Telugu Raytu bharatam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

క 0 ॥ నం క... ౨ (స. చీ న లొ డల * సస (౮ భ్‌ లీ వ్‌. తీ గగ [్‌. నరాల చినచిన్నారిడ్డి

ళీ బాల... టిమీకమకి ల || చంల-లుక స్ట . స్ట అతు ఖారత్‌ం రం టీ (పద్యకావ్యం) / గ్ర(. గ వ. 1 కొరిక 4 845. నరాల చిన చెన్నారెడ్డి బికాం. యలీయల్‌.బి., జా కో త్‌ ర (టక వుచుదీఖ ; కృషీవల ప్రచురణలు మొహిదీన్‌ పురం - 523 336 వ్‌ ప్రకాశం జిల్లా | కంది లాాాాాాాాాాాాల దాపున

రైతు భారతం నదాభి చినచనాధ్రెడ్డి చి.కాం., యల్‌యల్‌.బె.. *(ప్రధమ ముద్రణ శో జనవరి - 2003 యే గ్గ తు భా ల లెం అప్రతులు,1000. ఈ యంద . లి

• ముద్రణ = శాన్‌హోస్కో టెల్టికల్‌ స్కూల్‌ (పెన్‌ రింగు డోడ్డు, గుంటూరు - 7 ఫోన్‌: 0869) 2350232 ఇం
• (ప్రతయలకు =: లు ఖో 1 నరాల చినచెన్నారెడ్డి 6 మొహిదీన్‌ పురం (ప్రకాశం జిల్దా - 523 336. పోన్‌: (08406) 222283

3. చేగిరెడ్డి ఓబుల్‌ రెడ్డి కాంట్రాక్టర్‌, రెడ్డికాంపైక్స్‌ కంభం-523 333. ప్రకాశం బిల్లా, ఫోన్‌ (08046) 232481 శకం గం ధాలద్నో
4. చేగిరెడ్డి చంద్రశేఖర రెడ్డి. చాలా జ్త ౮ తి ఇంకొల్లు - 523 167 త్తి లీ 0 గర్‌ (64% ణి) (ప్రకాశం జిల్లా స. లో గ్గ పదో తలలో ౮ ఫోన్‌? (00594) 244640 యమ్మా కాజ్‌్య0 టూ! దం: రూ 20/2

_6(465 లం. స ” ర్న ౮ [11 శీ మ నేవ ఉం మీటు టం న న. స! న. వ. వ ఆదర్భదంపతులు కీ1శే॥ చేగిరెడ్డి చినపోతిరెడ్డి, ధర్మపత్ని చెన్నమ్మగార్లు. స్కీ వ్యవసాయ రంగాన వనరుల సమకూర్చి ఫలసాయమును దీయు ్రజ్ఞశాలి పేదసాదల యెడ (ప్రేమాను రాగాల అండదండగ నిల్చు అన్నదాత బంధు ప్రీతిని జూపి పందిళ్ళు వేయించి పెండ్లిండ్లు జరిపించు పెద్దకాపు పెద్దవారిని జూచి పెనుసేవలొనరించు మాననీయత గన్న మామగారు తే॥గీ॥ రెడ్డి కులమందు చేగిరెడ్డి వంశ ఊతకోల గోత్రోద్భవ కేతనంబు చిన్న పోతిరెడ్డియన ప్రసిద్ధి గాంచి సేద్య వృత్తిని జేబట్టి సిద్ధి గనియె. క్షే తే॥గీ॥ అతని యర్శాంగి “చెన్నమ్మ? అన్నపూర్ణ అతిథి యభ్యాగతులనెల్ల నాదరించు కలసి చేదోడు వాదోడుగా మెలంగు రక్తి జూపించు సద్గుణ రాశి యామె. 2

7౪7 తే॥గీ॥ కాడి గట్టంగ అంకేయు కోడె లెపుడు కోంద్ర వేయంగ కోకిల కూయసాగు విత్తనమువేయ భూదేవి విరుల దొడగు పంట బండింప ప్రకృతియు పరవశించు. త్రి తే॥గీ॥ ఎంత నిగతోడ సేద్యంబు నెంచినావా రైతు రాజుగ సిరులను రాబ్చినావు ఎంత మగటిమి గలిగెనో నెంచిచూడ నీదు కీర్తియె సాక్షిగ నెగడె నిట్లు. త్తే సీ! కూతురు పుల్లమ్మ కొంగుబంగారమై ముందుగా జన్మించె మురిపెములర కొడుకులు నలుగురు కులదీపికలువారు పెద్దకుమారుడు పెద్ది రెడ్డి రెండవ కొమరుందు రెడ్డివంశపుకీర్తి బంగారు కడ్డిగ లింగరెడ్డి మూడవ సంతతి ముచ్చట దీర్చంగ పెద్ద ఓబులరెడ్డి ముద్దు పట్టి చివరగ పుట్టిన చిన్నారి తనయుండు చిన్న ఓబులరెడ్డి సిరులమూట తే॥గీ; దాన ధర్మంబు, త్యాగంబు, దయగుణంబు బంధు బలము, రాచరికపు పలుకుబడియు గలిగి నీదు కుమారులు గలసిమెలగ అష్ట లక్ష్ములు మీయింట తిష్టవేసె. ర్‌ తే॥గీ॥ మామ చినపోతిరెడ్డిని మదినిదలచి వారి ఘనరీక్తి ఇలలోన వాసికెక్క తైతుభారత్‌ కావ్యంబు రంజితముగ అమర జ్యోతికి నర్పింతు ఇంకితముగ, 6 మొహిద్దీన్‌ పురం, విన్యమ (వ్రణామాలతో 01.01.2008 - నరాల చినచెన్నారెడ్డి

స దాతృగుణ సంప్‌న్నులు స్‌ మాన్యశ్రీ చేగిరెడ్డి లింగారెడ్డిగారు క్లాస్‌ 1 కాంట్రాక్టర్‌

సరస సాహిత్య సద్గుణ సాధుమూర్తి

మంచి పనులెన్నొ చేసిన మాన్యమూర్తి

దాన ధర్మాలు నెలపిన ధర్మమూర్తి

పేద సాదల కాతడు ప్రేమమూర్తి. క్షే

ప్రగతికోరడు కవులకు బాంధవుందు

జగతి మార్పును కాంక్షించు స్వాప్పికుండు

సుగుణ శీలము కట్టిన శుభకరుండు

చేగిరెడ్డి లింగారెడ్డి శ్రీకరుండు. ల

"రిళుభారత్‌” మనుకృతి రాణకెక్క

తండ్రి పేరున ముద్రింప ధనమునిచ్చె

కవులమనసును మురిపించి ఘనతకెక్కె

అక్షరమ్మును పోషించి యశముదెచ్చె. త్రి మొపొద్దీన్‌ పురం, కృతజ్ఞతా సుమాలతో 01.01.2002 - నరాల చినచెన్నారెడ్డి

౪1 అభినుతి ్‌ న మై 1 . | వా! ల వీ. వ? గ్‌ ల్‌ పై జనని నరాల కోటమ్మ కం! కలిగితి నరాల వంశపు కలపండిన దంపతులకు కమ్మని కలగా నిలయము మొహిదీను పురము కులమున రెడ్లము కలివెల గోత్రోద్భవుడన్‌. క్షే తే॥గీ॥ గణుతికెక్కిన యిల్లాలు గ్రామమందు అతిధి మర్యాదలందున అన్నపూర్ణ 'పేదసాదలనెంతయొ ప్రేమతోడ పిలిచి అన్నము పెట్టెడు ప్రేమమూర్తి, 2 తే॥గీ॥ తాత్వికగుణ సంపత్తి దనరువాడు తండ్రి బాల చెన్నారెడ్డి ధైర్యశాలి జనని కోటమ్మ ఉత్తమ సాధుశీల అట్టి పుణ్యదంపతులకు బుట్టినాడ, తి మొపొద్దీన్‌ పురం, భక్తిపూర్వక వందనాలతో 01.01.2003. - నరాల చినచెన్నారెడ్డి

స! న టు... న సు ర ఆ న. లా న్న. వ మ స. మ న. [ కే ఆ వ స తా సే గే య పెదనాన్న గారు తండ్రి గారు సఠాల పెదబాల చెన్సారెడ్డి నరాల బాలచెన్నారెడ్డి తే॥గీ॥ పెద్దనాన్నగారు పెద్దచెన్నారెడ్డి చదువు కొనగ నాకు చనువునిచ్చె తత్త్వవేత్తయతడు ధార్మికవర్యుందు పూజితుండు మాకు పుణ్యమూర్తి. క్షే తే॥॥గీ॥ అమెరికాయందు డాక్టరేటందుకొనెను గర్తపురియందు ప్రిన్సిపల్‌ గానతండు విద్య విలువను బెంచుచు వినుతికెక్కె అన్న పెద్ద చెన్నారెడ్డి కంజలింతు. ఖై తే॥గీ॥ రెడ్డి కర్నాటి వేంకట రెడ్డి బిడ్డ నా సతి సరోజినీదేవి నాకు నండ కల్పలత చక్రి, వసుధలు కల్గిమాకు జి, జ్‌ పెద్దచదువుల దెచ్చిరి పేర్మిక్షీర్తి! తి మొహిద్దీన్‌ పురం, భక్తిపూర్వక వందనాలతో 01 012003. = నరాల చినచెన్సారెడ్డి

శ కం1॥॥ అమ్మా చదువుల తల్లీ ! కొమ్మా పుష్పాంజలులను కూరిమి మీఅన్‌ ఇమ్మా దీవెన దయతో నమ్మా నీ పాదపూజ ననిశము జేతున్‌. క్షే తే॥గీ॥ నన్నపార్యు ; దిక్కన్న నెజ్బన్న సోమ నాధు, శ్రీనాధు, నారంగనాధు, భీము, గేతనా మాత్యు, గౌరన, బోత నార్యు నాది సుకవుల కతిభక్తి నంజలింతు, లి ఆ॥వెః। ఆటవెలదు లల్లి నాటి సంఘపు కుళ్ళు కర్మయోగి యగుచు కడిగివేసి తేట తెలుగు కవిత తీపులూరించిన వేమన కవివర్యు వినుతిజేతు. . ఆః॥వె॥ తల్లి దండ్రి, గురువు దైవ రూపంబులు కోటిసేయు జీవకోటి కెల్ల (పేమ పెంచి, పంచి, ప్రేరణ గల్గించు నట్టీ వారి కేను నంజలింతు. 7 తేగ॥ కారుచీకట్ల నేదారి, గానలేక ఖీతి జెందెడి వారికి జ్యోతి బట్టి దారి జూపించి ప్రేమతో దరికి జేర్చి యాదరించెడి తేజస్వి కంజలింతు. త్‌ 96666669

1% జ్ఞానపీర్‌ అవార్డు గ్రహీత, మహాకవి ఆంధ్రప్రదేవ్‌ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక మండలి డాక్టర్‌ సి, నారాయణ రెడ్డ, ఎం ఏ సరై. ఆంధ్రప్రదేశ్‌, హైదరాబాదు - 500 004 ఎంఏపి హెచ్‌ డిడి లిట్‌ టా ఫోన్‌ (ఆ) 23214603 (ఇ) 23548453 అధ్యక్షులు ల ఫాక్స్‌ (ఆ) 3214609 అభినందిని బారత మంటే కౌరవపాండవ గాధ అని మాత్రమే కాదు. ఉద్ధంధం అనే అర్ధంలోనూ జనవ్యవహారంలో ప్రచలితంగా వుంది. ఇది శ్రీ నరాల చినచెన్నారెడ్డి రచించిన రైతుభారతం. “రైతును వస్తువుగా తీసుకుని రచించిన అనేక సత్కృతుల్లో కొలికిపూస లాంటి కావ్యం దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారి “కృషీవలుడు”. ఆ కోవలోనిదే ఈ కావ్యం, “పల్లెపట్టుల పరిభాష పరిమళింపగా “అనుభవసారాన్ని? వదబోసి రచించిన కావ్యమిది. మట్టిని నమ్ముకుని, రేబవళ్లు రెక్కలు విరుచుకుని కష్టించే శ్రమైక జీవి రైతు. ఆ రైతు - లోకానికి అన్నం పెట్టే ఆ రైతు - కూటికి కరువై కుమిలిపోయే దయనీయ స్థితిలో ఎలా వున్నాడో అత్యంత సరళ శైలిలో చిత్రీకరించారు శ్రీ చినచెన్నారెడ్డిగారు. అంతా ఒకెత్తు, ఈ కావ్యంలో రెడ్డిగారు ప్రయోగించిన పల్లేనుడుల దొంతరలు ఒకెత్తు. “కవ్వాల, ఒడిపీల్ల, కామంచి, చిగురింత” -ఇలా ఒక సీసం నిందా సాగిపోయే పేర్లన్నీ పసులు మేసే పలురకాల మేతలు. ఈ తరానికి ఈ పట్టిక చూసి తల తిరిగిపోతుందంటే ఆశ్చర్యం లేదు. శ్రీకృష్ణదేవరాయల “గురుగున్‌ జెంచలి తుమ్మి లేతగిరి సాకున్‌” అనే పద్యంలోని ఆకుకూరలను గుర్తుకు తెచ్చిన చక్కని పద్యమిది. అచ్చమైన పల్లీయ భాషలో రైతు జీవితాన్ని అక్షరాల్లో ఆరబోసిన (శీ నరాల చినచెన్నారెడ్డికి నా హార్ధికాఖినందన. హైదరాబాదు. 01.01.2003. - సి నారాయణ లెడ్డి,

కనకాఖిషిక్త జాతీయ కవివర్యులు డాక్టర్‌ నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు ది.లిట్‌. స ఏరువాక

ఇది పీరికకాదు - వేదనలపేటిక. ఇది ముందు మాటల దీపం కాదు - ముక్కుమీద కోపం - చీకటిలో చిన్న దీపంలాగా, కాళరాత్రిలో కాంతిరేఖలాగా ఈ కావ్యం ప్రకాశం జిల్లాలో నాకొక ఓదార్పు. రెండు నెగటివ్‌ల మీదనడిచిన ఒకే ఒక్క పాజిటివ్‌.

ప్రకాశం జిల్లా పేదప్రాంశం. వేదనల (ప్రాంతం. వెతల ప్రాంతం. వెలుతురు లేని ప్రాంతం. గత మూడు దశాబ్దాలుగా క్షామ పీడిత ప్రాంతం. చినుకురాలని ప్రాంతం. అదనులో పదునుగాని ప్రాంతం.

ఇక్కడ నాయకులున్నారు; వాళ్ళు మూగవాళ్ళు, ఇక్కడ కవులూ కళాకారులూ ఉన్నారు. వాళ్ళు గుడ్డివాళ్ళు.

ఈ ఏటి కీయేదు 80 లక్షల జనాభాలో 10 లక్షల మంది కరువు బాధకు తట్టుకోలేక కడుపునింపుకొనే దారి లేక - జిల్లా వదలి వలస పోతుంటే జు దయనీయమైన పరిస్థితిని చూసి దగ్గరకు వచ్చి ఓదార్చిన నాయకుడున్నాడా? కన్నీరు కార్చిన కవి ఉన్నాడా? గళమెత్తిన కళాకారుడు ఉన్నాదా?

ఇక్కడంతా ఆకలితో, నిరుద్యోగంతో కరువుతో దిక్కులేక దిక్కులేని దిక్కులకు వలసపోతుంటే - కొందరు పదవులనాలుగు స్తంభాలాట ఆడుతున్నారు. పోనీ ! కవులూ ! వీళ్ళదుంపతెగ | వీళ్ళకి చిన్నప్పటి (ప్రేయసి గుర్తు కొచ్చి వెర్రి కేకలు వేస్తున్నారు. గుడిలో కదలని దేవుళ్ళు గుర్తుకొచ్చి శతకాలు సహస్రాలూరాస్తున్నారు - తరతరాల చరిత్రలను తవ్విపోస్తున్నారు. దీనుల దౌర్భాగ్యుల దైన్యం చూచి ఒక్క కన్నీటి బిందువు రాల్బారా? ఒక పంక్తిరాశారా? ఒక హితవు చెప్పారా? ఒక భరోసొయిచ్చారా? ఒక గర్జన చేశారా? లేదు.

న!

లేదనే నా వేదన. జిల్లాలో సీనియర్‌ పొయెట్‌గా నా వ్యధ, నా అలక. నా కోపం.నా కన్నీరు.

మరి అలాటి స్థితిలో ఈ “రైతు భారతం” - రావడం ఓ ఓదార్చు. ఇది ఇక్కడి ఎదారిలో ఒయాసిస్‌. యిక్కడి దుఃఖానికి కెధారిసిస్‌. ఇక్కడి చీకటికి అరోరియా బొరయాలిస్‌.

నరాల చిన చెన్నారెడ్డి కర్షక కవి. కర్షక కుటుంబంలో పుట్టి, పెద్ద చదువులు చదివినా ఉద్యోగాపేక్ష లేకుందా, పల్లెలో జన్మభూమిలో ప్రశాంత జీవనం సాగిస్తున్న రైతుబిడ్డ. ఆయన గుండె కోండ్ర. మనస్సు మంచె. ఆత్మ అరక. శరీరంలో అణువణువూ సేద్యం.

కనుకనే ఈ కవి కర్షకకవి. దువ్వూరి రామిరెడ్డి గారి గరికపోచలకు, రామస్వామి చౌదరి లాజిక్‌ పాయింట్‌కీ, తుమ్మలవారి జిద్దుదేరిన వెన్నెల గడ్డ పెరుగుకూ, ఏటుకూరి వారి నిసర్ణ సుందరమైన కోటేరుకు - ఈ కవి వారసుడు. ఈ కర్షకకవుల నేపధ్యం గుండెల్లో గూడుకట్టుకొన్న చెన్నారెడ్డి రైతుభారతం'” రాశాడు,

“వెతలు రూపుదాల్చి వేదన గల్గింప

కంటినీరు పొరలి కలమునిందె

కలము నుండి జారి కమనీయకావ్యమై

కరుణరసము జిల్కు కధ జనించె”

కారే కన్నీటిని కలంలో నింపాడు కవి. కవిత సృష్టించాడు. ఇది కన్నీటి కవిత. కర్షక జీవితం కన్నీరు మున్నీరైన కధనం.

కథాకావ్యాలు పలచవారిన కాలంలో కధన శిల్చం కొరవడిన రోజుల్లో వచ్చిన కథా కావ్యం యిది,

యిక్కడ నేను కథ జోలికి పోవడం లేదు. కధా యింవృత్తం ప్రకాశం జిల్లా రైతు జీవితం కళ్ళకు కట్టేది. పారకుల ఆలోచనకు అందనిది కాదు.

