Telugu Rasagnashilpi - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki
గ గ్‌ వ. నో ; . , గ లా - ళ్ళ ష్‌. జే. ' /4%్క గ ఇ / . . "| టు వ శు గ్‌ శో, | ॥ స కా క ర | ట్లు ం | గే " వ. లీ న న ఫం లి కం ॥ . ల శి తు. సఆబార్దావింగళి, అక్ష్రతాంతం ఇ( ॥ ల టో ల ,/ | , గ “తఈతజంయంతి. నంబిక' "నాలా 1 ఇ. లన ₹ | రం గంగ తాం - ల ళా రి ఖే క జే. ॥ య. , . న లు న ఇ. " టా మహ ఎం. కు .. 2 ః 1వ” లశ (| | . (ఖీ గా న ॥ స్‌ బు నే మ ౫. రీ . | " ౧ బి సె గా స్‌ వన్‌ భి న న న న గ క ఖ్జ ట్‌ " . " | శ న | " " ్ర్‌. ప్ప | ల" న " అచల న ల ్‌ న! / . ఎ న టా ట్‌ 4 ఒన్‌ 1 | టు 0 య క స స న |
- స్‌ చ ల [| | క ఉం ధం | ' న = "ఖు | ॥ | | ఓ + శ్‌ " ఖో . ఆరా ల్‌ 4 (| న టల న 4 స సట నంగ .. ం
ఆదార్హూ మంగలి బ్యా శతజయంతి నంబుల్‌ నంవావతులు డా|| పోణంగి క్రీరామ అప్పారావు డా|| నండూరి రామకృష్ణమాచార్య పింగళి సూర్య సుందరం వబివల్‌ ౮ డా| పి. గ్రీనివాస్‌ విశాఖపట్నం
గ 51011002 ౧ 06౧160౧84౧ ౪011గల) ఇ5202 (| శంబి రసజ్ఞశిల్పి (అబాద్దు వంగ “త నంబిత్ర ణః మొదటి కూర్పు: 1994 డా| ఏ. ్రీనివాస్‌ దర్శి వెల; నలా ఎనిమిది డూపాయలు ( రి ల ప్రతులకు; ఖీ బో | పిఎస్‌ స ఫై బట
- పిఎస్‌. సుందరం, . | 8-3-970 క్రినగర్‌ కాలనీ, 6౬ 'హ్టైదరాబాదు - 600 873
- డా ప, ఢ్రీనివాస్త్‌' 31-32-44 డాబా గార్డెన్స్‌ వాఖపట్నం - 530 020 శ నవోదయ బుక్‌ వౌస్‌, అర్య సమాజ్‌ మందిరం ఎదుటివీద్తి కాచిగూడ క్రాస్‌రోడ్స్‌, పైరేరాబాదు - 500 02? ణీ వొలాంధ్ర బుక్‌ ప. ి- హ్హైదరాబాద్స్‌ విజర్మన్తాడ్తి శన ఖిపట్నం, తిరువతి, కాకినాడ ఇ ॥ స | ముద్రణ; ం ట్స! రితి 2. | ఉషాలేజర్‌ గ్రాఫిక్స్‌, జ్జ డిస్‌ 27 లకడికాపూల్‌ న శో తర్‌ .-. సో 'పైదరాబాద్‌ స క్ల జ ౪కి కంప్యూటరైజడ్‌ కంపోజింగ్‌ : తిలక్‌ మరియు వాఃఖి
మా మాట
1994లో మా నాన్నగారి శతజయంతి ఉత్సవాలని హైదరాబాదులోని తెలుగువిశ్వవిద్యాలయంలోనూ, విాబవట్నంలోం ఆంధద్రవిశ్వవిద్యాలయంలోనూ జరిపారు మరికొన్ని సాంస్కృతిక సంస్థలు కూడ జరిపాయి వారి శతజయంతిని పురస్కరించుకొని వారి రచనల గురించి ఒక వ్యాస సంకలనాన్ని వెలువద్చట మవసరమని ప్రొపెసర్‌ బావరాజు సర్వేశ్వరరావు గారు (పార్మర్‌ వైస్‌ చాన్సలర్‌, నాగార్జున యూనివర్శిటి, గుంటూరు) సూచించారు ఈ పుస్తకం దాని పలితం ఈ సూచన చేసిన ప్రొ సర్వేశ్వరరావు గారికి కృతజ్ఞతలు
ఇటువంటి సంకలనాన్ని ప్రచురి ఎచటానికి ఎందరో సవాయసస్హూకారాలివ్వాలి మా అభ్యర్హనను మన్నించి ఇతర వ్యాహ లెన్ని.ఉన్నా తమ అమూల్యమైన వ్యాసాలను. కవితలను పంపిన రచయితలకు మా కృతిజ్ఞతలు ఈ సంకలనానిక్‌ సంపోదకులుగా వ్యవహరించిన ప్రొపెసర్‌ పోణంగి శ్రమ అప్పారావు గారికి (హ్హైదరాబాద్‌ యూనివర్శిటీ. హైదరాబాదు డా| నలడూరి రామకృష్ణమాచార్యులు గారికి (పూర్వాద్యక్షులు, అదికార బాషాసంఘం, “హైైదరాబాదు) మా ్రత్యేక కృతజ్ఞతలు ఈ సంచికకు "రసజ్జశిల్పి" అనే చక్కని పేరును సూచించినవారు (ప్రొపెస తంగిరాల వెంకట సుబ్బారావుగారు (బెంగుళూరు యూనివర్శిటీ, బెంగుళూరు) వారికి మా కృతజతలు ఈ సంపుటంలో కొన్ని, అచ్చుతప్పులు దొర్హాయి వాటని మన్నించమని కోరుతున్నాము
అనవసర ప్రచారాదుల పట్ల మా నాన్నగారి విముఖత అందరూ ఎరిగినదే ఇటువంటి సంచికను మేము ప్రచేరిస్తున్నామని వారికి తెలిసే అవకాశ అరా "ఎందుకిదంతా?” అని ప్రశ్నిస్తారు ఈ సంచిక ఆయన మెప్పుకోసం తా సంతృప్పికోసం! ఆయన బుణం మేము తీర్చుకోవటానికి కానే కాదు ఇం (లం రి ఆ బుణము తీరిపోతుందని మేము అనుకోం ఎన్ని జన్మలో ఎత్తాలి దాన్నికై వా పలుకులలోని తీక్షణతనే ఎరిగినవారు. వారి కోమలత్వాన్ని ఊపించనైనా ఊవా ంచలేరు ఆయన మా పట్ర చూపిన వాత్సల్యం, అనురాగం. బెదార్యం, గౌరవం, క!
నిరుపమానం మా పట్ల ఓక కర్కయోగి వలె వ్యవహరించారు ముళ్ళ
ప్రయోజకుల్ని చేశారు. -మో”వద్ద నుండి ఎపుడూ ఏమో ఆశించలేదు అందిఐల్ల వారు మా విషయంలో 'కర్క్మయోగి' అన్నాను
ఆ వాత్సల్యమూర్తికిదే మా ఇంజలి
ఈ సంకలనాన్ని వారి దివ్యస్మృతిక్షిన్గర్పిస్తున్నాము
పి. ఎస్‌. సుందరం,
వేదిక నలంకరించిన వారు
ఆచార్య పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు 1 కళాప్రపూర్ణ బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు 10 డా నండూరి రామకృష్ణమాచార్య 13 ఆచార్య నాయని కృష్ణకుమారి 14 డా| సుమనశ్రీ 18 శ్రీ నాగళ్ళ గురుప్రసాదరావు 265 ఆచార్య వేదుల సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి తం డా|| ప్రసాదరాయ కులపతి ర్‌1
ఆచార్య లకంసాని చశక్రధరరావు 60 ఆచార్య కోలవెన్ను మలయవాసిని 70 శ్రీ కోటగిరి విశ్వనాథరావు 79 ఆచార్య తంగిరాల వెంకట సుబ్బారావు 83 డా|| ద్వానా. శాస్త్ర 100 ఆచార్య కోలవెన్ను మలయవాసిని 108 ఆచార్య జి.వి సుబ్రహ్మణ్యం 116 ఆచార్య శలాక రఘునాథ శర్మ 121 శ్రీ పింగళి వెంకట కృష్ణారావు, 126 డా| రెంటాల శ్రీ వెంకపేశ్వరరావు 134 శ్రీ కోగంటి సీతారామాచార్యులు 139 డా| అక్కిరాజు రమాపతిరావు 144
బహుముఖ (ప్రజాాలి అః ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతం ఆచార్య పోణంగి గ్రరామ అప్పారావు నప్తొళ్షుంట్‌ మాడూఢడం బచండం కళ్ట్ళువొత్సు ఊమ్‌ / క్ల్రైతవద్దు ధరం దోవం తం నూర్ధొం చణమామ్చువాము //1 "క్రభాపూరోదయం" అనే వినూత్న (ప్రబంధమును రచించిన పింగళి సూరనామాత్యుని వంశంలోని వారు ఆచార్య లక్ష్మీకాంతం గారు. చరిత్ర ప్రసిద్భలైన మంత్రులు అక్కన్న - మాదన్నలు పింగళివారే. మోరోపంత్‌, రూన్సీ లక్ష్మిబాయి కూడా ఈ వంశంలోని వారే అని (ప్రతీతి. భారత జాతీయ కాంగ్రెసు పతాకమునకు రూపకల్పన చేసిన వెంకయ్యగారు పింగళివారే (అది చిరుమార్చుతో జాతీయ పతాకం అయింది.) పింగళి వారు ఆర్వేల నియోగులు, అద్వైతులు, గొతమ గోత్రజులు, ఆపస్తంబ సూత్రులు, యజుశ్శాఖీయులు, సూర్యోపాసకులు! = వీరు మోచర్తవారి లక్షీ; కాంతంగారి మాతృమూర్తి కుటుంబమ్మగారు | చర్ల, అడవడక పితృపాదులు వేంకటరత్నంగారు-వీరిది దివిసిమలోని "చిట్టూర్పు' గ్రామం. లక్ష్మీకాంతంగారు 1894వ సంవత్సరం జనవరి 10వ తేదీన అర్హ; మ్లూరుల మాతామహుల ఇంట జన్మించినారు. వీరి అన్నగారు నటశిభామణ్‌ పిం నర్పయ్యగారు; తమ్ముడు వీరయ్యగారు; సోదరి సుందరమ్మగారు. లక్ష్మీకాంతంగారి వివావాం 1912లో శ్రీమతి లక్ష్మి నరనమ్మగారిత్మ బైరిగంది, వీరు మోచర వారి అడపడచు. ఈ పుణ్యదంపతుల కుమారులు తులు వేంకటరత్నర్‌' నూర్యసుందరం, శ్రీనివాస్‌; కుమార్తెలు గ్రీమతులు తులశమ్మ అలమేలు. లక్ష్మీకాంతంగారి విద్యాభ్యాసం 5వ తరగతి వరకు గూడూరులో జరిగింది; 6, 7 తరగకులు రేపల్తెలో. 8వ తరగతి నుంచి బి.ఏ. వరకు బందరు హిందూ హైస్కూలులో. తరుపాత బందరు నోబుల్‌ కాలేజీలో బందరు హిందూ "హైస్కూలులో, ఆనాడు, శతావధాని (బ్రహ్మశ్రీ చెళ్ళపిళ్ళ వంకటశానిగారు తెలుగు పండితులు. ఒకనాడు వారు "నదికి, కాలువకు భేదం ఏమిటి? అని విద్యార్డులను ప్రశ్నించినారు. అప్పుడు లక్ష్మీకాంతంగారు ఒక్కరే సరి లయిన సమాభినం చెప్పినారు. అంతట, (ప్రసన్నులైన శ్రీ శాస్త్రిగారు లక్ష్మికాంతంగారిని చాలా మెచ్చుకొన్నారు. తరువాత లక్ష్మీకాంతంగారు శాస్త్రిగారిని
రసజ్ఞశిల్సి, వారి ఇంటివద్ద సందర్శించి "నేను కవిని కావాలని కోరుకొంటున్నాన్సు? అని విన్నవించుకొన్నారు; 'తథాస్తు' అన్నారు శాస్త్రిగారు, లక్ష్మీకాంతంగారు "గురు శుక్రూస్త చేశారు (ఈ సందర్భంలో 'గురుకుల క్రిస్తో మురారిః కవిః అనేది బ్రప్తీకి రాకమానద్రు)! లక్ష్మీకాంతంగారు 5వ ఫారం చదువుతూ ఉండగా పితృపాదులు వేంకటరత్నంగారు మరణించినారు. అందుకు తోడు ఆరిక ఇబ్బందుల వల్ల చదువు కొనసాగటం సంశయాస్పదమైనది. అయితే, శ్రీయుతులు వేమ్రూడ్‌ నారాయణమూర్తి = వెంపటి వేంకట నారాయణమూర్తి ప్రభృతి సహృదయుల చలువ వల్ల లక్ష్మీకాంతంగారు ఎస్‌.ఎస్‌.ఎల్‌.సి.. ఎఫ్‌.ఏ., బి.ఏ. చదువులు వరుసగా పూర్తిచేసికొన్నారు. కాని, ఆ కాలంలో వారు పస్తులుండిన రోజులు కూడా లేకపోలేదు; అవి చాలా గడ్డురోజులు. వారే "అత్మలహరిలో ఇట్టా చెప్పుకొన్నారు. "౧డవితి లొన్టి యేండ్తు బీకజొ మయములు (ఏథ్ధ వె్పైల లైన సరుంగగుండ ఆత్త వశ్చానమొకడు నత్పం బొకందు కను వెబుంగడు నాక వార్ము చూనెగ్‌ లక్ష్మీకాంతంగారి అన్నగారైన నర్భయ్యగారు రేపలై తాలూకా 'పెదపులివర్రులో నాటక కంపెనీ స్థాపించారు; అన్నతిపాటు తమ్ముడు కూడొ ఆ కంపెనీలో నభ్యులైనారు" తరువాత వీరయ్యగారుకూడా అందులోచేరినారు. (ఈ అంశం "ఆంధ్ర నాటీ పీతామహుడు' శ్రీమాన్‌ ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులుగారి చరిత్రను జ్డప్తి! కితేగలదు)" గయోపాఖ్యాన నాటక ప్రదర్శనలో నర్సయ్యగారు గయుడు భూమికను ధరిసే, లక్ష్మీకాంతం గారు అర్జునుడు భూమికను ధరించేవారు. నరకాసుర వధలో నర్భయ్యగారు నరకాసురుడు అయితే, లక్ష్మీకాంతంగారు కృష్ణుడు అయ్యేవారు. ఆ నాడు నాటక పోటీలకు న్యాయమూర్తులుగా వ్యవహరించే శ్రీయతీలు హరిప్రపాదరావ, బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం, పురాణం సూరిశాస్త్రి ప్రభృతులు లక్ష్మీకాంతంగారి నటనా చాతుర్యమీను చాలా మెచ్చుకొన్నారు. తరువాత. లక్ష్మికాంతంగోరు మురాక్తసంలో రాక్షసమంత్రిగా, పాండవో ద్యోగ విజయములలో ధర్మరాజుగా చాలా ప్రసిద్ది పొందారు. అంతకుముందు, వేణీసంహారంలో ధర్మరాజు భూమికకు సుప్రసీద్దులైన వ.సు. గాయ (వడ్డాది సుబ్బారాయ) కవిగారు, నాటక ప్రదర్శనం మధ్యలో లేచి, "ఎవరు నీవు నాయనా? అని ప్రశ్నించితే, అక్ష్మీకాంతంగారు ఆశువుగా క్రింది పద్యం చెప్పినారు "౨లో రసావతాడుడని విళుతి కున నాణకుండు, వా త్యాడుడు మా నృనించునకు భొరమి తమ్మ డన్‌ ఎంతో ల్ట్‌ం గాల్‌ రసవద్యార్ముల నాయత వోగధరుండో నత్ఫ్సవఎన్‌ వేడున కోను కాంతుడ వవ్యితవు వింగళి వంళాతుడన్నా బక్ష్మీకాంతంగారికి "దేవ గాంధారి' చాలా ఇష్టమైన రాగమట!
బహుముఖ ప్రజ్ఞాలి వేంకట శాస్త్రిగారు తాను అవధానం చేసిన ప్రతిచోట తమ శిష్యుల చేత పాండవోద్యోగ విజయములను ప్రదర్శింప జేసేవారు!
నటోేేఖరుడు కావటం చేతనే 1937లో జరిగిన ఆంధ్ర నాటక కళాపరిషత్తు ఉత్పవములకు అధ్యక్తులుగా వరింపబడినారు లక్ష్మికాంతంగారు. నటులకు శిక్షణ అవసరమని ఆనాడు అధ్యక్షపిఠం నుంచి వారు చేసిన ఉద్భోధ కారణంగానే నేడు వివిధ విశ్వవిద్యాలయములలో నాటక నిక్షణఐకు పాఠ్య ప్రణాళికలు నెలకొన్నవనటం అతిశయోక్తి కాజాలదు. "నాటకంలో పద్యాలు ఉండవచ్చా? ఉంకే వాటిని రాగయుక్తంగా పాడవచ్చా?" అనే చర్చలు ఆ రోజుల్లో జోరుగా సాగుతూ ఉండేవి = ఈ సందర్భంలో లక్ష్మీకాంతంగారు ఇట్టా చమత్కరించారు. "నాటకంలో వద్యాలు ఉండకూడదన్నట్టుగా, నాటకాలలో వచనం ఉండకూడదు అని నేను అనను”.
క్రీశ 1910 ప్రాంతాలలో అంటే లక్ష్మీకాంతంగారు తమ 16వ ఏటనే, గురుదేవుల ప్రోత్సావాంతో'అవధానం' చేశారు! గురుదేవుల ఆశీస్సులతో పెంపొందిన లక్ష్మీకాంతంగారి సాహితీలతకు శ్రీ ముట్నూరి కృష్ణారావు పంతులుగారి దోహదం ఎంతగానో లభించింది.
(క్రీశ 1917లో లక్ష్మీకాంతం గారికి శ్రీ కాటూరి వేంకక్రేుశ్వర రావుగారితో పరిచయం ప్రారంభమైనది. బందరు బుట్టయ్య "పేటలోని శ్రీ సీతారామస్వామి వారి కోవెలలో ఉన్న అంజనేయ స్వామి సన్నీధిలో కూర్చిండి, ఇరువురూ రోజుకు ఒక పద్యం చొప్పున (వ్రాయాలని ఒప్పందం చేసికొన్నారు; అది మొత్తమునకు ఒక శతకమైంది = పింగళి - కాటూరి జంట కవుల రచనా ప్రారంభం అదే.
లక్ష్మీకాంతం గారికి తిక్కన భారత కవిత్వం ప్రమాణం. దానిని గూర్చి వారు ఇట్టా "పేర్కొన్నారు:
“పార్రజాతము తనకండబడడు వలా
(ద్రుమము (ుమమున తిడగు మదుద్రతమ్ము.
భారత కపత్తుడుబ వట్తువడెడు వరక
ఇలలో కావ్వాంలు అదన నొ వాత్తావదువు /
వలె పదః౦ చదవాలనీ, ఆయన వలె నడవాలనీ, ఆయన
వలె డ్‌ క్షీకాంతంగా రాడు బంటీరువధులలో యువకులు అభిలషిస్తూ ఉండేవారట!
వవహం సనానసభలో కవి సమాట్‌ విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు
లకి గూర్చి ఇట్టా చెప్పినారు: "లక్ష్మీకాంతంగారిని అనుకరిస్తూ
వార్‌' వెంట తిరుగుతూ ఉండేవాణి...- అంతే కాదు. శ్రీ పింగళి నాకు గురుతుల్యులు
పాండవోద్యోగ విజయ నాటకాలతోని కొన్ని సన్నివేశములను గూర్చి ఆయన చేసిన వ్యాఖ్యానం' నన్ను చాలా ప్రభావితం చేసింది"
ఇంక కాటూరి వారు లక్ష్మీకాంతంగారిని గూర్చి ఇట్లా చెప్పినారు.
రనజ్జనిల్సి ౯ నింగలి కాంత నుకుతో నంగాతమ్ము, బెల్బోవిల్ళ నద్ధుడు తవ న న్హుంగ౨ి మ్యాతుని గాఎ౨ం బం గెండొళ్‌ వద్ధారచన చేళు చవలతన్‌ * నిజానికి పింగళివారు చాలా ఠీవిగా ఉండేవారు. గుంటూరులో మేము చదువుకొనే రోజులలో వారు రిక్షామాద వెడుతుండేవారు. రిక్రామోద వారు కూర్చున్న తీరు చాలా చిత్రంగా ఉండేది. అందుచేతనే కాబోలు "జెండాపై కపిరాజు...” అన్న ఫక్కీలో "రిక్షాపై కవిరాజు అన్నారు జలసూత్రం రుక్కిణీనాథ శాస్త్రి. లక్ష్మీకాంతంగారు చేసిన తాలి ఉద్యోగం = ఎస్‌. ఎస్‌.ఎల్‌సి. అయిన తరువాత = విజయవాడ సబ్‌కోర్టులో కాపీయిష్టుగా 2 1/2 సంవత్సరాలు. బి.ఏ. అయిన తరువాత బందరు నోబుల్‌ హైస్కూల్‌లో నెలకు రు. 40/
- జీతంతో తెలుగు పండితులుగా పనిచేశారు. అది తరువాత నెలకు రు. 90/ వరకు పెరిగింది కాలేజీలో కూడా పాఠాలు చెప్పటం ప్రారంభించిన తరువాత - వా ఉద్యోగం 1926 వరకు సాగింది. మద్రాసులో సుప్రసిద్దులైన గ్రీ జె.వి. ఫోమయాజులుగారు, శ్రీయుతులు శ్రీనివాస ఇరోమణి, కమలాకర్‌ వేంకటరావు పువ్వాడ శేషగిరిరావు, కాకాని నరసింవారావు (వ్రభృతులు ఆ రోజులలో లక్ష్మీకాంతంగారి శిష్యవర్గంలోని వారే. 1927లో లక్ష్మీకాంతం గారు మదాసులో ఓరియంటల్‌ ప్‌ లో ల ద్రాసు ౦టల్‌ మాన్యున్టిప్‌ లైబ్రరీ పరిశోధకుడుగా చేరినారు. - ఇది 1931 వరకు సాగింది. వ్‌ 11931 జూన్‌ ఒకటవ తేదీన వాల్తేరులోని ఆంధ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆంధ్రశాఖాధ్యక్ష పదవిని చేపట్టి.10-1-1949 తేదీన ఆ పదవినుంచి రీటైర్‌ 'అయినారు. మద్రాసు - వాల్తేరు ఉద్యోగాలు రెండూ శ్రీ వమవరపు రామదాసు పంతులుగారి సహాయం వల్ల లభించినవట. *954 నుంచి విజయవాడ ఆకాశవాణిలో సాహిత్య సలవాదారుగా చేరినారు ఆ సమయంలోనే లక్ష్మీకాంతంగారు ఎన్నో సంస్కృత రూపకాలను (ప్రసారం చేశారు. ఆ ప్రసారాల సందర్భంలో ఆయా నటులకు వాచికం నేర్పిన తీరు అనుపమానమని చెబుతారు. లక్ష్మీకాంతంగ్లారు సంస్కృతమునకు ఇస్తున్న ప్రాధాన్యమును సహింపని ప డైరక్టర్‌ *| 2౧ ౧౪౧ ౧4౧౧౦6? 0౧౭ 01 5౧5% అనీ అనగానే,"54౧9[గ1 565 ౧0111౧0 0౧ 11480006౧౯ అని లక్ష్మీకాంతంగారు సమాధానం చెప్పినారట! 1954లోనే లక్ష్మీకాంతంగారు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి కార్యవర్గ సభ్యులైనారు. ॥ 1961 అక్టోబరులో తిరుపతి శ్రీ వేంకటశ్వర విద్యాలయంలో ఆచార్యులుగా యమితులై, అచ్చట నాలుగు సంవత్సరములు పనిచేశారు.
బహుముఖ ప్రజ్ఞాాలి
1968 జూలై నుంచి చనిపోయ వరకు తెలుగు అకాడమి బోరు ఆఫ్‌ గవర్నర్స్‌ సభ్యులుగా, అకాడమిక్‌ కౌన్సిలు ఛైర్మన్‌గా పనిచేశారు. న్‌
పింగళి - కాటూరి జంట కవుల తొలిరచన తొలకరి ఇది (ప్రప్రధమంగా 1923లో (ప్రచురింపబడింది. దీనికి సి.ఆర్‌.రెడ్డిగారు తొలిపలుకు వ్రాస్తూ, ఈ నవ్యరచనను చాలా (ప్రశంసించినారు. ఈ జంట కవులకు మరింత ప్రసిద్ది తెచ్చినది వారి 'సౌొందరనంది కావ్యం.
లక్ష్మీకాంతంగారు మద్రాసులో పరిశోధకులుగా ఉన్న సమయంలో ప్రాతః స్మరణీయులు, సుప్రసిద్ధ కవి - పండిత - పరిశోధకులు అయిన (శ్రీమానవల్లి రామక్ఫష్ష కవిగారితో పరిచయం లభించింది. వారి ప్రోత్సాహంతో అశ్వఘోషని సౌందరోస్‌ంద కావ్యమును తెనిగించుటకు పూనుకొన్నారు లక్ష్మీకాంతంగారు. అమరావతీ మ్యూజియంలో, 'సుందరి అలంకరణ' "బుద్దుడు నందుని చేతిలో భిక్షాపాత్ర ఉంచటం' అనే రెండు ఫలకములున్నవి. సొందరనందం ప్రచురింపబడిన తరువాత శ్రీ గూడూరి నమశ్శివాయ గారు వాటి ప్రతికృతులను తీసి లక్ష్మీకాంతంగారికి చూపించగా వారు ఆశ్చర్యపరవశులై "నేనూహించి నట్లే ఉన్నవి" అన్నారుట.
"యన్మవాత్యాగ మహిమమ్ము నాలకించి మూడు కాలముల్‌ రోమాంచము వహించు" అంటూ ప్రారంభమైన సందర నందం కావ్యం వంటి కావ్యం వేయి సంవత్సరాలకు వెనుక పుట్టలేదు, ఇంక వేయి సంవత్సరాలకు ముందు పుట్టబోదు అని శ్రీ ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ గారు (ప్రశంసించినారు.
సౌందరనంద కావ్యరచనా విధానమును గూర్చి కొంత వివరించవలని ఉన్నది. రామకృష్ణకవి గారి సలవాను అనుసరించి, వ్రాత ప్రతిని బాగా చదివి, ఆకళింపు చేసికొన్‌ఒక (ప్రణాళికను ఆలోచించి, శ్రీ కాటూరివారిని మద్రాసు పిలిపించుకొన్నారు లక్ష్మీకాంతంగారు. ఇరువురూ ఆ (ప్రణాళికను చర్చించుకొని కావ్యం స్వతంత్ర ప్రబంధంగా ఉండాలని నిరయించుకొన్నారు. తరువాత, కాటూరివారు తాము రచించిన పద్యములను లక్ష్మీళంతంగారికి, అట్టాగే అక్ష్మీకాంతంగారు తాము రచించిన పద్యములు కాటూరివారికి పంపేవారు. పిమ్మట ఉభయులుకూర్చుండి సంప్రదించుకుని, మెరుగులు దిదడం, తుదిరూపం ఇవ్వడం జరిగేది."వేంకక్రేశ్వర రావుగారి రచన కుందనపు ముప అనీ, దానిని మంచి నగగా రూపొందించటం నా బాధ్యత అనీ" లక్ష్మీకాంతంగాథీ చెప్పినట్లుగా శ్రీ గూడూరి నమశ్శివాయగారు. పేర్కొన్నారు.
తన కవిత్వమును గూర్చి లక్ష్మీకాంతంగారు ఇట్టా చెప్పినారు:
ణా ద్రజీతనదనజ్హాడగు నంగలి కాంతుని కాన్టుళిల్చు న
రాణ భురీణు బుబి గరియంబున వీద్పుర నొళ్టులిమ్మ పాన్స్‌
వోణి వాణయైన్రడవడ్యడు బెబ్టిల వేంకకేవడున
రసజ్ఞల్సి సౌందరనందం ద్వితీయముద్రణము సమయంలో క్రింది పద్యములు ఎ వేంకక్రేశ్వరరావు ఆమోదిస్తై - కావ్యాంతంలో ముద్రించుమని లక్ష్మికాంతంగారు శ్రీ నమశ్శివాయ గారికి పంపించినారు, శ్రీ నమశ్శివాయ గారు (శ్రీ వేంకటనశ్వరరావు గారి అనుమతితో, ఆ పద్యములను అట్టాగే ముద్రించినారు. “అందును లక వాననులు బారి నల్లుల్‌ నవావాభులునా నమ నృంధులు వింగలాన్తుయుడు కాంతుడు కాములి వేంకొకేవడున్‌ నుందరరాగ రనళోభితన్హుత్తము, రమ్బూత్తత్త గ ళా నొందరనంద నత్ఫుతిని నల్ఫింి దో? కుడచ్చమెచ్చుగన్‌ " '్హావ మొక్టుడుగాగ భావన యొక్చుడ్రా రనబావ వలిణీతి య నగదోన, నరస మెకడు గా శద్టుమింతొకడయి శట్లార సామరన్ఫయు మటించి నూత మొక్కడు గాగ బ్నితణ మొక్ళడ్రై వాణ వత్తాాతముల్‌ వొదువొల్చి, తౌలో యెత్తుబొకడుగా తొరదించుదొర్తుడ్రౌ నుందరీనందో జోలితానందముటలు వరయమగు త్రో తొక్టిన బంధు భావ బత భావము అమ్మయి మేలవింబి నృ్లి చేనితి మా కాన్టు శిల్పమార్ర ౫ తరు క ; మధుర సరకాలంలో పౌలస్త్య వృదయం, గుడిగంటలు - వీటిని కాటూరివారు పచుర రాజం, గంగాలహరి - వీటిని పింగళి వారు విడివిడిగా (ఉచురించుకొనటంతో పింగలి - కాటూరి జంట విడిపోయినకు. 1931లో లక్ష్మికాంతంగారు ఆం న (న విశ్వవిద్యాలయంలో ఎమ్‌.ఏ. సాయిలో తెలు, అనా సాపొత్యాల బోధన ప్రారంభించినప్పటి నుంచి ఇవ్చటికి 60 నంవత్సీరాలు చ సత్యమును పురస్కరించుకొనియే తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం 10.1.1994 యం వజ్రోత్సవ సమావేశం నిర్వహించిన ఈ డియట్‌ అయిన తరువాత మూడ్తు స స్‌ ది ఆనాడు ఇంట సడి బి.ఏ. అనరు సి స చ్సగాలు బిఏ. (ఆనర్సు) కోర్సు ఉండేది. తెలుగు తానే మార స లబనస, వాఠ్యాంశాలు నిర్ణయించే బాధ్యతను చేపటి, తనకు ర్గదర్శకత్వం వహించి, ప్రణాళికలు సిదం చేశారు న ం రు రిటిర్‌ న లక్ష్మీ కాంతంగారు; వారు రపైర అయిన తరువాత కూడా ఆ ప్రణాలికలే చాలాభాగో కొనసాగినవి' గారు ప్‌ ఆనర్సు మొదటి సంవత్సరంలో సంస్కృతం బోధించేవారు లక్ష్మీకాంతం ॥ వాతి రెండుసంవత్సరాలలో ఆంధ్రవాజ్బయచరిత్ర, సాహిత్య సమిోక్ష
బహుముఖ ్రజ్ఞాలి బోధించేవారు. శ్రుతిరమ్యంగా, సుబోధకంగా, హృదయ రంజకంగా పాఠం చెప్పగల నేర్పు గురుదేవుల ప్రత్యేకత. "ఎన్నడు బెండు పల్కెరుగ దెవ్వని నాల్క" అని శ్రీ చాగంటి గోపాలకృషమూర్తిగారు చెప్పినది అక్షరసత్యం. వారు, క్టాసులో పాఠం చెప్పటం ముగించిన వెంటనే 'బెలొకొట్టేవారు-అంత ౮౬|001(96గా ఉండేది వారి బోధనావిధానం. ఈ విధానం వారిశిష్యులకు చాలామందికి పట్టుబడింది. తెలుగు మాష్షరుకు లేదా ఉపన్యానకులకు గౌరవప్రతిపత్తి సంపాదించి పెట్టినది లక్ష్మీకాంతం గారే? తరువాత 'పేర్కొనదగినవారు ఆచార్య ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం గారు.
లక్ష్మీకాంతంగారు పాఠం చెప్పేటప్పుడు మేం నోట్సు నవ్రాసికొనే వాళ్ళం; తరువాత ఇంటి దగర తీరుబడిగా చేర్చులు మార్పులు చేస్తూ న్రాసికొనటం అలవాటు. "విద్యార్థుల ఎదుట క్రొత్త విషయాలను, క్రొత్త సిద్దాంతాలను అవిష్కరిస్తున్నప్పుడు వాటిని సాధ్యమైనంత శీఘ్రంగా ప్రచురించాలి; తీదా ౦4 ౪11 06 ఇ౧|౦1041664" అని డా. రాధాకృష్ణన్‌ గారు 'హెచ్చరించేవారట. కాని లక్ష్మీకాంతంగారు ఆ విషయంలో శ్రద్ధ వహించలేదు; కాగా, డా. రాధాకృష్ణన్‌ గారు చెప్పినట్టుగా = [16 ౪౬5 2౧6౦0౬6.
ఈ సత్యమును గ్రహించిన తరువాత, 1966లో లక్ష్మీకాంతంగారు. "సాహిత్య శిల్ప సమోక్షను ప్రచురించారు; ఇది వారి భార్య శ్రీమతి లక్ష్మీనరసమ్మగారికి అంకితం - మరి వారిదీ ఆదర్శ దాంవత్యం!.
"మాంగల్పు నిధికీ బంధదుడు
నాంగేల్టత శీలకన్టు దరాంగిలీ థీ
వింగళి లక్ష్య నరనమ ౮
తం శ్రుతి యొనగతిని దీని తలవని కన్‌
'వింగలి వంచము వేలిము
అంగద గన్ని దానివలన వన్హాయను భవ
న్హాంగల్బు మవామ వలన చ
భోొంగే నా తొదవ నాయరాలోర్టుములును
గ్రీమతి నర్పమ్మ్నగారిని గూర్చి "అక్ష్మీనిర్షమము'లో ఇట్టా పేర్కొన్నారు లక్ష్మీకాంతంగారు.
79 వలన నాయరంబయి నడా లో
కాంతుదను నాము మితనితి చింతదనుతో
దోవాము న బోలె నామదోయము నను
నం ౨గిలెను నా అక్ష యెగితంపోయ!
లక్ష్మికాంతంగారు తిరుపతిలో శ్రీ వేంకకేశ్వర విశ్వ విద్యాలయంలో ఆచార్యపదవిని అధిష్టించే ముందు, "హైదరాబాదులో బాలాజీభవన్‌లో వారి
రసజ్ఞఇల్పి కుమారుని వివాహం జరిగింది; అప్పుడు వారిని సందర్శించాను."తిరుపతి వాళ్ళు పిలిచారోయ్‌”" అన్నారు వారు; "శుభం. సంస్కృత పాఠం మారే స్వయంగా చెప్పాలి అని కోరాను. బహుశః నా అభ్యర్థన ఫలమే "కుమార వ్యాకరణ' రచన అనుకొంటాను. 1965 ఏప్రిల్‌లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ పక్షాన శ్రీ వేంకక్రేుశ్వర విశ్వ విద్యాలయంలో లక్ష్మి కాంతంగారి అధ్యక్తతను పాఠ్య (గ్రంథాల శైలిని గూర్చి ఒక గోష్టి నిర్వహించాను - అపుడు నేను 0.౧|. ఆఫీసులో "5౧6014 0108? 10! (140౧238100 01 164 800%కోగా పనిచేస్తున్నాను. ఆచార్య భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి మున్నగు ప్రముఖులు ఆ గోష్టిలో పాల్గొన్నారు. భాషేతర [గ్రంథాలలోను "అంటే సైన్సు. లెక్కలు, సివిక్సు మొ|), ద్వితీయీ భాషా గ్రంథాలలోనూ శిష్ట వ్యవహారికం ఉండాలనీ, మాతృభాషా (గ్రంథాలలో శిష్ట్ర్యవహారమునకు సన్నిపోతంగా ఉండే సరళగ్రాంథికం ఉండాలనీ ఆ గోస్టిలో 'సేర్ణయమైనది. అయితే, ఇష్ట వ్యావహారిక మన్నది ఎట్టా ఉండాలి? అనే సమస్య తరువాతి కాలంలో ఉత్పన్నమైనది. అప్పుడు నేను తెలుగు అకాడమి డైరక్షర్‌గా ఉన్నాను - విశ్వవిద్యాలయ స్తాయిలో అన్ని పాఠ్య గ్రంథాలను తెలుగు మాధ్యమీంలో ప్రచురించ వలసిన బాధ్యత తెలుగు అకాడమి॥ి అప్పగించబడింది. నాడు, మాన్యశ్రీ పి.వి. నరసింవొరావుగారు తెలుగు అకాడమి అధ్యక్షులు; విద్యా విషయిక సాయీసంఘమునకు లక్ష్మీకాంతం గారు అధ్యక్షులు. ఈ ఇరువురి ఆధ్వర్యంలో ఇిష్టవ్యపీవారమునకు ఒక రూపం అవ్వటం జరిగింది. న్‌ 1867లో నూజివీడులో లక్ష్మీకాంతం గారికి "గురుపూజా మహోత్సవం" జరిగినప్పుడు, నాటి కనకాభిషేక సమయంలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ ప్రతినిధిగా ఆ ఉత్సవంలో పాల్గొనే అదృష్టం నాకు లభించింది. | 1868లో తెలుగు అకాడమిని ప్రారంభించినప్పటి నుంచీ గురుపాదుల బవాభాగ్యం నాకు లభించింది. తెలుగు అకాడమిలో నా సతీర్చులు శ్రీయుతులు గొడవర్తి సూర్యనారాయణ, డా. కొత్తపల్లి వీరభద్రరావు, డా. బోదరాజు రాధాకృష్ణ ప్రభృతులు పనిచేసేవారు. బహుశః మా లెందరి బలవంతం వల్లనే లక్ష్మికాంతంగాటీ ఆంధ్ర సాహిత్యచరిత్ర' రచనకు ఆరంభం చేశారు. కాని, అద్‌ పూరి ' కాకపోవటం దురదృష్టం. బంధువులను, మిత్రులను, శిష్యులను దుఃఖ సముద్రంలో ముంచి లక్ష్మీశాంతంగారు 10.1.1972 తేదీన న్వరస్తులైనారు.అనాడు గౌడవరి సూర్యనారాయణ గారు. పాటిబండ మాధవశర్మగారు.' నీమ్‌. భక్తిపూర్వకంగా వాహకులమై, వారి అంతిమయాత్రలో పాల్గొన్నాము. ళ్‌ ప తెలుగు అకాడమిలో 'విజానసమితి' అనే సాహిత్వ సంఘం సాహిత కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ ఉండేదిమిత్రులందరం కలిసి తీ విజనసమిత పక్షానే లక్ష్మీకాంతం గారి "స్మారక సంచికను ప్రచురించాలని తలపెట్టినాము. సహృదయు
బహుముఖ ప్రజ్ఞాణలి లందరి సహాయ సహకారములతో 1974లో ఆ సంచికను, ఉన్నంతలో, సర్వాంగ సుందరంగా వెలువరింప గలిగినాము.
లక్ష్మీకాంతంగారి వ్యక్తిత్వమును, వారే (వాసికొన్న పద్యములు ఇట్టా విశదం చేస్తున్నవి:
తామగ చెంత కల్పువ్హుకన్ను నడ
న్వేచ్చుగా నంచరించున వేని యొత్ళ
వండు లోరన్సు వదినెడు వొలు వేడ
అకలయ దవ్పియును గభినవ్హ్యుడ్రైన
అధికారము మన్చించాద
నధికారిని గుణము బట్టు యోారాభింటున్‌
అధభముడగున్నోం యాలతోం
వఖమునమన తాలగి నిలుతు వామునతుబలొౌన్‌
ఎబ్బులఎడి వ(తికలకు
రహ్ట్రలతు నోన నేను బ్రానన కొంచెం
అచ్చాత్తి చూచుకొని యెజి
ముచ్చట నొదారణముగో పొదమదు నాకున్‌
ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయము నుంచి లక్ష్మీకాంతంగారు రిపైర్‌ అయినప్పుడు ఆనాటి సిండికేటు. ఆనాటి వైస్‌ఛాన్సలర్‌ డా. సి.ఆర్‌. రెడ్డిగారు వెలువరించిన అభిప్రాయములు లక్ష్మీకాంతంగారి వ్యక్తిత్వమునకు పట్టిన జోహార్టు!
చివరిమాట. విశ్వనాథ-పింగళి జంటను గూర్చి, పింగళి - కాటూరి జంటను గూర్చి అప్పుడప్పుడు వివాదములు తల ఎత్తుతూనే ఉన్నాయి; అది కొందరికి సరదా కూడా. ఒకరిని ఇంకొకరితో పోల్బ్చవలసిన అవసరం లేదు. ఎవరికి వారే సాటి; ఎవరి వ్యక్తిత్వం వారిదే. వారి వారి కావ్యాలను చదువుకొని, అధ్యయనం చేసి అనందించటమే మనం చేయవలసిన పని; అంతే కాని కలతపడి, కలత చెందించ వలదని సహృదయులకు నా మనవి. "తొలకరిలో పేర్కొన్నట్టుగా.
గరుక బోళ్టామ్యు. లిచటి వస్తువులు ౨న
నలినివయత దము. నిటు తలబి వై"
తితిళి 2550౧) గజ౧0౧8గ౧) 5 ౧౩110 1౧6 0125851041 ౧౦౪|౮. = రగ 5. గెిడరగడకగం[గగ4గ
రసజ్ఞశిల్సి అటి గురుసుతి అాణవాలే వరనారద గురునకు, త దురునకు, గణపతి కుమార గురునకు జేజే సుర రక్షో గురులకు, కవి వర గురు వాల్మీకి తరణి భవులకు జేజే. ఎందరా విద్యాగురు వరు లెందరొ సాహిత్య మర్మ హితబోధకులా యందరిలో లక్ష్మీకాం తుందలచి ఘటింతు కేలు దోయిందలపై. సాహిత్య చరితలో జంటకవుల పంట ఆంధ్రికి ప్రత్యేకమైన దంట, ఆధనికాంధ్రాన ఆదికవుల జంట తిరుపతి వేంకకేశ్వరుల దంట, మళ్లైత రీతుల తొలిపంట వేంకట పార్వతీశ్వర కవిద్వయము దంట తొలకరి కతల మలిపంట పింగళి కాటూరి కవియుగ్మ కమ్ముదంట. ఒక్క కవుల జంట నొకరిక్రి పుత్రుండ నొక్క జంటలోని యొకరి స్‌షు డగుట రెండు జంటలందున మిగిలిన తండ్రి గురుని భక్తి దలతు నెప్పుడు | సాంతాభ్యస్త విశిష్ట వాజ్చిచయులౌ ఛాత్రుల్‌ స్వతంత్రుల్‌ కృత జ్ఞాంతే వాసులు పూజసేతురు మవోపాధ్యాయు, సారస్వతా భ్యెంత్తీన రసప్రసన్నుని, వచో భావార సంపన్నుడా కాంతున్‌ మద్దురు నర్ష్యపాద్య మణి ముక్తా పుచ్చి వారాళితో 1 ౯ ఎగదువ్వగా వంగ కెగయు పటుతురాయి వలె నిల్చు తెలి కేశమువి బెడంగు, ఈ నద్యాలు 1967లో ుడువూజో మవోత్సునంలో చదివిన
గురుస్తుతి నిడుదైన నొసటిపై నిలువుగా దిద్ది తీ ర్చిన యెగ్ర చాదు వాసనల సారు, మడత 'పెటిన బెటు మాయని నునువటు బంగారు పోడవు జుబ్బా పసందు చలువ చేసిన స్తు తెలినూలు పొందూరు మడుగు దోవతి పింజె మడుల తీరు, నయనముల తాలుచు నులోచనముల మెరపు, కంఠమున వ్రేలు గ్రైవేయకమ్ము తీవి, వేదికను నిల్చి నటియించు విగ్రహమ్ము గురులకు గురుండొ మారు డ్రి వరుడొ యనరె |! వేలకొలది పత్రంబులు వ్రాలు పేర్చి గంపలను బండ నింపగా గాదుక్రత, జాన దుగంపు మీగడ సారమెత్తు వ్కు మిన్కుల మలి కవిబ్రహ్మతానె | ఆచార్యోత్తములు దృవింపగ, తదీయాధ్యాపకాస్తక్తి, ప్రా గ్వా చోదక్తత నాంధ్ర వేంకట సరస్వత్యగ్ర పీఠరంబులం (బ్రాచార్యత్వము నిర్వహించిన యధృ వ్యప్రాభవుండట్టి బ్రా హ్మ్‌ చారుస్తవ గణ్య పుణ్యగురు లక్ష్మీ కాంతు పూబించెదన్‌ ! తెలుగు మాగాణి జానుదన మొల్కు తొలకరి ముత్యాల గిలకరించె. మమత యంటని (ప్రేమ మానవాళికి పంచు సొందరనందన శాఖి నాలు, అపరోక్ష దైవమౌ ఆదిత్యు గొ నియౌడి ధరణిపై తేజోలహరుల నింపె మధుర పండితరాజ మస్తకన్యనస్త శృం గార గంగా తరంగాల తేలె, ప్రాచ్య పాశ్చాత్య సాహిత్య పద్ధతులను మేలవించి విమర్శ వథాల జూపె, ఆంధ్ర వాజ్మయ చరితంబు నవల నెవరు చెప్పి, వ్రాసిన్‌ నది గురూచ్చిష్టమె కద |! భారతాకాశ వాణిలో ప్రభుత మార ఆంధ్ర గీర్వాణ కార్యక్రమాల నడుపు నవసరాన సవోద్యోగ మాచరించు కీర్తి తన ఇష్యులందు నాకే లభించె |!
డసజ్ఞల్సి తిరుపతి వేంకటేశ్వర సుధీకృత నాటక రాజియందు మా గురుడు ప్రధాన భూమికల గుర్వనుర్తక్తి పప్రకాస్తి నందడో, సరసత వాయువీధి పలు సంస్కృత నాటికలందు నన్ను తా పరవశ మౌనటుల్‌ బహుళ భంగుల తీరిచి మోదమందడా 1 సర్వభాగత రాష్ట్ర సాహిత్య పరిషత్తు కార్య నిద్వాహ కాగ్రణుల మించె, ధీ చాతురుల సర్వదేశ సమ్మాన్యులౌ గ్రంథ ప్రణీతల గారవించె విశ్వవిద్యాలయ విబుధ వర్గంబుల నగ్రాసనాధిపత్యము వహించె ఆంధ్ర భాషా మహో ద్యానమ్ము ఫలపుష్ప భరిత నిత్యవసంత వనిగ పెంచె 1 సభల పరిషత్తులను బృహస్పతి యెవండాొ, కళల శావ్య ప్రశస్తి భార్లవుడెనండా, అట్టి గ్రినాథ చింతన స్వోంతు నమల రష్మి మంతు లక్ష్మీకాంతు వ్రస్తుతింతు 1 లం! "ఒకనాడు లక్ష్మీకాంతంతో యూనివర్సిటీకి వస్తాను. నీ పాఠం చెప్పుతీరు గమనిస్తానన్నాను. ఆ విధంగా వెళ్దాను. నన్ను క్లాసులో కూర్చుండబెట్టి తాను ఇిష్యులకు పాఠం చెప్పాడు. ఆ బోధనా పద్ధతిక లక్ష్మీకాంతం పాండిత్య ప్రాభవాలకూ ముగుణై నాను, లక్ష్మీకాంతం నేనూహించిన దానికన్నా జాలి ఎన్నోరెట్లు పెరిగాడు.” ల | శతావధాని చాళవళ వెంతకుశాన 96౧ దీ
గురుదక్షిణ గురుదక్షిణ కవితా కర్పూర నీరాజనం నండూరి రామకృష్ణమాచార్య
నీతల యూవు న నడకన నుడకాయయు లత౨ఎ యే మవా నోతకు గర్తు? తాల్లునడ నవలనం గదని ఎవ ఖాత తవంులన్‌ మలబినట్టు తపిట్టుర/ నావాతీ నరం జ్యోతి నీవు వింగలి మవోదచయ ఎక్టుతలా ఎగదగుడూ / నావాతీ నమాక్ల = నొరన్హ్వృుత చదల డ్రాలుచుండును రండు తన్ను లగుచు ఎన్హుడో లౌ నాంధ్రి = ఏ కాంత వడుడొ అతడు. = అ్యుక్ట్రు కాంత డనగో " బరగొ ఆంధ్ర భారతమ్యు. = యావత్‌ త్రుతుల యందు ఖానదీవ్లీ యందు = భావ యందు నడువమాన క్తీర్తి నిర్దించుతో గల్లా కవుల యందు లక్ష కాంతు డడులె వంగాలి లక్ష్య కాంతుడు = నవీన ననాతన నొపాతీ కలా నంగమ లంగ బిందువు = లోొనైళ నమన్హయ శిల్ప నొభనో త్తం గ తవన్హూ - ఎట్టతంతా వామవన్సుగో తుంగ భంగ దొ జంగచు నొవాతీ చతల = స్వాదు ఎమర్చక నొర్దుభాముడున్‌ / దీవము వెళ్ళు దవముల తోజమయుతో వలింంభు లీతి =లీ (పొాశన చేడు శివ్వులతు వాజ్ఞుయి దీవ్తిని గూద్దినాతు “శో ఖావరి వోవ దీభితులు భాఎతలంబుల లోన బమ్ముచున్‌ నశ వలుకుల్‌ నదా తాలున నోబ ద్దునించులో నాల్లు బిత్యు లన్‌,
ఉచిత
కవితా కళ సత్వరజస్ఫ్సుల లీల = వనంగలి రక్ష కాంతం
రసజ్జశిల్చి గురుస్మరణ ఆచార్య నాయని కృష్ణకుమారి.
మా గురువుగారు క్రిర్తిశేషులు పింగళి లక్ష్మీకాంత సుకవిని స్మరిస్తూ ఈ వ్యాసావిష్కారానికి (ప్రయత్నిస్తున్నాను.
ఆంధ్ర సాహిత్య లోకంలో సుప్రసిద కవిగా ఆయనను ఎరగని వారుండరు. ఆయనా, క్రిరిశేషులు కాటూరి వేంకకుశ్వరీరావు గారూ, జంటకవులుగా పౌందర నంద కావ్యకర్తలుగా, చిరస్తాయి అయిన కీర్తిని గడించినవారు.
లక్ష్మికాన్తం గారిని విద్యాగురువులుగా, ప్రత్యక్షంగా నేనెరుగుదును 1948లో నేను ఆంధ్ర విశ్వ కళాపరిషత్తులో బి.ఏ. ఆనర్భు నాయి విద్యార్థినిగా చేరినప్పుడు ఆయన మాకు సాహిత్య చరిత్రలో పాఠాలు చెప్పేవారు. తెయేగుశాఖకు అప్పటి అధ్యక్షులు కూడా! గురువుగా ఆయన వ్యక్తిత్వం చాలా గంభీరమైనది. వారి మాట ధాటి కలది. మనసు వెన్న మాటలోని ధాష్టీకం మనసులోని మేత్తదనం, రెండూ ఆయన వ్యక్తిత్వంలో సరి సమానంగా భిసిస్తుంటాయి. కవిత్వంలో నెలకొన్న ధార, ప్రొధిమ రెండూ ఆ వ్యక్తిత్వం వలన రూపు దిద్దుకున్నవే అని నా భావన. లక్ష్మీకాన్తం గారు కూడా. శ
ళ్‌ తొలుత భాలతీఐ
తాతకి నున్సు తికి వభమ కారణభూతుల్‌
మా తిళృనూరన్హుల
గతము గ్యోతజుడో ననుచు గర్పింతు నుదిన్‌
అని చెప్పుకున్నారు. ఈ అత్మ (ప్రశయం ఆడంబరం వలన కలిగింది కాదు. ఇది అక్షరాలా నిజమైన వ్యక్తీకరణ. గురునకు దేవునకుం గాక ఒరులకు "చే మోడ్చి" యెరుగని వారాయన. సిష్య ప్రపంచం ముందు ఎంత గాంభీర్యాన్ని నటిస్తారో గురువుగారి పట్ల అంత వినయశీలి. ఒక్ష పద్యంలో
” అంతిలి మాన్చి భావగతమౌా వలుతున్‌ వొబయింబి నట్బులో
నంకల్సు తర్జి దిది రరవంతముగా నొానలించా నావ్పుడా
తంకం రాజు మత్రగజ కేధత నద్దురుదాంబితుండు మా
వేంకు థాని నద్దుడు ఈ (భువన్‌ మద నల్చి తొత్పాదన్‌ ౯ వేళ అని గురువర్యుని ప్రశంసించి, మరొక పద్యంలో గురువుగారి ప్రాణోత్క్మమజణ
గురుస్కరణ
౮ మా గుడందిన్వ దిగిన వాజ్బయను గద్రె
యుడ్ణ ననధివ్లితంబయి యండగలదు *
అనభిగమ్చుయు నభద్దువ్దుమ్యు. నాచు
ఎభ్రమాడ్భు ని నింనోనన బమమున ౯
అని చెప్పటం భావనిర్భరమైనది. లక్ష్మీకాన్తం గారు తన గురువునకూ, తన భార్యకూ తప్ప అన్యులకు తమ కృతి నంకితంగా అవ్వలేదు. భార్యా వియోగదుః ఖంలో మునిగి. ఆమె గరిమకు ముగ్గుడై గురువుకూ, దేవుడికీ తప్ప ఇతరులకు (గంథమివ్వని తాను, తన సాహిత్య శిల్చ్ప సమాక్ష నామెకు అందించానన్నారు. అంతపని "చేస్తే కృత మెరుగని యామె తనను తత్రోసిపుచ్చి తాను లేని స్థానాన్ని చూచుకుని వెళ్ళిపోయిందని దుఃఖపడ్డారు. ౭
లక్ష్మికాన్తంగారు నమ్మిన ధర్మాలు రెండే రెండు. ఎప్పుడూ తాను విశ్వసించిన సత్యాన్ని '*యి విడవకుండా ఉండడం. తాను చేసిన, చేస్తున్న పనులను విమర్శించుకుంటూ ఉండడం. వీటితో పాటు సత్యదూరులకు దూరంగా ఉండడం, మేలు" మరచిన వారిని క్షమించలేకపోవడం ఈయన గుణాలే. సత్యమే చెప్పి మిత్రుల్ని దూరం చేసుకోవడం, సతృమ్మతంగా హితం చెప్పే మతిమంతుల్ని నమస్కార పురస్పరంగా తలుచుకోవడం ఈయనకు గల లక్షణాలు. _
లక్ష్మీకాన్నం గారిని అంతర్ముఖత్వం కలవ్యక్తిగా గ్రహించవచ్చు. ఆయనకు ఒక పనిని చేపటి జయప్రదంగా పూర్తి చేస్తున్నవ్పుడున్న పటుదల అదిపూర్తి అయిన తరువా ఉండదు. అప్పుడు ఆయన్ని అవరించుకునేదీ ఉత్త ఉపేక్ష ఒకరి మాద పగబూనడం అయనకు వెరపు కలిగించే విషయం. తనపై ప్లగబూనిన వాళ్ళతో మామూలుగా మాట్లాడడానికి కూడా వెరపే! సంతోషం .కలిగోసో విషాదం చుట ముటినా పటలేని మవ్‌షి. ఉప్పొంగడమూ, వేసటతో క్రుంగి పోవడమూ, ఈ రెంథ్‌ చర్యల్లో ఈయన స్వభావం చిన్నపిల్లవాని తంతు. తండ్రివల్ల సత్త్వగుణం తలివల రాజం ఈయనకు సంగక్రమించగా ఈయన ప్రకృతి ఉభయగుణ సమభాగ సర్‌మయజిత నిత్య వర్తనం కలిగి ఉంటుంది. అందుకే ఈయనను కొందరు లౌకికుడనీ మం కొందరు జేలివిగలవాడనీ అనుకుంటారు కొందరు సర్వస్వతంత్రుడనుకుంకే, మరి కొందరు తంత్ర భీదకుడనే అభిప్రాయాన్ని వెలిబుచ్చుతుంటారు. కాని కవి మాత్రం తనను గురించి తాను వట్టి ఛాందసుణ్లీ అని అనుకోవడం కద్దు. ఈ అభి[ప్రాయాలన్నీ పరిశీలకుల మనః (ప్రవృత్తులపై ఆధారపడి అవిష్కృతాలైనవి.
లక్ష్మీకాన్తం గారి కావ్యాలు రమణీయార్త ప్రతిపాదకాలు. కమనీయ .శలీవిన్యాస సంపుటాలు ఆ విషయంలో ఆయన కమలాసను రాణితో దీటుకాగల సుకవి. తాను తనదైన బుణాన్ని తీర్చుకోవడం, విద్యాదానం చేయడం అణుమాత్రమైనా దైనా పరోపకృతిని చేయడం, కవి తనను బ్రహ్మానంద పదోపస్థితుని చేసే లక్షణాలుగా భావించారు ఎక్కడ కృతజ్ఞత చెప్పుకోవలసివచ్చినా లక్ష్మీకాంతం గారు తనకు జ్ఞానమిచ్చిన గురువునూ పతీ జీవితయై సాదుతనమ్మున మెలిన తన సౌభాగ్యలక్ష్మి అర్జాంగినీ మర్చిపోలేదు.
రసజనల్సిగ ఆయన తన డైరీలలో వివిధ సందర్పాలలో వ్రాసుకున్న ఆత్మానుభవ మపహితాలయిన కవితా ఖండికల నన్నిటినీ వారి కుమారులు ఒక సంపుటంగా (ప్రచురించారు "ఆత్మలహరి" అనే పేరుగల ఈ సంపుటిలోని ఖండికలన్నీ కవి యొక్క అనుభవం నుండి రూపు చెందిన భావ సంచయాలు. కవి, తిరుపతి వెంకక్రేశ్వరుని దర్శించినపుడు, భగవసన్నిహిత బుద్దియై భక్తితో దైవ (ప్రారనలు పచరించి నప్పుడు, వివిధ సభలలో సందర్శోచితుగా ఎక్సత్‌ దైవ ్రార్ధ మై ఇ) ప్రసంగాలను కవితలో బంధించి వచ్చినప్పుడు, తన కభిమాన పా(తులు (8 బ్రలల్బు' (6 గౌరవనీయులు అయిన వారు స్వర్గస్టులయిన తరుణంలో వారికి నివాళులర్పించవలసి వచ్చినప్పుడు తన మనస్సు స్పందించిన తీరులో అవిష్క్పృతాలయిన ఖండికలీ కావ్యంలో ఉన్నాయి. ఇక్కడ అన్నిటకి తలమానికమైన ఒక ఖండిక "లక్ష్మి నిర్ణమనం'. తెలుగు సాహిత్యంలో అన్ని కాలాలపాటూ నిలిచే స్మృతి కావ్యాలెన్నో ఉన్నాయి చప్పున చెప్పవలసి వస్తే మాతృస్తుతి నిర్భరమైన నాయని వారి మౌతృగీతాలు, వారిదే పుత్ర స్మృతి పరంపరత్‌ చదువరుల గుండెలను చీల్చే విషాద మోహనమూ, సతీస్కృతి 'పూర్వకమైన విశ్వనాథవారి వరలక్ష్మీ త్రిశతి, ఏ సాహితీపరులకైనా నాలుక తుదికి రాక తప్పవు. ఆత్మలహరిలోని “లక్ష్మీనిరమనం" కవిగారి సతి (థీమతి లక్షి నరసవమ; 0] నిర్మాణానంతరం వెలువడిన స్క్రతి కావ్యం. ఇది కవి యొక్క కరథీగటిన దుః ఖానికి ప్రతిబింబం. దంపతులిద్దరూ పేర్టు కలిసిన మేనత్త మేనమామ బీడ్డలు. కవి వ, అయన అష చేన్‌ మరదలితో మేలమాడుతూ బాల్యాన్ని గడిపినాడు. లోొక్రావనంలో ఆమె కరధాంంి హ్‌ న్యాలిను తెలిసిన మటి గురువు. తన గృవస్థాశ్రమాన్నంతటినీ, ఫా జ డురు వ, గ 60 నరపిత్సరాల కలిమి బ్రతుకు లు లేక నడిపించుకున్నవాడు. ఆ దంవతులది ల త్త భారాన్ని సర్వమూ ఎంతో పూనికతో, ఓర్పుతో వహించింది ఆమెయే ఇహపరాలు రెంటికీ క్వెగాట్తో దారిదీపం. అమె సౌందరనందంలోని సుందరికి వాకాాతుర ౦లో దీ వ, టువచ్చే వనిత, తనను నొప్పించే వారినైనా వాళ్ళు నొవ్వని రీతిలోదంట్తీన్‌ చేసి బుది చెప్పడంలో ఉదీటుందన చప వచ్చి ఉంటారని కవి భావన. ఆమె అక్కడ అమృతం సేవించి కర వీ ితాశన సుందరీ సమాజంతో స్నేహం కలిపి ఉంటుందనీ ఆమెకు అనుభషావ ఎంచి సౌ ఖ్యం కలిగి ఉంటుందనీ కవి ఆశపడారు. అఆ రకంగా అమె వను 0౦చే సుఖంలో తన సుఖాన్ని ఊహించుకుంటూ “జీవిత శేషాన్ని గడిపి డానికి కవి నిశ్చయించుకున్నారు. అమె దేవతగానో పితృదేవతగానో మారినా,
గురున్కరణ తాను తన ధర్మపతిగా భావించుకుంటున్నందుకు తనను తప్పు పట్టవద్దని కవి అర్థించుకుంటున్నారు. ల ౧ అంత్యప్రేమ పాత్రురాలైన అర్దాంగి నిర్గమిస్తే కవి సత్వ విహినుడు కావడంలో అబ్బురం లేదు. అమె నిరమనం వల్ల వయస్సు పెరిగి వారక్యం చుటుముటినటయింది. కనుపాపల తేజము మరిదగించింటే. సౌఖ్యాయతి లేకపోవడం తేలిసి "రాసాగింది. ఆయన ప్రారంభించిన “ఆంధ్ర వాజయచరిత్ర" రచన పూర్తి చేయాలన్నది లక్ష్మీనరసమ్మగారి కోర్కె. ఆ వ్లస్తకం మొదటి భాగం మాత్రమే కవి పూర్తి చేయగలిగారు. రెండవ భాగాన్ని పూర్తి చేయడానికి, భార్యా వియోగ దుఃఖం వల ఆయనకు ఆసక్తి ఆయువూ రెండూ చాలలేదు. ఆ రకంగా కవి తన ధర్మపత్ని యొక్క అంత్యకాల శుభవాంఛను పూరించనే లేదు. కాని ఆయన సంకల్పించిన పని కాగితాల మోద అరకొరగా మిగిలిపోయినా ఇిష్యుల కోసం ఆయన చేసిన పాఠ (ప్రనచనాలలో అది సంపూర్ణ రూపాన్ని వహించే ఉంది. శిష్యుల నుండి ప్రశష్యులు, వారి నుండి వారి ఇష్యులు రాష్ట్రంలోని అన్ని విశ్వవిద్యాలయాల తెలుగు అధ్యాపకులు సాహిత్యపారాలను అక్షరి బద్ధం కావించే ఉన్నారు. ఆ పాఠాలను (క్రమబద్ధం చేని ఒకచోట కూరిస్తే అదే గురువుగారు (ప్రసాదించిన ఆంధ్రవాజ్ఞయ చరిత్రకు సమగ్రరూపం. అదే ఆ దంపతుల మనోవాంఛకు రూపమిచ్చే విద్యాఫలం. అటువంటి పనికి సాహితీ పిపాసువులు నడుంకట్టి. పూనుకుంటారని ఆశు అదే అందరి అవశ్యకర్తవ్యం. న! సంతత శిష్యశ్రేయ వృంతనుడస్మ్కద్దురుండు స్పిగ్గశరజ్యో త్సా ంతఃకరుణుడు రససి దాంక్‌ రహస్యోనిషదుపాధ్యాయుండున్‌ [గ్‌ = చాగంటి గోవాలల్టవ్టమూర్తి
న.
న. శతావధాని చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటశాసి గారు హన (1870-1950) ఆంగ్రకవత్రా జుగద్లుడు డమరప్పురత్రా దరఅఫోయెను. శివ నంతతుల ఎఐడబ నవాజు గీర్వాణ వాణీ (నక్త ల్రార దోవతలు బెన్టుగలరింక దౌొబు కంత ౮ “గురుకీర్తనము"” - పింగళి లక్ష్మీకాంతం
.. లి అవతల ఫట స: | ర క న్‌ ష్‌: గ ఖ్‌ | శ | నే / | | క్‌ _ లి పింగళి లక్ష్మీకాంతం కాటూరి వేంకకేశ్వరరావు (1894-1972) (1895-1962) ౯వంగలి కాంత నుకవతో నంగాతము బెల్ఫేవిళ్ళ నద్దుడు త్దవన న్దుం గలి మూత్రుని గావం చం గొండొక వద్దురచబన చేతు జఉవలతన్‌ ”. = నాటూరి,.
