట్టలేకుందుమూ?. వాని గొప్పతన మెక్కడ వేడ్యిన'*దని యాబుర్దిహ్‌నుల యాశయము. తా మొనర్భువృతిలో మాత్ర మెవ్వరి యాధిక్యమునుగూడ నొప్పుకొనవివారు రెండవ తెగవారు. తమవృత్తిలోం దొనే ఘనుడు. రెండమాందెన్యండ్రైనసరే తనకంటొం దక్కువవాండు. అది సిద్దాంతము. శిలాక్షీరము తనవంటూడే రెండవాండై యున్నప్పుడు వానికి గూడ నదియే యభిప్రాయ ముండకపోననా? అమాత్రపుద్దానము తనకేం యుండరాదు? కవులలో నీవైరము గొఢమైయున్నది కార్కొని యున్నది ఘవీభవింరియున్నది. కం యుద్దములముందు రస్సోజపానీను రణము రణము కాదు. కత్తులకంటెం -గటారులకంచె. దుపాకులకంటె-ఫీరంగులకంటి-బాంబులకంటం-గవుల కలములు గాఢతరములు. (్రోర్యనహితముటు, ఖఇరతరములు కాయస్రాణమాన విచ్ళేదకములు, ఈయంశమునుగూర్చి మీ రనేక పర్యాయములు విపులముగ ముచ్చటించియుంటేరి. నేవింకం జెప్పందగదు. ఉపజ్జుసహితమగు బుర్దిమంతుం జే దేశమున భయలువెడలిను పరే నాని కందణు శిరము లొగ్గి చేతులు జోడింపవలసినదే. జాతి లింగ వయోభేదము లేకుండ నట్టి వ్యటై హృదయములు బెట్టుకొనదగినదే. కన్నుల కద్దుకొనం దగివదే, యభౌర్థుజానదర్శన సైన్సు డు మనవాండేమి? 'పైవాడేమి? మగవాండేమి? అండుది యేమి?

తీర పానీ జంఘాలశాస్రీగారూ! నాదీర్హలేఖిను జదువుకొనునట్టి శ్రమను మీకీయ సాహసించినందులకు నన్ను శ్షమింపవలయును. పైవారమున మటియొలేఖ గ్రాసీకొందును. దావినిగూడ మీ సంఘభ్యులకు వినుపింవ వేండుచున్నాను.” చిత్తగింపవలయును. కా కే. నాయనలారా! లేఖను వింటిరా? వహవ్వా? జంఘాలశా స్రికి నేటికి స్తుతుల! పెబాన్‌! జంఘాలశోస్తీ యెంతవాండయ్యెను! ఎప్పుడీ సంగతి యనుకొనలేదే! నిరఘాటముగ-నిశ్శంకము గ-నిరంకుశముగ- నెందజొందర దోషములనో-యెట్టియెట్టూరి దోషములనో నిష్పతపాతముగ విమర్శించిన నాకిప్పుడు ప్రజల స్తోత్రపారములే? సార్వభాముని మొదలు చచ్చుబానినక్రింది బానిసవజుకు నెవ్వరినిగూడ దాక్షిణ్యమున మిగుల్బలేదే! సంఘదోషములలో వనేకములను జనుల పేలెత్తకుండ సరళముగ వాకప్ప్రడు-సాగుడు సొగుడుగ నొకప్పుడు-చండముగ నొకప్పుడు విమర్శించితినే. మనుజుల పేరెత్తుట మాకేమి వనీ? ేరెత్తుటకు మే మెవ్వరి నెజుం గుదుము? మాకొక్క రిష్టులు నొక్క రవిస్టులు నున్నారా? కాని యందజుకు నేననిష్టుండను గావలసి వచ్చినదని యనుకొనుచుండంగాం జెవుల కీమకరకుండలము లేమి? చేతుల క సీంగపవుందలాటవు మురుగులేమి? నాయనలారా! ఏదేశముననైన-నేకాలముననైన-నేజాతియందైన విమర్శ కుని గొంతుచుట్టు పలుపేకాని ప్రసవమాల యని వింటిరా? కాలికి బొండయేకాని గండపెండేరమని వినియుంటిరా? మంచిని చెప్పువాడు మంచివాండు; చెడ్డను చెప్పువాండు చెడ్డవాడు ఇదియే స్రపంచస్వభా వము, నాలుకమీంద మధువు కలవాని బుజములపై సాలువులబోడుకాని ముళ్లుగలవావి హస్తముల కజుదండే ములబోడే కాదా? '' అప్రియస్య చపథ్యస్య వక్తా శ్రోతాచ దుర్లభ" యన్నట్లు కఠినమైన యాపనికి-జనకంటక మైన యీ ననికి- బూనుకొనువారు మిగులందక్కువ. ఇట్టి తక్కువారిలో నేను మిగులం దక్కుమాండను. అవేకళశక్తులున్న సాకీ కటాత్తమున నీ విమర్శనశక్తి స్వల్బముగా నాకు లభించినది. కనితాళక్తి నాకు లేదు. అక్కజయు రేదు. నాకుం గలిగిన స్వల్ప విమర్శనశక్తిని సంఘోవయోగమునకై రైవముఖము చూచి వినియోగపఆచుచున్నానని నేనముకొనురున్నాను. మీ తవ్పులు మీరు దిద్దుకొని బాగుపడినం జొలు. అదియే నాకు లవస్తుతులు. కోటిబహూక్సృతులు. వీ తప్పులు నీవు దిద్దుకొంటివాయని నన్నధికేసింతురేమో? హంపి[గ్రామమున కిది దారి, ఆనెగొందికది దారి, యని రెండుచేతులతో రెండు వేజునేజుమార్గములను గనంబటుచు కజ్జస్తంభముతో నీ వానెగొందికిం బోయితివా? నీవు హంపికి బోయితివా? యని దెబ్బలాడువాం డెవ్వండ్రేన నుండునా? అట్టివాం డెవ్వండ్రైన నున్నాం డని మీకు దోంచినయెడల వానివి మ'ద్రాను పిచి ఏయాసుపత్రిలోం బాజవేయందు. అంతవజకు మీ కోపికలేనియెడల నమీవములోనున్న బంగాళాఖా తములోం బాజవేయుండు. ఈనైప్పునకు రాకుండ నావైపునకుం బొండని తేజస్వంతమైన "ఘాషముతో నుపన్యసించు. “ఎడ్జిట్టైన్‌ లైట్‌ హౌస్‌”తో నేవావికుందైన “వొడ్డున గూరుచుండి తెగనీళ్ళైదవేమి? నీవప్పుడైన సముద్రము దాంటితూ' యని వాదులాడి యాదీపస్తంభమును దూషించిన యెడల, వాండు శెందుకాళులవాండు కాండని మీరొప్పుకొందురా? ఎవని మాటలైన నేమి? ఎవనిబోధన లైననేమి? మీ దురాచారములను మానుకొనుటకు మీకుం గలిగిన ప్రత్యవాయ మేమున్నది? నేలవేము కషాయము (త్రాగినయెడల జ్వరము తగ్గు ఎని చప్పేన వైద్యునితో '' నీవెప్పుడైన ద్రాగితివేమో ఆసంగతి నాకు ముందుగాం

  1. అభినందవము శీ౮1 జెప్పు” మని పలికిన రోగి దర్భశయ్య నెక్కవలసినాండనుట కేమైన సందేహమా? నాయనలారా! వెట్టి వెట్టి ఫ్రళ్నములు మనసులోనైన వలదు, నావిధి యేదో నేను నిర్వర్తింతును. మీకుం దోంచినట్టు మీ రాచరింపవచ్చును. మమష్యవిధిని నేమ శక్యనుసారముగ నిర్వహించుచున్నాను. విధి యొనర్చినందులకు స్తుతులక్కజలేదు.

ఇంక నావాగ్దోరణినిగూర్చియా యీలేఖరికొనియాడుట? వాగ్దారణియా! ధూ, అది యొక్క ప్రజ్ఞయా ద్రతిభయా? వట్టిది. నాయనలారా! వట్టిది. అదియొక్క స్తుత్యర్థమైనశక్తియని (భ్రమింపకుండు వాగ్జారాళత పురుషులికంటె స్త్రీలకు మిగుల హెచ్చుగా నుండును అండుదాని ధోరణిముందు మగవాని ధోరణి దిగందుడుపునకైను బనికిరాదు. దూర్చున బంటలు లేకపోవుటచే జామినుండియో బిటివాడనుం డియో పొట్టలు చేతం బుచ్చుకొని యిక్కడకువచ్చి కూలినాలింజేసికొని జీవించు స్త్రీలలో నాక్కతె పాలిపంపులి తగవులలోం గాని భర్త వంపుల తగవులలోంగాని స్రతికక్షిబుగ్గలు బల్లపుంచోటులవలెం బొడువ బోవుచుందనతుంట్టు టపాకాయల దెబ్బలట్లు చటచుచుం, బేతురెత్తి దుమ్మెత్తి తిట్టుచు నూపిరి మలచుకొన కుండ నుపవ్యసించినప్పు- డవర శారరయని యనిపించుకొనిన అవిబీసెంటమ్మవారు 'హైసరెమరూ యవి యవళలి గ్రపంచార్హమునకు హాహాకార మొనర్భుచు రిజ్జుడి పరుగిడవలసినదే కదా! ఆకాశగంగ జంకి జంకి పాతాళమున దాంగవరిసినదేకదా! తల కొంచెము “ఖాలీ! యయినప్పృడే జిహ్వకు “బో? రెక్కువ. లోంతులేనినీటికే తరంగముల “తహద్దీ? మెండుకాదా! హృదయము రవంత యోటిదైనప్పుడే నోటి కెక్కువగట్టి. పెంద్యులపుభారములేని గడియారవుంగాడ చేయు గడబిడకు హద్దున్నదా! తోంకలేని గాలీపడగ కాకాశపుం “బలిటీ' లధికముగాదా! కావున వకృత్వ మొక్క స్తుతిపాత్రమైనశక్తి యమకొనందగదు. ఇప్పటి యసహాయవాదుల గ్రభారమహిమనేం బల్లెపాలెములో నిద్దజుఫాక్సులు-తెనాలిలో నల్వురు డెమాస్రైనీ సుణ-వీతానగరములో నెనమం ద్రుసీసిరోలు- గ్రామగ్రామమునకు 'గెడ్షునులే! వీరందజిట్టి వక్తలెట్టయిరి? అభ్యాసమువ లన-అనవరతాభ్యా సమువలన- ఏదియో యొకవిషయమునుగూర్చి-పదేపదే మాటలాడంగ బది మాములు గాకుండ “బర్భు*ను వెళ్ళీరింపవచ్చును. ఆరంభములో విడువలసినది సీగ్గు ఆరంభములో నర్థమునుగూర్చికూడ నంతపట్టుదల యక్కటలేదు. ఒక రేమనుకొందురో యనుసందేహమునుమాని, యుపక్రమోపసంహారములను గణింపక్క మొండి త్రోపుగ-బడితెబాజాపద్దతిగ- ముందువెనుక చూడక -బొడ్డిసంభావన దొమ్మిలోం బడిన ట్లారంభింపవలయును. వెనుకత్రోపులు-ముందుపాటలు -మోచేతిపోటులు-తల గ్రేటులు-గణింపక కొంతకాలమిట్లు సాధన మొనరి నయెడల వాచాలత లభింపక పోదు. నాయనలారా! వాగ్టోరణియొక ప్రశంసార్థుయిన ప్రజ్ఞయని యెన్నండు ధ్రాంతిపడకుండు మాటలా దుటయే మమష్యుని స్వభావము. అందుకై యొకని కర్ష్యృపాద్యము లియ్యనక్కజలేదు. అగ్రతాంబూల మియ్యనక్కటలేదు. తెల్లూటీనదాంకనొక కప్ప బెకటెలాడంగ మిగులు కప్పలు దానికి బ్రహ్మరధము పట్టుచున్నవా? పక్షులుసహితము ప్రబల మగు నభ్యాసమువలన మనుష్యభాషణముల మాటలాడుచుండ, వేటేమి చెప్పవలియును? నాసీకాక్షేత్రప్రాంతమున నున్న యొక మన్నెపుగొరువంక సంధ్యావందనము సమగ్రముగు జదువగలీగి యుండెను. భగవద్గీతా ప్రధమాధ్యాయ మొక్క పసపుంబచ్చని చిలుక బదరీనారా యణములోం బారాయణము చేయుచుండంగా నేను వింటిని మనుష్యేతరులకే సాధారణమైనది, మనుష్యు లకు విశేషమెట్లు? గోకంగ గోకంగం గురుపు-బ్రాయంగ బ్రాయంగ న్రాంత-పాడంగం బాడంగం బదము -

462 సాక్షీ వాగుగ వాగంగ వక్సృత్వము. కాని దూరదర్శనశక్తి వ్యావహారికతం శ్ర నైపుణి-పరమార్థనిర్దారణపటిప్టత _భ్రపంచణ్ఞాన సమృద్ది సద్యస్కాలయు ్రైభవము- హేతు కల్చివాసామర్ధ్యము- సర్వజన సమ్మోహనశారదావి శారత - సమయానుగుణారోహణావరోహణాది చమత్కారనంపత్తి మొదలగునవి పరమేశ్వర ్రసాదిత ములు. అభ్యాసమువరిన లభించునవి కావు. కేవంవావదూతకమాత్రము సంతతాభ్యాసమున సర్వజనసా ధ్యము. అదిగాక చిటపటలాడు నగ్ని మండదు. బడబడలాడు మబ్బు కురియదు. ఉపన్యాసరంగమునుండి హరివాసరోమూసమును 'ఘోష్షించు వక్తకుం-బ్రక్కమీందనుండి లేవకుండంగనే పదలమిడ్డెనలు, పడిన్నర కాఫీ. సర్వసంగపరిత్యాగ ముపదేశించు వక్తకు నెలకు రూపాయకు రెండణాలధర్మవృద్రితో బదుళ్లవ త్రములు. మాటలలో వైరాగ్యము, చేష్టలలోం బామరత్వము, నోట భక్తీ హృదయమున రక్తి ఇట్టి యనందర్భతను గూర్చి నేనెన్ని పర్యాయములో చెప్పియుంటిని. ఇంక నక్కజలేదు

నాయనలారా! మాటలితోం బని యేమున్నది? అలాపశూరుండు శూరుందుకాండు. ఆచరణ శూరుందు శూరుండు. ఏమియు మాట లాడకుండ, నాడంబర లేశమైన లేకుండ, వాగ్దానమైన నానరింప కుండ నెందజు రాజులు నెందటు రాజాధిరాజు లిన్నెన్ని దేశోపకారకృత్యము లొనర్చుచున్నారో చూచియుండరా? వినియుండరా? అట్టి మహాత్ముల మూలమున నెన్ని ధర్మసత్రములు-నెన్ని దీనజనాలయ ములు-నెన్ని వుస్తకశాలలు-నెన్ని విశ్రాంతిమందిరములు-నెన్ని పారశాలలు-నెన్ని దేవతొనిలయములు స్థాసింపం బడినవో, ఏడుభున్నవో యెజుంగరా? కోట్టకొలంది ధనము లోస్టప్రాయముగ వెచ్చించి దేశోవకార మొనర్చు నీమహాత్ములు స్తుత్యర్హులా? కాని ఖఇర్చులేకుండ గంటన్నజసేవు జమీందారుల క్రోడిపందెముల పిచ్చినిగూర్చియో-రాజయోగిగారి మదపుంబిచ్చినిగూర్చియో-కాంతల జడచుట్టరి పీచ్చినిగూర్చియో పనిలేక యుపన్యసించు నేను స్తుతి కర్లుండనా? తప్పు తప్పు నన్ను స్తుతింపవలదు.

ఇదిగాక నాయనలారా! మటియొకటి, బుద్దుండు సర్వభూతానురాగమతము బోధించినప్పుడు తొంబతొంబలుగ, గుంపుగుంవులుగ, దండుదండులుగ జనులు బౌద్ధనన్యాసాశ్రమన్వీకరణ మొనర్చువట్టి ప్పుడు దేశబంధమోశణము న పేక్షించి యెందటెందటు (శ్రీ;కృష్ణజన్మస్టానమునకై పోవుచున్నారో? ఆహాహా! "పెండ్లికి బోవుచున్నట్లు పోవుచున్నారే! మోటారుబండ్లెక్కి తిరుగుటకంటు మట్టిబండ్ల లాగుటయే ఘనత యని నిశ్చయవణచుకొనుచున్నారే! కాళ్ళ్మీరపుసాలువులు ధరించుటకంట ఖద్దరుకౌపీనమును ధరించు టయే గౌరూధిక్య మనుకొనుచున్నారే! రజతపాత్రములందుం బరమాన్నమును భుజించుటకంబట మట్టి మూయుటిలోని నజ్జకంకటి త్రాగలేక రోసీ యుపవసీంచి చచ్చుటయే జన్మ మునకు సార్థకత యనుకొనుచు న్నారే. వహవ్వా వహవ్వా! యెట్టి కాలము తటస్టించినది! ఇట్లాచరించునది యొక్క పురుషులేనా? కాదే?- అబలలు-అతినుకుమార అగు నబలలు - ఆగర్భ్యశ్రీమతు లయిన యబలలు - మార్దవమును విడిచి మందాక్షమును మన్నుదేసి తెగిపడి యూరుబడి యూరుదాంటి దేశ్రమనంబడి-ఓ-మహోత్సాహమున నొడలు తెలియని దేశభక్త్యావేశమునే నుప్పొంగుచు నుపన్యసీంచి యుపన్యసించి క్రారాగృహములలో నికి మొక్కజొన్నపిండి విసరుటకో -కొబ్బెరసీంచు శ్రాళ్లు పేనుటకో, యెగిఆీ యెగిఆి పోవురున్నారు గదా. అంతేన్నా ఒక్క స్త్రీలే” అహాహా! కాదే! కాదే! కుండబంళు లాడుకొనవలసీన పిల్లలో - ఇంక నేమి చెప్పవచ్చును? నాయనలారా! మీకు స్తుతులు చేయుటకు-శక్తి యున్నయెడల-స్తుతు లొనర్చుటకు నోరున్న యెడల - హృదయ మున్నయెడల-మీ సోదర సోదరీమణులతో సానుభూతి యున్నయెడల

శి5. స్వారాజ్యము 463 -దేశభక్తి యున్న యెడల-మీనాళములలోని.. రక్తమున కార్యవంశరక్తనంస్కారమున్న యెడల-ఓ -అడ్డులేకుండ-హర్దులేకుండ-ీరిని స్తుతు లొనర్పుండు పుంభానుపుంఖభములుగ స్తుతులొనరు ఎండు. పుష్కులావర్తమేఘములు తెగిపడి దిమ్మ రించినట్టు స్తుతు లొనర్పుండు. "వీరిలో నందలు గేవల సా '(ర్రపరిత్యా గులేవా? దొంగలు లేరా?” యని యడుగుచున్నారా? ఆహా! యెంత సందేహ మడిగితిరి! ఉండనిండు రూపాయకు మూండుపావులాల రెందుపాంత డబ్బులవటుకు దొంగలే యుండనిండు. దొంగ లుండుటచేతనే దొరలకు ఘనత. చొంగ లెచ్చట లేరు? ఎందున లేరు? వేదములో దొంగలు. వేదాంతములో దొంగలు. శాస్త్రములో దొంగలు. సన్యాపములో దొంగలు, ఇంట దొంగలు. వాకిట దొంగలు. గాలిలో దొంగలు. నీటిలో దొంగలు. ఎక్కడం జూచిన దొంగలు. (ప్రపంచమే దొంగ ప్రపంచము. దైవమునకుం దస్కరాణాంపతి యను బిరుదముకూడ నున గ్నది. నాయనలారా! ఇప్పటికిది చాలును.” ఓమ్‌ శాంతి శాంతి శృాంతిః 85. స్వారాజ్యము జెయ్లాంశాస్త్రి యిట్లు పలికెను. నాయనలారా! మదరాసుమండి వచ్చునని యాసవడిన లేఖ యిదిగో! దీనివి జదువుట కనుజ్ఞనీయ వరియ్సన్సు, సాక్షీక-నమస్కారములు. వేసీ వట్టణమునం దోంక యిటునటు తిరుగుచు-నొక సందులో నికిం బోయితిని ఆ సందులో నొకయింటి యరుంగున కానుకొని యొక ముసలియాతందు కూరుచుండి మొన్నాండు. అతండజువది యేండ్లూండువలెం గానంబడి నాడు. మొగము తేజస్వంతముగ నున గది. తెర్టుబడినగడ్డము పాడుగగుటనే. గాటోలు నడుమను ముడివైచినాందు. ముడివేయగా మిగిలిన రవంతకొ సక్స రెండుగన్నేరు ువ్వులు సన్నని గుడ్డపేలికతోం గట్టివాండు. కుడిచెవిసందులో సగము గాల్బినపొగచు టను బెట్టండు. ఎడమవెవిసందున మారేడుపత్రిని బెట్టినాండు. నజసి-గణుసుదేటి దుమ్ముపాటి -పాగాకుపాగ యెళ్లస్పుడావరించియుండుటనేం బొగచూటి-రవంతపచ్చపడి- చిక్కువడి యల్లికపడి యాత్రని క్రంస్టై వెండ్రుకలు మిక్కిలి చికిబికిగాం బిచ్చుకగూండువలె- మీతటుప్పనలె నున గవి వానిలోం లేపురుముళ్లు-సన్నకంకలజాలు ఫట్టేగడ్డటకలు షేండబెత్తికలు-నక్కడక్కడనిమిడి యున్నవి. ఎడమ చేయి పూర్తి బోయినట్టియం శుడీవేయే మోచేతి వబకే నిలివియున్నట్టియుం దిఘాతుకన యుంగవ 'ప్రచంశ తెల్లనిడై జల్లైడులె సహస్రాక్షమైన - చొక్కా యొకటీ యెదుటిమైు వెనకకు, వెనుకవై పెదుటకు గలుగునట్లు ధరించియున్నాండు. గుద్డతిఆి పెట్టిన విభూతికడముంతమూంతిపై నడ్డముగం జిలుముగొట్ట మున్నది. అతడు. పట్టికలు. గూరురుండి వూర్వపు వృద్దవితంతువులు. స్రత్తితీసినట్లు -పస్తుతదేశభక్తలేకులు లాగివట్లు-గంజాయిజుడల గింజలను దీయుచున్నాండు నే నాతనికి రెండుబారల దూరములో నిలువంబడి *వాయనా! చెవి నున్న చిలుకకొట్టుతోడనే పంతుస్టిాని నీకు “'త్రికాసిలు

న! సాక్షి సీగరొటక్కజులేదుగదా! కూరుచుండుటకు గులకటాలవీరమే కాని మొకమాలుసోఫా లక్కటలేదుకదా! నీకడముంత నీకుం జల్లగా నున్నంతవటకు హిందూదేశము జపానువా రేలినను, నింగ్లాండు దేశ మమెరికావారే లినను నీకు లెక్కలేదుకదా! వాంఛలు చాలభాగము సంకుచించుకొనిన నీమనసునం జంద్రోదయమేకాని కంటికి జిత్తజల్లు లేదుగా! అడ్వొకేటుజనరలు నెత్తిపై నరమైలెత్తుననాడం దగిన న్యాయవాదిశిఖామణియైన నిన్నింతకంట దిబ్బమీందం గూరుచుండంబెట్టలేండుగదా! శస్త్రశారీరశా సాది సాహితీసంపన్నతలో సరము జనరలుగారి పితామహ ప్రపితామహుండైన నీ ప్రాణమును దీయలేండుకదా! చలివేత న్యూమోనియా వచ్చునను శాస్త్రము నీయెదుటం దగులంబడినది కదా! దోమలవలన శీతజ్వరము వచ్చునన్న నవనవసిద్దాంతమును 'వల్ణిమి గాలిక్రింద నలిపినట్టు నలిపీతివికదా! ముటికీనీటికాలువలనడుమను గూ రుచుండిాయజువదేండ్లు -పనసపిక్కవలె చెక్కుచెదరకుండ దినము లీడ్చిన నీముందారోగ్యశా/స్త్రమంతయు నధ్వాన్నము నర్లిమడు గయినదికదా! నికోటినువిషము నీపిక్కమీంది వెండ్రుకనైనను గదలువ లేకపోయినదికదా! ఆవో! నీ వెంత యదృష్టవంతుండవు! నీకున్న శాంతిలో సంశుష్టిలో- సహ స్రాంశమైన- నీరాజులకు- రాజాధిరాజులకుం-జిక్ర వర్తులకు- సార్వభాములకు-నున్నయెడలం బ్రపంచములో నీయేడుపు లుండునా? ఈ త్షామము లుందునా? ఈయుద్దములుండునా? ఈ జననాశన ముందునా? ప్రపంచ మింత పాడైయుండునా? సంకల్పనంకోచమే సర్వపౌఖ్యజనకముకదా? అని నాలో నేనేమో పడుగుసేకగ ననుకొనుచుంటిని గంజాయి జడలు విప్పుచుం దలవంచుకొనియే యాతండు కూరుచుండెను గాని నావంకం జూడనే లేదు. చూచుట కతనికి నాతోనేమిపని? నాలెక్కయేమి? మూర్జాభిషిక్తులతోనైన నాతనికేమి వని యున్నిది? కటిస్నానము చేయంబోవు కౌనేయ విద్యార్థివలెం దొట్టెలోం గూరుచుండిన డయాగొనీనుసన్నిధికి చక్రవర్తి యొకండుపోయి నిలుమబడగ్శ నా మహావేదాంతి యీ మహాసంపన్నుని (గ్రీంగంటనైన నవలోకించినాండా? అయ్యా! నేను మహాసార్వభౌముం డను. నీకేమైన నుపకృతిం జేయుటకు వచ్చితిని ఏదైన సేవ నావలనం గైకొని నన్నుం గృతార్హుని జేయు మని యా విశ్వంభరాపరిపాలకుం డీవిరాగిశిఖామణినిం బ్రార్జింపంగం “నీ విట నిలువంబడంగా నాతొట్టులోని కెండ రాకున్నది. నీ వావలికి బొమ్ము. నీవు నాకుంజేయు నుపకారమిదియే *” యవి యా వరమహంసవతం సము ప్రభుశిభ్రాతంసముతోం బ్రత్యుత్తరమీయలేదా? ఇది యెంత సంగత ఇది యెంత వింత? ఇది యెంత వైరాగ్యము? ఇంతకంటె విశేషమొకటి చెప్పెదను. డయాగొనీను మనుజుడు చక్రవర్తికొడ మనుజుండు. మనుజునకు మనుజుండు చేయంగల యుపకార మెంత? ఎంత మహోపకారమైన నైహికమైనదే చేయంగలండు.. కాని యాముష్మికమైనది చేయుట కతనికి సాధ్యమగునా? అంకలినిం ద్రోచిపుచ్చిన డయాగాొనీనుకుం గోడిగ్రుడ్ణయట్టు కావలయునా? మీతలవులునుకూర కావలయునా? దిగంబరుం డైన డయాగొనీసుకు ఫ్లానలు పంట్టాము కావలయునా? ట్వేడ్డు స్రాక్కు కావలయునా? ్రపంచవిశాలతను జూచి రోసి-గుహలో దూరి-ళాష్టైలోం గూరుచుండాయా తొట్టయే మిగుల విశాలమైయుండెనని యేద్చుచున్న డయాగొనీసుకు పశువుల ఫారములు కావలయునా? సర్కారువారి యగ్రహారములు కావలయునా? స్వతంత్రపుటాస్థ్రానములు కావలయునా? ఏవియు నక్కజలేదే! తన యెదుట నిలువబడీన చక్రవర్తి -వీనికంటు వెక్కువ నేమియు నీయలేండే? ఇవి యిదివటకే విసర్జింపయడిన పదార్థములు కావున డయాగొ నీసు చ|్రపర్తిగారిని నిరాకరించె ననుటకుం గొంత యుపపన్నత గలదు. మోక్షమీయంగల మహాదేవదూత యొవ్వండైన డయాగొనీసు కెదుట నిలువబడి చక్రవర్తి యాతని నడిగినట్లై యడిగియుండినయెడం డయాగొనీసు ఆమహాదూతకు (మైక్కి మోక్షమిమ్మని యపేక్షించునేమో? ఏమో? ఆయంశముమట్టున

85, స్వారాజ్యము 465 శీకధలో నింక సందిగ్టముగ నున్నది. ఆసంశయమేదో మన మతచరి'త్రములో తీటిపోయినది పన్నిద్దరాళ్వా రులలో నొకరు బొంతకుట్టుకొనుచు కూరుచుండిరి ఆయన మహావిరాగి. మహాభక్తుండు మహాజ్ఞాని పార్వతీపరమేశ్వరు లంతరిక్షమున విమావారూఢులై పోవుచు నీ మహాతపశ్శాలినిం గాంచిరి ఆ మహానుభావుం డెవ్వండని పార్వతి పరమేశ్వరు నడిగెను. ఆయన యొక గొప్ప భక్తుండని శంకరుండు శాంకరికిం 'బ్రత్యుత్తరిమిచ్చెను ఒకసారి యాతవియొద్దకుం బోవుదమని పార్వతి భర్తతో ననెను. “ఎందులకుం బోని” మ్మని భర్త యు పేశ్షాభావమునం బలికెను భర్తయు పే హెచ్చినకాలుది భార్యయ పేక్ష యెక్కువ యయ్యెను భర్తవలదన్న కొఠంది భార్య పట్టుదల యెక్కు వయ్యెను భార్య యేదైనం గోర్కె కోరినయెడల వంటనే

  • జ? అన్నమగండు బ్రతికి బాగువదునుగాని ఊహుష్టు అన్నవాండుమాత్ర మెన్నండు దక్కలేదు ఇది మన లోకములో నే సిద్దాంతమముకొని యేడ్చుచుండంగాం లైలోకమువారు మనకంట నెక్కువ యేడ్చుచున్న

ట్లగపడుచున్నది ఉదుకపెట్టినకొలంది కోడిగ్రుడ్డు కరినాహార మగును. తడిపినకొలంది నాడుకునూలు గణుపెక్కును దట్టించినకొలంది తుపాకిదెబ్బ తీవ్రమగును వలదన్నకొలంది వనితవాంఛ పురియెక్కును పాపము] శంకరుండేమి చేయంగలుడు. 'ఆతని యొద్దకేల? మనదారిని మనము పోవుదో మని శంకరుడు కడపటి మాటలుగా భార్యకుం జొప్పెను “ఆతండు లక్ష్యము చేయకున్నయెడల మనకు గలిగిన లోప మేమి? పోక తప్పదని పార్వతి పరమేశ్వరుని బలాత్కారమున నొప్పించెను (ప్రపంచమున జరుగు శుభాశుభకార్యము. అన్నిటిలోను రూపాయకుం బదునాలుగణాలవంతువటకు భార్యాబలాత్యారమున చేయంబడిననే శుభములు జరిగినప్పుడు మన ప్రయోజకత్వముగనే పటీసి పాటి పోవును అశుభములుతటస్ట్రిం చినప్పుడుమాత్ర మాండుదానినోరు బైటంబడును. కైకేయి. భర్తను బలాత్కరించుటచే రామవనవాసము జరిగెనని కైకేయిని నిందించుచున్నారు. మాయతళేండినిం దెమ్మని సీత్ర రాముని బలాత్కరించుటచేత సీతకు రింకానివాసము-రామున కరణ్యరో దనము-సిద్దించెనని యమ్మవారినే నిందించుచున్నారు పాంచాలి నవ్వు తోడనే కాదా యొక్క దెబ్బతో పాండవకారవవంశమంతయు బరకురామద్రీతి యయినది? పై సృష్టిలో భవిష్యదృ్వహ్మయెట్టు మార్చునో. తెలియదు. కాని యీసృష్టిలోమట్టునకు సమస్తవృద్దినాశనముల కొండుదియే మూల కారణమయినట్టున్నది. ఇక్కడకు శంకరుండు శరా (ణతో దిగి వైష్ణు భాగవతోత్తముని యెదుట 'బడినాండు. అళ్వారుని కాతని లెక్కయేమి? బొంతం గుట్టుకొనుచుం దలవంచుకొనియే యాళండు కూరుముండెను. “అయ్యా! నేను శివుడను. ఈమె పార్వతి నీ శ్రేస్టైనవరము లీయవచ్చితిని మేడు” మని శంకరుండా భక్తుర్యునితోం బలికెను. అతండు మాటలాడలేదు కన్నయిన నెత్తలేదు అప్పుడు పార్వతి రోషయుక్తల్లై “అయ్యా, వరములిన్చెదనని సాఇ్షత్కరించిన మహాదేవుని నిరాకరింపం బాడికాదు ఈ మహానుభావ డష్ట్టైశ్వర్యద్రదాత. మోతముకంటె నీకుం గావలసిన దేమి? అదియైన నిచ్చుటకు సంసిద్దుండై యున్నాడు కొవున మమ్మలక్యము చేయకుండ మా మాటను వని నాంధింపుము. నీకోర్కె వినకుండ మే మిటనుండి పోవువారముకా? మని భక్తవర్యుని హెచ్చరించెను. ఆతందు తలవంచుకొనియే 'నేనేరైసం గోరుకొనకుండ మీరిటమండి పోవుట జరుగదని యనుచున్నారు కావున నొక్కకోర్కె కోరెదను నేను గుట్టుకొనుచున్న సూరితో గూడ దారమువచ్చునట్లు వరము దయచేయవలసిన "దని యాభక్తుండు

శీరక సాక్షీ కోరెను. భార్యాభర్తలు సిగ్గుపడి యంతర్జానము నొందిరి ఈ కధలో నెంత ్రశస్తమైననీతి యున్నదో, ఎట్టి మహోత్కృష్టాంశము నీ యాళ్యాయిక బోధించుచున్నదో మీకు సంవూర్షముగాం దెలియును, గావున నే నింతకంటు విస్తరింప నక్కజులేదు. ప్రధానాంశము వేటొకటి యున్నది. ఈయనవసరాంశములతో నే నాలసింపందగదు.

నేనిట్లు సందులోని బావాజీయెదుటం గొంత సేపు నిలువయడి యాతనిదృష్టి నావంకంద్రిప్పుటకై నేనొక చగ్గు దగ్గితిని. అతండు నన్నుం జూలి “బైరో బాబ్‌ జీ' యని పలికెను. ఈతండు పైవారివంటే విరాగియుం గాండు. నేను మైరివంటే గొవ్పవాండను గాకపోవుటచేం గౌంటోలు నీతండు నన్నింత యాదరోక్తితో గౌరవించినాండని యనుకొనుచు నాతనియొద్ద క్రీందవే కూరుచుంటిని, అంత నాతండు గంజాయిప త్రమును జిలుములోం (గ్రుక్కి చెకుముకిచే నగ్నిసృష్టిచేసి కడముంతలోని బొగ్గొక్కటిం దీని దాని నంటించి చిలుముగొట్టములోం బెట్టి పీర్వమొదలిడెను. రెండు. నిముసములు వీల్చి “బాబ్టిలేవ్‌'” అని యా చిలుముగొట్టము నాచేం బెట్టుబోయెను. అంత నేను వందని చేయి యడ్డమునూంపి “స్వామీ! వేను సంసారలంపటుండను. మీరు నంగవరిత్యాగులు నాకేమైన బోధింతురా” యని యాంధ్రభాషలో నదుగ ““మర్దూసేబోలో'' అని యాతండు నన్ను మందలించెను ఉర్టూబాన నభ్యసించినవాండ నగుటనే వేను నాకోరికను దెలిపితిని. అప్పుడాతం డుర్దూభాషలో నుపన్యసించెను. ఆతని మాటలనుబట్టి యాతండు సరియైన మతిగలవాండని నేననుకొనలేదు. అక్కడక్కడ నొక్కయంశము సందర్భముగనే కనంబడుచు న్నది. తరువాతిధోరణి వెజ్టీవానిదివలె నున్నది నే నెట్లును నిర్దారింపలేకున్నాను. మీరు బుగ్దిమంతులు కావున మీరు యోబించి మీ సంఘ సభ్యులకు జదివి వినిసించవలయును. ఏమో! తెలిసినంతవజకుం దెలియును. అతం డొసంగిన యుర్దూభాషలోని యుపన్యాసమును నేనాం ద్రములోనికి వీలగునంతవణజకుం బరివర్తనమొనర్చి యీక్రిందద్రాసితిని.

ఉపన్యాసము

బాబూ! క్రిందను మీందను నొక్కటే పాగవలనంగాని జ్ఞానమెన్నండురాదు. క్రిందిజ్ఞానమునకును మీందిజ్ఞానమునక్తునుగూడనొక్కటే సూత్రము. అమెరికావారు నింగ్రీషువారు మొదలగువారు పొగవలననే క్రిందిజ్ఞానములోం బైవారనిసించుకొనినారు. మన మీప్రాగవలననే (గంజాయిపాగ) పైజ్ఞానమును సంపాదించి (క్రిందివారికంటెం భైవారని పించుకొనినాము. పాగ తేలికయగుటచే నాకిప్పుడు జెక్కలు వచ్చినవి. నేనిప్పుడు పక్షివఠె బైకెగురుచున్నాను. నీవిక్కడనే కూరుచుండుము. పైనుండియే మాటలాడెదను. ఈ ప్రసంచమం తయు నిప్పుడు క్రొత్త ప్రపంచములాగున గన్పట్టుచున్నది. మన బుద్దిలోనే ప్రపంచసృష్టీ యగుచున్నది. కావున బుద్దిమారినయప్పుడెల్లు బ్రపంచము మారక తప్పదు. అదిగో! గుజ్జములతోంకమైపున మొగము ణంచి నూరి చేయుచున్న సవూరులు అదిగో! చూడు గుజ్జమ్తులు తోయవంకు బరుగెత్తుచున్నవా? మొగమువంకం బరుగెత్తుచున్నవా? యను శంక అక్కటిలేదు. అడ్డముగా బరుగెత్తుచున్నవి, అదిగో మగ్రోదొరగారు గుజ్జము మీందినుండి కన్ను గీంటుచున్నారు. అకన్నుగీంటు చూచి 'నీల్‌* దొరగారు నవ్వుచున్నారు. ఆనవ్వు-తన సొగసును జూచి నవ్వినాం డేమో-యని యమృతాంజన ప్రకటనము పైనున్న కులుకుచూపుల-గుబ్బలాడి కర్ణాటకపుం బట్టువీగ పైటను-సరుకొనంబోవుచుం-గిసుక్కు మనుచున్నది.

శక, స్వారాజ్యము 467 అండుది యనగా వాకుం బ్రాణము బాబ్‌జీ మాయూరిలో నొకకాంత ప్రపంచలంపటతను రోసి సంసార విముఖలైై-భవతారకసాధన మపేక్షించి భర్తను వదలివైనెను. మనము సంసారమును త్యజించినవా రమే. ఆమెయు సంసారమును దృ్యజించినదే!

“హమ్‌జిన్స్‌హమ్‌ జిన్స్‌బుకునద్‌ పర్వాజ్‌ కబూతర్‌ బొకబూతర్‌ బాజ్‌ బాబాజ్‌”

(ఒక వస్తువు సమానజాతివస్తువుతోం గూడును. కపోతము కపోతముతోం గలియును. బైరవపక్షి

జైరవిపశితోం గలియును) అనున్యాయముచేతను మనకు నామెకు మార్కండేయాలయములో ""మొలా ఖాత్‌” అయ్యెను. రైనప్రేరణమే యా సమావేశమునకుం ్రధానకారణమని-నమ్మి-మనమామెను ఇష్యురాలిగు జేకొవి-యోగాభ్యాసాదులను నేర్చి యష్టకుద్దులుచేసీన పాదరసమునలెం బ్రశస్తముగం దయారు చేసితిమి. అట్టె పట్టుకొనునప్పటికి బంగార మగులాగునం బరిపక్వత నాందించితిమి. దేశయా(త్రవలన కాయశుద్దియగునవి యెంచి యామెను మదరాసువకుం దెచ్చితిని. ఆమె యొడలిమీంది వస్తువులు భానాపొనీ క్రింద రసూద్ర[్రియలక్రిందను బోవుటచేతం బైనకుం గొంత “డోమాడోలొ” గలిగి యామెనే భర్తపై మనోవృత్తికి వ్యాజ్యెము తెప్పంచిళిని మన కొక్క యయ్యంగారు న్యాయవాది ఆయన మొదటినుండియు యోగాభ్యాసాదిసొధనములీయం దభిరుచి కఠవాండగుటచే నాకు శిష్యుండయి కోర్టు ఖర్చులన్నియుం దానే భరించి వ్యాత్యెము నడపెను. అన్యాయూది యామెను దన బండిలోవే కూరుచుండంబెట్టుకొని న్యాయస్టాన మునకుం దీసీకొనిపోపుచుండెడివాందు. ఇద్దజు తజచుగా రొత్రి సముద్రతీరమున నిజనస్థలమునం బాతంజ ర్యాది పద్ధతులన్నియుం బట్టుదంతో ననుసంధించి పనిచేయుచుండెడివారు. కైర్యసాధనమున కొకరాత్రి యళాస్థకారముగుబోయి తిరుగ వారు నా బసకు రాలేదు అజుసంవత్సరము లైనది అప్పటినుండి ఇప్పటివఆకగపడలేదు.. శిష్యురా లిట్టుపోవుటచే బుద్దిగొప్ప “రోక్రా. తిన్నది అప్పటినుండియు మవస్సునకు గుదురులేదు. అన్ని గరిడీలు నేర్చిన దగుటచే-గుక్కపీకినట్లు-'ప్రాణము షీకుదున్నది. మొదలే అయ్యంగారు. అందులో న్యాయవారి. దానిపై యోగశాస్త్రశిష్యందు గురూజీ గొంతుకోసినాండు! బాబొజీ అడుది సంపారములోకంపి యోగములో నెక్కువ యావశ్యకముసుమీ! ఇది నీకు నేను జెప్పు ్రథమపారము. ఈ యంశ మెందులకుం బోనిమ్ము. 'బ్రహ్మస్పష్టియంతయు ఫిరాయించినదని సెలవిచ్చితిని గదా! అదిగో శిష్యులు గురువుగారిని బల్లపై వెప్పించుచున్నారు వెపులుసట్టుకొని జొకాయించుచున్నారు. సేయ బెత్తముంలోం రట్టులు తేఅం గొట్టుచున్నారు. నీకు వచ్చిన చదువు మజచి పోయెదవా, మూతివండ్లూడం గొట్టమా, యని బెదరించుచున్నారు.. వహావ్వా! నెత్తికిెడావు-కాలికిగడ్డము పృష్టముశ్రిందు బుస్తము-నేతిలో గోనెగుడ్డ అదిగో! విను విను. రాట్నముల చప్పుడు రైలు కూంతలకంటు -మోటాడుబండ్డ మొజ్జంకంపె-బట్టుబజ్జునని యెంత ధ్వని యగుచున్నదో! అదిగో అదిగో! రాబ్నముల ధ్వవియే యుపాంగన్టైనది. సముద్రమే "పెద్దమద్దెలి యయినది. కర్మాగారము లన్నిటిలో గుప్పుగుప్పు మను పాగగొట్టములన్నియు బోగమువాండ్రు-సెబాన్‌, ఏమి పసందుగా నాడుచున్నారు. బార్టీమాడు. కోవి యాఖిద్దరు చీరలే నీవేళ్యలకుం బూర్వపు నాజాకులేదని మునుపటి షెన్‌: షోకులేదు. పాలముంజెలు మిముపరొట్టెలయిపోయినవి. శేవెపట్టు తెలికపిండిటైపోయినది ధూ ధూ! వారు పాడుచున్నకీర్తన వినయిడుచున్నదా? బాబ్‌బీ విను,

468 సాక్షి కాంభోజి-అది.

నిన్నుకోరితిగాంధీ-నీవే నా బ్రభుండవు-నీకంటె నన్యుని నేనొల్ల నో స్వామి! భరతకాంతను నేను పడరానిపాటులు బహుబహుభంగులం బడితినే నక్కట! త్వరగ నన్‌ జేపట్టి దరింజేర్పకున్నను తహతహ చేతను దాళగలేనురా! నిన్ను-

ఒడుకునూ లిదిగో నాయొడిలోన నున్నది- గడునుకద్దరుకోకం గట్టిగా గట్టితి- బడీబడి మనసును భద్రముచేసితి. వడివడిరావయ్యా వైభవదేవేం ద్ర-నిన్ను-

అరెరే! ఇదియేమి? ఇదియేమి? మువ్వగోపాలుండు మూలంబడినాండే! వానికర్మము! అరేరే! అదియేమి? ఆబోగమువాండ్ర చీరలపై "పెద్ద అక్షరములతో “గాంధి భోగమువాండ్ర'ని ద్రాయంబడియున్నదే. ధూ ధూ! ఇది మహాదోవము కాదా? గాంధి సిగరెట్టని గాంధిచుట్టలని యున్నందులకే యిదివజకు మనసున కెంతయో వెగటుగా నుండంగా నిదికూడనా చీ చీ! తప్పు తప్పు. ““శంకరసారాకొట్టు” అనునెడల నెట్టిదోషమో గాంధిసీగరెట్టనంగ నంత దోషము. ధూ ధూ గ్రజలెంత బుద్దిహీనులు! ఇంక నేను బ్రిజలలో నుండందళఠంచుకొనలేదు.. నాకు ప్రపంచమంతయు నొక్కసారి అంగిపోయినది. సెంట్రల్‌ స్టేషను గోపురముమీంది గడియారపుముల్లును గట్టిగా బట్టుకొంటిని. కాలచక్ర మాంగిపోయినది. వహవ్వా! ఏీమియులేదు. వెనుకకుం బోదు. ముందునకు రాదు ఎక్కడిదక్కడే. ఆహా! ఇది యసహాయవాదులు క్రిందటినలబదుమూండవతేంది నొనర్చిన హరతాళముకాంబోలు, సెబాన్‌! మంచి *పకడుగా జరుగుచు న్నది! ఏదోయొకటి రెండు వీధులలో మాత్రము రవంత సందడియున్నది ఇన్నివేల జెటకాబండ్లే మూలల దాంగినవో। మూటలు మోయుటకుం గూలివాండ్రకు విరాగ ముదయించినదే. నిముసమున కెన్నిలక్షలమైళ్లో వరుగిడు విద్యుచ్భక్తియే ట్రాంబండ్లలో స్తంభీభావమొందినదే! వేలకొలంది బిచ్చగాండ్రంద టొక్కసారి భకులైగాయేమి? ఎవ్వరు కనంబడరేమి? అన్ని కొట్టులకు బైట బీగములున్నవే! వర్తకులంద టేదేశమునకుం గార! కాల్ళవన్ను బీడిదొరకదు. (్రాగవలయునన్న సోడాదొరకదు. తినవలయునన్న నరటిపండు సంగీ ఏ బాబ్‌ జీ యొకడు మంచినీరు త్రాగవలయు నని కొళ్లాయియొద్దకుం బోయి మర కా క నీ వుటచే నీరు రాకపోవుటం జూచి మంచి నీటికిగూడ నీ మంకుతనమా యని నెత్తినోరు క ట్ర త్‌ న్నాండు! పెద్దవీధిలోనున్న సోప్రానపంక్తులపై మిరాయి తినవలసీన పీళ్లలులేరు సరికదా

ట్రలుఖయు కాకులైన లేవెందుచేత? అక్కడక్కడ నేదోకొంత యళ్లిరి జరుగుచున్నట్లున్నదే ఎవరాయల్లి

రికి గారణభూతులో యెవ్వరెజుంగరు, ఎవరిమట్టునకు వారే మే మెటుంగ మనుచున్నారే. అడ ఆరి మే మహింసాగ్రతము కలవారము, మే మాపని చేయుదుమూ యని యొక రనుచున్నారు. అడి అడ మాయరి దభిమానముకలవారు మమ్మేపరాభవింతురా? యని యొక రనుచున్నారు తుద కెవరు చేసినట్లు! ఏమో వేను సమస్తూంఛలను వదలుకొని సన్న్యాసినై యుండంా శీ! చీ నేనట్టిపని చేయుదునా! యని యొక డనుచున్నాండు. నేను యోగాభ్యాసముచేత పుంస్త్యమే నాశనము చేసికొంటినిగదా! నా వరిన నగునదే మని యొకు డనుచున్నాండు. కాని-యేమికర్మమో కాని-యిద్దజనడువు నున్న భక్తురాలికి పందువంటికొ దుకు, బారసాల పీటపై గూరుచుండుటకువాడు ఊహూసప్ట్రూ-మీడును హుష్టూఊ. ధూథూ, నాకు వీరితోం బనియేమి? ఎందరు సన్యాసినులు కొడుకులు గన్నను వారందటు కనాధనాథుండనైన నేనే తండ్రిని,

85, స్వారాజ్యము 469 మనకాపటుత్వము లేకపోలేదు. ఆపరాభిమానము లేకపోలేదు. ఎటువచ్చినను న్యాయవాది నాగొంతుం గోసినాందురా బాబా! మొదలే యయ్యంగారు. ఆందుపై న్యాయవాది దానిమీంది యోగాభ్యాసీ. నాకొంప నట్టటం గట్టినాండురా బాబా! లంకపాగాకులో శబరిలంకదే గాటు, పాటిపాగాకులో చేబ్రోలుపాటిదే గాటు అండుజాతిలో యోగివితత్త్యమే గాటు మనజాతిలో స్లీడరుతత్త్యమే గాటురా బాబా! అండుదాననైనను నేవే. మగవాండ నైనను నేనే. ఇంక నాతత్తపుం దమాషా చూడుకో బాన్టీ రే రే రే అదేమి అర్హరీరిణియే-ధర్మపత్నియే-భర్తను మెడపై జేయినైది యింటిలోనుండి గెంటి వేయుచున దే! అయ్యయ్యో! భర్త సరన్త్రీలోలుం డయ్యెనా యేమి? ఆయననేమి యింటనుండి గెంటివేయునా? బాబా! అకాంతాశిరోమణి యే మనుచున్నదో విను. “*పోో యావలకుం బో, నీవు ఇద్దరుగుడ్డ ధరించిన గాని నీకు నాయింటిలో నన్నము పెట్టను. వూంటకూటింటం దిందువ్నో పస్తుందునో పో! మాకు మెడలో మంగళసూత్రము గట్టి నంతమాద్రముచే మగుడు కాండు. ఖద్దరువస్త్రమును ధరించినూండే! గాంధిటోపి పెట్టిందే. దేళభక్తిగల మేము గర్వముచే మగం డని సీలువందగినూండు.?? సెబాన్‌-మిగిలిన్నస్త్రీ, లావీఠకాంతకు మంగళపవు టారళులిభ్చుచున్నారు. పైకి జూడరా బాబా. అదిగో అరుంధతి! అదిగో జానకమ్మ! అదిగో సావిత్రి! అయ్యయ్యో! పైనున్న స్వర్గము క్రిందికి దిగుచున్నది! బాబా కన్నులు తిరుగుచున్నవి. నాయనా! ఒక్క నిమునమాం గెదను, అదిగో బాబా వినుబుద్దదేవుం డుపన్యసీంచు ఛున్నాండు.

గీ. తిట్లు దీవనలనుగాని తిట్లం బోవు గేట్లు ముద్దుల వడగును గేట్ల బోవు కత్తి కౌంగిలిచేం దెగు కత్తి దెగదు రుష కరుణచేతం బోవును రుషను బోదు గీ మాయ ధారాళతను బోవు మాయం బోదు శాత్రవత శాత్రవతం బోదు మైత్రిం బోవు మిధ్య సత్యంబుచేం బోవు మిధ్యంబోదు చెట్ట మంచిచేం బోవును బెట్టం బోదు. మనసుచేత-వాక్కు చేతంగాయముచేతం-గర్మ ముచేతను నపకారచ్చాయలైన నెవ్వరికి నానర్ప కుము. పరులు నీకెంత కీడు చేసినను సరియే. స్రతి్రియమాత్ర మెన్నండును జేయకుము. '్రతి గ్రియావాంఛనుగూడం దగులంబెట్టుము 'ఏసు్రీ స్తేమి చేసినాడు? ఒక చెంపను గొట్టంగా వేజొక్క చెంపుగూడ నిచ్చినాండు. ఏసుక్రీస్తెంత గొప్పవాండైనంగాని యాతనిలోను గొంత తప్పున్నది. ఒక చెంపను గొట్టివాండు వేటొకచెంపనుగూడం దానే కొట్టునేమో? వేటొక చెంపను గొట్టుమని యొకనిని గోరుటకు నీవవండవు? నీకతనిపై నేమిహక్కున్నది? ఏమి యధికారమున్నది? నీవు కొట్టుమన్నపుడేకాని యాతండు నిన్నుంగొట్టుగూడదేమి? నీకంత గర్వమున్నదేమి? అట్టయిన మొదటి చెంపకాయ నెవండు కొట్టుమనంగ నతండు గొట్టినాండయ్యా? నిన్నాక్కందు చెంపపై గొట్టినాండు ఏసు క్రీస్తువలె నీవు రెండవచెంప యాతనికిం జూసీంపకు. నీరెండుచేతులు జోడించుకొని “హరి ప్రసాదమ్‌, హరిప్రసాదమ్‌, హరిప్రసాదా*మని గాఢముగ

470 సాక్షీ ననుసంధింపుము. గట్టిగ నజువుము. అవతల వాని యిష్టము తరువాతి దెబ్బ చెంపమీంద గొట్టునో 'బ్రహ్మరంధ్రముషై గొట్టునో! నీకు సహనము-సహనము-సర్వసహనము తక్క వేచేమియు నుండంగూ డదు అలిపోయినసే! యాస్తీ పోయినసరే! యాత్మజులు పోయినసరే! యనువు పోయినసరే! యదిమాత్రము పోంగూడదు తిరుగ బుద్ధదేవుండు పలుకుచున్నాండు బాబా విను. గీ తీగపై గ్రాలు పువ్వులు గ్రైంపుకంట శనదుకను లూండం దీసీకోం దగును జుమ్ము ధరణిలో నుండు మూలముల్‌ (గ్రవ్వుకంట తనదు నెముకలు వెటికికో. దగును జుమ్ము" అహా। ఆ మహాత్ముని హృదయమును గరుణ యెంతదూరము వ్యాసీంచినదో! ఆ వ్యాస్తీి జగతిలో నున్న యవకాళమే చాలనట్లున్నదే బాబా మావంటియతుల కెవ్వరికో తప్ప యానియమము జనబాహుళ్య మునకు దుస్సాధ్యము ఇది మీకక్కణలేదు. జంగమ్రాణి లోకమునందే మీక్షమకు వ్యాప్తి సర్వజంతుడాల ససురాగము మీ హృదయమున సహస్రార్కసందీస్తేతోం (బ్రజ్వలింపవలె. అహింసయే వరమార్థధర్మము స్వార్థవరిత్యాగము సర్వకష్టసంతుష్టుత సత్య స్రవర్తుము సర్వనమత్వము సంపాదించుటకంటు జన్మమునకు సార్జకత వేతేదియు లేదు. ఇది యుత్తమజన్మము. ఇదివజకే యారిస్యమైనది. వేగం దరించుందు. వాక్కులనలన దరింపలేరు వ(స్త్రములవలనం దరింపలేరు. ఇంద్రియ ని[గ్రహమువలనం దరింతురు వైరాగ్యమువలనం దరింతురు. సంపూర్ణనహనతచే: దరింతురు. శాంతిచేం దరింతురు. జగదాధారువి పాదభక్తేం దరింతురు. వీనిలో-మూయకాని-మర్మముకాని-హస్తళాఘవముకాని-కనుకట్టుకాని పనికిరావు. అవి సీకెంత వకు వదలకుండునో యంతవజకు నీకథోగతి తప్పదు (ప్రపంచవాంఛల నన్నిటిని భన్మ మొనర్భుము. ఆత్మశక్తి సంపాదింవుము దానిచే నద్వయానంద మొందుము ఆత్మశక్తి నైహికవస్తుసంపాదన మున కెన్నండు ప్రయత్నింపకుము. బ్రహ్మాస్త్రము సంపాదించి స్రాణిహింసకుం దలపెట్టకుము యోగాభ్యాన మొనర్చి దొమ్మరియాట నాడకుము. చేదవేదాంగవేత్తనై బంగారమును చేయుటకై ప్రయత్నించకుము. అత్మనిగ్రహ మొనర్చి పరనిగ్రహముకై ప్రాకులాడకుము. వీనివలన మీకు న్వరాజ్యము రావచ్చును. కొని చాబా రాండగినది స్వారాజ్యము. దానినే యపేక్షింపుము. సర్వదా దృష్టి దానియందేయుంచుము. బాబొ దూరవుగుటిం గొట్టువలసీమాండేమి చేయునో యెటుంగుదువా?. గుటిక గొంతపైగ లక్యముంచి కొట్టినంగాని గుటికి దెబ్బ తగులదు. మీ రందజు స్వార్ధత్యాగపరులు, శాంతచిత్తులు, సహనశీలురై తరించువజకు నేనొక్కకే శవధ మొనర్భుచున్నాను విను బాబా విను ఇదిగో యా గడ్డుుముడినూడ దీయుచున్నాను ఎంత పొడుగుగడ్డమో చూచితివా? మీరందజు తరించువటకు వేనీగడ్డమును దిరుగ ముడివేయను. శత్రువిజయ మొనర్చి భీముండు ద్రౌపదికి వేణీసంహార మొనర్చినట్లు మీరు వేదాంతు అయినసిమ్మట నేను దొడీసంహార మొనర్తును. అదిగో! అంతరిక్షమునం గుక్క మొటుంగుచున్నది పో ఇక నీవు పో నీవు తరించితిని, నీ వితరులను దరింపంచేయుము. శాంతిధ్యజము చేతం బుచ్చుకొని యూరూరం దిరుగుము 'అత్మవత్పర్వ భూతాని యనునది యాచరణలో నుంచుము పోపో *? టా పకాలిళ్ళాతికాి

  • బృద్దబోధసుధ 5వ అంకం
  1. పండితుని యుపన్యాసము

“వాయనలారా! సామ్యుపన్యాపరంగమున నాస్రక్కను గూరుచుండిన యీ పండితులు మనకుం (గ్రొత్తవూరు మనకు వారు క్రొత్తవారయ్యుమ వారికిమా త్రము మనము క్రొత్తగాదు సాక్షి సంఘాభిమానులలో వీరొకరు. సొక్షీపందర్శున కుతూహలొయత్తవిత్తులై నిన్న పాయంకాలమందీ (గ్రామమునకు వచ్చిరి ఈయ నను వేటి మన సభ కాహ్వానించితిని, పనసకాయ లభించినస్పుడు తద్చినము పెట్టలసిన దని పెద్దలవాక్య మున్నప్పుడు, తద్జినమునాండే పనసకాయ లభించినప్పుడింకు జెప్ఫవలనీన దేమున్నదొ పండితులు దయవేసినప్పుడే సభచేసీ వార యభి ప్రాయముళలను వినవలసిన విధి మన కుండంగాం బండితుల రాక సభనాండే సంభనించినప్పుడింక నడ్డేమి? కావున సాక్షిసభలో నొక యువన్యాస మిమ్మని మీ యందజపక్షమున వీరిని వేను (బ్రార్జింతును ఎల్లకాల మొక్కని యుపన్యాసమే వినుచుండిన విసుంగుగా నుండుట వింతయా! జిహ్వవలెం జిత్తముకూడం జిత్రవిచిత్రము లగు భిన్న భిన్న రుచుల వపేక్షీంచును గదా? కానిండు నాయన లారా! ఈపండితవర్యుని యుపన్యాసము. వినుండు. శ్రద్దాళువులై వినుండు విని యానందింపుండు ఇంతకంటె వేను జెప్పవరసీన దేమున్నది? ఉపోద్దాతము పాడుగుచేసిన యెడల నుపన్యాసము పొట్టిదిగా నుండవలసివచ్చును, అయ్యా! మీరింక నుపన్యసింపవచ్చును *

పండితుని ఉపన్యాసము

“ ఆర్యులారా!

పాత్యుపన్యాసరంగమున నిలువయడు భాగ్యము లభించినది అంతవజకేనాభాగ్యము. అటుపైన నాయభాగ్యము, మీ యభాగ్యము కూడను అసందర్భాలావము లాడుట నాయభాగ్యము అంతరంగమున చాధపదుచు నవి యన్నియు వాలకించుట మీ యభాగ్యము తప్పడు. నాయనలారా ఒకనివలన నుండి మటీయొకరి కాపదలు! సహించి యూరకుండుటకంపెం జేయందగిన దేదియు నగపడదు రాజసభలో రాభణాసురుండని విశ్శంకముగం బళికిన కాళిదాసగురుని వాగ్రత్నముమ గొళిదాసుం డెట్లు సమన్వయించు కొని-సందర్శించుకొని-సమర్జింయుకొనెనో-యట్లే నా యుపన్యాసములోని-యవకతవకల నన్నిటి సాక్షి సంఘ (స్రధానవక్తయగు జయాలశా స్రీ-సమర్జించుకొనవంని యున్నది, ఆ ధైర్యముతోడనే నిలువం బడి మాటలాడుటకు బూనుకొంటిని నేను బండితుండనని జంఘాలశా స్త్రీ నాకు బిరుద మొసంగినాండు ఎవండా పండితుండు? ఎక్కడ నా పాండిత్యము? పండితులు! పండితులు! అందజు పండితులే పండితు లెంత చవుకయయిపోయినారు! వ్యాసమహర్షియొద్ద ననేక పండితవర్యులుండిరి వారందజలో మహాకూలంకష ప్రజ్ఞాశాలి యగునొక పండితోత్తముం డుండెను. అతని సాహితీ గభీరతయందు-సర్వశా స్త్ర, సమ గ్రజ్ఞానవిశా రితయందుం బరివూర్మ ప్రపంచ పరిజ్ఞానపట్యితయందు-నిస్పకపాత విమర్శన ఏిచక్షణతయందు -చంళరిం ద్రియనిగ్రహ దీఇదక్షృతయందుంబారాశర మహర్షేఖరునకే పరిపూర్షనిశ్వాసముండెనని చెప్పున ప్వృుడితరులమాట వేటెవ్నవేల? మహర్షిపుంగవుం డేమి ద్రాసీన నీవిద్వన్మణికి జూపించు నాచారము గలదు.

  • ఇందులోని కధనే “చిన్ననాటకము”” గా పానుగంటివారు జీవిత చరమదళలో గ్రాశారు

శ్షీ72 పక్షీ ఒక్కనాండు మహర్షిసత్తముండు తాను రచించిన దేదో చదువుచున్నాండు. ఈవండితుందు సావధానచిత్తుండై వినుచున్నాండు.

“బలవానిం ద్రియ'గ్రామౌ-విద్వాంసమపి కర్షతొ యను ళ్లోకార్టమును బాదరాయణుండు పరింపగాడ- బండితోత్తముండు విని వికటముగ నవ్వెను. నిస్సంశయాధికేపణసూచక మగు నీ నవ్వు నాలించి ద్వైపాయన మహర్షికనులపై 'గ్రాలిపోయిన తెల్లని జుంజుటుకమబొమలను బ్రయత్నమునం బైకెత్తి-యావండితవరు నవలోకించి-రవంతసేవు మిన్నకుండి తిరుగం గన్నులద్రాల్చి “నాయనా నీయధికేవణ మే" మని యడిగెను "స్వామీ! పండితుండేమి? జితేంద్రియుండేమి? వనితా కటాక్షళ్ళంఖలరం దగిలి బద్దుండై-భ్రష్టాడై _పతితుండగుటయేమి? గురూత్తమా! విరుద్దముగ లేదా యని యాపండితుండు పలికెను. ఈ మాటలను వ్యాసమహర్షి రవంత యోజించి-నాయనా! అపాదమును సవరింపు మనియే నీ యభిప్రాయమా?” యని పండితుని బ్రశ్నించెను. “స్వామీ! విస్సందేహముగ సవరింవుం డనియే నావినయ ఫురస్ఫరాభిప్రాయి మని పండితుండు పలికెను. అటులైన వెట్లు నవరింపవలయునో నీవే సవరింపు మని మహర్షి యా ప్రతిభాశాలితోం బలుక “బలవా నింద్రియ(గ్రామో విద్వాంనం నాపకర్షతి” యని సవరింపందగు నని పండితుండు మనవిచేసెను. “ఇదిగో! నాయనా! ఈగంటమును దీసికొని నీవే సవరింపుము. నేను పండుకొనంబోయెదను.” అవి మహార్షివతంసము విద్వద్వతంనమున కానతిచ్చి పోయెను. పండితుండిట్లు పారాశరీయవంక్తిలోని ప్రమాద మును దిద్దుబాటొనర్చి కొంతసేవు రైవధ్యాన మొనర్చుకొని పరమపవిత్రమైన బుష్యా'శ్రమమునం దన కేర్చాటుగనున్న స్థలమున కేంగి వ్యాఘ్రాజినముపైం బండుకొని కన్నులు మూ సికొవి-హరినామస్మరణ మొనర్చుకౌనుచు నిమ్మళముగం ్రక్కనున్న జపమాలను (ద్రిష్పుకొనుచు రవంత సేపటిలో ని'ద్రావస్తను బొందెను. నట్టనడురేయి యగుసరికి రవంత చిను కారంభించెను. గాలి ప్రబలముగ వీవందొడంగిను. ఆయలజడికి పండితుండు మేల్కాంచి తిరుగ హరివామస్మరణ మొనర్భుకొనుచుండంగా నొకయార్తరవ మాతనికళ్లములం బడెను. వారిహరీ! యది యేమని యావిద్వాంసుండులికివడి లేచి కూరుచుండెను. “అశ్రమవానులగు నోమునిసత్తములారా! నేనబలను; అరణ్యమునం (ద్రోవతప్పితిని. గాఢాంధకారమును బడియుంటిని. నాల్గుగడియలుమాత్రము మీయాశ్రమమున నుందును. ఆవన్నయగు నబలకు రవంత తావిచ్చి పుణ్యముకట్టుకొందురా?”” యని యొకకాంత యా శ్రమద్వారమునొద్ద నజచినట్లయ్యెను. ' అమ్మా! వచ్చుచున్నా'నవి యాపండితుండెగిరిపడాతలువుదెఆచి-యామెను. లోనికి రానిచ్చెను. “నాయనా! మీకటేగా నున్నదికదా” యని యాకాంత పలుకగ నెండువుడకలు జేర్చి యాతండు మంటనైవెను అమంటకాంతిచేం జూడంగా మంటకంట్ల సహ్రగుణాధికతేజస్పుతోం బ్రకాశించుచున్న యొక దివ్యనారీ శిరోమణి నాతండు కాంచెను. “అమ్మా! మంటయొద్దం గూరుచుండి దేహముకాంచికొని మటి పండుకొను”” మని యా పండితుండు పలుక 'నాయనా! ఏమియు నక్కటలేదు. నేనెక్కడరబండుకొనవలయునో చెప్పు మని యావనితామతల్లి యడుగ “'నదిగో అగదిలోం బండుకొనుము. అక్కడంగూడ నగ్ని స్రజ్వరిల్లడే సద్ది? నని చెస్పీ యట్లొనర్చెను. ఆమె యాగరిలోనికి బోయి లోనం దలుపువైని కొని నిద్రించెను, పండితుండు నెత్తిపై బేతులు పెట్టుకొని మేలుకొని యుండెను. అమె యెవతె? ఎందు కిక్కడి కింత యర్ధరాత్రమున రావలయును? అరణ్యమున దారితప్పుట సత్యమగునా కాదా? ఇంత సౌందర్యవతి యెక్కడనుండి వచ్చుచుండెను? అను స్రశ్నములు కళలంగిన నీటిలోని చిన్నచేపలవలె నటులిటులు

  1. పండితుని యుసవ్యాసము శీ73 తళుకుమని తశుకుమవియెగిరి మనస్సును మటీంత కలంచుచుండెను. సహస్ర సహస్ర పత్రపత్ర గంధమును మించిన యాపద్మినీజాతికాంత దేహపరిమళము ముక్కు రంధ్రములనిండి యుక్కిరిబిక్కిరి చేయుచుం డెను. అగ్నికీల నతిశయించిన యామె యంగలీల కన్నులను బూర్తిగ వావరించి మిజుమిట్టు కలుగంజేసెను కరికరరకలరవముకంటం గన్రుమైన-వీణాగానముకంటు విస్నష్టమైన-యామెకంరరవము కర్షములం దావ రించి గింగురుమనునట్లు చేసెను. అదియేమోకాని నవననోన్మేషమైనది-మునుపెటుంగనిది- యెప్పుడు వచ్చునని యనుకొనవిది-బ్రహ్మపదార్హమువలె నిదమిత్చమనవి విశ్చయింపందగవిది- యనుభవైకవేద్యమైనది -యట్టిదేదో-యొకవికృతియో గ్రకృతియో-యమననునయిట్టి యాపాదమస్తకము వ్యాపించి -రోమరో మకూపములం బ్రాంక-లోపలనుందుటకుం దావుచాలక తెకతెక మను నుష్లముతోం బైకివచ్చి

-గదియంతయు వ్యాపించిన ట్టయ్యెను. ఫీ! ఫీ ఇదియేమని యొడలు దులుపుకొని-మనసు భద్రవజచుకొని -పండిళుందు వ్యాధ్రూజినముపై బండుకొని హరినామన్మరణమున కుప క్రమించెను. 'హ' యన్న తరువాత “రో యనునదింక నుచ్చరింపకుండనే హరిమధ్యస్వరూపము శతసహస్ర వ్యాసఘట్టముల పటిష్టతతో- శతసహ[్రచం[గ్రమండలముల ప్రసన్నతతో-నడ్డుపడుచుండంగ నాతం డేమిచేయంగలండు? అయ్యయ్యో; ఇంతలో నాసుందరి విద్రలో నటులిటు లొత్తిల్లగో యేమోకాని యందెలు కడీయములు గలసిన ఘళ్హిలారవము గదిలోనుండి యొక్కసారి కోటిట్వాలు కట్టుకొని-కోటిపద్మముల పొరభముతోం గోటి సూర్యుల తేజముతోం గోటి రామబాణముల యమోఘత్వముతో-బయలువెడలి యాతనివెవులంబడి -తరికెక్పి-మనసునంగ్రమ్మి గ్రాణములు తహతహ సజలి యాత్మ నేమిచేసెనో యేమోకాని యాతండు లేచి యటువిటుకిరిగ-తూలిపడి-తిరుగం గష్టమున లేవిజపమారి మూలం బాజనైది -యాసుందరీరత్నము పండుకొనియున గ్న తలువుం గొట్టి ప్రత్యుత్తరము కానక, యేమిచేయుటకుం దోంపక, యాకాంత నెటులైను జాడవలయు నను మహోన్మా దముతో-తలుపు(గ్రంధిపై గాలిడాగోడపై కెక్కంబో యి-కాలుజొటీపడి-శిరుగ బ్రయశ్నించి-గోడమీంది కెళ్టి-గుబాలున గదిలోనికి దుమికెను. ఆకాంత చిజుతపులివర్మముపై బంగుకొనియుండెను. ఆచర్మము పైనున్న నల్లని మచ్చలన్నియు నామె శరీరకొం శిచే బంగారు. కాసులవలొ బ్రజ్వరిల్లుచుండెను. మడచిన కుడిచేతిపైం దలనుంచుకొని-యెడమచేతిని (్రిక్కపైమోథి-యామెరనంత వంకగంండుకొని గాఢవిద్రావస్థలో నుండెను. నల్లత్రాచపామువలె -నీలముల సీనుచున్న తెగదాటెండు జడ-వెముకమైపునం బీక్కలవణకు దిగి-మిలమిరిలాడుచు-జిలజిల లాడుచుండ-నసజ్యమయిన యంగజధనువువలె నామె యలౌకికాభండ లావణ్యమునం బ్రకాశించుచుండెను. ఆహాహ ఏమి దివ్యదర్శన మిచ్చుడున్నది! సాఖిత్కరించిన యాపొందర్యదేవతను గాంచి-తెళ్లు బోయి -డిల్లపడి-కొయ్య పై-కొంత సేవుండి-రవంత స్మృతితెచ్చుకొని-యామె యవయవసొందర్యమును-మిత్రుని కవితను మిత్రుండు. విమర్శించినట్టు, త్షుధార్తుండు పరమాన్నకుండిక నవలోకించినట్టు-పర్‌క్షించి -పరమానంద మొంది- నున్మథుండు మనస్సులో గెవ్వున నార్భినట్లు చెపులంబడంగం-బులకితతమండై “కాంతాళిరోమణీ! నమ్న రక్షింపు” మని యామె రెండుకాళులు పట్టుకొనెను. ఆమె యులికిపడి లేవిరోషకషియితాశీయై విలవంబడంగ-డబ్బాటున లేచియామెను గౌంగలించుకొని పారవశ్యమునం గ న్నులు మూసీకొని త్రుటికాలమునం దిరుగం దెజచి చూచుసరికిదన కౌంగిటిలోమన్న వారెవరు? మావినీ శిరోమణియా? కాదు. మహర్షి శిరోమణి! శతకోటిచారుశారదపూర్లి మాచం[ద్రవదనయేదీ? బాటెండుజడ గల వదునాజేండ్లపడు చేదీ? ఏమో! వనితాశిరోమణివిం గౌంగలించిన పండితుం డెవరిని గౌంగలించెను?

క74 స్నో “ ప్రాంశుం బయోదనీలతనుభానీళు నుజ్జ్యలదండధారు బిం గాంచు జటాచృటాభరణు నాగమపుంజపదార్థతత్వని స్పంశయకారుం గృష్టమృుగచర్మకృతాంబరకృత్యు భారతీ వంశవివర్టనుం (ద్రిదశవందితు సాత్యవతేయు వ్యానునిన్‌ కౌంగలించెను పండితునకుం బ్రాణములు నిల్వున నెగిరిపోయెను తనువు నీఆయ్యెను. మనసు చచ్చియేపోయెను. వ్యాసమహర్షి యాతని ననుసరించి శాంతవటచి “నాయనా! ఇది వీదోషము గాదు. బలసంపన్నమైన యింద్రియసంఘాతదోషము. “బలవానింద్రియగ్రామో విద్వాంస మపీకర్షతి యని నేను బ్రానీన శ్లోకార్థమున కిపుడైన నాప్పుకొందువా?” యని యాతని నడిగెను! పండితుండు. లెంపలు వైచుకొని-బట్ట మెడకు: జుట్టుకొని-గురుదేవునకు సాష్టింగపడి-' “స్వామీ! అపరాధిని శ్రమింపనలయును. మీళ్లోకపాదమును “విద్వాంసం నాపకర్షతి'” యని నేను దిద్దితిని. నాకు బుద్ది వచ్చినది. “బలవానింద్రియ (గ్రామో విద్వాంస మసీకర్షతి-కర్షతి-కర్షత్యవ- కర్షతొ' యని నే నంగీకరించితి నని బాదరాయణునితో మనవి చేసికొనెను, ఇట్టీకధయే పాశ్చాత్యచరిత్రములో నున్నది మనుష్యన్వభావ మాసియాలో నొక్కే ఐరోపాలో నొకటియే! అధ్థికాలో నాకట! అమెరికాలో నొకటే! అ(స్రేలియాలో నొకటే! ఆకధ మిగుల నంషేపముగాం జౌప్పెైదను “అబ్రైడేటవ్‌” అనువాని భార్యపేరు పాంథీయా-అఆమెను సైరన్‌ అను చక్రవర్తి బానిసగాం బట్టుకొని 'అరస్ఫను అను నొక్క పారసీక పండితస్రభుని యధీనతలో నుంచెను. ఈపండితస్రభుండు తన యిం ద్రియనిగ్రహశక్తియం దధికవిశ్వాసము కలవాందు. అట్టి యా పండితుండాపనితను గామించి యామె యంగీకరింపకున్న కారణముచే బలాత్కరింపంబోయె నని చక్రవర్తికి దెలిసియాతనిని బిలిపించి యేల యిట్లాచరించితి వని యడుగ నాతండు మిగుల సిగ్గుపడి ఖిన్నుండై యిట్టనియెమ “ ప్రభూత్తమా! ఈనూత్నశ్ళంగారకధ ననుసరించి వేదాంతరహస్య మొక్కటి (గ్రహించితిని మనుష్యుని కాళ్మలు రెండుకాని యొక్కటి కాదు. నాకొక్కటే యాత్మ యయి యుండినయెడల ఫుణ్యస్వభావము గలది యదియే పావస్వభావము గలది యదియే యని చెప్పుటకు వీలగునా? సత్కార్యమును జేయున దదియే దుష్కార్య మును జేయున దదియే యని చెప్పుటకు వీలగునా? అట్లనుట తేజస్తీిమిర న్యాయమువంటిది కాదా? అందుచే మనకు రెండాత్మలని యొప్పుకొనక తప్పుదు ఉత్తమాత్మ బలిస్టమైనప్పుడుత్తమ కార్యము లౌనర్తుము. దుస్టిత్మ బలిష్టమైనప్పుడు దుష్కార్యము లొనర్తుము. వనితాసన్నిధిని వాదుష్ట్రత్మ ప్రబలుటచే నట్లానర్చితిని. ప్రభుసన్నిధిని నాయుత్తమాత్మ ప్రబలుటచేం దిరుగం దవ్వు దెలినీకొని పశ్యాత్తావపడి బొగుఎడితిని ” నాయనలారా! ఇట్లాతందు పలికెను. చూచితిరా! మనదేశవుం బండితునకుం బారసీకదేశవుం బండితునకుం గరి భేదము! మన పండితుండు తప్పానర్చి తప్పాప్పుకాని లెంపలువైచుకొనెను, పారసీక పండిళుండు కొసవెట్టిపొండిత్యముతోం దలదిక్క వేదాంతముతో రెండాత్మ లున్నవని ్రొత్తసీద్దాంత మొనర్భినాండు. నాస్తికులాత్మ నంగీకరింపలేనేలేదు. బుద్దుండుకూడ దానిని ద్రోచినైచినాండు. శంకరుండు బీవాత్మ (భ్రాంతి కాని మజీయొకటి కాదని చెప్పనాండు. ఎటువచ్చినను విభేదూదులు మాత్ర మొక్కదానితో దనే దినము లీడ్చుకొని వచ్చుచుండగా బారసీకపండితునకు రెండాత్మలు కావలసి వచ్చినది! ఎందులకు?

86, సండితువి యుపన్యాసము శీ75 తన యవకళవకను (గ్రమ్ముకొనుటకు! తన కక్కుటితిక్షి గారణ మగపటచుటకు! రెండెందులకో? ఒక్కదానితో సమన్వయము కుదిరినదికాదు కాంబోలు! వుణ్యకార్యముల కొకటి పాపకార్యముల కొకటి కావలసి వచ్చునప్పుడు పుణ్యపావ నంబంధము లేవి 'తటస్టకార్యములకు మూండవది యక్కజరేదా! కావున నాసిద్ధాంతము ప్రకారము మూండాత్మలు! ఈపిచ్చి కేమైన హద్దున్నదా? వుణ్యపాప కార్యముల కాత్మదాయ సంబంధ మేమియున్న దనుజ్ఞాన మక్కటలేదా? పోనిండు. ఉన్నది. మనము శర్కరపొంగలి తినుచునా ము. చిత్రాన్నము తినుచున్నాము. శర్మరసాంగలిలో నున్న మాధుర్యమును గ్రహించున దొకవాలుక చిత్రాన్న ములోని పులువును గ్రహించునది వేటొక వాలుకు దానికి దీవికి భేదముండక తప్పదని వాదించిన పండితుని శలగొటీగి కత్తివాట్టను బెట్టినిమ్ముకాయ పులుసుచే రుద్ది విశాఖపట్టణమునకుం బంపించటకంటె వేటుమార్ల మేదైన నున్నదా? బుర్దిమంతు. లగు మీరాలోచించవచ్చును. స్వకాంతను ముద్దుపెట్టుకొనుట కొక మూంతియుంబరకాంతను ముద్దు పెట్టుకొనుట కింకొక మూంతియు మనకున్న సదా? ఒక్కుమూతినే యొడ్డు పెట్టుకొని యెటులో కాలక్షేపము చేయుచున్నారా లేదా? నీవు పరకాంత నేల ముద్దిడుకొంటి వని వ్యాయమూర్తి నేరగాని నడుగ *అది వేజయ్యా! అది దుష్టమైన మూతియయ్యా' యని నేరగాండు : వాదించినయెడరి ముచ్చెందీసీకొని యాతని మూతిపైం గొట్టవలసీనదా మానవలసినదా? నాయనలారా! మనసులో సచ్చింత లున్నవి. అసచ్చింతలు కూడ నున్నవి అవి స్రబలము రగునప్పుడు సత్కార్యము లగును. ఇవి ప్రబలము లగునస్పు డసత్కార్యము లగును, ప్రతిమనస్సున కిది సహజము ప్రపంచమునం బరిపూర్లముగా సన్మార్గం డెవ్వండును లేండు. పరిపూర్షముగా దుర్మార్గుండెవ్వందును లేడు. అందలుకూడ కొంత వజకు సన్మార్గులు. కొంఠవజకు దుర్మార్గులు నరభిప్రాయములు మిక్కిలీ యెక్కువగాం గలవాండు మిగురి సన్మార్గుండు, దురభిప్రాయములు మిక్కిలి యెక్కువగాం గలూండు. మిగుల దుర్మార్గుండు సత్తునసత్తుకూడ వేజుతీయుటకు వీలులేనంత బింకముతో నెల్లునస్సులందుం దార్కొనియున్నవి తేనెలో వినమున్నది. విసములోం దేనె యున్నది గరళములో (బ్రదుకు చావుకూడ నున్నవి. అన్నములో నారోగ్యమున్నది అనారోగ్య మున్నది. బ్రదుకులో జొవున్నది, చావులో 'బ్రదుకున్నది ప్రపంచమున వెక్కడంజాచినను రెండు పేటల బొంగరపుజాలివలె సత్తును నసత్తును పెనవైవికొని యున వి. ప్రపంచము రెక్కయేమి? బ్రహ్మమునకు మాయావరణము లేదా? ఇంకం జెప్పవలసీన దేమున్నది? మిగుల మంచివాండని నీంచుకొన్నవాడు మటియొకరీతిని బరమదుర్మార్గుండు. యోగ్యతకుం బ్రసిద్దికెక్కిరని చప్పబడినవా రంద టోట్టూరే? పరమయోగ్యుం డని చెప్పంబడిన వాని నెవ్వనినైసలే వీవు పోయి 'ప్రత్యత్మముగం బరిశీలింపుము. అతని స్వభావమును బరివూర్లముగా విమర్శింపుము అవని నీకుం గొంత కాలము పట్టును పట్టనీ, కాలమును నీవు పట్టు కొనినయెడం నాంగునా? ఆతని మనసులో నీవు దూరి బాగుగా బరిశీలించీననో సదభిప్రాయముల సౌరభమును గూడం (గ్రమ్మివేయునట్టి దుస్టాభిప్రాయములక్రుళ్లుండితీరును. ప్రబలమైన కారిన్యమో నిర్దెకిణ్యమో యాతని మనస్సున నీవమోఘముగాం గనిపట్టుగలవు, ఇంతవట కెందులకు? ఈజళాంమున నన్మార్లు లెందటు? పూర్వకాలపు రాజులను బురాణములనుండి పైకిదీయుము ధర్మరాజంత ధర్మరా జున్నాండా యని లోకస్రతీతికదా! భారతము శ్రీరాములు మొదలు చిత్తగంపవలయును వజకుం బరిశీలింపుము. ఎన్నిధర్మము లా మహాత్ముండు నేర్చినాందు. ఎన్నిధర్మము లాచరించినాండు. ఎంత భైవభక్తుండు, ఎంత కర్మనిష్టుడు, ఎంత జ్ఞాని అయిననేమి? ఎంత రాజ్యకాంక్ష? ఎన్ని దొంగ యూహములు? ఎన్ని యళీకరోదనమలు! ఎన్ని కృత్రిమ(్రేమలు! ఎంత కార్పణ్యము! ఎంత క్రౌర్యము! అతని మనసులో

శీ76 సాక్షీ దుష్టభాగమును బరిశీలించిననో దుర్యోధనుం డాతని యంత దుస్టుందు కాండే! దుశ్ళాసనుం డాతని యంత దుష్టుండు కాండే! ధర్మరాజు నడువడియే మిశ్రపు నడువడి యని బుట్టదాభలుచేయుటకు నీవు సిద్దపడుచుండంగా నీకాలపు సన్మార్గుల లెక్కయేమి? దారులుగొట్టి ప్రత్యక్షపు బందిపోటులొనర్చి-ధనము సేకరించి శ్రీరంగదేవాలయమునకుం. (బ్రాకారములు కట్టించిన. మంగయాచార్యులు -శిరుమంగయాళ్యారులు కాలేదా? వరధనానహర్త దుస్టుండా శిష్టుండా? దుష్టుం డగువెడల నాళ్వా రెట్లయ్యెను? ప్రతి దివ్యస్టలములో నిప్పటికి వేంచేసి పూజనందుచున్నాండే? నాయనలారా! చోరులలోం గూడ. నుత్తమోత్తముం డున్నాండందురా?. లేండందురా? చోరుల లెక్కయేమి? నరహంతకుల లోనో? మనుజులిను జంపి వండుకొని తిను పూర్వపు వన్యజొతులలో గూడ నుత్తముం డనందగినవా6 దుండితీటీవాండు. తెల్లూరుసరికి సహన్ర శంకరాభిపేకములు చేసి-వేదవేదాంగవేత్తయై-నిత్యాగ్ని హోట్రి యైన రావణాసురుం డిందువలన సన్మార్గుండని యందురా? నీతాపహరణపాసమునం దప్పకుండ దుష్టుండే యందురా? రావణకుంభకర్ణులెవరు? జయవిజయులు కారా? వైస్ణవ్రపన్న శేఖరులు దుష్టులగుదురా? నాయనలారా! పరమార్థనన్నార్గుండు లేండు. వరమార్థ దుర్మార్గుడు లేండు కొంతయటు కొంతయిటు. అందజు సన్మార్గత కలంత కొట్టు సన్మార్గతయే. అందట దుర్మార్గత కలంతకొట్టు దుర్మార్గతయే మనసులో జెట్టయున్నం గాని మంచియుండుటకుం దావే లేదు. మనసులో మంచియున్నంగాని చెట్టయుండుట కంతకంటెం దావు లేదు. అదిగాక్క నీ యోగ్యత నాయయోగ్యత, నీసన్మార్లము నాయసన్మార్గము-నీకుం బుణ్యము నాకుం చాపము. శాక్తేయులకుం బ్రధానమగు సురాపానము తదితరులకు నరక హేతువు. వుణ్యసాధనమగు నద్వైతురి యజ్ఞవశుమారణము ద్వైతులకుం బాపహేతువు. వీరికి బ్రశస్తమగు వీష్టసశువు, వారికి వింద్యము వడహల వారి యేకాదశీశ్రాద్దము తెంగలివారికిం బాపము. (బ్రహ్మనమాజమువారికి విగ్రహవూజ యసత్కార్యము. ఆది మీకు సత్కార్యము. మాధనస్వామియాలయమును మనీదుగాం చేయుట మహమ్మదీయునకు మహాకొ క్యము. మహమ్మదీయుండు చూచుచుండంగాం బ్రాణాహుతులు వుచ్చుకొనుట బ్రాహ్మణునకుం బాతి క్యము, ఇదిగాక మటియొక పెద్ద చిక్కు యోగ్యతాయోగ్యతలు- సదసత్కార్యములు- మంచి చెడ్డలు

  • పుణ్యపాపములు- సదాచారదురాచారములు-దేశమునుబట్టి కాలమునుబట్టి భేదించును. సత్యావనమునకై సతిని సంతలోంబెట్టి హరిశ్చం ద్రుండమ్ముట మహాదూవ్య మైన-శిక్షాపాత్రమైన-దానీ విక్రయముగా నిప్పుడు పరిగణింపబడుచున్నది. వర్లభాచారికాలమున మోక్షార్హమని భావింపంబడిన పని యిప్పుడు గుడిసె న్రైటుతన ముకంటె భిన్నముకాదు. మహాసాధ్వి యని యెటింగియుండియు నానన్నప్రసవనమయయగు జానకీదేవి నరణ్యమునంద్యజింవుమని పంపిన భగవదవతారమగు ,శ్రీ/రామచంద్రుండు శిక్షార్హుండని యిప్పు డెంచుచు న్నారు. భార్యనే యొకనికి దానమిచ్చిన మహాత్యాగి యగు రఘుమహారాజీకాలమునం దార్చుందుకాండైనాందు. డాఫర్‌ అయినాండు. పూర్వకాలపు యోగ్యతాశాసనమంతయు నిత్మిక్రీవటకు నెగిరిపోయినది. సత్తమ తత్త్వము స్టీరమే యగువెడలం బూర్వకాలమున నది వుణ్యమేమి? ఈకాలమున నదియే పాపమేమి? . అందువలన నాయనలారా! మంచియేదో చెడ్డయేదో, పుణ్యమేదో పాపమేదో యింకం దేలనే లేదు. తేలకపోవుట యేమి? “పరోపకార పుణ్యాయ పొపాయ పరవీడనమ్‌” అని యున్నదికాదా? ఉన్నది. దీనినెత్తిపై నెగిరిపోయిన సీద్దాంతములు గూడ నున్నవి. అన్నదాన మొనర్బుట మహావుణ్యముకదా!

శి. పండితుని యుసన్యాసము 477 అందులో నోకలీయో యవి యేడ్చువాని కన్నమిడుట యంత యింత పుణ్యమవి చెప్పవచ్చునా! కడుపులోని మంటచేనాకలీయో యాకలియో యవి యేద్చు సన్నిపాతరోగి కన్నము పెట్టినయెడల నది పుణ్యమౌ సమా? కన్యాస్రదాన మొనర్చుట పరోపకార మగుట మహాపుణ్యముకదా! వృద్దువకుం గన్యనిచ్చుట ణ్యమా పాపమా? శఈబచిమర్యన మెందులక్షు? పరోపకారము వుణ్యము వరపీడవము పాప మను వవనమునకు నా వెత్తిపై నున్న వెంద్రుకలన్ని యాక్షణము లున్నవి. ఇప్పుడన్నియు గణింపవేం? ఇదివజకే యాలస్యమై చది పాపమేదో పుణ్యమేదో యివ్పటీ కింక దేలలేదము వంశము కొంచెము హెచ్చుతగ్గుగ సిద్దాంతము సరదేశీయ స్రానీవవేరాంతు లగు సోక్టటీవ్‌ ప్లేటో అరిస్టాటిల్‌ మొదలగువారీ యంశమును దర్కించి తర్కించాకొసక్సుం జేరలేక ప్రాణమువిసిగి-పరిత్యజించినదే.. మహానాగరకులు-మహా. బుద్దిశాలులు

  • సమస్తా ప్రజ్ఞాన వేస్పుట-నగు 'ప్రస్తుళకాల పాళ్ళాళ్యజాతులవూరీ యంశమునెట్టు తీర్మానించిరో। ఎట్లు తీరుమానింిరా? మొన్న మొన్న జరిగిన జర్మ వీయుద్దము సహస్రకోటిజహ్వలతో రవిచంద్ర తారామండల ముం దాంటి యాపైనుూడ వినంిదువట్టు ఘోషియుచుండుట లేదా? ్రళయకాల మహఘంటాఘోష ముతో ముందు సృష్టిట గూడ నందునట్టు ఘోషింయుచుండుట లేదా? మంచిచెడ్డ లేవ్‌ పుణ్యపాపము మ్‌ పెళ్ళాళ్యుణవలన వేర్చుకొమట మాత్రము స్వప్నవార్త గగనపుష్పము నాయనలారా! అయాశ ప్రార మెన్నండును కెట్టుకొనకుండు. వారివలన వేర్చుకొనుదగన వవేకమురగు నితరాంశము లున్నవి ఎహీక సా సాధనములు దాదాపుగా నన్నియు వారివలన నేర్చుకొనందగినవే. ధూమ ప్రభావము- విద్యుచ్చక్తి

  • మైమముశస్త్రనికళ్చా లైద్యుము మొలగున వెన్నియో వారివలన వేర్చుకొనందగినవే-ఉష్టూ మని యొక్క విషయవు మూందుసరి కూరందలు యమపురమును జేరు సాధనము వారియొద్ద వేర్చుకొనందగినదే! సస్వురాగున దేశముమీందబకి యుగ స్నపర్వతము. లాగువ దేశమంతయు. బుగ్గినేయంగల సాధనము బ్రయొద్డ వేర్కుకొన దగ్వడే ఉక్పులు లేకుండ నాక్రాశమున నెగురుళక్తి వారివలన నేరు ఎకొనందగినదే సరం ఇటు లెన్ని చెస్పంగలను. మీజంఘాల శాస్త్రీ 'ఆధ్యాత్మిక విద్యావశ్యకతి యను సాక్షిలో

సంగతులన్నియ్యు సమ[గ్రముగం జెప్పీనాండు. ప్రధానముగం గావలసీన దాముష్మికసుఖముగాని యైహికసు కము కాదు. వారికి మకు దృక్సథములే వేరైనపుడేమి వినియోగము? పర్యవసానమునం జెప్పున దేమనంగా సనో సావ మేదో వారవ మవమం రెలియదు. మనకు చెలిసీసంత వజకుం చేలియును. ఆ సైముతోడనై మీదు ఫుణ్యాళ్ముండివాందు పాపొత్ముడని. యాకార్యము సత్కార్యమని యీకార్యమసత్కొ సనిచుజ చొరెండు హెముతగ్గుగా నిర్ణబించుచున్నాము. సంవూర్లముగా యోగ్యుండు. లేండు యగ వమోగ్యండు శేయ అకరితకొట్టు యోగ్యతలోనే యోగ్యుండు చచ్చువజకు యోగ్యుండు రానే యండి చెప్పవీలులేదు. మముజునకు స్టీరమైన నడవడిలేదని చెప్పక తప్పదు అం అం అంత వనికీమాలీనమాట నార్సుదువాయని నన్నదధిస్టపింపకుండు. పనికిమాలినదైనను బరమార్థమదియే! స్పీరమైన నడపడియే యుండువెడల లీలాశుకుడు యోగి యెట్టయ్యెను! భక్తాద రేణువీ ్రసష్టుం డెట్టయ్యెను ముళళ్ళంగుండు సంసారి యెట్టయ్యెను. స్వవ్న సిర్దులకు హరాత్సిర్దులకు మీరేమి గతి కల్పించెదరు? చొహ్యాపరిస్టీతుల వలన “కారె్టు' ఎట్టు మాజునో యను నంశముకంటు మటేదియున్నది? నడవడి వషాణమవలి స్రీరమే మైయుండునెడల నీగ్రంధజాలమంతయు వెందులక్షు? పాషాణమునకుమాత్ర మేమి

  1. 20వవ్యానం 9, విప్రనారాయణుదు

కరి సాక్షీ 'స్కైర్యమున్నది? మాజుసే ప్రపంచమునకు స్వభావము, నిర్వికారమైన దొక్క పరబ్రహ్మతక్క వేటేదియు లేదు

నాయనలారా! మీకుం జాలశ్రమ మిచ్చినందులకు విచారించుచున్నాను. ఈయువన్యాసమునే జంఘౌ లశా(్రి చప్పునెడలం బిలువలకుం బలవలు-పలవలకుం బత్రములు చేర్చి మనోఠంజకముగాం జెన్పం గలిగి యుండును. నేనాదర్శముగా నుంచుకొనిన జంఘాలశాస్రీగారి వాన్టోరణి ననకరించియే సాధ్యమైనంతవజకుం జెప్పితిని. ఉటుముటీమినచోట చేంటదెబ్బలు కొట్టిన నా సాహసమును మన్నింప వలి యును,

జంఘాలశాస్త్రి లేచి యిట్లు పలికెను.

“వీరి యుపన్యాసము నానందమున వింటిమి. వీరు మన యాహ్వావమును మన్నించి యుపన్యసించి నందులకు వారికి మన మెంతయుం గృతజ్ఞాలము. కాని వీరితో మనకుం గొన్ని విషయములలో భేదాభిప్రొ యము లుండవచ్చును. ఆయంశము ెప్పుడైన నేను వెల్లిడింతును ఇదివజకే మిగుల వాలస్యమైనది. త్షమింపవలయును.”

ఓమ్‌ శాంతి శృాంతి శృాంళి 87. (గ్రంథాలయ వార్షికోత్సవము జంఘాలశాస్త్రి యిట్లు పలికెను.

“నాయనలారా! వీదోయొక చిన్న యూర నొక గ్రంధాగారవార్డికోత్సవము జరగినదంట. అది యెట్లు జరిగినదో కొంత సవిస్తరముగా నాయూరనున్న మన సయమిత్రుం డొకుడు బ్రానీనాండు. దొనిని జదివెదను.

సాక్షికి నమస్కారములు. అయ్యా మాయూరనాక (గ్రంధాగార మున్నది. దానిపేరు శ్రీ మరిడీమహాలక్ష్మీ పుస్తక భాండాగారము. ఈభాండాగారశబ్దమున కర్టమేదియో నాకుం దెలియలేదు పెద్దలకు మీకుం దెలియునేమో! మాయూరి రెడ్డియే మాపుస్తూగారమున కధ్యక్షుండు. కరణము కార్యదర్శి. (గ్రంధాగారమునకు గ్రామదేవత పేరగుటచేతను, గ్రామాధికారులిద్దటు గ్రంధాగార ఫ్రధానకార్యనిర్వాహకుల గుటచేతను, గ్రామస్టులలో ననేక్సులు (గ్రంధాగారాభిమానులై యున్నారు. మరిడమ్మవారిగుడి కెదురుగనుం దుటచేతనే మా గ్రంథాగారమున కాపేరు వచ్చినది. అదిగాక మరిడమ్మయే మా గ్రంథగారమునకుం బ్రధానపో షక్షదేవత యని చెప్పక తప్పదు. ఆమెకున్న వచ్చుబళ్లలోం గొంతసొమ్ము మాగ్రంథాలయమునకై వినియోగప డుచున్నది. (గ్రామదేవత నాశ్రయించిన గ్రంధనిలయమునకు లోవమేమి? దేవతాశక్తి ముందు మనుష్యశక్తి యెంత? ఈవత్సర మమ్మవారికి గూడ రాందగిన వచ్చుబళ్లు నాన్కోఆపరేషన్‌ మహిమచేం గాంబోలు బూర్తిగా రాకపోవుటచే వ్యయము కొంత కలసివచ్భునని గ్రామాధికారులు (గ్రంధాలయ వార్షిక్షోత్సవమమ్మ

  1. గ్రంధాలయ వార్షికోత్సవము శీ79 వారి యుత్సవములోవే జరుపుటకు నిశ్చయపటులిరి. గ్రామాధికారుల తీరుమానమున కడ్డేది? పూర్వకాల మునందొక వైణికుండొక రాజును సందర్శింప నాతని యాస్టాననగరమునకు వచ్చెనంట వరనగరవాసులకుం (బ్రభుదర్శువసిద్ది కొంతకష్టముకాదా! ఈవైణికు డాయాస్ట్రానస్రధానుండు మొదలగు రాజోద్యోగుల నాశ్ర యించి రాజసందర్శనము చేయింపుండవి వేందుకొనెను కొంతకొాల మాతండిట్టు లాశ్రయింపంగం దుదకుం

'బ్రధామండు రాజుగారితో ' వైణికాగమనమును గూర్చియు వాతని గ్రభుసందర్శవాపేకను గూర్చియు ముచ్చటించెను. అప్పుడు రాజుగారు గానకళాభిజ్ఞండగుటచేం గొంతయోజించి “సరే వైణికునకుం బ్రత్యేక మొక్కవభ చేయుట యనావశ్యకము, ఇంక నార్గుదినముల కూడుగులమ్మవారి జాతర వచ్చును గదా? అప్పుడు మన మందట మమ్మవారితోంగూడ నూరువెంటం దిరుగుదుము కదా! వీణతెచ్చి యాయూరేగిం పులో వాయింపవలసీనదని వైణికువితో జెప్పు*మని స్రధానునితో రాజుగారు ప్రత్యుత్తర మిచ్చిరి. “వీణ యనగా వీరణము. కాదయ్యా! అది డప్పుల సందడిని వాయింపదగినది కాదరయ్యా! అందువలనం బ్రత్యేకసభయొకటి. వైణికునకు. దివాణములోం జేయవలనీయుండునయ్యా "యని ప్రధానుడు రాజుగారితోం జెప్పవచ్చువా? రాజాజ్ఞ యైనప్పుడు తప్పదనియాతందూరకుండెను. అటులే (గ్రామాధికారులు 'గ్రంభాగారవార్షికోత్సవము మరిడమ్మవారి తీరపు దిరునాళ్లలో జరిగింపవచ్చు నని చెప్పినప్పుడు పరిణయో తృవమునకుం (బ్రత్యాల్చిక శ్రాద్దమునకు సరిపడదని యాహ్వానసంఘసభ్యులు చెప్పవచ్చునా? అట్టు చెప్పక మిన్నకుండిరి. అదిగాక చందాలు వసూలు చేయువారు-సమయానుసారముగం గరు )పెట్టువారు -గ్రామాధికారులయినవ్పుడు-సమాహ్వాన సయఘసభ్యుల చచ్చుమూట లెవడు గణించును? నైద్యుండు లేకుండ వ్యాధిని దాంటించవచ్చును. వురోహితుండు లేకుండ బెండ్లి నీడువవచ్చును పాసంగుండువాండు లేకుండ సంతసాగించమ్భును. భోక్తేకుండ తద్దినము కడచేర్చవచ్చును. కాని వార్షికోత్సవము మాత్ర మ గ్రాసవాధిపతి లేక్కుండం దెప్పదాటించుటకు వీలులేకపోవుట చేత మా మునసబు కరణము లెందలుపండి శులకో యధ్యక్షపదని నంగీకరిపండవి లేఖలు బ్రాసీరి మేము రాంజాలమని యెందటో ప్రత్యుత్తరము శీయయాందుదకొళ్క రంగీకరించి ద్రాసీరి ఆయన యొక కోమటి. మీ సాక్షిసంఘమునం గొంతకాలము అత్మీదేవిపజకడై యుండి రెండు శామరకోరములతోం బని చేసే లోకవిఖ్యాతినాంది తుదకుం గ్రైళాసము చేరిన సుల్చిపెట్టిగారి. పితామహుని గ్రపౌగ్రపుత్రుండుట బియే,లో నాక శాభయందుం గృతార్డుం డ్యాడు. య$్‌.యే., దాంటి బి.యే., కాకుండ జిరకారమునుండి నదుమం (్రిశంకు స్వర్గమునం బెనంగులాడుచున్నాంద్సు, అర్హవారీస్వరూపము. ఈయన యాంధ్రభాషలో ననేక గ్రంథములు చదివినవాందు. పలుసపలుచని పాండిత్యము కఠవాండు. కలంతకొట్టు కవిత్వము కలవాండు. తలతిక్కతత్త్యము కలవాండు. కొని గణితశాస్త్రముందు గట్టిందు. రైలుస్టేనులో దిగుసరి కీయన నెట్టు గౌరవించి గ్రామములోనికిం దీసీకొని రావలయునో యని మునసబుకరణము లాహ్వానసంఘసభ్యులతో యోజించిరి. అమ్మవారి యుత్సవములిలో నొకరాత్రి భాగవతము. కట్టుటకు వచ్చి యచ్చట వేంచేసియున్న చిన్న మాకిపొనిమేళముతోం బదువాటు డప్పులతో-మూండమ్మవారి ఘటములతో జల్లకుండతో-నధ్యకు నెదు ర్కొవి 'గ్రామమంతయు నూరేగించి బసలోనికి దీసికొని రావలసిన దని కొంత చర [పై నందటు తీర్మానించుకొనిరి. ఎప్పుడు వచ్చువా యని యెంతయో వేడుకతో వెదురు చూచిన దినము వచ్చినది. రాధా మటీ? కాలమునకు దాక్షిణ్యమున్నదా? రైలుస్టేషము రోడ్డుమీంద నక్కడక్కడం దోరణములు కట్టినారు. కాని యమ్మవారి యుతృవ మగుటచే వేపాకు తోరణములేకావి మామిడాకు తోరణములు కట్ట

480 సాక్షీ వీలులేకపోయెను. వేపాకునకున్న యందము నారోగ్యము సౌరభము మామిడాకునకు లేవని మాకరణముగారి కొడుకు యూనియను గుమాస్తావని పరీక్షకుం జదువుచుండి తప్పిపోయిన తత్త్వజ్ఞానవిధి చెప్పనాందు. రైలుస్టేషనునకు గ్రామస్టులనేకులు పోయి వేంచి యుండిరి, రైలాదినమున నొక గంట యాలస్యముగ వచ్చునని తెలిసినది. అధ్యక్రుండుగా రేలాగున నుందురని యొకరినొకరు ్రశ్నించుకొనిరి ఎవ్వరికిని దెలియదు. ముండు కావునం బ్రాయశఃనల్లిగమండునని నిర్షారణపజచుకొనిరి, రైలు వచ్చినది. అనేక జనులు దిగిరి. వారిలో నధ్యక్షుం డెవ్వండో తెలిసికొన నెవరి తరము? మునసబు కరణము లేదో పేర నజచుచుం గొంత పేపటునిటు వరుగెత్తిరి, ఇంతలో నెవ్వరో నల్లగాం బొదుగుగ నున్నవారు- జరీతలపాగ తలకుంజుట్టిన వారు- గ్రేళ్ల కుంగరములు సింగారించినవారు-కరణముగారిని జూచి రవంత నవ్వినూరు-అట్టి యొక వురుషునియొద్దకుం బోయి మునసబుగారు గన్నేరుపూవులమాల నాయన మెడలో, బడవైచిరి, “బావగారి దయకు మిక్కిలి సంతసించితిని నేను బసకురానా? మీ రేల స్టేషసునకు దయచేయవళెను?'” అని యా వుష్పమాలాధారి మునసబుగారితో ననెను. రెడ్డికి గోమటికి వీ మేనటికపుం జుట్టటిక మేమో మా కెవ్వరికిని దెలియలేదు. మునసబు గారి కంతకంటెం దెలియలే దని వారి మొగమే చెప్పీనది. “అయ్యయ్యో! అతని మెడలో దండ వైవితివేమి” అతండు మన వీరాస్వామినాయుందుగారితో వియ్యపు మాటలాడుకొనుటకు వచ్చినవాందు. నేనాతని నెటింగియుండుటచే నన్నుంజూచి నవ్వినాండు. మీరు భ్రమవడి యాతని మెడలో మాలవైవితిరి తీసివేయుడ” డని మునసబుగారితోం గరణము నిర్జాక్షిణ్యముగం బలుకుసరికి మునసబు తప్పుపనిచేసితినిగదా యని కొంచె ముడుకుంబోంతుదనమునం గలిగిన కోపముతో నాతని మెడలోవి దండ నూడలాగి “ఇతండు వీరాస్వామి గారి వీరకాం డయినయెడల మన 'పెద్దమ్మవా రెక్కడ మిడుకుచున్న”' ట్రని విసుగుందలతోం బలికెను. 'అయ్యా వచ్చుచునా సను. శ్షమింపుం డని పచ్చని శరీరకాంతిగల యొకరప్పుడే రైలుదిగి గుంపులోనికి వచ్చిరి, మీరేనా మాకు (పెసిడెంటని మునసబుగా రడిగిరి. జౌనని యాయన చెప్పినను నల్లగ నుందునని నిశ్చయవలడుకొనిన (ప్రెసిడెంటు పచ్చగ నేల యున్నాండని కాంబోలు నైల్లలోయి, తిరుగ నడిగి, “బౌనని రెండవమారు నిశ్చయపఅచుకొనిన మీందట మునసబుగారతని మెడలో చువ్వులదండను వేసిరి. అద్బటి జనులందలు కరతాళధ్యను లిచ్చిరి. జనసమ్మర్షము పూలదండలు చప్పటలు చూచి యాయన క్రొత్తగాం గారాగృహమునకుం బోవుచున [్న నిరాకరణవాదికాంబోలు నని యెంచి రైలులోని జనులు “గాంధిమహాత్మునికి జయ” యని కేకలిడిరి. అంతలో స్టేషనులో నున్న రక్షకభటులు మాయధ్యక్షుని. జూచి కొజకొజలాడిరి “నాకాసంబంధము లేదయ్యా” యని యధ్యక్షుండు. వారిని శాంతపటచి తన కీడు బావుకొనెను, ఇంతలో బండి పోయెను, “బండి యాంగిన వెంటనే క్రిందికి దిగక యింతసేపు బండిలో నేమి సేయుచున్నారయ్యా'' యని కొంచెము తీవ్రముగా మునసబుగారు మా యధ్యత్షు నడుగగా “దోసకాయచెంబు పోయినదయ్యా! యెక్కడ వెదకీనను గానంబడలే” దని యాతండు చప సను. కొందలు నవ్విరి, కొందలు విచారించిరి. చూచితిరా మనుష్య ప్రకృతి! ఒక్కయంశమే కొందటను 'బ్రక్కన గిలిగింతల బెట్టును. మటీకొందటను గంటిలోం బొడుచును. చంద్రుం డస్తమించుసరికి బాటసారులు విచారింతురు. దారులు గొట్టువారు సంతసింతురు. మనుష్య ప్రకృతి యెల్లమెడల నొక్కకే యని కవులు వేదాంతు లేమో చెప్పెదరు కాని నాకు నమ్మకము లేదు. దోనకాయెంబు పోయినదని యధ్యక్షుండనంగం గొందటు “చాచా” యని చప్పలింప నేల? కొందలు కిసుక్కున నిగిలింప నేల? అయినను 'బ్రకృతిపరీక్ష నాకెందులకు? “సంచి మీరే పట్టుకొనియుంటిలేల? నాచేతి కిండు. నేను బట్టుకొందు”నని యాహ్వాన

  1. గ్రంధాలయ వార్షికోత్సవము శశి సభ్యుం డొకండు పలుక “నాయనా! అక్కటులేదు. నేనే పట్టుకొందు” నని యధ్యత్తుండు పలికెను. ఎంత నిర్ణర్వుండు, ఎంత నిర్గర్వుండని కొందజు తలలను బ్రశంసాసూచకముగం బంకించిరి "వైద్యము కాదు. నా పిండకూడు కాదు. దోసకాయచెంబు పోయినాప్లే తోలుసంచి కూడం బోవ్టునేమో యను భయముచే వీయకుండ నున్నాలో డని పరిహాస సూచకముగా మోచేతి పోట్లను కొందజు పాడుచుకొనిరి, ఆహాహా! పనికిమాలిన ప్రపంఛము. “ఊ* యనంగ నొక తప్పు, ఉహుహు యనంగ వేటొక తప్పు. మాటలాడకున్న యెడల మజీయొక తప్పు. తన కొకు దేవలసిన రెండు గుజ్జములబండి యెచ్చట నున్నదో యని యధ్యక్షుండు విమర్శముగ నీస్రక్క నాప్రక్క౬ జూచుచుండుటచేత నచ్చటి గుంపులో నిట్టి రసభేదవ్యాప్తీ కలిగిన ట్లాతండు (గ్రహించుట కవకాశము లేకపోయెను. ఇంతలో జిన్న నూకిసాని పెద్దయేనుంగు వలె - మందయానమున ముందునకు వచ్చి చేతు లెడమస్రక్కమ జోడించి దండమిడెను. అంత నధ్యక్షుండు తెల్లాబోయి “యిదెందులకండోయి' యని మునసబుగారి నడిగెను. ''ఇది యిది యని మీరనుట న్యాయము కాదయ్యా! గౌరవముకొటకు బ్రదుకుచున్న వారము కాని మజీయొకటికాదు అల్లరిచిల్లరవారి నని నట్టనుట తగదయ్యా” యని యాపావి యధ్యక్షువి మందలించెను. “*ఈసాని బహుగౌరవమైన కుటుంబములోని దయ్యా! బహు మర్యాదగల కోవలోనిది సమీపమున నున్న “ప్రాస్రయిటరు' గారే యీమెకుం గన్నె చెజుం బాపీనారు. హాష్మామాషిది గాడు. హేమాహేమీల యొరుగులు దిద్దుగల పండితురా? అని మునసబుగా రధ్యక్తునికి సాని స్వరూపస్వభావాభిజాత్య గౌరవ ్రభావాధిక్యములను బ్రకటించెను “ఇట్టి యుత్తమోత్తమ వంశోద్భవ వుహ్రాగౌగ్వ (స్రవన్న శేఖరులగు విద్వద్వేశ్యాశిఖామణు లిప్పుడుండుట దేశమునకు మంచిదేకాని యామెను వేను నిందింపలేదు ఇప్పుడీమేళ మెందులకని నేనడిగితొ” నని యధ్యక్షుండుగారు మునసబు గారితో చెప్పీరి, “అయ్యా! అగ్రాసనాధిపతిగారూ! మీరేమియు నడుగవలదు మావేడుకకొలందియు -మాయ్యు ద్రేకష్సుకొాలదియు-మా యిస్టమైన వైభవములు చేసికొందుము. మీరడ్డు పెట్టుటకు రీల్లులేదు. మౌగ్రామములో రైలు దిగువంతవలకే మీ యిష్టము. మిమ్ముం బూవులలోం బెట్టికొని గౌరవించి తిరిగి శు సాయంకాయు మిమ్మ రైలులోం గూరుచుండం బెట్టువటకు మీ రేమియు నెందులకు నభ్యంతరముం ెప్పెందగదు. కానిండురా! చూచెద లేమి?” యని మునసబు గారు పాష్టాణపాకమునం బలుకుసరికి చిదువాటు. డప్ప్రుల్స-శ్రామ్మిది. తుడుములు-నాలుగు బాజబాక్రాలూమూండు. తాషామరపాలు -సముద్రమథన మంత కోలాహలముతో (గ్రైంగినవి. ఊేగింపు ప్రారంభమైనది అయిదారువందలజన మూరేగింపుతో. నన్నది. అధ్యక్షు. డుగా. రొకచేత గొడుగుతో, నొక్రచేతం దోలుసంచితో- మెడ్రలో యెజ్జగన్నేరుపువ్వులదండలో గంటీకిబోటితో -జనసంఘమధ్యమున, *“సెందులకు వచ్చితినిరా భగవంతుండా” య్సని లోలోన వేడ్చుచుంబైకి వెజ్ణినవ్వు నవ్వుచు నడచుచున్నాండు పసవుకుంకుమలం బూసిన చర్లికుండ నెత్తినిబెట్టుకొనిన చాంకలి కెదుటం బిత్రవిచిత్రము లగు గమనికలతో-నొడువులతో
  • మోకాళ్లపై దగ్గును లేరురు గొట్జె పొట్టేళ్లలె దలలువంచి-టొకాయించుటకు సిద్దపడుచు మాదిగ బా౦ద్రు వింత వింత వరుసలతో దిగజకర్లనిదారణదారుణ ధ్వానములతో డప్పులు వాయించుచున్నారు. తఘటధారి యగు రజకశిఖామణి వెనుక మరిడమ్మ వారి ఘటములను నెత్తిపై బెట్టుకొని ముగ్గురు చాంకలి వండు 60గౌలు కట్టుకొని తెజపీ తెంపు లేకుండం “దెయ్యి' మని యాడుచున్నారు. ఎగురుచున్నారు వెనుకకు నడముచున్నారు. గిరగిర దిరుగుచున్నారు ఒంటికాలిభరత మాడుచున్నారు. డప్పుల వాండ్రలోం దప్పుదెబ్బలు పడినప్పుడింత వీరావేశములో నైనను ఛీ! గాడిద కొడుకులారా! యని గట్టిగ నజచుచుం

482 సాక్షీ జేయిచాంచి.. పైకెత్తి దింపి తాళసొష్ట్రము. నగపజచుచున్నారు.. అంత డప్పులూండ్రు _సాగుడుగంజౌకముగం- బ్రప్రధమకాలములోం దిరు గడప్ప్రలను గలిపివాయించుచున్నారు ఇంతలో “నేను మరిడద్మునురోయి! మీకొంపలు నక్టేటంగట్టి తీతెదనురోయి! కసకస-కటకట-నమలి మ్రింగెదనురోయి! చలువ! చలువ చల్లకుండ! తరూణిరోయి!” యని యొక్క శివశక్తి ముసలిగొల్లది వేంపబెత్తము నీకొన నొకచేతితో నాకొన నొకచేతితోం బట్టుకొని చేతులెత్తి ధనురాకారముగ బెత్తమును వంచి యెగిరి యెగిరి పడుచున్నది అంత మునసబుగారు “ఆగండి, గొడిదకొడుకులారా!”” యని తుడుము మొదలు దేవతార్చన వజకందజ నొక్కగుది[గ్రుచ్చియొక్కటే తిట్టుతిట్టి-ప్రక్కనున్న యింటిలోనుండి నాల్గుకడవలనీరు తెప్పించి మూండుకడవలు ఘటముల వారి కాళులపై బోయించి యొక కడవ శివశక్తినెత్తి పై బోయించి యాహోపుతహర్షీ కొంత శాంతింపండేసెను. ఇంళలోం దాటియాకంటించి మాదిగవాంద్రు డప్పులు కాచికొనుచుండిరి. 'కుయ్యి” మను నుపాంగముతో ధణధణ మను మృదంగధ్వానముతో-గలగల మను గజ్జెల చప్పుడుతో-మేజావాణి యారంభ మయ్యెను. మేళనాయకురాలగు చిన్ననూకిసానియే గడ్జెంగ ప్టైను. “చినదానరా! నే చినదానరా” యని నాడుచు నభినయముం బట్టెను. అన్ని పండ్లూడినబోసి -అరువది యేండ్లతొక్కు-అడవిదున్న పోతంత బౌడ్ర్వైనసాని-హరహరా! "చినదానరా' యని పొడుచున్న దేమిరా యని యనుకొని కాబోలు మా యధ్యక్షుండుగారు మందహాన మొనర్చినారు ఈమందవాసములోం గొంత శృంగారరసమేళన ముండక తప్పదని నిశృయప ఆచుకొని కాంబోలు నప్పటికి శ్రీమతి చిననూకిసాని గారి యాశ్రయమున నున్న భిక్షుకుండగు శాత్తనుండు మాయధ్యక్షుండుగారిని గోరచూపునంజూచి గుజ్జుమ నెను. “చినదానరాగాదు. నీ యిళ్లువల్లకాదుగాను 'చచ్చినదానరా' యని పొడినయెడల సందర్భముగా మందునని గుంపులోనుండి కానంబడకుండ నొకడు కేకనైవెను. మునసబు “జాగ్రత్త! నోరుకట్టి పెట్టుకో” యని కేకవైవి యూరేగింపు సాగించెను. నెత్తిమండం గడుపుమాడం గాళ్లుమాడ మననుమాడ నొంటిగంట యగుసరి కధ్యక్షుండు తన కేర్పాసైనబసలోం జేరు భోజనమైన పిమ్మట నాతందు పుస్తూగారమును జూచుటకైవచ్చెను. ఇది యెజ్జపెగడగారి ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్న మని యిదికంకంటూూరి యుత్తర రామాయణ మని కరణముగా- రధ్యక్షునకగపజనెను. ఇది వ్యాసమూర్తి శాస్తులవారి (శ్రీకుమారాభ్యుదయ మని వేంకటరత్నముసంతులుగారి శంకరవిజయధ్వజమును బైకెత్తెను. మీరు పుస్తకములను జూడకుండం బెప్పు చున్నారు. వేను జూతుకొందును మీకు శ్రమ మక్కజలేదని యధ్యక్షుండు కరణములోం బలుకుసరి కాతందు రొనరొసలాడెను. ఒక్క నిముసములో నాతండన్ని బీరువాలలో నున్న పుస్తకములను లెక్కపెట్టి యెన్ని పుస్తకములున్నవని యడిగెను. అయిదువేల మూండువందలపదునాజని అచ్చట నుండు నొక పీల్లవొండు పలికెను, ఏదువందలయేంబది మూంటికంటె నెక్కువ లేవేయని యాతండు పలికి చిర్ధాలను జూచెను కొన్నికొన్ని యంకెలకూడికలలోం దప్పున్న ట్లూతండు కానంబజవెను. అగోడమీంద నున్న విగ్రహ మెవరిదని యాతండదుగ మామునసబు గారి పెంపుడుతండ్రిగారిదని యొకడు పలికెను. అంత నధ్యక్షుండు ప్రక్కనున్న పంచపాళీలోని కేగి యిచ్చట రోలు, రోకలి, ప్రాయ్యి మొదలగునవి యున్న వేల యని యడిగెను. అచ్చటి వారంద టొకరి మొగము లొకరు చూచుకొని యూరకుండిరి. అంతనొక బాలుండు -పాపము! తెలియక కాంబటోలును-నిజముచెప్పనియెడం నధ్యక్షుండు గారి కేమి కోపమువచ్చునో యను భయముచేంగాంబోలురాబెద్దూరి వలె దానుగూడ నధ్యక్షునితో మాటలొడువెడల గౌరవమని యెయటచేం

87, గ్రంధాలయ వార్షికోత్సవము 483 గొంబోలు నేమి యూహించుకొనెనో కాని “ అయ్యా! మాకరణముగా రుంచుకొనిన తూరుపుబంగారి కాపుర మిచ్చటనే' యని పలికివాందు. అక్కడి వారందటు నిశ్చేస్టులైరి, ఇంళలో నాబాలు నెవరయిన గిల్లిరో-కాలిపై 'ద్రొర్కిరో-మోచేతితోం బొడిచిరోయేమో తెలియదు, కాని వెక్కివెక్టి యేడ్చుచు మాయమ్మతోం జెప్పెద నని పోయెను. “అచ్యుళరాముండూ! కుజ్జకుంకకు చుళిస్టీరత తక్కువ యని నీవు చెప్పినప్పుడేమో యనుకొంటిని. అయ్యో! మతిలేనేలేదే!'' యని కరణముగారు ప్రగల్భము గంబలుకుచుంబిల్లవానిమాటవలన దామ మనస్సులో నెంతమాద్రము చెక్కుచెదజలే దని తెలియంచేయుటకుం గాంబోలు '“వెంకటప్పయ్యా? తోలుబొమ్మలున్నపుస్తకమేదిరా! అదిరా! ఏదిరా! లావుగానుండును. ఎజ్జయట్టేది. మీమేనత్త బాలెంతరా లుగా నున్నప్పుడు పధ్యముపుచ్చుకొన్న తరువాత విద్రరాకుండంజేయుటకుం జదువువాండు. అయ్యో! మొటదులాగున మాటలాడవేమిరా? సస్టిమెంటల్‌ ప్రతివాది-కాదురా! ఇదిగో చిత్రమైన పేరురా! సాక్షిరా! అదిగో అది! పారింకి బ్రహ్మయ్యగారేగాదూ! ఆయన చేసిన సాక్షిగా! ఒకటవ సంపుటము. అది ఆధ్యత్షుండుగారికిం గనంబఆచితి మటరా?*” యని పలికెను. ఇంతలో మునసబుగారు వచ్చిరి. సభకుం బోవుదము రండని యాజ్ఞాసించిరి. కరణముగా రంతట “మొండి ముండకొడుకా! ఊరకేచూచుచు విలువంబడెదవేమి? అధ్యక్షుండు బాబుగారి టోవీమీంద గబ్బిలము రెట్టవైవినది. శుడువవేమిరా యని చాలి వీరిగాపిసైం గేకలుసైనను. వాండగ్రాసనాధిపతి టోపీని బాగుచేసి యిచ్చెను. అందలు సభకుం

బోయిరి. మరిడమ్మగుడిలోనే సభ, అమ్మవారి గుడి యావరణములో తగుపాటి స్టల మున్నది అమ్మవారిగు డిలో మణి యొకదైవమును (బ్రార్జింపందగదు. కావున దైవస్రార్ణనమును జేయక మరిడిమవాలశ్మీ జయ యను హైచ్ఫరికలతో సభ యారంభమొనర్చిరి. అధ్యకృవి గుణగణమును వర్ణించుచు నొక్కండు పావుగంటసే వుపన్యనించి యాయన న్లగ్రాసనాధిపత్యమును న్వీకరింపుండని సభవారిపక్షమునం. గోరెిను. కరతాళ ధ్వనురివరినన బ్రక్కమున్న బలిమేకలు బేయని యజచుచుండం గుంభనైవేద్య శేషము నాశ్రయించిన ఇరుంజనుము, నెగురంబో వుచుండ వగ్రాసవాధిపతి యధ్యక్షనీరమలంకరించెను. అంత కార్యదర్శి సాంవత్స క చర్యా క్రమమును జదివెను అటుపైన నధ్యకుండిట్లు మాటలాడెను. అధ్యక్షోసన్యానము

పోదరులాధా, ॥ ఆధ్యళపదవి కర్ణకరులగువా రెందలో యుండ మీరు నాకీ గౌరవ మొసంగినందులకు చేను మిగులం షయ కర్చు కలసి వచ్చుటకుంగాను. చిన్నకూంతు. వివాహములో బెద్దసిల్లగర్భాధానమును యచ్చటచ్చట మన్నది. పిల్లూవి యుపనయనములో ముసలి వితంతువు లకవత్తులనోము జరిగించుకొన్సుృ యచ్చటచ్చట నున్నది, కాని గ్రామదేవత జాతరలో గ్రంధాలయోత )వము జరిగించుట పారపెన్నట నిదివటకుం జాచియుండలేదు. ఇట్టి ఏచిత్ర సఘటనమునకు మీ (గ్రామాధికారులే లపురుషులు: ఈ మాతన మర్యాదక్సు నేనే మొదటి బలి నగుటనే ధన్యుండను పీదుగునకు బియ్యమున నొక్కటే మంత్రమము సామెత యొకటి యున్నరి. గ్రామదేవత జాతరకు (గ్రంధాగారోత్సవమున కొక్కట ఈరగ్రమవి మీరు '్రొత్తపామెళ కల్పించి 'గ్రపంచమున కిచ్చిన విచిత్రస్వభావులు, సోదరులారా! పదునాకండు గంటలు మొదలొంటిగంటవటకు నాయందరీ యమగ్రహముచే మీరు నన్నెండలో నూరేగించుటవేత

4384 సాక్షీ

నాకిప్పుడొడలు సలసంలాడుచున్నది. పదునాజు డప్పురినడుమ రెండుగంట లుండుటచేతం దల - (ప్రేలిపోవుచున్నది ఆ వీరణవుబరుకు లిప్పటి కొడలు జలదరింపం జేయుచున్నని, వేపమండల శివశక్తి శేకలు గుగ్గిలపు ధూపములు తలంచుకొనంగా గుండెలు దడదడలాదుచున్నవి. నేను విశేషముగా మాటలాడం జాలిను. మాటలాడకుండ నుండవలయుననియే యెంచితిని గాని యట్లూరకుండుట యనుచిత మని యోజించి నాల్లుమాటలుమాత్రమే. చౌప్పెదను. 'పోదరులారా! మీ[గ్రంధాలయమును, సరస్వతీ సన్నిధానమునం బవిత్రమగు మీ గ్రంథాలయమును, విద్యావిషయక బ్రయోజనములందే వినియోగింపవలయు నుగాని-(“తరువాతిసంగతి తెలిసినది లెండు. అట్ట స్పష్టఆచుట యెందులకు? ఆంధ్రపత్రికలో నీనంగతి గూడ యెక్కవలయునాయేమి?” యని కరణముగారు కేక వైచిర), ఆంధ్రదేశమున నెందటో సత్కవులు న్నారు కవిత్వమునకు దారి[ద్రమున కవినాభావసంబంధ మని మీ రెజుంగకపోరు. బుణముల పాలైనను -సంసారయాత్ర జరుగుట యెంత దుర్షభముగా నున్నను-శ్రమకోర్చి లేని యుత్సాహమును గలుగంబేని కొని (గ్రంథములను రచియించి-సరస్వతీసేవ చేయుచున్న కవులెంత మహనీయులో! రాజపోషణములనున్న కవులసంఖ్య తక్కువ. మిగిలిన కవుల నందజను బ్రజలే యాదరింపవలసీయున్నది. కాగితపుం గజవు సీద్దించిన యీదినములలోం గవులు పడు క్షోభ మింతంతయా; ఎవరినో యాశ్రయించియోబుణము తెల్చియో-నేయి ప్రతులచ్చు వేయించుకొన్న కవి యాంధ్రదేశములోనున్న చేయి[గ్రంధాగారములకుం దలకొక్కపప్రతి యుచితముగా నిచ్చునెడల యాతండేమి తినునో యోజించుకొనుండు. మీ(గ్రంధాగారమున కొక్క పుస్తకమును మీరు సంపాదించినయెడల మీయూరనెవ్వరికిగూడ నావుస్తకమక్కటలేదు గదా, అందువలన నాగ్రంధము రచించినవాని కెంత కష్టమో విచారింపుండు. కవియొద్దనుండి యాతని [గ్రంధమును మూల్యమీయకుండ మీరు తీసికొనవలదు అట్టినిశ్చిత మొనర్చుకొననలయును, (తి (గ్రంధాలయము తన పుస్తక మొక్కటి వెలకు తీసికొనును కదా యను దైర్యము కవి కుందును. అందువలన గవికి కొంత లబ్టియు నుండును. మీరీవిధముగాం గవులకు సాయపడవలయును (మాకు శేక యింటింటికీ బుట్టలు కట్టుకొని మేమేడ్చుచుండగాం గవులకు మేమెట్లు సాయపడం గలమని సభలో నొక్క దనెను.) అటులైన (గ్రంధాగార మెందులకు? ఇంతశ్రమ మొనర్చి యీపనించేయుట యెందులకు? (గ్రంధాగారమును దీసీనైవిక్‌ నవచ్చును. అదిగాక యిది యింతకాల ముంచినందులకు మీరు పొందిన లాభమేది? మీరితరులకుం చేయవలిసిన విధి నెంతవటుకు నిర్వహించినారు? మీలో నెవ్వరోకాని పుస్తకములు తీసికొని చదివినట్లు యగపడదు పదిపండ్రెందునేల జనమున్న యీగ్రామమునందు దేశభాషలో నున్న (గ్రంథములు గదా! నాలుగు వందలజనులైనం జదివిరా? తుదకు నూర్లురైన జదివిరా? మీపుస్తకవుజాబితాలలో మూడునాల్గుసం తకములకంటె నెక్కువ యగపడవే మీకుపయోగింపనప్పుడన్ని పుస్తకము లీకొట్టులో నేల మూసిపెట్టి యుంపవలయును. చదువుకొనువారి కెవ్వరినైన నిచ్చినయెడల బాగుగానుండదా? యిద్దజుముగ్గులు కలనీ యొక్కొక్క గ్రంధమును సవిమర్శముగం జదివి-యొక్కకికి రెండవకవి కెట్టిభేదము-ఏజాతిభే దమున్నదో యుపన్యాసముల మూలముగంగానివ్యాసముల మూలముంగగాని-మీ సోదరుంకుం దెల్ప నక్కటలేదా? (గ్రంధపరకుల కది యాచరణీయమైన విధిగాదా? మీరట్లానర్చుచున్నారా? మొదటం జదువకుండ వేమిచేయంగలరూ అయ్యయ్యో! మీగ్రంధాలయ కార్యదర్శియగు కరణముగారే యెజ్జ(పైగడ రచియించిన (ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నమని చెప్పే విచారసాగరమునుగాంబోలు నగపరచినాండు. నిజముగ నది విచారసాగరమగు మాటయేకాదా? ఇట్టి సాహిత్యసంవదతోం బ్రకాశించుచున్న మిమ్ము హరివంశకర్తయగు

  1. గ్రంధాలయ వార్టికోత్సవము కీ8ిక్‌ నెట్ట(ప్రైగడమనసెట్టిదో ఉత్తరహరివంశకర్త యగు వాచనసోముని మనసెట్టిదో మీరేవ్యాసము నైనను వెల్లడించి తిరా యని నేనేమొగము పెట్టుకొని యడుగను?

నాయనలారా! నేనిట్టనవలసివచ్భినంచులకు మిగుల విచారించుచున్నాను. ఇప్పుడైన శ్రద్ధచేసి దీక్షవ హించి (గ్రంధముల నన్నియు విమర్శునబుర్దితోం జదువుండు చదివి యూరకుండక-యొక్కొక్క (గ్రంధ ములో నుండు గుణములను-లోసములను-జర్చించుకొనుండు. చర్చించి మీయభిస్రాయముల నొకపుస్త కమునం జేర్పుందు మీ[గ్రామమునకు దయచేయు పండితుల కాయభిస్రాయముల నగపటచి సహేతుకము లగు సవరణలను జేసీకొనుండు. భావివిమర్శుకపంఘుము మీ(గ్రంథాలయపుగదులనుండి యుదయింపవలసి నదే, భవిష్యత్చారస్వతాభివృద్ది నాటకములో మీ[గ్రంథాలయము లెంత (ప్రధానపాత్రములో మీఎ (గ్రహింపలే కుండ నున్నారు. వానిపై నెంత పవిత్రమయిన పూవీ పడియిన్నదో వావినెట్లు నిర్వహించుకొనవలయునో మీరు తెలియకుండ నున్నారు. (గ్రంధములను జిమ్మెటరిపాలు చెదలపాలు చేయకుండు. ఇవ్వుడైనం గవి విలయమునుండి గబ్బిలముల నెగురంగొట్టుండు. కాంతల నచ్చటం గాపురముంపకుండు. (అదిగో తిరిగి అదేమాట! తలతిక్కమనష్యుండులాగున నున్నాండని కరణము నిమ్మళముగ ఏిసుంగుకొనెను ) ఇదిగాక మీగ్రామములోని జనబాహుళ్యమునకు (గ్రంథాభిమానమును మీరు గలుగంజేయవరిసియున్నది అది వురాణపరనమువలనంగాని అభింపదు. ప్రతిసాయంకాలమునందును భోజనాత్సరమునం బదునొకండు గంటరివట కిక్కడ మీలో నెవ్వలైన వేదో పురాణమును చడువవలయును. మటీయొకండు దాని కర్షము చెప్పవలయుము. జనుఠందటు ఏనుటకు సంతోషమున వత్తురు. పరమపూతమైన పురాణపరనాచారమి ప్పుడు పోయినండులకు మన మెంతయైన విచారింపవలసియున్నది. అట్టి సదాచారమును దిరుగ గ్రంథాలయ మురే స్థాపించి పుణ్యము కట్టుకొనవలనియున్నది పురాణపథవావశ్యకతనుగూర్చి నేనిప్పుడు చెప్పుట కవకొశము లేదు. మటీయొకసంగతి, మీ[గ్రంథాలయపు గోడలపై గ్రంభకర్తల విగ్రహములను దొరకినంతమ ట్టునకు సంపాదించి కట్టవలయును పూర్వమహాకవుల జయంతులు శక్తివంచనము లేకుండ జరుపవల యును, _వార్షికోత్సవములు సుఖముగా-విందులతో-నాటకములతో-ఫలాహారములతో -మేజవాణులళోంగాలకేపమును జేసీకొనునట్టి వేడుక దినము లని-యెన్నండుము భావింపవలదు. క్రిందటి సంవత్సరముకంటె నీపంవత్సరము సారస్వతమార్గమునందు మనమేమి యఖభివృద్దిపొందితిమో విమర్శనపధ మున మునుపటికంటు నిప్పుడెన్ని యడుగులు ముందునకుం బోయితిమో-యొకరినొకరు కనుంగొని వితర్కించుకొవి-స్రీరప అనుకొనవలసిన కరినపరీక్షాదినములుగావి క మ్రఫలాహారదినములుగావు, కాఫీ కడవ లికొలంది త్రావు దినములు గావు. ప్రధానమైన దేదో పరిత్యజించి య్రధానకృత్యమున కధిక ప్రాముఖ్య మిచ్చుచున్నారు. అది తప్పు, మటియొకసారి తప్పు. క్రిందటి సంవత్సరముకంటు నీసంవత్సర మిట్టి యఖభివృద్ది గనంబఆచుట కవకాశము లేదని మీకుం దోంచినయెడల వార్షికోత్సవము మానుండు. ప్రత్యవాయ మేమియు లేదు. శప్పకుండ బరిగింపవలసీనదనుట కిదియేమి తద్జనమా? ఇదిగాక యధ్యక్షు నెన్నండును మేళతాళములతో నూరేగింపకుండు. తీఅవచ్చితిని గాన వెనుకకుం బోలేక-వెనుకకుం బోవుటకు రైలులేక-మీలోం జెస్సీనను మీరు వినరని యెటిం) యుండుట చేత-వేను శాంతుండనైనోరు మూసికొంటిని ఇంత యర్లిరి మటీయొకండు సహించియుండుడు. ఇంక మీకు చెప్పవలసినదింతకన్న లేదు. ఇంక విరమించెదను *

శీ86 సాక్షీ

అప్పుడు మునసబుగారు లేచి యిట్లు పలికిరి. “ అధ్యక్షుండుగారు మనవిచేసీనదంతయు నందటకు గోచరమే గాని మజియొకటి యేమియు లేదు ఎటువచ్చినను మాపెంవుడుతం ్రిగారిని గొంచె మెత్తిపొడిచి నట్లు నాచిత్తానికి (గ్రాహ్యమైనదన్నమాట. ఈ కవీశ్వరులు అక్షమందియైనను నరియే నాకు నా పెంపుదుతండ్రి కంటు నెక్కువవారు కారు. ముష్పదిపుట్ట యీనాము నాతండ్రి నిర్వాహకత్వముందేసీ నన్ను నిలిపినాండు. క్రవీశ్వరులు నాకు జేసీన దేమున్నది? టప్పు టవ్పు కబురులుచెప్పీ మనదగ్గజదేదైన లాగుటకుంగాని కవీశ్వరులు మజెందులకు? ఆయన విగ్రహము ([గ్రంథాలయమునుండి నాప్రాణముండగాం దీసివేయుటకు వీలులేదు. ఆయన వి[గ్రహము తీసినైది-కోడిపందెపుబాటయో-గోదావరితగీతమో ్రాసినాండని మొన్న

కస్పన్న కన్నుందెఅవిన కూటికజవుగొట్టైకాయ కొంకనక్కకవిగాని విగ్రహ మిక్కడ సీంగారింప దలంచి

తిరా? అదిగాక (గ్రంధాలయ మెప్పుడు పుట్టినది? మాపెంవుడు తండ్రి యెప్పుడు వుట్టివాండు? ఆమా్రపు పనుకముందు చింతయక్కట లేదా! ఇంతకంటు నేను జెప్పందగిన దేదియులేదు.” అంత మటీయొక రిట్లు పలికిరి. “మన యాహ్వానమును మన్నించి యిచ్చటికి వచ్చి విశేషశ్రమకోర్చి యింత సేవున్యసించిన యధ్యక్షుందుగారికనేకవందనములు సభవారిసక్ష్మమున నేనర్పించుచున్నాను. మజియొక చిన్నమనవి. మనమూలమున నధ్యక్షుండుగారు దోసకాయచెంబును బోంగొట్టు కొనినారు. (మనమూలమున ననుమాట యసభ్య మని సభలోం గేకలు) పోనిందు-మనమూలమునం గాకపోయినను-మనకొటకు వచ్చునప్పుడు సోంగొట్టుకొవినారుగదా! అది వారికి భర్తీ పజచుట మన బాధ్యతయై యున్నది, తరువాత సభవారి యిష్టము. ఇంతటీలో నేను విరమింతును

“1 దోసకాయచెంబు పోయినను దోలుసంచితో నైన నింటికి వెళ్లుచున్నానని సంతసించుచున్నా'' నని పలికి యధ్యక్షుండు పోయెను.”

ఓమ్‌ శాంతి శ్శాంతి శృాంతిః

  1. స్వర్షస్తులగు (శ్రీకోపల్లై హనుమంతరావు పంతులుగారు జంఘాళలశాస్త్రీ యిట్లు పలొను,

“నాయనలారా! శ్రీయుత కోపల్లె హనుమంతరావు పంతులుగారి (ప్రపంచయాత్రా పరిసమాప్త యాంధ్రప్రపంచమునకు విశేష సంతాన దాయకమనుట కెంత మాత్రమును సందేహము లేదు. అనామకులగు వారి సంతానము వెల్లడి కాదు. సంతోషమును వెల్లడి కాదు. అదియు నిరువయోగమే. ఇదియు నిరుపయో గమే. పెద్దూరు-అనంా వయసులో బెద్దూరు పేరులోంాబెద్దూరు- ఆశలోం బెద్దదరు-రాంబడిలోం బెద్దభారు-కృపణతలోం బెద్దవారు పూచీన దప్పింయకొనుటలోం బెద్దవారు-అట్టి పెద్దవారు కొందటిప్పుడు ఇప్పుడిప్పుడు హనుమంతరావువంతులుగొరు అపవర్గవైభవమనుభవించిన యారవనాంటి నుండి యాజాతీ యపాఠశాలాస్ట్రానకుని గుణగణనర్లనకై తెఆసీలేకుండ సభలు చేయించుచున్నారు. గ్రుక్క త్రిప్పుకొనకుండ నుపన్యాసము లిచ్చుచున్నారు. దేశసేవాపరాయణులై వెలిగిపోవుచున్నారు. చందాపట్టీలను. త్రిప్పుచు న్నారు. ఇంపీరియల్‌ బ్యాంకులలో ఇండియన్‌ బ్యాంకులలో యింటిలోని యినుప పెట్టైలలో తనభాదస్తావేజు లలో నేరగోతులలో దాచిపెట్టి సంచలమూంతు-లిప్పుదు- నిమ్మళముగా-విప్పుచున్నారు జాతీయకళా శాంపోషణనిధికై- చొక్కుటొక్కుమని-లెక్కలిడుచున్నారు. సంతోషమే- వెనుకటివలె- నిప్పుడుకూడరాబి డికిటిని గట్టిగ మూసికొనకుండం గన్నులు తెఆదినందులకు సంతోషమే. గోతముల మూంతులను దెజుచినందులకు సంతోపనే. (బ్రహ్మవురము మొదలు బన్లారిచివరవటకు నొక్కటేనోరు తెజచినందులకు సంతోషమే. ఈవత్కార్యాభిలాషము ఈస్వార్థపరిళ్యాగబుద్ది యీపుణ్యకార్యసమాచరణదీక్షాయీవితరణ విభవాధిక్యము-రెండు సంవత్సరముల క్రిందట-పోనీ-ఆజుమాసములక్రింంట-ఆంతకంటం బోనీ

-లెందుమాసములక్రిందట-నీ ధనాధికులకుం గలిగి యుండినయెడల-నాహాహా! ఆమహాపురుషుందు మర ణించి యుండకపోవునే! ఇండ్లకు గట్టేనబు ట్టంలోని బియ్యపుగింజలను బ్రోంగుచేసీకొని-సీమ యినుపరేకుడ జ్బాలలో-సామావ్యసంసారులు వడనైచిన పైపలను మూటం గొట్టుకొని-దేశదేశములు తిరిగి-దేహిదేహి యని -యాచింపరాని వారివి యాచించి జాతీయవిద్యా సేవచేసిన యాదేశభక్తు డిట్టు నవసి నవసాయరగి యరగికృళించి కృశించి కళాశాల యెట్లు పోషింపం బదువా యను సంతతచింతచే గుండెపగిలి మరణించి యుండక సోనునే-ఆహాహా! ధనాధికుల కిప్పుడా త్యాగబుద్దీ కలిగినది! ఒక కోమటీయు నాతని వుత్రుండును గోరుకొండతీర్ణములోం గొబ్బెరకాయలనమ్ము కొనుటకు బయలు దేరివారట, బండినెక్ళీ పోవువెడం లాభాలు గూయిలలోనికి వచ్చునని నడచియే పోయిరి. మండు వేసవి-ఈణెవిగాడు పానెవికి గొట్టుచున్నది. ముక్కురంధ్రములనుండి సెగలు పొగలు వచ్చుచున్నవి. ఒడ లాట్బుకొనిపోునున్నది, జిహ్వా యెందు కొనిపోవుచున్నది. వైళ్యరాజపుత్రుండు దాహమో దాహమో యని యేడ్చుచున్నాండు. కొబ్బెరరోయల వంక నాశాసహితుండై చూచుచున్నాండు. అసువులు నిల్చునో

శ$8 సాక్షీ లేవోయని యాందోళనపడుచున్నాండు. ఆడుగలేక యడుగలేక “అయ్యా! ఒక్క కొబ్చెరరూయలోని నీరు (ద్రావుదునా?” యని యడిగినాడు. “అబ్బే! వెజ్టిమొగమా! కొబ్బెరకాయ నీటితో దాహము తీరునముకొం టూ? అదేదో పెద్దారికి. గులాసా కొకుంగాని మన కెందుకురా! అదిగాక యావీటిలో జలుబుగుణము కూడ నున్నదని యుమ్మిడి సెట్టివారు చెప్పినారురా! ఇంక నాలుగడుగులు వేసీనయెడల వందిరి మవోదేవుందు గారి చలిపందిరి యున్నదిరా! నీ యిష్టమువచ్చినంత నీరు మజ్జిగ ద్రావవచ్చును. ఊరవేసిన యుసరిగకాయ కూడ నంజు కోవచ్చును. అంతేకాని యల్బే కొబ్బరికాయ యెందులకురా.?” యని యాతవితండ్రి దాహావీడితుండైన తనయుని మందలించెను. కొడు కేమిచేయంగలుదు? ఇంక నాల్గడుగులు-నడువలేక .. నడువరేకానడచినాండు. ముందటియడుగు వేయంబోయి కన్నులు తిరుగం జెవులు గడియలుపడంగాళ్లుల లటలాడరగ్రుంగి-కూరయుడి- ప్రాణములు విడిచినాందు. కొబ్చెరకాయ కరు ) పెట్టలేక కొడుకును జంవుకొ నిన వర్తకుందు-కొడుకుపోయిన వీమ్మట-'అన్ని కొబ్చెరకాయల నీరు నీకేరా అయ్యల్లో యని యేడ్చినాం డట! కాళు లరిగిపోవం దిరిగితిరిగి నోరరిగిపోవాయాచించి యాచించి-తుదకుం బ్రాణములను బాసీన మన పరమార్థదేశభక్తునిపై-మనవారి యనులాగము-వాదరము-నట్లు యున్నవని చెప్పవలసివచ్చినందులకు మిగుల విచారించుచున్నాను, లక్షరూపాయల సామాన్యనిధి కనేకలక్షల కధికారుల అగు వీరు చందాపట్టితో భిఇాటన మెందులకు? ఒక న్యాయవాది యలహాబాదు పదునాకండుతోడనో వదునెనిమిదితోడనో యొక్క వ్యాణ్యెమున సంపాదించిన మూల్యముతో-బందరు జాతీయ కళాశాలవంటివి మూండు పోషింపయడునే! పోనీ అంత మహాత్యాగబుద్ది లేదు. అందులకు వివారింపను. కాని యీచందాలలో నీలక్షరూపాయలైన జమయగునా? ఈయు ద్రేకము-ఈపూనిక- ఈవిద్యాభిమానము-యీ దేశభక్తి లక్షరూపాయలు సేకరింపం బడువజుకు నిలువంబడునని యేమి నమ్మకము? నాయనలారా! యిట్టిచర్య మనకుం (గ్రొత్తయా! ఇదివటకెం దలు దేశభక్తులు మరణింపలేదు ఎంద గుణగణములను వీరు కాహళకంరములతో వర్షించియుండలేదు. ఎంత దేశ భక్ష్య ద్రేక్‌'త్సాహములతో.-.వీరు-నిధులను బ్రోగుచేయం బ్రయత్నింవలేదు? ఎందజకుం జిత్రప టములుఎందజకుం చొప్పాణప్రతిమలు-ఎందటకు గ్రంధాలయములు-ఎందజకు శారదానికేతనములు _వీరాకాశగంగా రురీధో రణితో-వాస పెట్టి యుండలేదు? ఇవియన్నియుం బూర్తియైనూ? కొన్ని చందావట్టీ లలోనే సందుకొట్టినవి కొన్ని విదేశోత్తర ప్రత్యుత్తరములతోడనే-వరమవదించినవి. ఆరంభించిన పనులు _కొన్ని పునాదుల గోంతులతోడనే పూర్తియైైనవి. కొన్ని కట్టడములు సగ్గములేచి' చచ్చినవి. కొన్ని అర్బతునటువారి యగస్తాపోశనముతో నంతరించినవి, పూర్తియైన వొకటి రెండున్నచోనవి మూసీపెట్టంబడినవి. పాడు పెట్టబడినవి. మన దేశభక్త్యు[ద్రేకము అంతే! చెకుముకిద్రేటు! తాంటాకు మంట! కొఆవిదయ్యపు వెలుతురు! నిలువంబడుట యేదీ? పట్టుదల యేదీ? నిశ్చందీక్ష యేదీ? తిరిగికొంతకాలమువటుకు దేశభక్తి లేదు-విద్యాభక్తి లేదు-త్యాగబుద్దిలేదు స్వచింతతప్ప ఏరచింతయే లేదు. ఈలోపల నెవ్వండో పరమదరి ద్రుండు స్వార్థపరిత్యాగి సత్కార్యాచరణదీ ఇదక్షుందు-వుణ్యస్వభావుడు-పరమార్దదేశభక్తుడు ్రికరణశుద్దిగానేదో దేశశ్షేమమునకై పాటుపడుచుం (ద్రజాసాహాయ్యమో ప్రజాసాహాయ్యమో యని స్రపంచమంతయు మాటు (్రైంగునట్లు గోలి పెట్టు చున్నాండు, ఆతనిగోలను మనవారెవ్వరైన వినినారా? లక్ష్య పెట్టలేదు. కాని వినకేమి? “వానిపాటులేవో వాండు పడుచున్నాండు. మనకెందుల” కని యెవరిమట్టునకు వారే మాటాడినయెడల నేమి మునుంగునో

"38. స్వర్లస్తులగు శ్రీకోవల్లై హనుమంతరావు పంతులుగారు 489 యవి బెల్లముకొట్టిజాలవళె నూరకుందురు, దేశ 'సేవావేశముచేం - గ్రాగిక్రాగ-మండిమండి-తుదకుం గర్బూరమువలె నాదేశభక్తుడు కడకేటును, “అరెర! దేభక్తుం డంతరించినాండు. ఆహ్వానము అంపుండు. వెంత గందరదోళమైన-నెంత కోలాహలమైన-నెంతహంగామానైనం జేయుదురు నల్లురైదుగురు చందాలు వేసినారు. తయినది ఇంక వక్కడికంతే. మనలో మన కీచి త్రవిచిత్రచర్య చిరకాలాభ్యస్తమైనది. కావున దీని వైపరీత్యమును- వ్యత్యస్తతను- గ్రహింపలేకున్నాము. కాని దేవతలో- యక్షులో-నైదికర్చులో- మన యీమహా ద్భుతచర్యను లైమండి యవలో కించినయెడలి నీయాంధ్ర దేశమందెనరో ముష్పదినలువదిమంది తక్క మిగిలినవారందరు పీచ్చియానువత్రి కర్టులే యని వారికి దోయనేమో! అట్లు వారికి దోంయనట్లు మనము ప్రవర్తించుచున్నప్పుడువారి ననవంసీననవి యేమున్నది? అయ్యయ్యో! ఆహ్నికజ్వరము వలె-దేశభక్తికిం బట్టువిడుపు వచ్చినతరువాత నిక నెక్కడి ప్రారబ్బము! కవియగువాని-నెప్పుడైన-రీ రాదరించిరా? కవి సోమరి. పైగం బ్రవంచజ్ఞానకూన్యుండు. దూరదృష్టీరహితుండు కొనవెట్టిన్వభావముగలవాండవి యాతనిని వీరనేకవిధముల నిందింతురు. కట్టుకొనుటకుం జినుగులగుడ్డక్షైవ గతిలేక తినుటకొజకు పూటకంకఇ౬ గతిలేకాబ్రాసీకొనుట కీకాలమునం గాగితమైనలేక-బ్రాసీవదేదో యచ్చువేసి కొనుటకు మొదలే దిక్కులేక -బుణస్రదాతలనే బాధూంది యొంది యనమానమును బడిపడి- క్రుల్లిక్రుళ్లిచావవరినీనదేకాని ప్రజలలో నొక్క ధనాధికుండైనంగాని యాదరించువాండున్నాండా? ఆదరణ గొనినయెడలంగవి కధుపునిండునే. అహ్కైను జేయదురా? ఉహుష్టు-తుదకుం గవి చచ్చినాడు-ఎంగిలింఘనములవాం డెన్నాళ్లు బ్రదుకు గలండు? శృశానములో నింక వెత్తిపోంతలైన గొకుండనే మన వారు టౌనుహాలులో నుఫన్యాసములే? హా! హా! హా భనాధికుల వలనం దమగతికూడ-నింతటిదేయని యెటింగియుండి బుద్దితెచ్చుకొనవలసిన తోడికవులు కాఫీలో ఇరహర స్రీయతో-గవిస్మృతిగీతాగానములే! సీసపుబొగ్గుపటమా? ఛిత్రలేథనమా? యని నభలో మిమాంసలే! పావులాడబ్బులు మొదలుకొని వసూళ్లే, చందాపట్టీ తరువ+త గైరువిలియా యయిసో వుట! వనూలైనంత మట్టునకు-జవానుబత్తెమురి. ్రింద-అరణా బిళ్లలశ్రింద. నంతరించిపోవు "1 అతికష్టముమీంద-నతిజాగరూకతమీంద-మిగిలిన దేదైన నున్నయెడల-నేదాక్షిగాత్యచిత్రలేఖరిపిళ్లయో _మొదలారియో-కొళంబులో వేయుకే! అంతే. ఎవరి విధిని వారు విర్వర్తించుకొన్నారు. సరి. ఇంక సరి, ఇదికాక కవిగారి సతీసుతురికు సభూరు సానుభూతి వంపించుట మటియొక ఘవకార్యము. కడుపుమాడిన కవిగొంతులోం గానంతగంజిపోయని మహానుభావులు-కవి చచ్చినతరువాత-నాతనిసతికి సానుభూతి లేఖలా? గ్రాద్ధప్రంగర్చులకుం బదిరూపాయలు పనికివచ్చునుగాని-సానుభూతి లేఖలు సహ(్రమైన వెందులకు? ఇదిగో! మనవరిలో-నవేకుల-దేశభక్తి యిట్టిది, భాషాభిమాన మిట్టిది. దేశసేవకానురాగ మిట్టిది. వితరణ విభూతి యిట్టిది. ఉద్రేక మిట్టిది. దీక్ష యిట్టిది! ఆకోపల్లె హనుమంతరావు పంతులుగారీ న్వభావములోమారు కారు. ఈస్రక్రియలోమోరు కారు. ఆయన మవాథీశాలి. అప్పటి విద్యావైఖరి యాంధ్రుల శారీరక మానసీకాధ్యాత్మిక స్రభోధమున కెంళమాత్రము మపవరించునది కాదని-చిరకాలము క్రిందవే-కవొపెట్టను. జొతీయవిద్యావ్యాస్తీలననే యిట్టి భాగ్యము దేశీయులకు. బ్రాపించునను పూర్షవిశ్వాస ముతో-బందరులో నీకళాశాలను స్టాపీంచెను, ఆరంభించిన దినమున నాయన కీమహాకార్యమునందెంత దీక్ష

490 * పక్షీ యుండెనో-హరి యని ప్రాణము విడుచువజ కాయనకంత దీక్షయే యుండెను. హెచ్చులేదు తగ్గులేదు. ఎంత నిశ్చల ప్రకృతియో యోజించుకొనుండు. ఆకాశగమనము లేదు. అధవతనము లేదు. భగ్గున మండుట లేదు. చప్పున చల్లాలుట లేదు. అట్టే వికసనము లేదు. ఇట్ట సంకోచము లేదు. వింధ్యపర్వతమువంటి _ మనస్వైర్యము కలవాండు స్వసుఖమునందు వాంఛలేదు, ధనార్జనమందు మనస్సు లేదు. యళశస్సునందుం దృష్ణలేదు ఆధికారమునం దభిసంధి లేదు. ఏమియు లేదు. ఉన్న దొక్కటు! దేశీయులకు జాతీయతాద్రజ్ఞాప్ర బోధన మొక్కటియే! ఆదృష్టితోడనే యవసాన మొందినారు. ఆతండు మటెందుల కక్కలుకు రాకపోవుటచే నీబడి పెట్టుకొని కాలక్షేపము చేసి యుండలేదు. దేశక్షేమమున కితర కార్యమేఎయు నింత ప్రధానసాధకము కొదని దీనిలోం (బ్రవర్తించినాండు. అతని కట్టి దేశక్షేమాభిలాష-లేకుండునెడల స్వోదర పోషణాభిలాషయే యుండునెడల-వీసరికి ప్రధమ తరగతి డిప్యూటి కలక్షరుగానో- (ప్రెసిడెన్సీ మెబి(స్టేటుగానో-పనిచేయుచు -దేశీయ సోదరులచేదాగంబళ్ల నేంత నేయించుచునో, బండ్లు లాగించుచునో యుండును. కాక మహారాజుల మరణశాసనలేఖనమందే పదునాల్లు వ్యాజ్యెముల కవకాశములు (గ్రమ్ముదలగాం గల్పించి-వానిలో నన్నింటిలో తానే వకాల్తీ దీసుకొని-కక్షీదారులకు సఖ్యము గుదురనీయక లక్షల గడించిన-కొందలు న్యాయవాదులవలెం దానుగూడ-నేడంతరవుల మహాలక్ష్మీ విలాసమునో వెండిగొలుసుల తూగుటుయ్యలలోని విదేశ్త్రీ పల్టాప ములతో-వినోదీంచుచునే యుండును ఈధనము ధనము కాదు ఈసుఖము సుఖము కాదు. ఈ కీర్తి క్రీర్తికొదని యాయన నిశ్చయపజచుకొని యాత్రోవ ద్రొాక్కుటయే మానుకొసెను. ఆహా! అంత చిన్నతనము లో-నట్టిస్వార్హ పరిత్యాగబుడ్దాయట్టి దేశక్షేమాభిలషా-యట్టి కష్టసహనశీలము-నట్టి నిశ్చలదైర్యము-నట్టి నిరుప(ద్రవదీశ్షయెట్టాయన కలవడెనో-వార్డకమున నందణు. విరాగులే.. పడుచుందనమున విరాగి యగువాండే ప్రతిభాశాలికాండా? పడుచుభార్య సైట వదళలకుండా-గూడంగూడం-దిరుగవలనీన పడు చువాండు- సైటను వదలివైని-బ్రహ్మసూత్రభాష్యమును గ్రహించినయెడల నాతనిని బలీ యనందగినది కొదా? ధనము సంపాదించి-సుఖపడుటకు-సంపూర్షసాధనములు తనయొద్దముండ దానిని లోస్ట్రప్రాయముగ వర్ణించి తాను బ్రాణాహుతులతోడ-తనువు నిల్చుకొనుచుం బడరాని కష్టములను బుద్దిపూర్వకముగ వరించిపడుచుణబరులకుం బ్రజ్ఞాప్రదాన మొనర్చువాం డాహాహా! యెంత మహనీయుండో చెప్పవలయునా! భార్యను వదలుకొనవచ్చును. బిడ్డలను వదలుకొనవచ్చును. గృహమును వదలుకొనవచ్చును. ఆ శ్రమముము వదలుకొనవచ్చుభు గాని స్వసుఖమును వదలుకొన సాధ్యమగునా? అట్టి యాతం డేండీ! ముందేదో మహాసంతోషము మీంద విటుచుకొని పడునని-ఆయన యిట్టి కష్టమును బడివాండా? కాదు. మోకలక్ష్మీ వైభ వము తనకు ముందు సంభవించునవి యింత పరోవకారశీలుం డయ్యెనా? నదియుం గాదు. మనుష్యజన్మ మామనుప్య సేవను మనపూర్వకముగం జేయుటకే యని యాయన త్రికరణశుద్దిగ నమ్మి యట్లూచ రించినాండు. అందులోం బ్రజ్ఞాదానమునంటి దానము లేదని యాతండట్లానర్భినాండు. అంతే-ఆయనవిధి యేదో యాయన నిర్వర్తించినాండు. స్వార్థ పరిత్యాగమువంటి సర్గుణము లేదు. తత్రాపి బాల్యమునుండి (ప్రాణానసానమువటకు స్వార్థరిత్యాగమహిమ యొక్కరీతిగనే నిలువంబడి యుండుట మహార్భుతము, సొఖ్యపరంప రానుభవమైనపిమ్మట మనస్సునకు సౌఖ్యమునం దొకవిధమగు నేవ జనించటవలన సౌఖ్యపరాబ్మ ఖత్వము. నందుం గొన్ని ప్రకృతులకుం దీ్రేచ్య యుదయించును. పాలకోవా పరిమితి లేకుండం దిన్నజిహ్వకుం బచ్చిమిరెప్తుగాయయందు వాంఛ జనించును. తత్త్వమును జిహ్వయుం జిత్తము నొక్కశేగాని వేరుకాదు. రెండుసంవత్సరములనుండి యార్యావర్తమున స్వార్థపరిత్యాగశక ముదయించిన ట్లగపడుచు

  1. స్వర్గస్టులగు (శ్రీ;కోపల్లై హమమంతరావు పంతులుగారు 491 న్నది. రెండుసంవత్సరమురికు రెండుబాటల స్రాద్దెక్కినట్టు గోచరించుచున్నది. ఇంతలో నచ ఏటచ్చట మేఘావరణముకూడ సంభవించుచున్నది. ప్రాద్దులోంగూడ నచ్చటచ్చట మచ్చలు మజకలు పాడకట్టుచు న్నవి. స్వార్థపరిత్యాగుల యుజుములు వినంబడుచున్నవి. మగువలమైందీంగెలనుండి బంగారువూలవూన కురియుచున్నది. ఎదుటి నుండి సుడిగాలితో ధూళి రేగి నూతన స్రబోధబింబమును గ్రమ్ముచున్నది తేజస్సుతో నది వెలుపలంబడి వెలుంగుచున్నది. కాని యీ నూతనస్రబోధమున-నేమోకాని కొంత మాయతళుకు గనంబదుచున్నది. కొంత ముచ్చిబంగారపు మెలుం గగపడుచున్నది. కొంతకల్లకాంతి కానంబడుచున్నది. వయసున బదియైద్దులు దాంటి యార్జనమునం బదిలక్షలుదాంటిన న్యాయవాదులు తమ పట్టాలను వదలుకొనుచున్నారు. పట్టాలు వదలుకొన్న విశేషమేమి? పదిలక్షల సర్కారు పత్రముల -వైదులక్షల విలువగల పత్రముల -పోవీ-రక్షవిలువగల యొక్కపత్రము వదలరాదా? ఉహుం బిరుదములు కొందటు వదలుకొనుచున్నారు. ఆహావీ! ఎంత సాహసకృత్యమో! ఆర్యావర్తదేశమునం బుట్టి -పరట్రహ్మావేశముచేం బరిపూర్షణ్ఞానవిధులై-ఒక్క యార్యావర్తమునకే కాదు. అఖిల ప్రపంచమునకు గూడ నవిలంఘ్యశాసనములగు వేదములు చర్చించిన పరమర్షుల రక్తము శరీరనాళములందు (ప్రవహించుచున్న

మీరు-తెల్లూరుసరికి సేతు హిమాచలమరధ్యస్థలి శతకోటి దలయ ఘంటౌంకార నినాద పరమపూరితమైన వాయువును బీల్చుచున్న మీరు-ఏమి వదలుచున్నారు? ఎం.బి.సీ. లవా వదలుచున్నారు? వహవ్వా! వీనిని (గ్రహింపుం డని మొదట మీకెవరు చెప్పినారు? కాశికి బోయి నీరుల్లిపాయను విడిచితి నని గర్వపడుచుంటిరి కొంటోలు. మొదట మిమ్ము నీరుళ్లిని తినుమున్నవా రెవ్వరు? నాయనలారా! విదువవలసీనవి ఐ.జె కే ఎల్‌ ఎమ్‌.ఎన్‌. కాదు. అరిషడ్వర్గము. దానిని వదలుమని మనకివ్పుడు క్రొత్తగా నెవరైన బోధింపవలయునాం రెండు మూండువేల సంవత్సరముల క్రిందట-సింధునదీ సైకళములందు-జ్ఞానయోగపట్టభద్రులగు బుషి సీంహములు నైవినజంకెలు బ్రహ్మవు త్రగుహానికేతనముల (మైంగి-యద్దుసుడిగా మఆలి-హిమాలయపంక్షిని పువాదులదజునట్లు ఢీకొని రైమని దక్షిణాపథముగా లింధ్యపంక్షి వొక్క చెంపపెట్టు పెట్టి-మలయాద్రి నొక్కతన్నుదన్ని రవ్పుమని సైకగరి మోచేతివాటమున-జర్మ నీమీందుగా-బశ్చిమార్షగోళమున (మైంగుచుండయా-వునస్సృస్టీజకు మైంగవలనీయుండంగా-నాయనలారా! మీకాసింహగర్టనములే వినంబ డుట లేదా? మిమ్మననేల? పోనిండు. ఎక్కడికక్కడికే సంతోషము. ఈచూ్రమైన-స్వార్థపరిత్యాగ మగవటచుచున్నారు. కాని యిందులోనైనం దిరుగం గలంతకొట్టు రానీకుండు మాయూర వొకడు చెడంగ్రాగి తూశిపడుదుం గజ్జీసీకొని మటీయొక కల్లుదుకాణమునొద్దకుం బోయియక్కడ ద్రాగుచున్న వారిని జాచి ““గాడిదకొడుకులారా! త్రాగుడున్నారా! కల్లుచుక్క గొంతుముడి (మెదల రల బగులంగొట్టెదను. మహాత్ముండు బాబు చెప్పినమాట లేమిరా? మీరు చేయు చేస్టలేమిటేరా? క

జచ్చెదరా? కల్లపాయ లావలిం బొటవైవెదరా?”” యని యెంత యళ్లిరియైనం బేసీనొండు. నాయనలారా! అచరణయే ముఖ్యము. అలాసము కేవలము నిష్పలము, శాంతిసైన్యమనిపేరు చేపొటికట్టవేటునా? తప్పు నాయనలారా తప్ప మతము పేరిటి ప్రవార మనుమాట! మహావిష్ణు మహాదేవరథయా త్రావిధ్వంసనమా] పోనిందు. నాయనలారా! ఈయంశములు నాకేం? రాజకీయళంత్రాశములం గూర్చి మే ముపన్యసింపం గూడ దని సాక్షియాడ్ఞ, ఇప్పటిప్ట్రచారమున మతము రాజకీయతం్రము మేళవింహబడి యుండుటచేత నీమా్రమైనం జెప్పవలసీవచ్చినది. మా యుపన్యాసముల కితరవిషయములు సమృడ్దిగ లేవా? మీరు దీర్చాయుష్మంఠులై యుండి యవకతనక లాచరించుచున్నంతకాలము మాకుపన్యాసవిషయములకు

492 సాక్షీ

లాక్రేమి? మాకావిచారము లేదు. ఇంతకును జెప్పందలచిన దేమనంగా-కోపల్లై హనుమంతరావు పంతులుగారి స్వార్థపరిత్యాగ మిప్పుడు చెప్పిన స్వార్ధపరిత్యాగముకంటు బహుభంగులం బ్రవిమలమైనది. ప్రశంసార్హమైనది. ప్రశస్తమైనది.

నాయనలారా! (శ్రీ/మ ద్రామానుజయోగి చరిత్రము నుండి యొక చిన్నయంశమును మనవి చేపెదను.

పన్నిద్హటాళ్వాదుల తరువాతం బ్రఖ్యాతింగన్న వారిలో "నాధముని' *ఆళ్వందారు' వీరిద్దణు ప్రధానులు. రామానుజులవా రాళ్వందారుని మనుమరాలి పుత్రుండు. ఆళ్వందారునికే యామునాచార్యులవారని పేరు ్రాది. ఈమహాళ్ముండు శ్రీరంగమున నివసించి రంగ సేవచే స్వరూప (గ్రంధరచన పరనాదులచేం గాలకేపము “జేయుచుండెను. యాదవస్రకాశునియొద్దు జదువుకొముచున్న తన మనుమరాలి కొడుకగు శ్రీరామానుజా చార్యుని ధీనైశిత్యము విశాలమనస్కత-మొదలగు నసాధారణగుణములను వివి తవ యవసానము సమీపించు చున్నదని యెటింగి యుండి యాతనిం జాడవలయునను కుతూహలమున పెరియనంబి యనుభాగవతోత్త ముని రామానుజ సన్నిధికి బంపెను. రామానుజుం డాపెరియనంబితో బయలుదేరి (శ్రీరంగమునక్సు వచ్చుసరికే యామునాచార్యులు పరమపదించెను ఆయనను గావేరీసికళాతలమున నుంచి యగ్నిసంస్కార మింకొక్క నిముసమున కాచరింతు రనంగా (శ్రీరామానుజముని యాయనను గాంచి సాస్టింగమిడెను. అళ్వనిదారుకుడి చేతి వ్రేళులలో మూండుముడుచుకొనియుండెను, అందుకేమికారణమని రామానుజులచ్చటి ' వారి నడుగ వారు ప్రత్యుత్తర మీయలేకపోయిరి. అంత రామానుజులించుక యోజించి “యామునాచార్య మునివర్యా! మీ హృదయమున దీజని కోరికలు మూం డున్నవి. మొదటిది బ్రహ్మసూత్రములకు విస్పష్టమై విఫులమై-విశిష్ట్రైద్వైతమతసం ప్రదాయానుసారమైన భాష్య మొనర్భుట. రెండవది వ్యాసపరాశరవామము లిద్దజ బాలుర కిడుట-మూండవది ద్రవిడవేదమునకు వ్యాఖ్యానము రచియించుట ఈ కోర్కెలు మూండు శ్రీరంగేశ్వరకటాక్షమున నావలనం గొనసాగంగలవు. కావున దేవరవారి తిరుహస్తమున ముడుచుకొని యుండు మూండు ్రేళ్లను వికసింపజేయం దగునని యీదీనుండు యీదాసుండు ప్రార్హించుచున్నాం” డని మొజపెట్టను. అంతట నాళ్వందారు (్రేళ్లుసరిగా నయ్యెను నాయనలారా! వింటిరా! ఎంత చిత్రమైన స్యశమో? ఇది కథకాదు. నాయనలారా! అది ప్రకృతి సత్యములలో నొకటి యని నమ్మవలయును. శారీరక మానసిక శ్యాస్త్రములలోని యెంత లోంతైనరహన్య మిందు నిమిడియున్నదో చెప్పవలయునా? ఈరహస్యమునుగూర్చి యిప్పుడు చెప్ప నవకాశము లేదు. ఇప్పుడే చెప్పునెడల నిదివజ కెంత చెస్పితినో యంత చెప్పవలసి యుండును. కావునం జెప్పను. సాక్యుపన్యాసములు మిగుల దీర్ణములగు చున్నవనియు, సారస్వతానుబంధమున నీంహభాగ మవియే తీసికొనుచున్నవనియుం గవులు విమర్శకులు-తావుచాలక యిజకట మందుచున్నారనియుం గొందజు మమ్ము నిందించుచున్నారనియుం దెలిసినది. నాయనలారా! క్షమింపుండు. ఇంతటినుండి తగ్గిం బ్రయత్నింతును. ఈ సంగతి కేమి. యామున లక్మణయోగి శిఖ్రామణుల యుసాఖ్యానమును వింటిరా? దానిని మనస్సున బాగుగా ననుసంధింపుండు. మీభావనాశక్తి నొక్కనిముసము బలిష్టమగునట్లానర్పుండు. వేనొక్కచిత్రము నగపజతును. ఆ గోడపై జూడుండు. నిశ్చలముగం జూడుందు-చిత్తనై శిత్యముతో గోడ చిల్లిపడునట్లు చూడుండు. ఆహాహా! ఎవ రగపడుచు న్నారు? నల్లని మొగముతోందెల్లని సాగతో-నిర్గర్వమై ప్రశాంతమైన దృష్టితో బెద్దవియగు ముందు దంతములతో-మందహాసోన్ముఖమైన ముఖముతో౬ గన్నుల కగపడెడివా రెవరు? ఆయనయే కోపల్లె

  1. మహాశివరాత్రి తీ93 హనుమంతరావు పంతులుగారు. నాయనలారా! నమస్కరింపుండు-చాలదు. మటియొకసారి నమస్క రింపుండు. నాయనలారా! అయన కుడిచేతిని బరికింపడు. అన్ని ద్రేళ్లు మృతివలనంగలిగిన సంకోచముచే (మఖ: తంగ) ముడుచుకొనిపోయెను గావి చూపుడు గ్రేరిట్లు ముడుచుకొవియుండక సాంగియున్న దేమి? అది బందరు జాతీయ కళాశాలమైైవకే యింకను జూపుచున్నదే!!! ఆహాహా! హనుమంతరాయా! ఎంత మహనీయుండవోయి! వీ పేరిటియాతనియంత కార్యదీశంగలివండయ్యా నాయనా! ప్రాణముపోయి నను నీకింక నదియే దృష్టీయా! వీవేమియుం జింతింపవలదు. వీ యభిసంధిని నీతరువాతి వారు నెజవేర్తురు. ధనికులగువారందజు కళాళాలాసోషణార్థమై నిధిని సముకూర్పం బాటుపడుచున్నారు. అదిగాక ఆంధ్రపత్రిక నందుక్‌'నువారైదాలు వేంజనులకంటె నెక్కువ లేకపోయినను సాకు వన్యానములు చదువువా రేంబది వేలజనూ లాంధ్రదేశమున్‌ స్రీవురుషు లన్నారు. వారంద టీ మహాకార్యమునకుం దోడుపడకపోవుదురా?-తలకొక్క రూపాయ నర్చించుకొనినయెడల విధి ధవములో సగము వీరివలిననే సమకూడువే. హనుమంతరాయ! చేసినంతకాల మూదర్శప్రాయముగం బ్రడాసేవ చేసివావు. ద్రజలలో వొక్కండనై యుండుటచేం (బ్రజాసేన చేసేవు. ఇప్పుడు దేవసన్నిధానవర్తివై యుండుటచే (శ్రీమన్నారాయణదేవుని పాదము లొగ్రయించి. _ కృతార్జుండపు కమ్ము, వునర్జన్మ రహితమైన శాశ్వతపదవి నందుము.”

ఓమ్‌ శాంతి శ్ళాంతి శాంతిః 89. మహాశివరాత్రి

జే పభకుం బో్య్వుటికి జయాలశాస్త్రీ యువన్యసించుచుండెను.. ఒక్క పావుగంటనుండి నిట్లు యే నతదనమ్నుట్టు తెలిసినది. నేమ సభకు వెళ్లనప్పుడేమి ఛప్పెనో కాని నేను వెళ్లినపీమ్మట “ఈకలుప్పల్స తాటిపంటిపీంచులు, గొత్లెబొచ్చుదొంతరలు, కనుపగడ్డిదుబ్బులు, చికిలిరితకం ము మ్‌ ఈంలు సైత మోమున ముంపంబడినవి, పండ్రెండు శెల్టూరునంట్రళ టి దేడీన పనికిమాలిన మొగము. లాదినమున భస్మ రేఖాసముజ్యులము లైన. చేతులు, లు నో మధ్యాహ్నము “టీ! నడుమ నడుమ సోడా, నిద్రావస్టవటకు, గొంతుకలో (ద్రిమ్మరించిన రృాశవములే దృవసమయమువజకుం గుక్కుట లింగాభొషేనన '్రాంచనము లగుచున్నవి. అకాలాసంద సయయలై సంతతముం బూరింపంబడిన కడుపు లుఫవాసదీకచేం దెజసిగం,. దేలికగ నున్నవి. ర్‌ు పొర్రాహాత్రార్టుగు కడుపుంగూడు కట్టుగుడ్డ మాటలతో నపవిత్రము లైన నోళ్లు, పంచాక్షరీమం ష్‌ ని రగుచున్నలి, చుట్టలక్షై సిగరెట్టకై బీడీలకై విసుగు విరామము లేకుండ నగ్గిపుల్లలు స్ట ేళ్ణు కర్చూరదీపారాధన సమంజసము అగుచున్నవి. పాదగయాపుష్కరిణిలో నాదినమున శన మనర్చిన (స్రీ వురుషులసంఖ్య నిర్ణయించుట కష్టము. సంకల్పము చెప్పి నీటికాసు దెచ్చుకొను యౌవాలాలు'' స్నానార్టై యటకు వచ్చిన 'త్తీలపై గనంబటచు స్వాతంత్ర్య మింతింత యని

క94 పాక్షీ చెప్పవీలులేదు కొందజు చేతులను బట్టుకొని కాంతలను గబగబ వుష్కరిణిలో దింపుచున్నారు. నీటిలో దిగుటకు సంకోచించిచున్న కొందజు పడుచుల కీయంశవారీలు చేయూంత లిచ్చుచున్నారు. పెద్దపెద్ద కట్టుబట్టలనూడ్చి సాకర్యార్థము సామాన్యవృస్త్రములను గట్టుకొనుచున్న త్తీశయొద్దకుం గొందజు 'పైనకక్కుటితి బ్రాహ్మణులు పోయి, ఆస్త్రీలు వస్త్రధారణ మొనర్భుకొనువజు కాంగవచ్చునా? ఊంహు తమకున్న డబ్బుతొందరచే వారినిగూడం దొందరపెట్టుదు నాయడావడిలో నాగందరగోళములో దాముకూడం గొంత పూచీని పైనివేసికొనిన ట్లూచరించుచున్నారు. వీరి యళ్లరి కాలిపోను! వీరి యఘాచరణము నట్టేటు గలియను ్రీలింక నొడ్డుమీంద నుండగందే సంకల్పము కొంద జారంభించుచున్నారు. మెట్ట పైనున్న స్రాకుడుచేంగాబోలు కాలుజాటీపడిన (స్త్రీలను బహుభంగులం బరామర్శించుచున్నారు పేరడుగుట లేదు. గోత్ర మడుగుట లేదు. ఒక్కటు లొడలొడ ఒక్కటే గడబిడ సంకల్పమైనపీమ్మటం గొంగులను గట్టియున్నడబ్బులమూంటను విప్పుటకై వారు స్రయత్నించ్తుచుండరగ్నా నింతవజకీ బ్రాహ్మణులకు శాంతియేది? కఠియంబడి తామే యామూటలను విప్పుకొనుచున్నారు. వీరి స్వాతంత్ర్యము' చట్టుబండలుగాను! సైస్త్రీల నందజను దమవారివిగానే భావించుచున్నారే! తమ బుజముమీంది గానంచకుం బైకాంతల 'పైంట చెటుంగులకు భేదము లేదు. తమ రొంటిలోవి డబ్బులకుం బరస్త్రీల పైటకొంగుముళ్లలోని డబ్బులకు భేదము లేదు. తమ దేహములకుం ఛైమగువల శరీరములకు భేదము లేదు. అద్వైత మనంగా నిదియే కాంటోలు? అహాహా! పరస్పర్శసంబంధముచే నాపాదగయలోని చేంపలన్నియు జచ్చి పైకి దేలినవికదా! నరుని స్పర్శము తగిలిన తరువాత మాత్ర మేవస్తువైనసరే యింక బాగుడపదని నిశ్చయముగా నమ్మవలెను. నరులు పెంచిన చెట్టు చూడుండు. అడవిలోం దనంతందా పెరిగినట్టు చూడుండు నరుండు పెంచిన చిలుకకు నడవిచిలుకకు వెంత భేదమున్నదో చెప్పవలయునా? నరుండు సృష్టికి బ్రభుండని, పరిషిషకుం డని యేవో మెతకమాటలు కొందు మేధావంతులు పలుకుదురు. కాని సృష్టి సొష్టవమునకు, నరుం డంత సంపూర్లమారకుండు మజీయొకండు లేం డని నమ్మవలయును. లాభాధివతికి ద్వితీయాధిపతికి సప్తమాధిపతికే నేటి శని కున్న సాముదాయక మారణబలముకంటె మనుజునకున్న బల మెక్కువ యని నేను సత్యాసత్య(గ్రహణశూన్యుండనై యేదో కప్పగంతులుగ మనసులో ననుకొమచు, గ్రదతీరమందున్న యరుగుమీంద దర్భాననమునం గూరుచుండి ' ఓం నమశ్శివాయ" యని న్మరించుకొంటిని. నీటిపై దేలినచేంపలకై కాంబోలుు, పైనెగురు గరుడపక్షి నడుమనడుమ కృష్ణాయని యజచుచున్నది ఆఅహాహా! శివభక్తులంద టుసవసించుచుండంగా విష్ణుభక్తాగ్రగణ్యుండు, చేంపలను దిని కడుపునిండించుకొనం జూచుచున్నాండు. శివరా[త్రియందు శ్రీ! మహావిష్ణు వుపవసింపవలనీయుండంగొ, వైకుం కైకాదశియందు శివుం డుపవసింపవలనియుండంగా, శివవిస్లు భక్తులలో నీ వ్యత్యస్తనింతలేలయో! పరమార్షగ్రహణకూన్యతయే దీనికంతకుం బ్రధానకారణమై యుండునని నాలో నేను వెజ్టిమొట్టిగ ననుక్‌" నుచుండంగా సాయంకాలమైనది. దేవాలయములో వీరాంగపు మ్రైంతలు స్రాకార ప్రతిఫలితములై, బహుగుణీ కృతపాటవమునం బ్రబలుచున్నవి. శంఖధ్వానములు, రుంజల స్రచండర్రవములు, గగనకర్పర ఖండనాఖండ ధాటులతం జెలరేంగుచున్నవి ఓమ్‌ హరహర। మహాదేవ శంభూ! ఓమ్‌ హరహర! మహాదేవశంభూ! యను

  1. మహాశివరాత్రి 495 భక్తుల మంగళ నినాదముల) మనోరంజకములుగ నున్నవి ఎదుటం గలంగిపోయిన నీటితో మధ్యస్థమండప ముతో పాదగయా(హ్రదము స్రకాశించుచున్నది. నాకేమో కొంత విస్మృతికలిగిన ట్టయ్యెను. నిద్రయని నేను జెప్పంజాలను. శివరాత్రియందు నిదురింంగూడదవి నేనెటుంగనా? అదిగాక, కన్నులు తెజటచియుండంగానే నిద్రించుటకు నేను మత్స్యమునా? లేక దేవతనా? అహావో! కన్నులపండువుగా అదిగో పాలనముద్రము అహా! ఆహా! వానిమధ్యమున శేషశ్రయనమున (శ్రీమన్నారాయణమూర్తి దివ్యమంగళవి[గ్రహధారియై, నీలమేఘశ్యామలకోమలతనుం డ్రై కుడి స్రక్కనాత్తిగిలి శయనించుచున్నాండు. ఇంతలో నెవ రాతండు! అహా! ఐదుమొగములతో నచ్చటికి వేంచేసీవాండు! శేషశాయి యగు మహా విష్ణువును దిలకించుచున్నాండు. ఈం పంకించుచున్నాండు. మొగము చిట్టించుచున్నాండు. చేతనున్న బంగారువేత్రముతో శ్రీ, మహావిష్ణువుని చేతిపై, నిద్రాప్రబోధనార్థమై, పాడుచుచున్నాండు! శేషశాయి కన్నులు తెజచి, “వచ్చితివా! పద్మసంభవా! సంతోషమే!" యని సంబోధించి పాఠసము[ద్రముమీంది వచ్చిమీగడలవంటి పలుకులతో నాతని కాతిధ్య

మిచ్చెను. “ఏమీ! సర్వజగత్సృస్టికర్తను, భర్తను నైన నన్నుం బూజించుపద్దతి యిదియేనా! పండుకొనియా 'బ్రహ్మనారాధింతువు? కాళ్లు చాచుకొనియా కమంలభవువి గౌరవింతువు! సగము తెఆచిన కనులతోడనా జగత్చరిపాలకున కాతిధ్య మిచ్చేదవు! ఏమి? యీ గర్వాతిశయము??* అని కన్నులు జేవురింప బ్రహ్మవిష్ణు వును గద్దించెను. “జగత్తు వీవలనం బుట్టినదో లేదో యాసంగతి యిప్వుడెందులకుంగాని నీ వెవనివలనం బుట్టితివో వీ వెళుంగనట్టు సృష్టుడుచున్నది. విశ్వాసఘాతుకునితో నింతకంటె మాటలాడందగరు. కావున బోయావలికం బో ధ్రవి విష్ణుమూర్తి పద్మ జునితోంబలిను కటములదజ గాత్రము కంపింప కన్నుల విప్పులురాలి, బ్రహ్మ వీరావేశమున నట్టహాసమొనర్భి, బ్రహ్మదండముతో వైకుంరనిలయుని వకస్ర్రలమునం గొట్టను, ఆ దెబ్బలో రోష్టావిస్టుడై సంచాలి తగదాదండుండై శేషశయనమునుండి (శ్రీమహావిష్ణువు చెంగును (గిందికి దుమికి బ్రహ్మభుజముపై నొక్కద్రేటు గ్రేసినాండు. అదిగో! ఆధ్రేటుజాచి శేషమూర్తి “బొ యనవట్టు వహ్రశిరము లొక్కసారి కంపీంచుచున్నాండు. కమలభవుం డంతట గొఢతర కోపాటోపో ర్రఏీకుండై ఆగ్నికీరాస్త్రము కొంబోలు నభిమంత్రించి విడుచుచున్నాండు. అదిగో మంట. అంకాఫురీ దొహనమైన ట్లగపడుదున్నది. గప్పుమన్నమంట కన్నుదెజచునంతలో మాయమగుటయేకాక, అదియేమి! అదియేమి! పైగ వర్షముకూడ గుతీయుచున్నదే! ఇది సీరజాక్ష నిర్ముక్త వారుణా, స్త్ర; మహిమము కాంబోలు! ఈన ధైర్యసారముటు నీరు గాటీపోయినందుళకుం గాంబోలు చిన బోయి డిల్లపడి పద్మజుండు ఊప్పపాటుకా రము సాధవాంతర యోజనానిర్మగ్నుండై యుండెను ఇంతలో సత్యలోకమునుండి బ్రహ్మ అనుచరులందలు “వొహామలై సాయ్పధ్యులై విచ్చేసిరి. ఇట్లు వీరు వచ్చి (బ్రహ్మపక్షమున పంక్తులు దీర్చి, అఖిలజగస్పృష్టికర్తా! ఆంబుజసంభవా! అప్వర్గసదా! భారతీకాంతొ! బ్రజావతీ! పరమేస్ట! జయా! జయా! యని హెచ్చరించుచుం డిరి. ఈధ్యమంలోనే ఆహాహా! మటీయొకమైపునుండి చక్రపాణీ! చతుర్చుజా! దొమోదర! దైత్యాంతకా! పద్మ సాధా! వాన్సుదేవా జయా! జయా! యను వైస్ణన ధ్వనులు కలిసీ భండన సీమయందుం బర్వి, పదిదిక్కుల వార్రమించెను. ఆప్పుడు విష్ణుమూర్తి సహ స్రసము ద్రనిర్జోషనీకాశధ్వానమున నిట్లనియెను. 'విష్ణుభటులారా! మీరెవ్వరును బ్రహ్మానువరులలోం బోరాడవలదు. సర్వజగద్రక్షణపోషణ శాసనాధికారము నాదా? నా వుత్రునిదైన బ్రహ్మదా? యను నంశము స్టీరపఆతుటకై మేమివ్పడు ప్రోరాడుచున్నాము. కావున మీరు తటస్టులైయుండుండు.' ఈమాటలు విష్ణుమూర్తి పలుకుసరికి '“హే- హే-హే-వైకుంఠవాసా[' యని పరిహాస ప్రగల్భళాసూచకముగ బంచనదనములతోడను నవి స-వారాయణా! వాసైన్యమును గూడ వీకే యిచ్చెదను,

496 సాక్షీ ఈనెందునైన్యముల సాహాయ్యముతోడను. మగటిమి తెచ్చుకొని నీవు నన్ను మార్కొనుము. వురాణవురుషుండవు కాంబోలు! భటులను వలదని వారింతు వేల?” యని బ్రహ్మ నల్వురు బ్రహ్మలంత స్వరూపము గలుగునట్టుప్పాంగి పలికెను. మధుసూదనుం డా మాటలను నహింపలేక శాంకరా( స్త్ర, మొక్కటి యనుబంధించి జలజ సంభవునిపై వదలెను అది మహారౌద్రస్వరూపమున బయలువెడలు చుండంగా బ్రహ్మ పాశువతాస్త్రము విస్ణుమూర్తిపై విడిచిపెట్టైను. అయ్యయ్యో! అది యేమి? కొజువులు, వేలు, లక్షలు, కోటులు బ్రహ్మాండకటాహమంతయును (గ్రమ్ముచున్నవి. ఒక్కటితో నొక్కటి డీకొనుచున్నవి. చిటచిట, పెటపెట, విస్పులింగములు, అగ్నిగోళములు, ఉల్కలు, అగ్గిపీడుగులు వర్షించుచున్నవి. ఆహవదిదృష్షాబద్ద దీక్షులై విమానములతో వేంచేసి 'పైనపంక్తులు తీర్చియున్న దేవతలు, యక్షులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు మొదలగువారు. వాహనములు కాల వస్త్రములు కాల విమానములు కొల, శరీరములు కాలి కేశబంధములూడం, గట్టుకొన్నవస్త్రములు జాజంగ మైదీంగలు గంపింపంగ మొళ్టోయని భర్తలను గౌంగిలించుకొనిన కాంతలతోడ నొక్కపేపరుగు! “హరహరా! హరహరా! త్రిలోకాధినాధుండ వైన- -మహాదేవుండ వైన పరమేశ్వరుండ వైన సృష్టిస్తితశాసననియంత వైన, నీవుగాక్క ఈలోకాపదను, ఈ యకాలజగత్సంళయమును, నిరోధింపగల్గువాం డెవ్వండును లేండు. ఓమ్‌ హరహర మహాదేవశంభూ! మహాదేవశంభూ”” యను నాలావములు, నాక్రందనములు, నాకాశమంతయు వెక్కడిమండి వచ్చినవో యెడము లేకుండ నాక్రమించినవి. ఇన్ని ధ్వనుల (మింగుచునింత యర్లరిం జల్లార్చుచు నింత గందరగోళము గ్రమ్ముచు, నొక్కపాట వినంబడుచున్నదే! అహా! ఆహాహా! అదియేమి! అదియేమి! వీణాధారియైన నారదమహర్షి గానమా యేమి! అదిగో! అదిగో! ఆహా! అహా! గడ్జెలుకట్టుకొని తాండవించుచున్నాండే! కుడిచేతనున్న చిటుతలతోం దాళగతినిం జూపుచునా సండే! పాట

అనందమానంద మాయెను, గొప్పయావహము నేడుగళ్లెను, తాతకుం దండడ్రితోర దంగ్రికి దొతతో, దారుణయుద్దము తారసించెను. బళి|ఆనం॥ శంకర భక్తోంకర రావయ్య, శంకర భక్తవశంకర రమ్మింక | ఆనంద ||

నారదుండిట్లు పాడుచువేయున్నాండు. శాంకరపాశుపతా(స్త్రములింక హోరాహోరిగొం బోరాడుచునే యున్ని. వాయువు బహు ప్రచండముగ వీచుచున్నది. సర్వజగత్తుకూడం బునాదులముండి పెట్టగిల్లిపోవుచు న్నళ్లున్నది. గ్రహములెర్లి మహాసంక్షోభము నొందుచున్నవి. మహాగ్నేయవాలములతో, ధూమకేతుసహ్ర ములు పదుగుపేకగాం బరుగులిడుచున్నవి. బ్రవ్మాయు విష్ణువు నొక్కరి యెదుట నొక్కరు శతసహ'స్రార్శ సందీస్టీతో వెలుంగుచు సమరోత్సాహమున విజృంభించుచున్నారు. ఇంతలో ఆహా! ఆవోవో! అది యేమి! అది యేమి! అద్భుతము మహాద్భుతము. అవాజ్మనసగోచరము, ఆద్యంతరహితము. ఆహా! అనలస్త్రభమొ క్కటి బ్రహ్మవిస్లువుల నడుమ నుదృవించినది. ఉద్భవించిన యుత్తరక్షణముననే యాశాంకర పాశుపత స్త్ర ములు రెండును రప్పున నాయాగ్నేయస్తంభములోం గలసి పోయినవి. ఆహా! అఆయనలస్తంభకాంతి నే మని చెప్పను? దారుణముగా నున్నది. ఉష్ణముగా నున్నది. చల్లగా నున్నది. కాగడాలముందు దీపములు మకమకలాడును. విద్యుత్కాంతిముందుం గాగడాలు కాంతివిహీనములై యుందును, సూర్యకాంతిముందు

  1. మహాశివరాత్రి శ97 విథ్యుద్దీపములు వెలవెలలాడును. సహ ్రసూర్యులైనసరే బ్రహ్మవిష్ణువులయెదుట నిస్తేజస్కు లైయుందురు. అట్టే బ్రహ్మవిష్ణులిద్ద టా వైశ్వానరస్తంభము ముందుం గాంతిశూన్యులై కనంబడుచున్నారు అవీ! ఇది యేమి కాంతియో! ఇదియాగ్నేయకాంతియామటియొకటియా? జౌనని చెప్పవచ్చును కాదని చెప్పవచ్చును. అప్పుడు వెలవెలలాడుచున్న (బ్రహ్మను జూచి “నాయనా! ఈజాతవేదస్తంభమే, యిక జ్యోతియే జగత్కారణము. జగత్సాలకము జగన్నాశకము. నీవుకావు. నేను గాను ఇంక మనము యుద్దమును మౌనందగినా” దని విష్ణుమూర్తి పఠికను “మధుసూదనా! ఈవీతిపో త్రస్తంభమే నీకంబ నాకంటె నెక్కువ యని నేనుగూడ నొప్పుకొంటిని కాని వీవధికుండవోనేనధికుండనో యను నంశమింకం దేల లేదుగదా?? యవి, యింకను శేషిచియున్న రాజసముతోం బ్రహ్మపల్‌కను అంత విష్ణుండు కొంతనవ్వి “నాయనా! ఈపావక్తస్తంభమునకు మొదలేదో చేను గనుంగొనంబ్రయత్నింతును. చివరయేదో నీవు కనుగొనం బ్రయత్తి సం పుము. నాఫ్రయత్నమున నేను గృతార్హుండ నైన యెడల నేనే నీకంటె గొప్పవాండను. నీవు కృతార్ణుండ వయినయెడల నీవే నాకంటె గొప్పవాండపు. అట్టు పేయుదము' అని బ్రహ్మతోననెను. మనమిద్దజము గూడం గృతార్హుల మయినయెడల నెట్లని బ్రహ్మ వితర్కించెను అటు లెన్నండు జరుగదు సందేహము వలదు వెజ్టీవాండా నడ్డునడు అని విష్ణువు బ్రహ్మను మందలించెను. ఆహాహా! అదేమి! కాటుకకొండయా కానట్టున్నదే, ఆహాహా! కదలుచున్నదే! ఆహాహా అదివరాహస్వరూపము కాంబోలు! స్తంభముచుట్టు (త్రవ్వుచున్నది. లోనికి బోవునున్నది. అదిగో అంతలో క్రిందికి దిగి మాయమై పోయినది విష్ణుమూర్తి యాహవ్యవాహనస్తంభము మొదలు కనుంగొనుట కేంగినాండు శంభుదేవుం డిక్కడ నున్నాం డని కాంబోలు విశేషమును సహింపలేక కైలాసపర్వత మెగిరి వచ్చుచున్నరే! అయ్యయ్యో! పారపాటు కాదు. బ్రహ్మదేవుని హంనవాహవము, దానిపయి నెక్కి బ్రహ్మపయికిం బోయినాండు.

అగ్నిస్తంభ మవిచ్చిన్నకాంతితో, నప్రతిహత తేజస్సుతోం బ్రకాశించుచున్నది. ఇంతలో నాదివరా

హము జ్యోతియొద్దకు వచ్చి, స్వస్వరూపము నొంద్కి బంగారుదుప్పటము నడుమునకుం జుట్టుకొని,

నాల్ళుచేతులు జోడించుకొని అభవా! ఆదిమధ్యాంతరహితా! దేవాది దేవ మహాదేవశంభూ! మహాదేవ

శంభూ! యనియున్చైస్వరమునం ్రార్జిచుచుం బ్రదక్షిణ మాచరించుచుండెను ఇంతలో నత్యంతాలౌకిక

పరిమళ భరితుండై హంసవూహనారూఢుండ్రై యంబుజసంభవుం డాయాగ్నేయ స్తంభమునొద్ద నవతరించి

“అంబుజాష! నీప్రయత్నమేమైనా' దని యడిగెను, ““వ్యర్థమైనది వ్యర్థమైనది వ్యర్థమైన? దని ముమ్మా

రావిష్ణుమూర్తి పలుకగ నాస్రయత్నము కృతార్ణమైనదని బ్రహ్మ విష్ణువుతోం బలికెను. ““నిదర్శన మేదీ'”

యని విస్ణుం డడుంగ నిదిగో యని తన చెవిసందున నిడిన కేతకీపుష్పమును గనంబటచి “శంకర దిటాజూటస్థమైన యీపుష్పమును నేను గ్రహించి తెచ్చితిని. నీకిక సందేహమగునెడల నీపుష్పమును వృచృపేయవచ్చునని బ్రహ్మవిష్ణువుతో ననియెను. బ్రహ్మవాక్యముల కనుగుణముగ నాపుష్పముగూడ పలికెను. విష్ణ్రవంత తెల్లుబోయి యోజించుముండ నిమేషార్రభాగముకంటుం దక్కువ కాలములో నాయాన్నే యస్తంభములోనుండి మహాలింగము పానవట్టముతో నుదృవించినది. అగ్నేయస్తంభము మాయమైనది. మటియొక నిమేష్ణిర్మములో దేవతలు యక్షులు గంధర్వులు కింపురుషులు నరులు రాక్షసులు, తిర్యగ్టంతువులు చక్షులు కీటకములు మొదలగు సర్వప్రాణులన్నియు. లెంపలు వాయించుకొనుచు, మహాలింగోదృవమైనది. మహాదేవశంభూ, మహాదేవశంభూ యని యజచుచు, నాకాశగంగనీటితోం

498 పక్షీ గామధేనువుపాలతోం గల్ఫవృక్షములవూలతో, బంగారుపద్మముల తేనెతో, కొబ్బెరకాయర. నీటితో హరహర హరహర హరయని యా్రోశించుచు నభిషేకము లొనర్చుచున్నారు. మహాశివరాత్రి మహాశివరాత్రి యిదే యిదేయని బ్రహ్మాండము వగిలిపోవునంత ధ్వని యగుచున్నది. ఆహాహా! జన్మము తరించినది. పునర్జన్మ మింక లేదు లేదని నర్వ(ప్రాణులు కూడమహానంద మొందుచున్నవి. ఆహాహా! ఆహాహా! అదియేమి! ఆహాహా! ఆకాశమునం దంతటను, దేహములమీంద, బట్టలమీంద గాలిలోను, నీటిలోను, నెల్లియెడలను గూడ ““మహాదేవశంభూ! మహాదేవశంభూ”” యను జ్యోతిర్మయాక్షరము లగబదుచున్నవే. ఇది యేమి వింత! కాని యంశకంటె వింత యిది యేమి! అదిగో! అమహాలింగ సంబంధమగు ఫాల్రదేశము

  • కదలుచున్నది. ఎందుచేతనో? అయ్యయ్యో! అందులోం బొగ యుదయించుచున్నదే. అవిగో మంటలు! ఫాలమును భేదించుకొని అమంటలమధ్యమున నొక్కవురుషుం డుదయించినాండు అతనితో నామహాలింగ మూర్తి గంభీరభాషణముల ““ఖైరూ! అదిగో 'బ్రహ్మః అతండు నాజబాజూటమునుండి కేతకీపుష్పమును హరించినాండ నని యసత్యమాడినాండు. అదిగో చూడు! అనత్యమాడిన యాశిరమును నీచేతనున్న కత్తితో ఖఇండింపు” మని యాజ్ఞాసించెను. అయ్యయ్యో! అప్పుడు నాకొడలు కంపించినది ఆసత్యమాడిన తలను దెగనతుకుటయేధర్మమగు నెడలం బ్రపంచమున నొక్కతలలైన నిల్చునోలేదో యని యనుకొనుచుండగ నింతలో బ్రహ్మకపాలము కత్తిగ్రేటుతో క్రిందంబడెను. మిగిలిన నాల్గు శిరములు “హర! ఓమ్‌ హరహర మహాదేవళంభూ!? యని యాజ్ఞోశించినవి, అప్పుడు విస్ణువువంక నామహాలింగిమూర్తి యవలోకించి ““చకుంరవాసా! తన శక్తిహీనత నొప్పుకొనుటలో నెవడు యధార్థమాదునో అతండు పూజ్యుండు. నీవు సర్వత్ర పూజనొందుదువు. 'బ్రహ్మకుం బూజ్యత మృష్షావాదనకారణమునం దగ” దని వచించెను అంత మహాదేవశంభూ! మహాదేవశంభూ! యని విష్ణుమూర్తి యుచ్చైస్ప్వరమున నుచ్చరింహగ నక్కడం చేరిన 'ప్రాణములన్నియుం బశుపక్షికీటకాదులుసైతము మహాదేవశంభూ యని యటచెను. స్వర్గకాంతలు కంటి చూపులతోం గర్ప్బూరదీపములతో గానకలాపములతో, మహాలింగమూర్తికి మంగళపుటారతు లిన్చిరి. మౌఖకృష్ణవతుర్దశి యగు నీ దినమే మహాశివరాత్రి. మధ్యమరాత్రియే మహాలింగోద్భృవసమయము. జయ మహాదేసశంభూ! జయ మహాదేవ శంభూ! యవి దేవత లెల్ల గుక్క త్రిప్పుకొనకుండ శివామ ముచ్యరించురు మందారపుస్పములు, పారిజాతకుసుమములు, సురవదీవర్షకమలములు, శ్రానణభా(ద్రపదవృష్టిగ వర్షించిరి ఆహా! అహాహా! ప్రమాదమున నొక్క బంగారుకమలము నాతలహైగూడం బడినది. అట్టై యదటిపడి తల తడిమి చూచుకొనంగ బంగారుపద్మము కాదు. నాయనలారా! బల్లి అపుడే లేచి పాదగయా హ్రదమునం దిరుగ స్నానమొనర్చి భన్మ ధారణ మాచరించి “హరహర మహాదేవశంభూ]” యనుచుం [క్కు టేశ్వరుని యాలయములోనిక్షి బోయితిని, ఓమ్‌ శాంతి శాంతి శాంతిః.
  1. ధనుర్హాసుని స్వొార్టపరిత్యాగము జ౦ఘాలశాస్త్రీ యిట్లు పలికెను:-

“నాయనలారా! మా సత్యపుర[గ్రామమున కెకడనుండియో కాని యొక హరిభక్తుండు వచ్చినాండు. అతండు శూద్రకులసంభవుండు. దాదాపుగా నేంబదిసంనత్సరముల వయస్సున్నవాండు. హరినామస్మరణ పరాయణుండు. శంఖచక్రాంకధారి. తులనీమాలావక్షస్కుందు ద్వాదళోర్వ్వపుం డ్రాలంకృతుండు. ఏకవారాశ నన్రతుందు. దీర్మ్ముగ్రుజటా మండితుందు. అసీతవర్ణండు. రోమశశరీరుండు. కౌపీనమాత్రధారి. అట్టి భాగవతవర్యుండు మాపద్మనాభస్వామియాలయములో వాలుగుదినములనుండి వాసముచేయుచున్నాండు. వైదేశికుల కేర్పాటయిన కట్టడి ప్రసొాదముతోం గాలక్షేపము చేయుచున్నాండు శులసిపూసల గణించుచు రంగవామ ముచ్చరించుచు నభయహస్తములు తలపయిం బెట్టుకొనుచు (శ్రీపాదరేణువుం గన్నుల కంటించు కొనుచు దినము లీడ్చుచున్నాండు. పద్మనాభమూర్తిని సేవింపవచ్చిన (స్త్రీలు పురుషులు వీ హరిభక్తుని జూడకుండం బోవుటలేదు. మూక్రాలాచార్యులుగా రాయనను జూచుటకు మూడునార్గుమాణులువేంచేసి తనకు (శ్రీభాష్యాదులయందును, స్యరూపగ్రంధములందును గలపాండిత్య మాయనయొద్ద వెల్లడించెను. విశేష గ్రంథావలోకన మాయనకున్నట్లు కనంబడదని కాలాార్యుల యభిప్రాయము. కాలాచార్యుండు వట్టి స్రపంచజ్ఞానకూన్యుండని యాహరిభక్తుని యభిప్రాయమేమో మనకుం దెలియదు. ఏదీ? లోపలియభి'స్రా యము మోముపై నే విలక్షణవైఖరిలో కనబడుట కవకాశములేకుండ ఫాలమంతయు నూర్జ్వపుండ్ర మయ్యెను. పెద్ద జుంజులు కనుబొమ్మలయ్యెను. లోంతుకన్నులయ్యెను బొద్దుమీసము లయ్యెను. దుబ్బు గడ్డమయ్యెను. కాలాచార్యులు తిరుగ నీయుదయమున హరిభక్తుని వీక్షించి “మాసాక్షిసఘములో నొక్క యువన్యాస మివ్చెదరా?”” యని యడిగెను. ఆయన యట్టానర్చుట కంగీకరించెను. ఇదిగో యిప్పుడే రానైయున్నారు. ఆయనవచ్చునేమో యవి నేనింక నేదియు నారంభింపకుండనున్నాను. అదిగో వచ్చుచునే యున్నారు. కేలి హరిభక్తున కాతిధ్యమిండు. (సభ్యు లట్టానర్తురు) స్వామీ దయచేయుండు. మాసభ్యులతో మిమ్ముంగూర్చి వాకు దెలిసినయంశములేవో చెప్పియుంటిని తొము తమకుం దోంచినవిషయమునుగూర్చి యువన్యనింపనచ్చును. హరిచాసుని యువన్యాసము:-

“శ్రీమతే రామానుజాయ నమః భాగవతోత్తములయిన దేవరవారంద టిక్కడ వేంచేసియుందుటనే వడియేవికి దేవరలతోం గొంత భగవర్గుణానుసంధానము-భాగవతగుణానుసంధానము చేయందగిన యవకా శము సిద్దించినదని యాదీనుండు-దాసుండు-డనిర్భాగ్యుండు మనవిచేసికొనుచున్నాందు. అడియేని యవక తవకవంభావణ మంతయు దేవరూరల తిరువుళ్ళములోనిక్షి దెచ్చి యాయధమాధముని క్షమింతురని

నమ్ముతున్నాను. ఈదానుండంతటి పాపాళ్ముండు స్రపంచమున మటీయొక్కండున్నాండవి దేవరవార లెంచందగదు. దశీణహిందూదేశమున నున్న సమస్త దివ్యదేశములను బాదచారినై సేవించితిని, ఒక్కొక్కదివ్య స్థలమును గొన్నిమాసములుండి యచ్చటి విష్ణ్రభగవాను నారాధించి యచ్చటి భాగవతోత్తముల తిరువడిగ ళ్యను గొలిచి యచ్చటి పవ్నిద్దరాళ్వారులను బూజించి పెరియతిరువడి చిరియతిరువడి తిరువడిగళ్ళకు

వరికి సాక్షీ

(మైక్కియచ్చటి దేవతా ప్రసాదము కన్నుల కద్దుకొని స్వీకరించి యాహరించి గాలక్షేవమును జేయుచుంటిని. ఇట్లు (శ్రీజగన్నాథము మొదలుకొని (శ్రీ[సారనారాయణమువటకుం దిరిగి భగవద్భాగవతోత్తముల సేవం బ్రేయుచుంటిని. ఇట్టి సేవవలన నడియేను తరించునని నమ్మియున్నాండు. అడియేని కకరాభ్యాసమయిన లేదు. అడియేవి యన్న ప్రాశనమేదో యారంగని యధీనమైయున్నది. ప్రపంచములో నెందటో దుర్మార్గులు న్నారని కొందజు మహానుభావు లానతిచ్చిరి కాని నాకొక్క దుర్మార్గుండైనం గానబడలేదు. అందటు భాగవతోత్తములే! వారంద ఆడియేనికి గురువులే. వారికడియేను శివ్యప్రశివ్యకోటిలోనిాండే. నేను జూచినవారందటు నాకుంబ్రభువులే వారందటు కడియేను దాసానుదాసుండే! ప్రపంచము దుఖభూయిష్ట మని కొందణు పండితు లానతిచ్చిరని వినియున్నాను. ప్రపంచమున నేనాక్కదుఃఖమయిన ననుభవింపలేదు. ఒక్కదుణుమైనను నేను జూచియుండలేదు.' (ఆహాహా! ఎంతయుత్తముండనయ్యా! అని నభలో గేకలు) దేవరవారట్లు దీనుని మన్నింపందగదు నేనధముండను, అధమాధమాధముండను. కాలమెంతకు జరుగకుండ నున్నదయ్యా యని కొందటు పలుకుదురని నేను వినుచున్నాను. స్వామిసేవకై పూలంగోసికొ నుటలోరాదులనీదళములు (త్రుంపుటలోం-జందన మరుగందీయుటలో-నారాధననమయమున జేగంట వాయించుటలో-శంఖమూందుటలోం గర్పూరవుటారతులు. గన్నుల కద్దుకొనుటలో-ఆహహీ -అన్నిటికంటెను గజేంద్రాళ్వారుని రక్షించిన యాశాన్నపణ్ణంశైద పెరుమాళ్లువారి తిరుముఖమండలమును దెజపిలేకుండం దనివిలేకుండం ఉెప్పపొటైన లేకుండ వీక్షించుటలో నాతండ్రియుం దల్లియునైనం బెరుమా ళ్లును చిరాట్టియు గర్భాలయములో శయనించియుండ, నీవల నిలువంబడి పవళింపు సేవపదములను బాడుకొనుటలో-దేవాలయమునకు వేంచేసిన భాగవతోత్తముల తిరువడిగళ్ళ నొక్కరివి తరువాత నొక్కరివి మెత్తగ నాత్తి కన్నులకద్దుకొని నడుముకట్టుకొని ముందునడచుచు వారినిండ్రయొద్ద దిగంబెట్టుటలోందిరిగి యాలయములో నికి వచ్చిధ్వజస్తంభమునొద్ద భాగవతుల పాదధూళిచేం బవి త్రములగు జాల పై నాచ్చాదనము లేకుండ రంగ రంగ రంగా రంగ రంగ రంగా యని ప్రాకారము లదరునట్టువైస్వరమున నజచుటలో నోభాగవతోత్తములారా! నా కీకారి మెంతమాత్రమును జాలకుండ నున్నదని మనవిచేసికొనుచున్నాను. ఆందువలన నసంతుష్టి నొందుచున్నానని యనుకొనకుండు, భక్తా(గ్రగణ్యులారా! మన తండ్రియగు రంగండు చేసీవదంతయు మనక్తు మేలే! చేయుచున్నదంతయు మనకు మేలే! చేయంబోవున దంతయు మేలే! ఇచ్చినదంతయు సుఖమే ఇచ్చుచున్నదంతయు సుఖమే. ఈయంబోవున దంతయు నుఖమే. భాగవతోత్తము అందజలోం బ్రపంచమున నున్న వస్తువులన్నిటిలో నారంగదేవుండు దివ్యమంగళ వి గ్రహుండై మందహానసుం దరవదనారవిందుండై మనకు దర్శనము కటాక్షీంచుచుండంగాం బ్రపంచమునం గష్టమేది? నాకున్నవారు భక్తవరదుండైన యారంగండు, భాగవలోత్తములగు మీవంటివారు. వీరికంబ మటియెవ్వరు లేరు, తల్లిలేదు. శండ్రిలేండు. సోదరుందు ేండు. పెండ్లి లేదు. ఇళ్లు లేదు. యోగ్యత లేదు. ఏమియు లేదు. ఎక్కడం బుట్టితినో యెప్పుడు పుట్టితినో వే నెలుంగను. జరిగిపోయినదానిని గూర్చి చింత, రాందగినదానినిగూర్చి యోజన లేదు. అడియేని కాలయములో దొరకినప్రసాదము. ముందుగా నతివృద్దులగు రిక్తులకు గ్రుడ్డివాం డ్రకుం గొంత బెట్టి-పుట్టలయొద్ద చీములకుం గొంత ఏిదిర్చి శష్టిన్న మేమైననున్నయెడలం దిందును. లేనినాం డదియును లేదు. భక్తులారా! రంగనామముతోం గడువు నిందించు కొన్నమనకు-రంగ దర్శనమునం గన్నులు నిండించుకొన్న మనకు రంగసేవచే మనస్సు నిండించుకొన్నప్పు డాశలియగుట కేమి యవకాశ మున్నది? భాగ్రవతోత్తములారా! ఏమియు నక్కజలేదు. ఒక్కభాగవతోత్తముని జూచినయెడలం

90, ధమర్జాసుని స్వార్థపరిత్యాగము 501 బంచభత్య పరమావ్నములతోవలెం గడుపు గిజ్జుననిండును. భాగవతోత్తములు చేరిననోటులందెల్లి రంగం డుండితీటీవాందు. రంగండున్నవోటురందెల్ల భాగవతోత్తము లుండితీటీవారు. మీ యా సయఘమున రంగదేవుం దుండుటంబట్టియే యిందలు నాతర్లులు-ఇందజు నాసోదరు లిచ్చట చేరినారు. ఇప్పుడు పెద్దపెద్దసంత లున్నవా! అక్కడ రంగం డుంటంబట్టియే యందణుభక్తు లచ్చటికి జేరుచున్నార్ను పెద్దపెద్ద కోర్టులున్నవా? అందటు భాగవళోత్తము లట కేల వేంచేయుచున్నారు? అక్కడ రంగడుండుటంబట్టియే! అంతకంటె వేలుకారణము చెప్పుటకు సాధ్యమగునా? రంగవామస్మరణ మొవర్చుకొనుచు నెందటో భక్తభామణులిప్పుడు కారాగృహములకుం బోవుచున్నారు-కాదా? వారూరకపోవుచున్నారా! రంగండచ ్భటు నుంటచేతవే? అతనివి దర్శించుటకే పోవుచున్నారు. రంగ రంగ రంగా రంగ] ఇప్పుడు కొందజు-కొందలు భాగవలోత్తములు-చేరి, స్వార్థవరిత్యాగమునుగూర్చి ంతినిగూర్చి యుపన్యాసము లిమ్చుచుండగా నచ ఏ టచ్చటం జాచితిని. అడియేని కాయుపవ్యాసము లానందమిచ్చినవి, ఈ స్వార్థపరిత్యాగమును గూరి స్‌యే (శ్రీమ ద్రామానుజయోగిదరి త్రమున- శ్రీమ తేరామానుజాయనమః- ఒక్కచిన్నకధయున్నది అక్షరాస్యుం డనుగాని కారణమున దానిని బెద్దల వలన వింటిని. ఎట్టువింటినో యట్లు మనవిచేసికొందును మనవిచేసికా నుమవి భక్తులయాజ్జయేవా? (అభ్యంతరమేమి యని పభలోంగేకలు )

భక్తవర్యులారా! అదిగో శేషాంశసంభవుండైన శ్రీమద్రామానుజ యోగివుంగవుండు. ఆహాహో! ఎట్టున్నాండో చూడుండు!

ముద్దుమొగంబు, కెంబిగురుమోని, దయారసమొల్కు వల్కులున్‌,

నిద్ద్రుయావులన్‌, బసిండినిగ్గులుదేరెడు మేను, తీరుగా

దిర్ది యూర్చ్వపుండ్రమును, దెల్లనిజన్నిదమున్‌, ద్రిదండమున్‌

దద్దయు నొప్ప చిన్నశిఖదాల్చిన మాయతిరాజు గొల్బెదన్‌.

(శ్రీమతే రామానుజాయ నమః భాగవతోత్తములారా! భాష్యకారులవారిని దర్శించితిరా! ఆహా! ఆహా! కానేరీపుణ్యనరీతీర్టమున స్నావమాడి యాయన వేంచేయుచున్నారు! కూడ నెందజో శిష్యులు ద్రావిడవేద మును బరించుచున్నారు. చూడుండు. శీష్యులనంగా సామాన్య శిష్యులా? దిగ్దంతులవంటి పండితులు. శేషణసంపన్నులు, దేవతాంతర మంత్రాంతర సాధనాంత రోపాయాంతరరహితులు, అర్హపంచక జ్ఞాని ధులు, మహాభాగపతోత్తములుు యోగాభ్యాసపరులు. అట్టిశిష్యులనడుమ సూటిగ గోవురమువలెనున్న యోగిఖామణి అహ యెందులో యాంగిపోయివారు. అంగి యాసందువంకు జూచుచున్నారేమి? అదిగో అసందునుండి పెర్దలీధికి వచ్చువారెరో యెలుంగుదురా? ఆయనయే ధనుర్దాసుండు బహుబలాధ్యుండు, కొలంది గొప్పధనముకలవాండు, సంసారసుఖాతిలోరుండు. భార్యదాసుండు. అదిగో చూడుండు. బారెడు కంచ నెక్కువ పై కెక్కనిబాలార్కునికాంతిచే భార్యమోము వాడిపోవునేమో యని యామెకు ఛత్రసేవ యొనర్చుత్సు గాలిలోని ఫరాగరేణువు లామెయాకర్ణాంత దీర్ణవేత్రములలోం బడునేమో యని యామెకు వింజొమర సేవసేయుచుం బదచలనమువలన బడలి తూలిపోవునేమోయని యామెకుం జేయూత సేవంజే యుచు నామెను విహారార్థ ముద్యానవనమున కెట్లు తీసీకొనిపోవుచున్నాండో! ఆమె పగ్మినీ జాతి స్త్రీలలో విదంట. నాకాగొడవయేమియుం దెలియదు మనుష్యులలో నాకు హరిదాసజాతితప్ప మటీయొక్కజాతి

542 పీ గోచరింపలేదు. ఆమె మహా సుందరియంట. నామట్టునకుం దిరుచూర్హప్రుబుజ్జుకున్న సౌందర్య మామె మోములోం గానుబడదు. నిర్భాగ్యుండైన యడియేని యభిప్రాయమెందులకు? భాప్యకారులవా రాధనుర్జాను నివంక నెంతకరుణముగంజూచుచున్నారో! మోహపాశబద్దుండై రాగలంపటుండై గ్రామ్యసుఖేచ్చారతుండై తరుణీదాసానుదానుండై యామెభర్త యెట్లు భ్రష్టుండైపోవుచున్నాండో యను హృదయభఖేద మారామానుజ యోగినేత్ర కమలములం దెట్లు విస్పష్ట మగుచున్నదో? ఛత్ర పేవచేయవలనీనది పరమేశ్వరునకా భార్యకా? చామరకైంకర్య మొనర్పవలనీనది చక్రపాణికా? సతీమణికా? తరించుటకై దర్శన మొనర్చవలసినది పరమేశ్వరునికా భార్యకా? చామరకైంకర్య మొనర్బవలసినది చక్రపాణికా? సతీమణికా? తరించుటకై దర్శన మొనర్పవలసినది దైనముఖమా తరుణీవృషనూ? ఉదారపురుషుండు నిష్కళంకచిత్తుండు నైన ధనుర్దానుం డీదారసొందర్యకారణమును దత్వజ్ఞానాభావుండై దర్శవీయమైన వస్తువును దర్శింపక సేవింపదగినమూర్తిని "సీవింపక పతితుండై పాడైపోవుచున్నాండే యనుదుఃఖము కరుణాసము[ద్రుండైన యాలక్మణయోగి శిఖామణి కనుగొలుకుల మౌక్తికమణిస్వరూపమున నూరు కోహినూరుల కాంతితో నెట్టు మెటీసీపోవుచున్నదో చూడుండు ఆహాహా! లలితలలితమై సుకుమార సుకుమారమై కోమల కోమలమైన యాదయాస్వరూపుని చిత్తముముందు శిరీషకుసుమము శిలాసప్రాయమనందగినది కదా! పరకస్ట్ర లేశచ్చాయనైన నామహాత్ముం డోర్వలేండుకదా! ప్రపంచకష్టము అన్నింటిలో భగవచ్చింతాశూన్యతకంటెం గష్టమున్నదా? తినుట కొక్కకబ ఛమైన లేకుండుట కష్టముకాదు కట్టుకొనుట కొక్కచింకి పేలికటైన లేకుందుట కష్టముకాదు. తలదాచుకొ నుటకు రవంతతావైన లేకుండుట కష్టముగాదు. సతీసుతబలాత్కారమృతియైనం గష్టముకాదు. అన్నికష్టము లలో మహా కష్టము ్రపంచలాంపట్యము. స్వశీయోత్తరగతి భ్రష్టతకు సంపూర్షముగ సిద్దపడి వరతారకమునకై పాటుపడిన స్వార్థవరిత్యాగి సార్వభౌముండగు రామానుజులహృదయములోని దయారస మెంఠలోంతుగల చియో చెప్ప సాధ్యమగునా? మూండు “ఎవరెస్ట' పర్వతములైన దానిలో సూక్ష్మముగ సునాయాసముగం గబులైనలేకుండ మువింగిపోవునే! ఆహాహా! భాగవతవర్యులారా! అటు చూచుచున్నారా! రామానుజులు తనదారివదలి (స్రక్కబారుగ ధనుర్దాసున కెదురుగం బోవుచున్నాండే! ఆహాహా! కాంచినుండి తిరుపతిమండి శ్రీసెరంబుదూరునుండి కాశ్‌క్షేత్రమునుండి కుండలాలపండితులు శిష్యరికమునక్షై "సేవకై రామానుజస న్నిధికి, గృతాంజలులై వచ్చుచుండంగ్క నామహనీయుండు పాదచారియై పరితాపపరీవృతవదనపద్ముండై భాష్పపరిచృన్న నేశ్రపుండరీకుం డై యొక్క భవపంకనిర్మగ్నమలీమస మానసునియొద్దకు-భార్యాకింక రాధమునియొద్దకు-అతనినిం దరింపుజేయుటకుం బోవుచున్నాండే! సము'ద్రమునంబడి మునింగిపోవుచున్న మానిసీని 'బ్రదికించుటకై య్చి కడ్డుపడిన యీంతకాండు దయాళుండుకాండు. కాలి దిగంగూలిపోవుచున్న యింటిలో నేమాలనో సుగ్గిపోవుచున్న ముసలియాండుదానిని బ్రదికిచటకై మంటలలో దుమికిన సాహసీకుండు దయాళుండు కాండు. తుచ్చసుఖపరంప రాభిరతుండై, కాంతాకనక దేవతావి[గ్రహారాధ నతత్చరుండై యింద్రియలోలుండ్రై శుద్ధవపలుంద్రై నాస్తికమార్గావలంబుండై పాడైపొవుచున్న మనుజాని మతములోని కాకర్షించి ప్రపంచసుఖవిరక్తి కలుగంజేసీ దైవపాదపద్మములంబడనైని యధుపతనమగుచున్న యాత్మకూర్చ్వగతినిచ్చి తరింపందేయునాతం డాహా యెంతదయాళుండో చెప్పనలవియగునా? అహా! రామానుజు లాధనుర్దాసుని బుజముపై జేయినైవినారే! పద్మనేత్రపూజాభాగధేయమైన తనహస్తమును సంతత సతీపరీరంభసం రంభసముజుంభమైన యాతని బొహువునందు నిస్సంశయముగా నామహాత్ములుంచి నారే! కొక్కోకముమీంద రామకోటిపత్ర ముంచినయెడలం గళాశా(స్త్రమునకే కాంతికాని తారకవామమున

96, ధమర్దానుని స్వార్థపరిత్యాగము 503 కేమయిన డాగున్నదా? సాలగ్రామము రూపాయలగోతములోం బడినయెడలి రూపాయలసంచి విలువయే హెచ్చినదికాని సాలగ్రామపువిలువ తగ్గలేదే “నాయనా ధనుర్దాసా! పరమనుకుమారయ్లై పద్మి వీజాతిసంభ వయ్లై బహుసుందరస్వరూపిణియ్లైననీభార్య నీకు మహానందమిచ్చుటచేతనేకదా నీ వామెకింతవశుండవై ్రపంచసులైకతత్సరుండవై పామరత్వమునం బ్రాకులాడుచున్నావు?”” అని రామామజు లాతవినింబ్రశ్నిం చిరి. “బొను! మహాత్మా! ఆమెన్వరూపసొందర్యము-ఆమె-ఛాయాసౌందర్యము అమెవదన సౌందర్యము -అవ్నిటేనిమించిన యామెనేత్రపొందర్యము-న న్నామెకుం బాదాక్రాంతునిగం జేసినవి నాబ్రదుకు నాసు ఇము నాసర్వస్వమామె యాకర్ణాంతవిశాలనే త్రాంచలమున నున్నవి” యని ధమర్దాసుండు (ప్రత్యుత్తరమి వ్చెను. “నాయనా! ధనుర్దాసా! నీయిల్లారియక్షీసొందర్యముకంటె, నహ ్రగుణాధికసొందర్య సమనిత్వము లగు కన్నులను నేను నీకు గానంబజచినయెడరి నీవు వీనియందుం గొంత వైముఖ్యమును వహించియుండం గలవా?” యని సన్యాసీ సంసారిని సతియెదుట సందేహటూన్యముగం బ్రశ్నించెను “స్వామీ! అభ్యంతర మేమి?” యవి ధమర్జాసుండు పలికెను అటుపైని నావెంటరమ్మని యాతనిభుజముమీందం దనచేయి నుంచియే శ్రీరంగేశ్వరువియాలయములోని కాతనిం గొనిపోయెను శిష్యులు రామానుజమరమున కేగిరి భాగవతోత్తములారా! ఆదిగోరంగండు మనకావేరిరంగండు కస్తూరి రంగండు తలపై దులస్కీ యధరమున నలౌకికతేజస్వంతమైన మందహాసము, మెడను గౌస్తుభము, వత్మమున శ్రీదేవి పిరాట్టి, కటిని బీతాంబరము, పాదసన్నిధిని భూనీళారేవుల్లు అవా! ఒత్తిగిలి శేషశయనమునం బండుకొనిన యాజగదాధారుని- యాపొందర్యరాశివి, భాగతోత్తములారా! కమ్నులారాం జూచితి౮ా!

