Telugu Recharla padmanayakulu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

శ (1 "| (స ౯ | ల్‌ “+ 1 ఖీ ణీ ట్ర | | (/ షీ | " | ॥ . ॥ ఇ ” | | | / న ల యయ | | ం త్‌ ఎ కో క | ఖ్‌ (. / / / ॥ కులీన ము క్‌. | . న శః [| భే ఇక న 1 ఆలు. హట్‌ శ్రీం. నో పనీ. తం నంట | ॥ | త. (ర? ప ॥ పం యం సీర తన ॥;. శ్‌ ఉట్లే ల్‌ ॥ న. న జ ” న. క. నం ల్ని నః కళే [1 న్‌ న 2] క. వ. + ల్‌ న. నన క్ష _ | " ల గ. ॥ శ న చళ్ల న. మ ॥ / | ళా నీ (| బా. న్‌ 1 స స మచ్‌ శ శే స్‌ క ను. ఇ /| నా 1 శీ నా ఆలే న్‌ గ గె 1 4 చ "ప |. య. [వ టే (1 స్ట ॥ ం . | జ. నట టం కస చలీ 4 | నాల లాం ల ॥ | | ళ్‌ 1వ ల్‌ క ల | ఎ "| త క ను! మఖ; త యో లంకా శ రంల త గా ర్స లి క. న యు యుల కస ముఖము చుటు లర. షం మము) టో స పచ మ... ష్‌ గ త్త? కా. వనన | వ ॥ శ ఫల నర * ట్‌ ఖో న స య ॥

• ఓ | త్‌! "| కు చ / | ప స స న. ॥ | ఒ య రుచే భా శ? ర నర యా కతన. న శ (| “ / ఆల , ,' . . ॥ జ క .. ఓ ల ॥ , _ + ॥ న ॥ . ల య. , . క్‌. కా ప! | హా, మ లు తా కతత... ననిణ మా వాతం స్ట | " ' రొ = ; శ ( | | ॥ (1 . 1 [ ళ్‌ క్ర. / “

వావి రచజు పద్మనాయకులు వి ఎన్‌ శాస్త్రి ఎంఎ (వచురణ మూసీ పబ్లి కేషన్‌, ఎ మూణ చార్వితక సాంస్కృతిక మాసప్యతిక లిఎటీ-లీ4ీ5్‌ లింగంపల్లి పహైదరాబాదు-500 02

[వథమ ముదణము రం] (వతులు -_ ల000 సర్వస్వామ్య సంకలితము ల ఇర. బళ్లైలైం2 ిడ్మెక్ర వౌ27 లా (" (/ వల రూ 100.00 ఆంధాలల్య న ఖ్‌ ఎ స. ర ముదణ వద్మావతీ ఆర్ట్‌ వ్రింటర్సొ = ఎర్‌ 7/0/ న్యూబాకారం గాంధీనగర్‌ హైదరాబాదు _ 500 980 ఫోన్‌ నెం 684 9

విషయు సూచిక 'రేచజ్ల పద్మనాయకులు రేచట్ద పద్మనాయకులు శే

ల. భేతాళ నాయకుడు ర్‌ 8 దామా నాయడు వై 4. వసాదిత్య నాయడు కేజి కఠ వెన్నమ నాయడు క 6 సబ్బి నాయడు 15 '/ _ ఎరదాచా నాయడు ర్‌ 8 నలదాచా నాయడు 6 96 మొదటి సింగమనేడు 17 0 అనపోతా నాయకుడు ల క! మాదా నాయడు వరి 2 ర0డవ సింగభూపాలుడు ల 18 ెద వేదగిరి నాయడు ౨8 4 ర0డవ అనపోతా నాయడు లిం 5 రెండవ మాదానేడు ల్‌ 6 రావు మాదానాయడు త2ి 7 మూడవ సింగభూపాలుడు లలి 18 లింగమనేడు లర్‌ 19 వద్మనాయకుల నాటి సాంఘిక చరిత త్తం

ళ్‌ 'రేచల్లి పద్మనాయకుల శాసనములు ౭20 రేచజ్ఞ ముమ్మడి నాయని | తిపురాంతక కాసనము 57 లి దోమలపల్లి శాసనము ర్‌9ి 22 రాచకొండ శాసనము 60 £8 రాచకొండ శాసనము 62 వ4 రాచకొండ రామాలయ కాసనము 698 25 ఐనవోలు కాసనము 64 వ6 రాచకొండ శాసనము ౯78 వ మాదానాయని పానుగల్లు కాసనము ?7శ్చీ 28 కందికొండ కాసనము 75 29 కందికొండ కాసనము 79 శ) మాదానాయని ఉమామహేశ్వర కాసనము 8 తి జాతరేవు కాసనము 89 శి అనపోతానాయని భువనగిరి కాసనము లి కి సింహాచల కాసనము రవి శి రాచకొండ కాసనము 089 85 శ్రీ కూర్మము కాసనము రీ ఖై దేవలమ్మ నాగారం శాసనము రి 87 సాయంపేట కాసనము 10 శకి శ్రీకూర్మము శాసనము 09 89 బంహాచలము కాసనము 40 శనిగరం కాసనము లి శ్ర వెల్టుల్ల కాసనము ర్‌ లి ధర్మపురి కాసనము 8 ఉళి _మల్టన్నపేట శాసనము ర శ కమలాపూర్‌ కాసనమ్సు 20 5 ఉపయుక్త (గంథములు ఉరి ముఖ్యపదాను కమణిక వ.

ఇభాయాచి[తములు * శొసన (పతిబింబవములు.

1. రాచకొండ దుర్గము నానుకొని యున్న గుట్ట
2. రాచకొండ దుర్గ కుడ్యము శ్రి పశ్చిమ కుడ్య భాగము 4ఉ రామాలయము సాధారణ దృశ్యము 5 _ కొండవాలులో నున్న రామాలయము 6 రామాలయము ముఖ మంటపము /| కల్యాణ మంటపము 68 రామాలయ రథము 9 రామాలయము ముందున్న ఆంజనేయస్వామి 10 రాచకొండ శీథిలాలయ మంటపము 11... నృత్య మంటపము 1% రాచకొండ లోపలి భాగము 18 రాచకొండ (పతిగండభై రవ వ్మిగహము 14 రాచకొండ శిథిల 'సెనికావాస గృహము 15 _సెనికులుండు గృహము 16 రాచకొండ ,పాగ్దారములు 1 పతిగండభైరవ వ్యిగహము 1గర్ర రాచకొండ ఉత్తర ద్వారము 19 సంకెళ్ళ బావి 90 రాచకొండ ఆలయ స్తంభము లే రాచకొండ దుర్గము ధాన్యాగారము ర్తి. ఆవాస గృహము లశ దుర్గకుడ్యము బురుజు లశ _ చెక్కు చెదరక నిలిచియున్న దేవరకొండ దుర్గకుడ్యము
3. పశ్చిమ కుడ్యము లెగ్‌ _ దేవరకొండ దుర్గము లోపలి భాగము

లి

ల దేవరకొండ దుర్గ రహస్య ద్వారము

ల్లగ. సమావేశ మందిరము

రర ఇథిల కుడ్యమందున్న బురుజు

శి౦ దేవరకొండ దుర్గమందలి బురుజు

శిషే దేవరకొండ పశ్చిమ ద్వారము

శిరి దక్షిణ ద్వారము

శ్రీకి దేవరకొండ అంతర్జారము బంకులు

శి*4 కాపలా 'సెనీకుల నివాస గృహము

85 సైనికులు కాసలాయుండు చోటు

$6 దేవరకొండ రెండవ ద్వారము

శ్రి? రాజ్యాంత పుర ద్వారము

$8 పశ్చిమ ద్వారము

శ్రీ$ీ దేవరకొండ అమాత్యుల నివాసగ్భృుహ ద్వారము 40 తూర్పు కుడ్యము

41 _ దేవరకొండ దుర్గము శివాలయము గర్భగుడి నంది శల గర్భగుడిలోని జంట శివలింగములు

శీలి విజిగిన నంది

డ్తీల్మీ ఆంజనేయ స్వామి

శర5్‌ రాచకొండ శాసనములు (2

శ6 ఆనపోతానాయని ఐనవోలు శాసనము 1 &ీ

47 కందికొండ శాసనము 1ీ

48 వెన్నభూపాలుని కందికొండ శాసనము

49 మాదానాయని ఉమామహేశ్వర శాసనము 1 4 50 మాదానాయని జాతరేవు శాసనము

ల1 దేవరకొండ 1? వ కొండపై గల రాజ భవనము ర్‌కీ _కాపలాదారుల నివాస గృహము

లకి భైరవ వ్యిగహము

54 విజిగిన నంది

558 దేవరకొండ శిల్పములు (2) శ్‌6ి రాచకొండ కశాననము

పా 0 -

వునవి మూట కాకతి స్మామాజ్యము కి ఈ 1898 లో వతనమైనది ఆంధదేశ మంధకార బంధురమై అల్టకల్లోలమై ముష్కర తురుష్కుల దురంతముల కెరయైనది అనేక దేవాలయములు నేలమట్టమైనవి శిల్పసంపద అపురూపమైన న్మిగహములు రూపమును కోల్పోయినవి న్ర్రిల ఆర్తనాదములు మిన్ను ముట్టినవి తెలుగు వజ లనాధులై [సపాణము లరచేత జెట్టుకొని జీవింవసాగినారు శ అట్టి తరుణమున దేళాభిమానము మూ ర్రీభవించిన మహనీయులు హిందువుల దీనవరిస్థితిని ఆసహాయతను గమనించి కాకతి సామంతులను కూడగట్టుకొని దీషాకంకణధారలై తురుమ్కల నోరుగల్డు నుండి తరిమివేసినారు ముసునూరి [ప్రోలయ కావయ నాయకత్వమున రేచట్బ సింగమ నాయకుడు అద్దంకి అనవేమారెడ్డి ప్రభృతులు పైన్యములను సమీకరించుకొని ఓరుగల్లును ముట్టడించి యుద్ధరంగమున వీరవిహార- మొనర్చి తురుష్కుల నోడించినారు ముసునూరి కాషయనాయకు డాం్యధ సురతాణ విరుదము వహించి సర్వాం ఖభూఖథాగముల నేకచ్చశ్రాధివత్యముగ హపాలింపదలచి పద్మనాయకులతో వైరము కలిగియుండెను అరివీర భయంకరులు అవ్రతిమాన ,పతిభావంతులును నైన పద్మ నాయకులు ఖీమవరము యుద్ధమున కావయనాయకుని సంహరించి స్వతంత రాజ్యమును స్థాపింప గలిగినారు వద్మనాయకులు రాచకొండ దేవరకొండ వట్టణములను రాజధానులుగా తెలంగాణా 1పాలతము నంతయు తమ యేలుబడిలోనికి దెచ్చుకొని [క్రీశ 2 0 నుండి 470 వరకు సుమారు 280 సంవత్స రములు కాకతిరాజన్యుల సామంతులుగను స్వతంత్రులుగను పాలించినారు న్యాయముగ వీరి స్వతర్మత వరిపాలనము మొదటి ఆనపోతానాయకుని నుండి అనగా క్రిశ €6 నుండి (పారంభమై లింగమనేడు వరకు అనగా క్రి శ 1470 వరకుండినది లింగమనేడు విజయనగరాధీశుల సామంతునిగ కొంత కాలము౦ండినను స్వతం త పద్మ నాయకరాజ్య మవ్పటికే అంతమై తెలంగాణ మంతయు బహమనీ సుల్తానుల వళశమయ్యెను నల్లగాండ మండల మందలి ఆమనగల్లు జన్మస్థలముగా గల పద్మ నాయకుల చర్మిత ఆనాటి తెంంగాణ చర్మిత యనబడుచున్నది ఈ (గ్రంథమున రేచజ్ల వద్మనాయకుల చంతతోపాటు

౪

ఆనాటి సాంఘిక చర్మిత కాసనములు చేర్చబడినవి రాచకొండ దేవరకొండ రాజ్యముల నేలిన రేచజ్ఞ పద్మనాయకుల చర్మిత వరకే ఈ (గంథము పరిమితము పద్మనాయకులకు సంబంధించిన అనేక సంస్థానముఎ జమీందారీలు ఆంధదేశమున స్థాఎంవబడి భారతదేశము స్వాతంత్యము ఫొందిన పిదప భారత యూనియన్‌లో విలీనమైనవి

తెలంగాణ మందున్న వివిధ సామంత మాండలికుల చర్వితలు వెలువరింపవలెనను ఆశయ మున రేచజ్ల రెడ్డివంశము చెఅకు రెడ్డివంళశము కందూరు చోడ వంశము కాయస్థ వంశము వేములవాడ చాళుక్యవంళమునకు సంబంధించిన [గ్రంథములు (వచురింప గలిగినాను ఇది రేచజ్ఞ వద్మనాయకుల చరితను తెలుపు [(గంథము

శివాంఘి పూజాతత్పరులు వలిగొండ శివాలయ జీర్ణోద్దారకులు వైదికాచార సంపన్నులు నా కాత్మీయులునునైన కొండూరి సుశీలాదేవి మార్కండేయ ళర్మ గారల స్మృతి చిహ్నముగా నీ గంథము నంకిత మిచ్చినాను వారి ఆత్మలకు భగవంతుడు కాంతి నొసంగుగాక యని (ప్రార్థించు చున్నాను

ఈ [గంథము నత్యంత శద్దతో ముద్రించిన శ్రీ వద్మావతీ ఆర్ట్‌ (పింటర్స్‌ వారికి కాసన (వతిబింబములను భాయా చిితములను తీణన థ్రీ నగేశ్‌ గారికి ఛాయా చ్యితములను కాసన (వతి బింబములను చక్కగా ముద్రించి యిచ్చిన ఓం సాయీ (గ్రాఫిక్స్‌ వారికి నా కృతజ్ఞతలు

నండితులు చారిితకులు శాసన పరిశోధకులు ఈ (గ్రంథ మందలి దోషములను తెలిపిన మలి ముదణమున సవరించుకొనెదనని మనవి చేయుచు ఆర్మధ మహాజనులకీ (గంథము నందిందు చున్నాను తేది 1 1.9 ఎావీ ఏన్‌ కాస్త్రీ లి-4.245 లింగంవల్లి దొౌదరాబాదు-500 02

. శ | | . లంగా చే శ గేల వ ॥ యు న . / న న స. న సూ 0 జై. హ్‌ వ య! ల్లీ సత ం!ట సం. వ యు యాను స్‌ు. న / రు శై. (నం ఏతే స న భజే. ల్‌ వ్‌ నం. న వ్య త టో గ | 05 న స య్‌ అ లా! లే సో గ . మంట నన న. స

1. సహా న! సుం పి గ) పో 0] [72 న! || న (1 న కలం ఘే లగ్నం [ న! వ స్‌ ను టి నల్‌ | వ. ప న్న న. స జ ల్‌ . ఎ గ్‌ శ ఆంఖే లా ప 1 ॥ ము కలో పు ళం నాలాల న. యంగ న. . శ్‌ ం4 న. ముం? ః (స / . న స కనక! ఫు. - (| . " న్‌ా ॥ ॥ న.

అంకితము కొండూరు సశీలాదేవి మార్కండేయ శర్మ పుఖ్యదంపతుల నస్య్రఎతి చిహ్నముగా ఎని ఎన్‌ శాస్త్రి

ఇట 'రెచజ్ఞ పద్మ నాయకులు ఆంధ దేశమును (వధానముగా తెంంగాణ (పాంతకమును కాకతీయ రాజ్య పతనానంతరము పాలించి” రాజ వంగముఎలో వద్మ నాయ* వంశము [పథమ గణ్యమైనది పద్మ నాయకులు రేచజ్ల గోత్రోద్భవులు అసహాయ శూరులు అరివీర భయంకరులు సాహిత్య (నన్షలు పోషకులు ఈ రాజన్నులు కవి వండితుల నాదరించి గౌరవించి వారి కనేక అ(గహారములను భూ సువర దానముల ల ణ నాసంగినారు వద్మ నాయక వంశమున మొదటివారు కాకతి రాజన్యుల ఫామంతులుగను దండనాథులు గను ఆంగరత్షకులుగను సెన్యాధ్యమలుగను వ్యవహరించినారు ముఖ్యముగ కాకతి గణపతి దేవ మహారాజు కాలము నుండి వీరి అభ్యుదయ మారంభమైనది వీరీ కాలము నుండి రాజకీయములందు. చురుకుగా పాల్గొనినారు పద్మ నాయక వంశజులకు తెలంగాణముతో ఘనిష్ట సంబంధమున్నది “"నలగాండ జిల్డా వా, సూర్యాపేట తాలూకానంటియున్న మిరియాలగూడ తాలూకాలోని ఆమనగల్లు వీరి జన్మ స్ట్‌లము ఆమనగల్లు అకి 1పాబీశ కాలము నుండియు (వసిద్ధిగాంచిన వట్టణము కందూరు చోడ రాజుల సామండుంకు రేచజ్హ రెడ్డి వంశీయుంకు తొలి రాజధానీ నగరముగ ఆమనగల్లు వసిద్ధిగాంచి యుండెకు ఈ వంశీయుల చరి్మిత నిర్మాణమునకు వద్మ నాయకుల ళాసనములు 2 సమకాలీన. రాజ వంశీయుల కాసనముఎయి కి స్టానిక చరి తలు _ కైఫియతులు 4 (గ్రంథముల అవతారికలు. 5 దురములు దేవాలయముఎి తదితర నిర్మాణములు ముఖ మైనవి పద్మనాయక రాజులు వారి రాణివాసపు శ్రీలు (వకటించిన కాసనములు నల్టగొండ, ఓరుగల్లు మహబూబునగరమ. తిరుపతి కఠచి సింహాచలము బెల్లంకొండ [1పాంతములందు లభించి. నవి ఈ వంశీయులకు సంబంధిందిన 8 శాసనము లిస్పటి వరకు కనుగానబడినవి వద్మనాయకుం శాసనములలో క్‌ నకల్రగొండ జిల్లాలోను పాలమూరు జిల్హాలలో రెండు ఈురుగల్లు మండలమున నాలుగు సింహాచల క్షేత్రమున నాలుగు తికపతిలో మూడు బెల్లంకొండ కాంచీపురములం దొక్కొాక్క_టి లభించినవి

ని సమకాలీన రాజవంశీయులలో కాకతీయులు 2 ముసునూరి వంశీయులు రెడ్డి రాజులు 4 విజయనగరాధీశులు 5 బహమనీ సుల్తానులు 6 గజవతి వంశీయులు వారి సామం తాదుల కాసనములు పేరొొానదగీనవి స్టానిక చరి్మితలలో 1 చాటు వద్యములు 2 దండకములు లి వెలుగోటి వారి వంళ చరిత 4 సురభివం్త చర్మిత 5 సనదులు 6 బికుదావళులు 7 మెకంజీ కై ఫియతలు ముఖ్యమైనవి ముస్టిం చర్మితకారుల రచనలు ముఖ్యముగా 'ెరిస్తా వాతలు వీరి చర్మిత రచన కవయోగపడును (గంథముల అవతారికలు కొంతవరకు వద్మనాయకుల చర్మిత నెరుంగుటలో తోడ్పడు చున్నవి ఇందు సంస్కృతాంధ్ర కావ్యములు ఈ వంశపు రాజులు స్వయముగా రచించిన (గ్రంథ ములు వీరి ఆస్థానము నలంకరించిన కవుల రచనలు [గంథావతారికలు ముఖ్యమైనవి పద్మ నాయకుల పాలనా కాలమున వెలణన దేవాలయ శిల్ప “ంవద వారు నిక్మించిన దేవాలయములు దుర్గములు నివాస భవనములు ఆరామ తటాకాదులు అనాటి ఆం(ధుల సంస్కృతీ చర్మితను [వజా జీవన విధానమును తెలిఎకొనుటకు తోడ్పడుచున్నవి ఈ వంశీయుల చరి[త మొదటి సింగమ నాయకునినుండి సమ్ముగమున తెలిసికొనుటకు పీలగుచున్నది తెలంగాణమునం దీ వంశీయుల పాలనము [కీ ఈ తివిరి నుండి 482 వరకు సాగినది ఈ రాజకుటుంబీకుల ఉనికి వదమూడవ శతాబ్ది (వథమార్థమునుండి తెలంగాణమున కినిఎంచుచున్నది శాసనములు రేచజ్ఞ పద్మనాయక రాజులకు సంబధించిన శాసనములు నల్చగొండ జిల్లాలోని రాచకొండ దేవరకొండ దేవలమ్మ నాగారము భువనగిరి పానుగల్టు దోమలపల్లి (పాంతములందు లభించినవి మహబూబునగర మండలమున ఉమామహేశ్వరము జాత రేవులందున్నవి ఖమ్మం ఓరుగల్లు మండల ములలోని గార్డ ఐనవోలు కందికొండ కాయంపేటలందును తిరుపతి సింహాచలము బెల్బంకొండ ([పాంతములందును లభ్యమైనవి ఈ రాజన్యులు వేయించిన కాసనములు సంస్కృృతములోను సంస్కృృతాంధములలోను తెలుగులోను వేయింవబడినవి ఈ కాసనములు (కి శ ౨28/ నుండి (క్రి శ శ/5 వరకు గల కాల మందు (ప్రకటింపబడినవి ఈ వంశీయుల శాసనములు దిగ్విజయములకు దానమ.ఎకు పరాక్రమాతిశయ ములకు ఆరామ తటాక నిర్మాణముంకు సంబంధించినవి వీటివఎన వద్మనాయక రాజుల చరితను తెలికొనుఎ కవకాశమేర్చడినది

తి

పద్మనాయక రాజుల పరిపాలనాకాల మానాటి తెంంగాణమునకు సంబంధించిన చర్మిత నెరుంగుటలో తోడ్పడి చున్నది నల్లగొండ జిల్ల లోని ఆమనగల్లు వీరి జన్మస్థలము ఏరి రాజధానులుగ వర్ధిల్లిన ఆమనగల్లు రాచకొండ దేవరకొండ వట్టణములీ జిల్హాలోనివే సమకాలీన రాజవంశీయుల శాసనములు

సమకాలీన రాజవంశీయులు (ప్రకటించిన కాసనములందు పద్మనాయక రాజులు [వశంబంవ బడినారు కాకతీయులు రెడ్డీరాజులు విజయనశరాధీశులు గజపతులు బహమనీ సులానుల శాసనము లందుకు మునునూరి వంశీయులు వేయిందిన కాసనములందును వద్మనాయక రాజులకు సంబంధించిన సమాచారము లభించుచున్నది ఈ కాసనముఎవలన ఆయా రాజవంశీయులకు వద్మనాయక రాజులతో గల సత్సంఒంధములు వైరభావము తలియుచున్నది సానిక చర్మితలు టు

తెలంగాణ [ప్రాంతమున శారదకాం[డు పిచ్చుక గుంటల వారు వీరుల చర్మితలను గానము చేయుచుందురు వద్మ నాయకులలో మొదటి సింగమనేడు అనపోత మాదానేడులు సర్వజ బిరుదాంచి.

కా

తులగు రెండవ మూడవ సింగ భూపాలురు లింగమనేడు తదితరులకు సంబంధించిన వీరగాథలను శారదకాం[డ- కథలుగా చెప్పుచుందురు

అట్టి చర్మితలు చాటు పద్యములు దండ కవిలెలు జన శృతియందున్న గాథలు బిరుదావళుల [గ్రామ కైఫియతలు వద్మనాయక రాజుల గురించి తెలిసికొనుటలో తోడ్పడుచున్నవి అనను ఇవి చార్మితక [వమాణములు కావు [గంథములు - అవతారికలు

పద్మనాయక రాజవంశీయుల చర్మిత నెరుంగుటలళో వారి కాలమున వెలసిన 1గంథములు (గంథావతారికలు మిక్కిలి తోడ్పడు చున్నవి ఈ రాజన్యులు స్వయముగా వండితులు కవులు సంస్కృృతాం్మధ భాషా కోవిదులు అనేక సంస బృత (గంథములకు వ్యాఖ్యానముల రచించినవారు

ఈరాజన్యులు స్వయముగా [గ్రంథములను రచించి విశేషమైన కీర్తి నార్జించుటయే గాక కవులను వండితులను ఆదరించి పోషించినారు సంగిత రత్నాకర సుధాకరము రత్న పాంచాలిక రసావర్షవ సుధాకరమీ చమత్కార చం్మదిక అమరకోశ వ్యాఖ్యానము లక్షణదీపిక మదన విలాసభాణము రాఘవీయ వ్యాథ్యాది సంస్కృత (గ్రంథములు హరిశ్చం[దోపాఖ్యానము

శ్రీ

సింహాసనద్వా(తింశిక నవనాథ చర్మిత భాగవతము భోగినీ దండకము వీరభ్మద విజయము చాటువులు మొదలగు తెలుగుభాషకు సంబంధించిన సాహిత్య (గంశములు శ్రీనాథ మహాకవి వంటి సమకాలిక కవుల రచనలు వద్మనాయకుల చరిత రచనలో తోడ డుచున్నవి దుర్గములు _* దేవాలయములు _ ఇతర నిర్మాణములు

పద్మ నాయక రాజుల కాలమున నిర్మింపబడిన దుర్గ్షములలో రాచకొండ దేవరకొండ దుర్గములు ముఖ్యమైనవి రాచకొండ దుర్గమును మొదటి సింగమ నాయకుని జ్యేష్ట పుత్రు డనపోతానేడు నిర్మించి ఆమనగల్లునుండి రాజధాని నిటకు మార్చెను పటిష్టమైన గిరిదుర్లముఎలో రాచకొండ ముఖ్యమైనది

స వగిరులపై నిర్మింవబడిన దేవరకొండ దుర్గ మతి బలిష్టమైనది ఈ రెండు దుర్గములు కడ్యములు ఆసంఖ్యాకములై న బురుజులు 1పాసొదములు ధాన్యాగారములు రాణివాసముఎ జలా శయములు నివాస భవనములు ఆరామతటాకములు దేవాలయములు సభా మండవములు సామంత మాండలిక దండనాయక. వసతి భవనములు [పాకారములు -లిగి శతు దుర్భేద్యములుగ నున్నవి

భువనగిరి దురము వద్మనాయకుల వళమైన ఎదప బాగుచేయించబడినది అ్దే ఉర్హగొండ

లి ల. ఉం్మడుగొండ అనంతగిరి నీలగిరి అరువపల్లి ఇందపురి బరికొండ పొడిచేడు గిరిదుర్గములు వాడవల్టి జలదుర్లము అనుముల ఆమనగల్లు పిల్లలమజ్జి చిట్యాల కొ లనుపాక వంటి స్థల దుర్గములు శి

మన్ననూరు వనదుర్లము వటిష్టము గావింపబడినవి

ఈ దుర్గములను రక్షించు దుర్గాధ్యకుల యధీనమందు ఆశ్వికదళము వదాతిదళముంచ బడినది (వతి దుర్గమునందు ఫిరంగులు రక్షక దళ మేర్చాటు గావింపబడినది వద్మనాయక రాజ్య మందున్న దురములు శ (తు _సెనీకుల క భేద్యముగ నుండునటు నిర్మింపబడినవి

ళల యో పా!

వద్మనాయకుల కాలమున నిర్మింపబడిన దేవాయములు కాకతీయ శిల్పకళతో నొప్పారు చున్నవి కొన్ని దేవాలయము లసాధారణ శిల్పము కలిగి బృహత్మిలలలో నిర్మింపబడినవి రాజ 1ప్రాసాదములు తవాకములు వద్మనాయకుల [ప్రజాహిత కార్యములను తెఎపుటకు నేటింని శిథిల రూప మున కనిపించుచున్నవి పద్మనాయక రాజుల కాలమున నిర్మింఒన వై ష్ణవాలయములు శివాలయమ.లు గర్భగుడి అంతరాశ మండవము ముఖ మండపము రంగ మండవములతో కూడియున్నవి దేవాలయ ముల ముంచు రెండతస్థుల మండవములు వాటికి చేరువలో కల్యాణమండపములు నిర్మింవబడినవి ఈ రెండంతస్థుల మండప నిర్మాణము కాకతి రాజవంశీయుల చివరి పరిపాలనా సంవత్సరములం దమలుళలో

త్‌

నుండెను పద్మనాయకులు నిర్మించిన దేవాలయముల కభిముఖముగా నిట్టి రండంతసుల మండవములు కనిపించుచున్నవి క

పద్మనాయకుల వరిపాంనము తెఎంగాణ [పాంఠమునకే వరిమితమె యుండెను అవ్వుడప్పు ఉన్య [పాంతములను వీరు జయించి పాలించినను వెనువెంటనే వాటిని కోల్పోవుట తటసించినది (క్రీశ 826 నుండి క్రీశ 488 వరకు సుమారు. ల సంవత్సరములు పద్మనాయక వంశీయల పరిపాలనము తెంంగాణమున సాగినది అటు పిమ్మట ఈ వంశీయులు బహమనీ సులానుల ధాటి కాగ లేక విజయనగరాదీసఎ కొలువులో దండనాయకులుగను సౌామంతులుగను చేం కాల [క్రమముగ చిన్న చిన్న సంస్థానముల కధిపతులైనారు. అట్టి సంస్థానముఎలో బౌబ్బిలి వెంకటగిరి పిరాపురము పాల్వంచ జట(పోలు వంటివి ముఖ్యమైనవి

వద్మనాయక రాజ్యముపై వలుమారులు దండయా[తలు నిర్వహించి [పజల నన్ని విధముల కష్టనష్టములకు గురిచేసిన బహమనీ సుల్తానులు తెలంగాణమును తమ రాజ్యాంతర్భాగముగ [గహించి పాలించిరి భేతాళ నాయకుడు

రేచజ్హ పద్మనాయక వంశమున కాద్యుడు భేతాళ నాయకుడు ఇతని పేరు చెవ్విరెడ్డి మిర్యాలగూడ తాలూకాలోనున్న ఆమనగల్లు ఈతని జన్మస్టలము

వా! ఖు

రేచజ్ఞ రెడ్డి వంశజుల జన్మస్థలము ఆమనగంటిపురమని వారి శాసనములవలన తెలియు చున్నది వారి తొలి రాజధానియ ఆమనగల్లు పురమే కాసనములందీ వంశీయులు ఆమనగంటి పుర వరాధీశ్వరులని 1పశంసింవబడినారు

రేచజ్ల రెడ్డి వంశీయుల తరువాత రేచజ్హ వద్మనాయకులు (వథ్యాతి వహించిరి

రేవబ్ద చెవ్విరెడ్డి అసమాన బలవర్మాకమ సంవన్నుడు (సజ్ఞాకాలి యుద్ద విద్యలయం దారి

న! ఉం ఖా ఛి

తేరినవాడు ఆతడు తన ధైర్యసాహసముల చేతను (_పజ్ఞాపాటవము-ఎ చెతను కీర్తిపతిష్టల నార్జించి కాకతి గణపతి దేవ చ్మకవర్తి దృష్టి నాకర్షించెను

[కిశ 1252-58 [ప్రాంతమున గణపతిదేవ చ్మకవరి చెవ్విరెడ్డిని రావించి. ఆమనగంటి 1పాంత పాలకునిగా నియమించి భేతాళ నాయకుడను బిరుద మొసంగెను

గణవతిదేవ చకవర్తి ఆశ్వ సెన్యాధిపతిగనున్న గంగయసాహిణి కాయస్థవంళజుడు ఆతడు నల్పగొండ జిల్హాలోని పానుగల్లు నుండి మాక్టవాడివరకు గల సువిశాల రాజ్యము నేలుచుంజెను.

6 వలనాడు రాయల అఎమలోని గండికోట (ప్రాంతము లితని రాజ్యమం దుండెను గెంగయ సాహిణి రాజధాని వల్లూరు శాసనములం౦ దితడు మండలిక (బ్రహ్మ రాక్షస వాహ త్రర నియోగాధిపతి మహా మండలేశ్వర వశ్చిమరాయ దామోదర మైన్య దిళాపట్ట గండసపెండార బికదము లున్నవానిగి వర్డింప బడినాడు గంగయ సాహిణి రెండవ రాజధాని గండోట గంగయ సాహిణి పానుగల్లు మొదలు మార్జవాడివరకు గల విళాం రాజ్యముపై ఆధిపత్యము కలిగియున్నను పానుగల్లు తదితర పొంతములందు కందూరిచోడులు రేచట్ఞ రెడ్డి వంశీయులు చఅకు రెడ్డు తదితర మహి సామంతాధిపతులు మాండలికులు సామంతులు పాలించు చుండిరి గంగయ సౌహిణి బాహ తత్తర యోగాధివతి కావున అతడు కా తి సామంత మాండలికలమై గణపతి దేవ మహారాజు తినిధిగా ఆధిపత్యము వహించి యుండును గణఎతి దేవుఎ కాలమున చెవ్విరెడ్డి ఖేతాళ నాయక బిరుదాంచితుడై ఎల్లలమళ్ఞి ఆఎనగల్లు [ప్రాంతముల కధివతిగా నియమింపజఒడినను గంగయ సాపహిణిని గౌరవించుచుండెను చెవ్విరెడ్డి గణపతిదేవ మవా౮ాజు కొలువులో నుండి అతని విజయముల నాకాంక్షించుచు ఆతని శత్రువుతో పోరు సలిపి కీర్తి గాంచియుండును _ పద్మనాయక పంశవృతము - రాచకొండ (_పభువులు చెవ్విరెడ్డి భేతాశనాయకడు దామానాయకుడు (వసాదిత్యనాయకుడు ర్యుదనాయ్పుడు వెన్నమనాయడు సబ్బినాయడు ఎజదావానేని నలదాబానాయకుడు మాదానేని రామానేని మొదటి ఏచమనాయుడు ఎంగమనాయకుడు నాగానాయడు

కక మొదటి అనపోతానేని మాదానాయడు రెండవ సింగభూపాలుడు ధర్మానాయడు 50డవ దాచానేడు వల్లభనేడు దేవగిరినాయడు దామానేడు రుదమాదానేడు: అనపోతానాయడు హా మూడవ సింగభూపాలుడు వసంతానేడం కేశవ రాయడు రదధర్మానేడు పద్మనాయక వంశ వృతము = దేవరకొండ రాజ్యము చెవ్విరెడ్డి (భేతాళ నాయకుడు) దామానాయడు 1వసాదిత్య నాయడు రుద్రానాయడు వెన్నమనాయడు సబ్బినాయడు ఎఆదాచానేని నలదాచానేని మాదానేని రామానేని లా మొదటి సింగమ వెన్నమనేడు ఏచమ నాయడు నాయడు నాగానాయడు

8 న మొదటి మాదాశేడు అనపోతానేడు 'పెదవేదగిది రండవ మాదానేడు రామచందానేడు న సూరానాయడు వేదగిరినాయడు లింగమనేడు వర్యత నాయికుడు రండవ లింగమనేడు భేకతాళ నాయకునికి సంబంధించిన పెక్కు గాధలు (పజాదాహుశ్యమున వ్యా పిలో నున్నవి ఈతని వంశీయులు పలనాటి (బహ్మనాయుని వంగమునకు సంఎంధించినవారనియు (బహ్మనాయుడు రేచజ్ఞ వంశీయుడనియు పలనాటి య.ద్ధాశంతరిమ. పద్మనాయక వంశమేర్చడి“దనియు (వచారమందున్నది 2 మహా వద్మనందునిచే చరయందుంచబడి తరువాత విడి పెట్టబడినవారు పద్మనాయకులు తి థ్రీ విష్ణు పాదోద్భవులగుటవలన ఈ పంశీయులు వద్మనాయక లనఎడివారు & భేతాళ నాయకు డామనగంటి నివా కర్షకుడు అతని సేవకుడు రేచడ వారు నాగలితో భూమిని దున్నుచుండ నాగలి కల్టు కొక రాయి తగిలెను నాగలి నాఎ రామయిని పెకలించి చూడ నచట నిధి కనిఎంచను నిధిని పొందుటక్సీ బలి నీయవలసియుండునవి అశరీరవాణి వలికెను రేచడు తన యేలిక అనుమతిని పొంది (పాణము లర్చించెను భేతాళ నాయకుని. నిధి లభ్యమగుటవలన నతడ ధనాఢ్యుడై ([వబదిగాంచెను బ్లా 0 5 భఖేతాశ నాయనికి భేతాళుడు (పత్యక్షమయ్యెను 6 రేచని పేర వద్మనాయకులు రేచజ్ఞ వంశీయులని పిలువబడినారు ఉన్నత స్ధితికి వచ్చిన వంశములవారు తమ ఆభిజాత్యమునకు (పాశ సము నంటగటు. ఖల క బ్‌ కొనుట (వబద్ధమైన గాథల నన్పయించుకొనుట చరి్మితలో కనిపించును అట్రే పద్మనాయక వంశము. నకు (బద్ధ గాభ లనుసంధింపబడినవి

ణ్‌ చ తే [1 ల . 1. నో న సు ఎనో గ చత? ను! నాం. న. గ్‌ ఖా మా ని టా. 1 / ప ల క? నే రం నన [స నాచు “బాచళా నను. కలం న నం య నష్ట నే టు సఫా పర (కీ నైన గోన యాన బా? నే పున న న య రం ర మా. స్‌ గే ర త ఖ్‌ ్‌ై ళీ గ నచ)...” న కేల కు చాలు. సు య! న న! సమయ ల్ల 0. ఖీ. స. భా! యాన ర 0 నాగం మ కాం సం క్ని మ. [0 ఇత త్‌ న నో ప ష్‌ న న మ సున్‌ ర న స తయా ను త మంగా న స వ టం, మయము మ న నే ను టంత ల ళు ల భయం న న యమం జ సల బో తష నం నిన సా యా తత్త పు ప నం క ము స నక టప అమ నం సైన్మా లో న ॥ మ 4 ను కి స న ర హ్స్‌ జ్య! న. స టం క స ల్‌ న రేడు ఎముసస్తునీ న స్‌ న్‌ న క ఈ వం న చరత ల ఆల ల మి (ఆ రా పం రు వ్‌ వా నేం మా ప ర న న. న్న ర సళ కాన ల్‌ లం! ప న సు హ్‌ బట ను! "] సైకో లన టా సు న ను చం ల ట్‌ జు గ్య ము. పంటలు చేత పో కు మ్న్‌ రాచకొండ” దుర్గమునానుకొనియున్న గుట బ్‌ మట ల య లన ర న న ల టు ల. మ షం న్జ ప న్‌ రసో మ్య ఆన అలో న్‌ అచ టా అ అం టోన్‌ ఎయు పయ్యుమ టు క అట వో ంత్నట్ట క్ష

్ట్‌ మే చలీ సన శ వ్‌ న న వనము చుక్‌ వి హాల. ఎం పవ (+ | సస వన ల్‌ ౪ (| “ రన న్‌ ఉక స పరి నటా నేలు లో ర న లనక . నం శ్‌ య స! ్‌ , మ లీ! ఆ (ర! నా ర జ్‌ క ము లే లాల న జో గ ఒజీ ఖు. మంతా ్ట్‌్‌ తమంత భట య్‌ స నే. ళో (న్యా నాం ల్లో మ రం న. నస వగ ల ట్‌... తన... న్గే నా షి నం. పం లు: ను మ వ ౧ సు నచలు! మ యాళో నా ం. హా గ. ల! ళా, న ట్‌ రాచకొండ దుర్గ కుడ్యము ౧ లాం బళ శేష షస ఖ్‌ న న్‌ స్ట మ నే శ అరు ణా హా ల్లో అయనను న్‌ ద ర వ త 4 లట సా న్‌ చరా న శ సం. న పస త ( టం శ మ లు స , ॥ ఆతం) నమా స పం నజ సట. ర్‌ హా వ స) (న నా ” బ్‌ కై మ నం! వ్‌ న ర. స న రట రగ! 7 ణ్‌ నా | క ట్ట న వ్‌ నం పు ర న సట! ను యో కు న ॥ ఖై క న క లు నయం జ క నం లు శ ం ం | స్‌ మన గ్‌ సు. న ల నన న పీటల మ టంత వె స శ. యం నప సీ కు నన ర న. న టా | పశ్నికుడ టాల్‌ కుడ్య బాగము

ఠి వలనాటి యుద్ధము కాకలి రుద్రదేవుని కాలమున జరిగినది అంతకు పూర్వము వెలమ వంశీయులు లేరనుట భావ్యమనిపింవదు అంతియేగాక (బ్రహ్మనాయుని సంఘ సంస్కార ణములవలన వలనాటి య.ద్ధానంతరము పద్మనాయకు లేర్చ్పడిరని థావించుట సమంజసము కాది (బహ్మనాయుడే రెచజ్ఞ వంశీయుడై నప్పుడు వలనాటి యుద్ధానంతర మీ పద్మనాయకు లేర్పడి రకుట ఎట్లు పొసగును? వద్మ నాయకులు సామాన్య రైతులు వ్యవసాయమే జీవనాధారముగ జీవించిన కాపు కులజులు కాపులలో వెలమల దొక తెగ (బహ్మనాయుడు వలనాటిసీమ నేలు నలగావమరాజు మం్యతిగా నుండెను జాతి తగవులం దిలడు మలిదేవాదుల వక్షము. వహించెను పౌరుష (వతావములున్న బ్రహ్మనాయుడు గొవ్పు మేధావిగా సంఘ సంస్కర్తగా కీరి వహించెను ఆనాడు చతుర్ణ కులజులే రాజ్యములను స్రాపించు కొని పాలించుచుండిరి ఐనను రాజ్యాధికారమును పొందిన నలగామాది రాజులు చాతుర్వర్ణ సముద్ధరణక్రై పాటుపడిరి (బహ్మనాయునకు సంఘము నెదిరించి సంస్క్రరణములు [వవేశ పెట్టవలెనను కోరిక యుండెను గురజాల రాజ్యమం దట్టి అవకాశము లేకుండెను అతడు మాచర్జ్హ రాజ్యమున తన సంబ_రణములను పవేశపెట్టి (పజాభిమానమును చూరగొనెను ఈ సంస్కరణల ఫలితముగా -+బహ్మనాయుడు కులమత నిర్మూలనకై [వయత్నించుచున్నాడను అవపథకు గురియయ్యెను పలనాటి యుద్ధానంతరము (బహ్మనాయుని సంస్కరణల ఫలితముగా పద్మనాయకు లేర్పడిరనుట హోస్యాస్పదము వెంమలు వ్యావసాయక జీవనులై నను కాల[కమమున ఆయుధోవ జీవులుగ మారియుండిరని భావించుట యుక్తము 2 మహా వద్మనందుడు నంద రాజులలో (వసిద్ధుకు అతని వంశమును నిర్మూలించుటకే చాణుక్యుడు శపథము వహించి చందగుప్రమౌర్యుని చేరదీసి నంద వంశమును రూపుమాపి అతనిని మగధ సింవాసనాధిమ్ణుని గావించెను మవో వద్మనందునిచే చెర పెట్టబడి స్మృతి విపాతులైనవారు వద్మ నాయకులగుట అసంధవము ఆది నిజమని భావించిన పద్మనాయకలు 1500 సంవత్సరము అెచట నుండిరి మహా పద్మనందునిచే బంధింపబడి నవారు సామాన్యులని భావించుటకు వీఎలేదు మహా శూరుయగను సామంత రాజులుగను వీరుండి యుండవచ్చును. వీరి చర్మితను తెలిసికొనుట కాధార ములు మృగ్యము ఒకవేళ వీరు సామంత రాజులుగనో కూరులుగనో సెన్యాధ్యకులుగనో నున్న యెడల వీరికి సంబంధించిన సమాచారము చర్మితయందు లభింపవఠలెను కదా? వీరు వ్రకటించిన శాసనములై నను లభ్యమై యుండవలెను అట్టివేవియు మన కులభ్యమానముగ లేవు ఈ విషయము. కూడా విశ్వసింపదగినది కాదు

క్షే

తి విష్ణు పాదోదృవులు కావున వద్మనాయకులై నారనుటకు రాజ్యాధిపత్యముమ పొందిన పిదవ (వళ సి కొర కట్టువారు (వకటించుకొనినారని భావింపవచ్చును

రాజ్యపీర మలంకరించిని వంశీయలు తమ వంశము (వంద్ధి గన్నదనుటకు విష్ణపాదోదృ వులమని ఇన వంశజులమని చం దవంశజులమని (బహ్మచుశుళము నుండి ఉద్భవించినవారమని (సకటించుకొనుట సర్వసాధారణము

వద్మనాయక్షులు చతుర్ధ కులజులు. కాకతీయలు రెడ్డు నిజయనగరాధీశులు మున్నగు వారందరు చతుర్థాన్వయులు వంశము (ప్రాచీనమైన దనుటకు దేవతా సంబంధము కల్పించుకొనుట భారతదేశమును పాలించిన రాజవంశములందు కనిఎంచును వద్మనాయకు లట్లు [వకటించుకొనుటలో దోషము లేదు

శ భేతాశనాయకు డామనగంటి నివా అతడు తవ సేవకుడైన రేచనితో కలబ పొలము దున్నుచుండ నిధి బయల్పడినది ఆకాశవాణి చెబ్బన మాటలను విని రేచడు తన [ప్రాణము లర్హింవ భేతాళ నాయునికి నిధి లభ్యమైనదనుట భావ్యము కాదు ఈ నిషయము నమ్మదగినదియు కాదు నిధి బలిని గోరుట అను సంఘటన జరుగనిది భయముడే ఆత్మ సంతృపికి మానవుడే బలుల పేరిట అకృత్యము లొనర్చుచుండుట నేడును కనిఎంచును సాధువులు మాంతికులు ఏదో ఒక [వయోజన మాశించి బలుల నిచ్చుచుందురు

మహా వరా[కమళాలి ధీమంతుడును నైన భేతాళ నాయకుడు తన సేవకుని [ప్రాణములను నిధి కొరకు బలి పేరట హరించుట అను మాట అనూహ్యమైనది అసంభవమెనది కూడ ది ఆభూత కల్పన

ధైర్య సాహసములు కలవానికి ల్ని వశమగుట లోక సహజము మంత్ర తం్మతములకు బలి దానములకు లక్ష్మీ (ప్రసన్నమగునేని అందుల కనునిత్యము బలుల పేరట మానవ మారణ హోమము జరుగును

భేతాళ నాయకునికి అంతటి నిధి లభ్యమైన యెడల స్వయిముూూ నతడే రాజ్యమును నిర్మించుకొనెడివాడు ఆ కాలమున ధన బలము పరా[క్రమములున్నవాడే రాజగుట కవకాశముండెడిది సెన్యమును పోషించుటకు ధనము రాజ్యములు గెలుచుటకు శౌర్య ధైర్యములు బాలును అతని (ప్రతావము పరాక్రమాతిశయములను వినిన గణపతి దేవ చ్యకవర్తి భేతాళ నాయకునికి ఆమనగల్లు [ప్రాంత పాలన మప్పగించియుండును

య!