1 ప్రముఖ కవితారూపాలు పద్యం, గేయం, వచన కవిత - వీటిల్లో ఈ కావ్యం పద్య విభాగానికి చెందినది. పద్యం పాతపడిందంటారు కొందరు. పద్యం సజీవం అంటారు ఇంకొందరు. ఎవరేమన్నా పద్యం తల్లి లాంటిది. తల్లి ప్రేమకు పాతలేదు. చెన్నారెడ్డి పద్యం పల్లెటూరి పదుచులా నిసర్గ సుందరమైనది. చెన్నారెడ్డి బోధనలో సూటిదనం వుంది. వ్యవసాయంలో వారికున్న అనుభవం ఈ కావ్య నిర్మాణ వ్యవసాయానికి ఆధారభూతమయింది. రైతులు సంఘటితమై, సమస్యలపై పోరాడాలని పిలుపునిచ్చిన సందేశాత్మక కావ్యం ఇది. రైతులంతా చదువవలసిన కొవ్యం. చదివి ఆలోచించాల్సిన కావ్యం. అలోచించి అడుగు ముందుకు వేయాల్సిన సమయం. “పల్లె కల్పవల్లి ! పగడాల జాబిల్లి పల్లె తల్లి వోలె పలకరించు పేగుతెంచుకొన్న ప్రేమను విడనాడి వలసబోవ పల్లె వగచునయ్య” అందంగా పద్యాన్ని ఆరవోయడంలో సిద్ధహస్తుడు చెన్నారెడ్డి. కవుల కావ్యాలు సమాజానికి దర్పణాలు కావాలి. కవిత్వం ఆనంద సంధాయకం మాత్రమే కాదు. ఆలోచనను అందించాలి. ఇంత మంచి కావ్యం రాసిన చెన్నారెడ్డికి నా అభినందన. హైదరాబాదు. . 12. 2002. _ | 25.12.2002 బాగజైతలి కోనోన్టరరా్య్య)

ఈ గాడోపలి సీతారామమూర్తి గడియారం వేంకటశేషశాస్త్రి అవార్డు గ్రహీత రిటైర్డ్‌ సబ్‌ జడి. జి ఆశీఃత్రయి నను, సేద్యమ్మ నెలుంగ నట్ట్‌ యొకనిన్‌ మన్నించి యీ కావ్యక న్యను వీక్షించుడనెన్‌ నరాల చిన చెన్నారెడ్డి; దర్శించితిన్‌ దన శాస్త్రజ్ఞత; నిందు కర్షకుల బాధల్స్‌ తారణోపాయముల్‌ గాననౌ; నియ్యది “రైతుభారతోమనంగా సార్థకాఖ్యంబగున్‌. రైతులకు సూచనములు మాత్రమ్మెకాక పాలకులకును సందేశప్రతతినిచ్చి శౌపదేశిక సంపన్నతా పతాక నెగురవేసిన కవి నిక్క్మమగు హితుందు. ఆశయము విశ్వసంభ్రేయమగుటవలన కావ్య లక్ష్మికి మాన్యతాగరిమ మబ్బ; ఆది, మధ్యాంత రహిళుడౌ నచ్యుతుందు కలుగంజేయుత కీర్తి యీకవికి, కృతికి. అద్దంకి, అభినందనలతో, శుభాకాంక్షలతో 31-12-2002, - గాడేపల్లి సీతారాముమూర్రి,

న తృతజ్ఞతాంజలి యా

౩ త్యాగంతప్ప భోగం తెలియని అమృత హృదయులు జన్మనిచ్చిన తల్లిదండ్రులు నరాల బాలచెన్నారెడి, కోటమ్మగార్లకు -

• ఓనమాలుదిద్దించి, నా అభ్యుదయానికి బాటలు వేసిన పూజ్య గురువర్యులకు -

ఇ నేను బి.కాం. గ్రాద్యుయేట్‌ కావడానికి తగిన శిక్షణ ఇప్పించి, నా అభివృద్ధికి సహకరించిన (ప్రేమమూర్తి విద్యావేత్త, రిటైర్డ్‌ ప్రిన్సిపాల్‌ ఆత్మీయులైన అన్నగారు డాక్టర్‌ నరాల పెద్ద చెన్నారెడ్డి గారికి, వారి కుటుంబ సభ్యులకు -

ఇఓ నేను 'లా' పట్టభద్రుణ్సి కావడానికి దోహదపడిన వదాన్యులు, సహృదయులు మా మామగారు, రిటైర్డ్‌ అడిషనల్‌ యస్‌.పి. థ్రీ చెగిరెడ్డి గాలిరెడ్డి గారికి, కుటుంబ సభ్యులకు -

*ః _ కాంట్రాక్టరుగా నన్ను తీర్చిదిద్ది, ఆర్థికంగా నా అభివృద్ధికి బాటలు వేసి, (ప్రేమానురాగాలు వర్షించిన అమృతహృదయులు ప్రముఖ కాంట్రాక్టర్‌, మా మమగారు స్వర్గీయ కర్నాటి వెంకటరెడ్డి (పందిళ్ళపల్లి) గారికి, కుటుంబసభ్యులకు ఆ

*ః రైతుభారతం' కావ్యాన్ని “అమ్మ నాన్నగార్లకు అంకితమిస్తున్నాను”- అని చెప్పగనే ఆనందంతో, ఆప్యాయతతో నాపై అనురాగాన్ని వర్షించి కావ్యముద్రణకు అన్ని విధాల సహకరించిన వదాన్య శేఖరులు, సహృదయులు, సౌజన్యమూర్తి ప్రముఖ కాంట్రాక్టర్‌ శ్రీ చేగిరెడ్డి లింగారెడ్డి గారికి కుటుంబ సభ్యులకు -

*ః నా అభ్యుదయాన్ని ఆకాంక్షిస్తూ, నా పట్ల అవ్యాజమైన ప్రేమానురాగాలు వర్షించే మా అల్లుళ్ళు కీ; శే॥ కె. ఆదినారాయణ రెడ్డి (అసిస్టెంట్‌

త్య

డైరెక్టర్‌ టెక్నికల్‌, యన్‌.సి.ఆర్‌,పి.బి. న్యూఢిల్లీ) గారికి, వై. అశోక్‌ రెడ్డిగారికి, డాక్టర్‌ కె. వెంకట సుబ్బారెడ్డి గారికి, (శ్రీ చేగిరెడ్డి సత్యనారాయణ దెడ్దిగారికి, కుమార్తెలు, మనుమలు, మనుమరాంద్రకు-

ఇఓ 'రైతుభారతం' చదివి అన్నదాత హృదయాన్ని ఆత్మీయంగా ఆవిష్కరించి, అభినందనమందారాలు అందచేసిన అశేషపారక జనహృదయ పీఠాధిపతి, జ్ఞానపీర అవార్డు (గ్రహీత, రాజ్యసభ సభ్యులు మహాకవి దాక్టర్‌ సి. నారాయణ రెడ్డిగారికి -

జః ప్రారంభంనుండి నా పద్యాలను చదివి, ప్రమోదంతో నన్ను ప్రోత్సహించి, నా కావ్యానికి *ఏరువాకితో ఆశీస్సులు పలికిన కనాకాఖిషిక్త జాతీయ కవి వర్యులు, మాన్యులు డాక్టర్‌ నాగఖైదవ కోటేశ్వరరావు గారికి -

*£ 'రైతుభారతంి వ్రాత (ప్రతిని ఆమూలాగ్రం చదివి, అమూల్యమైన సూచనలు అందచేసిన అమృతహృదయులు, ప్రతిష్టాకరమైన గడియారం వేంకట శేషశాస్త్రి పురస్కార [గ్రహీత శ్రీ గాదేపల్లి సీతారామమూర్తి కవి గారికి-

ఖీ _ కవిగా నా అభ్యుదయాన్ని కోరే సాహితీ మిత్రులు స్నేహశీలి, ప్రముఖ కవివర్యులు దాక్టర్‌ చేరెడ్డి మస్తాన్‌ రెడ్డి గారికి -

జు _ ఎల్లవేళల నాకవిత్వాన్ని అభిమానిస్తూ నన్ను ప్రోత్సహించే సహృదయ కవిమిత్రులు, రిటైర్డు ప్రిన్సిపాల్‌ డాక్టర్‌ కన్నెగంటి రాజమల్లా చారిగారికి-

ఇఓ నన్ను మామగా సంభావిస్తూ, అనుక్షణం నా అభ్యుదయాన్ని ఆకాంక్షిస్తూ, నా కావ్య రచనకు ప్రేరణగా నిలచిన రాష్ట్రపతి అవార్డు గ్రహీత, ప్రముఖ చిత్రకారులు, రచయిత శ్రీ చేగిరెడ్డి చంద్రశేఖరరెడ్డి గారికి, వారి సతీమణి వెంకటలక్ష్మి, చిరంజీవులకు-

ఇ నా రాజకీయగురువు, ఆదర్శ ప్రజానాయకులు, మాజీమంత్రివర్యులు స్వర్గీయ కందుల ఓబులరెడ్డిగారికి -

0! నా అభివృద్ధిని కారే స్నేహ శీలి, హితుడు కంభం ప్రజల అశాజ్యోతి, యువ ప్రజానాయకులు, కంభం శాసనసభ్యులు (శ్రీ కందుల నాగార్జున

రెడ్డి గారికి, కుటుంబసభ్యులకు - ఖు నన్ను ఆత్మీయంగా “చెన్నన్నా! అని పిలిచే ప్రియమి(త్రంలు, సహాధ్యాయులు, ప్రముఖ కవి డాక్టర్‌ జె. బాపురెడ్డి ఐ.ఎయస్‌. గారికి- ఖు మా ప్రాంతం రాజకీయ భీష్మాచార్యులు, మంచికి మారుపేరు, మాజీ

శాసనసభ్యులు, జిల్లా పరిషత్‌ చైర్మన్‌ శ్రీ చప్పిడి వెంగయ్యగారికి -

• నాకు సోదరతుల్యులు, ప్రేమపాక్రులు శ్రీ చిలకల చలపతిరెడ్డి, టి చంద్రశేఖర రెడ్డి, యం. సుబ్బారెడ్డి, వై నారాయణ రెడ్డి, డి. చంద్రశేఖర రెడ్డి వి. వీరారెడ్డి గార్లకు, కటుంబ సభ్యులకు -

*ః నా ప్రియస్నేహితులు చేగిరెడ్డి వెంకటరెడ్డి, చేగిరెడ్డి వెంకట రెడ్డి (హైదరాబాద్‌) చేగిరెడ్డి సుబ్బారెడ్డి వై. బాలకోటయ్య గార్లకు-

కళ నన్ను మా; శ

న్న అభిమానించే మాములు, శ్రీ కె. రామకృష్ణారెడ్డి స్వర్గీయ కె. శంకరరెడ్డి గార్లకు -

4 మా కుటుంబ వైద్యులు, నా ఆరోగ్యాన్ని అనుక్షణం పరిరక్షించే ప్రేమమూర్తి దాక్టర్‌. జె, మల్లికార్జునరావు గారికి -

ఇ కవిగా నన్ను ప్రోత్సహించి, ఒంగోలులో జరిగిన వివిధ సాహిత్వసభల్లో కవితలు చదివే అవకాశం కల్పించి, సముచిత గౌరవం లభింప చేసిన మానవతామూర్తి మట్టీ భాష తెలిసిన మంచి కవి, జిల్లా రచయితల సంఘం రధసారథి శీ బి. హనుమారెడ్డి గారికి-

న.

ఇ సన్నిహిత మిత్రులు శ్రీయం, రాఘవేంద్రరెడ్డి గారికి -

*£ _ కావ్యముద్రణకు నన్ను ప్రోత్సహించి, కర్తవ్యపాలనలో నన్ను ముందుకు నడుపుతూ, “రైతుభారతం” కావ్యం అందంగా మీ ముందుండటానికి అన్ని విధాల సహకరించిన సహృదయ సాహితీ ప్రియం భావుకులు, ఆత్మీయ భాషణంతో నా హృదయ వీణను మీటి అనురాగాన్ని కురిపించిన వర్ధమాన కవి, వక్త, సభానిర్వహణ దక్షులు, మంచితనానికి మారుపేరు డాక్టర్‌ బీరం సుందరరావుగారికి -

4 'రైతుభారతం' కావ్యాన్ని అందంగా ముద్రించిన దాన్‌బోస్కో టెక్నికల్‌ స్కూల్‌ (ప్రెస్‌ యాజమాన్యంవారికి, ఫాదర్‌ జ్ఞాన ప్రకాశం గారికి, బాలస్వామి, ప్రకాష్‌లకు, సిబ్బందికి -

జ వివిధ నందర్భాల్లో రైతులను గురించిరాసిన నా కవితలను ప్రచురించిన వివిధ పత్రికల యజమానులకు, ముఖ్యంగా “అన్నదాతి, “పాడిపంటలు” 'పసిడిపంటలు, '“స్వతంత్రవాణి, 'నేటినిజం”- మాసపగ్రికల సంపాదకులకు -

*£ అహర్నిశలూ శ్రమిస్తూ, చెమటను బంగారం చేసి, ప్రపంచానికి అన్నం పెట్టే రైతు సోదరులకు, వ్యవసాయకార్శికులకు -

*థ నా మేలుకోరే శ్రేయోభిలాషులకు, మిత్రులకు, అందరికీ పేరుపేరున హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు సమర్పిస్తున్నాను.

మొపిదీన్‌ పురం. భవదీయుడు 01012008. -నరాల చిన చెన్నారెడ్డి

0/11 తాొలిపిలుకులు 'రైతు భారతము” అను యీ పద్యకావ్యము నా మొదటి రచన ఒకానొక సాహిత్యచర్చ సందర్భంగా మా అల్లుడు .. ఆ||వె॥ రైతు వెతల గూర్చి రచియింపుమని గోరె చేగిరెడ్డి చంద్రశేఖరుండు _ అతని కాంక్షదీర్చ నణగిన భావాలు పదును గల్గి మదిని కదను ద్రాక్కె తే॥గీ॥ కల్లలెరుగని కర్షక కార్మికులకు భూతి నొదవించు సూత్రాలు బోధజేసి ; 'సేవలందింప పాలక చిత్తములకు ఒరవడులు దిద్దు పారాలు గజపుమనియె. ఆ॥వె రైతు బిడ్డనగుట రచియింప బూనితి రైతు భారతంబు కౌతుకమున కరగుచు వెలుగిచ్చు కప్పురంబునుబోలు కళ్ళు చెమ్మగిల్లు కరుణ గాధ. నేను (పైవేటుగా 1958 వ సం॥న మెట్రిక్యులేషన్‌ పాసయినది మొదలు 1960 వ సం॥ "లా డిగ్రీ పొందిన వరకు ఇంగ్రీషుమీడియంలోనే నా విద్యాభ్యాసము జరిగినది. కాన.. . కం॥ చిక్కని వ్యాకరణంబును చక్కని పదగుంఫనంబు, సాహిత్యంబున్‌ చొక్కపు చంధోరీతియు నిక్కృమ్ముగ నబ్బలేదు నేటికి నాకున్‌.

302 మొదటినుండి వ్యవసాయ వృత్తివలన జీవనము జేయుచున్నాను నా జీవితములోని కొన్ని నంఘటనలచేత, నా హృదయమును కదిలించునది కరుణరసమే యగుట చేత, విషాదము కరుణరస ప్రధానము గనుక, వ్యవసాయ వృత్తిలో నాకున్న యనుభవమును ఇట్టి ఈ కావ్యమును వ్రాయుట కుద్యుక్తుడ నైతిని ఆ॥వె। వెతలు రూపు దాల్చి వేదన గల్గింప కంటి నీరు పొరలి కలము నిండె కలము నుండి జారి కమనీయ కావ్యమై కరుణరసము జిల్కు కధ జనించె. తే॥గీ॥ చదువు కోలేదు వ్యవసాయ శాస్తమసలు శాస్త్ర పరిశోధనములైన సలిపి యెటుగ అనుభవంబుల సారంబు ననుసరించి రైతుభారత మల్లితి కౌతుకమున.

ఈ రచనయందు కావ్యలక్షణ మంతగా నేను పాటింపనైతిని, ఆశ్వాస నియమముల సైతము అనుసరించలేదు ఒక్కొక్క అభిప్రాయమునకు ఒక్కొక్క యధ్యాయమైనట్లు లెక్కించి వడు అధ్యాయములుగా విభజించితిని. ప్రస్తుత కాలానుగుణ్యముగ పరభాషాపదములు, మాండలికములును ఇందు ఒదిగి పోయినవి సందర్భానుసారముగా కొన్ని సంఘటనలను కల్పించితిని వ్యవసాయ వృత్తికి నుపయుక్తమగు కొన్ని వ్యవసాయ సామెతల సేకరించి వాటిని కావ్యము నందు పొందుపరచితిని

ఆ॥వె॥ పల్లెపట్టుల పరిభాష పరిమళింప

కమ్మదనము గలిపి కావ్యమందు హలము బట్టువాని కర్థమయ్యెడి రీతి బాసగూర్చి కవిత వ్రాసినాడ.

౫0 వ్యవసాయ వృత్తిలో జీవనము గడుపుచున్నవారి నుత్తేజపరిచి వారిని ప్రగతి మార్గమున నడపించుటయే కర్తవ్యముగా భావించి యీ కావ్యమును వ్రాసితిని. నా కృషియందు నేనెంతవరకు సఫలీకృతుడనైతినో చదువరుల తీర్పున కొదిలితిని. సహృదయులగు పారకులు అమూల్యములగు సలహాలనందించి సహకరించ గలరని ఆశిస్తున్నాను. కం॥ అరమరలు లేక నుడివితి చెరబట్లిన రైతు వెతల చిక్కులు వీడన్‌ పరకాయ ్రవేశముచే చరమాంకపు రైతువాణి చదివిన రీతిన్‌ . సహిదీన్‌ ష ఖై మొహెదిన పురం, భవదీయుడు, 01012003.

• నరాల బినచిన్నాడ్డి

న!

కం1 కర్షక ఘర్మజలంబులు

ఘర్షణ రగిలింప నాలొ గర్జన జేసెన్‌

హర్షముకాదది, వేదన;

వర్షించెను నాదువాక్కు “భారతిరచనన్‌. [| చం॥ కుడువగలేని వారికిల కూటికి ధాన్యముబంచు దాత త

న్నడిగిన తోడ లేదనక యక్కరదీర్చు నుదారళీలి, తా

దడయక జేయుసేవ చరితార్థముగాగ శ్రమించు సేద్యకా

డిడుములతో కృశించె, వెతలెప్పుడు దీరునా కర్షకాళికిన్‌. లై చం॥ అనుపమ శక్తియుక్తు లడుగంటగ కృంగి కృశించిపోయి, తా

దినుటకు తిండిలేక, కడతేజెడు కాలముగానలేక, చే

తన మొనరించు విద్య తమదాపునలేక, యశస్సురాక, యా

తన లెదురయ్యె; జీవన విధంబు ప్రభావిత మొందుటెన్నదో 1 తి ఉ॥ రాజ్యమునేలు వారలనురక్తి యొకింతయులేక సర్వమున్‌

భోజ్యముగా మెసంగుదురు భూరివిలాస పిపాసులౌట; సం

పూజ్యములాయె శ్రామికుని పూర్ణపురోగతి, సౌఖ్య సంపదల్‌;

త్యాజ్యములాయె నిద్ధరణి తాల్మియు, కూర్మియు, పేర్మయున్‌ సదా !4 ఉ॥ వయది కామితార్ధముల నిచ్చునా రైతు జనాళికెల్లు శా

ప్రీయత తోడుగాగ దగురీతుల సేద్యము సాగిపోవుచున్‌

నేయది బాపునో వెతల నెవ్వరికైనను నెల్లవేళలన్‌

ఆయది జెప్పెదన్‌ సుగతులందగ కర్షక లోకమంతయున్‌. ర్‌

20౬]1 ఉ।॥ కూర్మి రహించునట్లు జనకూటమి పోరులు సల్పునట్లుగా కార్మిక కర్షకుల్‌ దమకు గల్గిన హక్కులు బొందునట్లు, స ద్ధార్మిక వర్తనన్‌ బుణపు దారుణబాధలు తీరునట్టు, నే నోర్మిగ రైతులన్‌ సుగతి నూయల నూపగ జెప్పెదన్‌ కృతిన్‌. 6 తే॥గీ॥ ఒడుదుడుకుల వేసారెదు బడుగు రైతు బ్రతుకుబాటయె నా “రైతుభారతంబు? కర్షక కవినై కడగండ్లు కరగి పోవ కాంతి కిరణాలు ప్రసరింప కవిత జేతు. 7 సీ॥ _శాషప్రజ్ణుల కిదియ శాస్త్ర దర్శన మన దేశనాయకుల కాదేశమనగ దేశాభివృద్ధికి దివ్యబోధ యనగ మానవత కిదియ మంత్ర మనగ కర్షకుల కిది విక్రాంతి మార్గంబన పల్లెజీవుల కిది ప్రగతి యనగ కార్మికుల కిదియ కామితార్థంబన బడుగు వర్గములకు బాసటనగ తే॥గీః భూతదయ గల్ల, 'సేవానుభూతి తోడ కష్టజీవుల కడగండ్లు గట్టుకెక్క చెప్పుచుంటి పెద్దల మది కొప్పునట్లు “రైతు భారత్‌” కావ్యంబు రసమయంబు. 8 వాహాజలాడా సహస్ర ర్షీసి.రుర్యయులాలాలాలా.