“కుడద్ధై ముడియై వైత్తు క్కుణదిై పాదంవీట్ట

వడదికై సీన్చుకాట్టి తెన్టై యి౭ంగైోోక్కి

క్కడల్‌ విజక్కటవుశెందై యరవడై త్తుయలుమాకం

డుడలెన క్కురుకుమూలో వెన్‌శెయ్‌గే నులగత్తీరె”

అని తొండరడిప్పాడియాళ్వారు సాయించిరిగదా! (శ్రీరంగేశ్వర తిరువడిగళే శరణం. ఎంబెరుమూ

వార్‌ తిరువడిగళే శరణం. అళహైమనూళ్‌ నయనార్‌ తిరువడిగళే శరణం (అని లెంపలు వైచుకొను చువ్నాండు) అదిగో లక్మణయోగిశిఖామణి! ధనుర్దాసునికన్నులు కదుగుకొమ్మని తన కమండలువులోని పవితోదకము నాతనిచేతిలోం బోసినాండు. కన్నులు గడిగికొని ధనుర్దాసుండు శ్రీ/రంగమూర్తికను సలవంకం జూచుచున్నాండు, ఒక్కత్రుటికాలము చూచి శరీర ముప్పాంగం బులకలెత్తంగంపింపం బంచ ప్రాణములు గొంతుముడిలో స్తంభింప రంగ రంగ రంగా యని గర్భాలయ మదలువట్టు గట్టిగ గేకవైవి యాధనుర్దాసుండు రామానుజురిబాహులందు విశ్చేతనుండయి పడిపోయెను కమండలూదకమును గొంత యాళతనిపైంబల్లి రామానుజు లాతని నీవలికి మెల్లుగదెచ్చినారు. ధమర్దామండు కన్నులు దెజుచి చూడంగా రామానుజులు రవంతదూగములో నున్నారు. సైటచెటుంగుచే భార్య యాతనికి విసరుచుం 'బ్రక్కనే యుండెను “పో! అవలికిటో! నీవు వాకక్కటలేదు” ఆని భార్యను గర్జించి “గురూత్తమా! యోగిశిశ్రామలీ। నాకిఏ సడే సన్న్యాస మిస్పీంపుండు. నేనిక బ్రపంచపాఖ్యలంపటుండవయి యుండంజాలను * అని నలవం నాభాగవతోత్తముం దేడ్చుచున్నాండు. చూచితిరా! భాగతోత్రములారా! దేవుని కళాలేశమయినం గాంచినవానికి దిక్కుమాలిన ప్రపంచసంబంధము కావలయునా? రామానుజుం డాయన కామ మిస్పీంచుట కిష్టుడక వారి నింటికింబంపి

5604 సాక్షి

వైవి తాము తమమరమునకు వేంచేనీరి ఇట్లనుదినము రామానుజులు కావేరీస్నాన మొనర్చి వండితశిష్యులను వెంటబెట్టుకొని ధనుర్దానుని యింటిప్రక్కనుండి పోవుచు నాతని బిలివి యాతనిభుణముపైం జేయివైవి శ్రీరంగేశ్వరుని యాలయములోనికిం దీసికొని పోవుచుండెడివారు యతిరాజ శేఖరులగు రామానుజాలు స్నానానంతరముగూడ నిట్లు ల (బ్రాహ్మణుండగు ధమర్దాసుని స్పృశించుట రామానుజశిష్యులలోని బ్రాహ్మణ పండితుల కందజకుం గడుదుస్సహముగానుండెను. పండితులలో గుసగుసలారంభములయినవి, వెక్కిరిం వులు విజృంభించినవి నూడుమాటలు తలసూపినవి! పలుచపలువగం దిట్లు బ్రబలినవి. ఇందు బ్రాహ్మణా చారటూన్యుండని కొందజు-ఇతండు వర్షసాంకర్యమునకు మతధ్వంసమున కవతరించిన కలివురుషుండని కొందటు-మొదట గోడచాటను-తరువాత రామానుజులు మొగముచాటున ననుకొని యనుకొని తుదకుం దేగించి రామానుజులసన్నిధినే విసుగుందల మాటలతో విధేయతారహిత ప్రవర్తనములళో నధిక్షేవణములతో, బహిరంగనిందలతో నందజుకూడం దమయంతరంగములందలి యసహ్యతను వెల్లడించిరి, అహాహ! ఎట్టి యుత్తమునినైనను సమకాలికులవలన నిందలు తప్పవు కదా! రామానుజులు వారి నిందావాక్యములను మందహాస వదనముతో విని యూరకుండెను గాని మామూలుచర్యమాదత్రము మానలేదు. శిమ్యలందలు స్నావార్థమై పోయినప్పుడు గడచినరాత్రి మరములో నాఆవైవిన వారి మడిబట్టలు నన్నింటికొసలుచింవుముని రామానుజులవా రొ కనమ్మకమైనవాని కాజ్ఞాపింపంగా వాం డట్లు చేసెను. స్నానముచేసివచ్చి శిష్యులు తమతమ మడివ(స్త్రములనుదీసీకొనంబోవుచు ““అడరా! అడడా! ఇదెన్న! ఇదెన్న! అద్భుతమాయిరికె ఇంగెతన్కర వన్‌ యారు? నర్షితుణ్ణియెల్లభ్రష్టయిపోని' యని కేకలువైదుచుం గీరుగారనుచుంగీసరకాసరమనుచు, థూకరించుచుం, జీకొట్టుచు-ఉన్‌ ముర్చాడ్‌ ! ఉన్‌ చోర్‌ అని యొకరినొకరు తిట్టుకొానుచుం గలియంబడి కొట్టుకొనిరి రామానుజులు మందహాసమొనర్చి యూరకుండెను. పదిదినములు దాంటినపీమ్మట నొకరాత్రి తనకు విశ్వాసపాత్రము లగు నిద్దజు శిష్యులను బిలిచి ధమర్జాసు నింటికింబోయి యాతనిభార్య యొడలిమీంద థూభరణములం దెండని రామానుజులు వారి కాజ్ఞాపీంచిరి వారట్లాహరిభక్తు నింటికి బోయిరి, భార్యా భర్తలు వేలువేటుశయ్యలపైం బండుకొని యుండిరి దొంగలురాంగానే ధనుర్జ్హాసునకు మెలంకువకలిగెము కొని కన్ను లజుమూసికొని లోలోన రంగనామస్మరణ మొవర్చుకొనుచుండెను. దొంగలు ధమర్జానువి భార్యయొద్దకువచ్చి నిలువండిరి. ఆమె యొత్తిగిలి పందుకొనియుండెను ఒకచెవి దుద్దును ఒకచేతితట్టువం కియు నొకముంజేతి గాజులును నొకకాలి మూపురమును దస్కరించిరి ఇవితీసీకొనుచుండంగవే యామెకు మెలంకవవచ్చొను గాని కదలకుండ యామె పండుకొనియుండెను ఒకపార్శ్వమున నున్న వస్తువులన్నియు వారు తీసికొనినపీమ్మట నామె రెండవమైపున కొత్తిగిల్లైను అమెకు మెలంకువకలిగినది కదాయని జడిసి శిష్యులు పాటీపోయిరి. తెల్లూరుచుండుగనే ధనుర్దాసుండు భార్యనువెంటంబెట్టుకొని రామానుజమరమునకు వచ్చి “స్తామ్టీ శమెనలిన మహాభాగవతాపచారము కలిగినది ఈమెను మీరు శిశ్షింపవలయును. నాకు సన్వానమును గటాక్షింపుమని యెంతస్రార్టించినను మీకు దయరాలేదు. ఇప్పుడైన దయయుంచి దాని నను(గ్రహింపవళయును.”” అవి తాను రామానుజుల కాళులకు మొక్కి భార్యచే'మైక్కించెను. ఈయళ్లరి శుమియోయని శిష్యుళంద ఆవట వేంచేసిరి, అంత రామానుజులు "సతీమణీ మా అమ్మా! నీనలనం గలిగిన మహాపవారమే'దని యామె నడిగెను. “మహాత్మా! తాము వరిశీలింపం గర్తలు, తమ శేశిక్షవిధించినను మహాభాగ్యముగ్‌ - మహావిష్ణు స్రసాదముగ-స్వీకరింతును. నిన్నరాత్రి మాయింటి కె్వరో దొంగలు వచ్చిరి. నే నొత్తిగిల్లి వండుకొంటిని. వారొకపార్శ్వముననున్న యాభరణములను మాత్రమే దీసీకాని యొక్క

90, ధనుర్దానువి స్వార్దపరిత్యాగము క్‌05 ఉప్పపాటుకారిము నిలువంబడియుండిరి ఇదివటకుం తీసికొన్నవస్తువులతో వారికి సంతుష్టిగా లేనట్లు " న్నది? పాపము వారికి ధన మెంతయావశళ్యకముగనున్నదో రెండవవైప్టువస్తువులు గూడ వారు తీసికొనుట కవకాశమిచ్చి పుణ్యము కట్టుకొనవలయునని, రెండవవైపున కొత్తిగిల్లితిని నే నొత్తిగిల్లితిని గావున మేలుకొంటి నని దొంగలు పాటిపోయిరి మహాత్మా నేనింతకంటె నేమియుం జేయలే*దని యామె మనివిచేసికొనెను “అదిగో తిరుగ వదియేమాటయా? రెండవమైున నున్నవస్తువులు తీసికొనుట కవకాశమిచ్చుటకై యొత్తిగిల్లి తినవి చెప్పుదున్నావు. అవకాశమిచ్చుదానవు నీవా? నీవిచ్చుటయు నీవగలు భాగవతోత్తములు పుచ్చుకొను టయునా? ఇచ్చుటకు మీ కరి! వీ కాస్వాతంత్ర్యమేల? నీకా యహంభావ మెందులకు? నీవొత్తిగిల్లుటచే తనే కదా యా పరమభాగవతులు-అసంపూర్లమనో రథులై-పోవలసివచ్చినది! నీరెండవమైపు వస్తువులు వారికిం గావరిసియేయుండునైడల విన్ను రెండవమైైన కొత్తిగించి యాఫుణ్యాత్ములు వానిని దీసికొనియ్వే పోవుదురే! శేషగుణసంపన్నురాలవై పడియుండకుండ నీవొత్తిగిల్లుబవలననే భాగవతాపచారము సిద్దించినది ** అని ధనుర్దామండు భార్యను మందలించి యామెను శిక్షియాదగునని రామానుజులు 'బ్రార్జించెను ఆహాహా! జాలు గరంగిపోపలసినమాటరే, మోళ్లు చిగిరింపవలసినమాటలే! పశువులకుం బాండిత్యమీయందగినమాటలే అహా! అట్టిముయమున రామానుజు లేమి సాయించుచున్నారు! వినుండు నాయనలారా! “అమ్మా -స్వార్థపరిత్యాగము సంపూర్ణముగా గలదావవు నీవు-స్వార్హపరిత్యాగస్వరూపమే నీభర్త శిష్యులారా! పండితు ఛరా! స్నానమొనర్భి యాయద్రాహ్మణుని నేను స్పృశిిచినందులికు మీరు నన్నచేకవిధమురి నిందించితిలే సాయన యెట్టిమహనీయుండొ మీథ్పుడు తెలిసినదా? బట్టలు మెడలకుం జుట్టుకొని యాయన కాళులకు సాష్టగదండ ప్రమాణము మేల యాచరింపదగరు? ప్రాతగుడ్డలకొసలు-బెత్తెడో జేనెడో పోయినవని గిలగిల రాడిపొ్రర కేస్సుబుప్పని యొక్షరి నొకరు తిట్టుకొంటిరే-నీవే దొంగవు, నీవే దొంగవని యొకరి నొకరు కొట్టుకుంటిరే అదియేవా మీస్వార్థవరిత్యాగమహిమ! ఇదియేనా మీవైర్యాగసంపత్తి! ఇదియేనా మీ తృష్ణ ఎర్మూలవక్తి నమ్మ్మూఖ్యారి తిగవాయివెళిని సేవింితిరే. ఇతరమేలిగు స్వరూప[గ్రంధములన్నియు పేరిందిత్తిర్ర రంగరేవస్మరణ సాంగత్యమునం బ్రకాశించుచుంటిరే అక్షరజ్ఞునమైన లేని ధనుల్దాసుని కొలిగోటికొై ఆ బోలిలేకుంటిరే! పండితులారా? మీరు ముక్తినొందంగోరితిరేని పైపైవేషములతోం బనిరేర్సు, స్టైప మాటలతో ఇవిలేదు ధనుర్దాసుని యంతరంగశుద్దివంటి యంతరంగశుద్దిని గాంచుందు. ఆతని విర్ణిష్తత్వుర్యి నిర్దిప్తకను బొందుండు అశని నిశ స్భలదైవభక్తిని గుదురుపఆచుకొనుండు. అవి రానంతవిక్సు స్పీక్షధమ్పులుండక మానవు.” ఇట్లు రామానుజు లానతిచ్చి స్నానమునకై పోయిరి ఛాగవలో్తములారా! నేమ రామానుజవరిత్రమునుండి చెప్పందలంచిన కథన చెప్పితిని ఉపన్యసిం పైట చేతుగామాండనసుటచే గధలోసంగతి కొంత, నాసంగతి కౌంత కరీ కలగపులగము'క్రిందం జేసి చెప్పితిని క్షమియంపవలయను (శ్రీమతే రామానుజాయ నమః! నాయనలారా! హర్రిదాస్తుని సము నానందమునవింటిమి ఈయన హృదయపరిపక;త, రైవభక్తికలవారు. వీరు శ్రమచేసీ నూ యాసంఘమున నువన్యసిమటచే వారకి మన గృతజ్ఞులము 19 ఓం శాంతి శృాంతి శృాంతి

  1. తాండవకృష్టుుండు తాండవశంకరుండు జ౦ఘాలశాస్తీ యిట్లు పలికెను -

“నాయనలారా! రాత్రి యొకవింతయైనస్వప్నము వచ్చినది అది యేదో చెప్పెదను అది యెట్టూరం భమయ్యెనో జ్ఞస్తిలేదు రాత్రిభోజనమైనపిమ్మటం గొంత సేపు బ్రత్తిరాబ్నముత్రిప్పుచుం గూరుచుంటిని ఏకులువడుకుక్‌నినట్టూ మగనియొద్దం బండుకొనినట్టూ? యనుసామెత మనక్సున్నది ఆహారపచనార్భకపోష ణాశన భకణాది' కార్యములైన పిమ్మట (స్త్రీలకుం బేయందగిన వనులు రెండే-ప్రత్తిరాబ్నము నొద్దవైనం గూరుచుండవలయును లేదా భర్తయొద్దనైన బండుకొననలయును సువాసీనులగు సుందరుల కందజకు భర్తలకొలువుకంటుం ట్రత్తిరాట్నపుంగాలువు ముఖ్యమైనది కావుననే దాని కీసామెతయందుం బ్రధమస్టాన మీయంబడీనది మగువలకు విధ్యుక్తముయిన యీయేకులు వడుకుకొనుట మగలకుంగూడ నిష్పుడు విధ్యుక్తమైనది మృదులతరమైన ్రేళ్లుగలవారగుబచేం గాంతలుతీసినదార మెక్కువసన్నముగ నాణెముగ నుండునని మొదట రాట్నము రమణ్గీమణుల యధీనముజేయంబడినమాట నిజమేకాని యీకాలములోం గట్టుగుడ్డకు సన్న మేమి ముదుకయేమి? ఏదియో యొకటి యున ్నంజాలును రొట్టకట్టు లేకుండినంజాలు, అట్లు రాట్నమును ద్రిప్పుచు టేపటిసాక్ష్యుపన్యాసము దేనినిగూర్చి చెప్పుదునా యని యోజించుకొనుచుం టిని ఇంతలో నొకపెద్దయీంగ రాట్నపుటాకుపై న్రాలినది. రాట్నము నాంసీ యాంగను ద్రోలివైవి తిరుగం (ద్రష్పుట నారంభించితిని ఈంగ తిరుగవచ్చి యాకుపై బ్రాలినది మజల దానిని 'ద్రోలివైవితిని రాట్నము పాడుచున్నపాట వినుటకే యది వచ్చియున దో రాట్నముతోంబాటు గిరగిరతిరుగుట ఆంకులరాట్నము లోని బాలకునికివలె దానికి ముచ్చటగనుండుటచే వచ్చియున సదో, యెవరు చెప్పంగలరు? మనలోనున్న మనమనస్సే మనకుందెలియదే? ఇంకు బరమనజచరీక్ష మనకెట్టు సాధ్యము? ఎందులకో యొకందులకు రొట్నముపై నది ్రాలినది పోనీ దగ్రావిజోలి మనకేలయని యనుకొని కొంతసేపు దారముతీసి, తీసీనదారమును భద్రపఆచి పండుకొంటిని కాని దృష్టిమాత్ర మీంగమీందనే యున్నది ఆహాహా! స్టూలముగంజూడ సృష్టిలో నీంగ యెంతసూక్మమగు వస్తువో? కాని సూత్ష్మముగం జూడ నది యేంత స్ట్రూలమగువస్తువో చెప్పళక్యమగునా? యంత్రసాహాయ్యమున దానికంటిని బరీక్షించి చూడుండు దానిలోని చిత్రములన్నియ. సవిస్తరముగ గ్రహించుట” మనుజువియాయువుచాలదు తలత్రిస్పకుండ నన్నిమైులంగూడ నీంగ చూడంగలిగిఎబ్బుడు తచ్చక్తికేని మనుజుండు దానికంటె ఘనుండని చెప్పుట కేమి యవకాశమున్నదో యోజించుకొనుండు అ! అదేమిమాట? మనుజునకు మనస్సున్నదికాదా? అందునే నొతండు సర్వోత్కృష్టుం డేరి యనరా దందురాయేమి? అబ్బ! మనస్సా! అది యీంగకు లేనట్టు మీకెట్టు తెలియును? మీమనస్సులకుం గొన్నిశక్తలున్నవి దానిమనస్సుకు మటికొన్ని శక్తులున్నవి, దానికున్న మనళ్శక్తులు మీకు లేకపోవచ్చును. మీకున్న మనళ్ళత్తులు దానికి లేకపోవచ్చును. మీకున్న మనశ్శక్తులు దానికి లేకపోవుటచేత మీరు దానిక౦ టు గొప్పవారని యనుకొనుట యెంతన్యాయమో దానికున్న మనశ్శక్తులు మీకులేకపోవుటవలన తాను మీకంటె నెక్కువయని యది యనుకొనుటయు యంతేన్యాయముకాదా!

  1. తాండవకృష్ణుందు-తాండవశంకరుండు 507 సర్వశక్తు లేప్రాణిమనస్సునకును గూడ లేవనుమాట స్పష్టమే గద! అట్టితో మనుజుని ఘనతయేదో మళ్షిక నీచతయేదో వాకు. గోచరించుటలేరు ఈగటేక్కలోవి యిం[ద్రధనువులసొందర్యమును -వెళ్లడించటమాట యటుంచుము-సమగ్రముగ (గ్రహించి యానందించుటకైన మనుజునకు మనసు ్సి న్నదా? అనియిట్టేదో మనస్సులో విమ్మళముగ యోబించుకొనుచుం బండుకొంటిని, తరువాత నేమియోబ చుకొంటినో, నాకు జ్ఞస్తీరేదు, వెనుకటి తీంగసాగుడేదో యిచ్చటం దెగిపోయినట్టున్నది ఈనడిమి వెరితియైనతరువాత స్వవ్నమారంభమయ్యెను గాంబోలు వాకు మహాయుద్దవావల కున్నంత తెరచాపలం తటే ఉెక్కలువచ్చివట్టయ్యెను ఆెక్కలమీంద సౌదామవీలతలు శక్రదాపములు, శతసహ ప్రసంఖ్యాకములై వెలింగిపోవుచున్నవి ముందున కుబికిన నావేత్రములు "తాజ్‌ మహలు' పైనున్న పెద్దగుమ్బీ యంతంతలని నే ననుకొంటేవి. అంజనేయు. లాకాశమున వగిరినట్టు జెక్కలసాహాయ్యమున నే నెగురుచుంటిని ఇట్లగిరియెగిరి యొకగోళములోనిక్షి బోయితిని బృహస్పతిభగవామనకు జయా! తారాభగవతికి జయా! యని మగకంరములతోం గలసీన యాందడుకంరములతో హెచ్చరికలు వినబడుచున గవి ఆహా! ఇది గురుగోళముకాంటోలు నని న్నే ననుకొంటివి ఇక్కడీవారందటు చార్వాకమతస్థులే వీరికి దైవవింత యనుమాటయే లేదు. దేహమే యాత్మ భోగమే పుణ్యము. రోగమే పాపము మృతియే మోకము అంతకంటె మటేదియు లేదు చందనాదిచర్భలు, వుష్పకందుక్రీడలు, చుంబనాదివిలాసములు, పరీరంభ సంరంభములు, నర్మాలాపకలావములు, మద్యపానవిజృంభణములు, ఎచ్చటం జూచిన స్త్రీ పురుషులలో నెడములేకుండ జరుగుచున్నని, బిడియములేకుండ వలిపుళేకుండ సాలపులేకుండ విసుగులేకుండ విరతిలే కుండ వారు జరిగించుచున్నప్పు డవి జరుగుటకేమి? ఆహాహా ఆస్త్రీలపొందర్య మేమని చెప్పవచ్చును? మన భూలోకమునందలి మనుజులలో మహాసుందరి యామగువలముందు “బలాదూరునకైనం బనికిరాదు. వారి యొయ్యారవునడకలలో వారి కుస్పీగంతులలో వారి దాగుడుమూంతలలో వారి జెట్టిపట్టులలో వారి చెడిగుడులలోం గొందణు పైటకొంగులు కొందటి గాగరాకొసలు కొందటీ జడకుచ్చులు నాకుందగిలినవి. ఓడలు జలదరించినమూట పత్యము' తస్పాప్పుకొన్న తగవు లేదుకదా? ఈంగవైయుండి నీకీ హావభావవిలా పము లెందురి కందురేమో? ఈంగనైయున్నను గొడిదనైయున్నను మగవాండనైయున సను నాండుదాననై యున్నను సైనేషనే వచ్చినది కాని లోపలనున్న నేను అను తత్త్వము చచ్చినదా? నన్నుంజంపినను జావని యాళత్త్వము వాలోన నున్నంతకాలము తల పైంగత్తిరింపున్నవేమి, కచమున్ననేమి? ప్రక్కల తెక్కలున్న వేమ? వృష్ణమునం దోకయున్ననేమి? అచ్చటూరు వారిారి పౌఖ్యపంధాన ప్రయత్నసంరంభములలో నమ్మం జాచినట్టు నే నమకొవలేదు కాని యాహా! అదియేమి! వారిలోం గొంరటు కొరీదలు మాత్రమే ఆస్తీలయివట్టా? వురుషులయినట్టా?.-.్ర్రీలగుదురు పురుషులు నగుదురు. కాని వారు వేయువేదుగాల గొవుబడక శాశ్వతముగాం గలిసి గొనిపోయినారేమి? కుడిస్రక్కను మగవాండు, ఎడమ్రక్కను మగువ -నదుమ స్టీరమైన యదుకు స్రీ సురుషల కేకళలీరమే యయిసోయినదే! ఆహా! వారు మరతలుపులవలె నట్ట కలీసీకొనురున్నారు. అట్ట విడిపోవుచున్నారు ఏమిచమత్కారముగ నున్నది! వీ రెవ్వర్రయుందు రని నే నముకొనుడుండంగా నింతలో వేజువేజున్వడూపముంతో నున్న స్త్రీవురుషు అచ్చటికి వచ్చి

లెంపలునైముకొవి చేతులు బోడించుకొని మహాత్ములారా! నిత్యసంగులారో! ప్రపంచసొఖ్యపరమావధిపట్టభ (ద్రులారా! నమోనమః నమోనమః యని (మైక్కిరి.. వీరు చార్వాకమత మహావేదాంతులు కాంబోలు! బృహస్పతిమత మహాయోగీంద్రులు కొంబోలు! కానియెడల సామాన్యజనులు వీరి నిట్లు గౌరవింపనేల?

508 సాక్షీ మనలో యతికేఖరు లెట్లో మతగ్గురువు లెట్టో సర్వవంగపరిత్యాగు లెట్లో సఘసంస్కర్త లెట్లో వీరిలో నీమహామూర్తులట్లుకాంటోలునని నే ననుకుంటిని. మన భూలోకమే భామాలంచటత్వమునం బ్రవంచసుఖ పరంపరానుభవ ప్రాబల్యమున (భ్రష్టమైపోయినదేయని మన మేడ్చుచుండంగా 'నీలోకము దొని వీడ్చి చెంపకా యకొట్టుదగియున్నట్టున్నదే! పైలోకము 'పైలోకమన్న సే రిందులకా దీనికి వచ్చినది? పాపములోం బైలోకమా? భ్రష్టతలోం బైలోకమా? వ్యక్తులలోచేమి జాతులలోనేమి నాగరకత హెచ్చినకొలంది ధనము హెచ్చినకొలంది హెచ్చిపోవునది స్వార్హలోలతగావి స్వార్హపరిత్యాగము కాదు. తరుణీవింతకాని దైవచింకాదు. _ తృష్టూని విరాగముకాదు, రజ్టాని భక్తకాదు. ఈవిషయమున మనువ్యలోకమే పరమాసహ్యముగ నుండంగా

  • గురులోకమని పేరొందిన యీలోకము మనలోకముకంటు నహస్రగుణము అధమమై యేడ్చుచున్నదేల

యని యేమేమో యోజించుకొనుచు మన భూలోకమునకు శీభుముగం బోవువెడల మిగుల బాగుగా నుండునేమోయని యనుకొంటిని _ముండ్లలో వివసించవచ్చును మంటలో నుండవచ్చును. కత్తులబోనులోం గాపురమొనర్చవచ్చుమగాని దైవవింత లేనిచోట మాత్ర మొక్కవిముసముండందగదు. అందులోం గేవల నాస్తికమత దుర్ణ్యయభూయి్య్యమైన యీలోకమున మండుటెట్టు? ఎట్లు వచ్చితినో యట్లుగిరి పోవలయునని భూలోకమువంకం జూచితిని అహా! అవీ! అదిగో కుజగోళము! ఎజ్జయెబ్టగమన్నది. అదిగో శనిగోళము! నల్లినల్లగ నున్నది. ఆహావో! (గ్రహములన్నియు సూర్యునిచు ప్టెట్లు తిరుగుచున్నవో! ఒకరిచుట్టాకరు తిరుగవలనిన ప్రార్బు మేలోకమునకుం బోయినను దవ్పదు గదా? బానిసవాండు నాయకుని చుట్టుచుట్టు తిరుగుచున్నాండు నాయకుడు సముద్దారుని చుట్టుచుట్టు తిరుగుచున్నాందు. సముద్దారుం డమీను చుట్టుచుట్టు తిరుగుచున్నాండు. అమీను స్రధానుని చుట్టుచుట్టు తిరుగుచున్నాండు. స్రభువు తా నుంచుకొన్నముండపృష్టము చుట్టుచుట్టు తిరుగుచున్నాండు అది తనముద్దురి మగండైన గుజ్జవుం గొసొవావి చుట్టుచుట్టు తిరుగుచున్నది అపంద తనకు 'ర్రాగుడు మిత్రుండైనబానిస చుట్టుచుట్టు తిరుగుచున్నాండు. బానిసయొద్దనుండి యారంభమైన యాగ్రయచక్రము తిరుగ బావినయొద్దనే పూర్తియై వది ఈ చక్రగమన సంద్రదాయ మన్నిదేశములలో నున్నది. అన్నిజాతులలో నున్నది. అన్నిగోళములలోం గూడ నున్నది ఎందులకో యీగ్రహములన్నియు సూర్యుని చుట్టిట్లు తిరుగుట? సూర్యునకు మాత్రమేమి స్వాతం త్ర మేడ్చినదా! ఈ సూర్యమండలమువంటి మండలములు లెక్కలేకుండ నున్నవి. ఇవి యొకదాని చుట్టుక్కటి తిరుగుమున్నవే। నిలుకడ యెవరికున్నది? స్తిమితత యెవరికున్నది స్వాతంత్ర్య మెవరికు న్నది? గిరగిర గిరగిర నోరుమూసికొవి చచ్చినట్లు తిరుగుచున్నవారేకాని యెందులకుం దిరుగవలయునో యని రవంత నిలువంబడి యోజించుకొనువా రొక్కరును లేరే నిలువంబదుసరికి పుంభానువుంఖముగ నుద్దండ వేగముతో వెనుకనుండి తజుముకొని వచ్చు లక్టోపలక్షసంఖ్యలుకల వస్తువులుమీందం బడి శ్రొక్కి దుమ్ముచేసీ పోవనుండంగా నిలువంబడుట కవకాశ మేమున్నది! ఉన్నకాసంతబుద్దియైన నుపయోగవఆచుకొ నుట కవకాశ మేమున్నది? ఉపయోగపటవిన ఫలముమాద్ర మేమున్నది?

ఇతని నతం డీడ్చు నేటొక్కం డతని నీడ్చు

నంద ఆందజ నీడ్చు కయ్యంబె జగతి

అందటు స్వతం[త్రరాజా లూహములయందు

బానిసలికంకు బానిసల్‌ వనులియందు."

9 పానుగంటివారి పూర్ణిమ నాటకం, అంకం 4

  1. థాండవకృష్ణుండు-తాండవశంకరుండు కథ9ి అని యొకడు చెప్పినమాట యసత్యముగాదు. అందజు బానిసలు, ఆందజు బానిసలు. ఒక్కపరా త్పరుండు తక్క స్వతంత్రుం డెవండు రేండు. అతం డెక్కడ నున్నాండో! వీలాగున నున్నాండో! 'ప్రజాపన్నివారకుం డగునో కాండో యని యాన్వవ్నములోనే శుద్దబుద్దిహీనుండ నగు నేము మహావిద్యాంసుని వలె బూర్వపక్షరాద్దాంతము లొనర్భుచు మనభూలోకమువంక కోరుకొండమెట్టయంతలేసి గ్రుడ్లతోం జూచితిని. అదిగో! సము[ద్రమధ్యమునం గొండ! ఆవ! సము[ద్రమధనమాయేమి? కాకేమి? దేవత లౌకవంక రాక్షసుల లొక్రవంక నదిగో? మందరవర్వతమునకు శేవ్విహిని జబట్టబెట్టి తరచుచున్నారు. ఒక్కయాందుది బైండై యని పెరుగు తరచుచ్నునప్పుడే మనోహరముగా నుండునుగదా? మహాంభోధి మధనమెంతమనోహ రముగా నుండునో చెప్పందరమా! కాని యాహాహా? అదియేమి! సముద్రమునుండి బయలుదేజున దదియేమి? పాగయా? కాదే! పొగకంత వేండిమియుండువా! మంటలా? కొనట్టున్నదే? మంటలు వల్లిగానుందువా! రోదనీకుహరమంత వ్యాపించుచున్నదే! అయ్యయో! నక్షత్రములు నల్లనైపోయినవి, (గ్రహము లన్నియు నల్లిబడిపోయినవి పాలసము[ద్రమంతయు నల్లబడిపోయినది వోహా! జగతి తపించిపోవుచు న్నది సురాసురులు మహాఖీతచిత్తులై మధనమును మానివైలినారు మందరము కదలకుండ నిల్చియున్నది శేషం డూపీరితీసికొనుచున్నాండు ఎంత తాపమైైన భరించవచు గచేమో కాని యీతాపములో నీగాక్రేమి? కొట్టేమి? ఈగొట్టమి? ఈవాసన దగిలిన స్రతిజీవము కూడ మత్తుచే సొమ్మసిల్లి పడిపోవుచున్నదే। దేవతలు రాక్షసులు కూడుంజైతన్యములు దక్కియున్నారే బ్రహ్మయు విష్ణువు నటకు వేంచేసీ శంకరా! ఈలోకాపదను బావుమని మొజ్జలిడుచున్నారు. అదిగో! శంకరభగవానుండు శాంకరీసహితుండై విచ్చేసివాండు! స్వామీ! అకాలజగ త్రృళయముము నిరోధించి రక్షింవా యని స్మృతినొందిన జీవు లన్నియుం గేకలునైదుచున్నవి అస్రతిహత స్రాబల్యముతో, అవాజ్ఞనపగోచరధాటీపటిమతో, హాలాహలము విబృంభించుచున్నది. దాని భయానకత కోర్వలేక బ్రహ్మ విస్ణువులు పరమేశ్వరుని జగదవన మొనర్పుమని తిరుగ 'బ్రార్జించుచున్నారు శంకరుం డాజగత్ర్రళయ్రతీకాశమగు పన్నివేశమునుగాంచి శాంభవివంకం జూచుచున్నాండు శాంభవీదేవి “'ప్రాణవాధా! సందేహింసకుము. మన కెంత బాధయయిన నగునుగాక! లోకమును రక్షింపుము ఆహాలాహల మును ్రింగుము. ఆలస్యమొనరింపకు” మని భర్తతో బలికెను హాహా! త్రిలోకజననీ! కరుణాలవాలా। వీరపత్నీమణి! యని యచ్చటవారెల్ల రామెను గొనియాడుచున్నారు. అదిగో! అయ్యయో! ఇంక ముందరి చర్య యేదియుం గనంబడకుండ భూమి రెండనవైునకుం దిరిగిపోయినదే! కాని యా రెండవపార్శ్యమున వేమున్నది? అదిగో పెద్దమడుగు, దానిలో నొక్కకాలాహి! మడుగులోదిగిన పశువులనెల్ల జంపుచున్నది ఎందటపీర్లలనో మ్రింగినైవినది ఎందజకాంతలనో యది నోటం బెట్టుకొనినది ఊరంద తేడ్చుచున్నారు. యళోదాదేవియొద్దకు వచ్చుచున్నారు తల్లీ! లోకనాథుంలైన కొడుకును గంటివి. చనుబాలతోం బూతన పంచ స్రాణములను (గ్రోలినబిడ్డండు మహావిష్ణువు కాని మనుజుండు కొండు. కాళియవాగేం ద్రుని బాధ సహింప లేకుండ నున్నాము. నీకొమురు నటకుం బంపి యాపామును జంపించి (్రేసల్లై నుద్దరింవుముమ్మూ యని యాక్రోశింయచున్నారు అదిగో శ్రీకృష్ణుండు! మెరుంగుగుండలముల మిసమిసల్‌ గండభా గములపై వట్టేట్టు గంతులిడగ

510 సాక్షీ

రంగాజుంగట్టిన బంగారువుట్టంబు

చిర్గుబొజ్జనుండి కొంచెముగ జాజం

బననపూరణమున జవుజవ్వుమని లేంతం

= బుగ్గణుబూరలై వూరటేర్లి

విగవిగల్‌ గం గుజ్జు సిగనున్న శిఖిపింఛ

మొయ్యారమునం దల యూవుచుండ

నుత్తమోత్తమజన్మమై యొప్పుమురళి

నధరమునం బూని జల్జల్లు మనంగ జగతి

గానమునుజేయు కల్యాణకాంతు లొలుకు

తేజముంకెల్ల తేజమౌ తేజ మదిగ్‌!

అదిగో! యీమహానుభావునకు జన్నిచ్చినపుణ్యరాశ. ఆమెచేయిపట్టుక్‌ొవి నిమ్మళముగ మడుగు నాద్దకు వద్చుచున్నాండు. అచ్చటి యాబాలగో పాలమంతయు మహారోదనరావములతోం దమకుం గలిగిన మహాసంక్షోభమును వెల్లడించుచుం దల్లీ! మమ్ము రక్షింపుము. అని దీనాలాపములం బ్రార్జించుచున్నారు మడుగులోని కాలాహి యీకలకల మంతయు వాలకించి తీన్రకోపో ద్రేకమున విషవహ్నలను (గ్రక్కుచున్నది. గ్రేపల్లెలోని (స్త్రీవురుషులు భయకంపితులై యేడ్చుచున్నారు. అంత యశోద “నాయనా! కృష్ణ నీవేమో మహిమములు గనబజచితివని వీరు చెప్పుచున్నారు. నేనుగూడ వానిని జూచియేయుందును చూచిన రవంతసే పెట్లో యుండును. ఆస్టితి యేదో వేను జెప్పంజాలను కాని యుత్తరక్షణమునుండియే యదీయెల్ల మటవు. కాని నాకా యనుభవముకంటు నాయనా! నిన్నాడిలోంగూరుచుండంబెట్టుకొని తలదువ్వి వూలుదు రిమి శిఖిపింఛమున్న సవరించి బొట్టుపెట్టి నీమోమునకు దృష్టి తగులునేమో యనుభయమునం గన్ను లరద్రాల్భినిన్ను ముద్దుపెట్టుకొనుటవలనం గలుగుచున్న యాయనుభవమే యనేకగుణము లధికముగాం గానిపించుచున్నది నాయనా! ఆర్రహృదయనగుటనే వీరందణుపడుబాధ చూడలేకుండ నున్నాను సీవేమో వారిని రక్షింంగలవని వారంద ఆనుచున్నారు. నేను నీతోంగూడ వత్తును వాతంద్రీ! వారిని రశ్షింపగలిగినయెడల రక్షింపుము. పరోపకారముకంటు బ్రదుకున కేమి వినియోగము” అని శ్రీకృష్ణభగవా మవితోం బలికెను, “ఆహా! వరకష్టనివారణమునకై కొడుకును బామునోటంబడుమని చెప్పుచున్న యీకాం తాలలామ (ప్రపంచమున కలంకారముకాదా! ఆహాహా!” యని యాకాశవాణి పలికిన ట్లయ్యెను. అయ్యయ్యో! అదియేమి? భూవలయము తిరిగిపోయినదే! తిరుగ మొదటిపార్ణ్వు మెదుటంగనంబడుచున్నదే! ఆవా। అదిగో శంకరభగవానుండు! "నాధా! నాధా! హాలాహలమును (మ్రింగుము మింగు” మని

శాంకరి. భర్తను ప్రోతృహించుచున్నది. శంకరుండు భయంకరస్వరూపుండై “హా యని నోరుతెజచి హాలాహలమును కబళించినాండు. వావి! అద్భుతము! అద్భుతము! మహాద్బుతమని యచటీవారంద జువ్చైస్వరమున నుచ్చరించుచు మహాదేవశంభూ! మహాదేవశంభూ! యని ్రార్టించిర, హాలాహలభక్షణ మున భగవానుం డెంత తసీంచుచున్నాండో యని వాయుదేవుండు పూలసురటిచే నాయనకు వీచుచుండెను, పారిజాతపరిమళభరితమైన చల్లనివర్షముచే నింద్రుం డాలోకేశు నభిషేకించుచుండెను. శాంకరీదేవి చల్లని

  1. తాండవకృష్ణుండు-తాండవశంకరుందు 511 = చూపులచే-బాక్పోదయముచే మటింత చల్లుబడిన చూపులదేం గొంతువికిం దాపశాంతి చేయుచుండెను భవుం డేమో బాధ నొందుచున్నాండని'పైవారందలు ్రమవడుచున్నారు కావి యాయనకు హాలహలకీలాజా అభాధ యేమున్నది? ప్రపంచమునంతను గాల్పందగిన మవోగ్ని ఫాలమున నడంచిపెట్టిన మహాదేవునకు గొంతుక దిగిదిగవి హాలహలాగ్ని యెంత? ఆహా! శంకరదేవుం డేమి మహాద్భుతదర్శన మిచ్చుచున్నాండు। తఅచుగాం జూచుచున్న సురామరలు సైతము డిల్లపడి కొయ్యలై నోళ్లుతెఆచి విల్వగుడ్డతో వులకీకృతాంగ ములతో ముకుళీకృతకరయుగ్మములతో భయవిభ్రాంతచేతన్కులయి యామహామూర్తివి దర్శించుచు న్నారే. ఎఆుంగకుండం ఎంతసేపటిమండి చూచున్నారో ఎజుంగకుండా-జూచుచున్నారే ఎవరు చూచు చున్నారో కూడ వెటుంగకుండం జూచుచున్నారే. అయ్యయ్యో! ఇంక రవంత సేపు చూచుభాగ్యము లేకుండ నయ్యయ్యో! భూచక్ర మట్టి తిరిగిపోయినదే. ఈసారి శీస్రుముగాం దిరిగిపోయినదేమి చెప్పుమూ! ఆహాహా! రెండవపార్యమున నదిగో మురళీకృష్ణుండు! అదిగో రాధాకృష్ణుండు! అదిగో గోపాల కృష్ణుండు. అహో! మడుగునొడ్డున నున్న కదంబవృక్షముమీందికి జెంగుచెంగున వెక్కి గుభాలున మడుగులోనికి దూమికవాండు! అయ్యయ్యో! అయ్యయ్యో! కొళియనాగేంద్ర మా నవనీతకోమలుని- ఆ శిఫపింఛశిరోభూషణుని-ఆమందస్మితవదనుని-ఆ తమాలవల్లన శ్యామలసుందరాంగుని - అయుపనిష ద్వల్లరి ప్రససమంజరుని గజబినది అంతటితో సంతుస్టపడక యాజాలకునొడలిచుట్టు దాను గట్టిగం బట్టుక్‌వివది. తటాకతీరమునుండి హాహా కారములు మిన్నుముట్టుచున్నవ. యశోదాదేవి కొయ్యయై పడిపోయినది. గుండెలు కొట్టుకొనువారు, తలవెండ్రుకల నూడలాగికొనువారు, తలలు నేలగొట్టువారు, కృష్ణికృష్ణై యని యజమవారునై యచ్చటిజనమంతయు. నెంతకలవరమయినం బొందినది ఎంత నంశోభమైనం జెందినది! ఎంత గగ్గోలైనం బడినది. అవా! గోవు లంబా యని యటచుచుం గవ్నీరు విడుచుచున్నవే. అహా నళ్లగనున్న బాలుం డాసమయమున నొక్క్రుటికాలము సహస్రార్కనంకాశుం డయ్యె నేమి చెప్పుమా? అంత చిన్నపిల్లూండు కదా! అజ్టై మేనుపెంచి యంతలో విబృంభించి యిప్ల పొడుగై యొక్కజెప్పపాటుకాల మెంత పెద్దవాండైనాండో। కాని పామేమైనది? ఆతనికి విధేయమై శిరసాగ్గి వమష్కరించి యాతవి కాళులయొద్ద దీనమైభవగత్కరుణకైనేనియున్నది. ఉెప్పపాటింకం బడుచుండగనే కృష్ణభగవానుండు పెంచినదేహమును సంకుచించి తిరుగ బాలకృష్ణుండైపోయినాండే! ఆహా! ఎంత దివ్యసంద రృనసేవ యెల్లూరికి గటాక్షించు చున్నాండో! కృష్ణా కృ్నె! “వీ వడవిన్‌ బగ ల్లీరుగ నీకుటిలాలక లాలితాస్య మి చ్చావిధిం జూడనట్టి విముసంబులు మాకు యుగంబులై చనువ్‌ గావున రాద్రులైన నినుం గన్నుల నెప్పుడు చూడకుండ ల ఖ్ఫీవర జెప్ప లడ్డముగం జేసె విధాత యిదేల క్రూరుండై.”? యని పోతరాజుగారు 'సెలవిచ్చినారు స్వామి సందర్శనసేవలో టెప్పపాటే స్రతిబంధమై పోయెనని భక్తులు విలపించుచుండంగా వయ్యయ్యో! తిరుగ భూవలయము తిరిగిపోయినదే! రెండవపార్థ్యము కము నల కెదుటయిడినదే! అహా! హాలహలభతనుండైన శంకరుండు మహోత్సాహమున నాట్యమొనర్భు చున్నాండు అహావీ! నేత్రపర్వముగ నున్నది. జటాజాటమందలి గంగలోని తరంగము లుబ్బెత్తుగ లేచుచుండ, తలపై నున్న బొంచంద్రుం డదటున కాంగలేక యెగిరియెగిరిపడుచుండ, మహావేగసంరంభమున జూటి దూరముగంబడి

వ్‌12 సాక్షి పోవ్టదుమేమో యని సర్పహారములు నంకుచించి సంకుచించి మెడను రవంత గట్టిగంబట్టుక్‌నియుండ, చేతనున్న లేడిపిల్లి తూలి పడిపోవుదునేమో యనుభయముచే నుత్తీర్యమైన గజచర్శపుముడుతలల్‌ో నిజికి దాంగియుండ, మహావిష్ణువు పాంచజన్యధ్వానమున నుపొంగముపట్ట, బ్రహ్మ మృదంగవాదన సేవ యొనరిం చుచుండ, శృంగిభృంగులు వింజామరలు వైదుచుండ, దేనేంద్రుందు తాళము వేయుచుండ, నంతరిక్షమున వప్ఫరసలు. గీతములతోం బుష్పాంజలు లిచ్చుచుండ, “ఓమ్‌ ఓమ్‌ఓమ్‌'” అని వాదబ్రహ్మమగునట్టు మహతిపై నారదుండు శ్రుతిమీటుచుండ, ఇక నా మంగళపుటారతు. లిచ్చుచుండ, జగదేకనటుండు-ఆహాహా! ధరణీచక్ర మదరుచుండ, తరణ్యాది[గ్రహములు చలనములు మాని యవలోకించు చుండ, తాండవించుచున్నోండే! ఆహా। అనాట్యవైభవమును గాంచుట కొడలినిండ నింద్రునికివలెం బ్రాణులకుం గన్నులుండినయేడల-అయ్యయ్యో! అప్పుడే భూవంయము తిరిగిపోవుచున్నదే! ఈసారి మటించ,శ్రీఘ్రుముగం దిరిగిపోయిన దేమి చెప్పువూ?

అదిగో రెండవస్రక్క కన్నులకెదుటం గనంబడుచున్నది వహవ్వా బాలకృష్ణుడు కాళియఫణీంద్రుని ఫణాగ్రమునం దెక్కి తాండవించుచున్నాండే! _లోవైకనుందరా! అభీరవధూ ప్రియా! బృందావనవిహారా! నందనందనా! యళోదకిశోరా! వాసుదేవా! నమస్తే నమస్తే యనుధ్వను లెల్లయెడల వ్యాపీంచినవి అవతంన భూషణమైన మయూరపింఛ మిట్టటుబోగుచుండ, గర్షమురిందలి మద్దిగాయలు గంపించుచుండ, మురళి యధరమును జేరి (మైంగుచుండ, బంగారుగజ్జైలు గల్లుగల్లు మనుచుండ, సవ్యాపసవ్యపదఘట్టమును సహింవళేక నాగేంద్రుడు బుస్సుబుస్సు మనుచుండం దటాకదీరమందలి స్త్రీపురుషులు చేతులతోం దాళములు వైదుచుండ, నావులు వత్చములు కన్నులు పూర్ణముగాందెరచి చెవుల నిగుడంబెట్టి దోశలెత్తి యొడ ళ్లుప్పొంగ తప్పపొటైనలేకుండం జూచుచుండం దీరస్టృకములందలి గరుడపక్షులు కృష్ణాయని కూయుచుండ, ర్స్‌ షమ తగిపోపావునేమో యని భయమొందుచున్న యశోద ''నాయనా! ఇంకంజాలు, రావోయి నాతం'్రీ! ఎంతసేపు తాండవింతువు? కాశులు నొప్పులు పెట్టునయ్యా' యని పిలుచుచుండ, దేవతలు పుష్పవృష్టి గురియుచుండ, వాహావో! శ్రీకృష్ణభగవానుడు తాండవశ్రీడ సలుపుచున్నాండే! అవోహా! ఆహాహా! కాని అయ్యయ్యో! భూచ్రమప్పుడే తిరిగిపోయినదే!

రెండవైపున నాహా! అహా! శంకరదేవుం డింకను నాట్యమొనర్చుచున్నాండే! మహాదేవశంభూ! మహానటకశిఖామణీ! నమోనమః నమోనమః అయ్యో! అయ్యో! అదియేమి? అప్పుడే భూమితిరిగిపోయిన దాయేమి? అప్పుడేతాండవకృన్లుం డగవడినాండేమి! ఆహావో! భూవలయ మతినేగముగాం దిరుగుచున్నది. ఎందుచేతనో! అదిగో తాండవకృష్ణుండు అదిగో తాండవశంకరుండు మహావేగాతిశయమున మహీచక్రము దిరుగుళున్నదే. ఆకృతి యన్పష్టమైవది నీలవర్షము శ్వేతవర్లము కలిని గిరగిరతిరుగుచున్నవే! ఆహాహా! కన్నులు తిరుగుచున్నవి తల గెజ్జుమనుచున్నది. తిరుగం గమ్నలు తెఆచుసరికి శంకరుండులేండు, కృష్ణుండులేండు.. ఒకే వెలుంగు కానంబడుచున్నది! అదియెట్టున్నదో తెలియదు. వాని మొదలేదో శుదియేదో తెలియదు. అనెలుంగును జూడలేకున్నాను. కన్నుల నేమోకాని యది పొడుచుచున్నట్టున్నది దానిని సహింపలేకకాంబోలు కన్నులు తెఆవి చూడంగ దాదా సోన "దద నకకళ[్య(గుచున్న సూర్యునికాంతి యద్దుకిటికిగుండ గదిలో ప్రవేశం కేక షృపరీన ఏ కాల నష నిద్రించితిని అమాటయెందులకుం గాని యివ్పుడు జీ సేవ స షి శ్రమింపవలయుమోన రా

శ్యా న్న్న ష్‌ ర్‌ ర్త న. ఖే కావాల 0

  1. (న్ర్రీయాజ్జవల్య్య నాటకము జంఘాలశాస్ర్రీ యిట్టు పలికెను - “వాయనలారా! ఈశేఖ ఆనకాపల్లినుండి వచ్చినది - “సాక్షికిఅయ్యా నమస్కారములు నేను దున్నపోతును వి'క్రయించుటకై తుమ్మపాలసంత కీనడుమను బోవుచుంటివి. లులాయశేఖరునిం బదువైదుదినములనుండి బాగుగా మేపుటచే నది బలిమై యున్నది దానిని బాగుగాం గడీగి యాజంబెట్టి నిగనిగలాడుటకై యొడలినిండ నాముదమును రాచి మెడను బలుపుంచి యాసలువు వేతితోం బట్టుకొని బరాత్కారమున నిన్న తెల్లరుజామున సంతకు లాగికొనిపోవుచుంటిని ఏఏ యని యది యజదుడు వెనుకడుగు వైదుచుండ ముందున కీడ్చుకొనిపోవుచుంటివి “ఎక్కడికి నన్నుం దీసికొనిపోవుచున్నావు? ఎందులకుం రీసీకొనిపోవుచుంటివి? ఏమా్రపు సొమ్ము నావలన సంపాదింతువు? ఏమంత పెద్దమనుష్యుండవయ్యా! ఏడువలేకపోయినావు వెనుకకు నడువు” మని దాని ఎ ఏల కర్ణమేమో యవి వేసనుకొనుచు నడచుచుండలగాం బ్రక్కనుండి వీచుచున్నగాలిచే వేదియో యొక తెల్లనిరవంత పొడుగైన వస్తు వెగిరి దాని కాశులపందునం బడెను అది బెదరియెగిరిపడి నాచేతిలోని పలుపు గుంజుకొని పరుగెత్తికొని పోయెను. దానితో నేను గనుగీంకటిలోం బరుగెత్తగలనా? పైసంతనాం డమ్మవచ్చునని యెంచి దాని కాళురినడుమ వెగిరిడిన వస్తు వేదో పరిశీలించితిని దాదాపుగా నొక్క యడుగు పొడుగున్నది మూండంగుళముల వెడల్పున్నది పైన నెజ్జనిత్రాడున్నది, అదియేదో కాగితపుంగట్ట యని యనుకొంటిని “దానిలోనివి నాయదృష్టశమున నవేకసహ్రములు విలునగల సర్కారునోట్లు కాంగూడదా? ఏమో నాయదృష్టమెటు టన్నదో! ఇరువదినేల రూపాయలు నోట్లు దొరకంగూడదా? ఈదున్నపోతునింక సంతలో నమ్ముట యెందులకు? మనకు గావలసీనంత సొమ్మున్నప్పుడు విశాఖపట్టణపు వీరిసాని నుంచుకొనవచ్చును కర్నాటక్యు పేసరుమిల్లులో నూరువాటాలు పుచ్చుకొనవచ్చును పశువులనంతపాట మనమే సాడవచ్చును ఇంకను గొంతసామ్ము మిగిలినయెడల మోటారుబండి కొనవచ్చును అయినను నిరువదివేలే దొరకునన్న మాట యేమి? రిక్షరూపాయలనోట్లు దొరకంగూడదా” యను నిన్నియూహ ములు ఇంకను మీకు ద్రాయుటకు లజ్జపడుచున్న మటికొన్నియూహములు-తళుకు తళుకు మని మనస్సులో నొక్క టెప్పపాటుకాలములో-ననంగ-వంగి కాగిదపు బొత్తిని బైకి దీసికొనునంతకాలములోం గలిగినవి ఆహా! మనస్సువేగ మేమవిచెప్పవచ్చును. ఆహాహా! కాగిదములు చూచుకొనినపిమ్మట నాయేడు 'పేమని చెప్పవచ్చును? ఎందులకో యంతయేడువు! నాకిప్పుడు క్రొత్తగా బోయిన దేమియు లేదే పోయిన దొక్కదున్నపోతు అదియైన నింటికే పోయినది ఇక వనేండుపెందులకో? తగని యాశలు పెట్టుకొని యాయాశలు తీజలేదనియా యిష్పు డేడ్చుట? దున్నపోతునకు నాకు బారెం డెడమైనలేకుండ వీధిలో నేను బోవుచుండంగా లక్షలకొలంది విలువగర సర్కారునోట్లు నాక్రాళ్లయొద్దకు గాలిచేం గొట్టుకానివచ్చునని నే నడియాస లందవలసీనదా? నేనింత మూఢుల్లర్గనై యున్నప్పుడు మాయిద్దటిలో విజమైన దున్నపోతు వెనుకనున్న జంతువా? ముందున్నజంతువా? యనీఖన్ను నేను కొంత సేవు మందలించుకొని యాకాగిదము లలో నేమిసంగతు లున్నవోయవి యవ్పడే యుదయంచుచున్న సూర్యకాంతిసాహాయ్యమునంజూచితిని అవి బ్రాంతకాగిదములుకాని యచ్చుకాగిదవ్లు బూకాన్సు. నాలుగైదుకంటు నెక్కువలేవు. మొదటే పత్రములో

514 స్మి మొదటి పంక్తిలో ““శ్రీయాజ్ఞవర్క్య్యనాటకము'” అని యున్నది రెండవ పంక్తిలో రెండన యంకమని యున్నది. మూండవ పంక్తిలో ప్రవేశము సుద్రియుని మంది రము-నాలుగవవంక్తిలో ప్రవేశము మప్రియుండు యాజ్ఞవల్కు్యండు అని యున్నది కడపటి పత్రమందు కడపటి పంక్తిలో ద్వితీయాంకము సంపూర్షము శ్రీ 1 (శీ అని యున్నది పాపము! ఎవండో కవి పట్టణములలోం దినుటకుం బట్టెడన్నమైన దొరకక మాడుగుల ప్రాంతమందలి మన్నెవు జ్వరముచేం జచ్చిన బాగుగానుండునని యావైపులకుంబోవుచు దారిలో వీయంకమును బాజవైదుకొనెనో! కాదేని యేమన్నెవుంగవియో బుణబాధ పడలేకయో కుటుంబపోషణమొ నర్చుకొనలేకయోో అనకాపల్లొస్టేషను సమీపమున రైలుచ|క్రములక్రిందం బడి చచ్చినయెడల లోకమునకుం దనకుం దెజపిగా నుండునని యీదారిని బోవుచు నీయంకమును బ్రమాదముననో బుద్దిపూర్వకముగనో విడనాడిపోయెనో? యేమియుం దెలియదు. అయినను నా కీగొడవ యెందులకు? ఈకాగీదములుమా త్రము నాకందులకు? కాజుదున్నపోతుకొటి కేడ్వవలసిన నేను గవికైయేడ్చుట యెందులకని తిరిగి మనస్సునకు బుద్దిచప్పుకొని వెనుకకు మరలి అనకాపల్లికి పోయితిని. ఎంత సేపును మనస్సునకు బుర్దిచెప్పుకొమటతోడనే మనుజువి బ్రదుకు కడతేటీపోవుచున్నది గదా! ఒక్కతప్పుటడుగు-ఒకలెంపకాయ-తనదో పైవారిదో -అంతే బ్రదుకులో నంతకంటె సౌభాగ్య మేమియు వాకగపడుటలేదు ఇంటికిపోయి “బావా! దున్నపో తింటికి వన్చినదటోయి” యని యడిగితిని “ నీవు వచ్చితివికాదా? సంతోషమే” యని యాతండు నన్నుం బరిహనీంచెను బందెలదొడ్డిలోం బడియుండెనేమోయని యొక పీళ్లూని నటకుం బంపీ నాకు దొరికిన కాగిదమురను మాబావ కగపటలితిని అతం డెగాదిగం జూచి సరే అత్తగారి యౌషధపుబొట్టములకై పన్గికివచ్చునులే యని పలికెను “బాబయ్యా! నా గాలిపడగకో' యని మాయన్నగారికుమూరుం డాకొగిత ములు లాగగ వానిలోరెండు కాగిదములు చినిగిపోయినవి అయ్యయ్యో! ఇవ్పుడు జరిగిన ఈయసందర్భ మాకవియే చూచియుండునెడల వాతం డెంతబాధపడియుందునో! అప్పుడు నాభార్య యీవలికినచ్చి యాకాగిదములను జూచి-పాపము ఏభాషాసేవకుం డీ[గ్రంధము ద్రాసెనో? ఈయంకము పోయినందుల కాతం డెంత భేదమొందుచున్నాండో-నామాట విని యాకాగిదములను సాక్షి సంఘమునకు భద్రముగు బంవుండు సాక్షిలో నీసంగతి జంఘాలశాస్త్రి వెల్లడిచేయునెడలం దత్కవి సాక్షికి లేఖబ్రాసీ పోయిన యాయంకమును దెప్పించుకొని సంతసించును ” అని మాకు బుద్దివచ్చునట్లు వలికెను అందువలన మీకీ కాగిదములను బంపీతిని మీయిస్ట్రానుసారము వాని నుపయోగవటుపనచ్చును. చిత్తగించవలయును. విధేయుండు. సాక్షి సంఘాభిమాని-! నాయనలారా! ఈయుత్తరమును వింటిరా! ఇదిగో యాజ్జవల్క్య్యనాటకమున ద్వితీయాంకము, ఈయంకములోని గాధకుం బూర్వమందలి గాధను మీకుం గొంతచెప్పినంగాని యిది బోధముకాదు కావున సం(గ్రహముగ వెనుకటేకధను జెప్పెదను యాజ్జవల్కు్యుండు బ్రాహ్మణవంశసంభవుండు. ఇతనితండ్రి (బ్రహ్మరాత్కి తల్లి సునంద. ఈతండు మవాబుద్దిశాలి ఈతండు శాకల్యునియొద్దం గృష్టయజున్సును నేర్చుకొనునుండెను. శాకల్యుండను మహాపండితుండు సుప్రియుండను రాజునకుం బురోహితుండు. రాజున కసాధారణమైన్యూధి యేదియో యుండెను. బొషధ సేవే నది శాంతింపలేదు. అసాధ్యమగు నీ్యూథధిచేందాను మరణింపక తప్పదని సుస్రియుండు భేదపడుముండంగా శాకల్యుండాతనియొద్దకేగి తాము జపపోమాదుల వలన వ్యాధిని విస్సంశయముగా నివారింపంగలనని చెప్పెను. అట్టిశాంతిక్రీయ లాచరింపుండని రాజు

  1. (శ్రీయాజ్ఞనల్ళ్య వాటకము క్‌1ే5్‌ పురో హితుని'బ్రార్జింగ వాతం డట్లానర్చుట కంగీకరించిి వాని వాచరించి మం త్రతీర్థమును దెచ్చి రాజున కిచ్చెను. దానివలన శాంతింపలేదు. కొంతకారి మిట్లు చేయంగంబేయంగ శాంతించునని పురోహితుండు రాజును సమాధానపజచెను ““మీరు పెద్దలుకావున మం(త్రోదకమును దెచ్చియిన్చుశ్రమము మీరు పొందవ లదు. మీకు మువ్పదుగుజు శిష్యులున్నారుగాంబోలు. దినమున కొక్కశిష్యునిచే తీర్థమును బంవుం” డవి రాజు పుఠోహీతువితోం జౌప్పెను. ఏదినమున వేశిష్యుండు తీర్ణము కోటలోనికిం దీసికొనిరావలయునో ఆదినమున నాతండే హోమాదిక్రియ లాచరించి తీర్థమును దీసికొనిపోవుచుండవలయునని వురోహితుండు శిష్యుల కాజ్ఞయిచ్చెను. ఇట్లు కొందజుశిష్యులు తీసికొనిపోయిరి. రాజునకెంతమాత్రమునువ్యాధి తగ్గలేదు. ఒక్కదినమునయాజ్ఞవల్కు్యని వంతువచ్చినది “గురూత్తమా! ఈదినమునం దీర్ణము తీసీకొని వెళ్లవలసినవాండను నేను రాబొకవేళ నన్ను బరాభవించునెడల నేనేమి చేయవలసినది?” యని శాకల్యుని యాజ్జవల్కు్యుః డడీగెను “ఏమిచేయుట కేమున్నది? నీవు తిరుగ రాజదర్శనమును చేయనక్కలలేదు * అవి గురుండు. సెలవిచ్చెను. చిత్తమని సెలవుతీసికొని రాజునొద్దకు యాజ్ఞవల్కుుండు తీర్ణకలశము చేత్తయిచ్చుకొని పోయినాండు-అశిష్యునకు నారాజునకు జరిగిన సంభాషణ మీయంకములో నున్నది సావధానచిత్తులరై యాయంకమును వినుండు-చదినెదను,

_ (శ్రీయాజవల్ళ్యవాటకము-ద్వితీయాంకము. స్రదేోము-సుస్రియునిమందిరము స్రవేశము-సుద్రియుండు-యాజ్ఞవల్కు్య్యండు సుద్టి- ఇ వమా లేదంటిని, మద్ధి-మం క్రతీర్ణము వాయెడలంబనిచేయకపోవుటచే మం త్రోదకమువలన వ్యాధికుదురనేరదని రోగ పీడికుండనైన నేషనుట సహజమై యున్నదనుకొందును. పోనీ మం త్రశోధనము మాకెందులకు? నేననినది సరిగా లేదంటివి? ఒప్పుకొంటివి. కాని నీవేషము పరిగానున్నదనీ నీవు చెప్పగలవా! అదిసరిగాలేదని వేను జెప్పుచున్నాను. నీసేమిచెప్పురువు? యాజ్ఞయం శత్రశోధవము చేయందగదని యిప్పుడే చెప్పితిని కాదా! అట్టి మం త్రశోధనమే తప్పయిన పృుడు మంత్రములు (బ్రాహ్మణాధీనము లగుటవే (బ్రాహ్మణశోధన మంతకంట తప్పని యేల తెలిసీ కొనంజాలవు? సుస్రీయంత్రములు బ్రాహ్మణాధీనములే!. బ్రాహ్మణుని కథీనములుకాని నీ కెట్లధీనములు! బ్రాహ్మణబాహ్యవేషమైన లేవి నీవు బ్రాహ్మణుండ నవి యెట్లు చెప్పుకొనంగలవు? చెప్పుకొని మమ్మెట్లు విశ్శసీంపంబేయంగలవు? యాజ్జ-రాజా! నీవిశ్వాసము పైననే బ్రాహ్మణ్యము విలిచియుండలే దనుసంగతి నీవెటుంగనట్టు న్నావు. బ్రాహ్మణ్యమున కంతదుర్గతి యింక బట్టలేదు ఈమాటలేల? గురుసందేశమును నిర్వర్తింపవచ్చి తిని. ఈతీర్థము దీసికొముము. నేను బోయెదము

కేక సాక్షీ

సుట్రి-తిర్హకలశము దెచ్చినావా? అబ్బ! నీచేతిలోం బన్నీరుబుడ్డి యండందిగినది కాని తీర్చకలశ ముండందగినదికాదే? వీవుచ్చరింపందగినది పద్మబాణమం [త్రము కాని పంచాక్షరీమం[త్రము కాదే? బొట్టువై అరి జుట్టు మైైరి కట్టువైఖరి చూడంగ-ఓ-శృంగారవురుష, శేఖరునివలెం గానంబదుచున్నావే? వరాకున మాయింటికి వచ్చితివికాని బుద్దిప్రూర్వకముగ వచ్చితివని నే ననుకొందునా!

యాజ్ఞాబుద్దిపూర్వకముగ రానిమాట నత్యమే గురుబలాత్క్బృతిచే రావలనివచ్చినది. నిన్నుం జూడందగినవని నా కేమున్నది? నావేస మెట్టున్న నీకేమి? దాని నంతపరిశీలించుట నీకేల? నీవు మూతిపై వెండ్రుకలం జూచువాండవేనా! కాలొపై బోడు చూచువాండవేనా? వృష్టముపై గోంచి చూచువాండవేనా? విద్యాబుద్దులతో నీకుంబనిలేదా! ఆహా! ఏమి లలితుండవు? ఏమియింగితజ్ఞుండవు? వీమిసరసుండవు? నీవు ప్రభుండనై యుండుటచే నీదేశ మెంత యదృష్టవంతమైనది! రాజా! పూర్వజన్మమున నే మహాపురుషనింద యొనర్చుటచేతనో వీవివ్పు డీవ్యాధిచే బాధపడుచున్నావు-భద్రముగం బ్రవర్తింపుము

సుస్రి-(వికటముగ నవ్వి) హే హే హే మాయం దకారణజాయమాన కటాక్షముచే దర్శన మిస్పించినవారు మహావురుషులా! వురుష్టోత్తములా! అవతారమూర్తులా! భక్తపాపవిచ్చేదకులా! లోకోడ్దార కులా? 'సెబాన్‌ నే నెంతధన్యుండనైతిని ఇది శివావతారమయినట్టూ? విస్ట్వ్రవతారమైనట్లూ? లేక రెండునా? ఏమహాకార్యము నాచరించుట కవతరించితిరి? మహాత్మా! మీభక్తముణు లందలు మీకు నిత్యకైంకర్యాదులు సలుపుచున్నారా? సందర్శన వంభాషణ సంస్పర్శనాది సత్కారములచే వారిని సంభావించి సంతోషపెట్టు చున్నారా? వారు తను యనురాగవూర్వకాదరణముచే నిత్యశోభనాదివైభవములతోం బు[త్రపుత్రికాది సంపత్తితో.

నాయనలారా! ఇక్కడం గొంతకాగిదము చినింగిపోయినది తరువాతి (గ్రంధమును జదువుటకు వీలులేదు కావున యాజ్ఞవల్క్య చరిత్రమున వే నెటింగిన తరువాతి ముఖ్యాంశములు మనవిబే సెదను సుప్రియుండను రాజ మహర్షి బాహ్యవేషమును దిలకించి యెంత యధికేసించినము-యోగివర్యుండు హించి యూరకుండెను. నీకుం దెచ్చిన తీర్ధ మేమిచేయు మని నీయభిప్రాయమని బుషి యాతని నడుగ, “అదిగో! అచ్చటం గవంబడుచున్న కట్టుకొయ్యమీందం బోసి పొమ్మని రాజవెను-అంత మహర్షిశిభామణి "దివం మాలేఫీ' త్యాదిమం'త్రము నుచ్చరించిి యాకట్టుకొయ్యమైం దీర్ధమును బోసి చివాలునంబోయెను. రెండుఘ డియ లగుసరికిం గట్టుకాయ్య కడిచెట్టు కొమ్మలతోం జిలువలతోం బలువలతో దివ్యవరిమళభరితములగు బహుసుందర వుష్పగుళుచృములతోం బుష్పములపై ద్రాలిన బంభరములతోం గరకలారావము లిచ్చుచున్న పక్షుంతోం బ్రకాశించుచుండెను దానిని రాజు గాంచి యత్యాశ్చర్యమగ్నమాననుండై కొంత సేవు విశ్చేష్ణుడై నిలువబడి యంత “అక్కటా యాజ్ఞవల్య మంత్రోదకమున నీ కట్టుకొయ్య చిరకాలము ్రిందటం జన్చి మోడైన యీకట్టుకొయ్య-యెట్లు బ్రదికి బాగుపడినదో। అతీర్థమునలన నేను వ్యాధిదూరుండనై యట్లు బాగుపడవరిసినదేకద! వాబుద్దిహినతచే నట్లు కాలేకపోయితిసి” అని యోగీంద్రపరాభవమునకై లెంపలు వైచుకొని యాజ్జవల్కు్యుని తిరుగ దనయింటికి బంప్పండని శాకల్యునకు వార్త నంపెను, యాజ్ఞవల్కు్యుందు మొదటం దనకు గుడువిచ్చిన బాసననుసరించి వేను బోనని చెప్పను అంత రాజు శాకల్యు నింటికి వచ్చి యాజ్జవల్భు నవేకభంగులు ద్రార్జించెను. శాకల్యుం డెన్నివిధములనైనం దనశిష్యునకు రాజు నమ[గ్రహింపు

  1. (శ్రీయాజ్టుల్భ్య వాటకము క్‌ 17 మని బోధించెను. ఆయన గుర్వాజ్ఞ వివలేదు. అంత శాకల్యుండు కోపోద్దీపితుండై “అవిధేయుండా! వేను నీ కిచ్చినవిద్యను నా కొసంగి పో ఆవలికి బౌ! మ్మని తీండ్రించెను తీసికొనుమని యాజ్ఞవల్క్య మహర్షి యావిద్యను వాంతియొనర్చెను. దానివి దిత్తిరవక్షులు భత్మీంచిన హేతువున దానికి దైత్తిరీయ మని "పేరువచ్చెనని చెప్పుదురు.

యాజ్ఞవల్క్యయోగీం ద్రుల చరిత్రములో నంశము లన్నియు నేను జెప్పందలంచుకొనలేదు ఆతండు

పిమ్మట సూర్యోపాసన మొనర్చివిద్యమ సంపాదించెను ఆళండు శుక్షయజుర్వేదమునకు మూలపురుషుండు శాకల్యం డాతనికి మొదట వేర్చినవేదమును గృష్టయజుర్వేద మనియందురు కృష్ణయజుర్వ్యేదమున మంద్ర బ్రాహ్మణభాగము లొకక్రమము వరున ననుసరించి కూర్చంబడియుండక కలగపులగముగం గూర్పంబడి యుండి యస్పష్టార్థప్రయోజనములై యుండుటచే వీవేదమునకుం గృష్టయజున్నని పేరు వచ్చియుండున నియునుం, (గ్రమమైనవరుస ననుసరించి మంత్రాదిభాగములు కూర్చంబడి యుండుటచేతను నర్జప్రయోజ నాది విషయక విస్పస్ట కాంతిచేతను యాజ్ఞవల్క్య వేదమునకు శుక్షయజుస్పవి పేరు వచ్చియుండుననియుం గొందలు చెప్పుచున్నారు యాజ్జవల్క్యుండు జనకసభలో ననేక వైదికర్లులను బ్రహ్మవాదములం దోడించి, (బ్రహ్మిఫ్టు డనుపేరు వడ పెను ఎందజాళ్వారులున న) ఆళ్వారనంగా నమ్మాళ్వారని యెట్లు రూఢ్యర్థమో యెందజు యోగీశ్వరులున్నను యోగీశ్వరులనంగా యాజ్ఞవల్కు్యులనియే రూఢ్యర్థమున్నది ఈతండు మహాసంస్కర్త అంతకుం బూర్వమున నున్న వేద క్రమాదులు సమంజసములుగ లేవని కనిపట్టి క్రొత్తపద్దతితో వురాతనవస్తువుకంపె సమీలీనతరముగా నొకవేదమును రచియించు మహానుభావునివంటి మహాసంస్కర్త మహాధీశాల్మి మహాసాహసికుడు, మటీయొక్క డేండీ? తాను నూతనవేదమును రచియించుటయే కాక యధ్య్వరాది[్రియలందు దాని నాచరణములోవికిం దెనె ')ను శంకరభక్తు రీతనివి శంకరావతార మందురు విస్ణుభక్తు లీతనివి విష్వవతార మందురు. సూర్యోపానకు లీతనిని సూర్యావతార మని యందురు యాజవర్భ్యశాఖలో గ్వైళు లున్నారు, విఖ్ఞుద్వైతు లున్నారు, అద్వైతు లున్నారు ఈమహానుభావునికిం బదునేనుగురు శిష్యులని చెప్పుదురు అశిష్యుల కందటకు వారివారి యధికారము ననుసరించి తాను బ్రహ్మపదార్థబోధన మొనర్చెను, కాని యాళిష్యులలోం గాణ్వులు మాధ్యందిను లని రెండుతెగలూరే యిప్పుడు కానవచ్చుచున్నారు. కాణ్వులనే ప్రధమశాఖవా రందురు. వీరిపూర్వు: డగు కణ్వుండు యాజ్జవల్క్యునకుం 'బ్రభమశిష్యుం డగుటచే నాతవి తరువాతివా రందటకుం గాణ్వులని ప్రధమశాఖవారని పేరు వన్చియుండును. అదిగాక కణ్వుండు శిష్యసంఖ్యలో మొదటివాండే కాక యధికారములో నర్హకలో నాధిక్యములోం గూడ మొదటివాడని యెన్నవచ్చును ఆతనికి యాజ్ఞనల్కుుడు కటాళక్షించిన గ్రంధము రనేకము లున్నవి మహామహిమగల మహోద్ధంధము లవేకము లున్నవి వీనినామములు మాత్రమే యిప్పటికి నిల్ఫియున్నవి అట్టి యుత్తమగ్రంధము. లన్నియు నేమైనవో తెలియదు ప్రధమశాఖా బ్రాహ్మణులని చెప్పుకొనువా రాగ్రంథములేవియో ఎచ్చటనున్నవో యేమిస్రర్రుత్నము లొనర్చినయెడం నన్నియుం గాకపోయినంగొన్నియ్లైన లభించునో యనునంశము లేమియైన యోజించుచునా నరా? లేనట్లు కనుబడుచు న్నది నీల! వారిలో బుద్దిమంతులు తక్కువ నంఖ్యవారున్నారా! లేరు. లేరు వారిలో మహాబుద్దిశాలు రినేకులున్నారు. తగుమా్రవు జమిందారీలు కలూరున్నారు పెద్దపెద్ద న్యాయవాదు లున్నారు గొప్పగొ ప్పవర్తక్షు లున్నారు. విద్యాధికులున్నారు. విమర్శకు లున్నారు దక్షిణహిందుస్థానమునం దనేక స్టలములందు

518 సీ

'ప్రథమశాఖవారు ప్రబలులైయున్నారు. ఉత్తర హిందుస్థానమున మాధ్యందిము లస్హేయున్నారు మాధ్యంది నులు తమకుం బూర్వులు కటాక్షీంచిన (గ్రంథజాలమునంతయు భద్రపజుచియున్నారు. ప్రధమశాఖవా గేమిచేసినారు? తమ(గ్రంథములు తమవి కావని యూరకుండినారు అవి రామబాణముల కధీనములై యంతము వొందుచున్నపుడు మనకెందులకని మాటలాడక మిన్నకుండినారు. మీగ్రంధము లేమ్టైనవని యెొవ్వరైన వారి నడిగినయెడల మాకెట్లు తెలియు ననుచున్నారు మాగ్రంధములు కొన్నియున్నవా యనుచున్నారు అహా! ఏమి మతాభిమానము! ఎంత మత(గ్రంథాభిమానము! పర్వభారతీయవిమర్శక మహానీభలలో యాజ్ఞవల్క్య (గ్రంధస్రశంన వచ్చినప్పు డేగ్రంధములు స్రదర్శింపంబడి వరీక్షింం బడుచు న్నవో యజుంగుదురా? మౌధ్యందిన (గ్రంధములు మాత్రమే. కాబ్య(గ్రంథము లేమైన నట్టు చేయంబడుచు న్నవా? లేవని చెప్పుట కితర శాఫ్రీయులకే సిగ్గగుచుండంగా ప్రథమశాఖీయు లనిపించుకొనినవూరు రవంత

యులుకు నలుకైన లేకుండ నున్నా రేమిచెస్పువూ? వారిహృదయముల కాచింత వారిమవస్సుల కాసంకోచము

లేశమైన నున్నట్టగపడకపోవుటయేల! పోనిండు పరశాశీయులందణు వారివారి మత (గ్రంధములను సేకరిం

చుకొని భద్రపజుచుకొని వ్యాఖ్యానసమన్వితముగం జేసికొని మతసంబంధమైన కొంతపరిజ్ఞానమును

సంపొదించుకొనుటకుం బ్రయత్నించుచుండంగా సర్వజనసామాన్యమైన గతాను గతికన్యాయమున నైన వీరేల

(ప్రవర్తింపకుండనున్నారో? మత[గ్రంధసమీకరణము మత(గ్రంధవూజ మత(గ్రంధ భాష్యరచనము మొదల

యిన పనులు దోషము లని యెంచి మన ్రధమశాఖీయు లింతయు పేక్ష యొనర్చుచున్నారా? ఇంత్రయనాద

రణ మొనర్భుచున్నారా? ఇంతమత (గ్రంధవైరాగ్యమును బూనియున్నారా? ప్రధమ శాఖీయసోదరులారా!

అసాధారణమై దాదాపుగ నసహజమని చెప్పందగిన మీయు పేక్షకుం గారణ మేదో నాకు దుర్హే యమైయుండు

టచేత గ్రుడ్డివాడు తడుము కొనునట్లు కారణములకై తడుముకొనుచున్నాను శ్షమించవలయును పొడుము

డల్బీబిరడ జాటీపోయినయెడల దొరకినదాంకు దహతహలాడుదుమే తులమెత్తు బంగారమునకు మువ్పది

రూపాయలకంళు వెక్కువ విలునలేదుగాని తులమెత్తు మళ గ్రంధస్థ్ర పురాణతాళప త్రసమితికి మూండువేలు

కావుకదా ముప్పదివేలు విలువయుండునే! అహి! మనకాణ్వులు తమతమ గ్రంధములు మసిబొగ్గు లనుకొను

చున్నారో? మునిసిపల్‌ తుక్కనుకొనుచున్నారో? తండ్రిగారిచ్చిన పజ్జభూమికయిన గాలానునరణముగా

కొజ్డునీస్తులంగట్టి దానిరాబడి ననముభవించుచున్నామే. చిల్లిదైనసరే మదయూడినదైనసరే తాతగారి యిత్తడి

చెంబని దానిని భద్రసజదుకొని బంధుకోటికి దాని నప్పుడప్పుడు గానబజచి యానందించుచున్నామే.

అయ్యో! కాణ్యుళారా! మీకు మూలవురుషుండే! శ్వేతయజాఃకర్తయే! సార్ధకయోగీంద్రవాముండే! మహానంఘ

సంస్కర్తయే! అర్కావతారమే। హర్యవతారమే! హరావతారమే! అహాహా! అట్టి లోకోత్తర స్రతిభాశాలి దయా

స్వరూపుడై జగదుద్దరణార్థమయి లోకమునకు వెర్లిడిచేసి తనభక్తులగు మీకుం గటాక్షించిన యమూలళ్యధన

మును జ్ఞానభండారమును దేజోనికేసమును మీ రుపయోగించుకొనవక్కలలేదా? మీరు భద్రపజముకొన

సై నక్కజలేదా! పోనిండు. వానినామములైనం దెలిసికొనం బ్రయత్నింపరా? మాకక్కజలేదని యడ్డముగం

దరినొంపుచున్నారా? అయ్యయ్యో! తప్పుకాదా. తప్పుమాట యటుంచుండు. ఆర్యస్వభావమువకుం గూడ విరుద్దతకాదా? బట్ట తిన్నగ సవరించుకొమ్మని చెప్పీవ కోడలిపై నత్తగా రాగ్రహించినట్లు మీరీిమాట ణకు నాపై గోవపపడక నన్ను శ్రమించి నాస్రార్థ నంగీకరించి మీగ్రంధము లెచ్చపెచ్చట దొరుకునో తెలిసికొని యాతావులకుం దిరిగి తిరిగి యావశ్యకమగునెడల దేశమంతయు గాలించి యెంతధనమైన వ్యయమొనర్చి వానిని సంపాదించి కాణ్యమర మొక్కటి కట్టించి వాని నందు భ'ద్రపజువవలయును,

  1. శ్రీయాజ్టుల్భ్య వాటకము వ్‌19 మీనంపాదనములలోం గొంతభాగ మీమహా కార్యమునకై వినియోగవఆువందగును-వటువక తప్పదు. కాణ్వ (గ్రంధవిధి యనుపేరం గొంతసొమ్మును ముందుగాం జేర్చి దానివి (గ్రంథసంపాదన కార్యమున వినియో గింవుండు. ఇదివటికీ యాలన్యమైనది. మాధ్యందిన (గ్రంధముల మహా ప్రచారమునుబట్టి కాణ్వ(గ్రంధములు రేనేలేవను- నస్రతిష్ట మూలపురుషునివఆకు మీయు పేకమూలమున వ్యాపించినది లేనివారు. లేక యేడ్చుచుండంగా నున్నప్పుడుకూడ మీకీదరిద్రతయేల? మీకీ ఇమబాధ యల? “ఓవో! ఈ(గ్రంధము రిన్నియు సేకరించిన తరువాత నివియన్నియుం జదువవలసీవడు సనుగాంబోలు, మాకుం దెజపీయెక్కడ? సంచులమూంకులకు తాళ్టుకట్టుటలోం రెజపిలేకుండ మేము దే్యలాడుచుండంగా తాటాకుపుస్తకముల త్రొళ్లువిప్పుటకు మాకుందీటిక యేదీ? వెత్తికి ఏశ్యవాథకైంయు మూంతికి వాసిలైను దేహమునకు సబ్బు రాచికొనుటలో6 గాలము కాసంతయు గడచిపోర్టచుండయా మత(గ్రంథములకు మసీవపూయుటకుడూని మట్టిలైలము రాయుటకుంగాని మాకెక్కడతెఆపీ? మతగ్రంధముంచదువా? మా కింతలో నంతతొందర యేమి గళ్గివది? ఏమో కొంతకాలము బ్రదుకదలంచియుండ మరణశాసనలేఖవ మంతటి యోగాయిత్యపు వవి మే మేల చేయవలయును? మాకీచదు వక్కటలేదే * అవి నన్ను గాఢముగా మందలింతురాయేమి? పోవిండు .మీయిష్టము. చదువుకొనవలసీనదని మీకు బోధించునంతటి బుద్దిహీనుండను గొను. మీరు శ్రమపడి (గ్రంథములనుమాత్రము సంపాదింపుండు. ముం దెప్పుడైన మీలో మత(గ్రంధములు చదివి వానికి వ్యాఖ్యలు గ్రాసీ వానిని వివులముగం చేయంగల మహాధీమంతులు బయలుదేజంగలరు. వారి కక్కజకువచ్చు టకేమీరీశ్రమ మొవర్శవలయును. మీరు బాగుగాం బరిశీలంయవెడం నిప్పటికేమీలో మంచి బుద్దిమంతుల యిన విమర్శకులు బయలు వెడలియున్నారు. నాయనలారా! జన్మమాశత్రముననే ప్రధమశాఖీయుల మనిపించు కొనక మతాభిమానమునం బాండిత్యమున మత గ్రంథనంపాదనమున యధార్హముగం బ్రధమశా ఫీయు లనిపీంచుకొనుండు.?

ఓం శాంతి శ్ళాంతి శ్నాంతిః

ఫ్రిప్రై, సభాస్వకీయ వ్యాపారములు

జంఘాలశాస్రీ యిట్లు పఠికెను.-

“నాయనలారా! ఈదినమున నుపన్యాస మేదియు లేదు మానభావిషయకములగు నంశము రీనడుమ నెప్పుడు వెల్లడించియుండలేదు. సాక్షి కనేకలేఖలు సొక్షుపన్యాన పారకులయొద్దనుండి ప్రతిదినమును వచ్చుచుందును వానిలోం గొన్ని యిప్పుడు చదివెదను వానివిగూర్చి నేను విమర్శింపను విమర్శింపనక్క టలేదు వానిలోని నిజానిజములు గొంతకాలమునుండి మాయందలి దయవలన దీక్షతో-విమర్శన బుద్దితో -విష్పకపాతాంతకరణముతో మాయువన్యాసములనుజదువుచున్న _ పారకులకే తెలియంగలవు, నేనంతకంటెం జెప్పవలసిన దేమియు లేదు ఈలేఖ లేయూరనుండి నచ్చినవో యెవరు బ్రాసీరో మీకుం దెలుపనక్కజలేదు వానివిమర్శునమునందు మీకు సాహాయ్యము కాంగలవను నమ్మికతో నాయుత్తరములతేదీ లఅనుమాత్రము తెలియంబణచుచున్నాను * ఊఆఅభివాదములు 10-3-22.

అయ్యా! మన్మస్త్రీల వూర్వాచారమునుగురించి- ప్రస్తుతాచరణమునుగూర్చియు-మీయథభిప్రాయ మేమి? కొందరు జాకెట్లు కొందజు గుండీరవికలు తొడుగుచున్నారు గదా! నేను ఒకటి రెందుసార్లు ప్రశ్నించి సదుత్తరము (తృష్తికరముగా) బడయలేకపోయితివి శరీరము ఇతరులకు కనుపీంచకుండా చేయుటకని వారివాదము పూర్వులు మామూలురవికెలు తొడిగి కాసెబోసి చీరెకట్టి నందున వారి ప్రొతిబ్రత్యమునకు భంగ మాపాదించెనా? ఇప్పటి నాగరకత ఆంగ్లేయులను బోలియుండదా? కనుబొమలమ ధ్యను సూదిమొనలతోం బెట్టెడు (దృష్టిదోష నివారణార్హము బెట్టుడు) తిలకము ఏహ్యముగా నుండదా అన్నివిషయములు విమర్శించు మీరలు ఈవిషయమున ఊరకుండుట సంతాపకరము రాంబోవు అంధ్రవత్రి కలో ఈవిషయమై మీసాక్షిసంఘవిమర్శ నోపన్యాసము చూచుట కుత గృహించుచున్నాను మజియొక ్రార్ధన, సొషీ ప్రధమభాగమును పంపవలయునని ఎంతమంది పుస్తకవి[క్రేతలకో న్రాసితిని చివరకు జబాబుగూడ శేదు దయయుంచి వెంటనే ఈకింది చిరునామాకుం బంషం బ్రార్జితులు,

చిత్తగింపుండు ఈయంశములంగూర్చి. స్త్రీలనుగూర్చిన యుపన్యాసములలో శక్తివంచనలేకుండం జర్చించి యుంటిని, కావున దిరుగ విమర్శింయట యనావశ్యకముగ దోంచుచున్నది అజ్జోల్లఘనమునకు మన్నింపవలయును, తరువాతి యుత్తరమును జదివెదను

“విశ్వామిత్రుని నెత్తిగత్తిరించిన కత్తెర వసష్టుని గడ్డముపై నాడ వెనుకాడుచున్నది-లింగముపైం జుట్టీవీక స్పురించినట్టు-పవననందనుని తలపై బెట్టబడుచున్న బావాజీగారి బంగిచిలిమిగొట్టము స్పురిం చుటలేదు బోనము నెత్తికెత్తుకొని తాండవించుచురజకుండు తాండవకృష్ణుని బోలక స్రశయకాలరుద్రుని

బోలుచున్నాండు. సాలగ్రామ మాలభక్తున కుందు , .సౌసృనము రుద్రాక్షమాల వానివక్షమున రూఢిగా గానిపించుటలేదు. మతాంతరులగు దేశభక్తులు సాక్షినోటం బడుటకు సద్వీరపాషిణప్రాయు లగుచున్నారు.

  1. వభాన్వకీయ వ్యాపారములు వ్‌21 భవిషదృహ్మావతారులైన కవులు మణిమంబరీ మధ్వవిజయాది (గ్రంధములను మటల నృష్టించుచున్నారు మతసాం ప్రదాయబోధక మహావాక్యములు పిచ్చిరాముని పిచ్చికూతలైనవి. మహాత్మా! పాలలో పాపరకాయరస మును బిండుచున్నారు. పులి. మేక గఆచునా యని నిర్భయన్థ్రీతి నవలంబింపకుండు. విమర్శకులు మీజీవితకాలములలో నూరకున్నము తర్వాతవైనమ మీమతాభిమానదుష్పధమును వెలిబుచ్చకమానరు జాగ్రత్త జాగ్రత!! మాఘ బహుళ 12, 1843"

నాయనలారా! మతవైషన్యుమును గూర్చియు సర్వమతసామరవ్యమును గూర్చియు ననేకపర్యాయ ములు కంరము ళోషిల్లున ట్లఆచిననాపై నిట్టి కరినవినుర్శనము తగువేమో మీరే యోజింపవలయును ఇంతకంటె మీకుం జెప్పందగిన దేదియులేదు తరువాతి యుత్తరము చదివెను. అయ్యా! 24-2-12

తమదర్శనం వేమ'యన్నడూ చాయరలేదు గాని నేటికి తమయశళ్శరీరదర్భ్శనం చేసి తమదర్శనలాభం యెప్పుడు తటస్టమననో అని భగవంతుని స్రార్జిమన్నాను.. వేను ఇదివరలో యీపేర్లు వగయిరాలు యన్నడూ చూడడంలేదు. ఇప్పుడు అందరు చూస్తూవుంటు దీనిలో యేమివిశేషం వున గ్నదో అని నాకుకూడ కుతూహలంకల్లి గతాముగతికోలోకు అనేరీతిగా నెలరోజుంనుంచి ఆంధ్రపత్రిక చూస్తూ వున్నాను. అత్యు తృాహం-అతి(పేమ-అఢ్రిభక్తి కల్ల మ్నమిచ్చుకున్నద్రవ్యము- యెక్కువవిలువ యీవృత్తాంతమే చాలునని మిక్కిలి శృష్తవొందితిని, దీనిలో నీతి లోక్ర్యవహారంలో (ప్రతివానికి స్వానుభూతి దురాత్ములను చల్లగా వంది తరాయలువతుగా అన్యాపదేశంవున్నదిగావి లేవిదికాదు స్వభావోక్తి నవరనభూయిష్టంగాను వుండుట చేత నాకు హృదయరంజకంగా వుండి యీమహోత్ములు యెవరు వీరివాసస్టలం యెక్కడ అని కొందరిని యిదివరలో పరిచయంకలవార్లను అడగగా భగవదను(గ్రహంచేత పీరికావుర వాస్తవ్యులనిన్నీ తమది యెక్కువ శక్తీ అనిన్నీ మంచివాణి అనిన్నీ శ్రీరాజావార్కి తమయందు యెక్కువ(ప్రేమ అనే మొదలయ్యి సంగతులు విని తమరు లోకోపకారార్థమయి వీత్రి నుపదేశించి సజ్జురశ్షణ దుర్జశిక్షణ నిమిత్తం అవతరించినమహాపురు షులని కళామయులని రూఢిగా నమ్మి యీదరఖాస్తు బ్రాసుకున్నాను. “స్వభావ మన్యధాకర్తుం కళ్ళ్శక్యోదైన - విర్మితం” అనులోకోట్టి బుచ్చుకొని మ్నం యేమిచాయగల మందురేమో. వాల్మీకీమహర్తికి మహాత్ముల దర్శనమాగ్రంచేతనే ముక్తుడయినట్టు వింట్టున్నాముకదా! కాబట్టే తమురచనసామర్హ్యం చేతనున్నూడైవకృప చేతనున్నూ దుష్టబుద్ధి మంచిబుర్టిలోకి రావమ్బను. బుద్దులు రెండుకేవు ఒకటే అని తమరు మొన్న పేపరులో ద్రాయించివారు. గానట్రాసుకోవడమయినది. “అర్నిమిత్రం విషంపధ్యం అధర్మోధర్మతాంద్ర చేశ్హ్‌ అమకూలే జగన్నాథే ఏవరీతే విపర్యయః' అవి వున్నది తమశక్తి అమానుషశక్తి అని విన్నాను చన్నపురిలో వైద్యంఅఫీను పెట్టుకొని నడిపిస్తూవున్నవానివి గురించి తమయందు నిరాకరణభావం కనుపిం చగా అతనిమీద ప్రయోగించిన వాక్ళరములనేత శబ్దవేదిబాణద్రయోగంచేత దుష్టళిక్ష చేళ్ని రమభూపాలునివ తుగా యశమ్స తమకు అయినట్టు వింటున్నాను. కవర పంపీంచుకున్నాను. గాన వెంటనే జబాబు దయచేయింప్పకోరుతాను

చిత్తగించవలెను

522 ప్ని మజీయొకలే, 1-3-22 ““మహారాజ్న శ్రీ, సాక్షిగారికి అనేకనమస్కారములు ఆంధ్రపత్రిక 1918 వ సంవత్సరాదినంచికయందుండు 'ఆంధ్రకవుల యపరాధము' అను వద్యము లను తాము చదివియుందురు అందులో 28 వ పద్య మిట్లున్నది. ఒకడు న్వపవ్న(ప్రకారము మగ్గడింప నెల్లూరలకు గలలె దెల్లూర్లు నవ్వుదురను తలంవులే దెవ్వరికిని పేరుకొన నేమిటికి నట్టి బీదకవుల మీసంఘనభ్యుండగు జయాలశా స్రీగారికి అనేకన్వప్నములు వచ్చుచుండంగా ఆన్వప్నవర్షవలవలన మమ్మందరిని సంతోషసరచుచుండిరి నంతోవపరుచుచున్నారు. ఈపద్యము ఆయనకొటకే బ్రానీన ట్ల పదుచున్నది ఇట్లు గ్రానినపిదపకూడ ఆయన స్వన్నములు తగ్గలేదు అధిక్షేసించిన వెనుకకూడ స్వవ్నము తగ్గలేదు అధికేసీంచిన వెనుకకూడ స్వవ్నములు వర్షించుచునే యున్నారు ఇందులకు కారణ ముండక , తప్పదు. మేము మీసంఘమందు అభిలాషకలవార మగుటచే ఈవద్యము కేమిసమాధాన మిచ్చెదరో విన కుతూహలము గలనారైయున్నాము 1918 వ సంవత్సరసంచిక ఈదిన మగపడినదా అవి అధిక్షేపించెదరేమో. ఇదివరకే చూచితిమిగాని కొందరి ప్రోత్సాహమువలన ఈదినము 'వ్రాసినాము. ఇందువెంబడీని ఇంకను కొన్నివిమర్శలు తెలుసుకొనవలెనని కుతూహలముగా యుండెను గాని దీనిక్త శ్రమ యిచ్చినందులకు చింతిళ్లుచున్నాము ఇంతే అనేక నమస్కారములు. ఇంతకు వారు నన్నుంగోరిన యంశమేదియో నాకు విస్పష్టముగందెలియళేదు, తరువాతలేఖను . జదువుచున్నాను పూర్వ మొకప్పుడు ఆయుష్కర్మ విషయమై కొంతతెలియవఆఅచవళెనని మిమ్ముల వడిగినప్పుడు స్రవిస్తోముగా నాకేగాక యందలకు తెలియునట్టుగా సాక్షిమూలముగా తెలియపరి సరి చాలి సంతోష మయినది. ఇప్పుడు మొన్నమహాశినరా త్రిని గుటించి సారన్వతానుబంధములో ద్రాసిరి. చదివి ఆనందించడ మయినది. వచ్చేవారముక * యాశివరాత్రి గుజించియే వాయుచు యీ నేశ్రింద బ్రాయబోవు దారుణపు నాత్మహల్యమగుజించి విపులనుగా బ్రయయ ్రార్జితులు, మీపేర ఒకరు యాభోగట్టా వ్రాసీనట్లుగా వ్రాయక మీరు చూచినట్టు-వీకలలోనో చూచినట్టు-న్రాయ స్రార్టితులు..... ఇంక. ననేకలేఖ లున్నవి, వాని నన్నియుం జరువుట కిప్పుడవకాశములేదు.. కావున మన్నింపవలయును, ఓం శాంతి శాంతి శాంతిః

  1. (శీీరామనవమి జయాణాస్త్రీ యిట్లు పఠికెమ--

“వాయనళారా! రామా రాఘవా! రాజీవలోచవా! యని స్మరించుకొనుచు నిన్నరాత్రి నిద్రింపగ వాకమహావిచిత్రమైన స్వప్నము వచ్చినది, అన్వన్న మేదో మీకుం దెలియంబటువ నెంచితినిగాని యొక చిన్న యభ్యంతరము కలిగినది ఖద్దరుటోసీని ధరించటచేం గారాగృహమునం దుండవలని వర్చిన వాణీదాసుండు కారాగృహమునందే ((్రీ;రామచం ద్రునిపైం గొన్నిపద్యముల రచియించి యీళేఖతో నా కీవ్పుడే పంపినాండు. లేఖను ముందుగాం జదివెదను,

“సాక్షికి వాణీదాసుండు కారాగృహమునుండి యనేక నమస్కారములు. ఇచ్చట ఖైదుకొట్టులో మి[త్రబృందముతో సుఖముగా నున్నాను అచ్చటి మీశేమసమాచారములను దెలిసికొనం గోరుచున్నాను. ఎటులో సారస్వతానుబంధమును సంపాదించి జఘాలశా స్రీ యుపన్యాసములన్నియు మామిత్రులకుం జదివి వినిపీంచుచున్నాను వారందజు సంతోషించుచున్నారు నాగ్రంధములోని పద్యములు చదివి వినిపింపుమని వీరందజు నన్నుం దజనుగాం గోరుచున్నారు. కవియన్న పేలేకాని రచియించిన గ్రంధములు కనబడు కంకణబంధము చదివి. వారికి గొంతయర్థము చెప్పితిని అవులించినూం డొకండు-మూంతిముడిచినవాం డొకుడు-గోటిలో మట్టితీసుకొనువాం డొకందు-మూ్రపుగుండకై చూచువాండొకండేయైపోయెనుగాని యొక్కవైన క్రద్దగా వినలేదు. ఇదియేమికర్మమో, సరసమైన శ్లషకవిత్వములోనున్నసాగ సొక్కండైన (గ్రహింపలేకపోయెను,. వారు విద్యాశూమ్యులుగారు మందబుద్దులుకారు. బియ్యేపరీక్షలో నుత్తీర్ణుండైన యుపాధ్యాయుం డొకుడు, డి ్టష్టమునసబుకోర్లు స్టీడరొకండు ఏమియుం బనిలేకుండ నన్నిషనులకుం దానే సిద్ధమై యిల్ణన్నమాటయైనలేకుండ నన్నియిండ్లలోను దానే తిరుగుచు, ధనమన్న ్రసక్తియైన లేకుండ చందజుధవమును దానే బదులురూపమునం దెచ్చి వాడుకొనుచు నన్నిరసజ్ఞతలు గలిగిన యొక జెంటిల్‌ మ్యాను మాలో నున్నాండు. ఆతనిని మేమందటము “జంటిల్‌మన్‌' అవి పీలుతుము. అతండు కొంత యాంగ్లేయభాషిజ్ఞానము కలవాండగుటచేత నాంగ్లేయకవిత్వమునక్సు వాం(ధ్రకవిత్వమునకు భేదమేమియో తటచుగొా నుపన్యసించుచుండును. ఆతని విశేషము లింక ననేకములున్నవి. అతనిపంగతి మీరు పూర్తిగా దెలిసీకొనందగినదియే.. ఆది ముందెప్పుడైన బ్రాపెదను. అతండు మాసభలో నిట్టుపన్యసించినాండు “ప్రియసోదరులారా! ఎల్లుండి (శ్రీరామజయంతి. నేను చిత్రకార విద్యను బాగుగానెజుంగుదును శ్రీరామ వట్టాభిషేకమును గోడపై గీచెదమ మీరందటు టేపావి[గ్రహమును బూజింపవలయును. వాణీదాసా। నీవు క్రకవిత్వమును విడిచి (శ్రీరామునిమీదం జమత్కారముగం గొన్ని పద్యములు స్రాయుము ఆపద్యములు పూజానంతరమున నీవు (శ్రీ,రామసన్నిధిని జదువనలయును. నేనుగూడం గొంత(ప్రేయరు (1౫6) అనమయమున జేసెదను ౫ ఈయుపన్యాపమును మేమందణ మానందమున వింటేమి. అట్టుచేయుటకు సీద్ధపరచుకొంటీమి. వేను నిన్నరాత్రియంతయు మేలుకొని యాపద్యముఠను ద్రాసితివి, సాక్షిగారు! మీరుచూచినగావి యావద్యములను నేను ,శ్రీరామనన్నిధిని జదువను. మీరు చిత్తగించినపిమ్మట సాక్షి నభలో జంఘాణశా స్రీచే నొక్కమాటీపద్యము అన్నియుం జదివింపుండు. చదివివవెంటనే యీపద్యములను ధిరుగ నాయొడద్దకుం బంపుండు. వ్యవధి తక్కువగా నున్నది. కావున వెంటనే చదివింపుందు ఈదినమున

క్‌ైైశ పాక్షీ జంఘాలశా స్రీయుపన్యానపుగొడవ లేమియు జరిగింపకుండు'” ఇక్కడకు వాణీదానునిలేఖ పూర్తిమైనది. నాయనలారా! సంఘకవి యిట్లు బ్రాయుచున్నాండు-పంఘాధికారియగు సాక్షి యిట్లు వెలవిచ్చుచు న్నారు అనుసరించునది మిత్రువి యిష్టము. జరుగునది సాక్షియాబ్ణ, చదువువవి (శ్రీ;రామచంద్రునిమీంది పద్యములు వినందలంచినవారందలు దైవభక్తులు. ఇంతకంటు గావలసినదేమి? చదివెదను, ఉ (శ్రీకరభూసురౌఘ నురశేఖర శోకరసా కరో(గ్ర బా ధాకర భీకరాముర మహారణదారణ మారణో'గ్ర వి ద్యాకరినాశుగాశుగ ధరామలకోమల ధామలాల సత్‌ ప్రాకటహస్తు నంజన విరాముని రొముని రాము నెంచెదన్‌. సీ, హరువిల్లు తుత్తుము రౌనట్లు విజీచియు వీశుస్థాదించి.వూజించినొవు ధారిణీపతివయ్యు ధారిణీనంజాతం బరిణయంబునను జేపట్టినావు ఇం ద్రాదినమురరక్ష కిలనుజవ్మించియు నింద్రజుతల మాడవేసినావు తరుణికై రావణుం బరిమార్చియును సతి వవవీధిం ద్యజియించి నైవివావు ఏనరుండైన నిళ్ళాదరించునాక్కొ యెటులొచేసినం గీర్తి దక్కించుకొనునె? దైనమవుకాన ధాటీతో దాంటిపోతి వయ్యా రామయ్య నిన్ను నేమందునయ్య! చ అసిత శుభాంగనుందరు, దరామల పద్ద ధారు ధారుణీ ప్రసవతనూనుతావదన వంకజ మంజుమరందసార్సు సా రసనఖనూనమాన పరిరక్షణ లాలసధీరు, ధీర రా తనవిసర బ్రణాశకర కార్ముకరాముని రాముం గొల్బెదన్‌. నీ. బొమ్మజాబొమ్మను బుత్తడిబొమ్మయా బుషీకొమ్మంగాగం చేయించినావు పాదుకాద్వయముచేం బ్రబలరాష్ట్రం బవ లీల మేలిమిగ నేలించినావు పర్వతనయఘంబు పాథోధిజలమున జీర్ణులాగును దేలు జేసినావు క్రోతులచే నెల్లుగొడ్లనే దానా

  1. శ్రీరామనవమి 525 హావాహనములం బేయించివావు 'ప్రకృతివొంచితివని మోదసడునె? సీత కొజకు బారుమంటివని వేగూడ వేడ్వ వే? భవత్తత్త్వము నెటుంగు వెంరుగొజకొ వమ్మితివి తండ్రి వీదుచిత్తమ్ము పీదవ. ఊఉ ఎప్పుడు భూమిబుట్టితివ్‌ యెప్పుడు జానకి జెట్టబట్టితో యెప్పుడు కానమెట్టితివ్కొ యెప్పుడు రావణుం గిట్టంగొట్టితో అప్పటే గాథలన్ని జనులందజ చిత్తములందు గట్టిగా ముప్పిరొపేట వళ్లుకొవిపోయె నహీ యెటువంటివాండవో? సీ. హ్రప్తలాఘవమునే హరువివిల్లొక్కటి వింటిజోడుగము జూపించివావు చరణలాఘవముచేం జాపజాబండను దాపసాంగవగాంగ జూసీనావు కనుకట్టువిద్యచే మునుముట్ట రణసీమ " శ్రీరామశతకోటిం జేసినావు మదికట్టువిద్యచే ముదిఘ్రుచ్చు మునులకుం జేడెలపోడుము ల్లేసవావు విం[ద్రజాలికుం డగుదేమొ? యడిగినాండ మౌటవరుసకుం గాని నిర్మలజగద్వి సుఠిత మజ్డునుకంటు నీ మోసమునను గట్టుపడువాండె ధన్యుండుగాం దఠింతు,

ఊ కూరిమి విధ్రబాలకుని గోంతిని బ్రోచితి నంచుం బైకి గా దూరక లోన దీమనము నొందెదవేమొక్‌? నన్నుం బ్రోవగా వేరవు విన్నుదాటి చనువేరము లే నావరించినాండ విన్‌ గోరమ. బోవుమంచుం గనుగొందము ముందటి సాడ్డులేమొకో?

సీ. వీథివురాణంపు వేదికపై నీవు పారాయణపుంబీటపైన వీవు దృశ్య ప్రబంధంవుం దెరలసందున నీవు మృతిపార్త క్రతింబడ్డయెడను నీవు గొల్లసుద్దులి రేకుడొల్లలందువ, నీవు యతక్షగానపుం జిందులందు వీవు

26 షీ చండాలుచేమన్న మొండితంబుర వీవు తోలుబొమ్మల నంతగోల నీవు పడుకగదులగోడల నీవు భక్తహృదయ రసనలను నీవు యాయావరతను నీవు సృష్టీ నీమయమో నీవు సృష్టిముయమొ యెట్టులైనను నాకేమి? యేమినీకు? సీ. తారకమం(త్రంబు ధరకిచ్చి పరియించి తాదిత్యహృదయంబు నాలమందు సత్యాచరణ ధైర్యశాలివై కల్లనే రమునకై విడిచితి రమణినడవి నాయనలారా! మూండవపాద మేదో తెలియకుండనున్నది కావునందరువాతి పాదమును జదివెదను పీతృవాక్యపాలనన్రత మిల బోధించి కొడుకులచే (్రేట్లుపడితి వకట రామ! నినుంబోలె నీచరిత్రంబుగూడ మొదలు తుదిలేనిదై యిలం బొదలనేల? ఇంతకంటెను దిక్కు వేటెదియు లేక (ప్రాంకులాడుచు నీకాళ్లు బడితినయ్య, సీ. సర్వరాస్ట్రము లోస్ట సమముగా విడనాడి బంగారులేండికై వజచినావు మృతుని జీవితుంచేయు ్రతిభచేం బ్రధితుండ వనుజామూర్భకు నల్లలౌడినావు ధర్మసంగర కళాదక్షుండవై యుండి దొంగపోటున వాలి దోర్చినావు అవనిజాచోరునినైనం దిట్టకయుండి కట్టల బిట్టలం దిట్టినావు ఇంళ సందర్భశూన్యమై యెసంగనేమి? త్వచ్చరిత్రంబు నాకవిత్వంబుం బోలె? తెలియలేమి నాతప్పని పలుకుదేమొ? తెలియ నీకుంటమాత్రము దేవ! యేదొ? సీ, బ్రహ్మోపదేశంబు వాల్మీకి కాంచినాం

  1. (శ్రీరామననమి-విచిత్రస్వవ్నము 527

డేనది కలనైన నెలుంగనయ్య

నీగురుండగుటచే నిన్నె అుంగువసిష్టుం డించుకైనను నాకు నెటుకలేదు

తనవెంట గాధేయముని త్రిప్పుకొనె విన్ను

నే నిన్ను మదిం జేరనీయలేదు జయదేవముఖకవు ల్భాహితీనంపన్ను

లామాట మాయొడద్ద ననంగరాదు ఇంతకంటె వేటొకపని యెదియులేక పాదయుగ్మంబు గట్టిగాం బట్టుకొంటి చేతనగునెడ రశ్మీంపు, చేతంయాదా? ఇదిగొ గొలును కాలికి దగిలింతు రమ్మ

నాయనలారా! పద్యములన్నియు నైనవి బాగుగా నున్నవా (ఉన్నవి-కాని కడపటిపాదము సవరించిన

యెడల మంచిదనుకేక) నరే వీవి విప్పుడే వాణీదాసునకుం బంపుదును.” ఓమ్‌ శాంతి శృాంతి శృాంతిః 95. (స్రీరామనవమి-విచిత్రస్వప్నము జంయాలశాస్త్రీ యిట్లు వలికెను:-

“రామా రాజీవలోచవా యవి స్మరించుకొనురు నొకరాత్రి శయనింపగ నొక వివిత్రమైన స్వవ్నము వచ్చినది. దానిని గ్రందటిపారియే మీకుం దెలుప విశ్చయించితిని వాణీదాసకవి రచియించి పంపినపద్యము లాదినమునం దప్పక చదువందగిన వగుటచే వాయుపన్యాస మింతవటకు విలుపంబడినది. అస్వస్నమేదియో యిప్పుడు చౌప్పైదను-ఏనుందు.

నాయనలారా! తెల్లూజీనపిమ్మట రానున్న (శ్రీరామజయంతినెట్టు జరుపుదునాయని మనసులో యోజించుకొనుచుం బండుకొంటివి. క్రిందటి (శ్రీరామజయంతికి మదరాసులో నుంటిని. ఈసారి సత్యపురములో నుంటిని, మదరాసులో దొరకినపుష్పములు-ఫలములు-సత్యపురములో నెట్లు దొరకును? అచ్చట జరిగించుకొవిననాంటి యుత్సవ వైభవము రేవు సంభవించుట కవకాశము లేకపోయెనే! రామా రాజీవలోఛనా! నీయుత్సవము నీవే జరిగించుకొనుము. నాచిత్తమున భక్తిలేదు. చేతం బైసలేదు, ఒడల

శక్తిలేదు. వ్యర్థుండను బుర్రిహీనుండను. చిలుకవలె నీనామము నప్పుడప్పుడు స్మరించుట తక్క నంతకంకె నాచేత నేమియుంగాదు. రామా! రక్షింపు. రక్షింపు మని మనసులో వజ్టిమొజ్జిగ ననుకొనుచుం బండుకొం టీని అహ్టెయప్టై టెప్పలు దశసరియెక్కినవి. తల తేలికయైైన ట్టుండెను. మనసులో వేదియో యీందుచు

క28 సాక్షి నీందుచు దిగిపోవుచున్న ట్లుండెన

మజీకొంతసేపటికిం గాబోలు నే నొక యిసుకతిస్పపైం గూరుచుంటిని అష్టమీచంద్రుం డాకసమున వెలుంగుచున్నాండు ఎదుటవార్టి ప్రబలతరంగపంక్తులచే ఘూర్లిల్లుచున్నది వెనుకవైపున నరుణపాషాణరచిత మహాభవనపంక్తు లుత్తుంగగోపురములతోం బతాకములతోం (బ్రకాశించుచున్నవి గాలి యన్నిమైపులనుండి కూడ వీంచుచున్నట్టున్నది తొమ్మిదిగంటలరాత్రి యైయుండు నని యనుకొంటిని మదరాసులో శ్రీరామజయంతిచేసికొనుట కలుగపోయినదని జాగ్రదవస్థలో విచారించిన హేతువుచేత మదరాసునకు వచ్చినట్లు కలగనుచున్నా నని కలలోనే నిశ్శయపటచుకొంటిని ఆహా! ఇంతవజకు మంచిదేకాదా? కల కఠ యని తెలిసికొనుట ఘనత కాదా? కాని యాజ్ఞానము నిలువ బడవలయును. అదియే నిలువంబడినయెడల నికం గావలసీన దేది? అట్లు నిలువంబడదు జగద్వ్యాపారముకంటు మహాస్వన్నము మటి యేమున్నది! అది వట్టిస్వప్నమని నిశ్చయనిర్మిద నిరంతరణ్ఞానమున్నవాండు లోకాతీతుందు కాండా? కొందజ కట్టిజ్ఞావము స్వల్పపూర్వ వుణ్యవశముచే- సద్దురుబోధముచే- గష్టరంపరామభవముచేం గలుగును కాని యది మెజవు వలె నిలువబడదు. చెకుముకిజాతిపై బలాత్కారమునంగలిగిన మటీంత గాఢాంధకారమగును అద్ధానము ద్విగుణీకృళసాంద్రత్వముతో నానరించును భార్యావు్రాదులు కేవల స్వష్నగతపాత్రములని వలుకువా రనేకు లున్నారు. అట్టివారికే యింటిలో నెనమం'డ్రు స్రత్యక్షపుంబిల్లలు. గూడెములోం దొమ్మండ్రు రహస్యపుంబిల్లలు. అట్టివారికే యింటిలోనిదెల్ల పేళ్లుచెక్సిన కనకపాత్రములు, పెట్టలోని వెల్లరూపాయకు రెండణాల ధర్మవృద్దతోనున్న తనథాపత్రములు (ప్రపంచ సుఖములన్నియు కేవల మాయాకల్పితములను మహానుభావు అనేకులున్నారు. అట్టూరికే నిత్యసేవకై పంచబాణరసఘుటికలు అనిస్ట్ర గర్భవిచ్చిత్తికై గోసాయివిటుకలు సర్వద్రపంచచర్య స్వవ్నమని నిశ్చయించుకొనువానికంటె నిజమైన జ్ఞానియేండీ? నిజమైన ముక్తుడేండీ? పిచ్చివాడు. తాను పీచ్చివాండ నని (గ్రహించినవెనుక జ్ఞానికంటె భిన్నుండా? భాగ్యవంతుండు తామ భాగ్యవంతుండ నని గ్రహించినపిమ్మట నానందన్వరూపుండనుట కేమైన నందే హమా? అజ్ఞుండు తా నజ్ఞుండ నని గ్రహించినపిమ్మట విజ్ఞానమూర్తియే కాండా? న్వస్వరూవగ్రహణమైన తరువాత రాగ మెక్కడిది? మెహ మెక్కడిది? బంధ మెక్కడిది? కాని యట్టిగ్రహణము నిలుచు మార్గమేది? మనస్సుకట్టి స్ప్రైర్యమేది? బుద్దికట్టి బింక మేది? యేమంగుళొండమును జేతంబట్టుకొని కదలకుండ నిలుపవచ్చును! గాజుసలకమీంచ పాదరనమును గదలకుండ నాంపవచ్చును మనస్సులో నిచాంచల్యమును స్థంభింప సాధ్యమగునా? సంసారములోనివంక సవరింపవచ్చును కుక్కతోంకలోనివంక కుదుర్చవచ్చును మనస్సులోవివంక మాప సాధ్యమగునా? పనికిమాలిన యన్నింటిలోను బవికిమాలినది మనన్సు-సిగ్గుమాలిన యన్నింటిలోను సిగ్గుమాలినది మనస్తు-నీతిమాలిన యన్నింటిలోను నీతిమాలినది మనస్సుందాని కదియేసాటి. కాని నాయనలారా! నా క్రీ కవ్పదా బందులకు? దేనినిగూర్చి చెప్పదలంచితిని ఏమి చెప్పుచుంటిని మదరానుతీరమునంగలిగిన స్వవ్నమును జెప్పవలసీనవాండనైన నేను మనస్తత్త్యమున గలిగిననంకటములను బెప్పుచున్నానే! మనస్సున కా కాకిచెమ్మలవైఖరి యున్నప్పుడు మనయిష్ట మేమున్నది?

వాయవలారా! మదరానులో సము ద్రతీరమునం గూర్చుంటిని నిమసనిముసమునకు బడబడబడబ డమను తరంగములధ్వనితప్ప యటియేధ్వనియును విస్పష్టముగం గానరాకున్నది. ఇంత నిర్ణనస్తమున

  1. (శ్రీరామనవమి-విచిత్రస్వ్యవ్నము వ్‌29 వేనొక్కండ నెందులకు? పట్టణములో వికి బోవుదుననీ నిశృ్వయపణచుకొవి రేచితిని నాబుద్దహీనత కాని పట్టణములో నేమున్నది? లేనివాందు లేదవియేడువు, ఉన్నవాం డంతక్షంటె నెక్కువ లేకపోయెనేయని మటింతయేడువు బోదసౌభాగ్యాలచేతం గాలీడువు, క్రుళ్లు వాసనచేత ముక్కు మోడువు మగవారిలో ననేకు లశక్తులగుటచే మగువలు మొగముమాడుపు అంతకంటెం బట్టనములో నే మున్నది? ప్రకృతి పౌందర్యసొభాగ్య ప్రధానరంగమైన వార్చితీర్ణమును విడిచి లెట్రీను పెట్రోలియపు దుర్గంధములతో నిండిన ““మెట్రాపోలిసో” యని నేను దేవులాడుట యెందులకో? నిజమైన కారణమేదియోచెప్పనా? సృష్టిసొందర్య మును గాంచి సంతసించయటకు నాకు గవితాశక్తిలేదు. అన్నప్రాశనమే కాని యశ్షరాభాస్యము లేనియాతండు కాఫీహోటలువంకం జూచునా? (గ్రంధాలయమువంకం జూచునా? కవిత్వమున్నవాం డీతేజస్సు సౌరభము రుచి చలువగల యీస్రదేశమును విడిచి దుమ్ముధూళి ధూమము దుర్గంధముగల నగరములోనికిం బోవయత్నించువా? నాయనలారా! అటుచూడుండు ఇద్ద టవరో ప్రకృతి సౌభాగ్యాస్వాదన తత్పరులు -జగత్సాందర్య సాహితీసంపన్నులు-అష్టమీచం ద్రపారభము నా్థూణింహగ- శీతలవాతపోత సౌందర్యము నవలోకింప నుత్తంగతరంగరంగతా ఎభాగ్యము నళ్ళిష్వంగమొనర్ప-అఖిలజగదాధారుని యనంతశక్తి నానంద గీతపుష్సాంజలులతో నారాధింపగాబోలు-నాహాపో! అపుణ్యమూర్తులిద్దణు పరమహేయమైన పట్టనమును వదలి పరమసుందరమైన యీబ్రదేశమునకే వచు ఎచున్నారుకదా? సెబాన్‌! ఇంక నేను బట్టనములోనికిం బోవుటకంటం దెలివిలేమి యున్నదా యని మనసులో నూహించుకొని వారిద్దజను సమీపింం యత్నించితిని గొని అదియేమి? నేము-సూటిగ వారికెదురుగం బోవంగ వారు నన్నుం దప్పించుకొనుటకు గాంబోలు ప్రక్క కేగుచున్నారే! సళ్చురుషుల నేల వదలొపెట్టవలయునని నేను తిరిగి యటు పోవంగ వారు గిరుక్కున నిటు మజలుచున్నారు. ఇది యేమివింత? నాయం దామహాత్ముల కంత యలక్ష్య మేల? అలక్ష్యముకాక వారికి లక్యమేల యుండవలయును? స్నానమొనరి నవారు మలీమసాంగుని సమీపింతురా? పవిత్రాంతఃకర ణులు పాపచిత్తుల దజియుదురా? సత్యాలాపులు మిధ్యావాదిని చేరుదురా? విద్యావంతులు శుంరను జొతురా? కవులకు విమర్శకునియం దెంత యసహ్యమో చెప్పవలయునా? అటులే వారు నను సం జూచి యేవపడుచుంటిరని నేనెంచితిని. అదేమికర్మమో కాని వారు నను సం దస్పీంచుకొనిపోందలంచిన కొలందివారె వరో తెలిసికొనవలయునని పట్టుదల నా కక్కువయగుచున్నదే! [ల 1%ల902% అనుమాటలు నాకు గాలివాటమున సులువుగా వినంబడినవి, నేను జాలరి నని వారనుకొనుచున్నారని యెంచితిని ఇంతలో

140110 అను మృదులాలాపములు వినంబడినవి అహా! తంబురతీంగగాని యేకునారకాదే? గంటకాని లొడుగు కాదే! ఇద్దణుకూడ మగవారనుకొంటిని అయిద్దజలో నొకతె కాంతయాయని వితర్కించుకొని భార్యభర్తలుగాంబోలు వారిని సమీపించుట యెందులకని చివాలున మొగ మావైపునుండి 'త్రిప్పుకొని నాదారిని నేను బట్టణములోనికి బోవుచుంటేని కాళిదాసుండు చెప్పినట్లు దేహమే ముందునకుం బోవుచున [ది కాని చును వెనుకచూపే చూచుచున్నదే! వారు నిజముగా భార్యాభర్తలై యుండినయెడల వారు నన్నుం దప్పీంచుకొనిపోవుట కంత యాత్రపడనేల? పవిత్రతకు భయమునకుం జాలదూరమే వాలుచూవులు నక్కటక్కులు ద్రక్కక్‌ త్తి గిల్లుటలు తప్పీంచుకొని తారుటలు నెదుటంబడుటకు జంకుటలు మొదలగు లక్షణములు భార్యాభర్తల పవిత్రశృంగారమున కుండునా? “ఇమిటేషను' దంపతులకే యిన్నిపోగాలము లని నిశ్చయపటచుకొని గిలుక్కున మజ, కూచితిని నేను బోయితి నని నిశ్చయపజచుకొని కాంబోలు వారిద్దజఖు కొంతదూరము. నడచి దట్టమైన మొక్కలచాటునం గూరుచుండిరి నే నటకుం

క్రి0 సాక్షీ బోయి కొంత సమీవమునం (గ్రీనీడను నిలువబడి వారిని జూచితిని వారు నిజముగాం దస్కరదంపతుఅనియే విశ్చయపజువుండు వారికర్మమున వారు తిరుగుచున్నప్పుడు నేను వారి యొద్దకుంటోయి యేల చూడవర యునని-వారిరహస్యములతో నాకేమి వనియున్నదని-నా కామాత్రపుబుద్ది యప్పు డేల లేకపోవలయునో యని నాకిప్పుడు మిగుల ఖేదముగా నున్నది కాని నాయనలారా! న్వప్నచర్యకు నేనెట్లు బాధ్యుండను? కేవలము బాధ్యతలేదని త్రోచివైదుటకుం గూడ వీలులేదేమో. అయ్యయ్యో! అవురుషుండెవండో చెప్పువూ? యేడయిదియావకాయలు పట్టందగిన కుండయంత తలతోనున్నాండు ఆతనితలపై నెజ్జగ నదియేమి? “పిత్‌ టర్‌ బెన్‌' కాబోలు! వహ్వా! "హైకోర్టులో సాశ్యమనుకొంటూ? 'లెజిస్టేటేన్‌ కౌన్సిలుమీటిం' గనుకొంటివా? నీమొగమీడ్వ? అర్జరాత్రమున సముద్రతీరమునందు: దేజయిల్డాలితోం జెట్టదాటున సరసమేడ్చుటకు జేరిన నీకు బీలుగులెండు బుట్ట నెత్తిమీంద నెంధులకురా? ముద్దులకు రశీదు లీయవలయు నేమో అణాబిళ్లలు [002800 ల కూడ జేబులోడౌట్టుకొనియే వచ్చితివా? ఆహా స్పోటకపుమచ్చళలచే నిండిన యాతనిమోము క్రొత్తగ గంట్లువైవిన తిరుగలిని ధిక్కరించుచున్నదే! చీ! చీ! చూచుట కసహ్యముగా నున్నది. అదిగో రోలంత బోదకాలు-ఆతవికి వయస్సు దాదావు ఏంబది యుండును కాని యాతని కుడిబుజముపై చేయినైదుకొని యాతని యెడమబుజముసై మొగము పెట్టుకొనియున్న యాబంగారు బొమ్మ-యామనుప్యరూ పశంపాలత-యాలావణ్యమూర్తి-యెవ్వతియో? కట్టు బొట్టు జుట్టునైఖరి చూడ నామె ,శ్రీవ్లని యని తెలియుచున్నదే అసోగకన్నుల మిలమిలలు-జిలజిలలు- ఓ-ఉత్తరవుగొసనున్న “హైకోర్లుమీంది' విద్యుద్టీషాంతిని సాగతీసీ దౌడ పై గొట్టునట్లున్నవే? నాయనలారా! బ్రాహ్మణా బ్రాహ్మణ వైరభ్రధానరంగమైన యీవట్టనములో వీయబ్రాహ్మణున కాబ్రాహ్మణి కంతమైత్రి యెందులకో యను స్వప్ననంబంధమైన నందర్భశూన్యతకే 'ప్రశ్నించుకొంటిని, “పాలిటిక్సు లోనేగాని 'యిరాటిక్సు'లో వారికట్టి శషభిషలు లేవుకాంబోలునని కలలో నాకు నేనే ప్రత్యుత్తర మిచ్చుకొంటిని అహా! స్వవ్నవైవిత్రికకి సాటి మజియొకటి యేది? వారిట్లు సంభాషించుకొనుచున్నారు. వైష్ణని-పిళ్లగారు “ఆర్‌ అండు సన్ఫు' లోని 'నెక్లిసు మాటయేమి? పిళ్లఎంతపేపు నె్టని-కమ్మర్‌బందవిరిష్టువావి యనివేపుకొని తిందువేకాని యొక ముద్దీయవుకద. వై్షవ-మూటలువదలకుండ ముద్దులు లభించు ననుకొంటివేమి? గెటవ్‌-వేళ యగుచున్నది. మావారు వెల్లింగ్టమునుండి యింటికి వచ్చువేళ గావచ్చినది ఏీళ్ల-నీభర్తవట్టిద్ధాక్‌ హేడ్‌ -ఆ 100! ను బాగుగా టోపీ వేయుచున్నావు. వైస్ణని-నేను నాభర్తనము మోసముచేయుచున్నా ననుచున్నావా! నీభార్య నిన్ను మాసముచేయుట లేదనుకొనుచున్నావు కాంబోలు ఇచ్చటికి రెందుపర్ణాంగులదూరముననున్న రేవులో నీయిల్డాలు 1014ల తో చెట్టపట్టములు వైదుకొవి తిరుగుచున్నది. పిళ్ణ-హహహ (నవ్వును) విట్టి. వెరివిట్టి-వెల్‌ రిటార్టెడ్‌ ఏది! ఒకముద్దు. ఆ సౌందర్యవతి మళ్లెపూ వికసీంచినట్లు మందహాస మొనర్చుచున్నది. గడ్డ మిసుమంత పైకెత్తి

  1. (శ్రీరామనవమి-నివిత్రస్వవ్నము క్ర మూంతి రవంత పాడుగు.చేసినది ఇంక నాళ్ళంగారవతి యీనిర్భాగ్యుని ముద్దిడుకొనును, చూడుము చూడుమని కాబోలు నొకనక్షత్రము మటియొకనక్షత్రమునకుం గన్ను గీంటుచున [ది చంద్రుండు తారావార్త ద్లస్తీకిరాగం జుంబనదర్శునోత్కంరచే నాకస్మికముగ నడ్డువచ్చిన మేఘమునుండి యొక్కదుముకు దుమి కినాండు గాలి యేమోకాని రవంత స్తంభించిన ట్లున్నది పిళ్లగారు-బంధమువైనినపీమ్మటం బాలుపిదుకు టకు సిద్దముగనున్న గౌడిగేదెవలె కదలకుండ నిలువంబడినాండు ఈసన్నివేశమును జూచి నాకు నవు వచ్చిన దేమో నేను జెప్పంజాలను కాని యాకాంత నన్నుంజూని కెవ్యుమన్నది పోనిందు. అప్పుడైన నే నక్కడినుండి యెక్కడకైనం బోవచ్చునా? పొవ్టట కెందువలననో కాని కాళ్లాడినవికావు. దొంగ దొంగయని పిళ్లగారు నమ్మంగాంచి కేకనైచిరి “పిల్లో దొంగవు మీ నేనా? ఈమె నీభార్యకాదుకదా! ఈమె నిద ఏటకుం దెచ్చిన దొంగవు నీవా మేనా? ఏల వెజ్టీమాటలాడెదవు. పోపో! అమ్మా! నీభర్త వెళ్లింగ్టమునుండి వచు వ్రవేళయైనది శీర్ధు మింటికి బొమ్ము ఇంకనెప్పు డిట్టు లాచరింప నని యాసముద్రముతో నొట్టుపెట్టుకొనుము మావాణ్లీదానువి కుక్కయైన వీతని మూంతిమీంద మూత్రించట కనహ్యపడునే అట్టి వీనిని ముద్దుకొనుటకు సిద్దపడుచున్నావు నిన్నేమన వచ్చును?” అని నేను వారిద్దజతో నంటిని అప్పుడు పిళ్ల “నిన్ను “స్రాసిక్యూటు” చేయింతును వీపేరేమి?”” యని నన్నడిగెను నాపేరు జంఘాలశా స్తీ యని చెప్పితిని. నాపేరు వినుటతోడనే వారిద్ద ఆదటి పడినట్టు నాకు గొనంబడెను ఎందులకో నాకప్పటికి దెలియలేదు. “పాక్షి సఘ్లములోవి జంఘాలశా ్రీవేవా యని యాసుందరి నన్నడిగెను బౌనౌనని ప్రత్యుత్తర మిచ్చితిని “దోషము లేనిచోటనైనను దోష మారోపణమునేసి నీవు చెడమడదిట్టు స్వభావముకలవాండవే నీవు మమ్ము వదలొపెట్టుదువా మమ్ము బ్రదుకనిచ్చెదూ? మమ్ము రచ్చచావడి కెక్కింపకుందువా? ఛీ భీ! నీవింక బావకతప్పరు.” అని యాపిళ్ల వాతోయులికి అంతలో సీతారామ్‌ అని కేకవైవెను ఆహా! రామనామ మిప్పటికైన , వినంబడివదా? టేపే శ్రీరామజయంళికదా రామా రాజీవలోచన! అవి కేకవైదితిని కమింగ్‌ అని కేకవైముచు నొకబొందలి వచ్చెను. ఆతండు మహాబలాఢ్యుండు వారి మౌటారుబండిని తోలువాండని (గ్రహించితిని వీయొద్ద పీస్తోలున్నడా యని పిళ్ల యాతవి నదుగ నున్నదని చౌప్పెను అతనిపిస్తోలును దీసికొని *ఈదెబ్బళో సాక్షీసంఘముపైస' లని పీళ్ల నానుదిటిపైం బేల్చెమ. అదెబ్బతో మేల్కాంచితిని మేలుకొని చూడగ నింటికప్పునుండి పెంకుముక్క నుదిటిపై బడినదని (గ్రహియించుకొని-దెబ్బకేమికాని-ఆహా! యెంత పనికిమాలిన స్వన్నమువచ్చినదో? (శ్రీరామచం ద్రమూర్తిని మనస్సున గాఢముగా స్మరించుకొని పండుకొం టీనే! రామా రాజీవలోచనా యని పదేపదే స్మరించుకొనుచుం బండుకొంటివే! రామచం(ద్రమూర్తిని గూర్చి స్వప్నము. కలుగునేమో యని యెంత యాసల్టైన పడితినే, తుద కీదిక్కువూలిన స్వప్నమా వచ్చివది! తుదకు (శ్రీరామభగవానుని గూర్చి కల కలుగలేదు, కావి 'వైష్ణవరామనుగూర్చి। కలి వచ్చినది రాజీవలోచనుండగు రామస్రభునిగూర్చి స్వప్నము రాలేదు. కాని రాజీవలోచనయేగు రామనుగూర్చి స్వప్నము వచ్చీనది కలల కేమి కొదవయని యందురుకాని నాయనలారా! కలలుమాత్రము మంచివి కొంక్షీంచినప్పుబెల్ల కలుగునా? రామా! రాజీవలోచనా! దుస్స్వవ్ననాళశనా! రశ్షీంపుము. రక్షింపుము, ఓం శాంతి శాంతి శృాంతిః

  2. రైలు ప్రమూదము హిమవన్నుగర ప్రాంత ప్రదేశప్రభావము జుంఘాలశాస్తి యిట్లు పలికెను -

“నాయనలారా! పదునైదుదినముల|్రిందటి. శనివారమునాండు సాయంకాలమున మదరాసులో ,బయలుదేజీ యేలూరు వచ్చుచుంటిని, బెజవడకు రైలుబండి వచ్చుసరికే మామూలువేళకంలు నిరువది నిముసము లాలస్యమైనది బెజూడలో బండి యాంగ వలసిన సేంపటికంటె వెక్కువసేం పాంగి బయలుదేటి నది, బిండి బెజవాడ వదలుటయేమి? నేను-తిరుగ కన్నులు మూసికొని పండుకొనుటయేమి? కన్నులు మూసీకొన్న పిమ్మట నాల్గునిముసము లయిన కాకుండనే బండి యాంగిపోయినది. బండి యాగుటయేమి? తిరుగ నేమ గమ్నలం దెజచుటయేమి? "గాడీ కాహికు ఖడీగయా' యని యొక లబ్బీసాహెబు సిగరెట్టు ముట్టించుకొని తనకు సమీపమున నున్న శకటద్వారము నొద్దకుంబోయి తొంగిచూచుచు నిలువంబడెను. ఇంతలో నొక విశ్వబ్రాహ్మణుండు కాంబోలు నావెనుకద్రక్కనున్న బల్లపై బండుకొన్న యాతం డులికిపడి లేవి బెజవాడ స్టేషను వచ్చినదికాదా యవి కన్నులు తెఆచియున్న నన్నడిగెను రాను వచ్చినది దాంటను దాంటీనదని నేనంటిని! అయ్యో! అయ్యో! అమాత్రము రవంత చెప్పలేకపోయినావంటయ్యా యని యాతండు వృధగ నమ్న నిందించెను అవా! జనుల నిందలకుం గారణలేశమైన నక్కటలేదుకాయోలు, ఆతండు బెజవాడలో దిగునని నాకెట్టు తెలియును? తనకిష్టదుయినపనియే పైరు చేయవలయునవి తన కనిష్టముయినవని నెల్లరు మానవలయునని తన సదుపాయమే సైూరు చూడవలయునని తన యసదుపాయమే యెల్లరు నిరాకరించ వలయునని లోకము తనకొటుకే నృష్టింపంబడినదనియు మనుజున కెంతగర్వము! ఎంతమౌఢ్యము! ఎంత యహంభావము! ఎంత పరనిరసనబుద్ది ఎంతతలతిక్క! ఎంతకొసవెట్టీ! ఇట్లు నొపై గోపపడి యాన్యర్షకారకుండు మూట నెత్తిమీంద బెట్టుకొని దిగంబోవుటకు యత్నింపంగ నాతని ప్రక్క నువ్నయాతం డాతని నాంపేను ఇంతలో గార్డు, వానికి సహాయుండును జెటియొకదీవమును దేతంబట్టుకొవి బండి ప్రక్కమండియే యింగ్లీషున మాటలాదుకొనుడు నడచుచుండిరి. వారి మాటలలో “0664ల అన్నమౌట వావెనివిబడినది యం(త్రమేభాగము నందైనం జెడిపోవుటవే బండి యాంగిపోయి యుండునని వేవనుకొంటేవి. ఇంకను గదలలేదేమి యవి మటికొందలు వినుగుందరితో లేచి తలువులయొద్దకు బోయి శొంగిచూడంబోయి టంగునవేబల్లకొనయో యేమేకు కొసయో తలకుం దగులం దలపై చేయిపెట్టుకొనియే వంగి వీక్షించుచుండిరి, ఎప్పుడీబండి లంఘనాలబండియేరా యని యొక్కవర్తకుండు కాంబోలు నొవులిం చుచు ఎమ్‌ ఎన్‌. ఎమ్‌, ఆర్‌. కంపెన్కీ బి. ఎన్‌ ఆర్‌, కంపెనీవార లంద నొక్కటు కట్టకట్టి వారిపై జిర్లిరచిల్లరగాం గాక టోకుటోకుగాం గోవపడి వెంటనే మునుంగిడి గుజుకపెట్టెను. ఇంతలో నెవండో బండి ్రిందంబడి చచ్చినాండయ్యా యన్నవార్త కర్ణాకర్లిగ వచ్చెను బండి నడచుచుండంగా బండిలో నున్నవాం డెవండో క్రిందంబడి మరణించియుండునా? యవి కొంద అడిగిరి బండినుండి పడినవాండు బండి్రిందంబ డుట కవకాళము. లేదని యెజుంగరు కాబోలునని యొక _ ప్రకృతశాస్త్రవిద్యార్థి ధ్రకృతినూ గ్రపాండితీగర్యమువు గాంబోలు ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను. ఒకండు కాండు మృతిచెందినూ రిద్దజు.

  1. రైలుస్రచూదము- హిమనన్నగర ప్రాంత (ప్రదేశ ప్రభావము 533 ఇద్దజని మటియొక కేక వినబడెను ఇంతలో మాబండిలోని జనులందలు నాతోంగోడం గగ్రిందికి దిగిరి చచ్చినవా రిద్దటుకారు ముగ్గుజు ముగ్గుఅని మటికొందటు కేకలు వినబడెను చుట్టలు సిగరెట్టు కాల్చవలవాటుకలవారు బండిచ|క్రములక్రింద కళేబరఖండము లేనైన గనంబడునేమో యని జేబులలోని యగ్గిపెట్టలు వెలిగించిరి ఇంతలో లాంతరుదీపముల సాహాయ్యమునే నాపనియే గార్డును వాని తరువాతి యుద్యోగియు మటియొకైపున నుండి చేయుచుండిరి. “మే మయిదుగుజటము బయలుదేరితిమి నే నొక్కందనే మిగిలితిని తక్పిననల్వురు చచ్చిపోయినా రయ్యోదేవుడా” యని యొకందు గట్టిగా నేడ్చెను ముగ్గురుకాదు నల్వురు నల్వురని జనులంద టాకేకనైవినవానియొద్దకుంబరుగులిడిరి మీరెవరు? ఎందులకు బయలుదేరితిరి! మీలో (స్త్రీ ₹వరైననున్నారా? నీకు మరణించినవారంద ఉేమి కావలయును? ఎక్కడకుం బోవుచున్నారు? పోయినవా రేమాత్రవు వయసుగలూరు? వారియొద్ద వెండి బంగారువస్తువు లేమైన నున్నవా? రైలుబండి మీమీందం బడంబోవునరికి మీకది యెంతదూరమున నున గ్నది? వంతెనకది యధ్దుగా వచ్చినప్పుడు వంతెనక్రిందికై దుముకలేకపోయినారుటయ్యా! యని యెవరికిదోంచిన ప్రశ్నము నర్జానర్జావ శ్యకత లేకుండ వా రాహతశేషు నడిగిరి ఏడ్చుచున్నవాండు పాప మేమిచెప్పంగలండు? చెప్పిన వినియోగ మేమున్నది? అ స్రశ్నముల కుత్తరము లాతండు చెప్పినపీమ్మట వారందజు మొదటిసారికంటు రెండవసారి యంతకన్న వెక్కువవంఖ్యగల ్రశ్నములు వేయరని యేమినమ్మక మున్నది? ఏడ్చుచున్నయాతని జూచి కొంద అోదార్చిరి పెద్దాణకయంత లావుగ నున్నయతం డొక్కఓడు తాను భూర్చుండి బండిదిగక దిగిన నల్వురయి దుగురస్టలము తానే యాక్రమించుకొని బండిలో విశాలముగం జాంయకొని గూరుచుండియే “ఏమోయి! అదేపనిగ వెందుల కేడ్చెదవయ్యా! బుద్దిలేనిపని చేసినందులకు నోరు మూసీకొాని యనుభవింపక యేడ్చెదనేమి? బండి కడ్డేల రావరయును? అమౌగ్రము తెలియనక్కటలేదా? చాలుచాలు ఊరకుండు”' మని తలవాచున ట్లామృతావఖ్టుని మూట్లుపెట్టి గద్దించను. ఆహ! నరులలో నెట్టి విచిత్రప్రకృతు లున్నవోయని యనుకొని యాతం డెవండో యాతని మొగముకూడ బుర్జివలెనే యున్నదేమో కనుగొందమని యాతవి మొగము పరిశీలించుచుంటిని ఇంతలో నచ్చటిసంఘమున నువ సయొకండు శకటమార్షపార్న్యము ననున్న కంకజటాలలో నొకటి తీసి యాస్త్ర్టనిపై విసరను ఆతనిదేటు సూటిగం దగులలేదనికాంోలు సానుభూతితో వేజాకండు మజియొక జాతిని ఏసరెను అ| ఆ|| అని యాతం డటచురు లేవంబోవుచుండ ముమ్మాజు మర్యాదను నిలువంబెట్టుటకుం గాంటోలు మటియొకండు మటీయొకబెడ్డను విసరెను అక్కడ బెడ్డలకేమికొదవకాని, యీబెడ్డమాత్రము మత స్య్యయం్రిమును గొట్టిన యర్జునుని బాణమువలే నాతనికంటే పై గట్టగ నాతండు “అమ్మయ్యో! అమ్మయ్యో[” యని యేడ్చెను అయేడ్పు నాలించి “ఏమోయి! అదేపనిగ నేడ్చెద వెందులకు? తెలివితక్కువపని చేసినందులకు నోరుమూసికొని యనుభవిం పక యేడ్చెదవేల? ఆడగూడనిమాట యేల యాడవరియును? చాలుచాలు ఊరకుండు” మవి జనసంఘము నుండి యొకండాతని గట్టిగనదల్సి గాండ్రించెను ఇంతలో వేటాక్రబండి ప్రక్కనుండి శివో! రామరామా! హాహా హాహా! అల్లా అల్జ! యను నాలాపములు వినబడినవి అచ్చటి కందు పోయిరి గొర్జుచేతిలోని దీపకాంతి సాహాయ్యమునంజూచిరి. తునుకలైన కాళులు చేతు లవిగో। అయ్యయ్యో! అచ్చటేనేల రక్తముతో

నెట్టుతడిసీయున్నదో! అబ్బ! అబ్బ! అదేమి? కడుపులోని కోశములు (ప్రేవులు నీవలకు వచ్చి యచ్చట తప్టెడంత స్రోంగుగాబడియున్నవే-ప్రోం గొక్కటియేకాదు. అచ్చటి మజియొక్కటి యున్నది రామ రామ రామ రామా? ఎట్టగ నల్లగ తెల్లగ నదియేదో మటీయొకరంగుగా్రీహరీ (శ్రీహరీ! ఒడలు

క్‌ెడీ పక్షీ జలదరించుచున్నాది గుండె నీజైపోవుచున్నది. అని యెవరికి దోంచినట్టు వారు విలపించి యాఖీభతృదర్శన మున కాంగలేక యెవరిబండిని వారెక్కుటకుంబోయిరి. (ప్రాణమనంగానెంత! యనియొకండు, నిముసమునకు వచ్చెడిసంగతి తెలియదుగదాయవి యొక ండు, మృత్యుదేవత వారి నచ్చటి కట్లీడుకొని వచ్చినదని యొకుడు, అఘటముల కంఠటితోనే నరియని యొకండు, అన్నియు గనివట్టిన యానీమదొరలు చావులేకుండం గనిపట్టలేకపోయినారేమో యవి యొకండు, ఈరైలు రాకముందు మనదేశములో నిట్టిదుర్మర ణములు లేవని యొకండు, వింతనుఖములతోడనే వింతకష్టములు వృద్దియగునని యొకండునై యిట్లైవరికిం దోంచినట్టు వారు మనుష్యజీవనము పై లఘువ్యాఖ్యానములు రచియించుచుండిరి. నామేనమాను మూండులక్ష లరూపాయలు పెట్టి పెద్దమేడ కట్టించినాడు అయనకుంగొడుకులు కూంతులు మనుమలు నల్లురు

  • మొదలగు కావలనీనంత బంధువర్గముండెను. ఇంటిలో: జల్జియన్నమునకు మూండుకుంచాల బియ్యము వారెడివి. ఆతం డొకవాం డూరివెలుపలికి పినారుపోయి యాకస్మిక మూర్చచే విజుచుకొని పడీ పశువులు నడచుపుంతలో నీవు నేను మాటలాడునంతలోం బ్రాణములను విడిచినాండు. ఊరిలో మూండులక్షలరూపా యల మేడయేమి! ఊరివెలుపల బొమ్మ జెముడుకంవల స్రక్కను నేలపైంజావేమి?”” యని యొక యబ్రాహ్మ ణవితంతువు తనమాతుల మరణగాధను సంక్షేసముగం జెప్పి కన్ను లొత్తుకొనెను అఆమాటల కర్ణము తెలిసికాంటోలు లబ్బిసాహెబుగారు “అమ్మా! మట్టిమీంద మర్‌జానా ఒకటే, తక్తుమీంద మర్‌జానా ఒకటే ఫరఖ్‌లేదు. ఇందుకు ఫార్సీకవి ఇనీ మొవాఫీక్‌ సెలవిచ్చినాండు జహాం అయిబిరాదర్‌ నమౌనద్‌ బకన్‌ దిల్‌ అందెరె జహాం ఆఫరీన్‌ బంద్‌ ఒ బన్‌ మకున్‌ తెక్య బర్‌ ములుకెదున్యావా పుష్‌ శె చిస్యార్‌కన్‌ చోంతో పర్వర్డ్‌ వొకుస్త్‌ చొ అహంగె రస్టన్‌ కునద్‌ జానెపాక్‌ వెబర్‌ లై ముగ్దన్‌ చెంబర్‌ రూయెభాక్‌, పాపము లేకుండావుండే అనంగా “పాక్‌” యీస్రాణం వున్నదే ఇది 'తన్‌' కి విడిచిపెట్టి “ఉడాయించే' టప్పుడు మట్టిమీంద “మర్జానా కి “లుక్సాన్‌' యేమి? తక్తమీంద మర్దానాకీ నఫాయేమి? రెందుకూడ ఏకిన్‌” అవి ప్రస్తుతానం గావలసిన కడపటి రెండుపాదములకు మాత్రమే తాత్పర్యము చెప్పి యూరకుండెమ ఉర్దూబాన పదియణాలు నాంధ్రభాష యాజణాల కూడికతో నున్న యూ యసాధారణ వ్యాళ్యోన మాబ్రాహ్మణేతరవితంశువునకుం దెలియకకాంబోలు ““సాహేబుకు చెవుడుకాంబోలు నే నొకటిచెప్పంగం చానొకటి చెప్పునేమి” యని యామె విసుంగుకొనెను ఇంతలో బండికూసీ వనుకకుం బోవ నారంభించెను. పంచాయతి మొదలగు నాచారములకొకుం గాంబోలు బెజవాడ స్టేషనుకుం బోవుచున్నదని యచ్చటివారు కొంద అనిరి! బెజవాడకుం బోయినపిమ్మట నచృట నేమి జరిగో యేమియుం దెలియదు గతించిన రెండురాత్రులుగూడ నాకు విద్రలేకపోవుటచేం గాంటోలు మనన్ను మహాందోళన మొందుచున్నను నాకుం గునుకువచ్చినది ఆకునుకులోనే స్వవ్నము కలిగినది దానివి జెప్పెదను. దయయుంచి వినవలయును వేనొక్క కొండపై నిద్రించుచుంటిని. వింటిరా. నాయనలారా! కలలోంగూడ నిద్రించునట్టు కల!

కి మైబుప్రచూదము- హిమనన్నగరస్రాంత ప్రదేశ ప్రభావము వేవ్‌ అట్లు ని'ద్రించుచుండంగా వెవ్వండో వచ్చి నన్న విద్రమండి లేపెను. నే నులికిపడి మేళ్కాంది కూరుచుం టివి నాయనరారా! ఈమేల్కొనుటకూడ నిద్రలోనే ఈకలకూడం గలలోనే-కలలోనే కన్నులు తెకోచి యాపురుషునివంకంజూబితిని బొచ్చు తోనున్న గొట్జర్మముల నాతండు తొడుగుకొని యుండెను తలకి గొట్టెర్మపుటోప పెట్టుకొనియుండెను తనకంసు రీరమగు నొక వేణుదండము వాతండు చేత ధరియించి యుండెను నే నాతనిగాంచి యిట్టివేషధారుల నిదివజకు నాయుత్తరదేశయా త్రలలోం. జూచియుండుటనే విశేష మచ్చెరువువడక నన్నేల లేపిలిపని యాతని నడిగితిని నీవు నిద్రపోవుచుండుటచేత లేపవలసివచ్చినదని యాతండు వాకుం దెలుంగునవే ప్రత్యుత్తర మిచ్చెను ఈతం డాంధ్ర మెట వభ్యసించినాడో యని నామనస్సునం గలిగిన యాళ్ళర్యము నడంుకొని విద్రమన్నవారినెరి లేపుటయే నీవనియా యని నే నాతని నడిగితివి తెల్లూఆవచ్చురున్నను నిద్రింయుటయే నీపనియా యని యాతడు నన్నధిక్షేసించి “లేము, ఇంకలెమ్ము! వాతోంగూడ రమ్ము నీక్సుం జిత్రములంగానబటతు” నని యాతండు నన్ను హెచ్చరించేను “ఫీతోంగూడ రాకపోయినయెడల నీవేమిచేయురు”? వని యాతని నే నడుగ, నిన్ను బుజముపైంబెట్టుక్‌ ని తీసీకొనిసోవుదునని యాతండు నాతోడ ననెను! అట్లచేయరాదా ఈమా గ్రపుభాగ్యమునకు వేజ నన్నేలయడి గెదవని నేనాతవితో ననగ, దండెముననున్న యంగవస్త్రమును స్నానమునకుంబోవుచు మనము బుజముమీంద వైనికొనున ట్లాతండు నన్నుం దనవ్కంధమువ బెట్టుకొని యతిశ్రీఘ్రగమనమున నొక కొండమీందినుండి మటియొక కొండమీంికి బోవుచున్నాండు. ఆతం డిట్లు పరుగెత్తుటవలన గలిగిన కుదువుచే నాకు మరణ గును కారంభమయ్యెను వాయనలారా! వింటేరో! కలలోంలిగిన కలలోం దిరుగ నద్ర-ఈచవిద్రలోందిరుగు గం వచ్చుచున్నది చెప్పెదను వినుండు. ఇది కలలోని కలలోని కల-నేనును మటీకొందజను గరిసీ యొక యాక్రాశవిమానములోం గూరుచుండి విమవీధుల గంటకు మాటుమైళ్లకంలు పౌచ్చువేగమునంగాంబోలు బోవురుంటిమి మాలో వేనుదక్కనంద ఆబ్రాహ్మణులే మీదు బ్రావ్మాణుండు వలె నువ్నాండే! అందులో ఇద్దరు ధరింయటడే 102-00-096310 వలె నున్నాండే? చూచెదవేమి? శ్రోచివేయుండు క్రిందికి ద్రోవివేయుంండని మమూరే-మనయాం ధ్రులే-మన మిశ్రులైన యబ్రాహ్మణులే -నువదేళ లాభన్యములకు బాధ్యులైన మనూరే-యొక్కత్రోపులో నన్నుం గ్రిందికి ద్రోచివైవిరి, ఈత్రోపుతో మేల్టాంితిని ఇక్కడి కీకల సరి, కుదువువలనం గలిగిన దరిమిలాకునుకు సరి ఇంతకుం బూర్వమున్న కలలోనే మేర్కాంచి తిరుగ నిద్రరాకుండ భద్రముగ బలవంతముగం గన్నులుతెటచి జాగ్రత్తగ బింకముగం గూరుచుండి నరూహనముపై నగములెక్కుము నగములు. దిగుచు నంతరిక్షమునం బోవుచుంటేని -“జంయాలశా స్త్రీ! కుముకు చున్నావుకాంటోలు ఖబర్‌ దార్‌ అని హెచ్చరించి వేనుజెప్పుమాట లేవోవినుచు వేనుజావు ద్రదేశములను జాచుచుండుము. ఇదిగో! యాయంజనమును గంటికి రాచికొనుము. నిద్ర రాకుండంకేయును అరిగాక దూరస్ట్రదార్థదర్శవశక్తి నిద్భును” అవి యాతండు పలికివాందు. ఇరిగో. వారేతైను జాడుము.. అదియే. బ్యోతిష్మరము.. అదిగో! తపోవనము. జ్య్యోతిష్మరమునకుం ్రాగ్జిబమధ్యదిశము భవిష్యదృదరీవారాయణ మున్నది. వమష్కరిప్యము”? అని యాఠండుచూపెను, నారాయణ నారాయణ నారాయణా యని స్మరించుకొంటివి. “అదిగో! అదిగో! భవిష్యదృదరిచుట్టు కొంఠదూరమున దక్షిణముగాం బ్రవహించుచు ముత్యాలకోవవలె నున్న నదియేచో యెజుంగుదుూ? అదియే ధవళనది. చూచితిా?” యవి న న్నాతం డడిగెను “ అయ్యా? నాకేమోకావి

క్‌36 పక్షి

కన్నులు తిరుగుచున్న”' వని నే వంటిని. ““అటులైవం గన్నులు మూనీకొనుము. మటికొంత పోయినతరు వాత నీసులువు చూచుకొని తిరుగం జౌప్పెదొ” నని యావురుషుండు సెలనిన్చను నేను గనుల మూసికొం టిని కొంఠసేపైవపిమ్మట వాతండు వన్నుం బిలిచి “ఈసారి కమలం దెటువుము. అదిగో! దేవలఘట్టుము. అక్కడనే రెండు చిన్ననదులు గలసీనవి. దానిగట్టునవే యొకమహారాజు మందిరము శిధిలమైయున్నది. చూచితివా! అదిగో! యాఘట్టమునకు మజీయొక పార్ట్వ్యమున మహాదేవుని యాలయమున్నది. బాగుగాం జూడుమూ” అని యాతం డనెను. “చూచుచున్నాను వాయనా!”” యనిపల్కి మహాదేవశంభూ! మహాదేవ శంభూ! యని న్మరించుకొంటిీని. **మహాదేవువి యాయాలయమునకు మహారాజవరుని యామందిరమునకు నొక్కముహూర్తమందే శంకుస్థాపనము జేయవలయు నని యచ్చటి మహారాజు మహాంతుకూడం గలనీ నిశ్చయించుకొనిరి కాని యామర్యాదను మహారాజు పాటించక మహంతునకు వార్తనైనంబంవక తనమందిర నిర్మాణము నారంభించెను. ఈయంశము మహంతు తెలిసికొని 'త్రీవకోవుండై మవోదేవుని యాలయము నిలుచును మహారాజుమందిరము కూలు నని పలికెను అందువలన మహారాజా మందిరమటుల శిధిలమై యున్నది వింటివా?” అని యాళండు నన్ను హెచ్చరించెను

“వింటిని శ్రద్దగా వింటిని గాని కన్నులు మటులం దిరుగుచున్ను” వని నే నంటిని. '“నీకర్మము

నేనేమిచేయగలను” అవి యాతండు మూటలాడకుండం గొంతదూరము నన్ను మోసికొనిపోయెను. ఎటులున్నదని కొంతసేపటి కాతం డదుగ బాగుగనే యున్నదని యంటిని, “అదిగో నందికేనరి ఇచ్చట రెండు దేవాలయము లున్నవి. చూడు! నందీశ్వరుని దొకటి-మహాదేవుని దొకటి. మహాదేవుని వాహనము నంది పార్వతీదేవి వాహనము కేసరి-ఈ రెంటిచేం బవి'త్రమగుటవలన నీస్తలమునకు నందికేనరి యనుపేరు కలిగినది” అని యాతండు పలికెను దుర్గా! భవానీ! మహాదేవశంభూ యని స్మరించుకొనుచుం గన్నులు తిరుగుటచేం దిరుగం గన్నులు మూసికొంటిని. కొంతసేపైన పిమ్మట, “నయ్యా! మజియేమైనం జెప్పవా” యని యడుగ “అదిగో శ్రికూలపర్వతము. దీని 'ప్రాక్ళాఖయే హిమాలయములోం గలియును. అదిగో సూర్యుం డుదయించుచున్నాండు (త్రిశూలపర్వతముపైనంజూడుము. పొగ వచ్చుచున్నది. అచ్చటం బాండవుల మహానసమున్నది దానినుండి పొగ యెప్పుడు వచ్చుచుండును.” అని యాతం డనంగ, రావణువిశ్శశానప్రదేశమునుండి నిత్య మిళ్లుపాగ వచ్చుచుండునని యున్న జనవాక్య మప్పుడు వాకు స్మృతికివచ్చినది “తిరుగ నిద్రయేనా” యని యాతండు వన్నుం గ్రశ్నింపంగ “లే దని యంటిని మనగమ్యస్థానము. నింక బహ్ముశ్రీభుముగం జేరనైయున్నాము. అదిగో అటు చూడుము మృణాళ యను(గ్రామము, ఇచ్చటినుండి ప్రాలేయాచలశిఖరము అెంతన్పష్టముగం గన్పట్టుచున్నవో! అవిగో దేవదారు కదంబక 'పేరివృక్షములు, తక్కినవెట్టు వేళ్లు స్పష్టముగం దెలియవు. చూచితివా?” యని నన్నుం బ్రశ్నింప “మహావురుష్ణో చూచుచుంటిని హీమవన్నగరాజమా! నమస్కారము. లోకమాతయగు హైమవతీదేవి నీయందేకదా యుదృవించినది! నీమహాదృస్ట మేమని చెప్పవచ్చును? జ గద్య ర్తయు జగదృర్తయు జగద్దర్తయు నగుపరమేశ్వరుండు. నీయింటి యళ్లుండగునప్పుడు. నీమహాభాగ్య మేమనినప్పవచ్చును? లోకసావన మూర్తులగు సీంధు గంగా బ్రహ్మపుత్రాదినదుల 'కాధారభూతుండవు నీవేకావా? సర్వపర్వతరాజములకు సార్వభౌముండ వీవేకదా! సముద్రములు చవుటివజ్జలైనవి. చవుటిపజ్ఞులు సము(ద్రములైనవి. మహాఖండ ములు చిన్నద్వీపములైనని. చిన్నద్వీపములు మహాఖండమురైనవి. పేరులేనిజాతులు పెద్దడాతులైనవి.

  1. రైటప్రమాదము-హిమవన్నగర ప్రాంత (వ్రదేశస్రభావము వ్‌37 "పెద్దగాతులు పేరులేవినైసవి. గవ్వలు కనకరాసులైనవి. కనకరానులు గవ్వరైనవి, మహానాగరకులు మృగస్రా యులైడి. మృగప్రాయులు మహానొగరకులైరి. వురాతనగోళములు కొన్ని తిరోధానమొందినవి. (క్రొత్తగోళ ములు గ్రత్యక్షమైనవి. ఆదిత్యమండలమునకైనం బూర్వతీళ్షత వూర్వచండత పూర్వశక్తి కానరాకున్నవి కొని పశుపతీశ్వరా! స్రాలేయారలశేఖ౮! సీవొక్కరీతిగావేయున్నావే! ఆర్యావర్తవూసుల సత్యమువలెం శాచమువలె దయవళె, దైభక్తులె, స్వార్భపరిత్యాగమువళి శాంతినలె యోగశక్తుల్కె వార్యావర్తనుందరుల “యతిధిపూజవళె బాతి త్యమువలె వాపత్వహవమువలె నీవొళ్కరీతిగవే యున్నానే! సెబాస్‌! వీకట్టిమహామ హీమ మార్యావర్తసంబంధమునం గలిగినదో-ఆర్యావర్తమున కీట్టి యలౌకికయోగ్యత అవ్యమతవిద్వేష శూన్యత ఆళ్మచింాపరత నీనలనంగలిగినదో ఎటులైనవేమి? తరినుబట్టియే హృదయమునకు ఘనత- హృయమునుబట్టియే తలకుఘనత-భారతీదేని హీరకిరీటమా! నమస్తేమస్తే* యని వేనున్చైస్వరమునం బలుకుచుండంగా నమ్మమోయుచున్న నరసత్తముండు నన్నొక చిన్న మెట్టమై గూరుచుండంబొట్టను. ఇచ్చటివింతరి వే చూపెదను చూడ్తుమనియిట్టునొప్పెను, “అదిగో దేవీధరమను గ్రామము! అదిగో వాచేతి వైపున వమీపమునవే రెండు గొప్పబోడిజా ళ్లున్నవి క్రిందిటాతిమీందం లైజాయి యమర్చంబడినట్టు న్నది! పైజాతిసైని సమభ్రదేశము మిగుల సుందరముగను విశాలముగను నున్నది. దీనికి రణశిల యని “ పేరు. దాసిపైమండి క్రదవటకొక్రబిల మున్నది అలిలమును భీమపేముండు లవగదలో నాపాషాణమున నిర్మించివాండు. అరణశిలపైని చతురభ్టమైన యొక్క "పెద్దపంకమున్నది. దానిపై గజాశ్వాదిరూవముల మలచవటా లువ్ని. అఫంకమే భీడుపేనుండు (్రాపదియు నాదుకొవీన చళురంగపాళి.ఏటికొంఠ పైన మటిక్‌ ని బోడిజాలున్నవి. అజాల కీరణశింకును నడుమనున్న చరియలోనే వారాహిేవియాలయమేు మహాదేపునియాలయము భీమసేమనియాలయము నున్నవి, వాలిని నీకుం దరువాతం జూవుదును. ప్రస్తుత మళ్ళడ వివుడు జరుగంలోవు చిత్రమను న్య చూడుము. ఈదినము శ్రావణవూర్లిమాసి. ఇక్కడ నొకలీర్టము జరుగును నడుమ నడుము నీ శేదియ్లైనం రెలియకున్నయెడం నన్నడుగుము. అంతేకాని నీవు మలియెన్వరితోడను మాటాడందగదు” అవి రూతం డనంగ సరేయంటేని కన్నులు తెటచి చూచుచుంటిని, ఎప్పుడు టెప్పపడినదో వేను జెప్పలేను గావి తిరుగ ఉప్పలెత్తుసరికా పెద్దమైదానమంతయు జమంతో నిండియున్నది, చర్మవస్త్రధారుల్కు చర్మాంగరక్షధారులు, చర్మోస్టీషదారుల్కు చండస్వరూ ఫలు, గదాదండపాణులు, శిళ్గారింకృతావలగ్నబంధులు వందలు వేలు మెజపుమెఆసి మాయమగునంతకాలి మురో శటకు జేర. చేర తుమిచేయందలనిరో యెవంకి ళియన! కోవాపాలదుకాణములు లొడూ బర్చీ దూడ్‌ పేరా దుకాణములు, పండ్లదుకాణములు, భంగుదుకాణములు, లీడీందుకాణములు, చిత్రచిత్ర ములగు చర్మవస్త్రముల దుకాణములు, సారాయిదుకాణములు నంబరుగుంధ్లు అంకులరాట్నములు విత్రవస్తు ప్రదర్శనశాంలు పగటిభాగవతులమేశములు, లాటరీవివేశనములు, వుస్తకములయంగళ్లు మికనే వియో మణీయింకనేవియో మైదానమందంతట వర్తులముగ వ్యాపీంచియున్నవి. దారాహమాయి! దారాహీ మాయీ యను మహారవములు చుట్టుపట్టనున్న పర్వతము డీకొని మాటుగ్రైగుచున్నవి, అవాహా! గాఖాయణీభక్తు లెద టేచ్సటుేరి యెడ అన్సేంగ మననువుష్నింప, నాత్మ తరిం నాలోకమాతను స్మరిందుచున్నారో! అహో! ఎంత గిష్యదర్శన మగుతున్నది! అదేమి అదేమి? వారంద అట్లు చేతుకెత్తి యొకచేతి నటు వేజొకచేతి విటు విదుర్చుచున్నా రెందుచేతనో! జయా కాళికేశ్వరీ! జయా కాత్యాయినీ!

538 సాక్షి జయా కాదంబినీ! యవి యుత్తుంగస్వరముల వారాహీదేవికి హెచ్చరికలు పరించి అట్టె చిటుక(్రేసినంతలో నచ్చటిభక్తులెల్లరు రెందుపాయలుగా విడిపోయిరి వారి యిద్దజనడుమను దాదావుగా రెండువందలగజము శెడమున్నది అంతకుముందుం గనబడలేదు కాని యాయవకాశపునడుమ పొలిమేరందెలియంజేయు చిన్న జాల చాలున్నది ఆస్రక్కవా రంద జామై్రు గ్రామములవారు. ఈబ్రక్కవా రంద టీమైపు గ్రామములవారు. అందజు వారాహీభక్తులే-ఈపక్మముమండి యొకపురోహితుం డాపక్షమునుండి యొక వురోహితుండు పసపుతోం గుంకుమతో, విభూతివండ్లతో, వేంపమండలతో, వేణుదండములతో, నుభయవక జయజయ ధ్వానములతోం, బటహభేరీకాహాళఢంకానినాదములతోం బొలిమేరయొద్దు దారనీంచిరి. జయా వారాహీదే వికీ జయా జయా వారాహీదేవికి జయా యని కేకలువైవి కరాగ్రములందున్న కజ్జలతో నొకరి నొకరు _మోదుకొనిరి. వా రన్యోన్యతాడనవీడన నంరంభులైయుండ నిట్లు జయజయధ్యానము లిచ్భుచు నీవై నుండి కొంద టావైపుననుండి కొందజు నడుమకువచ్చి, ముస్టఘాతములచే బాదతాడనములచేం దరవారి(వ్రేటులచే, గదాఘాతములచే నొండొరులందాంకిరి. వీరికి వారి కేమైన శత్రుత్వమా? లేదు. వీరికి వారికేమైన మతులుపోయినవా? లేదు అమితనురాపానమున వీరికి వారికి విస్టృతి కలిగియున్నదా? లేదు. ఒకరిపై నొకరికిం గోపముకాని మత్సరముకాని యీర్ర్రకాని యున్నదా? లేదు ఏీమియులేదు- సరేకదా! వారందణు మిత్రులు బంధువులు కాళీభక్తులు. అన్యోన్యశ్షేమలాభా పేక్షచే వారట్టుకొట్టుకొనుచున్నారు తన్నుకొనుచున్నారు. పాడుచుకొనుచున్నారు. నజకుకొనుచున్నారు. దెబ్బలు కొట్టినూరిపై దెబ్బలు పడినవారిపై దేవీకటాక్ష మమోఘముగ వచ్చునని సంపూర్షవిశ్వాసముతో సమంజసదీక్షతో సంతతభక్తితో వారట్ట్లైచరించుచున్నారు. దెబ్బలుకొట్టిన వారికి దెబ్బలు వడినవారికింగూడ నాసంవత్సరముమట్టునకు స్పోటకబాధలేదు మహామారిబాధ లేదు విషూవీబాధ లేదు క్షామబాధ లేదు. న్ఫుగబాధ లేదు సర్పబాధ శేదనునమ్మకము వారియెముకలలోని మూలుగులలోని మూలుగులలోం దేజోమయాక్షరమువలె ము ద్రింపం బడియున్నది ఎటులో యొకట్లు భక్తుల యొడళ్లనుండి రక్తధారలు ్రవింనలయును. ్రవించినాని శ్యామలాంబాకటాక్షము వారిపై రానేరదు అందుకొటకు బాధయనునదియే యెటుంగక మహోత్సాహమున మహాసంతోసమున వారొకరినొకరు మర్చించుకొనుచున్నారు. ఆహాహా! బొంబొంబొమ్మని శంఖములు మ్రైగుచుండ ఫఘణఘణమని జయఘంటలు శల్చించుచుండ డమ్‌ డమ్‌ డమ్మని డంకాలు ధ్వనించుచుండ, పర్వతములనడుమనుండు సన్నవిచరియనుండి స్రభంజనుందు శతకోటి శురంగధాటితో ప్రబలరో దనధ్వా నములలో రైంరైమని వీచి దేవదారువృక్షములను దల్లివేళ్లతో మూంగంజేయుచుండ సంతోష సముజ్జ్యలదాస్య మండలులై వారు మజల " "నుచున్నారే! ర్సుఫ్‌' ఫప్‌, కజక్‌ కసీక్‌, గభి గుభి థామ్‌, ఢిమ్‌, టన్‌ టీప్‌ అను భయంకరధ్వనుల శతసహగుజితములై శ్రవణపుటములం బడుచున్నవే కాని యామహాసంచల నములో- నామహాందోళనములో- నాదొమ్మిలో-నాధూళిలో నాహావా మతేమియుంగనంబడుటయేలేదే! మటీయొక్కనిముసమున కేకారణముననో యాగందరగోళము శాంతించినది భక్తు డొకండు చచ్చివాండవి యిాహ్రక్కనుండి వినంబడినది. జయా వారాహీదేవికి జయా! ఈభక్తునకు మోక్ష మిప్పింపుము. మా యీ! వారాహీమాయీ యనుప్రార్థనలు వినంబడినవి. ఒకందుకాందు. ఇద్దరు చచ్చినారని యాబ్రక్కనుండి మజల నుగ్లీవమున నొక్క కేక వినంబడినది. జయా వారాహిదేవికి జయా! ఈభక్తునకు మోక్షమిప్పింపుము మాయీ! వారాహీోమాయీ యను స్రార్థవలు వినంబడినవి, ఆహాహా! మహాసంతోషము మహాసంతోపము. ఇద్దరుకారు. ముగ్గురు భక్తులు దేహముల చాలించి రనుకేక యీస్రక్కనుండి ముల వినంబడినది జయా వారాహీదేవికీ

  1. రైలుప్రచూదము- హిమవన్నగర ప్రాంత (ప్రదేశ ప్రభానము క39 జయా! ఈభక్తునకు మోక్షమిస్పింపుము మాయీ వారాహిమాయీ యనుస్రార్థనలు వినబుడినవి ఆహాహా! ముగ్గుజుకారు. నల్వురుభక్తులు మరణించిరని యా్రక్కనుండి మటికొన్ని కేకలు వినంబడినవి జయా వారాహదేవికి జయా! ఈభక్తనకు మోక్ష మిప్సీంపుము. మాయీ వారాహీోమాయీ యను స్రార్ధనలెల్లెడల వినంబడినవి ఇంకచాలు! ఇంకచాలు నవి మొదట సరిహద్దునొద్దం దారసిల్లిన పురోహితులు కాంబోలు కేకలు వైనిరి మేము శాంతింపము. మాకింక దెబ్బలు తగులలేదు మాయొడళ్లనుండి యింకరక్తము రాకున్నది మీ రదృష్టవంతులై మమ్ము నిర్భాగ్యులం జేసెదరా? దేవీకటాక్షమునకు మీరేకావి మేము పాత్రులముకామా యనుకేక లుభయపక్షములమండియు వినంబడినవి. అంత వావురోహితులిద్దటు సరే మీభటి సంతసించి తిమి. కత్తులతో గబ్దలలో గడరశోమిక బోరవందు, చిన్నచిన్నజాలతోం గొట్టుకొనుండని దయాపూర 5 ముగ వారు సెలవీయగం గుడిస్రక్క గ్రేలాడుచున్న తోలుసంచులలోవి జాలు తీసీకొని యైకరొపైనాకరు అువ్వుకొవిరి. జాలవర్షము ఓ తెజపీ తెంపులేకుండం గురియుచున్నది దడదడ బడబడ చిట వట ధ్వమలతోమాటిగం బ్రిక్కబాజుగ వారోహణగతితో నవరోహణగతితో న్యాపసవ్యధాటులతో జాలు పడుచున్నవి. హస్ఫుహున్ను స్బగొవి అమ్మ అబ్బయనికాని అయ్యో కట్టా యనికాని కుయ్యోమొత్లోయనికాని యొకపిల్లూవినోటినుండియైన వినంబడదుకదా! ఆహాహా! వీరం ద్రమైన నిశ్చలమైన నిరుపద్రవమైన భక్తికి యెట్టి యవాగరక భక్తికై పరే యెంత మహాసహనశక్తియున్నదో! ఆహాహా! కత్తిద్రబ్స. పూవ్యపాట ఫిరంగిగుండు లీలాకందుకమే, మహాగ్నికీల మంచుగడ్డయే. ఆధ్యాత్మికశక్తి యున్నవానిని శతఘ్నులు

. పొంసీంపగలవా? బాంబులు ఛేదింపుగలవా? ధరాకంపము లూహంగలవా? అగ్నిపర్వత ములు కాల్పంగలవా యని నాలో నేననుకొనుచుండ ““వింకు జాలు” అనుకేక వినబడినది. ఆకేకతో నందలు విడిపోయిరి. తిరుగ మభయ వక్షమధ్యమున రెండువందరగజముల యవకాశ మగపడినది. అంతవనీపక్షముండి యయి దుగు రావక్ష్మమునుండి యయిదుగురు చిన్నచిన్నజాలతో విలాసముగం గొట్టుకొనుచు సరిహద్దునొద్దకు వచ్చి యక్కడంగొంత పూజచేసి యొక్కసారి పదిశంఖము లూందిరి అధ్వనితో నీపకమువా రాప్రశ్తమువారు బిలబింి కలనీకొవి మహానందమున వారాఫొదేవి కోనలోనికి బరుగెత్తిరి నన్ను బుజమున వైదుకొని వామి'్రుండు వారివెంట బడుగెత్తెన, వారాహీదేవిని నేను దర్శించి నమస్కరించి “మాతంగకన్యాం మనసాస్మరామి” యను మకుటమున్న శ్లోకములను బరించి లెంపలు వైదుకొంటిని అంతట నాక జొత్యంధుని దేవాలయవుంబూజరి లోని కంపీ తలవు లీవలనైదెను. అమ్మవారి కలంకారాదులు జాత్యంధుండే చేయవలయు ననునాచార మున్నది. ఫైకి నిరర్ణకముగం గానం బడుచున్న యాయాచారములో వెంత గంభీరార్హ మిమిడియున్నదో యని నేను ముక్కుపై గ్రేలువైవికొంటిని, ఇంతలో తలువుతీసీ పూజరి లోనికిబోయి పైనున్న చర్మాంగరక్షయు చర్మోత్తరీయమును దీసి వైవి చర్మవుదోవతిమా త్రమే మిగుల్చుకాని వారాహిదేవిని దలైం బెట్టుకొని య్రావలికి వచ్చె. జనులందటు జయజయధ్యానము లిద్చుచు నమ్మవారియూరేగిం వుతో బయలుదేటిరి. ఇంతలో నెటనుండివచ్చిరో కాని రెండుమూడు వేలకాంత లటకుంజేరిరి. కాంతలు వురుషులు కలనీయే వారాహిదేవి ననుసరించి నడుచుతుండిరి. మాయీ! గొడ్రాలను రక్షింపు. పిల్లలందలు పోయినదానను, రక్షింవుమాయా! మాయి వారాహిమాయీ యనియాయమ్మవారివెంట కొందలు స్త్రీలు

కేకలు వైముచుం బరుగెత్తితి. అమ్మవారిని ముట్టుకొనినయెడల నధమ మమ్మవారిని శిరము పై ధరించువానివి న్పృతమియెడరి సంతానవతు రగుదురని యాకాంతల విశ్వాసము. ఏకాంతయ్రైనసరే యమ్మవారినిగాని తన్నుయాన్‌ నృశించకుందునట్టు తన్ను నమ్మవారినిగూడ భద్రముగాం గొపాడుకొనుచుం బూజరి

క్‌శీ0 పక్షీ బహుచాకచక్యమునం బరుగెత్తుచున్నాండు భర్తలు భార్యలను జేతులతోం బైకెత్తి యమ్మవారిని స్పృశింపంబే యుచున్నారు అమ్మవారందనివా రర్భకునినైన నృృశించుచున్నారు అప్పుడే గర్భములు నిలివిన ట్లానంద పడుచున్నారు ఇట్లు సమస్తవిధవాద్యములతో నమ్మవారు తిన్నగం దనవెల్లెలగు మాహేశ్వరీదేవిని జూడంబో యినారు! అమె యాలయమునొద్ద జనులంద జాంగి యచ్చటి మాహేశ్వరీదేవిని గానతాళములతోం గీర్తించుచున్నారు. ఒక పొషాణరచితసింహముపై రెందు నీంహశాబకవి[గ్రహము లున్నవి ఈమూర్తియే మాహేశ్వరీమూర్తి ఇచ్చట శ్నీరము అమ్మవారికిం బూజరు లర్పించుచున్నారు. అక్కసెల్లెంద్రు సంవత్సర ముకైన నొకసారి తప్పక కలసీకొనవలయునని దీనియర్ధము కాబోలునని నేననుకొంటిని అందులో (శ్రావణమాసమునం దప్పక కలనీకొనవలయునని దీని యభిప్రాయమై యుండునేమో? కలలో నొకబాటయేమి యొకపద్దతియేమి? కాని యిదియేమి? న న్నిటకు మోసికొని తెచ్చినపురుషుండు కనబడడేమి? నేసెటు లింటికి బోవుదునాయని యనుక్షొనుచు నిటునటు తిరుగుచుంటిని. అంత “నయ్యా! ఏలూరు వచ్చితిమి ళెండు లెం”' డని నాకొజకు స్టేషనుకు వచ్చిన నామి(త్రులు నన్ను లేపీరి ఒక్కనిముసమువజుకు ది([గ్రృమము నొంది నాయాందోళనము పైవారికిం బెలియనీయకుండ నడంచుకొని వారివెంట బోయితిని ఇచ్చటికి స్వప్నము వూర్తియైనది.” ఓమ్‌ శాంతి శ్యాంతి శృాంతిః 97. జెంటిలుమూన్‌ జంఘాలశాస్తి యిట్టు పలికెను -

“మదరాసునుండి యీలేఖ వచ్చినది. సాక్షిసంఘాభిమానులలో నొకడు న్రాసినాండు. దానిని జదివెదను

సాక్షికి నమస్కారములు ఇచ్చట మేము మదరాసులో శేమముగా నున్నాము అచ్చటి మీక్షేమాతిశ యములు ్రాయించి వంహగోరెదను తరువాత-నేనొక్కదినమున మాస్రభుని సన్నిధానమునం గూరు చుండి మీసాక్ష్యుపన్యాసములలో (శ్రీరామచంద్రమూర్తిమీంది పద్యములున్న సాక్షిని జదువుచుంటిని, అంతలో భటుండొకుడువచ్చి ప్రభువుగారి కొక తెల్లనివీటి నగవజవెను. అవీటిపైనున్నపేరు వారు చూచుకొని యొక్కనిమేషముపాటు యోజించి యానామము నుచ్చరించి యాపేరిని మీరె సుడైన వినియుం టిరా యని నన్ను బ్రళ్నించిరి. వినియుండ లేదని నేను విన్నవించితిని, ఆలీటినిన్చి “లోనికిదీసికొనిపా మ్మని మౌగ్రమే యాతండు నీతోం జౌప్పెనా? మటియేమైన నింక జౌప్పెనా యని ప్రభువుగా రాభటుని బ్రళ్నింప, “బాబూ! మటీకొన్నిమాటలు చెస్పినాండు” అని యాతండు సంశయించుచుం 'బ్రత్యుత్తర మిచ్చెను "సందేహమేల? ఏమిచెస్పీనాం డని రాజుగారు తిరుగ నడుగ “నేను మీరాజుగారిని జూచుటకు వచ్చినాను. పం డ్రైెండుమైళ్లదూరమునుండి గుజ్జపుబండి యద్దెకు. దీసికొని యిచ్చటికి శ్రమపడి వచి నాను, నేను వెంటనే వారిని జూడవలయును. నాకింకం బనులెన్నియో యున్నవి. ఇచ్చట నాంసీంచుటకు

  1. జెంటిలుమూవ్‌ వరక నాకవకాళము లేదు. వెంటనే వారిని జాడవలయును * అని తమతో మనవిచేయుమని యాతండు నాతోం జెప్పేనాండిని కొంత సందేహించుచు భటుండు బదులుచెప్పెను మారాజుగారు మందహాసమొనర్శి “వాకిప్పుడు తీఆీకగాలేదు తొందరపను లెన్నియో యున్నవనియు నాలసింప నవకాశము లేదనియు వాయనయే చెప్పినారు. కావునం ద్వరలో వారు మజియొకచోటికి దయచేయవచ్చునని పప్పు” మని వారు భటువి కానతిచ్చిరి చిత్తమవి భటుండు రాజసన్నిధినుండి వెడలిపోయెను రాజుగారు కొంచెము యోజనాపరులైరి వారు యోజించుచున్నప్పుడు నేమమాత్రమూరక కూరుచుండుట యెందులకని నేనిట్లు యోజించుకొంటిని. ““ఈదుహానుభావుం డెవండో! పం డ్రైండుమైళ్లదూరమునుండి వచ్చితి నని పరితపీం

చుచున్నాండుకదా! ఈయన నవశ్యముగ దయచేయ వలసినదని యాహ్వానించినవారెవరో! అద్దెబండిపై వచ్చితినని యాందోళనపడుచుండెనుగదా! చెట్కాబండిప్రారబ్దమేమి? “షె బ్రాలెట్‌'పై నారోహింపలేక పోయివాండా-అలసింప వీలులేదు వెంటనే చూడవలయునని యంత యాతురపడుచుండెనుగదా-కొంప లేసైనందగులందిడుచుండె నని యింత కోఠాహల మొనర్భుచుండెనా? అటులైన 1126 లయలు! వారియొద్ద కేగవలయును గాని 'ప్రభుసన్నిధికేల రావలయును? స్రాణమిత్రుని కెవనికైనం 'బ్రాణముమీందికి వచ్చుటచే నింత పరితాపపడుచుండెనా? అటులైన రాయపురపుటాసుపత్రి యుండగాం రాజభవనమున కేల రావంయును? ఈదుహానుభావుండెందుల కిచ్చటికి వచ్చెను జెపుమా? తనలాభము నేక్షించియో తనవరినర బరలాభము నపేక్షించియో వచ్చియుండును గానీ రాజదర్శనమున కంతకన్నం (గ్రొత్తవవికి వేటుకారణ మేమియుండును? అట్టిలాభము నపేక్షించిన వాని యాలాపనైఖరి యిదింపేనా? వెంటనే దర్శవమా? కార్డు పంపినవెంటనే దర్శనమా? రాజుల కిట్టివారికి దర్శనమిచ్చుటకన్న వేజుపని యేదియు లేదవి యాతని యభిప్రాయముకాంబోలు! తానెవండో తెలియునా? ఎక్కడనుండి వచ్చెనో తెలియునా? ఎప్పుడు వచ్చెనో తెలియునా? ఎందులకువచ్చెనో తెలియునా? ఆతం డెట్టివ్యక్తియో తెలియునా? ఏమియు దెలియకుండం జీటిముక్క చూచుకొనుటతోడనే ప్రభు వాతనిం బ్రత్యుత్తానముచేసీ గౌరవించునని యాతని కీసళ్యయమేమో? రాజులకు మటేమియుం బనిలేదనీ యతని నమ్మకముకాలబోలు! ఎవర్రైనసరే యెందులకై న యెప్పైనపరే కార్డుచేతనైనసరే కాకిచేతనైనసరే కబురుపంపినవెంటనే +నీమాజమా" దగుల్భుకొని కొట్షక్రే సిద్దముగాం గ్నూరుచుంటిని రావయ్యా! ఇంతకంటె గావలనినదేమి యని యాహా (నించి యాదరి క బతిమాలి బహూకరించి పంపివేయవలసినదే। రాజాలనంగ మహాకార్యభారములు మీందనున్న పురుసులుక్‌ యెవరికందో నిడు వారు వెంటనే చూచుటకు గోడమీందిబొమ్మ లనుకొనినాందు కాంబోలు! వంటిపూ టేంటికచోయి “వంటే అన్నము కావరియును ఆలస్య మొనర్చుటకు వీలులేదు. నాకింక నెన్న సమరున్నని. రజ్టవేసికొని దూరమునుండి వచ్చినాను. ౮ొ| వేగముర్యా” అని శేకవేయు నతిధినిజొచి గంటవాయించువజకు నోరుచేసికొవక వీధియరుంగుమీంద గూరుచుండు! మని యాయన్నసత్రాధికొరి యాతని నావలికిం బంపకుందువా? పూయటకూటివానికున్న స్వాతం త్ర్యమైన భూపతికి దనకోటలో లేదొ? చుట్టల దుకాణమునొద్దకుం బోయి “తే పాతికుబ్ల యొక 'శ్రీఘ్లముగు బోవవలయును. అదిగో! వెంటనే తెమ్మన నింక నీయందు!” అని తొందర పడిన బేరగాని గోచి చుట్టలవర్తకుండు “పోవయ్యా! నీనౌక రిక్కడలేండు. అబ్లగిరిపడెదవేల?. ఇచ్చువజుకు వేదియుండు? మని బేరగానిపై తీవ్రపడ కుండునా దర్చారుగౌరవము తంబాకుబేరముపాటిదైనం గాదని యీతవి యభిప్రాయము కాంబోలు! సర్వకార్యములకుంగూడ సమయ మున్నదనునంగతి యీతెజ్జమొగమునకుం దెలియనే తెలియదుకాం

542 సాక్షి

బోలు! అహా! యెంతయసందర్భవు టలౌకికపు టవకతవక యల్లిరిచిల్ల౦ి యఘాయతపు టభాగ్యవ్యక్తియో యది” యవి నాలో నే ననుకొనుచుండంగ నింతలో భటుండు వచ్చెను అతనిని గాంచి యేమైనదని రాజుగా రడిగిరి “ఆయన మిగుల గొప్పవాండంట-ఆయన యనేకులగు గొప్పవారిని జూచినాండట -బొంబాయినుండి. యిక్కడకు వచ్చినాడట - బొంబాయి. కమెరికా మొదలగుప్రదేశములనుండి వచ్చినాండంట నేను మీరాజుగారిని జూడకుండం బోవుటకు వీలులేదు నిమేషములమీంద సమావేశము కావల యును” అని యాతండనుచున్నాండవి భటుండు రాజుగారితో వినయభయసంశయాకులచిత్తుండై విన్నవిం చెను. ఆమాటలు విని రాజుగారు నవ్వుచు “ఆయన గొవ్పవాండై యుండవచ్చును గొప్పవారి ననేకులను జూచి యుండవచ్చును. నే నాయనను జూచుటకు వీలులేదు. కావున నెక్కడికైన వారిని దయచేయుండని చెప్పు” మని యానతిచ్చెను అప్పుడు నేను మననులో “ఏమిది? బొంబాయినుండివచ్చిన గొప్పవాండట! బొంబాయినుండి మనవైప్రులకు మహామారివ్యాధి రాలేదా? అమెరికానుండి వచ్చిన ఘనుండట _అమెరికానుండి మనవైపులకుం బొగాకు రాలేదా! ఆయాన్థలములనుండి వచ్చితినని చెప్పుటలోం గలిగిన యాధిక్యమేమో నాకవగాహనముకాలేదు. గొప్పవాండంట! గొప్పవాండగువాండు రావలసిన క్రమ మిదియేనా? గొప్పవాండు పంపవలసిననందేశమిదియేనా? గొప్పవాండు పలుకవలసిన వచోవైఖరి యిదియేనా? చీనీ! అవలకుంబొమ్మనివను గదలక మెదలక బిజ్టబిగినీకొని లజ్ఞాకూన్యతతోం బెంకిపట్టుతో బీటలు పెట్టుకొని తిష్టవేసికొనువానియెడలనే నా గొప్పవాండను పేరు వర్తించవలసినది? 'పెళుసుదనము గొప్పయా? పెంకిత నము గొప్పయా? మూర్చత గొప్పయా? మూఢళత గొప్పయా? దేశకాలపాత్రజ్ఞాన శూన్యత గొప్పయా? ఈతండు మతిలేనివాండేమో” యని సందేహించుచుం బ్రభువునొద్ద సెలవుదీసికొని యావిచి(త్రవ్యక్తినిం జూడంబోయితిని. ఆతం డింక బండిలోనే కూర్చుండియున్నాండు. ఆతవనిబండిచుట్టు కొందజు భటులు, కొందరు రాజోద్యోగులు, కొందటు బాలురు మూంగియున్నారు అతందు పాశ్ళాత్యవేషమున నున్నాందు. ఆతండు కూరుచున్నబండిలోం దనకెదురుగ నొక చిన్నకాగిదపుంగట్టయు నొక చిన్నపెట్టయు నున్నవి ఆశళనిరంగు న్వర్షవ్భాయకుం (గ్రిందిది చామనచాయకుం బైది నేత్రములు మార్దాలనేత్రములు వయస్సు దాదాపుగా ముష్పదియయిదు సంవత్సరములు, మొగము వెలవెలలాడుచుం గలాహీనమై యున్నది. కన్నులు మెజకకన్నులు. కాని యేకారణముననో యెజ్ణగ నున్నవి కాని యాగంధమేమి? తలకురాచికొనిన “పామేటమ్‌' దాంటి, బట్టలపై జిలుకరించుకొన్న సెంట్లను దాంటి, కాలుచుం గరా(గ్రమున నున్న సిగరెట్టును దాంట్కే మాటేమాటికి మాటమాటకు గుప్పుగుప్పు మమచుం బై్యాసించు నాపరిమళమేమి? ఆహాహా! కదనంణ దా? మల ఉబ్రులు దా? 014 10% దా? గగోడే దా? కాలానుసారమైన శుద్దస్వదేశీయపు టీంతవెట్టుదా? ఏదియైనదేమి వస్తుతత్ష్యమున నన్నియు నొక్కటేకద! ఈవాననకు సహించి నే నాతనిబండి యొద్దకుం బోయి యాంగ్లభాషలో “అయ్యా! మీరెవ్వరు? మీకేమిపని” యవియడిగితిని “నేను చేయనిపని యేమున్నది? నాకు సంబంధములేని సంఘ మేమున్నది? పశ్చిమార్దగోళములోనేమి స్రాగర్హగోళములోనేమి నాష్రచారములేని వ్యవహారమేదియు లేదు. 1౪౪ *గ1 లో నంతర్జాతీయసంఘమునకు కార్యదర్శిని; జపొనులో సూది యగ్గిపుల్లి గడియారపుగర్మశాలలలోం గోశాధిపతిని: 1. (9) గారి $4అ06 శారిలో “సూపరింటెండెంటు' ను; ణం లో *టూరటప1ణలుం లో 0080290126 ను, 6 ౫ కమొంంలు ెంవరెన్సు సొపైటీలో అండర్‌ సెక్రటెరీని. 116 28 ౪0514 0020108021 కాయం! 0ళ్రయ! 1భాయి[గుజీ మతు రమంంలుంణ! *సటీటు (లజ్రాల[10 సంఘములోమైు (ఫెసిడెంటును” అని యాళం

  1. డెంటిలునూన్‌ కశ డాంగ్లేయభాషలోనే ప్రత్యుత్తర మిచ్చెను “మీయుద్యోగముసంగతి యేదోచెప్పినారు. మీరెవరో నాకు తెలియలే'' దని నే వంటిని, "లి! 4 (అకేయిబు” ఆని యాతండు బదులువౌప్పెను ఈమాటంతో వేను దెల్లటోయితిని మీ రెవ్వరనంగ నేను పరమహంస నని చెప్పుకొనువాం డున్నాండు నేను భాగ్యవంతుండ వని చెప్పుకొనువాం డున్నాండు. నేను గవి నని చెప్పుకొనువాం డున్నాండు. నేను జమీందారుండనని చెప్పుకొనువాం డున్నాండు. నేను చం ద్రముఖికి గన్నెటీ కష బెండ్లికాడుకనని చెప్పుకొనువాం దున్నాండు వేము నంధానకర్తవి వప్పుకొనువాం డున్నాండు. కాని వేను (ణ॥1టుయి అని వెప్పుకొనువారి నెవ్వరిని విదివఆకుం జాడలేదు. అట్టివాం డిచ్చటం గనంబడినాండని నా కాళ్చర్యము కలిగినమూట నిజము ఆంగ్లేయులున్నారు ఆధ్థీకావా రున్నారు (బ్రాహ్మణులున్నారు బ్రా్మణేతరు లున్నారు. విరాగు లున్నారు. వేదాంతు లున్నారు. యళు లున్నారు. గాయకు లున్నారు వేదాధ్యయనశీలు రున్నారు మడితు లున్నారు. ళ్ళు లున్నారు దాత లున్నారు కాని జంటిల్మేన్‌ యేండీ జంటిల్‌మన్‌ అనునది మొకమతముకాదు ఒక కులసుకాదు. ఒక శాఖకోదు ఒక విద్యకాదు ఒకవర్లముకాదు ఒకవృత్తికాదు ఒనయామముకాదు ఒక పదవికారు. అట్టే దేదియుంగాదే! అ 0బ|౬౯౫ తత్స మందఆలోను నుండవమ్నును కొందజలో న్సుండవదు ఏను ఎవరిలోను లేకపోవచ్చును తాను 66౧462 యే! అబ్బ! అగత్తుొ రీలు యెంత చకయైహోయినాడు జట్కాబండి యెక్కినవాండెల్లి జంటిలుమనే నీగరెట్టు ఇటో డెల్ల జంటిల్‌మవే అమెధికానుండి వచ్చినూండెల్ల జంటిల్‌ మనే ఆరక్కుత్రాగినవాండెర్లి బెద్దము “ రటులై నింక బెద్దదునుష్యులకు (బ్రవంచమున లోపమేమున్నది? పశువులసంతలలోం మనుష్య; ఆది బోగమరీకుంలోం బెద్దమునుష్యులు-కల్లుపాకలలోంబెద్దమునుష్యులు- కన్నకాందడ్రలోం బెద్ద దేమి 1 వెల్‌ తయాండ్రలోం బెద్దమునుష్యులు-ఇంక భూలోకమే వైకుంఠము! ఇంతకన్నం గావలసిన మావంగతి వ వేమా నుచు “అయ్యా! మీరు జంటిల్‌మన్‌ అని వేటే చప్పనక్కణులేదు మీస్వరూప నే నంటివి ఎన్నరి మీన్వభావ మాసంగతిచెప్పుచున్నది మీపౌరభ మాసంగతి చెప్పుచున్నది” యని చెప్పుమ్సు మటయ లక్యపెట్టక యాతండు ““మీరాజాగారి నిష్పుడే చూడవలయును, నీవుపోయి తు రవంత [1 356 రోనున్నట్లు నాకగపడుచున్నది తత్‌క్షణమే తత్‌ క్షణమే శొందరుడణా పది రిని నాతో త్రీగ్రముగ ననెను, అప్పుదీర్చుమని బుణప్రదాత యింత వేసడిగితిని వి లోలోన ననుచుకొమచు 'అయ్యా మీకిక్కడిప్రభునితో నేమివనియున్న'” దని వచ్చువాండవూ?:: యుహుా నింతయంతయువా? స్రవంచమంత పనియున్నది. నేను కొలందిపనిమీంద యవివేవ “అ యాతండు బదులవెప్పెను. “ఆపని యెంతపనిటైైనను నాతోనైనం జెప్పరాదా” మున్నది, పైట య్‌ అడియారులో రాజకీయసంఘుమున్నది మతసంఘమున్నది. సారస్వతనంఘ ఘములుకూడ్ర జ్ఞాత్తిభ్ధ “గూడ వటుకేయున్నరి. అన్ని పేటలలోగూడ నటులేయున్నవి, ఈయన్నిసం దత్తత్వభేదము జి లేకుండం బయోజవభేదమురేకుండ స్థలభేదములేకుండం గాలభేదములేకుండం -వజాశీయమైన తక్ష మి వమరష్యమగా సమ్మేళనమ్యచేసి సమానమైన మట్టములోనికి. దెచ్చి సముద్రములో గణే యవి యాతండు సైమాట తోయక యూరకుండగ-సాజాత్యమైన తత్వమిచ్చి కలగూరగంవ!కిం భరిచితివా యేమి యవి నేను వాక్యనంపూర్తిేసితిని “ అన్నివిధముకైనసంఘములు

ర గర యెకుటే-అటతదపులను క్రిందంగలిపికాచు కే-నాకేమియుబోధపడలేదు నిర్భంధ విధానుగడబిడలోం దద్దిమ్యమం గ్రవు లొడలొడ గలుమలసిన దనియా? ఈబెంటికూడికలో

వ్‌కీథీ సాక్షీ వితంతువివాహపు దడదడ మేళవింపవలసినదనియా? అయ్యయ్యో! ఇదియెట్లు? పారణపుంబిండములలో బాంబులగోళమా? రాట్నవుంగీచులో రైలుచార్జీ యాధిక్యపుకేడుపా? ఈనానాసంఘసమ్మేళవపుం గంగాళీ యేమో నాకెంతమాత్రము మనస్సునకుం బట్టలేదు అంతవణ కెందులకు? మనకు సామాన్యాంశములలో సమ్మేళనములేదు ఒక మతములోని రెండుశాఖలకు మేళనము లేదే. ఒక్కశాఖలోని రెండు పలువలకుం గూడికలేదే. ఒక్కపలువలోని రెండుచిలువలకుం బొత్తులేదే ఒక్కచిలవలోని రెండువత్రములకైన సఖ్యము లేదే అట్టినో ఫిరంగి గుండునకు బ్రహ్మముడికి పొత్తెక్కడనుంచివచ్చును? ్రాచీనావీతిమంత్రమునకుం బంచమ'్రశ్నమునకు సొమరస్య మెక్కడినుండిరాగలదు??” అని మనసులో నడ్డదిడ్డముగ ననుకొనుచు “అయ్యా! మీపనియేదో నాకుంచెలియలేదు. మీకుందెలిసినయెడల సంతోషమే, అయినను రాజుగారిని మీరు చూచుట కిప్పు డవకాశములేదు, కావున దయయుంచి దయచేయుం”' డని నేనంటిని. ““ఇప్పటికవకాశము శేకపోయినయెడలం బోనిమ్ము. ఉేపు పండ్రైండుగంటలకు వత్తును అప్పుడు నేను దప్పక యాయనను జూచెదను నీవందులకుం బూచీపడినయెడల నేను బోవుదు” నని యాతండు చెప్పెను. నేనంతట లోనికించోయి రాజుగారిని గాంచి యాసంగతి మనవిచేయంగ, వారందుల కిష్టడలేదు వారియనిష్టత నీతనికిం దెలియంబజుపగ నీతండు సరే! ఎందుల కిష్టపడలేదో హేతువులు చెప్పినగాని నే నిచ్చటినుండి కదలను అని పలికెను. హేతువులు చెస్పవలసినబాధ్యత వారికి లేదని నేనంటిని నేను '““జంటిల్‌మను' నగుటచేత నాకు హేతువు లదుగుట కధికారమున్నదని యాతండు తీండ్రించెను. నీవట్లుకాకపోవుటచే నీ కట్టి యధికారమున్నదని యనుకొనుట ప్రమాదమని దగ్గణ నున్నవా రెవ్వరో యనిరి సరే మజియొక జమీన్‌ దారునొద్దకుంబోయెదనని చెప్పి యాతండు పోయెను

ఆతం డేవో చిన్నపిల్లలబొమ్మలు చిన్నపటము లమ్ముకొనుటకు వచ్చినవర్తకుండని తరువాతం దెలిసినది అట్టు స్పష్టముగం జెప్పరాదా? ఆయాటవస్తువులేనో లోనికంపి వానిని విక్రయించుకొనరాదా? ఈమాత్రపు టత్యల్పవ్యాపారమున కమెరికాగొడ వెందులకు? పశ్చిమార్హప్రపంచాంతర్జాతీయసంఘ నంభా షణ మెందులకు? అఖిలజగన్నా నాసంఘసమ్మేళనసాంకర్యసన్నాహ మెందులకు? లోపల తాడికాయ, పైకి తొటీకాయయునా? లోపలం గొజ్జగింజ పైకి గుమ్మడికాయయునా? లోపల డొల్ల పైకి డాబునా? ఇంత పనికిమాలినవ్యాపార మెందులకు? ఉన్నయూంపీరి యెంతయొ యంతయే యుపయోగించుకొనరాదా? గొంతునకు మించిన యేడు పెందులకు? కాలికిందగని పరుగెందులకు? మూంతికిం దగని కూంత యెందులకు? ఎవండు మెచ్చునని నీయభిప్రాయము? జగత్తులోనివారందణు జాత్యంధులు, నీ వొక్కండవే నేశ్రములుగలవాండవునా? నీవంటి నిర్భాగ్యునివలిన్న నీవంటి మందునివలన, నీవంటి నోటేయొట్టపువాని వలన, నీవంటి తుచ్చన్వభావునివలన, నీవంటి యసత్య ఫ్రలాపునివలన-నీవున్న సంఘము కెంతయగౌరవము గలుగుచున్నదో వీ వెజుంగుదువా? సంఘమున దాదావుగా నందటు నీవంటివారే యని పైవా రనుకొనిన యెడల వారితప్పా? నీకబురులు కాలిపోను! నీకోంతలు కూలిపోను! ఎంతసేపుచెప్పీనను గవర్నరుగారి గందరగోళములు, గవర్నరుజనరలుగారి గాథలు, స్టేటు శక్రటరీగారి చి త్రములు-అఖిల భారతీయసంఘపు టల్లరులు, సర్వ ్రజాసంఘసమ్మేళనములే కాని యంతకంటె నొక్క యంగుళమైనంగ్రిందికి దిగవే! నీయాకాశవు _ బలిటీల కంతమే కనంబడదే-నేలవిడిచిన సాము. నీయిల్లు బంగారముగాను -ఎన్నిసంవత్సరములనుండి చేయుచుంటివో! ఒక్కండైన నీకిది నీతిగాదని చెప్పియుండండేమి? ఈసంగతి

  1. హరిభక్తురాలివైళవము క్‌శీక్‌ సాశ్షిసంఘమునకు గ్రాసినయెడల నిట్టి వ్యక్తులనుగూర్చి విమర్శింతురేమో యనిన్రాసితిని మీజంఘాలశాస్త్రి యిట్టి వ్యక్తులనుగూర్చి యింక నేల యుపేక్షించినాండో తెలియకున్నది ఇట్టి గుల్లరకపుసరకు, ఇట్టి కీయపీట్టలు, ఇట్టే యోటికుండలు, ఇట్టి బుడబుక్కలవేసములు, అన్నిజాతులలో-నన్నిదేశములలో- నన్నికాలములలో- నన్నివ్యాపారములలో- నన్నివదవులలో- నన్నిపరిస్టితులలో బహుళముగా నున్నవి భక్తిలో నొకవ్యక్తిని జ్ఞానములో నొకవ్యక్తిని కర్మములో నొకవ్యక్తిి ౧0-096౩10% లో నాకవ్యక్తిని 1/09 60-0౬2108 లో నొకవ్యక్తి, మేశముగట్టి సాక్షి సభారంభమున నొక్కహాటకము మీజయఘాలశాసస్తీ యింక వేల యాడలేదో తెలియకున్నది మీకును మీ శాస్త్రిగారి కనేకనమస్కారములు *

ఓం శాంతి శాంతి శాంతిః

  1. హరిభక్తురాలివైభవము జంఘాళలశాస్త్రి యిట్లు పలికెను -

“నాయనలారా! మన సాక్షిభారంగమున నొక్క హరిదాసుండు నేం డువన్యసించును అదిగో-ఆ హరిభక్తు డిటకుం చేంచేయుచున్నాందు. శేవి వారికి స్వాగత మీయవలయును (అంద అట్టుచేయుదురు) స్వామీ! యిట్లు దయవేయుండు భాగవళోత్తమా! మిమ్ముంగూర్చి యిదివటకే సభాసదులతో విన్నవించు కొంటిని. ఇక మీరుపన్యాప మారంభింపవమ్చును

హరిదాసుని యుపన్యాసము

“వేషిర్షసంధవమ్‌ విష్ణరర్శస్థివనోత్సుకమ్‌, తుండీరమండలే శేషన్తూర్తిం రామానుజం భజే ”'

శ్రీమతే రామానుజాయ నమః “శ్రీ ముద్భూతపురీశ శేశవనివేశీ భూతహృత్పద్మని మ్యామావేశ పరాశరాదిక మునీశజేష్టవాగ్వంశని న్సీమ ప్రాభవరంగరాజవదమే స్టేమస్రకాశా యతీ శా మాణీక్యమయ త్రిదండకరదేశా, శేశవార్యాత్మజా ”

(శ్రీమతే రామానుజాయ నమః- దేవరూరల తిరు వడి గళ్లదర్శన మడియేనికి లభించుటచే వీదాసుండు -ఈదీనుండు-ధవ్యాళ్ముండు. మహాధన్యాత్ముండు.. దేవరవారల సన్నిధానమునందు. దేనినిగూర్చియైన నుపన్యనీంపవలనీన దని యామందబుద్దీ కొజ్జయగుటచేత దేవరల యాజ్ఞయే మహా(ప్రసాద మని సాక్షిసంఘ రంగమం దడియేను భయభకవినమ్రుండై నిలువంబడినాండు. ఉపన్యాసములకు విషయములు ్రపంచమున రెండే యున్నవి మూండవది లేనేలేదు, ఎం సేపు చెప్పినను నెన్నియుపన్యాసములు చెప్పినను, నెవ్వరు

గీ

క్‌డథ సాక్షి

చెప్పినను, నేదేశమునం జెప్పినము తత్తునుగూర్చి చప్పవలయును తదీయులను గూర్చి చెప్పవలయును అంతకన్న విషయము మటీయేమున్నది? *తత్‌' అనంగొాం బరమవరనాధుండైన పద్మదళాయతాక్షుండు తదీయులనంగా నామహామహుని పాదపద్మములను భక్తితో 'సేవించువారు. హరిభక్తులారా! నేంటిదిన మొక్కహరిభక్తురాలి వైభవమునుగూర్చి యువన్యనించి జిహ్వాను జిత్తమును బవి[త్రము చేసికొందును దేవరవారందణు (శ్రద్దాళువులై యాకర్ణింపవలయును

““భక్యవర్యులారా! యతిరాజశేరులగు రామానుజాచార్యులవారు-+ శ్రీమతే రామానుజాయ నమః

-అదిగో-అదిగో-ఇద్దజు శిష్యులతో నష్టహ(్రనామగ్రామమునకు ఎలుపలనున్న యుద్యానవనమునం బున్నాగవృక్షచ్భాయను వేంచేనీయున్నారు. అహా! పున్నాగవృక్షమా! నీజన్మ మెంత ధన్యమైనది! పూర్వ యుగమునందు బాలగో పాలకృష్ణపర బ్రహ్మము నిన్నాశ్రయించియే కదా భక్తముణులను దరింపంజేసీనది! జగచ్చేతన తారణార్హ మవతరించిన (శ్రీమల్లక్షణయోగి వర్యులుకూడ నిన్నే యాశ్రయించియున్నారే పురుషుండై పుట్టుటకంటుం బొన్నవటై వుట్టుటయే వురుష్వార్థమేమో! అదిగో రామానుజాచార్యులవారి యిద్రజుశిష్యలుకూడ (శ్రీముఖములతోను మం త్రాకతలతోను గ్రామములో నికి వేంచేయుచున్నారు వారు యజ్జేశుండను సంపన్నవైళ్యునియింటికి బోయి యాగృహమేధికి జగద్గురుని (శ్రీముఖమును జూపి మంత్రాత్షత లతనితలయందుంచి విశష్ట్రాద్వైతస్టుపనాచార్య వర్యులును త్రిదండిశేఖరులు నగు (శ్రీమద్రామా నుజులూరు శిష్యసంచారార్థమై బయలుదేటీ యీగ్రామ బహివురోద్యానమున వేంచేసియున్నారు మీరు వారి శివ్యకోటిలోం దేరినవారగుటచే యతిరాజారాధన మొనర్చి కృతార్హులు వలయునని విన్నవించుచున్నా మని యతనితోం బలికిరి (శ్రీరామానుజులవా రంపిన (శ్రీముఖము సెనగల బేరపుం జీటియో పెసలబేరపుం జీటియో యగునెడల న్మాశ్రీమంతుండు శ్రద్దతోం బరిశీలించియుండును. ఉడయవరుల (శ్రీముఖములో వడ్డి షరతున్నదా? వడ్డికి వడ్డిషరతున్నదా? భూమీ తనఖాషరతున్నదా? ఏమున్నదని దాని నాసంపన్ను సండు దీక్షతో. జూడవలయును? ఏీమున్నదని సందేహమేల? మహాత్ముని మంగళాశాసన మున్నదికదా? మహా త్ముల కెక్కడికి? మంగళాశాసనముల కెక్కడికి? మాటల కేమికొదవ? ఆశీర్వాదముతో నాయుష్యములా? తధాస్తులతో ధవాగముములా? _ ఎక్కడిమాటలు! వేదబుక్కులకు.. దిక్కులేకుండ నున్నది ప్రానీనమం[త్రములం బలుకుబడి కవంబడకున్నప్తు డిప్పటి మతగురువుల మంగళాశాసనములకా? అక్షత లతో నై్వుర్యములు వచ్చుమాట యున్నయెడలం గొణిదెడుబియ్యపుగింజలలోం గుబేరులు కావలసినది కాదా? మాటలదారి వేణు మూంటలదారి వేటు ఏదో గతాను గతికన్యాయముచేత, లోకమర్యాదకొటకు, తప్తవ(క్రధారణకాలమందు తోంచినదేదో గురువునకు ముట్టజెప్పవే చెప్పినాను మూండుమూండునాక్ట కదియేపనియా? ఏదో యొకసారి యయిపోయినది. అంతేకాని యిదియేమి మాసికమా? తిర్వధ్యయవనమా? జయంతియా? తిరునక్షత్రమా? రాహుకాలములాగునం బ్రతిదినము వచ్చుచుండినయెడల శిష్యులకు వేటు సన్న్యాన మక్కజులేదు సొగనుగనే యున్నది. సాగుచుందుటచేసరొ'యని యాతండుమనస్సులో నేమేమి యూహించుకొనెనో కాని యాగురుశిష్యులతో నేమియు బలుకక మొగము చిట్టించుకొని లోనికి బోయెను ఇట్లు పేశ్షీంపంబడిన శిష్యులు తమ గురుపాదములయొద్ద కేగి యెంతయు వినయవి(భ్రాజితులై విన్నవించు కొనిరి మహాళ్ముండు మందహాస మొనర్చి నారాయణనామ స్మరణ మొనర్భుచులేచి, కరాగ్రగత త్రిదండక మండలుండై కాషాయాంచలాచ్చాద్రిత మస్తకమండలుండై శిష్యులు కోశరాజములను దిర్వారాధనపుం బౌట్టెను

  1. హరిభక్తురాలివైళవము 547 వహించి వెంటంజనుదేర నాగ్రామమం దెవ్వరియింటికో కాని పోవుచున్నారు అయదృష్టళాలి యెవడో! అవుణ్యరాశి యెవండో! ఆలౌకిక తపోనిధి మెవండో! పాదముల పైబడి భిశ్షవందన మొనర్చి నాగృహమును బనిగ్రమును జేయుమని నాజన్మమున గృతార్థమును జేయుమని నాచిత్తమును శేషగుణసంపన్నముగం చేయుమని నాయాత్మను దరింపంజేయుమని మనపూర్వకముగం బ్రార్జించినంగాని యధారభక్తితో నాత్ర యించినంగాని బయలుదేజని యతిరాజకేఖరుల 'స్రార్ధరపూర్యకముగ, వనాయసముగ్క నను[గ్రహపూర్వ కముగం దనయంతదానే యేమహావురుషుని యింటికో పొదచారియై వేంచేయుచున్నారే! ఆహాహా! అదిగో మొండిగోడలేకొని పైన మదుగైనలేని- కప్పవన్న సేరేకాని పైన బదిచేతులు తాటియాకులైనలేని, ద్వారమన్న ేరేకావి లోన గొండ్లమైనలేవి-యాకుటీరమువొద్ద- ఆహాహా! భాగవతోత్తములారా! చూచుచుంటిరా! అఖిల దారి ద్రలక్షణో పేతమైన యాకుటీరమునొద్ద మాణిక్యమయ త్రిదండధారియు యతిసార్వభౌముండు నగు మహాళ్ముండు విలువబడివాడే! ద్వారమున శీనైపుననున్నం బెరియళిరువడి యా వైపుననున్నం జిజీయతిరు వడి యావైపుననువ్న శంఖము నామైపుననున్న చక్రమును వానినడుమదు జీత్రింపంబడిన (శ్రీరంగనాధుని (శ్రీపాదములను వానినడుమనున్న శ్రీచూర్లరేఖ నామహాత్ముం డవలోకించి యవనతశిరస్కుఐడై యానంద బావము లంభోజసన్నిధములగు నక్షులనుండి విదుచుచున్నాండే! ఒక్కవిమేననాల మట్టు నిలువంబడి వరదాచారీ యసి పిలువుమని యొకశిస్యున కాజ్ఞాపీంచిరి ఆహా! రామానుజశిష్యుండగు వరదాచార్యులవారి తిరుమాళిగ యరే! “వరదాచార్యవర్యా? యవి యాళిష్యుం డాచార్యాజ్ఞ ననుసరించి పిలువంగ ఆహాహా! వారెవరు? అగుమ్మమునొద్దకు లోపలినుండి యక్టైవచ్చియట్టై లజ్జాసాధ్వసాక్ఞాంతలై తలుపులువైనికొని లోని కట్టెసోయిన. వారెవరు? అమెయే తిరుప్పడ్తికొళ్లైచ్చియారు వరదాచార్యుని ధర్మపత్ని -మహాసాధ్వీమణి- పూర్వజన్మ మహావుణ్యమువంగాని లభింపని యతిరాజశేఖరదర్శన మామె కయాచిత ముగ నిట్లు లభింపంగృ గురువరేణ్యువి కెదుట విలువంబిడి ప్రదక్షిణ మాచరించి నమస్కరించి యస్త్యపాద్యము లిచ్చి యాదరించి లోనికి. దీసికొనిరావలసినదా? దభాలునం దలుపులుమూసి గోడచాటునకుం బోయి

చాగవలనినదా? అపతివ్రతాశిరోమణి యింత భాగవతావచార మొనర్చినదేమి చెప్పుమా? ఆసాధ్వీరత్నము గురుదేవువి యెదుట నేల నిలువంబడలేకపోయెనో చెప్పవా? చెప్పినయెడల మీమనస్సు కిబ్బందిగనుండు వేమో? నాయనలారా! చెప్పనా! అమెకుం గట్టుకొనుట కొడలునిండిన గుడ్డయే. లేదు. మొలకుం జుట్టుకొందమన్న-హరిహరీ! సైంటకులేదు పైటవేసీకొందమన్న-రామరామా! మొలకులేదు. నానోరు చచ్చిపోవగ వీమాటలొడితిని ఇంతకన్న నేమిచెప్పంగలను? రెండు మూళ్ణగుడ్డతో నాయరుంధతీదేవి కాంతువిలోం గాయపురమీచేయుచున్నది. నాయనలారా! యేపుట్టగోంచి పెట్టుకొన్నవైనం బురుషునకు దినములు దొరలిపోవుమగాని యయ్యయ్యో అండుదాని కట్టుజరుగుట సాధ్యమా? ఇట్టిమహారిక్తుల యింటి ముందా యాశేషాశవంభవుం డవతరించివాండు! తలుపట్టైనైనుకొని లోవి కాయిల్లా లేలపోయెనో గురువరేణ్యుండు గ్రహించి కంటేకొలుకులు గానంతయరుణములుగాంగ- నార్షమురిగాంగ-దన తిరుమేనిపై గవ్వుకొనిన కాషాయాంబరమును దీసి-యదురలేని గోడపైనుండియింటిలోనికి విసరినైవెను. మహాస్రసా దము మహాస్రసాదమని యామగువ లోనుండి శేకన్హైవను. ఆహాహా! యతిరాజవర్యా! లోకోద్దరణార్థ మవతరించిన నీపవిత్రమైన యొడలిస్పర్శమున మహాపవిత్రమైన కాషాయ శాటిని, జగమంఠయు నాక్రమింప గరి దయారనముగల వీహృదయస్రదేశమునం దాచ్చాదనభాగ్య మవధరించిన కాషాయశాటిని -అన్ని దివ్యదేశములం దర్వావి[గ్రహముగ నిస్పుడారాధింపబడుచున్న నీదివ్యమంగళమూర్తిపైం (బ్రకాశించిన

కశక పక్షీ

కాష్థాయశాటిీని-ప్రణవజసావసరమున వీతిరుముఖమండలముపై రవంత (వ్రాలియుండుటదే తన్ముఖోద్ది కాలంకార దివ్యసౌరభ సంవాసితాంచలయైన కాషాయశాటిని-రామానుజమునీం[ద్రా! అత్యంతరిక్తురాలగు నబలాశిరోమణి మానసంరక్షణార్థమై వినియోగించితివా? సెబాన్‌! లోకోత్తరతపస్సంవన్నా! భాగ్యవతులగు నాగ్రామమందలికాంతలు-ఆమె యసాధారణయోగ్యత నాకర్ణిచిన సన్నిహిత గ్రామకాంతలు-ఎందటు -యెన్నిపర్యాయములో-ఆమెకుం బీతాంబరములు స్వర్లవేలములు కానుకలుగాం బంపీయుండినన్సు వలదు వలదని వాని నన్నిటిని వినయపూర్వకముగం చిరుగ వారివారికి బంపివైనిన స్వార్డపరిత్యాగిని-సాధ్వీశిరోమణి _సన్న్యాసియిచ్చిన శాటేని సంతోషస్తూర్వకముగ (గ్రహించినదా? అదిగో! అదిగో! వండుటాకులలోం గప్పండిన వుష్పమువలె శాటీసంవృతయైయున్న సాధ్వీమణి యదిగో! తలుపులు తీసికొని పైకివచ్చి పరివ్రాజకోత్తమునకుం బ్రదక్షిణ మాచరించుచున్నదే! అహా! భాగవతేజమునకుం బతిద్రతాలేజము ప్రదక్షిణ మొనర్భుచున్నదే! అతండు రామానుజులని యవ్పటి కామెకుం దెలియదు. వరదాచారి యేండని యాయన ప్రశ్నింపంగ భర్తవలన నిదివజకు రామానుజయా[త్రనుగూర్చి వినియుండుటచేత నాయన రామానుజలని గ్రహించి “మహాత్మా! ఉంఛవృత్తికై వెడలినారు. వారిబదులుగ నేను భిక్షావందన మర్చించుచున్నాను దయయుంచి నాయాతిథ్యమునుగైకొని మాకుటీరమును బావనమొనర్చ వేండుచున్నాను”” అని వినయపూ ర్వకముగ విన్నవించుకొనెను రామానుజులు శిష్యసమేతులై లోనికి దయచేసిరి అంత నామె చప్పునం జారితాటియాకొకటి లాంగిశుద్దోదకములం గడిగి శాటి చెజంగుచే దుడిచి యాయతిపతి యానీనుండగుట కాస్తరణముగ వమర్చెను. నారాయణస్మరణ మొనర్చుచు నాముని పుంగవుండు. దానిపై సుభానీనుం డయ్యెను. అహా! యతివక్రవర్తీ 'వతిగ్రతాతిలక మిచ్చిన ప్రాంతతాటాకుపై నుపవసించినంత యుత్సాహ ముతో మహారాజార్పితమణిమయాసనములపై నుపవనించియుంఢవుగదా! మానినీతిలకమా! నీమావహాత్మ్య 'మేమనవచ్చువ? అనేకధరాకాంతకిరీట మణిఘృణీరంబితపాదపీరుం డగు పరిబ్రాజకోత్తముని బ్రాతతాటా కుపై నధివసీంపంజేనితినే అమ్మా అమ్మా! నీవు యతిరాజసేవనేం దరింతునో లేదో కాని నిన్ను స్మరించినంతమాత్రమున మేము తరింతుమనుమూట నిశ్చయము నాయనలారా! మనకొమె తల్లివంటిది కొవున నామెవంకంజూచినం దప్పులేదు అదిగో! చూడుండు కాషాయాంబరాచ్చాదితయైన యామె యెట్లు వెలింగిపోవుచున్నదో! మొదల్మేస్త్రీలేజము దానిపైంబాతి వ్రత్యాగ్నిజ్వాలా తేజము. మజిదానిపై సర్వసంగప రిత్యాగ సంయుక్తప్రపంచాతీత సన్యాసినీ తేజము ప్రసన్నమై, య ్రేక్యమై, చళ్లన్తై యుష్షమై, వరశాంతమైై, భీయంకరమై ప్రకాశించుచున్న యౌతేజ మవర్ష్యముకదా! ఆ ప్రతిహతముకదా! అనుపమానముకదా! అలౌకిక ముకదా! నాయనలారా! రామానుజులవారామెతో నేమో యానతిచ్చుచున్నారు వినుందు. “అమ్మా! వరదాచార్యసహధర్మచారిణీ నీయాతిధ్యమునకు. మిగుల సంతసించితిని సర్వజనసమాదరణీయమైన సద్దుణసమాజము నీయందున్నది శ్రీరంగదేవ నివేదనమునకై యాదినమునం దళిహ నీవే యొనర్చుము ఇంక గృహకృత్యములు నిర్వహించుకొనుము'' అని రామానుజులవా రాయమ్మతో సెలవీయంగ మహాభాగ్య మని యామె వంటియింటేలోనికి బోయెను. వంటయింటిలో నేమున్నది? స్రాయ్యియున్నది దానిలో రవంత బూడిదయున్నది. అంతే, అంతకంటె నేమియులేదు. ఒక్కయరగిద్దెడు నూకలులేవు. ఒక్కయువ్పు గల్లులేదు. ఒక్కచింపండుట్టిలేదు. శ్రీరామరక్ష (శ్రీరామరక్ష అహా! వరాత్సరుండా! ఆదంపళురి నెంతదారి[ద్ర మనుభవింపందేయుచున్నావు. తండ్రీ! ఎందుకొఆకు? ఎందుకొజకు? పాదభక్తులను బాధించుటకేనా కంకణము కట్టుకొంటివి? దయలేదా! దాక్షిణ్యములేదా? ఇది నీ విలాసమా? వారిప్రార

98, హరిభక్తురాలివైభవము వ్‌థ9 బమా? కాక మా మతిలేనియేడుపా! పైరెంటిమాట నాకంతతెలియదు. కాని యీచివరిది సీద్దాంతము వారు దరిద్రతార్తి నెటుంగనే యెజుంగరు. సంతుష్టేేతస్కులై సంతతసౌఖ్యసంయుక్తులై వారు సంసారమును జరుపుకొనుచున్నారు కడువునిండిన సంతుష్టియే యామెకు శేకుండునెడల గజమున్నఆకట్టు పేలికతో వాకాంత కాపురముచేయంగలదా? ఊరందిరిగి 'పేరుబియ్యముచేకూర్చుకొనియింటికి వచ్చినభర్తను మటీ యొక పావుసేరుబియ్యిము తెచ్చుటకుం గాళులు వీంకుకొనిపోయెనా యని యిల్లా తీసడించును సరిగంచుజు గ్లయసేంటవీరగల జవరాలు జపానుసిల్కు వస్త్రము లేకపోయెవే యని మగనికి వెన్నిచ్చి మంచపు బట్టై కొంగిలించుకొని పండుకొనును తారహారములోనికిం దాండ్రబెత్తంత వచ్చయేనా తెచ్చితివి? ఆరచేయి యంత మాగ్రపుది తేవలయునని యెజుంగవేమి యని పాదుషాచెవి పట్టుకొని భార్య జొకాయించును ముష్ట్రండు మోరపాకలో ముష్టియేడు పేడ్చుచున్నాండు. సామాన్యం డింటిలో 'ఇంటర్మీడియటు' యేడు పేడ్చుచున్నాండు. పాదుషా పైయంతరువుపై ఫస్టుఖ్లసు యేడు పేడ్చుచున్నాండు తుడుము మొదలుకొని దేవతార్భవవజ కంద టేడ్చుచునే యున్నారు ఎవనిమట్టునకు వాండు గంభీరముగాం గ్రమ్ముదలగా నొకండేడ్చినట్లు రెండవవావికి. దెలియనీయకుండ మర్యాదగా-మానుషముగా నేడ్చుచున్నాండు నోరుతె ఆచి పైకి బారునవేడ్చినయెడల బాధతీఆోయే పోవువేమో! అట్లుకాక నోరుమూసికొని కుమిలికుమిలి క్రుల్లి ర్రుల్లి యేడ్చుటచేశవే మటింత వుట్టిముమంగు చున్నది. పౌఖ్యమనునది చల్చిగంజిమూంకుటిలోను లేదు. స్వర్ట[రపాత్రములోము లేదు. సంకుష్టిలో మున్నరి రట్టిపంతుష్టి నిరంతరముగల వరదావార్యధర్మవత్నికి న్‌మె భర్తకు సౌఖ్యమున కివ్పటి కేమియు “కొదవలేదు మధ్యాహ్నమగుసరికి మగం డుంఛవృత్తిచే సోలెండుబియ్యమును దెద్చును అనూక్రలు పాంగంబెట్టుకొని తదన్నము తఈద్రసముగా వా రొక్కపూటవనే భుబియింతురు, మజువాంటి కొక్కదియ్యపుగింజయైన నిలవయుండదు సరే ఇదివటకు దినము లెటులో గడచిపోయెను గాని యాయిల్డాలికీదిన మెట్టుగడచునో? రామానుజులవూరు శిష్యు లిద్దజితో నింటికి వేంచేసిరే శ్రీరంగవివేదనమునక్తు చిత్రాన్నదధ్యోదవక్షీరాన్నాదివక్వాన్నములు కావలియునే అవియెట్టువ చ్చును? అంతవజకెందులక్సు? అత్తెసరుమెదుకులైన వచు సవాధారమేది? స్వాములవూరు తిర్వారాధనమారం భించివారు. భర్తవచ్చువజకు పచన్రియ లాంగువా? ఆగక జరుగునుపాయ మేమున్నది? భర్తవచ్చుననియే యనుకొందము. పోతండునూకలతో నైదుగురికి పాపాపెట్లు? చుట్టువట్టనున్న యమ్మ లెవలైనం జేబదులీ యరా? తీర్చతేనిదాని కొక్కగింజయైన దొరకునా? బియ్యము దొరకుననయే యమకాందము తందులము లలొవి కెన్నివస్తువులున్నంగాని యతీశ్వరభిక యగుమ? ఈవస్తువులన్నియుం జేబదు లెచ్చటదొరకును? వట్టికల్ల పోనీ! బదులెందులకు? ఒక్కయిత్తడి చెంబును విశ్రయింపరాదా? వీబాధయులేదే ఇత్తడిచెంబే! ఎంతమాట! అది యుండినూం ఢెంతవాండు! అదిగో! అడాకతో వందుకొనుచునా సరు ఆకడముంతతో నీరు ద్రావుచున్నారు. హరిహతీ! పోనీ! మెడలో మంగళసూత్ర మమ్మి యతిసంతుష్టి యొనర్పంగూడదా? రామరామ! బొందున్న బసపుకొమ్ముతక్క మటియేదియులేదే! ఇట్టిస్టితిలో నావడంతి సన్యాసీ సమారాధన మెళ్టూచరింపగలదో రంగరంగరంగా! అయింతి కెట్టియిక్కట్టు తెచి స పెట్టేతివయ్యా! ఎట్టిసంధి తెచ్చిపెట్టితి వయ్యా! ఇయ నేమికావలసినది? ఏీమిచేయుటకును దోపక యా యిల్లాలు ప్రాయ్యియొద్దం గూరుచుండి కడుపు దటుగుకొనిపోవంగ నె శ్పుడ్కుచున్నదో! సామాన్యుండగు నతిధియే విస్ణువని చెప్పినప్పుడు సన్యాసియగు నతిధి యెంతవాండో చెప్పవలయునా? అందులో జగద్గురుండగు నతిధి యాధిక్య మెన్నుట కెవనితరము? ధనములేనంతమాత్రమున వట్టివాని కాతిధ్యమీయక విరాకరింపవచ్చునా? నిరాకరింపక

క50 సాక్షీ చేయవలసిన దేమున్నది? అయ్యయ్యో! ఆరమణీశిరోమణి రంగరంగాయని కురరివలె విలపించుచున్నదే. రంగరంగా! యెక్కడముంటివయ్యా? అయ్యయ్యో! ఈగూటిలో నొకవరవో దొరకరాదా? అగుంటలో నొక్ళరూపాయ దొరకరాదా యని మతిలేనిదానివలె గూళ్లలో నెమకుచున్నదే-గుంటలు గ్రవ్వుచున్నదే! కావి యదియేమి? ఆమె మొగము తీళ్లముగ నగవడుచున్నదేమి? చిత్తజళ్లునలె నాయెండలో వర్షము కురియుచున్నదేమి? హాహా! ఆమె భయంకరన్వరూపిణిగ నున్న దెందువలననో! వీమిచెప్పువూ? ప్రాణత్యా గమొనర్భుకొనునా? అట్టుచేసీనయెడల యతిభక్ష యేలాగున? ఒకపావముతో మటీయొక పాపము కూడనా? కన్నులనుండి జాజుచున్న బావృములను శాటిచెజగుచేం దుడిచికొని రెండుచేతల పైకెత్తి . మింటీవంక చూచి "“రంగరంగా! తుచ్చమైన యీదేహము నేధనవంతునికైన విక్రయించుకొని నన్యానీ సంతర్పణ మొనర్చెదను. ఈదినములో నాసాధ్వీత్వము సరి. రంగరంగా! కటాక్షింపుము” అని వలుకుచు న్నదే. అయ్యయ్యో! ఇవి యామె యనినమాటలేనా? రామరామా! సాధ్వీతిలక మెంతసాహనమున కొడిగట్టి నదో! అయ్యయ్యో! వరిభ్రాజక నమారాధన మాచరింవ నిశృయించుకొనినదా? అయ్యయ్యో? అప్పుడే యింటినుండి బయలుదేరినదే! అవా! ఆహాహా! ఇవ్వుడైన నామెకాళులకు దారిలో నాల్గురూపాయ లున్నమూంట దగులరాదా? మూటయువలదు ముల్లెయువలదు, ఆమె మృదులారుణచరణముల కేదైన కజ కుజాయి దగులుటనే వామెప్రయాణ మౌంగిపోరాదా? రంగరంగరంగా! నీవామెకు బ్రసాదించిన మహాదారి (ద్రమువళననేకదా యావారీశిరోమణి యిట్టిఘోరకృత్యమునొనర్భ నిశ్చయించుకొనివది. నీవైన నామె వాంపజాలవా? ఇది పాపమే యగునెడల నీపాపమునకు బాధ్యుండవు నీవగుదువు జాగ్రత్త! రంగరంగరంగా! రక్షించవా? ఆాయిటైన నడ్డుపడదే. రంగండైన నడ్డువడండే! అయ్యయ్యో! వీధివెంటంటోవుచున్నదే! ఫాంటెన్‌ అను స్త్రీ/ తానుగన్నపిల్లము సంరక్షించుకొనుట కాధార లేశమైనలేక తెగబాటెండైన తన తలవెం'డ్రుకలను నవరములుకట్టువాని కమ్ముకొని వచ్చిన సొమ్ముతో బిళ్లను బెంచుకొనెనని “విక్టర్‌ హ్య్యూగో' యను మవాోకవి మహావిశేషాంశముగ '“లెన్‌మినరబిల్స్‌' అను గ్రంథరాజమునం జెప్పినాండు. వరదరాజధర్మవత్నీచరిత్రము ముం దామెచరిత్ర మెంత? వెండ్రుకలు కత్తిరింపించుకొన్న విశేషమేమి? నంవత్సరము తిరుగకుండ వందెండు వెంద్రుకలు తిరిగివచ్చును అహా పోయిన పాతివ్రత్య మట్లు తిరుగవమ్భున్నా వన్చిమాండు ః జన్మించవచ్చుము గాని మాసిపోయిన మగనాలితనము మటల ఏనా? అదిగాక నరు 'రకుం దల్లిపడిన పాటులకును శిష్యురాలు గురువుగారికొజకుం బడినపాటుల కెంతవ్యత్యాస మున్నది! ఓ ్రపంచమంత జ కానే కన్నకొడుకు కొటికు గాడిదకాళ్లు వసుదేవుండు పట్టుకొన్నాండని చెప్పుదురు పైవాని కొడుకుకొఆకు గొడిదకా ఖ్లతండు పట్టుకొన్నయెడల నప్పుడు వసుదేవుని భళీ యనందగినదికాదా? ఏకష్టములొందియైన నెవరిపిల్లలను వారు పోషించుకొనుటలో విశేషమేమున్నది? “కం. దిక్కును దెసయునుగలుగనిపెక్కుల బిడ్డలనుబెంచు (ప్రేమాంబునిధీ” యవి యెవవినిగూర్చి పలుకందగునోయా మమజమార్తాండుండే మహనీయుండు కాదా? అహావో! కాంతాశిరో మణీ! నీవంటిపతివ్రత యార్యావర్తమునంగాని మటియెక్కడనుండంగందు? అహా! అర్యావర్తదేశమా! నీపూర్వవాగరకతయంతయు బుగ్గిల్లైపోయినను నీఘనతయంతయు గడ్డలైనను, నీమ యూరసీంహాసనాది సంపత్తి యంతయు నంతరించినను, నీమతసం ప్రదాయసామ[గ్రియంతయు మాసిపోయి నను, నీస్వాతం(త్ర్ర మంళయు చట్టుబండలైనను, వీవురుషులం దనేకులు దేశభక్తిరహితులై దేశభాషాజ్ఞాన శూన్యులై బలహీనులై బ్ర్ఞాభావులై ప్రాలీవాచారరూరులై స్వార్థశీలురై సంసారమఖలంవటులై యేటికొకరు

98, హరిభక్తురాలివైభవము 551 కూటేకొకరు లాగుకొని 'క్రుమ్ములాడుచు బహుధా విభిన్నులై పొడైపోయినను పీకు ైవంచమున నిట్టి దురవస్థలలోనైన నింతమా త్రపుఘవతయైనను మిగిలియుండుటకు నీ,స్త్రీల పాతి వ్రత్యమే కారణముసుమా! అహా! వరదరాజధర్మపత్నీ! ఆగుమ్మమెక్కుదుంటివా? హరిహరీ! ఆందుది స్వయముగాంబోయి మగవాని వడుగంగూడదనియైన నెజుంగలేవమ్మా! ఎంతముద్దరాలవమ్మా! ఎంతవిష్కపటివమ్మా! అదిగో! అదిగో! భూకంప మొదవుచున్నదా? మనమనసులోం గలిగిన వడకేనా? “ ఓవై్య్యవర్యా! వీయొద్ద కొక్క పనికైవచ్చితి' నని యామె పలికెను. ఆతండు తలయ్టైన వెత్తక యామాటలు వివిపించుకొనక యేవోలెక్కలు చూచుకొను చుండుటచే నొక్క నిమున మీయిల్లా లాంగిపోవలసివచ్చినది. అయ్యయ్యో అభిస్రాయసూచకముగ, వర్మగర్భముగ ధ్వని (ప్రధానముగం బలుకకుండ పగులంగొట్టినట్లే చెప్పునుగొంబోలు! హరిహరీ[ ఏమైన, వెటుంగునా? వట్టిగోల! ఏమాయయు నెజుంగదే-ఏకల్మషము నెజుంగడే శుద్దసత్య స్వరూపిణి- శుద్దతేజుస్వరూపిణి -మంచుగడ్డకైన మచ్చయున్నదికావి యామెమనసున మచ్చలేదే- చిన్నిపూందేనెయందైన జేందున్నది కాని యామె హృదయరసమునం జేదులేదే- నూర్యకిరణమునకైన సూటి తక్కువతనమున్నది కాని యామెవర్తన మున వంకలేదే- ఆకాశమునకైన మయణుంగున్నదికాని యామెయంతరంగమున మలుంగులేదే! ఆహాహా! అట్టికొంత కెట్టిస్రార్టము సంభవించినదో! హరిహఠీ! కాని యీమె యిప్పుడేదొ మాటలాడబోవనున్నది నాయనలారా! వినుండు. '" వైశ్యగాజా! జగద్గురువర్యుండగు శ్రీ,మర్లిక్మ్క ణయో గిపుంగవులు మాకుటీరమును చావనమొనర్పగ దయచేసీవారు. వారి సత్కార సమారాధనాదులకు నాయొద్ద నొకగవ్వయైన లేదు వాదరిద్రస్త్రీతిని బట్టి నాకు బుణమిచ్చువా రెవ్వరును లేరు. నీవు మొగము చిట్టించుకొననక్కటలులేదు. నిమ్న బుణమడుగుటకు వచ్చివదానను గాను తాకట్టిచ్చుటకు నా కీతనువుతక్క తదితరమేదియు లేదు ఈరాత్రి దీవిని పీకు భోగార్జ మద్దెకీయ నిశ్చయించుకొంటిని. యతిసమారాధనమునకు నాకుం గావలయు సామగ్రినంత నీవీయంగలవా?”” యవి యామె యాతవి నడిగెను. ఇదివజకుం బిట్టించుకొన్న మొగ మిప్పుడు వికసీంచినది ఇదివటకు వ్యతిరేకపు జూపులజూచినవాం డిప్పుడు బాబాకరపుంజూపుల జూచుచున్నాండు. గూనవలె నిదివజకుం గూలుబడియుండినవా డిప్పుడు గువ్వపిట్టనలె గులుకుచు నెగురంబోవు చున్నాండు. ఇదివజకు వెన్నుమీంది తామర గోకికొన్నవాం డిప్పుడు మూంతిమీసాలను వంవుచున్నాండు. ఇదివటకు నల్లగ నిర్భేద్యముగ సిస్తేజస్కముగ నున్నవాని కిప్పుడు నలువు రవంతజాటినట్టు రవంత తళుకు కళ్ళుక్తుగూడు గలిగినట్టగపడుచున్నదే ఆహాహా! శృంగారరసదేవతామహిమము! అందులో నంతరంగమున కెక్కందగిన యాండుది తనంతతావచ్చి యడిగినప్పు డికజెవృవలసినదేమున్నది? దిస్టిబొమ్మకుం దేజుఃప్రా ణములు వచ్చునే? పందక్షి స్రతిభాపారుషము అుదయించునే? గాడిదకు గాన ముద్భవించువే? కాని అహో రాజేమనుచున్నాండో విందురా? “ రాత్రియా? అబ్బ! ఆంతవటకా? వెట్టిమొగమా! వ్యవహారములకెల్ల అదనే 'గ్రధానము. అది రవంతయు దాంటిపోనిచ్చినయెడల నెక్క్యడినర కక్కడే” అని యింక నాతడేమో చెప్పంబోవుచుండగ “నేను మటియొకని యాచింతునపి” యామె తొందరతోం బలికెను. “అయ్యో! ఒక్కటే తొందర! కొట్టుదగ్గణకు వచ్చినదేది? మొగముతిన్నగాం జూపినదేది? అన్నిసరకులుగూడ నెంళస్రీయముగా నున్న వనుకొన్నావు సొమ్మా? మటియొకటియా? చూడు సరే! నాకిష్టమే కాని యెందజకు సరకులు పంప వలయు” నని యాతం డడుగ, నార్గుర కనిచప్పి తటాలునంబోయెను

క్‌52 సక్షీ సామాగ్రులన్నియు వచ్చినవి వంటటైనది. రంగనాధనివేదనమైనది. శిష్యలతోంగూడ స్వాములవారిభోజన మైనది, ఆమెభర్త రాకకె యెదురుచూచున్నది ఇద్దజకు సరిపోయిన సోలండునూకలను మూంటకట్టుక్‌ ని వరదాచార్యులు లోవికివచ్చి గురూత్తమునకు సాస్టింగ దండస్రణామ మాచరించి చేతులు జోడించుకొని నిలువంబడెను. '“వరదాచార్య! నీభార్య మాకుం బంచభక్యవరమాన్నములతో విందొనర్భినది. నీకుం 'బ్రొద్దుపోయినది త్వరగ శ్రీపాదతీర్ణమును దీసికొని భుజియింపుము?' అని స్వాములవారు పలికిరి ఎట్లు జరిగెనోయేమో”” యనుకొని “మహాభాగ్య'మని యాతండు లోనికి బోయెను! భార్య భర్తకు నమస్కరించి చేపట్టుకొని పంచపాళీలోనికిం దీసికొనిపోయి “ ప్రాణకాంతా! యతిరాజశేఖర సంతర్నణమున శీసామాగ్రియం . తయు నెట్టువచ్చినదో యెజుంగుదురా?” యని భర్త నడిగెను అస్రళ్నయే వే నడుగందలంచితి నని భర్త బదులుచెప్పెను. స్వాములవారు మనకుటీరమునకుం దమయంత దాము విచేసీరి. వారు నాకిచ్చిన శాటి యిదిగో! వారికి భికనిచ్చుటకు మనయొద్ద నేమియులేక వడమటివీధినున్న వైళ్యరాజు నింటికిబోయి యీరాత్రి నాశరీర మాతవికి భోగార్హమై యర్శింతునని వాగానమొనర్భి సామగ్రిని దెప్పించి యతిపూజనాన ర్చితినని యామె చెప్పుచుండగా “ధన్యోస్మి! ధన్యోస్మి! కాంతాశిరోమణీ! కులపావనీ! నీవట్లుచేసి, నీవు కృతార్ణురాలవైతివి- నన్నుం గృతార్జునింజేసితివి' యని యామెరెండుచేతులు వట్టుకొని “పవిత్రచరిత్రా! ఇవి చేతులుకావు కాళులు” అనివెప్పి కొానంతఘర్మముచే: గంవముచేం గ్రాలు చున్న యౌమెకరములను బాప్ప్రజలపూరితములగు తనకన్నులకు బదేబదే యద్దుకొని రంగరంగరంగా! నాయిల్దాలిమూలమున నాజన్మగూడ తరింప జేసీతివి తంట్రీ! రంగరంగరంగా! యని రవంత సామ్మనిలి తిరుగ లేచెను ఆహాహా! వరదాచార్యవర్యా! నీభార్యయే లోకోత్తరన్వభావయని యాశ్చర్యరసనిమగ్నులమై యుండ నీవంతకంటె లోకోత్తరస్వభావుండవైతివా? ఆహా! ఎంతవాండవోయి! ఎంత స్వార్హపరిత్యాగివి! ఎంత శాంతయుక్తుండవు! ఎంత గురువిశ్వాసముకలవాండవు! ఎంతదైవభక్తిగలవాండవు! నీమన స్పెట్టిదో తెలియంబజచుటకు మౌకు వాక్కులు లేవే! నీమన సెట్టిదో యూహించుకొనుటకైన మాకు మనస్సులేదే! బ్రతికియుండియు భార్యతోం గాపురము చేయుచుండియు వైహికలాంపట్య మణువులో సహస్రాంశమైనలేని నీమనస్సు-ఆహో! అది మనసో! యేదివ్యతత్వమో నీకుందెలియందగినది నీవు నమ్మిన (శ్రీరంగమూర్తికి దెలియందగినది కాని యంతకంటి నెవరికి దేలియును? సాయంకాలమైనది రంగనికి మంగళవుటారతి మైనది పరివ్రాజకునకు ఫలాహారమైనది మహాత్ముని మతోపన్యానమైనది రాతిరి పదిగంటలైనది. స్వాములవారు శయనించిరి కాని యాదంపతులేరి? ఏరా! అదిగో వీధివెంటం బోవుచున్నారు. వైశ్యోత్తముని యింటికే? కాకేమి? అయ్యయ్యో! ఇద్దజుగూడం గలనీ పోవనేల? తనవెంట నివ్పుడు భర్తకూడ నెందులకని భార్యకైనం దోంపలేదా? భార్యవెంట నీసమయమునం ధానెందులకని భర్తకైనం దోంపలేదా! ఏమివింత! ఏమివిరుద్దత? ఏమివిపరీతత! కాని ఆయమ్మచేతిలోనున్న దదేమి? స్వామిస్రసాదముంచిన చిన్నబుట్ట వైళ్యవర్యుని కావైష్ణుద్రసాదము సమర్చింపం దీసికొనిపోవు చున్నది కాబోలు! హాహా! కాని యాచార్యులూరి చేతిలోనున్న దదియేమి? చిన్న మిల్లి దానిలో (శ్రీపాదతీర్థ మున్నది. దానిని వై్యరాజున కీయ నాతండు తీసికొనిపోవుచున్నాండు హోహాహా! ఆతనికిం దీర్ధస్రసాదము లిమృటకు దంపతు లిద్దజు పోవుచున్నారా? భార్యచేయి పట్టుకొని భర్త మెల్లిగ వామెను బరభర్తయింటికి: దీసికొనిపోవుచున్నాడు కాని చిన్నధ్వని వినంబడుచున్నదేదది” నాయనలారా! వారేదో. పదము

98, హరిభక్తురాలివైభవము న్‌వ్‌3 పాడుకొనుచుం బరమానందమునం బోవుచున్నారే! పదము యతిరాజులపేరంటే యమలోకం పాడైపోవు | యతి! ఆహో! యతిరాజును గీర్తించుచుం బోవుచున్నారే! ఆఅ, ఇంకను మటేదో పాడుచున్నారే! కాంభోచి-పదము

వైభోగరంగవి వదములంగొలివిన పరమపదము మనము పడయుట సత్యము ఈభూమిపైనున్న ఏభోగమూలైన ఏవలే యగుగాని యేమున్నరందున! వైభోగ

రమారమణగోవిందోహరి! ఆహాహా! వారు గురుదేవన్మరణ మొనర్చుచు వానందసము ద్రమున నీందులా డుకొనుదుం బోవుచున్నారే అవీ! అమరులారా। గంధర్వులారా! కింపురుషులారా! పంచభూతములారా! సూర్యచం ద్రభగవానులారా! ఇట్టి భార్యాభర్తల నెద్చటనైన నెప్పుడైనం జూచితిరా? ఇంకను బుష్పవృష్టీం గురియ కుపేక్షించుచున్నారేల) ఇంతకంటెం (బ్రబలానవర మేమున గది? కానిండు ఓ! ఓ! శ్రీహరీ! (శ్రీహరీ! అతనియిల్లు నమీపీంచినకొలది మజింత యుత్సాహభరమున నుష్పాంగిపోవుచున్నారే! అదిగోవై శ్యరాజు గమగమలాడుచు గదిలోం గూరుచుండివాందు. మన నొచ్చియారమ్మ స్వామి[ప్రసాదమును దీసికొని గదిలోనికి బోవుచున్నది. ఆచార్యులు తలుపునొద్ద విలువంబడినాండు ““వచ్చితినా సుందరీ” యని యాతం డెదురుగ వచ్చినాడు “రాకపోవ్టదువా? వై్యోరాజా! కావి యిదిగో స్వామిప్రసాదము కన్నుల కద్దుకొని భుజింపుము ” అని యాశనిచేతిలో రవంత వెళ్సొంగలి యుంచినది 'ఆది కన్నుల కద్దుకొని నోటిలో వైవికొనినాండు. ఇంకను దానిని మింగివాండో లేదో “హరిహర! హరిహరీ! పాపాత్ముండను, పాపాత్ముండను లెంపలు కొట్టుకొనుచున్నాను అమ్మా! అమ్మా! నీయెడం మహాపరాధ మొనర్భిత్రిని! నీవు నాతల్లిని తల్లివి రంగరంగా! రక్షించు రక్షించు” అని పెద్దగావుకేకలు వైదుచున్నాండు మొళ్టోమొళ్టోయనుచున్నాండు తలంగొట్టుకొనుచున్నాండు గుండె బొందుకొనుచున్నాండు క్షమింపూ? తల్లీ! రక్షింపవా? యని యెగిరి యెగిరి యామెకాళులపై బడుచున్నాండు ఆమె యానందబాష్పృపూరితాక్షియ్లు యవలోకించుచున్నది. ఇంతలో భర్త శ్రీ పాదతీర్ణకలశముతో లోనికివచ్చి “భాగవతోత్తమా! లెమ్ము ఇదిగో శ్రీపాదతీర్థము దీవిని దీసికొమము. నీమనస్సు శాంతించు” వని చెప్పే యిచ్చెను అప్పుడాతండు కొంత కుదుటంబడిన పీమ్ముట నాతని నిద్దణు చెటీయొకచేయి పట్టుకొని 'శ్రీరామాను జగురూత్తమునియొద్దకుం దీసికొనిపోయిరి అలన్యమైనది. మన మింక నభ చాలించి యింటికి బోవుడము

ఓం శాంతి శాంతి శాంత్త

  1. ఉన్మత్తుని యుపన్యాసము ఉఅంవురుష నౌందర్యము జంఘాలశా'్రీ యిట్లు పలికెను -

“నేన్గొక్రదినమున మదరాసులోని సిచ్చియానుపత్రిం జూడంబోయితిని అచ్చట నొకపిచ్చివాండు నేంబోవునరికే యేదో చెప్పుచుండెను. నేను వెళ్లినతరునాత నిట్లు చెప్పసాగెను

“ఆండుది యెక్కడ? సౌందర్య మెక్కడ? ఏయాండుదానికైన సొందర్యమున్నదా? సౌందర్యహీనమైన జాతియే స్త్రీజాతి. మగజాతియే సౌందర్యయుక్తమైనది. మగజాతి సౌందర్యముముం దాండుజాతిసొందర్య మధమము-అత్యల్పము. నేనేమో వెజ్టిముండకొడుకును గావున నిట్టు చెప్పుచున్నానని మీరనుకోవలదు నేనే వెళ్టేవాండనైనయెడల మీరుమాత్ర మేల వెట్టివారుకారు? కొట్టులో నుండుటచే నేను వెట్టివాండనని మీ రెంచుచున్నారు. కాంబోలు మీరున్నకొట్టు నేనున్న కొట్టుకంటం బెద్దదగుటచే మీరు నాకంటె నెక్కువవెట్టివారు తెలిసీనదా? పిచ్చిలేమివాం డెవందు? ఒకండు మాటలాడుడున్నప్పుడు తలవిట్టు యిట్ట యెసుర వేయును. ఒకడు ,౨జము నెగురవేయును, మాటలాడు ప్రతిమనుజునికు గూడ నేదో యొక్కయూంతపద ముండితీఆీనది ఒకండు “ఏమి? ఏమి?” యని నడుమనడుమం బనిలేనిదే ప్రయోజ నము లేనిదే యనును ఇది పీచ్చికాదా! ఒకండు ““ఏమన్నాగాని-మటీగలిగితే-దేవుండు మీకు చాలా మేలుచేస్తే' యవి యిట్టేదో యొక్కటి మాటల కూంతంగా బలుకును ఇది పిచ్చికాదా? పిచ్చివాండే కాకున్నయెడల చళరధునకు ముగ్గురుభార్యలు మూడువందల యుంపుడుకత్తె లెందులకు? ఎలిజిబెతు శెనిమిదివేల స్రాక్కులు, తొమ్మిదివేల షర్డులు పదకొండువేల కంరబంధములు పదునాలుగువేల కాలిజోలైం దులకు? ఇంతవజుకెందులకు? "“నాకుం బిచ్చిలేదురా మీమొగములుమండి' నని తలంగొట్టుకొన్ననైన నెవ్వండును వినండే! ఒక్కముండ కొడుకు తిక్కటైనం దీఆదే?