రసజ్ఞుల ॥క ః కవితా సామాగ్రి పుష్కలంగా ఉన్న “తొలకరి
- డాక్టర్‌ సుమనశ్రీ ” ఆతి బ్రొధ్రాడుంగళ నవోయల గూడక్త రేయినాక్త వై నాకనమందు దోచాడ అాంకుడు జాతళ్ళులా తోడుగాగని జే తతముండి నిళ్చలత నదియు? యాజన ముభియన్సవ త్భా/ తడై యశమ్కును జీరాయవు గల్లి నుఖమ్మ జందుమూ ” అని "కవి శిశువును ఆశీర్వదిస్తున్నది ఎవరో కాదు, పింగళి - కాటూరీ కవుల! కవిత్వమనే మధువును ఒక్కసారి ఆస్వాదిస్తే చాలు కవికి ఆకలీ తెలీదు, రాత్రీ పగళ్ళ మధ్య తేడా కూడా తాలీదు. బంధుమి(త్రులూ ఆక్కరలేదు. రాత్రిపూట ఆకాశంలో కనిపించే చంద్రుడూ, నక్షభత్రాలూ తోడుగా ఉండగా ఒక్కడూ నిశ్చలంగా ఉండి ఏదో ఆలోచనలో మునిగిపోయి వ్‌ కవితనో అల్లుకుంటూ ఉంటాడట యువకవి! అసలు కవుల ప్రపంచమే వేరు. ఒక ఊహాలోకంలో ఉండిపోవడం తమ చుట్టూ ఉన్న (ప్రపంచాన్ని అంతగా పట్టించుకోకపోవడం వాళ్ళ ప్రత్యేకత. 'దేవతలని మాట్టాడమని కోరితే కవిత్వంలోనే మాట్టాడతారని' ఒక వాశ్ళాత్య విమర్శకుడు ! ్వాట్రిత్తటులో అతిశయోక్తి ఏమీ లేదనిపిస్తుంది. వాక్కునకు దివ్యత్వము ' దైిస్తుందను మాట. ఉండేవన్నమాలినీ టే స్పుమాట. ఉత్తమ కవిత్వానికి, దివ్యుల వాక్కునకు భేదమే అసలింతకి కవిత్వమంటే ఏమిటి అన), పశ స స (ప్రశ్న మళ్ళీ మళ్ళీ ఉదయిస్తూనే పంది స్కి ఛందోబద్దమైన రచన. అలోచన, ఊహసోధనాల్లిగో ఆనందాన్ని చ వము నిరూపింపిడే కవిత్వ"మని శామ్యూల్‌ జాన్సన్‌ అంకేు, "కవిత్వం పఠ్‌హిదిసా జన దాని అవ్యవహిత (ప్రయోజనం ఆనందమే కాని సత్యం కాదని నో మక న్‌్‌ వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం' అని నిర్వచిస్తాడు మన ౨శ్వానాథుడు. అసలీ కవేత్వానికీ ఎలాంటి సామాగ్రి అవసరం అన పషేకి ఎవరి సమాధానాలు వారికే ఉండవచ్చునేమో గాని 1923లో "తొలకం* సవీతా సంపుటి ర్థైపరిసున్నుడు మాత్రం శ్రీయుతులు పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారికీ, కాటూరి వంక శ్వర రావుగారికి మాత్రం స్పష్టమైన అభిప్రోయాలున్నటు తెలుసుంది కావాలంకు ఎంపుటిలోని *క్రవిత్రాసామా(గ్రీగ్‌ చదవండి మిక్తే తెలుసుందిె ఒక దశలో శేష క్రవిత్యమే గొప న | ఫలు “పు కవిత్వమని భ్రమపడవాళ్ళూ ఉనారు. దలరి వగ వ్‌ గౌరవించిన వాళ్ళూ ఉన్నారు. ్రొడ్డ్‌ నమాసకల్పేపేని అత గానీ కవిత. సరు, అయితే ఇవన్ని పద్యంలో కవిత్వం ఉన్నప్పుడే భాసిస్తాయి ద! శ్యమైనప్పుడు ఇవన్నీ ఉత్త కాంతిలేనీ ఆభరణాల అవుతాయి.
తొలకరి ఈ కవులు "కవితా సామాగ్రిలో ఏమంటున్నారో చూడండి:
“వ్రరంవుంబలుతుల్త్‌ తువాల ఆలముల్త్‌ తల్పుల్‌ వికన్తాన ము
ల్భ్రువ్సు బంగారయయు వొవ్చు దంయలు జ్తోల్ల్‌ ల్‌ చంిగాలుల్‌ ఈ
త్తువు నొమాగి యణంభు జూవెదు, తుత్తుం ఐన్హ నెట్తుండునో
యివుడున జూడని వానకం బలెనా పొతూ” చాల నంతనముడ
కవిత్వానికి కావలసినది ముఖ్యంగా ఒక గొప్ప ఊహ. పాఠకునిలో ఒక గొప్ప అనుభూతినీ, ఆలోచననీ కలిగించాలి. కానీ ఉత్తభాషాపరమైన విన్యాసం కవికి పెద్దగా ఉపయోగపడదు. ప్రకృతిలోని అందమూ, ఒక చక్కని వాతావరణమూ, కవికున్న ఊహాబలమూ ఒక చక్కని కవిత సృష్టింపబడడానికి అత్యంత అవసరమైన పరికరాలు.
"పై పద్యంలో కవితా సామాగ్రిని ఒక్కసారి జాగ్రత్తగా పరిశీలించండి. కర్పూరపు వాసనలాగ మనల్ని వెంటాడే పదాలు, ఒక చల్లని వాతావరణాన్ని హాయినీ కలిగించే తొలి వర్షపు చినుకులు, నేత్రపర్వంగా పుప్పించిన సరస్సులోని కలువలు, కర్ణపేయంగా వినిపించే కోకిల స్వరాలు, కళ్ళు మిరుమిట్టు గాలిపే అచ్చమైన బంగారము, మధురమైన సువాసనలు వెదజలే రంగు రంగుల పుష్పాలు, కాంతి గొలిపే జ్యోత్స్నలు, చల్లని గాలులు - ఆసలైన్‌ కవితాసామాగ్రి అంటారు ఈ కవులు. న్‌
కవిత్వం అంకే ఉత్త ఆలోచనే అనుకునే వాళ్ళకి అనుభూతికి అగ్రతాంబూల మిస్తున్న ఈ కవుల వాదన అర్ధం కాకపోవచ్చు. గొప్పు కవిత్వం ఒక గొప్ప అనుభూతిని కలిగించాలి. అనుభూతి తర్వాతే ఆలోచనకి విలువ. కవిత్వం అంక ఏమిటో తెలీని వాళ్ళు ఎదురుపడి వ్యాకరణాన్నీ. భాషనీ పరిశీలిస్తూ పైపై మెరుగులు లేవని పెదవి విరిస్తే ఏ కవియైనా విసుక్కుంటాడు. కాటూరి - పింగళులు ఎలా విసుక్కుంటున్నారో చూడండి:
కపితాలతాంగకత గ(రసూవణమైన
కలువ మొచేఐడ నలగివోశ
మా ఖతి తన్ఫుల తీ తందనవు దణ్క
నగలు కై నేయ శుత్చాచ్కు గలదా
ఈ వలిగాడ్డు) మమ్యూ వహంబిన దవ
జ్వాల లీనునా కాని నొబ్బమిదదు తీయని యూ గందుగోయిల గానమ్యు వాజూరు నారఖమూ ఎనుగవకు
ఈ తుషార ఊంయ్మ మూ బోతులందో
మలినమై పోయె గొనకున్సు చూసా వొండు
నుత బోల్టుమ్యు. లిచనో నన్తు వులు వని
నలివి వేయకు దకు నిటు గలబ్బివైబి
రసజ్జనిల్పి
అసలైన కవిత్వాన్ని ఆనందించలేని వాళ్ళు విమర్శకులైతే పైపై మెరుగుల కోసమే వెదుకుతారు, సహజ సౌందర్యాన్ని గుర్తించలేరు. గొప్ప అనుభూతిని అందుకోలేక అరం కాలేదని తోసి పుచ్చుతారు. అలాంటి వాళ్ళు కవిత్వానికి దూరంగా ఉంకేీనే మంచిది కదా!
"కోకిల మరో మంచి కవితా ఖండిక. కొమ్మావి గున్నపై కూర్చున్న కోకిల దూరంగా నిల్చుని సమయం కోసం వేచి చూస్తున్న బోయవాణన్ని గమనించలేదు. పాటలు పాడుకుంటూ (ప్రపంచాన్ని మరిచిపోయిన కోకిలకి బోయవాణ్నుంచి వచ్చే (ప్రమాదాన్ని గుర్తు చేస్తున్నారు కవులు, సమయోచితమైన (ప్రశ్నలు వేస్తూ "హెచ్చరిస్తున్నారు లే
బోయని దురాక నశుట ముంవహమి?
గాన లోలత్తుమున 'జాణమైన ఐఎడువ
దలతు వారేమి? శానవయులకు దోశ
కాలములు లోరి మాకు ఎిక్టామ్బు. నేని
చెవిని నోడుంబి నోనాంత చార్చుచున్న
ఎంత నిశ్చింతతో నుందు వేయి చెశ్చమ?
అంటూ ప్రన్నిస్తున్నారు కవులు. ఇంకా ముందుకు పోయి -
నరవరాథను నన్హేల యెణుకు గొడ్లు
ననొడ నిర్సీతిమై నుంటొవా వచింన్లొ
అనవరాథులు నవరాధదు లనాడ భోద
లఅవము తోఠినాత్ము లకు వలభళ్ళు నుమ్ము.
అని నిశ్చయంగా చెబుతున్నారు. కఠినాత్ముల్నీ, హింసా రాజకీయవాదుట్స తప్పించుకొని తిరగడం అవసరం కదా! బోయవాణ్ని తప్పించుకోలేక పోతే జరిగేదేమి కవులు ఊహించగలరు, కానీ భరించలేరు ఆ దృశ్యాన్ని -
చూడగాజూల నవవిధ బాడు ఎంట
దెబ్బ తని టొంద బడగ నీ యజబ్బిచెళ్తు
కడకు బడుగున నబ్బి నిన్సాడన వట్టి
మెడ వఎలబి నంబచిలో (గుక్సు నడుచుచుండు
దీంతో సరిపుచ్చక కవులు బోయవాణ్ని కూడా హెచ్చరిస్తారు. అతని నిర్ణయని నిరసిస్తారు, అతని కండకావరాల్ని అసప్యాంచుకొంటారు." "బాహు బలమును బుద్ధి వైభవమునున్న గత్తి చేబూని యుద్దరంగమున కురక' మంటూ ఛాలెంజ్‌ చేస్తారు. "కోకిల' కవితాఖండికలో గొప్ప "వరికీలన ఉంది, అనుభూతి ఉంది. అచ్చమైన ఆలోచన ఉంది ఇవన్నీ ఒకే కవితాఖండికలో (ప్రదర్శించగలగడం ఈ జంటకవుల ప్రతిభకి నిదర్శనమే మరి.
తొలకరి సంక్రాంతి నంరంభాల గురించి ప్రస్తావిస్తూ కోడిపందాలను ఎగతాళి చేస్తూ ఈ జంటకవులు 'సంక్రాంతి' ఖండికలో ఎలా నిందిస్తున్నారో చూడండి-
వెలమ దొర లార/ లండు మా వెంబినక్టో
గోడు వోతుల దొందు, మా బోదనుంజూ
కాలేతన గత్తి గజ్టై వంతాలు వలికి
వొడుతము చూవలొడు వై వందేోములతు
నంచులందెండుు మబుణమిబ్భు] నావుకాలటి
వెద బంవుడు, వడ్లేకె పాలరబోక్రు
ఉండూ వేరును నిట్టుజుడే మునమ్ము.
అరం పరం లేని ఆహమాలతోనూ కావేషాలతోనూ అనవసరపు యుద్దాల్ని ఎగతాళి విస్తూనే రక్తతర్చణం చేసి పందెంలో. నేలకొరిగే కోడిపుంజుని కూడా ఎలా ఎద్దేవా చేస్తున్నారో గమనించండి -
ఎభివళమున మా తాలు వెలమదొలల
శార్దుములు నచ్చి డాగొద్దుచ్చురణా బద్ద
ఖవితడ వ్యతకయం దీవు గజన చేని
వదిబి వెట్పుము యళము నన్సాంబినట్టై
దొలలకనోగుక్కు ఓవ రోడ చమురబనాడో
నాడుగుదువొ లేదొ? తంతమున్‌ దపనట్టో
తత్త కాలికి గరుదంచ్చ్కు. నాత్తులట్లు
వంద్లా పాడుభున్సును బ్రాలపోక
మెడను లిల్టుంబి లివ్వూన మొది తొలి
తంలమున దుదియాడువ్రు గలుగుదాక
బోది మదోనెదూో వోడథంజా లేద్‌ /
ఈ జంట కవుల పద్యాల్లోని (ప్రసాదగుణం మనల్ని ఆకర్షిస్తుంది. పెద్ద కష్టపడకుండా తేలికగా విషయం అర్ధమౌతుంది. ఈ నాటి వార్‌ న్‌ భాషని ఉపయోగిస్తూ అమృత తుల్యమైన కవితలను వ్రాసారు ఈ కవులు. శస ఎంగొంతి లాంటి కవితలలోని సునిశితమైన దృశ్య చిత్రణ. నాటకీయత ్రశంసించదగిన
స్తాయిలో వుండి మన కళ్ళ ముందు ఆ వోషాన్నంతనూ రూపుకట్టించడంలో అత్యున్నత్‌ంగా కవులు విజయాన్ని సాధించారని మనం నిర్ణయించవచ్చు.
*తొలకరి"కి వ్రాసిన తొలిపలుకులలో కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారు అన్నట్లు 'జొన్నచేను' నిజంగానే అనిర్వచ్యమైన మ్తాడ్తు ఠ్యముగల కవితొ 'ఖరిద్షిక. చేను మంచె మోద నిల్చుని పిట్టల్ని తోలుతున్త్యలోకోన్నృబాణ్స చూసి భీకజన్నప ఎలా (ప్రన్నిస్తోందో చూడండి- ప (1 ( గీ గ్ర | న
ళ్‌ ఓ .౯|ర0 62 + తనం పంక,
రసజ్ఞఇిల్సి ఒత్తుగా బడ్షై గద్హు మా గిత్తల కది వవరాడోడు?- యా యావ రేశ్ర మావు మొన్సు మొన్సుటొ దనుకో డానన్లు యన్ది నొల నిచ్చాడి ద్రైాదు దినాల నుండ దూడకో చాల తున్స్త, వ డుడు గధ బొత్తుగా బక్టు లేదు మా పొలము గు నాల్లు ఎవ్పైళ్ళు చాలును నాకు = ణ్డు టాల నట్టుండా మా లోకు వైన నంత తోలుమూ' - నాల్లు తవ్పైత్భ చాలు నాళ. ఆనమై నొక తర్షైడు లోని మల్‌ మేమినేయదు = బిట్ట వోయినద? లేద? 'పై కవితలోని భాష చూడండి, పదాలలోని ప్రత్యేకత గమనించండి. వ్యావవారిక భాష ఎంత అలవోకగా పద్యంలో వొదిగిపోయిందో పరిశీలించండి. ఇక్కడే ఉంది ఆధునికత అంతా. మామూలుగా మాటుడుకునే మాటలోనే కవిత్వం పలికించడం ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా గుర్తించవలసిన పోోషం. చిన్నదానో మాటలకు చిన్నవాడు ఎంతో ఆదరంగా సమాధానమిస్తూ పచ్చజొన్నలు టీయని పాలుగారు లేతగింజలు తినమని ఆహ్వానిస్తాడు. కాల్చిన నింత తీపి యుండదని ఉచితమైన పొచ్చరిక కూడా చేస్తాడు. అవు ఇంటికి దారి పట్టిందనీ, కుడితికి వేళ అయినదనీ ఇక యింటికి వెళ్ళిపోతానంటున్న చిన్నదానితో చిన్నీవాడు ఏమంటున్నాడో వినండి- ఎను వచ్చాద దొందలో యేల? నకు
దోన వండొత్త టయు గూడ చాంలోదా?
యా దలింగల వే గోన యుత లమ్ము
త్మోరలికు నొత్రుగా నుండా గాన నశ్ల
దొరకలోదదౌగ వూ ముంచా దతం ళలవు
తోని యంబితి రమ్ము న కొరవ నకు
ఆవు నాలుగు పాంజో నరుగతదు
తీనితాని యేగొదవు గాలి దోనవండు
తొనియుంచితి రమ్ము న వొరతు నోను-
నెనగల్హూరైక దొడగంన ఐన్హుదొన/
ఆ చిన్నదానికి ఆ దోసపండు కోసి యిచిన ఆ చినవాడు ఎంతలా ఆ చిన్నదాన్ని (_పేమిస్తున్నాడో మనకి తేలిగానే అరమత టి విషయాన్నంతనీ సంభాషణల్లోని నిర్మించి చెప్పడ్డం ఈ కవితలోనీ ప్రశంసేంచదగిన ఇిల్చం. ఒక్కసారిగా మనకి పల్లె వాతావరణం కళ్గామ్టుందు రూపుకడుతుంది. చేలగట వెంబడ్‌ నడిచే (పేమికులు చప్పున గుర్తొస్తారు. 'హ్లాళ్ళ చిలిపి చిలిపి సంభాషణలు గుర్తుకొస్తాయి.
తాలకరి
"రసాలము' అన్న కవితాఖండంలో శోభన దేవతలా నిల్చిన ఒక వృక్షరాజాన్ని చూసి గొప్పఅనుభూతి చెందిన కవులు ఆ వృక్షాన్ని ఎలా ్రశంసిస్తున్నారో చూడండి-
తలిదాభు జొాంచమ్యు తణుకు నిగ్గులు నాదు
న్యతఆయశమ్మన నిండ నిమ్ము వూదోరియల దబొక్టవుం బీవడచులు వా త్ల ననంబునత లభింవనిమ్యూ తలము బంగరు దాయగల వండ ౨నమిళ తీ రమ్ము నత నావరంవి నిమ్ము
నూను గుత్తుల తక్ముతానులు నా యాడ్ళు
గాలితో నైల్సేమ్ము గాంచ నిమ్ము భధ్చతి నొబార్ద్భమయంతయ రాళిర్రైన
ఎభమునన్‌ దోచుభుంటివు వేదిత హెదిక్‌ యీ నరికి అఖబ్లామడ్భూ నుపాననాది
దవతయతంచు నన్డు నంచు యంగ
సిస పద్యమంకే అట్లా ఉండాలి. సజీవనదిలా ప్రవహించాలి. గంభీరమైన ఆ పద్యం నడకలోనే గొప్ప “హేందర్యాన్ని ప్రదర్శించాలి.
ఈ కావ్య సంపుటిలో మరొక ఆసక్తికరమైన కవితాఖండిక "బో న్తులో ని సింగము'" అడవిలో స్వేచ్చగా సంచరిస్తూ మృగములన్నింటికినీ రానాను మెలగు సింగము మనిషి కుతంత్రములకు చిక్కి బోనులో బ బోనులో అనుభవించవలసి రావటం నిజంగా విచారించదగిన విషయమే. కలా చిక్కియున్న సింగమును సంభోదిస్తూ కవులు ఏమంటున్నాలో చూ
ఊలతవోయెను నిలో యశ్హితణాము
తత్తు వడవోయ న వేము ర్వరనములు
చర్ధువడా నన్హు దున్సువా నొవానమ్యు
తిందనార్తెరు ౨ గోల్ప వాడి బేక్‌
౨౨గిపోయెను న తోళ చవల తచ్చ
బిడుదు చచ్చాను ఈ కంక మరలి రాదు.-
బోనులోని సింగము పిల్తితో సమానము కదా! ఎంతటి వీరుడనా వ్‌ మా దురవస నంభవించగల అవక్షాశదే ఉందంటూ నింగానికి ఎలాంటి సలవో ఇల్పున్నా గమనిరిచండి-
ఎదివళమ్యూన నౌంతటి వర్చళాలి
కం దురవనై వ్రుటౌ యిల్తులే నిజము
గాని యలీనుని వలా నష్తు తు నమయ
ములను నిను బంట్లు తప్పులు మూయిదగద్భు,
తమ్మ. మృగరాజు/ దుత్తించలెమ్యు నీవ
రసజ్ఞల్పి (పకృతి దృశ్యాల్నివర్షించుటలోనూ, నాటకీయంగా దృశ్యాల్ని మన కళ్ళ ముందు రూపు కట్టించడంలోనూ ఈ జంట కవులు సిద్ధహస్తులు. ఇందుమూలముననే 1923లోనే ఈ కవితా సంపుటి రసహృదయుల, విమర్శకుల (ప్రశంసల్ని పొంది యున్నది. ఈనాటికీ తరిగిపోని సొందర్యంతోనూ ప్రతిభా వ్యత్పత్తులతోనూ పాఠకులను ఆకర్షిస్తూనే ఉన్నది. ఇఇచిలి గ్రీమద్వేంకటకవిమై త్రీమానిత 1 రసికవినుతదీవ్యత్కవితో ద్దామా! సంశ్రితశిష్య వ్యామోహ (ప్రశమకరణవాగ్వనమాలీ ! నైనా కైమోడుపు చేకొనియాసీర్వదింప్పు చేకొనుయోగ మ్మే కల్లిన దీవించుట యే కల్గిన విని భాగ్యమెన్నగ నగునే ! ఏ నేమిచ్చిన దీరదీ బుణము నా హృచ్చాంతి నీ బోధనే యీ నా యాత్రకు సూత్రధారుడవు నీవే యిట్టి నీకోసమై యేనుం దెచ్చితి నొక్క కాన్కసరివారేమన్న నేమాయె దే వా! నా భక్తిని నీ వెబుంగుదు కృపాపాంగంబునన్‌ దెల్పవే దిగువ్వుర్తి నీతారామన్తాయి (తన కావ్యం "సుహృల్లేఖ" ను లక్ష్మీకాంతం గారిక్షి కృతియినూ (వ్రాసిన పద్యాలలో.) నా
సొందరనందము నాగళ్ళ గురుప్రసాదరావు సౌందరనందము ఒక మహాకావ్యము ఆధుని కాందధ్ర మవాకావ్యములలో అ(గ్రగణ్యము దీనిని శ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాంతము, శ్రీ కాటూరి వేంకకేశ్వరరావు రచించి 1932వ సం||లో పకటించిరి వీ రిద్దరు జగమెరిగిన జంటకవులు తిరుపతి వంకట కవుల శిష్యరత్నములు ప్రసిద్ద సంస్కృతాంధ్ర సాహిత్య పరిశోధకుడు శ్రీ మానవల్లి రామకృష్ణకవి మాటలు పాటీంచి లక్ష్మీకాంత వేంకకేశ్వర కవులు ఈ కావ్యరచనమునేకు పూనుకోనీరి సంస్కృతములో అశ్వ మోషుడు సౌందరనందము అను పదునెన్మిది సర్గల మహాకావ్యమును రచించెను ఇతడు బౌద్ద తత్త వవేత్త కావ్యరచనమున కాలిదాసు నకే మార్గదర్శకుడు ఈతని కావ్యమునే అనువదింపు డని మొదట ్రీ లక్ష్మీ కాంతమును కవిగారీప్రోత్సహించిరి బందరులో వెంకటూస్రిగారికి శిష్యలై. సేవలు చేయుచున్నప్పటి నుండియు జంటకవులై శతకము రచించి, అవధానములు చేసి, తొలకరి ఖండకావ్యము (ప్రకటించిన లక్ష్మీకాంత వేంకక్రుశ్వర కవులు సౌందరనంద మవకావ్యమును రచించిరి "అద్యత నాంధ్ర కవి వ్రపంచి నిర్మాతకు" శ్రీ వెంకట శా్టికి సని పకి మోగు పొంక" షష్టిపూర్వుత్సవ సందర్భమున అంకితము వ్ర ద వృత్తాంతమంతయు బోందరనంద కావ్యము నందే స్పష్టముగా కనబ న్స అందును లోక మాననులు బాల్దనఖ్లుల్‌ నవావొడలున నమ న్యుందుల్కు వంగభాన్తయడు రాంతుడు కాదులి వేంకొజేవడున్‌ నుందలొ నంద రా/గన శోబైత వుత్తమ లమ్వత్తత్త్య మా నశొందదనంద నత్భుతిని నల్చింి దత జిచ్చమెచ్చుగన్‌" మరియు "గురునకు దేవునకుం గా కొరులకు గ్రంధ ప్రదాన మొప్పని" శ్ర లక్ష్మీకాంతము "జానం. బిచ్చిన గురునకు కావ్యం బిచ్చి కృతార్జుండ నైతి నీ పుట్లువుననో అని జీప్పికొనుటయు మన మా పట్టున మరవరాదు దీనికి తగ్గట్టుగనే క్రీ వేంకటశాస్త్రి "కవితావాసన పూర్వజన్మకృతమే" యయినప్పటికిని, మో కవితకున్‌ నస్‌ గారకున్‌ జేసి, మా కవితాకన్యక గాన్క వెట్టితిరి సత్కారమ్ము తోరమ్ముగన్‌” అని మెచ్చుకొని, శిష్యుల శిరస్సులిపై ఆశపుష్పములు కురియించిరి
రసజ్ఞశల్పి శ్రీ లక్ష్మీకాంత వేంకటేశ్వర కవులు రచించిన కావ్యము గదా యిది. కావున దీనిలో ఎవరు ఏ భాగమును రచించిరి? అని సహృదయులు కుతూహలముతో 'ప్రశ్నింతురు. ఈ (ప్రశ్నమునకు సమాధానము లేకపోలేదు. ఈ కవు లిద్దు ముందు కథా ప్రణాళిక నిర్ణయించి, సన్నివేశములు నిశ్చయించి. ఆయా భాగములు రచించి పరస్పరము చర్చించుకొని మార్పులు చేర్పులు చేసినట్లు సమకాలిక సాక్ష్యము కావలసినంత యున్నది. న్‌ ల శ్రీ లక్ష్మికాంతము రచనమున గడుసుదనప్తు పోకడలు, బిగువు, సమత సంస్కృత పద ప్రయోగము అధికమనియు, (శ్రీ వేంకకేశ్వరరావు రచనమున సొకుమార్యము, తెలుగు పలుకుబడి యెక్కువ యనియు స్తూలముగా చెప్పవచ్చును. దీనికి ఈ కవులిరువురు విడివిడిగా రచించిన కావ్యములు గూడ సాక్ష్యమిచ్చును. "గిగా యమునా (సోత నృంగమ నుందరముు నరన నొందలనందం, బంగేళ్టుత్‌ వ్యాన్సో ళన వింగలి కాఖటూతి తవన ఎద్ధావలమున్‌ొ "ఫొౌందరనందము" అను "పేరు వా౭కర గకరణ విరుద్దమని శ్రీ సనిధానము సూర్యనారాయణ శాస్త్రి నిర్ణయించెను. వ్యాకరణబద్ధ మయిన *పేరు ఎమ్‌ండ సైలయున వారు తేల్చిరి. అయినప్పటికి ఇది అశ్వఘోషుడు పెట్టిన ప్రా ఢనామేధేయము. ఆ మహాకవి య్‌ వ్యాకరణము ననుసరించెనో మనకు తెలియదు. సుందరనందు డన నది నందున వోేషణ మనుకొని, "సుందర శ్చాసా నంద? సుందర నందః జి గనందమ్‌ అధికృత్య కృతో (గ్రంథః పొందరనందమ్‌" అని రూప నిష్పాదనము యుటకు గతి గల్గునేమో వ్యాకరణ విశారదు లాలోచింతురు గాక! సుందర నందు డని ను వే సాపుడు ఇటు అంధ్రకవులు ప్రయోగించిరి. పొందరనందీయము శా గా * రాని ది కనవరయయ నే ్ఫ్బి అది సౌందరనందము అనుపేరు మాదిరిగా సంస్కృతాంధ్ర సౌందరనందములకు ఎటి స నది ప్రధానమని హు. ల్లి సంబంధము కలదు? అను ను అశ్వఘోషడు కావ్యాంతమున "అత్యేషావ్యుహూంతయే" "ప్రాయే ణాలోక్యలోకమ్‌" అను రెండు శ్లోకములు రచించెను. ఇవి సంస్కృత కావ్య తత్త్వమును నంపూర్ణముగా చాట్టుతున్నవి. లోకము, నిషయ లంపటత్వము లవణముగా' కలది. మోక్షవవే వైపు టా... కముమాద దయగలిసి అశ్వ ఘోషుడు మోక్షార్లగర్భమయిన సాందరనం ఎంచెను. కాని ఆ మహాకవి దానిని కావ్యధర్మే శోభితము గావించె వీ కావ్యములో మోక్షార్థభిన్న మయిన విషయమంతయు క్రావ్యకళ సినరంచియ కుదురుకొనెను. మధుర మయిన అనుపానముతో చేదుమండును వైవచుట సులభము.. కావ్యవ్యాజముచే తత్త్వమును బోధించు ఈ కావ్యమును ఎంంచి సహృదయులు, కళ్ళ్శల ధూళిని (తోసిపుచ్చి కనకమును మాదిరిగా, మోక్ష
సౌందరనందము తత్త్వమునే స్వీకరింపవలయును అశ్వ ఘోషుని కావ్యమున మోక్షార్ధము ప్రధానము. కావ్యధర్మము గౌణము. కావుననే దానిలో నవీన కావ్యలక్ష్మి నహింవలేనీ మానవలోకాచీత సన్నివేశములు, భరింపలేని తత్త్ర్వోపదేశములు అత్యధికముగా గోచరించును. మజి ఆంధ్ర సౌందరనందము తత్త్వము వేజు. శ్రీ లక్ష్మీకాంత వేంకకేశ్వర కవులు పౌందరనంద (ప్రథమ ముద్రణ పీఠికలో అట్టు చెప్పిరి.
"సంస్క్కతమున అశ్వ ఘోష మవికవి సొందరనంద మను కావ్య మొండు రచించెను. మా గ్రంథమునకును, దానికిని ఇతివృత్తములో నీషత్తు పోలిక కలదు. కాని ఇంకెందును సాదృశ్యము లేదు. ఇది దానికి అనువాదము గాని, అనుకరణము గాని కాదు. అశ్వఘోషని శ్రోోములకు ఛాయ లని చెప్పదగిన 5, 6 పద్యములు మాత్రము మొదటి రెండు సర్గలలో నున్నవి. గ్రంథ నామ మింపుగా నుండుటచే వదియే కైకొంటిమి".
మజియు ఆంధ్ర కావ్యాంతమున - అశ్వఘోష మవాకవి రెండు శ్లోకములు రచించినట్టుగా - గ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాంతము రెండు పద్యములు రచించెను. వానిలో నాక పద్యమును ముందే యుదాహరించితిని. దీనిని బట్టి ఆంధధ్రసొందరనందము "నుందర నందరాగరస శోభిత వృత్తము" అనగా సుందరనందిని ప్రణయాతిశయముతో ప్రకాశించు కథ కలది "రమ్యతత్త్వము". అందమయిన తత్త్వము - మోక్షార్థము = కలది. ఇది అశ్వ ఘోషని వాక్కులకు ప్రతిధ్వనియే.
అక రెండవ పద్యము, కర్సత్వమును నూలముగా, కావ్యతత్త్వమును సూక్ష్మ్యముగా ఫూచించు. మొదటి పద్యము" కంబ అతీముఖ్యమయినట్టిది కావ్య నిర్మాణ లక్షణములను సంపూర్ణముగా సాక్షాత్కరింపజేయు నట్టిది. అది యిదే.
"జావ మొత్సు ముగా ౧౮ భావన యొతక్సుడైై
రనభ్రావ వంణతి యినగదోని నంనాలో మొతడుగా శు ,అంవొకదయి శప్తాల నామరన్ఫ్‌యు మబింబి నూబ మొవీడుగాగో బ్యతణ మొత్సడై టవాణవ త్హాాతమయుల్‌ వాదుతొళ్ది తాల ్యెత్తు భైడుగా తారదించు బ్బుడో ౮2౯ నిర్దావాణమ్ము. డ్తో నిల
నుందలీ నందజోవతానందో మడ్లు
వలయ మగు లోటు కెళ్ళిన బంధుభావ
వ్యుత భానము అిమ్మైయి వులింబి
న్చువ్ల చోనితి మా కావ శిల్పుమ్తూర్తి ౫
ఉదాత్త మయిన రసభావ పరిణామము, శబ్దార్థ సామరస్యము, సజీవపాత్ర నిర్మాణము, సన్నివేశ కల్పనము అను లక్షణములతో కూడిన "కావ్యశిల్పమూర్తి"
రసజ్దనిల్పి ఆంధ్ర సౌందరనందము. ఇది యీ కావ్యగుణములను బట్టి సంస్కృత కావ్యము కంటు భిన్నము. ఇఅం'ద్రియములకు, వాని వలన భార్యకు దాసు డయిన నందుని విహారమునకు తోడ్కొనిపోయి, భిక్సువును జేయుట సంస్కృతాంధ్ర కావ్యములందు రెండింటను సమానమయిన కథయ. కాలక్రమమున భిక్టువయిన నందునిలో పరివర్తనము వచ్చిన తీరును రెండును భిన్నమిర్గముల వర్ణించినవి. మూల (గ్రంథమున సుందరి పాత్రము మసక మసకగా కనబడును. ఆంధ్ర సౌందరనందమున ఈ పాత్రము సర్వాంగ సుందరవ్సై (ప్రకాశించుచున్నది. నందుని పాత్రముతో తుల్యమై తక తకలాడుచున్నది. మొత్తము మాద ఆంధ్ర సౌందరనందము నందలి మొదటి నాలుగు సర్గ్షల యందలి కథకు, సన్నివేశములకు సంస్కృత కావ్యముతో సంబంధము కలదు. మిగిలిన అయిదుసర్గలు ఆంధ్ర కవుల కావ్యకళావైదుష్యమునకు, ప్రతిభకు ప్రబలోదావారణములు. రచవాకాల భేదము కూడ సంస్కృతాంధ్ర కావ్యముల స్వరూప స్వభావ భేదములకు దారితీసినది. బౌద్ద తత్త్వవేత్తయగు అశ్వఘోషుడు కనిష్కుని కాలము వాడు. బౌద్ధ మత ప్రచారము ఆ మహాకవి ధ్యేయము. కావున ముందు చెప్పినట్టు, సంస్కృత సౌందరనందమున తత్తో్యోపదేశము అతివేలమయ్యెను. ఆంధ్ర సౌందరనందము ఇరువదవ శతాబి పూర్వార్తమున అవతరించిన మహాకావ్యము. అనాడు పరాధీన మయిన భారతదేశమునకు"పారతంత్ర్య విముక్తి ప్రసాదించుటై జాతిపిత, మవిత్ముడు జాతీయోద్యమమునకు సారథి అయ్యెను. కావున ఆంధ్ర కావ్యమున గాంధేయవాదము గోచరించును. ముఖ్యముగా వరిజన్థోద్యమము దీనికి ప్రాణకల్పము. ్రవ్రజ్య స్వీకరించి లోకసేవ. చేయు గుడిసెలో క నకనదలి మృత్యుదేవత యొడిలోనికి జారిపోవుచున్న దీనురాలి ుట్టము గాంధేయవాదమునకు మచ్చుతునక. బౌద్ధ భిక్షువులు "మాలవల కే మంబ మాటలు చెవ్లీ దూ శౌచమ్ము బోదించువాడు దూరతః వరవ్వత ధురంద కువ్షదో వలల తవవారముల్‌ నలువువారు” నగుట గాంధేయవాదఫలమే. మహాత్ముడు స్వయముగా కుష్లురోగి కూడిగము చేసెననుట మనము గుర్తునకు తెచ్చుకోవలయునూ. క దుఃఖము, దుఃఖకారణము, దుఃఖ నిరోధము, దుఃఖ నిరోధకమారము అనునాల్గను బౌద్ధమతమున ఆర్య సత్యములు. కావుననే బౌదమతము అనుపమానముగా జీవకారుణ్యమునేకు, అహింసకు, మానవసేవకు పట్టముగట్లినది. వైయక్తిక (పేమ భూతదయగా, విశ్వపేమగా పరిణమింపవలెనని చాటేనది. తంధ్ర సొందరనందము సందేశమిదే. ఇది కావ్య శిల్బ్పమును కాదనక తగిన మితిలో నుండుట వోశేషము.
సొందరనందము ఆంధ్ర సౌందరనందము నందు భిక్షాగమన సర్గము నందలి కథ సంస్కృత కావ్యము నందలి భార్యా యాచితక మను సర్గములోని కథ ననుసరించి నట్టిదే. ఈ కావ్యములో హర్మ్య పృష్టమున గవాక్ష పక్షమునందు కన్ను లుంచి చూచుచున్న పరిచారిక బుద్ధభగవానునీ నివర్తనము గాంచినది. ఆంధ్ర కావ్యమున "చెంగు చెంగున పరాశ[గ్రమ సేవ కొరకు నగరికి వచ్చు పరిచారిక ముని నివర్తనము , గాంచినది. నందప్రవ్రాజనము, భార్యావిలాపము అను సంస్కృత కావ్య సర్గలలోని కథకు పరివ్రాజనము, నిరీక్షణము అను ఆంధ్ర కావ్య సర్గలలోని కథకు పోలిక కలదు. కాని వనిలోని కావ్యకళ సంస్కృత కావ్య సర్గలలో కానీరాదు. మదనానురూప మయిన వేషమును విడిచి సత్కారయోగ్యమయినే వస్త్రధారణము చేసి నందుడు బుద భగవానుని తోడ్కొని వచ్చుటకు వెళ్ళెనని సంస్కృత కావ్యమున గలదు. కాని ఆంధ్ర కవులు "రాజడసాతి చిత్రాంబరాళి తోడ నందు డున్నట్టులే పయనమ్ము గాగ" అని వర్తించిరి. ఈ మార్చు ఆలస్యమును సహింవ లేని నందుని యారాటమును సూచించుచున్నది. ఆంధ్రకవులు చేసిన్‌ చిన్న చిన్న మార్పు లింకను కొన్ని గలవు. గ్రీ లక్ష్మీకాంత వెంకక్రేశ్వర కవులు సంస్కృత కావ్య శ్లోకములను యథామూలముగా తెలిగించిన తావులు పెక్కులు గలవు. ఈ తెలిగింపు స్వతంత్రా స్వతంత్రము. భిక్షాగమనములో అనువాదము అధికము. పరివ్రాజనములో దానికంశ తీక్కువ. నిరీక్షణములో దీనికంకు లొచ్చు. పునరాగమనము, ధర్మనంభప్పు ల మూడు నాలుగు శోకముల యనువాదము కనబడుచున్నది. ఎడనెడ మూల శ మాదక సమాసములను కూడ ఆంధ్రకవులు స్వీకరించిరి. "నందస్తతో దర మున్‌ భిభ్రత్తదా మండన సాక్షిభూతమ్‌" అని మూలము"వెండియు మందన దము సరసుడు దాల్చి నిల్చెను హసన్ముఖుడొచు మెబుంగుటద్దమున్‌ ఆ ము అశ్వఘోషుని కావ్యమున పదునెనిమిది సర్గలు కలవు ప్రతినర్గకు వ స మనే ఆ మవాకవి పేరు పెట్టును. ఆంధ్ర కావ్యమున తొమ్మిది సర్గలు లందును 'పేర్తును కలవు. ఆంధ్రో కావ్య ప్రథము ముద్రణమున సల సరనామము నరసామము అంతము నందును కలవు. కాని తరువాతి ము ఇముల ఉపేడే వపీదటను, సర సంఖ్య చివరను చేరినవి. భిక్షాగమనము. నిరీక్షణము. ఉపదేశము, ధర్వసంవాదము, అను సరలకు మొదట శ్రీ లక్ష్మీకాంత వెంకశేశ్వర కవులు [ అయి ల త పద్యములు రచించిరి సరాంత కథానురూపమయిన్సీ, అర్హవంతమయిన అద్భుత ఎల ఇ అనేజబ్ఞయను అష్షమ సరమునకు ముందు "అద్వైతం సుఖదుఃఖయో రనుగతమ్‌ అనుభవభూతి ఫీకమును చేర్చిరి. ఈ ళ్లోకము ఉత్తర రామచరితము నందలిది. ఏ హేతువుననో భిక్షాగమన నర్త ప్రారంభమున గల పద్యములలో "అలీగ్మపా, దవిలాసమ్ముగ నిల్చిపాల్చు సొబగున్‌ గేసదోయికిన్‌ విందుగా" నను పాదమున యతి తప్పినది ప్రథమ ముద్రణములో ఈ పాదము
రసజ్ఞనిల్పి "న వతు నెట్టు వఎలానంబును లేత నప్వాలయు చూడు ల్‌ వెన్టు లందయగో అని కలదు. ఇందుయతి తప్పలేదు. సౌందరనందము అప్పటివకు ఏడు ముద్రణములు పొందెను. (ప్రథము ముద్రణము నందలి పద్యములలోని కొన్ని పాఠములు తరువాతి ముద్రణములలో మారినవి. ఈ పాఠముల మార్చులో .కావ్యకళాధర్మము ననుసరించి చేసినవి కావున మిక్కిలి సొగసుగా నున్నవి. ఆంధ్ర సౌందరనందమున తొమ్మిది సరలు కలవు. బుద భగవానుడు కపిలవస్తు నగరమునకు వచ్చి, రాజకుటుంబముసీకు, పౌరులకు ధర్మబోధ చేసిన 'ప్రథమసర్గము "పునరాగమనము". "భిక్షాగమనము"న సుందరీనందుల శృంగార జీవన విధానము, భిక్షువు వచ్చి ఉత్తచేతులతో తిరిగి వెళిన బుదభగవానుని కోడ్కొని వచ్చుటకు నందుడు పోవుట వరితములు. తన్ను" తోడ్కొనీ పోవుటకు వచ్చిన నందుని హస్తమున భిక్లాపాత్రపెటి, వీహారమునకు కొనిపోయి దీక్షయిప్పించిన కథయే "పరివ్రాజనము సుందరి నందునికొరకు నిరీక్షించి, జరిగినది యూహించుకొని నందుని గరించి బుద్ద భగవానుని విమర్శించిన సర్గము "నిరికణము" భార్యా లయోగమును సహింపబాలని నందుడు పరితపించిని ఘటము *"అనుతాపము ద భగవానుడు నందుని పరితాపమును విని వచ్చి, భోర్యతోడిదే లోకముగా న్‌ యతనికి విశ్వదైన్యమును, మానవహింసా ప్రవృత్తిని వివరించిన కథాభాగము ల న నందుడు స్వకీయ (ప్రేమసిద్ధాంత ముపన్యసించుట భూత దయారాశియగు మ క్‌ కో (ఎమ తత్త్వమును 'విశదీకరించుట “ధర్మసంవాదము" నందలి న్‌ గ మ పా హృదయ పరివర్తనము పొందిన సుందరి బౌద భిక్తుణి మస అసల ఏను సర్గము. ఆర్తత్రాణ పరాయణ యగుసుందరి వేలివాడలో దనురాలి' కడమ. భిక్సువును నందుని కలసి కొనుట, బుద భగవానుడు నా * కొమార్తెను సుందరీనందులకు అప్పుగించుటు "సహధర్మ కలిత అశ్వఘోషని సొందరనందము నుండి స్వీకరించిన కథాఘటములకు, స్వకపోల కలితమమయిన కథాంశములను జతచేసి లక్ష్మీకాంత వెరికకుశ్వర కవులు అశ త మయిన కావ్యశిల్పమూర్తిగా ఆంధ్ర పొందరనందమును నిర్మించిరి. ల ఖూమని కథ రమణీయమయిన శిల లక్ష్మీకాంత వెంకకుశర కవుల కావ్యము సజెవమయిన అమరావతీ స్తూప శిల్ప విగ్రహము. ట్‌ పాచిన లు కవితాలక్షణములను ప్రత్యక్షముగనో పరోక్షమ్సగన్లో ప్రకటించుట గ్త్‌ ముకి పద్ధతి. దాని ననుసరించి శ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాంతము రచించిన వ్వ వై రు గాగ అను పద్యము ఆంధ్రపొందర నంద శ్రవితా లక్షణములను వెళ్త ంచుచున్నది రసభావ పరిణామము, శబ్దార్థసామరస్యము, నజీవ పౌత్రనిర్మాణము, ధారంగ నిరర్వహణము అనునవే ఆ కదీక్ర లక్షణములు. ఈ (ప్రమాణములు
సౌందరనందము ననుసరించియే ఆంధ్రసొందరనందమును పరీక్షింపవలయును. దీనిని కాదనుట నేలవిడిచి సాము చేయుట. చిక్కని, చక్కని కథ ద్వారా వ్యక్తినిషముయిన, ఇంద్రియబద్ధమయిన (ప్రేమ విశ్వవ్యాప్తమై, దయాస్వరూపము ధరించి జీవసేవ చేయుటకు దారితీయవలయు నను బౌదమత సిద్దాంతమునే ఆంధ్రకవులు ప్రతిపాదించిరి. ఇట్టనుటకు తార్కాణములు కావ్యమునందే కలవు. బుద్ధ భగవానుడు నందునితో "నీ వాసనా పరంపరలు మాసి, విషయోపరాగరహిత దివ్య విజబ్ఞానకళిక సిద్ధించుగాక" యని యనును. బుద్దభగవానుని పనుపున వచ్చిన భిక్షువు, సుందరిని భిక్సుణీని గావించి ఆమెతో సరిగా 'పైమాటలే యనును. చూడుడు. నంపార సాగరమున మునిగిపోనున్న మిమ్ముద్దరించుటకే “గురుడు విశ్వదయావార తరళయుగము జేయదలచి"” విడదీపెనని ఆమెతో అనిన అతడు "అమ్మ / వఎవయావరాగమ్ము. నందు బొనుగు వడిన మా (వేమకణమును భ్మదమ్తూర్తి దోశికతుడు వెలికీందీన దిన్సుదీవ తొలిక గావించి ఎళ్చామ్ము వెలుగజోనె” నని పలుకును. ఇంక "మముత్వ దోషమ్మె శోక కారణమ్ము సుమ్ము". "మమత లేనట్టి (ప్రేమ నిత్యము కుమార!" అని (ప్రేమ తత్త్వమును నిరూపించిన పరిణుమింపవలెనో ఈ క్రింది అత్యేచ్భుత పద్యమున వక్కాణించెను. “తా” నార నే తోస్పుద: ను తత్త్పృరతన్‌ ఇదల్ల నశించు న ద్తానుల కేడనోయి. నుఖి నంగతి? తా దనయీలు, నాత్హునం తొానమ్ము, జోడబుద్తునులు, తలయ్య దొండ తలమ్ము. దోళమును తుషార నమన్తము దాను గావలెన్‌ ఈ పరిణామ ఫలము సమస్త జీవకారుణ్యము కావ్యాంతమున లోకసేవా నిమగ్ను లయిన నందసుందరులతో తథాగతుడు ందజొ నందులున్‌ మజయు నందజొ నుందటు లిట్ట్‌ దీను లౌ కందులు మంది వుట్తువులి గాలి యఖిందము నవ్చుయమ్ము నా నందము గొండు గాత”
రసజ్ఞశిల్పి యని యనును. విషయానందము విశ్వ్య(పేమానందము వలె అఖండము గాదు. అవ్యయము గాదు. (శ్రీ లక్ష్మికాంతము ఆంధ్ర సౌందరనందమును కావ్యశిల్పమూర్తి యని వర్తించెను. ఆ మూర్తి వోషములలో మొట్టమొదటిది ఆద్యంత నిర్వహణఎము. సుందరినీేందులు నాయికా నాయకులు. కాని వారి జీవిత నాటక సూత్రధారి బుద్ధభగవానుడు - ఆ సుగతుడే చిక్కు చీకట్టలో తారాడుచున్న వారిపై తొలగని వెలుగును విరజిమ్మెను. ఇంత వాసిగలవాడని 'సేర్తించి అంధ్రకవులు ఆ మవాత్ముని జీవిత త్యాగమహిమలను వెల్లడించుచు కావ్య పప్రారంభముచేసిరి. అంతేకాదు. సుందరీనందులు ఆ దేశిక స్వామికి జయకారము పలుకుటతో కావ్యము ముగించిరి. సుందరీ నందుల జీవనస్ర వంతి ఈ ఆద్యంత తీరముల నడుమ మొదట కల్గోలభరితముగా పిదప ప్రసన్నముగా ప్రవహించినట్టయినది. ఈ కూర్చు కవుల కావ్యశ్‌ల్చజ్ఞతను చాటును. ఆంధ్ర సౌందరనందము నాటకీయ శిల్ప ప్రధానము. ఇందలి తొమ్మిది సర్గలును తొమ్మిది అంకములు. పునరాగమనము "నందలి కథ యొక రోజున నడచినది."కొంత యెడము తరువాత భిక్షాగమనము, పరివ్రాజనము, నిరీక్షణము అను సర్గలలోని కథ ఒకరోజున జరిగినది. అనుతాపమను సర వస్తువు కొన్నాళ్ళకు పరిమిత మయినట్టిది. అనుజ్ఞ నరమునందలి యితివృత్తము నిటిడే ఉపదేశ ధర్మనేంవాద సర్గముల కథ యేకనాటిడే సుందరి భిక్తుణి యయిన పిదవీ కొన్నినాళ్ళకు సహధర్మ నక్ష సర్గ వృతాంతము వర్తిల్లెను. మొత్తము మిద ఆంధ్ర సౌందరనందము ౦దలి కథ నెలలతరబడి నడి నటిదిగారు. బుద్ధభగవానుని ధర్మచక్ర ప్రవర్తన లక్షణమును బట్టి చూచిన రెండుపీలలో జరిగోనటిదని చెప్పవచ్చును. అది కపిలవస్తుపురమున, దాని చుట్టుపట్టుల ప్రవర్తిల్లినది. నాటకీయ శిల్ప ప్రధానము గావున ఈ కావ్యము సముచిత మయిన సంగ్రహ రల [2 లు అతి విస్తర కథాసన్నివేశములు దీనిలో కానరావు. మొదటి ఐర్దిల కథాకథన మెక్కువ. సుందరీనందులి శృంగార జీవిత వరనము భిక్రాగమన స్టమున దిర్హముగా ఉన్నమాట నిజమే. కాని యీ దీర్హ వర్తనము భవిష్యత్కథ మషాదళి సుందరీనందుల వియోగ తీవ్రతను వెల్లడించుపేకు సహకరం చుచున్నది. సద్‌ ర రామాయణములో సీతారాముల యుద్యాన వనవివార వరనము వంటిదే యిది. సుందరి వియోగతాపమును ఆంధ్రకవులు మనసునకు వతు కొతినటు హద్దులు దాటకుండ చేసిరి. బౌద్ధ వివార వర్తనము అతి విసరము గాదు సుందర్‌ హృదయపరివర్తనము వర్లించుటేయు మితిమాలేదు. ఈ సంక్షిప లక్షణము వలన ఆంధ్రకావ్యము ఎన్ని పర్యాయములు పఠించినను చవులూరించును. నిలయ ప్రైందరనందము నందలి కథ షూనసిక సంఘర్హణమునకు, మనో వివర్తములకు
- ఎవనిని ఆంధ్రకవులు గుండెలు కరగునీట్లు వరించిరి దీక్ష వలదను నందుని బాధ, భర్త కొజకు ఎదురుతెన్నులు చూచెడ్‌ సురెదరి వదనము, ఆమె
సౌందరనందము నందుని, బుద్ధభగవానుని యెన్నిన తీరు. భార్యకు దూరమై విహారమున నందుడు విలపించిన విధానము, కాలక్రమమున మనసు మారిన సుందరి యాలోచనముల పోకడ ఆంధ్రకవుల మనోవిజ్ఞాన వైదుష్యమును ప్రకటించుచున్నది. కథాగతి ననుసరించి నందుడు విపరీతమయిన వేదనమునకు లోనయ్యెను. దానిని ఆంధ్రకవులు పుటపాక సదృశముగా చేసి వర్లించిరి. దీక్ష స్వికరింప ఇచ్చ్భలేని నందుడు పడిన బాధను వర్తించుచున్న"సుడివెట్దెలోగొను నడిసంద్రపు దుపాను గడవ నీదెడి యీతీగాని వోలి" అను పద్యము"బుద్ద భగవానుడు భిక్షాపాత్ర తన చేతిలో పెట్టి మానముగా వెళ్ళునపుడు కుడితిలో పడ్డ యెలుక వలె తన్నుకొనిన నందుని నిస్సవాయతను నిరూపించుచున్న "మునివర్యుని నిలిపి ప్రభూ! యిది యే మని నొక్కి ప్రన్నింపగా నోరు రాక" అను పద్యము ఏ సహృదయపాఠకుని నందుని వలె చేయవు? ఆంధ్ర కవుల మనస్తత్త్వ పరిజ్ఞానమును ప్రకటించు రెండు ఘట్టములు ఉపదేశ సర్గము ఆద్యంతము లందు గలవు. ఈ రెండును నందుని మనోనివర్తనములను పట్టిచూపును. నందుని యనుతాపమును గ్రహించిన బుద్ధభగవానుడు అతని కడకు వచ్చను. అప్పుడు నందుని మనస్సులో ఎన్నిరకముల తలపుల్లు పుట్టిన తన బాలిశత్వమ్ము గనెనేమొ వినెనేమొ గౌతముండనెడి నిగ్గరితనమ్ము" అను పద్యము వరించుచున్నది. ఇంతకంకు విచిత్రమయినది రెండవీఘట్టము. బుద్ధభగవానుడు భిక్రైవుల త్యాగమును గూర్చి చెప్పెను. లోకమునందలి హింసా శోక కైన్యములను గూర్చి వివరించెను. నందుడు పరాన్నభుక్కగుట తెలిపెను. అతని విధిని గుర్ధునకు తెచ్చెను. భోగలాలనులు దయావిహినులిని, మహాంధులని యనెను. లోకము న్‌ రగా "లమ్ము సబజ్జుండవై' అని యుపదేశించెను. ఈ మాటలన్నియు బుద్ధ వాం బుజవమున “పలికినవే. వీనిని విన్న నందుడు బెదరు విడిచి, ముఖమె స్‌ో ఆయెన్నకు ఏమో విన్నవింపదలచెను. కాని విన్నవింపలేదు. పై యనసుక బుదభగవానుడు మన లోకోత్తర ప్రణయమును నిరనించినను ఎదురు మెప్పలకపోయితి? గావ్సీన నా తప్పును సైచి మన్నింపుమని దవ్వున నున్న సుందరిని రని అమెకు అతిమానుషము లయిన మన ప్రణయాతిశయములను పరులు గహర ందుల వలపు తృప్తి కలుగునట్టు పలికెను, ఈ నర్గమున బుద్ధభగవానుడు నుం ఊసెత్తలేదు. ఆ మవానుభావుడు “పాసాదోవంతలముల దొనజన తల్న్యయాన తత్రద్భోగో లాన అనీతాత్కులెల ద ణా మై సార ఎదేదో? మవోందులో? తనయా? అని మాత్రమే యనెను. కాని యీ మాటలు నందుని గుండెలలో (గ్రుచ్చిన గునపము లయినవి. గుమ్మడికాయ దొంగ యెవరనగా బుజములు తడవుకొన్నట్స నందు డీమాటలు తన్ను నుద్దేశంచియే అన్నట్టు భావించెను. ఈ భావము అత న్‌లే బలముగా నాటుకొన్నది ఇక్‌ అ తరువాత బుద్ద భగవానుడు పలికిన పలుకు
రసజ్ఞశిల్చి లేవియు అతడు విని యర్థము చేసికొన్నప్పటికి, అతని మనసుమోద పనిచేయలేదు. 'పైగా లోకసేవ చేయుటకు సిద్ధముగమ్మని బోధించుచున్నాడు. ఇది సుందరి మిది వలప్తును తొలగద్రోని వ్రేయుమని ప్రచ్చన్నముగా పలుకుటయే కదా! కావున వెంటనే సుందరి అతనికి గుర్తు వచ్చినది. ఈ పట్టున ఆంధ్రకవులు నందుని మనస్తత్త పమును ఆశ్చర్యకరముగా బయటబెట్టిరి.
ఆంధ్ర సౌందరనంద కవిత్వమును ఆలోచనామృతముగా చేసిన సిల్ప వోషము రసభావ పరిణామము. ఆంగ్రభాష యందలి "౯0407101 అను పదమునకు రసభావము తుల్యమని సాపొత్య శాస్త్రవేత్తలు నిరయించిరి. ఇది కవిత్వమునకు ప్రాణము అనుట యథార్ధము. ఈ రేసభావ పరిణామము ఆంధ్ర సొందరనంద మం దంతటను గోచరించును. ఒకరెం డుదాహరణములను మాత్రమే చూపుదును. సుందరి బుద్ధభగవానుని ఎంచిన ఘట్టము అశ్వఘోషని సౌందరనందములో కానరాదు. అమూలకమయిన యీ ఘట్టమున తీసభావములు పరవళ్ళు త్రొక్కినవి. గౌరవముతో కూడిన మెత్తని మాటలతో 'సుందరి బుదభగవానుని విమర్శించినది. ఆ మాటలలో ఎత్సిపాడుపులు, వ్యంగ్యము, ఆడినమాటి తప్పినతీరు, నిండి నెక్కొన్నవి. రసభావ పరిణామము "పరమ మగు కోటి కెక్కిన” యీ పద్యమును పరిశీలింపుడు.
“ోళటూవణి కైన యశోబరాంబ
తీ తరన్‌ దోజిధోడ్రంల పం నిజయుం
శార్తాతులమును మెటిన నతుల కెల
బేర్తువరవామె నోవపీల నలమ? జరగా రమణే నీ మ్రైనుచిత మయిన యాలాప మని యొకానొక విమర్శకుని యవిచార రమణీయ ఏఎయిన తీర్పు. ఆ విమర్శకుడు ఏ సందర్భమున ఎట్టి చెదరిన
స్సుతో, పగిలిన గుండెతో సుందరీ పలుకుచున్నదో (గగ్రహింపలేదు. "అది
ప్రాణం, బిది దేహం, బది దేహం, బిదియే ప్రాణ” మనుకొన్న మానిని, భర్తయే"నా సకలమ్ము అని భావించిన భామిన్సి, సూర్యుని ఛాయవలె పతిని ఎడబాయని ఠః పైక బీవితము ఇనాదులతో పాటు శిథిలమయినప్పుడు దానికి కారకు డని జప్పుంక సని గూర్చి మరొక విధముగా ఆలోచించునా? ఆతని తప్పులను
రామాయణములో అరణ్యగమనము వల నుద్దేశించి జనకనందిని "కిం త్వా మేమన్యతి వదహన [2న కరవ చంరు అన్నిపలుకును. పురుషరూపమునే ఉన్న స్త్రీ యన్‌ సిత లువో గూర్చి పలుకదగునా? ను వ్యాఖ్యాతలకు (మింగుడు పడలేదు. భగవదపచ్రార మన్నవారు కలరు. వంచనోరొమును గూర్చి భావించినపుడు సీత యిటన యసమంజనస మని పెంచునా? కావుననే రైటానరబుల్‌ (శ్రీనివాస శాస్త్రిగారు *గాగ696 ౪౦-65, ౧౫|| 500%60, ౪8 న జ్ర! ౦”గే5, ౧4౧||/ ఈ సమ! "6 50069 ౬.2౩ 1౧6 00684 ౧6౧(2| ఇ౧౫(180/” అని సమరించెను.
సమర్థనమే సుందరి మాటలకును అన్వయించును. ఇ
సౌందరనందము భిక్షువై మానవ సేవ చేయు నందునకు సహధర్మచారిణిగా నుండుటకు తగనా? అని యనుచు చివరకు సుందరి “ండవులకు న యిలు నా కజఎి దోనె నయ్య్బిడవి దోవళమ్యు జేయనతె నేను” అని పలుకును. భిక్తువై భార్యావియోగమును భరింపలేని నందుడు ఆశ్రోశించుచు "అళలికుల న్హృువాణీయ మైన నధ్య్మిల జరయున గునుము మంజుతులు తులము కొందామలలకు ర్తక్తిమ దిద్దు నీ వద ముల దత్తు నూవ్రరములను గూర్చి అరనందమామ నోయగో మేలు నీ పాల మున బబ్బి కర్తూలి బొట్టు దద జాలోగులను నవా వలికించుకొమ్తుని మణీగణు నగిత దర్చుణము దాల్చి నలన తలవామ్ము వేల నంజులి భుటింబి భన్స మైనటబైై నందు నాన్తద్దుయమున నాట్‌ బిచ్చీశు బాత వాయటత దొడంె దుడుచుచున్సుది బావ్చు బిందువుల నక” ఎంతలో ఎంత మార్చు! భావము, భావన బో డుగుల్సములై రసభావ పరిణామమునకు దారితీసి సహృదయులను మురిపించు పద్యములు ఆంధ్ర పొందరనంద మందెన్నియో కలవు. మనః పరిణామము చాయలు శరీరమున గోచరించును. అదియును గాక ఆయా ్రకరణములలో పాత్రముల మనస్సులలో తరంగముల వంటి తలపులు 'పెక్కులు పుట్టచు గిట్టుచుండును. శాస్త్రకారులు క్రమముగా వినిని సారులు. వ్యభిచారి భావములు" అని పేర్కొనిరి. ఇది విభావములును ర్‌ ట్‌ రసముగా పరిణమించుటకు హేతువు లగును వీని వర్ణనము ప్రకరణానుకూలముగా నున్నచో కావ్య సౌందర్యము, రసపరిపాలనము ఉప్పలముగా నుండును దీనికి ఆద్యుడయిన ' తిక్కన మవాభారతమే సాక్షి ఆంధ్ర నా ంట న 0 లీ ఘట్టములు కలవు. సుందరి ప్రాణేశ్వరుని శాక దురు ప న్‌! సన్నివేశము వీనిలో మొదట చూపదగిన దని చెప్పవలయును. నందుని కొర సుందరి హర్మ్య గవాక్షము. కడ నిల్చి చేసిన చేష్టలు సహృదయుల ిత్తములను 'ప్రబలముగా లోగొానును. తుదకు ఆమె "ప్రియ డీర్శనభాగ్యము లేమి జేసి మల్లడిగొని దందడించెడి తలంపులు సతువ డిందు సేయ" నిలువజాలక పరితప్త మయిన శరీరమును పానుపు మోద వ్రాల్చినదట! ఇక విహారమున నందుడు సుందరిని తలంచుకొని వాఫోవునపుడు
రసజ్ఞవిల్పి బిడముడివాడమునీ నింకొ క్పౌడ కేయున్ను గాలు నిల్దూ తంకను నేరొ కాడ కేగు వెండ మున్పుటో యదకే యే తెంచి నములల ని్షుని వగచున్‌ో అని ఆంధ్రకవులు వర్షించిరి. దీనిసాగసును గూర్చి వేరుగా వివరింపనక్కరలేదు. ఆంధ్ర సౌందరనందమందలి వర్తనములను గూర్చి (ప్రత్యేకముగా చెప్పవలయును. నందుడు రాక్రపోవుటచే మనస్తాపమునకు గురియై, "కడవెళ్ళని దుఃఖమ్మున బొరలెడి" యామెను వృద్ధపరిచారిక యొకతె యోదార్చెను.. తరువాత ఆం(ధ్రకవులు రాత్రీ పర్షనముచేసిరి. అది సన్నివేశమునకు చక్కగా అతికిన వర్ణనము. "అంతట భానుమంతు డవ రాంబుధి (గుంకగ నత్తలో దరీ నస్వాంతము నందు బోలా గలయన్‌ దొనల్లౌల్టు చమంఖు టకా నా కాంతను బుజగించు చెలిక్తత్తాలు వ్తత్రాదు నానపోల్భి నొ త్భ్‌ంత వెలుంగు దోవ నృద యించెను దారక్ర లక్టు దళ్ళు డన బుద్దుని దర్శించుటకు వచ్చిన యశోధరను ఆంధ్రకవులు వరించిన విధానము పాఠకులి హృదయములను ద్రవింపజేయును అమె హీపము వపీఏచు శోక మని శూన్యావలోకనముల గాంతునె గనుచు" బుద భగవానునకు దూరముగా నిల్చినదట! దయనీయమయిన యామె రూపమును ఒక 'స్ప్రహాచిత్రకారుడు చిత్రింప దగినట్ట్లుగా, కన్నులకు గట్టినటు ఆంధధకవులు వర్తించిరి. ఇంతకంకొను కరుణరసభరితమమొన వర్ధము, చిత్రలేఖన లక్షణముతో కకోడినటిది మరియొకటి కలదు. లోకము నందలి (ట్రారదారిద్రమును నందునకు చూపుటకు బ్చిద్ధభగవానుడు ఒక దృశ్యమును వర్తించును. "ఆకలి నెకవ గాయమున చూంనాదులు ౯ వొరయింబి పోవ శరములు మగిల నొలున్తెత్తి, పాలి తన్తుల గండు లోర్చుడి బోల్‌ యెందగ్గ బొజై ఖూరజిల బుడరో కాళలతోడ నడయాడో చలన “ వందబిలోనితి నం బిధ్రడపటు మంది వ్తెళలు దినుచుందటు గనొానియను వలదని వారీంవ వోళు రాక కుత్తుక నలన్తూనయ్య గుండలోన తోడు చుమ్ములు చుట్టగా నదలుచున్హ తల్పులం ొాంచటో రో తమ్ము గుడ్లు/
సొందరనందము
నవీనాం(ధ్ర సాహిత్యమున ఇట్టి దృశ్య వర్తనములు మృగ్యములు.