రైకు భారతం

“నిర్చెద౦ం:

తే॥గీ॥ శీఎ విలసిల్లు నీపల్లె సీమలందు

జీవనోపాధి జనులకు సేద్యమౌను;

రైతు బిడ్డలు నేలపై రక్తిగలుగ

భూతి పండించు సేవల నూతగొనిరి. క్ష తే॥గీ॥ రైతు బిడ్డను నేనాట కౌతుకమున

పంట పొలముల జూడంగ నొంటరిగను

చేల దిరుగుచు నొకరేగుచెట్టు మొదట

నున్నవానిని వీక్షింప గన్ను చెదరె. లి తే! వెతలు హెచ్చగ మనసంత వికలమొంద

అన్నపానీయములులేక నలమటించి

ఘడియసేపైన నిద్దుర కంటలేక

అలసినట్టుగ గన్పట్టె నతనిరూపు. తి తగ ఎన్ని నాళ్ళుగ పస్తుల నున్నవాడొ

అకట! వెన్నంటి యుండిన దతని కుక్షి

బక్కచిక్కిన యాతనిదొక్క జూడ

ఎముక దబ్బల గూడుగా నెదుట బడియె. జ్తే కం నెరసిన తలజుట్టంటలు

మురువథి బల్‌స్రుక్కి సడలిపోయిన ఒడలున్‌

పెరిగిన గడ్డము మీసము

మరకలతో మాసినట్టి మైపాతల తోన్‌. ర్‌ కం! అలసిన కన్నులతో, మై

సొలసిన రూపంబుతోడ శూన్యము గనుచున్‌

జలజల చెమటలు రాలగ

విలపించెడి నతనిగాంచి వికలమనముతోన్‌. 6 అతన

“కోరి విద్ధలు తొండ్రకు లోకువే”

నరాల చన చెన్నారెడ్డి (్థ్రా రైతు భారతం లి కం ఎవరవు నీవని యడిగిన సవివరముగ నాతడిట్లు సంకట మతితో దివసపు భృతికై నిత్యము నవిరళముగ సాగుజేయు హాలికుడ ననెన్‌. ౫7 ఉ॥॥ మట్టిని నమ్మినాడ నిల మమ్ముల బ్రోచెడు మాతయంచు, చే బట్టితి సేద్యవృత్తి భువిపండును రాశుల ధాన్యమంచ్చు, నే బెట్టిన ఖర్చులన్ని పెను భీకర వృష్టి మునింగిపోగ, నే నిట్టుల వచ్చినాడ దగువృత్తిని బట్టగ పొట్టకోసమై. 8 కం॥ భూదేవిపట్ల విముఖత పాదుకొన మథేవియైన పనిపాటలకున్‌ పోదమని మదిదలంచియు నేదారిని గానకిట్టు లీగ్గిల బడితిన్‌. 9 కం వ్యవసాయంబున కన్నను వ్యవసాయేతరమె లాభమనిపించెన్‌, న న్నవసరమున కాదుకొనని వ్యవసాయము జేయుటెల్ల వ్యర్థము గాదే ! 10 ఆ॥వె॥ కూలిపనులవాడు కూలీల జమజేసి నిబ్బరముగ గాధ నిదురబోవు రైతుకేమి మిగిలె బ్రతుకంత శ్రమ జేయ పగలు, రేయి, ఎండ, వాన లనక? న! ఆ॥వె!। అర్షి నధిగమింప నవకాశములు లేక దిగువ స్థాయి బ్రతుకు తెగువరాక ధ్యేయ గమ్యమునకు దిగృందనలగాంచి మధ్యకారు రైతు మధన పడును. 12 లాం డవ వన్తంండా వదద

దభా... లైతు భారతం [ర నరాల చిన చెన్నారెడ్డి ఆ॥వె॥। చిన్నకారు రైతు జీవన యాత్రలు

తెగిన గాలిపటము తీరు నుండు

గాలితాకిడి కది గతితప్పి పన్టీలు

కొట్టుకొనుచు నేల కూలిపోవు. 13 తే॥గీ! గాలిలో దీపము పగిది గానిపించు

మలగిపోలేక దీటుగా వెలగలేక

నీటిబుదగల చందమీ యేటి పైరు

నజపుచే నన్ని వాగులు వట్టిపోయె. [క ఆ॥॥వె॥ పెట్టిబడులు రాక బెంబేలు బడితిని

ఎంత కష్టపడిన చింత మిగిలె

'సేద్యవృత్తి జేసి చిక్కుల జిక్కితి

అట్టి వృత్తి కంటె వెట్టి మేలు. 15 తే॥గీ॥ చావుబతుకుల మధ్యలో చావలేక

ఇట్టులున్నాను కష్టాల గట్టుగనక

రోతబుట్టెను బ్రతుకెల్ల యాతనయ్యె

కారుచీకట్ల కష్టాలు కమ్ముక్షొనియె ॥ కే6 తే॥గీ॥ ఆకలిని దీర్చ నన్నము లేకపోగ

ఆరగించను లేవిన్ని యటుకులైన

పేదరికము నన్‌ వెన్నంటి పిప్పిజేయ

పారివచ్చితి నయ్య నేదారిలేక, క్ష ఉ॥ సంతతి గంపెడాయె, తిన సంకటిలేదిక, గంజిలోనికిన్‌

సుంతయు నుప్పులేదు, మొలచుట్టుగ గట్టను బట్టలేదు, (శ్రీ

మంతుల ఖిక్షవేడ నిసుమంతయు జాలిని జూపకుండిరీ

కంతల కట్టుగుడ్డలకు గంధము బూసెడు నాధుడెవ్వడో? 18 లా భల్లిని నమృనవాడు. ధరణిని నమ్మినవాడు చదడూ

నరాల -బిన చె ట్రం రైతు భారతం గిట్రాాీే

కం॥1 అనిజెప్పగ నా హృదయము

కనికరమున గరగె ; నతనిం గార్యోన్మ్నుఖుగా

నొనరించు మాట లాడితి

మనసారగ నతని మనము మరలగ నపుడున్‌. 19 కం; ఏరా కర్షక ! భృతికై

ఆరాటము జెందనేల నల్బుని రీతిన్‌ ?

పోరాటము జేయవలదె

సీరాతలు మారుదాక నిత్యము కృషితోన్‌, 20 ఆ॥వె। పల్లె కల్చవల్లి ! పగడాల జాబిల్లి

పల్లె తల్లివోలె పలుకరించు

ప్రేగు తెంచుకున్న ప్రేమను విడనాడి _

వలసబోవ పల్లె వగచునయ్య! ల! టవతవత2=22యాటీ

“దున్లలాగున కన్టవడి, దొరలాగున తినవలెను”

కం॥ అన్నాహాలిక ! నీవెటు లున్నావని సేమమడిగి ఓదార్చుటకున్‌ ఇన్నాళ్ల కొకడు లేదని కన్నీటను మునుగవలదు కలతల తోడన్‌. క్ష ర్స వ్యనసాయక్షేత్రాన వ్యయప్రయాసల కోర్చి ధర్మయుద్ధము జేయు ధార్మికుండ ! సంసార జలనిధిన్‌ జనియించు సుడులలో సుధల మాధురిగ్రోలు శుభకరుండ | (గ్రామ సభలయందు గాంభీర్యమూర్తివై తీర్పుల వినిపించు ధీయుతుండ ! పదుగురితో గూడి పనిపాటులందున సాయంబు నొనరించు సహచరుండ ఈ! తే॥గీ॥ దానధర్మాలు చేసెడి దానశీల 1 కర్మభూమిలో మనదగు కార్మికుండ ! చిత్త శుద్ధితో (ఛమజేయు నుత్తముండ | సుగుణములరాశి, మితభాషి, సుఫప్రకాశి ! లై ఆ|1వె।॥ వృత్తి ధర్మమయిన “కృషి మాని కూర్చుండి వెళల జెందువాడు వెళ్ళివాడు బాధలెన్నియున్న బాధ్యతన్‌ బనివేయు కర్మయోగిగాదె కర్షకుండు. తె లారా నునునునాలనునము ననన వయస “అరక అరిగితే, గరిసె విరుగుతుంథధి"

కం॥ నీవే రాజువు ధరణికి నీవే వెన్నెముక వౌదు నేతలకెల్లన్‌ నీవే యపార సంపద నీవే మాఖిక్షు రక్ష నీవే తండ్రీ. త్తే చం! కలకలలాదు వృక్షములు కమ్మనితావి నొసంగు పుష్పముల్‌ చెలి జతగూడి రాగమయ జీవనగానము జేయు పక్షులున్‌ జలజలపారు వాగులును, సాగిన పైరు పసందు వెన్నులున్‌ తలపులరేపు పల్లెలు విధాత విలాసమునన్‌ విచిత్రముల్‌. ర్‌ నూ పర్వత శిఖరాల (ప్రవహించు సెలయేళ్లు పచ్చిక బయలుల పసిమి కాంతి వరిపైరు తీరులు వనముల శోభలు పచ్చటి పైరులు, పైరగాలి పసిడి పంటల హేల పాడిపశుల గోల లేగ దూడల గంతులాగదాలు కూలిచేయు జనాల కోలాహలంబులు పడతుల కులుకులు, నదల హొయలు తే॥గీ॥ చూడముచ్చట యౌ పల్లేవాడ లుండ పొరుగు దిశలకు వలసలు బోవనేల ? వనరులున్నవి పొలముల, వాదుకొనగ పాటు పదుమోయి పల్లెలు బాగు పడగ, 6 ఆ॥వె॥ పట్నవాసమేగి పనులు జేసినగాని పైసమిగలబోదు పడిన శ్రమల అరకలోని కంట యందించు సిరులను వలసబోకు రైత ! వలదు వలదు. ళ లావ వన మనన నో

మ గా... రైతు భారతం ట్ర నరాల చిన చెన్నారెడ్డి తే॥1గీ॥ రెక్కలాడించి మాకింత దొక్కనింపి ఖోగ భాగ్యంబు లిచ్చెడు యాగమందు మాడు దినుచును మాకింత కూడుబెట్టు నీవు లేకున్న భువిలోన నేదిభుక్తి? 8 సీ కోడి కూయంగనే కోరికల్‌ మెదలాడ సేద్యమున్‌ జేయంగ సిద్ధపదుచు చలిదియన్నము దిని శకునమ్ము బరికించి జోడు కోడెల మెడత్రాడు విప్పి మువ్వలు, గంటలు, మురిపెంపు బొడ్డోరు పగ్గాలు, పంతాళ్ళు పదిలపరచి మేడి నాగలి బెట్టి కాడికోదెల గట్టి కోటేరు సరిజూచి కోర్మెమీర తే॥గీ॥ చెర్షకోలను ములుగర్ర జేతబట్టి కదులు చుందువు నిత్యంబు కాంక్షదీర బీడు పొలముల దున్నగా ప్రీతితోడ పంట పండించి ధాన్యంబు నింట జేర్చ. క్రి తే॥గీ॥ నీవు కష్టించి పండించు నీదు కలిమి దేశదేశాల మనుగడ దెసను మార్చు నీవు చెమటోడ్చి పండించు నికరఫలము అన్ని జీవుల కాధార మన్నదాత. 10 తే॥గీ॥ నీదు సహధర్మచారిణి నియమశీల సద్గుణంబులరాశిి విశాల బుద్ధి కలిగి; చేదోడు వాదోడుగా మెలంగు నీదు యిల్లాలె కర్షక్షా! నిండు గృహిణి. క్ష అ డా ందునంగి నద్దము వదునంగిపైదూ

తే॥గీ॥ పొలము పనులలో నలసట పొందిరాగ సేవలందంచి సక్తిమై క్షేమ మరసి అంద మానందమునుబంచి హాయిబెంచు యింటి దీపంబు నీయాలు కంటివెలుగు. 12 తే॥గీ!॥ నీదు వృత్తికి బాసటై నిలుతురన్న కళ్ళమందున నూర్చిడి కాలమందు భటుల వోలెను కులవృత్తి పనులవారు పంచప్రాణంబులొడ్డి మేలెంచువారు. కేం ఆ$;వె। అహరహమ్ము నీకు నండదండగ నిల్చు విశ్వకర్మ ఏంత విహితు డౌర | సిద్దహస్తుడతడు సేద్యపు కొరముట్ల జెక్కి తీర్చిదిద్దు శిల్చియతదు. కేశ తే॥గీ? సాలె, మంగలి, వడ్రంగి చాకిరులను చాకి, కుమ్మరి, కమ్మరి శ్రమలు జేసి సేవలందించు సైదోళ్లు సేద్యమునకు ; పంచవృత్తుల సేవల నెంచదరమె రి 15్‌ తే॥గీ॥ కూలియజమాని భేదాలు కూడదనుచు అందరొకటను భావాలనంది మదిని కూలి జనములు పనిపాట్ల కాలమందు తోడు-నీడగ నుందురు వీడకుండ. 16 ఆ॥వె॥ గౌరవముగ నుండు గ్రైకొన సేద్యంబు దాస్యవృత్తిగాదు దైన్యమొంద కారుమీద నేగు కలకటేరైనను సాటిరారు నీకు, మేటివీవె. 17 “అడిలేని చదువ, వెంబడిలేని నేద్దము కూడదు”

తే॥గీ॥ పట్ట భద్రు నిరుద్యోగి పొట్టకొరకు సేద్యవృత్తియే చేగొని సిద్ధిగనియె సర్వసత్తాక జీవన సర్వమదియ కోటి విద్యలు కోంద్రకు సాటియగునె. 18 తే॥గీ మండుటెండలో కష్టించి కండ కరగ చెమట చేలపై జలజల చిమ్మిపడగ పగలు పనిపాట్ల నెమ్మేను సెగలుగ్రక్క సొక్కి యిలుజేర వత్తురు సొమ్మసిలుచు. . 19 ఆః।వెః। కష్టపడిన సమయు కజవుకాటకములు కృషికి ప్రాణమిదెదు 'బుషోయ రైతు సుఖముమాని పరుల సుఖపడ జేయును కరగిపోవు “దీపకళిక వోలె. 20 సీ॥ _ పొలిపొలి పొలియని పొలికట్ట జేబూని కళ్ళంబు నూద్చింప గదలివచ్చి గోమయము కళాపి గోళము నిండించి కళ్ళంబు నలికించి గట్టిపరచి గణపతి రూపంబు గళ్ళంబునన్‌ బెట్టీ విష్నుముల్‌ రాకుండ వినుతిజేసి రావేలు గలవాడ “రారా” పొలీయని ఓదెలు పైకెత్తి ఊపిగొట్టి తే॥గీ॥ చాలపొలిగల్ల వలెనని చేలపంట కూర్చి ఎగదోసి రాశిగా కుప్పజేసి “చుట్టు” విదిలించి చేటతో చుట్టిపొలిని తిరిగి జూతురు రాళిని తృప్తి ధీర. 21 అ ఫలకం వానలు మొలకంకుతల్లా

కం పొలిగాలి రాక లేకను నిలుచుండెదవొంటికాల నియమముతో, గిం జలు తూర్చరబోయ, నకట ! అలుపన్నది లేదు జగతినన్నా నీకున్‌. 22 ఆః॥వె।। తిండిలేనివారు తిరిపెగాండ్రందరు జయమటంచు బల్మి జాతరగను కదలివచ్చి యుంద్రు కళ్ళంబు చుట్టును దాత వగుట నిన్ను దానమదుగ. 28 ఆ॥వెః। దాతృగుణము గల్గి ధాన్యంబు దానంబు జేసినట్టి ఘనత వాసిగాంచె దానకర్దుడనిరి ధర్మరాజు వనిరి “అన్నదాత” వనిరి యంజలిడిరి. వ తే॥గీ॥ ధర్మనిరతిని దననయందు దాచుకున్న రైతులోకము దానధర్మాల నెలవు అన్నదాత 'సుఖీభవి యనరె నిన్ను దాన శీలము నీదౌట ధరణి జనులు. 2ైల్‌ ఆ౫॥వె।। నడచినావు ముళ్ళ నడిపించి మమ్ము ఐం గారు బాట, తిందు వూరబిండి సంచ భక్ష్యములను పంచెదు మాకెల్ల వెలుగు లెల్ల మాకు వెఠలు నీకు. 26 సీ తరి, కుస్మిపైరులు విరివిగ బండింస ఆకలి చావులు నంతమొందు కూరగాయలు, నాకుకూరలు బండింప ఆరోగ్యపటిమ చేకూర గలదు *-_శారికరిక చెరువులిండినా, తొలిచూలు కొడుకు వుట్టినా అభం

పప్పుధాన్యంబులు పండ్లతోటలు బెంచ ఆర్ధిక వనరులు నధిక మౌను చమురు గింజలు వేసి చక్కగా బండింప వినిమయ (దద్రవ్యంబు విస్తరిల్లు

తే॥గీ। పరిధవించిన పూందోట పరిమళాలు

పిల్లగాలుల గలియు నీవల్లగాదె

ఒకటి యననేల? నన్నియు నొనరజేసి

అన్నిజీవుల కాధారమైతివన్న. ల్సెం్లా తే!గీ॥ అట్టి నీవిప్ప నాగలి నవలబెట్ట

అన్నమో “కర్షక యని యలమటించి

ఉన్నపాటున జావరే యుర్విజనులు

అన్నదాతవై యీ మార్గమెన్నదగునె? 28 తే॥గీ అక్షరాలు రాకున్న సుభిక్షమైన

యనుభవంపు టక్షరముల నభ్యసింప

ఒరవడులు దిద్దు పాఠాలు ఒరలగాను

నేర్పినట్టి 'ఆదిగురువు” నీవు గాదె 29 తే॥గీ! త్యాగమయ బుద్ధి నీలోని ధర్మపధము

(ప్రజల డ్రేయస్సు నీవృత్తి ప్రగతి రథము

అన్నదానంబు నీకృషి యజ్ఞఫలము

'సేవభావంబు నీచేతి జీవబలము. 30 తే॥గీ॥ తత్త్వమున మేళవించి దాతృత్వగరిమ

సిరుల నిదడెదవు కజవులం జెండివైచి

తపన యటులుండె, నీవొక్క 'తపసి” వోయి

జయము దిగ్సిజయమ్మగు భయము విడువు. త్ర లాడ ఈనాదనకంవాబకనినట్లు

నరాల చిన 12 తు భారతం నం తే॥గీ॥ రైతు బెదార్యమంతయు రహిని జెప్పి ఎందు బోనేల కబళము పొందుకొరకు ఇందె కనుమంటి వ్యవసాయమందె యంటి ఆలకించిన రైతు తాననియె నిటుల. తవ ఆ॥వె!। పులకరించె తనువు పలకరించగ నన్ను నీదు మాటలిచ్చె నిబ్బరంబు ముఖమునందు కాంతిపుంజంబు లున్నవి ఎవరవయ్య స్వామి యెరుగ జెపుము. తతి ఆ$॥వె॥। పుడమి బగులదున్ని పుట్టను బండించు శాస్త్ర మెరిగినట్ట్‌ శక్తియుతుడ నన్ని హంగులున్న హాలిక ప్రముఖుండ ననుచు జెప్ప నిట్టులనియె రైతు. త4 . ఆ త సం స సక గగ 1 న రే తతత “కంచే చేనుమేస్తే కానేమి చేయగలడు?