“ అయ్యా! ఒకవిషయమునుండి మజీయొకవిషయమునకు జారిపోవుచున్నారు మొదట స్త్రీపురుష సొందర్యభేదమునుగూర్చి చెప్పనెంచి వేజొక్కయంశమునుగూర్చి యిప్పుడు చెప్పుచున్నా'' రని పూర్వవి షయమును వే నందించితిని

“నేనంత మటపున్నవాండను గాను ఈనక్షత్రము లన్నియు నొకరాత్రి యూండి క్రిందంబడిపోవగ మౌతాతగా రెక్కడి నక్షగ్ర ఇడ తెల్లూరుసరి కమర్చినారు నక్షత్రశాలలోని దూరదర్శినీ యంత్రము చూచితివా? "గెలీలియో. అనునాతా కు చంద్రునిల్‌ నగ్నిపర్వతము లున్నట్టు' కనిపెట్టినాందుకాని తనతత్త్వములో నున్నతమాషి కనిపెట్టలేకపోయినాండు గజమ్‌ మిధ్య వలాయనమ్‌ మిధ్యయని దాంటుకొని పోయిన వినియోగము లేదు, ఆ-(సుతివేయును.) శో, దేవీం వాచముపాసతే హీ బహవస్సారంతు సారస్వతా౦ం

జానీతే నితరామసౌ గురుకుల కక్ర్రో మురారిః కమి అల్టిర్ల్గంఘీతయేవ వానరభటైః కింత్వస్య గంభీరతా మాపాతాళనిమగ్న పీవరతనుర్జానాతి మంథాచలః,

  1. ఉవ్మత్తునియుపన్యాసము- స్త్రీ పురుషపొందర్యము వ్‌5్‌ఫ్‌ అని కవి పలికినాండు వీనిపిచ్చి కాలిపోను! కవికున్న సిన్చివంటే పిచ్చి మటియెవ్వనికి లేదు. అబ్బ! వానికున్న _ తెగనీలుగు-తలతిక్క-పొగరుంబోతుందనము-కొసవెజి-కొంకనక్కతనము మటియొకని కున్నదా? కవియంతటి పీచ్చివానిని మీరు కనంబజచినయెడల జోదుసాలువులు, తోడా వేయింతును ఏండీ? చూపుండు అద్దే యువరాజుగారు మదరాసు వచ్చినప్పుడు వారి సొంత తిరుహస్తములముండి సాలువులు తోడా లందుకొన్నవా రేమంత గొప్పపండితులు! ఏమంత గొప్పకవులు! ఏదో అభిమానమును బురస్కరించుకొని ప్రపంచము దొరలిపోవుచున్నది దేశభాషలు పోస్ణంచుచున్నామని సర్కారువారి కది యొక చమత్కారమైన కల్పన “అయ్యా! స్త్రీలసొందర్య మధమమని యొక వింతమాటచెప్పేతివి దానిని బుజువువరదుకొనకుండ వేజువేటుమార్గములం బోవుచున్నాను. స్త్రీలే సొందర్యవంతులని నేమ వాదింతును. నీవు నావాదమెట్టు ఖిండింతువో చెప్పు” మని యాయున్మత్తువితోం బలికి యాతనిని గావుగాయుచున్నవాని చేతిలో రెండు రూపాయ లుంచి మమ్ము రవంతసేవు "స్వేచ్చగా మాటలాడవీయనలసీనదని బతిమాలితిని “వాతో వీవు వాదింతువా ఏమీ! ఎంతవాండవు? నే వెవడనో యెటుంగుదువా? 'నాచురలు ఫిలాసఫీ లో “ఏం పోను. 'ఎవల్యూపషనులో మహామహోపాధ్యాయుండను. నాతో వీకు వాదమెందులకు? అసమానవైరము. అసమానవైరము, పో! ఆవలికి బో! (స్త్రీజాతి సౌందర్యవంతమైనదని నాతో వాదించుటకే వచ్చితిేమి? కానీ-పట్టు-వీమాత్రము వాదింతువో! చూడు-ధాతు ప్రపంచము-వీనిలోనున్న సామ్యభేదము లనే మనము వరిశీలింతము వీసిపైనున్న దేవతా ప్రపంచము మన కిప్ప) డక్కరలేదు అత్యధమజాతినుండి దానిపైజాతి దానినుండి యాపైజాతి, దానినుండి దానిపైజాతి యిట్టవిలంఘ్యక్రమమునం బరిణామ్రశ్రియ జరుగుచున్నదని యొప్పుకొందుూ? అన్ని ధాతువురలోంగూడ స్తీ వురుషభేద మున్నది మగబంగారమని యాౌందుబంగారమని భేదమున్నది ఉండితీఅినది ఇంక మాటలాడకు-నోరుమూసీకొని యొప్పుకో -మగమణిశిం యాండుమణిశిలకంటె నెక్కువ నుందరముగా నుండును. ఇందుల కాంగ్లేయశా స్త్ర, మొప్పుకొ నువాయని స్రశ్నింపకుము అంగ్లేయశాస్త్రము మనకేమి యాగమవాక్య్యమా? సజీవవస్తువులు నిర్జీవవస్తువులు నవి (అర్గానిక్కు ఇనార్గానికు) వారుచేసేన భేదమేమైనది. తలక్రిందైనది. ధ్వస్తమైనది ప్రపంచమున సస్రాణములేకాని నిష్ట్రాణములు లేవని మనవేదర్జులు సీంధునదీ ప్రాంతమున జెప్పినమాటలయే సిద్దాంతమైన దికదా! జీవమున్నచోట స్త్రీ పురుషభేదము లేకుండుట కెట్లు సాధ్యము! స్రీ వురుషతత్త్యము లొక్కవస్తువు ల్లోనే యిమిడియుండవీ. వేలువేటువస్తువులలో విన్నష్టముగ నుండనీ-అది నాకు గణనీయముకాదు. 'స్తీవురుషలేదము. దేశకాల పాత్రనియమములు లేకుండ నుండి తీటినది అందులో 'స్త్రీతత్వము సౌందర్యమున నధమము, పురుషతత్త్యము సౌందర్యమున నధికమని నావాదము. ఇది కాదన్నవానిని గిఆగిఆు (ర్రిప్ఫి బంగాళాఖాతమునం బాజవేయుదును. అమాత్రపు వాదబలము లేకపోలేదు. తొమ్మిది గంటలరాత్రి వేళ వార్జితీరమునకు షికారుపోవలదని యెంత నిర్చంధించినను వినని భార్యను. భర్తయైన వకీలుగా రేమిచేసినారు! గడుసువాండు నావలె వాదబం మున్నవాందు కావున నావషికారు వంకపెట్టుకొని భార్యను జిన్నవడవలో కెక్కించుకొని యామెరోగము నీటినైద్యమునంగాని కుదరదని బుదుక్కున సముద్రము లోనికి (ర్రోవివైబినాండు..

వ్‌5్‌6 సాక్షీ

“అదిగో! తిరుగ మజీయొకమార్గమునం బోవుచున్నావు నరే-ధాతు ప్రపంచమున మాటవరుసకు_ స్తీ శురుషభేదమున్నదని యొప్పుకొందును. అందుజేగురుకంటె మగజేగురే యెక్కువసుందరమని నీ జబర్‌ దస్తీవే నొప్పుకొంటిని నరే-దానిపైనున్న శాఖా ప్రపంచపు సంగతిచెస్పుము మటియొకదారిని బోకు మనస్సును గట్టిగం బట్టుకొని మాటలాడు”"మని నే నాతనిని బ్రోత్పహించితిని

“నాకు జంఘాలశాస్రిలాగున నట్టై మాటలాడుట యసహ్యము ఇంకాశాఖాద్రపంచమునుగూర్చి

మ్న చెప్పెదను తాటిచెట్టలోం- బోంకచెట్టలోం-గొబ్బెరవెట్లలో - మామిడిచెట్టలో - పొన్నచెట్లలో-బొమ్మ జెముడులో -పరిమిచెట్టలో -గాడిదగడపలో-కూంతు రుబుడమలో + స్త్రీవురుషభేద మున్నది. అండు చెట్టు కంటె మగవె ట్టత్యంతసుందరము-ఒప్పుకో.-తిరుగుమాటలేకుండ నొప్పుకో-నీవాసొందర్య వ్యత్యాసత నేల (గ్రహింపలేకపోయితివో నేను జెప్పనా? 'నీకందులకుం దగిన కనులులేక-మాముత్తాతగారి కుత్తరవయ స్పులో నేత్రావరోధత సిద్దించినది. ఆయనను బరామర్శించుట కొకండు వచ్చి “తాతగారూ! మీకుం గన్నులు బొత్తిగాం గనంబడవు కొంబోలు నేమి! యని యడిగెను. ఆమునలియాయన యేమనెనో యెజుంగుదువా? “నాయనా! వీకు వెనుకచూవులేదు. నాకు వెనుకచూపు ముందుచూపుగూడ లేదు. భేద మింతమాత్రమే సుమా” అని యాయన పలికెను. బ్రవంచమున నూటికి దొంబదుగుజకుం గనులుళేవు. అందులో సౌందర్యరస[గ్రహణమున నూటి కిద్దజకుంగంటుం గనులులేవని వావమ్మ కము. ఇంక వీగ్రుడ్డి పెద్దమ్మలా పౌందర్యవ్యత్యానతను. గనివట్టువారు? ధృతరాష్తన కంధత్వమెందుకువచ్చినదో యెజుంగుదువా? అవవడలుతినుటచేత, ఇప్పుడు మనవారు కాఫీ త్రాగుటచేతం గౌ రవరాదేం ద్రునికంటబఘను లనిపీంచుకొను చున్నారు.”

“అయ్యా! అంతటితో నాంగవయ్యా-సరే-శాఖా ప్రపంచమున నేదియో జెబ్బపుస్టిపాకముగాం జెప్పి తివి ఒప్పుకొనకపోయిన యెడలం దిట్టుదువవి యొప్పుకొంటిని, శాఖా ప్రపంచము పైనం (గ్రిమిసక్షి వశ్వాదిద్ర

*వంచ మున్నది. చానినిగూర్చి నీయభిప్రాయమేమో చెప్పుము, చూడు మనను కప్పదాట్టు వేయంబోవు చుండ రవంతమజుల్పుకొని మటీ మాటలాడు” మని నే నాతనితోం బలికితిని,

“పక్షుపత్యాదులంగూర్చి యింకజూడు వావాగ్దాటి-తుపాను వట్టిన ట్లువన్యసీంతునో లేదో. బందరు గొలివాన సంవత్సరము రక్తాక్షియున్నదే-అదే నాజననసంవత్సరము. మన మాలాగున నవనిపైనవతరించు టయేమి? అవేకసహస్రజీవరానుల నరతిపురి కనుపుటయేమి? అద్దే! దుష్టకిక్షణ శిష్టరక్షణభారములు వహించిన యవతారమన్నమాట. అయిననేమి-మన కిప్పుడే నేటిశని-ఊంచియూంచి నేలను గొట్టుచున్నది. ముప్ఫదియేండ్లకైనం బెండ్లిచేసికొనని కన్యకల నందలును గవర్నమెంటువారు బేవారు సాస్తీక్రింద నెంచి దాఖలుచేసికొ్‌నుట విషయములో నీయభిప్రాయమేమి? “761060 1మ్యబమ 8రుణ! 30” మనకు “స్వపరిపొలనము (సెల్చు గవర్నమెంటు) వచ్చినయెడల నా మదరాసుగవర్న రీపదవిలో సాగందీసి పానుచేయింపక పోదునా.. ..

“ఓరి నీవెట్టీకాలిపోము భారతదేశస్వరాజ్యములో మనరాజధావికి బ్రభమస్రభుండవు నా? అయ్యా। ఇప్రానగంటివారి జనననంవత్సయు అదే.

  1. ఉవ్మత్తునియుపవ్యాసము- స్త్రీ వురుషపొందర్యము క్‌5్‌7 ఏీతో మాటలాడుటచేత వామతి గూడ వెనకాడుచున్నది. పక్షిశ్వాదులలో (స్త్రీ వురుషసొందర్య భేదమును గూర్చి చెప్పెదవా? పామ్మందువా?*' యని వేను బ్రాణము విసుగుటచేం బలికితిని

““వెరివెల్‌, నీకుం దెలిసికొనవలెనని కుతూహలమున్నదో లేదో 'కొస్టు చేయుటకుగాను నేనిట్లు “డిలే చేయుచున్నాను. వెరిగుడ్‌ మొదటం బక్షులను దీసికొని పీచ్చుకనుండి మన మారంభింతము మగపిచ్చుకకు నాండుసిచ్చుకకు సౌందర్యమునం దెంత వ్యత్యాసమున్నదో సూర్యకాంతివలెం గనబడుట లేదా? మగపిట్టకున్న వెండ్రులకసాగసు రంగులరీవి, రూపవర్తులత ము కంరమాలాసౌభాగ్యము నాండుపిట్ట కున్నవా అండుపిట్ట మగపిట్టముందు దిగడుడువునరైనం బనికివచ్చునట్టున్నదా? చూదు. కన్నులు శెఆచిచూడు! (స్త్రీపక్షీ పురుషసక్షి యనురాగమునకై యెట్లు దేవులాడుచున్నదో। ఆకారవైభవముచే ఘగపిట్టయాండుపిట్ట వెంతవిశ్ళంఖలముగ నాకర్షించుచున్నదో! ఎక్కు. ఇంకం జిలుకయొద్దకెక్కు ఓవో! శీరశరీరపొందర్యసారము కీరవారియందుం గవంబడుచున సదా? మగపీట్ట ముక్కున యరుణిమ యాండుపిట్ట ముక్కునం గనంబడురున్నదా? మగపిట్ట (్రేగంటికటాశమున కెని స్నేయాండు పిట్టలు శృంగారరసపులకితాం గములై వేచియున్నవో చూడు! నీకుంబక్షశ్ళంగారవైభవము తెలియునా? తెలిసినయెడల నదిగో! ఆయాండు పిట్ట యిప్పుడు ముక్కుతో తొక్కస్రక్క నేల గోంకికొనునో. చెప్పుము. నేను జెప్పంగలను. ఆహా! మగహి్టకున్న కంటిసొంచర్యమును గంరమాలాసౌందర్యము నాయాండుపిట్టలు ముక్కులు తెజచి తోంకలెత్త కన్నురితోడవే యెంతపిపాసనేం (గ్రోలుచున్నవో చూడు ఇక్కడకుం దెలిసీనదా శుకశుకీసొందర్యవ్యత్యొ సత? ఎక్కు కోడిపుంజావజకెక్కు ఎక్కిలీవా? వెరిగుడ్‌ ఇంద్రధనున్సుగాని యిది పుంజటోయి! దీని సౌందర్యము నీకేమి తెలియును? నార్తరన్‌ సర్కారులలో నున్న జమీన్‌ దారులకు: దెలియవలసినది 'వామురలు ఫిలానపరు' నైన నాకుం దెలియవలసీనదీ అంతేకాని ధూ! ధూ నీకా తెలియుట? చూడు దివిటీముంచు దివ్వెలవలె వాండుపిట్ట లెట్టు వెలవేలపోవుచున్నవో చూడు ఓ ఆకంరసౌందర్య మేమి! అపకసౌందర్య మేమి! అస్కంధ పౌందర్య మేమి! అవాలసౌందర్య మేమి! అన్నిటిని మించిన యాశిరస్సార దర్య మేమి! ఓ| ఏీమహారాజునెత్తాపై సిట్టి మాణిక్యమయకిరటమున్నదోయి! విస్పష్టముగ నిచ్చట (స్త్రీవురుష పౌంచర్యపిభేదము కనంబడుచున్నరా? ఎక్కు! మయూరమువట కెక్కు. ఎక్కితివా? వెరిగుడ్‌ ఓ! ఓ కన్నుల వైకుంఠము! అమగపీట్ట మెడకున్న సౌందర్యము సహస్రశక్రచాపములకైనం గలదా? మెడవజ కెందులకోయి, దానిపింఛమున మున్న యొక్క కంటిపొభాగ్య మింతింతని చెప్పందరమా? మయూరకంర కాంతిని స్సృశించినయెడంం దనకిరణములు శోభావంతము లగునవి భాస్కరుండు దానిపై బ్రకాశించునే! పీంఛపౌందర్యమును జాడవలయునని మేఘుం డంతరిక్షమున (్రేతాడుచుందునే! ఆహాహా! దాని వెత్తిమీంద దదియేమి? ఏవత్రాలతురాయి సర్చేషుకూడ దాని కీడురాదే! చూచితివా? దానిముం దాండునెమిళులు దిష్టిబొమ్మలవలె-దిగదుడుపులవలె వెట్టున్నవో। ఎక్కు, హంచవరకెక్కు ఎక్కితివా వెరిగుడ్‌ . (స్త్రీ వురుషహంసల పౌందర్యభేదమును దిలకించితివా? పక్షిలోకమందెల్ల నిదియే పద్దతి, స్రీచాతి నాకర్షించటకే పురుషజాతికి సౌందర్యము, తెలిసినదా? హెహెహె! (నవ్వును) నవ్వుచున్నప్పు డేద్చుచున్నట్టున్న యాండుదావిమొగము వీవెప్పుడైనంజూచితివా? అది యేడ్చుటయే సీద్దించినప్పుడు వహవ్వా వహవ్వా! 'మైగుడు హెవెను'.

క్‌5్‌కి సాక్షీ

“అద్రిగో! అదిగో! తిరుగం బెడదారి పట్టుచున్నావు. తరువాతం బశువులనుగూర్చి. చెప్పుము (శ్రిందటిసారివలెనే తజచు తొట్రుపాటొందకుండం బెప్పవలయును.” అని నేనంటిని,

వరివెల్‌! వినువాందున్నప్పుడు చెప్పుట కేమిలోపము అదిగో! కురంగము వహన్వా! ఏీమిచక్కవి యాకృతియోయి! నెబాన్‌! నేత్రవర్వముగనున్నదోయి! చూడుచూడు కురంగిని యెటులున్నదో! కొమ్ములులేక కుతికిలంబడినట్టు కొణుగుబాటినట్టు చిన్నతలతో దానిముందెంత సౌందర్యవిహీన మయి యున్నదో చూడు ఎక్కు పెద్దపులి వజకెక్కు. ఎక్కితివటోయి వెరిగుడ్‌ ఓఓ జాగ్రత్తగా బరిశీలింపుము ఏమి మొగమునీటు. ఏమి వంజాద్రేటు ఏమి పిల్లిగడ్డపుంగోటు ఏమి చారలకోటు-ఏమి కన్నులప్టోటు-ఏమి వారపుతీటు సెబాన్‌! భయములోం బ్రభయున్నదే! కరినతలోం గమ్రతయున్నదే! చూడు! అదిగో శార్టూలిని అచృటనే యున్నదే-శార్డూలముముం దది కుక్కవలె నున్నట్టగపడుటలేదా? చిన్నతలతో, వంగిముడుచుకొన్న దేహముతో, బోడిమొగముతో బొట్టితోయతో దానిముందదియెంత లావణ్య హీనమ యియున్నదో? ఇంకం జాలునా? నరే! వీనుంగమీంది కెక్కవోయి, మూతిపంధ్లు విజుంగునో మూర్చాభిషిక్తుం డవగుదువో! కానీ! ఎక్కు! వీనుంగు నెక్కినప్పుడేకదా వెనుకటి వైసురాయి గారు మంచమెక్కుట సిద్దించినది.?'

“అదిగో! అంగు. తిరుగం దప్పుదారి ్రొక్కుచున్నావు. జాగ్రత్త! ముందు చెప్పవలసినదానిని జెప్పు? మని వే నంటిని పిచ్చివానియళి ప్రాయము లెట్టుండునో తెలిసీకొనవలయునని యభిలాషముచే నేనింత దేవులాడుచుంటిని.

“గడ్రియగడియకు జ్ఞస్తీవేసెద వెందులకు? ఏనుంగవజకుంగదా వచ్చితిమి. వెరిగుడ్‌ . అదిగోకరి అదిగోకరణి. ఏది పొందర్యాధిక్య నంపన్నమో నీకుం గనంబడుటలేదా? నేను వేఆచెప్పవలయునా? మగయేముంగుముం దాండుయేమంగు కళాహినమయి కనంబడుటలేదా? ఆదంతములవలన మగది యెంత శోభావంతమై యున్నదో! అదిలేక బోనిదై యాండు దెట్లు చిన్నబోయి యున్నదో! ఎక్కు, సింహమువట కెక్కు. ఎక్కితివా? వెరిగుడ్‌ . ఓపోపో! మొగమునం దేమివిశాలత! కంటియం దేమితేజము! మెడయం దెంతజూలు! వక్షమునం దెంతవిపులత! తోయం దెంతసాగుండు! అవలగ్నమం దెంతసూక్మత। అకారమం రెంత యౌన్నత్యము! నడకయం దెంత రాచరీవి! సకల పొందర్యలక్ష్మీ విరాజమానమగు మృగరాజముముం దదిగో యాండుసింహము. వాలుమొగముతో, బొక్కిటొమ్ముతో, బోడిమెడతో, హ్రస్వవాలముతో, సంకుచితాకారముతోం, జిన్నతలతో నున్నది, చూచితివా? ఆసౌందర్యమున కీసౌందర్య మున కెంతవ్యత్యాసమున్నదో స్పష్టముగం గనంబడుచునే యున్నదికాదా? నిజముగ మగజాతిదే పొంద ర్యము స్త్రీజాతి కత్యంతోత్సాహము ననురాగము నభిలాషము నందువలన నన్వయవృద్ది కలుగుటకే మగజాతిలో నింతపొందర్యము స్రకృతిలోం గలుగవలసివచ్చినది. తెలిసినదా? ఇంకం బైకెక్కు నరులవజ శెక్కు ఎక్కితివా? వెరిగుడ్‌ . నరులనంగా నాకు రోంత-నన్ను బిచ్చివాండనినవారెవరు? నరులే-నన్నుం గారాగ్భృహమం దుంచినవారు నరులే-నాకిక్కడం గడుపునిండ నన్నము పెట్టకుండ నున్నవారు నరులే నాకుం బిచ్చిలేదని మొత్తుకొనినను బిచ్చియని స్థీరఆచినవారు నరులే నిజమైనపిచ్చినాదో యీనరులదో! దేవతలు మావాదములో మాధ్యస్త్రము చేయవలనీయున్నది. 'క్రిందిజాతులలోవలె నరజాతిలోం గూడ

99, ఉన్మత్తునియుసన్యాసము- స్త్రీ వురుషసౌందర్యము క్‌5్‌9ి బురుషజాతియే సొందర్యవంతమవి నావాదము, కాదు కాదు (స్త్రీజాతిదే పొందర్యమని నాశ(త్రువుల వాదము నావాదమున కాధారమేది? నాకు ధాతుభ్రపంచ మాధారము శాఖ ప్రపంచ మాధారము పశుపత్య్యాది ప్రపంచ మాధారము పరిణామ్రక్రమ మాధారము ధాతు ప్రపంచములో శాఖా ప్రపంచములోం బశ్వాది్రపం చములోం బురుషదాతి పొందర్యమే సిద్దాంతమై పశుభ్రపంచమునకు సరిగం బైమెట్టయిన నరప్రపంచమున (త్రీజాతి సౌందర్యమే సిద్దాంతమగునా? ధూ! థూ! పరిణామ వ్రక్రమ మిచ్చట భగ్నమగుట కేమి కారణము? తొమ్మిదొకట్టు తొమ్మిది సత్యమా? తొమ్మిదిరెండ్లు వదునెనిమిది సత్యమా? తొమ్మిదిమూల్లిరువదియేడు సత్యమా? తొమ్మిదినాలుగులు ముష్పదియాణుగాక యజువదిమూండు సత్యమా? అట్టన్నవాని నూచి పుచ్చుకొని సాగందీసీ దౌడపై గొట్టవలనినదేనా? కాలికి జేతికి గల బందమువైది పీచ్చియాసుపడ్రిలో నుంపవలసీనరేనా? అండుదియంట. సొందర్యవతియంట అబ్బ! అబ్బనాండులేదు తాతనాండులేదు ముత్తాతనాండులేదు కోంతివాండులేదు. గొంగళిపురుగునాండులేదు మొక్కనాండులేదు తంగనాండులేదు జాయినాండులేదు ఆప్పవాండులేదు పూర్షసొందర్యయుక్తుండైన పురుషుని ముందు బోడిమొగము చేసికొని పేడబొమ్మలాగున నుండవలసీనయాండుది ఓన్‌! నేం డేమైనది? చిగురుబోడియట! తడాకా! అం | తామరసదళవేత్రయంట! తమాషా! బింబాధరయంట! భేష్‌ భేష్‌! కాంత యెంతల్రైనది! ఆహాహా! కాలగతి, కాలగతి సమస్త సౌందర్యపంవన్నుండైన మగవాడు మట్టిముద్దయగుటా? మగవానియెదుట మట్టిముద్దగ నుండవలసినమగువ మాణిక్యములకోవయగుటా? ప్రపంచము తలక్రిందైపోయినదే! మగవారి కందటకుం గూడ మతులుపోయినవే! పోనీ! మన యార్యావర్తమందే యాయవకతవక యేమోయనుకొని ్న నట్టుగాదే -అభీల ప్రపంచమందుంగూడ నీయున్మాదమునకు గురుం డేకాదశమందున్నాండే! పొశ్చాత్యులలో ,స్త్రీజాతి ది-ఫెయిర్‌- సెక్సు అంట, తాము'అన్‌-ఫెయిరు-సెకు ్స) అనియే తమయభిప్రాయము కాంబోలు! అదిగాక నింకొక తమాష... పాశ్చాత్య జాతులలోం బాతికమువ్పదిసంవత్సరము లొక్కపట్టున నదే వనిగ “ కోర్టిగు' అయ్యయ్యో! మగవాండేమి? ఆండుదావిని కోర్టిగేమి? అనుచితముకాదా? అవకతవకకాదా? అస్వభావముగా దాధూ! ధూ! నన్నుంజాడవోయి నన్ను స్పృశింవోయి యని మగవానిని 'బ్రార్జించుచు మగవానిచుట్టు నాందుది తిరుగవలసీయుండగాం మగవానిక్తట్టి 'పవరు ఉండంగా నతండు ్రస్టుండై పనికిమాలినవాండై భామాదానుండై యాండుదానిముట్టు గిరగిరతిరుగుచున్నాం డేమికర్మమయ్యా! మనలోంగంట పాశా ఎత్యుల లోనే యీవెజ్టి ప్రబలతరముగా నున్నట్లున్నదే। వీరి ప్రకృతిశా(్త్రజ్ఞానము వీరి ప్రపంచ జ్ఞానము నీరిభాషాజ్ఞా నము వీరి నాగరకతావిశేషము తుదకీలాగునం దురకచదువులాగువ వెనుకకుం బోవుచున్నదేమి? ఇంతకు నొక్కటేమాట అందటక్షు మందుపెట్టినూరు కవులు-అందజమతులు పోంగొట్టినవారు కవులు అందట ఫుట్టి ముంచినవారుకవులు, ఈకవులును గట్టంగట్టి యేమిచేసినను బాపములేదు స్వరాజ్యమురానీ! అప్పుడు నాతమాష్షా. కవులకుంబ్రల్యేకము పీచ్చియానుప్రులు కట్టించి యాండుదాని నెప్పు డలరుంబోడి యనవు కద్క వనిత నెప్పుడు వనజాక్షి యనవుకద యని బారగజ్జలనుగట్టించి తూర్చుపడమరల ్రిందం

దోంపలోంపంగాం గొట్టింపవియెడల నన్ను వెట్టిమండకొడకా యని పిలువుము

పోనీ! (స్త్రీసొందర్యము నంతబాహుళముగా నంతసాంద్రముగా నంత జిగిబిగిగా నంత పట్టుదలగా వర్షించిన కవులలో నొక్కండైన బురుషసొందర్యమును. వర్లించివాండా? అండుదాని నూంగారుమీంద నజువదిపద్యములు చెప్పినాండు మగవాని మీసముమీంద నొక్కపద్యము చెప్పంగూడదా? ఉహు. ఆది

క్‌6లీ వ!

పనికిరాదు, ఎంతసేవు.. చెప్పినను. నాండుదాని చక్కందనమును. గూర్చియే. చెప్పవలెను కాంత పైటచెజంగుమీందం బద్యమువెప్పీనకవిగొండు నాగావంచమీంద నెందులకుం జెప్పంగూడదు? నాకుం బట్టుకొన్న పెద్దపిచ్చియిది! మన మగజాతిలోనివాండే మనలం బరాభవించినప్పు డింకం జెప్పవలసీన దేమున్నది? నే నొక్కతమాషా చేయదలంచియున్నాను. అది కొంతరహస్యము నీవు మజీయెన్వరితోడను జిప్పవలిదు. ఇప్పుడు నేంజేయుకల్పన యేదనంగ నిది స్ర్రీవర్లనములతోం గెక్కు కెక్కుమనుచున్న మనకావ్యములు ప్రబంధములు పురాణములు మొదలగునన్ని గ్రంథములున్నవే యివియన్నియు మొదటం బురుషనర్షవములతోడనే నిండియుందునట్లే చేయంబడియుండె ననియుం దరువాత 'ీలుకొందటు చదువునేర్చి యనూయావిష్టలై వురుషవర్లనలన్నియుం జమత్కారముగ 'త్రీవర్షనల క్రింద మార్చివేసిరనియు నొక చిత్రమైన సిద్దాంతము చేసి మగవారి మర్యాద నిలువంబెట్టందలంచి యున్నాను ఈచూర్చులలోం జొతిభేదముచే వర్లనాంశములందుం గొన్నితేడాలు తికమకలు తెటుకులు తకరారులు వచ్చునని నే నెలుంగకపోలేదు. అవి యన్నియు 'ఇంటర్బొలేషన్సు' క్రింద నీడ్చివేయం దలంచుకొన్నాను తప్పుకొనుట కున్నమార్ల మిదియొక్కకొదా? సారస్వతవిమర్శన మని లొటెరెరీ రీసెర్చి యొక 'బైలీళ్లీ ఆంధ్రదేశమధ్య మందు స్టాసంపందలంచియున్నాను. ఏదీ? నే నీ యాసుపత్రినుండి యావలికి బోవుమార్లమే కనబడకుండ నున్నదే? పైవారి కందణకుం బిచ్చియ్రైనప్పుడు వే నొక్కడను భాషాభివృద్దినెట్టు చేయంగలను? పశ్వాదిస్రపం చమువకంటు నదనముగా మనకు “రీజను అముతత్త్య మొకటి యున్నది ఈరీజనుచేతనే మనకు మతులు పోయినవి అది లేకపోయినయెడల నింత వుట్టిమునుకలేదు. ఈరీజనుచేతవే మనకింత స్త్రీలోలత కలిగినది

ఇన్ని వ్యసనసహ[్రములు వచ్చినవి. వడంతి బంగారుబొమ్మ యెందులకైనది? మన వ్యసముచేత నైనది

ఈరీజనుకుబైచూపుపోయి. ్రిందిచూ పెప్పుడువచ్చినదో యన్నివ్యసనము అప్పుడే యంకురించినవి

ఎదురెక్కుట మావి దిగజాటుట యారంభించిన పిమ్మట నధోలోకమునకుం బోయినను నంతకంటె నధోలోకము వేటొకటేకల్పన యగుచునే యున్నది. మనకున్న సంతతకాంతాచింత పశువులలో నున్నదా?

ఏదో బుతుకాలమని కార్తెయని కొంత వానిలో నియమమున్నది. అది మనకుం బూర్జామస్వారమే! “పరు లో పొవులాడబ్బులకంటె నెక్కువగ నెప్పుడుండునో యప్పుడే మనకు బుతువు ఎందుచేత? అక్కడ “ఇవిష్టింక్టు మాత్రమే యున్నది ఇక్కడ ఇనిస్టింక్టుకు రీజను తోడైనది చూచితివా? మజియొక తమాషా

మనకున్న యనవరత కాంతాభిలాష మనకుం జాలక దానితో సీంతుష్టపడక నల్లమందని నక్సువామికా అని నాపీండకూడని నర్లిమడుగని మటింత దోహదమొనర్చుచున్నాము ధూ! ధూ! దిక్కుమాలిన ఈరీజనుచే తనే కదా మన కీకల్పన గలిగినది మనలను బిశాచమువలెం బట్టుకొని పీడించుకొని తినుచున్న యీబుర్దిని వదల్బుకొనుటయే మనకుం బురుషార్థమువలె గనంబడుచున్నది ఎవ్వండు తిరుగం బశువగునో వాందు బుద్ధిశాలి నేం జెప్పినమాట నీకర్ణమైనదా? తొట్టైవైద్య మరద జారంభించినయెడలం బ్రకృతిలో నున్న యాస్వభావో (ద్రేకమంతయి నడంగి చల్లగ సరళముగ సాఫుగ పశుత్వములోనికి జాటీపోవుదుము “ఎవల్యూ షన సత్యమైనప్పుడు ఇన్వల్యూషను మాత్ర మేల సత్యముకాదు? రాట్నము తిరుగుచున్నప్పుడు క్రిందియంచు మీందికి వచ్చును. మీందియంచు క్రిందికి వచ్చును అడ్డు పెట్టుట నీతరమా నాతరమా? వృద్దునకుం దిరుగ బార్యలక్షణము లన్నియు వచ్చినవందువా లేదందువా? ఏంబదియేండ్లున్న స్త్రీకి దిరుగం గన్యాశ్వము వచ్చివదందువా లేదందువా?, ...

  1. ఆరోగ్యము కళ] అయ్యా! అయ్యా! మీరు పోవలయును, మాపరింటెండెంటుగారు వచ్చుచున్నారని యచ్చటీ భటుండు నాతో ననెను వేను బిచ్చివానియొద్ద సెలుతీసికావి పోంబోవుచుండ “అయ్యా? తేపు తిరుగరావలయునుజుమా? ఈసారి “ఎవల్యూషనుసై నెటువంటి యుపవ్యాసమిచ్చెద ననుకొన్నావు? వ్యాసుని జడలకు డార్విను గడ్డమునకు ముడిపెట్టి యాలంకెను హెర్చర్టు ప్పెన్చరు భుజముమీంద నైది ఓహో ఓపోభాయి] ఓహో ఓహో భాయియని సవారిమూల్లులు మూళ్లించి నాన్‌ కో ఆపరేషను తాషామరపొ లతో గాంధీచోపీలతోం బ్రపంచమంతయు నూశేగింపనియెకం మూంతిమీంది మీసము గొరిగిపు” మని యాతండు శపధముచేసి లోవికింటోయెను వాయనలారా! నేనింటికిబోయితిని =)
  2. ఆ రోగ్యము

జంఘాలశాస్త్రీ యిట్లు పలికెను -

“వాయనలారా! ఒక యాయుర్వేదభిషగ్వరుండు. వేడు. మననంఘమున నుపన్యసించును మన సాళ్షిసంఘము నాంధ్రదేశీయులందలు మహాభిమానమున నాద్రరించుచున్నారు. మన సంఘోపన్యాసము అనేకులు విమర్శనబుద్దితోం జదివి వారికి దోంచినసందేహములను నిరాతంకముగ నడుగుచున్నారు వారియుపన్యానములను మననయునుంచు నాచేం జదివించుటకయి వంవుచున్నారు కొందటుకొందటు విద్యాపంతులు సాక్షిని దర్భింయటకై వచ్చి మన సంఘ్రమునం దుపన్యాసము లిచ్చుచున్నారు. ఇదికాక -వీలూరు రాజోలు మొదలగు [గ్రామములలో మన సాక్షిసంఘమున కుపసంఘములుగా కొన్ని సంఘములను స్టాసించినారు. అసంఘములలో మనలోవరె సాక్షా జఘాంశాస్త్రి కాలావార్యులు వాణీదానుండు సెట్టియు నున్నారు. వారమున కొకతూరి మనవలె వారుకూడ నుపవ్యానము లిచ్చి వారి కార్యక్రమమును మనకప్పు ప్పటం బంవుచున్నారు. సరస్వతీకటాక్షమున నచిరకాలములో ముననుబు కరణమురి రచ్చసావడివలె గ్రామగ్రామమున కొక్కషాక్షి పంచాయతీసావడి యుండవచ్చును ఇప్పు డొక యాయుర్వేదభిషగర్వుం డీచ్చట నుపన్యాస మిచ్చును అంగ్లేయాయుర్వేద మహమ్మదీయాది భిన్నభిన్నజాతి వైద్య'్రక్రియా సామ్య భేదాదులను గూర్చి యుపన్యసింపుండని నేను గోరితిని, అంతవటకుం దనకిప్పు డవకాశములేదనియుం (బ్రప్తుతమున నారోగ్యమునుగూర్చి కొన్నిమాటలు మాత్రమే చెప్పెదననియు నాతందు బ్రత్యుత్తరమిచాను ఉపన్యాన మెట్టుండునో యని సంశయముగా నున్నది తిన్నంగాని రుచితెలియునా? దిగినంగాని లోంతు తెలియునా? కనినంగాని గర్భవేదన తెలియునా? చదివినంగాని సారస్యము తెలియునా? వినినంగాని విశేషము తెలియునా? కావున విసందలంచిన దానినిగూర్చి యివ్పుదు విమర్శునమెందులకు? ఈభిషగ్వరుండు కొంతయాం గేయభాషాజ్ఞానమును సంపాదించినవెనుక నాయుర్యేద వైద్య వైదగమును సంపాదింప నెంచి

యొకయాం గ్రదేశ ప్రభుని సాహోయ్యముచే. గాళీఘట్టమునకుం బోయి యచ్చట నగదంకారవిద్య నభ్యసీంచి భిషబ్మణి యను బిరుదమును భిరుదముతోపాటు గరువమును సంపాదించి-దవాభాను దగ్గించు సముచితోడ్డే శముతో స్వదేశముము జేరెను శాంతమ్‌ పాపమ్‌ శాంతమ్‌ పావ్‌, సర్వేజనాః నుఖినో భవంతులోకాః సమస్తాస్సుఖినో భవంతు. క్రొత్తబియ్యమువల 6 గడువునకు బాధ ్రొత్తమంగలివలన గడ్డమునకు బాధ.

క్‌ఛ2 సాక్షీ (క్రొత్తవైద్యునివలనం బ్రాణమునకు బాధ. నాయనలారా! క్రొత్తవైద్యుందు వరిగత్రాచువంటివాండు నేనొక్క యాంగ్లేయవైద్యు నెటుంగుదును ఆతం డాంగ్లేయండగుటచే నాపరేషనులో నధికుం డాయవి యడుగనక్కటి లేదు ఆతని ఆవరేషనుఠిన్నియు నక్సెన్‌వుల్‌ -జయ్రదములు-అని చిరాలో జమకట్టు కనంబడుచున్నది రోగులు బ్రతికిరా చచ్చిరా యను విచారణ మక్కజలేదు ఉన్నమ నది ద్వితీయవత్షము. (సెకండరీ) అది శల్యతం[త్రవ్యావహారికపుస్తకము. కాని జననమరణముల లెక్కకాదే. అందులోని చా వొకపద్దుగా గణింపదగదు.. ఆపరేషన్‌ జయస్రదమగునా కాదా అనియే (ప్రశ్నము, అంతటితో సరి. కావి చావేల యందటికు సంభవింపవలయును? ఆఫ్టర్‌ ఎఫెక్టుకు అతం డెట్లు బాధ్యుండు? మెదటిలోనుండి కప్పలను దీసినాండు. కన్నులలోనుండి జెట్టులను దీసినొండు. కార్టములోనుండి టాలను దీసినాడు ఇట్టింద్రజాల మహేం ద్రజాల విద్యలను ముప్పదిసంవత్సరము లగవఆచినాందు. ఇప్పుడున్నవాం డుత్తరక్షణమున హూత్‌!

ఒకండా! యిద్దట్ఞు! వందలు వేలు! అతనికత్తి కట్టి కజకు అతని చేతి కంత చుజుకు తుద కాళండే సంపూర్షప్రజ్ఞాశాలియై శల్యతంత్రమం చంతవాందు లేం డనిపించుక్‌"నినాండు. నీయిళ్లా కాలిపోమ నీబుద్ది బుగ్గిగాను నీకడుపు మాడిపోను. నిన్నుం బాము గరువమ నిన్ను బ్రహ్మరాకనుండు పట్టుకోను. అనునవి తిట్లుకావు. నీనాడి బాలవైద్యుండు చూడను-అనునది తిట్టు-ఓ! అంత తిరుగులేనితిట్టు మజియొ క్కటి యున్నదా? అబ్బ! అబ్బ! బ్రహ్మాస్త్రమువకుః (బ్రతిహతమున్నది. స్రైబణనిర్దాతపాతమునకుః బ్రతిరోధ మున్నది బాలవైద్యునినైద్య మద్రతిహతము అద్రతిరోధకము. శ్లో “నహస్రాదిత్య పంకాశమ్‌ సర్వశత్రు నిబడ్హూమ్‌, రామశక్తిమయం థ్యాయే దమోఘమ్‌ రామసాయకమ్‌.” అని రామబాణమాహాత్మ్య మును వర్లించియున్నారు. నర 114 త్రునిబర్హణశక్తీమా గ్రమే రామబాణమం దున్నది. శత్రుమిత్రభేదరహితమైన నిబర్హణశక్తి మన బాలవైద్యుని హస్తమందున్నది ఆతండు నర్విసమువర్తి అతడు మాటలోనే వచ్చు చున్నాండు వాయవలారా! లేచి వారికి స్వాగత మీయవలయును, (అట్టుచేయుదురు) అయ్యా! భిషజ్మణీ! మిమ్ముంగూర్భియే యింతవరకుం జెప్పుచున్నాను. మీరింక నువవ్యాన మారంభింపవచ్చుము. ఈసభకుం గాలాచార్యులవారి నగ్రాననాధివతిగా నేను శ్రోతలవతమువ నింనమించుచున్నాను *”

వైద్యువియువన్యానము

“అగ్రాననాధిపా! సోదరులారా! సాక్షిసంఘమునుగూర్చి యిదివజకుం జెపులార వినుటయేకాని కమ్నులారం జూచుభాగ్యము సిద్దింపలేదు. దాని నిప్పుడు చూచుభాగ్యమేకాక దానిలో నుపన్యాన మిచ్చు భాగ్యము కూడ నిద్దించినది అంతేకాక వైద్యు లెవ్వరిదిపర కీనభయందుపన్యసించి యుండకపోవువలన వైద్యవృత్తి నవలంచించువారిలో ప్రథమోపన్యానకుండను నేనే యగుట మజింతభాగ్యమని యెంచుచున్నాను. (అయ్యా! డాష్టు పింజారిరావుగారు తమకంటె. స్రధములేమో యని వభలొం గేక్సు అటులయిన ఖమింపవలెను అయినను బింజారిరావుగా రాంగ్రేయనైద్యులు. వే నాయుర్వేదవైద్యుండను. కావువ నేనే మొదటివాండ నగుదునేమో (ఆంగ్లేయవైద్యమైన నేమి?” ఆయుర్వేదవైద్యమైనవేమి? అమ్మకడుపు చల్లగా నున్నంతవజు కాయుస్సున కాతంకము లేదని యెవ్వండో విన నిమ్మళముగ సణుగుకొనును) నేనిప్పుడు మీకు శరీరారో గ్యమునుగూర్చి చెప్పవచ్చితిని. ఆరోగ్యమందజ కిస్టమే. ఆరోగ్య మంద అ పేక్షించునదే కాని యారోగ్యార్టన మందటుకూడ వలక్ష్యముగం 'బ్రవర్తించుచున్నారు. ఇది కడుళోచనీయము అరోగ్య

  1. ఆరోగ్యము కళకి మును సంపాదించుట యెంతమాత్రముము కష్టముకాదు. ఉషుకాలముననే లేచి కాలకృత్యములను నిర్వహించు కొనవలయును. ఉిషుకాలమున లేచుట యేమంతకష్టము? ఒకటి రెండు దినములు రవంత కష్టముగొం గానం బడినను శీతోదకస్నానమే చేయవలయును. ఉఫ్ణోదకస్నానము తగదు, బ్రూహినియగు నదిలో స్నావమొనర్చుట ప్రథమవక్షము. తటాక్రస్నానము రెండవది. కూపాద్యుదకస్నాన మధమము “అప్పిచ్చువాండు వైద్యుండు వెప్పుడు వెడతెగకపాలు వేరును ద్విజుడున్‌ జొప్పడిన యూరనుండుము చొప్పడకున్నట్టియూరు ఛొరక్తుము వేమా అని వేమనమహాయోగి పలికివాండు (ఇది సుమతశతకపద్యమేమో సుమండీ యని యొకండు కేక-ఎడతెగకపాలు నేరున్నవోట వారోగ్యమునకు లోపము లేదుకదా. అక్కడ వైద్యుం డ్లెందుకండియని యొకూడుకేక) కొందతైన సరిగ మషణాలమం దాయేటిలో స్నావముచేయుట కలత్యము చేయుదురను కారణమువవే కవి నదికంు వైద్యునే ముందుంబెప్పినాండు తెలిసినదా? (తెలిసినదండి వైద్యుండు తప్పక యుండవరని వచ్చినది కావున నంతకన్న తప్పని సరిగి శ్రాద్దమంత్రములకుం గాంబోలు ““ద్విజుండున్‌” అవి కవి పలుకవలసివచ్చినది అని యొకండు సభలోం గేకు అది కేవలము బుద్దిహీనత, రోగమును సెవారించుటకే వైద్యుండు. వ్యాజ్యెమును ెలిపించుటకే న్యాయవాది సంధానము కొజకే రాయబారి, అకృత్యము లౌకస్పుడు తస్పిపొవన్చును అందులకు విచారింపబనిలేదు. (విచారము మీకెందుకయ్యా? ధవనస్ట్ర స్రాణనష్టికూడ పొంది యేద్భువారము మేముంటేమికాదా! యని యొకడు గొణుగుకొనును) ఇస్పుడీలోకమందు-ముఖ్యమగా నవనాగరకలోకమందు- వైద్యుని జమత్కారమునం బరిహసీంచు దురాచార మున్నది. అది యొక గొప్పబుద్దినిశేషనుని యధికేనకులయకభిప్రాయము. అది శుద్దబుద్దిహినతకాని వేజుకాదు. పరే ఈగొడవయెందులికు? (ప్రాతస్నానమైనపిమ్మట సంధ్యావందన మాచరించుకొని కొంత సేపు ప్రాణాయామము వారోగ్యము నపేక్షించువా రందజు చేయవలయును, దీనియుపయోగము అనంత ములు. ఈయుత్తముపాధనమువలన శరీరమున వ్యాధియే యుండదు ఆర్యులారా! మీ రప్పుడే యావులించుచున్నారు. వావాక్యములు మీకు రుచిమంతములుగా లేకపోవ చ్చును పయ స్ర ప పని మటు ఒక్కవాయొడద్దనేకాదు వైద్యులె వ్యరియొద్దము గూడ వాశక్తియుండుట కవకాశములేదు. వైద్యుల కెంతసేవు చేతితోనేగాని నోటితోం బనియేలేదు సరే. స్రాణాయామమైన పీమ్మట కాఫీ గాని- టీ గాని- కోకోకాని- యేదియుంబుచ్చుకొనంగూ డదు. ఇని తాత్కాలికో ద్రేకము నిచ్చినము శ్రీభ్ధుకాలమున శరీరమును బాడు చేయును వగలు రెండుయామములకుం బూర్వమునందు భుజించవలయును. సాయంకాలమునం దిరుగ వెనిమిదిగంటలకు లోపల భుజింపనలయుము. వదకొండుగంటలు వినకుండ నిద్రింపవళెను పాడుముకాని-చుట్టకాని-నల్ణమందుగావి-గుడిగుడికాని-యెంతమాత్రమును దగవు, పొగాకులోని విసము బహుస్రబలమైనది. దానివలననే హృదయవ్యాధి-కార్లైపువ్యాధి-.మందాగ్ని-పకవాతము -మొదలగురోగములు సంభవించును. పొగచుట్ట యొక్కటితెచ్చి యది పగముత్రుంచి యొకతునుకను

క్‌6శీ పోన్షీ సాయంకాలమున యొకయరసేరు నీళ్లలోవైచి తెల్లూజువజుకు దానిలో వావనిచ్చి యానీటిని బలిష్టమైన ఆ(స్ట్రేలియాగుజ్జమునకుం బోయుండు. అంత గుజ్జము కూడ గిజ గిజ తిరిగి యరగంటలో టారునం ఇచ్చును. పొగాకులోని విస మంతభయంకరమైనది తాంబూలచర్వణము కూడందప్పే! తాంబూలము హెచ్చుగా నెవరు వేయుదురో వానినెత్తిపై మందాగ్ని మూండుపంక్తులు దప్పదు, పాగాకు తొంబూలమున వేయునాచారము కొన్నిదేశములం దున్నది ఇది మటింత దూవ్యము ఇదికాక మత్తుంగలుగంజేయుపదార్హ మేదియుందీసికొనరాదు అందువలన నారోగ్యము నశించును

అంటువ్యాధు లూరనున్న కాలమునందు జనసమ్మర్షము విశేషముగా నున్నచోటికి బోరాదు రాశ్రులందుం దజచుగా విళ్లువెడరందగదు. వేళమించకుండం-దప్పకుండం-భోజన మొనర్పవలయును నిదురింవలయును భయము మనస్సున జేరనీయరాదు. ఉడికిననీరు చల్ఞాజునిన్చి, దానిని ద్రావిన మంచిది ఉదయమున నెచ్చటికిని బోరాదు. పరగడుపున విషక్రిములు శీగ్ధుముగ వ్యాపించును.

ఇట్ళుంతయని-యెన్నియని-చెప్పగలను? ఒక్కొక్కయంశముపై నొక్కొక్క గ్రంధమును బ్రాయంద గును. బ్రధానాంశమొక్కటి చెప్పెదమ. మనుజుం డేమిచేసినయెడల నాయుష్మంతుం డైయుండును? అనునది వైద్యశ్యాస్త్రమందు. ప్రప్రధమ్రశ్నము ఎవండు జరరదీపికను బాగుగాం గొపాడుకొనునో వాండాయుస్మంతుండని యాస్రశ్నకుత్తర మీయంబడెను. సోదరులారా! వింటిరా? అఖిలరో గకారకమైనది యజీర్తి అయుఃక్షయకరమైనది యజీర్తి. అట్టి మందాగ్శ్ని రాకుండ మనుజుండు (్రవర్తింపవలయును మందాగ్నివలన జ్వరము-కాసము-క్షయ - పాండువు-అది యిది యననేల-నమస్త వ్యాధులు కూడం బుట్టును. ఇక మటియొక్క చమత్కార మున్నది. చెప్పమందురా? (అక్కజలేదు. అక్కటజులేదు అని గునుగునలు) మందాగ్ని యున్నరో గి ప్రపంచమందున్నయన్నిరోగములను తొనేయనుభవించుచున్నాం డను భావనకు లోవై యుండుము. వేను జెప్పినమాట మీకర్ణమైనదా? శాస్త్రీయరహస్యము లగుటచేత సామాన్యజనుల బుద్దుల కందవు. (ఏడ్చినట్లు యున్నదని యొకండు మటీయొకవనిమీంద వంకబెట్టి యనెను ) మందాగ్ని యున్నవాండు హృదయనవ్యాధిచేం. దాను బాధపడుచున్నట్లు (భ్రమించును. మందాగ్ని యున్నవాండు [్రిమాతముచేందొను బాధవడుచున్నటుల (భ్రమించును. మందాగ్నియున్నవాందు మేదో వ్యాధిచేం దాను బాధపడుచున్నట్టు ్రమించును. ఇట్టు మందాగి సయే సర్వబాధలకు మూలము. మందాగ్ని వలిన నిట్టిభ్రమములు కలుగుటకు: గారణము లేవో నేను జెప్ప మొదలిడినయెడల మీకవి దురవగాహములుగ నుండును. చిరకాలము నేర్చుకొన్న శాస్త్రీయాంశములు క్రొత్తవారికి దెలియుట సాధ్యముకాదుగదా! (అది మాకుం జెప్పుమని దేవులాడినూ రెవరని కేక) ఇదివటుకేమి చెప్పితివి? మందాగ్నియే సర్వరోగమూలక మని చెస్పేయుంటేని (ఈతని మానుమని చెప్పవలసినదని యధ్యక్షుండగు కాలాచార్యుని కొకచిన్నచీటి నొకం డిచ్చుచున్నాండు.. దాని నాతందు చూదుకొని దానితాత్సర్యమేదో తెలియక కాంబోలుం _దెలిసీనయెడల నేమి చేయుటకును దోంపకకాంబోలు నిశ్ళేస్టుై-రవంత సేపుండి తన గళ్ల చిటికలోనున్న పొడుము నావీటిలోనుంచి యారీటీని మందుపొట్టముగాం గట్టి పిడికిటిలోంబట్టుకొని యధ్యక్షుండు మాటలాడక యూరకుండెను) సరే మందాగ్ని నెట్లు నివారించుకొనవచ్చును. అనంగ-నగ్నిదీప్తే నెట్టు కాపాడుకొనవచ్చును? ఇందుకుం బాశ్చాళ్యుల వైద్యపద్దతి వేలు. మనపద్దతి వేటు. వారు తటచుగా పెప్సిన్‌ -జైమిన్‌-ఇన్‌ గ్వులిన్‌-పేపేయానా -మొదలగు పదార్థముల విచ్చి యగ్నిదీస్తీని భైనుండి కలుగంజే

  1. ఆరోగ్యము క్‌6క్‌ యుదురు అది మనవారి కిష్టమగు పద్దతి కాదు లోపలినుండియే యగ్నిదీస్తిని మనవారు కలుగంజేయుటకు యత్నింళురు. వారివైద్యము సాధారణముగా బాహ్యవైద్యము మనైద్య మాంతరవైద్యము జ్వరమును వారు రోగికి చెమ్మటపట్టించి తగ్గింతురు మనవా రీపద్దతి కష్టుడరు మనవూరు పైరక్త్రు వేండిమిని తగ్గించుట కిష్టుడక లోవికోశములందు. వేడిమి పుట్టించి 'పైవేడిమి లోని కాకర్షించుకొందురు ఇవి యన్నియు శాస్త్రరహస్యములు, మచ్చుకొక్కటి మీకుం జెప్పితిని (ఏడువలేకపోయినావ అవి గుసగుసలు) నామాట శిను వినుటకు మీకు విసుంగుగా నున్నట్టు కవంబడుచున్నది అయినను మట నాల్గునిముసములు కాలమిచ్చినయెడరి నొక ముఖ్యమైనసంగతి చెప్పందలంచియున్నాను (త్వరగ దిగవయ్యా యని కేక) చ్వరగవే దిగుదును. ఈయాయుర్వేద మున్నదే అచ్చటచ్చట నిదికొంత యసందర్భముగం గనంబడుచు న్నది. కొన్నికొన్ని ఘట్టములు నిరర్ధకముబుగ విష్ప్రయాజకములుగ నున్న ట్లున్నవి. మటికొన్ని యన్పష్టళి ప్రాయములుగ నున్నవి. కొన్నికొన్ని భాగము లసంపూర్తిగ నున్నవి కొన్ని యధోచితస్థానములం దుండక యపసంబద్దస్థునములందున్నవి (ఓరీ నీగొంతుగోయ యని యొక్కండు నిమ్మళముగ నను చున్నాండు) నాడీవిదానమును గూర్చి రవంత విచారింతుము (కావలిసిన యెడల నీవు శాశ్వతముగా విచారింపుము మాకక్కజులేదని కేకలు) నాయనలారా! తొందరవడెదరేల? శాస్రోపన్యాన మనుకొంటిరా? లొడలొడచెప్పుటకు సామాన్యాంశములపై నుపన్యాసము లనుకొంటేరా? క్షమింవవలెను అయినను త్వరలో ముగింళును ఒక్క నాడీనిదానమునుగూర్చి రవంత యోజింతము. ఇప్పటికి దర్జవమీందిది వాతనాడియో పైళ్యవాడియో తేరలేదు ఆపకమున బలమున్నది ఈచక్షమున బలమున్నది! చిత్రమేమనంగా పైత్యనాడి యమకొనినను బని జరుగుచున్నది. వాతనాడి యమకొనినము బని జరుగుచున్నది. (పవి జరుగుట పెద్దబ్రహ్మాండమా? గుక్కెదు[ప్రాణ మెంత సేపు లాంగివేయవలయును?) సోదరులారా! అట్లుకాదు. పైత్య తరము వాతరాక్షసమునం గుదురుచున్నది వాతజ్వరము వసంతమాలీనివలనం గుదురుచున్నది (పైత్య వొడి యేదో భేలన్వప్పు ్రిద్రి _పైత్యజ్వరమని-యది వాతజ్వర మవి-నిర్దారణచేయుటకు నీకేమి యధికారము మ్నది? యని కేకలు బ్లాక్‌ హెడ్‌. అనిగుపగుసలు) అట్టియాధారమున్నది లెండు ఆలోంతుసంగతులు మీకుం దెలియవు లెదు ఎటులైన వేమి? నాడీనిదానముంలేయు రెండుతలపామవలి విట్టు లట్టులు గూడం (ద్రాకుచున్నది. ఇది యిట్టుండంగా వాడియనునది యొకటి యున్నదా? ఉన్నయెడల నంగుళమాత్ర ప్రదేశ ములో వివిధములైన మూండునాళ్లుండుట కెట్లవకాశమున్నది? కావున వీనాడీవివరణ మంతయు
  • వెండమావులని యధ్దుసుడివాద మొకటి బయలుదేజుచున్నది. దీని మూలమునకే మోసము వచ్చినట్టగప దుచున్నది. ఆయుర్వేదమున సవరణలు చేయవలసిన భాగము రిన్నియు వేను దీక్షతో విమర్శించియు న్నాము ఆవి యన్నియు లోకమునకు వెళ్లడిచేసి శ్యాస్త్రమునకు దేశమునకు నూతన ప్రబోధమును గల్పింపందలంచియున్నాను (ఆ|| ఎంతవాండ్యు! నూతన ప్రబోధము నీవలనంగలుగునా? నూతనప్రబో ధము కాదు నూతవస్రాణోపద్రవమని వినంబడి వినయిడనట్లు ధ్వనులు) సోదరులారా! నాప్రయత్న

మలత్ష్యముగా భావింపకుండు నేను “రేశీయభేషజు” పత్రిక యమపేరిట నాకవారపత్రికమ స్టసింపందలంచి యున్నాను ముఖ్యమైన స్థలములందెల్ల ప్రచార మొనర్చి యావత్రికకుం గావలసిన చందాదారులను నంపాదించుచున్నాను. మీరందజా పత్రికకు జందాదారులుగ నుండటయేకాక కొంత మూలధనముకూడ శక్తీవంచనలేకుండ నీయవలసియున్నది దేశక్షేమలాభాదులకై చేయు మహాకార్యములకు దేశీయులు తోదుప డకపోయినయెడల నెవరు తోడ్పడుదురు? అందులో రైతులను బీల్చిపిప్పి చేసి యారించినసామ్మ

క్‌66 సాక్షి నర్లిరిచిల్లరి వేడుకలందు వ్యయవజుచు కొందణు జమీందారు లున్నారే, వారొక్క సానికై కట్టించిన మోహినీమహల్‌ విలువతో నాముద్రాక్షరశాల నిర్మితమగును. (నీకర్మము సానివై పుట్టలేక పోయినావా? యను గుసగుసలు) వారొక్క సంక్రాంతి పండుగకుం గోడిపందెములకై వ్యయపజచిన సొమ్ముతో నూతననాడీ విదానమును వా గ్రంధము లోకోద్దరణారమై పైకి రాగలదు ఇంక నట్టు చెప్పందలంచుకొనలేదు ఇదిగో చందాపట్టి. మీరందజు దయయుంచి-(దిగు చిగు అను కేకలు) చందాలువైవి-నా ప్రయత్నము సఫలమగునట్లూచరింపుడు. భగవంతుండు మీకు హృదయములందు దేశోవకారాభిలాషమును దృఢముగాం గలుగంజేయుంగాక తథాస్తు (తెజుపీ లేని చప్పటలు ) కాలాచార్యుని యుపసంహారోవన్యానము

*+వేవివ్పు డుపసంహారోపన్యాస మీయవలయును గాంబోలు! స్రారంభోవన్యాన మిచ్చిన యధ్యక్షున కుపసంహారోపన్యాన మర్దము కాని యుపనంహారోపన్యాపమే ప్రారంభ పన్యాసముగొంగల యధ్యక్షుండిప్పు డీయంబోవు మపన్యానము. వేమందురో యాయుపన్యానమే యాయవలనియున్నది భిషబ్మణియను "పేరునందున్నంత బిజ్హు-వారి చాక్యములలో నగవడదు చేతిచుజుకే కాని వైద్యులకు నోటిచుజుకుండదని వారే సెలవిచ్చినారు కావున వారికింగాని మనకుంగాని యావిషయమం దువ ద్రవ మేదియులేదు ఎటువచ్చి నను సిద్దాంతపూర్వపక్ష వ్యవహారములందుం బికిలినేసిన కత్తివంటివాండను గావున నొకరు “బౌ నన్నది కాదనుటయే నే వేర్చాటుగాం బెట్టుకొనియున్నాను అదిగాక యధ్యక్షుని వ్యాపారము తుద కన్నియుపన్యాస ములను ఇండించుటయే. యవి నేను వినియున్నాను. కొవున వేనిప్పుడు వా

ణియువన్యానము హరిః ఓమ్‌ మొదలుకొని-తథాస్తువజకు-నంతయు మిథ్య. రజ్జవందు నర్చత్త్వ నిగా శుక్తియందు. రజతత్వ మెంతున్నదో-మరీచికలందు.. వీచిక లెంతయున్నవో -_వీరియువన్యాసమందు సత్య మంత యున్నది. ఇంక నెందులకు? ఇండింపందలంచుక్‌ 'వృవ్పు డాపాదశిరః పర్యంత మొక్కకదెబ్బ కొట్టిన మంచిదికాని చిల్లరచిల్లర దెబ్బలు కొట్టనేల? ఆదీ వా కిష్టముకాదు. ఆబుగ్గమీంద నాక్కిల్లుగిల్లిన నేమిలాభము. ఈ దేలు రవంత విజిచిన నేమిలొభము. మోచేతితో బ్రక్కలో నాక్కపోటు పొడిచిన నేమిలాభము. టెక్కగూళ్లనడుమ నాక గ్రుద్దు గ్రుద్దిన నేమిలాభము. సర్వావయవశరిల్య ముగలుగు _ నట్టు-సర్వాంగశీతలతగలుగువాట్లొక్కటిదెబ్బ - పాదవాడి మొదలుక్‌ని (బ్రహ్మరం[ధ్రమువజకుం గొట్టిలివి. ఇంకంజాలునా? నేనింకం గూరుచుండవచ్చునా?” (ఆదేమి? స్వామి! యంశముల నొక్కొక్కదాని ననువదించి దానిని నకారణముగ ఖండించి-తుదకు మీయభి[ప్రాయము వప్పవలయును గాని యాఖండనవైఖరియేమి? గొడ్డలొపెట్టుగ నొక్కట దెబ్బయూీ? కావున నుపన్యాసాంశము లము వివరించి ఇండింపుండు అని నభలో నొక్కందు కేక) ““ఆలాగునంటయ్యా! సరే. రవంతపొడుముప శి? (వుచ్చుకొవి పీల్ళును) ఏదో పెద్దదెబ్బ కొట్టినాముకదా! చిన్నదెబ్బ లవశ్యముగాదని యు'పేక్షించితిని గొని చేతగాక యూరకుంటినా? చింతచెట్టు కొట్టినూనికిం జింతబటికలు లాగుట కష్టమూ? చింతాకు దూయుటకస్టమా? సరే! ప్రాతస్స్నాన మావశ్యకమని మనవైద్యులు సెలవిచ్చినారు. నేను వ్యతిరేకముగాంజె ప్పవలసినదేకాదా? సరే. ఇది సత్యముకాదు. ఉస్ణప్రదేశములలో బ్రాతస్స్నాన మారోగ్యప్రదము. కాని శీతప్రదేశములల్‌ో బ్రాతస్న్నానము [ప్రాణాపాయకరము అదిగాక-ప్రాతస్స్నానము కొందఅతత్త్యములకుః బడదు. మాతాతగారికదేపద్దతి. నాకు నదేపద్దతి. స్నానమే వదలుకొన్నయోగి వేయి సంవత్చరములు

  1. ఆరోగ్యము 567 జాయివలె జీవించును. నీటికాకి 'పెడేలుమనునంతలో6 జచ్చును. పాళ్చాత్యులందజుకు నిత్యస్నావములు న్నవా? పక్షస్నానములైన నున్నవా? మాసస్నానములైన నున్నవా? వారు దీర్దాయుష్మంతులై యారోగ్యవంతు లైయుండలేదా? కావువం బ్రాతస్న్నాన మారోగ్యమున కావశ్యకముకాదు స్నానముగూర్చి యింక (ర్రోచివేయవలసినదేవా? సరే. తాతాచార్యులుగారూ! రవంత నస్యము. (పీల్చును)

టీగావి కాఫీగావి త్రాగంగూడదవి వారు చెప్పినారు ఖఇండించుటయే మనపవి గావున త్రాంగవచ్చునని నాసీద్ధాంతము అవి (శ్రాగుటదేతవే యారోగ్యము చెడినట్టు వేవెక్కడను వివియుండలేదు. నేననేకులను గడవలకొలంది కాఫీ త్రాగిమారి నెటుంగుదును. వారు పిస్పళ్ళబస్తాలవలె నున్నారు. చెక్కువెదటులేక -జిజ్ణునంజీదకుండ- తునుక్కున తుమ్మకుండ-నమృతము శ్రాంగిన యాదిత్యులవలె- నున్నారు అంక మాత్రమునకే యారోగ్యము చెడదు. మానివేసినంత మౌత్రమువ రాదు ఇది యింకను ద్రోసివేయనా? సరే. పంతులూ] ఇదిగో! (అవి అధ్యక్షుండు ముక్కు చూపుడున్నాండు) ఇంకను రెందుపూటల సరియైనవేళకు భోజనముగూర్చి చెప్పదను. (శాస్తులూ! నాచేతిలోం బొడుముపట్టు కనంబడకుండ నున్నది ఇవ్పుడు నేను బొడుము వీల్చినక్లు కాదా? అని రహస్యముగా వడుగును ) భోజనమునకు విద్రకు వేళయేమి? కడుపులోని కజకజనుబట్టి పాపాటా? గడియారపు గదలికనుబట్టి సాపాటా? దీని కొకడు చెప్పనక్కటలేదు, ఒకసూత్ర మక్కటలేదు. ఆకలియగునప్పుడు తివపలసినది. నిద్రవచ్భినప్పుడు నిద్రింవలనినది ఓ! ఇంతకన్న బాహాటమైన వద్దతి లేదు ఆలాగున చేసినవి కేరోగము ముండదు. వాడు సర్వవ్యాధి దిగ్విజయ మొనర్భుము. ఇంక నిదిసరి పాడుముకాని పొగచుట్టకావి తగదని వారు చెప్పినారు. ఇది లోకవిరుద్దమైనమాట దానికి లోమగానివా రెవ్వరోకావి లేరు. దినమునకు బలము చేబ్రోలుపొగాకు కాల్చి నూటయిరువదిసంవత్సరములు జీవించిన వెళమదొరగారిని వే నెటుంగుదును. ఇట్లూకరా యిద్దజా? దీనివలన నారోగ్యము చెడునన్నమాట స్వష్నవార్త అపలు పిండప్యుష్ని యుండవలయును. జమువెమ్ముక నుండవలెను. అంతేకాని-నెలతక్కువ- సాలబీద -వెర్భాగ్యపు పెద్దమ్మలు చుట్టత్రాగుటవజ కెందులకు? మజ్జిగ గ్రాగినవే చచ్చెదరు మరికొందణకు మజ్జిగ వరమా? ఏడ్చివట్టు యున్నది. సూత్రమున కొక సబబు సందర్భ ముండనక్కర లేదా? ఇది యిక (ద్రోచివేయవలసివదేకదా! పంతులూ! తిరుగ నిన్నడిగివయెడలం గోపమురాదుకదా! ఇదిగో రవంత! (ఫీల్చును) మనవైద్యుండు తనయుపన్యాసమున. జెప్పిన శాసములన్నియు నిట్టివే, ఒక్కటియుం బరీక్షకాగం దగివది లేదు. ఇకను వాకుందోచిన యారోగ్యసాధనములవెప్పెదను. ఇవి సిద్దాంతవాక్యము అని నేను చెప్పెదను మీయిన్టినసారముగ మార్చుకొనవచ్చును. మొదటిది:-(1) "పెండ్లిచేసికొనంగూడదు. ఇట్టివండు తలపోటులేక-కడుపుముంట లేక -జాతివిగ్రహమువలె-నొడల ముడుతయ్రైన లేక-నూటేండ్లు జీవించును. అందులకు నాదిపూరీ (2) బుద్దిలేక పెండ్లి చేసికొనివయెడల-భార్యపై నధికారము చేయందగదు. ఇట్టీవాండు బట్టతలలేక-పండ్లు రాలిసోఫుటలేక- యంతర్గతమైన యుష్షములేక-గుండెలోగుబులులేక- యజువది సంవత్సరములవజకు జీవించుటకు నాదిపూచి, రెండవది ఎట్టితగవులయినను సంధిమాళ్గమునం దీరుమూనించుకొవవలయునే గాని కోర్డు

క్‌68ి షీ కెళ్ళుంగూడదు. ఇట్టూండు పార్వ్వవునొప్పి - పక్షవాతము-పరిణామశూల-మొదలగువ్యాధులు లేక యారోగ్యవంతుండై యెనుంబది వంవత్సరములవటకు జీవించును.

మూడవది.-జంజాట మెన్నండును వృద్దిచేసికొనం గూడదు ఎంత తగ్గిందుక్‌నిన నంతమంచిది ఇట్టివాండు మూర్చావ్యాధి జన్నియను నన్నిపాతవ్యాధి చచ్చువాతము జలోదరము మొదలగునవి లేక యారో గ్యవంళుండై తొంబది సంవత్సరములవజకు జీవించును.

నాలుగవది:-కూొలికి మాత్రము (గ్రంధ మెన్నండును స్రాయుంగూడదు ఇట్టివాండు నక్కమోరు -వారకురుపు- నయనరోగము మొదలైన రోగములు లేక యెనుబది సంవత్స గ్రరములవజకు జీవించును,

అయిదవది -పరస్త్రీవి (బ్రక్కచూవునం జూడందగదు. ఇట్టూండు తిమ్మిరివాతము వీర్యనష్షము -కుష్టము-అండవాతము - వుంస్త్యహినత మొదలగునవి లేక డెబ్బదిసంవత్సరములు జీవించును

అజవది:-లేదని యెన్నండును దేవులాడవలదు. ఇట్టివాండు అరివెరోగము- అజీర్తి- గుండెబరును

  • హృాద్వేగము మొదలగునవి లేక డెబ్బదినంవత్సరములు జీవించును.

ఏడవది:_ఒకని కుండిపోయెవే యని యెన్పుడు విచారింపవలదు ఇట్టివండు కాలు పేతులు మంట -కార్టములో పోటు-ఆంతరకునుమము మొదలయిన వ్యాధులు కేక అజువది సంవత్సరములు జీవించును

ఎనిమిదవది:-టేపటిమాట యేమి యని యోజింపవలదు ఇట్టివాండు హృదయవ్యాధి పార్వశూల -మూత్రకృద్రము మొదలగు వ్యాధులు లేక యరువదిసంవత్సరములు జీవించును

శొమ్మిదవది _పోయినదావినిగూర్చితలపెట్టవలదు. ఇట్టివాండు -కామిల- పాండువు- రక్త్షయము _అవస్మారము మొదలగు వ్యాధులు లేక యజువదివత్సరములు జీవించును.

వదవది.-దేవుండు. రక్మింపడేమో యని భయపడనలదు ఇట్టివాండు-విషూచి-మహామారి _స్పోటకము మొదలగు వ్యాధులులేక యెనుబదివత్సరములు జీవించును.

మనహృదయవ్యాపారమును బట్టి యారోగ్య ముండును గాని తిన్న్మయన్నమునుబట్టికాని-త్రాగిన కాఫీనిబ్టిగావి - కాల్చిన చుట్టమబట్టికాని-వీల్చినపాడుమును బట్టికాని - వేసికొనిన గంజాయియుండను బట్టికాని యుండదు. ఇవియన్నియు నిమిత్తమాత్రములు. ప్రధానమైనది హృడయవైఖరి

ఈపదినూ త్రములు-ప్రాతస్స్నానములకంట -- ప్రాణాయామములకంటెం- బదునాలుగురెట్లు - ప్రశస్తములు. కాని యేమిచేసినను నాయుర్విషయమై యారో గ్యవిషయమై కర్మసూ త్రమునకం బి భిన్నముగా నెన్నందు జరుగదు. ఈసంగతి జ్ఞస్తియందుంపవలయును. అయుర్వద్దికి నారో గ్యవృద్దికి మనకున్న మందులన్నియు గంగలోం బాజవేయవలసీనదే కాని కంటితోం జూడనైనం దగదు. ఎంతపరిమాణమో అంతే, జయాలశాస్త్రీ! వేనింతకుయార్వమునం జిన్నకాగితపుజీటిలోం బొడుముంచి పొట్టము కట్టితిని. సీవు చూచితివా? నరే. (ఫీల్యును).

ఆయుర్వేదములో దిద్దుపాటులని యతండు చెప్పినమాటలున్నవే అవియన్నియు నవకతవకలు

  1. అఖిలాంధ్రదేశ మళకమళ్కుణ మూషిక మహాసభ్ర క్‌6ో అధ్వాన్నములు. అగ్జహీనములు. అపరిశుద్దములు. అవాచ్యములు, అన్మరణీయములు ఏదో ముద్రాశరళౌ లకై చందాలు కోరినాండే-ఆచందా లెవ్వరు నీయవలసినపవిలేదు. ఆతం డట్లు యుపన్యాస మిచ్చినాండని యైన మీరెవ్వరితో ననవలదు.

“ కాలాచార్యులసంగతియేమియుం దెలియకుండనున్నది. ఆతడేమి చేయుచున్నాండు”” అని యస్మ దీయకేమ శ్రవణకుతూహలులై యొక బ్రాహ్మణవర్యుండు నొక వెలమదొరగారును మటీయొకరును బెంటనా గులవలసనండి సాక్షికి లేఖద్రాసీనారు. వారిదయకు నేను మిగులంగృతజ్ఞుండను. సాక్షిసంఘమునకు వచ్చినలేక లన్నియు మూందునెలల కొకసారి 'స్వవిషయనల్దావములలో జదువునాచారమునుబట్టి యోపెం టనాగురి వలన లేభికూడ నప్పుడే చదువంబడునని యనుకొందును. నేనింకగూరుచుందును.*

ఓం శాంతి శృాంతి శ్నాంతిః. 101. అఖిలాంధ్రదేశ మశకమత్కు_.౯ మూషిక మహాసభ జయాలశాస్త్రి యిట్లు సళికెము;-

“నాయనలారా! సాళ్షీసంఘాభిమానులలో నొకరు సాక్షీ కొకలేఖ నంపీనారు. అది యిదిగో! దానిని జదివెదను, శ్రద్దతో వినంగోరెదను.-

"సాక్షికి. అయ్యా! అనేకనమస్కారములు, ఆంధ్రపత్రికలో వారమున కొకపర్యాయము వెలువడుచున్న సాక్ష్యుపవ్యాసములను చదివి వినిపించుటకై నేను మదరాసులో వేంచేసియున్న మారాజుగారిదర్శన మహేక్షించి రైలుబండిలోం బ్రయాణము చేయుచుంటిని ఇంటర్‌ మీడియేటు తరగతి బండిలోం బండుకొని పైనున్న దీవపువెలుతరుసాహోయ్యమున నేదియో యొకపుస్తకమును జదువుకొముచుంటిని. దోమలు చెలియొద్దు జేరి గొనకొలకేవ మారంభించినవి. వేను బండుకొన్న బల్లపై నమర్చంబడిన నీంయవలపు నాశ్రయించి యభివృద్ది వొందుచున్న నల్లులు తముకేర్చడిన స్థానమా క్రమించుకొంటినను కోపముచేం గాంబోలు నను సం జెడమడ పొడుచుచుండెము. వానిబాధ పడలేక లేచి 'ప్రక్కదులువుకొంటివి (ప్రక్కను దులుపంగలను గాని బల్లపై బంధింపంబిడిన పలుపు మ్యూడలాంగగలనా? లేచి యిట్లు ప్రక్కదులువుచుండగ వాకాలిపై నేదియో (ప్రాకినట్టుకాంగ మలిక్రిపడి చూచితిని. చిన్నయెలుక యజ్టెస్టాకి సైబల్లకున్న గొలుసుపై నాంగి నే నెవండవోయని నిరననదృష్టినేం బరిశీలించుచుండెను. “నీవు బండిలోం గూరుచుండుట కరుండవుగొవు దిగిపా” మ్మని యాయెబకయభిప్రాయము కాబోలు! ఆహాహా! యెంతవిరుద్దముగ నున్నది! సొమ్మిచ్చి టిక్కెట్టుకొవి ప్రయాణముచేయుచున్న నాపై టిక్కెట్టు లేకుండం బ్రయాణమొనర్చుచుండు వాయెలుక కంతకోవ మెందులకో? నిదురంబోవుదున్న వారినైన బలాత్కారమున లేపి టిక్కెట్లు మూండేసిగంటల కొకసారి పరీక్షచేయూవిందటు రైల్వేయుద్యోగు లెందులకో మనలను బాధించుటకేనా? అయెలుకమాట

క్‌70 సాక్షీ నెవ్వడు దలపెట్టడేమి? శాసనము మీజకుండ భయభక్తులతో నడచుకొనువారిని బాధించుటకేనా యాయు ద్యోగుల యధికారములు! చట్టములు చుట్టచుట్టి నక్టేటంబాఆవైదువారివి జూడ నధికారులకే భయము కాబోలు! ఇట్లు నేను మనసులో వేదేదియో యనుకొనుచుం దిరుగం బండుకొంటిని. నడిమినయనున నుండుటవే రక్తుష్టీకలవాండను గావున నళ్లులను గణింపక దోమలను లెక్కింపక యెలుకలను లక్ష పెట్టక నిద్రించితిని. కలంత నిద్దురయేకావి గాఢని[ద్రమాత్రము పట్టు లేదు. ఆనిద్రలో న్వవ్నము వచ్చినది. ఆస్వవ్నము కొంత వింతగనుండుటచే జయఘాలశా స్రిచే సభలోం జదివించుటకొజకు మీనన్నిధికిం బంపితిని. స్వస్నము

అది యొక్కపెద్దమైదానము. కనుజూపు మేర వ్యాపించియున్నది. అది నాలుగు నమభాగములుగ భాగింపంబడి యున్నట్టున్నది. ఒక్క భాగమునిండ ననేకలక్షలకోటుల దోమలు విడిసియున్నవి. ముచ్చట లాడుకొనుచు మూర్కొనుచు మూంగుకొనుచు ముద్దిడుకొనుచు మురిసికొనుచు మూల్లుకొనుచు మూత్రించుకొనుచు నాదోమలన్నియు చిత్రవిచిత్రచేస్టసమన్వితములై యున్నవి. కాని యాజండాలపై నాయక్షరము లేమి? ఆం(ధ్రాక్షరములవలెం గనంబడుచున్నవే! 'సెబాన్‌! ఇంకనేమి? చదివెదను. “పాలకొల్లు మళశకములవిడిది” ఆహాహాః ఇందున్నవన్నియుం బాలకొల్లుగ్రామమునుంది వేంచేసిన మళకమతళతల్లికలో! కాని యామీందిదేది? ““ కొల్లేటిమశకరాజములమహలు”” వహావ్వా! కోడిపెట్టల వెత్తికొని పోంగలవను కృష్ణామండలైకవిఖ్యాతి నొందిన కొల్లేటిదోమలాయని! “సెబాసు-దీనితరువాతి దదియేది? “కళింగదేశ మళశకమహారాజముల మౌక్తికమందిరము?”' ఆహా! గవాక్షముల బట్టిపట్టని బలిస్టగా(్రస్థాల్యముగల విజయనగ రస్టాన మళకములాయివి! వహవ్వా! కొని యా పైదియేమి! '“ఆనెగొంది మశకసార్వభౌముల మహాలక్ష్మీనికేత నము” శ్రీమన్‌ మహామండలేశ్వర మహారాజాధిరాజి గండరగండాదిబిరుదాంకితులయిన , శ్రీకృష్ణదేవరా యల యాస్థ్రానమందలి శ్మీరపటీర హీరచం ద్రికాసార ధిక్కార జగద్విశ్రాంత యశస్సాంద్రములైన కిష్కింధ దోమలా? వహవ్వా! ఆ ప్రక్కనున్న గుడారము అెవరివి? చిట్టలుకల దిది. చూటెలుకల దది. గుంటయెలుకల దిది. గాదెయెలుకల దిది. ఎజ్జయెలుకల దిది. పాలవుములుకల దది. వాగుటెలుకల దిది. బొంతయెలుకల దది. చుంచులదది. వందికొక్కుల దిది. సెబాన్‌! నెబాన్‌! అర్భుదములు నిర్చుదములు దాంటిననంఖ్యలు గలనర్వజాతిమూషకము లిచ్చటం గిచగిచలాడుచు వెనుకాళ్టపైనిలువంబడి ముందుకాళ్లతో ముక్కులు గోకికొనుచు మూంతులుమూంతులు గలుపుచ్చు తోంకలు తోంకలు 'పైనవైదుచుం గీచుకీచుమనుచు గీరుగారుమనుచుం జెవులట్టై విస్పుచు నట్బమూయుచు బిలబిలలాడుచు మిలమిలలాడుచుం గనుచూపు నిలువంబడలేనంత కదలికళ్‌ బొట్టకాయలగబ్బుతోం గ్రాలుచున్నవే! సెబాన్‌! కాని యావైపుననున్న విడుదులెనరివో? అవియన్నింయు నళ్లు”'యి నాయనా! ఎజ్జనల్లులు, నల్లనల్లులు, ఉెక్కలనల్లులు, మిడి నల్లులు శంఖభిమహాసంఖ్యాతీత సంఖ్యాకములై తాండ్రబెత్తంత తనువులుగలనై కొత్తిమిరెపువాననం గొట్టుచు న్నవి, చీ చీ! తొట్టలుతొట్టలుగం గుప్పలుకుప్పలుగ రాసులురాసులుగం జేరి సముద్రతరంగములవలె లేచుచున్నవి. (ప్రాకుచున్నవి. విటుగుచున్నవి, తిరుగ వెనుకకు దొరలుచున్నవి. హరిహరీ। ఆసన్నివేశము నిప్పుడు తలంచుకొనగనే యొడలు గగురువొడుచుచున్నదికదా! గుండె నీరు విడుచుచున్నదికదా! ఆహా! అప్పుడెట్టులుండెనో యోచించుకొనుండు.

  1. అభిలాంధ్రదేశ మశకమళ్కుణ మూషిక మహాసభ 5్‌71

పూర్ణిమాచం(ద్రుం డంబరమధ్యమునకు వచ్చి యామశకమత్కుణ మూపషికాది మహాపరిషద్వైభవము

వవలోకించి యాహ్టదించుచున్నాండు. సంఖ్యలో మనమేమో మహాధికులమని యిదివజకు విజ్ఞవీంగితిమి.

పట్టుమని యొక్కయాం(ధ్రదేశమందున్న నల్లులసంఖ్యముందు మనసంఖ్యయెంత యధమమో యిప్పుడు

తెలిసీనదికదా! గర్వప్రాయశ్చిత్తమైనదికదా యని తలలు వంచుకొని మొగములు ముడుచుకొని సిగ్గుందెచ్చు కొని వశ్షత్రము లెట్లు చిన్నవోయి కునుకుచున్నవో!

ఇంతలో నొకనల్లి యెజ్హమొకమాలుకోటుతో విభరాజయానమున సభామధ్య ప్రదేశమునకు వచ్చి తిర్యగైఖరిగ నున్నతలను వీలగునంతవట కెత్తి యాంధ్రభాషతో ని ట్లనియెను.

“అఖిలాంధ్రదేశీయ మత్కుణ మశక మూషకాది సోదర సోదరీమణులారా! ఈమహావరిషదా ర్టపా రము మనన్వభాషయగు నాంధ్రభాషతోడనే జరువుకొందుము. స్వభాషాగారవములేనిజాతి జాతికాదు ఈయాంధ్రజాతీయ మహాసంఘకార్యశ్రమ నిర్వాహకత్వమున కధ్యక్షువి వియమింపవలసి యున్నది కృష్ణదేవరాయాస్టాన ప్రధాననగరమును విద్యారణ్యపీరమును నగు విద్యానగరమునుండి యిచ్చటకు విచ్చేసిన మూపషకరాజములలో మహామూర్తిమంతమైన దీర్టవూల నామకమూషకశిఖామణిని సాహితీగారవమును బట్టియు, స్థానగౌరవమును బట్టియు సనాతనరాజేం ద్రగారవమునుబట్టియు న గ్రాసనాధిపతిగా నేను సభవారి పక్షమువ వెన్నుకొనుచున్నాను.” ఇంతలో నొక బోందురుకప్పయంత కొల్లేటిదోమ కైమని ముందునకు వచ్చి నల్లిగా రొనర్చిన ద్రతిపాదవమును బరిపోషించెను. గుంయిమని యొక్కపెట్టున దోమలన్నియు సంతోషసూచకముగ మొజపెళ్టును. ఎలుకలు కీంయకీయమని రొదచేయుచు తమజాతిలో నొక్కని కీట్టమహాసథ కధ్యశ్షపదవి కలిగెనని పొంగినదేహములతో నిండినమనసులతో నుండ, నధ్యత్షుం డవసవ్యపురః పాదముతో మీనము సవరించుకొని వెనుకకాలితోం జెవియొడ్డ- దురదచేంగాదు విలాసముచే-గోకికొని పాడుగుతోంకను గుడియెడమలకు జెటకాయెంచి సభామధ్యమునకుం బోయి వెనుకకాళ్లపై నిలువంబడి ముందుకాళ్లు వినయవూర్వకముగ లోవికివంచి యవనతశిరప్కమై విలువంబడగ నెలుకలన్నియు వాలతాళ ధ్వనులిచ్చెను. దోమ లున్వైస్వరమున నభినందించెను. అంత నధ్యక్షనిర్ణయమొనర్చిన మొదటినల్లి యొకచిన్న కాగిదము నధ్యక్షుని చెవిసందున నుంచెను. అది సభాకార్యశ్రమ వత్రము దాని నందుకొని గాలీ కెగరిపోవువనికాంబోలు వధ్యక్షుండు కాలిక్రింద నుంచుకొనెను.

అధ్యత్తుని ప్రారంభోపన్యాసము

ఆర్యసోదరసోదరీ మణులారా! అభిలాంధ్రడాతీయ మశకమత్కుణాది మహాసభకు (ఆహాహా? విమందు-చిమండు-నీమిస్వార్థపరిత్యాగము! ఏమినైద్యము! తనజాతిపేరేయెత్తినాండుకాండే యనికేకలు) నన్న గ్రాసవాధిపతిగాం ేయుటచే నాజాతియంతయుం గృతార్థమైనది, అవా! మీరేమి సామాన్యులా? మీసభ విద్యత్సభకాని మటీయొక్కటియా? ఓ| వేదవేదాంగవిజ్ఞానపంపన్నులు, ప్రకృతిశాస్త్రపాండితీ మండి తులు, రాజకీయతం త్రపారగులు- బ్రాహ్మవాదులు - భక్హాగ్రగణ్యులు-కవిశిభ్రామణులు - గాయకోత్తములు -చిత్రలేఖకులు -మితనాదులు -మధ్యవాడులు-నతివాదులు - సర్వతంత్ర స్వతం[త్రులగు నెందతో యిచ్చట స్వప్వరూవముతో సకుటుంబ బంధుమిత్ర పరివారులై వేంచేసేయుండ నల్పుండనగు నేను-మశక సోదరులారా! మీవలె వ్యోమయావశక్తిలేని నేను-మత్కుణసోదరులారా! మీవలె మృదులశరీరాంతరంగ

క్‌72 ప్న సౌష్టములేని నేను -చుశక సోదరులారా! మీవలెం గంరన్వర మూధురీపరిపాకము లేని నేను -మక్కుణసోదరులారా! మీవలె శత్రుహింపావరాయణతలేని నేను-మీకధ్యక్షుండనై విలువవలసీవచ్చినది. ఎందువలన? మీమీయాజ్ఞనలన. నాయీనదవికి మీ రుత్తరవూదులైనవ్పుడు జ్ఞానకూన్యతచే వచించిన నాపలుకులలోని తప్పులకు మీరేల యుత్తరవాదులు కాకపోవుదురు? ప్రకృతవిషయమునకుం బోవుదము, నరజాతియంతటి తుచ్చజాతి గ్రపంచమున మజీయొకటిలేదు. నరుండు మనకు శత్రుండు _న్రబలశత్రుండు = తానే మహావీరుండట! వీరాధివీరుండంట-అతిరధుండంట - మహారధుండంట - వీనిగర్వము కాలిపోను! పిటిక్‌పెద్దమ్మలలో నగ్రగణ్యుం డెవడు? నరుందు. తెలిసినదా?(వినుండు-వినుండు) -శ్రుదర్శనముననే తోయ ముడుచుకొని పరుగెత్తువాండెవడు? నరుందు. ఎంతసేవును బ్రాణమజచేతిలో నుంచుకొని మూలమూలల దాంగినూం డెవడు? నరుండు. (నెబాన్‌ సెబాన్‌ అనుకేకలు) చేతవాంతగాని చచ్చు పెద్దమ్మలలో నగ్రతాంబూలమునకు సిద్దవడువాం డెవ్వందు? నరుండు. తేలునుజూచి భయమా! జెజ్టినిగాంచి యేడుపా? పామునుజాచి పరుగా?-చోమ కజచిపోవునేమో యవి సాయంకాలమగుసరికే నన్ననిగుడారములో దూటీనవాండు వీరుండా? మన నల్లిపోతులలో నొక్కటి ప్రక్కంజేరి కటుక్కున నంటంబొడిచినయెడలం గళ్లు ద్రావినవానివలె దెయితక్కలాడువాండు ధీరుండా? అంతవలకుంగూడ నెందు లకు? ముల్లు కాలికిగ్రుచ్చుకొనునేమోయని ముచ్చెలుదొడిగికొని కాని వెలుపలికి రాండే. వీనిభయము బ్రద్దలైపోను.. పల్లేరుగాయ యనంగ గడగడలాడిపోవునే - బట్టలోం. జీపురుము. ల్లున్నయెడల నూడందీసీకొనినందాక నేడ్పుచునేయుండునే-గాలి చల్లాబడినయెడలి నొక్కరోగము - మోతాదుగనున్న మటియొక్కరో గము-వెచ్చయిడిన వేటొక్కరోగము- గంగి టెద్దునకున్నంత గంతవేసికొవి కాని వెలుపలికే వేంచేయండే-వీనికాతరత గడ్డలైపోను. వీండేనా వీరుండు? వీండేనా సృష్టికబ్రభుందు?. నీకింతటొంతమోత యెందులకురా యని మూంతిమీందనీడ్చి పండ్లువియుగ నొక్కటి వాయింహుగల నాసోదరుండేండీ? మన మట్టివేషములు. వైమచుంటిమా? ఓ తుపానువట్టనీ-అగ్నివర్వతము. (ప్రేలనీ! భూకంపములు రానీ! మంచుగిడ్డలు వర్షింపనీ! మనము దిగంబరులమై యొక్కవెండ్రుకయ్రైన మూడకుండ నొక్కటెక్కయైన జాజకుండం బంచభూత మహాసంక్షోభమును మహావీరులమై యెదుర్కొనుటలేదా? యధార్థవీరుం డెవండో యిప్పుడు తెలిసినదా? యథార్థముగ సృస్టీకిం బ్రభుం డెవండో యిపుడు మీకుం దెలిసినదా? తరువాత వావిబుడ్దినిగూర్చి నాల్గుమాటలు చెప్పెదను. ఎలుకలను జంపుట కాతం డెన్నెన్ని యేద్చులేడ్చుచున్నాండో. మీకుందెలియని సంగతియా? కజ్జబోనటాలోపల మినుపరొష్టైయంట కత్తెజబోనంట. లోపల గారెముక్కయంట. వానిమాయమండ- తనువు చీల్ళిననైన వానియొడ్డ ధారాళత యున్నదా? ఎందుల కీదగాబాబీ? ఎందులకీమోసము? ఇదిగాక 2260056 అంట-మీరు వినలేదా? పత్రికలలోం బ్రచురించి మిడుకుచున్నాండే-వీనిదౌర్జన్యము మాసిపోను. ఆవిసము తిని తానేల చావరాదు?

  • పుణ్యపాపము. లెజుంగని మనలకుంగూంటిలో విసముపెట్టి గొంతుకోయునా? ఇదిగాక గౌరవూర్హులగు కరుణాలవూలములగు నామశకమత్కుణ సోదరులకు సఘమరణ మిచ్చుట శ్రేో_ పౌడర్లుట -ద్రావకములంట! మాత్రలంట. పత్రికలలోం 'బ్రదురణమంట! బజారులలో నమ్మకమంట! వానిమొగము! వానిమోర! ఆర్యసోదరులారా! నరునిమొగ మెప్పుడైనం బరిశీలనముగం జూచితిర! మనమొగము వలె ధారాళమై, తేజన్వంతమై, నిష్టవటమై, దొక్షిణ్యయుక్తమై, యమాయికమ్టైయుండునా? ఉహు, వట్టిదొంగ
  1. అఖిలాంధ్రదేశ మశకమత్కుణ మూషిక మహాసభ 573 మొగము! ఇంద్రజాల మహేంద్రజాల విద్యలన్నియు వానిమొగమున మొలకలెత్తుచుందును. ఊం యనంగ వంగీకారమవి యత్ధముకాదు. "ఉహుప్లానంగ ననంగీకారమవి యర్హముకాదు. నవ్వుంబట్టి దయయని యనుకొందురేమో? అసత్యము. అసత్యము. బాష్పములనుబట్టి పరితావమనుకొందురేమో? వట్టికళ్ల, నవ్వుచువే నటుకంగలండు. ధూ థూ! అంతటక్కరి యంతదొంగ యంతమాయకాండు మజీయొకండు శేండు.

తరువాత నాతని విశ్వానమునుగూర్చి చెప్పెదను. మనసోదరులలో ముం దొక్క దోమను దీసికొనుండు. ఒక్కసారి యది యొక నరువి గఆచినదనుకొనుండు. ఆతని నెప్పుడైన నది వదలునా? శిరుగ నాతనినే కజచుచు నాతనియొద్దనే మంచియో చెడ్డయో కనిపెట్టుకొని యుండును గాని యవిశ్వాస' ముతో నాతని నెన్నండైన వదలియుండువా? బట్టతోం ద్రోచివైవిన నైనం జేతితో విదళించిననైన జెవులకుం గట్టిగ గట్టుకొని దరింజేరవీయకపోయిన నైన ““వాతండే వెడినాండు. ఈమాత్రమునకై మనకేమి తక్కువ! యని యాతనివే యంటంగ్రాగియుండునుగావి యావలికిం బోదే ఇంక మామత్కుణసోదరులవిషయమై యీసర్గుణమునుగూర్చి చెప్పవలసిన దేమున్నది? తుంగచాంపనుగావి బల్లనుగాని కుర్చినిగాని మంచమును గొవి యాశ్రయించి యొక్కనళ్లిపోం తాక్కసారి యొక్కనరువిరక్తము దబ్బలపుమొనయంత త్రావినయెడల వాపిశ్వాసము దానికి హరియవి యంత మొందువజు కుండవలసీనదేకదా! అది యానరు నెన్నండైన వదలునా? ఎన్నండైన మజుచునా? నరునివజ కెందులకు? ఆచాయను వదలునా? ఆసోఫాను వదలునా? ఎండలోం బెట్టి మోదనీ! ఉడుకునీళ్లు పెట్టి తడుపనీ! అప్పటికిం జన్చిన ట్లుల్లిపారవలె నుండినను మజునాంటికే పద్‌వెక్కీ యాతని దుర్నయమును గడింపక మజల నాతనినే యంటంబొడిచి యజ్లు ప్రక్కనాశ్రయించియే యుండునుగాని యావరికిం బోదే! ఇంక మాజాతిసంగతి రవంత మనవిచేసికొందును ఫలాహారపుబీరువానో ధాన్యపుగాదెనో యాశ్రయించి మాలో నెవ్వండ్రైన నుండినయెడల నాయునికి యునికి యళ్లు యుండందగినది గొని యందులకు భిన్నముగ జరుగుట కవకాశమున్నదా? ఇంటిలోని దానీ చీంపురుకట్టతోం గొట్టనీ! ఇంటిలోని వితంతువు బోనులో నుండ్రపుముక్కం బెట్టనీ! కొట్టు పెట్టుగూడ సమముగనే చూవి, యాయిళ్లెన్నటికై వదలునా? నరున కట్టివిశ్వాసమున్నదా? కృతఘ్నుండు! చీ! కృతఘ్నుండు! మహారాజు ' నాగ్రయించి యాతనివలన ననేకోపకారము లొంది, భాగ్యవంతుండైన నరుం డామహారాజుచేనైన నొక్కమాట పడుటకుం జన్చిపోవునే-సాలువు లివ్చినపుడు ధరించవచ్చును గాని ఛీ యనినప్పుడు సహింపంగూడదేమి? శుచ్చుండు! విశ్వాసఘాతకుండు! అంతటితో సరిపోయినదా? అట్లుకాదే? మహారాజుపై నాగ్రహించి యెదురుకొని యాతవి కపకారమునుగూడ జేయుటకు సాహసీంచునే! ద్రోహి-పరమద్రోహి. అతని పరశ్రేయన్ఫహనమునుగూర్చి రవంత చెప్పెదను. తనసుఖములవలన నరునకుం గలుగుసంతోషముకంటె నితరులయాపదవలనం గలుగుపంతోష, మెక్కువ. తాను దనతమ్ముండు తగవులేకుండ నుండుట సంతో షము కాదు. సైహారిలో నన్నదమ్ములు తగవులవడి జుట్టుజుట్టు పట్టుకొని కొట్టుకొని కచ్చేరి కెక్కినారనంగ, అబ్బ! అబ్బ! ఏీమిసంతోషను] చెవింగోసికొవి యావార్తను మహానందమున వినును తాను జుట్టలుజుట్టుకొ నియో అంకులరాట్నము త్రిప్పుకొనియో పావులాడబ్బులు తెచ్చుకొనుచుండగా నందులకు సంతోషింప రాదా! ఉహ. పెద్దతుపాను బట్టగ నోడలన్నియు నొక్కసారియే మునింగిపోవుటవలనం బైవర్తకుం డెవండో దివాలాతీసీనాం డనియు నాతని నందజు దుమ్మెత్తి తిట్టుచున్నారనియు వినినయెడల-ఓ1 ఏసంగీతము

క్‌74ీ సాక్షీ దానిముందుం బనికిరాదే! ఆవ! వీనిస్వభావము చట్టుబండలై పోను! తాను దనభార్యయు సుఖముగొం గాంపురముచేయుచున్నప్పు డానంతోషము. తనకు జాలదా? చాలదు. ముమ్మాటికి జాలదు. పై ఇంటియాబిడ మాటమాటమీంద మగనిని లెంపకాయ గొట్టి పుట్టినింటి కుడాయించినదని వినగ ఓహోహో! ఏమికులుకు? ఏమి కీచకిచ ఏమి వెకవెక! ఎంతసేవు తనసుఖముల నంగతి మజపే _పైవారిబాధలే, ప్రాణహింసలే-శోకములే తనకుం బ్రత్యక్షసుఖము నిచ్చునవి. తనభోగముకంటె నాకని రోగము తన కెక్కువసంతోషమైనప్పుడు, తన సుఖముకంట బైవానిదుఃఖము తన కెక్కువ సంతోపమైన ప్పుడు వానిస్రకృతి యెంతదిక్కుమాలిన స్రకృతియో చెప్పవలయునా? నేనే యింక నుపన్యసించునెడల మహావక్తలయిన మత్కుణమశకరాజేం ద్రుల కవకాశమేదీ? ఇదిగో! కార్యక్రమ పత్రము. ఇంక మశకోత్తములగు కీదురావుగా రువన్యసింళురు. ఆయన ఆనెగొంది మివాసి. అనేకబిరుదములి నాంధధ్రలోకమున సంపాదిం చినాండు. ఆయన యుపన్యాసము శ్రద్దగా వినుందు ”

శ్రీనురావుగారి యుపన్యానము.

“*అగ్రాసనాధివతీ! సోదరులారా! సోదరీమణులారా! మీనాగరకత యెంతపురాతనమైనదో మీరెట్టి మహోన్నతదశను బూర్వమందనుభవించితిరో మీజాతులు పూర్వమం దెంతకట్టుదిట్టముగ నుండెడివో మీరెజుంగుదురా? 'ప్రకృతిశా(స్త్రనేమి, వైద్యశా(స్త్రుమేమి, వేదాంతశా(స్త్రమేమి, ఆర్థికళాస్త్మ మేమి, రాజతం త్రశాస్త్రమేమి, అదియిది యననేల? సర్వశాస్త్రములుకూడ మొదట నెనరివి? మనవి. వాని నన్నిటి నెంతయభివృద్దిలోనికి దీసీకొనరాందగునో యంతయఖివృద్దిలోనికిం దెచ్చినవారెవరు? మనము. శాస్త్రజ్ఞా నసంపూర్లులై జగద్వి శ్రాంశ కీర్తిని సంపాదించినవారెవరు? మనము. సర (లో కమునకు జ్ఞానజ్యోతికి గానంబజ చినవారెవరు? మనము అట్టిమనము-మతములో నగ్రణ్యులమైన మనము-కళలలో న(గ్రగణ్యులమైన మనము-నాగరికతలో న[గ్రగణ్యులైన మనము - ప్రపంచమునకంతకు సర్వ విషయములందు మార్గదర్శకుల మగు మనము-అట్టిమనము నేండెట్టున్నాము? పతితులమై, భ్రష్టులమై, పనికిమాలినవారమై ప్రజ్ఞాశూన్యు అమె, పరతంద్రులమైై, బలహీనులమై, ప్రతిష్టకూన్యులమై పెంటలపై. దుక్కుపైం దూగరపై, బొరియలిలోం బుట్టలలో నామరూపములులేక పడియున్నాము (వినుందు వినుండు అనుకేకలు) ఎందువ అన? నరునివలన. నిర్భాగ్యుండైన నరునివలన. నిన్నంగాక మొన్నంబుట్టిన నరునివలన సమస్తవిద్యలు మనపాదములయొద్దుబడి వేర్చుకొనిన నరునివలన, మనజ్ఞానమంతయు, మనతేజమునంతయు, మనఘనత నంతయు, మనఖ్యాతి నంతయు నపహరించిన నరునివలన (సిగ్గు సిగ్గు అను కేకలు) కవిత్వము గానము నరుం డెవనియొద్దనుండి సంపాదించెను? మనమశకసోదరులనుండి కాదా? గుశ2102 అని యిప్పుడిప్పు డెగిరియెగిరి శ్రీందంబడి పండ్లిగిలించుచున్న నరుం డాశా(స్త్రము నెవరి యొద్దనుండి యపహరించినాండు? మన మశకసోదరుల యొద్దనుండి కాదా? భూమిని త్రవ్వుట - దానిలోని లోహముల నెత్తుట-అన్ని విధములయిన 820[బయిలు 240406 తోంచేరిన 'జియాలొజి యనుశాస్త్ర, మెవ్వరియొద్దనుండి యాతం డవహరించినాండు? మనమూపక్రసోదరులనుండి కాదా? అంతవజ కెందులకు? ధాన్యపుమటలు మటిీకొన్ని యిరతయం[త్రములు మన మూషకసోదరుల పండ్హనుబట్టికదా యాతండు కల్పించుకొనినాండు ఇటు లెన్ని చెప్పవచ్చును! మనపందికొక్కుసోదరుల యొడలిబొచ్చును జూచికదా ఉన్నిబట్టలని రాంకవములని కోటుళని కుడితినీలని యిప్రుడిస్పుడు మిడుకుచున్నాండు! స్వతంత్ర జ్ఞానములేక కల్చనాశక్తిలేక యఖిలతం

  1. ఆఫిలాంధ్రదేశ మళకమళ్కుణ మూషిక మహానభ క్‌75్‌ 'గ్రముంందు మనల ననుకరించికొవల్తు త్రుంపి తలలుమార్చి యంచులూడందీసి క్రాత్తరంగుపూసి లక్కికి లిక్కిగ మక్కికి మక్కిగ మిడికి నిక్కుచున్నాండే! ఏదొంగయో యే మ్రుళ్చో యంశటితో నూరకుండెనా? ఉహు శారదావీఠ మయిన మనవయి వెదురు తిరిగివాండే మనలను మారణహోమ మొనర్పం బ్రయతి సంచు చున్నాడే. విశ్వాసఘాతకుందు. స్రకృతిశ్యాస్త్రమందు మహాపండితుండట ఆతని కల్పన లొకటిరెండు విమర్శింతును, మాకాటువలనం దనకు మన్నెవుజ్వరము వచ్చుచున్నదని మొదలుతుదలేదని సిద్దాంతమొకటి స్టాపించినాండు. ఇది యభూతకర్చిన. ఈవవికిమాలిన రాద్దాంతమొనర్శి (ప్రకృతిశా,స్త్రమున కావలిగట్టు చేరితినని విజ్ఞవీంగుచున్నాండు. సింహము మొదలుకొని చీమవటుకు మాకాటు తిననిజంతువు లోకమున నున్నదా? ఆవియన్నియుం జలిజ్వరమునకు లోనయియున్నవా? అన్నిజంతువులకు రాదనియు నన్నిదో మల వలన రాదవియు నాసిద్దాంతము క్రింద వెంటనే హంసపాదముంచినాండు! వీనిసిగ్గు చిమిడిపోను ఇక్కడి కీసిద్దాంతము సగముచచ్చినదా? అన్నిజాతుల దోమలలోను విషజాతియొకటి యున దని పైతుడుపునకు దిగువనేయొక చిన్న (బ్రహ్మసూత్రము కల్పించినాండు. నరులలోగూడ నట్టివిషజాతి యున్నదేమో? తనబుద్ది కీమాత్రమైన వినియోగ మక్కటలేదా? సరే ఆతగవెందులకు? అట్టివిషజాతి యున్నది ఆవిషజాతి గజచినవూరందజకయినను మలేరియా వచ్చుచున్నదా? లేదని తానే చెప్పుచున్నాండు. ఇక్కడికి తరువాతి సీద్దుంతముకూడం బరమపదించినస్టేకద? అచళిజర్వపు "బండెన్సీ' యున్నవారికేమౌ యదివచు ఏనని సరిక్రొత్త సిద్దాంతము. ఈటెండెన్పీయేమి తన మొగము నామొగము; అనగా రావలసినవారికి వచు ్టను రాంగూడమిారికి రాదన్నమాట! అంతేనా అంతకంటె నర్థమేమైన నున్నదా? ఈమాట మొదటనే దేవులాడక విష్కారణముగా మమ్ము నెపపెట్టుబెందులకు? మమ్ము మాడ్చివైదుటకుం బ్రయత్నము లెందులకు? మలేరియల్‌ పారపైటట. మతిశేనిమాటలంట మాదిగమంచమట-తనతత్త్వమును దానెటింగి మిడికినప్పడుకదా మాతత్త్యమును. బరీక్షంచుట. మలేరియల్‌ పారపైటు మాకెట్టువచ్చినదో తనకు నట్టేవచ్చినదవి యనుకొనరాదా? మలేరియావలన పాఠాసైటు పుట్టుచున్నది కాని పారాసైటువలన మళేరి యాఫుట్టు చున్నరా? తోంచినట్టూహములా? ఏదోయొక్కటి కర్మము చాలక సరిపోవువెడల శాశ సతసిద్దాంత స్థపనమా? ఇదివఆకు మాలో నొక్కవిషజాతియే యున్నదనికదా చెస్పినాండు. ఇపుడు రెండవ విషజాతి బయలుదేటీనదంట. అది బోదకాలు కలుగంజేయునలు: బోదకాలు నీటిచే. గలుగునని కొన్నినాళ్లు అవిటిదెబ్బలు-అలికిడెబ్బలనేకములు కొట్టికొట్టి యిపుడు దోమయే ఫైలేరియాకుం గారణమని ఢంకామీంద దెబ్బకొట్టే కోటలోం బాగావేసి రూంకరించుచున్నాండే. ఇంత మతిలేని వ్యక్తులు మాజాతిలో నున్నయెడల ముక్కలక్రిందంగొటికివైవక మానుదువా? పాముకాటుచేనైనం బ్రాణము పోకపోవచ్చును గాని నరునికాటు లకు దిరుగున్నదా? తిరుగులేదని యెటిగియుండియు మనలను జంపుచున్నవారెవరు! ఆమాత్రవు నీతి తనకేలయుండకపోవలయును? పోనిండు. ఈగొడవయంతయు నెందులకు? మాకాటువలననే యతనిక్తి మన్నెవుజ్వరము బోదకాలు వచ్చుచున్నవనియే సిద్దాంతపటుపుండు. మనముకూడ నొప్పుకొందము ఆతని రక్తము మనము త్రావినందువలన మన కెన్నిన్యాధులు వచ్చుచున్నవోయతం డెటుగునా? మనవలన నతనికి మలేరియా వద్చుచున్నదేకాని యతనివలన మన కంతకంబ భయంకరమైన జలేరియా వచ్చుచు న్నది. మనవలన నతనికి ఫైలేరియా వచ్చుచున్నది కాని యతనివలన మనకంతకంటు భయంకరమైన

క్‌76 పన్నీ

శ్రైలేరియా వచ్చుచున్నదవి వా సిద్దాంతము కాదనంగరవారెనరు? మీరుమాత్రము మూడేసిదినములు మొద్దులై వడియుండుట లేదా? మీకుమాత్రము దేహములు వాడుటలేదా? మొదటి చచ్చువాతవువ్యాధికి జలేరియాయనియు రెండవదైన గా త్రయు పాంగువ్యాధికి గ్రలేరియాయవియు నేను పేళ్లు - ెట్టితివి. నన్నడ్డుకోంగల వారెవ్వరు? ఇంతే? ప్రవంచధోరణి యింతే? ద్రకృతిశ్నాన్త్రవరీశీలనమింతే? నాలుకయెటులాగునో యటువాగుటా! కఠ మెటులాగునోయటు ద్రాయుటా! పోనిండు. అతనియిష్టము వచ్చినన్ని పూర్వపకరాద్దాంతము లొనర్భుకొనవిమ్ము. కాని నరువి నీద్దాంతమువలన మాకు ('బ్రాణహరణ మెందులకు? మనసిద్దాంతమువరిన నరుని కేమా్రవు బ్రాణోప [ద్రవము కలిగినది? ఈమా్రపుటాచిత్యము తనకేల యుండరాదు! తాను బలిస్టుండా[ మనము బలహీనులమా? తనబలిమివసయేదో లోకమునకు వెర్లిడియైనదికాదా? ' చీమకు దాసుండే-జెజ్డీకి దానుండే-నల్లికి బానిసయే-యిల్లాలికి. బానిసయే _కంటకమునకు దానుండే-కామా&ి దాసుండే-వీనిబల మిట్లున్నది. పలుకులు చూడంబోముగం బ్రపంచ ములు స్రపంచములు దాంటేపోవుచున్నవి. పనిదూడంగం బ్రాణహరణము తప్ప మజేదియుం గనంబడదు. ఇంత దొరలాబయు, నింతదుర్చుద్దియు, నింత దుశ్ళేష్టయు నెందులకు? తనకొజకు; తానొక్కందు- సుఖముగా నుండుటకొటకు; ఇంత స్వార్థలోలుండు, ఇంత పరశ్రేయన్సహనాభావుండు, నింత పరవీడా కరుండు, ఇంత తుచ్చుండు, ఇంత దుర్మార్గుందు ప్రవపంచమునందలి మటీయేజాతిలోనైనం గనంబజుంపగలిగి వయెడల నీమళకజాతియంతయు నగ్నిద్ధవేశమొనర్చి ప్రాణపరిత్యాగ మొనర్భుటకు శపధము చేయుచు న్నది, పోనిండు. మనవలన నతనికి రోగములు వచ్చినను నతనివలన మనకు రోగములు వచ్చినను మనరి నతండు చంపినను మన మతనిని జంపినను నేనంత బాధగ గణింపలేదు. నరరక్తము (ద్రావుటవలన మాకు మటియొక్క పెద్దుట్టిమునుక వచ్చినది. నరుని రక్తములో నున్న యన్నిదోషములును మాకు సంక్రమించి నవి, సంక్రమించుచున్నవి. ఈవడుమ మటింఛతీ వ్రముగ సం క్రమించుచున్నవి అయ్యయ్యో! మేమెన్నండు వర్షలేదమెటుంగమే.. ఎన్నండు జాతిభేదమెటుంగమే. నర్లిదోమలంట. యెజ్ణదోమలంట. అయ్యయ్యో! ఎజ్జదోమలకంటు నర్లిదోమ లెక్కువయంట. అయ్యయ్యో! జాతిభేదమట-మళకటబ్రహ్మ గారి మూంతిమీసారి నుండి వుట్టిన దొకజాతియంట. టెక్కలనుండిపుట్టిన దొకబాతియంట. నడుముకణవునుండి పుట్టిన దొకజొతియంట. నఖములనుండి వుట్టిన దొకజాతియంట. థూ! వీనిలో నొకదానికంటు నొకటి తక్కు వయంట. తిరుగ నాక్కొక్కభాగములో: బదునాలుగేసి యంతర్భాగము లంట. ఒకభాగము స్రాజ్మఖము. ఒకటి పశ్చిమముఖిము. ఒకటే యుదణ్ముఖము. ఒకటి దశ్నిణముఖము. మటీయొకటి యూర్ద్వముఖము. ఇంకొకటి యధోముఖము. దానికిది యస్టమచంద్రుండు. దీని కది వైధనతార. దాని కిది చుక్కయెదురు. దినికడి యేళేటిశని. దాని కిది ద్వితీయాధివతి. దీని కది సప్తమాధిపతి, ఇది సాపడిన పేడకడి నది ఛాకంగూడదు. అది త్రావిన మురికికుండనీ రిది శాకంగూడదు. దీనిని దలపెట్టినయెడల దానికి నరకము. దానిని దలపెట్టినయెడల దీనికి నరకము. కుటుంబవ్యాపారములలో సంఘవ్యాపారములలో రాజకీయవ్యాపార "ములలో మతవ్యాపారములలోం జెప్పనే యక్కజలేదు. ఒకరినొకరుళిట్లు-తెజపీలేనితిట్టు-బూతులు - పచ్చిబూతులు, ఈయుద్దండశావములతో డనే యువన్యానములు. చీ! ఈబండ బూతుల తోడనే పదములు. థూ! ఏమిశ్రాద్దయోగ్యముగ నున్నదోయున్నది. పండితురి కొక్కటేరోగము, పామరులకు నొక్కటేరో గము. వేదాంతుల కొక్క టేతెగులు, విటకాం డ్రకు నొక్కటే తెగులు, పైయుద్యోగుల కొక్క.ట్‌ సంకటము. శ్రీందిభటులకు వొక్కటే సంకటము. ఈకర్మము-ఈగాడిదగత్తర- ఈగందరగోళము మాజాతులలో

  1. అభిలాంధ్రదేశ మశకమళ్కుణ మూషిక మహాసభ క్‌77 మునుపెప్పుడు లేదు. అందులో పదిపండైండు సంవత్చరములనుండి యీరవ్వ-యీరాయిడి- యీరసాభా సము-యారణగుణధ్వని వందెపుగుజ్జపుయబరుగువలె బడాయంచుచున్నవి.

మజీయొకసంగతి చెప్పనా? పూర్వమందు మాకింత ఇనస్త్రీవాంఛలేదు. ఏదో కాలానుగుణముగా యథోచితముగ నంటియంటనట్లుగ మేము కాంతావ్యాపారమును విర్వహించుకొంటిమి ఇప్పు డిట్టుకాదే? ఊహు. ఎప్పు డదియేచింత! ఇదేమికర్మమో! ఇదంతయు మాకేదో యొకవ్యాధిలాగున బట్టుకొనియున్నది పూర్వము ్రాణివిధిక్రిందజరిగిన వ్యాపార మిప్పుడు దిక్కుమాలినవ్యసన మైనదే. ఇదిగాక మాలోం గొందలువైద్యులు-వీరిటెక్క లూడిపోను-వీరితొండములు తెగిపోను-ముసిడిజిగు రిందులకు దోహదమని మౌసోదరులకు బోధించుచున్నారు. ఇన్ని బాధలు నరరక్తపానమువలనం గలిగినవి. మజీయొకయంశముచెప్పనా] (““మశకోత్తమా] ఉపన్యాసము లీయవలనీనవారు కార్యక్రమము నమసరించి యిశ నిద్దున్నారు. తెల్టూఆవచ్చుచున్నది. శీస్టుముగ సభ చాలింపక తప్పదు. కావున పీకింతకన్న కాల మీయందలంచుకొవలేదు తరువాత మత్కుణరాజమును మహామహోపాధ్యయుండును నగు మంజుళాచార్యులవా రుపన్యసింపవలయును,?” అవి యధ్యత్షుందు పలుకును.) మహామహోపాధ్యాయుని యుపన్యానము అగ్టాసవాధిపతీ! మశక మత్కుణ మూషక సోదరమహనీయులారా! మన రావుబహద్దరుగారి యుపన్యాసమును మహోనందమున వింటిమి. నేను జెప్ప నిశ్చయించిన యంశములన్నియు వారే సెలవిచ్చి నారు. మనుష్యరక్తపానమువలన మనలో శారీరకముగ మానసికముగం గలుగుచున్నవని వారు సెలవిచ్చిన బాధలు మాలోమట్టునకు శతగుణములుగ వ్యాపించి మమ్ము బాధించుచ్తున్నవి. మాకు మనుష్యరక్తముచే గడువునిండించుకొనుటకంట సావడుటకు మటియొకసాధనమే లేదు. అందుచే మనుష్యునకున్న యవగుణ ములన్నియు మాలో సంపూర్షముగ నున్నవి. మనస్సాకమార్గము; మాట మటియొకనూర్గము, చేష్ట వేజొక్కమార్గము. మాలో నిప్పుడు వక్తలిందణో బయలుదేరినారు. రాజకీయాంశములంగూరి స రమ్‌డోలు వాద్యములవలె మాటలాడుచున్నారు. నల్లిజాతి నభివృద్దిపఆచుటకు నల్లిజాతి నేకీభావముగంచేయుటకు వల్లీకాతి జాతీయతను సమగ్రముగజేయుట కెందటో మహావక్తలు మంచములలోనుండి మహాసనములలో నుండీ పత్రాస్తరణములలోనుండి మమష్యుల వ(స్త్రములలోనుండి మహోదారముగ మహాగంభీరముగ నుపన్యసించుచున్నారు. స్వార్థపరిత్యాగమని శాంతియని దేశశేమమనవి త్యాగమని యెన్నియో సద్గుణములను బోధించుచున్నారు. ఎంతసేపు బోధవమే. ఆచరణమన్నమాటడయ్రైన లేదు ఇట్టి గుణములను బోధించువా కైన వాచరించుటలేదా? శేదు. పోదరులారా? లేదులేదని చెప్పుటకు విచారములేదు. లజ్జకూడలేదు! దాదాపుగ నందటిలో నదియే లోవ మున్నప్పుడు చింత యెందులకు? సిగ్గెందులకు? నరునిరక్తము (త్రాయంగూడదని యుపన్యసించువారే యత్యధికపానమున నజీర్తిబాధ పడుచున్నారు. శాంతిశాంతియని చౌంపలు జలజంలాడ మంచపుగోళ్లు మాలు[మైయ నుపన్యసించువారే నేనెక్కువయని నీవు తక్కువయని వీది నీచమైన మిడిజాతియని నాది ఘనమైన టెక్కజాతియని యొకరినొకరు కజచుకొని ఏీక్సుకొని క్రుమ్ములాడుచున్నారు. స్వార్థపరిత్యాగము స్వార్థపరిత్యాగమని సాగందీని పలికెడు స్వార్హపరిత్యాగులు కుర్చివీపువందలి నల్లిసోదరులను మంచ..దలాటమువకుం జేరనీయకుండందన్నుళున్నారు. ఇంద్రియ

578 షాక్షీ నిగ్రహమును బోధించు విరాగిశిఖామణులు సర్వసంగశూన్యులు జాముజామునకు గ్రుడ్లు పెట్టుచున్నారు. (వ్యవధి యెంతయోలేదు. శ్వరగం దెమల్పుము అని అధ్యక్షుండు మందలించును.)

తానుజెప్పీన నీతులు తనకుమాత్రమే వర్తింవనియుం దానుదక్క నంద టివి యనుష్టింవవలయు ననియు ్రతివక్తకుం బట్టుకొన్నపంఠము. నాయనలారా! ఆలస్యమగుచున్నదని యధ్యక్షుం డానతిచ్చు చున్నాండు. ఒక్కయంశముమాత్రమే చెప్పెదను, మలేరియా ఫైలేరియారినంగతి నేనెజుంగను గాని కాలాహజారను జ్వరమును మేము వ్యాసింపచేయుచున్నామని మమ్ముంజంపుటకు నరుండు నిశ్చయమొన ర్చుకొని యున్నాండు. అన్నిజాతిజంతువులను జంపీ పట్టబెట్టుకొని వీడొక్కందు ప్రపంచమున నేమి శేయందలంచినాండు? వీనితెలివి తెల్లూటిపోను. వీని ప్రకృతిజ్ఞానశా(స్త్ర; మిట్లు ట్రద్రలైనది. ఏమని చెప్పను! (ఇకం జాలునని యధ్యత్షుని కేకు ఆచార్యు లువన్యాసము చాలించును.) సోదరులారా! కార్యక్రమము ననుసరించి మూపికనీంహమగు తర్కశిరోమణి హ్రస్వకర్లకా స్రీగారి యువన్యాన మింకంజరుగవలసీ యున్నది.

్రన్వకర్లుని యుపన్యాసము

“సోదరసోదరీమణులారా! మన మనస్సులోని యభిప్రాయములేవో వెల్లిడించుకొంటిమి. ఎన్ని యుసన్యాసములివ్చివనైన నింతకంటు విశేషమేమున్నది? నేను చెప్పవలసినమాటలు నాకేమియుం గౌనంబిడ కున్నవి. మహామారివ్యాధినిగూర్చి మమ్మాతండు 'పెట్టివబాధలు లోకవిదితములు. మాజాతినంతయు మాడ్చి మాపుటకే యత్నింవైను. ఆవివరణములంగూర్చి యిప్పుడు చెప్పుట కవకాశములేదు, చెప్పుటకుద్దే శమ్సును లేదు. మనుజజాతివి మాడ్చివేయుటకు మనకు సాధనమేమైన మన్నదా యని యివృ్పటే[ళ్న (నరులను జంపవలయును. చంవకతప్పదు. అను కేకలు) తప్పదనువారు దారియేమున్నదో కానుబ అపుండు. అంతేకాని యజపులతో వేమివినియోగము? అదిగో చూచుచున్నారా? తెల్లవూయిచున్నది. నూర్యుండు నచ్చుచున్నాండు. నరుండింక లేచును. అయ్యయ్యో! అదిగోనరుండు! పొండుూ-పాండు - ఇప్పుడు మాటలాడుకొనుట కవకాశములేదు - శేదు-వరుగెత్తుందు-ఎగురుండు-ఇంక నొక్క టెప్పపాటైన నాలిస్యము చేయందగదు. తగదు...” అధ్యక్షుండే ముందు పరుగువాటెను. బిలబిలలాదుచు నన్నియుం బరుగెత్తిపోవుచుండ నొక్కళేంబ్రాయపునల్లి యిట్లు గంభీరముగం బలికెను. బ్బదిగో_కరపత్రము-నే నిందులో జెప్పంబడిన పమలన్నియుం జేయంగలను. అత్యద్భుతము. మవాద్భుతము. యోగిశక్తిసారము.

  1. వరుగెత్తుచున్న యెలుకతోకం మూంతితోం గజచిపట్టి యాంపుట.

  2. పందికొక్కుపై. బందికొక్కును దానిపై మూండవపందికొక్కును మీపుపై నెక్కించుకొని జరజరప్రాంకుట.

ఇదిగో యామూండవది మటింత యద్భుతము-వినరా! సోవుచున్నారా?”... . ప్రాణరక్షణార్హమై పోవుచున్న యాజంతువు లాబాలిమత్కుణము చెప్పునదేమో పూర్తిగ వినకుండనే పరుగెత్తిపోవుచుండెను. అఆసందడిలో నొక్కయెలుక నాకాలిపై కెళ్కెను. అమ్మయ్యో యని యడిలిపోయి లేవితిని, "గూడూరు గూడురు' అని స్టేషనునొద్దనున్న భటుండు కేకవేయుచుండెను.”

ఓం శాంతి శృాంతి శృాంతిఒ

ఇస్జ్వ 102. (స్ర్రీలసభ జంఘాలశాస్తి యిట్లు పలికెను-

“నాయనలారా! ఈనడుమను మదరాసులో నొకస్త్రీలసభ జరిగినది. అది కొంత రహస్యసభయంట -వాభార్యకూడ నామహిళా సభకుం బోయినది ఆమె వలిన నా కాసభావృత్తాంతములన్నియుం బూర్తిగాం దెలిసినవి అవి వేను మీతో మనవిచేసీకొందును. దయతో విన వేండుచున్నాను.

అదియేదోవీధి-దానిలో నేదో కవాటసంఖ్యగల భవనము సాయంకాలమునందు నాలుగుగంటల ముప్పదినిముసములకు సభయని వారిలో వా రెట్లో తెలియబటచుకొనిరి కావి కరపత్రములు లేవు కుద్యపత్రములు లేవు పత్రికా ప్రకటనములు లేవు. బ్యాండు మేళముతోం దిరువీధులు లేవు సరిగ నావేళక్తు దొదాపుగా నేంబదుగుర్ముస్త్రీలు మాత్రమే సభకు విచ్చేసీరి కాని వీరుమాత్ర మాణిముత్తెములు

  • బ్రహ్మ జాతి హీరకళలు-సరస్వతీమూర్తులు-వారిలో విశేషముగ నాం'ధ్రమహిళాశిరోమణు లున్నారు తమిళ దేశస్త్రీలు, కర్ణాటకదేశస్త్రీలు, మహమ్మదీయవనితలు కొలందిగా నున్నారు. ఏయుద్యమమందైన ముంద

డుగు మనయాంధ్రులదేకదా? ఈపనివలన దేశక్షేమము కలుగునని తెలిసినయేడల నాపనిలో ముందుగాం ద్రవేశించువా రాంధ్రులే కాదా? ఈ ప్రయత్నమువలన భాషాభివృద్ధి కలుగునని తెలిసినయెడల నాప్రయత్న మందు మొదట నఢుముకట్టుకొని దిగువా రాంధ్రులేకదా? ఈకార్యమువలనం బరోపకారము కలుగునని తెలిసినయెడల నాకార్యమందు మొదటియంజవేయువా రాం(ధ్రులేకదా? చొరవలోం బట్టుదలలో కష్టసహన ములో స్వార్థపరిత్యాగములోం బరోపకారశీలతలో దక్షిణహిందూస్థానములోని యితరదేశీయుల కెంతమాత్ర మును దీసీపోక పోవుటయేకాక వారికంటె నావిషయముల రవంత చురుకుపాటు కలిగినవా రాం(ధ్రులేకదా! కాని మన కర్గాటసోదరులలో నున్న దూరదృష్టికి మనవారి దూరదృష్టి రవంత జంక్సునేమో! రవంత వన్నెళక్కువ గలీగియుండునేమో? వారు చప్పున నేయంశము నమ్మరు నమ్మిన సిమ్మటనైన నెంతకాలమో నిదానించి కాని యత్నింపరు. ఆయత్నము నైనను సందేహముతో జంకుతో సామాన్యోతా హముతోడనే యారంభింతురు. కాని మనవలె నిశ్చయబుద్దితో నిర్చీతితో నీరం ధ్రోత్సాహముతో యత్నించరు ఎంతసేపు వారు స్వరక్షణమును జూచుకొనుచునే పైకి బోయెదరు. కాని మనవలె మిగులనీ, తగులనీ, ఉండనీ ఊండవీ యని మాత్రము తెగింపరు మనవా రెంళసేపు వారిలో వారే గుడుగుదుగుంచము లాడుకొందురు. కొని యితరదేశీయసోదరులతో నంగాం గలియరు. వారు మనలను గళియవచ్చినను వీలగు నంతవజకు వారిని దప్పీంచుకొని తమగూ టిబిలుకలతోడనేకూడి కులుకుచుందురు ఈయొంట రెత్తుదనము మనపలు కురలో న్రాతలలో నడతలలో మొగములలోం గూడం గనబడును జన్మ దేశమును వదలిపెట్టి పోవుట మనవారికి జావుగం గనబడునుగాని యది దాక్షిణాత్యాదిసోదరుల కెంతమాత్రమును గష్టకార్యముగం గనబడవేరదు. నాయనలారా! అంతయే చాలును! ఈ సామ్యవిభేదన పరిశీలన ప్రవాహమున నింకం గొట్టుకొని పోక ్రకృతివిషయమునుగూర్వి పలికెదను. రాజవాక్షీమళతల్లుల రహస్యపరిషత్రనికదా మనవిచేసియుంటిని? బి. ఏ. పరీక్షలో నుత్తీర్ణులైన మత్తకాళి నులు, నుభయభాషాకవితాశోభితలగు నిభరాజయానలు, నాంగ్లేయాయుర్వేద వైద్యవిద్యాధురంధరలగు

580 సాక్షీ సుధామధురాధరలు, రాజకీయ శా స్త్రృజ్ఞానగంభీర లగు ధారాధర ధీరలు, నభోగంగాభంగభంగ ఘుంఘుమ రవసార వవపాటవ లగు హాటకగాత్ర లెందరో యట వభ వలింకరించియుండిరి. ఆహా! వజ్రముచే బంగారమునకు శోభ-వుష్పముచే వృక్షమునకు శోభ-సత్యముచే వాణికి శోభ-దైవభక్తిడే హృదయమునకు శోభ-వడంతిచే భవనమునకు శోభ-అండుదాని యడుగుందమ్ము లచేం బవి[త్రముకాని భవన మెందుకొకు? పరశురామ్రీతికొఅకు అదిగో వలపలిపావటలవారు, డావలి పాపటలవారు, మాధ్యమిక నీమంతములవారు, ముచ్చటముళ్లనారు. జారుక్‌ప్పులవారు, చక్రబంధపు జడచుట్టలవారు, తెగబారెడు నల్లత్రాచు జడలవారు, దీర్హముఖలు, (హ్రస్వముఖలు, వర్తులముఖలు, మధ్యబంగీవదనలు, బంగారుచాయంగలవారు, మొగలిపువు చాయవారు, బాదముపప్పుచాయూరు, చామనచాయూరు, బీడిరంగువారు, నీమబొగ్గురంగువారు, బండి కందెన రంగువారు, చంటిపిల్లలలోం బేతిపీల్లలతో, కడుపులోని పిల్లలతో నటకు వేంచేసి యదృష్టవంతములైన కుర్చీలపై గూరుచుండి యొకరినొకరు చూచుకొనుచు నెవరిమట్టునకు వారే తమయంతవారు లేరనుకొ నుచు ముసిముసినవ్వులు నవ్వుకొనుచుం బ్రక్కవారితో వనిలేనిదే యేదో ముచ్చటించుచు, నడుఘనడుమ నాం(ధ్రప త్రికను విలాసార్హముగం జూచుచు సభా ప్రారంభమునకై వేవియున్నారు. కలువల గమగమ, పద్మముల వాసన గులాబిపూల గుమగుమ, మొల్లపూవుల మొత్తు, మొగలిపూల బుగబుగ, పారిజాతముల పరిమళము, చెట్టుసంపగుల గొట్రు, మదనమస్తకుల మత్తు కలిసి ద్రవరూపమున సమకూర్చి యబలామతల్లుల యంగసౌభాగ్య సంపర్కమున గృతార్జత నొంది తరించుటకై యారు బుతువులుకూడ నచ్చటనే కలసిమెరిసీ కాంతా సేవ సాయించుచున్నవే! వింత వింత తళుకులు చిత్రచిత్రవర్షముగల చీరలు ్రక్కనున్న పాలగచ్చు గోడలలోం బ్రతిఫలించి యకాలశక్రచాపళతములను _ గల్పించుచున్నవే! విద్యుదాయసవృంత పరిభ్రమణమునం జెలరేగి విసరుచున్న యోవాయు దేవా! యాకాంతామళతల్లుల కుంతలములను గదలించిన సరే-కొందఆ చేతులలోనున్న సాక్షికాగితమును భవనద్వారములవటి కెగురంగొట్టిన సరే! కాని యాపూంబో డుల మోములందలి “పౌడరు”*ను మాత్రమెగురంగొట్టకుమా? ఆది మహాదోషము నుమా? అబూడిదెనే యా వుష్పగంధులు పరమపౌందర్యలక్షణముగ భావించుచున్నారు. భద్రముగం బ్రవర్తింవలయునుసుమా! _వాయనలారా! సభ యింక వారంభింవంబడి యుండకపోవుట వలనం గాలక్షేవషములేక కాంతలు కొందరావులించుచున్నాలు. కొందరు మణిబంధములనున్న గడియారముల నవలోకించుచున్నారు. కొంద రొడళ్లు విరుచుకొనుచున్నారు. కొంద రుస్సుహుస్సుమని యాతుర వడుచున్నారు. కొందరు కూనురా గములం దీయుచున్నారు. కొందరెందులకోకాని కిసుక్కుమనుచున్నారు. ఒక వనితారత్నము 1217౭ ఇయుయు2[0' అనంగ నిదేయని యార్యావర్త దేశము నా సేతుహిమాచలపర్యంత మాక్షేసించి తన చి త్రవచోధోరణి కెవ్వరును నవ్వక పోవుటచేం దానే హాోహాహాయని నవ్వెను నాయనలారా! ఆమె యెటులున్నదో చెప్పనా? రెళ్లుప్రూవంత తెల్లవిగౌను దొడిగికొనియున్నది _ఆమెగొంతుముడి!క్రింద జేనెడువణ కర్టచం ద్రాకారముగ నామెళరీరము నిరాచ్చాదితమై కనంబడుచున్నది కన్నులపండువుగం గనంబడందగిన మొగమైనను బూర్తిగం గవంబడకుండ మనవారు మేలుముసుగుమర్యాద నేర్చాటు చేసియుండ నయ్యయ్యో యీయమ్మ దిగంబర పద్దతి నవలంబించిన దెందువలననో! ఆమెభర్త సీమవెళ్లిండట-అది యీమె వస్త్రవైఖరికి గారణమంట నాయనలారా! చూచితిరా? కొందరు కునికిపాటులు పడుచున్నారు అబ్బ! కనిపెట్టుకొనియుందుట కష్టము కాదా? ఇంతలో నొక్కయామె “అబ్బ! కుర్చికి నళ్లులమ్మా” యని తటాలున కేని మీపుగోంకికొనుచు

  1. (స్త్రీలసభ 581 మరియొక కుర్చీపైం గూరుచుండంబోవంగం గొందరు నవ్విరి. “అమ్మా శ్యామలా! నల్లి యనంగా జ్ఞస్తికి వచ్చినది క్రిందటిసారి సారస్వతానుబంధములోం బడిన-మశక మత్కుణ మూషక మహాసభాసాక్షిని నీవు చూచితివా?” యని యొక స్టూలకాయపు సుందరాంగి యొక్క యడుసుకంటి యంబుజాక్షీ నడిగెను “చూఢకేమమ్మా! రుక్మిణీ! కావి యది యేయుద్దేశముతో నాతండు బ్రాసెనో తలంగొట్టుకొనినవైనం దెలిసినది కాదేమి?”” యవి యామె స్రత్యుత్తర మిచ్చెను. “అదియే యన్నమాట యేమి?” యని యామె తిరుగ ననెను. వారియిద్దజ సమీపమున గూరుచుండి యీసంభాషణ మంతయు వినిన యొక్క పూర్వసువాసిని “పానుగంటి లశ్ష్మీనరసింహారావుగారంట! ఆయనకు సాక్షియు జంఘాలశా స్తియు నేమగు చురసి” వారియిద్దజ నడిగెను. “ఓని! నీపాండిళ్యము బండలైపోను!” యని వారిద్ద రెందువల్లనో కావి కడుపు చెక్కలగునట్టు నవ్విరి ఇంతలో నందరు లేచుచున్నారు అగ్రాసనాధిపత్నిగారు వచ్చిరి **శ్షమింపవ లెను శ్రమింపవలెను” అవి కీయగొంతుకతోం బలికి యామె యొకకుర్చిపైం గూరుచుండెను.

అంతలో వొక్కమహిళామతల్లి లేచి గొంతుసనరించుకొని పైటపై నున్న బొత్తామును రవంత భద్రపజని కుడిచేతితో బయ్యెద చెజంగును గాసంత దగ్గజ తీసికొని యొక్కడకాలిపై.నిలువంబడి యొక్క కాలిని గుర్చియంచుపైనుంచి దీర్ణమైన నిశ్వాసము నాక్కటి తీసికొని మెడలోని గడియారపు గొలుసు మీంద గానంబడకుండం బైటలోనికి వేసుకొని యిట్లుపన్యసించెను “సోదరీమణులారా! మీయంద అపత్షమున వేను వాల్గుమాటలు చెప్పుటకై రేచితిని, పాలలో వెన స యెట్లో పుష్పములో మకరంద మెట్లో యీపురంధ్రు లలో నిచ్చటం జేరిన వారట్టని నేను దృఢముగాంజెప (గలను. ఈసభ కొన్ని కారణములవలన రహస్యముగాం జేయంబడినది. ఇది మనము జయ్రదముగా జరువుకొనంగలిగియెడల నఖిలభారతీయ నారీవారపరిషత్తు వచిరకాలములో మనము స్ట్రాసీంచి పనిచేయంగలుగుదు మని నావిశా సము. ఈసభ యెందులకుం జేయంబడి నదో యగ్రాసవాధిపత్ని గారివలనను నుపన్యాన మీయంబోవు నాపోదరీమణులలోం గొందఆవలనను మీకుం రెలియంగలదు. మన మిష్పుడు సభాకార్యవిర్వహణమున కగ్రాసనాధిపత్ని నెన్నుకొనవలసియున్నది. ఏీడుది సంవత్సరములు దొటినవారును, బురాణేతిహాసాది వరిితి గలవాడును బదుగురు పిల్లలంగన్న తల్లియు సర్దుణసంపన్నయు సువాసినీమణియు నగు (శ్రీమతి బ్రమరాంబగా రగ్రాసనాధిపత్నిగా నుండు టకు వయసుచే యోగ్యతచే విద్యచే నర్హతములగువారుకావున వారిని చేను సభవారివక్షమున నెను కొనుచు న్నాను,” ఇట్లీమె ప్రతిపాదించినపిమ్మట నొక్క లేమ లీలాలోలయై లేచి “యీపరిపోషణమును నేను (బ్రిపాదించుచున్నాను?” అని చెప్పీ వెంటనే “ఆ! అ! కాదుకాదు యాస్రతిపోషణమును నేను బరిపాదించుచున్నాను.?' అవి దిద్దుకొని యంతలో “అ! ఆ! అదికాదు కాబోలు! యీస్రతిపాదమును నేను బరిపోషీంచుచున్నామ"' అనిపలికి ముచ్చెమటలు పట్టంగ నడుకుగింజయంత మొగముచేసికొని యప్టై ““కుర్చిపై గూరుచుండెను 02 1299) $66100” అని గౌనుకట్టు కాంతాశిరోమణి య గ్రాసనాధిపత్ని నిగూర్చి కొంత గొలుగుకొనను. అగ్రాసనాధిపత్నిగా రుపన్యాసరంగమునకుం బోయి నిలువబడగ నందరు కరతాళధ్వను లొనర్చిరి, అగ్రాసనాధిపత్నిగారి యువన్యాసము “సోదరీమణులారా! సద్దునద్దు-సద్దుసద్దు-*నమ్న మీరూ'-సద్దుసద్దు “నన్ను మీరు

582 సాక్షీ -కరతాళధ్వనులచే నిద్దరు చంటిపిల్లలు నిద్రనుండి లేచియో బెదరియో కాని యింటిపెంకు లెగిరిపోవం బోరుపెట్టుచున్నారు. ఉపన్యాన మందువలన నాగిపోవలసీవచ్చినది '50600ఈ అనంగ జప్పున నోరుమూసి కొని పడియుండుటకు జ్ఞానమున్నవారా? అయ్యయ్యో వట్టి చంటిసిల్లలు “రవంత నమలం బెట్టరాద టమ్మా?” యని యగ్రాసనాధిపత్నిగారే వారిని మందలించిరి. ' దేశశ్షేమమునకుం బిల్లలే పెద్ద యుపరోధ మని” వూర్వపూర్వసువాసినిగారు వరమ సీద్దాంతవాక్యముగం బలికిరి. “నీకాబాధ లేకపోవుటవలన నీవు మహాదృష్టదంతురాలవమ్మా'' యని యగ్రాసనాధిపత్నిగా రామెను బరిహసీంచిరి. పెద్ద కార్య'క్రమమునకంత కును బిల్లలచే విఘ్న మాపాదింపం బడినదని యందరు తహతహలాడిరి నభలోంగలిగిన యాతహతహ యీతంద్రత నీయశాంతి యాసంక్టోభము యీరోత గాంచి యాపిల్లలతల్లులు క్రోధో ద్రిక్తలై ్రమ్ముదలగం బైట్‌ యడ్డుపెట్టి ప్రచృన్నముగం ైవారిక గనుకట్టుగ హస్తలాఘవచమత్కారమునం బిల్లి తొడలపై గట్టిగగిల్లి దౌడలు దగ్గజిగ నొక్కి విసుంగుకొనుచుం జీకొట్టుచు సభాభవనద్వారమునొద్దకుంబోయి యచ్చటి పారాజవానుగడ్డమును గజ్జనుజూపి బెదరించుచు '“తానింటియొద్ద నిప్పుడు గోళ్లుగిల్లుక్‌ నుచుం గూరుచుండుటకు బదులుగ నీగుమ్మములోం గూరుచుండి కుజ్జకుంకలను రవంత సముదాయింహగూడ" దేమి?” యని సమయమున కక్క ఆకురాకుండనున్న మగలను జనవుబలిమిచే సాధించుచు-వీసారి ప్రేసభకు వచ్చునప్పుడు పిల్లలను దీసికొని రాగూడదని శవధపూర్వకమగు నిశ్చితమొనర్భుకొనుచు నచ్చటనే కొంతేవు నిలువంబడిరి, ఇంక నిచ్చటేనుండి బ్రమరాంబగారి యువన్యాసవుం దరువాయి జరుగుచున్నది.

“మీరు నన్నగ్రాహాధిపత్నిగాం జేయుటచే నేను మహానందమొందితివి! బెంగుళూరులో జదువు కొని బి.ఎ. పరీక్షలో నుత్తీర్ణురాండైనూ ఉెందరోయుండ నీమకుంబోయి సర్వవిధముల శ్రేష్టమైన జవ్మాంత రమేపొంది-విచ్చేసిన లోకోత్తరకళానంపన్నలైన లోలాక్షులుండ-నూరుదాంటి యెన్నడును బైకుబోయి యెదలవి నేను-మీయెదుట నిలువంబడుటకైన నర్హతనీయంగల యక్షరజ్ఞానసామ[గియైన లేని వేను _బూర్వాచారపరాయణనై వృద్దవైయున్న వేను-యీనవనాగరక వారీసభ క గ్రాననాధిపత్నిగా వియమింపంబ డుట హాస్యాస్పదముగ నుండునేమోయని యడలుచున్నాను )0 ౫40 అవి నభలోం గేకలు) అనివార్యమగు కారణములబే వే వాలస్యముగ వచ్చినందులకు క్షమింపవేడుచున్నాను! కార్యక్రమము ననుసరించి నేను (బ్రారంభోపన్యాసము మొదలిడిన యెడల మరింతయాలస్యమగును గాన దానిని వదలుకొని నేను జెవవలసిన మాట శేవో కడపటనే చెప్పెదను. శమింపవలయును. ,శ్రీనుతి మంగతాయారంబగా రిప్పుడుపన్యసిం శురు” అనియ గ్రానాధివత్ని వలికెను. కాంతావార కరతాళ గర్జాశత మధ్యమున మంగతాయా రుపన్యానవీఠ మెక్కెను. “అమగవెంపలచేతం గొంత యసహ్యముగా నున్నది కాని స్వరూపము కొంతమంచిదేసుమా” యవి తాయారమ్మగారినిగూర్చి యొక్క తరుణీమణి స్రక్కనున్న కాంతతో నిమ్మళముగం బలికెమ. “నిట్టతొడి లాగున నా పొడుగుమూత్ర మేమంత సొగసుగొనున్ని” దని యాకాంత మంగతాయారులో మజీయెక్కలోపము నగపజచెను. ఆహాహా! అన్యోన్య పొందర్యవరీక్షకర్త నరో న నాండు వారి కత్యంత ముఖ్యమైనకార్యము మటియొక్కటి లేదుక్షక క స్త యుకొత్తు ఖగ గ లొజను స్మ తటస్టీంచినప్పు డీమె యామెబుగ్గలు బుంగ బుగ్గలో చెవులు థ్లేఏ మనా గి యుండవే యుండదుకద. ఇక నీమె యామెనడుము లావనియ నుద్దుగ కోంత ల మిగుల లోంతనియు నొక్కజాబితా మనస్సులో సిద్దుటరుకొని టర దు్టవిద్యావతులుకాని వెల్తాద్దులలో ఈ శ్ర

వాం టీ

  1. (స్ర్రీలవళ 583 మాత్రమే యీవెట్టీ యున్నదేమోయని యనుకొందురేమో అట్లు కాదు. స్వభాషలో విద్యావతులుకానీ! విదుషీనుణులుకానీ! కవితా మహనీయులుకావీ! యాంగ్లేయభాషలో కి.4లుకానీ! 4.4. లుకావీ! ఇంక నెంతవారైనం గానీ యొకరినొకరు చూచుకొనుట సిద్దించినతోడనే యీకన్ను ముక్కుతీరు బరీశ్ష్మమా[త్రము తప్పదు. తప్పదు. ఎజ్జసీల్కు జాకెట్టు నల్ల మొకమాలుగాగరా పరీక్ష తప్పదు. ఒకరివంశమునుగూర్చి విద్యమగూర్చి బుద్దివిగూర్చి, వరీక్షయనునది వారిలో ద్వితీయము కూడం గాదు. తృతీయపక్షమేమో! ఒకమగవాండు మరియొక మగవానిని జూచినప్పు డాతం డేకాలేజీలో పండితుండో యని యోబించును గౌవి యాతని దెంతబుజ్జముక్కోయని యిగిలింపందు. ఇంక నిదిచాలును. తాయారమ్మగా రుపన్యిసించుచు న్నారు. విందము,

తాయారమ్మ యుపన్యాసము “అగ్రాసనాధిపురాలా! సోదరీమణులారా! అయినది-అతనిపని; అడంగినది ఆతనియెగురు -చల్దారినది అతనిపొంగు-మగవాం డింక మనకు దానుందు-దాసాధముండు. మన కన్యోన్యాభినందన మహావసరము సీద్దించినది ఇది మహాసుదినము. భామావరిణామచరిత్రమం దిది యుత్తమోత్తమాధ్యాయము. అదేం? అట్లూరకుండెదరేల? హుట్టే! హుజ్లే యని కేకలువైవరేమి? అట్టుతెల్లటోయి తిలకించుచుంటిరేల? చూడలేదా? 428 పర్రికలలో వేమిబ్రాయంబడియున్నదో? సతుల కన్లలువలకుం జం ద్రికాసారమురే? అయ్యయ్యో! ఏననైవలేదా? కాంతల కర్ణములకు గొంధర్యగానములే-మగవాని మనస్సును బరీక్షింంగల యంత్రము విర్మింంబడినదంట-అటి యేమి నిశ్చయమే-అతని మనసు స బట్టబయలుగం జేయుసాధ వము నేండు సొభాగ్యవతుల భాగ్యవిశేషుచే బయలువెడలినది. (వహవ్వా! వహవ్వా యను కేకలు) ఇప్పుడు మీమనస్సు లుప్పాంగుచున్నవా? ఇప్పుడు మీహృదయము తెగిరియెగిరి తాండవించుచున్నవా? ఇప్పుడు మీతనులత లాప్రాదమన్తకముగ మొగ్గదొడిగి శోభిల్లుచున్నవా? ఆతనిమనస్సున కింక దాంపరిక మెక్కడిది? దాంచినాండు. దాంచినంతకాలము దాంచినాండు. వీడికిటిలోం గట్టిగం బ్య్బుకొని దాంచినాండు-కోటుజేబులో దాంచినాండు. కమబొమముడిలో బిగించి ద్వాచినాండు. వెకీలినవ్వులతో మలామాచేసి దాంచినాండు. వేళాకోళవుమూటలతోం దేసపూసి దాందివాందు' ( సిగ్గుసగ్గు అనుకేకలు) ప్రియతమాలావ వుష్పకలాపముల 'క్రిందనడిచొపెట్టి దాంివాండు. (భీ ఛీ యనుకేకలు) వెలిబడిపోవునేమో యని గాఢవరీరంభముల యిటక టను దాంచినాండు. మననున దొంగతనమే లేకుండునెడల నింత ముడుచుకొనుట యెందులకు? ఇంత యడంచి పెట్టుకొనుట యెందులకు? ఇంత మూలమూలల దాంచిపెట్టుక్‌నుట యెందులకు? ఇంత ప్రాంత్‌పెట్టుకొనుట యెందులకు? సోదరీమణులారా! మనము వట్టిబేలలము. అమాయికలము. నిష్కపట లము. తెల్లని వెళ్లి పాలు నల్లనివెల్ల నీళు లనుకొను శుద్దసత్యకాలవు గోలలము. (వినుండు వినుడు అనుకేకలు) రాత్రులం దాలన్యఘుగ నింటికి వచ్చినందులకు మగవాండు కారణ మెప్పుడైనం బెప్పినాండా? ముంగొళ్ల మీందం గ్లూర్తుచుండి మూండుమెదుకులు ముక్కున నంటించుకొని తుజ్జున వెగిరిపోయినందులకుంగారణ మెప్పుడైను జెప్పీనాండా? మొగము ముడుచుకొని ధుమధుమలాడుచున్నందులకుం గారణ మెప్పుడైనం జెప్పీనాండా? పొట్టిపొట్టి టక్కుటిక్కు ప్రత్యుత్తరముల కెప్పుడైనం గారణముం జెప్పీనాండా? ఎడమొగము పెడమొగమురికుం గారణ మెప్సుడైనం జెప్పివాండా? అర్హములేని చూపులకుం గారణ మెప్పుడైనం జె స్పీవాండా? పదునాల్లు పర్యాయము లద్దము చూచుకొని నీటుగా గోటుగాం బావట సవరించుకొని మీసాలకు

వ్‌కికీ షాక్షీ మళ్లెనూనె రాచికొని పట్టువస్త్రములం దొడిగికొవి పైని సెంట్టుచల్లుకొని యత్తరువుసాహేబులాగున గమగమలాడుతు వీథిలోని కొయ్యారముగం బోవుటకుం గారణ మెవ్వుడైనం జెస్పినాండా? (వీచీ యనుకేకలు) క్రొత్తగాం గాపురమునకు వచ్చిన పిమ్మట నేపదిదినములు మనసీచ్చి ధారాళముగ దయాదాక్షి ణ్యయుక్షముగ మాటలాడెనో కాని యటుపైన నాతం డట్టుండెనా? ఆతని మనస్సులో నేమున్నదో యని తెలిసికొనుట కెంతల్లైన దేవులాడితిమే! ఇప్పు డది మనకు ముంజేతికంకణమైనది! మనకాతని మనస్పీ ప్పుడు కరతలామలకమైనది! ఇంతటినుండి యాతనియాటలు సాగునా? ఆతని తిరువీధు లింక జరుగునా? సినీమా వంకపెట్టుకొని సింగారించుకొవి. యాతండు పోంబోవం జెవిపట్టుకొని యాతని వీడ్చితెచ్చి

  • మంచముపైం గూరుచుండం బెట్టుదుము. కాని మానుదుమా? అతనియెక్కువయేమి యేడ్చినది?

అది యెంతచమత్కారమైన యంత్రమో మన మూహించుకొనలేము తెల్లని గాజుబుడ్డిలోం బెట్టిన తేలులాగున నాతనిమనస్సు మనకుం దేంట తెల్లముగం గనంబడునంట. సెబొన్‌. ఇంతకంటె మనకుం గావలసినదేమి? అమనస్సు సపెద్దపెసరట్టంత కంపస్సుపెట్టవలె గుండ్రముగా నుండునుగాంబోలు! దాని" కైరపుటంచంతయు ' హెడ్డింగు'ల క్రింద భాగింపంబడియుండును గాంబోలు! నాయూహమేదో చెప్పుచు న్నాను. తప్పైనం గావచ్చును. ఆ హెడ్డింగులేవో నాకుం దోంచినట్లు చెప్పెదను. (1) భార్యను బుట్టినింటిక బంపుట కిష్టములేకసోవుట (2) భార్యకు నగలు చేయించుటకు సమ్మతింపకపోవుట. (3) భార్య నవనాగరకపద్దతిగ సింగారించుటకు వీధిగుమ్మములో నిలువబడి నృష్టిలోని వింతలను విమర్శించుట కంగీరింపకపోవుట. (4) (ప్రెసిడెంటుగాం గాని స్పీకరుగొయగావి పెండ్లాము పైకబోవుట యాంపలేక లోలోన నేడ్చుట (5) బంధుమిత్రమర్యాదచే భార్య హైోరితో మాటలాడుట వనికిరాకపోవుట (6) తనకువల్చిన రాంబడినంతయు. నణాలపైసరతో. భార్యకు నప్పంజెప్పుట కనమ్మతమగుట. (7 భార్య నాన్‌కోఆపరేషనులోం జేరుటకుం బింతిల్లుట. ఇవిగాక-దొంగకర్యులు-దొంగ(ప్రేమలు-అట్టే వన్నియుం గలిసి యొక్క హెడ్డింగు ్రిందం జేర్చెదను. ఇటులెన్ని చెప్పం గలను? ఇట్ల మరికొన్ని హెడ్డింగులేవో యాపెసరట్టుచుట్టు దగ్గర దగ్గజగా వేజువేరుగా నగత్యమగునప్పు డంతర్భాగములతో నుండునని నాయఖభిప్రాయము. దానిమీంద నీయంచు మొదలుకొని యాయంచునజకొక్క ముళల్లుండును. కంపస్సులో ముల్లుత్తరదిశను జూపునట్లు దానిపై ముల్లున్నదే అది యవసరమువెంబడి నాయా హెడ్డింగులు సూటిగం జూపుచుందును. సోదరీమణులారా! తమకుం దెలిసినదా? ఇక లోవమేమున్నది? వర్మస్త్రీలోలత యను హెడ్డింగువైపున ముల్లు రవంత చూవుచున్నట్లు మనకంటం గానంతపడినయెడల జాట్టుపీలకపట్టుక్‌ "ని యీాడ్చి తెచ్చి మంచపుంగోటికి నవారువక్టైడతోం గట్టిపెట్టజాలని పనికిమాలిన వనిత బ్రహ్మసృష్టిలో నెచ్చటనైన నుండునా?. (వినుండు. వినుండు అను కేకలు) మరియొక్క సంగతి యేదనంగా -పర్మస్త్రీలోలతయను పెద్ద హెడ్డింగున్నదే-ఇది' బ్రాహ్మణా బ్రాహ్మణాంతర్భాగముల క్రింద విభాగింపంబడి యుంి యటుపైన నొక్కొక్కయంతర్భాగములో శాభాంతశ్ళాభాభేదములుగూడ నుండినయెడల బాగుగా నుండునేమో మీరాలోచింపవచ్చును. ఇంతకు నాయం'త్ర మెట్టిదో తెలియకుండ నున్నది, ఎటులున్నను '్రీగ కీది యత్యంతోపయుక్తముగా నుండకతీఅదు. కావున పుణ్య స్త్రీనిందరు తలకొక్క యంత్రమును గొని యుపయోగించుకొనుచుండునెడల స్వాధీనభర్భకలై సొఖ్యమొందుదురని నాయభిప్రాయము! అదిగాక కన్యాప్రదాన సమయమందుం దండ్రి కన్య కిది యరణముగా నిచ్చు సదాచారము త్వరలో స్థాసింపబడవల

  1. 'స్త్రీలనభ క్‌కిక్‌ యును. ఆ యంత్రము మగవానిమెడలో శాశ్వతముగం గట్టవలయునో కాక పరీత్షావసరమున మాత్రము చంక క్రిందం బెట్టియో నడుమునకుం గట్టియో యుపయోగింపవలయునో యికం దెలియకున్నిది. ఇచ్చటం జేరిన (స్త్రీరత్నము లిందునుగూర్చి విచారించుకొవి విమర్శించుకొని స్థిరపఅచుకొనుటకై యీరహస్యసభం గొవింపవలసి వచ్చినది. కావున నాసోదరీమణు లంద ఉాలోచింపవలియును.””

ఇట్టుపన్యసించి యామె యుపన్యాసరంగమునందుండి క్రిందికి: దిగను. అందరు కరతాళము లిచ్చిరి. అంత నగ్రాసనాధిపురాలు లేచి సోదరీమణులారా తరువాత శ్రీమతి వేంకట వేంకమాంబగా రుపన్యసింపవల యును అని పలికెను. “అ(గ్రాసనాధిపురాలా! నాపిల్ల యింక నేడువు మానలేదమ్మా! నేను రాంజాలను! నావంటిదావి కుపన్యాసములుకూడనా? నాసిర్లియేడుపులే యుపన్యాసము.”' లని శ్రీమతి వేంకమాంబగారు సభాద్వారమునొద్ద నుండి కేకవైవెను. ““ఏమిపిల్లలమ్మా!'” యని కొందరు విసుంగు కొనిరి అట్టి పెద్దిదుషీమణి యుపన్యాసము పిల్లి కారణమున లేకపోవుట మిగుల శోచనీయమని కొందలు చింతించిరి “ఏమైన నగుంగాక! పిల్ల నింటియొద్ద దిగవిడిచి రాలేకపోయినదా?*' యని కొందజు మందలించిరి ఇట్లు కొంతసేపైన పిమ్మట శ్రీమతి (భ్రమరాంబ గారు లేవి యిట్లుపన్యసించిరి.

('భ్రమరాంబగారి యుపన్యాసము

“సోదరీమణులారా! అనివార్యములగు కొన్ని కారణములవలన మనసోదరీమణి (శ్రీమతి వేంకట వేంకమాంబగా రుపన్యసించుటకు వీలులేకపోవుటనుబట్టియుం దరువాత నుపన్యసించువారు కార్య [క్రమము నమసరించి యెవ్వరును లేకపోవుటనుంబట్టియు నాకుం దోంచినమూటలలో చౌప్పైదను సోదరీమణులారా! నేను బెద్దదానను. పూర్వాచారపరాయణను, నామాటలు మీకు రుచిమంతములుగా నుండకపోవవచు ఏను అయినను మాటలాడక తప్పదుకావున మాటలాడెదను మాకాలస్టితి వేరు మీకాలస్ట్రితి వేరు మేమత్తమామల యాజ్జలో మెలంగినూరము ఆందుబిడ్డల యదపులలో నారితేరినవారము బావలయెడల భయభక్తులుకలిగి '్రవర్తించినవారము. మజదులను మన్నించినవారము. పదుగురు పీల్లలంగనినను భర్తతోం బగలెన్నడు మాటలాడియ్రైన నెటుంగవివారము. భర్త మాకంపె నధికుండవియు భర్శబంధువులందరు పూజనీయుల నియు విశ్వాసముతోం బెరిగినవారము మామగారి విస్తరిలోం బిట్టడన్న మెప్పుడైనం బెట్టినపాపమున మీరు పోయితీరా? లేదు. అత్తగారి కాలిమీద నట్టు చేయివైవి యెటుంగుదురా? లేదు, పోనిండు బానగారు వచ్చినప్పుడు రవంత లేచుటకైన బ్రయత్నించియుంటిరా? లేదు. భర్త వచ్చినప్పుడు లెక్కయేమి? చనవుచే గౌరవింపకపోయినను గణనలేదు ఏదీ? అత్తమామల నావలికి సాగనంపకుండ మీరు భర్తనే చేరకపోయితిరి. ఇంక బావగారిలెక్కయేమి? మీవైఖరి చూచి వానియంత వాండే లేచిపోయెను గర్భాధానమైన వెంటనే హరిః ఓమ్‌ అని మీకు వేజీంటి కాపురమయ్యెను ఆర్యావర్తదేశమున ననూచానముగ వచు ్భచున్న సంఘకు టుంబసం ప్రదాయమును జంపినవారెవరు? సోదరీమణులారా! మీరేకారా? తండ్రికి గొడుకులకు వ్యాజ్యెము లూ-పోదరులకు సోదరులకు వ్యాజ్యెములు-న్యాయవాదులకు లక్షోపలక్ష లెవరిమూలమున వచ్చు చున్నవి? సోదరీమణులారా! మీమూలముననేకాదా? అడ్జిషనల్‌ కోర్టులు స్థపింపబదుటకు, 'హైకోర్టులలో నిందరు న్యాయమూర్తులు నియమింపంబడుటకుం జాలమట్టునకుం గారణభూతు. లెవరు? సోదరీమణులారా! మీరేకారా! ఈచేటింటి కొపురములు వచ్చినతరువాతం- గొదుకుమీందం దండ్రికిలేదు. దండ్రిమీంద గొడుకు

586 సాక్షీ నకు లేదు. అన్నమీదం దమ్మునికిలేదు. తమ్మునిమీంద నన్నకు లేదు. అన్ని బంధు(ప్రేమలుకూడ నడుగంటినవి. అతిధిపూజ అంతకుముందే యంళరించినవి. అందువలనం జింత యక్కజయే లేదు. పోనిండు. అత్తమామలు వలదు. అండుబిడ్డలు వలదు. బావమజందులువలదు. నుటియెవ్వరును వలదు. భార్యయే వైకుంఠమని భర్త-భర్తయే వైకుంరమవి భార్య-యనుకొని యన్యోన్యము (ప్రేమించుకొనుచు మీరైన సుఖముగ నున్నారా! (శ్రీరామరక్ష (శ్రీరామరక్ష అసుఖమైనం గనంబడదేమి ్రారబ్దము, 44 పరీక్షలో నుత్తీర్ణుండైన వానికైన నేంబదిరూపాయల కంటె నెక్కువ దొరకుటలేదుకదా? అందులో _ బ్రాహ్మణుండైనయెడల నామా[త్రమయిన లేదుగదా! సంసారము దిద్దుకొనుట మీచేతకాదు కదా! అరసేరు బియ్య మత్తెసరువేయుట కారురూపాయల కమ్మలక్క కదా! భర్త పైకి బోయినయెడల నింటిలో దిక్కులేకపోవుటచే నాల్గురూపాయల కొకనౌకరుకదా! ఈ నౌకరులు సంసారమును ధ్వస్తము చేయకుండ రవంత కనిపట్టుటకు (గ్రంధరచనమూలమునను బత్రికా పరనమూలమునను మీకుం దెజపిలేదుగదా! ఇదిగాక వారమునకు రెండు వైటురో జుసబ్బుబిళ్లలు-రెండు మో హినీతైలపుబుడ్లు-రెండు వాసీలీనుబుడ్లు-రెండు మొగ వుమెరుగుబూడిదె డబ్బాలు-రెండు సెంటుబుడ్లు-ఇుక నేవో రెందు, మటియింక నేవో రెండయ్యెను. ఇంక మీ సంసారములు బాగుపడుట యెట్లు? రోజున కైదువర్యాయములు సబ్బుపెట్టి మొగము గట్టిగం దోముకొనుచున్న మీరుదయముననే యొక్కసారి యంటతప్పెల తోముకొనలేరేమి? గంటగంటకుం బన్నీరు బుడ్డి పైన విలానముగాం జిలుకరించుకొన్నమీరు ముంగిటిలో రవంత పేండనీళ్లుచల్ల లేరేమి? మీకిందుికు దాసీయెందులకు? ఏది మీయిష్టము. ఇవియే తగనికర్చులై యుండునప్పుడు సాయంకాలమగు సరికి సినీమా తప్పదయ్యెను. మగవాం డింతవ్యయము నెదురుకొనుటకు ధన మెక్కడి నుండి తీసుకొనివచ్చు నని మీరనుకొనుచున్నారు? అప్పుదొరకినచికాదురా, భగవంతుండా యని లోలోపలం గుమిలియేడ్చుచు భర్త యింటికిరాగ “'నదిగో నన్నుం జూచి మొగము ముడుచుకొంటివి. నీదృష్టిమటియెనతెమీందనో శాలిని దని పెద్దతనమైన యోజింపకుండ నాతనిమూంతిమీందం బొడుచుటకు మీరు నిద్రపడుచున్నారు. పాపము! మీధాటి కాంగలేక పారిపోయిన యాతని తల్లియుం దండ్రియు నాతవియొద్దనున్నయెడల మీరంతవని చేయలేరుగద! సోదరీమణులారా! మీయెడల మీభర్తల మంచీతనమున కెన్నడు లోపములేదని వేను నిశ్చ్వయముగాం జెప్పంగలను. మీబూట్సుకై స్ట్రాకింగులక్రై గౌనులక్షై జాకట్టక్షై ప్రామినరీనోట్లు న్రాసిద్రాన తిరుగందోడి బ్రాని తుట్టతుదకు తనవూటా దరిమిలా యినా మమ్ముకొవినాండా లేదా? మీగానముకొటుకు గేదె దూడ నమ్మి కృష్ణావార్మోనియమ్‌ కొనినాండా లేదా? సంగీళము చాందు, పాళ్చాత్యులవలె నాట్యముకూడం గావలయునని మీరుకోరినవ్పు డేయొంటికాలిభరతమో చెప్పీంచినాండం దురా? లేదందురా? గ సొనులవలెం బురుషులతో 8% 1196 చేసీనంగాని ఘనతలేదని మీరు మూతిముడి పెట్టినప్పుటు తొను _ల్లురు పెద్దమనుష్యులయొద్దకు మిమ్ముల దీసికొనిపోయి. వారితోం గరచాలనమహోత్సవము చేయించినాండందురా లేదా? మీరు బెజవాడకో విశాఖపట్టణమునకో కాంతాసభల నుపన్యానము లిచ్చుటకో వినుటకో పోయినప్పుడు తాను జేయిగాల్చుకొవి అమ్మా అమ్మా యవి యేద్చు చంటిపీల్లనోదార్చలేక కంట నీరు పెట్టుకొ నినాడందురాలేదా! సోదరీమణులారా! మంచికి మంచిచెప్పుకోవల యును. చెట్టకుం జెట్టం జెప్పుకోవలయును. ముంగురుల వంకరటింకర సొగనుకొజకు మీరు తల నీవెంపయు నాచెంపయు బెత్తెడు వెడల్పును గత్తిరించుక్‌న్నను నేను బ్రతికియుండగానే యాకర్మము చూడవలసీవచ్చినదా యని లోపరి నేమి యేడ్చినాండో కాని పై నోరుమూసీకొని పడియుండెనందురా

  1. (స్త్రీలవభ 587 లేదా? అతడు మీదయకొట కిన్నివిధముల ప్రాకులాడుచున్నాండుగదా! మీసంతోషముకొట కన్నియును జంపుకొనినాందుగదా! మీరే పరదైవములుగ భావించి (ప్రార్జించుచున్నాండుగదా! ఇంతకంటె నాతండు మీకేమి చేయవంసినదని మీయభిప్రాయము? మీకింత విధేయుండై యున్నను మీయెడల నింత దైన్యపడియున్నను మీకొజకు వట్టి పనికి మాలివవాండైపోయినను నింక నతని మెడకో నదుమునకో యాక్రాత్త యంత్ర మొక్కటే దగిరించి యాతనిమనస్సును గేవలము దిగంబరమొనర్చి యాతనిని మటింత బాధింపదలంచితిరా? మగముండకొడుకునకు మనస్తత్యమని ప్రాణమని యేదియు నుండంగూడదవియేనా మీయభిప్రాయము? మీచేతిలో బొమ్మవలె మీకాలి్రింద బోడువలె నాతండు విశ్చైతన్య (ప్రతిపత్తితో నుండవలసినదనియేనా మీ యభిప్రాయము?

సోదరీమణులారా! కుట్టు మాటలాడుచున్నానని కోపపడకుండు. (శ్రీమతి తాయారమ్మగారి తీవ్రమైన యుపన్యాసములోని సంగతులను బట్టి యిట్టిమాట లాడవలసీవచ్చినది శ్షమింపుండు. ఒకనిమన స్పాకని కద్రత్యక్షమగునట్లు భగవంతుందు సృష్టించటచేతనే బ్రతుకు లింక దక్కుచున్నవి కొని యటులే కానిచో వాడు దానిని దన్ని, యది వానిని గఅచి, వాండు దానిని నజక్కి యది వీనిని గొంతుపీసికి అయిదు ఖండములలోనున్న యాండువారుమగవారందలు మూండుదినములలో నొకరి నొకరు జంపుకొందురనుట కేసైన సందేహమా? ఇది కాక మటీయొకటి ఈదిక్కుమాలినయం త్రము నెవండు సృష్టించినాడో యెజుంగుదురా? మగవాడు ఎందులకు సృష్టించెనో యెలుంగుదురా? మనకున్న తెలివి మగవానికి లేదు. పదునాల్గుపుటములు వేసిన రాదు. మనమెట్టయిన మగవానిమనస్సు కనిపెట్టంగలము. కాని తల పగులంగొట్టుకాని గింజుకొవి తన్నుకొని చచ్చివవైనసరే వాండు మనమనస్సులను గనిపెట్టలేండు. ఎన్నిపాటులుపడినను యెన్ని యేడు లేడ్సినను మనరహస్యము లాతనికి దెలియకపోవుటచేత తుదకుం బ్రాణము విసిగి యిందువలనం (బ్రపంచము భగ్నపైనను సరేయని యాయంత్ర మొక్కటే వేటికి గల్పించినాండు. ఈయం'త్రమొక్క మనుష్యునివలన సృష్టిమైనదికాదు: సృష్టి యారంభమునుండియు మగజాతి యాండుదానిమనస్సులోని రహస్యములు తెలీసీకొమటకుం బాట్టుపడగాం బడగా-నూహము లూహింపంగ నూహింపంగరా గల సినలుచేయగం చేయగ చారులు శ్రొక్కగం గ్రొక్కగాస్థినులు వేయగ వేయగం దుట్టతుదకుం స్త్రీచేతిలో వట్టి పనికిమాలిన చచ్చు పెద్దమ్మ యగునప్పటి కీయం త్రమును సృష్టింగలిగినాండు. ఇది మీకొంపతీయుటకుం బుట్టినదికాని మటీయొకటికాదు. (మాకట్టిరహస్యము లేమున్నవని కేకలు) ఎంతమాట! నేనెజుంగనా? లేకపోవచు ్భను. కొని యేవో యున్నవనుకొను వాతెలివితక్కువ మగ నిర్భాగ్యుని సందేహము పోవు "బెట్టు? కావున నాయం[గ్రముజోలికి మీరు పోవలదు. ఇదిగాక మటీయొకమాట చెప్పుచున్నాను సోదరీమణులారా! అతండు చెప్పినమాట వినక యాతని ప్రాణము విసిగింపక్క యాతని రాచి అంపమునం బెట్టక, యాతవివ్యక్తిని వల్లకాండుచేయక, యాతని వురుషతత్త్యమును. గాపాడి మీ్త్రీతత్వమును. గాపాడుకొని సృష్టిని యధాజ్రమముగా మాత్రము జరుగవిండు. అట్ట తొందరపడకుండు. అదిగాక వట్టి మట్టిముద్దయైనమగండు మనకెందులకు? బనవన్నా పాలుద్రాంగుదువా యనంగ నూ, శ్రాగూయని యనంగ నూహు అని మీకొరడావ్రేటు భయమును దలనాడించు గంగిపెద్దును వెంటవైచుకొని మీ రూరూరందిరుగుట మీకుమాత్ర మేమంత గౌరవము? వారిగౌరవము గడ్డలైపోనిండు. అది మనకెందులకు? సోదరీమతల్లులారా! ఒక్కటే ప్రార్ధన. ఆతని స్వాతంత్ర్య

538 పన్నీ

  • ముమాత్రము చంపవందు. ఆతని తలబిరుసుందనము మాత్రము తగుంబెట్టవలదు. పకోడీవంటేది రవంత పంటికింద కాగి కజకజలాడుచుండినంగాని మీకు రుచియేలేదే, పోంకచెక్కవంటేది కాసంత దంతముల కెదురెక్టి కటుక్కుమన్నంాని పొగపేలేదే. అట్టివోం మగండు వట్టి పెనరవప్పు గరిటడారు పాకపువాండైన యెడల మీకుమాత్ర మేమి సౌఖ్యము? సోదరీమణులారా! భర్తను దైనమువలెం జూచుకొనుండని చెప్పునెడల నమ్నం దలకొకజాయి. రువ్వి చంవుడు. రేమో యని భయముగా మన్నది. బొనిసలాగువమాత్రము చూడకుండు. అంతేవాలు. ఆమాశత్రమువకే యాతండు సంతోషించును. పాపము! వట్టేయల్పనంతోషి. అదిగాక మటియొకద్రార్థన. ఇట్లు మనము రహవ్యనభ చేసీకొంటేమనిమాగ్ర మెవ్వరికివి దెలియందగడు.

పతకం జాలువా? ప్రియసోదరీ మణులారా! మజియొక చిన్నమాట-మీయమ్మలు మీయమ్మమ్మలు వారినాయ నమ్మలు వారారిభర్తల నెట్లు గౌరవించి సేవించిరో మీరుకూడ మీభర్తల నట్లు గౌరవించి సేవించినయెడల మీవంశములోని మూలపురుషులు మెత్తురు మీకులదేవతలు మెత్తురు. అదిగాక మగవాని పర్వన్వముమీంది. అతవిశరీరమే మీంది ఆతని ప్రాణమే మీలో మన్నది. ఆతనివలన మీరు బంగారపు. బూవులు పూయుచు వ్నారు బంగారుకాయలు కాచుచున్నారు. అట్టి యాతనిని మీరు కన్నులలో బొట్టుక్‌ ని గౌరవిం వలిసినది కాదా? మీకంటు నిజముగా నాతని కేవ రున్నారు. ఎంద టెన్వరున్నము మీరగుదడురా? “కార్యేషు మంత్రీ కరణేషు దానీ రూపే చలశ్ష్మీ కమయాధరి్రీ భో జ్యేషుమాతా శయనేషురంభా షట్‌ ధర్మయుక్షాకులధర్మి వత్స? అను నీట్టోకము మీరెజుంగనిదికాదు. కేవల మెటింగి యున్నంతమాశత్రమున వినియోగములేదు. అచరణములోని కవళ్యము తేవలయును. అప్పుడు మీరు వారుకూడు గృతార్హత చెందెదరు. ఇదికొక భర్తమ భగవంతునిగాం జూడవలసినదని మనవారెందులకు శాసించినారో యెజుంగుదురా? అట్టు చూడుండవి మీకు బోధించుచున్నానని నాపై గొజకొఆలాడకుండు. భర్తయందలి మీకున్న భొవనాగౌరనమునుబట్టి మీకు సంతానము కటిగును. తెలిసీనదా? భర్తయే వరాత్సరుండని మీరెంచి యాతని సేవింవుండు. మీకు దేవతల వంటి పిల్లలు వుట్టుడురు. భర్త మీకు బానినయవి యెంచి మీరాతనిపై వధికార మొనర్సకుండు. మీరు బావినక్రింది బానినవంటి వందలను గందురు. అది నిశ్సయము. ముమ్మాటికి నిశ్చయము. ఈసంగతి బాగుగా జ్ఞస్తీయందుంచుకొనుండు. అభిమన్యుని మభ ద్రయే కనవలయును గావి మటీయొక్క తె కనంగలదా?

స్యార్య్యన్లి శకుంతలయే కనవలయుము గాని మటీయొకతె కనంగందా? ఈాలములో నభిమన్యులు భరతు ళెందుకు లేరు? సుభద్రలు, శకుంతలలు లేకప్రోవుటవలన-భర్తలను దైవములుగ సేవించుటకు భగవత్సము కైన భర్త లివ్రుడున్నారా యని తెలివితక్కువప్రశ్న మొనర్నకుండు. ఒకప్పుడుమాత్రము భగవత్సములైన వారుండిరా? ఇప్పు డంతకంటె తేరు-లేకపోయినప్పటికి మీభావన కభ్యంతరమేమి? మగలుకావి మట్టి బొమ్మలుకారే? మట్టిబొమ్మనే ద్రోణాచార్యులుగ భావించివాండు. ధానుష్కశిఖామణి కాలేదా? ప్రథమమునం గేవల విగ్రహారాధకుండైన రామకృష్ణార్యుండు పరమహంసశిఖామణి కాలేదా? ఆంతవజ కెందు రకు? గాజులతట్టుతోం గలుపంబడిన గోడిగ యరేబియా గుజ్జమును గనుటలేదా? భావనయే ప్రధానమా? అంతకంటు నేమైన నున్నదా? అట్టి యాభావనలోపముననే జాతిలోవి బానిసతన మెక్కున యగుచున్నది. మీయొద్ద మీ భర్తలు గడగడలాడినపిమ్మట మీరు కన్నకొడుకు లెలుకనుజూలి పల్లిని జూచి యేడ్చివారవగ వింతయేమున్నది? సోదరీమణులారా! బొహుబలసంపన్నులు- ప్రజ్ఞాశాలులు-ఇా్రపంతులైనవు త్రులం గని భారతదేశ ప్రావీనగౌరవమును గాపొదుదురుగొక.

ఓం శాంతి శాంతి శ్మాంట

  1. ముహారాజ బిరుదము జంఘాలశా్రీ యిట్లు పలికెను - “నాయనలారా! సాక్షి కీలేఖ వచ్చినది. దీనిని జదివెదను. సాక్షిగారికినమస్కారములు మాయూరి రాజుగారికి మహారాజ బిరుదము వచ్చినది. ఆశుభవార్త మాకుం (గ్రిందటి శనివారము సాయంకాలమునం దంత్రీవార్తామూలమునను భానువారము మధ్యాహ్నమున వార్తాప త్రికలమూరమునను దెలియ, బహుసంతోషతరంగిత స్వాంతులమైతిమి. సర్కారువారు ముమ్మాటికి మిల మంచిపనిచేసినా రనునట్లు కోటబురుజుమీంది ఫీరంగి ముమ్మాలు (మోంగినది ఫిరంగిమాట సత్యమేయని బురుజుమీంది తెల్లపట్టుజెండా శిరఃకంపన మొనర్చినట్టు కనంబడినది రాజోద్యోగులు (గ్రామములోని 'ప్రజలెల్లరు కోటముందు పరిశుభ్ర స్త్రధారులైనేరి *'మహారాజదంపతులకు వారిసంళతికి సకలాయురారో గ్యైశ్వర్యాదులు సీద్దించుంగాక' యని యున్వైస్వ్వరముల నభినందించిరి మాయాస్ట్రాన ప్రభు ,వుల యిలువేల్చగు (శ్రీమాధవస్వామి రుక్మి ణీసత్యభామాదేవులతో గరుడవాహనారూఢుండై సమస్త మంగళ -ఫాద్యారవసమన్వితుండై నృత్తగావాది వైభవములతో (ద్రావిడ వేదనినాదకలాపముతోం గోటముందునకు వేంచేసిరి ఇక్కడనుండియే యుత్సవ మారంభమైనది. ఏనుంగులపై నమర్పబడిన ఢంకానౌబత్తుల బజాయింపులు నలుదిక్కులం దీంగస్రాంకి పుష్పించి పరిమళించుచున్నవి. ఏనుంగులు మందయానమున నొయ్యారముగం బోవుచు హుట్హే హుట్లే యని యజచుచున్నవి. వానిక్షీనైప్రున నావైపున నతిజాగరూకతతో భటులు తట్టలతో మిరాయి నందించు చున్నారు. మిరాయియుండలు మిగుల రుచిమంతములుగా నున్నవని కాంబోలు రుచి[గ్రహణపారీణములగు నవి శిరుకంపన మొనర్చుచున్నవి ఏనుంగ కెంతసేపు తిండి పామున కెంతసేపునిద్ర. పిచ్చుక కెంతసేపు కలయిక. శశమున కెంత సేపు భయము ఏనుగులపై నెక్కినూరు దగ్గజదగ్గణగం గట్టంబడిన మామిడాకుల తోరణముల క్రిందనుండి వంగి దూటి పోవుచుండం దుండము లెత్తి కరులు తోరణముల స్పృశించుచున్నవి. వాని వెనక నరేబియాగుట్టములు-ఆ'(స్టేలియాకంఖాణములు, రంగూను టింగనాలు సర్వశుభలక్షణసమన్వి ఈము లైనవి; జుల్మతీవికాసుదారులచేం బిత్రవిచిత్రాటీకనములతో నడపింపం బడుచున్నవి ఏనుంగుల హుట్టేరకు గుజ్జము శిహిహిహీయన్రి సకిలించి పరిహసించుచున్నవి. '"రూపసొందర్యములోం, జాకచక్య ములో, వర్షవైదిత్ర్యములో, వేగాధికతలో యుద్దవైపుణిలో మేమె య గ్రగణ్యులమై య్యుండం దాము మాకంటొ ముందు నిలిచి హృజ్హేయవి స్తుతించుచున్నవి. వీనికి బుద్దియొకటి యున్నదా? రస(గ్రహణశక్తి యున్నదా? మెచ్చిన మేమే మెచ్చవలయును గాని వీని కేమియధికారమున్న' దని గుజ్జము లిహిహీయని యధిక్షేపించుచు న్ని కొంబోలు. సురంగులపై' నొకరాలపై బంచకల్యాణులపై షబ్దాలపై నీంగల్లైన వ్రాలనీకుండ దుమ్మైనం బడనీకుండ వింజబామరములు చేంబూని భటులు విసరుచుండ “మనుష్యుండు మనసేవకై భగవంతునిచే సృష్టింపంబడివాం డను గర్వముచేం దమసేవకులను వాలుగంటం జూచుచుం దల నెగురవైదుచు విజ్ఞవీంగుచు వాయ్యారముగ నడచుచు నడుమనడుమం బ్రక్కనున్న యాండుగుజ్జములను సవిలాసముగా సాదరముగొ సాపేక్షముగా సామునయముగా సరసముగా వీక్షించుచున్నవి గుజ్జములు మనవలె మాటలాడలేవను లోపము

590 వ! వాని కేసైననున్నదా? ఓ! * కంటిచూపులో నున్నంతగ్రంధము నోటిమాటలో నున్నదా? వనికిమాలినమాటలోం బసయేమున్నది? ఎంత చమత్కారమైన మాటకైన రెండుమూండర్హము లుందుసరికి జావుత్రెంపులైపోవును! చూవున కట్టివలితియున్నదా? చూవు సూటిగా వెడలిన నాకయర్హము. అర్దచం(గ్రాకృ తిగవెళ్లీన నాక యర్థము. పాముమెలికలుగవెళ్లిన వేజొకయర్హము. కప్పదాంటులుగవెళ్లిన నింక్‌కయర్తము తరంగఫక్కిగావెళ్లిన వేతొకయర్ణము. ప్రక్కబారుగం బోయిన మజీయొకయర్హము. మొదట వేటవాలుగం గ్రిందికిం బోయి యటనుండి యెదురెక్కుగం టైక్కిన నొక్కయర్ణము. ముందునకు వనుకకుం దటపటా యించుచుం బోయిన నింకొకయర్థము. అదిగాక మజియొకవిత్రము! చూపెంతపొడుగు వ్యాపీించునో యంతపొడుగున కొక్కటే యర్హముకాదు. మొదటియంగుళములో నొకయర్థము. మూండవయంగ్రుళ ములో కెండవయర్షము. అయిదవయంగుళములో మూండవయర్థము. ఇట్టిఏ దీర్హమైనకొలంది స్థలభేదములం బట్టి యక్హభేదములు గలిగియుండును చూపులోనున్న గడుసుదనము మాటలో నున్నదా? మాట వట్టిళెజ్జ-వట్టిబట్టబయలు-వట్టివెలితి-చూపట్టిదా? జ్ఞానేంద్రియము కన్నా నోరా? నోరుపోయిననైనం గంటితో సమస్తగ్రంధములు చక్కంబెట్ట వచ్చును. మనవా రిప్పుడు బుద్దిహీనులై నోరెక్కువ చేసికొనుచు న్నారు. కన్ను తక్కువచేసికొనుచున్నారు. అందువలననే యెక్కడం జూచినను మనుష్యులలోం దజుచుగ బ్రహ్మకాయలు, బోదురుకప్పలు, కీచుసిట్టలు, తాషామరపాలు, ృశ్రేపకాయలు-నోటితొందరను డొబును ధాటిని వృద్దిచేసికొనువాండే కాని కంటికణకును గమనికను (గ్రవాణశక్తిని వృద్దిచేనికొనువాండు కనంబడందే! ఎంతదురవస్త్రయో! ఇట్లీ యసందర్భము వురుషులలోకంటెం బొలంతులలో నెక్కువగానున్నట్టు కనంబడు చున్నది. కాంతలలో సాధారణముగాం 'గంటికి నోటికి లంకియే కమబడదు. వారిలో మట్టుకు మౌటికెనుభదుగు టీవజ కెక్కడి కక్కడికే కప్పలతక్కెడు ఎక్కడి కక్కడికే వీంతల మొగము, ప్రవంచపరిజ్ఞానపరిపూర్లులైన యోపాక్షిగారూ! మీరు దృష్టో,స్ర్రనున్న పేరితోం గంటిమహత్తునుగూర్చి యొకగ్రంధము వ్రాయరాదా? జగత్తులోం గన్నున్నంతకాల మది శాశ్వతముగానుండునే.

జుల్మతీని బోవుచున్న గుజ్జములవెనుక నొంటరులు మొదలగు నాస్ట్రానవీరులు బాణాకట్టలు త్రిప్పుచుం జిరుతలను బజాయించుచుం గత్తులను జళిసించుచుం దుపాకులను డామ్మనిపించుచు నౌట్లను రోడ్లపై మోదుచు "జయా! మహారాజాసర్కారునకు జయా! జయా! మహారాజ్‌ సర్కారునకు జయా! జయా! మహారాజనంతతికి జయా! యని జయజయ ధ్వానములతోం దుపాకిదెబ్బల నౌట్టవ్రేటుల నణచివేయుచుం బోవుచున్నారు. వీరు పూర్వరాదేం[ద్రుల యోధులవంశములోనివారు. వీరితాతలు వారితం'ద్రులు మహావీ రులు, ఆరక్తతేజోధాటి వీటిలోంగూడ నున్నది. అయిననేమి? కజ్జు చేంత బట్టుటకు వీలులేదు. కత్తి యంతకంటెం. బట్టుటకు.. వీలులేదు. కజ్టుబట్టినయెడల గేదె. నింటికి మలవుకొనవలయును. కత్తిపట్టివయెడలం బలుదోముపుల్ల గోసికోవలయును. అంతకంటు వీరి యిప్పటి ప్రయోజకత యేదియులేదు పగలు చుట్టలి దుకాణము రాత్రి పహరాకాపు. వీరి పూర్వపారుషము లెంతగా నశించిపోయినవి! సాము కుస్తీ మొదలగు మనపూర్వవిద్య లెంతగా ధ్వస్తములైనఏ! ఏమిచేయంగలము? కాలగతి! పోదలచిన వస్తువును బోకుండ సమ డాపంగలడు? రాదలంచిన వస్తువును రాకుండ నెవ డడ్దుకోంగలండు? ఈయాపత్తు వానివలిన వచ్చినది. ఈసుఖము వానివలనం బోయినబి, ఈసుఖము వానివలన వచ్చినది. ఈయాపత్తు వానివలనం బోయినది” యను వీనాల్గువాక్యములు. పరిశీలనహీనుల నోటనుండి రాందగినవి. మంచియైనసరే

  1. మహారాజ బీరుదము క్‌9ి[ -చెడ్డయైనసరే-ఇచ్చువాం డొక్కపరాత్సరుండు తక్క వెవ్వండు లేండు. మంచియని చెడ్డయని తెలివితక్కువ భేదము నీవు చేసికొన్నదికాని యాలోకేశ్వరువిదృష్టివే నంతయు మంచిదే. మంచియేకాని యెడల నాతండు మన కెందుల కిచ్చును! నీవిధి యేదో నీవు చేసికొనుము సర్వయత్నఫలమును భగవంతునిపై నుంపుము. ఇంకర నీకు బానిసతన మెక్కడనో చూచెదను. నీబానిసతనము పోంగొట్టుకొనుళక్తి నీలో నున్నప్పుడు వారా వీరాయని దేవులాడెదవేల? ఎవ్వరిషైం గూడ వాస పెట్టుకొనకుము ఈవీరుల వెనుక నాష్ట్రాన వందిమూగ ధజాతిలోనివారు నరచుచున్నారు ఊరకే వోవుచున్నారా? లేదు. గొంతునరములు పొంగునట్లు పాడుచున్నారు. (ప్రేగులు కదలునట్లు పాడుచున్నారు. ఆపాట లేవియో? అస్టానపూర్వరాబేంద్రుల పవిత్రములైన పద్యవదరూపక గాధలు. వారు భీష్మునివలె యుద్దనిపుణులనియు భర్మరాజుపలె ధర్మ నిష్ప పరులనియు శ్రీ;రామునివలె నేకపత్నీ (గ్రతులనియు హరిశ్చంద్రునివలె సత్యదిఖ్షధు రంధరులనియుం జెవులు పవిత్రము అగునట్లు జిహ్వాదోషము. అడంగునట్లు గాలి పరిశుద్దమగునట్లు పాదుళున్నారు. పూర్వరాజేంద్రు ఇెటకుం బోయినను నీమాగధులు వారితోంగూడం నుండి హెచ్చరికలు చెప్పుుండెడివారు. ఇది మిక్కిలి యుపయోగకరమైన పూర్వాచారము. దీని నాదరింపందగినది కాని విడువవలసినదికాదు. వూర్వరాజన్యులు వీధులవెంట స్వారులు పోవుచుండునప్పుడు పయోధరోత్తుంగచం 'ద్రశాలానరవముగాని పయోధరోత్తుంగచం ద్రముఖివదనముగాని తమ కంటంబడినప్పుడు మనుష్యధర్మ ముచే బుద్ది తప్పుదారి గ్రొక్కువేమోయని “నీతండ్రి పరధనము లోష్టప్రాయముగ భావించినాండనియు, నీతాత పరకాంతము దల్లిగా భావించినాండవియు"”? హెచ్చరికలు వినుచుండెడివారు. ఇప్పటివా రట్టి వవిత్రగాథల చనుక్షణమును వినకపోవుట వలన వీరిలోం గొందలు వీధులవెంట స్వారులు చేయునప్పుడు -ఛేవురలో నొక్క మహారాజమార్తాండుం డెవరో తక్కం బరకాంతలను జూచి కికిచలాడుచున్నారు. లొట్టలు వేయుచున్నారు. (గ్రుక్కిళ్లు ింగురున్నారు. గుబగుబలాడుచున్నారు. గమగమలాడుచున్నారు. చిటపట రాడుచున్నారు. కమ్నుమూసీతెజచులోపలు బండ్లిగిలించుచున్నారు. వీరిబుద్ది తప్పుదారి బట్టి దొర లిపోవు నప్పుడు గట్టిబిగింప్పు దిట్టమైన “లగా మేదియు లేకపోవుటవలన ముప్పు విశేషముగా నున్నది. పురాణముల లోని పూర్వరాజేంద్రుం నీతిపుంజములైన యెన్నియాఖ్యాయిక లైనను. “ మీతండ్రిగా రట్టు (ప్రవర్తించినారు. మీతాతగారిట్లు స్టవర్తించినా? రను హెచ సరికలతో సొటిరాన్సు. కుటుంబగాధలకున్నశక్తి పురాణగాధలకు లేదు. మీతండ్రిగా రానూశిపీరు 'ద్రాగినారనంగ మీరుకూడ నొనూంతినీరె త్రాగవలయును. మీతాతగారికిం గాకరకాయ యిష్టమైనయెడల రానివేదు మీరు భరింపలేకపోయినను దాని యందు గౌరవము మాత్రము మీకుం దప్పదు. తాతగారివిబట్టి తప్పదు. ఆమాగధవర్గము వెనుకం బలువిధములగు రంగులజెండాలను జేతులం బట్టుకొని బాలురు బాలికలు గలసి మహోత్సాహామున్ల మహామధురస్వనములం బొడుచున్నారు. బిలహరి-రూపకము మహారాజ నూరేండ్లు మమ్ముం బాలించి సంపదలతోం దులదూంగుమీ॥మ॥ పరసతులం రళ్లులుగం జొూచుచుం బరుల కువకారములం జేయుచుం వరమభక్తిని దేవుం గొల్బుచుం బరమసుగుణా భరణుండగు శ్రీ మహ!