సౌందరనందమున ముఖ్యపాత్రములు మూడే. వానిలో బుదభగవానుని పాత్రము ముమ్మొదట లెక్కింపదగినది. ఆంధ్రకవులు ఆ మహితాత్ముని 'వర్తనముతో కావ్యమునకు శ్రీకారము చుట్టిరి. సంబుద్ద్గి పొందిన తరువాత ఆ విశ్చిగురువు సంసార సముద్రమున కొట్లుమిట్హాడు మానవకోటిపై దయగలిగి ధర్కచక్ర ప్రవర్శనమును ప్రారంభించెను. "జనన మరణ రుజాభీతి జనుల కెల బాపి" "అశోకమా పదము" చేర్చెను. ఆం(ధ్రకవుల వర్తనము ప్రకారము బుద్ధభగవానుడు మవో తేజన్వి. మవావక్త అభేదబుది. ఆ మవోత్ముథీ మేరుపర్వతమువలె నడచును. "తినుబండము చేతనుండగా దల్లినిజేడే పిల్లల విధంబున" ప్రజలు ఆ మధురభాషి చుట్టును మూగెడువారు. బుద్ధభగవానునిలో మాతృమూర్తి స్వభావము కలదు. కోవుననే వివారమున మరిడుకైండలో నడచివచ్చిన నందుని "బేర జీర యచట శిరముదువ్వుచు, జిణుచెమట పోవ దుడిచి, చెక్కు నిమిరి, యక్కు గదియ” జేర్చెను. అక్లే ప్రాణశ్వరి కొరకు పరితపించి, పరితపించి, మునిపుంగవుని చూచిన వెంటనే తలపుల రాపిడితో గిజగిజలాడి, "మోయగ లేని భావభరమున్‌ వహియించుట నీరసించి న యతనిని ఆ యనఘుడు "జాలి పెంపునన్‌ కవుగిట జేర్చెను. కౌగిట నిలిచినంతనే నందునకు క్టిడ్వడి యున్న యంగముల్‌ క్రొన్నవకంబు సత్తువము గొన్నటు లాయె, మనంబు రెక్కోనెన్‌. అప్పు డా తథాగతుడు కూర్చుండి, తమ్ముని కూర్చుండొట్ట, తనువు నిమిరి" శాంతముగా నంభాషింప మొదలిడెను. ధర్మ సంవాదము ముగిసిన తరువాత నందుని మనన్సులో బుద్దభగవానుని మాటలు నాటుకొన్నవి. అప్పుడు ఆంధ్రకవులు "నిస్రర్గనిశితమ్ములు గౌతము ధర్మబోధనల్‌' అని పలికిరి. ఇది సత్యము.
ఆంధ్ర పౌందరనందమున బుద్దభగవానుడు మూడు సారులు ధర్మబోధ గావించెను. ఈ మూడును సందర్భమున్‌కు దగినట్టున్నవి. | జై ప్రథమ ధర్మప్రసంగము. కపిలవస్తుపురమున ప్రవరిల్థినది నలల్‌ చజకుటుంబము వార పౌరులు కలరు. అయిన నేమి? వసుదైక నటం ఆ మవిత్కుడు "మమతా విరవతిమున్‌ సంభ్రమ దూరము గరుణ రస తరంగ న్‌ శాంత మవోదారమగు కటాక్షమునన్‌' వారిని జూచి ప్రసంగము ప్రారంభించెను. మమతా విరహిత మను వోషణమును రాచవారిని మననున పెట్తుకొనియు, మిగిలిన వోషణములను పౌరులను భావమున ఉంచికొనియు ఆంధ్రకవులు బ్రయోగించిరి.
గౌతముని ప్రసంగము "సుతుడంచున్‌, బతి యంచు, బాంధవ్లు డటంచున్‌ సదస్యు లందరి పట్ల చెల్లినను, సభలోనున్న శుద్దోధనునకు, యశోధరకు, తదితర రాజవంశీయులకు ట్రైత్యశముగా తగులును.
సదస్యులు సామాన్యులు గావున బుద్ధభగవానుడు సత్యము, భూతదయ, శీలము, అహింన మున్నగు సదుణములను గూర్చి మాత్రమే చెప్పి వానివలన నగు సతృలములను చాకును. పప్రజలీ స్థాయికి తగిన ప్రసంగమిది.
రసజ్ఞశిల్సి / అక నందునకు చేసిన ధర్మబోధ లిట్టివి గావు. వాని కొక నిర్జిష్టలక్ష్యమున్నరి, నందుడు "ప్రియా విమోహ జలధిన్‌ దరి యిం"చుట ఆలక్ష్యము. కాన అవ్గి తదనుగుణముగానున్నవి. అవియు నొక క్రమమునసాగినవి. బుద్ధభగవానుడు మొదట్ల అపరిహార్యమయిన మృత్యువును గూర్చియు, అాశ్వతమయిన సౌందర్యమును గూర్చియ ఉపన్యసించెను. ఇది నందుని "జీవిత తత్త్వమునే మొదలంట నిర్మూలించు బోధు నందునకు గావించిన ద్వితీయోపదేశము అతని కర్తవ్యమును నిరూపించుచున్నది. దీనిలో బౌద్దమతమునకు మూలకందమయిన మానవసేవ 'ప్రతిపాదితమయ్యును. కావున బుద్దభగీవానుడు లోకము దుఃస్దితిని వృదయవిదారకముగా వర్ణించెను. ర న బుద్ధభగవాను డెప్పుడును (ప్రభు సమ్మితముగా సంభాషింపడు. తాను చెప్పిన విషయమును గూర్చి యాలోచించి శ్రోతలు నిరయములు చేసికోవలయునని ఆ హేతువాది కోరును. ఇట్టివాడు గావుననే నర్‌దుని అతని యభిప్రాయములు వెల్లడించుటకు ప్రోత్సహించెను. అంత అతడు తన (పేమసిదాంతమును వివరించెను. మన్మథవిజేత యగు ఆ శాక్యసింహుడు తమ్ముని మాటలీలోని లోటును చూపి వాస్త్రవ్యపేమను నిర్వచించెను. ఇది చాల బరువయిన (ప్రసంగము. వెలివాడలోని బుద భగవానుని మాటలు చమతా రముగా ఉన్సవి. సుందరి సంగ నందుని, నందునినుండి నుందరిని విడదీసిన ఆిభర్మస్తడ్యూ తు సుందరికి లోక ముక నందునకు బాలసుందరిని అప్పుగించి బు౭ువిముక్తు, డయ్యెనట! కాపాడి ఇవా దరో అనాథులయిన బాల సుందరీనందు లున్నారనియు, వారిని ఉన'ది అదము పొందుడనియు సుందరీ నందులకు చెప్పుటి సమంజసముగా గా! వసేవ వాఇలి రూపమయిన యాత్మసేవను విడనాడి, ఆనందరూపమయిన టైపునకు కాముకులయిన దంపతులను బుదభగవానుడు మరలించెను సుందరీ నందులు "క్షామి జనలోకమ్మందు" సరిసమా రు. వారి! కామము వకైక పురుషారము. వారి ప క్ల] సరిసమానులు లేనివారు. వారి! నందుడు ఆత సుందరికీ దన పనులు, పలుకులు దానికి తగినట్టుగనే యున్నవి సుందరి వ టి ర ధాలుడు. వేడుకతో ఆమెకు వివిద్రోపచారముము చేయువాడ్తు వారిరువురు క న కొంగున కట్టుకొన్నది. గుప్పిట "పెట్టుకొన్నది. వియోగ వే! ప్రవృత్తి "అభల జరీ వరలు పెదృసుద్దులు వల్చించనప్పటికిని వా! గాదా లు నొమాన్య మాయాత్మ సాఖ్యలోలత'"ను అతిగమించినట్టి! ౫, గాచవారెల్ల గౌతము రాక వినుచు దీరమున కేగుపగిది నెతెంచో నప సుందరీ నందులు ఇల్లు వెడలకుండుట వింతీగాదు. బనేమ్ల! అది షినో వివేకమున్నది. కాని దానిని అతడు "నాకీ లోకముళ్‌ తోలీగిన యనుటకు కారణమయిన కాముకత్వము కప్పివేసినది. ఆ పీ! న గాని అతడు మానవజన్మ పరమారమును (గగ్రహింపడు. బుదభగవానుకి వాని ననుగ్రహించు సత్కప మదినిండి" "వేరు తలిపించుక లేని మవోను భావుడు
సౌందరనందము కావున అతనిని "అపగత పుష్ప సాయక విహార విహారము జేర్చెను. నందుని ఉదరింపవలయును. అతనికి కల్యాణకారకమయిన మారమును జూపవలయును. ఇడే బుద్ధభగవానుని సత్సంకల్పము. ఈ పని జరుగనిచో నందుని జీవితము చెడి చెటాకుల్‌లో కలినిపోయెడిది. బుద్దభగవానుని చర్యవలన నందుడు జీవితసత్యమును (గ్రపాంచెను. లోకమునకు మవోపకారము జరిగెను.
సుందరి తనకనుసన్నలి మెలగునట్టు చేసి నందుని కీలుబొమ్మగావించినది. కాని ఆమెకు అతని మనసు లోతు తెలియదు. "కాంతు మదిలో తు గనక మోకాలి బంటిగా దలంచి యుష్పోంగితి " నని యామెయే హ్చూత్తాపపడినది. వివేకము చావక విధిని గుర్తించి, బుదభగవానుని' తోడ్కొని వచ్చుటకు నందుడు అనుజ్ఞ వేడగా “వోషకమ్ము తడియాపేకమున్‌ జనుదేరంగా వలె" నని యాజ్ఞాపించినపుడీ "ఆమె పంతము, గర్వము, గర్వరేఖ” బయటబడినవి. చెప్పినట్టు చేసినచో" విడని గోర్వెచ్చకౌగిలి విందు. ముద్దుదోంతరలు, దొంతరల ముద్దు - లింతీయేల కానిపించెద నాయనుగ్రహమహమ్ము” అని ఆమె యనుట కాముకీత్వమునకు పరాకాష్ట "గరుచరణసేవ గావింప నరుగ నిన్నునెట్టు వారింతు, గాక నిన్నెట్టు పనుతు+? అని యామె యన్నప్పటికి, తరువాత ఆమ చేసీన్‌ కట్టడి, చెప్పిన మాటలు కర్రవ్యమును గుర్తించినజాడను నిరూపింపవు. పతివియోగము వలన కలిగిన వేదనము, దానికి ఫలమయిన అంతర్మథనము ఆమెలో వివేకము విప్పారుటకు దోహదము చేసినవి మొదట నందుని, బుద్దభగవానిని విమర్శించినను తుదకు ఆమె నందుని మనస్తత్త్వమును (గ్రహించెను.
“యూడులోళమ్యు లొక్ష్ర & ముంబియెత్తు
్రణుయమందాళినిన్‌ గృవోవవననలన
ఎలివకొని యోలలాడగా దల భుళ్తుు
విజి డితనమ్ము గా దక్షు వెట్టి చిలుక!” మం
అను పద్యము ఆమె వృదయపరివర్తనమును సూచించుచున్నది గౌతం యంరాంతరమున నిధులరసి, శుభ్రమణు లెల్లరకు నెజచూజి లిచ్చె. ఆ రపాం ఏనది ఇందలి యంతరాంతరము నందునిది. తుదేకు సుందరి మనన్వినిగా " దీక్షయిచ్చుటకు వచ్చిన భిక్షువు ఆమెతో ఈ మాటయే యనును. |
పర్యాయ'సేవ కొజకు వచ్చుచున్న పరిచారిక "దైవ చమన మి రసము చూడకున్నచో సుందరీనందులు ఎండకన్నెరుగక కాముక టట అంతకు వార్థకముహేలై భూమికి బరువయి. బ్రతోడివారు. ఇద్ధణను పంచన వేదోనకు అగ్గమయనప్పటికి తుదకు బుద్ధభగవానుని వలన నందుడు, శుద్ధిధనుని వలన సుందీరి సత్యము(గ్రహించి, తాము తరించి లోకమును తరింపజేయుటకు పూనుకొనిరి. దాంపత్యమున తనదే పైచేయి కావున నందుడు దూరమయినపుడు నుందరి, పదవి కోల్పోయిన యథికారిణివలె పరితపించుట సహజము. "హెరములేని తన్మధురభావ సమర్పిత పుష్పపిఠిపై” అను పద్యమును మనము ఇప్పట్లో గుర్తునకు
రసజ్జశిల్పి తెచ్చుకొవలయును. వాస్తవముగా సుందరి మనసుమార్చుకొనుట చాలకష్టము. కాలక్రమమున ఆమెలో లోచూపు పెరిగినది. సత్యము ఆమెకు తేటతెల్లమయినది. సుందరి హృదయపరివర్తనమును ఆంధ్రకవులు పరమరమణీయముగా, హేతుబదముగా వర్డీంచిరి. 7 బుద్ధభగవానుడు బలవంతముగా నందుని సన్యాసిని జేసెనను అభియోగము ఒకటి యున్నది. సహృదయులయినవారే దీనిని చేయుట నాకు తెలియును. ీ లక్ష్మీకాంత వెంకటేశ్వరకవులు ఈ యభియోగమునకు అవకాశము లేకుండబేసిరని నాయభిహ్రాయము. ఈ యభియోగము పుట్టునని ఆంధ్రకవులు ముందుగనే పసికటి "పరివ్రాజనము” ముందు ఒక యాలోచనాత్మకీమయిన పద్యము రచించిరి. "హతము నహతమ్ము నుబితానుఛితములనాడ వాద్దుల నత్యకమించబ్తి వలాను వేయ ములగు నార్థాభభారంభములతు న్వన్రి యగుత/ ఎట్టొమ్ము నకు శ్రేయమంగును గాత? ఆర్యులు చేయదలచిన పనులను హితము-అహితము, ఉచితము-అనుచితము అను వచూణములతో పరీక్షించుట పొరపాటు. ఆ పనుల వలన కలిగిన ఫలితములను బట్టిం ఏ ప్రి మంచి చెడ్డలను విచారింపవలయును. నందునకు దీక్షయిచ్చుట జీవితము పతనముగాకుండ రక్షితమయ్యెను. లోకమునకు నుపయోగపడేను,. ఎన నా తనయిష్టమువచ్చినట్టు తాను బ్రదుకవచ్చును. అతని స్వేచకు ఈచహ్న వదసమరరిసకపరాదు. అని (ప్రన్నించు వ్యక్తి 'స్వేచ్భావాదులుందురు. పై ౦జసముగా కనబడును. కాని యంత బోలగాసున్తేటు వై నన ఆలోచించినచో అది మానవుడు కేవలము వ్యక్తియే కాక సాంఘిక జీ ఫ్ర ల సిక జీవియును. వ్వక్తి సంఘము డ్రరనగారేయములు. సాంఘిక జీవియగు వ్యక్తి కొన్ని విధులను సీర్వహింపక తప్పు ఎ... సంఘము వలన మేలు పొందుచున్న వ్యక్తి, తీరగి సంఘము ముణము వైల్టపవలయును. ఇది సృష్టి మొదలయినప్పటి నుండి చెల్లుచున్న కట్టుబాటు, కలిన్వి గదులు కర్తవ్యముమ్‌ విస్మరించుట. దేశము. సంఘము ఏ గంగలో ఈనన మి? నేను బాగుపడిన చాలును - అన్సు వెయకిక స్వార్హభావముల్సు భారతదేశమున ప్రత్యక్షముగా చూచుచున్నాము = ల (థీ లక్ష్మీకాంత వేంకళుశ్వర కవులు ఈ విధముగా ప గా పరిశిలించియే బుద భగవానుని నోటి "ఉపదేశము ఠో గొప్ప మాటలు పలికించిరి. + “భలమౌ నాకటి వెలునన్‌ బులి శిజా వత్తమ్ము భిక్తీంవ నూ
సొందరనందము నడుల్రౌ యూనభు లౌల్టవాడు వరనం తొానమ్ము భక్షింతు? లీ వంరహాంనాంలతవా అగమ్య ననుకం వొద్దువైి రక్షంవనాం తుడుగాన మనకేమి యన్హుటుల (టోద్దుల్‌ శత్తురా రానుతల్‌ /
హింసాయము మయిన లోకము నుపేక్షించి నందుడు స్వధర్మమును విస్మరించుట యిందు ఎత్తి చూపబడినది. ఇంతేకాదు, నందుడు అసూర్యంపశ్యుడయిన భోగలాలనుడు. అతడు అనుభవించు భోగముల లక్షణమేమి? నందుడు శ్రమజీవికాడు, అతడుమునిగితేలుచున్న భోగములు స్వయంకృషివలన సంపాదించినవి గావు. మరి యితరుల(శ్రమను దోచుకొనుటవలన జనించినవి. అరువదవశతాబ్ది యందలి ఆర్థికసిద్ధాంతములు గుర్తునకు వచ్చునట్టుగా బుద్ధభగవానుడు ఇట్లు వక్కాణించెను.
“కలి బాదచో జామటు
లాణన గానితి నోడ్డి, వొణముల్‌ వోకడవెద్తువారి శ్రమమున్‌ దీబిరమ్ము గడంచా యూయగా జోదురనక్టో యము లనీ ముని హోయకెటుల్‌ యబింతు వ న్యా/ క్రువమాల్తి మోంయలు ల్‌ కలో దుచ్చాముత్రైన భగములో
నందుడు క్రర్తవ్యమును విస్కరించెను. పరాన్నభుక్కుగా బేవించుచుండెను. ఇది సాంఘిక దద్రోహతుల్యమయిన మహాపరాధము. దీనిని తొలగించి నందుని ఉదరింపవలయును. బుదభగవానుడు ఆపని చేసెను. ఇది కనీతో చేసిన కార్యముగాదు, మజి ఉత్తమ సంకల్పముతో చేసిన ఉత్కష్టకూర్యము.
“మేము నందుని సన్నాసమునకు వ్యతిరేకులముగాము. కరుణామయుడగ్స బుద్ధభగవానుడు అతనిని సహ్యీసిని జేసీ విధానమును విమర్శించుచున్నాము"" అని యందురా? దీనికి సమాధానము లేఠపోలేదు. మరొకసారి కావ్యమును శ్రద్దగా చదువుడని వారికి మనవిచేయుచున్నాను."భికాగమనమను" నర్గమును ్రీ లక్ష్మీకాంత వేంకకశ్వర కవులు కడు మలకువతో రచించిరి. రాజబంభువులు శాక్యసింహుని దర్శనమునకు వచ్చినను సుందరీ నందులు రాలేదని ముందు చెప్పితిని. *రావతె నని నియమమా యమి? ఇషమయినవత్తు రు. కాకున్నరారు" అని ముదురు మాటల్న మాటాడు వారికి (మొక్కుట్‌ తప్పచేయదగినది లేదు.
“చుంబన వ్యాలోలుండగునంద సుందరుస్మరధ్యానమ్మునన్‌ బుద్స ధర్మాలాపమ్ములు వీనుదోయి బడునో యాత్మన్‌ (బ్రవేశించునో!” అనియు, %
రసజ్ఞశల్పి ఆత్మ సుందరిన్‌ సంతత 'సేవలం దనువు నందునకున్‌ సుగత (పచార మొక్కింత యెజుంగనైన, రుచియించునె వానికి ముక్తి మార్గముల్‌ొ' అని యాం(ధ్రకవులు చెప్పనే చెప్పిరి. నందుని హృదయములో లోకము స్థానమున మన్మథుడు కొలువుదీర్చి కూర్చున్నాడు. రాజపుత్రుడయిన యాతడు మానవసేవకు దూరమై అత్మపత్నీ "సేవలను వేళదప్పక చేయుచున్నాడు. కాని యాతనిలో వివేకము గుండె గూడులలో సుప్తమై యున్నది. నందుడు తన దగ్గకు రాడాయె. తాను భిక్షార్హము వెళ్ళినపుడు తన్ను చుడలేదాయె. బుద్ధభగవానుడేమి చేయును? అతడు తన్ను గృవహములకు తోడ్కొని వెళ్ళుటకు వచ్చినవ్సేడు అతనిని విహారమునకు గొనిపోయేను. కథ ననుసరిళచి యింతకంజటె వరుదారిలేదు. ఇతరుల మానమున ఇతరులను వదిలి వేయరాదా? యని ప్రన్నించువారు బుద్ధభగవానుడు కారణజన్ముడని గృుర్తింపనివారే యగుచున్నారు. వ్యక్తి స్వాతంత్ర్య్యమునకు, సాంఘిక విధులకు సంఘర్హణము తారసిల్లుట మౌనవ చరిత్రకు క్రొత్తగాదు. వ్యక్తి సాంఘిక విధిని నిర్వర్తించుటకు త్యాగము చైయక తప్పదు. చేయనిచో మానవ జాతి పురోగమనమే లేదు. "ఎందరో మవినుభావులు సక్థమును విడనాడి నిజజీవితములను బలిచేయుట చేతనే మానవజాతి యూనాటికి మెంత యెత్తున కెదిగినది. బుద్ధభగవానుడే దీనికి తార్కాణము, త్ర సత్యమును తి వ్యక్తిని ఏవిధముగ నంపీిన దారికి తీసికొని రావలయును. తీసికొనివచ్చుట నిరంకుశత్వముగాదు. మరి విశ్వశ్రేయోదాయకము. బుదభగవానుని ఇిష్యకోటిలో గృహస్తులయిన ఇిష వి జో ర ఇట్య గృహస్తులయి. మ్యులున్నారు. నందుడా మగా నయిన పరిణమించు స్వభావముగలవాడు గాడు.” కావున కఠోర ర్గమున నయిన ఉద్దరొంపదగినవాడయినాడు. చితి నహృదయ విమర్శకుడు రసాస్వాదయోగ్యమైన హృదయము గలవాడగుటయే గాక, తాను దర్శించిన కావ్య సౌందర్యమును చిత్రించి చూపెడి ఫిల్పి" = వింగళి లక్ష్య కాంతం
ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారి (కవితా) గంగాలహరి ఘలంఘలలు = ఆచార్య వేదుల సుబ్రహ్మణ్యగాస్త్రి
అలంకార శాస్త్రక్రర్తలలో జగన్నాథ పండితుడు శిరోమణిగా వరిగణింవదగ్గవాడు. అతని బహుముఖ శాస్త్ర వైదుష్యానికి "రసగంగాధరము” లక్ష్యకోశము. ఆ మహనీయుని ప్రొధోవాలకి, కమనీయ కల్చనావైభవానికి ఆతని లక్ష్మీలవరి. కరుణాలహరి. సుధాలవారి. గంగాలహరి, అమృతలవారి, భామినీవిలాసం అనేవి సముదాహరణీయాలు. ఆ మవాకవి రచించిన లహరీపంచకంలో గంగాలహరి అత్యంత విశిష్టమైనది. ఆ గంగాలహరి ఏబదిమూడు న్టోకాలలో నిబద్ధం.
పండితరాయలని కూడా ప్రసిద్ది పాందిన ఆ మహాకవి యొక్క గంగాలహరి రచనావిషయంలో అనుస్యూతంగా ఒక ఐతివ్యాం బహుళ ప్రచారంలో సంది అ మవాపురుషుడు జీవితాన్ని చాలించాలని సంకల్పించి కాశీ వ్య్వోశ్వరుని సమక్తంల్‌ గంగాతీరంలో పై మెట్టుపై కూర్చొని గంగావైభవాన్ని మనోజ్ఞంగా ఒక్కొక్క న్‌ ంలో అభివరిస్తూ ఉండగా “సంగ ఉరువడితో ఒక్కొక్క మెట్టు పైకి పొంగిభాలలు చివరి శ్లోకం పూర్తి అయేటప్పటికి ఆ పండితరాయలని తనలో కలుపుకొం క! లే విధంగా ఆ ధన్యాత్ముడు గంగాసాయుజ్యాన్ని పొందినాడట. ఈ జనర్రుతి. ఎర లు నత్యబద్దమైనదో చెప్పలేము కాని గంగాలవారిలోని ప్రతి శ్లోకమూ ఆ కం మార్గ నని వృదయేదఘ్నమైన అనుభూతి వోషాన్ని భక్తితత్సరతని ఆవిష్కరిస్తోం తప్పదు. మ
జగన్నాధపండితుని గంగాలహారీ మాధుర్యాన్ని అసన్టదిం చి లే లై పెక్కుమంది తెనుగుకవులు యథోచితంగా అనువదించి కృతక్నళ సరైన మా ఆంధధ్రీకర్తలలో తిరుపతి వేంకటకవులు, ఆకొండి వ్యాసమార గా య్య నాగభూషణ కవి, మోచెర్ల రామకృష్త కవి, డాక్టర్‌ బూర్లుల రా సా క్‌ ్య పింగళి లక్ష్మీకాంతం గాకు సుప్రసిద్ధులు. వీరికో ఆచార్య పిం వా వైదగ్భ్యాన్ని సమోక్షిద్దాం,
ఆధునికాంధ్ర సాహిత్యరంగంలో కవి, పండితుడు, విమర్శకుడు. పరిశొధకుడు, (గ్రంధ పరిష్కర్త, అని అనేకవిధాలుగా లక్మ్మీకాంతంగా అప్లై ష్టులు రచనా శిల్పపప్రదర్శనలో తిక్కనగా, ఉభయ భాషా వాక్తొధి ప్రదర్శన నన్నయ్యగా వివిధ పదబంధరచనలో (శ్రీనాథుడుగా లక్ష్మీకాంతంగారు పద్యరచనా సందర్పంలో సహృదయులకి సాక్షాత్కరిస్తారు వారి అనుపమ కవితా కళాప్రదర్శనప్రావీణ్య నిరూపణకి వారి గంగాలహరి ఆంధ్రీకరణం నికషోపలప్రాయ మనదగినది నన్నయ,
రసజ్ఞశిల్తి శ్రీనాథుల మార్గాన్ని అనుసరించి ఆచార్య లక్ష్మీకాంతంగారు గంగాలవారిని న్వతంత్రతా బంధురంగా, సుమనో మనోహరంగా, సహృదయ హృదయంగమంగా ఎలా అనువదించేరో ఇక పరిశీలిద్దాం. పండితరాయలు గంగాలవారిని ఉద్దేశించి చివరిశ్టోకంలో ఇలా పేర్కొన్నాడు ఇమాం వయూవలవారీం జగన్నాథ్లోన నిల్ది తామ్‌ యః నవతేజ్‌ తన్బు నర్జ్యాత జూయ్యత్తే నుఖునంవదూ గ్రాకత్తా, జగన్నాథునిచే రచింపబడిన ఈ పీయూషలహరిని ఎవడు పఠిస్తాడో వానికి అంతటా సుఖసంపదలు కల్గుతాయి అని భావం. ఈ శోకం ఆధారంగా గంగాలవారికి ఎయూషలహరి అని కూడా వ్యపదేశం ఏర్పడింది. ల గంగ ఒక నదిగా (ప్రసిద్ధి పొందినా దానిని ఒక దేవతగా భావించి భక్తి భావబంధురంగా దాని రూపసౌభాగ్యాన్ని పండితరాయలు ఇలా క్తిర్తించినాడు. శరచ్చుందక్పేతాం శఫికల్రు ర్ల్హేతాలు ముకుపూం రః కుంభాంబోతో వంబయ నిరానా చ దదతీం నుదా దారా కారాజరణ వననాం శబ్రమకల నైతొం త్పాంయే దాయం త్పుదయతి న తోషాం వరబవా ఉ్లోశత్తో, గంగాదేవతా రూపవెభవాని తు రింపజేయ బు శో న రూపవై; న్ని సాక్షా ౦ప డంలో పింగళి వారు జగన్నాథుని ప్రతిభటిస్తూ ఈ విధంగా ఆ ఖ్‌న్చి అనువదించేరు. బాల శకొంక శేలరము పొండుదుళూల వసొనమున్‌ ౮ న్యు నువామరీచి నుభగంబును వానుకొ తంతలుంబు నౌ రగ వలన్‌ నిధులు నాలుగు తాలి నశ్రవతివై (4 ౨౧౯ార్చతిని గన్తుల నిల్చి భజింతు ఉజూవ్యాఎనా అనువాదం పూరా 0ధ్ర కవులచే క మూలంలో శశికల శ్వళలే ముక కప మా గ్గ లోనే నిర్వహింపబడైంట కంకె బాలశబం అనువాదంలో ఎ - అ ండగా శకల శబ (ప 0 సమకూరుపోంవ (శ్రయోగింపబడి వైశద్యాన్ని పందర్యాన్ని క న్త్‌ంది. మూలంతో సుధా ధారా కారాభర న్‌ లా సమాన ప్రయోగం వ్వాత్తో ( నరంఏ వసనాం అన్నస వ్‌మావని రవొరిమని సూచిస్తోంది. సుధాధార అంకే చంద్రుడు. చంద్రునితో ఆభరణమూ్న రొ. వస్త్రం కలది అని సమాసం బోధిస్తోంది. రూపమూ, = వస్త్రమూ తెలగా ఉన్నాయి అని మన సమాసా ఆచార ల నో గ్ర భావం. జటిలమైన సమాసాన్ని [ లక్ష్మీకాంతం గారోపాండు డుకూల వసానము ల సుధా మరీ సుభగంబును, వాస న్‌ శరత్కాల సుధా మరీచి ఇ , వాసుకి కంక౭ఐంబును అని మూడు స్పత ఏర్పడుతోంది. వాస్త లశొాగాలుగా అనువదించడంలో కాట గంగకు ం వాసుకి కంకణంబు అనడం వోశేషం. పరమేశ్వరుని భార్య అ "19 ఆ పోషణం సముచితమే కుంభ భో ముద్రిలని ఆ తలి నాలుబే సే అంభోజ, వర, అభయ ౯ నాల్గు చేతులతో ధరించినట్టు “క్రరైః కుంభాంభోజే వర భయ
గంగాలహరి నిరాసౌ చ దధతీమ్‌”" అని మూలం. దాన్ని మార్చి లక్ష్మీకాంతం గారు నాలుగు చేతులన్‌ నిధులు నాలుగు దాల్చి అని రచించడం వోోషం. అలాగే 'శుభ్ర మకరస్టితామ్‌' అని మూలంలో ఉండగా శుభ్రపదానికి వోషార్హ స్ఫూర్తి మృగ్యం కాబట్టి అనువాదంలో లక్ష్మీకాంతం గారు మార్చి "నక్రపీఠిపై గ్రావెడీ మంగళాకృతిని' అని రచించినారు. పీఠి అనే పదం సింహాసనంపై అధిష్టించి అనే అర్హవోషాన్ని స్ఫురింపజేస్తోంది. అనువాదంలోని మంగళాక్చతిని అనే పదం కూడా అమూలకమే. గంగ యొక్క దేవతాత్వాన్ని సూచిస్తోంది. "కన్నుల నిల్పి భజింతు' అను భాగం కూడా లక్ష్మీకాంతం గారి స్వియమే అది వారు భ్ధక్తిసాంద్రతా నిరూపకం, అనువాదంలో దేవతావైభవం చక్కగా పోషింపబడింది.
గంగాదేవతా గుణసంపద నిస్పృవలకి కూడా లోభనీయమైనదని మూలంలో ఇలా వర్తింపబడింది.
న్రలంత న్వూల్లోకా దవనితల శోకావవ్యుతయే
జడా తొడకు (౧౦ఢొా యదన ఎ౨నిబడ్డా వురణిదొ
అయే శిల్లోభానాయవి మనన లోభం జనయతాం
గణా నోమే వాయం తవ జనని! దోర నంణతః గ్లో ఈ శ్లోకాన్ని ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంత మహోదయులు ఇలా అనువదించేరు:
ఉదుణనన్‌ వృర్త్యభూమికి నుఖుత నిన్గు
నలతంభతుడు ఆడలలో నిల్దై నన్సు
అన్త్న్రవుల కేరియన లోబభనయమైన
నీదు గుణ నంవదున్సుతన్‌ గాదా జనం"
భావ త్యాగం చేయకుండా పెద్ద వృత్తాన్ని చిన్న గీత పద్యంలో నూ రచించిన లక్ష్మీకాంతం గారి (ప్రతిభ అభినందనీయం. గంగ శివుని స్‌ వావ బంధింపబడడానికి హేతువు నిర్ణోభులకు కూడా లోభాన్ని కల్గించే క వందస దోషంగా పరిణమించిందని మూలంలో చెప్పబడగా దంగా ం కడా నే! భావాన్ని లక్ష్మీకాంతం గారు విడిచిపెట్టడం గమనార్హం. భావగర్భి ం
గంగ స్త్రీ దేవత. ఆమెకు మాతృత్వం నవాబసిద్ధం. ఆమె మాతృత్వ మాధుర్యాన్ని జగన్నాథుడు ఇలా అభివర్షించినాడు
వయా వత్సా మాత్తన్తవ నవది యాల ననచాః
ఎమూడ్రొ నొంంంతుం క్రుబిదవి న ఎశ్రాంతిమగమమ్‌
జదాన ముతృంగో చృుడువవన నంచాలో శి?ిలే
బరాదున్లుదం మాం నదయ వదలు శాయయ బిరమ్‌ గ్లోశర.
ఆచార్య పింగళి గంగామాతృత్వ వైభవాన్ని అలా నిరూపించేరు
రసజ్ఞిల్సి జల్డును వాకలిన్‌ మణుబు యియ్చెడ నయ్యెడ దోబినక్షుగా
నరం జటుతో దంగ యావదలం ఐడి యిలు నేంలీన్‌
దక బిజీ బాయగనా? నను నంకము నీరద టోర్టి న
బోని వాయవజన వళంబున శ్రాంతి దొలంగ తోయమా.
"పయఃపీత్వా మాతస్తవ' అన్న భాగం అనువాదంలో విడువబడింది. పయశ్శబ్దం ష్టం. కాని నీ పయస్సు త్రాగి విమూఢులతో ఆటలాడుటకు వెడలితిని
- అనడంలో చమత్కారం మృగ్యం. అనువాదంలో “ఐఇల్పును వాకిలిని మజచి, ఇయ్యెడ అయ్యెడ, తోచినటుగా ...... ఆపదలంబడి జల్టి చేరితిని" అనడంలో తెనుగుదనం తొణకిస లాడుకోంది. అది అమూలకం తవడం వోేషం. అలాగే "తల్లికి బిడ్డ భారమగునా' అన్నది కేవలం అనువాదకుల కల్చనం. మాతృత్వ పరిపోషకం. పరమౌచిత్య పరిశోభికం. ఈ పద్యరచన అనువాదకుల స్వతంత్రానువాద సామర్భ్యాన్ని నిరూపిస్తూ తక్కిన అనువాదకులకు మార్గదర్శకరిగా ఉందనడం సమంజసం. ౧ . పరమేశ్వరునికి గంగా పార్వతులు ఇద్దరూ భార్యలు అన్న విషయం పురాణ ప్రసిద్ధం. సవతులకు మాత ర్యం సహజసెద్ధం. గంగాపార్వతుల మాత్సర్యం గంగాలహరిలో పరమ మనా ఇలా చి(త్రింపబడింది.
ళా
తర్షాదుల్లన్న టభణయ మల దరాంగ యవతో
శారారే (వేంఖత్తో మృదుల తల్‌ నమంత నరణా
భూన్మా సావత్యం న్ఫృతత నయనం తోమల డుదా
ాక్షపా స్తే ఉనన్‌ ఎజయంతాం అవారయు ల్లో 4లో
లక్ష్మీకాంతం గారు ఈ శోకాన్ని ఇలా తెనిగించేరు:
అలో నారవ జడల నీవాడునర్రుడు
వొరలి ౧దికన్థు నీమంతమ్ము ను న్నృళించు
బిడుతర్మగ నామె తోనరంజిత ద్రుగంత
యగుభు వదలించుటలు నవు లాడు నీకు
ఇక్కడ కూడా శిఖరిణీవృత్తం గీతపద ప క్షా
శ [ఫ్‌ సంగా అనువదింపబడింది. శ్లోక
రాత్పరారం పద్యంతో విశదీకరింపబడింది. "అర్థనారీశు'ని అనే పదం సాభిప్రాయంగా ర్త మోగి సబడింది. సాపత్స్య స్చురితనయనం -అన సంస్కృత సమాసం కోపరంజిత మ అనువదింపబడడంలో మాత్సర్య నిరూపకం. సవతి మాత్సర్యంచే క తినే విదలింపబడిన నీ లహరులు జయించుగాక - అని మూలం. దాని ౦ట “"విదలించుటలు నవ్వులాటనీకు" అని చెప్ప ప్రస్ఫుటం అవుతోంది. సడంలో మాత్సర్యం మరింత ను తంత దేవి గుణ ష్టైష్టుం పెక్కు శోకాలలో పరమ రమణీయంగా మ 0ది. "ఆ తల్లి కథ భూలోకంలో ఎప్పుడు వ్యాపించడం మొదలైందో
గంగాలహరి అప్పటి నుండి యమలోకంలో కోలావాలం ఆగిపోయింది. యమదూతలు జీవులకోసం దూరదూరంగా వెళ్ళి వెతకడం ఆరంభించేరు స్వర్లోకంలో విమానాల రద్దీ ఎక్కువ అయింది" అని పండితరాయలు ఇలా గంగా (ప్రాశస్త్యాన్ని కీర్తించినాడు. ఎలీనో వై వైవన్వుత నగల తోలావాల భీలో గతా దూతా దూరం క్రుబిదవి వరోతాన్‌ వృగయుతుమ్‌ ఎమానానాం (ాతో వదలయతి ఎల్లీలి ఐఎవదాం తనా తో కల్యాణీ యదవధి మవా మండల మగాల్‌ (శ 29). కథాశ్రవణ మాత్రం చేతనే గంగాదేవి సర్వపాపులనీ పునీతులని చేస్తూ స్వర్గానికి పంపుతోందని భావం. ఆచార్య పింగళి ఈ శ్లోకాన్ని ఇలా మధురంగా అనువదించేరు. నంఠతలాట్రోశళ బీవణ రాన బభంతమౌ శమునుని వీడు నిళ్ళబ్రైమర్చూ జ్యోతగుత్త్రడు విల్పి చీ లొట్ట యమభజుల్‌ మరగపోయిం వరానువుల వెద నమరావతీ వభులన్హింట దత వమా నముల నమ్మ ద్రమయుల ఎవతమడ్డూ నతిఖి వూజా నరాయహాశ్రాన యబ్బుల్‌ తీవ బోంద్రకు జోయితీందడ్యూ నావుడు శుడమితి దిగతివో? యొవుడు జనులు చెవులు చ్హగ న కభల్‌ బార్పితనల? యాద్చుంలౌ నారళప్థులు న న్లుదికలింబి యెవడు గానమ్‌ చోనలో యవడా తల్లి ఈ అనువాద పద్యంలోని భావాలు మూలానికి మొగులు దిద్దినట్లున్నాయి. "వైవస్వత నగర కోలాహల భరః" అని మూలంలో ఉండగా సంకులాక్రిశ భీషణ చేవ ఫిరితము అన్న సమాసం అనువాదంలో కోలావాలాన్ని స్ఫురింపబేస్తోంది. చిత్రగుప్తుడు పిల్చి చీ కొట్లన్‌ - అను భావం అనువాదంలో వోపం పిల్చి చీ కొటన్‌ అనడంలో. తెలుగుదనం చక్కగా పోషింపబడింది తన దగ్గరకి ఎవ్వరూ రాకపోవడానికి అతనికి ఎంత ఆగ్రహం కలిగిందో స్పష్టమౌతోంది. భగ్యంతరంగా గంగా మాహత్మ్యం వ్యక్తమౌతోంది. "అతిథి పూజా పరాయణలైన యచ్చర తీవ బోండ్లకు జేయి తీరదయ్యె” అన్న భాగం కూడా అమూలకమే. ఎప్పడు భూమికి దిగితీహో అను భాగం కూడా "అమూలకమే. గంగ భూమికి అవతరించడమే నర్వపాపహరం అని భావం. ఐక ఆమె కథాశ్రవణం అంతకంకటు సర్వపాతకహరం ఆర్హకవులు గంగామాహాత్మ్యాన్ని ఎప్పుడు గానం చేసేరో అప్పటి నుండి సర్వపాపులు
రనజ్ఞల్లు స్వర్గగాములే అయినారని భావం. కవితాకళాన్రీనాథులైన ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారి సీసపద్య రచన కవిసార్వభౌముడైన థ్రీనాథుని తలపించుచున్నది. అనువాదంలో కూడా కవిగారి స్వాతంత్ర్యం ప్రస్ఫుటం అవుతోంది. కోరికలన్నింటినీ గంగాదేవియే సర్వప్రాణులకు తీరుస్తూ ఉండడంచేత త్రిమూర్తులూ తమ క్తర్రవ్యనిర్వహణ నుండి విశ్రాంతి తీసికోవచ్చునని, సుబింపవచ్చునన్ని దానధర్మాదిక కర్మలన్నీ శాస్తాలలోనే గుప్తంగా ఉండిపోవచ్చునని, గంగా (ప్రాశస్త్యాన్ని పండితరాయలు ఇలా 'ప్రశంసించించేడు. ఎదత్రాం నిళ్ళంఠం నిరవది నమాధి ౨ధిరవో/ నుఖ్లుం శేవే శతాం వారరవిలరతం న్ధుత్యతు వాద త్రతం (ప్రాయళ్చిత్రాలల మద తపోదాన యజ్వరా నవ్యతీ కామానాం యది జగతి జూగ్లలై ఆనన! (శ్లో.23). ఈ శ్లోకాన్ని ఆచార్య పింగళి వారు ఇలా అనువదించేరు. కతనుమూనికని నిర్జికల్చు నమాధీలో బడి యుండగా నిమ్ము వద్ద భవుని గలళవాలిది తరంగములు భోలలు వాడ శయనింవ గానిమ్ము శాల్టుదడుని నంద ముఖ్ష్యులు లనోన్టు త్తుభ్రై జయ వో నాడగా నిమ్మ చందారదడుని బౌలోమితో గలు పాదవచ్భాంతీల ఎ౨వారింవగా నిమ్ము వేల్చుజోని దాన భర్వాది తరు తంతముల గ్తువ్త భనముగా నుండ నిమ్ము శార్తమ్ము లందా టైపాకామున్వు తముల్రైన య్‌ఖిల వలము లఅొనగు తల్హి౨ నీశ్రండ నారులికేల? ఈ పద్యరచనలో కూడా ఆచారం 1 ర పదర్శించేరు న శ క స పింగళి ఎంతో స్వీయ ప్రతిభని ప్రదర్శి || సమాధికి విశేషణంగా కనుమూసికొని' అనే వీషణాన్నీ అమాలకంగే రచించేర్సు వలుగు నుడికారాన్ని పోషించేరు. అలాగే *కలశవారేధి తరంగములు జోలల్న్సు వా అనేభావంకూడా స్వీయమ. "శయనింపగా నిమ్ము' అనుభాగం మాత్రం యథా మూలానువాదం. "నంది ముఖ్యులు రసోన్మత్తులై జయవెట్లన్‌ అనే భాగంకూడా ప్రింగభివారి కల్చ్బనమే "పొలోమితో గల్బ పాదపచ్చాయల్‌ విహరింపగానిమ్ము బ్బలేనిన్‌ అనే ఇంద్రునిస్థితి కేవలం అనువాదకుల కల్చనం త్రిమూర్తుల తర్వాత్త ఆధిపత్యం వహించేవాడు ఇంద్రుడు కాబట్టి లక్ష్మీకాంతంగారు ఇం(దునికూడా కలిపి వర్తించేరు. అనువాదకులు సీసపద్యాన్ని గ్రిహించడంలో బావవిస్తరణకి అవకాశం అభించింది.
గంగాలహరి పింగళి వారి గంగాలహరి అనువాదమే అయినా పద్య రచనా విన్యాసంలో వారి సర్వతోముఖ ప్రతిభ ఎన్నో సందర్భాలలో విశదమౌతోంది. కొన్ని ముఖ్యములైన వోషాలను సమాక్షిద్దాం. పద్యరచనలో తెనుగుదనాన్ని మిక్కుటంగా పోషించడంలో ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు తిక్కనగా దర్శనమిస్తా, రని చెప్పడానికి ఈ పద్యం (ప్రబల నిదర్శనం. వాడుశిదమందు నిన్ను గని యంబిక వక్టుగరాని యీనునన్‌ జాలో చుర లాడుచున్‌ గణక చూవుబీనీ దాన బట్టి జోయగా నుజమియ బొంగియన్‌ బొరలియున్‌ నుడగుల్‌ వలి గ్రక్సాయం భయం తలముగో దాండపంచు తరగల్‌ భవతావ మడంచు జూవ్హావ/ (ద్బాం త్రో పటగరాని యీసునన్‌, చురచురలాడుచున్‌, ఉజీమియున్‌, బాంగియున్‌ బొరలియున్‌ .... మున్నగు పద ప్రయోగంలో తేనుగుదనం పుష్కలంగా పోషింపబడింది. సమతాబంధురంగా సీస పద్యాన్ని నిర్వహించడంలో పింగళి గ్రీనాథునిగా సాక్షాత్కరిస్తారనడానికి ఈ పద్యం ఉదాహరణీయం. ఉఊననమా? ఎళ్టు ఎళ్చాంభరా బభరణుడొ నారాయణుని పొద నలినమందు ఉఆవానమా? భూదరాత్తుజా థాంత్‌ వా మాంగుడా భవ్రన్తుత్రమాంగమందు వ్తల్తనంబా? మాద్దుశార్త చూనవ నము స్రరణ దీక్షా వుణ్పు తంగమందు మవామమా? నంన్పర్ధు మాత్ర నర్దవాణో జాడ్తోవనోదో తాళలము నందు శావ వంద్య నగదొ రాజుల ముతులి బులు భువనమ్మ నేర్డుడు ముక్క లీల గంగయను నక్రభయులా యత్కల్ల నదులు ఆన్ఫువభన . లాబ్ర నర్రళములు పశాారకంగా పా జననమా, ఆవాసమా, వర్తనంబా. మహిమమా: అని (మ భట ఆరంభించడం అలాగే అందు అని పాదాంతాన్ని రచించడం పద్యానికి ండుడనా న్ని చేకూరుస్తోంది. సీస పద్యరచనలో పింగళివారి పరిణత ప్రజ్ఞ (ప్రస్ఫుట ది నాటకోచితంగా పద్యరచన గావించడంలో ఆచార్య పింగళి వారి అనుపమ (ప్రజ్జ ఈ పద్యంలో గోచరిస్తోంది.
రసజ్ఞనల్పి తన నేడ్డు తన నంవద దొజింగ న తోడ నాది బికువు జూదమాదనేబ? ఆడా బో వై బడ్షుతోడ నర్దూన్తూమ్మూ నోడయు (బబమభుల నొడుకుల? &ఓడబో” యంతతో నూంలకుండ ౧” లక్‌ తన్తు దా నొధ్ధగా దలఅవనోల? తలచా బో! భూదరాత్తు జ యంజొ చళతర్లు ఆగంటి నిన్ను వక్షించు జల? నవతిదయే యగు గాఠన నొటి నతిని జీన్సు బుచ్చు గ అవాడుల జిందనేల? మనను వక్తుగో లేక దూ మాూడలంది ఉనని? మా లీల లొలుగ నాత్హుని తరమ్ము ? (వద్దాం ల్‌! జూదమాడు టల? ఆడెబో... ఓడుకేల? ఓడెబో.. తలపనేల? తలచె బో ల వీక్షించుకేుల - అను రచనమున సంభాషణ సహజత్వం, నాటకీయత వెల్టివిరియుచున్నది. పద్యరచనలో ఆచార్య పింగళి వారు సీదహసులు అన్న విషయాన్ని నిరూపిస్తోంది. న సంస్కృతాంధ్ర సాహిత్య మర్మజులిన ఆచార్య పింగళి లక్షీ కాంతం గారి నుప జా (1 ( సూ. ( లక్మకాం క్ష ర న్‌ా ద్రరచనా సామర్థ్య నిరూపణక్‌ గంగాలవారి ఆం(ధ్రీకరణఐం మణిదర్చణం జయంతి తో నుక్చతిన్రో రననుదాః తనీ న్లూద్వా న్నాన్తి తోపాం యశనార్రో జరోమరణదం ఖ్రాయమ్‌, ఇచిచ స్టర్మ్మీకాంతం ) ఒట్టి అన్నకాడు. వాడేగురువు, నడిసే వాడికి ౫ సడవాలి, వాడికి సుల్లే కవిత్వం (వ్రాయాలి. వాడాజ్ఞాపించేవాడు. వీడు సేవకుడిలాంటివాడు. ఇదరూ ఒక కంచంలో తిన్నారు. ఒక మంచంలో పడుకునా?రు..... ఈ నలభై ఏళ్లూ, అట్ల మాటాడితే యా సడ అన్నను తిడుతూనే ఉన్నాడు. ఆ అన ముడు ఆ , ఆ అన ఏమా అనలేదు. * షె ల తమ్ముణ్ణి ఎన్నడూ
- వుళ్టునాడ్లో నత్పానారాయణ
( | న ॥ _ | . పింగళి లక్ష్మీకాంతం పింగళి లక్ష్మీనరసమ్మ
- వంగళి వంఛము మేలిమి అంగలు “గని దాని వలన వస్త్హాయున్ను భవ న్వా ౧ల్బ మయవపామ వలన శు ఖాంగీ!ీ్‌ నా కొదవా నాయ రాలోగ్టాములున్‌ ల భయా క. (సాహిత్యశిల్పసమిాక్ష ను భ్య్యాకుఖఅింకితమిస్తూ) స మన
స్‌ చే | . = | . | | ట్టు న్స్‌ ॥ మ ఫీ యు ॥ ర్ట |] సో న ర్త 261 న్‌ సక ఆ స? క్ట | శ / న. ప. టి [1 + 1! 1 42 = శ్‌ గ్ర వేంక కుశ్వర యూనివర్శిటీవారి గౌరవ డ.లిట్‌ పటాని అప్పటి ( ఛాన్నలర్‌ శీ పి.వి. నరసింహారావు గారీ వద నుండి స్వీకరిస్తూ
ఆత్మలహరి = పరినీలన ప్రసాదరాయకులపతి శంకరాచార్యుల సౌందర్యలహరి, ఆనందలవారి, జగన్నాధ పండిత రాయల గంగాలహరి సారస్వత ప్రపంచంలో ప్రవేశించిన తర్వాత ఆ పేరులో ఉన్న అందము ఆకర్షణ ఎందరికో మోజు కలిగించి ఎన్నో కవితాలవారులు సృష్టికి దారి తీసినవి. పింగళి వారి అత్మలవారి కూడా అటువంటిదే అనవచ్చు. అయితే మాలికంగా ఒక తేడా మాత్రం ఉంది. ప్రథమదశలో ఉదయించిన లహరులన్నీ దేవతా స్తోత్రాత్మకము లై నవి కాగా ఈ ఆత్మలపహరి శ్రవలం వ్రైయక్తికమైన అనుభవ పరంపరకు కవితాకృతి. తెలుగులో ఆత్మాశ్రయ కవిత్వం చాలా ఉంది. కవుల క్రావ్యావతారికలలో నై శతకాది ముక్తక రూపాలలో చాటువులలో ఇది దర్శన మిస్తుంది. రాజుల్‌ మత్తులు వారి సేవ నరకప్రాయంబు; కాయక గాచే వధూ నఖాగ్రములచే శాయంబు; వంటి దూరటి - రచనలు, కృషరాయలతో దివి కేగలేక బతికి యున్నాడ ఒవ్‌ నృవంబ నగుచు అన్న పెద్దన పలుకులు - ఇటువంటివి వ్యక్తిగతానుభవానికి వర్శణాలు, ్రీవాథుని చాటువులలో ఇవి కోకొల్లలు. దివిజ కవివరు గుండియ ఖ్‌ అన్న పద్యం ఆ కవి హంస చరమ గీతం. కవితాజీవుని వేదనకు పరాకాష్ట. వితన భావకవిత్వంలోని ఆత్మాశ్రయధోరణి భిన్నమైనది అందుల నే వ్యక్తిగతమైన అనుభవాన్ని మాత్రమే కాక అతరుల అనుభవాలను హద న (చేసుకొని ఆత్మాశ్రయ "లక్షణాన్ని అపాదిస్తాడు. అందు “పతానుభావాలలో, ఏవి వేరో విడదీయటం కష్టమవుతుం.. నవ అభవాలు. అందుచేత భావకవిత్వంలో ఉండని సత్యని షరాలపుడుషుకో సమ అని గదా ఆర్యోక్తి | జీవితంలో సత్యనిష్థ దారంలో. గాంధీమవిత్య సీముడు, ధర్మరాజు 'అటువంటివారు. అధునిక యుగం టం సల కీ టటువంటివాడు. లోకానికి తెలిస్తే అపకీర్తి కలిగించే వా లత దొచుకోలేదు. అందుకే ఆయన నత్యయోగి అటువంటి సత్యసంధత లక్ష్మికాంతంగారికి పిత్రార్దితం గే శ నతృనంధదత అవవ సొదనమగ శతికె వూ తండ వాంతకులల్తుముం అదయి ౨గిలరు నా విత్రార్రతముగో వృల్రవుచ్చుత దాని కాపొజు లొంటొ
రసజ్ఞిల్నిళ అంటూ పలికిన పింగళివారికి ప్రాచీననీతి సూక్తి శ్లో / నత్పాం బూయాలత్‌ వయం భూయాత్‌ నబూయాలత్‌ నత్త మ(నవియం థట్రయంచ నాన్ఫుతం అఆూయాల్‌ ఏవ దడ్ద నృనాతనః అనేది తెలియనిది గాదు. అయినా అవసర మైనప్పుడు సత్యం చెప్పకపోతే అధర్మం అవుతుంది. తనకు ఇబ్బంది కలిగించినా కొన్ని సందర్భాలలో అ(ప్రియమైన ఎత్యాన్ని చెప్పవలసి వస్తుంది. అటువంటి పరిసితులు వచ్చినవి కాబోలు ఇలా అన్నారు. కా ఈం // నూన్చుతము వలి మ్యైత వోనని కలిగించు కొంద ఉఊన్బుల మనమున తానొవ్పుంచెడి నత్సము మానంగా వలయ నన్హు మరు మెంగియన్‌ ఉండవ శ పగి వారిది పరుష వాక్కు కాదు. కాకుంకే కొంత పదునుగా స. కాని అనాగరకం కాదు. ధీర గంభీరంగా ఉండే తీరు వారిది. తం // నా(/్రక వత్తి యెడలన వాగలంబుల యాగ వలం యెడంనా తూగును సౌందరనందం బీగడువవు (టతిన కెౌందు దృువాంతంభైౌ ఈ ప్రపంచంలోన్సు, క్ర క్డ ఖ్‌ వితా అగ్భి అలి వాక్కులోనే కాదు జీవితంలోనూ అంచు వారి వాగ్ర్వైఖరి ఒకే తీరు. విశ్వనాథ సతనా కవితా సృ మా టు షీల షోని గారు ఒకచోట "కవులు చాలామంది సామాన్యంగా అన్ని సమీయాలలోనూ బుషియే క! దగ్దుల్పాజీలు" అన్నారు పింగలివారు కా క కణాలుంటవి ఆ భవ్యావేశ వేళలో త్ర వధం: కనన వాని పొందిన ఈ // ఖావంబున దలచాద భో వ్వాచేవడైన నమయమందున బీవుడు నిరరతనిన నాలో ప్తావతుడై భాను మండలము వాబ్రాంనా సళ ద్వా ౨మౌ వుడుపే లొకో నూర్దాముండల ఖోదినా వర్యివాడ్‌ యౌోగయ్హక్తట్ట 6ళో చాభిముతో వాత
ఆత్మలహరి
సూర్యమండలము చారబారే వారిద్దరే పురుషులు- యోగయుక్తుడైన పరివ్రాజకుడు; యుద్ధంలో ఎదురుగా ఆయుధ నిహతుడై మరణించినవాడు. పింగళివారు మొదటి తరగతి నందుకోగల తపస్పాధన ధ్యానయోగము కలవారని దీనిని బట్టి భావించవచ్చు.
తిరుపతిలో వారి దగ్గర రిసర్ప్చికి చేరిన సంవత్సరం సుమారు ముప్ఫై సంవత్సరాల [క్రింద- ఒకరోజు జరిగిన సంఘటన గుర్తుకు వస్తు న్లుది. ఆత్మలహరి పద్యాలు కొన్ని అప్పుడప్పుడు వినిపిస్తూ ఉండేవారు. ఆ 6జా "భావంబున దలచెద" అనే పద్యం వినిపిస్తే నేను అడిగాను"మాస్టారూ! ఈ భవ్యామానికి హేతువైన మా తపస్సాధన ఏ మార్గమునకు సంబంధించినది? బఐజపమా? తపమా? యోగమా?" అని - వారు నవ్వుతూ "తిక్కన చెప్పిన విద్వతృంస్తవనీయ భవ్యకవితావేశమే అది. నాకు వేరే జపము తపము లేవు. సాహిత్యమే నా సాధన. కవిత్వమే యోగము. ఒక భక్తుడు తన ఇష్షదైవాన్ని స్మరించి ధ్యానించి పరవశుడై రోమొంచ - అశ్రుపాతము లేవిధంగా జొందుతాడో - మవికవుల కవిత్వాన్ని చదివినప్పుడు నేనా స్థితి పొందుతాను. కాళిదాసు శ్లోకాన్ని స్మరిస్తే చాలు కన్నీరు కంటి వెంట బొట బొటా కారుతుంది. తిక్కన పద్యాన్ని పఠిస్తే శరీరం పులకాంకురిత మవుతుంది. పోతన పద్యాన్ని చదివితే కంఠం గద్గద మవుతుంది. మహాకవుల రచనలను సహృదయుడు చదివినప్పుడు విభావానుభావ వ్యభిచారిభావ (ప్రక్రియ లేకుండానే - లేదా అసందీక్ష్య (శమంలో అని శాస్త్రం చెపుతుందనుకో! మనస్సు సాత్వికస్థితిలోకి ప్రవేశిస్తుంది. అందువల్ల రసానందానుభవం వేగంగా కలుగుతుంది. ఆ స్థితిని పొందగలగడమ నా తపస్సిద్ధి. అదే నా యోగసాధన" అన్నారు.
ఆ సారస్వతధ్యాన యోగం వారిని మవీచార్యుని చేసింది. సాహిత్య శాస్త్ర (ప్రవచనం వారు చేసినటు చేయగల వారింతవరకు పుట్లలేదు. అంతటి మహోపాధ్యాయుడు ఇంకొకరు లేరు. ఆయన చెప్పే తీరు ఆయనీ ప్రవచన పద్ధతి అనన్యం. అపూర్వం.
ఉదాహరణకు ఒక పండితుడు తానొక గొప్ప అధ్యాపకుడననో దేశికుణనో చెప్పాలను కొన్నాడనుకోండి. నేను నర్వశాస్త్రములు నేర్పాను. నెను మవిో వ్యాఖ్యాతేసు, సర్వ కవిత్వమర్మ విదుడను - అనవచ్చు. కానీ లక్ష్మీకాంతంగారు ధ్వని సుందరంగా అనే తీరు చూడండి |!
తంగ రమణీయమైన అలము
తమనీయమవైన కైల్‌ గల కావ్యము ఖా మము ఎవంచడ వస్తున తమలానను రాజన్‌ యుఖాముఖు నలుతున్‌
సాక్షాత్తు సరస్వతికి ముఖాముఖి నిలుస్తాను అనటం కంటే ఇంక అధికంగా
మృదువుగా అనగల పద్ధతి యేముంది?
రసజ్ఞతిల్పి . ఇది వారిని యాఖై సంవత్సరాలు సారస్వత మవాచార్యునిగా నిలిపింది. అందులో వారు (బ్రహ్మానందాన్ని పొందారు. ఠం/ మబుణు మొగుడు ఎద్భాఎ౨త రణ మొనలించుటుయు నన్ను (బవ్వోనందో ల్పుణబిత్రుని. గావందచెడి అణి మ్యూత వరోవళ్టుతయు న్తే చేయన్‌ మొదటిది మూడవది వ్యక్తిగత విషయాలు. రెండవది విద్యావితరణ - ఇది అన్నింటిని మించి వారికి సంతృప్తిని సంతుష్షిని కలిగించిన దనిపిస్తుంది. ఈ దృష్టితో వారి జీవితాన్ని పరిశీలిస్తే సుమారు నలఖై సంవత్సరాలు - కవితా (ప్రపంచానికి దూరంగా ఉన్నారనే ఆరోపణకు సమాధానం దొరుకుతుంది. చెళ్ళపిళ్ళవారికి అత్యంత శ్రద్దా భక్తులతో శుశ్రూష చేసిన శిష్యునిగా గురువుగారు చేసిన సాహిత్య యాత్రల గురించి తెలుసు ; నానారాజ సందర్శనంలో వారు పడిన హాట్టు తెలుసు. సభలలో, సన్మానాలలో వారు పొందిన గౌరవా గౌరవాలు తెలుసు. చివరకు ఆస్థాన కవిగా వారు పొందిన మహోన్నత సానము, మహిత యశస్సూ తెలుసు. కాని జీవితంలో ఆ మార్గం పింగళి వారికి నచ్చీనట్లు కన్పడదు. ఒక ఊళ్ళో ఒక పండితునకు గజారోహణం"జరుగుతుంకే వీరిని కూడ్‌ పిలిచారు. నేను కారక్కవలసిన వాడినే గాని ఏనుగెక్కవలసిన వాడిని కాదని తిరస్కరించారు. కవిగా సభలలో పద్యాలు పాడుతూ, సన్మానాల కోసం వెంపరలాడుతూ అధికారులను, ధనవంతులను ఆశ్రయించి వారిని స్తుతిస్తూ. నలుగురిని పోగుచీసుకొని బిరుదు లిస్పించుకుంటూ నడిచే గడిచే జీవితం వారికి నచ్చలేదు. ఒక పనికి ఇతరులను చించటం వారి తత్వానికి పడదు. ఆ విషయంలో ఇలా అంటారు. తీగ కామగవి చెంత తొల్పువ్సుకమ్ము నడ న్రైచ్చుగా నంచరించు నవ్హే? యొక్క వండు గోరను శుడనెడు “పాలు వేడ ఆకలియ దవ్చియధను తళ్లినన్హు డ్రాన చిన్నతనంలో" అవధానాలు చేశారు. సాహిత్య సభల్లో కవిత్వం వినిపించారు. హౌగాలు మేరు. చక్కగా పాడేవారు. కాని తరువాత తరుహిత అవన్నీ మాసూరు ఎక్కడైనా ఉపన్నాసం పవనలు పా * అం రాగోయుకంగా వి చెప్పవలసి వచ్చినా పద్యం పొడి పొడిగా చదివేవారే గాని యు డేవారు కాదు. తయారున్త[వనషైయ్‌ ప్రాచార్యునిగా సాహిత్యం ప్రస్థాన పద్దతిలో శిష్య పరంపరను సి లోకానికి అందించటం కరవంగా ఒక శమ పతివలె సారసత ధర్మాచార్యునివలె మహాగుద స ౨ర్యంగా ఒక ఆశ్రమ కులపతివలె సారస్వ కవిషాతు ల నాన్ని అలంకరించటంతో ఉన్న గౌరవం ఒక లం యౌ నిగా సంచరించటంతో లేదని వారు భావించారేమో - పొందరనంద సృష్షి తరాాత్ర ఎష్ట తర్వాత మూడు నాలుగు దశాబ్దాలు వారి నుండి కవితారచనను లోకం
వ్రత్మలహరి చూడలేక పోయింది. మళ్ళీ మధుర పండిత రాజం - జగన్సాధ పండిత రాయల ఇ ల గంగాలహరికి - అనువాదం వచ్చేవరకు - సౌందరనందంలో పింగళి వారి పాలు చాలా తక్కువ అంతా కాటూరిదే అని (ప్రచారం చేస్తున్న విమర్శకులకు ఏమి సమాధానం చెప్పలేని నిస్సహాయ స్దితిలో ఉండి పోయారు నిజం అంతో ఇంతో తెలిసిన వారి అభిమానులు కూడా ! ఆ స్థితికి కారణం కొంత వారే చెప్పుకొన్నారు. తం ఐచ్చులవిడ వ్యతికలకడు లచ్చుల కను బోవ నేను బ్రానిన తొంబెం బద్బాత్తి చూచుకొని యెటీ ముచ్చట నాదారణముగో పొడమదు నాతన్‌ అంతే కాదు. వారిని గూర్చి రకరకాల నిందా వాక్యాలు పలికే వారిని గూర్చి తెలిసినప్పుడు - ఎప్పుడూ తొణక లేదు - బెణక లేదు. తూలి ఒక మాట అనలేదు. తం// నావైని లలి నిందలు మోవ ముదంవడెడు వణ్బాశడుతుల వక్తున్‌ తోరం బడవం జూలకో్‌ శావించగో నాల్క కదివి కాంతి వలీంతున్‌ న్‌ న నళ యటమ' ది అని ఉపేక్షించి ఊరుకొనే వారే తప్ప పగపట్టి ప్రత్యషకారం చే వారి పప్రవృత్తిలోనే లేదు. తం వగబూన వెంతు నావై వగబూనిన వానిలోడో వర్కగ వెలతున్‌ వగవాడు చోతజిక్సున మొగమాటము వదన నణబి శచ్చలో వెలతున్‌ శవము చే న ఈ సూ ఇలా మనస్నును శమదమ సమన్వితంగా నడుపుకొంటూ ౯ పోయిందో సి రత మనసులో మిగిలి పోయింది. జీవయాత్ర సాగిస్తున్న పింగళి వారికి ఒక క్‌ మైన. లోని వరిశమం వల నలభైయేండ్ల పరిస్థితుల (ప్రభావం వల్ల ఆలోచనా ధోరణి గ స్యారితద చేసి కవిలో పాటు లోకానికి కనపడీనే కవితా సరస్వతిని మ స ఖ యౌవనాన్ని అందుకోవాలన్న కోరిక కలిగింది. - క కం / నిరతము వాంభింతును నొం సో దలనందము చ్యక్టువట్రి నధయాదేదే దదల్స్పుతి యుండు లబింవ అనే అధైర్యము కలిగింది. మరొక కావ్యరచన జరుగనే లేదు.