-. విషాదము ఆః|వె చిన్నకారువాడ ంజేలు పెద్దగ లేక కొంపలారిపోయె కోరుజేయ అందు గలుగు వెళలు నెందున లేవంచు జెప్పసాగె గళము విప్పి రైతు. క్షే తే॥గీ॥ అతని స్వరమందు దీనత్వమావరింప అతని కనుదోయిలో కాంతి యంతరింప అతని మోమున సోయగ మణగిపోవ వెతల నెణిగించె కన్నీటి కతలవోలె. £ై తే॥గీ॥ పల్లెసీమలె దేశంపు పట్టుగొమ్మ లెంచి చూడంగ జ్ఞానంబు వెంచిచూడ రైతులేనిదే లేదులే రాజ్యమండ్రు కాని, రైతన్న యిక్కట్ల గాంచునెనడు? తి తే।గీ నవయుగాది శోభాలక్ష్మి యవతరించె - తెచ్చె కోటివసంతాలు తేరుమీద అరక గట్టంగ నుత్సాహ మావరించె ఏరువాకను సాగించ నీశు దలచి. త్తే తే॥గీ॥ తాలకరి పలుకరింపుకు పులకరించి ధాన్యరాశుల బండింప ధ్యాసమరలి విత్తనమువేసి తీరిక నొత్తిగిలగ వానలేకను మొలకలు వాడుబట్టె. న్‌ కతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతత2తవవవవవవవాధి “కంచెలేని చేను, తల్రిలేని బిడ్డ ఒకటో

తే॥గీ! నీటియూటలు కఅవాయె; మాటుబడియె నదులపారెడు నీరింకి; మొదటినుండి తడులు సోకని యాపైరు లుడిగిపోయె కన్ఫరైతన్న కలలన్ని కల్లలాయె. 6 తే॥గీః అగ్గిసెగలను (గ్రక్కుచు భగ్గుమనగ భీష్మకేజంబు దలపించె (గ్రీష్మబుశువు ఎందవేడికి భూదేవి పింద మదిరి పాటుదప్పగ పొలమంత చీటవాటె. ళ్‌ తే॥గీ॥ కురియు శ్రావణ మాసాన కుంభవృష్టి అనుచు నుడివినారయ్యలు అసరేగె మేఘ గర్జనల్‌ వినిపించె మిన్నుమెసె వానజాడ యేమాత్రము గానరాదు. 8 తే॥గీ॥ భాద్రపద మాసమున మెండు వర్షమనుచు నుడివెనయ్య పంచాంగపు ముడులు విప్పి ఉరుముల దరువులుత్త బెదురులె కాని చెదురు మదురుగనైనను చినుకు లేదు. 9 ఆ॥వె॥। పైకి నువీకి పారు పాతాళమున నున్న నీటిధార “బోరు” ధాటికనుచు బోర్లు వేసినంత బోలెడప్పులె కాని ఎందమావి; ఊటలెండిపోయి, కేం ఆ||వె॥ వెతలబడగ జేసె విద్యుత్తు కోతలు పొరదాయె పాదు పగలురేయి 'పంపుసెట్టు కాలె పడిపోగ 'ఓల్దేజు “స్లాబురేటు” పెరిగె, శక్తితరిగె. క్షే

తే॥గ॥ వర్షబుతువుల కార్తెలు వజపు బెట్టె వరుణయజ్ఞంబు జేసిన వానలేక వేడి గాద్పులన్‌ రైతన్న వెతలు జెందె నీటి కణివున వేడికన్నీరు గార్బె. 7! సి; మేఘమా! ధగధగ మెజయవదేలనే ఉరుమవే గర్జన లుట్టిపడగ పవనమా! నింగిపై బరవళ్లు ద్రొక్నవే కారుమేఘాలన్ని కరగిపోవ వర్షమా! నీవింక వజపు బెట్టుట మాని కురియుమా నిలచి యీధరణి పొంగ నదులారా! యింకేల మెదలకుందురు మీరు ఉప్పొంగి పారుడీ యుర్విమీద ఆ॥॥వె॥ వానజల్లుగోరి వనభోజనము జేసి వారుబోసి మొక్కి వరుణు దలచ కామితాద్ధములను కనికరించగలేక పరిహసించె నేమొ ప్రణుతి నెల్ల. క్షత తేఃగీ!! వానకార్తెల పైరులు వాదుబట్ట మోము పైకెత్తి నింగికి మొరలు బెట్ట తలకు గట్టిన చుట్టు భూస్థలిని ఐడియె చూడచూడంగ గన్నుల చూపుతరిగె. క్షేశ ఆఅ॥వెః। కడుపు కింత కూడు కజవాయె కటకటా ! వానజల్లు లేక వనరులేక గొడ్డు గోదయెల్ల గోడాడి విలపించె డొక్క కింత గడ్డి మొక్క లేక. 15 అ ఆందెన వేయని బండిత కావలనినంతనంగేతా

ఆః॥వె॥ త్రాగ నీరులేక తల్లడిల్ల వలసె సీటియూట లన్ని వీటిం బోవ నారుబోయువాదు నీరుబోయక యిట్లు కక్షగట్టి ఎండగట్ట తగునె? కేం తే॥గీ ముట్టురేగడి నోటికి జు్టుకున్న ధాత వత్సర కజవును దలచిమదిని రామదందుగ సాగిరి రైతులంత పల్లెపల్లెల వారంత ఎల్లదాటి. 17 తే॥గీ॥ అన్నదాతకె యన్నంబు సున్నగాగ పిల్లజెల్లల తోద్మొని పల్లెవీడి తట్టబుట్టల నెత్తిన బెట్టుకొనుచు వలసబోయిరి కూలీలు (బతుకు కొరకు. 18 తే॥గీ॥ ఏందులేదాయె మేయంగ ఎండుగడ్డి చుక్కసీరైన కజవాయె గుక్కకైన మూగజీవాల మనుగడ సాగదాయె కజివు రక్కసి కసిదీర కాటువేసె. 19 ఆః॥వె॥। కణవు వలన ప్రజలు కాకులై పోయిరి గతులుదప్పి వలస బ్రతుకు కొరకు దిక్కులేక రైతు దీనాతిదీనుడై కబళమదుగ వలసె కడకు నేడు. 20 తే;గీ॥ ఎట్టకేలకు నొకకార్తె మిట్టిపడగ. వర్షధారల నురవడి వరదలయ్యె ముంపు పాల్టేసి పంటల కొంపముంచె ఇసుక తిన్నెలు కోతలు కొసకు మిగిలె. 21 నాకాను! ఖూమి ఇచ్చినట్లు భూవతి ఇవ్వలేడు

తే॥గీ!! వరద ఉరవడి ఊళ్లపై పరుగులెత్తి

నిండుప్రాణుల బలిగొనె నిండ్ల గూల్చె

తిండిగింజల వాముల తేల జేసి

వరదగొంపోయె, రహదార్త పగులగోసె. 22 కం॥ చెరువులు కుంటల కట్టలు

వరదలు పొరగ దెగినవి, వారధి గూలెన్‌

అరయగ నెవ్వరు రారిటు

అరుదయ్యెను యాదరమ్ము వాలికుపాలన్‌. 23 తే॥గీ॥ పంట ఫలితము నీటను పాసిపోగ

అన్నదాత లాక్రందన లవన్లి.(మోగె

(బ్రతుకుటాశలు మృగ్యమై భ్రమలుగాగ

క్షేమ మెట్లగు చేయంగ సేద్యవృత్తి? జ! ఉ॥ ఏపుగ పైరుపంట లెరుపెక్కిన వెన్నులు ధాత్రి నిండగా

మోపుగ వర్షధార పెనుమోతగ గాలుల కాలమందునన్‌

కాపుల నేలగూల్చి వడగండ్లను. రాల్చుచు భీకరంబుగా

శాపములాయె కర్షకుని చావుకు; నీవిధి వైపరీత్యముల్‌. జక కం॥ పత్తికి గొట్టిన మందుల

మత్తుకు జువక పురుగులు మరిమరి నెగడన్‌

నెత్తిని మెత్తిన యస్పుల

ఒత్తిడిచే రైతులెల్ల ఒరిగిరి మిత్తిన్‌. 26 తే॥గీ!। కాలనాగులు కసిదీర గరచినట్లు

భూమికంపించి 'లావి పై బోసినట్లు

యముని పాశమె యూపిరి.నాపినట్లు

ప్రకృతి పరిహోసమాడె మాబ్రతుకుతోడ. ల? లాం చవ టో

తే॥గీః। కాలరీతుల నెదురీది కలిమిబంచ

సేవయే ధర్మపధమని చేలదున్ను

అన్నదాతల యిక్కట్ల గొన్నియైన

దీర్చువారేరి ఓదార్చు తీరదేది? 28 తే॥గీ॥ ప్రజలు చేయూత నాశించి వగచిరంత

(ప్రజల కన్నీరు వరదలైపారె నంత

అంచలంచల చేయూత యించుకంత

చేతికందక, యవినీతి వాతబడియె. 29 తే॥గీ॥ నిలకడేలేని దగుకాల చలనమందు

బుతువు గతులను దప్పిన, నించుకైన

న్యాయమార్గంబు దప్పక నమ్మియుంటి

ధరణి మాతకు కైమోద్చి ధర్మమనుచు. 80 తే॥గీ॥ వికటముగ నవ్వి ప్రకృతియు వెక్కిరించె

పాడిపంటల శోభలు మోదులాయె

రాశిమేరలు రాక “మిరాశి వారు

లాభ వృత్తుల మరగిరి లౌక్యమెరిగి. ల! తే॥గీ!॥ సేద్యవృత్తికి తోడ్పడు సేనబోలు

కూలి జనముతో నిక్కట్టు కూడుకొనియె

అంతకంతకు కూలీలవంతు బెరిగె

జ్యేష్టభాగంబు వారికి జేరవలసె. తై తే॥గీ॥ కాలగమనంబు వంచించె కజవు వచ్చె

కూడ బఐనిజేయు “పాలేరు తోడుతొలగె

అకట! ఒంటరి పోరాటమొకటె మిగిలె

వ్యూహమందున 'అభిమన్యు యుద్ధమట్లు. 88 అ ాాహంకత్రంంు వడచదుుచటన్లా ె

తే॥1గీ॥ పెట్టుబడులకు దగినంత పట్టులేక

ఎన్ని పొట్లను ఐడితినో మిన్నకుండ

తప్పదనుకొని తుదకెట్లా దారిదప్పి

వడ్డివ్యాపారి గుప్పిట బఐడితి నేను. కక తే॥గీ॥ వ్రేలిముద్రలు బాండ్లపై వేసివేసి

తెచ్చిపెట్టిస యప్పులు తీర్చువేళ

సారెసారెకు బెరిగిన చక్రవడ్డి

నడ్జివిరిచెను, నావెన్ను నలిగిపోయె. త్‌ తే॥గీ1 బిడ్డల చదువుకగు ఖర్చు, పెండ్లిఖర్చు

పండుగల ఖర్చు, రోగాల బడిన ఖర్చు

అప్పు దీర్చంగ వడ్డీలకైన ఖర్చు

నడ్డివిరిగెను కననైతి నొద్దు నపుడు. 86 ఆ॥వె॥ పిల్లజెల్ల గూడి యెల్లవేళల నేను

మండుటెండలోన మాడిపోవ

నెంత కష్టపడిన చింతలు మదిగుందె

ఏమిసేతు నయ్య భూమి దున్ని. 87 తే॥గీ॥ ఫలిత మర్ధమ్ము “భూస్వామి' పాల బడగ

మిగులు ఫలితమును 'దళార్లు' మ్రింగివేయ

కడకు మిగిలిన దదియేమి? కర్షకునకు

వెట్టి చాకిరి కడలేని వెతలుగాక ! 88 ఆ||వె॥ కష్టపడిన పంట కనిపించె శేషంబు

విత్తనాలె మిగిలె మొత్తమునకు

ఊపిరాడకుండ ఉరివేసె నప్పులు

చిక్కి శల్యమైతి చెదరె మనసు. 989 “హా అన్సలివాడేఅధికనంవన్నడూ

ఆః|వె॥ “ఏలినాటి శనియె ఏద్పించుచున్నది

వ్రాత రాయలేదు ధాతయనిరి -

కర్మ బాపుకొరకు కామితార్ధంబుల

గుంజినారుు, కాని పుంజిలేదు. 4౦0 తే॥గీ॥; నాదు జీవన తరువుకు పాదులేదు

నాదు బ్రతుకున కొక్క 'యుగాది' లేదు

ఈతి బాధల రక్కసి భీతివలన

కుముల వలసెను కంటికి కునకురాక. త్త జే।॥గీ! భావి జీవన భార మపారమగుట

దిక్కుదోచక నూరక దిగులు బదుచు

చిక్కుకొంటి సమస్యల చెరలయందు

చేప, జూలరి వలలోన జిక్కినట్లు. త్త తే॥గీ॥ హరిత విష్లవసారధిం హాలికుండు

పొట్ట నింపను పిరికెడు బువ్వలేక

పురుగునుందును ద్రావంగ బూనవలసె

ఇంతకన్నను సిగ్గుచేటేమి గలదు? శతి ఆ|1వె। మాట సరణి గనగ మార్చులు గన్పట్టె

కనులు చెమ్మగిల్లై గళము మారె

విప్పి జెప్పసాగె కప్పిపుచ్చిన వన్ని

తర్మమందు చొరవ తారసిలగ. డ్తేశ్త తే॥గీ॥ గట్టి నీటివనరు లేని మెట్టభూమి

పండకుండెను భాగ్యంపు పంటలన్ని

ఊట చెరువును వేయించ నుసిగలేక

తరిగె నుత్చత్తి కొనుగోలుతనము తరిగె. శర

“డ్డగాదెలో వందికొక్కును పెట్టినట్లు”

తే॥గీ॥ పెను పరిశ్రమల్‌ స్థాపించు పెద్దలెల్ల ధరలు బెంచంగ నెరువుల ధరలు బెరిగె రైతు కొనుగోలు శక్తి విఘాత మొంది తిండిగింజల యుత్చత్తి తేలిపోయె. శం తే॥గీ॥ మార్కెటు ధరల కన్నను మద్దతు ధర తక్కువగుటను రైతులు బిక్కుమనిరి పెట్టుబడిరాక వెతలతో వేగలేక బుణము పాలైరి వ్యవసాయ రణమునందు, త్తే తే॥గీ॥ అంక్షలను విధించి రవాణ నాపుజేయ సరకు నిల్వల ధరలన్ని సరసమాయె పంట తక్కువ ధరలకు మంటగలపి వెతల జెందెను రైతన్న విగతుడయ్యె. 48 తే1గీ॥ 'సేద్యగాని నిర్లక్ష్యము జేసిజేసి ఇతర రంగాల లక్ష్యంబు నెదుగజేయ సేద్యమందున నభివృద్ధి ఛిద్రమాయె పట్టుగొమ్మను విడిచిరి ప్రభువులంత. త్తి సీ పెరిగిన ధరలకై పెనగెడి సమయాన ఖాకీల బూతుల కేకలాయె విద్యుత్తుకై పోరి వేసారు సమయాన య మా తూటాలతో గుండె తూటులాట్లో హా” వెద శ్‌ ధరల మద్దత్తుకై ధర్నాల సమయాన ||(4౦ 1 16ట, ఖా పోలీసు లారీల పోటులాయె టబ వ్‌ / మిగులు భూముల నాక్రమించెడు సమయీన్న హైభ..న్‌ క్ట సన." కటకటాల నడుమ కలత లాయె తో

తే॥గీ రైతుహక్కులు పోరాట రణములాయె అన్నదాతల యుసిబాటు సన్నమాయె వెతల బాపంగ నేతలు వెడలరాయె ఇడిన మాటలు కన్నీటి తుడుపులాయె. 50 ఆ॥వె।। ఐకమత్యమద్ది యావంతయును లేక రైతులోకమందె రాజిలేక ఎంత జేసిగూడ ఎగతాళిపాలైరి సంఘబలిమిలేక సన్నగిలిరి. 51 స్స భూసంస్క్మరణములభూత కల్పనలయ్యె పట్టాల నివ్వంగ బలుకరాయె పంటల భీమాలు తంటాల సడియాయె క్యాషుక్రెడిట్టులు శోషలాయె ధరల మద్దత్తు లధరముల యందుండె మార్కెటు యార్జులు మాయలాయె సబ్సిడీ పధకాలు చప్పట్ల సరిపోయె ఎరువులు కజవులై మరుగు పడియె తే॥గీ॥ వట్టి సూత్రాల వల్లించి గట్టిగాను పథకముల వేసి రైతుల ప్రగతి యనిరి ఎన్నియున్నను ఫలమేమి యన్నమాకు దాని లాభంబు మాకేమి గానరాదు. ళ్‌2 తే॥గీ॥ వరగ్శ వ్యూహంబు ఛేదించి పార్థ సుతుడు తిరగిరాగల మార్గంబు దెలియలేక నేలకొరిగిన చందాన, నేటిరైతు వంచితుండయ్యె విధిచేత, ప్రభుతచేత, క్‌కి కూద్దం ఉయాంత కడమ వమ

క్త కా. రైతు భారతం థు నరాల చిన చెన్దారెడ్డి తే॥గీ॥ వెతల ముంచెత్తి రైతన్న వెన్నువిరచి

అప్పుటూబిలో బడద్రోచి ముష్పుదెచ్చె

ప్రభుత, ప్రకృతి, దళార్లు, వ్యాపారవేత్త

నకిలిమందులుు, విత్తనాల, నగదువడ్ది. ర్‌డ తే॥గీ॥ తల్లిపాలను ధ్రాగియు తల్లి రొమ్ము

(గ్రుద్ది నట్టుల పైవారు దద్దరిల్ల

ఉక్కుపాదాల గట్టిగ తొక్కినారు

మరణ శాసనమును వ్రాసి మరచినారు. ర్‌క్‌ ఆ॥॥వె॥ పెద్దవారు మీరు పెద్ద బుద్ధులె యుండు

బ్రతుకు దెజటువు జూపు బాట ఏది?

చెప్పుమయ్య నీకు జేళును దణ్ణంబు

చిన్నవాని మొరను చిత్తగించి. 56 కాలా అవావాజవలాలాశసే

“ఎద్దుకొట్టీ నేద్దం చభ్దికొద్ద వయనం”

ఉపదేశము

ఆ॥వె॥ ముక్తసరిగ వింటి ముదుసలి విన్నపాల్‌

విన్న నాదుమనసు వెన్నవోలె

కజగిపోవుచుండె కన్నీరు గప్పెను

తేరుకొంటి తనకు తెరువు జూప. | తే॥గీ! అతని నోదార్చ దలచి నే వెతలు బోవ

తోడ రమ్మని కూర్చుండ నీడజూపి

అలుపు దీరంగ చల్లటి జలము లొసగి

కలత వలదంటి, ప్రగతిని దలపమంటి. 2 తే॥గీ॥ కారు చీకట్లు కమ్మగ కాంతిలేక

ఇడుమలంబడి వేసారు బదుగతండు;

చిన్న దీపంబు చీకట్ల జీల్చినట్లు

అతని కుపదేశ మిచ్చితి బ్రతుక నేర్వ. తి ఆ॥మె। ముందుచూపు లేక మురిషెంబుతో నీవు

కంటివోయి చాల చంటి వాండ్ర

వారి సాక భుక్తి వనరులు లేకను

అప్పు బడితి వోయి ముప్పువచ్చె. త్తే కం॥ రీతిగ సంతతి యుండిన

చేతన మొప్పున్‌ కుటుంబ చింతలు మాయున్‌

యాతన బడనేల సఖుడ

వ్రాతలు మారున్‌ పొదుపులు రక్షణ నిచ్చున్‌. ర్‌ అ “ఖాన వంటకంవ వళమటి వంటవదంకంళదూ

ఆ॥|వె॥ జనము పెరిగెనేని వనరులు తరుగును

వనరు తరిగెనేని వచ్చు కణవు

మంది యెక్కువైన మజ్జిగ పల్చ్పనౌ ఆ|॥వె॥ అప్పజేయ ముప్పు తప్పదెరుంగ్రుము

అసలు వడ్డి పెరిగి యుసురు దీయు

అప్పువలన గాదె ఆ “హరిశ్చంద్రుడు”

కాంతనమ్మి కాటికాపరయ్యె, ౯ ఆ॥వె। “వటుడు” పెరిగి పెరిగి “బలిచక్రవర్తొని

అణగద్రాక్కినటుల నసలువద్దీ

కొంపగూల్చిముంచు కోలుకోలేకుండ

వెతలతోడ (బ్రతుకు పతనమొందు. 8 తే॥గీ॥ పెండ్లి పేరంటముల ఖర్చు పెంచ తగదు

కోర్టు కెగబ్రాకు వ్యాజ్యాల గూడ వలదు

వ్యసనముల బట్ట సంపదల్‌ వ్యయము లగును

ఖర్చు తగ్గించి కృషిజేయ గలుగు సుఖము. త్ర తే॥గీ పొదుపు జేయ మేలెప్పుడు నదుపు గలిగి

చిన్నమొత్తాల పొదుపులు జేయ సులువు

అవియె మునుముందు పెద్దవై యలరుగాదె

ధనము జగతికి మూలమై తనరుగాన. 10 కం॥ దారిద్య్యంబు, నవిద్యయు

కారణములు పల్లేజనము కటకట ఐడదగాన్‌

పారంగొట్లుమ్లు వాటిని

సాధంబగు విద్య నేళ్ళి చతురళ్లే మ్లైలయన్‌. క్షే లా కానా!