క్రై సాక్షీ బాలవాక్యము బ్రహ్మవాక్యముగాదా! ఈపాట విని మదగజములు హృళ్ణేయని తిరుగ నజచుచున్నవి. శతమృదంగరంగద్రావములతో గుజ్జములు సకిలించుచున్నవి. పెబాన్‌! కుక్కచెవి జెటకాయించిన శకునము, గొడిదకూసిన శకునము, గుజ్జముపకిలించిన శకువము వహవ్వా! యుత్సవము ముందునకుం బోవుచున్నది. ఈబాలసమాజము వెనుక సీ, పసపుమోమున రావి పట్టైనామముంబెట్టి పొట్టికొమ్ములం బూలు చుట్టు బెట్ట గంటలపేరులు కంరమందున. వైంి కులుకుసింగారముల్‌ కుస్తరించి నట్టి యాంబోతులచుట్టును నిలంబడి తబుకుతాళముల నాదములతోడ డొల్లజేకులమీంది గుల్లదెబ్బలతోడ గొల్లలెల్లరుంగూడి గొంతులెత్తి రండు! మనరాజు (శ్రీ,మహారాజునుండి! కృపను మూధవుం డతని రక్షించుంగాక యంచుం బాడుచుం దెయితక్క లాడుక్‌నుచు నాడలు తెలియని ముదముతో నుందు రహహ. ఆహా! వారియుత్సాహ మింతింతని చెప్పరాదుగదా! ఐరావత మంతటి యాంబోతులుకూడ నాహాహా! ప్రశంసాసూచకముగం ధలలూంపుదున్నవే? ప్రభునియెడల విశ్వాసమనునది పెద్దయుద్యోగులలోకంటె భటనవృత్తిలో వారికే హెచ్చుగా నుండునుగొంబోలు, తత్త్యములోం దెలివితక్కువయైనకొలది. విశ్వాస మెక్కువేకదా! అండులో వట్టి యమాయకులగు గొల్లిలకు విశ్వానమింతంతయా! చతుష్పాత్తులకుం గలవిశ్వాసము ద్విపాత్తులకు లేనేలేదు. నరులిలోం బదని యెక్కువయైనకొలంది ప్రభునియందు భక్తి తక్కువయయిన ట్లగపదుచున్నది. పెద్దపదవిలో నున్నవానికి దవప్రయోజకత్వమువలననే యాపదవి సిద్దించినదవి రవంత తెగనీలుగు మొట్టమొదట నుదయించును. అది క్రమముగాం గొన్ని రోజులలోపరి గుబగుబలాడి యాగుబగుబ పొగరురూవముగా నాడలంత వ్యాపించును. ఆరంభించిన తెగనీలు గిట్లు చిన్నరోగము క్రింద బరిణమించి యది క్రమముగా ముదిరి ఘనీభవించి చర్మగతి చాటి రక్తగతి నాంది రక్తగతిందాటి మాంసగతి నొంది, మాసంగతి దాటి యస్త్రీగతినొంది యభివృద్దినొందును. అంతట నొక చిత్రమైన చెవుడు సంభవించును, అది బంధుమిత్రులమాట వినకపోవుటగా నారంభమై రాజుగారిమాటవినక పోవ్టటవజకు వ్యాపించును. ఈెవుడిట్లు దినదిన ్రవర్జమానమై తేజరిళ్లుచుండగం గంటికి గాసంతపార యారంభించును. చెవికి: గంటి కేమిసంబంధమందురేమో? ఒక యింద్రియ మవిటిదైనప్పుడు బీరకాయపీ చువంటి నరములసంబంధముచేత రెండవది కూడం జెడినం జెడనచ్చును. స్రకృతివిరుద్దమైన యంశము కాదు. ఈపొర యారంభమైనపిమ్మట దగ్గణవాండేమో దూరముగాను దూరపువ్వాడేమో దగ్గజగాను నున్నట్లుగవడును. చిన్నవస్తువు 'పెద్దవస్తువులాగునం బెద్దవస్తువు చిన్నవస్తువులాగునం గనంబడుటకూడం

  1. మహారాజ బిరుదము క్రి గందు. ఈపార శ్రీస్టుకాలములోనే నీటిమీద వైవిన నూవెచుక్కలాగున నష్టై యష్టై కన్నంతయు వ్యాపించును. అంతటినుండి ప్రభువుగారు కనంబడవే కనంబడరు. కనబడకపోవుటచేత రాజుగారు లేనేలేరని స్వల్పమైనభ్రాంతి కాతండు లోనైయుందును. ఈ ప్రపంచమంతయు వట్టి భ్రాంతిమయమే కాదా! చెవికి గంటికిం బుట్టిన పైరోగ మివ్పుడు క్రమముగా భ్రాంతిరూపముగా మనస్సులోనికి వ్యాపించినది ఈభభ్రాంతి మొట్టమొదట హెచ్చువాగుడుగ వారంభమగును. ఈవదరుంబోతుందనము రవంత మతి చెదరుట లోనికి జారి యంత (క్రమముగా ముదిరిముదిరి భయంకరమైన యున్మాదములోనికి దిగును అంతటినుండి యందజుకుము దిట్టు. ఓ| శరపరంపరలు! ఓ! యొక్కటే వడగండ్లవాన. పాపము పిచ్చివాండు. ఆశని నసవలసీనపని యేమున్నది? పెద్దపనులవలన వచ్చిన బద్దకములు, ననారోగ్యములు, సుస్తీలు, చిన్నరోగ ములు, పెద్దరోగములివి ఇట్టి వేవియులేని యధమసేవకులలోనే విశ్వాసము హెచ్చుగా నుండునని తోంచుచున్నది, మొత్తముమీంద విశ్వాసముమట్టున కధమత్వముతోం జేరిన గుణముకాని యాధిక్యముతోం జేరిన గుణము మాగ్రముకాదు. ఈగొల్లలకుం గొంతవెనుక భజనకీర్తనమేళము లున్నవి. పీడేలుసుతులతో రేకుందాళపుదెబ్బంతోం గీర్తపరులు భగవంతుని. గీర్తిచుచునా ఎరు. హాహాహా! ఏమిభక్తి పరవశులై పాడుచు న్నారు? కొంభోబి-అది మాధవ! నీనామస్మరణ మొనర్చిన మనుజుల కే లోపమును గలుగదుగా మా! 1శ్రీధర కేశవ రాధారమణ హరి బాధితసకలాఘ బోధామృతరూప॥మా! మా మహారాజును మాన్యచరిత్రుని మా మహారాజ్జిని మహితచరిత్రను మా మహారాజకుమారుల సుతలను మహిమాయువు లిచ్చి మరిమరి రక్షించు (మా జయ రమారమణ గోవిందో హరిః సరిగా సరిగా, మరిసరిగ్మా మరిమరి సరిగా పొడినారనికాంబోలు పీడేలు పలుకుచుం గులుకుచున ది. కణకణలాడుచు (మైగుచున్న మృదంగము, మహిమను గూర్చియు నాయువును గూర్చియే భజకీర్తన వరులు పాడినారుకాని ధనముమాట పారపాటుపడినారు కాంబోలు నని ధనమ్‌ ధనమ్‌ ధనమ్‌ అని జ్ఞప్తేయుచున్నరి. సంవత్సరమునకుం బాతికలక్షలరూపాయలు వచ్చు ్రభునిగూర్చిపలుకుచున్నప్పుడు ధనము మాటచెప్పవలయునంట! ఇది బుద్దిహీవతకాదా[?' యని గుజ్జము లిహిహ్‌ యని సకిలింతవే మృదంగమును బరిహసించుచున్నవి. ముందున్న యేనుంగు లీయశ్వపరిహాసములను హుజేహుట్హే యని తిరుగ నామోదించుచున్నవి. ఈభజినకీర్తవపరుల వెనుక వేశ్యలు వీలగునప్పు డొకహస్తమును బట్టుచు నొక్కగంతు వేయుచు నొక్కకన్ను ్రిప్పుచు (రెండవ కన్న శేకపోవుటచేంగాబోలు) కత్తికోంతగాండనియో అత్తగా రింట లేదనియో యొక్కముక్కమాత్రమే పాడుచు వెంటనే యుతృవముతో నడుచుచున్నారు. సరిగా వారి వెనుక (ప్రక్కనే చేరియున్న యాస్ట్రానోద్యోగులు గ్రామములోని యిత రమహాజనులు కలసీ తొందరలో ముందునకుం బోవునప్పుడు పారపాటుచొప్పుననో కాక విధిలేకయో వేశ్యలకాళ్లు శ్రాక్కుచున్నారు. కత్తికోంతగాండు కాండే కాలుశ్రాక్కుడుగాండే యని వేశ్యలు )మలోం దాము నవ్వుకొనుచు భజనకీర్తనపరులను ముందునకు

క్రిశీ సాక్షీ 'ద్రోయుచున్నారు. ఆసందడిలో నొక భజనకీర్తనపరుండు. తన జుట్టులోవి గులాబిపూ వున్నదో యూండినదో చూచుకొనంబోయి ప్రమాదమున నొక వేళ్య నెత్తిపై నున్న నాగరమును తడుముచుండెను దొంగ దొంగ యని యావేశ్య కేకవైవను. ఇన్నికోర్టులుండి యిందరు న్యాయమూర్తు లుండి, యిందరు న్యాయవాదులుండి యింతకాలము విచారణము లుండీనను చొంగ యెవుడో దొరయెవండో తిన్నగం దేలకుండనున్నప్పు డాపెద్దసందడిలో దొంగను గనిపెట్టువాం డెవడు? భజనకీర్తనపరు లాత్రోపుంతో గొల్లలపైం బడుచున్నారు అగొర్లి లదరిపడి యాంబోతులపైం బడుచున్నారు. అట్టైతాందరపడకుం డట్ట తొందరపడుకుం డని యాంబోతులు తలల నడ్డముగ నూయుచున్నవి. మనుష్యుల (శ్రొక్కులాటలలోం (ర్రోఫులాటలలోం బశువులు మనుష్యులకు బుద్దివెప్పవలసివచ్చినది! కాలగతి॥ తెలివిమాలిన నరుండు! ఎంతసేపు (గ్రుడ్డిత్రోపుగ ముందునకుం బోవుటకే దేవులాడును గాని యెందులకుం బోవలయునో! పోవలసీయున్నను బోవచ్చునో లేదో యనుచింత లేశమాత్రమును జేయండు కదా! ముందున్నది మృత్యువేకాని వేరొక్కటి లేదనుజ్ఞాన మీతని కెంతమాత్రమును లేదేమి? వీని తెలివి తెల్లవారిపోను! ఎప్పుడైన వీనికి జ్ఞానము వచ్చువా? అత్యంతోత్చాహమున నగ్గిలో నాహుతి యగు మిడుళకు వీతనికి భేదమేమైనం గనంబడుచున్నదా? ఈగొడవ యెందులకుంగాని-

వీర్రివెనుకనే యుఢ్గాత్రములతో నొక్కఫ్రక్కమ వైష్ణవులు మరియొక్క ప్రక్క నద్వైతులు వేదములు బరించుచున్నారు. ఆహాహా! ఏమి హృదయంగమముగ నున్నది! ఎంత యుదారాభిప్రాయబోధకముగ నున్నది! ఎంతదివ్యముగ నున్నది! ఉద్యోగులతోం గలసిన వేశ్యల పరమాసహ్యవుంబొత్తుననే ఈ మహాపవిత్ర మధురగాధాగానసన్నివేశ మున్నదే! కంఠరాభరణములోని వెజ్ణిరామశాస్తులు నరకమునకు స్వర్గమునకు బెత్తెడేకాదా యెడమని పలికీనప్పు డది వట్టి తెలివితక్కువమాట యనుకొంటిమి. ““వ్యక్తురాలను కాలేదు.” అని వారకాంత పాటయేమి? అందుల కీ మీసాకియుద్యోగుల యాహాహాలు వహవ్వా లేమి? సరిగా వారీప్రక్కవే “ళ్తమ్సేవాద్వితీయమ్‌ ఇల్విదం బ్రహ్మే” త్యాది మహావాక్యపరవ మేమి? బొగ్గుప్రక్కనే వజ్రమున్నది. పామువిసవు గోరకుపైననే మణియున్నది. పావము నంటేయే వుణ్యమున్నది. వాని సామీవ్య మెజుంగక యోగి భోగియగుచున్నాందు. భోగి యోగి యగుచున్నాండు. వహవ్వా! ఈచేదపారకుల వెనుకనే యెవ్వరున్నారు? వేదవేద్యుండు వురుషోత్తముండు వసుదేవనందనుండు రాధాకాంతుండు నగు (శ్రీకృష్ణపర బ్రహ్మము. గరుడ వాహవారూఢమై యున్నది కన్నులు కృతార్థములగుచున్నవి మనసులట్టైయట్టె పెద్దవిట్లై జగమంతయు వ్యాసింపంబోవుచున్నవి. జన్మమున కింతకంలు సార్ధకత యేమున్నది? ప్రపంచ అంపటతవలన మన సట్టయట్ట ముడుచుకొనిపోవునే! ఎంత సేవు దిక్కుమాలిన మనసు-తాను తనకుటుంబ ము-తనసుఖము-తనభాగ్యము-తనటబ్రదుకునే చూచుకొనుచునొక్క యంగుళములోనే గిఆగిజ తిరుగుచు గుడుగుడు. గుంచము. లాడుచు దేవులాడుచుండునే! గొముగయెద్దు కాశి కెన్నం డైనం బోంగలదా! ఉదయమునుండి సాయంకాలమువలకు దిరుగుచునే యుందునే! కాశివజ కెందులకు? గడప దాంటంగలిగి నదా? ప్రొజ్జం డనిపించుకొనుచున్న మనుజు డంతకంటుం బ్రయోజకుండు కాండే? కన్నులు గౌానంబడకపో వుటచే బుద్దిలేకపోవుటచేత గానుగ యెర్దును గొంత శ్షమింపవచ్చును గాని మొగముమీంద రెండుకన్నులున్న మనుజుడు మనసులో మూండుకాలములకు మూందుకన్నులున్న మనుజుందు-పశువుకంటం బనికిమాలినవాండైన యప్పుడు వాని కేమిక్రమాపణ యున్నది? స్వచింత తక్క పరచింత యెవ్వనికో కాని

  1. మహారాజ బీరుదము క్‌9ిక్‌ లేనేలేదే! ఈన యావరణము దాంటినప్పుడుకదా మనస్సునకు వ్యాష్తీ? మనన్ఫునకు వ్యాస్తికలిగినప్పుడుకదా తనకుం బరునకుం దత్త్యమున భేదమేమైన నున్నదేమో కనిపట్టుట? గంట కొకసారి తప్పకుండం జిన్నముంటిని స్పృశించుచుం బిల్లముంటిని దనచుట్టు త్రిష్పుకానుచు ముద్దిడుకొమచుం బరిభ్రమించు చున్న గడియారపుబెద్దముల్లు మూతదాంటి పైకి నెప్పుడుపోవునో యప్పుడే, భార్య వస్ట్రయక్టె స్పృశించి బిడ్డ నట్టయట్టై ముద్దిడుకొని *వావలప్ప”” తిరుగు పరవింతా శూన్యుండు స్వచింతాలోలుండు ముక్తి వొందును. గంగానదిపైంబడిన వులివిస్తరాకైన సము[ద్రమునం జేరుచున్నది. కాని గంగలో నున్న సుడిగుండ ములు భీష్ముండు పుట్టిన్పు డెక్కడనుండెనో యిప్పుడుకూడ నక్కడవే యున్నవి. పరచింతాశూన్యుంజైన నరుని బ్రదుకునకుం పర్యవసానము శృశానముకంటు వేటేది! భవతావ పరితప్తప్రాణిలోక తాపోపశమనార్థమై భగవర్గీతామృతమును బార్జ్యూజమునం బ్రపంచమునకుం బ్రసాదించిన యో పరమవురుషా! పావనబృందావన గోపికాచ్చలమున భక్తియోగపైభవమును బోధించిన యోపురుషోత్తమా! సమస్తే నమస్తే నమస్తే. కాని మాధవా! రుక్మిణీభామాధూ! ఒక్క చిన్నమాట నదుగుచున్నాను పార్ణసారధిస్వరూపమున మదరాసులో వేంచేసిన వీవు మొన్నటి యాదివారమున తేనాంపేట మీందుగా సైదాపేట మీందుగా మీ యాస్ట్రానగ్రామమైన మాంబళమునకు జమాబంది నిమిత్తమై వేంచేసితివట నిజమేనా!" అంద ఆుద్యోగులుండ మీరే యంతశ్రమ మొందుట. న్యాయమా! కోంతిని బంపి_వ్యవహారముయొక్క అను కనిపెట్టినాండవుకడా! ఈమాత్రమునకుం బీరమేల కదలివితివి! నాయనా! పొండవకారవసంధియని బయలుదేరితివా? భీష్మవధమని చ[్రముపట్టుకొని బయలుదేటితివా? నాకు బోధపడినదిగాదు తండ్రీ! నీ వెందులకు బయలుదేటితివి? రవంత చెప్పవు? ఒకవేళ యిందుకొటకై యుండునా? కోడిపందెములని సానిమేళములని యాస్టానవ్యవహార ములను స్వయముగం జూదుకొనక యన్నివిధములైన యాగడము లాచరించుచున్న కొందటు జమీందారు లకు సంవత్సరమున కొక్కెదినమందైన మీయెస్టేటు (గ్రామములు చూచుకొనుండని బోధించుట కిట్టు ఇయలుదేరితివా? ఏమో? అందుకొజకేమో! కావి యాయూహముకూడ సరికానట్టు కనంబడుచున్నది ఇందులో నొక్క ప్రత్యవాయ మున్నట్లున్నది. సర్వజ్ఞండవు నీకు దెలియని దేమున్నది 1216 షజూకే త&ీ4 మూలమున జమీందారుల కన్నియధికారములుగూడ నంతరించినవని నీవెటుంగవా నాయనా! జమీందా రుల కింక జనూబందియెందులకు? జమీందారులకు జమీందారీయే లేనప్పు డింకను జమాబందియేమిటి నాతండ్రీ! జ 46 ప్రకారము విజమైన జమీందారుం డెవరు? రైళేకదా! ఇదివఆకు జమీందారుండని యనుకొముచున్నవాం. డీస్పు డెవరు? శిస్తుదారుండు మాత్రమే కాదా? జమీందారునకుం బైసయేకాని బమీనేది? కృష్ణా యదునందనా! ఇచ్చటి ఘృతకోశన్యాయము చిత్తగించితివా? ఎస్టేటు గ్రామములలోనికి వెళ్టునుని మీరు బోధించుచున్నా రనుకొందము సరే! 'పెద్దూరు. గనుక తాము చెప్పవలసినదే కాని జమీందారులకు వారి గ్రామములలోం బలుకుబడియుండుట కవకాశమే లేనప్పుడు పనిలేనిదే పోయి పరాభవ మొందుట యెందులకు? రమ్మనిన రైతు రాండయ్యెను. కరణము కబురునకే యందండయ్యెను. ఇంక జమాబందిలోం జేయవలసిన దేమున్నదయ్యా? ఈ ఆకృవలన జమీందారులు పొందుచున్న యిబ్బందులు న్నవే శాంతమ్‌ పాపమ్‌ శాంతమ్‌ పాపమ్‌ చెప్పనలవికాదు కృష్ణ నీకైనం దెలియవేమో యని నాసందేహము,. ఇటులంటీనని కోపపడకుము. కృష్ణా! నీవు లక్మీవయస్యుండు, నీ కితరులబాధ చప్పున నాటునా? అదిగొక మరియొక్క పెద్దకారణమున్నది. దేవాదాయములు 101216 1194 గి అసలునుండి సర్కారువారి ధర్మమాయని మినహాయింపబడుటచే మీరిప్పు డీషాన్‌ షోకులతో జమాబంది యనుచు సింగారించుకొని

క్‌9ిథ సాక్షీ బయలుదేరితిరి కాని లేకున్నయెడల మాజమీందారులవంటిస్టితియే మీంచియునైయుండునే? దేవకీనందనా! రాజాధిరాజా! నాదొక్క ్రార్ధరయున్నది. విందురా? ఈయాక్టును శీఘ్రముగా సవరణచ్వేయంచి ప్రభువుల గౌరవమును గాపాడవలియునను సదుద్దేశమును శాసనసభ్యుల హృదయములందు. మీరు (ప్రవేశించి కలిగింపవేండుచున్నాను. మీరు తలంయకొన్న యెడల నెంతవనియైనను నగును. జమీందారులేమి సామా న్యులా? ఎంత యాదాయము వచ్చుచున్నవారు? ఎంతెంత వరోపకారకృత్యము లొనర్చినూరు? పూర్వపు వారివంశములోనుండి సర్కారునకుం బూర్వపుసాదుషాలకు నెన్నెన్ని మహనతులుచేసినూరు! ఈదినము వజకు సర్కారు సెలవనంగ అక్షలకొలంది రూపాయలు ద్రిమ్మరించుచున్నారే. అట్టివారికి ఇప్పుడు 'క్రాత్తయధికారము లేవియు నీయనక్కటులేదు, వారి పూర్వాధికారములిచ్చినం జాలు, ఆమాత్రమునకే కొండయెక్కినట్టు వారు సంతోషింతురు. స్వామీ! మాధవా! ఏమిసెలవు?

మామహారాజునకు జయ! మామహారా్డికి జయ! మామహారాజసంతతికి జయా! యను జయజయ ధ్వానములతో నుత్ళవము ముందునకుం బోవుచున్నది. సాయంకాలమగుటచే దీపపంక్తులచే శోభిల్లుచున్న ముంగిళ్లలోని యంగనలు మంగళపుటారతుల పళ్లైరములు చేతయిచ్చుకొని మాధవస్వామిని "సేవించుచు న్నారు. ఏవో మంగళపుటారతులు పాదుచున్నారు ఈసందడిలో నేదైన వినంబడునా? ఈసమయమున బాణాసంచాగూడ కాల్చుచున్నారు. ఇంక వినంబడుటయేమి? కస్ఫుమని ఉన్నయథికారమేదో యూడీన తరువాతంజల్లగం జజగవలనీనదే కాని లేనిపోని కస్ఫుబుస్సు లెందులకు? చిచ్చుబుణ్ణాగ్నేయవృక్షముల వీనుచున్నవి అదిచూచి భయముచే: దుండము చుట్టిముట్టి నోటం బెట్టుకొని యూపిరి సలుపనీక ఆత్మహత్య చేసీకొనుట కేనుంగ ప్రయత్నించుచున్నది. మనకంట శరీరమే యెక్కువకాదు భయముకొడ నెక్కువేయని గుజ్జము లిహిహీయని పరిహసించుచున్నవి. గుజ్జములు మాత్రము భయపడుట లేదా? కాని యేనుంగులు తమకంటె భయపడుచున్నవని వానిని బరిహసించుచున్నవి, ఎంతవిచిత్రముగా నున్న గ్నదో ఈవరిహాసమున కర్థ మేమైననున్నదా? కాని ప్రపంచవైఖరి యదియే; దినమునకు నియమముగా రెండుచు ట్టలు కాల్ళువాండు పదునాల్గు చుట్టలు గాల్బువానిని నిత్యాగ్నిహో త్రియని యధిశేసించును. రెండైననేమి పదునాలుగైననేమి? 'పైవాని చుట్టలు పనికిమాలిన పాగాకుచుట్టలనియుం దనచుట్టులు శులసికట్టలనియు దనయభిప్రాయము కాంబోలు! సంసారవక్షముగా నొక యాటకత్తెను జాగ్రత్తవజచి సందడి చప్పుడు లేకుండం బ్రచృన్నముగ భవతగ్రణ మొనర్భుచున్న పవిత్రగాత్రుండు వేళ్యావీధివెంటం దిరుగు గిరజాల మీసాల జారుకచ్చరాయని మిండకాండనిి ముండలమురాదారని రౌడీయని స్కాం(డ్రైలని చెడమడం దిట్టును. శానుమా(త్ర మెవందు? పెండ్ధాముయొక్క ్రక్కనుండి పెడ ద్రాక్కిన తరువాత ఆదుముకు పొడుగ్రైనయెడల నగౌరవము పాట్టిదైన యెడల గౌరవమని తన యభిప్రాయము కాయోలు, పైూడుంచుకొన్న వారు గుడిసె ర్రేటులనియుం దానుంచుకొన్నది కీర్తికాంత యనియుం దనయఖభి ప్రాయము కొంబోలు. ఎంతమతిమా లినతనము! బ్రాంది త్రాగినూండు రమ్‌ టత్రాగినానిని బరిహసీంచును. రమ్‌ గ్రాగినాండు తాటికల్లు త్రాగినాని నధిశ్షేసించును. తొటికళ్లు త్రాగినా డీళకళ్లు ద్రాంగినూనిని బరిహసిందును. ఇళ్లు కీడులో మేలు చూచుకొని జనుండు తన్నుం బొగడుకొనుచుం బరులను బరిహసీంచును...ఇదిట్లే మనుష్య ప్రకృతి. శచాసియే పశువులలోంగూడ నున్నది. అందువలననే చిచ్చుబుడ్లచే గుజ్జములుగూడ బెదరినను దమకంటె నెక్కున బెదిరిన యేనుగులం బరిహసీంచుచున్నవి. అదిగో గొట్టములమండి మామహార్తాజు శీర్తివలె

103, మహారాజ బిరుదము 597 స్వచ్చములై వెన్నముద్ద లెట్టగురుచున్నవో! కృష్ణా నవనీతస్రియా! అవెన్నముద్దలను రవంత కబళింపుగ అవా? ఏమి. సందేహించుచున్నావు? (ప్రక్కలం గూరుచుండిన రుక్కిణీసత్యభామ లింక మాభర్తగారికి జిన్నతనపుం జేస్టలు వదలినవి కావని యధికేసించురేమో యవి సండేహించుచుంటివా? లేక మూంతి కాలునేమో యని భీతిల్లచుంటోూ? నాతెలివి లేమిచే నేనేమైన నిన్నన్న యెడల వాగ్రహింపకుమా? కృష్ణా అదిగో లంకాపురీదహనము! అదేమి! అదేమి! ఇప్పుడు నీవు సౌమిత్రిసహితుండవై యరణ్యవాసివైన రామచం ద్రమూర్తివలె గనం బడుచున్నావేమి? కధనుబట్టీ యవతారము కాని యవత్తారమునుబట్టి కథయా? దశరధరాజనందనా! విశ్వామిత్ర యాగసంరక్షణా! జానకీ ప్రాణనాధా! పరశురామగర్వభంజనా! దండకార ణ్యవాసీ! మారీచ మధనా! నీతావిరహవ్యాకులచిత్తా! సుగ్రీవ స్రీయమిత్రా! వాలిహరణా! ఆంజనేయ శ్రితపాద పంకజా! రావణశిరఃఖండన(్రవీణా! నమస్తే నమస్తే నమస్తే,

ఉత్సవము ముందునకింకం బోవుచున్నది. అచ్చటం బెర్దబకారు చౌకులోం జేరిన పురంధ్రులు స్వామికి వీరాజవములిచ్చుచు మంగళపుటారళు లెట్లు పాడుచున్నారో?

సురటి-రూపకము. స్మరియింపరారే మా-పరమపురుషునిస్మ॥ మజీమజీ దయంగళ్లి మమ్ముంబ్రోవుమని॥స్మ॥ మానుహారాజును మామహారాజ్ఞిని మామహారాజుకుమారుల సుతలను 'శ్రీచుహితాయుష్య శేముషు లొపగుచు కామితొర్హము లిచ్చి కాపొడవలెననిస్మ॥

ఓం శాంతి శ్ళాంతి శాంతి.

  1. వైద్యుని లేఖ- ఆరోగ్యము ఎవ్వండో వైద్యుండు సాక్షిసంఘమునకు బ్రాసిపంపిన లేఖను జంఘాలశౌ్త్రీ యిదివటకే చదువుచుం డెను. అదివజుకేమి చదివెనో కాని నేను సభకుం బోయిన తరువాత నిట్లు చదువసాగెను ““లేవు-వాని కిన్ని రోగము లెక్కడివి? ఇంత చిత్ర విచిత్ర వ్యాధిసమూహము పశువుల కెక్కడిది? నరుండు తనబుద్ది మహత్వమువే నిన్ని యపూర్వవ్యాధుల సంపాదించుకొనినాం డనుట కేమైన సందేహమా? బుద్ది రోగవృద్దికే యుపయోగించినదా? సృష్టించిన వైద్య [గ్రంధములు సృష్టించుచువే యున్నారు. వృద్దియగు చున్న రోగములు వృద్దియగుచునే యున్నవి, (క్రొత్తరోగములకుం గారణముల నూహించుచునే యున్నారు. అ కారణములను నాశన మొనర్చుటకు: ద్రియత్నించుచునేయున్నారు. ఆ ప్రయత్నమువలనవే క్రొత్తరోగ ములు పుట్టుచున్నవి. వీనిని తగ్గించుటకు: (గ్రొత్త క్రొత్త వైద్యపద్దతులు కల్పించుచున్నారు! ఆపద్దతులవలననే యెన్నండెజుంగని వింత వింత రోగములు వందలు వేలు పుట్టుచున్నవి. నరుం డీవెజ్టియోజనలు కల్పనలు చేయక నోరుమూసికొని యుండిన యెడల గ్రపంచమున నింత రోగవృద్ది యుండదేమో? పశువుల వలె నింతకంటు సహ ్రగుణములైనయారోగ్యముగలిగినరుండు వధ్యవుందిండిలేక మాత్ర మింగుడు లేక కత్తికోంత లేక సూదిపోటు లేక రవంత సుఖముగా నుండునేమో? మనుజునకు బుద్ది యున్నంతకాల మట్టు నోరుమూోసికొని పడియుండుట కవకాశమేది? వయసుచేతనో యేదైన 'ప్రమాదముచేతనో దంతము కదలుచున్న యెడల నింతలో యేమి వుట్టి ముమిగినది? నాల్గుదినములు నోరుమూసికొని పడియుండ రాదా? ఉహు-అరి కారుచే నూండలాగించుకొనువ అకొకటేతహతహ-తనంతం దా నూండిపోందలంచిన దంతమునుగూర్చి నరున కీదౌర్దన్య మెందులకు? సరే. వీతలమానీన కంటిజోటి నోటిధాటీ యవకతవక యపాతీకెరీ యొద్దకో పోవును. ఆ తొందరలో నతనిచేత జబ్బువన్నుతో మంచిపన్నుకొడ నూండలాగించు కొని ముఖపకవాతమునకో మూర్చకో లోనగును. ముఖపక్షవాతమునకై పైన రాచిన గౌటగు మందులలోం గంటిలో నుడుకు బయలుదేజి లోనిరనము హరింవజేయును. ఇప్పుడైన సిగ్గుపడి లెంపలు వైదుకొని యాతం డూరకుండునా? ఉహు. ఆయెండుకంటి కాపరేషను చేయించుకొనును. అందువలన నది పూర్తిగ లొట్టపడిపోవుటయేగాక తలతిరుగుడు, మెదటిలో నాకవిధమైనవికృతియు. గలుగును. దానివలన ద్వరలో మతిపోవును. అది తగ్గుటకుం దరగొరుగుడి, నిమ్మకాయమర్దవలని, మృత్తికాస్నానములని, నన్యములవి, యరదండములని, సంకెలలని, కొరడా దెబ్బలని యనుభవింపవలసిన యాపదలన్ని, యనుభవించి యంత మొందును. ్రధమమందుం బన్నూడందీయించుకొని దాని పర్యవసానముగాం 'బ్రాణమును బోంగొట్టికొనినాండు. వైద్యుండు పట్టుకారులో లాగినది పన్నుకాదు స్రాణమేయని నిశ్చయింవం దగినట్టు కనంబడు చున్నది. ఇటీ ఫ్రపంచమందు నిమునమున కొక్కండు బుద్దిప్రూర్వకముగు దెచ్చుక్‌న్న మటియేదో రోగవరంపరచేం జచ్చుచుండును. నరునకుం బరమాయువు నూటయిరువది యని శాస్త్రములు చెప్పుచున్నవి కాని జనసంఘము యొక్క సాముదాయికాయుష్యము మిగులు దక్కువగా నున్నట్టు లెక్క.లవలన స్పష్టమగుచున్నది. ఆరోగ్య శాస్త్రజ్ఞాన మాకాశమంటిన యాంగ్లేయదేశమందుంగూడ సాముదాయకాయుచరిమాణము 4$5 అయి యున్నది. అన్ని యారోగ్య శాసనముల నిలక్యము చేయుటయేకాక యనావశ్యకములని స్రాస్రోనున్న

  2. వైద్యునిలేఖ- ఆరోగ్యము 599 బంగాళాభాతములోమ వపరదిశనున్న యరేబీయా సముద్రము లోను గట్టకట్టి పాజవేయ సంకల్పించుకొన్న యార్యావర్తదేశమున నాసాముదాయికాయుర్మితి యెట్టున్నదో విందురా? ముప్పదియో ముప్పదికిం దక్కు వయో యున్నది మనకట్టి యారోగ్యశాసనోల్లంఘన మెందులకుం గలుగవలయునో! శరీరారో గ్యశాసనము నటుంచుండు మనలో స్వభాషనైవం జదువుకొనినవా రెందజున్నారో చూచితిరా? నూటికి బదివంతుచొ ప్పున మన్నారు. నూర్లుజలోం దొంబదుగుజు కక్షరజ్ఞానమే లేను డారో గ్యశాసనజ్ఞానమెటనుండి వచ్చును? రోగము వచ్చినప్పుడు చచ్చిపోవుదుమేమో యని విచారించుచున్నారు రోగము పోయినప్పుడు యధాపూర్వకముగాం బ్రవర్తించుచున్నారు రోగము తనంత తాను రావలసివచ్చియుండెను కాని యారోగ్య శాననోల్లఘనమున వచ్చినదని వారి కూహమేలేదు ఉడికియుడుకని పప్పు తినినందువలన నాతనికిం గడుపునొప్పి వచ్చినదని నీ వెవనితోడ నైనంజెస్పినను వండినపప్పంతయు నాతం డొక్కండే తినెనా యనియు మిగిలినవారందజు తినలేదా యనియు నందజకుం గడుపునొప్పి రాక యాతనికి మాత్రమే యేలరావలయు ననియు నుడుకని పప్పునకుం గడుపు నొప్పికి సంబంధము లేశమాత్రమునులేదనియు నట్టి సంబంధమున్న దని తలుచుూరందలు పరమమూర్యులనియు రావలసీవచ్చినప్పుడు కడుపు నొప్పి రాకతీఆదనియు నతండు నిన్నుం దలవాచునట్లు మందలించును ఆవకాయ తినినందువలనం గాకచేయలేదు కాకచేయవలసి కొకచేసీనది వేలు సెనగకాయలు చెడం దినినందువలనం భైత్యము చేయలేదు పైత్యము చేయవలసి చేసినది. శినంగూడని యన్ని వస్తువులు తినినను దినందగినవస్తువులన్నియు మితిమీటీ తినినను, జేయవలసిన పనులు వేళకుం బేయకున్నను, జేయంగూడనిపను లెన్నిచేసినను వ్యాధి వచ్చుటలేదు వ్యాధి రావలసి వచ్చుచున్నది ఈసూ ్రమునకు మినహాయింపు లేదు ఇట్టి యభిప్రాయముగలవా రనేకులున్నారు. వీరిలో (స్త్రీలధికముగా నున్నారు మటీ వారిలో ముసలివారు ప్రబరినంఖ్య గలవారై యున్నారు

ఇదిగాక విద్యావంతులైనను ననూచానముగ వచ్చుచున్న యాచారముల మీఆలేక కొందలువ్యాధిని గొని తెద్చుకొముచున్నారు వారిలోను స్త్రీ, లధికసంఖ్యగలవారే ఏక భుక్తియగు శనివారమున సాయంకా లమం దుప్పిడిపిండియో మినువరొట్టయో తిని మజునాంటికి గుండెబరువుతోం దంనాప్పితోం గడుపుపీం కులో వింవిలలాడుచున్నారు, నాగులచవితినాండు పచ్చిచలిమిడి చిమ్మి లియుండలు తిని యారాత్రి నుండియే (గ్రహణివలనం బదునైదుదినములవటకు బాధసడీ చావుతప్పీ తేలుచునా “రు. తీర్హయా త్రలకైబోయి దారిలోం బచ్చిపులుసు మెదుకులు పచ్చిపెసరపప్పు పచ్చడి పగలు మూండుగంటలకుం దిని వాంతులకు భేదులకు లోనై యమదర్శునము తరువాయిగా నన్నికృత్యములు నెజవేరు భకొనుచున్నారు ఈకారణమువలన మనూరిలో ననేకులు బుద్దిపూర్వకముగ నారోగ్య శాసనోర్లఘనమును చేయుచున్నారు అందువలనం గలిగిన రోగములచే నవేకులు మరణించుచున్నారు. మరణించినవాండైనను రోగముచే మరణింపలేదనియూ మరణింపవలసియే మరణించివాండనియు మనవారు సిద్ధాంతీకరించుచున్నారు, మృతి తత్వ నిర్ణయమును గూర్చి విచారణ మిప్పుడక్కజలేదు, ఎటులైనను బుర్దిపూర్వకముగనో యబుర్దిపూర్వకముగనో యారోగ్య శాసనమ్ల లుల్లఘీంపుబడుచున్ని. ఏకారణములచేనైననేమి? అనేకవిధములగు రోగములు నరులలోం గలుగుచున్నవి, ఈరోగములు పశుజాతిలోంగల్లు రోగములకంట సంఖ్యలో హెచ్చు, తీగ్రతలో హెచ్చు, వివిక్రఠలో హెచ్చు, వ్యాస్తిలో హెచ్చు, నాశనశక్తిలో హెచ్చు స్రజారోగములకీ బహువిధ ప్రాబల్య మేల కలిగినదో రవంత పరిశీలింతము పక్వములైన ఫలములను భుజించి పరిశుద్ధమైన యుదకమును మాత్రమే

హ్‌! గ్‌ త్రావి మనుజుదు బహు నుఖముగా బ్రాణయాత్ర జరువుకొనంగలండు కాని-మనుజాం డట్టిసామాన్యాహార ముతో సంతుస్టిరంది యుండంగలండా? ఉహు. భగవ(త్ర్రసాదితమైన బుద్దిని బశువురకంట నదనముగాం గలిగి యున్నవాండు కావున నాబుడ్దిని బొడిచి పొడిచి యుపయోగవజుచి యాహారమును సాధ్యమైనంతరుచి మంతముగా నుండునట్లు చేయుటకుం బానీయమును సాధ్యమైనంత యాస్వాదనయోగ్యముగ నుండునట్లు చేయుటకు మజింతయాహారమును దినుటకు మరింతపొనీయమును (ద్రావుటకుం బరిపూర్మప్రయత్న మొనర్భ్చును చిత్రవిచిత్రములైన రుచులు చిత్రవిచిత్ర వస్తునమ్మేశనమున నుదృవింపజేయుట కుత్సహిం చును. చిశ్రవివిత్రాతివిచిత్ర మహావిచిత్రములైన రుచులు గలిగించుటకు బుద్ది కెన్నికల్పనలునెంత పాత్రౌచి _ త్యము నెంతభావగాంభిర్యము నెంతయర్థవైోద్యము వెంత కవిత్వ వైవిత్ర్యము వ్యాకరణశా్త్రముకంటం దర్కశాస్త్రముకంట వేదాంత శాస్త్రముకంటె ముందుగాం గల్పింపబడిన దేశాస్త్రము? పాకశాన్త్రము. భగవద్గుణానుసంధానమునకయి యీాయంబడిన బుద్ది ప్రస్రధమమ్మునం (బ్రధానముగా నెందులకు వినియోగిం పబడినది? పాగవు సొగసునకు- మసాలామజాకు-తిరుగబోంత పరిమళమునకు దేవునికయి యువయోగవడ వలసిన బుద్ది తిండికయి యుపయోగపడుచున్నది. ్రార్ధనదే నిండవలసిన నోరు పన్నీటి మిరాయిచే నిందుచున్నది మహాదేవశంభూయని వలుకవలనిన నోరు మసాలాపకోడీని మ్రింగుచున్నది. పార్టివలింగ పూజచేయవలసిన చేయి పరమాన్నమును బావుకొనుచున్నది. వడలలోం గొత్తిమిరెము, కాకరకాయపులు సులో నీరుల్లిపాయ, పనసకాయకూరలో నావ, కోడి గ్రుడ్డట్టులో జీడిపప్పు, ఆవకాయలో నూంబిండి, వాసెన తెలకపిండిలో వెల్లుల్లి కందబూరెలలో పలావుమసాలా, ఇట్లు ఒకటా? ఒక విధమా! వందలు వేలు, ఇన్ని చిత్రకల్పన లెందులకు? జుజ్జున నోరూరుటకు-గజ్జున గడువునింపుటకు-బబ్హునం (ద్రేచుటకు. ఇన్నిపనికి మాలిన వస్తువులు, నరముల కుద్రేకముగలిగించు నిన్ని గాటువస్తువులు, గిజ్లునం గవ్నీరుకలిగించు నిన్ని కారవువస్తువులు రోగములు కలిగించుట కొశ్చర్యమేమి? నీకుంగలిగిన కన్నీ శ్లానందముచే వచ్చినవి కావనుట స్పష్టమే కదా? ఏద్పుచే వచ్చినపని యెటింగియుండియు నింక వాయేడు పే యేడువనేల? అస్వభావమయిన యాగాటునకు, ఆబాధకు- ఆపాగరునకు- ఆక్షారమునకు- ఆకొజ్జునకు- ఆగొట్రునకు నీబుద్దివేషముచేత నీ వలవాటుపడియుంటిని. కావున నీ కాయేడ్సుకూడ నలవాటయినది. ఆచారమయినది. నహజముకూడ నైనది సంతతాభ్యాసమువలన నేడుపేదువుగొార దోయటలేదు ఎన్ని బాధలయినం బడి యెన్ని యేడ్చులైన నేడ్చి చేయవలసినదేమి? గొంతుముడివజకుం దినవరియును. అంకం టొనేమివని? అదియ్లైనతరువాతనే యన్ని వన్నెలు చిన్నెలు కాంతాలోలుడు శక్త్యుత్సాహావర్షకముగా గంజాయియుండనో నర్లముందునో వేసికొనినయెడల నాతని మీరేమనుచున్నారు? తుచ్చుండనుచున్నారు. చిత్తకార్తెకుక్క_ యనుచున్నారు. వాడి డట్టీవాండైనప్పు డధికరుచి కొకు నళ్యాహారముకొటకు మెంతొపెరుగులో నావముద్ద కలిపిన వాండు మౌత్ర మెవండు? చారులో రొయ్యవప్పు కలిసినవాండు మాత్ర మెవడు? పకోడీలో గైమా కలిపినవాండు మాత్రమెవండు? వాండెవండో వీండు కూడ నట్టివాండే, నారీసుఖాధికతకొఆకు 110 ౪00102 వేసికొన్నవాం డెట్టూండో పెసరట్టపలావులో వెళ్లుల్లి మసాలా వేసికొన్నవాం డట్టవండే. వెల్లుల్లిపాయలు నూరి కాళ్లకు రాచికొనునెడలం గాళ్లు పొక్కులెక్కినవి గదా! అవి కడుపులోనికి వెళ్లిన పిమ్మట నీ మొగము చూచి నీ తండ్రిబిళ్లకచ్చం జూచి నీతాతకుండలములు చూచి నీకు రోగము కలిగింపకుండ నూరకుండు ననుకొం టివా? అశన విషయకకల్పనా వైచిత్రిచే ననారోగ్యము జనులలో ముఖ్యముగా సీద్దించుచున్నది. ఇది మనము బుద్దిపూర్వకముగం దెచ్చుకొనుచున్నది కాని యది రావలసివచ్చినది కాదు

  1. వైద్యునిళేథ- ఆరోగ్యము 601 తరువాత ఏదో వృత్తిచేసికొనకుండ మనుజునకు జీవయాత్ర గడచునా? ఈవృత్తులలో నవేకములు రోగములు కలుగం జేయునవి. కుట్టుపనివానికి గూను, గుజ్జుపుషారునకు మూలశంక్క మావటీనికి గుండెదడ, జాలు చెక్కువావికి కయ, ఉత్కంరగాయకున కుబ్బసము, వణిజున కండవాతము, మోటారు నడుపువానికి నేత్రోష్టత, వైద్యునకు సాంక్రామిక వ్యాధి, కవిత్వము చెప్పుూనికి. బిచ్చి, వాచిపమిాని కంతరకుసుమము, మణీయొకవికి మటియొకటియుం దణముగా సిద్దించుము. ఇదిగాక ప్రభువులయెదుట చాలసేవు నిలువంబడి వారి సెలివులేకుండం గదలుట కవకాశ మెంతమా త్రములేని భటులకు మూ త్రపుపురీష విపర్జుము లావశ్యకమయినపుడు లేకపోవుటవలన గర్భాశయ రోగములు నాంత్రనాళ రోగములు మూ త్రకోశ రోగములు కలుగును రాజుగారి వదాన్యతచే దనకు సిద్దించిన వస్త్రములు కంథాణములు కాంచనము నొక్క సంవత్సర ములో వెగిరిపోనును గాని త లోభమునం దనకు సిద్దించిన కీశ్లూతము మూత్ర కృచము మందాగ్ని చచ్చివదాంక నిలచియుండును. నీవు రాజుసేవలో సంపాదించుకొనినది బుజముమీంద సాలునే కాదు, వీచుమీంది రాచపుండు కూడను. ఇంక, మటియొకటి మేజువాణీలమూలమున సర్కనులమూలమున నాటకముల మూలమున సీవీమాలమూలమునం బడుచుభార్యల మూలమున రాత్రులు చాలపేవు మేలుకొని యుండువారికి రోగముల కభ్యంతరమేమి? కన్ను మూయవంసినప్పుడు తెఆచినము రోగమే తెలువవలసినపుడు మూసీనము రోగమే కంటితో బీకులాట మోత్రము గట్టిదమటకు సందేహమా! తరువాత సాంక్రామిక వ్యాధులను గూర్చి రవంత చెప్పవలనియున్నది. ఇవి స్పోటకము విషూచి (గ్రహణి ఆం'త్రజ్వరము మొదలగుని. చేతులు పరిశుభ్రముగాం గడుగుకొనకపోవుటవలన నెన్ని సొంక్రామిక రోగములైన సంభవించుచున్నవి. చేతులొట్టయట్ట వీటి పొత్రలోం బెట్టి కడుగుకొనిన లాభములేదు, ధారావంతమైన వీటిలోం గట్టేగూ గడుగుకొనవలయును. గోళ్లందు లెంతఛాందసముగం గడుగుకొనిన నంత మంచిది. మొదలుగోళ్లు లేశమైనం బెరుగనీకుండం దజచుం దీసివేయించుకొనుచుండవలయును. సందేహాస్సదమైన నస్తువును గూడం దాకంగూడదు. కర్మముచాలక తాకుట తటస్ట్రీంచునెడల నాచేతులతోం దలిగాని పెదవులుగాని వస్త్రములుగావి తాకకుండ వెంటనే చేతులను గడుగుకొనవలియును చేతులను గడగికొమటకుం బిండికంటం గుంకుడుకాయకంటం బరిశుద్దమైనమట్టి బహు. ్రశస్తము. దోషము నాకర్షించుక్‌ వి తనయం దిమిడ్చుకొనుటలో మట్టివంటిది మటియొక్కటి లేదు. సమస్తదోషభోగ్యత్వ గుణము మట్టిలో మన్నది. మనవారి మృత్తికాస్నానములు నిరర్ణకములు కావు నీటికాకిమువ్కలు కావు మట్టితో నిప్పు డనేక్యూధులు కుదుర్చుచున్నారు. ఈయంశమును గూరి () యిష్పు డింఛకంటె నక్కజ లేదు. సాంగ్రామిక్యాధులవంని జననాశనమునకంతకును ముటికిచేతులే మూలక్రారణము అపరిశుద్ద హస్తములాచరించుచున్న జననాశన ముగ్ని పర్వతములైంన జేయంజాలవు. అవ నీకంపములైనం బేయంజాలవు. వీదియో యొక్క సాంగ్ఞామికరోగమును గూర్చి రవంత యోజింతము సైఫాయడ్‌ జ్వరము (అంత్రజ్వ రము) గూర్చి యోజింతము. ఈజ్వరము సాధారణముగా మృగశీర్జా ప్రవేశమైన పీమ్మట నారంభమై అనంగా జొనువెల చివర నారంభమై అక్టోబరు చివరవటకుండును. అన్ని విధములైన యంటు రోగముల కిదియే 'స్రధానసమయము ఈజ్వరము కూడ నన్నిటివలెనే యన్నపానాదుల మూలమున సర్వసాధారణముగా వ్యాపీంచును, పాలు పీదుకుటను గూర్చి బహు ్రద్దవహింపవలయును పాలు పీదుకువాడు తన చేతులను

602 సాక్షి

మట్టియో పేండయో పెట్టి ధారోదకమున బహు జాగ్రత్తగా గడుగుకొవినపిమ్మటం గావి పీదుకుట నారంభింపం గూడదు ఈజ్వరసంబంధమైన సూత్ము క్రిమి పాలలో బహుశీ్రముగా వ్యాస్తీచెందును. పాలు పైకి బరిశుభ్రముగా నున్నను దానిలో విష్రిములు బహుళముగా నుండి ్రాణముల కపాయకరములై యుండవచ్చును ఒక గొప్ప వైద్యుడు పరిశోధించి యిట్లు బ్రాయుచున్నాండు. “ బహువరిశు భ్రమైన పాలలో 79 సూత్మక్రిము లున్నవి. అవి యిరువది నాళ్లు గంటలలో 60000 అయినవి. 48 గంటలలో 10300000 అయినవి. ఏడు దినములలో 4180000000 అయినవి అంగళ్లలోని మిరాయి మొదలగు పదార్ధములు గౌని వీధుల వెంట నమ్మలుడు ెనరపుణుకులు నావడలు మొదలగు వస్తువులు గాని రుచిచూడంగూడదు. సరేకదా తాకనైనం గూడదు. అనేకులు భుజించుచున్న యన్నసత్రములలో నొకనిగుడ్డ కాని యొకని చెంబుకాని యొకనిపీంటకాని యెంతమాత్రమును స్పృశింపగూడదు. అచ్చటనున్న పుస్తకములుగాని కాగితములుకాని తాకంగూడదు. అద్దెమోటారుబండ్లు కాని ట్రామ్‌బండ్లు కాని స్పృళింపరాదు. గొప్పగొప్ప షాపులలోని మేడమెట్టక్కవలసి వచ్చినప్పుడు మెట్ల ఫ్రక్కనున్న కటకటాలు తగులకుండ వానిమీదం 'బ్రమాదవశమునం జేయివైనకుండ బట్టచెంగైన వానికి దాంకనీయకుండ నెక్కవలయును. ఇన్ని మాటలేల ఈచేయి ముట్టుకొని యాచేయి కడుగుకొనవలయును. అచేయి ముట్టుకొని యీచేయి కడుగుకనవల యును. ఈవిషయములందెంత భద్రముగం ్రవర్తితురో యంతశేమము. ఈశాసనము లుల్లఘం చువాండు సంఘమునకెళ్లి ద్రోహి. ఒక్కని యజాగ్రత్త మూలమున నొక్కపట్టణము నాశనము కావచ్చును. ఒకనియన్నములోం బాషాణము కలిసినవానికి ద్వీపాంతర శిక్షయో మరణశిష్షయో యగుచున్నది. పొషాణము పెట్టినవాని పాపమువలన నొక్క ప్రాణమే పోవుచున్నది. కాని పరిశుద్దినొందని చేతులు గలవాని ప్రాపమువలనం బదివేల ప్రాణములైనం బోవుచున్నవి. ఇది యెంత మహాపావమో యోజింపుడు దీనికేమి శికయున్నది? ఏమియు లేదు. ఇక్కడ లేనంత మాత్రమున నక్కడలేదని యెవరు చెప్పంగలరు? సందేహాస్పదమైన వస్తువేదియు స్పృశింపనే కూడదు అనేక కుటుంబపోషణధురీణులగు మహారాజులు సొమ్మును నృృశింవనే కూడదని చెప్పుదురు. ఇది యెంత దివ్యశాసనమో! దీనిలో నెంతగంభీరార్థమున ్నదో! ఎంత ్రకృతి శాస్త రహస్యమున్నదో! డబ్బుకంటు దేశసంచారి ప్రపంచమున గలదా? స్పోటకవువాని తలక్రింద దిగదుడుపుగం బెట్టీ రూపాయ సోదెచెప్పు మాదిగవాని చేతిమీందుగా శిదతామరగల కోమటివాని గళ్లాపెట్టైలోం బిడి యటనుండి పాదపూజాదశ్షిణరూవముగాం బరమహంసగారిచేతం బడి యాతనియొద్ద గుష్టరోగమునకైై మందుపుచ్చుకొనుచున్న వేశ్య కుందరదన రొంటనుబడి యటనుండి యంతకంటు నేప్యూమైన మటీ యొక్క చోటికి బోయి యొక్క నిముసమైనం గాలు నిలువక దిమ్మదిరుగు డబ్బు నూరేండ్లు నిరుషద్రవ ముగా బ్రదుకవలసీని య. సహస్రకుటుంబపోషకు. “౨ నవనీధవుని హస్తమునం బడవచ్చునా? సమస్తసాం (క్రామిక రోగములను వృద్దియుటం 6 భైసవంటి పనికి మాలిన పదార్థము ప్రపంచమున మటియొక టేది? అట్టిడబ్బు నెవరికైన దాన మీయవలసి వచ్చినప్పుడు ధారావూర్వకముగ నేల యాయవలయునో యిప్పుడు తెలిసినదా? నరునిపాపము లాతనిధనము నాశ్రయించియుందునని పెద్దలు చెప్పేమాట నిరర్థకమైనది కాదు గదా? ధారావంతమైన యుదకమును జేతులు కడుగుక్‌నకుండ నేపనవియుం జేయంగూడదని యిదివజకుం జెస్పియుంటిని. మనకు సాధారణముగా వంటచేయు నౌకరు శెంతయవరిశుద్దులో యెంత ముటికివారో యెంత యెడ్డైవారో యెంత దుర్గంధభూయిస్టులో చెప్పవలయువా? వంటయిండ్లు వడ్డనసాలలకుం గొంతచా టుగ నుండుటచే నౌకరుల నుంచుకొన్న భాగ్యవంతులు బ్రదుకుచున్నారు. కాని వాంతిభేదులతో వారము

  1. వైద్యువిలేఖ- ఆరోగ్యము 6ళ3 దినములలో: బరమపదింపవలసినదనుట కేమైన సందేహమా? దాంకలో బడు చేంపను జూతిపై వజుగందీసిన ట్లీవంటవాండ్రను మన్ను గొబ్బెర వీచయతోం బడందోమించిన పిదపంగాని వారిని వంటశాలలలోనికి పోవీయందగునా?.. గోళ్లలో మట్టియుంచుకొన్న 000% ను గోదావరిలో వారముదినములు నానుబెట్టినిమ్ముటం గాని ప్రాయ్యయొద్దకు రానీయంగూడదే. ఇద్దజుసాహేబులు చెటియొక పళ్లైరములోని వంటకమును భుజించినపీమ్మట వాారివంటూం (డ్రాపల్లైరములను వంటగదిలోనికి. దీసికొనిపోయిరి. ఆ పళ్లైరములను గడిగి వేజాక పదార్థము వానిలో నుంపవలసియున్నది. “జ్టీజావ్‌'” అని యింతలో ముసలిమానులు కేకవైనిరి ఆ వళ్లెరములను మంచితీర్ణమునం గడిగి యార్చి వానిలో నూతన పదార్థములను బెట్టుటకు వ్యవధి చాలక తుబుక్కున నాపళ్లైరములలో నుమిసీ గుడ్డతోం దుడిచి క్రొత్తవంటకముల వానిలో నుంచి తీసీకొనిపోయిరి ఆహాహా! ఎంత దారుణకృత్యమో! ఇంతకంటె మహాఘోరకృత్యములు మీవంటయిం టిలో జరుగుచున్నవి, చెప్పందగదు సరికదా! స్మరింపనైనం దగదు. అట్టివారివలన నాం త్రజ్వరవ్యాధి వృద్దియై వ్యాపించుననుట కేమైనసందేహమా? బాధ్యత్మ (ప్రేమలేని నౌకర్లచే వండించుకొనుట కంటె స్వష్త్రీలచే వండించుకొనుట సర్యోత్తమము కాదా? వారైనను సుస్నాతలై యత్యంత జాగరూకత. జేతులను గడగుకొవి వంట చేయవలయును. పచనకాలమం దాచేతులతో నే వస్తువును సృశించిననైన సరే దిరుగం చేతులను భద్రముగం గడిగికొనవలయును. పుణ్య స్త్రీలకుం దఆచు శిరస్నానమున కవకాశములేని హేతువున విశంతువులే పగలు వంటచేయుట యాచారమైనది. నౌకరులచేం గాక భార్యచేతనే తములపాకులు చుట్టించుకొనవలయును, ఆమెల్లైనను వానిని జుట్టునప్పుడు ్రేళ్లతోం దలను గోకికొనకుండునట్లు చెప్పవలెను. ఎంతభద్రముగం (్రవర్తిురో యంతమంచిది, ఎంతతఆముగం జేళులు కడిగికొందురో

యంతమంచిది స్రాణముతోం జేరినపని. బద్ధకము వలదు. అలక్యము తగదు అఖ్రద్ద పనికిరాడు అంత్రజ్వరము వచ్చి కుదిరినవా రయిదు మొదలుకొని దాదాపుగం బదివారములవజకు తద్వ్యాధి వితరులకు వ్యాసింపచేయుటకుం జాలియుందురు. నూర్గుటిలో నయిదుగు థ్యూధిని బ్రతికియున్నంతకాల ముకూడ వ్యాపింపజేయుదురు. వారు చచ్చిన సీమ్మటంగాని వారి వ్యాపనశక్తి పోదు, అజ్వర మంత భయంకరమైనది. దానివిష మంత 'ఘోరమైనది. దానిపట్టంత ప్రబళిమైనది. నీటిలో ముంచనిచేతులు ప్రజలకొంప లెంత ముంచుచున్నవో యూహించుకొనునంతటి. తెలివి యెవ్వరికో కాని లేదు. మనవైద్యుంలోం గొందజు రో గిచేయి చూచి తమనేతినినేంప్రైటక్కు టక్కునం గొట్టుదురు ఆమాత్రమునకే యాసూక్మజీవులు క్రిందం బడిపోవునని వారినమ్మకము. మజికొందలు చేతులు గడిగికొందురు. చేతులు గడిగిక్‌నుటయే జ్చైవారయు. రెండవది రెండవపక్షము, చేతులుగడుగుకొనకుండం జేయిచూచునట్టియుం జేయిచూచి చేతులు గడిగికొననట్టియు. వైద్యుండు. ప్రత్యకయమదూత. కరము లిట్లు తఅచుగొం బరిశుద్దపజచుకొను సదాచారము తల్లిదండ్రులు పిల్లలకుం జిన్నతనమునుండియే బోధింపవలయును, కొంతకష్టమైన యాచారమయ్యును బ్రాణసంరక్షణముతోం జేరినదగుటచే దానిని వారిచే యభ్యసింపదేయ . వరియును అంత మహాధికావసరము కలిగినప్పుడు కాని యొకరినొకరు ముట్టుకొనందగదు మనలో నొకరి నొకరు. చూచుకొనుట నీద్దించినప్సుడు చేతులు జోడించుకొని యన్యోన్య నమస్కార మాచరించుకొం దురు. ఇట్టీ సదాచారము మనలో నుండగాం బాళ్చాత్యులలోని కరచాలనమర్యాదను మనవారు పరిశీలనహీ నులై యనుకరించుచున్నారు. పాశ్చాత్యులలోని యీకట్టుపాటు శాస్త్రీయ మెంళమాద్రమును గాదు.

604 సాక్షీ ఈకట్టుపొటిందులకు నిరాకరణీయమో మీకిప్పుడు తెలియకపోదు. స్వకీయసదాచారమును వదలుటలోం బరకీయదురాచారములను బైనం బడవేసీకొనుటలో మనవారియంత మహాశూరులు మటెవ్వరు? ఎంత సేవు మనది గొడ్డు గేదె పై వానిది కామధేనువు. మనది చీకు, సైవావిది చేవ, మనది యంట్లుకుండ, 'పై వానిది యపరంజికుండ ఇట్టి దుర్భుద్దిచేతనే కాదా మొదటినుండియు సరస విధినమంజసమైన జాతీయత్వమును జంపుకొంటిమి మనదేశమునకుం దగిన, మనజాతికిం దగిన, మనకాలమునకుం దగిన బట్టకట్టు మనవారు మనకేర్పాటుచేసేయుండగాం (గ్రమ్ముదలకుం (గ్రమ్ముదల-గాలికిగాలి అవసరకృత్యముల నిర్వహీంచుకొ కుట కత్యంతమైన సులువు- నగ్నిభయము కలిగినవెంటనే యట్టై యొక్కయూపుతో నూడందీయుట శవకాశమున్న బట్టకట్టు మనవారు మనకేర్పాటుచేసియుండంగా 01) గారిని జూచి బొంతయరంటికాయ పోలికగాం బంట్లముతో సిద్దపడిన నిన్నేమనందగినదో తెలియకుండనున్నదే-సంవత్సరమున కయిదుమాస ములు 114కు దాంటి నూటికి దిగని మహోస్షతచే మరగి మంగలములో మాడిపోవుచున్న నీకీబుజముల మీందినుండి బిగించిన తోలుపటకాలతో నున్న ఫ్లానలుపంట్ట మెందులకో యను కాసంతయైన చింతం గలుగకపోవుట నీవూర్వులగు మహర్షుల మహాపాపముగాని మజియొకటియా? ఇవ్పుడిప్పు డేదో రవంత ప్రక్కగాలి తిరిగినది కదా కొయ్యలెత్తి చాప లంకారించి మొళ్డా బిగించి కాపుదలకొకు డమాను చేత వదలుగాంబట్టే ప్రాహమున కెదురెక్కుటకుం బ్రయత్నింహగా-ఇదేమి కర్మమో! ఇదెంతమహాపాపమో! ఇదెంత ప్రారబ్దమైో పడవ. కెక్కడం. జూచిన. దూటులేఎుక్కడం జూచిన బీంటలే బ్రాహ్మణా బ్రాహ్మణవైరమను బెద్దసురంగము పడెవమోర్డాలోం బడినవ్పు డీజాతి మునిగి పోవరిసినదే కాని యింక దేలుట కేమైన నాధారము కనబడుచున్నదా? సాక్షిగారూ! మీరీయంశమును గూర్చి యనేకవర్యాయ ములు స్రశంసించి యున్నారు. ప్రాసంగికవళమునం జెప్పితిని మీకంటు నెక్కువసాగసుగాం జెప్పగలనని చెప్పీయుండలేదు, క్షమింపుడు. ఇదిగాకారోగముల కారోగ్య శాసనోల్లఘనముకంటె వృత్తి భేదములకంటొ, న్యసనములకంటం 'బ్రధానకారణమైనది మనస్సు. సంతతచింతయే సర్వరోగములకుం గారణము. భర్తలకు భార్యలను గూర్చి బెంగ భార్యలకు భర్తలను గూర్చి మటింతబెంగ; తండ్రికి గొడుకుల బెంగ, కొడుకులకుం దం డ్రిబెంగ; కొడుకుల విషయమై కోడం(డ్ర బెంగ, కూతులను గూర్చి యళ్లుర బెంగ; చావకుండనున్న ముసలివారిని గూర్చినబెంగ్య చచ్చినపడుచువాండ్రను గూర్చినబెంగ, ఉన్నదానితో సంళుష్టిలేని బెంగ శేనిదిరాలేదని బెంగ అస్తిదాంచలేని బెంగ అప్పుతీర్చ లేనిబెంగ, ఇంక సెందులకో బెంగ, మటీయింక నెందులకో బెంగ, ఎన్నియని చెప్పగలను! ఇన్ని బెంగలుగల నీమనస్సు నాల్గుచూరులంటుకొన్న పూరికొంపలాగునం దెమలి మండను మండక్క యాటిపోను నాటీపోక, రాజిరాజి కుమిలికుమిలి లోలోపలనే కాలికాలి యొక్కొక్క ప్రక్కనుండి కూలికూలి యేడ్చుచుండంగా నీకుం బార్బ్వ్యశూల యాళ్చర్యమేమి? వక్షవాత మాళ్ళర్యమేమి? జ్వరమాశ్చర్యమేమి? జలోదర మాశ్చర్యమేమి? అక్షిరోగ మాళ్చర్యమేమి? అండవాత మాళ్ళర్యమేమి? నీకు జ్వరమువచ్చుటచేత నీవు లంఘనములు చేయుచుండుట లేదు. నీవు అంఘనములు వేసిన హేతువుచే నీకు జ్వరము వచ్చుచున్నది. తెలిసీనదా? నీకు మందాగ్నిచే నిద్రపట్టక పోవుటలేదు. నిద్రపట్టకపోవుట చేతనే మందాగ్నిరోగము సిద్దించినది. తెలీసినదా? హిక్కారోగముచేత నీవేడ్చుటలేదు. ఎప్పుడు లోలోన నేడ్చుటచేతనే నీకు హిక్కారోగము వచ్చినది తెలిసినదా? మీరోగములు మీరు కుదుర్చుకొనవలసినదే

  1. కాలాచార్యువి యుపవ్యాసము- బ్రాహ్మణత్వము 605 కాని మీకు ధన్వంతరిలైన మాట దక్కునట్లు మందీయళేండు. మీ రోగములకు భగవర్గీత బ్రహ్మసూత్ర ములు పనికివచ్చును గాని బాహాటము బసవరాజీయము పనికిరావు. మీఠోగములు కుదర్పగలవారు వేదాంతులుగాని వైద్యులుగారు. అందుకొటకు-పోయినదినములేవో పోయినవి. ఇప్పుడైన లెంపలువైచుకొని యుషనాలస్నాన మాచరించి యుపనిషద్భాప్యము పరింపుండు అప్పుడుకొని మీరోగములన్నియు రూపు మాసీపోవు. జ్వరము వచ్చినప్పుడు సన్నిపాతభైరవికంబ సనత్సు జాతీయ మెక్కువ పనిచేయును. కాక చేసినప్పుడు గులాబీషర్చత్తుకంటు గజేంద్రమోక్షణగాధ తురాయకట్టు-ఊ. లెండు. ఇక సందేహింపకుడు. తలపైనున్న బంగాళాపంపిణీలను భూమి మట్టముచేసి వేపకాయ యంత పిలక యుంపుండు. చుట్టలపెట్టరి సిగరెట్లపెట్టల మూలలం బాటనైవి రుద్రాశమాలలు గోముఖములు మూలలనుండి పైకిందీయుడు. పనికిమాలిన కాఫీకై వోరుతెటచుట మాని గ్రాణాయామమునకై ముక్కు మూసికొనుడు. ్రాలీనాచారము అవలంబించి నీరో గరీర్దాయుస్పంపన్నులై యుండుండు. శధాస్తు.”

ఓం శాంతి శృాంతి శృాంతిః 105. కాలాచార్యుని యుపన్యాసము బ్రాహ్మణత్వము కొలాచార్యు లిట్టుపన్యస్తింెను -

“శ్రీమతే రామానుజాయ నమః ఆర్యులారా! ఉపన్యాస పీరమున నే నీదినమున నిలువంబడవలసివచ్చి వది. అందువరిన మీరు లేచిపోవలసివచ్చునేమో యని సందేహించుచున్నాను. సాక్షి యిప్పడిచ్చఓ నుండినయెడం వకృృత్వము లేని వే నుపన్యాసమిచ్చుటకు బ్రయత్నించుట తటస్టపడియుండదు. ఆయః మదరాసులో న్పన్నను జంఘాలశా స్రీవలన విచ్చటి సభావ్యాపార మెట్లో జరిగిపోవుచునే యున్నది. కొని పెఘాంశాస్రీ రొంపభారముచేం గాళ్లు నొప్పులచే బాధపడుచుండుటచేత నాతం డీదినమున నుపన్యసించు టకు ఏీలుకలుగక పోయినది ఉపన్యాసమునకుం గాళ్లునొప్పు లంత స్రతిబంధము కావనియే నావిశ్వానము. కొని రొంపభారము కొంత స్రతిబంధమై యుండవచ్చునని తోంయచున్నది. అది నస్యములవలనం గొంత నివారణ కావచ్చునని నాదృఢమైన నమ్మకము. తొలకరించిన హేతువుచే నిప్పు డందటకు దగ్గులు రొంవలు ర్రబలముగా నుండకతీఆదు. కప్పలకుం గూడ తొలకరి స్రారంభమండు. రొంప పట్టునో పట్టదో సీద్ధంతముగాం జెప్పుటకు వీలులేదు కాని దగ్గు మాత్రము నీద్దించట సిద్ధాంతము. ఆదగ్గునే బెకటేక రిని జళుశా స్త్రజ్జులు కొందటు పేర్కొనుచున్నారు. వానకా రారంభించుటతోడనే మనుజ ప్రపంచమునం దేమి శాభాద్రపంచమునందేమి యిమిడియున్న యంతస్తత్ష్యము పైకి రాకతప్పదు. తీంగ మొగ్గతొడుగుట, చెట్టు చిగిరించుట్క టాయి మదము స్రవింపం జేయుట, నేలపై గడ్డి మొలముట, యతిమూత్రరోగిక్‌ రాచపుండు వుట్టుట్క కప్ప బెకలెకలాడుట, జంఘాలశాస్తీ దగ్గుట వస్తుతత్త్యమున నన్నియు నొక్కే. ఇదికాక సర్వరసరాజమైన శృంగారరసమునకుం దొలకరియారంభమందే యు ద్రేకమని నాయభిప్రాయము.

606 పక్షీ బ్రహ్మచారి యభిప్రాయమును మీరు పరిగణింపకపోవచ్చును. అందుకొటకే కాళిదాసుండు “ కళ్చిత్కాంతా విరహగురుణేత్యాది” శ్లోకము చెప్పిన వెంటనే “ఆషాఢస్య ప్రధమదివసే మేఘ మాళ్లిష్టసానుం వస్రక్రీడా పరిణతగజ (ప్రేక్షణీయం దదర్శు'” యని మేఘసందేశమునందుం జెప్పుటకుం గారణమైనది.” “అయ్యా! భగవద్విషయక [గ్రంధములు చదువుకొన్న మీకీ ప్రకృతిగొడవ లెందుకయ్యా! ప్రపంచజ్ఞానమున్న వానికి బ్రకృతి పరీక్షకాని ప్రపంచాతీతజ్ఞానమున్న మీ కెందులకయ్యా! కావున మీకుందోచినట్టుదో వూర్వాచార్యులం గూర్చియో పూర్వాచారములం గూర్చియో భక్తినిగూర్చియో ప్రపత్తినిగూర్చియో వెప్పంగోరుచున్నాము. బాగుగానుండిన నుందుము. లేకున్న మీబాధమాకులేదు. మాబాధమీకులే” దని యొక్కండు సభవూరిప శృమునం బలికెను కాలాచార్యులు “అద్దే అందుల కభ్యంతరమేమి”? శ్రీచుతే రామానుజాయ-.వీదీ రవంత పాడుము

_(శ్రీచుతే-చాలదు. మజికొంచెము. (శ్రీచుతే రామానుజాయ నమః మీయిష్టము వనుసరించి భట్రుగూర్చి యొకటి రెండు శ్లోకములు చదివి యర్హము చెప్పెదను. నేనుపన్యాసమీయ శక్తిగలవాండను గాను. భక్తీ యెనిమిదివిధములని చెప్పంబడినది

మద్భక్తూనవాత్సల్యం పఫపూజాయాం చానుమోదనం

స్వయ' మభ్యర్చనం చైవ మదర్జే దంభవర్జనం

మత్కధాశ్రవణే భక్తి సర్వనేత్రాంగవి క్రియా

మమానుస్మరణం నిత్యం యచ్చ మాం నోపజీవతి

భక్తి రష్టవిధా హ్యేషా యస్మిన్‌ మ్లేచే పి వర్తతే

సవి(ప్రేంద్రో మునిశ్శీ్శిమాన్‌ సయతిస్పచ పండితః

తస్మై దేయం తతో గ్రాహ్యం పచ పూజ్యో యధాహ్యహం.

భగవద్వాక్య మిట్టున్నది దీనిలో వర్ణింపబడిన యెనిమిదివిధములైన భక్తి యెవ్వనికుందునో వాండు

ఫ్లేచ్చుండైనను వాండే బ్రాహ్మణోత్తముండు. బ్రాహ్మ ణమాతాపితలకుం బుట్టుటగాని యుపనయన సంస్కార మొందుటంగాని యూర్ద్యతిర్యక్పుం డ్రాదిధారణ మొనర్చుట కాని వేదాధ్యయన మొనర్భుటకాని యజన యాజనము లొనర్చుట కాని బ్రాహ్మణత్వమునకు నిశ్చయాభిజ్ఞానములు కావు. నిశ్చేయమైన సంజ యొక్కటియే యున్నది. అదియే భక్తి భక్తివరిననే బ్రాహ్మణత్వమును నిశ్చయపజువవలసీయున్నది. సవి(ప్రేంద్రః అయిపోయినది. ఇంక స మునిః వాండే ముని, మౌనద్రతమును ధరించి వ్యాషఘ్రాజినమునం గూరుచుండికాని పంచాగ్నిమధ్యమునం గూతుచుండికాని తల్రిందుగ (గ్రేలాడికాని జపమొనర్చి కాయక్లే శము లౌంది కందమూలాదు లాహరించి యారణ్యవాసీయై యుండుటయే మునిత్వమునకు నిశ్చయ లాంఛనము కాదు. నిజమైనలక్షణ మొక్కటియే యున్నది. అదియే భక్తి అట్టి లష్షణముకలవాండు మహమ్మదీయుండైనను మౌనియే. మాలవాండైనను మౌనియే. మటే యేజాతివాండైనను మౌవియే. సవి (ప్రేంద్రోమవి (శ్రీచూన్‌- ఆతండే ' శ్రీమంతుండు-భండారములలోం బరిమితిలేని ధనమున్నవాండు -పతిద్రతల్లైన భార్యను గలూండు, వీతృభక్తియుక్తులగు బిడ్డలుగలవాందు, బహుదాపదా సీజనసంవృత్తుం డైనూండు యధార్థముగ (శ్రీముంతుం డని చెప్పవీలులేదు భక్తియున్నవాండే (శ్రీమంతుండు. స యతిః

  1. కొలాచార్యువి యుపన్యాసము- (బ్రాహ్మణత్వము 607 వాండే యతి-యజ్ఞోపవీతత్యాగ మొనర్చి, శిరోముండన మొనర్చుకొని, కాష్షాయదండథధారియై ప్రణవజప మొనర్చినవాండే యతి కాండు. (ఇచ్చట ర్వైతాద్రైతయతుల సంగతియే చాలం జెప్పే తమయతులమాట చెప్పలే దెందువలననో యనుకేకలు) బభక్తిగలవాండే యతి,- స చ పండితః వాండే పండితుండు -తర్మవ్యాకరణాది శాస్త్రృజ్ఞానముకాని నాటకాలంకారణ్ఞానము కాని వేదార్థజ్డునముకాని పండితుని జేయ లేవు భక్తియున్నవానికే పండితనామమున కర్థతయున్నది. అట్టివాం డేజాతివాండైనను వాండే బ్రాహ్మణుందు. వాండే మువి. వాండే మౌకరిశ్మీయుక్తుడు. వాండే యతి. వాండే పండితుం డని తెలియందగినది. ఇదిగాక,

“న శూద్రా భగవదృ్భక్తా విప్రాః భాగవతాస్మృతాః సర్వవర్లేసు తే శూద్రాః యేహ్యభక్తా జనార్దనే.

అవి సాయించిన హేతువుచేత నరులలో బ్రాహ్మణాబ్రాహ్మణ భేదము లేనే లేదు. భక్తిహీనుం, డైనద్రాహ్మణుం డద్రాహ్మణుండు. భక్తియుక్తుడైన యదబ్రాహ్మణుండు బ్రాహ్మణుండు. ప్రజలలో నున్న భేదము భక్తాభక్తేదముకాని బ్రాహ్మణాబ్రాహ్మణభేదము కాదు. కాదని స్పష్టముగాం దెలియందగినద్‌. శాంతిలేక దొంతిలేక తపస్సులేక వైరాగ్యములేక సదాచారములేక స్వార్థపరిత్యాగములేక ద్రైవభక్తిలేక నేను బ్రావ్మాణుండ న్ని విజనీగు జన్మదబ్రాహ్మణుండే యధముం డనిపించుకొనునప్పుడు కామక్రోధలో భమదమత్సరయుక్తుండై సర్వవేదకర్మడూరుండై స్వ'శ్రేయోభిలాషియై (బ్రాహ్మణనిందాపరుండై ప్రపంచ సౌఖ్గనాంఛా సమన్వితుండై రైవభక్తిరహితుండై నేను బ్రాహ్మణాధికుండనని సంతతము గర్వపడుచున్న జన్మ ద్రాహ్మణేతరుండు మాత్ర మధముం డనిపించుకొనండా? ఇద్దజుకూడ సమానముగ" వధములు. ఇద్దుకూడ నొక్కవర్లమువారు. ఒక్కజాతివారు. ఒక్కయధికారమువారు, ఒక్కగతికే పోవలసినూరు. వీరిని వారు దూషంపం దగదు. వారిని వీరు దూస్తింపందగదు. ఇదిగాకాళ్లో. శ్వపచో పీమహీపాల, విష్ణుభక్తొద్విజాధిక, విస్ణుభక్తివిహీనస్తు, యతిశ్చ శ్వపచాధమః అని "పెద్దలు సొయించినారు. “భగవ ద్యక్తియుక్తుడైనను శ్వవచుం డైనను ద్విజువికంటు నధికుండు-భగవద్భక్తికూన్యుండగు యతియైనను శ్వవచునికంబ నధముందు” అని విస్పష్టముగాం చెప్పంబడినప్పు డింక బ్రాహ్మణుం డెవండు? ఆదబ్రాహ్మణుం డెవండు? బ్రాహ్మణు నదబ్రాహ్మణుండు తిట్టుట యెంగదలన? అబ్రాహ్మణుని బ్రాహ్మణుండదు తిట్టుట యెందువలన? ద్రజ్ఞాహినతవలన-పరిమార్దజ్ఞానకూన్యతవలన- స్రబలగర్వాతిరేకమువలన-అందువలన భక్తియే ప్రధానముకాని వర్లలింగజాత్యాదులు 'ప్రధానములుకావు. అభక్తి యెన్నివిధములు? ఎనిమిది విధ ములు, మొదటేది-మదృక్తజనవాత్సల్యం; అందజుము దేవునికుటుంబములోవివారముకదా! సోదరులము కదా! ఒకరినొకరు సోదరులవలె (బ్రేమించు కొనుచున్నామా? నాయూర్హ్వపుం'డ్రములు నీకుం జెమ్మకాయలు -సీవిభూతిరేఖలు నాకుం బెండెకట్టు, వేపారుల నామములు మనకిద్దజకు బెండకాయబొట్టు. వాండు వీటేకానువాండు. వీండు వియోగిద్రభుందు. వాండు వెలనాటి వెజ్టివాండు. వీండు వేగినాటి సన్యాసి. వాండు తెలివాంటి. తెగనీల్లుబోతు._వీండారామద్రావిడిహంశవారి.. ఛాండు సపాదుండు-వీండు. నిష్పాదుండు. వీండరవావాండాంధ్రుండు. వీడు బ్రాహ్మణుండు-వాం డబ్రాహ్మణుండు. ఇటులెన్ని చెప్పవచ్చును? ఈరీతిగాం గొంతకాలమునుండి యొకరినాకరు గాఢముగా దూషించుకొనుచున్నారు. జ్ఞావహీనములగు నితరజంతువులెట్లు తమలోందాము పోరాడినను గచుకొనినను నవి క్షంతవ్యములుకాని జ్ఞానయుక్తులగు మన మిట్టాకరినాకరు తిట్టుకొని తండ్రులను దాతలను గూడ నోటికిరాని దుర్భాషలాడుకొని వపూర్వాచార్యు

608 పాక్షీ లవూరినిగూడ బుంఖానుపుంఖముగం దిట్టుచు వీరిపై వారు బ్రాసికొనుచు వారిపై వీరు వ్రాసికొనుచు వీరు వారి నడచివైనం బ్రయత్నించుచు వారు వీరి నడవివైవం బ్రయత్నించుచు వీరావేశములు దెయితక్కలాడు చుండు నెడల మన కేమి క్షమాపణయున్నది?

ఇంక రెండవది:-పూజాయాం చానుమోదనమ్‌, దీనివిగూర్చి చెప్పవక్కజలేదు. మూండవది నస్వయమభ్యరృనం చైవ-దీనినిగూర్చి నార్గుమాటలు చెప్పవలనీయున్నది. రవంత జరుగుబాటున్న కుటుం బములలో దేవతార్చనపు బ్రాహ్మణుం డొకం డుండక తప్పదు. మనూరు కూలిపెట్టి దైవపూజ చేయించుచు న్నారు. మనము కూలిపెట్టి భోజనము చేయించుటలేదు. నిద్రచేయించుట లేదు. కాలకృత్యములు విర్వహింపించుటళేదు, తుదకు గూలొపెట్టి చుట్టయైనం గాల్పించుటలేదు. పాడుమైన బీల్చింయటలేదు. ఇవియన్నియు మనము స్వయముగం జేసికొనుచున్నాము. స్వయముగం బే సికొనందగిన యావళ్యకకృత్యము కాక పోవుటచేతనే కదా దైవపూజ కూలొపెట్టి చేయింపవలనీయున్నది. ఎట్లు తగులంబెట్టినను బాధలేని పనికిమాలిన తంతుకావుననే యట్లుచేయుచున్నాము మనము మంచముహైబడి చేతులు జోడించుటకు స్వాధీనములు కాకపోయినప్పుడు గోవిందా మహాదేవా యమటకు నోలైనస్వాధీనము కానప్పుడు సంతతదు సృహబాధచేత మనన్సునకుం గాసంత నిలుకడలైైన లేనప్పుడు కూలిపెట్టికాని వెట్టికగాని దైవపూజ చేయింపవచ్చునేమో కాని, బజారునకుం బోయి భార్యకుం బకోడీలు, బనారనుకాజాలు తీసీకొనివచ్చుట కోపికయుండగా గరణముగారిని యాచించి కజ్టకుండు. తెచ్చి, పాడుముచేయుట కోపికయుండంగాం నుంచుకొన్న వేళ్యయింటికి భూ డెవ్వందైన వచ్చునేమో యవి బ్రధ్భృన్నముగ వీధిమొగను గాపుంచి దాని పెరటిగుమ్ముమునొద్ద ముసుంగు వైనికొని తెల్లూటీనదాంక గవిపెట్టుకొనియుందుటకు గా త్రశక్తి యుండంగా రవంతసేవు దేవతారాధన వేదికపైం గూరుచుండి పుష్పమొక్కటి వుండరీకాక్షువిపై వేయుటకే చేతు లక్కజకు రాక పోయెనా? పనికిమాలినకూత లెన్నియైన గూయుటకుం దెటవీయున్నది. కాని నారాయణా! పరమేశ్వరా! యనుటకు నాలుకయే లేకపోయినదా? ఇంక దీవినిగూర్చి. చాలును. “మదర్జే దంభవర్దనమ్‌' అని మటియొకటి. తాను దైవవూజదేయుచున్నట్లు నలుగుటకుం దెలియవరియును. (గ్రామస్టులందలు వచ్చి తవయంత భక్తుడు లేండని కొవియాడవలయును. వీరవరవు వేంకటేశ్వరునకు దాను వింజామరము లిచ్చిన ట్లూంధ్రవ త్రికలోం బెద్దయక్షరములతో వేయించవలయును. తన కేదైన రోగమువచ్చినప్పుడెవ్వం డేసాధనముచెప్పునో యవి నలుగురితోం జెప్పుకొనవచ్చును. రోగ మెంతయైన రట్టుచేసికొనవచ్చును. అంతేకాని తాము దేవీనవరాత్రములు చేసినట్లు తెలుంగువత్రికలలోం (బ్రకటించుకొ నుట మయెందులకు? తాను బెంచుచున్న కుక్కపీర్లి తప్పిపోయినయెడలి డస్పునేయించి చాటింపవచ్చుము, పత్రికలలోం బ్రకటింపవచ్చును గాని గోపాలస్వామికి దానుజేయంబోవు దీపారాధనమును గూర్చి బ్యాండు మేళములతోం గరవత్రములు పంచిపెట్టించుట యెందులకు? ఇదేమి? నాటకమా-నర్మసా -అడవిమృగమును బ్రదర్శించుటా? క్రొత్తస్టీడరు వృత్తిప్రారంభమా? తాను భక్తుడని భగవంతుని మనసులో నుండవలయునా? ముననబుకరణముల మనసులో నుండవలియునా? భగవంతునికున్నప్పు డీతరులకు లేని నష్టమేమి? ఇతరులకున్నను భగవంతునికి లేనప్పుడు లాభమేమి? "*శ్లో. త్వయి ్రసన్నే మమకిం గుణీన త్వయ్యన్రసన్నే మమకిం గుణేన్న రక్తే విరక్తే చ వలే వధూవామ్‌ నిరర్ధకః కుంకుమవత్రభంగ?' అనునట్లు నంతుష్టోందవలసిన లోకనాథుండు సంతుష్టివొందనప్పుడు నరులెందజు సంతోషించినవేమి?

  1. కాలాచార్యుని యుపన్యాసము- బ్రాహ్మణత్వము 609 తన్నుం దరింపంబేయువాండు మహాదేవుండు కావి మనుష్యుండు కాండే! రేపు నీవు చచ్చి దండధరుని దర్భారులో నిలువంబెట్టబడినప్పుడు బాణాసంచాకట్టిన భద్రయ్యకాని మేళ మొప్పుకొనిన మంగలి వెంకటస్వామికాని యూరేగింపురాత్రి గజ్జెకట్టివ యిక్కీసానికావి, వీవు దైవభక్తుండవని సాక్ష్యమిచ్చెదరా? ఈదంభము మహాదోషము-భక్తిలేనివాండు లేనట్లు *ఫ్రవర్తించినయెడలం గొంత మంచిదికాని యున్నట్లు డాబుచేసినయెడల భక్తిలేందు. కొక శిక్ష నటవమున కొక్కశిక్షయు సిద్దిపా? ఇంక దరువాత -మక్కధా్రవణే భప్తి-ప్రాంతకుర్చీలు వేలముపాడుచున్నారని తెలియగం బరు గెత్తువాండే కావి భాగవతపురా ణము వినుటకు గడపదాంటి యీసరలికి వచ్చినవాం డెమడున్నాండు! పంచనాధయ్యరు జావశళీకి దలయూం పినవాండే కాని తిరుప్పావులోని పాశురమునకు శిరఃకంపన మొనర్భినూం డెవందు-తరుూత స సరవే'త్రాంగవి క్రియా-పరమదయాపరిపూర్ణుని గుణానుసంధానమున స్వరము గద్గదిక నొందవలయును. నేత్రములానంద చాప్పపూర్షములై యుండవరయును. దేహము రోమాంచాది లక్షణ సమన్వితమై యుండవలియును కూంతురత్తవారింటికి.. బోవునప్పుదు.. గొంతుకలో. గెక్కు. కెక్కు మనువాడే. కాని గోపాలస్వామివాహనారూఢధుండై యింటిముందుం బోవునప్పుడు కాసంతల్లైను గరగినవాం డెవండు? దొంగలు వచ్చి యట్లకజ్ఞ దొంగిలించుకొవి పోయినారని స్వష్నమురాగ గొంతుగద్గదతతో గేకలు వేసినవాండే కాన్కి గోపికలు తరించుటకుం గోపాలుండు వారి వస్త్రము లపహరించినాడనంగ గద్గద గలిగినంత వెజ్ణివాం డెక్కడ నున్నాండు? వదినెగారికి మనోవృత్తి నీయనక్కలలేదని కోర్టురిచ్చిన యెగ బెట్టు తీర్పును దెచ్చినన్లీడరు మొగముచూచి యానందబాప్పములు విడిచినవాండేకాని, ట్లో న ధర్మనిప్ణో స్మి నచాత్మవేదీ? న భక్తమాన్‌ త్వచ్చరణారవిందే, ఆకించనోనన్యగతిళ్ళరణ్య, స్వత్చాద మూలం శరణం ప్రపద్యే” అను శ్లోకమును జదువుచుం బార్జసారధిని దర్శనముచేసినప్పు డానందబాప్పములను విడచినవ్యా డెవ్వండు? ““అంగవి[్రీయా” యనంగ రోమహర్జాదులు-వెనుకబడిన కష్టములు తలంచుకొన్నప్పు డొడలు జల్లుమను చున్నది కాని కష్టములనుండి కాపాడిన కావేరిరంగని దలంచుకొనినప్పుడు కాదుగదా. చూచినప్పుడైన నొడలు వుకరించుచున్నదా? లేదు. భక్తులారా లేదు. ఈరువాత-'“మమానుస్మరణం నిత్యమ్‌” పూజావేళ మాత్రము రవంత సేవు రైవచింత చేయుచు నితరవేళలందు దైవమేళేవ్రట్లు ్రవర్తించువా రనేకులున్నారు. ద్వాదళోర్వపుం'డ్రధారణమొనర్చి-ధనుర్మాస ్రతదీక్ష నావరించి దైవనివేదిత ప్రసాద మారగించి -శిరోచేష్టమును ధరించి-సీవిల్‌ కోర్టునకుం బోయి యబద్దసాత్యములు సాదించిన యాచార్యపురుషులెం దజు? వుణ్యస్త్రీలయింటికి వేంచేసి పవళించిన భాగవతో త్తములెందటు? ఇప్పుడు చెప్పేన యెనిమిది విధములైన భక్తీ కలవాం డేజాతివాండైనను వాండే పూజ్యుండు-వాండే బ్రావ్మణుండు-వాండే మౌని-వాండే (శ్రీచుంతుందు-వాండే యతి-వాండే పండితుందు-ఇది నిశ్చయము. అందువలన బ్రాహ్మణు లార్యావర్తము నవే కాదు. ఆధ్థికాదేశమున నుండవచ్చును. అమెరికాదేశమున నుండవచ్చును. ఆ(స్టేలియాదేశమున నుండవచ్చును. భగవద్భక్తి యెచ్చటనున్నదో యచ్చట ్రాహ్మణత్వమున్నది అది యెచ్చటలేదో యచ్చట మహీసురత్వములేదు. సరేకదా మనుజత్వమైన లేదని చెప్పవచ్చును. భక్తుండు శ్వపచుండైన సరియే వాండు నావలెనే పూజార్హుం డని భగవంతుండు పలికివాండు. మాంద్యం నిరూపించడానికి కొవాలని చేనినదో పరిశీలించాలి

610 సాక్షీ తస్మైదేయం తతో గ్రాహ్యం-అని సాయింమబడినది. అనంగా నట్టివాని కీయవచ్చును. అట్టవని నుండి (గ్రహింపవచ్చును వీది? చిత్రాన్నముకాదు-చిట్టిగారెలుకావు-కోడివలావుకాదు-కుందేటి కుర్మాకా దు-కుక్కగొడు గూరగాయకాదు-చ క్రధరభక్తుండు సర్వాధికారయుక్తుండు. కాన నతనికిచ్చునవి మహామం ('త్రములు. ఆతని యొద్దనుండి గ్రహించునవి మహామం(త్రములు. నిన్సంశయముగా నట్టివాని కువదేశింవ చ్చును. అతనినుండి (గ్రహింపవచ్చును. అట్టు జరిగినప్టెచ్చటనైన నిదర్శునమున్నదా యవి యందురేమో? పంచమవేదమైన భారతమునుండి యొకకథ మనవిచేయుదును. శ్లో, కశ్చిద్వ్రజాతిప్రవరో వేదాధ్యాయీ తపోధనః తపన్వీ ధర్మశీలశ్చ కౌశికో నామ భారత,

అట్టికౌశికుం డను బ్రాహ్మణుం డొక్కవృతముక్రిందం బద్మాసనానీనుండై తపమొనర్చుకొను చుండంగా నొకకొంగ యాతనితలపై రెట్టవైను అందుపై బ్రాహ్మణుండు కోపోద్రిక్తుడై యాపశ్షినంకం జూడంగ నది భన్మమైపోయెను. అట్లు భన్మమైపోవుటకుం బ్రకృతిశాస్త్ర సంబంధమగు కారణమేదో జంఘాలశాస్త్రీ యిదివజకే చెప్పియున్నాండు. పక్షి బ్రాహ్మణకోపాగ్ని చేతనే భస్మమైనది. బ్రాహ్మణుం డంళం దిరుగస్నానమొనర్చి పరిశుద్దుండై మాధ్యాహ్నికకృత్యములు నిర్వహీంచుక్‌ని భిక్షకై బయలుఎడ లెను ఒక బ్రాహ్మణుని యింటియొద్దకుం బోయి నిలువబడెను. అయింటి బ్రాహ్మణి యాకౌళికునిం గాంచి స్వామీ! ప్రసాదము తెచ్చుచున్నానని మనవిచేసికొని లోనికి బోయెను. ఇంతలో నామెభర్త యింటికివచ్చెను, వచ్చినభర్తమగాంచి వినయమున వాతనికి నమస్కరించి స్నానమునకు నీరిచ్చి స్నావానంత రమున సంధ్యావందనమునకుం గావలసిన సామగ్రినంతయు నందిచ్చి యటుపైన దేవతార్చనవేదికపై (ముగ్గులుంచి గోఘృతదీపము అమర్శి నీరాజనమునకుం గర్బూరాదిసామగ్రిని సిద్దపజచి యాతండు దేవతారాధన మొనర్చినపీమ్మట నాతనికి భోజనమిడి భోజనానంతరమునం గరపాద ప్రఇ్షాళనమునకు వీరిచ్చి తములపాకులు చుట్టియిచ్చి యాతందు నిద్రించిన పిమ్మట గొంత ప్రసాదము నొక్కపళ్ళెరముననుంచి గుమ్మములోనికి వచ్చి “అయ్యా! తమింవవలయును. ఆలిస్యమైనది. నాభర్తగారింతలో దయచేసేనకారణ మున ననివార్యమగు నీయాలస్యము జలిగినది. మీకుం గలిగించిన శ్రమమునకు మన్నింవవలయును.' అని వినస్రుల్లై స్రార్జించెను. అంత నాతం దుగ్రుండై “పతియే దైవం కండీర్‌ అతిథిపూజవేండావో” (పతియే దైవము కాంబోలునేమి? అళిథిపూజ యక్కజలేదేమి?) అని యుగ్లీవుండై గద్దించెను. ఆమాట లామహాపతి వ్రత విని'“నాయవా! కోపముతోం బలికినమ మీరు కొంచ సత్యమే పలికినారు. పతియే దైవము. అంతవటుకు నిశ్చయము.

“శ్రీ, పతిర్హి దైవతం నార్యాః పతిర్భంధుః వతిర్గతిష ప్రాణైరవి ప్రియం తస్మాత్‌ భర్తుః కార్యవిశేషతః అని తమవంటి పెద్దలు చెప్పిన నూటనే వేదూక్యముగా నెంచి (స్త్రీలమైన మే మాచరించుకొనుచున్నాము. వాయనా! అంత తీన్రముగం జూచెద వెందులకు? నీక్రూర వీక్షణమున భస్మమగుటకు నేనేమి గ్రుడ్డికొక్కెట ననుకొంటివా?'* యని యామె పలికెను. అమెమాటలు విని గడగడ వడంకి “అమ్మా! నేను బొపొత్ముండను. నీవు బహుపుణ్యశీలవు. నీతపస్సామర్థ్యమున వీవు కాల త్రయవేదినివలె నున్నావు. నాకేమైనం దారకమార్గమును బోధింపూ? మని యామె నాబ్రాహ్మణుండు స్రార్టించెను. “నాయనా! వినుము. శ్లో. క్రోధశ్శత్రుళ్ళరీరస్టో

  1. కాలాచార్యుని యుపన్యాసము- బ్రాహ్మణత్వము 611

మనుష్యాణాం ద్విజోత్తమ, యః క్రోధమోహౌత్యజతి తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః” అని యామె కొంచెము కరినముగాం బలికి యామాత్రమునకే యాతం డిబ్బందిపడునేమోయని యెంచి శ్లో భవానపిచ ధర్మజ్ఞ స్స్వాధ్యాయనిరతశ్శువి నతు తత్వేన భగవన్‌ ధర్మాన్‌ వేత్తీతి మే మనః” అని కొంత మృదులముగాం బలికను “అందుకొజకే నన్నుం దరింపం జేయుసాధనమును బోధింపుమని వేడుకొనుచున్నాను.” అని తిరుగ నాతం డాపతి(వ్రతను బ్రార్జించెను “నావలన నేమగును? ధర్మవ్యాధుండను నాకమహాత్ముడున్నాండు. శ్లా మాతాపితృభ్యాం శుక్రూషు స్పత్యవాదీ జితేంద్రియః, మిధిలాయాం వసన్‌ వ్యాధః......తత్ర గచ్చస్వ భద్రంతే యధాకామం ద్విజోత్తమ వ్యాధః సరమధర్మాత్మా సతే చ్చేద్యతిసంశయాన్‌” అని యామె పలికెను. అమెకు నమస్కరించి యాతండు పోవుచుండంగా-'' అయ్యో! మజటియొక్కమాట-నేను బ్రాహ్మణుండను గదా! ఆచారవంతుండనుగదా! అధికుండనుగదా యను గర్వమును బూర్తిగాం జంపుకొని సంతత మాతాపీతృ సేవాసంసక్తమానసుండగు నాతని కేమాత్రమైన తొందరయుం గలుగనీయక్క యాతనిగుమ్మములోం బడి యుండి, యాతనితో. నీవు ముందుగా మాటలాడక్క యాతనిని బిలువనైనం బిలువక, యాతందు విన్నవలోకించి మాటలాడునప్పుడే నీవు మాటలాడి నీసంగతి యాతనికి వివేదించుకొని యాతని సమయ మును గనిపెట్టి తత్తజ్ఞానము నొందుము”” అని యాబ్రాహ్మణుండెట్టయినం దరింపవలయునను వాంఛచే వాతనియందలి కరుణే: దిరుగనామె పలికెను “అటులే యని” యామెయొద్ద 'సెలవుతీసీకొని ధర్మ వ్యాధునియొద్దకుం బోయి యాతని యధానిర్షిష్టముగా సేవించి, “*ళ్లో. పంవైతాని పవిత్రాణి శిష్ట్రచారేషు నిత్యదా, ఏతన్మహామతే వ్యాధ ప్రబ్రవీహి యధాతధా” యని (ప్రార్జింహుగ, శ్జో యజ్ఞం దానం తపోవేదః సత్యంచ ద్విజసత్తమ, పంచైతాని పవిత్రాణి భ్టుచారేషు సర్వదా” యని ధర్మవ్యాధులవా రాబ్రాహ్మణునకు సాయించిరి. ఇక్కడం గౌశికుండు నేర్చికొన్న (గ్రంధమంతయుం బోగొట్టుకొన్న సందేహము లన్నియు సంపాదించిన తత్త్యమార్గమంతయుం జెప్పవలయుననియే యున్నది. కాని చెప్పుట కవకాశములేదు. ధర్మవ్యాధన్‌ వాసిలిలెతువండు ధర్మసందేహంగళై శమిపిత్తుకొండార్లళ (ధర్మవ్యాధునిగుమ్మములోం బడి యుండి ధర్మసందేహములను శమింపంజే సికొనినారు) అని చెప్పంబడినది అందువలన బ్రహ్మోపదేశమైనను భగవద్భక్తుండైన పంచముని యొద్దవైన నవశ్యము పొందవలసినది పంచముండైనను భగవదృక్తుడైన యెడల వాతనికి బ్రహ్మోపదేశము చేయవలసీనది. భగవద్భృక్తియే ప్రధానముకాని వర్లలింగజాత్యాదులు ప్రధానమైనవి కావు. ముమ్మాటికిం గావు.

“భారతములోనున్న కధలన్నియు సత్యమురినుట కేమి యాధారమున్నది? ఎప్పటి భారతము! ఎప్సటికధలు! వానియందు మనకంత గ్రమాణబుద్ది యుండవలనినపని యేమున్న*” దని నవనాగరకులు కొందటధికేసీంవవచ్చును అయధిక్షేషణమున కాధారమున్నను లేకున్నను దానిని నిరాకరింపక యంగీకరిం తము పురాణములలోని పూర్వగాధల వజ కెందులకు? ఆపురాణకాలముతోం బోల్చినప్పుడు మొన్న మొన్నగా భావింపవలనిన (శ్రీను ద్రానుజులవారి కాలములో జరిగిన యొకచిత్రమును మనవిచేసెదను. మార్నేరునంబిగారును బెరియనంబిగారును గూడ యామునాచార్యులూరి శిష్యులు. పెరియనంబిగారు బ్రాహ్మణుండు, మార్నేరునంబిగారు. పంచముండు. పెరియనంబిగారు రామానుజులవారి. గురువు -మార్నేరునంబిగారి కవసానదశ సమీపించినది “ఈశరీరముం బరమగురు భగవానుండగు యామునా చార్యులవారికి శేషత్వమొందినది అట్టి యాదేహమును బ్రకృతిసంబంధులగువారు స్పృశించుట నాకంగీకా

12 పక్షీ

రము కాదు అంతటిమహాత్ముని సేవచేయుటచే వారికి శిష్టమైన యీగాత్రము వారి మాహాత్మ్యమును బట్టి ప్రాకృతికస్పర్శము తగులకుండం గాపాడుకొనవలయునని యూహించుచున్నాను. మీరు బ్రాహ్మణులు, భాగవతోత్తములు. మీందు మిక్కిలి దాసునికి సతీర్ధులు దేవరవారు దీనుండగు నడియేనికి బ్రహ్మామేధ సంస్కారమును గావింతురా” యని పెరియనంబిగారికి మార్నేరునంబిగారు వార్త పంపీరి “అభ్యంతర మేమి? మహాభాగ్య” మని యామహోదారమనన్కుండగు పెరియనంబిగారు చరమావస్తలోనున్న మార్నేరు నంబిగారిని సేవించి వారికి బ్రహ్మ మేధసంస్కారమును గావించెను మార్నేరునంబిగా రిట్లు చరమవాక్యముగా సాయించి పరమపదించిరి

  • నాన్‌ యిన్నపడి యిన్నపష్కడి యిన్నపడి సెయిదాల్‌, నీర్‌యిన్నపడి యిన్నవడి యిన్నపడి "సేయుంగో * దీనియర్థ మేమనంగా నేను ఈరీతిగా-ఈరీతిగా-ఈరీతిగాం చేసియుంటినేని, మీరు-ఈరీతిగా -ఈరీతిగా-ఈలీతిగాం జేయ వేందుచున్నాను ఈరీతిగా నేను జేసిన యెడల మీ రీరీతిగాం జేయవలెను ఈరీతిగా నేను జేసినయెడల మీ తీరీతిగాం చేయవలెను నేను-ఈరీతిగాం జేసినయెడల మీరీరీతిగాం జేయవలయునని క్రమాలంకారసందర్భముగా మార్నేరునంబిగారు సెలవిచ్చిరి దీనిక దాత్సర్యమేమనంగా' గనేను దైవనామమును స్మరించుచుం బ్రాణములు విడిచినయెడల మీరు దశరాత్రము లాశౌచము పట్టి కర్మ మాచరింపవలయును. నేనాచార్యుల న్మరించుచుం బ్రాణములు విడిచినయెడల మూందుదినములు మాత్రమే మైలపట్టి కర్మ మాచరింపవలయును. నే నెవ్వరిని స్మరింపకుండం బ్రాణములు విడిచితినేని మీరేకర్మముకూడ నాచరింప నక్కజులేదు ' మార్నేరునంబిగారి యాయవసానాజ్ఞను శిరమున ధరించి యాయనకు యతీశ్వరార్హమైన చరమకైంకళ్య మొనర్చి స్నానమైనం జేయక్క వస్త్రములయిన మార్చక పెరియనంబిగారు తిర్వారాధన మొనర్చుకొని సాపాటు కొనిచ్చుకొనెను ఆహాహ! ఇది యెట్టి మహాద్భుతాం శమో! ఇది కేవలము కల్పితమైన కధయని యెట్లు చెప్పనగును? దీనిని నమ్మకపోవుట కిందున నసాధ్యమైన దేమున్నది? అస్వాభావికమైన దేమున్నది? అనుచితమైన దేమున్నది? ఆసాధారణమైన దేమున్నది? ఇట్లు జరిగినదనియే నిశ్చయవజువవలయుము పూర్వ'గ్రంధములం దామాత్రమైన విశ్వాసము లేనియెడల మన కొక్కనిముసమైన జీవయాత్ర జరుగునా? నమ్మకపోవుటకుం గారణాభానమైన నుండవలయునా? పదిపం (డ్రెండువందల సంవత్సరములనుండి తరతరముగా వచ్చుచున్న యీవవిత్రగాధ పరమార్థమైనదేకాని శద్వర్థుతిలేక మెంత మాత్రమునుగాదు. దీనివలన నేమి తెలిసీకొనందగినది? నరుందు భగవద్భక్తి చేతనే (బ్రాహ్మణు డగును భగవద్భక్తి శూన్యతచేతవే యబ్రాహ్మణుం డనిపీంచుకొనును స్లీరమైన బ్రావ్మాణత్వ మెవ్వరికిని లేదు స్టీరమైన యబ్రాహ్మాణత్వ మంతకంటెలేదు (బ్రాహ్మణుం డబ్రాహ్మణుందు కావచ్చును అబ్రాహ్మణుండు బ్రాహ్మణుండు కావచ్చునని మన పెద్దలు చెప్పినారు నరుల మగుటచే మనకు సోదరత్వమే సిద్దత్వమైనదికాని బ్రాహ్మాణాబ్రాహ్మణత్వము కాదు. కావున నిశ్చలమైన భగవదృక్తిని సంపాదించుకొని యందజము కూడ బ్రాహ్మణుల మగుదుము అందజుము బ్రాహ్మణులమైనప్పుడు మనకుం దగవులేల? భగవద్భక్తి వదలి బ్రపంచలంపటులమే యందజైవయెడల నందజ బ్రాహ్మణులమే యగుదుము అప్పుడు కూడ మనకుం దగవు లక్కజలేదు పరమేశ్వరునందలి భక్తి సంపాదించుకొని తరింతము ఆర్యులారా! ఇదిగో సాక్షి మదరాసునుండీ జంఘాలశా స్త్రీకి వ్రానినలేఖ-దీనిని జదువుమవి జంఘాల

శాస్త్రీ యిప్పుడే నాయొద్ద కంపినాండు

105 కాలాచార్యువి యుపవ్యాసము- బ్రాహ్మణత్వము 613 జంఘాలశా స్రీకి-సాక్షీ యనేకనమస్కారములు 19దవ తేదిగల న్యాయదీపీకలోం జిరంజీవిని సౌభాగ్య వతియగు పులవర్తి కమలావతమ్మ గారు ్రాసీనవ్యానమును వీవు చూచియుందువు ఆంధ్రదేశీయులందటు జాడందగిన వ్యాసమది అవ్యాసమున్న వ్యాయదీపికనైన నందలు సంపాదించుకొని చూడవలయునని నీవు సభలో వాపక్షమున సభ్యులను 'బ్రార్జింపవలయును దానిలో సాత్యుపన్యాసములంగూర్చి యేదో విమర్శనము న్నదని నీవు భ్రాంతిపడి తొందరదే నామె వ్యాసమును (గ్రూరముగ ఖండింతువేమో యని భయపడి సీపేర వీయుత్తరమును ద్రాసితిని వాయవా అది విమర్శనము కాదు. సాక్షిని దిట్టిన తిట్టు సాక్ష్యుపవ్యాస విమర్శనమగువా? తిట్టకుందిట్టుగాక వేట ఫ్రత్యుత్తర మేమున్నదవి యెంచి వీవు మనసోదరీమణిని దిరుగంబడి మనసులో నైనం దిక్టెదవేమో సుమా! మగువను దిట్టుట మహాపాతకము నుమా! నవనాగరకతామాహాత్మ్యము వలనం బురుషులలోనేమి స్త్రీలలోనేమి కలిగి మనజాతితత్త్యము భంగపజచుచున్న దురాచారములంగూర్చి మృదులముగాం బలుకుటయే మనవిధి అందువలనం బురుషులుకాని (న్త్రీలుకాని తిరుగంబడి తిట్టిన దిట్టుదురుగాక। తెఆపిలేకుండం దిట్టినం దిట్టుదురుగాక! తిట్టినప్పుడే మనయుపన్యాసములు వారిమనస్ఫు నకు బాగుగా వెక్కినవవి భావింవరియును వారి దురాచారములను వారు బాగుగాం దెలిసీకొను చునా రని విశ్చయింపవలయును సామాన్య మనుష్యధర్మముచేతం గోపమును బట్టలేక యులుకుచేతం దిట్టుదురు వారితిట్టకు మన దీవనలే ప్రత్యుత్తరములు అందులోం గాంతామణి-మన సంఘమునకు 'స్తీజాతియందున్న యసాధారణగౌరవమునుఐట్టి యరధికభక్తివిబట్టి యామెనేమియు ననందగదు భర్తను బరదైవముగభావించి పూజించుచు నామె చిరకాలము సౌభాగ్యము ననుభవింపవలియునని యీశీర సదింపవలయును వండ్లవంటి బిడ్డంగని పౌర్రస్రపొర్రదౌహిత్రవృద్దితో వామె చిరకాలము వర్షిల్లలయునని యాశీర్వదింపవలయుగు ఇంతకంటె విప్పటికి బ్రాయం దగిన దేదియులేదు ఇట్టు విన్నవించు సాక్షి ఆర్యులారా! ఈలేఖియైనది నేను జెప్పందగినదియు నైనది ఇంకం పెద్దలకు నమస్కరించుటళక్క బేయందగినది లేదు ఆభా సర్‌ తిరువడిగళే శరణం-ఎంబెరుమానార్‌ తిరువడిగళే శరణం-జియ్యర్‌ తిరువడి గళ శరణం-అశహియమమాళ్‌ వయవార్‌ తిరువడిగళే శరణం ** ఓమ్‌ శాంతి శృాంతి కృాంతిః

  1. ఉన్మత్తుని యుపన్యాసము దశావతారములు జం౦ంఘాలశాస్రీ యిట్లు పలికెను:- “నాయనలారా! (స్త్రీ ఫొందర్య మధమమని వురుషసౌందర్య ముత్క్చష్టమవి యానడుమను బోధించిన పీచ్చివావియొద్దకు మజీయొక్కసారి పోవలయునని కాళూహలముకలిగి యాతండున్న గదియొద్దకుంటోయి . నిలువంబడితిని, ఆతందు గదిలో నేమిచేయుచుండెనో నాకు గనబడుటలేదు కాని యాతనిమాటలు నాకు వినంబడుచుండెను, “నక్‌ బిన్‌ కటాదేఖీ నీవ్‌ భారీజటా దేఖే బోగికన్‌ ఫటాదేఖేఖాన్‌ లాయెతచ్నే, సూర్‌దేఖ బీర్‌ దేఖే జార్‌ దీర్‌ దేఖే వైనదేఖేజిన్కెలాలునీ నితన్మే హెహేహేహే నదేఖీ నదేఖీ నదేఖే వహవ్వా! వహవ్వా! బలవా నింద్రియ[గ్రామో విద్వాంనమపీ కర్షతి-కర్షతి-కర్షతి-కర్షత్యేవ తడాఖా! కాంతాకనకకాం ఇగ్రాంతుండు కావివాం డెవండురా! నమ్నంగాక మటీయొక్కనిం జూవుము. కనిస్టీ కాధిస్టీతకాళిదాసః ఛీ. మఖ మలభూయిష్టపుం దోలుబొన్మయగు కొమ్మంజుూచి విద్వాంసుడుం బులినశ్రోణి మహస్తని... హేహే! ఇప్పుడు నవనాగరకులయొద్ద నదిగొ ఆమాట యనుటకు వీలుకాదంట! యనభ్యమట. ధూ ధూ! పనికిమాలిన పెద్దమ్మలు! మలపనన్యాసులు! వట్టిసపుంసకులు! ధూ! మాతాతగారికాలములో నటులేయుం డెనా! ఓ! పేకజువ్వలు! పెటేపకాయలు! ఫీరంగిగుండ్లు! ఇంగ్లీషుచదువులు వచ్చినతరువాత మనదేశమునకు వచ్చినదీ నిన్బత్వము. ఈకంటిబెదటు, ఈాళ్లనీకు, ఈవడుమీద్చు, ఈగుండె దడ, ఈయాడంగితనము మన వేదవిద్యలలో నున్నంత ధాతువుష్టి విదేశవిద్యలలో వెక్కడిది! తడ్జినపు బ్రాహ్మణుండు డెబ్బదివజకు 'బ్రశుకుచున్నాండు. బి ఏ., గాడు 060% 19) (మువ్పదేండ్లయిన నిండకముందే) ధూ! ప్రాణముమీం రికి వచ్చినప్పుడుకూడం బైదదు వెందుకోయి? ఈడ్చివేయవోయి శ్రోచివేయవోయి. పెట్టు అక్కడంబెట్టు. అదీగో పెట్టు మనగాను-మానిషాద ప్రతిష్టాంత్వమగ మశ్శాశ్వతీస్సమా?-అది మనకుం దగినవదువు, అంతే గావి0%06 90022 1: ఉలాం హతే 26008 ఇ 82 జు హేహేహే రెందు నొక్కటియే కాంబోలువేమి? ఈమాటలు వినంబడినవెంటనే మటీయొకకంరరవమున “నోరు మూసికొవి యన్నముతిందువా కొరడాతో బజాయింఫనా యని యింకొకండు మాటలాడినట్టు వినంబడెమ. “నోరుమూసీకొని యన్నము తినుట యేళాగునోయి [001 కన్నుమూసికొని నీవు చూడంగలవూ ఖండ ఓణి! ముక్కుమూసీకొవి యాష్టూణింపగలవా 14108 అని పిచ్చినానిమాటలు వినబడెను. ఇంతలో చటేలుమని కొరడాదెబ్బ వినంబడెను “అమ్మ నీసిగదరగ ఎంతదెబ్బ కొట్టితివిరా! నేను మతిలేనివాండ నగుటవేతనేకదా నీవు నన్నుం నొట్టుట సీద్దించినది! మతియున్నవాండవు నీవిశేషముమా్ర మేమున్నది? మతియున్నవాండు మతిలేనివా నిని గొట్టినవ్వుడు యధారముగా మతిలేనాండు మతియున్నవాండా? మతళిలేనివాండా? కూలిముండకాడు కవే కోటీశ్వరుని గొరడాబుచ్భుకొని కొట్టితివే! వీగొంతుగోయ! నీకుం బుట్టగతులున్నవటరా! కానీ! కానీ! మావేదర్హులు బోధించినదేదో యెజుంగుదువా? శాంతి, గాంధిగారు క్రొత్తగా నిప్పుడు చెప్పేన దేదియు లేదు. అదియే రాట్నవుయక్రముతోం దిరుగం దోడినారు. ఉపన్యాపధో రణివలన నామహాత్మునకుం గారాగృహ

  2. ఉన్మత్తువి యవన్యాసము- దశావతారములు క15 బాధ కలిగినది నాకుం గారాగృహబాధవలన నువన్యానధోరణి కలిగినది. వారికి మనకున్నభేదమేయిది' అవి పిచ్చివాండు పలకను అన్నముతిందువా మజియొక[్రేబువేయనా యని తిరుగ నతని నాకాంపరి బెదరించెను. “ఉండు 2061 ఉండు విఘ్నేశ్వరపూజలేకుండ వివాహమా? పాదస్రఖాళనము లేకుండ దచ్దినమా? ర్రైవస్రార్ధనములేకుండ సాపాటా? నిలువంబడు. 10బ06 అక్కడనే నిలునంబడు. చెవులలో గ్రేళ్ళుక్రుక్కుకొని మహమ్మదీయులు స్రార్టింతురు. చెప్పులతమ్ములు లాగుకొని యరవలు స్రార్జింతురు. చేతులు జోడించుకొని యాం(్రులు స్రార్జింతురు. విలువంబడి మహారాస్ట్రులు స్రార్థింతురు. మాక్షీవద్దతులు నచ్చకపోవుటవేతం బండుకొవి మేము ్రార్జితుము. *ఓయిభగవంతుండా! పీచ్చివానిని గొట్టింతువా? మేము మతిలేక యేడ్చుచుండగాం లైగా మాకు దెబ్బలా? ఇది యేటి న్యాయము? నీప్రపంచపరిపాలన మింత యవకతవకగా నున్నదేమి! ఈ పదునాల్గుభువనమురిలోను బిచ్చీముండకొడుకను నే నొక్కండవే వీకంటికి. గనంబడితివా? పేచ్చిలేమూసి నొక్కనినైన నీవు నృష్టింనే లేకపోయినప్పు డీళోవము నీలో నున్నట్లు కనంబడుచుండంగా వాకు దెబ్బ లెందులకయ్యా? వటవట యుపన్యానము లిచ్చువారే కావి బోధన ్రకార మాచరించువాం డొక్కండైనం గవంబడదుగదా? వారందటు సీచ్చివారుకారా? వారిలో నేవరినైన నొక్క కొరడాదెబ్బం గొట్టించితూ? పదునాల్గు సెండ్తిండ్లు చేసికొని వదువార్గులు. వేశ్యల

నుంచుకొని దేశోపకారము చేయుచున్నవారందణు పీచ్చివారుకారా? ఊచిపుచ్యుకొని యొక్కలెంపకాయ వారి వెప్పుడైనంగొట్టించితివా? కోడిపందెములలో వాస్ట్రాన గ్రామములను గూడ నొడ్డందగిన సామంతులు-ఓ! దేశాలంకారములుగ నున్నారే! వారిని జేయిచేసికొనుటకు నీకు పందేహముగా నున్నయెడలం బోనీ? యొక్కనిస్రైనైన గన్నెజ్డడేసి చూచితివా? వారియందు వీకీపాక్షికమెందులకు? వాయం దీనైరమెందులకు? ఎవ్వరిమాటయు నాకేల? వీవు పీచ్చివాండవు కావని నీవు ధైర్యముగ చొంకకుండ గుండెకొట్టుకొని చెస్పంగలవాా పీచ్చివొండవేకానియెడల నీ కీప్రపంచపు జంజాటమంతయు నెందులకు? ఇంతగొడవ వెత్తినినైనికొనుట యెందులకు? సరే నైచికొంటివయ్యా! తిన్నగ నిర్వహింప నక్కజలేదా? వ్యవహార మమకొంటిా? వెట్టివానిచేతి జాయి యనుకొంటివా? నీవరిపాలనము వీపరిశీలనము నెట్ల్టున్నవో చెప్పనా? ఇదిగో? నాకంటెం బిచ్చివాడు చెప్పినకవిత్వము! చదువుచున్నాను కాచికో.” గీ. వీఠవరుకంరమునం దరవారికోంత

భీరుగళమున నీతపుష్పు విజయమాలి

శేముపీనుంతు పెట్టెలో జెదలప్పుట్ట

వాలుళలనానిమొలను బత్రాలకట్ట

పరమదాతకు నుభయపార్శ్యములు దిట్టు

శెష్టుడయిన నిచ్చునని నుతుల్‌ కృపణునకును

భక్తు నింటన (శ్రాద్దులబహుళతయును

నాస్తీకునియింట నిత్యకళ్యాణకలన

సత్యవాగ్జీరునకుం జెజశారి్రోవు

నన్ఫతవాదికి దూంగుటుద్యూళంకైై

  • పానుగంటేవారే! ఈపద్యాలు వారి పూర్ణిను/ వీరమతిలో నివి

క1ేక సాక్షీ మెత్తనగువానికంటికిం బిత్తవాన మటీ కసాయిమీసాలకు మళ్లెనూనె. ఇదేకాదా నీసొభాగ్యము! వీవ్యవహారవుడౌలు! అంత చేతరగానివాండ వైనప్పుడు వ్యవహారము నుండి రవంత తవ్పుకొనలేకపోయితివా? తగినవానినెవనినైన నేమ జాగ్రత్త పెట్టకపోవుదునా?దొరకడు? జానేదేవు; ద్రపంచమంతయు నొక్కసారి పోవుటయే దావికి మంచిద్కి మనకు మంచిది. ప్రపంచమున్న విశేషముమౌత్ర మేమున్నది? ఇదిగో మావంటి పెద్దమనుష్యులకుం గొరడాదెబ్బలకే కాదా? వనీ ్నబానిసముండకొడుకుచేత దెబ్బలుకొట్టించుట నీకు లీలకాబోలు నేమి? వీ కది ఖేలనముకాబోలునేమి? వాన్‌పెన్స్‌ నాకంటె చహద్రగుణములు ఏిచ్చివాండవైన నిన్నెవండు కొరడాపుచ్చుకొని కొట్టుచున్నాండు? ఆమౌత్ర మాలోచించు కొననక్కజలేదా? నీవరున నాకెంతమా త్రము బాగుగా నున్నది కాదు. అయివచేమి? మైక్కుట కీమాత్రవు (గ్రుడ్డికంటి బొమ్మటైన వేజొకటి కనంబడకపోవుటచే మనముమిచేయవలసీనది? (మైక్కెదము. ('మైక్కెద మేమి? ఇదిగో! 'మైక్కినాము! రక్షింగలిగినయెడల రక్షింు. లేకపోవునెడల కొరడా దెబ్బలే తిందుము. ఇంతకంటెం జెడున దేమున్నది? తథాస్తు.” ఓం శాంతి శ్యాంతి శాంతి. ఈవిచిత్రమైన దైవ్రార్ధు మొనర్చి యాతండు గదిలోనే భుజియించెను. భోజనసమయమునం దిట్లు ఫ్రలవించెను. “భోజనందేహీ రాజేంద్ర ఘృతసూసనమన్వితమ్‌! మాహిషంచ శరచ్చంగద్రికా ధవళం దధి! ఈశ్లోకములో మాహిషంచ" శబ్దములోం దవ్చున్నదాలేదా యని మూండుదినములు నిజేసవిత్తాచార్యులవా రితో మనము వాదించి యది *'వ్రమాదయేవ' యని సిద్దాంతీకరించినాము. మహిషాసురమర్షనికి జయా! అండుదానికున్న దేహపాటవ మనురుని కెక్కడిది? ఆందుది సంకల్సించుక్‌ న్నతరువాత మగవానిగొంతుక యరుటిదూంటివల. గోయుట కేమైన సందేహమా? అందుకొటకే మనూరు జాగ్రత్తోభయం నాస్తి న్యాయముచేత “భజగోవిందం భజగోవిందం భజగోవిందం మూఢమతే, ఇహసంసారే-కృపయాపారే పాహిమురారే భజగోవిందం” అని సెలవిచ్చినారు. దీనికి బాఠాంతరముగ '“త్యజనంసారమ్‌ త్యజసంసారమ్‌ బహృదుస్తారం బహుదుస్తారం-భజగోవిందమ్‌” అవి మనము సెలవిచ్చివాము. కారణములేని కార్యముందుట కవకాశమేది? “వర్వతో వహ్నిమాన్‌ కుతః బహిగ్గత ధూమత్వాత్‌” “స్పెన్‌సర్‌ కంపెనీనుండి రెండణాల కొకటిచొప్పునం దెచ్చిన చుట్టయైననరే వట్టి యరటిపారగు. గాటా కారమా కప! భూ!” ధూమజ్యోతి నృళిలమరుతాం సన్నిపాతః క్వమేఘ, నృందేశార్జా క్వృవటుకరణైః ప్రాణిభిప్రాపణీయాన మధ్యేఇ్షమా శిఖరి దశనాపక్వబింబాధరోష్టీ-' ఆ ఆ తప్పినదాయేమి? అబ్బ! దీని సిగందరగ! మఖలోనుండి పుబ్బలోనికి దాంటితిమాయేమి? నెవర్‌ మైండ్‌ మభావుబ్బా నక్షత్రజాతకుల కందఆ కిప్పు డేనేంటీశని వెళ్ళిపోవచ్చినది. ఇంకం గొలందిద్రినములు మాత్రము కన్నులు మూసీకొవి కాలక్షేసము వహవ్వా! వాహవ్వా-చూడవోయి! కందస్వామి కళ్యాణమోయి! ఊ-ఊ-ఉపాంగముపట్టు. జంధూటి మగవావినీ నమ్మరాదే చెల! మగ! వద్దనున్న సేపు వగలమాటలతీవు

  1. ఉన్మత్తువి యువన్యానము- దశావతారములు 617 వద్దలేనిమౌవు వారు వారకంటిచూవు!! మగ! శధిగిణతోమ్‌ తధిగిణతోమ్‌ తధిగిణశోమ్‌,

వారక౦టిచూపషుట వహవ్వా! శబ్దములోనున్న వంకర యటుంచదోయి! అర్హములో వంకర కనంబడుచున్నదే సెబాన్‌! ఈవడుమ సాక్షి దృష్టికాస్త్రము బ్రాయుదునని సారరాయకోంతలు గోసివాండే! ఏదీ! వీకు సందేహ మెందుకు? సాక్షిని సాగందీయుటకు వే నున్నానని చెప్పవోయి-మనది పొట్టిమిరెపుకాయ వంటి బుద్దిగాదచోయి. అబ్బ! ఎంళకారము వేసివాలడు గాడిదకొడుకు. ఉస్పు-సరే! ఇక్కడికి మజ్జిగ వజకు వచ్చినామన్నమాట-బేవు-బేవు-మనకు సాపాటులో నాద్యంతములు వుష్కలముగా నుండవలయున న్నమాట-“పంప్కృతం బాద్యగ్రకృతి స్రాకృతంబు ద్వితీయగ్ధకృతి” యని వ్యాకరణశాస్త్ర మర్యాద. చిన్నయసూరియు శాత్తనుండే-చూడయ్య శాత్తమండేఎంతభేద మున్నదో ధూ] ధూ! బేవు-బేవు-ఇక్కడీకీ నాటకాంళం కవిత్వం హి! ఇంక భరతవాక్యము మిగిలినది. ఇంక లేవవలమ. ఉరోబాబా! ఉరో! అబ్బ! చయ్యముపట్టినవానికివలె నొడలు బరువెక్కినదేమి చెప్పువా? “హ్రీం ప్రీం ఐం ఫట్‌ ఫట్‌! జారేతో! హైవాన్‌” ఇట్లు హంగామాచేపీ యాహరించి యాపహరావాని నావలికీ బంపి ““భుక్త్యాతు శతపదం గత్వా” అను న్యాయముచేత మనమాపంచపాళిలోనికిం బోక తప్పు” దని నేను నిలువంబడినచోటికి దగ్గజగావచ్చి నన్ను జాడకే. యటవిటు. తటవటాయించుచుండెను.. “మనుష్యుండంత మాయకాండు మజీయొక్కందున్నాండా? ముందునకు వాండే నడచుము. ఆక్షాళ్షతోనే వెనుకకును వాండే నడచును. లీ! పౌరుష మున్నయెడల ముందునకైన బోవలయును. లేకపోయినయెడం వెనుకతైనంబోవలయును. అంతేకాని ఇర్విపుంబొత్రములాగున వెనుకకు ముందునకుం గూడనా? ధూ! ఇంక మన మీళుచ్చమైన పిష్టపేషణ వ్యాపారమునం దిగంగూడదు. బప్‌ ఇడోబాలా! ఇడో? తెట్టు పలికి యాతండు నిలువంబడి వావంక జూచెను. ఆతండు న న్నానూలు పట్టాగలడో లేం డో చూతమని నే నేమియు మాటలాడక యాతనివంకం జూచితిని, అతండు నన్నుం దీద్రముగంజూవి “కానీ వయ్యా! కానీ! పంచాంగ్రవణమునకై (ప్రభుసన్నిధికి వచ్చినాండవుకదా! పందిటిగుంజనలొ బలుకకుండ నిలువంబడెదవేల? కావీ-యసనదుపై సీద్దముగా బైరాయించియున్నాము. సీ, ఉదయావలేంద్రంబు మొదం వెప్వవికుమా రళకుం (గ్రాంచాచలరాజమయ్యె రెండవది యెట్‌ సటరా దానితరువాతిదియెట్‌నటరా ఘనభుజాదండంబి కర్పిశాఖి ప్రబల రాజాధిరాజు వీరప్రతావ రాజవరమేశబిరుద చిటివీరయాగ్రగణ్యుం డాసువత్రిని గొలువున్న యవనరమున. వడ్డించ-మటీయొకటి వడ్డించు-బార్‌ ఏక్‌ బార్‌ ఏక్‌

618 సీ సీ. ఇందీవరంబుల నీను క్రాల్లమ్నుల ః శరదిందుముఖులు చామరము లిడగ వహవ్వా! వహవ్వా! మనస్రక్కలో నిందజు పడంతు లెందులకోయి! తాడిల్లిజాతి దొకతె -నూవెపరుగుడుజాతి దొకతె-తివాచి పొడజాతిదొకతె-నల్లీకన్నులబాతిదొకతె- మిడినాగుజాతి దొకతె -జెట్టిగొడ్డుజాతిదొకతె-జనమేజయుడు సర్పయాగముచేసిన ట్లీ దండువంతను మంచిరోజుచూచి ' అగ్నినా గ్నిస్సమిధ్యతే' యని “సహేం ద్రతక్షకాయస్వావా” యవకుండునెడలం జెవి గోయించుకొనక మానుదునా? వాకుం జెవి లేకపోయినంతమ్తాత్రముచేత బ్రసంచమాగిపోయినవ్పుడు చూడవచ్చును. హేహే! శ్లో, కర్ణారుం తుదమేవ కోకిలరుతం తస్యాక్రుతేభాషితే'” అని యన్నవాండెవండయ్యా! మాటలొడవేమి? అక్షయపాత్రకులా గున నీకు నోరేకావి కూంతలేదేమి? నన్ను వెక్కిరించుటకే వచ్చితి? డొక్కచీల్చి ఆాలుగొబ్టెదను”? అని యాతండు తీండ్రించుచు నన్నుం గొట్టవచ్చెను. “ఆహా! అమావాన్యయగుటచేంగాంబోలు వీదిన మీతండింత తీవ్రముగ నున్నాండు”” అని మననులో ననుకొవి “అయ్యా! నన్నుం జూవచినట్లు మీకు జ్ఞసయున్నదో' యని యడిగితిని, ''కుంథీపాకములోం జూడలేదటోయి! కప్పస్తంభమును గౌంగిలించుకొను టకు నీభార్యను నీవు తీసికొవివచ్చినప్పు డశ్వత్చద్రదశణములు చేయింవలసినదవి యువన్యాస మిచ్చినవాం డెవడు? ఇదిగో! వీండు- వీడు” అని గుండె కొట్టుకొనుచున్నాండు "అయ్యా! యెవల్యూషన్‌ ము గూర్చి మీ యువన్యాసమున వినుటకే తిరుగ వచ్చినాను. మనసు రవంత శాంతిపజచుకొని యుపన్యసింపంగోరితిని” అని నేనంటిని.. వెరిగుడ్‌. నీవు నీవేనంటోయి! నీవు నీలాగున లేనవ్పుడు నేను నిన్ను నీవనుటకు నీకిష్టమైనను నాకేమి యధికార మున్నది? సరే-ఇప్పుడు కావరినీనదేమి? ఉపన్యానమం టోయి! యెవల్యూషన్‌ గూర్చి యటోయి వెరిగుడ్‌ మన ఉపన్యానములన్నియు నమకూర్చి కొన్నిపంు టమృలుగా నచ్చువేయించి గ్రకటింవలయునని యూహించుచున్నాము. నీవు మనపతమున ఏజెంటుగా మండి కొంతరునుము తీసికొని పనినేయంగలవా? పానంగుడు వ్యాపారములోనున్న గౌరవము ధనాగమము

  • మజీయొకదానిలో నున్నవనుకొంటివా? ఎ-తీశ్రం 0గంటల ఏ జరగ 8 కలులుటు 0018 8టుకీఅు29 ట్‌ ౧01 పర్వం 280 0076ల. తెలియలేదా. “ఆయ్యా! ఈమాటలకేమిగాని తొందర నడచుకొని యూపిరితీసికొని రవంత నిదానించుకొని యెవల్యూషన్‌. పైన నీకుం దెలిసీన సంగతులు చెప్పవలయును. ఊ-ఆరంభింవుముగో “బన్‌ బన్‌ అబ్‌ ఆగాబ్‌ £ే 3 కాకర్తాహు-జరాకాన్‌ ధర్‌ కర్‌ నునో-బౌరమన్‌ సఫీకరో-అరెరే చారీ దర్వీష్‌ పడ్తాహుంక్యా-ధూ! మనకు చితివా? ెంండ్లిమం[త్రములోనుండి తద్జినపు మం త్రములోని కొక్క,టేదాటు -పిండ్రాద్దమం త్రముమండి పునన్ఫంధానమంత్రములోని కొక్కకే. లాంగ్‌ జంవ్‌ కం! ఇటుచూపటు నటుచూపీటు పటుతరశ్నస్త్రంబు లేసె పార్టుం డంతన్‌. వహవ్వా! సవ్యావనవ్యచాకచక్యమునకు. మనది పెట్టినదిపేరు! అందులో నాజుభాషలు జిహ్వోగ్రమందుం దాండవించుచున్నప్పు డడ్డమేమున్నదోయి! తడాఖా!..... లంక. అయ్యా ఎవలూవన్‌గూర్చి చెప్పెదనంటిం. చెప్పుదురా? పోదునా' యని వేనంటేని
  • మునుచరి(త్రంలోని పద్యాలకు కొంత వికృతితో.
  1. ఉన్మత్తుని యుపన్యానము- దశావతారములు 619

“అదిగో! ఒక్కటతొందర-చెప్పుముండంగా. గడియ గడియకు నడ్డుదగిలెద వెందులకు? విశేషముగం దొట్రుపాటువచ్చినప్పుడు తక్క నే నేదిచెస్పినను బ్రతిబంధింపకుండ సీవు విన దలంయకొన్నయె డల విను-లేనియెడలం బో నీవు శ్రోతవుకానియెడల నా యుపన్యాసమునకు గౌరవహీనత యనుకొంటివా? ఇక్కడ నేను 'బ్రతిదినమున పంచభూతముల కుపన్యసించుచుంట లేదా?

అవి చచ్చినట్లు వినుచున్నవా లేదా? హరిః ఓమ్మవి యారం భించుచున్నాను కావికో, “ జంతువులపరి ణామమునుగూర్చియే యిప్పుడు చెప్పెదను. గుండె దడగా నుండుటచేత నడుము బిజ్ఞుగా నుండుటచేతం దలి గిజ్జుగా నుండుటచేత నంతకంటెం గ్రందికిదిగుటకు మన కవకాశములేదు. మొట్టమొదట సృష్టీలోయి ట్టిన జీవమున్నదే. అది యెట్టినైనను నీటిలోయిట్టైన జంతువుకాని భూమిపైబుట్టిన జంతువుకాడు. ఈయంశము బాశ్చాత్యులు మూందువందల సంవత్సరముల క్రింద మూండువెరువులనీరు (త్రాగి ముప్పు తిప్పలంబడి కనుగొనినారు. మనవారీయంశమును మూండువేలసంవత్సరములి క్రిందనే ముక్కుమూసికొలి కములుమూసికొని కమలాసనమునం గూరుచుండి కనుగొనివారు. మొదటంబుట్టిన యత్యల్పజంతువు చర్మపుందిత్తివలె నుండును. అది సర్వావయవక్రూన్యమై యుండును. అట్టి యల్పజంతువులనుగూర్చి మవవరు చెప్పలేదు. తెలియకకాదు. వానిపేరేమి ఊరేమి రూపమేమి స్వభావమేమి? ఏమియులేదు. అందుచే జెప్పలేదు. నీటయబిట్టినజంతువే స్రస్రథమజంతువని కనిపట్టీవ మనవారు నామరూపములులేని యితరజంతువులను దీసీకొనక మత్యమే మొదటిజంతువని చెప్పినారు, దీనికిగాళ్లులేవు. చేతులులేవు, నోరులేకపోనుటదేం గొన్ని ముక్కువెంటనే యాహారమును దీసీకొనును. కొన్నిటికి నోరున్నము గంరనాళ ములేదు. లంచమువుచ్చుకొమముండకొడుకునకుం బడుచుకొని జీవించుముండకును గొంతుకముడి యుండదనునంగతి నీవెటుంగుదువా? మాబాన బ్రహ్మచర్యాశ్రమమునకు భంగములేకుండ నొకదాసిదావిని యజ్ఞవకువుక్రిందబట్టి...'

“అధిగో! తప్పుదారిని బోవుచున్నావు. జలసంభవమైన చేప మొదటిప్రాణిగా మనవారు (గ్రహించి వారు, ఆటు పైనా”

“ఎరితరక్తిగలికధ చెఢంగొట్టితినోయి! థూ] చేయ మొదటిది. దీనిపైజంతువుముగూర్చి షౌప్పెదను. నీవు పైకెక్కగలవూ? ఎక్కు ఎక్కు! తాంబేలువటకెక్కు. బలిష్టమైన బొరుషున్నది. దీవికి దల 'ప్రత్యేకముగం గనంబడుచున్నది. మెడ-కొంచెముకనంబడుచున్నది కాళ్టుసేతులు వేజువేటుగం గనంబడుచున వి. యిది యెచ్చటంబుట్టినదో యెజుంగుడువ? అతినూర్యకాంతిచేం గొంతసముద్రము తరిగిపోవుటవలన భూమి పైకి గానంబడగ భూమికి నీటికి మధ్యముననున్న యవకాశములో నిది పుట్టినది. అందుచేం దాంబేలు స్థంజంఠువు జంజంతువుగూడమ, మొరటి తరగతి జంతువులలో మనవారు. మచ్చునకు చేయను దీసికొనినట్టు రెండవతరగతిజంతువులలో మనూరు తాంబేలును మచ్చునక్రై తీసికొన్నారు. అట్టు వెజ్టీమొ గము వైచుకొని చూచెదవేల? హక్సలేనదుగు. డార్విను నడుగు, సస్పెన్సరు నడుగు. అసత్యమని చెప్పీనయెడలుందలకదపా, అంతే? వెట్టిముండకొడుక నమకోంటివా? బ్రహ్మగ్టిసిద్దాంతములకుం బాశ్చాత్యు లిసాక్య్యము కావలనీవచ్చినదేమి? ధూ! హైకోర్ట్స్పుడు తొసెదరో యెజుంగుదువా? మామిత్రువిబావగారు మజందలికి మనోవృత్తి నిచ్చుచుం గాలముచేసినారు. కాలముచేసినతరువాత నాయనభార్యయే యిదివజకుం

620 సీ బ్రచృన్నముగా మనోవృత్తి పుచ్చుకొనుచున్న మజందలు కావున నిప్పుడు మనతరస్థు బారిష్టరుగా శీమజందలను లోపుచేసికొనుటకుం బ్రయత్నించినట్ల్టు మనకుం దెలిసినవ్పుడు...?!

“అయ్యా! ఇంకంజాలు. తప్పుధోరణిలోం బడిపోయినారు. మనసు కుదుటంబటచుకొని ముందు చెప్పుడు. తాంబేలు రెండవతరగతిలో మచ్చుజంతువు సరే. అటుపైన” నవి నేను మందలించితిని.

“ఇంకొకమె స్టైక్కంగలవా! మటీయొక్కటి పందివజ కెక్కు? ఎక్కితివా? వెరిగుడ్‌ . ఇది కేవలము

వస్టంజంతువు ఈతరగతినుండి పైని పుట్టినవన్నియు స్థలజంతువులేకాని జలజంతువులు లే ఎన్ని జలజంతువులైనను మొదటి రెండుతరగతులలో నివే. పంది పరిపూర్ణ్జావయవస్ఫూర్తిగల జంతువు. దీనికంటె బలిష్టతలో నెక్కువ జంతువు లున్నవి. కాని యవయవస్నూ బర్సిలో నధికములగు జంతువులు లేవు ఈజాతి జంతురాజమైన సింహమువణకు వ్యాపించియున్నది. దీవిపైజాతియేది?”

“నరబాతి-నరజాతి* యవి యంటిని,

“తప్పు తప్పు. సీంహన్వరూపము నరస్వరూపములో నికి బరిణమించులోవల రెండింటికి మధ్యము ననున్న మజియొక్కస్వరూపము నొందినది. ఇదియే నరసింహస్వరూపము. చేంప యివ్పటి కున్నది తొంబే లున్నది. పంది యున్నది. కాని నరసింహజంతు వున్నదా యను ప్రశ్నము రాకతప్పదు. అట్టేజంచువు పూర్వమం దుండియుండవచ్చును. న్వల్బకాలముమాత్రమే యుండి యది స్వరూవనాశన మయియుండవ చ్చును. కాదనంగలవా రెవరు? కాదనినయెడల మూంతిపైం గొట్టదను. నన్నడ్డుకొనంగలవా రెవరు? మామ్మతు అను జంతువు స్వరూపనాశనమైన ట్లిన్సుడు ప్రకృతిశాస్త్రజ్జు లెందరో ఘోషపెట్టుచుండుట లేదా? మూండేనుంగులంత జంతువే మాయమైనవ్పుడు నాలుగడుగులయెత్తు నరసింహ మేల మాయము కాకూడదు? అందున నసందర్భమేమున్నది? అవిగాక యన్ని భగవదవతారములుకూడం గొంతకాలము భూమిపై నున్నవి. కాని నరసింహావతార మొక్కయరగడియలో మాయమైనదవి మనవారే చెస్పియుండ రేదా? ఆజంతుజాతి స్వరూపనాళనమవ్పడే యైనదేమో. అదిగాక్క అట్టేజంతువు మొదలు వుట్టవేలేదని మీరు సిద్దాంతవజచినప్పటికి నాకు సమ్మతియే. ఎటులైనను నరునకు సింహమునకు నడుమ మనవారొక ఇంటర్‌ మీడియేట్‌ స్టేజ్‌ కల్పించినారు. అందువలన వధికేపించుట కెవని కధికారమున్నది? అధిక్షేసకుం డెవండోరానీ! బడితబాజాతక్క మనకు రెండవవద్దతి లేదు. చాణక్యనీతి దానికందదు. 'దండమ్‌ దశగుణం భవేత్త న్నదియే ప్రధమరాజనీతిసూత్రము. కాంతలకుమా[త్రము కార్పొరల్‌ వనిష్‌మెంటు పనికిరాదని సర్వజాతి శిఇాశాస్త్రములు చెప్పుచున్నవి. ఎందులకు వారి నాళిక్షనుండి తప్పీంచినారో యెజుంగుదువా? తిరుగంబడి మరల గొట్టుదురని. ఇది శాస్త్రరహన్యము.”'

“అయ్యా! అగొడవ యికంజాలును. ఇంకం దరువాత ంజెప్పుం''డవి వేనంటిని.

“ఎక్కు నరునిభుజముమీంది కెక్కు. ఎక్కితివా? వెరిగుడ్‌ . యతీశ్వరులకువలె నీకు బ్రహ్మరథము సీద్దించినదిరా! ఓహోభాయి! ఓహోభాయి! ఓపోభాయి! దింపు సవారిదింపు! దింపుటకాదురా. తిరుగం 'ద్రోయరా! సర్పభవ-సర్పోభవ-ఇక్కడికి నహుషుం డేమైనాండో యెజుంగుదువా? బడితెతే కొట్టు కొట్టు -ఓరినిర్భాగ్యుండా చంపు. దొరకలేదా? -కలుగులోనికి బాటీపోయినదంటరా? అయ్యయ్యో! చండాలుండా!

  1. ఉవ్మత్తుని యుషవ్యాసము- దశావతారములు 2! ఎంతపనిచేసితివిరా! పోనీ. సుబ్బారాయండా తండ్రీ రక్షిపు. నాయనా! నాగులచవితినాండు నీపుట్టలోందొలో పోసి కొందునుబాబూ। మాయావిడెచేత వాగులకోక కట్టింతును తండ్రీ! మొదటిబిడ్డ యాండుదైనయెడలి సుబ్బమ్మ, మగవాండైనయెడం సుబ్బారాయుడు.”

“వీ-వెజ్జి మండిపోను! ఎక్కడను హద్దువద్దు కనంబడకుండ నున్నది. ఒక్కొక్కప్పుడు తిన్నగనే మాటలాడుదువే. ఇప్పుడింతలో నీదిక్కుమాలిధోరణి యెక్కడనుండి వచ్చినదయ్యా! నరువిగొరి చెప్పవయ్యా!” యని నేనంటిని,

“అద్దే అద్దే ఇక్కడికి వామనావతారఘుట్టము నొద్దకు వచ్చితిమి. మొదటినరు ండెట్టివాడు? - పొట్టూందు. బడుగు. పావము పెండ్లిలేదు. వట్టి బ్రహ్మచారి. మొదటి నరుండు కావుననే యౌలో డర్భకుండుగ హ్రస్వస్వరూపుండుగం జెప్పణడినాందు. మొదటిగ్రంధమేమి? మొదటి బిడ్డండేమి? మొదటే ప్రయత్న మేదైననేమి? సర్యసాధారణముగా బలహీనముగా నుండక తప్పదు. పెద్దన్నయ్య యనంగొ దద్దయ్య-బ్రధమ బ్రయత్నమనగాంబాడైన ప్రయత్నమన్నమాట-దీవికి మినహాయింపు లుండవచ్చును మినహాయింపులే సామాన్యసూత్రమును బలపటచుచున్నవి. శ్రమ క్రమవృద్దియే ్రవంచనూ త్రము. ఇది 'భివ్నభిన్న వరవ్యక్తులలో వెట్టు సత్యమో సాముదాయక నరజాతిలోం గూడ నంతయే సత్యము. మైకేలువీం జిలో అనునాతండు ప్రధమవురుషుండగు అడము యొక్క శిలాస్వరూపమును విర్మించినప్పు డైదుగురు కోడి రామమూర్తి బహద్దరులంత విగ్రహమును సృష్టింినాండు. మనవూరి 'స్రధమ వురుషుందు మూండడు గులవాండు. పరమార్థజ్థానసంపన్నులు. (్రీకులోయార్యులో యిందువలనం గనిపట్టలేవా? కావున వామనుండే స్రధమ పవురుషుండు కాని యాళండు స్వభావములో వెట్టివండో యెజుంగుదుూ? వట్టి మాయకాదు, వట్టిమోసగాడు. బలిచక్రవర్తివాశీర్వదించుచునే యున్నాండు. అధోలోకమునకుం బంపించుచునే యున్నాండు. ఇదిగాక మటియొక్కచిత్రము. నీవెజుంగవేమో-పీల్లలంతమోసగాంద్రు పెద్దవారుకారుసుమొ.

అన్ని యింద్రజాల మహేం ద్రజారివిద్య లర్భకులయొద్ద నున్నవి, శుద్షమూయాస్వరూవు లెవరనంగొ పిల్లల, బ్రహ్మభేద్యమైన గుట్టుకలూ రెవరనగా-పీల్లలు, భూగర్భమందున్న పొతాళగం గనైన సులభముగొం బైటి రీయంగళవు కాని తలంగొట్టుకొవియైన పీల్లూవి హృదయమునుండి రహస్యమును నీవు తీయలేవు. ఇది భిన్న భిన్న నరవ్యక్తులలో వెట్టు సత్యమో సొముదాయక నరజాతి వ్యక్తియం దంత సత్యమే. అందుకొజకే తామనుండు మాయకాండయ్యెను, ప్రపంచమం దిత రజాతులలో ఎవల్యూషన్‌ పైం గలిగిన యన్ని[గ్రంథములు తెచ్చి యెకపెద్దూటాలో వొక్క్రక్క నుంచుము. ''మత్స్యః కూర్మ వరాహౌచ వారనీంహశ్చ వామవషి రామో రామళ్ళ రామశ్చ బుద్ద కలికియేవచ” యను శ్లోకమును దాటాకుముక్కపై గ్రాసి దానిని రెండవవైపున నుంచుము. సంస్కృతళ్లోకమే బరువుగా నున్నదే! వెరిగుడ్‌ వెరిగుడ్‌. ఇతర[గ్రంధములలో వివరము లెక్కువయుండనీ! గావి-స్టిన్సిపల్‌ అంతయు నొకటే, అదిగొక వారి ఎవల్యూషన్‌ నరువిపుట్టుకతోం దూర్తిైనది. “మత్స్యః కూర్మవరాహౌచ నారసీంహశ్చ నామన” అంతటితోడనే వారి ఎవల్యూషన్‌

పూర్తియ్లైనది, మనయేర్చాటుద్ధకార మింక నర్దఖ్టోకము తరువాయియే యున్నది. ఉత్తరార్హము దేనినిగూర్యి చెప్పుచున్నది? వీవరజాతికి వామముండు మొదటిమచ్చుగొం దీసీకొనంబడినాడో యానరజాతి యేయే మెట్లక్కి తుదకుం బరిపూర్ణాభిదృద్ది వొంది యేయేమెట్టుదిగి క్షీణించి శీణించి తుదకుం బశుత్వములోం

622 న!

గలసిపోయివదో యాయెగుడుదిగుడుమార్గము చెప్పుట కీయుత్తరార్హము చెప్పయిడినది. ఇదేఇన్‌ వల్యూష న్‌కు మార్గము. పుట్టి యెదిగి పెరిగి వస్తువునకు క్షీణదళ శుష్పుదశ నాశనదశ చెప్పకుందునెడల వస్తుతత్త పరిపూర్తి యేదీ? ఛీ! పాశ్చాత్యులు ఇన్‌ వల్యూషన్‌ ఒప్పుకొనకపోయినయెడల మనమీసముమీంద నొక్కవెం 'డ్రుకల్టైన నూడలేదు ధూ! సెల్పుపేనింగు చేసీకొనువాడున్నాడే-స్వయంపాకవియమస్టుండైన యాహి తాగ్ని యన్నమాట-ఉఫ్‌ ఉఫ్‌ మనిస్రాయ్యి యూందినప్పుడు మీసములు కాలుననియే మనవారు శ్మ శ్రుముం డనము శ్రోతియత్వమండనముగాం జెస్పినారు. 213 ఏం 000000 జతే కంఅుఏ%ం ఖండ 0 9ం ణాం01ల””

“అదిగో అదిగో తిరుగం దప్పాడుచున్నావు. వామనునితరువాత నేమిచెప్పందలంచితినో చెప్పు.”

“పరశురాముండు-భీ ఛీ వట్టికరినుండు. ప్రభులోకమునంతను బనసకాయపొట్టుక్రిందం గో ట్టేనాండు. ధరణీనాధుల లెక్కయేమి తల్లిగొంతునే కో సివాండు-తం డ్రి సెలవైనదని తల్లిగొంతు కోన్‌నూండు -శల్లీ సెలవైనయెడలం దండ్రిగొంతు కోయుట కభ్యంతరమేమి? పరమకిరాతుండు కాని వట్టి యమా యకుండు. చూచితివా వామనునిలోనున్నమాయ వామనుం డెదిగి పరశురాముం డగునరి కెట్టు మాయమై నదో! ఈసంగతి ప్రకృతి సత్యము, జ్ఞప్తియందుంచుకొనుము. మటియొకటి-జంతుస్వభావమైన (క్రౌర్యము నరజాతి పరిణామదశలో నీయవతారము వజకుంగూడ నింక వృద్దియగుచునే యున్నది. వరశురామునిలో నున్నసింహ మింక శతగుణముగ బొబ్బరించుచునేయున్నది. శాంతిలేదు. క్షమలేదు. అహంకారవర్ణనము లేదు. అడంకువలేదు. బ్రాహ్మణ్యము నామమాత్రముగ నున్నది. కర్కశక్షాత్రము[గ్ర (క్రార్యసహితమై గాఢముగ నున్నది. ఇంక వీతని వదలిపెట్టి పైకిబోవుదము. అదిగో అదిగో పదవోయి. మనతండ్రి శ్రీరామచంద్రమూర్తి కాళులపైం బడవోయి! ఓ! నా మనస్సునకు నచ్చిన వాండు. నరజాతికి బరిపూర్ణాభి వృద్ది ఈయవతారమందే నరజాత్యభివృద్దికి రాముండే శిరోనక్షత్రము తెలియలేదా! ఇతండు పరిపూర్ణ 'బ్రాహ్మణుండు. పరిపూర్లక్షత్రియుండు. పరిపూర్లప్రభుండు. పరిపూర్ణభర్త. పరివూర్ణసిత, వరిపూర్ల మిభ్రుండు. పరిపూర్ణనోదరుండు. పరిపూర్లబంధుండు, పరిపూర్ణమౌని. పరిపూర్లసేవకుండు. పరిపూర్లమనుజాండు. నరత్వ మిచ్చటం బరమావధినొందినది. ఇచ్చటినుండియే దిగుదల మొదలు పెట్టినది. వడి మజలినది. తీంత యారంభమైనది. అదిగో! యినుక దిబ్బలు, ఊటలంక యదిగో। అరరే పొగాకునకు చళ్లితెర బట్టినదిరా! మొలగజ్జికి పొగాకంతమందు లేదు సుమీ. పొగాకువానన దగలివచోట మహామరి ప్రవేశింపనేరదు.?”

“అయ్యా! (శ్రీభఘ్రముగం దరువాతిసంగతికూడం జెప్పు” మని యాతనివి బతిమాలితిని,

“నాన్‌ సెన్సు నీతొందరయేకాని చెప్పకుందునా? రామో రామశ్ళ రామళ్చ-ఇంక మూండవరాముండు -రాముం డనగా బలరామ కృష్ణులని యర్హము. అస్త్రములు పోయినవి. శస్త్రములు పోయినవి. అంబులిపొ దులు పోయినవి. పూర్వక్షాత్రము రూపాయలో ముష్పావులావట కెగిరిపోయినది. వరశురామునిచేతిలో గండ్రగొడ్డలియేమి? బలరామునిచేతిలో నాగలియేమి? ఇప్పటికి యెంతదిగిపోయినదోచూడు. అదిగాక వామనావతారములో నున్న మాయవంటి మాయ తిరుగం గృష్టువిలో వారంభమైనది, నరజాతి చిన్నతన ములో మాయ అనంగా వామనావతారములో మాయ-మధ్యవయస్సులో మాయలేదు. (అనగా బరశురామ

  1. ఉన్మత్తువి యువవ్యాసము- దశావతారములు 623 (శ్రీరామావతారములలో) మజలుదలవయస్పులోం దిరుగ మాయ. (కృష్ణావతారములలో) ఈసంగతి జ్ఞప్తలోమంచుకొనవలయును, నరవ్యక్తులలోంగూడ నిట్లు. అదిగాక మటియొకపంగతి పరశురాముండు (బ్రహ్మచారి. (్రరామచం'ద్రుం డేకపత్నీన్రతుండు. కృష్ణువ కెనమం(ద్రుభార్యలు. పదువాజువేలు గోపికలు. చక్రము పట్టలేదు విల్లు వంపలేదు. మహానుభావుండు. కన్నుగీటినంత మౌాత్రమునం బదువెమిది యక్షౌహిణు లసైన్యము చచ్చినది. పదువాజువేల గోపికల యిండ్లలో నమత్షణము సంచరించుచున్నను నస్వలిత (బ్రహ్మచారి. కృష్ణః నమస్తే నమస్తే నమస్తే.

కృష్ణుని యవసానమైనపిమ్మట నరజాతితత్త్యములో నరవ్యక్తితత్త్యములో త్షాత్రము పూర్తిగాం జర్చి నది. గాత్రబలము ధ్వప్తమైనది. మోసము హెచ్చినది. అవేక కాంతాలోరిత హర్దుమీటీపోయినది. స్వసుఖ వాంఛ సంపూర్మ బలాన్వితమైనది. (శ్రీరామావతారమునకు బుద్దావతారమునకు నెంత యేతపెట్టుగా మన్నదో చూచితివా? ఓ అమక్షణము సమస్తయోగ్యతలు దిగిపోవుచున్నవి. అట్టిసమయమున బుద్దుం డపతరించివాండు. వేదము లేదు, భగవంతుండు మిధ్య, అత్మ నహి, మోక్షమిల్ల యని యామహానుభావుండు బోధించినాండు. ఇదివజకే దిగిపోవుచున్న యవస్టలో నుంటిమేమో యిది మటింత దిగలాగినది: బుద్దుండు (పేమమతము బోధించివాండు కాని యొకని నొకడెందులకం బ్రేమించవలయునో యాకారణమును దీన గం జెప్పలేకపోయినాండు/ అతని వీతిక్షగూడం గారణ మంతగా నగపడదు. నీ వెప్పుడైన సంధ్యావందనము జేసీనావా? బౌరావతారే యని యెచ్చటనైన నున్నదేమో జ్ఞస్తీయున్నదా? అదేయిది. ఇప్పటి దైహిక మానసిక సాంఘిక నైతికావష్టలన్నియు వీకే తెలియును. వేను జెప్పవరనీన దేమున్నది? ధనమే దైవము. స్వనుఖమే మోళ్షము. ఈస్రక్కవువేశ్య అస్టక్కమ దాసీ, ఈేతిలో 'ద్రాందిబుడ్డి అవేతిలోం జుట్ట, ఆజేబులో నోట్టక్టు ఈజేబులో సిగరెట్లపెట్ట. వాచిజేబులో సెంటుబుడ్డి టిక్కటుజేబులో నల్లమందు. గొంతుకకుం ద్రాడు. ఫాషన్‌ మీజక్రుండ బోడు. (ప్రేగుజాఆకుండబెల్టు. మటి నాపిండకూడు. వల్లమడుగు. ఈదిక్కుమాలిన ' హలో మగవాం డువ్నాండు. ఇంక నాండుదాని వేసము శాంతమ్‌ పాపమ్‌, శాంతక్‌ పావమ్‌ చెప్పనే లులదు, “కోకమీంద గొరగామోయి నాసామి రైకమీంద రాజహంస పేడిమూంతికి నూగుమీనం నాసామి బోడితలకు తమలపాక్సు,?” ఓ వహవ్వారే.?? “'ఛీఫీ! ఇక గట్టిపటట్టు. అంతటేతోం జాలును. కలికమూర్తినింగూర్చి యేమైనం జెవ్పుదువా?:* “షక వేమున్నది. ఇంకవేమున్నది, కలికావతారము వచ్చినపిమ్మట జాతివర్లలేద మెంతమాత్రము లేక యందటు కలసి యొక్కగూనలోంగల్లుత్రావి యొక్కగొడ్డును బీంకుకొని తిందురు. వావివరుసయు లేక జనులెళ్లరు స్రవర్తింతురు, ఇప్పటికే మీంగాళ్లవూపు మొగముమీందం గనంబడుచుండంగా నన్నడిగెద ఎందులకు? అందలు వట్టిపువులగుదురు. కొంఠకాల మట్టుండి శాఖా ప్రపంచములో నికి జంకిపోవుదురు. ఆంత నగ్నిప్రళయము కణగును. దానిపై జరిస్రళయము కలుగును. ఒక్కటేసముద్రము. దానిలోవిది నీరో పాలో యేమియు రెలీయదు. అసముర్రముపై “ఒకటి పండ్రెం డైనప్పుడు నాలుగే సున్నయినయ పాష అకుమీంది రామచిలుక యజ్టై నుఖముగ విద్రబోవు దీనిభావము చెలియవళెనండి" జనులార రుదీని,..!

వంశీ పక్షీ

అని వెట్టేరామశా (స్రియన్నగారు చెప్పినట్టుండును తెలిసీనదా? ఎవల్యూషన్‌ చెప్పుమని వీవడిగివప్పు టికి ఇన్‌ వల్యూషన్‌ కూడ బోధించినాము. డబ్బిమ్మనుసరికి ెండుడబ్బులిచ్చు న్వభావముచేత నాలాగునం జేసితిమి. అయినను దప్పులేదు. “మత్స్యః కూర్మవరాహౌ చ నారసింహశ్చ వామనః, రామో రామశ్చ రామశ్చ బుద్దః కలికయేవ చ” యమ నీయొక్కళ్లోకమునకే మనపురాణములు నితివోసములన్నియు వాఖ్యానములు. సమస్తసృష్టి యాళ్లోకమునకే వ్యాఖ్యానము. సాల గ్రామములలో మత్ప్స్యమూర్తి మొదలుకొని కలికమూర్తివణ కన్నిమూర్తు లున్నవి. (స్తీ వురుషులలో మత్స్యముఖులు, కూర్మముఖులు, వరాహము ఖలు సింహముఖులు, వామనముఖులు, రామముఖుల్సు కృష్ణముఖులు, బుద్ధముఖులు, కలికముఖు లన్నారు. ఇదిగాక మజీయొక్క చిత్రమును జౌప్పెదను. వినుము. (ప్రపంచమునందున్న, యుండిన ముండంబోవు జనులంద స్వభావములు కూడ నీళ్ళోకమున జెప్పిన పదిలోనే యిమిడియున్నవి. ఇందులో విది కొంత యందులోనిది కొరత కలిసిసాంకర్య ముండవచ్చునేమో కాని యీవదినిమించిన స్వభావములు మౌ్రము లేవు ముమ్మాటికి లేవు. ఇంక నీకుం జెప్పవలసినది లేదుపో” యని యాతండు తటాలున లోనికి బోయెను

నాయనలారా! పిచ్చివానిప్రలాపములను వింటిరా? అసందర్భాలాపములేగడా యని యలక్యము చేయక రవంత యోజించుకొనుండు. యోజించుకొన్నమీందటం గూడ ననందర్భములని తోచిన యెడల మజచిపొండు.

  1. దేశకాలపాత్రములు జంఘాలశాస్రీ యిట్లు పలికెను:-

“వాయనలారా! యీదినమున నొకవండితుండు సాక్షిని జూచుటకు వచ్చినాండు. సాక్మీయీ(గ్రామము నందున్నాండని నమ్మి యాయన యిటకు వచ్చియుండెమ. ఆయనయొద్దకు బోయి సాక్షీసంఘమున నొక యువవ్యాన మిమ్మని యాతనిని ్రార్జించితివి. అందుల కాతం డంగీకరించను. ఆయన యదిగో యిక్కడికి వద్చుచునే యున్నారు. మీరు లేవి యాయనకు స్వాగతమిండు. (అంద అట్టుచేయుదురు) అయ్యా! మీ రుపన్యాన మారంభింపవచ్చును.”

“హాయనలారా! మనుజుని దేహతత్త్యము మనస్తత్వము కూడ దేశకాలపాత్రములింబట్టి యుండునని "పెద్దలు చెప్పినమాట యసత్యము కాదు. ఏదేశమున నేకాలమున వేపాత్రమురిందు మనుజు డుదయించునో యాదేశమునుబట్టి యాకాలమునుబట్టి యాపాత్రములబట్టి యాతని దేహమనస్తత్త్రములుండునని మనవా రభిప్రాయపడుచున్నారు. ఉస్ణప్రదేశములందుం బుట్టువారు సన్నిహితసూర్యతేజముచేం గాలవర్షమున నుందురు. సామాన్యోస్షప్రదేశములం బుట్టినూరు సర్వసాధారణముగాం బచ్చనిరంగుకలవారై యున్నారు. శీశాతశీతద్రదేశముల జన్మించినవారు మంచుగడ్డవలెం దెల్లగ నుందురు. అత్యుష్షప్రదేశము లందుం బుట్టిన వారి దేహములు కొలదికాలములో నెదిగి న్యల్పకాలమే బలిష్టములై యుండి త్వరలో శీణించి వాశనమొం

  1. దేశకాలపాత్రములు ఠ2క్‌ దును.ఈప్రదేశములందలి పురుషులు దాదాపుగాం బదునేనుసంవత్సరములకే బాగుగా నెదిగి యిరువదియ యిదుపటకుం బూర్షబలాన్వితుల్లై యుండి యంతటి నుండియే యుత్తరవయసు ఏలోం బడి క్రమముగా క్షీణించి నలువదిలోపలవే నాశనమొందుదురు నిజముగా నార్యావర్తసాముదాయికాయుర్మితి ముప్పదికంటు వెక్కువయేలేదని నే నముకొందును. పదువాణేండ్లకే భార్యతోం గలిసి పదునేడవయేటికే వానపామువంటి బిడ్డకుం దండ్రియై వాండు తొట్టెలో బాలులేక తాను ప్రక్కమీంద నోపికలేక యేడ్చునవస్టలోనికి దిగిపోవును మగవానిబ్రదుకే యిటులుండ నింక నాండు దానిబ్రదు కెంత చింతాకరమో యోజింపుండు. పదియేండ్లకు సమర్తస్నానము నాండేప్పునస్సంధానము గర్భవేదన పడలేక పరమపదింపకుందు నెడలం బదునాకటవయేట తొండపిల్ల యంతబిడ్డకుం బిండిబొమ్మవంటి తల్లి రామరామరామా! ఇది దురవస్థాగ్రగణ్యము. తానుగన్న పీల్లపంటి కొయ్యబొమ్మలతోం దానాడుకొనవలసిన వయసు ఎలో నింతపూవీతోం జేరిన యీశిశుపాలనకృత్య మహాభారము పర్వతమునలెం లైనం బడినప్పు డామెబ్రదు కెంత మహాకష్టభూయిష్టమో చెప్పవలయునా? తల్లియే పిల్లమైనప్పు డామెపిల్లయెంతపిల్లయో? సూతికాదిరోగములకై మందులుతిని, పిల్లరోగములకై చప్పిడిప్రధ్యములుచేసే, పిల్లయేడ్సు చేత రాత్రులు నిద్రలేక పధ్యభోజనమగుటచేం బగటినిద్రలేకు యన్ని దారులు బిగించిన కొట్టుగదిలో రేయింబగళ్లు వెలుంగుచున స గంటవంటి దీపమునంగలిగిన దుర్గంధముచేత,
  • వాము వెల్లల్లిపాట్టు ధూపపుగొట్రు చేత మింగిన యింగువమాత్రల తెకతెకచేత నూపీరిసలుపకుండ మంతురసాని బిగించిన యేసుగుమెలతనడుముకట్టుటవలనం గలిగినయాయాసమువేతం బిల్లవానివేండీమిక్‌” ఆకు నులకమంచము ్రిందంబెట్టి యూంకకుంపటిపాగవలనం గలిగిన యుక్కిరిబిక్కిరిచేతం బీల్చినదుష్టూ యువునే మరలు బీల్చుటవలనం గలిగిన రక్తమాలిన్యముచేత్త సమస్తబాధలుపడి ఏడి తన తల్లికడుపు చలువయున్న యెడం దానే సూతికాగృహమునుండి యీవలికి వచ్చును తనలిడ్డ నిర్భాగ్యురాలే యగునెడల సూతికాగృహమునుండి యావలికి దీసికొనిపోంబడును. హరిహరి! ఈబాధ యెంతథైన మనదేశమున నున్నది దేహవికసనమునుగూర్చి యింకజాలును. మనవారిబుద్దులు బహశీస్థుముగ వికసించుచున్నవి. కొలంది కాలమే పరిమళించి త సరలోనే వొడిపోవుసున్నరి. బుద్ది జాతి యళ్యుత్కృష్ణమనుట శేమాత్రము సందేహము లేదు. కాని యతిశీస్టువికస నము, అతిశేఘువృద్ది అతిశీస్టునాశనము కలది ఇం ద్రధనసు స వలె నది యెన్ని వన్నెలు చిన్నెలు గలదియైన నగుమ, కాని దానివలనే యల్బకాలపరిమితి కంది, సమస్తఃక్తిత్షేపమైన సూర్యుం డత్యంతసన్నిహితుండగు టచే వీరిబుద్దులందుం దీగ్రత చండత వైశిత్యము ధాటే విశేషముగ నుండును, ఈబుద్దులందు వింతయైన విద్యుల్లతలు స్రకాశించుచుండును. ఎంతసేపు పరుగుఎంత సేపు దుముకు-ఎంత సేపు సమస్తావకాశవ్యావన శక్తి వీనియందు విరాఘాటముగా ని్ళంకముగా మన్నవి, (ఉష్మప్రదేశములందున్న నీగ్రోల కట్టున్నదా యని సభలో గేక) వాయనరారా! చెప్పుచున్నాను. ఒక్కిదేశముబట్టియే బుద్ది ఘనాఘనత లుండవు. ఒక్క కారమును బట్టియే యుండవు. ఒక్కపాగ్రమునుబట్టియే యుండవు ఈమూంటినిగూర్చియు నొక్ష్యసా రియే చెప్పుట కసాధ్యమగుటడే (గ్రమమునుబట్టి యివ్పుడు దేశమునుగూర్చి చెప్పుచున్నాను. మీరడిగిన ప్రశ్నే సరియైనదే-నీ[గ్రోలు వార్యులుకూడ నుష్లదేశమందే యుండినను వారివారిబుద్దుల కంతవ్యత్యాన మేల యుండనలయునని యడిగివారు. దేశసీతియే సమానము కావి పాత్రస్వభావ మనగా నేమి? అర్యావర్తమున నున్న పా్రాధిక్యమేమి? అధ్థికాలోనున్న వి త్రహీనతలేమి? మొదటం తల్లిదం ద్రులదేహ మనస్ప్వభావమే

626 సీ

పాత్రము. ఆర్యులు హిందూదేశమునం బ్రవేశించినపిమ్మట శీస్ధుకాలములో వారి నాగరికత పరిపూర్జావస్తకు వచ్చినది. దేవతా స్రార్ధనలందేమి, శ త్రువిజయకార్యములందేమి, వాణిజ్యకృత్యములందేమి, కృషిన్యాపారము లందేమి, పారి శ్రామికతం త్రములందేమి, యం శ్రాదినిర్మాణములందేమి, వారు మహోన్నళతదశకు రాగలిగిరి. మొదటిపాత్రము మాతాపితృతత్త్వ విశేషమని చెప్పతిని ఆసాత్రమునకు సాహాయ్యపడిన ఇతర పాత్ర సన్నివేశ మేమనగా రత్నగర్భ యని సార్ధకనామమును ధరించుట కేకారణమువలన సర్వవిధముల నార్యావర్తభూమి సమర్హమైనదో యాకారణసమూహమే యితరపా[త్రసన్నివేశము. నేల యత్యంతము ఫలవంతమైనది. బంగా రము పండదగిన పార్థివతత్త్యము ప్రపంచమున మటియొకటి యేది? ఈభైపునం బంచోపనదులతోం గైళాసము వెనుకనుండి కచ్చి పైవకు సింధునది. అది దాటి రవంత కుడి ప్రక్కకు రాంగన్మే యభవజటాజూ టోదృవయై, యనేకోపనరులతో, నమృతాధిక మాధుర్యధురీణాంబుప్రాాహముతో, ననేక శతయోజన పర్యంతావనీస్థల ఫలీకరణపాటవ ప్రాబల్యముతో, ననేక జన్మార్జితాఘ వినాశన మావాత్మ్య్యములో నార్యావర్త మున కామూలనుండి యీ మూలవజకు జగజ్జనజేగీయమాన ప్రకాశముతోం బ్రవహించు నార్యావర్తభాగ్యదేవ తయైైన గంగాదేవి-మటిరవంతందాటంగనే ధవళగిరిపైన యెవరెస్టుసైన నాపై నున్న శిఖరములసైన నేమూలనో యుదృ్భవించి వాయువేగముతోం బ్రాగ్టోగొం బ్రవహించి 'అస్సాము' నొద్ద మోచేతివాటముగా మటలి దక్షిణముగం బ్రవహించు బ్రహ్మవుత్ర-ఇది కాక నర్మద్క మహాగౌతమి, తుంగభద్ర, కావేరి మొదలగు మహానదులు తమ శీతలత్వముచే తమ సరళత్వముచే తమ మాధుర్యముచే తమవవిత్రతచే తమ ్రవాహశక్తిచే నార్యావర్త జనసయఘు బుద్దితత్త్యమునకు శీతలత్వము సారళ్యము మాధుర్యము పవిత్రత ధాటి యొసుగుటకుం జాలియున్నవవి చెప్పుట యతిశయోక్తి కాదే. ప్రపంచపర్వతములలోం (బ్రథమగణవీయమగు ప్రాలేయాచ అము భరతదేశ మాతృదేవతకు హీరకిరీటమై ప్రకాశించుచుండ, వింధ్యాద్రి వజ్రాల మొలనూలై యుండ, సింహళద్వీపము పాదపీరమైయుండ, సమస్త ప్రకృతివైిత్రీ సన్నివేశ ప్రధమనిధానమైన భరతవర్షమునందుం గవులకు గాయకులకు భక్తులకు జ్ఞానులకుం గార్మికులకుం జిత్రలేఖికులకు నేమాత్రమైన లోవమున్నదా? నాయనలారా! ఇట్టి పాత్రసన్నివేశ మాస్థీకాలో నున్నదా! ఆగ్ధీకాలోనే యన్నమాటయేమి? మటియెచ్చటనైన నున్నదా? 1,30,00,000 చదురపుమైళ్లు గలిగిన యార్యానర్తములో మైలునకు మూడేసి దేవాలయము లున్నవే. ఎన్ని మహాగోపురములు-ఎన్ని యద్భుత ధ్వజస్తంభములు-ఎంత శిల్పవైపుణ్యము-ఆహాహా! ఎలొఫెంటాలోనున్న గుహాదేవాలయము లార్యావర్తదేశమునకే కాక యవనీస్తలి కెల్ల నద్భుత జవకములు కావా? దేవతానిర్మితములవలెం గాక మనుష్యనిర్మితములవలె నున్నవా! తమ 'వ్రయోజకత్వముచేం గాక శక్తి లోవముచే రవంత యొకభ్రక్కకొరగిన "పైసోలోని దేవాలయమును బ్రపంచాద్భుత నప్తకములోం బాశ్చాత్యులు పరిగణించిరి కదా! యంతకంటు నాశ్చర్యజనకములగు దేవాలయములసంగతి. వారేరి చెప్పలేదో? పోనిండు-అందులకు దగవేల? ఇంకు జిత్రలేఖవమును గూర్చి చెప్పెదను. ఈ విద్య బహృమృదులమైనదగుటచే దేహసొష్టనముచేం జిత్తపొష్టనముచే శరీరకుసుమకోమలతరలైన ఫూవుంబోడుల యథీన మొనర్పంబడినది. వుష్పములోని కేనరములకైన రవంతకఠినత కలదుకాని యార్యావర్తనుందరీమణు ల-యందులో మహారాజకాంతల-యంగుళ్యగ్రముళం దామాత్రమైన కర్కశత లేదే. ఒంటెకుచ్చునైన నుపయోగింపక ద్రైళ్లకొనలతోడనే రంగులుపూసీ వారుచేసిన వింత సృష్టిలోని వింతవింత వ్యక్తు లార్యావర్తవిజిగీ షులగు విదేశీయులు. పాడుచేసీనకోటలలోని యంతఃురభాగములందలి కుడ్యముఠందింక -గోడమీందినుండి దుముకం బోవుచున్నట్టు-నోరు తెజచి మూడలాండ బోవుచున్నట్లు-కులకాంతల

  1. దేశకాలపాత్రములు 627 యంళఈవురములో నవి కేలవచ్చితివో యావలికిం బొమ్మని చేయయూయపునట్టు-వెచ్చవియూరుపు పైకి బజవు నట్టువ్నవే. పోయి కన్నులు కృళార్ణములగునట్టు చూదుండు. హృదయము తాండవించునట్లు చూడుండు. చిత్రలేఖనవిద్యయు సంగీతము స్వభావసిద్దముగ స్త్రీలసొమ్ము.

గావవిద్యను గూర్చి రవంత చెప్పెదను. రాగబ్రస్తారమునుగూరి స్బ్‌యుం దాశ వ్రస్తారమునుగూర్చియు మనదేశముననున్న యనుపమానమైన యగాధమైవ యత్యంతవిపులమైన యద్భుతావహమైన శాస్త్రము మజీ యే దేశమున నున్నది? గానశాస్త్రజ్ఞానముం బరమావధిని భరతదేశమందే పొందినది. స రూపసౌంద ర్యముచేనేమి స్వరపౌష్టనపొభాగ్యమువే నేమి యదియిది యనవేం సర్వవిధములచే సంపూర్షమైన గానకళా యంధ్రమగు వీణ యేదేశమున నుదృవించినదో యాదేశమున శారదాదేవి, యప్పరనాంతల వెనుకపాటల నడుము, దేవతల పుష్పవృష్ణులనడుమం దుంబురునారదులి సాధుసాధ్వితి ప్రశంసాలాపపూర్వక శిరఃకంపము లనడుమ్మ నొడలు తెలియని మహానందముతోం దాండవించునముట కేమైన సందేహమా? మహీమండలిలో మన్న మంగళవాద్యములలో మహత్తరమైనదేది? మద్దెలను మించినది మటేదియుం గానంబడడే! కవితనుగూర్చి కాసంత చెప్పెదను. వేదములవంటి (ప్రాచీన గ్రంధములు ప్రపంచమున లేవు వేదబుక్కులలోనికవితవంటి నిష్రయళ్నోద్భుర్దమైన కవిత్వము లేదు, వేదర్షులవంటివారివట కెందులకు! వ్యాఘునివంటి బహు(గ్రంధరచనాసమర్హుం డీయైదుఖిండములలోంగూడ నొక్కండైనం గనంబడదడు. వీరరసప్ర ధావమైనభారతేతిహాసము గ్రపంచమందలి వీరరస ప్రబంధములలో నగ్రగణ్యమనుటకు సందియములేదు. వ్యాసుం డొక్కవడే కాడనియు ననేకు రాపేరను (గ్రంధములు రచియించిరనియు నూతనవిమర్శనము బయలుదేటినమాట సత్యమే, దాని వంగీకరింతము. పోవిండు. విద్యారణ్యునివంటి శతాధిక గ్రంధకర్తను మటేయొక్కవి పూర్వపశ్శిమార్దగోళముల నగపటుషగలరా? కల్లావట్టికల్ల, రామాయణకవిత్వమంత సర్వాంగసుందరమైన కవిత్వము వెనుకలేదు ముందుండదు. పరలేశీయు లింక ప్రబంధ మననేమో యెజుంగనిస్టితిలో నుండంగొ మనకాళిదాసుండు నాటకరాజములను రచియించినాండు. ఉష్ణదేశముననున్న తరి భావవాశక్తియొక్కయెగురులో స్వర్గమున కెగిరి, యొక్కజెటకాలోం బదునాల్గుభువనములుదిరిగి, యొక్కయూయులో “ నలోకంబగు పెంజీకటి కవ్వం వెవ్వం దేకాకృతివెల్గునతని' సేవింపంగల మహావ్యావ నళేక్తీ గలదైయుండును. ఉష్ణప్రదేశమగుటచేత మనవారికి శృంగారరసమం దధికాదర ముండును. ఆ శృంగారరసమే భగవంతునిపై బజపిన భక్తియగును. మన యార్యావర్తదేశమున నొక్క [గ్రామముననున్న డైవభక్తులు వరఖండములలో నొక్కదేశమందైన లేరు. ఆ సేతుహిమాచలపర్యంతము మతమందాసక్తిలేని వాండులేందు. కట్టులో మతము, జుట్టులో మతము. బొట్టులో మతము. మాటలో మతము. పాటలో మఠము. (బ్రదుకులో మతము. చావులో మళము చచ్చినతరువాతంగూడ మతము ్రాక్తనకర్మమే మనల నాడించుచున్నదనియు, మన కష్టసుఖములు మనపూర్వ కర్మఫలములేయనియుం బడమూల్గకుండం దెగవీల్లకుండ వాని ననుభవింప వరియుననియుం 'బ్రారబ్బమున కనుభవమునంగాని క్షయములేదనియు, భారతదేశమునం బరమహంసమొదలుకొని బావిసవటకుంబరిపూర్ల విశ్వాసమున్నది. ఏదీ? అమెరికాదేశ మున నొక్క గొప్పవర్తకుని స్రారష్ట మనవేమొ యడుగుము. భగివత్తత్త్యము సగుణమా నిర్గుణమా యని యడుగుము అ సొమావేదో మేమెప్పుడు తెప్పించియుండలేదని అతండు చెప్పవచ్చును. అమ్మా! నీపిల్లవొం డీంత రోగభూయిష్టుండై యున్నాండేరి యవి మనయూరిలోని ముష్టిదాని నడుగుము, ఏమని చెప్పును?

428 సాక్షి నాయనా! పూర్వమం దెవనికో క్రుళ్తుకాయ దానమిచ్చినహేతువునే విప్పు డిది నాకు సీద్దించినదని చెప్పును. మతమే మనమూలుగులోని మూలుగ్రైయున్నది. అలౌ కికభావనాశక్తివ్యాపన ఫలమైనమతము మనకు (బ్రస్రధా వమైనప్పుడు, మనముక్కుల కూంపిరియైనవ్పుడు, మనకంటికి దేజమైనప్పుడు, మనజాతి యెంతభావనా శక్తియుక్తమైనదో వేజు చెప్పవలయువా? ఈభావనాళక్తి యంతయు నవితృసన్నిహితత్వముననే వచ్చినది. శీతలప్రదేశములం దుదృవించినూరు సూర్యకాంతిదూరులగుటచే వల్లిగముండక శ్వేతరక్తవర్షములు గలవారై యుందురు, వీరు బలిస్టళరీరులై యుందురు. దీర్థాయుష్మంతులై యుందురు. వీరిశరీర మాలన్య ముగ వికసించును. విశేషకాలము పూర్ణశక్రుమవ్వితమై యుండును. మనలోం బదునాటేండ్లతల్లి-చేత వెడపీల్లతోం జంకను జంటిపిల్లతోం గడుపులోం (గ్రాత్తుల్లోం గదలక హన్సుహస్సు మమచుండగా -వదేయాడుగల యాంగ్లేయబాలిక మగండనంగనేమో యెజుగనిస్తీతిలో జేరి ్రికెట్టుబ్యాటుతోం జంకను బంతితోం గడువునకు బిగించినతోలువటకాతోం గిలకిలి నవ్వుచు గేకలు వైనుచు లేడిసిల్లనలె వాటస్ట్రలమునకు గంతులువైదుచుం బోవును. మనబుద్దులు వికసించినంత శీసఘ్టుముగా వారిబుద్దులు వికసింపవు. మనలో బదియేండ్లపీల్లవాండెన్నియో గుంటచిక్క లెటింగియుండును. తల్లిని బింకముగ నెదిరింగలండు. తండ్రి నవలీలగం గన్నుకప్పంగలడు. కనిష్టసోదరులపై నింటి పెద్దవలె నధికారము చేయంగలండు. మంచిమాటలతో డనేవారిబొమ్మలను హరింపంగలండు. ఉపాధ్యాయునికుర్చి హై బల్లేరుకాయలుంచినందువలన వాతందుబాధ పడుచుండంగా నానందవాచకపుస్తకము చాటునానందమొందుచుం (బ్రక్కనుగూరుచున్న బాలునిపైం బల్లేరు కాయతప్పును బడంద్రోయంగలండు. అదేయాడుగల యాంగ్లేయబాలు. డింక నక్షరనిర్ణయమునే నేర్చుకొన కుండ నమాయకుండై యమ్మ గౌను కొంగు పట్టుకొని వదలకుండ నల్లిరిచిల్లరిచేష్టలు లేకుండ వాడుకొనుచుం డును. మనలోం బదునాలుగేండ్లసిల్లూండు ఏ౦ డ్రైండేండ్లయాండుదానితో మాటలాడవలనీనప్పు డమాయక మైన యానందమయమైన యామెమోమును నిష్కవటమైన పరిశుద్దమైన విర్వాంఛమైన బూర్షముగదెజుచిన కన్నులతోం జూడక, యోరచూపవుల, వట్టిదొంగచూపులనామె అవిక బొత్తాముల ఆవికయో మామూలు ముడిఆవికయో మెడలోని జిగివీకి ముత్యములున్నవో మువ్వలున్నవో తెలిసికొనుటకుడొబోలు సాభిలా వముగం జూచును. అదే యీడుగల యాంగ్లేయబాలుండు తనచెల్లిలితో మాట్లాడిన ట్లామెతో మాటలాడీ యానందమొందును. మనవారిచిదువు పూర్తియగుసరికి వారిచదు వారంభదశవదలి యభివృద్దిదశలో నుండును. మనవా రైదుగురుబిడ్డలు గన్నవయన్సున వాతండు కోర్టింగు ప్రయత సృమునకై క్రొత్తకోటుకొటకు గుడ్డవెదకుచుండును.. మనూరు పూర్ణాయుష్మంతులై నలుబదిదాంటువటుకు బీవించియుండునెడలు జేతిలోం గజ కంటికి కాటరాక్టుతీసినతరువాత బెట్టిజోడు, చెవికి బాకా, నోటికి జొల్లు, కడుపులో నల్లి మందు మీపుమీంది రాచపుండుమచ్చ గలిగియుండంగా నదేయాండున నాంగ్లేయుండు క్రొత్తగాం గాపురము నకువచ్చిన దేవకన్యతోం దెజపిలేకుండ. “హనీమూన్‌? అనందసముద్రమున నోలలాడుచుండును. మొత్తముమీంది శృంగారసంబంధమగు సాంసారికపొఖ్య ముష్షప్రదేశస్తులమైన మనలో నున్నంతహెచ్చుగా వారిలో నుండదు. ఎన్నిదేశములు లేవు. ఎన్నిశాస్త్రుములులేవు. మనదేశముననున్న కామశాస్త్రము మటీ యింకనెక్కడది! ఇక బుద్దినిగూర్భి రవంత యోజింళము. వారిబుద్ది విశేషద్రఢిమకలది సూక్ష్మ మైనది కాదు. స్టూలమైనది, బర్మావలే కటకట యడుగువజకుం గోయలేదు. సమ్మెటవలెం జావగొట్టి సాగందీయును.

  1. దేశకాలపాత్రములు 629 రసో(ద్రేకముతోం జేరని సర్వకళాశాఖలందు వారు మనకంపె ఘనులు. కంటితోంజూచి పరీక్షించి సామ్యవస్తువు లను జేరందీసి సామ్యగుణమును గమపెట్టే దావి తత్త్వమును నిర్ణయించి లోకమునకు వెల్లడించుటలో వారుత్కృష్టులనక తప్పదు. వారిబుద్ది యెంతపేపు దేశమువలెం జల్లనిబుద్ది. ఎంతసేపటికైన వేడి యెక్కదు. తాంబేలువలె నిమ్మళముగ నడచుముగాని లేడిపిల్లవలెం బరుగెత్తదు. రవంత పరుగెత్తి కాళులు లటలటలాడ గుండె దడదడలాడ నాలుక (వ్రేలాడ వగర్భుకొనుచుం జెట్టుక్రిందంబండుకొనదు. ఆమందగమనముతోడనే కష్టములకు జంకక యభ్యంతరములకు లొంగక యాయాసమునకు లోనుగాక యంత్యశ్వాసమువటకుం బోవును. రసవిజృంభణము వారిసొమ్ముకాదు అధి మనది. వారు శారీరశాస్త్రృములో శాఖాశాస్త్రములో జంతుశా(స్త్రములో స్రకృతిశా స్త్రముళలో యంత్రనిర్మాణశా స్త్రములో వర్తకశా,స్త్రములో వంటశాస్త్రములో

రాజకీయశాస్త్రములో వస్తువులు నంకెలు గీతలుగల యన్నిటిలో వారు మహాధీశాలులనక తప్పదు. కేవల భావనాశక్త్‌పై నాధారపడిన సమస్తకళలలో నుష్టప్రదేశస్టుల కాధిక్యమీయక తప్పదు. గొప్పగొప్ప కళాభిజ్ఞాలు వారిలో నవేకులు లేరాయని యందురేమో. మనలోకంటె నెక్కువలేరు ఉన్నవారైనను గళలలో గట్టివారేల యైరో కాలమునుగూర్చి చెప్పినవ పడు చెప్పుదును. బుద్ది నిళ్చలత్వములో శీతల ప్రదేశస్తులకు విజయపత్రమీ యక తప్పదు,

శమ ష2100-భావనాశక్తిలో క[0102-రసమయత్వములోమన మధికులమనుట నిస్పంశయము 1లీయ ధీశ్తకోళ్య-లో వారు ఘనులనుట యంతకంటు నిస్సంశయము. వారు కష్టముల కోర్యంగలవారు. మన కాశక్తి కొంత తక్కువ, వారహృదయముల దయారసము తక్కువ మనకున్న భండారమే యది, పారీనిశ్చిత ముక్కుకంటె వజ్రముకంపె గట్టేది. మనది వెన్నపూసకంట మెత్తనిది వారికి వారమున కీక్కరినము గుడికి భోవ్యనెడలం గొల్ల మనకు విత్యచేవతార్చనమైన పీమ్మటనే కాని ప్రాణాహుతులు లేవు. మతమనువది వారికున్న యన్నివ్యాసంగిములలో నొక సామాన్య ప్రాధాన్యముకలది. మనకు మతమే సర్వస్వము. దేశమునుగూర్చి యింక జాలింతును.

దేశకారిపాత్రములని చెప్పియుంటేనిగదా. ఇంక గాలమునుగూరి చెప్పెదను. దేహతత్త్వము మనసకము దేశమున శెట్టరీసములై యుండక తప్పదో యళ్లు యవి కాలమున కథినములై యుండకత ప్పదు. ర్రొగ్మ్యు ములు సమము ఇక. అని శీత్రోస్ట్రాది స్పీతులంబట్టి సంవత్సరము వార్గుభాగములుగాం బాశా ఏళ్ళు లౌనర్భిరి. మనవా రాజుబుతువులుగా విభాగించిరి. మూండేసిమాసముల కొక పాశ్ళాత్యర్తువు రెండేసమాసముర కొక్కమనబుతువు. స్థూలముగా సంవత్సరమును వేసవికాలమని వరకాలమవి శీతక్రాలమని సామామ్యలు విభజించుచున్నారు. ఫాల్గునము వైత్రము భాద్రపదము నాశ్వయు జము క్రర్రిస్సి వర్దకాలమనియ్యు, కార్తికము మార్గశీర్షము పుష్యము మాఖము కలసీ శీతకాలమనియు, స్టూలవ్యవహారము, సామాన్యమనుష్యులలో నున్నది. విశేషస్యత్యాసము రేనిహేతువుచేతమన మీవిభాగత్రయ ముదే విద్యమానవిచారమున నవరింభింపవచు ను. విశేషదోషములేదు. ఈలెక్క ప్రకారము వేసవికాలములోం బుట్టినారు మంచివాయగలవారై తీవ్రస్వభావముకలవారై దీర్హటేహులై కల్చనాశక్తి కలవారై కళాభిజ్ణురై సూక్ష్మ గ్రాహృలై చంచరస్వభావముకలవారై సత్యమందు కించిద్వైరాగ్యము కలవారై యు'ద్రేకము వచ్చిన యుడు భత్తసమన్నలై యాతీవ్రత యడుగనప్పుడు గ్రామ్యసుఖనక్తులై కోవనులై వశ్చాత్తాపయుత్తలై యుందురు. పుట్టికాలమే వరునిస్వభావమును శాశ్వతముగా సీర అచుటకుంజాలియున్న దవి తెలిసికొన

630 సాక్షీ దగినది. ఆకాల మెంత వివరముగాందెలియునో నరునిన్వభాన మంత విన్నష్టముగం దెలియును. ్రతివస్తు వునందుంగూడం బృథ్వీతత్త్వము విశేషముగ నున్నది. అళ్లు నరునిలోఓ గూడ నున్నదని వేజు చెప్పనక్కల లేదు. వృథ్వి యావస్సు తేజము వాయువు నాకాశము నని పరచభూతములు. వేసవికాలమందుం బ్రబలమైన భూతము తేజన్సు. వర్షకాలమునందు వాయువు. శీతకాలమునం దాపస్సు-అనంగ నీరు. ఇదిగాక పిత్తము వాతము శ్లేస్మమని మూండు ప్రధానవిధములగు వాళ్లు. వేసవికాలమువం బైత్యము వర్గ్షకాలమున వాతము శీతకాలమున శ్లేష్మము. ద్రధానములుగ నుందును. వేసవికోలమునం బుట్టినూనికి శరీరమునందు మనస్సునందుం దేజ మధికముగా నుండుటయేగాక, దేహతత్త్యమునందుం బైత్య మధికముగా నుండును. వాతళ్లేష్మములు సామాన్యముగా నుండును. ఇట్టిానికి మేహజాతిజ్వరముం భైత్యాధిక్యమునం గలిగిన యశక్తి స్ఫోటకము, స్ట్రలదోషము, రక్తక్షయము, మూద్రమున నుద్దకట్టు, తలిత్రిన్న, నవస్మారము, నేత్రరోగము. ఎక్కిల్సి మతిభ్రమము, దడ మొదలగు హృద్రోగములు సంభవించును. ఇంతవణకుం జాలును. వర్గకాలము లో- ఆషాఢము శ్రావణము భా ద్రవదము నాశ్వయుజము-ఈచూసములలోం బుట్టిమానికి దేహమనో నిర్మాణ ములందు వాయువు ్రబలముగా నుండును. వేసవికాలమునం బుట్టినూనికు భైత్యనాడి ఎట్లు సప్రబలముగా నుండునో. వర్షకాలమునం_ బుట్టినూనికి వాతవాడి యట్లు ప్రబలముగా నుండును. ఇతండు సర్వసాధారణముగాం జామనచాయగలిగి యుండును. పొడుగువాండు కొండు. రవంత నిశ్చలమైన యఖభిప్రా యములు గలవాండు. దైవచింతకలవాండు. న్యాయమందు బుద్దికలవాందు. శాట్రుపాటుళేని మనన్నుక అవాండు. వ్యవహారమందు నిపుణుండు, ఈ మొదలగుగుణములు కలిగియుండును. ఇట్టివానికి వాతద్వరము వాతసంబంధమగునబీర్తి కీళ్లవావు, మలబిద్దత, (్రిమివాతము, తిమ్మి రివాతము, మిషూచి మొదలగువ్యాధులు సంభవించును. ఇంకను శీతకాలమందు-అనంగం గొర్తిక మార్గశీర్ష వుష్య మాఖమానములలోం బుట్టినవానికి దేహమనోనిర్మాణములయందు నీరు ్రబలముగా నుండుము. వేసవికాలమందుం బుట్టినూనికిం లైత్య మెట్టు 'ప్రధాననాడియో వర్షకాలమందుం బుట్టినూనికిం ననంగా-వాయుతత్త్యమువానికి వాతమెట్లు స్రధానవాడియో, శీతకాలమందుంబుట్టినవానికి-చనంగానాపస్తత్త్యము వానికి స్ల్మువాడి యట్లు ప్రధానము. అట్టవవికి జలోద రము బోదకాలు-అండవాతము-ఉబ్బుశ్వాసము క్షయ ఉబ్బనము (గ్రహణి వివుబడి సెము మొదలగున్యా ధులు సంభవించును. ఇతండు వరమళ్యాంతుండు, స్తవిస్టదేహము కలవాడు. నల్లనిరంగుగరివాండు. ఆహారాది 'శ్రయాసక్తుండు. మూటలాడునంతలో గుగ్రుమని గుగ్రుతీయువాండు. లెక్కలలో సమర్థుండు. వ్యవహారనిపుణుండు. ష్టూలమైన బుడ్దిగలవాండు. ఇతనికి నర్వసాధారణముగా వేదియు మనమున కెక్కదు. ఎక్కినదేదో విడువడు. తొందరపాటులేనివాండు. ఇట్టిగుణములు. గలిగి యితండు చిరకాలజీఏయై యుండును.

శీతల ప్రదేశములందైన నుష్టాలమధ్యమునం బుట్టినూరికిగూడ మంచి కళాభిజ్ఞత యుండుము. ఉష్షదేశములందైన శీతకాలమందుం బుట్టువారికి కళావైముఖ్యము సిద్ధించును. దేహ మవస్తత్వములకు మూలకారణములు దేశకాలపాత్రములు. లీనితరువాత శికుపోషణ వైఖరులు, విద్యాభ్యననవైఖరులు, సహవాస స్వభావవైఖరులు, వృత్యాదినైఖరులు మొదలగునవి యాయాదేహమనస్తత్వములను గొంత బలపజచుటకుం గావి క్షీణించేయుటకుం గావి చాలిన కారణములగును. కాని దేహమనస్తత్వ్యములందుం (బ్రథమము(ద్రను, 'బ్రధానముద్రను వేయువవి జన్మదేశకాలములు. తరువాతః గలిగిన కారణము అంత (్రబిలమైనవి కావు,

  1. దేశకాలపాత్రములు 631

ఇదివజకున్న దేహమనస్తత్వమురకు రవంత వన్నెలు చిన్నెలు పెట్టుటకు, రవం సాపుచేయుటకుం గొసంతో వెజ్టీతలను (గ్రుంపుటకు, రవంత యెగుడు దిగుడులము సవరించుటకుమాత్రమే యక్కటికు నచ్చునని తప్పక తెలియందగినది. వీకాలమం చెన్వండు వుట్టునో సర్వసాధారణముగా వాం డాకాలమందే మరణిం చును అదికాక యాకాలమునం బ్రకృతినిబట్టి యేయేవ్యాధు లుండునో వానిలో నేవ్యాధిచేతనో మరణించుటి గూడ పర్వపాధారణముగా జరుగుచున్నది. జన్మస్టలమందే మరణించుటకు బ్రతి జనుని కెట్లు మహావాంఛ యుండునో యాత్మకు దేహముతో సంబంధ మేమాసమం దేగడియయందు గలిగినదో యామాసమందే యీదినమందే యాగడియయందే దేహ సంబంధము విడుచుట కాత్మ యట్టుత్సాహమొందుచుందుము. కావున బుట్టివదినము ప్రతి నరున కుత్చాహదినము గాదు ఉత్పాతదినము, పర్వదినము కాదు భయంకరది నము. మంగళదినము కాదు మరణదినము, ఫుట్టినదినము గండ దినమని నిశ్చయింపవలసినది. ఏకారణముచే నట్లయ్యెనో యిప్పుడు చెప్పుటకు నాక్రవకాశములేదు, ఈయంశమును గూర్చి యొకపర్యాయము కాంబోలు జంఘాలశా స్రీగారు చెప్పియుండిరని నాకు జ్ఞస్తీ యున్నది. వుట్టినదినములందు పలావు తినవలసినది కొదు. వరమేశ్వరారాధన మొనర్పవలసీనది. కారపుబూంది బాసంది తినవలసినది కాదు గండశాంతికై రు గ్రాభిపేక ములు చేయంపవలసీనది. వేశ్యా వృత్త గానాదులలోల దైవపూజలతోం గాలకేపము చేయందగినది. అన్ని జన్మదినములలో నరువదియవది మహాగండము అది మహాగండము కావుననే దానికి మహాగండమనియే మనవారు పేరిడిరి. ్రళ్యాస్తికుండును షష్టిపూజ చేసికొనక తప్పదు, అది వైదిక మహామందత్రము. వానినంతయు విధ్యుక్తముగా నెజవేర్చవలయును. కొందరు మహామహృలు జన్మదినమునందే మరణించిరి. అది కాకతాళీయముకాదు. కారణనిబద్దము. ఆకారణములన్నియుం జెప్పుట కిష్పుడవకాశములేదు. క్షమింసవలయును. పొత్రమునుగూర్చి యిదివజకే దేశసందర్భమునం యధోచితముగా మనవిచేసియుం టివి, అంతకంటె విపులముగు జెప నుట యనావశ్యకము. ఇదినజుకే ఛాలు జెప్పీతిని కాంబోలు. నాతప్పుచిను చున్నింపవేండుచున్నాను. భగవంతుండు సర్వదా మిమ్ము రక్మించు గాక *'

ఓమ్‌ శాంతి శృాంతి శ్శాంతి

  1. వాజకీదానుని విడుదల సత్యపురమునుండి 15-7-22 ఆంధ్రపత్రికాధిపతిగారికి:- జంఘాలశాస్రియనేక నమస్కారములు-మీసారన్వతామ బంధమునకు మేము ప్రతిశనివారము నొక్క యుపన్యాసమును బంవుచున్నాము. ఈదినమునంగూడ నాయాచారము ననుసరించి వంవవలసినదే. కాని యట్లు వపంపకుందుటకుం గారణమేమో యెరుంగుదురా? మావాణీదాసకవి కీదినమునం గారాగృహవిముక్తి కలిగినది. ఇది మాకు మహోత్పాహాదినము. కావున సాక్షిసంఘద్వార మీదినమునం దెజచుటకు వీలులేదు. సాక్షీసంఘమున కీదినమున 'వెలవిచ్చి మాసంఘకవిని గౌరవింపవలనీయున్నది. కవిని దిట్టువారేకాని గౌరవించు వారెవ్వరునులేరు. మాకవినైన నాతనికవిత్వమునుబట్టి యిట్లుగౌరవింపం దలంచుకొవలేదు. కాలధర్మము నాందకుండం గారాగృహమునుండి వచ్చినాండని గౌరవింపవలనీ వచ్చినది. కారాగృహవిముక్తుల నందఆను బ్రజలు గౌరవింపవలసినదా? స్వార్థలోలురై పరబాధాకరులై కారలోం బడి విడుగడయైనవారిని గౌరవింపనక్కటలేదు. కాని స్వార్థపరిత్యాగులై దేశక్షేమలాభాదులకై దేహస్వాతం పరిత్యాగ మొనర్చి మోక్షము నాందినవారిని గౌరవించక తవ్పదు. వాణీదానుం డీదినమున నుదయమున ముక్తుం డగునని కడచినరాత్రియే యిచ్చటి నిరాకరణ నంఘకార్యదర్శి చుట్టువట్టులనున్నం బదిపండ్రెండు చిన్నగ్రామము లలో జాటించి తెలియంబరువ నుత్తరువిచ్చియుంటచే నీయుదయముననే యనేకజనులు వల్లెలనుండి వాణీదాసుని గౌరవించుటకు' నుత్చవముదర్శించుటకు వచ్చియుండిరి. ఈదినమువ దైవకటాశ్షముచే మాగ్రామమందు బశువులనంతయగుటదే విజయగవరము తుంసారి యాస్రాంతముల నుండునట్టియు దాశ్షారామము కాకటవ(ర్రు వీప్రాంతముల మండునట్టియు కావులనేకులు పశువులను కొనుటకో యమ్ము టకో వచ్చియుండిరి. గ్రామమంతయు జననమ్మర్షమునే సంకులముగ మన్నది. ఉదయమగుసరికే గ్రామములోని నిరాకరణవాదులు మటీకొందరు వాణీదానుని కారాగృహమునొద్ద కేగి యాతని బహిరాగమనమునక్షై నిరీక్షించుబుండిరి. “అదిగో! అవచ్చుచున్నవారు వాణీదానకవిగారే” యని నిశ్చయవటజచుకొని “జయా! వాణీదానకవిగారికి జయా” యవి యచ్చటి జనలోకమంతయు వొక్కపెట్టున నార్చెను. అంతలో వచ్చటి మంగళవాద్యములన్నియు [మైయింవబడెను. ఆతండు దైవవశ మున వాణీదానకవికాక నియతమైన దుస్తు తీసీవైవి యీవలికి గాలకృత్యములకై కాంబోలు-వచ్చుచున్న రక్షకభటుం డగుటచే వెవరిమట్టువకు వారు వశ్యాత్తపులై “వద్దునద్దు'” అని కేకలు వైిరి. మంగళవాద్యము అన్నియు నాంగిపోయినవి. కొంతసేపటి వజకు జనులు ఖద్దరు వ్యవహారమును గూర్చియు గాంధీమహాత్ముని గూర్చియుం గాలస్ట్రితిని గూర్చియు మాటలళాడుకొనిరి. ఎంతసేపటికిని వాణీదానుం డీవలకు రాలేదు. ఇంతలోనెవ్వండో వచ్చి వాణీదానుందు కారాగృహవుం బాణిద్వారమున విదువంబడినాండని చెప్పెను, సీంహద్వారము నుండి విడువబడవలనీనవాండు పాణిద్వారమునుండి యేల విడువబడినాండవి రమ్‌డోలు వాండ్రతో బాకాలవాండ్రతో మిగిలిారందరు దొడ్డిగుమ్మ మునొద్దకుం బరుగెత్తిరి, అవృటీకే యాతండు

  2. వాణీదాసుని విడుదల 633 తలవంచుకొని మాకెదురుగ వడవి వచ్చుచుండెను. జను లాతనిం గాంచి మహానందభరితులై “జయా వాణీదాసునకు జయా” యని కేకలిడిరి, కాఠాచార్యుండుత్సాహపూరితుండై యాతనిమెడలోం దెల్లగన్నేరు పూలదండను వేయుచు దొందరలో నాతనికంటిలోం దన(్రేలి చిటికలోనున్న బొడుముగూడ వైవెను. వాణీదాసుని బాష్బోద్గమమునకుం బట్టరాని యావందమేకాక పొటిపాగాకు పాడుముకూడు గారణమయ్యెమ, నాకాతండు నమస్కరించి సాక్షీ యెప్పుడు మదరాసుముండి వచ్చునని యడిగెను. ఆతవి నాశీర్వదించి రండుమూందుదినములలో సాక్షి వచ్చునవి చెప్పేతిని జనులు మహోత్రా ఎహమున దేశభక్తివిషయకములగు కీర్తవలం బాడుచు దైవభజనలు చేయుచు ముందునకు నడచుచుండిరి. అవ్పటి కూరిలోని కొందజు వేశ్యాకాంతలు వచ్చి జనసంఘమునం గలిసి గన్నేరుపూలదండను బట్టీ కారాగ్భృహవిముక్త కవిశిఖామణిని గుర్తించి యాతవికి నమస్కరించిరి, వేశ్యలు మనసంఘమునం జేరరాదవి యిచ్చటీ జనులలోం గొంద అధికేసీంపగ “వారిప్పుడు పూర్వవృత్తులు మానుకొని దేశశేమమునకై నూలు వడకుకొని కాలక్షేపము చేయుచున్నా”రని కొందలు వారిని (బ్రశంసించిరి. కాలాచార్యుండు బొట్జముక్కుగల యొకవేశ్యను గాంచి యామె పాడుముసీల్చును గొయోలునేమి యని యరువది డెబ్బది జనులకుమా్రమే వినంబడునంత మెల్లిగా వాణీదాను నడిగెను. ఆమెనే యడుగరాదాయని వాణీదాసుం డాతనికిం బ్రత్యుత్తరమిచ్చి నన్నుగాంచి “జంఘాలశా స్త్రీ! ఇకముందు జరు గవలసినదేది?*' యని యడిగెను. కురకర్మముని నేను బదులు చెప్పితిని. “ అదికాదయ్యా! దేశశేమమునుగూర్చి యేమి జరుగవలసినదని నే నడిగితిపి' నవి యాతండు పలికెను. “ ప్రాయశ్శిత్తకర్మ మైన తరువత భారతదేశాభివృద్దివషయ మాలోచించుకొనవచు ఏనుల్హే దేశ మోక్షమునకు నీనొక్కడవనే తరువాయి యనుక్‌మచున్నావు కాంబోలు నేమి” యవి నేవంటిని. వామాటల కాతండు కొంత కోపించి వాతో మాటలాడక యటునీటు చూచుచుండెను. ఇంతలో శవాలయము నొద్దకు వచ్చితిమి. ఈదినమున శమివారమైనమను తురకర్మ విషయమైన తిథివారవిశోధవము కారాగృహవిముక్తునియెడలం జూడం దగదమ కారిక ననుసరించి యాతని కళ్ళడవే తురకర్మము చేయించితిమి. వాణీదాసువికి జయా యని జమలు వాల్గుకేకలువైది యెవరిదారివి వారుపోయిరి, మేమట్ట్లు పోవుటకు వీలులేనివారమగుటచే నేనును గొలాచార్యులు నాతనియొద్దనే యుండి మృత్తికాస్నానములు రుద్రాభిషేకము మొదలగు విధురన్నియు ఛా స్రీయవరతిగా చేయించి మాయింటికి దీనికొవిసోయి పంవగ్య విప్పింది వరికుద్దని బేసిభోజవమిడి తివి. భోజనమైనపిమ్మట మాలో మేమిట్లు సంభాషించుకొంటేమి. కాలా-వాణీదాసో! నీవు చుట్టకాబ్బవాండవుకదా? నీకుం గారలోం జుట్టయెట్టుదొరకెడిదో నాక్టుం జెవ్పలేదేమి? వాణీ-కారాగృహవిర్భం ధములవలననే నాకాదురభ్యాసము పోయినది. నీనస్యాభ్యానముకూడు బోవు నేమో నీవుకూడం గొట్టులోవికి బోయెదూ యేమి? ఈచూటకేవి? కాని కారాగృహనివాసమువలన నిజముగాం గొన్ని లాభములు లేకపోలేదు, వేవొక్త గ్రంథమును ద్రాసితిని, దంయఘా-అది యేదయ్యా? వాణీ-కారాగృహవద్ధతులలో నేయేదోషములున్నవో యని యెట్టు మిరింపవలయునో యమ విషయమునుగూర్చి ద్రానితివి.

634 సాక్షీ

కాలా-ఆ(గ్రంధముపేరు?

వాణీ-కారాగార కాచారఖండనము

కాలా-“*కావార యనంగా నేమి? (గ్రహచారమా?

వాణీ-దురాచారములని యభిప్రాయము.

జంఘా-కవుస్తకము గద్యముననే న్రానీతిా?

వాణీ-లేదు. పద్యముననే.

జంయా-పద్య మెందులకోయి నీమొగము! నీగ్రంధ మెవరు విందురని నీయభి ప్రాయము? అరణ్యరో దనమువలె. నీ కీకారాగృవ కవిత్వమెందులకు? పోనీ! వేణుగోపాలశళకమో కుక్కుశేశ్వరశతకమో వ్రాయలేకపోయితివా? కొందరైనం జదివి సంతసీంతు రేమో?

వాణీశతకముల కివి దినములుకావు.

జంఘా-నీవంటి కవికిగూడం గొవు

వాణీ-నీవంటివక్తకుమాత్ర మివి దినము లనుకొనుచున్నావు కాంబోలు. నీయువన్యాసముల వెంద అధికేపించుచున్నారో యెజుంగుదువా?

జంఘా-వాణీదాసా! ఇదివజకేమో పరిహసించితిని. కోవపడకుము. నేను వక్తనుగానని నేవెటుంగు దును. వాయుపన్యాసముల నధిక్షేసించుచున్నవారిని నేనెటుంగుదును. ప్రశంసించుచున్న వారివి నే నెటుంగుదును. అందులకు నాకు విచారములేదు. ఇందులకు సంతోషమును లేదు. ఎందుచేతనో చెప్పనా? అధికేసించుచున్నవా రెందుల కధిక్షేసించుచున్నారో యెజుంగరు. ్రశంసిం చున్నవా రెందులకు హ్రంసిం చుచున్నారో యంతకంటు వెటుంగరు. అట్టివారి నిందాస్తుతులతోం బనియేమి? నీ వొకని శిరకంపనమునకు అత్య పెట్టవలదు. మరియొకని మూతిముడువునకు లక్య పెట్టవలదు. ఒకనిదీవనను గణింపవలదు, మరియొక నితిట్టును గణింపవలదు. అభిప్రాయ ప్రకటనమే గ్రతి వ్యక్తికి స్వభావము. వేదర్షులబుక్కు లెంత స్వభావజన్య ములో కాలాంబుదములోని గర్జారావము లంత స్వభావజన్యములు. ప్రనవమునుండి వెడలిన పరిమళ మెంత స్వభావజన్యమో కవి ముళోగతమగు గీత మంత న్వభావజిన్యము. మహావక్త యురిమిన యువవ్యానమెంత స్వభావజన్యమో పెద్దపుల్నన ఆరె యంత స్వః _. సము. ఎవని న్వభావమునకుం దగిన, యెవని హృదయమునకుం దగిన, ఎవనివిద్యకుందగిన యెవని ముఖమునకుం దగిన పలుకు వానినుండి బయలువెడలు చున్నది. కణకణమను మృదంగమునుజూచి బెకబెకలాదుకప్ప యేడ్చిన వినియోగ మేమున్నది? కలన్వరకలి తమగు కలకంఠమునుజూచి గాడిదె తన్నుకొని యోండ్రపెట్టిన లాభమేమి? అదిగాక యొకవ్యక్తిని జూచి యొకవ్యక్తి యసూయపడుట కొకని ఘనతయేమి? యొకని నీచతయేమి? అన్నివ్యక్తు లల్బములే అన్ని యజభిప్రాయ స్రకటనలు కూంతలే. వస్తుతత్త్యమున దోమ గుంయిమనుట యెట్టిదో పెద్దపులి గాంద్రుమనుట యట్టిదే. అంకలిచేం గుక్క తోంక నాడించుట యెట్టిదో పౌరుషమున సింహము కేసరముల జళిపించట యట్టిదే. పరమార్థజ్ఞానాభావునకు, పామరాధమున కది యెక్కువ యని యిది తక్కువయని-యది

  1. నాణీదానుని విడుదల ళ3క్‌ మనో హరమనౌ యదా క్ష్షరోరమని కనంబడును. నీవు బుద్దిహీనుండవు కావున నీవల్పుండవు కావున నీవు జడుండవు కావున వీ కాభేదము కనంబదుచున్నది. సచ్చిదానంద స్వరూవుల్లైన భగవంతునియెదుటం గుమ్మరివురువు శక్కువయేమి? గోరాజ మెక్కువ యేమి? రొయ్య తక్కువయేమి? తిమింగిల మెక్కువ యేమి? వల్లి తక్కువయేమి? నరుని యెక్కువయేమి? పరిపూర్ణ శక్తమంతుండైన పరమేశ్వరునివట కెందులకో! గాలిగుమ్మట మెక్కి మైలున్నర పైకి బోయి చూడుము. హైకోర్టుగుమ్బీ యెంళయో అండుపీల్ల సముద్రతీరమునంగట్టిన పిచ్చుకగూడు నంతయే-కాకచేసినయెడల మసకగాం గవంబడిన, 'పైత్యముచేసిన యెడల బచ్చగాం గొనంబడిన, (హ్రావ్వదృష్టితో దూరమునకుం గనంబడవి, దూరదృష్టితో దగ్గణకుం గవంబడని, చీంకటితో మొదలే కనంబడని, వట్టి పవికిమాలిన కన్నుగల నీకే మైలు పాడుగునం బైకెక్కునరికి గొబ్బెరవెట్టునకు వేలములగచెట్టునకు భేదచ్వే గొనంబడనప్పు డవేకాద్భుతగోశములకుం (గ్రిందమీంద లోనవెలుపలి విండియున్న, యద్రతిహతమైన యనిర్వాచ్యమైన యననువంధేయమైన భగవద్వ్యక్తికి వాణీవాసుండు పాొట్టండవీ జంఘాలశా'్రీ పొడుగువాండని భేదముండువా? వట్టికల్ల-వట్టేకల్ల, వీవల్పబ్దాం డవు వే నధికుండవవి యనుకొనువాడు లీకంచె నల్చజ్ఞాండు వాండధికుండవి యనుకొనువాదు వావికంళు చర్చిద్దాడు. ఈపంగతి బాగుగాం రెలిసికొనుము. తెలిపీకొని యనునంధింపుము. అముసంధించి యనుభవ మునకుం దెద్చికాన్వ్సు ఈ ప్రపంచమున గర్యమున్నవానికి గతిలేదు, ముమ్మాటికి గతిలేదు. జాగ్రత్త, దౌగ్రత్త, “వే నల్పజ్జండము-అజ్జడమ-వాీ బ్రవంచవైచిత్రి యణుమాత్రమైవం దెలియకున్నదోయి బాబూ! భగవంతుండాగ” యని గొంతెత్తి గట్టిగ నేడ్వుము. భారతీదేవి గానమును వీయేడ్పునుగూడ వావరా తృరుండు చెటేయ్యెక్ష కళ్ణముతో వణుమాత్రమైన వ్యత్యాపములేవి యానందముతో వినును,

ఇంతలో వాంకిటిలోం దిరుగు మంగళవాద్యముల ధ్వవియైనది. ఉదయమున బాగుగా నూరేగింపకే దని వాణీదాసుని దిరుగ మారేగించుటకు జనులు వచ్చినారు. ఎంత కోలాహంముగనైననున్నది. కారాగృహ వంధమునుండి విడుదలనొందిన యొక్క సామాన్యువిగూర్చియే యిన్ని మంగళవాద్యములు వాయించుచు వ్నారే. భవబంధము నుండి విడుదలవోందిన ద్రజ్ఞాప్వరూపునిగూర్చి యింక వేమి వాయించవలనినదో ఇంక నెన్నివాయించవలసినదో, (వాని కేమియును వక్కజులేదని కొలాచార్యులు కువికిపిటులలోనే వలికెను,)

ఆంధప త్రికాధిపతీ! వాణీదానువి దీసికొవి మే మూరేగిపులోని కివ్పుడే పోవుచున్నాము, ఈతొందర చేత మా కీశనివార మువన్యాసము లేదు. క్షమింపవలయును. దేశబాంధవులగు మస్తు భగవంతుండు సర్వశ్రేయము లొనగూర్యుయాక్ష

  1. కర్నూలులోని కాటకము జయాలశాస్త్రీ యిట్లు వలికెను-

“వాయనలారా! సాక్షి కొకలేఖ వచ్చినది. దీనిని జదివెదము.

సాక్షిగారికి-అయ్యా! నమస్కారములు. మృగశీర్దానక్షత్రమున నర్కుండు బ్రవేశించి యిదినలకు లై బదునైదుదినములు దాటవచ్చినది. వర్షములు మిగుల దక్కువగా నున్నని. ఆకుమ. ళ్లాకసారి యెండిపోగా రెండవసారి మేఘములను నమ్ముకొని యాకులు పోసీవారు. అనికూడ నెండిపోవుచున్నవి. నదీజల ప్రాహము నస్యాధారమైన కొన్నికొన్ని పట్టులందుమాత్రమే భూమి రవంత పచ్చపచ్చగ నున్నది కావి మిగిలినస్టలములందెల్ల నిర్దానమై శుష్కమైయున్నది. ఆం ధ్రదేశమందెల్లను దత్తమండలములలోని ప్రజలు మరింత హెచ్చుగం దహతహపడుచున్నారు. వేనెటింగినంతవలకుం గర్నూలునకు వదివం డ్రైండు మైళ్లడూ రములోనున్న కొన్ని పల్లెలోని జమలదురవస్థ్ర వ్రాయుచున్నాను. అచ్చట వీరికి గొన్ని వర్షము

లుండినయెడల వారింత దురవస్థలో నుండియుండరు. వర్దమో వర్షమో యవి యేడ్చుచున్నారు. వీదైన

నొకపేద్యమున కవకాశము మేఘుండు కలిగించియుండివయెడల జను లంత యాందోళనవడుట తటన్సించి యుండదు. కాని సర్కారువారు కాయకష్టముచేసీ సవిచేయంగలవారికొటకు కొంతపవిని గల్పించి యున్నారు. వారిట్లు ప్రజంయెడలం గనంబజుచుచున్న దయ కొం(ధ్రదేశస్తులందరు వారికి గృతజ్ఞాలు.

ఒకగ్రామమునకు రెండుమూండు మైళ్లదూరమున నొకకొండ యున్నది. అకొండ మీంది జాలు తట్టలలో వెత్తుకొని యా రెండు మూండు మైళ్లదూరము మోసీ యొక్కవోట గుట్టగొనేసీ యాలాలు చిన్నచిన్న ముక్కలుగాం గొట్టుటకు మగవానికి దొమ్మిదిబొట్లు నాండుదాని శడుబొట్లుకాబోలు కూలిని సర్కారువా రేర్పాటుచేసీ యిట్లు చేయించుచున్నారు. కాని యుదయమం దారుగంటలనుండి సాయంకా అమం దారుగంటలవజకుం బవిచేయుటచే మిగులం గ్లేళమొందుచున్నారు. త్రాసి 10 గంటలు మొదలు కొని సాయంకాల మయిదు గంటలనజకుం గాయుచున్న భయంకరమైన యెండలోం జెట్టువుట్టమైనలేని బయళ్ళలో, మహానదీ'వ్ర్యాహమువలె మరీచికాస్రవహములు వరదలుగట్టుచున్న బంగనబయళ్లలో కాలిపో యిన బోడికొండలమండి వెడలుచున్న భయంకరమైన యుష్షముచే సామజమునైన శవమును జేయందాలిన వడగాడువులో, మోకాళ్లవటకైన దిగవి ముధుకళాగులతో, నహస్రాక్షమైన ముదుకరుప్పటి తట్టపాగతోం గడువుకొటకుం బశువులకంటుం (బ్రబరముగ భయంకరముగం బాటుపడుచున్న మనసోదరులను జూచి మన మేమియు వారికి బేయలేకున్నను గన్నీరైన విడువ జొలమా?

ఆమాత్రపు త్యాగమైన మనకుండ నక్కటలేదా?

అయ్యయ్యో! పర్కారువా రింతవటకైన నీలాగైన వారికి జీవనాధారమును గల్నించుచున్నారు. కావున భీముగజములవంటి మవయాసోదరు. లింక నస్రాణులై యున్నారే!. వూటకు శేరున్నర జొన్నపిండి రొబ్టలన్కు దాకెడు కందిబేడలపులునుతో గన్నుమూసి తెటచునంతలో (గ్రసించు మహాబలిష్టులకుం దొమ్మిదిడబ్బులు కూలితో నేమగును. కూలి యింకను హెచ్చుచేయుండని సర్కారువారివి బ్రార్జిచుట

  1. కర్నూలులోవి కాటకము 637 న్యాయమగునా? సర్కారువా రెట్లో పోషించుచునేయున్నారు మనకేమని మనలోని భాగ్యవంతు లుపేక్షించి యుండుట సోదరధర్మమగునా? మమష్యధర్మమగువా? దనియాలపొడి మిరియాలచారుతో నరగిద్దెడు నన్నబియ్యపు టన్నము తిని యజీర్తిడే హాహాకార మొనర్భుచు “అర్బవ్‌” బ్యాకింలో వజువదివేలో యాజులక్షలో పమాధిచేసీన నిర్భాగ్యులైన భాగ్యవంశులు మనలో నెందలులేరు? అయ్యయ్యో! తాము తినరే-తివలేరే-తివినయెడలం జచ్చిసోవుదురే-ఒకరికిబెట్టరే-పెట్టలేరే-పెట్టియెడలం జచ్చిపోవుదురే తమకు నక్కజుకు రాక షైవారికి నక్కజకురాక లోక సంగ్రహార్థ మూంపిరిమా త్రము విడుచుచున్న యీగాలి తిత్తులవలనం బ్రయోజన మేమి? “బకోపికిన్నకురుతే చంచ్వాస్వోదర వూరణమ్‌'? అనిన ట్లదిథ్లైన మనూరిలోం గొందటెటుంగరే! ఇంతకన్న నధమమైనస్టీతి యున్నదా? సర్కారువారుచేయుచున్న ఘనకార్య మునకు మనవారేల యిప్పుడైనం దోడుపడంగూడదు?

ఇదికాక కాయకష్ట మొవర్చి జీవింపలేని వృద్దులకు రోగులకు బాలురకు నవధ్యులకు సర్కారువారు ధర్మముగ నన్నము. పెట్టుచున్నారు ఇట్లు మూండునాల్గువందల ప్రాణులు పోషీంపంబడుచున్నవి. జొన్ననంకటియేదో కొలత స్రకారమిచ్చి వారివి బోషించుచున్నారు. ఇంకనెందతో యిట్లు పోషింవబడవలసి నవా రున్నారు. గుంటలుబడిన కనులలో దించుకొనిపోయిన చెక్కులతో హీనన్వరముతో ““నన్నమోరామ చంద్రా” యవి వారేడ్చుచున్న యేడ్చులతోపాటు సైకివచ్చుచున్న వారి హృదయస్థనంతాప స్వరూపాగ్ని జ్వాలాజాల మాం ద్రదేశాదృష్టమునంతయు మాడ్చివేయుటకుణ జాలీయున్నదను నంశము జ్ఞస్తియం దుంపవలయును. ఇంక (స్ర్రీలిదుర్గతి చెప్పుట కలవిగాకయున్నది. మీజంఘారిశాస్రీయే యిచ్చటి స్పితిగతులన్నియుం జాచియుండినయెడల నవియన్నియు మీకన్నులం గట్టినట్టు చెప్పంగలిగియుండును. వాజిహ్వాకట్టి శక్షిలేదు కాని మనసున వెంతయాందోళమైన నున్నది ్త్రీలుకూడం బురుషుంతోంబాటు టాలపవిసయుచువేయు న్నారు సూర్యోదయము మొదలుకొని సూర్యాస్తుయమువటకుం బాటువడుచున్నారు. సాయంకాల మగుసరికి లేచి యింటికి బోవుటకైన శక్తికేకుంటనేం గంటిలో వేడుపుబొట్టు-చేతిలో నేండుబొట్లు. ఈయేండుబొట్టను దినుట కేడుగురుబొట్టలు. ఈమాత్రమైనమ గరుణాళువులగు సర్కారువారు చేయుచు న్నారు. మన మేమిచేయుచున్నాము? అభ్రాహ్మణుండని వానిని జెడమడ దిట్టుచున్నాము. బ్రాహ్మణుం డని వీవిగొంతున కురిబెట్టుచున్నాము. తినలేక కడువు గట్టుచున్నాము. కూడ ' దీసికొనిపోవుటకు మూటంగట్టుదున్నాము ముష్టిదానిని బీకొట్టుచున్నాము. పాఠీయక సోదరుని వెడలంగొట్టుచున్నాము. తండ్రిని బప్పుపెట్టుడున్నాము! భార్య మొట్టినమొట్లకు రహస్యముగం గంట నీరుబెట్టుచున్నాము. దేశక్షేమ మని కేకలు పెట్టుచున్నాము. వచ్చినచందాలు స్వశ్షేమమునకై కర్చుపెట్టుచున్నాము. స్వార్ధ వరిత్యాగమని మొట్ట పెట్టుచున్నాము. వకారిత్నామాకొజకుం దండ్రికి గొడుకునకు ముళ్లుపటట్టుచున్నాము. అదిగో న్వరాజ్యమని గంతలు ెట్టుచున్నాము.. అయ్యో! వీల్లూండు. చెప్పేమాట వినినాడుం కాండని కూనురాగములం బెట్టుదున్నాము. “నాయనలారా! మీకీనర్య తగదు. మీవ్రూర్వులైన యార్యులు స్రవర్తించి వట్లు స్రనర్తింపుండు. భద్ర భద్ర”మవి యేజయాలశాస్రీయో గొంతెత్తి యజవగ నతని నడ్డమైన తిట్టు తట్టుచున్నాము. అంతేకాదా? మవద్రయోజకత్వ మెవరెటుంగరు? ఇట్టిమీరు-కన్నకొడుకులతోం గాటు లాడి కోర్టుల కెళ్టిన మీరు దత్తమండలములోం గడువుకాలి యేడ్చుతున్న సోదరీమణులకు పాయమొన

638 సాక్షీ

ర్తురా? అండుది జాలు ముక్కలువేసికొని బ్రతికినతరువాత దానియెముకలు ముక్కలైనవమట కేమైన సందేహమా! వారికి సాహాయ్యము చేయలేనివారి మర్యాద మన్నైనదనుట కేమైన సందేహమా! చంటిపిల్లలను వీపునకుంగట్టుకొని ఆాలుగ్‌” 'ట్టుచున్నారు ఎడపిల్లలను గుం డ్రాతిక్రిందినీడను బండంబెట్టుచున్నారు 21 'పైసలకుం బండ్రెండుగంటలు వనిచేయుచున్నారు. అకష్టమువడి యామాత్రమైన నంపాదనచేనికొనలేవి స్తీలెందరున్నారో యెజుంగుదురా! ఎందజున్నారో తెలిసినమూడత్ర మేమి వినియోగము? ఆనదుమ నింటింటి కొక రాట్నము నిరాకరణవాదులెవ్వరో యిచ్చినారట ఆరాట్నములకుం బనియేది? వనిచేయు టకు సిద్దములైనహస్తములున్నవి గాని ఏకులేవి? ఏకులో యేకులో యని యచ్చటి స్త్రీలందలు గోలబొట్టుచు . న్నారు. ఇచ్చినవారేరి? ఇయ్యనక్కజలేదు. యేడ్చినయేడ్పులు విననైన నక్కజలేదా? బ్రహ్మావురమునుండి బళ్లారి చివజవజకుందిరిగిన నిరాకరణవాదులు తిరుగుచునేయున్నారు. ఇచ్చిన యుపన్యాసముల నిచ్చుచువే యున్నారు బోధించినబోధలను బోధించుచునేయున్నారు. ఖండించిన ఖండనలుఖండించుచునేయు న్నారు పెట్టినయాసలు పెట్టుచునే యున్నారు. చూపిన మొండిచేతులు చూపుచునేయున్నారు. ఎందుల శీటంకులరాట్నివు సంచారము? ఎందుల కీ యసాధారణశుష్కవ్యయము? ఎందుల కీనీరసోపన్యానములు? ఇద్దరులోని సాంకర్యము వాంవగలిగితిరా? ఇదివఆకుం జేతగానివార మనిసీంచుకొంటిమి. కాని యిప్పుడు దొంగ లనిపించుకొనుచున్నామే హరివరీ! వనిలేని ప్రయాణములకొజుకు వీరు ఎమ్‌.ఎస్‌ ఎమ్‌. ఆర్‌. వారికి బోసిన ధనముతో నాల్లవవంతు ధనముతో మాదత్తమండలములలోని వడంతుల వనిలేని హస్తములనున్న మూగరాట్నములకుం గావలసినన్ని యేకులువచ్చునే? అయ్యయ్యో! ఇప్పు జెట్టిచ్చెదరో యేకులిందు. ఈయకపోయినయెడల మీరు దేశక్షమాభిలాషులని యెట్లనిపించుకొనంగలరు? బిరుదములు వహించుట విశేష మనుకొనుచున్నారు కాంబోలు కార్యభారమును నిర్వహించవవలయును

ఇదిగాక ఇంటను గూరుచుండినస్త్రీలకుం గట్టుకొనుట కేమున్నదో తెలియునా? వీమున్నదో ఏమిలేదో యెట్లు తెలియును ఈవలికి వచ్చుటకు సిగ్గుచేత రాలేకుండనన్నారు. శాంతమ్‌ సాపమ్‌ శాంతమ్‌ పాపమ్‌. కాని కొందరుస్త్రీలు వెలుపలికివచ్చి ఆాలు గొట్టుచున్నారు కదా! వారిదు స్పెట్టున్నదో చెన్నవా? మూండుజేనెలు వెడల్పుగర మూండుమూరల పొడవుగలగుడ్డ నడుమునకుం జుట్టంబెట్టుక నియున్నారు, అక్కడికావస్త్రముసరి, మూరెడువెడల్పుగల మూరన్నరపొడవు గల యొకపేలిక నడుముకట్టుముడికి ముడివేయంబడి యెడమభుజముపై నుండి వెనుకకుం బోవుచున్నది. ఇది పైట-కూలి యాండువాండ్ర కిదిపూర్లమైన. దుస్తు వంగుట తటస్టించునెడలంబైంటు పొట్టిదగుటచేం (గ్రిందు బడిపోవునేమోయని 'పైంటచెజు గప్పుడు మెడకుం జుట్టబెట్టుచున్నారు. రామరామరామా! ఈదుస్తుతో గుష్తమానధనలై వారు "పైకి వచ్చి నిర్భ్యయముగం బాహాటముగం బనివేయుచున్నారు వీరి షస్త్రవైఖరియే యిటులుండ వెలుపలికి వచ్చుటకు సిగ్గుపడి లోనం గుండల చాటునం గూరుచుండువారి వైఖరి యెట్టున్నదో భగవంతుండా? సాక్షి నేను వదలుకొన్నను నన్ను వదలదని స్లీడరుతో విడాకులు సెట్టుకొనుటకు మదరాసునకుం

బోయితిని. అక్కడ నొక్కపర్కసు వారిచ్చిన ప్రదర్శనమును గాంచితిని. అప్రదర్శనములోని విశేషము అన్నియు వివరముగా విస్తరముగా మీకు విసుగుదల కలుగునట్లు బ్రాయుదునేమో యని యనుకొనకుందు. అట్లు చేయువాండను. గాను. ్రదర్శనారంభమున జరిగిన యొకయంశముమా్రమే సంకుచితముగ న్రాసెదను, వర్తులాకారముననున్న పటకుటీరములో వారివారి నియమితము లైన స్థానములలో (స్త్రీపురుషులు

  1. కర్నూలులోని కాటకము 639 గూరుచుండియున్నారు. వాల్గుగంటలు కొట్టేవారు. ఇంకను వెలుతురు బాగుగనే యున్నది బ్రదర్శన మాఠంభమయ్యెనుగదా యేమివచ్చునో యవి జమలందరు ససంభ్రములై చూచుచున్నారు అరంభమున నొక్క కాంతవచ్చెను. అమె శ్వేశముఖి జర్మవీదేశపుదో, స్రాన్వుదేశవుదో, అమెరికాదేశపుదో తెలియదు. పాశ్చాత్యదేశ "స్త్రీలలో నాకె. అమె యారడుగులకుం దక్కువలేదు. మన దేశ (స్ర్రీలలో మిక్కిలి లావుగొమన్న వారిని మువ్వురను గట్టగట్టినయెడల నీత్రిమూర్య్యాత్మక స్వరూప మెంత లావుగమందునో యామె యంతలావునకుం దక్కువయుండదు. కాని శరీరము నందు లవలవ తవతవకాని యేమియులేదు. శ్వేత పాషాణ పాంచాలిక వలె నున్నది ఇంతవజకుం బ్రకృతిలోయిట్టిన గంగవెజ్టి కావున నిందుల కొమె నేమియు ననందగదు. అమె ధరించినదుస్తు లా చెప్పనా? అమె కీబుజమువ రెందు ్రేళ్ల వెడల్పు పట్టాయును నాబుజమున రెండు గ్రేళపట్టాయును నున్నవి. ఈపట్టాలకు ముందువైపున బ్రొద్దుదిరుగుడు పూవుల రంగుతో నదేయాకృతిగల రెండుచజ్రములు చనుగప్పులై యున వి. ఈరెండుచక్రము లాయవయవ ములమీంద వైరాగ్యభావులు సంసారములోవలె నంటియంటనట్లున్నవి. ఈయంగున కంట పట్టుక్‌ని కటి ప్రదేశముచుట్టుతిరిగిన రెండుజేనెలమాత్రమే వెడల్పు గల యొక జూలున్నది! ఆమెదుస్తునకు దీవితో నాళ్వాసొంతము ఆమె రెండుబాహృలు 'పైకెత్తుకొని తొండవించినది. శాంతమ్‌ పాపమ్‌ శాంతమ్‌ పాపమ్‌, వటకుటీరములో గూరుచుండివ పాళ్చాత్య'స్త్రీలు కిలకిలలాడిరి ఇదియొక వింతగా వారికి దోందలేదుకా బోలు. ఇంతలో నామె గిరగిర దిరిగివది చలపాదులలో మిగులం జలిపాదిలైన వాయుదేవుం డొమె లోకసంగ్రహార్థమై మొలచుట్టు ధరించిన జూలు రవంతయుం బైకెగురంగొట్టువా? నారాయణా! ఆపదుద్దా రకా! అచ్చటం జేరిన మనదేశపు మగవారందరు డిల్లపడి కొయ్యలై కత్తి'ర్రేటు వైవిన నెత్తురుచుక్కలయైన రాకుండినట్టుండిరి నేనుగూడ స్తంభీభూతుండనై రవంత సేపుండి స్పృతినొంది యదృటంబేరిన యార్యావర్త సుందరుల వంక జూడంగ వారందరు మోములు వెనుక ప్రక్కకు మజలుచుకొవి యుండిరి ఆంతటితోనైన సంతుష్టొందక జేబురుమాళ్లను గమ్మలపై వద్దు పెట్టుక్‌ి యుండిరి కాంతాధర్మమునకు గౌరవభంగమైన దని వారట్టు కన్నుల బాప్పముల విడుచున్నారో, రక్తుచుక్కల విడుచుచున్నారో యెవరి కెరుక అండుదానిమర్యాద యెట్టిదో పూర్తిగా దెలిసిన మగవాం డొక్కండైన నున్నాండా? (ప్రాణముకంట మానముమ సహ్రగుణాధికమగు ప్రయత్నముతోం గాపాడుకొనుచున్న మనదేశసుందరులవంటివారు మహీమండలిలో వెచ్చటనైన నున్నారా? అట్టి మన ఆంధ్రదేశనుందరీ మణులను వే నొకందులకుం (బ్రార్హిచుచున్నాను. వారిలో దరిద్రులున్నారు. సాధారణ లున్నారు. భాగ్యవంతులున్నారు. రాజకాంత లున్నారు. మహారాజ కాంత లున్నారు. దరి(ద్రస్త్రితిలోమన్నవారిని నేను బ్రార్హంవను. గుడ్డలేక వెలుపలికి వచ్చుటకు సందేహపడి గుడిసెలలోవే కూరుచుండియున్న కూలి యాండూూండ్రని వేను మొదట ర్రాసీతినేచారికి సాధారణలగు ్తీ లొక్కకోకయిచ్చిన జాలును. భాగ్యవంతులు రెండుకోకలిన్చినం జాలును. రాజకాంత లిరువదికోక లిచ్చినం జాలును మహారాజకాంత లేంబదికోక లిచ్చినం జాలును పదునారుమూరల ముదుక కోకకు నార్గురూపాయల వెల వారీమహోదారమైన కార్యమును దాదాపుగ దిగంబరలై యున్నవారి సోదరీమణుల కొనర్చి శాశ్వతమైన వుణ్యమును గట్టుకొనక తప్పదు. కడుపునిండిన యన్నములేక వారు గతించినను వొడలునిండిన గుడ్డతోనైన వారీవలికి దీసికొవిరాబడుట కవకాశము కలుగునట్లు చేయవలయును. సాకీ ఈలేఖిను మీరు జయఘాలశాస్తీవే సభలోం జదివింతురని పంపితిని, నేపీలేఖ యాం(ధ్రసత్రికకుం బంపీనయెడల నవామకుండనని నాలేఖను వారు ప్రకటింపరేమో యమభయముచే మీద్వారమునం బంకీనయెడల బ్రకటింతు రను నానచే మీయొద్దకుం బంసితిని,** ఓం శాంతి శాంతి శృాంతిః.