రసజ్ఞతల్పి అయినా జీవితంలో వారు అసంతృప్తులు కారు. కవియైన వాడు, భావుకుడైన ఎప్పటి కప్పుడు కొత్త రచనలు పూర్వపు వాటికంకు గొప్పవి చేయాలని అనుకొంటూనే ఉంటాడు. అలా అనుకోవాలి. అనుకోకపోతే కవి కాడు: ఆ విధంగా భావించటంలోనించి ఎప్పుడో ఒక నూతనసృష్టి ఆవిర్భవించవచ్చు తన సంతృప్తిని పింగళి వారీ విధంగా చెప్పినారు. ఊఉ // గర్జావు మాటలేల గుడుకారుణీకత్తు మొకండుగాత మా వూర్చులు నూరనాదుల తపోబల నంవద తలి నావాతీ ధూర్చువుడన్హ వరునకు తోడు మవోతం యన్హ కీర్తి ఆం (దోర్పా లభించె నిక్త్రమిది యోగ్ధాతలేని యళంబు మానితిన్‌ ఈం // వదో చదిఎ౨తి లొంచాం బోదో న్రానతిని కొంచాం మా యల్చుంటో ఎదో వుజ్ఞావంబున మేదిని రాభఖించా నార్దా అయ్యతుల లత్పవచేన/ తమ ఖీ వారి వినయాన్ని సూచించే మధురవాక్కు. ఆ వినయంతోకు ్రాచీనులై | త్రానికి చెందిన తిక్కన సూరనలు ఆంధ్ర భారతికి చేసిన సేవను ఎంతో ఆత్మప్రత్యయంతో స్కరించారు. తం // ఈ తలుగు భారత ఖ్యాతత నున్సుతికి (భమ కారణ భూతుల్‌ మా తిళ్ఫున' నూరన్హుల రౌతమ గ్యోతజుడ ననుచు గర్హాంతు మదిన్‌ లళ్‌ం "/1 ఉఅవావికద్ర్రా గాని ననా మవాలియల లోతు ఐవావర ర రమునత మచ్చుయె ర్లైుతిన్‌ దవాభవ జాయాకటూళ్ల దుల దూడుడసై వినయ త దా కారు. సుందుథవి ఇంట్‌ ప్రైురోటమే గాని వారు వాణీ కటాకరుచి దూరులు మాట అది. ఆ ప్రవత్రి క లన్న కాలిదాసు వలె నిరహంకార రీతిలో పలికిన సభలకు వెళ్ళటం సట వచు పత్రికలకు రచనలు పంపటం, అచ్చువేసుకోటం చేశారు. ౧ బవితంలో చాలా నష్టపోయే టంతగా నిర్లక్ష్యం ఈ విధంగా చా అసనూయపడే పదవులు సా వాటికి దూరంగా ఉన్నా లోకంలో ఎందరో కోరుకొనే, న ) ౧౮నౌలు వారిని వరించినవి. ఎందరో శతుతంం వహించారు చూడండి వారే చెప్పుకొన్నా రల . అయితే అవి యేవి వారిని అంటలేదు.
అత్మలహరి తం // ఆ్యగవా వలిలత్త్ర అనూ య్యాగస్తు లు వఎనడునక్టో జ్నన్హంబులికున్‌ నా భ్రవాబలమా ద్రనా న్యగ్రవామో అడ్డువడ ననున్‌ గాపాడున్‌ మిత్రులు, ఉపకారాలు పొందిన వారు కృతఘ్నులై తనకు చెడుగోరుతుంకు వ్యథితమైన హృదయంతో బాధపడిన తీరు చూడండి! కం నా చో నువర్టతులడినా కే బెడువును గోడు వ్యుతు లెందరొ నాతున్‌ బీబీ వృతమ్సు తామము నైచుుడున్‌ కత్తి లేక స్వాంత వ్యైరయన్‌ మిత్రులే కాదు. వారి శిష్యులలో కూడ ఉహారం పొందిన వారు ఎక్కువమంది కృతఘ్సులే. గురుదూషకులే! ఒక్కొక్కసారి ఆ విషయం కొంత తెలిసినప్పుడు కలిగిన" విక్రియ యిది- తం // వాతా వాత్రత లెడుగళ ఆ్యతములతో చోద్చుకొందు నక్కున నంత ళ్యతువులై వృతా ళల వ్యతముత్రారవుడు తలిని వోదుడు గొందున్‌ లను ఇటువంటి వాటివల్ల వారు ఎంత బాధపడి ఉంటా రో కృతఘ్నుల క్షమించరాదన్న నిర్ణయం త్‌లిపే ఈ పద్యం గమనించండి! గే / భర్దములు రెండు నా నీ లనుభనందు బుతము నల్కుణ త్ధతము ను రంచుతొనుణు నత్తదూడులలో చాక్కా నల్చులేను మేలు మరబినవాని శ్రమంవలేను పధావం పాఠశాలలో, కళాశాలలలో, విశ్వవిద్యాలదా లలో ఇంర్టీపు చదును క మ పాలకుల ప్రభావం వల్ల పాశ్చాత్య వెషభాషలు కలవార్‌ళ న రికంకై తక్కువగా గల రోజులు. తెలుగు "పండితులు, ఉపన్యాసకులు మిగతా స్‌ అవటి రా లో చూడబడేవారు. విశ్వవిద్యాలయాలలో. పరిస్థితి కూడ గారు “యన క్రీవ్‌ తెలుగు శాఖకు గౌరవం, మర్యాద తెచ్చిన వారు లక్ష్మీ యాని అరింపని లక్షణం దర్చం, ఎవరినీ చేచాచి యాచింపని గుణం, ఎవరి సవోయాన్న అ్య 0 ఆ స్థితిని చేకూర్చినవి. తం // మాయగా జాలని భారము (| మాయతు నానలి తూలిపోయిడు నవుడున్‌ చేోయాతకోన మంచుతో నాయమ్మును గోటి యెడగ న్వజునం జెవరన్‌
రసజ్ఞళ్చి అవకాశం వస్తే నెత్తికక్కటం అవసరమైతే కాళ్ళు పట్టుకోటం స్వార్ధం కోసం ఎంత హైన్యానైనా దిగజారటం అధునాతన ప్రపంచంలో అడుగడుగునా చూస్తాము. ఆ దృష్టితో చూస్తై లక్ష్మీకాంతం గారి వంటి మనుషులు ఈనాటి లోకంలో ఉన్నారా! అనిపిస్తుంది. ఈం గ గురులకు దోవునకుం గా తొడులకు చేషాడ్దు యడుగ నుద్వోశమునన్‌ వడువడము దార్‌ బోవక వడువును ప్రాభవము చెల్లుబడ నాగింతున్‌ నిజంగానే పై రీతిలో జీవితగమనం సాగించారు. లౌకికుడనీ. చాలా స్వతంత్రుడనీ శత్రుతంత్రములు భేదించిన వాడనీ వారికి పేరు వచ్చింది. కానీ అసలు రహస్యమిది అని చమత్కారంగా చెప్పినది పఠించండి. గీ లౌకకు డదంయ మంచి ఎ౨వోకియంచు తంధతఖోదకు డంయ న్వుతంతు దంచు చిక్తు మెడుగత్రా నన్ను వ్తర్రించుభుందు నన్గు బోలిన వట్లై వాందనుడు లోడు, దౌని కేమి గాని ఫపతివాడు తోప డు. మళ కొని బుణాలు చేస్తాడు. కొన్ని ్క (గ్ర బుణంతో పుడతాడు. యు మో పమ రుస్తాడు. కొన్ని తీర్చలేక పోతాడు. అన్నీ తీర్చానన్న సంతృప్తి ఈ // ఎవ్చలవడిగా ముణములు తొబ్బుతి - అడగించుళొనక తీర)ఆ జూన, తా (| అబ్బిన గుడునక్షు కావం తక. వచ్చు థతారండైతి 5 శ్రట్టువునన్‌ గురువైన చెళ్ళపిళ్ళ వారికి పొందరనందం కృతినివ్వటం వారు తమ జీవితంల్రి వైత్యంతప్రధానంగా భావించిన ఘట్టం. అనుషమానమైన గురుభకి వారిది. చిన్నతనంలి స్రెహ్టైష లచేయటం పెద్ద వోషం కాదు. ఇష్యున కవసరం. కాని వెంకటోస్తీ గార వార్థ గం త్రీ సుెపులు వాలిపోయి వ్యాధిగ్రస్తులై బాధపడుతుంకే కడియం నుం వారన సు౭ళ్ళి తన యింట్లో పెట్టుకొని వైద్యసేవ చేయించిన విశిష్టగుణ, ఉతమ ను మించిన దైవం లేదంటారు. గురువును దెవంగా సేవించి; డత మ్యడు లక్ష్మీకాంతంగారు. ఆ గురుపరంపరాసంప్రదాయం బోధించిన మార్గంళి అవారాధనం చేసి తరించిన ఆర్ష ధర్మానుషాత ఆ ప్రదాత మూరి.
.. ఆత్మలవారి కం / అవదానవరత నళ నవ మొనలించుభునె య్యాత నాగంతు వున రువ బాద తొలగ నంత నృువనార్తాని బ్లిత్ర తల్పువమ్మూ అ వేల్తున్‌ ఈశస్తవము చేస్తూ జీవితయాత్ర - పవిత్రంగా కొనసాగించిన వ్యక్తి - దూషణ భూషణాలకు క్తీర్యపకీర్తులకు అతీతుడై నిర్మోహుడై వ్యవహరించిన యోగి
- ఆ మహాకవి. ఆ గురువర్యున కిదే సుమనో౭౦జలి. చచి “అల్లదె శేష్టాల ఇఖరాగ్రమునన్‌ వెలుగొందు తత్వవిద్‌ వల్లభ భాగధేయము నిధానము శ్రీపతి వేంకటేశ టే డెల్దె విధంబులన్‌ శరణమిచ్చి భయమ్మును దీ స తల్లడపాటు కశైదుట దైవము నిల్వగ మూఢచిత్త యట్‌ _ వింగోలి అక్ష కాంతం
రసజ్ఞికల్ల ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారి సవితృతేజోలహరుల కవితా వైభవం
- ఆచార్య లకంసాని చక్రధరరావు ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారి శతజయంత్యుత్సవ సభలూ సమావేశాలూో గోష్టులూ 10-1-1994 నుంచి ప్రారంభమయ్యాయి. పూజ్య పింగళి లక్ష్మీకాంత౦ గారి పుత్రులు తమ పితృపాదుల రచనల గురించీ వ్యాన సంకలనాన్ని ప్రచురించాలని సంకల్పించి థ్రీ లక్ష్మిక"ంతం గారి అపూర్వ కవితా వైభవాన్ని పాండితీ (ప్రకర్ణను భక్తి ప్రపత్తుల్ని చాటి చెప్పే "సవిత, తజీలవారో అనే రెండు శీర్షికలలోని పద్య రత్సాల గురించి వ్యాసాన్ని వ్రాయవలసిందిగా కోరారు. పెద్దలయిన వారి కోరిక మేరకు ఈ వ్యాసం రచించబడింది. "అభీవుతం త్రుళార్జిళ్షుడూవం వారణ్డు శమ్మంం యజలో బ్బావాంతోః ఆస్తాద్‌ రథం నఎత్రా బ్యితభానుః ల్టువా రజాంని తవవం దదానః / (బుగ్వేదః మండలమ్‌ 35 సూక్తమ్‌ 4 బుక్‌) అని బుగ్వేదంలో హిరణ్య స్తూపుని సలితృసూక్తం సవిత గొప్పదనాన్ని ప ్‌ గ స్తూపుని సలితృసూక్తం స స్ట రంది. బ్రో సూక్తం యొక్క అర్హం కావ్యతీర్హ శ్రీ నేమాని వేంకట నరసింవాస్త్రిగారి బలో ఈ విధంగా వివీరించబడిరేది; కమా మో భావముల్‌ ౧ల౧ వెంచు వపాంచెడ రం బొమ్వులన్‌ అవ గవ మేలభము మొద వనించుడు ఎట్టుమంతకుం న్‌ శ జో ంధనారమును వొవ్పాల గొడ్తుచు జ్యోత ఫానుడో శ” జొడవెలైడిని దిన్యజనాలి నమ్రర్చితాం (యుడ్రౌ ॥ (పెది నేమాని వారి అనువాదం) ౦ సూక్షాలలోని అనేక జ్జ స డను సవిత స చై బుక్కులలో సవిత బుగ్వేదంతో స్తుతించబడేలు. సవితా డు ఒక్కరే అనటంలో సందేహం లేదు వం సుప్తం (వేరయతీతి పదవ్యతృత్రి నిద్రించేవాణి (దాన్ని) (పేరేపించేవాడు సవితి అని సవితృ నవత టేకి కంలోని చీకటీకో పాపి అజానం అనే అంధకారాన్ని కొడౌా అ న్హాడు. రవి (ప్రాధాన్యాన్ని గీతాకారీలు “అదిత్సా నామవాం విమ * వ్లుల్‌ జోతిషాం ౮౨ లంచమానా (భగవద్షితా 10 అధ్యా. 21 క్లో)
సవితృతేజోలవరులు
(పకాశింపచేసే వాటిలో కిరణాలు కల నూర్యుఇి అని తెలిపారు. సూ
. సూర్య
వల్లనే సమస్రజీవజాలమూ మనగల్లుతోంది. ఫ్‌ (ౌంతి ల సంస్కృత శతక వాజ్మయ విహాయసంలో సూర్యశతకం సూర్యుని వంటిది. సూర్యశతక (గ్రందక్తర్త మయూర మహాకవి, ఈ కవి కనౌజ్‌ పరిపాలకుడైన హరవరన మహారాజు (క్రీ.శ. 610 - 650) ఆస్థానంలో ఉండేవాడు. రాజోఖరుడు తెలిపినేట్లుగా
ఇవో (టబావో వార్లోప్యో యన్నా తంగ దివాకలో
ీ వార్తా భవత నట్బః నమాబాణ మయూలదూః” మ బాణా మయూర మాతంగ దివాకర కవిపుంగవులు శ్రీ హర్షుని ఆసానంలో సభ్యులుగా ఉండేవారు. వీరిలో మయూర మవాకవి పరమభక్తుడు. ”
"జుత్తు మయాలో వక్తాద్ధి వదఎన్నాన కాలుని
నర్తతవ నరీన్త్త్తి నహమద్సా నరన్హుత”
అని జయమంగలుడు భక్త మయూరుని వక్రంలోని సరస్వతి నభలో న్ర్రకి వలె నాట్యం చేస్తూందని తెలిపాడు. మయూరుడు భక్తుడుగాను మవాకవిగాను మనకు గోచరమవుతాడు. మయూరుని నూర్యశతకం ఆంధ్ర మవాకవులను ఆకర్షించింది. శ్రీనాథ మవికవి నూర్యశతకంలోని 16 శ్లోకాలను శాశీఖండంలో అత్యంత రమణియంగా అనువదించాడు. ౯ కాసీబఖండము నూర్య శతకమ్‌ ఆధ్యాయము పద్య సంఖ్య ళ్టక సంఖ్య
1 121 క్‌కీ
1 122 క్‌
య 123 26
శ] 126 62
1 127 606
1 129 97
1 132 63
11 139 311
౩ 10 జీ
౩3 11 డ్రి
3 12 61
రసజ్ఞశిల్పి” ! 7క 81 3 175 86 3 196 76 య! 235 57 3 238 శ్రే సాహిత్యాన్ని సాహిత్య విమర్శను అనేక పర్యాయాలు పఠన పాఠనాదుల ద్వారా మధించి సంపూర్ణ వాజ్మయ విజ్ఞానాన్ని సంతరించుకొన్న అచార్య పింగళి లక్షికాంతం గారు మయూర జగన్నాఫ పండిత రాజుల కవితామాధుర్యానికి ముగ్గులయి "మధుర పండితరాజము" "అనే మృదు మధుర కావ్యాన్ని రచించారు. మధుర పండిత రాజ (గంథాదిని ఈ విధంగా తెలిపారు: మనవి ఇందు తేజోలహరిలోని నాలుగు పద్యములకు మయూరుని సూర్యశతక సములు మూలము. తక్కిన గ్రంథమంతయు జగన్నాథ పండిత రాయల శ్లోకములకు ఛచ్చ్భానువాదము, మూల విధేయము కాదు. ఇద్‌ పూర్వకవుల పద్ధతి" తేజో! |ీ,పంగళి వారి "మధుర పండిత రాజము"లోని మొదటి శీర్దిక "తేజోలహరి'. లఅహరిలో 10 పదాాలునా నూరుంని గురించి న ల్‌ తి గురించి రచించబడ వ్వ (1 సాయి. ఇవి సూర్యు ంచి సూర్యకాం బడ్డ పద్యాలు, తేజోలహరిలోని మూడు పదాలకు సూర్వశతకంలో 3 శ్టోకాలున్నాయి. క్‌ థ్‌ తే జోలహరి సూర్యశతకమ్‌ 1 1 క్లో. 2 7 ల్లో, ర్‌ 27 న్లో. తేజోలహరి' లోని మొదటి పద్యం: . త్య యాది ఇళ్లురో నొనూద్భూత దాతుదా రామజన ీడ రక్త “నొంది ఉంటారి భదభాతంబనల్‌ నొందు నింధూరో రజమ్స్‌త్రో వాల్హర వ్ర (వి (దళళన్నా కరార్ణిత పామ జలజాత తిలితును నరచితిన్‌ (బా మెజున దభరహానతాంభోబు దళదలాంక్‌లో రాగ నంగనోన్స ౧౮చా జూజానోొజ్‌
సవితృతేజోలహరులు య్‌క్డు జాండ భుజ బవారంతయముల దచణభకు జలవోత గావఎంబి వెలబుచంనవగొ నవనవారుణ థాను భబానువులు వా నాంజుల మబింవు డభ్బుదయమ్య్ము లొానయ” ఈ పద్యానికి మూలమయిన మయూరుని సూర్య శతకంలోని మొట్టమొదటి ప్రగ్గరావృత్త 0; “జంభారారాతీభో తుంభోవమినదద తస్పాంద్ర నిందూల రయం రక్రాన్సత్తా ఇవమైడుదయగింతటో ధాలు ధార్‌ దవన ఉఆయాన్తా?తుల్భ తాలం తమలవన డచో నాడణా శొవభుత్రా భూయానుర్భాయన్తో ఖతవనమభఖిననా భానవూ థభానయాః మహాస్రగ్ధరలోని మొదటి పాదాన్ని సీసపద్యంలో రెండో పాదంగాను; మవాస్రగరలోని రెండో పాదాన్ని సీస పద్యంలో మొదటి పాదంగాను ఆచార్య ఉా౮ి న ప జరగటం సముచితం. లక్ష్మికాంతంగారు మార్చారు. సూర్యోదయం ఉదయాదిపై జ టం మంసం కాబట్తి సూర్యోదయ వరన పద్యంలో మొదటి పాదంగా ఉంటబు ఎ న తదనేంతరం 'తూర్పు దీక్కున (ప్రసరించటం గ్రమానుగుణ వర్ణన. శతదళోన్నాళరార్డుత పామ జల నే అలి శువ్చు వరబతిన్‌ బొడ మెజిన” చే అనే సీస పద్యపాదం కవి గారి న్వకపోల కల్పితం ధేవరౌ కన్యల పతులు అర్చించబడ్డ బంగరు పద్మపూజాపుష్పాల సంసర్గంచే రవికిధణాలు ర యనే సాయనటం కవి ఫ్రాఢోక్షి కిరణాలు ప్రపంచానుంచ కటి లోవల నూర్య భావనను తేటగీతిలో క్రవిగారు తెలిపారు. బ్రహ్మాండం బ 'ఎ మూలాతాయి. కిరణాలు బంగారు మలామా కావించాయనటం కవి చమత్క (సమర్దులయిన ఈ విధంగా మూలాతిశాయి నారంభించటం "స్వీచ్చాను వాదం ఇ కవులకు) సాధ్యం. తేజోలహరిలోని రెండో పద్యం : “యందాలో తింజుల్భు మాత్రొల్టతిన్‌ బొల్ది వొడువు గుబ్బల మొద బొతుమలింబి యంతలో. బెను తగా అంతలా మాపేందో దివ్రాంగణుమ్యు నతిశ్రమంచి యంతంటీ దుర్తి ర్ట (ోన్సు తంబుల్లో గగెనాంత రాళ లంభనమొనథ్ప వాగతీత (్రభావమ్ము లే యాళొవ కాళంబులున్లు ౨4 గలియ యాలి
రసజ్ఞిల్ని (అభువనాగ్రాంతి ౨ఎశ్రమేల్లైు మెజుని యమ్మ వోవన్లువామనత్తుమ్ము ననుకో ౦౮ందు నంబోజు యత్తు మలల జూల ముడచు గావుత బుదమిలో నదుము లా” ఈ పద్యం మయూరుని సూర్య శతకంలోని ఏడో శ్లోకానికి అనువాదం. మూల క్టోకం: "భి జ్రాణా వామనల్ప్యం (భమ మభతజ్రైవాంశను (ొాంఛవోవు థాంతా కాళాంతరాలా న్రదను దళ దళ వూలయణ్యుర్త శ్లతోవి ధ్వాంతా దాబ్బిద్ధు దోవ ద్దూవ అవ బలినో ఎ౨ళ్టామాళ్ట్ళున్ల వానా? లచ్చా “మ్బ చ్యాంయమేలో వవానత వారణ వోంిదళ్చావాదంతు” మూలంలోని భావం సమగ్రంగా సుందరంగా అనువాదంలోకి రావటమే కాకుండా మయూరుని మహాస్రగర ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీగాంతం గారి చేతిలో మైనంలా కరిగిపోయింది. న “తేజోలహరి"లోని ఐదో పద్యం. “వజతొంచుడున్నదా? వద్దురాగ వరాగ రంజిత వేడు నర్దుత తడుమ్యూ ఆడుు నున్ఫుదా? యరదమ్ము వై మవో రపిన చ్యతితమైన ద్హుజవకుమ్ము థాలుమునున్సువా? లజవానాదుత శిల? వల ఇ్యతమాంజివ వామరములు జాల్చాడుచున్నదా? క్షతదవూ మందోవా వదన నిరత దళ వార దారో యనుచు బవ విద శక్రానమూక్రలముగ పంచు వక్షింన దోతంచ్రు నవిత్పునుదయ కాంతి నకులము దువ్భుత ద్వాంతలయము అయ మొనద్దుత ధర్జ ఎర్రవమ్లు లాబ్ర* మయూరుని సూర్య శతకంలోని 27వ వ్లోకానికి ఇది చక్కని అనువాదం: లం _నుమేరోన్సురణి దుడుణితా వద్భుర్షాః వర్వాగా మాంజీ నును మావోరజనవరబిత్రా వైజయంతీ చభన్దు న జ్‌! య్‌ వావోవలి వదు తశింళ్చామరాలి నులోక్రా ఫో కీ క్రైవం నవితురమను దోస్తాల్‌వభాత ప్రభామ” సూర్యుని ఉదయించే చెడ పనులనే ధరో పవ జ్ఞ వనులనే చీకటినిలయం చేసే కాంతి సముదాయం అ(వాలన్నిటినీ పోగొట్టుగాక అని కవి ఆకాంక్ష ఈ సూర్యోదయ కాంతి
సవితృతేజోలహరులు పటలం జగత్తును వీక్తించటానికి వస్తోంది. ఈ పద్యంలో ఉల్రేఖాలంకారం, రూపకాలంకారం, వృత్తనుప్రాస అనే అలంకారాలున్నాయి. పద్మరాగ పరాగ రంజితమయిన మేరుతటం వస్తోందా? రథం మోద ఉన్న మవారజన చిత్రితమయిన జండా ఆడుతోందా? గుర్రాల చేదూరంగా నెట్టబడ్డ, శిరః స్థలాలపై ఉన్న ఎగ్రని చామరాలు (ప్రకానిస్తున్నాయా? గాయాలతో కూడిన శరీరాలు కల మందేహరాక్షనుల నోళ్ళ నుండి వెల్వడ్డ రక్తంతో కూడిన నీటిధార (ప్రవహిస్తోందా? అన్ని రకాలయిన అనుమానాలు సూర్యుని ఉదయకాంతి పటాలం వల్ల కల్గాయట. మయూరుని నాల్లో జ్ఞోకానికి అనువాద పద్యం "శజోలహరి"లో లేదు. లేవడిని పోగొశు టటువంటి. సంసారం నుండి విముక్తిని ప్రసాదించే టటువంటి, స్వర్గపౌఖ్యాలిను సమకూర్చే టటువంట్సి పరతత్తానన్ని కరతలామలకం చేసేటటువంటి” నిర్వికల్ప సమాధి భగ్నం కాకుండా రక్తించే లేసూర్యకాంతి కామితార్జాల్నిచ్చి మిమ్ము రక్షించు గాక" అనే భావాన్ని తెలిసే. 'దార్మేడ్తు దుఖనంత్త నిర్భార్తు జో వనుల వాలిటి తవ్త తనకదాలో యాజువంజన దుల మారు వథగతి గాని వీడతుల కాలంది యవ్లి యమరోపతీ నివానా శా నమాద్దులో తువరాయణులతు లాజివఖీ వరలత్తత్త దర్భన త్తరమాణ మానన అఆవమిరా నోజీన దీవమాలి నిర్హాతల్దు నమాది నంనిత్‌ మునిం తనుగ్చువా ద్వార పాలక దండమైన బాల ఖాను మరీచి నందాలతానా గాక న 0 నద్డు లాడ గూర్చు మమ్ము థీ (ోబోలవారి 3 అనే పద్యం శ్రీ లక్ష్మీకాంతం గారి కవితా పాటవానికీ మచ్చుతునక. నం దత్రార్తం జలధాలలతు బద్ద రాగమౌలితల వ్యబ్రయ మొనంగే నాగమాది వినతా తనూజాడణ చ్యాయో తనికారుణుత్తుమ్యు నొవసొంచి రజవాజిన్త పార్ట్యగములన్‌ ఖలీ చో ల్‌ న్రరోభోహాయభిగమింబి మారగోచల్నొళెల మవాతమూర్రములందు దవనీయ శేబలత్తుము. బీబీంబి
రసజ్ఞశిల్సి , యన్హదిగ్భామిన (ప్రాత లంగ రాగ రటేన తనుకూల "తంతును (ద్రవము గూర్చు ఎళద వానరముఖ్రముల్రా వెలుగు బాను దీధితులొనంగు నాత్చు నంద్తీవ్రీ మాడు” (తోజోలవాది 4 మనకు "ఆత్మ సందీప్తి' నిచ్చే తొలిలేత తమ్మి చెలికాని వెలుగుల్ని కవిగారు కమనీయంగా వర్తించారు. సర్వజాంతవ జీవ రక్షాప్రవణమయిన మార్తాండ మహస్సును ఆచార్యులవారు అతి రమణీయంగా వర్షించారు: “కచ నంకలువా ట్రవేో దోవాల మత్త వువ్చుందయముల కామోదభరము ఎ్యవయాగా వ్రుధా ౨కల మానన చశ్ర వాక నుందరికి నొభ్రాగ్ధూ గలిమ యన్తంగమిత చోతనాంతు (టభావదు సామనవ్భుట లకుత్చాత భుటన ఎదాతమోవశాంధీ భూత న్వోతయ గేమ్ము అకున్‌ న్వూ (రకాళ మవామ మ్లనాతీత నానా వ్రభ్రాన దివ్దు రామ నంభూత మార్తాండ సామ మవాము నర్చాజాంతన జోవంజ్షానమ్రులో మదిగో యదయించు నీదయ ధర్మానమ”_ (తేజోలహరి 6) తేజోలహరి లోని ఈ క్రింది పద్యాన్ని కూడా పరిశీలించండి: "ీత్తార్తి బాను నంబీవిగా దొలిగక్షు భణీయందు మొలచు నోక్షీన్‌ యనంగ సుబోయ నంద్భోవాన నోరస్పులక్రు (్రాన్మా వాలిన యభఖోయవాన్తం బనంగ నన్హామానిన నద్దువరితి నూతన వం లోవంబొనర్భు తూలికయనక్షిా గార్కాన్హు నిబిడాందకాలో పాటనము నే యగ నైన వజ వొల్యాగ మనగ దనమనోలక్ష్మి కంతుము తిలక లన బేనకొన ఎల్టొకర్పు నృన్లించి నటి కాంచన శలాక యనగొ దోతాంపి నదిగా/ తరణీ తొల్రి శీరణామ్ము వేద ద్వజమ్ము లా (తేజోలహరి?)
సవితృతేజోలహరులు "తరణి తొలికిరణమ్ము వేద ధ్వజమ్ము" అనటంలో ఆచార్యుల అసమాన ప్రతిభ కన్పిస్తోంది. సూర్యుని సహస్ర కిరణాలు అంతరిక్షంలో ఏ విధంగా సాగుతున్నాయో "తేజోలహరి'లో గమనించండి: గబ నొభాగ్బావ వాంరబోదబ్రతముల్రైన దవలాంచు కళల దాదవుల దజీమా తోబోవివన ద్యాత మునోదోంిని అజాన ఘంఠతన ముజుగంబి యను ఎవేష్తోన్టిన దదుణమాదోకదో దవ్వుమానంబులా టోజుల్స్రి మందోవా నామ దుర్దద యాతుదాన నం నోర ఎం వఎవోదమయను మతింబి వాలఖిల్వాది తాన నవతి ఐఎతతికీ నవ్వుత వారణ నంతల్చణుము పొనల్పీ యఎగొ/ నాథయతునున్హువ యభ్రవొతుని తల నవ్యార్రము అంతరక్షమ్ను నందు” (ోబోలవాలిత్తో ఉదయాన్ని త్రిభువనరక్షా - దీక్షను శ్రీ లక్ష్మీకాంతం గారు క్తీర్తించారు: “మయ వరిజ్హాన చతులమౌ ద్వజితల తలకలమ్స్‌ లు వను గవ నదింబె యంతు మాంకితమడ్చూ గోరోబనా ఉద్ది వరిశూతమైన దిక్‌ బొంగదామూ ఉత్హృవ్షమర్చూ నభ్త్రచయావ్త మూల టూ తవాన తదుణ గోదళ శతమ్యూ తమల గక్చోగాల తఠిన బంద ఎ౨మ్వ్తీ అబ్రేయుంచౌ మత్రలోరింబి తజేకీ దభువన వ్రాజూ రణ దీక్షతుండు న మంగ్ర శీల్తితమవాంండు అబల దోపమయండు. మొర్తాండ నొమ వ్యతుడుదయించా బ్రాగ్రశా వుర్యానలిలీ (తేబోలహరి 9)
రసజ్ఞూల్పి తేజోలహరి లోని తుదిపద్యంలో సూర్యకల్పద్రుమాన్ని ఆచార్య లక్ష్మీకాంతం గారు చక్కగా వర్తించారు. కవిగారి ఈ రూపకాలంకారం అందర్నీ అలరిస్తుంది అనటంలో సందేహం లేదు: “ట్టున్సవతి ముందు వెల్లొందు నోకాంత నోత్సుదారమ్ము. బీపిమ్యు గాగ టల్బతి నంన్లో వ్రఖావ లంజీతమైన (్రభమడూవంబకురంబు గాగ (బతినిమేషోన్టి వల్‌ వచురాడుణ వ్చాయ వున _న్తదినో నంవ్లత్రిగాగ దగ దగాయిత త్‌స్త తవనీయ దండాభో ఖానుజాలము ఎవిలటవమోలు గాగ నకల వుడుషారయులు వల నముదయముగో దనరు న్తూదా తగన నందనము నందు నూర్చా కల్ప (యమమ్ము తోజో మున్ను (ఉన్నా వర్చునబాగా నంవైనమ్ము 7” (తేబోలహరి 10) దళ ద పారి లోని పది పద్యాలూ ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారి క్షిర్తిని ల వ్యాప్తి కావిస్తాయనటంలో సందేపాం లేదు. సవిత ఇధార్య ప్‌ంగళి లక్ష్మికాంతం గారు "ఆత్మలహరి' లో త్రిమూరా ర్యా తృకుడయిన సంగా వందకు మూడు పద్యాలను 1928లో రచించారు. త్రికాల గారు లా స్పేరులు, ధర్మనిష్టాగరిష్టులు, నత్యసంధులయిన ఆచార్య లక్ష్మీకాంతం “రయాత్మకుడైన సవితను తొలి పద్యంలో సంస్తుతించారు: “అయవు తజమునా వరము అర్జులకచ్చాడి దాత వానుదో వాన్‌ శివాయ వంకా భవాయ్‌ యన నమన్రయమ్ము తా యయయి న్థూతరించు భువ్చైళ గురుండ్కు వభోత నూర్దునా రాయణుడో మునంగెడ్‌ ఆలాంజులి (తి గ్రహించు గావుతన్‌” తమా (సవిత 1) సందేవనీ లల ద ోడైన సవిత ఆయువును తేజాన్ని అర్దుల కిస్తాడనటంలో *- కర్తైభావం ఈ పద్యంలో _ ప్రస్ఫుటమవుతోంది. తమావి ఖ్ర్తోితమైన భవనాన్ని వికసింపచేసి జీవశక్తిని ప్రసాదించే రవికిరణాలు పై న్సుల్ని నుధాపరిపూర్ణాలు కావించాలని ఆచార్యుల వారి ఆకాంక్ష,
సవితృతేజోలహరులు “'యముళతళితహైన దూ భువనమున్‌ వకనింవగ చయ జీవ ళ్‌ త్రితి నిలయమ్ము లౌ నవిత్సు బివ్దు నవాత్ర మయాఖముల్‌ తమా ఎర్టతముక్రాన మా వృాదయి ఎభుల నాగి వ్యతతానిలో దభోమయులదంబి వావన నుదా వచంవ్తూరయులన్‌ బొనడ్డుతన్‌” (నవిత 2) ణీ పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు 'సవిత'ల్లోని తుది పద్యంలో తమ (సంధ్యావందన) జలాలు సవితృమావాత్మ్య గర్భితాలై సాక్షాత్కరించాలని ప్రార్థించారు: శబవ్వా వరికల్పితంబయి వలమ నిద్ద యోగ నేవఎతమ్టైన మువ్తూర్తమందు వము న్హ్యుళియించు నలమ్ము అన మువొత్త్య గర్బీతములయి మాకు నిశ్రాత్భ లంచు” (సవిత 3) సవితను సర్వదా ఉపాసించిన ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు తను కమనీయ కవితల ద్వారా కవి పండిత మండలి ప్రశంసల్ని చ్‌కదుగో ఆదర్శాచార్యవర్యులుగా వెలుగొంది మార్తాండమండల వ్తర్తి ఐన లక్ష్మీ భారతీయార్హ సాహితీ సంస్కృతి పరిరక్షకులుగా భా సిస్తున్నారు. ఇరగ లోలా బఎ్యతమౌ వింగలికతుల నంభవుండయు అక్షీకాంతు. నవత ఈల నరన 'తోజోలవాలో శృతి జదునడావడు నన్గుతింవ లకంనాని భభ్రదడుడు ౯ తఇిచిళి డులదాక ఆంధధకవితోదధి పింగళి” _ తువ్కుల నతారామమ్లార్తి బౌదరి,
రసజ్ఞశిల్పి కక ఇల్ల జక ఇల్‌ (ప్రణయలేఖల. భావసరళి ఆచార్య కోలవెన్ను మలయవాసిని "ఆత్మలహరిలో ప్రచురింపబడిన "ప్రణయలేఖలు' చదివిన వెంటనే నాలుగో సీర్షికలో పద్యాలు ఎక్కడో చదివినట్లు, అవి ఎవరివో గుర్తురాక చాలా రోజులు వాటి గురించే చింతన సాగుతూ వచ్చింది. అయితే అసలు ఎక్కడ చదివిందీ టంచనుగా గుర్తురాలేదు కాని మరో చిక్కు, ఎదురుపడింది. శ్రీ శివలెంక ప్రకాశరావుగారు 'భావకవులు - ప్రతిభావి స్ఫూర్తి. అనే విషయం మిద నా వద్దనే పరిశోధన చేసారు. పి.హెచ్‌డి. పట్టం పొందారు. డాక్టర్‌ అయ్యారు. అ (గ్రంథం ముద్రించారు కూడా. ఒకవేళ అందులో గ్గాని ఉందా అని పరిశీలించగా అందులో - "కాటూరి వారి మరికొన్ని ఖండికల్లో భాడా (ప్రణయం గోచరిస్తుంది. వాటిలో. "ప్రణయలేఖలు' ముఖ్యమయిందీ! శమ బూనితో' అనే పద్యంతో బాటు, పాట పాడదలచి వీణ పట్టుకున్న వారి ట్‌ ునో కాక హస్తమునకునుగాద్దద్య మొదలిందనడం (ప్రతిభావరితంి అని వారివన్‌్నో పింగళి వారి పద్యాలే ఎక్కడో చదివినట్టుగా ఉంశే అవి కాటూరి "పనీటి ర్రకాశరావుగారు ఉదాహరించడం చూసి వారు ఇచ్చిన రిఫరెన్సు (ప్రకారం ఆంద లాబీ పుస్తకం కోసం లైబ్రరీకి వెళ్ళి దాన్ని వెదికి పట్టుకుని చూస్తే చిరంజీవి “=; ఏమౌట్‌ నిజమే. ఇదేమా అని ఆలోచిస్తూ ఉండగా శిష్యుడు కనబడింది గా మొదటి "పేజీ తరవాత రెండు అంగుళాల కాగితం ఒకటి పుటోన పక న.టద్‌ "సవరణ - 104 ప్పటలోని 'ప్రణయలేఖలు' 113వ రపి పర్వతారోహణము' అను ఈ రెండు ీర్డికలు శ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాంతం అందుల ఈ రెండు ఖండములను ఇందులో ('ప్రచురించుట మా పొరపాట్స, సహుద మమ్ములను క్షమింపవలసినదిగా (శ్రీ లక్ష్మీకాంతం గారిని ్రార్తిస్తున్నాము, ఎదయులైన పాఠకులు ఈ సవరణకు మమ్ము మన్నింతురుగాక! * ప్రకాశకులు". పనీ శ క బృటిజల్పు - 1966 జూన్‌. షి అష , శాలేదో, వచ్చి రట్టు ప్రన్నీటిజల్లుది అన్నమాట. ఈ సవరణ అన్ని ప్రతులలో! కాటూరివార్‌ వ నో ఉండడేరి వల్ల చెరిగిపోయిందో శ్రీ ప్రకాశరావుగారు అవి "పెంగఖి ఎద్యాలుగా ఉదాహరించారు 1983లో. ఆఅ రెండు శీరికల దగ వారి రచన' అని రబ్బర్‌స్టాంప్‌ కొట్టి ఉండవలసింది. మొబేట్లో ఇచ్చో! న్‌.
ప్రణయలేఖలు సవరణ కాగితం చిరిగిపోవడం, భావిలో కూడా పాఠకులు మాలాగే పొరపాటు పడడం జరిగే అవకాశం చాలా ఉంది.
"పణయలేఖలు" గురించి వ్యాసం వ్రాయాలనే తలంపుతో ఆ పద్యాలు ఎక్కడ చదివానా అని వైతాళికులు, మహోదయం లాంటి సంకలనాలు చూసాను. నేను ఇష్టపడి (వ్రాసి "పెట్టుకున్న పద్యాలు, గేయాలు చూసాను. ఎక్కడా దొరకలేదు. ఏమో (భ్రాంతి పడుతున్నానేమో చదివానని అనుకుంటూ చివరిగా శ్రి ఆచంట జానకీరామ్‌ గారి - "నా స్క్పృతిపథంలో*, "సాగుతున్న యాత్ర అనే పుస్తకాలు తీసాను. వారికి వారు వ్రాసే విషయానికి అతితే శ్లోకమో, పద్యమో, గేయమో వ్రాసి అ వ్యాసం మొదలుపెట్టడం అలవాటు.
"నా నృతిపథం' అనేది 1957లో ఆంధ్రప్రభలో వారం వారం ప్రచురింపబడి 1960లో పుస్తక రూపంగా ముద్రించబడింది. 1964లో అనరు చదివే రోజుల్లో ఆ పుస్తకం చదివాను నేను. లీలగా చదివినట్టు గుర్తే గొని ఎక్కడ చదివాను అన్నది సూటిగా స్ఫురణకు రావడానికి రెండు నెలల కాలం పట్టింది.
శ్రీ జానకిరామ్‌ గారి "సృృతిపథంలో' 10వ శీర్షికలో వారం ద్రానిన విషయాలు ఇక్కడ (వ్రాయడం ఉచితమనుకుంటున్నాను.
శఛతులు నరివోని యవ్చు దంకలములైన
త్ధ్‌తులు పొడగ ఎఖ వల్దొతిన గాని
తకముకటూ ఎమి చార్హుదు కంతయునక
కాక వొన్తము నతను గాధద్దమొదవైో
ఎగిరన పాదముల చంలో ట్లో వలి
బ్రాలుదు నాయన్సు యత్సుతత్పూమ్యు గలదు
నొద్ద సాధనమైన వక్రముల జంట
వ్యుదయమున తుండు లేదు శరీలమునక/
మన మనస్సులోని మాట మనకంకై మధురంగా మరొకరు చెప్పారంటే మితిమారిన ముదము కలుగుతుంది. వారు మనకెంతో నన్నిహిత్తులవుతారు. మన భావాన్నే మన కంక బాగా పర్తించినందుకు. 1923లో గ్రుషైపత్రిక సారస్వతానుబంధము 'రసమంజరి' శీలి సంచికలో బక ల పెంచాయి అందమెన ఈ మాటలు - ఆప్యాయంతో బ్రపికీ ఉంచు న్నా నిన్నాళ్లు కాని (వాసినీ కవి "పేరు తెలియదు. అనేలు అచ్చు వేయలేదో, నేను సరిగా చూడలెదో మరి. తరువాత కవిమిత్రులను పలువురను అడిగాను. ఈ పద్యాలు ఎవరు వ్రాసినవని. ఎవరూ చెప్పలేకపోయారు. రవింద్రుని ఛాయవ్యక్తమవుతోంది అనేవారు గాని, ఫలానా కవి వ్రాసారని గాని వ్రాసి ఉండవచ్చున నిగొని చెప్పలేకపోయేవారు.
ఆధునికులలో కొందరి రచన అట్లు పోల్చుకోవచ్చు
రసజ్జశిల్పి, ఇటీవలనే తెలుసుకున్నాను నేను ఆప్యాయంతో జప్పికి ఉంచుకున్న పద్యాలు రచించినది పింగళి లక్ష్మీకాంతం. కాటూరి వేంకకేశ్వర్లు అని. చిత్రమేమిటంటే వారి ఇతరపద్యాలతో కొద్దో గొప్పో పరిచయయమున్న నాకు ఆ రచనలకీ ఈ పద్యాలకి ఎంతో తేడా కనిపించింది. ఎప్పుడో ఏదో విశేషమైన అనుభవం వల్ల ఇవి అవతరించి ఉండాలి అనుకున్నా. లేదా, నా ప్రకృతికి ఈ బావం మరీ సన్నిహితంగా ఉండాలి. హృదయానికి సాధ్యమైనది శరీరానికి సాధ్యము కాకపోవడము సున్నిత హృదయులకు అనుభవమే. ఆ భావం ఇంత చక్కగా ఇమిడ్చి చెప్పడంలోనే ఉంది కవి వోేష ప్రజ. జా -"నా స్క్పృతిపథంలో' పుట 123-124. “'సఫ్రణయలేఖలు' గురించి సహృదయులు ఆచంట జానకిరామ్‌గారు చెప్పిన మాట - "ఎప్పుడో ఏదో వోేషమైన అనుభవం వల్ల ఇవి అవతరించి ఉండాలో - అన్నది అక్షరాలా నిజం. అనుభవాల పేటిక నుండి ఎదలోపలి ఎద నుండి వెలికి వచ్చిన మధుర ప్రణయ భావాలివి. ఊహా (పేయసులతో కవులు (పేమ ఊసు లాడుకుంటున్న కాలమది. ఆ కాలంలోనే తసను (ప్రేయసిగా పరమాత్మను (ప్రియునిగా భావించుకొని (సబణయోపవిరాలు అందించిన కవులూ ఉన్నారు. వేంకట పార్వతీశ్వర కవుల ఏకాంత సేవ, పుష్ప విరహము, ప్రణయ సంగీతము ఆ కోవలోవే. ఆధునిక సావాత్యంలో క్టీత్త ఆలోచనా లోచనాలతో కవులు దర్శించిన వాటిలో ప్రముఖమైనది ప్రణయం. ఈ జంట కవులు “ప్రణయరాగ మాలాపించి పాట పాడ సహజ పాండిత్యమున్నది జగతి కెల్ల ణయభావంబు లం శబంబు లదు “ంా (టయ నత్సలభ లోల జంబు లదు అయ లన శకరదు లలి రరము లేదు "కావ్య కుసుమావళి' ద్వితీయ = 229. అంటూ ప్రణయానికి గల ప్రాముఖ్యాన్ని వివరించారు ॥ పం [రంగంలో ఇలాంటి ప్రణయ వాతావరణం ఆవరించిన వాళ్ళలో క్‌ తా కయ లనాంతం గారి లేఖిని నుండి వెలువడినవి ఈ "ప్రణయలేఖలు" 192కు వితా భావనలతో మధుర భక్తి తత్త్వమార్గంలో రచింపబడ్డాయి. వ "ప్తి - నవంబరుల మధ్యకాలం వీటి రచసాకాల్‌ం. 1923 కృష్ణాపత్రీకలో ప్రచురణ. వే
ప్రణయలేఖలు
ఈ లేఖలు ఆరు సీర్దికల్లో ఉన్నాయి. అంటే ఆరు లేఖలన్న మాట. ప్రియుని తలంపులతో తలమున్మ లవుతున్న తరుణి తన మనోభావాలను సఖ్గునకు వివరించడం ఈ లేఖల్లోని ప్రధానాంశం. అయితే పురుషుడు తనను న్తీగా భావించుకుని ఆ పరమేశ్వరుని యందు గల (ప్రణయభావాన్ని వివరించడంలో అది కేవలం సంభోగ శృంగారమో, విప్రలంభ శృంగారమో మాత్రమే కాక, వ్రణయభావ పరిపూరిత మనస్కతను వ్యక్తం చేయడం ప్రధానంగా "ెటుకోవడం ఇక్కడ వోషం. శారీరికమైన శృంగారం కాక పరమాత్మతో శాశ్వతంగా పొండీ ఐక్యతను చివరి లేఖలో సూచించి అద్భుతంగా ముగించారు శ్రీ పింగళివారు.
సన్నిధిలో లేని ప్రియునితో "ముఖాముఖీ అనే భావనతో ప్రశ్నిసూ, తన అనుభూతినీ వివరిస్తూ ప్రియురాలు పలికిన పలుకులే - లేఖలు శీర్ణికను బొందాయి.
భావ వీచికల తాకులతో తలమున్కలౌతూ నీ ప్రణయప్రవావాంలో అలుపన్సది లేక యీది యీది ఎక్కడా దానికి దరి అన్నదే కనబడకపోతే ఆగ్గితో నిన్ను చేతులెత్తి పిలుస్తున్నాను? కానీ నువ్వు మాత్రం వినిపించనళ్లు నటిత్తున్నావా: సఖా!
నీ తలపులతో నీ సాన్నిహిత్యం లేకపోవడం వల్ట ముఖం పాలి రయి. ఫా వాలుకన్నుల వెంట వెచ్చని కన్నీళ్లు అలా కారిపోతూ ఉంకే ఎందుకు ఎ ంగౌా త చెప్పమని మా సఖభీజనం బ్రతిమాలుతున్నారు. అప్పుడు న్‌ ఏంజరిగిందో పాలిపోయిందా నా ముఖం అని ఏకాంతంలో అద్దంలో చూసుకుం ర ంబడె తెలుసా నా ముఖం కనబడనే లేదు. "కలకలలాడు నీ నగమొదందె సండి నద్దమందునన్‌" అంటారు (ప్రేయసిగా కవి. మనస్సు నిండా [నది వియుడే ఉరికే అద్దంలో ఆ మనస్సు కనబడినప్పుడు మరీ కనబడాలి. ఏసున్న కదా! ఇది ఒక చిత్రమయిన ప్రణయానుభవం నిరంతరం ధ్యాన మయన్‌ ప్రియుని రూపం కనబడడం ప్రణయభావనలో పరాకా 0 వ0 ప్రజ్ఞాలేఖినో ఆ రచనా పద్ధతి పరిమితము. నంగా నిన్నరాత్రి
"బంగారు ప్రతిమ వంటి నీ స్వరూపాన్ని ఊహించి రహా క్‌ “అభ్యించీత శ్రమపడి చిత్రించి నా కళ్ళకు తీయని విందు చేసుకోగలిగ నీ స్వరాన్ని ఆ మాధురీ మహితమౌ భవదీయ గళ స్వరంబు పూరింవ పాపమిులే మరి
ని చెవులకేమో నిట్రువాల ం
బొమ్మలో. రప్పించలేకపోయాను. దానివల్ల గౌడ ళలో ఒకటయిన చిత్రలేఖనంలో కనులకు విందే కానీ చెవులకు నిట్రుపవాసం. లఅలితకళ। టి స ంీచెసోరు రూషమే గాని శబ్దం రాదన్న సత్యాన్ని కూడా కవి యిక్కడే జ్వ "
"వున లీలోద్యానంలో నీవు పాతిన మల్లీవల్లి చక్కగా పూసింది. మరి ఆ పులను కోసి నీ పాదపూజ చేయాలని ఉంది. ఆలస్యం చేయకు త్వరగా రా, అలస్యం చేస్తే 'రెక్కల్‌ వీడి పూవుల్‌ భువిన్‌ రాలున్‌, నిల్చిన గండు తుమ్మెదలు
రనజ్ఞవిత్తూన సౌరభ్యంబు వే(గ్రోలెడిన్‌ అంటుంది. ఈ భావాలు వేంకట పార్వతీశ్వర కవుల'ఏకాంతసేవ'లోని భావాలకు చేరువగా ఉనాయి. ఇది మొదటి లీఖ. యే రెండవ లేఖలో - బాలభానుని కిరణాల కాంతులు నీ హస్తకాంత్ను లనుకున్నాను. కాని అందుకోలేకపోయాను. పారిజాత మరందం నువు ఎ వచ్చేవరకు చిగురుదొన్నెలలో కూడబెట్టి నీకు అర్చించాలని ఉంది. కానీ ఆ కోరిక తీరేదెలాక్షి అంటుంది. మూడో లేఖలో - అనాడు నీ ముఖ చంద్రమండలం కురిసిన వెన్నెల చల్లదనమే ఇప్పుడు ఈ “దున్సవావియోగ పరితప్తమైన నా తనువు నిల్పుచున్నదెప్పట్టైను సంయోగమట్లు". ఒకనాటి ఆ గాఢమైన అనుభవం అందించిన అనుభూతి నేటెత్రి ఆనంద సంయోగాన్ని కలిగిస్తోంది అనడం. ఆనాటి అనుభూతి సాంద్రతని పవిత్రతన్రి చెప్పక చెప్పడమే. అటువంటిదే - ఇసుకు తిన్నెలలో అడుగులు తడబడుత్సుం విహరిస్తూ ఉంకే - నీవు- నాకు కైదండ యొసగ విహరించినప్పటి అడుగుజాడల్ను కేఖభాసమ షె ఖాబమిన్వితముగ నట్టయున్నది, కన్నుల కద్దుకొంటి" అంటుంది. గోపికలు మాయమెన శీక్షష శ గ్‌ మైన గ్రాకృష్ణుని అడుగుజాడలు వెదుకుతూ శ్రీకృష్ణుని చేరడాని్మ స్త ట్రయత్సమే ఇక్కడ ఈ (్రీయురాలు చేస్తున్నపని. ప్రియుని త్‌డుగుజాడల్ను న్‌ ' చెదరకుండా, చెరగకుండా ఉండడం, అవి కన్నుల కద్దుకోగలగడం అవ్నా ఫల్టం. చి నీ అడుగుజాడలు క్ర న్నులకద్దుకొని - పడమటి కొండలకు సూరు సాగనంపి చ చై! ది లు స్ట చెప్తందిపా పే పకిని చూసి"నీవు పేంపే నిండు (ప్రేముడి వచనాలేమయి మై నివేదీస్తోంది. పెట్టకు నమస్కరించాను అంటూ తన చేష్టలను ప్రియునశ్మ్న య అలి ప్రయన దసిండా గ్రఖయభావం పొంగి పొరలుతున్నప్పుడు, కనుల నిందగ్మ్య్నా వేలువడే గతాలు వనీ నపుడు చెవులకు ఆ ప్రియుని గొంతులో నుంశ్మ్మ కుమైచ ఎంచడంలో వింత ఏముంది? సెలయేటి మర్మరధ్వనులత్వైఇ సైదల ర్ఫుంకారాల్లో, మందపవనాలో మష ప్ర జి జ
- ప్రియుడు పాడే ప్రజేయగి ల్‌ ఘ ఘరనలో - విహంగ కూ తాల్త్వార్సై తాలు వినవచి ళో వుతునా అంటారు (ప్రేయసి భావనలో కవి. న్బ మనస్సును మేలుకొలుపు షెంస్ష్నై ౧రముబమ్ముల సాగ? దొరలాడు నెలయేటు తరగలమధ్యు ల ద్వునుల యందు తొనగోఖు ద్కురేతల స్తం ఎలదద ళు చుదువడుం వృతులయందు అదన కళై నిగ్గులు కొల్రగాను మంద వవమాన బాలు న్క్చూనమందు
ప్రణయలేఖలు తాసార్తయా వనుందరను జల్లున నమా శ్చానించు జలదగ్గానము నందు
మనకనోలను గూండ్రకా మరలిబాడు
అొదిన వదభాంచు వులుయు అలయలినులందు
తృుధబోదిత వ్రణయగతమ్ము మధు
తాటి వనవబ్బై యద్భోదతమ్యు. అగును.
ఈ పద్యంలోని గిరి-సెలయేరూ, తమ్మి- తుమ్మెదా, ఎలదీవెళకన్సై మందపవమాన బాలుడు, తా పార్తయౌవసుంధర - జలదగర్హన -లు (శ్రేయసీ ప్రియుల బాంధవ్యం కలిగినవిగా వర్తించి నడిపిన ఈ సీసపద్యం ఎభావంలోనూ, గమనంలోనూ శ్రీనాథుని సీసపుమూసలో" పడింది.
ఎంతగా (బ్రతిమాలినా, పిలిచినా పలకని ప్రియునితో ఆమె ఏమిటీ ఏమయినా పంతంబట్టావా? నీ హృదయం కరకుబారిందా? నీ మదిలోని రసవావాని గాని అంకిపోయిందా? లేక మరి నీ కళ్ళు మరెవరి మాోదనయినా పడ్డాయా న్‌ ర్‌ క్‌ అలిగి కాసంత మొగం తిప్పుకున్నావా? ప్రియా - నీకు ఇవే న ను రి లు అంటుంది. పరాబ్ముఖుడైన పరమాత్మునితో భక్తుడు పెట్టుకొనే మొర నఎల్కంం ప్రనన్నుని చేసుకునే ప్రయత్నం ఈ లేఖలో సాక్షాత్కరిస్తాయి. మంట
తలొనెడబాని యడంి బయల్పుయందు
బేన్సుదత లేడినిల్ర లాలింబ తడుణ
తినలయమ్ము లు జెరివించు. రనికళేబ
లాగ యెటుల ఎను రంబితి వోయి నన్ను కే
ఇక్కడ - కరుణామూర్తి! అనో దయాళాలీ! అనో సంబోదించక రస ఖిరా అనడంలో - చరాచర జగత్తులోని సర్వప్రాణులనూ సమర గం. రసికత పరమశ్వరుని స్వభావాన్ని రసికతగా భావించడం ఒక నూలరంగారు ఒక్క శృంగారానీకే పరిమితం కాదని నూచన చేసారు లక్ష్మీకాంంగా .
ఇక నాలవ లేఖ ఆచంట జానకిరామ్‌గారు కోట్‌ చేసినది. 'ప్రణయభరములో మదినిండారి ఉన్నప్పుడు అవలపు భారానికి సర్వాయనాలు జిఫావడు దశవిధమన్మధావస్థలలో ఒకటి ఆ కంపం పాట పాడే గాం నం 9 చేతికి కూడా వచ్చినదని వరించడం ్రతిభామూర్తులే గాని ధం కాని, షయం, “కంరమునకి కాక హస్తమనకును గాద్గద్య మొదవో మనసులోని భావపరంపరల తాకిడికి శరీరంలోని అణువణువూ స్పందించి ఆ భావతీవ్రతకి గాద్గద్యం పొందడం "డం5420/ లో సహజం. పాడదలచినవి ప్రియుని నామాంకితాలయిన కృతులు.