5 భేతాళ నాయకునికి భేవాజుడ. పత్యక్షమగుట అనునది పుక్కిటి గాథ భేతావడు భూత నాధుడ స్మకాన కాపరి పేగు జందెము కోరలు కలిగి ఖీకరముగ నుండువాడు ళకి సంవనుడు రేచజ్ఞు భేతాళ నాయకుదు ఆ పేరున పిలువబడుటకు అతని శ క్రి సామర్ధ్యములు కారణము కావచ్చును ఇది అతని శక్రిపంవదడను తెలుపుటకు సృష్టించిన గాథ

ఏదేని ఒక సాహస కృత్య మొనర్చి భేతాళుని దర్శించి (వసిద్ధి చెందినాడనుటకన్న భేతాళుని వంటి పర్మాకమో పేతుడని అందువలన ఆతని పేరు ధరించినాడనుట సమంజసము

భేతాళునిగూర్చి పురాణగాథలెన్ని యో [వచారమునం దున్నవి ఆతనిని వళవరచుకొని అనేక సాహస కార్యములను 3ర్వూర్తించిన రాజుల కథల. వ్మికమార_ చ్మకవర్తికి సంబంధించిన వన్నియో మనకు తెలియుచున్నవి. కాని భేతాశనాయడట్టి సాహస కృత్యములను నెరవేర్చినట్లు ఆధారములు కనిపింవవు

మహబూబు నగరము జిల్లాలోని కల్వకురి తాలూకాయందు కల్వకుర్తి = రఘువతిపేట రోడ్డునానుకొని కల్వకు ర్తినుండి 8 కిలోమీటర్హ దూరమున ప్రావీన కాలపు స్మళానవాటిక యున్నది ఆ స్మళానవాటిక రోడ్డు కిరువై పుల విస్తరించియున్నది అచట [పాచీన కాలపు మహానగరము విలసిల్లి యుండెకు ఆచట శిథిలనగర చిహ్నములు కనిఎంచుచున్నవి ఆచటగల కుంటకబ్హ నానుకొని పురాణ (గంథములందు వర్ణింపబడిన ఖేతాళుని రూపును తలపుకు తెచ్చు భేతాళ వి([గహమున్నది కోరలు పేగు జందెము కలిగి ఖీకరాకారముతో నున్న ఖేతాజని వ్మిగహము చూవరుల నాకర్షించు చుండును [ప్రాచీన మానవులకు భేతాళాది భూతనాధులపై నమ్మకమున్నట్లు తోచును

ఆ (ప్రాంతమున (ప్రాచీన నగర శిథి-ములున్నవి కుండపెంకులు బానలు ఇండ్రపునాదులు పూసలు గాజులు కనిపించినవి కండపెంకులు దళసరిగా నుండి లోపలిభాగము నునుపుగా నున్నది నునుపుగా నున్న భాగము నీలి వర్ణములో నున్నది చెట్టు బెరడ లు ఆకులు మూలికలు మున్నగు వాటితో సిద్ధవరచిన (ద్రవవదార్ధమును మృణ్మయ పాతల లోవలి భాగమునకు పూయుచుంరడిని తెలియచున్నది ఇది ఒక రసాయన (వ[క్రియ

6 రేచడు భేవాశనాయకుని సేవకుడు అతడు నమ్మకమైనవాడు యజమాని పొలము వన్నులన్నింటిని నిర్వహించువాడు ఆతడు నాగలి దున్ను సమయమున నాగటి కతు కడ్డముగా నౌక రాయి తాకినది నాగలి నాపి రాయి తీసి వేసి చూడ నచట నొక నిధి కనిపించినది భేతాళ నాయకు డాళ్చర్యవడి ఆ నిధిని వెలికితీయు [పయత్న మొనర్చునపు డళరీరవాణి బలి యొసంగుమని యనినది రేచడు స్వామి భ_క్రిపరుడు కావున తాను బలియయ్యెను ఈ గాథ నమ్మదగినది కాదు అళరిర వాణీ పల్కులును కల్పించినవే

కె

భేతాళ నాయకుడు నిధిని పొందుటకు రేచని బలి గావించియుండును లేదా రెచడు తనంత తానుగా మూఢ నమ్మకముతో ఆత్మాహుతి చే కొనియుం౦డును

రేచని ఆత్మాహుతిని తిలకించిన భేతాళ నాయకుడు చలించిపోయెను నిధి లభ్యమైన ఎదప అతడు రేచని కుటుంబము నాదుకొనెను రేచని జ్ఞాపకార్థ మతని కేక గ్మోత నామమును ధరించెను

"అప్పటినుండి అతని వంశీయులు రేచజ్హ గోతోద్భృవు లనబడినారు

భేతాళ నాయకుడు సామాన్య రైతు కుటుంఎమున జన్మించి సాహస జీవియై యండెను అతని సాహస కృత్యములను పరా[కమాతిశయమును విని గణవతి దేవు డాతనిన చేరదీఎ లక్ష ఆదాయము గల ఆమనగంటిఎమ కధికారిగా నియమించి. గౌరవించెను భేతాళ నాయకుడు కాకతి గణపతి దేవుని యెడ గౌరవాదరములు భ క్రి (పపత్తులు కలిగి "సేవ యొనర్చెను అతడు తన కుమారు లను సైతము కణవతి దేవుని కొలువులో చేర్చియిండును భేతాళ నాయకని కాలము క్రీశ 20- 85 దామానాయడు

భేతాశనాయకుని తనయుఎలో దామానాయడు జ్యేష్టుడు (పసాదిత్య నాయుడు రెండవ వాడు రుద్రనాయడు మూడవవాడు దామనాయుడు తండి జీఎంచియున్న కాలమందే కాకతి గణపతి 'సేనానిగ నుండెను

గణపతిదేవ మహారాజు అవసానకాలమందు రు్ముదమదేవి ఎంహాసన మధిష్టించెను ర్ముదమ దేవి సరిపాలనారంథ కాలమున సామంత మాండలికులు తిరుగుబాటొనర్చి స్వతంత్రులై ర దేవగిరి యాదవ రాజులు కాకతి సాామాజ్య వై భవమున కీర్చ్యాకువులై దండయ్యాతఎు చేం స్నామాజ్మ భాగముల న్మాక మించి యుండిరి ఈ విపత్కర సమయమున కాకతి రాజ్యమున కండగా నిలచి దామానాయుడు శతు సెనికులను చెండాడి విజయము సమకూర్చెను

దామానాయుని సోదరులు (పసాదిత్యనాయడు ర్యద్రనాయుడు సైతము కాంతీయుల దండనాధులుగ వ్యవహరించిరి దామానాయుడు కాకతి రృుదమదేవికి సహకరించుచు ఆమనగంటి రాజ్యము నత్కంత సమర్థవంతముగ [క్రీ శ 285 నుండి 285 వరకు పాలించెను 1పసాదిత్య నాయడు

దామనాయనితోపాటు [వసాదిత్య నాయడు 5 కతీయుల సేనానిగా [పణధ్ధి చెందెను. కాకతి రుద్రమదేవి నత్యంక భ _క[పవత్తులతో కొలుచుచు (వసాదిత్యనాయుడు కాకతి శ[తువులతో పోరాడెను

క్షేతి

దేవగిరి యాదవరాజు ఓరుగల్లు కోటను ముట్టడింపవచ్చెను (వసాదిత్య నాయ డత్యంత శౌరఖమున యాచవ మైనము నెదుర్కొని ఓడించెను శతు సెనికులు పారిపోవుచుండ వారిని వెన్నంటి తరిమి గోదావరినదని దాటివెళ్ళెను యాదశ సై మును ప్రణితానది వరకు తరిమివే సెను ఈ యుద్ధమున కాకతి ర]దమ స్వయముగా సే*లకు నాయకత్వము వహించెను

కాకతి సేనానులయ దేవగిరి యాదవ సైన్యమును తరుముచు దేవగిరివరకు వెళ్ళిరి దేవగిరి యాదవ మహాదేవరాజు తన ఓంఎమి నంగీకరించి యద్దావరాధము ంద కోటి నిష ము లను కా తి రుదమదేవి కర్పించెను

కాకతి సేనాను ల్యవతిమాన (ప్రతిదా వరాక్షమములను చూఎ విజయమును సాధించిరి కాకతి ర[దమ ఈ విజయ సూచకముగా నేటి వాంకిడి గామమునంటి పారుచున్న చికిలీనదీ తీరమున శివ కేశవాలయమును నిర్మించెను అవ్పటికి హరిహరాభేదము పొటింపబడుచుండెనని ఈ శివ కేళ వాలయము వలన తెలియుచున్నది

కాకతి సా్మామాజ్య దకషీణ సరిహద్దు రాష్ట్రముంఎందున్న సౌమంతులలో ఎద్ధయదేవ చోడుడు కొప్పెరుం జింగడు మూడవ కుశోత్తంగుడు మనుమగండ గోపాలుడు రుుదమదేవి స్త్రీ యను చుల కన భావముశ తిరుగుబాటు చే స్పాతం[త్యమను (ప్రకటించుకొనిరి

ఈ యదనున కాయస్థ సేనానులగు జన్నిగ (తిపురాంత కాంబదేవాదులు తిరుపబాటు చేఎన సామంతుం నెదురొ _ని విజయులై కాకతి సాామాజ్య గౌరవమును నిలబెట్టిరి

అభ్టే కళింగ [ప్రాంతమున తూర్పు తీరమున నున్న సామంత మాండలికులు తిరుగుబాటు చే స్పతంత్రులై యుండిరి కాకతి ర్ముదమ సామంతుడును మేధావియు పండితుడును రాజకీయ పరిజ్ఞానియు నగు ఇందులూరి ఆన్మయమంతి సైన్యయుకత డై స్వాశం్యత్యము [వకటించిన సామంత మాండలిక రాజుల నందరిని యోడించెను

ఈ య.ద్దములం దసమాన [వతిభా విశేషములను కనబరచి అరివీర భయంకరుడె శ్మకు సేనల చెండాడి విజయము చేకూర్చిన రేచజ్ల (వసాదిత్మ నాయుని రుద్రమదేవి గౌరవించి కాకతి రాజ స్టావవాచార్య రాయఎవామరాంక బిరుదము లొసంగి సత్కరించి బాహత్తర నియోగాధి పతిగా నియమించెను

క్షీ

సామంత మాండలిక రాజులపై జరిఎన దండయ్యాత-౦దు పలువురు సామంతులు మరణిం చిరి కొందరు సామంతులు అవిధేయులని భావించి వారిని రు[దమవేవి తొలగించెను [కొత్రగా సామంతు ఒను దండనాయకులను నియ” ౦చు అధికారమును రుదవదేవి (వసాదిత్య నాయున కొసంగెను

(వసాదిత్యనాయుని సోదరుడు ర్ముదానాయకుడు ఇతడు కాకతి రాజ్యమం దున్నత వదవిలో నియమింపబడియుం౦డెను

(వసాదిత్య నాయడు తనకు సం్యకవి ౦దిన ఆమనగంటి రాజ్యమును పాలించుటికు తన అన్నయగు దామానాయని కప్పగించి ఓరుగల్టులో నివఎం 1చు కాకతి రృుదమదేవిని వేయి కన్నులత కని పెట్టకొనియండెను

ఇతడు మొదటి తరము రేదజ్ఞ వద్మనాయకులలో న్మగగణ్యుడు కాకతి రు్యుదమ కన్ని విధముల తోడ్పడి కాకతి సామాజ్యరత్షణ భారము నహించి చిరిక్తీర్తి నార్జించెను వెన్న మనొాయడు

దామానాయుని జ్యేష్షకుమారుడు వెన్నమనాయుడు ఇతడు రుద్రమదేవి ఆవసానకాలమందును బ్‌

(వకావర్ముదుని [ప్రారంభ పరిపాలనా దినములందును కాకతిరాజ్బ రక్షణ భారిము వపొంచెను

వన్న మనాయడు పైతృక రాజ్యము నేలుచు కాకతి సేనానిగా యుద్ధములందు పాల్గొనుచు స్మామాజ్య రక్షణ భారము వపాంచెను [కీ శ ల808లో తురుష్కులు కాకతి రాజృముపై దండెతి నపుడు వెన్నమనాయుడు యుద్దరంగమునం దత్యంత శార్భ్శముతో పోరాడి విజయము గాంచెను

థి

ఆంతకు పూర్వము దేవగిరి యాదవ రాజ్యము ఢిల్రీ సుల్తాన్‌ మహ్మదు ఖిల్టీ వళమయ్మ్యును మాలిక్‌ ఫకీరుద్దీన్‌ జూనా అను సేనాని ఆధివత్యమున ఢిల్లీ మైన ము యాదవ సైన్యము తోడుగా కాకతిరాజ్య భాగములను ముట్టడించెను

కాకతి సేనానలలో ముఖ్యులైన రేచర్ణ వెన్నమనాయుడు బెండపూడి అన్నమంశతి [వకావర్ముదుని సైన్యమునకు నాయకత్వము వబవాంచిరి సబ్బినాటిలోని ఉవ్పరవల్సి = గొడిళాల

యు

1పాంతమున తురుష్ట- సైనికుల నెదుర్కొని కాకతి సేవానులు వారిని ముందుకు సాగనీయక నిరోధించిరి

ఉప్పరవల్లి యుద్ధము భీకరముగ నుండినది తురుష్క సైనికు లత్యంతోత్సాహమున యుద్ధ మొనర్చిరి కాకతి సైన్యమున వలువురు మరణించిరి కాకతి సేనానులు తమకు పరాభవము.

1త

తప్పదని భావించిరి కాని ఆ సమయమందే పోతుగంటి మెైలి మరికొంత సైన్యముతో వచ్చి కాకతో మైన్యమున కండగా నికిచెకు ఇరువాగులవారికి సంకుల సమరమయ్యెను కాకతీ 'సెనికుల ధాటికి ఢిల్లీ సెనికులు యాదవరాజు సెనికులు నిలువజాలక పోయిరి

యుద్దమున విజయము లభింవకపోగా [ప్రాణములు సైతము దక్కునట్లు లేదని భావించి

జా లు

తురుష... సైన్యము పారిపోయెను యాదవ సైన్యము ఢిల్రీ సెన్యము ననుసరించెను ఈ విజయ పరం వరలతో కాకతి రాజ్యము సుస్థిరమై ళ్యతు దుర్నిరీవ తేజోవిరాజితమై యుండెను వెన్నమనాయుడు 1పతావర్ముదుని అన్ముగహమునకు పా్యతుడై ఆమనగంటి రాజ్యమును [వజానురంజకముగ పాలించెను సవ్పీనాయడు

సబ్బినాయడు [(వసాదిత్య నాయని తనయుడు కాకతి రాజ్యమున తన అన్నయగు వెన్నమ నాయుని వఠె సైన్యాధివతిగ నుండి (దసిద్ధిగాంచిను కాకతి ళ తువుల నెదుర్కొని ఆసమాన బఐలవరా (శ్రమములను (పదర్శించి వతావర్నుదుని మన్ననలు బడ సెను

ఆమనగంటి రాజ్య వ్యవహారములను చూచుచు ఓరుగంటి వట్టణమం దెక్కును కాలము గడుపు వెన్న మనాయని ఆదేశముల ననుసరించి నడచుచుండెను అవసర సమయములందు సెన్యము నకు నాయకత్వము వహించి కాకతి శ్యతువులతో పోరాడుచు విజయములు సాధించు చుండెను ఎరదాబానాయడు

వద్మనాయక వంళమున ఎఅదాచానాయడు (వసిద్ధుడు ఇతడు వెన్నమ నాయని ప్యుతుడు కాకతి (వతావర్ముదున కత్యంత (ప్రాయమైన వ్యకి [(వతాపమున పాండవ మధ్యముని వంటివాడు అసహాయ శూరుడు ఆరివీర భయంకరుడు శతుసేనలను చెండాడిన మహావీరుడు

వదునాల్లవ శతాబ్ది [వథమ పాదమున తురుష్కుల దండయాతలు. దక్కన్‌ మై ముమ్మర ముగ సాగినవి ఆ సమయమున మధుర రాజ్యమం దంత కలహము లేర్పడియండెను సుందర పాండ్యుడు రాజ్యదోహియై ఢిల్లీ సులాను సహాయ మర్థించెను అతడు ఢిల్టీ సేనానుల సహాయమున సోదరుని రాజ్యభమ్దుని గావించి రాజ్షై తురుష్క సేనానులను గౌరవించి అమూల్యమైన కానుకలతో సత్టరించెను

కాయస్థ వంశీయుడగు అంబదేవ మహారాజు ర్యుదమదేవి కాలమునుండి కాకతి రాజ్యమునకు (వక్కలోని బల్లెమై స్వతర్మతించి దేవగిరి యాదవ రాజులతోను దక్షణమునగల పాండ్యరాజులతోను చెలిమి వేసి విశాల కాయస్థ రాజ్యమును స్టాపించెను

కేగి

రుద్రమదేవి యనంతరము కాకతి ]ప్రతాపర్ముదు డంబదేవుని రాజ్యము పెనను అతని "స్నిహితుల రాజ్యములపైనను ఒక్కమారే దండయా[తలు సిర్వహించెను ఈ దండయా[టవలం దంబ దేవుడ. అతనికి సహాయముగ నేతెంచిన అన్కరాజ వంశీయులు కాకతి సేనానులచే యోడింప బడిరి అంబదేవుని కాయస్థ సా్మామాజ్యము కాకతి రాజ్యాంతర్భా” చయ్యెను

ఈ సమయమందే పొండ్యరాజులు వ్మిదోహము తలపెట్టి కాకతి రాజ్యభాగములపై బడి కంచి న్మాకమించిరి కాకతి వ్రకావర్ముదుడు పాండ్యుఎ విదోహ చర్యలను నపింవక [క్రీశ 8 &లో కాకతి సేనానులైన ఎఅదాచానాయని ముబ్నడి నాయకుని కొలని 'శదాదుల నాయకత్వ మున వచండ సైన్యమును పంఎ కించివై దాడి జరిఎంచెను ఎజదాచానాయని క్షమాకుడును యౌవనవంతుడునునై న మొదటి ఎంగమనాయడీ యుద్ధమున తండ్రితోపాటు పొల్లొనెను ఆ యుద్ధమున పాండ్మదళము నెడిరించి వీరపాండృ వ్మికమపాండ్య సు౦దరపాండృ్మ కులశేఖర పాండ్శ పరా (శమ పాండ్యుల నెదుర్కొని ఒఎఅవాచానేని విజయము సాధించెను

నెల్టూప మండలమందున్న సామంత మాండలికలు పొండ్కుంతో “లిం కాకతి రాజ్యము పై తిరుగుబాటొనర్చిరి కాంచీ నగరముమై దండెత్తు సమయమందే. ఎఅచా నాయకుడు సామంతుం తిరుగుబాటు నణచివేసెను కాంచీనగర విజయము కాకతి సార్బభౌమత్వము మరికొంత కాలము మనుటకు దోహద మొనర్చినది

ఈ విజయము కాకతి (వతావరు[దున కానందదాయకమైనది తురుష్కులకు కనువిష్పైనది (వకాపర్ముదుడు ఎజదాచాన యని వరా[క్రమాతిశళయములను విజయ పరంపరలను విని అతనికి క౦చికవాట చూఠకార వంచ పాండ్య దళవిభాళ పొండృ/? జకేసర బిరుదము లొసంగి సన్మానించెను

ఎఅదాచా నాయకుడు తన చిన తాత (పసాదిత్య నాయనివలె కాకతి రాజ్య రక్షణార్థము: జీవితమును ధారచోసి [వభు భ _కి వరాయణుడై కీర్తి నార్జించెను

[క్రీశ 820లో కాకతి రాజ్యముపై తురుష్కులు తిరిగి దండయా(త నిర్వహించిరి కాకతి సేనానులలో వథమ గణ్యుడైన ఎఅదాచానేని పొట్టచెర్గువు ప్రాంతమున తురుష్ట సేనావాహిని నెడుర్కొని పోరాడెను బహుళ ఈ యుద్ధమున ఎజదాచానేని అసువులను కోల్పోయియుండును నలజణాబానాయుడు

(వసాదిత్య నాయని మనుమడు నలదాచానాయడు ఇతని తండి సబ్బినాయడు కాకతి శవతావరుదుని కొలువుకూటమునం దితడు తన సోదరుడగు ఎజదాచా శాయనితోపాటు సేనావతి

మానా మున ననన నల నాయ న వా నయ యల నన. డ్‌.” ( స నం. రం యం... ట్‌ ము టి. న సస. ప “తట న్‌ నాత్ర పే, లి “లట సని మయ ( మం “ఆతు! లు మం ల జే రంగ. నటం... [1 హ్‌ న తా న వు చు న న టా న త ీ వ మ న స ం న. వ స్ట నేనా న రం స ర త టట త స న న. హం. హస్‌ న న టం న స చట! న ల మో ణ్‌ న. స న న య. ముప ' ము గ స గ వళళ? వా నలవి స సాన! మరా | న త య న ల చంచ త సంచ మో! గ! చ న వ. టన స స శ. య. వహి! ల? య. త్త స మ! టన ర టల. న హ్‌ ల్‌ న. వ న క సవా ల. ను... నం నా. వగ. ల హం మ న పము యే న మ ల్తాచాల్‌ న ననా మ న సట : ఏ?! క షే క స ప [1 సు న .. అ , న. షే ళ్‌ 1 చ పప యుయాంధం టన వం య రన స శే న. 2 తగా న. బం. (స (ఆ జ నీస్‌. యా చ ల వ" నయ్‌ న గ ం లి హో... కలు. న న. లు టన న. మ న న క న న లి క " న న ల “లి . న. సలం. తో క ననా. న స పంటు స న న న స పటం యంసత అము! న న న న స న వరు పము కా. జూ రామాలయము సాధారణ దృశ్యము తా యయిన వసు క న ణ్‌ లు ర నన య న న న వ ల న! క య ఫి లూ. నుం వ య! 9 న, ను కా నన హై జజ ళటలో షం సే పళ 1 న య సా స టా టన ను నం, య స న కకం. స న ననన నంత యు న. హి సు న హ్‌ త స నన్‌. సుం మంటు న లాలన టి స. నమా స న గ టం! స న్య న ర్ట టు ట్‌! టమ వ న మో స త తి. . గ్‌ ర మ (న వాస మ య నం టా హే స స న న! సు న) నం ధో స యం స తి ప న ప సస న ద న స్ట స న స హై న న స న స. వు లోటు యట్తూ గు! క. స. న స! టీ తిన పం చా, స న త లూ నన న | స స నా. కా క కవన... రర న ను హం ల న తను ం! వళ 2 . పరో స హు క . ను మి బాహా స. మ్‌. టా న టీ; స కన తు ట్‌ ఓ సనా: న 'వమెర్దాల్మ | న. నకుల ఖం భం న టం యు స. టం ేాథ వ మనువు న న! శ క న ప్ర నస్‌ వ య్‌ స యా స తా టా నాటా ౫ స నట ము ల రా! సాం నేత వలనే టదసుకువపన మున... ని వ కొండవాలులోనున్న రామాలయము

వట ల్‌ ల్‌ టి ల! న నాను నన న న ల్‌ గట్‌ లగ కానన గ్గ ల నయము స ల్లు (చస న న్న నావ అ నున మల |. వం. లలన నం వం స న నా |. న తు. / ఇటా ర గ్‌ వహి ఫు టం నటనా స్తో న స్‌ స్టే! న్‌ కం త ర. న ఉత ర నాం న న ౯ మన. వ సళ! స క గ్‌ ఇ సప వేశం ల ర నన్‌ 7 స రో. గ న్శ ఖ క్యూ బైటి చు. యయా భా... ఏ ౯ వా శ్ర చ్యళ్తట్షాన (గాథలో నే గా మళ గట (న వస నాను క యో... ల గో నాన ఈ లగ లో,- ర మ | కిట్‌ శే . న. స. న! ల్‌ 0 ల సు ౫. |. € స న్న టపా , |. ॥ | //. క స్‌ ఖ్‌ టట” గ ర... ॥ న లు... క. న్‌ ఓట . ॥ టు పహ రా కతు మాలయము ముఖమంటపమ: క్‌ స్ట షీ క్ష స్‌ న క పరమం? స న! లో ర న గతల న! ర టప ఖు న. అజ్‌ వ్‌ రా టల న భి య! మ స్‌ య ను ప చా... ర ర నం నం... య్య నం క్ష వ ల. స! ను... స హో న మ లే సకస నహ ర. సలు ల. ను ర. 0 ల్‌ మ శే న ల న! టా! తల. టం ఎస్‌ మ స. టం. పు ప ట్ర ుల న టం - ట్‌ త వ్‌ పే. గ క ద ల న! క్‌ యం! హోం చీ గ్‌ శ నా న గ్గ య జ మి అభ మ ర! మ టీ ఎని ప్‌ తా చ. లలన! మ మ న ట్‌ గ శ ళు! సతు: లు గో | సోన ...? ఖై గా క్య్‌న గ మి ఆజా వా టన త కోటా ఫ్లో తత న. భు చా లు పష / న సురా. “ ణి ల్యాణముంటపము ల హు.

క్షే? వదవి నిర్వహించెను పాండ్యరాజుతో సంభవించిన యుద్ధమం దికడు పాల్గొని యుండును ఇతడు టి

ఎజదాచా నాయనితో లిసి కాకతి శళ్యతువులతో పోరాడి విజయము సాధించుటలో తోడ్చడి యుండును

పద్మనాయక వంశళశమునం దన్నదమ్ములు వారి సంతతి అన్యోన్యముగ నుండిరి రాజ్యాధి కారమును పొందుటలో గాని సీనా నాయకత్వము వపాంచుటలో గాని వారిలో వారికి అభ్మిపాయ భేదములు లేకుండెను ఇట్టి అన్యోన్యత మరి ఏ యితర వంశమందును కానరాదు

నలదాచానాయడు ఎఅదాచావాయడను పేర్లు వారి రూపురేఖలను రంగులనుబటి వచ్చి

టబ యుండును ఈ వంశమున సోదరులలో నెవ్వరు రాజ్యాధివత్యము వహిరచినను తక్కినవా రతనికి సంపూర సహాయ సహకారము అందించి యుండిరి యణ

నలదాచానాయడు ఆమనగల్లు [పాంత రాజ్యమును సోదరుడగు ఎఆదాచానాయని సలవిల ననుసరించి పాలించి యుండునని భావింవవచ్చును మొదటి సింగమనేడు

సింగమనేడు ఎజదాచానాయని జ్యేష్ట పుతుడు ఇతడు తంగ్రితోపాటు కంచి ముట్టడిలో హైల్టొని పాండ్యరాజుం నోడించుటలో సహాయపడెను అంతియేగాక నెల్లూరు మండలమునందు కాకతి రాజ్యమున 'ఆదురుతిరిగి పాండ్యులతో చేరి స్వతం్మతించిన సామంతుల నణచుటలో నితడు [వ్రముఖ పాత వపాంచెిను సింగమనే డసమాన బలవరాకమ సంపన్నుడు దేళశాభిమాని స్వామిభకక్రి వరాయణుడు

కాకతి [వతావర్ముదుని యనుమతిగొని బెండపూడి అన్నమ మంతి సహాయమున సింగమ నేడు కంపిలి రాజగు కుమార రామునికై దండె తెను కాకతి రాజ్యమందున్న ముద్లల్లు కోట న్మాకమించి కంపిలి కుమార రాముడు [వతాపరుదునితో వైరభావము కలిగియుండెను [క్రి ఈ 1820లో సింగమ నేడు కంపిలి కుమారరాము నెదుర్కొని యుద్ధమొనరించి యోడించెను కుమార రాముడు విధిలేని వరిసితులందు సంధికొడంబడి వతాపర్ముదున కారువేల అశ్వము లొసంగాను

అ

(వతావరు(దుని శ్యతువుల నెదుర్కొని విజయము గాంచిన సింగమనేడు కాకతి రాజ్యమున కెనలేని సేవ యొనర్చెను (సతావర్నుదు డితనికి ఆశీతివరము లౌసంగుటవలన నిత డాశీతి వరాల సింగ డని ఖ్యాతి వహించెను

(క్రీశ 8280 _ 2£ ప్రాంతమున ఢిల్లీ సైన్యము ఓరుగంటిని ముట్టడించెను కాకతి సేనా వాహిని ధాటి కాగజులక యవన మసెన్మము ఓడిపోయినది యవన మెనికులు కాకతి సా్మామాజ్య సరిహద్దు లను వీడి దేవగిరి [ప్రాంతమును చేరిరి

క్షే ఢిల్లీ సుల్తాను సేనానులు తిరిగి క్రీశ 82 _2% లో ప్రచండ సైన్యమున. సమకూర్చుకొని ఓరుగల్లు సామాజ్య భాగమును జయించుచు రాజధానీ నగరమగు ఓరుగల్లును చేరిరి (వతావర్ముదుడు వద్మనాయకులగు సింగమనేనిని అతని అనుజులైన వెన్నమ ఏచమ మాదానేని దాచానేనుల నత్యంత గౌరవముతో చూచుచు తక్కిన సేనానాయకులను చులకన చేయుట వలన రెడ్డి నాయకులు కాకతి వభువునకు సహకరించలేదు రెడ్డి వెలమ సేనానులలో కలిగిన అభ్మిపాయ భేదములు కాకతి స్మామాజ్య వినాశనమునకు కారణభూతములై నవి ఢిల్రీ చ్మక్రవర్రి సైన్యము ఓరుగల్లు దుర్గమును ముట్టడించెను నాయంకర మైన్యము సుదూవ (ప్రాంతములనుండి ఓరుగల్టును చేరుటలో ఆలస్యమయ్యెను ఉన్నవారికో కొందరు నిర్హిప్రముగ నుండిరి సింగమనేడు అతని అనుచరులు అనుజులు అన్నమంతి వంటి స్వామిభ క్రిపరాయణులు (ప్రాణములకు తెగించి పోరాడినను విజయము యవనులనే ఏరించెను కాకతి ్నప్రతాపర్ముదుడు బందీయై ఢిల్లీ నగరము గౌంపోబడుచు నర్మదానదికీర పాంతమున చివంగతుడయెఇను ఇంతటితో కాకతి సాామాజ్యభాను డస్తమించెను కాకతి రాజ్యము ఢిల్టీ చృకవర్తి హస్తగతమైన ఎదప (పజలు దిక్కులేనివార్రై తురుష్కుల దౌరన్యములకు గురిలైరి మహమ్మదీయు లోరుగంటిని సుల్తాన్‌పూర్‌ అని పిలిచిరి ఢిల్లీ పాదుషా తన ప్రతినిధిగా మాలిక్‌ అను వానిని నియమించెను ఓరుగల్లు నగరమును కాకతి రాజ్యమును మహమ్మదీయులు చోచుకొనిరి చేజిక్కిన హిందువులను నిర్జాక్షిణ్యముగ వధించిరి హిందూ దేవాయ ములను కూల్చివేసిరి శిల్ప కళా సంవదను భగ్న మొనర్చిరి కాకతి "'సేనానులను వధించిరి శ్రీలను చెరవట్టిరి దుర్గములను నేలమట్టము గావించిరి [బాహ్మణుఎను హింణబంచిరి ఎన్ని దుష్కృత్యము లొనర్చవలయునో అన్నియు చేసిరి ఈ పరిస్థితులను గమనించి కాకతి సేనానులలో స్వదేశాభిమానము గలవారు సమైక్యముగ నుండి యవనుల నెదిర్చి పున హిందూ రాజ్య స్థావనమునకు దీక్షా కంకణులైరి అందు ముసునూరి ప్రోలయ కావయ నాయకులు పద్మనాయక వంశజుడై న మొడటి సింగమనేడు ఆతని సోదరులు అద్దంకి ప్రోలయ వేమారెడ్డి ప్రభృతులు ముఖ్యముగా నెన్నదగినవారు ముసునూరి [ప్రోలయ నాయకత్వమున కాకతిసేనాను లేకమై మహమ్మదీయుల నోరుగలు షా నుండి పారదోలుటకు నిశ్చయి౦చిరి కావయ నాయకుడు (ప్రోలయ నాయకుని పినతండ్రి కుమారుడు

క్షం

(ోలయ నాయకుడు కాకతి సేనాను. సహాయమున తీరారధ పాంతములనుండి తురుమ్కలను వెడలగొట్టి విజయము సాధంచిను

[పోలయనాయకుని తరువాత కావషయనాయకుడు సారథ్యము వహించి కాకతి సేనానులను 72 మంది నాయంకరులను కూడగట్టుకొని పొయసాల వభువైన మూడవ భళ్ళాలుని సవాయ సహకారము లర్థించి ఓరుగల్లు నగరమును ముట్టడించెను తురుష్కులనోడించి పూర్వార్థధ వై భవమును పువరుద్దరించి పొందువుఎను సంరక్షించుటయే జీవిత ధ్యేయముగ పోరాటము సాగించెను

అద్దంకి కొండవీడు 1పాంతముఎందు స్వతంత రాజ్యస్థావనము గావించిన [ప్రోలయ వేమారెడ్డి వద్మనాయక (వభువైన రేచజ్ఞ సింగమనాయడు ముసునూరి కాషయనాయకుడు హిందూ "సేనానులు దండనాధులు 72 మంది నాయంకరులు ఏకమెరి వీరు ముసునూరి కావయ నాయకుని నాయ -త్వమున [వవండ సైన్యముతో ఓరుగల్లు కోటను ముట్టిడించి తురుష్కుల నెదిరించి యుద్ధ మొనర్చి జమించి ఓరుగల్లు దుర్గమును [క్రీశ 486 లో స్వాధీనపర చుకొనిరి

తురుష్కు లపై దండయాత్రలు నిర్వహించిన కాలమున ఆంధధ్రినాయకు లత్యంత సన్ని హితులుగా నుండిరి ఓరుగల్లు [ప్రాంతము కాజయనాయకుని అధీనమైనది అతడు ఆం్భధ సుర్మతాణ అంధ దేశాధీశ్వర బిరుదములు వహించెను

1ప్రోలయవేమారెడ్డి కొండవీడు రాజ్యమును వద్మనాయక (వభువు మొదటి ఎంగమనాయడు ఆమనగంటి రాజ్యమ.ను కావయ నాయకు డోరుగంటి రాజ్యమును స్వతంత్రముగ పాలింవదొడగిరి

కావయ నాయకు డోరుగల్డు రాజ్యము నేలుచు కాకతీయులవఠతె సా్నామాజ్యాధీశునిగ నుండ నిచ్చగించెను అతడు [వబల శకి సమన్వితుడగు ఎంగమనేని రాజ్యభాగిమైన పిలలమథ్రి (ప్రాంతము

తి మ లు |!

నాకమించి తన సామంతుడును ఇష్టుడునునై న ఎఅపోతు లెంక నా (ప్రాంతమును పాఠలించుటకు నియ మించేను

ఎరపోతులెంక వేయించిన శాసనము [క్రీ శ 857 నాటిది పిల్లలమజ్ఞిలో లభించినది ఆ శాసనమున కావయనాయక్షడు ఆం్యధ దేశాధీశ్చర ఆమనగంటిపురవరాధీశ్వర చోడరాయ స్టాపనాచార్శ ఆది బీరుదములతొ వర్ణింపబడినాడు కాపయ నాయకుడు బలవరా[కమ సంవన్నుడై న సింగమ నాయని తన సామంతునిగ జేఎకొనుటకు సకల (సయత్నముయ గావించెను

కాపయ నాయకుడు పి్ర్ణలమట్జి ప్రాంతము న్మాకమించు సమయమున రేచర్హ సింగమనేడు తన తనయుఎతో కలి మహబూబునగరము జిల్హాను కృష్టా తుంగభద్రా నదుల నడిమి [పదేశమును జయించి తన రాజ్యమున చేర్చుకొనెను

౭0 కావయనాయకుడ. _ అల్దావుద్దీన్‌ హసన్‌ గంగూ బహమనీ రాజ్యమునుస్థాఎంచి ఢిల్టీ సులాను నెదిరించి స్వతంగతు డగుటలో సహకరించెను తన ఆం[ర దేశాధీశ్వుర దిరుదమును సార్థక పరచుకొనుటకు తురుష్కుల దండయ్యాతలు కొనసాగకుండుటకు బహమనీ సుల్తానుతో స్నేహ మభిలషించెను మి్యత (దోహియగు ఆలావుద్దీన్‌ కాపయ నాయకుని రాజ్యభాగములపె దండెత్రి వచ్చి యుద్ధము లౌనర్చి కొన్ని ప్రాంతములను స్వాధీన పరచుకొనెను కావషయ నాయకుడు రేదర్హ సింగమనాయకుని రాజ్యభాగముల నాక్రమించియుండెను అందు పిలలమథి వాడపలి 1పాంతములుండెను చా |! ళా కావయ నాయకుని మి(త్మదోహమును రాజ్య కాంక్షను సహింవక సింగమనాయకుడు తన రాజ్భభాగములై న ఆమనగల్లు పిల్ణలమళ్టీ (ప్రాంతముంను కీ శ లశ60ల5ళ తిరిగి జయించెను రాచకొండ దుర్గ నిర్మాణమున కంకురార్పణ మొనరించి కొంత సైన్యము నచట నిలిపి రాజ్య వి స్తరణోద్యమమున దీక్ష వహించి యుండెను కాపయ నాయకుని సామంతులు 'స్నేహిశులునైన వష్మ్యత్రియరాజులు ఓరుగల్లు మండల మందున్న జల్లవల్లి కోటలో చింతవల్లి సింగమనాయని బంధించిరి ఈ చింతవల్ధి ఎంగమనాయడు హోత్సగంటి మెలి వంశీయుడు రేచర్హ అ౦ంగమనేనికి బావమరిది బలవరాకమ సంపన్నుడైన తన బావమరిదిని కాపయ నాయకుని అనుచరులైన సోమవంళ క్మతియలు బంధించుట సింగమనేనికి కోవకారణమైనది అతడు సెళ్యసమేళుడై జల్టపలి కోటను ముట్టడించెను క్ష్మత్రియలు ఎంగమనాయని ధాటి కాగజాలక సంధిరాయబార మంపిరి సంధి రాయబారములు జరుగుచుండగనే క్యతియులు రెడ్డి సామంతాధిపుల సహాయ మర్థించిరి రాయబారిగా ఎంగమనాయని చెంతకు క్మత్రియుల పక్షమున తంబళ్ళ (బ్రహ్మాజీ వచ్చెను ఇతడు సింగమనాయనితో జల్దపల్లి కోట ముట్టడిని విరమించిన చింతపల్లి సింగమ నాయని విడుదల ఇవింతుమని నారని తెలిపేను సంధి మాటలు మాట్టాడుచు (పమత్తుడై యున్న యదనున తంబళ్ళ బహ్మాజీ సింగమనాయని పొడిచి పారిపోయెను కింగమనాయడా దారుణ సంఘటన కచ్చెరువంది తన కుమారులగు అనపోతానాయని మూదానాయని ఎలిఎంచి సోమవంళ క్ష్యతియు లొనర్చిన చారుణ మారణకాండను తెలిఎ క్ష్యతియకుల ఫంజాతులను వధించి వారి రక్త ముతో తర్పణము విడువుడని చెబ్బ అసువుల వీడెను

[స్ట క్‌ ఈవి | ర ల అం న వ మం... 1... స ను తగల నా ల్‌ లాలా లాం వ. గే ్ట గరల్‌ టం " " ప... - ్ణె నట, నం మప. స్‌. తు మన 1 చ ఎల! కం అము క్త పం గే గప గో గ (1 క య్య న్‌ు న ల ళా నం చ జే | న న న. "ఖై స్టో ట్రీ పరక శనీ . వ! కాము | 1 “ న న /1 జ[ లై! 1 రు? గగన షు రో ణి తం. ష్‌ , 1 ల్‌ యల (స సస మట న . ([ న! కో... గ చు: గ న ంసళ త సను టా లళ్య బో ప న. న 6 గ్రరు ట్ర ను ట్‌ కం మంట కటు డగ? | గ్‌ య్‌ సి... గత? య్‌ సతర వ (0. మం క న ర సా ప న! (ర టో నం. న మిని ఉం న. | గళ సపిమటునపలే టు చ నన. హాల! జ గ నం స . వి ను వట! డి వంటనే స య స వ్‌ బాత్లో స? నీచ ౧ | న నన్న. . శ లే లస న వ క రం! యేం. వం న యాడు ళు క సుల్లి | ర్త, న న నన. ఎనన నా పు నా. మ లు మ టం క కు యం... లి లం నలు చమన హాం | న్‌్‌ చట నర | నను నా న్‌్‌ న శే ం అటే. | న స... మం! శ మ సం). నం | వాం కామన (గహర: 7 లా వాడా [గ రాం నారా ను స నై |. వ ర శంతన టీ న స త క్‌ లా టు... హం! యే మలల స నాయకం వ. క న. న మను. చ కసా యన న! ల న్‌ న క న స కలా వు శ స్‌. వ న్‌ యా! రాల 12 వన న మ తం యే, న యక్‌. మ న్‌ స్‌ో న హం. ప ర న్‌్‌. స మాం. నం మి మ. మంగ! ళ్‌ నమ ఈ న న | హి! క న న యు మ చ. నా ష్‌ న ను నస సనం. పై న ప స న... నన ప ౫09 డో నేం స న వదనా 0 00 య యల? న స గ. న స ను జీ న లువ!!! ర్త మనవలు క ర న. ఎప న. న న జ శ్‌ ల్లె సల టు యూ న న. న? సుషట్యాపము సక న గ టె వ న! న మన మ ము. కుంచం. ను ల స్తన న వ మం స న. న లం. శ్‌ లే న న న వ కసె టన స | ఎసరాననననప ౦? చూ అ! నుట పార వను ఇ. న టి | సు రు వలో వ య టవ నా రం లే సు మో భ్‌ సవ! హ్‌! స టు గ క (5 స సం గే

నయ ల నా ల న ను. సను న సు శ 9 నై న. సు కదయ న సన ప న | నన ము నె, స ఎవ ంరం వా ర ల ॥ ల నై వం తం నన టు వ / స స్ట రాల 1 న మ. య స. స [స ర బట . ం ఆపై స య. య చ న . నా. క్ష య నస న న మ. మ మ య త్‌, త్తు వ సా ఘా! న (ల న న స 0 మ య [న న ర. శే ఫ్‌ వ గ ప త న న మ ర నగి ల. సం భవి న్‌ స సం లి! ముం టను! న ల. న స్ట న్‌ మ నంట స య నం న సు మ టం సే ” డా క స. మయం సో తాళ? సం యిలా ను గూల మ! 1 న |. య క. టను టై సాం ర న యో, కం సం.

• న ర్‌ గ్గ 22 స శ చ రం హంట్‌ స ల నందలి? క్‌ స (ఏష న మో సత్ర రు ముకుళునకు (అ. వణ నిధి సం ల ఆశి అయ ణా ఉం ల మంటపము ఇ ౮ క శే య. నల చట్లోడు న . య న - కమా తర న త న వ స శ మ ము! న. ప ము నన న. యా. స య మ మాం. జంట న . య. న తాం యం న! న క స్‌ నేన టి నట మందస! | ఫి న మ, మ. (1 సమన న లా వా టప లి లలల £ న. క | 1 న నం ప పె మ ల నం స | మయ హస న న య. ప, . ను క గా , ల? మ. మ .. న నట స హన... నో టం. నన. న . . సు! మా శల్య త్‌. మ న! న. ర సా. గం లస కను. [స నం /. వ స ను న! స్త ట్ర స... ప. - సలహాల న. న! లం కె యాం ల? . 1 స | సను. ఛాలా స

వక్ష అరివీర భయంకరుడు అవతిమాన _పతిభావంతుడు యుద వికారదుడు వద్మనాయక ఠి శాజ్యస్థావకుడును నైన సింగమనాయని చర్మిత మంతటితో ముగిసెను సింగమనాయని వరిపాలనా కాలము [కి ౪ 1826-1861 అతని సోదరులలో ఏచమనేడు- (పసిద్దుడు ఈతడు తురుష్ప. దండయాతల సమయమున _వతావర్నుదుని సేనానిగా యుద్ధములందు పాల్లొనెను. మెదకు మండలమందలి పటంచెరువు [ప్రాంతమున తురుష్క సేనలతో సంభవించిన యుద్ధమున ఏచమనేడు ళ(తువులను చెండాడి విజయము సాధించెను ఏచమనాయకుని తనయుడు నాగానాయ డతులిత బలవర్శాకమ సంవన్నుడు సింగమనేని తనయులగు అనపోతానేని మాదానేనులతో కలిసి యుద్ధము లొనర్ని విజయము సాధించుటలో తోడ్పడెను సింగమ నాయని పినతం్మడియగు నలదాచానేని పుతులు మాదానేని దామానేని యనువారు అసహాయశూరులు వారు సింగమనాయనికి తోడ్పడి అతని శ్మతువులతో పోరాడి పద్మనాయక వంశ వతిష్ట నినుమడింపజేసిరి అనపోతానాయకుడు అనపోతానాయడు మాదానాయడు మొదటి సింగమనేని తనయులు వీరు తండి ఆజ్జను శిరసావహంచి సోమవంళ క్షత్రియ సంహారరీక్ష నవలంబించిరి ఆనపోతానేని సైన్యమును సమకూర్చుకొని సోదరులు వెంటరాగా జల్దపల్లి కోటను ముట్ట డించెను ఈ ముట్టడి నెమర్కొనిన క్ష్యతియులకు నిరాళ మిగిలినది వద్మనాయకవీరులు [వతీకారము తీర్చుకొనుటకు [ప్రాణములకు తెగించి పోరాడిరి కోటను స్వాధినవరచుకొనిన అనపోత మాదానేనులు కనవడిన ష్యత్రియులను సంహరించిరి కొందరు క్మతియులు పద్మనాయకులు కోటను ముట్టడింపనున్నారని తెలిసి నేటి కరింనగర్‌ జిల్హాలోని మొలంగూరు కోట నాశ్రయించి అచట తలదాచుకొనిరి మొలంగూరు కోట వటిష్టమైనది హుజూరాబాదు తాలూకాలో నున్నట్టిది సోమవంశ క్ష్యతియులు మొలంగూరు కోటలో నుండి చుట్టుపక్కల నున్న సామంత మాండలికుల సహాయ మర్ధించిరి సైన్యమును సమకూర్చుకొని పద్మనాయకుల నెదిరించుటకు సంసిద్దులె యుండిరి చేకతాశ టం ధాలం్య ఖా హా ం. య్య ఖ్‌ గే. న! “టి ౮ 166 2 వ క్హో లో సు వచా నర 4

నెనె

అనపోతానేని మాదానేని సోదరులు సైన్యమును తరలించి మొలంగూరు. దుర్గమును ముట్టడించఎకు బయలుడేరిరి

ష్యతియ సైన్యము. వారికి సహాయముగ వచ్చిన ఎల్లందల రామగిం పొౌలవాస దుర్గా ధీశుల సైన్యములు మొంంగూరు దుర్గమునకు చేరువలోనున్న చెంజర్హ (గామ సమీపమున విడి యుండు టను తెలిుకొని పద్మనాయక సెన్య మవటికి చేరెను

చెంజర్హ యుద్ధమున అనపోత మాదానేనులు విజృంభించి శ్యతుసైనికులను వధించిరి ఆ (ప్రాంతమున కనిఎంచిన వతి క్ష్మతియుని సంహరించిరి తండి కిచ్చిన మాట (ప్రకారము సోమ వంశ క్ష్‌తియుల ర క్రముతో తర్జణమిచ్చి ఎతృ బుణము తీర్చుకొనిరి

ఈ యుద్ధము భయంకరమైనది [క్రీశ $6 కార్వరి కార్తిక ఇద్ధమందు జరిగిన ఈ సం్యగ్రామమున క్ష్యతియులకు సహాయముగా వచ్చిన దుర్గాధీశులలో కొందరు మరణించిరి తక్కిన వారు వలాయితులైరి పరశరాముడు తృత్రియ సంహారి మొనర్చినట్టు అశపోత మాదానేడిలు సోమవంశ క్షతియుఎను వారికి సహాయముగ వచ్చిన రాజులను సంహరించి సోమకుల వరశురామ జల్దివల్లి రణక్షోజి భారతీకమల్ద బిరుదములు వహించిరి

ఈ యుద సమయమున సోమవంళశ క్ష్మతియులకు కాపయ నాయకుని (పోత్సాహమున

ఛి

సవాయముగ వచ్చిన కొండవీటి రెడ్డిరాజులు పద్మనాయకుల యుద్ధపటిమ కచ్చెరువంది పారిపోయిరి

కదనరంగమునుండి పారిపోవుచున్న రెడ్డి నాయకులను మాదానాయడు వెన్నంచెను అతని పినతం[డి ఏచమనాయని తనయుడు నాగానేడు మాదానేనికి సహాయముగ నిలిచెను ఈ ఇపనవురు సోదరులు సైన్యసమేతులై చేజేర్ణ మొగళ్ళూరు [ప్రాంతములందు రెడ్డిరాజుల నెదిర్బి యుద్ధము లౌనర్చి యోడించి శ్రీశైల వ్మేతమువరకు తరిమి ఆ ప్రాంతమున రెడ్డిరాజ్య అధికారము లేకుండ జేరి

[ప్రోలయ వేమారెడ్డి కొండవీట్‌ (ప్రభువు అతని తనయు డనపోతారెడ్డి పద్మనాయకులు ఫ్రీళైల ప్రాంతమును జయించిన పీదవ రెడ్డి రాజ్యమందున్న ధరణికోటను ముటడించిరి అచట

యూ బ జరిగిన భీకర యుద్ధమున వద్మనాయకులు అనపోతారెడ్డిని ఓడించిరి ఉతర గో[గ్రహణ సమయమున దుర్యోధనునెట్టు అర్జునుడు యుద్ధరంగమునుండి పారదోలినో నష్లే అనపోతారెడ్డిని మాదానాయడు ర!