  2. పితృదేవతాగారవము జం౦ఘాలశాస్త్రీ యిట్లు పలికెను.-

“నాయనలారా! సాక్షీకీ లేి వచ్చినది దీనిని జదివెదము

సాక్షికిఅయ్యా! నమస్కారములు. మీజంఘాలశాస్త్రీ యెన్నెన్నో విషయములపై మపన్యానము లిచ్చుచున్నాండు. చెప్పీనది చెప్పకుండం జెప్పుచున్నాండు. చాల పంతోషమైనది. మానవజాతికున్న పితృదేవతాగౌరవమునుగూర్చి యిదివటకుం ఇిప్పియుండలేదు. ఈవిషయముపై నేను గొన్ని యంశముల వీలేఖలో బ్రాసీ మీకుం బంపితిని, దీనిని మీసంఘమునం జదివింప వేండుచున్నాను.

ప్రపంచముననున్న మానవజాతి యందంతటంగూడ బిళృదేవతా గౌరవము వ్యాపించియున్నది. సర్వజాతులవారియందు నర్వమతముల యందుం గూడ విది ప్రధానవిషయమై యున్నది ఇతర దేశన్తులలో నీమర్యాద యెటులున్నదో కనుగొందము. మనదేశమునం రెట్టున్నదో మనకందజకుం దెలియనే తెలి యును పీతృదేవతలు బ్రదికియున్న తమవారి శేమమునకు సంతసీంతురనియుం గష్టమునకు దుఃఖింతుర నియు వారు సంపద్వంతులై యుండి తమనోటికు జిరకాలము నీరిచ్చుచుండవలయునని సదా కోరుకొము చుందురనియు సర్వజాతులవారి యభిప్రాయమై యున్నది

పితృదేవతలు బ్రదికియున్న తమవంశస్థుల సంపదలకు సంతసీంతురనియు నాపదల కార్తి జెందెదర నియు నిశ్చయించుకొనకపోవుట మనుజధర్మము కాదవి ఎరిస్టిటల్‌ అను నతందు తన ఎథిక్సు అను 'గ్రంధమునందు న్రాసీనాండు. ఇదికాక తమవంశజులు భూమిలో మన్నంత కాలమే తమ కుత్తమగతు లండుననియు వారు నిర్వంశమగువెంటవే తమ కధోగతి సిద్దించుననియు వారెంచి తమవంశాభివృద్రి కెళ్ళ్పుడు కోరుకొనుచుందురను నభిప్రాయముకూడ దాదావుగనన్ని జాతులలోంగూడ నున్నదమట శెంతమాత్రమును సందియములేదు పూర్వకాలపు యూదులలో విట్టియభి[ప్రాయము లేదని కొందజమచు న్నారు కాని యది యంతసత్యమని వంచింప వీఖులేదు వారిలోనైన గతించిన పూర్వుల జ్ఞావకార్థముగ ప్రాంతంబడిన చెట్లు కట్టంబడీన స్తంభములు నున్నతస్రదేశములందు నిర్మింంబడిన సమాధిగృహము లున్నవికాని లేకపోలేదు. ఓణ్ణు బెసమెంటునాంటికే వారిలో౬ బిళృదేవతాపూజ నశించినట్టు కనంబడుచున్న దని కొందరందురు కాని, యది నశించినట్టు సిద్దాంతీకరింగల దృష్టాంతములు విశేషముగం గానంబడవని మరికొందట యభిప్రాయము అదిగాక యట్రియూహము మనుజుని హృదయమునుండి వెడలిపోవుటకుం బ్రకృతియే యంగీకరిందు గ్రతిజీవములో (పెల్పు ద్ధిజరే | (షను) నాత్మ సంరక్షణాభిసంధికంటు స్ర ప్రధాన 'సైన కోరిక యేదియులేదు. కృతి నిర్మాణములోనే యట్టి యేర్చాటున్నది. దానిని దొలంగించుట కీవ్పు డీశ్వరుని తరమైను గాదు. అదిలేనిదే బ్రదుకేలేదు. సృష్టిితి దాని మీందనే యాధారపడియున్నది. అది మనుజాని కున్నంళకాలము పీతృదేవతలందు భక్రోవుట కవకాశమే లేదు. తాను జచ్చినతరువాతవైనను దన్నుం దనవారు గౌరవించి పూజించుచుండవలయు ననువాంఛ తన కున్నప్పుడు తన పీతృదేవతలందుం దన కట్టిమనోవైఖరి యేల యుండదు. అట్టు లుండకపోవుట సృష్టియుండకపోవుట కాని మజీయొకటి కాదు.

  1. పితృదేవతాగౌరవము 641 మనుజులు మరణించినతరువాత వారు. బ్రజ్ధికియుండునప్పు డేయే సుఖము లనుభవించిరో యాసుఖములన్నియు ననుభవింపవలయునను మహావాంఛ గలిగియుందురను విశ్వాసము జనులలోం బూర్తిగ నున్నది 'శ్రాడ్డాదులన్నియు నందుకొటికే-వస్త్రదాన స్వర్షదాన పుస్తకదాన భూదానాదులన్నియు వందుకొఆకే-ఇదికాక కొన్ని జాతులలోం బూర్వముండిన సహగమనమునకుం గారణ మిదియే -కామారమందేమి యౌవనమందేమి వార్తకమందేమి భార్యకంటె నధికసుఖసంధానచణమైన వస్తువు వేటా కటి పురుషునకులేదు పరలోగగతుడైనవాం డాకారణమున భార్యాసాహచర్యవాంఛా ప్రబలుండై యుండును కొవున సహగమనాచారము పుట్టియుండవచ్చునని తోంయటలో దప్పు కనంబడకుండ నున్నది ఒక్క మనలోనే యిట్టియభిప్రాయమా? మరియెవ్వరిలోనైన నున్నదా? సీధియనులిలో రాజు మరణించినప్పు డతనిని మట్టిలోం గలుపు సమయమందున నాతం డుంచుకొన్నదాసివి నాతనికి దాహమిచ్చువారిన్ని వంటవానిని, నాతం డెక్కుగుజ్జమును, వాతనికవులను, గాయకులను, 'ప్రధానుని గొంతుపీసికి చంపునాచార మున్నదవి “హిరాడటన్‌” అను చరిత్రకారుండు చెప్పినట్టు మజీయొకరు చెప్పుచున్నారు. ఇట్టియాచా రము పితృదేవపూజతో సంబంధించిన దనుట కేమైన సందేహమా? అనేకదేశములలో బీవి కాకపోయినను నిట్టీవి పితృదేవపూజాసంబంధములైన వున్నవని యంద అంగీకరించిన మాటయేకాని వివాదాస్పదమగు మాట కాదు అదికాక రాచపీనుగ తోడులేకుండం బోదన్నసామెత మనలో నూరకేకలిగియున్నదా? మనలోగూడ నాతండు కన్నెచెజబాపినదాసీన్ని కార్యదర్శిని గవిని కట్టంగట్టి కాటిమీంద పెట్టి కాల్చునట్టి యాచారమున్నది కాని లేకపోలేదు ఇట్టి కరినాచారములు కారణాంతరబాహుళ్యముచేం గొంతవటుకు గర్కశతలోం దగ్గివను నిప్పటి కాయాచారములన్ని దేశములందు నున్నవి కాని లేకపోలేదు పితృదేవతలు తమ్మనిశము కనిపెట్టియుందురనియుం దమనీడవళెంగూడ దిరుగుచుకేయుందురనియు. గష్టములనుండి తమ్ములం దొలగించుచుందురవియుం దమయిండ్లను దొంగలనుండి కాపాడుచుందురనియుం దమపంట రిను జంతువులనుండి రక్షించుచుందురనియుం దమశత్రువులతోం దాము. పోరాడునప్పుడు శమభుజములకుం బాటవము తమఖడ్గములకు వాండియు నిచ్చుచుందురనియుం జీనాదేశములోవారి ఉ్పటివజకుం బరిపూర్లుశ్వాస మున్నది, ఘనకార్యములకు గౌరవ మెవ్వరికి గల్భునో తెలియునా? అకార్యము లొనర్భిన మునుజనికి. గాదు, అతని పితృదేవతలకు-చూచితిరా? పితృదేవపూజ వీరిలో వెంతగాఢముగానున్నదో-(రస్ఫో జపానీస్స) రమ్యా జపానుదేశములకు యుద్దము సిద్దించినప్పుడు పీతృదేవ తలు తమ్ముం గాపాడుచుండిరను పూర్ణవిశ్వాసమే కొండవంకాయయంళత జపానును గుమ్మిడికాయయంత రషియాతోం బోరాడించినది చచ్చిపోయినవారి "పళ్లను రాగిరేకులమీందనో కర్రపలకలమీందనో చెక్కించి వారియాత్మలను వారిలోని కాకర్షించి యారక్షకరేఖలను చీవావారు భద్రముగ దాచికొని వారివారి మృతతిధు లందు వానివిదీసి పూజించుకొందురు. కానుప్యూసీయస్‌ అంతటివా డట్లావరించినప్పు డితరుల లెక్కయేమి? మనకు వ్యాసునికంటొ చీనావారికి కానువ్యూసీయసు యెక్కువూండు ఇక రోము గ్రీకుదేశమురిం దిందునుగూరి ౧ యభిప్రాయమెట్టుండునో చూతము చిరకాలనాగరక తగల రాజ్యమురిందుం బరిశీలన మొనర్చిన నెందునుగూర్చిలైన తత్త్యనిర్షగుమగును గాని నిన్నంగాక మొన్నం గన్నుం దెఆచినజాతులియందుం 'రీక్షించిన వివియోగమేమి? ప్రాంతనాణెములు పాడ్డైనకోటలలో దొరకునుగాని (్రొత్తకోటలలో దొరకునవి కోడియీకెళేకదా? రోమురాజ్యములోం గూడం బైనిచెప్పిన

642 సాక్షీ యాచార మొకవిధముగా నున్నది. మరణించిన వీరుల విగ్రహములను మైనముతోంజేసీ వానిని భవనములలో దాచికొందురు ఆ రాజ్యమున నెవ్వండైన నధికుండు మరణించినయెడల సమాధిస్టలమున కాతని కళేబరముం దీసీకొనిపోవునప్పు డీవి[గ్రహముల వాకళేబరమునకు ముం దూరేగించు వాడుక కలదు గతించిన మహావీరుల యాత్మ లావి[గ్రహములలో నున్నవని సామాన్యులు నమ్మెడివారు ఇదిగాక ప్రతి గృహమందలి జనులుకూడ వారివారి పీతృదేవతలవి[గ్రహములు చిన్నవి మైనమున నిల్మించి వానికి గుక్కతోలుతో జేసినదుస్తులు దొడిగి వాని నింటిలో భద్రముగా నుంచుకొందురు. ఉత్సవదినములు సిద్దించినపు డావి[గ్రహములకుం బూలదండలు వైవి సింగారించి వానికి దాము తినంబోవు నాహారాదులను నివేదించి భుజియించుచుందురు అట్లు చేయకున్నం బితృదేవత లధోలోక మొందుదుర్‌వి వారి దృఢవిశ్వాపము. వారిలోం గూడ మనలోవలెనే దత్తపుత్రునిం దెచ్చుకొనువాడుక గలదు. గ్రాద్ద మాచరించుటకును, దానికి (బ్రతిఫంముగా మృతుని యాస్తిననముభవించుటకును దత్తపుత్రస్వీకార మేర్చాటైనది. ప్రధానమైనది శ్రాద్ధకర్మము కాని ధనానుభవము కాదు ్రాద్దకర్మ మొనర్పని వానికి గాని విభ్యుక్తముగం బేయవివానికగాని మృతునిసంపద నమభవించుట కధికారములేదు

ఇదికాక కొన్ని పిశాచము లున్నవని మనవారునమ్మినళ్లు రోము రాజ్యమునందలివారు నమ్మెడివారు బాలెంతచావు చచ్చిన్నస్త్రీలు, దుష్కర్మములొనర్భిన పురుషులు, విధ్యుక్తశ్రాద్ధములు లేవిమృతులు మొదల గువారు యోగ్యులగు పీళ్ళదేవతలలోం జేరక పిశాచగణములో జేరుదురను. విశ్వాసము వారిలోంగూడ నున్నది వారిలో నట్టిపిశాచములం దజీమివేయుపద్దతి వారికవి యొకండు చెస్పీనాండు గృహస్వామి రాత్రి శెండుయామములకు లేచి కాలుసేతులు గడుగుకొవి పాదరక్షలు ధరియింపకుండ నుపదేశము ద్రను వహించి పొమ్మని యర్హమిచ్చు సంజ్ఞలను జేతితో జేయుచు నిల్లంతయు. నటునిటు తిరుగుచు దొమ్మిది చిక్కుడుగింజలను నోటిలో నుంచుకొని “వీనితో నేను వా వారు నీనుండి విముక్షియగుచున్నా”' మని కేకలువైచుచుం దొమ్మిది గింజలను గింజ నొక్కొక్క వర్యాయము తొమ్మిదిసారులు ధూకరించును అంతటిలో నాపిశానము లాచిక్కుడుగింజలలోం బ్రవేశించి యడంగి పోవును బ్రపంచమందంతను గూడం చిశాచోచ్చాటనపద్దతి యున్నది కాని లేకుండంబోలేరు. ఆహిశొచముల కేదో యిష్టమైన యాహారమిచ్చి తరిమివేయుదురు కాని శుష్కోదరములతో నుండంగా వానిని దరిమివేయరు. అప్లెల్లచోటులను దరుగుచునే యున్నది సెయింట్ఫును (మహనీయులను) బూజించుట (లో గూడ యున్నది. (మవుండుకాని యొక గొప్పజమీందారుం డొకవ్పుడు క్రీస్తుమతబోధమును విని (శ్రైస్తుమతమును దీసికొన నిశ్చయించుక్‌" నెను. ్రైస్తుమత న్వీకారారంభకర్మమగు సరిశుద్దస్నాన మాతండు గ్రహించుటకు: బవిత్రమైవ తొట్టెయొద్దకుం జేరిన గురువులతో “అయ్యా! నేము క్రీస్తుమతమును న్వీకరించుటకు సిద్దముగా నున్నాను మీమతము ననుసరించి నేను జేయందగిన విధులన్నియు యధా[్రకారముగాం జేసీ నేను మరణించిన తరువాత నాకు రాంబోవు స్వర్లమందున నేను నా తండ్రిని దాతను జూడంగలనా” యని యనెను చూడలేవని వారు ద్రత్యుత్తర మిచ్చిన మీందట మీమోక్షము నాకక్కరలేదని యాతం డావలికి బోయెను. చూచితిరా! ఈవివిత్రమైన యంశము మతముదాంటి మరియొక్క మళములోనికి బోవుచున్నను గతించిన తం'డ్రితాతలను గలిసీకొనుటకే మనుజుని కోరికగొని మటియొకటి కాదు అన్యమతన్వీకరణమందు లెక్కయేమి? వీతృదేవతలలో దండ్రులను జేర్చుకొనని పూర్వ జాతులయందుం గూడ నొకవిధముగా౬

  1. సితృదేవతాగౌరవము రత్రి బితృదేవపూజ లున్నవి వారు తల్లివలనం దాము పుటినట్లు నమ్ముదురు, కాని తం(డ్రివలనం బుట్టినట్లు నమ్మనే నమ్మరు ఆ(స్టేలియా దేశపుం బూర్వపువా రట్టిజాతులలో నొకరు '్రీ యడవులలో వేంటకై కాని నదులయొద్దం జేపలుపట్టుకుం గాని పోవ్టునప్పుడు చెట్టులోని యాత్మలుకాని నదులు నధివసించిన యాత్మలుకాని యాండువారి గర్భములందుం బ్రవేశించి వారినుండి పుట్టుదురని నమ్మకము అట్లు ప్రవేశించినట్లు నిదర్శన మేదనగా "స్త్రీలు చెట్టదగ్గజనుండి పోవుచుండగాం జెట్టులోనున్న యాత్మ యామెగర్భమునం (బ్రవేశించినయెడల నాక చిన్నకజ్ఞముక్క చెట్టు పైనుండి పదును అదియే నిదర్శనము అకట్టముక్కవు దెచ్చి యది యొక్కవోట యాజాతిలోని పెద్దలు దొంతురు అకజ్జలోనున్న యాత్మయే యామె బిడ్డకు పీతృదేవత. అకట్టముక్కల విట్లాజాతివారు భద్రపజచి వాని కన్నెన్ని యుత్సవములైనం జేయుదురు. అకజ్జముక్కలకుం జమురురాచి యభ్యంగనము చేయించి, బట్టలు కట్టించి, ముద్దాడి ప్రార్ధనలు సల్పుడురు.

వాస్తీకమతమును బోధించెనని కొందఆనేం జెప్పంబడిన బుద్దాచార్యులారు కూడ గతించినూరి జ్ఞాపకార్థ ముళ్ళవము లొనర్చుకొనుండని బోధించిరి పాళీ నే నప్పుడప్పుడు గ్రంధమువలను దెలిసీకొనినదియుం బెద్దలనలన వినినదియు మీకు గ్రాసితిని ఇందునుగూర్చి మీయభిస్రాయ మేమో జంఘాలశా స్రిేం జెస్పింవలయునని ప్రార్థించుచున్నాను చిత్తగింపవలయును విధేయుండు, సాక్షిసంఘాభిమాని నాయనలారా! ఈలేఖనువింటేరా? అవకాశము వెంబడిని దీనికి బ్రత్యుత్తర మీయవచ్చును *” ఓమ్‌ శాంతి శ్మాంతి శ్యాంతిః

కేశ. అభఖిలభారతయాయుర్వేద ఇడ్య గ్జీ పరిషత్తు జంఘాలశాస్త్రి యిట్లు పలికెను -

“నాయనలారా! రాజమహేంద్రవరమునుండి నేం డీలేఖవచ్చినది దీనిని జదివెదను

సాక్షికి- అయ్యా! నమస్కారములు. నేను సాక్షిసంపూభిమానమును బూర్తిగాం గలవాడంను. మాగ్రామమగు రాజోలులో మేము మీ సంఘము ననుకరింపదలంచి స్టపీంచుకొవిన యుపసాక్షిసంఘమున నేను జంఘాలశాస్తిని, మీసంఘముననున్న జంఘాలశాస్తి మహారాజ్నశ్రీలలోం జేరినవాండైనయెడల వేను జిరంజీవులలోనైనం జేరినాండనగుదును. ఆనడుము నేను మీసంఘమునకు మాతాలూకా బోర్డులోని యెన్నికలనుగూర్చియు మౌకళాశాలలోని గత్తరులను గూర్చియుమాబొట్టయ్యశెట్టి మనస్సులో వ్యాపించిన తామరను గూర్చియు మటీయింక వేనినో గూర్చియు లేఖలు బ్రాస్‌ వానిని మీసభలోనం జదివింపుండని కోరంగ మీ రుపేక్షయొనర్భినారు ఉపేక్షకుం గారణమేమో తెలిసీయుండు నెడలం దప్పేదోదిద్దుకొనియైన నుందుము మాతప్పేదో చెప్పకుండ మీ రూరకుండుటచేత దప్పు మాలోనున్నదో మీలోనున్నదో తెలియకుండ నున్నాము. ఒకవేళం గ్రిందటిసారి మేము ్రాసినయంశములు జనసామాన్యమున కభిరుచి వీయంగలిగినవి కాక పోవుటచేత మీరు మాలేఖలను బ్రకటింపలేదేమో యని మాలో మేమొక కారణముము గల్చించుకొని సర్వజనాదరణపాత్రములైన యంశములవే యాసారి బ్రాయందలచితిమి.

ఈనెల 5,6,7 తేదీలను గోదావరీతీరమందుం బుట్టిన కోహినూరగు రాజమహేందద్రవరమునందు నఖిలభారతీయాయుర్వేదపరిషత్తు జరుపబడునని తలంచి యటకుం బోయితివి వేను సభకుంబోవుసరకే సమ్మానసంఘాధ్యత్షువ్‌ యువన్యాస మైనదని. తెలిసినది. ఆయన తనయుపన్యాస మాంగ్లేయమున వ్రాసినారుకాంబోలు, దాని నెవరో యాం ్రీకరించిరి కాబోలు. వానిలో నేప్రతియు నాకు దొారకకపోవుటచేత నందలి విశేషములేవో నేను జెప్పంజాలను, నేను సభలోనికిం బోవునప్పటికే యాయుర్వేదసభాధ్యక్షులగు నాయుర్వేద పంచానన శివకృష్ణ శాస్త్రిగా రుపన్యసించుచున్నారు. అదివజి శేమిచెప్పీరో యచ్చట నేను లేకపోవుటచేత. నేను జెప్పంజాలను. ఆయన మాటలాడిన మాట లేవో నాకుం దెలియకపోవుటచేత నటుతరువాత గ్రంధమును జెప్పంజాలను ఆయన సంస్కృతమున మాటలొడినట్టుమాత్రము. నేను జెప్పుంగలను. సంస్కృతమున మాటలాడునెడల సాధారణముగా మనప్రాంతములందెవ్వరికో కాని తెలి యదు అభాషాప్రచార మార్యావర్తమందు వాగ్రూపకముగాం దక్కువకావున నట్టు జనసామాన్యమునకుందెలి యక పోవుట యాశ్చర్యముకాదు సభలోంగూరుచుండిన వైద్యులలోం గొందటు తెలిసీనవారివలెం దలలూం పమొదలు పెట్టిరి. అంతదూరముమండి యిక్కడికి వ్యయ ప్రయాసములకు లోనై వచ్చినా రామాత్రమైనం చేయకుండునెడలం బైవా రేమనుకొందురో యని యట్టుచేసేయుందు రేమో? నాకుంగలిగిన సందేహమును బావుకొనుటకు విశేషముగాందల నూంపుచున్న యొక విశిష్టాద్వైత వైద్యునియొద్దకుం బోయి “అయ్యా మీరు తల యంతగాటముగా నూంపుమున్నారు. మీ కేమి తెలిసీనదో నాకు రవంత చెప్పరా” యని యడిగితిని '*నాకేమియుం దెలియకుండ నున్నదని తల యూంపుచున్నావయ్యా! నన్నుం జంపక యావలికిం

  1. అఖిలభారతయాయుర్వేద పరిషత్తు కశీక్‌ బొగమ్మని యూతండు నన్నుం జీవాట్టుపెట్టను ఒకరూపాయ దండుగ పెట్టి నేను సభలోనికి వచి సితినయ్యా! వాకేదో కాసంత చెప్పవయ్యా యని యాతనిని నేను దిరుగం 'బ్రార్జింప *“'నైదురూపాయలు దండుగ "పెట్టుకొనిన నే నెవనితోం జెప్పుకొననయ్యా నదునడు'” మని యాతండు నన్నుం గొట్టసిద్దపడెను అంతలో మటియొక మహారాష్ట్ర వైద్యశేఖరుండు హిందీభాషలో నేమేమో చౌప్పెను నాకేమియుం దెలియక పోవుటచేత మీయిష్టమువచ్చినట్లు చెప్పుకొమండని లేవి పకయంతయు విటునటు తిరుగ నారంభించితిని ధన్వంతరి, వశిష్టుండు. క్షీరూణి మొదలగు నామములు గల పటములు స్తంభములకు (్రేలాడగట్టంబడి యుండెను చ్యవన ప్రాశనమని విటప్రియయని మజియేమో యని కొన్ని మందులపేళ్లు స్తంభభములం గాగిదములపై వ్రాయండి యున్నవి విటప్రియయనుమం దేరోగమునకని నే నచ్చటనున్న యొకయువకునడిగితిని “నా ప్రాణము కాపాడిన దదియేనయ్యా-సుఖవ్యాధులన్నింటి కంతదురాకట్టు మటీయేదియు లేదయ్యా”? యని నా చెవిలోం జొప్పెను. నా వెనుకవైపున చిల్లలేడ్చినట్లు వినంబడగ నులికిపడి వెనుకకుం జూడంగ నెత్పైన యరపమీద నభాదర్శనలాలసలగు సరోటాక్షులు పవియేదియు లేకపోవుటచేం గాబోలు నెడపీల్లలను గొట్టుచుం గొందలు చంటి పిల్లలకుం బాలిచ్చుచుం గొందలుం గునికిపాటులుపడుచుం గొందలజు నొడళ్లు విజచుకొనుచుం గొందజుం గూరుచుండి౦ం సంస్కృతమున వైద్యశా,స్త్రమును జదువుకొనిన వైద్యులకే యాయుపన్యాసములు తెలియకుండ నున్నప్పుడు తిల్లులారా! యింతశ్రమచేసే మీ రేలవచ్చితిరి యని లోలోన ననుకొని సభవిడచి పోయితివి

మరునాడు సాయంకాలమునం దిరుగ సభకువచ్చి యుపన్యాసరంగమున నొక్రమూలం గూరుచుం టీని, ధన్వంతరిస్రార్థ మొకనైద్యుండు చదివెను అనాంటిసభ కొకదాక్షీణాళ్యుండగు నయ్యంగారి నధ్యక్షు విగ చెన్నుకొనిరి ఆయన తెనుంగున బాగుగా మాటలాడలేదు. తెనుంగు దేశమునంబుట్టిన మనూరే మనభాషను బాగుగా మాటలాడలేవప్పు డయ్యంగారి యాంధ్రమైన నపశబ్బ్వములు చూపుట యసమంజసము కాదా? అంత వాకైస్ణుండు నిన్నటి యధ్యక్షువిపంస్కృతోపవ్యాసమువకుం దాత (ర్యము తెనుంగున సంశేపముగాం జదివెను నామట్టునకు నా కందులోని విశేషము. లేవియు నగపడలేదు గోదానరీ స్నానమువరనం బుబ్యమున్నదనియు నాం గ్రదేశమందలి వైద్య గ్రంథము లితర దేశములందువలెంబరరాజు లచే హరింపంబడలేదవియు, పర్కారువారీయంబోవు మూల్యము నాయుర్వేదాభివృద్దికై గ్రహింపవలయునే కొని నిరాకరింపందగదనియు నాయుర్వ్యేదమునకు జయమగుగాక యనియు మాత్రమే మిగుల సంక్షేపముగా నావైష్షన్చండు చెప్పెను శంకరాచార్యులవారు రామానుజాచార్యులవారు మధ్వాచార్యులవారు కూడా నాంధధ్రదే శమందే వుట్టిరవి కూడం జౌప్పెను. ఈమాట దేశచరిత్రకేమైన నక్కజకు వచ్చునేమో చరిత్ర లేఖరులు చూచుక్‌నవరిసినదేకాని యాయంశము నేను విచారింపందగదు ఆయన తరువూళ నధ్యక్షు లువన్యాసముల ధ్రాసీ పంపిన వైద్యులలో నెవరిపేరోకాని పిలిచిరి ఆపేరు గలవారు రాలేదని (ప్రత్యుత్తరము రాగ మటీయొక పేరు పీలిదిరి అంతట నొక్క రుపన్యాసరంగమున వచ్చి నిలువంబడి తన యుపన్యాసమును జదువ నారంభించెను పదినిమిషములకంటు మీకు వ్యవధి లేదు. కావున నుపన్యాసమంతయుం జదువ వీలులేదనియు దానిని సంగ్రహించి చెప్పుండనియు నధ్యత్షు లాతనింగోరిరి ఆయన పాపము పీటికూండు కాంబోలును ఈమాటలతో మటింత బెదటి గద్గదసహితమైన హీనస్వరముతోం జదువనారంభించెను. అంతట “లవు డరు' అని నాటక పద్దతిగా నొక్కండు సభలోనురెడ కేకవైవంగ నాతనికున్న యూపిరికూడ సన్నగిలెను

రకర సాక్షీ

అది త్రిదోషములంగూర్చిన యుపన్యాసమని జ్ఞస్తీయున్నది. చదువుట కవకాశము లేదు సం(గ్రహముగం జెప్పుట యతనికిం బేతకాదు చచ్చుటతప్ప మార్గాంతరమేమియుం గనంబడని యీమహానంధ్యవస్థలో నధ్యక్షుండు వత్రమునకు ముఖ్యములైనవి మూడు పంక్తులుమాదత్రమే చదువుండు అని యాతనివి హెచ్చరిం చెను. అంత రవంత యాతడు కుదుటవడి యిట్లు చదువసాగెను వత్వరజన్తమోగుణములను మూండుగుణ ములే నీప్రపంచమున నున్ననదులలో ముఖ్యములైనవి-కావుననే ధవ్వంతలి యానతిచ్చినటువం -వరించినప్పుడు వెనుకవి ముందునకు ముందుకు వెనుకదిరా-ఇట్లతండు చదువవారంభించెను. ఏమియు నర్జము సందర్భము తెలియక సభాసదులు గ్రుడ్లు లేలవైచిరి,. పత్రమునకు మూండేసివంక్తులు చదువవలయు నని యధ్యక్షుండు తన కిచ్చినయాజ్ఞననుసరించి యొకవ త్రములోని మొదటివంక్తియుం దొమ్మి దవ పంక్తియుం బదునేడవపంక్తియుం జదివను. అది పెంకితనమునం జేసీన పనికాదు. కేవల మజ్ఞానముచేత. “అట్లు చదువరాదు. ఒక్కవ[త్రమైన సరే పూర్తిగం జదువుల' డవి యధ్యక్షుండు పలుక్క నాతండు చదువుట కోరంభించెను చదువ జరుగనిదే మాట తొడుకవిదే-'ఇది మీరు బ్రాయళేదా” యని యెవ్వరో యడిగిరి నేనే యని యాంతడు స్రత్యుత్తర మిచ్చెను అటులైన వేమిద్రానితిరో చెప్పలేరా” యని మటియొక్కరడిగిరి “అప్పుడేమి ద్రాసితినో యిప్పు డెట్లు తెలియూ”నవి కాబోంలు వాతండు తిరిగి చెప్పెను “పోవీ, చూచి చదువుట కభ్యంతరమే!' మని మటీయొక్క రడిగిరి “అక్షరము తెలిసివయెడల నభ్యంతరమేమి' యవి కాంబోలు నాతండు ప్రత్యుత్తర మిచ్చెను. “అది మీరు బ్రాసినది కాడొ' యని మటీ యెవ్వరో యడిగిరి. “నేనే వ్రాసీయుందును గాంబోలు” నని యాతండు పలికెను ఇంతలో నధ్యక్షుండు గంట కొట్టను మజియొకరిని పిలిచిరి.

ఈసారి వచ్చినయాతం డొకమహామ్మదీయుడు. ఈళందు వ్రణములను గూర్చి ద్రాసీవాండు ఉపన్యాసమును జదువుట కాతనియొద్దం జత్వారపుజోడు లేకుంటచే వధ్యక్షుండుగారే కాబోలు నెవరిదో యాచించి తెచ్చి యిచ్చిరి. ఈతని యుపన్యానములోం బ్రధమవాక్య మేదియో చెప్పనా! “ఉత్తమ ఆడుదావితో సంబోగించినటయితే వెత్తిమీంద రణము పుట్టును.” ఈమాటలో సభ్యులకు మతులుపోయిన ట్లుండెను. తరువాత నాతం డేదో చదివెనుగాంబోలు-నీగ్రామములోని స్రజలస్రాణము లిట్టి వైద్యుల యధీనములై యున్నవో-రామ రామ రామా!

సాక్షీ మీజంఘాలశాస్రీ యాయుర్వేదమవీత్మ్య్యమును గూర్చి యనర్గళధాటితో నుపన్యసించియున్నాండు నే నాయుర్వేదసభలం గూర్చి పరిహాసముగా బ్రాయుచున్నానవి తలంపవలదు అంత మూంధుండమ్‌గొను అంత దేశభక్తీలేవివాండను గాను వైద్యులలోవి ప్రత్యేక వ్యక్తులను గొందజు నధిక్షేపించుచున్నాను. వారు వైద్యజ్ఞాననంపాదనమున మిగుల దురవస్థలో నున్నారు పౌరోహితుండు మంగళసూ గ్రకాలమందు, మధ్యమ ఏండముద్వాసయా యని కప్పగంతు శైచినప్పు డాతని నధికేసించినచో వేదదూషణమగునా? ఆయుర్వేదమును శిరము పై బెట్టుకొని పూజించుచున్నామని యజ్ఞలగు వైద్యయమ దూతల నధిత్షేసించక మానుదమా! మన ప్రాణములు దీయుటకు నడుముకట్టుకొని వచ్చిన వానిని బరిహసింపనైనం గూడదా!

మీజయఘాలశాన్రీ యొక్కసారి నాడీవిషయకముగు నొక్క యంశమును మటియేదోసందర్భమునం

  1. అభిలభారతయాయుర్వేద పరిషత్తు 647 బలికినాడు. తరువాత వాయంశమును గూర్చి వివులముగం జెప్పునేమో యని వేచియుంటిమి ఇంతవజకుం జెప్పియుండలేదు. పెద్దజంఘాలశా్రీ యుపేక్షించినయంశమును జిన్న జంఘాలశాస్త్రి యుపక్రమించిన యెడల దప్పులేదముకందును,

మన యాయుర్వేదమున రోగనిదానమంతయు నాడీపరీక్షపై నాధారపడియున్నది గోడకుం బుట్టయెట్టిదో మనవైద్యశాస్త్రమునకు నాడీ నిదాన మట్టిది రోగ నిర్ణయమునకు మూత్ర పరీక్ష వురీషసరీక్ష తరువాతవి కాని దావికంటుం 'బ్రధానమగునవి కావు. గృహస్ట్రావస్త్రకు కన్యకాపాణిగ్రహణ మెట్టు ప్రధమకర్త వ్యమో చికిత్సాకర్మమునకు రోగి పాణి గ్రహణ మట్టు మొదటిది. తెలిసినవాండు చేయిచూచుచున్నాండు. తెలియనివండును జేయి చూచుచున్నాండు తెలిసినాని కేమి తెలియునో తెలియదు తెలియమీని కేమితెలియదో తెలియదు. అంగుష్టమూలము వెనుక నొక్కయంగుళము విడిచిపెట్టి వైద్యులు నాడి చూచుచున్నారు తర్జనిమీందిది పైత్యవాడియనియు మధ్యమము మీందిది కథనాడియనియు అనామికమీం దిది వాతవాడియనియుం జెప్పుచున్నారు ఇదికొందజమతము మధ్యమముమీందిదే వాతనాడియనియు

  • వవామికమీందిది శ్లేష్మవాడియనియు నంగుష్టమూలమున నవామికయుంచి తలక్రిందుగాం జాడవలయునని కొందఆమతము. అప్పు డవామిక మీందిది పైత్యనాడి యగును. తర్జనిమీందిది వాతనాడి యగును ప్రాణో త్రమణనమయమందుం. దర్జిపై వాతనాడి యుండునని మటికొందట. మతము ఈయర్థములన్నియుం దప్పనియు దర్జనిమీంది దుళ్ళుల్లిగతిగా మండినం బైత్యనాడి యనియును దానిమీం దిదే మందగమనముగా నున్నయెడరి శ్లష్మువాడియనియు, దానిమీందిదే వెనుక కూంగు స్వభావము గలదిగమన్న యెడల వాతనాడియవియు, నాడీ చూడవలసిన దొక్క(న్రేలిమీందమాత్రమేయనియు, నాదలిమీంది నాడిగతురిను బట్టియే పిత్తతక్లస్మములు నిర్ణయింపవచ్చుననియు మటికొందఆమతము అట్టే విజమగునెడల సన్నిపాతము నెట్టు నిర్ణయంపవచ్చునని యితరు లాక్షేసించుచున్నారు. అనంగా శీత పైత్య జ్వరమును విగ్షయుంచు 'మెట్టని వారి యధిశేవణము కాంబోలు. పిత్తమున కుత్చుల్లిగతికదా! వాతమునకు మందగతి కదా! రెండును గలిసియుండుట తేజస్తిమిర న్యాయము కదా! ఈయసందర్భమును స్రమర్దింయుటట్టని వారి యధిశేసణము కాబోలు ఒక్క పిడికిటిలో ముందు్రేలిపై 'పైత్యమనిి వెనుక వేలొపై మ్యైమవి జెప్పందగదవియు దీనియభిస్రాయము మటియేదో యుండుననియుం గొందటి యభిస్రా యము. వీరియభిప్రాయమేదో తెలియదు. మఆియేదో యభిప్రాయ ముండునని మాత్రమే వీరియభిస్రా యము. పిత్తమువకుం గార్జెమను కోశమున్నది. శ్లేష్మమున కూసిరితిత్తులున్నవి, వాతమునకుం బ్రత్యేకముగా నొకకోశము దేహములోం గానబడదు దానికి బ్రధావకోశము కొంత శా (సకోశయుగమైనను వాతమనునది (ప్రల్యేకముగ నాక్కకోశముతో సంబంధించినది కాదనియు దానికి స్వతం ్రవ్యక్తిత్వము తక్కువయనియు వది యెవ్పుడుకూడ దేనితోడనో యొకదానితోం జేరియుండునదే యనియు నవసానసమయమందు విబృంభించి యొక్కటియే చెలరేగి ప్రాణములు తీయువనియుం గొందజు చెప్పుచున్నారు. నాడిని బరికించు రక్తూళములలోం బూర్వులు కొందజు వాయువు స్రవహించుచున్నదని యభి్రాయపడినట్లు కనంబడు చున్న దనియు నందువలననే వానికి బాళ్ళాళ్యులు అర్టరీన్‌ అని పేరిడిరనియుం (బ్రధానమైనది వాతమే యవియు నదియే యవస్థాభేదములుబట్టి పిత్తశ్ల్మేములుగ దేహాంతఃకోశ సంఘర్షణమున మాజుననియు మటికొందటు చెప్పుదురు. ఇంక ననేకాభిప్రాయము లున్నవి వీనిలో నేది సత్యమో నిర్దారణపఆచుట

64కి సాక్షీ కట్టే మహాభిషక్పిఖామణులు కాక మజియెవ్వరు సమర్థులు? వాడీనిదానములోనే యధితేషణము వచ్చినతరు వాత నింక చికిత్సాతంత్రములయందు విశ్వాస మధికముగా నుండుట కెట్టవకాశమున్నది? కొలతపాత్రలో వ్యత్యాస ముండగూడదు కాదా? కావున వైద్యులందజు మెదడులు చింపుకొనియైనను నీయంశమును స్రీరపజుపవలసీ యున్నది పూర్వుళేదో నిర్వచించినారని యదియే సిద్దాంతముగాం బట్టుక్‌నందగదు -సంతతాభివృద్ది నొందుచున్న శాస్త్రములలో వైద్యశాస్త్ర మొక్కటి ఇట్టి మహావైద్యులందలు దానిలోవి సందేహములను నివృత్తినేని క్రొత్తర్రాత్త విమర్శనము లొనర్చి నూతన పద్ధతుల గల్పించి దాని నభివృద్ధిపజు పవలయును అది వారివిధియై యున్నది. వారట్లు ప్రయత్నించుచున్నట్లు కానంబడదు ఈనడుమనుం 'డియే కొంతసంచలనము వైద్యప్రపంచమున బయలుదేటీనది. అప్పటి నుండియు వార్షికపభరని, ప్రదర్శన ముఠలన్మి పరీక్షించి బహుమానములనియు నేదో కొంతపని జరుగుచున్నది ఇది యింకను జాలదు అయుర్వేదవైద్య మొకవైద్యము కాదనియు శారీరజ్ఞానము ప్రపంచ జ్ఞానము తక్కువగా గల పూర్వపువారు దానిని దోంచినట్లు కల్పించినారనియు. దాని ననుసరించి యిపుడు వైద్యము చేయదగదనియు నది మహమ్మదుగారి గడ్డపువెండ్రుకలాగుననో బుద్దుని దంతములాగుననో యెచ్చటనో దానినిబట్టి దాని (ప్రాచీనతనుబట్టి మాత్రమే దానిని గౌరవింపదగుననియుం గొలదినంవత్సరముల్రిందట మన నర్కారు వారి యభిప్రాయమై యుండెడిది అయుర్వేదముకూడ నొకజాతి వైద్యశ్యాస్త్రము కావచ్చుననియు దానియందుంగూడ నేదో కొంత గౌరవముంపదగునినియు నిప్పుడిప్పుడు వారు కొంత తెలినీకొనుట మహాసంతోషము కాని వారాయుర్వేద ప్రాశస్య నిర్ణయమున కేర్పాటుచేయుచున్న సంఘములవారి కాయుర్వే దణ్ఞానము తక్కువ యగుటచేత నింకను దీని ప్రాశస్యము వారికి బాగుగా దెలియకున్నది వారికి దీని ప్రాశస్యము తెలియనియెడల మన శాస్త్రగౌరవము పోవునని మనము భయపడవలసినవని లేదు. వారికి: దెలిసిన నొక్కకే తెలీయకున్న నొక్కకే. వారు మనమం బెన్నండును బుచ్చుకొనరు. మనమందులేవో మనము పుచ్చుకొన్నయెడలం బుచ్చుకొనుటకు స్రీరపటచుకొన్న యెడల మనకు జాలును ఆయుర్వేదము నుగూర్చిన కొన్ని ప్రశ్నలకు మన వైద్యులు ప్రత్యుత్తరములు చెప్పవలసియున్నదట చెప్పవలసీనదా -*మానవలసినదా యని మనవూరు శ్రాక్కులాడుచున్నారు. చెప్పవలనినదియే యని యీసభలోని యధ్యక్షులు చెప్పినారట, చెప్పకపోయిన యెడల మనశాస్త్ర మసందర్భముగా నున్నదని పైవా రనుకొందురేమో యనియేకదా భయము? అభివృద్ది శాస్త్రములో నసందర్భముళేని వెచ్చటనైన నున్న వేమో వారుమా త్రము చెప్పంగలరా? ఉన్నవి-లేవు అవి మనము చూచుకొనవరిసినది కాని యొకరితోం జెప్పుట యెందులకు? చెప్పినయెడల వారు మనకుం జేయునదేది? చేసినందువలన మనశా(స్త్రమునకు వచ్చు గౌరవమేది? ప్రశ్నోత్తరముల కిదియేమి తరమా మీమాంసయా? ప్రత్యక్ష ఫల ప్రధానమైన శా స్త్రముకాని వాదస్రధానమైన శాస్త్రమే కాదే? అట్టివోం బ్రశ్నముల కుత్తరము లెందులకు? ఈయకపోయినయెడల మనమసమర్దులమని యనుకొందురే మోయని భయమా? మనము సమర్థులమని యిదివణ కనుకొన్నవా రెవ్వరు? వీరికిం (బ్రత్యుత్తరములు చెస్పినమాత్ర మనుకొందురా? వీమియులేదు. ఈ ్రశ్నముల కుత్తరములిచ్చినవెనుక నిన్నిటికి మూండు రెట్లుప్రశ్నములు ముందురావని యేమినమ్మకము? మనమిచ్చు గ్రశ్నలకు వారు స్రత్యుత్తరము చెప్పుదురేమో? కనుగొనుండు -ప్రశ్నములజాబితా 'మైోరమునం జదివెదను. ఒకరినొక రడుగవలసీనది లేదు ఒకరికొకరు ప్రత్యుత్తర మీయవలనిన దంతకంటు లేదు, సాహాయ్యములపయి మొదలే యాశలేదు మనవా రీశాస్త్రమును బోషించు కొన్ననంతయే చాలును ఈశాస్త్రమును మిక్కిలి పట్టుదలతో

కే1ే1 అభిలభారతయాయుర్వేద సరిషత్తు కశ9 మనూ రింకను జదివి యాంగ్లేయశాస్త్రముకూడ బాగుగా నభ్యసించి దొనిలో నేవైన యంశములు మనదానిలోం జేర్చుకొనదగినవి యున్నయెడల వానిని జేర్చుకొని మనశా(స్త్రము నభివృద్దిపఅచుకొనవలసి యున్నది. ఇందులకు మనవారే మనకు సహాయులుకాని యొరులుకారు. తిరువాన్కూరు మైసూరు మొదలగు రాజ్యములలో నాయుర్వేదవైద్య మభివృద్దిలోనున్నట్లు వినుచున్నాము ఎందలు రాజులున్నారు ఎందటు జమీందారులు-ఎందటు మహారాజులున్నారు. వీరందజు తలంచుకొన్నయెడల నేవిధమైనకొద వయు నుండదు అదికాక యవేకులు భాగ్యవంతులున్నారు. వీరుకూడ సాహాయ్య మాచరింపంగలరు సామాన్య్రజలున్నారు వీరికి జబ్బు సిద్దంచువెడల మనముందు పుచ్చుకొన్నం జాలును మనమందులవలన మరణించినవారు సయిమందులి వలిన బ్రదికీనవారు నున్నట్లు నేనెజుంగను అదిగాక ఆయుస్సు చల్లిగా నున్నయెడల బ్రదుకుదుమను విశ్వాసమున్న వారముకాని అల్టోపతి వలననే బ్రదుకుదుమను నమ్మకమున్న వారము కాము, ఈసభకే హైదరాబాదునుండి యొక గొప్పవైద్యుండు వచ్చినాండు ఆతనికొక చిత్రమైన ప్రజ్ఞకలదు. ఒకని కేదోరోగము వచ్చిన దనుకొనుము మఆీయొకండు పోయి యారోగమేదో కనిపెట్టి వచ్చివాం డనుకొనుము అతండు మటి యింకొకనితో తాను గనిపట్టి నచ్చినరోగమును గూర్చి చెప్పేవాండమకొనుము. ఈతండు సై హైదరాబాదు వైద్యునియొద్దకు వచ్చెననుకొనుము ఈళనిచేయి చూచి యారోగమేదో యామనుజునివయస్పెంతో, యన్నియు నితండు చెప్పును అయ్యా! అనేక విద్యలున్నవి విద్యలను బోషించుట మౌ[త్ర మరుదుగా నున్నది పైవానిని బడదీసి లెంపకాయకొట్టి పాముగఆచినవానిని 'బ్రతికించిమారనేకు లున్నారు మృతువిక్షిం బ్రాణములీయంగల యవేక దివ్యయోగములున్నవి ఏమున్న నేమి? అదృష్టము లేదు గ్రజ్ఞావంతులమని చెప్పుకొముటకుం గూడ భయము ఒకరిని మనము నిందింపవ అదు. మనల నెవరు నిందించినను మనము తప్పుగా భావింపనక్కణులేదు తప్పులున్నయెడల దిద్దుక్‌0 చము. దేశభక్తీ గలిగి, యాత్మవిశ్వాసముకలిగి, వెన్నెముక గలిగి, 'ప్రవర్తింతము అంతకంటొం జేయవలసీన దేదియు లేదు ఇప్పటి కిచిచాలును ?

  1. (గ్రంథపరిమ్మాారము జం౦ఘాలశాస్తి యిట్లు పలికెను - “నాయనలారా! ఈలేఖ వినుండు -సాక్షీకిఅయ్యా! నమస్కారములు. మాయూర నొకకవి యున్నాండు ఆతం డనేకనాటకములు నవలలు రచించినాడు. ఆయన బాగుగనే కవిత్వము చెప్పగలండని నావిశ్వాసము అంగ్లేయభాషను జదివినవాండు. ఆయన మిగులం చీటీకివాండు. పదిమందిలోనికివచు, ఏ వెడల నెజ్జబట్టనుచూచిన సంతపశువువలెనెగిరియెగిరిపడును. కేవలము క(గ్రామమున నుండువాండు కావున నాతం డెవరిని జూచియెజుంగడు. ఆతని నెవరు చూచియెజుంగరు. అతండు గ్రంధరచనాసమర్హుండనియే యనేకు లెటుంగరు. ఆతని [గ్రంధము లచ్భ్చుపడకపోవుటచేత వాతని పేరు వ్యాస్తీలోనికి రాలేదు అతండు దైవభక్తికలవాండు ధర్మబుద్దిగలవాండు. పావభీతికలవాందు. ఏవిషయ మందుగూడు (బ్రవేశిచుటకు భయముకలవాండు మిత్రు లొకరిద్దజు వచ్చువెడల వారియెదుటమా[త్రము స్వేచ్చగా సంతోషముగా జక్కగాం జమత్కారముగా మాటలాడును. ్రొత్తవాం డెవండైన వచ్చుసరికి దలవంచుక్‌ని మాటలాడక యూరకుండును ఈతండు విద్వాంసుం డని కవియన్ని ధీశాలియని యాతని గ్రామమునకుం జుట్టుపట్టులనున్న గ్రామములవారిలోం గొందజుమా త్రమే యెరుగుదురు, సమీవ గ్రామము నుండి యొకందు వచ్చి యాతని నాశ్రయించుచుండెను ఒక సంవత్సర మాశ్రయించినపీదన వాతం డీతనితోం గొంతచనువుతో మాటలాడసాగెను ఇంకను గొంతకాలము వారికి స్నేహ మభివృద్ది యైనపీమ్మట నొక్కనాం డొసమీప[గ్రామవాస్తవ్యుం డాతనితో నిట్టు మాటలాడసాగెను “అయ్యా! మిమ్ములను గొంతకాలమునుండి యాౌశ్రయించుచున్నాను మీవలన నేదియో మేలుకోరి యాశ్రయించుచున్నాను గాని విష్పలాభిసంధిచేం గాదు కాని మీరు నాకేమియు మేలుచేయనక్కజలేదు మీవలన భాషకు మేలుజరుగవలసియున్నది అందులకై మిమ్మింతకాల మాగ్రయించితిని.”” ఇట్లాతండు పలుకుట తోడనే మెత్తగనుండినాండు రవంత ,గట్టేపడెను తలయెత్తికొనియుండు వాండు తల వంచుకొనెను. ఇదివజకుం బ్రసన్నుండుగనుండినవాం డేమో నంకుచితవదనుండయ్యెను. అట్టయ్యును “మిత్రమా! నీవాంఛయేదో తెలువు'మని యాతం డాతవి నడిగెను “ఇదిగో చెప్పెదను మాతాతగారు కొన్ని గ్రంధముల రచియించిరి అవి తాళవత్రములమీంద బ్రాయంబడిన గ్రంథములు కావు, పీచుకాగితములమీంద న _వ్రాయంబడియున్నవి కొ?+ దండకములున్నవి. రెండుమూండునాటకము లున్నవి నాల్గుశ్రవ్య ప్రబంఛములున్నవి పదిశతకములవటు కున్నవి. ఒక వేదాంతగ్రంధము కాంటోలు నున్నది. ఈ(గ్రంధములన్నియు ఛాలవజకు మంచిసితిలో యున్నవికాని కొన్నిస్టలములం దక్షరములు పోయినవి కొన్నిచోటుల నస్పష్టములుగ నున్నవి కొన్నికొన్నిశబ్దములు నుశబ్బములు కావని కొందజనుచు న్నారు. నాకు భాష్టాపొండిత్యము లేదు వానిలోని మంచిచెడ్డల నేనెటింగినవాండనైనయెడల మీకింతశ్రమ మిచ్చియుండను. అవి మీరు పరిష్కరించి నన్ను గృతార్జునిజేయునెడల వాని నచ్చువేయింళును. ఆ (గ్రంధములు భాషా ప్రచారములో నున్నయెడల మాతాతగారియాత్మ సంతసీంచును. చదువుకొనువారవేకులు బాగుపడుదురు. స్వల్పముగ ధనము నాకు రాంగలదు. కావున మీరు నామాటను ద్రోసివుచ్చరవి

  2. గ్రంధవరిష్భారము 651 నమ్మియున్నాను” అవి యాతండు వినయముతోం బలికెను. అప్పు డాతం డిట్టు పలికెను. “నాయనా! వీయభిప్రాయమేమోవాకు. దెలిసినది. వీతాతగోరివి వెనెటుంగువంత టి యదృష్టము నాకుం బట్టకపోయినను నాయననుగూర్చి విననివాండనుగాను. ఆయన గొవృకవియనియు నాటకాలంకారసాహిత్యము బాగుగొం గలవారనియు యోగాభ్యాసపరుండనియు, భగవద్భక్తుండనియు వినియుంటిని ఆయన రచియించిన (గ్రంధములలోన సందర్భములను సవరింపుమని సీవు నన్నుం బ్రోత గ్ఫహించుచున్నావు. వానిలో: దప్పులున్న వని నీకు స్వయముగాం దెలిసికొనుట కవకాశము లేదనుచునా ఇవు ఎవరో వానిలోం దప్పులున్నవని వీతోం జెప్పియుందురు. అవి తప్పులో యదార్థమగు నొప్పులో వారుమాత్ర మెస్టెటుంగుదురు? నాయనా! శద్దార్థము లొకరిసామ్మా? గ్రమాదములకు లోనుగానివారెవ్యరు? మీతాతగారు (బ్రహ్మజ్ఞాన సంపన్నులు. అయన యోగదృష్టిచే నాగ్రంధములు ద్రానియుందురీని తోంయచున్నది నీ కసందర్భములని తోంచినవానిని సందర్భములనియే వారు గ్రయోగించియుందురు. ఒకకవి (గ్రంధము వ్రాయుట కెంతయో శ్రమమొందియుం డును, ఎంతబుర్దియో యందున వినియోగపజుచి యుండును. ఎన్నిసారులో దానిని (గ్రిందినుండి మీందికి మీందినుండి క్రిందికి బరిశీలించియుండును. తన శక్తియంతయు దానిపై ధారపోసి యుండును. అట్టి గ్రంధమును దెజవి యాదృచ్చికముగ నీవేదో పత్రమునుజూచి ''హెహే! ఇందునం దప్పులున్న"వని నీవనుట బుద్దహీనతకాదా? ఇంకొకపగ్రముం దెజుచి “అబ్బే యిందునం బాగ్రౌచిత్యము ్రష్టమైన*దని తేలికగ నీవు మాటకాడుట పిల్చికంట భిన్నమా? ఉన్మత్తుండా యుత్తమకవి (గ్రంధములను విమర్శించుట! కవి ఈన గ్రంధరచనయందుం బడినకష్టములలో సహా స్రాంశమైన నీవు పడకుండవే గ్రంధములోం దప్పులున్నవని వలుకుటకు నీవెపండు? అమూలాగ్రముగనైనం (గ్రంధమును జదువకుండ యధిక్షేపీంచుటకు నీకేమి యధికారమున్నది? మీమాత్రపుం 'బ్రయోజకుండు గ్రంధకర్తకాందనియే నీయభిప్రాయమా? తప్పులని

నీవముకొన్నావే. తప్పులని పీకాతెగనీలు గెందులకు? ఈప్పులేవో యొప్పులేనో నీకు నిర్జారణపట్టికలను దొగ్రత్త పటచియుంటివా? నీకుం దెలిసిన వ్యాకరణము క్రిందికి రానివి తప్పులని నిశ్చ్వయింపవలసినదేనా? వీకుం దెలియనిశబ్టమపశ్నుమనియే నీనిశ్చితమా? శబ్దడారిమంతయు నీ వెజుంగుదువు కాంబోలు నేమి? "నిఘంటువులో లేనంతమాత్రమున నపశబ్బమని నిరాకరింపవము ఏనా? శబ్దస్వరూపముల లెక్కయేమి? . భావప్వరూపమునే బరిహసించుచున్నానే? ఇక్కడ నౌచిత్యము లేదనుచున్నావే? ఇక్కడ స్వభావము చాండలైనదవి పలుకుచున్నావే? ప్రపంచములోని బాహ్యాంతర స్రకృతులు నీకు గరతలామలక్షములు కొల. లు వేమి? నీప్రకృతివిబట్టి యస్వభావమైనదానిపై నడ్డుగీంత గీయవలసినదనియే నీయాశయమా? వీస్రకృతిని బరిశీలించుకొని తెలిసికొనలేవివాండవు మూఢా! వీ వారుల ప్రకృతిని బరిశీలించి యది యస్వభావ మని యిది స్వభావమని పలుకుట వీతరమా? పప్పులో గరటెలాగున నిత్యము నీసంసారమునందు నీవు తిరుగుచున్నావు కదా! నీయింటిలో నొక్క ప్రకృతినైన శెలిసికొనంగలిగితివా? నీయెదుట మొద్దులలాగున నీవలెనే తిరుగుచు మాటలాడుచుం జేష్టలాచరించుచు నున్నవారి స్రకృతులనే నీకుం బరిశీలించుటకుం దేతగాదే అట్టినో వుస్తకమందలి పాత్రమలి స్వభావములను గసిపెట్టంగలవేమి? ఆ పాత్రము లేకాలమందు నివసించిరో యేదేశమందు నివసించిరో, యేవరిస్టీతులనడుమ వివసించిరో వారి విద్యాబుద్దు లెట్టితో వారాడిన మాటల కేయే మనస్టీతులు కారణములో యట్టి మనస్ట్రీతులు వారికిగల్లుట కిదివజకు వారనుభవించిన కష్టసుఖము లెంతమట్టునకు హేతువులో వారు మనస్సువిప్పియే మాటలాడుచునా రో ప్రచ్చన్నముగనే మాట లాడుచున్నారో యట్టిచింతలు-యింతకంటు సహ్రగుణాధికములగు చింతలు-ఒక పాత్రమాడిన

ళక్‌2 సాక్షీ యొక్క చిన్నమాటనుగూర్చి తలంగొట్టుకాని వరిశీలింపవలసియుండంగా-నోహో? ఊసరవెల్లిరంగుల కంటె, నింద్రధనుస్ఫురంగులకంటె, వాయువులోనిపోకలకంటొ, గంగ వెజ్టీరాకలకంబ నవేకకోట్లరెట్లు సంచలనముతో చంచలత్వముతో నున్న మన సత్యములోనిమాయ నందుగొందురి పద్మ వ్యూహ సహ(్రమం డలి తలవెండ్రుకల చిక్కుకంటె చిక్కులగుచిక్కుల నూడందీయగలవేమి? 'సెబాన్‌ కాళిదాసునికంటు మురారి యెక్కువ స్వభావజ్ఞానము కలవాండని యన్నవారిప్పటికిగూడ నెందరో యుండుటలేదా? ేక్సుపియరు కంటె బెన్‌ జాన్సను యెక్కుమూడన్నవాద మిప్పటికిగూడ ఇంగ్లాండులో నచ్చటచ్చట నేడ్చుచున్నదేకాని శాంతించినదా? విమర్శకా గ్రగణ్యుండైన డాక్టరు జాన్సనుగారు షేక్సుపియరునుగూర్చి యేమిచెప్పినారో యెజుంగుదురా? పేక్షుసియరునకు రసపోషణజ్ఞానము తక్కువ యనియును నెట్టే గంభీరమైనరసమును పోషింపవలసిన సముయమందైనను రవంత హాస్యరస ప్రకటనమున కవకాశ మున్నదని తోచినయెడల వెనుకం బోషించుచున్న రసమంతయు ధ్వనస్తపజచి హాస్యరసము వెంట కుజ్జవాండు శీతాకోకచిలుకవెంటం బరుగెత్తినట్లు బరుగెత్తుననియు నింతకంటె నసందర్భముగ మటియేమేమో పలుక లేదా? ఆతనిమాట యెంతసత్యమైనదో ప్రపంచమంతయు నిప్పు డెటుంగునే! కాళిదాను శాకుంతలములో దుర్వాసుండను మహర్షి యిచ్చిన శాపము నుంగరము మొదలగు గొడవయంతయు వదికినది కాదని యధిక్షేసేంచినూరెందటు? ఇప్పుడు వానియావశ్యకమేదో యందజకు విశదమైనదికాదా? మాక్ళెళులో వినెస్‌ను ప్రవేశపెట్టి నాటకమంతయు వల్లకాడుచేసినాండని "పేక్తుపియరును ఎందజు మహావిమర్శకులు దూషింపలేదు? ఆ విచెన్‌నుబట్టియే యది ప్రపంచములోని యత్యుత్తమనాటకములలో నొక్కటియైైనదని యిప్పుడు లేలినదికాదా? ఇటు లెన్ని చెప్పవచ్చును. కళాకర్మమైన (గ్రంధము ననుభవించ నిచ్చ నీకుం గలదేని కవియెడల గౌరవము కలిగి దానిని జదువుము. తెలియనివేవో తప్పులని యనవలదు. ఒక్కసారి చదివినయెడలం దెలియకున్న మూడుసారులైనం జదువుము. అప్పటికిని సందేహములు విడనియెడలం చెద్దల నడుగుము. తెలిసి కొనుము. అంతేకాని కవినిగూర్చి బుద్దీహీనమైన మాట యెన్నండును పలుకకుము. కవి (గ్రంధమును విమర్శించుటకుం గాల మున్నది. దానికి వదలొపెట్టుము. నాయనా! ఒకండు న్రాసివదానిల. దప్పుపట్టుట కిన్ని బాధలున్నవి ఇన్నిచిక్కు లున్నవి. సత్యశోధ, సతీశోధ, స్వభావళోధ సత్కవిశోధ సల్వేశ్వరశోధయు నాకరితరమా? తప్పులను భ్రమముచే, నొప్పులను తప్పులం జేసినా రెందటు? ఇ్లానర్చుట నిజముగాం బాపమని నాభయము నాయనా! ఒక చిన్న కధను జొప్పెద. మునుపు మనవారు చెప్పినకధయే నేను గ్రొత్తగం గల్చించినది కాదు.

ఒక యూరి కొకసన్యానీ వచ్చెను. ఆనంగతినెటింగి గ్రామవాస్తవ్యులలో నొకగృహన్థుం డానన్యానికి భిఇ్షవందనమొనర్చి తనయింటి కాహ్వానించెను. ఆగృహస్థుండు బీదవాందు. అందుచే భటుల సాహాయ్యము లేనివాండు. సన్యాసివడ్డనలోనికి గొల్లయింటినుండి పెరుగుదీసి కొని వచ్చుట కెవ్వరును లేక తానే తీసికొని వచ్చుచుండెను. ఇంతలో నొకనర్పము నొడిసిపట్టి యొకగరుడపక్షి యంతరిక్షమునం బోవుచుండెను. అసమయమున యాపామునోటినుండి గరళబిందువులు కొన్ని యాబ్రాహ్మణువి దధిపాత్రములోం బడెను. పావము! బ్రాహ్మణుం డేమియెజుంగును? ఆదధి నింటికిదెచ్చి సవ్యాసికి బెట్టను. సన్యాసి చచ్చెను. కొంతకాలమైనపీమ్మట వాగరుడపక్షీయు నాపాము నాబ్రాహ్మణుండు యమలోకమున యమునియెదుట నిలువంబెట్టబడిరి. బ్రాహ్మణునిపై సన్యాసినిజంపిన బ్రహ్మహత్యపాతకము మొదట మోంపబడినది. అప్పుడు

  1. గ్రంధపరిష్కారము 653 'బ్రాహ్మణుండు దండధరునితో నిట్టనియెను. “ఆయ్యా! నాకు బ్రహ్మహత్యపాతక మేమున్నది? సన్యాసికి భికచేసిన పుణ్యమేకాని బ్రహ్మహత్యపాతకము నాకెట్టు సిద్దించును? పెరుగులో విసమున్నదని నేనెజుంగు దునా? నేను పెరుగుదెచు ఎచున్న కాలమందు గరుడుడు పైనుండి సర్పమును బట్టుకొనిపోవునని నేనేమైనం గలంగంటినా? నేను జేయనిపవికై నాపై నేరము మోపుట తగునా? బ్రహ్మహత్య నాకుం గట్టందగదు” ఇంతసందర్భముగా నాతండు పలుక దండధరుండు “'గరుడపశ్తీ! బ్రహ్మహత్య నీకుం గట్టవలసియున్నది. సీ వేమందువు”” అని పలికెను. “అయ్యా! దండధరా! ఇదియేటిన్యాయము నాకాహారముగ భగవంతుండు నియమించిన పామును బట్టుకొని నేను దారిని గాలిలోం బోవుటయేమి? భూలోకమున నెవండో చచ్చినాండని యాతనవిం జంపినపాపము నానెత్తినిం గట్టుటయేమి? ఎంత విరుద్దముగానున్నది? బ్రాహ్మణుని జంపవలసీన యావశ్యకత నాకేమిగళ్ళినదో రవంత యోజింపరాదా? వేనాతనికిం గావలసినవాండనని జంపితినా? ఆతని యాస్తీని వైదుకొనుటకుం జంపితినా? ఆతనిని స్పృశింపకుండవే "యాతనిని జూడకుండగనే యాతని వెటుంగకుండగనే యాతవి దలంపకుండగనే యాతని జంపీతి ననుట న్యాయమా?” యని గరుడుండు పలికెను. అంతట దండధరుం డేమియుం దోంపక '“సర్పమా! నీజిహ్వాగ్రమునుండి పడినవిషబిందువులచే సన్యాసి చచ్చినాండు. కావున వీకు బ్రహ్మహత్య కట్టవలనియున్నది నీవేమందు”' వని పలికెను “అయ్యా! దండధరా అన్నిటికంటె నిది బాగుగా నున్నది. గరుడుండు నన్నొడిసిపట్టుటతోడనే నావైతన్యము పోయినది. చచ్చిన నాకళేబరమునుండి విషబిందువులే జారినవో రక్త చిందువులే జారినవో నేను జచ్ఫినతరు వాత జరిగినవానికిగూడ నేనే బాధ్యత వహింపవలసినదనుట ధర్మమా? ధర్మస్వరూపుండవే. నేను 'ర్రహ్మాహత్య వహింపను-నాకేమి?” అని సర్పము నిర్దాకిణ్యముగాం బలికెను. అంత దండధరుండు గ్రక్కలేక, 'స్రైంగలేక యూపిరి సలుపక మిడుతుమిడుతురని రవంత సేపాద్విజత్రయము వంకంజూచి టేపాలో చింతము రండని యప్పటికి వారిని వదల్చుకొవెను. అమణునాండు భూలోకమున నిద్దజు బ్రాహ్మణులు పొలములో పంటలయంచనా చూచుటకై కలని పరిమళ్ళ సమీపమున దిరుగుచుండిరి. వారిలో నొక్కం డింక నీయూర నుండందగదు పోవుద మని రెండవ వానితోర బలికెను. ఇంతలో రెండుపక్షులు సమీపవృక్షముమీంద మాటలాడుకొనుచుండెను. పక్షిభాష వారియిద్షటిలో రెండమాం డెటుంగును, మగపక్షి తామ యమలోకమునకు విలాసార్హముగాం బోయితిననియు (బ్రహ్మహత్యమగూర్చి పెద్దకగ వచ్చట జరిగినదనియుం దీర్పు జెప్పుటయే తరువాయిగా నున్నదనియు నది టేపు చెప్పుదురనియు తేషు గూడ యక్కడకువెళ్లి యాతీర్పువిని నీకుం జొప్పైదననియు వివరములలో గూడ వాందుపక్షీతోం జాము. అమాట లీరెండమాండు విని'యాశ్చర్య రసమగ్నుండై చేపటితీర్చేదో వినంగోరి మొదటివానితో . **సీయ్రూరనుండి యెళల్లుండికాని బయలుదేరిరా” నని చెప్పెను. అంత మొదటేవాం డందులకుం గారణమేమని గుచ్చిగుచ్చి యడుగంగాం జివరకు రెండవవాండు పశ్షివలనం దాను వివినయంశములన్నియుం బూసగ్రుచ్చినట్టు చెప్పెను. “ఈచూత్రమునకు యమున కింతయోజనమెందు లకు? టేపటివజకుం దీర్చు నాపియుంచుట యెందులకు? గరుడునకు బ్రహ్మహత్యదోషము లేదు. సర్పమున కంతకంటె లేదు. ఉన్నదో షమంతయు బ్రాహ్మణువిది; తాను సన్యాసి కాహారముగ దధిని దీసికొని పోవునప్పుడు దధిపాభ్రపై మూంతవేయకపోవుట యాతనితప్పు. అట్లు చేయవలసినవిధిని చేయక పోవుటచే ద్రిహ్మహత్య బ్రాహ్మణువితలపైం గట్టవలసినది. తీర్చింతసులభముగాం గనంబడుచుండగా యమువి కీనీళ్లు

ళక్‌4ీ సాక్షీ నమలుట యెందులకో” అని మొదటండు రెండమవానితోం జెప్పెను. ఈమాటలు పత్తులుగూడ వినినవి. వానిలో మగపక్షి మరునాందు యమలోకమునకుం దిరుగంబోయి సభలోం గూరుచుండి దండధరునితో నిట్టనియెను. “అయ్యా! దండధరా! బ్రహ్మహత్యానియోగములో నీదినమునం దీర్పు మీరీయవలసియు న్నది. నిన్నను మీకేమియుం దోయక కాంబోలు దీర్పు నాపియుంచిరి బ్రాహ్మణుండు దధిపొత్రపై “మూతనేయకపోవుటవలన నీబ్రహ్మహత్య సిద్దించి యుండుటంబట్టి యాబ్రాహ్మణునకే బ్రహ్మహత్య కట్టవలయు”” ననెను. ఈమాటలు విని దండధరుండు కోపించి “*ఈతీర్చు నీకుం దోంచినదా మరి యొవ్వరైనం జెప్పిరా”” యని (ప్రశ్నింప మాయూరికివచ్చిన యంచనా బాపనయ్యలలో మొదటివాండు పెప్పెనని చెప్పెను *“ఈలోకమువారమైన మేము ధర్మనిర్ణ్యయ మొనర్చుటకు సందేహించుచుండగ నడుగకుండం దీర్పుంజెప్పుటకు సాహసీంచిన యాబ్రాహ్మణునివెత్తిపై బ్రహ్మహత్య కట్టితినవి యాతనితోం జెప్పు''మని యముండు పశ్షీతోం బలికెను.

వింటివా? నాయనా! నీవు నన్ను నీతాతగారి గ్రంధముల విమర్శించి గుణదోషనిర్ణయ మొనర్చుమని చెప్పితివి. నీతాత నన్నడుగ లేదు. అంద టేకారణముననో యట్టుచేయక సందేహించి యూరకుండం దగుదు నమ్మయని నేను బనిలేనిదే ముందునకువచ్చి యా గ్రంధములను విమర్శించునెడల నాబ్రహ్మహత్యదో షము నాతలపయిం బడునని మిగుల సందేహముగానున్నది. అందుచే నావలనంగాదు. నీవు దయచేయవ చ్చును. నీకు భగవంతుందు మేలొనర్చునుగాక.”

  1. ఉపసంహారము జంఘాలశాస్త్రి యిట్లు పలికెను:-

“నాయనలారా! సాక్షీసంఘము. తిరుగ స్థాపించి రెండుసంవత్చరములు నిన్నసెస్టెంబరు మొదటితేదికి బూర్తియయివది. ఇది 1920 సెష్టెంబరు 1 వతేదీని ఆం ధ్రపత్రికాధివతియగు శ్రీ) కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులుగారి ప్రోత్సాహమున రెండవసారి స్థాసింపంబడినది. ఆయన త్రికలోని సారన్వతాను బంధమునకు వారమున కొక్క సాక్ష్యపన్యాసము నొక్కనంవత్సృరమువజుకు బంపించుట కేర్పాటుజరిగినది. ఆసంవత్సరముకూడం బూర్తిభ్లైనది. ఎంతకాల ముపవ్యాసము లిచ్చుచున్నను భాషాభిమానులగు మీరు వానివి దయతో నాదరింపకసోరు. ఉపన్యాసవిషయములకుం (బ్రపంచమున హద్దుపద్దున్నదా? ఇదివటకు మే మెన్నివిషయములం గూరి యో చెప్పియుంటి మని గర్వవడుచుండుటలేదు. అయ్యో! ముఖ్యముగాం జెప్పవలసనీన వింక నెన్నియో మిగిలిపోయెనే యని విచారించుచున్నాము.

సాక్షి కుత్సాహమే యున్నది కాని దేహశక్తిలేదు. ఆతండు మొదటినుండియు దుర్చలశరీరుండు. వార్టకమున నిప్పుడు మటీంత దుర్చలశరీరుండై యున్నాండు. సాక్షీసంఘమును సొగించుట కింక నాయన కభిప్రాయము లేదు. శనివార మెప్పుడువచ్చునో -సాక్ష్యుపన్యాస మెప్పుడు చూతుమో-యని యత్యంతోత్చా హముతో నున్న సాక్షి పాఠకుల కంద కిస్పుడాశాభంగము కలిగింపవలనివచ్చెంగదా యని సాక్షి

113, ఉపపయారము శర్‌న్‌ విచారించుచున్నాండు కావి నాయనలారా! ఒక్కవారము మాత్రమే రవంత క్రొత్తగ నుండునేమో కాని "పైూరమునుండి ప్రాతపడియే పోవును ఎన్నెన్ని మహాసంఘవలలు స్టాసింపయుడలేదు, ఎన్నియంతరింప లేదు. వావికెవరిప్పుడు విచారించుచున్నారు. అట్టివావికే గతిలేనప్పుడు. జలబుద్భుదసమమైన సాక్షీసయము మాట చెప్పవలయునా?

దేశోపకారము నావలన జరుగుచున్నదికద్మా భాషాభివృద్ది నావలన జరుగుచున్నదికద్మా. నేను లేకుండు వెడలు (బ్రపంచమునకు లోపముకదా యని యనుకొనువావికంటె వెట్టీముండకొడుకు (ప్రపంచ మున రేండు. నావంటికవి ప్రపంచమున లేండు. స్రపంచములో మంచి కవిత నాతో సరియనుకొనువాందు బుద్దీహీనసార్వభాముండగుట కేమైన సందేహమా? కవియగువాండు తానే ప్రజలలో నగ్రగణ్యుండనుకొనునే! బ్రవంచమున నాతనికున్న గర్వము-లెగనీలుగు-మటియొకని కున్నవా? వారిలో సాధువు లనేకులున్నారు కొంద అసాధులుగూడ నున్నారు. అట్టివావి తత్త్యమునుగూగ్చియే చెప్పుదును. ఆతనికున [్న శాపాలాపము లు-నాకాశగమనములు-నధుపతనములు-మజియొకనికి లేవు. సన్ని పాఠరోగికంపె విస్మృతియే! కళ్లుద్రావి మానికంటెం గ్లైపే! ఉన్మత్తునికంచె నుద్రేకమే! చేతిలో జెంబులేదు, కావలసినంత దాహము, ఆకులోని కాధరవులేదు, కావలిసినంత యాంకల్కి సంసారమును జరువుకొనందగిన శక్తిలేద్కు ప్రపంచపరిపాలనతంత్ర మును బోధించును. బ్రతికియందునని సంపూర్షనిశ్వానముతో. నుండును. పైసచేతంబెట్టేనవాండు ర్రభుండు, పెట్టిండు పిశాచము. తనకవిత్వమునకు బళి యనినవ్వాడు పండితుండు, అననివాండు పామరుండు, తన్నుంజేరందీసీనవాందు చక్రవర్తి చేరంచీయనివాండు చండాలుండు అంతే-అంతే అతని మంచి చెడ్డలివిభాగము కదడుపులోవి మంటనేం గవంబడినూరినెల్ల బానిసమొదలు ప్రభువువటకు భవతి భివ్యాందేహి ఈయనివారినిగూర్చి నోటికివచ్చినట్టెల్లి కూంతలు, చేతికివచ్చినట్లల్ల వ్రాతలు సామాన్యులయెడల బడితెబాజాకుం గూడం బ్రయత్నము. పర్యవసానమునం జెప్పునదేమనగాః-తానే పండితుండనియుం గవియనియుం దనవలననే భాష యుద్దరింపంబడుచున్నదనియుం దాను లేక్సున యెడల భాషకు నష్టనునియు ననుకొనువాండు “శుంరలందజులోవర శుద్దకుంర, గోపురము స్రక్కను జీత్రింపంబడిన కోంతి గోప్టరమును దాను మోయుచున్నాననియుం దాను లేనియెడల గోపురముకూలిపోవుననియు ననుకొనుట యెట్టిదోమోటారుబండి చక్రపుటాకుపై నున్నయాంగ నామూలమున బండి యెంతవేగముగాం బోవుచున్నదో యని యనుకొనుట యెట్టిదో -ప్రపంచశాపనముల కన్నింటికి బానిసయ్టై పుట్టిన మనుజాండు ప్రపంచమునక్తు నావలన మేలుజరుగుచున్న దని యనుకొనుట యట్టిది. వుణ్యపాపముల పరిపాక్రమునవలన గొన్నిదేశములు భూకంపములచేం బాతాళమునకుం (గ్రుంకిపోవుచున్నలి. కొన్ని ద్వీపములు సముద్రమునుండి లేచుచున్నవి, కొన్ని జాతులు వృద్దియగుచున్నవి కొన్ని నశించుచున్నవి, కొన్ని[గగ్రహము లాటీపోవుచున్నవి కొన్ని క్ర్‌త్తనక్షత్రములు బయలుదేజుచున్నవి. ఈనృష్టి యెగిరిపోవుచున్నది. మటీయొకసృష్టి సిద్దమగుచున్నది. కాలచక్రమే యంతయుం ద్రిప్పుచున్నది. ఎన్సటి కేదేశమున కెట్టివరిన్టితులనడుము వెట్టూం డర్హండో యట్టానిని గాలిమే ప్రకృతిగర్భమునుండి పైకిదీని యటంబెట్టుచున్నది. అస (టీకనుకూలమైన రాగముతోం-దాళము తో-నాతవి వాడించుచున్నది పొడించుచున్నది. పాటర్టైనవెంటనే చెవిపట్టుకొని యీడ్చి పాజవైచుచు న్నది. స్వద్రయోజకత్వమున నాతం డట్లూడలేదు. అట్టు పాడలేదు. మజేయొకరీతిగా నాడుటకుంగాని

కక్‌ సాక్షీ పాడుటకుంగాని యాతని కవకాశములేక యట్టాడినాండు. అట్లుపాడినాండు-ఇకం బ్రయోజకత యమున్నది. స్వాతం త్యమేమున్నది? ఏమియులేదు. లేకేమి, లేకేమి? 1009409 05 6 ఇ2! మనకులేదా? యని వెట్టీవెజ్ణీమాటల నాధారపఆచుకొని నాపై నీసభలోని వడుచువాంద్రు గుజ్జుమందురుగాక! నాయనలారా! ప్రత్యఇ్షానుభవమునంగాని వెలియని యీనీతి మీకు బోధవలనం దెలియదు. ఇక బదియేం డ్లోపికచేయుండు. తలవెండ్రుక లూడనిండు. పండ్లు రాలనిండు. దృష్టి తగ్గవిండు. ప్రపంచలంపటత వలనం గలుగునన్ని మొట్లు నన్నితన్నులు నన్ని చెప్పుదెబ్బలు తగులనిండు. అప్పుడీయుపన్యానమును దిరుగంజూడుండు. చెప్పందగినంతదృఢముగ నేను జెప్పలేదని మీ రప్పుడు నన్నధిశేసించకపోరు.

ఏీమైననేమి వీవియో కొన్ని వెజ్టిమొజ్జివ్యాసములు మాసభనుండి వెడలినవి. వానిని మీరంద టాదరించి వినివారు. మీయెడల మిగులం గృతజ్ఞులము. మాకింక సెలవిండు. సోదరీమణులారా మా యుపన్యాసములలోవి యంశము లేవియైన మీమవస్సుల కెప్పుడైన నొప్పీ గలిగించినయెడల దయాపూర్వక ముగ మిమ్ము క్షమింపవేండుచున్నాము. దైవభక్తి గలిగి మీరు తరింపుండు మీభర్తలను దరింపం జేయుండు. ఆం(్రపత్రికాధిపతీ! అనేక నమస్కారములు. మేమెందునుగూర్చి యుపన్యాపములిచ్చినను-నెట్టిచ్చినను -చూయందలి దయచే మీరు వానిని బ్రకటించినందులకు మేము కృతజ్ఞులము. మిమ్ము మాసంఘముతో సమావేశపజుచిన పరమేశ్వరునికటాక్షమున మేము చేయందగిన వనియేదో శక్తివంచనలేకుండ నిర్వహించు కొంటిమని నమ్ముచున్నాము, దేశక్షేమకరములైనట్టియు భాషోవకారములైనట్టియు ననేకకార్యములు మీచే సర్వేశ్వరుం డొనర్చం జేయుచు మిమ్ము దీర్జాయురారో గ్యాదిసంపన్నునిగం జేసి రక్షించుగాంకు

వృద్దుండైన సాక్షి శేషించిన కొలందికాలము యధాపూర్వకముగా నూర్యోపాననం జేసికొనుచు భగవంతునియాజ్దకై యెదురు చూచుచుండును. కాలాచార్యులు సర్బవరములోని భావవారాయణ స్వామి యాలయములోని తిరువంటపల్లిలో పాచకోద్యోగిట్లై. పోనున్నాండు.. కారాగృహ విముక్తుడైనప్పటినుండియుం గాకినాడ జాతీయ పాఠశాలలో నాం ధ్రో పాధ్యాయపదిని వాణీదానుం డ పేక్షీం చుచున్నాండు. ఆతం డక్కడకుం బోవునేమో-జయసనీతారామో అని నేము బదరీనారాయణమునకుం బోవుదును.

ఇదిగాక ఆంధధ్రదేశీయులారా! 'బ్రహ్మవురము మొదలు బళ్లారి నటకు వినంబడందగినయొక్క కేకను గడపటిసారివేయుచున్నాను. వినుండు. ' సాక్షువన్యాసములన్నియు వాల్లుసంపుటములుగా నచ్చుపడుచు న్నవి. ఈనెల చివరకు రెండు సంపుటములు పూర్తి యగును. సైమాసాంతమునకే మూండవదియు నాల్గవదియు చెలువడును. మా(గ్రంధములను విక్రయించుటకు మేముమహారాజ శ్రీ సానుగంటిలక్షీ నరన్‌ంహా రావు పంతులువారికి శాశ్వతమైన యధికార మిచ్చితిమి. మీరు వారికి వ్రాసి వానిని దెప్పించుకొని శ్రద్దతో విమర్శనబుద్దితోం జదువుండు. చదువుండు. మీకు భగవంతుందు మే లొనర్బుంగాక[?!

ఓం శాంతి శ్శాంతి శృాంతిం

ఛ5్‌7

సాఠ్షి వ్యాసాలు వబ్రాసియివ్వటంలో పానుగంటివారు తగినంత శద్రచూపటంలే

దని మధ్యకాలంలో ఎప్పుడో నాగేశ్వరరావుగారు అనుకొన నట్లు , ఆవిషయం తెలిసి

పానుగంటి ముందుగా అనుకున్నకాలం ముగియగానే విరమించినట్టు చెబుతారు.

"పైగా శేష్షించిన కాలం సాక్షి సూర్యోపాసన చేసుకుంటూ గడుపుతాడని అనడంలో

తమకు సూర్యారావుగారు అండదండలు ఉన్నాయనే నూచన ఉండటంచేత నాగేశ [6 రావుగారు ఆ వ్యంగ్యానికి నొచ్చుకున్నారనికూడా వినికిడి.

నభధధవను

ఇక్కడికి ఒక అధ్యాయం ముగిసింది. ఈ ముగింపునుగూర్చి ఆంధ్రపత్రిక ఈ చిన్న నోట్‌ ప్రకటించింది.

“సాక్షీ లేఖలం దీలేఖ ప్రస్తుతము తుది లేఖయని తెలుపుటకు చింతిల్లుచు న్వాము. రెండేండ్లుగ నాంధ్రపత్రికయందు (శ్రమపడి సాక్ష్యుపన్యానములను వ్రాసి పత్రికకు గౌరవమును నాంధ్రలోకమున కానందమును గలుగబేసిన సాక్షిగారికి వందన ములు, సాక్షిగారి నామరూపములు బహిరంగ రహస్యములు. నుప్రసిద్ద నాటక కర్తలును సాక్ష్యుపన్యానకర్తలునైన మహారాజ్యశ్రీ, పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు పంతులు గారారోగ్యవంతులై తితీగి వారి యుపన్యాసములతో నాంధ్రప్రపంచమున కానందమును గలుగ జేయుటకు భగవంతుడను([గ్రహించునని నమ్ముచున్నాము.?

9-9-1922 నాటి ఆంధ్రపత్రికలో ప్రకటించిన తమ వసంతలేఖ (16)లో వంగూరి సుబ్బారావుగారు కూడా కొంతవరకు వీడ్కోలుమాటలు చెప్పారు.

(స) సాక్ష్యుపన్యాసములు ఆంధ్రపత్రికలో ప్రకటనము ఆరంభించుటకు నమ్న పరమేశ్వరుడు ఒక చీపురుపుల్లగా కార్యకారణ సంబంధమున చేసెనను సంతృప్తి ఒందియుండెడి వాడు. సాక్షికి (శ్రీ; పీరికాపురాధీశ్వరులును ఆం(ధ్రప త్రికాధిపతులును 'ఫ్రస్తుత దినములలో ఎవ్వరును ఏకవికిని ఈయని ప్రతిఫలము ఇచ్చుచున్నారని సంతనపడుచ్చు ఆప్రతిఫలము నాకు ముట్టుచున్నట్టు మురియుచుంటిని,

పాక్షి స్వరూప స్వభావములు, మేధాశక్తి బుద్ది విశేషము రసోదయములగు 'ల్రాతలు వివరముగ తెలిసికొనగోర్రువా రుండకపోరు. ఇప్పుడుండకపోయిన ముందైన ఉండకపోరు, ఆ మహాత్ముని. జీవితమును చదివి ఆతనిని ముందారాధించు దినములు రాగలవు.....=

క

సాక్షీ సంఘాన్ని ఇంకొకసారి పునరుద్ధరిస్తున్నట్లు తిరిగి ఆంధ్రపత్రికలో

12-9-19275ు కొంచెం ముందు (పకటన వచ్చింది. ఆ ప్రకటన చూడలేదేమో,

శక్‌కి సాక్షి

జన మెవ్వరూ రాలేదే అని జంఘాలశాస్త్రి పడిన మథన (114) 12-9-27 నాటి పత్రిక (ప్రభవ భాద్రపద బహుళ పాడ్యమ్సిలో వెలువడింది. ఆ తరువాతి వచ్చిన సాక్షిసంఘ పునరుద్దారణము (115) 23-9-1927 నాటి పత్రికలో ప్రకటితమైంది. ఇందులో మొదట అనుకున్నట్లుగా అమావాస్యనాడు (1927 ఆగస్ట్‌ 27 లేదా 28న) కాకుండా, వినాయక చతుర్జినాడు (బహుళ సెప్టెంబరు [) ప్రారంభం కావడమూ మేలే అనుకున్నాడు జంఘాలశాసస్తి.

అయిదవ సంపుటానికి పానుగంటివారు గ్రానుకున్న వీఠిక ఇది.

ఇది సాక్షి 'ఐదవి సంపుటము. దీనినింగూడ త్తీ/ పీఠవురమహా రాజావారి (ద్రవ్యసహాయ్యముచే నచ్చువేయించితిని. భాషాపరిపోషములు నత్యదయాస్వరూపులు నగు మా మహారాజేంద్రునకు వారి కుటుంబమునకు సమస్తశ్రేయోభివృద్దులను సర్వేశ్వరుం డిచ్చి నంరక్షించుగాక.

ఈ నంపుటముతో (గ్రంథముద్రణము పూర్తియగునని యెంచీతిని. కాని దాదాపు ఇరువది యుపన్యాసములు మిగిలిపోయినవి. వానిని నాజవ సంపుటముగ ముద్రించి ప్రకటించుచున్నాను.

పా, లక్ష్మీనరసింహారావు,

  1. (జంఘాలశాస్తి వ్రాత) జంఘాలశా స్రీ యిట్లు న్రాసెను “సోదరులారా” యని సంబోధించి యుపన్యాస మిచ్చుటకు సభలో నేనుదక్క మటీ యెవ్వండును లేండే! సాక్యుపన్యానములు తిరుగ నారంభ మగు నవి యాం(ధ్రపత్రికారాజములో: బ్రకటించిన (ప్రకటన నెవ్వరు చూచియుండలేదు కాంబోలు! చూచి యుపేక్షించిరి కాబోలు! ఎటులైన నేమి? సభలో వినువాండు లేండు. సభలో నిది గొప్పలోపము కాదా? గాయకుం డగువాండు వినువారు లేకుండినను దనలోం దానుపొదుకొని యొకప డు సంతోషింపవ చ్చును, కవి యగువాం డొకపద్యమును ద్రాసి, దానిని భైరవితో నొకసారి చదివి, మారువాతో మజీయొకసారి చదవి తనలోం దా వానందింపం గలందు. చిత్రలేఖకుండగువాం డొంటెకుచ్చుతో సృష్టించిన తన యుంచుక్‌ న్నదాని మొగమునెగ దిగం జూచి తనలోం దాను మురిసిపోంగలందు. కానీ వినుపాండు లేకుండ ““ననంగ నవంగ” వని కధ నెవండైన నారంభింపం గలండా? వీంటలపై వధూవరులైన లేకుండం బురోహితుండు విఘ్నేశ్వరపూజ నారంభించుట యెక్కడవైన నువ గదా? తలుపులకు, గోడలకు, నటుకమీంది గబ్బిలాలకు నుపవ్యసించువాం దున్మత్తశాం కర్టుండు కొండా? ప్రబల వకృృష్రవరుండైన '“బర్కు* దొరగారు వట్టిబల్లలకుం గుర్చీలకు నువన్యసించని వినియున్న మాట సత్యమే. కాని, వారికి గలిగిన పరిస్థితియే నాకుం గూడ గలిగిన దని సంతసించుట బుద్దిహీనతక్రంటె భిన్నమా? అనేకసహస్రశ్రోతలయెదుట నుపన్యాసము రారంభించిన యాదొరగారి కుపన్యాసావసానసమయమున ముపన్యాస (ద్రాఘీస్ట తాదికారణములచేత శ్రోతలు రేకుండిన లేకుందురు గాక! మూకు మొదటి నుండియుం బూర్జానుస్వారముగ నున్నదే. అజన్మదరి[ద్రుండు మృణ్మయపాగ్రతో నీరు (ద్రాగివాండు" అర్కవంశ్యమహారాజు శ్రాగినాండు. అభావస్తీతినిబట్టి సామ్యమును నర్షయించుట తప్పు కాదా? మాచకమ్మకు బుతుకర్మము లేదు, వార్డకాక్రాంతయైన వనితకును లేదు ఒంటరిగ నుపన్యాపశాలలోం గూరుచుండుట యెందుల కని వీధియరంగుమీందం గూరుచుచుంటిని. ఎవ్వరైన వచ్చుచున్నారేమో యని యటునిటు చూచుచుంటిని. ఇంతలో నెవ్వండో వచ్చి నన్ను గొంచెమెటింగినవాందువలె నాయెడుట నిలువంబడినాండు ఇతం డువన్యాసము వినుటకే వచ్చినవాండనియే నానమ్మకము. (కోతలు లేకసోవుటచేశవారికై యెదురుచూచుచు వీధిలో గూరుచుంటి నని యాతవి కేమాత్రమైనం దెలియునెడల నవహసించునేమో యనభయముచేత ““శనివారపు సంతలోనికి వచ్చితివా”' యని యెజుంగనివందువలె యాధాలాభముగ నడిగితిని, ఆహాహా! ఇంతలో మన స్పెంత దొాంగతనమునకు పాహసీంచినదో! ఇంతనటన కివ్సు డేమంతపుట్టి మునింగినది? ఈతండెవండో క్రొత్తవాండు గదా! ఈతండు నమ్నంగూర్చి యేమనుకొన్న నాకేమి? ఆతని: జాచుటతోడనే మనస్పట్టె యట్టై ముదుంచుకొనియపోయి నదే సత్యమడుగంటినదే. మౌసమునకు ముందడుగుపడినదే, కల్లపలుకు నోటివెంట వెడలినదే! మనస్సున కింత పీటీకితన మేల యుండవలయును. ఇప్పుడంత యవసర మేమి వచ్చినది? ఉపన్యాస ప్రారంభదినమున శ్రోతలు లేకుండట తప్పా? అసంగతి యాశ్రొత్తూనికి చెలిసీనంతమాత్రమున హానిమా. అహ్రలిష్టయా? ఇంతమా్రమునకే మర్యాద మట్టింగలనిపోవునా? మర్యాదను గూర్చి పనికిమాలిన (భ్రమములకు లోనై

660 సాక్షీ యెన్నియో నటన లొనర్భ్బుచుంటిమి గదా? 'పైమనుజునిం గూర్చి మనకున్నలక్యములో, భయములోం బదునాల్గవవంతులత్ష్యము, భయము మనకు భగవంతునిపైనముండునెడల నెంతబాగుగా మండును! ఈయిగి లింపులు-ఈ సకిలింపులు-ఈకర్లిల-ఈ గారడులు-ఈహస్తలాఘవములు-ఈయభినయిములు నుండు గడ్డా. స్వచ్చమై, తేజన్వంతమై, నాతమైన ధీవకళికవలె మనవు నిరువహతముగ (బ్రకాశించుచుండును గదా.

ఇట్లు మనస్సులో నూహించుకొని నటించిన నటనకు వెగటువడ్కి యడిగిన ప్రశ్నమునకు బిడియవడి' “అయ్యో! నీ వువన్యానమును విమటకే వచ్చితివి కాదా” యవి బహిరంగముగ నడిగితిని, “నీపేరేదయ్యా” యని యళండు నన్నడుగం గొంత నిరుత్సాహ మొందినవాండ నయ్యును వెంటనే మనస్సు నిర్మల మొనర్భుకొని జంఘాలశా ్రియని చెప్పితిఏి. ఆతం డట్టె నన్నుం దేరిపొఅం జూచి, “నిన్నె సటనో చూచిన ట్టున్నదయ్యా?' యని మొగము రవంత నాలోచవభావసూచనముగం బైకెత్తెను. “బౌను నీవే కాదు. అనేకాం(ధ్రులు దైవకటాక్షమున వాపేరు వినియుంచురు. సాక్షినంఘమని, సాకు పన్యానములని యాంధ్రలో కమునం గొంతపంచలనము కొన్ని సంవత్సరముల ్రిందం గలిగినది. అసందర్భముననే వీవు నాపేరు విని యుందువు. అటులైన వీవు నాకు మిత్రుండవే” యని కొంత కలుపుగోలుతనమునం బలికితిని. “సంవత్చరా లెక్కడనయ్యా, నాల్గుమాసములైనం బూర్తిగ నైనదా? సొక్షియుమౌ సంఘమేమ్మో నాకా గొడవ యేమియుం దెలియదయ్యా. సన్నిపాతలైరవిలో శుద్రవేయని నాభి వేసి మాకరణముగారిని టారునం జంపినవాండవు నీవే కాదంటయ్యా” యవి దూతండు కరినముగం బలికెను. “నాయనా నేమ వైద్య మెజటుంగోనని యింక వేమేమో చెప్పంటోవుచుండంగా, “నెటుంగక పోవుటచేతనేనయ్యా ఇంత కొంపతీ సిన” వని యాతండు ొందరతో నడ్డుగం బలికెను, “నేను సారన్వత సాంఘికాద్యువవ్యానముల నిచ్చినవాండనే కావి సన్నిపాతలైర్యూదు లిచ్చినవాండను గానయ్యా” యనివే నంటిని. “నీయువవ్యాసముల వలన నిదివజ కెవరు చావలేదుగదా” యని యళండు నిష్కల్మషముగ నడిగెను. లేదంటిని. ఇవ్న డిక్కడ నెందుల కుంటివని యాతం డడుగ, ' ఉపన్యాసమీయం దరించి వినువారికై నిరీశ్షించుచుంటి'”నని నే వంటిని. “సరే కాని నీవు నీ యావశ్యకతకొణ కువన్యాసమురి నిద్చుచుంటివా” యవి న వ్నాళండు (్రశ్నించెను. గ్రళ్యుత్తర మిచ్చుట కేమియుః దోయవక కొంత సేవూరకుండి, నాయనా! సాక్యుష్యానములు తిరుగ సాగింవలసిన రని యనేకసోదరులు కోరివారు. ఈరీతిగ భాషాసేవ చేతనైనంత వజకుం చేయుటకు నేనును సంకల్పించుకొంటిని. ఉభయవక్షములందుంగూడ నావళ్ళకత యున్న ట్రూహీంపవమ్ము నని నేనంటిని. “నాక్సు నచ్చలేదు. నీయావశ్యకతయే గ్రధానము కావున శ్రోతలు తేరని వీ విచ్చటం గూరుచుండక యిప్పుడు సాగద్రున్న శనివారపుం బశవులి నంతలోనికి బోయి యక్కడ నువవ్యసింపు” మని పలికి యాతండు పోయెను.

సాక్షిసంఘుము తిరుగ స్ట్రాసింపంబడినది. వెనుకటిసత్యప్తురమే సాక్షినయుస్టైనము. లేఖాలయమున కెదుటియిర్లే సొక్షిసంఘకార్యాయము. సనుకసొక్షీనంఘనభ్యులే యప్పటేనభ్యులు. వెనుకటివలెనే సాక్షీ యనుశీర్షిక క్రింద నువవ్యానము లీవత్రికలోం బ్రచురింహబడును. నెలకు నాలుగే పడునో, యంతకంటం దక్కువయే వడునో చెప్పంజాలము. శుక్రవారప శ్రికక్‌'ఆకు విరీక్షింవవలయును నని పోదరులను (్రార్జించు చున్నాను.

  1. సాక్ష్ని సంఘ పునరుడ్డారణము జంఘాలశాస్త్రీ యిట్లు పలికెను,

“'ఆంధధ్రపత్రికారాజములోవి స్రకటనమును గాంచి కిందటిసారి యమావాస్యాదినమున నుపన్యాన ముమవినుట కెవరైన వత్తురేమోయని కొంతసేపు నిరీక్షించితిని. ఎవ్వరును రాలేదు. రాకపోవుటయే మంచి దయ్యెను. ఈదినము వినాయకచతుర్జి శివద్రీతికరమైన దినము. మంగళకరమైన దినము. సర్వమంగళా మోద కరమైన దినము. సర్వవిఘ్ననాశకుండైన శాంభవీపుత్రుని వూజాదినము ఈపవిదత్రదినమున సాక్షీ సంఘపునరుద్దారణ మాచరించి గ్రధమోపన్యాస మీయవలయునని తలంచి విఘ్ననాయకువి మనపూర్వక ముగ వారాధించి, కొందజు మిత్రులతోం బక్వాన్నములభుజించి సోదరులారా! మీకొటకు వేదియుంటిని. మీరందటు విచ్చేసితిరి. చాలా సంతోషమైనది. క్రిందటిసారి సాశ్షిసంఘము శివరాత్రియందు స్ట్రాసింపంబడి నది. ఈసారి శిషుత్రరాత్రియందు స్టాసింపం బడినది.

నాయనలారా! ధర్మాన్నశాలలు, ధర్మ వైద్యశాలలు, దేవాలయములు, 1గ్రంధాలయములు, సారస్వత సంఘములు, భజనమందిరములు మొదలగుపవి త్రసంస్థ లనేకములు మనకున్న. ఇట్టివానిని నింక స్థపపవ లస వచ్చినప్పుడు కాని, పునరుద్దారణ మొనర్చవలసివవ్చినప్పుడు కాని మనపెద్ద లేదినములు పవిత్రములుగొ గణించినారో యాదినములందే యాకార్యములు జరిగింపవలయును, మనకెన్నియో పవి త్రదినములున్నవి. అవతారపురుషులు జన్మించినదినములు మనకుం బవిత్రదినములు, మన భారతమహావీరులు జన్మించినదిన ములు, మరణించినదినములు, మనలో మతకర్తలు వేదాంతులు సంస్కర్తలు జన్మించినదినములు, మరణిం చిన దినములు మనక్తుం బనిత్రదినములు. ఇవికాక, దేవీనవరాత్రము లని, వినాయకనవరాత్రము లని, వనంతపూజాదినము లని యనేకములైన పవిత్రదినములు మనకున [్నవి. ధర్మనిర్వహణమునక్రై జ్ఞాన ప్రదాన మునవై యేర్పాటుకాంబడుసంస్టలిస్థవనము, వువరుద్ధారణము మొదలగు లోకోపకారకకార్యము లిట్టి పవిత్రదినములందే మనపెద్దలదే మనభారతదేశముచే మనదేవతలచేం బావనములని యెంచంబిడిన యిట్టే మహాదినములందే జరిగింపనలయును.

ఇరువదియవ శతాబ్బమందు జీవించియున్న మనకు-నాంగ్లేయభాషాజ్ఞాన మేకొలందియో సంవాదిం చినమనకు-కాల మనంగా రంరులుంం 0 కొలుద వలన మనసు సలోం గలిగిన ఓం జ30% కంటె మటియేదియు కాదని యాంగ్లేయ గ్రంధములు చెప్పుచుండంగా వినిన మనకు నింకనుదర్శు దుర్షినమని, ఏకాదశి సుదినమని గూఢమైన మౌఢ్యముండనేలయని 'హైరధికేసింతురా? ఊం, లధికేపీంపనిండు. ఎందులకయిన సరే యెవనినైనసరే, యధికేపింపకూరక్షుండిన దెవండు? పవిత్రదినములు లేనిజాతి ప్రపంచ మందున్నదా? ఉండుట కవకాశ మున్నదా? మనమహ్మదీయసోదరులకు బీద, రమ్‌జాను, మొహరము మొదలగు పవిత్రములు లేవా మన యాంగ్లేయపోదరులకు (క్రిస్మసుపండుగలు, మేయుత్సవములు మొదలగునవి లేవా? ఇదికాక వారికి 'బ్రత్యాదివారముకూడం బవిత్రదినమేకాదా? ఒకదినము మంచిది వేటొకటి జబ్బేకానియెడం (0064 [క్యూ కర్ణమున్నదడా? గానిపవిత్రత యెజింగియే దాని నట్లు పీలివివారు. ఇది కొక వర్షవభేదము మిథ్య యని, వేదములు కృత్రిమము లని, బీవాత్మ లెండమావులని, భగవంతునిగూర్చి

662 సాక్షీ విచారింప దగదని బోధించినబుద్దుండు సైతము 'పెద్దలుగతించిన దినములను బవి[త్రములుగాం జూచుకొను మని బోధింపలేదా? అందజుకూడ వీవిషయ మంగీకరించినదే. అడిగినప్పుడు మాత్ర మొప్పుకొనుటకుం గొంత జంకుచున్నారు. కాని మన కాభయమక్కటి లేదు. "పెద్దలు వడచినత్రోవను నడుచుచున్నంతకాలము మనమెవ్వరికి భయపడవలసీనపని లేదు. మనపవి[త్రదినములందే మన ధర్మసంస్తల నంబంధములగు నుత్సవములను జరిగించుకొనవల యును. ఆదినములు పావనము లగుటచే జనుల మనస్సులం దొకమంచిమార్చు కలుగక తప్పదు. శివరా[త్రిదినమునం జేయవలసిన వవిత్రవిధు అన్నియు యథావిధిగం బేయనివాండైనను జేయలేకుంటిమని రవంతవంతకైనం బాల్పడక తరండు. గ్రతిదినమును కురకర్మ మొనరించు కొనువాండైనను భీ స్మైకాదశీదిన మున గడ్డము తడిపించుకొనుటకుం గానంత తటవటాయించును. పవి[త్రదినములం దెట్టిపావశీలుని మనస్సునందైన రవంత పశ్చాత్తావము తాత్కాలికముగ్రనైనం గలుగక మానదు. అట్టిపవి త్రాంతకరణములతో జనులెల్లరు మనయుత్సవములం బాల్గొందురు. వారితో మన మాయుత్సవములందు వివిధ భత్యభోజ్యాదు అతో నసాధారణమైన విం దారగింతుము. పెద్దలేర్భజుచిన యట్టిపవిత్రదినములందే యట్టివక్వాన్నములం దినవలయునుగాని మనయిస్టైనుసారముగ నేదోయొక్కటి కల్పించి యాదినమున నసామాన్యములయిన పిండివంటలతోం జిత్రాన్నదధ్యోదనము లతోం, బరమాన్నములతో నుదరపూరణ మొనర్చందగదు. చేత సొమ్మున్నదికదా; అంగడిలో ఘృుతపిస్ట్రాదినస్తువు లున్నవికదా; పడమటింటి బానిసతనముకుం బరిపూర్ణ వితంతు వగు వదినెయున్నదికదా? ఒడల దార్హ్రమున్నదికదాా ఉదరమున త్షుత్తున్నదికదా? యని వీ కిష్టమైనదినమున నకారణముగ పాకవుగారెలు, పలావు తినవచ్చునా? తగదు. సెద్దలను దలచుకొనుచు, పూర్వమహావీరుల సంస్మ రించుకొనుచు, నవతారవురుషులలోవారి నారాధించుచుం గాలమును గడపవలనీన మల మీ యారగింపు లాచరింపవలయును. అంతేకాని రుచివైవిధ్యముకొటకు, కండల వుష్టికొఆకు, వైహికసుఖముకొఆకు, రక్తపట్యితకొఆకు, నరముల యు(్రేకమునకై యిస్ట్రానుసారముగ మనము బలాహారముల నేమియుం నం ( యు “యజ్ఞ్పి? నస్ఫంతో ముచ్యంతే సర్వకిల్చిషై తే త్వఘం భుంజతే పాపాయే పచంత్యాత్మకారణాత్‌.”” అత్మ కారణముగ వండుకొనువారు భుబించునది అఘము కానియన్నము కాదని శ్రీకృస్ణభగవానులు "సెలవిచ్చినారు. అట్టివారు తమకొటకై వండుకొనుటయే పాపము. భుజించటవజ కక్కజయేలేదు. శరీరవుస్టిక్కై య్లైహికసుఖమునకై భోజనప్రయత్న మొనర్భువారు పావులని స్పష్టపడినదికదా. ఐహికసుఖిదినములయిన వివాహదినములందు నిరంకుశముగ మన మన్నిపిండి వంటలు తినుటలేదా యని యందురేమో? అదేమిమాట? మన కులదేవతలు కా క ముష్పదిమూండుకోట్లు దేవతలు వివాహవేదిక పై నాహ్వానింపంబడియున్నారు. వివాహ మైహికసుఖమునకుం గానేకాదు. మనపెద్దలు దానినట్లు గణింపనే లేదు. స్వర్లోకూసులకు పెద్దలకు నివావవారి నిచ్చి వారియుత్తమగతుల సంరక్షించుటకు, నిత్యదేవతాపూజాకార్య మునకు, నతిధిసత్కారమునకు, స్వార్థపరిత్యాగిలై పరోపకారముకొజకు పాటుపడుటకును బనికివచ్చు వంశపావనుండైన కొడుకును దెచ్చుకొనుటకు చేర్చజుపంబడివ వివాహతం'త్ర మైహిక సుఖతం'త్రమా?

  1. పాక్షిసంఘ పువరుద్దారణము ప. ధర్మమాచరించుట _ కీయాణ్రమము తీసికొనుచున్నామని యగ్నిసాక్షీగం బ్రమాణము లొనర్చ్భుకొన్న భార్యాభర్తల ప్రధమసమావేశోత్పవములో నైహికగ్రంథలేశమైన నున్నదా?

పర్యవసానమునం జెప్పున దే మనంగా మనము తీసికొనుచున్న యాహార మున్నదే, అది యైహికమార్గ మందు బల మిచ్చుటకుంగాదు; ఆముష్మికకార్యములందు దీక్ష నిచ్చుటకు. లాంపట్యవృద్దికొఅకుంగాదు; వైరాగ్యవృద్దికొటుకు. రక్తికొజకుం గాదు; భక్తికొజకు. స్వసేవకొఆకుం గాదు; పరసేవకొజకు. శరీరముకొటకుం గాదు; అత్మకొజకు. ఇంతింత స్వల్పాంశములందుంగూడి మనపెద్దలు మన కహంభా వము రాకుండ దేహమత్తత కలుగకుండ, స్వార్ధలోలత పెరుంగకుండం, బశుత్వము వృద్దీకాకుండ, జా(గ్రత్తపెట్టుటకుం బ్రయత్నించినారు. దేవతానివేదితాన్నమే కాని తినంగూడ దనంగ నర్థమేమి? తిన్న" యాహారమంతయు దేవసేవకొఆకే యని యన్నముతోం బ్రమాణముచేయుటయే కాదా?

అందుచే మతకర్తలసంబంధముచే, మవోావీరుల సంబంధమునే, దేవతల సంబంధముచే, నవతార పురుషులసంబంధముచేం బవిత్రములగు దినములందు మన ధర్మసంస్థల యుత్సవము అన్నియు జరిగించు కొనుట సర్వవిధముల ్రేయము. ఆదినముల కధిష్టాతలగు మహావపురుషులుకూడ, మహాత్ములుకూడ, రేవతలుకూడ, మనతోపాటు సభలలోం గూరుచుందురు; మనకు మంచియూహలం గలిగింతురు; మనకు సత్కార్యదీక్షను బుట్టింతురు; వారివారి యాత్మలలోని విద్యుచ్భక్తిని మనము సహింపందగినంతవజకు మనకుం బ్రసాదింళురు; మనకు సర్వకార్యసాఫల్యమును జేయుదురు, మనసంస్థలు శాశ్వతముగ వర్ణిల్లవ అయు నని యాశీర్వదింురు; దేవతలస్మరింపకుండ మనమేదియు సంకల్పించుకొనందగదు. దేవతల వాహ్వానించి యారాధింపకుండ మన మేస్రయత్నముంజేయందగదు. వినాయకదేవు నిదృటం ట్రతిష్టించి, పత్రపర్లివప్రనవాదులచేం బూబించి, ఫలమోదకాదిభత్యములు నివేదించి, భక్తితోం బాదములకుం బ్రణమిల్లీ యేతత్సాదపద్మ సన్నిధానమున సాక్షిసంఘవునర్నిర్మాణ మొనర్చుటచేత, సాక్షిసభలో నిప్పుడు వేంచేసియు న్నావా రెవరో యెజుంగుదురా?

వాయనరారా! సంసారచింతల కొక్కక్షణము శాంతిం జెప్పి కప్పదాంటులు వేయుమనస్సును గట్టిగంబట్టీ, (శ్రద్దావంతులై యాశ్వర ధ్యానతత్పరులై రవంత సే వుండంగలరా? అదిగో, ఏమి కానవచ్చుచు న్నదో? నిశ్చలదీకతో, నిర్మలమనస్సుతో నీరంధ్రదృష్టితోం జూచెదరా! అహా! చీమకుత్తుకలో సింహము స్రవేశించినదే! సముద్రసప్తకము చౌటిపడియలో నిటీక్రివదే! పరమాణువులలోం బర్వత మిమిడినదే! కాసులేనివానిగుడిపెలోం గైలాస మవతరించినదే! ఆహా! చూవితిరా! రజతాద్రియెట్టు వెలి గిపోవుచున్నదో! ఉదయమార్తాండుని కీరణజాల మాకొండ పై బ్రసరింపగంగొండ యేమియఖిండతేజోమండితమై ్రకాశిం చుచున్నది! కుడీప్రక్కను గాంచితిరా? లక్షలు, కోటు లగునింద్రధనస్సులు పడుగు పేకగా నల్లుకొనిపోయి చిత్రవిచిత్రాతివివిత్రమహా విచిత్రవర్షములను వర్షించుచున్నవికదా! అతేజస్పయాత మొకప్పుడుపాము మెలికలుగం (బ్రవహించుచున్నది, చూచితిరా! ఇప్పుడు తరంగ ఫక్కిగ రవణించుచున్నది. ఇప్పుడదిగో జరయం త్రములోని నీటిసోనవలె బైకెగసీ రంగురంగులవూవుల నీనుచున ది. అదిగో, ఇంతలోసుడిగుండ ములోవలె గిరగిరం దిరిగి క్రిందికి గ్రుంకిపోవుచున్నది. కన్నులు చెదరుచున్నవి. ఒక్కనిముసము కన్నులుమూనికొనుట మంచిది. “శంకర భగవానుండా! కన్నులు చెదరిసోకుండం గటాశ్షింపుము.

664 సాక్షీ తలతిరుగ కుండునట్లు దయసేయుము. త్వదీయ వైభవమును జూచి తరింతుము. తండ్రీ! తండ్రీ! ఓహ అనిర్వక్ష్యమైన యాయద్భుత తేజమునుండి యంతకంటె ననిర్వర్ష్యమైన యొకతేజోరాశి బయలువెడలు చున్నదే! ఆతేజోరాశి యొకత్రుటేలోం గుడిమైై శుద్ధస్పటికపహస్ర కాంతితో, నెడమ'ప్రక్క నింద్రనీలకోటి కాంతితో, రెండుపాయలుగా విడిపోయియుం గలనీయే యున్నదే! వారే పురాణదంపతులగు పార్వతీపరమేశ్వ రులు! ధన్యోస్మి! ధన్యోస్మి! శంకరా! ఆఘనాశంకరా! దుర్గా సంరక్షితభక్తవర్గా! నమస్కారములు. నమస్కార నహ(్రములు. నమస్కారకోటులు.' ఓమ్‌ శాంతి శాంతి శ్మాంతిః 116. చిత్ర లేఖనము జంఘాలశాన్తి యిట్లు పలికెను

నాయనలారా? మననంఘమును దిరుగ స్టాసించినపీమ్మట రెండుపన్యాసములైన విచ్చితినో లేదో, ఇంతలోనే సంఘ న్యాసారములకు విఘాతము తటస్టించినది. అందుల కెంతయైన వగచుచున్నాను. దైవకటాకమున నిట్టి యంతరాయము లింకముందు రాంబో వని యంతరంగమున నమ్మియున్నాను.

నాయనలారా! నాస్రక్కను గూరుచుండిన యీశాస్తీగారు తుంగభద్రాతీరగ్రామవాసులు. ఈయనకు. జిత్రకళానైపుణ్యము కొంశకలదు, చి[త్రకళాశాల లన్నిటికి బోయి వానిలోని చిత్రములను సంద ర్నించువనిపై స్వగ్థామముమండి కొంతకాలము క్రింద బయలుదేతి తిరుగుచు మన (గ్రామమునకు దయచేసినారు. వారీదినమున నుపన్యసింతురు. మీరు శ్రద్దాళువులై వినంగోరుచున్నాను. 1 శౌ గారూ! మీ రింక నుపన్యసింతురుగాక. లి య్‌ అ్యూ థి

శా స్రీగారియుపన్యాసము- న్వష్నము

చిత్ర లేభినమునందుం బ్రావీణ్య మార్టిపం దలంచి కొన్నిమాసములనుండి యాం(ధ్రదేశమందలి చిత్రకళాశాలలను సందర్శించుచున్నాను అనేకములైన చిత్రములను జూచినాను. కొన్ని ్తీని[గ్రూములకుం బైట లేదు కంచుకమును లేదు అన్నిస్త్రీ, విగ్రహములకు నాభి కానంబడుచున్నది. అనేకవానికి చీరకట్టు బొడ్డునకు రెండు బెత్తిళ్లు దిగునగ నారంభింపంబడియున్నది. కొన్నివి గ్రహములకు. జీరకట్టలేదు. లేకున్నను మర్శ్మస్థానము లూరువిన్యాసాదిపరిస్టితులవలన రవంత గుష్తములుగ నుంచంబడినవేమో యనంగ రామరామా! అట్టుకాదు. ఏమని చెప్పుదును? ఇట్టి విగ్రహములు సంతోష మిచ్చుటకు బదులుగ సంతాపము విచ్చినవి. రీతి నిచమ్భుటకు బదులుగ రోంత నిచ్చినవి, బుద్దిమంళులగు చిత్రలేఖిక్పర్తుతా బాము. యూహించుకొనుచుం బండుకొంటిని. ఒకస్వప్నము వచ్చినది. స్త ప గ. విన్నదంతయు స్వప్నములో సహజముగం గల్గిననందర్భతలను జే రంటనీందల్యటద్దిగ నాశక్తి కనుగుడొ య! మగునట్టు గ్రాసితిని. స్వప్నములో నొక్కండు నన్నుం బిలివి[! టు నా |

ం ఎలో లే పకక ₹ జ

  1. చిత్రలేఖనము కథక్‌ మాటలాడకుండ నాతనివెంటం బోయితిని. ఆతండు నన్నాక్కనభలోనికిం దీసీకొనిపోయినాండు. ఆసభలో నవేకపురుష్తులు కూరుచుండినారు. నేను వొకబల్లసై గూరుచుంటిని. ఉపన్యాసరంగమున నొక్క యువతి మౌత్రము విలువంబడి యున్నది. అమె యమామషతేజస్పమస్వితయై యున్నది. బ్రసన్నతలో భయానక త్వము, శాంతిలోం దీభ్రత, వెన్నెలలో నెండ, కరుణలోం గారివ్యము నామెవదవమందు సమంజనముగ సమ్మేళన మొందియున్నవి, అమెకుడిచేతిలో నొక్కకారడాయున్నది. ఆచేయిచాపి యామె యుపన్యసించు చున్నది. నేము నభలోవి కేంగకముం దామె యేమిచెప్పెనో వాకుం దెలియదుకాని వేను గూరుచుండిన

పిమ్మట నా కీమాటలు వివంబడెను, “మీకుం దెలియువా? చెప్పేననైనం దెలియునా? ఆండుదాని మర్యాద యెట్టిదో మీరు గ్రహింం గరిరా? అది యాకాశముకంటె స్టూలమైనది. సూదిమొనకంటె సూత్మమైనది. అది వజ్రముకంటెం గరినమైనది. గాజుకంటెం బెళుసయినది. అది శతకోటికంపె శాంతమైనది. శిరీషముకంటె మృదులమైనది. బీవాత్మతత్యమును (గ్రహియింపవచ్చును. జగత్తత్త్యమును గుర్తెటుంగవచ్చును. పరమాత్మ తత్త్వమును భావింపవచ్చును గాని మానివీమానసతత్త్యము గ్రహింప మీతరమా? అదీ మీదృష్టి కానువా? మనస్సున కందునా? బుద్దికి బొడకట్టువా? అదిగో యమసరికి మాయ మగునే? మనన మొనరి సనకొలంది మానసా తీఠమగునే! అట్టి యసాధ్యపైవ తత్యమునుగూర్చి, అట్టి యజ్జేయమైన తత్త్వమునుగూర్చి మీయూహము లెట్టువ్నవి? మీపలుకు లెట్టున్నవి? మీరచన లెట్టున్నవి? మీచేష్ట లెట్టున్నవి? అం అం | పడంతుల మర్యాదనుగూర్చి పరిహాసమురా? వెక్కి రింతలా? అల్లరులా? పటములా? బజారులో: బ్రదర్శనములొ? ఆం ? ఏీమనుకొనుచున్నారు? మంచిచెడ్డ లక్కజలేదా? భయభక్తు లక్కణలేదా? పుణ్యపాపము లక్కటి లేదా? తబ్దలున్న ీరు-ఎళ్లెండ్రున్న మీరు-అక్మలన్న మీరు-కన్నయాండుబిడ్డలున్న మీరు నాధేశమం దలీ ని విగ్రహములను సృష్టిచునప్పు దర్భ దిగంబరవ్వరూపములను సృష్టించుచున్నారుకాదా? ఎందుకొ జకు? ముచ్చటకొఆకా? చేడుకకొటకా? తేటి పాజం జూచుటకొటుకా? చూచి కిసుక్కు మనుటకొఆకా? బడారులోం బెట్టుటకొఆకా? ద్రజల నాకర్షించుటకొజకా? పదిరూపాయల దెచ్చుకొని కదుపు విండించు కొనుటకొజకా? అండుధాని రహస్యావయవములనుం జిత్రించి ప్రకటించి యంగడిలోం బెట్టుకొని యమ్ముకొని యాశఠి తీర్చుకొాముచున్నారా? ఇంతకంటె నీకు బ్రదుకుతెరు వేరియుం గదంబడలేదా? కాక ఇది క్యాతికారణమవి యిందు దిగితివా? ఇది పరమార్థ మని దీనితోం దరింతునని జిన్మరాహిత్య మొందుదు నవి యూహించితివా? రామరామా! కానంగూడని యవయవములను గోనెపై కెక్కించితివే? చెప్పరాని యవయవములను విప్పి బట్టబయలు చేసితివే? న్మరింపరాని యవయవములను సంతలో బెట్టితివే? విన్నేమనవంసియున్నది? ఎంతసేపు నాండురాని గువ్తివయవములపై దృష్టియా? వానితిలింబములను మనస్సులో దింపుకొనుటా? వానిని కాగితముపై నెక్కించుటా? ఒంపెవెంట్రుక కుచ్చుతో రంగులు పూసీ యెత్తు పల్లముల విభజించి వెలుగునీడల వివరిందోఓ- తబిశీళ్లపై దబిశీళ్లతోం బిధ్రించుటా? ఇది పకుత్వము గాక పాండిత్య మగునా? యధార్థముగాంబురుషులు ప్రబలకామాతిరేకులు. సంతత గ్రామ్యసుఖాభిలాషులు అంగ్రనారహస్యాంగ సంతత సందర్శనాభీష్టభూయిస్టులు. నాదేశమం దెల్లెడల నిండియున్న జమీందారులలో సూటి కేంబదుగురవట కీ్యాపారమునం బండితాగ్రగణ్యులు వయసు హెచ్చినకొలంది వీరి కావాంఛ హెచ్చగుచున్నది. తలవడంకినకొలంది యాళలంపు బింకమగు

ళళ6 పక్షీ

చున్నది. ఆస్రపటిమ తగ్గినకొలంది యాయభిలాష హెచ్చగుచున్నది. అనుభవశక్తి తగ్గినకొలంది యాలోకన రక్తి యైగ్గగుచున్నది. గాడిదకంటెను బందికంటొను గుక్కకంళును నధమాధములైన యిద్దజుముగ్గురు గుడిసెవ్రేటుముండలను వీరు భద్రపజచి ముక్కులపైం జత్వారపుజోళ్లతోం, జేతులలో భూతద్దములతో, నాకులటాధమలయెదుట వీ రొనర్చు నసందర్భతలుు, నల్లరులు, నానురచేస్టలు హరహరా! చెప్పందగదు. వినందగదు. తలంపందగదు. జరుగుంబా టున్న జమీందారు లిట్లావర్చుచుండగా నదిలేని యితరవురుషులు దిగంబరచిత్ర లేథనములతో ముచ్చటలు దీర్చుకొనుచున్నారు. మొత్తముమీంద బురుషులకంద కీరోగ మున్నది.

ఓ చిత్రలేఖకులారా? మీ రిట్టియవకతవకచర్య కిక నాశ్వాసాంతము చెప్పవలయును. అనంతనృష్టిలోం జిత్రించుట కెన్నివిచిత్ర వస్తువులు లేవు? అనంతమగు (గ్రంధజాలములో నెన్ని యద్భుతపరిస్థితులు లేవు? బాహ్యప్రపంచమందలి పరమాకర్షకసన్నివేశము లట్లుండంగా వాంతర ప్రపంచమునం జిత్రవిచి త్రాతిచిత్రమహా చిశ్రపరిస్త్రితు లెన్నిలేవు? వానిలో నొక్కదానిని బూర్షముగం జిత్రించుటకు మీకుబ్రహ్మ యిచ్చిన యాయువు చాలదే. అట్టిచో నేవి పవిత్రము లని, గుహ్యములవి, ప్రకటనబాహిరము లని దర్శనమువలనం బుణ్యక్షయ కరము లని యెన్నంబడుచున్నవో యట్ష్రవానిపై దృష్టి మీ కెందులకు? కవిత్వము నేర్చుకొనుట కుచవర్షవము నకా? చిత్రలేఖన మభ్యసించుట గుహ్యాంగ రూపప్రకటనమునకా? కవి యెన్ని పాట్లు వడినను వర్య్యవస్తు న్వరూపము వెదుటంబెట్టలేందు. మీకళ యాకృతివిషయమున న ట్లసమర్థ మైనది కాదే, కావున మీరు కవులకంళు నెక్కువ లోకాపకారకులు.

అండువారి మర్యాదయెట్టిదో మీ కావంత ైనం దెలిసినయెడల వారి విట్టు మీకళలలో నింతగా నగౌరవపజతురా? బట్టబయలైన పయోధరములతో, బట్ట మొదలే లేని మొలతో మీరు గ్రాయుచున్న విగ్రహములం గాంచి నాదేశ్నస్త్ర, లెంత యేడ్చుచున్నారో మీకుం దెలియునా? శరీరములు చావంగా మనసులు పుందుగాంగార గనులవెంట రక్తబాష్పములు విడుచుచున్నారే! వా రంతకంటు నేమి చేయంగలరు? వారు తిరుగంబడి మిమ్ముం బరాభవింప సాహసింతురా? వారు చిత్రలేఖనమును వేర్చుకొవి పురుషని గ్రహములను విగతకాపీనముగం బీత్రింపగలరా? చావనైనం జచ్చెదరుగానీ యట్టిసిగ్గుమాలినవనికి మీవలె వారాడంబదు దురా? నాదేశస్త్రీలక్తు సహనము, సాధ్వసమ్ము, లజ్జ సరళత సద్భావము, పర్వేశ్వరభక్తి సహజాలంకార ములు కావా? ఒడలీ యాభరణము లన్నియుం బోయిన్న స్త్రీ లున్నారు. కొడుకులు పోయిన స్తీ, లున్నారు. కాని సహనము, లజ్జహోయిన్న స్త్రీని నాదేశమున నాసేతుహిమాచలపర్యంతము చూవంగలరా? వారికి సహనమే పోయిన యెడల మీదుర్నడ ఏ లింతకాలమునుండి యెట్లు సాగుచున్నవి? వారికి లజ్జయే పోయినయెడల మీబ్రదుకు లింతకాల మిట్టుందునా? సద- స్రకారణములచే నగము చచ్చిపడి యున్న యిల్దాండ్ర రహస్యావనయ వములను నడివీథి కెక్కించి వారిని సాంగకముగ సమనస్కముగ సాత్మకముగ సంపూర్షముగం జంహదలంచి తిరా?

పోనిందు, మీ రంతటితోనైన నాంగినారా? జగన్మాత లైన లక్ష్మీ సరస్వతీ పార్వతీదేవుల గతు అంతకంటు నధ్వాన్న మొనర్చితిరే! అంతకంటె నవకతవకం బేసితిరే! దుర్గాదేవికి దొడలపై రవంత కప్పనక్కజలేదా? భారతీదేవికి. బయోధరములపై రవంత స్రచృన్నత యక్కజలేదా? కన్నతల్లుల

కే16. చిత్రలేభనము 6? 'బ్రదుకులే యిట్లు కాల్ఫితిలేల? ఇది మాతృద్రోహము కాదా? జాతి[ద్రోహము కాదా? దేశ ద్రోహము కాదా? దేవతా[ద్రోహము కాదా? జర్మనీదేశమందలి చిత్రలేథకుండో యాంగ్లేయవిత్రలేఖకుండో మావి గ్రహముల గాంచి మెచ్చుకొవినాండవి యసందర్భవాక్యము లాడకుండు. భారతదేశనారీగౌరవము. పరశురా మర్టీతి యగువెడల, పాళ్చాత్యవిచి త్రలేఖకుల కేమి పోయెను? పరీఇ్షధికారులు ్రాళస్యవిర్ధాయకులు మీకుం బాశా త్యులా? మీ చిత్రకళ యెక్కడ? వారివిత్రకళ యెక్కడ? మీజాతిళత్త్యమెట్టిది? వారిజాతి తత్త్వమెట్లిది? మీవాగరకత యెట్టిది? వారినాగరకత యెట్టిది? మీవవాహో ద్దేశమేమి? వారివివాహోద్దేళమేమి? మీ (స్ర్రణి వస్త్రవైఖరి యెట్టిది? వారిస్త్రీలవ స్త్ర వైఖరి యెట్టిది? భేద మింతయంత యని చెప్పం దరమా? మీస్త్రీంి శత్త్వము మీకే తెలియనప్పుడు వారికి దెలియక పోవుట వింతయా? పాంచాలిని వివస్త్రను జేయుటకై రారాజు శాసించెననుటలో నర్థమేమి? మగువను దిగంబరను కేయుటకంటు నామగువకు దానిమగవికీ దానిజొతికి వేట శిరచ్చేదనము శేదనియే కాదా? ఆంజనేయులు రావణుని యంత:వురమున రాత్రి సంచరించునప్పుడు నిద్రావశలైన రాక్షస స్త్రీలరహస్యావయనములు స్రమాదవశమునం గంటంబడునప్పుడు రామ రామా యని స్మరించుకొనుచు మహాపాప మొనర్చితినవి గడగడ వడంకలేదా? సకంచుకూండైన సన్న్యాసీని నిష్కంచుక ల్రైనసువాసినిని గాంచినవెంటనే సచేలస్నాన మొనరింపవలయు నవి ధర్మశాస్త! ముద్దోషించుట లేదా? అది కాక నాల్లువేల సంవత్సరముల క్రిందట నైన మహామూర్చ జాతిలో నైన నత్తగారిని గోడ లాంకలివేం దిను నరమాంసభక్షక్రసంఘములో నైన నాండుదానిమొలకు రొట్టకట్టుండెనని మనము విన్నప్పుడు, ఇరువదవశతాబ్దము నందలి మీరిగంబర్మ స్త్రీల కర్ణ మేమి? అదికాక పాశ్చాత్యచిత్రలేభినము కేల మాకారగ్రతి బింబమైన [00108291 లోనికి దిగంబోయి పాడైపోయిన దనియు, మాచిత్రలేఖనమునకు భావలావణ్యసకటనమే స్రాణమనియు నీనడుమ పెద్దపెద్దవలుకులు పలికితిరికాదా? అటులే మాటవరుస కంగీకరింతము. నుదుటిచిట్టింపులో, భ్రూభంగములో, కనుల యరచూవులోం, బ్రక్కచూపులో, నిండు చూపులో, చూచిచూడకుండం జూచినమదూపులోం జూడకుండం జూచినచూపులోం లైదూపులోం, గింది చూపులో, ముక్కు ్రక్కముడుతలలోం, జెక్కులయెజుపులో, నిగవిగలో, వెలవెలలో, గడ్డపుదైర్ధములో, గుం డ్రతనమ్ములో, గుంటలో, హస్తవి్యాసములలో భావ ప్రకటనమున కవకాశముండునుగాని పయోధరములి సందున నేభావము ప్రకటన మగునని హైట లాగివేసితిరయ్యా? ఆత్మసౌందర్యము (0అట 05 4 5000) కానంబయుతునని పలికి పార్వతీదేవిని షస్త్రహీనమొవర్చి ప్రదర్శనములలోంొట్టితిరా? మీకు మతులు న్నవా? మతుల కేమి? ఉన్న వినియోగము మాత్రమేమున్నది? ముందు గతులుండునా? బిడ్డరారా! (స్త్రీత్వ మేదియో మీకుం గొంళం జౌప్పెదమ. నేను జెప్పున దేదియో మీరు (గ్రహింప లేరని వే నెజుంగుదును. నేను జెప్పమాటలకు మీకర్టము తెలియ దవి నాయభిప్రాయము కాదు. మీకు మనసున కెక్కదు. మీ కది యనుభవములోవికి రాదు, వచ్చుట కవకాశము లేదు. ఎందుచేత? ఆండుదావి కున్న మనసువంటి మనను మీకు లేదు. నే నిప్పుడు చెప్పంబోవుసంగతు లన్నియు మీ కెంత మాత్రమును (గ్రొత్తవి కావు మీ రనుదినమునం జాచుచున్నవే. అయిననేమి? వానిలో నిమిడియున్న గుట్టు మీరు గుర్తెజుంగనేరరు. ఆందుస్టీల పుట్టగనే సమీవస్థలైన వృద్ధస్త్రీలు తటస్థముగ మాటలాడ కూరకుందురు గొ యాండుపీల్లి పుట్టిన దని చప్పునం జెప్పరు. అండుపిల్ల పుట్టినప్పుడే యాసంకోచము, ఎందుచేత ఆండుపిల్లి

కళకి సాక్షీ యింకనాక యరనిముసమునకు బుట్టు ననంగా సిగ్గమ తత్త్వము ఫుట్టును. సిగ్గు వుట్టినయుత్తరక్షణముననే '్రీశశువు భూమిపైం బడును. సిగ్గువుట్టుట యనంగా నేమో మీమనస్సున కెక్కినదా? ఎక్క దవి నే నెజుంగుదును. ఈపిల్లతోం బుట్టినసిగ్గు దీనిమృతిపర్యంతము రక్షింపంబడునో లేదో యవి వృద్ద స్త్రీలకు జవ్మకాలమందుం గలిగిన సంకోచము. (స్త్రీజన్మమునకు శరీరముకంట్క, ప్రాణముకంళు, మనస్సుకంటె, నాత్మకంపె సిగ్గు ముఖ్యము. అదియే ముందు, అదియే మొదటిది. అది లేవియెడల ఇ్త్రీవ్యక్తికి శరీరము లేదు. ప్రాణము లేదు. మనస్సు లేదు మటి యేమియును లేదు. దానితోడనే (స్త్రీకి జన్మము. దానితోడనే, వృద్ది. దావితోడనే చావు. చచ్చినతరువాత నది నిల్ఫియుండును. కాని పోవువది కాదు.

మీయాండుపిల్లలకు మీభార్యలో దాసులో యుగ్గుపోయునప్పుడు మీరుచూచియుండకపోరు. బొడ్డుమీందినుండి మోంకాళ్లవజకు గుడ్డకప్పిన పిమ్మటంగాని యుగ్గు పోయరు. మగపిల్ల వావికిగూడ నట్లపోయుదురని మీరు వెకవెకలాడవలదు. ఆందుపిల్లకై పుట్టిన యూచారము తెలియక మగపిల్ల వావికిగూడ వ్యాపింపం జేసిరి కాని మజీయొకటికాదు. ఆండుసిల్ల తప్పుటడుగులు వేయ నారంభించ్రు వెంటనే యభిమ్వానపుబిళ్ల కట్టుట యాచార మని మీ రెజటుంగకపోరు అంత చిన్నగ్రుడ్డున కది కట్టకపోయిన నేమి పుట్టి మునింగిపోయె నని మీకుందోంచును. కాని యది కట్టినదాంకం దల్లి తహతహలాడిపోవును, అది కట్టంగనే- తల్లికనుల కెంతయైన నిండు. తల్లి మనస్సున కిక నిస్సంకోచత. తాను బదునెనిమిదిమూరల చీర కట్టుకొవి దట్టమైన రైక తొడిగికొవి మేలుముసుంగు వైదుకొనినయెడలం దనశరీరమునకెంత నిండో, తనచిత్తమున కెంత నిర్బీతియో, తనశిశువుబిళ్లకట్టుచూచి తానంతసంతోషముగ నంతసంకోచరహితముగ నుండును. ఆటేండ్లయిన శిశువునకు రాకుండనే పరికిణీలకై రైకలకయి పైంలకయి తల్లి చేయు ప్రయత్నమింత యంత కాదు, మీ కిది యంతయుం బిచ్చగం గావంబడును. ఆయీడు మగపిల్లూండు గోచిపెట్టుకొనీయో తీసివైవియో కాళ్లనందునంగజ్ఞ నుంచుకొని వీథిలో గుజ్జపుసూరులు చేయుచుండంగా నాండు పిల్లల కీబట్టులభారము బ్రచ్చన్నత-ఆండుపిల్లలను బెంచుటయందుందల్లి పడు శ్రమములో౬ బదునాల్గవవంతయిన మగపిల్లవనిని బెంచుటయందుం బడదు. పడవలసిన యావశ్యకత లేదు. “అక్క యెంతసేవుం దలవంచుకొ నియే మాటలాదుననియు, నెప్పుడు చూచిననైన నమ్మచెజంగుపట్టుకొని వెనుకవెనుకనే గ్రుడ్డిదానివలె దేవులోడుచుండు నవియుం దన పలకపుల్లను హరించిన పారుగింటేపిల్లూనివి గలియంబడి నాలుగుదెబ్బ రీడ్చి కొట్టక సిగ్గులేక పంతులతోం జెప్పుకొన్నదనియు”” నాటేండ్లతమ్ముం డధిజేసించుచుండ ననాదరణ "సేయుచుండం బదేండ్ల బాలిక వినయమునకు విలయమయి సాధుత్వమునకు స్టానమయి సిగ్గున కాకరమయి సోదరులకు సహాయయై తల్లికంటివెలుంగయి తండ్రికి గర్వకారణమయి తోటకూరకాడవలె నబ్బయళ్టై యెదుంగుచు, వెదిగినకొలంది సిగ్గావరించుటచేత జంకుచుం గొంకుచు బంగారువంటిప్రాయమును బడయు చుండును.

ఇంక భర్తయింటికిం బోయినసిమ్మట వాతని దుర్నయమువలన నేవియైన రోగములు సీద్దించినంగాని సహజముగ గర్భకోశసంబంధములగు కుసుమాదిబాధలు సిద్దించినంగాని నోరెత్తక్క, బాధపడినట్లు 'పైకిగూడం గనంబడక సహించి నహించ్చి నీరసించి మృతినైన నొందుట కంగీకరించును గాని యత్తతోం జెప్పునా? అందుబిడ్డతోం జెప్పువా? ఊహుం-అండుదానిగుబ్టట్టిదో యెటుంగుటకు బుద్ధిలేని మీరు (స్త్రీలు వట్టిసనికిమాలిన మూర్చ లని రోగములు దాంచెద రని, తలగొట్టుకొనినవైన వెల్లడింప రని మించిపోయినతరు

  1. చిత్రలేఖనము రకకి వాత నేమి యేడ్చిన నే మున్నదని వారిసైం దీండ్రింతురు. కాలిలో ముల్లు (గ్రుచ్చుకొనిన యెడల 'గ్రామమంళయుం గాలిపోవుచున్నట్లుగా గావుకేకలు వైదుచు వీధులవెంట మొలను గుడ్డయైన నున్నదో లేదో యెజుంగకుండనొంటికాలితోడనే పరవళ్లు ద్రొక్కుచు మీ రేడ్చుచుందురుకదా? అట్టిచో నోర్వంజా లని బాధ సహించుచు నోరుమూసికొవి యుండుటకు వారికి. బ్రబలమైన కారణ మున్నదందురా? లేదందురా? అది వారిమూర్శత యని యెన్నండును ్రమపడంకుడు. దేనిని బోంగొట్టుకొనుటకంటె జీవమును బోంగొట్టుకొనుట మంచిదో దాని రత్ష్మించుకొను సంకల్పమే యట్టిచర్యకుంగారణము. నేను జెప్పిన యామాటల సారమును మీరు (గ్రహింపలేనియెడల మీరు చచ్చి (స్త్రీలై పుట్టినపీమ్మటం దెలియునుగా

వున నంతవజకు నిరీక్షీంపుండు.

అండువారు వీణవాయింపుచుండ మీలో ననేకులు చూచి యుందురు. మగవారివలె వారు వీణను విలువం బెట్టి వాయింపరు. ్రక్కబారుగ వాయింతురు. అది సులభమార్గ మగుటచేతం గొందటు మగవారుకూడ వాపద్దతి నవలంబించినారు దానికేమి? మగవారివలె నిలువంబెట్టి యెందులకు వాయింపరో యెజుంగుదురా? విలువంబెట్టి వాయించునెడల వెడమచేయి పైకెత్తవలసివచ్చును. అంతమాత్రముచేతనే శ4ండీజం మంటం గలియునని వారిభయము. సూదిమొనలో సహ ్రాశముకంటె సూక్మ మైన దాండుదానిమ ర్యాద. అత్యంతసూక్మములో సూక్ష్మమైన దాండుదానిమర్యాద. అట్టివివిత్రమైన తిత్త్యమును (గ్రహింపలేక వాదేశవారీముణులను మీసోదరీమణుల నింతదారుణముగ నగౌరవపజితిరే

పాశ్చాత్య దేశమునం దవేకపాషాణపాంచాలికలు దిగంబరముగ సృజింబడలేదా యని యందురేమో! పారి చిత్రము లెంతసాగసుగ నున్నను వెంతయాకృతిసౌష్టనమును వెల్లడించినను నెంత ప్రకృతి ప్రతిబింబములై వను వారిచిక్రలేఖనపద్దతియే వేణు వారికళక్షు గమ్యస్థానమేవేటు. వారివి గ్రహము లెంత నాగరకతాసొందర్య ముగలవియైననుసర్కే యెంత పంస్థానపొష్టవపాభాగ్యసంపన్నములైన వయిన పరే, యెంత జీవకళాకలితము లైన పరే, వారిచిర్ర లేభనకళయం రైహికలంవటతావంకిలత్వ మున్నది మనచిత్రము లెంతమోటువైన సరే. మన చిగ్రలేఖినకళయం దాముష్మికపరిమళస్రకాశ మున్నది. ఇది ప్రధానభేదము.

మనకు శిలావిగ్రహము లనేకకోటు లున్నవి. అవి యన్నియు దిగంబరములుగా నున్నవా? దిగంబరములైనను గాక్సున్నను వస్త్రములు లేని విగ్రహములను మనము పూజించుచున్నామా? అది గాక యాసందర్భమున నత్యంత విచిత్రమైన యాచార మొక్కటి యున్నది. చెప్పనా? మన దేవాలయములలోని _'్రీనిగ్రూములకు బట్టలు కట్టింపవలని వచ్చినప్పుడు పూజరి కమలకు గంతలు కట్టుకొని మరి కట్టవల యును. ఆహా! ఇంత యద్భుతమైన యాచారము మరి యేదేశమందైన నున్నదా? అసాధారణమైన యద్వితీయమైన యాశ్చర్యకరమైన ఈయాచారముము బట్టియైనమ నాదేశమందలీ యాండువారిమర్యాద యెట్టిదో రవంతలైన మీరు తెలిసికొనలేరా మీకింళకంపెం జెప్పవలసినది లేదు. మీరింతటినుండియైన బుద్ది కలిగి జాతిభక్తి కలిగి దేశభక్తి కలిగి స్త్రీగౌరవము కలిగి మీకళను వృద్దిచేసికోవలయును.

అదిగాక మీకళకు భావము స్రధానమని చెప్పుచు, మీ విగ్రహములకన్నులు బొత్తిగం బాడుచేయుచు న్నారు. కన్నులు నగము మూయునెడల నేదో భావము ప్రకటిత మగునని మీ రముకొనుచున్నారు కాంబోలు, మీవి గ్రహములికన్నుల యసందర్భతనుగూర్చి మటీయొకసారి యుపన్యసింపదలంచితిని.

670 సీ

కాని నాదేశరక్షకదేవత లైన లఖ్మీ సరస్వతీ పార్వతీదేవుల విగ్రహసృష్టియందు మీ రొనర్చిన మహాదోషమునకు మిమ్ము శిక్షివకతవ్నుదు, ఇదిగో!

అని వలికి కొరడాతో చెటేలున నభానదులు గొట్టను. అమ్మయ్యో యని యేడ్చుచు నిద్రనుండి శేవితిని,?

ఓం శాంతి శ్యాంతి శాంతిః, 117. వైష్టవునియుపన్యాసము జరంఘాళలశాస్త్రీ యిట్లు వలికెను.

“నాయనలారా! ఒక శ్రీ వైన్లవుడు మనసభలో భక్తవిగూర్చి నేం దువవ్యసించును. (““ఇదివజకు భక్తినిగూర్చి యుపన్యనించితిరి కాదా? తిరుగ నావిషయమునుగూర్చియే యుపన్యాన మెందుల” కని సభలోం గక) నాయనా అట్లన గూడదు. మంచిమాట లెవరు చెప్పినను వినవలసినదే. అందులో జన్మతారకమైన భక్తినిగూర్చిన మాట లనుదినమున ననుక్షణమునంగూడ వినవలయును. వనంగా వినంగాం గొన్నిమాటలైన మవ్సున స్థిరముగం బ్రవేశించునేమో, యవి యెన్నంటికైన వాదరణములోవికి వచ్చునేమో యని నేను దేవులాడుచున్నాను. ఒకసారి వచ్చినది తిరుగ రాంగూడదనుట కిది యేమి స్ఫోటకమా? అదిగో యావైష్టన్సులు మాటలోనే వచ్చుచున్నారు. నాయనలారా! ఉపన్యానము వం దనకుండు.

అయ్యా-తిరువేంగ డాచార్యులుగారూ! దయచేయుండు. నాయనలారా! నే నిప్పుడు మీతో మనవి చేసిన యాచార్యులవారు వీరే. శ్రద్దతో వారిభక్తివిషయకోపన్యాసమును వినవలయును.

వైన్లవుని యువన్యానము

(శ్రీచుతేరామానుజాయ నమః సోదరులారా-అడియేనికి రవ్వంత నంస్కృతసాహిత్య మున్నది. మనమత గ్రంథములను. గొలందిగా నడియేను సేవించివాండు. ఈసభలో ననేకులు తజచుగ వచ్చి యువన్యసీంచుచుండంగా నడియేను కాభాగ్య మేల లేకపోవలయును నని యిచ్చట కిందులకు సిద్దపడినాండు. ఐహికవిషయములపై నేమి. చెప్పిన నేమి వినియోగమని యెంచి, భక్తవిగూర్చి. చెప్పం దరించితిని- -అచ్చటచ్చటం గొన్ని ప్రపత్తిమాటలుగూడ రావచ్చును.

భక్తి యనగా నేమి? తైలధారావదవిచ్భిన్నన్మృతినంతాన రూపాపన్నణ్డానము భక్తియని పెద్దలు సాయించినారు. జైలధారవలి సంతతము నిరంతరముగ భక్తియుండవలయును, ఎక్కడను దెంపుగాన్ని వంవుగానిి తరుంగుగాని, విరుంగుగాని యుండంగూడదు. ఎందటెంచట కన్ని యెన్నిరోగములు వచ్చిన సర్కే యెన్నియెన్ని వ్యవహారము లెట్లు ధ్వస్తమైన సర్కే యెన్నెన్ని పరాభవములు, ్రజావిందలు సిద్దించిన సరే, భక్తిపాంతత్యమునకు భక్తవైరంతర్యమునకు, భక్తిప్రవాహవేగమునకు భంగము లేశమైన రాంగూడదు.

  1. వైస్ణవుని యుపవ్యాసము 71 తీయనీటికి జేయ యెక్కినట్లు, భక్తి మనస్సునం దట్టై యట్టై ప్రవేశించి మనస్సులోని యైహికసంకల్పము అన్నియు నావలం ద్రోచి, తానుమాత్రమే భగవత్ర్రేమరూపముగా నిల్చియురడవలయును,

కొందజుకుం గష్టములు సంభవించినప్పుడు తాత్కాలికముగా భక్తి కలిగిన ట్లుండుము. కాలికి ముళ్లు గ్రుచ్చుకొన్నప్పుడు మనుజు డమ్మాయని యబుద్దిపూర్వకముగ నమ చున్నాండు. అమ్మను నిశ్చయముగా మనస్సునందుం దలంచి యమ్మ పైనుండు ట్రీతిచేే భక్తివే వాతం డ ట్రమ్మాయని యటుచినాండా? అమ్మ వచ్చి రక్షించు ననువిశ్వాసముతో నామెను బిలివెనా? అట్టి యాక్రోశములకు మనస్సుతో సంబంధము లేదు. అవి కొంచెము హెచ్చుతగ్గుగ దైహికవికారములు కాని మజియొకటి కావు. ““నారాయణా! నారాయణా! భగవన్నారాయణా! నారాయణా” యవి పాడుచు ముష్టిదాపరయ్య వద్చును ఆతని నారాయణన్మరణము మనజభరిపాక్తముచేం గలిగినదా? కదుపుమంటచేం గలిగినది. ఆంకలిచే నది కలిగినది కాని యంతళశ్ళుద్దినేం గలిగినదా? అలవాటుచే నది కలిగినది కాని యాముష్మీ కార్తిచేం గలిగినదా? జోలి నిండంగనే నారాయణస్మర ణము రవంతయుం గట్టుపడును అటుపైని దా నెవడో నారాయణుం డెవండో! దాక నిండుకై వచ్చిన నారాయణస్మరణమునం దత్త్వ్వము పండునా? జోలి యావలం బాటనైదినాందు. కల్లుకొట్టులోం ్రవేశిం చినాండు. గ్రాగి యొడలు తెలియక యడ్డమైన బూతులు కనంబడినవారి నెల్ల తిట్టినాందు. ఇట్టిభక్తికంట -నాస్తికత మంచిది కాదా? నాస్తికతలో నీతియున్నది. శాసనవిధేయత యున్నది. దీనిలో నవియ్రైన లేవే, కొందరు నరులు సుఖకాలమునందు దైవస్మరణ మొనర్చుచుందురు గడియగడియకు రామరానూ యని యజచుచుందురు. కన్నబిడ్డలు గారుగీరు మనుచు గంతులువైదుచు నాడుకొనుచున్నంతవటికు, గర్గాకొట్టులోం గృష్టాటుకలు సమృద్ది! నున్నంతవజకుం, జేతొపెట్టైలో జార్జిసార్వభౌముని మొగములు చారం గనంబడుచున్నంతవణకుం, గడుపుచర్లగ నున్నంతనలకుం బ్రక్కలో భార్య వెచ్చవెచ్చగం బండుక్‌ న్నంత వటికు, వీరి రామస్మరణ మింత యంత యవి వెప్పందగదు. దేవతార్చన లందు జయఘంటలు కొవు-శుభవాదములు కావు-సాంబ్రాణి ధూపములు కావు-కవ్పురపుటారతులు కావు-గోఘృతదీవములు కొవు-చిగ్రాన్నదధ్యోదనాదిభోగములు కొవుచ్చక్రీపుస్పయోగములు కావు-ఓ చేతులబోడింపులు కొవు; లెంపల వాయింపులు కావు-పైగడబడలు, దడబడలు, నెన్నియైన జరుపుదురు. ప్రతిరాత్రి వురాణకాలకే పము పక్షమునకు సొలగ్రామదానము; మాసమునకు సత్యవారాయణ వ్రతము-సంవత్సరమునకుం లెరుమాళ్లకుం చిరాట్టికి బునస్సంధానము వీరు సుఖదినములలో దైవము 'పేరు పెట్టుకొని యెంత కోలాహల వైన వెంత హంగామా యైనం జేయుచున్నారు. సాయం కాలమగుసరికి యొడలు రవంత వెచ్చంబడినదీ. ఆరా(త్రియే పురాణకాలక్షేపము మూలంబడినది తెల్ల్యూజుసరి కమ్మ గారికి దొంబదియెనిమిదినజ కుండవరి సినధానికి నూటమూం డున్నది. ఆయుదయమే "పెరుమాళ్ల కష్టోత్త్రశతనామార్చన సున్నల్టైనది. అయ్యగారి కుషణాలస్నానము లేదు సరేకదా తొమ్మిదిగంట లైనను దంతధావనమైన లేదు. మొగము కడుగని యయ్యవారు సాలగ్రామములు కడుగునా? పిరాట్టిశిరమునకుం దిరుమంజనము మాని పెంద్ధాము తల కమృతాంజనము రాయుచున్నాండు. మూల్గుచున్న భార్య వంకం జూడవలసీన యయ్యవారు వోరుమూ నీకొన్న పెరుమార్లవంకం జూచువా? పూజాకాలమందు సేవాకాలము చెప్పుటకు రావలసిన భాగవతోత్తములు దిగులువడ్డ మొగములలో, శ్వాసకోశపరీ క్షయం త్రములతో, ముక్కడ్ణములతోం జేతిదుడ్లతోడ జర్మ పాదరక్ష లతో మహమ్మదీయవైద్యుం డొకండు, మంగలివైద్యుం డొకుడు, మాలవైద్యుం డొకండు లోనికిం బ్రవేశించి,

672 పక్షీ యమ్మగారిని బరీక్షించుచున్నారు. శ్వాసకోశములలో రవంత గురుకున్న దని యొకు డనినాండు. (ప్రేగులోం గాసంత గళు కున్నదని మజియొకం డవినాండు. హృదయకోశములో రవంత “మర్మ” రున్న దని యింకొక డన్నాండు. శ్రేష్మవాతజ్వర మని (౧ల౫౦మ8) యొకం డవినాండు. ఆం'త్రజ్వర మని (గౌభానం[6 కలలు) మటేయుకండన్నాండు మన్నెపుజ్వర మని (142802) ఇంకక డన్నాండు. వీది సిద్దాంతమవి యయ్యవా రడిగివాండు. విశ్టిద్వైతమే సిద్దాంత మన్నవాం డీ మాలమంగలి వైద్యులను జ్వరసిద్దాంత మడిగివాండు. భార్య బ్రదుకదని యేడ్చుచున్నాండు. అపాయకర మని ముగ్గురుకూడం జెస్పీనప్పుడేమిచేయును? ట్ల. న ధర్మనిష్టోస్మి న చాత్మ ఏదీ, న భక్తీమాన్‌ త్వృచ్చరణారవిందే! అకించనో నన్యగతిళ్ళరణ్య, స్వత్సాదమూలం శరణం గ్రవద్యే. యని బట్ట మెడం జుట్టుకొని పెరుమాళ్లకు సాష్టింగ పడవలసిన యయ్యవారు నాభార్యను రక్షింపరా యని మాలవైద్యుని కాళ్లపై బడుచున్నాండు. ్రమాదమువ నైనను రామనామ ముచ్చరించుట శేదు. అంతటితో నాంగిన గొంమంచిదే, '' పనికిమాలిన ప్రపరచము, ఎంత పేపు పుణ్యాత్ములకే చిక్కులు. భక్తులకే బాధలు ఏమిలోకము? ఏమి దేవుండు? ఉన్నాండో లేండో కూడన. ఉండిచేయుచున్న పొభాగ్య మిదియే కాదా? కరుణాళుం డంట! ఆపద్రకకుం డంట. చెప్పిమూానిని, వినిమానిని గూడం జెప్పుటీసికొవి తన్నవలయును ఏదో సుఖముగా జీవనము జరుగుటకేకదా యన్నిపూజు లొనర్చితిని. వేం జేసిన పూజ అన్నియు బుగ్గిట్టైపోయినవా? ఎన్ని దివ్యదేశములు సేవించితిని ఎంతడబ్బు తగులు బెట్టితిని! ఇచ్చిన యావులుు చేసిన సత్కారములు, పెట్టిన వైవేద్యము లన్నియు దిగమింగి తీర పవి వచ్చినపుడు మొండిచేయి చూపవుటా? కనంబడినాందుకాండు కాని యాడ్చి సాగందీసి.......” యవి చుదూరు పలుకుచువ్నాందు. నాస్తికళకయింత కంబ సహ్రగుణములు మంచిది కాదా? వశుత్వమే యింతకంటం (బ్రశస్తతరము కాదా? బ్ర గావకృష్ణురమహాంసగా రిట్టి వారిని జిలుకతోం బోల్ఫినారు. దోరజామివండు కడువువిండం దిన్ని కొబ్యేర చిప్పలో నీరు ద్రావి, వపంజరమున వడ్డుగనున్న యినుపశలాకహై గూరుచుండి 'అభిలజిగన్నాయకా! అపన్ని వారకా! జగచ్చ్రవర్తీ జగన్నాధమూర్తీ' యని ముద్దులొలుకం బలుకును. సంజరమునొోద్దకుం బిల్లి వచ్చ దానితోంక గ్రహంవం బోవంగ జగ్రచ్చ!గ్రవర్తి లేందు, జగన్నాథమూర్తి లేండు. కేరుకేరున నొక్క పెట్టున గూయుచు విలవిల కొట్టుకొనును. పోటితురవరకు మనన్సువ కెంత పంబంధ మున్నదో, యిట్టి వారి హరినామస్మరణమునకు నాత్మకు నరిత సంబంధ మున్నది. వీరిట్లు వర్సు హరినామస్మరణము, దేవతార్భనము మొదలగునవి భక్తినో వంఖధించిన వేమాత్రము గొవు. ఆండుపిల్లలు కాగితాల యింధ్లు కట్టుకొని యాడుకొన్న మగండు వెండ్లామాటలకు శృంగారరనముతో నెంత సంబంధ మున్నదో, వీరీ బోమ్మలదుకాణమునకు. భక్తికనముతో నంత సంబంధ మున్నది. ఇవి కర్మములో సంబంధించినవి మాత్రమే యగును. సుఖము నిద్ధించినయెడలి నొడలు తెలియక తెయితక్కలాడుట, కష్టములు సంభవించినయెడల నెత్తి నోరు కొట్టుకొని యేడ్చుట్ల భక్తుని లక్షణమా? భక్తుడు సుఖదుణ సముండు కాండా? ఫే ట్లో. అద్వ్యేస్ట్యా సర్వభూతానాం మైత్రః కరుణ ఏవ చ

నిర్మమో నిరహంకారస్పమదుఃఖసుఖః కమీ.

సంతుష్టస్టుతతం యోగీ యతాత్మా దృఢనిశ్చృయు

మయ్యర్చితమనోబుద్దు యో మేభక్తస్ప మే ప్రియః

యో న హృష్యతి న ద్వెష్టిన శోచతి న కాంక్షృతి,

శుభాశుభపరిత్యాగీ భక్తమాన్‌ యస్ఫ మే ద్రీయః

  1. మై్లవువి యుపన్యాసము 673 సమళ్ళ్శత్రౌ చమిత్రే చతధా మానావమానయో,, శీతోస్టసుఖదుఃఖేషు సమస్ఫంగవివర్దితః తుల్యవిందాస్తుతిర్మానీ సంకుష్ణో యేన కేనిల్‌, అనికేతః స్టీరమితిరృక్తిమాన్‌ మే ప్రియో నరః దుఃఖన ఈశ్ఞోకములందు భక్తునిలక్షణములు కొన్ని (శ్రీ,కృష్ణభగవానులు "సెలవిచి స్భయున్నారు. సుఖ మత్వము, శే తుమి త్రభేదళూన్యత, స్తుతినిందాతుల్యత్వము, శుభాశుభపరిత్యాగము, సంతతసంతుష్ట్రవిత్తత్‌ మొదలగునవి భక్తువిలక్షణము లని పెలవిచ్చినారు. కొన్మి యట్టిభక్తి యెట్లు కలుగును? ఖే జన్మాంతరసహ(సేషు తపోజ్డాననమాధిభి నరాణాం క్షీణపాపావాం ణ్‌ భష్తీ ప్రజాయతే, అనేక సహ స్రజన్మములు తపోజ్ఞాన సమాధులవలన పాపక్షయమైన పిమ్మట నరులకు గళ నునియందు భక్తుట్టును అంతకాలమైన పిమ్మట, నంతశ్రమ మొందినపీమ్మట, కృష్ణభక్తి యుదయించున చెప్పంబడినది అది సందుకొట్టి చావక్తుండ (బ్రదికి, బాల్యగండము లన్నియు దాంటి బ్రదికి, పరిపుష్టి వొంది పుష్పించి ఫలించుటకు మటియెంత కాలము పట్టునో? ఒక జన్మములో వైయాకరణులము కొవచ్చును. శార్కికులము కావరు థను, వేదాంతులము కావచ్చును; ఇవియన్నియు గూడం గావచ్చునుగొ యనేక్ష సహ్రజన్మసంస్కారమునం గాని భక్తి కలుగదు. భగపంతుండు మనరి రక్షించి యుద్దరించు నమమాట విశ సయమేవా? ఇంకను సందేహ మేమి? అయన రక్షించి యుద్దరింపకుండు నెడల నింక రక్షించువాం రెవయు? మృత్యుసంసార సాగరమునుండి యుర్ధరించువం డెవడు? ళ్ల యేకు సర్వాణి కర్మాణి మయి సన్న్వన్య మళ్చరాః అనవ్యేనైవ యోగేవ మాం ధ్యాయంత ఉపాసతే. తేషామహం సముద్దర్తా మృత్యుసంసారసాగరాత్‌ భవామి నచిరాత్పార్టు మయ్యావేశితచేతసాక్‌, అని కృష్ణభగవానులు 'సెలవిచ్చియునా న్నరు. మహాళక్తియున్న యీశ్వరుండు కాని మనుజుల రశ్షింపంగలండా? అందులో నొకరా యిద్దజౌ? అదిగాక యనేక సహ స్రబీనకోటులను రక్షించి యుద్దరింపవలయునే? బ్లో శక్తే స్ఫూవసదత్వాత్‌ కృపాయోగాచ్చ శాశ్వతాత్‌ ఈణేశితవ్య నంబంధాత్‌ అనిదం స్రధమారపీ దక్షిష్యత్యనుకూలాన్నః...... అని పెద్దలు సాయించినారు. సర్వేశ్వరుండు సర్వశక్తంపన్నుం డగుటవేతనే మనల రక్షింపం గలండు. భూమిలోనున్న రాజులు,

674 పక్షి రాజాధిరాజులు, చ|క్రవర్తులు మనల రక్షింంగలరా? వట్టేమాట. వారే మవలను రక్షించునెడల వారిని రళ్షించువాండెవందు? వారికున్న కాంచనరాసు అన్నియు వారికష్టములకే కారణము లగుచున్నవికావా? వారి కున్న సుఖసాధనము లన్నియు వారికి దుఖదాయకములే యగుచున్నవి కావా? వారి కున్న భోగపరికరము అన్నియు రోగపీడాకరములే యగుచున్నవి కావా? అందుచే వారి కున్న కష్టములు మనకష్టములకంటె శతసహ[్రగుణాధికములై యున్నవి. వా రీకష్టములనుండి విముక్తి నొంద లేక గిజగిజ కొట్టుకొనుచుండంా, వారు మనకేమి చేయగలరు? మనకంటె వారి కనేకములైన విలువగల పదార్ధము లున్నవి. మణులరాసు లున్నవి. ఏడంతరువుల మేడ లున్నవి. దాసదానీజనశతము లున్నారు. ఆశ్వగజాందోళికాది సంపద లనేకము లున్నవి. కాని మానవ శక్తిలో వారు మనకంటె నెట్లుక్కువ ఘనులు? భగవంతుం డట్టివాండా? ఆయన దివ్యశక్తింపన్నుండు. అద్వితీయశక్తి సంపూర్లుందు. కాని యెంత మహాశక్తంపన్నుం డైనము నాతండు మవల రక్షించు నని యెట్టు నమ్మవచ్చును? ధనవంతుం డైనవాం డెల్ల త్యాగి యగుచున్నాండా? విద్యావంతుండైనవాం జెల్లి గురుం డగుచున్నాండా? ప్రపంచజ్ఞాన మున్నవాం డెల్పి కవి యగుచున్నాండా? అట్లే శక్తియున్నవాం డెల్ల రక్షించు నని యేమి నమ్మకము? శక్తిని రక్షణకార్యమునకై ప్రోత్సహించుగుణ మొక్కటి దానివెనుక నుండవలయును. (ప్రపంచ జ్ఞాన మున్నవాం డెల్ల కవి యగుట లేదు. అట్టిజ్ఞానమును చి్రవిచిత్రముగ లోకసమ్మోహనకరముగ నుపయోగపజచుటకు సమర్థమైన నవనవోన్మేషశాలిని యగు ్రతిభ దానివెనుక నుండనలయును. అఫ్టే భగవంతుడు తనశక్తి జూపుటకుం (బ్రేరణసేయంగల యేగుణము దానివెనుక నున్నది? లేదా? ఇదిగో ““కృపాయోగాచ్చ శాళ్వతాత్‌?” అని శ్లోకమున లేదా? ఓ! కృపగలశక్తిమంతుండు. రక్షించుట కడ్డేమి? అందులో శాశ్వతమైన కృపయే. ఈదినమున నిల్చి రేపు మాయ మగునది కాదే? ఎందజు నెంతకాలము రక్తించినను దరుంగునది కాచే? అందుచే నాతండు మనల రక్షించుట నిశ్చయము. కొని ఆతం డెవరు? మన మెవ్వరము? మనల నాతండేల రక్షింపవలయును? ప్రపంచమున శక్తిమంతులు, కరుణాళురు నందును రక్షించుచున్నారా? ““రమ్యాచక్రవర్తి యిక్కడివారిని రక్షించుటకుం బూనుకొనునా” అని యన నక్కజలేదు. అట్టిసందేహ మనావళ్యకము, రక్షించుట కట్టిసంబంధముగూడ నున్నది, అది యెప్పు డారంభమైనదో యెరుంగనంత వురాతనమై యున్నది. అసంబంధమేది? ఈశేశితవ్య సంబంధ మని శ్లోకమున చెప్పంబడినదికాదా? ఇంక నేమి? కాని మటీయొకటి యున్నది. “'రక్షిష్యత్యనుకూలాన్నః' అని శ్లోకమున చెప్పయడినది. అనుకూలు రమైన మనలను రక్షింపంగలండంట. ఈయనుకూలత్వము మనగుణము. మన మెట్టుండిన నాతని కనుకూలురమై యుందుమో రవంత తెలినీకొనవలనియున్నది. భగవంతుండు మనల రతశ్షాపేక్షను ్రతీశ్నించును. "“వరమేశ్వరుండా! రక్షింపు” మని మన మెప్పు డైన నాతనిం గోరుదుమూ, అట్టి కోరిక తనచెవి నెప్పుడైనం బడునా యని యాపన్న రక్షణార్థమై దయా సముద్రుండగు భగవంతుండు వేచియుండునంట. ఆమా[్రవు మాటలైన మననోటినుండి వెడలదే! అట్టిమాటలు నోట వెడలుచున్న కొందరి కామాటలు నాల్క చివరనుండి వచ్చినవి కాని మనన్నునుండి వచ్చినవికావు. అట్టి శుష్కవాక్యము అక్కలకు రావు. ఆ ర్షమైన మనస్సుతో, విశ్వాసపూర్షమైన మనసుతో.

  1. మైైవువి యువన్యాపము ళ75 దృఢవిశ్చితమగు మనస్సుతో, ననవ్యగతికమైన మనస్సుతో, స్వరక్షణతత్పరతాశూన్యమైన మవస్సుతో, వియతేంద్రియులమై, కేవలభగవద్విషయక ్రవృత్తి కల మనస్సుతో, “బరమేశ్వరుండా! నన్నుద్దరింయూ' యని యొక్క క్రుటి కాయు ధ్యానించిన నైన నాశక్తిమంతుండు, ఆదయాసము(ద్రుండు మనల రక్షించి తీరును. మన మట్టిచిత్తశుద్ది చిత్తదార్ర్రముం గలిగి యున్నామా? అట్టై రవంత సేపు స్వప్రయోజకత్వ విశ్వాసము, ఇట్టె రవంత సేపు సర్వేశ్వరచింత ఇందులో నొక్కయడుగు, అందులో నొక్కయడుగు. ఇట్టి సంకరపుబ్రదుకు బ్రదుకుచున్నాము ఇట్టి యభయభ్రష్టత్వపుబ్రదుకు బ్రదుకుచున్నాము క్రొత్తకుండ, 'ప్రాతతెడ్డు. జగద్రక్షకా! జానకీవతీ యని జ్వరవీడిత యగు సహధర్మచారిణిరక్షకై యా్రోశించుచునే యున్నాము 29001 పొట్టములు వేయుచునే యున్నాము ఉత్తమర్లుండు మనయాన్తి నొందుటకై జప్పు హుకుముం దీసికొని రాంగాం దహతహచే "శ్రీనివాసా, శ్రియఃపతీ, రక్షింపు' మని మొజపెట్టుచునే యున్నాము. చెంబుత ప్పెలయు దొడ్డి దారిని బొరుగింటిక బంపీంచుచువే యున్నాము ఈచర్యకర్ణమేమైన నున్నదొ? ప్రయోజన మేమైన నుండునా? మనకంటెం భైవారెవ్వరు నిక్కడ లేకపోవుటచేతన్సు గొంపెము హెచ్చుతగ్గుగ నందఆ మొక్కటే తరగతిలోనివర మగుటచేతను సరిపోవుచున్నది గాని, దేవతలు మన యా యసందర్భచర్యలను జూచువెడల వారు పైనుండి మనమొగములపై నుమియుదురేమో!

మవబుద్దు లెంత, మవశక్తు లెంత మనట్రయోజకత లెంత్క మన పాండిత్యము లెంత, మనదూరదృష్టు లెంత, మనప్రయత్నము. లెంత? తెలియందగిన యంశ మేదియు మనకుం దెలియనే తెలియదే. నిజమాలోచింపుగ మట్టిలో బొరలెడుకీటకములకంటు. మనమె య్లైక్కువయో నాకు బోధపడలేదు. ఆవారనిద్రాదులతో నవియు మనముం గూడ సమాన'్రతిపత్తితోం గాలక్ష్రవము చేయుచున్నాముగాదా? మనుష్యులమై పుట్టినందులకు, పృష్టికి బ్రభుల మని సిగ్గులేక చెప్పుకొనుచుందునందులకు, మనకు రవంత యదవముగ నేమైన సుగుణసంపత్తి యుండవలదా? భగవద్భక్తియే మనకు లేకుండునెడల నవియు మనము నొక్కమట్టములోవివారమే కాదా? (“కీటకములకు భక్తియున్నదేమో. మనమెట్లు చెప్పంగలము' అని సభలో గేకు) అటులైన మనము, కీటకములకంటె నధమ్రాణుల మనుటకు సందేహమేమి? చేసిన ప్రయత్నము లేన్నెన్నియో భగ్నములై పోవుచున్నవే ఎంతెంత ప్రయత్నములో చేయుచున్నామే ఎన్నెన్ని యాసలోం బెట్టుకొనుచున్నామే. ఫలము నందంగలుగుచున్నామా? రామపట్టాభిపేకమునకు దశరధుం డెంతగాం బ్రయత్నించినాండు! వసీస్టు డంతవాండు నుముహ్వూర్త ముంచినాండే (,శ్రీ/రామచం ద్రునిహస్తమున కామహర్షి వట్టాభిషేకకంకణముం గట్టినాండే అన్నియు సిద్దము చేయంబడినవే. నీతారాము లుపవాసముచేసి రాత్రి జొగరముంగూడ జేసిరే. మందుకొట్టంటుకొన్నట్లంతయు టప్పున నొక్కసారి యెగిరిపోయెనే. పట్టాభిషే కము లేదు సరికదా సైంగం బదునాలుగేండ్లు వనవాసమా? అప్పుడు ,శ్రీరామచంద్రుండు జనుల కేమి బోధించెనో ఏందురా!" గీ. జుులయత్నంబు లేపొటి శక్తిలవా

బుద్దు లేపాటి ఘనములో బొమ్మలైన

నరులి నాడించు నది యేదొ నావిచిత్ర

పట్టమును గాంచి తెలిసీకో వలయు, జనులు

= మపామగంటివారి పాదుకా వట్టూభిపషేకం అంకం 4

కళళ సాక్షీ లంద జెరంగినయంశమే యంద తప్పుడు మజచుసంగతి యది యొండె మజువకుండ నాచరించెడివాండె జ్ఞా నాధికుండు ఘనతరంగాహతొంగంబు కల్గి కరము నెత్తి నది దాంటుకరివోళి నెన్నియాప దలు సుఖమును గదల్చిన విరనదూర్హ్య దృబ్మనస్కుడౌ నరుం డు త్తరించు భవము. నాయనలారో! ఇవి మనకు బుద్దిరాందగిన మాటలేకానా? ఎంత సేపు నధోచృష్టియే కొని యూర్ద్వదృష్టి మన కళవడనే లేదే? 01002 అంట! అది యేదో నాకుం దెలియరు కాన్మి తరులతాజాతినుండి 'క్రమ॥్రమముగా నున్నతదశలోనికి సృష్టిరిణామము జరుగుటచే మనుష్యుం డైనాండట! దాని వివరములు నాకేమియుం దెలియవు. అదియే నిజమైనయెడల మనుష్యత్వమునుండి క్రమముగా దేవత్వములోనికంబోవరి సీనవారము కదా పీతవలె నిక్కడమండి వెనుకకు నడతుచున్నా మేల? ధనము లేనవ్నుడు ప్రభువుల కాళులు పట్టుకొను చుండుట లేదా? రోగములు వచ్చినప్పుడు వైద్యుల కాళులు పట్టుకొనుచుండుట లేదా? తుట్టతుదకు బుణము కావరనీవవ్చినవ్వుడు బుణస్రదాతల కాళులు వట్టుకొముచుండుట లేదా? ఇందటు కాళ్ల నింతనైచద్యముచే నింత బానిసతనమునే: బట్టుకొనుచున్నామే. ఏదీ తుదకు కోర్కెలు ఫలించెనా? ఫలించినను వాని సైకోర్కెలు వెంటనే కలుగకుండ మౌనినవా ఒక్కని కాళ్లు-పదునాల్గుభువనముల కొక్కండ్రై వాని యొక్కని కాళ్ల “న జానే కర్మీ యత్కించిన్నాపీ లౌకికవైదికే, న సొష్నేధవిధీ వి్ణి తవ దాసోన్మి కేవల” మ్మవి భక్తితో బట్టుకొనినయెడల నింక నేయాసదయును లేదే. ఏలోవమును లేదే అట్టుచేయకపోవుట కంట బుష్టీహీనత, వకుస్రాయత వేజు కలదా? అదిగాక, “రావోయి రక్నింతుము; రావోయి రావోయి రక్షీంవు మని కాసంతమౌట మనసార వార్తితోం బలుకవోయి” యని మనలం (్రార్థించుచు భగవంతుడు. మనల దరించు జేయుటకు మనలోవల, మనవెలువల్క మనుట్టు నర్లలాడుచుండంగా నింకను బుద్దిహీనులమై ప్రవర్తిచుట మహోన్మా రముకంటు భిన్నమా? “వాయనా! వంట యింటిలోనికి రావోయి, రవంత యన్నము తిమోయి, నీకొజకింకం గమపెట్టుకొని యుంటినోయి” యని తల్లి వేడుచుండంగ నామాటలు పెడచెనినిం బెట్టి వీథుల, నూరూర, దేశదేశాల దిరిగి ముష్టియెళ్తుకొను నిర్భాగ్యు నేమనవలసినది? పోనీ. దేశయా'్ర జరిగినది. సంతోషమే. కొని య్యొవడైన ముష్టి బెట్టాండా? ఎమందు పెట్టాగలదు? అందరు భికుకులే యైనవ్పుడు పెట్టుట శెముడు సమర్జుండు? ఒకడు ధనభికుకుండు, ఒకడు కీర్తిలికుకుందు, ఒకండు బిరుదభికుకుందు, ఒకండు సంతానభికుకుండు, ఒకడు తరుణీభికుకుండు. ఒకభితుకుం డేమొగముంబెట్టుక్‌ని రెండవభిక్షుకుని యాచించును? సర్వభిక్షుకులను భక్తి శ్రీచుంకులగు వేయుటకుం బరమేశ్వరుం డుండంగం బై చూపవు చూడకు గ్రిందిచూపుం జూచెదనేమి? ఇంకు గ్రిందనో శిందనో యని యేడ్చెదచేలి 'శ్రీందనుండియే కొదా పైకి వచ్చితివి చచ్చినీమ్మట నీశరీరము నీవు చూచుళున్న క్రిందనే యుండునులే. నీయాత్మతరించు నుపాయముం జూచుకో.

  1. వైష్ణవ్రుని యువన్యాసము ౮77 సర్వరక్షణాభిలాపసూర్లముగ విడిచినంగాని భగవంతుడు రళ్షింపం డనుటకుం గొన్నియుదాహర ణము లిచ్చెదను. గజేంద్రుడు మొసలికి. జిక్కుకొనినాండు గజేంద్రునికాలు మొసలి పట్టుకొని నీటిలోని కాతని లాగుకొనిపోవుచున్నది ఈళతండు కాలు వెనుకకు లాగుకొని మొసలిని విదల్చివైవినాండు మొసలి యొక్క దుముకున ముందునకు వచ్చి గజేంద్రుని మరియొక కాలు పట్టుకొనం బోవుచున్నది గచేంద్రుండు తప్పించుకొని మొసలి నొక్కత్రొక్కు గ్రాక్కంబోవ గిజ్జునం దిరిగి, మొసలి తోకతో నాకదెబ్బ మొగముపై ఇగిరి కొ్టును తుండముతో దానివి గజేంద్రుడు దూరమునకు విసరివైవినాండు మెటవు మెబసినంతలో వచ్చి యెగిరి గజేంద్రుని: బండ్లతోం బీకినది. ఆతందు దానిని దంతములతో ధట్టించినాండు ఇది ముందు లాగ, నతండు వెనుక కీడ్వ, నది మీంది కెగుర నతండు తప్పించుకొన, నది కజవ, నితండు కొమ్ములలోం గొట్ట నిట్ణు సహ్రదివ్యవర్షములు గజేంద్రమకరేంద్రులు హోరాహోరిగంబోరాడ గజేంద్రునకు బలము శీణించెను మొసలి డస్పియు స్థానబలముచేం బటిస్టమై యుండెను మొసలి ముందునకు లాగుచున్నది. నీరసించిన గజేంద్రుండు వెనుకకుం బోవ గింజుకొనుచున్న వాం డైనను మొసలిలాగినళ్లే ముందునకు బోవుచున్నాండు. గజేంద్రునకుం గాళ్లు పూర్తిగ మునింగిపోయెను, మొసలి యింకను ముందున కాకర్షించుచు న్నది. గజేంద్రుండు బంహీనుండయ్యును వింక మొరాయించి వెనుకకుం దగ్గుచునే యున్నాండు గజేంద్రునిశ రీర మంతయు నీట మునింగినది. ఈందంగలిగినను నాతనికి గాళ్లు తేలిపోవుచున్నవి. ఇంతలోం దలకూడ మువింగినది తుండమునకుం జివరనున్న ముక్కజములు మాత్రము నీటిమట్టమున కొక్కడుగు పైనున్నవి ఇంక నొక్క యీడ్చుతో సరి యన్నట్టున్నది, అప్పుడు శో పరమాపదమాప్రన్నో మనసా చింతయద్దరిం సతు నాగవర్శ శ్రీమాన్‌ నారాయణపరాయణః సర్వరక్షణ ప్రయత్నమును బూర్తి! విడుచుకొని వారాయణపరాయణుండై (శ్రీమంతుండైన గజేం (ర్రుండు పరమావన్నత నొంది శ్రీహరిని మనసారధ్యానించెను. సర్వేంద్రియములు మనస్సు బుద్ది యాత్మయుం బరమేశ్వరునియందు లీనమొనర్చి యొక్క క్షణకాలము ధ్యావింపంగం దనపుట్టి మునిగిపోయి నట్టు, తనకొంప గూలి నట్టు లొక్తయెగురున మ. సిరికిం జెప్పండు శంఖచగ్రయుగమున్‌ జదియి సంధింపు డే పరివారంబును జీరం డభ్రగపతిం బన్నింప డాకరకాం తరధమ్మిల్లము చక్క నొత్తందు వివాద స్రోద్దత(శ్రీకునో పరిచేలాంచలమైన మీడండు గజ 'ప్రాణవనోత్సాహియై. అట్టే మహావిష్ణువు ప్రత్యక్షమై గజేంద్రుని రక్షించెను, మటీయొక యుదాహరణము చెప్పెదను. ఏకవస్త్రయైన గ్రౌపదిని దుశ్ళాసనుండు కబరీవికర్షణ మొనర్చి సభలోని కీడ్ళి తెచ్చి యా మహావతి్రతవస్త్రము నొలుచున్నాండు. అతందు పైట లాగుచున్న ప్పుడు కత్తెరమాదిరిగ నీమెచేతు లడ్డుపెట్టుకొనుచున్నది ఆతం డీమెచేతు లూడిపోవునట్లు చెజంగు గట్టిగ రాగుచున్నాండు. ఈమె వంగుచున్నది, ఇంకను లాగంబోవంగ ముడుంచుకొని కూరుచుండుచున్నది. కొప్పుపట్టుక్‌ని యామె నాతండు పైకి లేవదీయంగ, నొకచేతితో శిరోజములు పట్టుకొని, యొకచేతిని

678 పొనీ జందెముమాదిరి వక్షమునం దుంచుకొన్మి యొకతాడపై రెండవళొడ హత్తించి రవంత వంగియున్నది. మానరక్షణమున కెన్నిపాటులైనం బడుచున్నది. స్రక్కకొత్తిగిల్లు చున్నది. గిరిగర తిరుగుచున్నది. ఏమిచేసినను మహాసాపాత్ముం డగు వాతండు తనదు 'స్ర్రయత్నముము మానలేదు. మాన్రాణము లొక్కసారి యి నొక్కపావుగడియలోం బోవునని నిశ్చయించుకొని, స్వరక్షణ ప్రయత్నమున లాభములేదని పూర్తిగ (గ్రహించి, దానిని బరిత్యజించి, రెండు చేతులు ్రక్కమ (్రేలాడుచుండువెడలం బ్రమాదవశమున మానరక్షణ స్రయత్నముచేసికొనం బ్రయత్నించుట సిద్దించునేమో యని భయపడివదియై, రెండుచేతులు పెకెత్తి మానభంగచింత లేశము లేనిదియై, “శంఖచ[్రపాణీ!?” యని మహార్తితో నాజ్రోశించినప్పుడు కదా (శ్రీకృష్ణ భగవానుం డామె నుద్దరించుట సిద్దించినది!' ఆపన్న రకతైశంఖచ క్రములు చేతుల ధరించిన నీవు నన్నిప్పుడు రక్షింపకయే పోవునెడల నీచేతుంనున్న శంఖచ క్రములు నాచేతులి గొజులవంటివే యని తెలుటకుం జేతులు పై కామె యెత్తినదని బుద్రిమంతులగు వ్యాఖ్యాతలు చమక్కరించిరి. నాయనలారా! దృఢచిత్తము మాత్రము మన కుండవలయును. దృఢచిత్తుండు కానివాం డిహమునకుం బనికిఠాండు, పరమున కంతకంటెం బనికిరాందు. భగవత్కరుణయందు, భగవ ద్రక్షణశక్తియందుం బరిపూర్ల మగు విశ్వాస ముంచవలయును, నిశ్చలవిశ్వాస మున్నవాం డెన్నందు చెడియుండలేదు. అవిశ్వాని యెన్నండు బాగుపడలేదు. ““సంశయాత్మావినశ్యతి” యనుమాట నిశ్చయము. (శ్రీకృష్ణభగవానుండు పరమ దయాళుండై ప్రాణిలోకమును దరింపం జేయుటకై ప్రపంచమున కంతకుం గటాక్షించిన భగవర్గీతయందుం దేజోమయములగు నక్షరములతో నిట్టున్నది. ళ్ల మయ్యేవ మన ఆధత్స్వమయి బుద్ధిం నివేశయ, నివసిష్యసీ మయ్యేవ-అత ఊర్జ్యం సంశయః సెబాన్‌! ఇంతకంటెం గాఏలిసినదేమి? ““వీబుద్దిన, నీమనస్సును నాయందే నిరంతరముగ్‌ నుంపుము నీవు నిస్సంశయముగా నాయందు నివసింమగలవు'” అని భగవంతుం డానతిచ్చినాండే. సమస్త కష్టభూయిస్థమైన ప్రపంచనివాసమును వదలి నచ్చిదానందమయ తత్త్వమున శాశ్వతముగా నివసించుట కంటె జన్మమునకుం గావలసిన దేమి . ఒకవేళ మనస్సును, బుద్దిని వాతనియందే నిరంతరముగ మనము నిలుపలేకపోవువెడలి నేమి చేయవలసినదిటు సందేహము మనకుం గలుగునేమో యని తా వెంచి, శో అధ చిత్తం సమాధాతుం నక్నోషి మయి స్త్రీరం, అభ్యాసయోగేన తతో మామిచ్చాప్తుం ధనంజయ. అని సెలవిచ్చినారు. అట్లభ్యసించుటగూడ మనకుం గష్టమగునేమో యని, శ్లో అభ్యాసే వ్యసమర్జోసి మత్కర్మపరమో భవ మదర్థ మపీ కర్మాణి కుర్వన్‌ సిద్దిమవావ్స్యసీ. అట్లు తననిమిత్తమై కర్మములుగూడ మనము చేయలేకుండు నెడర.

  1. వైష్ణవువి యుపన్యాసము 679 శ్ఞ, అధైవ మప్యశక్తోసి కర్తుం మద్యోగమా శ్రిత, సర్వకర్మ ఫలత్యాగం తతః కురు యతాత్మవాన్‌.

అని సెలివిచ్చిరి. మనము చేయు సర్వకర్మముల ఫలములుకూడం గృష్టిర్పణ మొనర్య ఏవంయుము కర్మఫలత్యాగముకూడ మనకు మహాకష్ట మనుట నిశ్చయమే దమ్మిడి నిచ్చి క్రొత్తడబ్బు లాగంజూచుచు గ మనము. గోంచి విచ్చి గొంగళివి గ్రహింప జూచుచున్న మనమ్ము చేసిన కర్మములఫలము త్రో మొనర్చంగలమా? అందు కెంతస్వార్థపరిత్యాగ ముండవలయును? ఎంతవాం డంత పని చేయవలయును అది గాక సర్వకర్మమురఫలము త్యాగ మొనర్పవలయు నని మనము నిశ్చయించుకొనునెడల నొకవిషయము మాత్ర మున్నది; మనక్సు దుష్కర్మము లన్నియు నొక్కసారి కట్టుపడును వ్యభిచరించి కృష్ణార్పణ మనంగలమా? అనత్యమాడి కృష్ణిర్సణ మనగలమా? శుట్టతుదకుం జుట్టంగాల్ళి కృష్ణార్వణ మనంగరమొ నిష్కామ్యకర్మమును గూ ర్చి మీజంఘాలశా స్త్రీగా రిదివజు కుపన్యసీంచియే యున్నారు అందుచే నిం జెప్పనక్కలలేదు.

భక్తమార్గము ప్రకృతి కెంతమాత్రము భిన్నమైన మార్గము కాడు సహజములైన హృదయరనము? నేమియు శోషింపం దేయనక్కజలేదు వీభార్యాపుత్రులందు నీకున్న నిశ్చలానురాగ మున్నదే, దొ భగవంతునిపై బజపుము నీ (ప్రేమయొక్క గతిమాత్రమే, గమ్యస్థానము మాత్రమే భేదముకాని యంతకంటు భేద మేమియు లేదు. ఒక్కభగవంతుండు తక్క నీ వస్తువేదియు లే దని సీవు నిశ్చయముగా నమ్మ వలయును. నీయాస్త భగవంతునిది. నియాలుబిడ్డలు భగవంతుని వారు. వారు నీయొద్ద భగవంతునిచే నుంపంబడినవరు కావి వీవారు. కారని నిశ్చయముగా నమ్మవలయును. భగవంతునిపై దృష్టిలేకుండ నొక్కతలం పైన దరవకుము; బక్కమాటలైన వాడకుము; ఒక్కపనియ్దైనం జేయకుము. అట్లు నిరంతరాభ్యాస మొనర్భు నెడల వెప్పటికైన సుగతి నిశ్చయము,

నాయనలారా! చాలసేపు చెప్పితిని. క్షమింపనలియును శ్లోకములు చదువుచు వావి కర్ణములు చెప్పుచు చపంతులు ఏలిక కెస్పినట్టు చప్పిమాటనే చెప్పీతినేమో యని యనుకొనుచున్నాను. నేను మీకు బోధించుటకు రాలేదు, మీక్షుం దెలియని యంశములు కావు. దయ యుంచి వినినందులకు సంతసీంచు చున్నాను,”

ఓమ్‌ శాంతి శృాంతి శ్ళాంతిః

  1. ఉన్మత్తుని యుపన్వ్యాసముఎ

జంఘాలశాస్త్రి యిట్లు పలికెను.

“నాయనలారా! మొన్న విశాఖపట్టణమునకుం బోయి యచ్చటి పిచ్చి యానుపత్రిలోని కేంగితివి. నాకుం బిచ్చివారిమాటలను వినుట కెంతయో కుతూహలమగుటచే నచ్చటికి బోయితిని.. పూర్వమునం బురుష సౌందర్యమునుగూర్చి, సృష్టిపరిణామ [క్రమమునుగూర్చి యుసన్యనీంచిన యున్మత్తునిం జూచుటకై యాతని కొట్టునొద్దకుం బోయితిని. ఆతం డేమయ్యెనోకాని కానంబడరేదు. కాని యాతనివంటివాండే యొక్కండాకొట్టులోంగూరుచుండి యాస్తరణముగ నున్న తొటియాకు చాయ యాకులను దీసి చీల్చుచు న్నాడు. అయ్యా! యని యాతవిః బిఠివితివి. తల పైకెత్తి నాల్బి రవంత కజువికొని తిరుగం దల వంచుకొని యాకులను జీల్చుచుండెను. అయ్యా యవి మటియొకసారి ఏలిచితిని. ఇంతలో నొకభటుం డేమూలనుం డియో వచ్చి “ఎవ రక్కడ! పిచ్చివానితో మాటలాడుచుంటివా? పో! ఆవలికి బొ”'మ్మని నన్ను గదించెను. ఆతనిచేతిలో నాలుగణా లుంచి, “రవంతసేవు వినోదమునం గాలజేసము చేయుదును త్షమింపు'” మవి యాతని వేండుకొంటిని. “సరే. అజ్టేసే వుండుటకు వీలులే” దని చెప్పి యాతం డావలికిం బోయెను. -. అయ్యా”? యని పిచ్చివావివి బిలి సతిని. ఆతండు మాటలాడలేదు నరికద్మా ఈసారి తలయెత్తవైన లేదు. “అయ్యా! తాటియాకు లట్లు చీలు ఏచుంటి వెందుల”' కని నే వంటిని.

పిచ్చివావి సంభాషణము

“వృష్టిలోనున్న యొక్కొక్కని యా కిట్లు చింపుచున్నాను. ఈ సృష్టింత నాళమొనర్భుటయే మంచిది. సృష్టి పనికిమాలిన సృష్టి అర్జము లేనినృష్టి వశించుటయే సమంజసము. దీనిలో వొక యుద్దేశమున్నదా? నీతి య్లున్నదా? శాసవమున్నదా? (ప్రేమయున్నదా? ఒక క్రమమైన నున్నదా? పై బుషు లే మని చెప్పిరో వింటా? సత్తులేదు, అసత్తులేదు. చావులేదు, శాశ్వతత్వము లేదు. వగలు

దు, రాత్రిలేదు, ఒక్కటియే యున్నది. అది తనంత తానే యున్నది. దానికంటు వేరు లేదు. ఉన్న దనున దేదో దానినుండియే వచ్చినది. ఇ క్లైందులకు వచ్చెనో దానికే తెలియును. అదికూడ వెజుంగు నని చెప్పవలనుపడదు. ఇక్కడకు నృష్టికర్తస్థితి యిట్టున్నది. జ్ఞానమున్నది, లేదు. '721 ఉన్నది, లేదు. ఉనికి యున్నది లేదు. తననుండి సృష్టికలిగిన దనునంగతి యెజుంగును ఎజుంగదు. ఇట్టి తత్త్వ్వమని మనబుషులు స్టిరపఆచినారు. ఇది తెలియుటా, తెలియకపోవుటా? తెలియుట కాదు, తెలియకపోవుట కాదు. తెలియకపోవుట్క తె” మట యనంగా నిదియే. వృష్టికర్తను గూర్చి యెలుంగకపోవుటయే జ్ఞానము. ఎళుంగుట యజ్ఞానము. ఇవి మహావాళ్యము లని మనవా రెల్లి రంగీకరించినారు. వృష్టిప్రారంభము నుండి యిప్పటేవట కిట్టి మహోత్కృృష్టవాక్యములు వుట్టలేదు. ప్రథమ కారణమునుగూర్చి పాశ్చాత్య ప్రకృత్యాది శాస్త్రములన్నియు దవ్పులుచేసి దిద్దుకొని, తిరుగం దప్పులుచేని మరల దిద్దుకొని, తుట్టతుద కీమహావాక్య ములే సత్యము అని యంగీకరించుచున్నవి. అవి యంగీకరించుటనే మనకు ఘనత యున్న దని నేను జెప్పుటలేదు. కాని మనమహావాక్యముల ననుసరించియే మనూరిలో నూటికి. దొంబదుగురవటకు నడచుచుండుటచే మనకు మహాఘనత వచ్చుచున్న దవి చెప్పవలసి వచ్చినది.

  1. ఉవ్మత్తువి యుపన్యాసము 681 మన కాస్రథమకారణమువలెనే జ్ఞానమున్నది, లేదు. ఉద్దేశమున్నది, లేదు. బుద్దియున్నది, రేదు. 2 ఉన్నది, లేదు. పనిచేయుచున్నాము, చేయుచుండుట లేదు. వర్షవిభాగ మంత పనికిమాలిన యేర్పాటు కే దనియు, భారతీయుల బావినతనమునకుం బ్రధాన కారణ మదియే యవియు, నిట్టి యసందర్భమైన్న యవహజమైన, యపకారమైన బంధము లేని యితర దేశీయులు స్వతం'్రురై జ్ఞానసంపన్నులై పౌఖ్యవంతులై సర్వజనసములై కాలక్షేపము. చేయుచున్నా రవియు, నిది మనచేతి కరదండములుగ్య, గాళ్ళకు నంకెలగం, గంటికి గంతలుగ్క మనస్సునకు దిగహీంకుడుగ నుండుటచే మన మెదుగు బొదుగులేక్క శరీరమున నల్పులమై, జ్ఞానమున నంధులమై, కార్యమునం గాతరులమై, చిత్తమున బానిసలమై యున్నామనియు, నీపిశాచమునుండి యెంతత్వరగ విముక్తి నొందు దుమో యంశత్వరలో మనము సమస్తజనసోదరత్వమే కాక్క, సర్వజీవసోదరత్వమును (గ్రహింప గల్లుదు మనియు, నట్టాచరించుటకుం దగిన వీర్యము, వెన్నెముక, విదగ్హత కలవారమగుదుమవియు, మనదేశము నకు, మనజాతికి యధార్థముగ మనుజజన్మమునకుంగూడ లాఘవకరమైన, అజ్ఞాకరమైన యా “నన్ను ముట్టుకొసకుందనపు”, బుద్దిహీనపువశుప్రాయవుకుర్చా 'బెప్పుడు పరశురామద్రితి యగునో యప్పడే మనకు జాల్యైళ్యము సంభవించుననియు, జాత్య్యైక్యముతో శరీరపాటవము; శరీరపాటవముతో పౌఖ్యనంప దయు; సొఖ్యసంవదతోం జిత్తనికానము; చిత్తవికానముతో బుద్దిస్కైర్యము; బుద్దస్పైర్యముతో నాత్మస్వాతం (త్రము సిద్దింయు ననియు మన మువన్యాసవీరములపై సింహగర్జము లొనరించుచుండుట లేదా? ఇట్టు జాల్యైక్యపమార్జుసంరంభ మొకవంక జరుగుచువే యున్నది. వేరొకవంక, తూర్పు మంగళ్ల కొక్క కాన్ఫరెన్సు, పడమటి మంగళ్ల కొక్క కాన్ఫరెన్సు, వ్యానరాయమరస్థుల కొక్కటి, కాసలనాటివారి కొక్కటి, మేగివాటివరి కొక్కటి, మెరకవీధి తెలగాల కొకటి, పల్లపువీథి తెలగాల కొకటి, సపాదవైస్ణవుల కొక్కటి, నిమ్పైదనైస్టుల కొక్కటి, పెదమాలపళ్లి యాదిద్రావిడురి కొకటి, చినమాలపల్లి యాదిద్రావిడుల కొక్కటి జరుగుచునే యున్నవి. ఒక శెగవార కట్టుపాటులు వేరొక్క తెగవారి కవిష్టములు పరిపూర్తిగ ననిష్టములు. గీ. తెల్లసుద్దకు 'మరి విభూతికి బడదు సుద్దముక్కల రెంటికి జుక్కయెదురు_ పగిలిన విభూతిపండులోం బ్రబలతమము లైనతెగల రెంటికిని షస్తాష్టకంబు బొగ్గుదారి బొగ్గుడి సుర్షబూడిదలకు దాని కెప్పుడు నైధనతారవరున అరవలకు వాం(ధ్రులకు (గ్రుర్దులాటధాటి పైగ బ్రాహ్మణాబ్రాహ్మణభండనంబు, సభావేదికరపై సామరస్యము, గృహాంతరముల (గ్రుద్దులాట, పలుకులలో మిత్రత్క పనిలో శత్రుత, బోధనములో భూతదయ, అఆచరణలోం గత్తికోంత, (ఆతండొక్క త్రుటికాల మాం? గొంతు నవరించుకొని నావంకం జూచెను. ఈతండు పీచ్చివాండువలె మాటలాడుట లేదే యని నేను మనస్సున ననుకొంటివి. ఆంతలో వాతండు తిరుగ నారంభించినాండు.)

682 సాక్షీ ఇంతటితో సరిపోయినదా: ఊహు౬ మరియొకచోట నె ట్లుపన్యసించుచున్నారు? ““బెడ్డన్రట్లను సహించి రేగుచెట్లు మనకుం దీయని ఫలము లిచ్చుచున్నవి. పట్టులేక గాలిలో సర్వశ్రమములం బొంది యల్లాడుచు. మేఘములు మనకు సుధాసన్నిభములైననీరము లిచ్చుచున్నవి. కత్తికోంతను నహించుచు మేకంలు మన కాహార మిచ్చుచున్నవి. తమగడ్డితాము దినుచు గోవులు మనకుం గుంభవృష్టీగ మధుమధుర శ్షీరముల విచ్చుచున్నవి. పేండచేం బెంటచే సంతు ష్టీగొంది సమస్తధాన్యసమృద్దివి వర్వం సహాదేవి సమకూర్చు. చున్నది. పశువులు సైతము ్రాణహీనములగువస్తువులు సైతము స్వార్షపరిత్యాగ మాచరించి పదార్థసంవిధాన మొనర్చుచున్నవి, (ప్రేమతత్త్యమే. సృష్టికి మూలాధారమై. యున్నది. ఎక్కడం. జూనినం. బ్రేమ. ఎక్కడంజూచినం బ్రేమ. గ్రహమురిందు. బ్రేమ. నత్షత్రములందుం (బ్రేమ. అంతరిక్షమునం బ్రేమ. గాలిలోం (బ్రేమ. నీళ్లలోం (బ్రేమ. భూమిలోం ్రేమ. స్రపంచమునందలి ప్రతిపరమాణువునందునం బ్రేమ. పరమే శ్వరుండు (ప్రేమస్వరూపవుండు ఆతని స్వరూవమున నృష్టీనందిన మనుజుండు (ప్రేమస్వరూపుండనుట కేమైన సందేహమా? బుద్దుం డెట్టివండు? ఏసు్రీస్తెట్టూండు? రామానుజుల డెట్టండు? చైతమ్యం డెట్టూండు? ఇట్టి (ప్రేమైకనిధానములైన మహానుభావు లవతరించిన భారతభూమి (ప్రేమరసిక్తమై, (ప్రేమరసా ర్రమై, (ప్రేమరసైకనిధానమై ప్రకాశించుచున్న దనంగా నాశ్చర్యమేమి? (ప్రేమరనవహినులచే భారతదేశ మంతయు జల్లనై యున్నదనంగ వింత యేమున్నది? పైని మంచు కొండల బారువలనం గలిగిన చలువ, మూండు గ్రక్కలంగూడ నాపరించినమున్నీటి చలువ, గంగతల్లి మొదలు కావేరమ్మవజకు నడుమనున్న వవిత్రనదుల చలువ్క (శ్రీకృష్ణరహమున గౌరాంగుండు. వర్ణించినయక్రుధారల చలువ బుద్దదేవుని (ప్రేమమతవుం. జలువ్క _ పుట్టలేనెతోం. గలిపిన (శ్రీరామనామామృతపుం. జలువ, మహర్షుల దయాదృష్టులచలువయుం గలిగిన భారతదేశమునం దీవ్రత కెక్కడనైనం దావున్నదా? కరినత్వమున కెక్కడనైన నవకాశమున్నదా? క్రూరత్వమున కేమైన వెడమున్నదా? హింన కెక్కడనైనం జోటున్నదా? మనకాలి[్రింద నడంగిపోవు పురుగువకు మనకుం దత్వ్వమున భేదమేమైన నున్నదా? నిమ్న నీవెట్టు(ప్రేమించు కొనుచున్నానో, నీతోడిమానవులనందణ నట్లు (ప్రేమించ వలయును గాదా? మానవులకంటు భిన్నములైన జంతువులంగూడ నీవళ్లే (ప్రేమింవవలయును గాదా? వరుండని నీవనుకొనుచున్న ప్రతి ప్రాణియుం గూడ యశథార్హముగ నీవే కావున దలంవులోంగాన్సి మాటలోంగాని, చర్యలోంగాని యెవ్వరికి గూడ వీవలన నపకారము జరుగంగూడదు. వరకష్ట మాత్మ కష్టము. పరదుణ మాత్మదుఃఖము. పరహింన యాత్మహింస, పరత్వ మనునది యధార్దముగ నాత్మత్వమే కాని వేరు కాదే? సూర్యుండు దాను గర్భానలజా, చళాజాలిముచే మండి పోవుచుం బ్రవంచమున కారోగ్యమును ్రసాదించునట్లు సర్వకష్టనిష్టుర తల కోర్చి జనోపకార మాచరింపుము, ఇట్టిమాటలు సభావేదికలపైం బలుకువా రొకర్మా యిద్దరా? కొదు, వేలు. అమోదించువారు శిరకంపనమొనర్భువారు, నెట్టి యాచరణమునకైన శపధము లొనర్చువారు లక్షలు. ఏదీ, తుదకు ఫలమేమి? ఏమున్నది? అలుమగల తిట్టు; తన్నులు; తండ్రీకొడుకుల శ్రోపులాటలు, తాఫులాటలు; అన్నదమ్ముల యర్హవంద్రప్రయోగములు, విషద్రయోగములు; అత్తకోడం(డ్ర గ్రుద్దులాటలు, కూపపతనములు; శోడికో డంద్ర యట్లక[ర్రద్రేటులు, రోకలిపోటులు; శ్వశురజామాళలచీకొట్టుటలు, చెంపపెట్టులు, ఒక్కకుటుంబ ములోని వారిప్రేమమే యిట్లు వెలింగిపోవుచుండంగ నింక బరులపై (ప్రేమ మెట్టులున్నదో వే చెప్పవల

  1. ఉన్మత్తుని యువన్యానము 63 యునా? కన్నపుదొంగళనములు, కొంపలు గాల్బుటలు, తలంగొట్టుటలు, సీలు జెజపుటలు, న్యాయనే భలో వ్యాజ్యెములు, చార్జీలు, కారాగృహవాసములు, ఉరిశిక్షలు-ఇషిగాక భూమిమీంద యుద్దములు, నీటిలో యుద్దములు, గాలిలో యుద్దములు. పరునియెడ నొక కరినాక్యమైనం బలుకందగదని నోటం బలుకుచు న్నాము పరరాష్ట్రమునకై ఫిరంగి చెప్పుల నిప్పంటించుచున్నాము. వరులసుఖములో మన నుఖ మున్నదోని బోధించుచున్నాము. పరసప్రాణములు పొట్ట బెట్టుకాని సుఖించు చున్నాము. అనేక ఫుణ్యనదులమే జలువయెక్కిన మనదేశమందుం రీర్రత కవకాశము లేదని నోటం బలుకుచున్నాము జాతివైషన్యములదేం బరులికొంపరం గాల్ఫి పరుల వేండినెత్తుటినే మాతృభూమిని: దడిపి మహానరుల నవవిత్ర మొనర్చుచు న్నాము. మనకు బుగ్దియున్నద్యా లేదా? ఉన్నది-లేదు. ఆలాపముంలో బుద్ది ఉద్యోగరంగమూ బుద్టహీనత, కూపములేని కుగ్రామ మున్నది. కోమటిదుకాణములేని కుగ్రామ మున్నది. బ్రొహ్మాలి

'బ్రువుడైనలేవి కుగ్రామమున్నది. దేశభక్తులులేని కుగ్రామమున్నదా? లేదు. లేనేలేదు. గతించిన దుష్టోరి “ములో నాలుగుశతాబ్లములకో, పదిశతాబ్దములకో యెవ్వండో యొక దేశభక్తుడు కాలానుసరణముగో నుడయించుట, కొంతకాలము విళ్శబ్దముగ నిరాడంబరముగ నిశ్చలముగ నిరుప ద్రవదీక్షతో వ్యత్యస్తపరి స్త్రీలే రమ సరిచేయుట, స్రజాహిత మాచరించుట్క దేవసేవామార్గమును గానంబజచుట, తిరోధానమగుటి జరుగుచుండెడిది. ఇప్పు డటులా? ఏమి వివిత్రకాలము? ఎవిమిదిసంవత్సరములలోవల నీ భారతవర్షమున బయలుదేరిన దేశభక్తులసంఖ్య మిగిలిన సర స'ప్రపంచమందు నెవిమిది వేలసంవత్సరముల కాలములో: గలిగిన దేశభక్తుల సంఖ్యకంటె వన్నిమడుగులో హెచ్చని భావింపవలసినట్టున్నది అసాధారణమైన, యాశ్చర్యేకరీ వైన యద్వితీయమైన యాయఖభివృర్ది యారో గ్యంక్షణమా, యామయలక్షణమా? కండల పెటపెటయొః '్రావ్వు తవతవయా? నరములపౌర్కా నంజువీరా? ఓ, యేమియుపన్యాసముల రూంకారములు! యేమి యుద్భోధనలయహంకారములు! సర్వభూత సమత్వమునుగూరి స, స్వార్థపరిత్యాగమునుగూర్చి, శాంతిని గూర్చి, విర్మలాంతకరణమును గూర్చి, నియశేంద్రియళ సమునుగూర్చి, దేశభక్తిని గూర్చి, దేవభక్తిని గూర్చి యేమి వావదూకతానైభవము. తిట్టు దీపనచే నడంగుననియుం, గొట్టు పెట్టుచే శాంతించుననియుం గత్తినేబు కౌగిలి లోవు ననియు, శత్రుత్వము మిత్రత్వముచే సడలు ననియుం, నెట్టియెట్టిమాటి రాడుచున్నారు? ఆహాహా బుద్దదేవుం డాడందగినమాటలే? రామానుజుం డొడందగినమాటలే? దేశోద్దరణ మును సంకల్పించుకొనిన మీరు వట్టిమాటలతోం గృతార్జులు కాంగరరా? మాటల కమగుణమైన తత్త్వము మీలో నున్నదో లేదో పరిశీలించకొంటిరా? అధ్యాత్మికద్యలో నేమంతం గృషిటేసినా రని మీరు దేశభళ్తు లవిపించుకొనుచున్నారు? ఆధ్యాత్మిక విద్యదాంక నెందులకు? ఐహికవిద్యలో మీరేమంత పరిచితి కలవారో యోణించుకొనరాదా? నార్గవతరగతి పరీక్షలోం గృతార్జులు గాలేక దేశభక్తిలోం బడినూరు కొందరు, పంచకావ్యపరనములో సందుగొట్టుటచే దేశభక్తిలోయడినారు కొందరు; ఏదిజమీందాలీయాస్థానములను దిబ్బలుచేసీ నిలువం జేసిన ధనము లక్షలకొర్జి మూల్లుగుండ నకస్మాత్తుగా స్వార్థపరిత్యాగులై దేశభక్తిలోం బడీసరు కొందరు, వేనిధముగాంగూడం గీర్తి రాకుండ నున్న దపి యేరక్షకభట విర్భాగ్యునో పనిలేక కొట్టి శీకృష్ణాభ్మస్థనముం జేరి దేశభక్తిలో బడినూరు కొందరు, నిట్టవారే కదా నూటికి దొంబదుగురు దేశభక్తులు! పూర్వ మొనర్చిన జాతిద్రోహములు, మిత్రద్రోహములు, దేశ ద్రోహములు; మఠ ద్రోహములు, ధైవద్రోహములు, ఖద్దరుటోపితో సమూలముగ నెగిరిపోయినూ? ఇంకను నిల్చియున్నవేమో? లోనికి దృష్టిని గొధముగ బజపీ పరిశీలిందుకొనరా? మిమ్ము దేశభక్తులను జేసినది దేశీయవ స్త్రధారణమేనా? అంతకం*

6కిశీ సాక్షీ నేమైన నున్నదా? పంగనామములచే భాగవతోత్తముండవు కాంగలవా? ఆనపకాయచే నన్న్యాసీవి కొాంగలవా? ఖద్దరు నీయొడలిమీందనా యుండవలసినది? నీమనస్పులో మండవలయును. వీమవశ్శాటిలోవి వడుగుపేక స్వదేశీయభావతంతువులతో నెప్పుడు చేయంబడినదో యప్పుడు వీవు దేశభక్తుండ వగుదువు. తెఆవాంవ గుడ్డ మొలకు బిగించుట గాదు. వేదవిహితకర్మములచే మవస్సును బిగింపవలెను. స్నానములేక్క సంధ్యా వందనము లేక కట్టుకొనిన బట్టయైన మార్చకుండం బదువాల్లుసార్లు మూ[త్రము విడిచినగుడ్డతో వేడుగం టలైనంగాకుండ నేగూడురులోనో, యేయేలూరులోనో యాంకలి రవంతయైనవాంపలేక యాంగ్రేయభోజన శుందిరములలోని కల్లురొట్టతో కాఫీతోం గడుపు నిండించుకొముచున్ననీవు దేశభక్తుండవేనా? దేశభక్తున కుండవలసిన నియతేంద్రియత్వముమాట దేవుం డెరుంగుము. స్రవ్రథమ సోపానమైన యాహారవియమమే వీకులేదే? తాటిపాక నవారు తలపాగబరువును మోయంగలిగిన నీవు రవంత వ్య తిరేకవుమాట సహింప్రలేనపుడు తుల్యనిందా స్తుతుండగు దేశభక్తుడ వగుదువా? వదివెగారికి మనువృత్తి వీయవలసివచ్చు నని యెంచి యాౌమె వ్యభిచరించిన దని యపవాదము కల్పించితివే. దేశభక్తుని కుండవలసిన సర్వప్రాణినమత్వము మాట యటుంపుము. స్వబంధుభక్తియైన నీకున్నదా? ఇంతయేల? కల్లుపాకలనుండి కులటల గుడి పెలనుండి పవిత్రములగు రాట్నపుజెండాలతో వెలువడిన దేశభక్తు లెంద రున్నారో యెజుంగుదురా? అట్టి వారిని జూచుటతోడనే దేహముచచ్చినది. దేశము చచ్చినది, భక్తి చచ్చిన దనవలయునుగాదా? దేశభక్తి యని తెగసాగెద రెందులక్షు? స్వార్థవరిత్యాగి దేశభక్తుందు, మీరు చేయుచున గ పనులందు వేనిలో స్వార్హపరిత్యాగ మున్నదో చెప్పుండు, తాడికాయ నిచ్చి తాటేకాయలాగం జూమ్తుచున్న మీకు ప్వార్థవరిత్యాగమా? స్వార్థవరి త్యాగ మెంత వైరాగ్యము గలవానికి కలుగవలెను? ఒక్క వైరాగ్యమే కాదు. ఎంత యాధ్యాత్మి కజ్డాన మున్నవానికి కలుగవలయును? తనకుం బరునకుం దత్త్వమున భేదము లేదనియు, భేదము మిథ్య, యేకత్వము సత్యమనియు నెతింగి యనుభవములోవికి దెచ్చుకొని యాచరించువావికి గావి స్వార్హపరిత్యా గము కలుగునా? అట్టి మనస్త్రితి నీకు లభింయవజకు వరోపకారమని (భ్రమపడి వీవు చేయుచున్నపను లన్నియు డాంబికములు డబ్బుదండుగలు.

దేశభక్తి దేశభక్తి యని యందువుకద, దేశమునకు ముక్కా నోరా? తలయా? తోంకయా? దేశము నారాధించుట ఎట్లో యెజుంగుదువా? దేశీయదేనతల నారాధించువాండు దేశభక్తుడు. దేశీయుల బుషుల నుండి యుద్బుద్దములైన వేదముల ననుసరించి కర్మముల నాచరించువాండు దేశభక్తుడు. దేశీయజనులవే గాక పర్వభూతములను తనతో సమానముగం జూచుకొనువాండు దేశభక్తుడు. తామ, తన విద్య, తవబుద్ది తనసర్వస్వము దేశీయజనపసేవ కని (త్రికరణశుద్దిగ నమ్మి వ్రతివఫలవాంఛాళూన్యుండై ప్రజాసేవ యొన ర్చువాండు దేశభక్తుండు. అంతేకాని వచ్చినధనముతో సంతుష్టి లేక సంభవించిన యాపదలలో శాంతి లేక్క తెచ్చినబుణము లెగంబెట్టుటకు జంకు లేక, నభావీఠమున నిలువం బడి యనత్యముమ బలుకుటకు బిడియములేక్క కర్మానుష్టానమున కోపిక లేక్క త్యాగ మొనర్చుటకు బుద్దిలేక యధ్వమాధమ వృత్తులు చేసికొని జీవించునయ్యలు, నమ్మలు మనఃపూర్వకముగ మృతమహానుభావుల నిధులకై యర్శించినధన ముతో రైలుఖర్భులు, ఫలాహారపుఖర్చులుం బెట్టుకొని యామూలనుండి యామూలకు, వామూల నుండి మటియొక మూలకుం బనిలేక తిరుగుటకు విసుగువిరామములేక యల్లలాడు నద్భుతతరపురుషు లగు మీరు దేశభక్తు లగుదురా?

£18. ఉన్మత్తుని యువవ్యానము రకివ్‌ మీరు బోధించుచున్న జాల్యైక్యముమూట ముందు చూచుకొవవచ్చును గావి మీలో మీ కేమీ సైక్యమున్నదో సెలవిందు. ఒక్క తెగగా బయలుదేరిన దారుమాసములైనం గాకుండ రెండు తెగలైనవిగదొ? అవి యిప్పటికి బదునాలుగైనవికదా? ఇంకొక పదువ్నాల్లు చీలికలు పైసంవత్సరములోం గావని యెవరు చెప్సగలరు? క్రిందంబడిన ఫాదరనపుబుడ్డివలె విన్నిముక్కలైన మీరు వర్షవిభాగమును మాన్సనువన్యసించు చున్నారా? ముక్కలైన త్రాటితోం గట్టెలమోవుం గట్టవచ్చునా? మొన్న మొన్న విడిపోయిన తెగలను పవరించుకొనలేక యెన్ని వేల సంవత్సరములముండియోయున్న వర్షనిభేదములను మానం బ్రయత్నించు చువ్నారా? తలకుం దగవి తలవులా? నోటికి దగవి మాటలా? చేతికిదగవిపనులా? చెప్పినమాటవినకే యిళ్లు విడనాడిపోయిన చంచలోక్షి మగండు ఆంధ్రపత్రికలో (స్త్రీవళ్యవుమందుం బ్రకటించువెడల మీరు వెకవెక రాడరా? అట్లు మిమ్ముం గాంచి పరులు వెకవెక లాడుదు రనుబుద్ది మీకేల యుండక పోవలయును? అదిగాక మీలో నెవ్వరైన సరే యొకని యగ్రయాయిత్వమున కంగీకరింతురా? ఏవ్యక్తి కావ్యక్తీయే గజ్జెకట్టే కలాపము వినిపింపవలయు నముకుతూహలతతో నుండుటయే కాని యాతండు మననాయకుడు: ఆతని ననుసరించి మనము పోవుద మను శాంతచిత్తత, సహనశీలత, మీలో నెవ్వవి కున్నదో యొక్కని(్రేలు మడచి చెప్పుండు? మీయేలుబడిలో ముందు దేశీయజనుల నుంచుకొనందలంచినూరు కదా? మీలో నొక్కండైన నొక్కలనికి విధేయుండై గ్రవర్తిం లేకుండు' నప్పుడు మీవలన మేము నేర్చుకొనవలసిన దేది? మీకు విధేయత లేనప్పుడు మావలన విధేయత మీ రెట్టపేకంపంగలరు? ఏలంబడువాండే యేలికయగుటి కర్ణుండు. విధేయత జాహగలిగిమూండే యాజ్జనిచ్చుటకుం దగినవాండు. వినదందగిమాండే చెప్పంది నూండు. జయాలశాస్త్రి విన్నునే వెటుంగుదును. సాక్షిపంఘమున నీయుపన్యాసములు కొన్నిసార్లునేను వింటిని. ఇంతసేపటినుండి మాటలాడుచుంటివి గదా, వాయభిప్రాయములలో నీవేకీభవింపక పోవచ్చును. కొని నే నేమైన నున్మత్తుండు మాటలాడినట్లు మాటలాడితివా” యవి నన్నడిగెను. “నేను నందులకే యాళ్ళర్యపడుున్నాను. వీవిచ్చటిశేల వచ్చితి? వని యాతని నడిగితిని ఆతం డిట్లు చెప్పెను; “ఈ కొట్టులోం గొంతకాల మండిన పిచ్చివాండు మామేనత్తకొడుకు, అతనింజాచుటకుం బదు వెనిమిది మాసముల క్రిందట వే నిటకు వచ్చితిని. అతండు నమ్నం జాచి వాతోం గొన్ని యసందర్భపుమాటలాడి ' నీవిచ్చట గొంఠసేవు గూరుచుండుము. చేను జలస్పర్శమునకుం బోయివచ్చెదోనని పోయెను. ఒకగంటసేపు కూరుచుంటిని. ఆతండు రాలేదు. ఇంతలోం గారాగ్భహాధిపతి వచ్చి 'యింతరాత్రి యైనమ నీ వంక నిటనే కూరుచుంటివీల యని నాపైం దీండ్రించెను. “అయ్యా! పీచ్చివాండు జలస్పర్శమునకుం బోయినాండు. వే నాతనిబావను. అతనికొఆకే చూచుచున్నా' నని కారాధీశువితోం జెప్పితిని చేతిలోనున్న లాంతరు పెకెత్తి నామొగముం బరిశీలించి ఏీచ్చివాండు నా మేనత్తకొడు కగుటచేత నాతనిరూవమునకు, నారూవమునకు భేద మెంతమాత్రమును లేకున్న కారణమున కొరడాతో నొక్క చెబ్బకొట్టి నన్నీకొట్టులోనికి ర్రోచి తలుఫువైనినాడు. పదునెనిమిది మాసములనుండి యిచ్చటం బడియున్నాను. వే వెవ్వరితో నేమి ఫప్పుక్‌ న్నను లేళమైన వినియోగింపలేదు. నా కింతవజకు. బిచ్చియెత్తలే దనుకొందును. ముం దేమగునో తెలియదు కాని మనుష్యజాతిమీంద నాకుం గలిగిన యసహ్యత యింత యంత కాదు. గుణగ్రహణమును మౌనివైని యెంతపేవు దోషగ్రహణమే చేయుచు, మనుష్యులనెల్లా దిట్టుచుం గాలకేసముం జేయుచున్నాను. నీకుం

686 పా్షీ జేతనగునెడల నాస్ట్రితిని వెల్లడించి నన్నీ చెజునుండి విడిపింపుము”” అని చెప్పే యాతం డూరకుండెను. హరిహరీ! పీచ్చివాం డైనమజందిని జూచుట కితండు వచ్చుట యేమి, పిచ్చివాండు పారిసోవుట యేమి, పిచ్చిలేనివాని కీ కారాబంధన మేమి! ఏమిచిత్రము! కర్మమార్గము దుగ్రహము కదా?” ఓం శాంతి. శ్మాంతి శ్చాంతిః క్షష౪9. కవి జ౦ంఘాలశాస్త్రి యిట్లు వలికెను.