తే॥గీ॥ అక్షర జ్యోతి వెలిగించి యక్షరములు

నేర్చుకొన వచ్చు నీలోన నేర్చుగలుగ

కాడివిడువంగ పశువుల కాచుకొనుచు

సమయ మెంతేని దొరకును సఖుడనీకు. క్ష ఆ$మె। చదువు నేర్చుకొనగ సమయంబు లేకున్న

పొలము పనులలోనే మునిగియున్న

మనసె యున్నయెడల మార్గంబె యుండదా?

పనుల యాటవిదుపు నలను ఐదదె. కం ఆ|॥వె॥। ఓనమాలు, ఒంట్లు ఒనరంగ నేర్చుకో

అంకె తప్పులన్ని యరయ గలవు

మోసగాళ్ళ గణితములలోని మాయలు

కనగ సూత్రమదియ కర్షకుండ ! కేశ తే॥ఃగీ॥ విద్య నేర్వ సాంకేతిక విద్యమేలు

మూధ పద్దతుల విడచి గాధమైన

ఆధునిక సూత్రములతోడ *'యధికపంటి

కనగ “వ్యవసాయపనులి శ్రీకారమిడగ. షేల్‌ తే॥గ॥ అన్ని వర్గాల సంఘంబు లెన్నా గలవు

గట్టి సంఘంబొకటియైన కర్షకునకు

లేకపోవుట హతవిధీ ! లేమిగాదె

ఎంతటి అమాయకుందా రైతింత దనుక. 16 తే॥గీ చీమలొక్కటై సర్పంబు జెనకు నట్లు

గండు జీమలు ఐక్యత నుండునట్లు

తేనెటీగెలు కూర్మితో దిరుగునట్లు

సంఘటింపక రైతులు సాగుటెట్లు ? క్షే క్ష “ఉవ్వుడి నేడ్ధం ఉభయ ట్రవ్రత్సం

తే కీటకమ్ము లొకటిగాను కెరలు చుండ

మనిషివైయుండి యొకటిగ మసలలేవె?

ఐదు వేళ్ళూన పిడికిలి యౌనుగాదె

ఐకమత్యము కొండంత యాపు గాదె! 18 తే॥గీ11 కర్షకు లొకటై చెయిజేయి కలువు కొనగ

రైతు హక్కుల పోరాట రణమునందు

దిగ్విజయములే కలుగును దేశమందు

రైతు రాజ్యంబునకు, నిదె రాచబాట. 19 తేే॥గీ ఎన్నో యికృట్టులంబడి కన్న పంట

వసతి లేదంచు దాచను పాకలందు

మధ్య బేరాల వారితో మంతనములు

చేయవలదోయి సోదరా ! చేటుగలుగు. 20 తే॥గీ॥ ధరలు లేవంచు మార్కెటు తగ్గె ననుచు

మొద్దు కాటాతో తూకాన మోసగించి

ధనము నిచ్చెడి వేళల దడవుజేసి

కష్టఫఘలము కాజేతురు కరుణలేక. ల! తే॥గీ॥ సరకు నిల్వజేసి తగిన సమయమరసి

ధరలు పల్కెడి దాక తొందరను ఐదక

కాట తూకపు మర్మాలు తేట బడగ

సరకు నమ్ముము లక్ష్మితో సంత సిలగ. 22 ఆ|॥వెః। పురుగుమందు గొనగ పరుగు లెత్తిన గాని

పురుగు చావదాయె పొలమునందు

లంచగొండు లంత లాలూచి బడినారు

మందులన్ని కల్తి మనసు కల్తి, ల

డు “జైరుకు ముదురు, వనరమునకులేతొ

నరాల చిన చెన్నారెడ్డి 28 రైతు భారతం స్య ఆ॥వె॥ లంచగొందులంత రాజ్యంబు నేలగా రైతు నాదుకొనెడు రాజులేదె 'ఓటినియెడు బాకు పాటుగా జేగొని (గుద్దవఖయు నన్న బుద్దిరాగ. బడ ఆ॥వె॥ గద్దె నెక్కువరకు సుద్దుల జెప్పేరు నీటిమూట వారి నోటి మాట నమ్మి మోసపోకు నయవంచకులచేత కల్లలెరుగనట్టి కర్షకుంద. 25 ఆః॥వె॥ రంకెవేయ నెద్లు రైతన్న సేద్యంబు పంట నిచ్చు మంచి ఫలమ్వు నిచ్చు ఎగుడు దిగుడు సేద్యమెవ్వాడు జేసినా గింజరాదు ఎంత గింజుకున్న 26 ఆః॥వె॥। రైతులంత కలసి రాణించ వలయును పనుల యందు మేల్మి పంటలందు పోటి పడగ వలయు పుట్లను పండింప పోరు సల్చ్బ వలయు, పుష్టి వలయు. 27 ననూ క సం... కనాన కాలం లాానకాకాకాాాకలు!

తే॥గి॥ ఆత దుపదేశ గీతిక నాలకించి " నాదుమాటల మక్కువ పాదుకొనగ సేద్యవృత్తిని చేబట్ట సిద్ధపడుచు మెలకువల్‌ దెల్పుదని వేడె కలత తొలగి. 1| ఆ॥॥వె॥ అవధరింపు మీవు వ్యవసాయ భూముల శాస్త్రమర్శమెటిగి సాగుజేయ ్రతకుదెరువు చూపు, భద్రత జేకూర్చు సేద్యమందు కార్యసిద్ధి కలుగు. £ై సీ। వ్యవసాయ రంగాన పరిశోధకులు 'జెప్పు అంశమ్ములివె సుమా హాలికులకు సాంకేతికత తోడ సంప్రదాయికతన పర్యావరణమందు పరిగణేంచు; భూమి, నీరును, పశుపోషణ, వృక్షాలు వాతావరణములు వరుసగొను సేద్యంబునకు శక్తి సీద్షింప జేసిడు అంశంబు లివియని యరయుమన్న తే॥గీ॥ సస్యరక్షణ చర్యలు శక్తి నొసగ జీవనమెరువు భూసార జీన మనుట పంట మార్చిడి; మిశ్రమ పంటవేత శాస్ర శోధిత సూత్రాల సారమనిరి. కి

తే॥గీ॥ భూ,జల, వనములును, పశుపోషణములు తొలకరి కనువగు సమశీతోష్ణ గతులు పంట ఫలితముపై ప్రభావంబు జూపు విపుల బరచెద (శ్రద్ధగా వినుమరైత. త్త తే॥గీః॥ మూలధాతువు మిళితమైన భూమియుండు ఖనిజ సంపత్తి తేడాలు కలిగియుండు భౌతిక రసాయనికముల పొళ్ళ బట్టీ నేల రకముల విభజన నెరుగ గలము. థ్‌ తగి) మిట్టపైనున్న మెదిమన్ను పట్టువీడి గాలివానల తాకిడిన్‌ గతులు దప్పు ; నేలవాలుల శాతము చాలయున్న సారవంతము గాదది సాగుజేయ. 6 తే॥గీ॥! మూల ధాళువుల్‌ సమతుల్యముగ గలట్టి. భూములన్నిట '“వండలి భూమి మిన్న వివిధ వాణిజ్య పంటలు వేయ దగును మొదటి తరముగ నామోదమొందె నవియె. శ తే॥గీ॥ ఉత్తమము ఒండ్రు, రేగడి యున్న భూమి మట్టి యిసుక మిశ్రమములు మధ్యమములు అరయగ చవుడు జేదెలు నధనుములన నేల రకముల విభజన నెలుగ వలయు. 8ి తే॥గీ॥ రెండవ రకపు భూముల బందజేయ చేయవలె నయ్య 'కాంటూరు” సేద్యమెపుడు అన్ని యవారపంటలు నార్థికముగ మంచి ఫలితము లిచ్చును యెంచిచూద. 9 *చున్ల అదనులో దలు వడ 0 ఉంద డలం ్‌ొి

దీ రైతు భారతం 1 నరాల చిన చెన్నారెడ్డి తే॥గీ మెలకువలు గలవెన్నియో తెలియు మయ్య

మెట్టపొలముల సాగుకు మొట్టమొదట

భూమినైజము గనుగొని పూనవలయు

అట్లుగాకున్న ఫలితంబు లందలేము. 10 తే॥గీ॥ నేల బిరుసెక్కి నీరింకనీయ కుందు

చవిటి నేలల '“జిస్సమ్ము' జల్లవలయు

“సోడియం బాసి ఉదజని సూచితగ్గి

సహజ లక్షణములు గల్ల చవుడు విరుగు. |! తే॥!గీ॥ ఉప్పు బూడిద వర్ణపు టుష్పునేల

నెంత నీరైన మొక్కకు సుంత చనదు

నీరు గట్టుచు తీసెడు నేర్చువలన

ఉప్పురేణువులు కరగి యొప్పుచుందు. క్షే2 కం॥ కందెన యిరుసుకు రాయక

పందెపు బండ్లెట్లు సాగు పారగ వేగన్‌;

ముందుగ నెరువుల వేయక

అందునె దిగుబదు అధికము వాలిక నీకున్‌. 18 తే॥గీ॥ చవిటి నేలల జీలుగ జనుము వేసి

పూతవచ్చిన దున్నుము పూడునట్లు

నత్రజని శాతములపెంపు నధికపరచి

సారమిచ్చును భూమికి చాలినంత. కేశ ఆ॥వె!! వేరుసెనగ, కుసుమ, వేపగింజల చెక్క

ఆముదాలు, నవిసె, యావ చెక్క

నువ్వు, పత్తి, వెళ్టి నువ్వుల చెక్కలు

భాస్వరపు టెరువులు బలమునిచ్చు. కేర్‌

జుట్టమన్ను వేసినా వుడమి వండుతుంటి”

ఎం చగచెనారి ట్రై 36 లంగ ఆ॥॥వె। మినుముయు, యలసందయును, కాను, వెంపలి

పిల్లిపెసర, ఉలువ, పిచ్చిమిరప,

నీలియాకు, పెసర, నేలతంగేడులు

“పచ్చిరొట్ట' యెరువు ఫలితమిచ్చు. మేళ ఆః॥వెః। భూమి పొరల ధాతుపోషకములు జేర

క్రమముగాను బలిమి రాశి పెరుగు

పంట మార్చువలన పై క్రింది ధాతువుల్‌

పైరులందుకొనగ తీరియుందు. మ తే॥గీః సస్యపరివర్తనముల భూసారమలరు

చీడపీడలు తరుగౌను చేలయందు-

పంట దిగుబడి హెచ్చుగ కంటబడును

అట్టిమార్పులు రైతు చేపట్టు నేని! 18 తే॥!గీ॥ పంట మార్పులు, మిశ్రమపంట వేత

చేలలో జేయవలయును సాలుమార్చి

ఒకటి రాకున్న రెంటిలో నొకటి రాదె

పొలము సమతుల్య సారమ్ము గలిగియున్న, 19 ఆ||వె॥। ఎండకారెలందు బండసేద్యము జేయ

భూమి నంటియుందడు పురుగు జచ్చు

తుంగ గరిక జచ్చు తొలకరి జల్లుల

పొలము గుల్లబారి బలము నిచ్చు. 20 తే॥గ అరయ మట్టి పరీక్షించు పరికరమున

నేలపోషకముల రీతి నెలుగ గలము

ఏ యెరువు లెంతమేరకు వేయవలెనా

ఈ పరీక్షల వల్ల గ్రహింపనగును: ౭

తే॥గీ। నేలనైజము గనుగొని చలయందు

ఏమిధాతువు లోపమో ఎరుక పడిన

నట్టి ధాతువు చేర్చుచే నగును పొదుపు

ఖర్చు తగ్గించుకొనవచ్చు కర్షకుంద. 22 కం॥ వాడకు మందు లమితముగ

పొడగును రసాయనముల పంటల జల్లన్‌

చూడగ జీవన యెరువులె

పాడిగ పాలమందుందోల పదిలము రైతా ! 23 తే।గీ గొర్రెలను దోలగా నేలగుల్లఐడును

వ్యర్ధములు కుళ్ళి చేనికి ఐలిమిగూర్చు

నత్రజని భాస్వరములుండు క్షేత్రమందు

నేలనైజము మారక నిలచి యుండు. బైడ్ష తే॥గ॥ జీవన ఎరువులకు తోదు చేవగలుగ

కలుప వలయు రసాయనికములగూడ

పప్పు నందుప్పు రుచిబెంచి యొప్పునట్లు

సార సమతౌల్య మిట్రైన సాధ్యపదును. ఓర్‌ తే॥;గీః విధిగ “విత్తన శుద్ధి గావింప వలయు:

బూజుతెగులు “బాక్టీరియా పూనకుండ

విత్తనములకు క్రిమిజాతి పీదతొలగ

మొలక లెత్తును ఒత్తుగా పిలకలేసి. 26 తే॥గీః విత్తనమ్ముల 'వరణము"” వివరమిదియె

ఎంచ 'హైబ్రీడు” రకములు మంచివౌను

సంకరంబుల దిగుబడి చాలపెరుగు

నాసిరకముల జల్లకు రాశితరుగు. లశ

తే॥గీ॥ విత్తనము '“పురస్థాపన” ముత్తమంబు దిగుబడులు మెరుగౌను నీ దిగులు తొలగు మంచి విత్తనములు రైతు లెంచకున్న “గంతకుందగ్గ బొంతలే” గలుగు పిదప. 28 తే॥గీ॥ నేల రీతులు, లభ్యమౌ నీటివనరు , పంటకాలపు పరిమితిం బట్టిరైతు మంచిరకపు టిత్తనముల నెంచనవలయు కుప్పలుగం బండి దిగుఐడు లొప్పుచుండు. 29 ఆః॥;వె। పసుపురంగు, యాకుపచ్చని 'లేబుల్సు విత్తనముల సంచి వివరమిచ్చు సంతకంబు, ముద్ర, సంచిసీసపు 'సీలు” విధిగ జూదవలయు వివరముగను. 80 తే॥గీ॥ విత్తనపు రంగు, రుచి, సైజు విధము జూచి ఎంచుకొను మోయి వాటిని మంచి వనుచు కొత్త వంగదముల నెంచుకొనగవలయు పెరుగు దిగుబడి, లభియించు పెచ్చు నగదు, తె కం॥। దున్నుము నాగలి జేగొని మున్నుగ పొలమును నలినులి ముక్కలు గాగన్‌ చెన్నగు గుంటకసేద్యము మిన్నగ కలుషముల నణచి మేలొన రించున్‌. 82 తే॥గ॥ సేద్యమందున 'కాంటూరు” సేద్యమెపుడు మెట్టపొలముల సాగుకు మేలు జేయు వాలు కడ్డము దున్నుట వాటమగును భూమి పొరలందు తేమను పూనియుండు. తం అ భ్యతో వెంపలి వేయుము కాయతోతానుగవేయుమూ

కీ రైతు భారతం ళ నరాల చిన చెన్నారెడ్డి తే॥గీ॥ పైరు; గాలియు, తేమతోపాటు వేడి సమముగానుందు స్థితులలో సరిగనెదుగు ; అదునుపదునుల చక్కని యాకళింపు అవసరంబోయి హాలికా! యనవరతము. తశ ఆ[॥వె॥। పైరుబలిమి జూచి పసిగట్టగావచ్చు అతని నేర్పులోని హంగులన్ని అచరించనలయు యాజమాన్యపురీతు లన్నిపైరులందు నాదినుండదె. తర్‌ స్స్‌ వర్షపుధారల వందలి పోకుండ వాలుకడ్డము దున్న వాటమగున్లు వేసవి సేద్యంబు విడవంగ లోతుగా వర్షపు నీరింక వాటమగును పొలుప నీరాపంగ భూమికోతలనాపు వాలు కడ్డము గట్లు వాటమగును వప్పుధాన్యంబుల నొప్పు, మిశ్రమ పంట “పచ్చిరొట్టోల మాడ్కి వాటమగును తే॥;గీ॥ మెట్టపొలముల మెలకువ లుట్టిపడగ చేలు చెడకుండ పొలపల చేటు కతన గట్లు వేయవలయు భూమి గతులబట్లి అవ్విజీవ, సమతల, వాలనెదు గట్లు. 36 ఆ॥వెః। పొలపనీరు పొర పోవును మెదిమన్ను బలిమి పోషకములు పారిపోవు గట్లువేసినంత గతులు దప్పక యుండు సహజలక్షణములు సరిగనుందు. 37 . “భుఖ వుఖ్బలు వజవైతే మహత్తర క్షామము”

ఆ|।వెః। మురుగు నీరు నిల్వ బిరుసెక్కునేలలు మైక్కవేళ్ళు ప్రాక చిక్కుగలుగు బెట్టగున్న పైరు మట్టిపాలగునురా పురుగు నెగడి పంట తరిగిపోవు. 88 ఆ॥వె॥; మురుగునీరు పోవు మూలంబు దెలిసికో ఎరువు సార్ధకమగు పురుగు తగ్గు కోత సమయమందు రోతలేకుండును కూలిఖర్చు తగ్గు కూడు సుఖము, తికి ఆ॥వె। నీరుబెట్టథలయు నేలరీతిని బట్టి పైరుబట్టి నీటి వసతి బట్టి నేలకున్న తేమ చాలకుండిన పైరు వజిపుగలిగి పంట తరిగి పోవు. శ0 తే॥గీ॥ చిట్టెలుకల ధాటికి చెడు చేల పంట ప్రబల శత్రువులవి చేలపేంట నుండ 'జింకుఫాస్పేటు' విషమును జిగురు బూసి బొరియలందిడ జచ్చును మూషికములు. త్తే తే॥గీ॥ వానపాములు, కప్పలు, తేనెటీగ కందిరీగలు, సాలీళ్ళు కర్షకులకు మిత్రులనవచ్చు పొలము మెలగుచున్న ; పురుగుల దినివేయు పరాన్న భోక్తలగుట. శ తే॥గీ॥ కట్టకొక కంకి పచ్చిగ కంటబడీన పుట్టికేదుము తరుగౌను గట్టిపడక కోత కాలపు ఘడియలు కూడువరకు తాళకున్నను పోవును తాలుచాల. శతి బపే “రణి కురిస్తే ధరజి నండుతుంది”

తే॥గీ॥ ప్రకృతి వాతావరణ ప్రకంపనల తోడ

కోత సమయాన పలువిధ యాతనలతొ

ఆరుగాలము కష్టంబు నీరుగారు

గాన నద్దాని నైజంబు గనుమరైత. న! కం॥॥ ప్రకృతి స్వభావం బెద్దియొ

ప్రకటితముగ జెప్పుమయ్య పంటపొలములన్‌

రకరకముల 'పైరుల యెడ

ప్రకృతి ప్రతిబింబ మెట్లు ప్రాజ్జ్ఞుడ చెపుమా ! శీర్‌ కం॥ మారును వాతావరణపు

తీరులు, భూభట్రమణమొంద దినకరు చుట్టున్‌

మారెడు కాలపు మార్చులె

ధారుణి బుతువులనగ తమధర్శ్మము జూపున్‌. శ5 తే॥గీ॥ తారలను గూడి చంద్రుండు మారు చుండ

గగన తారల పేరులె కార్తెలయ్యె

కార్తె బల్మిని రైతులు కాంక్షదీర

విత్తనాలను చల్లను వెన్నులీన. శో కం॥ బుతువులు, కార్తెలు వాలిక !

ప్రతివింబములగు ప్రకృతికి పయనపు బాటన్‌

స్థితిగతులను బట్టి నడచు

చతురత వ్యవసాయమునకు శక్తిని గూర్చున్‌. 48 శం! కనుక కృషీవల ! నైజము

కనుగొని మెలగంగ ప్రకృతి గమనంబుల, నీ

కనువగు ధీశుబ నుడివెద

పనులను జేయంగంజేల పరిపూర్ణుడవై. 49 “న కమేరాధ కార్తలో అనాధ కర్ర అయినా వతుటుంది

తే॥;గ11 రంగు రంగుల వలువలు హంగులమర కట్టుకొనియెడు వయ్యారి కన్నెవోలె సృష్టి స్థితి, లయములను ప్రవృత్తి గలిగి (ప్రకృతి శోభల బుతువులు ప్రతిఫలించు. ళం తే॥గీః వసుధ, ఫలపుష్పములతోడ వనములలరు; క్రొత్త శృతులతో కోయిల కూయసాగు ప్రకృతి శోభల వినిపించు ప్రణయగీతి “వైత్రి “వైశాఖి వాసంత చిత్రపటము. న! సీ క్రొత్త సంవత్సర క్రొంగొత్త శోభల కృషి ఫలితములన్ని గృహమునిండ కందాయ ఫలితంబు కనిపించలాభంబు రచ్చబండలపైన రైతుమేళ తీరిక జిక్కంగ తిరునాళ్ళ సందడి బిడ్డల పెళ్ళిళ్ళ పెత్తనాలు పాడిపంటలతోడ పచ్చతోరణమాయె పల్లెల ముంగిళ్ళు వన్నె పెరిగి ఆ॥వె॥। పరనశించె ప్రకృతి పర్వత శ్రేణుల తేటనీరు పారు ఊటలందు చెట్ల పొదలయందు చేమంతి పూలందు పిల్ల గాలు లందు, పికములందు. త్‌2 తే॥గీ॥ (గ్రీష్మబుతువున తాపంబు కెరలు చుండ కాలగమనంపు మార్పులు మేల మాడ వెడదలిపోయె వసంతుడు విరతి నొంద (గ్రీష్మబుతువుకు స్వాగతగీతి బలికి. రతి అలా య్తంపదునుఉంవకులదునూ

కా గ్జీ రైతు భారతం త్త శరాల చిన చెన్సారెడ్డి వ 2 = క్‌ తే॥గీ జ్యేష్ట ఆషాడ మాసాల జేరవచ్చె. * (గ్రీష్మబుతువెంతా భీష్మించి రెచ్చిపోయి మందు టెండల భూమాత పిండ మదరి బీటలాయెను తాపంపు పోటులాయె. ర్‌& ఆః॥;వె। ఊట లుడిగి పోవ బీటలాయెను నదుల్‌ పిట్ట కైన నీరు పుట్టదాయె నోరు దెరుచు కొనియె నీరును ద్రావంగ వర్షబుతువు కొరకు వసుధ యంత. ర్‌5్‌ తే॥గీ॥ శ్రావణము భాద్రపదము వర్షబుతు వగుట నింగి మెజపుల తళతళల్‌ నేల తాకె ఏరు లుష్పాంగి ప్రవహించె నేవు మీర ప్రకృతి పచ్చటి వలువల పఅపు కాగ, 56 ఆ॥వె। అమృత మనగ నొప్పు నావర్షధ్రారలు తాపమార తనువు తడిసిపోగ ఎల్ల జనులకెల్ల నుల్లాసమాయెను రంగుల హరివిల్లు పొంగుజూచి. త్‌ తే॥గీ నూలుపోగుల వలువలు నేల బడగ చెలగెను ప్రకృతి పచ్చటి చీరెగట్టి వరలె 'నెమరాల్టు పచ్చ లాభరణ కాంతి ధరణి యంతయు హరితము దాపినట్లు. ల్‌రి ఆఃవె। ధరణి చల్లబడెదు తరుణమదియె కాన ప్రాణకోటి కదియ ప్రాణదాత ; మొలకలెత్తి పైరు పుంజుకొనును గాన కర్షకులకు నదియ కల్పతరువు. క్‌ఫి టాలతతనననవవవావాయట్రి “వుర్జిలో చల్లేదానికంటే, దిబ్బలో నేసేదినులు”

నరాల చిన చెన్నారెడ్డి 40 రైతు భారతం స్ట టే తే॥గీ॥ ఆశ్వయుజ, కార్తికంబుల హాయి గొలుపు నది శరత్మార్తై; జనముల మదినిదోచు వెన్నెలలు వెల్లివిరిసెను, కన్న తల్లి మదిని గాన్పించు సుఖమేదా యొదవినట్లు. 60 కం1। అందపు శారద రాత్రుల చందురు సోయగము జూడ జనియె చకోరాల్‌ చందురుడు దాగి వెడలగ నందము తెలిమబ్బుల కళ యాకసమందున్‌. 61 కం॥ రకరకముల పక్షు లిలను చెకచెకమని చేలవ్రాలి చెలువము జూపన్‌ శుకపికముల పలుకులు విన నికరంబుగ నింగియంత నిర్మల మాయెన్‌. 62 తే॥గీ॥ మంచుబిందువు లపుడు హేమంత మందు మార్గశిర, పుష్యమాస్తాల మహిని వ్రాలు పచ్చయాకులపైబడి ముచ్చటైన ముత్యములవోలె (భ్రమగొల్సు పుడమి ప్రజకు. 63 కం! చలిగాలి యెక్కువగుటను చలిమంటల చుట్టుజేరి చలిచలి యనుచున్‌ పొలియెండ కెదురు జూడరె చలివీడని పిల్లలంత సందుల లోనన్‌. 64 కం॥ తక్కువ సమయపు బపళులు ఎక్కువ సమయంపు రాత్రి నిలం గలుగంగా మక్కువ మాటల కిల, పొ ద్దెక్కడనుచు కూలివాండ్రు తిరగరె పనులన్‌. 65 నాలాల “ఆరుద్రకురిస్తే దారిద్ర్రములేదు,

కా (ణా నీ రైతు భారతం థి నరాల చిన చెన్నారెడ్డి కం॥ వరివెన్ను లొరిగి పడినవి

వరికోతలు కోయవలయు వడిగా ననుచున్‌

త్వరపడి పలల రైతులు

వరినూర్చుల జేయుచుంద్రు పనివారలతోన్‌, 66 తే॥గీః అట్టి యానందహేలను మట్టుబెట్టి

అడుగు బెట్టెను శిశిరము పుడమి మీద

వెలుగు నీడల సంస్కృతి వెలికి రాగ

మాఘ, పాల్గుణ మాసాల, మంచుతొలగ. 607 ఆః1వె॥ ప్రకృతి మోడు వాటి వికృత రూపంబున ;

అకులన్ని రాలి యవని బడియె

మిసిమి కాంతి వీడి మెట్టపొలములన్ని

ఈటుబోయె చేలు బీటలాయె. 68 తే॥గీ॥ అఆజు బుతువులు క్రమముగా మారుచుండు

జీవకళ గూడ మార్పులు చెందుచుందు

దైవ తత్వంబు గాంచ నద్వైత దృష్టి

తోలు బొమ్మలు జీవులు హాలికుండ ! 69 తే॥గీ॥ ఈ చరాచర జగమున నీశ్వరేచ్చ

ప్రకృతి నుత్ధానమొనరించి ప్రబలజేసి

లయము జేయుచు విలయతాండవము జేయు ;

ఆటలాడించు బుతువుల నహరహమ్ము. 70 తే॥గీ॥ ప్రకృతి పరిణామ శోభల ప్రణుతి.నొంద

కాలచక్రంబు యే రీతి గదలుచుండొ ;,

అట్లె కృషియందు మార్పు గన్పట్ట వలయు

తేట బరచెద నీకు నా తీరులన్ని. ణో

ఓ కాడా శష్టురంగతనకావట్రతుకూ

కం॥ ఏ కార్తెల నేపనులకు శ్రీకారముజుట్ట నగునా సిరియొనగూడన్‌ నాకావిధముల దెలిపిన నీ కూరిమి మరువలేను నేస్తమ యెపుడున్‌. ళాల కం నావుడు నే నిట్లంటిని దేవుడు నినుబ్రోచుగాత ! తెలిపెద వినుమా నీవే కార్తెల నేపను లేవిధముగ జేయవలెనొ హితుడా! యింకన్‌. 78 తే॥గీ॥! ఆరుదల పైరులకు వరినారులకును విత్తనమువేయ నదనున వీలు పడగ కాపు! రోహిణి మృగశిర కార్తెలందు చేయు సేద్యంబు చేలకు చేవనిచ్చు. హ్‌ తే॥గీ॥ పంట సమయాన నెక్కువ ఫలితమిచ్చు పెసర, మినుములు, కందుల విత్తవలయు సార్వ వరినారు పోయంగ సమయ మదియ వీత్తవలె పత్తి దుక్కుల వేసి యెరువు. 75 ఆ॥;వె॥ ఆర్ధకార్తెయందు నంతర కృషిజేయ నారుమడులు బాగ తీరియుండు పత్తి విత్తనాల ఒత్తిడి మొలకల పలచచేయ దగును కలుపుద్‌సి. 76 తే॥గీ॥ కూరగాయలు నాటిన కుదురు వనరు వరి పునర్వసు కార్తెలో పరగనాటి - ముందువేసిన పైరుల మందు జల్ల యాజమాన్యపు పద్ధతులరయవలయు, 11 తా చెట్తురని చేను చుట్టములని ఊరూ తే

ఆ|॥వె। ముమ్మరముగ పూను పుష్యమికార్తెలో పసులకంటు జబ్బు లుసురుదీయు గురక, దొమ్మ, గాలికుంటు, పారుడులకు వెజ్ఞుసేవ వలయు వేగిరముగ. ౯78 ఆమె గొర్రుగట్టీ వేల కొర్రలు విత్తుచు నారుమడులను పొగనారుబోసి మిరప నాట్లు వేయ మెండౌను ఫలితంబు మడులు జేయవలయు తడులు పార. గాత్ర ఆ|1వె॥! అశ్లిష మఖ, పుబ్బలందు 'పైరన్నింటి కలుపు దీయవలయు మెలకువగను; ఎండకారునందు పండిన రాగుల కోతలుండు కట్టి కుష్పలేయ. ఈ ఆ||వె॥। పత్తియందు పురుగు ఉత్తర హస్తల మెసలకుండ మందు విసరవలయు సమయ మదియెకాన సజ్జలు, మినుములు గూళ్ళువేయవలయు కోతలందు. 81 తే॥గీ॥ మొక్కజొన్న రబీపంట మొలవజేసి అరటి ఉల్లినాటులు వేసి యమరునట్లు పత్తి విరుపులు జేయంగ ఒత్తిడియగు శ్రమల సమయము స్వాతి విశాఖ లెపుడు. 82 తే॥గీ॥ మధ్యకాలపు వరిపైరు మడుల కోత చెజకు కొట్టుడు (బ్రమలుండు చేలయందు గోధుమలు వేయ అనురాధ కూర్చు సిరులు పసుల దూడలు జాద్యాలు పడెడుకార్తె, 88 న న పాకాన! నువ చెడినవాడు, చెడుచేసీ బ్రతికినవాడు లేడు”

తే॥గీ! దీర్ధకాలపు వరినూర్చి గృహము జేర్చి మెట్ట కంది యాముదముల పట్టికోసి అన్నిపైరుల రక్షణ మిన్నగాను జ్యేష్ట మూలల కర్షక్రా! చేయవలయు. 84 తే॥!గీ॥ శ్రావణ, ధనిష్ట శతభిష థభ్రమలయందు పండ్లతోటల రక్షణ పాదియగును క్రొత్త ఫలముల రుచులుండు కోరునట్లు ద్రాక్ష గుత్తులు మేలైన ధరను బల్కు 85 తే॥గీ! వేసవిని వేయు సజ్జల విత్తనంబు కోతల పొగాకు క్యూరింగు గూర్చు పనియు పసుపు త్రవ్వకా లారంగ వండు పనియు కొదవ లుంచగ వద్దురో ! కుంటు పడును. 86 తే॥గీ। రేవతిన చీడపీడలు రేగు కతన పండ్ల జాతుల కొమ్మల యెందుపుల్ల కత్తరించి రసాయనికముల వేసి పురుగు మందును గొట్టంగ పుంజుకొనును. 8 ఆ॥వె॥ ఎండకారునందు పండిన వరిపైరు సజ్జ జొన్న కోత సమయ మదీయ మొక్కజొన్నవేయ చక్కగా నెదుగును అశ్వనిని దెలియర విలికుండ 1 88 కం॥ బుతువులు కార్తెలు నొకచో గతులను దప్పున్‌ దమతమ కార్యములందున్‌ స్ధితి గతులనుబట్టి పనుల మతిమంతులు జేయుచుంద్రు మహిలో రైతా. 89

ఆ॥|వె; ఆలకించవయ్య యడవుల పోషణ

అధిక సంపదలకు నాటపట్టు

ఊపిరి యధినేత ఓషదీ వననమాత

జీవరాశి కెల్ల జీవగర్ర, 90 ఆ।॥వె। మూలికల నొసంగు, భూసారమును బెంచు

కలప, వంటచెరకు, కాగితములు

పసులమేత, పంద్లు, ప్రాణవాయువు, నీడ

వాన, తేనె, జిగురు వనము సిరులు. 91 శా కాకుల్‌ దూరగ వీలుకాని యడవుల్‌ కాలాను కూలంబుగాన్‌

గాకల్‌దీరిన పోకిరీల ధనకాంక్షన్‌ క్షీణతన్‌ జెందెగా

పీకల్‌గోయ; హరించి పచ్చదనముల్‌ పెంపొందె కాలుష్యముల్‌

రాకన్‌బోవు ప్రకంపనాలు ధరణిన్‌ రాకాసి క్షామంబులున్‌. 92 కం॥ ఉరవడి బెరిగిన వనములు

పొరలుచు ప్రవహించు నీటి పొలపల నాపున్‌

కురిసిన వర్షపు ధారల

కొర్రులు బడకుండ భూమికోతల నాపున్‌. క్రిం కం॥ రక్షిత పర్యావరణము

రక్షిత వాతావరణము రంజిల్లవలెన్‌,

రక్షిత వనములె మూలము

రక్షిత గతి పైరులుండ రైతుల కెల్లన్‌. 9 ఆ॥వె॥। చెట్లు నరక ప్రకృతి చెడిపోవ గలదోయి

ప్రాణవాయువెల్ల పలుచబడును;

వర్షమూల మదియ వనముల బెంచుమూ

వానలేకయున్న వచ్చు కజవు. 05 అాాాతతతతతతోకనతనతతతతతతతతతతతతతతంవాశట్ర

“వొట్టనైరుకు వుట్టెడు నీళ్ళ”

ఎరరాం వర చెనారడ్డి _ల్రరై 3 బంగ తే॥గీ!; పైరు పంటకు తోడుగా పంద్లతోట 'పెంచిపోషించ నర్ధమార్షించి పెట్టు ; పౌష్టికాహార లోపాల బాయజేయు ఆయు రారోగ్య పటిమ యొప్పారగలదు. 96 తే॥గీ!॥ జామ, బొప్పాయి, నారింజ, మామిడియును నిమ్మ, కొబ్బరి, రేగు, దానిమ్మ మొదలు పంద్లతోటల బోషింప ప్రగతి బాట చిక్కు రైతుకు, స్థిరతయు దక్కుతుదకు. 97 ఆ||వె॥ పెట్టుబడులు లేని చెట్టును నాటంగ అవసరంబు గడుచు ననుదినంబు చింతపందు సాగు కొంత కుంకుడు సాగు ,... సీమరేగు సాగు సేయుమోయి. 98 తే॥గీ! జాజ్సి విరజాజి, సంపెంగ సౌరభాలు మళ్ల, కనకాంబరాలు, చేమంతి పూలు దిగుబడులు జేయ దినఖర్చు దిగులుబాపు కలహకంరిని కలికిగా మలచు విరులు. 99 తే॥గీ! చీదపీడలు పైరును చెరచకుండ సస్యరక్షణ లేవిధి సలుపవలయు వినెద నమ్రత తెలుపుమా విధములన్ని మార్గదర్శక ! మీవాళ్ళు మాకు రక్ష 100 తే॥గీ॥ సస్యరక్షణ సరియైన సమయమందు చేయవలె గాదె లేకున్న చేల పైరు పంట క్రిమి కీటకములచే మంట గలసి చీడ పీడల నిలయమై చేటు గలుగు. 101

స్కీ సెనగ పచ్చపురుగు చెరుపు జేయుచునుండు లింగ బుట్టలు గట్ట లొంగిపడును ఎర్రగొంగళి లద్దె లెక్కువ కాకుండ ఏరి చంపగవలయు సారెసారె తేనెమంచు పురుగు తిరుగు రెక్కపురుగు మంట వెలుతురులోన మాడిచచ్చు కాయదొల్పు పురుగు మాయల నరికట్ట “పాలిథిన్‌” సంచులు వాడవలయు - ఆ॥వె। కొమ్ము, పెంకు, పిండి, కొల్లగా నల్లులున్‌ బయలురాగ జూచి (బ్రతక నీకు ; పురుగులున్నయెడల తరుగును ఫలితంబు పురిటియందె జంపు పూర్తిగాను. 102 సీ బంకతెగులు వల్ల బంక కారుచునుండు బెరదు కుళ్ళుచు చెట్లు బెండు బారు వెర్రి తెగులు వల్ల వేర్లును కొమ్మలు ఎండిపోవును చెట్లు మొండియగును శంకురోగమువచ్చు, జింకు గ్రీనింగుల పుంజుకొనక చెట్లపూతరాదు ఫంగసు, వైరసు వ్యాపించ చెట్లకు మచ్చలు, కంకర, మంగుసోకు ఆ॥వె।; తగిన సమయమందు త్వరితంబుగాబోయి తెగులు దెలిసికొనక తిరుగుచున్న ఎన్నిమందులున్న నేమిలాభము లేదు పూత పిందె రాలిపోవు తుదకు. 108 నానా ననన “పెనరకు వైరగాలి వనరమునకు నోటిగాలి వ్రమాదకరములూ

సీ; 'జైటెక్సు' పొడిగొట్ట బంకకారుట మాని కుళ్ళు రోగంబులు చెల్లిపోవు “బెట్రసైక్లిను” పొడి పెట్రేగ గొట్టంగ వెట్టి 'గ్రీనింగు” కు బిగువు తగ్గు “సల్ఫరు సల్ఫెక్సు” సరిదిద్దు చుండును మంగు తెగుళ్ళను మాపుజేసి “సైస్తాసైక్షి ను పొడి '1స్పేయింగూు జేయంగ కంకర, మచ్చలు కానరావు తే॥గీ! చీదపీడలు బోవంగ జేత నతను చూడవలెనయ్య వృక్షంబు శుద్ధినంద కాయ కష్టాలు దీర్చెదు కాపునిచ్చు ఫలములగుపెచ్చు నికరలాభంబు హెచ్చు. 104 తే॥గీః నాటురసముల ఘాటైన వేటువలన చీడ పీడలు వదలును చేలయందు వేప, వెల్లుల్లి, తంగేడు, విడిపొగాకు పైరు నాశించు క్రిములను పారద్రోలు.. 105 తే॥గీ॥ పురుగు లేకున్న ఖనిజపు తరుగులున్న “'ఫంగసూ తెగుళ్ళు వనమును పాదుచేయు ఖనిజముల మిశ్రమముగొట్ట వనమునందు “విటమిను'ల తోడ ఫలజాతి పటిమ జెందు. 106 తే॥గీ॥ బాగుగా మందు పనిచేయ పంపుతోడ కొలతసరిగ తుదిమొదలు కొట్టవలయు థ్‌ పురుగు మందులు కదు విషపూరితములు మెలకువగని కృషీవలా 1! మెలగవలయు. 107 “గొడ్తులేనివాడు, జిడ్డలేనివాడు ఒకటో”

డూ స క్‌ రైతు భారతం ( 49 నరాల చిన చెన్నారెడ్డి

తే॥గీ॥ చీడపీడల ధాటిని చిత్తుజేయ

వివిధ పద్ధతులన్నియు విధిగ రైత !