రనజ్ఞిల్చి, (శ్రుతులు సరిచేసుకుని పాడబోయింది. దుఃఖతీవ్రత వల్ల సరిగ్గా రాక గద్గదస్వరం అయింది. అది కంఠానికే పరిమితం. ఇక్కడ వీణమిక్రు హస్తానికి కూడా గాద్దద్యం ఆఅపాదింపబడింది. అంతే కాదు. నాకు ఎగిరి నీ పాదాల చెంతకు ఎప్పుడు వచ్చి వాలతానా అని తొందరగానే ఉంది. అయితే ఎగిరి రావడానికి కావలసిన రెక్కలు హృదయానికున్నాయి కానీ శరీరానికి తవు. హృదయం ఎప్పుడో నీ చెంత వాలింది. రెక్కలు లేక ఈ శరీరం రాలేకపోయింది. నూటికి నూరుషపాళ్ళ భావకవిత్వం అది. అయిదో లీఖలో - రాత్రి - శయ్య ఇత్యాది విషయాలు. బంధురమయిన సత్తణయ భావ సుధారసాన్ని (గ్రోలుతూ నిాసుందరి తారకలనే పువ్వులు జల్లిన శయ్యమొద పూర్తచంద్రునికి సపర్యలు చేసే ఈ సమయంలో - నీవు లేని శ భూన్యమయిన శయ్య్‌మాద ఈ బొందీని చేర్చి - నేను దుఃఖంతో నిన్నే తలచుకుంటున్నాను. అంతే కాదు ఎడనడ టోలు నెన్లైడుయి వోనలిగా నవతంబి నూవులన్‌ ముదడువక సొంవు; ల్రుడన మొమలవాంబి థవల్త్రృ దద్దయిన్‌ వడి శరణం (వదోహి యను ఖానము దబోవకవోకనయు లా వుడయిన న్వూన్హుమందు నాళ ముదభ్రియ చూఎతివో మీనోవారా/ కవి ఈ పద్యంలో ఒక చక్కని చిత్ర భంగిమను, ఒకానొక స్థితిని ఇమిడ్చారు పై ల్రుకొని, పువ్వులు పెటుకోకపోవడం వల్ల రందనోపించి ము కొద్దిగా వంచి"సే పాదాల మోద పడి "శరణం ప్రదేపో రూవం నాదే సువ నీ కలలో ఎప్పుడయినా చూసావా మనోహరా! ఆ వీలుగా వరించే పదమ, ఖడం. ఈ పద్యం చిత్రకారుడు చిత్రించడానికి డం” పద్యమా అనిపించేదిగా ఉంది. నా యీ విరహసితిని చ్యూ్చ పాడు గు తారకాగణం జాలితో విషాదగీతాలు తున్నాయి. ఓ సఖుడే! నీవు విను అనడంతో ఈ లేఖ ముగుస్తుంది. ఇక చివరిది. నాలుగు గితపద్యాల ర వ చన. ఒక్కొక్క పద్యం భావకవితా ప్రస్థానంలో ఒక్కొక్క మైలురాయి లాటిది "*్లీఆ పద్యం భా వ వొన్సా ౮ వయనున చెడు నడ నశ్రడు రం (్రబ్బి నా నిగను దుడము మం/తరా, ౦దో నీవూదినట్టా (బ్రణయ (౯రావిము నలనద్ధి మహేతమగున్నా వృదంయమను వ్రుర్ణులోన నదించుచున్సు అవనాధ నాగకన్హన్చు వౌలిక దార్డీ
ప్రణయలేఖలు జబ్భువబ్దిన యబట్బులాడంచు యండా నాజి యవదోశమని దుడ నా(లరయు అవ్చుతమంయనైన న కహూళ్షముల నౌట్లు నంతరించానో ఈ నిండు చందమామ నవ్వాలావజ్వురాళా ర్రైనాడు నోడు/ నవాజముగ లోు వానితో చళ్ళ దనము. నన్సు నెదనిల్పి నేను ధ్యానించునట్లు నవు నన్హాద నిల్చి ద్వానింతు వోని అవ్వుయామ్సుత బీందు నివ్రాంద మధులో ఖావ నందూ/గ' లననిద బడయనణను. ౯ అ ॥ వణయలేఖలు ఈ నాలుగు పద్యాలలో - ఈ (ప్రణయలేఖలు సామాన్యమయిన వ్రణ క్రావనీ జీవాత్మ పరమాత్మ ఐక్యతను ధ్వనిపూర్వకంగా చేసే మర్శకవితా మధురిమలనీ స్పష్టమవుతుంది. మొదటి లేఖలో తాను అదం చూసుకుంకే సఖుని రూపం దర్శనమివ్వడం _- జీవాత్మలోని పరమాత్మను దర్శించడమే. వ చిన్నారి పొన్నారి వయలో పొగడ పూదండ (గ్రుచ్చి సిగలో సా ్‌ ను సువాసనాభరితాలై వాడిన కొద్దీ వాసీంచే ఆ పూవులు వూర్వజె + ,గుర్తుచేయడమని - వంతో = పదేశ ప్రభావం చెవిదండ ఊదిన (పణయ మంత్రం అనీ - అఆ ఉప సే సుషుప్తిలో ఉన్న వృదయం 'సైలుకొందనీ ఎ భగవంతుని మోద వల్తవనే సాగరు వృాదయమనే వుట్టలో నిద్రిస్తున్నదాన్ని - ఉపదేశమనే నాగస్వరం శా ఈ భావంతో భావించారనీ కుండలినీశకి ని క్పీలుకొల్పడమనీ = తాత్పర్యం పాములవాడు అనే స్ఫూర్తి పొంది 1930లో శ్రీ వేలూరి ఇివరామశాస్త్రి గారు ఖండిక (వ్రాసి ఉంటారు. డ్ర- సర్వమూ డి ఉన్నప్పుడు - నర్వ అమృతమయుడయిన పరమేశ్వరుడు ఎదనిండా నిం అమృతమయింగా భాసిస్తుందనీ - ఆపదుకే ఈనాడు చందమామ నవ్యలావణ్యరాశిగా (ప్రకాశిస్తున్నాడనుకోవడం. నిన్ను నేను హృదయస్తుణ్తి చేసీ ధ్యానించినప్తే నీవూ ఈ భి గంంచి కలుగుతుందనడంలో - ప ప పదేశంతో కుండలినీ శక్తిని మేల్కొల్పి యోగ ప్రణవ (ప్రణయ) మంత్రోపదేశం ల ట్ర సాధన ద్వారా, నిరంతర ధ్యానం ద్వారా జీవాత్మ పరమాత్మల సంయోగాన్ని
రసజ్ఞూల్చి __ రససిద్ధిగా - ప్రణయ రససిద్ధిగా - భావించారు పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు. మధురమయిన మర్మకవిత్వానికి మంచి ఉదాహర౭ఐ పింగళి వారి “ప్రణయలేఖలు" అభ్యంచిత మాధురీ మహితమైన ఈ "ప్రణయలేఖలు' లక్ష్మికాంతము గారి మానసాభ్యంతరము నుండి జాలువారిన రసవాహినులు. అంద సభావేదికపై లక్ష్మికాంతం గారిదొక ప్రత్యేకత. ఆయన ప్రసంగాలు తీర్చిదిద్దినట్టుండేవి.... రాజమహేంద్రవరంలో ఒకసారి యేదో చిత్రకళా సంస్థవార్తికోత్సవం జరిగింది. ఆ వాటి వైస్‌-చాన్సలర్‌ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్‌ గారు సభాధ్యక్షులు. లక్ష్మీకాంతం గారొక్కరే వక్త... ఉదాత్తభావ గర్భితంగా, భాషా సౌందర్యంతో విషయ విస్పష్టతో తెలుగున అరగంటలో ముగించిన (వారి) ప్రసంగం రాధోకృషుని ప్రారంభవచనానికి తుల్యయోగ్యత నార్జించింది. ణ = రొందుకూది రామభ్యదళరావు
నో ఆడ్‌ అన్యాపదేశలహరి కోటగిరి విశ్వనాథరావు తిరువతి వేంకటకవుల శిష్యులలో పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు నుప్రసిద్దులు. కాటూరి వేంకకేుశ్వర రావుగారితో కలిసి వీరు రచించిన తొలకరి, సొందరనేంద కావ్యముల ఆంధ్రసాహిత్యంలో ఒక విశిష్టమైన స్థానము నలంకరించినవి. "నా కంటే నా శిష్యులు రసవత్తరంగా కవిత చెప్పగల వారనడానికి సౌందరనందం ఒక గీటురాయి కాగలద"ని చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్త్రిగారు (ప్రశంసించి రనగా ప్రాంద నంద కావ్య వైశిష్టం స్పష్టం కాగలదు. తొలకరి, సౌందరనంద కావ్య ఎల రచనానంతరం ఈ జంటకప్స్పీలు వేరు వేరుగా తమ రచనలను వెలయించా ఇ రసగంగాధరకారుడైన జగన్నాథ పండితరాయలు రచించిన క్టాకములను వక పండిత రాజము"గా పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు తెనిగించిరి. ఇందులో వదం న! నాలుగు పద్యములకు మయాింరిని సూర్యశతకములోని శ్ఞోకములు నే అర్క పద్యాలన్నీ జగన్నాథ పండిత రాయల క్టోకములకు 'స్వేచ్భానువా " "అన్యాపదేశ లహరి" అను శీర్షిక క్రింద పది ఉపశిరికలతో పద్య రచన కొనసాగినది. ప్రకృతారం కంక వేరైనీ అరాన్ని స్ఫురింపజేయు ( లక్షణంగా భావింపవచ్చేను. సమాసొకి, అవ్రస్తుత ప్రశంస ప్రస్థృరాతర లంకా అన్యాపదేశ నిర్వచనానికి సన్నిహితంగానే ఉండేవి. ఓ ద ఉద్యానవనంలో ముండ్లతో నున్న కేతకీ పుష్పమును నీవు ఏల కాంక్షించె మందీ ప్ర మాటల చేత ప్రియునితో విహరించే ఒక స్టే తుమ్మెదను చూచి పలు సతు గ్‌ చేరణమైన ప్యూ ఓ ప్రయుడా సొందర్యవతిని సనుండగా ఆరోగ్యా నాశమంక కై కన అర్థం సంగమమును ఏల అభిలషించెదవు? అని ప్రకృతార్థము నందు అన్యాపదిశ స్ఫురింప బేయబడింది. చంద్రాలోకంలోని ఈ ఉదాహరణ రు. ఇది అలంకారమే " ధ్వని ఉన్నదని లోచనకారుడైన అభినవ గుప్తపాదులు నిల .. చాంకురం అలంకారమే కాని ధ్వని కాదని చిత్ర మోమాంపాకురుడు “పిర్కొనెను. సని అభిప్రాయమును అంగీకరించినప్పటికి లోచనకురాడు అన్యాపదేశ ఫు హ్‌ థ్‌ అన్యాపదేశ (ప్రక్రియ ధ్వని ప్రధానమైనదని భావింవవచబ్చుయి. యత్రార భృల్లో వాతమము వననఖుత నాల్శొ/ వ్యక్త? 'కావ్లు హోమ నజ్బినరితి శూంభా తీత //
రసజ్జల్పి | ఎచ్చట శబ్దం తన అర్ధాన్ని, అర్థం తనను, అప్రధానంగా చేసి అర్ధాంతరమును బోధిస్తుందో అది" ధ్వని అని ఆనందేవర్థనులు వక్కాణించిరి. తీవులూరంగ మాద్దీత మాస్తాదించ శతు గొంటివి మదూతమ్ము నందు ఎకనిత ధళ గలను తదందమున బొక్పి శయనించితివి నలోజమున యందు ట్రనవ గుతుచ్చు నొరబో వావానీ నమ వనము నల్చితి౨ రసాల మందు వృదుత రావనయవ నరిర్తుంగ పాఠ శ్ఞామ్బు. నొందితివ వానంతి యందు ను నొభాగ్దు మిట్టుది నాదా (బ్రమర/ ఎర్లు మరబితి వడ్డాని నెట్లు అచకు తడుజుయముల ద్రాలి (ీడంబో గోయముండు వేటి కంత దురావోో మినడు నక/ య ౬ “పు పువ్వుమధువును ఆస్వాదించి కైపెక్కి, మకరందమును (గోలి పద్మమునందు శయనించి, రసాల ప్రసవ సౌరభ వాహినిలో స్నానమాడి, వాసంతి పప్ప పరిష్యంగ పారవశ్యాన్ని పొందిన నీ సౌభాగ్యాన్ని మరచిపోయి ఓ తుమ్మెదా వ్ర విధంగా కొడిసె పూలమాిద వ్రాలి క్రీడించుటకు అభిలషిస్తున్నావు? ఇంత్త గిరపాటు నీ కెందుకు? అని తుమ్మెద ప్రవర్తన వర్ణితమైనది. ఉదాత్తమైన జీవితాన్ని గడుపుతూ, సర్య సౌఖ్యాలను అనుభవించు ఒకనొక వ్యక్తి స్వల్చ్బమైన సౌఖ్యలయ కొరకు వేగిరపాటు చెందుటను గర్హించుట ఇక్కడ 'ప్రతీయమానమౌతున్నది. రస మాధ్వీకమును చవి చూచి కైపు కొనడం, సరోజమునందు శయనించటం, పైా9 చసవ సౌరభవాపినిలో స్నానమాడడం, వాసంతీ పరిష్వంగ పారవశ్యమున్ను ౦దుటను చెప్పటంలో అనుసరించిన 'ఈమం సొగసుగ ఉన్నది. వికసిత దళ గళన్మకరందమని, (ప్రసవ గుళుచ్భ సౌరభవాహినీ నిమజ్జనమన్న మృదుతరావయవ పరిష్వంగ పారవశ్యమని, సమాసములు ప్రయోగించి, తుమ్మెల్వ యొక్క పౌభాగ్యమును సూచించుటను సహృదయులు తెలివీకొనగలరు. కుటి ము, సళ జల్‌ ఆటే నున్నది. లముగ పుట్టినది కుటజము. ఇచ్చట కుటజ శబ్ద (ప్రయోగం సముచితమ్ను[ నీదు సౌభాగ్య మిటిది కాదె (భ్రమర! అను చోట భ్రమర శబ్ద ప్రయోగౌచిత్వం వ్రివితమే భ్రమరం అనగా తిరుగునది అని అర్థం. స్థిరత్తం లేకుండో పై సరవివిశ్రీరి మ్మెద తిరుగుబోతు తనము భ్రమర శబ్ద ప్రయోగం వలన స్ఫురిస్తున్నద్ని
అన్యావదేశలహరి షుంజూగతి గీతి ౨నివించ మధదుకల్ము మూలత/ తాల్దె దోల కతట్వులవు ముద ఎవ్వులనుకొండు/ శిరనావవాంచు నతని దాన ఎధుతైన నందనోద్వానతడులు మనోజ్ఞంగా మధుకరం గీతాలాపన చేస్తు 0కే ఓ మాలతీ! వికసించకుండా అరవిరి మొగ్గ ముద్రను వహించదవేమిటి? ఇతడు ఎవరనుకొంటున్నావు. దానమునకువ నిలయముల్రేన నందనోద్యానమందలి కల్పవృక్షాలు ఈతణ్ణి శిరసావహిన్తవి అని ఈ పద్యభావం. మధుకరం విశిష్టతను చెప్పుటకు నందనోద్యానవనంలోని తరువులు మధుకరమును శిరసావపిస్తోవీ అని చెప్పటం మనోజ్ఞంగా ఉన్నది. వృక్షముల శాఖాగ్రము లందలి పూవులపై తుమ్మెదలు వాల్‌ మధువును స్వీకరించి నందనొద్యానవనంలోని తరువులు మధుకరాన్ని శిరసావహిస్తవి అనటం భావ వ్యక్తీకరణ విధానంలోని ప్రొఢత్వమును సూచిస్తున్నది. గౌరవారులెన వారు తమ కడకు వచ్చినప్పుడు ప్రసన్నులైన వారిని గౌరవింపవలెనోక్షొని విముఖులు కారా దను భావం భంగ్యంతరేణ చెప్పుట జరిగినది. వొరిజాతము తన తంటబడొడు వర (మము దుమమున తడణు మదుద్రతమ్ము భారత తల్పు డుబి వట్తు వదొడు వర యితలొ కాన్తాలు తదన్ల క! వటువు డునంత వరకు బు అ కల్చ్పవృక్షాలలో ఒకటి యైన పారిజాత వృక్షము (గ రద పారిజాతం మధువ్రతం పూదేనె కొరకు ప్రతి వృక్షము చుటు భారతంలోని కవిత్వ రుచి కనుపించినంతనే దానినే ఆశ్రయిస్తుంది. అట్లా వు ఇతర కాపాఃలను . పట్టువడెడు నంతవరకు అధ్యయన శీలియైన సాహిత్య త సాహితో పాబేకుడు పరిశీలిస్తుంటాడు. మవాభారత కవిత్వ రుచి జెలిసికొనిన త్త ఒక మవశన తమైన ఇతర, రచనలను స్పృశంపడు. మానవు తన బేవితప్ప్ట ల పడడు అను అనుభూతిని పొందినప్పుడు స్వల్పమైన వాటి రార పాగసెన పయోగ విషయం అక్కడ ద్యోత మానమౌతున్నది. “సావాత్య లా లలూం, వలల మంతయు గొనుము జీవము లోడ్‌ పొదుగు మ్యూతము ౨గలలి చదలుమన్హు గద్ధ వక్తుని ననువులు గలను రెండు బ్రుత్చు “నా తోరవాదుడులు నూ చుచుండు, నా (ప్రాణాలతో బాటు మాంసము నంతటిని గ్రహించు. కాని పాదుగున్సు
రసజ్ఞశిల్పి మాత్రం మిగిల్చి వదలి వేయుము. గడ్డి మేయుట కూడ తెలియని రెండు నిసువులు నాకున్నవి. దుఃఖంతో అవి నా కోసమెదురు చూస్తుంటవి అని తన్ను చంపుటకు సిద్ధమై నిలచిన బోయని చూచి ఆడు లేడి ప్రాధేయపడిన తీరు "అపి (గావారోది త్వపి దళతి వజ్రస్య హృదయమ్‌” అను భవభూతి వాక్యం గుర్తునకు వచ్చునట్టుగా ఉన్నది. ఆ వానం బవరంజి వంజురయు, అత్వావోల వానయ నం నేవల్‌ రాజు నుతోబితమ్ము లు) నభాననుండవై చేయ (బన న్రావంబుల్‌ రమురాను నామ వదముల్‌ భన్ఫుందవల్చి ంట/ న ఖావంబావన వృుక్లకోఓుల దిళనా వర్దాత్తనోలా శుఠా/ బంగారు పంజరంలో నీ నివాసం. నీ ఆవిర పానీయాదులు రాజసుతోచితాలు. సభలలో నీవు రఘురామ నామ పదములే ప్రస్తావిస్తుంటావు. కాని ఓ చిలుకా! నీ భావం మాత్రం అరణ్యంలోని చెట్టు తొల్జ వైపే పరువెత్తనేలా? రాజభోగాలు అనుభవిస్తూ, పవిత్రమైన దైవనామ (ప్రస్తావనలు చేస్తూ కూడా కొందరి భావాలు అల్పమైన విషయాల వైపు పర్వెత్తుట ఈ పద్యంలోని అభివ్యక్రీకరింపబడింది. సర్వ సౌఖ్యాలు అనుభవిస్తూ, పవిత్రమైన వాతావరణంలో జీవితం గడుపుతున్నప్పటికి కొందరి ఊహలు తాము పుటి పెరిగిన (ప్రదేశముల వైపునకే పరువెత్తు చుండునని కూడా ఊహింపవచ్చును. * న ల శబ్ద సంస్కారం జారకుండ, అర్థ గౌరవాన్ని పాటిస్తూ, బెచిత్యాన్ని ఆదరించి, స్రతి పద్యము పరమ రమణియంగా ఉండునట్లు పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు రచించిన అన్నాపదశలహరి హృదయంగమంగా ఉన్నది. అలంకార శాస్త్రజుడు, ఉత్తమ క నశ్వరుడైన జగన్నాథ పండిత రాయలకృతిని, ప్రొాఢ సుందరంగా. తీర్చిదిద్ది, న్‌ గువారికి అందించిన గురుదేవులు లక్ష్మీకాంతంగారు చరితారులు. వారు అపరపండితరాయలే! ౭ ఉచిత సూర్యకిరణ స్పర్శచే తామర సకోరము చలించి, వికసించి, మకరందమును గురియునట్టుగా కవి వాక్కిరణఐ స్పర్శచే భావుక హృదయాంబుజము (శ్రమముగా స్పందించి, విష్పారి, కరగిపోవును. ఈ తుది యవస్థలోనే కావ్య రసాస్వాదనములోని యమృత సిద్ధి వడయుదుము = వంగళి లక్ష్య కాంతం
ఇల్‌ ఆత్మలహరి (ఖండ కావ్య సంపుటి) = ఒక అనుశీలన = ఆచార్య తంగిరాల వెంకట సుబ్బారావు ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు (1894-1972) మా గురువర్యులు. నేను తిరుపతిలోని శ్రీ వేంకక్రుశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలో 1961-83 మధ్య కాలంలో శీవారి దగ్గర తెలుగు ఎం.ఏ. చదివాను. 196365 మధ్యకాలంలో తిరిగి శ్రీవారి పాదాల డీగ్గరనే "తెలుగు వీరగాథా కవిత్వము' (621264 ౯06|౧౫/ 10 11406) అనే అంశాన్ని గీరించి ౧.౦ పరిశోధన చేశాను. ఈ పరిశోధనాంగాన్ని గురువగారే స్వవస్తాలతో వ్రాసి నాకు ఇచ్చారు. అప్పటికే వారు పరిష్కరించిన వల్మాటి వరరరిర్రు (ప్రచురితమయింది. గురువుగారు తిరుపతిలో ఉన్నప్పుడే మధుర వండితరాజు ఏను (ప్రచురించారు. వారు స్వర్గస్తులైన తరువాత వారి కు రులు కవితలను 'ఆత్మలహరి' అనే "పరుతో ఒక ఖండకావ్య సంపుటిగా రు ం ఇటీవల ఈ రెండు కావ్యాలనూ కలిపి వారి కుమారులు మళ్ళీ ప్ర 4 పింగళి వారి "ఆత్మలహరి'లో 12 కావ్యఖండిక లున్నాయి.
- 'పర్వతారోహణము' (య 1934)
- 'నవిత' (1928) వుడు
- 'దైవస్తుతి' (1969-1971) సంవత్సరాల మధ్య తమ డైరీలో అప్పుడ్బు (వ్రాసుకున్న పద్యాలు.
- _ 'ఆదివైద్యుడు' (1927) నవి) 5... "ప్రణయ లేఖలు' (1923 అగస్టు నవంబరు నెలల మధ్య (గ్రా సి
- "తిక్కనామాత్య' 7... తిలక్‌ నిర్యాణము' (ఆగస్టు 1920)
- "నివ బ్రహ్తైక్యము' (1916లో కాశీనాథుని బ్రహ్మయ్యలింగం గారి నిర్యాణ సందర్భంలో (వాసినవి)
- 'గురుకీర్తనము' (1980లో తమ గురుదేవులు చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్త్రిగారి నిర్యాణ సందర్భంలో వ్రాసినవి)
- 'విశ్వశిల్పి' (1954లో అడవి బాపిరాజు గారు. దివంగతులైనప్పుడు (వ్రాసిన పద్యాలు)
రసజ్జకిల్పి, 11. "లక్ష్మీ నిర్గమనము' (లక్ష్మీకాంతం గారి భార్య లక్ష్మినరసమ్మగారు 1969లో స్వర్గస్థురాలైనప్పుడు (వ్రాసిన పద్యాలు) 12. 'ఆత్మలహరి' (నేను) (శ్రీవారు అప్పుడప్పుడు డైరీలో వ్రాసుకున్న పద్యాలు) ఈ పన్నెండు కావ్య ఖండికల చివర 'చాటువులు' అనే ఫీర్షికతో ఆరు పద్యాలు చేర్చబడ్డాయి. ఈ మొత్తం కవితాసంపుటికి "ఆత్మలహరి' అని వారి కుమారులు నామకరణం చేశారు. లక్ష్మీకాంతం గారు తాము సజీవులై ఉన్నప్పుడు ప్రచురించుకొనిన "మధుర పండితరాజము'లో మూడు భాగాలున్నాయి. “జోరార “గంగాలహరి, 'అన్యాపదేశ లహరి'. కాబట్టి అదే పద్ధతిలో ఈ ఖండ కావ్యసంపుటిని "ఆత్మలహరి' అని పిలవడం ఎంతో సముచితంగా ఉంది. కవి హృదయానికి అనుగుణంగానూ ఉంది. ఈ ఖండకావ్య సంపుటిలో “లక్ష్మినిర్షమనము', "గురుక్తీిర్తనము అనే రెండుఖండికలు తప్ప తక్కినవన్నీ పింగఠివారి మిత్రులు శ్రీ గూడూరు నమశ్శివాయ గారు సేకరించి ఇచ్చారు. పింగళివారు స్వర్గస్తులయ్యాక ఈ సేకరణ జరిగింది. చివర నున్న చాటువులతో కలిపి 'ఆత్మలవారి'లో మొత్తం కవితలు పదమూడు అని చెప్పుకోవచ్చు: విటిలో మూడు దీర్ణకవితలు; తక్కిన పదీ లఘు కవితలు. "ప్రణయ లేఖలు" 21పద్యాలున్న దీర్ణకవిత. చివరనున్న "ఆత్మలహరి' అనే దీర్హకవితలో షేప్‌ పద్యాలున్నాయి. ఈ కావ్యంలో 'సేన్నింటికన్నా పెద్ద కావ్యఖండిక "లక్ష్మీనిర్గమనము'. దంట్టో 51 పద్యాలున్నాయి. తక్కినవన్నీ లఘుకవితలే. వీటిలో ఎందులోనూ కూడా పద్య సంఖ్య 8ని దాటలేదు. ఒకే ఒక పద్యమున్న కావ్యఖండిక 'విశ్వశిల్పి_ లక్ష్మీకాంతం గారు రచించిన ఈ కవితలన్నింటినీ ఈ క్రింది విధంగా వర్గీకరించవచ్చు ఆత్మలహరి(13 కవితలు) నన దీర్ణ కవితలు లఘు కవితలు (3) (10) శాన ననన 'ప్రణయగీతం స్కృతిగీతం ఆత్మగీతం (ప్రణయలేఖలు) (భార్యస్కృతి) _ ((ఆత్మలహరి (లక్ష్మీనిరమనము) భక్తి కవితలు మైత్రి కవితలు (ప్రశంసా' కవితలు స్కృతికవితలు చాటువుల్ను యారు దేశనాయక స్మృతి మిత్రస్పృతి. గురుస్కత్తి [, దీర్ణ కవితలు: “ప్రణయ లేఖలు, "లక్ష్మీ నిర్ణమనము' "ఆత్మలహరి' అనే మూడు కవితల్ను ఈ వర్గంలో చేరుతాయి యౌవనకోలంలో 'ప్రణయగీతాలు వ్రాయడం, శరీరంటో
ఖండ కావ్య సంపుటి అర్హభాగమైన ధర్మపత్నీ వియోగాన్ని సహించలేక భార్యాస్టృతిగీతం (వ్రాయడం, తనేకు మరణం ఆసన్నమవుతున్నప్పుడు తన మొత్తం జీవితాన్ని సింవావలోకనం చేసుకుంటూ తన మనసులో లొపలి పొరలలో ఉన్న పరమసత్యాలను బహిర్గతం చేయడం పింగళివారి వ్యక్తిత్వానికి అద్దం పడుతున్నాయి.
11 ప్రణయగీతం - ప్రణయలేఖలు";
ఈ ఖండికలో 21 పద్యాలున్నాయి. వీటిలో 8 వృత్త పద్యాలు, ఒక్ర సీసపద్యం, తక్కిన 12 పద్యాలూ తీటగీతులు. ఇది భావకవిత్వ (ప్రభావంతో వ్రాయబడింది కాబట్టి తేటగీతి బాహుళ్యం సమరనీయమే. కొన్ని వృత్తాలలోనూ, తేటగీతులలోనూ పంసేపదులు కూడా ఉన్నాయి. రోచయిత పురుషుడు అయినప్పుడు సాధారణంగా ప్రియుడు తన ప్రియురాలిని ఉద్దేశించి చెప్పినట్లుగా కవితలు అల్లడం పరిపాటి. కాని ఇందులో పింగళివారు వియోగోన్ని అనుభవిస్తున్న ఒక ప్రియురాలు తన ప్రియుళ్లి ఉద్దేశంచి చెప్పినట్టుగా (వ్రాశారు. సొౌందరనందంలో సుందరి విప్రలంభ శ్యంగారవర్హనకు ఈ కవీత పునాది అని భావించడానికి జ కా శ ఉంది. ఈ రెండింటి (ప్రభావమూ వారి భార్యాస్కృతి గీతంలో మళ్లీ దొబూ లాడుతుంది.
1.2 స్కృతిగీతం - "లక్ష్మీ నిరమనము' (భార్యాన్వతి):- న్‌ / తలూ భార్యాసంబోధనతోనే ఇది 51 పద్యాల నుదీరమయిన కవిత. అన్ని కవి వియోగం సాగాయి. అగ్ని లేకుండా శరీరాన్ని దహించివేసే బాధలలో _ భార్యా వడం మొదటిది. ఐదీ పింగభివారికి 1966లో సంభవించింది. విరిది మేనరికం హ్‌ వలా, చిన్నతనంలోనే పెండి కావడం వల్డా ఈ దంపతుల అనురాగం 0 మామూలుగా ఊహించే దాన్‌కన్న ఎక్కువగా ఉంటుంది.
"ఫీరామనవమి పర్వం బారంభమైన రాత్రి పింగళి కవోఖరుని అరం గియు. మహాసాధ్వియు, శృంగారవతీ లలామయు అయిన పింగళి లప్ష్మీనరస స్టారు ఈశ్వరార్పితమతితో సిద్ది పొందారు. మేనమామ కూతురుగా చి నృతనం నుం అమెతో తనకు గల నికటీ సంబంధాన్ని స్కరించారు కవి. తాను నిమి. క్త ర గా తన సంసారభారాన్ని ఆమె వహించారు. అమెను "దేవీ! నయా డ్త ణకఖి | గృహిణీ జనతాశిరోమణి!” అని సంబోధించడం కవికి ఆమె మాద ఉంచ వాన్ని సూచిస్తోంది. దేవుడిక్తి తప్పితే గురువుకు తప్ప ఇంకెవ్వరి రాన నావను అంకితం చేయరు కవిగారు. అటువంటి వ్యక్తి తన భార్యామణి సంసారం కోసం చేసిన త్యాగాన్ని స్మరించి తాను రచించిన సాహిత్య శిల్ప సమాక్షను 1966లో ఆమెకు అంకితమిచ్చారు.
కవి పేరు "లక్ష్మీకాంతం" భార్య "పేరు "లక్ష్మీినరసమ్మ". అందువల తన పేరు సార్షకమయిందన్నారు కవి. కాని అప్పుడు ఆమె చనిపోవడంతో "దేపోమున బోలె నా నామధేయముసను, నగమె మిగిలెను. నా లక్ష్మి యెగిరిపోయె" అంటారు.
రనజ్ఞళటి వేదసూక్తం, గివసోత్రం, భాగవతం, గీత - వీటిని చదువుతుంకేు లక్ష్మినరనమ్ము గారు తమ ప్రాణాలు వదిలారట. అప్పుడు ఆమె ఒక చిరునవ్వు నవ్వారటి, లక్ష్మీకాంతం గారు, తమ స్కృతి కవితలలోని వ్యక్తులు చనిపోయి స్వర్గానికి వెడతారనీ, అక్కడ వారికి దేవతలు పితృదేవతలు చనిపోయిన బంధుమిత్రీలూ స్వాగతమిస్తారనీ"భావిస్తూ ఉంటారు. ఈ భావన అన్నింటా సమానంగానే ఉంటుందా అలాగే తన భార్యకు దేవేంద్రుని ఆబ్రతో అప్పురసలు స్వాగతమిచ్చి ఉంటారపీ, అమె అమృతం సేవించి ఉంటుందన్‌ ఆమె బాధలన్నీ షయి ఉంటాయనీ. కవితలో వర్షించారు. "నీవే నా దారి దీప మివపరములకుసో' అంటారు. దేవలోకంలోని స్త్రీలతో మాటాడేటప్పుడు తన చెడ్డపనుల్ని స్మరించవద్దనీ, అలాగే తన సాధుగుణాలను మరిచిపోవద్డసే విన్నవించుకుంటారు. *అటువంటి మీంచి భర్తను వదిలేసి ఎందుకు వచ్చావు?" అని అడిగితేవేంకకేశ్వరుని ఆజ అని చెప్పు - అంటారు. వేంకకేశ్వరుని ప్రసక్తి చాలా పద్యాలలో వస్తుంది. * పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు తమ ఇంటి "పేరును బటి తాము పింగళి సూరన వంశంలోని వారమనీ, గౌతమ గోత్రాన్ని బటి తిక్కన వరశంలోని వారమనీ ఫైవిసూ, ఉంటారు. "పింగళి సూరన్న, కాటూరి వెంకొటశ్వరరావు నిన్ను చూడటానికి అ మై” అని భార్యను అడుగుతారు. "పుణ్యలోకాలకు వెళ్ళిపో. భూలోకానికి ల! సరి నంటూనే, వెంటనే, ఒక వేళ భూలోకంలో ఆమె పుట్టడమే భార జైటీ సి ఇట్ట చెప్పమనీ, తాను వచ్చి పూజిస్తాననీ అంటారు. ఇది థ్‌ ప ఆయనకున్న పూజ్యభావాన్ని వ్యక్తీకరిస్తుంది. అక్కినరసమ్మ గారు తాను బ్రతికి ఉనృషుడు రామకోటి వ్రాసేవార్ను పధేక్షతె స్వర్గంలో రాముసీ దర్శించీనదిన్‌, రామకోటిని స్వయంగా ఇక్కద లప్రదన్‌ సీర ఆమెను (ప్రేమతో చేరదీసి ఉంటుందనీ భావిసున్సారు కీని. కోక లక్ష్మీకాంతం గారు కవీ విమర్శకులూ కాబట్టి ఒక అనుమానాన్ని వ్యక్కల వ. ందోసలు సీత రాముని సరసకు వచ్చిందా? లేక ఇయా భూన్న్ని సమానమెన ౧డిపోయిందా?” అని అడుగుతున్నారు భార్యను. తన భార్య సీతత్తాల దేవుడు. పతివ్రత. తాను మాత్రం రామునితో సమం కాలేరు. తానే కాదు న్ని కూడా ్రీరామునితో సమానం కాలేరు. "పొత్యినత్త మవాత్త్ర్యయు నత క! ముకున్‌ నీకు నమము (ీరామునిలో వౌతనికే కాదు లేద య దోర్రనకన్‌” క్కడ కవిగారు ఎంతో నిజాయితీతో తన లోపాన్ని (లోకంలో (వ షకుష చై పురుషుని లోషాన్న్ర) ఎత్తి చూపుతున్నట్టు కనబడతారు " =. “నా ధర్మాధర్మాలు నిన్ను బాధించవు 'నీ ధర్మవ్రత నిష్పతోనే విష్తమూళ పాదాల చెంత చేరుతావు నువు] అంటారు కవి. ఆసేక్స్‌సితనగీ పర్యంతం ఆమ్మ
ఖండ కావ్య సంవుటి అనేక ధర్మాలు చేసింది. ఆ సతీఫలం అమెకు కైలాసమో వైకుంఠమో దొరికేలా చేస్తుంది. లక్ష్మినరసమ్మగారు తిరుపతిలో గట్టీ పద్మావతీ ప్రారనా మండలి"ని స్థాపించారు. లోకంలో. అది ఆమెకు స్థిర కీర్తిధ్వజం! "ఈ యెడగీల మన వెంకన ఆ యెడనున్‌ గాన వచ్చేనా?” ఈ పేరే అక్కడా ఉందా? అక్కడ నారాయణుడనే పేరుతో ఉండడం నిజమేనా? - అని భార్యను ్రల్సిస్తారు కవి. ఈ (ప్రశ్నలు అక్కడితో ఆగిపోతాయి. ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలన్నీ దేవరహస్యాలు. అందువల్ల ఆమె చెప్పదు, చెప్పదలచుకున్న ఇద్దరి మధ్యా'సంవాద సరణి' లేదు. ణ
తనకు కలలో నైనా దర్శన మిప్పంచమని కవి తన భార్యను ప్రాదేయ వడుతున్నారు. తరువాత ఆమె చిత్తము యొక్క బౌదర్యానీ, సొందరనంద కావ్యనాయిక సుందరివంటి ఆమె మాట సొంవులన్నీ ప్రశంసించారు. దేహంకన్న జీవుడు అతితుడని తెలిసి ఉండి కూడా చిత్తము దేవిన్నే స్మరిస్తూ ఉంటుంది. జానం కలిగితే దుః ఖముండదు. అంతకన్న అజ్ఞానంవల్ట భావన కోసం డుఃభించడంలోనే ఆనందమున్నదనిపిస్తోంది కవికి ఆమ్‌ నుకుమారమైన ప్రాణాల్ని మృత్యువు పరిన్రుం చు అమె ఎంత భాధపడిందో ? ఒక వ్యక్తి మరణిస్తు, ౦ హు కన్నులప్పగించి చూడటమేకానీ, బంధుజనులు ఏమో చేయలేరు ?
ఈ సందర్భంలో లక్ష్మీకాంతంగారు మోక్షమంశే ఏమిటో చక్కగా నిర్వహించారు:
"వాణి వుట్టుగానా వబట్లు వ్పుత్చువు
ఉాచు వాము వోల్తె దానాడు
తన్హుతొనుడు యనగ తనువు తొద్దుకయండు
అదియె మాళ్తమనగో నందుదొక్లో”
చనిపోయిన వారందరూ మృత్యు ముఖంలోకి పోరు: మల్లీ జన్మఎత్తే వారినే మృత్యువు హరిస్తూంది. తన భార్యకు మరుజన్మలేదు.
ఈ పధ్నాలుగు లోకాలలో మృత్యువును అడ్డగించేవాడు లేడు. మహోజ్జ్వ్వల తజులైన ్రీరాముడు శ్రీకృష్ణుడు మొదలైన వాళ్ళే దానికి చిక్కిపోయారు. ఈశ్వరుడు మాత్రం మృత్యువు పాగరు కేణచివేశాడు. కాబట్టి కవి ఆయనకు నమస్కరిస్తున్నాడు.
తిరుమల పతి వేంకకేశ్వరుడు మృత్యుభయం శేకుండా జీవుల్ని రక్షిస్తూ ఉంటాడు. అదేవుని కరుణ తప్పుడం వల్ల తన భార్య చనిపోయిందని కవి భావం.
“దోనా/ నేంతటనాయతో
తానరమున భబ్ఞీక్తివాన కార్దుంబేదో
కాఎంఎయందునా? లో
ద్వా ఎదని అయింవచజూలనా నీ మవామల్‌?”
భగవంతుడు కూడా విధిని జయింపలేడేమో అనే అనుమానం కవికి వచ్చింది. భార్యా మరణదుఃఖంవల్ల. కాని వెంటనే తన అభిప్రాయం మార్చుకున్నార్త
రసజ్ఞగిల్పి కవి. జీవుడికి ఏది మంచిని చేస్తుందో దానినే భగవంతుడు ఏర్పాటు చేస్తూ ఉంటాడు. అందువల్ల మనం అజ్ఞానులమ్హై "మా కోరికలు తీర్చు తండ్రి" అని ఆయన్ని వేయివిధోల ప్రార్థించిన్‌ ఆయన వినడు:.
"దన్ఫులాలమ. వెండ్రత్‌ దరలనట్లు
తరలిపోయెను న నల్పి దానమునీమై
ఉఅర్రదోవా ఎయాగబాదాన భిజ్జా
వైన నుల్టతులలో వాలర్జుత్నోరు/”
భార్య భర్తకు అర్ధదేహం. ఆ దేహవియోగబాధ సుకృతులకు ఉండదు. కవి అటువంటి సుకృతి తెకపోయినందుకు బాధపడుతున్నారు.
(గ్రంథాలలో తాను పూర్వం (పేమ, మృత్యుశక్తి, క్రమపథం - మొదలైన వాటిని గురించి వ్రాశారు కవి. ఆ గొప్ప ఉపదేశాల అర్ధం తన బుద్ధికి పట్టి తాను ఈ దుఃఖంనుండి ఊరడిల్లాలి. లేకపోత ఆ ఉపదేశాలు అర్ధశూన్యోలవుతొయి.
ఈ కవితలో చివర రెండు మవిద్భుతమైన పద్యాలు వ్రాశారు పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు. ఇంతవరకూ తాను భార్యను గురించి దుఃఖించారు.. భౌతిక శరీరాన్ని గురించి అలాదుఃభించడం అజానమని తెలిసి కూడా దుఃఖించారు. ఈ అంసనం భార్యవిషయంలొనే కాదు. తన విషయంలోనూ ఉంది. భార్యచనిపోయింది. పరో బలం పోయింది; వయస్సు అయిపోయింది, కళ్ళుకనపడటం లేదు, ఎ స నుఖంలేదు. అయినా బ్రతుకుమాద ఆశ మాత్రం యథాతథంగా చెలరేగుతూనే
సనో శరీరం మిద ఇంత మమకారం 'పెటావేమిరా దేవుడా! అని
(వేయని న్లోమించెన్సు శీంయు నత ఎఎవిహనమడర్చుూ నా
ప్రాయము పొదుచుండా కనుపావల పము మందగీంటా నా
శ్యాయతి లేమి దోచె బ్రతుకాళ యడథాతభమై చాలంగ్తా న
యముమోద నింత మమకారము దోహందోల కేళనా/”
'అంత్యకనీ త సతుకాశా తనకోసం కాదు; తన భార్యామణి కోసమే. అమె 'ఆంధ్రీవాజ యకవాంగాపూరి' కావించడం కోసమే. భర్త (ప్రారంభించిన తనకు ఆత న్‌; 'త్ర' పూర్తి చేయాలని లక్ష్మీినరసమ్మగారు కోరారు. దానికోసం లేదా విషమూంే న్టయవుని, మతినీ, ధైర్యాన్నీ ప్రసాదించమని వేంకక్షేశ్వరుని సంభోధిస్‌న్నారు. బ్రార్‌నిథి కన్యకా హృదయ రాజీవార్క! భక్తప్రియా!్‌ అని భార్యాపరమైనే అరాన్వస ఫీ గీతమైన ఈ కవిత చివర 'భగవంతుణ్లి కూడా భావగర్భితంగానూ ఉప్ప చే మౌసంతో సంబోధించడం చాలా సముచికెంగానూ స్వరసులయ్యారు. భూ. గాని వారు ఆంధ్రవాజ్షయచరిత్రను పూర్తిచేయకుండానే సాపొత్యేపరులీ దురదృష్ట వరకూ మాత్రమే వ్రాయగలగారు. ఇది ఆంధ్ర
ఖండ కావ్య సంపుటి 1,3 ఆత్మగీతం - ఆత్మలహరి = (నేను);
45 పద్యాల ఈ దీర్హకవితకు ఒక పాదసూచిక (౯౦౦౬ [019 ఉంది: "ఇది . అసమగ్రము. అప్పుడప్పుడు డైరీలో రాసుకున్నపద్యాలు. వారు గతించిన తరువాత (ప్రచురింపబడ్డాయి”. కాని తన జీవిత పరమార్శాన్ని చెప్పుకున్న చివరి పద్యాన్ని చూస్తే మాత్రం ఈ దీర్హకవిత సంపూర్ణమే అని అనిపిస్తుంది
ఈ కవితలోని 45 పద్యాలూ వేటికవే ప్రత్యేకంగా. ముక్తకాలుగా ఉన్నా, అన్నింటిలోనూ అంతస్సూత్రంగా లక్ష్మికాంతంగారి వ్యక్తిత్వం ప్రవహిస్తూనే ఉంటుంది. వీటిలో ఎక్కువ పద్యాలు వారి స్వభావాన్ని తెలియజేసేవిగా ఉన్నాయి. ఈ స్వభావాన్ని జెలియజేయడంలో తన్‌లో ఉన్న మంచిని ప్రదర్శించేవి ఎక్కువ (౧౦511౪6 3166 ను చెప్పేది). తన లోపాన్ని చెప్పేవికూడా రెండుమూడు ఉన్నాయి (1169278 5166 చెప్పేవి). ఈ లోపం నిజానికి వ్యక్తిలోని లోపం కాదు; అమాయకత్వం. ఈ అమాయకత్వాన్ని ఇతరులు ఎలా తమ న్వారానిక్‌ ఉపయోగించుకున్నారో తెలియజేస్తారు 'పింగళివారు. ఈ కవిత ధా నంగా మన వ్యక్తిత్వాన్ని తెలియజేసేది కాబట్లే దీని శీర్షికజత్కలహరి క్రింద లాం ఈ అని ఇచ్చారు. మొత్తం కావ్యానీకి కూడా ఈ కవిత శీర్తికనే ఉంచ వబడిసీదని ఖండకావ్యం అంతటా శ్రీవారి వ్యక్తిత్వమే విశ్వరూపంలా (ప్రదర్శిం చెప్పవచ్చు. డే
పింగళి లక్ష్మికాంతంగారు పైకి చా లా గంభీరంగా, గం కనబడ వారు. కాని ఈ క్రవిత చదివితే వారు ఎంతటి మధుర తు విషయం సున్నితమైన మనస్సుకలవారో, ఎంత నిష్కల్మమలో స్పష్టము వగతమయింది. వారని సన్నిహితంగా చూచిన నాలాంటి సిష్యులకు ముం ర్‌ పియశిష్కులు మా గురుదేవులు దిగుమర్తి సీతారామస్వామిగారు పింగళి ప హబింబీడం వారు పింగలి వారిని సాక్షాత్తు పరమేశ్వరునిలా భావించి త్రికరణ నాకు తెలుసు).
ర లఘుకవితలు;
'ఆత్మలహరి' ఖండకావ్యంలో పది లఘు కవితల ఖో వరాలుగా వీడదీయవచ్చు: భక్తి 'కవితలు, మైత్రికవితలు, ౯ ర్సాగాలునా ట్ర కవికలు, చాటువులు. స్పృతి కవితలలో మళ్ళీ మూ డు అంలర్బాగి లాల బ్యయి. దేశనాయక స్కృతి, మిత్రసృతి, గురున్నతి.
2.1. భక్తి కవితలు:
'పర్వతారోహణము' (తిరుపతియాత్ర) 'నవిత', 'దైవస్తుతి. అనే ఖండికలు,
మూడూ భక్తి కవితలు అనే వర్గంలో చేరుతాయి.
రసజ్హ?ిల్పి 2.1.1. పర్వతారోహణము:
'పర్వతారోహణము' 1934 లో వ్రాసిన తిరుపతి యాత్రా సందర్శమైన కవిత. దీంట్లో ఆరు పద్యాలున్నాయి. శ్రీ వేంకక్రేశ్వరుడు ఆంధ్రదేశంలోని శేషగిరి మోద నివసించడానికి రెండు కారణాలను ఊహించారు లక్ష్మీకాంతంగారు: తెలుగు దేశంలోని అడవులలోనూ కొండలలోనూ విహరించాలనే కోరిక కాబోలు, ఆంధ్రకవితోక్తులను వినాలని కాబోలు, (ఆంధ్రకానన ధరాధర సాను విహార లీల లింపొసగగ బోలు, నాంధ్ర కవితోక్తులు జేరికమై వినన్‌ ముదం బెసగగాబోలుూ పరంజ్యోతి, ఉపనిషదర్ధము అయిన ఆ భగవంతునకు "వేంకన" అని పేరు పెట్టారు ఆంధ్రులు. బాధలలో ప్రజలు 'కో' అని పిలిస్తే చాలు, 'ఆ' అని పలికి ఆదుకుంటాడు వెంకన్న! సచ్చిదానందుడైన ఆ భగవంతుని సత్యలోకము ఆరు లోకాలపైన ఉన్నదని పండితులు చెప్పుతారు. సరిగా అలాగే వేంకకేశ్వరుని భూతల విషులోకము మసవ్నా ఆరు కొండలపైన ప్రత్యక్షమవుతుంది. సూర్యకిరణాలు శ్రీనివాసుని సువర్ణగోపుర్త కలశాలను తాకి మెరవడానికి ముందుగానే ఈ కొండ ఎక్కాలని (పజలం సందడిస్తున్నారు. అ కొండ ఎక్కుతుంకు వారివారి ఆపదలను వెంకన్న' ఎలా గ్పష్టైకించాడో కథలుకథలుగా సహయాత్రికులతోఓ చెప్పుకుంటున్నారు. భజనలు
లన్నారు. క్షణాలమాద ఏడుకొండలూ. ఎక్కేస్తున్నారు:
"కడచిన యావదల్‌ తశలుగా నవాయ్యాతికుతోడ వాన్చుచున్‌
శడవిన
వన వోంకోకుట్టురుని కాయణోకత్తుము నురదించుచున్‌
కతలు (వతిద్దూనింవ భజనల్‌ వబేరంచుతు నోడు తాందలున్‌
దడయలమాద (బాకైదరు కంజుదళ్యాక్టుని భత్తు లడ్భొడన్‌” అవు నమ్మాపరుడిక పోయిన ప్రాణాలు మళ్ళీ పోసి బ్రతికించాడనీ, ఈనమోపయ్యి్యి ఒడుకు చేర్చాడనీ' గ్యురంలో పడిపోయి 'అంభా' అని అరిస్తే దానిని తెప్పల, భక్తులు. నిధి అయిన వేంకక్రేశ్వరునకు (మొక్కుతూ ఉంటార్త్య 2.1.2. 'నవితి;
'సవిత' అనేది సూర్వుని సుత్తి క మూ, రూపమ ల స్త స్తుతించ మూడు పద్యాల భక్తి కవిత. త్రి ర్ముల ప బన్‌ సూర్యుడు'ఆయువు తజమున్‌ వరములర్జులకిచ్చెడిదాత'; టై మొదటి న తామిచ్చే జలాంజలిని ప్రీతితో గ్రపాంచుగాక! అంటార్య ఆక పిం లివార్తు. త ను వ సూర్యకిరణాలను ఇలా సుతు రువాతి పద్యంలో జీవశక్తికి నిలయమై
శత లైన్‌ యూ భువనమున్‌ ౨కనింవగ వోయజీన ఈ
“వభ్రతములొ జ్లలౌ నఐత్స దిన్వునవార్రమయూభఖముల్‌ తమా
చు సో మా వృదయవధుల నాగి వవ్యతతా ౨లో
అడంబి పావన నుదా వంవ్తూరయులన్‌ వొనర్టుతనా
ఖండ కావ్య సంపుటి చార రానాశారారాాాక్పూ, (బాహ్మేముహూర్తంలో తాము స్పృశించే నీళ్ళు సూర్యమహత్వంతో నిండి సాక్షాత్కారించాలని ఆశిస్తూ ఈ చిన్న కవితను ముగిస్తారు కవి. మయూరుని 'సూర్యశతకము' జగన్నాధపండిత రాయలి'తేజోలహరి' 1928 లోనే పింగళివారిని ఆకర్షించిఉండాలి. వాటిని అనువాదం చేయడానికి ముందుగానే ఈ కవిత (వ్రాశారు. 2.1.3. దైవస్తుతి: కవిగారు 1934 లో తిరుపతి కొండ ఎక్కిన అనుభూతితో పద్యాలు వ్రాశారు. 1961లో వ్రవేంకకేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలో ఆచార్యులుగా నియమింపబడారు. 1871 వరకూ 10 ఏళ్ళపాటు తీరుపతిలోనే ఉండిపోయారు తమ ్రీమతిగారి కోరిక వూద ఆ దంపతులిద్దరూ మవాభరక్తులు. 1969 లో లక్ష్మినరనమ్మగారి మరణానంతరం శక్షూడా అక్కడే ఉన్నారు. ఎదురుగా ఉన్న ఆ ఏడు కొండల వేంకకేశ్వరుని ర[్రభావం వారిమాద చాలా ఉంది. ఆ శ్రీనివాసుని స్తుతిస్తూ అప్పుడప్పుడు(1969- 18971 మధ్యన) కొన్ని పద్యాలు డైరీలో వ్రాసుకున్నారు. అటువంటి ఐద్దు పద్యాల ఇక్రవితదైవస్తుతి. 334 లో (వ్రాసిన 'పర్వతారోహణము' యౌవనం? . వ్రాసిన ౯కవిత. ఇది వృద్ధాప్యంలో (వ్రాసిన కవిత. భావనతో కూడా ఈ తేడా కనిపిస్తుంది. ఇందులో సంపూోర్డమైన భక్తి తొణికిసలాడుతూ ఉంటుంది. "రాటంబ్రాన భూజాబలమ్వు డగ జందూత్తో కజంచ్తె ము తు న? న్‌ మునుచుదోలుచునా నొలని గ్రాంతి జొందితిన్‌ స లా న్‌ త్య ద్హూంద్లో ౨భూవతమ్యు లగ నంయుల్‌ తెన్పుగా ము దా వంరదవయ్యి నంనుతి నముద్రంబున్‌ మనోనా ఫో “నీక కవ వో - అది నీయిష్షం. ఇహలోకంలో
- ఇస్తావో, నీ సేవకే నిల్పుకుంటా స్వరసుభ్టాత్ర , సళ! రక్షించు" అంటాటీ. ఎదురుగుండా న బినట్వల. దేవుడున్నాడు. అయినా వారి మనస్సు భయపడు శృసనా+రు క వోఫాట్టంతే అదో అస్తాడ్‌ దేవుడు. కోటికి పడగలెతిస్తాడు. అయిన్‌ స దవముల మళ్ళీ అంకో ఆశ ఉదయించి మనశ్శాంతి లేకుండా. చేసురా సజల మనం స్వరూపమూ శ్రీ వేంకక్రుశ్వరుడే! అయినా ఆయన ని బలి ఘటిసార్డు నిర్ణయించలేము. కవిత చిపరి పద్యంలో ఆయనకు ఇ మో పింగళివారు: "ఈవో రాముడు వీవో ల్టీత్లుదతః నీవో వానుదోశుందనున్‌ ఈవో శంభుడు వీవో సార్డీత౨ నవా కార్తి కేయండనున్న్‌ నీ వెర్పుండనొ నిరణుందగల జ్ఞానిన్‌ జొడగా భ్‌మయా దోవా/”తర్పుతి వకోజుళ్టుల/ నమశ్తే/ నర్దుదోవాత్స కా/
రసజ్జిల్సి ఇక్కడ "కృష్ణుడు "వాసుదేవుడు' ఒక్కరే. మరి రెండు పదాలు (ఒకే అర్దాన్నిచ్చేవి) ఎందుకు వాడార తెలియడం లేదు. బహుశః పారపాటుపడి వుండవచ్చును. 2,2. మైత్రికవితలు: 1927లో పింగళివారి మిజ్రులు శ్రీ గూడూరి వియ్యన్నారు 'శ్రీ మృత్యుంజయ బెషధాలయము' అనే ఆయుర్వేద బెషధాలయాన్ని స్థాపించారు. ఆ సందర్భంలో "అదివైద్యుడు' అనే పేరుతో ఏడు తేటగీతి పద్యాలు తేటతెలుగులో వ్రూరు. మొదట ఆదివైద్యుడైన "ధన్వంతరి'ని స్తుతించారు. తరువాత క్రమంగా ఓషధిని, ఓషధీశక్తిని కనుగొన్న యోగమూర్తులైన మహర్షుల్ని, సృష్టించిన బ్రహ్మదేవునకే తెలియని దేహనిర్మాణ రహస్యాన్ని తెలుసుకున్న " సుగ్రుకుళ్లో, ఆయన పెట్టిన భిక్షతో బ్రతీకే మనుజ వైద్యులను, చరక-వాగృట-సుశ్రుతాచార్యుల విజాన తేజన్స్‌ అస్తమించకుండా రక్షించే ఆనాటి సభాపతినీ ప్రశంసించారు. చివరిగా తనీ మిత్రులైన వియ్యన్నగారిని ఇలా దీవించారు: "నీతిమంతులు దీనిదుల్‌ నుల వ్రదయ అచటి వండత నడులు వేరడిన జౌవ దాలయము నాగ 'వృత్యుంజయమ్ము “గాత / అమృత వొన్తుడు గాత అయ్యిన్సు "నఖుడు ౯ లక్ష్మా బ్‌ కవులలో తిక్కన సోమయాజి మదా పింగళి సూరన మదా ఒకరి ఇంటెబే కి (ప్రత్యకమైన గౌరవం ఉంది. వీరిద్దరిదీ గౌతమ గోత్రం కావడం, కవృలిదర వనరు తమ యింటి పేరే కావడం దీనికి కారణం. ౬ ఈ లక్ష్మీకింతం గు తద వాడనని సగర్వంగా చాలా చోట్ల చెప్పుకున్నారు కావ్యఖండిక వాశారు క్ష శైనను (ప్రశంసిస్తూ 'తిక్కనామాత్య!' అనే నాలుగు పద్యాల తిక్కన అని. స ఉన్నమాంబా కొమ్మనామాత్య పుణ్యదాంపత్యవల్లి రనవతృలమ్ము* దిదిస్‌ "ఆచా ర్యల్చి: + ఆయన వ్యాసవాల్మీకుల కావ్యశిల్పాలకు కూడా మెరుగుల్చు పాటించిన తీకచ్పె అన్మారు. శివుడే కేశవుడు, కేశవుడే శివుడు' అని వరివరాద్వైతాన్ని తిక్కన జన్నిం చవవద్న్ని ్రీకృష్ణుని అంత గొప్పవాడని (ప్రశంసించారు. త్తొ రాజరాజ క న పృఘాలోకంలో ఆయన తండ్రితోపాటు స్వర్గలోకంలో, నన్నయ కొనసాగించే మవని షించారు. ఎందుకంట తాము తలపెట్టిన భారత రచనన్స్న అధర్మరాక్షస్తి త్రిక్ర ఒభావుడు వుట్టాడు కదా అని. అలాగే దక్షిణపథంలో తాండవించఇ కన్నుల నజ స ఫుటినందుకి తల్పడిల్లిపోయిందట. "కత్తియు కత్తళంబుగొని వచ్చినప్పుడ్సే ఆ క్ష సీనన్‌ మత్రవిరో! ధి సైన్యముల మార్కొన*డానికి తిక్కనగారు ఎత్తిన కర్తులాడక ఆయన రరషక లా రం దేవిని చూచి ఎందరో శతువలు, తిక్కన క్ష దుడి ళృమోాద పడ్డారు. నెత్తు రుకేర్దు ప్రవహించే యుదభూమిలో (గ్రొదీలా తాండవించగల సామర్ధ్యం గల "మవీవీరుడు - 'అంటారు
ఖండ కావ్య సంపుటి పింగళి:
"అన్బులకు జూడ దున్ఫనొష్లైన న్గాతు
జల్లు అవవాంచు నమదొ మవాన్రలమున
నండుమనమున జొక్కు చు తాండఎ౨ంవ
యదునకా చెల్లు నకు చెల్లును తవం”
ఈ కవిత ఒకరకంగా అసంపూర్ణం అని చెప్పాలి. తిక్కనను ఇందులో మహావీరుడుగా మాత్రమే చిత్రించారు పీంగళివారు. మహాకవిగా చిత్రిస్తూ ఇంకా పద్యాలు వ్రాయవలసి ఉంది.
24 స్మృతికవితలు:
ఈ కావ్యంలో పింగళి 'లక్ష్మీనిరమనము' అనే దీర్హస్కృతి గీతమే కాకుండా లఘుస్కృతి గీతాలు మూడు వ్రాశారు. "తిలక్‌ నిర్యాణము" అనే ఒక దేశనాయక స్పృతిగీతం, 'విశ్వశిల్పి' అనే మిత్రస్కృతి గీతం, 'శివబ్రహ్హైక్యము', 'గురుక్తీర్తనము అనే గురుస్కృతిగీతాలు వ్రాశారు.
24.1. దేశనాయకస్కృతి:
"తిలక్‌ నిర్యాణము'లో ఎనిమిది పద్యాలున్నాయి భారతదేశ స్వాతంద్హ్యోర్యువం ఆధునిక కవిత్వాన్ని బాగా (ప్రభావితం చేసింది. ఈ ఉద్యమం టైవారు లీ బాలగంగాధర తిలక్‌ మహాత్మాగాంధీ - ఇద్దరూ సూ ర్యచం[దుల ంతటా వీరిని జీవితాలు ఆదర్శాలు, ఎందరో కవులకు అతివృత్తాలయ్యాయి రు భారతీయులు ఆరాధించడమే కాకుండా వీరి పేర్తు కన్నపిల్లలకు పెట్టకు పను నెలలో బాలగంగాధర తిలక్‌ చనిపోయినపుడు లక్ష్మీకాంతం గాదు] ఈ విని కళ దుః ఒక స్కృతిగీతాన్ని వ్రాశారు. ఆ మహీ దేశభక్తుని మరణవార్త ఖించడంతో కవిత (ప్రారంభమవుతుంది:
“ర్చిమూ శాంగనా పాల తంకదురేలి
కాయుకో తన్హఉట గలని నాల చేతనా వానమై చలువం గోల్తోడు ల (గ్రఠ్చతి నర్షము" జడత్స్తము వపా మెణకో వల్లములను బాల౭డ స్వాతం లోజైమున కొత్స్య చ్యతమ్యూ ల్‌
భారతీయల దాన్హు అంధనావలతి 6
నవనాశ్షి కలలు బ్హావాత
అన్తమంచాను గతా లయాన్దనేటి
కారణభఖవ్రుండు జగదోక కల్ట యోగి
ఖాలగంగాధడుడు లోకో భాందనండు
శివశివా! యెట్టో దుర్వార్త చనల నోకో
రనబ్ఞిల్పి తిలక్‌ అనే గొప్ప నక్షత్రం ఇంతవరకూ ఆకాశంలో (ప్రకాశించి ఇప్పుడు కాలసముద్రంలో రాలిపోయింది. తత్త్వజ్ఞానం, రాజతంత్రం, స్వాతంత్ర్యం, భారత చరిత్రలలో ఆయన అనన్య కృషి సల్పిన దేశభక్తుడు. 65 సంవత్సరాలు దేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం అనేక కష్టాలు పడి, దేశమాతకోసం దాస్యవిముక్తి అనే అమృతం తీసికొనివద్దామని స్వర్గానికి వెళ్ళిన "లోక బాంధవుడు" ధన్యుడంటారు పింగళి వారు. ఇక్కడ తల్లి దాస్యవిమ్వుక్తి కోసం స్వర్గానికి వెళ్ళి అమృతం తీసికొనివచ్చిన గరుత్మంతుని కథ జ్ఞప్తికి వస్తుంది. "లోకబాంధవుడు' అనడంలో సూర్యుడు, ఆయన అస్తమయం కూడా ధ్వనిస్తాయి. తిలక్‌ ప్రచురించే 'కేసరి' అనే పత్రిక భారతీయులకు దారిచూపే నవరత్నదీపం అంటారు కవి. ఆయన కర్మవీరుడైన నావికుడు. ఈ క్రింది పద్యషపాదాలు తిలక్‌ మూర్తిని కళ్ళకు కస్తేలా ఉన్నాయి: “ముడుతలు వడన నెమవ్చొామున తొల్లని మానముల్‌ సొమృవికాన మోన బాలనూర్జ్యువబా బానమానంభైన తలపాగ రాజనత్తమ్ము. నొలుత చదురయి యెత్రైన నుదురు వశాల నో (తముల గాంభీర్దు వన్తరత నాణన* తిలక్‌ ఉపన్యాసం శ్రోతల్ని ముగుల్ని చేసేది. హిందువులకు మోక్షమారాన్ని చూపే దివ్యతేజస్సు మాతృతేజస్యులో శ్రలసేపోయింది అది మన కర్మభూమి స్పర్ష నిలుపుతుంది అంటారు కవి. చనిపోయిన వారు సరానికి వెడతారనీ, అక్కడ వారి పూర్వులూ బంధుమిత్రులూ ఎదురు వస్తారనే భావించడం పంగరి వార కవితల లా నలుగు కనపడుతూ ఉంటుంది. తిలక్‌ స్వర్గానికి వెళ్ళాడు. అక్కడ ఫయనకు నో [గ%లు ఎదురు వచ్చి కుశల ప్రశ్నఘమీ వేశారట: వారు శవాజీ, బ్రహ్మ కో! రైకృష్ణుడు. తన రాష్ట్రం యొక్క యేశోఘీనత నిల్చిన వీరసింహమని శివాజి ర చోషిందాడపే. తన వంశ పవిత్రతను కాపాడినాడని బ్రవ్మ, తన పేరు పెట్టుకొని తట్‌ షువన బు పొతగా చూడని ఇవుడు, తన గీతలో ఉన్న పరమార్శిన్ని వం నని క్రీకృష్ణుడు ఆనందించారట. ఆ నలుగురూ కూడా తమ వీమీట వెలితిని పుర్రీ$ [ల తలక్‌ ఉపన్యాసాలు వింటారట. కాని భూలోకంలో ఆ పదవి నిస్తే కళ దెవరు? అని ప్రశ్నిస్తారు కవి. "ఇంద్రుడు తన గురువైన బృవస్పత్తి భూలోకంలో నవ టరు. ఆయన పనిలో పడి మాతృదేశం మాట మరిచిపోగలవు, నీవే రాయబారం సేలోయిన భారతస్వాతంత్ర్యం అనే పనిని న్వర్గంలో తీర్చగలనని నిరీక్షిస్తున్నారు. సా ావేమో. తృషాతురు లంతా నీకోసం నోరు తెరచుకొని కవితని మప టల ంద్యామృత సీజర్‌ ప్రకరముల్‌ వర్తింపు గంగాధరా!”- అంటూ ఎంతో సరసంగా ఉన వారు. ఇక్కడ గంగాధర శబ్దంల్‌ వివి ధ్వనింపజేయడం
ఖండ కావ్య సంపుటి 2.4.2 మిత్రస్కృతి: 1954లో అడవి బాపిరాజుగారు మరణించినప్పుడు 'విశ్వశిల్సి' పేరుతో వ్రాసిన ఒక సీసపద్యం. “విశ్వశిల్సి'; అది 1954లో అడవి బాపిరాజుగారు దివంగతులైనప్పుడు వ్రాసిన కవిత. ఒకే ఒక సిసపద్యం, అయినా ఇందులో బాపిరాజుగారు మన సమాజంలో ఎలా నిరాదరింపబడ్డార స్పష్టంగా చిత్రించారు. ఆయన గొప్ప చిత్రకారుడు. సౌందర్యాన్ని ఆరాధించే భాబ్సీకుడు. గౌఢ స్నేహశీలి. అనేక రచనలు చేశాడు; కళలను నిర్మించాడు. కాని 'ఈ లోకంలో ఆయనకు సరియైన ఆదరణ లభించలేదు. అందువల్ల ఈ భూలోశాన్ని వదలి స్వర్గలోకానికి వెళ్ళిపోయాడని కల్పించారు పింగలివారు: ఆతన చేతి మంచా కాదర్భమ్సు. కాదను రేలు గరుడ్డ ఆల్టుతియ లలి తన తన్చు గవక ౨ందొనరించి ఆకు లమణజీయతలో నదార్రవ్వా లం తన బాచువాస్తా/మును బ్రతి ౭న దండో గూర్చెడ కరము లోని తన కలాభారతీ దరవానన్నుఖ ఎకో జాము నల్చుగల నవొనన్నో. లేని ఎల్టుతానొందర్హూ రహిత - ఎడ్దైవబలిలో మర్త్యలోకమ్ము లోని అమ్లర్శం భువీ వోడలివోయెను భావిరాడ్తళ్దుళల్పు నరన నౌవోర మ్యగ (నన్తుమ్యూత్తి * 24.3 గురుస్కృతి 2.4.3.1 "శివబ్రహ్లైక్యము”: కో చనిపోయా 916 ని రు. కాశీనాథుని బ్రహ్మయ్యలింగంగారు అనే వేదవేత్త 1 న్‌ ఆయన విర్లశెవ బ్రావ్లణుడీ 'సుతిమంతుడు, విశదవర్తనుడు, బ్రవ్మజ్ఞాన నంపన్నుడౌ లే ్ర సగితగీతం (వ్రాశారు పింగళి వారు. శతవృద్దుడు . ఈయన్ని గురించి ఒక చక్కని స్క ₹నటూ, అక్కడ సయ బ్రహ్మయ్యలింగం గారు వీర్ణైవుడు కాబట్టి కైలాసానికి వె (గో లి ల్‌; నల తశ్వరుడే ఆయనకు స్వాగతం ఇచ్చినట్టు ఆయనతో సరస సంభ భూలోకంలో ఆ గురువుగారి కోనం దుఖీసున్న ప్రజలను లూడా గాక శివుడ ఓదార్చినట్టూ అందరికీ శాంతిని (ప్రసాదించినట్టూ ఈ కవితలో వర్ణించారు కవి, సాక్షాత్తు పోర్వీతీ పరమేశ్వరులు కైలాస ద్వారాలు తెరచి, అంకారా మిటి?” అని బ్రహ్మయ్యగారి కోసం ఎదురు చూస్తు ండగోనే వెండికొండ మధ్యభాగంలో విమానం
రసజ్ఞిల్సి కనపడింది. అప్పుడు శివుని కుటుంబసభ్యులందరూ కలిసి బ్రవ్మయ్యగారికి స్వాగతం ఇవ్వడం ఎంతో రమ్యంగా వర్ణించారు లక్ష్మీకాంతం గారు; "అదా వచ్చెనని గౌరి వదనూవుల ద్హునుల్‌ చెలగ నంకము డం తొలగ నలువ వప్పానాయన తోలువచ్చుడమ్సు ను కేల నవరించుకొనుచు నీళ్ట్ళాడుడు లోవ మందార మాలికా బ్బందమ్ము లను దాల్చి (మభకన్వలు నద్రముగ నుండ బెంత్‌ కూరుకు దొందు ఎన్హాలి వారణుమ్యూ చెంగు చెంగున లేచి చిందులాడో జఇఅభవదను డంత ౨ిలిబి బ్ఞుంపాతము నల్పు జంకె వైచి యాబోతు వార్దుమ్ము నిలువ తత్రదమ్మున వ్రమభులు దొర 'నొనగ వడి వమానమ్ము మొగసాల కడకు వచ్చా" శివుడు స్వయంగా విమానం దగ్గరకు వెళ్ళి బ్రహ్మయ్యగారిని అవ్వోనించి కుశలప్రశ్నలు వేసి, ఆయన గుణగణాలను ప్రశంసించాడు. కలికాలంలో విగ్రహాలకు నమస్కారం చేయకూడదు కాబటి బ్రహ్మయ్యగారు మానవరూపాన్ని పొంది, సర్వజన సంభాన్యుడయ్యాడు. ఆర్యధర్మల్‌తను తరిగి చిగురింపజేశాడు. సవంశతో పుహ్హిడు కాబట్టి ఆ నివుడే స్వయంగా తనతో లీనం కమ్మని ఆవ్వానించాడు. ఇలా మేలమాడుతూ శివుడు పార్వతీదేవి ముఖంలోకి చూచాడు. ఇంతలో పెద్ద రోదన ధ్వని వినబడింది. కది గూల కంలో 'ట్రహ్మయ్యగారిని గురించి ప్రజలు కావించే దుఃఖరోదన్న ఐక్యమయిన 'టైహ్మయ్యగారిని చూచి సంతోషించాలి కాని దుఃఖించకూడదన్స్న శివుడు భూలోకవాసుర్నీ ఓదార్చాడు. శాంతిని శాసించాడు ఆయన ఓదార్పుగీతాల్ను జటాజూటంలోని "గంగాతరంగిణీ నినాద శ్రుతుల తోడ లీనమగుచు" '్రకృతిత్రా అంతటా శాంతరసం కురిసిందని ఈ కవితను ముగించారు (బ్రహ్మయ్యగార్తృ వివునిత్రో లీనమయ్యారు కాబటి ఈ కవితా *రిక "ఇివబ్రహెక్యము' అని పెట్టడం అన్వర్థంగా ఉంది ట్‌ య్‌ అఆ న 2,4.3.2 గురుక్తీర్తనలు; సరసు వేంకటశాస్త్రిగారు పింగళి వారి గురుదేవులు. వారు 1950త్రా గస్తీ స్రక్‌నారు. అప్పుడు లక్ష్మీకాంతం గారు 'గురుక్తిర్తనము' అనే "పేరుతో మూడ్ష తరలట్‌ ము వోగారు. సిష్యసంతతుల్ని వదలి ఆంధ్ర కవితా జద్గురుడు అమరపురిక్ష
- కాబట్టి సహజంగా సంస్కృతంలో మాట్టాడే దేవతలు ఇకమాదట్ష తెలుగు కవిత చెప్పగమీగుతారు అంటారోపింగలివారు “వెంకటశాస్త్రిగారు దివాకర రా
ఖండ కావ్య సంపుటి తిరుపతి శాస్తిగారితో కలిసి జంటకవిత్వం చెప్పారు. ఈ జంటకవులలో తిరుపతి శాస్త్రిగారు చాలాకాలం [క్రిందటనే (1920 (ప్రాంతాలలోనే చనిపోయారు. ఇప్పుడు ముఫై ఎఏండ తర్వాత ఈ జంటకవులు మళ్ళీ స్వర్గంలో కలుసుకున్నారు. కాబట్టి ఇకమోదట 'దెక్సాలి సభలలో శతావధానాంధ్ర కవీత కొనసాగుతుంది అంటాటీ కవి. తెలుగు సాహిత్యంలో తమ గురువుగారి స్థానాన్ని గురించి చెపుతూ ఇలా అంటారు పింగళి;
“మా గుడుండవ్తు దగిన వాజ్ఞుయత గదా
డ్డ ననదివ్లితంబయి యుండగలదు
అనబభిగచ్చుయు నవచ్దువ్చమ్ము. నొభు
ఎభ్రమార్భు ని నింవోనన టమమున”
చెళ్ళపిళ్ళ వారు ఖాళీచేసిన గద్దెమోద కూర్చొనే అర్హత ఇంకెవ్వరికీ లేదు. కాబటి అది ఖాళీగానే ఉండిపోతుంది దానిని ఎవరూ నమావించలదు. అది విక్రషౌర్కుడి సింహాసనం లాంటిది. దాని అధిష్టించే అర్హత ఎవరికీ లేదు. 2.5 చాటు కవితలు:
పింగళి వారు అప్పుడప్పుడు ఆశువుగా చెప్పిన ఆరు పద్యాలు ఛ్రాటువులు అనే శీర్షిక క్రింద చేర్చబడ్డాయి. విటిలో పింగళి సూరన, చెళ్ళు ర “రుని వీడ్కోలు వందనము, సొందరనందము - విటిమౌద ఒక్కొక్క పద్యం, తరువాత తన్ను గుణించి రెండు పద్యాలు ఉన్నాయి.