“ఎక్కడం జూచిన జిగజిగ ఎక్కడం జూచిన మిలమిల, ఎక్కడం జూచిన నీరు, ఎక్కడం జూచిన పరిమళము, ఎక్కడం జూచిన వెలుంగు, ఎక్కడం జూచిన బయలు, ఎక్కడం జూచిన రంగు. ఆహాహా! వీమివింత! ఏమిచిత్రము! పచ్చనిబయళ్లు! ఫలములతో నిండినవెట్లు, పుష్పములు గుత్తులుగుత్తులుగా మన్న లతలు, భూమినుండి యుబికి యుబ్బెత్తుగ లేచుకొండలు, స్వాదుజలభరితములగు నదులు, నొడ్డులేని సముద్రము, నంతములేని యాకాశము, తేజబోమయములగు (గ్రహములు, కంటికి తేజము, చెవికి హాయి, యొడలికి జలువ భ్రూణమునకు సౌరభము, జిహ్వకు రుచి నిచ్చుచున్నవికదా? ఈశేజముకంటె, నీపోయికంటె, నీచలువకంట, నీసొరభముకంటొ, నీరుచికంటు విలషణమైన యాళ్చర్యకరమైన, యమభవైక వేద్యమైన యానందము. బ్రకృతిదర్శనమున మనస్ఫునం గల్గుచున్నదికదా? ఆయానందస్రభావమున మనస్పీక్టై యిస్టై తేలికయై యజ్టై యబై విన్తీగ్లమై గ్రకృతియందు వ్యాప్తమై లీనమై పోవుచున్నదికదా? ఏవస్తువును గాంచినసొందర్యామృత మువ్షించుచున్నట్లగపడుచున్నదికదా? ఆహా? ఆకనమున నీవ్వ్రునుండి యావైపునకు వ్యాపించిన యింద్రధనున్సువంపులత్‌, రంగులతో, వ్యాస్తితో, సొందర్యముతోడ కలసి ప్రకృతిపొభాగ్యదేవతకు మంగళపుటారతు లిచ్చుచున్నవికదా? ఒక్కగులాబివువ్వులోని సారళ్యము, సాంద ర్యము, సౌరభము. నాలోకింపం బోయి, యాస్వాదింంబోయి, యనుభవింపంబోయి, యాపుష్పసొభాగ్యములోం గలసి, యాకేసర మార్టవమున నార్టమై, యామకరందబిందునందో హమున లీనమై మన సట్ట యస్టై తన్మయత్వమును జెందుచున్నదే. తుట్టతుద కొక్క గడ్డిపారకలోం బరమేశ్వరుని కరుణ, పరమేశ్వరునిలీలణ పరమేశ్వరునిజ్ఞానము, వరమేశ్వరువియానందము, వరమేశ్వరునిమహిమము భావించి, యామూర్తిని సేవించి సేవించి, యాశక్తిని ధ్యానించి ధ్యావించి తరింప వచ్చునుగదా! గ్రకృతిసామంజస్యము నకి, ప్రకృతి సామీబీన్యమునకు, వలచి వలని వశుండై వశుండై సొందర్యగీతము లఆచి యజబి, వ్యక్తిత్వమును మజచి మటల, తన్మయుండగు నాతండు కవి. తాము వలచిన ప్రకృతి చూచినకొలంది, చూచినకొలంది సుందరస్వరూపయై కానంబడునే. ఆఘ్రాణించినక్‌"లంది నధిక పరిమళభరితయై కానంబడునే, కౌంగిలించిన కొలంది కౌంగిలించిన కొలంది కఠినతలో మెత్తన, మెత్తనలోం గఠినత, కఠినతలో గరినత, మెత్తనలో మెత్తన, వేండిలోం జలువు చలువలో వేండి, వేండిలో వేండ్కిచలువలోం జలున నిముసనిముసమున కధికతరముగం గానంబజచుచున్నదే. ముద్దు పెట్టినకాలంది ముద్దులోం దేనె, యాతేనెలో కలకండ, యారెంటిలో ద్రాకపండ్హ రనము, నామూంటిలోం బద్మపౌరభము, అనాల్లింటిలో శిరీషపేశరత క్షణక్షణగ్రవర్దమాన మగుచుం

116 కవి 6కి? గానయటచుచున్నదే ప్రాయళాడినకొలుది ప్రాయలారనకొలుది వన్నెలు, చిన్నెలు, హొరుగులు, హరు లుల్ళు తళ్లుకులు, బెళుకుల్సు వగలు, ఫద్దికల్లు నేకోత్తగాభివృద్దిగాం గావబజచుచున్నదే మల్లైెపూవుల కళ్ల పూవులో నట్ట యజ్లై మంద్రవాన మెనర్భుతున్నదే చక్కి చుక్కలమాటునం జేరి కాముకుడైన కవికి గ్‌ న్నిట్టయట్టం గీటుచున్నదే పర్వళములబ్ధక్కం జేరి తెల్లని జలుగువయ్యెదతోం బయోదరము లాం ధ్రవవితవలెగూఢతయుం బ్రత్యశ్షతయుం గాకుండ మాటుకొనుచు బయలు సేయుచున్నదే అంభోధర ములచెంత విలిచి మొగము ముడుంచుకొని ధుమధుమలాడుచుం గంటేవంట నిప్పులు గ్రక్కుచు బడ్డబడాయ మానశబ్బములతోం గళోరముగ రూంకరించుచున్నడ్నే అట్లు రూంకరించి రూంకరించి స్త్రీనైజము నమనరించి ధారాపాతముగం గన్నీరు ఏిడుదుమున్నటే గంగావాల్లాదిముక్తాహారాలంకృతగళనీమలై, నక్షత్ర ఫుష్పవారవిరాజితకేశబంధల్లై, భానుమండలసిందూరతిలక ప్రభాభాసమానఫాలనీమలయైై వద్మపన్నీరచంప కశేఫాలికాదిపుష్పవరిమిళభరిత విశ్వాసర్దు, సర్వగోళసంచలనోద్భూతమహారుగిత భూధురీరమాధురీ ఇల్లై ప్రకాశించు సీ్టకృతికాంత చూచిన చూస్పులకుం, బలికిన పలుకులకు. బొడినపాటలకు, వాడినయాట అకు? చేసినచేష్టలకు నధినుై పరవశుండై కవి ఈనమయుంగై విరాజిల్లునే సర్వాంగసుంచరయై బంగారుస్రొ యమున నున్న వేళ్యాకాంతను విటుం డెంతగాడముగం బ్రేమించునో. (ప్రేమించి దానిపారములయొద్దనే య్రౌడ్గిలయుడి, దొవి మొగమునందే సదా దృష్టీద్యానములి సిల్బుకొని యుండునో స్రకృతి ప్రమదాశిరోమణి నంతకంటె గొధయుగం ్రేమంచి యామెకొంగు దగిలీనం జాలు నని యామెముఖసౌరభ మబ్చిన భాగ్య. మువి యామె యవయవవర్తులత కనంబడిన నదృష్ట్ర మని, యామె చిణునవ్వువన్నెలచే మనస్సు చళ్లాబడిన వ్వర్గ మని. యామె (గంటు ధన్నుం గటాక్షంచిన మోత్షమని, కవి యామెను నేత్రపుష్పములబే, చొక్సుష్పములచ్నే మవచ్యున్నమునే వారాధించుడుందునే అకువచ్చనియతలిషుగాగరాకట్టే, పూలరవికణ దొడగ్సి పంటకాలువలయొడ్డునను, జలన్రపాతముల స్టక్కలన్సు నటివలిం దాండవించుచుండంగ కవి మహానందమున అయామసారముగ గీతములు పొడుదుం చేతురితోం దాళములు వైచుచుండునే ఒడలు భతుంకరముగనదరుచుండ నోటెవెంటం బొగలు, గంధకవుజా లలు, రాతినీరు గ్రక్కుచు రౌద్రస్వరూపి ణిధై చెలరేగుచుండు నొదింి యడంగి శోకపంతప్తిత్తుండై కన్నీళ్ళతో గని కరుణగీతములందాడుచుం గరుగిపోవుడుండునే సందుటాకులనడుము, శిధిలములైన మహాభవనములనడుమ సంధ్యారాగము నెనుక సన్యాసినివలెడ- గొషాయాంబరధారిణిలై, యస్తమెంచుచున్న సూర్యుమి జూచుచు నాలోచనభావమున నిళ్శష్ణముగ నడంగియుండర గవి జగదళాశ్వతతత్త్వము, వర్వసంగపరిత్యాగమును బోధించు వైరాగ్యగీత ములు పాడి తానముగూడం గాషాయమాత్రధారిటై వీర్శలుంతై నిర్ష్యుండ్రై నిస్ఫంగియై నీఆయిపోవువే నవ్విన వొక్కసాగసు, రౌ(ర్రమున రూంకరించీన నిక నొక్క సొగసు, వేడ్నిన మజీయింక నొక్కసాగసు, బతిమాలిన మటీకుటే యియ నొక్కపొగసుం గల ్రకృతికాంత కథీనుండై కవి సొందర్యశీరూరాశిలో నొకపుడు చే బారలు వై యిందుకు మణియొకపుడు కదలిన ట్లగపడక నిల్వు టీంతనీందుచు, వేజొకపుడు సౌందర్యామృతమును గడువునిండంగ్రోలి కదరలేకుండ నంసీసాలని యేళరంగముమీందనో తరియుంచి యొక్కవీమేషకాలము మైమటరి పడియుండునే సోటివెంటం గనులవెంటం జెవులవెంట ముక్కుమెట్ల రావణ్యామృతము నధికముగాం (గ్రోలుటమే గెక్కు కెక్కుమునుచు నూపీరియాడక, బుడుక్కున 'మునింగ్‌ యొక్కసారి తేలి మజియొక్క మున్కలోచమృతమయుండై యద్వైత్తితి నొందునుగదా!

బాహ్య ప్రకృతియే యింతయనిర్వర్థ్యమై, యద్భుతమై యస్రతిహతమై యుండ దీనిని మించిన ప్రకృతి

శకి సాక్షీ

వేజొక్కటి యున్నది అదియే యాంతర ప్రకృతి బాహ్యద్రైక్పతి యెంతవివిధమా, యెంతవిపులమో యెంతవిస్మయజనకమో యాంతర్రకృతి యంతకంటలు వివీధము అంతకంటు విఫులము అంతకంటె విస్మయజనకము. దానిలోం బ్రకాశించుచున్నది యేండయూీ కాదు వేన్నెలయా కాదు, ఎండయు వెన్నెలయుంగలసి యెండయు వెన్నెలయుం గానీ యెకవ్నింతకాంతియై, వింతలలో వింతయమై వెల్లిపోవుచు న్నదే' లక్షసూర్యులు కొటిచంద్రు లొకదానినైక్క నొక్కటే. యొకదానిలో నాక్కటి యెకకాలమందుం 'బ్రకాశించుచున్నవే ధ్వనికంసు, వెళ్తురుకంకె, విద్యుచ్చక్తికంబ నెక్కువ వెగివంతములైన వింతవింతబారు మెజపులేవో నుల్కాసహ స్రములతోం గొజవిదయ్యప్లుం గొటులతో లోన జజజజు మనుచున్నవ్తే ఆంతరప్ర కృతిలోని రత్నములముందు, మీప్తీట్టువబ్రము, మీ కోహినూరువబ్రము దిగదుడుపునకైన నక్కణుకు వచ్చునా? అనంతర ప్రకృత్యాకాశమునం గలుగు నింద్రధనుస్పులముందు బాహ్య ప్రకృతిలోని యింద్రధను స్సులు వెలవెలలాడుచున్నవే సెస్తేజస్కము లగుచున్నవే నూసేమాయమగుచున్ననే అంతళ్ళుక్రూపము అలో వట్టే రింగులుమాత్రమేనా? కాదే, రంగులో శబ్దమే ఆశబ్బ్వములొల బరిమళమో ఆపరిమళములో మాధుర్యమో అమాధుర్యములోం జలువయో, ,అన్నీటీలో ననిర్వచనీయమైన సౌందర్యమో ఆహో! ఏమి యంత ్రకృతి! ఏధరణ్‌ కంపములైన నే యగ్నివర్వత్త్హ్కోములైన నేగాలవూనలైన నాంతర ప్రకృతిలోని సంక్షోభముల శ్రీడువచ్చునా ఎనిమిదిచినములయుద్ధ్దమున్నాది వదునెనిమిటిడినములయుట్టు మున్నది మూండుసంవత్యరముల యుద్దమున్నది నూరుపంవత్సరములయుద్దమున్నది కొని సృష్ట్రైదినులడి కోమ ఎక్టాధాదులయుద్ద మవిచ్చిన్నముగనాంతర ప్రకృతిలో జరుగుచున్నదే రామాయణయుద్దమైన భారతయుద్ధ మైన ఐరోపామహాసం గ్రామమైన వవియన్నియునైన .నరిషడ్వళల్ల సంక్షోభము ముందెంత? పిడుగుపాటు ముందు పికిలికూతలు కావా? సము(ద్రపుహోరుముందు.సరుగుడునెట్టగానము గాదా? అట్టీటాహ్యా ప్రక్ళతికి నిట్టియాంతర ప్రకృతికి నేమిసంబంధ మున్నాడో, యేమి భేదమున్నటో చ్తోనిలోం దిరుగునప్పు జేమియానం దమో, దీనిలో దిరుగునప్పుడేమియానందమో, యాయోనందమున కీయానందమున,కెచ్చట సామ్యమో యెచ్చటభేదమో -యనుభవమొను గని్నొట్టంాలినమాతండు కవి చెట్టుమొదలే కొమ్మయైో కొమ్మయే యాకై యాకే చిగుకై వగురే పుష్టుమై వుష్చుమే మకరందమైనట్లు బాహ్యా ప్రకృతియే జడత్వమును త్యజించి భారమును వదలి, మోటుతనమును:వ్లిడిపే 'క్రమముగొ నున్నితమైయ్యటులై, తేళికటై 'వేగవంతమై సూత్మతమమై, విపులతరమై,.యాంతర ప్రకృతిగుమ్తూలెనో,క్రాకయాంతర.బ్రకృతియే క్రమముగ మందమై, బరువై కరినమై మొబ్చై.బాహ్యాప్రకృతిగ.మూరెనో -తెలిసికొనళ గోరి యొక్కసాలియే యందులో చౌక కా లీందులో నాక్షకోలులచి, యరదులో నొకవేయిన యితదులో 'నోకేేయ యుంచి యందులోంవొక క న్నిందులో నొకక న్నుంచి, పరిశీలించి కాశిపట్టుబట్టకు, మెటుంగుమైై, మోటుమైపులెట్ల యహ్లుయని శయనుభవమునం గనిపట్టంజాలినయాతండు. కన్ని అట్టు కనిపట్టి యాక్ళతిచే రంగులచే రుచిచే, బరువుచే, స్వభావముచ్నే గతినే భేదములైన యావస్తువు లన్నిటికి లోవల వెలుపల. నొక్షవిలక్షణ మగుశక్తి నిండియున్న దనియు. స్పష్టములగు సర్యపదార్హములుగూడ, నామహాశక్తి, సాగరమందలి తరంగములు, తుంఫరలు, బుద్బుదములు, 'ఫేనము ఇవి యావేశమున గనిపట్టంజాలిన యాతండు కవి ఎఅంధుచే నేకత్వమే బహుత్వ ముగా నున్నదీకాని బహుత్వ మసత్యమనియు, నేకత్వమే సభ్య మనియుం గనుపట్టు వాతండు కవి,

ఈశక్తియందువూత్రము?కవికి, వేదాంతికి పొమ్యుమున్నది ఉత్తమమైనకవిత్వము వేదాంతముకంటొ

భిన్నముకాదు '*ంలూ? 1 ఓం సీత్రల ౨[10900సగొ అని పాశ్చాత్య విమర్శకచ క్రవర్తి చెప్పినాండు

  1. కవి 6కి జగత్తత్య్యమును గూర్చి, పరబ్రహ్మతత్వమునుగూర్చి పలికిన వేదర్భులందరు వఃహాకవులు కారా? జగత్సుస్తక మును జదివి దాని యర్థమును గ్రహించి, దావిభావమును గుర్తెటింగ్కి దాని రచియించిన మహాశక్తియొక్క- తత్త్వము ననుమానింషం గలిగి: యాతండే కవి భూమిలో నుండు గాజారాయి మొదలుకొని యంతరిశమున నత్యంత దూర మందుండు చుక్కవలకు సమస్తపదార్థములందు నీతిని, శాననమును, (ప్రేమమును, సౌందర్యమును, మతమును, నవిలయ్య క్రమమును బుద్దివైత్యముచేం గవిపట్టంజాలిన యాతండు కవి. ఫంభారమున వంగిన చెట్టు ప్రపంచమున కేమి బోధించుచున్నవి? విద్యాంనుండు వినయవంతూల్లే యుండవలయు ననియేకదా? ఉదయముననే భరతపక్షి “తుజు' మని నూర్యువివంక కేం యెగురుచున్నది నిద్రావస్థలో నిస్సహాయస్టితిలో రక్షించిన భగవంతుని పాదములపై మనుజుని యాత్మకృతబ్ఞతా వందనము లతో నుబ్ఫెత్తుగ వెగురవలయునను మళమును బోధించటకేగదా. గులాబిపాదపై నాకవూవును మనము లాంగగా దానిపై కొమ్మ పై నుండుప్టవ్వు తామగూడ వంగుట యెందులకు? ఒకచేంం గొట్టువావికి రెండవ చెంపుగూడ చూపు మని యేసుక్రీస్తు డెందులకు బోధించనో యందులకే, వురపారికనంఘమువారి వీఠి దీప మేమి బోధించనో యందులకే. వురపాలకపంఘమువారి వీధి దీప మేమి బోధించుచున్నది? "లొ నంతస్తానముతే దహింపంబడినపరియే.. పరులకు మే లొనర్పు మను స్వార్థపరిత్యాగమహాపారమును బోధించుట లేదా! కన్ను లున్న వానికి, మన నున్నవానికి రాతిలో పీతి యున్నది. మట్టిలో మత మున్నది

రట్టు చూచువాడు కవి. చూచి యూరకుండునా? అవేశ మూరకుండనిచ్చునా? ఆనందము పొరలి పోకుండ నాంగునా? లోపలి చిత్తము తాండవించుచున్నప్పుడు జహ్వపై శారద తాండవింపకుండునొ? కలకంరకలన్వవములతో వొకప్పుడు, ్రీ;నివానదేవాలయఘంటా ఘణఘణధ్వనులతో నొకప్పుడు శ్రే శ్వర శంభారావములతో నొక్షప్పడు, అ్థికాదేశపంచాననభయంకరగర్జారాములలో నొక్కవ్వుడు పలికి, చిత్తోత్సాహమును, జిత్లో ద్రేకకును నవ్రయత్నముగ, ననర్గళముగ వెల్లడించునాతండు కవి. ఎవనిపలుకు లొకప్పుడు గంగా రురీవేగనన్నిభములో, యొకప్పుడు పు శ్రువియాలింగనమువలె చల్లనలో, సంతోషజనకే ముల్కో యొకప్పుడు వడుచు పెండ్లాము నాఠింగనము వలె గోరువెచ సనలోం గుతూహలద్రదములో 9 యొకప్పుడు వన్నీటితుంచరవలె పరిమళభరితములో, యొకప్పుడు వీణావాదమునలె మధుర మధురరిలీలో రలిఠములై హృదయూకర్షములో, యొకప్పుడు వేదూక్కులవలె శాసనములో, యొకప్పుడు విస్పంబంధ ములుగొం గానంబడుతు, దూరస్టములుగిం గానయిడుచు, మెలికలై స్రక్కబాలునం బోవురు, తిరుగుడులై వెనుకబాజున వచ్చి కాళ్లు చేతులు మనస్సు గట్టిగాం గట్టి డబ్బాటున మోసముతో స్యాధీనపజచుకొనుదొంక స్వభావము తెలియని పలుకు లొక్షప్పుడు, రివ్వుమని పైకం బోయి యచ్చట నింద్ర చాసవర్లములం బూలను ద్రిమ్మరించి క్రింద జాజీసోవుపలుకు లొకప్పుడు, నువయోగిందు సమయానుసార సర్వతో ముఖనమ్మో పొనీ కరణసరస్వతీమూర్తియగు వాతండు కవి. పైకి మందుండై భాహ్య స్రపందజ్ఞానశూన్యుంద్రై జడుండై యాంతరప్రపంచముచే గాఢముగ నవలో కిచుచ్చు గోంవిలో గొంగళి పాఠలో వెడమనేతివెరురుకట్టతో గుడిచేతికుండలోగ గడువులో వాయలితో, నడుముపై వంుతో, శిరముపైం గంపతో బిచ్చగాండై మాధుకర మెత్తుకొనుచు నొకపుడు- ధర్మ సింహాసనాధివ్పితయై, కిరీటాంగదధారిద్లై, స్వర్షనేత్రధరసేవితుండై యొకచేత ధర్మశాస్త్రమును, నొకవేత కత్తిని ధరించి యొకయడుగు చందనమున, వాకయడుగు నగి సయం దుంచిి ప్రజలను యధాన్యా యముగం బరిపాలించుచు నాకపుడు-ముండియై, దండియ్లై, కాషాయాంబరధారియై, బ్రహ్మవర్భనము

ళ90 సొక్షీ ముఖమున రవణింప నుపదేశముద్రను వహించి యుపనిషత్చారమ్ముము బోధించుచు నొకవుడు -చిటువెండ్రుకలలో, పాలబుగ్గలతో, నోటిచొంగతో, కంటికాటుకతో, మాటిమాటికి పైకెత్తుచున్న నడుముతో, చమురుతంతోం, దొట్టిలోని బొత్తులలోం బండుకొని (వ్రేలు వోటంబడక వెక్కివెక్కి యేడ్చుచు వాకపుడు- నిట్లు భావనాప్రపంచమున, భావవావాటకమున, భావనారంగమున సర్వచేషధారియై బాహ్య ప్రపం చాతీతుండై తన ప్రపంచమునం దా నొక్కండై నర్వమై యుండువాతండు కవి.

ఎదుట లేనివస్తువుల వర్ణించునవు డాంతరదృష్టితో, వజ్రధారకంటు వాండియైన యాంతరదృష్టితో, నావస్తువుల యాకృతి, రంగు, రుచి, వాసన, ధ్వవి, స్పర్శము మొదలగునవివరిశీలించి వావి బావ్యాంతన్న్వ రూపముల నెట్టయెదుటం బెట్టాగల యింద్రజాలమహేంద్రజాల విద్యావిశారదుం డగునాతండు కవి. ఏయేవస్తువుల వౌట్టుట్లు వర్లించిన నవి న్వన్వరూపములతోం (బ్రత్యక్షము లగునో యట్టి చాకచక్యసంపత్తితోం గొన్నిటిని బలిష్టములైన నాల్గు జటకారితోనో, కొన్నిటిని బలిష్టములైన మూండు(వేతలతోనో కొన్నిటిని దేలికతేలిక లేంతలేంత యగ్గు పదిద్రేటులతోనో నిర్మించి యెంతదూరముననో యెన్నిమూలలలోనో దాంగియున్న వావిని సాక్షాత్కరింపం బేయంగల నమయానుసారశబ్దార్థగుంఫనాసమర్హుండగు నాతండు కవి. ఎవనిబొమ్మలు మాటలో యతండు చిత్రకారుం డగువళ్లు యెవనిమాటలు బొమ్మలో యతండు కవి.

నాయనలారా! కవియొక్క గ్రధానళక్తులను జెవ్పుచున్నామ. ఇట్టిళక్తుల కుదాహరణములు మనభాగవ తభారతరామాయణాది (గ్రంథములనుండి యెత్తిచూవువెడల వాల్గుదినములకైన నీయుపన్యాసము తెమలదు. కవిలక్షణములను మాత్రమే. చెప్పెదను. లత్యములను మీరు చూచుకొనవరియును. (అయ్యా మీ పూర్వోపన్యాసములం దెన్నిటిం గూర్చియో చెప్పెద నని వాగ్టాన మొనర్చియున్నారు. ఈసందర్భమునం గవిభేదములంగూర్చియుం బాత్రాచిత్యముంగూర్చియుం జెప్పవలని యున్నది. పూర్వవాగ్తత్తములైన వన్నియు నీసారి చెప్పినదాంక మిమ్మువదలము-అని నభలోం గేకలు.) నాయనలారా! కూతురు కొడుకును గందునన్నం దల్లి వరి దనునా? విమవా రున్నప్పుడు చెప్పకుందువా? పూర్వమున మ పేక్షించిన వానినే కాక నింక ననేకవిషయములంగూర్చి చెప్పెదను. ్రవంచచర్య లంతకంకు నంతకం బం జెడుచునేయున్నప్పు డువన్యాసవిషయములకు లోపమేమి? భగవత్కటాతము మాత్రముండవలయును.

నాయనలారా! కవిలక్షణము లింకం జొప్పెదను. ఇది చప్పున మవస్ఫునం బ్రవేశించువిషయము కాదు. కావున సావధానచిత్తముతో వినవలయును. వస్తువర్షనశక్తి వింతవ అకుం జెప్పీయుంటిని. వరుల సుఖదుఖాద్య వస్థాభేదములమ తనవిగాం జేసికొని పరులహృదయములందు దూరి తన్నుం బూర్తిగ మజచి తనవ్యక్తిత్వ మును బూర్లముగం దుడిచిపెట్టి వారహ్నాదయములం దైక్యమై, వా రట్టియవస్లాభేదములం దెట్లు మాటలాడు దురో, యెట్లు పాడుదురో, యెట్లు గుతులిడుదురో, యెట్లు కూలుబడుదురో, యెట్లడ్తురో యట్లు మాటలాడి, యట్లు పొడి యట్లు గంతులిడి, యట్లు కూలంబడి, యళ్లేడ్చునాతండు కవి. కళగ్రవిహీనుం డగువిర్భాగ్యుం డేడ్చిన ట్లొకపుడు, పుత్రోదయమైన భాగ్యవంతుండగు వృద్దుం దుప్పాంగి మహానందమున నోలలాడిన ట్లూకపుడు, సందిగ్రావస్థలో నెటు చేయుటకుం దోంపని యాపన్నునివలె నూంగులాడి యొకపుడు, నవకారి యగుసరి యెదుటంబడీన వీరా(గ్రేసరువివలె బాయకత్తి జళిపించి రూంకరించి, సంహరింప బోవుచు నొక్షపు డిళ్లు యందటాడవలనీన యాటలు తొనే యాడి తానే పరవ్యక్తు లైనట్టు మాటలాడు స్వవ్యక్తిపంధన్న పూర్వకవరవ్యక్తి ప్రవేశ పాండితీమండితుండగు నాళండు కవి.

119 కవి 60! అంతర'ప్రపంచములోని రూవశూన్యములైన రసభేదములు, నవస్థాభేదములు నక్షిగో భరము కాకుంటనే వానిని వివరించి, విస్పష్టముగా మనయెదుటం బెట్టవలసీవమ్చుచున్నపుడు బాహ్య (ప్రపంచమున మన కనుభవములో నున్నపస్థువులమ జట్టుభట్లు సందిర్భానుసారముగ నుపమలొనర్చి తెలియనిానిని దెలియున ట్లానర్చి మీకటిపై వెలుతురినిం బ్రరింపుజెయు విజ్ఞానతే జక్ళాలియగునాతండు కవి, మవసృంకే ల్పములు, చిత్తవికారములు, బుడ్డి భ్రమములు, వివీధరసస్పురణములు, వర్య్యవిషయములైనప్పు డాయగోచర పరిస్థితులను. దెలియుబఆచుటకు బాహ్య్రపంచమునందలి సౌమ్యపరిస్త్రతులసాహాయ్య మావశ్యకము, అంతర ప్రపంచమందలి సొమ్యపరిస్థితులసాహాయ్య మావశ్యకము, అంతర ప్రపంచమునందలి యజ్ఞవిషయము నెల్ల భూత్ముముగ్నా. సునాయాసముగా, మ్రకస్తమగ్యో “నత్యంతసముచితములైన యుపమలతో అంకెవేసీ మవసుతోలైన స్పష్టముగంగ్రహించయబా కమకాశము శేమానినిం గంటేతోం జూచునట్లు చేయు స్రకృతిజ్ఞానప రిపూర్ణుం డ్రుయాతండుకి. కవి స్రాశస్యము. సములితోపమావసంఖ్యమబట్టి గ్రహింపవచ్చును (శ్రీమగ్రొ మాయణముూంనందు[వాల్మీకి | యుఫయోగ్రించిని యువమళికు హాద్దు లేదు. తులసీ దాసుని రామార్రుణయనండుంగూడ నట్లే యున్నవి. మన ఫ్రవంచమునందలి.యవస్ట్రికోటులకెల్ల బాహ్య ప్రపంచ ముత నుషమానక్రోటులున్నవి...కని వానిని గ్రహింపవలయును అది 'యదియు నొకటే, అది యిచియు నొకటే'యనుటకు..సామ్ముముకొఅకు గపియెట్టు ద్రకృతినిం బరిశీలించునో, యది యిది కాదు, అదీ యది కాదు... వేతింనేత్తు యని పలుకుఖుకు వేదాంతియ.నట్ల ప్రకృతిని బరిశీలించును సామ్యపరిజ్ఞాని కవి భేదఫరిజ్ఞాని వేదాంతి. సామ్యముం గెలియనిదే బేచము తెలియకపోవుట నిజమే భేదము తెలియనిదే సామ్యము బెలియకపోనటయు నిజమే కాని కవి యందు సామ్యజ్ఞానము విశేషముగ నుండును వేదాంతి యందు విభేదజ్ఞానము. విశేషముగ నుండును ఇది స్థూలమైన నిర్వచన మని యెజుంగవలయును అపదార్హములైన యంతరంగ్థావస్షలకుం బదార్థత్యమిచ్చి ప్రత్యక్షము చేయుట కుపమాలంకారము మహాకవుల దథుమిక్కిలి ఏరివిగా వాడియున్నారని చెప్టియున్నాను భాహ్య పరిసిత్రులను వెల్లడించనప్పుడు గూడం గవు లువఘులను వాడినారుు వాడుమన్నారు వాడఃగలరు ఇది కేవల మావశ్యకము కాదు కాని యలంకార్‌' మువకుం జమళ్కారమునకు, సౌందగ్యమునకు, వస్తువైకద్వమునకుం గవు లట్టు చేయుదురు మటియుం గవులు మజీయొక విధములయిన యువమలను గూడ వాడుచున్నారు అవి యేవనంగ బాహ్యావస్టలను వెల్లిడీంచు నప్పు డాంతరావష్టల నుఫమలుగం ధీసికొనుచున్నారు ఇదీ కేవలము విరుద్దము రవంత. దెలిసినదానిని దెలుపంగోరి తెలియని దానినిగాం చేయుచున్నారు ఇట్టికష్ణ పరిస్టీతుల కుదాహరణములు గొన్ని యచ్చెరము మహాకవీశభామణియైన వాల్మీకినుండియే యిచ్నరను అశోకవనమందుండిన సీతాదేవిని వర్షచునప్పుడు శుళ్లుఇదియందలి చంద్ర రేథవలె నన్నదని చెస్పేనారు. ఇది తెలిసినది ““పెనద్దాం ధూమాజాలేన శిఖామిన విభావసోః అని మటీయుం జెప్పినారు ఇదికూడం దెలిసినది. కాని 'స్మృతీమివ సుసందిగ్దాం శీర్తిం నివతితామివ; నిహతొమివ చ శ్రద్దా మాళాం ప్రతిహతామివ బుద్దిం సకలుషామివ యని యశేకము అయిన యంతరావస్టల నుపమలుగా జేసీనారు సందిగ్టమైన స్మృతివలె, నిపతితమైన కీర్తివలె, నిహాతమైన 'శ్రద్దవల్ళె ప్రతిహతమైన యాళవల గలుషమైనబుద్ధివలె సీతాదేవి యున్నదని జెప్పుటవలన నీతను గూర్చి తెలియకపోవుటయే కాక తెలియనియవస్థాభేదము లెన్నియో కనపైం బడినవి ఈపద్దతీ సమంజసము కాదేమో? కాని యావాల్మీకి తిరుగబడి **నాస్టుస్తకము నిన్నుం జదువు మన్నవాం డెవండు? సీకుం దెలియుట కొటకే నేను కవిత్వము చెప్పవలయునా? ఒకనికి దెలియుట యనునది కవితోద్దేశమా? నాయుత్సాహము కొలంది వోయిష్టమువచ్చినట్టు నాసంతోషముకొజుకై నాకొజుకే పాడుకొంటి' నని మనల

692 సాక్షీ ధిక్కరించు నెడల మనము కొండ/నెపట, వణకు మ్నూంగలమ్టైయుండవలసివచ్యుఖోమో? వాల్మీకి మహర్షి చెప్పిన యధిత్షేపణము నిజమే. మౌమడిచిగురువగతున జీరవదలినకంరముతోం గలకంర మెవనికొఅకుం బాడుచున్నది? మధుపాన మొనర్చి పాడు తుమ్మెద నీవు వినుటకే పాడుచున్నదా? ప్రకృతి జ్ఞానాస్వాదమ్లున మత్తిల్లి మైమలుచి వినువారు లేకున్నను వ్రాయు వారు లేకున్నను నాత్మ సంతోషము కొట కానందగీతములను బాడు గాయకశిభూమణి కవి ““అభకం రససిందూరం గంధకంిటంకణం సమి” మ్మనుయోగము ననుసరించి యాయావస్తువు లను గలిపి సింధూర 'భూషణమును జేయు వైద్యునివల్కె వివిధములయిన రంగులను చిత్రచిత్రములగు పాళ్లతోం గలపి యొకవింతరంగును చేయుచి త్రకారునివలె రామాశుగ సన్నిభమైన దృష్టిని బదునాల్లుభువనము లొక్కవిసరున ముందునకు వెనుకకుం -బజుపీ నర్వవ్షస్తుజాలమును బరిశీలించి యావస్తువులలో దేనిదేని నేయేవిధములుగా గలపిన బాగుగా నుండునో, యోజించి యట్లు కలకి నూతన వస్తువుగం జేసీ వాని నుంచుటకుం దావు, వాని బిలుచుటకుంబేరుకల్పించి వానిని వాగ్రూపములగు,స్రతిమలను జేసి మనయెదుటం బెట్టంగల యద్వితీయద్వితీయ సృష్టికళా. 'బ్రహ్మయగునాతండు కవి కలీ'పీచ్చివాం డనుమాట సత్యమే ఎట్టిపిచ్చిలో నేమాత్రమైన వెగటును లేదో, యెట్టిపిచ్చ జగదుద్రరణ పట్టిమో, యెట్టిపీచ్చిలో జ్ఞానవిజ్ఞానములు 'చుర్నిరీక్యమైని తేజన్సుతో వెల్లునో, యట్రివెజ్తీకి చేయి విధములు గాక్క కోటి విధములైనను బరమార్థ గ్రహణ విధానమున వొక్క టే విధము గలద్‌* యొట్టీ వెజ్టీ వఎజ్జులన్నింటికంటె .వెట్టీదో, యట్టి వెట్టేని నట్టి లోకానీతమైన వెట్టిని, నట్టి వెజ్ణి లేని వెట్టిం గలిగి తాను ధన్యుడై ధన్యముజేయు నాతండు కవి. ఆ మళ్లిపూవుం దూటి' మధుపంబుత 6 బాడి గంధవాహుతోడం గలసి విచి య్టిలోన మునింగి యౌర్యవహ్నిని గాంగ్‌ నీటిబుగ్గ యగుచు నింగి బ్రాటి తోంక చుక్కతోడ డీకొని శ్రమంజెందీ సౌంధ్య రాగనదిని స్నానమాడి తనువునిండ నిం'ద్రధనుసురంగులు పూని కైరవాస్తుసుధను గ్రేపుం జెంది గోళగానరుతికి మేళవింవుగం బాడి పాడి యాడి యాడీ పాడి సోలి భావనామహత్వపటిమను (బ్రహ్మమై- పోవుకవికిం గోటి'మైక్కు లిడుదు * ఓం శాంతి శ్చాంతి శ్చాంతిః

  1. ప్రకృతిశక్తులు జంఘాలశా'స్త్రి యిట్లు పలికెను

“పిచ్చి యాసుపత్రిలోనిపిచ్చి లేనివానిని జాడవలయునను పీచ్చిచే దిరుగ నాతనియొద్దకుం బోయి నిలువంబడి, “అయ్యా! క్రిందటిసారి నిన్నుం జూచినప్పుడు సృష్టిలో నీతి లేదని శాసనము లేదని (ప్రేమ లేదని యాపనికిమాలిన సృష్టి వాశవ మొనర్చుటయే మంచిదని యేమేమో చెప్పితివే? యని నేనింక నేమేమో

యమచు నుండంగనే తీశ్రముగ వాతం డిట్లనియెను *“క్రమమా? ్రమమే॥! అబ్బ! క్రమము లేకపోవుటయే క్రమము శాసనమా? అబ్బ! శాసనహీనతయే శాసనము. (ప్రేమలంట। అబ్బ! సృష్టీలో నంట-క్షధలలో నాటకములలో నుపన్యాసములలోలగలలలో.- అంతేకాని ప్రత్యక్షసృష్టిలోం (బ్రేమమే! (ప్రేమతత్త్వమును (బ్రవంచములో నొక్కపగలుమాత్రమే యాచరణ ములో నుంచుట తటస్టించువెడల సృష్టిలో నున్న సర్వజీవము లొక్కసారి నాశన మగుట కేమైన సందేహమా? ఒక్కజీవము మటియొక్క జీవమునకు జీవనాధారముగా నున గ్నప్ప్రు డింకం (బ్రేమ యుండుట కవకాశమేమున్నది? మమజుండు తనళత్త్వమునకు సరిపోయిన యన్నిజంతువుల నన్నిశాకములం దినుచున్నాండు. సరిపడక పోయిమానిని మాగ్రమే మిగుల్చుచున్నాండు ఒక్కమధ్యాహ్నభోజనములో వైదారు జంతువుల జీవనములు నన్నములోం బదివేరి శాకముల జీవనములును ద్రాగునీటిలోం బదిలక్షల సూత్మజంతువుల జీవనములును మమజుండు తన పొట్టు బెట్టుకొనుచున్నాండు వాయుభక్షణమున వెన్నిక్‌ట్ట సూక్మజంతువులను నాశన మొనర్చుచున్నాండో చెప్పందరమా? (ట్రమమునకు లక్షణము చంపి తినుటయే యగువెడల సృష్టిలోం గావలసినంత (ప్రేమ మున్నది దినమునకు వాల్గుకోట్లజీవనములను గుటుక్కున గంగి గళ్దునం బొట్ట నింపుకొని, బజ్జువం ద్రేంచి, ్రపంచము (ప్రేమమయ మైయున్న దని నభాపీరముల బోధించు మనుజు వే మనవలయును? మోసగాం డనినం జాలునా?' కటికవాం డన ్నం జాలునా? ఆతని నేమనువెడలం దగియుండునో చెప్పుము-ఓ| లొడలొడమని యుపన్యనీంచువాండవుకదా? ఏదీ? నీతర మగునా? మనుజుడు చేయుచున్న య్రమచర్య కాతని కనుగుణమైన తిట్టు శబ్దజాలమునం జూపం గలవా? “ఏవో కొన్ని జంతువులను గొన్ని శాకములనారూడ్రమే. మనుజుండు. బుద్దిపూర్వకముగం దినుచున్నాండు కాని వాయువుళోనుండి జలములోనుండి యబుద్దిపూర్వకముగం దప్పనినరిగం దనలోం బడి నశించు ప్రాణులవిషయమున నాతం డేమి చేయవలసీన దని వీ వందువేమో? ఏమి చేయవలసీనదా? ఇంకం (బ్రేమోపన్యాసములు పలుకక తప్పనియెడల స్వార్హపేమమే కాని పరార్థపేమము ప్రసంచమున లేదని స్పష్టముగాం జెప్పవలసినదని చెప్పుము. ఎంతసేపు తనతిండి తనసుఖము, తనధనము, తనకీర్తి-అంతే తన కెంతవజు కుపయోగించునో యంతవణకే తలువ్పు అంతవటుకే మాట, అంతవటకే చేష్ట స్వారపరత్వ ములోనే పెద్దతల యున్న వానికి బెద్దతలంపు. పెద్దనో రున్నవావికిం బెద్దద్దూట సెద్దచేయి యున్నవానికిం బెద్దేస్ట పెద్దబుర్చి యున్నవానికిం బెద్దయాశ, పెద్దకడుపున్న వానికిం బెద్దతిండి "ెద్దబల మున్నవానిది పెద్దపెట్టు. చిన్నప్రకృతి వాని కన్నియుం జిన్న-ఇదియే భేదము. ఇంతకంటె భేద మేమియు లేదు అందరుకూడ స్వార్థపరులు పెద్దవారి స్వార్థపరత్వముచేం జిన్నవాండు బాధపడుచుం దనకంటెం జిన్నవారిని దాను బాధించును. రాజుగారు మంత్రిని జీవాట్లు పెట్టంగ మంత్రి తనయింటికిం బోయి. యిల్దాలి

69 సాష్షీ నడ్డమైనతిట్టు తిట్టును. ఆమె తనపిల్లను గోపమున దౌడపై నొక్కటి (వేయును అపిల్ల యుడుకుటోతుంద నమునం దనబొమ్మను నేలవైది పగులంగొట్టును. ఎంత సేవు నొకనిచేయికంటం దనచేయి సైనున్నదను సంతోషము తనకు మిగులవలయును. ఒకని బాధించుటకుం దగినశక్తి తన కున్నదను సంతోషము తనకు మిగులవలయును. ఎట్టిపనితోవైనం దనయాధిక్యము తనసంతోషమే కావలయును. అందుకొటకే, యంత వజకే యితరులతో సంబంధము యాజ్ఞనల్భ్యమహర్షి యెంత నత్యములైన మాటలాడెనో యెజుంగూ? నీసుఖముకొటకే నీభార్యను నీవు (ప్రేమించుచున్నావు. నీసుఖముకొఅకే నీవు నీపుత్రునిం బ్రేమించుచు న్నావు, నీకు యధార్థమైన (ప్రేమము నీయందే తక్క నితరు లెవ్వరి యందును లేదు ఇవి యెంత వింతగం గనబడుమాటలో యంత నత్యము లైనమాటలు] వీనిపత్య మెట్టిదో రవంత పరిశీలింతము రెండేండ్లపీల్లవాని తత్త్వమును బరీక్షింము అంతపిల్లవాని వేల పరీక్షింపవలయు ననంగా, నాతవిలోం (బ్రపంచసంబంధమైన మోసము, దాంభికము, మాయ, యిచ్చకము మొదలగు నేదోషము లింక నంక్రమింప లేదు సాంకర్యరహితమై న్వచ్చమై సహజమై యతవితత్త్వము వుట్టివది పుట్టినట్లున్నది. ఇదియే పరీక్షింపద గిన సమయముః ఆదర్శ స్వచ్చతను దెలిసికొనవలయు వెడల దానిపై మాలిన్య మేమియుం జేరనప్పుడే వ్రరీక్షింపవలయును గాదా! గాలిలోనిచెమ్మ దానిపై బేరకుండునప్పుడే వరీక్షింపవలయును గాదా! ఎదుటను బ్రక్కనున్న వస్తువుల చాయలు దానిపై బడకుండునప్పుడే వరీక్షిపవలయును గాదా! వుట్టుకతోం బుట్టినగుణము ఠేవో తెలిసీకొనందలచివయెడల నట్టీబిడ్డనే పరీశ్షింపవలయును. బిడ్డచేతి కద్దమిచ్చిన సరే, బొమ్మనిచ్చినసర్కే మటియేది యిచ్చిననర్వే దావి వేల నడంచికొట్టును. నాశన మొనర్చుటయే దావిస్రకృతి యని తెలిసికొనవలసినది, ఎవండైన మటియొక వీల్లూండు తనయొద్దకు వచ్చునెడల వానిని గొట్టి మీంకినదాంక దహతహలాడి పోవును. సహజజాతితో సంతత వైరమే మనుజ ప్రధానగుణ మని తెలినికొనవలసీ చది. తనళల్లి క్రొత్తగ వచ్చినపిల్లూని వెత్తుకొనువట కక్కటిలేదు దరింజేర్చుకొన్న యెడలం దలం గొట్టుకొని యేడ్చుము. తనస్తితి వెవరైన నాక్రమింతురేమో యను వనూయయే ్రధానగుణ మవి తెలియందగినది. తండ్రి పెద్దమిరాయి పొట్ల మింటికి దీసికొనిరాంగ, వన్నకొక్కయుండ 'పెట్ట వలనువడునా? అక్క కొక్సృయుండ పెట్టవలను పడునా? పొట్ట మంతయుం దనచేతి కీయవలయును. ఇచ్చినదాలక నింటిపెంకు లెగురం గొట్టుచునే యుండుము కేవలము స్వార్టలోలతాగుణ మిందు జాజ్వల్యమానముగాం బ్రకటన మగుచుండుటలేదా? కేవలము పిల్లవాండు కావునం గ్రమ్ముకొనుటకు మోన మెజుంగనివాండు కావున నతని స్వార్హరోలత బట్టబయ లొవర్భుకొనినాండు. వాండే పెద్దం డగుసిమ్మట నట్టు వలుకువా? అట్టాచరిం చునా? మోనకాండై కపట (ప్రేమంగల చూపులం జిలుకుచు నళీకవైరాగ్య్రతిపాదకములగు ఫలుకులం బలుకుచు మాయానమన్కృతులతో, మాయావరీరంభములతో, మహామాయామందహాసములతో నాపాదశి రవర్యంత మాక్రమించిన స్వార్ధలోలతను మాటుం బేనీకొని యంతయు మీదే యంతయు మీదే యని వట్టిచేయి వారివంకంద్రిప్పీ సర్వముం దానే కబళించును. మాటలు బైరాగిమాటలు. తిండి దయ్యవుతిండి. ధరించినది శాటి. వరించినది బోడి. చదివినది వేదము. చేసినది (ద్రోహము. స్వార్థపరత్వమే వరుని ప్రధానగుణ మనుట స్పష్టము. పరోపకార మెటనైన నెవ్పుడైన గనంబడినట్టున్న యెడల నదికూడ మారువేసమందిన స్వార్థపరత్వమే కాని మటియొకటి కాదని విశ్చయముగ నమ్మవలయును. పైని పాదరసము రాచిన రాగిడబ్బు. కరకరంగువూసీనముసలిమీసము. నృష్టీలోం బ్రేమను గూర్చి యిది చాలును.

క 120. స్రకృతిశక్తులు థ్‌ ఇక సృష్టీలోని గ్రమమునుగూర్చి చప్పైదను మూలకారణమగు ననిర్వచనీయమైన మహాశక్తీనుండీ యవేకములై. యంధస్రాయములగు శక్తులుద్భవించినవి. పంచభూతములయొక్క మహోన్మత్తదర్యేకో జగర్విదిళములేకదా? కారణము లేకుండ"నవి చెలరేంగినవా యవి యందువేమో? కారణములా అట్టే మొదట సృష్టికి గారణమున్నదా? సృష్టిధె నని మన మనుకొనుచున్న మహాశక్తికే కారణము కనంబిలేో ప్స్రడు. నీవు గంగవెజ్డులకుం గాధణము చెప్పణూనెద వెందులకు? ఇంకం గార్యకారణసంబింఠమి నాయెదుటు జెవ్పకేమి. వీ మనస్సునకు సంశుస్టీకలిగినట్టు వీమొగము చెప్పుచుండుటలేదు బందరు గాటానకు బరామీటర్‌ లోని-పాదరసశలాక యని 2మంక్రానలం అన్ని శలుఖ' యని, 11300 2010న ణయ అని చప్పవిపారహీనమైన చచ్చు $షల8 మాటలు నాతోం జెప్ప బూవెదూ? వామనస్సువర[్రపో మని చెప్పబడు మహాశక్తీవంక కెగురం జాచుచుండం బనికిమాలిన స్రకృతిమాటలు వలికి దానిని దిగళ, గద వేమి? పూర్వోత్తర సందర్భ్శశూన్యముగ బుడబుడక్కులధోరణిని ఫత్యపురసాక్షిపంఘమునందునవ్యోసమి లిద్సుటకాడు ఆలోచించి మరి మాటలాడుము కూలిముండకొడు కొక్కడు కునికిషాట్టు ఫడురు నర్రజెండా చూపుటకు బదులు పరణ చూపినంతమా[త్రమున ధూమశకటము సట్టాలనుండి జారి తిరుగంబడుటా? వందలకొలంది జనుల మహాఘోర మరణము ళొందుటా? అద్భుతమైన్న యనిర్వచ్యమైన, యద్వితీయమైన మహాశక్తీవలనో గలిగివప్పష్టి వొక్క రెప్నపాటుకాలములో ధ్వస్తమొభర్భుట కొక్కమనుజ శీటకాధమము సమర్థమైనల" అట్లనుటకంటు బరిహాసాస్పదమైనపలుకు వేరొక్కటియున సదా? చావవలసినవారు మహాకాలునిచేం జొవనే చచ్చినారు “నిమిత్రమాత్రం భవ సవ్యసాచిన్‌” అని శ్రీకృష్ణుండు చెప్పలేదా? భూకంపములచే నెన్ని వేలపట్టణములు దించుకొని పోలేదు! ఎన్నికోట్టజీవములు సజీవసమాధు? నొందలేదు! వీరందణ కైకకాలిక లోకొంతర 'ప్రాస్తియగుటకు వీరందట జన్మపత్రములలో మారకాధిపలి. దళలే యానిమునమున సంభవించినా? ధరామండలగర్భాంతరవాయు సంచలనమే దానికి గారణ మని యంటివేని తత్చంచలనమునకుం గారణమేమి? సంచలనముమాట కేమి, మొదలు తత్తునకుం గారణమేమి” సన్యానీమరము ధీంచుకొనిపోయినది సానికొంప దించుకొని పోయినది, కల్లుదుకాణము దించుకొనిపోయ నది -కాళికేశ్వరియాలయము దించుకొవిపోయినది గోమారకవిపణిశాలయుం గూలినది గోరక్షకసంఘనిలి యము కూలినది ఇంతటితో నయినదా? పదివందల ధూమశకటముల గొట్టములలోనుండి వచ్చుపొగ్‌ కంటె హెచ్చుగం బర్భతవదనగహ్వరమునుండి 'పాగ్‌ యుబ్బెత్తుగం (బ్రబలవేగముతో నెగయుచున్నది రోదసీకుహర మంతయుం గ్రమ్ముచున్నది అకాంగాఢాంధకారభయంకర పరిస్టితిచేం బట్టవగలు కీచుకీము మనుచు గీరుగారు మనుచుం బక్తులు లొదసేయుచున్నవి అవ్ఫ లంభా యని యార్వుచున్నవి పందులు నెలుకలు గాడిదలు మొదలగునవి ఘుర్గురించుచుం గివకిచలాడుచు నోండ్రపెట్టుచు నటునుండి యిటు నిటునుండి యటు నొడలు తెలియని యవస్థతోం బరుగు లిడుచున్నవి బంధుండు లేరు మిగ్రండు లేదు తల్లీ లేదు తండ్రి లేదు తమ్ముండు లేదు కొడుకు లేదు ఎవరిమట్టునకువారు మహాభయో ద్రికహృృదయ ముఠతో స్వస్రాణము లెట్టులయినం గాపాడుకొను నొత్రముతో నాలీంకటిలోనే కనంబడనియాదుర్దళలోచే యెక్కడికో యెజుగకుండం బాటీపోవు జూచుచున్నారు గానుగయెద్దుల లాగున నందరు తిరిగినదారుల లోనే యళ్దెడుచున్నారు. ముందునకు బోయిమారేరి? తెన్నా? కన్నా? ఏమున్నది? ఇంతలో

6కిథ సాక్షి బటలములు పటలములుగం భై2గయుచున్న ధూమరాళిలో నుండి చిన్నచిన్న విన్చ్ఫులింగములు చిటచిటా యమానధ్వనులతో మించి నక్షత్రములవలె రాత్రి తమాఇవృత్రమునంజేరిన మిదుంగులులకోటులనలెం గానంబడుచున్నవి భయంకరగాఢాంధకారము రవంత పలుచంబడినది రవంత పాయయిచ్చినది. కమ్ను కన్ను రవంత కనంబడుచున్నది అంతలో: జండప్రచండమగు జ్వాలాజాలములు కోట్లకొలంది జిహ్వలతో౬ గొన్ని యెజ్జగం గొన్ని పచ్చగ గొన్నితెల్లగః గొన్ని వీలిగ బయలుదేరి యాకసమంతో గ్రమ్ముకొనుచున్నవి. సాయంకాలమున సంధ్యారాగ కాంతిచేం బశ్చిమ పార్ట్యమున నాకాశ మెట్టుండునోయావదాక్రాశముంగూడ నక్టు యున్నది జను లాకొంకకు నిలువలేక్క చర్మములు బొబ్భిలెక్క, దాహిముచే జివ్వా లీడ్చుకొవిపోవ. నతికాంతిచేం గన్నులు చేంకటులు (గ్రమ్మ, దయ్యములు పట్టినవారివలెం బీచ్చివారివలే జుట్లు వీంకికొనుచు గుండెలు-కొట్టుకొనుదు నట్లిట్లు పోవుచు నాకసము పగులున ట్లూక్రోశ మొనర్భుచున్నారు. ఈయేడ్పులు విన్నవారెనరు? దయ యెవరికి? దాక్షిణ్య మెవరికి? అంధ ప్రకృతిలోని యంధతరశక్తులకు జాలియే? కడవలంత' బానరింత 'ద్రోణములంత .చుట్టుగుడిపెలంత యెజ్టగు గ్రాగినజాలు, సలసల తెల్లిగ మరింగిన గంధక ధారలతో ధారాపాతముగ శతకోటిశతక్‌టిధ్వునులతో చర్షించుచున్నవే! చేదలున్నవుట్టలోం దాటి యాక్షు మంట, పెట్టినయెడల చేముగునో యదియే. యంతకంళు.భయంకరమ్టుగ బీభత్పముగ నైనదిః తెల్లూరుసరి కెటు.చూచీవం బిదిమైళ్లవజకు. మహీస్త్రలమంతయు మహాగ్నిక్తళికాగుళికాకణికాఖందికా మయ. మైయున్నది. దాని[్రింద మహాశ్మశావనమున్నది. వాంతులతో భేదులతో మూత్రబంధములతో. నెక్కుపట్టిన నరీములతోర గంటేగుంటలత్‌, నాడలిచలువతో, నాసన్న మరణలాంఛనమగు నాఖీలశిరోవేదనతో, భరింపరాని బాధలువడుచున్న జనుల నూడ్చి "పెట్టుటకుం దోంకచుక్క యంతచీంపురు చేతంబట్టుక్‌ని మురికికాలువల ప్రక్కలను గోడ్‌రెట్టలగుట్ట లనడుమను గొట్టాలమ్మ తాండవించుచున్నాదే! “షడుత్తరశతపర్యంత మెగం. బ్రాంకిన జూర్తిమహా ర్తితో నిముసనిముసమునకు నోరెండేపోవం జేయుచున్నదగనగతో బాహుసంధులం బగిలిన పగులుచున్న, పగులనున్న బొబ్బలవలని బొబ్బలతోం గన్న కొడుకైన నొద్దలేక్క, యెటులున్న దని యడుగువా రైన లేక గుండెల్తుషగుల నేడు సచున్న విర్యాగ్యులను గణకజ నమలి. గుటుక్కున (మింగుడు నని యార్చుచు నోరుతెజుచి హాపక్రార్ర మొనర్భుచు మారికామహాదేవత.మృతమూపషకగిరినీంహాసనమునం గొలుపుచేయుచు న్నదే! వీరి తోబ్సట్టువు లు చుటుకులమ్మ. స్పోటకదేవత మొదలగువారు వారివారి పరివారములతోం 'బ్రజపై దాడివెడలి భూమినంతయు వనేద్పులజో రక్తముతో శవములతో దుర్గింధముతో-ధ్వస్త మొనర్చుచు న్నారే! ఇవి రోగము లని యిప్సటివజకుం బాళ్చాత్యులు భ్రమిరమ చున్నారు అని యివి. ప్రకృతిశక్తులని, వీనికి మందీయ వక్కర లేదని, బ్రదికినవారు మండుచే బ్రదికినూరు కారని చచ్చినూరు మండులేక చచ్చినవారు కారనియు, .. ఎ్రీస్తు పుట్టకముందే. మనవారు=చెప్ప్‌నారు. విందుల. కీశక్తు లుండియుండి యిట్లు చెలరేంగవలయునో వానికే కారణములు .తెలియనమ్హుడు-మన కెట్లు తెలియను? అధర్మశిక్షకుం బొపనాశనమునక్తు విట్టివి బయలుదేరి యుండునేమో యనుకొందమన్నం బాపొత్ములతోం బుణ్యాత్ము లుగూడం బుంభానువుంఖములుగం బూర్వపక్షము లగుచున్నారే! ధర్మహీమలతో ధర్మసహితులుగూడం దండోపతరడములుగ మండిపోవుచున్నాతే! కుటుంబములు కుటుంబములు నామహీనముగ నళించిపోవుచు న్నవి కదా! అన్ని కుటుంబములోనొక్క పాపదూరుండైన లేకపోయెనా! పెద్దూంద్రు పాపాత్ములు తఆచుగా

  1. స్రకృతిశక్తులు 6? నగుచుందురు.. కావున వారు శక్తే శిక్షిత్సులై యుండవచ్చును గాని మూండుదినముల గ్రుడ్తుకొడో మృతినొందనేల?

అది యనత్యము ఆశక్తుల కొకరివి శిక్షించు నుద్దేశము లేదు. వాని కేవిధమైన క్రమమూలేదో ఎండులకో చెలరేంగుచున్నవి (గ్రుడ్డిత్రోపుగ నొక్కపెట్టున నన్నిటిని దుడిచివైదుచున్నవి దానిదొరి నున్న వన్నియు నశింపవరిసినదే! దయలేదు. పగలేదు. ధర్మములేదు అధర్మము లేదు చిన్నలేదు పెద్దలేదు పుణ్యము లేదు. పావములేదు. ్రమములేదు, అక్రమము లేదు నృష్టోక్తులన్వభావ మిట్లున్నది” “కమమురేదు గ్రమములేదని యింత గింజుకొందువేల? సూర్యచం ద్రగ్రహాదుల యుదయాన్తమ యము లొక్కనిమేషమైనవ్యతిరేకము లేకుండ జరుగుచున్నవికాదా? బుతు[క్రమము ననుసరించి పుషుఫలో దులు కలుగుచున్నవి కాదా? పై కెగురవైనిన బరువువస్తువు భూమి మీందనే యెల్లప్పుడు పడునుగొని పై శెగిరిపోవుచుండుట లేదుకదా?” యవి నీ వందువుకాంబోలు. ఇదియా నీకున్నపట్టు? మహోన్మత్తువి ప్టలావములిలోనైనం. గొన్నిటియందుం. (గ్రమముండునే, అంధత్రజ్వరితుని యసాధ్యసన్నిపాతపో గేకలలో నై గొన్ని కారణబద్దములై యుందునే। ఆత్యసత్యాలపీయుంగూడ నీమెయేనా నిన్నుంగన్నల్లో యని యడుగ, సత్యమాడక తప్పదే! అంధుండు వైలిన పదిరాతి విసరులలో నొక్క జాతివినరుచేనైన మామిడి కాయయొక్కటి రాలవమ్చునే! సిరాలో మువిగిన సాలురుగు కాగితముమీందం బ్రాకినవ్పు డి చికిలికులలోను (బ్రమాదమున నొకయక్షరముండవచ్చునే! ఇంతయేల? అంగిపోయిన గడియారమైనను దినమునకు రెండువేళల సరియైన కాలము చూప్యునే అశ్రమములో నక్కడక్కడ (్రమముండక తప్పనే తప్పదు అక్రమము, శ్రమము నమనవి యన్యోవ్యాశ్రయస్థితులుగాని స్వతం[త్రములు కావే! మనము చూడవలసిన దేదముగా సృష్టిటు గ్రమము సహజమ్మా యక్రమము సహజమా యనునది అశ్రమమే సహజమనుట సిద్దాంతము సృష్టికర్తమగూర్చి చెప్పవయ్యా యని యెందలు సన్న్వాసులో బతిమాలంగ బుద్దదేవుం డేమనియేనో ఏీందువా? “ఈమూరతత్త్యమున్నప్పటికి మీ కది కేవట్టిడే తెతత్వమునకు మీముక్కు మూలతల సమాధు లక్క లేదు. మీనిలువుకాళ్ల తెలివితక్కువ స్రార్టనము లక్క్యలలేదు. మీపసీండికుండల దేవాలయము లక్కజలేదు. మీకర్ఫూరపుహారతు లక్కజలేదు. మీసాతాళించిన సెనగ లక్కజలేదు మీ పుణ్యముల గొంచి మిన్మూతండు తొడపైం గూరుచుండు బెట్టుకొనువాడు కాదు మీ రాళత్త్వమును దలపెట్టనక్క ఆలోదని చెప్పలేదా? చెప్పినంగాని వలనుపడ దవి యామహానుభావుని నిరోధింపంగ వాతం డేమనియేనో విందువా? “ ప్రప్రధమమువ సత్తున్నది. ఇది కేవలము జ్ఞానకూవ్య మైనది ఈయవిద్యామహానము ద్రమునః గొన్ని యంధశక్తు లుద్భవించినా! వని యాతండు పరికినాండు, సత్తులేదు, అసత్తులేదని మనవారు చెప్పినారు. సత్తున్నది కాని యది యసత్తుకంటె భిన్నముకాదని యాతం డనినాండు. శక్తు లజ్జము లని వారు వీరుకొడ నంగీకరించినారు. వేదస్రమాణము నంగీకరింపని బుద్దదేవండు కూడ వేదర్హులు వలికినళ్లు పలికినాందు. అదియే నత్యమని తోంచుచున్నది. ఆశక్తులకుం బుణ్యపావవిదక్షణమే యుండదు. నెడల బ్రపంచస్త్రితి యిట్టుండవేల? ఎట్లు?

న! సాక్షీ గీ. మొద్దువటుం డొకనతి లేక మొత్తుకొనంగు వృద్దునకు నల్వు రిల్టాంద్రు, వేశ్య కొపర్క, నీతిమంతుండు గతిలేక నింద నొంద బావినీనికి ద్రోహికి బ్రహ్మారథము ఇచ్చువానినె తిట్టుదు రెల్లవారు పిసివివానికె పెదపెద్ద బిరుదచయము పాొంసులాత్మకు ఫలముపైం (బ్రబలఫలము ఏకపుత్ర మరణము సుళ్లోకునకును సత్యవాగ్టీక్షునకుం జెరసాల త్రోవు అన్ఫళతవాదికిం దూంగుటుయ్యాలకైపు మెత్తనగువానికంటికిం జిత్తవాన మటి కసాయిమీసాలకు మళలైనూవె సృష్టిలో విట్టిమార్మెలి యిట్టివలితి గలుగ వేలాకా చెప్పంగాం గలం దేదండు?” సీ చక్రవర్తులు సర్వసంపదల బాసి పరితపించుచు ఘోరవనములంద్‌ తత్పాదుకలనైనం దలమోషం దగవట్టి యధము లీశులయి రాజ్యంబులంద్‌? మగనాం(డ్రుహృదయముల్‌ మండిపోనేడ్చుచు ననురుల కారాగృహంబులందా? నుతులం గాటికిం బంపీ పతులగొంతులంగోయు ధూర్తలు బంగారుళొప్టెలందా?

గ శమదమాధ్యులామునులు రాక్షనులనోళు లందొ? పరమచండాలురౌ నసురహతకు లొమునులమగువల(ప్రక్క లందా? యకట! దైవమా! మంచిచెడ్డలు లేవె నీకు?

సీ. సత్యసంధులు కష్టద్వయముల మునుంగుటో?

దొంగ లుప్పాంగుచుం ద్రుల్లుడుట్‌? తలగొరిగించుకో దాతకు లేకుంటా? కృవణుండు లశ్మీసమ్భుద్రి గనుట్‌? విద్వాంను వ్‌ వెన్నంటి యేడ్భుటో? మూఢులపొట్టలు పాణక లగుట్‌? కాసు గళల్ళినవావిబాన వేదం బౌట్‌? _____-బువ్వలేతనవి బూతులుటి లాలా వీరమతి అంకం 3.

  1. ప్రకృఠిశకులు ఠీ గీ త్వత్పదారాధకులు ముష్టీదాసరయ్య లగుటొ? వాస్తీకుల్‌ వారల మొగములందు నుమియుటయెొ! యేమి యిది? కన్ను లున్నవె? మతి యున్నదే? యుంటినే? చేయుచున్న దిదియె? సృష్టిలో నిట్టివ్యత్యస్తత యున్నదనుమాట సత్యమే కదా! ఒక్కొక్క వ్యక్తికి గొన్నివ్యత్యస్తవరిస్తితులు సిద్దంపవచ్చును, మనము జాతిమీంద జాదుకొన్నగావి నత్యముమునిగ్షయింపలే మని నీ వందువేమో మనజాతిస్టీతియే యోబింఠము. మనడాతి యెంత ఘనమైనదో గ్రపంచమంతయువెజింగిన సంగతియేకడో! విశ్వవంద్యములగు వేదములు మనజాతిమూరపురుషులవలననేకాదా యుద్చుద్దములయినవి? ప్రపంచమున వొక్క చదరపుటడుగులో నూఆంగుళములు వ్యాపించిన మతమును. బోధించిన బుద్దభగవానుడు మనలోనివాండేకాదా? ప్రపంచమం దేదేశమందయిన నేకాలమంరైన ధనము తీసీకొనకుండ విద్యాధ్రదొన మొనర్చుట జరిగియుండెవా? మనభరతఖండమున జరిగినది ఇప్పటికి జరుగుమువే యున్నది బెదగొం డ్రకు నన్నమిచ్చుట, బియ్య మిచ్చుట, డబ్బిచ్చుట యెచ్చటనయిన జరిగియుండెనా? ఇచ్చట జరిగినది ఇప్పటికిని జరుగుతున్నది ఇతరదేశములందు భిక్షుకులువీధిలోంగనయబడునెడల రక్షకభటులు వారిని గారాగృహముంం దుంతురు మనము భుజించుచుండంగా మాధుకర మొనర్భుకొను నాతండు నీలౌరొ మాభ్యాం నమః యని జోలితో రాగ మనము నోటి కేత్తుకొనుచున్న కబళమును దిరుగ విస్తరిలోనుంచి. యాయతిధి కన్నమిడిన తరువాతనే యాకలిళమును నోటు లెట్టుకొన వలయునన్న నిబంధన మొక్క భరతఖండమునం దక్క మజియెచ్చటనయిన నుండుట కవకాళమున్నదా? అతిధికి ముందు పీంట, ముందు విస్త, ఆతం డాపోశన మొనర్చి ప్రాణాహుతు లయినః దీసీకొన్న తరువాతంగాని యేగృహస్తుండైనం బరిపేచన మొనర్సునా? ముందుగ గాక, శ్యానబలి లేక్సుండ నెవడయిన మెదుకుం నోట బెట్టునా? ఆతిధ్యములో నత్యంత సూత్మము లయిన యేర్చాటు లీవ్చటం గాక మజీయెచ్ళట నున్నవి? ఇండువలన నాతిధ్యగుణము మనదేశమువ నెంత పరిపూర్ణముగం బరిపొషంపంబడినదో తెలియనశమా? చీమలకుం బిండి బెల్లము ప్రతిదినము వైదువా రెంద్‌ జున్నారో యెటుంగుదువా? తుదకుం బాములకుం జమ్మిలి, పాలుపోయుచున్న కాంతలెంద అన్నారో యెలుంగుదువా? శత్రువులకుయూడ నాతిధ్య మిచ్చినూరు. మనజాతివారే కాదా? నూటేసీ యంతరువుల మేడలున్న యమెరికాదేశ మొకదేశమా? దోమకుట్టుబాధ మివాధించుటకు బశువులకయి రాపిడి స్తంభములున్న మనదేశమే దేశ మగునుగాక। జాతి కుండవలసినది భోగవాంఛయొ” భూతదయయా? మనజాతి కీసుగుణసంపత్తియంతయు నున్నద్‌ కదా! ఇది నీమతానుసారముగం బుణ్యమే కదా! సరే సాంగ్రామమురపై నిర్మాల్య భారమును దీసీవేయనివాడు ధరాభారముగ నెన్నంబడుచున్నాండు కాదా? మైలుమైలున కొక్కరేూలయ మున్నదే. “ఫర్ణాంగు ఫరాంగున కొక్క భజనమందిర మున్నదే! ప్రతిదినము నేదోయొకవేళనయిన దైవధ్యాన మొనర్చవి భారతీయుడెవండయిన మన్నాండా? అబుద్దిపూర్వకము గనైన దైవనామస్మరణ మొనర్ననివాం డీపుణ్యభూమిలోనివాండు కాండే? పాళ్ళా శ్యులలో . దైవచింత యెంత యరుదుగా. నున్నదో యంద ఉెటింగనదే కాదా? వారికి

706 సాక్షీ దైవచింతకుం దీఆిక యెక్కడిదో? దైవవామస్మరణ మొనర్చుటకు నైనం దెజపీ యొక్కడిది? పాగయం (త్రము అలో, నీటియంత్రములలో, వాయుయంత్రములలో, విద్యుద్యంత్రములలో, సము ద్రగర్భములో, సంత అలో, నక్కడ యిక్కడ యవి శేక్క సర్వశోముఖముగం దరుగుచు క్షణము పోయిన ధనము పోవు ననునాందోళనముతో నత్యాతురతతో' దేవులాటబయుం డిరుగులాటయుం. బరుగులాబయు నెగురులాటయుం (బ్రాంకులాటయుం బొరలాటయుం దక్క నంతక్షంటచయటేమియులేదె! ధనచింతా ప్రాబ అ్యమే కాని దైవచింతాలేశమయిన నెప్పుజైన నున్నదా?

మనకట్లూ? ధైవనామస్మరీణ మొనర్కుచు నుదయమునః గనుదెజునినది మొదలు, దైవనామస్మరణ మొనర్చుచు రాత్రికనుమూయు పర్యంతము మనము దైనముపేరు 'పెట్టుక్‌ని చేయుచున్నపను లిన్ని న్నియా? కొడుకులకు, గూంతుళకు, మనుమలకు. మనుమరాం[డ్రకు దేవుని పేరు. పెట్టుకొని నోరాజం బిలుచుకొనుచున్నాము కాదా? ఏదో యొక దైవముతో సంబంధింపని పేరు మనలో=నెవరికైన నున్నధా? మత్స్యనాథరావు కూర్మావాథరావు వరాహరావను "సేళ్లుగూడ మనలో నెందజుకో యున్నవికాదా? ఎటు వచ్చినను గడ్డయ్య-పెంటయ్య-పుల్ణయ్య యను పేళ్లు కారణాంతరములచేద గొందరు శిశువుల కున్నను బాల్యగండములు దాంటిన పిమ్మట, వారినిం-బవిత్రనామధారులుగొం చేయుచుందుట లేదా? ఏము్రీస్తుపై మహాభక్తి పాళశ్చాత్యులలొ నున్నదికదా-ఆతని పేరు కొడుకులకుం గూంతులకుం! బెట్టినూ ఠెంధర్లున్నారో యెజుంగమా? మొగములందు భుజములందు మనము దేవుండని నమ్మినూరి లాంఛనములను ధరించుచుం డుట లేదా? మెడలో శంకరమూర్తులను ధరించువా రెందరు లేరు. ఇంటిగోడలకు విష్ణుపాదము అంటించినవా రెందరు శేరు? ఎటుసోయినను దేవునిరూవమో, యెటువిన్నను దేవుని "పేరో, యెటు చూచినను దేవునిగురుతో, యెటం జదివినను దేవుని కధయో మనకు లేనిపరిస్తీతి యీజాతి పుట్టినప్పటి నుండి యిప్పటవజకున్నదా?' ఇక ముండుండునా౭హ్ర్లాడునివంటి భక్తు.ఉితర(ప్రపంచమున నుండెవా? హరిశ్చం[ద్రునివంటి సత్యవాదికధ పాశ్చాత్యుల (గ్రంధజాలములో నొక్కటిల్లైన నున్నదా? భగవద్దాసు లన్ని బైరాగు అన్మి యతు లని, సన్యాసు అని, పరమహంస లన్ని యోగు. లని సాధువు. లన్మి యింక వేమేమో యని దేశసేవచేయుచు నీదేశమున నెన్నిలక్షల జనమున్నదో చెప్పంగలమా? ఈజనసంఖ్యలో సహ ్రాంశమైన నితరదేశములం దున్నదా?

మరియొక్క విశేషము: వీ(గుడ్డివో యేనడ్డివో యేక్రూరమైనవో యేగొంతుకోంతవో యగు భయంకర 'వ్రకృతిశక్తుళనుగూడ శ్యామలాంబ యని మరిడమ్మ యని పేళ్లతో మనము వూజించుచుండుట లేదా? 'దైవముకొటుకే తను వంతయు మనస్సంతయు నాత్మ యంతయు నర్నణ మొనర్భుకొన్నజాతి మజీయు కటే 'ప్రపంచముననున్నదా? ఈభూతదయయు, నీదైవభక్తియు మహాపుణ్య-చుని యాచరించుచున్న యా జాతి యెంత యున్నతస్తితిలో నుండవలసినది? సృష్టిమహామూలకక్తికి దయాదాక్షిణ్యములే యుండునెడలం బుణ్యపాపవిచక్షణతయే యుందుెడరి, థర్మాధర్మవిభేదమే యుండునెడం, మనహ్చాదయములోని తన యందలి [పేమమును దెలిసికొనుటకు జ్ఞానమే యుండునెడల, మనయవస్తరు జూచుటకుంగన్నే యున్నయె డల మనదేశమునకీ మహడుర్గతియేల2:ఇతర-రాష్టములలోనివారు వారి రాష్ట్రములను వా రేలుకొనుచుండ, మనమేమి చేయుచున్నాము. మనమేడ్చులను మన మేద్చుచున్నాము. బొంబాయి రేవులో నుండి పాగయోడలోనికిం జేరినయెలుక ప్యాసుపోర్టు అఆక్కణలేకుండ ఏ అమెరికాదేశమునకో యింగ్లాండునకో

  1. సభావ్యాపారములు 701 పోవుచున్నదే! ఎలుకకున్న జన్మస్వాతం త్ర్యమైన హిందువుకు లేదే, సాక్ష్యుపన్యాసములు తిరుగ వారంభింపంబడివ వవి వివంగనే యీసిచ్చియానువత్రిలోనా. రంద ఉేమిచేసినారో యెరుంగుడువా? వారందరు 'ది ఫిలాసఫర్చు కాన్ఫరెన్చు" అను పేర నొకనభచేసి సాక్ష్యవన్యా సములు పడుచున్నంతకాల మాంధధ్రపత్రికను మనము తెప్పించుకొంద మని తీర్మానించుకొని యట్లు తెప్పిందుకొనుచున్నారు. మతియున్న వారికంటె మతిలేమోరికే నీయువన్యానము లెక్కున రుచించునట్టు కనంబడుచున్నదే! నీవుకూడ వారిజట్టులోవి......?? “కోన్‌రే వహాడ రానాసే గువ్తగో కర్తాహై! జారే” యని యొకమహమ్మదీయుం డటబెను. నేమ వెడలివచ్చితిని, వాయనలారా! సృష్టికక్తులనుగూర్చి యీతండు. చెప్పినమాట లన్నియు. మీతోం జెప్పితిని, ఈమూంటలు మీ కెట్టున్ననో కాని నాకు సమంజసముగం గవుబడలేదు. ఈయుపన్యానమును గఠినముగ వమర్శింప వలసియున్నది. ఈళం డింక మతిలేనివాండు. కాలేదు. కాని మనుజ దూపకుండైనాండు. విమ్మెరణముగం దనకుం గారాబంధమును. గలుగం చేస్తి యవమానించిన మనుజులను శిక్షింలేదని దేవదూషణమునకుం గూడం బూనుకొనివాండు. ఈశంతిక్క తత్వజ్ఞాన మిందుమూలమునం గలిగినడి ఇతవికిం గారాబంధమోకము వేగముగ వగుంగాక్ష: . ఓమ్‌ శాంతి శాంతి కాంట కే21. సభావ్యాపారముులు జయఘాలాస్త్రి యిట్లు పలికెను, “సోదరులారా! సభావ్యాపారములు రెండుమాసములినుండి చూచుకొనుటయే లేదు. సాశ్షిపయము "పేర నిదివరకు వల్చినలేళలలో ముఖ్యములైనూనిని ఇదివెదము. సాక్షీకినమస్కారములు-మీసంఘుమున నిదివట కైదుగురుండెడివారు. ఇప్పుడు మీతో నల్వలే సమ రామనమారి నగ నైన బేర్చుకొమట కుద్దేశ మున్నదా? అట్టియుద్దేశము మీ కుండునెడలి రా నత మవాసీవియ్వే లేదా? ఈసంగ చేద నాక్షచెలవగోం ్యపుర (గ్రా య్రైయుండవలయునా? అక్కజులేదా? చిత్తగింవరయును, విధేయురాలు, సి బాలనాగమ్మ, అవెగొంరి, కమలాపురము పోస్టు, బారి బిల్లు.

702 షాన్షీ సోదరులారా! ఈ లేఖను వింటిరా? ఈసోదరీమణి మన యువన్యానములను విని నంతోషించుటయే కాక్క మనసంఘములో నొక నభ్యురాలై మనసంఘోద్దేశ విర్వహణకార్యమునందు మనకు సహాయయై 'శ్రమపడు చుండుట కుత్సహించుచున్నట్లు తోంచుచున్నది. బళ్లారి జిల్లాలోనున్న హేతువుచేత నెప్పుడో కాని మన కామె దర్శనమిచ్చుట కవకాశము లేనిదైనమ, దవయభిప్రాయములను దణచుగ మన కామె పంపవచ్చును. అందుచేత నామెను దేర్చుకొనుటయే వాయభిప్రాయము, వాణీదాసా! నీ వే మందువు? వాజ+స్త్రీని సభ్యురాలింగం జేసికొనవచ్చు నని మననయఘశాసనములలో మన్నదా? జంఘా-చేర్చుకొనంగూడ దని లేదు. వాణీ+క్రీని గూర్చిన గ్రనక్తియే లేనప్పుదు (శ్రీని జేర్చుకొనుట కవకాశ ముండదు. జంఘా-సభాశాసనములకు విరుద్దము కావి వవిని జేయుట తప్పుకాదు, వాణీ-సభాశాసనములు చెప్పనివని చేయుట తప్పు. జంఘా-కవీ! మొండివాదము చేయకుము. మనసోదరీమణు లివ్పుడు మిగుల నున్నతదశలలోనికి వచ్చుచున్నారు. విదుషీనుణు లగుచున్నారు; గాయనీమణు లగుచున్నారు; కవయిగ్రు లగుచున్నారు; చిత్రలేఖిక లగుచున్నారు. వక్శృత్వమున వారిని మించినూరు లేరనిసించుకొను చున్నారు. శాసనసభలలో, సంఘసంస్కరణనభలలో, మతవిషయక నభలలో, న్యాయసభలలో, రాజకీయసభలలో సభ్యురాండై లోలాక్షీమణు లెందలు లోకకల్యాణమునకుం దోడుపడుచున్నారో నీవెజుంగుదువా? (స్త్రీలు సర్వనభలలో సభ్యురాండ్రుగ నుండుట సభలకే కాక దేశమునకుంగూడ నలంకారము. అందుచే నామె కోరునెడలు జేర్చుకొనుటయే నాయభి'ప్రాయము, వాణీ-నాయభిప్రాయ మేదో చెప్పితిని. మార్చుకొనవలసిన కారణము నాకగవడలేదు, జంఘా-కాలాచారీ! నీయభిప్రాయ మేమి? కాలా-నాయభి'ప్రాయమున కేమున్నది? నాకు ్త్రీయైన నొకటే, వురుషుండైన నొక్కటే, అరెంటిలో భేదమేదో నామనస్సున కెక్కలేదు. వేదాంతశా,స్త్ర, మాత్మకు లింగము లేదని చెప్పుచున్నది. పైస్వరూపము వలననే యీవ్యక్తి యాండుది, యీవ్యక్తి పురుషు డని పామరులు గ్రహించుచున్నారు. కాని వరమార్హ మాల్లోచింపంగ (స్త్రీ! పురుష భేదము లేనే లేదు. అందుచేశ- జంఘా-కాలాచారీ! ఇంకం జాలించు. ఇస్త్రీ వురుషలేదము నీ మనస్సున కెక్కలే దని చెప్పీతివి కదా! పదునాలుగేండ్ల్రిందట వివహమాడుటకు దక్షిణదేశయాత్ర పోయి యక్కడ నీయలౌకికచర్యలనేం గారాగ్భ హ్రవేశ మంది చావునకు సిద్ధమయితివే. జ్ఞప్తి లేదా? కాలొ-అప్పుడు నేను బుర్దిపూర్వకముగం బోయితి ననుకొంటివా? ఏదో యితరుల స్రోత్సాహముచే నట్టు జరిగినది? జంఘా-సరే. నీయభిప్రాయ మేమని నిర్ణయించెదవు?

  1. సభావ్యాపారములు 703 కాలా-నాకుం బ్రత్యేకాభిప్రాయ మేమియు లేదు. పెద్ద యభిస్రాయమే నాయభి ప్రాయము. జంఘా-అది యేదో స్పష్టముగం జెప్పుము. కాలా-వాణీదాసుండు చెప్పినట్టు స్త్రీని జేర్చుకొనకుండిన మంచిది. నీవు చెప్పినట్లు చేర్చుకొనినను

మంచిదే. జయా-సరే నీయభిప్రాయము. నపుంసకము. కావున నది గణింపంబడదు. వాణీదాసా! త్తని జేర్చుకొనవచ్చునవియే సాక్షి యభిప్రాయము. ఆయభిస్రాయ మీలేఇమీందనే 'వ్రాయంబడియున్నది. హెచ్చుసంఖ్యగల సభ్యులచే నామోదింపంబడుటచేత (స్త్రీని జేర్చుకొనుటకే విర్ణయుంహబడినది. వాణీ-సాక్షీయభిప్రాయ మట్టున్నదని మొదటనే ఏల చెప్పలేదు. జంఘా-షదిగో! మటీయొక లేఖ-గంజాము బిల్లానరసన్నపేట పోస్టు-ఉర్ణాము గ్రామము నుండి యాళేఖ వచ్చినది. దీనిని జదివెదను. “సాక్షికి నమస్కారములు. అయ్యా! మీరు చిత్రలేఖకురి దిగంబరవిగ్రహములం గూర్చి యిచ్చినయుపన్యాసములోని సంగతు రిన్నియు బాగుగాం దెలిసికొంటివి. ఉపన్యాసము బాగుగనే యున్నది. అట్టిదోష మెంతశీభుముగం బిరిహరింపయడునో చిత్రకళ కంత శేమము, కొందరు 'స్తీలుకూడ నట్టివి గ్రహములను జి త్రించుచున్నారని తెలియుచున్నది. ఇది మరింత ఘోరము. ఇప్పటి చిత్రేళకు లేవోపర్పియూహలు పెట్టుకొని, చిత్రించు చున్న కన్నులముగూర్చి యువన్యసించెద నని చెప్పియున్నారు. అయుపన్యాసముకొజకు వేరియునా సము. తప్పకుండ నట్టి యుపవ్యాసము త్వరలో వెడలవలయును. వారు చీత్రించుచున్న కన్నులనుజూడ నెంత రోంతయైనం గలుగుచున్నది. మీరు ముఖ్యముగా విమర్శింపవలయును, అదిగాక వంగీయకళ తప్పకుండ మీవిమర్థునమునకు గుటీ కావలనీయున సది, కొని యొకసంగతి. ఆనదుమను; గొంతకాల మెండి మొండైన చిత్రకళ నూతనముగ నిప్పుడే యుజ్జవంయుబడుచున (ది. లేలేంతరెమ్మలు వైముచుం జిగుర్చుచు మొగ్గదొడు గుచు వెదుగుచున్నది. మీవిమర్శవము కేవలము ఖండకముగానుండక, కొంతపరిపోషకముగా నుండవలయు నని చెప్పుచున్నామ. వెట్టివెళ్లి తలలను గణజకుకత్తితోం దెగనజకుగూడ దని నాయభిప్రాయము కాదు. అట్టినఅకులవలన, మిగిలిన చెట్టు మునుపటికంపె బలముగలదియైై మునువటికంటె వ్యాస్తీకలదియై, మునుపటికంటు హెచ్చులిగుళ్లు హెచ్చుమొగ్గలు కలదిలై యుండువట్టు మాత్రము చూడవరియును. అది నాకోరిక్ష _ మజీయొకసంగతి-ఆండుదాని మర్యాదకు భంగకరములైన పటములను బీత్రించు చిత్రలేఖకులను భారతమాత చేతికొరడా (వ్రేబున నట్టిశిక్ష కర్హరరులైన కవుల నుపేక్షించి, చిత్రలేఖకులమీందనే మీరు దొడివెడలుట తగదు. అండువారి యవయవరహస్యముల బయటుంబెట్టుటలోం గవులకుం జీత్రలేఖకు అందుదురా? ఒక్కొక్క యవయవమున కెన్నేసి పద్యములను జెప్పినారు. వారు వర్షింపనియవయవము న్నదా? చిత్రలేఖకుల పటములలో నాభి కానంబడుచున్నదని మీరు వారి నంతతీవ్రముగ విమర్శించితిరే!

70% సాక్షీ నాభిపై నొక్కొక్కకలీ యెన్ని యెన్ని ట్లోకముల నెన్నెన్ని పద్యములం జెప్పియుండలేదు? చెలమ లని, దిగుదుబావు అన్ని కొండబిలము లని మటి యేమో యని యెన్ని వర్షనములు కవులగువా రొనరించి యుండలేదు? అంతట వాంగిరా? నాభిపై నున్ననూగారు, దిగువనున్న నూగారుగూడ వర్షింపలేదా? “న్రూగారు గూఢపదమా చెలికిన్‌”” అన్న వా లెవ్వరు? ఇంకం బయోధర వర్ణనములకు హద్దుపద్దున్నదా? మననులోని యుబలాటము తీటునట్టు, నోటికసితీజునట్లు, చేతిదురద తీఅునట్లు వయోధరవర్షవము తెంతబహుళముగా (గ్రంథములందు (్రాసినారు? ఎంత పెద్దవి యని చెప్పినను హృదయమున కింక సంతుష్టి 7లేక్క ఆబ తీజక, తాటికాయ లని కుండ లని కొండ లని వారిమొగ మని మొజుపెట్టినూ రెవరు? కవులు కారా? పీరుందులను వర్ణింప కుండినకవి యొక్కండైన నుండెనా? అవి పెద్దదిబ్బ లని, యిసుకతిప్పలని, మెట్టలని, గుట్టలని వర్షించి వర్షించి, యంతటితో దయ్యపు టాంకలి శాంతింపకపోవుటచే, భూవలయముతో వానినంట గట్టలేదా? కాంతలరహస్యావయవములను వర్షించుటలోం గవురి కున్న రాక్షసవాంఛ చి'త్రలేఖకులి కున్నదా? పీరుందులవర్షనలతో సరిపుచ్చిరా? ఎందులకు సరిపుత్తురు? సరిపుచ్చి యూరకుండంగలరా? సరిపుచ్చి (బ్రదుకంగలరా? సరిపుచ్చి కవు అనిపించుకొనంగలరా? ఆకారముకాదు, రంగుగాదు, మటియేదో కాదు, ఇం కేదో కాదు-ఎన్నెన్ని వివరములతో నోపికగా, శ్రద్దగా, భల్లూకపుంబట్టుతోం దలంపహంగూడని యవయవములను, గానరాని యవయవములను మనయెదుటం బెట్టలేదు; పోనిమ్ము. అంతటితో నాంగిరా? అంగుటే? హాహాకారమెత్తి నప్పు డాగుకే-స్మరింపరాని సంభో గవర్షనములను సంతనగ సాపుగ సముజ్జుంభణ ముగ సాగింపలేదా? అంతటితో నయిన శాంతిపడి మిన్నక పడియుండిరా? ఊహృం ““పునారతికౌతుకం బుతో” లేచి గంటములు చేతం బుచ్చుకొని బింకముగం గూరుచుండిన ముసలికవు లెందరు? ఈఘోరచర్యలోం దిరుగవేసి మలుంగవేస్కి ఉల్దానీదాల సౌభాగ్యము జూపీనూరెందరు? చీ చీ! వీచిత్ర లేఖకుండయిన విట్టిసన్నివేశమును జిత్రించి సంతలోం బెట్టినాండా? ఈమోట మొండివ్యాపారమునం గవుంకంటెం జొత్రలేఖకు లెంతతక్కువ? చిత్రలేఖకులు కొరడా(న్రేటుల కర్తులయి నప్పుడు కవులు కొజత్‌ మేకుల కర్ణులు కారా? ఆంధ్రకవిత్వములో మాత్రమే యిట్లున్నదా? సంస్కృతములో నింతకంటు బా గేమైన నేడ్చిన దేమౌ యని చూడంగ్క నది యింత కంటె నధ్వాన్నముగ నున్నదే, జగన్మాతల స్తవరాజములలో గుహ్యాంగకములకుం బ్రత్యేక మొక్కొక్కస్తబకమా? తల్లిదం డ్రులగు పార్వతీ పరమేశ్వరుల సంభో గమును వర్లిం చుటకు సాహసించినవారు సంస్కృత భాషామహాకవులే కాదా? బ్రహ్మచారులు, వేదాంతులు, సన్నాసులు సయితము దేవీస్తవరాజములలో నెంతలజ్ఞాకరము లయిన విగ్రహములను నిర్మించినారు. ఇంక నాంగ్లేయభాష యీసన్నివేశమున నేభాషక్తుం దీసిపోవునది కాదు. సమస్తభాషరిలోనున్న యుద్లంథములుగూడ నాభాషలోం బరివర్తన మొందియున్నవి. కావున సమస్తజాతులవారి కీపిచ్చి యెంత గాటముగ నున్నదో తెలియవచ్చును. 5జజ0అ6 రించిన 50096 లో, ౪ల౫5 ఇడ రం లో, 706 [206 0! [00606 లో (స్త్రీల గుహ్యావయవము లెంత ్రీడాకరముగ, వెంత జుగుప్పాకరముగ వల్లింపం బడియున్నవి? గ[100[2ిలు బాసిన హాస్యరసరూపకముల నవలోకించితిరా? పూర్వపువా రట్టు రచియించిరి కాని యిప్పటివారు భద్రముగనే యునా షరని యనుకొనకుండు. ఇటీవలి గ్రంధమైన “ఆట్‌ 00 0120కలోవి “16 1076 0 బాష[ు గుల అను వద్యమాలికను జూచితిరా? ఎంతరోంత కలిగించు

  1. సభావ్యాపారములు 705 చున్నదో! చెప్పంబోవున దేమవగ-చిత్రలేఖకు లెట్టిడోష మొవర్శిరని మీరు చెప్పినారో, కవు లంతకంటు వెక్కువదోషనుల నొనర్చివారు. వారిని దూషించి వీరి నుపేక్షించుట ధర్మము కాదు.

చిత్తగింపుండు. సత్యవాది

జంఘా-ఈలేఖను వింటిరా! కవులందుం బాక్షికముచే వేను వారిని విడువలేదు; చిత్రలేఖకులందుః గోఫముచే వారిని దూషింప లేదు. కవుల యీవెజ్జినిగూర్చీ చెప్పం దలంచియే యున్నాను. చి'త్రలేఖకుల గూర్చి వేమ జెప్పినప్పు డది సమంజనముగ నున్నదో లేదో చూడవలయును గాని కవులనుగూర్చి చెప్పలే దని యధిక్షేసింపవచ్చునా? నే నింక జెప్పనివేళ యేది? ఉన్న దొక్క చిన్ననోరు: ఉపన్యాస విషయములు లక్షలు, “కపోనిగూర్చి యీనడుమ నుప్యనించితిని కవి భేదములు మొదలగు నంశములంగూర్చి యుపన్యసీంచునప్పుడు కవుల యీపిచ్చినిగూర్చి సోదాహరణముగ సవిస్తరముగం జెప్పందలంచితిని. కొని

యుత్తమవిమర్శుకుం డగు మన ఉర్లాముపండితుం డీవిషయమును గూర్చి (్రాసీ వాకు శ్రమలేకుండం జేసినందుల కాయన కనేకనమస్కారము లర్చించుచున్నాము. ఇంకం జదువందగిన యుత్తరము లున్నవికొని యిప్పటి కీవి చాలును.”

ఓం శాంతి శ్ళాంతి శ్శాంత.

  1. వీరశైవులు జంఘాళశాస్రీ యిట్లు పలికెను,

“నాయనలారా! ఒక శివభక్తుడు మనసభలో వేం డుపన్యసించును. అతందు లింగధారి. కేవలమందు. మిగులి వయస్సు గడచిన వాండు. బుద్దలి. అతండు మాటలోనే వచ్చుచున్నాండు. లేచి నిలుమబడి యా మహాభక్తుని గౌరవింపుందు. (అంద ఆట్టావర్తుతు) అయ్యా శంకరభక్తాగ్రణీ! దయచేసి పీఠ మెక్కి యుపన్యసింపుండు.

శైదవర్యుని యువన్యాసము.

*శివభక్తులారా! సాక్షీసంఘోపన్యాసములంగూర్చి వినుచునే యున్నాను. ఇదివజకు జంఘాలశాస్రీ యవేకోపన్యాపము లిచ్చినాందు. జంఘాలశాస్తీ మాధ్వుండు కాందు. ।్రీవైస్లనుండు కాండు. అర్వైెతి యయ్యుమ హరభక్తివిగూర్చి యుపన్యనించి యుండలేదు. పత్తిక్కొల్లై నాచ్చియారువిశేష మువన్యసిం చినొండు కాని బనవేశ్యరమహిమమును గూర్చి యుపన్యనీంచినాండా? ధనుర్దాసునికథ చెప్పినాండు కాని తేడర దాస్యయ్యకథ చెప్పినాండా? భక్తివిగూర్చి చెప్పిన యుపన్యానములందైనను విష్ణుభక్తినిగూర్చియే చెస్పీనాండు కాని వీరశైవధక్తనిగూర్చి చెప్పీనాండా? శివ్పుండు దేవుడు కొండనియా శివభక్తులు భక్తులు కారనియా? అతని యుపేక్షకుం గారణమేమో తెలియంజాలకున్నాను. ఏకారణమైననేమి జరుగంగూడని

706 సాక్షి యుపేక్ష జరిగినది. క్షమింపదగని యుపేక జరిగినది, శివభక్తులారా! ఈసంగతి మీతో మనవిచేసి మీకొక శివభక్తునికథ నుపన్యసీంపవచ్చితిని. సావధానచిత్తులరై వివంగోరుచున్నాను. అనంగ ననంగ నొక వీర్టైవ్లుడు. ఆతనితల్లి యెవతెయో తెలియదు. తండ్రి యెవడో తెలియదు. ఇంటేపే రేదో తెలియదు. ఆతం డేగ్రామనివాసియో యదికూడం జెప్ప వీలు లేదు. బొండూరని కొందరు బోడూ రని కొంద అందురు. ఆళని పేరుమాత్రము బ్రహ్మయ్య. ఆతండు, ద్వి. వీరవ్రతై కవిష్థారమణుండు- సొరశవాచారపారాయణుండు లోకైకపూజ్యుం డలో కానసారి- ఏీకాంతభక్తీ మహిష్టమండనుండు నఘటితనాద విద్యాపండితుండదు నఘవినాశనకారణావతారుండు విదితకారుణ్యసముదితానురాగ హృదయుండు సర్వజీవదయాపరుందు నని కవి యాతనిమహామహిమమును గొనమొనర్చెను. ఆతం డవేకవిద్యల నభ్యసించినవాండగుటచే సహ ప్రవిధముల ధన మార్చించి యంతయును మహేశ్వరమూర్తులకర్సించి వారిని'పేవించుచుం గాలకేవమొన ర్చుచుండెను. ధనమంతయు వీఠీతి వెచ్చ మొనర్చి క్షయించిన యాతండు శుద్దినొందిన రసఘుటికవలిం చేజస్ప్వరూపుండై వెలింగి పోవుచుం గిన్నరను జేతంబుచ్చుకొని వీథీవీథిని గాన మొనర్చుచుండెను. “ఈశ్వరా! జగదీశ్వరా! పరమేశ్వరా! కరుణాకరా” యిని యున్చైస్స్యరమున (మైళ్లు చిగుర్చునట్లు గొలి స్తంభించి వినునట్టు శైలాసాధిపతిని గానమొనర్చునతం డాళండే మనస్సునకున్న చెవిచే వినుచున్నారా? మనము. వినుట లెక్కయేమి? శంకరభగవానుం డంతరిక్షమునం బ్రత్యక్షమై యానందమున నుప్పాంగుచుం గిన్నరబ్రమ్మాముఖోద్గత మధురగీతానుసార ఛాళానుగుణముగం దాండవించుట కుత్స వాంచి డమరుకమును వాయించుట కుద్యమించుచున్నాండే! గజచర్మపుముడుతలలోం దలల నిమిడ్చీ, కునుకుచున్న సర్పములు శిరముల నట్ట యదల్యి వడ గలువిప్పి, జిహ్వాలుముందునకుంద్రోచి కన్నులుమాత్ర మేకాక యొడలంతయుం జెవులు చేసికొని వీరైవ్రుండగు బ్రహ్మయ్య గౌరీశ్వరగానమును విని పరవశము లగుచున్నవే! మహేశ్వరజటాజూటస్థ్ర యగు చంద్రరేఖ మహాగాయకగీతమాధురికి జొక్కి చొక్కి అమృతమనుపేర నానంద బాప్పములను విదుచుచున్నదే. ఈమహాసన్నివేశమున కనాహూతులై వీణాధరు లైన తుంబురునారదులు విచ్చేసి మహాగానామృతమునం దలమున్కలగుటచే నుక్కిరిబిక్కిరి యగుచు (గ్రుడ్డుస్తంభింప నిశ్చేతనులగుచు నిలువబడినారే! వీరైవశిభామణీ! భక్తియనంగ నీదేయగుముగాక! గొన మనిన నీదే యగునుగాక। జన్మమనంగ నీదేయగునుగాక! మహాడేవుండు. నీకు బిరుద మిచ్చివాండా! అందుచేతనే కిన్నరబ్రహ్మయ్య నైతివా? ౨ పాల్కురికి సోమన. బసవ పురాణము.

  1. వీరమ్రైలు 707 అహా! భక్తికి గానమున కెంత చేరువ? భక్తి హృదయమున నంకురింపంగనే గొంతుకలోని తంత్రులు తమంత తాము, మేళవించుకొని సిద్దముగ నుండునే! భక్తి హృదయకోశమును రవంత సంచలింప జేయ నా యూర్వులో రైరై మని భైరవియో, శంకరాభరణమో యాలాపింప నారంభించునే. భక్తి హృదయమును దాండవింప నప్రాసంచికగాన మమ్మతరంగములతో నాకన మంతయు చెళ్లిరిరియునే చెట్లు లిగురువే! శిలలు కరంగునే నదులు పొంగునే! అగ్నిజ్వాం లంతరించువే! వాయువు చల్లాబడునే! భవరోగములన్నియుం బటాపంచలైపోవునే! సృష్టియంతము (ప్రేమదృష్టినే నార్ర మగునే? గానశక్తి లేనివాండు గొనమునకుం జెలి లేనివాడు కిరాతహృదయుండు, నరఘాతుకుండు, జీవద్రోహి యని యొకయాంగ్లేయకవి చెప్పినాడు. ఆమాటలు నా కంత నచ్చలేదు, (ప్రపంచమున గానశక్తి లేనివొం డెవడు? గానానుభవశక్తి లేనివాం డెవడు? ఒక్కని గానం బరుషగలరా? కంటికి నచ్చిన కాంతను జూచి కూనురాగము తీయలేని మొద్దుముండకొడు కెవండయిన నునా షండా? ఈకూనురాగములో గానమున్నదొ? లేదా? తుంబురునారదులు పాడినట్టు పాడినగాని గానము కాదా యేమి? ఆండుకోడి నాకర్షించుటకు మగకోడి యెంతచిత్రముగ గొనమొనర్చునో వినలేదా? మగక్సుక్క యాందుకుక్క పై దొాంటు బోవునప్పుడు కుంయికుంయికుంయిమని. గాన మొనర్చుచుండుట లేదా? కాలువయొడ్ద్డునం బౌదలోని కీచురాయి యెందులకుం బైస్టాయిలో గొానమొనర్భ్చుచున్నది? ఆండుపురుగు నాళ్లేషమునకే కాదా? ఐహికానందరసము ననుభవించుట కేజీవము పనికిరాదో రానికిమాత్రమే గానము లేదు, సుఖదుఖముల కధీనముకాని ప్రాణ మొకటేయైన బ్రపంచమున నున్నదేమో చెప్పంగలరా? నిశ్చేతనములకుం గూడ సుఖదుఃఖానుభవమున్న దని యిప్పటి స్రకృతిశాస్త్రజ్ఞులు సిద్దాంతీకరించుచుండ బేతనములమాట సందేహించ నేల? (ప్రాపంచికొ నందమువలన గాన ముద్భవించును. పరమేశ్వరానందమువలన గాన ముద్భవించును. రక్తిచే గానముదృవిం చును. భక్తివే గాన ముదృవించును. సొంసారికానందమువలనం గలిగిన గానము నిష్పలము. గుడిగుడి ర్రాగుటచే గలిగిన మబ్బు తెరవంటి కైచేం బుట్టిన మోతాదైన యానందమున పాదుషా యీల వేయుట యెట్టిదో పణ్యవనిత తలదువ్వుకొనుచు విటుని వవపణదుకొంటినను నానందమున “చన ్న్నదానరా' యని జావళి పాడుట యట్టిదే. పాదుషా యాల యెంత ప్రయోజనమో పణ్యవనిత జావళి యంత ప్రయోజనము ఏహికానందమును గాన మొనర్సలేసూ రెన్వరు? ఇట్టిగానము జీవుని మరింత ్రకృతిబద్ద మొనర్భుటకే పనికివచ్చును. సంసారసాగరమున జీవుని మటింత ముంయుటకే యక్కఅకువచ్చును. గానము లేనిూరు క్రూరులు, ద్రోహు లని చెప్ప వలనుపడునా? గాన మొనర్పగలవారు లోకోపకారులై మిడుకుచున్నారా? సాలెపురుగు నాల్గువందలనంబరును మించిన మహాసూక్క్మతంతువులే నిర్మింపబడిన తన పద్మవ్యూహవు మహరులోని చంద్రశాలలోం దాను గూరుచుండి మధురగీత మాలాపించు చెందులకు? చుట్టుపట్టులనున్న యౌంగల నాకర్షించి మ్రింగుటకే కాదా? ఇది గొంతుకోంత గానము కాదా? పాషాణహృదయుల మధుర "నమున కాసపడి యెంద అమాయిక కాంతలు ్రష్టలై పతితలై ప్రాణములు గోలుపోవలేదు? రోముపట్టనము నాల్గుమూరి అంటుకొని మండిపోవునప్పుడు చ క్రవర్తియగు “వీగో అయ్యయ్యో యని థ్రైన నవెనా? అంతురములోం గూరుచుండి ఫీడేలువాయించుకొనుచు హాయిహాయి యనలేదా? ఎందుల కీ గొనశ్‌క్తి? నాదనామక్రియకు సాధు[్రవర్తన కేమి సంబంధము? జంపె తాళమునకు స్వార్థపరిత్యాగమునకు సంబంధ
  • షేక్‌స్పియర్‌ జూలియన్‌ వీజర్‌ నాటకంలో.

708 సాక్షి మున్నదా? ఐహికగానములవలన నరున కుద్గతిలేదు. సంసారతరణమునకు లోకకల్యాణమునకుం గావలసి నది భక్తిగానము. రక్తిగానము గానమే. భక్తిగానము గానమే, ఒకటి వేశ్ళాజటామండలిలోని గులాబిపూవు. ఒకటి ఈశ్వరజటామండలిలోని గులాబిపూవు. గొనము లేనివాండు నరఘాతుకుండని చెప్పుట సమంజ సము కాదేమో? భక్తిలేనివాం డట్టివాండు. నిజముగా నట్టైూండు. భక్తులకథలు విని కరంగనివాం డట్టివాండు. ప్రధానమైనది భక్తి గానము దాని కుపలక్షణము. రక్తికిగూడ నదియే యుపలక్షణము. ఉపలక్షణమును 'బ్రధానముగం జేసి చెప్పుటచే నాంగ్రేయకవిమాటలు నచ్చలే దని చెప్పవలసివచ్చినది. గరళకంఠభక్త శిభామణిగాథలో గానమునుగూర్చిన తగవులాట చెప్పినందులకు మన్నింపవలెను, మనభక్తా(గ్రేసరుండగు (బ్రహ్మయ్య బసవేశ్వరస్వామిని దర్శింపం బాదచారియై పయనమై పోవుచున్నాండు. అడుగడుగునకు, హరహరా! అంధకహర। భక్తపాపసంహర! గంగాధర! శశాంకరేఖధర! యని స్మరించుకొనుచుం బాడుకొనుచు నాడు కొనుచుం బోవుచుండెను. కాని మనబ్రహ్మయ్యను సంగమేశ్వరమునకు ముందే యెదుర్కొనవచ్చు చున్న యా యలౌకికలేబోరాశి యెవరు? అహావో! కన్నులు ధన్యము అగున. ట్లవలోకించితిరా? మహారణ్యములో నొకమవహాజ్వాల రెండవజ్వాలను దరియుచున్నట్టున్నదే! సముద్రమున నొకహిమసౌధము (1050ట) రెండవ హిమసొధమును సమీసించుచున్నట్టున్నదే! (బ్రహ్మయ్యగారిరాక యాతం డెట్టు గ్రహిం చెనో. స్వచ్చాత్మకు స్వచ్చాత్మకు నిస్తంత్రీతంత్రవార్తలు జరుగుచుండును గాంబోలు. ఒకచుక్క రెండవ చుక్కకుం గన్నుగీట్క నొకయాత్మ రెండవయాత్మకు సన్న చేయకుందునా? కాని యావచ్చుజ్యోతీరూప మెవరో? ఎవరో-వెప్పుమందురా? ద్వి, ““శాశ్వతసర్వజ్ఞ-శశ్వద్దుణాంక- విశ్వేశ (శ్రీగురవే నమో యనుచు సద్యఃప్రసన్నానవద్య వేదాంత- వేద్యాత్మ (శ్రీగురవే నమో యనుచు దత్తక్రైైల్యయుదాత్త సదృక్త విత్తేశ (శ్రీగురవే నమో యనుచు నమితపరంజ్యోతి రాక్రారదివ్య విమలాంగ శ్రీగురవే నమో యనుచు స్టీరతరసృష్టిస్టితలయ ప్రపంచ విరహిత శ్రీగురవే నమో యనుచు సకలనిష్పుళచరాచర రూపవిగత వికృతాంగ (శ్రీగురవే నమో యనుచు నాద్యంతరహిత నిత్యామంతేజ “విద్యాత్మ (శ్రీగురవే నమో యనుచు నధ్వషట్కాతీత యవిపాతక్యఘ విధ్వంస (శ్రీగురవే నమో యనుచు మోక్షార్దిరక్షణ దకకటాత్న

  1. వీరళైలు 709 వీక్షణ (శ్రీగురవే నమో యనుచు నజ్ఞానతిమిరసంహారార్థదత్త విజ్ఞాన (శ్రీగురవే నమో యనుచు ధన్యాత్మశిష్యమస్తకకృపాహాస్త వివ్యాస (శ్రీగురవే నమో యనుచు నఘహరణార్థ శిస్యజనోపభుక్త విఘసన (శ్రీగురవే నమో యనుచు నగ్రాంతభక్తూనాత్మాంబుజాత విశ్రాంత (శ్రీగురవే నమో యనుచు ననఘగురు ప్రసాదామృతహృదయ వినివాన (శ్రీగురవే నమో యమచు చెన్నబసవం డేమహామహుని నోరార మనసార న్తుతియించెనో యాబసవేశ్వరుండే మన కిన్నర బ్రహ్మయ్యకు సాషాత్కరించెను. అట్టు ప్రత్యకమైన బసవేశ్వరుని జూవీహరహరహర మహాదేవ శంభూ”” యని సాస్ట్రంగదండప్రణామ మాచరించెను. బసవేశ్వరుందుకూడ నాభక్తునకుం జాంగిమైక్కి యనున యించి యతిథిపూజ నాచరించి “సవిశేషతత్త్వానుభవ భవ్యగోష్టి' సలుపుచుం దన నిలయమునకుః దీసికొనిపోయి యథార్టముగ గౌరవించెను, అపురముననున్న త్రిపురాంతక దేవాలయమునకు మహాదేవదర్శనార్హమై. (బ్రహ్మయ్య వెడలెను, దేవాలయమునెదుట నొకలిత్రము జరుగుచున్నదీ. ఒక గొట్టెమెడకుం (గ్రాడు కట్టి యాత్రాటిని జేతయిట్టు కొని యొకండు దానివి లాగుకొనిపోవుచుండెను. తానుంచుకొన్న వారాంగనకొటకు దానిని బలి విచ్చుటకై కొనిపొవుచుండెను. ఉంచుకొన్నదావికై దానిని వధించునెడల నామె యారోగ్యవతిల్లై, యైశ్వర్యవతిలై, తనయం దనురాగవతియై యుండునని యాతండు దాని నుత్చాహమున నీడ్చుకొనిపోవుచున్నాండు. కాని యాగొట్హి యంఛవేడుకతో నాతని వెంబడింపగలదా? ఉరికంబములయొద్ద కాతని మటియొక్కం డీడ్చుకొ విపోవుపెడల నింతయుత్సాహముతో వాతందు నడచువా? చంప్పుటకై తన్నుం దీసికొనిపోవుచున్నాం డని యది గ్రహింపకున్నదా? పెంచుకొనువాం డెవండో చంపువాం డెవండో యది యహస్లై (గ్రహింపు గలదే! దానికున్న శెలివికంటె నాతనితెలివి యేమంతహెచ్చు? తన తనువును బాడుసేయుచుం దనధనము దోచుకొనుచు, వంశమర్యాదను వర్లకాందుచేయుచుం గీర్తివి భ్రష్ణ్రజచుచు సర్వవిధములం దనగొంతుకోయ సంకల్సించుకొనిన కులటాధమను దన స్రాణరక్షకదేవత గం జూచుకొనుచు, గౌరవించుచు నారాధించుచున్న యానిర్భాగ్యుండు గొట్టె కంటు నొబ్లక్కున తెలివిగలవాండు? అహా! స్రక్కవే త్రిపురాంతకుండగు మహేశ్వ రుని యాలయ మున్నదే! మోక్ష గ్రదాతమైన యాదేవతాసార్వభౌముని పాదపద్మముల నాశ్రయింపక ముటికితొత్తు పృష్ట మౌ శ్రయించిన బుద్దిహీను వే మనవలయును? గొట్టి గుంజుకొనుచు వెనుకకుం దగ్గుచున్నది. విటుండు హుంకరించుచు ముందునకు లాగు చున్నాండు. “బే ఏ ఏ ప యని గొట్హైి యాళనిహృదయము కరంగునేమో యని యేడ్చుచున్నది.

710 సాక్షీ ఏడిసెద్రేటిదాని బుడిబుడిబొల్లీ దుఃఖములకుం గరంగిన బొజుంగుల రాయండు-ప్రాణో క్ర్రమణసమయ మున నోరులేని ద్రకృతి యొనరించిన యమాయక మైన యార్తిపూర్షమైన యాక్రోశమునకుం గరగుంటే! పరీక్షించుటకుం గన్నున్నయెడలం దెలిసీకొనుటకు మనసున్న యెడల నజ్ఞమగు జంతు ప్రపంచముతోడవే కాదు, దూరమని మన మనుకొనుచున్న శాఖాప్రపంచముతోంగూడ మనకున్న సంబంధ మెంతగాఢమో, యెంతవిర్చేద్యమో యెంతయన్యోన్యాభివృద్దికరమో కొంతయైన (గ్రహింపవచ్చును. ___ఠ్రారురైంపుకొని గొట్టి దూరియములోం దూటినది, అట బ్రహ్మయ్యగారిచేతిలో మూతిపెట్టి సినిలుపంబడినది. 'సెబాన్‌! చతుష్చాదమా! నీవు ధన్యజన్మమవు. (ప్రాణప్రయాణసమయమున నీకుం బరమే శ్వర, దర్శన మైనది. గొట్హై వయ్యును బ్రహ్మయ్యగారి గ్రేలనున్న నందికేశ్వరుని మూర్కొనుచున్నావు. శంకరభక్తుం డెవండో సానిమగం డెవండో కనిపట్టుటకు మీజాతి కెంత తెలివియున్నది! అతని యొద్ద హాయిగ నిలుమబడితివి. ఇతనిని వదల్చుకొనుదాంక తహతహ లాడితివి! తుద కితవిత్రాడు ్రెంపితివి. ఓవిటాధమా! వీవెప్పు డీయాలయములోనికిం బోవలేదు కదా! గొట్టెను దెచ్చుకొనుటకై యిప్పుడు పోందలంచితివా? ర్రివురాంతకదర్శునమువలన నీకు లభింపవలసినది గొట్టెబొచ్చా! ఆగొల్డిను దెచ్చుకొని నీఆంకులాడిమొగ మనకు దిగదుడిచి చంవుడువా? నీవుణ్య మేమనవచ్చును? అదిగో యాతండు గుడిలోనికి రాంబోు డ్డ నడు. యాయ్యగా రొంగు మాంగు మని గద్దించుచున్నారు. అదరిపడి నిలువంబడి యాతం హజారే న “ఈగొట్టె నాది. దీనిని నేమ గొంటిని. నాసొనియారోగ్యార్హమై -దీనివి బలి నిడ నేను దీనిలోని కాహా బవ సను. నాగొట్టెను నా కిటుతోలిపెట్టుము.”” ఇట్లాతందు పలుక, నాయనా! చొచ్చినది. దీనిన సనించితినా? నేనేల పొమ్మని తోలిపెట్టుదును? ఇది ప్రాణభీతిచేం బరమేశ్వరాలయము న న్‌ జెంహుదగదు. ఇది నన్ను శరణు చొచ్చినది. శంకరదానుండ నగు వేను దీవిని వదలను. వి నై త సొమ్ము కావలయునో యంతయు నె దను. నీ వీగొటీయపై నాశ వదలుకొని పొ” మొ శయ్య బదులు చెప్పెను. “నీక్సు మతి యున్నదా లేదా? శంకరదాసుండ నని చెప్పితివే! 'నివంిదా ని నూరక చూజగొనువారేనా శంకరదాసులు! గొప్పదానుండవే బయలుదేరినావు. చాట 2 0కొకు డీయూర నున్నయెడల నింక సంసారములకు నీళ్లు వదలుకొనవలసీనదే కాదా? నిగా గ్‌ నా గొట్టిన మారుమాటడక తోలొపెష్టైదూ, లేదా?” యవి విటుం డజువెను. “నేను దీ న రింపలేదు. ఇది ప్రాణభయార్తల్టై యిటం జేరినది. దీనికి శంకరభగవానునిదళ్శన మైనది. హు యైన సరే యిచ్చెదను. కఠినోక్తు లాడక నీకు రావలసినపామ్మేదియో తీసికొనిపామ్మవి గ్గ శ్రయ్యగారు గ్రత్యుత్తర మిచ్చిరి, '“అటులైన వేయి మాడ లిచ్చి గొట్టెము దీసీకొమ్మవి విటుం డర్దాశచేం రత యంత విలువ విచ్చుట కిష్టుడం డను నిశ్చయముతోం గొంత పలికెను. భక్తు డాసొమ్ము బసవేశ్వరుని యింటినుండి తెపీ సంచి విటున కిచ్చెను. విటుండు తెగినత్రాటితో వేళ్ళ్యయింటికి బోయెను. ఆగొట్టినొసట రవంత విభూతి రాది మెడలో నవంటితడవతో మారేడువత్రి గట్టీ త్రికూలము ద్రాంగు శీయకములో దాని కొమ్ముల నడుమ నచ్చొత్తి ఓన్నమళ్ళివాయ, ఓన్నమళ్ళివాయ, ఓన్నమళ్ళివాయ యని ద దక్షిణకర్ణమూలమునం బంచాక్షరి నువదేశించి శివధ్యానైక తత్పరుండై బ్రహ్మయ్య యటనే కూరుచుం

  1. వీరట్రైలు 711 కలకలలాడుచున్న మొగముతో గలగలలొడుచున్న కొంగుముడితోం జేత మరియొకగొట్టెలో విటుండు వేశ్యయింటికి సంత షమున దడదడలాడు హృదయములో వచ్చి మందహాస మొనర్భెను. "నీవెర్‌ దొంగన వ్వేడ్చుచున్నను వీది పవికిమాలిన పేండతట్ట ప్రాంతమొగమే కాదా? కాని యీగొట్జెది క్రొత్తమొగపై యుండుటికుం గారణమేమి?”” యని మీపుమీంది తామరను విసరుకజ్జతోం గోంకికొనుచు విటకత్తె పలికెను. “ఉండు, శొందరవడెద వేల? ఈదినమున వీవు నన్నెంతమెచ్చుకొను పనిచేసితి ననుకొనుచున్నా” వని, పలుకుచు వేయిమాడల కొంగుమూంట నామెపాదములయొద్దం బెట్టి విప్పెను. ఆమె యానందించిన చయ్యును రొసరొసళాడుచు “నీ వెటనైన నీధన దొంగిలించిన దగునెడల నింత బహిరంగముగా ని్లి ఫ్రవేశించి యింత వెళ్లడియగునట్టు నాయెదుటం బౌట్టదవా? ఓరివనికిమాలినపందా?”” యని తట్టి యిష్పడైనం దలువు మూయుము. దీనిని బ్రాతిపెట్టుద మని చెప్పంగ, నాతండు నవ్వి పూర్వవృత్తాంతము నంతయుం బూసగ్రుచ్చినట్టు చౌప్పెను. “వేల్పుల కని ముందే దత్తమైన గొత్హెను జత్చు వేయిమాడరి కమ్మితివా? విర్భాగ్యవు ముండకొదుకా! నీకు సొమ్మే ప్రధానమా? ఆగొట్జెకుం బ్రతినిధిగ నింకొకదాిని దెచ్చితివా? నీకు బదులుగా నల్వురు ముండకొడుకులను దెల్బి నీయాలిప్రక్కలోం బెట్టలేక పోయితివా? సిగ్గు మాళినవెనంటీ! వీవు నాగొజ్జెను దేనియెడల నీగొంళు కో సెద'”నని యామిండకత్తె మండిపటెను. “పి్వుస్ట మెటులో యటులే” యనిపలిక్కి యామఘాడల నాతండు తిరుగ మూటకట్టుచుండేను. “వీవు నామౌడలి నంటనేం? దుడుకున దుడుకున ముడినైదుకొనుచున్నావా? నీయబ్భసామ్ము, నీతొతసొ మ్మను కొంటివా? పో! ఒక్కమాడయైన నీయను. పోయి గొట్టిను దెమ్ము, కానియెడల గ్రుడ్డూడు దీసెరమను. గొంతు. పిసికి ఛంపెదను.. వాగొత్హి. నమ్మితా?. వీకూంతు. నమ్ముకొనలేకపోయితివా” యని యతనిగుండె హై దనధ్లైదు గ్రేళ్టంటున ట్లాకచజపు చజచెను. అహా! విటకేఖరా! ఎన్నితిట్లు తినుచుంటివయ్యా! మీయమ్మచే నొకతిట్టు తింటివా? అబ్బే దింటివా? అన్నమిచ్చి పోషించు నవనీధవునివేం పో మో యవి తిమన్నానయ్యూ? డబ్బిచ్చి ెట్టించుకొనుచున్నావే. మడిమాన్యము లిచ్చి తిట్టించుకొనుచున్నావే. వెట్టికొలువు చేసీ తిట్టించుకొనుచు న్నావే! నీవు మనుష్యుండవేవా? మతియున్న ాండవేనా? అహంకారము చంవుకొంటివే, రోసము చంవుకొంటివే, మానాభిమానములు చంపుకొంటివే। పోనీ మంచిపవియే జరిగినది. ఇన్నిటిని జంపుకొనిన౦ దులకు వీచూపు దుర్గంధభూయిస్టమై చెప్పుటట్టవలె నున్న సానిమెొగమునం బజపుటకంటె సర్వేశ్వరుని పాదారనిందములందు లగ్న మొనర్భునెడలం దరింువే ఉత్తమగతికి జేరువనున్నావు. నిన్ను రక్షీం చువాండు పరమేశ్వరుండు తక్క మటియెవ్యండు రేండు! 5 ఇదిగో పరమేశ్వరాలయము. ఆహా! అదిగో! విటుం డాలయమునొద్దకు వచ్చుచున్నాండు. తెల్టుబారిన మొగముతోం దడంబడు చున్న కాళులతో నంతరంగో ద్రేకమున నదరుచున్న పెదవులతో బట్టుదలిను వెళ్లడించు కన్నులతో భయంకరముగ ముడివడిన బొమలతో. జివరలం దిత్తడిపాన్నులున్న చేపాటికగ్రతో వచ్చుచున్న యారూ పము నవలోకించితిరా? చావో బ్రదుకో దుఖమో నుఖమో నరకమో స్వర్గమో యేదోయొక్కత్రుటీ కాలములోం దేలవలయు నను నాగ్రహముతో వచ్చుచున్నట్టు కానం బడుచున్నదా? '“నాగొట్జెను నాకిచ్చెదవొ చచ్చెదూ” యని విటుండు భక్తునిమీందికి వచ్చుచున్నాండు, “"వేయిమాడలను దీనీకొంటివికదా! ఇంక

712 సాక్షీ నీగొట్చి యెట్టు? ఇది క్రిపురాంతకుని” దని భక్తుండు నిమ్మళముగం బలికినాండు. *'వేను దీని నీ కమ్మితినా? నీవు నాకు మాడలిచ్చితివా! దొంగముండకొడుకా! తల వగులగొట్టైదను. ఇచ్చెదవా లేదా” యని కట్టనెత్తి భక్తునినెత్తిపై వ్రేయ నాతండు చేతనున్న లారాముతో దెబ్బను మరలించుకొనెను. చేతనున్న చేపాటికట్ట దూరమునంబడంగ విటుండు డబ్బాటున భక్తునిపైం గలియంబడెను. భక్తునిచేతనున్న లాఠాము విటునికణత పైం బ్రమాదమునం దగులుటచేం గాంబోలు విటుండు గిజగిజ కొట్టుకొనుచుం (గ్రిందంబడెను. ఓన్నమశ్శిాయ యని భక్తుండాతని దక్షిణకర్లమున నుపదేశ మొనరించుచుండంగ నతండు ప్రాణములు విడిచెను. ఎవడో భక్తుడు గ్రామమునకువచ్చినాం డనియు నాతం డొక గొత్హెను దొంగిలించె ననియు నది తన దని చెప్పవచ్చిన వానిని జంపి యాతని మూంటలోనున్న నాల్గువేల మాడలను దీనీకొనియె ననియుం జంపంబడినవాం డుంచుకొన్న వాని కీతం డాసొమ్మిచ్చి దానిని జేరందిసె ననియు మరియింక నేమేమోవార్త లూరు బ్రబలెను. అ. అప్రమాణవార్త యానోట నానోట నొట్టై యిస్టై ప్రాంకి యెళ్లయెడల వ్యాప్త మగునుగాదె వరుగైన ప్రాంతా టాకుటింటీమీంద యగ్గివళన" అందులో భక్తులకుంగూర్చి కల్గు ననవూాదముల వ్యాప్తికి హద్దున్నదా? నీటిమీంద వైవిననూనెచుక్క ఆూడ నంతవేగముగ వ్యాపింపద్నే కారుచిచు (గూడ నంతశీఘ్రుముగ వ్యాపింపదే. గాలి కూడ దానివ్యాస్తివేగము నకు జంకున్నే పోయినకొలంది పోయినకొలంది. “రైల్‌” దెబ్బవలె నది వలె నది విశాలమగునే. అడుగడుగునకుం... గొత్త కల్పనలతో నిముసనిముసమునకు నూతన విబృ్బంభణములతో నవనవాలంకారములతోం గొమ్మలపై రెమ్మలతో రెమ్మలపైం జిలువలతోం జిలువలపైం బలువలతోం బలువలపైం జిగుళ్లతో విరిసి విరిసి విజృంభించి పోవునే! ఆగ్రామస్రభుని కీవార్త తెలిసినది. అత్యంతరహస్యవార్తలే యాతవికిం దెలియునప్పు డింత వ్యాస్తీ నొందినవార్త తెలియకుండునా? గీ. గాలి చారనట్టి చోటులు గలవు కాని యతనివెవిని జేరనిరహస్యములు లేవు అత్తికోది. = దెప్పులు నాలుమగల గుసగుసలు నాండులిడ్డల రొసరొసలును తోడీకోడండ్ర వెడవడకోడిగములు మొదలుగా నన్ని సంసారములను గల్లు ఛిద్రతతి యిష్ట యాతని చెవిని జేరు. దాసి గదిలోన గాయకుం దన్నె ననుచు గురువుగారింటిలోం గళ్లుకుండ యనుచుం

  • ప్రచండ చాణక్యము- అంకం 5.
  1. వీరళైలు 713 జెనికొలుకువారు తార్పుడు సేయుూవూరు కొం టకూంతలూరును గోడెగాండ్రు బానిసలు రాజుమెస్పునై పలుకుచుండ్రు మొంకతళుకులు బెళుకులు తులకరిందు కరీకిపలుకుల కులుకుల కవితకంటె నధికముదమున విముచుందు రవనిపతులు. ఆకపటభక్తుని జూచి యథార్థమును దెలిసీకొని రమ్మని రాజు తన యుద్యోగిని బంపెను. భక్తుడు జరిగినది జరిగినట్టు చెప్పెను. నీకు సాక్షు లెవ్వరని యుద్యోగి యడుగ నీత్రిపురాంతకదేవుండే యని యాళండు బదుణచెప్పెను, ఈయంశము లుద్యోగివలన రాజు విని పరివారముతో నాలయమునకు వచ్చెను. భక్తుం డట! సానినుంచుకొన్నాడంట! నార్గువేలమాడలు దావికిచ్చినాండట! దానివిటుని జంపీనాండట! అతండు నిర్జోషీయని త్రిపురాంతకుందు సాక్యమిచ్చునంట. ఇక మూరనున గ్నవా రాంగుదురా? అబొలగోపాలి మటకు వచ్చిరి. భక్తుండు జరిగిన వృత్తాంత మంతయు రాజుతో మనవిచేసెను. నీసాక్షీని బిలువుమని రాజు హేళనముగ ననియెను, అభ్యంతరమేమి? ఇదిగో యని “ఓమ్‌ హరహరహరమహాదేవ శంభూ”” యని యువ్వైస్వరమున భక్తుడు వలుకుసరికి “ఓ” యని శంకరదేవుండు పలికినాండు. అయస్రాపంచిక వాదస్పూర్తితో భూమి యదరినది. సూర్యుండు కంపమొందెను. చుక్కలు రాలినవి. గాలి స్తంబించినది. అచ్చటి ప్రాణులన్నియు నిళ్ళేతనములై వడిపోయినవి. శివభక్తుళా! లేదు. ఇద్దరు మాత్రము సవేతనులై శంకరధ్యాన తల్సరులై నిలువంబడినారు. ఒకడు మనభక్తుండు బ్రహ్మయ్య. రెండమా రెవరు? ఎవరా? ఎవనినామమును స్మరించుటవలనం బ్రాణులు మృత్యుసంసారసాగరమునుండి సముద్దరింపం బడుదురో యూబనవేశ్చరస్వాపియే. అయన బ్రహ్మయ్యకు యైక్కి యిట్లు లోను. ద్వి॥ సజ్జవళ్ళంగార నత్యగంభీర యిజ్జగదాధార యీశ్వరాకార మంగళగుణధామ మహిమాభిరామ శింగాభిరూప యభంగ ప్రతాప నిర్ణితౌాహంకార నిఖిలోపకార దుర్దకదూర విధూతసంసార కారుణ్యపాత్ర యకల్మవగాత్ర వీరవతాచార్య విపరీతశౌర్య యంచితాగణ్య నిరంతరపుణ్య సంచిళసుఖరీల శరణవిలోల సన్నుతకీర్తి సాక్షాదుద్రమూర్తి కిన్నర బ్రహ్మయ్య కృఏసేయుమయ్య. బ్రహ్మయ్య బవవేశ్వరునకు మొక్కి శంకరభగవాను స్మరించి హే” యని యుచ్చైస్ప్వరమునం బలుక సృష్టీ యథాక్రమము నొందెను.

714 పాక్షి

ఒక్కగొట్హై కారణముగ గోళములన్నియు వ్యత్యస్తము లైనవే. ఆహా! ప్రపంచమున కపాయము తేంజాలనంత యధమమైన వస్తువున్నదా! సృష్టిలోజరిగిన- జరుగుచున్న మవాందోళనము లన్నిటికి గారణము లరసి చూడ నత్యల్పములై యత్యధమములై కానంబడునే. పదునెనిమి దక్టైహిణుల (ప్రాణములు తీసిన భారతయుద్దమునకుం (బ్రథమకారణము పాొంచాలీపరిహాసమేకాదా! గూనిదావికుట్రచేతనే కాదా కుంభకర్ణుండు రావణుండు చచ్చినది. అయిదు ఖండములందుంగూడ నంటుకొనిన మొన్న మొన్నటి మహాహవము (ప్రపంచపటమునం బల్లేరుకాయయంత ్రదేశముకొఆకే కాదా?

ఈసంగతికేమి-దేవాలయమునొద్ద మూర్చ నొందిమవా రెల్లి లేచిరి. వారితోపాటు గొత్లెకొజకు 'ప్రాణములం. బాసిన విటుండు కూడ లేచెను. ఇప్పు డాతందు విటుండా? మూర్చావసరమున 'బ్రహ్మముఖమునం బంచాక్షరీమం త్ర ముపదేశ మందిన యాతం డింక విటుం డగునా? అతండు బ్రహ్మయ్యకు సాస్టింగపడంగ, నాతని నతండు లేవనెత్తి “నీకు నాకు పర్వ లోకమునకు గురుం డీ బసవేశ్వరస్వామి. ఈయనకు మొక్కు” మని యాతనికి మైక్కించెను. చెనంటియైన కులటచేం జేన్రేటుదిన్న యాతని గుండెపై నివ్పుడు (శ్రీకంఠమూర్తి ప్రకాశించుచున్నాండు. ఆతని హృదయోపరిభాగమున వేళ్యయైదు వే లైట్టంటనో యాతని హృదయాంతర్భాగమునం బంచాక్షరి యట్టంటెను. పైపైనున్న దశాశ్వశము. లోలోవిదే శాశ్వతము కాదా? బసవేశ్వరస్వామిని బ్రహ్మయ్యను జయజయధ్వానములతో నూరేంగించి రాజు వారికి సాష్టాంగపడి 'సెలవుతీసికొని కోటకుం బోయెను.

చిత్రమైన యాగాథ పాల్కురికి సోమనాథకవి ప్రణీతమైన బసవపురాణములోనిది. దానిలో మహావిచిత్ర ములైనగాథ లవేకమున్నవి. ఈ[గ్రంథము నూతనముగ దేశోద్దారక నాగేశ్వరరావుగారిచే నచ్చొత్తింపుబడి ప్రకటింపుబడినది. మహేశ్వరభక్తులైన మహామహుల విచి[త్రగాథలన్నియుర జదివి యాం(ధ్రసోదరులు తరింతురుగాక[?

ఓమ్‌ శాంతి శ్థాంతి శృాంతిల

  1. ఉన్మత్తుని ప్రలాపము జంఘాలశాస్తి యిట్లు పలికెను.

“మదరాసులో సముద్రతీరమున నీనడుమ నొక సాయంకాలమునం దిరుగుచుంటిని, వవనభక్షణము నకైకొందజు, పడుచు విలాసినులం జూచుటకై కొందజు, పనిలేక కొందజు నటకువచ్చి క్రిందిచూపులతో నిట్టులట్టు లల్టాడుచు, నిష్ట కలియుచు, నట్ట వేజగుచ్చు వంక దండములతో, మాయాకరచాలనములతో, దొంగనవ్వులతో, వింత యిగిలింపులతో సంధ్యానమయమును సంపూర్ణముగం జంపుచున్నారు. మనుజ హృదయము నట్ట యట్టై వ్యాపింప ేసి, యట్టై యట్టై విశాలమగునట్టు చేసీ ప్రకృతి పరీవాహమున లీనమగునట్లు చేయంగల సన్నివేశములు సృష్టిలో: బ్రధానముగ రెండున్నవి: మొదటి దాకాశము; రెండవది సముద్రము. కన్ను తవివి లేకుండ జాడం దగినది మొదటిది మిన్ను; రెండవది మున్నీరు. సంధ్యాకాలమున సీరెండును మదరాసులోని తిరువల్లిక్కేణి ప్రక్క వెంత మహాసొందర్యసమన్వితములై యుండునో యనుభ వింప వరిసినదే కాని వచింపం దరమా? అట్టి సరమోత్కృష్టమైన స్టలమునం బేరినజను లేమిచేయుచున్నారో విందురా? అత్తగా రాండు బిడ్డనీరలకై యింటిలో బియ్య మమ్ముచున్న దవి భర్తతో భార్య చెప్పుచున్నది.

సంపారచౌర్య కథనము సముద్రతీరముననే కాని సముచితముకాగా? ప్రకృతి సౌభాగ్యరంగమునం బనికిమా లిన పడమటింటి గొడవ యెందులకు? స్రకృతిసొందర్యగ్రహణశీలుం డగుభర్త భార్య మాటలు వినుచుం బల్షూనితో రొయ్యపప్పు బేరమాడుచునా స్నండు. పాఠశాలలలో: జదువుకొనుచున [్న బాలురు నారీకలాశాలరి లోని వితంశువుల వింతలు చెప్పుకొనుచు ఎకనకలాడుచున్నారు. నాలుక యల్దాడు చున్నంతకాలము వారీమణి నధిశ్షేసింపంజాలనిమూఢుం డెవడు? ఆమాటలు రవంతవిన స్‌ యొకయాం'ధ్రోపాధ్యాయుం డచ్చటి యబళాసంఘము లంధలి యద్భుతసన్నివేశములవంటివి మటెక్కడ నుండవని తా నుందుకొన్న పూంటకూటింటి పూవుంబోండికి బోధించెను. ప్రభువులపై, బడంతులపైం బనికిమాలిన ప్రసంగము లొనర్చుట కేమంఠ ప్రయోజకత్వము కావళయును? నోటిలోం చేయిపెట్టిన గజవం జాలని శక్త హినుండైన నందులకు సమర్హుండే కాదా? మటియొక చోటు గొందజు ప్రైమనువ్యవహారసందర్భమునం దురకలనోట నుండి వెడలిన బూతులం గూర్చి, చేతినుండి వెడలిన చెడావులంగూరి ్భ చెప్పుకొనుచున్నారు. ఇటులె వనికిమాలీనవార్తలతో, దిక్కుమాలిన సోదెలతో, నవకతవక గాథలతో, ననర్హము లయిన యెత్తిపొడుపులతో నచ్చటూూరు కాలక్షేపమొనర్చుచున్నారు. పెద్దపీంత కాళొపైం 'బ్రాకంగం గంపమంది గగ్గోలయి యెగురు బోయి నెత్తిపై ముసుగు బాటం 'గ్రిందయిడిన వితంతు నారీమణిని గాంచి హీేహేహీ యనువారె కాని రాజధానీకళాశాల వెనుక నారికేళవృక్షమురి ళోంవులో సహ్రకోటిజపాకుసుమతేజోరాశిర్లై యధఃపతన మందుచున్న నభోమణిని గాంచి హాహాహా యను వాండైవడైన నున్నాండా?

ఈగొడవ నా కెందులి కని యిట్టి మహావివిత్ర ప్రకృతి కధీశుండగు పరమేశ్వరుని సముద్రపుహోరు సుతిగం జేసికొని గాన మొనర్భుకొనుచు నుత్తరదిశాభిముఖుండనై కొంతదూరము పోయితిని. అక్కడ బాడిదెకజ్ట తెప్పపై నొక్కండు కూరుచుండి యున్నాందు. అతండు ఖాదీవస్త్రములను ధరించి యున్నాండు. ఎవండో దేశభక్తుడు, దేవభక్తుడని నిశ్చయించుకొని యాతనియొద్ద కేగి విలుమబడితిని నన్నుం జూచి యాళం డిట్లనియెను:-

716 సాక్షి “బైక్రో భైఠోభే!.....కూతుకొండు రాయరే కూతుకొండు. ఆడడా! ముళ్దాళ్‌-ఉకార్‌-ఉకార్‌-బన్‌

కూరుచుంటూ బస్‌-కం. ఊరక రారు మహాత్ములు, మీరలు మాయింటి కిపుడు మేలొనం గూడెన్‌, గూరిమి మీజీన పలుకుల, ధోరణితో విం దొనర్చి తుష్టుం జేతున్‌. ఆశుకవిత్వము చెప్పంగలవయ్యా? “సీ, బిరుదైన కవిగండ పెండేరమున కీవ తగుదని నాదుపాదమునం దొడిగె”నని యన్నవాండు పెద్దన్నయే కాదా? తాళ్లపాక చిన్నన్న యుండుటచేతనే యాళండు పెద్దన్న యైనాండు. కలథగంు 0619071046 అనంగ నిదియే సుమా! నీవెప్పు డుంటివో నే నప్పుడున్నా నన్నమాటయే. నీవు నా కాధారము, వేను ఏైకాధారము. అన్యోన్యాధారము మన కెక్కడకుం బోయినను దప్పనేతప్పదు తెలిసినదా? అంత తప్పనియా ధార మున్నను గేవలము మందభాగ్యముచేం దార్కికుల కుపాదానకారణము కలిగినది. భవతి భిక్షాం దేహి యని భగవంతునైనను మోక్షమును గూర్చి యాచించుట తప్పయినవుడు మారాజ్యము మా కిమ్మని సర్కారువారిని యాచింతుమా. ధూ; అది నామర్జ్దా. ] ౫0 46 [0౧జాయ 0 మీ 1మగాల'; నిన్నడ్డుకొన్నవాం డెవండు? నీయిష్టము వచ్చినంత రాజ్యము పరిపాలింపవయ్యా. ఈ ప్రపంచములో నీదికాని దేమున్నదయ్యా! మూఢుండనై బానిసవై తుచ్చుండవైై భిక్షుకుండవై దేహి యని చేయిచాంచెదవా? చాంచినచేతితో బ్రహ్మరం ధ్రముమీందం గొట్టుకొని (ప్రాణములను విడువుము. అది నీకు గౌరవము, అది నీకు మనుష్య ధర్మము. అంతే కాని తెలివిమాలిన యుద్యమము లేందులకు? హరతాళము లెందులకుం జేయుచున్నారు? ఏమి యూహము? ఏమి ప్రయోజనము? అంతకంటెం దెలివిమాలిన యుపన్యాసము లెందులకు! ఇంక నువన్యా సము లిచ్చినయెడల నీగొంతుకోసెదను. హె హె హె ఖబర్‌ దార్‌. దారులలోకెళ్లి జమీందారీయని పిచ్చిరామశాస్త్రీ చెప్పిన మాట జ్ఞస్తియున్నదా?* ఒక్కజమీందారి యాస్టానములో నొకదాని గుజ్ఞది 'పెంపంబడుచున్నది. పదుమూండేండ్లది, బనారసుకాజా! గులొబ్‌జామిన్‌! బురాఖ్‌ బొమ్మావహవ్వ! సహజపండిత సాంబయ్య చెప్పినట్టు తులముతులము మోతాదు చొప్పున గుటుకు గుటుకున ్రింగం దగినది. దానికి గన్నె చెజం బావుటకై యెవండ్రైన మహారాజుపుత్రుని దెచ్చితి వేని మాజమీందారీ నీకు శనవిక్రయాదిసర్వ స్వాతంత్ర్యములతో ధారాదత్త మొనర్పనియెడలు జెవి కదపా,?!

“అయ్యా, అంతటితో నాంగుము. తవ్పుధోరణిలోం బడిపోవుచున్నావు. దేశభక్తినిగూర్చి, జాత్యైకమ త్యమునుగూర్చి యుపన్యాసము లీయవల దని యెందులకు చెప్పినావు? రవంత మనస్సు శాంతపజచుకొని చెప్పుము” అని నే నడ్డు తగిలితిని

“ఉపన్యాసముల సంగతియేనా? చెప్పకుందునా? తొందరపడకోయి పూల్‌. ఉపన్యాసము, సము, సన్బాసము, సన్న్యాసము. సన్న్యాసి తనరు “అధవా వధున్షుముు యు విటుం డైనప్పుడు వితంతువు యోగినియైనట్లా? సన్యాసి సంసారి యైనట్లా? ధర్మసూత్మ మాలోచించి మటిచెప్పుము. శూద్రుండు యజ్ఞోపవీతధారణ మొనర్చినాండు; గాయత్రికి శూద్రత్వము వచ్చినట్లూ? శూ'ర్రునికి బ్రాహ్మణత్వము వచ్చినట్టూ? బ్రాహ్మణుండు మహమ్మదీయమతానుసారముగ నువనయనము చేసికొన్నప్పుడు బ్రాహ్మణునకు మహమ్మదీయత్వ మెంత వచ్చి యేడ్చినదో శూద్రునకు ద్విజత్వ మంత వచ్చి యేడ్చినది.

న శంరాభరణము ీవృద్దవివాహము. "

  1. ఉన్మత్తుని ప్రలాపము 717 “విద్యావినయసంపన్నే బ్రాహ్మణే గవి హస్తిని శునివైవ శ్వపాకేచ పండితా స్పమదర్శినః.” అను భగవర్గీతాశ్లోకమున కిక్కడం బప్పుడుక దయ్యా, తెలిసినదా. కం. ““పప్పేపస బ్రాహ్మణులకు, మప్పేపస రుచులకెల్ణ నువిదలకెల్లన్‌, గొప్పేపస” యన్నాండుగదా. ఇక్కడం గవి యువిధతనమునకుః గొప్పునకు నవివాభావసంబంధము చెప్పినాండుకదా! వితంతుత్వము వచ్చినప్పుడు కొప్పెగిరి పొయిన పోలేదా? కావి స్త్రీశ్వమున కేమిళలోపము వచ్చినదయ్యా? నేను బ్రతిపొదించిన ఫూర్వసకము రు బోధమైనదా? తెలివిమాలిన మొగముతో నట్లు విరర్దకమైనజూపు చూచెదవేమి? బ్ఞాక్‌ హెడ్‌! అదికా పవిత్ర మైనవస్తువును మన మంటంగూడదు. కావున నాచారకాండ ననుసరించి దానిని విసర్జింతము. వదలితివికదా! ఇంక నామైపున నాశపెట్టుకొనవుకదా! సరే పుణ్య(్త్రీనే తీసికో. ఉభయతారకమైన పర్ధిని మన మవలంబించుటకు సందేహమేల? ఇప్పటి పుణ్యస్త్రీలకుమాత్ర మందజకుం గొప్పున్నదా? ఉం ౮0 గిరజాలుంచుకొన్నంత మాశ్రముచేత నువిదతన ముడాయించినదా? క్రావువెండ్రుక లుంచుకొన్న మాత్రము చేత ప్రధానమైన సుదతీత్వము సున్నయైనదా? పదము! “మెడను గుత్తికకంటు లేదోయి నాస్వామి మొగముమీందను బొట్టు లేదు కప్పుకొప్పుబదులు క్ఞాపోయి నాస్వామి మగండు మిగిలిన కురిడిసజుకు”' “ఇంక జాలింపవయ్యా ఒక్కటే పనికిమాలినధోరణియా? ఉపన్యాసము లిచ్చువారిగొంతు కోసెద నంటివే. దానికి గారణ మేమని నే నడిగితిని,? “జస్తలేక మావివేయలేదయ్యా। స్టుపిడ్‌ | జ్ఞసియుండియే మజచిపోయినాము. చూచితివా, విరోధాభా సాలంకారమునకు మన వాణియే ప్రాతిపదిక. అగజానన పద్మార్భం గజానన మహర్నిశం, అనేకదంతం భక్తానా మేకదంత ముపాస్మ హే. గజుదంత మని (గ్రంథములలోం బ్రయోగమున్నది. ““తగ్రహేతు రదంతతా'” యనుటచే మనుష్య దంత మని ప్రయోగమున్నది. మేకదంత మను ప్రయోగ మేమిరా? నీమొగ మని సాగందీసి యొక్క లెంపకాయ నిన్నుం గొట్టునెడలం గవికి బుద్దివచ్చును. చెప్పవచ్చినవానిని జెంపకాయ కొట్టినప్పుడు పైయూరా రి పాముకాటు నిమ్మదించినదా లేదా? మే మసంబద్దముగా మాటలాడువారము కాము. మాకు మతి లే దనుకొనుచున్నావు కాంబోలు. మతి లేకపోవుట నీకా, నాకా? నామతిలేని మాటవలన దేశమున కేమిన్టీ వచ్చినదో నీవు చెప్పు, మీమతిలేనిమాటలవలన దేశమున కెంతదుర్లతి వచ్చినదో నేను జెప్పుదును. కాచికో, చూడు. అ. ఇప్పుడు తెర రవంత తొలంగిన ట్లున్నది. మన స్పిప్పుడు రవంత నిర్మలముగా నున్నది. ఈసమయములోనే చెప్పవలసిన దేదో యొక్కవాయలో వలంగం గొట్టదము. పదిపదునాల్గు సంవతృళములక్రిందట దేశములో నింత యశాంతి యున్నదా? ఇన్ని మతకక్ష

718 షొక్షీ లున్నవా? ఇన్ని శాఖభావైషమ్యము లున్నవా? ఇన్ని తిట్టులాట లున్నవా? ఇన్ని కొట్లాట లున్నవా? ఇంత రక్తపాత మున్నదా? ఇంతమహారోదన మున్నదా? మీతెలివిమాలిన యుపన్యాసములే దేశము నింత (భ్రష్టుజుచినవి. ఇంతకుముందు బ్రాహ్మణులు నబ్రాహ్మణులు నెంత కలసీ మెలసీ యుండెడివారు. అన్నా, మామా బావా యను వరుసలతో నొకరి నొకరు పిలుచుకొనుచు నొక్కకుటుంబములోని వారివలె నుండెడివారు కారా! వీరి వారి (స్త్రీ లత్తా, వదినా అక్కా యమవరుసలతో నొకరి నొకరు పిలుచుకొనుచు నీరక్షీరన్యాయముగా నుండెడివారు కారా? ఇప్పుడు గజకచ్చపన్యాయముగానున్నారా లేదా? వంచములతో నెన్నండైన మన కరమటీక యుండెనా? వారు మనముంగిళ్లలోనికి 'పెరళ్లలోని కెంత స్వేచ్చగా వచ్చుచు బోవుచుండెడివారు? వారు మనయెడల నెంతదయతో, నెంతవిశ్వాసముతో6 (బ్రవర్తించుచుండెడివారు? దొంగలవలన మనయాస్తీ కపాయము, వస్తువుల కపాయము సంభవించునప్పుడు మనలం గంటికి తప్పలవలెః గొపొడిన వారు వారే కారా? ఏవో జాతిసంబంధములైన పూర్వపు కట్టుపాటుల ననుసరించి తమవులు వేజుగ నుండెనుగాని వారికి మనకు మనస్పులయందెంత యైక్యముండెడిదో మీ రెటుంగరా? వా రెజుంగరా? భారతదేశ రక్షక దేవత లెటుంగరా? వారికి మనకు విప్పుడు మూపక్రమార్జాలవైషమ్య మెందులకుం గలిగెను? మీ బుద్దిహీనోపన్యానముల మూలమునం గలిగినది. వారి యస్పృళ్యత తత్‌ క్షణము మానుపవలయుననియు, వారిని దేవాలయములోనిక్ని వెంటనే రానీయనలయు ననియు, వారితోం బం క్తిటోజనము లుత్తరక్షణముననే కావీయవలసీన దనియు మీరు గొడ లొడ యువన్యాసము లిచ్చినంత మాత్రమున మీరు ద్వంద్వాతీతులైన మహావేదాంతు లొక్కసారి యైపోయినా రని వారనుకొనినారా? మీయుపన్యాసములో6 జేవ యున్నదో, చెత్తయున్నదో వారెజుంగరా? అకన్మీకముగ మీ కవతరించిన (ప్రేమలలో గుల్ల యున్నదో, గట్టియున్నదో వారు కనిపట్టులే రనియే యనుకొనుచున్నారా? మీరు సమయానుసార వచోవిభవాభిరాములైన నటకశిఖా మణు లని వారు గుర్తెటుంగ లేనంత మూఢులా? మీ నవ్వులు దొంగ నవ్వు లన్మి మీ యేడ్పులు మొసలి యేడ్పు లని, మీరు స్వలాభోద్దేశము చేతనే యామహామాయానాటక మాడుచున్నా రని తెలిసికొన లేవంత బుద్దిహీనులా? వా రట్టబుద్ది హీనులని మీరు నిశ్చయపణచుకొన్నట్లు వారు తెలిసికొని మీయందు మరింత యాగ్రహగ్రస్తులయి యున్నా రన్న సంగతి యెటుంగరా? స్వరాజ్య వాంఛాసమన్వితు లైన మీరు జాఖ్యైక్యము కొటికు వారి నిప్పుడు కూడంగట్టుకొనుచున్నారు. స్వరాజ్యము వచ్చుట యెన్నంటికైన సీద్దించునెడల గేదెకు గేదెయే, దూడకు దూడయే. అప్పుడు తల్లి పిల్లి సంబంధము తెగవలసీనదే యని వారికి దోంవక పోవువా? వారి మాట యెందులకు? మీతలపై రామాయణముం బెట్టి మిమ్మదుగు చున్నాను. మీకుం బంచములపై స్వలాభచింతాశూన్యమైన యవ్యాజ (ప్రేమ మున్నదా? వెజ్టి మొగము వైవికొని యూరకుందు రెందు వలన? మీలో నందలి కట్టిప్రేమ ముండనక్కలలేదు. ఒక్కనికైన నున్నదా? వట్టిమాట, లేదు. దేశభక్తులని బిరుదును నెత్తికి గట్టుకొనం గలవు గాని బుద్దున కున్న (ప్రేమము హృదయమునం బెట్టుకొన గలవా? నీవు రామానుజుడ వైనప్పుడు నీ కట్టినిర్వాజ(ప్రేమముకలుగును. ఇంక మాటలాడక్క ఒక్కనిమేష మైన నాలన్య మొనర్చక, కలువులాగివేసిట్లు, బిరుదు లూడందీసీకొమండు.

హిందూమహమ్మదీయ సఖ్యమును మీయుపన్యాసములే స్రధానముగం బాడుచేసీనవి. మహమ్మదీ యులకు మనకు మత విషయము లైన భేదాభిప్రాయము లున్నను సామాన్య ప్రావంచికవ్యవహారములందెల్లగావల సీనంతసఖ్యము చిరకాలమునుండి యుండి యుండెను. మహమ్మదీయచ'క్రవర్తి యిచ్చిన యీనాములను,

  1. ఉన్మత్తుని ప్రలాపము 710 రాజ్యములను ననుభవించువా రిప్పటివట కెందరున్నారో యెజుంగరా? వారి రాజకీయవ్యవహారములందు మనూ రెంత శోడుపడియుండిరో యెజుంగరా? వారికి మనకు నిర్చిషృచ్చుకాను బాంధవ్యముకూడు బూర్వమున నుండలేదా? ఏది యెటులున్నను బ్రత్యళవైషమ్య లేశమైన లేకుండం బదునాలుగు సంవత్సర ముర క్రిందటివజకు సరళము, సొమ్యముగ, వలక్షణముగ జరిగియుండలేదా? అప్రయత్నముగ బాగుగ నున్నష్టితిని బ్రయత్నమునం బాడుచేసితిరే? మీరుపన్యాసము లీయకుండువెడల విట్టియిక్కట్లు తటసీంచి యుండునా? ఏకీభావమున నుండినప్పు డుపవ్యాసము లెందులక్షు? మీయువన్యాసములే సందేహమునకు, విశ్వాసరాహిత్యమునకు, మనస్సులోని మాయకు నిదర్శనములై యుండలేదా?. కిక్కురు. మనకుండ నూరకుండినయెడల యథాపూర్వముగ దినములు దొరలిపోయి యుందునే? జాతికి మరింతయైక్యమును సంకల్పించుకొని మీయుపన్యాసముల మూలమునం బ్రయత్నించినతరువాతనే జాతి కింతవిభిన్నత కలిగి నది; జాతిలో విన్నివైస్యుము లేర్పడినవి; ఇన్నికళ్లోలములు కలిగినవి. జాతిలో నైక్య మభిమానముచేత, నాదరణముచేత్క నన్యోవ్యసానుభూతి చేత, ననురాగపూర్వకములైన యాచరణములచేతం గలుగునుగొని గొంతుచింపుకొవినందువరిన, బల్లి గ్రుద్దిందువలన, గంతులు వైచినందువలనం గలుగునా? దేశభక్తులారొ! జాతిపర్వాంగకముగం జచ్చునంతటి యాపదకు దానిపి దెచ్చివారు. ఇప్పుడైన మీయుపన్యాసములకు శాంతిం జప్పెదరా? ఇక మాటలాడ మని శవథ మొనర్చుకొనరా? మీ రంకు లెదవులు గదల్పకుండునెడలి మనస్సులలో. గలిగిన నలుకుల్కు తమంత తా మదుకుకొనును. చిత్తమును గలిగిన పుండ్లు తమంత తాము మానును. సవ్నిపాతరోగికి నిద్రపట్టితరువాత దేహము స్వస్తమైనట్లు దేశము సొమ్మనీల్లి రవంత శాంతిపడి తనంత తానే సుఖస్తితికి రాగలదు. మనము చేయవలసీనపనియేమి? మనము చేయుచున్నవేని యేమి? “వర్వేజనాన్ను ్సఖీన్కోభవంతు, లోకాస్సమస్తాసు సఖినో భవం' తని సర్వదా సర్వేశ్వరుని బ్రార్హింపవలసి నవారము కామా? ఇంత విశాల హృదయమైన ప్రార్ధన (ప్రపంచమున నెచ సటనైన నున్నదా? మీరట్లు దైవధ్యాన మొనర్భుకొనుచు మాటలాడకుండ నుందురా? ఒక్కటే మాట-రాట్నపుధ్వనితప్ప నోటిమాట భారతదేశ మున నీదినమువ ముండి వినబడంగూడదు. అట్టు మీరాచరింపగలరా? అయ్యయ్యో, ఆచరింపరా? ఆచరింపరా? దేశకర్మ మింక వింతే? జొతికర్మ మిక నించే? ఇంతే?”

అని యాయున్మత్తుం డేడ్చుచు లేచినాండు. “అయ్యా కూరుచుండు'మని వే నంటిని. “నాకు వీబరాత్కారమా మయి డొక్క వీర్చెదము. జాగ్రత్తయని యాతండు నాచేయి విదల్భుకొని పొటీపో యినాండు.!!

ఓం శాంతి శృాంతి శాంతిం

1 24. ఆయిర్వేదవైద్యుని అయయుుఎపన్వానముం జంఘాలశాస్త్రి యిట్లు పలికెను.

“వేను సభకుం బోవుసరికే యొక యాయుర్వేద వైద్యుం డుపన్యసించుచుండెను. ఆంతకుముం దేమి చెప్పియుండెనో కాని నేనుసభలోం బ్రవేశించినపిమ్మట నాతం డిట్లు పలికెను:

“అముదముండగా నెనీమా (ల2) యెందులకు? కడుపులో నున్నకల్మషములు ద్రోచివైచుట కది మంచిదా, యిది మంచిదా? అధోమార్గమున నెక్కించిన నీ రేమాత్రము లోని కెక్కంగలదు? (ప్రేగుల చుట్టలోని చిట్టచివర భాగములో గొంతవజకే యెక్కంగలదు కాని యంతకుం బై కెక్కంగలదా? అందువలన నచ్చటి కల్మషమే తాలంగి పోవును గాని పైనున్న (ప్రేంగులలోని కళ్మషముమాట? నోరు స్వాధీనము కాకుండ నున్నప్పుడు, పండ్లు గట్టిగ దగ్గజంబడినప్పుడు రెండవ మార్గ ముండనే యున్నది కొన్ని గిన్నెలకొలంది కాఫీ త్రాగుటకు, బుడ్ల కొలది సోడాత్రాగుటకు, పుంజీలకొలంది నారింజపంధ్డు (మ్రింగుటకు దినములకొలందినుండి యుపచారములను జేయువారిని జెడమడ తిట్టుటకు నోరు విచ్చలవిడీగ విశ్చ్శంఖ అముగం బనిచేయుచుండంగ గోంచిలోపల గొట్టమెందులకు? పోనీ! ఎక్కీంచితివయ్యా-పసరు పోయినదా -క్రిమిపోయినదా? అమము పోయినదా? ముంగిలి తుడిచినంతమాత్రమున నిల్ణుతయు శుభ్రపడినదా? అదిగాక జ్వరభేదమువలననేమి, (ప్రేంగులలోనికి వేండిమిగల నీరే రోగుల కందజ కుపయోగపటచుచున్నారే. అందుచే: గొందజ(ప్రేు లుఫ్లాధిక్యముచేం గుమిలిపోవుచున్నవి-కొందట (ప్రేవులు హీనోస్షతచేం బచ్చిచేని పట్టుపట్టుచున్నవి. ఉష్ణాధిక్యము చేసిన (ప్రేవులనుండి రక్తము పడుచున్నది. పచ్చిచేసిన (ప్రేవులలో శూల యారంభమగుచున్నది. కొంద కేబాధయు లేక సరిపోవుచున్నది. పోనీ! కొందరైన సుఖముగా నున్నారని సంతోషింతమన్న, వారి బ్రదుకు లెట్టున్నవో చెప్పుదునా? (ప్రాతకాలమున యథాపూర్వముగ మలమోచ నము జరుగదు. ఎప్పుడు జరుగును? చిలుకకొయ్య కెక్కిన సీమ యినుపరేకుడొక్కు గొట్టముతో౬ గ్రిందికి దిగవలయును, పంచపాళిలోం గ్రాంగుచున్న నీరు దానిలోం బడవలయును. నవుంనకుండు "పెండ్డాముగది లోవికిం బోయి తొంగిచూచి గిరుక్కున మరలినట్లు గొట్టపుంగొన యాసనములోనికిం బోయి మరలవల యును. అప్పటికి గృతార్థత-అప్పటికి మహేంద్ర పదవి-అప్పటికి సప్తపురుషాంతరములందలి పెద్దలు తరించుట! ఆహా! ఎంతపనికిమాలిన బ్రదుకు బ్రదుకుచుంటి వయ్యా! ఆరుపైసల యాముదము నీకు, నీయిలాలికి నీకొడుకునకుం గూడ నర్దసంవత్సరమువణకు వచ్చునే! స్వదేశీయమై, నర్వవిధముల నీకు సరిపోవు వాముదమును మాని యాసననాళధమని నంటంగట్టుకొని బ్రదు కడవి యధా భన్నము చేసికొంటేవే. మూర్యా! నిన్నేమి చేయవలయును? పారుగూరికి బోవలసినచ్చునప్పుడు చెంబుకంటె, గుడ్డలమూట కంటె బ్రక్కచుట్టకంపె, భోజనపాత్రల దొంతరకంటి, దేవతార్చనపుం బౌట్టెకంపె నీవిరేచనపుడొక్కు ముందా?

రామరామా! కొందజాండువారుగూడ నీప్రయోగమున నద్వితీయ లనిపించుకొనుచున్నారే! "పెండ్లికి బోవునప్పుడు పన్నీటిబుడ్డికంపె నీపాయిఖానాపాత్ర ముఖ్యమైనదే! అయ్యయ్యో! ఆరోగ్యముమాట

  1. అయుక్వేదవైద్యుని యువన్యాసము 721 యటుంపుడు. బ్రదుకుమాట యటుంపుడు. అన్నిటికంటె ముఖ్యములైన సిగ్గుబిడియములు బుగ్గియగు చున్నవే! అంతటినుండి పెండ్లిండ్డలో వియ్యవురాలి యలంకారములలో, నాందుబిడ్డ కట్నములలో, నీయ మాంగళ్యపుగొట్టము చేర్తురు కాబోలు! అల్లువి కెక్కుటకు గుజ్జములతోంబాటు, బండ్లలోం బాటుక్కించు కొనుటకు నీబహిర్దపుం దిత్తిని జేర్తురుకాంబోలు. మనబుద్దు లింత పాడగునప్పుడు దేశసౌభాగ్యము తొలంగిపోయె. ననగ నాళ్చర్య మేమి? తాను తనది యనునభిమానము పోయినపిమ్మట మోత్షమైన రావలయును, భైక్యమైన రావలయును. మన స్వార్థనరిత్యాగము వదార్థన్వీకరణముకొట క్రైనది కావున మన శీరెండవది దాపురించినది. కొవున మొదట బాగుచేసికొనవలసినది దేశముకాదు బుద్ది వదల్భుకొనవలిసిన బానినతనము దేశసంబంధమైనది కాదు, మనస్పంబంధమైనది. దేశములో నీవు లేవూనీలో దేశమున్నది.

మటియొక సంగతి. వుస్పిపంటివే బాధవడునపు డేమిచేయుచున్నావు? దంతోద్దాటన (వీణ

డగు దామోదరన్‌ దగ్గఆకుం బోయి పంటి నూడందీయించుకొనుచున్నావా?-పంటేలోం బురు గొడ దీయించవరియువా? ఏ న్నూడందీయింపవలయునా? శేషు ముక్కునకు బాధకలిగివయెడల ముక్కూడ దీయింతువా? కంటిలోం బూవువేసిన యెడరం బూవుము హరించుట వైద్య మగును గాని కంటిని బెటుకుట వైద్యమగునా? ఏకోశమున నైన దోష మేదైనం జేరున్పుడు దోషసంహరణ మొనర్చుట తగునుగొని కోశసంహరణ మొనర్చుట తగునా? గోరుచుట్టు వేసీనయెడల ద్రేలూడుదీయవలసినదే! ఇది చికిళొ క్రమ

మేనా? ఇది మనుష్యవద్దతియేనా? మనుష్యపద్దతిమాట యటుంవుండు. తోంకపై నీంగన్రాలినయెడల దొవిని వదర్చుకొనుటకై కుక్క తోకను జెటకాయించును గాని కొఆీకివైచుకొనునా? అధమస్రాణిపద్దతికిగూడ

వృతిలేకమైన యీపద్దతి మనకెందులకు? పురుగు చేరివదంతమును బెటికివేయుకే-పూచిననాల్సనుగూడ

శాగించుకొనలేకపోయివావా? దంతములోం బురుగు మాండదీయుట కెన్ని చికిత్సలులేవు? అవి యన్నియు

విరుపయోగము లవియే యెంచితివా? అట్టి చికిత్స లేర్పాటు చేసి: యవతారవురుషులు వెట్టి ముండక్‌దుకు

అవియే యెంచితా? ఒక్క యోషరితెచ్చి వుప్పిపంటియొద్ద నొక్కనిమున ముంచినయెడలం బురు

గాయోషధిలోని కాకర్షింపండువే! ఎంతమహిమగల యోషరియో యొకసారి వరీక్షించుటకైనను నీకు బుద్ది

ఫుట్టనప్పుడు నీకు మొదలే బుద్దిపుట్ట లే దనుకొనవలయును గాని-బుద్ది కొంతకాలముండి తరువాతః

బోయిన దమకొసుభున్నావా? గ్రణములలోని శ్రిమిజాల మంతయు. బైని కట్టివమూ లికలవలన వెలుపలికి

వచ్చువే? మజీయొక చిత్రము: ఒకని కొడలినిండం గుజువులు వేసినవి. ఒకవైద్యుండు వచ్చి యొకమూౌలి

కము దెచ్చి దాని నాతని యొడలిక దగిల్ఫి బురదవీటిలోం బ్రాతిపెక్టును. రెండుదినముల కామూలిక

చచ్చెను. వెంటనే రోగి శరీరమందలి కుజుపులన్నియు నంతరించెను. శరీరమందలి రక్తములో నున్న

యాటవిక్వరనంబంధమైన ్రిమిసమూహముముగూడ వనమూలికలు చంపంగలవు. దినమునకు రెండుసా రుణ్కు దినము విడీవి దినము, మూండుదినముల కొకసారి వచ్చు చలిజ్వరము అవలీల నుచ్చాటన మొనర్నంగలి మూలికలు మన కుండ, రక్తములోనికి విషమును సూదితో నెక్సించుకొని తపించి తపించి! యేలవావునకు సిద్దమగుదువు? నాడీస్థినమునం గట్టిన యోషివలన నాళమందలి రక్తములోని పురుగు చచ్చుతుండంగా దంఠములోని వురుగుకొటకు దంతమును గారుచే లాగించుకొంటివా? దంత మూండిపో యిన దనియుద దెజపీని బడితిమనియు సంతోషించు చున్నావేమో కాని యందువలన నీనరములిలో నెన్నిరోగములకు బీజము వేయంబడినబో గ్రహించుకోంటివా? మెదటికిం దగిలిన యదటువలన నీకు

722 సాక్షీ దలతిరుగుడు రావచ్చును. ఉన్మాదముకూడ రావచ్చును. ధృష్టి సున్న కావచ్చును. ముక్కునుండి రక్తస్రావము కలుగవచ్చును. ముఖమునకుం బక్షవాతము రావచ్చును. మూర్చ రావచ్చును. పన్నూడందీసిన యుత్తరక్షణమువనే పక్తవాతము వచ్చినవారిని, మూర్చవచ్చినవారిని నేను జూచితిని, ఒక్కమూలికతో నిర్మూలన మొందవలసీవ పంటిరోగము కొజుకుం బ్రాణమున కింతముప్పు తెచ్చుకానుట తగునా?

పాశ్చాత్య దేశచ(క్రవర్తులలో నొక్కనికిం గాలిలో ముల్లు (గ్రుచ్చుకొనినది. వైద్యులు సూదితోం గుట్టినారు; శ్రావణముతో లాగినారు; కత్తితోం గోసినారు. ముల్లూడిరాలేదు. క్రమముగా నాభాగమంతయు వాచినది. జ్వరము వచ్చినది. పరాకు పుట్టినది. అస్వస్థత హెచ్చినది. శస్త్రవైద్యులు పరీక్షించి మోయాలి చిప్పపై వైదంగుళములవజకుం గాలు ఖండింపవలయు నని సిద్దాంతీకరించినారు. ఖండించినారు. తక్షణమే ధనుర్వాతముతో రోగి చచ్చినాండు. ఈనందర్భమునం దెటుంగవలసినయంశ మే మనంగా, ఒక్కయాకుపస రుతెచ్చి రెండు కన్నులలో రెండు చుక్కలు వైవినయెడల శరీరమున నెక్కడ (గ్రుచ్చుకొన్న ముల్లయినసరే, యొక్కదినములో నూడిపోవుము. అన్నిటికి శ్యస్త్ర/చికిత్సయేనా? కత్తి కారు, సూది, తంటసము, ఆంపమే రోగ నివారకసాధనము లైనప్పు డింక వైద్యశా,స్త్ర, మంతయు నరేబియా సము(ద్రమునం బాజవేయవలసినదే కదా? సమగ్రమైన శాస్త్రములేమిా రేమిజేసిన, వెట్టుచేసివం జేయుదురుకాకు కలిగియు మనకర్మ మిట్లు కాలిపోవ నేల?

కొంతకాలము క్రిందట నొక్క చ క్రవర్తిపుత్రుండు మనదేశమును జూడవచ్చిన్వాడు. గుజ్జ మెక్కుట లోనో దిగుటలోనో, నడకలోనో, విద్రలోనో, బంతియాటలోనో, జంటనాట్యములోనో యాతవికి మోంకాలు బెణికివది. కాలు వాచివది. సలువు, పోటు హెచ్చినది. రోగి కూరుచుండలేండు, పందుకొనలేండు; ప్రక్క కొత్తగిల్ల లేండు. రేయుంబవళ్లు కురరివలెం గూయుచున్నాండు. నిద్రహుకు మందు లిచ్చినారు. సూదు లెక్కించినారు. పై బాధ హరించుటకుం బట్టు వేసినారు. కాపులు కాచినారు. జెలగ లంటించినారు. మంచునీటితుంపరలు తగిల్భినారు. ఊవ్వుల గాఢముగ యోజించుచున్నారు. కాలు ఇండింపవలసిన దని కట్టుకడకు కాం(గ్రెసులో సిద్దాంతీకరించినారు. రోగి యేమి గతిలేవి వాండా? సామాన్యుడా? అయ్యయ్యో! మహాచశ్రవర్తి జ్యేష్టపుగ్రుండే! చక్రవర్తి మూండువేలమైళ్ల దూరములో నున్నాండే! ఆతం డంగీకరించకుండ వీతని కాలు కొట్టివేయుట సాధ్యమగునా? ఆయనకుం దంతత్రీ మూలమునం దెలియయిటిచినారు. ఇరువదివాల్లుగంట లుపేక్షించినయెడల కాలు ఇండించినను రోగి బ్రదుకు డవి 00[0ఖయు 05 ఖంత!ణ! అ2హో౦లి (వైద్యుల యేకగగ్రీవాభి ప్రాయము) కలిగినది. రోగి రోగి యని వారందు రెందులకు? రోగ మెవరికి? కాలు బెణుకుట రోగమా? ఇదేమి జ్వరమా? జలోదరమా? అతిమూద్రమా? అండవాతమా? వాపిండ కూడు? రోగ మెవరికి? అందలు శస్త్రచికిత్సకులు చేరి రోగము శాసించినప్పుడు కా దనంగలవూ రెవ్వరు? అన్ని పరీక్షలలో నారితేటినవారామా్రమైనం దెలిసికొనలే రవి చెప్పుట విద్యాద్రోహము కాదా? అందులో నొకరా, ఇద్దజా-ప్రాణమున కొక్కండుచొవ్పున నైదుగురు కలసి రాద్దాంత మొనర్చినపుడు బుద్దిమంతులు మొద్దులాగున నుండవలసినదే కాని పెదవులు కదల్బందగువా? చరణభిండనమునకై చ క్రవర్తిగారి యంగీకార ముకొటకు శస్త్రవైద్యులు కణ మొక్క యుగముగా నిరీక్షించుచున్నారు. ఇంతలో వొకదేశీయమహారాజు నొద్ద నుండి యొకవైద్యుండు వచ్చెను. ఆతందు కుమ్మరి. వయస్సుమీరిన వాదు. మహారాజలేఖతో శస్త్రవైద్యుల నాతండు దర్శించెను. ఇతండు (౩8 అవి యొక వైద్యుం డనెను. ఇతండు “వూలు”

  1. ఆయుర్వేదవైద్యువి యపన్యాసము 723 అని మటియొకు డనియెను. వీయోగ్యతాప్రత్రములు (024%28) చూపుమవి మజీయొకం డనియెను. మహారాజులేఖను మన్నింపవలదా యని మటియొకండు సందేహించుచుం బలికెను. మహారా జైన సరే, మహారాజాధిరా జైన సర్మే నల్లని భారతీయుని నమ్మంగూడ దను నర్జమిద్చునట్లు మరియొకవైద్యుండు తల యడ్డముగ నూంపెను. “*వైద్యులారా! మీరింత గుబ్చెటలు పడనక్కలలేదు. నేను లోపలి కేమియు మందీయను. మీ చ్రపర్తిపుత్తు నొక్కసారి చూచెదను. అనుజ్ఞ నీయవలయు”నని కుమ్మురివైద్యుండు పలికెను. ఈవైద్యునికి రోగిని చూపుటా మానుటా యనుపంగతినిగూర్చి యైదుగురుగూడం గొంతసేవు పూర్వపక్షరార్దాంతము లొనర్భుకొనిరి, “హృదయము చాల దుర్చలముగా నున్నది. ఇట్టిసముయములో (గ్రాత్తూవిని చూచుట వరన నందులో నల్లని '్ఞాక్‌ హెడ్‌ "ను జాచుటవలన, రోగికి గొంత (01060 యదటు కలుగవచ్చును. అందువలన హృదయ మాశ్రస్మి కముగ నాంగిపోవచ్చునూ' అని యొకండు పలికెను. “రో గమొగమును జాడవరసినపని యేమున్నరి? మొగమున కెదుట నొకదిట్టమైన తెరయడ్డు కట్టుదము. బాధ కాలిమీందం గావున దెర క్ష్మవలదు. అది గాక హృదయము మిక్కిలి దుర్భలముగా లేదు. రోగిలోం

జెప్పియే యాతని నందుకు “స్రేర్‌* (సిద్దము) చేసియె యీతనికి దర్శన మిస్పింపవచ్చునని మటీ యొకడు శన యళిప్రాయమువు వెలివుచ్చెను. ““ఎందులకైన మంచిది, “9092025” 56098 4050 (పెద్దమోతాదు) చేసి యిచ్చియే దర్శనము చేయించవచ్చు”నని యింకొకం డనియెను. “ఆమౌత్రపు టదటున కాంగలేసివాండు పెద్ద ' ఆపరేషను" కెట్టాగునా యని నాకు జాభయముగా నున్నది. 1 127 20 రాలి 3జ0లు ఈ0106” అని మటీయొకడు గుజ్జపుమొగమంతకోలనైన మొగము కలవాండు బిట్టబిగి యుచు ధుమదుమలాడుచుం బలీకెను, ఏలాగైన నేమి, శుట్టుతుదకుం గుమ్మరిని లోవికిం దీసికొనిపోయిరి. కుమ్మరి కొంతసేపు చూచి చ్రవర్తుత్రుని మోడారొపైం చేయివైచుట కనుజ్జని మ్మనేను. 310 30 (నొ నొ) యవిశంకు రెండేసి “నోల చొప్పునం బదినో లొక్కసారి రావణాసురు నుండివలె బయలువెడలినవి. మోకాలిపై వీంగ ద్రాలిననైన సహింపలేంయ. కావున వీలు కాది యందరు చెప్పిరి. మరేమియుం దొందరలేదు-బాధ తగ్గింు నని కుమ్మరి యావైద్యులతోం జౌప్పెను. చేతులు పరీక్షించి “పర్‌ మాంగనేట్‌ ఆఫ్‌ పొట్రాష్తు*శ్రో నాతనివేతులు గడిగించ్చి తుడిచి, నిష్పుసెగను గాపీంచిి తుదకు మోడాలిని స్పృశింయట కముజ్జ విడిరి. చ్రర్తి పుత్రుని మోయాలిప్టై గుమ్మరి చేయి వైవి యంటేయంటనట్లు కొంతసేపు రాచెను. చక్ఞవర్తిప్తుతుం డూం యనలేదు. అం యనలేదు. ఉహుం అనలేదు. అహా! పీర్ల యేడ్చునకుం దళ్లి జోక్‌ స్టైట్టిదో బెలుకువొప్పిక గుమ్మరిపట్టట్టిది. అట్లాతందు శెందునిమునములు రాచి జేబులో దొంచిన యొక తెల్టనిసీసా పైకి దసెను. నాన్‌ "సెన్సు వాటీజ్‌ దట్‌ (బుద్దిహీనుండా! అదియేమి) అని వైద్యులు కుమ్మరిని గద్దించిరి. “ఇది యాముదము. దీనితో రవంతసేపవు తోమెద? నని కుమ్మరి బదులు చెప్పెను, “అది శిజథ05646 0 కలయ వంటి క0ప08 కొవచ్చును. కెమికల్‌ యెగ్ణామినేషను “చేసినంగాని వీలులే” దని ఘంటాపదముగ లైద్యుల సెలవిచ్చి యట్లు చేసిరి, ఆంత నాతం డాముదమును మోంకాలీకి రాచి, నిమ్మళముగ రాచి రాచి, యర నెటింగి కీలెటింి, మార్షముతో బింకముగ నొక్కనాక్కు నొక్కిమ. దానితో టక్కుమని ధ్వవిల్లైనది, అంత వైద్యులు భయభ్రాంతులై మతులుపెడి కుమ్మరిని జేతులు పట్టికొని యావలికి లాగిరి. పదునైదు దినమురినుండి నిద్ర నెజుంగని యాళండు గురుకపట్టి గాఢముగ ని(ద్రించుచున్నాండు. ఆతనినాడి నొకరు చూచుచున్నారు. హృదయపరీక్ష నొక్షరు చేయుచున్నారు.“ గుజ్జుచూచి మ్యూమానియా యేమో యని యొకడు సందేహపడినాండు. ఎందులకైన

724 సాక్షి మంచిది రోగిలచువజ కీకుమ్మరిని గారాగృహ మందుంచుట మంచిదని వైద్యులు తీర్మానించినారు. మజునాంటికే చక్రవర్తి పుత్రుడు లేచి తిరుగాండ మొదలిడినాండు. మహారాజు ప్రాణము పై మహారాజు వైద్యుల కందజ కంతయభిమానము, నంతయాదర ముండవలనీనదే. కాని చికిత్సా పద్దతియం దంతకంపె తెలివిమాత్ర ముండవలయును. చిట్టవివరకుం జెప్పంబోవున దేమనంగా, చీటికి మాటికి శస్త్రచికిత్స చేయందగదు. శస్త్రచికిత్సాసాధ నము లాయుర్వేదమునం దక్కువగానున్న వని దాని నధిజేపించట వరులయాచారమై యున్నది. అది దానికలంకము కాదు-ఆలంకారము. అది దానితప్పు కాదు-ఒప్పు, అది దానియధికేపణము కాదు -అభినందనము. శస్త్రవైద్య మంతయావశ్యకము కాదనియే యాయుర్వేదాభిప్రాయము. ఏవో కొన్ని జాతి వ్రణములకు మాత్రమే యది యావశ్యకము. మిగిలిన (గ్రణములన్నియు నోషధీమాహాత్యముననే మాన్నంద గును. అంగసంఘాతములో నొక్కయంగము చెడిపోయి మిగిలిన యంగములం బాడుచేయు ననుభయము కలిగినప్పుడు శస్త్రృవైద్య మావశ్యకము. రాచపుంటికిం గూడ శస్త్ర వైద్య మక్కలణలేదు. శన్త,వైద్యమునం గాని యది లౌంగదను నభిప్రాయము సమంజసము కాదు. దాని కొక్కచిత్రమైవచికిత్సా పద్దతి కలదు, అకుజుపుసంబంధమైన కదు మెంతవటకు వ్యాపించునో యంతవజకుం జుట్టు నొకమూలికపనరు రాయుదురు. కొన్నిగంటలైన పిమ్మట గోడమీందనుండి పీడుక యూడిన ట్లూభాగ మంతయు నొక్కదిమ్మ లాగుననుండి పడిపోవును. పిమ్మట నామూలికయే నూనెలో గాచి యావ్రణమునకుం బూాయుచుండవల యును. కొలందిదినములలో మాను పట్టే మచ్చపడును. ఇది విచిత్రమైన చికిత్సాశ్రమము. ఇట్లు చేయు నాతండు జోలార్‌ పేటలో నున్నాండు. శాస్త్రవైద్యము. కోటి కొక్కమాయణు విధిలేకుండునప్పుడు మాత్రమే జరిగింవలసియుండంగా నిప్పుడు దాదాపుగా నన్నిరోగముల కదియే యవలంబించుచున్నారు. ఇంజెక్షను శస్త్రనైద్యము కాదా? నెళ్తుటిలోనికి. బోయినది సూది లైన నేమి, కత్తి యైన నేమి? మందేమ్మి విందేమి-నోటిరుండం బోవవలసినదే. నోటిద్రవములతోం గలసి వదనై పరిపక్వమై యుదరకోశములోనికి బోవలసినదే. అచ్చట వివిధము అగుజాఠరరసములతో మేళన మొంది రక్తములోం జేరి యన్ని కోశమురిందు నహజమై సంచలన మొంది పౌఖ్య మీయవలసినదే-కఈక్రమావస్త్రలలో మందున కేలోపము కలిగినను నచి సహజమైన గుణ మీయదు. భగవంతుం డేర్పాటుచేసిన క్రమ మది. దానికి వ్యతిరేక మగువద్ద్రతి యసహజము కావున ననక్రము, అనుచితము. తాత్కాలికముగ ఇంజెక్షమువలనం గొంత గుణ మగపడినను నది ప్రబలాపాయమునకు ముందు ముందు కారణము కాకమానదు. ఇంజెక్షనువలని యపాయము లిప స్‌టి పాళ్చాత్యశా,స్త్రజ్ఞులు కొందరుకని పెట్టి యాచికిత్సాపద్దతికి నిరుత్సాహ మిచ్చుచున్నారు. మసూరిటీకాలుమాత్రము? వానియందు జనుల కెంతగాౌరవ ముండెను? ఎంతనమ్మక ముండెను? పొశ్చ్ళాత్యులలోనే టీకాలు ప్రాణాపాయకరము లని వాదించు నొకతెగవారు బయలుదేరినారా, లేదా? అసహజములైన వద్దతు లన్నియు నప్పుడో, యటునీమ్మ టనో యపాయకరములే; అనువినాశకము-అందుచే ననవలంబనీయములే. ని(ద్రకింజెక్టనా? నిద్ర కింజెక్టను తీసికొన్నవారికి రక్తముం దసహజమైన వేండిమి బయలుదేటి పీత్తాధిక్య మొనరించి, కార్టైమును బాడువేసి యెంత శాశ్వతమైన యపకృతి వాచరించినదో యెరుంగుదువా? ప్రజల కన్నివిషయములందుంగూడ శాంతి యోపిక, యోజనము, దూరదృష్టి పూర్వవస్వభిమానము తొలంగిపోవుటచేతనే వారు తాత్కారీక సుఖమువై

  1. ఆయుర్వేదవైద్యుని యుపన్యాసము 725 దేవులాడి దేహమనస్తత్త్యములు శాశ్వతముగాం బాడుచేసికొనుచున్నారు సూదిపోట్‌ తత్త్వవిరోధ మని, తప్పవని తగ దని చెప్పినప్పుడు కత్తికోంత యెట్టిదో వేజ చెప్పవలయునా? కొన్ని కొన్ని వ్రణములకుం దప్పవిసరి యైనప్పుడు శస్త్రవికిత్స యుండనే యున్నది. అన్ని 'గ్రణములకు మాత్రము శస్త్రచికిత్స సాధ్యమగునా? గొంతుకలోని వ్రణముమాట యేమి? అది కంటికి దొరకునా? కత్తి కందునా? (్రేలికందునా? పట్టికి లొంగువా? ఇట్టివణములను శస్త్రసంపర్కము లేక్సుండ బాగుచేసినవా రెందలులేరు? రోగికంటికి (గ్రంతలు గట్టిగ గట్టించి పాదరనపు. బొడి వాతనివే లోవిక బీల్చింపంేసి ప్రణమును సులువుగా బాగుచేసీనూరు వ్రణవైద్యులుకారా? కత్తితోం గోసినవాండే శస్త్ర/ికిత్సకుండా? శస్త్ర వైద్యమున సంపూర్ణప్రజ్జ నొందిన పాశ్చాత్యులు నారకుజువున కేమి చేయంగలరు? కత్తితోం గోయంగలరా? చిమ్మటతో లాగం గలరా? పరిపక్వదశ కైనం బట్టువేయం గలరా? అదికూడ వక్కజలేదు. కురుపుస్టాన మేదో నిర్ణయింహగలరా? ఏమి చేయంగంరు? రోగి మాసములకొలందిం గోండ్రింపవలసీనదే! లోనుండి విమ్మళముగ వచ్చునారను జిన్నపుల్లకుం జుట్టుకొని భద్రముగం బాట్లు పడవలసీనదే? (త్రాడు తెగిన యెడలం దనువంతయు నార ్రాంకవరిసినదే? నరలోకానుభవము నరలోకమున వాందవలసినదే? దీవికి. బికిత్స లేనేలేదా? లేకేమి? గురివెంద గింజయెత్తుగల యొకమందు వరంటిపండులోం బెట్టి యేడుదినము లిచ్చిన యెడం వార యంతయు నొక్కసారి యూడి యీావలం బడిపో వును. ఏండ్ల కేం ర్లేడ్చించడువట్టి దేదుపూంటలలో సంపూర్షముగ బాగగును. విచిత్రమైన యోషరికాదా? రసమా, విషమా, గంధకమా, పాష్షిణమా? ఏమియుంగాదె! కంబము గిద్దరూరు మారికాపురము నంద్యాల బళ్ళారి హృల్లి ఆదోవి మొదలైన తావులందే కాక యుత్తరదేశ మందీ కుజుపు బాధ పడువా రనేకు లున్నట్లు వినుచున్నాము. కావున బెప్పంబోవున దేమనంగా?-శ స్త్ర వైద్యము పనికిరాని వ్రణము లెని సవిధములైనవో యున్నవి ప్రణములకే దానిపని యక్కటకు రానప్పు డిఠరరోగములకు శస్త్రచికిత్స నాచరించుట హాస్యాస్పదము కాదా? జలోదరమునకు శస్త్రబికిత్సయెందులకు? కాళుల కుబ్బు కలిగినప్పుడు, మొగమున కుబ్బు కలిగినప్పుడు రంధ్రము పొడిచి నీరు తీయుచున్నారా? మందిచ్చి యానీటిని హరింపంచేయు చుండున ప్పుడు జలోదరమునక్తు శస్త్రచికిత్స యెందులకు? వీరొకసారి తీసివేసినప్పుడు రోగి కర్మముచాలక జీవచ్చవమువలె బ్రదికియున్నను మూండవసారీ చచ్చుట ముమ్మాటికి నిశ నయము కాదా? ఈరో గమున కనముపమానములైన యాయుర్వేదౌషధము లుండంగా వానిని సేవింప నొర్లకపోవుట జీవింపనొల్లకపోవుట కంటె భిన్నమా? స్త్రీల కందజకుం బ్రధానముగ నున్నవ్యాధి మలబద్దత గృహిణీ ధర్మమును యధావిధిగ నిర్వర్తించు టకై రేయుంబవళ్లింటిలోనే యుండి మంచిగ్గాలి వెలుతురుకేక్త తగినవ్యాయామములేక, వేళపట్ట్ల భోజనము లేక వచనాదిక్రియలందుం దడిగుడ్డలు కట్టుకొవినంగాని పనికి జరుగుపాటు కేక్క పీల్లలయేడ్పులతో రాత్రి నిద్రలేక పడుచున్న బాధలవలన మొట్టమొదట మలబద్దత యారంభమై యదియే మందాగ్నిగం బరిణమిం చును. అడ్డబాస యున్నయాండు దిప్పు డెట్టు లేదో యజీర్తి లేవి యాండు దట్లు లేదు. మొగమునకు మెరుంగు. రావికొనుటయందు వీరి కున్న శ్రద్దలో సగమైన మందాగ్నిని గుదుర్చుకొనుటలో వీరి

726 సాక్షి కున్నయెడల వీరి కొంటిపూంటసాపాటు లుండునా? భర్తల కణాబిళ్లలపై సంతకము లుందునా? బిడ్డల కూసరపొట్టలు సుర్షకట్టు లుందునా? అగ్నిమాంద్యమున కాయుర్వేదౌషధములు సేవింపలేక, యథావిధిగాం బధ్యముసేయలేక, జిహ్వాచాపల్యము నడంచుకొనలేక యంతకంతకు రోగవృద్ది చేసీకొనుచున్నారు. మన మందులు మంచివి కా వని మహర్షులను దిట్టుచున్నారు. ఆసుపత్రులకు: బోయి యావీ రీనీరు త్రాగుచున్నారు. దారసానులచేం బరీక్ష చేయించుకొనుచున్నారు. వారిచేం గడువు కోయించుకొనుచు న్నారు. మరణోన్ముఖలై బిడ్డలపుణ్యమున మరల బ్రదుకుచున్నారు. మందాగ్ని తగ్గినదా? దేహమునకుం బాటవము తగ్గినది. నరములలో శక్తితగ్గినది. మొగములోం దేజస్సు తగ్గినది. కంటికి దృష్టి తగ్గినది. మనస్సులో నుత్సాహము తగ్గినది. బ్రదుకునం దపేక్ష తగ్గినది. అంతేకాని మందాగ్ని తగ్గుట! జిలజిర మని జిల్లుమని జారరరసములు కడుపులోని కూరుట లోవికిం దీసికొన్న రసాయనమువలనను, గల్బమురి వలనను గలుగవలయును గాని కత్తికోంతవలనం గలుగునా? భగవంతుని నిర్మాణము ననుసరించి కడు పెట్టున్నదో దాని నట్లు యుండనీయవలయును గాని దానివి మామిడికాయతరిగినట్టు తరిగితరిగి కుట్టి దానిని గురూవను జేసినతరువాత నది సహజమైనపని చేయంగలదా? భగవంతుం డేర్చజచిన సంచలనము దాని కిప్పుడు చెడినదా లేదా? లోని యాహారమును నొక్కంగలశక్తి నలుపంగల శక్తి గిరగిర త్రిప్పంగలశక్తి ముందునకుం ద్రోయం గలశక్తి కత్తిన్రేబు తిని కుట్టువడిన కడువునకు దైవసం కలర్పమున నుండిన ట్లుండుట కవకాశ మున్నదా? పంటికునీ (దంతకునీ) కత్తిచేం గోయించుకొనుటడే దౌడపై నరయంగుళము లొట్ట యున్నవాండు. సెనగలు నీయంత విశ్చంభలముగ నమలం గలండా? ఏీయవయవమునకుం గత్తికోంత కలిగినదో యాయవయవములోం దీజనిలోపము చేరిన దన్నమాట. మూలశంకరోగమునకు శన్త్రికిత్స చేయించుకొన్నవాని కాసనరం[ధ్రము మునుపటేకంటె శాశ్వతముగాల దగ్గినదా లేదా? గంటల కొలది వీరు పెరళ్లలోం గూరుచుండి విరేచనము తెమలకపోవుటచేత, నెంథకు సంతుష్టి లేకపోవుటచేత బ్రదు కెల్ల భ్రష్టమైనదని యేడ్చుచున్నారా లేదా? మూలశంక నిర్మూలన మైనయెడల వీయేడువులు గణింపవలనీన పని లేదు. పోయినదా? ఆ. సొమ్ము-సుఖమొందుదు మనునొశ-అంతేకాని యది పోవుటకు? తిరిగి పీలకబయలు దేరుచున్నదే. గులాబికొమ్మ మొదలంటం గత్తిరించితిమి, తిరుగ నంకురించినదా లేదా? మొవ్వులోని కనంటిని నజకి వైవితిమి-తిరిగి మొలకెత్తినదా లేదా? ““కాటలైజు* (కాల్చుట) చేసితిమికాన నింకరాదవి వైద్యులు చెప్పినమాట నమ్మవలదు. భూమిని గాల్ఫివైవినమ బికీలింత మొలవలేదా? చీపురు మొక్క తలయెత్తలేదా? కాల్చుటచేత మరింత శీస్టుముగ మటింత యెత్తుగ నంకురించినది. అటులే కడువు కోయుటచేతనే యజీర్తి మటింత వృద్దియగుచున్నది.

కడుపులో గుల్మములు, గడ్డలు మొదలగునవి యన్నియు లోవికౌషధమును తీసికొని కరంగించుకొని నిర్మూరించుకొనం దగినవేకాని కత్తిచేం గోయించుకొనందగినవి కావు. తాత్కాలిక మగుదోషమే కత్తి వివారింపంగలదు. కాని దోపకారణమును నాశ మొనర్పంగలదా? కారణమును గనుంగొని దావివి భేదించినయెడలం గార్యముం వాశన మగును గాని కార్యమును దొలంగించినయెడలం గారణము నశింహగ అదా? చింతచెట్టును జంప దలంచినవాండు తల్లివేరు తెగద్రేయవలయును గొని చింతాకు దూయునా? ఈసందర్భమున నొక్క సంగతిమాత్రము చెప్పి విరమింతును.

  1. ఆయుక్వేదవైద్యుని యుపవ్యాసము 727 బ్యర మనునరి మఆియొక వ్యాధికి లక్షణము కాని యది స్రత్యేక వ్యాధి కాదు. అజీర్తిచేం బడే వామముచేే బడలికచే నింక ననేక కారణములదే జ్వరము రావచ్చును. ఆహారవి'ద్రావ్యత్త్యస్తపరిస్తీతు గలిగిన వాఠపిత్తఖష్మదోషస్సులవలనను, వాని సంయోగములవలనను గలిగిన జ్వరములుమా'్రమే చికిలొ్టీ ములు. జ్వరము గ్రధానవ్యాధి కాదు, కావున 'బ్రధాన్యూధి యేదో కనిపట్టి దానికొఆకు మందీయవలనిన కాని జ్వరము తగ్గించుట కెన్నండును మందీయరదగదు. జ్వరమునకు మనము తఅచుగా శ్రీతాంకుశరనము అనందలైరవి, స్వచృన్నలైరవి వసంత మాలిని, వైస్ణనీరసము, కాకకూటము, వాతరాక్తసము మొదలి చృషధములు వాడుదుము. అన్నియుం గూడ నన్నిజాతుంజ్వరములకుం బూర్వుతే శాశ్వతములైన (ాజంాకంకు)గా నేర్నాటువేసీ యుండిరి. శుద్దత్తీజ్వరమున కొకటి, శుద్దష్ట్మబ్వరమున కొక్కటే శుద్దూతజ్వరమునకొక్కృట్రి, శీశపితజ్వరమున కొక్కటి. శ్ల్ముపీత్తజ్వరమున కొక్కటి. శ్లష్మవాతజ్వరమున కొక్కటే. ఈకూడికలలోం గలుగునూంతర భేదములకు మరికొన్ని మహర్షులు నియమించిరి. ఇవి జర్థరౌషధము అన్నమాటయే కాని జ్వరమును దగ్గించున వెంతమా[త్రమునుగావు. జ్వర కారణములగు దోషములను హరించును. వీనిలో ఖుద్దేసిన నాలికలనీన మందులు గొన్నియున్నవి అవి మాత్రము బృరితుని దేహమునుండి రవంత చెమటను వెలువడంజీయును ఆస్పీరిన్‌ పినాసిటీన్‌ మొదలగు మందులు వాడుదగదు. అమందులు తఆచుగ నిచ్చి జ్వరము చప్పున జారిపోవు దుష్టస్వభావమును రత్యమునకు మప్పంగూడరు. అదియెంత ముప్పునకైనం గారణము. వానివలన హృదయకోశము బలహీన మగును. గమయురో మేడి తగన. నరముంకుం బటుత్వము. కయించును, అనంద భైరవ్యాదిరసములు హృదయబలమును గాపాడుచు, రక్షోషతను రక్షించుచు, నరములకు వాతదోషము రానీయకుండ దోషకాలీణి మును దొలగింలి జ్వరవిముక్తి చేయును, వేర్యవసాన మేమసంగా--శష్త్రచికిత్సవలనం గార్యనాశనమే కాని కారణనాళన మెన్నందుం గౌడు. కారణనాశనమున కౌషధ సేవ కంట చేరుమార్షము లేదు. అవసరానుపారముగ నన్నివికిత్స లాయుర్వేదమున నున్నవి. మీకు జదువుకొనుట కోపీక యుండవరయును; తెలిసికొనుటకు బుద్ది యుండవలయును! ఆచరించుటకు దీక్ష యుండవలయును. ఆన్ని యునుండియు నేమియు లేన శ్లుద్భుదేశము ప్రపంచమందిది యొకటేయే. బ్రకు లున్నవి; స్మృతు లున్నవి; శాస్త్రములున్నవి; పురాణము లున (వి; సమస్త కళ లున్నవి; కాని మనది యను నభిమానము మాత్ర మింతవరకుం బూర్తిగ కలుగలేదు. ఇప్పు డిప్పు డేదో మాటువడీ దేశకాలములందుం గలిగివట్లు కానంబడుచున్నది; కావున జెస్ప్రచున్నాను. దేశీయదేవతల నారాధింపుడు; దేశీయర్జులను బూజింవుండు, దేశీయ గ్రంధములను జరువుడు; బేశీయకళ లభ్యసింపుండు, దేశీయ కర్మముల నాావరింవుడు; దేశీయతలోం బుట్టి దేశీయతలోం బెరింగి దేశీయళలో మృతినాందుండు " ఓమ్‌ శాంతి శృాంతి శృాంిః

728 సాక్షి

1927 "సెప్టెంబర్‌లో సాక్షీ వ్యాసాలు పునఃప్రారంభం చేసినా ఆతరువాత ఏడునెలల కాలంలో (మార్చి, 1928 లోగా) మొత్తం 10 వ్యాసాలే వెలువడినాయి. సాక్షి నిలిచిపోయింది. సాక్షి సంఘాన్ని వునరుద్దరించే ప్రయత్నం ఇంకొకసారి 1933. మార్చిలో జరిగింది. అప్పుడు కూడా వ్యాసాలు క్రమం్రకారం రాలేదు. అప్పుడప్పు డుగా మొత్తం 20 వ్యాసాలు మాత్రమే వచ్చినాయి. 1927-28లోని పది వ్యాసాలతోపా టుగా 1933 లోని ఆరు వ్యాసాలనుకూడా అయిదవ సంపుటంలో పానుగంటివారు చేర్చారు. 25-3-1933 నాటి పత్రికలో వచ్చినది ఈ తరువాతి వ్యాసం (125).

కే25. సాక్షిసంఘ పునరుద్దారణ జయాలాస్త్రి యిట్లు పలికెను,

ఆం ధ్రప త్రికలోం దిరుగ సారన్వతానుబంధము శ్రీవ త్రికాధివతి ప్రచురించుచున ఏందుకు మనో వంద మొందితిని. సారస్వతాను బంధమునకు సాక్షికి గల సంబంధము సర్వాంధ్రలోకమునకు విది క సారన్వతానుబంధ మున్నవోట సాక్షి యున్నాం డన్నమాటయే. సారస్వతానుబంధము జరుగుచున్న! న కాలము సాక్షి సభలు జరుగవలసినదే. "పై వారమునుండి సాక్షినభలు మదరాసులో జరుపవలయు న తలయ చునా సము,

కడచిన పదిసంవత్చరములనుండియు,. సాక్షి వృద్దుం డయ్యును దేశాటన మొనర్చుచునే యున్నాండు. శిత్రవిచిత్రప్రదేశము లనేకములు చూచివాండు. పురుషులైన స్త్రీలను, ్రీలైన పురుషులను, పిర్లళైన పెద్దలను, "పెద్దలైన పిల్లలను, ప్రభువులైన దామలను, చాసులైన ద్రభువులను, భక్తులైన దొంగలను, దొంగలైన భక్తులను, బుద్దిమంతులైన బుద్దిహ్హీనులను, బుద్దీహీనులైన బుర్దిమంతులను మటీయింక నెన్నియో మహావిచిత్రసకృతులను జాచినాండు. అతండు పాశ్ళాత్యదేశములంగూడ నీనడుమవే చూచినవాం డగుటి చేత నప్పటి సభువులయార్చి గ్రజలంగూర్చి కవులంగూర్చి గాయకులుగూర్చి చిత్రలేఖకులంగూర్సి నుపవ్యాసము లీయందలంచిన్యాడు, (

ఈసారి సాక్ష్య పవ్యాసములు మా కారాధనమూర్తియగు సూళ్యభగవానుని సంతతాను గ్రహవిశేషమున వినోదకరములై విచిత్రతరములై విలక్షణములై యుండునట్లు పోదరులగు మీరాశీర్వదింతురు గాక! ప్రతి పర్రవార సాయంకాలమున సముద్రతీరమున నీయంబడు నువన్యాసము మటునాండే ప్రచురణార్థమై యాంధ్రప్రికకు బంహబడును.

కృతి పాడందగినది. కళ యూం గొట్టదగినది. నాటక మాడం దగినది. ఉపన్యాసము వినందగినది. ఓమదరాసుసోదరురరా! మీపట్టణమున సుమా రైదులక్షల జన మున్నది. మీలో నేంబదివే లైన సముద్రతీరము నకు వచ్చి సాక్ష్యపవ్యాసములు వినుచుండవలయును.. మీరు సాధారణముగా సాయంకాలమునందు నముద్రతీరమన కెందులకుం బోవుచున్నారో యెవ రెటుగరు? (ప్రకృతిసొందర్య సౌొభాగ్యావలోకమునకా? ఊహ. పన స్రశనమునకా?- ఊహుం- దేహవ్యాయామమునకా? ఊహృం-విశ్రాంత్యనుభవమునకొ? ఊహ గ్రామ్యకవితపలెం గడలు గ్రొక్కుటకు బోవుచున్నా రని మీరంద టెజుంగరా? లోక మెటుగదొ -లోకవాథుం డెటుంగండా? నూల్లురలోం బవికకూలివ నిర్భాగ్యులగు నేపదిమందియో తప్ప మిగిలినవారం దటు పైతిరుగుడులోని భావకిత్వమును బ్రత్యకము చేసికొనుటకే పో్య్టచున్నారు కదా? సేనసత్యమాడు చున్నా వని యనుచున్నారా? అండురాని రైదురినములు సముద్రతీరమనక సర్కారువారు రాకుండ చేసినయెడల సముద్రతీర మంతయును సహారా యెడార యైపోవదా? మీద్రయోజకత్య మేమున్నది? మిమ్మాకర్షించు యంత్రము లచ్చట నున్నవి మీ స్రక్కబారుటిగిలింవులపొంపులు, మీవంకరమోపుల మెలికలు, మీతస్కరకరసంచాలనములగగుర్పాటులు, మీముద్దుల ముద్రల విద్యుల్లతలు, మీ దొంగ యాలళింగనముల యగద్వైతబ్రహ్మానందములు మాయుసన్యాపమైన తరువాతనే ద్విగుణీకృతోత్సాహముతో

730 సాక్షీ గానిమృకొనవచ్చును. పాపభూయిష్టములైన మీబ్రదుకు లెంతటివో సాక్షియెజుంగండా? మీరెంత ధనికులై నను, నెంత యుద్యోగులైనను, నెంత విద్యావంతులైనను, నెంత వర్తకులైనను, నెంత వక్తలైనను మీ కింటియొద్ద సుఖలేశమైన మన్నదా? చూచిన మొగమునే చూచి, ముద్దిడుకొనిన మూతినే ముద్దిడుక్‌ ని, పట్టినచేతినే పట్టి, పండుకొనిన ప్రక్కనే వండుకొని రుచిపచి లేని చొప్పదంటు జీలుగుబెండు వట్టిగడ్డి సంసారపురోంతను బడియున్న మీకుం బైయింటి తరవాడితోం బ్రాణము లేచిరాదా? ఎదుటింటి యయ్యం గారి యమ్మణ్ణిచేతి ప్రసాదము ,,శ్రీ/,మూర్తితీర్హప్రసాదముకం టను స్థిరత రానంద ప్రదముకాదా? మీ'బ్రదుకుల కంతకును సాయంకాలమున సము ద్రతీరమునం గప్పగంతులలో నాకర్షణవు టీలలలో గుజ్జుపు సకిలింవులలోం బొంచి కాచుటలలో నట్టు గ్రహించుటలలో నలికిడి ననుసరించి యిట్టె వరిహరించుటలలో మీకు నిత్య మగుచున్న కాలక్షేపపు గడియలు నాలుగే యధార్హముగం గృతార్థములైనవి. మీజన్మ రాహిత్యమున కెన్నంటికైన నవియే తోడ్పడును. పురుషులైన మీకు మీసొంత (స్త్రీలపై నింతవైరాగ్యము, నవ్యవ్యక్తిపై వింత యనురాగము వంటివె మీ(స్త్రీలకు మీయం దేల యుండంగూడ దనుణ్ఞానము మీ కున్నయెడల నింత యవకతవకచర్య కవకాశముండునా? ఉభయపక్షములవారు రాజీపడియుందురా యని యనుకొనం దగినంత మితి మీజీయున్నదే. అటులైనం జేంపలళాల వెనుక నాక పతమువారు, మేరీపాఠశాల కెదుట నాకపక్షము వారు, విశాలరంగమునం జెజీయొక వైపున నేకాంక నాటకము లాడుచున్నారా? అట్టి మీమహానందమున కడ్డురాకుండ మాయుపన్యాసము వాజు గంటలకు లోపలనే ముగించుకొందుము. మనుష్యత్వము పశుత్వ మునకు దిగిపోవునంతవజకు మీ రానందము ననుభవింపవచ్చును. ఇట్టి నియమశూన్యత, యిట్టి నిరంకుశత, యిట్టిపనితనము, నిట్టి దిగదీంత, యిట్రికమము, నొక్క మీనీతియందే సిద్దించినవా? దేహశక్తి యందో మనళ్శక్తియందో హృదయశక్తియందో యాత్మశక్తియందో కవిత్వమునందో గానమునందో చిత్రలేఖనమునందో-యిప్పు డవియన్నియు వేల? సోదరులారా! ఒక్కలు (ప్రార్థన-ఏవిషయమును గూర్చి యెప్పు డేవిసరువచ్చునో చూతమనుతలంవుతో మాయందు నిశ్చలదయ గలవా రయి సారస్వతానుబంధమునకై యుత్సాహముతోం గనిపెట్టుకొని యుండవలయును. సారన్వతాను బంధవిజయము మీయాదరణములలో నున్నది. కాని మావంటివారిలో లేదు. సారస్వతామబంధము నెన్ని వేలజనము ఎన్ని లక్షలజనము చూచునో సారస్వతానుబంధ మంత మహాదీస్తితోం బ్రకాశించును. మాకధికారి యగు సాక్షియొక్కతత్త్యమును నేను గొంత యెటింగిన వాండను గావున నిట్టిమాట అనుచున్నాను. నేను గేవలము శక్తిహీనుండను. సాక్షి నాయందలి యనురాగముచేత సూచించు సూచనలనుబట్టి యాకాశమంత నోటితో నే నుపన్యసింతును. అదియే నాలోవి విశేషము. అది లోపమందురా? మీయిష్ట్రము. సోదరులారా! మొదటిసాక్షి యఘ్టై దీర్హముగ నుండంగూడదు కావున సెలవు.” ఓమ్‌ శాంతి శ్శాంతి శ్మాంతి

కే26. అన్త్రృశ ఫ్‌త జంయాళలశాస్త్రీ యిట్లు పలొను. “నాయనలారా! అంటరానితవమును గూర్చి యెవండో యొక యవామకుం డొక వ్యానము (్రౌనీ సాక్షివభలోం జదువు మని పంపినాండు. దానిని జదువుట కనుముతి నీయవలయును..

“నేము శత్రు కెటింగిన వాండను కాను, స్పృతు లెలుంగను. శాస్త్రములు చదవలేదు. (ఏమియు కేతకాని వాండవుకదా, నీ కువన్యాప మేల నోరు మూసీకొని యుండలేకపోయినావా అని సభలోం గేకలు) ఈకారిమున నస్పృళ్యతను గూర్చి యందటు చెప్పుముండగా నాకుగూడ బుద్ది పుట్టినది. (అంటరొనితన మంటురోగమంటయ్యా అని సభలోం గేకలు) గ్రవంచమున నితరజాతు లన్నియు వారూరి వర్త వ్యాపారములు, వ్యావహారికధర్మములు, రాజకీయతం త్రములు, కళాభివృద్ది మార్గములు, ధనసంపాదనతం[్ర మురు నిర్వహించుకొనురుండంగా మన మేమి చేయుచున్నాము? మన విద్యలను 'బైవారి కంటంగట్టి, మన ఛపమును బరులయొడిలోం బోసి మన యాధిక్యమును మన్ను చేసికొని, మన స్రభుత్వమును బానిసతనము ర్రంద మార్చుకొని, మనుష్య ప్వరూపముంతో మాత్రమే చచ్చినకంటె నెక్కువ హీనవుబ్రదుకును బ్రదుకుచు వీ యధమళ్వములో నీయధమాధమత్వములో నీకంటె నే నెక్కువ యని నేను మడి యని నిన్ను ముట్టుకొని నే నొడలు గోయిందుకొనవలె వని చేను మోక్షార్హుండ నని మ్యీ చెప్పరానివాండ వనియు, వితరజాతులు వినిపోదురేమో యని సిగ్గునిడియములుతేక్క మానాభిమానములు మంటంబెట్టి సభలలో వాదించుకొనుచువ్నాము. పత్రికలలో బ్రచురించుకొనుచున్నాము. అన్నియుం లేండలోని వురుగులే మైనప్పుడు, ప్రక్కనున్న వురుగుకంటెం బైమన్న ఫురుగు ఘవర్‌, గౌరవము, గ్రళస్యము, వరమయోగ్యళ, యధికము అనవచ్చా? అజ్జతములైన యర్భకులు సైతము విట్ట యవాచ్యచర్యల కధీను లగుదురా?

రస్పృశ్యత, చెప్పరానితనము-కజ్టీతిమాత్రము ప్రవంచమందున్న దేశములలో నొక్క భారతదేశ మునందు మాత్ర మున్నది. అమెరికాదేశస్తులుం న కాయగా జామమన్నారని స్పుడురు. కావి యింత పాపము, యింత ఘోరళ, యింత మూర్చత, యింత (క్రౌర్యము మనదేశమందే తక్క మటే +. మళ్చోటను లేవు అంటరాని తనము చప్పరానితనమేు నను వీ రెండు మాటలు నొక్కభారతదేశ సారస్వతమునందే యున్నవి. గ్రబలమైన మన యజ్ఞానమున కివి ప్రచండ విదర్శునములై యున్నవి భారతీయుల మనస్సులలో నున్న రెండు కన్నులలోను నివియే రెండు వూవులై యున్నవి, మనపూర్వు లెట్టిారో, మనదేశ మెట్టిదో యీ సందర్భమున రవంత చూచుకొనవలసియున్నది కాధా? లోకమున కంతకును జ్ఞానలేజస్సును ్రసాదించినూరు మనపూర్వులు, తత్ష్యజ్ఞాననిశ్రేణిక పై మనవా రెక్టినయెత్తునజకుం దరి లెత్తికూడలేక కన్నులు దిరిగిపోవం భాశ్చాత్యతాత్తిక విద్వాంసులా నిచ్చెన యడుగు మెట్టుదగ్గజం గూల బడియున్నారు. ఒక్కకళయందుం గాదు, ఒక్కశాస్త్రముందుం గాదు. అన్నిటియందుం గూడ మన పూర్వులు పరమావధియైన వరమార్థమును గనుంగొవివోరు. అత్యంతతపోనిపా గరిష్టతచే మనపూర్వు అగ్ని తేజస్సుతోం బ్రకాశించెడివా రగుటచేత వారంటరాని వారని చెప్పవచ్చును. పారియోగ్యతను గూర్చి చెప్పినతరువాత, నానోటితోడనే యితర జాతులనుగూర్చి చెప్పంగూడదు. కొవున

732 సాక్షీ వారు చెప్పరానివారైరి. అంటరాని చెప్పరాని మాటల కర్ణ మిది కాని మజీయొకటి కాదు.

అట్టివారి సంతతివార మైన మన మిప్పు డెట్లున్నాము? ఒకరు చెప్పనేల? మనకే తెలియును? లోకమున కంతకంటెం దెలియును. “*విద్యావినయసంవన్నే బ్రాహ్మణేగవి హస్తిని” అని ,శ్రీకృష్ణదేవులానతి చ్చినారు. బ్రహ్మజ్ఞానసంపన్నుండైన బ్రాహ్మణునికిని, నీచజుంతు వైనకుక్కకును, దానిని దినుజండాలున కును బరమార్షమున భేదము లేదని చెప్పినారు. అట్టిభేదముం బేయువాండు కుక్కకం లు నధముండు కాండా? కాలి్రిందం బ్రాంకుచీమకును, గగనమున వెలుంగాందుసూర్యునకును దత్త్వమున నెంతమాత్రము భేదము లేదని బుద్దదేవుం డానతిచ్చినాండు. ద్విజుం డైన సరే చండాలుం డైనను సరే యెవ్వందు జ్ఞానసంపన్నుండో వాండే నాకు గురుం డని శంకరాచార్యులు 'సెలవిచ్చినారు. "

ఇక చిత్రమైన సంగతి చెప్పెదను. పెరియనంబియు మార్నేరు నంబియు నను నిద్దజు యామునాచా ర్యులవారియొద్దం జదువుకొనినారు. మార్నేరునంబి పంచముండు- పెరియనంబి బ్రాన్మణుండు. ఖట్రుండం గొంతకాలమునకు మార్నేరునంబి కవసాన సమయము సిద్దించినది. అప్పుడాయన 'పెరియనంబిగారి కిట్లు వార్తనంపివారు. యామునాచార్యభగవానునకు శేషత్వ మొందిన యీతనువును బ్రాకృతులు మట్టిలోంగలువు టకు వే నిష్టపడను. దేవరవారు నన్నుం గరుణించి నా యంత్య సంస్కారముల లాచరింపవలయు నని కోరుచున్నా నని వార్త నంపెను. ఆహాహా! ఇది యెంత యాశ్చర్యకరమైన విషయమో! వైష్ణోత్తముండై బ్రహ్మజ్ఞానసంపన్నుం డైన యామునాచార్యశిఖామణి యేమి! ఒక పాదమునొద్ద బ్రాహ్మణుని నాకపాదమునద్ద బంచముని గూరుచుండం బెట్టుకొని విద్యను బోధించుట యేమి! ఆహా! ఇది యిప్పుడెంత విశేషింశము! పాట్టపిందెవలె వంకరటింకరలు వోయినమనబుద్దులకు దేశమహాప్రారబ్బముచేత దిగజాటీ దిగజాటి నేలములగ చెట్టునకు నిచ్చెన వేయవలసివచ్చిన మనబుద్దులకు-సర్వజాతిసామ్యము నర్వజనసోదర త్వము, సా సర్షపరతాశూన్యత భూతదయయుం జిరకాలపు బానిసతనముచేత నంతరించిపోయిన మనబుద్దు రకు ఈయంశము విశేషాంశముగంగనంబడదా! యామ్తునాచార్యులవారు మార్నేరునంబిగారికి బాలబోధము చెప్పినారా? ('బ్రహ్మసూత్రభాష్యము బోధించినారు. అనంద వాచకపుస్తకము చెప్పినారా! అత్మజిజ్ఞాసాళాస్తు! ముపదేశించినారే. ఇది యప్పటిదినములలో సామాన్యవిషయమే.

అప్పటిస్టితికి నిప్పటెస్టితికి వెంత యేతపుంబెట్టుగా నున్నదో చెప్పవలయునా? మహాగౌరవముతో వంశపారంపర్యముగం బోషింపంబడుచున్న వైదిక విద్వాంనుండు తన మహారాజునొద్దపైత మొక్కవేదవాక్య మైన వచింపహడే! జపతవములులేని చదువు సందెలులేని మంచిచెడ్డలులేని ముండమోపిమిండండైన యేబాంపన శుంర నైనను దగ్గజం బెట్టుకొని యావిర్భాగ్యునిమొగము చూచుచు మహారాజునొద్ద వేదము వచించునే! ఆహా! ఇది యెంతదారుణము. వీని వైదికపాండిత్యము మండిపోను! శూద్రుండు వేదము వినంగూడదా? ఆతండు తరింపందగదా? ఇతండేనా పండితుండు? ఇతండేనా ్రాజ్ఞాండు? “ఓ బ్రాహ్మణుండా! నీవే యపండితుండవు. నీవే పనికిమాలినవాండవు. నీవే తరింపందగినవాండవు. నీవే శాశ్వత శిఇర్హుండవు. నీలో నున్న వేదణ్ఞానమందలి గౌరవముచేత నిన్నుం బోషించుచున్న మహారాజే బ్రాహ్మణుండు. ఆతండే వైదిక విద్వాంసుండు. ఆతండే తరించువాండు” అని యనందగదా?

మార్నేరునంబి కోరికపైం బెరియనంబి వచ్చి యాతనికి నమస్కరించెను. అప్పుడు వంచముం డిట్లు

  1. అస్పృశ్యత 73) పలికెను. “నేను దైవనామన్మరణ మొనరు కొనుచు మరణించునెడల నీవు నాకు బదిదినములు ఫైలపట్టి యుత్తరక్రియ లొనర్పవలియును. ఆవార్యవర్యుని న్మరించకొనుచు మరణించునెడల నొక్కదినము మాత్రమే మైలపట్టవలియును. వే నెరిని స్మరింపకుండ, నేతలయ్పు లేకుండ, నిర్మనస్కముగ మరణించునె డల వీవు నాకొఆకు మైలపట్ట నక్కణలేదు. అగ్నిసంస్కారము మాత్ర మొనర్చిపామ్ము” అని చెప్పెను. ద్రాహ్మణుం డేమి? పంచమునకేమి అశుచి పట్టుట యేమి? బౌర్వ్రదైహికక్రియ లాచరించుట యేమి? అహో! ఎంతవింత! తల్లిదండ్రులకు సోదరులకుం చేసినట్లు వంచముగకు బ్రాహ్మణుండంత్య క్రియలు చేయుటయే! సర్వజనర్రాతృత్వ మనుసంగతి మనకుందెలియును. వారికి దెలియును. వారి కాచరణములో మన్నది. మనకు లేదు అదియే భేదము. తెిసిన్వూడు విద్వాంసుండు కొండు. తెలిసి నట్టాదరించువాందే ఘనుండు. ప్రరియనంబి మార్నేరునంలికి బ్రహ్మమేధ సంస్కార మొనర్చి స్నానమైనం జేయకుండ, బట్టలైన మార్చ కుండ తిర్వారాధాన కాని్చుకొని భుజించివాండు.. వశవమునైనను ముట్టుకొన్న పిమ్మట స్నానము చేయవరసీయుండంగా పంచమశవమును దాకియాతండు స్నానము చేయలేదు. ఆశ్చర్యకరము! భగవద్భత్తు నియం దున్నమహిమము?

ఇందువలన నేమి తెలియందగిన దనంగా:-పూర్వమహానుభావులందలుకూడం బంచములను స్పృథువి _స్పృశించితి మని సంతోషించి కృతార్థుళైనారు. అందుచే నస్పృళ్యత యనునది చండాలిల్వ్‌ ములో లేదు. భగవద్యక్తుడైన చండాలుండు పూజ్యుండే. విద్య గలచండాలుండు పూజ్యాండే. పరమార్థజ్హొ నాభావుడైన బ్రాహ్మణుండే యస స్నృశ్యుందు. అట్టి పూజ్యులైన చండాలు రిపు డెక్కడ నున్నారని బు ప్రశ్నము వలదు. అట్టి చండాలురు లేరు. సెలియనంబి అకాంర్యయ దం ణి జ ఖ్‌ మయ స చండాలు రిప్పు డున్నారు కాదా. మీరు వారి కే మొనర్చినారు? అదిగొక బుద్దువి జంపుట కలవకుందు, వంగుళిమాలుం డని యిద్దజస్పృశ్యులు వచ్చినారు. ఒకండు నరఘాతుకుండు, ఒక్కడు నరమాంస భక్షకుందు. ఇద్దజు కలసి బుద్దదేవు రూవుమాపుటకు వచ్చినారు. దరేవతాేషస్పుతోం (ట్రకాశించుచున్న దివ్యమంగళవి[గ్రహమును గాంచి తెల్లుబోయినారు. (ప్రేమావతార మగుబుద్దదేుండు వారిని గ్యంగలించుకొని లీయొకతొడపై గూరుచుండు బెట్టుకొని నీతిని బోధించి వారిని బుద్ధమతావలింబకులుగం జేసినాందు. పన్నిద్దథాళ్వారులలో నొకండు పంచముండు. ఇందువలన యోగ్యతయ ప్రధానము కాని మటియొకటి కాదు. చండాలు నన్పృశ్యునిగా మనపూర్వులు భావించలేదు. (ద్రాహ్మణుండెపండో చండాలుం డెవండో బుద్దుండు చేసినవిభాగమును గూర్చిన పద్యములు నాల్లు వినదగినవి. కాని యవి బుద్దనాటకములో్‌ నుండుటచే విట వ్రాయలేదు. ఇప్పుడు మనల మనము గాఢముగాం బరిశీలించుకొన్నయెడల మనకున్న బ్రాహ్మణత్వ మేమో మునకుం దెలియును, మనకు వేదాధ్యయన మున్నదా? న్మృతులను శ్యాస్త్రమురిను జదివితిమా? వురాణ ములు బూతులని మానివైవిన వా రెవరు? పూర్వ బ్రాహ్మణాచారములైనం జేయుచుంటిమా? ఏీకారణము చేత మనము ఘనుల మని చండాలురు నీచు లని మనము చెప్పంగలము? యథార్ధ మాలోచింపహగ జ్ఞానూన్యుల మైన మనమే యన్స్ఫృశ్యుల మేల కాము? తి బుద్రబోధ సుధ

734 సాక్షి

మన పూర్వాచారము లెన్ని నశించిపోయినవి? సహగమన మిప్పుడున్నదా? వుణ్యాత్ముం డైనరాజా రామ మోహనరాయలు దీని నివారించుటకు బ్రయత్నింపంగా నాకాశ మంత నోరు పెట్టుకొని మనవారు వాదించియుండలేదా? మతము పోవు నని మొఆపెట్టలేదా? మహజర్లు చేయలేదా, మామగలతో మేము చితి నెక్కినంగాని మాకు మోత్షము లేదు లేదని (స్త్రీలచేత సంఘవిజ్ఞాపనములు చేయింపలేదా? మత మిప్పు డేమాత్రము పోయినది?

| వితంతువివాహము పనికిరాదని మనము ఘోషింపలేదా? అందును గూర్చి యెన్ని తగవులైనవి?

ఎన్నివ్యాజ్యెములు పడినవి? ఎన్ని చార్జీలు జరిగినవి? మతము పోవు నని యెంత యల్లరి ప్రబలినది? సంస్కర్తల కెన్నితి ట్టయినవి? చిట్టచివర కవి బాహాటముగ జరుగుచుండుట లేదా? అనలు పెండ్లికూంతు మొగములో కంటు విధవపెండ్తికూంతు మొగములో నెక్కువ 'పెండ్తికళను మనవారు చూచుచుందుట లేదా? పెద్ద లంద అట్టి పెండ్లిండ్తకు సంఘసంఘముల క్రింద నుత్సాహమున చేరుటలేదా? ్రస్తుతపుమగండు పరమపదించినపిమ్మట మనమతవి వితంతువును జేసీకొంద మని కొంద రుజ్జూటలూరుచుం గనుపెట్టికొని యుందుటలేదా? ఇప్పుడు తమ మత మేమైనట్టు? ఏమాత్రము పోయినదయ్య!

రజస్వలావివాహమునుగూర్చి యెంత గందరగోళ మైనదీ? ఆచట్టమువచ్చినతర్వాత నోరు మూసి కావి పడియుండిరా? లేదా? నీన్సువెళ్లినారి నేమాత్రము బహిష్కరించుచున్నాము? అట్టివారే వెళ్లనిారిని బహిష్కరించుటకుసిద్దమైయున్నారుకాదా? ఫల పైత్సకము మానిన తరువాత మత మేమైనం బోయినథా? పూర్వపు దేవరన్యాయము మాటయేమి?