యాజమాన్యపు పద్ధతు లనుసరించి

ఆచరించుటయే మార్గ మాదినుండి. 108 ఆ॥వె। భాతవ్రాయ వలయు కర్షక డైరీల

పురుగుమందు ఖర్చు, ఎరువు ఖర్చు

అరకలకగు ఖర్చు, ననుదినమ్మును కూలి

విత్తనముల ఖర్చు మొత్తమెపుడు. 109 ఆః॥వెః। పెట్టుబడులు పెట్టి పెంచిన పైరుల

లక్ష్యమెంతొ, నికరలాభమెంతొ

ఎరిగి మెలగినంత మఖుసటియేటికి

పైరులెంచుకొనగవచ్చు సరిగ, 110 ఆ||వె॥ తెలిపెద వినవయ్య కలిమిని ఒనగూర్చు

పాడిపసుల రీతి ప్రగతిగీతి

శక్తినిదెడి నూత భుక్తికి గోమాత

పంటకు సరితూగు పసిడిమూట, ేకే1ే కం॥ పాడి పరిశ్రమ లన్నియు

గాడికి పరదిమితముగావు గమనింపంగా

వీడకు పశువుల పోషణ

చూడగ సంపదలకవియె చూదామణులౌ. 112 ఆ||వె॥ పశుల పోషణమున బలులాభములు గల్లు

పాలు, వెన్న నేయి చాలినంత

పొలము బలిమి పేడ కలిమియు చేకూరు

చేల దుక్కిదున్ను సేనలవియ. కైక -లాాాాాలతనయణాం వనీ

“క్కువ వెలపెట్టి గొడ్డును, ఎక్కువ వెలకు గుడ్డను కొనరాదు”

ంరాంచనచెన్నారడి ట్రై రలు భారంగా తే॥1గీ॥ గారి, మేకలు, పశువులు, కోళ్ళ 'సెంపు పాలు, మాంసము, (గ్రుడ్గును పంట మాడి ఆయురారోగ్య సంపదలందజేయు అరయ నధిక లాభంబిచ్చు హాలికులకు. క14 సీ; కవ్వాల, ఒడిపిల్ల, కామంచి, చిగురింత తరకాసి, పులకాస్తి బరలకాసి కోయిల, చంగాయి, కోనంగి, చిప్పెర ఎలుకజువ్వీ, రైలు, ఎర్రతీగె కారె, నూలుడు, నూంధడ్ర, గరిక బందెడ, బూచి గోకడ, పిల్లొట్ట, గునక, నేంద్ర పొట్టేటి యలుములు, పొన్నగంటాకులు గురుగాకు, మదనాకు, గోర్షగొండి ఆః॥।వె। వరిగె, రాగి, కొర్ర, వరి, వేరుసెనగలు ఉలవ, పెసర, కందివులక, యలుము జొన్న సజ్జ, మొక్కజొన్న చాప్పలనగ పలురకములమేత పసులు మేయు. 115 తే॥గీ॥ మంచి తనుసౌష్టవంబును బెంచియున్న జబ్బలావుగ బల్బటి చర్మమున్న పక్కటెముకలు బాగుగా ప్రాకియున్న పొదుగు సమతల ముబ్బుగా నెదిగియున్న అట్టి పశువుల పాడియే యధికమన్న. 116 తే॥గీ॥ గొడ్డులురుకు చిరాకుగా గోడుమనుచు తోకలేపుచు మూత్రము తోడుచుందు మేత గిట్టదు పరుగెత్తు పోతు కొరకు మానముబ్బును ఎదయందు కానరయ్య, కే17 అడడ చలకఎరువముడకముందా

కీ రైతు భారతం థి నరాల చిన చెన్నారెడ్డి తే॥గీ॥ పాలవెల్లులు వెలయంగ పాడిపశుల

సంకరంబులె మేలైన లెంకలగును

పశుల సంక్షేమ క్షేత్రాల పదిలపరచి

కలుగజేయుము కృత్రిమ గర్భములను. 118 తే॥గీ॥ అన్నిహైబ్రీడు (గ్రాసము లమరజేసి

'పెంచి పోషించ పశువులు పెరుగు బలిమి

పాడి పశువుల యారోగ్య పటిమ కొరకు

పాటు బడరయ్య వైద్యమేర్చాటు జేసి. 119 తే॥గీ॥ అంటురోగాలు పశువుల కంటు కొనిన

బ్రతుకనేరవు విమరపాటు వలదు

మందు, టీకాలు సూదుల మర్శ్మమెరుగు

వెజ్డు నేర్పాటు జేయుము విధిగరైత. 120 ఆ॥వెః! '“జబ్బవాపు వ్యాధి చయ్యన వ్యాపించు

యుక్తవయసు గొడ్ల రక్తమందు

భుజము, తొడలకండ పులియంగ కుళ్ళును

మలిన క్రిములవలన మరణమొందు. 121 ఆ|వె। “గొంతువాపు వ్యాధి గొడ్లకు సోకిన

ఊపిరాదనీదు ఉసురు దీయు

గురకతోడ పశువు తిరుగుడు పడిపోంోళ్ర6 దశ రం రాలయ ఖ్యా

అర్ధగడియలోన నసువు లిడుచు. ( ప” శ రీ | తే॥గీ॥ నీరుమేతలు గానక నీరసించి న్‌ € 6 ట్ర్‌ 1న రి ]స్టై ॥

పారు చుండును రక్తపునీరు వోలెగ్ట నం

ఒడలు జ్వర మెక్కువై నల్లఐబడును ప పాడ. బాడ్ళ్యగ0ే ర ల

“'ముసర ముందున పారుచు నసువు విడుచు. 123 డా భుక్సకాది వంట, బుద్ధకార్ధి నుఖము నన

అ॥వె।॥। నెమరు వేయకుందు నీళ్ళుగా పారును ఒడలు నల్లబారి వదకు చుండు కడుపు ఉబ్బుచుండు కదలక పడియుండు “దొమ్మరోగ' మందు దిమ్మదిరిగి. క24 ఆ॥॥వె!। “గాలికుంటు వ్యాధి” కనిపించు పుండ్లతో నోటియందు నట్టె గిట్టలందు మేత తినగలేదు మెప్పుగ నడ లేదు నీరసించి పశువు నీల్లు చుండు, 125 ఆ॥॥వె॥ నీరు మేత గొనదు యూరక నిలుచుండు చిక్కి లేవలేక (్రుక్కుచుండు ముద్దిపూస కదుపు దొద్దుగా నుబ్బును “కురుమరోగి మదియ గొడ్ల యందు. 126 తే॥గీ॥ తాడి, యుసిరి, కరక్కాయ తోడ సమము శొంరి, మిరియాలు, పిప్పలి చూర్ణములను చింతపులుసు పేడరసంబును జేర్చినూరి కాచి పోసిన తినుమేత, లేచి పశువు. 127 తే।గీ॥ అల్లమును, పిప్పలియు, మోడి, బెల్లమెంతా గుండ గొట్టియును పెసరపండి గలిపి వరుసగా నాల్గు దినములు పసికి బెట్ట _ దగ్గు ఆయాసములు బాగ తగ్గిపోవు, 128 ఆ||వె! పశువు జూడు మోయి పసిపాప మాదిరి మేతలందు చూలు ఈతలందు మూగజీవు లవియ రోగాల బదెనేని చెప్పలేవు నోరు విప్పలేవు. 129 త “చేకువండాలిగాదనండాలా

తే॥గీ॥। జీవన భృతిని జేకూర్చి చేవనిచ్చు భుక్తికి, బుణవిముక్తికి, భూతదయకు మూగ జీవాల సేవలు మూలమండ్రు కర్మభూమిలో మనదగు ధర్మమంద్రు. 180 ఆ॥వె!। సేద్యమునకు శక్తి సిద్దింప జేసెడు విషయ జాత మెల్ల విన్న యతడు వీడినట్టి వృత్తి విలువను మదిగొని మాటలాడె నిట్లు మనసు విప్పి. 181 ఆ॥వెః। శాస్తమర్శ్మములను చక్కగా విదదీసి చెప్పినారు నాకు నొప్పిదముగ రైతుల కొనగూడు రాయితీ వనరుల విప్పి జెప్పవయ్య వినదలంతు. 182 సీ ఆర్ధిక వనరులు నందించగా నుండె “షెడ్యూలు బ్యాంకు”లు 'సేద్యమునకు ఎరువులు విత్తనాల్‌ పురుగు మందులనిచ్చు వ్యవసాయ శాఖ న్యాయపు ధరలను పట్టాల నిచ్చును బడుగు వర్గములకు భూమి శిస్తుల శాఖ లేమి బాప నీటి పారుదలకు నిధులను జూపంగ “వాటరు పషెద్దు'ల పధక ముందె తేగీ॥ వగువనేటికి సోదరా! వనరులుండె ఇచ్చుచుండెను చేయూత ఇబ్బడిగను పాలకుల తోడునీడ నీ పొలనుండె జంకనేల, నీవింకనుగొంకనేల ? 188 ాాాాాడాాడాంళవఉనభూములడుగేచాబనూ

తే॥గీ॥ నీటి బెట్టను దీర్చంగ దీటుగాను మెట్ట ప్రాంతాల రైతుల మేలుగోరి దడ్రిప్పు పధకము పెట్టిరి; తప్పకుండ రాయితీలతో నిత్తురు రైతు కిపుదు. 184 తే॥గీ॥ ప్రకృతి ఒడిదుడుకులతోడ పొడు బడిన పైరులకు నష్టపరిహార పద్ధతియను “పంట భఖీమాలి పధక మేర్చరచి నారు పధక లబ్ధిని బొందగ పాటు బదుము. 1135 తే॥గీ; అరయ, “ఉద్యానవనశాఖి వరలు చుండె నుచిత సరఫరాలిడ సమయోచితముగ పండ్లతోటల వృద్ధికి పాటుబడుచు రక్షచేయుము “పర్యావరణము” రైత ! 136 తే॥గీ॥ పంట “మార్కెటు యార్జ్దు న పదిల పరచీ మద్దతుధరల సాటిగా మదుపుజేసి “క్యాషుక్రెడిటు” ల నిత్తురు కర్షకులకు పధక లబ్ధిని బొందుట పాడియగును. క్షత ఆ॥|వె। శాఖలెన్నాయుండె సాయంబు జేయంగ చీకులెల్లబాప సిద్ధపడుచు వారియొద్దకేగి వరము లిచ్చెడిదాక పట్టవోయి “ఉడుముపట్టు” నీవు. 138 సీ॥ సృష్టికి ప్రతి సృష్టి సృజియించు ద్రష్టలు జాగృతి మెలగెడు శక్తిమతులు శాస్త్రీయ పరిపుష్టి శాస్త్రశోధన సృష్టి సొంకేరికత దృష్టి శక్తిమళులు తా యడ మాతర్తమతోనమానతుడట్లా

హో న ఖీ రైతు భారతం తి నరాల చిన చెన్నారెడ్డి ర ల ప్రగతిని జూపించు సుగతుల నడిపించు యుక్తి సూచనలిచ్చు శక్తిమకులు భూసార రక్షణ పొందుగ జేయంగ యుక్తంబు లెరిగించు శక్తిమతులు ఆ॥వెః। కర్షకు కృషియందు కంటికి వెలుగిచ్చు దివ్యమూర్తులనగ తేజరిల్లు శాస్త్రమెరిగినట్టి చతురత గలవారు అట్టివారి సేవలందు కొనుమ. 1389 తే॥గీ॥ పట్టు, గ్రామీణ, ఉద్యాన, పశుగణాఖి వృద్ది శాఖలు వ్యవసాయ వృక్షమునకు శాఖలై విస్తరిల్లుచు శక్తికొలది రైతు సేవల లగ్నమై ప్రగతి జూపు. కే40 స్కీ యాంత్రీకరణమున నధిక దిగుబడుల సేద్యమున్‌ జేయుచు నుద్యమింప వజపు బెట్టినగాని కజవు లేకుండగ ఆరుతడుల పంట నతుకజేయ సాగు వ్యయముతగ్గ సలహాల బాటించి ఆర్థిక యిబ్బందు లధిగమించ సాంకేతిక జ్ఞానసంపద చేకూర శిక్షణకేంద్రాల సిద్ధిగలుగ ఆ|;వె॥ జేయు శక్తిమతుల సేవలు యిలలోన అమరుచుండ మనకు అహరహమ్ము ఏమి కొదువ నీకు భూమిదున్నగనేడు వనరు దెల్చ్బగలరు వినుము రైత. క్షేశ1 తానా 'ఖైతు క్షేనుం, రాజ్ళి క్షేమం”

కం వ్యవసాయ భండనమ్మున కవసర శస్త్రాస్తముల రహస్యము లెల్లన్‌ వివరించితి సూత్రాలుగ ; యువశక్తితో పరిశ్రమింప యుక్తిగ వృత్తిన్‌. 142 ఆఅః॥వె॥ సంశయములు తొలగ సందేశ మిచ్చితి శాస్త్ర పద్దతులను శక్తిమీర చేలసాగు జేయ ్రీకార మిడుమోయి సిద్ధిగలుగునీకు సిరులు పెరుగు. కే4త ఆ॥వె॥॥ అన్నదాత బిరుదు వోలికా! నీదేను ఆత్మతృప్తితోడ ననవరతము కృషిని సల్చుమోయి “కృషి పందితుడ” వను బిరుదు వచ్చు బ్రతుకు దెరువు నిచ్చు. 144 కం! యుక్తిగ నధికోత్పత్తుల రక్తిగ కృషిజేసి చూపు రైతే పొందున్‌ శక్తికి మూల్యము బిరుదుల్‌ భుక్తికి కణవుందదన్న భువిలో నెపుదున్‌. 145 ఆ॥వె।। శంకవీడిపోవ సందేశమిచ్చితి నిమిరి సేద దీర్చి నెనరు గలుగ సేద్యగాని గాంచి చేతనత్వము పొంగ ఉత్సుకతను జూచి ఊరడిలితి, 146 కం!!! జలజల కారిన చెమటల చలచల్లని పిల్లగాలి చల్లగ నార్చెన్‌ విలవిల లాడిన మనసుకు నెలవుండిన సఖునిమాట నిబ్బరమిచ్చెన్‌, క్షేడ7

ప్త గక. రైతు భారతం తి నరాల చిన చెన్నారెడ్డి కం॥ అలసిన కన్నుల దోచెను

మిలమిల పున్నమి వెలుగుల మేలిమి జిలుగుల్‌

సొలసిన ప్రాణము లేచెను

కలకల చిరునగవుతోడ కార్యోన్ముఖుగాన్‌. 148 ఆ॥వె॥ తెరువు జూపనీవు తెలిసెను సర్వము

పసిడిపంట పండు వసతి దెలిసె

వలసబోవ మాని వచ్చిన మార్గాన

తరలి పోదు నయ్య! త్వరితగతిన. 149 ఆ|॥వె॥। దిక్కులేని నాకు దిక్చూచి వోలెను

దారి జూపనాకు ధైర్యమొచ్చె

దండమయ్యనీకు ధార్మిక వర్యుంద

వీడికోలు నిమ్మ వేగజనుదు. 150 ఆ॥॥వె॥ రైతు వెడలి పోయె రాజువెడలు రీతి

అన్నదాత బిరుదు మిన్నుదన్న

కడలి గాంచినట్లు కల్లోలములులేక

నిశ్చలంబుగాను నిందుగాను. 151 తే॥గీ కారుమేఘాలు గగనాన కనికరించి

పూల జల్లును కురిపించె పుడమిపైన

కనుల నానంద భాష్పాలు కదలియాడ

చేను కదనుండి నేనిల్లు చేరినాడ. 152 తే॥గీ॥। కాక్మరోకో యనుచు పాడె కుక్కుటమ్ము

మేలుకొలుపుల నాదంబు మేళవింప

కాడిగిత్తల గట్టె నిష్కామయోగి

క సేవలందించ జగతికి సేద్యమందు. 153 “తరిగి రైతు, తిరగక బైరాగి చెడినట్లు”

నరాల చిన చెన్నారెడ్డి త్త రైతు భారతం స్‌ గో స్వీ సిగపైన తలపాగ సింగార మొలకంగ తిలకంబు నుదుటను తీర్చిదిద్ది పలనాటి జరియంచు చలువ ఖద్దరుగుడ్డ పరువంబు తొలకాడ పంచెగట్టి అరచేతి మందపు యట్టల మేజోళ్ళ ('మోగెడి చప్పుళ్ళు మోద మొదవ బుంగమీసపు కొనల్‌ పురిబెట్టి త్రిప్పుచు తాంబూలమునువేసి త్వరితగతిని తే॥గీ॥ జోడుగిత్తల నాగలి మేడిబట్టి చేత ములుగజ్జ భుజముపై చెర్షకోల నాట్యమాడంగ నాతడు నడచివచ్చె అపరజనకుని వోలెను నతివ తోద. 154 చం వలపల దాపలన్‌ నడచు వాటపు గిత్తల కాడిగట్టి, తా మెలకువతోడ పగ్గములు మేడికిజుట్టి, సమాంతరంబుగన్‌ కలియగదున్నువేళ ములుగర్రను చేతనుబట్టి, గిత్తలన్‌ పొలమున దోలు వైఖరిని బోల్చగ నవ్విధికైన శక్యమా. 155 కం॥ ఢీకొనె కజవులం జెండగ జేకొని హలమును పొలముల సేద్యము జేయన్‌ ప్రాకటమగు సూత్రంబుల (శీకరముగ రైతురాజు సిరులను బంచన్‌. 156 తే॥గీ కోకిలమ్మల కుహుకుహు కూజితముల ప్రకృతి రాజిల్లై రతిరాజు ప్రాభవంబు; కుముద బాంధవు కిరణాల కుప్పలందు వలపు ముప్పిరి రైతన్న తలపుమార్చె. 157 అ డూ భండేవంట పైడులనతలున్తుందా పె

కం॥ '“ఎద్దులమేపగ బోయిన -

ముద్దుల బావేలరాదు మునిమాపైనన్‌

ముద్దయు నంగిటం బోవదు

నిద్దుర రాదినుచు వగచు నెచ్చెలి జేరన్‌. 158 కం! శుద్దిగ తానము జేసియు

ఒద్దికగా సఖినిజేరి ఓదార్పులతో

అద్దిన చెక్కిలి ముద్దులు

హద్దులు లేకుండ బోయి వాయిని గూర్చెన్‌, 159 తే॥గీ॥ సరససొందర్య సంయోగ సౌఖ్యమలర

రాజ యోగపు మాధుర్య రసముగ్రోలి

మగని కౌగిలి లోన నెమ్మదిగ నపుడు

పడతి ఒదిగిపోయెను “అత్తపత్తి వోలె, 160 తే॥గీ॥ అదియ ప్రత్యూష సమయంపు మధుర వేళ

రైతు కలలోన నొక “అశరీర వాణి

“ధరణి సింవాసనము నీకె దక్కు నంచు

అభయవాక్కులు వినిపించి శుభముగూర్సె. 161

పాన అాాాాాలాలర్తతపంకరరతతపపవపాకానారవాాడానవాయాాయావాయయయలాలా ఛి ఎద్దు ఈనిందంటే గాట కట్టేయ మన్గట్లు"

సుప్రభాతము నో క

కం॥ పాలితప్రజ సేవలకై

కాలూనిన చిక్కుముడికి కళ్ళెము వేయన్‌

పాలక పక్షము వినదగు

కీలకమగు సుప్రభాత గీతొబోధల్‌. క్షే అః।వె। మట్టిలోన నుండు మాణికృ్కమౌనయ్య

సిరుల పంట దెచ్చు సేద్యకాడు

వాని నుద్దరించి వనరులు జూపించ

ప్రగతి నిచ్చు భువికి సుగతి దెచ్చు. 2 తే॥గీ! రైశు చైతన్యవంతుదై రాటుదేల

జగతి నయ్యది ప్రగతికి జైత్రయాత్ర

రైతు చైతన్య రహితుదై చేతులెత్త

జగమధోగతి ఐడిపోవు ప్రగతిలేక. తి తే॥గీ॥ రైతు సంక్షేమమే మన ప్రగతి పథము ;

కాలువల, నూట చెలువుల చాలినన్ని

(గ్రవ్వగావలె; నెత్తిపోతల పధకము

లమర, రైతన్న యుత్తేజమందగలడు. శ తే॥గీ॥ ఎన్నిబంజరు భూములో మన్నుతడువ

సాగునీటికి నోచక బాగుదప్ప

బీడులైనవి; వానిని పేదవారి

పరము జేయుడి పట్టాల వరము లిచ్చి. ర్‌ అతత

“అభురాధ కార్తెలో అనాధ కజ్టియినా ఈనుతుంధి”

క్త కా. రైతు భారతం 61 నరాల చిన చెన్నారెడ్డి తే॥గీ అట్టి పట్టాల ఫలిత మూపందు కొనగ

నీటిపధకాలు రావలె; వాటివలన

పంట యుత్పత్తు లధికమై కంటబడును

రైతు కష్టాలు గట్టెక్క రాచబాట. 6 చం॥ తడులకు నీరులేక నిల తంపరమొందెడు రైతులందరిన్‌

గడపల (ద్రాక్కి కాపురము గాలనుదన్నెడు కర్వుకాటకాల్‌

ముడుపులుగట్టి మంత్రములు పూనికతో జపియించ బోవునే

దృఢతర చిత్త శుద్ధిగ ప్రదీప ప్రజాళికలేయకుండగన్‌. 7 తే॥గీ వర్షధారల వరదలు వడిగసాగి

జలనిధిగలయ ఫలమేమి గలుగునయ్య

వాటినాపెడు శాశ్వత వనరుజూపు

పధకములు వేయ కజివుల బడదురైతు. 8 కం॥ పరదేశీయుడు "కాటన్‌"

దొర కజవులు కాటకాలు తొలగన్‌ జేయన్‌.

కెరలెడు గోదావరిపై (|

సిరులిచ్చెడు ఆనకట్ట స్థిరముగజేసెన్‌. ఠి కం! ఎన్నగ ననుసంధానము _

మున్ను కె.యలొొరావుగారు ముచ్చట జేసెన్‌

చెన్నుగ చాచా నెహ్రుతొ

పన్నగ కార్యాచరణము ఫలితములందన్‌. 10 కం॥ అనుసంధానము గావలె

మనదేశపు జీవనదులు మాలికవోలెన్‌

ఒనరుగ జలమొనగూరగ

'పెనుకాటకములు ధరణిని ఫెళ్ళునకూలున్‌. క్ష ాాలాలాలాలాతననననావావా వావ

“మువోరాజుకైనా మన్దునమ్మినవాడే అన్నం పెట్టాలి”

ఎగర ౨నచెనాండి ట్రై ర బంంంగ్ట్య సో కం1 గోదావరి మిగులు జలము

ఏదారిని బోవకుండ నేకము జేయన్‌

మేధావుల వాదోదుగ

చేదోడగు పధకములను చేపట్టవలెన్‌. 12 తే॥గీ॥ పెద్ద ప్రాజెక్టు కట్టంగ ఒద్దికగను

ప్రభుత వద్దను లేదాయె “బద్దెటసలు

ఎత్తి పోతలు పథకాలు ఇచ్చునయ్య

సాగు నీరును, రైతుకు సత్ఫలితము కతి ఆ|॥వె॥! నీటి యూటదారు లేటిపాల్లాకుండ

కుంటకట్టవేయ కుదురు వనరు

చుట్టునున్న బావిమట్టులో నీళ్ళూరు

ఆరుదడుల కపుడు పారునీరు. కేశ తే॥గీ॥ గండ్లు బడినట్టి చెరువుల గట్టిపరచ

పూడిపోయిన బావుల పూడు దీయ

జలము నిలుచును; తదులచే పొలముపండు

నీటియాతన తొలగు, సందియములేదు. 15 తే॥గీ॥ నీటి వనరుల వసతి యేపాటి యున్న

బాసటగ నిల విద్యుత్తు ప్రక్కనున్న

అంత కన్నను నింకేమి యదుగడతడు

గండు మీసాలు మెలిదిప్పు కర్షకుండు. 16 తే॥గీ॥ భూమి, నీరు, విద్యుత్తు మూటితోడ

మంచి విత్తనాల, ఎరువులు, మందులుండ

సంట మద్దతుధర గూడ ్రాపుగాగ

అతని కింకేమి యవసర మంత కన్న క్ష? నన

“కవ్వము కదురు తిరిగిన యింట కఠణవులేదు”

ప్త లీ రైశు భారతం అ. నరాల చిన చెన్నారెడ్డి తేగీ॥ రైతు కొనుగోలు శక్తి భద్రమ్మొనర్ప

వడ్డిరాయితి బుణములు వాటమగును

అదను లందున యిబ్బందు లధిగమించు

శక్తి యుత్చత్తి బెంపంగ సాయపడదును. 18 ఆః॥వెః! గిట్టాబాటుధరలు గిట్టిన పదివేలు

సేద్యమందు శ్రద్ధ చెలగు చుండు

లయముగాక వృత్తి లబ్ధిని బొందంగ

జయము గనును రైతు భయము వీడి. 19 తే॥గీ! నెట్టివేయుడి వాణిజ్య నియమములను

ఎగుమతులు జేయ ప్రోత్సాహ మెదుగనిందు

ధాన్యముత్స్పత్తి జేయంగ ధైర్యముండు

రైతు లక్ష్యంబు సాధించు కౌతుకమున. 20 తే॥గీ॥ పంట తరలింప రహదార్లు పదిలపరచి

సరకు “మార్కెటు ప్రాసెసు సరిగ జూచి

గిట్టు బాటు ధరలను మార్కెటు నందు

బౌంద జూపిన రైతన్న పొంగిపోదె. 21 తే॥గీ కౌలుదార్లకు రక్షణ గలుగజేయు "

కౌలు చట్టాల నాధునీ కరణ జేసి

“పాసుబుక్కు' న కెక్కింపజేసిరేని

కౌలుదారుని యుత్చత్తి చాలపెరుగు. ౭2 కం సాటిగ ప్రజలైక్యతతో

సూటిగ పనులెన్నుకొనుచు చారవన్‌ జోపన్‌

“వాటరు షెద్దులు ప్రగతికి

బాటలు వేయున్‌, కజవుల బారగ జేయున్‌. ల!

“కలువు తీయని మడి, దేవుడు లేని గుడి”

తే॥గీ॥ క్షామ పీడిత ప్రాంతాల కష్టమెరింగి

సెస్సు తగ్గించు రైతన్న క్షేమమరసి

“వరద పీడిత భూముల బాగుబరచ

నష్టపరిహార మిడవయ్య కష్టమనక. బడ్డీ ఆ॥|వె॥। పొరసరఫరాలు ప్రతియొక్క పౌరుడు

లబ్ది బొందునట్లు లక్ష్యమిడిన

నీరు బోసినట్లు నారెండి పోకుండ

వజపు కాలమందు వనరుగాను. 2 ఆఅ|॥వె। పనులు జూప వలయు వ్యవసాయ కూలీల

(బ్రతుకు దెరువుకొరకు (ప్రభుత విధిగ

అవసరములు, ఖర్చు లధికమైనవిగాన

పెంచవలయు కూలి నంచితముగ. 26 తే॥గ। అక్షరాస్యత పెంపొంద తక్షణముగ

పథకములు కొన్ని ప్రభుత చేపట్టవలయు

మూఢ పద్ధతులు విడచి గాధమైన

శాస్త్ర పద్ధతులాచ రించవలె, రైతు. 2? తే॥గీ॥1 కర్షకుల కధ్యయన తరగతుల నడప

శాస్త్ర పద్ధతి కొనుగోలు శక్తి నిదెడి

మూల సూత్రాలు సవివరమ్ముగ దెలియును

రైతు శిక్షణ శిబిరాల రాటుదేల. 28 తే॥గీ॥ ఎన్నికల గెల్చియెందరో యేలినారు

కష్టజీవుల కడగండ్ల కతలు వినియు

జాలినాందెడి వారేరి? స్వాంతమందు

స్వార్ధ చింతనయేగాని శ్రద్ధయేది ? 29 అ బృగంరకురన్తముంగారువండునూ

కసీ కుంరం అ గారా కైతు భారతం వ నరాల చిన చెన్నారెక్ష్య తే॥గీ। ఓటుగావలె నంచు నారాట మొంది

ప్రజల యొద్దకు దిగివచ్చి, బ్రతిమలాడి

తెలివిగా పల్కి నాయకుల్‌ గెలచి, పిదప

మాయ యొనరించి ప్రజలను మరచినారు. 30 తే॥గీ॥ చట్ట సభలందు రాజస ముట్టి పడగ

రైతు వాణిని వినుపించు నేతలెవరొ

యట్టి వారిని గెలిపించి యంపవలయు

కలుగు సత్ళలితంబులు కర్షక్షులకు. త్ర ఆ॥వె॥ విలువగట్టరాని వెలలేని వజంబు

ఓటు (ప్రజల హక్కు చాటునయ్య

రైతులోకమెల్ల నీతి ముంతులజూచి

ఓట్లు వేయ వారి పాట్లు దీరు. తజ ఆః॥వె। రాజ్యమేల వలయు రైతుల ప్రతినిధి

“పార్లమెంటు నందు ప్రగతి దనర

ఎ(ర్రకోటపైని యెదురు లేకుండగ

రైతువాణి సవివరముగ వినిచి. 383 ఆ$॥వె। రామరాజ్య మిదిగొ రైతున కనియెడు

నాటిమాట నేదు నీటిమూట

రామరాజ్యమేది? గ్రామరాజ్యమెచట?

గాంధి తాత కలలు కల్లలాయి. కక ఆ౫;వెః। ధర్మపథమునెంచి ధరణి మాతను నమ్మి

చెమట చిమ్మునట్లు శ్రమలు జేయు

రైతు - భారతమున రణఖేరి మోగించె

హక్కుల రధమెక్కి హలము బట్టి. తి5్‌

“ఆత్రానికీ అవ్స్ముబోతే అడవి కొనబోతే కొరవి”

నరాల చిన చెన్నారెడ్డి 68 రైశు భారతం గిగా న ఆ॥వె॥। భుక్రిజూపునట్టి శక్తినిడెడు రైతు కభయమిడగ వలయు (ప్రభుత ముందు ; రామరాజ్యమిదిగొ రైతున కనుమాట రాజ్య సుస్థిరతకు రాచబాట. 36 తే॥గీ1॥ దేశదారిద్ర్యరేఖకు దిగువ నున్న బడుగు వర్గంపు రైతుల బాగుగోరి సేవలొనరించు సద్బుద్ధి స్థిరముగాగ పీరమెక్కిన వాడె పో పేరుగాంచు. తి ఆః॥వె।! రైతు బాగుగోరి చేతన మొనరంగ జేయదగినవన్ని జేయకున్న ప్రభుత పీర మదిరి పడిపోవు వ్రయ్యలై వమ్ముగావు సుకవి వాక్కులెపుడు. 88 ర ల్‌ న య నా ప ల వం. టలాాలతతతతతతతతతతతతతలవలాలాలాాటి “ఎరువులేని పైరు వరువులేని రైతు”

ఆరోహణ "

తే॥గీ! ఆభరణ దీప్తి తనమేన నలుముకొనిన

నగిషి వస్త్రాలు తునువెల్ల బిగిసికొనిన

రాజు నాగరికుడగునె? రైతుగాక !

సిరుల నొసగెడు వితరణ శీలి యగుట, క్షే తే॥గీ రాగమనురాగ భరితమౌ రైతు మనసు

హరిత విప్లవ విభవమున్‌ త్వరిత పరచు

రాగ వైరాల నిలయమై రాజు మనసు

పగల సెగలందు జ్వాలల రగులజేయు. లె ఆః॥వె!। బంధు వర్గములను బందీలుగా జేసి

గద్దెనెక్కి కులుకు కపట నేత ;

మమత మనసుతోడ మసలు చుండుటచేత

ఆత్మబంధువనగ అన్నదాత. తి తే॥గీ॥ కూలి కులవృత్తి వారితో కూర్మిమెలగు

స్నేహ సౌహార్దశీలురు సేద్యగాండ్రు ;

పొత్తులను జూడ రాజుల యొత్తుగడల

నెయ్యమెట్లుండు కర్షకు 1 కయ్యమేను. జ్తే ఆః॥వె। పండుగ తిరనాళ్ళ బండ్ర పందెములలో

రచ్చబండపైన నిచ్చకముల

మెలగుచుండు రైతు కులమత ద్వేషాలు

కూలిపోవగాను కూర్శ్మిదనర. ర్‌ త వావాయావాశ్ర పి

“కట్టకొక ఠంకి వచ్చిదైతే వుట్టికేదుము తరుగౌను”

తే॥గీ॥ వ్యర్ధముగ బొమ్మనక భిక్షయాచకులకు

చేట నిండుగ బెట్టును సేమమరసి

పయనమందున నలసీిన బాటసారి

ఎప్పుడును పోడు తినకుండ పప్పుబువ్వ 6 ఆఅ॥|వె॥ సిరులదోచు ప్రభువు సిబ్బంది పురికొల్పి

మాయగాడు వాని మర్మమరయ

ఒరులక్షేమ మరసి సిరుల నిచ్చెడి యట్టి

రైతురాజు మిన్న రాజుకన్న ణో ఆః;వెః। సేవలందజేయు సేద్యంబు జేయుచు

చిత్త శుద్ధితోడ సేద్యకాదు

సేవలందు కొనుచు సేదదీర్చుకొనెడు

రాజుకన్న రైతు రాజుమిన్న, తి ఆ॥వెః। రాజుకెట్టు లబ్బు రారాజు బిరుదంబు

రైతు రాజుగాక రాజరాజు ;

దానశీలుదన్న, ధర్మశీలుండన్న

అన్నదాతయన్న నతదె కాదె ! క ఆ॥వె॥। రైతు (శ్రమను దినక (బ్రతికియుండిన ప్రాణి

ధరనుగాంచ మనకు దరముగాదు

మాన్యుడనగ నతడె మనలను బ్రతికించు

కామధేను సముడు కర్షకుందు. 10

ఆ|॥|వె।। రైతు భారతమును రంజిల్ల జదివిన

విన్నవారి వెతలు వీడిపోవు

కామితార్ధమంద కార్యోన్మ్నుఖుల జేసి

ప్రగతి పధమువైపు ప్రజల నడుపు. క్‌! కం వలసలు బోవుట మానిపి

కలకాలము పల్లెనుండి కర్షక జనముల్‌

విలసిత విజ్ఞానముచే

పొలముల కృషి సల్పగాను పూనిక నిచ్చున్‌. తె తే॥గీ బడుగు జీవులు ముందున కడుగువేయు

విద్య సదుపదేశమ్ము గావించు నిదియ

ఈతిబాధల జలనిధిన్‌ ఈదగాను

పట్టు వనరుల జూపించి గట్టుజేర్చు. తె కం భూదేవియె రక్షించును

మాధుర్యపు ఫలములిచ్చి మక్కువతోదన్‌

ఆ దేవిని నెర నమ్మిన

ీదేవికి కరుణగల్లి సిరులనుగురియున్‌. డే తే॥గ॥1 రైతుభారత కావ్యపు రసము (గ్రోల

పాడిపంటలు ధాత్రిని పరగుచుండు

ధన కనకవస్తు వాహనాల్‌ దనరుచుండు

ఎల్ల వారికి శుభము శోభిల్లుచుండు. ర్‌ కం॥ (్రీకరములు రైతులకున్‌

(శీకాంతుడు యిచ్చుగాక! సిరిసంపదలున్‌

ీకంరుడు మిము బ్రోచును

మీకార్యములన్ని గూర్చి మిము దరిజేర్చున్‌, 6 కలల!

“ఊరు విడచినా ఉలవ అడుగు విడవకూడదు”

నరాల చిన చెన్నారెడ్డి 70 రైతు భారతం నం ఇది కలియుగావతార (శ్రీ లక్ష్మీ చెన్నకేశవ స్వామి కరుణా కటాక్ష పాత్ర, కలివెల గోత్రోద్భవ నరాల చిన చెన్నారెడ్డి పౌత్ర, కోటమ్మ బాల చెన్నారెడ్డి కనిష్ట పుత్ర “కర్షక కవిమిత్ర” చిన చెన్నారెడ్డి విరచిత రైతుభారతమను పద్యకావ్యముసర్వము సంపూర్ణము. కాచు? బగంధాలం్యు భన ొతుబం "క ౯ లో స న టో శ | న. వాజ్‌-క00 రీ ల “దాతలిచ్చిన పాలుకంటే ధరణి యిచ్చిన పాలుమేలు”

య రైతుభారతం ఈక. యూ హత ? యా సహ 1 రం బి.కాం., యల్‌యల్‌, బి. ప " న 1 = లి (య. తల్లిదండ్రులు. :; కోటమ్మ బాలచెన్నారెడ్డి బో సన. జననం ; జులై24, 1937. ల ఛి గ్ర విద్య : బి.కాం. (హిందూ కళాశాల, గుంటూరు) . షే ో యల్‌ యల్‌. బి. (ఉస్మానియా లా కాలేజి, హైద్రాబాదు) న ష్య గిద్దలూరు మున్నిఫ్‌ మెజస్టేట కోర్టులో అద్వొకేట్స్‌ అసోసియేషన్‌లో. [. ( ప్రధాన వృత్తి : వ్యవసాయం. క. ల్‌ ప్రవృత్తి రైతు సంక్షేమము, వ్యవసాయ కూలీల అభ్యుదయ కార్యక్రమూలు. మ సే స. వివిధ పత్రికల్లో అచ్చయిన అనేక పద్యాలు, గేయాలు, వ్యాసాలు (| స్‌ "మరియు కవితలు. య న్‌ స్ట పురస్కారాలు : “జాషువా సాంస్కృతిక సమితి” (ఇంకొల్లు) వారిచే “కర్షక కవిరత్న' మ పు. "బిరుదు ప్రదానం. వ న్ని న ఒంగోలు “స్వర్ణ ప్రకాశ వేదిక” నిర్వహించిన రాష్ట్రస్థాయి కవి ప్‌ క సమ్మేళనములో ఉత్తమకవి సత్కారం. కొన్ని విద్యా నంన్ఫలచే (మీ [0 సన్మానాలు. - న మ న మట్టిని నమ్ముకుని, రేబవళ్లు రెక్కలు విరుచుకుని కష్టించే శ్రమైకజీవి రైతు. ఆ రెతు - మ / బు న్‌ €౬ా న వ్‌ లోకానికి అన్నం పెట్టే ఆ రైతు - కూటికి కరువై కుమిలిపోయే దయనీయ స్థితిలో ఎలా యని షా వున్నాడో అత్యంత సరళ శైలిలో చిత్రీకరించారు శ్రీ చెన్నారెడ్డిగారు. అచ్చమైన పల్లీయ ర్త [భాషలో రైతు జీవితాన్ని లక్షరీకరించిన నరాల చిన చెన్నరెడ్డికి నా హార్థికాభినందన. వి నే శ - డా! సి. నారాయణరెడ్డి...డి.ఐట్‌... - వ ళో నరాల చినచెన్నారెడ్ది కర్షకకవి. దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారి గరికపోచలకు,;రామస్వామి |: గ, శ | _ చౌదరి లాజిక్‌ పాయింట్‌కీ, తుమ్మలవారి జిడ్డుదేరిన వెన్నెల గడ్డ పెరుగుకు, ఏటుకూరి | (|, ర్ట? వారి నిసర్గ సుందరమైన కోటేరుకు - ఈ కవివారసుడు. కర్షక జీవితాన్ని కళ్లకు కట్టినట్లు నే | .క్రకరించిన ఉత్తమ కథాకావ్యం “రైతుభారతం.” యా నగ - డా; నాగభైరవ, డిలిట్‌ | (= జ 0066 11: 002 30300 ₹60010101] 50000! [04.5102 ం064, ఆగ -7. ౧: 2ఎవ0నవఎ తన