పార్నదోలెనని తెలియచున్నవి

అనపోతారెడ్డి ఆయుధములు విటిగిపోవ వాటిని పారవైచి పరువెత్తుచుండ కరారి నాగా నాయ డాకనిని వెంబడించి వట్టుకొని ఖడ్గముతో డాగువెట్టి పరువె త్తించెను

క ప్రైమోన /. | డు (౮ జ ల ఆ ష్‌ పై రోకు... ఇ వ ను లీ అవయనపాన్హ్ఞా అపాం... | ,. న లా మమ 2] న | మీాలలాలు / త * క నం న. . ల న... | సంతి ( శః “బై య. | 1 టి ల్‌ న ॥ శే (. కట న. శ్‌ . న. సే [ీ / | + జ. న. తల ఖా? న, ఎ అం ల స ( ల _ చన ర్ట. క ళు. స. శ్చ సే | రహ | ం .. టె నళ ఎ ః నీ ణు టీ రాచకొండ * లోపలి భాగము యా న న. టం న తం. ్య ననా నర ధు న గం రు నం సం ఏ న న య! హం. వ ప న న రు చ న ల. మ. మ మ న. మ. వ న వ స్త య మ ర మ ల స! నో స స్ట నే రను మ ననగ న న మ వ న. ర రుం టమ. ధు వరే ఖా ర! సద స న. సా నో న ని టం ల మనన తం. న రా నా! పుం చు ర ళ్ళ టన ల్‌ న న స. న సం మ స్‌ ప ల ట్‌. రం. వ న. ట్‌ ( స్ట జల టా యం? పతక ు! సన స మం గ్‌ ట్‌ (ట్‌ మభ మ 2 నం ం గ సమర న సళ | స న నం జ ముం చో రర న స లా న రి నలో ర పట్‌ ఇ ళం. చ సర లే న న షే నం న లర స్ట్‌] ల్‌. న అంట ప న చు మతు చ ర ధ్‌ రన నస య. న. ట్‌ ల్‌ న | క నళ స మ న! ను ప న. న. న టు న

• గ ల ర పల్‌ వ న న టన స్థం న్‌్‌ వ్‌ క గతే మా న రసన మటు గ సన ను | + | నాననా బో నా న గే. స న న న ( ॥ న గ. ఖ్‌ స న ల. టు ల = " + క. న్‌ నం క. లన న. _ . స్తం. శ కోప ప ట్య ఏ స మాట స. చ! న మభ .. లో మ డో నం. న. య సట కో ల ర్త న / క. . న. న. న క టి ల కా స్‌ ఆ, మ రవ వ్మిగహము రాచకొండ - _పతిగండభై ౮

_ మి కా ౯ న నా టి గు వలే! £ టే శ్‌ జే ల్ల క. ః జ. ః టారో శ 1 జ లి కాలో య లు క ప్రణా స న. తన... ను పప స క్ట ల! సం అత లం ఇ గ్‌ వ వ్‌ పం లా? వు స్‌ న న... న ః స య సుం. పి, మ చా... టట! .. ను రం న ప. స నో లి! న స. ప స్య గళ యం సు ట్‌ మస | మ. స. మా. ( సు క మడ చ జస న 2 ప స స? య! ల శ] న మాంసాలు వయస ర లో నంట ళన? య. ను. నం. స ళు. కే న టన ల్‌ యున్‌. (ా . సన స్‌ స మం న మల త టో టాటా ర న... టీల క్‌ ర న మం గజ ా.. న. మం! చ సర్టే ంభు నం య. ఇస. షన మ? నో టా న సట ల ల 1 మట. ధో? సతు మ | ఖం కం తట ను చు టు న. ల్‌ లా. యయ న. టం న పు చ న స న. న యం సలు నో టు లంత టా! రు అ లు పస్టైలనత్లు. నం. ర 3 లు మము చ. న. వా. లీ చ రాచకొండ” * తలు దట న. తదు నుం అ గటు 5 సీ !. 0 కు. థల సెనికొ ఆళి ప ఫల 'సైనికొవాస గృహము లో య ల మా న | నాదా కలలు. కానా క్‌! న న న గ జా టర! స శ క్త ల టం. గ న న. న శక ॥ హ్యజ్షో న్‌ స రా విమల నవలని స. ట్‌ క కా ల శన భం యను య కీ సళ వ | ఉలనంగ్‌ వ | | షు ప. వ తా ఈ లీ న ” “శ్లో మేన స న్య నన బి? య స్టే ల నా న న స. “ ల మ న .. య వ? నం ను మం. | న. చా. వ. స !. న. న. న. గ ప. వ నా టట వ. చస మ టి న? న క టం | న. ప న సంచ వ చ మ | శ్‌ షి వ. న. / ' [.. ఓ న్‌ వ య గ్‌? మం! | న స 2 స! స మం. మో లా క సు. య. చ య ట్‌ సై. య! టే పుం ౮ గ సక. ను వ. తట. న. న. ల ప . న ( 1 న లం ట్‌! న ను నన నంత టు లే గ కరో ళ్‌ యస - టీ న. మ న. శ. మ ట్‌. న త ను స నే. | భ్లగణానీల యమం ఇ. య ల్‌ క... స! న న వా గ న మన మ న. వా. య మం చం గ. స ల. సంత. హన. టీ. యయా వ్‌. క సట న్‌ సము మట సను. స చత? య. యో న. స న చన స్టన్‌. వ క] లు. ప. మ | యయ న. న. య షై టా మ న టన న. నం. ప నల నం న్‌ సస ల సన. న టై $ ళ్‌ లాలటమాలలుడే:ను (1 టే. లం టం ల హల్‌ స్మ ఖా క లో హం. సను పం వ లే కు న్‌ “సెనికులుండు గృహము మా ము ఇ కా షే రు ల గలం అ స్ట

జతి రెడ్డి రాజులతో సంభవించిన యుద్ధములందు వద్మనాయకులు విజయులై జగనొబ్బ గండ తాయవేళ్యా భుజంగా ది బిరుదములు వహించిరి ఈ ధరణికోట యుద్ధము [క్రిళ 88 లో చెంజర్హ యుద్ధానంకరము జరిగినది వెలమ రెడ్డి వంశీయులక వైరము ఈ యుద్ధముతో ఆరంభమై రెడ్డి పద్మనాయక రాజ్యములు శ్షీణించువరకు వర్థిల్టినది జలవల్లి యుద్ధానంతర మనపోతానాయకుడు [వాహ్మణుల క [గహారము లొసంగెను చ్మకవర (గ్రామము నొక భట్టుకు దానమిచ్చెను తన సోదరుడు మాదానాయడు పొందిన విజయ వరంపరల కానందించెను విశాల ఫద్మనాయక రాజ్య నిర్మాణమున కుద్యుక్తుడై యుండెను సోమవంళ క్యత్రియులలో కొందరు (ప్రాణరక్షణార్థము భువనగిరి (ప్రాంతమునకు వచ్చి చేరరి వారు వద్మ నాయకుం శ్మ్యతువులను కూడగట్టుకొని అనపోతా నాయకుని పై దండెతుటకు సిద్ధమె యుండిరి క్ష్మతియుల యుద్ధ సన్నాహము లెరింగి అనపోఠానాయుడు సెన్యసమేతుడై క్ష్మతియ సైన్యమును భువనగిరి తాలూకాలో నున్న ఇంద్యాల [గామ సమీవమున మూసీనడీ తీరమున నెదుర్కొనెను ఈ యుద్ధమున క్యతియులు వారికి సహాయముగ వచ్చిన సామంత మాండలికులు పద్మ నాయకులతో మోరముగ పోరాడిరి పద్మినాయకులు ఈ యుద్ధమున శ తువుల కంరముల నుండి కారుచున్న రుధిరము ఇంద్యాల గామము ముంగిలి [వదేశమును ముంచివేణ వరదలై మూసీనది (వవాహముశ కలసి పారునట్టు చేఎరని తెలియచున్నది య ఈ యుద్ధముతో త్మ్యతియ సంహారము పూర్తియెనది ఈ ఇం(ద్యాల యుద్ధము జలవలి య ధరణికోట యద్ధముల తరువాత (క్రీశ 86 సంవత్సరాంతమున జరిగినది న అనపోతా నాయడీ యుద్ధములందు విజయడైై ఆమనగంటి పురము నుండి తన రాజధానిని రాచకొండకు మార్చెను ననన వెస రిపుళకంర రక్తము ముసురుకొనియె నిందిరాల ముందరి బయలన్‌ ముబనిండి పాటె నీచే యణంధారల రాయరావు నపోతాంకా

క! రాచకౌంత దుర్గము బలిస్టమెనది దానిని అనపోతానేడు తుదుర్భేద్యముగా నొనర్చి పద్మనాయక రాజ్యము చేలుచు తమకు శతువై న కాపయ నాయకుని జయించు.కు సైన్య సమీకరణ: మొనర్చు కార్యక్రమమును చేపటైను ముసుమూరి కాపయ నాయకుడు ఓరుగల్లు. రాజ్యము నేలుచు ఆంధ దేళాధీశ్వర బిరుదము: వహించెను అనపోతానేని మాదానేసులు తమ తండి బంగమనేని హత్యకు పరోక్షముగ కారణభూతు డఇెన కాషయనాయకుని సంహరించుట తమ విద్యు క్త ధర్మమని భావించిరి పద్మనాయకులు కాపయ క్షీజబలుడని (గహించి యుద్ధము [వకటించిరి ఈ యుద్ధమున బహమనీ సుల్తాను వద్మనాయకులకు సహకరించెను కావయ నాయకుడు బహమనీ సులాను దండయా[తలవలన నష్టపడి యుండెను అలావు ద్దీన్‌ బహమనీ అతని తనయుడు మహమ్మద్దా బహమనీలు కావయనాయకుని రాజ్యముకై వలుమారులు దండెత్తి విలువైన ఆభరణములను నవరత్నములను స్వర్ణ రజతములను దోచుకొనిరి రాజ్యసరిహద్దు (ప్రాంతములను తురుష _రాజు లా[కమించుటవలన కాపషయనాయకుడా [ప్రాంతములను తిరిగి జయించు సన్నాహములో నుండెను ఈ సమయమందే పద్మనాయకు లోరుగల్లు రాజ్యమును ముప్పడించిరి శ్రీశ 1868 లో కాషయనాయకుని రాజ్యముపై పద్మనాయకుల ముట్టడి ప్రారంభమైనది కావయనాయకుడు సైన్యసమేతుడైై అనుమకొండ సమీపముననున్న భీమవరము కడ పద్మనాయకుల నెదుర్కొనెను ఇరువాకుల వారికి ఘోరయుద్రమయ్యెను ఇరువైపుల సెనికులలో నధికల్లు మరణించిరి అనపోతానాయకుడు యుదరంగమున సూర్య తేజస్సంవన్నుడై తనతో పోరాడుచున్న కావయ 0 నాయకుని సంహరించెను కావయ నాయకుని మరణముతో ముసునూరి వంళ పాలన మంతరించినది ఈ యుద్ధము [క్రీశ 1869 లో ముగిబనది ఓరుగల్సు ప్రాంతము వద్మనాయకుల వశమైనది ఈ విజయానంతరము అనపోతానాయకుడు స్కువఎద్ధ షేతమైన ఐనవోలు మైలార దేవుని దర్శించి తన విజయ సూచకముగా కాసమును వేయించుచు ఆ దేవున క్మగవోర మొసంగెన్స కావషయనాయక్షునికి గల ఆంధ్ర దేశాదీశ లే ఖడ్గ నారాయణ హిందూ రాయ సురా గాయ గోవాళాది విరదములు వద్మనాయకులు థరించిరి నేటి భువనగిరి కోటను అనపోతానాయడు ఇంద్యాల యుద్దానంతరము జయించి (తిభువసీ రాయరావు విరుదమును వహించెను

ట్‌ ఆ స్‌ ః | నల్‌ శ | | ; [| ర " య పు స స సద య న న్‌) ర ర | 1... 2 వయా లలో సప! వ న . | | . న... త ప. ల్యే శ్‌ వా య ల క టీ! ల హ్హా . టు. య... మా ట్‌ మ మ చన ప న. 1 . ను స సే శస షి సళ లో నల శా. చ ప | |. . గ్‌... ల. న నం రా స ప గే న! హయ లో న ననన వట... మ య మ ల ల న. యా. ఖే ప్‌ స ప. య యమ ర. 2 దం . స్వా మ న నే ము. న 1 న. గ న న ర్‌ న. మ. పా 2 గే స్ట్‌ ప. ... న... . ప్న లు నష ” త్త . .. య ట్‌. లో నన ప మ 1 న నా? న... ల. మ న! ష్‌? . లా డు న. లే. నెట్ట ఈ నా వ లై బా. న శ న్న డు | త న. న ల! న ల్‌ు న ననన న రస న నా ద టా స న సాం మ న న! పట ము న న న చ నన వ. టట న ల మ తా న టం స” స్‌ వ్‌ స్‌ న్‌ న సు న న హన రై నన్త ల ర! నం. ల మ. స. జ వచు ౦. త ఖ్‌ స. క. నన లాం ప టన ను య. న! ౧... మట్ట టం నే . య. న టం న శ ప. స్‌, _ గత! (| [ య మళ ను ప య. న ని లే 2 [| 21 న. న వ ఫ్‌ శ్‌. సే య. ఫస్టు మళ న పోలో న. . [ లా హంసను న మ కు మ ట్‌. , 1 | న ష్‌ ప న క్‌ 1... . . ల స మ్‌. ప. ల! 1. |. | సో ను న... పట న | నం... మ లో షం (0. ల. . సో గ జీన్‌ మం. ర న! న్యా యి న! ల్‌ గ్‌ 03 టు ప జ్జ టంట 1. ్వ్‌ య. ॥ మట భా న య. టు. న న. న. శ . |. క. స. ర. లళల? స కమయుటి న వ లు క తే న వు, ట్ర! ఫే! 1 | ప | ల ర బో నీ

న మం సా ళ్‌ ల న క. మ. ఇం గ ష్టం వర! న్‌, న లల స స్‌ న నప లై న క న్‌ మ) న్‌ ము టం 2 టో నుల ప్‌ై | స్త త ము నస (| బీ / లల నాల చనా. ౧ న! న షం | నా. 1. నన యు ము స. నం: ల్‌! కే న ము న! ర ప ష్య... నా. శ న్‌ స్‌ గ 1 స. న స ప న సరే? వ (1 ప స! తంల మ 1. | 3 న్‌ న్న శే కం యం. 1 వన తట న. ర్వ ॥ హో న మ 5 న! లీ యప. రండ చుస క, న స. న! క గ. ప 4 న్‌ పు టు న లట వ. క లం! . ః॥ ల! ర య స 1 న ప టం. టయ లే నా న యర ల నం (టల టం జ టీ. [1 ప న ల న ప రం. న న. నం మ న న. న మం వ వం ల. జ ల మం నరాల ప న న [న మో న న... కు | వ. ప న. వ న? వ! శ సన... న టై మం. త పటల సలు వ. న రం రన్‌ న ర. మాని త స్‌ మ టు క మ నక న? మ | న! టి! నన తకు న! న? మ. హం. టు ణో | న న న. న స. న ల న చ న న న. న ల . న న న మ టల వ న ర న ను న? రష స నన ను వళ వ్‌ న! సళ స. ర? న ట్‌! గా (న ము భట న ల్లి ల ట్‌. న టీ లి న. గం. శ్‌ అను శ స. లీ న నాల ము గ లక న ఖ ॥ టి నన ల టై నేసే స న స ర. శ సుల మల త! టు! న ా న స న. ఉత. మ. స. ప. . మ సం టాం వరు డ్‌ నే! సస 5 వంతు ళ్‌ వైప రం? ను టి! రా! న నం [/. మ. మ నే మ. మ. న న | యుటతు ీ త మట షి స గ్‌ా నే నం ముంత లం ప్పున క. న! ట్‌ స స స న క నం... స్ట్‌! న న సా; టు. న.

నెక్‌ ఐనవోలు కాసనము [కి ౪ 1869లో వేయించినట్టిది.. అందు ఆనపోతానాయడు ఓరుగలు భువనగిరి రాజకొండ సింగవరము మున్నగు దుర్గములకు [వభువైనట్లు తెలువబడినది ఇతని రాజ్యము ఉత్తరమున గోదావరినది వరకును దక్షిణమున శ్రీశైలము తూర్పున కొండవీటి రాజ్యము వడమర బహమనీ రాజ్యమువరకు. వ్యాపించియుండెను ముఖ్యముగా తెలంగాణ [1పాంతమంతయు వద్మునాయ. కుల యేలుబడిలో నుండెనని భావింపవచ్చును అనపోతానాయడు శతు సంహ్హారానంతరము రాజ్య విసరణమువలన పాలనా సౌలభ్యము నకు ఆగ్నేయ [పాంత సరిహద్దు రక్షణకు రాచకొండ రాజ్య దక్షిణ (పాంతమున నున్న భాగము లను దేవరకొండ ముఖ్యప్రట్టణముగా మాదానాయనికి పాలించు బాధ్యత నవ్పగించెను తదాది ఈ [(పాంతను దేవరకొండ రాజ్యమని (ప్రసిద్ధి చెందినది రాచకొండ రాజ్యమును అనపోతానాయుడు అతని సంతతివారు దేవరకొండ రాజ్యమును మాదానాయడు ఆతని సంతతివారును పాలించిరి అనపోతా నాయడు పరిపాలనా ధురంధరుడు సవర గాంగేయుడు రాజనసేతిజుడు [వజా హిత కార్యములను నిర్వహించుటలో దక్షుడు దానక రుడు యుద్ధములు ముగిసిన పిదవ “నితడు (వనజా సౌకర్యము లేర్పరచుటలో (శద్ధవహించెను బహమనీ రాజులతో సంధి గావించుకౌని తన రాజ్యమునకు శళతు భయము లేకుండజేసెను రాచకొండ దుర్గమును శతు దుర్భేద్యముగ నొనర్చెను రాజకొండ ప్రాంతమున రాయ సమ్ముదము అనపోత సమ్ముధములను తటాకములను (తవ్వించెను వీరభ్యద స్వామి రామస్వామి దేవాలయములను నీర్మించెను దుర్గాదేవి ఆలయమును పునరుద్ధరించెను సంకెళ్ళ వావి కాలువ కూటపు బావులను (తవ్వించి అనేక సౌధములను రాజభవనములను నిర్మించెను నాగానాయని కొండ రాచకొండ దుర్గములను కలుపుచు. (ప్రాకారమును నిర్మించెను రావకొరడ దుర్గ ముతోపాటు నాగనాయని కొండమైగల దుర్గమును వటిష్టము గావించెను భైరవస్వామి కాఆయములను నిర్మించెను ఆలయములను నిర్మించి అందు శివలింగములను (పతిష్టించెను 'హేమాది తెలిపిన దానము లొనర్చ్‌ అనపోతా నాయడు అీశైల వర్వతమును చెరుటకు సోపానములు నిర్మించి య్యాతికులకు సౌకర్యము కల్పించెను రసార్జవ సుభొికరమను [గ్రంథము వద్మనాయకులు వింధ్య శ్రీశైలముల మధ్యనున్న (పదేశ మును పాలించినట్టు తెలుపుచున్నది ఇది ఆతిశయోక్రి పద్మనాయకుల వరిపాలనము తెలంగాణ 1పాంత మునక్షే వరిమితమైయుండెనని వాలు [పకటించిన శాసనములు తెలుపుచున్నవి విశ్వేశ్వర కవికేఖరు డనపోతానాయని _వళశంసగల చమత్కార చం్నదికయను [గంథ మును రచించెను ఈ (గంథము సంస్కృత థాషలో [వాయబడినది ఈ కవి శేఖరుని శిష్యుడు

౭ నాగనాథుడు అయ్యనవోలు సంస్టృత కాసన రచయిత నాగనాథుడు మదనవిలాస భాణమును “ంస్టృత భాషలోను విష్ణు పురాణమును తెలుగులోను రచించెను జల్హివల్లి భీమవరము యుద్దానంతము అనపోతా నాయుడు ఐనవోలు మైలారదేవుని సంద శ్శించి ఆ [గామమును స్వామి అంగరంగ భోగములకు ధూవదీవ నై వేద్యములకు దానమీచు ్‌ సందర్భ మున కాసనము వేయించెను అనపోతానాయని రాజ్య వైభవమును చూచి ఈర్ష్య చెందిన బహనునీ సుల్తాను మహమ్మద్దా వద్మనాయక రాజ్యముపై దండెత్తి వచ్చెను అహమ్మద్దాతో మ్మెతి పాటింపదలచి అనపోతానాయకు డతనికి గోలకొండ దుర్గము నొసంగి భవిష్యత్తులో తన రాజ్యసీమలపై దండెత్తకుండున ట్లొడంబడిక చేబకొని (జం క్షేమమే తన జీవిత ధ్యేయముగా (వజానురంజకముగా పాలించెను అనపోళా నాయని వరిపాలనము [కీ శ 8 నుండి 88 వరకు సాగినది మాదానాయడు ఆనపోకానాయని సోదరుడు మాదానాయడు అసపహాయశూరుడు తం్యడియగు మొదటి ఎంగమ నాయకుని అవసాన కాలమునం దితడు జల్చపల్లి స్కంధావారమునం దుండెను తండి యాజ్ఞను శలదాల్చి సోదరునితో కఠి సోమవంళ క్ష్మతియ సంహార మొనర్న్చెను రెడ్డి రాజుల రాజ్యముకై చండయా(లు నిర్వహించి యుద్ధములందు వారి నోడించి వారి రాజ్యమందున్న శ్రీశైల (ప్రాంతమును జమించి పద్మనాయక రాజ్యమున చేర్చెను మాదానాయడు పెద్దలయెడ భక్తి కలవాడు సోదరుడగు అనపోత నాయని కండగా నిలిచి యుద్ధములందు విజయము చేక్తూర్చెను దేవరకొండ దుర్గమును బలిష్టపరచి ఆ [ప్రాంతము నేలుచు శతు రాజుల గుండె లవియశట్టు (వవ ర్రించెను శ్రీశైల మహావేతమునకు ఉమామహేశ్వర ముత్తరద్వారము మాదానాయకు డిష్నేత మాదానాయడు తన పేర మాధవపురమును దేవరక్రాండదుర్గ సమీవమున నిర్మించి తానందు నివఎంచుచు దేవరకొండ రాజ్యమను పాలించెను దేవరకొండ రాప్రకొండ శాజ్యములు విడివిడిగా అన్నదమ్ములచే పాలింవబడినను వీరు పరస్పరము సహాయ సహకారములు కలిగియండిరి ఈ రాజ్య ములు పరిపాలనా సౌలభ్యమున కేర్పడిన రాజ్యవిభాగములేగాని అన్నదమ్ములు దాయాదులు పంచు గొనినట్లు కనీిఎంవక పద్మనాయక రాజ్యములుగ వరిలినవి ఇణ

[1 స. వ. స న. న. య. వ. లయ 1 మ వ నన ప. ము. ప న. వ న క ప హం శ వ న వ. స; వ. మ. ను ళ్లు గ] మ టప . ప ను. న స ప హన. క టు? నట (౧ వ. న న త ల. ట్రీ. వ. చ న సన న క్‌ న స య న జ న. 1౪ భ్‌ న. న . - న ర! న. న సై ణే ట్ట టి టై మ ఖై ( /్‌ టి ఆండ్‌ ట్‌ 1 వల అసల న న ప 0 న |. న ప 2 గ స లా* ః క వల ఉం న మ ని / లీ లా స ॥ కం య్‌ న ప య! థి న్‌ | న టన! ల 1 టీ | స... స మ క లా [ టీ యు న. స ప. ఇ య. 1. న్న నం. ఆ న్‌ మ ను సంలు ా న యయ సట. న ళు, 6 ళ్‌్తో, న భై టన కిర్‌ ళ్ళి య. మం. నను న్న ల న. ల. ల. మ. న న. తనం. క! న స సం. న ప. ని ఈ సో (స న వ మ న యయ క న్ను న న ప టన స య ! గ్ర అలు! ము న. న కే పనన వ న్‌ రు ననా న ప్‌ న్‌్‌ గ్‌ స్‌ నో ను తు న టు స ర నం * నుమ క్‌ మ ల. టా! లు న పు ల నం. మం వ్‌ ల్‌. నర సో న న మ ఫ్‌ న స. ల ల చ న మ సం 1 బ్‌ నో సవ. టన 4 ప న పరస న య చ వా నం గన్న మా హి క సుత్త ం. స? స సగ ము మం నట మ ట్ట | మ. ట్ర ల యులు చో షా ల న యనం శ్ర. టు న ట్‌ జో + మో న మన న స ప న య ము తు నా! క న సప్తమం మ మ మ. మంత. / నం అం ము ననన ళు ప ష్ణ స న. వనం త్రీ స్‌ ॥ | మ. వ ర. సు. ను య నా. గక వ ఎ. ట్ర ల న. ప. సన న యో. య " టను న నమ ను స్త న. న! కు వ్‌ వ్‌ పప మ న పు గ్‌ న స్య న స్ట హ్‌ సా, న ణు సమన నలల లలన నం | న శో న. వ. గ నం | స! స. స య్‌ న 1 ( ట్‌ ( ల న న. న. కటల న టన న శన వం 1 లట న. న. ర వం పం శీ న. య. సవా? ని గస. ళన చ. న న న... ( పన! ర న సు నే... సంతం మను న ఖీ. న న . వ నము. నమ యమ మం. టీ

నా సోనిక్‌ 1 స... లీ ర్స య - ళా కయ రం టట నా ప ర సం ల అ క న? మం. నయనా ట్‌ ర రత న్‌ వం స్యా [7 న సె గ ఇక నెలళటి ఖల గ టా త్య క్షే తీ ( మ నను ఆ ఆ ల ల్‌ ఎ స సం యసయయాంు - లా క. లా తా చేల ప్‌ సె పల్‌ నా య ఆ కం పనా. స క నం. వా ర. సస సు శౌ న హో క క తో భ్‌ న . క్త సల నూ వ పం సం సన వం. మత్తో ల నలో లం న! జే న! ణా షా న స! జీ నం న. చాల్‌ ప ట్‌ సా ల్ని ఊట వ న న = ల య యము నై జ్‌ స క్‌ న సె జ్‌ శ ల న టా జా షాలు కి ఖో దేవరకొండ దుర్గము “- దాన్యాగారము ఫో మేను న్‌ న లా. అ అఆలు నం లి లా ల న సా త | ఆవాస గృహము క యం అం రా తు? య స టో యన యనం టన ్ల్‌ న యట... స హర సే లే నన. వ ప టంట. త్తో సో న క ల న ర టం. (లోల క్‌ స. (సఖే / గయ్‌ ఛ్‌ మ ను రస. దుర్గకుడ్యము - బురుజు

స త య్‌ . గ ఛో ఇకని కు జ కు రసము! (స కమి నం న న! లిం. స కా శ మ క న గ ర న. న నా న ను... న ను ఇ నం బి సర యత. ము... న్‌ న వు న శత (. చ. గ భల న నో క గ స్మ స లా న! క ప నం నవంప 1 వజ! లేటు న సం కష్‌ మము సవనస్త ల క గ ర య ॥య; య న లం... ముం. తు గ. ట్ర ప నై; యయ నుం. జట స సకకన్న 1 న క స న న యె . న్‌ ల వ. “ క న. మ నే. న ల. లం ం న వ మ న న శ న టో (మ ర టకా. మ. మ చెక్కు బెదరక నిలిచియున్న దేవరకొండ ర్గకుడ్యము మ? మ య! లి! న కరం మ. సో. తో గ స్టే న. మ న నో నతన కష శమయ స భం శా తమ. చమ 7 న స ను సస! ఈ భాం తటి ల... గ్‌. స రీ స న చ స న వ ష్‌. యయ న స. న. టం స. సా. ల సల న నం న పట న ర న న్‌ స తా రము? వ న. న నం రం లం లు న నం న చ య ల ల మ లం న లే వ. గు ల నూ న వల ని సై మనత త మ. స వి ఎ నా ల సలు నలా మ సాం న న న! (త్‌ ల ను సహన చం స సం న నో న? నస కలు ప. మ టి యు టం ల రు ము. మ న; వా శే న టు (| ప ప నం నం. న. సం టా స డు. పి కుడ్యము

రం. టో వ్‌ య లం వలల్‌. గం త హం ్‌ా ౮ స్ట లే ర్‌ 1. న్స ఆ పత మం టా మయ చే క లీ క్‌ నా దేవరకొండ దుర్గము * లోపలి బాగము వా తా వభ నౌ త్‌ స్మా రలోొావోారోోొోాాం పు యసాంచా్య నాళాలను హ్‌ అసమ, వ్‌ క న్‌... హాప్‌ యంత స న ని కీ నత భ్‌ త న న ష్న్రా్ట న్‌. న షో న హ్‌ వూ! వ షా పతన" కంస! డా శా శుతో గ్‌ ల్‌ో న్స స్త స కట పం! న నైన శ టం న ఈ టం న వ హిం సున న. లాం ఇ స శల ల న... టు న నం షత... స యు స్థ చజ్శా చటుల స న సో రల న గ గ ద్‌ ఫ్‌ గ్‌ా సస న. ళ్‌ ఆక్‌ మ, బక్‌ 4 హా. మ ట్రా వ న మూ... వ చ్‌ జ స న దేవరకొండ దుర్గ రహస్య ద్వారము ల క్లో కా నా... న. త న కందా చళ్ళ న గటు చే... నక రథ్‌ల్టే. 4 న్‌ ని ఆ స న సయం నత మం టల టు ఉం అం స స స టిం సం యం ల్‌ స మ ను 1 న న యా [1 కష: ర భట. లై న స న... క భు కు ర్‌ టయ రతనాల... యాడ గ గ క ళ్‌ స వేీ.! గా కే ఫ్‌ (1 జో సమావేశ మందిరము

శ్రి

"రండవ సింగభూపాలుడు

అనపోతా నాయని కిరువురు తనయులు అందు సింగమనాయడు జ్యేవ్థుడు రెండవవాడు ధర్మానాయడు దేవఠకొండ కాఖలో మాదానాయని కుమారుడగు పెదవేదగిరి వీరి కాంమువాడు సింగ భూపాలుని కుమార సింగభూపాలుడందురు

రాచకొండ దేవరకొండ రాజ్యములు ఆనపోతానాయని కాలమునాటి శ్తే వృద్ధిచెందినవి తెలంగాణ

[ప్రాంత మంతయు పద్మనాయకుల యేలుబడిలోనికి వచ్చినది సింగభూపాలుడు తండి రాజ్య మేలుచున్న కాలమున రాజకీయ వ్యవహారముల నాకళింపు జేసికానెను. ఇతడు తండితొపాటు యుద్ధములందు పాలాని విజయము సాధించుటలో తోడ్పడియుండును

రెండవ సింగభూపాలుడు. తండి మరణించిన తరువాత [కీశ 884లో రాచకొండ రాజ్య సింహాసన మధిష్టించెను ఇతడు సంస్కృతాంధ ఖాషలయం దపారమైన పాండిత్యము కలవాడు కవి పండిత పోషకుడు ఇతని అస్థానము నలంకరించిన వారిలో విశ్వేశ్వరకవి పశుపతి నాగనాథుడు బొమ్మకంటి అప్పయాబార్యులు ముఖ్యులు

సింగ భూవతి స్వయముగా రత్న పాంచాలిక రసార్హవ సుధాకర వ్యాఖ్యాది (గంథములు రచించెను

రెండవ సింగ భూపాలుని రాజ్యారంభ కాలమున విజయనగరాధీశుడగు రెండవ హరిహర రాయలు రాచకొండ రాజ్యముపై దండెత్తెను ఈ దండయ్యాతలో విజయనగర సైన్యమునకు సాళువ వంశీయుడగు రామదేవుడు నాయకత్వము వహించెను

రామదేవుడు రాచకొండ రాజ్య భాగమైన కొత్తకొండ ప్రాంతమును కృష్ణా తుంగభ్యదా నదుల మధ్యనున్న ఐజె మండలమును ఆకమించెను సింగ భూపాలుడు సోదరుల సహాయమున రామదేవు నెదుర్కొని యుద్ధ మొనరించి విజయుడయ్యెను సాపవ రామదేవుడోడి యుద్ధరంకమును వీడి సైన్యసమేతముగ పారిపోయెను

కొంతకాలము తరువాత సింగభూపాలుడు కళింగదేశ విజయమునకు బయలుదేరి గోదావరి మండల మందున్న బెండపూడి వేములకొండ [ప్రాంతములను పెద వేదగిరి నాయని సహాయమున జయించి క్రీశ 887 లో సింహాచల క్షేత్రమునం దొక శాసవమును వేయించెను

౭8 ఎంగ భూపాలుని పరిపాలనము విద్వద్గోష్ణులతోను కవి పండిత సన్మానములతోను యుద్ధ విజయములతోను గడిచినది [కశ 99 లో విజయనగర యువరాజగు రెండవ బుక్కరాయలు పాను గలు కోట నా కమించుటకు తం్యడియగు హరిహర రాయల పనుపున బయలుదేరెను య పానుగల్డుకోట మహబూబునగర మండలమున కొల్దాపూర్‌ తాలూకాలో నున్నది రెండు సంవత్సరములు జరిగిన ఈ ముట్టడి ఫలితముగా విజయనగర సెనికులు ఎంగమనాయని ఓగించి చుర్గమును స్వాధీన పరచుకొనిరి హరిహరరాయలీ సమయమందే. దేవరకొండ కోటను ముట్టడించుటకు ఎఆజిక క్ష్‌ నాయని నేతృత్వమున సెన్మముకు పంఎంచెను దేవరకొండ (ప్రాంతమున సంభవించిన ఈ యుద్ధమున విజయ నగర సైన్యమును రెండవ కుమార మాదానాయకు డెదిరించి యోడించెను ఈ యుద్ధమున విజయనగర సైన్యాధ్యక్షుడుగా ఎజకృష్ణనాయుడ కుమార మాదానాయనిచే నిహితుడయ్యెను విజయనగర సెన్యము చెల్లాచెదురై యుద్ధరంగమును వీడి పారిపోయెను ఎంగ భూపాలుడు సర్వజ్ఞ బిరుదాంచితుడు సంస్కృతాం[ధ భాషలయందు నిష్టాతుడు కవి వండిత పోషకుడు స్వయముగ కవి 'రత్నపాంచాలిక రసార్దవ సుధాకరము సంగీక రత్నాకర సుధాకర వ్యాఖ్య రచించి కవిపండితుల మన్ననలకు పాతుడయ్యెను ఈ మహారాజు ఆఅస్థానమున సుప్రబద్ధులెన కవృలుండిరి ఆందు విశ్వేశ 35 కవి బొమ్మకంటి అప్పయాచార్యులు వశుపతి నాగనాథ కవి వంటివారు (వముఖులై యుండిరి బంగన భూపాలుని పరిపాలనాకాలము క్రీ శ తిరిఉ. 8909 "ఊపెదవేదగిరి నాయడు దేవరకొండ రాజ్య పాలకులలో పెదవేదగిరి నాయడు రెండవ వాడు ఇతడు మాదానాయని పుత్రుడు నూదానాయుడు దేవరకొండ రాజ్మ స్టావకుడు న! పెదవేదగిరి నాయడు గొవ్ప విజేత ఇతడు పెక్కు యుద్ధములందు పాల్గొని పెద తండి యగు అఆనపోతానాయనికి తం్యడియగు మాదానాయనికి సోదరుడగు సర్వజ్ఞ సింగ భూపాలునికి విజయములు చేకూర్చెను డా దలిమాన పెదవేదగిరి శవ భక్తుడు కవి పండిత పోషకుడు సాహిత్యాభిమాని అంధ భాషయం “మా! ము కలవాడు ఇతని ఆస్థానమున కాకల్య అఆయృలార్యు డుండెను పెదవేదగిరి ఆయ్య శార్యుని కవితా [ప్రాభవమున కానందించి అతనిచే భాస వార రామాయణమునం దసంపూ రిగా నున్న భాగములను రచింపజేస్సెను నై

నన యయ స స స ల లే. న. మ్‌ (1. | మ. టట కం సళ న; టంగ్‌ య! మ వ. . నం ల గ. చ ల న మ. న. | గ. (స వ. యం సే ప. న | య , లం ల రన్న ఏట? న్‌ న. స (7 పం. స నా . 1. 1. |; | త టో మం. లే సి య ర శ్‌ ష్‌ ము. వ. అంతు న్‌ా వ? హన [| / గై... న ం స్ట... న స్‌ న ( / తీ! క్‌! ఓ! గన. స... భే స్‌. న ... .. యో సల ల య్‌! వ స... న | న స రయ ళు. కిట కం. చ! మ య యు టా టి 7 స ఎ! కకక న స. నం టా చే చ్స్న టంట సం సో న. ర్త . | ప్ర న మ్ల మ. గ పో ట్‌ న. . | న " ( | , పు న నం న న మ ఎల ము! సస సం4! మ యు ప. ను న రా... న స క్ల! న స స స! స. హ్‌ ॥] | భ్‌. న ని నా (| ప ॥ మ్‌ నా న్‌ గ సల రం ర. న న న్లో! న. యళ. మ యల మ టు క వమ నా. న టం. వ. 1. |. తయ మ. న (బడ్‌ న. ( 1 ను స సంతా ల! శ 101 స షే [ [క స్ట్‌ లే షా న [0 క త ఖగ పక న న టం. య మ. మ ట్ట 1 ట్రై. 3 న. ఖో న న. మ . స టు. య మ. న . (స | లి న స ము వ ర సన ర నాలో మ. న. వ టు త్‌ గ [( జ. మల ము న! న న న | .. శ త నప న్నే న ల సో తం... న. న న శ ము టు స న... శై... న లీ నా. లన ము టు న , టి ఇ

స ల్‌ నే! స్టే (గ. చ ర న రం గ్గ గి న్‌ | ల్‌ నవ సగ 1 వ గన్‌? న నం గ్‌ | స న సట సో ర స్థ స స గ న గ హరా యు జ. స్‌ | న? టై | గ్గ స 5 1 | ప సే ము మం ష్‌ ౮

సీ మ! న్‌ లో గ్‌ 3 క్‌ శ స్‌ ॥ . | 1. వై య. శ్‌ వు రష టయు మని. ౧ |. | + 11 , న లయ త ద్ద 1 న |

నా

ఉన్‌ ( స్రష్ట? చన కా సా గ ళ్లు రక్‌ తలా చ రు. ర్‌ యు సుత +4 నే

రి (నుట తం. ల , ః' ( | శ 1 సల ఓటు 0 1 గ్‌ , ॥ ట్ట ఖీ? . చ బో సా న సం 0

ఆ శీ సం ల 1. తి ॥ ౪3 | వ లో స న ?. | య. ఇల |? న వ! చ సే

విఫి

పెదవేదగిరి పెతృక రాజ్యమగు దేవరకొండను పాఠించుచు రాచకౌండవారికి సన్నిహిత్సుడై వారికి యుద్ధరంగములందు విజయములు చేకూర్చెను పెఠవేదగిరి పాలనాకాలము క్రీశ లిరఓ- 4 0 శండవ అనపోతానాయడు

సర్వజ్ఞ బంగభూపాలుని తనయులలో రెండవ అనపోతొానాయడు జ్యేష్టుడు ఇతడు తండి మరణానంతరము క్రిశ 899లో రాచకొండ సింవాసన మధివ్ఫించెను ఇతని సోదరుడు రావు మాదానేడు ఈ కాలమున దేవరకొండ రాజ్య పౌలనమును రెండవ మాదానేడు అతని సోదరుడు రామచందనేడు నిర్వహించుచుండిరి

అనపోతానేడు రాజ్య ఎంహాసన మధిక్టించు నాటికి దక్షిణావథ రాజకీయము అస్తవ్యస ముగ నుండెను బహమనీ విజయనగర కొండవీటి పభువులు రాజ్య విస్రరణ కాంక్షచే. ఒకరి రాజ్యముమై మరియొకరు దండయా[తలు నిర్వపించుచుండిరి రెండవ అనపోతానేడు వరిబ్ధతులను గమనించి ఆటు బహమనీ సుల్తానులకుగాని ఇటు పొందూ రాజన్యులకుగాని అనుకూలముగ లేక తటస్థ వై ఖరిననుసరించి సమయమునక్రై వేచియండెను

విజయనగరాధీశులు వద్మనాయక రాజ్యథాగముల నిదివర కే జయించియుండిరి వారి దురా[కమణము నరికట్టుటకు అనపోతానేడు ఓరుగల్లు వట్టణమును ముట్టడించెను ఓరుగల్లు (ప్రాంత పొలకునిగా విజయనగరాధీశుడు గుండదండాధీళుని నియమించెను అతడు విజయనగర. సైన్యములకు నాయకత్వము వపొంచి అనపోతనేని నెదుర్కొనెను ఈ దండయ్యాత విజయనగర సైనికుల మన సైర్యమును కుదించి వేసెను వెలమవీరులు యుద్ధ రంగమున (ప్రాణములకు తెగించి పోరాడిరి ఈ యద్ధమున అనపోతానేడు విజయనగర సేనాని గుండదండాధీపని సంహరించెను. శత్రు సైనికులు చెలాచెదురె యుద్ధరంగమును వీడి వరువెత్తి పోయిరి ఓరుగల్లు అనపోతానేని వళమయ్యెను

ల్రాచెదుర్ర

ఆండవ హరిహర రాయలు మరణించిన పిదవ వారసత్వమునకై. తగవులాడుచున్న అతని కుమారులు సొమాజ్య రక్షణ భారము వహింవలేదు ఆ యదనున రెండవ అనపోతానేడు విజయనగర రాజ్యభాగములపై దండెత్తెను

కొండవీటి రెడ్డి రాజ్యమున వసంతరాయుడై న కుమారగిరి రెడ్డి "పెదకోమటి వేమారెడ్డి

ల!

వరస్పరము యుద్ధము లొనర్చ్బుచుండ సామంత మాండలికులు స్వతంత్రు లగుటకు (ప్రయత్నించు చుండిరి

త్‌0

ఈ రెడ్డి విజయనగర ధీశుల అంత కలహములు ఆనపోతానేనికి కలింవచ్చినవి అతడ.

దండయ్యాతల నతి సమర్థవంతముగ నిర్వహించెను ఈ దండయా తలో అనపోతానేని విజయనగరా ఠ

ధీశుల సామంతులగు సరిపల్లి తిమ్మన వంబెట సోమనాథులను జయించి చెన్నపట్టణము వరక గల భూభాగముఅ న్మాక్రమించెను

అన్నెదేవచోడుడు రెడ్డిరాజులతో కలహించి రేచజ్ఞ పెదవేదగిరి సహాయమును పొంది హోయిన తన రాజ్యమును తిరిగి సౌధించెను అన్నె దేవచోడుడు యుద్ధములందు విజయడై రాజ్యమును సాధించుటలో 'పెదవేదగిరి తనయుడు రెండవ మాదానేడు సహకరించెను ఆతడా (పాంతములను జయించి శ్రీకూర్మమునం దొక కాసనమును వేయించెను

తెలంగాణమందలి మెదకు సీమ విజయనగరాధీశుల స్వాధీనమం దుండెను అనపోతానేడు స్వయముగా సేనలకు నేతృత్వము వహించి మెదకు దుర్గము నా[క్రమించి విజయనగర సైనికులను తరిమివే/ మెదకు సీమను తన రాజ్యమున చేర్చి వద్మనాయకుల కీ _రవళిష్టల నినుమడింపజే సెను

బహమనీ సుల్తాను ఫెరోజ్ఞా కొండవీటిరెడ్డతో మైతీభావము వహించియుండెను కొరీడపీటి రెడ్డిరాజులు పద్మనాయక రాజ్యమందలి వాడపల్సి చిలుకూరు వేద్మాది వంటి (పదేశములను జయించి యుండిరి షెరోజ్షా సైన్యము కృష్ణానదీ తీరమున విడిణయండెను

విజయనగర ప్రభువు దేవరాయలు బహమనీ సుల్తాను ఫెరోజ్టా కొండవీటి రెడ్డిరాజులతో మతిని నెజపుటను గమనించి వద్మనాయకుల చెలిమి నభిలషించెను ఫెరోజ్డా మహబూబునగర మండలమందున్న హౌనుగల్లు కోటను ముట్టడించెను

ఆ సమయమున పానుగల్లుకోట విజయనగరాధీశుని యధీనమందుండెను వద్మనాయకు లదను చూచి పానుగల్డు కోటను ముట్టడించుటకు వేచియుండిరి విజయనగర (పభువుతో మతి యేర్పడుటవలన ఫెరోజ్షా చండయా[త నూతగాగొని వద్మనాయక సెన్యము హౌనుగల్లు దుర్గమును చేరి బవొమనీ సేనలతో తలపడ సిద్ధపడినవి

క్రీశ క 7లో ఫెరోజ్టా పానుగల్డు దుర్గమును ముట్టడించెను దుర్గమందున్న విజయనగర సైనిపలు బహమనీ మైనికులను తీవ్రముగా (పతిఘటించిరి యుద్ధమున ఫెరోజ్షాకు విజయము లభించు నట్టుండెను ఈ యదనున అనపోతానేడు సోదర సహితుడై గొప్ప ఫైన్యముతో బహమనీ సైన్నము నెదుర్కొనెను వా

త్‌క్షే

ఒక వైపు విజయనగర సైన్యము మరియొక వైపు వద్మనాయక సైన్యము- ఈ రెండు సైన్యముల నడుమ బహమనీ సైన్యము బహమనీ సుల్తాన్‌ ఫెరోజ్షా సంకటస్థితి నెదుర్కొనవలసి వచ్చెను పోవ ఘోరముగా జరిగను బహమనీ సైన్యమున వందల మంది మరణించిరి వేల సంఖ్యలో గాయవడిరి ఫెరోజ్షా క్షతగ్యాతుడై యుద్ధరంగమున నిలువజాలక సైన్యయుతుడై వలాయనమయ్యెను

విజయనగర వద్మనాయక సెన్య్మముల కఖండ విజయము కలిగినది పూర్వము తమ రాజ్య మందున్న పానుగల్లు వళమైన పిదప అనపోతానేడు విజయోత్సాహమున రాచకొండకు తిరిగి వచ్చెను

పానుగల్డు దుర్గము చెంత యుద్ధము జరుగుచున్న సమయమున దేవరకొండ రాజ్యముపై కొండవీటి రెడ్డి [వభువైన పెదకోమటి వేమారెడ్డి దండయాత్ర గావించి తన నెదుర్కొనిన 'ెదవేద గిరిని యుద్ధరంగమున సంహరించెను ఇతని మరణము పద్మనాయకుల కళనిపాతమైనది

అనపోతానేడీ సంఘట్థనకు [మాన్పడి కోపావేశుడై తన తనయుడు బంగభూపాలుని పెదవేదగిరి సోదరుడై న లింగమనేడును సహాయముగా గొని గొప్ప సైన్యమును సమకూర్చుకొని (వ్రతీకారమును తీర్చుకొనుటకు కొండవీటి దుర్గమును ముట్టడించెను విజయనగర (పభువీ యదనున వద్మనాయకులకు సెన్య సహాయ మందించెను

కొండవీడు న్మాకమించుటకి దండయ్యాత [కీ శ 1420 లో జరిగినది కొండవీటి రాజు "పెద కోమటి వేమారెడ్డి అనపోతానేని సెన్యము నెదుర్కొని పోప సలిపెను ఈ యుద్ధమున పద్మ నాయకు లత్యంత పౌరుషముతో పోరాడిరి పెదకోమటి వేమారెడ్డి యుద్ధ మొనర్చుచు మరణించెను

కొండవీటి రాజ్యమును విజయనగరాధీకలు పద్మనాయకులు గజవతులు అకమించిరి తక్కిన స్వల్ప రాజ్య భాగములను పెదకోమటి వేమారెడ్డి తనయుడు రాచ వేనూరెడ్డి మరి కొంత కాలము పాలింపగలిగను రాచ వేమారెడ్డితో కొండవీటి రాజ్య మంతరించినది

ఆనపోతానేని జీవితమంతయు యుద్ధములండే గడిచిపోయినది విజయనగరాధీపలతో గల మైతివలన బహమనీ సుల్తానులతో గల వ్లైర మినుమడించి ఉధృతమైనది ఈ వైరము రెడ్డి రాజ్య పతనమువరకు కొనసౌగినది

అనపోతానేని సోదరులు దాచానేడు నల్టభనేడు వేదగిరినాయడు దానూనేడు రావుమాదా నేడులు అనపోతానేనికి యుద్ధములందును రాజ్య పాలనా విషయములందును సహాయవడిరి