అదిగాక ( స్త్రీవిద్యయే కూడ దని యెంత యజ్ఞులమై వాదించితిమి. ఇట్టి మన య ప్రతిష్ట యస్వాభావి కత యనౌచిత్యము హెమాలయపర్వత ముండందగినంతకాల ముండందగినదికాదా? మన యానాంటే యవకతవకమాటలు భారతక్రాంత కొడలిమీంది బ్రాతలుగా నిల్చి యుందును గాని పోవునా? వేదాధ్యయనము లేదు. బ్రహ్మచర్యము లేదు. పోని గూడక ట్టయిన నున్నదా? యజ్ఞోపవీత మున్నదో లేదో తడిమి చూచుకొనుందు. త్రిమతస్తులలోవి వైదికులకుంగూడ కొందలు సన్న్యామలకుంగూడ నుల్లిపాయలి పెస రట్టు లేకుండ కాఫీ గడచుచ్చుదా? ఇది గాక ఆంగ్లేయభోజనమఠములలో మనము దిముచున్న మాంసజాతు లకూ హద్దున్నదా? ఏలయుండును? పప్పునియమ మెప్పుడు దాంటితిమో పందిమాంన మైన నేమి, నందిమాంస మైన నేమి, సవరులుపయోగించుచున్న మాంసమును బ్రాందిని నేపంచము లుపయోగింమగ లరు? మతమో మతమో యని యింక నేమొగము పెట్టుకొని దేవులాడుచున్నారు? మత మిదివజకే పోయినదా? ఇకం బోదు. ఇదివజకుంబోలేదా ఇంకం బోదు,

పోయిన వన్నియుం గూడ బాహ్యాచారములు, మతమునకు బహిర్దాంఛనములు. మతము విభూతి పండుతోంగాని చిట్టిగారెతోంగాని గోపీచందనముతోం గాని నిల్చునది కాదు. రాజునకుం గిరీట మెట్టిదో భటునకు డవాలి యెట్టిదో మతమున కాచార మంత కంటె నెక్కువది కాదు. నవనాగరకనాతీశిరోమణీ చీకటులం జిమ్ము జుట్టు కత్తిరించుకొవి మోంకాళ్ల వజకు మాత్రము లాగుతొడిగికొని సైకిలెక్కి వీథులవెంట స్వారిచేసినంత మాత్రమున నామె (స్త్రీత్వ మేమైన దగ్గినదా? మతమునకు బ్రధోనము లైనీవి కొన్నియున్నవి. అవి పోయినయెడల మతము పోవును. అవి యేవను దయ సత్యము శౌచము స్వార్హశూన్యత వైరాగ్యము

  1. అస్పృశ్యత 735 భక్తి జ్ఞానము మొదలగునవి. వీవిలోం గొన్నియైన మనకుండునెడల మత మెన్నంటికిని బోదు. మనము తిరుగ నాంతరంగిక పరీక్ష చేసికొందము,

మనజాతి భూతదయకుం బ్రసిద్ది కెక్పినది. ఈదేశములో జరుగుచున్న యన్నదాన మెచ్చటను జరుగటలేదు. ఇన్ని దేవాలయము లెచ్చట నున్న [్నవి, ఇన్ని చలిపందిళు లెచ్చటనున్నవి? చెదల కాహారములే, చీమలకు చిందబెళ్లములే, పాములకు శ్షీరాభిపేక్రములే. తుదకు దోమలు కుట్టిన పశువులొడలు రాచుకొను టకు రాతికంబములే. అట్టి మనము వితంతు (స్త్రీలను భర్తలతో గాల్బీనవ్వు డెంతదయం గనంబటవితిమో చెప్పవలయునా? వితంతువులకు వివాహము రేకుండ వారికి భోజనమైనం దిన్నంగ లేకుండ వారితలలపై గృహకృత్యభారం ముంచి వారిని బాధించునప్పుడు మనదయ యొట్టిదో లోకమునకుం దెలియుట లేదా? తోడిమానవులైన పందములను, మన కెన్నివిధములుగానో యుపకరించుచున న్న పంచములను నధమస్టితిలో నుంచి వారిని మనుష్యుల వలెం జాడకున్నప్పుడు తెలియలేదా? వారివ్యవసాయము మనకుం బనికివచ్చు నేమి? వా రిచ్చిన ధాన్యము మనకుంబనికివచు నేమి? వారుమేసివ పశువుల పాలు మనము త్రాగవచ్చు నేఖ? వారుచేసిన శ్రమ యంతయు మనకుం బవికివచ్చునేమి? అట్టిచో నింత యుపకారకుల నేల యనస్పృశ్యులగా మంచనలెమ? కుక్క (ప్రవేశించిన యిల్లు మైలపడలేదో? గాడిద లోనికివచ్చిన మైలపడలేదో? పంచముండు వచ్చిన యెడల స్రైలపడ్డునా? మనము వారియెడల మనుష్యులవలెం సవర్తించుటలేదు. ఆమనుష్యులను నీచజంతువులకంటె నీచముగాం జూచినప్పుడు మనము మనుష్యులమే కా మని సైవా రమకొనినం దప్పేమున్నది? ఇక సత్యమునుగూర్చి చెప్పెదను. సత్యము సృష్టి కాధారమై యున్నది. అట్టి సత్యము మనలో నెట్టున్నదో చూతము. ఏమి చెప్పవరయును. ఎవం డెటుంగండు, అసత్యముకొజుకే కానియెడల నిన్నికోర్లు లెందులకు? ఇందరు న్యాయమూర్తులెందులకు? ఇందరు న్యాయవాదు లెందులకు? ఇందరు కక్షిదారు లెందులక్సు? ఇంతలిళ్ల కర్చెందులకు? ఇందరు సాక్షు లెందులకు? ఫూర్యమున నివి యేనియైన నుండెవా? తాటాకుపాయయే పత్రము-సూర్యదంద్రులే సాక్షులు ఇప్పుడట్టాపళ్రము బ్రాయంబోవునప్పుడే, యెగంలెట్టుటకు సాధన మెట్టోస్టీపఆచుకొనుటకుం గట్టుదిట్ల ములైన యాలోచనలు చెక్సుటకు కల్సవృక్షమైన స్లీడరు మన కున్నప్పుడు చిక్కేమున్నది? అజుడే లేనియెడల వితంతు వైనవదీనెగారు వ్యభిచారిణి కావున మనొోవృత్తి వ్యాజ్యెము చెళ్లాగూడ దన్న చల్లనియూహ మనకుం బెస్పీనవా రెవరు? భార్యను జంపిన పాపాత్మువికి దాత్కాలికోన్మాద మని రుజువు పఆవి యురినుండి 'తప్పీంచిన బుద్దిమంతుం డెవరు? ఎట్టిఘారావరాధ మొనర్చిన వానికైనం బెరుమాళ్లకంట వ్లీడరే యెక్కువరక్షకుందు కాదా? వారిలో ననత్య స్రోతా హకులు కొందరైన నుండుటచేతనే యిట్లు ప్రపంచ, మింత దొరలిపోవుచున్నది, ఇంకం బాతివ్రత్యమును గూర్చి చెప్పెను. భారతదేశమందుండిన ధనమంతయుం బడమటికిం బోయినవ్పటికిని భారతదేశ సొభాగ్యమంతయుం బరశురామ స్రీతి యైనప్పటికిని, భరతదేశ స్వాతంత్ర్యమం తయు భగ్శమైనప్పటికిని మనకింక మిగిలిన తజుగులేవి విలుంగులేవి విలువలేని ధన మొక్క స్త్రీల షాతిన్రత్యమే కాదా?

736 సాక్షీ సత్యము, ధర్మము, దయయుం బాతివ్రత్యము ననునవి కెగుజగం ౪11 అనియును, నవి యనాగరకులయొద్ద నుండందగినవి కాని దమయొద్ద నుండందగినవి కొావనియు గొందజ యభిప్రాయము. మనూరు సత్యము ధర్మము దయయు హల నుండి తీసీవైనివారు. ఇంకు బొతివ్రత్యమునుగూడ నట్లు తీసివేయుదురేమో తెలియదు. చంచలబుద్దులగు మగవారట్లు తీసివై చిననుబూర్వమహాపతివ్రతలచలువ చేత నట్టి దుర్దశ రానేరదు. వంక దాంటులలో మగవారు ఘనులు వంశమర్యాద యెన్నండు వదల దబల యింటిపరిశుద్ది యెల్లవ్వు డింతి వలన నిలంబడును గాని మగవాని వలనం గాదు ఆండుదాని యాచార మాహాత్మ్యమునను: బురుషు కానికూళ్లును దొంగపోకడలును బైగనే కాని యింటిలోపలికిరావు కాన నిప్పటికినిజాతి ఘనతదక్కె కట్లు విడరదైెంపీ చెలరేంగి కాంత నడవ దేశదుస్త్రీతి సంజ్ఞగాం దెలియవలయు నిట్టీదుర్ణళ మనకు లే దింతవజకు భావిగతి యేదొ యెవ్వరు వలుకం గలరు? ఎంత చెడినను మన ,్మ్రీలె యిలను గలుగు నబలలం దుత్తమోత్తమ అనుట తగును దేశసుభగత మగవాని తెలివింబట్టి ॥ నిలువ దబలయోగ్యతం బట్టి నిలుచుంగాదె? తండ్రియిచ్చిన యవకతవక యాజ్ఞల నన్నియు నంత బుద్దిహీనముగా వినుటయేనా? తన కామౌత్రవు )రుల! అక్కజలేదా? అందుచే రాముండు వట్టి £10టథ26 అనుచున్నారు. హరిశ్చం ద్రు నంతటేవావివి భార్యావిక్రయ సందర్భమున 10% 0౧12 అనుచున్నారు. అశని నత్యరక్షణమును గూడ నెంతమాత్ర మిప్పటివారు మెచ్చకుండ నున్నారు. భార్య నొక్షనికి దాన మిచ్చిన రఘుమహారాజును &1 0242 మణరిజ0 206 80-ఏళణాంలు అనుచు డాఫరుజాతిలోని. కీడ్చివేసివారు. సత్యవైరాగ్యస్వార్హరాహిత్యద్యవేక గుణములు మోక సాధనము లైనవి పోయినను మత మింక నిల్చి యున్నదా? ఇట్టి మనస్టితిలో నొక్కమాట నడిగెదమ, యథార్థముగ నస్పృశ్యులు మనమా పంచములా? వారికి మనవిద్య లేదు, అందుచేత మనకున్న యింద్రజారి మహేంద్రజాలములు వా రెరుంగరు. వారికి మనకున్న నాగరకతలేదు. అందుచేత మనకున్న కానికూళ్లు తప్పుతిరుగుడులు వారికిలేవు. అందుచేత మనమే యస్పృళశ్యులము. మనయుద్దరణము మౌట యేమి? ముందు నృష్టిలోనో యాపై సృష్టిలోనో జరుగునో లేదో యను నంశమునుగూర్చి యిప్పుడు చింత యేల? బ్రాహ్మణ స్త్రీకి శూద్రునివలన గలిగినబిడ్డలు పంచములని చెప్పినారు. ఇది నత్యమో యపత్యమో

  1. అన్పృశ్యత 737 యెవరు చెప్పగలరు? ఎటులైనను తలక్రిందు సెండ్లిండ్లు తగవని యందువలనం గలిగినసంతానములు బహిష్కారయోగ్యము లని యిందువలన నిర్ణయించుట కవకాశమున్నది. అయినను వారిదోషమువరిన వారట్లు కాలేదు. మనదోషము వలన నైరి. ఎన్ని వందల సంవత్సరముల క్రిందటనోలైరి. అట్టినిర్జోషులను వ్‌ గాక మనదోషనుల వలనవే యట్లు కావలసి వచ్చినవారిని సంఘములో వికి విద్యాబుద్దులు చెప్పించుచుం దీసీకొమట మంచిది. ఎప్పుడో జరిగిన యీతవ్నును గూర్చి యేల?

ఇప్పుడిట్టి ఈలక్రిందు పెండ్లిండ్లు ఎన్ని యగుచుండుటలేదు? ప్రత్యశముగ బాహాటముగం బ్రచ్చన్న ముగ నరచాటుగ వెన్ని జరుగుటలేదు? అందువలన మన సంఘమం దెన్ని సంతానములు కలుగుటరేదు. దినమున కట్టి సంతానములు భారతదేశమందు వేలకొలందిం గలుగుచుండుట నిస్పందేహము. అవి మన మెజుంగుదుము. ఎలుంగము. ఎటింగియు వెజుంగక యున్నాము. ఎజుంగకుండ నెటింగియునా నము. అట్టివారిని మన సంఘమందుం బ్రాణప్రదముగ నుంచుకొనుచుందుట లేదా? వారి సంతానములను మనపీల్లి లని ముద్దిడికొనుచుండుట లేదా? అట్టివారే మనసయమున కర్టులైనప్పుడు-ఎన్నివేల సంవత్సరముల క్రింద టనో మన దోషమువలననే బహిష్క్యతులైన వారిని పఘమున కేరి తీసికొనంగూడదు? సంఘములో నింత దొంగతనము-నింతపాపము-నింత క్రుళ్లుదాంచుకొని దొయకొని సహించుచున్నప్పుడు నిర్ణోషులైన వారి వేల తీసీకోంగూడదు?

భారతీయ పూర్వాచారము లన్నియు నశించినవి. వానివలెనే యీ యస్పృశ్యతకూడ నశింపం దగినది. అది మనకు బాధ విచ్చుట లేదు, కావ్యన దీని వింక యట్టై యుంచినాము. ఇది మరింత పాపము.

మీకు మతము పోస్యనవ్పటికి బ్రదుకుపోవునప్పటికి మోక్షము పోవునప్పటికి రామానుజులు గోవుర మెక్కి, తిరుమం'్ర ముపదేశించినట్లు మీరు వారి నుద్దరంచుట మహాక్షార్యము. మీరట్టు చేయలేరా? ఇప్పుడే కాకపోయిన మటి యింక కొలది కాలమునకైన వారె మన స్ట్రాన మాక్రమింతురు. ఇప్పుడే యట్లు చేసి మాట దక్కించుకొనునట మంచిది.

ఓమ్‌ శాంతి శృాంతి శాంతిః,

  1. పురుష ప్రయత్నము జంయఘాలశాస్తి యిట్లు పలికెను.

“వాయనలారా! దశావతారములంగూర్చి యువన్యసించిన పీచ్చివావివి జూడ మొన్నను వైద్యశాల కేంగితిని. అసిచ్చివాండు తనగది వెలుపలంగూరుచుండినాండు. నన్నుంజాడంగవే వమస్కరించినాందు. ఆశీర్వదించి నెమ్మదిగా నున్నదా యని యడిగితివి. రవంత పాడుమిమ్మని సంజ్ఞవేసి చేయి చాంపినాండు. వాయొడ్డ నస్యము లేదయ్యా యని యంటిని. ఆవలికి బొమ్మను వట్టాతండు సంజ్ఞచేసినాందు. ఏదైన ముపన్యాన మిమ్మని యడిగితివి. పొడుము తీసికొనివచ్చి మరిమాట లాడవోయి పూల్‌! ఆమౌగ్రవు పరేంగితజ్ఞాన మక్కజులేదా? నోరార్చుకొనిపోయినవ్ను డక్కలకట్ట, ముక్కులార్భుకొనిపోయినప్పుడు పొడుము, ఇంతకంకుం బరమహంసక్రియలు మరెక్కడివి? ఇల బట ౪0. మై! 001 ఘు. డు శల 101 ఆని యాళండు లేచినాండు గదిలోపలికి బోవునేమో! పోయినయెడల దిరుగరాండేమో యవి భయపడి "అయ్యా! ఇక్కడనే కూర్చుండుండు. ఒక్కనిముసములో నన్యము తెచ్చి యిచ్చెదను.” అని వరుగెత్తి నస్యము తెచ్చి యాళవి కిచ్చితిని. “రా ఆలాగున దారిలోనికి రా. అంతే! మన మనయాం 'బ్రజకు గడగడ. ఆమా్రపుం బటుత్వము లేకుండ నన్నికోట్ట జనమును బరిపాలించుట లేదయ్యా, ఇప్పటి ప్రజలు తమంళం దామే పరిపాలించు కొందురంట! వెజ్ణిముండకొడుకులు! ఈమంతం దాము తినవచ్చును, తమంతం దాము భార్యయొద్దం బందుకొనవచ్చును. అంతే కాని తమంతం దాము పరిపాలించుకొమట యేమోయి? మతిలేనిమాట! పరిపాలకుండు వేరు. పరిపాలితుండు వేరు. ద్వైతవిఖ్టద్వైతము లంగీకరించిన యంశమే కాదా? వారిద్దజకు భిన్నత్వమే, ఇద్దజుకు తేజస్తిమిర న్యాయమే. తాను తానునై మటీయొకండు సూడ నగుట యెట్టు సాధ్యము? ఇందులో నున్న తిరకాను కనిపెట్టితా? తన్న తా నెందులకు బరిపారివ చేసికొనంగూడరు. అది నీవు నాతో వాడింతువా? మాటలాడ వేమి? ఓ వాదథిక్క నిచ్చుటకు సిద్దముగా నున్నాము. పెట్టు, నీమాధుకరవుయబోలి యక్కడం బెట్టు. అదిగో పెట్టుమనంగాను! శమ్నం దొమ పరిపాలించుకొన్నవాం డెంతవాండయ్యా? అట్టివాండు పావభూయిస్టమైన భారత దేశమున కర్తుండా? పరమవ దమున కర్ణుండా? ““అహందేపో నచాన్యోస్మి, బ్రహ్మైవాహం నళోకభాక్‌, సచ్చిదానంద రూపోహం, విళ్యముక్త స్వభావవాన్‌.”

“అయ్యా! అయ్యా! ఈవవికిమాలిన గొడవ నాకెందులకు? ఏదైన విజ్ఞానబోధ మొవరందగు నంశమునుగూర్చి యుషవ్యనీంపుము. ఎంతయో ప్రయత్నముచేసి నిన్నుం జూడవన్చితిని'' అవి నేనంటివి.

“తప్పు తప్పు, నన్నుః జూచుటకు నీవు ప్రయత్న మొనర్చితివా? వీవు ప్రయత్నము చేయుట! ఓ ఎంత యహంకారివి! నీకేదైనం ేయుటకు స్వాతం త్ర్య్రమున్నదనుకొనుచున్నావా? కన్ను లెంతమీదిక్‌ వచ్చినవి! నీవు నమ్నుం జూచుటకు గొప్పప్రయత్న మొనర్చితూ? సరే, పూట వరున కొవ్పుకొందము. నేను నీకొఅ కేమిప్రయత్నము చేసితి నని నీవు నాయెదుటికి వచ్చితివయ్యా? నీవైపున: బ్రయత్నము కావలసినపని నావైపున నప్రయత్నముగ వేల యయ్యెను. పరమార్థ మేమనంగ నిద్దఆమ్రైమంగూడం బ్రియళ్నమే లేదు. ప్రయత్నము చేసితినని వీయందుం గర్భత్వమును బుద్దీహీనుండనై యారోపించుకొనుచు

  1. వురుష ప్రయత్నము 738 వ్నావు. దైవశక్తి మహిమను నమ్మి వేను కిమ్మనకుండ నూరకుంటెవి.! “అదేమి? అదేమి? ప్రయత్నము శేకుండ కార్య మెట్టగును? వురుషకార మని వినియుండలేదో”" అని వే నంటివి. అరుషూరమా? , ్రీశారముకాదేమి? అర్థములేని మాట లావలికి: ద్రోచివేయవోయి! వైస్ణవసంట్రే దాయపుం జమృమాటల ద్వైతసిద్దివొందినానియొద్ద నటోయి! చిత్రాన్నము చిట్టిగారెలు రాగభోగాదులా ఎవళింపుగంకర్యములు (శ్రీవుష్పయోగములు "సూకాలములు వైస్ణు మతమున కక్కలకువచ్చును గొని పరమార్థనిశృయమున కక్కకు వమ్చునంటోయి. పదము దాసురాల రా రమ్మడియేన్‌ దాసీ వను మనిరే, భాసురాంగితిరుమంత్రము చౌప్పెద పఠనసేయుమనిరే | గోవిందా॥| ముద్రధారణముచేసెద మవి పెద్దముసుంగువైచినారే ముషుంగులోననా,,....హే హే హే| వీలాగు? అమాత్రపు రక్తి లేకపోయినతరువాత మత మెందులకోయి? ఏడువను, మొత్తుకొనను! మా శయ్యురాండ్రలోం బుణ్య స్త్రీ, వితంతు భేదము లేదు. వితంతుత్వసువాసీవీత్ర (ములు బహిరాగతములు కాని వస్తుళత్త్యమున నున్నవి కావు. ఒక్క స్త్రీత్వమే అవ్బాణియైన స్తీశ్వమే-కమ్మి కలితి శేని స్త్రీశ్యమే-స్వయంభుతై తత్త్వము: జ్ఞానులమైన మనకుః జేతాళములు పనికిరావు. అందుచేత మనము “సర్వం ఇల్విదంబ్రహ్మం”? న్యాయముచేత-” “అంతటితో వాంగవయ్యా! దిక్కమాలినధోరణిలోం బడిపోవుచున్నావు. పురుషప్రయత్నము పూర్తిగ లేదవి చెప్పినాను. అసంగతి నిర్జరణచేయంగలూ! వెట్టీధోరణిలోం దిరుగంబడిబోకుండ నిదానముగో “ఉండు-అయ్యో-ఉండు మనంగొను- ఆద్వైతశా స్త్ర ప్రవీణుం డైనట్టి ముష్టి చిట్టివరయ్యశాస్రిగారికీ వెట్టీధోరణి పూర్తిగా నశించినది. ఇకం బదువైదుదినములలో చా. యాతండు పోవచ్చును"'అని డాష్టుగాడు మవకిచ్చిన యోగ్యతాపత్ర మాగోడమీంద నున్నది, చూచుకో, ఈడాక్టరుగాడిద కిప్పుడు తలతిక్క తీఆీనరి. నాక్తు మతిపోలేదు. నాకేవిధమైన జబ్బు లేదురా. నన్ను బాధ పెట్టకురా యని వదునాల్గుసంవత్సరముల నుండి చిలుకకుం జెప్పినటు చెప్పురుంటినే వీడు పామాట లక్ష్య పెట్టినాండొ! ఉహు! సీచ్చియాసుపత్రి యనంగా, పీచ్చివారి రోగమును కుదుర్చు వాసువత్రి యని యర్థము కాదు. వీచ్చిడాక్ట్లు గలయాసువ్రి యని యర్జము. వాం డిచ్చిన యోగ్యతాపత్రమును జూచి నే నేమంటినో యజుంగుదుూ?. నాకుం బిచ్చి లేదని నీవు చెప్పుటచేత నీకుం బిచ్చిలేదన్నమాట నామూలమున నీడ్డాంతపడినది. కావునం బిచ్చిడాక్టు లుండవంసిన వైద్యశాలలో నీవుండ నేల? మన మిద్దజము కలనియే యావలికి పోదము రమ్మవి యంటిీవి.”'

740 పక్షి

“నాకీ సోదె ఏమియు నక్కజలేదు. వురుషప్రయత్నమునుగూర్చి చెప్పుదువా లేదా” యని యంటిని.

“నన్ను బెదరింతువా? 110[ణ06 డాక్టరు ముండకొడుకు కొరడాదెబ్బలకు లక్ష్య వట్టని వీరా(గ్రేస రుడ నని యెటుంగవా? ఆపనికి మాలినాని యోగ్యతావత్రమును నేను గౌరవింతునా? వే నిక్కడవే యుందును. నన్ను వాం డేమిచేయునో చూతును. ఈవడుమ నొక్కయత్యంత చిత్రమైన యంశము జరిగివది సుమా.”

*పీవివిత్రాంశము నాకక్కటులేదు. పురుషప్రయత్నమునుగూర్చి చెప్పుదువా పోవుదునా'” యని యడిగితిని.

“ద్రాబూ! నామాట విని యుండుము. ఈయొక్కటిమాత్రము వినుము. అటుపైని నీయిష్టమువచ్చిన యంశముపై 302. పాగబండికూంతతో నువన్యసింతుమ. రవంత సేపు బాబూ! శాంతింపవుము. ఏమైన దవంగా, ఈనడుమ వీడాక్టరు వీథివెంటం బోవుచుండంగా నాకయింటిలో నొకయాండుది యేద్చుచున్నట్లు వినవచ్చెను. ఆతండు లోనికి బోయి చూడంగ నాకమునలి వితంతువు మంచమునొద్దం గూరుచుండి యేడ్చుచుండెను.

సీ, “అంతంత మొగములై యంతంతజొమ్ములై యంళంత యుదరంబు లైన వింత యాకారములతోడ నేకుముక్కలవలెం బలుచవలృని వెలవెలలతోడ నిదురమబ్బులతోడ నిట్టూర్పుబుసతోడ నీరుపట్టినకాళ్ళ్ల బూరతోడ మెల మెల్ల నెదురీంత యలవుల సొలవుతో- గాజుకూయలబోలెం గానంబడుచుం గుత్తుకుత్తను”......చున్న యొక్క చక్కని వ్యక్తి నచ్చటి మంచముపైం గాంచెను. షాటు (16% అని వైద్యుం డామునలిదాని నడిగెను. ఏీమియుం దెలియక యామె మటీంత యేడ్చెను. అప్పు డా వైద్యుండు చేయి చూచి నవమాసస్పూర్తియైవట్టు ప్రత్యక్షముగం గానం బడుమున్న కడువునకుం గుడివైపునం జెవిలో నాకగొట్టము పెట్టుకొని రెండువిముసములు నిదానించి “వెంటనే 10161416 ను బిలిపింపుము. మరేమియు భయము లేదు, ఇది మొదటి కానుసే కాదా* యని యడిగెను. జొను నాయనా! ఇది మొదటి కానుపే. తరువాత నన్నియు గంగలోం గలిసినవి కొవా యని తన కానువులసంగతి చెప్పి మాట లేదు, చూపవు లేదు రక్షింపు మని యాముసల్‌ దాతని కాశులపైనం బడీ యేడ్చెను. ఒక్కజామునకు శల[జు అగు ననంగా కొందణ కిట్టి [ణ వచ్చును. తొందరలేదు నేను బోయెదను. అని ెప్పే యాతందు పోయెను. హె హె హె ఎంత విచిత్రము! ఎంత విచిత్రము!””' “అంత నవ్వెదవేల? ఇందుల నేమి విచిత్రమున్నది. నీ మొగము" అని నే నంటిని.

  1. పురుష ప్రయత్నము 741 “ఉండవోయి. కంల చెప్పుచుండంగా వంతతొందరపడెద వెందులకు? ఆమంచము మీంద నున్నదని చెప్పంబడిన వ్యక్తి మగవాండు కాని యాండుది కాదు. వాండా ముసలిదాని కొడుకు. వాం డూరిలోం 'బ్రచురించిన “్రీరామజనవి” వాటకములోం గౌసల్యపాత్రమును ధరించి సొమ్ము రాకపోవుటచేత నాటకము మావినైని చెడంద్రాగి యుందుటచేత వేసము తీసివేసికొనవలయునమ జ్ఞానములేక యిట్లు చేరుసరికి మైకము హెచ్చగుటచేత విశ్చేతనుండై మంచముపైం బడిపోయెను. చూచితివా పాశా త్య వైద్యుం పస! ఇంగ్టండులోం గృతార్డుండై వచ్చిన వానిగతి యిది. ఈకీడును బాపుకొనుటకు వీండేమి చేసివాండో యెజుంగుదువా? కలకత్తాకు భ్రాసీ “కలియుగ ధన్వంతరి' యను బిరుదమును పదుమూండు గూపాయ లకు వి.పి. గా దెప్పించినాండు. భగవదవతారమని చెప్పబడిన ధన్వంతరి సెక్టానివి జేసివారు! మతియున్న వాండో, మతిలేమిండో యెఆుంగని మతిలేమిానివి జేసినారు. గొంగళి వురుగునకుం గుక్కకుం (గ్రోంతికి స్వభావసిద్దముగం దెలిసిన (స్త్రీ పురుషభేద మెరుంగవి మూఢశిరోమణిని సార్వభౌమునిం జేసినారు. ద్దానశూన్యు లగువారికి బిరుదము లిచ్చి ్రావీనమహావ్యక్తులపరువును బరశురామ'్రీతి యొనర్తురా యని వంగదేశ పరిషత్తువారికి వేను తెలియం బరుపంగా-? తయ ల గొడవ వా కెందులయ్యా నే నడిగిన పురుష ప్రయత్నమునుగూర్చి చెప్పు” మని వ “పరే-కాచికో! నీవు ప్రయత్నించి, వీయూపిరి తిత్తులలో వి కస్పుబుస్సుల నాంవగలవా? హృదయకో శమునందలి తాళస్రస్తారమును గట్టివేయంగలవా? నీవు పుట్టితివిగదా-నీపుట్టుకకు నీ వేమి ప్రయత్న మొనర్భితివో యెజుంగుదువా? నీమరణమున కెట్టి పయత, సముం చేయందలచియున్నావో? ఎవ్వండైన గష్టమును కోరుకొనువా? దారిద్యమును కోరుకొనువా? చెప్పగలవా? చావు కోరుకోనునా? జీవునకు 'ప్రధానాంఛ యేది? స్వపాఖ్యము. అసయత్నముగా భూమిపై: బడివదిమొద లభ్రయత్నముగాం గాటేలోం బడువటకు సర్వస్తల సర్వకాలసర్వావస్థలయందుం జేయుఫ్రయత్న మంతయు స్వపౌళ్యమునకే కాదా? చావు దప్పీంచుకొసవలియు నని పుట్టినది మొదలు ప్రయత్నము. జేయుజీవుండు చావుకొటకే (ప్రయత్నించు చున్నాడు కాదా? చావువంకకే పరుగెత్తుచున్నాండు కాదా? ఇంకను బ్రయత్న మన్మి ఫలమని యే6 వెజ్జీపడుదువు? ఇంతకాలమునుండి స్వరాజ్యసంపాదన ప్రయత్నము జరుగుచున్నది కదా! ఇప్పటి కేమైనది. మన లెక్క యేమి. భగవానుం డైన ; శ్రీకృష్ణుడు కౌరరస భు సంధి కొఆకుంబోయి యేమి చేయంగలిగినాం డు?”

“అయ్యా! చదువుకొననివాండు వాదించునట్టు వాదించుచున్నాను. నేను జెప్పిన దే మనంగా, ఫలి మున్నప్పుడు ప్రయత్నముండి తీరవలయును. (ప్రయత్న మున్నచోట నెల్లప్పుడు ఫలము లేకపోవచు, )ను. ఎందుచేత ననంగా నెంత పురుషప్రయత్న మున్నను రైవసాహాయ్యము లేనియెడల నాప్రయత్నము ఫలింపదు. వురుషప్రయత్నము పదునార్లుపాళ్లు, దైవప్రయత్నము రెండుషాళ్లు” అని వేనంటిని.

-“ఈమాక్రపుబుద్ది యమా శ్రపుంజదువ్వు యామాత్రపువాదన శక్తి నాకు మన్నవ. సాక్షిసఘము లోని ప్రధానవావదూంకుడ నని కన్నులు నెత్తి మీందికి వచ్చినవి, జాగ్రత్త ఇక్కడ నే ననుదినము నంతరిక్షమున నవతరించిన యాదిత్యులసభలో నధ్యక్షుండనై యుపన్యసించు చున్నాను. త్రినేత్ర సహస్రనే

742 సాక్షి 'త్రాదులు ప్రత్యక్మములైన పంచ భూతములతోం గిక్కురు మనకుండ వినుచున్నారు. సేయువపాదన మేదో నాకుం దెలియకపోలేదు. వాపూర్వపతవైఖరి నెయుంగకుండ మాటలాడుచున్నావు. మొదట వీ వేమంటివి? ఫలిమునకుం బురుషస్రయత్నము కావలయు నని యంటేవి. ఇప్పుడే మనుచున్నావు? వురుష ప్రయత్నము నకు దైవప్రయత్నము తోడువడవలయు ననుచున్నావు. ఎంతపురుషప్రయత్న మున్నమ దైవప్రయత్నము లేకుండ ఫలము లేదనుచున్నావు. అనంగా దైవప్రయత్నమునకుం బదువాల్లుపాళ్లుపురుష ప్రయత్నము బోటుగాం గ్రింద మన్నంగావి ఫలము లేదని నీయభి[ప్రాయము. గౌరవించినయెడలం బూర్తిగాం బౌరుషము వైన గౌరవింపుము. లేదేవి దైవమునైన గౌరఫింపుము. అట్లు చేయక రెంటీవి దగులంబెట్టుచున్నావు. వురుషప్రయత్నమే లేకుండం. గేవలము.. దైవికము. లున్నవూ లేవ? వీథివెంటం బోవుచున్న యొకముసలిదావిపైం బిడుగువడినది. ఇది కేవలము దైవిక మందువా? పదునాల్లుపొళ్లు పౌరుషముతో మేళవించిన దైవికమందువా? ఇది దైవికము కానియెడలం బిడుగు పొటునకై ప్రయత్నించినూ. డెవడు? మేఘుండైన బ్రయత్నించె నవి చెప్పంగలవా? పోనీ-ఆవీథి నాముసలిది యాసమయమున బుద్దిపూర్వకముగా నడచుటచేత దాని చావునకు నారీతిగం దానే ప్రయత్నించెనని చెప్పంగలవా? దైవికము లున్న వని యొప్పుకొందువాా, లేదా? ఇట్టివే కొన్ని తుపాను, భూకంపము, వహ్నివర్వతసంక్షోభము మొదలగునవి యున్న వని యొప్పుకొనవలయు నని గొణుంగుకొనుచున్నావా? నీబుద్ది కందని విషయములలో నీశక్తికి మించిన సన్నివేశములలో నత్యద్భుతములై యనిర్వాచ్యములై య'్రాహ్యము. లగువిషయములలో మాత్రము ముక్కుచు, మూల్గుచు దైవిక మని యొప్పుకొవి నీచచచ్చున్నర కుంటి గ్రుడ్డి మూంగ బుద్దికందిన వంట పెంట గుడ్డగుడును వ్యాపారములలో-ఓ1 చెలరేంగి, నాప్రయత్నము పదునాల్లు పాళ్లకు రవంత దైవము తోడుపడునెడల వఖిలైహికకార్యములు నేను చేయంగల నని వీథులవెంట నోం(డ్రపెట్టుచు వరగడలు (ద్రొక్కుచుంటివా? నీవింత దైవశక్తిదోహి వగునందులకు నీవాలుకం గోయించవలదా? పోనీ -సాంసారికకృత్యములలో నైన వీ వనునట్టు వీప్రయత్నమునకుం గృతార్థత కలుగుచున్నదా? వీకళ్యాణము నకు నీవే కవ్యావ్వేషణ మొనర్చితివే-జ్యాతిపికపండితుండనైన నీవే జాతకపరీక్షః జేసితివే-నీవేకన్యావూర్వ సం ప్రదాయముల నెర్లా దడవితివే-అది మహావతిన్రతయగు నవి దాని బెండ్లాడితివే-అది చపలలై చెలరేగి, జారులవెంట స్వారిపోవుచున్నదికదా. నీవు పురుషప్రయత్నముచే దాని వాయగలిగితివా? పాపము. వీపదునాల్లుపాళ్ల పురుషప్రయత్నమునకు దైవము రెండుపాన్లనోం దోడుపడకపోవుటచేత విట్టయిన దని లోలోన నేడ్చుచున్నావా? అలాగా? నీభార్య సైయాటలాడుట పరపురుషులకేకాక పరదైవమునకుం గూడ విష్టమే యని యభిప్రాయపడుచున్నావా? దైవమే యామెమ తప్పుతిరుగుడులలోం ద్రిప్పుచున్నా డనికూడ వనమ్ముచుంటివా? అటులైన నింక నాంస్య మేల? పట్టు-యట్టగిడుసులవంటి వదునల్వురుముండలను సంపాదించు. బారుకొట్టులు గట్టి వారి నందు విడియింపుము. నల్గురు తార్చుడుకాండ్రను నియమించు. ఈధనమహాఇమదినములలో వేడు రూపాయల జీతముపై బి.ఎ. గాండు వచ్చును. కానియూరూర చాటింపించు పత్రికలలో (బ్రకటించు. సోదరీ మానవిగ్రయమహనీయుండవై కోటీశ్వరుండవై మానవజాతి కంతకు మేటికిరీటమువలె-” “చీ ఆంగు అంతటేతో నాంగు. నీవాదనైఖరి నాకేమియు బోధ కాలేదు. అంతయు దైవమే యందువా? అటులైనం బుణ్య మేమి? పావ మేమి? స్వర్గమేమి? నరక మేమి? బుద్దిస్వాతంత్ర్య మేమి?

  1. పురుష ప్రయత్నము 743 నడవడి నూటియేమి? జాతీయన్యాయమేమి? మనుష్య విధి యేమి? వాసిండ కూడేమి? నల్లమడు గేమి? బుద్దీహీనుండనై నీయొద్దకు వచ్చితిని, నేము బోదును' అవి.వే వంటిని.

“ఉండవోయ్యి 100లుల్తి ఆంగవోయి! 1404 నీవు బుద్దీహీమండవను మాట సత్యము. నీవే కాదు నీతోడి ప్రజ లందరు బుద్దిహీనులు-బుద్దిహీనురి రగు మీరు బుద్దిమంతు లని (భ్రాంతివడుటచేత మటింత బుద్ధిహీనులు. వశుపక్షికీటకాదులైన యితర స్రాణులు మీయంత బుద్దిహీనములు కావు. మీరు చెట్లకంటె బుద్దీహీనులు. చెట్టుదుగుచున్నవా లేదా? ఏ గ్రయత్నముచేసి యెదుగుచున్నవి? ఇంతకు మట్టిగింజి యెంతో! మట్టివెట్టు యూరంతయు నూడలతో నాక్రమించుచున్నది కదా! ఏమి ప్రయత్నముచేసి యబ్లదుగుచున్నది. ఏమి ప్రయత్నమొనర్చి చు సచున్నది. తన ప్రయత్న మక్కజులేదు. ఇతరుల ప్రయత్నలేశమైన నున్నదా. దానిలోని వురుగులు వీళ్లలోనిపురుగులు ఏమి ప్రయత్న మొనర్చి జీవించుచు న్నవి? ఏప్రయత్నలోపమునం జచ్చు చున్నవి. ఇటులే పైజింతువులకుమాత్ర మేల కాదు? ఏజంతువుకూడ స్వప్రయత్నమునం బుట్టదు. ఏజంతువుకూడ స్వప్రయత్నమున వెదుగదు. స్వప్రయత్నమున నశింవదు. ప్రయత్నమే లేదు. ప్రయత్నించుట కుద్దేశమైన లేదు. ప్రయత్నించుటకు స్వతంత్రతయే లేదు.

చూచితివా? ప్రపంచమున వెచ్చటనయిన నత్యద్భుత మయిన శక్తి యూూచ్య మయినశక్తి యవర్ష్య మయినశక్తి లేనియంగుళము అరయంగుళము అంతవజక్సుకూడ వెందులకు? ఒకచుక్కయంత స్టలమయిన లేదు. స్థమాదవశమున నోటనుండి జారినతుంపర రేవు అట్లాంటిక్కు మహాసము[ద్రమువ నుండి బయలుదేరిన యావిరితోం జేర యమెరికాలోని వగ్గముల కాధారము లయిన యబ్దమండలముల కాదికారణమ గుచున్నది. అశక్తియే చంపించుచున్నది. పుట్టించుచున్నది. పెరింగించు చున్నది. ్రిప్పించుచున్నది, తనలోం గలుపుకొనుచున్నది. తిరుంగ దనలోమండి మరియొకరూపమున మరియొక పరిస్తితిని తీయించుచు న్నది. సాగించుచున్నది. మరల గుణించుచున్నది. టప్పుమవిసించుచున్నది. ఇంతకంటె మనువ్యస్త్రితి యెక్కువకాడు కాదు కాదు. మనుష్యునికి బుద్ధియున్నది కాదా? అందుచేతం బ్రయత్నము చేయుళున్నాం డని చెప్పుదువా? బుద్ది యెక్కడ నుండి మనుజానకు వచ్చినది? పురుగునుండి వచ్చివదా? చెట్టునుండి వచ్చినదా? చేపనుండి వచ్చినదా? మృగమునుండి వచ్చినదా? క్రిందివారి కెవ్వరికిలేని యీతత్త్వము మనుజుని కెటనుండి వచ్చినది? మనుజు డితర జంతువులవళినే బుద్ధిహీనుండు. మనుజు డక్కడకు వెళ్లినా ననుచున్నాండు. ఇక్కడకు వచ్చినా ననుచున్నాండు. ఇన్ని గంటలకు భుబించెద ననుచున్నాండు. ఇన్నిగంటలకు విద్రించెద ననుచున్నాండు. అక్కడ ననంగా నేమో, యిక్కడ ననంగా నేమో, గంట అనంగొ నేమో కాలము అనంగా వేమో చెప్పంగలండా? స్థల మనంగా నేమి, కారిమనంగా నేమి, స్టలము కాలము బాహ్యస్థములే యని కొందజనుచున్నారు. స్థలమనంగా నన్నిస్టలము లని కొందరు ఆనుచున్నారు. ఇన్నిస్త్రలము లెక్కడివి? ఉన్నదొక్కటే స్థలము. ఆది మనకు వెలుపల లేదనుచున్నారు. ఎక్కడ నున్నదని యడుగ నది మనస్సులోని యభిప్రాయ మనుచున్నారు. ఇక్కడకు తేలినది. కందస్వామియాలయమునకుః గపాలేశ్వరువియాలయమునకును దూరము మదరాసులోనిది కాదు. నీతలకాయిలోని దనుచున్నారు. ఇటులే కాల మనంగా నన్నికాలము లనుచున్నారు. భూతభవిష్యద్వర్తమానముల భేదము చచ్చినది సరేకదా! వగటిరాత్రి భేదముకూడ భగ్నమైనది. తుట్టతుదకుం గాలము కూడ మనస్సులోని యూహయనుచు న్నారు. అటు లయిన “ఎక్కడకు “ఎప్పుడు”కు భేద మే మున్న దని యడుగంగా లేకపోయిన లేకపోవచ్చు

744 సాక్షీ నని యనుచున్నారు. ఈన్వల్పాంశమునుగూర్చియే మనుజుని యజ్ఞాన మింత గాటమైవప్పుడు మనన్ఫువు గూర్చి, యాత్మనుగూర్చి యడుగ నేల? మమజుండు మహామందుందు! బుద్దియున్న దనుభ్రాంతిచేత మటింత బుద్దిహీమండు. సృష్టిం తయు నాక్రమించిన యద్వితీయశక్తి కెండిపోయిన యా కెంత యధీనమై చచ్చినట్టు దాని విసరునం బోవుచున్నదో మనుజుండుకూడ నాయపారశక్తికిజచ్చినటులే నెక్కువగ నధీనుండై దాని విసరుచే నెగురుచు నేను విలాసముగా విహరించుచున్నానని తనప్రయత్నమును గొనియాడుకొనుచున్నాందు. దాని మరియొక విసరుచే నుత్తరక్ష్మణమున నముద్రతరంగమునం బడి చచ్చితి నయ్యో దైవశక్తి నాప్రయత్నమునకుం దోడుపడలే దని యేడ్చుచున్నాండు. అద్వితీయమైన యాశక్తిలో ననేకశక్తులు లీనమైయున్నవి. ఒక్కటి వుట్టించశక్తి యొకటి వృద్దిశక్తి యొకటి తయశక్తి యొకటి వికాసశక్తి యొకటి సంకోచశక్తి యొకటి బహుమానశక్తి యొకటి శిక్షణకక్తి ఒకటి యానందశక్తి యొకటి దుఃఖశక్తి ఇట్లు యనేక కోటుల శక్తులున్నవి. ఇవి యన్నియు చేరుకావు పరాత్పరుని శక్తి యిన్ని విధములుగా నగుచున్నది. ఆశక్తి కధీమండై సము(ద్రముమీంది నురుగువలె, గాలిలోం బరమాణువువలె.బానిసయై కొట్టుకొనిపోవు మనుజుడు (12101 చేత ననుకూలశక్తి విసరులోం బడినయెడలం దనప్రయోజకత్వమని యెగురుచున్నాండు. ఆ 01126 చేతనే యననుకూల శక్తి వినరులోంబడిన యెడలం బ్రారబ్బమని యేడ్చుచున్నాండు. ్రారబ్బము కాదు. ప్రయోజకత్వము కాదు. మనుజు డస్వ తంగత్రుండు. అభ్రయోజకుండు. మహాశక్తి కధీనుండై పోవువాండే కాని వేలు కాదు కాదు, గీ. కుక్పుగొడుగులవలెం బుట్టి క్రుంగు మనము ప్రాక్తవద్ధకృతిగతి ్రవాహ మడ్డు పజతుమే? బుద్చుదములట్లు? పైన నూంగి యెటనొ టప్పవ కుండం బ్రేలుటయె కాక గీ వస్తు యాధార్హ్య మెటుంగక వస్తువునకు నేదొ సంజ్ఞను మవముంచి యెరింగినట్టు లల్లాడుదు మిది యంత యైం(ద్రజాల మందు దుముకులాడెడుబొమ్మలాట కాదె? గీ స్వవుా "కంటె స్వవ్నమై సత్యముగను మాయళజ)ను మారో యగుచు నమ్మకము గాంగ శూన్యములకంట శూన్యమై నుస్త్రిరముగం గనడుడెడు దీని నే మని యనంగవచ్చు? అంతయు నంధకారము. ఆ యంధకారములో నింద్రజాలము, అందులో నిద్ర, ఆవి ద్రలో స్వన్నము. అన్వవ్నములో బుద్దిమంతుల మనుకొనిచేయు నస్వభావప్రయత్నములచేతం గలిగిన కయాయునలేమణు (నిద్రలో తిరుగాడుట) ఇట్టి మహాదురవస్టలో నువన్యానము లిచ్చు చున్నాము. (గ్రంథముల స్థాయు

  1. కురుష్షేత్రము 745 చున్నాము. అందుచేతనే యవి యన్నియు నొక్కు పస్తువుముగూర్చి యైన యథార్థజ్ఞానము వీయకుండ నున్నవి, అన్నియుం బరశురామ ద్రీతి కర్ణములు. వేసవికాల మైననేమి? వేయ వోయి చలిమంట వేయవోయి! ఇదియే పరమార్థము. దీని మీందనే మనవూరు నగుణతం[త్ర మంళయుం గట్టినారు. ఆది యంతయు వట్టి మిథ్య, ఇదియే పరమార్థము. దీమిగూర్చియే చిరకాల మాలోచింపంగ నాకు మతిసోయిన దని యిచ్చటికి దెచ్చివారు. నే నింటికి బోవుదును. సీవు వాకుం బ్రతివిధిగ గదిలోం గూర్చుండంగలవా?”' యవియడిగెము.

నే మారకుండుసరికి 228163 1001 అని నన్నుం దిట్టి తొనే గదిలోనికి పోయెను. ఇళండు తప్పుదారిని బడకుండ కొంత సేపటినుండి యుపన్యసించుచున్నాండు. పిచ్చి చాంభాగము కుదిరినది. అప్పుడప్పుడు రవంత కనంబడుచున్నది. తని యువన్యానమునుగూర్చి నే విప్పు డేమియుం జెప్పను. ఆలస్య మైనది. కమించవలయును.-” ఓం శాంతి శాంతి శృాంతిఒ 128. కురుజ్నేత్రము నేమ పభకుం బోవుసరికి జంఘాలుం డేదియో యుపన్యసించుదున్నాండు. అంతకుముం దేమి చెప్పేనో గొని వేను వెళ్లిసీమ్మట నిట్లు చౌప్పెను, “కురుక్మేత్రపుష్టేషనులో వేను దిగుట యేమి, సూర్యుం డుడయాధ్రిపై నెక్కుట యేమి. ఆతండు కరకర లేచుచున్నాండు; నేను జర జర నడచుచున్నాను. సూర్యోదయము కాకమునుపే స్నానముచేసి యర్హ్యస్రదాన మొనర్చి, మూర్యనమస్కారము లాచరింపవలసీన నేను దంతధావన మైన లేకుండ సూర్యునిమై దిరిగి చెంపలు గొట్టుకొనకుండ, మూట చేతం బట్టుకొని, మునింగిపోయిన ట్లూరిలోనికిం బోవుచున్నాను. సనితృమండలదర్శవ మొనర్చి మనవేదర్షు లాతేజోవైభవమునకు, నాతమళ్ళటా విచ్చేదనసామర్హ్యమునకు, నా సర్వమాలిన్య నివరణమహనీతయకు, నా యారోగ్యన్రదానద్రవీణతకు, నన్నింటిని మించిన యాహృడ యతా వహర్వణశక్తీకి నాత్మ వికావశక్తికి వింతపడ్కి యొడ అంత చూపుగం జేసీకొని యా చూపంతయు మనసు:జేసీకొన్మి యామన సంతయు వాత్మగు జేసికాని యా యాత్మ నంతయుం బరమార్ధజ్ఞానసంపన్న మొనర్చ్భుక్‌ని కవులై భక్తుల్తై గాయకుళ్తై విరాగులైై వేదాంతులై యెన్నివేల సంవత్సరముల క్రిందటనో పాడినపాటలు చేసీన నృత్యముల్కు వెదచల్లిన తత్త్వములు, భారళదేశమున కిచ్చిన పలుంగే కాదా? ప్రపంచమునం దంతయు నిప్పటినజకుం నిలిచి సృష్టి పోయినను నిల్చునది యాతేజ మొక్కటియే థ్రైనట్లు చెప్పకచెప్పుచున్నదే. ప్రకృతిలోసి తేజస్సము[ద్రమును, పొందర్యరాశివి, శక్తంపన్నతను, మహామహిమ విశేషముంను గాంచి యద్భుతవడని వాండు పనికిమాలిన పందలలోం బ్రప్రథముండు. చూడందగినవస్తువుము జూచి శిరకంపనము చేయనినాండు పశువుకంలు నధముండు. ఆశృర్యపడుట యనుశక్తి మనుజశక్తులలో ముఖ్యమైనది. ఆళశక్తిమండియే యెంతజ్ఞానవిజ్ఞానములైన నుదయించినవి, సర్వదేశసర్వకాలపర్వవిధ సారప్వ

746 సాక్షి తములకంతయు నాశక్తియే మూలము. హృదయమునందుం దటుగు విజుగులేని రసో(ద్రేక మున్నవానికిం గాని యాశక్తి యుండదు. అట్టిశక్తి యున్నవాని మెప్పే మెప్పు. నవ్వే నవ్వు, ఏడుపే యేడ్చు. బ్రదుకే (బ్రదుకు. గగనమందుం గన్నులవైకుంఠముగం (గ్రాలు బంగరుచట్టుజర తారుసీలినీర సింగారించిన స్రకృతి యువతివేతిలోని సప్తమణివినిర్మిత చావమును గాంచి చేతు లెత్తి గంతులునైని యొడలు తెలియని యానందమున మత్తిళ్లువాండే మనుజుండు. కాలిక్రిందం బ్రమాదవశమునం బడిన చీము దేహాత్మా విచ్చేదనసమ యమున నిచ్చినమూల్లు సింహగర్జనమువలె నాకర్షించి కడుపుపగిలి కండలు కంపించునట్లు గాఢముగ వేడ్చువాండే మనుజుండు. అంతేకాని పట్టుమని తినలేక, యెంగిలిలంఘనములు చేయుచు, నొడలు తెలియనివిద్ర పోలేక యులికి యులికి యేడ్చును నేదైన వింతవస్తువును గాంచి వింతపడి "హాయి హాయి! అని మజవలేక తల కదలించి కదలుపనట్టు నోరు మెదలిచి మెదల్పనట్టు లేదో కొండవాలుకక్సు వెనుక గొణంగుకొనుచు, నత్యంత '్రీయమైన నస్తువు జాటీపోయినను గారినయితము విని గడగడలాడున స్లేడువలేక కుక్కపిల్లనలె కుంయి కుంయి మని వినంబడి వినంబడకుండునట్టు లేడ్చుచు, భోజనమునొద్ద షండులై పాలంతియొడ్ద షండులై పుస్తకమునొద్ద వండులై, యానందానుభవమున షండులై దుఖానుభవమున షండులై చావకుండం జన్చియున్నవ్యర్హులు బానిస లీప్రపంచమున దాస్యమును, నీచతయు, నజ్జతయు, రోగమును బెంచుటకు, చచ్చుటకుం దప్ప వేజుకార్యమున కక్కజకురాని జవాభాను వృద్ది అచుటకును, దక్క మజీయెందులకు? ఇట్లు పూర్వస్థితిని స్మరించుకొని సంతసీంచుచు, నిప్పటిస్ట్రతిని స్మరించుకొని విచారించుచు, ముందునకు నడుచుచుంటిని. అచ్చటనొక్క బ్రాహ్మణునిజూచి యచృటికి యుద్దభూమి యెంతదూరము న్నదనియడిగితివి. యుద్దభూమిసంగతి నాకేమియుం దెలియదయ్యా యని యాతండు స్రత్యుత్తర మిచ్చెను, అయ్యా! ఈయూరిబయట జరిగిన భారతయుద్దమునుగూర్చి నీ వెజుంగనే యెటుంగవా యని యడిగితిని. “విన్నగాక మొన్నజరిగిన వ్యాపారమే మటజీచిపోదుముగదా. ఎప్పుడో జరిగిన యుద్ధముమాట యెవనికి జ్ఞప్తలోనుందునయ్యా యవి నాకు సిగ్గువచ్చునట్లాతండు మందలించుచు బదులు చెప్పెను. పోవీ మీయిం టిలో నాకీదినమున భోజనము 'పెట్టుదురా” యని యడుగ వేమ వృత్తిచేత వంటిపూటివాండను గాకు న్నను నొక్కరూపాయినిచ్చినయెడల నాభార్యతోంజెప్పి యీయువకారము. చేయింపంగల వని యాతండు పలికెను. అతని యింటికింబోయి స్నాన మొనర్చి భుజించి మోెటారుబస్సును మాటాడుక్‌ని యుద్దభూమి కేంగి శ్రీకృష్ణభగవానుండు పార్టునకు జ్ఞానోప దేశమొనరించిన స్తలమేది యని యడిగి తెలిసిక్‌ని యచ్చట నిలువంబడితిని. అస్టలము కొంచె మెత్తుగా మన్నది. అచ్చట నొక్కమండపమున్నది. దానికి వెనుకభాగమునందుం బిన్నవెటువున్నది. అచెటువు నీటితోడనే రథాశ్వములను భగవంతుండు కడిగినాండని యచ్చటిజలము తెచ్చి యొకముసరీది వాపై గొంత చఛల్లెను. రెండుడబ్బులిచ్చి యామెను వదల్చుకొంటిని, భూమ్యాకాళే ములు గలయువజుకు నొక్కకే బయలు భయంకరముగ గనంబడుచున్నది. చిన్నకంకరజాలు, చికిలింత దుబ్బులు బళ్‌రక్కసి కంపలు జిల్లేడుమొక్కలు మొదలగునవి విరళముగ నున్నవి. చూవున కడ్డువచ్చు నొక్కపలువుపొటి చెట్టయినను లేదు. అది యెండకాలమగుటనే నెండమావుల ప్రాహములు మిక్కుటముగ నున్నవి. పిట్ట పీచు మనుట లేదు. గాలియైన గట్టిగ వీచుటలేదు. భయంకరమగునిళ్ళబ్దతావస్థ ్రబలి

  1. కురుక్షేత్రము 747

యున్నది, (శ్రీకృష్ణభగవానువి గ్రార్జించి యాపవిత్రస్థలమునకు సాష్టాంగవడితిని. ఇదియేనా కురుశేత్రము? ఇదియేనా మహావీరులమహిస్త్రముల మహాజ్వాలలచే మండిపోయిన భండవరంగము? ఇదియేనా పదువెనిమిదక్షొహిణుల రక్తములం దడిసీన స్రదేశము? ఇదియేనా భీష్ముండంప శయ్యపై బండుకొవి ధర్మబోధన మొవర్చిన పవిత్రస్థలము? ఇదియేవా పార్ణవ్యాజమున భగవంతుడు ప్రపంచమున కంతకును భ్రజ్ఞాస్రదాన మొనర్చిన దివ్యశేత్రము? బంగరుగని యొకగనియా? వజ్రములగవి యొకగవియా? శాసనములగవి యొకగవియా? విగ్రహములగని యొకగవియా? రత్నాకరమొక రళ్నాక రమా? జ్ఞానధవ మెటనుండి యుద్బుద్దమై స్రపంచమంతయు వ్యాసించినదో యట్టి కురుక్షేత్రఖనియే ఇవి. నేనొక పాదుషా దివాన్‌భానా జచితిని. అది పాంజాతిదూలములతోం బలకలతో వానములతో విర్మీంసుబడినది, ఎదుట నెన్నియో దివాన్‌ఖావాలు వాకుం గనంబడుచున్నవి. ఈ'్రక్కు నాస్రక్కను వెనుకగూడ వెన్నియో శాలలు గనంబడుచున్నవి, ఈశాలల పాడవునకు వెడలు భనకు హద్దే కనంబడకుండ చున్నది. లెక్కలేనన్ని వాస్వరూవములు నన్నుం జూచి వింతపడుచున్నని, (శ్రీ/రామచం ద్రమూర్తి గాంధర్వా 'ఫ్ర్రామును విడిచినవ్పుడు యుద్దసీమయంతయు రామమయమైనట్టు లీఢిల్లీవుర మంతయు దివాన్‌ ఖానామ యమ్మువామయము నైనట్లు కనబడుతున్నది. చేను ముందునకుం బోవ నేనే నన్నెచుర్కొనుచున్నాను. మనస్సునకు గలంతగమండి వెముకకుం బోవ నావ్వరూపము నన్నే వెంబడించుచున్నది. మయసభలో వీరు లేనిచోట వీరున్నట్లు ఏీరువ్ననోట వీరులేవట్లు భ్రమ గలుగుచుండెను మాట జ్ఞప్తికి వచ్చినది. వీరున్నను లేకున్నను నీరున్న స్థలమని వీరులేని స్టలమవి రెండుస్టలములు వేర్వేలుగ నచ్చట మున్నది కొవీ యిచ్చట శాలలేని చోట శాల కవంబడుచున్నది. ఒకటా? చెప్పలేనన్ని నేను లేనిచోట నేను గవంబడుచున్నాను. బక్క వేనా లెక్టలేనన్ని నేను గృహనిర్మాణకళా (జారుకంయింభి సంబంధమగు వింద్రాలమునకు వశుండ నై కంవరపడితివి. అంతలో మవను రవంత గుదుటుబజచుకొని నన్ను వే నిట్టు విందించుకొంటిని. “సాకి శష్యుండ వగువీ కీ బుద్దహీవత యేల? ఇది యొక్క([భ్రమమా? ఇది యొక్క యిం(ద్రజాంమా? ఇంతకంటె కోటిగుణములు బ్రమాపాదకమైన యిం ద్రజాలములో నజువది సంవత సరము లనుండి పడియుంటివి కాదా? అ మహామాయ కలవాటుపడియుంటివి కాదా “ ఫకృతిలోం బ్రతిఫలించిన పరమాత్మగానంబజవిన మహామహేంద్ర జాలమేకాదా. ఇన్ని లక్షలగోళములు, ఇన్నీకోట్టజీవరానులు అనంళమై యప్రమేయమై యద్వితీయమైన ఈసృష్టియంతయు మహేంద్రజాలమే కాదా? పరబ్రహ్మాపాదకమై నభ్రమకు పరిపాటేయ్రైన నీవు పాదుషాభవనమున నిట్లు భ్రమపడెద వేల యని నన్ను నేను నిందించుకొంటేని. అంతలో నిమ్ముళముగ ననినట్లు నాకు వినంబడి ఉలికిపడి వెనుకకు జూచితివి, చూవంక నేలచూచెర వలి

వెనుకనున్న వేను లవ్నియుం నన్నుంబ్రశ్నించెను,

మనస్సులోం గలిగిన తొట్రుపాటు నివారించుకొని నిదానముగ నష (టి చిత్రములన్నియుం బరిశీలిం చితిని ప్రంగప్పురాలపైం జెక్కంబడిన వుష్సములు లతలు ఫలములు పక్షులు బొమ్మలు బంగారము మీంది పనికంటు వెక్కువ సుకుమూరముగ సున్నితముగ సురుచిరముగ నున్నవి, కొన్నిదూలములకుం గొన్నిస్తంభ మురికుం గొన్నిగూక్షములకుం గొన్నివిగ్రహములకుబైన నుల్లిపారవంటి బంగారురేకులు కప్పంబడియు న్నవి. నడుమ నడుమ నవసరాసుసారముగ నలంకారార్థముగంగల్ల కెంపులు వైడూర్యములు నృటికములు

748 సాక్షీ పుష్పరాగములు మటీయు వనేకములుగా మణులు చెక్కంబడి యున్నవి, జిగజిగలా మిలమిలలా తళతళలా! ఓ1 వచించుటకు శక్యముకాని వింతకాంతులు స్రజ్వరిల్లుచున్నవి. అనమయమున నెవండో వచ్చి యగ్గిపుల్లను వెలింగించెను. ఆహాహా! ఏమి వైభవము? నూజీంద్రధనువు లొక్క త్రుటికాలములో నచ్చట నవతరించి వెలింగిపోయిన ట్లయ్యెను. అత్యంత మాధుర్యమునం ద్వరలో మొగము మొత్తును. అత్యంతదీప్తీచే గన్నులు జీకట్టు పదును. ఆత్యంతోస్లముచే వేగం జలికలుగును. ఆత్యంత శీతలతచే జ్వరము కలుగును. అత్యంతసౌంద ర్యమున-మనసు మొద్దెక్కును. నిర్టీవసొందర్య మెంత సేపాకర్షింపంగలదు? బీవత్సాందర్యమునకే దిక్కులేదే -కమ్నుముక్కు తీరు నితరావయములపౌరు, నెక్కడ వే యంగుండవలయునో యాయంగుల నన్నింటిని మించిన రంగుమాత్రమే కలి యంగన సైతమొకదినము కంటె నెక్కువ యాకర్షింపలేదే. సౌందర్యము సంతతాకర్షణీయముగ నుండుట కెన్ని పరిస్తితులు తోడువడవలయుమ. అవి తోడుపడని యెడల గోవెగుడ్డమీంది నూనెబొమ్మయెట్టిదో యదియు నట్టిదే. ఈవిషయమునుగూర్చి ప్రత్యేకముగం జౌప్పెదను గొవి యిప్పుడు చెప్పందగదు.

పౌందర్యానుభవమునం జప్పంబడిన మనసులో నింటికై మరలిసోంటోవంగ నెదుట గోడపై బంగారువ ర్లములుగల రెండు పంక్తులు గొనంబడెను. ఆవి హిందుస్టానివర్లములు. ఆ బ్రాతంలోని యఖభిప్రాయ మేమనంగా:-భూలోకమందు స్వర్గమే యున్నయెడల నది యిదే. అది యిదే. అది యిదే. వెగటుపడినమన స్పుతో నుంటినేమో, నాకామాటలు మటీంత వెగటయ్యెమ.

వాయనలారా! కురుత్షేత్రమునకు. వాతోం. దీసికొనిపోయిన. మిమ్ముల బ్రసంగవశమున హస్తివాపురమునకుం దీసీకొని పోయితిని. నాయం దను(గ్రహించి తిరుగం గురుత్షేత్రమునకు దయచేయుదురు గొకు ఉర్దుకవి స్రాసీన బ్రాంతలోవి యర్థమును దెలిసికొంటిరికాదా? వారికిందెల్లరాతి వలకలు పాలనున్నము బంగరురేకులు విలువగలమణులు ఫలాహారములు షరతులు లవలవవణకు ముదురని నవనవయువతీమ తుల మొగములే స్వర్గమైననగుంగాక, వైకుంఠమైన నగుంగాక, పరమపదమైన నగుంగాక! కాని మనకుమౌ్ర మీకురుకేత్రమే స్వర్గము, ఇచ్చటి కంకరరాలే రత్నరాసులు. ఇచ్చటి బుడ్డమేడిచెట్టులే కల్చవృక్షములు, ఇచ్చటిమట్టియే బంగారము. ఇచ్చటి యెండమావుల వెల్లువలే యాకాశ గంగాస్రవాహములు. ఎందుచేత? లోకములో నన్న అన్నిబంగారు గనులకంటును నన్ని రత్నాలగములకంటొను నత్యధికమైన విలువగల భగవర్గీత యిచ్చ[ మద్చుద్ద మగుటచేత. నాయనలారా? ఆ(గ్రంథముచే మనము తరింతుము. అంతేకాని కాసులగోనె నెత్తిపెంబెట్టుకొని వైకుంఠసోపాన మెక్కినవాం డెవండు? ధర్మరాజుతోం బైతోకమునకు వచ్చినది శునకముకాని (ద్రౌపది కాదే. పోనిండు. (ద్రౌపది యుమ్మడియాస్తి కావున నాతవితోం బోకపోవచ్చును గావి " యెవరికి దగిన సొంతసరకును వారు జాగ్రత్తపెట్టుకొనియే యున్నారు కావి యుపేళ్ళీం లేదే. ధర్మరాజుమాత్రము తత్త్వవాక్యములలో శ్రుతపాండిత్యము సంపాదించినవాండుకాని ప్రక్కదావు లేకుండ బం(డ్రెండుమాసములు గడవంగలిగిన యెడలి స్తిమితత గలవాండా?

భగవద్గీతను లోకగురువిచే నుపదేశ మందిన నరునకుం బైలోకమేల రాలేదో యడుగ రేమి? అర్జుమనకు జ్ఞానసంపాదన కధికారము లేదు. ఆతండు గుంటమోనమాలయొద్ద మున్నవాండే కొని యంళకుంబైని బోయినవాండు కాండు. సోదరులను గురువులను బంధువులను జంపుట కిష్టుడక యుద్దము

  1. కురు్మేత్రము 749 మానుకొని యేద్చుచుం గూరుచుండిన పార్టునకు “శత్రువు లందలు నాచేతనే చచ్చినారు. నీ వూరక ధనువు పట్టుకొని నిమిత్తమాత్రుండనై నిలుచుండి క్షత్రియధర్మమును విర్వహించుకొను” మని చెప్పిన కృష్ణువిబోధన యంతమాత్రమే నరునికి బోధమైనది కాని మిగిలినదంతయు నతని యాచరణములోనికి రానిదే యయ్యెను. సర్వకర్మములుకూడ జ్ఞానమంధుం బరిసమాప్తి నాందవలసిన దని పురుషోత్తములుకూడ చేసిన బోధ మతని యంతరంగమున నెప్పినదా? అట్టూచరించినాండా! సర్వజ్ఞానసముదయము కూడ యుద్దకర్మమునందుం బరిసమాప్తి యైన ట్లయినది.

ఇంక ధర్మరాజుమాట-అతవికి రాజ్యమందున్న తృష్ణ యెవ్వనికిని లేదు. అతనికి జాదమం దున్నద్ధీతి దేనియందును లేదు. అతని గడుసుమాటలు, కల్లయేడ్పులు, బొల్లినైద్యములు, ముఖస్తుతులు; సమయోచిత 'ప్రవర్తనములు మటీ యింక నెన్నియో యతని నరకార్హునింజేసినవి. కాని యాసపడి యాసపడి యేడ్చియేడ్చి తెచ్చుకొన్న రాజ్యములో సర్వశూన్యతతక్క పెద్దనల్లకాడుతక్క నిత్యశ్రాద్దాలుతక్క మటి యేదియు లేకపోవుటవలనను బుద్దిపూర్వకముగ నున్నను జంపించుటవేతం గలిగిన ఘోరపశ్చాత్తాపమువలనను నరకార్హత కొంత తప్పీనది. అందుపై భీష్మునిధర్మబోధములు సమయోచితముగం గలుగుటవేత వాతవి మనస్సునకు శాంతి కలుగం జేసీనవి. అందుచేత నాతనికిం గొంతకాలమైన న్వర్గలోకవాసము కలిగినది. ఇట్టుగా ధర్మరాజు జ్ఞానమువలన నుత్తమలోకార్హుం డయ్యెను.

అట్టి జ్ఞానబోధ మీ కురుక్షేత్రమున జరిగినది. అందుచేత నీ భూమి మిగుల పవిత్రమైనది. మనస్సులలో సాస్టంగపడుండు కన్నుల కద్దుకొనుండు-కృష్ణా ఆపదుద్దారకా! సంసారసాగరతారకా! యని యా నేలపై బడితిని. ఒకవిధ మగుకలంతనిద్ర కలిగెను. దానిలో నొకస్వప్నము వచ్చినది. అది వినుండు.

రెండుకొండ లెదురుగం గనంబడినవి కాని నడుమనున్న కోనలో నొక చక్కని యాశ్రమమున్నది. అచ్చటికి బోయి పరిశీలించితిని. దానిలో నొక్క రావిచె ట్టున్నది. ఆచెట్టు భూలోకమందలి చెట్లవలె (లేదు. ఊర్జ్వమూలముగను అథశ్శాఖముగను ఉన్నది.) మూలము నొద్ద నే మున్నదో పరీక్షింతు మని తరియెత్తగు జెప్పరాని చూడరాని, తలంపరాని వెలుంగుచేం గన్నులు మనస్సుకూడం జీకట్లు పడినవి, 'పైకుజూడలేక చలువలు వదచళ్లుచున్న యాకులవంకం జూచితిని. ఒక యాకు తేజస్వంతమై యున్నది. ఒకటే నల్లగ నున్నది. ఒకటి తెల్లగ నున్నది. ఒకటి 'శ్రవణమనోహరస్వరమయమై యున్నది. ఈ యాకుల (క్రింద నొక మహావ్యక్తి యాసీనుండై యుండెను.

ఈతందు కూరుచుండునప్పడే నాలుగడుగులకంకు నెత్తుకలవాండై యున గట్లు కనంబడినది. నల్లని శరీరకాంతికలిగి పచ్చని జటలుకలిగి యాతందు (ప్రకాశించుచుండెను. (ప్రక్కనొకకట్ణు భూమిపై నున్నది. అప్పుడు “ ప్రాంశుపయోదనీలతనుభాసితు నుజ్బలదండధారు'” అనువద్యము జ్ఞస్తికివచ్చినది. అదిగాక యాచెట్టువైఖరి జూడ “ఊర్ష్వ మూలమధశ్శాఖమశ్వళ్థం (ప్రాహురవ్యయమ్‌”” అన్న శ్లోకము జ్ఞప్తికి వచ్చెను. అందుచే నీతందు వ్యాసమహర్షిల్లై యుండునని యనుకొంటిని. అదిగాక యా 'యశ్వతృవృక్ష వర్షమురైన వేదములనొద్ద నీతండు కూరుచుండి యుండెను. ఈతండు తప్పక వేద్యూసుండని నిశ్చయించి యెదుటికి బోయి సాస్ట్రంగపడి యి ట్లంటిేని,

“మహి శేఖరా? మీరు విభాగించిన వేదముల నెవ్వరు నిప్పుడు పఠించుట లేదు. స్పృశించట

750 సాక్షీ శేదు. అంటరానితనము చెప్పరానితనము నీవేదములకు మనవా రంట గట్టివారు. అవి యందుచే పై ఇండములవారి యధీనములయ్యెను. మీరు రచియించిన భగవర్గీతకూడ మొన్నమొన్నటి వజకు బుట్టదాఖలై యుండెను. అది మిక్కిలి యు(ద్లంధమని పాశ్చాత్యులు స్తుతించటచేత వారిమాటల నాధారము చేసికొని యిప్పుడిప్పుడే గ్రంథఘనత కచ్చెరు వొందుచున్నారు.

మహర్షిచంద్రమా। శ్షమించునెడల నొక్కసంగతి యడిగెదను. భగవద్గీతకు బుద్ధిమంతులగు పండితు అందజు వివిధములుగా వ్యాఖ్యానములు చేయుచున్నారేల? శంకరాచార్యులవలె రామానుజులు చేసీనారా? వారివలె మధ్వాచార్యులు చేసీనారా? యుద్దకర్మము చేయుటకే (యది ఫుట్టినదని) యిష్పటివా రనుచు న్నారు. మజీయొకరు భగవద్గీతను మీరు రచియింపనే లేదని తుండు ఛుపాకి నెగురంగొట్టుచున్నారు. మీరను నొక వ్యక్తియే లేదని కొంద ఆనుచున్నారు. కృష్ణుం డన్న యాతండు దశావతారములలోనివాండు కాండని మటీకొంద అనుచున్నారు. ఈచచ్చువాదములకేమి కాని యిన్నివిధములైన వ్యాఖ్యానములు పుట్టుటకు హేతువేది? కృష్ణభగవానుం డిన్ని యర్హములగునట్లు చెప్పునా? కాక యాయవ యఖభి ప్రాయమును మీరు సరిగా దెలిసీకొన లేక యిట్లు బ్రానీతిరా? కాక యన్ని విధములగు నర్హములకు లోపము మీద్రాంతలోనిదా? నాకుం దెలియక యడుగుచున్నాను దేవా! క్షమింపుండు.

మీవేదాంతసూ గ్రములకు మఠ త్రయవ్యాఖ్య లున్నవి. ద్వైత శ్రుతులు నద్దైత శ్రుతులు వేజువేటుగొ విరివిగా నుండుటచేత జ్ఞానమే మోత్తసాధనమని తన బుద్దిచే నమ్మిన శంకరాచార్యులు గ్వైతశ్రతులను ముక్కముక్కలక్రింద నటికి నాని కద్వైతార్థమునుగలిగించినారు. భక్తియే మోక్షసాధక మని నమ్మిన రామానుజాచార్యు లద్వైత శ్రుతులకుం జచ్చిచెడి గ్వైతార్థమును గల్పించినారు. పూర్వాచార్యపురుషులగువా రిట్లు వారి వారిమనస్సులలో6 దమయభిప్రాయములచేతం బూర్వమే సంకల్పించుకొన్న సీద్దాంతముల్నం బట్టి కాలస్టితులవలనం గలిగిన సొంత నమ్మకములం బట్టి వ్యాఖ్యానములు చేసివారేకాని మీ([గ్రంథమందున్న యథార్థసత్యమును (గ్రహింపలేదని యిప్పటి యాచార్యపురుషులనుచున్నారు. కాని యిప్పటివారి వ్యాళ్యోన ములుకూడ సరిగా విట్టి యధికేపణకే లోనై యున్నవి, అత్తగారు తన్ను బాధించినదని యాక్షేసీంచిన యిల్లాలు తాను కోడలిని బాధపెట్టకుండ జరుపుకొన వలసినది. అట్లు జరుగుట కవకాశము లేకపోయినది.

మహర్షిపురందరా! భగవద్గీతకు నిజమైనయర్థమేదో నాకు బోధింపందగదా!' యని స్రార్హించితిని, ఆయన ముసిముసినవ్వులు నవ్వినాండు. దానివలన నా కప్పటి కేమి తెలినీన దనంగా వూర్వుల వ్యాఖ్యానములు సరియైనవి కావని యాయన యఖభిప్రాయపడినట్లు నాకు గోచరమైనది. కాని యా యంశము నిశ్చయముగాం దేలకపోవుటచేత గ్రుచ్చి[గ్రుచ్చి మజియొకసారి యడిగితిని, అంతట వాతండు తన ప్రక్కనున్న కజ్జనెత్తివాండు. కొట్టునేమో యని లేచి యిప్పటివారు చెప్పినట్లు భగవర్గీతకు బడితెబాజాయే యర్హమా యని యనుచుండంగా మెలకువ వచ్చెను. స్వస్నము సరి.”

ఓం శాంతి శృాంతి శృాంతిః

క్షే29, సభాస్వకీయ వ్యాపారములు జంఘాలశాస్రీ యిట్లు పలికెను.

“ఈదినమున నుపన్యాస మేదియును లేదు. పూర్వనియమాను సారముగా మాసమున కొకతూరి సభాసంబంధము లగుసంగతులను గూర్చి సర్గాపించుకొందుము. ఉపన్యాస ముండు నని పెద్ద లందజు వచ్చినారు. కావున నాయనలారా! ఉపన్యాసము లేనందులకు క్షమించి మావ్యవహారములలో మీకుం దోంచిన యఖభిప్రాయముల నొసంగి తోడుపడం గోరుచున్నాను. సాక్షికార్యాలయమునకు వచ్చినలేఖలంజదివెదను.

మొదటిది.

శవచింతామణీ గ్రంథాలయ కార్యదర్శియగు గొంగళి భుక్తసాక్టీన్‌ గొలాం త్రగారియొద్దనుండి

శ్రీశ్రీ రాజమాన్యరాజపూజితులగు సాక్షికి.

అయ్యా! మీ సంఘము తిరుగ స్థపింపంబడిన దని వివి మిగుల నానందించుచున్నాము. మావుస్తకాగార మున మీ సంపుటములలో మొదటిది మూండవదిమాత్రమే యున్నవి. రెండు నాల్లు సంపుటములు మాకుచితముగాం బంపవేండుచున్నాము. మానిలయము. మిగుల దరి(ద్రస్తితిలో నున్నది. దైనికమగు నాం(ధ్రపత్రిక వా విశ్వదాత ఫంపుచున్నాండు. ఆయన కనేక నమస్కారములు. మాగ్రంధనిలయమునకుం గొందణుకవులు వారి వారి (గ్రంథములను ధర్మముగాం బంపుచున్నారు. ఆకవులకు నమస్కరించుచు న్నాము. మీ జంఘాలశాస్త్రీ యుపన్యాసములు వినుభాగ్యము తిరుగ మాకు లభించినందులకు సంతస మగుచున్నది. కాని యొకందులకుం గొంచెము వగచుచున్నాము.

  1. జంఘారిశాస్త్రీ నుమ నడుమ నాంగ్లేయపదముల నుపయోగించుచున్నాండు. వాని కర్ణము తెలియక చిక్కుపడుచున్నాము. సై ఈయంశమునుగూర్చి తరువాతం జౌపె సద నని వాణ్జాన మొనర్చిన విషయము లెన్నియో గలు. అవి యన్నియు నిప్పుడు చెప్పంగోరుచున్నాము.
  2. మీలో కాలాచార్యులు, వాణీదాసకవియు నున్నారుకాదా? వారుగూడ తఆచుగా నుషవ్యాసము లిచ్చిన బాగుగా మండునని నామనవి, +. మాయూర నొకవైద్యుం డున్నాండు. ఆతండు మీయుపన్యాసము అన్నియు నప్పజెప్పంగలందు. మీసంఘమునం దాతని సభ్యునిగాం జేర్చుకొనవలయును. . చిత్తగింపవలెను గొంగలిభుక్త కార్యదర్శి.

752 సాక్షి

జంఘాలశాస్త్రీ యిట్లు లేఖను బూర్తినేసి దీనికి 'బ్రత్యుత్తర మక్కజలేదు కాదా యని సభూరి నడిగెను. అందటును లే దనిరి.

జంఘాలశా స్త్రీ రండవయుత్తరమును దీసి యిట్టు పలికెను.

సోదర్రులారా! ఇది రెండవయుత్తరము. దీనిని జదివెదను.

కృష్ణాగోదావరీ మండలాంతర్గత సర్వాంధ్ర క్షురకశాలసొమాన్య కార్యదర్శియొద్దముండి- జంఘాలశా స్రీ గారికి రామ్‌ రామ్‌,

వీలూరులో స్ట్రాసింపంబడిన యీ సర్వక్షురకశాలా గ్రధానకార్యాలయమునం దరీసంఘనంబంధమైన పదునెనిమిదన వార్షికోత్సవ మీనెల 27న తేదిన జరుపుటకుం బెద్దలు నిశ్చయించినారు. ఆం(ధ్రదేశమునం దుండు క్రురకవిద్యాపారీణుల కందజ కాహ్వానములు పంపించుచున్నాము. చిత్రవివిత్రోపన్యానము ఠరీయంగల మంగలిమహావక్త లెందటో రాంగలరు. త్రురకవిద్యారహన్యము లెన్నియో వెల్లడింప గలరు. అట్టే మహాసభకు మతాభిమానన్యాయముచేత మంగలియే యధ్యక్షుండుగా నుండం దగినది. కాని మొన్న జరిగిన కొర్యనిర్వాహకసభలో మిమ్మధ్యక్షుండుగా వాహ్వానించుట కేక గ్రీవముగం దీరుమానించుకొంటిమి. మంగలికి రాందగిన మహాగౌరవమును మతాంతరున కిచ్చి స్వార్థపరిత్యాగమును మానభవా రగపణజచినారు. మీ రగ్రాననాధిపతిగా దయచేసి మమ్మానందింవం గోరుచున్నాము-ఇట్లు విన్నవించు కార్యదర్శి,

ఉత్తరమైనది. దీనికి బ్రత్యుత్తర మేమని సభలో జంఘాలశాస్త్రీ యడిగెను,

అంత వాణీదాసుండు లేచి యిట్టనియెను. “శ్షురకసోదరశిఖామణులు మీ' కిచ్చిన గౌరవమునకు మీరు సర్వవిధముల నర్హులు కావున నంగీకరించితినని లేఖ వ్రాయవలయును.!

అంత కాలాచార్యులు లేచి యిట్లనియెను.

“ఇది మతవిద్యతోం జేరినయంశము. మతవిషయక మగు నానభకు మతేతరుం డధ్యక్షుందుగొ నుండుట తగదు. అందుచే జంఘాలశా స్రీ పోంగూడదని నా యభిప్రాయము.!

అంత నభనుండి యొక్కండు లేవి ముట్టనియెను.

“సోదరులారా! కాలాచార్యులు చెప్పినమాట కేవల మముచితముగ మన్నది. ఇందజు మంగళ్లయభిప్రొ యమును నిరాకరించుట తగదు. అందులో మళనిభేదమే కారణముగ నెన్నండును నిరాకరింపదగదు. మతసంబంధమగు పట్టుదలచేతనే జంఘాలశా స్రీ విరాకరించినాండని మంగళ కేమాత్రము తెలిసీనను వారు (బ్రాహ్మణులపై సత్యాగ్రహమును జరిపి తీరెదరు. అప్పుడు బ్రాహ్మణులు గిజగిబలాడవలనీ వచ్చును తురకర్మ మెట్టో స్వయముగాం దీర్చుకొందుమని వురుషులు అక్ష్య పెట్టక పోయినను '్రీలచూటయేమి? వితంతువులలోనే కాకుండ నీకాలములో సువాసినులకుంగూడం దల కత్తిరించుకానుటకై మంగలి యపేక్షగ లదు. ఇదివజుకే యనేకభేదములుచే దేశ ముల్లోలకల్టోమై తపించుచుండ శక్తివంచవలేకుండ మవశాంతివనేయు

  1. తురకసభ 753 టకు బదులుగ వృద్దిపజచుటకై స్రయత్నించుట బుద్దిహీనతకంబ భిన్నమా? కావున జంఘాలశాస్త్రీ యంగీకరింపవలసియున్నది.!

ఈయుపపాదనమును సభవారందజు కరతాళధ్వనులతో నంగీకరించిరి. ఇంతకంటుం జదువందగినలేఖలు లేవు, చూడందగిన వ్యవహారము అంతకన్న లేవు. ఓం శాంతి శ్యాంతి శ్భాంత 130. కురకసభ జంాలశాస్త్రీ వేను వెడలివతరువాతి నిట్లు చప్పెను:-

“'ఎన్నడుంజూడలేదు. ఎన్నండు వినలేదు. అట్టివైభవము హేలావురమున 2? వ తేదీని కాననయ్యెను. క్షురకసభాశాలపై వేలకొలంది పతాకములు వివిధవర్లనిరాజమావములై ప్రకాశించెను. ఒక జెండా పై మంగలికత్తి చిత్రిపబడియున్నది. మజియొక్క జెండాపై దానిని జాతిమీద విలాసముగ నూటుచున్న యొక త్షురకుండు చిత్రింపంబడినాండు. ఇంక నొక్క జెండాపై తోలుపాది నొడిలోం బెట్టుకొన్న మహాలక్ష్మీదేవి చిత్రింపంబడియున్నది. ఇంకొక్కజెండాపై శారాదారేఏ, చేతిలో నొక్కతక్కెడతో నవ్వుచు నిలువంబడి యున్నది. ఆశ్రాసులో కొక చిష్పయందు. గంటము, ఒంటె వెంట్రుక కుచ్చు, తాపి ఉలియు, రెండవచిప్పయందుం గత్తెరయు నున్నవి. కత్తెరవైపున బరు వెక్కువగా నున్నట్లు కనంబడుచున్నది. బ౮ారంగతకొఅకు నన్నాకసోడాబుడ్డబండి మీందం గూర్భుండంబెట్టి యెనమంర్రు ఇారకవిద్యాపారంగతు అనేక శతమంగళవాద్యములు 'ఘోషించుచుండ నభకు లాగుకొని పోయిరి. అప్పటి కింక నుదయ మేదుగంటలకంటు నెక్కువ యైయుండకపోవుటచేత సభర్రైనతరువాత నక్కజకువచ్చు ననికూడం దెచ్చుక్‌న్న పొదులను కొందటు కరతాళధ్వమల సౌకర్యముకొఅకు నాయొడిలోం బెట్టిరి. సోడాబండిదడద డలో నవి యూడిక్రిందంబడునేమో యని కొన్నింటిని జేత గట్టిగం బట్టుకొనియుం గొన్నిటిం దొడల క్రీందం బెట్టి నొక్కియు వాయువేగముతోం బోవుచున్నాను. ఒక్కమంగలియొద్ద నొక్కపాదికంటు నెక్కు వగా నుండవళినిన యగత్యము లేనప్పటికి మంగలిసభాధ్యక్షుండనైన నాయొద్ద నేడుపాదు లేకకాలమం దుండు నదృష్టము సిద్దించినది. ఎట్లో సభలోనికి" బోయితిని. సభ కన్నుల వైకుంఠముగ నున్నది. కదళీవృకచ్చటలు, వట్టివేళ్లతడకలు, చలువ చప్పరములు, కొబ్బెరాకుల వీవనలు మండువేసవిని మజవంబే యుచున్నవి. సభలోంచేయిమంది క్షురకు లున్నా రని తెలియవచ్చినది. ఇతర శాఖలవా రింక నెందటో యున్నారు, |

అంత నొక్కమంగలి చెంగు చెంగున నుపన్యాసరంగ మలంకరించి దైవ ్రార్హన మిళ్లూనర్చెను.

754 పొక్షీ

ఉ. ఎప్పుడు భూమిం బుట్టితిన్‌ యెప్పుడు జానకిచెట్టు బట్టితో

ఎప్పుడు కానమెట్టితివా యెప్పుడు రావణు గిట్టాగొట్టితో

అప్పటి గాధలెల్ల నిల నార్యుల చిత్తములందు గట్టిగా

ముప్పిరి పేట నల్లుకొని పోయె రఘూద్వహ! మమ్ముం బ్రోవుమా.

సోదరులారా! ఈసభకు మన మెవ్వరినైన నధ్యక్షుని వియమించుకొనవలనియున్నది. సాక్షియము

నకు శౌరశాలకు భేద మేమియులేదు. మనమొక చిన్నకొట్టులో మనదుకాణ మొకరిద్దజసాహాయ్యముచేం బెట్టుకొనినళ్లు వారుకూడ నొకకొట్టులో నాకరిద్దజీతోడుతంజిన్న సంఘము స్టాపించుకొనివారు. మనలం జూచుటకు నిత్య మెందటో వత్తురు. వారిని జూచుట కనుదిన మెందటో వత్తురు. మనయొద్దకు వచ్చినవారిమనస్సున కాహ్లాదముగ మనము వర్తిళ్లునళ్లు వారియొద్దకు వచ్చినూరిమనస్సు కానందమగునట్లు వారు ప్రవర్తింతురు. వారమువ కొక్కదినమున ననంగా వాదివారమున మనకు లెక్కలేనంత జనము వచ్చినట్లే, శుక్రూరమునాండు వారిసంఘమునకు నళ్లు వత్తురు. ద్రధాన శ్రురకుండు మనలో వొక్కండే యున్నట్లు వరిలోం బ్రధానవక్త యొక్కండే. మనసంఘమును స్ట్రాసించిన వూర్వాచార్యుల పేరిటనంఘమెట్లు నడచుచు న్నదో వారి సంఘముకూడ సాక్షిపేర నట్ట జరుగుచున్నది. సా్షీ యువన్యసించుటగాని, వ్రాయుటకొని యేమియు. లేదు. మన నంఘస్టాపకుం డట్టలంకారముగా గోడపై నుండుటయేకాని యొక్కకత్తి మొజీవాండా? ఒక్కగడ్డము తడిపీనాండా? ఏమియు లేదు. దినములు దొరలిపోవుటకు మనసంఘమె 'ట్లర్బాటయినదో వారి సంఘముకూడ నందులకే యేర్చాటయినది. దేశసేవ యని లోకోవకార మని; బుద్దిహీనులు బోధించెడి బోదకాలిమాటలు బూటకములు. కోట్టకొలందిధనముతో. వ్యవహరించ సంఘమైనం గూటికొఆకే-ఆరోగ్యప్రదానమువకై పాశా ఎత్యదేశీయు లిట స్ట్రపీంచినయానువత్రులు, ధర్మనం స్టలు మొదలైన వన్నియు ధన సంపాద్యనక్తే, జ్ఞానబటోధముకొఆకు మతగురువులను దేశదేశమురికుం బంపుసంఘము. అన్నియు. సందేహరహితముగ సంపాదనకే-వారివలనలోకమునకేదియో యువకారము జరుగు చున్నది కాదా యని యందురా? వారివలననే యన్నమాట యేమి? ఎన్నియో యీంగలను దవపాట్టను బెట్టుకొని బల్లి యంటురోగములను బ్రాంకకుండ నాంపుచున్నది కాదా? బల్లి లోకోపకారమునకే యట్హు చేయుచున్నదా? పిల్లి యెలుకల నెన్నింటినో చంపి మారికావ్యాధి నరికట్టుచున్నదికాదా? పీల్లీ లోకోపకారమునకే యట్లు చేయుచున్నదా? ' మాటలచే మనము మని మోసపవుచ్చుకొనుట ళగదు. లోకమునం బ్రతిజీనమునలననే కాదు, ప్రతినిద్దీవవస్తువువలనగూడ లోకోపకారము జరుగుచున్నది. వేపాకున అన మసూరిరోగము స్తంభించుచున్నది. తెల్లజిల్లేడు వలనం గానరోగము తగ్గుచున్నది. ఉమ్మెత్తవలన నుబ్బసమునకు వడిమజలుచున్నాది. బల్‌ రక్కసివలనం దేలుబాధ పోవుచున్నది. వాభివలన జ్వరము హరించుచున్నది. తుదకు మనకాలిక్రింద మట్టివలన జరుగుచున్న లోకోపకార మింతంతకాదు. ఇట్టి నిసీ్వపదార్థములవలనం బ్రపంచమునకు మేలు జరుగుచున్నళ్లు జీవపదార్థములవలనం గూడ జరుగుచున్నది. స్వభావసిద్దముగ మాద్రమే జరుగుచున్నది. ఉద్దేశపూర్వకముగ జరుగుట లేదు. లేడు. కావున సాక్షిశాల మనశాలకంటు భిన్నముకాదు. ఆశాలానిర్మాణమునకు, మన $31001 మార్గదల్శిని యని చెప్పక తప్పదు. సాఖీ మనకు జన్మసోదరుండే కాక వ్యాపారసోదరుండు కూడను. ఆనంఘ(ప్రధానవక్తయగు జంఘాలశాగ్రిని మనసభ కధ్యక్షునిగా నియమించుకొనుట మిక్కీలి ప్రశస్తము. నభవారిపక్షమున నే నీయువపాదన మొనర్చు చున్నాను.” అంత సభలోం గరతాళధ్వనులు.

  1. కురకసభ 755

తరువాత నొక్కండు లేచి యుపపాదనమును బలపఆచెను, నేను గరతాళధ్వనులనడుమ నధ్యక్షనీఠ

మెక్కితివి. ఒక్కండు వచ్చి నా మెడలోం బుష్పమాలిక వైచెను. మజియొకండు వచ్చి నాచేత నొక కార్య'క్రమవ(త్ర ముంచెను. నేను వినమ్రుండ వై లేచి యిట్లంటిని.

“సోదరులారా! పాలలో మీంగడయెట్లో చిన్నపూదేనెలోయిలుకులెట్లో యాంధ్రక్షురకమహామండ లిలో మీరట్టి యుత్కృష్ణు లైనూరు. ఇది వసంతర్తువగుటచే నొక్క మంగ లిదర్శునమగుటయే మహాదుర్లభమై యుండ, నిందజదర్శన మయాచితముగ నగుట యవర్హుండనగు నాపుణ్యమే కాక యఖిలాంధ్ర దేశవుణ్య మని చెప్పిన నతిశయోక్తికాదు. అంధ్రసారస్వతచరిత్రలో నీదినచర్య సువర్గాక్షరములతో లిఖింపబడందగి నది. ఈసభలో వెందటో త్రురకవిద్వాంసు లుండనెందటో కృురకోద్యోగులుండ, నెందటో కురకకు లుండ నెందతో క్షురకవక్తలుండ్క కృురకుండనుగాని, వాకీగౌరవము లభించుట యాంధ్రశారదాచరిత్రలో నద్వితీయమగు నంశముగ నుండంగలదు. ఆంబస్టణాతి కంతకు వాయందుం గలి యవ్యాజాభిమానమును బట్టి చూడంగా నేము వూర్వజన్మమున మంగలినై యుందు నేమో యని యనుకొనవలసి వచు సచున్నది. (సభలో కరతాళధ్వమలు) లోకమున నకారణాభిమానములు నహేతుకదే స్య షములు పూర్వజన్మ ములందలి సంబంధవైపన్యు ములవలనం గలుగుచున్నవి. ఒకనిని జూడ నహేశుకమైన కూరిమి. ఇంకొకనిం జూడ నహేతుకమైన కోపము. పూర్వభవానుభవజవ్యములు గాని మటియొకటి కాదు, ఇందునుగూరి స వూర్వోప న్యాపములలో వివులముగాం జెప్పితిని, చర్వితచర్వణము తగదు. మీవృత్తిమర్యాదలం గూర్చియు మీవృత్తి లోని విశేషములం గూర్చియుం గార్యక్రమవ క్రములోం బేర్కొవయిడిన వక్తలు చెప్పుదురు. అంతకుంబూర్వ మాహ్వాన సంఘాధ్యక్షువి యుపన్యాసము జరుగవలసియున్నది. స్వామిరావుగారూ! మీరు దయశేసీ యుపన్యాసవీఠ మలంకరింపవలయును.?” అంత వాక్త బుగ్గమీసాల పురుషుడు నలువదేండ్లవాండు రంగమెక్కి యిట్లుపలికెను,

“ అధ్యళశార్డూలనూ! మంగలిసింగములారా[?” అతండు కొంతసేపు గొంతుక సవరించుకొనుటతో డను, గొంత సేపు దగ్గుతోడను గారశేవము చేసి యాత్మ గౌరవ ప్రకటనార్థముగా నటునిటు చూచుచుండెను. అధ్యతశార్దూలమా! మంగలిసింగములారా! యవి విచిత్ర సంబోధనచేసిన వ్యక్తి మిక్కిలి రోమకుండైయుండు టచేత వావదూకభల్లూకమా! యని పిలిపించుకొనందగినట్టున్నాండు. తరువాత నాతం డిట్లు మాటలాడెను.

““మనజాతి మూలపురుషులలో నొక్కండైన మహామహుండు బ్రాహ్మణోత్తములగు మహాపండితులన్నే వేదాంతులచే సొస్టంగనమస్కారము లందినవాండు. అమహానుభావుండు మతబోధనమొనరు సచుంజేసీన పర్యటనమువలన భారతదేశమంతయుం బవిత్రమైనది. స్రాగ్గేశములందే కాక, పాశా త్యదేశములందుం గూడ వాతనిపేరు (మైంగుచున్నది. అట్టిభగవూనుం డెవరో యెటుంగుదురా, ఎలుంగరు. ఎజుంగరు మనకర్మే మట్లున్నది. మనయజ్ఞత యట్టున్నది. మన మతాభిమాన మట్టున్నది, బుద్దభగవానునిప్రక్కన గూరుచుం డుటకు జ్ఞానలేజముచే నధికారమున్నవాండు మనమూలపురుషులలో వొక్కండు, వింటిరా. అట్టు

తెల్లుబోయి చూచెదరేల, నే నసత్యమాడుచున్నానా? నే నసత్యమాడినను జరిత్ర లసత్యమాడునా? శాసనము రిసత్యములాడునా? ఈశాసనములు, ఈచరిత్రములు తరువాతివగుటవేత సత్యదూరములు కావచ్చు వేమో? పోనీ-బుద్దభగవాను నడుగుండు. జయాబుద్ధదేవా! అని నమస్కరించి యడుగుండు. ఏమను

756 నాక్నీ

చున్నాండుక్షోవసుడు! కర్షములు పవిత్రములగునట్ట్లు వినుండు. అదిగో! అదిగో! దివ్యధ్వవి వినంబడుచు న్నది. అవతారపురుషుం డగుట తక్క ఉపలివర్మగారు నాతో సమామ అని యనుచున్నారే. ఆమహాత్ముని “ేరేది? (ఉపలి ఉపలి అవి సభలోం గేకలు.) మహాపండితు లగు, మహాకస్యపమక్క భాచార్యాదిమహ నీయుల కంటె ముందుగా బుద్దదేవప్రసాదితమగు శాటీని బరి(గ్రహించినవాం డెవందు? (సభలో ఉవలి అని కేకలు.) సర్వతోముఖ పండితులగు బ్రాహ్మణులకు సైతము నిరాకరింపంబడిన సన్మాన మీమహానుభావున కయాచిత ముగ లభించినది. కళింగదేశమునం దంతను బుద్దబోధసుధను వర్షించి జ్ఞానాంకురములు గలిగించిన గురుసార్వభౌముండెవందు? (ఉపలి యని సభలోం గేకలు,) అట్టి యాదిపురుషుపిపేరు మనపిల్లలకుం గావి, మన పిల్లలపిల్లలకుంగాని పెట్టుకొంటిమా? రేదులేదు. (సిగ్గుసీగ్లు అని సభలోం గేకలు) పోనీ ఇన్ని కురకశాల లున్నవికదా. ఉపలిమంగళాయతన మనికాని, ఉపలిదేవాలయ మనవికావి దేనికైనంబే రుంచితిమా? (సీగ్గునీగ్లు అని సభలోం గేకలు) నాతనువును బుద్ద మత సంబంధమైన పరిశోధనకార్యమందుం బవిత్రమువర్భుకొనుచు న్నాను. నేను మీకు బుద్దమతమును నాల్గుముక్కలలో బోధింతును. మీరు మీశాలలకు వచ్చువారికందజకు క్ష్రురకర్మకాలమందు బుద్దమతమును బోధించుచుండవలయును. అందువలన మీరు తరింతురు. మీపాద ముల యొద్దకు వచ్చి మీ సమయమును కనిపట్టి మీవలనం గృతార్హులగుచున్న మీయాశ్రితు అందటు తరింతురు.

ఇది కాక పూర్వమహా ్రభువులయాస్థానములలోం బ్రభుశిఖామణికి మంగలియొక్కండు కొంచెము హెచ్చుతగ్గుగా వేడుకచెలికాని వంటివాం డుండెడువాండు. ఆతనికి నియమితమైన కొలు వేదియు లేదు, ఆతండు రాత్రియెనిమిది గంటలకు మహాహ్రభువునొద్దకుం బోయి యాతని మంచమునొద్ద విలాసముగొం గూరుచుండి వేడుక యొక్కసారి యాయన కాళులపైం జేయినైవి యూరిలోనివింత అన్నియు జెప్పుచుం డెడివాందు. ఇట్టి మంగలిమహానుభావు లెందతో మహా ప్రభువులచేతం (బ్రజలకు నీనొములిప్పీంచినారు. ఉద్యోగము లిస్పించినారు. బహృమానము లిస్పించినారు. మహాస్థానములలోనున్న యీనాములన్నియు విట్ల్టు పుట్టినవే. మన ముత్తాతల ముత్తాత లిట్టు లెన్నివేల కుటుంబములికో యుపకృతు లొనక్భినారు. అట్టిగౌరవము మన కిప్పు దున్నదా? లేదు. అట్టి మహాస్రభువు లిష్పుడున్నారా? శేరు,

మనజాతిపుట్టుకనుగూర్చి యనేకములగు పారభేదము లున్నవి, ఈపాఠభేదము' లన్నియుం బరిశీ లీంచి నా విమర్శనశక్తి నంతయు. ధారపోయంగాం తుదకు నాకేమి తోంచిన దనగా మంగళ్లు కత్తిచే జీవించువారగుటచేతను, క్షత్రియులు కత్తితో జీవించువా రగుటచేతను, వీరు వారుకూడు బౌరువనంతు లగుటచేతను బ్రహ్మశ[త్రియహై్యోశూద్రులన్న వర్లవిభాగము సరియైనది కా దనియు, బ్రవ్మాకురకప్యోటూ 'ద్రులనునది సరియయిన దనియు మంగలిమహాజాతిలో తత్రియజాతి యంతర్జాపీ యనియు చేను స్టీరపజచినాను.-

“తన్ను తన్ను మని సభలో గొందజు రాజులు లేచిరి. రాజులీనభ కేలి వచ్చియుండి రీనంగా నాదినమునం బశువుల సంతలోం బశువులం గొనుటక్టై వచ్చి జెండారిబండారముం జూచి యిది థుమోయని యిక్కడకు వేడుకకై వచ్చియుండిరి. అంత నభలోంగొంత యల్లరియైైనది. నేను లేచి క్షత్రియులను బతిమాలుకొని శాంతిపజచితిని. త్మత్రియులు కొందజు, బ్రాహ్మణులు కొందజు సభనుండి లేచిపోయిరి.

  1. కురకసభ 757 ఇట్లు పోయిన 'బ్రాహ్మణులకుం గాని, వారి బంధువులకుం గాని కారము చేయకుండుటకు మంగళ్లు రహస్యముగ వేర్చాటుచేసికొన్నట్లు వారి గుసగుసలివలన నాకుం దోంచినది. వక్త తిరుగ నిట్లు చెప్పసాగెను.

““కవులకుం దిట్లు తప్పవు. పరిశోధకుల కంతకంట తప్పవు. భూమి తిరుగుట లేదన్నవాండు భూమిపై మన్నాండు. అది తిరుగు నని చెప్పినూం డంతకపురియం దున్నాండు. నాపరిశోధన సత్యమును (గ్రహంచుటకుం (బ్రజ లింకం దగినజ్ఞానముతో లేరు. అయినను నీపట్టణసంబంధమగు నొక్కపరిశోధనము చెప్పీ విరమించును.-?

అంతట మేను లేచి యిట్టంటిని. “అయ్యా! వీపరిశోధనమున నీ కొక్కనికే ప్రాణముమీందికి వచ్చువెడల వెట్టయిన సహింపవచ్చుము. అందువలన వాక్సు, నీపరిషత్తునకుంగూడ ్రాణముమీందికి వచ్చునప్పుడు సహింపదగదు. చావునకు వీవలె వందలు తెగించి యున్నారవి యనుకొనందగ” దని బలుకంగ వాతం డిట్టనియెను.

“తొందర లేదు. ఈవిమర్శన యంత యపాయకరము కాదు. వీలయ్య యను పేరుగల యొకమంగలి తల్లిదం ద్రులతో రామేశ్వరమునకుం బోవుచుండంగాం బురుహూతికావీఠసమీవమున నాతని తలిదండడ్రులి దయ మరణించిరి. వారిపై నొక్క నదిని భగీరథునివలె (భగీరథుండు మంగలికాదుగదా యని సభలోం గేకు అసంగతి వలదు-ప్రవహింహజేయ నెంచి పీఠమునొద్ద గూరుచుండి తపస్సుచేసి గంగను దెప్పించెను. ఏీలయ్య తపన్సువలన వచ్చిన గంగ కావున నేలే రని దానికి బేరు కలిగెను. "అంతట నాతం డేలేశ్వర మను నౌకగ్రామమును స్టించి రామేశ్వరమునకుం బోవుదారిలోం గృష్టానదీసమీపమునం దపస్సు చేసికొ నుచుండంగా “నీ విద్చట నుండవలయు నవి" స్వప్నమున నొకదేవత చెప్పిన ట్లయ్యెను. అప్పు డాతం డేలూరు స్ట్రసీంచి యిక్కడనే పరమపదించెను. ఏలూరిలోం బుట్టేన మంగళ్లుమాత(మే యేలయ్య సంబంధము వలనం బరిశుద్దులైన మంగళ్లు. నిజమైన మంగ ల్లేలూరిారే. బెజవాడ మంగళ్లని, రాజమండ్రి మంగళ్లని ెద్దపేరేకాని వారి జన్మములలోం గొంతక్టలితి కక్కుణీతీ కల వని నేను దృఢముగా.

“వీ సిగగొజుగ వీగొంతుగోయ! మేము పంకరజాతివారమా! చూచెదరేమి” యని రౌద్రాకారులై పదిమంది మంగ ళ్లుపన్యాపరంగమునొద్దకు వచ్చిరి. నేను వారిని శాంతిపటచి “నీవు కూరుచుండుము. ఇంక మాటలాడవల దవి యావక్తను శాసించితిని.

తరువాత నొక్కండు పీఠ మెక్కి యిట్లవియెను. “సోదరులారా! మనవృత్తి విశేషములు నేను గొన్ని చెప్పుదును. వక్తను గాని హేత్రువుచే నుపన్యాసమును గ్రాసికొనివచ్చితిని. శిశువు గలిగినప్పుడు బొడ్డుకోయు టకు మనకత్తి యవసరము. ఉపనయనసమయమున మనకత్తి యవసరము. మంగళసూ త్రధారణసమయ మున మనకత్తి యవసరము. నిత్యకృత్యములందు మనకత్తి యవసరము. మగవాండు చచ్చినప్పుడాతని భార్యశిరోజములను దీయువేళ మనకత్తి యవసరము. అట్టియావారము లేనినోటనైనను మంగళసూత్రము (ద్రెంపువేళ మనకత్తి యవసరము. పుట్టినది మొదలు చచ్చినపర్యంతము మంగలితోం బనియున్నది. పరిపొటిగం దలగొరిగించుకొను వితంతువులనొద్ద మంగలి యెంతదగ్గఆగాం గూర్చుండునో యెజుగమా?

సర్వ(స్త్రీలయందు మాతృభావము మనపవిత్రమైనవృత్తియే మనకు నేర్పుచున్నది. ఇంత పుణ్యవంతమైన వృత్తిమాత్రము ప్రపంచమున నింకొకటి లేదు. వీరాధివీరులగు రాజాధిరాజులనుగూడ మంగలి తనముందు

758 సాక్షీ గదలకుండ మెదలకుండ గూరుచుండంబెట్టుకొనునే. జుట్టు చేతం బట్టికొనినను వారు నోరెత్తుటకు వీలులేదే! ఓపో ఎంత మతగౌరవ ్రపత్తులుగల వృత్తియో చెప్పవలయునా? ఈవృత్తి ఘనత పూజ్యత చెప్పుటకు నాల్కకు శక్తి చాలదు. తలంచుటకు మనస్సునకు శక్తివాలదు. మనకు వృత్తి కరముకాని గానముకాదు. నన్నాయిపాట బలిజీలు దూదేకులసాహేబులు మొదలగు వారు నేర్చుకొనుచున్నారు. గానము క్షారమునకు రవంత సహాయకార్యముగ మనలోంగొంద అంగీకరించి వారు. “మనవూర్వపుగొయ్యపిడి చేంతకత్తులకాలమువాంటి క్షౌరవుసాగ-సీనాండు లేదు. ఈనాండు కత్తి గుల్లయె, పనికూడ నట్లై గుర్ల సొగసు,నునువు డాబేకాని పనివానితనవు పసందు లేదు, గుర్లికత్తితోం చ్య్యాభ్రచ్చునా? చేంతకత్తి కది చెప్పిన సుగుణము. ఈేంత కత్తితోం జేసిన గడ్డము ప్రబంధకవిత్వమువలెం '(టశేస్తగొనమువలెం బ్రజ్ఞాస్రకటకమై ప్రకాశించును. చిత్ర లేఖనమువలె, గానమువలె క్రురకర్మ యొకకళయే గొవి శాస్త్రము కాదు. కవి యెట్లు పుట్టవలయునో, క్రురకుం డట్లే పుట్టవలయును, అ. చేంతక త్తిమహిమం జింతించి చెప్పంగం బమ్మతరమె వాని బాబుతరమె? యని మంగలి సుబ్బరామ కవి చెస్పినయావేశపూర్షములగు వాక్యములు వేదవూక్యములకంటె

  • వేరుకావు. క్షురకవృత్తిలోని రహన్యములం గొన్ని మనవి చేసెదను. ఒకగడ్డమును కౌరముచేయుట కొక్కం డొకగంట తీసికొనును. ఒక్కండైదు నిముసములలో మూండుగడ్డములుచేయును, అహ్వాననంఘాధ్యక్షుని మేనమామగారు గానుగయె ద్దొకచుట్టు తిరిగివచ్చులోపల నొకగడ్డమును బూర్తిచేసెడువాండు. వేగముగాం దేయువాండు నిమ్మళముగం జేయలేండు. నిమ్మళముగం బేయువాండు వేగముగం జేయలేందు. సారస్వత మందు మాత్రము? గొలుసుకట్టుగ బ్రాయువాండు విడి యక్షరములు బ్రాయలేందు. విడియక్షరములు బ్రాయువాందు గొలును కట్టుగ బ్రాయలేందు. మెత్తని పదను కత్తితోం జేయువాడు 'గరనుపదను కత్తితోం దేయళేండు. గరసుపదమ కత్తితోంచేయువాడు. మెత్తనిపదను కత్తితోం జేయళేండు. సారస్వతమందు మాత్రము? సన్నకలముతో బ్రాయువాందు ముదుకకలముతో వ్రాయలేండు. ముదుకకలముతో గ్రాయు వాండు సన్నకలముతో బ్రాయలేండు. ఎడమచేతి వాటముకలవాండు క్షారము కుడిదౌడ వారంభింపలేండు. కుడిచేతి వాటముగలవాం డెడమదౌడను బని యారంభింపలేందు. సారస్వతమందు మాత్రము? బాగుగా మాటలాడంగలవాండు. బాగుగా బ్రాయలేండు. బాగుగా వ్రాయగలవూందు బాగుగా మాటలాడరేండు. చర్మము చిట్లకుండ కూటీతీయగలవాండు మిగులజాణ. అట్టుచేసీయు “'కూటీ*” కాయలు మొరవ వీయకుండం జేసివవాడు మటింతజాణ. సారస్వతమునందుమాత్రము? శబ్దాలంకారములక్‌ ఆకు దేవులాందువాండు రసవుసి కలుగంజేయలేండు. రసపుష్టికి జూచువ్యాడు పద్యము కుంటిగంబెప్పును. ఈలోవములందీర్చువానికి గ్రంథచౌర్యము తప్పదు. ఇట్టిలోపములు సారవ్యతమం దెట్లో కౌరమునం దట్లే. ఈలోపములను సాధ్యమైనంతవటకు రానీయకుండ నవ్యసాచులై సంపూర్తులై మీరు స్రకాశింవవలయునని నాస్రార్ధన. అన్ని లోపములగూడ సాధ్యమైనంతవటకుం జేంతకత్తి తీర్చంగలదనినాదృఢ విశ్వానము. ఈచేంతకత్తితోనే జగవతులు, గజపతులు కాలక్నేసము చేయించుకొని పైలోకమునకు వెడలిపోయినారు.
  1. షమరకసభ 759 నిద్రవచ్చునట్లు కరము చేయంగలకత్తి చేత కత్తి. నూరాజులు, వేయాటులు, న(గ్రహారములు సంపాదించిన దీచేంతకత్తియే. ఒకసారి మాకుటుంబములో జరిగినచిత్రమును జెప్పెదను. మా ఫూర్వులలో నొకుడు పెద్దాపురపుజగపతులలో నొకరికి కౌరము చేయుచుండెను. చేయుచుండంగా కత్తికొయ్యపిడి వదలయినది. పిడి బిగించుటకై యాతండు- టక్కుఖక్కువ స్రభువినెత్తిపైం గొట్టెను. అంతట జొటజాట కన్నీళ్లు లాప్రభువువకు వచ్చినవి. కాని గోనేడవారు పోలవరపవువారు కుదుర్పలేక పోవుటచేత చిరకాలమునుండి బాధించుమున్న పార్చ్వపునాప్పి మంగలి పిడిపోటుచే నెగిరిపోయినది. అతని కందుక్రైయ[గ్రహార మొసం గబడి చది. అప్పటి నుండియు బార్చ్యపునాప్పియున్నవారు శిరోవాతమున్నవారు నాతనియొద్ద నట్టు నెత్తొపైం బిడి బిగింపించుకొనుచుండెడివారు. చేంతకత్తితో గీంకి'తలకుం గలుగు చలువ యావ్ఫనేతితో గలుగరు, అముదముతోం గలుగదు, వేదాంతసంబంధమైన విశేషమొక్కటే కలదు. బ్రహ్మరంధధ్రమున నుండి యమృత బిందు వంగిటిలోవికి మహావుణ్యాత్మునికి మోక్షకాలమునందుం బడునంట. అట్టిబిందువు మటింత శీస్టుముగ్‌ స్థానమునుండి జార్చి యంగిటం బడంజేయుటకుం బేంతకత్తిపిడిపోటు యోగశా(స్త్రసాధనము అన్నింటికంటె సర్వోత్తమ మని యామహాపురుషుండానతిచ్చెడివాం డని వాడుక. అందుకొజకు అనంగ మోక్షమును సంపాదించుటకొట కొకుడు ప్రయత్నించినట్లును మన పూర్వుని పిడిచొకాయింపుచేత నమృతబిందువు నోటిలోం బడంగ వెంటనే యతండు మోక్షము పాందినట్లును వింతయైనకధ యున్నది, పొమరులగు జనులేదో కొంత యల్లరిచేసినట్టుకూడ జనవాక్య ముండెను. ““అందలు నా చేతం జావనే చచ్చినారు. నీవు చంపున దేమిటి నీమొగము. నిమిత్తమాత్రుందుగ నుండవోయి బుద్దిహీనుండా” యని 'నిర్రునకు నారాయణుడు చెప్పిన భగవద్గీతానీతినే మనపూర్వుండు. జ్ఞానహీను లగునప్పటీ స్రజలకు బోధించినాడంట. అందుచేతనే నాతని కపరకృష్ణుం డని పేరు వచ్చెనంట. జ్ఞానబోధమున నాతని యంత వాండు లేండు. మోక్షసాధనములలోం జేంతక్రత్తి యంత సుఖమైనది లేదు.

భారతదేశమున బ్రజలుచేయు ప్రత్యాచారమునకును వేదాంతార్థ మున్నది కాని లేకపోలేదు. ఏీపనికాని శరీరపోషణాదివృత్తులతో నెన్నండును. మనము. చేయము... స్నానము. దేహ పరిశుద్దికి గొదు, మనఃపరిశుద్ధితోం గర్మ మొనర్చుటకు. భోజనము ్రాపంచికకార్యము లొనర్చుట వైన దేహదార్హ్యమునకుం గొద్కు యోగాదిసాధవములు చేసీ మోక్ష మందుటకు. అటులే క్షుర కర్మమునకుంగూడ వేదాంతార్థముండక తప్పదు, అది యేదియో యోచింతము. తలయే శరీరమందలి ముఖ్యభాగము. ఎందుచేత? మనస్సునకు స్థానమగుటచేత. మనస్సులోనే సర్వపాపము లుదయించి బయలు వెడలును. ఆ పాపములే వెండ్రుక్షల రూపమున తలనుండి వచ్చుచున్నవి. క్షురకర్మ మనంగ పావవిచ్చేద మన్నమాట. అందుచేత మనము సమస్తమయిన భారతదేశముమట్టుకు మతగురుడు మంగలి యని చెప్పునెడల సత్యమునకు దూరమై యుండదు. మోక్ష ప్రదాతలలో మంగలికూడ నొకడు.

““మమ్ముం బరాభవించుటకే పీల్ళినారా, మేము సంకరకులము వారమా? ఏలూరారు పరిశుద్దులా' అని పెద్దకేకలు పాక వెలుపల వినంబదుచున్నవి. అందుపై దళ్ల వెదురుకజ్ణు లూడందీసి చూచెదలేమి తన్ను కొట్టుమని యెందటో కేకలునేసిరి. ఒక్క నిముసములోం బాకలోని వారందటుం బైకి పోయినారు. పాకలోనుండి యంతకు ముందెప్పుడో కాని చల్లంగ జాటి వావదూకభల్లకముగారు పాకవెలుపల నుపన్యాన మారంభించినాండు “'నాపరిశోధనలు తప్పులా? వేదప్పురుషులందటు మంగళ్లని నిదర్శనములు చూపించ

760 సాక్షీ

దను.** అని యాతండు వెళ్ల కేకలు వైదుచున్నాండు. ఇంతలో రక్షకభటులు వచ్చిరి, అల్లరికి కొరణమైనవారు చొరకకపోవుటచేత నేమియు నెజుంగని నలుగురు బడిపిల్లలను, నాదారినప్పుడు చెంబుతో ముక్టీకి బోవుచున్న బలిజ వితంతువును బట్టుకొని కొట్టులో బెట్టిరి ఉపనంహారోపవ్యాసమున నంతయుం జెప్పవలయునని ప్రారంభోపన్యాసమును నాల్గుముక్కలలోం గడతేర్చితిని. అనకాశముళేక యుపసంవారోవ న్యాసమును మానితిని. సభ తుద కిట్టయ్యెను.

ఓమ్‌ శాంతి శృాంతి శృాంతిః సం [/ (ల జ్యం౬. వ.

141

వూర్వపు అయిదవ సంపుటం ఇంతవరకు. ఇటుసై వ్యాసాలు పూర్వపు ఆరవ

సంపుటం లోనివి. ఆరవ సంపుటంలో సాక్షి సంబంధులు కానివి కూడా కొన్ని

ఉన్నాయని, వాటిని ప్రస్తుత సంపుటం నుంచి తొలగించటమైందని, పానుగంటివారి

యితర వ్యాసాలతో వేరొక సంపుటంలో వాటిని ధ్రకటించడం జరుగుతుందని ఇంతకు ముందు చేసిన విజ్ఞప్తిని జ్ఞప్తి చేసుకోగలరు.

ఆరవ సంపుటానికి పంతులుగారు వ్రాసుకున్న పీఠిక ఇది.

ఇది సాక్షీ 'ఆజవి సంపుటము. దీనినిగూడ ;శ్రీ,పీఠికాపురమహారాజావారి

(గ్రవ్యసాహాయ్యముచే నచ్చువేయించితిని. భాషాపరిపోషకులు సత్యదయాన్వరూవులు

నగు మా మహారాజేంద్రునకు వారి కుటుంబమునకు సమస్తశ్రీయోభివృద్దులను

సర్వేశ్వరుం డిచ్చి సంరక్షీంచునుగాక. “పా లక్ష్మీనరసింహారావు,

  1. సుఖ(ప్రారబ్బము జంఘాలశాస్త్రీ యిట్లు వళికెను:-

నాయనలారా! ప్రవంచజీవులలో నాకారములందు భేదమున్నది. ఆయురిమితులందు భేదము న్నది. గుణగణములందు భేదమున్నది. బుద్దిజాతులందు భేదమున్నది. భాగ్యవైఖరులందు భేదమున్నది. అభ్యాసరీతులయందు భేదమున్నది. కాని కష్టసుఖానుభవములందు భేదము లేదు. ఎవనివంతు వచ్చినప్పుడు ఫౌండు కష్ట మనుభవింపవలసీనదే. సుఖముకూడ నష్టే యమభవింపవలసీనదే, నాకుం గస్ట్ర మక్కలలేదని విరొకరించిన నదిపోదు. అనువాండు లేందుకాని నాకు సుఖ మక్కలలేదని త్రోచివైచిన నదియుబోదు. కష్ట్రప్రారబ్ద మెట్టిదో ప్రతిజీవునకు సుఖ్రారబ్బ మట్టిదే. ఇప్పు డీసుఖ ప్రారబ్బమును గూర్చియే నాణ్గమాటలు చెప్పెదను.

సాదీయను మహాకవి యొకకథను జెస్పినాండు. కథయన యసత్య మనుకొనకుందూసత్యగాథనే చెప్పెను. ఒజకయూర నాకదుండగీం దుండువాండట. ఆతండు స్వభావదుష్టతచేత, ధనమదాంధతచేతం, బడుచుందనపు బొగరుచేతం దద్రాగుడుమహిమచేత, నెన్నితుచ్చవుంబనులో చేయుచుండెడివాండు. అతని ' దుశ్చేష్ట లసంఖ్యాకములు. ఒకనాం డొకసన్న్యాసీ వీథిలోం బోవుచుండంగా నీచుండగీం డాతని కెదురుగం బోయి పెద్దజాయి తీసికొని తలపై గురిచూచినైవెను. అది యాదృచ్చికముగం దలపైం బడక భుజముపైంబ డెను. సన్న్యాసి యేమిచేయంగలండు! తలవంచుకొని తన దారిని తాను పోయినాందు. మటీకొన్ని మాసముల కీతవి దుర్నయములు మటింత దుర్భరములు దుస్పహములుకాంగా మహారాజాతని బట్టించి పెద్దబావిలోం బడవేయించెను. ఈ సంగతి యా సన్యాసికి దెలిసి యొక పెద్దజాయి చేతిలోం బట్టుకొని యానూతి యొద్దకుం బజుగెత్తి యాటాతి వాతనిపైం బడవైవెను. “ఇట్లు చేసితినేమి” యని యచ్చటివారు వన్యాసి నడుగ “ఈ జాతితో నన్నాతండు కొన్ని మాసముల క్రిందం గొట్టినాండు. దీని నప్పటినుండియు భద్రపజలి “యిప్పుడు తిరుగంగొట్టితొ? నవి యాతండు ్రత్యుత్తరమిచ్చెను. "నిన్ను గొట్టివప్పుడే యా ఆాతిలో తిరుగు గొట్టలేకపోయితివా” యని ప్రజలడుగ “నాకని కింక సుఖ మనుభవింపవలసిన దినము లుండగ నెవండేమి చేసిన వినియోగమేమి? అదిగాక యేమిచేయుటకు శక్తిగలవాండెవండు? ఇప్పటి కాతని సుఖప్రారబ్దము తీరినది. అందుకా కాతని జాతితోంగొట్టుచు “నాయనా! నన్నీజాతితోం గొట్టితివి. తిరిగి విన్నుగొట్టక తప్పకపోవుటచేతం గొట్టుచున్నాను. నీదుర్మార్గజీవనమునకుం బశ్చాత్తాప మొందందగిన యుత్కృష్ట సమయ'ము సిద్దించినది. పూర్వపాపమునకు వగచి భగవంతుని ప్రార్జించుకొనుము' అని వెప్పియే యాతని గొట్టితిని. నామాటలు మీకు వినబడలేదు కాబోలు” నిని సన్నాసి చెప్పెను.

ఇందువలన జనుండు తన పూర్వకర్మము ననుసరించి తనవంతునకు వచ్చిన సుఖము లేశమైన మిగురకుండ వింట ననుభవింపక తప్పదు. అట్టి యనుభవమున కడ్డురాంగలుగవాం డెవ్వండును లేండు.

సుఖముకాని కష్టముకాని యెప్పుడేది యేరీతిగా నముభవించినను మనకర్మముయొక్క ఫలమునే మన మనుభవించుచున్నాము. కాని మన కెన్వండుగూడ నిచ్చుటలేదని స్పష్టముగాం దెలిసికొనవళెను. అట్టిచమ్చుట కెవ్వండును గూడ స్వతం[త్రుండుగాండు. నీమట్టునకు నీవే స్వతంత్రుండవు. నీబుద్దికి సీశరీరమును

  1. సుఖప్రారబ్దము 763: బోదుపజచి చేతులార్మ మనసార స్వతం[త్రుండనై కర్మమును జేయుచున్నావు. ఫలికారిమందు చావిధల మనుభవించు చున్నావు. భగవత్తత్త్యమునుగూర్చి మూక్రీభావమును వహించిన బుర్దుండు సయితము _మనతోంగూడ వచ్చునది మనకర్మ మొక్కటితక్కవేరు లేదనియు, మనకర్మము ననుసరించియేయుత్తరజన్మ ఫల ముండుననియు విస్పష్టముగాం జెప్పినాండు.

గ ఎంతో నమ్మించి నీలో వసించునట్టు

లున్న ్రాణమె వినుబాసి యుజుకునపుడు

వీది యని చెప్పందగు వస్తువేది యిచట?

యప్పుడు నీవెంటవచ్చెడు నర్జి యేది?

వీవియును గూడ రావన్ని యిచట నిలుచు

సుతలు మనుమలు బందుగుల్‌ సుతులు సతులు

తోడబుట్టువుల్‌ హితులు నీతోడరారు

ధనమురా దొకమొలత్రాడయిననురాదు.

వాజ్మననాయముల దేనివలన నైన

సీవుచేసిన కర్మమే నీదిసుమ్ము

ఇదియె వదలక నిన్వెంబడించునద్ది

వీది యనందగినది మటియేది లేదు.

నీడలాగునం గర్మంబు విన్ను విడువ

దెప్పుడు దుష్కృతు లుపసంహరింపబడవు

ధర్మ కార్యంబు లెప్పుడు వ్యర్టములు కావు

భావిఫరిసముచ్చయ దానవైభ్రవము లగును."

మన సంపదలకే కాదు. మన యాపదలకే కాదు; మన జన్మములకే కాదు; మన మోక్షమునకే కాదు; మనతో సంబంధించిన యన్నిటికిం గూడ మనమే కర్తలము, కాని సుఖ మనుభవించునప్పుడు “మన ప్రయోజకత్వమని యహంకరించి కష్టములు వచ్చినప్పుడుమాత్రము మైరి నుత్తరవాదులుగాం జేయుచు న్నాము. తిట్టించటకు, వెట్టించుటకుం గట్టించటకు., బ్రభువులు చాలియున్న కారణమునేత వారు- తమ కపకృతిజేసీనారని విష్కారణముగా వారిని జనులు నిందించుచుందురు. ఇది యత్యంతపాప హేతువని నిశ్చయముగా నమ్మవరియును. నీ కర్మముతోం (బ్రభువుల కేమిసంబంధము? ప్రభువుల కర్మముతో వీ కేమైన సంబంధమున్నదని నీవు చెప్పంగలవా? వారి విషయమున నీకు సంబంధము లేనళ్లు నీ విషయమున వారికంగూడ లేదను జ్ఞానము నీ కుండనక్కటలేదా? భారతదేశ దాస్యమునుగూర్చి పరిపాలకులను బరిపరివిధములుగా నిరసించుట కలదు. భారతదేశ

(ప్రారబ్బమునకుం బాశ్చాత్యదేళ ప్రారబ్బమునకు నేమిసంబంధము? తం డ్రికర్మమునకుం గొడుకుకర్మమునకు సంబంధము లేనప్పు డనాత్మతత్త్వమునకు నధ్యాత్మళత్త్వమున నేమిసంబంధము? వారిప్పుడు సుఖస్రార్హ

  • బుద్దబోధ సుధ.

7రక సాష్షీ మున నున్నారు. మనము కష్టప్రారబ్దమున నున్నాము అంతే! అంతకాక మటీ యేమున్నది. మన వేదములను వదలుకొని, మన వర్ణాశ్రమధర్మములను వదలుకొని, మన మతమును వదలుకొని మన యాచారములమ వదలుకొన్మి మన విద్యలను వదలుకొని, మన స్వాతం[త్ర్యములను వదలుకొని, మనజాతితత్త్యమును గూడ వదలుకొని యేకాలమందుంగూడ నేదేశమందుంగూడ నేజాతికూడం బేయని చేయలేని మహాఘోరకర్మ మును జేసినందులకు ఫలమిప్పు డనుభవించు చున్నాము. కన్నులు దెజుచి బుద్దిప్రూర్వకముగ, సంతోపపూ ర్వకముగ జుట్టుచేతి కిచ్చిన మనము స్వతం[త్రతకావలయునవి యిప్పుడు గింజుకొన్న వినియోగమేమి? ఇక్క స్వతంత్రతమా[త్ర మెన్నడయిన వచ్చునా? మనము బుద్దిహీనతచే వదలుకొన్న వేదాదులన్నియు వచ్చినప్పుడే స్వతం[త్రత వచ్చును. కావున చేదపరనము మొదలుగా చేయవలసీన కర్మములన్నియు భారతదేశము తిరుగ ననుష్టించునెడల సర్వపొభాగ్యములు సీద్దింంగలవు. భారతదేశ మివ్పుడు చేయవలసిన కర్మ మిదియే. రాట్నపు సుతితో వేదగాన మొనర్చ్బుటకంటె వేరుసాధనము లేదు. కాని యది నిశ్చలముగ నిర్మలమనస్కతతోం జేయందగినది. అంతేకాని స్వాతంత్ర్యము కలిగిన పిమ్మట తిరిగి చల్లవల్లగా వదలుకొను నేర్పాటు మీంద వేదాదుల సాహాయ్య మపేక్షింపతగదు. మనకుం బరిపాలకులు చేసిన యపకృతి లేదనియు మనము మనదేశమునకు, మతమునకు చేసిన యపకృతి ఫల మనుభవించుచున్నామనియు నమ్మవలయును. తిట్టుకోందలంచుకొన్ని యెడల నిన్ను నీవుతిట్టుకో. కొట్టుకోందలంచినయెడలనిన్ను నీవుకొట్టుకో కో సికోందలంచినయెడల నిన్ను నీవు కోసికో. అంశేకాని పరులం గూర్చి పల్లెత్తుపలుకైన పలుకందగదు. పరిపాలి కుల లెక్కయేమి? మనకర్మముతో నీశ్వరునకే సంబంధము లేదు. ఏమియు సంబంధము లేదాయని యడుగు చున్నారా? లేనట్లున్నది. ఉండుటకంటబ లేకుండుటయే మెరుగన్నట్లున్నది. మనకర్మముల ననుసరించి మనకీశ్వరుందు తత్కర్మఫలమును బంచిసెట్టును. ఇంతకంటె నాతని ప్రయోజకత్వ మేమియులేదు. ఆతం డందువలన మోతకూలి కాని దాతకాండు. అవెట్టిపనికే జను లాతని దిట్టుచున్నారు. సుఖానమభవకా౭ము రవంత పెంచుటకుంగాని కష్టానుభవకాలము కాసంత (త్రెంయటకుంగాని యీశ్వరువికి శక్తిలేదు. మనమే యొకస్రపంచము. మనకు మనమే యీశ్వరులము. దేవతలు హిరణ్యకళిపుబాధ పడలేక్క నెత్తినోరు కొట్టుకొనుచు రోదసీకుహర మదర వలనల నేడ్చుచుం బ్రతిక్రియ చేయలేక పరుగు పరుగున శ్రీమహావిష్ణువు సన్నిధి కజేరి యనురసంహార మొనర్చుమని ప్రార్జింపలేదా? ఆమహానుభావు- డేమనినాండు? మాజుమాటాడక యిండధ్లకుం బొమ్మనివాందు. ఎందునేత? ఎందుచేతనో వినుందు. శా వేధోద త్తవర(స్రసాదమహిమన్‌ వీం డింవాండై మిమున్‌ బాధం బెట్టుచు నున్నవాండని మదిం భావింతు, భావించి నే సాధింపం దటికాదు కావునం గడున్‌ సైరించితిన్‌, మీందటన్‌ సాధింతున్‌ సురలార! యింక చనుండీ శంకింప మీ కేటికిన్‌. అనియే కాదా భగనంతుం డానతిచ్చినాందు. '“సాధింపందటీకాదు కావున? నని కారణ మగపజచి నారు. అనంగా నేమి? దేవతల కష్టానుభవ కాలములో రవంతయ్లైన దగ్గిచుట కవకాశముకొన్ని శక్తికొని తనకు లేని కారణమున-నసురుని సుఖానుభవకాల మింకు గొంత జరుగవలసి యున్నధి కావున దానిని

  1. మఖి్రారబ్దము 765 దగ్గించుట కవకాశముకాన్మి శక్త్రాని లేవి కారణమునను దేవతలకు 'పైరణ బోధించి నివానములకుం బొమ్మనివాండు. కావున (బ్రభువులకు మన కష్టసుఖములపై నధికారములేదు. భగవంతునికింగూడ లేదు. పోనిండు. మనకష్టములపై మనకైన నధికారమున్నదా? లేదు. ఏడ్చుచుం గష్టము పూర్తిగ ననుభవించవలనీ నదే. వీడ్చువంటివవ్వుతో సుఖముకూడ నట్లు యనుభవింపవలసినదే! కష్టములను మనము తగ్గించుకొన లేము పోనిండు. సుఖములను తగ్గించుకొనలే కేమి? అట్టుకూడం జేయలేమా? ఊహ, ఇందునుగూర్చి యొక గాథ యున్నది. దానిని జెప్పుదును.

జనకమహారాజునభాశాలలోని కొక విరాగి యాతని దర్శనార్థము వచ్చెను. అప్పుడే మహారాజు పూర్వాహ్నకృత్యములన్నియు వెరవేర్చుకొవి యగ్నిశాలనుండి సభాశాలకు వచ్చుచున్నాండు. బ్రహ్మవర్భ సము ఇ్రతేజము నాక్రమించుకొనియుండెను. కను స లెండగొాయు చున్నవి కాని చెక్కిళులు పండువెన్నెల లీముచున్నవి, పరమశాంతత ఫాల మంతయుం గప్పియుండెనుగాని కొలచినట్టున్నట్టేగడ్డము పట్టుదలను సూచించుచున్నది. శరీర మెజ్టనీటివఆదయందుం బూర్లచంద్రుండు గ్రతిఫలించుచున్న ట్లున్నది. కవులు భావించి యేదో వెజ్జిమొట్టిగ వర్షిపం దగినయంశము. నాకేల? జయా! జనకచ(క్రవర్తి యని వందిమాగధా దులు బిరుదావళులం బఠించుచుండ, నొకవంక బారులుగట్టి మునులాశీస్సులతోం బుష్పాక్షతలు వర్షించు చుండ, సామంతరాజులు పాదాక్రాంతులగుచుండ, నుద్యోగులు నడుములు చేతులు కట్టుకొని యాజ్ఞలక్షై వేవియుండం గవులు చ ్రవర్తిపైం బ్రబంధములు వఠింపుచుండ, గాయకులు చిత్రవినిత్రరీతుల గీతొమృత ములు వెదంజల్లుముండ, వారాంగన లుత్సాహమున నృత్యము లొనర్చుచుండం జేతులు సాచి దోసిళులు పట్టి "ఇటు దయచేయుండు, ఇటు,” లనుచుం గార్యదర్ములు మార్గదర్శులై వెనుకకు నడచుచుండం గనుసన్నరితోం జేతిజోడింపులతో, శిరుకంపనములతో, మందహాసములతో, ్రేలియూంవులతో, నభిస్రా యస్రకటనములగు వాలోకనవిలాసములతో, నెవ్వరి నెట్లాదరింప వలయునో యట్లూదరించుచు మొకమా ుమడుగులపై . నడుగు. లిడుచ్కు.. నిమ్మళముగ సింహాసనము నొద్దకు వచ్చి _ పరుకుండుం డని యందజకు పంజ్ఞనేసి తామ గూరుచుండెను. రాజకార్యవులెక్క లుద్యోగులు వినిసించుచున్నారు,. కౌందటు కిచ్చుచున్నాండు. కొందజకు బిగబట్టుచున్నాండు.. కొందజు కెగంబెట్టుచున్నాండు. సత్కార్యములందుం ద్యాగమెంతయో నిరుపయోగకృత్యములం దంతపిసినితన మగపటచు చున్నాండు. న్యాయమెంతఛయో నిర్దాక్షీణ్య మంతకనంబజుచుచున్నాందు. ప్రజలందుం (బ్రేమ మెంతయో భయంకరత్వ మంతకనంబజచున్నాండు. రాయబారుల బహుమానములు గొనుచున్నాందు. తాత్కొాలికపు[దోవుడుమాటలచే వారిని బంపుచున్నాండు. ఇష్టమయ్యును.. గొందజతో మాటలాడకుండనున్నాండు. అనిష్టుయ్యును గొందజతో మాటలాడు చున్నాందు. ఉబ్బెత్తుగ వచ్చిన నవ్వును బెదవులబిగింపుదే దబాయించు చున్నాండు. నడుమనడుమ కొన్నిగుల్లనవ్వులను జలామణీనే యుచున్నాండు. రాజ్యతంత్రమంతయు నెట్లు నిర్వహింపవలయునో యట్లు నిర్వహించుచున్నాండు. చక్రవర్తిని జూచుటకు వచ్చినాండని చెప్పీయుంటీనే ఆ విరాగితో నింక మాటలాడలేదు. వేచియుండ లేక యాతనిప్రాణము విసుగుచున్నది. రాజసభకుం బోయినపిమ్మట మనయిష్టమా? మన తొందర లక్కడం బనికివచ్చునా? నమయ మగువజకు నోరుమూసికొని పడియుండవలసినదే కాదా? సెలవు తీసికొని పోవువారు పోవుచున్నారు. తుట్టతుద కందజు పోయిరి. మన విరాగి యొక్కందుకూత్రమే కొందరు

766 సొక్షీ రాజభటులతో మిగిలియుండెమ. అదిసమయ మని యెంచి యాతండు చ క్రవర్తియొద్దకుం బోయి యాశీర్వ దింప మీరెవ్వ రని యాతం డడిగెను. నాతో గొంత సేవు రహస్యముగ మీరు మాటలాడవలనీయున్న దని విరాగి పలుక, భటుల నందట నావలికి బొమ్మని చక్రవర్తి యాజ్ఞావీంచెను. వారిద్దబీట్లు మాటలాడుక్‌ నిరి.

విరాగి:-చక్రవర్తీ మంచుకొండలలోయలలోపలం గూడ నీకీర్తివిహరించుటచే దర్శనము చేయవల యునని వచ్చితిని. యాజ్ఞవల్క్య శిష్యుండనై కర్మయోగి వైన నీ వీజన్మ ముననే మోక్ష మొందగలవని పెద్దలవలన విని మీపుణ్యదర్శునమున నేనుగూడం దరింపవచ్చునని వచ్చితివి. మీదర్శనము నాకగునో కాదో, చేను వచ్చుసరికి నీవు ప్రబలసమాధి నిష్పాగరిష్టత బ్రదృన్నవైతన్యుండవై యుందువో, కాక బహిరంగముగం (బ్రాణాయామము బట్టి పై కెగురుచునుందువో యని యనుకొంటిని. నిన్ను జూచి డిల్లవడీపోయితిని. కర్మ యోగివని పేరొందిన నీవు భవభోగివని బిరు దొందుటకుం దగియున్నావు. ఏీసంసారి కిన్నిభోగములు న్నవి? ఏపామరుని కింతభవలంపటత యున్నది? ఆహాహా! కాలి్రిందనున్న పాదుకరి్రీందంగూడ పట్టుపురుపులు పజపించితివ. పంచభూతములను బానిపలుగాంజేసికొని వానిటేం గొలువు చేయించుకొను చుంటివే. ఈపనికిమాలిన రాజ్యము నీ కెందుకు? సుఖవరవశుండనై నిన్ను నీ వేలుకొనలేక పోయినప్పుడు వీనొకరి నేలుటయేల? అయ్యయ్యో! ఈయా్రితుళేమి, ఈయుద్యోగులేమి ఈరాయబారులేమి, ఈిచారీ ణములేమి, ఈశిక్షలేమి, ఈధనకాంక్షలేమి, ఈచేశ్యావృత్త గీతాదులేమి, ఈకవిగాయక మాగధాదిస్తోత్రపాక ములేమ్మి నిన్నుజూడంగ నాకు వెజ్లీయెత్తుచున్నది. ఇట్టేలయుంటివో నాకుం జెప్పవలయును.

జన:-మునిచంద్రమా! నీవు బుర్దిమంతుండవు. వాయందలి మహాభిమానముచే నిట్లు వలికీతివి, ఇది యంతయు లాంపట్యమని నే నెజుంగక పోలేదు. ఈ మహాసంసారతం త్రమునం జిక్కుకొవి తిరుగుచుంటినని యెలుంగకపోలేదు. కాని మూఢునకు నాకు నున్నభేద మేమనంగా నే నది వ్యర్థమని యెటింగియుండియే తిరుగుచున్నాను. వాం డిదియే పరమార్హమని తిరుగుచున్నాండు. ఇద్దజలో నేనే దోషి నని తెలిసికొనకపో లేదు. ఎటింగియుండియు నింక వేల యిందుం దిరుగుచుంటి వని యడుగుడూూ? తప్పనిసరి యగుటనేత నాసుఖప్రారబ్దముయొక్క శేష మింక నున్నది. అదికూడ నమభవించువటకు వేను దీవిని వదలుకొనినను నది నన్ను వదలదు. నాయనా! నే చేసినకర్మముయొక్క ఫలమును నే నమభవింపక నాకుం దప్పనా? “శ్లో! అవశ్యమనుభోక్తవ్యం కృతం కర్మ శుభాశుభం, నాభుక్తం శీయతే కర్మ కల్పకోటిశలైరప అని మీ వంటి విద్వాంసులే యానతిచ్చిరికాదా? ఆందుచేతం బ్రారబ్బఫలానుభవ పూర్తియగువజకు నోరుమూసీక్‌వి చచ్చిన ట్లనుభవింపవలసినదే.

విరాగి;-చ|క్రవర్తీ నీమాటలు నాకు నచ్చలేదు. నీవు వదలి వైనిన సౌఖ్యములు తిరుగ నీవెంట నంటివచ్చునా? రాజ్యమును దృణప్రాయముగ వదలివైవిన నీయళ్లుండగు రామదంద్రునితో సాకేతపుర రాజ్యము కూడం బోయినట్లు వినియుంటివా? స్వార్థపరత్యాగశక్తి నీ యొడ్డ లేదు. అందువలన సెట్టు లాడుచున్నావు.

జన;ః- నాయనా! చాలసంతోషము. నా కీసొళ్ళసంఘాతమంతయు నదలిపోయి తిరుగ రాకుందుటకు నన్నేమి చేయుమందువో చెప్పుము.

  1. సభావ్యాపారములు 767 విరాగి- నీవు సౌఖ్యమును వదలుకొనుటకు సిద్దపడియుంట్వూ? ముందది నాకుం చెప్పుము, జన:- ఈ నిముసమందు వదలుకొందును. ఆసౌఖ్యములు నాకు తిరిగి రాకుండ నీవు చేయంగలవా?

ముందది నాక్సుం చెప్పుము. విరాగి- ఆందులకు వాది పూలీ, హీమాలయమువనకు రమ్ము పోదము. జనకచ'్రపర్తి ప్రధానువితో నిట్లు పలికెను. ““నాకుం గొంతపని యున్నది. నే నీమునితోం బోయెను. నే నెక్కడకుం బోయెదనో నన్ను గూర్చి యేస్రయత్నము జేయవలదు. నాయిష్టమువచ్చినప్పుడు తిరుగవత్తును. నీవు నన్నేమియు వడుగవలదు.:* అట్టు చెప్పి చక్రవర్తి విరాగితోం బోయెను. శిరి శి కథ వారు మహారణ్య మధ్య భాగమున నడచుచున్నారు. చక్రవర్తికమితమగు దగవేసెను. చుట్టుపట్టుం మంచినీరము దొరకదయ్యెను. నే నె ్పటికైను బోయి తెన్చిపెట్టదనని విరాగి చెట్టుక్రింద నాతని బండ పెట్టి పోయెను. రాజునక్తు విస్టృతి కలిగెను, ఇంతలో జనకచ[క్రవర్తి యొక్క సామంతరాజొకండు తనకొడుకులను జోక్రపర్తికి జూసీంచుతల్థంపుతోం గొంత సైన్యముతో భటులతో నాశ్వికులతో సమస్తసామశ్రీ సమృద్దితో బయలుదేటి జనకచ్రవర్తి పండుకొన్న చెట్టుక్రింద నుండి పోవుచు నామహాతేజమును చక్రవర్తి యవి యెతేగియుండుటచే నీమహాసుభావుం డిక్కడ పడియుందుట కేమి కారణమో యని తెర్టోోయి యార నియొద్దు గూరుచుండి తన వైద్యులను బిలిపించి చక్రవర్తికి చాహశాంత్యాదులను జేయించెను. నిద్దుర మెళంకువరాకుండ నిమ్మళముగుబట్టుపజపులపై నాతనీ నుంచిరి. పైన తన పెద్ద డేరా వేయించి డేరా చుట్టు భటులను గుజ్జుసూరులను గాంవుగొయుచుండ నాజ్ఞాపించెను. తాహశాంతి కొటకుం బన్నీరు భూమిపై జల్లించుచుండెమ, పూవులసురటలతో దానీ జనముచే విసరించుచుండెను. నిమ్మళముగ మెలకువ కలుగుటకైమిక్శిలి సున్ని స్షతముగ వీణానాదనము జేయించుచుండెను. మహాచ్రవర్తియారోగ్యము నై ది బాంచేం ్రార్జం జేయించుముండెను. ఒక్క గంటలోపల నిన్ని మార్పులు జరిగను. అడి పట్టణమయ్యెను. ఎందుచేత? ఇన్ని సౌఖ్యములు పొందవలసిన వాం డరణ్యమున నుండుటచేత. రాజునకు మెలకువ కలిగినది, స్వ్రంతరాజదే సంగళులన్నియు. దెలిసికొనెను. ఒకముని యెనరైన నాకొజుకు వెదకుచున్నారేమో కనుంగొన్స్వన్సి చక్రవర్తి యాజ్ఞ యయ్యెను. లోనికి వచ్చెదనని యెంత సేపటి నుండియో యఅచుచున్న సవ్యాసియొకడు వెలువర మన్నాందు. సెలవు లేకపోవుటచేత రానీయలే దని' యచ్చటీవా రెవ్వరో చెప్పిరి, ముని లోన్సిక వచ్చి బంగారువీఠము పైం గూరుచుండి తనకుం బాదా క్రాంతులైన సామంత రాజవుత్రుం నిద్దజ నాశీర్వదించుచున్న చక్రవర్తిని గాంచి “కర్మయోగి చక్రవర్తీ నావలన మహాపరాధము గలిగినది. నాకు బుద్ది వచ్చినది, నన్ను శ్రమింపుల* డని బట్ట మెడంజుట్టుకొని సాస్టింగపడెను, ఈసన్నివేశ మచ్చటివారి కెవ్యరికి దెలియళేదు. మునిని శేవనెత్తి నీవు మటేమియు ననుకొనవల దని చెప్పీ యాళనిని వినమ్రుండై యనునయించీ సామంత రాజపరూూరముతో, విరాగితోం దనరాజ్యమునకుం బోయెను.” ఓం శాంతి శృాంతి శాంతిః

  1. సభావ్యాపారములు జంఘాలశాస్త్రి యిట్లు పలికెను:-

*ఈదినమున నుపన్యాస మేమియు లేదు. సభలోం జదువంబడుటకై వచ్చిన యుత్తరమొక్కటి మాత్రమే యున్నది, దీనిని జదివెదను. ఇది కొంత చిత్రముగానే యున్నది. దీనివి బ్రాసినయతనిపే రేదో తెలియదు. ఏయూరనుండి యిదివచ్చినదో యంతకంటెం దెలియరు. ఉత్తరముపై నున్న ముద్రం జూడంగ నస్పష్టముగ నున్నది. ఏయూరనుండి వచ్చిన నేమి? ఎవరు బ్రానిననేమి? దానిలోని యంశములే మనకుం గొవరసినవి కాదా? ఉత్తరమును జదివెదను.

సాక్షికి- ఈయూర నొక బ్రాహ్మణి యున్నది. అమె కిప్పటికు బదునాల్గ్లు సంవత్సరములు, అమెతం'డ్రి మరణించి యొక సంవత్సరమైనది. అతండు శవవహనాది ్రియలచేం గొంతసామ్ము సంపాదించినాందు. బిడ్డను మేనల్లుని కిచ్చి వివహము చేసి యాతనిని తనయింటనే పెట్టుకొనినాండు. అపిల్లకుం బదవయేట వివాహమైనది. పదునొకటవ యేంట నామె యీడేరినది. రజస్వలాస్నానదినముననే గర్భాధానము గూడ జరిగినది. ఇట్లు తన లిడ్డయు నల్లుందును రెండు సంవత్సరములు కొపుర మొనర్చినతరువాత నాబ్రాహ్మణుడు మరణించినాండు. ఉన్న సొామ్మంతయుం గూంతు నధీనమైనది. తాను మగండుమాత్రమే యింటిలోనుండ లేక భటు నొక్కని సాయముకొ కింటిలోం బెట్టుకొనినారు.

ఈబ్రాహ్మణికి భర్తయందు వెట్టీిమమకారము లేదు. భర్తకు భార్యయం దెంతయనురాగ మైన నున్నది. ఆమెకనుసన్నలను మెలంగుచు నామెకు సమస్తోపచారములను జేయుచుండెను. తన్నాశ్రే యించి సేవించినకొలందియు. నాతనిపై నామె మనస్సునం దనిష్టత హెచ్చుచుండెను. భర్తీ మిగుల దేహదార్హ్యసంపన్నుండే. రూపవంతుడే, పర్మస్త్ర, పరాబ్మఖుండే, అయిననేమి? అతనియోగ్యతలన్నియు దోసములుగా నామెకుం గనంబడుచుండెను. భర్త తలయెత్తి యామెను చూడంగ నామె కనులు మూసీక్‌ని తలవంచుకొనుచుండెను. భర్త దగ్గజకు రాంగా నామె దూరముగం బోవుచుండెను. భర్త తనతో మాటలాడుగ నామె విననట్లు భటునిం బిల్బి యేదియో చెప్పుచుండెను, ఇట్టిభర్త కేమిసుఖమున్నది? వీరి దాంపత్యములోని చిత్రములను వాణీదాసునివంటి కవి వర్షింహదగినది, కాని నేను జెప్పంజాలను. మీ జంఘాలశాస్ట్రీ వంటివాం డీదాంపత్య సౌఖ్యమును గూర్చి యుపన్యసింపవలయునుగాని నావలన గాదు. చప్పనిమాటలతోం జమ్చు చచ్చుగా మాత్రమే బ్రాయంగలవాండను.

ఇది యిట్లుండంగా నీమెతం'డ్రికి మేనమామ మనుముం డొకందు వచ్చెను. ఆతని నీసంసారిణి గౌరవించి యాదరించుచుండెను. ఆతం డట్టై రూపవంతుండు కాండు. శరీరదార్ర్ర్యముకూడ బాగుగా నువ్నవాందు కొందు. ఈమెభర్త కాకపోవుటయే యాతని సుగుణమని యెన్నందగి యున్నది, అమెకు నతనికిం

గొంతకాలము కనుసన్నలు నడబెను. తరువాత గొన్ని దినములు ముసీమునీనవ్వులి 'లొవాదేవీలు' జరిగెను. కొన్ని దినములు చిన్నచిన్నమాటలు జరిగెను. తరువాత సావకాశముగా బుక్కిటి వురాణములలోను, లోకాభిరమాయణములోను, _ లొట్టాబట్టీయములోను కొన్నిదినములు నడచెను.. అందుపైన ప్రమాదవశమునం బేతులు చేతులు కలియుటలు, నొక్టైనొచ్చుకొనుటలు, విట్టైక్షమాపణలు జరిగెను,

  1. సభావ్యాపారములు 769 అందుమీంద తొందరతొందరగ వదులువదులు హస్తస్పర్శములు, సిమ్మట కొంతబిగింపులు, రవంత గిలిగింతలు, కాసంత యిగిలింతలు చెలరేంగెను. అటు పైన బెదరుబెదరు నాలింగనములు, అష్టెవిడిపోవుటలు కలిగెను. అందుపైవ మూతిమూతి కలియుటలు, శిరుకంపనములు మొదలైనవి జరిగెను. అంతటితోం గొన్ని దినములాగెను. స్వభావసిద్దముగ నద్భుతమైన యీశృంగార గ్రంథము యొక్క 'ప్రతిపదార్థమంతయుం దనకు బాగుగం దెలియక పోయినను రవంత భావమైనను భర్తకుందెలిసి యుండక మానదు.

భర్తయెంత చేతగానివాండైనను భార్య యెంతస్వతం త్రురాలైనను భర్త యింటిలో నున్నంతకాలము భార్యకు వేష స్వేచ్చయుండుట కవకాశము లేకపోయిన కారణముచేతం గాంబోలు బాహ్యవిలాసములతోడనే కాలక్షేపము జరిగినది. భర్త యిల్లు విడిచి లేచిపోయిన బాగుగ నుండునని భార్య యనుకొనినది. ఇంతలో రైవవళమున భర్త పెద తండ్రికి ప్రాణముమీందికి వచ్చినదని యాతనికి తంతివార్త వచ్చినది. అంతట నాతండు పోయినాందు. భర్త యింటనుండినంతసేపు పైయ'పేక్ష కలిగియుండిన భార్యకు భర్త వెళ్ళినది మొద లావృత్తి వన్నగిల్లెను. ఇంటిలో మన్నవాం డెన్ని విధముల బతిమాలినను నీమె యంగీకరింపలేదు. అది గాక నింటిలో భర్త యున్నప్పు డెందటు పరపురుషులున్నను బరిసిపొటిపోవును గాని భర్తయింటిలో లేనప్పుడు మాత్ర మొక్కపురుషునినైన నింట నుండనిచ్చుట సానివృత్తి కంటి భిన్నము కాదని యెజింగియుండి కాంబోలు నాతని నాయూరనే మటియొక్కయింట నుండుమని చెప్పెను. ఈమె మిక్కిలి నాగరికతగల తీ యగుటచేత నవేకులగు నుద్యోగు లీమెతోం గరచాలన మొనర్చి మాటలాడుటకు వచ్చుట గలదు. తరువాత గొలదిదినములలోనే ఈమెకు పక్షవాతము వచ్చెను. అట్లామె యొక్క సంవత్సరము మంచముమీందనే యుండెను. ఆమె మిత్రుడు తఆచుగ వచ్చిచూచుచుం జేతనైనయుపచారములను జేయుచుండెడివాడు. భర్ష యెక్కడ నున్నాండని యామె తటచుగా నీతని నడుగుచుండెను. అతని "పెదతండ్రి గ్రామములోనే యునా సండనియు, నక్కడ నాతండు చిన పొలమును సంపాదించుకొని వ్యవసాయ ముచే జీవించుచున్నాండనియు, నిక్కడ కింక రాండనియుం దన కాయూరనున స మిత్రం డొకండు ట్రాసీనాండని యామెతో నాతందు చెప్పెను, ఇట్లుండ నామెకుం బకవాతము పూర్తిగ నిమ్మళించెను. నామాట యేమని యామెను మిత్రుం డడిగెను. “ నీవు నన్ను బెండ్లిచేసికొన వీలులేదు. వేను పడుచుకొనుట నాకిష్టము కాదు. నన్నేమి చేయుమంటివి” యని యామె పలికెను, “నిన్నే నేను వలచితిని. నిన్ను వదలువాండను గొను” అని యాతండు పట్టుపట్టి కూరుచుండెను. ఇట్టుండ నొక్కనాందు భర్త పెద్దతం డ్రియొద్దనుండి యామెకుం దంతి వచ్చెను. తనభర్త మరణించినట్లు దానిలో నుండెను, ఇక్కడకుం బీడ వదలినదని యిద్దజు కూడ సంతోషించిరి. భర్తమృతికై యనేకు లీమెను బరామర్శించిరి. నెలదినములు కాకుండానే తాను దనమిత్రుని వివాహముచేసికొందునని యామె ప్రకటించెను. సహజమైన (ప్రేమ, దేశకాలాబాధితమని యందటు సంతోషించిరి. వివాహదినమున నీమెను జూచుటకు వచ్చిన యుద్యోగులకు లెక్క లేదు. ఒక హైకోర్టుజడ్డి కాంబోలు నిందుకొజకు సెలవు పుచ్చుకొని 0 & 8005 నుండి యొక హారముతో నామెను జూచుటకు

770 పక్షీ వచ్చి యామెనాగరకతకు, యోగ్యతకు మిక్కిలి వంతోషించుచు నొక్క చక్కవియువన్యాన మిచ్చెను. సిద్దాన్నము కావున నారాత్రియే గర్భాధానము. రాత్రి గర్భాధావశయ్యయొద్దకుంగూడ నెందజో యుద్యో గులు వచ్చి యాయదృష్టనతిపై నభివందనములు వర్షించిరి. డి ్టక్సుబోర్లు (ప్రెసీడెం చొక్కం డామెతోం గరచాలన మొనర్చి కెంపుపొడి గలయొక బంగారపు సూది యామెపైటపైం (గ్రుచ్చెను. ఉన్నతన్యాయస్టానాధి కారి యొకండు వచ్చి యామె మస్తకమందు హస్తముంచి రెండవ హస్తముతో నామెబుగ్గలు పైకెత్తి పవిత్ర(ప్రేమ పూర్ణమైన, దేవతా సంబంధమైన యొకముద్దును నుదుటిపై బెట్టుకొవెను. అందలు కరతాళము లిచ్చిరి, వధూవరు లన్యోన్య(ప్రేమ గలిగి నుఖింతురుగాక యని యాశీర్వదించి గది తలువులు వేసిరి, ఇంతటినుండి విచిత్రమైనగాథ యారంభమైనది. చిరకాలమునుండి గాఢాక్లేసమునకై యువ్విళ్లూరు చున్న దంపతులు కలిసి యొకరిపై నాకరు చేయి వైదుకొని తాంబూలమును వైదుకొవ్మి వండుకొని యురితీసినంత బింకముగాం గౌంగిలించుకొనిరి, అంతట వుస్తకముల బీరువా స్రక్కనొక్క వీడ యామెకుం గనబడెను. ఏమోయని కొంత సంశయించి బీరువానీడయై యుండునని యూరకుండెను. ఈసారి మిగులగాటముగొ ముద్దిడుకొనుచుం బ్రమాదమున వెనుకంజూడంగా నీడకదలుచున్నట్టు కనంబడుచున్నది. కదలుట యేఠరియని జడిసి యానీడను భర్తకు గనంబజవెను అతండు చూచి మటేమియులేదు. పండుకొనుమని యామెకన్నులమూసి లేవంబోవగా వద్దు, వద్దు, నాకక్కటిలేదు. వాపూర్వభర్త స్వరూపము దిగో గొంతు పిసికెద నన్నట్లు సంజ్ఞయొనర్చుచున్నాండని బలవంతముగా నామె లేచికూరుచుండెను. ద్వితీయభర్త కూడ లేచిచూడంగా. నీడయు లేదు. జాడయునుగూడ లేదు. అంత నిర్దజుగొడ నవ్వుకొనుచుం దిరుగం బండుకొని యిట్లు మాటలాడుకొనిరి, నాభర్త దయ్యమైనాండు కాంబోలునవి యామె యనంగా దయ్యములు లేవు, భూతములు లేవు. నీహృదయమం చున్న యాతవివిగ్రహము వీయెదుటం గాంచుచున్నావు. ఇది మనస్పంబంధమగు నింద్రజాలము గాని మటొకటి కాదు. నీవు వాయొద్ద బండుకొనుటతోడనే పూర్వసంస్కార విశేషమువలన నీభర్తను గాటముగా తలంచుకొంటివి. అంత నాతనిన్వ రూపమును 'పైనం గాంచితివని నూతనభర్త యామెను నమాధానపజచెను. గీ. కాతరుండు మదిం గలపాము గాంచు నెదుట విరహి్‌ యెచుటం జూచును లోన వెలయు చెలిని మెదటిలోని స్వర్గమును కవియెదుటం గాంచు మనసు చూడు మన్నట్టులే కనులు చూచు. ఈసారి తవ్పకుండం బండుకొనవలయునని మహోత్సాహామునం బ్రయత్నము సల్చిగం దిరుగ నావీడయే యిద్దటకుం బ్రత్యక్షమైనది. ఇది యేమియును బాగుగ నున్నది కాదు. దీపమార్చి పండుకొందమవి భర్త భార్యతో జెప్పంగు నామె యెంశమాత్ర మంగీకరింపలేదు, వాకు భయమువైదుచున్నది. అక్కడ వేమున్నదో చూచిరమ్మని భార్యభర్తను గోరెను. ఏమియు లేదు పండుకొను మని భర్త బలాత్కార ప్రయత్న మునకు సిద్దము కాంగా నింతలో నేమయ్యెనో యెవ్వరికి. దెలియదు. కాని తెప్పపాటు కాలములో గర్భాధానవుం బెండ్లికొడుకు చచ్చిపడియుండెను, ఎట్టు చచ్చినాండో యెవ్వరికి దెలియదు. కెవ్వుమని యింటిక స్పెగిరి పోవునంత కేకవైని యాతని భార్య క్రిందం బడిపోయెను. గదివెలువలి వారు భయపడి

  1. భవభూతి 771 తలుపులయుతక లెత్తి లోనం ్రవేశించిరి. ఆమెకుం గొంతసేపటికి స్మృతిరాంగ నీసంగతులన్నియు నామెవలనం దెలిసినవి. ఈ సంగతి రకకభటులకుం దెలుపగ, వా రేమో ప్రయత్నించుచున్నారు.

ఇది జరిగిన కథ. దీనిని మీరు ప్రచురించవలయును. చిత్తగించవలయును.!"

'ప్రచురింపవలయునా లేదా యని జంఘాలశాస్త్రీ సభవారి నడిగెను. పోలీసు విచారణలో నున్న వ్యవహారమును గూర్చి మనయభిప్రాయ మేమో తెలుపంగూడదని యొక్క డనెను. వితంతువివాహములు చేసీకొనందలుచిన మన సోదరీమణుల కిది కొంత నిరుతా సహముగా నుండును గావునం బ్రచురింపవలదని మఆియొక్కం డనెను. చచ్చిన భర్తలందజు దయ్యములై తమ వితంతువుల (ప్రక్కలలోనికి రాత్రిభాగము నందు వచ్చుచుండునెడల నింక వివహము లెందుకు? ్రొత్తవారి విశేషముమాత్ర మేమున్న ్నది? అందుచేత నిరుత్సాహముగా నుండదు. ప్రచురింపుమని యొక్కండనెను. ఇది ప్రధానసాక్షీలోం బ్రచురింపక సభావ్యాపార సాక్షిలోం బడవేయువలయు నని యింకొక్క౬ డనెను. అందలుగూడ నీ కడపటి యభి'ప్రాయమును మన్నించిరి,”?

ఓం శాంతి శృాంతి శాంతిః కే 33. భవభూతి జంయఘాలాస్త్రి యిట్లు పఠికెను:-

“నాయనలారా! ఒక సంస్కృత పండితుండు విమర్శకుండు మన సభలో నొక చిన స విమర్శనము చదివెదనవి కోరిన హేతువుచేత నంగీకరించితిని. మీ రా విమర్శనమును శ్రద్దతో వినవలయును. అయ్యా! శాస్త్రులుగారూ! మీరిక జదువగోరెదను.?

అంతనొక శాస్త్రులుగా రుపన్యాసరంగ మెక్కి కంటికి జోడు పెట్టుకొని యిట్లు చదివెను.

“భవభూతి భారతీయ మహాకవ్చలలో నొక్తదు. మాలతీమాధవీయము, మహావీరచరి'త్రము, ఉత్తర రామచరిత్రము ననుపేళ్లుగల మూండు నాటకము. లీతండు ద్రాసినాండు. వానిలో నుత్తర రామచరిత ముత్తమమైనది. ఈకవి యుత్తమ కవులలో నొకండు. అతని కవిత్వ మత్యంతలరితమైనది. మృదుల మృదులతర మృదులతమాధికళబ్బములను వర్యవిషయానుసారముగా కూర్చి కవిత ము జెప్పిన మహా మహుండు. శబ్దార్టములు రెండును సమానగౌరవముతోద జూచునుద్దేశము కలవాండయ్యును నొక్కొక్క ప్పుడు శబ్దముల యింద్రధనుస్ఫు రంగులకు వ్యామోహపడి సందర్భమును కొంచె మలత్ష్యము చేయును.

అదిగాక నచ్చటచ్చట మనుష్య ప్రకృతి పరీక్షయందుం దేలిపోయినట్లు గనంబడుచున్నది. ఈతండెంత ప్రయోజకుండయ్యును సమకాలికులచే మిక్కుటముగాం దిట్లుదివిన వాడు. సమకాలికులచేందిట్టు తినుటకు ప్రయోజకళా ప్రయోజకతాభేదము లేదు. పరోపకారవేశమున ద్యాగమును జేయువారిని కీ ర్తిభిక్షకులనియును, స్వగౌరవ ప్రకటకులనియుం బ్రజలు దూపీం.. చున్నారు. ప్రజాసౌఖ్యా భివృద్దికై భాషాగౌరవవృద్దికై పాటుపడు

772 సాక్షీ బ్రభువులను బరిపాలక బిరుదవాంఛాలాలసులని ప్రజలు నిందించుచున్నారు. దేవభక్తినే మహాక్షేత్రములందు దేవాలయములను నిరతాన్నశాలలను స్ట్రాపీంచువారిని వూర్వకృత బ్రహ్మహత్యాదిదోషనివారణకై చేయు చున్నారని జనులు దూషించుచున్నారు. ఏవని యెట్లు జేసినము దిట్లు తప్పవు. చిత్రలేఖకునికి బాంచాలికా రచనయందుం గల్పన లేదనియు రహస్యముగాం దీసికొని దాంచియుంచిన ఫొటోలను బెద్దజేసీ బ్రాయు దొంగయనియు (ప్రజలు తిొట్టుచున్నారు. తంధ్రజ్ఞునికి గొత్రము లేదనియు, గాత్రజ్ఞునిక దంత్రములేద నియు, రాగకల్పన పూర్తిగా నున్నవానికిం బల్లవిజ్ఞానము తక్కువ యనియు, నందజుకూడ ముండలముఠా దారు లనియు గాయకులను దూషింతురు. ఇంకం గవిబద్రు కెట్లున్నదో చెప్పవా. కవిత్వమల్లిన వాని కొక్క ముసలిదియో, పడుచుదియో, యటునిటు కానిదియో, సవానీనియో, వితంతువో, యటువిటు కావిదియో యొక్కతె ప్రక్కదాపుగా నుండక తప్పదని జనులనమ్మకము. దేవుడున్నాడను నమ్మకము కంటి జనుల కిది దృఢతరమై యున్నది. దేవీభక్తుండగు కాళిదాసునకుం గూడ నీనింద తస్పీనది కాదు. కవియనంగా సోమరి, ప్రపంచజ్ఞానకూన్యుడు. తిక్కతత్త్వము గలవాడు, స్వతంత్రమైనవృత్తినే జీవించువాడు కాడు. ఒకని నీడను దిరిగి (బ్రదుకువాడు. అందజుకు దాసుండు. కాని ఎవడు చెప్పిన మాటనువినువాడు కాడు, అందజీని దిట్టువాడు. అందటిచేతం దిట్లుతిమవాడు. దరిద్రతలో నింతతెగనీల్లు మటి యెచ్చటనులేదు. చేతగానితన ములో నింతగర్వము మజీయెచ్చటనులేదు. ప్రత్యక్షమందు? జే రాగికాసు లేకున్నను భావనలోం తలి క్రింద మేరువుగలవాడు. అపూట కన్నము లేక చావు-ఆచం ద్రార్శముగా శాళ్వతుడవను నమ్మకము కలవాడు. (బ్రహ్మదేవుడు తన్ను బాగుజేయ యళ్నించినను బాగుపదువాండు కాండు. కాని ప్రపంచమునంతను బాగుచేయుటకుంబ్రయత్నించువాడు. కవి యిట్టంండు. ఇంతకంటెం దిక్కవాండు. మజి యింతకంటె కొసవెట్టివాందు. ఆతని వెజ్టికి ప్రజలే కొంత కారణము. స్రజలాతని దిట్టి రేంగంగొట్టుచున్నారు. రేంగినప్పుడు మాత్రము వెట్టికుక్కపలె నాతండందజం గటుచును. కవిని దిట్టుజాలనంత మొద్దు ప్రపంచమున లేదు. సీ, బండిజాయన వెద్దుబండియా పోతుల బండియా యనెడు మొద్దుండవచ్చు గుక్కగొడు గనగ గుడ్డదో దాటాకు దోయని యడుగు మొద్దుండవచ్చు దాం్రబెత్తనం దాటితాండ్రయ్మో మామిడి దోయని యదుగు మొద్దుండవచ్చు జాముండి యనగ ముసలిముండయొ బాల రండయొ యడుగు మొద్దుండవచ్చు తే. నుర్వి నెటువంటి మొద్దయిన నుండుగాని యాధునికకవి కవితయం దన్ని దోష ములె యటంచుం బల్కంగలేని మొద్దు లేదు సర్వదేశంబులను సర్వజాతులందు.

  1. భవభూతి 773 పనికిమాలినకవి వస్తుపడుచునైన బద్యమల్లకమానడు. అల్లిన వాండు తనలో దాను సంతోషించి యూరకుండునా? ఉహూం] స్రత్యాసక్తిగ పనికట్టుకొవి బండికర్చు పెట్టుకొని బత్తెము మూటం గట్టుకొని పోయి పదిమందికి వినిపించినదాంక కొట్టుకొనువే కాని యితవి దిక్కుమాలిన సోదె యెమండు వినును? సీ, తలను గొట్టుకొని మెదడు జింపుకొని యొక్క గద్యమో పద్యమో కవిత యల్లి జనులకు వినిఫింపం గమబొమ చిట్టించు నాకు డడ్డముగ మొగ మూంపు నొకడు ఒక్కండోష్టము విజుచు నొకండు వంకగ నవ్వు నొక్కుడు పూర్వకవు మబ్బిపాగడు ఎట్టున్నదండి యం చేడ్వగ సకిలించి ఊ యున్నదని సాగందీయు నొకడు ఆ.వె ద్రాయుచుండ బాధ బ్రాయుపిదపం దిట్టు, కడుపుమంట మిగులు గలుగు కవిగం బుట్టుకంటె ఘోరపూర్వజన్మారబ్ద కఠినఫలము లేదుగాదె యకట! అని ఒక్కకవి కూమరాగమునకు బెద్దయేద్పునకు నడుమనున్న కంఠమాధుర్యముతో నేడ్చెను. భవభూతికూడ నట్లు ప్రజలవలనం దిట్టు తినినూండే. కోపము పట్టలేక యతండు ప్రజలం దిరుంగబడి తిట్టినాండు. శ్చో+ యేనామ కేచిదిహనః స్రథయంత్యవడ్డాం జానంళు తే కిమపీ తాంప్రతి నషయత్నః ఉత్పత్య్యతే మమ శు కోపి సమానధర్మః కాలోహ్యయం విరవధిర్విపులాచ పృథ్వీ, ఈశవి గర్వభూయిస్టుడు. తన్ను స్తుతింపని వారిని నిందించు స్వభావముగలవాడు. ప్రజలు కవిదూషణము చేసినప్పుడు కవి ప్రజాదూషణ చేసిన తస్పేమున్నది. కవుల కెంతసేపు నాత్మస్తోత్రము, పరహేళనము, వానితోపాటు గర్వము నసూయయు సాధారణమగు నవగుణములు. కవులకున్న పౌరుషము యుద్దవీరులకు లేదు. వారికున్న యసూయ జారులకు లేదు. వారికున్న స్వస్తోత్ర పరనిందలు వడుచుసాను లకు లేవు. తిట్టు తిట్టుటయందుం దినుటయందుం గూడ మహాఘనులు. తన కవిత (మును ప్రజలు నిందించుచున్నారని కడువు మండుటచేత చిత్తము వుండగుటచేత భవభూతి యీళ్టోకమును జెప్పినాండు. దొనియర్థమిది. '“ఎవ్వరైన మాయెడ తిరస్కారము బ్రకటింతురు గాక! వారుగూడ నేదియో కొంచెము తెలినినవారే యగుదురు. అట్టీవారికొటకు నేనీ (గ్రంథమును వ్రాయలేదు. కాల మంతములేని దగుటవేతను,

774 సాక్షి భూమి విశాలమగుటచేతను, వేకాలమందైన వేస్తలమందైన వావంటి బుద్దిధర్మ ముగలవాండు పుట్టగలండు” కావి దీని యాంతరంగికాభిప్రాయమేమనంగ, “*నా కవిత్వము మిగుల సారవంతమైనది. దానిలో నున్న విశేషమును రసమును నాస్వాదించుట కీకాలవువా రశక్తులై పోయినారు. గుడ్డగూబ తన యక్షిరోగమును నిందించుకొనక యర్కతేజమును నిందించునట్టు లీయసమర్జులు తమ రస [గ్రహణషండత్వమును నిందించుకొనక భారతీమండనాయమాన మగు నాకవిత్యమును దూజుచున్నారు. ఇట్టి రసహీనా (గ్రేసరులను సంతోష పెట్టుటకు నేను గవిత్వము చెప్పినవాండనుగాను. నేను నాకవిత్వము వెంత కళాకౌశలవిశేషముతోం జెప్పీతినో యంత కళాకౌశలసామర్థ్య మున్నవాండు ముందెప్పడైన నెక్కడనైనం బుట్టవచ్చును. వాడే నాకవిత్వమును (గ్రహించి యానందించుగాక. వానికొజకే యివ్ప) డీ కవిత్వమును జెప్పుచున్నాను. అట్టూం దుదృవింపంగలం డనునిశ్చయ మేమిగల దందురేమో ధరామండల మత్యంత విశాలమైనది. కాలము పరిమితి శూన్యమైనది. ఎందులకు బుట్టంగూడదూ” ఇవి యేమి సాధారణ వాక్యములా? ఎంత యాత్మశక్తి విశ్వాసమున్న వాం డిట్లు పలుకవలెను! ఎట్టి పాండిత్య మదమత్తుం ఉిట్లు పలుకవలయును! జనులయం దెంతరోంతగలవూం డిట్లు పలుకవలియును! ఆ మహాకవి యెంత బుద్దిశాల, యెంత వికతావటిను కంవాండు! ఎంత ప్రాణము విసుగకపోయిన యెడల నింతతేలికగ మాటలాడును! ఎంత రసన్పూర్తి గలూండు, ఎంతబాధపడకుండిన నెంత యొడలు చిల్లులుపడకుండిన నింతపేలవముగం బలుకంగలండు! జనులను సంతోషపెట్టు దలంచి తా నేడ్చువాం డొక్క కవియ్దే. పుణ్యమునకు బోయి బూతులు తినువాం డొకకవియే. 'ప్రజాసేవకుం బోయి బడితె బాజా కధీనుం డగువాం డొకకవియే. భవభూతివంటివాని బ్రదుకే కడతేజనప్పు డివ్పటివారి మాట చెప్పవలయునా? కాళిదాసుండు మాత్రము జనులతిట్టగువికి దాంటిపోం గల్‌గనా? అళని కవిత్వములోం బటుత్వము తక్కువయనియు నాతండు యమకకవిత్వమున నజ్ఞాండనియు నింకవేమో స్రజలు నోటికి వచ్చినట్లైల్ల దూషింపలేదా? కాళిదానుడు గంభీరుడు. భవభూతి బేలగుండె కలవాండు. కాళిదాసుండు గడుసుకవి, ఈతని నెందలు తిట్టినను దన శాకుంతం నాందిలో “ళ్లో..ఆవరిత్తోషా ద్విదుషిం న సాధు మన్యే ప్రయోగవిజ్ఞానం, బలవదపి శిక్షిలానా మాత్మన్య ప్రత్యయం చేతః” అని ద్రాసినాండు. ఇది యెంతలౌకికవు ద్రాతయో చూచితిరా? తన్నుం దూలనాడుచున్న వారిని విద్వాంసులని శ్ఞాఘీంచు చువ్నాండు. వారి శిరఃకంపనమే తనకుం గావలసిన దనుచున్నాడు. అది లేనియెడల దన (గ్రంథమసాధు వమచున్నాడు. ఆహా! ఇవి యెంతగడుసుమాటలు! తిట్టువారి నోటికింతకంటె గట్టిమంభ్రమేమున్నది? తిట్లు స్తోత్రమువలననే యడంగును గాని తిట్లవలనం బోవునా? ఈమా్రపు బ్రకృతిరహస్యమును (గ్రహింపలేక భవభూతి తెగిపడి తిట్ట వారంభించినాండు. ఉత్తమకవుల ప్రాశస్త్యమును సమకాలికులే కాచు. కొంచము తరువాతి వారు గూడ (గ్రహింపలేరు. షేక్సుపియరు యొక్క మహాన్రజ్ఞ నాకాలములో గ్రహించినూ రేరి? బ్యాకన్‌ వంటివాని కనులికే యామహాకవి కళాకౌశలము కనంబడలేదే! ఆతని తరువాతివా రగు జాన్‌నన్‌ మొదలగువా రీకవికి లేనిదోషములను గల్పించి తూలవాడిరి. జావ్‌సన్‌ కంటికి, నాంగ్లేయసారస్వత తిమింగ అమనిపేరొందిన వానికంటికి పోవు అనువాం డెక్కువ కవిగాం గనంబడినప్పుడిక జెప్పవలనీ దేమున్నది? పాపము. భవభూతి యిళ్లు ప్రజలతిట్టవలన బాధపడినాండు. ఏమి చేయవచ్చును? కవితా స్రారబ్బ మున్న ప్రతినిర్భాగ్యున కీబాధ తప్పదు. కొందలు కవులు విని విననట్టుందురు. కొందలు కవులు వినకుండ నెన్ని ప్రయత్నములైన జేసికొందురు. కొందజు విని మునిముసీనవ్వులు నవ్వి యూరకుందురు. కావి

  1. భవభూతి 775 లోకబాధ పడనివాం డొక్కండుమ లేండు. ప్రజలను దిరుగంబడి నోటికనీదీఅ తిట్టుట కవకాశమునకై కొందజు వేచియుందురు. అట్టి యవకాశము రాకపోయినను గల్పించుకొందురు. భవభూతి ఉత్తర రామచరిత్ర వాందీస్రస్తావనలో విమర్శకుల దిట్టుట కట్టవకాశమును బుద్దిపూర్వకముగం గల్పించుకొ వినాండు. ఎట్లో ఏిమడు. నటసూత్రధార సంభాషణములలోవిభాగ మిప్పుడు మీకు వినింతుము వినుండు. (బ్రహ్మ(శ్రీ! జయంతి రామయ్యవంతులుగారి యాంధ్రీకరణ మమపరింతము.

సూత్రం మవ కిదియంతయు నేల? నిజకులమర్యాదానుసారముగ రాజద్వారమునే సేవింతము రమ్ము. నటు:- అట్లయిన, రాజుగారియొద్దు బఠించుటకై విర్చుష్టమైన స్తోత్ర మొకటి రచింపుము. అంతటితో రవంత యాగుదము. రాజదా $రమును సేవించుట నిజకులమర్యాదానుసార మైనప్పుడు నిజకులమర్యాదామసారముగ నటుండు రాజుగారియొద్ద మామూలుగాం బఠించుచున్న స్తోత్రములను బికింపవలయునే గొని యారాత్రి నటునకు (ప్రత్యేకముగ విర్దుష్టమైన స్తోత్ర మెందులకు? ఒకవేళ ద్రతిదినమును నూతవస్తోత్రమును జరువవలయునన్న నిర్భంధము వటునకున్నదా? ఉండరు. కాని యున్నదే యమకొనుందు. ఉన్నప్పు డందులకై నటుండు మహారాజకవిని గోరవలయును కాని నాటక పొఠములను చెప్పునూత్రధారుని వేడవేల?మాత్రధారుండు మాత్రము కవి కాంగూడదా? ఎక్కడను వినలేదు. పరే, కవి యని యంగీకరింతము. అందుపైన సూత్రధారుం డేమవియెనో విందురా. మాత్ర ళో, సర్వధా వ్యవహర్తవ్యం కుతో హ్యవచనీయతా యథావాదాం ఈథా స్త్రీణాం సాధుత్వే దుర్దోజనాః దీనియర్థ మేమనంగ్యా. జనులు నిందింతు రము భీతిని వద నిర్దుష్టముగొం గవిత్వము ప్త విందలేదన్నమాట యెన్నడును లేదు. వం. వడం జనులు జపనేం దవుచుందురు. నటుండు నిర్దుష్టనుగు స్తోత్రమును కోరినప్పుడు నూ[్రధారుం డిదియంతయుం బలల నటుని మాటకు సూత్రధారుని మాట సందర్భమైన ్రత్యుత్తరముగాం గనంబడుచున్నదా? ఒకచేత నటుండు “సూగ్రధారా! వ్వ స్తోశ్రము రచియంచినయెడలం తప్పులు వచ్చువేమో నీవే విరుష్టముగాం జెప్పవలనీవ” దని కోరయోడల సూ త్రధారుని పైప్రత్యుత్తరము కొంత సందర్భముగా నుండు నేమో! భావికథాసూచనకు, నంతకంలు ముఖ్యమైనది విమర్శకులను దిట్టుట కీ యవకాశమును బుద్దిపూర్వ కముగం గవి కలిగించుకొనినాండని నాకుం దోంచుచున్నది. సోదరులారా! ప్రై శుక్రూరమున నుత్తరరామచరిత చిత్రపటము అను విషయమును విమర్శింతును. అపండితుడవు, నవామకుండ వగు నీవు భవభూతిని విమర్శింతువా? తప్పుకాదా? ఊరకుండుమని నన్ను దిట్టుదురా? కవ్పులగ్రంథ సంచయమునక్కు కాఫీహోటలునకు, నాకు భేద మగపడలేదు. హోటలునకుం బోయి పాకపుగారెలు తినునస్పుడు పాకములోం దగినంత బెల్లము వేయలేదని యనుటకు నాకధికారము లేదా? నీవు మంచివంటగాండవైనట్లు తెగనీల్లుచున్నావే యని పై వారు కాని, యధికారిగాని నన్నుం దిట్టుట ధర్మమా? కవిత్వమేమి, చిత్రలేఖనమేమి, యభిరుచి ప్రధానమైన కళలు. నాయభిరుచి కనుకూలమైనదానిని

716 సాక్షి

వేను బాగుగ నున్నదందును. రేనిదానిని బాగుగ లేదందును. అది వా జిహ్వాలోని గుణము కావచ్చును. దోషము కావచ్చును. ఆమాత్రమునకుం గవులకు నాపై గోవ మెందులకు? స్రజలకు నాహై గోవమెందులకు? వేమ బాగుగా లేదన్నది బాగుగానుండంగూడదా? నేను బాగుగామన్నదన్నది యోగుగా మండుగూడదా? కవులు (గ్రంథములను దేశమున నెప్పుడు విడిచిపెట్టిారో యవ్పుడే ప్రజలు వానిని విమర్శింప నధికారముగల వారైనారు. కళలకైనను గేవల మభిరుచియే ప్రధానమా? మంచిచెడ్డలను బరిశీలించు ప్రకృతినూ త్రము లేవియు వక్కటులేదా? యని యధిక్షేసింతురా? స్రకృతిసూత్రములను బట్టి ్రాసిమా రెందజు? అట్లు పరిశీలించి మా రెందటు? నీ రుచి ననుసరించి నీవు బ్రాసినావు. నారుచి ననుపరించి నేను విమర్శించినాను. బొమ్మలో నాయుండు గారి మొగము సరిగా లేదని నే నంటిని. ఉన్నదని నీ వనుచున్నావు. తగవు పరిష్కారమున కేప్రకృతి సూత్రములు కావలయునో ఇెప్పంగలవా? కావున వాచింతవలదు.?

“ఓం శాంతి శాంతి శ్శాంతిః.”” 134. ఉత్తరరామచరితము- పటము జంఘాలశాస్త్రి యిట్లు పలికను:-

“భవభూతి యుత్తరరామచరితమునుం గూర్చి కొలంచి దినముల క్రింద నమవన్యనీంచిన యాతండు తిరుగ నాక విమర్శనము చదువుము. శ్రద్దతో వివవేండుచున్నాను. శాస్తులుగా రిట్లు చదివిరి:-

“ ఉత్తరరామచరితములోని చిత్రము సారన్వత్రపంచమందుం జిత్రమై యున్నది. నాటకములేలో వంతర్నాటకములున్నవి. ఇంద్రజాల ప్రదర్శనము లున్నవి. కావి తమచరితమే చిత్రపటమున బ్రాయింని తామే చూచుకొని జనులు నంతోషించుటయో, వీడ్చుటయో జరుగుట మాత్ర మీనాటకమందు మౌగ్రమే, యున్నది. ఉత్తరరామచరిత ముత్తరకాండలోని గాథతో సంబంధించినది. ఈరొండ వాల్మీ కిరమాయణమునం జేరలేదనియుం బ్రక్షివ్రమనియుం గొంత ్రతీతి యున్నది. కానియుత్త ర కొండకొడ వాల్మీకికృతమే యనియు. నుత్తరకాండ కూడ రామాయణములో వొక్కభాగమేయవియు భవభూతి

_యభిష్రాయమైనట్లుత్తరరామ చరితమువలననే తెలియుచున్నది. అందుచే ముత్తరకాండలోని గొళను ద్రల్యేక ముగ నాటకమును. చందలంచిన భవభూత్కి కఠైళ్ళము కొజకు వూర్వకాండలలోవి కథ నతిసం(గ్రహముగాం బలికింవవలసి వన్చినది. కౌశికుండు రామునకు బృంభకా్త్రము లిచ్చుట, శివధనర్భం గము, నీతావివాహము, పరశురామ గర్వభంగము, మంధరావృత్తాంతము, వనవానము, విరాధాదివధ్య మాల్యవత్సర్వతనివాసము, వాయువుత్రసందర్శనము, నుగ్రీవనళ్యము మొదలుగా గల రామకథ 0లో జరిగిన యార్యాహుతాశనశుద్దిజకుం బటములో లిఖింపంబడెను. తరువాతం బట్టాభ్‌పేకమునకు వచ్చిన బంధువులు వెళ్లుగనే యుత్తరరామచరిత్ర (ప్రథమాంకకథ యారంభమైనది. ఇట్లీ క్రొత్తగాథను బ్రాతగాథలో నాతం డదికినాందు. (గ్రంథైక్యసిద్దియే భవభూతి యభిసంధియైనను బట మందుకొటుకు నిర్మింపబడినదని యనగూడదు. కావునం దండ్రి మిథిలావురమునకు వెడలుటవలన్‌ బెంగగొన్న జానకీదేవి నేడుకక్టై యది

  1. ఉత్తరరామచరితము-నటము 777 ఛిత్రింపంబడిదనది రామలక్ష్మణులచే నవిసించినాందు. లక్ము:- (ప్రవేశించి) ఆర్యులకు జమయగుంగాక. మనము వెప్పినద్టకార మర్షునుండు మీ చరితము నీ పటముందుం జిత్రించి తెచ్చినాడు. చూడందగును. " రామ:- వత్సా! వ్యాకులచిత్తమైయున్న దేవికి వినోదము కల్పించుమార్గము నీ వెజుంగుదువు. భవభూతి యిట్లు చిత్రపట కారణమును సర్డుబాటుగం జెప్పీవాండు. కాని యీ పటపరీక్షలో వేమిజరిగినదో యింకం జెప్పుదును, లక్ష్మణుడు పటమును జూపుచున్నాండు. అక్మ:- ఆర్యా! ఇది చూడందగిన పట్టు, ఇతందు భగవంతుండగు భార్గవుండు. సీత:- (సంభ్రమముతో) వాకు వడంకు పుట్టుచున్నది. కల్యాణమైన పిదప జానకీరాము లయోధ్యకు సబంధుపరివారులై యేగుచుండ దారిలో నడ్డుకొనిన పరశురామువి వృత్తాంత మాతని ఏిగ్రహదర్శనమున జ్ఞస్తకి రాగ సీతకు వడంకుపుట్టినదని యనుకొననల యును. అంతేనా? అంతకంటెం గారణమేమైన నుండువా? ఉండదమట విన్పందేహము. చిత్రకారుం డొక్క పరశురాముని మాత్రమే చిత్రించి యూరకుండండు కదా? రాముం డతని చేతిలో మన్న ధనస్సుతో పాటతనితేజముంగూడ లాగుకొనిన సన్నివేశ మక్కడనే చిత్రింపబడియుండక తప్పదుకదా? శివధనర్భం గమే కాక పరశురామ గర్వభంగముం గూడ నొనర్చిన జగదేకవీరుండైన భర్త తవ ప్రక్కనే యుండ నట్టివి[గ్రహమును జూచి యుత్సాహపడునా? అప్పుడే యనంగ 24 సంవత్సరముల క్రింద నంతరించిపోయిన భార్గవువిబొమ్మం జూచి భయపడునా? అపాయమేదో దాటిసోయినది. అ ప్రయత్నము చేసినవాండు శాశ్వతముగా. శక్తివిహీనుడై పోయినాండు, అసకారమునుండి రక్షించిన జగద్రక్షకుండు తనస్రక్కనే యున్నాండు. ఇక భయమెందులకు? అదేమి మాట? (స్త్రీలు సహజముగ భీరువులు. సహజముగా భయమునకు హేతుకల్పనకక్తి తాత్కాలికముగ నశించును. అందుచేత భయమిద్చుట సహజమే యవి యందురా? సహజమో కాదో తరువాత విమర్శింతము. ఇప్పటి వజకు సహజమనియే మాటవటుస కొప్పుకొందము. మాసపూర్తి యగుటచు గొంబిదిదివములలో సుఖ ప్రసవము కావలసిన సీతామహాదేవి కా సమయమున భయమను చిత్తావస్త్ర కలుగనీయవచ్చునా? పటదర్శనము సీతాదేవివేడుకకయి కదా చేయంబడుచున్నది. భయము కలిగించుట వేడుకా? భయమువలన నరములపట్టు లూడిపోవువని యందజెటింగినదే కాదా? అట్టి దురవస్థ పూర్ణ గర్భవతికి గలుగనీయం దగునా? అది కలిగివతరువాత నయినను బటములో నావలి చిత్రములను బజూపించుట లక్మణుండు మౌనినాడా? లక్ష్మణుండు చిన్నవాండు కావున నాతనికిం దెలియక పోవచ్చును. గొని పట మింక మానుమని రాముండైనను లక్ష్మణుని మందలింవలేదే! ఇది విరుద్దముగం గనంబడుట లేదా? ఇప్పటి కంత విరుద్ధముగా లేదనుకొందము. కాని రాముండింకమీద లక్ష్మణున కట్టాజ్ఞాపించి పటము పాజవేయించునేమో చూతము.

778 సన్నీ లక్ముణుం డింకు బటమును బకించుచున్నాడు. లత్మ:- ఇది శూర్చణఖభావృత్తాంతము. సీళ;- హా ఆర్యవుత్రా! ఇంతవజకే నీ దర్శనము. రాము:- వియోగత్రస్తురాలా! ఇది చిత్రవటము సుమీ. సీతాదేవి భయాకులచిత్తమై యుండెను. ఇప్పుడు కూడ బటమావవలనీన దని రాముండు , లత్మణునితోం జెప్పక “వియోగమును వచ్చునవి జడిపెదవేల? ఇది చిత్రవటము సుమా” యని సీతాదేవికి ధైర్యము జెప్పినాండు. బొమ్మమ జూచి భయముగాని దుఖముగాని పడనక్కట లేదు. లేదని రాముని యఖభిప్రాయమైనట్లు స్పష్టము. కాని ఈ పంక్తికి బైపంక్తియందే యవంగా నొక టెప్పపాటు కంటెం దక్కువకాలములోనే రాముం డిట్లు వలికెను, రాము:- అక్కటా। జన్మస్టానవృత్తాంత మిప్పుడు జరుగుచున్నట్లు పొడకట్టుచున్నది నాకు. లక్ష్మ;- చ. అలహరిణంబు రూపమున నట్లు మిషం బచరించి క్రూరులై కులిశము వ్రక్కలౌ పగిదిం గొండలు 'వైతము వేద్చునట్లు మి మ్మలమటచేసీనట్టి కుటిలానురవృత్తము నెల్లి బావికోం గలిగితి మైన నద్ది పాడగట్టినచో నెద వ్రక్కరయ్యెడున్‌. ఈ దుఃఖకరసన్నివేశము చూడ గుండెలు వగిలిపోవుచున్న వని లోన లక్ష్మణుం డగ్ని పర్వతమువలెం దసించుచున్నాండు. కాని జానకీదేవి యేమిచేయుచున్నది? సీత:- (సబాప్పయై తనలోదాను) అక్కటా! దినకరకులనందనుండు కూడ నాకారణమున నట్లు స్లోపడెను గదా! భర్త తన కొటకు వెనుక నేడ్చినాండని యామె యిప్పుడు లోన నెంతైన నేడ్చుచున్నది, బాప్పములు కన్నులవెంట స్రవహించుచున్నవి. కాని "పెదవులు విప్పకుండ లోలోననే యామె యేడ్చుచున్నది. ఈ యేడు మటింత యపాయకరము కాదా! తొమ్మిది నెలలు నిండిన చూలాలిట్టి మహాదుఃఖుము నడచి పెట్టు 4ా శేసిన యస్వభావప్రయత్నము వలన నేమివుట్టిమునుంగునో యని భర్తగాని మజందిగాని యాలోచించి నారా? లేదు కాని రాముం డేమిచేయుచున్నాండో! ఏమిచేయుచున్నాండో లక్షుణుడే చెప్పునున్నాండు విందము. అక్ష్మ:- (రాముని బరికించి సాభిప్రాయముగ) ఆర్యా! ఇదియేమిటి? అ. సరముపెరుగ రాలు వరమౌక్తికములు నా దొరలు నథ్రు లివ్వె ధరణిమీందం గదలుచున్న నాసికాపుటాధరములు

  1. ఉత్తరరామచరితము-పటము 719 చిగియు బట్టి వట్టే వగపుం చెలువు.

“వియోగ '్రస్తులారా! ఇది చిత్రము సుమా” యని సీతాదేవికి ధైర్యము బోధించిన రామచంద్రమూర్తి యుత్తరక్షణముననే కన్నీరు భూమిమీందం బడి నిల్చి గుర్తులై యుండునంత విరివిగ విస్తారముగ నేడ్చినాండు. ఎటువచ్చినను థీరోదాత్తుండు గావునం బెదవులు చిగంబట్టినాందు. పోనీ యీబిగంబట్టుటమాత్ర మెంతవటికు నిల్ఫినదో చూతము, ఉత్తరపంక్తియే చదువుచున్నాను వినుండు.

రాము;- వళ్చా! తే, స్రీయను బాసీన దుఖంబు పెద్దమైన శత్రు సాధించవాంఛనే 'సై చినాండ మరం దుఃఖాగ్ని యధికమై మండుచుండి మెందు బాధించు వెదలోవి పుండువోలె. ఇట్లు రాముండు పండ్రపట్టు విడిచి బారుమనెను, జనస్టినవృత్తాంతమును బటమునం జూచినప్పుడే

  • దినకరకులనందనుండు నాకారణమువన నెంతయేడ్చినాడో' యవి జానకీదేవి యేడియుండంగం నిలువువ వెగిరి పోవలసీనదే కాదా? అప్పుదు సీత యేమన్నది. సీం అతిమాత్ర భయావేగముచేత వే విప్పు డార్యపుత్రునిం బాసినట్లు తోంయచున్నది. అక్కటక్కటా! చూచితిరా! దుఖము భయము నతిమాత్రము లైనవి సహించుకొవందరమా? ఎదుటనున్న భర్త యామెకన్నుల కగపడుటకేదు. తనకు రామునితో విరహము కలిగినదని ('భ్రమమును బడియున్నది. దృఢశరీరులు దృఢమనస్కులే సహింపలేరు కదా? అందుపై స్త్రీ-అందుపై రాజకాంత -అందుపై మహాసుకుమారి-అందుపైం బూర్షర్భవతి. భగవత్కటాక్షమున నామెచూలు విలిచెను గావి నిలువందగినదా? అట్లు తటస్టించునెడల సీత బ్రతుకునా? రామలక్ష్మణులు కూడ నామెగతియే పొందకుం దురా? రాముండప్పు డేడ్చిన యేడుపెందులకో? *““జ్రావకీదేవి విరహమెంత రుస్పహమైనను శత్రుని సాధింతమను తీన్రూంఛచేత దానిని వెనుక నడంచుకొంటివి. ఇన్పు డడంయకానుట యేలాగు?” అని యేడ్చెను. ఈ కారణముచేతమాత్ర మింతగా నేడ్వం దగదని నామనవి. “వూర్వమున నాకుం కలిగిన దుఖ మొకకారణముచేం గలిగినది. దుఖమున కేదో కారణమున్నది కదా యని వెనుక దానిని సహించుక్‌ం టిని. ఇప్పుడేడ్చుటంకు దగిన కారణము రేకుండనే కలిగియేడుపు నెట్లు సహించుకొనగలనని యేడ్చు చున్నా” నని యొకండు మనశోం జెప్పిన నెట్టుండునో రాముండనిన మాటకూడ నట్లు యున్నదని యనవలసివచ్చినందులకు విచారించుచున్నాను. “ఏడ్పుటకుం గారణము లేనిదే, యేడు పేలకలుగవ అయు” నని మన మాతని నడిగినట్టే “(శ్రీరామచంద్రమూర్తి పూర్వము మహాశత్రు వుండుటచేతనే సీతావిరహము కలిగినది. ఆ శత్రువును జంపు వాంఛచేతనే విరహమును సైనికొంటిమి. నిజమేనా? ఇవ్పుడో శత్రువువే కాక సర్వశ[త్రువులను జంపితివే. శత్రువే లేనప్పుడు విరహమని యేద్చుట యెందులొకని శుడుగవలసినది కాదా? పోనిండు. ఈగొడవ యేం?

700 షాక్షీ

ఇంతవుట్టి మునింగినను బట మావలం బాజవేయుమని రాముండవలేదే, ఏమో,

గర్భవతుల వేడుకల జరిగించుట కెన్ని వినోదము లున్నవి. వీణాగొన మొనరించవచ్చునే. ప్రహసనము లాడింపవచ్చునే. భక్తిబోధకములగు (గ్రంథములు వివిపించవచ్చునే. భయము కలుగునవి యింద్రజాలము లొడింపవచ్చునే. పగటిభాగవతుల కాలక్షేసములు జరిగింపవచ్చునే. లక్షలకొలంది మౌగ్గ ములుండంగా వెనుకలేనిదియు, ముందెవ్వండు ననుకరింపవిదియు నగు చిత్రపటమును రచియింపించి గర్భవతి యెదుట బెట్టి బొమ్మలవివరము చెప్పుదురా? సంతోషముకొకు చేసినయీపని సీతారామలక్ష్ము ణుల మహాదుణమునకుం గొరణమైనదే. పటమిప్పుడైనా విసర్జింపం దగదా?

వాల్మీకి యొకండు, వశిష్టుం డొకండు, విశ్వామిత్రుండొకడు వీరు మువ్వురు మాత్రమే నీతారామలక్మృ ణుల హృదయస్రకృతుల వెజీంగినవారు. మిగిలిన రామకథాకర్తలందజు తమతమ స్రకృతులనే యామహా వ్యక్తుల కారోపించి మాటలాడించినూరే. అందుచేత భవభూతి మాట లాడించినట్లు నీతారామరిక్మణులు మాటలాడినారు. వారి కిందుతోనేమియు సంబంధము లేదు. వటమర్షునుండు గ్రానీనాందు. అళండు శ్రీరామ కాలములో నుండిన చి[త్రలేఖకుండు కాబోలు, పటములో దోషనేమియు లేదు. ఇంక భవభూతి ప్రకృతి జ్ఞానమున గుణమెచ్చట నున్నదో లోపమెచ్చట నున్నదో మనవి చేయుదును.

వ్యాకులచిత్తయై యున్న సీతాదేవి కుత్సాహమును గలుగం జేయుటకు జిత్రవటము నమర్దమని గొప్ప ప్రకృతిజ్ఞానముచేత భవభూతి కనిపెట్టివాండు. అంతేకాక చిగ్రపటము కొన్ని కొన్ని సని [్ననేశములందు విచారము హెచ్చుచేయునన్న సంగతిగూడ దవ్రకృతిజ్ఞానముచేతనే కనిపెట్టివాందు. కావి యే సన్నివేశము లందు. విచారమును. దగ్గించునో వేనియందు హెచ్చించునో (గ్రహించటయందుం గొంత పొరపాటు పడియుండెనని వాకుం దోంచినది. -

నాయనలారా! కొంచెము శ్రద్దతో వినుడు. ఈ సందర్భము నందరి నామాటలు మీ మనస్సుల కెకవేమో యని యనంగా నెక్కునంత స్పష్టముగ నేను జెప్పలేనేమో యని భయవడుచున్నాను.

మనమందజము సుఖములు పదుచున్నాము. కష్టములు వడుళున్నాము. సుఖములు శాళ్ళతములు కావు. కష్టములు శాశ్వతములు కావు. కష్టసుఖములు రేండునుగూడ మనమనస్సులందు స్టీరములైన సంస్కారములను గలుగంజేయుచున్నవి. మనము న్వభావసిద్దముగా వెనుకబడిన సుఖములను గష్టములను గూడ న్మరించెదము. మన మనః పటములందుం గష్టమఖములను భగవంతుడు చిత్రించినాండు. అపటము యొక్క యనుకరణమే భవభూతివటము.

సుఖసంస్మరణములు, పశ్చాత్తావ సహితములు కాకున్నయెడల సుఖమునే యొసుగును. క్టసంన్మర ఇములు మాత్ర మొకప్పుడు సుఖము నిచ్చును, ఒకప్పుడు కష్టము నిచ్చును. అది యెప్పుడు? ఇది యెప్పుడు? మనమెన్ని కష్టములం బడిన పరియేకాని యొక్కస్రాణపైన పోకుండ వందటము బాగుగానుండి కష్టములు దరించుట సిద్దించినయెడల నీకష్టములస్మృతి యందువిచార మెంతమా[త్రము కూడ గలుగదు, అంతేకాక యుత్సాహము కూడంగలుగుమ. కష్టము గడచిపోయిన కొలంది కాలమునకైన మన మందటము కలిసి యాకష్టములంగూర్చి ముచ్చటించుకొనుట మిగుల నానందడదాయకమగుము. ఎక్కడ కష్టములు

  1. ఉత్తరరామచరితము- సటము 781 పడితిమో యాస్తలము చూచునప్పుడు పూర్వకష్టములలో మనము కనంబటుచిన ధైర్యము భక్తి సాహసము మగ్గడించుకొని యుత్సాహ మందుదుము, వెనుకటి కష్టము లలో మనము బేలగుండెతో నేడ్చినను వానిని స్మరించుకొను నప్పుడు మాత్రము కష్టములు మన ్రయోజకత్వముచేతనే కడతేటిన వని రవంత వెల్లడించుటకై కొన్ని రజ్ఞులు కొట్టుటకూడ పామూవ్యమనుజ స్వభావమైయున్నది. పూర్వామభూతము లగు చెంతభయంకర దుణుకరసన్నివేశములు న్మరించుకొవివప్పుడైనము గాసంతయదటు తెప్పపాటు
  • కాలములోం దళుక్కుమని కొన్ని యత్యంతభీరు స్రకృతులందుం గలుగునుగాని వెంటనే యాభయము దుఃఖము నడంగిపోవును. అంతేగాని వడకటవజకుం గాని యేడు సృటవజకుంగాని యెన్నడు రాదు, మన మందము బాగుగా నుండి కష్టములు దరించినప్పుడే స్పృతి కాలమున నీవిర్విచారస్తితి,

అందుచేత సీత భార్గవునిం జూచి వడంకిన దని చెప్పుట స్వభావ దూరము. అట్లు పటదర్శనమున సీతాశోకము, రాముని దుఖుమ్ము, లక్ష్మణుని మనః పరితాపము సహజములు కావవి నామని, కాని పటము దుఃఖమును గలుగంజేయు సన్నివేశ మేదనంగా? మనకత్యంత (పేమాస్పదులగువా రెవ్వరైన మృతులైయుండ వారి విగ్రహదర్శవము మనకు సంతాపము కలిగించును. ఇది కూడ కాల|క్రమమునం దగ్గును. నీతాకళ్యాణమైనతరువాత నయోధ్య్రవేశించు సందర్భమున లక్ష్మణుండు వటమునం బఠించుచు న్నాడు. లక్మ:- ఇదిగో మన మయోధ్య ్రశేశించితిమి. రాము:- (కన్నీరు విడుచుచు) తలంపునకు వచ్చివది. అక్కటా! తలయునకు వచ్చినది. గీ. నాన్నగారు సజీవులై యున్నయవ్ను డమ్మ లిమ్ముగ సేమమ్ము నరయుచుండం (గ్రొత్తగా సాగివచ్చిన కూర్మి సతులం గరిసీ మనమున్న యాదినములు చవెంగద. సంస్కృత ట్లోకము:- జీవత్సు తాతపాదేషు మాతనే దారసంగ్రహే మాతృభిఃపాళ్యమావానాం, తే హి నో దివసాగతాః, భవభూతి ఈసన్నివేళమున నీ చిన్న శ్లోకముచే రాము వేడ్చించి యాతని పీతృ(ప్రేమను మిగులం జాకచక్యముతో లోకమున కింకొకసారి వెల్లడించి కృతార్ణుండైనాందు. ఇంతేకాక కుటుంబాధికారియైన తండ్రి కుటుంబ సంరక్షణ చేయుచుండం గరుణాలవాలర్రైన తల్లీ సమస్తోపచారములు చేయుచుం గన్నబిడ్డలను గన్నులలోం బెట్టుకొని పెంచుకొనుచుండం (్రొత్తగాం గాపురమునకు వచ్చిన భార్యలతో విర్విచారమగు నిత్యమహానందము నొందు పదుచువారి సౌఖ్యాధిక్యమును, సర్వకాలములందల్మి సర్వదేశములందలి, సర్వజాతులందలి సంసారముల కన్నింటికి నరిపోవునట్లు వర్ణించి దేవతలు తనపైం బుష్పవృష్టిం గురియం దగినంత కవితా[ప్రాగల్భ్య మీ కవి యనుష్టుపునం దగపరవినాండు. సెబాన్‌.

782 సాక్షీ

కావి మృతుండైన తం(డ్రిపటమును జూచిన విచారమైననుం గాలిగ్రమమునం దగ్గువని మనవిచేసీ యున్నాను. కొంతకాలమునకు మృతుల పటములు గూడ సంతోషదాయకములగును. ఈ విగ్రహము మా తం'డ్రిగారిదని, యిది మా తల్లిగారిదని యితరులకు బ్రత్యాసక్తిగా మనము చూపింతుము. అపసవ్యపుం జావులు మాత్ర మధికకాలము తీసికొవక తప్పదు.

పటసందర్భమున భవభూతి చేసెనని వాకుం దోంచినలోపము లేవో కనంబటిచినాను. అవి యసహజ ములవి యాతం డెజుగండా యవి మనము కఠివముగ మనలం బ్రశ్నించుకొందము. 'ఎయుంగడని యెట్లు స్పష్టముగం జెష్పంగలము.” ఎటింగియుండియు వేల యట్లు గ్రాసినాందు?

నాటకమునకు భావికథానూచనము మహాభూషణము. ఈకవికి భావికథానూచనయందున్న వాంఛ యింత యంళతకాదు. ్రతిస్వల్బవిషయ మందులకే ఉపయోగించినట్టు ప్రయత్నించును, ఈ కవికి రవపుస్టి కలుగంబేయుటయం దభిమాన మసాధారణము. ఈకవి యావేశ పూరితమైన హృదయము కలవాండనుట స్పష్టము. అట్టి యావేశసందర్భములందుం బ్రకృతిమాత్రములను గొంత యలత్ష్యము చేసినను చేయంగల వ్వతంద్రుండు, నిరంకుశుందు.

ఉత్తరతామచరి[త్రము ప్రదర్శింషంబడంగ రెండుసారులు చూచితిని, రెండుసారులు కూడ మొదటి యంకమేమో చూచువారికి వినుగు గలిగించినది. తరువాతి యంకము లఖండరస'ప్రవర్షణ సమగ్థములై యున్నవి.

“క్రిమ్రపీ కిమపీ మందం మందమాసత్తియోగా

దవిరళితకపోలం జల్పతోరక్రమేణ

అశిథిలపరిరంభవ్యాపృత్తైకైకదోష్లో

రవిదితగతయామా రాత్రి రేవ వ్యరంసీత్‌.?

అన్న శ్లోకము మాత్రమే నిల్చి మిగిల్చిన యాతని శ్లోకములన్నియు నేమాయచేనైన శాశ్వతముగ నంతరించిపోవుట సిద్ధించినను వీ కవిని శాశ్వతజీవుని జేయుట కీశ్లోక మొక్కటియే చాలును. కరుణరనమం దీళం డద్వితీయుండు. ఈతనిభావవాశక్తి యసాధారణము.

మ దూరి-మధుపంబుతోంబాడి

స గలసి వీచి

మ్టర్జిోన మునింగి-యౌర్వవహ్నిని డాంగి

టిబుగ్గయగుచు-నింగి (బ్రాంకి

తోంక మంటావ్‌ 'శ్రమంజెంది

సాంధ్య రాగనదిని-స్నానమాడి

తనువునిండ నింద్ర-ధనుసురంగులు పూసి

కైరవాప్తుసుధను- గప్రుంజెంది

గోళగొనరుతికి-మేళవింపుగం బాడి

పాడి యాడి, యాడి-పాడి సోలి

భావనామహత్వ-పటిమను (బ్రహ్మమై

పోవుకవికిం గోటి'మైక్కు లిడుదు.”?

ఓం శాంతి శ్ళాంతి కృాంతిః

  1. మహాత్ముని తపఃపరిసమాప్తి జయాలశాస్రీ యిట్లు పలికెను:-

“మ్షహాత్ముండు మహోదారమగు తపస్సును విర్విఘ్నముగు బరిసమాస్తి నొందించి (ప్రపంచమున క్రానందము కలుగంజేసివందుల కాలోకోత్తరపురుషునిం బ్రశంపించుచుం బరమేశ్వరుని ధ్యావించటకంటె ార్టకమైనకృత్యము 'వేటొండు లేదు. వీదినమున హరికథా కాలక్షేసమగునో యాదినము చినములన్నిం టిలో మత్తమమైవదవి పెద్దలు నిర్వచించివారు. దేవునకు దేశభక్తునకు లేశమైన భేదము లేదు. వైసవసంస్రదా యానుసారముగ దేవువికంటె దేవభక్తుండే పూజ్యతరుండు. దేవభక్తుం డగుటవలనం బూజ్యుం డగుమహా త్ముని ప్రశంస యీదినమున జరుగుచున్నది. కావున నీ దినము పవిత్రమైన దినము. ఈస్తలమునందు జరుగుచున్నది. కావున నిచి పవిత్రమైన స్టలము,

అన్ని కారిములందు, నన్ని దేశములందు దేశభక్తులందతో యుండిరి. వారిలో ననేకులు సంసార ముల రోస్తీ, నానములం ద్యజించి యేగిరి. ఏగహ్వరమునందో యేచెట్టుసీడనో తపస్పుచేసికొవి తాము తరించిన వారేకాని యితరులం దరింపంజేసినూరు కారు. అట్టి రెంతయుత్కృసష్ట జీవులయ్యును వారుకూడ నొకవిధమగు స్వార్టపరులేకాని కేవల స్వార్థరహితులు కారు. ళ్లో. “యస్మిన్‌ జీవతి జీవంతి బహువ స్పతు జీవతొ” అని కవి గాన మొనర్భినాడు. ఎవని జీనమువలన ననేకులు జీవింతురో వాండే జీవించినవాండని యాతండు చెప్పేవాండు. అదియే నిజము. కావి దానికి మజికొంత చేర్చవలసియున్నది. ఎవడు తరించుట వరిన ననేకులు తరింతురో వాండే తరించినవాండు కొండా? అందుచే మహాత్ముండు దేవభక్తుండేగాక్క దేశభక్తుడు, ప్రజాభక్తుండు, 'ప్రపంచభక్తుండు. అతండు తమ శత్రువేమో యవి భ్రాంతిపడుచున్న వారికి గూడ భక్తుండు. వార్షకమున నుప|క్రమించిన ఘోరతపస్సు వరిని ప్రమాదము లేకుండ వెలిబడిన భక్తసార్వభామునింగూర్చి గ్రశంసించుచుండంగా నిటనున్న గాలియే సవిత్రమగుచువ్న ధని చెప్పినప్పుడు మన లెక్కయేమి? స్రపంచమున సాధారణముగ నూటికి దొంబదైదు గురు స్వార్థపరులు. మిగులువా రైదుగురు కూడ తరబడి గతరబడిగ స్వార్టరహితులే. కాని పరిపూర్లస్వార్షరహి ులు కారు. సయపూర్షస్వార్హపంహారకుండగువాండు లక్ష కొక్కం డుండునేమో? మహాత్ముల డట్టి సంపూర్ణ స్వార్థచ్భేదకుండు మాత్రమే కాక చంతకంట నున్నతపదవి నధిస్టించి నాండు ఎట్లు? పరుల పాపపర్వతము లను తలపై వైదుకొనలేదా? వారు పొందవలసిన వశ్చాత్తాములను తొనే పొంది దహించిపోవుచున్నాండు, కాదా? వారిపావ(్రశాంతికి తానే ఘోరతప మొనర్చి శల్యావళిష్టుండు కాలేదా? వారి దోషము అన్నియుం దనవే యని త్రికరణశుద్ధిగా నమ్మి'ప్రాయోపవేశ మొనర్చి ప్రాణత్యాగ మొనర్చుటకు సిద్దపడినాడు కొండా? వస్తుత్వముచేత, తత్త్వముచేత తనకును బరులకును భేదము లేదు లేదని ప్రత్యత్షముగ నాచరణయందు జూపీన యద్భుతవ్యక్తి వెనుకటి కాలములో లేండు. వెనుకటి సృష్టిలో లేండని చెప్పుట యతిశయోక్తి కానేరదు. ఉక్తికంత యశిశయతయున్నదో యంతకంటె విశేషము చర్యలోం జూపించిన యళౌకిక చరిశ్రువి పాచవద్మముల కతిశయోక్తి దిగదుడుపు కాదా? నాయనలారా! ఎవ్వరో గొణగికొమచువ్నారు. ఏీమందురు? వీనుక్రీన్తు లేండా యని యనుచు

784 య! న్నారా? నాయనలారా! వేను విన్ఫృతి పడలేదు. ఏసుక్రీస్తు భగవంతుని కొడుకు. అందుచే భగవదంశమున జనించినవాండు. మేరీకన్యకుంబుట్టినప్వుడేయాతండు దేూంశోదృవుండని గ్రహింపదగినది కాదా? అట్టూం జెట్టివాడైన విశేషమేమి? ఆ విశేష మేదో మామహాత్మువిది. మనుజాండై వుట్టి స్వయంకృషిచే, స్వస్రయోజక తచ్చే సాధనక్రమముచే నెంతవాం డగుటకు సృష్టికత్త్య మంగీకరించునో యంతవాండైనాండు. ఆతండు మొదట. వాంగ్లేయ భామ్వానండితుండే.. అంగ్లేయవేష ధారియే. తరువాత న్వదేశీయ వస్త్రధారి మైనాండు. పిదప స్వదేశస్వాతంత్ర్యరక్షకుం డైనాండు. పీమ్మట నింద్రియ విగ్రహుడైవాండు. దానిసై $మదమాదిసంపమ్నండైనాడు. అందుమీంద లోకాద్భుతచరితుం డైవాండు. దానిపై లోకవవిత్రుండైవాండు. అతండు స్వరూసమున పొడగరి కాండు. శూవికలో మాటరెండుపానుల కంట హెచ్చినూండుకాందు. అట్టిదుర్చల శరీరుండు (శ్రీ;రంగబ్రధానగోపురముపై వింక మాట రెండంతరువులు వైనినయెడల నది య' బ్లదిగియెదిగి పసిడికుండలతో భగవంతుని పాదములను న్పృశించినట్టుండునో యాతం డందజు మాచుచుండంగవే చూచుచుండంగవే యిట్టై యంత యాధ్యాత్మి కౌన్నత్య మొందినాండు. అత్యాశ్చర్యక రము మూండడుగులున్నర వడుగు బలిచక్రవర్తి చూచుచుండంగనే మూండడుగు లొ క్రమించుకొందునని చెప్పి, నృష్టంతయు నాక్రమించుకొవినళ్లే రమారమి యైదడుగుల పాడుగుగల మనుజుడు వర్వ ప్రపంచజనహృదయములను గాఢముగ వా[్రమించుకొనివాండు. గ్రపంచచరిత్రములో నీవిచిత్రమే ్రొత్తగం జేర్చవలసియున్నది.

జయవిజయులు. శాన మొందినప్పుడు మూండుజన్మములలో భగవద్దేషముతో తరింతురా? యేడుజన్మములలో భగవద్భక్తితోం దరింతురా? యని యడుగుబడగ మూండుజన్మములలోందరింతు మనిరి. మూండు జన్మములకంటం దక్కువకాలములో వెవ్వరు తరింపలేరు. ఆంగ్లేయవి[గ్రహముగా వారంభించిన యీవ్యక్తియొక్క యిప్పటి యాధ్యాత్మీకోళ్కర్షత చూడంగా మహాత్ముండీ యొక్క జన్మము వకే తరించునవి చెప్పందగియున్నది. అళ్లు జరుగువెడల నాత్మవరిణామ శ్రమమున జయవిజయుల కంటె నీంత డ(గ్రస్టిన మాక్రమించుకొవంగలందు.

అద్వైతమం దేకజీమాదమవి యొకటి యున్నది. ఇప్పుడు కవబడుమున్న శరీరములన్నింటిలోను జీవుడు. లేండనియు, వేదో యొక్క శరీరమందు మాత్రమే జవుండున్నాండవియు, వాతం డెప్పుడు తరించునో యప్పుడే మిగిలినవారందలు తరింతురనియు నీవాదమునకు ముఖ్యాభీప్రాయము. అట్టివాదము నమసరించి పబీవుండగువాం డొక్క మనోత్ముండే యేమో! ఎవరు చెప్పంగలరు? నేను గొంతకొలముమండి మహాత్మువింగూర్చి వినుచున్నాను. ఆయన మౌటలకుం జర్యలకు నాకుందెలినీిన యర్థముము (గ్రహించు చున్నాను. ఆయనమన ప్పెళి్లు పరిణామము నొందుళున్నదో వాకున్న జ్ఞానలేశమునుబట్టి (గ్రహించు చున్నాను. నేను మహాదేవువి కొక్కటి మహాళ్మునకు రెండు నమస్కారము అర్పించి మనవి చేయున దేమనంగాా నాయనతత్ష్యము నాకెంతమాత్రము బోధము కాలేదు. అయన సన్నిధానవర్తు లెందటో యున్నారు. వారికేమైనం దెలిసినదేమో యనంగవా రావిషయమున మనకం బు ఘనులు కారని వినుచువ్నాను. వారు తెలియనివారని నేను న్పష్టముగాం బెన్పయాలను, కాని తెలినీనూరు కొరవి స్పష్టముగొం బెవ్పంగలను. వర్ణశ్రమధర్మము, నన్పృళ్యత మొదలగు మహావిషయములంగూర్చి అందుకుందగిన మాటకలేవో నేర్చుకొవి మన మువన్యాసనాటకము లాడుచున్నామా లేదా? మనము చెప్పుచున్న మాటలయగ్థము మన కగు చున్నదా? అట్టినో మహాత్మునితత్త్వ మెట్లెటుంగంగలము?

  1. మహాత్ముని తహవరినమాస్తే 785 ఈనడుము వన్నుం జూచుట కొక నటోత్తముడు వచ్చినాండు. ప్రస్తుతనటనలోకముయొక్కణజ్ఞానవూ వ్యావస్టమగూర్చి చెప్పుచు “ఈ నడుమ వొకనాటక మౌడితిమీ, వాటకద్రదర్శనము బాగుగనే యున్నదని నారు. ఆ వాటకములో బ్రహ్మ, విస్ణు, మహేశ్వరులు వారి భార్యలతో వత్తురు. తుట్టతుద కెవ్వరిభార్యయొ ద్దకు వారు వెళ్లు తటస్ట్రీంచివవ్పుడు బ్రహ్మగాండు పార్వతికొంగు బట్టుకొన్నాండు. మహాదేవయ్య గారు మహాలక్మమ్మభుజముపైం బేయిలైవివాల” డని చెప్పినాడు. మహాత్ముని గూర్చి మవయందజ యజ్ఞాన మానటకుల యజ్ఞానముకంటె తక్కువది కాదు, నిశ్చయముగా మహాత్ముని తత్త్వము దుగ్షహమైనది. అది తెలిసికొనినయాతండు ప్రపంచమును దెలిసిన యాతండే. ఈనన్‌ (గీజం) రమనాత్రందు మెటమగ్యాహ గమువందు చేతిలో లాందరును పట్టుకొని వీథులలోం చిరుగుచుండెను. ్రభువువలెం బగ బయళలుదేరితినేమని యెవ్యరో యడుగంగా మనుష్యుం ,. డెవ్వడైనం గవంిడునేమో యని వెదకుచున్నానని యాతండు ప్రత్యుత్తర మిచ్చెను. విజమైన మనుష్యునకొటి కంఠ కష్టపడి వెదుకందగినదే. అతని ప్రయత్నమెంతయ్రైనం గొనియాడందగును. ఆతవి (శ్రమకు మన మెన్నియ్లైన ధన్యవాదము లీయవలసినదే. కాని యాతండు వెదకుచున్న స్టలమున్నదే యదియంత శగినది కాదేమో యని మాత్రమే సందేహము. వశ్ళ్చిమదిశను వదలి తూర్పుగా వచ్చినయెడల నాతని ప్రయత్న మవేకపర్యాయములు గృతార్థమైయుండెడిది. అట్టి ఈసప్‌ మాత్రమే కాదు. ఈ సృష్టియంతయు సంతోషింపందగినది. విజమైన మనుజుండు తిరుగ భారతభూమియం దుదృవించివాండు. ఊరిక సంతోషించి యూరకొనకుండు. ఆయనను బఠింపుండు. 1670969ముర్వేం0యురుతే ఏ 92 శ్రద్రగాంబఠింపుండు. వెనుకటి మహాళ్ములము మన మెలుంగము. ఇప్పటి మహాత్ముని కాలమున జీవించియుందుటచే వుణ్యాత్ము అము. ఆయవ మనస్తత్వ్రముము జదివి జన్మముము సార్థకపణచుకొనుండు. ఒక్కసారి మనము భగవంతుని యనభవమును సంపాదించుకొనలేము. అది మనకసాధ్యము. మనకు భగవంతునికి నడుమ మహాత్ముండు మజిలీగ విల్చియున్నాండు. అయనను మనము శ్రమపడి తెలిసికొందము. ఆయనతత్త్యము నెజింగివ్రవెనుక వీశ్వరతత్తమును (గ్రహియట విశేషము... కాదు... ద్వైతమళస్తురిందటు ముఖ్య ప్రాణమూర్తిమాధ్యస్ట్రమునం దరింశుమవి యమకామచున్నారు. మహమ్మదీయు లందులకు మహమ్మదుగా రిని నమ్మియువ్నారు. (ైస్తుమతస్టులందలు జీసస్సును నమ్మియున్నారు. విశి్టిద్వైతులు కూడ వురుషకార ము పూర్తిగ నమ్మినూరే. అటులే యిప్పుడు మహాత్ముం డామాధ్యస్థ్ర కృత్యమును నిర్వహించుటకు భగవంతునిచే నాజ్ఞాపింపంబడినట్లు తెలిసికొనవలసీయున్నది. నాయనలారా! చదువులన్నియుం గట్టిపెట్టుండు. వానివలన నేమియు లాభము లేదు, చదువం దగినవున్తక మున్నది. అదియే చదువుందు. అఫుస్తకము వర్ణకుటియందు భద్రముగనున్నది. దానిలోని యక్షరములు నక్షత్రములవలె నేదేశమునుండి చూచినను కనంబడును, నాయనలారా! అదే చదువుందు. దైవ్రార్థవ మొనర్త మందజములెందు” అని నే నుపన్యసించుచుండంగా నొక్క (ైస్తవమతగురుండు లేచి యిట్లు పలికెను! “నే నిప్పుడు లేవివది మీదైవస్రార్ధకొఆకు కాదు. గాంధిగారొనర్భిన యుపవానమును గూర్చి నేను గొన్నిమాటలు చెప్పవలసియున్నది. ఏమ్రీస్తువారు దేవునికొడుకు. ఆయన చెప్పినమాటలు దేవుడు చెప్పినమాటలే. బైబిల్‌ మాకు వేదనత్యము, ఏసు॥్రీస్తు ఉపవాసముచేసినాండని యవేకుల యభిప్రాయ మైయున్నది. ఆయన యబ్లన్నండు జేయలేదు. నలువదిదినములు రేయుంబవళ్లు భోజనము లేకుండ మాద్రముండీనాండు. ఎందుచేత నవంగా పాపాత్ముల నెట్లు పరిశుద్దులను చేయుదునా యను మహావింతచే

786 సాక్షి భోజనమొనర్పుట కాయనకుం దీరికయే శేకపోయినది. అంతేకాని పాపస్రాయశ్చిత్తముగాగావి భగవంతుని యనుగ్రహముకొఆకుగాని యాయన యుపవాసము చేసియుండలేదు. తాను పవిత్రాత్ముండగుటచే నట్లు చేయవలసిన యగత్యమును లేదు. కాని యుపవాసాచార మెవ్పు డారంభమైనదో తెలియందగనంత (స్రాచీనమై యున్నది. దేవుని కుమారుని కాలములో మతవిషయములైన దొంగతనము విశేషముగా నుండెను. విజమైన భగవద్భక్తులు మిక్కిలి యరుదుగా నుండెడివారు. ధనముకొఆకో, యశముకొజకో, గ్రజాగౌరవము కొజకో, మతసంబంధమైన ప్రార్ధనలు, దానములు నువవాసములు మొదలైనవి చేయుచుండెడివారు. , ధ్రజలను మోసవుచ్చుటకే తప్కర భక్తులిట్లు చేయుచున్న యువవాసాది దాంభికాచారములను ్రీస్తుగారు మిగుల గర్హించుచుండెడివారు. దైవకార్యములను తుచ్చమైన యైహికలాభముకొజకై యుపయోగించుకొను చుండెడివారు లెక్క లేకుండ నుండిరి. కి[ిజసుండి అను పెద్ద తెగూరంద ఆట్టివారే. ఇంక ననేకములైన యిట్టికెగలుండెడివి. వారికందట 'కేసుక్టీస్తువారు బోధించినదేమనంగా మీకును భగవంతునికి మాత్రమే సంబంధమున్న మళవిషయక కర్మ ములన్నియు గూడ నెవ్వరికి దెలియకుండ రహస్యముగం బేనీకొనుండు. అందులో నుషూసము రహన్యముగనే కావి బహిరంగముగ జరుపకూడదవి యాయన యనేకస్తలములందు శాసీంచినాండు.” ఇట్లు చెప్పి యా(్రైస్తవుంవుం డూరకుండెను. అప్పుడు వేను లేవి యిట్టంటిని, ““నాయనళారా! (మ్రుమతబోధకుడు మనయందు దయగలిగి యేసుక్రీస్తువారి కాలమందలి దేశస్తీతి యుపవానమును గూర్చి జీసస్సుగారి యభిప్రాయమును వారికిం దెలిసినంతమట్టునకు విస్పష్ట్రముగాం జెప్పినందులకుం గృతజ్ఞులమై యున్నాము. ఈమతగురుడు. వరమశాంతుడు.. ధారాళహృదయము గలవూండు. వారిమతమందుం బరిపూర్ల విశ్వాసమున్నవాండు. ఎంతసేపు చెస్పినను నిరాహారతపము రహస్యముగా జేయవలయునని జీసస్సుగారి యభి ప్రాయమనియే చెప్పినాండు. కావి మనమహాత్ముని యుమానబహిరంగత మగూర్చి యొక్క యెత్తిపొఢువు పలుకైన బలుకలేదు. కావి యట్టిసూచన తప్పదు. అట్లనకువ్నమ నవిన్టే, దూదూ యని యెంతముద్దుగ ననినను వచ్చునది కుక్క యవి [గ్రహించుకొనలేమా? ఈముతగురుండు చెప్పినమాట లాలో చించి విమర్శింపదగినవి. దీనిని గూర్చి యివ్ఫుడు చెన్పయీవిన యెడళ నొక గంటసే పగును, ఉపవాసమనగ నేమో, అది యెందులకు చేయవలయున్నో వూర్వకాలమం దెవరెవరు చేసిరో, ఎట్టిఫలము లందిరో, వీనుక్రీస్తుకాలమందిలి నాగరికత యెబ్దిదో, సయుస్తితి టో ఉనవానము రహన్యముగనే చేయవలసినదని యెందుల కాతండు పట్టుదలతో బోధించెనో యాయంశముల న్నియు వివులముగం జెవ్పవలనీయున్నది. ఇప్పుడు కాదు గావున మైోరముల నెప్పుడో చెప్పెదను. మతగురుండు మాటలాడు చుండంగనే యందు నభనుండి లేచిపోయినారు. దైవస్రార్హనం జేయుటకు వేనొక్కండనే యుంటిని, బిళహరి- ఏక. జయరామ- జయరామ- జయజానకీ రామ జయనసర్వగుణధామ- జయసార్వభౌమా జయశుభాకరనామ-జయవైరిభీమా. “జయ' ఓం శాంతి శ్యాంతి శ్యాంతి

  1. తాజ్‌ మహలు నేను వభలోవికి బోవుసరికి జంఘాలుం డిట్టు చెప్పుచున్నాండు. “ెస్టలార వినందగినది. జూడందగినది. నోరారం గొవియాడదగినది. మనసార వానందించందగినది.