ణా న తం గారి వ్య్వూసం. ఈ
“పింగళి సూరన తమ పూర్వీకుడని _లక్ష్మీకాం గ విషయాన్ని సగర్వంగా అనేక పర్యాయాలు చెప్తుకున్నారు. ఆ ప్రాల్తీసకవిని స్రకంపిన్నూ చెప్పిన పద్యం ఒకటి ఈ కావ్యఖండికలో మొదట ఉంది. "పింగల వంశంల పవిత్రుడు, గంగాతరంగాలతో సమానమైన కవిత్వం చెప్పగల మారన గారి రంగులీనే అనేక ప్రబంధాలు వ్రానినవాడు అయిన మౌ నంటి లీ ని సభలలో (ప్రస్తుతిస్తాను" అంటారు ఈ పద్యంలో. ఈ చాటుపద్యాలన్నిం ఈ పద్యం మిక్కిలి సరళసుందరంగా ఉంది:
“భంగజ మంతకున్‌ తగిన పొవనుడై బలయింది బావన
తుంగ గబ్లీల్‌ భంగ చయ తుల్పా వబుత్తా ఈ భా రామూ
దంగడు రంగు లీనాడు బ్రబంధములన్‌ రాళ జ్‌
వంగలినంశ నూరతున్ర నుతింతు నభాంతరమ్ము ల
తిరుపతి వేంకట కవులకు "80 కవీంద్ర ఘటాపంచానని అనే బిరుదు ఉంది. ఈ బిరుదును'కింకవిరాజ మత్తగజకేసరి'గా మార్చి 'కింకి ప్రాసతో చక్కని పద్యం చెప్పారు పింగళి వారు:
రసజ్ఞూల్సి "అంకలి చూన్ది, భాగవతవి " వనలుకున్‌ వెలయింబి వల్బు లో వంకలు తీర) దిధ్ర లనవంతముగా నొానలించా నెన్హు దా తంకవరాజు ముత్త గజుకోనలి నద్పుడుదాంచితుండదు మా వంయుణాన్ధి నద్దుడ్తు త బ్రభువున్తా మది నిల్చిగెల్పెదనా” వేంకటశాస్త్రి గారిని 'కవిప్రభువు అనడం ఎంతో అర్ధవంతంగా ఉంది. ఒకతరం కవుల నందరినీ ప్రభావితం చేసిన మహాకవి ఆయీన. ఆంగ్ల విద్యా వ్యామోహిశులకు తెలుగు కవిత్వ శక్తిని చాటి చెప్పినవాడాయన. తెలుగు పద్యాన్ని 'ప్రజలనోళ్ళలో నానే 'జానుపద పద్యం'గా మార్చినవాడు చెళ్ళపిళ్ళ. ఆ గురువుగారు తమ పారశాలను విడిచి వెళ్ళిపోయిన సందర్భంలో (బహుశః రికైరయిపోయారేమో) గురుని వీడ్కోలు వందనము' అనే మరో పద్యం చెప్పారు లక్ష్మీకాంతం గారు. ఈ పద్యం సరస్వతీదేవిని సంబోధిస్తూ చెప్పినట్లుగా ఉంటుంది. "తల్లీ! నీవు చేసుకున్న పుణ్యం వల ఇంతవరకూ ఈ మవాత్ముడు నిన్నే సేవిస్తూ నీకు కిర్తిని గడించిపెట్టాడు. ఈనాడు ని నీ పిల్లలూ కంటతడిపెటునటుగా మిమ్మల్ని వదిలి రేపు వెళ్ళిపోతున్నాడు" అంటూ "జననీ! వీనవే! బ్రతిమాలి ఆపపే అంటాటి. కావ ం “వీ సౌందరనందన కావ్యాన్ని గురించి ఒక కంద పద్యం చెప్పారు. ఆ వుక్షీర ౦గాయమునా నదులు కలిసినంత అందంగా ఉంటుంది. పాఠకుల లరూలతో చక్కగా మేళవిస్తుంది. పింగళి - కాటూరి కవుల కవిత్వ విద్యకి ఫలము = అంటారు. జా తన్ను గురించి చెప్పుకున్న రెండు చాటు పద్యాలు ఈ కావ్యం చివర దని. ప్రొట్షి 1920ల రాజమండ్రిలో “౯ నాటక ర్రదర్శన సందర్భంలో సాక్షాత్కరిస్తార్సు.. పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు గొప్పనటుడుగా మన న్‌ యదు ఎశ్రుత్రి కె్పున నాటకుండు వా గాటు చ శ్హసంవానన తూరంయమి తమ్ముడ/ వోన్ట శోక ళ్టుం వేడునక్షన కాగాక వోషదడుండ నత్భాఎన్‌ శెండవప * నవ్యతవు వింగళి వంళజాతుడన్‌) గురించి చెప్పుక పలి వారు తన "కావ్యశిల్ప నిర్మాణ ధురీఃు బుద్ధి సాక్టులని చెప్పుకున్నారు. స కావ్యశిల్బ చాతుర్యానికి, ఈ (ప్రపంచంలో ఇట్టి తనకు "ప్రాఖమ్సృ షే ఒకరు తమ గురువైన చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటాస్త్రిగారు. మరొకరు మొత (ాణవైన గుణరమ్యుడు కాటురి వేంకకేశుడున్‌ అన్నారు. పింగళి లక్షీకిద్‌ ఎెత్కలహరి' అనే ఈ ఖండకావ్యంలో మా గురువర్యులు ంగళి లక్ష్మీకాంతం గారు 'శ్రమ ఆత కథనే రకర ల్ల ని చెప్పవచ్చు. శృంగారం, భక, మెతి (| కాలుగా ఆవిష్కరించారు అ కలిగిన దుర్భర శోకం ఈ కఏతదత్త పరు ంధుమిత్రాధుల వియోగం, సళ్సి లలో వ్యక్తమవుతుంది. వీటిలో ఎక్కువ స్కృతిగీతీ
ఖండ కావ్య సంపుటి కవిత్వమే అని చెప్పవచ్చు. కవితాధార ప్రసన్నంగా గంగాప్రవావాంలా సాగిపోతుంది. మధురమైన ల మనల్ని ఆకర్షిస్తుంది. అక్షరమ్యతను పాటిస్తూ మెత్తని పదాలను వాడడం వల్ల చదివిన వేంటనే మనం అ రస(ప్రవాహంలో ఓలలాడి ఆనందించగలుగుతాం. మా గురుదేవులు దిగుమర్తి సీతారామస్వామి గారు మాకు తరచుగా ఒక మాట చెవుతూ ఉండేవారు.(వారు పింగళలివారి ప్రియాతి ప్రియమైన శిష్యులు); "విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారు ఎప్పుడూ నన్నయను పొగడుతూ ఉంటారు, పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు ఎప్పుడూ తిక్కనను పొగడుతూ ఉంటారు. కాని విశ్వనాథవారు తిక్కనలాగ పద్యం వ్రాస్తారు; లక్ష్మీకాంతం గారు నన్నయలాగ పద్యం (వాస్తారు". కాబట్టి పింగళి వారి కవిత్వంలో కూడా, నన్నయగారి కవితా గుణాలైన (ప్రనన్న కథాకీవితార్హయుక్తి, అక్షరమ్యత, నానా రుచిరార్థస్తూక్తి నిధిత్వం మనకు ప్రతీ పద్యంలోనూ గోచరిస్తూ ఉంటాయనడంలో సందేహం లేదు. ఉచిత
పింగళి లక్ష్మీకాంతుని
కింగవితా తత్త స్రవిదునికిన్‌ వ్యాకృతి పా
రంగతునికి గుణికి గురూ
6కాం గురునికి నథ్రతర్పణముగావింతున్‌
అంతేవాసుల పాలిటి
చింతామజణీకిన్‌ బ్రబంధశిల్పజ్ఞికిన్‌
దాంతుడు పింగళి లక్ష్మీ
కాంతునికి నివాపమిత్తుగన్నీటి జడిన్‌
= మౌచ్లో లామల్టృప్టతవ
రనజ్ఞోల్సి అభ్యుదయ విమర్శకులు జ ఆచార్య లక్ష్మీకాంతం గారు = డాక్షర్‌ ద్వా.నా, శాస్త్రి వా! సూ గవజిత నదనజ్ఞాడగు వంగళికాంతుని కావ్టళిల్ద) ౨ ర్రాణ దురీణ బుద్ది రలిమంబున తిద్పుడౌ నొక్షులివ్వు వాన్‌ వాణీకి వాణీరైన"గుడువడ్యుడు చెల్చిల వోంకకేవడున్‌ పాణము ప్రాణమైన గుణరమ్ముడు కాడులి వోంలోకేచడున్‌ * (18.12.50) ర పీ.భీక్లితలు తెల్పే సంస్కారోత్తములు ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతం "7. “భావనాత్మకమైన కావ్యసృష్టి శక్తియు. వస్తుతత్వ వివేచనాత్మకమైన కావ్యవిమర్శ హయ్‌ ఒక వ్యక్తిలోనే నెలకొనీ యుండుట అసాధారణము"” అని లక్ష్మీకాంతం శటమీ ఈయన ్రజ్ఞ కూడా అసాధారణమ. ఆచార్య పింగలివారు "విమర్శకవి'. నక్షీష0 స స మలింగారెడ్డి గారిలా లక్ష్మీకాంతంగారు "ప్రాచీనతా పక్షపాతము గల ్యే ర్గ 'ప్రవర్తకులలో ముఖ్యులు". “దోషాం కానాచు భీలనా న ల్‌ న్తనయ తన్మయి బనన యోగ్యతా పువ్వుదయ నంవాద భాజు నవ్చదయా” అద్దంలా 2నధ్యౌప్యాల్ని బాగా పరిసిలించటం వల్ల తన మనస్సును తళతళలాడే శ్రుతి గలు వడ స వ్గాలోని వస్తువుతో తన్మయం చెంది, కవిహృదయంతో అన్నది ఈ సహృదయుడు అన్నారు. కవి హృదయంతో శ్రుతి గల్పటం మమకార వళళ క లక్షణం కాదు. మనస్సు స్వచ్భంగా చేసుకోవటం . వెలడించటం _ నై లేకుండా పరిశీలించటం - నిర్చీయంగా అభిప్రాయాలు విమ్‌ర్శ కాదు. విమ నేటి సహృదయుని లక్షణాలు. అంతే కాని "రంధ్రాన్వేషణ' గారి పట ప్రా రృకుడు క్లూడ్తా కవి అయి ఉండాలన్న అభిప్రాయం లక్ష్మీకాంతం వట్ట సార్ధకమవుత్తుంద్ది, చు. పై 8 న! “ఉ 0640 15 0౧6 [| శ శ 0116౧5" (340680 “రం 56 117/8 ౧౧౧౪195 1౧ 26౪74౧09 01
అభ్యుదయ విమర్శకులుక్తారార్రాారారాారాచారరారారారారారానరాన్నో 6]
"ం0గ౧64615[౧) ౧౧౭౪ 08 (9040666 25 [4౪100 140 6౮116160౧1 ౧6౧౮10౧5 10౬4 0 1116గ1౧6/240౧ 2౧6 41 0146090౧6౧ (4౧. 146800)
- పాశ్చాత్యుల ఈ రెండు ఉదాటనలు ఆచార్య లక్ష్మీకాంతంగారికి అక్షరాలా అన్వయిస్తాయి. ప్రాచీన సాహిత్యాన్నీ గతానుగతికంగా విమర్శించకుండా కొత్త ఆలీవనలకో స్వతంత్రంగా విమర్శించారు. ఒక్కొక్కచోట "ఈయన ప్రాచీన సాహిత్యానికి వ్యతిరేకియా" అనే భావం కలిగేలా విమర్శిస్తారు. గుణదోషాలను నిర్మొహమాటంగా వెల్లడించే తొలితరం విమర్శకులలో లక్ష్మీకాంతం గారొకరు. లక్ష్మీకాంతం. గారు తరుపతి వేంకట కవుల్ని అన్నట్టుగా, లక్ష్మీకాంతం గారిని విమర్శరంగంలో “ప్రాచీన సరళికి భరతవాక్యం - ఆధునీక సరళికి నాందీ వాక్యం అనవచ్చు. లక్ష్మీకాంతం గారి విమర్శలోని అభ్యుదయాన్ని వివరించే ప్రయత్తమే ఈ వ్యాసం.
"ఈ సంప్పుటిలో నేను కొంతవరకు విసంధిని పాటించితిని నాను స్వారములను, ద్విత్వములు కాని శకట రేఫలను ఉజ్జగించితిని" అని గౌతమవా ము ప్రధమ ప్రచురణ ' పీఠికలో 1952లోనే లక్ష్మీకాంతం గారు భా సాఘనిక దృక్పథాన్ని ప్రదర్శించారు. "గౌతమ వ్యానములు" అనే వ్యాస సంపు లే వ్యాసాలున్నాయి. మళ సాహిత్య స్వరూపాన్ని ముప్పయి యేడు పేజీల్లో సమాక్షించటం కస్టం ట్‌నల్పి బహుముఖ_ ప్రజ్ఞావంతులైన లక్ష్మీకాంతంగారు ముఖ్యమైన గ ఆచార్యుల 'పేర్కొనటమే కాదు తమ పరిశిలనని నిర్భయంగా వ్యక్తీకరంచాల. వారి అభిప్రాయాలు ఈ వ్యాసంలో స్పష్టంగా తలుసుకోవచ్చు. లేదు
ల నమ్మటం ॥
ఆ రోజుల్లో తెలుగు ద్రావిడ భాషా జన్యమని కందరు ణు ముందే పైగా ఆ వాదం 'షెఛ్చాత్యుల కుట్రగా భావించేవారు. లక్ష్మీ కారా ాల్త చితశదితో ఒక నిర్ణయానికి వచ్చే తత్త శం కలవారు కాదు. ఉభయుల వా టికీ 9జోధారా ల్‌ = పరిశీలీంచి - ఆకళ్‌ంపు చెసుకొని పలికిన మాటలివి - లోపల యు దని "ఇప్పటికి బవుపండిత సమ్మతమైన సిదాంతము తెలుగు ద్రావిడే భొప ఆర్యభాషా స్వభావమునకు భిన్నములును. దొవిడ భా ను గూర్చీ ఈ రహస
అగు లక్షణములు మన భాషలో చాలా కలవు వుట్టున క్‌2ల లి లక్ష్మికాంతరీ మంగీకరింపక తప్పదు". తెలుగు సాహిత్యం గురించి 190 పంచిన టారో గారి అంచనాలు తర్వాతి వారికి ఆదర్శమయ్యాయి. వాం ఇ టో సాహతంం* చాలామంది పయనించారు. రామలింగారెడ్డి గారి మ ఆ స ర నిష్కర్ణగా "అంచనా! వేసిన లక్ష్మీకాంతం గారిన్న మ. (గంతా. తం శ్‌ ఈ వ్యాననంకలనం. 7952లో వెలను రాయా వ్యానారు అతా ర్య శ
న స రన నా.
రసజ్ఞఃల్సి
గారి ప్రతిపాదనలలో కొన్ని -
-
_ వస్వ్వ్యైక్యమున కొంత లోపమున్నను ఈ కుమారసంభవమే (నన్నెచోడుడు) యథార్థముగా మన (ప్రథమ ప్రబంధము.
-
భారతము వంటి మహా విష్ట కావ్యపథము తీర్చిన గౌరవము నన్నయకు దక్కినక్తే, ద్విపద కావ్యపథము తీర్చిన ఖ్యాతి సోమనకు దక్కినది. ఈయనయే మన సోదర' దేశీయులైన కర్తాటకులచే గురుపూజ లందిన మొదటి తెలుగు కవి. న
-
ఎట్టిన శృంగారమునకు (ప్రేమ బీజము. 'సోమన శృంగారమునకు కామము బీజము.
4 మన భాషలో పుట్టిన మొదటి హేళన కావ్య మిదియే. ఇదియే లక్షణయక్తమైన ప్రధమ రూపకము కూడ (క్రీడాభిరామము).
ర్‌, నవ్యకవితోద్యమములలో మొదటిది - 116 1౧51 గంగ౧౧౬౧(౦ [40౪6గ6౧- ('ప్రబంధావిర్భావము.
6 ఈ అచ్చ తెనుగు రచనలు శుద్ద కృత్రిమములని నాతలంపు వానిలో అచ్చతెనుగు లేదు సరికదా, తత్సమ తద్బ్చవ దేశ్యాత్మకమైన ఆంధ్రభాషలో
త్సమము పరిహరింపబడుటచే' భాషా సౌష్టవము' కూడ లేకపోయినది.
గ వేమన కవిత్వమనుట కంటె వేమన సుభాషితములనుట మేలు.
రి వ్రైదుకూరి వారి కవుల చరిత్ర గురించి -"ఆ గ్రంథమే మన చారిత్రక నిర ర్శనకు మూలభూతమైనది. కాని దాని (ప్రాధాన్యమంతయు కాల
గ్లయాత్మకము మాత్రమే యగుటచే యదార్థ విమర్శగ్రంథము కాలేదు.
"పశ లక్ష్మీకాంతం గారు మన కవుల్ని, కావ్యాల్ని విమర్శించేటప్పుడు కేవలం
(నలు గుషించరు. మంచిని హాగుడుతూ. తమకు నచ్చనీ అంాల్నిి
శ్రవాంఛనీయమైన అంశాల్ని నిర్భయంగా వ్యక్తీకరించే సహవృదయులాయన. అందే
క్రింది అభిప్రాయాలను ప్రశ్రటించగలిగారు. -
1 ఎబిన కవితలో గల సత్వశుద్ధి సోముని కవితలో లేదు. సోమన భావావేశము విశృంఖల విహారము చేయుయండగా ఎర్రన భావము సత్వ సంయమితమై గంభీర మందగమనము చేయును.
- గ ఎచ్చటను పద్యముల సొగసు కోసమే పద్యములు వ్రాయలేదు (తిక్కన),
పటన పతన సకెదళృమ్మనుండి విడదీసి విడిగా అలవోకగా పాడుకొని డ్రా న స్మ భారతమున మచ్చుకైనను ఉండవు. ఇక్క
(1 "్ర కృతములైని భన త్యష్టద్యమ్హులు, మధురాతిమధురములై భజనకీర్తనల
1 ఖా | క = సెట్టు టక ఏ4 |
ఖ్‌ జ్యా ను ॥ ల న క్‌.
అభ్యుదయ విమర్శకులుకారారారారా రరర రారార 63 వటె 'పెండిపాటల వలె, ఏలవదముల వలె ఎల్లరును ఎల్లవేళల పాడుకొనుటకు అనువై సర్వత్రా గాలి వలె వ్యాపించినవి.
- ప్రధాన ప్రతిపాద్యమగు విష్ణుభక్తికి పోషకములుగా అక్కరకు వచ్చునను ఊహతో రాయలు కొన్ని ప్రాసంగికములకు స్థానము కల్పించి యతి౩ను. ఆ యతుకుదలయే కావ్యబంధమునకు వెల్తి దెచ్చినది.
గ్‌. కథ భరించలేని వరనల వరించుట యందును, అనావశ్యక శ్లేష సంపాదనమునందును"రామరాజ్‌ భూషణునకు అంతగా ర్తక్తియుండుట శోచనీయము.
ఈ విధంగా కొత్తగా ఆలోచించిన వారు అనాడు చాలా తక్కువ. ఆధునిక కవిత్వానికి"అర్హస్తానమూయక తప్పదు" అనటం గమనార్హం. ఆ సందర్భంగా అయనంటారు - "ఈ కవిత్వమంతయు గుణవంతమే యని నేను అవను. తిరస్కారమైనది కలదు. పురస్కారార్హమైనదియు కలదు. ఈ భేదము అచ ఏగముల పాహిత్యమునందును ఉండును'"” ఇరతటి విశాల దృక్ట్రథంగల పండితులు అరుదుగా ఉంటారు.
1937లో విజయవాడలో జరిగిన ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్తు ఆరవ వార్షికోత్సవ సభకి ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతం. గారు. అధ్యక్షత వహ నాటకరంగ అధ్యక్షోపన్యాసం "గౌతమ వ్యాసాలు"లో రెండవ వ్యాసం. న గురించి చేదు
వ పరిణామాన్ని చక్కగా వివరించారు. రచన గురించి, నటు తంగారి వ్యాఖ స్మ +లు వెలడించారు. నాటక కంపెనీలను గురించి లక్ష్మీకాంతం క వీల నీదా _ డండి "పదిమందికి జీవనాధారము కల్పించుటయే యా పర? అది తరజ్నగ మొదటి మేలు. ఈ మేలును బట్టి చాలకీడును మున స్‌ ర్తి ఎవరికి త లోపము గాని ఆ యజమానుల 'దొనగు కాదు. త్తు న్న ట్షు = ఇవి వ్య ర్లు సర్వతంత్ర స్వతంత్రులమని అనుకోవటం, నటులలో గూ చెప్పగలిగారు.
"శుటకరంగ పతనానికి కారణాలని లక్ష్మీకాంతం గారు 1 కాంతం గారు
"ఉత్తమ. నాటక రచన" పేరుతో బహుమతు లివ్వడాని లక కాం నలు
తిరస్కరించారు. ఆయన తీర్చు ఇది - నాట్యపతుల శమ నాటకములు
సంతోషపెట్లగల నాటకములు సార్వజనీనములు. అవి కు అటు గాక సాహితీ అట్టివానిని "చూచుకొని నటులు ప్రదర్శనమునకు గైకొని యేమని మనము గుణుమును లోపింపబేని, ప్రయోగార్హత మాత్రమే యుందున మదనా లక్ష్మీకాంత
నిర్దేశింప కవి శబ్ద వాచ్యుడెవ్వడును వ్రాయడు. నాట సకంఅనేప్‌ లవి గారికి అమోదమీ. నాటక" వస్తువులో తిరస్కార న కాని కే చెప్పారు. పైగా "క్రాత్త కల్పనల వలన వా బ్మయమున అ క్ష! రాదు" అనగలిగిన ముందుచూపు ఆయనది: "నాటకాలలో పద్యరచన అవసరమని లక్ష్మీకాంతం గారి అభిప్రాయం. (వ్రాయవలసిన చోట పద్యం వ్రాయకపోవటం
రసజ్జకిల్పి వల్ల, రసానుగుణంగా పద్యం పాడటం తెలియకపోవడం వల్ల పద్యం ఆటంకమనే భావన పుడుతోందని చక్కగా వివరించారు. నాటకాలలో పద్యాల్ని తుడిచివేయటం వాంఛనీయమైన సంస్కారం కాదని, తెగేసి మరీ చెప్పారు. లోకధర్మాన్ని తలపించటమ కళాధర్మం గాని, లోకధర్మమే కళాధర్మం కాదని స్పష్టంగా చెప్పారు. తిమ్మయ, సోమన, బాలసరస్వతి అనే కవిత్రయం రచించిన ద్విపద భారతాన్ని లక్ష్మికాంతంగారు పరిష్కరించి (ప్రచురించారు. ఆ ద్విపద భారతానికి రాసిన పీఠిక "గౌతమవ్యాసము" లలో మూడవది. "ఒక్కొక్క చోట లేఖన (ప్రమాదము ఆగమ్యగోచరమైనపుడు ఛేదింపరాని (గంథుల వలి కొన్ని పదములు, వాక్యములు మిగిలినవి. అట్టివానిని సవరించుట నేను స్వంత కవిత్వము చెప్పుట. కవి యెడ అట్స్‌ యపచారము చేయలేక, పాఠకలోకమే యేనాటి కేనిప్రత్యంతరము నిర్ణయింపవచ్చునని వాని నక్షే విడిచితిని. ఈ ద్విపద కవుల భాష సర్వదా లక్షణ గ్రీనిథ విధేయము కాకుండుట చేత, కవి సమ్మతములైన ఆయా రూపములను పొడవడగింప సాహసింపక యథాతథముగా విడిచితిని” ఈ విధంగా కొన్ని నియమాలు ఏర్పరచుకొని నిజాయితీగా పరిష్కరించే ప్రయత్నం చేశారు లక్ష్మీకాంతం గారు. ఇది సహవృదయుని లక్షణమే గదా! ఈ పీఠికలో ప్రాసంగికంగా భాష, లక్షణ (గ్రంథములు గురించి వివరిస్తూ లక్ష్మీకాంతం గారు "దీనిని బట్టియే తెలుగు లక్షణ గ్రంథములు ఆంధ్ర భాషాస్వరూపమును సాకల్యముగా నిరూపీంప జాలవనియు, అసమ గ్రము లనియు మనమనుకొనుట" అని ఉన్నమాట పలికారు. సామాన్యంగా లుగు విమర్శకులు చేసే పారబాటును గుర్తుకు తెచ్చుకొని లక్ష్మీకాంతం గారు హై ద్ధంగా గుణపాఠం చెప్పారు - "ఈ భారతమును కవిత్రయ భారతముతొ వేరుది చ్చి యిందు "అవి లేవివిలేవని యీసడింపకుందురు గాక! దాని స్వరూపమ్సు
- రని స్వరూపము వేరు; దాని ప్రయోజన మొకటి - దీని (ప్రయోజన మింకొకటి" ధర శన రో. రామాయణాన్ని గోన బుద్దారెడ్డి రచించాడనీ, తన తండ్రి విఠల గారు అంధ వి యించోరంగనాథ రామాయణం" అనే పేరు 'పెట్టాడనీ లక్ష్మీకాంతం స్పష్టంగా ర్‌ దా స విద్యాలయం (ప్రచురించిన "రంగనాథ రామాయణము' పీఠికలో చూపీంచారు క చేశారు. రంగనాధ రామాయణ కవితా వైభవాన్ని కాస్త రుచి
- లక్ష్మీకాంతంగారి సత్యాన్వేషణ తత్పరతకి ఈ వ్యానం నిదర్శనం. రెడ్డి గాటు వ్రావలింగాడి బ్రారిని లక్ష్మీకాంతం గారు బహుధా ప్రశంసించారు. కొరత ఆస్కార్వ ఇనా న్నందువల్ల ఆ విధంగా (పప్రశంసించారనటానిక్షి ప్రతిపాదనలక్స్‌ అమా స" తర్వాతి విమర్శకులు కూడా లక్ష్మీకాంతం గారి "ఆంధ్ర కావు విమ దించటాన్ని బట్టీ కొంత నిజాయితీ ఉన్నదని తెలుస్తుంది. రామలీంార్నే ఎరకు స్ర్రోమాచార్యుడుగా "పేర్కొనదగిన వాడు శ్రీ కట్టమంచి రెడ్డిగారొవ్యాసమేంజరిని సప్పు సీసర్తే ,విభారము' సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది. జి సాధు బే సక సమోక్షించే వ్యాసం గౌతమవ్యాసాలులో చోటు చేసుకొంది. ఇ వీ గాభిల్వి నిర్ణయమే (గ్రంథ విమర్శన మనెడి భ్రమతో విద్వాంసులొకరితో
అభ్యుదయ విమర్శకులు క్లూరాంరారారారరారారరోననారారనరోరరో [0 నొకరు వాగ్యుద్ధములు చేయు దినములలో - భావుకుల దృష్షిని శాబ్దిక చర్చ నుండి శాత్విక మొమాంసకు మరల్చిన రసికుడు శ్రీ రెడ్డి" అనీ లక్ష్మీకాంతం గారు అంచనా వెయ్యడంలో అతిశయోక్తి ఏముంది? కట్టమంచి వారి "ముసలమ్మ మరణము" ఖండ కావ్య సంపుటికి లక్ష్మీాంతం గోరు రచించిన ఉపోదాతం గొతమవ్యాసాలలో మరొకటి ఆధునిక శ్రవ్యకావ్యాలలో ముసలమ్మ మరణం వినూత్న కావ్యంగా వివరిస్తూ మరణాంతమైన కావ్యాన్ని అమంగళాంతంగా అనుకొనటం శగదని చెప్పారు. అందుకాయన వాదమిది - "కథాంతమున జరిగెడి మరణము లోక కల్యాణప్రదముగా (ప్రదర్శింపబడునేని అది మంగళాంత మనియే భావింపవలెను. నంఘ శ్రేయమున3ై నవ్వుమోముతో ఆత్మబలి నంగీకరించి, న్వయముగా మృత్యుదేవతా షణ మొనర్చుకొన్న 'ఆ కాపుబిడ్డ ముసలమ్మ త్యాగము ఎంత లోక కల్యాణ న లక్ష్మీకాంతం గారి పాండితీ పాటవానికి. సహృదయ వివేచనకి పరిశోధనా తత్పరతకి "ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నము - దాని మూలము" అనే వ్యాసం నిలువుటద్దం. ఈ వ్యాసాన్ని వారు 1929లో (వ్రాశారు. అంకే అంధ వీశ్వకళాపరిషత్తులో చేధకముందే. పింగళి సూరన తన ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నము' వరివంశ కథాశయమని ఇప్పాడు. అయితే పండితులంతా గకొనుగతికంగా ఆ కథ వారివంశంలో లేనేలేదని, వరివంశంలో గల ఉషాపరిణయ కథనే వ్రభావతీ ప్రద్యుమ్నంగా శాశాడనీ భావించారు. పింగళి లక్ష్మీకాంతం గార్కి "హరివంశమున లేనీ కథను వరివంశే కథ్ణాశ్రయమని కవి బొంకనేల? ఉషాపరిణయ కథను తారుమారు చేసి ఈ గ్రొత్త పేరిడనేల? అనే సందేహాలు కలిగాయి. పరిశోధనా శక్తి ఆస్తక్తి గలవారు గదా! వారివంశం అంటే. తెలుగు హరివంశం అని భ్రమించి - సంస్కత హరివంశాన్ని పరిీలించకపోవడం వల ఆ విధంగా అనుకొన్నారు సంస్కృత హరివర వ్యాఖ్య వ్రాసిన పురాణపండ మల్లయ్యశాస్త్రిగారు ఈ (ప్రభావతీ ఫ్ర ఫ్ట కథను లోకానికి చూపించారని లక్ష్మీకాంతం గారు కృతజ్ఞతలు తలిపి - సూ నరటారు ఏ విధంగా స్వేకరించి మలిచాడో తులనాత్మకర్‌గా సహేతుకంగా వివ రాణా మూలంతో పోల్చేటప్పుడు అనుసరించవలసిన పద్ధతులు కొన్ని ఈ వ్యాసం ద్వా గౌతమ వ్యాసాలు లో చివరి వ్యాసం "పల్ఫాటి వరచరిత లక్ష్మీకాంతం గారు పరిష్కరించిన శ్రినాథుని పల్నాటి వీరచరిత్ర కావ్యాన్ని 1961 ప్రాకార పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ వారు ప్రచురించారు. లక్ష్మీకాంతం గారు ఈ కావా, $్‌ చించిన పీఠీక - పల్నాటి వీరచరిత్ర వ్యాసంగా రూపు దిద్దుకొంది. ("వారి భాషాసేవ సఫలమగగు గాక అని వూలాం(ధ ప్రచురణాలయం వారిని లక్ష్మీకాంతం గారు ఆశీర్వదించారు వారి ఆశీర్వాదం ఫలించి ఇప్పటికీ విలువైన పుస్తకాలను ప్రచురించి భాషాసేవ చేయటం గమసారం!! సుమారు అరవై పేజీల ఈ వ్యాసం పల్నాటి వీరచరిత్ర పై ఒక సిద్ధాంత గ్రైంథంగా సాగింది. కర్తృత్వం, చారిత్రక ప్రాధాన్యం,
రనజ్జిశిల్పి కథావస్తు వైశిష్ట్రం, కవితారతి, శైలీ పరామర్శ మొదలైన అంశాల్ని లక్ష్మీకాంతం గారు కూలంకషంగా చర్చించారు. పల్నాటి వీర చరిత్ర గురించి ఇంకొకరు 'వ్రాయవలసిందేమా లేదేమో అన్నంత సమాచారం ఈ వ్యాసంలో వుంది. "ఆచరణయోగ్యమైన సుదుపదేశమునకు సాంఘిక చారిత్రక కథలు ఎక్కువగా ఉపకరించును" “సి.పి. బ్రౌను వంటి ఏ మహానుభావుడో పుణ్యము కట్టుకొనుట వలన, వ్రాతప్రతుల రూపము దాల్చి, భాండారముల చేరి తల దాచుకొనగల్లినవి". "కర్ణాట భాష అనగా కర్తాట్టైలి అని అర్హము"” వంటి వ్యాఖ్యలు లక్ష్మీకాంతం గారిని సద్విమర్శకునిగా నిరూప్‌స్తాయి. లక్ష్మీకాంతం గారి వ్యాసాలను మరోకోణం నుంచి పరిశీలిస్తే లక్ష్మీకాంతం గారు "విప్ర విమర్శకులు" అనవలసి వస్తుంది. భాషా విషయంలో ఈయనది ఆధునిక దృీక్సథం. అందుకనే పల్నాటి వీరచరిత్ర లోని వైరి సమాసాలను గురించి వివరిస్తూ "ఆంధ్ర భాషా జాత్య 'చిహ్నములైన ఆ సమాసములను (ప్రతిరోజు రడివాడు, (ప్రతియేట, శుద్ద తప్పు] శిరసావహింపవలసినదే" అంటారు. శ్రీనాథుడ్ని కవితాప్రతిభను ప్రశంసిస్తోనే లోపాలను వెల్లడిస్తారు - _“ఢ్రీనాథుడు ఎంత తేలికగా వ్రాయ తలపెట్టినను - అవి ఈతడు ర్లాయుండునా? అని సందేహము కలిగించు పేలవమేన కొన్ని పంక్తులు ఈ గ్టంథమున లేకపోలేదు. కాశిఖండమును రచించిన పిమ్మట శ్రీనాథుడు గ్రంథరచ్వ్యూ లంత శ్రద్ధ వహించినట్లు కనుపింపదు. శివరాత్రి మహాత్మ్యము ఎవర్రి శదతే వక్‌ కు వ్రాసిన 'మైొక్కుబడి [గ్రంథము వలె యుండును గాన్న ఏతహినక్‌ ఎల కావ్యము వతె నుండదు. అది, వార్థక్యము వల్ల కలిగిన బువర్షి కావచ్చును; లేక మరి ఏదైనను కారణమూ కావచ్చును. ఇ భ్రషమెన నాం ర్య న్రమ్మీనౌంతం గారు 'ప్రబంధసాహిత్యంలోని శృంగారాన్ని "ామరోగా “మేనెలము వొ చోట్ట పేర్కొన్నారు. ఆనాటి కది సాహసమైన (ప్రకటన వెలడించి న్‌ అభపామి అనే వ్యాసంలో లక్ష్మీకాంతం గారు ఈ విషయవ్నై వ్‌ ప్రాయాలు - *విప్పవ విమర్శ"గా చెప్పవలసి వస్తుంది = నా ఏ కొల వసస పాఠక పాగాన్యమిచ్ని (వాసిన కావ్యములు చాల తర్మ్క్ష ప్రతిపాదికములు కావా వ అ మ న్ఫీంగార రస బహుళములటే గాని యిత రన్హ మీక్కిలి కొన్సింట పూర్వ 'ప్రబంధములలో పాత్ర చిత్రణము లేకపోగా మాద్మ్న కథా" సంఘ స సుక నూ రమైన స్త్రీ శరీరావయవ వర్తనలు, కామబీజకములై్యై సుఖానుభవమునటి ఏ. "సీ. యనగా సుందర విగ్రీహమనియు, పురుష్ప్స వెంబడించు నొక వింత వ. పనియు వకిత్వము లేని ఛాయ వలి కతన కృతి యనియు తెలుగు ప్రబంధ కవుల యభిప్రాయమాథా
అభ్యుదయ విమర్శకులు అని ఆత్మగౌరవము గల యే మహిళామణి యైనను ధిక్కారముతో ప్రన్నించుటకు వీలైనంత వాజ్బయము మనలో నున్నది. అతి పవిత్రమును ఆధ్యాత్మిక కోశాధి రూఢమును, జీవేశ్వరైక్య (ప్రతిబింబమును కాదగిన శృంగారము లోక తిరస్కారమునకు పాత్రమగుట యెంతయు శోచనీయము. ఈ (భ్రష్టతకు కారణమైన కవుల దృష్పికి లక్ష్యభూతములైనవి శరీర సంయోగ సౌఖ్యము, తృతీయ పురుషార్థ త్నప్తియ్‌, సమస్త ప్రాణి సహజమైన యీ జాంతవతృష్త యుత్తమ మానవపాత్రలలో గూడ ప్రదర్శించుట వలన ఆ (్రబంధములకు గోరవము కంక న్యూనతయే ఎక్కువ వచ్చినది".
లక్ష్మీకాంతం గారి శైలి చదివించేలా సాఫీగా సాగిపోతుంది. సరళ గ్రాంధికంలో ఉండటంవల్ల ఇబ్బంది ఉండదు. ఒక్కొక్కసారి "ఏ "పేరున పిల్చిననేమి?”, "ఈ మేలును బట్ట్‌ చాలా క్రీడును వచ్చినదందులా?' వంటి ప్రశ్చలతో సంభాషణాత్మకంగా సాగుతుంది. మరొకసారి "ధూరటి యాక్రోశము ఊబిలో దిగబడిన అబోతు రంకె వలె వినవచ్చుచుండును", "క్రాభిదాసుని మందాక్రాంత వలె" వంటి ఉపమానాలు కనిపిస్తాయి. "నాచే మిరు వేయించిన యీ నూత్రధారవేషము ఇప్పటి యాచారమును బట్టి యంతగా గణనీయము కాదు" అంటూ ఆం(ధ్రనాటక కళాపరిషత్తు అధ్యక్షోపన్యాసంలో వాస్య కుశలతను ప్రదర్శించారు. “ప్రాణి జడమై పడియుండుట కన్న బాధ వలన ఆవేదన పడుటయైైనను మంచిదే కదా" వంటి సూక్తులు కూడా సందర్భోచితంగా ఆవ్హాదపరుస్తా యి. ఆచార్య లక్ష్మీకాంతంగారు ఆంధ్ర సాహిత్యాన్ని నిష్కర్షగా విమర్శించిన తీరు గుర్తుకు వచ్చి లక్ష్మికాంతం గారి విమర్శను కూడా నిష్కర్షగా పరిశీలించాలనిపిం ఏంది అప్పుడు రెండు మూడు అనౌచిత్యాలు స్ఫురించాయి. “అట్టివాడు మమఖి కవిబ్రహ్మ ఒక్కడే”, "శ్రీనాథుని వంటి విద్వత్మవి ఇంకొకడు లర లా-చోట వంటి బుద్దిశాలిని మరి యే వాబ్బ్యయమునను లేదు" వంటి వ్యాఖ్యలు దత్‌ పునర్తుక్తమయ్యాయి. అవి తెలుగు పండితులకి అలవాటైన ప్రకటనలు. లక్ష్మీకాంు గారు ఎంత నిష్కర్షగా ఉందామని భావించినా - అంతో ఇంతో అభిమానం లస వస్తూనే వుంటుందే. మానికొండ సత్యనారాయణ శాస్త్రీ అనే మిత్రు లరు "*మ్రానికొండ రామాయణము" గురించి లక్ష్మీకాంతం గాలొక చిన్న వం గారు చిన్ననాటి నుండి మానికొండ వారు గౌరవవాత్రులవటం వల్లనే లక్షృకాం ము ఆ రామాయణాన్ని ప్రస్తుతించారు. చివరో ఇలా అంటారు - వాల్మీకి రా డు గాక! వలె ఈ మానికొండ్లామాయణము గోడ కొండలున్నంత వరకు నుం య. కటమంచి రామలింగారెడ్డి గారిని గురించి చెహ్హా 'ర్రీ రెడ్డి అధుసాంధ్ర నవల ని తిక్కీన ప్రథమ శిష్యు * డనిపించుకొనుటకు తగిన యర్హత గలవాడు అ వ్యాఖ్యానించటం ' అతిశయోక్తి ? అనిపించదా?
న!
ః క న. ము టం. శి సో . ఎం న. ప. స్‌ ర్‌ క మం. ఆ మే... (లీల కై వసే స శ్‌ త్‌ స" చ స్ట క వ్‌ / నే 4 టె తక న టం ము | ము న | య ల్యే హా ౪ న్‌ న గ్‌ / క్‌ న 9 య! మ; నః ల) ర న్‌ా ఇట్టె టై న నం. యముని వ కం ౪ [ర క న మ |, వే త్ర ళడ య 15 ర. ము వాం . న. దిక్‌ ల ," ల 1 న మం నూ ల మాట . ర్‌! 27. త్త చా | మం ఇ క్ల మ నం శే టు. 1 టన్ను రా కం. ఇగ శా [1 షై ఆకా. ఎంట ల్‌ స్త 1 ట్టి ద్‌ కీ. యమా | 1లీ రం ష్‌ సు మ. టి సే ర స్తా న ఇ చ గ అ ఫు ఫు న స్‌ మ 1 చ లైట్ల ఛై న. సే స... షా న్‌ ని లల ణే ళల వ్‌ మ. ణి ళ్జే తిది స్వ
పుశ ఇద డు జీ బుగగ కైంగ జ్ర కాం చాడా తావ్ష/శ ల్తుని] శాన థరని బుక్ట్రణీదంలర తిల్తు లి ణా [౫ పాతు వ వ్వాజాళ్‌! వాణి లీ వాపీయేగ గురు వల్తో కు వెల్టి శ -పేం కసడు భర 1 బ్రైణుము ప్రైణమ్మైరగలి దవ్మ్యు్గకు కాటు 9 పంక పుశుర్యో!! వాసుల ౧౬-5- క. న! పాం్యబడక్షనాసు కవిగారి చేవ్రాలు
రసజ్ఞఃల్పి ఆచార్య కోలవెన్ను మలయవాసిని ఆంధ్ర విశ్వ కళాపరిషత్‌ తెలుగుశాఖకు అద్యక్షులు ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు బి.ఏ. అనర్పు తరగతులకు సిలబసు తయారు చేశారు. తెలుగు భాషా చరిత్ర, తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర, వ్యాకరణము, విమర్శ, సంస్కృతము, కావ్యనాటకాలు వంటి అంశాలు తెలుగు అనర్చు విద్యార్థులు తప్పనిసరిగా చదువవలసిన పాఠ్యాంశాలుగా గుర్తించారు. న శ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర, విమర్శ - విషయాలు తాము బోధించడం వల్ల వాట్టై ప్రత్యేకమయిన శ్రద్దతో కృషిచేని నోట్సు తయారుచేోరు. ఆ నోట్సు వంశపారంపర్యంగా సంక్రమించే అస్సీలా - సీనియర్‌ విద్యార్దుల నుండి జూనియర్‌ విద్యార్థులు తీసికొని ప్రతులు వ్రాసుకుని భద్రపరచుకునేవాలు. తెలుగు ఆనర్భు. ఎం.ఏ. చదివే ఆంధ్ర విద్యార్దులకు, ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర బోధించే అర్భాపకులకు ఆ (వ్రాతప్రతి అఫ్రిత పారిజోతమయింది. ఆ వ్రాతప్రతులు ఇంచుమించు పరీ అరకతాచ్దికాలం ఆంధ్రదేశం నలు చెరగులా వ్యాపించాయి. ఆ విషయాన్నే శ్రీ బంగలి వారు కృతి సమర్పణలో - "అది జనించిన నలువది యేండ నుండి నరన సావాత్య ఎజ్బాన నతమనేుచు ఆశయింనని తాలుగ్స్‌ ఎద్యొరీ లోడు చొప్పు చూడని తొల్లువాయరడు లోడు” రచయిత, వసేకనారు. పట్టభద్రులు కావడానికి విద్యార్థులే కాదు, వ్యాస సత్రమగా కున్న వారికి హీడా ఈ సాహిత్య చరిత్ర సరసి సాహిత్య విజ్హాన గర ఈ రచన షయ్తాస్టి అందించింది. అయితే ఇంతటి వ్యాప్తి. వ్యవహారము అమ్ముడుపోయ్‌ ఉఫ్‌ “సొలోనే అచ్చు వేసి ఉంశే కొన్ని వేల ప్రతులు వాళ్ళలోనే య కికంగా కూడా వారికి మేలు కూర్చేదే కానీ ఈ రచనను ఆ అచ్చువేసే తలి మ జీవితకాలం లోనే అచ్చు వేసుకోలేకపోయారు. అసల్న గారి-చివరి కోయ లీ లేదా” అంకే వారికి మాత్రమే కాదు, వారి గ్రీమతి థ్రీ పింగళి వారు ౮కి. సాషైయ చరిత్ర అచ్చు వేయాలనేది. ఆ విషయాన్ని ప ఆత్మలహరి'లో బ్రల్రా చెప్పుకున్నారు. ష్‌ రంటైంచిన వాజ్య యాద్దరము ని్రత్పూచా వల్వావ్తమై ఆరో యంత్తకాల చభవారివా వ్రూర్తిగావంవగా (కో నౌయన్సున్‌ మతియ భొర్పాంబు (నాదంవవో ఉరాంభానిభి కన్యకా వ్యదయ దాజీవార్భ / బ్లక్త (్రయా”
- లక్ష్మీ నిర్ణమనము,
ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర తాము తలపెటిన ఈ వాజ్మయ చరిత్ర రచనమనే మవాయజం ఏ అడంకీ లేకుండా సాగిపోవాలనీ- అదే వారి రామామణ్‌ యంత్యకాల శుభహింఛ అనే = దానిని పూర్తి చేయడానికీ ఆరోగ్యాన్ని, ఆయువుని, మతిని, ధైర్యాన్నీ వ్రసాదింపమని ఆ నారాయణుని వారు వేడుకున్నారు. రచనలు కొన్ని, కొన్ని కొన్ని అవసరాలకోసం ఆవిర్భవిస్తాయి. ఈ సాహిత్య చరిత్ర కూడా ఒక మహా ప్రయోజనాన్ని ఆశించి ఆంధధ్రవిద్యార్థి లోకం కోసం ఆవిర్భవించింది. అయితే పింగళివారి స్వభావాన్ని గమనిస్తే - (వ్రాసినవన్నీ అచ్చువేసుకునే స్వభావం కాదట వారిది. ఆ విషయాన్ని వారే - ఎచ్చుల ఎడ వ(తికలకు రత్హ్రు అకును బోవనన్సు బ్రానన కొంచెం ఐబ్బొత్త చూచ కొని యెడ ముప్పుటు నాద్రాలణముగో పొడమదునాతనొ న ఆత్మలహరి క్రి ఇలాంటి స్వభావం గలవారు కనుకనే (వ్రాసి నలభైయేళ్లు దాటినా దాని పూర్తి రూపాన్ని ఇచ్చి అచ్చువేయించే (ప్రయత్నం చేయలేదు. న ప్రాయమింతకు మిగుల కై (వ్రాలే సమయంలో వారికి ఇది అచ్చు వేయాలి తలపు ప్రేయసి కోరికగా నయితే నేమి. శిష్యుల (ప్రేరణ కారణంగా కలిగింది. కలిగింది అనడానికి నిదర్శనాలేమి? అని పరిశీలిస్తే ప దాని దా ఈ ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర 4974లో అకాడమో వారు వ్రాలి జివులపల్లి ద్వితీయ ముద్రణ 1976లో జరిగింది. ద్వితీయముద్రణ పేరికర్త్యలస్‌ ఉంటుంద్‌ రామానుజరావుగారు వ్రాసిన రెండు విషయాలు ఇక్కడ ప్రస్తా ఒకటి - విదా;రులకు “ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయము వారు త గ్రంకాన్ని సాష్యలన వారు పఠనీయ (గ్రంథంగా నిరయించడం వల్ల వారి ప్రథమాం( గౌరవించినట్టయింది". ” 524-528: స మటానికి రాకముందే అసంపూర్తిగా చారిత్రకాంశములతో ప్రారంభమై సాహిత్య శ క పద్యాలు గ్రంథ నిలిచిపోయింది. మేము దాని నట్లే యుంచినాము. అంతా ర లయజేసునోరు క పూర్తి కాకముందే (గ్రంథకర్త వ్రానుకున్నారని వారి తనయులు స్తున్నారు.... = అనే విషయం. ఇక్కడ చిన్న అనుమానం. పింగళి వారి రచన రాయల యుగం చారిత్రకాంశాలతో హ్రరంభమై సాహిత్య ఘట్టానికి రాకముందే అసంపూర్తిగా
రసజ్ఞరిల్పి నిలిచిపోయింది అనే వాక్యం. పింగళివారు తయారుచేసిన వ్రాత ప్రతిలో ఆధునిక యుగం వరకు ఉందని మా గురువర్యులు ఆచార్య కొర్రపాటి (గ్రీరామమూర్తి గారు వారి సాహిత్య చరిత్ర పీఠికలో వాసి ఉన్నారు. లిఖిత ప్రతికి అచ్చు ్రతికి గల తారతమ్యాన్ని కూడా వారు పేర్కొన్నారు.
"లిఖిత ప్రతి యందు అజ్హాతయుగము మొదలు అధునిక యుగము వరకు గలదు. అందు చక్కని ప్రణాళిక గలదు. సమగ్రమైన సమ్యగవగాహనము గలదు_ స్పష్టమైన ప్రతిపాదనము కలదు. కమనీయమైన కవితాశైలి గలదు. అది నమ(గా సుందరమైన సాహిత్య చరిత్ర, ముద్రిత గ్రంథము సమ(గ్రము కాదు. సుందరమును లేదు. (ప్రణాళిక సడలినది, అవగాహనము మారినది. వప్రతిపాదనము పలచబడినది_ కైలి్లధమైనది"
- తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర - పిఠిక,
పింగళివారు జీవించి ఉండగా ఈ సాహిత్య చరిత్ర అచ్చువయబడి ఉంక్ష దాని రూపం రమ్యంగా ఉండేదని సారాంశం. కాని వారికి ప్తస్తకాలు అచ్చువేయాలన్నై చూపుకంసట- "బుణమిగుట విద్యా వితరణమొనరించుటయు నన్ను
(బ్రహ్మానందోల్పణచిత్తుగావించెడిని" - అన్నదే అధికం. ఏ ల్రైలగు ఆనర్భు విద్యార్థికి ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్ర ఏతీరులో అందించాల్సి జే ఉండాలి. ఏవిధంగా బోధించాలి - అని ఆలోచించి సాహిత్యచరిత్రన్న్ని చం స ంచుకొని తరగతుల్లో బోధించారు. సాహిత్య చరిత్రలో కేవలం కవ్పల్చ సాక్‌త మాత్రమే కాక కవల కవితావిమర్శ ఉండాలి అని గుర్తించి - త్వ్న్న న సరి రలో - ఆయా కవుల కవితారీతుల్ని, కవితా తత్త్వాన్ని కవ్పుల్న క్‌ జ కూడా సవిమర్శకంగా వివరించారు. ఈ సాహిత్య చరిత్రకు కృతిసమర్చజ్మ
శ్‌లు గ్రానిన చోట వారు - ఈ విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నారా అన్నట్టు డ్రీ సవిమర్శ "ఆంధ్రసాహిత్య చరిత్ర
- అని పేర్కొన్నారు. శ్రీ పింగళివారు 1931 లో సాహిత్వచరి(త్రకు ప్ర రూపాందించుకనే నాటికి మన తెలుగులో శ్రీగురజాడ సీలమ మూర్తిగారి ఇప ములు. శ్రీ కందుకూరి వీరేశలింగంగారి కవుల చరిత్ర వంటి గ్రంథాల్న ధ్‌ ఒరు. అయితేవాటి (ప్రణాళికవేరు పింగళి వారి (ప్రణాళికవేర్న ప హిత్యాన్ని కొన్నియుగాలుగా విభజించి ఆయాయుగాలకు రాజులపేర్ష రి వ పరు కాలవాచకాలు పెట్టి కొన్నికొన్ని రచనలు కూడా వచ్చాయి. ఇన్‌షై లనెయుగక్రర్తలుగా సంభావించో యుగవిభజనచేయాలన్నది వీరి దృష్టి
ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర
గ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో గ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారి వద్ద "ప్రభావతీ ప్రద్యుమృం' మాద పరిశోధన చేసారు. ఆరోజుల్లో రామకృష్ణయ్యగారు. ఒక పద్దతిలో యుగ విభజన చేసారు. అజ్జాతయుగము, కవిత్రయయుగము, శ్రీనాథయుగేము... అనే తీరులో. గురువుగారి మార్గాన్ని అనుసరిన్తూనే దానికి చక్కని మెరుగులు దిద్దారు పింగళివారు.
"అజ్జాతయుగము' అనేపేరు వారికి నచ్చలేదు. నన్నయనాటి నుండి సాహిత్యమున్నదని అందరూ అంగీకరించిన విషయమే కనుక నన్న్షయయుగానికి ముందున్నదంతా అజ్ఞాతం అనుకునే కంక కొద్దోగొప్పో సాహిత్యం, భాషావోషాలు తెలుస్తున్నాయి కనుక రో ఆకాలాన్ని - ప్రాళ్కాన్నయ యుగం అనడమే నమంజసంగా, సంతృప్తేగి ఉంటుందని భావించి అ పేరుపెట్టారు. రాజ్యాలేలిన రాజుల పురు మీదకాక, కవితారాజ్యాలనేలిన కవి శాజులపేరీటనే యుగవిభజన ఉండాలనే దృఢమయినసంకల్పంతో యుగవిభజన చేసారాయన.. కోరాడవారి క్రవిగయ యుగము' అనేదానిని నన్షయయుగము, శివకవియుగము, తిక్కన్న యగము. ఎఇనయుగముగా విడమర్చి మొత్తం పదియుగాలుగా విభబించారు ంగళివా చేవీన యుగవిభజనమే నేటెకి ఉత్తమ పద్ధతిగా పరిగణింపబడుత్‌ 0.
అసలు సాహిత్యచరిత్ర అంకే వమిటి?- ఆ సాహిత్యచరిత దనమిత ఎటివాడై ఉండాలి అనే విషయాలను వారు అరటిపండు ఒలిచి జ ౧ వివరించారు.
ల ములు గనుక ఆ
“వాబ్బయ చరిత్రకు విషయభూతములై నవి పకక మలు వర్తమానము గ్రంథసమూవము యొక్క ఉత్పత్తి వికానక్తయాదిదశలను అ వరకు వ్యాఖ్యానించుటయే వాబ్బ్మయచరిత్ర.
ళవముగనుక గ్రంథకర్త జీవితమునకు
(గ్రంథకర్తలేని గ్రంథముండుట అసంభవ రల యొక్క జవితగాథలును గ్రంథమునకును' పోరాన్‌పాత్తు ఉండును గనుక ఆ కర్తల యగ్గాగల చరిత్రలు ఇచ్చట అవశ్యకమేయగును.._ కాని ఆజీవిత గాధల సేవించుకొనవు” క్రవిజేవిత చరిత్రలనిపించుకొనునుగాని వాజ్ళాయచరి( నును
నుకొనును. అటివాడు "కావవిమర్సకుశలుడి యథార్హమైన వాజ్బయచరి[తకు హౌ చంతకి స్టయయి ర్న థ్‌ ను. కావున వాబ్బయ చరిత్రకారుడు రాగద్వేషరహితమైన సమబుద్దిటై యుండును. ననేపుణి గలవాడగుచో పాండిత్యము, పరిశీలనము, సైమబుద్ధి నికితదృష్ట వారస న్‌ందును" పింగళివారు ఆ చరిత్రవిమర్శనాత్మకమైన చక్కని వచనరచనగా సా తా సచనరచన వారి ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్ర, అశించిన సర్వలక్షణలక్షితమైన చక్కని ని సంభావించవలెన ఇక వాజ్యయచెరిత్రనిర్మాణ మననేమో. యుగకరగా ఎవనిని లా ఇ ని వారు విచేరించిరో ఆ అభిప్రాయములే నేటికిని శిరోధార్యములై ఉన్నం.
రసజ్ఞకిల్పి '్రావ్యజాతమునంతను ఒక జీవనదిగా నూపించి అదియెక్కడ ఏ సనన్నపాయగా ఉత్పన్నమయినదో, ఏలోయలో ఇరుకుగా బాజినదో ఏ బయళ్ళ విాాలముగ 'ప్రవహించినదో, మధ్యేమార్గమున ఏయేయుపనదులు దానిని చేరినవో, ఆ నది (ప్రవహించిన తీరములనేయేఘట్టములు, తీర్ధభూతములయినవో వానిని బ్రతిష్టించిన కర్తలెవరో నిష్టతోపఠించి, భక్తితో విచారించి, చారిత్రకముగా చర్చించుపే వాజ్బయచరిత్రసీర్మాణము.” యుగకర్త; "ఎవని'పేరుమాద ఒక కాలమున కవి వంశము ప్రతిష్టసంపాదించునో, ఎవడు నడచిన మార్గమును అర్వాచీనులు శిష్యప్రాయులుగా ననుసరించెదరో, ఎవని అవతారమునై ఆకాలమునందలి పూర్వకవుల సాధన తపఃప్రాయమగునో, ఎవడు సూత్రధారుడై కావ్యసరస్వతిని నూత్సవేషముతో అలంకరించి రంగమున (ప్రవేశపెట్పనో ఎవడు క్షీణఐదశయందున్న వాజ్బయమును నూత్నమార్శముదొక్కి శక్తిమంతము చేయునో అతడే యుగక్తర్త అనిపించుకొనును". నిర్మల మందాకినీ గమనము వంటి ఈ శైలి పింగళివారి ప్రత్యేకత. వారి రచనమున స్పష్టతక ప్రధానము. శ, విధ్యార్తులకు బోధించడం ప్రధానంగా పుట్టినరచన కావడంవల్ల వారికి చె యు తీరులో - ఉపమానాలు, దృష్టాంతాలు చెప్పడంవల్ల విద్యార్థులకే ఆయా వలయాలు, స్పష్టంగా బోధపడి చక్యగా మనస్సుకు హెత్తుకుంహియి. ఆ ధమయిన రచ్చీనా విన్యాసం నాన్యతోదర్శనీయం. ఉదాహరణకు కొన్ని; ఎచుటట క * యుగములో మొదటి వాడే కానక్కరలేదు. ఆదిమధ్యాంతాలలో బటనైన ఆవిర్భవించిన చాలును అనే విషయాన్ని” చెప్పడానికి వారు. అవంశ మలక, కవివంశములో కులదీపకులవంటివారు. ఆకులదీపకులు 0 న ఆది పురుషులేకానక్కరలేదు ఆదిమధ్యాంతములలో ఎచ్చటనైనను లవి చవించి ఆవంశమును ఉన్నతికి కొనిపోయిన చాలును. " సూర్యవంశమునక్ప కుల ఎపకులుగా వెలుగొందిన ఇక్షా శకువు. రఘువు మొదలయినవారు ఆవంశమునక్స బాటస్టలుగారు. ఆవంశచరిత్రలో ఎప్పుడో ఆవిర్భవించి తదాదిగా తమపేరు న్‌ ఆవంశమునక్రు ప్రతిష్టను సంపాదించి ఉన్నతికిగొని పోయిన మహాపురుషుల్ప అ బ్బవాజయయుగక్తర్తల వీషయమునను.” ఇలాగే కృ ధీ ళ్ళి న చెప్పుకున్న. అధర చనా స్యరంతత్రబంధంగా (వస్తా నని నన్నెచో డుడు పింగలివాదే. 'అభాఐంత్‌ కొంతరచన సాగింది ఆవిషయాన్ని వివరిస్తూ "ఆకాశమున సూర్యునివలె కాళిదాసు దేదీప్వమానముగా వెలుగుచుండగా రరషతనకు సోకకుండ నడవగలనని ఎవడుప్రతిరీ పటలడు? పూర్వకవిస్తుతిలో లందరును కాళిదాసునకు దాసులేయని భక్తేపూర్వేకముగ నమస్కారము
ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర చేసియేకావ్యరచనకు ఉపక్రమించిరి - దోణాచార్యులవారికి (ప్రదక్షణము చేసియే యుద్ధమునకు తలపడిన అర్జునుని వలె.”- పాల్కురికి సామన అల్పాక్షరముల అనల్పార్దరచనను గూర్చి అల్పాక్షరములలో చెప్పినమాట నిజమేగాని, ఆ విషయమును ప్రకరణవపీలలో వివరించు స్వభావమాతనిది. అదియెట్టున్నదనగా అ “అల్పాక్షరములు అనగా ఉపలక్షణమువలన అల్బవాక్యములనియు అర్ధము చెప్పవలెను. అట్టివాక్యముల సమూవామే ప్రకరణము. ఆ (ప్రకరణములసమూవామే గ్రంథము. "పైసలు పొదుపు చేని రూపాయలు విరజిమ్మిన నంసారివలె అతడు అక్షరములను పాదుపు చేసి ప్రకరణముల వాక్యములను దుర్వ్వ్యయముచేయుచుండును. ఈ ఉపమానముతో సోమనాథుని రచనా పద్ధతి విధ్యార్థికి చక్కగ బోధపడును. మరొక్కటి "తిక్కన భారతములో ప్రతి చిన్న ఉపాఖ్యానమును స్వయంచం వరన యొక కావ్యము రచించుట (బ్రాహ్మృణసమారాధన చేసెడి యొకగ్భహనా చుమరా?దలు వచ్చిన అసంఖ్యాక బ్రాహ్మణులకు సాముదాయకముగా అతిరెస ఛీ కో జరుపుశుగాక ప్రతిబ్రాహ్మణీని ప్రత్యేకము అనాటికా ఒక్కడే లశయావమవలె శ్రద్తతో ఆదరించి పూజించుటవంటిది" అని - "భారతమూరిని కృపి పారణములు. తీర్చీ ప్రదర్శించిన తిక్కనయే కవిబ్రవ్మ' అనుటవారి రచనా రీతికి ర నన్నయ తిక్కన భారతభాగములను ఎణ్లిన తనరచనతో కలిపిన వరా రతము పింగలివారు -"ఎబ్బన్‌ ఒకవంక నన్నయ భారతేము. ఇంకొక వరకూ జలనంధిని రసతరంగితములైన మహాసముద్రములవలెనుద్దోషించు చుండగా ౫ త్రవ్వి రెండు సముద్రములను ఏకా కారముగా రూపొందించు... ప్‌ రచనను త్‌ ఆళి లో ప! సాహిత్వవిద్యార్తులకు పాఠప్రవచనం చేసేసందర్భం.. ని; గూరి మరొక కవి అమేసరిలీచేన ఘట్టాలు చెప్పడంతోపాటు అనుకరణ విధానాన్ని గూర్చి వారికి విడమర్చి చెప్తారాయన దషమకాదు తమకు పూర్వులైన కవుల భావములను పలుకు 1 క్సంస లకును కుటుంబధనమివ్‌లె వాడుకొనుట పూర్వాంధకవలో గౌర్‌ ౯౯ ట్ర ఆచారము, పూర్వకవులకు అనుకరణరూప పూజచేసిన తెలుగుకవులలో డ్రీనాథుని మించిన భక్తాగ్రేసరుడు లేడు.” అని అనుకరణమునేది ఆయాకవులను పూజించడం వంటిదని స్పష్టంచేసారు
రనజ్దిల్పి కావ్యానికి బెచిత్యమెంతటి (ప్రాణభూతమయినదో వివరించే సందర్భంలో వీరి రచనలోని వాడి వేడి దర్శింపవచ్చు
"ావ్యమురసవంతముగా నుండవలెనన్నచో బెచిత్యబంధురమై యుండ వలయును. ఈ జెచిత్యమనునది శబ్దములో, అర్రములో, వస్తువులో, వర్ణనలో, భాషలో, సంవాదములో అది ఇది అననేల శరీరమేంతయు వ్యాపించి యుండెడి తేజస్సువలె కావ్యమంతట నిండియుండవలెను. కాళిదాసు కవికులగురువనిపించు కొనుటకు గల కారణములలో యౌచిత్యపరిపాలనమొకటి అ శక్తి సంస్కృత కవులలోనే చాల మందికి లేదు. తెలుగుకవులలోను మరి 'పెక్కుమందికి లేదు. ఆ లేనివారిలో నన్నెచోడుడొకడు. బుషులు పార్వతిని వర్తించు సందర్భమున ఇతడు స్త్రీజనావయవర్తనా కుతూహలమును తీర్చుకొనుటలో స్థాసొస్టానా, వేళావేళ పరిజ్ఞానము కోల్పోవునే.” విద్యార్ధులకు ఆయాకవులను గురించి బోధించేసందర్భాలలో - ఆ కవిమూర్తిని ఆవిష్కరించేపద్దతి పింగళివారి రచనలో మరొక విశిషమయిన విషయము. తిక్కన
మహాకవిని గూర్చి వ్రాసిన మొదటి పేరా అందుకు చక్కని ఉదాహరణము.
“ఏ దేశమందైనను కార్యదక్షులైన మంశత్రులును, ఖడనివుణులయిన శూరులన్ను కావ్యనిర్మాతలైన కవులును, ' ధర్మోపదేష్టలైన ఆచార్యప్పిరుషులును, తత్త్వజాన సంపన్నలగు ఆధ్యాత్మిక సాధకులును ఉదురు. కాని యీ మహత్వము లన్నీయష్స్‌ ఎకపురుషుని యందే. రాశీభూతమైయుండుట మాత్రము అరుదు. ఉన్నచే ఆ మహాపురుషుడు తనజాతి యొక్క పుణ్యవశమున అవతరించినవాడని చెప్పదగును ఆతడు నడవడిని తన జాతి అవలంబింపవలసిన నానావిధ ధర్మపథములక్షృ మార్గదర్శక మొనర్చి ఆ జాతి చరితమును తీర్చిదిద్దును. 13వ శతాబిని ఆంధ్రబాతిల్రాః అద్బవాడుగా అవతరించిన మహానుభావుడు కొట్టరువు తిక్కనార్యుడు'.