తై అనోలానేడు [క్రీశ 428 లో మరణించెను ఇతడు సమరశూరుడు పౌరుషవంతుడు ఉపాయశాలి అనేక యుద్ధము లొనర్చి వద్మనాయకుల కీ ర్తి (ప్రతిష్టలను దిగంతముల వ్యాఎంపజేసెను ఆనపోళానేని పరిపాలనా కాలము క్రీశ ల99 . 429 "రెండవ మాదానేడు దేవరకొండను పాలించిన పెదవేదగరి కుమారులలో రెండవ మాదానేడు తర్మడి యనంత రము ఎంహాసన మధిష్టించెను ఇతని సోదరుడు రామచందానేడు పెదవేదగిరి విజయనగళ చెనికులతో పోరుసల్పునపుడు మాదానేడు ఆ యుద్ధమున పాల్గొని శ్మతువులను చెండాడి తం్యడి విజయమునకు దోడ్పడెను ఈ యుద్ధము [క్రి శ 408. 404లో జరిగినది మాదానేడు అన్నదేవచోడుని శృతువులను నిర్జించి అతనిని చోడబంహాసనమం దధిష్టింప జేసెను అన్నదేవచోడునికి సహాయముగా అతని ముఖ్యపట్టణమున మూడు సంవత్సరములు నివసించి శతువు లాతని రాజ్యముపై కన్నె తకండజేసెను పానుగల్లు యుద్ధమందును కొండవీడును ముట్టడించినవ్సుడును మాదానేడు అపూర్వ యుద్ధకౌశలమును (ప్రదర్శించి శ్యతుసేనల నుక్కడించి విజయము సాధించి అందరి మన్న నలకు పాళుడత్మాను మాదానేని వరిపాలనాకాలము క్రీశ క0- 425 రావు మూదానాయడు రెండవ అనపోతానాయని కనిష్ట సోదరుడు రావు మాదానాయడు సోదరుని యనంతరము రాచకొండ సింహాసన మలంకరించెను ఇతడు కవి పండితుడు కవి పండిత పక్షపాతి వైవభ కి కలవాడు ఇతనికి సంబంధించిన నాల్గు కశాసనములలో దేవలమ్మ నాగారం చెరువు క ట్టప్రేనున్న శిలా శాసనము ముఖ్యమైనది ఈ శాసనము. నితని ధర్మవత్ని నాగాంబిక నాగసముుదమను బృహ తటాకమును నిర్మించి వేయించెను రచించినటు దేవంమ్మ నాగారం కశాసనమున_ రావ మాదానేడు రాఘ్రఫీయ వ్యాఖ్యమను (గ్రంథమును కళ లువబడినది ఈ (గ్రంథము వాల్మీకి రామాయణ కావ్యమునక్తు వ్యాఖ్యానము ఇది €₹ ఉ2ిలో పూర్తి గావింపబడినది [గంథము థ్రీరామచం్యడున కంకితము దేవలమ్మ నాగారం శాసనశాలము [క్రి శ ఉల్లి? ఠఉ

ను కంగా అ టూ ననా థు లన [ = భో వ. ఇ న ము ణ్‌ నాన... మ న నునన న శ శ |] శ శస వ స ఈ క్‌ శీ రాస స. న ల నే నా నో కత క శ్ర రాచ క! యా శ న... . న యాలాల దేవరకొండ * అంతర్జ్వారము - బంకులు జానా (అ ఖీ న ఇ ళు నాం నై 1 య స ర త ల స నము నో త వు న స న ల. కక మ! ల్‌ ల తా నం జ చుపు న. ములను గ కా మ న... [సకల స లా ర టలు ము. భన ను మ, నం న బ్‌ శకట. (| వ. న . . ( ల క్ష వ్‌ , కా సారానార్య] ః షై స్‌ తా లనే " . . ః" చే స ౯ ల న! (ప సుల | ఖ్‌ జా (పి ్‌ కావి ల! కాపలా సైనికుల నివాస గృహము

న న టు (మ. న ఛీ థం! కా గు వశే ల న స చ! వు మ్య... స యా స్‌ వ క్ల ఓ ఓ న టం) లం! స ్త ళా త స నన. టు ల న మ టు లు గీ ల | న. | న అ సర్థన సు క హా. ్షె న నా స్‌ ఖ. మాలా... నే న్‌ జం లీ య. ష్‌. లో ఆ మె చ న శ ల లా ల న్య. శ కీ. య సెనికు ల ఆ అమ మేం బు లా ్ష త. వ హస... దే క్ష . కం! (| న పటన సంలు న్నే టు శే. న స (స వ ల ర్‌. న నం స. న్‌ క న ఎం. డాలి ర్‌ సట (. న న. 1 ఆ తా న మ ప న్‌ా న 1 న న రట (2 చలిని (వా శల ్ష్న మ న... న న! కా న న. స. క్‌ త్త న హం ర. ను స. గ్‌ా [ ఫ్‌ వ. మ. గ్గ వ సే స. సో న. గ్‌ య ట్ట. స్‌ సూ నా ప య టు న. ప. తు, కేతన సల్లు * న. న. న నం ర ర్‌ ట్లు య. టం స్టే జాంతప్పర దా భు... 1 సో వ నం త ప్‌

తితి

బహమనీ సుల్తాన్‌ ఫెరోజ్షా క్రి ఈ 14£2 లో దివంగతుడయ్యెను అతని తనయుడు అహమ్మద్దా బహమనీ సింహాసన మధిష్టించి కి శ 1422 నుండి 1485 వరకు హాలించెను

పానుగల్లు యుద్ధమున పరాజయ మొందిన నాటినుండి బహమనీ సుల్తానులకు విజయనగణ రాధీకులు వారి స్నేహితులైన వద్మనాయకుల యెడ వైరము పెంపొందెను అహమద్దా విజయనగరము పై చండెతెను విజయనగరాధీశుడై న దేవరాయలు బహమనీ సుల్తాను దండయ్య్మాత జరుపునని యూపహించి పద్మనాయకుల సహాయ మర్థించెను మాదానాయడు దేవరాయల కోరికను మన్నించి సైన్యయుతుడై వెడలెను అసహాయశూరుడై న లింగమనేడీ సెన్యమున కాధివత్యము వహించెన్ను

విజయనగర సైన్యము మితమైన్యము కలిసి అహమ్మద్దా సైన్యము నెదిరించి పోరాడినవి ఈ సంకుల సమరమున బహమనీ సైన్యము ఓడిపోయినది మ్యిత్‌ సైన్యములు బాదామీ తోరుగల్లు, దేవగిరి వంటి బహమనీ రాజ్యమందున్న దుర్గములను వళవరచుకొనెను ఈ యుద్ధము వద్మనాయకులః కి రిని పెంపొందించినది విజయనగళరాధీశుఎతో వద్మనాయకుల మ్మైతి వటిష్టమైనది

రావు మాదానేడు సాహిత్యాభిమాని సమరహరుడగుటవలన అనేక యుద్ధములందు విజయ: ములు గాంచెను పెతృక రాజ్యమున (వనజా ట్రేయస్సున కనేక తటాకములు నిర్మించెను రాజ్యమున: విద్యా వైద్య సౌకర్యము లేర్పరచెను కవి వండిత గోవ్టులను నిర్వహించి కవులను వండితులను. గౌరవించి ఆదరించి వారి కనేక అ్యగహారముల నాసంగెను

దేవరకొండ రాచకొండ పాలకు లన్యోన్యముగ నుండి శ్యతువుల నెదుర్కొని విజయములు సెధించి తమ రాజ్యములను [వజానురంజకముగ పాలించిరి

రావు మాదానేని భార్య నాగాంబి= నిర్మించిన దేవలమ్మ నాగారం తటాకము నేటికి చెక్కు. చెదరక నిలిచియున్నది రావు మాదానేని వరిపాలనా కాలము (క్రీశ 14898 - 1480 మూడవ సింగభూపాలుడు

రెండవ అనపోతానేని తనయుడు మూడవ సింగభూపాలుడు తండి జీవించియున్న కాలు మందే రాచకొండ సింహాసన మధివ్పించెను ఇతని సోదరులు వసంతానేడు కేశవనాయడు రుద ధర్మానేడు ఆనువారు

సింగభూపాలుడు వండిత పక్షపాతి స్వయముగా కవి ఈతని ఆస్థాన మలంకరించినవారిలో ఐమ్మెర పోతనకవి ముఖ్యుడు కవిసార్వభౌ ముడగు ్రీనాథు డితని యాస్త్థానమున సత్యారము లందెను.. సెంగభూపొలుడు సర్వజ్ఞ బిరుదాంచితుడు

ఏ!

ఇతడు శ్రీ శ 4ల25లో రాజ్యమునకు వచ్చెను బంగభూపాలుని పాలనాకాలమునం దితని సోదరులలో వసంతానేడు చినకంజివరము కాసనమును [క్రీ శ 4లోను రావు ధర్మానేడు శాయంపేట కాసనమును [కి శ 488 రోను వేయించిరి ఎంగభూపాలుడు స్వయముగా [కీ ₹౪ ఉ75 లో తిరువతి శాసనమును (వకటించెను

సింగభూపాలుని కాలమున విజయనగూధీపలు బహమనీ సులాన్‌ అహమ్మగ్షాతో సంధి గావించుకొనియుండిరి అహమ్మద్దా పద్మనాయకులపై పగ సాధింవ నెంచెను అంతకుముందు ఓరు గలను జయించి కోల్పోయిన సుల్తాను లింగమనేడు విజయయా[తలకు బయలుదేరిన యదను చూచి సింగభూపాలుని సరుకుచేయక ఓరుగల్లు మండలమును ముట్టడించి జయించెను తిరిగి వెడలునపుడు మార్గ్షమధ్యమందున్న భువనగిరికోటను జయింవి స్వాధీనపరచుకొని సంజర్‌థాన్‌ అను తన సహవరు నా దుర్గ పాలకునిగ నియమించెను తెలంగాణ [ప్రాంతము లన్నియు జయించి మహమనసీ రాజ్యమున చేర్చుమని సంజర్‌ఖాన్‌ నాదేశంచి అహమ్మద్‌షా నిజ రాజధాని కేగెను

కీళ 4ఉ£5లో రాజ్య ఎర మలంకరించిన వెనువెంటనే మాదానేని లింగమనేని సహాయమున సర్వజ్ఞ సింగభూపాలు డోరుగల్లును ముట్టడించి అహమదడ్దా నియమించిన దుర్గరాలకుడగు ఆజంభథాను నోడించి కోటను స్నాధీనవరచుకొని యుండెను

అహమ్మద్దాచే నియమితుడైన సంజర్‌ ఖాన్‌ [క్రీశ 485 (ప్రాంతమున ఓరుగల్లును ముట్ట డించి ఆ కమించుకొనెను

సర్వజ్ఞ ఎంగభూపాలుడు [క్రీ శ 95 నుండి ఉకిఠ్‌ వరకు వది సంవత్సరముల కాలము రాచకొండ రాజ్యము నెట్టి చిక్కులు గాని ఆటంకములు గాని దండయ్యాతలు గాని లేకుండ (పశాంత ముగ పాలించెను

ఈ దళాబ్ధి కాలమున సింగభూపాలుడు విద్యాగోవ్లులు నిర్వహించెను బమ్మెర పోతనా

బ్‌

మాత్యుని రావించి తన ఆస్థాన కవిగా నియమించెను పోతన భోగినీ దండక మాకాలమందే రచింప బడినది కవి సార్వభౌముడగు ్రీనాథు డీ దళాబ్ది కాలములో రాచకొండ కేతెంచి సర్వజ్ఞ సింగ ఖభూపాలుని ఆస్థానమున గౌరవాదరములు సన్మానములు పొందెను

సింగభూపాలుడు సమర్థుడైన రాజు పరిస్థితు లనుకూలింపక రాచకొండ రాజ్యభాగములను

కోలో ఏవలణ వచ్చినది

వు తిర హమనీ నులాను

బహమనీ సుల్తానుల గజవతులు దేవరకొండ రాచకొండ రాజ్యథాగములను పోటీలు వడి ఆ్మకమించుచుండిరి

న్‌ నివ బహ సుల్తానుల వశమై పెరిస్టితు ల లింవక ఈ రాజు విజయనగరాధీచల ఆ్మశయమును జొందెను

ది ర

సింగభూపాలుని శాసనములలో కి శ 1145ల నాటిది బెలంకొండలో నాకటియు [క్రీశ 1475 నాటిది తిరుపతిలో నాకటియు కనిపించుచున్నవి విజయనగరాధీశులకు కళింగ గజవత్తులకు వెరము మెండు వారికి సంభవించిన యుద్ధమలందు విజయనగరాధీశుల వైపున సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు పాల్లానియుండెను

పురుషోత్తమ గజపతి సామంళుడై న తమ్మభూపాలునితో జరిగిన "ఒకానొక యుద్రమున సింగభూపాలు డోడెనని అమ్నుదిత గంథములైన ఉషాభ్యుదయము విను భ క సుధాకరముల వలన

వే అవాఖి

తెలియుచున్నది

సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు నిజ రాజ్యములను కోల్పోయి విజయనగరాదీశుల సామంతునిగా జీవితము ముగింబయుండును ఈతనితో రాచకొండ రాజ్య మంతరించినది ఇతని వరిపాలనా కాలము క్రిళ 1425 ఉ/్‌ లింగమనేడు

దేవరకొండ రాజ్యము నేలిన వద్మనాయక రాజులలో లింగమనేడు (సతిభావంతుడు ఇతడు శెండవ మాదానేని తృతీయ ప్యుతుడు అసహాయశూరుడు అరివీరులకు సింహస్వప్నము మొదటి సింగమనాయక మొదటి అనపోతా నాయకుల వంటి పర్మాకమళాలి

లింగమినేడు వతనమగుచున్న పద్మనాయకుల కీర్తిని పున (వతిష్టింవిన ధీకాలి యుద్ధ

ధి

విశారదుడ అనేకమంది రాజులను సేనానులను దండినాయకులను ఓడించిన వర కమోపేతుడు ఇతని సోదరులు వేదగిరి నాయడు సూరానాయకుడు తండ్రి యనంతరము లింగమనేడు (క్రీశ 1495 లో దేవరకొండ వరిపాలనా ఇ రము వహించెను

రాజ్య వరిపాఎనా వాధ్యతలు వహించుటకు పూర్వమే లింగమనేడు అనపోతానాయనికి యద్ధములందు సహకరించి యుండెను బాల్యము నుండియే యుద్ధ విద్యల నభ్యసించెను

తి చ్వాదళవర్ష 'ప్రాయమున కొండవీడును జయించిన ట్టతిశయోక్తుంతో లించమనేడు వర్ణింవబడినాడు బహుళ కొండవీటి ముటడి సమయమున లింగమనే డతని తండ్రివెంట నుండి యుండును వ!

దేవరకొండ రాజ్యాధివత్యము వహించిన ఎదఫ లింగమనేడు రాజమ హేం్యదవరాజ్యము: నేలుచున్న వేమ వీరభ్మదారెడ్డ రాజ్యణమల నాకమించి యుండును ఇతడు రెడ్డి రాజ్యమందున్న సింహాచలము మామిడాల స వమాడెములు వేములకొండ ఆవంచ గింగవరము లాది (పాంతములను జయించి కళింగ రాజ్య సరిహద్దులను తాశెను

లింగమనేని విజయ పరంపరలను విని విజయనగరాథికుడగు దేవరాయలు తన సొమంతుడగు అఆెలుంగు రాయని సైన్యముతో పంఎంచెను తెఎంగురాయ లసామాన్ఫుడు గొప్ప సెనృముతో తెలుంగురాయడు తనపై దండెత్తి వచ్చు సమయమున జయించిన [ప్రాంతములతో లింగమనేడు సంతృప్పివడి [కీ శ 428లో దేవరకొండకు తిరిగి వచ్చెను [క్రీశ 458 తరువాత వద్మనాయకు లకు విజయనగరాధీవలతో వైషమ్యము లేర్పడినవి

ఈ యదను గైకొని బహమనీ సులాను అహమ్మద్‌షా పద్మనాయకుల నోడించుటయే ధ్యేయముగా ఓరుగల్లుపె దండయ్యాత సాగించి కి శ 458లో ఆ (ప్రాంతము నాక్రమించెను మూడవ సింగభూపాలుడు యుద్ధము చేయజాలని స్థితిలో సుల్తానుతో సంధి గావించుకొనెను

విజయనగరాధీశులలో మెతి సన్నగిల్దుటయు బహమనీ సుల్తానులతో వైర మేర్చడుటయు గమనించి లింగమనేడు కళింగ కపిలేశ్వర గజపతి సహాయ మర్థించెను

ళ్‌

కపిలేశ్వర గజపతి [కిశ 485లో కళింగ రాజ్య సింహాసన మధిష్టించెను ఇతడు స్ఫుర [దూఎ రాజ సీతిజ్ఞుడు లింగమునేడు కోరినవెంటనే సహాయమందించెను కపిలేశ్వర గజవతి సహాయ సహకారములతో లింగమనేడు విజృంభించి రెడ్డి విజయనగరాధీశల రాజ్య భాగము లా[క్రమించెను నాగార్జున కొండ తంగెడ శ్రీకైల (ప్రాంతముల న్నాకమించుటలో కొలి మల్లారెడ్డి ్రీనాథరాజు సంజెట పిన్నసాపవ తివృనాదుల నోడించెను ణం

అటుఎమ్మట లింగమనేడు కర్నూలు నెల్లూరు [హ్రాంతములను జయించెను కాంచీనగరమును ముట్టడించుటలో లింగమనేని కాతని సోదరులును రాచకొండ పాలకులును నగు మూడవ ౧౦” భూపాలుడు వసంతానేడులు తోడ్పడిరి కంచిని అకమించిన సందర్భమున వసంతానేడు [కళ

4లో? లో చిన కంజీవరమునం దొక శాసనమును వేయించెను

ప న. న. ల. న [ల ల! ఘా మ న న. న న. న. న సే చే / న న మ. వ ల న. గ గ ననన - అమాత్యుల నివాసగృహ ద్వారము దేవరకొండ వ సళ టన స స్స సట మ! న స యం న్తడల్‌. నటిట న గ, న ఫు 4 క క నం. కప కసం గ [న ల. స లగు స్‌ న నున అను ల నా క చియా సలండు అనన ర్ట నే హా వ్‌. స్త్‌. సస? ల క న యం త ము న సర రు నేం సాల స్త చో? న న న య సా క్యా రా మీ నయా న న న్‌ టు సం మ ప తు యా లు

| గక (? ో న. న. 2 .. క స ఫలే ” నీ రు... . న ను స్త నం ము ననగ ళా క్ష యు లం అక ర. క. స్‌ న తనా శచచుట మెట్‌ న గగ జ ఇతో న సు. య. న ల సనన్‌ చు రా. కీ తా న. సళ్ళ సస మం ల / | చట్‌ రు ముగ ను సు రం న | ల సో య్‌ న. న. లం 8 గ. న న! స. త్త త... 2 ఖం మ స ? వాం. బై ప క్‌ 7 న ము. న స న! మ హ్‌ గ కం 1 ప. య నే న టి క వాత న్‌ య - ప లో టం న న... న మ... . స్‌ పో ట్రా ప స న. ను నవాని ం. సోన సన రసన ము వ. జీ 4 వ హో వ! [గ టట స న్‌ హత్య సు క న్‌ శనాటన టల రే సన చ సనం స ల టి! ము ము న గ భగ న. ఎ. సవల మో ఫో లట ణి సే ల ఇం టి ( , త్‌ శో న... ప య. పటాలు అరుం లు. నే న గ ఏ - యడ చా ల త్యం వు పి న ౯. లం టే స ల్‌. న టు | స ను. లో షా? క. లే | 1. ॥ నట. యన. పు టి హే స! అకా తాం న క. వ ము న న పు స్టైల్‌ ఓ గటా డై యను మనన. మ గ్‌ (| య. బంట సం... కన్యాఘు. 1 రట! స బం సట ([ సథ | పం. ల స క నో మ? వ. [మ 1? సం. వభ ే మ: పా సైటు నన 1. ॥| " నం. సమగ మ సి ప య. వున సా వస, న ళ్ళ ప టు . . శ క. రకొండ న. ప న యు కా. 7 నంది ము న స . స. [రాశా టం! క తి సాల. ఉం న లై /. క... న. (| నో ని. స టల వలి ళ్‌! | నా. నం స్‌ ఆ య... వ్‌ . న. వా? 1 చ. + ప గ వ న. గ న్‌ చిన్నాన్న లి నో ర్‌ సహన! మాష తం వ. న ॥ స జ టు లతో - - న. ల ఫ్‌ ళా న హవ స గా షు యీ న రగుడి కలకడ లట న చ నన న మ స న ప సహస. రు. జంట శివలి ప. స్‌ మ లా న్‌ ౦గములు న. న నడ యు. ల. స్తతో న! స్తే న నం శ్‌ ” వ ము. స్టా భక న | సం. మ్‌ నే: మని |] స లో స యో వ్యు గ [సా న్‌ శ న " , క! స సమ. న స. స్ష [వ్లన న్‌. న. (న శ గ య. పు నం ఏన్న ” నో ర్‌ న్‌ మ స్‌ ట్ల వ. తం. స కో స, న. హా న శ సశ జ టి గ్‌ యు య. న! ము పం. న! నం సే. చట గన ఉస రు ఫా కయ ఇ స. ల బో న త క స శ్రీ? ము. బగ ఒ 1 న. ళు శ్‌. డే ము ట్‌. హాల ము ల - పం మం. ర్‌ * మ / ఫ్లై ప య? 1. 1 చా హ్‌. |. . ల వ స న ట్‌ నగ జ్‌ లో న న న స | న సన్న! [ న గ్గ సనన. ఖ్‌ ప న న. రం టి క 2. సగ బ్ర రు న, (. మ జ వ. రా! ము. న గ్‌ మ హం. నో వ రాలు ల గగ శ్‌ పం. న స్‌ |. సు య్‌ న లు. స్థ. చం స) మ్‌ న. స రే న. నం! ము. ర న పస స న న్న పం య. ను నన ను న ము స. మ ఫి న మ టా ను న గ ను న! మం మం. నశ స. చ హై. న్‌ న. న. వ్‌. నా మా న మ్‌ స్‌ో టం... ₹వళ్షో న ను గ్గ న నేం! వేటా. వ శస! | స్‌”! క. వం లగ య. న? మ 1 న త మో టే స్ట్‌ వ్‌ గో న “చం. స హస. న. సఖా క నై. లు 1 టు శ న . లం పు చా క మ శ. [పం న్న ను దే చ గ "| గ సేపూ/ ణి. ట్ల టాం నం న స ప” టం సాన ల (ఇ వళ ట్టి. న! నె శ న హ్‌ న లో ర ! ఎ న నో. ( న స న న యే న్య హు? స నం క. సట య. న స స వ ల “మటు ప ల! షష | స భభ స? త. ర సాల య ము లో న త్తే. డా ర్‌. న. య గి విరిగి ప... . నో. వ! . న్‌. స లో ం స... ంది మ నను. మము న తనం గ సం గ్గ .. సరేనే నన భల నట నం. న ం 1!

త్‌

రాచకొండ రాజ్యమందలి కొన్న భాగములు బహమనీ సుల్తానుల యధీనమం దుండెను బహమనీ సుల్తాన్‌ రెండవ అలావుద్దీన్‌ కీ ళ 14లి5లో సింహాసనాసీనుడయ్యెను మహమ్మద్దాన్‌ అను అతని సోదరుడు తిరుగుబాటు చేసి వీజపూర్‌ షోలాపూర్‌ రాయచూరు దురముల న్యాకమించి స్వాతంత్యము (వకటించెను

బహమనీ సుల్తాను సౌమంతులలో నేటి నిజామాబాదు మండలములోని జాలకొండ దుర పాలకుడగు సికందర్‌ కాన్‌ అఆలావుట్దీన్‌ సోదరుడగు మహమ్మద్ధాన్‌ వఠె స్వాతంత్యమును (వకటించెను ఈ సమయమున లింగమనేడు అలావుద్దీన్‌ కు సహకరించి ఆతని దండయా(తలలో పాల్గొని సుల్తానుపై తిరుగుబాటొనర్చిన వారి నోడించుటయేగాక సులాను అధీనమందున్న తమ రాజ్యభాగమగు భువనగిరి దుర [ప్రాంతమును అలావుద్దీన్‌ నుండి [గ్రహించెను

ళల ౧0

అలావుద్దీన్‌ వరమత సహనము అేనివాడు ఈ దండయాతలయం దతడు నిజామాబాదు రాయచూరు షోలాపూర్‌ బీజపూర్‌ (పాంతములందున్న దేవాలయములను తన మత మౌఢ్యముతో విధ్వంస మొనర్చి ఆయా [పాంతముల౦దు మహమ్మదీయ (పార్థనాలయములను ఈద్‌గాలను మసీదు లను నిర్మించెను

రెండవ అలావుద్దీన్‌ తరువాత బహమనీ సింహాసనమును హుమాయూన్‌ అధివ్టించెను ఇతడు దుర్మార్గుడు బాలకొండ దురాధివతి సికందర్‌థాన్‌ ఈ సమయమున వద్మనాయకులతో

ల టి)

'స్నేహమభిలషించి సుల్తానుపై తిరుగుబాటొనర్చెను హుమాయూన్‌ కుపితుడ్రై (నచండ వైన్యముతో బయలుదేరి బాలకొండను ముట్టడించి వద్మనాయకుల సెన్యమును సికందర్‌ ఖాన్‌ సైన్యము నోడించెను సికందర్‌ ఖాన్‌ ఈ యుద్రమున మరణించిను

పుమాయూన్‌ సికందర్‌ థాన్‌కు సహాయవడినారను నెపమున వద్మనాయకుల పై వగబూని నిజాముల్ములు్వు- ఖాజా జహాోన్స నాయకత్వమున దడఉవరకఠకొండను ముట్టడించుటకు సైన్యమును పంపించి తాను స్వయముగా మెన్యాధిపత్యము వహించి &రుగల్లు కోటను ముట్టడించెను

హుమాయూన్‌ దండయాత్రల సమాచారము నెజింగి పద్మనాయకులు కళింగ గజవతుల సహాయమరించిరి కపిలేశ్వర గజఎతి తన కుమారుడగు హంవీర గజవతి నాయకత్వమున గొప్ప

ఖు

మెన్యమును దేవరకొండకు వంపించెను బహమనీ సైనికులు దేవరకొండ కళింగ మెన్యముల నడును చిక్కి. పరాజికులై రి వేలకొలది తురుష్క సెనికులీ యుద్ధమున నిహతులైరి తక్కినవారు పారి పోయిరి

88 హుమాయూన్‌ సులాన్‌ దేవరకొండ యుద్ధ పరాజయమునకు వగచి నిజాముల్ముల్కును వధింలి ఖాజా ఇహాన్‌న బంధీంచి సెన్య సమేతుడై తన రాజధానికి వెడలిపోయెను ఈ విజయము లింగమశేని కానందదాయకమైనది అతడు విజయోత్సాహమున ముందుకు సాగి భువనగిరి ఓరుగల్లు స్తంథగిరి (ప్రాంతము లా[క్రమించి. సుల్తాను సైశ్యమును పీదరువరకు చరివి వేసెను ఓరుగల్లు ఎమను మూడవ ఎంగభూపౌఎయిని సోదరుడు రావు ధర్మానాయడు పొలించుటంఎ నియమింవబడెను ఈ “మయమందే లింగమనేడు మోతుకూరు తాాకాలోనున్న పొడిచేడు కోటపై దండయాత్ర సిర్వహించెను పొడిచేడ. మూణనదీ తీరమందున్న బరిష్టమైన గిరి దుర్గము ఈ. దుర్గ పాలకుడు పోలేవల్లి బుక్కురాజు రా పోలేవల్లి బుక్కరాజు వద్మనాయక రాజులను లెక్కింవక భువనగిరి దుర వాం” నగానున్న బిహమస* రాజ్యవతినిధితో సఖ్యమొనర్చెను లింగమనేడు శకి సామర్థ్యము లె%ం యిండియు బహమనీ సేనానుల సహాయమందునని ఆశించి యుద్దమునకు బద్గమయొొను హోలేవల్చి బుక్కరాజు కోటను వటిస్ట మొనర్భుకొని [కొత్త మైనికు ఇ చేర్చుకొని దింగమ నేడుతో తలవడి యుద్ధ మొనర్చెను ఈ యం.ద్ధము మూణనదీ తీరమున పొడిచేడు దువ్పల్టి (గ్రామముల మధ్య జరిగినది యుద్ధమున పోలేవల్టి బుక్కరాజు పరాజిళుడ్డై. పారిపోవ లింగమనేడు పొడిచేడు. దుర్గమును స్వాధీనవర చుకొనెను లింగమనే డనేక యుద్ధముఎందు విజయములు సాధించినను ఆతని శమ ఫలింపలేదు బహామనీ సుల్తానులు తరచు దండయ్యాతలు చేయటవలన పద్మనాయక రాజ్యము క్షీణ దశక చేరినది గజపతుల అంత కలహములు గజపతులతో బహమనీ సులానులు సఖ్య మేర్చరచుకొనుట లింగమనేనికి బాధాకరమయ్యెను పద్మనాయక రాజ్భృభాగములు బహమనీ సుల్తానుల వశము. కాగా వారు విజయనగరాధీకుల ప్రావును సంపాడించుకొనిరి గొప్ప పీరుడును పద్మనాయక రాజ్యమును పునరుద్ధరించినవాడును అనేక్ష యుద్ధములందు సెజయుడై నవాడును నగు లింగమనేడు క్రీశ 425 నుండి &/5 వరకు పాలించెను

తలి

లింగమనేని యశంతర మాతని సోదరుడు సూరానాయడు కుమారుడు పర్వతరావు మనుమడు లింగమనేడు ఒకరి తరువాత నొకరు దేవరకొండ రాజ్యమును పాలించిరి నిజము వద్మ నాయక రాజ్యముఎగు దేవరకొండ రాచకొండలు కిశ 469 . 70 నాటికే బహమనీ సులానుల వళమయ్యెను

దేవరకొండ దుర్గ వరిసర [పొంతములను లింగమనేని వంశమువారు మరికొంత కాలము పాలింవగలిగిరి ఆటు తరువాత సామాన్య దుర్గాధివతులుగా రావు ధర్మరావు రావు మాభవరావు మాధవ రావు లక్మణరావులు పాలిందిరి

ఈ రాజన్యు లొసంగిన ననదులవలన వీరు దేవరకొండ 1పాంతము నేలినారని తెలియు చున్నది దేవరకొండ మునుగోడు (పాంతములందు వీరు సవదు లొనంగినట్టు నిదర్శనములున్నవి

సుమారు 0 సంవత్సరములు తెంంగాణమును పొలించిన వద్మనాయకులు తెలుగు జాతికి జాగృతిని కలిగించి చక్కని వరిపొలనా విధానము నమలుపరచి (ప్రజాహిత కార్యము లొనర్చి కవి వండితుల నాదరించి పోషించి స్వయముగా కవులై (గ్రంథములను రచించి తెలంగాణ “ంస్క్బ్బతిని కాపాడి చర్మితలో చిర యశము నార్జించిరి

మోన

౨ పద్మనాయకులనాటి సాంఫిఎక చరిత

ఓరుగల్లు రాజ్య పతనానంతరము హిందువులకు సీడలేని స్థితిని గమనించి కాకతిసామం తులు ఏక్షమై తురుషు _ల నెదిరించి యోడించి స్వతర్యత రాజృములను స్టాఎంచుకొని పాలించుచుండిరి అట్టి స్వతర్యత రాజ్యములను స్టాఎంచినవారిలో ముసునూరి రెడ్డి రేవదర్ద పద్మనాయక వంశీయులు ముఖ్యులు

వద్మనాయకులు తెలంగాణ మంతయు తమ యేలుబకిలోనికి తెచ్చుకొని సుమారు 0 సంవత్సరములు పాలించిరి వారి పాలనా కాలపు సాంఘిక స్థితి గతుల నిచట నుదహరించుట జరిగినది: పరిపాలనా విధానము

పద్మనాయకులు పరిపాలనా విధానముని తమ యేలికలగు కాకతీయుల ననుసరించిరి కాకతి గణపతి దేవుని కాలమున వీరి డతి చిన్న సామంక రాజ్యము భేతాళ నాయకుడు దామానాయకుడు (వసాదిత్యనాయకుడు కాకతి రాజుల సేనాపతుఎయిగ నుండిరి

కాకతి రుుదమ పాలించు కాలమున పద్మనాయకుల బీవితములయ యుద్ధముఎందు గిడచినవి సబ్బినాయడు వెన్నమనాయకుడు [పతావర్యుదుని కాప్త వర్గములోనివారు ఎరదాచ నలదాచానాయకులు [వతావరుద్రుని సేనానులుగా వ్యవహరించిరి మొదటి ఎంగమనాయకుడు కాకతీయుల ముఖ్య సేనానిగ నుండి వారి కెన్నియో విజయములు చేకూర్చియుండెను

కాకతి రాజ్య వతనానంతరము తురుష్కుల నాం(ధదేశము నుండి పౌర్మదోలు యజ్ఞమున (వముఖ పా(త వహించిన ఎంగమనాయక. పద్మనాయక రా్కృామును స్వతంతముగ పాలించెను అప్పటినుండి వద్మనాయకుల సర్వస్వతర్మత పాలనము రాజ్య వి సరణ (పయత్నము లారంభమైనవి

పద్మనాయక రాజ్యము నేటి తెలంగాణ [పాంతమంతయు వ్యాపించియ డెను వారన్య (వదేశములను జయించి పాలింబనచు కొంత కాలము గడచిన పిదప వారా (ప్రాంతములను కోల్పోవుట జరిగినది అప్లే తమ రాజ్యభాగములను శతువు లా[క్రవి 0వ తిరిగి వాటిని సాధించుకొనుుయు సంభ వించినది

గ!

పద్మనాయక రాజ్యమం దనేక దుర్గములుండెను అందు రాచకొండ దేవరకొండ అనుముఎ అరువవల్లి పొడిచెడం ఆమనగల్లు అనంతగిరి పానుగల్డ్టు దుర్గములు ముఖ్యమైనవి ఈ దుర్గములలో రాచకొండ దుర్గము (పధానమైన రాజధానిగా వరిఢవిల్లైను దేవరకొండ వద్మనాయకులలో రెండవ కుదురు వారికి రాజధాని "నుండెను తక్కిన దుర్గములందు సమర్ద్హులైన వారు అధికారులుగ నుండిరి ఈ దుర్గాధ్యక్షులు. దుర రక్షణ భారము వహించుటయేగాక సైన్యమును పోషించి వద్మనాయకులకు యె ద్ధిములందు తొడ్పడుచుండిరి

రాజ్యము దుర్గముల పేర సీమలుగా మండలములుగా విభజింవబడెను సీమల నేలుటకు రాజ బంధువులుగాని మంతులుగాని దండనాయకులుగాని సేనానులుగాని నియమింవబడూచుండిరి రాజ వంశీయులలో యువరాజులు రాజకుమారులు దుద్గాధ్యక్షులుగను సీమల నేలు ఆధికారుఎగను నుండిరి రాజ బంధువుల యధీనమందును కొన్ని [ప్రాంతము లుండెను సైన్యాధ్యక్ష వదవులను రాజు బంధువుఎ నిర్వహించుచుండిరె మంతి పదవులను విప్రులు నిర్వహించిరి అందు పెద్దన పోతరాజు, ఆయ లార్యుడు బాచన సింగన మంతులు (వసిదులు

నా! ఛం

సామంత మాండలికులు పాలించు [పాంతములందు (వజోపయోగ నిర్మాణములతోపాటు పన్నుల వసూళ్ళు సైనిక రక్షణ వారి జీతబ తెములు దుర్గ రక్షణా భారము దుర్గాధ్యవ్షలు నిర్వహించుచుండిరి (వజలు పద్మనాయక రాజుల యెడ భయభక్తులు కలిగియుండిరి యుద్ధ సమయము లందు (ప్రజ ల్మపమత్తులై శ్యతువుల యనికిని వసికట్టి అవసరమైనపుడు తాము యుద్ధరంగమున సహాయవడుచుండిరి

పద్మనాయకులలో ఖేతాశనాయో బిరుదాంవితుడ.ను వంళ స్థావకుడునునై నవాడు చెవ్విరెడ్డి

కాకతి రాజ్భ్బ స్ట్థావనాచార్య రాయపితామహంక విరుదములున్నవాడు (వసాదిత్యనాయుడు

ఎజవావానేని కంచికవాట చూరకార వంచ పొండ్య దళ విభాళః పాండ్య గజకేసరి. బిరుదమ లున్నవాడు

మొదటి. సింగమనాయడు [ప్రతాపర్నుదునిచే ఆళతి వరాల సింగమనేడను వరమును సెంది కీరి నందెను

అనపోశ మాదానేనులు సోమకుల పరశురామ జగనొాబ్బగండ రాయవేళ్యా భుజంగ, అంధదేళాధీశ్వర ఆంధ్ర సుర్మతాణ బిరుదములు వహించియుండిరి

కై వద్మశాయకులలో రెండవ మూడవ సింగమ నాయకులకు సర్వజ్ఞ బిరుదమున్నది వద్మనాయక రాజులక పరిపౌలనా వ్యవహారమున [వధానుల సేనానులు పురోహితుయి సలహాల నాసందుచుండిరి రాజ్యమున యువరాజులకు (వత్యేక స్టానముండెను రాజు సంకానహీను కైనను అతని సంతతివారు పిన్నవయస్కులై నను యువరాజులుగా నాతని సోదర్భలు వ్యవహరించు చుండిరి అటుపిమ్మట పరిపాలనా బాధ్యత స్వీకరించుచుండిరి వైదిక ధర్మ పరిరక్షణను రాజ్య సుస్థిరతను (వజా్యశేయిస్సును గోరి ఈ రాజన్యులు పాలించిరి హేమ్మాది సూచించిన దానధర్మములు చేయఎ సం(ప్రదాయసిద్ధమెన పూజలు [వతములు ఆచరించుటను రాజులు తమ విధ్యుక ధర్మముగా భావించిరి సిమ రాజ్య విభాగములలో ముఖ్యమైనది దుర్గము పట్టణము సిమకు కేం(దస్టానము (పతి 'సిమలలో నాయంకరము లుండెను [గామము రాజ్యమునకు పునాదిరాయి వంటిది గామములలో ద్వాదశ వృత్తుల వాండ్రుండిరి [గ్రామ కరణము తలారి పూజారి వంటి ముఖ్య పదవులు నిర్వహించు వారు (గౌమములందు [పముఖులుగా వ్యవహరింవబడుచుండిరి న్యాయవ్యవస్థ నిర్వహణలో ధర్మాసనములు తోడ్పడుచుండెను శిక్ష లానాడు కరినముగా నుండెను నేరస్థులు దివ్యవరీక్షల నెదుర్కొనవలసి వచ్చుచుండెను అంగచ్చేదనము గానుగాడించుట వరివెంటిని శరీరమునకు చుట్టి నిప్పు అంటించుట ఎండలో నిలిఎ పొగదండలు వేయుఎ బరువైన గుండెత్తుట కొరత వేయట వంటి శిక్షలు నేరము ననుసరించి విధించుచుండిరి వ్మిపులు పూజారులు నేరస్టులెనయెడల వారికి మరణదండనకు బదులు ముఖముపై కుకు పాదము నచ్చొ త్తించి గాడిదమై నూరేగించుచుండిరి పద్మనాయక రాజ్యమున భూమిపె వచ్చు పన్ను (ప్రధాన ఆదాయముగ నుండెడిది పంటలో 1/6 వంతు వన్నురూపమున వసూలు చేయుచుండిరి (వాహ్మణ అగహారములు దేవభోగములు వన్నులనుండి మినహాయింవబడుచుండెను వాణిజ్య పన్నులు దశబంధము వసూలు చేయబడు మండెను రాచకొండ దేవరకొండ రాజ్య పాలకుల కాలమున యుద్ధము లధికముగా జరిగినవి (పభుత్వాదాయమునం దధికభాగము. సెనిక వ్యయమునక్తై వెచ్చింవబడెడిది గిరిదుర్లముల కత్యంత 1(పాముఖ్యముండెను యుదములం దోడినవారిని అవమానపరచెడి వారు రణనిహతుల రుధిరముతో వంట వి, న! చేసి రణదేవతలకు భూత (కేక పిళాచముకు నై వేద్య మిడెడివారు క్యతువాజుల రుధిరముతో తర్ప ము గావించెడివార్చ

శతి ఈ కాలమున స్వతంత్ర రాజృములుగ నున్న వద్మనాయక రెడ్డి గజవతి విజయనగర పాలకులు రాజ్య విసరణ కాంకచే ద్వేష భావములు కలిగి తరచుగా కలహించుచుండిర. వీరౌండారు లతో కలహించుచు మతాభిమానమును కోల్పోయి బహమనీ సుల్తానుల సహాయ మర్థించి తమ ఉనికిని కోల్పోవుఎ తటస్టించినది పద్మనాయక రాజ్యమందున్న (వజలపై వన్నుల భార మధికముగా నుండెను బహమనీ విజయనగర రెడ్డి రాజులు తమ రాజ్యముపై దండెత్తుదురను భయము (వజలలో నెలకొనియుండెను కాకతి రాజ్య వతనానంతరము తురుష్కుల దండయా[తలలో హిందువులు తమ ధన మాన (ప్రాణములను కోల్పోయినార్య అట్రే పద్మనాయక ముసునూరి విజయనగర రెడ్డి గజవతి బహమనీ రాజుల యుద్ధములు (వజలు (పళాంతమైన జీవనమును గడుపుట కవకాళము కల్గింవలేదు సామంత మాండలికులు దుర్గాధ్యక్షులు అనవరతము యుద్ధములందు నిమగ్నులై యుండుట వలన ఆయా (ప్రాంతనులందలి [వజలు దిన దిన గండముగా (బళుకవలసి వచ్చినది పద్మనాయక రాజుల పరిపాలనము మొ తము ఒకటిన్నర శతాబ్దుల కాలము సాగినది ఈ రాజులు [వశాంతముగ నున్న కలమున [వజోఎయోగ నిర్మాణములను చేపట్టుటవలన రాజ్యమున: కరువు కాటకములు లేకుండెను కాని యుద్ధ భీయము మ్మాతముండెను అద ఆర్థిక వ్యవస్థ వద్మనాయకులు పరిపాలించిన కాలమున [వజల ఆర్థికస్థితి మెరుగుగా నుండెను. కాకతీ యుల కాలమందున్న ఆర్థిక వ్యవస్థను సడలింవక ఈ రాజన్యులు వటిష్టమొనర్చుటకు ([పయత్నించి నారు అనాటి పజల [వధాన వృత్తి వ్యవసాయము కుటిర పరిశ్రమలు రాజ్యమందంతట నెలకొని య౦డెను వ్యవసాయము స్వతర్మత వృత్తిగా పరిగణింపబడిన కాలమది రాజాస్ట్థానముంందు పొట్ట గడువక ఉద్యోగ వృత్తుంందు రాణింపులేక కొందరు వ్యిపులు వృవసాయమునే జీవనాధార వృత్తిగా స్వీకరించినారు చెజువులు బావులు కోలు బావులు కుంటలు నదులు వరులు వంట కాలువలు వ్యవ సాయమున (ప్రముఖ పాత వహించినవి వద్మనాయక రాజులు అనపోత సమ్ముదము నాగ సము: (దము రాయ సము[దమువంటి బృహ తటాక ములను నిర్మించినారు కాలువలను బాగు చేయించినారు వతము రాచ్బ్నములు సైతము నీటి పారుదల కుపయోగింపబడినవి తెలంగాణ (సాంతమున నీటి యొద్దడిగాని నీటి కరువుగాని ఆనాడు లేకుండెను

త్త

వంటలు పుష్టలముగ ఫలించుచుండెను సకాం వర్షముఎ నీటి పాదదల *ా.ర్యములు రైళుల కత్యంతోవయుక్టములుగ నుండెడివి వరి జొన్న సజ్జవంటి ముఖ మైన ఆహాంపు ధాన్యముయి పండింపబడెడివి వరి వంటలో =లమ కాలి సిరాముఖి పతంగ హోయనవంది రకములు పండింప బడుచుండెను నూవులు చెజకు (నత్తి మిరవ ఆరటి (దాక తమలపాకు కూరగాయలు విరివి వండింపబడుచుండెను

వస్త్రవర్మిశమ ఆనాడు |పణది వహించెను ఎరుగల్లు దేవరకొండ గోలకొండ [పాంఠతము

_ వి ల [ లందు వస్త్ర వర్మిశమ కలంకారీ వర్మిశమ వృద్ది చెందినది రత్నకంబచ్ళు తివాచీ పరిశ్రమలు విసృృతముగా వ్యా పిచెందెను

(గామబమలందు శ్రీలు రాట్నము వడికి నూలు తీ సాలీడు కిచ్చి బచ్దలు నేయించుకొనెడి వారు వట్టుబట్టలు సుగంధ [ద్రవ్యము లితర [పాంతముం నుండి దిగుమతి యగుచుండెను

(గామములందు ద్వాదశ వృత్తుల వారిలో పంవాణమువారు గజ గంటలు సంభములు ఆయుధములు చవికెలు దేవతా వ్మిగహములు సోమాన్య 1పజలు దైనందినము ఉపయోగించు వంట ప్యాతలు శృహోవకరణములు తయారు చేసెడివారు అఫ్పై శ్రీల ఆభరణములు భూషణముఎ వ్యవసాయ వరికరములను తయారుచేయుఎలో పంచాణమువారి ప్యాత (పధానమైనది

ఉక్కు. గాజు అద్దములు కాగితము వాడుకలోని కీ కాలమున వచ్చినవి వైశ్యులు తెలగలు బలిజలు దేశ విదేశ వ్యాపారము గావించుచుండిరి వార నంతలో వివిధ వసు వ్యాపారము జరుగుచుండెను

పుణ్య వే తములందు జరుగు జాతరలందును వ్యాపారులు వస్తువుల నమ్మెడివారు ఓడపల్రి కృష్ణానదీ తీరమున నున్న వ్యాపార శకే్య్యదము ఇది వద్మనాయకుల జలదుర్గము బదరిక్మాశమముగా వనిద్ధిగాంచిన పుణ్య స్థలము ఇచటి నుండి దేశ విదేశ వర్తకము ఓడలమైనను నావలమైనను జరుగు చుండెను

వాడవల్టి రేవు పట్టణమునకై పద్మనాయకులు బహమనీలు విజయనగరాధీశులు రెడ్డిరాజులు అచ ధల టబ జా పరస్పరము కలహించుచుండిరి ఈ సట్టణమును వద్మనాయకుల నుండి రెడ్డిరాజులు వారి నుండ్తి బహమసీ సుల్తానులు జయించియుండిరి తరువాత పద్మనాయకులు వాడవల్రిని వశపరచుకొనియుండిర

కాక తీయుల కాలమున వాడుకలో నున్న నాణెములు తూకములు గొలమానములు వ్యా పిలో నుండెను భూవి కొలతల మానముఎ సెతము కాకతీయుల నాటివే

శర పద్మనాయకులు తమ రాజ్యాదాయమునం దధిక భాగము యుద్ధములకే వ్యయవరచిరి ఐనను [వజా సాకర్యముఎ నేర్వరచుటలో న్మశద్ధ వహింవలేదు విజయము సాధించిన యుద్ధములందు లభించిన అశేష ధనముతో దేవాలయములను నిర్మించి బృహ తటాకములను (తవ్వించి కవి పండితుఎను పోషించి వద్మనాయకులు వికేషమైన కీర్తి నార్జించినారు. ఈ కాలమున తెలంగాణము సర్వతోముఖాభివృద్ధికి వద్మనాయకులు కృషి చేసిరి ౩వ ఖెష్టవములు కాకతి స్మామాజ్య పతనానంతరము ముష్కర తురుష్కుల దుష్కర కార్యములను కను లార గాంచిన రేచజ్ఞ మొదటి సింగభూవతి హృదయము [దవించినది ఓరుగల్లు వట్టణము ముస్టిం దండయా[తలవఎన కళావిహీనమైనది వేలసంఖ్యలో హిందువులు వధింవబడినారు. వందల సంఖ్యలో శ్రీలు చెరపట్ట డినారు కొకతి సేనానులలో [వముఖులై న ముసునూరి [ప్రోలయ నాయకుడు అతని పినతం[డి తన యుడు కావయ నాయక డు అద్దంకి వేమారెడ్డి రేచజ్ల సింగమనేడు తక్కిన నాయకులను కూడగట్టు కొని మహమ్మదీయుల పాలనము నాం్గధ దేశమున లేకుండ జేయగలిగినారు [కీ ఈ 1828లో ఓరుగల్లు వతనమైనది కీ ఈ 182ఓలో తీరాం్యద్రమును తురు మలు పళవరచుకొని ఆ ప్రాంతమందున్న అనేక దేవాలయములను విధ్వంస మొనర్చి మసీదులు కట్టించినారు దకిణావథ దక్షిణభారతములు ముస్దిం పాలకుల వళమైనవి దేవగిరి పాలకుడగు మాలిక్‌ బుర్హానుద్దీన్‌ తెలంగాణ [పాంతముపై ఆధిపత్యము వహించి తో తన తరఫ్‌దారుగా మాలకీ మఖ్‌బుల్‌ నాయబ్‌ను ఓరుగల్లులో నిలిపినాడు కటక్‌ [ప్రాంత పాలకుడగు నాగయ గన్నయ మహమ్మదియ మతమును స్వీకరించి ఉలుక్‌ కాన్‌ మెవ్సును పొండి మాలిక్‌ మఖ్‌బూల్‌ నాయట్‌గా ఓరుగల్లు నేలినాడు మాలిక్‌ మభ్‌బుల్‌ పాలనలో తెలుగు [వజలు దుర్భర దార్మిద్యము ననుభవించినారు వన్నుల భారమును మోయలేక ఆ సిపాసుల నమ్ముకొని అమ్ముకోలేనివారు సర్వస్వమును వదిలి దక్షిణదేశమునకు వలసపోయినారు. తెంంగాణమందున్న మిగిలిన (వజలు మహమ్మదీయుల దురం తముల 'శెరయెనారు జ [క్రీ క 3లీరిలో ఉలుగ్‌ఖాన్‌ మహమ్మద్‌బిన్‌ తుగ్దక్‌ పేర ఢిల్లీ సింహాసన మధిష్టించెను ఇతని పాలనారంభ కాలమున సామంతరాజులు తిరుగుబాటొనర్చినారు కొన్ని స్వతం[త రాజ్యము