పాలరాతి వద్యస్రబంధము, అది లోకమున ఖ్యాతివొందివది. అంత కల్పనా వైదుష్యము కల్లి నది. అంత యఖిరుచి స్రకటమైనది అంత పంస్థాన నమంజనమ్లైనది, యంతయలంకారభూయిస్టమైనది, యంశభావ చ్యోతకమైనది, యంత శాశ్వతమైనది మజియొకటి లేదని యభీలనాగరక ప్రపంచ మంగీకరించి యున్నది. దానిని జను లెన్ని యెన్ని ముద్దుమాటలం గొవియాడవరియునో యట్టుచేసియే యున్నారు. దీనివి బాలరాతిస్వస్నమని యొకడు స్తుతించినాండు. అల్లికల జిగిబిగిగం యూహల నేతచేత స్వవన్నపటము నిర్మియంబడినట్లు చంద్రకిరణములకంటె సున్నితములై పాలరాతి దీంగలతోడి పూవుల కాయల మహానుకు మారమైవ సన్నివేశమున వీ “తాజ్‌”? ఏర్మిందబడినదని యట్లు స్తుతించినూవి యభిహ్రాయ మై యుండు వేమో! పండు వెన్నెలలో దీనివి గొంచెము దూరమువనుండి చూచినప్పుడు దీని పొందర్యము సరాశస్తివల నవాభ్ళునసగోచరమై యుండును. వున్నమచందమామ చెల్లినికాంతి చూభవనమును. (గ్రమ్మగ వెనుక జేరగిలంబిడుట కనువుగా నున్న యనేక వషత్రభ్రభాజిగిజిగాయమాన మగువాకనముతో, వివిధరత్నసంకలి తమగు వీభవన మట్ట యడంగ మడంగి లీనమైపోయి భూలోకమునుండి స్వర్గలోకమున కిదియే దారిసుమా "యవి చూపించు నట్టుందును, న్యాయ మాలోచింసంగా నుత్తమమయిన లలిత కళాకార్యము నిశ్శబ్దముగ్యా విశ్చంముగా బరిశీలించినప్పుడు శవలమలౌకికమగు నాత్మానందము కలుగక తప్పదు.

“తాజ్‌' నాటకమునకు కథావాయిక “ అర్జమంద్‌ బానూబీగమ్‌ ముంతాజ్‌?” అము మహమ్మదీయమా నినీమణి. ఈమె షాజహాను భార్య. ఈమెదవి చెప్పంబడిన రూపమును జాచితిని. పటమలో నన్నియు బాగుగనే యుందును. ద్రత్యకముగం జావినప్పుడే పొందర్య విర్చారణ కెక్కువ యవకాశము కలుగును. కుక్కగొడుగు ఛాయాపటము మహాసౌందర్యముగా నుండును. అపయవములకూర్చులో నిర్దుస్టత, గమని కయే సొందర్యమునకుం (బ్రధానములైనవి కావు. సొందర్యమునునది సమ్మేళనము యొక్క సాముదాయక ఫలము. ఒక (స్త్రీకి గన్ను సోగగా, విశాలముగా, బాగుగవే యుండును. ముక్కు ప్రత్యేకముగాం బరీక్షించిన యెడల నూటిగాం దగుమాత్రమైన యెత్తుగాం జివర రవంత మొనగలవంపు కలిగి సుందరముగనే యుందును. గడ్డముమట్టునకుం బ్రల్యేకముగా నిదానించినయెడల నదియు మరిలినట్టు రవంత గుంటకలిగి సొగసుగనే యుండును. కొనియివి యన్నియు గలిపి చూచిన యెడల నది యేమి కర్మమోగాని తీర్ణమునకుం దీర్ణము, ప్రసాదమునకుం బ్రసొదముగను నుండును, కళక్టవిదే కంటిసోగతనముతో ముక్కు సూటిళనము కలని గడ్డపు గుండ్రతనముతో మేళవించిగప్పుమన్ని యనిర్వచనీయమైన కాంతి పుట్టినప్పుడు కదా పొందర్యము! తొంబూలరక్తి యెట్టిదో, స్థసవమాలాపరిమళ మెట్టిదో స్వరసంఘాతమాధుర్య మెట్టిదో, మనన్ఫుల కలయికవలన సామరస్య మెట్టిదో సౌందర్య మట్టిది. ఈకలయిక ఫలము పటములోం గనంబడదు. కన్నుల నిం'ద్రజాలమున వైవి మనన్ఫున కూపీరి నలువకుండ శలవులిమి స్వాధీనముచేసీకొను కొంతా శరీరవర్లప్రాభాగ్యము పటములో రానేరదు.

788 పీ ఆ.వె, సొగమలన్ని మించి సొగనులకోటీర మైనతళుకు, తళుకు లోనితళుకు మొలకకులుకు లొలుకు కలకల కలదందు నాడుదాని మొగమె యాడు మొగము." మొత్తముమీంద “ముంతాజ్‌! పౌందర్యవతి యని చెప్పకతప్పదు, ఆమెయెడల భర్త కత్యంతానురాగ మని యెంత చెప్పినను సరిపోదు. తా వెక్కడకుం బోయినను, భార్య నొక్కదినమైన వదలకుండం గూడం *ట్రిసి కొనిపోవువాందు. వంగదేశమునందుం గొంబోలు వారు వ్యవహార సందర్భమున సంచారము చేయుచుం డగా వొక్కరాత్రి యామె విద్ర మండి లేచి గడగడ వడకుచు నేడువనారంభించెము. స్రక్కమన్న భర్త యదరిపడి లేచి యేమి యేమని గ్రుచ్చిగ్రుచ్చి కౌంగలించుకొనుచు (గ్రుచ్చి గ్రుచ్చి యడిగెను. అప్పుడామె పూర్ణగర్భవతియై యుండెను. వాకొక్క దున్వవ్నము కలిగినది. నే వింక జీవింపనవి యామె విలపించెను. భర్త యామె నోదార్చుట కెన్ని పాటులైనం బడెను. ఇ్లాక్కగంట జరిగిన పిమ్మట నామె రవంత తెప్పిరిలి భర్తతో విట్లు పలికెను. “*వాశరీరనిశేసమునకై నీవు కట్టబోవు గోరి యంత విలువకలది, అంత చక్కలవిది ప్రపంచమున మఆియొక్కటి యుండంగూడదు. తీర్థయాత్ర సేఫింయనట్లు వా గోరీని జూచుటకై ప్రపంచమున మారుమూలల నున్నవారైన వచ్చునట్టుండవలయును. ఏమి? ఏమందువు” “ఆమాట యిప్పుడెందుల”' కని భర్త యామెను మందలించెను. నీవట్టు చేసెదనని వాశ్రానమిచ్చివం గానినా యాత్మకు శాంతి యుండదని యామె పట్టుదలతో6 (బ్రత్యుత్తర మీయంగా నట్లేయని భర్త మాటనిచ్చెమ. అటుతరువాత ద్విరలోవే యామె స్రసవించి, మరణించెను. అమె కళేబరము నొకభద్రమైన గృహమందు గాపాడి, తుదకుం గొన్ని నంవత్సరములయిన పిమ్మట నీ భవనమును బూర్తిడేయించి దాని నామె భర్త నిశేన మొనర్చెను. దీనికిబాల రాతిపలక లెక్కడమండి వచ్చినవో, యెంతకాలము దీనిని చేసినారో, యెంతసొమ్ము వ్యయమయ్యెనో యమ వంశములు విచారణీయములు కావు. ద్రతిమమజానకుం దాను శాశ్వతముగా నుండవలయునన్న వాంఛసహజము. తనతత్త్యము తానెటీగిన మనుజునకుం. దాను శాశ్వతుండనియే తెలియును. శాశ్వతుండను కావలయునవి కోరుకొన నక్కజలేదు. కాని మునుజసామాన్యుల కట్టి పరమార్థ జ్ఞునముండదు. మనపేరు భూమిపై నెంతకాలముండునో అంతకాలము మనకు స్వర్గలోకనుఖి ముండువని మాత్రమే. వారు నమ్ముదురు. ఈవమ్ముకము హిందువులలో నెట్టున్నదో మహమ్మదీయులలోంగూడ వష్టేయున్నదముకొందును. అందుచేత తమపేరు మీదుగా. నుండందగిన స్ట్రీరమైవవనులను జనులు తజచుగం జేయుచుందురు, ఈమహమ్మ దీయవనిత సహజమైన యీవాంఛచేతనే యిం కోరిక కోరెను. భార్యామరాగముచేశవే భర్త యిందుల కంగీకరించి నాండు, భార్యానురాగమేమి? శత్రువులయందలి క్రోధమేమి? పంసారదర్యలలో నుపయోగపడుచున్న అన్ని రనములు గూడ మహోపకారకృత్యములను జేయించినవి. చేయించుచున్నవి, అడుదావియందరి యనురాగము తాజ్‌యంత లోకోత్తరమైన కృత్యమునకుం గారణమైనది, శత్రువుల పైని ట్రోభయు చీవాయంతటి మహాదేళమునకు బుట్టగోడన కట్టంివది. ఇటుకెన్ని చనల? ట్రధాదులను

  • సర్రవ్వతి అంకం 3.
  1. తాజ్‌మహలు 789 సంహరింపవలసినదని మవపెద్దలు శాసించిరి, వారిమాట కాదనగలవూ రెవరు? అయినను. బ్రపంచము వావిచేతవే సుఖవంతమగుచున్న రవి జె్పవలసి వచ్చుచున్నది.

కావి స్రాపంచికసుఖమే పరమార్థము కాక పోవుటచే వట్లు పెద్దలు నిర్వచించిరని యనుకొనవరసీ యున్నది. సౌఖ్యమును రోసి నంసారమును త్యజించి, ప్రాపంచిక సుఖమును వదలుకొని యే కొండగుహలనో, యేవిర్షరతీరమునవో తవమొనర్భి తానొక్కండుమా్రమే తరింది యద్వయానందము నొందుట కంక జనుడు మమబారిలోం దిరుగుచు వారిని గష్టములముండి యుద్దరించుడు వారి సుఖసాధనము లభివృద్దిపో చుచు స్వార్హపరిత్యాగియై వారివి సేవించుచు తనువు కృతార్తము బేసికొని తరించుటయే విశేషము కదా? తావాక్కండు తరించుటయే పరమార్షమగువెడల గురుధిక్కారపావమున కొడిగట్టే గోవురమెక్కి తిరుమల 'ర్రార్తముము త్రిదండి శిఖామణి గ్రజల కేరి యువదేశించి యుండును? (ప్రేమమతమును బుద్దుం ప్రపంచమున చెదజల్లియుండును? ఇతరులను దరింహజేయుచు తాను దరించువాడు భగవంతుని ్రతినిభి యనకతప్పరు. ప్రజాపావనిరణమునకై ప్రాణము లర్భించిన పవిత్రాత్ముండు భగవంతువికొడుకు కొక మరెవ్వండు, వాయనలారా! స్రధానవిషయమునువదలివైని మారుదారిని బోవుచున్నాను. ఈ దినమున దేహము సర మవమృనకుగూడ నస్వస్థతగా నున్నది. నాయనలారా! ఒక్క మనవి. నేను చెప్పంబోవునది శ్రద్రగొ ఇదిగో ఈ యెజ్టరాల ముఖద్వారవుమేడశ్రింద విలువంబడి “తాజ్‌మహలు” వంకజాతము. తెలినమ్మయన ననే వధడురు యారజతగిరి శకలమే దర్శనీయమైన రొల్‌ మహలు”. ఇక్కడ నుండియే యొక్క వింతపంగతి కనిపెళ్టైదను. తాజ్‌ మహలు మనకిక్కడనుండి రెండు ఫర్ణాంగుల దూరములో నున్నది. రాని నిక్కడమంది చూచు మనకది యనలు భవనముకంకుం దిన్నదిగాం గనం బడక తప్పదు కదా! ఎంతచిన్నదిగాం గవంబదుదున్నదనంగాం దాని చిన్న పరిమాణముతో నధి మవయొద్దకు వచ్చువెడల వది యీ మేడలోనికి మలముగాం బ్రవేశింపదగివబ్లున్నది. అత్యంతము సున్నితమగు దూరదృష్టి సంబంధమైన పరిమాణజ్ఞానముతోడ నీ సింహద్వారము సృష్టింపబడినది. మనమింక ముందునకుం బోయెదము. దారిలో వీస్రళ్తవా ప్రక జ 'ట యున్నది. ఎదుటి మవోదర్శనము ముం దీతోటవంక జాచువాండెవ్వడు. నలో నా కనబడుచు న్నది. మనము తాజ్‌ మహలు వద్దకు వెళ్ళుచుండగా నది మనవద్దకు వచ్చుచున్నట్టగుపడుచున్నది. ఇది మాయయో, కమకట్టో తెలియదు. అభవన సంబంధమైన పౌందర్యశక్తి మన మింత దూరమున నుండగవే మన మన స్పానందవశమగునట్టు ్రమ్మివేయుటచేత మనము కదరకుండముంటేమవియు, నాభవనమే మవయొద్దకు వచ్చుచున్నదవియు గ్రాంతి కలుగురున్నదేమో. అత్యంతపొందర్యవంతమైన వస్తువును బొచునప్పుడు భ్రమయేమి, విశ్ళేష్టయేమి, యస్వాధీన మనస్కతయేమి, గలుగందగని వికారమేదైన మండునా? పార్థసారధిస్వామి దర్శవమునకు బోవు యాత్రికుడు ప్రాకారము వెలుపల నింకనుండగవే పరమేశ్వరుని పవి త్రతాశక్తి యాతని యొద్దకుపోయి పాపపంకులమైన యతని మనస్సునకు బరిశుద్దివిచ్చి

790 పొన్షీ మటిలోనికి దీసికొనిపోవును.

ఇప్పుడు తొజ్‌భవనపు మెస్టెక్కుచున్నాము. ఈమెట్లమీద మన శరీరము మాత్రమే యడుగడుగునకుం బైకి లేంచుచున్నదా? కాదు. మనస్సు కూడ నట్లు లేంచయుచున్నది, తాజ్‌ కెదుట నిలువంబడి నాము. ఎదుటీవసారాకున్న పొలరాతితడకలమీది పనివానితనము ముందు చూడంగూడదా? ఊహు లోనికి బోయినదాక నొక్కటల తొందర. రెండు పాలరాతి గోరీలు రవంతయెత్తయిన పాలరాతి తిన్నెపై నున్నవి. ఇవి నిజమైన గోరీ లున్నవి. వీనికి దిగువ క్రింది యంతస్తులో భూమిలో నిజమైన గోరీలు నున్నవి.ఈగోరీలే భార్యభర్త లిరువురవి.డాబామీద గోరీలు జవాబుగోరీలు. వీనికిగూడ సొల్లు వైపులను వాల్లు పాలరాతితడకలున్నవి. పైని 'పెద్దగుమ్బీయున్నది. ఎక్కడ చూచిన పాలరాతి తలతల. రత్నముల మిలమిల. పచ్చరాలు, నెజ్జురాలు, నీఅవురాలు వాకుపచ్చరాలు, పాలరాతి పూందీంగల చిత్రవిచిత్రపుం బమలపై వరుసలుగాను, నడ్డుదిడ్డముగాను, తోరణములుగాను, వడుగుపేకలుగామ, అయిమూలవాటము గొనుం జెక్కబడియున్నవి. నాయనలారా! చూచి యాపొందర్య మనుభవింపదగినదే కాని చెప్పదగినది కాదు.

ఇది 1632 లో నిర్మింపబడినది. వీనిని మనస్సులో గల్పించుకొవి పటము సృష్టించిన యాతండు “ఉహ్తాదు-ఈసొ'” యను పారశీకుండు. 1%ల 96 కెం4ణు్యూ అను (ఫెంబ్రియాతండు దీనిని: గల్పించెనని చెప్పుదురు. కాని యది సత్యము కాదు.

కొనినా పాలరాతిస్తంభము లున్నవేల? నము ద్రతీరమందలి దీపగృహముమాదిరిగా నున్నవి. అవి వ్‌ ర కవి యాకృతిలో మనకుం దగవులేదు. కావి యవి యక్కుడ నేల యున్నవి? ఈ (ప్రశ్నమున కుత్తరము చెప్పువారెవ్వరు? తాజ్‌ భవనమునకు నాల్లుమైపుల నాల్గుగుమ్భీ లేలయుండవరి యును. అందుకై ఈ స్తంభములు గూడ నున్నవని మీకు న న్నథికేసింతురా? నాల్లు క్రిందమన్నవి. కనుక గదికొక్కటి చొప్పున నాల్షుగుమ్బీలు కట్టవలనివచ్చినది. అవి భవనములోని భాగములే కావా? తాజ్‌ పాడుకాకుండ నొక్క గుమ్బీయైన తీయంగలమా? వెలుపలనున్న ఈ స్తంభములట్టా? వావితో భవనముతో నేమి సంబంధమున్నది? అవి తీసిపారవై చినవైన తాజ్‌ సౌందర్యము లేశమైనా జంకువా?

ఉన్న ప్రయోజనము లేదయ్యెను. లేకున్న నష్టములేదయ్యెను. అటులయిన నుండనేర? మీరింధ్లు కట్టుకొమచున్నారు కదా! ఇల్లు వూర్తియైన పిదవ నింటేకి రవంతదూరముగ వాల్లునైపుల నాలుగు స్తంభములను ప్రాతి యూరకుండుటకు మీమనస్పె్పుడైనం బోయినదా? అట్లైనండైనం చేసియుండిన యెడల పెద్దలెవరైన నధిశ్షేపింపరా? కాకులు. (గ్రద్దలు పాడుచేయునేమో, విఢుగులవలని యుప (ద్రవ మేమికలు గువో యని తాజ్‌ సై నొక పెద్ద గుమ్బీకట్టుటకు నాల్లువైపుల నాల్లు స్తంభములు కట్టుబడినూ? అహ్లేయగునె డల ప్రధానభవనముతో నీస్తంభములకు నంబంధమున్నది. అప్పుడు స్త్రభముల కర్ణమున్నది. కాని యందు కొజుకే యని చెప్పగలిగివాం డెవ్వడు. పీదుగుతో పైగుమ్బీ వగులు నప్పుడు లోని దాగునాా గదాఘాత మును తలపైం జుట్టుకొన్న సేలు వాంహుగలదా?

కవులు దీవిని ప్రబంధమనలేదా? గాయకులు దీవిని గీతమనలేదా? చిత్రవిలేఖరులు దీనిని జిత్రపట మనలేదా? శిల్చకులు దీనివి కళానిలయమనలేదా? కవిత, గానము, చిత్రలేఖనము, శిల్పము నను నాల్గుకళలు

  1. గావకళ 791 గూడ దీవిని సేవించుచున్నవని యీ స్తంభముల కర్ణము మనము చెప్పంగూడదా? దీనిని జిత్రవట మన్న వారెవరో నాకుం దెలియదు. శిల్పకళానైనిత్ర్యమునకు ఫలమైన యీ భవనమును శిల సకళ కూడ సేవించుచు న్నదనుట తప్పుకాదా? అందుచేత వీ స్తంభము లెందుకున్నవో చెప్పలేము. ఈసాగారు మొదట బ్రానీనపటమందు నివియుండెనో లేదో! ఉండునని విశ్చయముగాం జెప్పలేము. ఉండినయెడల వానికేదో పరమార్థ ముండితీరవలయును. తెలియ రాని విషయమును గూర్చి యీ ప్రయత్నమెందులకు?

1006 [0066 అమనాతడు క0ఉా యుద్ధమున వీరా(్రేసరుడవి మీరు వినియున్నారు. అతండు నలువదియొక్క సంవత్సరములు హిందూ దేశమం దుండెను. ఆతండు తన గ్రంథమున నిట్లు బ్రాసివాడు. “'కవిత్వమువలనంగాని, చిత్రల్యేనమువలనంగాని, యెంత భావనాగార్హ్య మున్నవానినైన వీ విచిత్రకల్పన యొక్క స్యచ్చత యెట్టిదో, సర్వజన నంతోషద్రధాన స్రతిభ యెట్టిదో, రవ్వంతయైన తెలియంజేయుటకు పాధ్యము కాదు. హిందూదేశయాత్ర తాజ్‌ దర్శవమువలన సార్ధకమగు చున్న”దని తాజ్‌ను గూర్చి వ్రాసీనాడు.

పండు వెన్నెలలో నీభవన మత్యంత శోభాయుక్తముగ నుండునని పెద్దలవలన విని రాత్రికూడ నటకుం బోయి కూర్చుంటీవి. రవ్వంత సేపటి కింటికి వచ్చి విద్రపోయితిని, ఒక చిత్రమయినా కల వచ్చినది, చావి వైవిద్య మింతింతనరాదు. దానిని సూర మెప్పుడైనం జొప్పెదను.”

ఓం శాంతి శృాంతి శ్ళాంతిః 137. గానకళ జంయఘాలశాస్ట్రీ యిట్లు పలికెన్సు:-

“నాయవలారా! ఏమియుం దోపకపోవుటచేత వినోదముకొటకుం బిచ్చివాని జూడంబోయితిని చూచితిరా! మనుజపైకృతి యెట్టున్నదో। స్వభావసిద్దముగ నున్నవావివి జూడ మనకు వేడుకగా నుండదు. స్వభావములోనో, స్వరూపములోనో, యెక్కడనో రవంత వ్యత్యాసము కాసంత తెటుకు నున్న గాని మన కక్కడకు మవ్సు పోదు. స్రకృతిగతి భిన్నమైన దేదియైననరే మనల నాకర్షింపక తప్పదు.

గీ చిన్నబొట్టున్న వాని వీక్షింప రెవరు పెద్దబొట్టున్నవాని భావి౦దత్రు జనులు పీలువంగనె పల్కు వానిని బెద్ద సేయ రెంతకైనం బర్కనివావి నెంక్రు జనులు తమవు గప్పీనవానికి ఘనత లేదు గోచిపాతయు దినమొల గొప్ప యండ్రు వెత్తివెండ్రుక లున్న నోరెత్త రెవరు

792 సాక్షి

నేలవెండ్రుక లున్న గణింత్రు జనులు

ఇంటం గూర్చున్న వాని యోజింప రెవ

రడవి మిడికెడువాని నహ యటంద్రు

కాళ్లు తలక్రింద నుండుట ఘనత కాదు

కాళ్లు తలపైన నుండుట గౌరవంబు

చాపపైంబ్రక్క ఘనతకు సంజ్ఞకాదు

శంకుపర్యంక మతిగౌరవాంక మగును

నిండుకడుపును జనుల గణింపకుండ్రు

మండుకడువును భావింత్రు మహిత మనుచు.

ఇట్లు మనవాడుకలలో, మన యలవాటులలో, వేషభ్రాషలలో బుద్దిప్రూర్వకముగ మనము జేనికొన్న స్వల్పములైన మార్పులే జనులను మనవంక కాకర్షించుచుండ శక్తిస్వరూపీణియగు గ్రకృతినుండి బయలువెడ లిన యనేకాంధశక్తులయొక్క తొందరపాటులవలినం, దికమకలవలన, దేడాలవలన, గందరగోళములవలన, గంగవెజ్టులవలన బ్రాణులలోం గలిగిన యస్వభావనన్నివేశములు జనుల నెంతగాటముగ నాకర్షించునో చెప్పవలయునా? అడారివానిం జూచుటకు మనకెంత యుత్సాహముగ నుండును? కొజ్డావాని జూచుకుతూ హరి మింతింతయా? మగచెంపల మానినికున్న యాకర్షణశక్తి దోరజామి ప్రాయయుదొయ్యరికి లేదే! కవలదూడలను బెట్టినయావునే యందణు చూడవత్తురుకదా! మనుష్యులలో వేటే చెప్పనేల? చేతులులేక నోటితో నీరు కదకువానికి జనుల వలననే జీవనము జరిగిపోవుచున్నది. గంగిరెద్దునకు మూయురముదిగువ నున్న మూరెడుతోలే గంగి రెద్దువాని కడపరాలమిచ్లెకుం గారణమైనది. మరుగుజ్జువారి వ॥్రత్వమే వారి వడ్డివ్యాపారమునకుం బెట్టుబడియైైనది. రెండుతరలరాకానీపిండమే తండ్రిని లఖ్షాధికారిం బేసీనది.

'_ ఇవియన్నియు బాహ్యావికృతులు. వీని యాకర్షణమే యింతగా నున్నప్పుడు అంధరవకృతుయయాట వేటే చెప్పవలయునా? వుట్టుక తోడనే కొన్ని మనస్సులు న్వభావవిరుద్దముగ మండన. అనే కారణములచేతం దరువాతం గొన్ని స్వభావ విరుద్దములుగ నగును. వీనిలో భేదము అనేకము లున్నవి. వీనివింత యిప్పుడు మన కక్కటలేదు.

మతిలేనివానితోం గూడనున్న మనుజసంఘము మహారాజునకు లేదు. ఆతండొక్క, యాస్ట్రానమునకే యధికారి. ఈతండు సర్వస్ర. ఎమునకుం బ్రభువు. అతనికి గొలందియైన రాయుడి యే కాని, యూతవిధన మునకు హద్దు లేదు. ఆతని కనేక కారణములవలన విచారము. ఈళతని శెస్పుడో కాని విచారము క జిత్తజల్లుగ వచ్చి వెంటనే పోవును. ఉత్తరక్షణముననే భావప్రవంచమునం దిరుగాడుచు నాదుచుం బాడుచు వెగురుచుం బరుగెత్తుచు నాతం డుండును.

నే నొకసారి రాజమహేంద్రవరమున కొంపెల్లి రొమభట్టు గారిని జూచితిని. ఆయన యోగి యని చెప్పీరి. నా కాసంగతి తెలియదు. కాని యున్మత్తుండు. అతండాజానుబాహుందు. స్థ్రూలకాయుండు. రోమశుండు. కౌసీనమాద్రధారి. నిత్యమందవాన వికనీతవదనుండు. ఆతవిమందహానముననున్న సౌందర్య

  1. గానకళ 793 మునునేనెక్కడను. జావియుండలేదు. అది యేమో కాని యస్రాపంచిక తేజస్సుతోం బ్రకాశించే నని నా నమ్మకము. చిరునవ్వు నవ్వునప్పుడు ధ్వనియన్నమాట లేదు. పెదవులు కదలకుండ బిగించుకొనియుంి డెడివాడు కాండు. పై పెదవియు నడుగు పెదవియు నరయంగుళము వెడల్పుగ వేరుచేసి వింతగ విలక్షణముగ, నష్రయత్నముగ, నాశ్చర్యకరముగ పువ్వు వికసించునట్టు మొగమంతయు వికసింహా జేసెడివాండు. ఇట్లు మొగమునుండి బయలుదేరిన యలౌక్తీకకాంతి గుండ్రముగ మొగముచుట్టు వ్యాపించి చంద్రునిచుట్టు పరివేష్టమువలె నుండెనని చెప్పిన వతిశయోక్తాదు. చిన్నచిన్న గులకరాలు, బొమ్మరొలు 'గ్రహించుచు విసర్జించుచుం దనరోందా నేదో మాటలాడుకొనుచు నానందమయుండై యుండెడివాండు ఏవ వర్తి కీయానందిము సుఖము నున్నవి! సఖమొందుటకు మతి పోం గొట్టుకొనుటకంటు మార్గాంతరము గోచరించుటలేదని నాలో వేమా తెలివితక్కువగ భావించుకొనుచుం బిచ్చివానియొద్ద కేగితిని. పిల్చివాండు నన్ను జూచుటతోడనే నమస్తే యని కేకవైవెను. “నీవు వచ్చెదవని యనుకొనుచునే యున్నాను. ద్రాపదీవస్రైవహరణము స్రక్కసందులో రాత్రి యాడినారు. డాక్టరుగారు నన్నుగొడ వాటకములోనికి: దీసికొని వెళ్లారు. ధృతరాష్ట్రభ జరుగుతున్నది. పాండవులోడిపోయి ఖిన్నులై కూరు చుండినారు. దుర్యోధనుండు మీసాలు వడివేసి సకిలించుచున్నాండు. దుళ్ళాసనుండు ద్రౌపదిచీర లాలుచు చున్నాడు. ఎంతమట్టునకు లాగవలయునో దుశ్ళాసనునికిం దెలియదు. ఎంతమట్టుకు లాగించుకొననల యువో ద్రౌపదికి దెలియదు. ఇద్దరుకూడ చెడగ్రాగి యున్నారు. వద్దు వద్దని తెరాటునుండి కేకలు వినండుునే యున్నవి, శుట్టతుదకు రైకతో నెత్తిపై సవరపుబుట్టతో నడుమునకు గావంచతో సృష్టికంతకు వొక్కటే దిష్టిపిడతగ (ద్రౌపది మిగిలినది. దుర్యోధనాదుల తోడు లేకుండనే జాత్యంధుడైన ధృతరా్ట్రండు గూడ ఠెప్పపాటులోం దెఆచాటునకుం బరుగెత్తినాండు. తెర వేయంబోవంగ బడలేదు. అప్పుడు (ద్రౌపది లోనికింబోయినయెడల నధికారి కొట్టునని భయముచేత గాంబోలు బెద్దమనుష్యులు గూరుచుండిన గోతిలో నరికి బ్రచృన్నత కొఆకో, వ్యరుషులు కొట్టుదురను భయముచేతనో, (స్త్రీలకు: బ్రత్యేకించిన స్థలములో దాగినాండు. (స్త్రీలు పాక కాలిపోయినంతకేకలు వేసి యటునిటు పారిపోవ యత్నించిరి. కొందజు పురుషులు (స్రీలస్టలములోవికి వచ్చి (ర్రౌపదివి జావంగొట్టి గంటిైచిరి.? ఇట్లు పలికి యౌతండు. లోనికి బోవుటకు సేద్దపడినాండు. అది చూవి నే వాతని కడ్డుదగిరి “అయ్యా యుపన్యాసమీయరా”' యని తొందరపెట్టితిని. “ీక్షు. బిచ్చి యాసుపత్రివదరి వెళ్టుటకుం బైవరి యనుమతి వచ్చినదా' యని యడుగ "“'నింకం గొన్నాల్లిష్పుడనే యుండునున్నారు. సైూండెవండు? 'గ్రిందివాండెవండు? అందజును దొంగముండకొడు కులే. ప్రపంచమునకంతకు మతిలేదని నేను గనిపెట్టి వెర్లడించుటయేమి? నాకు మతిలేదని వీరు నన్నిక్కడ బంధించుట యేమి? శ్రీకృష్ణభగవానుం డేమనినాండు. యా విశాసర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః నేను వెల్లులోనున్నామ. బ్రపంచమంతయుం జీకటిలో నున్నది. నావెలుంగు వారికి జీంకటి. వారివెలుగు నాకుం జీయటీ. కాని నాకు బాధ, వారికి సుఖము. గీ. వీరవరుకంఠ మునం దరూరికోంత

794 పొక్షి భీరుగళమున విజయమందారమాల శేముషీమంతు పెష్టెలోం జెదలుపుట్ట వాలుతలవానిమొలను బద్రాలకట్ట, "

విద్యావంతుల కెప్పుడు విద్యావిహినులచేత, జ్ఞానవంతుల కెవ్పుడజ్ఞాలచేత, నర్హులకెప్పు డనర్హులచేత బాధతప్పదు. ప్రపంచ చరిత్రములో మొదటివంక్తిలోనున్న యీపాఠమే యిప్పటికి తుదివంక్తిలో నున్నది. శండాఃట కేమయినది. విద్యాదూరులనోటికి విందు, పాత్ర విజ్ఞుల నోటికి విషపాత్ర. పాపాత్ముల కడుగడుగు నకు మెత్తనిమడుంగు, పవిత్రాత్మునకు సంధిసంధికి కొరతమేకు. గజం మిథ్య. పలాయనం మిథ్య యని పారిపోయినను నేనుంగు కాలి(క్రిందం ద్రాక్కింపక మానుదురా?””

అయ్యా అయ్యా నీవు చెప్పుచున్నది వాకేమియు బాగుగా లేదు. మనన్సునకేమియుం దోవకపోవుట చేత వినోదమునకై నీయొద్దకు వచ్చితిని. ఏదైననరే యుపవ్యాసమొకటి యిమ్మ వియాతవిం దొందరపెట్టితిని. నా ధోరణికి నీవడ్డు రాకుండ నుందువా? అది ముందు చెప్పుమని యాతడు నన్నడిగెను. సాధ్యమయినంత వజ కట్టె యని నే నంటిని.

“సరే విను. హరిఃఓమ్‌ ప్రపంచమం దున్నది యేకత్వమే గొని ద్వివిధత్వము కాదు, ఏదియున్నను నొక్కటియే యున్నదికాని యిన్ని లేవు. రెండనునది మనము తరువాత కల్పించు కొన్నదికాని స్వయముగా లేదు. నాషడ్డకుడు నాయంతవాడు సుమా క0001210 4లఃటు09 (ధనలోపము) దేశమునకు గలిగిన తరువాతనే సానివీథిలో ౦93108 ఇలయ (పానగుడు వ్యాపారము) పెట్టి సానిదావి యింటిలో నే రాత్రియైన సరసుడు లేండన్న యఫ్రతిష్టమూట లేకుండం బేసినాండు. సానివాం[డ్రను దేల్చినాడు. తొను దేలినాండు. వహవ్వా అట్టుభయతారకముగ.”*

తప్పుదారినిం బోవుచున్నావని నే నతని మందలింవగ నేను జెప్పను పోపో యవి యాతండు కేకవైచెను. ఈమాత్రము కూడ నుండదేమోయని భయపడి సరే నీయిష్టమువచ్చినట్లు కానిమ్మని బతిమాలితిని. నన్నడ్డకుము, జాగ్రత్తగనే మాటలాడుదును. వీదోయొక ్రణాళిక చేసీ కొంటేవి. ఆదారిని నన్నుం బోనిమ్ము. సరే యెంతవణకుం జెప్పితిని అం యాతండు నన్నడిగెను. సానివీథివి సరసుడు లేడన్న మాట లేకుండబేసి. సరే సరే ఇంక జెప్పనక్కఆలేదు. ఈ నడుమను దురకపేటలో మంగలి వానిమేడలో జరిగిన యఖిలాం(ధ్రకళావతి పరిషత్తులో మాషడ్డకుం డధ్యక్షుండై యేమని యువన్యనీంచె నవంగా:-

  • ప్రపంచమున మన్న దొక్క-కే రనము. అది శృంగారరసము. భవభూతి యది కరుణరస మనుగాక! ధూ

“భవభూతి సాహితీ ప్రజ్ఞా ప్రభాయుక్తుండామాటమాయొద్దననంగరాదు'

అందుచేత స్వయం ప్రకాశులైన మన వరివత్తులో సారస్వతపండితునకుం దావులేదు. అతని నావలి కీడ్చివేయవలసినదే. మన సిద్దాంత ్రకారమున్న దొక్క శృంగారరసమే. ఆరసమే పరిస్టితి విభేదములం బట్టి వీరరసమగుచున్నది. అన్నియు యథావిధిగా జరుగుచున్నంత సేపు శృంగార రసము విష్ర్రమాదముగం

బ్రవహించుచుండును. మన ముంచుకొన్న సానివారి చక్కని చుక్కయొద్ద నెవండైన పైపరసుండు మనకంటం

  • వూర్మము అంకం 1

137, గానకళ 795 బడివాం డనంగ శృంగారరసమునకుం దొట్రుపాటు, పరిణామావస్థ్ర కలిగినదా లేదా? మనము గొడుగుకామ తోను వాడు పై జారుతోను దారసీల్లిప్పు డరగంట క్రిందటి శృంగారరసమే వీరరసమైనదా లేదా? అంతేకాని - ఇంతలో స్వర్గమునుండి వీరరనము ధిగినదా? తప్పు. మనము వాడు కొంతసేపు గుంజులాడిన పీదన వాడు మనను క్రిందం బడు ద్రొక్కంగ మన మలో యని యేడ్చితిమా లేదా? నిముసముక్రిందట వీరరసముగా మారిన శృంగార రసమే యిప్పుడు కరుణరనముగా మారినదా లేదా? మటికొంత సేపైన తరువాత సానివారి మణిపూస మవయొద్దకు దీండ్రించుచువచ్చి నాయింటి కెవ్యడైన పెద్దమనుష్యుడు బంధుమర్యాదచే వచ్చినప్పుడు నీవింతయల్లరి చేయుదువా? పో యని మనపైం గోపపడంగ దాని దయకొటుకు "'అకించనో నన్యగతిళ్ళురణ్యస్వత్పాదమూలం శరణం (ప్రపద్యే? యని బట్టమెడంజుట్టుకొని మనము దానికాళులపై బడినప్పుదు వెనుకటి శృంగార రసమే యిప్పుడు దివ్యమైన భక్తిరసముగా మారలేదా? అందుచేనున్న

దొక్క శృంగారరసమే శాస్త్రీజీ! ఈ గొడవ యంతయు వే నెందురకుం జెప్పితినో జ్ఞస్తియున్నదా? వే వెట్టుపన్యాస మారంభించితినో చెప్పం గలవా?” యవి యాతడు న న్నడిగివాండు. ప్రపంచములో నేకత్వమే కావి ద్వివిధత్వము లేదని యుపపాదించి నావు. దానిని స్టిరవఅచుకొనుటకు మీషడ్డకుని శృంగారరసైక్య ప్రవచనమును చేసినావు. అని నే నతనికి జ్ఞస్తీచేసితిని, సరి సరి. ఇంక దారిలోం బడినాను. తొందరలేదు. మాషడ్డకుని శృంగారరసవిషయకోపన్యాసమున కలరి యాతనిని మా బంధువులలో బ్రహ్మ రథము పట్టినారు. నేను నట్టి యైక్యమునే మటియొక సన్నివేశమున నయాయి వులల్‌ బ్రహ్మ రథము పట్టినారు. వేను నట్టి యైక్య న్‌ నీకు పీతం ్రికి వస్తుతత్వమున నేమైన భేదమున్నదా? లేదు. లేనప్పుడు వీతండ్రిి నీవు మైక్కవలసి నదని జనులేల యనుచున్నారు? నీకు గారకుండగుటచేతనే కాదా? అట్టినో నీవంటే మనుష్యులను నితర బీవములను, ననంతగోళములను సృష్టించిన భగవంతు వెడల నీవు చేతులు జోడించి (మొక్కి భక్తిగనువజుప వలిసినదేవా? అట్టుచేయుచువ్నావా? సోదర సోదరీమణులు ద్యజించుచున్నామే. గురువులను ధిక్కరించు చున్నామే. తల్లిదండ్రులను ఛిట్టుచున్నామే. ఇన్ని దుర్గుణములు మనకుండ దైవభక్తి కలుగునా? ఏమియును లేదు. ఇక మనబ్రతుకు లెందులకు? కడువునిండించుకొనుటకు, కైుకలుగునట్లు త్రాగుటకు, కటవునకుం జచ్చి నంతమంది నిర్భాగ్యులను గమటకు, అంతేనా? మన పూర్వులే కాదా పృష్టి చిత్యమునకు వింతవడి సృష్టిక్రమమును బరిశీలించి సృష్టింంతయు నిండిన యద్వితీయశక్తికి భన మ్రులై వేదబుక్కులతో దేవతాగాన మొనర్చినారు. అందుచే మొదటనృన్ట్రవ లోకనమునం గలిగిన రసమేది? భక్తి గ్రపంచమున మొట్టమొదట వేదములతో బాకేకాదు. వేదములకంటెం గొంతముందుగాం బుట్టివకళయేది? గానము. ఈ కళలే లరితకళ లన్నిటిలో నుత్తమమైనది. కవిత్వమే? (ప్రపంచమున మొట్టమొదట్కు బుట్టినకళ యని పొశ్చాత్యులేకాదు. పొర్వాత్యులే కాదు. 'ప్రపంచజనుల యందట యళభిప్రాయముయి యున్నది. అది కేవలము తప్పు, సర్వద్రపంచముగూడ నాపై దిరుగంబడి నను దోకచుక్క చేత బుచ్చుకొని తోపతోప ్రిందంగొట్టనియెడల-మూతిమీసముకదపా వచ్చిరాయ్యలు గోంగూరలో వేసినప్పటి మజా" “ఉందు. ఉండు నిదానించుకో తోకచుక్కమాట, గోంగూరమాట యిప్పుడెందులకు? శాంతింపు'

796 సీ

మని యాతనిని శాంతిపటజచితిని. ఈతని పీచ్చిలో వెనుకటికి వివృటి కెంత వ్యత్యానమున్నదో నా కాశ్చర్యముగ నున్నది. నిముసనిముసమునకుం బెడమార్గమువట్టి తిరుగం ద్వరలో చారికి రాలేమిం డింతమట్టునకు తాజుపడుట గొవ్ప సంగతి కాదా? అని లోన ననుకొంటిని.

ఒక్కనిమునమైన సిమ్మట నెంతవటకు జెప్పీతి నని యాతడు నన్నడిగెను. మొదటి రనము భక్తియని, మొదటికళ గానమని చప్పితివి. తరువాతం జెప్పుమని వేడితిని.

“సరే. సరే. ఆశ్చర్యకరమైన సన్నివేశము మనము తిలకించునవ్వుడు దానిపై మనకు భక్తి గలిగినప్పుడునిష్ట్రయత్నముగ నబుద్దిపూర్వకముగ “ఓ” యని ధ్వనికలుగునట్లు మనము నోరు తెజతుము. వేదములకు ముందు ఓంకార ముద్భుద్దమైనదని మనపూర్వులు జెన్పిన దదియే కాని వారి ఓం, లో నక్షరములున్నవి. నా, ఓమ్‌, ఇట్టినాదమే కాని యక్షర సహిత మెంతమాగ్రము కాదు. వాదమును వివి సంతసింపక యందులో నక్షరములున్నవని దానిన ముక్కల్రిందం గొట్టనేల? ఉదయవర్వతము పైం గెంపులసింహాసనముపైం గెందామరల కిరీటముతోం దలచూవుచున్న భానుబింబమును గాంచి మహానందభ రితమై భక్తిపారవశ్య సహితమై భరతపక్షి గానముచేయుచున్నది గాదా! ఆగొనములో వేయక్ష రములున్నవో పరిశీలనయేల? వీయక్షరములు లేవు, న్వరంసంఘాతము తప్ప యది మణేదియునుగాదు. షడ్డమప్వరము ముందుబుట్టేన తరువాత దానికి 'న' అనుగుర్తు వచ్చినదా? కాక అది పుట్టినప్పుడే “స యను గుర్తు దానియందున్నదా? పిల్లూనికి వట్టిధ్వవి ముందువచ్చినదా? కాక మాట ముందువచ్చినదా? భక్తిప్తూర్ణమైన దేవతాగానమం దక్షరము లక్ష్యరలేదు. నీలాల నిగనిగలీనుచున్న నీరదమును గాంచి మహానందముగ౬ గప్పకూసినకూంతకు, వరుణదేవతాకములగు బుక్కులకు, నంతఃకరణవరిశుద్దియందు భేద మున్నదని యెవ్వడైనం జెప్పగలడా? కప్పకూంతలో నక్షరములు లేవు. వేద బుక్కునం దక్షరము లున్నవి. బుక్కుల కంటె కూంతయే ముందుంబుట్టినదవి వేననుచున్నాను. పంధ్లుండం దలంచుక్‌ నినయెడల నీవు కొదనగ్‌ లవా? అదికాక యక్ష్మరసాహాయ్యము లేని గానము ్రపంచమున నెంతలేదు? సంవత్సరమునకు నాల్గుమాన ములు పాడిన కోయిలపాొట విరక్షరము' కాదా? అదిగాక రాగాలాపన నిరక్షరము కాదా? రాగమువలన కలిగినయానందము కీర్తనవలనం గలుగునా? గాయకులలోం బదుగుటి నేయొక్కండో గొ త్రజ్ఞాండున్నాడు. కాని మిగిలినవారందజణు యంత్రజ్ఞాలే కాదా? గౌానకళ యత్యంతన్వతం్రమైన కళ. దానికి మనవా రక్షరములు సాయమిచ్చి సార్ధముగ, విశాలముగ జేసీనారు. మొదటంబుట్టేన సారస్వతమంతయు గానమే. అప్పటేవజకింకం యూరుపేరు లేదు. మృదువులైన యక్షరములు, నభిస్రాయములు, గానధ్యనులలోం జేరుచున్నవి కాని వానికి గవిత్వమని 'పేరులేదు. వీదైన రవంత పేరున్నను నది గానమునకు సహాయకళగా నున్నదిగాని స్వతందత్రకళగా లేనేలేదు,

గానమున్నంత సేపు, భక్తియున్నంతసేవు కవితాకళకుస్వాతం శ్రమేర్సడదని వారి తరువాతవార శెంచి గానమునుండి దానివి తప్పించి, భక్తి దీసిపారవైవి వరమాత్మ భక్తికి వ్యతిరేకమైన ప్రావంచికభక్య్యాదులను రసములుగా వేర్చజచుకొని యైహికవిషయములందుమాత్రమే కవిత్వమును జెప్పి దానికి గళాస్వాతం త్ర మిచ్చుట కెన్నిపాటులైనం బడినవారు. అంతటిమండి వేదగానము వదలి దానికి కవిత్ర (ముబయలుదేరినది. రామాయణమును బ్రాసీ వాల్మీకి దానిని రామునియెదుటం బాడించెనంట. వాల్మీకి యెంతగడునువాండో

  1. గావకళ 797 గానకళ మొదటికళ యని, కవిత్వము దానికి సహాయకళయని యంగీకరించుటకు వాల్మీకి యెంత మాత్రము నిష్టడక గానముకంటు గవిత్వమే ముందని వెల్లడి చేయుట కిట్టు కవిత్వము చెప్పి పాడించినానని చెప్పేనాండు. తెలిసీనదా? కవిత్వము చెప్పే గానముచేయించుట కల్లి పాడి పాడించననుట పరమార్థము.

తరువాత నన్నిరసములందు. నన్ని రసహీనవిషయములందుంగూడం గవిత్వము విచ్చలవిడిగ బయలుదేరినది. కవిత్వమునవే నిఘంటువులు, వైద్యశ్యాస్త్రము, జ్యాతిషశాస్త్రము, పాకశా(స్త్రము, సాము (ద్రికళాస్త్రము, నశ్వాది సమస్తూ(స్త్రములుంగూడం జెలరేగి బయలుదేరినవి. చిట్టచివరకు చరిత్రలు కథలు కూడ కవిత్వమువవే బయలుదేరినవి. పంచాంగము మాత్రము పద్యములతో బయలుదేరలేదు. ఇట్టి దుస్పితిని బరిశీలించి భవబంధమోత్షణసాధనమగు గానమునకుం. దిరుగం బ్రాధాన్య మిచ్చి పూర్వపవిత్రస్థితిని నిలువంబెట్టాదలంచి త్యాగరాజు, క్షేత్రయ్య, భక్తిరసమున భవతారకగాన మొనర్చిరి. అందువలన దుస్త్రితి రవంత యడ్డినదేగావి యాగలేదు. గానమునకుం బతనము (భ్రష్టమూర్గమునం గవిత్వమునకు బుష్టి వృద్దియగు చునే యుండెను. “చేతులెత్తి మైక్కుచుంటిరా నాతండ్రి” యను భక్తికీర్తనకుం బాఠాంతరముగ “చెజుంగు మౌసీయున్నదానరా నాసొమి” యని యవకతవక శృంగారరసకీర్తు బయలుదేరిన గానమునకు మొదట సహాయకళగానున్న కవిత్వమి ట్లనుచితమార్గముల నస్వభావముగ విజృంభించి యిప్పుడు గానముల కంటె బలవత్తరముగ గావబడుచున్నది. కాని ఈబలము కృత్రిమము. గానకళయే 'ఫ్రథమమయినది. దానికి రవంతతోడుగవే కవిత్వముండందగినది. గానము వట్టిధ్వని కదా? అక్షరసాహాయ్యము లేనిదే అది యెట్లు శాశ్వతముగా నిల్చునవి నన్నధిక్షేపింతురా? ధూ! కళయగునా కాదా యనునదే పరిశీలనాంశము. కాని స్టీరమా యస్టిరమా యనునది కాదే. సృష్టిలో స్థిరమైన దొకటియున్నదా? ఒకగానమునకే ప్రత్యేకకళాత్వము కాని కవిత్వమునకు గాదు, కవిత్వమే కళకానప్పు డింకం జిత్రలేఖనమా? అది మటేంత కృత్రిమమైనది. కళ గానకళ యొక్కటియే. స్రత్యేకముగాం బరమాత్మతో సంబంధించిన కళ, ఇప్పుడవ్నియుం గళలే. పంట యొకకళ, కల్లుగీత యొకకళ. దొంగ తన మొకకళ. క్షార మొకకళ, తుదకు “8[మ0ేలా ఏ & గం జొ (జీవహత్య యొక్క లలితకళ) వజకు వచ్చినది. కవీ! నీకొక్క శబ్దమయిన వీయను. కవిత్వముం జెప్పగలవా? ఏమనుచున్నావు? గట్టిగం జెవ్వుము? నావలనం గాదనుచున్నావా? అటుళైన దూరముగం గూరుచుండుము. గాయకుడా! నీ కొక్క యక్షరమైన నీయను. పాడంగలవా? ఏమనుచున్నావు? అద్దేఅద్దే. అవలీలగం బాడంగల ననుచున్నావా? సరే పాడుదువు గొని ఒక్క నిముసముండుము అదేమి? అదేమి? సీ. మెటుంగుంగుండలముల మిసమిసల్‌ గండభా గములపై నట్టిట్టు గంతులిడగ రంగారంగట్టిన బంగారుపుట్టంబు చిజుబొజ్జనుండి కొంచెముగ జారం బవనపూరణమున జవుజవ్వుమని లేత చెక్కులు బూరెలై పూరటిర్లు నిగనిగల్‌ గలగుజ్జు సీగనున్న శిఖిపింఛ మొయ్యారమునం దలయూంవుచుండ

798 పాకీ నుత్తమోత్తమజన్మమై యొప్పుమురళి నధరమునంబూనిజర్జల్లు మనంగజగతి గానమును జేయు నీలాల కాంతిరాశి గొల్లభామలబంగారు కొంగుమూట! ఆహాహా! ఏమిగానము తీంగలు వుష్పించుచున్నవి. రాలు ద్రవించుచున్నవి. ముక్కులు తెజచుకొని పత్తులు విని పరవశము లగుచున్నవి. పశువులు మోరలెత్తి గానామృతమును (గ్రావి సోలుచున్నవి, కదలిన యెడల నేమగునోయని గాలి స్తంభించియున్నది. లక్షలకొలది యిం ద్రధనుష్సులనుండి నుధావర్షము దేవతల పుష్పవృష్టితో గురియుచున్నది. నాయనా! నందకుమారా! నవవీతఠచోరా! యని కేకలు పెట్టి పెద్దపెట్టున నేడ్చుచు నా పిచ్చివాండు క్రిందవడినాండు....... | ఓహో! నాయనలారా! పిచ్చివాడు మనల వెట్టి పవిత్రసన్నివేశమున విడిచి తాను విన్నృతుడైనాడు. ఆహాహా! ఏీమియేడు పేడ్చినాండు? ఇట్టియవనరమున నేద్వలేనివాం డీశ్వర ద్రోహి. శారదాగానము కంలొం దుంబురునారదాది నైణికులగానము కంట బిచ్చివానియేడ్పు వాతం'్రీ వీ కెక్కువగాం ్రీతికరముగా నుండును గదా! వెజ్టిబాగులవాని భక్తిరోదన మొక్కటి, తల్లిచావుపీర్లి కుద్రోదవ మొక్కటే," పదునాల్గు భువనములను బునాదులతో గూడ నల్లలాడింప సమరములైనవి. కృష్ణః ఆపదుడ్దారకా! రశ్షీంవుము. ఓం శాంతి శ్శాంతి శృాంతిన 138. సుఖము, దుఃఖము జుంఘాలశాస్త్రీ యిట్లు పలికెను:- అంతకుంబూర్వ మేమిచెప్పెనో కాని నేను వెళ్లిన పీమ్మట నిట్లు చెప్పెను. జాలిగుండెవాండు జను లేమియందురొ యనుచు భితింజెందు నట్టివాండు బిడియమునకు గొంకి వెనుకాండువాందును ధరణిలోన నెపుడు దక్కలేరు పరుగులిదుచుండం (గ్రిందనుబడియుం గెరలి మొండిత్రోపుగ ముందుకుం బోవువాందు. " తన్నాకండు గొట్టం బదుగురు దాను మంచి చెట్టంగాంచ కెవ్వరినైనం గొట్టువాండు నేడ్చుచునె పెండ్తివిం దారగించువాండు స్వార్ధమే పరమార్షమై యలరువాండ్లు

  1. సుఖమ్ము దుణుము 799 'బ్రదుకదగినట్టివాం డీప్రపంచమందు సౌఖ్యవ్డీవు లిద్దజే జగతియందు మొండియొకండు వేదాంతియొకందుసుమ్ము నడిమివారల (బ్రదుకు వినాశకరము మ గడియగడియకు మృతికంటె ఘనతరంబు కవి చెప్పినయీమాటలు బాగున్నవా? సుఖాపేక్షకు లందటు£0ఇయీలు కమ్మని యుపదేశించినాండే, ప్రపంచమున వేదాంతులెంద అుందురు? ఒక్కచేతి(్రేళ్లయున నన్నియు వంగవే! మిగిలిననారందలు మొండితన మవలంబింపవలనీనదేనా? ఏమో! ప్రపంచతత్త్యమదియే యేమో, యెవరు చెప్పంగలరు? సరియైన ప్రవర్తనకు న్యాయమైన ఫలమెవ్వ౦ికైనం గలిగినదా? కలుగుచున్నదా? బిన్‌మిల్లా యని కజ్జబుచ్చు కొని లేవలేనిబక్కపాదూషాకు నల్గురు భార్యలు, పణ్యకాంత కొసరునా? నీతిసత్యసంరశ్షణకై శపథముచేసి కొన్న యేకపత్నీగ్రతుండైన స్రభుశిఖామణికి బడుచుందనములో భార్యవియోగమా! ఏమియిది! సీ. సత్యసంధులు కష్టయముల మున్లుటో దొంగ లుప్పాంగుచుం (ద్రుళ్ళిపడుటొ తలగొటీగించు కోదాతకు లేకుంటా కృపణుండు లక్ష్మీసమృద్ది గనుటా విద్వాంసు లుదరముల్‌ వెన్నంటి యేడ్చుటో మూధులపొట్టలు పాణక లగుటా గీ. త్వత్పదారాధకులు ముష్టిదాపరయ్య ఎగుటొ! నాస్తిక్సుల్‌ వారరి మొగములందు మమియుటయొ।! యేమి యిది! కన్నులున్నవె! మతి యున్నదే! యుంటినే! చేయుచున్న దిదియె! న్యాయవరనమునకు న్యాయఫలము గలుగపోవు నిట్టి మార్మెలి, యిట్టి వెలితి, యిట్టి తారట నృష్టిలోనే యున్నదేమో, సత్యపాలకుండా హరిశ్చం[ద్రుండు భ్రష్టరాజ్యుం డగుటా, శ్మశానవాసి యగుటా, భార్యావిక్ర యసాహాసీ యగుట్లా మృతపుత్రుం డగుటా. అహో! ఏమి ప్రపంచధర్మము! పీతృవాక్యపరిపాలకుండగు రామచం ద్రుండు నారచీరధారియగుటా, కందమూలాళి యగుటా, భ్రష్టరాష్ట్రండగుటా హరిహరి! అవహ్బ తదారుం డగుటా, ఛీ! ఇంతకంట నేమి వ్యత్యస్త్రలముందుమ? చిట్టవివజుకు వారు మహాసౌఖ్యాన్వితులు కోలేదా? పట్టాభిపిక్తులై భగవత్తుల్యులై ప్రభాభాసురులై వెలిగిపోలేదా? యనియందురా? వారు సంవత )రము లకొలంది పడరానిపాటులు పడి చినటకు వెలింగిన వెలుం గిదియేనా? నాతోం జిన్నతనమున నొకభాలుండు చదువుకొనెను. మాకుగ్రుడ్డి గోపాలశాస్రీ యన్న యాతండు -గురువు. ఆయన కొక్కగది, ఒక్కభార్య, ఒక్కకొడుకు ఒక్కచాక్కా ఒక్కకన్ను. నెలతప్తుటయనంగా నేమి యని మా గురువు వా సహపాఠిని (బశ్నించెను. నెలతప్పుట యనంగా క్షౌరమని యాతండు 'ప్రత్యుత్తరమిష్పెను. మాగురువుగారు కోపావిష్టుండై యాతని కొక్క లెంపకాయ సంకల్పించి చేయియెత్తెను.

800 సాక్షీ గురువుగారొంటికన్ను వారగుటచేత నామిత్రువికి దగుఠలవలసినదెబ్బ నాకుం దగిలెను. సంతులుగారూ! నన్ను గొట్టివారేమయ్యా! యని నే వేడ్వంగ, నిట్ట బుద్దీహీనువితోయాడు జదువుకొను దోషమునీది కావునం గొట్టీతి నని (గ్రుడ్డితనమును సమర్శించుకొనెమ. ఇట్టి బుద్దీహీనువికి బాఠముం జెప్పిన మీమాట యేమని నే నంటివి. తరువాత నామిత్రుని బుజ్జగించి వెలతప్పుట యనంగా కరమని యేంచెప్పేతి వని నేను, గురువుగారుగూడ వడుగ, మా మామ్మ వెల కొక్కమాటు క్షౌరము చేయించుకొనుటచే నేనట్టు చెప్పితిని యాతండు నిఘంటుకారునివలె శబ్దమునకు వ్యుత్చత్యర్ణమువొప్పిను, తరువాత నామి[త్రుండు బి.ఎల్‌. పరీశ్షలోం గృతార్హుండై జిల్లాకోర్టులో వకీలుగాం దేరినాండు. శ్రీరామరక్ష (శ్రీరామరక్ష పైన బోణిలేదు. వట్టాసొమ్ము కట్టువేళ పాత్రసామానుతాకట్టు. మరియొకవృత్తీేసికొనవయ్యా యని చే నెన్నివిధములం జెప్పినను నీ కందులకు, చూడవోయ చేనొక్కవెళ్లు వెళ్లక తవ్పనోయియని నన్ను నిరాకరించుచు వచ్చినాండు. చిట్టచివరకు మూండు పుట్టకజ్జతో అబ్బానల్లిగడ్డమీంద “ఆఖరు” వెల్లువలిగినొడు. బ్రతికి యున్నన్నాళ్లు పదునాల్గు బ్రతుకులకు నరిపోయినయేడువు లేడ్చి ప్రాణావసాన సమయమునకు భగవత్కా టాక్షము గలిగి బాగుపడితిమని చెప్పిన సత్పురుషులందణు వెలింగినవెలుంగుకూడ రవంతకంటు వెక్కువది కొదు. ఇంతకుం జెప్పునదేమనంగా నుఖవదుటకు మొండివాండైనం గావలయును, వేదాంతిలైనం గోనల యును. అటులైన, నీతి తీసివేసి యావలంబెట్టుము. ఇక న్యాయమంతయు గోదావరిలోం గలువుము. సిగ్గుమాలినతనమా। ర! అన్యాయమా। ౮ అనత్యమా! ర! స్వారమా! ౮1 మొండ్తితవమా! ర! పాపమా! రా! నా సౌఖ్యమునకే మిమ్మా హ్వానించుచున్నాను. ఏమిది? ఇట్లు జరుగందగినదేనా? దారుణముగ నున్నదికాదా? ఇది పరమార్థమని నమ్మకుండు. ఇట్టి తుచ్చ్రవర్తనమునకు రాజశాననమే యంగీకరింపదు గదా. భగవచ్చానన మెట్టంగీకరించును? అది యిప్పటి కాలాగున నుండనిండు. సోదరులారా! మీరీతత్త్యమును ఏింటేరా. పాట వినరా సదానందయోగీ! నీవు విననేర్తువని విన్నవింతు బైరాగీ!! వివరా | ధనము లేకున్న దుఃఖమురా-చాలధనము కల్గివదాని దావదుఃఖమురా॥! వినరా! అలు లేకున్న దుఃఖమురా-చాల నాండడ్రు గల్లినవారి నడప.దుఃఖమురా!! వినరా! బిడ్డ లేకున్న దుఃభమురా-చాల బిడ్డలు గల్గిన పెంచ దుఃఖమురా!! వినరా || ఈజ్ఞాని పాడినతత్త్వ మెట్టున్నదో వింటేరా? ప్రవంచసుఖిసాధనములగు ధననంతానాదిక వస్తుసామగగి బొత్తిగ లేకపోవుట యెట్టీకష్టమో యవి విశేషముగ నుండుట యట్టికష్టమే. మధ్యస్థితిలో నున్నవారిబతుక్తు సుఖవంతమని చెప్పవచ్చునని దీనివలన దేలుచున్నదికాదా? మొదట కలి చెప్పీనదానికిని నీవేదాంతి చెప్పినదానికిని నెంత యేతము పెట్టుగా నున్నదో చూచితిరా! శఈణెండుబోధనములకు తేజస్తీమీర న్యాయ మున్న ట్లగపడుటలేదా? వీనిలో నేది నత్యమో రవంత పరిశీలింతమా? సదానందయోగి పాడిన తత్త్వమును గూర్చి యిప్పుడు చెప్పుదును.

138, సుఖము, దుణుము 801 వర్షములు లేకపోయినయెడల వంటలు లేవు. అతివర్షములైనందిరుగ పంటలు లేవు. జీర్లకక్తి తగ్గిపోయినయెడల మమజునకుం గస్టము. అతి జీర్లుక్తి గలుగుటకూడ నట్టికష్టమే. అనంగ మందాగ్ని యెట్టికష్టమో అత్యగ్ని యట్టికష్ట్రే. రక్తపోటు మనుజునకుం గొంతసహజముగ నుండవలియును. అది మిప్పిలి తగ్గిన శరీరము నిలువదు. మిక్కిలి హెచ్చినను శరీరము నిలువదు. జనునితనువుగాక 98.4 బదులు 98 ఉండినను జావే 107 ఉండినను జువే. గాలి హెచ్చనుగూడదు, తగ్గనుకూడదు. రక్తములో నీరు హెచ్చనుగూడదు. తగ్గనుగూడదు. ్రకృతిస్త్రితి మధ్యమార్గమున నడచుచున్నంతసేపే మునుజునకు సుఖము,

ఇద్రివజకు మనము బాహ్యాద్రకృతినే పరిశీలించినాము. బాహ్య ప్రకృతికంట బహువిచిత్రమైన యత్య ధ్భుళచైన యవర్ష్యమైన యాంతరద్రకృతి మనుజునకు లేదా? ఇంళవజకు మనము విచారించినది శరీరసుఖ మేకాదా? మనస్ఫుఖము మాత్రము సుఖముకాదా? అందువలన మనస్తత్ష్యముగూడం బరిశీలింపవలనీయు న్నది. ఈతత్త్యమునుగూర్చి జంఘాలకా(్రీ తవయుపన్యాసములలో మిగుల విపులముగంజెప్పినాండు. వేనుభెప్పుట హాస్యాస్పదముగ నుండును. కావి బాహ్య ప్రకృతి కెట్టిసూ త్రములున్నవో ఆంతర ప్రకృతికిగూడ నవియే సూత్రములు, బౌత్తిగ లేకపోవుట అత్యంత మెక్కువయగుట, బాహ్య వైకృతిలోం గష్టము లైనట్టే యాంతరద్రైకృతిలోంగూడ నవియే కష్టములు. బావ్యాద్దకృతిలో మధ్యావస్థ్ర యెట్టిసఖమో, అంతర కృతిలో గూడ నదియే సుఖము. (ప్రేమతత్త్వ మేమనస్సున లేదో యామనస్ఫు పశుమనస్సుకంటె వధమ మైనది. అత్యంతకష్టనిస్టురమైనది, అమిత మగు (ప్రేమ (ఐహికము) యెవనికుండునో వాండు పౌమరుండై బానిసలై తుమ్భుండై సంతత దుఃఇపరంపరచేతం జద్చుట యంతకంటె మేలన్నట్లుండును. ఓకనియందు. లేశము నమ్మకములేనివాండు పొందుబాధ యాకాశమువోలె హాద్దులేనిది. అత్యంతము నమ్మకము గల్గివవాం డంద ఆకాళులధూళి ఈలయందుంచుకొనుచు నస్టకష్టములుం బడుచు నేడ్చినయేడువు అనంతమైయుండును. విద్య బొత్తిగలేవివాండు, తినున దన్నమని చెప్పవచ్చునా? అమితమైన విద్య గలవాండుగూడ దిమనది గడ్డియే. ఎందువలన? చదువుకొనవియప్పుడు మనస్సులో నున్న జ్ఞానము మిక్ఫీలి చదువుకొనిన తరువాత ముక్కలై కాలి బూడిదథై యెగిరిపోయినది. (బ్రహ్మరం[ద్రము మొదలు పాదాంగుష్టమువటకు విప్పుడున్న వన్నియు సందేహములే, అన్నియు నన్యోన్యన్యత్యస్తములైనవే. ఏదియు మనస్సునకెంత మాత్రము పట్టనిదే. బొత్తిగా సత్యములేనివాని నూరివారు రాతివిసరులతో కజ్జదెబ్బలతో వెజ్టీకుక్కను గొట్టినట్లు గొట్టుదురు. అత్యంత సత్యనియమమున్నవాం డొముష్మికసుఖముము దరువాత బొందుంగాక! ఇచ్చట మాత్రము బంధువిరోధియై, ప్రజాశత్రువై పడవలసినబాధ లన్నియుంబడును. ఉభయమధ్యావస్టయందే మనుజజాతికి సర్వప్రపంచమునకు సౌఖ్యమున్నది, అందుచేత సుఖము బాధ యమనవి ్రకృళిస్తీతులుగాని స్వతం'త్రతత్త్యములు గావు. ఒక్క ్రకృతిసన్ని వేశమున కీ చివరకష్టము. అచివరకష్టము. నడుమ సుఖము. ఈనడిమిసుఖమే యభావమువంకంబోయి కష్టమైనది. అమిళత్వమువంకం బోయి కష్టమైనది. అందుచేత సుఖము, బాధ యననవి వస్తుళత్య్యమున నొక్క టు యని స్పష్టుడుటలేదా?

బుద్దభగవానుం డేమి సెలవిచ్చినొందు?

గ. ఉభయదిశలం గష్ట ముండు సౌఖ్యమునకు నదియె నడుమం జేరి యగును సుఖము

802 సాక్షి బాధ సుఖము నొకటి వస్తుతత్త్యమునను గతినిబట్టి భేదకలన కలిగ]

ఉభయమరధ్య సుఖావస్టనే 16 8014ల ణు అని పాశ్చాత్యులభినందించినారు. ప్రకృతి సత్యము సృష్టిసంబధమైన 200100 తో సంబంధించి యుండవచ్చును. తక్కువవస్తుపామ[గ్రితో నెక్కువజన మెక్కువసాఖ్య మొందుటకంకె కావలనినదేమి?

నాయనలారా! నే నిదివజకుం జెప్పినయంశములను మీమనస్పులక్సుం బట్టంబేయంగల యొకచిన్న కథను జౌప్పెదను. కథయనుటచే అది యసత్యమని యెంచకుండు. అది నత్యగాథయే.

“"ఒకమూర నొక బీదకుటుంబము. దానిలో భార్య, భర్త ఇద్దబు కొడుకులు, నిద్దజుకూంతులు. భార్యాభర్తలు నడికాలమున నున్నవారే కాని, వృద్దులు కారు. వారి పెద్దకొడుకునకు 18 సం! ములు వయస్సుండును తరువాతిపవుత్రునకు 16, మొదటికూంతునకు 14, రెండవ కూంతురునకుం బండ్రెందుం డును. మగపిల్ల లిద్దజుకు మెడలలో జందెములున్నవి. కాని యవి పారుగూర వేయంబడిన దొంగజంచెములు, 14 సంవత్సరములపిల్ల వివాహము కాకుండ రజస్వల యగుటచే వారికుటుంబి మొక్కనంవళ్సరమునుండి బహిష్కరింపంబడియున్నది, ఎవ్వరును వారి యింటికి రారు. వా లెవ్వరింటికిని బోరు. తిండిలేక మలమలమాడిపోవు చుండిరి. బహిష్కృతునకు ముష్టిమాత్రము పెట్టువారెవ్వరు? సైయూరికి లోవుదమ

న్న నడచిపోవుటకు శక్తిలేదు. బండియెక్కుటకు ప్రైనలేదు. దినమున నొక్కవూంట తిన్నను నార్గుజకు భోజనము కావలయును గదా! అరసోలెడు నూక లింటియొద్దలేవు కదా! ఎట్లు కుటుంబము జీవింపవలనీ నది? దంపతులు శ్రీరామనామస్మరణ చేసికొనుచు గూరుచుండుటతక్క నంతకంటు నేమి చేయలేరు. మగపిల్ల లిద్దజు పైయూళ్లకుంబోయి కూలినాలి చేసికొనివచ్చి తల్లిదండ్రులను బోషింపరాదా? వారిళ్లు కదలువారుకారు. పౌరుషనంతులు. ఇంక బ్రదుకు మెట్టు? మగపిల్లలకు జదువులేదు.వారు పరమమూ రులు. అందుచేత వారితల్లిదం డ్రుళొక్కవని చేసిరి. రాత్రి యెనిమిదిగంటలకుం దండ్రి పదునాలుగేండ్లకూం తున్సు దల్లి వండ్రైెండేండ్ల కూంతును దీసికొని చెటీ యొక కుండచేంతబుచ్చుకొని ముసుంగులువైవికొని రూపములుదాచివైనికొని సందెబిచ్చ మెత్తుకొని రాత్రి పదిగంటల కింటికి వచ్చి యాయన్నమును కొడుకులకుం బెట్టి తాముం దినుచుండెడివారు. ఈసంగతి యెవ్వరికిని దెలియదు. ఇట్లు జరుగుచుండ నొకరాత్రి వేువేటుకుండలలోనున్న యన్నము నొక్కచోట నుంచుచుండంగాం దనకుండలో నొకబంగా రుగాజాపీల్లల తల్లికి గనంబడెను పాపము! ఏీనంసోరిణియో తనకుండలో నన్నమువేసీనప్పు డాగాజు జాటీపడెనని యామె యూహించుకొనెను.కాని యెవరిదని యెవరి కీయంగలరు? ఎందటు సంసారిణు లామెకుండలో నన్నమునైవిరో ఎవరి గాజో కాని నాయుద్ద నున్నదని వెల్లడిచేయునెడలం దనసందెబిచ్చపుగొ డవ వెల్లడికాక తప్పదే! అందువలన మణునాండు కూడుదొరకదే! ఏమి చేయుటకును దోంవక యొక్కభర్తతో మాత్ర మీసంగతి చౌప్పెను. ఇది భగవత్కటాక్షవిహ్న మని యాతం డనుకొని “నిన్ననే నీతల్లి యిటకు వచ్చినది కదా! ఆమెచేతి కీ గా జిచ్చి తనయూరుపోయి దానిని విక్రయించి యాసామ్మిక్కడకుం దెమ్మని చెప్పూ' మని భార్యతోం బలుక నామె యట్లు చేపెను. ఆసొమ్ము రాంగనే యాతని కేమిబుద్దిపుష్టైనో గాని అటుద్దటోధనుధ నాడా లా

  1. సుఖము, దుఖము 803 దానిని లాటరీలో చేసెను. అయిదాజటుమాసములు కాకుండనే యాతనికి మొదటి బహుమాము 15 అక్షలరూయలు వచ్చెను. కాని పైపన్నని, అదవంపుంబన గ్నని జాస్తిపన్నని, లాటరీపన్నని యింకేమో యని యింకేమో యవి రూపాయ కొక్కయక్టరూపాయి మట్టుకు (ప్రభుత్వమువారు లాగివేసిరి. శేషించిన దింటికిరాంగనే యాగృహస్థునికి గుండెలు. గరిసలంబడంగం దందిరుగం బడిపోయెను.. పడిపోయిన తం్రియొద్దకుం గొడుకులురాలేదు. వారితల్లియు రాలేదు. ఈసామ్ము జాగ్రత్తపెట్టుటకు మార్గము లాలోచించుచుండిరి, నాన్న చచ్చిపోయినాడమ్మా యని 12 సంవత్సరముల వయస్సుగల కూంతురేడ్వ మతేమియుం దొందరలేదని కొడుకులనిరి. భార్యయునట్లు యవెను. అతండు మాటలాడలేనిస్త్రితిలో మువ్నాండే కానిన్మృతిగలియున్నవాం డగుటచేత నీమాట లాతనికి వినంబడెను. కొంతసేపటికి దనయంత తానులేచెను. అనుభవింపవరిసీన వెత్తిబ్రాంత యింక నుండంగ నప్పుడే చచ్చునా? పదునైదులక్షలకు నెనిమిదిలక్షలే యుండె నేమి యని తండ్రియడుగంగం బన్నుల|క్రింద మినహాయింపంబడిన దని వారు చెప్పిరి. అందులకై యాతం దూరెగిరిపోవునట్లు గుండెలు కొట్టుకొని యేడ్చెను. ““సోనీ! నాన్నా మనకు వచ్చినవే యెనిమిదిలక్ష లనుకొనరాదా” యని చిన్నపిల్ల తండ్రిని మందలింపంగా, నాతండు మొగము దిగవైదుకొవి లోలోన నగ్నిపర్వతమువలెం గుమిలిపోవుచుండెను. ఈద్రాహ్మణుని కింతధనము రాయగానే యాజిల్ధావా రంద టీతనిదర్శనము చేసి యభినందనములు ప్రకటించిరి. ఇతనికుటుంబము నితనినిం బెద్దమోటారులోం గూరుచుండంభెట్టి పుష్పవర్షము గురియుచు మారివెంట నూరేంగించి మహాజవనభలోనికి దెం ) ప్రత్యక్షముగం బూజించిరి. కవులు పద్యములు చదివిరి. గాయకులు భార్యాభర్తలపై మంగళపుటారతులు బాడిం. అతనిసల్లలము జేసీకొందుమనియు, మగసిల్లలకుం బిల్లల విచ్చెదమనియు లఖ్షాధికారులయొద్దనుండి పదేపదేవార్తలు వచ్చుచుండెను. కులధ్రష్టత యేమైనదో బహిష్కార మేమైనదో పైసముందన్నియుం బటాపం చలైపోయినవి. ధనమా! నీవెంత మహిమగందానవు, అందఆను దాసులుగం జేసీకొంటివే! నీకు భగవంతు నకు భేద మెక్క డమన్నదో చెప్పెదూ? భగవంతుని గూడ నొకవ్పడు తిట్టిన ప్రజ వీపాదధూళి శిరమున నిరంతరము ధరియించువే! భగవంతుని మాటయే మజవిపోయి కోటీశ్వరుండు నిన్నే కొల్చుచున్నాండే! ఆహో! వీ మహిమకుహద్దున్నదా? బుద్దిహీనుని బృహస్పతిగం జేయుచున్నావే. నంగినంగిమాటల శుంఠను మహావక్తగర జేయుచున్నావే. చెవ్పులపిల్లిని సింహముగలజేయు ప్రజ్ఞ నీది కాక మటెవ్వరిది? పాపమందు బుణ్యమును, విసమందు మాధుర్యమును, దొంగతనమందు దొరతనమును, మిథ్యయందు సత్యమును, సవ్యాపసవ్యధోరణిని గనంబఆచుచు మహేంద్రజాలము నాడిందు జ్ఞ నీది కాక మటెన్వరిది? ధనమా! పరబ్రహ్మముకూడ నీవేనా?” నమస్తే, తవకున్న ధనముచేతనే ప్రజ లిట్టు తన్ను గౌరవించుచున్నారనియు, తన్నిదివణ కనేకవిధముల బాధలు పెట్టిన జనసంఘము వీతిజాతి మాలినదనియు, నీ బ్రాహ్మణుందు గ్రహింపలేదా! కష్టవిద్యాశాలలో గడిలేటీనయాతం డామాత్రమైన గ్రహింపలేదా? తాను జావునకు సీద్దమైనప్పుడు తనభార్యకుం గొడుకులకు దయ. లేకపోయిన. దని ్రత్యక్షముగ నెటింగినూండు సభాధ్యక్షుల కర్పూరమాలలకుం గవుల చంపకమాలలకుం గట్టునదునా?

804 సాక్షి

ధనవిషయమై మనుజుని కున్న పనీ యింత యంతయునా? అందులో దానిని గూర్చి న్యాయవాది కున్న పసి చెప్పందరమా? ముగ్గురు న్యాయవాదులు వారిలో వారు సంగ్రతించుకాని ధనసందర్భములం దీకుటుంబమున కింకం గలుగందగిన కలహములను వివారణచేసే వారిని బాగుచేయుటకై వచ్చితి మని వీరి యింటికి వచ్చిరి. కిట్టనివా రింకొకరీతిగా నముకొవిరి. ఆది గణింవందగినది కాదు. ఒక్క వ్యాయూదియే యవేకాస్థానములను దిబ్బలు చేసియుండ ముగ్గురు న్యాయూదు లీబ్రాహ్మణుని సొత్తునేమి చేయలేకుం దురు? ఒక న్యాయవాది తండ్రిని జీలదీసినాడు-ఒకం డొకసోదరునివక్ష మైనాండు-చుజీయొకుడు మటియొకసోదరుని జేబులో నిముడ్చుకొన్నాండు. మీకుం గల్గిన యాస్తే వ్యాయవాదుల యాస్తివరె కేవలము స్వార్దితమనియు, నది పంపకమునకు రారాదనియుం జర్లినిమూట బ్రాహ్మణునితో న్యాయవాది చెప్పంగ నాతం డదివజకే కొడుకులపైం గోపమున్నవాండు కావున చేటంత మొగము చేసికొని వాయనా! నావపంతము 'గెలిపింపుమని న్యాయవాదిని బళిమాలెను. “అద్దే! అవలీలగ గెలిపింతును. ఒక్క చిల్లిగవ్వ కొడుకులకీయ వలదు. ఏమి చేయంగలరో చూతము. మీరావట్టుమీందనే విలువంబడుందు. నాతమాషా చూపించు” నని వ్యాయవాది మీసములు దువ్వుచుండొప్పెను. మిగిలిన యిద్దజు న్యాయవాదులు సోదరులతో నేమి మాట్లాడిరో తెలియదు. కాని వారు తండ్రియొద్దకు వచ్చి మనకున్న సొత్తును బంచుకొందమని తండ్రికి బోధించిరి. ఆతందు కఠినముగ నిరాకరించెను. ఈనంగతి యెజుంగక “వీవు నీ కొడుకులు పంచుకొన్న యెడల నడుమ నేను నాకూంతులు చెడిపోవలిసీనదా? వారి శుభకార్యములకు నా బ్రదుకు తెరువునకుం గావలసినంతసామ్ము ముందుగా వేజుచేసి మిగిలియున్నదే వంచుకొనవలయును.”? అని భార్య భర్తతోం జౌప్పెను. “నీకూంతుల కేమి యిచ్చినను వారు తమ భర్తలకుం గలువుదురు. నీకేమి యిచ్చినను నీవు వుట్టినింటివారిక జేర్తువు. కొడుకుల కేమి యిచ్చినను వా రీకానులగోతములిన్నియుం గోడం డ్రనె్తికత్తె దరు. ఇదియంతయు నాకష్టార్జితమే.. నే నొకరి కీయను. పొమ్మని భర్త బదులుచెప్పెను, ఈ సంగతియేమియుం దెలీయక లాటరీసొమ్మంతయుం దానుం దనకూంళులు హరింపం బ్రయత్నించుచున్నా రని తల్లిపైంగాడుకులు చెలరేగ కొట్టుటకు సిద్దమైరి. ఇంతలోం గర్మముచాలక యత్తగారు వచ్చినది. తనకు విసము పెట్టుటకు బుట్టినింటనుండి భార్య తనళల్లిని బిలిపించిన దని బ్రాహ్మణుండు నిశ్చయపజు కొనెను, ఆమె కీసంగతియేమియుం దెలియక చనవునే నళ్లునియొద్దకుం బోయి, “వాయనా! నీభాగ్యమునకు మూలాధారమును నేను. నే నాసొమ్ముతీపికొనివ్చి నీచేత లాటరీవేయించుటచేత మనపుణ్యమాయని యింతమహాలక్ష్మి మనయిల్లు చేరినది. అందుచేత నీవు నాకెంత యిచ్చినను బుణము తీర్చుకొనలేవు'” అని పరిహానముగంబలిళెను. అత్త నళ్లుండుమాదిగ మంచముశ్రిందం గొట్టాగ భార్య యద్దుకొనెను. భార్యను మెడంబట్టిగెంటంగ నామె గోడమీందబడి మూర్చవడియెను. అత్తగారు పెద్దగోలచేయంగు బెద్ద్‌డుకువచ్చి ముసలిదానిగొంతు గట్టిగ నొక్కంగ నామె క్రిందంబడి చచ్చెను. తండ్రికి మతిపోయి యున్నదని వంక కల్పించుకొని తండ్రిని గ్రిందంబడ ద్రోచి గొంతుకపై గ్రొక్కి తలగడ క్రిందనున్న నోట్లకట్టను దీసీకొనుచుం డెను. ఇంతలో నాడుపిల్లల యేదుపువిని దొడ్డిలోనున్న రెండవకొడుకువచ్చి నాకులేకుండ నీవే యంతసా మ్మును దీసికొందువాయని చేతిలోం జెంబుదీసీకొని యన్నగారి నెత్తిపై. గొట్టుగ నాతండు చచ్చెను, అంతలోం (గ్రిందనున్న తండ్రీ లేచి నాసామ్ము నీవు వట్టుకొనిపోవుదువా యని రెండవ కొడుకుగొంతు గట్టిగాం బట్టుకొనెను. తనప్రాణము రక్షించుకొనుటకుందిరుగ నాకొడుకు తండ్రిగొంతు పిసికెను. ఇద్ద అక్కడనే చచ్చిపడిరి. తల్లి యిదివజకే చచ్చెను. అందుపీల్లలిద్దటు మాత్రము నిల్చిరి, చేతగవ్వలేనప్పుడున్న కష్ట

  1. సభాన్యాపారములు 805 మీకుటుంబి మనుభవించివది. లక్షలున్నప్పటి కష్టము నమభవించినది. సుఖసాధనములు లేకున్నను గష్టమే, మిగురి హెద్చైనను గష్టమే.

అమిత మనుచు వభావంబు ననుచు రెండు కష్టదశ లెస్టు నుఖము స్రక్కలనె యుండు నడుమను సుఖార్ధి యీంగక వడవవలయుం దాటిబద్దపై వేటిని దాంటివట్టు,”? ఓమ్‌ శాంతి శాంతి శాంతిః క్షేపం9, సభావ్యాపారములు జంఘాలాస్రీ యిట్లు పలికెమ;-

“ఈదినమున నువన్యాన మేదియు లేదు. నభావ్యాపారముల కేర్చాటయినదిన మిది. ధనము లేకపోవుటచేత వన్ని వ్యాపారములు వశించినట్ల మావ్యాపారముకూడ నశించినది. సారస్వత వ్యాపారము సృష్ట్రారంభమునుండియు దరిద్ర వ్యాపారమే. అందులో నిపుడు మటింత పుట్టిముమక వచ్చినది. ఇది యెందులకు వచ్చినదో యెవ్వం డెలుంగండు. ఎంతక్రాం ముండునో యెన్వం దెజుంగండు. ఏమి్రతిక్రీయ చేయవలయునో యెవ్వం డెలుంగడు. ఇప్పటికిగూడ కాఫీహోట లొకటే, సినీమా యొకటి, యీరెండు వ్యాపారములు మాత్రమే ధనాకర్షణ సమర్ధములై యున్నవి. కాలాచారీ! నీ యభిస్రాయమేమి?*

కాలా చచ్చిపోవుదు మవియేనా బెంగ? చావకుండ నున్నంత వణకు బ్రదికియే యుందుముకదా! దితికయుండంగా జావువినారమేల? చచ్చిన తరువాత విచార మసలే యక్కజలేదు గదా! ఇంగ బెంగంగొన వలనీన యవస్ట్రయేదో నా కగపడుట లేదు,

వాణీ? అంతేకాని మధ్యావస్థ్ర లేదా?

కాలా:- మధ్యావస్థయనంగాం జావునకుం బూర్వావస్థ్రమనా? కొన్నిదినము లారో గ్యము పూర్తిగాంబెడి రోగముచేం దీసికొను నవస్థయేవా? ఏ గ

వాణీ: జౌను,

కాలా:-మధ్యావస్థకుసూ త్రము-మధ్యావస్ట యనువది రెండు భాగములుగా నున్నది. జ్ఞానవంతమైన

యవస్త్ర జ్ఞానములేని యవస్థ్ర అనంగా నొడలు తెలియని యవస్థ్ర ఒడలు తెలిసిన యవస్త్ర ఒడలు తెలిసిన యవస్తలో బ్రదికియున్నా మన్నసంగతి యెటింగియే యుందుము గనుక ్రదికియుండంగా విచార మక్కటలేదన్న సూత్రము పనికే వచ్చును గదా! ఒడలుతెలియని యవస్థలో విచార ముండుట కవకాశమే లేదు గదా!

806 సాక్షీ

వాణీ:- ఏడ్భినట్లు యున్నది.

జంఘా:- వాణీదాసా! అతవికిందోంచిన ట్టతండు చెప్పేనాండు. అతని నట్లు నిందించుట తవ్పు కాదా

వాణీ:- మనలో మనము సస్నేహముచే ననుకొన్న మాటలకు లెక్కయేమి?

కాలా;- మనలో మనమే యన్నమాట యక్కజలేదయ్యా, మోరు నన్నుదిట్టినను నేను దిట్టువాం డను గొను సరే కదా! తిట్టినట్టు కూడ నే ననుకొనను,

వాణీ;- ఎందుచేత?

కాలా:- దీనికి గూడ వదియే సూత్రము. ఒకండు నన్ను దిట్టుటకు నే నర్హుండను గానంతవజకు "హోరు తిట్టినది నన్ను గానే కాదు కదా. నాకు బాధ యెందులకు? అర్హుడనే యగుదునా ఆతొట్టను వందనములతో నంగీకరింతును, వీవిధముచేత బాధ కనంబడదే.

వాణీ:- ఆచరణమున కక్కలకు రాని శుష్కాలాపము లాడుచున్నావు. రవంత సేపు పాడుము దొరకకున్న యెడల నీబాధ దేవుండెటుంగును.

కాలా:- నీ వెటుంగవు కాంబోలు, పాడుము మానివేసి ౩ సంవత్సరము లైనది. చగక్రవర్తిగారు డబ్బు శేకపోవుటచేత కాఫీలో వంచదార తగ్గించుకొనినప్పుడు నాముక్కు వారి నోటికంటు నెక్కువయాయని యొక్కసారి నస్యవిసర్దన మొనర్చివాను.

వాణీ:- నీపీడ, దేశపుపీడకూడ వదలినది.

అంతలోనే తపాజవాను సాక్షిపేర వచ్చిన యొక యుత్తరమును నాకిచ్చెను. వేను జూచుకొని నొ మిత్రులకు వినిపించితివి. అదియిట్టుండెను.

సాక్షికి-- అనామకుం డనేక నమస్కారములు.

మాజిల్లాలో హరిజనులకు "సేవంజేసిన మహానుభావుం డొకందుండెడువాందు. అతండు చేసిససేవ యంతయుం బ్రచృన్నముగ జరిగియుండుటచేత నాతనికి విశేష్యాతి రాలేదు. కావి యావుణ్యాత్ము గూర్చి యా మండలములో మట్టున కెన్నియో చిత్రములైన కథ లిప్పటిక ఇెప్పుకొనుచున్నారు. ఇట్టు (ప్రతిమండలమునకు నొక్కరిద్దటు హరిజన 'సేవకులుండిరి. హరిజన సేవావవి త్రములైన యూదినములలోనే వారి ప్రచృన్న చరిత్రమును పైకిందీసి యవి ప్రజల కుపయోగించునట్లు చేయకపోయిన యెడల దోషము కాద! కృతఘ్నత కాదా? ఆంధధ్రులలోం బ్రముఖు కేమిచేయవలెననంగా మండలమున కిద్దజు బుద్దిమంతు అను నియమించి పూర్వమున నచ్చటచ్చట హరిజనసేవకు లెవ్వరో వయస్సు మీరిన 'త్రీసురుషులను గనుంగొని వారిచరిత్రము లన్నియుం బ్రోగుచేయింవవలనియున్నది. అని పరిశీలించి ప్రకటింపవలసియు న్నది, వారిలో నెందటో పవిత్రులు వవతారవురుషు లున్నారు. నేను మాబిల్టాలో బాహాబముగ నందజు చెప్పుకొనుచున్న కథ నొక్కడదానిని మీకుం బంపించితిని, దీనివి మీరు సాక్షిలోం బ్రకటింపవలయును.

  1. సభావ్యాపారములు 807 అనంగ వవంగ బ్రాహ్మణుండు. అశండు వేదాధ్యయననంపన్నుండు, ఏవిత్రచరిత్రుండు. అతవి భొలీ యత్యుత్తమురాలు, భర్తను పరమదైవముగం గొల్పుచుండెమ. వారికి: బిల్లలు లేరు. ఉన్న భూవసతి వివి రాయిడిచేత వారు సర్వజాతుల కన్న(ప్రదానమొనర్చుచు భుక్తోషమును దాముదినుచు సుఖముగ మండీరి" కావి నిరతాన్నప్రదానము చేత బుణమెక్కువైనది. దానివి: దీర్చుటకై భూముల నమ్మివేసినొండు. ఇళ్లుమాత్రము మిగిలినది. ఇంకను విరివిగ నన్నస్రదానముజేయుచున్నాండు. బుణము నెమ్మదిగాం దిరుగ బెరుగుచున్నది. ఈతని యన్నస్రదానమున కా వేళ యీవేళయు లేదు. అజాతివాం డీజాతివాం డమలేద మంఠకంటె లేదు. ఎప్పు డెవడు వచ్చి యన్నమడిగిన సరే వావికిం బెట్టవలసీనదే, ఇట్టుండు నొక్కవ్యాటిరాద్రి నిదురింయట కింక బ్రయత్నవడుచుండంగా వేంటియావలినుండి సమలుగారూ! అన్నము! అన్నము” అవి కేక వినబడెను. అకేరీతో నదిరివడి “ఆ” యని యొక్క కేక మైన. ఇంతలో “వేము చండాలుండ వని ఈచుట్టుపట్టుల గ్రామములూరు నాకన్నము పెట్టలేదు మీరుపెట్టుదురని తెలిసి మీయొద్దకు రాబోవంగ వేరడ్డము వచ్చినది? అని మజింతగట్టికేక వినంబడెను. వమ్చచున్నా నని బ్రాహ్మణుందు గొంతెత్తి యజదెను. రాత్రిభాగము కావున నడుమ నీరున్న కారణమున నేరు విశాలమైవదయ్యును కేకలు సులభముగా వినవచ్చుచుండెను. ఏటికి బూర్తిగా వజద తగిలినది. నదుము బెట్టే మరగంతోం బ్రవహించుచున్నది, భయంకరముగ నువ్నది. అది శీకటేరాత్రి. అంతలో ల్రాహ్మణుం డేటియొద్దకు వచ్చినాండు. మోక్షాలు దిగవి యంగ వస్త్రము కట్టినాండు. దానిపై మటీయొక్క యంగవస్త్రృ్రము నడుమునకు బిగించివాండు. పెరుగునన్నము కలిపియుంచినకుండ నెత్తిసైనున్న చుట్టు కుదిటిసైం బెట్టాడు. కుండ పైనున్న మూంకుటిలో నా్రకాయ మొదలగువానిని బెట్టిాండు. దానిపై రెండడ్డాకువిస్తట్టు పెట్టివాండు. దానిపై వొక్క యంగవస్త్రము వైచి గడ్డము క్రిందికి గావంచయంచులు రావిచ్చి గట్టిగ ముడినైనివాండు. “జయా! పరమేశ్వరా: యవి యేటికడ్డువడి “నాయనా వంచమసోదరొ! వచ్చుచువ్నాను. ఒకపావ్యగంట శాంతింపుమూ' అని చుట్టుపట్టులనున్న మెట్టలు ్రతిధ్వనించున ట్లొక్క కేక వైవాండు. అహా! ఆహాహా! ఈశందు మనుజాండా? దేవతయా? యని గ్గాలి హావ కార మొనర్భుచున్నది. ఎంత పరోహకారశీలతయో యని చెట్ల మీందిపిట్టలు తత్కీర్తిగానము చేయుచున్నట్టుండెను. ఏటి'ప్రవాహ మొకద్రక్కకుం (ద్రోచినైముచున్నను బింకముగ విల్వటీంత వీందుచు సాధ్యమగునంతవట కేటి కడ్డముగం బోవుచున్నాండు. అంతరిక్షము నుండి దేవతలు పుష్పవృష్టి గురియుచున్న యట్లు చినుకులు పరకపాటుగం బదుచున్నవి. ఇంతసాహసమేల చేయవలయు నని భార్యలైనం జెప్పలేదా? బతిమాలుకొనలేదా? కాళ్లపై బడలేదా? ఏడ్వలేదా? ఏమో? ఎవండెుంగును! కాని యామె యింటియొద్ద వెంత యేడ్చుచున్నదో! అమె యింటియొద్దనున్నదా? ఏటియొద్ద దైవప్రార్థన మొనర్చుకొనుచుం గూరుచుండియున్నదే! పంచమ పోదరువి త్రుద్బాధ శాంతింపండేసి భర్త తిరుగ వచ్చుట సిద్దించునెడల నే నాతనితోడనే యింటికిం బోవుదును. రాండేని యేగంగళల్లి కడుపున నాభర్త యుందునో యక్కడనే నే నుందునని నిశ్చయపరచుకొని యటం గూరుచుండియున్నది. అహా! ఏమియిల్లాలు! దైవప్రార్హు యెట్లునేసికొనుచున్నదో చెప్పనా? “పరమేశ్వరా! వీవు వాభర్తను రక్షింపుము. నన్ను నాభర్తయే తరింపంజేయును. కావున నన్నుంగూర్చి ప్రార్ధించి వీకు శ్రమమీయను. ఒకవేళ నాభర్త కీ రాత్రితో వాయుఃవరిసమాప్తి నీవు సంకల్పించుకొంటివేని

808 పాష మాపంచమ సోదరుని యాంకలి శాంతించువజకైన నా భర్తను నజీవువిగ నుంవుము. ఇంతకంటె నేమ మట్షేదియుం బ్రార్జింపను. నా భర్తతో వేనుందును గావున వాకు విచారము లేదు.

ఆవోహా। ఇట్టిప్రార్ధవ మెచ్చటనైన వింటిరా! ఆం(ధ్రపోదరులారా! ఈదంవతులలో నెవరు యోగ్యత రులో చెప్పంగలరా? ఇట్టి వారిని గన్న మామండల మెంతకృతార్థమో చెప్పవలయునా?

ఆవలిగట్టుచేసి విస్తరిలో నన్నము వడ్డించి యొడిలో నాహరి జమనవి బెట్టుకొని యెడమభుజమునకు ధ్రావుకొని యన్నముతిమటకుకూడ హవాలా తస్పీన యాతనివోటిలో రవంత రవంత యన్నము పెట్టి మంచినీరిచ్చి శో షిళ్లుచున్న ప్రాణములకు శక్తినిచ్చి బ్రదికించి వుణ్యము కట్టుకొన్న యాబ్రాహ్మణోత్తముని పేరేదో చెప్పనా? అజ్జాడ అన్నయ చైనులుగారు. అణ్జుడ అన్నయ చైనులుగారు! హరిజన స్రసంచమా! ఆం(ధ్రదేశమా! ఒక్కసారి ధన్యవాద మిమ్ము! చాలదు. మజీయొక్క సారి! ఆంధ్రదేశవా! ఆతవిభార్య పేరు తెలియునా? ““పాపాత్ముల*డవైన నాకుం దెలియదు. ఎవ్వరైన వెజింగియుండునెడల సాక్షిద్వారమును దెలియంబజచి సంతసింపంజేయుదురా? అజ్జాడ చైనులకు రెండు ధన్యవాదములే యిబ్చిరి. కావి యీవారీ శిరోమణి మూండుధన్యవాదముల కర్టురాలు. కానిండు. ఒకటి, రెండు, మూండు,

చిత్తగింవుండు, అనామకుండు. కే 40. అత్యద్భుత స్వప్నము జంఘాలశాస్త్రీ యిట్టు పలికెను:-

“* తాజ్‌ మహలు చూచినరాత్రి నాకుం గలిగిన న్వవ్నముమ - జెప్పెదనని కిందటిసారి చెప్పేతిని, ఇప్పుడు దానిని గూర్చి చప్పెదను. నస్వవ్నమిట్లుండెను.

షాజహాన్‌ చ(క్రవర్తి మమ్‌తాజ్‌ను బతిమాలు కొనుచున్నాండు. మూలటికంట నెక్కువ పనికిరాదని యామె యనుచున్చది. ** వును బొంది ముద్దు'పెట్టుకొనుట కాతండువ్రమించివాండు, ఏక్‌ దో. ఏక్‌దో. జార్‌ ఏక్‌. జార్‌ ౬. ఫిర్‌ ఏక్‌. ఫిర్‌ దో దోయనుచు మూడన్న అంకె నోటి వెంటం బలుకకుండ మూందువందలముద్దులు టపాకచ్చేరిలో ముద్రల వలె నామెమూతిపై 'పెడిపెడి ముద్రించినాడు. అన్ని ముద్దులు పెట్టుకొనుట కాచక్రనర్తి కెంత(ప్రేమయో. ఇన్ని మూతినొక్కు అనుభవించుట కాయమ్మ కెంతయోపికయో యని తెల్లబోయితిని. మూడుకంటు నెక్కువ పనికిరాదన్నప్పుడే. యింతకుంభవృష్టి కురిపించిన యయ్యవారు. నీయిష్టము వచ్చినన్ని పెట్టుకొనవచ్చునని చెప్పి, ““సర్వదుంబాల” చీటి నిచ్చినయెడల పుష్కులావర్తక్రములు తెగి వడి జలప్రళయము చేయునట్లు ముద్దుపెట్టుకొనును గొంబోలు నని యనుకొంటిని.

ఇంతలో బంగారు శలాకవంటి యొక చక్కని కాంత యెచ్చటి మండియో గాని యచ్చటకు

09 కే40, అత్యద్భుత వ్వన్నము క్‌ మేలిముసుంగుతో వచ్చెను. “నీవె? ఇట శేంవచ్చితివి? అని మమ్‌తాబ్‌ ఆమెను లో “ప్రియురాలా! అమెను బెదరగొట్టకుము నిమ్నం జూచుటకే గడగడలాదుచున్నది. వీవు న న్నే వి యామెమసూద వేళికొనుము. పీకు వర్వరా విేయురాల'”అవి చ్రవర్తి మమ్‌రాజ్‌తో గ్రాత్రయువలిని గూర్చి చెప్పెను. “ప్రాణనాయకా! నీవు చెప్పిన మాటలలో నొక యక్షరమైన నాకుం దెలియలేదు- నో యెవతె? ఇక్కడ కెందులకు వచ్చినది? నా యంతః పురములోనికి వాసెలవులేకుండ వచ్చుట కోమో యధికారమున్నః' గవి ముంతాజ్‌ తీస్రపడెను. వారి కిట్లు సంభాషణ జరిగెను, ని ష్టా- ప్రాణద్ధియ! వీదర్శన కూమెకు లభింపంకేని విన్నామెపై సర్వాధికారిణిగ చేయుటకు యామె నిక్కడకు రమ్మంటిని. ముంతాజ్‌ :- ఏమీ! నేను లేనప్పుడు నీ వీపడుచుకుజ్ణదానితో నేల మాటలాడితివి? మీకు మాటో జరుగుటా! అది వీకు నర్చుటా! వీవు దానిపై న దావిని నాయంతబురములోనికీ రమేస్‌ వీవు రహష్యపమాట చెప్పుటా! అది య ట్లిచృటికి వమ్చుటా! వాయెదుటనే నీవు డానిదర్యోను సమర్జిచుటా। అవి నాకుం గూడ పీకైనయట్లు యిష్టపదార్థ మగుటకు నీవు నన్ను బతిమాబుటో! కమ రామి యింతచర్య జరిగించితివా? దానిని వా యంతభురములోని కేల రమ్మంటివి? ఈయంత:వురము నుండి నన్ను వెడలంగొట్టి యామె నిచ్చట సింగారింపం దలచితివా? నేను లేవిపోవుదును. (ముంఠాజ్‌ లే పోంబోవును.) మెర. (ఆమెకాళ్లపైలుడి) నన్ను శృమింపుము. నావలనం దప్పు గలిగినది. మించిపోయినదొని కేమిసేయంగలము? నే నామె నాకస్మీకముగం బైయూరం గాంచి “నాయొద్దకు వచ్యునెడలు బదివేల అషరలీ భీన్నెదొవని వార్త్‌ నంపితిని. “* ఊరవారిసాతైన తొత్తు ననుకొంటివా? పదివేల అషరఫీ లిచ్చివనైన నేను సీ మొగమువంకం జాఠునా? నాక్తు వాల్షిషరఫీల యలంకారములైన నీయకుండ నన్ను వివావాము చేసికొనునెడల నా కంగికారము” అని తూమై తిరుగ వార్త నంపెను. ముంకాజ్‌:- ఆ|| అ! ఆంతవటక్టు వచ్చినది? వివాహము చేసికొంటివా! చేసికొంటివా! షాజు- శ్షమింప్తుము. శ్రమింపుము. చేసికొంటిని, ముంతాజ్‌ :- వినది కదా, వీ వుంచుకొన్నదానిని నాయొద్దకు దెచ్చితివేమో యని నే నంత తీవరించితని. ఇంకనేమి! నీయెడల నామెకును నాకుంగూడ సమానమైన హక్కేకదా? స్రాణనాథా! లెమ్ము! మనశ్శాస్త్ర మంగీకరించినపనిని చేసితిని, కాని నీవు తప్పచేయలేదే? చెల్లెలా? ఇటు రమ్ము. (కౌంగలించుక్‌ నును) మన మొక్కతల్లిలిడ్డల వలెం గాలకేపము చేయుదము. నీ యిష్టమువచ్చినప్పుడు నీ విక్కడకు రావచ్చును. వాకు వీలగునెడల వేను నీ యంతచ్యరమునకు వత్తును. ప్రాణనాథా! నీవు వీ క్రొత్తపెండ్లీ కూంతును గౌంగిలించియుండంగాం జూవియుండలేదు, కావున నా చెల్లెలిని నాయెదుటం గౌంగలించు కొమము. మె:- అక్క చెల్లెండ్ర విద్దరి నొక్కసారి కౌంగలించుకొనుటకు, రెండు బాహువులుండ వేరువేరుగం

క10 సాక్షి గౌంగలించుకొనుట తప్పుకాదా? (ఇద్దరను గౌంగలించును.) ఇంతలో లోవిగదిలోనుండి యొక రవంత కీచుగొంతుకధ్వని యయ్యెను. ముంతాజ్‌:-- రోపనార్‌ నన్ను బిలుచుచున్నది. నేను లోనికి బోవుదును. చెల్లెలికి (బ్రశస్తమైన ఆంతఈపుర మీయక తప్పదు. నోటివెంట మాటయైన వెటుంగని ముద్దరాలు. ఆమెను జూడ నాకు జాలియగుచున్నది. మీవంటి ముసలితాక్కుదొరుకుట యామె దురదృష్టము. కాని పడుచు స్రాయపు పసలచే బెసంగకుండ గసిమసపుబంగారు బొమ్మ ్రక్కలోని కమరుట నీ మహాదృష్టమే కదా? అండుదానికర్మ -మెట్టయిన సరే మగవాండు సుఖపడినం జొలును కదా. (షాజహాను లెంవపైం బరివానముగం గొట్టును. లోవిక్తిం బోవుదును.) షాజః- మే మిక్కడ వెందులకు? మేముగూడం బోయెదము. (షాజవాను, క్రొత్త పెండ్లికూంతురు పోవుదురు.) ముంతా:- ఇద్దరు గూడం బోవుదురా? నే నీముండను దెల్లవాలకుండం బరాభవించి చంపీంవనా? అంతేకాని వీరిని గాంపురముచేయ నిచ్చెదనా? ఈ పెండ్లిసంగతి వాకు వదిహేనురోజుల (్రిందటవే తెలిసినది. ఇరోషనార్‌ యీసరికి తగిన మాయపన్నియే యుండును. రోవనార్‌! (అని పిలుచును) రోషనార్‌6 ప్రవేశించి మీకు జరిగిన సంభాషణ వింటిని. ఈమె వీరాత్రి చంపీంచుట కేర్పాటుచేయించితిని. నీవు విచారము వదలుము. రమ్ము లోనికిం బోవుదము. సంగతులన్నియు వివరముగాం జెప్పెదను. ముంతాజ్‌:- కాని నాపేరు మాత్రము పైకి రాంగూడదు నుమా. రోష్క- రానేరదు. వచ్చినను మణేమియుం దొందరలేదు. లోనికి రమ్ము. (ఇద్దరు పోవుదురు.) అంతలో నాస్తల్రమంతయు గిరగిరం దిరిగిన ట్లయ్యెను. వాకుం గన్నులు స్వవ్నములోవే చీయటులు వడినవి. అంతలో షాజహాను తన నూతనభార్యచెజంగుం బట్టుకొని లాగుచున్నాందు. ఈమెపేరు కిన్ఫెత్‌. శిన్నెత్‌:-. అబ్బే! అబ్బే! ఇప్పుడుగాదు. పాదుషానర్కార్‌ క్షమింపవలెను. నాక్రొత్తదాసీ యక్కడవే యున్నది. అదిచూడదా? అదిపైకి బోయి యేవియో తెలివితక్కువమాట లాడకుండునా? మాజ:- దాని నావలికిం బొమ్మని చెప్పుము, కెన్న.- యాకుతీ! ఇటురా! (యాకుతి వచ్చును.) యాకు:- పర్వద్దిగార్‌ (పాదుష్థాకు నమస్కరించును.) షాజ:- వీ వీగదివెలుపల నేను బిలుచువజు కుండుము. (యాకుతి పోవును.) తిన్నె: నే నొక్కసారి లోనికి బోయి పన్నీరుతెచ్చి మీపై జల్లేదను. (కిన్నెతు పోవును.) షాజ:- ఈయుత్తర మెవరిదో అది యిచ్చటికి వచ్చుటకుం గారణమేమి? (తలగడపై నున్న యుత్తరముందీని) దిక్కుమాలినరాజకార్యతం'త్రము భార్యయొద్ద దిన్నగం బండుకొననైన నీయదుగదా? ఏమి? జరూరని దీనిపైన వ్రాయంబడియున్నదే. (నీలు విప్పి చూచును. మంచముమీందం గూలంబడి)

| 140. అత్యద్భుత స్వవష్నము క్ష అల్జా అల్డా! అల్గిహోఅక్చర్‌! అల్నిపో అకర్‌! ఈగుడిపెద్రేటిముండ నాపరువు తీసివేసినదే. నన్ను మౌయచేసినదే. మా మొగలాయివంశమునకుర జెరుపరానిమన ం దగిలించినదే. ఏదీ శ్రైజారు పొడిచేదను, కదుపు చీరెదను. (ప్రేంగులదీసి కుక్కలకుం బెట్టించెదను. నాయెడల నింతవిశ్వాసఘాతుకురాలై వైవర్త యూ తుచ్చురాలి (పేగులను విశ్వానంతములైన నాకుక్కలు స్పృళించునా? నా శైజారును వ్యభిచార లో మున మలీమనమైన యీముండరక్తమున నపవిత్రము గావించెదనా? నేను దానిని జవను. దీనిని సంలో బెట్టింి ఒక్కొక్క యవయవ మొక్కొక్కదినమునం గోయించి చిత్రవధం జేయించెదను. నే నిప్వజేమియో దెలియనటులే నటింతును. అది చేసినదోషమునుగూరి స విమర్శింతును. చంపించుట యెంపేపో ఏీనిముసమున నైనను తలారి చేయంగలుడు. అమోసకత్తెలైనముండ యిటకు వచ్చుచున్నది. జూడనట్టు నటింళుము, పన్నీటేబుడ్డితో వచ్చి కిన్నెక్‌ షాజహాన్సును వెనుకస్రక్కనుండి కౌంగలించును. ష్థాడు- (వెగటుపడి వెంటనే క్రమ్ముకొవి) ప్యార్‌? బైతియే? (అమె కూరుచుండును) చూడు. వయసు ముదిరినూని యుబళలాటము. తాటాకు మంటవంటిది. రవంత యాలస్యమగునెడల నావొ ంఛ యంశటిలో నశించును, ఇపుడు నీతో రంత మాటలాడవలనియున్నది. సరిగం బ్రత్యుత్తర మిచ్చెదూ? జడిసీ యసత్యమాడుడుూ? కీన్నె:- వా నోటివెంట యింశవటక్తు సత్యమేకాని యసత్యమెన్నండు రాలేదు. నే నాకరివి జొచి భయపదుటకు నావలన వేమైన దోష మున్నదా? భగవంళునియెడలు సూడ, నేను బుద్దిప్రూర్వకముగ దవ్నుంజేసి యుండలేదు. వీ వెంళమాత్రము సందేహింపక, నీకుం దోంచినదేదో యడుగుము. వెజు- తలాడ పైనున్న యాీయుత్తర మెనరు తెచ్చిరి? కి్నె:- వాక్రొత్తదాసి, ఆది కోటలోనికి వచ్చుచుండగా, వహిరీ దర్వాజాయొద్ద నెందరో జనులు, మూంగియున్నారుట, వారిలో నొక్కండు దావిచేరి కీ్యే విచ్చి పాదుషా సర్క్మారువారి క్రొత్త జవానాలో * దాాిబనేయుమని చెప్పెను. అట్టుతచ్చి నాచేతి కివ్వంబోవరా నాభర్తతలాడపై మంవుముని చెప్పితిని. అది అట్టు చేసినది. వేను మీతో యూ లేధనుగూర్చి చెప్పందలంచితినిగాని మజచిపోయితిని. క్షమింపవలెను. మెజు-. దీనిలోనిసంగతులు వీ శేఘైనం దెలియువా? థిన్నెత్‌:- సర్కార్‌! నాకెట్లు తెలియును? షా ఈ యుత్తరములోవి సంగతులు వే నెజుంగుదును. నా కనుభవములో నున్నవని వీచే నవిఫించినయెడల- కీన్నె- అదేమి సర్కార్‌! నీయుత్తరములోనన్ను గూర్చి యేమియుండును? సైారెవ్వరైన నమ్నంగూర్చి మీపేర నేమైన ద్రాసినారని మీఅభిప్రాయమా? షా బౌను, కిన్నె:- నే నెటింగిన సంగతులన్నియు నిర్భయముగాం జౌప్పెదను.

812 పక్షి షాః- నీవు నన్ను వివాహము చేసికొనకపూర్వము ని వ్నెవండైనా వలచెనా? శిన్నె- ఆ ఆతనివల పసాధారణమైవదని నేమ దృఢముగాం బలికదను. నేను వానిని ప్పష్టముగ విరాకరించితిని. చచ్చెదవని నాకు వార్త నంపినాండు. నీ యిష్టమని తెలియం బజచితిని. షా:- అంతవలపు గల పడుచువానిని నిరాకరించి నీవు నన్నేల చేసికొంటివి? కిన్నె:- అతవియందు నాకు వలవు లేదుగావునం జేసికొనలేదు. నీయం దున్నది గాన నిన్ను చేసికొంటిని. మ్లాః- ఆతం డిప్పు డెక్కడ నున్నాండు? కిన్నె:- నేను మిమ్ము జేసికొన్నపిమ్మట వెట్టివెళ్లీ యాసలన్నియు నడుగంటుటచే నెక్కడకుం బోయెనో, నే నెట్టు చప్పంగలను? షా:- అసత్య మాడుచున్నావు. శిన్నె:- అయ్యో! వాండెక్కడ నున్నాండో వా కెట్లు తెలియును? షః- ఎక్కడ నున్నాండో తెలియదా? నన్ను జెప్పుమందువా? ఎక్కడ మన్నాండా, వీయంతచుర ములో నున్నాండు, వీ ప్రక్కలో నున్నాండు, నీకౌంగిట నన్నాండు. . కిన్నె:- అట్టున్న యాతండు నామగండైన చక్రవర్తియే కాండా? షాజః- నీ మగండు కాందుు, వీ ఆంకుమగండు. (ఆమె గుండెపై జజచుచున్నాండు.) కిన్నె- పాదుషానర్కార్‌! ఆగర్భశ్రీమంతుండవే, మహానుకుమారమూర్తివే, అంతదెబ్బ కొట్టుగ, నీచేయి కందిపోదా? '్రేళ్లు నొప్పులు పెట్టవా? నీవు కేవలము పారపాటుపడుచున్నావు. వే నాదోషమైజుం గను. ఎలుంగను. అల్టాహో అకర్‌। నేను దోషనహిత నగు నెడలం నన్ను గొట్టుటకుం గట్టలేదా? కజ్జతోం బనియేమున్నది? కత్తితో నజకరాదా? కాని తప్పు విచారింపుము. తొందరపడకుము. నా కాకస్మికముగం గలిగిన స్రీతివిబట్టి యనేకులు నాకు వైరు లుందురు. .షాః- నేను సత్యమునే పరిశీలించుచున్నాను. నీ అంకుమగని నీయెదుట కిప్పుడు బిలిపీంతువా? కిన్నె- ఓ! అభ్యంతరమేమి? అట్లు ముఖాముఖిని బెట్టి నిర్ణయంపుము. షా;-- యాకుతీ యని పిలువుము. కిన్నె:- యాకుతీ! (యాకుతీ వచ్చును.) షా:- చూడు. అటుచూడు. కన్నులు పట్టుకొని చూడు. వాండు వీజంకుమగడు కాండా? నీవు వచ్చినమరునాండే నీ ఆంకుమగవి విచ్చటికిం దెచ్చి నాయెదుటనే మీవృత్తిని సాగింపం దలచింవినారా? నీ దగ్గణ నుబలాటముతోం బండుకొనుట కీగాడిదకొడుకునకు నేను జీతము బత్తెము నలంకారము లెదురీయవల సినదా?నీయిళ్లువల్లకాండుగాను నామర్యాద నింతయైనం జూడనక్క ఆలేదా?6వీంపుమీంద గట్టిగం

క40, అత్యద్భుత స్వస్నము 813 గొట్టగం బడిపోవున్సు యాకుతీ! నీవు మగవ్వాడ వగునా? కాదా? నిన్నెవరు లోనికి బంపివారు? ఈతం'త్రమంతయు నీవలన జరిగినది. అంతయు సరిగాం జెప్పనియెడల నిన్ను జంపుదును. బజానా్రింద ముందొక తమాంచో తీసీకొనుము. (అవి కొట్టును).

యాకు:- నే నాండుదానను గాను. మగవాండవే, నేను నీభార్యను గాటముగా వలచితిని, ఒక్కసంవత్సరముమండి యామెను గాఢముగాం బ్రార్డించు చున్నాను. గొంగళిపురుగును జూచిన కంటె వెక్కువ యసహ్యముగ నన్ను జూచినది. నే నామె యావ నిది వజకే వదలుకొంటివి, నేను మటియొక (గ్రామము పోయి యక్కడ నాకుం దగనదావిని, నన్ను వరిచినదానిని బెండ్లి చేసికొనవలె నని నిశ్చయించుకొని పోవుచుండంగ్కా ముంతాజ్‌ గారి యిద్దరుదాసులు నా యొద్దకు వచ్చి నిన్ను జక్రవర్తివిగారు బిలుచుచున్నారనంగా వేను ప్రాణముల నరచేతం బెట్టుకొని దాసులవెంటం బోయితిని, నాతో వారు చెపి న దేమనంగ్గా చ క్రవర్తిగారి (క్రొత్త 'పెండ్లికూతును నీవత్యంతము వలచితివని మేము వినియున్నాము. ఆమె విన్ను మోసగించి చక్రవర్తిని జేసికొన్నది. నీకు రెండువేల అషరఫీ లిచ్చెదను. ఇదిగో తీసికొనుము. నీ వీ యాండు వేసముతోడనే యామెయొద్ద దాసిగా నుండవలయును. నీ కెంత యదృష్టము వట్టునో యెవరు చెప్పంగలరు? ఇట్టిమాట లామంతాజ్‌ గారు పట్టుదలగం బలికినను, నే నిష్టుడక యింటికి బోదలంచితిని, కాపీ నన్ను వారు నిరోధించి యిక్కడనే బలాత్కారముగ దాసిగా మంచిరి. మహాస్రభూ! నే నేమి చేయంగలను? చక్రవర్తీ ఇప్పుడు నన్ను బొమ్మనిన నేను సంతోషముగం బోవుదును. నాదోష మేమియు లేదు. షా- నీకును, (గ్రొత్తపెండ్లిగూంతునకు నిదివజకు సంబంధము లేదా? యాః- లేదు. లేదు, షా- ని న్నిట్లు బరాత్కరించి క్రొత్తరాణియొద్ద వా రుంచి నారని నీ వీమెతోం జెప్పితివా? లేదా? యా:- చెప్పినయెడల వెగచి తెగనజకించు నని భయపడితిని. నాస్వరూపము నిప్పుడు బాగుగా నిదానించి క్రొత్తరాణియే మీతో జెప్పినది గొంబోలును. ష్టా- అమె చెప్పలేదు. ఈయుత్తరము చెప్పినది. దీనిని నీ కిచ్చినూ రెవరు? యాః- తల్లి పెలవుపైని రోషనార్‌ నాక్రిచ్చినది. తా నిచ్చినట్లు చెప్పవలదన్నది. ష్యా- ఎవరిచ్చినారని చెప్పవలసీనదని వీ వడుగలేదా? యా;- అడిగితిని, వీధిలోని ప్రజ మహజరిచ్చుకొనినారని చెప్పుమన్నది. అళ్లు నేను కిన్నెత్తుతోం జెప్పేతిని, మా నీదోషము రేకుండ నీవు చేసికొన్నావు. నీ వుంచుకొన్న ముండదోషము గనపడకుండ నమర్థించినావు. నాముసలితనమునక్సు నీ పడుచుదనముం దోడుపజుచి దానిని సుఖపెట్టుటకే నీవు వచ్చితివి. నీతలం బగులంగొట్టెదను. (చేతికగ్రతోం దలపై గొట్టంగ వాండు శ్రిందం బడిపోవును).

814 సాక్షీ

షా-ఈసంగతి సత్యమో, యపత్యమో? ఎవండు చెప్పంగలందు. అసత్య మైనప్పుడే తటుగవి చెటుగని యస్రతిష్ట యైనప్పుడ్కు సత్యమే యైైననో మికం జెప్పందగిన దేమున్నది. దీనిని జంపించుతంత్రమున మమ్‌తాజ్‌తో వాకూంతులు, వారిదానులు, వీరిదానులు, మిగిలిన జవావావారు, వారికొజ్డాలు, వీరి కొజ్జాలంద రేకీభవించి నా కెదురు తిరిగినారు. ఇంత కుటుంబవైరమును నహింహగలనా? కదువునంబుట్టైన బిడ్డ లుండంగాం దిరుగ విక్కాకు సిద్దపడినూనివి ముక్కముక్కలక్రిందం గోనీనను పామున్నదా? వాదోషముచేతనే యింతపని జరిగినది. కిన్నెత్‌ వలనం దప్పున్నదని నాకు నమ్మకములేదు. తప్పులేవిదాని వెట్లు చంపంగలను? తప్పు లేనిదానిని అంతఃవురమందే యుంచుకొనుటకు నాభార్యలు సహింవకుండ నున్నారు. నాబిడ్డలే సహింపకుండనున్నారు. నాగ్రజలు కూడ నా కెదురు దిరిగినారని భయ పెట్టుటకే లేథను గోటవెలుపలి జమలెవ్వరో యిల్చిన మహజరవి మాయచేసీనారు. ఇదియంతయు మమ్‌కొట్‌ మహిమయే కాని మరియొకటి కాదేమో. ఇట్టి మహేంద్రజాల మధ్యమున నేను క్రొత్తరాణేని బెట్టుక్‌ ని నిర్వహింహగలనా? కావున దీని నెక్కడకైనం బొమ్మని చెవ్పుదును. అక్కడ దీనినంరక్షణకుం దగు వేర్పాటును జేయించును.

కిన్నెత్‌:- (మూర్చనుండి కొంచెము తెప్పిరిలి) పాదుషా సర్కార్‌! నే నేదోన మెటుంగను. అగ్నివలె

పరిశుద్దనై యున్నాను. మంచుగడ్డవలె న్వచృనై యున్నాను. చన్ను రక్షింపుము.

షా- కిన్నెత్‌! లేవంగలవా? లేనియెడల నేను రవంత యూంత నిచ్చోదను. లెమ్ము.

కిన్నె:- (లేచి) సర్కార్‌! మీరు నాకొరకుం జింతపాలు గొవలదు. నామాటలు ఖొరానుమాటలవలె నమ్మవలెను. నేను దోషమేమియు నెరుంగను,

షాః- నీ వట్టిదానివనే యగుదువు. కాని నీ మీంద వింత యర్లరియైన పిమ్మట నిన్ను నే నెట్లు నిర్వహింపవచ్చును?

కిన్నె:- ఆడుదానిపై ప్రజంకుం దప్పుమాటం జెప్పుకొనుటయే వైజము. బుద్దిమంతులైన న్యాయాధిప తులు సత్యమును బరిశీలించి నిందలేదని స్పష్టురువవలెను గాని ప్రజలకు జడియుదురా? నన్ను మీరు వ్యాయసభలోంెట్టి బహిరంగముగ విచారించి, నాకు న్యాయము దయచేయుండు.

షా:- మరియొకరి తప్పయినయెడల నట్లు చేయందగినదే. కాని పాదుషానైన నాయింటిలోని అంకుగొదా? నేను ఫిర్యాదినా? నా దాసులు సాక్షులా? ఇది చాలతప్పు గౌదా? అదిగొక యాతం(త్రమున నాకుం గావలసీనవారందటు చిక్కుకొనియున్నారు. నాస్రతిస్టు నాప్రాణము, నామానము పోందగినతంత్రము సిద్దించినది.

కిన్నె;- ఇది తంత్రమేకాని, సత్యముకాదని మీరొప్పుక్‌ందురా?

షాః- ఒప్పుకొంటీని,

కిన్నె:- ఒప్పుకొంటివా? సంతోషమే. అటులైన న న్నేమి చేయుమంటివి?

  1. పీచ్చివాని మరణశాసనము 815 శిన్నె:- పాదుషా! నేను విర్దోపినైన నీ భార్యనవి నీవు పలికితివి, నా కంతియే చాలును. నేను సీసెలవు ప్రకారము వాయిష్టము వచ్చినచోటికి. బోవుదుము. వాకు సెలవ? అల్జాపో అగ్బర్‌! అల్టాహో అగ్బర్‌! అల్టాహో అగ్భర్‌! (పాదుషాకు సాస్ట్రాంగపడి) బిప్‌మిల్లా! బిన్‌మిల్లా! (యని ఈల బళ్లుమని నేల గొట్టుకొవి నది.) షా అ! అ ఎంత భ్ధమాదము. యాక్షుతీ ఆమెళలకు దెబ్బ తగిలినది. ఎట్లు రక్తము ప్రవహించుచున్నదో, మంచముమీంద నిమ్మళముగు బరుండంంబొట్టదము. రవంత సాయము చేయుదువా? " యా;- పాదుషా సర్కార్‌! ఆమె పార్పా (మహావతివ్రత). ఆమెను నే నంటుదునా? షా- అటులైనం బరుగెత్తుకొనిపోయి దామరలను హుజూర్‌ తబీమ్‌ను (వైద్యుండు) బిలుచుకొవి రా? (యాకుతి బోవుము.) షా- అల్లా! అల్గాః ఎంతపని జరిగినది. ముసలితనమున వీర్యవృద్దికొరకు హల్వాలను మ్రింగి వల్లినుందు మొదలగు నిష్వెపదాగ్టముల వెక్కించి ఉద్రేకమును బుట్టించు కధలను విన్మి ప్రదర్శనములను గాంచి, కనంబడిన కాంతావాంఛను తీర్చికొనుటకై యాపడుచు బంగారుబొమ్మ బ్రదుకు భ్రష్టమొనర్చితిని. అయ్యయ్యో! ప్యారీ! వెళ్లిపోయితివా! (మొగమున గుడ్డవైదుకొని హా! యని యఆచుచు నావలికి బోయెను.) అతని హావాకారముతో మేల్కాంచితిని, ఇక్కడికి స్వవ్నము సరి.” ఓం శాంతి శ్నాంతి శ్మాంతిః.

  2. పిచ్చివాని మరణశాసనము జంఘారిశా స్త్రి యిట్లు పలికెను:- 4ఈనడుమం బిచ్చివానికి జబ్బుచేసీవ దని తెలియుటవలన వాతనిం జాడంబోయితివి. నమ్నుం జూచుటతోడనే చేటయంత మొగము చే సీకొవి వచ్చితివంటయ్యా యని యాతండు కేకనైని'వచ్చినవ్పుడు రాకుండినవాడువలెగాక రానప్పుడు వచ్చియుండినవాడు వచ్చుటయే సిద్దించినయెడల నా వచ్చుటను వచ్చుటతో గుణించినంత వచ్చుట వచ్చునో కాడా అదియే [34052 260 కాదా” యని యాళం డనెను. “ఇప్పుడు నే వెందుల” కని యాతని నడుగ వే నీనడుమును మరణశాసనమును బ్రాసితినిలే. దావిలో నీవు సొక్షివ్రాలుచేయుదు వని వీరాక కొటికు నిరీక్షించుచున్నావవి చెప్పి తుజ్టునం లోపలికిబోయి నాల్గు కాగితములబొత్తి నొకదానిని దెచ్చెను. అదియటునిటు రెండుసారులు తిరుగవైవి దీవి కొనను సంతకమును జేయుమని నన్ను గోరెను. విననిదే సంతక మెట్లు చేయును? చదువుమని హెచ్చరించితిని. “సంతకముచేయుటకుం జదువెందులకోయి ఫూల్‌. ఒక్క రిద్దజు తక్కజమీందార్లు పాలక స్రధానుడు చదివియే సంతకము చేయుచున్నారా? దినమునకుం బదివేలో పదునాళ్లువేలో సంతకము చేయవలసిన రమ్యాచక్రవర్తిమాట యేమి? నమ్మకముమీంద స్రసంచము దొరలిపోవుచున్నది. సరే నీయిస్ట్రమసారము చదివెద ననుకో. నే నిందులోనిదే చదువుచున్నానని నీవు నమ్మవలసినదే కాదా? ఎప్పుడో యొకప్పుడు నీవు వన్ను నమ్మక తప్పనే తప్పదు. అట్టియెడల చదువకముందే నమ్మరాదా? “ అజ్జళ్చా శ్రద్దధానళ్ళ సంశయాత్మా వినశ్యతి నాయం లోకోస్తిన పరోనసుఖం సంశయాత్మనః' అదిగాక నీకు విధేయుండనై వినిదించి నీ సంతకము గొనుటకు నేను నీసేవకుడ నమకొంటివా? ప్రో ఆవలికి బో! నాస్రధానగ్రంథము. నీపంతకాని కుపోద్ధాతముగం బకింతునా. ఈ గ్రంథమును బంగాళాఖభాతములోం బాజునైచెదనుగావి, నే నట్టి నీచమైన పసిచేయుదునా? ట్లో. అనాభ్థూతం పుష్పం కిసలయమలూనం కరరుహై రనావిద్దం రత్నం! అహా! చూచితివా అది పట్టు. కాళిదాసుడు మంచి గడుసువాడు. ఏనుంగమెలికవైచి వట్టినాండు. వహవ్వా! శిరకంపనము రో మహర్షణ వైన పట్టు. గీ. తగిన కాలమందుం దగిన స్టలంబునం దగిన రీతి దగిన తరుణితగురి (వ్రేలుకుండలాల విద్వాంసుడైనను గక్కుజీతిని బడక కదలిపోడు.” అంత గట్టివాండైన కాళిదాసుగూడ తన అభిజ్ఞానశాకుంతలములోం బెనరపప్పువలె జారినాండు. ఆతమాషా మటియొకప్పుడు చెప్పెదను. ఉత్తర రామచరిత్రలో సాక్షి కనంబజవిన యవౌచిత్యముకంటె ౨ షాన్సుగంటివారి కోకిల ఆంకం 2,

  3. పీచ్చివాని మరణశాసవము 817 ఎందుకయ్యా! ఈ మతిమాలిన గొడవ, మరణశాసనపుసంగత్తులు చెప్పుమని నేను తొందర పెట్టితిని. “మరణశాసనముకై నాకులేని తొందర నీ కెందులకోయి 19681 పండితుం డెవ్వండు బ్రతికియుండుట నీకిష్టము లేదా? “శ్ఞో. అతిక్రమ్య (గ్రహాన్‌ సర్వాన్‌ నిహంతా పాపకృచృవిః' అన్నట్లు శనిదశ వచ్చుటచేత మరణశాసనము ధ్రాసితివి. కాని యిందుం గొంత కలతకొట్టున్నది కాని లేకపోలేదు. “శరీరే రుర్హు భూతే వ్యాధి(గ్రప్తే కళేబరే” యనియే కాదా మనపూర్వుల యభిప్రాయము. కావున నిట్లు యశాశ్వతత్వము శరీరమునకుం బుట్టివప్పటి నుండియు నున్నదన్న మాటయే గాదా? అందుచేత బొడ్డుకోత, మరణ శాసనపుర్రాంత యొక్కసారి జరుగవంసీయుండంగ వ్యాధివచ్చినవవజుకు మనవారేల యు పేక్షించుచున్నారు? రోగముతోనే కాని చావం గూడదా? భార్యకు విపరీతమైన జబ్బు. భర్తయే రేయుంబవ ల్లామె కుపచారము చేయుచుండెను. నిద్రహారములు లేక మొద్దువంటి భర్త చచ్చినాండు. చావునకు సిద్దమైన యిల్లాలు భర్తసాపిండపుగారెలతో సంపూర్ణమైన సాపాటు. కొడుకునకు వెజ్టీకుక్క కజచినది. తండ్రీ టారున జచ్చినాండు. ఆత్మావైపుత్రనామాసీ యున్నది విదర్శనమైకదా. నామాల సుద్దపట్టు మూ(త్రబంధమునకు మిగుల దురాకట్టు. వడహరసంస్రదాయము వురుషులలోం బదఖిండనము, ్రీలలో శిరోముండనము. మండన మిద్రువి భార్యతో వాదించుటకు శంకరాచార్యలకుం బరకాయ్రవేశము కావలసివచ్చినది. కాని ఏది? మన మక్కడ నుండినయెడలం దమాష్షా కనంబఆచియుందుము. అండుదనంగా మనకు నల్లేరుమీంద బండిగాదంటోయి! ఓ గిరగిరగిరగిర గంపసిడి యాడినట్టాడనంటోయి.”'

“ఏడ్చినట్లే యున్నది. ఈదిక్కుమాలిన గొడవయంతయు నెందులకు? మరణశాసనము చదువు దువా పోవుదువా” యని కఠినముగా నడిగితివి,

అటులైన విను ఇరః ఓం ఖరఃఓం

అదేమి అదేమి ఖరఃఓం అవెదవేమి. అవి నేను మొత్తుకొంటిని.

“ఉండవోయి తొందరపడకు. “శుక్ధాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజం ్రనన్నవదనం ధ్యాయేళృర్వవిఘ్నాపశాంతయే” యను విష్ణు బోధకమైన యీళ్లోకముమ గాడిదెపరముగా నన్వయించిన వారెవ్వరో యెజుంగుదువా? మాగురువుగారు. గాడిదా! వీవును గవివిగావుగదా యన్నవాండు కవియేనా? అందుచేతం గవికి గాడిదకు నవినాభావసంబంధమున్నదని తేలుచున్నది. గాడిద కావైపున విష్ణువుతో సంబంధమున్నది. ఈవైపునం గవితో సంబంధమున్నది. అందుచేత సృష్టికి మూలతత్త్యము గాడిదయే యని నిశ్చయింపక శప్పనట్టగపడుచున్నది. కావున హరిః ఓం అని (ప్రారంభంచేయకుండం బరమార్ధజ్ఞానము గల నేను “ఇరః ఓం” అవి స్రారంభించితిని, బుద్దుని కింత ఖ్యాతి యేల కలిగెను? అతని కాలమందున్న వేదాచారములను ఖండించుటచేత. అట్లు చిరకాల ్రారంభపద్దతిని ఇండించి క్రొత్త త్రోవ సహీతుకముగొం ద్రొక్కినందులకుం గూడ నట్లు యందువా లేదా? వితంతువిహమున కున్న వైభవము, జనాకర్షణము ఫూర్వాచారవివాహమునకు లేదు, బాపనకోమటులు, మాలమాదిగ చచ్చట జంగాలు కలసిచేసీన విందులో

నున్న తేజస్సు పరిపాటిగ జరుగుచున్న యన్న సంతర్పణలో లేదు. ఎందుచేత పద్దతికి విరోధమగుటచేత, పద్దతి నియోగమనంగా నెజుంగుదువా? గోపరాజు రాముండు 'ప్రధానిగారు. “చాలులే అంతటితోం గట్టిపెట్టుము. నీ వీనడుమ నింత బుద్దిహీనముగ మాటలాడలేదు. ఇంత క్రమశూన్యముగ మాటలాడుచుంటి

818 సాక్షీ వేల? ఇంతలో నిట్లు చెడుటకుం గారణమేమి?:” అని నే నంటేని.

“కారణ మెందులకోయి [0011 కార్యమునకు గారణ మెంతమా త్రమక్కజలేదు తెలిసీనదా? ప్రపంచ సిద్దికంటు. నెక్కువ కార్యము లేదు గదా! దీనికి గారణమున్నదా? లేదు అంతవట కక్కలలేదు. కుండయున్నది. దీనికి గారణమున్నదా? లేదు. మట్టియే కారణమందువా? మట్టికి కుండకు భేద మేమున్నది? **అదియేమి కుమ్మరివాండు ద్రధాననారణము కాదా యస” యడిగితిని, “ఓరి [001 కుమ్మరివాడు మాత్రము మట్టి కాదంచోయి! 0051 [08 2110 ఊక లగాటల అన్నమాట నమరునకుం దెచ్చుకో. అందుచేతం గారణము మట్టియే. కార్యము మట్టియే. కార్యకారణ భేదమింక వెళ్కడిది? ఇదే, అద్వైతమునకుం బ్రాతిపదిక. ఉన్నదొక్కటి. కార్య మదియే కారణము నదియే. “కాశీతలవాసినీ గంగొ”' అదేస్రశ్నము నదేయుత్తరము కాదా? ఈ సందర్భమున మాకవిత్వము చిత్తగించినావా? “వీ యక్షరము మొదలింగ్రీషుభాషకు” అదే స్రశ్న అదే యుత్తరము కాదా?”

“నాకీ దిక్కుమాలిన సోదె యెందులకు? వేను బోయెదమ” అని వసారాలోనికి వచ్చుసరికి నన్ను బావాబావా యని యెవ్వరో పిలివివారు. అదరివడి ఫ్రక్కనుజూడగ వాగదిలో నొకపిల్ళిది యున్నది, వీవు మాబావలో నేమిమాటలాడుచున్నావని గట్టిగ నన్ను గద్దించెను. అంతలో బిచ్చివాండు వెళ్తినోరుకొట్టుకని నన్ను లోనికి రమ్మని సంజ్ఞ చేసెను. ఇది యేమో యవి పోయితిని. అప్పుడు నన్నాతండు “గట్టిగ మాటలాడకు. నన్ను బావా యని పిలిచినదే మృత్యుదేవత. ఇదినన్నమ దినము నాహ్వానించుచున్నది. ఇంక దేహము చాలింపక తప్పదని నిశ్చయ వటుచుకొని యామరణశాసనము ట్రానీతిని, నేను జదివెదను అగుము” అని యాతండు నన్ను బతిమాలెను. సరే చదువుమని నే నంటివి.

ఈశరీర మికం బదునైదునంవత్సరములకంట నెక్కువకాలము నిల్చునది కొదని నిశ్చయించి నాలోకానుభవమంతయుం (బ్రజకు బోధింపవలెనని దీనిని బ్రాసీవాను. వే నశాశ్వతుండను. ప్రజలు కూడ

.. నశాశ్వతులే. గురుం డశాశ్వతుందు. శిష్యుం డశాశ్వతుండైనవ్పుడీ ప్రయత్నమెందులకవి యధోేవము “కలదు. బోధింపదలచిన జ్ఞానము శాశ్వతము కొవున వే వట్లు చేయవరినీ వచ్చినది.

  1. మొదటిసూత్రము:- ఎవ్వడైన నీకుం బిచ్చి యని యన్న యెడల నట్టు నిన్నన్న వానికేసచ్చియని నిశ్చయింపుము.. నిన్ను వెట్తివైద్యశాలయందుంచుటకు వారు యత్నింహుగ వారినే నీవు తప్పించుకొని సురక్షితముగ నుండస్టలమునకుం బోవుచుంటినని యెంచవలయును. వారెవ్వరైన నిన్ను జూడవచ్చినయెడల వారి తెలివితక్కువమాటలు, బుద్దిహీన చేష్టలు చూచి వినోదించి వారుపొందుచున్న దుర్గతి నీకు లేకుండా నిన్ను భగవంతుడు రక్షించినాండవి యెంచుము. నీకున్న స్రపంచజ్ఞానము నప్పుడప్పు డుపద్యాసములమూల మున వారికి వెల్లిడింప్రుము. నీవిట్లు జ్ఞానబోధము చేయుచుండినగొని స్రవంచోద్దరణము దుర్హటము.

  2. రెండవనూత్రు:- నీవు మహాసంపన్నుండవు, మహారాజవు, నీ కోటలోని సేవకులిందటు నీ కుపచారములు చేయుటకు నియమింపంబడినూరే. నీ గదినూడ్భుటకు వచ్చిన సేవకుండు నిన్ను మోసపుచ్చి యేదియో పట్టుకొని పోవునవి యెంచుము. పౌఖశాయనికుండైన యారోగ్యమును గనుంగొనుట కుదయము ననే వచ్చిన వైద్యసేవకుడు నీయందలి యసూయనే ని న్నున్మత్తువి జేయుటకు వచ్చినవాండని నమ్ముము. వాడిచ్చిన మందును దీసికొనకుము. గొంతుకలోం బోనినను దావిని దాచి వోడటునిటుచూచునప్పుడు

810 141. పీచ్చివాని మరణశాననము గుడ్డతో మూతి తుడుచుకొన్నట్లు నటించి యాగుడ్డలోం జప్పుడు కాకుండ నుమియుము. నీకాహారీమ దెచ్చిన భృత్యుడు సమయమును జాచి వీకు విషము పెట్టి వీ సంపదను హరించుటకు వచ్చిన్లో విశ్చయింపుము. సందిగ్దవస్తువవి సీకుం దోంచిన దానిని వానినోటం బెట్టుము. లేకున్నయెడం నాహారమును విపర్జింపుము, ఎవ్వడైన నిన్ను వీభవనపుటావరణములో గొలికై భటుండు వినయపూర్వకముగం ర్‌ూ యెడలం జమత్కారమునం గనముమొఅంగి పైకి బొమ్ము-వీకొఆ కెంతయాందోళన మందుదురో శేకుంటచే నీ భవన మెంత గగ్గోలై పోవునో వీవు వినోదముగ జెలిసికోవచ్చును. ఒకవేళ సేవకులు నిను గొరడాతీసికొని కొట్టుట సిద్దిచువెడల ప్రజలు 'స్రభువను విరాకరించి తామే పరిపాలించుకొన ప్రయళ్ని! చుట సైస్తుకకారానుగుణమైన పరిస్తితి యని భావించి సాధ్యమైవంతవజకు నీభటులతోం బోరాడుమ మమజాని కాటునకు మందులేకపోవుటచే ఫీవు వారిని కజచుటకంటు మపాయము లేదు. ఇక వా లెప్పడో వీజోలికి రారు. కాంతాప్రశంసలో గరపెంత సుభదాయకమో కలహస్రయత్నములో నది యంతదుణదొయే కము. ఇదిగో రవంత సేవు చదువుమావి పూర్వసంగతి చెప్పుదును.” వలదు వలదని వేను మందలించినను నాతడు మానక యిట్లు చెప్పెను. ““దంతక్షత నఖక్షతసంగ్రదో యము మన శాస్త్రములోనిది. నేనొకవాడు చిన్నతనములో బైసరనవు బసందేదో పరిశీలింతమవి పడుచు దాసియింటికి బోయితిని. అచ్చట గుమ్మములో వేంచేసియున్న వేశ్యా మాతను జాలి సాష్టాంగ మౌచరించి పదము. చేతిలోనిగల్డ యూతోయి వా దేవి వనదుముచుట్టు గ్‌వెపాళ మాతలందజులోను మాతోయినారాణి అద్జునడకమ గారుపీత. అని ధ్యానించివది. ఆమె ్రసన్నురాళై సరసావికి వచ్చితివా తండ్రీ! ఏదీ చేతిలో నొకకొను పడచేయవోయి యని వ న. షా శేరంటో! పోనీలే. డీ వీయంగలుగునొ రే యుందురా” అవి “ప్రక్క లీకటికొట్టులో మంచముమీద నామనుమరాలు వండుకొన్నది. అది నరికక్ర్‌తీ కుజ్జది. మొన్నను సూర్యగ్రహణము నందు మంచి బింకమైనపట్టులో నది వెళ్లంబడినది. అది భయమున నటునిటు పాటీపోకుండ గట్టిగం గౌంగలించుకొని సుఖపడు బాబా” యని నన్ను బ్రేమమున హెచ్చరించేను. అంత గదిలోనికి బోయి గట్టిగా గౌగలించుకొంటిని, బొయ్యిమవి యజచి నులకమంచముమీంది కుక్క- నాగొంతుక పట్టుకొనెను. ఏడ్చుచు గిజగిజ కొట్టుకొనుచుండగా చీవీయని యజచుచు, వేశ్యమాత రోనికి వచ్చి కుక్కను గొట్టదలచి కాబోలు నావీపుపై గజ్జుుచ్చుకొని కొట్టు. 'పెద్దగోలయయ్యెను. చుట్టుప్యులి వారు లేనివచ్చి కుక్కను విడిపించి వేను దొంగనని నన్ను బట్టుకొని కొట్టిరీ. వేశ్యమాతపాతచీరగుడ్డ అరణాలు విలువగలదానిని హరించుటకు వచ్చినానని నాపై నేరము మోపిరి. మైత్రిలోను కరుపుమంచిదే, వైరములోను కరుప్పుమంచిదే యవి చెప్పేతినే అది యిది, ఎట్టయిననేమి, అప్పటినుండి యాడు దనంగొ గడగడ. భూశయనము.?””

820 పొక్షీ “సరే గొప్ప ప్రయోజకుడవే. కాని యిక సోదె కట్టిపెట్టి మరణ శాననమను జదువు” మని నే నంటి. ఇదివజ కెన్నిసూ(త్రములు చెప్పీతివవి యాళం డడుగంగా రెండని చెప్పితిని.

“ర్క నక్రమూడవ సూ త్రముూ-వీతత్త్యమేదో యెజుంగక నిన్నులోకులు గేలొసేయుదురు. నీతత్త్య మేదో వీకుగూడ బాగుగాం దెలియదు. కావున వేను జౌప్పెదను. నీవులోకులవలె: బామరుండవు కావు. గుడుగుడు గుంచము. లాడుచు లొడితెడగు బాహ్యబ్రకృతిలో మిడుకువాండవు కావు. నీవు జగత్పూజ్యాండవు- లోకాతీతుండవు. ఐహికవుదేవులాట వీకేమియులేదు. ఫీదిపోయినను నీయానందము నీ జన్మ ధవమైయున్న న్నది.

? పంచభూతములు స్వన్వరూవములలో నీకుం బ్రత్యక్షములిగుదురు గదా! ముక్కోటిదేవతలు కింకరులవలె పీ చుట్టుచుట్టుతిరుగుచుందురు గదా! అప్పరస్త్ర్టీరి యాటపాటలతో మైమజచి యుందువుగదా! కాలేన సంచత్వమితేషు కృత్న్నతో లోకేషు పాలేషు చ సర్వజంతుషు తమస్తదానీద్గహనం గభీరం అన్తస్యపారేభి విరాజతే విభుః అని వ్యాసుం డన్నట్లు, క. లోకంబులు లోకేశులు లోకస్ణులుం దెగినవీదస వలోకంబగు పెం జీంకటికవ్వల సతతము నేకాకృతి వెల్లునతని నే పేఏింతున్‌. అవి పోతరాజాగారు జెప్పనట్లు “ వీకాకృతి వెళ్లునతని” నీవెప్పుడు పేవింతువు, ఫీ కింక మోకమున కడ్డేమి? కవికందని, భక్తువికందవి, జ్ఞానికందని యాపదనిని నీవు సులభముగాొ........--.-” ఎవండురా అక్కడ డాక్టరుగారు వచ్చుచున్నారు. పో! అవళింకిటో అని పెద్దకేక లోనుంది విన బడినది. వెంటనే పీచ్చివానిని విడిచిపోయితిని.? ఓమ్‌ శాంతి శ్యాంతి శాంతిః

  1. మహాపతివ్రత జయాలాన్టి యిట్లు పలికెను; “ హిమాలయ ప్రాంశమునుండి వచ్చిన యొకమహాయోగిని వేడీసభలో నుపన్యసించును. సావధానచి త్తులరై వినంగోరెదను.?? మహాయోగివి యుపన్యానము ““ఫుష్పములలో గులాబి యెట్లో, జాలలోవట్రమెట్లో, లోహములందు కాంచన మెట్లో , మగవారిలో శూరుం డెట్లో, యాండూూరిలోం బితిన్రత యట్లు, గీ “ధరణి నుండు ద్వితీయమౌదైన మదియో” యవి యొకక్ని చెప్పినాండు. అండుజన్ను మెత్తితరింవలయును. అందులో. బతిగ్రత్రయై తరింవలయును. మజియొకమార్గము లేదు. బ్రహ్మజ్తాన సంపత్తిచేం బదువార్గుజన్మములకైనను మగవాండు మోక్షము నొందకపోవచ్చును కాని, నిష్పలాపేశమైనపతి _ భక్తినే నాండుది యొకజన్మములో ముక్తకొందంగలదు. పరమేశ్వరుండు కేవల(ప్రేమమయుండే కాక (ప్రేమ స్వరూపుండు కూడను. అందుచే (ప్రేమళత్త్వమే సంసారతారక మైనది. గీ దంపతుళ(పేమవంటి దీధరణి లేదు వారికేమ్సుక్షి విభవ మెప్పటికి నైన వట్టిబ్రహ్మచారికి మోళ్షపదవి సున స్‌ జ్ఞానియగువాని కద్ది సంశయము సుమ్ము. (ప్రేమలతం గోయు మని మనపెద్ద లనిరి నాకు క్షమియింపు మామాట వచ్చలేదు జన్మరాహిత్య పరమశోశ్వతసుమంబు భవ్యతమరాగ లతికోద్భవంబు కాదె?" అందుచేత నాండువారిలో నొక్కగృహిణికి తప్ప (బ్రహ్మచారిణులకు, యోగినులకు, సన్న్యాసినులకుం గూడ ముక్తిభించు నవి లైర్యముగం జెప్ప ఏలులేదు. ప్రేమాదిరసములు వుట్టుకతోడనే మనహృదయములం దున్నవి. మనము మనుజలకంపె నధమజంతువులుగా నున్నప్పటినుండియు నారసములు మనహృదయ ములం దున్నవి. ప్రియాగమనమున గుళుకు గుళుకు మనుగవ్వ(్రేమాతిథ్య మెట్టిదో, సతీమణియింటి కేతెంచిన భర్తపాదసేవ సరిగా నట్టిది, వానికి లెంటికిని తత్త్యమున భేద మేమియు లేదు. జ్ఞానము మనుజునకు సహజము కాకపోవచ్చులేమో కాని (ప్రేమమాత్రము సహజ మవి యొప్పుకొనక తప్పదు. అట్టి (ప్రేమరస మెండంజేసీకొనం బ్రయత్నించి జ్ఞానముచేం దరింపబూనుట యతికష్టము. ఆసహజము. అవసానమున దృశ్యాదృళ్యము కూడను. (ప్రేమరస మెప్పటికినిగూడ నెండునది కాదు. (ప్రేమ తొలంగదు. జ్ఞానము కలుగదు. అట్టి సంధ్యవస్థలో మనుజుండు చిక్కుకొని యుభయభ్రష్టత నొందుట తగదు. అట్టి(ప్రేమాదిరస ములు సత్కార్యములందు, సత్సాత్రములందు, సముచితముగ, సద్వినియోగము చేసికొనుట చేతనే జన్మ సాఫల్యము కలుగును.

822 పక్షి అది గాక ప్రీశ త్వసమ్మేళనములో జ్ఞానముపాలుకంటె, భక్తిపాలు హెచ్చు. ఎందుచేత ననంగా పరమేశ్వరునిచేతిలోనద్రత్యతముగ నున్ననృష్టితంత్ర మంతయుం బ్రత్యకముగ (స్త్రీనే నిర్వహింపయిడుచు న్నది. ఆండుది పరమేశ్వరువి (ప్రతినిధి యైయున్నది. (ప్రేమనుధలచేంగాని కుటయుం బెంచుటయు వెన్నండు సిద్దింపదు. అందులకు జ్ఞానమక్కజలేదు. ప్రపంచపుటునికికి బ్రేమయే మోలాధారము: భగవంతుం డున్నాం డని, లేం డని, యున్నాం డనుమాటయే కాని యాతవికి వృష్టితో వయ౭కి్తేనీ లేదని, లేనక్టు యున్నాం డవి, యెన్నితలతిక్కకొనవెట్టి నన్నిపాతపుడారులైన మగవాందు జుక్టీకీక్‌ భ్రాక్కినాండు కాని మగువ యాచింత కెన్నండైన లోనైనదా? అసంశయం మెన్నండైనం బొందినతా? (టేకు స్వరూపుం జైనపరమేశ్వరుని యందు విర్మైద్రవిశ్వాసము, నిశ్చలభక్తి తప్పు అమెక్సృాదయమున నీంక ముఖ్యమైన దేమైన. నున్నదా? (ప్రేమామృతవూళ్లమైన యామెహృదయమండు. మణీ యొక్కిటీ యుండుటకుం దా వెక్కడిది? ఒకమవ్యపతిద్రత వృత్తాంతమును జెప్పుదును. దూరయానశక్తి కలదానను. కవన వే నొక్కరొత్రి హిమవత్పర్వతకాంచన గంగాశిఖరమునం గూరుచుండియుండంగా నిద్దజు విద్యాథరస్త్రీకు చ్ప్పుకొన్న మాటల వింటిని. అందువలన నేను చెప్పంబోవు మహావతివ్రతను గోర్చిన యంశీము అనేకములు తరి సంభాషణవలనం దెలిసికొంటివి. అవి తరువాత చెప్పుదును. ముం దాయుత్తమకొంల్‌ శ్రైహికభావృత్తమును గర్హములు పవిదత్రములు చేసికొందము. కృష్ణగో దావరీమండల మధ్యగత ప్రదేశమున నొక సంవన్నుని కుటుంబమున నామె కొన్ని పంవల్ఫర ములకక్రింద ప్రావీగర్భమునం గాంతి రాశివలె మదయించెను. ఆమె వుట్టినస్టల మేదియైన మీ కెందులకు? జన్మస్థలమునకు, జన్మకాలమునకుం బ్రాముఖ్య మీయందగదు. మంచి స్టలమునం బుట్టివబీవూడు. మంచం డని యనందగునా? చెడ్డస్త్రలమునం బుట్టినూండు చెడ్డవాం డనందగునా? జాతకుని స్వరూపన్వభావా జన్మస్థలకాలములంబట్టి లేశము మండవు. మాలపల్లైయం దరుంధతి వుట్టలేదా? బ్రహ్మవంశమున బ్య టార్పిణఖమాట యేమి? దేశ కాలపొత్రాదులు జీవదకృతులపై గొంతమార్చు తప్పకుండ గలు జేయునని కొందలు చెప్పుదురు. కాని యది సాధారణ ప్రకృతుల వర్తించుమాట కాదు. అసామాన్య ప్రకృరుం న్నియు దేశకాలపాత్ర బద్దములైనవి కానే కావు. సృష్టిసూత్రమున కవి లొంగునవి కొనేకొవు జా మినహాయింపుల క్రిందనే మనము చూచి గౌరవింపందగును. మనగౌరవము నవి యపేక్షించునని కావు. అట్టి యసాధారణ శరీర తేజస్సుతో, నంతకంటె నూటురెట్టు హెచ్చయిన బుద్దితేజస్చుతో $ నంతకంట నూటురెట్టు హెచ్చయిన యోగ్యతాతేజస్సుతో, నంతకంటు నూజురెట్లు నా భక్తికేజస్పుతో, నంతకంట నూజురెట్లు హెచ్చయిన యాత్మతేజస్సుతో నా తస్వినివ లా నాణి ముత్తిము వుట్టివట్లు, పంకమున భగవత్పూడార్దమైనవద్మము వుట్రిశు నాంగటిపొలున శ పుట్టినట్లు, నము(ద్రమున జగమంతయు. శాసించు మహాలక్ష్మీ వుట్టీన ట్లాసంవన్నునీకుటుంటిమున నీవ్రభారాశి భ్రభవించెను. ఆకుటుంబమున కెంతో కాంతి వచ్చినది. ఆరాష్రయవే శెంతో కాంతి వవ్చినిది. భారతదేశమున కంతకుం గూడం గాంతిం దేంగల కమలాన్వరూపిణియై వెలసెను. ఆమె మహాలక్ష్మీ యవతొర మని పుణ్యాత్ములైన తల్లిదండ్రులెటింగి. యామెకు. మహాలక్ష్మీ యని వామముంచిరి. ఈబీడ్డే

  1. మహాసతిన్రత 823 పుట్టిప్పటిమండియుం గన్నవారి కైశ్వర్యము వృద్ది కాబొచ్చెను. తెల్లూఅి లేచి మొదట వీపిల్లమొగము చూడకుండ దైవస్రార్థవమైనం దల్లిదండ్రులు చేసి యెలుంగరు. ఈమె మొగము చూచిన వేమిలాభము. కలుగునో యవి యితరులుగూడ భావించి చూచుచుండెడివారు. ఈమె వెత్తుకొన్న వేమి విశేషమ్మో యీమెకు పాలిచ్చిన వేమివిశేషస్తూ తల దువ్విన వేమివిశేషమో యని యా యూరిద్రభుకాంతలు, బ్రాహ్మణకాంతలు తలంచుచు, నమస్తోపచారము లీసిల్లకుం ేయుచుండిరి. ఎవ్వరికైన జబ్బుగా మన్నయెడల నీమెను వా రింటికి దీసీకొనిపోవుచుండుదురు. ఈమెయున్న చోట నుఖమ్ము వారోగ్యమ్ము వైశ్వర్యము, సంపత్తి యుండక తప్ప వని యందజనమ్మకమైయుండెను.

కాని యీమె బాళ్య్ళమువవే కొన్నియద్భుత గుణములు వెల్లడించుచుండెను. పిల్లలు సాధారణముగాం బప్పవి, పండ్లని, భక్యములని వలపులాడీపోవుదురు కద్హా యీమె యెదుట నెన్నిమధురప దార్హము లుంచినము వావి నేవియు ముట్టక వ్యానవీఠమున నున్న భగవద్గీతను చేతం బుచ్చుకొని యక్కడం గూరుచుండెడిది, బొమ్మలవి, గడియారములని, తోపుడుబండ్లవి ఎన్నివింతవస్తువు లెదుట నుంచినను వాని వేవియు స్పృశింపక వీణయొద్దకుం బ్రాంకి తీగలను గదల్ఫి కరకరిలాడుచుండెడిది. ముత్యాలసరము లన్ని వచ్చలహారము లవి, బంగారుకంఠమాలలవి-ఎన్నియెన్ని వస్తువు లామెయెదుట నుంచినను వానివిం తప్పించు కొవిశల్లిగారి దేవతార్భనలోవి జపమాల పట్టుకొని ప్రాకి వచ్చుతుండెడిది. ఈగుణమువలన నీమె పరుల కానందము, సుఖము, సంపద కలుగంజేయువారే కావి స్వలాభము నపేశ్షించి యేవనియైనను బేయువారు కారని యప్పుడే యంద ఆనుకొనిరి. భక్తురాలగువవి కొందటు, సన్న్యాసివి యగు నవి కొందలు, ఎవరికి దోంవిమట్లు వా రను కొనుచుండిరి.' జనకమహారాజు చక్రవర్తియు, నవ్యాసియు నేక కాలమందే యైనట్లీమె చ్రవర్తినియు, సన్న్యాసియుంగూడ వేకకాల మందే కాంగూడదా? యవి కొంద జనిరి. ఇంత యసామాన్యప్ర కృతు లర్భాయుర్వ్యక్తులే యవియు, బుణశేషముం దీర్చుకొనుటకు వచ్చి తుడివిపెట్టందగినంత తుడిచి పెట్టీ తుట్టున నెగిరిపోవు ననియు మటీకొంద అనిరి. ఎవరినాలుక కడ్డేమున్నది? అన్ని స్వాతం త్రము అంతరించినను రాజకీయవిషయే తరతంత్రములందు మన కింక వాలాపస్వాతం త్ర్యము మిగిలియున్నది కాదా ఇంటియొద్దవే యామెకు విద్యాభ్యాన మైనది. ఆతిశీస్టుముగ బ్రాయను, చదువను వేర్చుకొనెము, ఆంగ్రేయభాషయుంగూడం గొంత వింటియొద్దవే వేర్చుకొనెము. అట్టి యళ్టై వయన్సు హెచ్చుచున్న కొలంది మొగములో లక్ష్మీకళ హెచ్చుచున్నది, శరీరము వుష్టియైన కొలందిం గంటిలోవి శాసనతేజము తీళ్షమగుచు న్నది. చిత్తమునకు వికానము కలిగినకొలంది నావరించిన పవిత్రత హెచ్చగుచున్నది. ఒక మహాసంపన్నకుటుంబములోని బాలుం డామెన్వరూస వ్వభావాదులను విని వరించి, వివాహము చేసికొనెను. ఆమె వుట్టివింటి వారికంటె నత్తింటయోరికి హెచ్చునంపన్నతయు, రాబడియు నుండెను, మవాదృష్టవంచురా లని జనవాక్యము విజృంభించెను. అది వట్టి తెలివితక్కువమాట, ఈమెవలన నామహానంప న్నుడే మహాదృష్టంతుం డైనాం డనుమాట బుద్దికలిగిన మాట, ఆయన కప్పటికున్న కష్టము విచారము లీమెవలనంగాని శాంతింవ వని భగవంతుం డెటీంగి యామెను వారియింట సంరత్షకదేవతగ నుంచినాందు. పూజకొలంది పురుషుం డన్నసామెత యిచ్చట వర్తింపదు. ఆతండు చేసికొన్న పూజకొలందియే యీపాలంతి

024 సాక్షీ లభించిన దని యనుకొనుట సరిగా నుండును, ఇక వామహారాజున కేమిలోపము. ఆడినది యాట, పాడినది పాట, పలికినది పలుకు, చేసినది చేంత, ముట్టినది ముత్యము, పట్టినది బంగారము-ఇఖట్టు లిరువదియేడుసంవ తృరము_లభిండవిజయముతో జరిగినది. ఆమె నంసార మెట్టు జరువుకొనెనో బ్రతికాంతయేకాక, గ్రతి వురుషుండు గూడ తెలిసీకొనవలనినదే. మనువ్యలోకమునకంతకు నాదర్శప్రాయమైన యీమెవర్తవముం దెలిసీకొనుటవలన దోషశమన మగును. వూర్వమహావతిగ్రతల కథలందువలె వీమెచరితమునందు దావానల భక్షణములు, సూర్య గ్రహనిరో ధనములు, మృత పంజీవనశక్తులు మొదలగు నమానుష్రజ్ఞలు లేవు. ఆకాలపరి స్తీతులంబట్టి యాసన్నివేశములు సిద్దించినవి. ఈకాలమున నవి యేమియుం గలుగవు, ఇవ్వుడు నర్వసాధారణ ముగా సర్వపంసారములందు జరుగు సన్నివేశములలోం బతివ్రతయైన గృహిణి యెట్లు స్రవర్తింపవలయునో యాపాఠమును దేశమునకు శాశ్వతముగా వేర్చిన యామహావతిస్రత కనేకనమస్కారము అర్పించి మటీ చెప్పెదను.

సతికి బ్రధమగణ్యమైనగుణము. వత్యమరాగము.. ఇదియే. వ్రునాదిగ నంసారభవన మంతయు నిర్మింపంబడుచున్నది. ఇది యెంత బింకముగానుండునో భవన మంత విలుకడ కలదైయుందును. దీనితత్య్యమె ట్టేదో రవంత పరిశీలింతము. భర్త వలికినపలుకులంబిట్టి, యిచ్చిన యిావినిబిట్టే, చేసీ చే్టమబట్టి చూపీన గౌరవమునుబట్టి భార్యయనురాగ మూసరవెల్లితలవలెం (గ్రిందికి మీందక్‌ నూంగులాడుచుండును. కట్టే హెచ్చుతగ్గులు పఠ్యనురాగమున నెప్పుడు భార్యకుం గలిగివవో యది యనురాగము కాదని భావియవలినీయు న్నది. భార్యకు బతిని జూచిన మొదటిదిమున నెట్టియనురాగ ముండునో యట్టేయనురాగమే విస్ణు దూతను జూచువజ కుండవలయును, ఇట్టి యనురాగము కేవలము విశ్చలమైనది. దీవికి హెచ్చుతగ్గులుం డుట కవకాశము లేవేలేదు. తనకొటుకుం దా నెప్పుడు భర్తను (బ్రేమించునో యన్న డాయమరాగ మను గాగము కాదు. భర్తకొలుకే భర్తమ (ప్రేమించు వడంతిమా్రమే వళ్యనురాగము కంది. పతిగ్రత యని క్రానియాడందగినది. అనంగా నైహిక వాంఛాశూన్యమైన యమరాగము వత్యనురాగము.. దేశమందున్న త్రీలాదలుం గూడ నిట్టియనురాగము వాకు వాభర్తపై నున్నదా యనా గ్రశ్నించుక్‌వగ యథార్థ మేదియో తెలియును. నే నెటీంగినంతవటి కొక్కయీాయిల్లాలీవత్యనురాగమే యట్లు విశ్చలమైనది. సూర్యకాంతికి 'హెచ్చుతగ్గు లున్నవి; చం ద్రతేజమునకు వృద్దిక్షయము లున్నవి; సముదద్రమునకుం బోటుపాటు లున్నవి, కొని, యీమె యనురాగమునకు హెచ్చుతగ్గులు లేవు. మొదటితత్త మైనయాకాళ మెట్టు మార్పు శేనిదో యూమె యనురాగ మట్టిది. నీ కెట్లు తెలియు నందుర్తానే నద్భుతశక్తులను సంపాదించినదానను గొన మీరు విశ్వసీంపవలయును. వదునెనిమిదధ్యాయములలో భగవంతుండు బోధించినయనానక్తియోగ మీమె సర్వపొఖ్యసంపూర్లమైన సంసారమున బ్రత్యక్షముగ నాచరణ మందు జూసీంచిరి. (స్త్రీ! కిదియే మోక్షమునకు మొదటిమె ట్టని (గ్రహింవవలసినది.

షాక మటియొక మగుణమును గూర్చి చెప్పెదను. వతిస్రతలు సాధారణముగా గర్వభూయిలై యుందురు. కాని బీదలపాలిటి కల్చ్పవల్లియైన యామహాలిక్కికి గర్వ మమనది గంధగంధలేశమైన లేదు. “గీ, వినయకారుణ్యబుద్ది వివేకలిక్క ణాదిగుణముల కాటపట్టయినవావి" అని ప్రహ్లదుమిగూర్చి పోతరాజు గారు చెప్పినారు. నర్వశుభ గుణములలో వినయ ముత్తమమైనది. అట్టిగుణ మీమెకుం గలదు. ఎంతబీదపిర్లి లైన నర్కే యెంత 'దరిద్రకాంఛ లైన్‌ నరే, యంశరోశగలగు స్వటొవ స్వభావాదులు గళవారైన సే

  1. మహాపతివ్రత 825 యెంతయో దయతో లాలించి బుజ్జగించి యాదరించి, (ప్రేమించి, బహూకరించి తిరిగి రమ్మని పంపీవేయునుదారస్వభాన మామెయందుం దక్క నే పెక్టుడం జూడలేదు. ఈ కాంతాశిరోమణి తనకు బరులకుం దత్త్వ్వమున నెంతమాత్రము భేదము లేదని త్రికరణశుద్దిగ వమ్మినయిల్లాలు. అట్టి వరమార్ధదృష్టీచే నామెకుం గలిగిన యావినయ మామెను బరమపూజ్యూ రాలిగం జేసెను.

గీ. ఇతందు నాశగ్రుం డితని శిక్షింతు ననుచు నతవి నడంచి (శ్రొక్కెడునాతం డధమతముండు అందజుకు నేమ దాసుండ ననుచు శిరము నవనతము చేయువాతండే యధికతముండు. అని బుద్దుండు చెప్పిన నీతి వాచరణమునం జూపీవద్దానవతి. ఇంకం గారుణ్యమును గూర్చి చెప్పెదను. దాదాపుంగా నిరుది యేడు సంవత్చరములనుండి యెన్ని వందలకుటుంబములకు గుప్తదానము చేసి పోషించెనో యెవరు చెప్పంగలరు? చదువులకు గొందజకు, భోజనములకుం గొందజకుం వుస్తకములకుం గొందటక్తు, బట్టలకు గొందజకు, వ శ్రికానిర్వహణమునకుం గొందజకుం గవితాష్రోత్సాహమునకై కొందఖికు, విత్యభుక్తికై కొందటుకు, నలంకారములకై కొందజుకు, బుద్దిలేక పాడైనూరి కింతటిమండి బుద్ది కలుగుటకై కొందజకు, పరీశ్షాబహుమానములకై కొందజకు _శెఆపిలేవి యాని, తెంవులేవి యాఏ, మెప్ఫుకోరని యాని, త్రికరణశుద్రియైన యివి, బ్రచృన్నమైన యివి, కృతజ్ఞతాలేశ మైన నపేక్షింపనియావి, పరమాత్మ స్రీతి కరమైన యీవి మనుష్యస్వరూపడేవతాకాంతయైన యామెహస్తముననున్నది. ఎవరిమట్టునకు వారు నామీద నున్నదయ యామహాలక్ష్మీకి మటి యెవ్వరిమీం దన లేదని నిశ్చయముగా నమ్మి యామెను బ్రేమించు చుండిరి. ఇట్టీభ్రమను గలిగించు ననురాగవైని త్రము (శ్రీరామచం గ్రమూర్తిహృదయమున నుండెము, విద్య, జ్ఞాపకశక్తి మొదలగువానింగూర్చి చెప్పెదను. ఈమెకు మూండు భాషలలో నసాధారణపాండిత్యే ముండెను. ఆం ధ్రసంస్కృత భాషాగ్రంభముల లెక్కయేమి? మహాగ్రంభాలయములం దున్నయన్ని యాంగ్ల గ్రంథము లీమె చదివినారు. చదివిన దంతయు జ్ఞస్తిలో నున్నది. ఈమెబుద్ది యేకసంత గ్రాహిత్వము కలది. వీరికుటుంటము పశ్చిమఖండ ప్రయాణము చేసినప్పు డీమె యాంగ్లేయ భాషాధోరణి, యాంగ్లేయ భాషాజ్డున మును గాంచి యచ్చటి గొప్పగొప్ప విద్యావతులాశ్చర్య మంది యీమెను గౌరవించిరి. ఆంధ్రభాషలో నమృతప్రాయమై, ధారాశుద్ది యైనకవిత్వ మీమె చెప్పంగలిగియుండెను. ఈమె కవితా చాకచక్య మెట్టిదో " విమర్శన ప్రాగల్భ్య మట్టిది. కథాసంవిధానము నందుంగాని పూర్యోత్తరసందర్భమునందుంగొన్ని వాగ్వ్యవహా రము రిందుంగాని యవలీలగ దోషము కనిపెట్టి దిద్దుగలమహానైపుణ్య మీమెకున్నది. ఈమె (్త్రీలసభలల్‌! నెన్నిసారులో యుపన్యానము లిచ్చి యుండెను. శారదాదేవివలె నుపన్యసీంపగల విశారదత యీమెకుం గందు. ఇదికాక వీణావాదననుందు నేర్పరి. తనకుంగళల్ళిన యిద్దజు మగపిలైలను, నల్లురాందుపీల్లలను మూడు భాషలందుందనవలెం బాండిత్యము గలవూరిగను, వీణావాదనమందు శక్తిగలవారిగను జేసివారు. పిల్లలందలు దైవభక్తి గలవారు. మాతృపితృభక్తిగలవారు. బ్రజాహిత తత్చరులు, వినయవంతులు, వివేకులు, సత్ర్రవర్త నుల్కు ఇట్టీయుత్తము సంతాను మామె కొంచెను. ఆ కాంతాలలామ చేసికొన్న పూర్వమహా వుణ్యముచేత

826 పక్షి విట్టిత్సంతాన మామెకుం గలిగినదని చెప్పందగదు. పిల్లలు చేసికొన్న వూర్వజన్మనుకృతముననే వీ రామెగర్భమునం బడుట సిద్దించెనవి చెప్పందగివది. ఎన్నినెలలు స్రయాణమైనను సరే యన్నివెలలలోను, నన్ని వట్టణములలోను, నెప్పటి కేవస్తువు కావలయునో యని ముందుగ దెలిసికొని వాని నెచ్చటెచ్చట భద్రవజువవలయునో భద్రపటచి, యవనరామసారముగ నుపయోగించి యొక్కవస్తువైనం బోకుండ నన్నియు నింటికి దీనీకొనిరావలసినదే. ధ్రయాణవుంబెట్టైల నామెయే. వద్దవలయు నవి చెవ్పుదురు. ఎంతదూరదృష్టియో, యెంతవివేకమో, యెంతయవవరణ్ఞానమో, యెంతమేధాశక్తియో యెంతభ(ద్రస్రవర్తనమో చెప్పుటకు నాకు శక్తి చాలదు. కోటలో: బొమ్మలమేడలో, నెడమమైపున్న రెండవగదిలో కుడిగోడమీది గుండ్రవిగూంటిలో నున్న యాౌవస్తువును భద్రవజుపవలసిన దని జ్ఞాపకార్థముగా నిక్కడిదాసులకు రెండువేలమైళ్లదూరముననుండి వ్రాయుట వెక్కడనైన వివియుండిరా? నేను వినలేదు. లక్షలకొలది రాంబడి గల మహానంసారపు భారమును భర్తకు లేశమైనం దగులకుండ నంతయు దాను వహించి యవలీలగ నిర్వహించి పరమనుఖముగం (బ్రవర్తించి వ్యవహారపుంగాగితములు చూచుకొమట, చదువుకొనుట, మఖముగ మిత్రులతో సంభాషించుట మాత్రమే భర్తకు వదలివైవి యాయనమ నిర్విచారస్త్రితి నుంచిన యా యిల్లాలి ఘనతకు, నుదారతకుం (బేమకు వాద్దున్నదా! ఆహా! వరాతత్సరుండా! ఎట్టియాళ్మను వృష్టించితివోయి! అమెయొచ్ద మన్నసందడి కెన్నడైనం దెఆపీయున్నదా। సంగీళములూరు, సాహిత్యములూరు, వుఠాణములవారు, కవిత్వములవారు, మవవ్యానములవారు, మంగళవుటారతులవారు, వోన్యసంభాషణల వారు, నగరులోం దవముట్టునుండి గౌరవిరిమబడుచుండ, పహారామీంద బట్టలు తెచ్చినూరు, బంగొరువస్తు వులు చేసి తెచ్చినవారు, చేంవలవారు, నడవిపందులూరు, పండ్లగంపలూరు, బట్టలుకుట్టువారు లోపలికి బంపీన దానులు లోనుండి వార్తలు వస్తువులు మోచికొనిపోవుచు వచ్చుచుండ, నోహోహో! కన్నులవైకుం త్రము కదా! చూచి తీరవలసినదే-బ్రతిదినము పెండ్లియింటవలె నుండెడిదే. నిత్యకల్యాణమును పచ్చతోర ఇము కవంబటిచినదే! దైవవశమునం బిల్లల కెప్పుడైన జబ్బు చేసినను భర్తకుం దెలిసీనయెడల నాయన బెంగ పెట్టుకొను నవి యెంచి సాధ్యమైనంతవటకు రహస్యముగ నుంచెడివారు. తనసౌఖ్యముక్‌ టకు తా నొక్కవనియైనం చేసియుండ లే దవి కంలోక్తిగాం బలుకంగలను. ;ట[ అను తత్త్వమును బూర్తిగాం దుడిచి పాజవైనినవ్యక్తి నెప్పుడైన వింటిరా! ఇప్పుడు వివి పవిత్రత నాందుండు. ఆమెకు మృతి యనంగ భయము లేశమైన లేదు సరికదా మహానందము కూడను. భర్తప్రోతా సహముచే తను దొరసానుల తొందరవలనను 996280% చేయించు కొవవలనివచ్చినవ్నుడు బల్లిమీందం బండుకొని,. తన్నుం గోయం దెచ్చినకత్తులవాడిని బరీక్షించి, యిది యెంచులకది యెందుల కని యన్నిటి యుపయోగ మును బెలిసికొని నవ్వుచు మత్తుమందు తీసికొన్న మానినీశిరోమణికి మరణభయ మున్నదా?-ఏదైన నవ్వుకున్న యెడల దోష మున్నయెడల దేవసన్ని ధానమునకుం బోవుటకు జంకుకాన్మి చంటిపిల్లనంటి విష్కల్మషహృదయ యగునామెకు జంకేమి? ఈమెకంఠరవము మర్షళధ్వనితో సమమైనది. అదియే యీమెకు మహాదృష్టలక్షణము. ఈమెమామగా రిగొంతు మటీయొక విధముగా నుండెడిది. అది మందరధ్యనిలో మహాగంభీరమైనది. మాటలాడుచుండంగా

  1. మహాపతివ్రత 527 వాయనధ్వవి యెంతయో లావుగ నిండుగ నున్న ట్లగపడుచుండెడిది. ఆది యాయన కదృష్టరిక్షణము. అట్టికంఠధ్వని యిప్పటి యుత్తరాదిమఠస్వాములవారి కున్నది కావి యీయిల్దాలిగొంతువంటేది నేను వినియుండలేదు.

తనకు రాంబోవుమృతి వాయుమాసములకుం బూర్వమే యీమె కవిపెట్టను. ఎన్ను డది వచ్చునో బాముజాము గడియగడియ లెక్కసెట్టుకొమచుం బాఠశారిము వదలి బాలిక యింటికి బోవునట్టు మహోత్పాహమున నుండెను. ఆమె కన్యగ్రామములో మృతి సిద్దించెను. స్వగ్రామముముండి. వెడలం బోవునప్పుడామె మామగారి నిల్యువిగ్రహమునకు మోకాళ్ల నమస్కరించి యిట్లు మనవిచేసెను. “మీవంశే మును కొల్చునవకాశము నా కింక లేదు, మీపూర్వులవలన మీనలన వంశమునకుం గలిగినగౌరవమును నేను జెడుగొట్టలే దమటకు నాయంత రాత్మ సాక్షీ విళ్ళరీరాత్మ సాక్షి వరమాత్మ సాక్షి నాకు సెలవు. నమస్కారము.” అటుసిమ్మటం గొన్ని విస్ణుపటముల యొద్దకుం బోయి వానికి నమస్కరించి యిట్లు పలికెను. “నాకు బరమేశ్వరునియందు దృష్టి విలుకడగా మండుటకు మీరు కొంత సాయము చేసినారు. ఇక వేను బరమాత్మయొద్దకే పోవుచున్నాను. నాక్సు 'వెలవిండు.” తరువాతం దోంట లోనికి బోయి తాను సంచినపూలచెట్టవన్నింటివి జూచి, న్పృశించి వుష్పములం ద్రుంపకుండ నా్ధూణించి “మిమ్మింకం జాడను. మీకు నాకు బుణము తీటీనది” యని వలిక్కి జయవరమేశ్వరా! యని యుత్సాహమునం బోయి తనకుటుంబముతో రైలెక్కెను, అమె యిప్పుడు వైకుంఠమున లశ్మీసన్నిధానమున నున్నది. త్రమురా లింతకాలము జీవించియుంటలే దుర్షళము. ఆంధ్రదేశమున వక గ్‌ = కే బునర్జన్మము లేదు. శాశ్వతమహావందము నామె రమాసన్నిధి నముభవించుచువ్నది. కొందలని ప్రీ, లామెను దేవతార్భనలో మహాలక్ష్మీతో పాటు పూజచేసి కొముచున్నారు. ,.. ౬ .విద్యాధరస్తీ లేమో మాటలాడుకొనురున్నా రని చెప్పితిని కాదా! ఒకతె రెండవదానితో నిట్లనెను. శ్రియ మువోరాజా ధర్మపత్నియంట. ఆత్యుత్తమురాలంట. మంచివయప్పులోం బవిశ్రాగ్ని స్పర్శమువలన దేహము చాలించినదంట. ఆమె మహాలక్ష్మీనన్నిధానమున సావిత్రితో పాటు గౌరవింపంబడుచున్నది. హంసయాన మెక్కి యామె యుత్తర ద్వారమునొద్దకు రాగానే యప్పర్మస్త్రీలామెకు మంగళపుటారతులి చ్చిరి. కల్పవృక్షము జిల్లునం బూవు లామెపై గురిసెను. అమ్మా! అమ్మా! యని కామధేను నానందమున నజచెను. అరుంధతీదేవి యామెతలపైం గరముంచి యేదియో చదివెను.'తనలోం గలువుకొనున ట్లామెను మహాలక్ష్మి కౌంగిలించుకొనెను. నీ కప్పుడు చూచుభాగ్యము లేక పోయెను. ఆమె పూర్వజన్మమున నొక్క మహాతపళ్ళాలి యంట. మోక్షమునకై తపస్పుచేయంగా విస్ణుమూర్తి ద్రత్యక్షమై యింక రెండుజన్మము లెత్తిన గొవి వీలులేదని పలికెను. తపస్సునకుం దిరుగ వాతండు కూరుదుండిను. తిరుగ విష్ణువు ప్రత్యక్ష మయ్యెను. ఒక్క జన్మముకంటు నే వెత్తను. నా కవ్పటికై మోక్ష మిమ్మని యాతండు స్రార్జింపంగా సరే యాందుజన్మ మెత్తు మని విష్ణుం డానతిచ్చెను. ఆసాధునే యీయిల్ధాలై పుట్టెనంట. పూర్వము సాధువున కలవాటున్న సూర్యోపాసన యీమె (స్త్రీజన్మమునం జేసికొనెనంట. దేవతార్చన సంబంధమగు నగ్నిజ్వాలచేం- జీర యంటుకొన నొడలు కాలిపోయెనంట. అట్టి విత్రాగ్నిచేం గాలివది జన్మపరంవర కాని శరీరము కాదంట.

820 పక్షీ ఇక నేమేమో యరుంధతిగా రువన్యసించినారు. అమాటలు నాకుం దెలియలేదు. ఈమె మవీాలక్మీ సన్నిధానమున శాశ్వతముగా మండువంట.” ఇదే నేమ విన్న మాటలు, కాంతలారా! మీరు చేయం గూడనివని యొక్కటీ యున్నది. అది యేదనంగ్కా ఆమె యీపాపస్రపంచమును వదలిపోయిన దని యెన్నండు కంట నీరు పెట్టవలదు. మీరు చేయవలసినపను లున్నవి, అవియేవో చౌప్పెదను.

అమెపేరు తఠయకొని కీర్తింవుడు. అమె న్వరూవమును దలందు కొని పూజింవుడు. ఆమెయోగ్య తను దరచుకొని యనుకరింవుడు. ఆమే(పేమను దలందుకొని భగవత్రేమ యట్టిదే యనుకొనుందు. అమె స్వార్హవొనతము దరియక్‌ని మహోత్తమజీవులతత్త్య మదియే యనుకొనుండు. అఖండములైన సర్వపౌఖ్యములం దొమె వాకా చర్యను దలంచుకొవి మోత్తమున కిదియే స్రథమలక్షణ మనుకొనుండు. అట్టే దేవతాతేజన్సు (గ్రవోర్ధమై యవతరించి యొక్క సారి రప్పుమని వెంటనే శాంతించిన దనుకొనుండు. ఆమెకు జయజయ ధ్వావములిండు-జయ మహాలక్ష్మికి జయ-జయ చిన్నమ్మత లక్‌ జయ జయ, అండాల్మహాదేవికి జయా-జయా-జయా, మహాపతి గ్రతామతల్లికి జయ (సభలో వొకరు) యోగినమ్మో! మమ్మేడువవలదని చెప్పే మీరే యేద్చుచున్నారేమి?' అమ్మా! నిజమే. ఈమె యుత్తమగు ణము లొక్కసారి మనము స్మరించుకొనుటచేతనే మనకింత దుఖము కలుగుచుండంగా దాదావుగా ముప్పదిసంవలే రము లామెతో సర్వసౌఖ్యము అనుభవించిన యామహా స్రభుండు నామెతో నేకస్రాణుం డైన మవాద్రభుండు తుకవత్నీవ్రతుం డైన మహాస్రభువు తటుగని దుఖములో మునింగియున్నాం డనుట యాళే ్భర్యమేమి? కొంతలారొ! నిత్యమామెను స్మరియించుకొ: నుచు సంసారములం జూచుకొనుచు సుఖముండుందు.”

ఓం శాంతి శ్యాంతి శాంతిః

  1. ఒక కథ జయాలశొస్త్రీ యిట్లు పలికెను: వాయనలార్వ! చే డువన్యాఫము లేదు. ఎవరో యొక కవి సాక్షీపంఘములోం జదువుటకొటి క్షొ్షథను బ్రానీకభాపెడు. దానివి చదివెదను. షావధానముగ వివంగో రుతున్నాను. | '్రక్కదోనూయ యూగగాయ, గోంగుకూర వర్చడి, బట్టై పెరుంగు అంతే. అంతకంబ వక్కడ వేల దొరకును? అవే వంవభక్య వరమాన్నములు. ఇట్లుమదినము. నేళపాళయని లేక కొర్నిపాటి సుబ్బరాబాగా కర్ణుద్ధదాన మాచరించుచుండిరి. అన్నము బొన్న యన్నము. విస్తరి బొడ్డుమేడియాకు విష్ణతి ఉన్ను అాతియువ్సు ఏకు దిగుడుబావి వీరు. ఇవ్పటే మాటయా? దాదాపుగా నూజేండ్లక్రిందటి కూట ముప్పది ఫంత్సరఘు లి ట్లూబ్రాహ్మణుం డన్నప్టదాన మొనర్చినాండు. మహామభావుండు. విగ్గత్యుండు. నల్వురు మోయందగిన చొఫ్పమోపువు తానే పాలమునుండి తలపై బెట్టుకొని తచ్చి బజ్టెలకు వేయును. తానిపాలు.పాలికాళ్ళంలేం బితికీంపక తానే ఫితుకును. ఇంట వందల కాతని భార్యయే వంట శేక్తును. సంటలక్కలు కాలి, వీళ్లగ్రాహ్మణులు కావి వారి కెవ్వరును లేరు. ఉంచుకొనవలనీన యావళ్యక ళు వారికి కేదు. తకుయింటివని నొక౦చేం జేయించుట వారు తవ్పుగ భావించుచుండెడివారు. వవహిసిక్నళ్లు ములను బ్రై్రారిటీ గూల్రిసైట్టి చేయించినయెడం నతిథిపూజాఫలము పరిపూర్లముగం దమకు సీష్టపేదేమా తువి ఏ సాయన హాలుమాలికలేక, యొడలు దాయ కొనక భూతసంతుష్టి చేయుటయే పుణ్యకార్యమని నమ్మి వా రట్టు చేసిరి, మగనికి దనకుం దవ్వాడుబియ్యము కుతకుతలాడించుటకే యీ కాళపుం గుల కాంతల కోపీకలేదు.

దొడ్డిలో చాసి. వీథిగుమ్ముములో "సేవక్సుండు. ఇంటిలో వంటలక్క. ఇంతపై బలగమున్నంగాని యాలు మగవికంటె వెక్కువలేని యిద్దజకాయుర మీ దినములలోం గడలేటకుండ నున్నది. పంచపాళిలో నాజవైదిన బట్ట భటువిపాలు, పెరటిలోం బాజనైనిన తఈప్పెల దాసీపాలు. పడమటింటిలోని పప్పు నేయి సామాను బాపనక్కపాలు, అమ్మగారు పడకటింటిలో నారంగజేబు నవలను జదువుచు నావులింతల పాలు. అయ్యగా రణాబిల్లపై సంతకములతో నప్పులపాలు. ఇంతేకదా యివ్పటి పంసారముల సౌభాగ్యము! అతిథిపూజ లేదు. సరేకదా వత్రినిస్తరిలోం బచ్చడి మెదుకులయినం జేసి పెట్టినదేది? నంట్రాయ్యి యొద్దం గూరుచుండు నెడల మొగముమెరుగు కరంగిపోవునప్పుడు మగనిమొగాన వింక మొద్దులేగాని మణియేమున్నది! ప్రాసయతి మంజరీద్యిపదలో నుండవచ్చునో లేదో తెలియును గాన్మి పప్పుడికిన తరువాత నుష్పువేయవలయునో -యుడుకకముందు వేయవలయునో తెలియదు. ఉండలు బిళ్లెడుకాయలు కాకుండ నత్తెసరు వేయగల యమ్మగా రన్నపూర్ణాదేవిగారు. వంటయింటిలోని ప్రాణాహతులతోను, బజారులోని కారపుబూసతోను గొంపురము లెట్టో జరుగుచున్నవి. జరుగకమానునా? కాలచ॥్రము నెవరడ్డగలరు? ఆయువుండంగా నెవరేమి

  • ఈ కథ కామగచెట్టు అనే పేరిట ఆంధ్రవత్రిక ఉగాది సంచికలో ఇంతకుముందు వెలువడింది. చివరిరోజులలో దీనిని “సుబ్బరాజూ అచే లఘు నాటకంగా పానుగంటూరు ద్రాశారు. అడి వారి మరణానంతరం ము(ద్రితమైైంది.

830 సీ చేయంగలరు? మగల'బ్రతుకులే యిట్లు దిగనాఅునప్పుడు మజుందుల, బావల, యత్తల బ్రదుకు లడుగవల

కొని యాహా! ఏమిదుర్గమ్మ! దూపాటి నీమనుండి వచ్చినూం డొకండు. నల్లమలనుండి వచ్చి ౧డొకండు. కోనసీమనుండి ప డొకడు. పపము చర్చను డొకుడు. యూ థులై రాంగ్యా వారి కందజకు బహువరిశు భ్రముగా వండి భర్తకుట్టి సిద్దవఆచి యుంచిన యాకులలో వడ్డించి, వారు సంతుస్టిగ భుజించిన తరువాతం దాను భుజించును. ఇట్లక్కదినమా? ఒక్కమాసమా? ఒక్క సంవత్సరమా? ఆండుదాని పరిపూర్మ సాహాయ్యము లేకుండ బ్రమ్మదేవుండైన నన్న ప్రదాన మాచరింపలేండు. అన్న ప్రదానపుణ్యమంతయు నంగనదే!

ఇంక నీ యతిథులకు సాయంకాలమున మూండుగంట లగుటతోడనే-అనపుంగాయదినములలో తంపటివైవిన యనుపగుగ్గిళ్లు, లేజాన్న కంకులదినములలో నూచబియ్యము. మొక్కబొన్న పొత్తుల కాలములో మొక్కబొన్నపాత్తులు. ఇట్లు ఏయే కాలములలో వేది వచ్చునో యది యల్పాహారముగా వారియెదుటం బెట్టి తాను చేగునవమంత గంటము చేతం బుచ్చుకొని, తాటియాకులపై భాగవతమౌ, హరివంశమో, మటేదియో యా సుబ్బరాజుగారు ద్రాసికొనుచుండును. ఇట్టాతం డెన్ని గ్రంథములో వ్రాసీనాండు. కవీశ్వరు లాతనికి గన్నులు గట్టినట్లుందురు. తిక్కన సోమయాజి యాజడుగుల పొడవగువాం డని గ్రద్దముక్కుకల వాండని నడుముకట్టులోం జురకత్తి కలవాండని, కాలిన మొక్కజీడివప్పు రంగువాండని యాతం డా యతిథులతోం జెప్పుచుండును. చేతిలోనున్న యనుపపప్పు ముందుం గథలోనున్న కాలిన మొక్క జీడివప్పెక్కున రుచింవకుండుటచేం గాంబోలు వా రామాటలను గణింపకుండెడివారు. తిక్కన సోమయాజిగా రిట్టుండెనని మీకెట్లు తెలిసీనదని యాయన నెవ్వరు నడుగలేదు. అడిగినయెడలం గారణ మాయనకుమాత్ర మేమి తెలియును? అట్టాయనకుం దోంయటయే కారణము, పింగళి సూరన్నగారికి ముందుదంతములలో నొకటి పొడుగని, యొకటి పొట్టియని చెప్పును. ఆయనకు అలాగునం గనంబడు చుండంగ నెవరు కాదనంగలరు? ఒకనాండు తాను తనభార్యయుం బండుకొని యుండంగా6 దాను “దుర్గా! పోతరాజుగొ రెట్టుందురని నీయభిప్రాయ'' మని యామె నడిగెను. ఈప్రశ్నయామె కెందులకో బోధపడదు. 4ప్రొదుగుగాను, సన్నముగాను నుందురని వే ననుకొందు” నని యామె బదులుచెప్పెను. భర్త యడిగిన నడుగును కాక! భార్య కీ ఫ్రత్యుత్తర మెందులకో యంతకంటె బోధపడదు. “ఆలాగున గాదుసుమీ, పొట్టేగా నుండును. తగుమాత్రమైన బొజ్జ కలిగి యుండును,” అని భర్త బదులు చౌప్పెను. జొనని, కాదని భార్యా భత్తలిట్టొక్కనిముసము. సంభాషీంచుకొన్నమీదట భర్త-“వేనన్న మాటయే నిజమగునెడల-నదిగో _గోడబల్లి మీదం బెట్టిన మద్దెల యున్నదే అది గణగణ గ్రైంగును” అనుసరి కేదైన యెలుక దానిని గదల్సెనో మటోమైన జరిగెనో తెలియదు. కాన, మద్దెల గణగణ (మ్రైంగెను. అంత నాంతడు మహానందమున లేచి మద్దెలను గగ్రిందిగి దింపీ దానికి బూబ లొనర్చి, పోతరాజుగారి మద్దెల యని దానికి: బేరిడి, పోతరాజుగారి గజేంద్రమోఖాది గొథలలోని పద్యములన్నియుం గీర్తనముగాం బాడుకొనుచు మద్దెల వాయించుకొనుచుం డెను, ఇది జరిగి యిరువదేండ్లు దాంటినది. అల్బాహారకాలమునం దీకథ యతిథులకుం బ్రతిదినమును చెప్పును. అట్టు కొంతసేపు చెప్పి-

  1. మహాపతివ్రత 831 క “పలికెడిది భాగవతమంట, పలికించెడివాండు రామభ(ద్రుండంట చేం బలికిన భవహర మగువంట, పలొొద తే తొండుగాథ పలుకగ నేలా?” మను పద్యమును చదివి “ఆహా! మహానుభావుందు! ఎంత మృదులముగ్మా నెంత లలితముగా, నెంత మనోహరముగాం జెప్పినాడో! మాతండ్రాపోతరాజుగా రిప్పు డెక్కడ నుండునో యవి కన్నులనీరు జలజల రాల్చుచుండును. ఊచబియ్యపుంబదనుచేం జబొంగలుగార్చుచున్న భుక్తిప్రీయులకుం బోత రాజుగారి కవిత్వ మప్పుడు కావలయునా? ఇట్లు క్‌ ౦తకాల మత్యుద్ర్రయముగా నాసంసారమునకు దినములు జరిగినవి. కాలమొక్కరీతిగొం గడచునా? వర్షములు వెనుక్షు బట్టినవి, పంటలు తగ్గిపోయినవి. ఇామము తలసూపీనది. అందువలన నతిథులు మటింత వచ్చుచున్నారు. ఆందజకు సంతుష్టిగాం బెట్టుచునే యున్నాండు. అవ్వలు చేసినాండు. పాటి పెర శ్లమ్మినాందు. ఇల్లమ్మివాండు. ఇంటిలో బాత్రసామగ్రి నమ్మివాండు. కోటప్పకొండ (మైక్కులో సంబంధించిన తన యెడమకాలి నెండికడియ మమ్మినాండు. అమ్మగా మిగిలిన రెండుగేందెలు కూడం బిచ్చిపోయినవి. ఇంటిలో నేమియు లేదు. మట్టమధ్యాహ్నమగునరి కీద్ద ఆతిథులు వచ్చినారు. ఇంటిలో వరసోలెదు గింజలు లేవు. అప్పుడు భార్యయొద్ద కాతండు పోయి యిప్పుడువచ్చిన యతిథులను బూజించు టెట్టు?-అని యడిగెను. పసువురాచీన దారమును మెడను గట్టుకొని మంగళనూ త్ర మిచ్చి “ఇది యమ్మి వారికి గొపలయు సామగ్రిని తెండు. అమ్మాయి చళ్చియన్నము తినినది. మన మీ దినమున భుజింపవలదు. వారికీ సాయంకాలము కాకుండ భోజనము పెట్టి పిల్లను దీసికొని రాత్రి యెటకైనం బోవుదా'మని భార్య వలికెను, మంగళ సూదత్రమునకు రెండువరాలు కాంబోలు వచ్చినది. కొంత వ్యయపజచి యాయతిధులకు వంతుష్టిగా భోజనము పెట్టి ఇ్చున్నము కొంత సాయంకాలమున గూంతునకుం బెట్టి తాము తినక వా గారాత్రి యెవరి తోడను జెప్పకుండ వెడలిపోవు బ్రయత్నించిరి. కాని, యా యూరమన్నయొకసంపన్నుం డీయంశముము గర్జకర్షిగా విని యాయవయొద్ద కారాత్రి వచ్చి సుబ్బరాజుగారూ! మీకు దుర్షినములు వచ్చినవి. దరిద్రతకంట దుస్త్రితిలేదు. మిమ్ము నేను గనిపట్టుదునుగమీ రెక్కడికిని బోవల'' దని చెప్పెను. ““ఓయబ్బ! దుష్టదినములు మాత్రము మమ్మేమి చేయంగలవయ్యా! దోకిద్రము పోతరాజుగారు పడలేదా? ఆయనకంటె మే మెక్కువూరమా? ధర్మబుద్దిడే నొకరు నా కంత పెట్టక నేను దినువాండను గొను. పోతరాజుగారిని రక్షించిన యొంటిమెట్ట కోదండరామమూర్తి మ మ్మేల రక్షింపకుండును? అడవులు బట్టి పోవుదుము. నాయనా! పోతరాబుగారు “అడవి రక్షలేని యబలుండు వర్షిల్లు, రక్షితుండు మందిరమున జచ్చు”నని చెప్పినారు. మ మ్మడ్డుపెట్టకుము. కాని నా చొక్క కోరికయున్నది. ఎవ్వరైన నతిథులు వమ్చువెడల నీవు వారివి చేతనగువంతవల కాదరించుచుండుము. అట్లు చేయువెడలం బోతరాజుగారు సంతసింతురు అని చెప్పే యాతని నంపివైని ఇదివజకుం దాను బ్రాసిన తాటాకు (గ్రంథములన్నియు నటుకమీదం బదిలముగా దాంి, తామ స్రాసిన పోత రాజుగారి భాగవతమును దేవతార్భనపుం బొట్టైతోంగూడ నంగవస్త్రమునం జుట్టి తలపై బెట్టుకొని, పోతరాజుగారి మద్దెల వీపున గట్టుకొని, గంటము మొలలోం బెట్టుకొని గూంతు వెత్తుకొని, భార్యచేయి పట్టుకొవి- క “(శ్రీ ,కంఠచావఖండన, పాకారి ప్రముఖవినుతభండన విలన

832 సాక్షీ త్కాకుత్హ్రవంశ మండనృ రాకేందు యళోవిశాల రామన్ఫపాలా! _ యవి పఠించుకొనుచు వెడలిపోయెను. ౫ అది మహమ్మదీయుల రాజ్యము. అయూంరిపే రేదో తెలియదు. బోడుగుణ్హాల బండిమీంద నవాబుగొరు బయలుదేటీ*కాసు' తోంట జూచి తిరుగ నింటికిం బోవుచున్నారు. ఆదారిలో నొక బ్రాహ్మణుడు నిలువంబడియున్నాండు. గుజ్జపుబండి వచ్చుచున్నది. “ఓయబ్బా! అంపవయ్యా బండి! ఒక్క పరుగా?” యని బండివాని కాతండు కేక వైను. బండియాంపక యాతండు తోలుకొనిపోవు చుండంగొ నొ బ్రాహ్మణుండు గుజ్జపుంగళ్లములు బట్టుకొని బండి నాలపెను. గుజ్జములు బెదరుచున్నవి. కొని వానినిగదలనీకుండ వాతండు పట్టుకొనియున్నాండు. ముందుం గొంతదూరము పోయిన తురువునవా రులు వెనుకకు: దిరిగిరి. మజికొందరు జనలు మూంగిరి. నబాబుగారు బండి దిగినారు. ఆయన యొద్ద కాతండు వెళ్లి “మాయబ్బ! నీవేనంటయ్యా! ఈచుట్టుపట్లు పొలాల కంతకును రాజవు? నరేకాన్ని నా కేమైన భత్య మేర్చాటు చేసి తాటాకుగ్రంథములు బ్రాయింపరాదంటయ్యా! నాకు జరుగుబాటుగను నుండును. నీకు ఖ్యోతిగొను నుండును. సుఖముగొాంగూరుచుండి న్రాయుదును, వీ కచ్చేరిలోనికి నన్ను రానీయరని నిన్నులొచుటి క్రీడకు వచ్చినాను. ఎవరేమి చెప్పుకొందురో వినవచ్చును. బండి నిమ్మళముగాం దోలించు క్రానరాదయ్యా'' యని నబాబుగారి ననియెను. బ్రదుకుంచెరువు కొఆకుం బ్రభుని ప్రథమమున సందర్శ్భించున వటి సంభాషణమిట్లున్నది. పాపము! భటత్వమెజుంగునా? ్రభుత్వ మజుంగునా? మన్ననయెటుం గా? మార్షుమెటుంగునా? మర్యాదయెలుంగునా? మాటతీ రెజుంగునా? అయ్యో! వట్టిజానపదుందు. రూప మున మౌటా వస్త్రమున మోట. పలుకున మోట. వట్టి నిష్కల్మముండు. అమాయకుండు. మనసున కట నోటి నొకటే యున్నదా? శుద్ద సత్యకాలవువాండు. బుషి విగ్రహుండు. హరిహరీ! ఇప్పటి టంద్రదొరి మహేంద్రజాల మహిీమహోపాధ్యాయులలోనివాండా? ఇప్పటివారిలోం. గొందజు వ్య సంధులికు దక్క2 దటముగా నెవ్వరినిం జూచినను నొసలు వెక్కిరింవు. నో రిగిలింపు. మొగమెదుట సదుస్యోరముొ. వెనుకం దిరస్కారములు. పలుకు తేనెపట్టు. పిడికిలి కోంతిపట్టు, పెదవిని మందహాసము. హృద యమున జంద్రహాసము. ఆతం డిట్టవారిలోవాండా? తన కువకారపు మాట యేదో యెటుంగండు. "చుటూని కవకొరవు మాట యేదో యెజుంగండు. మనసులో నేది సత్యమని శోయనో యది పైకి గావరిసినదే. లో వచ్చుటళో నొక సాపులేదు. సంతన లేదు. నీటు లేదు. మాట లేదు. వట్టి కజ్జపడి కంక రరాతిపొకములో రావలసినదే! ఆతం డనిన మాటలు విని నబాబుగారు కొంత నిశ్చేష్టితులై యూరకుం డితి. నబొబు గొరినంటివానిని సుబ్బరాజుగా రెట్టు చూడలేదో, సుబ్బరాజు గారి నంటి వానిని నబాబుగా రట్టు చూడలేదు. “*మాయబ్బ, అదేమి చూపయ్యా! జర్రారే రాజులు రోజ్యముల్‌ గలుగవే గర్యోన్నతిం జెందరే? వా రేరీ సిరి మూంట కట్టుకొని పోవంజాలిరే భూమిపై బేరైనం గలదే శిబిప్రముఖులున్‌ స్రీతి న్యశస్కాములై యీరే కోర్కుల వారలన్‌ మజచిరే! యిక్కాలమున్‌ భార్గవ”

  1. ఒక కథ 833 యని పోతరాజుగారు "పెలనిచ్చిరయ్యా! అడుగక యడుగక యటువదియేండ్ల కడిగినానయ్యా! నీపాలా లన్నియు నా కూరకే యిచ్చినను నా కక్కజులేదు. వీదో కొలువుచేయించుకోవయ్యా! ఎందుల కింతయోజన! నీ విమృ భత్యము నా కేమియు నక్కలలేదు. వింటివా? పూంట కొక్కయతిథి కన్నముపెట్టి మిగిలిన గంజితో వా కూంతును రక్షించుకొందును, నేనునా భార్యయుం బస్తుండెదము. కాదేని కాయ యోకసరో తినుచుందుము. మామాట కేమి?” అని (బ్రావ్మాణుండు పలికెను. ఇంకను నబాబుగారు నిల్వు[గ్రుడ వైదుకొని చూచుచుడంగా, “నీతో నాకేమి పోవయ్యా! రా జన్నప్పుడు పోతరాజుగారే రాజుగాని నీ వెక్కడి రాజువయ్యా” యని యాతండు పోబోవుంసరికి నదాబుగారు భటులకుం గనునన్న చేసీరో యేమో కాని నల్వురుభటులు నుబ్బరాజుగారిని మన్నములోని కెముకలేకుండం గొట్టిరి. సుబ్బరాజు గారు రామరామ యనుచు నా దెబ్బలన్నియు నే మాత్రము తిరుగుబాటయిన లేకుండ కన్నయినం బిట్లించుకొన కుండ సహించెను. మటి యొక భటుం డింతలో వచ్చి యాయస జన్నిదమును ్రెంవంబోవంగ వాతవి నెత్తిపై తన గంటము మొదటితోం గొట్టెను. వాండు గింగిల లాడుచుం గ్రిందంబడిపోయెను. అంత సుబ్బరాజుగారు కారాగృహమందుంపబడిరి, నబాబుగారు తమ మహలునకుం బోయిరి. . స్ఫోటకపువ్యాధులచే విషూచివ్యాధులదే నా మహమ్మదీయ (గ్రామమంతయు నిండియున్నది. జనులు కుప్పతిస్పలుగాం జమ్చుచున్నారు. బండ్లమీంద వైవి శవములను దీసీకొని పోవుచున్నారు. నుబ్బరొజు గారి కారాగృహమున కొక్క నలువది బారల దూరములో నొక కానుంగు చెట్టున్నది. అది వీధి స్రక్క నున్నది. దాని క్రిందనే దుర్గమ్మ యామెకూంతుతో వివసించుచున స్నది. తనకుణ దనభర్తకు నన్నము లేక పోయినను ఏజిరుగడమో కజ్జపెండలమో తిని కాలక్షేపము చేయంగలరు. కాని, అయిదేండ్లపిల్లి అట్టు ('బ్రదుకంగందా? పిల్లను సంరక్షించుట కామె యెద సటనైన దాస్యమున కొప్పుకొని చేయవలయును గదా! ఎక్కడెక్కడం దిరిగినను సదుపాయమగు నౌకరి దొరకలేదు. తుదకొక్కయింట నెల కొక్క వరాజీతమున కొష్పుకొవి యాయింటను స్ఫోటకపు వ్యాధిచే బాధపడుచున్న యొక కాంత కుదయమునుండి సాయంకాల మువట కుపచారము చేయుట కంగీకరించెను. మాసవేతనములోం దీర్చుకొనుపద్దతి మీద నొక్క మాడ ముందుగాం దీసికొని పిర్లధానిక్షిం గావలయు సామగ్రి కొని కుండతోం చెల్లూరకముందే రవంత వండి, కూతునకుం బెట్టి దానిని దండ్రిగారాగృహముగుమ్మము వెలుపల విడిచి తాను సేవకుం బోవుచుండును. ఇట్లు వదువైదు దినములు గడవకుండ నామెసిల్లకు జ్వరము వచ్చెను. వుచ్చుకొన్న మాడ కింకను రెండు దినములసేవ బాకియున్నది. బుణము తీర్చుకొన కుండరాదనియు, నుచితముగ నెవ్వరిసొమ్మును దీసీకొనంగూడదనియు వాజ్వరము తోడనే పీల్లను గొరాగృహాంగణమున విడిచి సేవకుం బోయి యాబొకి తీర్చుకొని యంతట నుండి సేవకు రాంజారి నని చెప్పెను, పిల్లకు స్పోటకము వచ్చినది. రెండీతాకు అడ్డుకట్టుకొని యాచెట్టు క్రిందనే వాని చాటునం బల్లను బెట్టుకొని కంటికిమంటి కొక్కధారగా వేడ్చుచుం డును. తండ్రీ కారాగృహమందు భీష్మస్తవరాజమును జదువుకొనుచుందును. ఇట్టుండంగాం బైటచాటున గుడ్డలలోం బిల్లను బెట్టుకొని యొక్కవాం డుదయమున దుర్గమ్మ కారాగృహమునొద్దకు వచ్చి పిల్లను తండ్రికి జూపీ యేడ్చెను. ఉదయ మయిదుగంటలకే యాపిల్ల మరణించెను. మృతినొందిన తనకూంతును, రోదనము చేయుచున్న భార్యను గాంచి, కన్నులనుండి జొటీన యిందుపగింజలంతటి రెండు బాప్పముల నట్ట

834 పక్షీ త్రోచివైవి-“ఓయబ్బ! ప్రవంచ మిట్టిదని యెవ రెజుంగరు? తొందరపడకు. ఒంటిమెట్ట కోదండరాముం డిచ్చింనాడు. ఆయనయే తీనీకొన్నాందు. ఓయబ్బ! తనసామ్ము తాను తీసికొనండేమి? పోతరాజుగారి మాటయందు నాకున్నళట్లు వీకుం బ్రమాణబుద్దీ యున్నది కావునం జౌప్పెదను. “మచ్చిక వీరికెల్లి బహుమాత్రము చోద్యము! దేహి పుట్టుచుం జచ్చుచునుండం జూచెదరు చావకమానెడువారిభంగి నీ చచ్చినవారి కేడ్చెదరు చావున కొల్లక దాంగవచ్చునే? యెచ్చటు బుట్టె నచ్చటికి నేగుట నైజము ప్రాణకోటికివ్‌.?:? అందువలన నిప్పుడు మనయమ్మ వైకుంఠమునమన్నది. నే నెటుంగుదును. వాకు రాత్రియే తెలిసినది” అనెను. ఇంళలో స్పోటకపుశవము నచటికి దీసికొని రాంగూడదు పోపో యని భటు లామెను బదరించిరి. అమె యేడద్చుచు “నాయనలారా! పోవుదును. క్షమింపుంొడని భర్తవంక తిరిగి ““ఎవ్వరికైన నాకటంక మిని సనంగొని యీసిల్లకుం దరువాతికగ్మము జరుగదు. వావద్దనేమియు లేదు. నేనే తీసికొనిపోయి నో చేతులతోనే యీపని చేయవలయునా? యని గోలున నేడ్చుచుం దటాలునం బోయెను. ఆమె డుడ్పుచోవి భర్తగుండెలేకావు బ్రహ్మాండగోశమంతయు గడగడవడంకిన ట్లయ్యెను. నిజమైన యావద క ఏప్పుడూ అందులో మహాపతివ్రత కాపదంవచ్చినవ్పుడు-ఆ యాపద కన్నకడువుతోం జేరినప్పుడు నాదు లలోం బెర్లిగిల్లునట్టు-ప్రకృతి కంపీంచుననంగా నాశ్చర్యమేమి? అంత నుబ్బరాజుగారు- 4 ల్రావొక్కింతయులేదు ధైర్యము విలోలంబయ్యెం బ్రాణంబులున్‌ ఛావుల్ద పెను మూర్భవచ్చె తనువున్‌ డప్పెన్‌ శ్రమంబయ్యెడిన్‌ నీవేతప్ప నితః నరం బెజుంగ మన్నింపందగుం దీనునిన్‌ రావే యీశ్యర! కావవే వరద! సంరక్షించు భద్రాత్మకా!”' యను పద్యమును జదువుకొని కొంత శాంతిపడి రామనామస్మరణ మొనర్చుకొనుచుండెను. కీ సుబ్బరొజొగొరి గంటపు దెబ్బతిని భటుం డిటువదిదినములు బాధపడి మరణించెను. ఖూనీ నేరము దులకు సుబ్బరాజాగొరిని నబాబుగా రింక శిక్షీంపవలసీయున్నది. విచారణ కొక్కదినమున నాయనను జీసినం' గారి కచ్చేరికి దీసికొనిపోవుట కేర్పాటయినది. వకీళ్లు కావలయునా? దస్తావేజులు కావలయునా? నద కావలయునా? నబాబుగారి యెదుటనే కాదా నేరము జరిగివది? భీ్మైకాదశీదినమున విచారణ సా యున్నది. అ యుదయముననే దేంకుకొనుచు నాతని భార్య కారాగృహము నొద్దకు వచ్చి భర్తము గాంచి “నా కీయదయమున నుండి వాంతులు భేదు లగుచున్నవి. నా తను వీ సాయంకాలమువటకు నిల్చుని తోయపదు. నడువలేక యిట్లు దేంకుకొనుచు వచ్చితివి. సర్వధాయను[గ్రహ ముంసవలయును.”' ఇవి లోయేటుబడిన గొంతుతోం బలికెను. భార్యనుగాంచి భర్త కొయ్యవాణెను. ఒక్క నిముసమునకుం 'బ్రజ్జాగాంచి చూచుసరికి దనపాదముల నాయసశలాకనుండి యావలకు లొంగి వానిని గన్నులందుం జేర్చుకొనిచ్శశ్రీ,రామచం (ద్రపరభ్రహ్మణే నమః-యని భార్య యనుచున్నది. భర్తకుం గంటివెంట నీటిచుక్క

  1. ఒక కథ 835 లేదు. భార్య కంతకంటు లేదు. అతిశుష్కమైన వస్తువున కయిన రసమున్నది. అతివీచమైన కార్యమునకైన రసమున్నది. అగ్నిజ్వాలలకైన రసమున్నది. కాని యతిదుణమున రసము లేదు. ““మీపాదసన్నిధివి నాకు మరణింపనలయునని యున్నది, కావి యీవ్యాధి గల నన్నిక్కడం గొంతసేపైన నుండనీయరు. భటులు పామ్మవకుండనే స్వామీ వెడలిపోదును. నమస్కారము అవి యామె దేంయకొనుచుంబోయెను. ఆమె యేమనుకొనుచుం బోయెనో యాయన యేమమకొమచుం గొట్టులో నుండెనో వారికే తెలియందగినది. అంళ-

క కలండందురు దీమలయెడం

గరండందురు పరమయోగి గణములపాలన్‌

గలండందు రన్నిదిశలను "

గలండుకరం డనెడివాండు కలండో ఠేండో

యని చదువుకొనుచు విట్టు గలిగిన పందేహమును వెంటనే పరిహరించుకొవి-

క. వీపాదకమలపేవయు, నీపాదార్భకులతోడి వెమ్మి నితాంత

(శ్రీపాదకమల సేవయుం దావవమందారినాకు దయసేయంగర్మే

యని ధ్యానించుకొనుచుండెమ. ఇంతలో విచారణకొఆ కాయనను గచ్చేరికి దీసికొవిపోవుభటులు

వచ్చిరి. వా రాయనను తీసికొని పొష్టునుండంగ “అకాముంగు చెట్టుక్రింద నన్నాక్కసారి నిలువవయ్యా! నా భార్యను చూచి వత్తూనవి వారిలో నొక్కవి నాఠండు కోరెను. వా రంగీకఠంపక పెట్టుప్రక్కనుండియే యాతని దీసికొనిపోవుచుండు దుర్గా! దుర్గ! దుర్గా! యసి-సింహగర్హమునం బిలిపెను. పలుకలేదు. ఆమె మరణించెనని విశ్చయపజశుకొవి కోదండరామద్రభూ! యని యొక్క కేకనైది “ఓ కానుగుచెట్టు! వాదుర్గమ, నా బిడ్డను, నేను బోషించుకొనలేని దినములలో నీవు నీడవిచ్చి వారివి బోషించితివ. దిక్కుమారినదైన' వా భార్య కళేబరము స్రక్కమండియే దానిని జూడకుండ నేను బోవుచున్నాను. వీవట్టిదానవుకావు. వీవింక నామెయొద్దనే కసొపెట్టుకాని యున్నాను. నీవే నాకంట ధన్యతకలదానవు. నీ కుత్తరజన్మమున మహోత్కృష్టనుగు జన్మము సిద్దించును గాక” యవి వడుచుచువే పెట్టును దీవించి కచ్చేరికి బోయెను. కచ్చేరిలో ఏచారణ యేమున్నది. “నీవు మాభటుని గంటములోం గొట్టి చంపితివిని. వీకు వురణశిక్ష యేల విధింపగూడదో చెప్పుకొందువా? యవి నబాబుగా రాయన నడిగిరి, '“ఓయబ్బ! గంటపుదెబ్బకే చచ్చిపోయినాండయ్యా! గట్టిగాం గొట్టవే లేదయ్యా మాయబ్బ! ఎన్ని గ్రంథములు ధ్రాసిన గంటమయ్యా! ముందుజన్మమున వాండు మంచికవిలై పుట్టును. ఈడను మంచిమేలు పొందుటకే యాడకుం బోయినాండని నమ్మవయ్యా మటి న న్నేదో చెప్పుమంటి వెందుకు? న న్నడుగు మెందుకు? వీయిష్టము వచ్చినట్టు చేసీకోవయ్యా. అడిగి యడిగి వీ వేమాత్రము చేయంగలవయ్యా? పోపో” యని కచ్చేరీ నుండి పోవుటకు. బ్రయత్నింప భటు లాయనను బట్టుకొనిరి. ఇంతగర్వి, ఇంత పాగరుంబోతు, నింతదుర్శార్గుండు లేండవి యచ్చటివారంద ఆమకొనవిరి. ద్రజల యభిప్రాయమురి పొష్టనము పౌభాగ్యము విది. ఈ యంశమునందే కాదు, అన్ని యంశములందుంగూడనిట్టిదే. ఆతనితల నజుకవలయుననివబాబు గారు భటుల కాబ్డాపీంపెను. “ఓయబ్బ! ఇంతేవా? ఈమాత్రానికి న న్నీడకుం బిలిపించు కెందుకయ్యా”'

836 పో యని యాదబ్రాహ్మణుండు పలికెమ. భటు లాతనివి వధ్యస్థానమునకుం గొనిపోయిరి. తలారి కత్తి చేతం బట్టుకొని యాతనిమొగము గాంచి గడగడ వడంగి నే నీపనివి జేయంజాలనని కత్తి నావలం బాజపైొను. ఏల నజుకలేవని నబాబుగా రాతవి నడుగ ''ఆతనిరూపము నా కేమో భయంకరముగా నున్నది. నాచేతు లాడకున్న*” వని యాతండు నబాబు గారి పాదముల పైంబడెను. “వీవాతనివి నజుకకుండునెడల నిన్ను ముందు నటికింతు” నవి నబాబుగా రాతని బెదరించిరి. అంత నాతండేమిచేయంగలండు? గడగడ వడచుకు సుబ్బరాజుగారి కంఠమున బిస్మిల్లాయని కత్తి విసరెను, కంఠము తెగలేదు. మరియొక్కసారి చారవ తెచ్చుకొని వెను. తెగలేదు. “ఓయబ్బ! వీవలనంగాదయ్యా! భాగవతము తలమీందమండంగాం దలతెగుననియే యనుకొంటివంటయ్యా! నీబొంద వడ! ఎక్కడనో యడవిమృగమువలె నువ్నావు. విను, నీ వమియుం గష్టవడకు. వెనుకకు విజీచికట్టిన నాచేతులు వివృవయ్యా? భాగవతము తలమీందిమండి దింపుదును. తరువాత సుళువుగా సుఖముగా నజుకుదువుగావి ఎందుకింత యోజన” అని సుబ్బరాజుగారు పలికిరి. చేతులు విప్పుమని నబాబుగారు భటునకు సంజ్లచేసీరి. అంత నుబ్బరాజుగారు, కొర్నిపాటి ధ్రయాణము ముండి యానిముసమువజకుం దలమీందవే కట్టుకొనియుంచిన భాగవతమును దీన, ,కన్నులద్దుకొని దూరముగనుంచి దానికి బ్రదశీణ మొనర్చి సాఫ్టంగ మాచరించి లేచి కోదండరామన్రభో! యని బ్రహ్మాండకటాహ మదజున ట్లొక్కు కేక వైవి చాపచుట్టగం గ్రిందంబడి ప్రాణములు విడిచెను. కత్తితో భటుండింక నజుకుట యెందుకు? ఆతం డెట్లు మరణించెనో? యని యందజకాళ్ళర్యముగా మన్నది. పరీక్షించి చూడగ నాతవివోటినుండి రక్తమొలికినది. పీడుగువడివట్లు కోదండరామ ప్రభూ యని యాతండు వైచిన కేకతో గొంతులోని రక్తవాళము తెగి యారక్తపుంజుక్కలు వాయుద్వారమునం బోవుటచే నూయీరియా డక విముసములో మరణ మీతనికి సిద్దించినదవి యటనున్న వైద్యుండు శా స్త్రీయనమాధానమును (36ణ2%ం కళికంథంలి) చెప్పీ, తనపాండిత్య మందటకుం దెలిసినదో లేదోయగ్ర్‌ యటునిటు చూచెను. వరమాత్ముని యాజ్ఞ యయివది కావున బ్రాణములు దేహమును వదలిపోయిన వని చెప్పంగ వందజకును దెలిసినమౌట,

సుబ్బరాజుగారు మరణించిరనువమాట ఇెవినిబడంగనే కన్నుల కేదైనం గవంబడెనో, కడవులో వేమైవ

గుబులు వుష్టైనో కాని గడగడ వడంకి నబాబుగా రేడ్చిరి. వారికంటె ముందుగానే కాంబోలు వారిభటు శేడ్చిరి. అచ్చటివ్రజ లందటికంబు ముందుగాం గాంబోలు వేడ్చిరి. అంద టేడ్చుచున్నారు. ఎందుల కేడ్యుచున్నారో యెవ్వరు నెజుంగరు? వీది? అ నమయమున నెవ్వరికైన మతులున్నవా? వైతన్యము అున్నవా? గోలుమన్న రోదనము తప్ప నంతకంటు నేమియులేదు. అంతయుం దీటీన తరువాత వేడ్చిన

. లాభమేమి? నుబ్బరాజుగారి కథ విన్నవారికే కన్నులు చెమ్మగిల్లవలని యుండంగ వాయనకథను జూచినూరికి గడువు చెటువయ్యె వవంగ నాళ్ళర్యమేమి? నబాబుగారేమో రామభక్తుండైనాడంట! అగుగాక రామభక్తులెందటు కేరు. వారిలో నాతం డొకందు. సదా కోటి జంగాలలో నొక బోడిలింగము. లెక్కయేమి? ఆర్యావర్తదేశమున నారామచం(ద్రమూర్తి మహాత్మ మెజుంగని నరుండెవ్వండు? నరునివజ కెందులకు? కోతినడుగు, కొండమ్రుచ్చువడుగు, కాకినడుగు, (గ్రద్దవడుగు అంతవజకుం గూడ నెందులకు? వెట్టున డుగు, పుట్టవడుగు, జాతినడుగు, జప్పనడుగు దేశమంతటను రామనామము శతకోటిజిహ్వాంతో మాజు[మైంగుచున్సది. రాముండు లేనివోపేది? రామునిగూర్చి యొకానొకు డిట్టు పలికినాండు.

  1. ఒక కథ వేదికపై వీవు స్కి శన నేం చీంటపైని ష్ట్ర ధంపుం దెరలసందున వ్‌ కుతి బడ్డ లమ వీవు గొల్లినుద్దుం టేకు డొల్లలలందున యక్షగాన జిందులిందు నీవు చంధాదుబుళముపై మొండితంబుర నీవ శొలుబొమ్మలపంత గోల నీ వేఢుకగదుల గోడల న్నీ రయ రహనలను నీ యాయావరతని వ్ర సృష్టీసీమయమైో? మీ మ్ణమతమె యెట్టద్వన్తే్ని? రామ! ౧పుమయ్య] ఓం శొంతి శ్శాంత్రి శ్ళాంత్తీ ( రి ౯ ఉ అనని గ భాం "6' ః ఖ 4

|. .* జ్హ మె; - | పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు |. "శక. (11-2-1865 -- 1-1-1940) |". గ. వ. రసపోషణ సంవిధాన చక్రవర్తి న్‌ ఈ నవీనగుణ సనాథుడు; సమ్మోహితులయిన పాఠకులు ఆయనను కవిశేఖరుడు, ఆంధ్ర కాళిదాసు, ఆంధ్ర "షేక్రయర్‌ ౩ ఆంధ్ర అడిసన్‌ | , అని రకరకాలుగా ఆరాధించారు. . . “ఎన్నటికయినా నా కీర్తి సోపానాలు కాదగ్గవి నాటకాలు" అని ఆయన విశ్వాసం. “ఎడమ చేతితో వ్రాసి పారవైనిను |, | అన్నారు పానుగంటి తమ సాక్షి వ్యాసాల గురించి. అయినా, (| సాఠకలోకాన్ని ఎంతగానో ఉని పళ్లూరించినవి ఆయనసాక్షి |-*/ , వ్యాసాలు. భావంలో, భాషలో, ప్రక్రియలో, హాస్య, , ప్రజ్ఞలో, సంఘవిమర్శలో సాక్షి కొత్త పుంతలు తొక్కింది. , . కొత్త చవులు చూసింది. . . లక్ష్మీ నరనింవోరావు. పానుగంటి మ్‌ " |[01,1 సొక్షీ స్వొసాలు చదవడం నూననంటి వం లీ ఎంచేతం కే నాటిలో పేనులాంటి స . భావాని కాయన. ఏీనుగంటి ౬ ల! . రూసొన్నియ్యడం.. నోనుగంటి క్‌. వ. . . 1: వ.