తమకు తెలియని విషయాన్ని, చూడని సంగతిని నిర్మొహమాటంగా బుజుశీలియై ఒప్పుకునే పద్ధతి వారిది. మార్గ దేశి గురించి వ్రాస్తూ.
మార్షదేశి అను పదములు రెండును సాహిత్యపరముగ ఏ అలంక్షాల్ర (గ్రంథమందును వాడ బడినట్టు కానరాదు ఒకవేళ ఎందేని వాడబడెనేమో నేనెరుగన్స * పాఠ్చ శ్రీయుత గొడవర్సి సూర్యనారాయణగారు - వీరి శిష్యులు, పింగళివార్త
ఈం చెప్పే విధానం గురీంచి వారు వివరించిన విషయాలు ఇక్కడ ప్రస్తావింపతగ్గన్న పళ ప్రధానంగా సాహిత్య విమర్శనము, ఆంధ్ర వాజ్బయ చరిత్ర అన లయల మోద ఉపన్యసిస్తూ ఉలీడవారు" బుపితుము లయినే ఆ మవాకవులత్తో చితం తో ఇస సున్నషుడు రస సిద్ధాంత విషయాలను వివరిస్తూంకే ఏకాగ్ర విప్రతి శేధంగా వీ ఫ్ర్‌పై వూ ఉండేవారము... మమతా దూరులై సోపపత్తికంగ్గా నిర్ణయిస్తూ వారి కవితలకు వలి; రకూ ఉట ర. వారిని సగాలని ణో వెలగడుతూ ఉంకు మంత్రముగ్గులంగా వినే వాళ్లము
ఆంధ్ర సాపాత్య చరిత్ర
పింగళి వారు కవులకు చేసిన అక్షరార్చనా స్వరూపమిది. వారి సాహిత్య చరిత్రను గురించి అప్పటి ఉపాధ్యక్షులు డా|[రాధాకృష్ణన్‌ గారు చెప్పిన వాక్యాలు _- విషయమెరిగి లోకవృత్తమెరిగి చెప్పినవి.
"కొత్త విషయాన్ని చెప్తూ, కొత్త సిద్ధాంతాలని వివరిస్తున్నప్పుడు సాధ్యమయినంత త్వరలో పుస్త కరూపంలో వెలయించాలి. "౪04 ౪! 06 2౧10104166" అని కూడా హెచ్చరించారు. అయినా పింగళివారు ముద్రణ విషయమై అప్పట్లో (శ్రద్ధ వహించలేదు. ఆంధ్రదేశమంతటా వందలాది ఆంధ్రసాహిత్య చరిత్ర లిఖిత(్రైతులు. వ్యాప్తిలో ఉన్నాయి. ఈ స్థితిని గమనించి 1967లో పింగలివారి సన్మానసభలో శ్రి బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావుగారు
“ఆంగ వాజ్వుయ చరితంబు నవలనావడు
బౌన్టి. బ్రానిన నది గుడాబ్బుక్రమై కద అన్నారు.
డఉగా
ఏమయినా ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత వాలు జీవించి ఉం ముద్రింపబడకపోవడం ఆంధ్రసాహిత్య ప్రియులు దురదృష్టమే - అయనకు అది ముదీంచాలనే కోరిక బలంగా ఉందనే విషయాన్ని అంకితపద్యాలు వ ల యె, తమ సాహిత్యచరిత్రను శ్రీ వేంకకేశ్వరునికి అంకితమిస్తూ వారు క్‌ నం జ్‌ శ్రాసుకున్నారు. సాహిత్య చరిత్ర స్థితిగతులను గూర్చి వారందుల్‌ (కా -
'నారతంాంటద్ర వాజ్యయ శాల జుగభత్భురంణామ ఠాలణో
దాదళకవంగద వావ్ధ వుడుషాలో నదూవిత ఉత్తదాల్సనం క్‌
న్వాలో ఎలోకో దద్పుణాముఖప్వాది యూ చంితమ్ము నావ
వోడువులౌ ఖుధోత్తముల మెన్హూ గడించారు మున్హానీ భవన నదనీ
వ్రాతప్రతిగా ఉండగానే తన రచన బుధీత్తముల మెస్హు బ్రదరు లోకంలో దాని వ్వాపిని, ఖ్యాతిని తాము కనీ వినీ ఉన్నామనీ వారు ల్నేణ 2 ఆ విషయంలో వారు తృప్తలే. "ఆంధ్ర సాహిత్య చరి లూ లాకపోవడం సాహితీపరులకు అసంతృప్తి కలిగించే విషయం.
న తంరలో ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర విద్యా సంపన్నులయిన వారి పుత్రులు త్వ సనను.! పూర్తిగా ముద్రణ పొందే సావకాళాన్ని కలిగిస్తారని ఆశిస్తున్నాణ- చచిచి నా ధాాంాాంానాాళా! ఆ బదుల్పుం వదడదాంద అనలు త భ్రంధాన లక్ష్మ వాంతంగాడు వెట్టుతొన్ను వేడు 'నవయల్టు అందవాజ్బుయ చడ్మిలర్‌ అకాడమూ వాడు వేడున మార్దేశాడు - నం
రసజ్ఞకిల్చి సమన్వయ విమర్శకేతనం “సాహిత్య సిల్ప సమీక్ష
ఆచార్య జి.వి. సుబ్రహ్మణ్యం
బహుముఖ సాహితీ చైతన్యం గల ్రతిభామూర్తులు కొందరు మాత్రమే ఒక్కొక్క కాలంలో ఉంటూంటారు. వారు చుక్కల్లో చంద్రుల్లాగా ప్రకాశిస్తూ ఉంటారు. అయితే, వారి రచనావ్యాసంగంలో ఒక భేదం సోమాన్యంగో గోచరిస్తూ ఉంటుంది. కొందరు తమ బహుముఖ ప్రజ్ఞను (పతి రచనలోనూ (ప్రదర్శిస్తూ ఉంటారు. మరికొందరు తమ బహుముఖ ్రీజ్ఞలోని "ఒక్కొక్క ముఖాన్ని ఒక్కొక్క రచనలో ప్రకటిస్తూ ఉంటారు. మొదటి తలీగతివారు రచించిన ఏ రచన చదివినా వారి వ్యక్తిత్వం అందులో పూర్ణానుభవస్సూర్తిని ప్రతిఫలింజేస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది. వారి రచనలన్నీ చదివితే వారొ సమగ్ర వ్యక్తీత్వ స్ఫూర్తి సాంద్రంగా పప్రత్యక్షమౌతుంది. నే రెండవ పక్షం వారు ఒక్కొక్క రచనలో ఒక్కొక్క (ప్రతిభముఖాన్ని (నాశింపజేస్తుంటారు కాబటి వారి (గ్రంథాలన్నీ చదివితే తప్పు వారి సాహిత్‌ వ్యక్తిత్వ సమగ్రత సాక్షాత్మారం కాదు. సాహిత్యాచార్య ఫ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాంతం
గారు ఈ రెండో కోవకు చెందే ప్రతిభామూర్తులు.
శ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు కవులు, విమర్శకులు, మవావక్తలు, రచయితల్ను ఉపాధ్యాయులు, నాటక పప్రయోక్తలు, నటులు. అలా ఎన్నో రంగాలలో సృజనాత్మళ్త (ప్రతిభ గల ్రయోగశిలి పింగళి వారు. కాని. అన్ని రంగాలలో వారు చేస్వ్వి (్రయాగాలు ఒక యెత్తు; ఆంధ్ర సాహిత్యాధ్యాపన రంగంలో వారు చేసి చూపిన ప్రయోగాలు మరొక యెత్తు. ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్తులోని ఆంధ్రసాహిత్యాధ్యయ్యు శాఖకు వారు పితామహకల్పులు. దాని రూప్పురేకలు దిదటం, జవసత్వాలన్సు కలిగించటం, (ప్రయోగ (ప్రమాణాలను రూహపాందించటరి; భవిష్యద్దర్శనాన్ని ప్రసాదించటం వారు తమ బాధ్యతగా స్వీకరించి, సమర్థవంతంగా నిర్వహించార్తు. మ శ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు సమకాలీన సాహిత్య చైతన్యానికి సమగ్రంగా సముచితంగా స్పందించేవారు. కాని. క్రొత్తదనంలో కొట్టుకొనిపోవటం వారి స్వభావల కాదు. గతంలో నవ్యతకు మెరుగుపెళ్ళేవారు. వర్తమానీంలోని ఆవేశానికి కళ్లెం చేన్స ఆల్‌ చనకు అక్షరశిల్పాన్ని అందించేపారు. గతానకీ వరమానానికీ ఒక సమీన్వయ లంధాతగా ఉంటూ తాము నిర్వహించే పాత్రను నిర్మాణాత్మకంగానే కాకుండా బృజనాత్మకంగా కూడా ఉండగలిగేటట్టు దిద్ది తీర్చుకొనెవారు. " చెళ్ళపిళ్ళవారి యుగంలో నివసిస్తూ వారి అవధాన కవితాప్రభావానికి స్పందించి జంటకవిత్వ ప్రవృత్తికి పూనుకున్నా అవధానాలు చేపట్టకుండా నిగ్రహించుకొని
సాహిత్య శిల్ప సమాక్ష అభినవ కావ్యరచనా మార్గాన్ని ఆవిష్కరించారు. సొందరనందకావ్యం జంటకవులు రచించిన కావ్యాలలో సాటిలేని సాహితీశిల్ప్బ శిఖరంలా ప్రశంసలందుకున్నది. భావకవితాయుగవైతన్యంలోని ఖండకావ్యాన్ని అభినమూవ్యం వైవు నడిపించిన తొలితరం అచార్యులలో ఒకరు పింగళి. తెలుగు సాహిత్య విమర్శమిద ఇంగ్లీషు కాల్పనిక యుగచైతన్యాన్ని వర్తించి కొత్త పంటలు వండించే పండితుడు కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారు ఉబాధ్యక్తులుగా ఆంధ్ర. విశ్వకళాపరిషత్తును మాగాణీగా మారుస్తున్న రోహిల్లో కూడా వింగలి లక్ష్మీకాంతం గారు రెడ్డిగారి కొత్త వరదలో పడి తెలుగు సాహిత్యవిమర్శ కొటుకొనిపోకుండా గట్టులు కట్టి నేలకున్న సారాన్ని నిలువబెట్టి సమన్వయ శీలాన్ని సంకిక్షించిన సహనశీలిగా ఎంతో నిర్మాణాత్మకమైన పాత్రను చరిత్రలో నిశ్శబ్దంగా నిర్వహించారు. పింగళి వారి జీవితంలో ఉపాధ్యాయవృత్తికీ, రచనా ్రవృత్తికీ సంతత సంఘరణ ఏర్పడ్డట్లు వారి జీవితచరిత్ర కొన్ని రచనలు స్పష్టం చేసున్నాయి. దానికి కారణం లేకపోలేదు. పింగలివారు పరిణతమైన ప్రజ్ఞను అభిమానించేవారు, ఆదరించేవారు. వారు తెలుగులో, విశ్వవిద్యాలయ సాయి ని సాహితీమూర్తిమత్వాలను రూపొందించే పాఠ్యవ్రణాళికలను, విద్యా నో! టి? దిది తీరవలసిన అవసరం వచ్చింది. అనర్భు కోర్సులో చెప్పవలసిన టీ సూచించే వాటిని బోధించే పద్దతు లేంటి? వాటికి తగీన పాఠ్యాంా లేంటి? వాటి ర పాఠ్యగ్రంథాలేంటి?” అనే ప్రశ్నలకు వారే సమాధానాలు చెప్పవల సరుంలు '$ మారాలలో మొటమొదబేసారి వెలుగుబాటలను వేని చూపించిన ల
నాలు ౧ ట్‌ ఇ, న పారా శ ప్రణాళిక వివిధ థ్రీ పింగళి లక్ష్మికాంతం గారు. వారు చూపించి శ బి చూపుడువేలుతో విశ్వవిద్యాలయాలలోని తెలుగుశాఖలను దాదాపొక అర్ధ ర దలెన అంశాలను నడిపించింది. పాఠ్యగ్రంథాలున్న పద్యకవిత్వం, నాటక కండు తరాలవరకూ ఎలా బోధించాలో 'పింగలివారు చెప్పున పాఠం తరువాత ర రునూశ్రాలు' వరప్రదానంగా తారసిల్లింది. పాఠ్యగ్రంథాలు లేని "సాహొ ల గలవారు 'సాహీత్య చరిత్ర 'సంట్క్‌త సుబోధవ్యాకరణం' మొదలైన కల ూరదర్సకులు మారనిర్మాతలు అయ్యారు. "సోహిత్యచరిత్రను కవుల సీకమెన అధాలావను అజత్వాన్నీ కల్పించి, 'అందులోని వకాసనూన్రానికి ఎ శమికమ రరా లు పునాదులుగా అమర్చిన మొదటి గౌరవం పింగళివ గ్రా కల విమర్శసూత్రానికి, అనునర్తిత విమర్శవిధానానికీ సంబంధించి! ల క్‌ డా వారిదే ఆచార్యపీఠం. అయితే, ఈ_మూడంాలూ బ్‌ధిం చే” చాప సూబించేవి. సాహిత్య చరిత్రను, సాహిత్య విమర్శనూ బిధిం నరుడు ప్రతిసంవత్సరం, లేదా చెప్పిన ప్రతిసారీ ఏదో ఒక నూతనాంగా, ్నై జోడించి చెప్పకపోతే"అతడు పరిణతి 'చెందుతున్నట్లు కాదు. ఆ అంశాలలో పరిణతిని కోతే పండితునికి ఎప్పుడూ తృప్తి కలగదు. ఏదో ఇంకా క్రొత్తది చెప్పాలి. అభినవమైన
రసజ్ఞూల్పు అన్వయాన్ని సాధించాలి అనే తపన అగ్నిలా అతళ్లి దహిస్తూ ఉంటుంది. అందువలన, అటువంటీవారు తమ ఆలోచనలను" ఒక గగ్రకిథంగా సంగ్రధించటానికి అంత త్వరగా ముందుకు రారు. పింగళివారి కథలో కూడా అదే జరిగింది. అంధ్ర సాహిత్య విమర్శ వికాసచరిత్రను నేను ఈ క్రింది యుగాలుగా విభజించాను. 1... వికాసయుగం (క్రీశ 1874 నుండి 1913 వరకు) 2 కావ్యానుశీలనయుగం (క్రీ.శ. 1914 నుండి 1948 వరకు) 3. శిల్పానుశీలన యుగం (క్రీ.శ. 1948 నుండి 1963 వరకు) 4 _ సమన్వయ యుగం (క్రి.శ. 1983-1970) 5. సమిక్షాయుగం (క్రి.శ. 1970 నుండి). పరిశోధనయుగం సాహిత్య విమర్శలో దాదాపు 1960 నుండి సమన్వయ యుగంలో శక్తిమంతమైన శాఖగా సాగింది. ఇప్పటికి సాగుతోంది. కాన. 19760 తరువాత తన ప్రత్యేక వ్యక్తిత్వాన్ని కోల్పోయింది. నమన్వయయుగంలో సృజనాత్మక విమర్శ కంకొ సమన్వయాత్మక, వ్లోషణాత్మక విమర్శ ఎక్కువ వచ్చింది. సమన్వయయుగ విమర్శకులు పాశ్చాత్య విమర్శ వేద్దతులనూ. 'పమాణాలనూ, (ప్రక్రియలనూ, పారిభాషిక పదజాలాన్నీ తెలుగువారికి స్పష్టంగా తెలియబరుస్తూనే, వాటిని దేశీయమైనవాటితో సమన్వయిస్తూ సంవాదవిధానాన్ని వ్యక్తం చేశారు. భారతీయ సిద్ధాంతాలతో పాశ్చాత్య సిద్ధాంతాలను తులనాత్మకంగా చర్చించి. ఆంధ్రసాహిత్యంలో అవి యే విధంగా ప్రయోగౌలలో స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిని పా దించుకొన్నయో వివరించే విజ్ఞతను ప్రకటించారు. భారతీయ. దృక్పథానికి పాత ప్రభావం పరిపోషక ద్రవ్యిగా ప్రవర్తిల్తిన పద్దతిని (ప్రవచించారు. ఇదే సమన్వయ యుగ ప్రధాన ధర్మంగా పరిగణింప్‌పెడుతుస్పది. వే ఈ యుగం ప్రారంభం కావటానికి ముందే ఈ యుగచైతన్యానికి బాటలు వేసిన వారిలో పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు ప్రథమంగా పేర్కొనదగినవారు. ప్రాచ్య క ఫత్య విమర్శ సూత్ర సమన్వయం వారి విమర్శలక్షణం. వారి గౌతమవ్యాసాలు 11 శ్ర) వారి సమన్వయ విమర్శవిధానానికి తొలివెలుగుబాట. ఆ తరువాత వారు నె చిన సాహిత్య విమర్శ సప్రమాణమైన సమన్వయధోరణిని స్పష్టంగా వెలార్చింది. శర్చగలా ల మౌట్టాడినా. గ్రాసినా, అది సమరసమైన సాహిత్యపు తీర్పీలా ఉంటుందని _లు'ఏవారు మెచ్చుకొొనేవారు. పెక్కు మంది తెలుగుకవుల వకితాలకు విలువకటిందీ, ప్రబంధ (ప॥ స్రీ వ్లల వ్యక్తిత్వా ట్‌ రా స్టీగ్‌యకు స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిని కల్పించిందీ, సాహిత్యచరిత్రలో యుగవిభాగాల నన్ని వ్యవస్థికరించిందీ, విమర్శపద్ధతులను వివేచించిందీ ఆయనే. పింగళివారు రచించిన సాహిత్య కిల్పస స వసమిక్ష (1,966), ఆంధ్రసాహిత్య చరిత్ర (అసమగగ్రం) (1974 నిజానికి 1960 ప్రాంతంలోనే వెలువడటీసిసెనవి.ీ పింగళి
సాహిత్య వబ సనమోాక్ష వారు ఉద్యోగం చేసినంతకాలం (ప్రవచనంలో నిమగ్నులైనారు. రిపైరైన తరువాత తాము పూర్వం చెప్పిన అంశాలను చర్వణం చేసికొన్నట్లు గ్రంథస్తం జేశారు. అందువలన ఆ (గ్రంథాలలో వారి వారి ప్రవచనకాలంలోని అభ్‌ప్రాయాలో ప్రధానంగా కనపడతాయి. వారి సాహిత్య ఇిల్పసమిాక్ష మాద హడ్చన్‌ రచించిన '&ీగ 1౧౦666- 100 10 6 54160౫ 01 182646" ప్రభావం కనపడుతుంది. వారా (గ్రంథంలోని పాశ్చాత్య విమర్శలక్షణాలను భారతీయాలంకారిక విమర్శ లక్షణాలతో తులనాత్మకంగా చర్చించి సిద్ధాంత ప్రవచనం చేశారు “రచన సుందరమైై, సార్వజనీన ప్రయోజనమును కలిగి, భావనావ్లోాదమైన ఆఅవ్లాదము నిచ్చును. క్తర్తయొక్క ఆత్మీయతను స్ఫురింపజేయు (గ్రంథము కావ్యము. ఆ క్రావ్యజాలమే సాహిత్యము. ఆ సాహిత్య మొక కళా (సా.శ.స.వు.5) వంటి నిర్వచనాలు వారి సమన్వయ దృక్చథానికి దృష్టాంతాలు. ఆంధ్రవిమర్శలో పాశ్చాత్య పరిజ్ఞానంతో ప్రయోగించే పారిభాషిక పదాలను నిర్ధారించటం వారు చేసిన గొప్పసేవ. ఆంతరమూర్తి (10౧6౯ 06109). ఆత్మీయత (౧6౪౦౧౭110౧. చిత్రకళలు (చిగేం 01 6611౧62400), సరసకళలు (ఉ650640 గీ159), విలాసకళలు (గం 01 ౧194501౧69), క్రియాలాలిత్యము (9౧10611 ఆ౫౭౦౪- ౪0%), వావక(దద్రవ్యము (౧౪6414౧), ఆదర్శరూపము (16681 2౧1009), సార్ధకరూవము (318౧1104౧1 ౯౦౧౫); ఆవాదజనకమైన యర్థము (1662); మనోధర్మశాస్త్రము (050- అఉం1[00౫); గుతి (12౧౦౧; లయ(౫సి41గ); తటస్టచిత్ర వృత్తి (00604౪8 11046069); సత్యమ్ను (0016060౪76 6౬0%); అసత్యము 100౧-1820, నైబములు (11540619); అసహ్యత (1600802009); కుతూహలము (66॥105100; కామము (6అ0; ఆత్కాభినివేశము (9611-255610%, స్వాతిశయము (40260500; సృజన (846146౧659); ఊష్మలత ((6౧/0౪౧; పరిగ్రహము (౧055655100); ఆత్కాశయ కవిత్వము, అనుభవకవిత్వము (00810 0 60616౧09); భావకవిత్వము (౪౧021 ౧06౧; ఆఖ్యానరూపము (౧42448 క0గ౧); సంవాదరూపము (41410949 10%); నృత్తగీతము (541126-62౧09); పాత్రారోపణము (ఉ554గ10101 0 0౧226460; నాటక్రకార్యము. (4౦0 01 116 012౧2); జాలి, భయము (51౫ 206 5020; అభినవ (ప్రాచీనులు (16001255101519); (ప్రతియోగము (60[250; భావనావ్లాదము (1౧౧291౧2౪6 ౧18౭5649); అత్మ పరిమార్హనము (3$61౬0011162400) - మొదలైన పారిభాషిక పదాలను, పాశ్చాత్య విమర్శధోరణులను భారతీయ విమర్శపద్ధతులలో సమన్వయిస్తూ పింగళివారు కుర్కొనటం వోషం. పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు భారతీయ లాక్షణికుల అభిప్రాయాలపై ఎంతటి ప్రామాణభిక భావం (ప్రకటిస్తారో, పాశ్చాత్యవిమర్శకుల అభిప్రాయాలపై కూడా అంతటి విలువైన (ప్రామాణిక బుద్దిని ప్రసరిస్తారు. అటువంటి వారి సమన్వయదృష్టికి ఈ వాక్యాలు చక్కని తార్కాణాలు. "మన అలంకారికుల నిర్వచనానుసారీముగా సేహిత్య మనిపించుకొనదగిన ఏ రచనయ్రైైనను కావ్యమే యగును. (౧౫ ౧4110414 ౧1606 01116౯2146). పాశ్చాత్యులు చేసిన నిర్వచనము కవిత్వము గురించియే (00- 61%). అ నిర్వచనములు చేసినవారు శాస్త్రకారులు కారు; అనుభవశీలురైన విమర్శకులు
120 నాంంాంంంంంనానంనంంంనరానంంనానాననానననన రనజ్ఞశిత్సా వైదుష్య పరీక్షలయందు (ప్రామాణికు లనిపించుకొన్న వేత్తలు అందుచే వాతి వాక్యములు కూడ శాస్త్రవాక్యములు గానే మన్నింపబడినవి". సాహిత్య శిల్పసమాక్ష ఒక ఉత్తమ విమర్శకునికి కావలసిన వ్యుత్పత్తి వివేకాన్ని అందించగలిగే జ్ఞానదీపిక, ఆధునిక విమర్శలో ప్రాచ్య పాశ్చాత్య విమర్శాంశాడై సంయోజనస్థితిని వ్యాఖ్యానించే వివేకచూడామణి ! పైపెచ్చు - పింగళివారి శైలితో ప్రత్యేక వ్యక్తిత్వాన్ని సంతరించుకొన్న ఆదర్శ విమర్శపాఠం! చి ధి "61 ౧6 540 [౧0౪/ ౪6౧ గ౫౪౮౦౧ 16 (౧1౮6౧90 &౧౮ ౧౧/561 216 1౧౮60186 10/౪0? 56[౧/1085, 50 50001260, 61001166 2౧౮ 002/2668/15664 0 2 021౧06] గ)|౧ర 2౧6 6606౧6౧ *౧10%౧ 216 5601 (29 01%5. 6౧9౪4[25౪064 ౧౭౪6 066౧ ఇం 2 50[0147 ౪౦౪ ౧౪/6 066౧ ౧౦ 1655 8/61 ఇ5 & 96౧౪16౧౧౭౧." 0 0.౧. గెండర/ (1౧ 2 16667460 5౧ ౬2890౧౧౧ గరగ)
ఆచార్య పింగళి కూర్చిన అ అత సంస్కృత కుమూర వ్యాకరణము = ఆచార్య శలాక రఘునాథశర్మ ప్రాచీన బుషులు శబ్దశాస్టాన్ని షడంగాలలో ఒకటిగా పరిగణించారు. వేదాలకు అంగాలైన శిక్త వ్యాకరణము, ఛందము, నిర్తుక్తము, జ్యోతిషము, కల్పము అనే వానిలో మొదటి రెండూ శబ్దానికి సంబంధించిన శాస్త్రాలు. నిజావిి ఇవి సాధనాలయినా విషయ గౌరవాన్ని బట్టి వది పండైండేళ్ళు మవాథ్రద్ధతో నిర్విరా నీ! అధ్యయనం చేస్తే కాని అలవడని మహి విద్యలయినాయి. అంతేకాదు నిరం మనన శీలం ఉంకే తప్ప నిలువని స్ధితి కూడా వీనికి ఉన్నది. కావ్యార్ద తత్ర్త్వ్వజ్త శేఖరుడు ఆనందవర్ధనుడు "ప్రథమే హొ విదషంనో వై యాకరణాః" "అన్నాడు విద్వాంసులలో మొదటివారు వ్యాకరణ జ్ర! ఈ మరొక మాట కూడా ఉంది. కవితా కన్యకకు వ్యాకరణ్ణడు బన వసుంది. అన్నింటిని సమోక్షించి చూస్తే ఒక విషయం మనకు సట మయ విషయం 'వ్యాకరణంతో వ్యవహరించటం అంతంత మాత్రం వారికి సాథ్య స్‌ శాదు'. కవి అంకొక మాట కూడా లోకంలో ఉంది. దానినే న మ లి. సూత్రప్రాయంగా కాశఖండంలో సేవించాడు. గత్లమాదాంసీలయన పూర్వపక సంప్రదాయాలూ, రవాస్యాలూ, శాస్తార్థ విచార ఆచార్యబోధ అత్యవనేరం. సిదాంతాలూ సందేహరహితంగా అనుభవానికి రావాల రు కదా! థ్‌ విషయం తెలియటం వేరు, లోతులు తెలియటం తంగారు సంన్కృతవ్యాకరణాన్ని ఇట్టి స్థితిలో ఆచార్య వళ లక్ష్మీకాంల౦గ సాహసంతో కొడిన పనీ, అధికరించి ఒక (గ్రంథం రూవొందించారు. అది బాల కర వంకటావధానిగారు అయినా నిర్వహించారు. మా గురువర్యులు ఆలా క్ట ర లక్ష్మీకాంతంగార్ను. ఏ అనేక పర్యాయాలు నాతో అంటూ ఉండేవారు. సేషయలి హృద యానికి పాఠం చెప్పినా శ్రద్ధగా ఒకసారి వింశే హైర్కరమైనది. ఈ అభిప్రాయం హత్తుకొనిఫోతుంది. "వోరి బోధన పటిమ అత్యాశ్చర్య మలా. వారిక్‌ చరమదశ దాకా చెరిగిపోకుండా ఉన్నది! పింగళివారు విశవిదాఃలయాలలో తెలుగులో "ఎం. వి కోర్సు అధ్యయనానికి పంద నలంకరించిన వారు. తెలుగు ఎం.ఏ వచ్చిన తొలిదశలో ఆచార్య పదవి లం ద ముఖ్యులు. అందులో పార్యప్రణాళికకు రూపకల్పన చేసిన మనీషులలో వా ఖ్యు ఏ అంక 'సంస్కృతం' ఒక (ప్రత్యేక అధ్యయనాంశం కావటం ఇటువంటి వా సృష్టి
రసజ్ఞాత్పా సమ్య్మగ్బృష్టుల ఫలితమే. విశ్వవిద్యాలయ బోధన వ్యవస్థలో కేవలం సంస్కృత వ్యాకరణం అభిమాన విషయంగా అద్యయనం చేసిన వారికి తెలుగు ఎం.పి. పాఠ్యాల బోధనలో స్తానం కల్పించటం 'ఒక విధంగా" సాధ్యం కాని పని. కేవలణ ఉగ్రీలను బట్టి అధ్యోపకులైన - వారికి సంస్కృత పార్యాంశబోధన చందమామ ఘుటిక! ఈ' విషవలయాన్ని ఛేదించటానికి తమ మేధాశక్తిని ఉపయోగించి కృతకృత్యులయిన విద్వద్వరేణ్యులలో గణనీయులు ఆచార్య పింగళి వారు. ఆ కృతకృత్యతా స్వరూపమె సంస్కృత కుమార వ్యాకరణం". నిజం చెప్పాలంటే ఈ [గ్రంథం ప్రాచీన సంప్రదాయ రీతి పండితులకు అంతగా రుచించదు. సంస్కృత వ్యాకరణానికి సంబంధించి విద్వద్వర్గంలోనే రెండు బలమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. పాణినీయ సూత్రజాలాన్ని తిదే శ్రమంతో అధ్యయనం చేయాలనేది ఒక భావన. ఇది 'కానికా' మారం. వక్రియా దృష్టితో ాధత్రాల క్రమాన్ని తారుమారు చేసి ప్రకరణ విభాగాత్మకంగో రూపొందించుకోవటం రెండవ పద్దతి. అది "కౌముదీ'మారం. కాశికా మారానుయాయులు కౌముదీమార్దాన్నే మన్నించలేదు. భట్టోజీ దీక్షితుని ఈ కాముదీ మార్గం ఆవిర్భవించిన నాటి నుండె ర వన్‌ పారనాదులలో విశ్వరూపం తాల్చిందన్న మాట' అలా ఉండనీయండి. సం మౌద నిరసన ఈనాటికి కూడా లేకపోలేదు. ఇటే స్టితిలో ఆధునిక ఆంగ్లేయ “౨౧దాయపు జోడింపూ, ఒక విధంగా ప్రాచీన ప్యాకరణ సంప్రదాయానికి గ్లతిర్వంద్విగా కొందరు భావించే బాషాశాస్త్ర' సిద్దాంతాల మళనమూ గల ఈ (రం సంప్రదాయ మార్గ నిష్టులకు ఇష్టం ఎలా అవుతుంది? అయినా పింగళి వ ప్ర సాయత్సంలోని చిత్తబేద్ధిని ఎవీరూ శంకింపనవసరం లేదు. ఏమంకే్యూ మురిసిపోల్తట సంస్కృత వ్యాకరణ శాస్త్రానికి ఒక సరిక్రొత్త గ్రంథాన్ని సంతరించి సంస్కృత వా శు _తెలుగు అధ్యయనూాఖలోని విద్యార్తికి కావలసిన కొద్దిపాతై అందిరివట. స రానాన్ని కాలానుగుణమైన కూర్చుతో మొదటి మెస్టలూ అభినందించగలే "(1 - దినిని మనం జాగ్రత్తగా గుర్తిస్తే వారి పూనికను మననాచా అంతక ప్రగతి. ఈ (గ్రంథం 1968లో వెలుగు చూచింది. రచనా కాలం పదులకు పండే మూడేంఢడ్రలు అనుకున్నా అప్పటికి వారి వయస్సు ఏయ కూడ్చుక్స నేము ట్ర వయస్సులో ఒక ప్రణాలికను ఏర్పరచుకొని, విషయాన్ని అయిహై వాన్‌ హౌ స రం ఎంత దుష్కరమో మనం జాగ్రత్తగా భావించాలి. ఆవిర్భవించింది, ఎషణ ఈ అడ్డుగడల నన్నింటినీ లెక్కచేయలేదు. గ్రంథం పాణం ఇ రికి - ఆ మాటకు వస్తే ఏ శాస్తాని కయినా - నూత్ర పద్దతి ర్ట టిది సూత్రం సూత్రం వంటిది. అంకే అవజేసరమనపఖడు విషుకొనటాసె లుగల దారప షమ న క్రి కండెగా చు ల బంతి వంటిది. అయిదు వందల గజాల పొడవు దారాని ట్టినప్పుడు రెండు అంగుళాల మేరలో రెండు మూడంగుళాల చుట్టుకొలతత్తో
కుమార వ్యాకరణము షాందికగా చేతిలో ఇముడుతున్న వస్తువు వంటిది సూత్రం. అది సులభంగా హృదయంలో పదికాలాలపాటు పదిలంగా కుదురుకొంటుంది. పాణిని మవారి నిర్మించిన సూత్రాల పాటవ సౌష్టవాలను చూచి ప్రపంచమంతా ఆశ్చర్యపోయింద్‌. అది నాన్యతో దర్శనీయమైన (ప్రతిభ. మళ్ళీ తెలుగు వ్యాకరణానికి అంత సౌష్టవం ఆ మార్గంలో సాధించినవాడు చిన్నయసూరి. అయితే ఆధునికులకు ఈ బీదతి అనేక కరణాలను బట్టి అనుసరణీయం కాలేదు. విషయాన్ని వీలయినంత వివరిరేచి చెప్పటమే విరికి విజ్ఞతగా తోచింది. అంకే మనవాళ్ళు అవలంబించిన వ్యాఖ్యాన సంప్రదాయాన్ని వీరు (గ్రంథ స్వరూపంగా మలచుకొన్నారన్నమాట. ఆచార్య లక్ష్మీకాంతం గారు కుమార వ్యాకరణంలో ఈ పద్ధతినే అవలంబించారు.
ఒక ఉదాహరణ చూద్దాం.
"యరలవ"లు అంతస్థములని పిలువబడుటకు మూడు కారణములు కలవు. శ అవి స్పృష్టములుగాని అస్పృష్టములు గాని కాకుండ మధ్యస్థముగా ఈషత్‌
స్పృష్టము అగుట. ఒ మాహేశ్వర సూత్రములలో నిర్దేశింపబడిన వర్ణ సమామ్నాయములో
అచ్చులకును హల్పులకును మధ్య పఠింపబడుట. శ్‌ ౩ ఇవి పుట్టుకచే హల్ట్పులైనను సంప్రసారణ వశమున అ ఉబిు ౫ అనెడీ
అచ్చులుగొ మారుట్‌యు ఆ నాలుగచ్చులు సంధివశమున యరలవలుగా
మారుటయు _
పై మూడు కారణములచే గాని, మూడింటిలో ఏదో ఒక కారణముచే గాని ఆ నాలుగు హల్దులకు అంతస్థములని "పేరు రాదగును. - పు.12.
మెలకువతో పరిశీలిస్తే ఇదంతా వ్యాకరణ పరిభాషకు వివరణ. అది వ్యాఖ్యాన కారుని పని. వ్యాఖ్యానం మూలగ్రంథానికి విశేష ప్రతిపత్తి కలిగించటానికి అవసరమవుతుంది. ప్రస్తుత విషయంతో అది మూలగ్రంథ న్వరూపంతో ఏర్పడటం మనం గమనించగలం. ఇది పాశ్చాత్య వదతి. పింగభివారు ఈ పద్దతికి ప్రాణప్రతిష్ట చూరు సంస్కృత భాషను ఆంగ్ల మాధ్యమంలో దేశ విదేశాలలో బోధించటానికీ ఒక నూతన పద్దతి నవలంబిరచిన భండార్మరు మవాశయుని బాటను తెలుగు పాలాల వైపు మల్ఫించటానికి పింగళి వారు ఆ వీధంగా ప్రణాళికను వోరన్నమాట.
లక్ష్మీకాంతంగారు కేవలం (ప్రక్రియా నిరూపణకు మాత్రమే తమ శక్తియుక్తులను వినియోగించలేదు. అనేక సందర్భాలలో పారిభాషిక పదాదులకు 'హేతుబద్దమైన నిర్వచనాలను చెప్పటానికి ప్రయత్నించారు. ఉదాహరణకు 'గుణి వృద్ధి సంజలను వాన్‌. వివరించిన తీరు (ప్రశంననీయంగా ఉంది. "గుణము:- అ ఏ ఓ గుతాక్షరమేలు, (సమనగా అక్షర పరిమాణములో పెంపు (1౧018456 11 062౧60/ - 2 ౧౬౧1ల. పు.20)
రసజ్జిశల్పి
"వృద్ధి యనగా అక్షర పరిమాణములో గుణము కంక మరికొంత పెంపు (₹6410961౧016296 1౧ ౧64౧66౧” పు 22.
ఈ విధంగా వారిచ్చిన వివరణలు పాఠకుని హృదయాన్ని పట్టినిలుపుతాయి. సాధారణంగా వ్యాకరణాలలో రెండు విధాలైన సంజ్త్వలు కానవస్తాయి. అర్ధవంతమైన శబ్దాల రూపంతో ఉన్న సంజ్రలు. గుణం, వృదడ్డి సమాశీం, ఉపనరనం. సమానాధికరఃణఎం మొదలైనవి. వీనిని మహానేంజ్బ లంటారు 'ఇవి కాక కేవలం “వ్యవహారం నడవటం కోసం 'పెట్టకొన్న సంజ్ఞలు కన్ని ఉన్నాయి 'టి," మి, "ఘు, 'ఘ' మొదలైనవి. వ్యాకరణ కర్త మవాసంబ్రను ఎప్పుడూ అరసంభావనావకాశం ఉండే విధంగానే ఏర్ప్సాటుచేస్తాడు వ్యాఖాిత వానిక్‌ తగిన నీర్వచనాలు చెప్పి ఈ వింగడింపును స్పష్టం చేయాలి. పింగళి వారు ఆ పని చక్కగా చేశారు. దీనివలన పాఠకుని హృదయం రెండు విధాలుగా పప్రసన్నమవుతుంద్‌.
శ (1) ఏమి? 'గుణము' అనే ఎందుకనాలి? 'గణము' అనరాదా? వంటి ప్రశ్నలకు సమాధానం దొరుకుతుంది (2) శబ్దారాలకు యోగ్యమైన సమన్వయం లభిస్తుంది. ఉత్రమ ఉపాధ్యాయుడు విద్యార్తి వృదీయీంలో పుట్టబోయే ప్రశ్నలన్నింటిని ముందే ఉద్భావన చేసి అతని హృదయంలో " ప్రసన్నతను సాధిస్తాడు. ఆ విద్యతో అపారమైన శక్తి అనుభవమూ కల ఆచార్యులు ఈ (గ్రంథాన్ని ఆ విదమైన ఆ గ్య లక్షణంతో తీర్చిదిద్దారు. ॥
రూప వ్‌ విశిష్టత : అనేక [గ్రంధాలలోని సందర్భానికి అవసరమైన శ్లోకౌది నికేశ వి ససనాదులను 'ప్రమాణభూతంగా ఉటంకించటం. సాదారణంగా వర్జాలక్స్ను హీ ద ఉచ్యారణాలలో 'కార' ప్రత్యయం చేసి, అకారం, కకారం, మకారయ్ప చేరుపీో ఈవంిసాం కాని "ర అనే అక్షరానికి మాత్రం 'ఇ ఫి ప్రత్యయం చెప్పి పే: కలి అంటాం. దీనికి "వర్ధాత్మారః”, "రాదిఫః" అని రెండు సూత్రాల్ను లేతహృదముం్తో ర తన బాద్యత అయిపోయిందనుకున్నాడు. కానీ నలి పాటమరిస్తుందీ. అదీ గ టాయింపునకు కారణం ఏమై ఉంటుంది? అన్నటుశ్న వదుచా, ల్‌ బీ _గుర్తించిన ఒక భావుక వరేణ్యుడు "రిఫ్యతే వస్తాది పాటన చంచిన్నోరీక్తు వ్‌ రేఫః" అని వ్యుత్పత్తిని చూపాడు. రిఫ్యతే - అంక వస్హాన్ని ను ము , కలిగే శబ్దం వలె ఉచృరింపబడుతుంది. కనుక రిఫ్‌ ధాతువ్చు వ్యుత్పత్తి పం నర్సుడింది అని దీని కరం. సాహిత్య సంస్కారంతో చెప్పిన ఇ ఇివిన్స సనన్‌ ద్యార్థి హృదయంలో విశ్రాంతి కలుగుతుంది. పింగలివార్సు అనీ (గ లు చూపిస్తూ తమ (గ్రంథంలో నిబంధించారు ఇది "వైదోభరణంల
(గ్రంథంలోనిది (పు 13. తలుగు మనవారు ఒక పద్ధతికి బాగా అలవాటు పడ్డాము. మన మాతృభాష ఆంగ్లాది భాషలలో స్నై శాస్త్రం ఎటైనా మాధ్యమం తెలుగు. అయినా కొన్నింటిన్ని
అ భాషలలో చెబితే తప్ప అర్థం కాని స్థితిలో చాలా మంది ఉన్నారు.
కుమార వ్యాకరణము నిజానికి ఇది దౌర్భాగ్యం. అయినా స్థితి ఆలా ఉంది. పండిన బోధనానుభవం గల ఆచార్యుల వారు అవసరమనుకొన్న చోట ఆంగ్ల సమానార్థక పదాలను, లేక పదబంధాలను ఊతగా అందించారు. ఒకటి రెండు ఉదాహరణిలు. వశంగమసంధి = అని ఒక పేరు పెట్టి ఇలా నిర్వచించారు.
"ఒక అక్షరము రెండవ అక్షరము యొక్క లక్షణమునకు వశమగుట" (10 06
1౧06౧౦66 00) అనే ఆంగ్ల పదబంధం చూపారు. (పు3ళి. 2. ఉద్దిష్టార్థసాకల్యము (1౧186౧6664 00౧౧1618 56059) పు, 46 3, కర్మణ్యర్థకరూపములో ఉన్న కర్రర్తకములు (౧255౪48 1 10౧౫, 201౪6 1౧
నో స్టా
59[౧56)పు. 319. 4... పరన్పర విపరీత కార్యములు (146014211౫ 00౧౦౩6) పు. 13 మొదలైనవి.
సాధారణంగా సంసూతాధ్యయన ప్రారంభదశలో ఉన్న వారికి విభథక్ష్యంతరూపాలను కంఠస్థం చేయించే పద్ధతి మన సంప్రదాయంలో ఉన్నది. ప్రకృతి ప్రత్యయ విభాగ ్రీదర్శనం, సంధ్యాది కార్యవోషాలు, శబ్దాల జాతులు, ధాతువుల రకాలు, వికరణ ప్రత్యయాలు, ధాతువులలో కలిగే మార్పులు మొదలైనవి ఒకపాటి సంస్కృత పరిజ్ఞానం పాందగోరేవారికి వివరంగా చెప్పటం సుకరమూ కాదు, అవసరమూ లేదు. అయినా ఆచార్య అలక్ష్మీకాంతంగారు చాలా శ్రమించి ఈ న్వరూపాల నన్నింటినీ వీలయినంత సులభ పద్ధతిల్‌, తక్కువ పరిధిలో హేతువివరణ వేరస్సరంగా విశదీకరించారు. అలాగే నమాసాలు, కృత్తర్ణిత ప్రక్రియా, నామధాతువులు, అవ్యయ స్వరూపాలూ మొదలైన వాని నన్నింటినీ తేలికగా అందుబాటు లోనికి తెచ్చారు. తెలుగు విద్యార్థి ఈ (గ్రంథం ఆధారంగా సంస్కృత వ్యాకరణ మహాపయోనిధిలో సులభంగా ప్రవేశించి సుఖంగా వెలువడవచ్చు.
చివరికొకమాట. కళాప్రపూర్ణ శ్రీ దువ్వూరి వేంకట రమణ శాస్తిగారు తమ స్వియచరి(త్రలో ఒక మవి ప్రజ్ఞూలిని గురించి అత్యాశ్చర్యకరమైన విషయం ఒకటి వ్రాశారు. అది తాతారాయేడు కాస్టిగారి ప్రతిభను గురించి. శ్రీ రాయుడు శాస్త్రిగారు తాము ఎన్నడూ ్రవేశించని శాస్త్రాలలో కూడా అవసరం వస్తే సరియైన పరిష్కారాలు చేయగలిగే వారట! ఆచార్య లక్ష్మీకాంతం గారిలో కూడా ఆ ప్రతిభ విరాజిల్లుతూ ఉందనటానికి ఈ (గ్రంథం సాక్ష్యం. ఇందులో అనేక స్టాలిత్యాలు ఉన్నాయని వారే గుర్తించారు. వానికి కారణాలు కూడా వారు వివరించారు. కనుక బుధులు వాని జోలికి పోకుండా గుణగ్రహణ సమర్థులయితే ఈ (గ్రంథం ఉత్తమ ఫలాలనే అందిస్తుంది.
ఆచార్య లక్ష్మికాంతంగారి శతతమ జయంత్యుత్సవ సందర్భంలో వారి శాస్త్ర గ్రంథాన్ని సమిక్ష చేసే అవకాశం కలగటం అనందదాయకం.
అతిశమ్‌
లక్ష్మీకాంతంగారి ఆంగానువాద 'శెలి "అభా. యు పింగళి వెంకటకృష్ణారావు, ఆంధ్రసాహిత్యంలో అనువాదాలకు ఎంతో 'ప్రముబమైన స్తానమున్నది. సంసృతభారతానువాదంతోన ఆం(ధ్రసాహిత్యం (గీకారం చుట్టుతున్న సంగత్తి సర్వజనవిదితమే ఇతర భాషనుండి ఒక (గ్రంధాన్ని మాతృభాషలోనికి ఎందుక్స అనువాదం చేయాలో! అసలు ఆ అనువాదం చేయబడే (గంథం యెలా ఉండాతోొ చెప్పినవాడు తిక్కన. ఆ చిరస్మరణీయాలైన వాక్కులు చూడండి. “ావున భారతావ్చుతము తర వుముంబుల నాద్యగోల యాం (ధావలి మోదముంబొరయనేట్లుగ సాత్తవతోయ నంన్భుతి ఢీవభవాన్సుదంబయిన బిత్రమతోడ మవోకపత్తూ దీ తానిది నొంది నద్యముల గద్దాములన్‌ రబించెదం గృతుల్‌ (విరా. ప. అవతారిక. 30 వ్‌ భారతం ఒక అమృతస్రవంతి. దాన్ని ఆంధ్రప్రజలు త్రాగి సంతోషించాల్చ ఆ లక్ష్యంత్రో తిక్కన భారతాన్ని అనువాదం చూడు. తిక్కన భారాతామృతాన్ని ఆంధ్రప్రజలు చెవులనే దోసిళ్ళతో త్రాగారు. త్రాగుతున్నారు. బె మూలగ్రంథం అమృతోపమా స త పమానంగా ఉండాలి. అలాటి గ్రంథాన్ని మౌన ర మథనష మాట్టాడ్తే (ప్రజల ఆనందంకోసం విజ్ఞానం కోసం అనువదించాల్త , వొండిత్య ప్రకర పరమావధిగాదు మూలాన్ని అందరికి అందించ, పరమప్రయోజనం. లక్ష థిగా లాన్ని అందరికి అంగంచేటన ఈ వగ విక్కీకాంతంగారు. తిక్కన బాటలో నడచిన మహా పండితుడు శ్ర్వ ల మహాకవి పొందరనందంలాంటి కావ్యాలనే కాకుండ, ఎన్నో అనువాదాల డ ఆంధ్రజాతికి అందించారు. అందులో కొన్ని సంస్కృతానువాదాలు మరిక్ర్వ్యా అంగ్యానువాదాలు. ఈ అనువాదాలన్నికూడ సాహ్‌త్యప్రియులకు వినోద వికాసాల్రై అందించి మిక్కిలి ఆదరాన్ని పొందాయి. స్ట అంగాననీనందరూ సోదరులు” "మాబీడిక్‌', "బ్రిటీషు చరిత్ర" అనేవి వ్షి్యి సోదట్సే వాదాల్సు, "మాబీడిక్‌' అనేది ఆంగ్రనవలకు అనువాదం, “మానవులంద్వల్ష్మ బటప్‌ అనేది "ఆల్‌ మెన్‌ ఆర్‌ బ్రదర్స్‌" అనే ఆంగ్రరచనకు అనువాదం ల చరిత్ర కూడ ఇలాటి అనువాదమే. గౌతమ నిఘంటువు స్వతంత్రంగా ఫనది ఇది విద్యార్దులకు చక్కగా ఉపయోగించే ఇంగ్లీషు తెలుగు "డిక్షనర్రిః
ఆంగ్గానువాద శైలి “గౌతమ నిఘంటువు" లక్ష్మీకాంతంగారు 'హైన్కూళ్ళలోనూ, కాలేజీలలోనూ
చదువుకునే. విద్యార్దులను దృష్టిలో పెట్టుకొని ఇంగ్లీషు - తెలుగు డిక్షనరీని తయారు
చేశారు. _.మాటలక్షీ అర్హాలనివ్వటమే కాకుండా, కొన్ని పదాలను, జాత్యాలను
(610/9) - వాక్యంలో వాజీ, వాటిని ఎట్లా అనువదించాలో చూపారు. ఇది ఒక
అపూర్వ ప్రయోగం. ఆయనే ఉపోద్దాతంలో చెప్పుకున్నట్టు ఇంగ్లీషులో వోషణములను
తెనుగించేప్పుడు వోషణ(ప్రత్యయమయిన "గల" "అయిన" వాడకుండా పుంలింగ వోషాలన్ను వాడారు. [1గ6!1196౧1 అనే పదం తెలుగులో 'వివేకముగల' రూపంలో
ఉండాలి. -కాని వీరు ఆ పదాన్ని 'వివేకి' అన్నారు. స్త్రీలింగ పదానికి ౧16109౧1
వాడినప్పుడు "వివేకిని" అని వాడారు. దీనివల్ల తెలుగు వాక్యనిర్మాణం అందంగా
తయారెంధ్ల్‌ దాదాపు 500 పేజీలున్న ఈ నిఘంటువు నుంచి ఉదాహరణలివ్వటం కషం అయినా కొన్నిటిని ఇక్కడ చూద్దాం, నా!
-
గృగ60/ - బెంగు ఆద, చింత, దిగులు, ఉత్సుకత్వము 062)/ ౧6 02౧ 351660 ౪100066 2౧460/ - నేడతడు ఆదమరచి నిద్రైంపగలడు.
-
'28)/ అన్న పదం క్రింద ఎన్నో జాత్యాలను ఇచ్చారు. వాటిలో కొన్ని - 70 06001006 1601646౯0106 6ఇ)/- నిత్యాచారమగుట, పరిపాటి అగుట. ౧6 011664౫ - మొన్న.
-
సజ౧౧069 అన్న మాట క్రింద ఇచ్చిన ఉదాహరణలలో ఇదొకటి _ వ 1115 62౫3 29 ౧౮౧౫౧6౭6 - వానికి రోజులు మూడెను (మరణ సమిాపించెను)
-
(56 అన్న పదం కింద ఇచ్చినవి; తీ లీఇగ6 ౧౪.10 0/20% - దుర్గ్ణటకార్యము, చిక్కు నమన ము
తూ ఓట | గత 15 ౭ [౧4౧4 ౧౮౬10 020%-.. వానితో వ్యవహరించుట ర్త 7/15 1069100 న్‌ 2 ౧4౧6 ౧౪110 0/20 - ఈ (ప్రశ్న కొరుకుడు పడదు,
- ౮10౪68 - అత్తిము, హస్తకవచము.
70 ౧౭౧619 ౪10041910౪85- కఠినముగా ప్రవర్తించుట, తిరస్కారభావముతో చూచుట.
- _ గొషవన5!0[౧216 - ఉధ్రిక్తము, రాజసము.
[18 15 2 ౧255100216 ౧6౧500 = అతడు ఉద్రిక్తస్వభావుడు, అతడు రజోగుణుడు.
రసబ్దిల్సి 7. ౪0౧9 1000466 - మధురభాషి. 8. గ6౧౧౦4౦౧౭1016 - నింద్యము ౧౭1౪0౪4 616 15 2 ౧6౧౧౦౦౧౬016 264 - నీవు చేసినపని నింద్యము 9. 5100/10610[0046- నోరు జారిన మాట, వాతప్పు 10. ,001- సాధనము, ఉపకరణము, పనిముట్టు, 11315 4100110 ౧౫౧4౧౮5 - వాడు నాచేతిలో కీలుబొమ్మ ఇటువంటివే ఎన్నో ఉన్నాయి. దురదృష్టవశాత్తు అనేక అచ్చుతప్పులు కూడ ఉన్నాయి. దీనిని రచయితే గ్రహించి ఉపోద్దాతంలో పేర్కొన్నారు. అనువాదకులకు ఉపయోగపడే ఈ నిఘంటువును సంస్కరించి, విస్తరించి మళ్ళీ ప్రచురించాలి. ఈ అనువాదాలన్నిటిలో తలమానికమనదగింది "మానవు లందరు సోదరులు" అనే గ్రంథం. ఇది ఆధునిక భారతం. గాంధీ చరిత్ర అమృతం లాంటిదనటంలో సందేహం లేదు. అందువల్లనే ఆ ఆంగ్రగ్రంథాన్ని తిక్కన సంప్రదాయాన్ని పాటించి లక్ష్మీకాంతంగారు అనువద్‌ంచారు. ” రూప "ఆల్‌ మెన్‌ ఆర్‌ బ్రదర్స్‌” అనే గ్రంథం మహాత్మాగాంధీ చరిత్రకు సంక్షిప్త చథులి గంధీ రచనల సంకలనం. మహాత్ముని ఆదర్శాల్ని, ఆశయాల్ని, ఉరు అద్దంలో కొండను చూపించిన విధంగా కృపలానీగారు దీన్ని సంకలనం మారి - దీనిలోని ప్రతి వాక్యం గాంధీ గారిదే. అయితే ఆ వాక్యాలని పరినంక్షిప్తంగా స [ాంీ ధర్శనం చేయించిన కృపలానీ మహాశయుడు ్రశంసార్దుడు. ఈ కళ (గ్రంథం "యునెస్కో" వారి కోరికపై రచింపబడి, నవజీవన పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌, అ స్‌ధాదాద్‌ వారిచే 1660 లో ప్రచురింపబడింది. దీనికి అప్పుడు ఉపరాష్షపతిగా ఆయు లి రాధాకృష్ణ పండితుడు ఉపోదాతం వ్రాశారు. ఈ అంగ (గ్రరీథాని పింగళి లక్ష్మీకాంతంగాటి ో, ( ఇ చారు. ప్ర లేంొరు ఢిల్టీ సాహిత్య అకోడమి కోసం 1964 లో అనువాదం
- దిన్ని త్రివేణీ పబ్లిషర్స్‌, మచిలీపట్నం వారు ముద్రించారు. సంఘటన ని. మాటకొస్తే చరిత్రను అనువాదం చేయటం సులభం అది ం వలలు సంవత్సరాలతో కూడుకున్నది. సమాచారం సరిగా అందిస్తే అనువాదం దా ( క రిపోతుంది. ఇక నవల కథా(ప్రధానమైనది దీని అనువాదం కూడ అం క్రష్షేమికాదు. కథను నడుపుకుంటూ పోతేసరి. ప్రతికథలో నాయికా నాయకులు ఒకశు అలో సామాన్యంగానే వుంటాయి. ఈ విషయంలో అన్ని భాషలు అనువద్ర ది చేసేటప్పుడు మాటలకు అట్ట కరువుండదు. శాస్త్రగ్రంథాలను చరిత సం చాలాకష్టం. పారిభాషికపదాల బెడద ఎక్కువ. గాంధీ గారి ల తదేశచం స(గ్రంథం కాటి. అది చరిత్ర, కావ్యం, శాస్త్రం కూడ. ఆ చరిత్ర హన (తలో భాగం ఆయనజీవితం ఒక శాంతరసకొవ్యం - మహాత్ముడొక భాషా అగాయకుడు - అతని వాక్కులు ఆధ్యాత్మిక శాస్త్ర రహస్యాలు - సత్యాహింసలకు శ్‌లు; భార్యాపిల్లల యెడల ప్రజల యెడల మవాత్ముని భావాలు ఎంతో
ఆంగ్లానువాద ైలి ప్రత్యేకమైనవి. మవాిాత్మునిచరిత్రను అనువాదం చేయాలంటే ఆధ్యాత్మ్నికశాస్త్రం, భారతీయతత్త్వశాస్త్రం 'బాగా తెలిసివుండాలి. భారతదేశచరిత్ర తెలిసిఉండాలి. ధార్మికభావాల్ని వ్యక్తం చేయగలగిన శబ్దజాలం కరతలామలకమై యుండాలి. ఇన్ని (వతిభలూగలవారు (శీ పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు. మిగిలిన అనువాదాల మాట అటుంచి "ఆల్‌ మెన్‌ ఆర్‌ బ్రదర్స్‌" అనే గ్రంథానువాదాన్ని ఒక్కదాన్ని పరిశీలిస్తే వారి అనువాదవిధానం అంతా పరిశీలించినట్ల అవుతుంది. భారతదేశానికి భారతం 'ఎలాటిదో, ఆధునిక భారతసమాజానికి మహాత్మునిచరిత్ర అలాటిది. దాన్ని అనువాదం చేసిన లక్ష్మీకాంతంగారు తిక్కనమార్తాన్ని అనునరించిన మహనీయులు.
ఒక్కొక్క భాషకు ఒక్కొక్క సంప్రదాయముంటుంది. పలుకుబడి ఉంటుంది. వాక్యనిర్మాణంలో ప్రత్యేకత వుంటుంది. ఆంగ్లభాషలో సుదీర్ణమైన వాక్యాలు కనపడతాయి. శబ్దాలకు భావవిస్త్రతి ఎక్కువ, పేక్కువశబ్దాలతో ఎక్కువభావాన్ని వ్యక్తం చేయగల సమర్ధత ఉన్న భాష ఆంగ్లము. ఈ విధమైనదే సంస్కృతం కూడ. ఆయా భాషల నుండి ఒక విషయాన్ని తెలుగులోకి అనువదించేటప్పుడు ఎక్కువ శబ్దాలు వాడాల్సివస్తుంది. తెలుగుభాషలో చిన్న చిన్నవాక్యాలు ఎక్కువ. ఆంగంలోని” మాటకు మాటగా తెలుగు అనువాదం చెయటం కుదరదు. భాషా తత్త్వవేత్త అయిన లక్ష్మికాంతంగారు. పెద్ద ఆంగ్లవాక్యాలను పొందికగా వన్స్‌ చిన్న తెలుగువాక్యాలుగా అనువదించారు. "ఈ (గ్రంథం ఆసాంతం వంచ ప్రతిభ యిది. ఇది అనువాదమనిపించదు. నుదర్హమైన వాక్యాలు చమ యో తాత్త్విక ధార్మిక విషయాలలో, ఆ అంగపదాలకు సరితూగేవి, ఇంకా చె రు అంతకు మించి స్పష్టార్థమిచ్చే నంన్కృత పారిభాషిక శబ్దాలను వీరు ఉపయో స ౦ ఆంగవాక్యాలలో లేన్‌"కొన్నిమాటలను తెలుగులో అదనంగాచేర్చి భా వాన్స్‌ షరా చెప్పోరు. కొన్నిచోట్ర ఆంగ్ల శబాలకు తెలుగులో వ్యాఖ్యానం (వా రు టి చెప్పోలంకు "ఐదొపదాళ్థానువాదమే కాని పదానువాదం కాదు పరక పాటించటం వలన మూలరిలో కంకే గ్రంథం కొంచెంపెరిగింది. సామాన్య డికి దగరగా జరిగింది. అందలి భాష సరళ(గ్రాంథికం.
/ అసలు ఈ అనువాదమెంత మనోహరంగా ఉంటుందో ముందుగానే తెలియజెప్పేది లక్ష్మికాంతంగారి రాధాకృష్ణన్‌ ఉపోద్దాతానువాదం. అందులోని ఆఖరి వాక్యాలని అక్కడ ఉదహరించటం సముచితం.
మూలం: 1 15 06౯ ౧గ౮6 1081 0౧6 0౯106 $82195 [34౧85 01 ౧1910౧/ 1౪66 10 06 ౩6౧6440౧, ౪౭1666 ౪14) ౮, 50066 10 ౪5, 1806606 ౪5 ౧9 ౪ి/ 001౪111266 11/00. ౧6 ౪౧0 ౪70095 ౧౦ 0౧6 (22/6 ౧0 006. 116 ౧5 ౧01౧1౧0 10 ౧1606 &౧6 50 15 188/655. ౯౪8 1005 6౪60౧/008 10 €౧6 1106. 1115 560 15 గగ, ౧13 006% ౪౧గ౮౧4 2116 ౧15 ౪0౧౫5 ౬౧6 61801 ఇ౧6 512190 ౧1410 3416 10గ౧6 290: "706/6 &14/2౫/5 28 10౧ 6 *౦॥164 & 184 1౧901166 ౧౧౪౧ ౪056 ఇ0664210[2౧66 15 06/06 0106".
రసజ్జిచ్చి అనువాదం: (ప్రపంచ చరి[తలో పేరొనదగు మవి పురుషులలో నొకడు 6 ౬ ట్రా మన తరములో పుట్టి, "పెరిగి, మనతో నడచి, మనతో మాటలాడి మనకు ధర్మోపదేష్ట యగుట మనకు గర్వపదము. పర(ద్రోహ చింత లేని వానికి భయచింత లేదు. అతనికి రహస్యము లేదు. అందుచే అకుతోభయుడు. అతడెవరినైనను మొగమెత్తి చూడగలడు. అతని యడుగు దృఢము. శరీరము నిభృతము, పలుకు నిర్వక్రమము, అసందిగ్గమును, "ప్రపంచములో కొందు ప్రబుద్ధమనస్కులయిన మహనియులుందురు. వారి మైత్రి అమూల్యము" అని ఒకప్పుడు 'ప్రేటో మహనీయుడు అనెను. ల రాధాకృష్ణన్‌ ఆంగ్రం ఎంత గంభీరంగా, ఉదాత్తంగా ఉందో అంత గంభీరంగానూ, ఉదాత్తంగొనూ లక్ష్మికాంతంగారి అనువాదముంది. అనువాదమొక (ప్రత్యకమైన కళ, దీనిని కైవసం చేసుకున్నారు లక్ష్మికాంతంగారు లక్ష్మీకాంతంగారు దీరమెన ఆంగ్రవాక్యాలను అనువదించిన తీరు కొంచెం గమనిదాం. క రా రై మూలం: | 12౧0 |! 1౧0౪ 116 ఇగ 01 10100 2౧6 4౪1౧06 ౧౦౧-౪1౦|6౧%౪ 11104/6 6110 66౧0౧521 10౫ 0౧6 ౧6గ6౦1 01 (0౧. 1 12. 139). మర అనువాదం:-"నేను అహింసాత్మకముగానే బ్రతుకనేర్తును. అహింసాత్మకముగానే ణింపనేరును. కాని దానిని ఒక నీరుషమైన పురుషారముగా నిరూపించవలెను". (అ.] సే139. ఎట ఆజా థ రెండు ఇక్కడ ఆంగ్లంలోని ఒక వాక్యం రెండు వాక్యాలుగా మారింది. మొదటివాక్యం వత్రీ న్న వాక్యాలుగా వ్రాయటం వల్ల, తెలుగుపలుకుబడి సాధింపబడింది. భావి తివ్రత, నిశ్చయము వ్యక్తం చేయబడీనవి. ఆంగంలోని "దంగ ఇంట అనే 7 ను న ౪ ల! | అనేదాన్ని "నిర్దుష్టమైన పురుషార్లము" అన్స వైనువపించొరు. మరొక సామాన్యుడైతే "నిర్దుష్టమైన పేని" అని, అనీండేవాడ్డు. వ ర్ధమనే శబ్దం వాడటంతో రచనకు ఎంతో బెన్నత్యం వచ్చింది. మూ మరొక ఉదాహరణ చూడండి. అక్కడ అంగంలోని ఒక వాక్యం తెలుగుతో డు వాక్యాలుగా మారింది. న 0 టిని “| 0౧ ౪4111 94 1411 ఇగ) 510౪410 566 116 016౧3065 న ౮౫ 061౧05, 09100 ౧౩౭ ౧|| 0116౧ 2౧6 1616103 06100 10 ౧9661 61౯ 002/0. (0౧.9. ౧11.20). అనువాదం:- "నాలో అనేక లోపములున ప న్నవి అందుచేత ఇతరుల లోపముల నెన్నుటకు వెనుకాడుదును. ఇది నిజము (అ.$. ౧౭౧౫ 22)
ఆంగ్లానువా ద లి భారాాంంనాంారంంంంంంరంంం0ంంంరంర0ం5050050| 131
ఒక్కొక్కచోట ఆంగ్లంలో ఎంతో క్లిష్టంగా ఉన్న వాక్యాల్ని చాలా తేలిక మాటలతో భావసంపన్నంగా లక్ష్మీకాంతంగారు అనువాదం చేశారు.
మూలం:- "ఓ౬|16/౧20/ ౪౯21౧1౧0 0)/ 15646465 ౧౦140౧ 1౧0% 10 0౧6౩ ౧౧౦౧౬ ౧9190౧ 2౧౮6 6౧4౧౦16 - 046109 15 1౧6606౧661 01116/62౧0/ 1810100". (0౧. 10. ౧2౯౧2 13).
అనువాదం:- "చదివినంత మాత్రమున ఎవనికిని వైతికోన్నతి రాదు. శీల సంపాదనమునకు విద్యతో సంబంధము లేదు". (అ. 10 పేరా 13).
ఇక్కడ ఎంత సుళువుగా సూటిగా అనువాదం సాగిందో గమనించవచ్చు. అలా ఎన్నైనా చూపవచ్చు.
కొన్ని చోట్ట మూలంలోని భావాన్ని విపులీకరించారు. మరికొన్ని చోట్ల మూలంలోని వాక్యాలను వ్యాఖ్యానించారు.
అలాటి వాటిని మచ్చుకు కొన్ని చూద్దాం.
మూలం:- 2/56 110గా ౧6 10 6121౧ 2౧౫ 69/26 0/06/6010 10% 16 అఖంగగ౧6౧15" (00. 1. ని౭గ2.4).