ఉ(ి

లావిర్భ్శవించినవి ఈ సమయమున కాకతిసేనానులలో సంచలన మేర్చడినది తురుష్కుల దుష్కృత్య ములకు కన్నులార గాంచిన ఈ నాయకులు పతీకార చర్యకు శ్రీకారము చుట్టిశారు

ఈ సేనానులు ఏకమై హిందూమత పరిరక్షణకు దీషాకంకణులై ఓరుగల్లును స్వాధీన మొనర్చుకొనినారు నిజ రాజ్యములను స్వతం[తముగ పాలించుచు పౌందవ ధర్మరక్ష్షణకు నడుము బిగించినారు

పద్మనాయక్ష రాజ్యము రాచకొండ దేవరకొండ (పాంఎములందు నిలదొకు ఒకొనిా పిమ్మట ఈ వంశీయులు స్వధర్మ రశ్షణమునకు పాటువడినారు దేవాలయముల పునరుద్ధరణ జరిగినది వేదవిద్యలకు (సోత్సాహ మివ్వబడినది [పజల ఆచార వ్యవహారము _కు మతమునక్ష సంస్కృతికి రక్షణ కల్పింవబడినది శైవ వైష్ణ్షవమతములీ కాలమున వర్ధిల్లి;వి పద్మనాయకులు మొదిట శైవులు తరువాత వారు వైష్ణవ మతమును బ్వకరించి వ్యాఎంపజేబనారు మూఢావారముఎ మూఢ నమ్మ “ములు వాం కొలమున కొంతవర కడుగంటినవి

శైవ వైదో కా శ్రేయ వైష్ణవ మతములీ కాలమున వ్యా పిచెందినవి త్మీవవాదమును (వజలాదరించినారు బసవేశ్వరుని పీరతై వమత 1(పభావము తెలంగాణమున రూపుదిద్దుకొనినది భైరవా లయములు మెలారు దేవుని గుళ్ళు వెలసినవి వద్మనాయగులు భైరవ (వతిష్ట లానరించినారు

ఖైరవారాధన ఫలితముగా రణము అందు ర కతర్చణము రణానంతరము రణముకుడుప్క వంటి వేర్చడినవి తాం్యశిక పూజఎయి అష్టబద్ధుంను సాధించుఎ వంటి కార్మకిలాపములకు (ప్రచార మేర్చడినది

కాళికాదేవి దుర్గాదేఏ చండి భద్రకాళి మహిషాసురమర్దనివంటి శ కిపూజఎు వ్యా పీలోనికి వచ్చినవ (గామ దేవతలగు కట్ట మైసమ్మ రేణుక ముత్యాలమ్మ మారెమ్మ ఏ*వీరతల కాలయముఖు నిర్మింవబడినవి అనేక శివాలయముల వైష్రవాలయములు రూప్పుదిద్దుకొనినవి (చాహ్మణుంకు దేవాలయములక్తు రాజు ల్యగహారముల నొసంగినార

పద్మనాయకులలో చివరి రాజులు వైష్ణవ మతమును. స్వకరించినారు.. వేదాంత దే+కుని కుమా వై రుడ నై నాచార్యలు వరదాబార్య గామాంకితుడు ఇతడు మూడవ బంగభూపాంని ఆసాని

వ ఉ లే ర ల తోడ్పడినవాడ్డు వేవాంత దేశిక్సుడు సర్వజ్ఞ ఎంగభూపాలున్‌ యానతశ సుభ షిత ససం దేశము రహన్య సందేశము వంటి (గంథముంను రచించినాడు

శీ వైష్ణవులలో వై కానస కాఖవారు వైదిక సాం్యప్రదాయానువర్తులు వీరు రామానుజ సిద్ధాంత ముఎ నంతగా నంగీ*రింవరు థ్రీ రామానుజాచార్యులు థ్రీ వైష్ణ్షవమక వ్యా పికి పాటువడినవాడు రామానుజు డన్ని మతములవారి కందుబాటులో నుండునట్లు వైష్ణవ మతమును తీర్చిదిద్దెను వైష్ణవము వడిగల్‌ తెంగల్‌ కాలుగా విడిపోయినది వేదాంత దేశికుడు వడగల్‌ కాఖను చేపట్టి [వచారము గావించినాడు వైదికాచార వ్యవహారము లతో కూడియున్న వడగల్‌ శాఖను వద్మనాయక రాజ్యమందున్న వైష్ణవ మతానుయాయు లనుస శించినారు వద్మనాయకుల కాలమున క్రైవ వైష్ణవ మతాధివతులు ౧ద్ధాంతవరముగా వివాదములకు దిగినారు రాచకొండలో కాకల్య మళల్లుధట్టుకు వరాళర భట్టుతో వివాదము కలిగినది ఈ వివాద ఫలితము లెట్టున్నను మతాధిపతుల [పచారమున కవ వై న్టవభక్తు లధికమైనారు రాచకొండ దేవరకొండ రాజ్యములందు శివలయములకు సమానమగు వై వ్రవాలయములు నిర్మింపబడినవి పరివార దేవతల సంఖ్య యినుమడిందినది పురాణ పరనము హరికధలు తిరునాళ్ళు ఉత్సవములు బేవతం కొలువులు ఊరేగింపులు జాతరలు నిర్వహింవబడినవి అనేక శై వవైన్షవ మరములు వెలణనవి వద్మనాయకుల పాలనా కాలమున రాచకొండలో భై రవాలయములు నిర్మింవజడినవి నేడు రాచకొండలోనున్న రామాలయ మానాటిదే ఇచటనున్న దుర్గాదేవి ఆలయము పునరుద్ధరింపబ డినది భువనగిరిలోని సోమేశ్వరాలయము చందువట్ట శివాలయము దేవరకొండలోనున్న అనేక శివాలయములు రామాలయములు పునరుద్ధరింవబడి నవి మత (వచారార్థ్హము మఠాధిపళులకు (సవ కలకు మరములు నిర్మింపబడినవి తురుష్క ర్ధ య దండయా[తా సమయములందు నాశనమైన దేవాలయనులను వద్మనాయక (పభువులు పునరుద్ధరించి నారు మత సంబంధమెన వివిధ (గంథములు భక్తుల చరితములు రచింవబడినవి వద్మనాయకుల రాజ్యములందు మత స్వేచ్చయుండెడిది శైవులు వైవ్లవులు డైన బౌద్ధ మతానుయాయులు అనేక [ప్రాంజములందుండిరి ఈ రాజన్యులలో కొందరు శ్రైవమతమును మరి కొందరు వెషవ మతమును ఆదరించి అనుసరించి పోష్షించిరి జాల

ఉత

సాంఘిక స్ధితి

వద్మసాయకుల పాలనా కాలమున సనాతన వైది* వృత్తి నవలందించు (శాహ్మణుల సంఖృ తగ్గినది తురుష్కుల దండయాాతల ఫలితమువలన (బాహ్మణులు కలవృతికి దూరమైనారు రాజా స్థానములం దుద్యోగములు మంత్రి పదవులు నిర్వహించుటయేగాక వ్యవసాయవృ తి నవలంబించుటకు వెనుదీయని స్థితికి చేరుకొనినారు

ఆనాడ వర్ణాశమ ధర్మ మమలులో నుండినది వైదిక నియోగి భేదము లేర్చడినవి కొందరు వైదికులు వేదాధ్యయనము అధ్యాపనము ముఖ్య వృత్తిగా బ్వకరించినారు తర వ్యాకరిణ జ్యోతిష గణిత వై ద్యకాస్త్రముల నభ్ళణంవి రాజాస్థాన పదవుల న [కవి ౦బనవారు స్వల్ప సంఖ్యలొ నుండిరి ఉదర హోషణార్థి మనేక విధములైన వృతు-ను బ్వకరింవిన బాహ్మణుఎి మైతమీ కాలమున జీవించిరి

క్ష్యతియులు బంహీనుఎ గ నుండి వరరాజుల న్యాశయింవి మనినారు హ్నదులలో కమ్మ వెంయ రెడ్డి కులములవారిలో కొందరు వ్యవసాయవృ త్రి స్వ చెబ్బ రాజంయమువే వృత్తిగా జీవించినాకు అధికారమునకై ఈ కులముల వారిలో వైషమ్యము లేర్పడి రాజ్య విస్తరబళో యుద్ధములు చెలరేగినవి తక్కిన చతుర్ధకులజులు వ్యవసాయము పర్శిళమ వృత్వు-ను చేవట్టి జీవించినారు వైళ్యులు బలిజలు వర్తక వ్యాపారము లొనర్చుచు దేశ విదశములందు కీర్తిగాంఒనాకు వైష్లవమత (ప్రచారము వలన అన్ని తరగతులవారిలో భఖ కిభావ ముదయించినది విద్య నేర్చుకొనవలెనను అభిలాష లిగినగి

(వజలలో నమ్మకము మా[తము సోలేదు వారు మూఢథాచారములను మూఢనమ్మకములను కలిగియండిర్‌ వంచాంగము చూచిగాని ఏపని నైనను (ప్రారంభింపని స్థితికి చేరుకొనినారు. బీదలు తమ అవసరములకు అప్పులు చేయచు మాసవారీ వడ్డీల చెల్లించుచుండిరి

శృంగార [పియత్వ మానాడు సర్వసాధారణముగ నుండెను వేళ్య్ళల ననుభవించుట వారిని పోషించుట పురుషాహంకారమునకు మచ్చుతునకగా నుండెను

మూడవ సర్వజ్ఞ సింగభూపాలు డంతటివాడు భోగినీ దండకమును మవోకవి పోతవవే

ళా త అర్య అద్‌ కకం ఆ

[వాయించినాడనిన అనాటి రాజు లెంతటి రసిక్కపియలో యూహింవవచ్చును [పకాపరుద్రుం ఉంపుడుక తై సర్వకళా విశారద మాబాల్రేఏ నాదర్శముగా గొని సర్వజ్ఞ బంగభూపాలుడు. భోగినిన్సి పోషించియుండును

(బ్రాహ్మణులలోను వేశ్యాలంవటులుండిరి మత(ప్రచారము వ్యా ప్రిచెందుచున్నకొలది ప్రజలలో న్రైతిక దురాచారములు లతిశయించినవి తిరునాళ్ళు జాతరలు ఉత్సవములు వివాహములు త్రీ పురుషులు యువతీ యవకులు స్వేదృగా సంచరించుటకు తోడ్పడినవి

క్షం

పురుషులు పంచె అంగి ఉ తరీయము తలపాగా ధరించెడివారు న్ర్రీలురవికె కాశె కట్టు, చీరె వివిధములైన రంగులలోనున్న వస్త్రములను ధరించెడివారు ఆనాటి వజలు వండుగలను వర్వ దినముల నతివేడుకతో జరిపెడివారు నాగపూజ విధిగా నాచరించు వజ లానాడుండిరి తెలంగాణ (పాంతమునం దానాడు నాగపూజ వ్యా ప్రిలోనుండెను (వజలు నాగపంచమీ 1వతమును (శద్దాసక్తులతో భ కి వపత్తులతో నిర్వహించుచుండిరి నాగుల వంచమి వ్రతము న(గవర్థ ములవారు 'సెతము నిర్వ

వ్‌ ళం న.

హించుచుండిరి

(గామసీమలయందు భజనలు కోలాటములు మతవరమైన వేడుకలు నిర్వహించబడుచు ండెను పంచాంగమును చూచి మంచి ముహూ ర్త్వమును నిర్ణయించుకొని యుద్ధభూమికి వెళ్ళుచుండిరి మంతి: పురోహిత సేనానాయక దౌవారికాదులు యుద్ధ సమయములందు రాజు వెంట నుండెడివారు

యుద్ధసమయములందు చుర్గరక్ష్షకులు అహార ధాన్యములను నిలువ చేయుచుండిరి. కోళ్ళు పందెములు ఓనగుంటలాట మేష మహిష యుద్ధములు కోలాటములు వీధి నాటకములు పురాణ: (శ్రవణము గచ్చకాయలాట పుంజీతము చిల్జగోనె చెండాట సంగీతము నాట్యమువంటి వానాటి (వజల వినోదములుగ నుండెను

వివాహము లై దుదినములు వైభవో పేతముగ జరుగుచుండెను రాజకుటుంబములవారి వివాహి సమయములందు రాజ్యమందంతట ఉత్సవములు వేడుకలు నిర్వహింవబడుచుండెను యుద్దముఎందు విజయములందిన పిదప రాజులు (ప్రసిద్ధ కేతములను దర్శించి ఆ దేవాలయముల క[గవోరములను భూసువర్హాది దానములను ఇచ్చుచుండిరి

[వజల దై నందిన జీవితమున మార్పులేకుండెను వ్యవసాయము కూలివని తదితర వృత్తుల నవలంబించు (పజలు ఆర్థికముగా వొినుకబడియుండిరి విద్యాలయములందు సామాన్య ద్రజల పిల్తలు: విద్య నభ్యసించు స్టాయి కెదుగకుండిరి [వ్రజలు ధనార్జనావరులై ఆత్యాళకు పోవుటలో వెనుదీయక సీతి నియమములకు దూరమై యుండిరి రాజులు సైతము రాజ్యాభివృద్ధికి శతువుఎ నోడించుటలో 'స్నేహభావమ.ను వీడి (ప్రవర్తించు చుండిరి ఆనాడు ధర్మయుద్ధములు లేవు నీతి బాహ్యమైన రితుల నవలంబించి విజయము సాధించి తృ పిపడుచుండిరి విద్యావై దుష్యములు

వద్మనాయకులు రాజ్యవి సరణకు ళ్తతువుల బారినుండి రాజ్యసీమలను రజ్నించుకొనుటకు యుద్దములందు మునిగియున్నను [పకాంత పరిస్టితు లేర్పడినపుడు కవి పండితుల నాదరించి పోషించిరి

ఇ

ర్‌0 సంస్కతార్మధ భాషలలో ఈ రాజులు వండితులగుట వలనను కావ్యములు రచించట వలనను వీరి ఆస్ట్థానములం దనేక వండితులు కవులు ఆశశ్రయమును పొందినారు వద్మనాయక రాజులలో కొందరు వేద వేదాంగేతిహాసములు పురాణములు కావ్య నాట కాద్యనేక అలంకార శాస్త్ర గ్రంథములను సామాజిక కాస్త్రము శస్తాంస్త్రములకు సంబంధించిన విద్యలు సంగీత శాస్త్రములను అభ్యసించిన వారున్నారు రెండవ మూడవ బంగభూపాలురకు సర వక్ష బిరుదమున్నది ఆ్మగహారములు దేవాలయములు విద్యాలయములుగ థాలల్లిన కాలమది కావుననే ఈ రాజన్యు లా విద్యాసంస్థల క(గహారములను భూములను దానముగా నిచ్చినారు ఆనాటి కొందరు విప్రలు జ్యోతి వ్యము షడ్డర్శనములు మీమాంస శబ్దకాత్త్రములు సంగిత సాహిత్య ఆయుర్వేద శాస్త్రములందు (పావీజ్యము కలవారై యండిరి సంస్కృృతాళ్యధ బాషలలోనేగాక ఆనాటి పండితులు రాజులు ఉరుదూ ఫారసీ అరబీ వంటి బాషలలో పాండిత్యమును సంపాదించిరి సంగిత నాట్యకాస్త్ర సంబంధిత (గ్రంథము. లానాడు రచింపబడినవి సింగ భూపాలుడు వసంతోత్సవముల నేర్పాటుచేఎ రాజ్యమందున్న కవి వండితులను గాయకులను కాస్తాంచార్యులను రావించి సన్మానములు చేయుచుండెను భరత నాట్యము జక్కిణి పేరిణి చిందు. గొండ్రి ఫారశ్త కమ త్రల్ది వంటి నాట్యరీతులు వద్మ నాయకుల రాజ్యములో వ్యాప్రిలో నుండెను ఢక్క ర్పుర్జరి రుల్టరి భేరి కాహళ హుడక్క- వీణ వంటి వాద్యములతో సంగీత సభలు ష్‌! నిర్వహింపబడెడివి వీధి నాటకములు రాజ్యమంతట [సదర్శింవబడెడివి కొందరు నటీనటులు దేళ సంచారము చేయుచు సంవత్సరమంతయు వలు వట్టణములందు నాటక (ప్రదర్శన లిచ్చుచు జీవించు చుండిరి పద్మనాయక రాజన్యుల కాలమున సంస్కృతభాష కెనలేని యాదరణము కలిగినది పెక్కు సంస బాత కావ్యములు రచింపబడినవి మొదటి అనపోతానాయని ఆస్థాన విద్వాంసులలో వపపతి పండితుని కమారుడె న నాగనాధక వి (వసిద్దుడు ఇతడు సంస్కృత భాపలో మదనవిలాస భాణమను ను. భి లు కావ్య రచన గావించెను రండవ సింగ భూపాలుడు స్వయముగా కవి పండితుడు వండిత పక్షపాత్రి ఈ రాజన్యుడు స్వయముగా రసార్హవ సుధాకరమను లక్షణ (గ్రంథమును రత్న పాంచాలిక అను నాటక ణ జ మును సంగీత స్తధాక్రరమను వ్యాఖ్యాన [గంథమును రచించెను సారంగధరుడను కవి సంగీత రత్నా కర (గంథ రచయిత

త్‌ే

రత్న పాంచాలిక నాటక (వదర్శన మాకాలమున పలు తావులందు జరిగినది సింగ భూపాలునికి సర్వజ్ఞ లక్ష్య లత్షణవేది యను విరదములున్నవి ఈతని ఆస్థానమున విశ్వేశ్వర కవి "కేఖరుడు నాగనాథ కవి బొమ్మకంటి అవృయార్యుడు మొదలగు మహా కవులుండిరి

విశ్వేశ్వర కవి కేఖరుడు చమక్కార చర్మదిక యను అఎంకార కాస్త్ర (గ్రంథమును రచిం: చెను సింగభూపాలు సీతడు సాహిత్య శిల్పావధి యని తన (గంథమున పేర్కొనెను బొమ్మకంటి అప్పయార్యు డమర కోశమునకు వ్యాథ్యానమును రచించెను

రావు మాదానేడు సంస్కృత పండితుడు రామాయణ [గంథమున కీతడు రాఘవీయ వ్యాఖ్య రచించెను మూడవ సింగభూపాలుని ఆస్టానమున కశాకశ్యమల్ద భట్టు అను మవో వండితుడుండెను కవితా వ్యవసాయమునం దితడసామాన్యుడు ఈతడు నిరోష్ట్య రామాయణము ఉదార రాఘవ కావ్య ములను అవ్యయ సం[గ్రహ నిఘంటువను (గంథమును రచించి మహా కవుల కోవలో చేరను ఇతనికి చతువృ్భాషా కవితా పితామహంక బిరుదమున్నది ఈ మహాకవిని వైవ్షవమతాబార్యుడగు నైనా చార్యుడు మత వివాదమునం దోడించినట్టు తెలియుచున్నది

పద్మనాయకుల కాలమున అవధాన విద్య సమస్యా పూరణము ఆప కవిత గర్భ గోవ్య బంధ అక్షరచ్యుత మా్రచ్యుత ఏక ద్విసంధాధారణ (వ్యక్రియ లమలులో నుండెను రాజ సభలలో కవులు రాజుల మెప్పు పొందుటకీ కవితా రీతుల నవలంబించి కవితలు చెవ్వుచుండెడివారు పాండితీ [వవర్షకు రాజాదరణమున కివి సాధనము లెనవి

పద్మనాయకరాజుల ఆస్థానకవియైన శాకల్య ఆయ్యలార్యుడు థాస్క్మ-ర రామాయణమును వరిపూరి గావించినాడు ఈతడు కాకల్య మళ్లభట్టు మనుమడు ఈ రాజన్యుల [పొపు పొందిన తెలుగు కవులలో గౌరన పోతనలు వసిద్దులు గౌరన ద్వివదకావ్యముగా హరిశ్చందోపాఠ్యానమును తీర్చి

ఛి

దిద్దెను దేవరకొండ [ప్రభువైన మాదానాయని మంతి సోతరాజు పోతరాజు సోదర ప్యుతుడు గౌరన సరససాహిత్యలష్షణ చ్మక్రవరి బిరుదాంచితుడు ఇతని గంథములలో హరిశ్చందోపాఖ్యానము లక్షణ: దీపిక నవనాథచరితలు ముఖ్యమైనవి ఈ కాలమందే గోన బుద్ధారెడ్డి రంగనాథ రామాయణమును ద్విపదలో రచించెను

మహాకవి బమ్మెర పోతనామాత్యుడు బమ్మెర నివా బమ్మెర [గ్రామము పూర్వము నల్ల గొండ జిల్లాలో నుండెడిది నేడది ఓరుగల్లు మండలములోని కొడకండ్డ తాలూకాలో నున్నది పోతనా

లు తి మాళత్యుడు వద్మనాయక రాజ్యముల్‌ నివసించినవాడు సహజ పాండిత్యమున ,పసిద్ధి చెంది మూడవ. దతళయ్యు (గఐ ద్ర నా త న ల న శై సఖ్ళ పె తో షో

ర్‌జె

సింగ భూపాలుని కోరికపై భోగినీ దండకమును రసవత్తరముగ రచించెను రాజాస్థానముల న్మాళ యించి జీవించుట హేయమని భావించి జన్మస్థలము చేరి హోలిక వృ త్రి నవలంబించి పోతన జీవించెను

పోతనామాత్యుడు మూడవ సింహభఖూపాలుని రాజ్యపాలన మనిళ్చితమని భావించియో లేక పద్మనాయక రాజ్యమెవ్వడు వతనమగునోయని తలంచియో తురుష్కుల దండయా[తలవలని ఉప్మ[దవము నెరింగియో రాజాస్థాన పదవికి స్వ స్పిపలికి శ్రీరామార్చణముగా మహాభాగవత రచన మారంభించెను

అఆడంబరములు ఆతిళయములు గెట్టనివాడు మహాభక్తి తత్త్వమును నాకళింపు జేసికొనిన వాడగు పోతన పవ్మితమైన కవితావ్యవసాయమున విషబీజములునాటి కుద సౌఖ్య ఫలము బడయట కంటె ఇహవర సాధనమునకు (శ్రీరామాంకితముగా భాగవతమును రచించి తన జీవితమును ధన్యత గావించుకొనెను

పోతన తలిదండ్రులు శై వమతానుయాయులు పోతని వీరభ్యద విజయమును రచించి తన శివభ కక్రిని పకటించుకౌనెను వై దికమతాచార సంవన్నులకు శివకేళవభఖేదము లేదు శివాయ విష్ణు రూపాయ శివరూపాయ వివవే అని స్మార్తులు భావింతురు పోతన మవికవి తన పురాకృత పుణ్య వశమున నన్నయ తిక్కనాది మహాకవులు. భాగవత రచనమునకు బూనుకొనక తనకు వదిలివేణనారని చెవ్ప్చకొనినాడు మహాభాగవత గ్రంథ మాం[ధభాషాయోష కపూర్వాలంకారశో భను గూర్చినట్టిది భాగ వతమును చదువని ఆంధుడే లేడనిన అతిళయోక్తి కాదు ఈ మహాకవిని గన్న తెలంగాణ మాగాణము ధన్యమైనది

పద్మనాయకరాజులు కాకతి గణపతి దేవుని కాలమున వెలుగులోనికి వచ్చి కాకతి రాజ్య పళనానంతరము స్వతంత్ర రాజ్యమును స్టాపించి తెలంగాణ (ప్రాంతము నేలినారు ఈ రాజన్యుల పాలన మీ ప్రాంతమున సమారు 150 సంవత్సరములు సాగినది వీర పతన మొందుచున్న హైందవ సంస్కృతిని పునరద్ధరించి తురుష్కుల దండయా(ల నరికట్టి పాందూ దేవాలయములను పునరుద్ధ రించి నూతనముగా ఆలయములను నిర్మించి శిథిలమైన శిల్ప సంపదను పునరుద్ధరించి మహోన్న కాళశయములతో రాజ్యమును పాలించి కవి వండితులను పోషించి స్వయముగా (గంథములను రచించి సంస్కృతాం్యధ బావల నాదరించి చిరయళస్సును గాంచినారు

శవా జ్‌ సా శీ ల శ్‌ ల్లీ ణే త్రి ై కా! 2 ట్రై సూ షే స్ట శ ల్ల టై క్షే (తిపురాంతకము రేచబ్ద ముమ్మడీ 50 ఆవులు కి నెబ్యెము శక సం 12139 నాయుడు ఆబోతులు దీవ అన్ని సెట్టి జూ [కీశ 1991 కంబము ఎత్తు 16. 6 ఖండి వెలి పొలము వీర రాజేంద

• గొడుగులు జి వెండి మరలు 2 దోమలవల్ల దాచయ సింగ 9 నివర్రనముల కేశవ దేవు -- భూపాలుడు కేదార భూమ్‌ నకు సంఘటి యం (తము ల్‌ మజుర్రి వెలి భూమి గాడి చరవల్సిలో నొక శర్వా బావి £ తోటలు గొల్పినూళతి వద్ద మయుతురు 8 ఐనవోలు మొదటి. అన అయ్యన వోలు మైలార దేవ శ సం 129 పోతానాయడు [గామము చతు రకు అంగ సౌమ్య (శ్రావణ స్సీమము రంగ భోగ శద్ధ 15 గురు ములకు వారం ౯౬ క్రీ కీ 9.'-1869 4 కందికొండ వెన్న భూపాలుడు క౦దికొ౦ డ జనార్దన స్వామి శసం 129 చెరువు. వెనుక అంగరంగ ఖోగ = (క్రీశ 18/5 అడ నేరడినిచేను ములకు అక్రీరలో మణి తురు వడుమణు తుళ్లు

ర్‌4 ఫ్‌ సింహాచ ఇ సింహాచలము కనక మహాలక్ష్మి తిరువిక కోల సింహా్నాది నర శసం $8082 వెలుంగుటకు 5 ఎంహ స్వామి జ |క్రీళ 880 గండమాడలు భండారము 8... శ్రీకూర్మము... పిన మాదానాయుడు తిరుమడ పలి ఛ్రీకూర్మనాధుని శసం 892 తల్య ౦డుకై. భండారము = [క్రీశ జ్నీ0ర5 కూర్మ నాథుని భ౦డారమున 10 గండ మాడలు 7 భాయంపేట రావు ధర్మా మచ్చెరువు మడ ముచ్చెజ్దతిరు శ శం తరికి రాయడు వల్లే అ గ్రవారము వెంగళ =డ్రీశ ఉ6ికీ తిరు వెంగశ నాథుడు ధునికి 0 2 మంది ఎత వర. అయ్యవార్జు లి ౨ మంది మందిక్‌ 12 మహాజనులు వృతులు మహాజనులు జి మందికి కి వృత్తులు 6 ్రీకూర్మము సర్వవ్ప అళ్వా ఫ్రీ కూర్మనాధున్ని _ శ్రీకూర్మ శ సం కలికి రాయడు అంగరంగ భోగ. నాధుడు ఇ |కీళశ 604 ములకు కూర్మ ఖ్రామ దానము 9 సింహానలము సర్వవ్ప అక్వా ఎంహాదిస్వామి ఎంహాది శ సం $26 రాయడు తిరువశికలకు నరసింహ =(క్రీశ 606 రాగిభోగములకు స్వామికి నవర (గామ 0 ల దానము మర్షిన్నపేట్‌ జూపూడి ధర్మా శికుంచాలవడ్డు తంమ్మడి శ నం 675 రావు దేశముఖ్‌ వడువబాటు వెన్న జియ్య ఇ=|క్రీశ 58 పొలము - బావి ఎడు వ!

'రేచళ్లి పద్మనాయాకుల శాసనములందు 'పేఠొ గ్రానబడిన

అత్య అధి అన

పురుషుల బర్లు ఆఅఆండానయ చింతల నరుసాబోయి అంణారయ చిలుమరాజు తిస్పన అనంతభట్టు చెంనమయ అనంతయ జకస్వాయోర్నులు అనంతోర్చులు జువ్వాది మాధవరాయడు అనపోతానాయడు జూవల్లి ధర్మారాయడు అన్నంభట్టు జూపల్లి రంగవతి ధర్మారాయడు అంబాల మల్దాయోర్ఫులు జూపూడి ధర్మారావు దేశ్‌ముఖ్‌ అల్లాడయ్య తంమ్మడి వెన్న జయ్య అలిపి దానయ్య తల్గాయోర్నులు అచయ తిప్పాభట్టు ఆడుదారయ్య తిప్పాయోర్లులు ఆయలయ తిప్పా సోమయాజులు ఆయలోర్ఫులు తిర్మలయ ఆవులయ్య తిరు వెంగళయ ఇనుంగంట్టి తిమ్మజగదేవరాయడు దళవతి రాయండు ఉం్యడకకొండల కేశవయ (దిళలతలు గిరిభట్టు జొబకోరులు దేశిభట్టు అ ఎమ వెళ్లి గోవయ నందవరపు వీరాయోర్ఫులు కమళయ నరహరిళట్టు కలువకొల్ని మలుచమ నారాయణ కసవాయోరుఎ నారాయణభట్టు కృష్ణభట్టు పుష్పాల అంకయ? కృష్ణయ ఉదోరులు కిళాంబి ధీరయ మంగొల్ని పినజొబళయ కొంతాల “"గినాయడు మంచనోర్ములు కొల్చి విడియ మలుభట్టు గంగవోర్ములు మహమ్మదు ఖుల్టి పాదుషావా గుగ్గిళ అనంతోరులు మిన్నయ్య గోవయ ముకుంద బావంబలేం[దుడు గోపాల గోవయ్య యజ్ఞేశ్వర సోమయాజి

56 రామాభట్టు కూమ్మళము రాయ[పోలు బొభళ భట్టు కొండి వికి రావికోఎ ఎంగమయ కొ త్రగట్టు సందుకు జువ్వీబండ రేయోరులు కొ త్రగట్టు స్థలము వెంగళ జగదేవుడు కొవ్వుల కొరాము విశ్వేశ్యరభట్టు గోపినేనిబంద్దం విష్ణసోమయాజి ధి శింగమయ తిర్మలాప్పరం (్రీదరయ తిభువనగిరి 'శ్రీరామభట్టు తుటుకకుంట ్రీరామయ ధర్మపురి సర్వవృ అళశ్వారాయడు నరవ (గ్రామము వాస్రగిరయ నాగ సము[ దము స్త్రీల "పేర్లు నాగానాయనికొండ కనకమహాలక్ష్మి పంతిణి తిస్పమాంబ సై పగళ్లు పోచాంబిక లా నాగాంబిక మచ్చెబ్ద సింగమాంబ వద్ద నిగు మ వ స్ధల నామములు మొక _ంచేను అనపోత సమ్ముదము యజజెలకా ఆయ్యనవోలు రాచకొండ ఆతుకూరు సందికట్టు వాగు రాజగరి ఆమనగల్లు రాజుకొండ ఆలేరు రాయసము[ దము ఉప్పలకుంట వంగూరు ఉమామ హేళ రము వీరగొరాము ఒకాలబ౦డ ్రీపర్వతో త్రర ద్వారము ఓరుగల్లు థ్రీశై లము కక్కిరాలపల్లి చెజువు స్క౦దాది కడిపికొండ ఎంగపురము కందికొండ సింహాద్రి

జుర్రి ఈ 4 రచజ్ఞ పద్మనాయకుల శాసనవృ్చుల్ప | 'రేచజ్ఞ వముమ్మడినాయని (తిపురొంతక శొసనము (తీపురాంత కేశ్వరాలయమునందున్న మండవము దక్షిణ కుడ్యముపై 8 వంకులలో చెక్కబడిన శాసనమిది కాసనమును శకవర్షము. ల 8 ఖర పువ్య జద్ధ వంచమినాటి మకరసం( కాంతి పుణ్యకాలమున ఫ్రీ (తిపురాంతక శ్రీ మహాదేవర అఖండదీపమునకు (భ్రీమన్మహామండలేశ్వరి సకల సేనాధివతి రేచర్హ కులోత్తములై న కొంతాల నాగినాయని కుమారుడు ముంమడినాయడు తమ తండ్రి పుణ్యలోకృప్రా ప్రికిగాను ₹0 ఆవులు 8 అబోతులు ఒ* దీవ*ంబము దానమిచ్చు సందర్భమున వేయిం చెను దీవకంబము ఎత్తు 6 వీశల 68 పలములు దానవరి[గ్రహీత నెబ్యెము అన్ని సెట్టి నిత్యము మానెడు నేయి తన స్మతానుపొ[తికము నడవ గలవాడను నియమ మేర్పరువబడినది అళ్జే కోట భూమిలోని మాందలను ఇచ్చిన వెలిపొలము ఖండి ముమ్మడినాయ డిదివరలో (తిస్పరాంతక (భ్రీమన్మహాదేవరకు లి వీరరాజేం్యద గొడుగులు 2 వెండిమర లర్చించి యుండను కాసనకాలము [కీ ళఈ ౭9 రేచర్హ ముమ్మడినాయకుడు కాకతి (వతావర్ముదుని సకల సైన్యాధివతి అంబదేవునిపై జరిపిన దాడిలో ముమ్మడినాయకుడు పాల్గొని విజయము లభించిక ఎదవ (తిపురాంతక మేతెంచి వీర రాజేం్యద్ర గొడుగులు వెండిమరలు సమర్పించియుండెను తరువాత మకరసంకమణ పుణ్యకాలమందు అఖండ దీవదానమునకు ఆవులను ఆబోతులను ఇచ్చి కాసనమును వేయించియుండును శాసనము = మూలము స్వని సకల గుణగణాలంకార వరనాఠరిదూర ఆమనకంటి పురవరాధీళ [=] 2] వీరలక్ష్మీ నిజేశ్వుర - బలభీమ రణరంగరామ వితరణకణ౯ వ్మికమసౌవణ౯ వతిపా 8 తాంజనేయ కౌచగాంగేయ స్వామి (దోణరగండ జేతనభుజాదండ సత్యరత్నాకర దుష్ట

ర్‌8ి

శత _జనభీకర సుభట సంస్తుత్య మనుమ కులాదిత్య వివేకవిద్యాధర గంఖీరసాగర అన

5 వరత వరహిజాచరణ రంగపాత్స౯ (సత్యకు ధమ్మక నందన సుజన హరిచందన నామాది సమ

6 స్తవళ స్లి సహితులైన శ్రీమన్మహామండలేశ్వర సకల సేనాధివ రేచజ్జ కలో త్తములై న కొంతా

ల నాగినాయని కొడుకు శ్రీమతు ముంమడి నాయుండు తమ తండి నాగినాయునికిం బు

8 ణఖ్యలోక (పాప్తిగాను స్వస్తి శకవషకాంబులు వ 8 అగు నేంటి ఖర సంవత్సర పుష్య శుద్ధ ర్‌ నాంటి

9 మకర సంకమణ పుణ్యకాలమున స్వస్తిఖీ తిపురాంతక శ్రీమహాదేవరకు అఖండ దీపానకు ఇచ్చిన మో

10 దాలు 50 ఆంబోతులు $ లోహ దీవ కంబము 1 దీని ఎత్తు విశ్యల 6 వల 164 ఈ పసులం జేకొని నె _

శ్రే] ట్యము అన్ని శెట్టి నిత్య మానెండ. నేయి తన పుశత్రానుపొ(తము నడవం గలవాండు ఈ దివ్యకా

_ ంపునకు కోట భూమిలోని మాందలను ఇచ్చిన వెలిశేను ఖ 1 వీ రిదివరకు ఇచ్చిన వీర రాజేంద్ర

1శీ గొడుగులు 2 వెండిమరలు £ి మంగళ మవో ్రీథ్రీలీ

ఎ 0 --

శి. దోమలపళల్లి శాననము :

నల్దగాండ జిల్లాలోని దోమలపల్లి గామమున రెండు శకలములుగనున్న కాసనమిది కాసన మును రేచర్ణ్జకులోదృవుడును దాచానాయని తనయుడును నగు సింగభూపాలుడు కేళవదేవునికి తొమ్మిది నివర్తనముల కేదార భూమిని సంఘటీ యంతమును (బాహ్మణులకు గాడిచర్రవల్పిలో నొక బావిని దేవరకు 5 మట్వుర్త వెలిభూమి రెండు తోటలు గొల్టనూతివద్ద మణుతురుభూమిని దానమిచ్చు సందర్భ మున వేయించెను అ

ఈ శాసనము సంస్కృత థాషలో నున్నది ఇందు సింగభూపాలుని వర్ణన మున్నది రేచజ్హ వంశీయులు తమ నామమునకు మొదట తండి పేరును చేర్చుకొనుట కశాసనములందు కనిపిం చును సింగభూపాలుడు దాచయ సింగభూపాలునిగ పేర్కొనబడినాడు అక్లే మాదా నాయుడు సింగయ మాధవక్షితినాధుడని వర్హింపబడినాడు

_ శాసనము = మూలము మొదటి శకలము

లక్ష్మీ లా కాలాయితత తనుహ్య౯రి రవ్యాన్నహోన్నత

యద్ధంష్టాం కేత కేయాతి పృథ్వీ

షట్పద వ్మిభమం ఆభూదంబోజ

సంభూతే పాద వద్మభవ [వభు

వసొఇత్త ఇతి థ్యాతోధమే౯మాన ఇవావర

తస్యాన్వయే దాచయ సింగనామ భూపాల

మౌళి పళాసభూమిం రేచలకా

వంళాంబుధి పూర్ణణ చం(ద్రశ్య___

రెండవ శకలము

దాన్మహాయతి నివతో౯న్మతయ మితాం

కేదార భువమాదారాత్‌ కేశవ

దేవయా దాత్కేదార నివత్త 9 సంఘటీ,

యంత్రం కాలేస్మిన్వి (పేథ్య

కల్యా మ్మేతం గాడిచెలకావల్చి దేవరకు -

వెలిభూమి మజుతురు 5 తోటలు 2

గొల్లనూంతి కా_-మయుతుఎ

తీ రాచకొండ శాసనము

నల్టిగొండ జిల్హాలోని రాచకొండ దుర్గమున ఖైరవగండి (పదేశమందీ శాసన మున్నది రేచట్ట నంళోదృవుడైన అనపోతానాయకుడు రాజగికి నివాసముగా గలిగి సకల భూవలయమును షాలించుచు శక సంవత్సరము 125 విళ్వావసు (శ్రావణ బ 8న అనపోత సము[దములో సర్వభూత హితార్థము తన బిరదాంకితముగా పతి గండ భైరవ (పతివ్ఫ యొనర్చు సమయమంది కాసనమును వేయించెను

ఇదికాక రాచకొండ దుర్గమున మొదటి అనపోతానేడు శక సంవత్సరము ౨87 విక్వావసు సంవత్సర (శ్రావణ బహుళ అష్టమి తిథి ఆదివారమునాడు తుంగ చేరువు వద్ద రామాలయము చెంత ఒక్కాక్క- శాసనమును వేయించెను

అనపోతానేడు శక సంవత్సరము 1802 రౌది శ్రావణ శుద్ధ నవమినాడు రాచకొండలోని గన్నెర్జ చెలువు సమీపమం దొక కాసనమును వేయించెను

రాచకొండలోని కాసనములు గండ శిలలపై చెక్కబడినవి అక్షరము లచ్చటచ్చట చెదిం పోయినవి గరుకు గండ శిలపై చెక్కబడిన శాసనములు కావున ఛాయా చ్మితములు తీయుటకంత అనువుగా లేవు [క్రిశ 186 లో మొదటి సీంగమనేడు సంహరింపబడిన పిదవ అతని తనయు లనపోత మాదానేడులు ళు సంహారార్థము సైన్యయుతులై బయలుదేరి జల్దపల్టి కోటను ముట్టడించి త్యతియ రాజులను సంహరించిరి అటుపిమ్మట ములంగూరు కోటలో దాగియన్న క్మతియలను చెంజెర్హ యుద్ధమం దోడించిరి రెడ్డి రాజులను ధరణికోటవద్ద వరాజితుల గావించిరి ఇంద్యాల సమీప మున సోమవంళ క్ష్యత్రియులలో మిగిలియున్నవారిని సంహరించి వారి రుధిరముతో తం డికి తర్పణ మొసంగిరి

అనపోతానాయకుడు ఆమనగల్డు నుండి తన రాజధానిని శతు దుర్భేద్యమైన రాచకొండకు మార్చి అచట సమ స్త సదుపాయముల నేర్చర చెను

దురమును వటివ్షమొనర్చి నీటి వసళులను కల్పించి రాజభవనములను ఆంత పృరములను

ళ్‌ లే

నిర్మించెను ఆ సమయమందే ఈ శాసనములను వేయించెను

(క

(కి ళ 1861 సంవత్సరాంతమువరకు సోమ వంశ కృ్మతియులను సంహరించి నాలు: గేండ్డలో రాచకొండ దుర్గమును వటిష్ట మొనర్చి శక సంవత్సరము 120 == క్రీశ 1885లో ఈ శాసనములను [వకటించెను ఈ కాసన రచయిత అనపోతానేని కరణము చిలుమరాజుల తిప్పన

కాసనము-మూలము

స్వసిథ్రీ మహామండలేశ్వుర ఆంధ దేళాధీశ్వుర గజదళ విఫాళ రాయ గాయ గోపాళ వంచ పొండ్యదళ విభాళ (నతిగండ ఖైరవ భుజబల థీమ ఖడ్గ నారాయణ కాకతి రాజ్య స్టావనా చార్య అష్ట దిక్కూరాయ మనోభయంకర రేచర్హ వంశోద్భవ దాచినాయని సింగనాయని వరసుతుండు సోమకుల పరశురామ అరిరాయ విఫాళ ఆ[వతిహత (వతాపుండైన ఆనపోతానాయనిగారు రాజగిరి నివాసులయి సకల భూవలయమున్‌ వరిపాలిస్తున్‌ శక వర్షంబులు 1287 అగు విశ్వావసు సంవత్సర (శ్రావణ బ 8 అనపోత సము] దములో సర్వ భూత హితార్థముగాను తమ బిరుదాంకితమై చేసెను. (వతిగండ భైరవ వతిష్ట రాయగాయ గోపాలుని కరణము చిలుమరాజు తివ్వ్సన (వాలు మంగళ మహా థ్రీథ్రీథీ

జా 0

4 రాచకొండ శాసనము

రాచకొండ దుర్గమందున్న తుంగ చెలువువద్ద నున్న గండశింమై చెక్కబడి యున్న కాసన మిది. ఈ కాసనమును బంగకునాయని తనయుడశు మొదటి అనపోతానాయకుడు శక సంవత్సరము

విర్ర? విక్యావసు [కావణ బహుళ అష్టమి ఆదివారము నాడు వేయించెను

అనపోత సము దము దక్షిణమున రాజు కొండపై కలు కోటలు బావులు నిర్మించి దుర్గ సంరక్షణ చేయించి అనపోతి నము [దమున కుత్తరమున గల నాగానాయని కొండమీద కలుకోటలు కట్టించి బావులు (తవ్వించి దుర్గ రక్షణ కన్ని కట్టుదిట్టములు చేస ఆ తరువాత భూమి కోటలు నిర్మించి రెండు కొండల నడుమ అనగా రాజుకొండ నాగానాయని కొండల నడుమ గల అనపోత సమ్ముదమున తన బిరుదమును సూచించు (పతికండ భైరవ ట్రతిష్ష గావించెను

అనపోతానాయకునికి రాయగాయ గోపాళ బిరుదమున్నది అతని కరణము చిలుమరాజు తివ్పన ఈ కాసనమును రచించెను ఈ కాసనారంభమున అనపోతా నాయకుని వశంస యున్నది

శాసనకాలము కి ఈ 1965

శాసనము = మూలము

ఫ్రీ లైరవాయనమ స్వ స్తిశ్రీమన్మహామండలేశ్యర ఆంధ్ర దేశాధీశుర గజదళవిఫాళ రాయ గాయ గోపాళ పంచ పాండ్య దళ విఫాళ (వతి గండ భైరవ భుజబల భీమ ఖడ్ల నారాయణ కాకతీయ రాజ్య స్టాపనాచార్య అష్ట దిళా రాయ మనోభయంకర రేచర్ల వంళోదృవ వర్య 'చాచినాయని సింగమనాయని వర సుతుండు సోమకుల వరశురాశు అరిరాయ విఫాళ అ(పతిహత (వతాపుండైన అనపోత నాయనింగారు రాజగిరి నివాసుంయి.. భూవలయమును పరిపాలిస్తూ శక వర్షంబులు ౭5” అగు విశ్యావసు సంవత్సర ,శావణ బ 8 అఆ అనపోత సముద్రము దజిణాన రాజు కొండమీంది కలు కోటలు బావులు దుర సంరక్షణ సేయించి ఆ చెరువు ఉత్తరాన నాగానాయని కొండమీది కలు కోటలు బావులు సర్వమైన దుర్గ సంరక్షణ సేయించి ఆపమట (ఆ పిమ్మట) భూమి కోటలు సేయించి రెండు కొండల నడుమ అనపోత సమ్ముదము సర్వ భూత హితార్థముగాను తమ బిరుదాంకితము సేసి వరగంగ చేయించిరి [వతిగండ ఖైరవ (పతిష్ష రాయగాయ గోపాుని కరణము చిలుమరాజు తిన్సన (వాలు మంగళ మహా అీఅఠీథీ

వా 0 శా

"| ల్‌ ా రాచకొండ శౌసనమను న న. న య ల నా! న న న న ర రు న టా నం ము కం! మనా న గ ము మ న న న. ము స. టు రు యను నం టా టు ను త న స ము న న వ నే మ మా న! నే టా షా టన సను న వు నా! సు. న న న స... న వ ర సత వ ర్‌ స మ , వ న వ. న న. న. భన మ నళ వ ప నం ధరం ప నో న న న నే నాభి న్‌ నం. మ నున న న టై వ న! మ ర న. సి న్‌ కం స్త సారు న. ల మ ట్‌ సంస్‌ పు వవ వడా మ. వు టే న ని మో మాం న న చ వ

• ఎన న శ్‌ ప క్‌ న. నట. య. న ప గ్‌ న! ర్‌ డల నను ము ర; నర నం న ను

• పయన మ్య, న న ప న ల న లా మామా మరం పసు వమన నమా క వ న న మ్‌ వాన న సంస యాట న పసన మన సో నచలైలా వరితో

లాల రాచకొండ శాసనము (చమ న న న వషట్‌ సమా స నం పాయా చన ర త! టల సయ మ! య నన్‌ మను ను ల్‌ కలో టో మ ముం న రత గ! ర సరు ప స సప వ టు సల యట... పను నన ని ను నా. టన్‌ న య యో న. న స. న మ పటంలో నూన నో మం న న. హై 1 పాన వ్నా క టు ల ర! యా మా న స న న క క న 15 పం వమన య యయ... కేన్‌ సమ్‌ టో శమం అ పై రో నం మం ల నం న ర న ర ల సడ ఫల ను. ను ర నం న నం. న లాగ. వ నా. షష న న రం వాటాల న న జ 1! న మ యయ. మన న రక్త మా 0 2 న విప కా నం గ న పం క న స న ర్‌; వెప న న సో హా, సా హః య య ళా టో షం న ము చాలి న టన రంగ న. ర ర క న న ర న. న గస గ్ల మ న న లో పంట మున స జినో సత పనన వళి వత్తా చ సనా... సంర గన న వు వం నన టం ను న, ర 41 క గ టం న న న మ న న పో దము న | ల వై ల మ న స షష్ట. టో ర సా భజ ళన తన పటు

త. రాచకొండ రామాలయ శాసనము రాచకొండ దుర్లమున రేచబ్బ వద్మనాయకుల ఇలవేల్పు గ్రీరాముని కాలయము. నిర్మింవ బడినది ఈ రామాలయము సాధారణ శిల్పముతో నొప్పారు చున్నను రేచట్ద వద్మనాయక్షల కుల బైవము శ్రీరామునకు సంబంధించిన దగుటవలన (పాముఖ్యము వషొంచినది చాలా యేండ్డ కింద రాచకొండ రామాలయమందున్న ఉత్సవ విగ్రహములు తరలించబడి రంగారెడ్డి జిల్హాలోని పెద ఉవ్పల్‌ రామాలయమునకు చేర్చబడినవి క రామాలయమందున్న ఈ శాసనము రేచజ్ఞ అనపోతా నాయకునిచే శక్ర సంవత్సరము వరి విశ్వావసు గ్రానణ బహుళ అన్టమి ఆదినవారమునాడు వేయి ౦నబడినది అఆనపోతా నాయకుడు అనపోత సముద్రమునకు దక్షిణమున రాచకొండ మీద కలు కోటలు కట్టించి బావులు తవ్వించి దుర్గరక్షణకు కట్టు దిట్టములొనర్చి ఈ కాసనమును (వకటించెను శాసన రచయిత అనపోతానాయకుని కరణము చిలుమరాజు తివ్సన ఈ కాసనకాలము (క్రీ క 1885 శాననము = మూలము స్వ న్తిశ్రీమన్మ వోమండలేళ్వర గజదళ విఫాళ రాయ గాయగోపాళ వంచపాండ్యదళ విఫాళ (వతిగండ ఖై రవ భుజబలభీను ఖడ్గ నారాయణ కాకతి రాజ్య స్టావనాచార్య అన్షదిశారాయ మనోళభయంకర రేచర్హ వంశోద్భవ ఎజ్జ దాచినాయని సీంగమనాయని వర సుతుండు సోమకుల వరజరామ అరిరాయ విఫాళ అ్యవతిహత [వతాపుండై న అనపోతా నాయనింగారు రాజగరి వానులయి సకల భూవలయమును వపరిపాలిసూను శకవర్శంబులు తర అగు విశ్వావసు సంవత్సర [కావణ బర ఆదివారము అనపోత సము[దము దశ్నిణాన రాచకొండమీంది కలుకోటలు బావులు దుర్గ సవుంరక్షణము చేయించి రాయగాయ గోపాళని కరణము చిలుమరాజు తివ్పన [వాలు వా ఏ జా

6 ఐనవోలు శాసనము ఓరుగల్దు మండలములోని ఐనవోలు [గామ మందలి (పసిద్ధమైన మైలార దేవాలయమున గల శిలా స్తంభముపై నాలుగు వైపుల చెక్కబడియున్న కాసనమిది శాసనము సంస్కృతాంధ్ర భాషలలో నున్నది ఈ కాసనమును రేవజ్జ పద్మనాయక వంశీయడును సింగమ నాయకుని జ్యేష్ట పుతుడును [తిభువనగిరి ఓరుగల్లు రాజుకొండ ఎంగపరము తదితర తెలుగు భూ భాగములను పాలించు (పభువునునై న అనపోళతానాయకుడు తన దిగ్విజయయా త్ర సందర్భమున ఐనవోలు కేతెంచి అచట వేంచే౧యున్న మైలార దేవర అంగరంగ భోగములకు తదితర పూజాదికములకు శక సంవత్స రము 29 సామ్య (శావణశుద్ధ 5 గురువారమునాడు ఐనవోలు (గ్రామము న(గ్రహారము నిచ్చుచు చేయించెను శాసనము మొదటి వక్క 48 పంక్షలు రెండవ్యపక ఠాలీ9ి పంక్తులు మూడవ (పక్క ల్సి వంక్షులు నాల్గవ [పక్క €6 పంక్తులు మొత్తము 15% వంక్తులలో నున్నది రేచల్ట పద్మనాయకు లామనగంటి పురవరాధీశ్వరులు కాకతి గణపతి దేవుని కాలమునుండి పీరి అభ్యుదయ మారంభమైనది కాకతి రుద్రమ (ప్రతావ రు.దుల కాలమున వీరు మహి సామంతాధి పతుయిగా వ్యవహరించినారు రేచజ్జ గో[తోదృవుడై న అనపోతానాయక్షుడు వేయించిన ఈ కాసనమున రాచకొండ (ప్రభువుల వర్ణనమున్నది రేచజ్ఞ వద్మనాయకులు కాకతి రాజన్యుల గౌరవాదరములక్షు ప్మాళులై. వారి దండనాయకులుగను మహా సౌమంతాధివతులుగను క్రి గ్ర వహించినారు ల చో ప్రై డన్‌ వెన్నయ తనయుడగు దాచయ కాకతి 'ప్రతాపరుదుని సేనానిగా నుండి మ శ చ కాకతి సెనలు నిర్వహించిన దండయా తలందు పాల్గొనెను అతడు పాండ్య రాజ జయిం భి అందుకు (పతావర్ముదు డతనిక్షి పాండ్య రాయ గజ కేసరి బిరుదము నిచ్చి సత్కంరించెను పాట్ట పళ తనయుడు బ౦గభూపత్సి ఇతడు కాంచీపుర దండయా[త్రలయందు తండితో ల్ల సీ రణరంగమున వీర విహార మొనర్చి [పతావర్ముదునివలన ఆశీత్రి వరములను పొంది ఆశీతివరాల సింగమనేడున్స బిరుదము వహించెను

65 కొకతి రాజ్య వతినానంతరము ఓరుగల్లును తురవు _ లా(కమించి పాలించు కాలమున హైందవ మతమునకు మత సంస్థలకు హిందూ దేవాలయములకు నిలువ నీడ కరువయ్యెను బంగమ వాయకుడు తక్కుంగల నాయకులతో కూడి మహమ్మదీయల నోరుగల్లు నుండి తరిమివేయు మహోద్య మమున పాల్గొని విజయము సాధించి ఆమనగంటి రాజ్యమును స్వతం్యతముగ పాలించెను నింగమనాయని కిరువురు తనయులు అందు జ్యేష్షడు అనపోతానాయకుడు రెండవవాడు మాదానాయకుడు ఈ అన్నదమ్ము లిరువురు తండి అవ్పగించిన కార్యమును బాధ్యతాయతముగ నిర్వపాంచిరి అనేక యుద్ధములందు విజయములు సాధించి రాచకొండ రాజ్యము నేలుచున్న అనపోతా నాయకుడు భీమవరము చెంత ముసునూరి కాషయనాయకునితో సంభవించిన యుద్ధమునం దతనిని సంహరించి విజయుడై &రుగల్లు న్మాకమించి ఆంధ్ర సుర్మతాణాది బిరుదములు వహించి ఐనవోలు. క్షేత్రమును దర్శించి అచటి మైలారదేవున క్యాగ్రామము. న గవోరముగ నొనంగుచు శాసనమను వేయించెను ఐనవోలు కాసనమున అనపోతా నాయకుడు మహామండలేళశ్వర రేచఅ గో([త చింతా వ్‌ జోల మణి గజదళ విభాళ భుజభలభీమ ఖడ్గ నారాయణ చేగోలు గండ రాయగాయ గోపాల పాండ్య రాజ గజదళ విభాళ చలమర్తి గండ ధరణీ వరాహ దుష్టరాజగజాంకుళ [వతికూల రాయ భయంకర (పతిగండ భైరవ రాయమీన జాల రాయదేవేంద్ర వల్దభ _ జీర్ణరాయ కులగురు సమర మహేశ్వర ఇరుమరు గండ గోపాల కేళాదిరాయ జగనొబ్బ గండ రాయ గండభేరుండ రాయబంది విమోచన రాయదిరుద విథఖాళ శరణాగత వజ వంజర బల్టరగ౦ండ వివేనారాయణ సమస్త సమర విజయలఖ్మీ సమాగమ సముచిత వలవ తోరణొవళీ (వకాళిత నిత్య కల్యాణ సత్య (వతిజ్ఞ సోమకుల వరజర్తామాది ళా జగ్మత్పనీద్ధ బిరద నామధేయ [వళస్తి సహితు డని వర్ణింపబడినాడు మెలార దేవర ప్రవ్మిత్రారోవణ మహోత్సవ పుణ్య కాలమున అష్ట లోగ సహితముగా ఆ దేవదేవునికి ఐనవోలు [గ్రామము నగహారముగ అనపోతానాయకు డొసంగెను ఐనవోలు [గామమునకు సీమావధు లీ శాసనమున తెలువబడ్తినవి తూర్పున ఓరుగంటి హోడి వంతిణి [తోవ దక్షిణమున కక్కిరాలవల్లి చెలువు కొమ్ముననుండి చింతలవలి వాంగ. గౌడినుండి దాంకను వశ్చిమమున చట్టువడియ కొండ వజితి (తోవ

66 ఉ త్రరానను ఎడవల్లి చెలువు దక్షిణపు కొమ్ము నుండి ఉప్పులకుంటదాకాను చతుస్సీమము లుగా తెలుపబడినవి శాసనమున నాలుగవ (వక్క 2వ పంకినుండి 80వ వం క్రివరకు వ్యాసగీతా శ్లోక మున్నది శాసన రచయిత నాగనాధుడు గొప్ప పండితుడు ఇతాడీ కాసనమున- ఇతి ఫ్రీ కౌశిక (బ్రహ్మషి౯ గో[త్రజన్మనా వశువతి వండిత ప్యత్రేణ నాగనాధ కవినా లిఖిత మిదం శాసనం శాశ్వతిక (ప్రతిష్టమస్తు ఆశి వర్ణింపబడినాడు ఐనవోలు శాసనము శక సంవత్సరము సౌమ్య (శావణ శుద్ద హైర్ణమి గురువారమునా డీయబడినది కావున కాసన కాలము కి శ 869 జూలై నెల 9వ తేది యగును శాసనము-మూలము మొదటిప్రక్య్క 1 అవిఘ్నమస్తు అ్యపతిహతమసు ఏకే & న దంత కాండేన దానవషీ౯చకాసీయ సే 8 దు రేఖ ఇవాంభోద స్సపాయాద్యో గణాధిప క్త జయత్యాదివరాహస్య దంష్ట్ర సాయ్యత్రమేదినీ ! ర్‌ జేరాజీవనో సోల్యాగజ గంన్నీలోత్సలా [క్షు (కృ%తి (2 నారాయ శ్రి ఇస్య పాయాద్యోనాభి పద్మం తదర్భుతం వైధ్మాతం 7 గాత మారబ్ధిం య(దేబు పరమాణుభి $8 నేతే ర రాజీవ నేశ్రస్య మూ త్రికమదన కానన. పుష్యతాం 9 పువ్చ వంఠతావ కరై (శతి సుధాకరై (4 చశాసి 0 [భూభుజాంవంళ (ఫ్రీకాంత పద వద్మజ (ప్రవాహ ఇ వ గంగాయా ప్రసాధిత వసుంధర (5 తస్య గోళ్రా ఇంనేకాని (వసిద్ధాన్యం[ధ మండ్డలే రేచజ్ఞ గోత్రం తేష్వే

గ్‌ టా న రాట భే ల యేవ మయి సర నం నచోానన/ స చళ్ల. (ల న ళు నకం హారాల ర్‌ ర! న మం లం గలరా రం! సా లర టను చం నో వే! ర్‌ రం టం ణీ న నం యూ ననా న మా. (న తంతమట్తక న దం (మరం ళా... టాకా... సులీ సనక! వ. నబ వలనో న నట్‌ సను ఛో ప వ ని ల్‌ ళాల న, నా నే టన ౯ నం న శ్‌ వరి టో, ఖు న లే! ర సన న తు కు బర యం 2. సతాం చురచసనవి లే ఖః సల వు నదుల! ననే [న మనసును ం సర నం. (ఓ. - న. య. అన్‌, టి వ రు లకి! సన స్‌ శాసనము నాయని ఐనవో అనపోలొ.

మ్‌ వచచడ నం న నం వ మ! జ్‌. మం నీ న. ,] వ కం! పటటా చ | అరా. రది వ చీ భ్‌ మనీ మే నోపు ముప? యాగ నం వి! హుం నత రో మాన నం నం! హు సల్‌ త్‌ టే మో? పణ నళ సలు న ర! మ స. మం నో స! రు నన ర మో సల్లు నం మ్‌ ఎ న్‌ మమా న ల. రా ర్‌, మ్‌ గ ఖో న న సతికి క సే 1 న! ం పో వ న! ల న మ 1 వా ర హల న రవం కమ, పాల, ప 1 నే న స తం స. తల న ర! ప స! టు వో యం? భ్‌ బ్రమ లర [న మ. క. = వనం ర్‌ స వ ర్న న వ! నన వలే స న్న నలు. ము సోనీ మం సట ల కామ ల సో న. 6 స్క ట్య న ము పం! టా. వం య! టం రా నలె గ క గ న చా! హం! న భర ల న సంభ సళ శం న? ప ల నై. త కా. మ రం స్త్‌ న. గ రో అన పగ న ర సమో య. లో న! ము ప న ప సట స రగ లే ర టి స్‌ నూ వ్‌? ల న న్‌. మై నే న మాన టా సన న న వం ల స. వ లం కద మం! కం? మ తను షు? బ్‌ో స ట్‌ వ్‌ న: పట దంచు మన క ల. మాం సిమంేన ప స జోషే న తుస్‌ రంలో పా న. టా సక. నయా సల్ల యం నక ము? న. ను యం వనన క నక. టల గా! మం మ? న క నే ప్రమ టై సము క 4. వనాల, గ ల! తం సం సాలే స్‌ వషట్‌ ట్‌ బ్ర స గ పని నో ల రు న సళ గ డు న! గ న! నో ళ్‌ వలను ళన [న త్యం. టి. గ్య" నష ర న నన నం ము సను మత్‌ న. ప త్స 2. కోటని రా లగు వ హస ము పస

• రెండవ _పక్క

67

18 కం కాకతీయ నృపాచి౯తం (6) తస్మిన్న నావిలగుణం 14 కరవాం నిదానే పూజ్ఞ౯ శధాంళు రివవెన్నయనా

15 యకోభూత్‌ యస్యోల్ట సత్పు వలయ్య్వ త్విషి మండలా్యగ 6 _జ్యాగత్సుఖేరి సహసారి చమూతమి్యసం (7) దస్మాద జాయ 7 తజగ్యతయ గీత శౌయ్యకా భ్రీదాచి నాయక ఇతి (వధి 18 త్మపవీర చూడామణి. భుజ భృతాం [నణమత్స

౪ మస సామంత్ర మౌ మసృణీకృిత పాద పీర

£0 _ (6 పాండ్యాన్విజేతు మభిషేకయత (వతావ థ్రీ

లి ర్ముదదేవ నృపతే వృతనాలభామం భిన్నారి హ

22 _ స్తినికరాశ్వఖుర (ప్రహారైయ్యళం పాండ్యరాయ గజ 28 _ కేసరిణం జనేన (9) తస్మాత్సింగమ నాయ

24 _ కస్సృమభవత్సాం(గామికప్మతియాధూత త్యతియ

25 వీరవారణ ఘటాసంహ్వార కంఠీరవ రాజ్య

28 థీ వనితా స్వయంవర వతివ్వ౯ణాఇశమౌాణాం

27 భువి త్రాతాబంద్దు సరోజ బృంద సవితా

28 _భూమండలాఖండల (10) భుజబళ భీ "

9 మం గజదళ విభాళశ మరరాయగాయ గో

80. వాళం చెకోలు గండ్డమేనం జగతి (వతిగండ

81 లైరవంచవిదు ( ) సవక్ష భ్యూభూత్కు-లసం

లిల్లి ్రయేణ వశీకృతాఇ్మా వఎయేనతస్య సతాన తవ్యస 8 సుధావిషేణ ఖడ్లాద్ది నాజస్యత రాజ్యలమీ ( బ్సి

లి తస్యాన్నవో తవిభురున్నత ధైయ్యజరాశి రాసీదసీమ

85 గుణసేవధి రాత్మజన్మా యోమాధవేన గుణినా సహజే 86 _ నసాద్ధళాం జిమ్షు (వళాస్తి వసుధాం సురరా ఇవధ్యాం 8 _ ( శి ఉర్వీముద్ధరతే విభ త్రిచ కృతామ్నాయస్థి

88 _ తివ్యైళరిహృద్చ్భేదీ వ్మివత వీకమ కత రపు తొ 89 _న్వయ సేతుమాన్‌ గోవాళత్వముపైతి మార విజి

68 40 యే భేత్తారలే కల్మషం [వథ్యాత స్ఫుటమం 4. నృ వోతన్యవతిస్త ర్థర్గనారయా 4 త్త ఖడ్లేన (దువమంన్నవోత నృవతే చ్చిన్నైర రాతి 48 _వజైభ్విన్నం సం్యవతి కూన్యమేవ సవితుబ్చి౯ంబం జీ దివి కేంఖతి లక్ష్మీరస్యగృహం (తమీద్విజివరా 45 నళ్వావళీ మంద్దురామధ్యాస్తేరిపు సుభ్రు శీర వాంతు హృదయాన్యత్యుల్బణ సంజ్వర శ్‌ 4 మాంధాతారము దీక్య జీవత ముఖన్యస్తాంగు శీర లీ మండలా కూట స్థం శశినం విచాయ్యక రండవ (పక్య్థా కముతస్వం చాప్యుర సాంకవం యత్నా 2 _త్‌శాసతి కాననేషు బహుశోనాధాననాథా లి (ోథే క్షణమన్నవో తన్ఫపతౌ సోమా క్షీ న్యయ స్తోంణా 6 మునిరజని పరశురామ స్టా 5 నేవిని యుజ్యవైష్టవం తేజ సోమకుల పరథు 6 రామే ధరామవత్యన్నవోత భూపాలే గి కృత్వా 7 _ వివన్నకా నృవ సంహరజేన కృష్ణాం గోదావ 8 కింత నిజ విక్రమ శాసనాంకాం శ్రీ సింగసూ 9 ను రనవోతనృవళ్చిరాయ రత్నాకరస్య విదునో 10 తి కుటుంబ చింకాం ర్స యేకోయం భా గ్యలక్ష్మీం [వధయతి జగతిజ్యాయసీమం[ధ 128 దేళో దేవ థ్రీశైలనాథ స్రీళువన శిలకో య శ్రే (తచాహోబల్నేదాం వాహిన్యాయంపునాతి 14 _ గిరశహరితనూ గౌతప్సీ కృష్ణవేశజ్యాయంచా 15 సావన్నవోత వభురవతి సమం మాధవేనాను

69 16 కేన ( 9 ఆచాయ్యక విద్వత్యంవియాజకేళ్య సిం 17 గాత్మటో సావనవోత భూవ (గామాందదానళ్చిర 18 మేక భోగ్యాన్వాజీ శియోవై౯రమ హైకరోతి (20)

ర _ భూదేవ దేవతోత్సవ వణ్నాళ (శమధమ్మ దానకీ త్రిక

౨0 _ కరుతెభువి పతిపాతుంజని మనవోతనాయ ౨ కోజైత 8 కొకొద్టే శశినంద భాన్కరమికే సౌ వలి మ్యాఖ్య సంవత్సరే (శొవణ్యాం గురు యోగఖా వ8 గివిజయా శ్రీఎంగభూపొత్మజ నిత్య(్రీరనవోత ఇ భూవతిరయం దేవాయ మల్లారయేమోదా 26 దయ్యిన బోలు సంజ్ఞ మదిత గామంస ఖోగౌ 26 ్షకం లలి సాన్నిధ్యవా నయ్యన(వోలు తీద్ధే౯ా ల నిత్యం కృలాద్దీ౯ కృతథ క్త సాత్దళ మయిలా 28 రదేవ కులదేవతా సొరజ్ఞాం సతా మే ఇర క శలానగయా౯౦ (28 పూవ్య౭ంవపు 80 కాబరమష్ట మూత్రి౯ కృత్వా వరితాత సు 8 రేందసూను తేనై వరూపేణ జఘౌ ౭2 నభూమౌమల్దాసురాదీనపితొ 88 స్సురాణాం (వీ మలారిమేనం 4 మునయస్తువంతి మైలారదేవం 85 చ మహా [వభావం వందారు బబుం లం దారక వగ్గళ మౌళి మాణిక్య నీరాజి శ7 త పాదవద్మం (25 భ్రీమాడ బీనామ 88 బభూవ దేవీ తస్యస్వయం శైల సుకొవి 8 భూతి లౌనత శాలాకదికాది తీ ధాకన్య

70 మూడవ పక్క

శ ధ్యోషతు చందగిరించ దేవౌ (20) తా & నేతా పూజయన్దేవౌ మూల దేవంచ మం

2! (తిణఐం సవ్వా౯న్మ్కామాన వాప్పోతి పు

& _రుష (శద్ధయాన్విత (2) ఏవ మనవద్య 5 పద్య మౌక్తిక సవ వింశతి స్వరూపాకా

6 సనషత మాలాదేశభాషా స్నూతేణ

7 _సం్యప్రభృతే (౨8) స్వ సిశ్రీ మన్మవామండ 8 లేశ్వర రేచజ్హ గోత్ర చింతామణి

9 గజదళ విభాళ భుజబళథీమ ఖడ్గ నా 10 రాయణ చేగోలుగండ్డ రాయగాయ క్షే గోహైళ పౌండ్యరాజ గజదళ 12 _ విభాళ చలమత్తి౯ గండ్డ ధర

18 తీ వరాహ దువ్ఫరాజ గజాంకుళశ [ప్రతికూల 14 రాయభయంకర (వతిగండ్డ భైరవ రాయ 15 మీనజాల రాయదేవేం[ద వల్లభ జీణ్న౯రా 16 యకుల గురు సమర మహేశ్వర ఇరు 17... మత్తుకిగండ్డ గోహిళకేశాదిరాయ జగనొ శప బృగండ్డ రాయగండ్డభేరుండ రాయ

19 బంది విమోచక రాయ బిరుద విభాళ

£0 శరణాగత వజవపంజర బిలరగండ

లి వివేక నారాయణ సమ స్తసమర వి

కడి జయలక్ష్మీ సమాగమ సముచిత వల్చ

28 వ తోరణావలీ (వకాసిత నిత్య కల్యా

వ్యు ణ సత్య పప్రతిజ్ఞ సోమకుల పరళురా

వల్‌ మాది ౫గ(త్చ్పసిద్ధ బిరుద నామధేయం

ల. ర్‌ న!

స నకల మ మ. ల్‌ ళ్‌ నే యం య న పవ వ్‌! భమ ర. నా వి కా వ స్‌; కం! నస క స న తే శ. శ్‌ కం న చే గ క టా హ్‌ లన్‌ ఎ ఫి నాం వ న టం క నేల శ్‌ తిల స న ల మ డి

న సహ న హు పనే పు నట లా న న మ టు స్‌ న నా. క నో సతు య నస కూల మ 4 ప సం షే. షు. సేనా హు! న. టీ వస ల్ల య పం న వశ 1 న సం న ల్‌ పట సు (౧ వ న నం న కం యట టట స. న న టంత ప టన న న క. (ం మో వ. ఇ | సభ య. . వ | .. మూడ న వో వ (పక్క

న రు గా [న హల న ౧ 9 లగి ఉన ల (1 క [యా రా న. రుం: న ల. నయన. ఎ టప ప మ! కాస య న. స టి క చం ఇ య్‌ మి 1 మల్లే న మా య! ల. . రో న మా న ..! చపల? నం. వః యుల పుట ట్ట య హు! పే. స. లే. -.. న సా. (గ యాల? పటు న. న. న ( నా వష / ళు సహన ల 4 న సం న్‌ నం గ. (న. య టీ లో సట నా సవల పం. స్య క. ల్‌ య నం. వత పం టి! ల... | స 'నమంహానాప స. ల్‌ హయ లు టో లసీలు న. క | క 1 న న న స యస రంగ న్‌? న. మ సక్‌ పసన | న న సం. జంగ వలలడ లన 1, టం గవ సం! టం నట్‌ అతన పట్టను లో | . వ్‌ నౌలవ వ గా పక్క

0!

26 ్రళ స్తీ సహితులైన ్రీఎంగమన్నాష ల7 ని అనపోతా నాయనింగారు ఓరుం

28 గల్డా (తిళువనగిరి రాజుకొండ్డ ఎం

౨9 _ గవరము మొదలై న తెలు౭గుదేశము 80 ఆచం[దతారకం ఉత్తరో త్రరాఖి

న! వృద్ధిగాను ధమ్మకా రాజ్యము చేయ

నాల్గవ ప్రా చును దిగ్విజయ య్యాతా (పసంగా

ల్లి నను ఓరుంగటి దకిణొన ఆ

8 య్యనటవోలి తీత్ధళస్వామియైన ల్రీమైలా డ్తీ రదేవరను దర్శించి ఆ అయ్యన ,

5 (వోలు అనెడి (గ్రామము థ్రీ మైలారదే 6 వరకు అంగరంగ భోగాదిస

7 కల సమారాధన సొమ్మగి ఎల్టివే

8 ళలందున్ను సమకూడు నట్టుగొను

9 శకవషాలలు 9 అవుచున్న సౌ

10 మ్య సంవత్సర (శ్రావణ శుద్ధ వం

వాదిని గురువారము నాం

19 డఢఈ పవి[కారోవణ మహోత్సవ పుం

లి ణ్య సమయమంద్దు అష్టభోగ స

14 పాతముగాను సమప్పి” ంచిరి

ర అయ్యనటవోలి చతు సీమా ఖో

18 య మెట్టన్నను పూవ్వక్‌ దిక్కనను ఓ 17 తంగంటి హోడీ వంతిణీ [తోవ

18 దక్షిణానను కక్కిరాల పలి చె

72

19 లఅువు కొంమ్మున నుండి చింతల రిం పల్టివాంగు గాడినూండి దా £1 _ 0కను పళ్చిమానను చుట్టు పడియ 22 కొండివటితి [తోవ సీవబారా ల$ డ్డు ఉ తీరాన యెడ

బ్య వల్చి చెలువు దక్షణపు గొమ్ము

£5 ననుండి ఉన్వుల కుంట దాంకా

26 ను ఇతి చతు శీమా (వకారము

£7 _సామాన్యోయం ధమ్మః౯ సేతునృపా వర ణాం కాలేకాలే పాలనీయో భవద్భి

విం సవ్నాళలనేతాన్భావిన పాధ్ధి౯వేంథద్రాన్‌ 80 భూయో భూయో యాచతే రామచం[ద 81 ఇతి శ్రీ కౌశిక బహ్మషి౯ గ్యోత జ లికి న్మనా పళువతి వండిత పుతేణ

౭8 నాగనాథ కవినా లిఖిత విదం

శ%* కాసనం కాళ్వతిక (వతిష్టమస్తు

శ5 మంగళంమహి థ్రీశ్రీథ్రీథీ

86 శ్రీ

ఎ 0 -

"7. రాచకొండ శాసనము :

ఈ శాసనము రాచకొండ దుర్గమున చేతిరాయి నరికె అనుచోట వేయింపబడినది ఇది సంస్కృత భాషలోనున్నది అనపోతానాయని సోదరుడును రేచర్హ మొదటి సింగ నాయకుని రెండవ కుమారుడును నగు రావు మాధవరావు వేయించిన ఈ కాసనమం దతడు (వళంసింవబడిన్తాడు మొదటి సింగమనేని ధర్మపత్ని సింగమాంబ ఈ దంనతుల రెండవ కుమారుడే రాన్న మాధవనాయడు

ఈ కాసనమును [వకటించు నాటికే మాధవ నాయడు లేక మాదానాయడు రాచకొండ రాజ్య పాలకునిగా నియమింవబడినను రాచకొండకు వచ్చి సోదరుడగు అనపోతానేని కన్ని విధముల సహకరించుచుండెను

రావు మాదానాయని గుణగణములు శౌర్య (ఫతావములు వితరణ గుణము లీ కాసనమం దభివర్షి ౦పబడినవి

అనంద సంవత్సర మాఘ మాసమంది కాసన మొసంగబడినది ఆనంద - శక సంవత్సరము 1296 కు సమానము కావున కాసన కాలము [క్రి ళ 1874

శాసనము _. మూలము

కుల శేఖర రావు మాధవ కులకో మ్యైసురనాధ తాంవదాతుమ్‌ విళదాచలనాధ కేళయే+ భువిభోగాయ గిరేర దత్త చూతాన్‌ అవిఘ్నమస్తు

వారాహ నారసింహస్య దంష్టాాదండస్స పాతువ

యస్మిన్‌చ్చ(త మివాథాతి మహీమండఅ ముచ్చితమ్‌

జయతి విమల గ్యాతిళ్ళింగ భూపోబ్దినేత్ర

అగ ఆ ఇ

స్యభుజ నిజతగో_తస్సంపదుద్దామమి[త

విదిత సకలశాస్త్ర కారితాశిష్టస్మత

స్పకలగుణ విచ్శిత స్పర్వధర్మస్వతం[త

క్రిర్తా కుంతిసుతాయతే-హంసాయతే తేజసి

స్వర్గవోజణి రహాయతే వితరణే భోగీ శచీకాయతే

సంగీతేజ సుతాయతే సుకవితాథాగేచ భాషాయతే

చాతుర్యం కిము రావు మాధవవిభో సజ్జన్మ-్రీనిధే

రేచర్జాన్వయి మౌళిమండనమణొా తస్మి౯ విహారస్థలే

రాజూ(దేనగరే (వళాసతి సతా మం[ధతమామండలమ్‌

భోగథ్రీతనయాగిరి స్థిరతరం శ్వేత్మాద్‌ నాధాఖ్య యా

చూతారామ మభవ్యదతా సకజే సానంద మాఘేజయే

అలా ఈ జా

అట 8 మాదానాయని పొనగల్లు శాసనము . నల్పిగొండ వట్టణము నంటియన్న పానుగలులో నీ శాసన శిలయున్నది ఈ శాసనమ రేచల మొదటే సింగమని యని రండవ కుమారుడును మొదటి అనపోతానాయని నోదరుడును డద మాధ్‌వనాయని 1వళశంసయున్నది అతని వారువ మెంతటి క కి కలిగియున్నదో ఇందు వరిం బి కంద కాసనారంభమున సరస్వతీదేవికి నమస్కారము తెలువబడినది తరువాత కాసనము సీస వద్యములతో పూ ర్రియైనది శాసనము = మూలము థీథీ సరస్వతై నమ తన హేషితమువినం దన వారు రంజిలం బగతురమానంలు భంగవడంగం తనఖుర ఘట్టనం దన వారు 'సెలువొంద రిపువరుల విభవములు 6 తవోవ దన (వతావము సూచి తనవారు హరుషింప నరివగుల హరుషంబు లడగిపోవ సింగయ మాధవ క్షితినాధు వారువము రత్నాంశు చానళ్వరత్న మొప్ప చండి నీరువది నాల్లు దనరినమూరలు నవరరిగ శేశవనాధ్ధు నెగ్ష్వ మళల్టువగుడి కడ మం పానుగంటిలో సకల జనులు దంను సంనుకింప ఇరువది నాల్సగ్వ మూరలు అరుదుగ నటు దొరయ బార హరిపతశివోలెం బరగిన ఇరత స్రాన్సిి పరిహయములు గలవై యెందుం జచ్చికాంపంగాం ఆశా 0

9. కందికొండ శాననము వరంగలు ఖిల్లా మహబూబాబాదు తాలూకాలోని కందికొండ (గామమునగల జగన్నాధ స్వామి ఆలయము ముందున్న శిలాస్తంభముపై మూడు వైపుల చెక్కబడి యున్న కాసనమిది శాసనము రెండు (వక్కల సంస్కృత భాషలోను మూడవ వక తెలుగుభావలోను ఉన్నదీ కాసనశిల మొదటి [వక్క లి? వంక్తలు రెండవ (వక్క 89 వంక్తులు మూడవ (వక్క కేర్‌ నంక్తులు మొత్తము 8 వంక్తులలో నున్నది రేవజ్ఞు పద్మనాయక నంశజుడగు వెన్నళూపాలుడు శక సంవత్సరము 29 రాక్షస శావణ శుద్ధ వంచమీ గురువారమునా డీ కాసనమును కంది”ండ లేక స్కంద్యాదిలో జనార్జన స్వామిని (వతిష్టించి పూజాదికములకు భూమిని దానమిచ్చు సందర్భమున వేయించెను చతుర్ధకుల వంళములటో రేచజ్ఞ వంళమతి వవ్శితమైనది విశ్వనాధుడగు విష్ణువు నాఖి కమలమందు (బహ్మ జనించెను అట్టి విన్లు పాదోదృవులైన చతుర్ధ కులమున రేచజ్ఞ వరశీయలు జన్మమందిరి. ఈ వంళ మున ఐలవర్యాకమో పేతుడగు దాబొనాయకుడు జన్మించెను అతడు యుద్ధ రంగమున పాండ్యరాజుల నోడించి క్రి ర్తిగాంచెను అతని భార్య పోబాంబిక అఆ దంపతులకు సింగ భూపాలు డుదయించెను సింగభూపాలుని ధర్మనత్ని సింగాంబ ఆ దంళుల కిరువురు తనయ లుదయించిరి వారు అనపోత మాధవనాయకులు మాధవ నాయకుని తనయుడు వెన్న భూపాలుడు అతడు తండి యనుమతిగొని దేవపురి (దేవరకొండ నుండి స్కంద్యాదికి వచ్చి రాజ్య స్థావన మొనర్చి పొలించు చుండెను వన్న మహీవతి తాను [వతిస్టించిన జగన్నాధాలయ పూజాదికములకు అంగరంగ భోగము లకు భూమిని దానమిచ్చెను కందికొండ చెరువు వెనుక అడ్డ నేరడిను అడ్డబేను ఆలేరులో మరుతురు వీడు మజుతుర తూము భూమిని దానమిచ్చినట్టు శాసనమం దున్నది భా శాసనమున దాబానాయుడు_ ఆతని భార్య ప్రోబాంవిక ఎంగమనాయకుడు అతని రాజీ సింగమాంబ వారి తనయులు అనపోతానాయడు మాదానాయడు మాదానాయని భార్య తిన్పమాంబ తనయుడు వన్నభూవతి వర్ష్మి ంవబడినారు ఈ శాసనము [కీ శ వీరి లీ?5 ఆదివారమునాడు వేయింబినట్టిది

“1. శాసనము = మూలము మొదటి[ప్రక థా థ్రీ ఇష్టాద్ధణ సిద్ధెభవ

2 శాం భవతాద్విరదానాన

కి యస్యఎ సాదాజ్ఞనళాన

క్తీ త్మాపాప్నోతిమంగళం లీలా

5 వరావహోవ పాతుదంహోంద్ధు

6 త వసుంధర గృహీతకాంత

77 కావమీహస్తా[గేణ ససంభ

8 మ నారాయణ స్వాభిళనా

రి యకస్య నాఖీసరోజే నలినాస 10 నాభూక్‌ సవ్వే౯షు జాతేషు తదం 12 తాబథూవు బభూవకేష్మవ

| ధితంపిశుద్దం రేచల్దగో[ తం రఘు 14 వంశకల్చం తన్మన్నలీ దాచధరా 15 ధినాదినాధ పూషేవజాత వథ

16 మ్మాదిశ్ళంగే యోవాతై మ్మజ౭ంటవం ఖ్‌! కృత్యా గజవేంద్యాం జయ్యశియా

8 శేజ్లోనలే పాండ్యదవ్పళ౯ం హుత్త్వా

9 హస్తం సమగహిత వణద్ధా త

80 స్య సుభగా పత్నీ పోచాందికా

లి భవత్‌ శచ్లీవ దేవరాజస్య లక్ష్మి

£2 5వ జగత్పతే తస్యామస్య వసూ

£8 శ్ర (వధిత గుణ శింగభూపాల నా మ్మో మాళుల్య శ్రీకాంతి కాంతి ధృతిమతి ల్‌ వసికా భోగవీయ్య౯ వతాపె

వీరి ఇంద్రేందు ష్మాసుర్నాది (తి ద 2/7 గరు మధుస్కంద క౦దవ్పకాతాతై స లి్రి వ్వగజ్ఞై సవ్వకాదాయ. సళ కవిజనై స్తూ చ య తేస్తుత్యవాగ్భి తస్యాబచ్చిం

శ0. గమాంబాయా మన్నవోత్రవు

మంటి వ యు సన్‌. 3 భా. మ! త్‌ చిన్న నో సహ. హు లేకనే! మల క ని చో 71 (న; స నం న. వ గన్‌ న బేషిర [న (లర్‌ చో? ల! ఈ. ప మం న హ్‌ యో స నాన్‌ సట ను స ్టోట్లో! పో డే య్‌ తో న మెం 0 య యట్‌ టా! పాహి మ న. మే టి (పక్క

న్‌ న | / న న =

సై గ న

వ్య న క స ( న | అ క క. అం టల నే న న రట స టన ల ర న న ర ప

క స (క భా

య తా న ర సా అ ల భక

క న మ

ర న

"11 లి హీవతి ఐంద్రాం దిశియథాథా 88 ను కుంత్యాం ధమ్మ౯సుతో యథా 88 _ [భాతా భవత్తస్య మహానుథావో 84 రామస్య సౌమిత్తి) రివానురక్త 85 వీర శకాం కాన్వయ జామ దజ్ఞ 88 అ్రీమాధవ కోజీభృతాంన ౯” 87 రేణ్య

'ర50డన (పక్క

1 తస్య ీ తివమాంబాఖ్యా వి పత్యాసీ దమలా గుణై

లి తస్యాం వెన్న మహీపాల

జీ చృద్మనా విరభూద్ధరి

ర్‌ యుత్తడ కరినాఘాత

6 ఖండితారాతి మం

7 డలం సురనారీ సృమాసా 8 ద్యస్తు వత్యస్య వేరాక

ర మం గువ్వా౯ా జయా నా 10 యమఖవ్వ౯ వవ్వా౯ా 11 _సుపవ్వః౯ రాడ్జేవపురీ

రి మివోప్వీ౯ం కువ్వకన్న గవ్వకా 1$ శస్వపితుమ్మ౯హా జ్ఞాంస్కం 14 _ వా(ది నామ్నిం పురమ

15 ధ్యతిష్టత్‌ తస్యాంనగ

6 య్యా౯ జకరోన్న పాలా 17 నిశేతనం నీరద లేభిళ్ళ 18 గం సుధానులిప్తం

19 సుతరాం మనోజ్ఞం

ల కైలాస శంకాంకల

ల యజ్ఞనానాం కారేది

౨9 రం[ధ నే త్త్రేందు సంఖ్యే ల8 రాషస సహాయనే (శావ ౨4 జేచసితే పషే పంచమ్యా

"78 వి5్‌ ంగురువాస రే తత ఏ6 (వతిష్టామకరో చ్భీీమా వ్‌ న్వెన్న మహీవతి జనా 28 దల నస్య విధివదాచం్నదా 29 _క్కీ౯లమ్మమందధి ఏవందే లిం వ జనాద్ద౯నస్య విధి పెత్కు 8 త్వాపతిష్టాంము లివి దా శ్రీమన్మాధవ లలి భూమిపాల తనయ శ్రీ వె 84 న్నమ కఇ్మావతి (దోణాద్ధాఃా సో మితం తదా (వశిఫలం వరి ధాన్యం స్వకియ్యే దదద్దేశే 87 యావద భూన్నివ త్తకానగ లకి. ఇ సతాంక గ్రాకమాచంద్ర లిం కం థీ మూడవ (పక్క (సూర్యుడు నంది కత్తి చందుడు

క్షే కందికొండ చెలు

కి వు వెనకను అడ్డా

ఓ న్స నేరడిను అడ్డా

4 చేన్స ఆలేటను

5. మలుశుర్వను

6 తమ దైశముదే

₹.. డుమజుత్రద

త్ర ళూము లుంన్ను

కళ వెన్నమ నాయనిం

10. గార జామి

క్ష దేవరక్ష. ఆంగరం

కేల గ బోగాలకు ధా

18 5 వో ఇచ్చిద్రి

అవా అ ఎలా

వ గన్గాళ్దు న న న. భ్‌ నస ర; టవల్‌ య టీ 4 చ న చమ ౧4 ర కా. ప్‌ అం స్‌ నం న న. య్య ఫన్‌ ఫంచ ననన సట తోపు వే స. లేళ త్‌ న కం. క జ వళ కవ న స జ్‌. ర న స న 1 బ్‌? క గ్‌ నము త బన చై ర మం పో అలో ానపవ్తూ ర ఇ. న క. న సం టునెక్షు 2 "కా ప నం కం సం గ య. | మా తథ క రమ న ళు ప న న | ప. న నక టా కా న ౩౧ నహ నగ జ్య హో క ర ఈసి న వై లం వ్‌ న హు ( స్‌ బ్యూట / క న. న క స 1 ఫై క ర. స గ. నం. న | చే. స న. న వత ॥ కస ప న ప ర. వేం జై న. స న. నక. పా. 2 సక కన. న సా వ క పల న మన న న హ్‌ నే వన య నర _ ఒమ్రుపా ర వ న య. టా తత భ్‌ స్ట చు న ప యయ గ భీ | న. ర శ్‌ మో య మ స. న రె న్‌ స చాల లన శ వౌ ళ్‌ న క క్త త శ వ సగ న్‌ ప స ఫఘ క న న నం శ భా న న. నామం "హై వల సన న. శ బావ స టు నం. న్‌ న న హాం మ న న | ప స ళం త స వం భాస? వ. ఉస క స గ నం ఇ ల ప ను వ న. గ. గే ౯ వట | చ్‌ | ట్‌ వం సర టాం | ల మాటా వా శ వ్‌ ఫా సళ్ల గస” బీ ॥ గ టా న లం స తక. న మ! న్‌ గ నం చ గ. . గ టు టపో ముత్తా హో ము టి లే క ల ల న శ తపో శ్‌ క హం. జా క! క్‌ త్‌ (గ . న్‌ న ళా శ న్‌ ఆలి మూడవ పక్క

ఉలి వన్నబూపాలుని కందికొండ శాసనము

న నం నాన న ర్స టంత! న్‌ న వ్‌ 4 వప కటు హం నల నం. ర లట తల యందు త్‌ టం పరస న సయ డ సరన మిం చు లషారాంా, మ. న. లే వనర నంట జి న్‌్‌ షం యమ ర రద ననన ల చు త్ల చం. టు ను సా పరం మ ల న ల గారా న వ ష్‌ షట ఇ లే చ! పం రానే మ? ల వం! శ న. ని సరస యమ సం ను టర

యనే? ర నం ణి కటా ఉప! స ర సదు ఫల! టు. ట్‌ లస న. కో న న మ వట న. ను దం టం య చుం సు రు వయ దా చలల వ ల్‌ న

10. ఠరందికొండ శాసనవుు వరంగల్‌ జిల్లా మవాబూబావాదు తాలూకాలోని కందికొండ (గ్రామ వరిధిలోనున్న స్క-ంద్యాదిపై 9 వంక్తులలో సంస్కృత భాషలో వేయించబడిన శాసనమున్నది రేచజ్ద వద్మనాయక వంశీయడగు వెన్నభూపతి కందికొండ (గామ చరిధిలోనున్న స్క-ంద్నాదిపై స్క-ంద్యాది నాధుని కాలయమును నిర్మించి దేవీ వ్యిగహమును శివలింగమును (వత్తిష్టించు సందర్భమున ఈ కాసనమును [వకటించెను రేచజ్ఞ వంశీయులు విన్ధు పాదోద్భవులు చతుర్ధకులజులు వెన్న భూవతి దేవరకొండ పాలకుడు మాదానాయుని తనయుడు గంగానది వివు పాదోద్సవ గంగక తోబుట్టువులు రేచట్హ వంళ జులు ఈ వంశమున ఎల ల్రే ణ ఖ బట ల జ్ఞ లక ఎ దాచానాయడు అతని తనయుడు సింగభూవతి సింగభూపాలుని తనయులు అనపోతానాయడు మాదానాయడు ట్రసిద్దులు మాదానాయని కుమారుడే ఈ కాసనమును వేయించిన వెన్న భూమీళడు స్త న్ని ఇతడు కందికొండ లేక స్కందా(డి పాలకునిగా మాదానాయనిచే నియ మింవ బడెను వెన్న _పభువు క్రిశ 1875 లో కందికొండలో జనార్జనస్వామి ఆలయమును నిర్మించి ఆలయ పూజాదికములకు దేవర అంగరంగ థోగములకు భూమిని దానమిచ్చుచు నొక కాసనమును వేయించెను ఇందు వెన్న భూపాలుని గుణగణమీలు (ప్రళంసింవబడినవి ఈ కాసనమం దతడు స్కంద్యాది నాధుడగు శివున కాలయమును నిర్మించి అందు శివలింగ మును ఉమాదేవి విగ్రహమును (పతిష్టించెను వెన్న భూపాలుడు హరిహరాభేదమును పొటించువాడు అత డశతని ఆనుచరులకు వెన్నవంటివాడు ఆతని తాత లేక దేశకుడాతని కిట్టి శ్చీరును ెట్టీయండెను ఈ శాసన మంతయు సంస్కృత భాషలో నున్నది కాసనొారంభమున అవిఘ్నమస్తు తరువాత శ్లోకము లారంభింవబడి కాసనాంతమువరకు [వాయబడినవి

80 శాసనము = మూలము శ్రే అవిఘ్నమస్తు శ్రీ మాన్నశ్శ్నియమావనోతు "భగవాన్‌ ని _స్తభ్రరోమాత్మనా యేనాకారి £ ధరా వధ్తూమృ౯దుతరం దంహైంంకు రేణాం-తా ఆలక్భాచలమేఖలా పదవి _న్ర్రపాభూ చలాంయా 8 ధరణీ దరణ భాసంభర వరానందాభ్ధి మాగ్చాంబరం విష్ణో పాదార విందాదజని సహజని పావనో దేవనద్యా ఈ _ వంశ్యోభూదెజ్జి నామం నయ వినయవతామాకరో భూపతీనాం సారం సామ్యంచజిత్వా కుల యుగళ మసౌసం ర్‌ తతాళ్చయ్యకచయ్యో౯ వంశ్యాన సర్వాంసుధాంనొవివిధమనుబుధాన వితుంధాణ(న) మీకే సతోరేచేటి 6 యాన్వయ దినమణె శింగన్స్నపతి సతాంగణ్య పుణ్యైర జనిత నయో మాధవ ఇతి అనంతాఖ్యోయ 7 స్వాదృవతి బలభ దో(గజతయా నిజాదాయ్యాణ త్తరణి తనయోద్వేష చతుర రాజ్ఞోభూ 8 త్‌ మాధవ నాయకస్య జగదానందై క కందాం కురోజాతో భూ తనయస్సదై వ విభవ్యద్రామా 5 వతారంయ యంమత్వా నవనీత కల్ప హృదయో భాతీతి గంగేవినాం తాతో వెన్న సమాఖ్యయైవ 10 మకరో ద్విజ్ఞానినాం దేశిక అత్థ౯ (ప్పియా కేచనపాద్ధి౯వేం్యదా భోగ్మప్రియా కేననభూ 11 మిపాలా అఆయంతు లోకో తర దాన శీలోధమ్మ౯ (ఎయో మాదయ వెన్నభూ కవీ ల స్కందాచలాఖ్యా మరివంద్దనీయ్యో మాకల్చ్బ మాకల్పయ రాజధానీం 18 ఇత్యాషిషాసారమద త్త రాజ్యం తాేన దత్తం సచ వెన్న భూప ఉ క్షీ మాసమేతస్య సదాశివస్య (కీడాక్ట౯ మస్మిన్నచలా[గదేశే గంగాం హివాపేవ్య 15. వదేశయక్తామనీగ యద్వెన్న నృపోతి భక్త్యా స్కందేశతేశీ సరసినవ విద్ధతద్ధే౯ా 18. యం కీత్వాల సమం విజయతో తవ వెన్న భూప ఆచంద్ర మాతవన 17 మాధరణి ధరేంద్ర మాతారం మాతవనమాగిరి జాచసహాయం స్కంద్వాది 18 నాధన్య శివాసఖస్య శిలామయం నీరదలేఖి శృంగం వ్యచీోరన్మా 19. దయ వెన్నభూవ శివాలయం శళంకరవాస యోగ్యం న =

11 మాదానాయని ఉమామహేశ్వర శాసనము

మహబూబ్‌నగర్‌ జిలా అచ్చంపేట తాలూకా కే్య్యద్రమునకు 9 కిలోమీటర్ల దూరమందున్న రంగాపూర్‌ [గామమునకు మూడు కిలోమీటర్ల దూరమున ఉమామ హేశ్వుత వేత మున్నది ఈ క్షేత్రము థీకైల మహావ్మేేతమున కుతరద్వార మనబడుచున్నది

ఈ కాసనమును ఉమా మహేళ్వరమున రేచజ్ఞ వంళజుడును మొదటి సింగ భూపాలుని రండవ కుమారుడును మొదటి అనపోతాన్నాయకుని సోదరుడును దేవర కొండ రాజ్య పాలకుడు నగు మాదా నాయకుడు మంటనమును నిర్మించి శక సంవత్సరము 1288 నల ఫాల్గుణ మాసమున వేయించెను

ఇంద్రులో రేచలజ్త వంళ వర్షన యున్నది రేచజ్ఞ (ప్రభువులు చతుర్ధ కులజులు ఈ వంళ మున దాచయనాయడు భిల్హ్వమ సైన్యము నోడించెను అతని తనయుడు సింగభూవతి సింగభూవతి తనయుల మాధవ నాయకుడు అనపోతా నాయకుడు మాధవనాయకుడు మాదానాయ డనబడినాడు

మాదానాయకుడి కాసనమున గజదళారాత్కి ఖడనారాయణ సమర సాత్యకి రాయ

స! గోపాల సోమకుల వరకురామాది బవిరదములున్నవానిగా వరింవబడినాడు ళా

మాదానాయని మంతి పెద్దన ఆతని కుమారుడు హరిశ్చందోపోవ్యానము నవనాథ చరి(తాది (గ్రంథములను రచించిన పోతరాజు గౌరన ఇతని తనయుడు కూడ పెద్దనయే

ఈ కాసనము కాసన సంభము నాల్గు [వక్కల చెక్కబడినది ముదటి (వక్క త్త రెండవ (వక్క 5£ మూడవ (వక 50 నాల్గవ [వక్క 11 మొతము 158 వంక్తులలో నున్నది శాసనము నాల్లివ [వక్క- రివ వంకి తరువాత చ్మక్రబంధమున్నది

శాసనము మొదటి [వక్క 8 వంక్షులు తెలుగు వచనములో నున్నవి మూడవ [వక్క- 4? నుండి 50 వ వంక్రి వరకును నాల్గవ (పక్క 7... పంక్తులును తెలుగు భాషలో నున్నవి తక్కిన శాసనమంతయు సంస్కృత భాషలో వేయింవబడినది

88 ళ శాసనమున మాదానాయడు (్రీమన్మ హామండలేశ్వర రాయగాయ గోపాళ గజదళ వాళి భుజబళ ఫీమ ఖడ్గ నారాయణ సోమకుల వరజూమ సత్యహరిశ్చంద్ర శవుచ గాంగేయ నోరాయణ [వతాపోదయ సంతత హేమ్మాి దాన నిరత దాచయ శింగళూవ6 సుతుండైన మేదిసీరూవ నా వరింవ కింగమాందా గభకా ఫ్య ణ్యోదయ కేచల౯ా వంశదుగ్గాట్ధి సుధాకరుండై న శ్రీ మాధవేం్యదు వ్‌ బడినాడు న నిర్మించి మాదానాయడు తన పేర దేవరకొండ దక్షిణ (ప్రాంతమున న అట నుండి పాలించుచు (ల్రీ వర్వతో తర ద్వారమైన మహేశ్వర దేవర మంటవ దిరాజు కొడుకు సమూహన రమ్యముగా నిర్మించి ఈ కాసనమును ప్రకటించెను ఈ శాసన లేఖకుడు పెద్ది పోతరాజు కొసన కాలము కళ 878 శాసనము = మూలము మొదటి (పక్క థీ గణపతియే నమ స్వ స్తిభ్రీమన్మహా లి మండలేశ్యర రాయగాయగోపాల శి. గజదళ విభాళ భుఇబళథీమ ఖడ్ణ క్తీ నారాయణ సోమకుల వరకురా ళ్‌ మ్స సత్య హరిశ్చంద్ర శవుచ గాంగే 6 య అపతిహత్ర (వతాపోదయ సం 7 తత హేమాది దాన నిరత దాచయ రి. 0గ భూపతి సుళుండై న మేదినీరూప నా రి రాయణ శింగమాందాగభ౯ పుణ్యోదయ 10... శేచలకా వంళదుగ్ధొబ్ది స్పధాకరుండెన శ్రీ మా చి లా. ధవేందృడు దేక్షనగ దక్షిణ [ప్రాంతమందుల స్వ లి నామాంకితమైన మాధవపుఠమందు ప్రా

88 18 _ జ్య రాజ్యోపవిష్టుండై (శ్రీవవ్వకతోత్తర ద్వారమై క్షత న మహేళ్వర దేవర మంటపము మహచ్చిలా 15 సమూవానను రమ్యంబుగా రచింపించివ 168 దవాక్య [వమాణజ్ఞులెన మాయిభట్రోపాధ్యా 17 యులను తన్నిమిత్తందై కాసనంబు చెవు మ 18 ని వనిచినం తదుక్త కాసనయ థ్రీ 9 యస్మిన్నుద్ధరతి కృితిందు ధురిపొ కోలాకృ లవి0 తొసం్యభమాదుడ్ధారస్యమితా వివేక ల రాస్సవ్వే౯వి సవ్వాశయాః స్వత్యస్థా కలయ ౨2౨ సత్యవమనీం పాతాళగాస్సవ్వకాత పాతాళం ఐ8 దిగివళ్చు వరవిరహం పాయాత్సవ సృవ్వః౯ లీ దా పాయాదాది వరాహస్బ దంష్షా9 మధ్య ౨5 గతామహీ వంచమీచం[ద లగ్న స్యకలంక 26 _ స్యాను కువ్వ౯తి యశ (ప్రతాపే మూతేళతా ల _ దేవదేవస్య కాండింణ పాయాస్తాం వరమానం 8 _ దకారిణా శశిభాస్కరా హేరంఐబస్సము 99 దం కరోతు భవతాం వ్యవకియాకౌతు రిం కీ యోదంతేన నిపీడ్య నిజళలర రిం విష్మేపుకా 81 మోరుదా బిభ్యత్సు[తిద శేష తద్దిరిత - 82 _ బేచ్చాయాం నిరీక్మ్యాత్మన స్తాంఛిందన్‌ వతి 88 దంతివక్త్రు మనసా దేవానభీకా-వ్యథాత్‌ కి4 పాతువ వద్మనాభస్య సత్వాశేష ఫజేశ్వ 95 ర చకితేచయతోలక్ష్మీ రురోయస్యనముం $8 చతి పురావిరా సేత్పురుహూత భూ లీ/7 తి వదారవిన్హాదరవింద యోనై వణరా లికి సురీయోజని సిద్ధ సింధుసందోహ సంతాన $9 యశోవితాన తూయ్యె౯ త్మతతురియ్య శీ0 వి్మిక్రమకథా చాతుయ్య౯ ధుయ్యె౯ంధయో

గ! రెండవ [పక్క 1 _వజే” దేవ పదారవింద జననాద్భారథిస్ప క _ద్ధిలనీ పాథోవ్యత్పధిత [వవాహ విధినా 8 ప్రాప్తేభిదాం లక్షళ (ేష్టస్రేష గరివృపుణ్య ఓ మహిమా రేచలకా వంకోదధి లావణ్యైకరస 5 _ సథాపి మధురో భంగైవ హీన పరం సత్వాకి 6 ఇకా నిజాంతరోపిన జడా సంగోనముకాశిత వి 7 థాజ త్పర రాజమండలరుచి ద్వేషీన దేవా 8 సురైయః౯ా కై్నై మైమ౯ధితో నచాపిమునినాపీ 9 త సవంకాంబుధి ముకాఫలానాం సం 10 భూతివై ఏకా శేస్టితి జనళ్ళతి అస్మిన్వంశేతుసం 11 వాత సంతాన స్సవ్వకాకామద త(తాజనిజ 12 యాకారో వీరోవెన్నమహీవతి దోద౯ండ 18 కాలినా యేన మండలా గేణ ఖండితా రి 14 పుథండాల శుండాలి జయలక్ష్మీకచా 15 యతే తస్మాదావిరభూ దగణ్యమహిమాషో 16 జీభృతామగ్రణి (భ్రీమానాచమనాయకో నిజయ

1. కో సీరంధితా కాంతరా యస్యాసన్నిహ వక 9 జోపిరివవో ఖిల్లాస్స దాఠలా అపిత్యక్కాకా భు త0 విధిక్షవో వివసనా అప్యంబరాంతా శయా వ యస్యాహిళానాం రహింతాంబరాణూం (పా వివి ప్యాంబరత్వం నరితోంతరిత్షం్క తదాదినూనం త్రి భజతేను రూవం గుణాన్వయాదంబరనా వీ మధేయం అభూ త్త స్మాద్ముగ(వతిఖారిపు వక. రాజద్విపోమటాచపేటీ వైద్యు [వరిత వృథు కం వరి కిరవకర కరాళ వోణీశ షపితవరవక

మాదానాయని ఉమా మహేశ్వర శాసనము నా కాలా టీల టల పలజామానమటనం హో సం. 1. వ. గ స | ఇత్‌ న క. న్‌ షై కర ్ళ గ స నకం కం టా పచ ర మం తు. నల సంచ రటి నమన! (2 ఫలు క వ్వసి న న నావ లి న వ. న 4 టట న నన. క క ర్త న [నా హృలప మట మమ శ్వ (౧ క గ గ న గ . స. బా న. మచం వెం త్త న నా న న క. 5 న య న చ డిన క న న మ ర ఉర క రాం. | గ స సే ర్ట. సడ సు క న బ్రచాచ్పకలతామంిం పా య యం వ న | ర. క న జ క సవ వం చినన టం న యన నగంసట? వంట యుల మమల యర స క గ (=. క ర. న / న న స న 1 నా! న ర చ. రం గబ! మం పరమా స మునద పట. స సు (తం టా న. న న న! ల . ప స పటు ఉబ్బు చూపిన “చుస, లో (న న నహ న త మ ట్‌ య ౧ పంల సన న న న! ప్‌ నచ చు న క న్‌ చ ల శ. న రు. న 1 మ క భం 1. లకి ళ్ళ యా పల మ ర్త టం టె లుం? . స న ప జ ౧ శకస] షం న శ ప్న్న న చ 4 నూ నం. స వాం క ల గ ఇ 1. నన... వ్‌ వై. జాల = వంచ మము టల చనన కే ల న క ముట్ట పసన టన సా లం లావ న లకి ఎ వె ఆ క. ర లో ల మం లతా ్గ్‌ = +! శ 3సంలు నరుసయపాన్నమరుటముల్న న. ౦. మా గ సక. న య 1. క. శ న. తుల వాం టియు వలల చె / వన భం స ల క న శ న క రడంరిిటినెటునలతంన అ నో సం అవత సం యీరిష.. చం అతల వ. స వానా టం న |. మొదట్నిపక్క

న ౯ క క న క నా క స న. త్‌ స ులుటుల్యువి న న. పళ న నక ననలన ని ర ల (యల ల్యాన్‌ ల ప 61 టై చచ మా క ర సవ నావం న న ర మ న స స సం న యమ మ ర క అంగం "అలకచంంతం మం క కే కు వక ర సు నతు భట నుం వ్వుషు శ పన రసము వనమా న ౩. న ర 7 ఎ? నం అ స ఈ ౫ కవ శ గ క్‌ హా క క వ నం. వాలం నా కా ఆం ను త 1 ని టం? నవీ చాప గా ప అ న్‌ గ బంమటున న నలక స వ అ ట్ట స్‌ జ లెట్తపవనో కి యాల నవు సం స సక ను తలం చాలు య టా మ పంపిన. పటే న య స వ వలానే మ య క న. నం లా లం నం. అయంది గ నం ఆ బన న కం రరతరు క టం లసలిందితామైంతట న ర. వసాలు ఏందంము నులు నుమనరన న డి వాటు ప (సజ కలో నయ ర నం 1 వ ఈ .. దగర్టుదుదిదనంఅద్యంటవపా ల న 5 కన. న సనో ఆం నా న ల మం న న రన్‌ “యుగం పింరానాంప పటి బై చి [| వ న రమని! లు ఆట ర న 4! పభ న "రూబటయళడ న న. చన ద కా... న హా. నంట స న న పనాతిటనయల చవి ల .రఠనయల్‌ త... మం ల నో కత ననా =. లసలస / సర. కట నం నా వ న ర మ క ల క | ౧|| న న చే క 1. న. న న ఇ సంలు. హా | వ న న రం పము న శమ వ ఆ య. వ న నె వ. .. అల | న టి ళ్ళు ॥ . ॥ | " | రెండవ పక్క

8ల్‌ 28 గ నృపతి యస్యోత్కర దానవారి విచల 29 త్పంకే మహీమండలే నృత్యంతీ గతళంక మంచి 80 తగతిః కీ=తే౯ సవంకం వదం బింబే చంద మసో ౪1 నిధాయ తర సారోహత్పదం (భాహ్మణ స్తత్వం శి కాంకిత దేహ ఏష గగనే నూనం కలంకీ ని 98 దు పు్యతస్తస్య నృసింహస్య భాతి సం్యతామ $4 విశ్రమ అమి(తౌఘత మోరాళోమ్మిక్మాతో 85 మాధవ నాయక అనుజో మనుజేందస్య ద 88 నుజారాతి సంవద అంన్నవోత మహీళాస్య ౪7 నంన్నతారి మహీవతే నృసింహ సంభ 88 వోయ స్మాదసొౌ మాధవనాయక ఆదౌగజద ఫీ[ి కారాతి బిరుదాంక యశోంబుధి చ్మితం శీ౦ం తజకనగజళలతోంబర గత న్‌ర్ధ్థ ధారాధరో శీ శ్యామ శళతృశిర కపాళ కర కోరకోరు ధారా తలి జల సంతుష్టాత్మ మహీ (వజ ,వతిఫలత్సూ 48 _ య్యా౯ా శువిద్దూత్పభోభూమౌవష౯తి వైరిణాం 44 పతిదినం [పాణంకురోచ్చేదక ఆగం 45 సమగేషరణేషు పూవకతతో రమాయా 46 రమణం రిపూణాం ధాతారమంతే శరణా శ/ గతానాం మన్యే (శిమూతై్యైల భువి మాధ 48 వేద స్యవద్దూమ్న బలోద్ధవో నరక జిత్స 49 _ త్యానుర క్తస్సదా ధమ్మై౯క వవణ [శ్రియా పరవ 50 యాయుక్తస్సు భ్మదానుజ ఏవం మాధ ర్‌ వత పురాణ పురుషా న్నాన్యోనృపోమా 2 ధవో వైషమ్యం త్విడద మాస్యయత్స విజ

86 మూడవ (పక్క క్షే యోయద్ధే సహాయాయతే భాతినారా వి యణచార ఖడ్గనారాయణో 8 _నృవ ,(ప్రత్యమపి యస్యేదమ్యవమాణం శీ _యళోభువి నిత్యం విష్ణువదాలంీ ద్వి 5 జ రాజ కలానిధి సంప్తూణకామం 6 డలో రాజా నకలం కీతథావ్యసౌ 7 [కమైకాధార భూతోఒపి బాహుయ 8 స్య మహీవతే ఛికతి విమత [వాత 9 ౭౮౦సి సతతంభువ వణ్యణతేమ € హితే దానే కేన మాధవ భూపతే 11 యే నాధికనో నృపాభూమౌ కృతా నృ 1% వపతయోఒ త్థిన [వ్రత్యత్ధికా రాయగోవా 18 ళ సోయం సమర సాత్యకి శ్రీశై 1&ఉ ల వింద్ధ్య మధ్యోపవ్వీకా నుండలం పరిపాలయ 15 న్‌ దంఠ్యాంకాకళ శళాబ్టి కాలిని శివేవషేకన 16. లే ఫెల్గునే మాసే దాచాయ సింగభూప

1. తి నుత శ్రీ మాధవో భూధవ థ్రీకై 8 లోతర తోరణే భువి మహేశస్యాలయం నూ 8 తనం పాషాతై సుహృదం సురాసురనుతం £0 రమ్యం ముదాచీకరథ్‌ న్నిశేజీయదభంగ సాను ల యో సోపానమాగ్గాక దృఢం క్రైలం వీక్ష్య మ
2. హేశ్వరస్యచ గృహం శ్రీ మాధవేనాతతం ఇం ఓల ద్యాధ్యా కల నిజళరాభువివయం సోమాధ 24 వో నిమిాతా దేవేనేతి విన్నమ వకకమళా

పం ము ని రా రాల వం టాం | చ య క... న. ౫ న న. నహ న గ. భై. న వ సా. ఉదా లిం క. న. నవా ంటు వా ఖ్‌ మం. న న రంరాాసం చల్‌ రల సపపు వాటా... ““మంిర ఎం లగల్‌ టెన్‌ త వ

• దూట హం ఆ వావి జ న హం అభ 1 న న నా వద అం నది టా నర న ఎన న మ ఈ... చలీ గాల్నే మోయాపియపటు్‌ ర్‌ టాం చని లస యస్యాం నావా. న న సధ యా. గే =. “దా లటఖనలిలయఎదొవద్ననవుల ఓ య స నాలా నా లా ళ వన్య [్‌ ట్‌ నా త ర “సంలు లి గానంలా లా టా నే తు య గ ర శ న యనం లే పళ నరాల నాడు ఎవో, వంటా సకినంయంం్తన చాల న నం నం ఆకా. | నం న న అ... చుహచాపు ల స బందా లవాసా నాం ణా మా సపపునా స సం సత 5 విింటిల లేమని రచన న నం నో సు పోనా మాం ఎం సహా ళావచా న ర యా. నన స స ర. సం సం. ఖదలలంలనాంలిబిల్లిముమునుతను ఎంటిలమాు లను న న స ర క రం, సులు! న (౪. టా న నళ హహ స 1 న న మ యం మ య ర ల ాదుంంంననరుడువపముంను దీం నన భన క ర స నం వ క ర లద చనం దిపువా పంచ కనవా స, చం రంది బెనందివిచంలు గలిదాల ల సతాననుయ దం చనం యానం రాసా వ్‌ యంద చెన్నల దం నలా లం నా గ క క క గ నత క క నాలు! పకి న ుచర్సి తోము.” ర్‌ అర భన ర కర న ల న ర అలం, మ, నం న వ య క యం వర రు స్ప చ ంట్యునున న మరంటదెన్లు? మ ర బలై న ర న. చెప్మా] ఫై మాయన నన మల్ల క శ నట న “న సప లంననడు నం సం నటుట్‌, వవ వ నట్‌ సల చటడు త ంింయిోాలడం ల, మదన న గాగ వర శ న స శఈంళ గ నా ఎన్న క ము టే క టక. ఆయనము ణం సట. నె నాలు ర న సన 1 [మి ష్‌. ఎలేవాం వ ఎ ంుంంచుంలపుం యె ట్ట సప్రే “వటం... ఎపతస్ట్యైలన్తు నే న న న న. న్‌ య ర న ప ఆపనద్యయస్తలేన్‌న రం. రు ఆం వ వ ౦. ఎనైల మస నయెటుట్లు! ని క | ; గ్‌ టవ నం రచన నభపటంటునిన్తా జ శ అ జ స . నవా వ క న ల వ య కం ౧ ( |. క య క = వ్‌. నన మా [| ల లల వి, య్‌ మూడవ పక్క

నా [న (న స? షి నధ నయన సును సములు సల పశ చ! య రో నామ ను గః న్‌ నలో. న న 0 యయ డట సే! (నీ ఏ6 రేసు

గ్‌! న న వ స. ఓక 5 టు? మ స గ. న గన లమ

1. ల లాంటునే వన ముం యనం? ప ౨. సల న సతస్టాన హత స! అక ర మ్‌ య న య య న! | ని నా క న. లో సం ల ల బోని ప ఫేస్తుం య. లాలో న సల నం 0 గస ౨) టన ॥ / వ లట, వ వ హన! మ. /| ః పం టకై ౬ త క న చ హా. ప స మ న అత్త ర 4 చం | క త ర నం గం న? తన య య నస! వోమభిా ప న 6 / ల. న. నం. శే య ల న] (| వ చనళ్ళ! ఇబేనై న స న సస కలల యో . న హం. ఫీ నంత % నళ .. శవ టె మ ల్త్‌ అగ్సభిలాలనాలీ ఈ క స సా. న్‌ . న. వలో పం వ

చో య. $ టం లో మం ఎ

జ్‌ 2 శ్‌ య టి కీసి సయనిల్నాట్టా వల్ల

కీ నాలుగవ వక్క

87 ౨5 తాం [శియంతేపరాం మాధవో వణ్న్య లతే 26 కేన విలీవనల నావువైః ఆకృతం యేన సుక న్‌ 27 తం కలౌ సుకృతి నాకృతం పదవాక్య [వమా 98 జేష (వవీణే గవి నిమ్మి౯తం కాసనంమాయి 29 _సుధీయాస్టేయా దాచం[దతారకం శ్రీ తి0 మతోమాధవేందస్య రాజ్యాంగ్లైక ధురంధర 81 మంతి పోతయ నామాసీ తృర్వఒకాస్త వి 828 _ కారద యస్యామాత్యశ౭థామణి కవివ 88 _ స్తోశతొక స్వాతీ కృతాం మత్వావాక్యతి రిద్ధనీతి వ4 సుభగాం వాగ్వై ఖరీలజ్జతే సోయం పెద్దన 85 మంతివయ్య౯ తనయం శ్రీ పోతరాజోన్వ 86 య దేవస్యాస్య మహావహార రచనాం స లి మ్యడ్మృదాచీకరత్‌ థ్రీ గిరనాధాయ నమ 88 సత్యంన్సోపిగిరౌగిరౌంచ విబుధా కన్నే 89 కుషింభర క్షీఐ జీఐబత రక్షభక్షభయత్యకా 40 విర క్త (శ్రమా తేసవ్వే౯ా నిజమౌళి నిజ్జ్ఞారధునీ 41 నిరాక్ష చందతవస్మేరోమానయ నోతృలో 42 త్పవ సురాధీశో మహేశోనుకిం గడాసు శీకి _ రేంద్ర కుంభకు టపాట నాతి వండితం సురా 44 _ సురేంద్రమౌళ హరిరంజితాంఘి వంకజం 4ఠ _ కళాధరోరగాధినాధ భూషితో తమాం 46 గకం సదాభజేమనోభవారి మంచి శేశమా 4/7 దరాత ఈ శాసనము (వాయింపవచ్చి వం 48 గూరి తిప్పాయభట్లు దేవతాస్తుతిగాను చె శృం ప్పిన క్లోకాలు ఈరండున్ను ్రీ్రీ శ్రీ 50 _ పెద్దిరాజు కొడుకు పోతరాజు (వాలు

88 న్‌ నాలుగవ (పక్క 1 _మశ్యేమాధవ మంచితాంగ మవేతా కాళాసి 2 శౌరి [వభం యత యీ (వకటాథళ౯ రాగ మవిధితై॥ 8 _ సజ్జనై కృత్ళ్యశ దత్వాసూన్యుధి వ్యతిణోయమన ఉ రయో జానంతి సంతంజయె యేనేందమ 5 హ సాయమంచదళితాభం భూరిశ సాద్యేం 6 చకబంధోయం లోక ఉద్ధర్యపకారస్తు లిఖ్యతే (చ్మృకబంధము) 7” ఈ చక్రబంధము నడిమి వబ్చెనుండి పదక్షేణము 8 గాను చదివిది మూడవ వలయమందు మాయి 9 సూరి కృతం అన్ని ఉన్నది ఆజవ వలయమం 10 డు మంటవకాసనం అని ఉంనది చదివికొనే

1. ది మంగళ మహి శ్రీశ్రీశ్రీ లా 0 ౯

2. జూతరేవు శాసనవు మహబూబునగరము జిల్దా అచ్చంపేట తాలూకా అమరాబాదు ఫిర్కా పరిధిలోని కృష్ణానదీ తీరమందున్న జొతరేవు చెంతగల శిలా వలకముపై 14 వంక్తులలో చెక్కింవబడిన తెలుగు శాసన మున్నది ఈ కాసనమును రేచర్ల సింగమాంబ సింగమనాయకుల తనయుడును అనపోతానాయకుని సోదరుడును దేవరకొండ పాలకుడును నగు మాదానాయడు తమ తల్లిదం[డుల పుణ్యార్థము వేయించెను = క ల చే టోములను దర్శించుటకు వివిధ 1[పాంతముల నుండి వచ్చు య్యాత్రికులు కృష్ణానదీ తీరమునకు రట జాతరేవ్పు అనబడుచున్నది అచటి నుండి య్యాతికులు వడవలలో టి అచటికి క్తి నదిని దా టర్హ దూరమందున్న శ్రీశైల మల్లికార్డునాలయమును చేరెడివారు రేచజ మా య జ్ఞ దానాయడు య్మాత్రికుల సౌకర్యార్థము కృష్ణాదిలోనికి దిగుటకు సోపానములు నిర్మించిన సందర్భమునం దీ కాసనమును (వ్రకటించెను ఈ కాసనమున రేచజ వంశీయలు దుర్తయ శి ల క్ష కులాన్వయులని పెర్కొానబడినది వెన్గాండ కాకతి కోట చాగ వెలనాటి కొండ పడుమటి హైహయ వంశజులు తాము దుర్ణయ కులాన్వయులమని తెలిఎనారు మాదానాయడీ కాసనమున సమస్త గుణగణాలంకార సతె యధిష్షిత శౌచగాంగేయ. బంధు జనాధార పరాంగనా దూర తై0రాజగుణయృ ముమ్మడి భల్దరగండ బంగళీ రాయరక్ష పొలిక గడికోట మల్పి అసగవితల చేంగోలు గండ యతబేతరాజ శ5 ఖండన విలువిద్దై వరుసురామ గోత పా శివ కామృ౯ఖ ధనంజయ కంచికవాట చూఅకార దుజ౯ాయ కుల కుముదచం[ద్ర సతృహరిచం(ద (వతొవ మాతాంబడబలువరనంఎ ఒల్దదవరగండ ఒరినలిక్కుకుదియదు మండలిక గండ పీరిమందెదళ అనాటి చి విభాళకా పంచ పొండె దళ విభాళ గాయ గోపాళ యిరువెతు గండ గండ గోపాళః మూరురూయ జగదళ సోమకుల పరశురామ ఆది విరుదములు గలవానిగా పరించబడినాడు ళల మాదానాయడు ఉమామహేళ శర శాసనమును వేయించిన ఎదస జాతరేవు శాసనమును: (ప్రకటించి యుండును

980 శాసనము = మూలము

1 స్వసి సమస్త గుణగణాం౦కార సత్తె యుధిష్టిర శౌచ గాంగేయ బందు జవాధా ఇ ర వరాంగనాదూర తై9రాజ గుణియ్య ముమ్మడి భల్దరగండ బంగళిరా కి యరక్షపాలక గడికోటమల్ల ఆసగవితల చేంకోలుగండ యరజేతరాజుసి 4. ఈ ఖండన విలువిద్దె వరుసరామ గో[త పార్తివ కామ్ము౯ఖ ధనంజెయ కంచి 5 కవాటచూజకాలణ దుజె౯యకులక ముద చంద్ర సత్య హరిచర్మద్ర [పతాప శ. మాత్తా౯ండ ఒలు వరనంట ఒల్టదవర గండ ఒంన విక్తూూకు దిరియద్దు మం(డలి) కర

గండవరి '/ మం నెదళ విభాశ పంచపాండెదళ విభాళ (గాయగో వాళ 8 యిరువెత్తుగండ గండగోపాళ మూరు రాయ జగదళ సోమకుళ ౩3. _పరుసరామ లోకనాంద దేవదివ్వె శ్రీపాద పద్మారాధక యజదాచె 10 నాయంకా చాపట్ట హుద్దంతకాజ సింగమ నాయంకా చాపూతు 11 _ మాదానాయండు తమ తండి సింగమ నాయన్కి0ని తమతల్లి పేజి సింగసానంమకుంను పుంణ్యముగాను యదగంగ. వవ్వకాత న వై సోభనాలు సేయించిన పుణ్యము ఆచందాక్క౯ సాయి

యె యండును మంగళ మాథ్రీశ్రీం జేయును

వశ 0 ==

సల్మ మాదానాయని జాతరేవు శాసనము యాన లోలా డా లాలారలాలాన్రాక్తన చాల బగ మంగల రల ర టం రో ర్‌ మ టతంలోతు గం ముదిషంద్రగతదంరి వంతల నంిడొతే చుం గంత నండగలల్రంన్‌ న లత టం కమేనే స్‌ ను. టో నం... యో నం గు బైటి ల గ | వైబ్‌ లో క క క | న్‌ దుల్‌ టో స

స్‌ న్‌ స. న సన ష్‌ ర | క్‌ గా స్ట్‌. యప్‌ శ సి లే ణ్‌ | త లా! . క్‌ సా భట / ణా. న న ఖే |. ప న న న. గ న స, టు! ర వాను సక మక ఇ. శ్ర వ! బాష . న ల! చ. వాడక యా! అన రోమ్‌ న్స | / మ శ క గ డ్‌ మో భూ మం. ॥ క ణ్‌ , ను న్ను యు... న స్‌ కీ ల న మ్‌. షే మ గ్‌ న న న. న టి. డవ కొండపెనగల రా ము బా కాపలాదారుల నివాస గృహము (లా . న ల? కా | మ. రం మ ర స నం. నన న మ. . నం నయనం. యయ త నా న. స మే పే లో గ ర చే టై త న. మ. న. వ, చ ర ||| య న మ నళ క్త టు? క్‌ న్‌ య నంగ వం న! మ జ్‌ ప | /॥ టం గత? మ! ర్ట న. టం. సస హం | ద / న ( క్‌ మ. న స స క యా వ. మ పో, మ్‌ దేవరకొండ విరిగిన నంది వాంణ విగహము

అధ్య

18. అనపోతానాయని భువనగిరి శాసనము

నలగొండ నుండల మందఠథి భువనగిరి నటణ మతి |పాబీనమెనది కళ్యాణీ చాజక

స్‌ ల్‌ (టాజలల శ్ర ఫై

(తిభువనమల్ల ఆరవ వి[కమాదిత్యుని కేర ఈ వట్టణము [తిభువనగిరి యనఐడినదె.

తెలంగాణమందున్న గిరి దుర్గములలో భువనగిరి దుర్గి మత్యున్నతమైనది ఇది పేకళిలా దుర్గము సూర్యాపేట జాలూకాలోనున్న సిరికొండ దుర్గము 'సైత మేకశిలాదుర్గమే భువనగిరి దుర్గ నిర్మాణమును గూర్చి కొన్ని గాధలు వ్యా ప్తిలో నున్నవి ఈ దుర్గ మతి బలిష్టమైనది చ్మతుదుర్భేద్య మైనది

అనపోతానాయడు ముసునూరి కావయ నాయకుని భీనవరము యుద్ధమున సంహరించిన పిదవ ఓరుగల్లు రాజ్యమును వద్మనాయక రాజ్యాంతర్భాగముగా (గహించి అటు పిమ్మట భువనగిరి దుర్గమును సాధించి అచటి గండి సమీవమందీ శాసనమును వేయింవెను. ఇది అసంపూర్తి శాసనము ఈ శాసనమున అనపోతాగాయని బిరుదములు పేర్కొనబడినవి శాసనము శకసంవత్సరము 1800 కాశయు క్రి కార్తీ“ మాసమున వేయింవబడిన ది

కభాసనకాలము శ్రీ శ 976

కాసనము = మూలము

థ్రీ గజేశాయనమ స్వ స్లిశ్రీ మన్మవా మండలేశ్వర ఆర్మధదేశాధీశ్వర గజదళ విఫాళ రాయగాయ గోపాళ వంచ పాండ్య దళ విభాళ (వతి గండ ఖైరవ భుజబల ఖమ ఇడ్ల నారాయణ కాకతి రాజ్య స్టావనాచార్య అష్ట దిక్కు రాయ మనో భయంకర రేచర్ల వంశోదృవ వర్య దాచినాయని సింగమ నాయని వరసుతుండు సోమకుల వరశురామ అరిరాయ విభాళ అ(వతిహత (వతాపుండై న అనపోతానాయనింగారు సకల భూవలయమును హౌాలిసూ శక వర్షంబులు 1800 ఆగు కాళయుక్తి సంవత్సర కా క్రీక మాసమున అీథఠీథీ ఆ వ్‌

వా ఈ .

ఆడ 14 సింహాచల శాసనము న! సింహాచల క్మేతమున కళింగ గాంగ (వభువగు నరసింహ దేవుని తనయ కనన సంవత్సరము 808 [శావణ కద్ధ విదియ ఆదివారమునాడు 5 పంక్తుల చేయించెను న గా ఎ౦హ్మాది శారణంహుని మాపటిధూప ఆవసరమందు తిరువళిక కోల వెలుంగుటక్క. క వౌ 6 గండమాడ అర్పించు సందర్భమునంది కాసనము (వకటింపబడినడి కుంచ (వసాదము నా వ నివేదించునట్టును వల్దభన్న కుమారుడు శ్రీరామన్న ఈ (ప్రసాదమును భుజించి దివ్యకోల మ! నాచంద్రార్కముగ కొలువ గలవాడని నియమ మేర్పకుపబడినది కనక మహాలక్ష్మీదేవి రేచర్హ దాచినాయని అనపోతానాయని దేవేరి ఈమె మహాదేవిగొ శాసనమున పేర్కొనబడినది అనగా పట్టపు రాజియని భావించవచ్చును కాసన కాలము [క్రిశ 880 శాసనషపము = మూలము 1 శకవరుషంబులు $02గృ నేంటి ఇ శావణపక్ష ద్వితీయను ఆదివారము నా శ. డు గయజి వెళుడాన దాఎనయ ఉ ని అనపోశనాయని మహాదేవి కన 5 కు లష్మి తనకు అఫీష్టాత్ర౯బద్ధిగాను 6 శ్రీ నరఎహ్వనధునిక్తి నిత్యము 7 న్ను సన్నిధిని మవటి ధువ అవసర శ అందు తిరువిిక కోల వెలుంగుటక్ష గ డ్రి ండ్డమాడలు అఇదు 5 పెట్టి కంచ (౮ [వసాదము రావుగా పట్టి అప్పము నా

1. యక వల్దిభన్న కొడుకు శ్రీ రామన్న 15 కు పెటైను ఈతండు ఈ వసాదము భుజి 8 0చిఈ దివ్యకోల కొలుష్కు ఆచం(దాక్కకా స్త్‌ఈ కేశీ గా కొలువంగాలాండు ఈ ధమ్ముల ో వై షన 15 రక భ్రీథ్రీశ్రీ లా

ము డా డా చనా నను రారా కలాంను | శ నె న క. | / శీ న బాన పయి టో వ్‌ నన | | య గ యన టి వ న జ్‌ | , | జ ర ను నం న! / న. షే. సాం స -్‌ అన ః ననన గ న వభ. ట్‌ 1 క యు ల పనన సా క శా నా శ. న. షర. /. క క న స టన టట న న్‌ న న స. జమా. ఎ మం ల ణీ | పు న దు రం. సా. యు.

• ల్‌ నన మ ప సన్నోటి . న. న గటా సుం. మ ॥ ః న ల సస మం నం. | . వ. నాలా క్ష | శ నాలాలో

కొండ శాసనము గ; న వ న ష్‌ గ న టం. న నందలి (్‌ టల ర గ టా గ వ. గట్‌ స సు లా 1 ము 1 రడ రిక? ళల న స స్‌ స్తా న్‌ నో న ల న వప లో వ కు, టు గ నష సనన మ ప గ య నం స వన్య ల్ల న 4 స స | న. మ మళళ్లుడు లలు న. య. మ న. మ, య. స్ట వ వ . గ రసన కార ర నం కం డే తభ పు . హా! జ్‌ దమన జర సక పం. చుర మ. సు. సళ వ చ. వ వ వ. సట సోన బ్‌ క రర న న మంగ వప సధ క న య. సప టు స్ట్‌ స? న గా. వ స సస ర! ప ల న్‌ గంట లు జ, వ స స ్న వ య న్స న్‌ క. టల న! గ్‌ ల్‌ నమ సళ ట్ల వ. వ వ. న గల ర సరన న రో టు హత న మ న [రే వో సా ల ప య గ ల క్‌ యం రోలు క్త రక నో సి చ! (ల టి. నం. స్తు న, వ న? వ. వ ప సం నం. న! స న. లం ను మా న మ మ. ప రే సనన ల టై సళ న న శ వ. న | ప న్‌ స్తో యన నన ప్త ము ము, క రష న నం, న వం న కరే! నా తా క! టమ సప స్తే రసన” ప రం వే ప యు న సం తగ. పస స రాం స సు టా సళ్ల సా? వా మా! వ. గోల! కష నం మ త కు గనం పా. య న ప ర సం భ్‌ ఆయనన ల గ య స్‌ హో వు గ సమన వ! వ న (గ మా టన్‌ ళా! (1

• ప. ప: లే లీ న ప నీ టో హర ళు పన్‌

15. రాచకొండ శాసనను

లాచకొండలోని గన్నెర్హ భైరవుని సమీవమందున్న శిలపై రేచర్ల వద్మనాయక వంశళజుడగు మొదటి అనపోతా నాయకుడు శక సంవత్సరము 802 రౌది [కొావణ శుద్ధ నవమినాడు శాసనమును వేయించెను

ఇందు అనపోతానాయని బిరుదావళి పేర్కొనబడినది రాచకొండలో అనపోతానాయడు వేయించిన ఇతర శాసనములందు కనిపింవని రాయరావు బిరుద మీ కాసనమం దితనికి చేర్చబడినది

రాయ సమ్ముదము సర్వభూతహితార్థము గాను తన బిరుదాంకితముగ (ప్రతిగండ ఖైరవుని [వతిష్టచేయు సందర్భమున ఈ కాసనము [వకటింవబడినది

ఈ శాసన రచయిత అనపోతా నాయకుని కరణము చిలుమరాజు తిప్పరాజు

కాసనకాలము 1కి శ 880

శాసనము _ మూలము

స్వ స్తిభ్రీ విజయాభ్యుదయ శక వర్షంబులు 1809 ఆగు రౌది సంవత్సర (శావణ జద్ద 9

మండలేశ్వర ఆంధ దేళాధి ల శ్రీ మన్మహా ప్రర ఆంధ దేశాధీళ్వర గజదళ విఫాళ గాయ గోపాళ పంవపాండ్య దళవిఫాళ

అట గి

అనవరత హేమ్మాది దాన సంతోషిత విప సమూహ 'సేవాలబ్ధి సకల విభవ సంపన్న అఆశిత పారి జాత కాకతీయ రాజ్య స్థావనాచార్య రేచర్హ వంశోద్భవ దాచినాయని సింగమనాయని వరసుతుండు ఆ[నతివాత (వతావ అరిరాయ విషఘైళ సోమకుల వరజురామ వీర (థ్రీ రాయరావు ఆనపోతా నాయనింగారు రాజగిరి నివాసులై సకం భూవలయమును వరిపాలింసూన్ను లాయ సమ్ముదము సర్వ భూతహితార్థముగాను తమ విరుదాంకితము సేయించిన వతి గండ భైరవ తిష్ట అరిరాయ గోపాలుని కరణము చిలుమరాజు తిస్పరాజు [వాలు

16. 4 కూర్మము శాసనము (ల శ్రీకాకుళము జిల్లాలోని (వబద్ధ వైప్లవ క్షేతమగు శ్రీ కూర్మములోని శ్రీ కూర్మ దేవాలయ ఆస్థాన మండవ మందలి 46వ స్తంభముపై థి పంక్కు.లలో చెక్క బడియున్న కాసనవి ది “... శకసంవత్సరము 82 వైళాఖ శుద్ధ ఏకాదశి భృగువారమున దేవరకొండ రాజ్య పాలకుడును రేచజ్ఞ గో[తోదృవుడును సూరానాయుని సోదరుడును అంగమనాయని తనయుడును నగు పినమాదానాయుడు శీ కూర్మనాధుని [శీ భండారమున 10 గండమాడలు పెట్టు సందర్భమును పురస్కరించుకొని ఈ కాసనమును వేయించెను (శీ కూర్మనాధుని ధూపానంతరము తిరుమడవలి తల్యండు ఆచం దార్కముగా ఆరగింపు చేయుటకై 0 గండమాడ లివ్వబడినివి దానదవ్యము [శీవారి భండారమున చేర్చబడినది కావున చేవాలయ నిర్వాహకులీ నై వేద్య నిర్వహణ బాధ్యత వహింపవలణ యుండును కాసనకాలము [కీ శ 405 శాసనము * మూలము 1 స్వస్తిశ్రీ శకవష౯లయబులు 827 ఆగునే 2 వైశాఖ శుద్ధ ఏకోదకి భృగువారాన దేవరకొండ లి రేచజ్ఞ గోతృతైన సూరానాయని తమ్ముండు 4 _చింగమనాయని కొడ్కు పిన మాదానాయండు
17. శ్రీ కూర్మరాయని శ్రీ భండారమందు పెటిన గం 6 డ మాడలు 10 ఇందులకు నిత్యమై ధూపానంతర మం
18. దు తిరుమడ పలితల్యండు ఆచందాక౯ స్థాయిగాను 86 _ ఆరగింపంగలారు ఇద త్తము చెల్లుచుండగలదు శ _త్రిరువతి శ్రీ వైన్ణవ రక థ్రీథ్రీల్రీ

ఇచ్చ 17 'దేవలమ్మ నాగారం శొననము నలగొాండజిలా రామన్న పేట తాలూకా (చౌటున్సల మండలము లోని దేవలమ్మ నాగారము ౮ ళు చెలువుకట్టపై గల శిలాసంభముపై మూడు వైపుల సంస్కృత థాషలో చెక్కబడియున్న కాసనమిది ఈ కాసనము సంస్కృత థాషలో 2% శ్లోకములలో నున్నది శాసన లిపి ల్‌ వ శతాబ్ది [1పథమార్ధమునం దాం(ధదేశమున వాడుకలో నున్న తెలుగు లిపిలో చెక్కబడి యున్నది కాసనము మొదటి (నక్క- ఉ పంక్తులు రెండవ్యపక్క- 40 వంక్తులు మూడవ్మపక్క తిలతి వంక్తులు మొత్తము శే ఉ వంక్తులలో నున్నది కాసన రచయిత సంస్కృతాంధ్ర భాషలలో వృండిళేడు. రాఘవుని ముని మనుమడును సోముని ప్యౌతుడును మాధవ సూరి పుతుడును నగు శంభునాధకవి శాసనము శక సంవత్సరము 85 సౌమ్య మీన చై[త శభదినమునాడు వేయించినట్టేది కావున కాసనకాలము క్రీశ 140 చైతమాస వభదినము సంవత్సరాది కాని శ్రీరామనవమి గాని చత పౌర్ణమి లేక అమావాస్య గాని కావచ్చును రాచకొండ వద్మనాయక రాజగు రావు మాధవుని రాజీ నాగాంబిక వేయించిన కళాసనమిది వద్మనాయక రాజులకు సంబంధించిన కాసనములు నల్టగొండ టరుగల్డు ఖమ్మము మహబూబు నగరము తిరువతి సింహాచలము కూర్మము (తిపురాంతకము [ప్రాంతములందు లభించినవి ఈ వంశీయులలో మొదటివారు కాకతి రాజుల సామంతులుగ వ్యవహారించినారు వీర అభ్యుదయము కాకతి గణపతి దేవుని పౌలనా కాలమునుండి (ప్రారంభమైనది కాకతి గణపతి దేవుని కాలమున వద్మనాయక వంళశజు లామనగల్లు పాలకులుగా సామంతు లుగా శయమింవబడినారు దేవలమ్మ నాగారము శాసనమున మొదటి. నాలుగు లోకములలో విష్ణువు _థీరాముడు వర్ణింపబడినారు ఈ వంశీయులు విషు పాదోదృవులని తెలుపుకొనినారు శాసనమం దైదవ క్రిక నం దెర దాబానాయకుడు [వళంసిరిపబడినాడు సింగమ నాయకు డెరదాచానాయకని తనయుడు అనపోతా నాయకుడు సింగమ నాయకుని కుమారుడు ఆనపోతొ నాయకుని కొమారుడు రెండిన సింగన స 7 కశ్లాకములలొ్‌ నున్నది అతని తనయుడు రావు మాధవుడు రావు మాధవుని వర్షన మీ ళాసనమందు క్ల న్న్న

046 "ఇతడు (శ్రీరామ పాదారవిందముల నారాధించు భక్తుడు రామాయణమునకు రాఘవీయమను వ్యాఖ్యను రచించినవాడు ఈ వ్యాఖ్యాన [గంథము నతడు ్రీరామచం్యదున కంకితము గావించెను అతడి [గంథ మును శక సంవత్సరము 189 = (క్రి శ 4వ? ప్లవంగ ఆశ్వీజ మాసమున ్రీరామున కర్పించెను కాసనమును వేయించిన నాగాంవిక కడిపికొండ వంశమున జన్మించిన మహా పతివత రావు మాధవరావు ధర్మవత్ని దానశీలి ఈమె రాచకొండ సమీవమందున్న దేవలమ్మ నాగారము [గ్రామమున తన పేర నాగసముద్ర మను బృహ త్తటాకమును (త్రవ్వించెను నాగాంబికపేర నాగారము (గ్రామము (వసిద్ధి వహించినది నాలుగు శ్లోకములలో నాగసమ్ముద వర్ణన యున్నది ఈ శాసనమువలన రాఘవీయ- వ్యాఖ్య-|[గెంథమును రావు మాధవరావు రచించినట్టు తెలియ చున్నది కాసన శ్లోకములు కడురమ్యముగా నున్నవి శాసన రచయిత ఉద్ధండపండితుడు-సంస్కృత భాషా కోవిదుడు క్ట శాసనముఎమూలము మొదటి పక ఠా కే. శ్రీరామ చందాయనమ శ్రీ & సౌభాగ్య సఖ సమగ మహిమా 8 _ళ్యామాంసువణో౯జ్వలాం ధన్యాం కశ్యవ ఉ _ కన్యకాం వసుమతీం ధమళ్శావణా ర్‌ సిద్ధయే 1పాప్యాంచోధివయో 6 మవహాయవనికాం యస్తామభూ 77 దుద్వహన్నాద్యో వేద్య గుణ సవ కృ 85 తమ హోత్సాహోవరాహో వతాత్‌ () 9 క్రిత్తిాం దిక సుమూ తీిాఇమా త్రికహర 10 శే స్పూ తి౯ం స్వధమ్మ౯ వ్రతే నామ (బం శ హ్మణి ధామ సోమవిభవే క్యామత్వ 12 మంగేషయ గవ౯ం వైరమవవణసా 18 ధుషు జగత్సవ౯ం వశే సోన యద్దేవో ర 14 కతు దీప షడుణ మణీ రామోరఘు 15 (గాహణీ (2) యన్నేతరూపొరుచిరా

97 16 లోకదిపొ దివానికిం తమోహరౌర 17 వీందూవ సోవతా దాది పూరుష (ల) 18 యేరామాయి మహాంబరం పదమితి [స 19 సావతో విస్సుతం యే నాజన్యమరావ 20 _గొాభవభయ (వధ్వం గునై శంసికా యో వ లక్ష్మీ మృదుపాణి పల్లవ కృతై రస్పశికసం లలి వావానై విలహ్టోస్రచ్చరణాద్విజిమ్షు రుదథభూ ౨8 _ ద్వజో౯లగుణాణోషనిధి ( 6) త్యతో దబూద్ధ వ్య మజ మతిమ౯కావోత్న్మా ధన్యోగుణౌ ఘై రెజదా 25 చభూవ వీరోనిచద్దోదయభాగ్య 26 సాందో రేచల్ల౯ వంశాంబుధి పూణ్న౯ణచం 27 [ద (5) తస్యాభవ త్సూను. రనూనతే జా 0 98 గ కితీశో నయభాను సూను కృపానిధి 2౨9 యో౯ గుణరత్న సానుయ౯ణథా థకతో యాచ 80 క కామధేను (6) తతోభవద్భూ వతిరన్న (3 వోతనామా మహిమ్నా వసుధామరేం[ద లిల్లి (వ్రసంగతోంత సుమనోవాంసి (పౌఢే [8 వ యక్కత్తిక సుధాధి నోతి 7 తస్మా దభూత్సం శిశ్న గత సొౌకుమాయకా థ్రీ శింగభూపోవరవం 85 _ శదీవ యస్య్మప్రతాపాచ్చి౯షి దీవ్యమానేళ 88. త్తు వవీరా శలభాఇవాజా (8) సూనుళ్ళిం 87 _ గనృపస్య తస్య వభధీ సూయోకా పమసే జసా $8 _కాంత్యా చందదసమ కళాభిరనిళశం సన్మా 89 గ౯ సంవత్తిఖి రమ్యోరాజతి రావుమా 40 _ధవనృపో రాజన్య చూడామణి యే౯న థీ 4 _నిధిరాయరావు విరుదం లోకే నిరూఢీకృతం రెండవ (పక్క (9) సంగ్రామ (ప్రాంగజే ఖీమా లి శ్యామాయస్యాసి ప్యుతికా క

08 శ రోతి కందు కకీడాం 8రో 4 భిరరి భూభుజాం (0 సహ 5 సధా సంతత దాన ధారా ఈ [(వపూరితా స్వచ్చృతయా త్రి (7 లోక్యాం యతీీ త్తి౯ గంగాయ 8 మునాతరంగ్రె కళంకితాం $ గాం హసతీవ గంగాం ( ) 10 యో బంహ్మణ ఫ్రీరఘుపు ౦గవస్య ధ్యా పకషా౯ తమ 12 యేషభాతి దూవాకాంకు రైస 18 న్మయతాం వసన్నోవసంత 1శీ యోగా దివ పారిజాత ల్సి ర్‌ స్వామ్యం చతుస్సాగర సమ్న 16 భూమా థాత్యన్య భూభృన్ముకుటే 17 మ యస్య తత్తారక (బంహ్మ ఎర్రి త్ర యాభిరామ శ్రీరామ చ 19 0ద్రస్య కృపాభిలబ్ధం తిస్వా లిం మిత్వమేత్యాపి సదాధరణ్యా జ. వరేజణ్య ధీవ్యాజ 8ధిమేఖలా ఓ€లి యా శ్రీరామచం్యదస్య చపా £58 ద సేవాం తదీయ్య 'సేవాంమ బళ నుతేధి కాయ 14 నిమి £5 తోహంత్వయా రామ నైష్ణవా వీరి ధా౭య కేవలం అవిచ్చిన్నాను 2 మేతేషాం 'సేవాత్వత్పాద 'సే ₹8 వినాం ( 5) ఇతితేన స్వయం £9 పో కృతత్వం తత్వాధళావేది 80 నా అత ఏవాస్య విషయానా 81 సన్‌ స్వాధకావరా వరం(6) శకి కాకాఖ్యేనిధి వాద్ధి౯రామ

99 88 శ గేవ్యట్దే వ్లవంగేవభే మూ 94 సే ప్యాశ్వాయుజే రఘ్హూ ద్వ 95 _ వావదే యోరాఘవీయ్యా 88 హ్వయాం టికామధ౯వటు లి? (వ్రబోధ ఘటనా మాణిక్య పు 88 ష్పాంజలిం కృత్వారాజు 89 _ తిరావు మాధవ నృపో శత0 రామాయణస్య [శియే (7) మూడవ (పక్క 1 _ చార్మితం జగతాం వవ్మిత ముదయస్పన్మి[తత ౨ సంవన్మయ పాణి కల్ప మహీరువో [గాస 8 రణి వజ్ఞానవ జ్ఞాధి౯ష వంశ శంసి తవ ఉ. వ౯ శోభిత గుణషాంకు సయస్యావనా 5 _ సేవ్యోదీవ్యతి రావు మాధవ విభు సంసేవిత 6 అీవిళు ( రా ఏతస్య నాగామాఖ్యదేవీ 7 _ థ్రీ రావు మాధవేంద్రస్య యా కడిపికొ 8 _ ౦డవాధౌ౯ పకౌము కేవ కభగుణోత్పన్నా 9 (9) థీ రాజశైల నికటే నాగాంవీకాయాత 10 యా తటకోయ ఖఇనితో నాగ సముద్ర సో శ యం సాథో౯విభా త్యగాధ జలై (20) రఘుప 2 తి సం్యపేరణయా రచితో జలధా వ్లవంగమై ఓ సేతు నాగసము్మద్రస్య తధా నాగాంబిక యా 4. ప్య కారి నవ సేతు (2 ) శాగాంబికయా భూ ఈ మౌ నాగసముద్ర వ్రతిష్టితో మధుర ఇతి 16 _ నాగగన్య కాస్తామభి నందంతి ప్టవై జలే య 7 త్ర (8 మత్స్యా ఆపిజల మనుజా మహనీ

100 18 య్యా కచ్చపాదయ స్వచ్చా 'స్వేచ్చావృత్యా 9 నిత్యం చరంతి నిరువద్రవాజతేయ్యత (ది8) 20 నిత్యోత్సవేషు మానవ కన్యా వశ్యంతి య వే తృమీవగతా కలహంస రాజహంస క్రీ 22 డాం కల్హార కమల కా౦తారే ల కా విఫి శకేశళాంకశర విశ్వయుతేత సౌమ్మే సంవ వశ _త్సరే శుభద్‌నే వర మీన చైతే నాగాంబ 25 యా స్ఫురతి నాగసమ్యుద ఏషళ్టాఘ్య ప 26 తివ్చిత ఇహస్థిర ధమః౯ వృధైై (25) నాగాం 27 బికయా సోయం నాగసముుద (వతిష్టి £8 తో శ్రీయ్యాక్‌ ఆ సాగరమా పిమకర 29 మా రామ చర్మిత్రమా జగన్మిితం (26) 80 రాఘ వనహ్తాా మాధవసూరే ప్యుతేణసో 81 మప్మొతేణ శ్రీ శంబునాథకవినా ర శ£ చిత మిదం ధమక కాసనం జయతు శక (2౧ ్రీరామచం[ద్రాయనమ ఫి ఎ 0

13. సాయంపెట శొసనవు

వరంగల్‌ జిల్లా పరకాల తాలూకాలోని సాయరిపేట [గామ మందున్న మాచేశ్వరస్వామి ఆల యము ముందున్న శిలా సంభముపఫై నాలుగువై పుల చెక్కబడియున్న శాసనమిది

శాసనము మొదటి [వక్క 40 రెండవ (వక్క 9 మూడవ [వక్క 89 నాల్లవ్యవక్క 8 మొత్తము 152 వంక్తులలో చెక్కబడియున్న ది

శక సంవత్సరము 1886 తారణ వైళాఖ శుద్ధ పౌర్ణమి వడ్డవారము నాటి చంద్ర్యగహణ పుణ్య కాలమున ముచ్చెర్ల తిరువెంగళనాథునికి 12 మంది వ్మిపులకు 2 మంది మహాజనాలకు భూమి దానమిచ్చు సందర్భమునందీ కాసనము [పకటింవబడినది

శాసనమును వేయించిన కావు ధర్మానాయడు రేచర్ల వంకోదృవుడు ఇతడు మొదటి అన పోతానాయని (నప్మొతుడు రెండవ సింగ భూపాలుని పొతుడు రెండవ అనపోతా నాయని తన యుడు ఇతని సోదరుడు మూడవ సింగ భూపాలుడు

రావు ధర్మానాయనితల్లి సింగమాంఐ రెండవ అనపోతానాయని వట్టిమపాషి లేక కమలా దేవి కళింగ గాంగ నరసింవాదేవుని తనయ యగు కనకమహాలక్ష్మి సింవోచలమున కాసనమును: వేయించెను

రావు ధర్మానాయడు ఓరుగంటి సీమలోని (క్రొత్తగట్టు స్థలమందలి మచ్చెణి మడపల్టి

= ఫి

చతుస్సీవులతో కూడ అష్టభోగ తేజస్వామ్య సపితముగా దానమిచ్చిన విషయ మీ శాసనమందున్నది రావు ధర్మానాయడు చరద (గహణ పుణ్య కాలమందు ముచ్చెర్ట తిరువెంగళనాథునికి 10 వృత్తులు అయ్యవార్డు 2 మందికి. క వృత్తులు 2 మంది మవాజనాలకు 2 వృత్తులు మొతము లికీ వృత్తులను ఆచంద్రార్క- స్థాయిగా ధారవోసి యిచ్చెను

దాన వరిిగహీతల ముకాతల తాతల తం[డుల పేర్లతోపాటు వారి గో[తములు మైతము శాసనమున పేర్కొనబడినవి

గ్క్మోత నామము ై వతి [గ్రహిత జరు

1. శఠ మషణ గ్యోతము _. శింగరయగారు భళా గెరాందు ఫ్యా 2 కాళ్యపగ్యోతము __.. కాలువకొల్ని మలచమ స.” అట్టి ఖగ ఈ] లే స్య డ్‌ స్రప్తిస్త డో

102 శ భరద్వాజ గో[తము ఎ. మాడభూషి ధర్మయగారు డ్తీ రేం ఎఎ, అందాల మల్దాయోర్భులు ర్‌ రేం న మంగొాల్రి సారభయ్యగారు 6 హరిత గో(తము ౮ వారణాసి ధర్మాయోర్ఫులు ౯7 రేం. ఎ పరటా హరిన్నారాయణయ్యగారు రత్రి సాంథ్యాయణ గ్మోతము ===. బసవాయోర్ఫులు రి భరద్వాజ గో[త్రము న మంగొల్ని పెద జొబళయ్యగారు 10 హరిత గోోతము --.... రామడుగు నరసయ్యగారు కాళ్యప గో[తము --... ఉండుక కొండల కేళశవయ్యగారు వి భరద్వాజ గోత్రము న తిప్పాభట్లు 18 ఆత్రేయ గ్మోతము --.. కిళాంబి ధీరయ్య శ్రే్తీ వారేం... ్‌ రాయపోలి కాభళ భట్టు కేర్‌ శ్రీవత్స గో[తము ఎ... ఆండానయగారు 6 కౌండిన్య గోత్రము వ తల్హాయోర్షులు 17 భరద్వాజ గోత్రము -- మంగొల్ని పిన జొబళయగారు 18 కౌండిన్య గోోతము ఎ... ివలతలు గిరిభట్లు 19 హరిత గ్మోతము -- కడమల చెట్టి గోవయ్యగారు త “వారేం. -- నారాయణ భట్టు | ఎూటేం_ య 1 ఎట్టేయగారు కక కౌశిక [గోతము ఆ... గగ్గిళ అనంతోరులు ఓలి భరద్వాజ గోతము - ఎ... రావికోపి సింగమయగారు నశ [శీవత్సగో[తము -- నందవరపు వీరాయోర్నులు శాసనము నాల్లన [వక్క ప్రారంభము నుండి వ్యాస గీతా శ్లోకము లారంభమై 14వ వంక్తి వరకు వాయబడినవి 14వ వం క్రినుండి కాసనాంతము వరకు దానమిచ్చిన భూమికి సరిహద్దులు తెలుపబడినవి ఈ కాసనము శక సంవత్సరము 8868లో వేయింపబడినది కావున [కి శ 448కు సమాన మగుచున్నది

108 శాసనము - మూలము మొదటి (పక్క

1. వభమస్తు స్వ సిథ్రీ జయాభ్యుదయ

2 శకవవః౯ంబులు 886 అగు నేటి కారణ

8 _ సంవత్సర వైకాఖ కద్ధ 15 వడవారము నా శ టి సోమగ్రహణ పుంణ్య కాలమందు స్వస్తి 5 _ థ్రీ మదనంత కోటి [బంహ్మాండ నాయకుండై 6 (శ్రియ వతై జగత్కుటుంటై (వణత పరిలాణ 7 _నిరతుడైన మచ్చెజ్ఞ తిరువెంగ శేశ్వురునికిం

8 న్ని యజన యాజనాధ్యయనాధ్యావనదాన

9 _ [వతిగ్రవా వట్కర్మ నిరతులైన అయ్యగార్హు 10 18 కిన్ని మవోజనాలు ౨ కిన్ని గజదళ 1 విభాళ గాయిగోవాళ స్తోమ్రక్షల వశల 12 రామ కాకత రాజ్య స్థావనాచార్య ద్య 18 _ నేక బిరుద (పళస్తులై స_ల ధమఃా వరిపాల 4 _ కుల్త్లై రేచజ్ఞ పెదనవోతానాయని గారి

5 వపౌతృలై పెదశింగమ నాయని గారి పొ

6 తృలై పినంన్నమ నాయనిగారి ప్యతులై శ0 7 గమాంవాగభ౯ా పుంచ్యోదయులైన రా

8 వు ధమా౯నాయనిగారు ఓరుగంటి సీ

8 మ లోని [క్రొత్తగట్టు స్థలములోని మచ్చెలు 20 మడపల్లె సహితం చతు స్పీమాసమేతము

లి గానుంన్ను క ఎప్షపాండుర కేదార భూ

29 _ సమేతముగానుంన్ను నిధి నిక్నేహై

28 _ ద్యష్టభోగ తేజస్వామృ సమేతముగా

24 నుంన్‌ ఈ చంద్ర ్శహణ పుంణ్యకాలమపు 25 డు తిరువెంగళేళ్వర 1పీతిగాను మచ్చె

వరి జ్ఞ తిరు వెంగశేశ్వరునికి పది వృత్తులు

వగ న్‌ కేళవాది చతువికాంశతి మూ

104

౨8 తి౯ా (పీతిగాను ఆయ్యంగార్జు 2క్రిమ 298 పహాజనాలు న్‌ కూడను లి4 కుంన్ను త్‌0 వృత్తులుంన్‌ అట వరశి 584 వృత్తులుగాను 1 _ వరికల్పనచే? కృషీవల సమేత

శీలి ముగాను ధారవోసి ఇస్తిమి గాన మీ

లకి ప్మత ప్మాతాదికము ఆవం[దాక౯

లశ _ స్తాయిగాను అనుభవించి (బదికే శిళ్‌ ది ఏకైవ భగినీలోకే-సవ్వే౯లషామే 88 వభూ భుజాం నభోజ్యా నకర్మగ్రాం 9 హ్యావ్మిపదతా వసుంధరా 88 స్వదత్తా ద్విగుణం పుంజ్యం వరద 89 తాను పాలనం వరదతావహారే కీ ఇ స్వద త్రం నిష లంభవేత్‌

'3ండవ (పక్క

శ్ర లీ మచ్చటబ్ద వృత్తి మంతుల

ల్ది గ్యోత నామాలు శవ (ర) మషణ

లి గోతము యజకాఖ అలము

4 పి రానయ్యగా (వపొతృళె తాతీ

ల య్య గారి పొతృలై తిరుమల

6 య్య గారి పుతృలైన శింగరయ

7 గారు కాళ్యవ గోతము యజు

8 _కాఖ లక్ష్మీధరళిష్ట (సపొతృ

9 లై అశంతోరుల పొతృలై లథాయోరు 0 ల పుత్మలైన కలువకొల్ని మలుచమ

శై భరద్వాజ గ్మోతము వాసుదేవయ

12 గారి పొతృలు ఆడుదారయ్య గారి పు

తి (తులు మాడభూశి ధమ౯ణయగారు

4 భరద్వాజ గోోతము-పోతాయోర్సుల వ

గ్‌ పొతృలై మల్దయోరుల పొతృలై కృష్ణ

105

18 భట్ట పుతలైన ఆందాల మల్దాయోరు

17 లు భరద్వాజ గ్మోతము 'పెంమాభట్ట

18 [వపొతృలె ఆయలయ్య గోపాల గోవ

19 య్యగారి పుతృలై మంగొల్లి స్సారబయ్యగా 20 రు హరిత గోోతము మాచనోరుల

2] _ (వపొత్సలై బొబకోరుల పౌతృలై టతిపు 29 రపెదోరుల పుతృలైన వారణ! ధ ౨8 ర్మాయోరులు వారిత గోతము కౌభ వ్రత శయ్యగారి (పొతృలై ఆనంతయ్యగా 25 రి పొతృలై తాతయ్యగారి పుతృలైన వర £6 _ టాహంన్నారాయణయ్యగారు సాంఖ్యా 97 యణసగో తం ఖభైరవోర్భుల (వపొతృలై జ ౨8 0గా యోర్సుల పొతృలై మల్హాయోర్భుల పుతృ 29 లైన బసవాయోర్చులు భరద్వాజ గో

80 _ శ్రము సోమాభట్ట [వ్రపొతృలై ఆయలయ్య తి గారి పౌతృలై నారాయణయ్య పుతృలైన 82 మంగాల్ని పెద జౌబళయ్యగారు హ

88 రిత గోతము అనంతభట్ట [వపౌ

శ4 _ తృలై నరహరోర్సుల పొతృలై అంన్నంభ 85 _ ట్ల పుతృలైన రామడుగు నరహరియు

88 కాళ్ళవ గోతం శడరయ (కదూరయ)గారి (వపౌొతృ 7 లై శింగమయగారి పొతృలై దాసులయ్యగా 88 ర పుతృలైన ఉండుక కొండల కేశవయగా 89 ఈ భరద్వాజ గోత్రము మలుభట్ట

త్త౦ పపౌతృలై తిప్పా సోమయాజుల

4 _పొతృలై యజేశ్వర సోమయా

తీవ జుల పుతృలైన తిప్పాభట్టు

106 మూడన (పక్యా ఆతేయ గో[(తము అల్హాడయ్య గా 8 ర వపౌతృలై అంజారయ్య గారి పౌతృ త్తి లై తిరువంగళయ గారి పుతృలైన శ _ కిళాంది ధీరయ్యగారు ఆశ్రేయ గో ర్‌ [తము జకప్పాయోర్సుల (సపొతృలై 6' నరహరిభట్ట పౌతృలై రామాభట్ట పు 7 తృలైన రాపోలి బొభళభట్టు 8 ్రీవత్స గోతము హసగిరయ గారి (వ 8 _ పొతృలె శంగమయ గారి పొతృలై హస్త 10 గరయగారి పుతృలైన ఆండానయ క్షే గారు కౌండిన్య గోతము అనంత్తో £ రు [వపొతృలై రేయోర్సుల పౌతృ 8 లై గంగనోరుల పుతృలైన తల్పాయో 14 రులు భరద్వాజ గ్మోతము ఆయల 5 యగారి (వపొతృలై గోవయగారి పౌొతృలై 6 ఆచయ గారి పుతృలైన మంగొల్ని పిన 17. కౌజళయగారు కౌండిన్య గోోతము 18 మంచనోరుల [వపొతృలై తిప్పాయో 9 రుల పొతృలై దేచిభట్ట పుతృలైన (ద్రిషల ౨0 తలు గిరిభట్టు హరిత గో[తతము గో ల్లి (త్రము గోపయగారి పౌతృలై చెం 28 నమయగారి పుతృలైన కడమల వ్ర చెజ్జ గోపయగారు హరిత గో[తము వశ _ ్రీరామభట్టు (వపొతృలై నారాయణ భ 25 _ ట్టు పొతృలైన ్రీరామభట్టు పుతృలైన నా కర రాయణభట్టు హరిత గో[శతము నారా £/ యణ గారి పపొతృలే (్రీకృష్ణయ గారి ఫొతృ 28 లై కొల్ని విడియగారి పుతృలైన కృష్ణయగా

107

29 ఈర కౌశిక గ్యోతము విశ్వేశ్వర భట్ట (వఫౌ 80 తృలైన అనాతోరుల పొతృలై కసవాయో 8 రుల పుతృలైన గులో ఆనంతోర్లులు

82 _ భరద్వాజ గోోతము శ్రీధరయగారి (న

88 _ పొతృలై ఫ్రీరామయగారి ఫొతృలై అనం 84 తయగారి పు్యళులైన రావికోవి సీంగ

85 మయగారు శ్రీవత్సగో[తము పెదో

86 రుల [విఫొతృలై విన్లు సోమయా

87 _జుల ఫొతృలై అయలోరులపు

88 తృలైన నందవరపు వీరాయో

89 రులు శ్రీ

నాల్గవ (పక ఫ్రా

1. సామాన్యోయంధర్మ సేతు

2 _నృ౯పాణాం కా లేకాలేపాఅనీయో

8 _భవద్భి సవ్వాళనేతాన్‌భావిన పా

4 _ ద్ధి౯వేందాన్‌ భూయోభూయోయా

ర్‌ చతేరామచం ద స్వదత్తాంవర

6 _దత్తాంవా యోహరేత వనుంధ

7 రా షష్టి వవ౯ సహస్రాణి విష్టా

8 యాం జాయతే [కమి శ్వమాం

9 సం సురయాసి క్షం వచ్యమానం చి

0 తాగ్నినా ఇర్మద వృళతి చండాల కి 11 మమధ్యేమత వరం దేవ (బావ్మా 12 ఇ విత్తాశ? నాశయంతి హరంతి మే

8 _ తేషాం పాదరజ్యోతి భీత్యాముతం ప

ఉ _ష్కచర్మణా ఇందుకు వాలు దూయికు

108

15 ఒకాలబండ అగ్నేయానకు మ 16 డ్డచేని గుట్ట తక్షిణానకు ఆతుకూ శై రిసంది కట్టువాగు ఎడమెకో 18 వ (కొ తగట్టు సందుకు జువ్విబండ 19 _ వడమట కాసనమున్నది 20 యిటు తివిచిరాంగాను లే చాలుమట్లు నిరురితి ఇ22 మూలకు మొక్క-ంచేను వ8 _ వడమటిక గోపినేని వక బంధ్దం యిటు తివిచిరాంగా వళ ను తుటుకకుంట తూర్పుం గా విం ము వాయవ్యానకు మండ్డ ఆ ౨7 వల రుదగానిలము ఉత్తరాన 28 కు మచ్చెజ్ణజాయ్యగట్టు యీకా లం న్యానకు నాల్గు తాళృల్లట కిం శ్ర చచ్చు జువ్విలో తాడుల్లట కి శ1 దు మజ్జి వద్ద బండ్డ ్రీ_

వాన టి. ఏయానానాు

19 శ్రీ కూర్మము శాసనము శ్రీకాకుళము జిలా యందలి (భ్రీకూర్మనాభ దేవాలయ ఆస్థాన మండపము మొదటి వరుస లోని మూడవ సంభముపై 2౨ వంక్తులలో చెక్కబడియున్న కాసన మిది ఈ శాసనము శక సంవత్స రము 26 [కోధి ఆశ్వీజ ఉద్ధ దళమినాడు వేయింవబడినది హజరత్‌ మహమ్మదు కులీకుతుష్షా పంపున అశ్వారాయనింగారు సెన్యముతో బయలుడే అనేక దుర్గములను సాధించి ముకుంద వాహుబలేందదు నావహమున నోడించి సరివాద్దులవరకు తరిమి వేసిను అయి పిమ్మట థీ కూర్మము చేం థీ కూర్మనాథునికి నిత్య నైవేద్యములు సాగకుండుటను గమనించి దేవరకు కూర్మ [గామమున్సు సర్వమాన్యముగ సమర్పించు సందర్భమునందీ శాసనమును వేయించెను అళ్వారాయని పేర సర్వప్ప ఇతసి తండి క్రమళయ్య పద్మనాయక వంశీయడగు అశ్యారాయడు వివ్పర్ధ గో 8 దృవుడు (క్రీ శ 1599లో థ్రీ కూర్మ దేవాలయమును అమీనుల్ముల్కు- విధ్వంసమొనర్చను సర్వవృ అక్వారాయడు [క్రిశ 606లో ఈ దేవాలయమున క్కగవోర మొసంగి పూజాదికములు నై వేద్యాదులు నిర్వహించుట కేర్పాట్టు గావించెను శాసన కాలము శ్రీశ 1604 శాసనము =. మూలము స్వసిల్రీ జయాభ్యుదయ శాలివాహన శకవవకా ఓ ౦బ్బులు $£్‌6 ఆగు నేట్రి (కోధి నామ సంవ్వ 8 ల్పర ఆశ్వీజ ప (0 హజరతి మవామ శీ ద ఖుల్లి పాదళహా వొడయలుంగారి వంప్పున ర్‌ అళ్వరాయనింగారు కొవ్సల వారి కొరాము వీరగో & రాము యజజెల్ట౯లూ సాధించ్చి ముకుంద్ద బాహు ౯/7 బశేందుని సరిహద్దు వెళ్ళదరిమి కూమ్మ౯ము వ 8 చ్చి కూమ్మక్నాధనికి నిత్య నై వేద్యాలు రాగభోగాలు తడున

10

6 ల నుండ్డి సాగక ఉండ్డంగాను వద్మనాయకలు విప్పల్హ౯

0 గోతులు రాజాధిరాజ మహా రాజరాజ(థ్రీ కమళ

క్షే య్యంగారి పుుతులూ సర్వువ్ప ఆశ్వారాయనింగారు

౨ _ కూమ్మళ౯నాధుని (పీతిగాను కూమ్మక్య్మాగామము [కోధినామ

18 సంవత్సర మృగశిర సాలు మాడలుగాను పొలము మె

శీ రక వల్టము ఫఎ వృషాలు చెలువులు తోంటలు [గామ

15 _ ఆదాయము సర్వమున్ను సర్వమాన్యము గాను శ్రీ కూ

6 మ్మళనాధుని నిత్య నైవేద్యము దీపారాధన శేవలకు (విత్తులు జి 17 రామానుజ కూటమునకు విత్తులు 9 తోంటలు పాటకమూలము 18 థ్రీవైష్టవులకు విత్తులు 21 యీచొ

18 వన కటడ చే? సమప౯కణ చేశ8 స్వదత్తా ద్విగుణం పుణ్యం 20 పరదత్తానుపాలనం పరదతావవాో రేణ స్వద తం నిష్పలం భవేత్‌ 21 ఏకైక భగినీలోకే సర్వేషామేవ భూభుజాం నభోజ్యానక

కలవ ర్మ్యగాహ్యా వివ థ్రీదేవ దత్తా వసుంధరా థీథ్రీత్రిం జేయుమా!

ఎ 0

20. సింహాచలను శాసనము విశాఖ వట్టణము. జిల్లాలోని సింహాచల క్నేతమునందున్న ఆస్థాన మండవము లోని గుం్యడని సంభముపై 9 వంక్ష్తులలో చెక గ్రాబడియన్న శాస నమది కాసనము శక సంవత్సరము 526 (క్రోధి కార్తీక శుద్ధ విదియ ఆదివారమునాటిది ఈ శాసన వంక్తులలో 17 18 19 వంక్తులు పూర్రిగా చెరిగిపోయినవి వద్మనాయక వంశజుడును విప్పర్ల గోతోదృవుడును నైన రాజాధిరాజ మవోరాజ భీ కమళయం గారి తనయడు సర్వ్యవృ ఆశ్వరాయనింగారు గోలుకొండ సుల్తాను హజరత్‌ మహమ్మద్కులీ కుతుఖ్లా పంవ్వున కొవ్పలివారి కొరాము టీర గౌారాము యజచర్ణలు సాధించి ముకుంద జాహుబలేం(దుని సరిహద్దు వెళ్ళుదరిమి థ్రీ కూర్మము వచ్చి కూర్మ (గ్రామమును స్వామికి వైన్లనలకు త్‌ సర్వనూన్యముగా నిచ్చి సింవాదికి వచ్చి సింవోటది స్వామికి నిత్య నై వేద్య ములు ండ్డనుండి సౌగకుండుటన్స గమనించి స్వామి నిత్య నై వేద్యములకు తిరువశికలకు రాగ భోగాలకు నవర (గ్రామము. ఫల వృక్షములు తోటలు పొలము మెరక సల్హాలు చెజువులు (గ్రామ క౦రాలు సర్వనమస్యముగా దానమిచ్చుచు ఈ కాసనమును వేయించెను శాసన కొలము [కి శ 80% శాసనము = మూలము శ్రీరామ స్వసి శ్రీ జయాభ్యుదయ శాలివాహన శక వవళంబ్బులు క2ిరి అగు నేటి |కోధి నామ 2 సంవత్సర కాత్తికక క 2 ఆ హజరతి మహమద ఖల్లికుతుబుషా పాదశవి వొడయలు మ! 8 గారి వంవ్వున అశ్వరాయనింగారు కొవ్ప్చులవారి క్రొారాము వీర గొరాము ఓ. యరకాల్షిలలు సారించ్చి మక్షంద్ద వాహఖశేంద్రని నరహర్షు ళ్‌ వెళ్ళదరిమి కూమ్మళము వచ్చి క్రూమ్మము స్వామికి వై న్లవులకు (వాహ్మలకు సర్వమా 68 న్యముగా యిచ్చి శింవోదికి వచ్చి పూర్వము ఎంహ్వాాదినాథునికి = నిత్య నవే తేను 7... ద్యాలు రాగభోగాలు సాగించ్చివుండగాను ఆ మధ్య కొన్నాండ్లు ఖిలమైపో మండు 8 ఆ వెనుక ముకుంద దేవు మహారాజు సాగించెను యా వెనుక మరి నలుభయి ౮౫౦౮

కేశి

రి బట్టి సౌగకవుండగాను పద్మనాయకులు విప్పల్ధ౯ా గోతులు రాజాధిరాజ మహి 0 రాజరాజ థ్రీ కమళయంగారి ప్యుతులు సర్వప్ప ఆశ్వరాయనింగారు శిహ్వా ది నృశిహ్వూ క్షే ని నిత్య నైవేద్యాలు తిరువళికలు రాగభోగాలకు ోధినామ సంవత్సర మృశశిర సాలు ౨ _ మొదలుగాను నరవ [గామము ఆ [గోమము ఫల వృక్షాలు తోంఎలు పొలం మెరక వల్లాలు 18 _చెజువులు [గామ కాలు సహితం సమ స్తమున్ను సర్వమాన్యముగాను సమవ్పజాణచేసిరి 14 _ స్వదతా ద్విగుణం పుణ్యం సరదత్తానుపాలనం పరదత్తావహారేణ స్వదత్తంనిష్ఫల 5 ౦ భవేత్‌ ఏకైవ భగినీ లోకే సర్వేషా మేవ భూభుజాం నభోజ్యా నకర (గాహ్య దేవ 16 దత్తా వసుంధరా క్షే? 18 [లి

తా 0 +

నికే. శనిగరం శాసనము కరీంనగర్‌ జిల్లాలో నున్న శనిగరం (ామ శివాలయము ముందుగల శిలా సంభముపై నాలుగువై పుల చెక్కబడియున్న శాసనమున రేచజ్డ కలోదృవుడై న వెన్నమ నాయకుడు “అనపోతా నాయడు పేరొ్కొనఎడినారు శాసన శిల ఎడమ్మవక్క విజిగిపోయినది శాసనాక్షరములలో సగము కనుమరుగై నవి అస్పష్టముగాశున్న ఈ కాసనము మొదటి (వక్క 17 వంకులు రెండవ (వక్క 14 మూడవ [వక్క 5 నాల్లవ (వక్క ఉ మొత్తము 60 వంక్తులలో నున్నది. శాసనము - మూలము రెండవ (పక్క మొదటి (పర్య శ్రే ఎాజజాంగనం టం ౨ __--ాభవత్‌ (289) వి 8 .ఖభమాన (మంకు) 8 _౦దుదే త్తీ --మన్నవోతం రా శీ. -- యోమచ్చగ 5 ---దారం యశో ర్‌ _---వధీద్విర అఆ రీ 6 _-గ్య భూమౌన మార రా 7 2 అభార్వికి మెను. 7 __తివరేణషే.- 8 ---వెంనమ నాయకే రి -- పోదేవద్యా-- 9 -మాటం బోదత్రి 9 -మాగ్రయ 0 -- బలోధ్యత్స్వ (వతా లు 10 నందనోగరు -- తసహజేనా 11... ాళ్ళతాం వచే 9 ..-వ్రబల భుజ బలో 12. లాయకోంా 8. --చయేన 20) అ 1లి ౮ 14 ---పి సుమ్మికా జీ లా 15 --టదాా 1డీ లాలా లా

జీకేఉ

మూడవ [పక్క నాల్గవ (పక్క కే ఆల 1 ఎఎ ఎయో - ఎ - లై ఎ ఆ 2 _-- ధ్మమపా ఠి. _-స్తావ-- 8 ---సిన్‌ వ-- - తీ ఎట్రియాం-- శ్రీ ఎ = = ద్ధాదరే - - - 5 _-దభూద్రే-- 5 --=పహొిక ఎ--= 6 .-నాయకం-ా 86 _ = = దండమండి 7 ఎఎవీరాయ-- 77 ఆ ఐ= జ్జైర్‌ 8 ర వెమ్ము౯ం-- ర్తి ఆజ ఆనా డా కి చినమణీ ళీ ఎ లల వలా వా కేం త్యతిమనా 10 ౨౨౨ ఆలా డా క్షే! పియ్యా కే ఆం జిగి ( హారేరాసీ 19 ౭ యయ - = = 18 తినాస్యా 198 - = -నొరో-- - కేడీ ఎల ఎంఎ 14 ---ర్యా2ా క్‌ ఎఎ అజ ల

22. వెల్లుల శొసనము ాందింి కరీంనగర్‌ జిల్లా మెట్‌ వల్లి తాలూకాలోని వెళ్లుల్ల గామ తటాకము తూము కమర్చబడిన శిలా ఛలకముపై 10 వంక్షులలో తెలుగు భాషలో వేయింవబడిన శాసనమున్నది. వెళ్లులు (గాచు మందలి నాగుల చెజలువు తూము కట్టించునపుడు మున్నూరు కాపు కులజుడు పుష్పాల అంకయ్య తనయుడగు మిన్నయ్య , పద్మ నాయక కులోదృవుడై న ఇనుంగంటి తిమ్మజగ దేవుని ప్యుతుడు వెంగళ జగదేవుని ముతలుఖ్‌, వెలమ కులజుడగు జువ్వాది మాధవరాయని కుమారుడు దళవతిరాయని సోత్సాహమున ఈ కాసనమును వేయించెను. దళవతిరాయడు థ్రీ నృసింహ (ప్రతిగా నొగుల చెరువు తూమును ఆలంకార శోవితముగా దేవ[వావ్మాణ వృత్తి వేశాలు శాశ్వతముగా నడుచు నట్టు కట్టించుమనెను. దళవతిరాయని మాటను మన్నించి (వజోవయోగార్ధము తూమును మిన్నయ్య కట్టించెను క ప! ఈ శాసనము శక్ర సంవత్సరము 1585 (వ్రమాది వైళాఖ శుద్ద వంచమీ గురువారము శాసనము = మూలము 1... (శా లి వాహన శక్త వకాంబులు 1585 ఆగునట్టుగాను [వమాదీచ నామ స (0) 2, _వ్వత్సర వైశాఖ జ 5 గురువారంనాడు పద్మనాయక శికామణియెన రా 8 జశ్రీ యినుంగంట్టి తిమ్మ జగ దేవరాయని కుమారుడు శ్రీ వెంగ 4 ళ జగదేవుని ముతాలికుండు వెలమకుల వాధి౯ చందృండగు శ్రీ జువ్వా _ క... డి మాధవరాయని కృమారుండు దళవతి రాయండు వెల్లు శ్రీ నాగుల తటా
23. కం తూము థ్రీ నృసింవ్వా [పీతిగాను కట్టించ్చుమని మున్నూరి కుల శేఖరు ౧. డైన థ్రీ పుష్పాల అంకయ్య కుమారుండు మిన్నయ్యవళానను మీ చెర్వుతూ 8 ము అలంకార కోధితంగాను దేవ (బావ్మణ వృత్తి శ్షేతాలు కాళ్వతంగాను నడి
24. పెంచ్చు అట్టుగా ఆచం(ద్రార్మళముగా కట్టించ్చిరి అనేక (బహ్మా కల్పా
25. == యించ్చెను శ్రి శ్రీ శీంంజేయును. ఆం 0 -

శితి. ధర్మపురి శాసనము కరీంనగర్‌ జిలాలో గోదావరి నదీతీర నృసింహ వ్మేత్రమగు ధర్మపురి (బహ్మపుష్కరణి మండవమునగల _స్రంభముపై చింతల నర్పాబోయి తనయుడగు తిరుమలయ్య వేయించిన కాసన మున్నది. శాసనము శాసన సంభమున మూడు (పక్కల చెక్కింపబడినది శాసనము మొదటి(ప్రక్క 160; రండవ (వక్క 21; మూడవ (ప్రక్క 14 మొత్తము 58 వంక్ష్తులలో నున్నది. ఇది తెలుగు శాసనము, శాలివాహన శక సంవత్సరము 1566 పార్థివ వైశాఖ వద్ధ 18 సోమవారమునాడు ధర్మ పురి బహ్మ పుష్కరణి మధ్య థ్రీ నరసింహ స్వామి భోగార్థము మంటపమును, వుష్కరణిచుట్టు (ప్రాకారమును చింతల నర్సాబోయి తనయుడు తిరుమలయ్య నిర్మించిన సందర్భమును పురస్కరించు కొని శాసనము. [_వకటింపబడినది. అంతకుముందు జూవలళ్లి ధర్మారాయడు (బహ్మ పుష్కరిణి చుట్టు సోపానములు పుష / రిజి మధ్య వేదికను నిర్మించి యుండెను. ధర్మప్పరికి వచ్చిన భక్తులు, నరసింహస్వామి తెప్పోత్సవములందు పాల్లొనుచుందురు శొందరు స్వామివారిని [బహ్మ పువ్కరణి మండవీ మందు నిలిపి దీవధూన నై వేద్యములను సమర్పించి చీవములచే అలంకరింపబడిన ఓడలో స్వామివారిని నిలిపి ఉత్సవమును జరిపింతురు. అట్టివారికి అగణిత మైన సుకృతము కలుగును. అట్టివారిని నేను సేవింతునని తిరుమలయ్య శాసనాంతమున పేర్కొనినాడు. ఈ కాసనము శక సంవత్సరము 1566 పార్థివ వైకాఖ శుద్ధ 1కి సోమవారము నాటిది కావున శాసన కాలము [క్రిశ. 1664 శాసనము-మూలము "మొదటి [పఠర్కం- క్షే స్వ సిథ్రీ 4. మానళాలివా వు జయాభ్యు ర్‌ హనళకవ(రు) శ. దయ్మవవత౯ 6. షా౯లు 1566

కే? ౯7 అస్మిన్‌ వత౯ణమా 18 వారంనాడు 8. న వ్యవహారికె [4 (ప్రహ్మపుష్క 9. పాధి౯వనా 15 రణి మధ్యమ 10 మ సంవత్స 18 దు ధర్మపు 11 రవైశాఖజ 17 రి భ్రీనరరసిం 12, ద్ధశ8ి సోమ 18 హుల ఖోగ ర0డవ (పర్య 1 మంటపము 12 త చింతలన వి కట్టించ్చి (దాః 18 రుసొౌబోయి 8 ంచ్చిన కాసనం 14 ని కొమారు శఉ పూవ్వం జూవ 15 డు తిర్మలయ శక 18. బైహ్మపష్కర (బహ్మాపుష్కు 1, జీ చుట్లు వకా 7 రణికి చుటు శ వనాల 18 రమన్ను నడు త్ర నాలు 19 పానుల్యావేదికె 0. న్ను నడుమవే 90, మీద భోగ 10 దిక కటివుం ల1 మంటవము 11 డెను తరువా మూడన (పక్క

1. న్ను కట్టించ్చి 8 ఢ లోన మవోత్స ఖఇ నాడుయీ ర[ వము యవరు . మంటపము 10 చేయింస్తున్నారో ఉత, లోకి శ్రీనరసిం 11 వారికీ అగజణీత క హుల వేఇందె 12 మెన సుకృతం శ. పుచే ఇంచ్చిదీ 18. వారిని నేను 7 పారాధన యో 14. సేవింత్తును

అత్రి నిజ, మల్లన్న పెట శాసనము ళ్‌ ఈ శాసనము కరీంనగర్‌ జిల్లా జగిత్యాల తాలూకాలోని తిరుమలాపూర్‌ లేక మల్లన్న పేట [గామమందున్నది. శాసనము శక సంవత్సరము 1675 భావ మాఘ శుద్ధ విదియ గురువారము నాడు వేయింవబిడినది. జూపూడి ధర్మారావు దేకముఖ్‌గారు పొలవాస నివాసీయగు తమ్మడి వెన్నజియ్యకు భూమి దానమిచ్చు సందర్భమునందీ కాసనమును వేయించెను తిరుమలాపురమునందుండి దేవుని పూజ నిర్వహించుటకును పూల వనము వేసి, ఆ పూవులతో దేవుని అర్చించుటకును పొలవాస నివాస తమ్మడి వెన్నజియ్య పొలము ఇవ్వ వలసినదని కోరుటవలన 12 కుంచాల వడ్డ వడుబాటు పొలమును జూపూడి ధర్మారా వతని కొసంగెను ఆ పొలమును తోటను సాగుచేయటకు బావిని, ఎడ్డను సైతము దానముగానిచ్చి పూవులతో సంవత్సరమంతయు దేవుని పూజింపవలెననియు ఇట్టు పుత్రాను ప్మౌడికము. నడవవలెననియు ధర్మారావు కట్టడి గావించెను. కాసనము శాసనశిల రెండువై పుల చెక్కబడినది మొదటి_పక్క 16 పంక్తులలో శాసనము పూసర్తియైనది శాసనము రెండవ [పక్క 4 నంక్తులలో స్వదత్తాం' అను క్లోకమున్నది. శాసనము శక సంవత్సరము 1675 భావ సంవత్సర మాఘ కద్ధ విదియ గురువారము నాటిది. కావున [కీిశ 1758వ సంవత్సరమునకు సమానమగును కాసనము _- మూలము మొదటి (పక రా

1. భ్రీమతు £. స్వస్తిశ్రీ జయాభ్యుగయ [వవత్తకమాన కాలివాహన 8 శక వషకాంబు 1675 అగు నేడు భావ నామ సమృర మాఘ శు 4 _£ి గురువారం నాడు రాజథ్రీ జుపూడి ధర్మారావు దేశముఖు 5 వ పొలాస తంమ్మడి వెంన్న జియ్యకి [వళియిచ్చిన భూదాన ప
2. [త శ సా 1114 సాలుతు 11 తింర్మలాపురంలోను థ్రీ దేవ పూజ 7 చేసుకొంద్కు పువ్వుల వనం వేశి అంద్కు. పొలం యీవలెనని అడ్లి

119

శ తిరి గనుక అలాగా యీగ్దందుకాల

బుట్టగడు (విజబావర) (పా).

9 డు వంన్నెండు కుంచాల వడ్డ వడుబాటు పొలం నీకు యిస్తిమి 10. నీవు ఆ పొలం అడ్గున ఏండాదిన నులతోటం పువ్వులవనం చే శ + నిరత్రరం పూలపూజ చేస్తూ వుండి అందుకు యిఖి 19, మి నీప్ముతాఫ్యాతపారంవర్యాయమున్ను దేవునిపూజ శత. చేళి ఆ తోటల వెల్లిన ఫలం అనుభవించ్చిది నుయిను[మితికా కేడ్తీ ట్తు కంబననెడెలు నహి 156 తం యిళ్షిమీ

16. బోనం ధర్మారావు దేశ ర₹ండన (పక్క

17. స్వదత్తా ద్విగుణం పుణ్యం వి పరదత్తాను పాలనం వర

18. _దత్తావవోరేణ స్వదత్తం ని ఉ*ఉ పృలం భవేత్‌

లన అడ 25. కవులాపూర్‌ శాసనము

కరీంనగర్‌ జిల్హా హుజూరాబాదు తాలూకాలోని కమలాపూర్‌ (గామమందున్న రామాలయము చెంత గల వేదికయం దమర్చబడిన రాతిపై 9 వంక్తులలో శ్రీ జూపల్లి రంగవతి ధర్మారాయడు వేయించిన కశాసనమున్నది.

ఈ శాసనము ర్మౌది సంవత్సర మాఘ బహుళ షష్టి గురువారమునాడు వేయింవబడినది జూవల్లి రంగపతి ధర్మారాయనిగారు రామాలయము చెంత నొక వేదికను నిర్మించి స్వామివారి కర్పించిన దానము శాశ్వుతముగ నుండవలెనని తెలిపెను

శాసనము = మూలము

1. రౌది సంవత్సర మా లే ఘబ 6గు రాజ 8 అీ జూపల్టి రంగ ఉ వతి ధర్మరాయని న్‌ 5 గారు వేయించిన
2. (సానమి = రువెసా) (౯. (మడన ఇ ) లి, ధర్మమాచంద 9, _ _ _-డవలెను,

అల ద ఎలా

ఉపయుక్త -.[గంథవటలు

1. _ ఆమరకోళ ,వ్యాభ్యానము.

౨ ఆం[ధ మవి భాగవతము

8. చమత్కార చందిక,

శీ తిరుమల తిరువతి దేవస్థానమువారి కాసన సంపుటములు. 5. దక్నిణ పొందూదేళ కాసన సంపుటములు ₹* * *7[& ౫ రం నల్టగొండ మండల సర్వస్వము.

7. నవనాథ చర్మితము.

8 పద్మనాయక చర్మిత,

9 భోగినీ దండకము. 10. మదన విలాస భాణము. 11 రత్న పాంచాఓక.

1ల్లి రసార్ధవ సుధాకరము.

18. రాచకొండ చర్మితము.

కత, రెడ్డిరాజుల చరి్యత

15. లక్షణ దీపిక

16 వరంగల్‌ జిల్దా శాసనములు,

1. విజయనగర చరిత్రము.

2. వీరభద్ర విజయము

3. వెలుగోటివారి వంశావళి.

£0. ్రీనాథ మహాకవి బాటువులుం

బి1 సింహాసన ద్వాాతింశిక,

లల హరిశ్చందోపాఖ్యానము

అఫ్‌ 0 ఫా

ముఖ్య పదాన్తుకవుణిత

ఆఅ ప అనపోతా నాయకుడు 21 వద్మనాయక' వంశ వృక్షము _ దేవరకొండ అఆనపోతా నాయని భువనగిరి శాసనము 91 రాజ్యము

ఆ పద్మనాయక వంళ వృక్షము - రాచకొండ ఆర్థిక వ్యవస్థ 48 (ప్రభువులు క

థ్‌ ల ఎ పద్మనాయకుల నాటి సాంఘిక చర్మిత 40 పరిపాలనా విధానము 40

ఎరదాచానాయడు 15 (వసాదిత్య నాయడు 12

ఐ 'పెదవేదగిరి నాయడు 8 ఖనవో లు కాసనము 64 ఖ్‌

క్‌ భేతాళ నాయకుడు 5 కందికొండ కాసనము '5, 9 మ కమలాపూర్‌ కాసనము 120 మల్లన్న పేట శాసనము 118

స!

గ మాదానాయడు వికి

శ్షగంథములు = అవతారికలు 8 మాదానాయని ఉమామ హేశ్వర శాసనము 81 మాదానాయని పానుగల్లు కాసనము "శీ

జి మూడవ సింగభూపాలుడు లి జొతరేవు కాసనము 89 మొదటి సింగమనేడు 17

ద ర దామానాయడు ]2 రాచకొండ రామాలయ కాసనము 688

నిర్మాణములు ల! రావు మాదానాయడు లవి శ

దేవలమ్మ నాగారం కాసనము 9 పేండవ అనపోతానాయడు 29 ధర్మపురి శాసనము 116 రెండవ సింగభూపాలుడు ౨7

కెపేగే రేచజ్లి పద్మనాయకుల కాసనములు 5? కాసనములు లి రేచజ్ఞ వద్మనాయకుల శాసనములందు పేర్కొన _ శ్రీకూర్మము కాసనము 94 109 రేచజ్ఞ వద్మనాయకులు 1 శేచణ ముమ్మడి నాయని త్రిపురాంతక స మా! శాసనము € సబ్బినాయడు 15 ల సమకాలీన రాజవంశీయుల శాసనములు 8 లింగమనేడు లిక వ్‌ స్థలనామములు 5 సాంఘిక సితి ఉ8 విద్యా వై దుష్యములు శీఖి షంనిక చరత ్ర వెన్నమనాయడు 14 మ వెలుల కొసనము 115 సింవోచల శాసనము 92 అణ శ సింహాచలము కాసనము 111 శనిగరం కాసనము 1138 సాయంపేట కాసనము 101 శాసనములందు పేర్కొనబడిన ఆ్మగహారములు స్త్రీల పేర్ద ర్‌6ి భూములు, ఆవులు ఇతరములు 58 ఎజశాలి 6 *--- ట్హిసిరు. (గం ధాలల్య ష్‌ హ్‌ గ. ష్య ల / జ ల సే

• టి హైరానా డ్‌ ప్ట్ర0 పు

శ రేచీలి వట్సీనాయప్‌ ॥ || “| , | | - = , ఈ నన? నని సరా? స్‌! ా! న్‌ నె కా 5 క ల ల్‌ | స. శి 2 కట స స... స ' స ర క. “ల టి ట్‌ క జ మకువరు:- వ య క తం క. మల్‌! ను ఉన సా ంయును సత | . ఖః | గా! శ్‌ య || జ సల్‌ (2 నా! 1. గ జ్య ఖా మ... | స వయ | . ా ఖ్‌ + ను న్‌ 1 వ యాం! | లతా న వా గ సఖ (న్‌ . షై 2 మ్‌ నలల ఖ్‌ హా ట్‌ - క! 1. / ు | 1 గ్ర ఇ | నాల | ” రో 5 / | " | నాల్‌ జూబ్జిక్‌షయ్య్ల్సో -4ం ఓీంపల్లి, పైవీరాచామీ 35-4- 249/1, ౦ ందుల్సి, హైదరాాదు-5రరం27 యది కు వ నీ లంత