అనువాదం:- "ఈ (ప్రయోగములు నిరుష్టములు, అనవద్యములు అని చెప్పుకొనదగిన అధికారము గాని, చెప్పుకొనవలినీనెడి అహంకారము గాని నాకు లేదు" (అధ్యా. 1 పేరా.శ.
గాంధీగారి వృదయాన్ని ఆయన మాటల కంకే, అనువాద వాక్యాలే చక్కగా వ్యక్తం చేశాయంఓ అతిశయోక్తి కాదనుకుంటాను.
మరొక వాక్యం చూడండి.
మూలం:- “| ౧౭౪౭౯౦౦౪16 1620 1069 &1౦1 000౫109" (6%. 1. ౧82.11).
అనువాదం:.'కావీచేయుట అను చౌర్యకళ నాకెప్పుడు అబ్బదు" (అ.1 పేరా,11).
"్రాపో అనే ఆంగపదానికి తెలుగులో "నకలు అని అనువాదం చేయాలి. "నకలు" అనే శబ్దం అక్కడి సందర్భంలోని. దోషాన్ని నక్తం చేయలేదు. అందుకే ఆంగ్రశబ్తాన్ని యధాతధంగా స్వీకరించి "చౌర్యము" అనే మాటను అనుసంధానం చేసిసరియయిన భావాన్ని పండించారు లక్ష్మీకాంతంగారు. అప్పుడు మనం కూడ ఆలాటి భావాన్ని వ్యక్తం చేసేటప్పుడు 'వ్రాప్టీ కొట్టాడు" అంటాము అలా అంపేనే కాని అదేమిటో ఎదటివాడికి అర్థం కాదు.
మూలానికి వ్యాఖ్యానమనదగిన అనువాదాంశం చూడండి.
గాంధీ తన తాతగారిని గురించి అన్న మాటలివి.
రసజ్ఞశిల్పి మూలం:;- “"గ/ం౧2౧6 12006! ౧45. [౧౭౪6 06 ఇ ౧౧౬౧ 0 ౧గ౧౦|౧1|ఆ (61.1. 01౧2. 6). అనువాదం:- "ఆయన నియమనిష్టలు, ఆర్జవము గల పురుషుడు" "మేన్‌ ఆఫ్‌ ప్రిన్సిపల్స్‌" అన్న శబ్దాన్ని ఎంత చక్కగా వ్యాఖ్యానించారో చూడండి. మూలం:- “గ|/ 116 15 016 1౧61౪1510169 ౪౧౦016” (0౧. 1. ౧౭8. 5). అనువాదం:-"నా జీవితం అవిభాజ్యమైన ఒక సీంపూర్ణ ప్రవృత్తి" అనువాదంలో భావ స్పష్టత కోసం "ప్రవృత్తి" అనే మాట అదనంగా చరింది. అసలు వాడిన శబ్దాలు రచనకు ఎంతో బెన్నత్యాన్ని కలిగించాయి. మరొక్ష సందర్భంలో "యూనివర్పల్‌ ఎథిక్సు" అనే మాటను ఎలా వ్యాఖ్యానించారో చూడండి. మూలం:- "౧6 ౧౧120165 5416 10 ౧2౪76 086౧ ౧౪గ౦౧౧౫6౮ 0౪ ౮6563, అ౭? 11126 06116౪66 66౧ 16211; ఈ0016 ౧౦1 ౧4౪6 ౧8౦0గ౦|166 గ౪ 10 2౧౫180౧100 1141 614 ౧౦ 525%/ అ౧౧/౧6౧4| 9,105". (6౧.1 ౧4౧4.134.1). న అనువాదం;- ఏసుక్రిస్తుకు ఆపాదింపబడెడు మహిమలను నేను యధాతథముగా మ్మెనను, సర్వోపకారమును వైతికమును అగు విలువ లేనిచో ఆయన ప్రబోధములన్ను నమ్మలేకపోవుదును. న్‌ రూప దీ అనువాదం తెలుగు నుడికారాలతో సామెతలలో అత్యంత సహజంగా ఖరద్దుకున్నది. వాటి విషయం కూడ కొంత పర్యాలోచన చేద్దాం. గాంధీ తనను గురించి చెప్పుకొన్న మాటలివి. ౧410 మ్లూలం “10146 2|| ౧656 ౪6413, ౧౮1166 0౧ ౪|10 గ 006) 2౧6 1100501798 6౪0౧౮. (01.1 ౧4౧.96). నేనీ వ ఎనువాదం:- "నే పడిన శ్రమ చరితార్థమయ్యెను. దాని ఫలితమే యింతకాలవ్సు ఖటమును ఈడ్చుచు నా హైల్రిధర్మవపేను నెరవేర్చగల్లుట. (అధ్యా.1. పే.96)_ చరితార్థము కావటం" "ఘటాన్ని ఈడ్వడం" చక్కటి తెలుగు పలుకుబడుల్ను, జూలూల'ప్రై దౌర్హన్యం జరిగిన సందర్భంలో గాంధీగారు పలికిన పలుకులన్న చక్కటి తెలుగు నుడికారంతో ఎలా అనువచాలో చూడండి. మూలం:- "2/1 ౪0౪664 (16 0166206900 (0౧. 1. 022.95) నేను ఆ చేదును ('మింగితిని ఇది చక్కటి జాతీయం. ము వ చోట “11౧06106 11౧655" (0౧ 1. ౧౭౧2.161) అనే మాటన్సు ౦ మెక్కుట అని అనువదించారు లక్ష్మికాంతంగారు.
ఆంగ్లానువాద శైలి పద (ప్రయోగంలో లక్ష్మీకాంతంగారి నైప్రుణ్యం అమోఘం. కొన్ని ఆంగ్రశబ్లాలకు వారు (వ్రాసిన తెలుగుమాటలు గమనిస్తే ఆ (ప్రతిభకు చాలా అశ్చర్యం కలుగుతుంది. గాంధీగారు మతానికి, నీతికి సంబంధించి పలికిన సందర్భాలను, అనువాదం చేసినపుడు నిర్దిష్టమైన సాంకేతిక శబ్తాలను లక్ష్మీకాంతం గారు ఉపయోగించారు.
| ౪౭5 &౧0౫0౮65 10 0056౧/6 "0720౧౧4౦౧౬౧/౭' 15 06901 ౪౦౧౦౮ 2౧6 6664" అనే వాక్యంలో “0600 ౪014 2౧6 618664” అన్నదాన్ని "మనోవాక్కాయ కర్మలు" అని అనువాదం చేశారు. "ని(గ౮” అనే మాటకు "వవిత్రత” అనే అర్ధం చెబుతాము. కానీ లక్ష్మీకాంతం గారు"అంతశ్ళాచము"” అని అనువాదం చేశారు. "660 ౧4౧165" అనేమాట "శీల (భ్రష్తులైన అపరాధులు" అని అనువదించారు. మరాక చోట "*|/౦|6 ౦1 6111818౧66” అనే మాటను" బ్రవ్మాిండమంత భేదము" అని అనువదించారు. "౫005107 అనే మాటకు "దాంభికుడు" అని (వ్రాశారు. "గ|6/6 2౧0108 అనే శబ్దానికి "అభాస రూపము" అని చక్కని సంస్కృత శబ్దం వాడారు. ఇలా ఎన్నైనా ఉదాహరణలు చూపించవచ్చును.
ఈ (గ్రంథాన్ని అనువదించేటప్పుడు పింగళివారు మూలంలొన్సి అదా సయాన నంఖ్యను పేరాగ్రాపుల నంఖ్యను యధాతథంగా వుంచారు. ఒక్క మాట లం ఇది అనువాద [గ్రంథ రచనకు ఒజ బంతి. మరొక మాట చెప్పాలం టం ఎలాంటి అనువాదమో ఇది కూడి అలాంటి అనువాదం. ్రతివా క్యం లక్ష్మీ గారి (ప్రతిభా పాండిత్యాల కొక మచ్చుతునక.
ఉఅచిళి రసభావయ్యుక్తముగ నుచితమగు సంగీతములో (శవణానందముగ పద్యము జదువనేర్చిన వలో లక్ష్మీకాంతమే.... ధర్మరాజు గుణాభిన లక్ష్మికాంతమును మించిన నటుడు లేనేలేడు. = వురాణం నూలొన్రి
రసజ్ఞ?ల్పి శ ళ్‌ నా రేడియో ప్రసంగాలు ఎ డాక్టర్‌ ఇంటాల శ్రీ వెంకేటేశ్వరరావు ఆచార్య పింగళి లక్ష్మికాంతంగారు రేడియోలో అప్పుడప్పుడు తాము చేసిన ప్రసంగాలలో కొన్నింటిని కలిపినా రేడియో (ప్రసంగాలు' అన్నే పుస్తకం వారు. ఇందులో పంతొమ్మిది ప్రసంగాలున్నాయి. లక్ష్మీకాంతం గారు కొంతకాలం (1954 నుండి 1961) వరకు రేడియోకేంద్రంలో పనిచేశారు.
ఈ పంతొమ్మిదీ భిన్న విషయాలకు సంబంధించినవి. కొన్ని సంస్కృత సాహిత్య సంబంధులు. అవి నాలుగు. కొన్ని తెలుగు సాహిత్య సంబథధులు. అవి రెండు. ఇందులో సంస్కృత, ఆంధ్ర సాహిత్యాలు రెండింటికీ సంబంధితిచినవి ఒక్ష రెండు వ్యాసాలున్నాయి. అలంకార శాస్త్రానికి సంబంధించిన వ్యాసాయ ఎక్కువగా ఉన్నాయి. అవి ఆరు. 'నేను చిన్ననాడు చదివినవి అనే వ్యాసం ఆత్మకథాముద్ర
న్ని. తక్కిన వాటిల్లో రెండు ప్రసంగాలు అనువాదాలు. "బాపూజీ శువచనాలు' కన గాంధీగారి అభిప్రాయాలు కొన్ని క్రోడీకరించి” చెబుతుంది. “విజయవాడ ను కేంద్రంలో నూత్న ప్రసార యంత్రం స్టాపించినప్పుటి కార్యక్రమానికి క్‌ చదివిన ప్రసంగవ్యాసం కూడా ఈ పుస్తకంలో ఉందీ. "భారత పచ వ్రైష్మీనాంతం గారికి సంస్కృతాంధ్ర సాహిత్యాలు బాగా తెలుసు. ఆయన సయ బై స్లర్సో సాహాత్య లక్షణ శాస్తాల్ని నిశితంగా వరిథలించారు. విష్మవిద్యాలయ వయాలో ్ట్‌గ్టలరి వాటిని బహుకాలం పాఠం చెప్పారు అందుచేత ఆయా ఉంద ట్ర నై నకి చక్కటి అధికారం ఉంది. విషయ వివరణ నైపుణ్యం. స్వతవిగ్గా ఉంటుం క్త పేరకాలిక ఆచార్యకత్వం అనుభవాన్ని జోడించి మెడ్మోగులు దిద్ర
- ఈ పుస్తకంలోని ప్రసంగాలు చదివితే ఆ విషయం స్పష్టషౌతుంది.* చెప కలని పరిశీలించే ముందు ప్రక్రియ గురించి రెండు మాట్టల్బ న నే (| మ ఉంటుంది. రేడియో ప్రసంగం అనే (ప్రక్రియకి ఒక (ప్రత్యేకత ఉరద్ని రూపం" కాదు. ఉపన్యాసమూ కాదు. రెండింటికీ మధ్యగా ఉంభఘుంది దాన్స
వ వ న
చట వసి ప్రత్యక్ష సంబంధం లేకపోవడం వల్లా, "శ్రోత అవసరమెన శడియ వట ఉయుపోయిన భాగం చూసుకునే వీము లేకపోవీడం వల్తా
ప్రసంగంలో విషయాన్ని సరళంగా, స్పష్టంగా చెప్పాల్సి “ఉంటుందో అన్వయ కాఠిన్యం, శబ్దక్తిష్ణతా పనికిరావు. ల గ్‌ "
శేడియో ప్రసంగాలు ఇంకొకటి - రేడియో ప్రసంగం ప్రత్యేక (శ్రోతలను కాక సామాన్యశ్రోతలను దృష్టిలో “పెట్టుకోవాలి. అందుచేత ఏ విషయాన్నీ గట్టిగా లోలోతులకి పోయి గాఢ వ్లోష్షీఐతో ప్రదర్శించడానికి కుదరదు. లక్ష్మీకాంతం గారు రేడియో ప్రసంగ ప్రక్రియకున్న ఈ పరిమితులన్నీ ఎరిగి సమర్ధవంతంగా రచన చూరనడానికి ఈ పుస్తకమంతా సాక్ష్యమే. పరిమితులున్నంత మాత్రాన ఈ ప్రసంగ వ్యాసాల్ని 'పెపైన పోనివ్వలేదు ఆచార్యుల వారు. ఉదాహరణకు "భాసనాటక కర్పృత్వం' అన్న వ్యాసం చూడొచ్చు. ఈ $ీరిక చిత్రంగా ఉంది. దీనికి - 'భాసుని యొక్క నాటక కర్తృత్వం" అని ఒక విగ్రవం చెప్పుకోవచ్చు. భాసుడు నాటకక్తర్త అని జయదేవ బాణాదులో పేర్కొన్సారు కాబటి అది చర్చనీయాంశం కాదు. "భాస నాటకముల యొక్క కర్సృత్వం' అని మరి విగ్రహం చెప్పుకోవచ్చు. భాసనాటకాలకి కర్తభాసుడే అవుతాడు కాబట్టి అదీ చర్చనీయాంశం కాదు. ఈ శీర్షిక నెందుకు ఉంచినట్టు ..... ఇంతకీ ఈ వ్యాసంలో లక్ష్మీకాంతం గారు చేసిన పనేమిటంశే, తిరువాన్కూరులో టి. గణపతి కాస్తగారు సంపాదించిన సంస్కృత నాటకాలు పదమూడింటికి కర్త ఎవరు అని చర్చ వచ్చినపుడు భాసుడని ఎక్కువమంది, భాసుడు కాడని కొంతమంది అభిప్రాయపడ్డారనీ, వ్‌ స్పాక్ష్యాలను బట్టి అవి భాషకర్సృకాలే అని చెప్పొచ్చు ననీ తేల్చారు. ॥్గ లన్నీ 'భాసుడే రాశాడనడానికి పింగళి వారు చాలా ఆధారాలు చూపించారు.
- మూలకథను మార్చి కొత్త సన్నివేశం కల్పించి పాత్రను ఉదాత్తం చెయ్యడం కోసం నాటకం రాయడం - ఊరుభంగం, కర్ణభారం అటువంటివి.
- ఉన్న ఆరు భారత నాటకాల్లోనూ ఐదు ఏకాంకికలే కావడం
- చారుదత్తంలో ఉన్న శ్లోకం దూత వాక్యంలో ఉండటం
- నాట్యశాస్త్ర నియమాలు కొన్ని అన్నింట్లోనూ ఉల్లంఘించడం.
- ఒక నాటకంలో ఒక పాత్రకున్న పేరు మరో నాటకంలో అలాంటి పాత్రకే ఉండటం.
- అన్ని నాటకాలూ సూత్రధార కృతారంభాలు కావడం, ఉన్నంతలో భరత వాక్యాలు సమానంగా ఉండటం. ౧. బ్రతిమ, అభిషేకం కవలపిల్లల లాంటి వాటకాలు కావడం. ని పా సవదత్హ, ప్రతిజ్ఞా యాగంధరాయణరి ఒకదాని కొకటి అత నాటకాలు కా 0 ఈ మొదలైన ఉపపత్తులు (వీటిలో కొన్ని లక్ష్మీకాంతం ఖో వెలికి తీసినవ) రేడియో ప్రసంగాన్ని కూడా ఎంత నిండుగా తయారు చేస్తారో చెబుతాయి. మధ్యమ వ్యాయోగం నాటకాన్ని భానుడు ఎందుకు రాసి ఉంటాడో ఊపహిస్తారు ఆచార్యులవారు. ఒక బ్రాహ్మణ బాలుణ్లి రక్షించడం కోసం భీముడు ఘటోత్కచుడితో
రసజ్ఞానెళి తలపడి అతడితో హిడింబ దగ్గరకు వెళ్ళినట్టు భాసుడు కథ కల్పించాడు. ఇర పునస్సందర్శనం కోసం జీవితమంతా వేచి దిండిపోయే హిడింబకు ఆ అదృష్టం పట్టించడం కోసం అమూలకమైన ఈ కల్పన భాసుడు చేసి ఉంటాడు అంటూర్న లక్ష్మీకాంతం గారు నాటకాంతంలో "ఇదేమిటి? అలా చేసావు దేవి" అని భీముడు అడిగితే హిడింబ అతని చెవిలో చెప్పిన రహస్యం "మా దర్శనార్ధమై ఈ షు చూను' అనే వాక్యమయి ఉంటుందంటారు భాసుడందుకే కల్పించాడా అన్నది వేరే విషయం గానీ ఈ వ్యాఖ్య లక్ష్మీకాంతం గారిలోని మానవతనూ అర్హ చిత్తవృత్తి; వెల్లడిస్తుంది. ఈ వ్యాఖ్య "భాసుని ఏకాంక నాటకాలు' అనే వ్యాసంలో ఉంది. శ్ర వ్యాఖ్యే కాదు ఆ ప్రసంగంలో ఉన్న వ్యాఖ్యానం అంతా మనస్సుకు వాత్తుకుంటుంగ్షి వాజ్మయంలో కావ్యశాస్తాల భేదాన్ని చర్చిస్తూ "కావ్యాన్ని చదువుతూన్న పుడ ఆ కవి యొక్క అంతరమూర్తి స్వరూప స్వభావాలు స్పష్టంగా అచ్చుగుద్దినట్ట స్ఫురిస్తూ ఉంటాయి" అని "ఆంధ్రప్రబంధము - ఉత్పత్తి' అనే 'సేసంగంలో అఆచార్యుః వారన్న మాట నిజం. శాస్తేతర వాజయంలో ఈ ఆత్మీయతాముద్ర (వత్యేకంగ కనబడుతుంది. అది వ్యాసమయినా సరె. 'కాలళిదాసుని ప్రణయతత్త్వము', 'కాతిదూన్ష కాష్య జగత్తు - తపస్వి - ఆశ్రమజీవితం' అనే ప్రసంగ వ్యాసాలు చాలు రుజూవ్చ్రృల్ల 'లైణయానికీ (శృంగారం కాదు స్నేహబంధం) ఆరధర్మానికి లక్ష్మీకాంతం. గ్థాజ్టీ ఇచ్చే ఉన్నత స్థానానికి - వరుసగా - ఈ రెండు ప్యాసోలూ దర్చణాలు. స్‌ చెబుతా సంపుటిలో వ్యాసాలు రచయిత గురించి కొన్ని విషయాలు స్పుష్టంగా హ్‌! యి. రచయిత వెలిబుచ్చిన భావాల గురించి కాదు. అభిప్రాయాల విషయ ఉనా. చెబుతున్నది వ్యక్తీకరణ గురించి. ఈ వ్యాసాల్లో వాక్యాలన్నీ సరళంగా కానిమ నెమ్మదిగా నడుస్తాయి. ఒక స్వస్థచిత్తుడైన ఆచార్యుడు చెప్పినట్టుం టూర్పూా ఏ టమ్విగు వృదయుడైన రచయిత రాసినట్టు ఉండవు. రాసే విషయేం వ్రట్ల శి-ఎతమైన అవగాహనా అధికారమూ ఉన్న రపీయిత రాస్తేనే విషయ వివరణ్‌ ఇలా ఉంటుంది. లై గారి విషయాన్ని సులువుగా, స్పష్టంగా మనసుకెక్కించటం ఎలాగో లక్ష్మీకాంతం గారికి బాగా తెలుసు. నాటక శరీర బంధం. భావము - ధ్వని, రసానుభూతి ఆపాత భావములు - భక్తి (వేమ, వంటి అలంకార శాస్త్ర నంబంధి ప్రసంగాల్పత్రో ఖషయం సృష్టంగా చూడొచ్చు. ఉచిమైన పోలిక తెచ్చి ఎంత క్రిప్త విషయా సుబోధం చేస్సేస్తస్టు, ా రాట న మడులు కీల తన పొలమునకు నీరు 'పెట్టుటైై ముందుగా ఏర్పరచుకొ నియ్యున్న, కవి ముందు మొదలగు వాని వెంటనే కాలవలోని నీటిని పారించినటై నాల్వ కార్యం 2 ఏగనే పధకము వేసి అట్టిపెట్టుకొన్న అర్ధ ప్రకృతుల మార్గముననీ నాట్య ఇదీ-నకూ ఉంటాడు. ఆ రెండింటి సంయాగమునకు సంధి అని ెద్ర్యూ నాటక శరీర బంధం' అనే ప్రసంగంలో పింగళి వారు నాటక లక్షం
శేడియో ప్రనంగాలు వివరణకు తెచ్చిన పోలిక. అర్ధ ప్రకృతులు, కార్యావస్థలు సంధులూ అనే మూడు క్రిష్ణ పారిభాషిక పదాల అర్గాన్ని ఈ పోలిక తేలికగా చెబుతుంది.
వ్యంగ్యము, ధ్వని ఎలా ఉండేదీ చెబుతూ "భావము - ధ్వని*లో చక్కటి వివరణ ఇచ్చారు."తప్పటడుగులు వేయు తన ముద్దు బిడ్డనిచే మరి రెండడుగులు వేయించి, చూచి మురియవలెనని కోరెడి ముద్దరాలు, ఆ పిల్లని యెదుట, చాచిన చేతులతో, అంతంత నిలిచి, రావద్దు, నన్ను ముట్టుకొనవద్దు "అనుచు వెనుకడుగు వేయుచు, వానిచే ముందడుగు వేయించుచు ఆనందించెడి ఒక దృశ్యమును భావించండి = ఆ ఆఅ తన యీప్సితమును నిషేధ వాక్య రూపమున తెల్పిన ఆ పడతి ఆ యర్ధమునకే లేని పాగేసుదనము తెచ్చినది".
రసాన్ని అనుభవించే మనస్సుకి. మరుగుతున్న నీటికీ పోలిక పెడుతూ "రసానుభూతో (ప్రసంగంలో ఇచ్చిన వివరణ లక్ష్మీకాంతం గారి అధ్యాపకత్వ కాశలానికే కాక రస సిద్దాంతావగాహనకి కూడా తార్కాణ.
.. "ఆ వ్యభిచారి భావము లనేవి ఎక్కడ నుండో ప్రవేశించిన (క్రొత్తవి కావు... .. నీరు మరుగునప్పుడు పుట్టు బుడగల వలే రస పరిపోషణలో తీక్ష తను పొందిన ప్రథమస్తాయి భావము పొందు రూప వైవిధ్యమే ....... సాత్విక భావీము. - మరుగుట అయిన వెనుక నీరు ఆవిరగు స్థితి వంటిది. కానీ ఆ సీతీలోనూ రసమనేది లేదు. ...... అవిరి శీతల పదార్థ స్పర్శీచే జలబిందువులుగా షౌరి చినికినట్టు, సాత్విక భావానంతరము ఆనందామృతీ బిందువులుగా పరిణమించిన భావమును మనము "ఆస్వాదించి సుఖించుకే రసానందమును అనుభవించుట".
ఈ పోలికా, ఈ వ్యానమూ అనే కాదు అలంకార శాస్త్ర విషయాల్ని తిలుగువాళ్ళకి అందించడానికి లక్ష్మీకాంతం గారు చేసిన రచనలన్నీ ఆలాగే ఉంటాయి. సాహిత్య శిల్ప సమోాక్ష (గ్రంథమ దానికి గుర్తు. అరిష్టాటిల్‌, మాథ్యూఆర్నాల్డు, డ్రైడన్‌ వంటి పాశ్చాత్యులు చెప్పిన నియమాల్ని, భరత ఫామహాదులైన ప్రాచ్యులు సూత్రించిన విషయాల్ని - వృదయమెరిగి - చెప్పగల లక్ష్మీకాంతం గారి వంటి వ్యాఖ్యాతలు మనకు కొద్దిమందే ఉన్నారు.
సాహిత్య సంబంధులయిన ప్రసంగాల ప్రస్త్తి విడిచిపెస్టే ముందు ఒక్షటి రెండు విషయాలు చెప్పాల్సి ఉంది అక్కడక్కడ పింగలివారు జేసిన నిర్దారణటు అంగీకార యోగ్యాలుగా' లేవు. "కావ్యం - కవిత్వం అనే ప్రసంగంలో "కవిత్వం ఛందోబద్ధం అయి తీరుతుందనీ, కావ్యం గద్యపద్యాల్లో ఏదయినా కావచ్చుననీ తీర్మానించారు. ఛందస్సులేని కవిత్వం ఎంత లేదు?
"ఆంధ్ర సాహిత్యంపై సంస్కృత మహి భారత ('ప్రభావము' అనే వ్యాసంలో ఆ (ప్రభావం కేవలం కవిత్రయ భారతం పైన ఎలా పడింది అన్న విషయమే ప్రస్తావనకు వచ్చింది. తదితర రచనలపై ఉందా? ఉంకే ఏ మేరకు? ఏ విధంగా? అన్న విషయాలు స్పర్శామాత్రంగా నయినా లేవు. -
రసజ్ఞనిల్పి
తర్వాత - ఒక వ్యాసంలో ఉన్న విషయం మరో వ్యాసంలో పునరుక్తమౌతూ ఉంటుంది (ఆ మాట లక్ష్మీకాంతం గారే 'మనవిలో పేర్కొన్నారు). అందుకు కారణం ఏమిటం'కే - వీటికి ఏక ప్రణాళిక లేదు. దేనికది విడిగా భిన్న సందర్భాల్లో పుట్టిన రచనలివి. గా
సాహిత్యేతర వ్యాసాల్లో "సాధ్య సాధనముల పవిత్రత' "బుద్దుని ధర్మప్రచారం' అనువాదాలు. అయితే ఇవి అనువాదాలాగా ఉండవు. తక్కిన వ్యాసాల్లాగే సాఫీగా నడుస్తూ మౌలికాలా అన్నట్టున్నాయి. బాపోజీ ప్రవచనాలు అనే క్రోడీకరణ 'వ్యాసమూ, ఇవీ ప్రత్యేక సందర్భాల్లో రాసి ఉంటారు. ఇవన్నీ బోధాస్వభావులు,
“నేను చిన్ననాడు చదివినవి అన్న వ్యాసం పిల్లల కోసం రాసినా పెద్దవాళ్ళు కూడా చదవాల్సిన రచన. లక్ష్మీకాంతం గారి చిన్ననోటి చదువుల వోేషాలు- వీద్రి బళ్ళు, పాఠ్యాంశాలు, అనధ్యయన దినాలు, బడి బయట చదువులు - ఎనో తెలుస్తాయి. బాలల కార్యక్రమంలో చదివిన ఈ (ప్రసంగం అచ్చంగా పిలలతో మాట్టాడుతున్నప్టే ఉంటుంది. ౯ గారు దేడియో _పసంగానికున్న పరిమితులూ, లక్ష్యాలూ తెలిసిన లక్ష్మీకాంతం చక టిని ప్రధానంగా పరిచయాత్మకాలుగా తీర్చిదిద్దారు. ప్రతి విషయాన్ని లక్క్‌గా ఆత్మీయంగా అందించారు. ఆయా విషయాల సమృక్‌ పరిచయానికి ఈ
(0 ఎృష్తకం అపశ్యం పఠనీయం. నే సక పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారితో పోల్చదగిన ప్రాలనుడు ఒకడే క్రనిపిస్తాడు. అతడు క్షేమేంద్రుడు. ఇద్దరికీ సమానమైన కవిత, విమర్శనం, ప్రజ. పరిపాలనా ప్రాగల్ఫ్యం. ళో = తరుముల రామచంద -
లక్ష్మీకాంతం -జ్ఞాపాలు ఆచార్య లక్ష్మీకాంతం - కొన్ని జాపకాలు జా కోగంటి సీతారామాచార్యులు
ఈ సృష్టిలో ఉన్న రవాన్యమేమిటోగాని కొందరి కొందరి పుట్టుకలు కొన్నింటికి మాత్రం అదికినట్టు సరిపోతూంటవి. కాటూరి కవిగా, పత్రికాసంపాదకులుగా (ప్రసిది పొందితే పింగళివోరు ప్రొఫెసర్‌గా కావలిసినంత యశస్సు సంపాదించుకొన్నారు వీరిద్దరూ జంటకవులే. లక్ష్మీకాంతంగారిలో చురుకుదనం కాటూరి వారిలో పర్యాలోచనాత్మకమైన నిదానం ముఖ్యలక్షణాలుగా ఉండటాన్ని అప్పటివారు చాలామంది గుర్తించారు.
లక్ష్మీకాంతంగారిలో కొంచెం రాజసం పాలు కనబడేది. ఈ లక్షణం చిన్నతనం నుండే ఉండేదట. ఈ విషయాన్ని చెళ్ళపిళ్ళవారు, కాటూరివారూ, విశ్వనాథవారుకూడా చెప్పారు. సాహితీసమితి అధ్యక్షులుగా శివశంకరస్వామి పింగళివారి కార్యనిర్వహణ సామర్శాన్ని గురించి చెప్పేవారు. నోరి నరసింవశాస్త్రిగారు లక్ష్మీకాంతంగారి సొజన్యాన్ని గురింటీ చెప్పేవారు. ఈ పై విషయాలు నాకూ వైంతఅనుభవంలో ఉన్నవే. పింగళి సవాజంగా వివేకప్రౌథికలవారు కావటంలో చర్చల్లో వారిమాట ప్రమాణంగా ఉండేది,
త
మెట్రిక్యులేషన్‌ పరీక్షవ్రానిన తర్వాత పింగళివారూ కాటూరివారూ కలిసి ఒక కొబ్బరికాయ కొనుక్కుని ఆంజనేయస్వామి గుడికివెళ్ళి అక్కడ ఇద్దరూ ఆంజనేయ శతకంచెప్పటం (ప్రారంభించారు. రోజూ చెరి ఒక పద్యమే చెప్పాలి. ఈ పద్యాలు ఒక కవి చెప్పినట్టే ఉంట జంటకవులుగా మనం కావ్యాలు వ్రాద్భామనుకా న్నారట. సరిగా వందపద్యాలూ పూర్తయినాయి. ఆ రోజు కొబ్బరికాయ మ గతెచ్చి చెరో పద్యంచెప్పి, పూర్తిచేసి కొబ్బరకాయకొట్టి "ఇప్సుడు మనమిద్ధర్థం చెరి సగంచెప్పాం కాబట్లి ఎవరుచెప్పిన పద్యాలు వాళ్ళు ఆంజనేయస్వామికి అప్పుగించాలి అన్నారు వింగలీవారు. కాటూరివారు నివ్వెరపాటుతో పద్యాలు గుర్తులేవనటంతో, పింగళివారు "మనమిద్దరం కలినిచెప్పిన పద్యాలన్ని నిన్నుసాక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఆంజనేయస్వామికి అప్పగిస్తాను” అని యాఖైరోజులు చెప్పిన వందపద్యాలను గడగడ అప్పగించిషూరు, ఆ ఆంజనేయసాక్షికంగా అవతరించిన సారస్వతంలో స్నేహంలో వారికెప్పుడూ పొరపొచ్చాలులేవు.
అంతల
ఒకసారి బందరులోనే కావ్యసమిక్షాత్మకమైన సభజరిగింది. ఆ సభలో పింగలి వంటి పెద్దలు, వేటూరివారు, వేలూరివారు మొదలగువారున్నారు. ఆ సభ కధ్యక్షులు కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు. ముందుగా ఒకరిద్దరు ప్రసంగించారు.ఆ
రసజ్ఞశిల్పి మూడవపేరు లక్ష్మీకాంతంగారిది. ఆయన ప్రసంగించిన తరువాత నాలవపేరు పిలువలేదు కాశీనాథుని వారు. 'పింగళి లక్ష్మీకాంతం మాట్లాడిన తరువాత మరాకరికి మాట్లాడే అవకాశంలేదు" అన్నారుట. నభాంతంలో వెంకటాస్త్రిగారి ఆశీర్వచనముండటం సర్వహేమాన్యం వెండిపాన్నుల బొబ్బిలి పాడుంకాయ. చేతిలో ' నీర్కావిపటిన తడికొల్లాయిగుడ్డ, పొన్నుకర్రతో నిలబడి ఇలా అన్నారు "మా లక్ష్మికాంతానీకి నేనేదన్నా పద్యాలు వ్రాయటం నేర్పితే వేర్పానేమో గాని, నేను కారణం కాకపోయినా అతను కవికాగలడు. నా దగ్గర కవిత్వాభ్యాసం చేసినవాళ్ళు కవులే అవుతారు. కాని ఈవిధంగా కార్యకారణభావాన్న కుదిర్చి 'జడిమెంటు' చెప్పే అధికారం కలవాళ్ళులేరు. ఇటూ అటూ కూడ ఉత్తమాధీకారం కలవాడు మా లక్ష్మీకాంతం" అని వారీదగర ఉండే శాలువల్లో ఒకదానిని తెప్పించి లక్ష్మీకాంతం గారికి ఆకపూర్వకంగా నత్కారీం చేూరట. ఆ కౌలువాని వాడుకోక దేవతార్చన వలెనే పూజించుకొనేవారట. ఈ విషయం స్వయంగా లక్ష్మీకాంతంగారే నాతో చెప్పారు. జ లక్ష్మీకాంతంగారి ప్రతిభ బహు విలక్షణంగా ఉండేది. సంస్కృతాంధ్ర కావ్యాలలో ఉన్న అపూర్వ సౌందర్యాన్ని సమిాక్షించే తీరు అద్భుతంగా ఉండేది. ఒకపారి సత్యనారాయణగారు, జమ్మలమడక మాధవ రామశర్మగారు, యస్వి జోఅరావు గారు. నేనూ సత్యనారాయణగారి సన్మానసభకు వెళ్ళి వస్తూండగా మధ్యలో కారు పరు కోరినందువల ఒక 'పెద్ద మర్రిచెట్టునీడన కూర్చున్నాము. అపుడు జోగారావు గౌరు కదిలించారు ఏమండీ" మిరు కవీసమ్రాట్టులు - ఆంధ్ర (ప్రభుత్వాస్తానకవి పరం రునారు. లక్ష్మీకాంతంగారు మాక చదివినంత చదివాహి?”, సమే చాలే శగారు కళ్ళుమూసుకు కూర్చున్నారు. నేను సత్యనారాయణ గారు పాడుం ఏటి వ్ర ఒళ్ళంతా చెవులు చేసుకొని కూర్చున్నాన్లు. అప్పుడు ఆయన పోవ టి స్‌ లుతూండే వక్కపలుకును ఉమిసి, "జోగారావూ ఇప్పుడు ఉన్న నే బ్ర ష్‌ డా కాల్తి బాగా చదువుకున్నావనే నాకు నమ్మకముంది. నువు జి లం పహ ఒకటి చదువుతూనే ఉంటావు. నేను ఇప్పుడు పెద్దవాణై వతగాన తున్నాను. కాని నీ కంటు నేను గొప్పవాణ్లి అనే అభిప్రాయకి ఇబట్‌ హ్రొకి కదా! నా కంకొ ఇకనంత చదివిన వాడు లక్ష్మీకాంతమంకేు._ కాదు ₹ ”ౌ! తెలుగు ప్రాఫెసరూ! లక్ష్మీకాంతమంకే మి కెవ్వరికి అరం అన్నారు దానితో జోగారావు వెలాతెలాపోయారు శ స గురుదేవులు వారిని నేను 'బాబుగారూ' అనేవాడిని. మా యిద్దరి మధ్యలో మా భోజనమెో తంతి స్రైరభయ్యగ్ధారి (ప్రసంగం ఎక్కువ నడుస్తూ ఉండేది. రాత్రి అలా టల గకూడవీ వో వారి సొందరనందం ప్రసంగం ఎత్తి; నప్పుడల్లా ముందు పద్యాలు లమ ందలించినా క్రమంగా"ఈ పద్యం నాది" అని చెప్పకుండా ౦దుకునేవారు. ఒకసారి వాఠే అన్నారు. "మన లక్ష్మీకాంతం సమ్యగ్దృష్టి
లక్ష్మీకాంతం-జ్ఞాపకాలు కలవాడు. అతని దగ్గర తిక్కనలో ఉండే మవాలక్షణముంది. తిక్కన మహాసముద్రము వలె కంటికి అందనంత దూరం కథ కనబడుతూ ఉంట ఆ కథా సముద్రాన్ని ఈదుకొని అవతలి ఒడ్డుకు వెళ్ళాలి. ఇందులో ఉంకే ఉపాఖ్యానార్ని మహాకావ్యాల వలె తీర్చాలి. తనకు దైవదత్తమైన శిల్పచాతుర్యం ఎక్కడా చెడకూడదు. ఇన్ని నియమాలతో తిక్కన అంత (గ్రంథం (వ్రాడు. అలాగే మన లక్ష్మీకాంతం సౌందరనంద కథను మాత్రమే హక బుద్దచరిత్రములో సమోక్షించి అందులో కలికితురాయి వంటి ఈ కథను లలితోచిత నీన్నివేశ చారుత్వం ఏ కొంచెం కూడా దిగజారకుండా చూచే చూపు లక్ష్మికాంతంది. అతనిది డేగ చూపు. డేగ ఎంత ఎత్తులో ఎగురుతూన్నా నేలమోద ఉండే చిన్నమాంసపుముక్కను కూడ స్పష్టంగా చూడగలదు న వెంకకేశ్వరరావుగారు ఈ విషయాలు అప్పుడప్పుడు నాతో చెప్పుతూంకే పరిస్పిన్స నేత్రకోణాలతో అప్పుడప్పుడూ కంఠంలో ఏర్పడే గాద్గద్యంతో అగి ఆగి చెప్తూంకు వారదరి అవినాభావ లక్షణం ఎంత దృఢమైనదో ఎంత పవిత్రమైనదో అని నేనాళ్చిర్యపడేవాడిని. నేను ఒకసారి వాల్తేరు వెళ్ళితేలక్ష్మీకాంతం గారు, వారి సమన లక్ష్మీనరసమ్మగారూ మరికొందరు ఎవలో కూర్చుని ఉండగా ఏమయ్యా ఏవ న్‌ సౌందరనందమంతా అప్పగించావట, నాకు వెంకక్రుశ్వరరావు ఉంం త్‌ కో అంత చదవటానికి మా యిదరిమోద ఉండే వ్రతా? లేకపోతే ఆ కవిత్వం భీ ం శకి ఉందా?' అని నా వైపేచురుకుగా చూస్తూ అడిగారు. నాకు డ్‌ ల వేసేంది. "మి యందు నాకు అప్రీతి యేమి లేదు. కాని సొంగ అందరూ ఉన్నంత ప్రీతి మామాద లేదని చెప్పవచ్చును. ఆ సౌంద। ౦ పల మటు ముదుచేసే బిడ వంటిది. ఆ సొందరనందం చదివిన వారికి జ్‌! దులో బాగో తెలుస్తుంది" అన్నాను. "అయితే నీవు నాకు అషగించవర్దు శరభయ్యగారితో నీ కిషమొచ్చిన ఘట్టం చదివి వ్యాఖ్యానం చెయ్యి చూద్దాం తన్‌ యనరదువల కలిసీ చాలాసారూ, శీవలం వారికి వినీపించగా చాలాసార్లూ చదిఐ, చు న న్‌ నిరయంగా కొన్వోంటిని వ్యాఖ్యానించాను. నేను నా వ్యాఖ్యానం ఆం పూ )' మ ల . న్లో రు. అంతకంటు లక్ష్మీనరసమ్మ గారు లక్ష్మీకాంతం గారు తదేక మనస్కులై ఉన్నాలు. సు భాసిలు భామిని .” అనే మరింత (శ్రద్ధతో విన్నారు. "పంతము గర్వరేఖయును భా గమని జ శ వననన)ుగా నవ్వుకోవటం చాను. పద్యానికి వ్యాఖ్యానం చేస్కుంకు వారిద్దరు సను కత వొంని కూర్చి పింగళివారు చాని అరం లక్ష్మీనరసమ్మ గారు పరమవదించిన తర్వాత వా ప ఖీ వంద క 4; శుందరిని చితించాను" అనే భావం కల పద్యాలు 'వ్రాసిన పద్యాలలో"నిన్నే చూచి సుందెం౧ (ర సటు తోచింది. సరే. అప్పటి వారి నవ్వులకు వ్యాఖ్యానం చేసి చెబ్బలగ్టు " న. పంగలి వారు బెజవాడ రేడియో స్టేషన్‌లో పనిచేస్తుండగా గుడివాడ ఆంధ్ర నలందా వారు సౌందరనంద రజతోత్సవాలు జరిపారు. పింగళివారిని కాకినాడ
రసజ్జకిల్పి పార్థసారథి, కాకాని నరసింహారావూ, ఎ(రోజు మాదవాచార్యులు మొదలగు ఆప్తమిత్ర విష్యులు వెళ్ళి (బ్రతిమాలి సభకు తీసుకువచ్చారు అక్కడ వోషమేమిటంకేు సౌందరనంద కృతి సమర్పణోత్సవానికి అధ్యక్షత వహించిన యస్‌.టి జి. వరదాచార్యులు గారే ఈ రజతోత్సవ సభకు కూడా అధ్యక్షులు. అఆ వరదాచార్యులు గారు ఆ నాటి విషయాన్ని కొంత చెప్పి. ఈనాట్‌ రజతోత్సవ (ప్రసంగాన్ని చేస్తూ, వీరిద్దరూ*సూర్యచంద్రమసానివ' ఉన్నారు అని అన్నారు సన్మానాంతరం పింగళి వారు ధీరగంభీరంగా, పరమరమణీయంగానూ, సుందర సముచితము గానూ ప్రసంగించారు. దాని సారాంశమిది."జ్యోతిగ్నాస్త్రంలో ఒక యోగముంది. అది సుయోగమో దుర్యోగమో చెప్పలేము. మేమిద్దరం ఈ 'సౌందరనందం (వాశాము. మళ్ళీ ఒక కావ్యం కూడా (వ్రాయలేదు. కవులు కావ్యం వ్రాయటం వరకే పారి వంతు, అందుతో ఉచితాననుచిత ధర్మ పోషాలను, రసభావ వోషాలను చదివి గ్రహించి ఆనందించేవారు సహృదయులు, ఈ కావ్యం మిద కూడా కొగాములను గురించి వ్యాసాలు వస్తున్నాయని విన్నాను. నేను చూడలేదు. ఆ కావ్యాన్ని వ్రాసినందుకు కావ్యకర్తలమైన "మాక సన్మానం చేస్తున్నారు. ఈ సన్మానం నిజంగా మాకు కాదు. ఇది సౌందరనంద్ర సరస్వతికి చేసిన సన్మానం నేను కవివైనా సన్మానాపేక్ష నాకు నచ్చనిది. 'పెదగ్గా (ఛసద్దలైన కవులే తమకు సన్మానములను చేయించండని నన్ను కోరినవారున్నాొర్య సన్మానములు చేయుట అనునది వారి అరతను బటి ఉంటుంది. మాకు ఫ్రై త ఉన్నా లేకపోయినా మా సొందరనంద కావ్యానికి రజతోత్సవం చేసినందుకు ఇ సంతోషం. కావ్యం చాలా గొప్పదని గాని, కాదని కాని నేననను. పాఠకుల యొక్త సంస్కారాన్ని బట్టి, వారి నిత్యాభ్యాసాన్ని బటి కావ్యం నచ్చటం, నచ్చకషోవ్షట్టర్త్‌ ద్రంటుంది. ఈ దృఢాభిప్రాయంతోనే సౌందరేనందం మీద వచ్చిన విమర్శలక్రు సమాధానం చెప్పదలచుకోలేదు”. వారికి వష ”టూం వారు విమర్శలకు సమాధానాలు చెప్పారు. అది పింగ్లి వారి ఆమ్మాయి పెళ్ళికి నేను వెళ్ళలేకపోయినాను. అందువల లక్షీ గారు రేపలెలో ఉన్న నాకు పద్ద ఉత్త రం"ద్రాశారు. అందులో "నేనవరీక్రి అక స్రాయను. సీకే (నాసున్నాను. నీవే ఈ వైపుకు వచ్చినప్పుడు ఒకసారి కనబడవలసిట సనో న! రోజులకు నేను వారిని దర్శించాను ఆయన చాలా సంతోష్షిం్చ
- నామాద్ర స్తు యం చేయలేకపోయినందుకు సిగ్గుపడుతున్నాను. అదీ మంచ్లో వాళందరూ ఆ పారదన శాశ్వతంగా ఉంటుంది నా వల ఉపకారం పొందిన నావల సవా ఉపకారపు తాహతను బట్టి విరోధాన్ని (పకటిస్తున్నార్న. ల్ల బఅబవోయం పొందని మా వంటివాళ్ళే నిరుషంగా స్పేహం చేస్తునారు" బాధపడ్డారు. వారి సతీమణి లక్ష్మీనరసమ్నగారు కపి, బడ కేల నను దం బాగా కృేద్దులైన పింగలివారినీమిరు ల మళ నన్ను ఆదరించింది వం! వారిని"మోరు ధర్మరాజుగా పద్యాలు ఎలా పాడేవాలో
లక్ష్మకాంతం-జ్ఞాపాలు వినాలని ఉంది" అని నేను కోరితే ఆ సాయంకాలం వారి స్నేహితుడు సంగీతవిద్వాంసుని వారింటికి తీసికొని వెల్లి ఫిడేలు మొద కక్రుతి కలిపి కమ్మగా పాడారు. పింగళి వారు నాటకంలో పద్యం చదివిన తరువాత మరి ఒకరి పద్యం సభికులకు నచ్చేది కాదు. ఎందువల్లనో కాని వారికి "కవి" అని అనిపించుకోవటం అంత ఇష్టముండేది కాదు. 'కవి' అనీగానే మామూలు దేశవాళి కవులుగా భావిస్తారేమో అని భయమో? లేకపోతే, "ఈయన కవి అయి యుండి కూడ మనమీద పద్యాలు వాయలేదా మా అని జులుం చేస్తారన్న భయమో” చెప్పలేము. కాని వారికి నవి అనిపించుకోవట మిష్టం లేదు. | లక్ష్మీకాంతం గారు చకశ్రాంకణములు లేని సహజవైష్ణవులు. మహాకృష్ణభక్తులు. గోపాలుని మాద జావళీలు వ్రాసిన భక్తశిఖామణి క్రేత్రయ్య పింగళి వారుగా జన్మించారేమో అని నేననుకుంటాను. శీగలో సాధారణంగా లక్ష్మీకాంతం గారు ఎప్పుడూ ధర్మం వైపే ఉండేవారు. సంసారంలో, మిగిలిన విషయాలతో నాకు సంబంధం లేదు గాని వారి సారస్వత జీవనం మాత్రం అప్పటికీ ఇప్పటికీ ఎప్పటికీ కూడ తళతళలాడుతూ మెరుసూనే ఉంటుంది. ఎంతమంది ప్రాఫెసర్హు లేరు కాని "తెలుగులో ప్రొాఫెసరంట పింగళి లక్ష్మీకాంతం" అనే ప్రసిద్ధిని వాళి దక్కించుకున్నారు. ఎందరికో విద్యార్థులకు అన్నం పెట్టి చదువు చెప్పి అర్హతను బట్టి ఉద్యోగాలు కూడా ఇప్పించివారు. ఈ వఎషయంలో ఈ దంపతులిద్దరో ఎందరెందరికో ఆదర్శవైనభారు. తలిదండ్రులు చేసిన నత్కార్యముల ఫలం వారి బిడ్డలను రక్షిస్తుంది అనే ఆర్యోక్తి వీరి విషయంలో వీరి బిడ్డల విషయంలో సత్యమగు గాక. వారి బిడ్డలకు క్రల్యా౭ పరంపరలు కలుగు గౌతమని ఆశీర్వదిస్తూ" ్రీనివానుణ్లి కలిగించమని ప్రార్థిస్తున్నాను. థీ వత్తు గాతమోడ్ధుంళ నంభపా జయతాం ఈ / ఆంధ్ర నొరన్హులోద్దాన ముదు వంస్తో కీలాయితౌ // అతత "ఎతరుల మెప్పు కోసమై అలమటించుటయే శిల్పి హృదయములోని దౌర్చల్యము-దీని "పేరే క్తీర్తి కాంక్ష. = వింగలి లక్షీ కాంతం
రసజ్ఞల్చి పింగఖివారి పల్నాటి వీరచరిత్ర పరిష్కరణణం డా|| అక్కిరాజు రమాపతిరావు
ఈ శతాబ్ది అనేక విధాలుగా విలక్షణమైనది. ఈ శతాబ్దిలో ఇప్పటివరకు రెండు ('ప్రపంచయుద్దాలు వచ్చాయి.ఇంతలో మూడోది రాదనే ఆశించవచ్చు. అనేక వైజ్ఞానిక ప్రయోగాలు సఫలమైనాయి.మానవుడు వ్యోమగామి అయినాడు. చంద్రమండలంపై పాదం మోపాడు. అయితేనేం కొత్త వ్యాధులు వస్తున్నాయి. వచ్చాయి. పాతవి తిరగబడుతున్నాయి.
ఈ శతాబ్ది సాహిత్యానికి వస్తే ఎన్నో నూతన ధోరణులు బయలుదేరాయి. కొత సిద్ధాంతాలు వచ్చాయి. (ప్రయోగాలు రూపుదిద్దుకున్నాయి. దేశాలు భౌతికంగా దగ్గరైనాయి. మాససికంగా దూరమైనాయి.ఒకే దేశం విభక్తమైంది. విభక్ర్తదేశం ఒకటైంది.
సాహిత్యపరంగా భాషాపరంగా జానపద సాహిత్యం, భాషాశాస్త్రం ముందుకు వచ్చాయి. వీటిలో పరిశోధనలు జరిగాయి. జరుగుతున్నాయి. తెలుగుసాహిత్యం "పైన కూడా వీటన్నిటి ప్రభావం అంతో ఇంతో ఉంది. తెలుగు సాహిత్యంలో వచన (ప్రక్రియా వైవిధ్యం ఈ శతాబ్దీతోనే మొదలైంది. వచన వికాసం వేగం పుంజుకున్నది. వెనకటి శతాబ్దంలో ఇన్ని ప్రక్రియలు లేవు. ఇన్ని వచనశాఖలు లేవు.
ఈ శతాబ్ది తెలుగువచన రచనల నిర్మాతలలో శ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు ఒకరు. సాహిత్య చరిత్ర, సాహిత్య విమర్శ, సాహిత్య శాస్త్రం వీరికభిమాన విషయాలు. ఆంధ్రదేశంలో ప్రభవించిన మొదటి విశ్వవిద్యాలయంలో బహుకాలం అధ్యాపకులుగా పనిచేశారు వీరు. అందువల్ల తొలితరాల తెలుగు అధ్యాపకులంతా వీరిశిష్యులో ప్రశిష్యులో కావడం తటస్థించింది. వీరి విద్యావంశం విస్తరించింది. "వంకో ద్విథా విద్యాయా జన్మనాచ' అన్నారు పెదలు. కాబట్టి పింగళి వారి విద్యావంశం తెలుగునాట ). దోసపాదులా అల్డుకొన్నది, 0 అ స
ళా
పల్నాటి వీరచరిత్రను పదకావ్యం అన్నారు పింగళి వారు. పదకావ్యం అంటే ఏమిటో నిర్వచించారు. పదమంశ ఏమిటో నిర్వచించారు. పదానికీ పద్యానికి సండే భేదమేమిటో నిర్ణయాత్మకంగా చెప్పారు. పింగళి వారి వల పల్నాటి చరిత్రకు, ఒక సంపూర్ణ స్వరూపం ఏర్పడింది. వీరచరిత్ర సమగ్రమైన ప్రత్రూపొందించటానికి అర్థశతాబ్ది పట్టింది. అంటే అర్హశతాబి పాటు పింగళివారూ. ఆయన సహాయకులు' సూర్యారావు గారూ కృషిచేశారనీ కాదు. 1911లో మొట్ట మొదటిసారి అక్కిరాజు
వల్నాటి వీరచరిత్ర ఉమాకాంత విద్యాశేఖరుల వారు పల్నాటి వీరచరిత్రలో ప్రధాన విభాగాలైన కోడిపోరు, బాలచంద్ర యుద్ధం ప్రకటించారు. ఈ ప్రచురణకు వారు ఇంగ్లీషులోనూ తెలుగులోనూ కూడా సుదీర్ణమైన ఉపోద్దాతాలు రాశారు. (ప్రస్తావికంగా వెయ్యేళ్ళ తెలుగు సాహిత్య రీతులను మహాకవులనిపించుకొన్న పూర్వకవుల దోషాలను, ఉపజ్ఞారాహిత్యాన్ని విమర్శించారు. (ప్రసకాను ప్రసక్తంగా ఎన్నో విషయాలు ముచ్చటిస్తూ ్రీనాథుడే ఈ ద్విపద కావ్యక్తర్త అని నిశ్చయాత్మకంగా తమకు తోచిన ఉపపత్తులు చూపారు. పలనాటి విరచరిత్ర విశిష్టతను వివరించారు. తమకు ఈ చరిత్ర పట్ల ఎట్టా ఏ విధంగా ఆసక్తి ఏర్పడిందీ ప్రత్యయం కుదిరిందీ ఈ సుదీర్హపీఠికలో ప్రస్తావించారు. పలనాటి వీరచరిత్ర ఉన్న తాటాకు రాత ప్రతులకన్నా మౌఖికంగా దీనిని తరతరాలుగా పరిరక్షిస్తూ వచ్చిన పిచ్చుకుంట్లు అనే గాయక జాతివారిపైనే తాము ఆధారపడ్డామని చెప్పారు. పల్నాటి యుద్ధ స్మరణోత్సవాలు (ప్రతియేటా ఆనాటి రణరంగమైన కారెంపూడిలో ఇప్పటికీ జతుగుతాయి. కార్తీకమాసం అమావాస్యనాడు కారెంపూడిలో తిరుణాల జరుగుతుంది. అప్పుడు పల్నాటి వీరచరిత్రను గాయకులు గానం చేస్తారు. ఈ ఉత్సవాలను ఆ ప్రాంతీయులు కొలుపులు అంటారు. ఇందుకు సంబంధించిన ఒక ఆచార్యపీఠం కూడా పల్నాటిలో ఉంది. ఈ పీఠానికి ప్రవర్తకులు (బ్రావ్మాణులు కావడం వోషం. అంక పల్నాటివీరుల పట్ట అ(గ్రవర్ధాలలో కూడా భక్తిప్రపత్తులు తరతరాలుగా పాదుకొని ఉన్నాయనడానికి ఇది నిదర్శనం. ఈ పీఠాచార్యుల సహాయంతో పల్నాటి విరచరిత్ర పాఠాలను పెక్కింటిని తాము సంగ్రహించామని చెప్పారు ఉమాకాంతం గారు. సరిగ్గా ఎనఖైమూడేళ్ళ కిందట ఉమాకాంతంగారి కృషి వెలుగు చూసింది. 1911లోనే మొదటిసారి పల్నాటి వీరచరిత్ర వెలుగుచూసింది.
(గ్రీ ఉమాకాంతంగారి కన్నా అబ్బడిముబ్బడి కృషి చేయవలసి వచ్చంది 0 లక్ష్మీకాంతం గారికి. అప్పటికి కాని ఏకతారూపమైన హరిహరాద్యైతం ని ల పల్నాటి వీరచరిత్రకు. ఉమాకాంతంగారు వదిలివేసిన పల్పాటి వ న లు నన్నిటినీ సేకరించి పల్నాటివీరచరిత్రకొక సమ(గ్రత్వం న ల తారు లక్ష్మీకాంతంగారు. ఈ విధంగా ఉభయకాంతోపజ్ఞమై భావుకులకు ర న మైంది వీరచరిత్ర. ముఫ్పై సంవత్సరాలు ఈ సమగ్ర గ్రంథ ప్రకటన టి పదే గవ ప్రీతి ఏమిటో శ్రీ లక్ష్మికాంతంగారిట్టా వివరించారు. "ఒక్క వల్నా, ర కాదు
- బొబ్బిలి కథ, చిన్నమ్మ కథ, బాలనాగమ్మ కథ మొదలైన లీ థలు మా వృదయముల నుర్రూత లూగించెడివి. ఒంగోలు తాలూకా ఈతముక్కల గ్రామస్టులైన జంగాలు, శైవగాథలను రచ్చపట్టుల రాత్రిపూట పాడుచుండగా అఆ పాటలను ప్రాదుపోయెడి వరకును వినుచు ఆనందముతో ఉప్పాంగిపోయెడివారము. ఆ దినములలోనే నేను కూచిపూడి వారి నాటకములు కలాపములు పెక్కుసార్లు దర్శించుటకూడ తటస్థించినది. ఈ విధముగా అట్టిపాటల, పదముల పరిచయము
రనజ్ఞఇిల్పి అక్షరజ్ఞానము కలుగకపూర్వమే నాకు కలిగినది. నేను పెద్దవాడనై కొద్దియో గొప్పయో ప్రౌఢ సాహిత్య సంపాదనము చేసిన తరువాత కూడ నన్ను ఈ దేశికవితావాసన వీడలేదు. అట్టి నాకు డ్రీ అక్కిరాజు ఉమాకాంతముగారు సుమారు ఏబది సంత్సరముల క్రితము ప్రకటించిన పల్నాటి వీరచరిత్రయందలి బాలచంద్రుని యుద్ధకథా భాగమును చూచు భాగ్యము కలిగినది. నాటి నుండియు పల్నాటికథ యంతయు ఎవరైనను అచ్చువేసి (ప్రకటించినచో ఆంధ్రదేశమున కెంతయో ఉపకారము చేసినట్లగును కదా అని ఉవ్విళ్ళూరుచుండెడివాడను". ఇంతేకాక "దీనికొక స్వరూపమిచ్చి గ్రీ ఉమాకాంతము గారు ప్రారంభించిన పనిని పూర్తిచేసి కృతార్ణత చెందవలెననెడి ఆశ ఉద్చ్పోధకము కాగా సాహసించి. ప్రకటన భారము వహించితిని" అన్నారు వారు.
ఈ పరిష్కరణంలో పల్నాటి యుద్దం జరిగిన కాలం నిర్ణయించడంలో శ్రి లక్ష్మీకాంతంగారు ఉమాకాంతంగారి నిర్ణయాన్నే సమర్థించారు. శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరావు, స్రీ మల్లంపల్లి సోమోఖరీశర్మ్కగార్త అభిప్రాయం కూడా ఇదేనని పేర్కొన్నారు. క్రీ.శ. 11811182ల మధ్య పల్నొటియుద్ధం జరిగి ఉంటుందని సోపపత్తికంగా సమర్థంగా శ్రీ లక్ష్మికాంతంగారు ప్రతిపాదించారు.
ఈ సుదీర్ణమైన పరిష్కరణ పీఠికలో శ్రీ పింగళివారు ఎంతో స్పష్టంగా ఎన్నో అనిర్శారిత విషయాలను నిర్దారణగా మరి పూర్వపక్షానికి ఆస్కార్‌ లేకుండ్తా ప్రకటించడం వారి పరిశోధన (ప్రతిభకు పరిపక్వ వ్లోషణకు నిదర్శనంగా ఉన్నాయి.
ప్రధానమైనది శ్రీనాథుడి గ్రంథక్తర్పృత్వ విషయం. శ్రీనాథుడు ఈ పదకావ్యంలో రెండు ప్రధానమైన భాగాలకు కర్త అని పింగళివారు చూపిన ఉపపత్తులు బలంగా ను. ఉమాకాంతంగారి వాదాన్నే మరింత యుక్తియుక్తంగా తాము
పాదించామని పింగళి వారనడం సమివీతమూ యధార్హమున్నూ. ఈ విషయంలో బఎదంటి మొగమాటానిక తావీయకుండా సత్యతత్పరతమీ తమ తార్కిక ప్రతిభన్సు కాదనే వరం బ్రైవారు. కట్టమంచి వారు పలనాటి వీరచరిత్ర (శ్రీనాథకృతం పింగళివాథ్‌' ని వారు. కట్టమంచివారికి అభిమానపాడత్రులైనా, దగ్గర వారైనా బాలచం దయచ త విషయంలో శ్రి రెడ్డిగారితో ఏకీభవించలేదు. కల్పుపతిష్ట చేసిన 2 ఎర్గం స్టగాథ కర్పృకమే అని "స్త్హాన' రూపం గురించి శ్రీ పింగ్‌ళివాది ముఖ్యంగా కం ఎం దిత్యానికి ప్రాచినకావ్య పరిజ్ఞానానికి నికషోఫలంగా ఉంది. సపటగ్‌ €డాభామం అంతస్సాక్ష్యంతో పల్నాటి వీరచరిత్ర క్షరృత్వం నిర్ణయించడం, సహేతుకంగా ఉంది, భీమేశర పరా గ్‌ నుంచి కూలి త అనుకూలమెన సాక్షా నజంల్వి' వ ఏం, కాసీఖండాల నుం డా తమకు కరాటకుడనీ తశ్చిధారాలు చూపించారు పింగళివారు. అంతేకాక శ్రీనాథుడు ం' . కన్నడ దేశస్థుడని అక్కిరాజు ఉమాకాంతంగారు (ప్రతిపాదించడాన్ని లక్ష్మికాంతంగారు నిరాకరించారు కర్ణాటక భాష అంక కర్ణాట్టాలి అనీ, ప్రొఢగంభీరమైన శాత్రనిబద్ధమైన పాండిత్యస్ఫోరకమైన్‌ శైలి అని శ్రీనాథుడో ఉద్దేశమని శ్రీ పింగళివిరు
పల్నాటి వీరచరిత్ర సోపపత్తికంగా వివరించారు. సంగీత నాట్య పరిభాషానుకరణముగా చెవికియింపును మనస్సునకు "పెంపును కలిగించెడి ఒక శైలిని సృష్టించి దానినే కర్లాటభాషగా శ్రీనాథుడు పేర్కొన్నాడని పింగళివారు ప్రశంసనీయంగా సమన్వయర్‌ చూరు. బెండపూడి అన్నయ బాంధవ్యం ప్రస్ఫుటంగా కనబడుతుండగా గ్రీనాథుడు కరాటకుడు ఎట్లా అవుతాడన్న పింగలివారి ప్రశ్న అక్కిరాజు వారికి తట్టకపోవడం ఆశ్చర్యకరం. పల్నాటి వీరచరిత్రలో నీరసములు 'పేలవములు అయిన ఘట్టాలు కొన్ని ఉన్నప్పటికీ నిశితమైన భావనాశ్తక్తి, తీక్షణమైన భావావేశము, నేపథ్య శిల్పరచనా కాశలము లోకవృత్త పరిజ్ఞానం దృష్టా కూడా ఇది ప్రశస్త రచన అని పింగళివారు నిరూపించారు. ఇంకొక వేషం ఏమంట పల్నాటి వీరచరిత్ర కాలంనాటి సాంఘిక వరిస్టితులను కావ్యంలోని అంతః సాక్ష్యం ఆధారంగా వృదయంగమంగా వివరించారు పింగళివారు. ఇక ఈ పదకావ్యంలోని ఛందోవిషయాలను సమన్వయం చేయటం పింగభివారి బహుముఖ పాండిత్యానికి నిదర్శనం. అయితే పల్నాటి వీరచరిత్రలో చరిత్ర విరుద్ధములైన, అవాస్తవికములైన, జానపద గాధాసహజములైన విషయాలను కూడా పింగళివారు గుర్తించారు. పరస్పర విరుదములైన విషయాలను ప్రస్తరించారు. అభామములైన అద్భుత కాల్చనికములైన విషయాల అవాస్తవికతను శంకించారు. ప్రశ్నించారు. ఈ కథలోని పాలను, నీళ్ళను వేరుపరచటానికి ప్రయత్నించి కృతకృత్యులైనారు. ్రినాథుడికి ముందు సుమారు రెండు. శతాబ్లులుగా పిచ్చుకుంట్టు అనే గాయకజాతివారి నోళ్ళలో ఈ క్త అనేక అద్భుత సన్నిషూలు సంతరించుకొన్న విషయం గుర్తించారు. కట్టుకథ ఏది అసలు వృత్తాంతం ఏదో విడమరచి చూపారు. అత్యంత క్రిష్రమైన శాసనస్థ ఆధారాలను, రాజవంశాదికాలను సమన్వయం చేసి చూపడంలో గొప్పు (ప్రజ్ఞను వం రారు తెలుగు సాహిత్యంలో పల్నాటి వీరచరిత్రకు ఎటువంటి విశిష్టమైన గన ున్నదో గుర్తించి దాని పరిష్కరణను అత్యంత ప్రశంస్తావ్రవోగా నిర్ష1రకచార ఉక్ష్యిగళి లక్ష్మికాంతంగారు. త్ర జ్‌ తే ఆం లం భవ ౯ స , 7 సర (౬ ఉ!.0 ౬2...
౯ వింగళివారి ఇవ్వులము = వేడు మరు మ వమా షాంగన ముద్దు బిద్రలము = న్వాల్లత్మద్ధ యా. లొంగయు = తయతీయని వెలుంగుల తోట లన్‌ బంగడు బాణలన్‌ తలని వొడొద మాంధ్ర తిల్ప త్తత్త్తముల్‌
డా| ప్రసాదరాయ కులపతి
1 / | శ __ రసజంల్వి ' | ం ం జ ( / ॥ ఓ . సన ల స _ వ ॥
- యల్‌ ని... ॥ లం 1 జ న 4 నన ల , శ భా ఆ ౮ // ( | గ్ల ఎ , ర్వ, ల లే న బా లీ ల్లా ష్‌ క ప, (. శ ఊచాల్తు. వృిద్రాగలి. . బృక్సు తాంతం: