Telugu Ramayana Kalpavrukshamu Adhyathma Ramayana Prabhavamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

రావాయణ కల్చ్పవృతవు అధ్యాత్మ రావూయణ (పభొావహు కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుండి డాక్టరేటు పట్టం పాందిన సిదధ్రాంత (గంథం డాక్టర్‌ వారణాని భిక్షమయ్య ఎం. ఏ.? పిహెచ్‌. డి ఆం ధోపన్యాసకుడు చీతా విజ్ఞానాంధ ఓరియంటల్‌ దిగీ కళాశాల, నల్లగొండ

రామాయణ కల్పవృక్షము అధ్యాత్మరామాయణ (పభావము డా॥ వారణాసి భిక్షమయ్య (వథమ మ్నుదణ ॥ అ విభవ పుష్య బ॥ దశమి నై 1 ఫ్యిబవరి 1989 సగ (పతులు 1000 గింంకల : ౨27%). సర్వస్వామ్యములు ॥ (గంథకర్తవి వెలః [గంధ్రాతయ పతి - రూ.669 _ జన (పతఃచ*రూ.50 , పలు న. ల క (వతులప్ళి వ వాంటో వి. అనంతలక్ష్మి ళా" శ్రీనిలయం టా 6-8-68 క ఈ. (222౧0 కామేశ్వరరావు శాలని నల్లగొండ, 508 001 మ్నుదణ: శ్రీ రామకృష్ణ 'వింటర్స్‌ మిర్యాలగూడ, 508 207 వలల తనతతనానానావినాలు ఈ (గంథం తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంవారి ఆర్థిక సహాయంతో మ్ముదింపబడింది. నలగ తతత తతత వతు

సవుర్పణ

చిరకాలంగా +సా గుండెలో

గుడి కట్టుకోని కూర్చొని

నన్ను కదలిస్తున్న నా స్వామి

శ్రీసితారామచం (దమూర్తికి కి,పపత్తులతొా,,.

విషయ సూజుక ప్పట్‌ నివేదన (త యారూపం౦ ఆశీస్సు మము ఆభినందన చందనం ఒకటవ ఆఅ ధ్యా యము క్ష అధ్యాత్మ శరామాయణను స్వరూప న్వభావములు రెండవ అధ్యా యము క్ష ఛామాయణు కల్పవృక్షము స్వరూప న్వభావములు మూడవ ఆఅ ధ్యా యము మ! “యపళావము" దొవి స్వభావము నాలుగవ అధ్యాయ ము శ్‌? (పభావామశీలవము ఐదవ అ ధ్యా యము 72 “ఆలోచన” (దభావామశీలనము ఆరవ అధ్యా యము క్షె3కే "అనుభూతి" (వభావామశీలనము ఉపనస౦హారము క్షం ఉపయు త్త ల్‌ ౦థమసాచి 209 చింతానుణి (అమబంధము)

నివేదన అబాడ్రుప్రెాళాా

అవి 197879 రోజులు. నాలో పిహెచ్‌ డి చేయాలన్న సంకల్పం కలిగింది. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో అందుకు సంబంధించిన (పకటన పడింది. ఏ విషయాన్ని తీసికొని పిహెచ్‌.డి. చేస్తే బాగుంటుందో ? అలో చిస్తున్నాను బారతంలో శశ్రీకృష్ణపాల గూర్చి మా అన్నగారు, వారణాసి వీర వారాయణశర్మగారు అలోచిస్తున్నారు. ఆయన అప్పటివే ఉన్యోగపర్వంలో శ్రీకృష్ణపా(తను తీసికొని ఎం. ఫిల్‌. చేస ఉన్నారు. అ (యేకణకో నేమ కూడా భారతంలో 'ధర్మరాజు'ను గూ్చూ ఆలోచిస్తే మంచి -పరిశోధన కొగలదవి భావించాను అ సమయంలోనే మా బాపషమలరిది పంతంగి శవరామళర్మది. విశ్వనాథ “రామాయణ కల్పవృుతుంపై అదధ్యాళ్మ రామాయణ _పభానం' అన్న అంళాన్ని తీసుకొని సిద్ధాంత వ్యాసం (వాస్తే బాగుంటుందని, తానా విషయాన్ని అచార్య జీ. వి స్య్యంహ్మణ్యం గారి ద్వారా విని ఉన్నానని అన్నాడు. నేను స్వతవాగనే రామ భక్తి మత్తళిత్తృవృత్సిని కావడం పల్ల నాకా అంశం ఎంకో నచ్చింది. నాకొ ఛచీత్త పృత్ని కలగడానికి మా (మనత్త భర్త) మామయ్య రామడుగు రామకృష్ణయ్య గారు కార్లణమనవి చెప్పాలి. చిన్నళనంలో నేమ వారింట్లో ఉండి చదువుకున్నాను. అ కాలంలో ఆయన నా శీళ భాస్కర రామాయణం చదివించే వారు నేను శ్రాస్యంగా పద్యపలఠనం చేసేవాడణ్డి. (శోతలంతా తెగ మెచ్చుకునే వాళ్ళు, మా మామయ్య ఎంకో ఆనందించేవారు. ఆ ఫతనంలో నేను పవవళించి పోయేవాణ్ణీ అడి వెంచిలు రాడు నా గుండెలో గుడిగట్టుకొవి బార్చాని నన్ను నడిపించడం. మొదలు పెట్టాడు నాకీ అంశం వెంటనే మనస్సున చేక్కడాని కిది నేపథ్యం. అ వెంటనే మా అన్నయ్య అమోదము[న కూడా పడింది. అదార్య యం. జలశేభర రావు గారు నాపైని వార్సల్యంతో సంతకిం పెట్టాడు. అపై చళాను. అంతపరకు నేను విశ్వనాథ కల్చపృళన్ని చూసి ఎరుగను అది మొదలు కల్చవృ2న్ని "సేవించడం మొదలుపెట్టాను ఆనేక కారణాల వలన అ సంపత్సరం, ఆ తరువాతి సంవత్సరంలో కూడా నాకు ఉస్మానియాలో సీటు రాలేదు. నేను పెద్దగా నిరా చెందలేమ. సారస సొగిన్తూనే ఉన్నాను.

పూజ్య మిత్రులు డా॥ ముదిగొండ వీరభ(దయ్య గారు 'సాధన పతిః) కు వ్యాసాలు (వాన్‌ వపంసమని సలవానిచ్చి (ప్రోత్సహించారు. వరుసగా నాలుగైదు వ్యాసొలు "సాధన" లోనూ మరకొన్ని ఇశర ప్యతికలలోను, నా వ్యాసాలు అచ్చు కానడం జరిగింది. కొంచెం ధైర్యంగానే 148! లో కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయానికి ఇడే అంశంలో అపై చేశాను నా సాధన ఫలించింది రామాము(గహం వలన నాప పిహబ్‌ డి. లో సీటు వచ్చింది.

అధికారికంగా డా॥ అనుమాండ్ల భూమయ్య గారిని నాకు పర్యవేక్షకుటగా నియమించారు. ఆయన్ను నేసప్పుడే చూడదం మొదటిసారే ఆయన నన్నెంకో అదరించారు ఆ తరువాత అవిచ్చన్నంగా సాగిన నా పరిశోధనకు ఆయనే ఆధార కేం ఆయన సహృదయుడ, సుసుదై న సక్యవేక్షకుడు. ఆయన నా కోసం ఎంతి (శమించాడో మాటల్లో చెప్పలేసు ఆ బుణం నేను తీర్చగలిగింది కొదు.

రాహాయణ కల్పవృక్షం మీన అధ్యాత్మ రామాయణ (చలాసం ఉండడ 'మేమీట్‌ ? వాల్మీకీ మమైన రామకథను అనేక విధాలుగా వ్యాఖ్యానించిన, సంస్కృత కొన్యనాటకొల కన్నా, ఇందున్న ఏశేష మేమిటి? ఈ అధ్యాత్మ రామాయణం 'ఛాసిన వారెనరు అర్వాచీమలా (పాచీమలా।ః మొదలైన (వళ్నులను నేను పండితుల నుండి ఎదురో(జనలసి వచ్చింది. పీని కగ్నింటికి నా “ధీగిస్‌' లో సమా ధానం కనిపించడు.

అధ్యాల్మ రామాయణం (దిహ్మండ శరాణాంళర్షతం. (ఆహ్మాండప్పరాణం వ్యాసుని చేళి (వాయబడ్డ పృరాణాలల్లో ప్రాచీనమైంది, ఈ కారణంగా. అధ్యాత్మ లాహమాయణం వ్యాస్యపోకృమని చెప్పడం ఆనావెగా పస్తున్నది. ఆలాగే ఇది విశ్వామి(త (పోక్తమన్న వాదం కూడ పండితుల్లో బలంగానే స్పంది. వాల్మీకియే చెప్పాడని మరి కొందం౮టున్నాటు, (దిహ్మాండవురాజాంళగ్లతం కాబట్టి వాళ్టస (పోక్కమన్న సాటశే, పండితలోకంలో ఎక్కువ విలువ చేకూరింది. వేనువరి శోధనకు ఆధారంగా "పెట్టుకొన్న (పతి, మన్మథనామ సంవత్సరంతో స్పరాణపండ రామమూర్తి గారు వావ్యానించినట్టిది. అందులో ఆధ్యాళత్మ రామాయణం వ్యాస (పోక్తిమనే ఉంది. ఈ కాంణాల పల్ల నేను అధ్యాళ్మ రామాయణాన్ని, రామకధమ లిక్తి రసభరితంగా వ్యాక్యానించిన మొదటి (గంథంగా విశ్వపించాను. ఆ విశ్వాసం వల్ల సూటిగా ఆధ్యాత్మ రామాయణాన్ని ఆధారంగా పెట్టుకొని కీల్వప్ఫేక్షంపై తాని పభాసం ఏపాటినో? తేల్చి చూపడానికి, నా సిద్ధాంత వ్యానంలో (పయ త్నించాను అధ్యాత్య్మరామాయణ మాహాల్మ్య్య్యంలో

ఉ శ్రీరామ గీతామావాత్య్యం కృత్స్నం జానాతి శంకర ॥ శ చరం గిరిజాజేతి తదరం వేద్య హం మునే” న! అటి |! అణ ళ్‌ పలికి జి అని (బహ్మ, నారదునిళో పలికినట్లు ఒక ళ్లోకం ఉన్నది. విశ్వనాథ కల్పవృవే అవతారికలో కూడా సరిగా ఈ అర్షాన్నిచ్చే పద్యం ఉంది. ళల ఖ ౪ పాన్స నెబంగు బహ్మః సగపాలును మా్యతమెలుంగు బార్వతీ 'దేవియు, సీవెబుంగుదువు కేల్లము రామ మహత్తు కృత్స మా ళా అనీ జేపున శేసు నీ యమమతిం౨డి నంకిత మిత్తు జాసకీ డేవి మనోహరుండు రఘుదేవని సాధి 8థా (ప్రపంచనున్‌. ” ఇందుపల్ల విశ్వనాథ అధ్యాక్యరాహాయణ పఠనం పిల్ల పొందిన అనుభనం తోనే ఈన కల్పవృళ్లాన్ని భక్నిరశ భరలం జేయగలిగాదన్న, వా (పతిపాదితాంళావికి (గంఠతస్తమైన అవారం దొరికినట్లయుంది. అ అధారంకో పరిళోధన చేసామ. ఫలిలాన్ని పరిళభలముందుంచాను. ౨: అంశొలన్నీ నా పరిశోధనకు [పొణభూతము లై నవి. అందుకే ఇంత చెస్పకోనలపి వచ్చింది. యూ శః నా పర్యశనకు న్ఫూర్తినిచ్చిన మహానుభాపల్లోో ఆచార్య అాజటీ ళ్‌ జి. ఏ సు(బహ్మణ్యం గారిని, ఆచార్య కోవెల సుుపసన్న గారిని. డా కోవెల సంపత్కుషారాచార్యులను, అబార్య శేతవరప రామకోటి శాన్హి గారిని, డాః॥ వారణాసీ వీరనారాయణళర్మగారిని, డా॥ ముదిగొండ వీరభ్షదయ్యగారిని, చి॥ పంతంగి శివరామశర్మమ, మృతుడు ఆర్‌. వి రాజారాపుగారిని (పత్వేకించి స్మరింపవిలసి ఉండి, వీరంతా నాపట్ల (ప్రదర్శించిన అవ్యాజమైన అమలాగానికి సదా కృళజాణ్‌. క్‌ణు నేనీ పరిళభోదనలో అడుగుపెట్లడానికి సహృదియంళో అసునతించిన మా గీతావిజ్ఞానాయ్యధ కళాశాల యాజమాన్యాన్ని నురువలేను. వాతి ఆదరానికి ఎంతో కృిళజులి వాడా ఈ పరిశోధన ఆసాంతం న్యకమంగా సాగడానికి, సహనంతో నహ కరించిన సొజన్యమూర్తి నా ఆర్షాంగి చి॥ల॥సౌ॥ అనంతలక్ష్మి బుణం సూటల్లో జాతీ ఛి న! తీరేవి కాదు.

సిద్దాంత వ్యాస శుద్ధ (పతిని. అందంగా పిద్దం చేసిన గురుస్నకుడు 0

చి॥ రాంబాబును అన్యుగహింవ మని నారాముణ్ణి కోరడం తప్ప ఏమివ్యగలమ.

మా చిరంజీవి కృష్ణవేణి నా ఈ వ్యాసంగంలో పాల్గొని అందించిన సహ కొరానికి అభ్యుదయ పరంపరాభివృది నాందునట్లు అశీర్వదించడమే నేము

లభి లా

జీతగరలిగింది

నా సీదా స పతికి మఖప(తాన్ని ముచ్చు న

సి్ధా ంతవ్యాస లివిత్మపతికి ముఖప(తాన్ని ముచ్చటగా చిత్రించి యిచ్చి మిికుల నాగార్జునరావు గారికి అచ్చు్యపతికి కిసరుపేజీని అందంగా తయారు చేసి ఇచ్చిన మ్మీళులు నాగార్హున రామమూర్తి గారికి ఎంతో కృతజ్రాణి, న! తావాల్‌ కాణి

రః పరిళోధన వ్యాసాన్ని అమోదించిన పూజ్యులు అచార్య జి ఏ. నుుబహ్మణ్యం గావ్‌కి. ( కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్‌), (శ్రీమతి మలయవాపిని గారికి (ఆంధ విశ్వవిద్యాలయం, వార్తేరు, విశాఖహ్టణం) మనః పూర్వకంగా సనహస్కరిస్తు న్నామ.

నేను కోరిందే తడవుగా నా పిద్దాంత వ్యాసానికి తమ అమూల్యమైన అలి (పాచూలను (వాసి పంపిన "పెద్దలకు నమస్సుమాంజలి ఘటిస్తున్నామ. (గ్రంథాన్ని అందంగా అచ్చువేసిన (శ్రీ నూలూరి ₹వసు[బ్రహ్మణ్యం (శ్రీ రామకృష్ణ (పింటర్చ్‌ మిర్యాలగూడ గారికి అజన్మాంతం బుణపడి ఉంటాము ఆయస నాకు ఆప్తుడు సహాధ్యాయి, సహృదయుడు

ఈ (గంథ రచన భపకరించిన ఆయా (ంథకర్త లకు, వ్యాస రచయితలకు (గ౦థాలయాలకు క్ఫ్‌కిజ్ఞతలు తెలుసకుంటున్నాను. (వత్వ్యేకించి మా పరఠరిళోధక మండలి (పేరణ ఈ కార్యసాధివ కంళటికి వెన్నుదన్ను.

ఇంతేకాదు ఇంకా అద్భశ్యహపంలో అకాళంలో విహరించే రసభావడేవళా రూపమైన పలుకులడేవి పరివారానికింశిటికీ సవినయంగా సొగిలపడుతున్నాను. విభవనామ సంవత్సర భపదీయడు ౧ సృస్యు బ॥ పంచమి గురువారం డా! వారణాసి భిక్రమ య్యుశర్మ శేద 28.1108.

డా॥ అనుమాంత్తభూమ యు *'హీ5ణ్మయి" ఎం. ఏ,, పిహెచ్‌.డి. 6_1008,2.1.2 విద్యారణ్యపృరి, వరంగలు = 608 000

లగి తేద. 80.1080

ఆక ఆవ (త యాూారూపం౦

భిక్షమయ్య గాడ "రామాయణ కల్పవృక్షం పై అధ్యాత్మ రామాయణ (వభావ' మన్న విషయాన్ని పరిశోధన కెమ్నుళున్నారు, విషయం ఎంపిక గురించి ఎవరెన్ని భయాందోళనలు కలిగించినా అవి ఆయన దీక్షను దృఢకరం చేయటాని'కే ఉపకరించాయి. ఆయన దీష ఫలించిం౧.

'డేశాన్ని అంగ్లే యట ళన అవీనం. జేసుకొని ఇక్కడి పజల మీద తమ (పఠావం చూపారు ఆకృతి సారించి. ఆలోచనా మారింది. మారండి భారతీయుల అత్మ ఈ; దేశంలో "వేదాలు ఉపనిషట్ట లు ఉన్నాయి. పురాణా లున్నాయి. భారత రాహాయణా లున్నాయి. భాగవత ముందీ, ఇవి (పజల మనో భావాల్లో లీనమై ఉన్నాయి, ఆత్మమై హప్ఫన్నాయి. ఆయా (గంథాలు ఆయా కాలాల్లో హారిన

య్‌ న! పరిస్థితుల కనుగుణంగా పలుపురు కవుల చేత జాతిని జాగృతం చేయటానికై రచింప బడుతూనే ఉన్నాయి. రామాయణాన్ని వాల్మీకి రాసినప్పటి నుంచి ఆ కథ అనంతర కాలంలో పలువురు కవులకత పలుభాషల్లో అనేక ప్యక్రియల్లో రాయబడుతూనే ఉంది. తెలుగులో రామాయణాలు అనేకం వచ్చాయి. రామాయణం ఏ కొలంలో వచ్చినా ఆది తగిన కీరినీ పొందుతూనే ఉంది. ఈ ఆధునిక కాలంలో విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి రామాయణ కిల్చనృతృం వచ్చింది

వాల్మీకి రామాయణం శఈరువాళ వెలువడిన అధ్యాత్మ రామాయణం జాలి (పజలను భకివారం ద్వారా అధ్యాత్మిక భూమికలకు నడిపింది. ఖభకి రసమగ్నులను

క అటి జేసింది. జాతి (పజలమ ఒక్కటిగా విలుపటానికి ఈ భక్తి రసభావన ఒక (ప్రధా నాంశ మయింది. (భాగవత సంప్రదాయం ఈ మారంలో సర్వోత్క్యృష్టమె ళ చిట వెలిగింది.) విశ్వనాధ తన రామాయణ కల్పవృక్షంలోను భక్తిరసభావనకు తగిన ప్రారాన్యా న్నిచ్చాడు. ఉపాభ్యానాల్లో ఆయా సన్నివేశాల్లో రామని పరమేళ్వ రకఠ్వాన్ని స్ఫురింపదేళాడు.

భిక్షమయ్య గాప అధ్యాత్మరామాయణ (వభావం కల్పవృక్షం మిద ఏ 'మేీఠ కుంటిని నిర్ణయించటానికి ఆక్కతి ఆలోచన, అనుభూతులను పరిగణనలోకి తీసు కున్నాళు,. భౌతిక సపంచాన్ని దాటి పైకి _ మనోవీధులమ దాటి అధ్యాత్మ భూమి కలవై పు జీవుడు తన దృష్టిని సారించవలనన్నది ఇందలి ఉద్దేశం. మానవ ధర్మాన్ని, భక్తిని (ప్రబోధించే రామాయణ (గ్రంథాన్ని విమర్శించటాని కిది సలిబైన పద్ధతి. కవిత్వంలో (పధానమైన అంశాలు రచన, వస్తువు, భావం. రాళ్ళపల్లి ఆనంశికృష్ణశర్మ గారు కాన్యకళాదృక్పఠతంతో రచనా వస్తు కళలను పేర్కొని “*బభానమైన కిళాంగము భావము; దానికి వస్తువుమః ఈ రెంటికి రచనయు వళారీనములటగా మండవలెను. అదే ఉత్తమ కళ” అన్నారు... కవిత్వ (పయోజ నార్లో రసానందం (పదానమైంది. భావం ఈ రనసకళ్ష్యలోనిది' కాబట్టి భానమే (పరానమైందిగా చెప్పబడింది. రసకక్ష్యకు చెందిన భావం" అమభూతికి సంబం ధించింది, భావానికి [కింది మెట్లు వరుసగా వస్తు, రచనలు. భావం అమభూతికి సంబంధించింది కొగాంపెస్తువు ఆలోచనకు, రచన అకృతికి సంబంధించినవి, ఆకృతి, ఆలోచన ఆమభూతి శ మూడింటిని [క్రమంగా భూ, మనో, అధ్యాళ్మ భూమికి లకు సంబంధించిన ప్రతీకలుగా పేర్కొాసపద్చు. ఇట్టి అపగాహనతో కూడింది భిక్షమయ్య గారి ౨ విమర్శన రీతి మొట్టయివట ఆనందవర్ధనుడు తెలిపిన పపతిబింజాకా ర, ఆలేవ్యాకార, 'దేహ్యాంతర తుల్య- నంవాదాలమ ఆధారం. చేసుకొని రచనా, పస్తు: భావాలమ దృష్టి యందిడుకొని భూ, మనో, అధ్యాత్మిక భూమికలను లక్ష్యంగా చేసుకొని అకృతి, అలోచన, అమభూతి అని విభజన చేసుకొని భిక్షమయ్య గారు ఈ విమర్శ (ంథాన్ని రచించారు. కఠిన. (సన్నివేశాలను, వర్ణనలమ), కేవలం భౌతిక దృష్టితో కౌటండ్క దాని అంతస్తశ్వాన్ని వట్లుక'వాలన్న దృష్టికోనే రచన సాగండి పారమార్థిక కౌవ్యాల నషశీలించడానికి తగివ దృకిథ మిది. ఇట్టి విమర్శ (గంఖాన్ని వెలయించిన మృతుడు డా॥ః వారణావి భిక్షమయ్య గారు అభినందవీయులు, సం/._ డ॥ అనుమౌ౦డ్ణ భూమయ్య

అలి ఆశీస్సువుము. అణాలు ధా ఉదననానానానా

బుషితుల్యుదై న కవి కలమునుండి జాలువారిన రామభక్తి రసదృతి, కల్ప

వృక్షకృతి. బహుజన్మకృత పషణ్యసంవేద్యమగు రామ మహత్తును (ప్రవచించు ఇవాన్‌

విశ్వనాథ వాష్సధారసమహత్తును. వివేచించుట సుకరమైన ఫవిశాదు. పదార్ధము మండి పరమార్థమును విశ్లేషించి. కవిహృదయము నెజింగి కొవ్యపరమార్థమిడి యని నిర్దారంచుట కివళ్యమైన సాభనము, సద్విమర్శ, దానికి కవియెడ గల యశి మాన(పత్యయములు న్ఫూర్తికారుమిలి. వివేచన యాధారవు.. నిరంతరపతి శోధనము సాధనషార్గము లక్ష్యము పరమార్జాపడోధము. _. కొస్యమునశ్రై నమ జీవితమునతై నను నిదియే పరమాపిధి.

రామాయణ కిల్పస్ఫక్షము పై నధ్యాత్మరామాయణ (నభావము కలదమను విశ్వాసమే నిశ్శ్వాసముగా (శ్రమించిన పరిశోధకుడు, డాజ వారణాసి భితమయ్య. ఆతని నికంతరపరిశ్రమఫలమే టూ సిద్ధాంతవ్యానము

ఇందు మొదట అధ్యాత్మరామాయణ స్వరూపస్వ భావము లనుశీలింపబడి నవి, అధ్యాత్య్మరామాయణ మొక విశిష్టపురాణమని సాదాఠముగ నిరూపించబడినది. తరు వాత రామాయణకల్పవృక్షస్వరూప స్వభానములు వఏపేచించి, అది రామరూవ రను జామభవె క భక్యానంచ కందమైన కా వ్యేతిహాసమని తెల్లము కయబడినది.

యూ లీ స్‌ ఛి

(పభావము దాని స్వభావమును గూర్చిన చర్చలో! (కాక్పగినదృక్చథాల సమన్వయము చక్కగా సాగినది. “అవృతిః అలోచన, అనుభపను ననుమూడు విధాలుగ (వభావమును విశ్లేషించి, ఉం్రధ్య్యాత్మరాహపాయణం, కల్పసృక్షంచయెొక్క అక్ఫతిమీద ఆతిస్వల్పం గామ, అఆలోచనమీద స్వల్చంగామ, అను భవంమీద నంపూర్ణంగామ (వభావాన్ని వేసింది” లని చిర్జారంచినిప్రై నము క్లాఘనీయమైనది. రాహమాయణకల్పవృక్ష నిర్మాణములో నధ్యాత్మరామాయణను న్ఫూర్తినిచ్చిందని సొదారముగ విస్పమొనర్చి, కవిశిరోమగయైన విశ్వనాథవారి కావ్యకళావైదగ్జ్యాని

బి మా ఒ=

కిడి పన్నెబెట్టినదని చూపిన విరదు, రసలుద్ధిజనానుకంజకముగా సున్నది,

పరిశోధకుడు సూకు రన్ముడగుటచేత (పళంసావిషయమన సంయమనము పొటించితినని తలంతును. పరిశోధన సందర్భమున నతి నన్నిపాతముగ మండుట బీఠతను, అందలి విభిన్నాంశముల తీరుతెన్నులను విశవపరచుచు, పద్యపతనాను కూలరమ్యస్వరాన మా తమ్ముడు విశ్వనాధవారి రనవాపానీతరంగసంగత వీచీ పరిమళాలసందించినప్పుడెల్ల ఈన్మయుడనగువాడనగుటబేతమ్మ ఈ విషయము నిట స్మృతికి. దెచ్చుకొనుట దోషముగాదని భావించును.

కెలుగు పరిశోధనరంగమున సీ సిద్ధాంకగంథనము తనవైైన ,పక్యేకస్థాన ముష నిలుపుకొనగలదు. ఉత్తమ పరిశోధక విద్యార్థిని సాహిత్యరంగమున కందిం చీన పర్యవేక్షకులు డాః అమమాండ్ష భూమయ్యగారు శతథా ల్లాఘనీయులు. చిరంజీవి లిక్షమయ్య లేఖిని మరిన్ని వినూక్నాంశములను వెలువరించగలదని విశ సించుకు, హృదయపూర్వకముగ నాశీర్వదించుళున్నాను.

ఇట్లు డా॥ వారణాసి ఏరనారాయణశర్మ

స్టీలము ౬ గద్వాల అధ్యతులు, “పరిశోధక మండలి తేది :- 211.60 నల్లగొండ.

డాక్టర్‌ కూరెళ్ళ విఠలాచార్య సాహితీకుటీరం ఆధ్యవులు వెల్లంకి _. 608118 పాహితీ స్నేహితులు వ8.1...1089 సాహిత్య సాంవ్క్యృతీక సంస్ధ రామన్నపేట జిం నల్లగొండ అం. (వ. అభినందన చందనం

డాక్టర్‌ వారణాసి భిక్షమయ్య శర్మ గారు నా కత్యంత సన్నిహిత పాహితీ బంధువులు. వారితో కాన్న ముచ్చటిస్తే నే, నేనెన్నో ముత్యాల నేరుకుంటామ. ఇక వీర సిద్ధాంత (గంథమా వరేసరి ః విశ్వనాథుని “కల్పవృక్షంలో "అధ్యాత్మ రామా యణం' అకృతి, అలోచన, అమభవాల మీద అంచెలంచెలుగా ఎలా దర్శన మిస్తుందో సోరాహరణంగా కళ్ళకు కట్టుసట్లు చూపించారు. శర్మ గారు ఆయన గుండెల్లో గుడి కట్టుకొని కూర్చున్న రాముణ్ణీ "సేవిస్తూ ఐదు శరత్తలు ఈ సాహిత్య (క్రతువు మవా?ిష్టకో విర్వహించారు. ఈ అప్పఠూపమైన పరిశోధనా వ్యానంగ మంకా ఈ కృతిలో ఆక్షుక్షరంలో స్వాత్యంరిస్తు ౦ది.

డాక్టర్‌. కిత్ష్సమయ్య గారు ఎన్నుకున్న విషయాన్ని చెప్పిన తీరు; (పతి పాదించిన వాదాన్ని ఒప్ఫించిన తెన్ను బహుధా (వళ*ంసార్హం. వీరి (చవన్నమైన శైలి వరిళోధవా (గంథమంపేనే పారిపోయే (వస్తుత పకిగృలోకొన్ని ఈవ పిద్ధాంత (గంధాన్ని అర్యంశం చదివించడానికి నిలబెడుతుంది. అన్నుడే కదా; పరిశోధకువి ఆత్మ(వత్యయం విలదిరుకుంది. డొక్టర్‌ శర్మగారు ఈన _పయత్నంలో నంపూర్డంగా సఫలీకృతులై వారు.

కవి నమాట్టు విశ్వహలి నత్యనారాయణ గారు ఇరువ దెనిమిదేళ్ళు రచన చేసి (శ్రీమద్రామాయణ కల్చ్పవృవ్నన్ని పూ ర్తిచేషసిన సందర్భంగా (శ్రీ వేటూరి (వభాకరళాన్తి గారు “త్రీ విశ్వవార రామాయణ కల్పవృక్షం అనేక రుచులకు అలవాలమై

వుంటుందీ. ఈ రుచులు (గ్రహించడం ళాకా కష్టం. అణికీ ఆతకని రాతిముక్క, పటికబెల్లం, గూరికరాబ్ళ, ఇనుప గుగ్గిబ్గ: పంచదార, తేనె, మీగడా, (క్కు చావిమ్మం ఖర్జూర, కొబ్బరి మిళితం జేపీ లడ్డూ చేపి తినమంటే లా వుంటుందో విశ్వనాథ రామాయణ కల్పవృక్షం అలా వుంటుందన్నారు... “ఆవవంట్‌ మనహాక్తర కొవ్యాన్ని అతరశః అమశీలనాత్మకంగా పఠనం చేసే భాగ్యం డాక్టల్‌ ఫఏక్షమయ్య శర్మ గారికి దక్కింది. వీరి జీవిళం ధన్యమైంది. ఫీరి తఈషన్సు వలింభిండి. ఏరి మంచి మనస్సు పరిమళించింది. వీరిని వా నిండు మనస్స్నుకో అభినంరిస్తు న్నాను.

డాక్టర్‌. భిక్షమయ్య శర్మ గారు ఈన అస్వస్థతమ లెక్క. చేయకుండా, అహర్నిశలు, అవిశ్రాంతంగా అధ్యయనం చేసి సిద్ధపరచిన పిర్ధెంళ (గంఠమిది. ఫభోమ్మఖమైన పరిశోధన (గ్రంథమిది. ఈ ఉత్త మక్మతి అవిష్కుకఖోక్పవం మా “సాహితీ "స్నేషాతులు" సాహిత్య పాంప్కలృతిక సంస్థ శామన్నఫేట అధ్యర్యాన ఛేసుకోటోళున్నాపవి తెలుసకొమటకు సంతోషిస్తున్నాం, ఈ పగనకొశం కలి గించిన వా (ప్రియమైన నేస్తం ఈ (గంథకర్తకు నా ఎడవిస్ప ధన్యవాదోలు చెను పంటున్నామ షీ సాషాత్య పరిళోధవ వివంతడం ఇలా కొవపాగాలవి కోరు కంటున్నాను.

సంకేత పర్ణ వివరణ న

అధ్యా ఎ... అధ్యాత్మ రామాయణము

అం. ధ్వన్యా- ఎ. ఆంధ ధ్వన్యాలోకిము

ఇ. కల్చ. వృం ఎ... ఇది కల్పవృక్షము

రర _- కల్పవృక్ష రహస్యములు

తి. కొ. వూ లిక్తూన కాప్యశిల్పము

నారా. జా నా రాముడు

నా. శా. ఎ... నాట్యశాస్త్రము

భ్‌. వా... భగవ నీత

మే! ఎ మేఖల-!

రా. కల్ప. ఎ. రామాయణ కల్పవృక్షము

రాక, సొ,నసుం ఎ... రామకథ - సాయిసుధ.

రా.సు. ల. ఎ. రామాయణ సుధాలహరి

వ్‌. క. వైం -... విశ్వనాథ కవితా వై భవము

వి.శా. ప. భా. ఎట... విశ్వనాథ శారద. పథమ భాగము

వే. ప ఆ. ఇ. ఎ... వేయిపడగలు _ ఆధునిక ఇతిహాసము

న,చ, ఎ... సహృదయ చ(కము. గమనిక :- ఈ సిద్ధాంత వ్యాసంలో అనేక చోట్ల రామాయణ కల్పపృక్షం

లోని ఖండాల పేను నూచించడం జ)గింది.

రామాయఖత కల్పవృక్షం శ దాల ౪ ఇష్టి _ అవతార _ అహల్య .. ధనస్సు = కళ్యాణ ఖండములు అయోధ్య 4 అభిషేక _ (వస్థాన = మువిళాప _ పాదూ _ అనసూయ అరణ్య ॥ దశవర్ష పంచవటీ _ హోరీచ -- జటాయుః - శబరి కిష్కింధ $ నూప్పర _ గజపుష్పి _ నియమ పాలన, సమీకరణ .. అన్వేషణ సుందర పూర్వరాథ = పరరాతి _. ఉషః _దివా- సంధ్యా యుద్ద ॥ సంశయ __ కుంభకర్ణ _ ఇం(ద్రజిత్‌ _ నిస్స్పంశయ .__. ఉపసంహణ

ఒకటడ అధ్యాయము లో

అధ్యాత్మ దొవవాయుణవలం

అధు అద అద ఇ అధ్యాత్మ రామూాయమా స్వరూపము భపిభవానీ సంవాదరూదంలో వాగర్ధముల సం:టీకరణంగా (ప్రవహించిన రామరశవాహిని (బహ్మ సుఖం నుడి. వినిగ్గతమై- నారదణ్ణీ చేరి పొరాణ్‌కుడై న నూళువి బోధలో అధ్యాక్మ రామాయణమై. జగత్తులో అపళరించింది. మోక్ష పురుషార్థ సాధనోమ్మాఖంగా సాగిన ఈ ఆధ్యాత్మ రామాయణం వాల్మీకీయమైన రామకథమ ఈ తా వ్రమకాలంగా మార్చుకొని సరికొత్త రూపాన్ని నంచరించుకుంది.

అది+అ విధంగా సంఠరించుకున్న స్వరూపాన్ని గూర్చి పరిశీలింపవలసి ఉంది. అధ్యాత్మ రామాయణం చరాణుమన్న పండితుల అభిప్రాయాలు ఈ విధంగా

ఉన్నాయి.

డి రాహయణ కల్పవృక్షముప్రై పండరినాల రాహయణ కర్త అయినట్టి పండరినాథురు అధ్యాత్మ రామయ ణాన్నీ వ్యాసరచిలమని, (దిహ్మాండ పరాజాంతర్భా/ మవి, రామళ త్వాన్ని అలి వ్యక్తం చేపే పరాణమని పేర్థాని ఉన్నాడు. ! అద్యాత్మరామాయణ మాహాళ్మ్యంలో కరుణాసాగరుడై వ పరమేశ్వరుడు లోకామ(గహకొంక్షరో (పియురాలై న పార్వతికి సాంగోపాంగంగా శ్రీరామళత్త్వావ్ని సగుణవిర్షణ విరూపణం చేసి ఉపదేశించాడు. అ ఉపడేశ హపంలో సా*వన రాణంాజను అధ్యాళ్మ రాహయణం. 2 ఉబడ్ర్యాల్మిరామాయణము (బ్రహ్మాండ సరాణములోని ఒక భాగము. స్పరాణము లందు వేద్మపతిపాదితన.లైన కర్మ, ఉపాపన, జ్ఞానములు ఉపనిషత్తు లలోని భక్తి వివరింపదిడ.మ జీవిత పరమార్థము సరాణము లం డెల్ల చోట్ల విశదీకరింపదడినది కర్మకాండ కాక మిగలిన భక్తి + ఉపాసన, జ్ఞానము, విజ్ఞానము అమ నాలుగు సూర్గములమ (పతిపాదించుటకే. ఈ (గంథము విరచింపదిడినొక దని పురాణపండ రామమూర్తి చెప్పినాడు “ఆర్యాత్మ రామాయణము కౌంకాసమ్మితమైన కావ్యము కాదు మిశసమ్మీతమైన పురాణము. ఇందు రమణీయమైన కల్పనలకు, నూహలకు, ఆలంకారములకు రనభావపోపణలకు $థాకిఠన వైచి విశేషములకు శీలచ్యిత అములకు స్వభావ పరిశీలసములకు గాఢ ₹థిల బంధములకు దీర్చ వర్ణనల క్ర ముదలై న వావికి స్థానము లేదు. అయినమ హృదయావర్దకములై న ఘట్టము లిందు లేకపోలేదు.? అని డాః ధూళిపాళ (శ్రీరామమూర్తి అన్నాడు. “రామానందిని కాలం వాటి అధ్యాత్మ రామాయణం స్మార్హ అద్వ్వైళ సంపదాయాన్ని రామభక్తిఠో మేళవించి శవుణ్జ్‌ కూడా ఆ సం్యపదాయంలోకి తెచ్చి రామశిపలకు అభేదాన్ని (పతి పాదించింది”” అని డా॥ ఏ. రాఘవన్‌ సేర్కాన్నారు. “అధ్యాత్మ రామాయణ మన్ననో అది పరాణము (దిహ్మాండప్పరాణాంళ వ్గతమై మనకు ఉపలద్ధమగుచున్నది వినయాన్విళై పార్వతీడేవి గ్రీరామతత్త్వము. నెలుంగ గోరి (ప్రశ్నింపగా అ గాథను పరమశివుడామెట చెవ్చినట్లన్నది కలియాగ బారిలములైవ ముల్లోకముల గాంచి తల్లడిర్లి న నారదుడు సులభసగ వీని మండి ముక్తి లభించు మపాయ మడుగగా టబ్‌హ్మ ఇట్లు పచించెనట. మమ్మ పరమశివుడి: పార్వతికి చెప్పిన ఆధ్యాత్మ రొామాయణముమ పఠించి రామకత్వము నెరింగినచో నట్టి మిక్తి లభింప గరిదనె నట. దానివే సూతుడు సృరాణ రోరణీలో చెప్పియున్నాొ€ వి ఆచార్య వి వి. సూర్యనారాయణ చెప్పాడు. “మనదేశంలో రామాయణ కథ కంటే ఆధ్యాత్మ

3ధ్యార్మ రామాయణ (వభావము శి రామాయణ కథ (ప్రాచుర్యంలో వుంది. రామాయణం రనమార్డానికి సంబంధించింది అదర్శదృక్పథంతో నిర్మీంపబడింది. ఇందులోని ప్మాళలు అవ్నీ అదర్శపా(తలు అధ్యాత్మ రాహమాయణం (పతీకాత్మక (వవృత్తితో ఆధ్యాత్మిక దృక్పథంతో నిర్మిం బడింది. ఇందులోని రామాది పాఖళ్రలన్నీ ఆధ్యాత్మిక దృక్పృథంఠో అఆవగాహనం చేసుకోదగిన ,పతీకాత్మకి పాశలు, అందులోని రాముడు అత్మారాముడు. రాముడు

జ వట గ శ్ర? అత్మారాముడని తెలుసుకోసటమే బహ్మానంచ సిద్ధి అన్నారు అచార్య జి, వి. సు్కుబహ్మణ్యం.

అధ్యాత్మ రామాయణం రామ'ఠను (వతీకాత్మకం చేని రామళక్వ్వాన్ని భక్తి జాన హార్షాలల్లో (ప్రవచించిన పురాణమని పై న చెప్పబడిన అభి(ప్రాయాలనల్ల జ్‌ గ కా. క్‌ ర! ళ్‌ 'నేటపడుతుంది. అంతే కాదు ఇందిలో ఆద్యంతాలు వ్యాపించిన కథ ఉన్నప్పటికీ, యూబ్ధావికసులకు (ప్రాధాన్యం ఉన్నప్పటికీ, అవేవీ ఇందు [ప్రత్యక్ష పరిదృళ్య మానములు. కొకపోవటం పల్ల దీన్ని ఇతిహాన మనలేము. ఏ:నాయకత్వమే ఉన్నప్పటికీ ఇందలి కథ రస్యపధానిమై సాగరపోపటంగల్లనూ, మిగలిన కౌవ్య లక్షణాలేవీ దీనికి పట్టకపోపిటం సల్లనూ, దీన్ని కాప్యమని కూడా చెప్పటానికి పీళ్లేదు. సరాణాలకు చెప్పబడే (పథాన లక్షణాలు దీనికి చాలా వరకు నరిపోనటం వల్లి అధ్యాళ్మ రాహాటోణాగ్ని వలరాణమని చెపుటానికి అవకాశం అధికంగా ఉంది.

ళ్‌ ట్‌

సర్గాదులు వరాణానికి చెప్పబడ్డ (పధానమైన సంచలకణొలు ! అమర సింహుడు చెప్పిన ఈ పంచలక్షణాలల్లో 'నర్గ' మన్నది (ఇహ్మాండోల్చత్తిని "వతి సగం" బహ్మాదులు గపిన స్రావర జంగమాత్మకిమైన (పతిసృష్టిని 'వంశం” దేవతల శపడుల బఎహ్మరుల గో రమ కిమాస్ని "మన ంళరం' మను వకాళాని మమపుల

షల లాల అోలనాల్ను వ్‌ స్వ య

పరిపాలనా కొౌలాన్ని, “వంళామ చరితం” సూర్య చం [దొచి రాజపెంకాల్లో పుట్టిన చడ్రిపట్తల చర్యిళలను తెలియజేస్తున్నాయి? సమస్తమైన (దహ్మాండోత్పత్తికి పరమాళ్మ స్వరూపులైన సీశ్రారాములే అధారభూతులన్న విషయం అధ్యాత్మ రాసూ యణంలో “సీశారాహమాంజనేయ' సందాద రూపంగా వెలుపడ్డ “రామహృదయం” వ్యక్తం జేస్తుంది

ఆరామం విస పరం[బహ్మ సచ్చిదానంద మద్వయం

సర్వోపాధి వినిద్యక్షృం సత్తామ్యాక మగోచరం”

_ ధన్‌ ఉవానీ

శీ రాహయణ కల్పవృితృముది ట్‌. నివా జల్రసంవ్రం నిర్మలం శాంతం నిర్వికొరం నిరంజనం౦ం సర్వవ్యాపిని హౌరత్మాన౦ం స్వ్మపకొళ మకల్మ్యషంి “మాం విస్త మాలపకృతిం సర్షసెళ్యంళకారిణీం ఛి ళంథ ఈస్య సగ్నాధి బూూతేణ సృజామీవ మతం రికా (అధ్యా బా. ప. 8.82 వా) పరమాల్యము తనలో ప్రతిఫలింపడేసుకున్న పరాశకి యెన (పక్ఫితియే థతిగు యు అన్‌ స్వా జాళ్ళకమై (తిమూడ్త లమ సృష్టించకొని వారిని శ క్షి సమన్వితులుగా జేపి కల్పాంత లా! వాన్‌ టి యాతో సృష్టిస్టితిలయములకు కారణభూతురాలరై నదని చెప్పబడటం చేత అధ్యాత్మ పిపి నూ తె రాహాయణంలోని “రామహృదయం” వరాణలక్షణాలల్లో 'మొదటిదిగా చెప్పబడు ళున్న 'సర్గా' నికి సరిపోతుంది టి చంటద్రముని సంపాతివి వై తన్యవంతుణ్ణి చేయడంకోసం చేసిన 'టోధ' లో 'పంబోల్పొత్తి కమం (అధ్యా. కి. 8న. 11.49 ల్లోని చెప్పబడించి.. రాముడు లత్యణునికోనం చేసిన రామగీతాబోధలో స్థూల నూత్మ కొరణ 'శేహాలు, వాని యంవళలి అనుభవాలు, జా(గఠత్స్వప్న సుషుపులు, విశ?తె జస పాజ్జులు యిదిలన వు తొ, ఆని జ న చ శక ద్‌ యా సృష్ట కమ ఏికొసాలు (శధ్యా. ఊ ర్‌ సర్గ 8.83 ల్లో చెప్పబడ్డవి అగస్త్యుడు రామునికి వినిపించిన వానరజన్మకఠనం.(అధ్యా. ఉ. కన, 1.24 ల్లో ) అధ్యాత్మ రామాయణంలోని అహ్మయుష్కా నృష్టికనూన్ని తెచియజేస్తున్నందుసల్ల ఏీటన్నింటిని “పతిర్షం" గా చెప్పవచ్చు. అధ్యాళ్మలో చెప్పబడ్డ. వాల్మీకి చరి(్రంలో అతడు అధమ స్థాయిమండి ఆళ్యువ్నళమైన (బవ్మార్షి పదాన్ని అందుకున్న తీఠు చెప్పబడింది. (అద్యా. ఆమో. కిస. 58.78 ల్లో అగస్త్యుడు రామునికి చెప్పిన రావణుని వంశకథనంలో (దిహ్మ వంళ్మకమం ఉంది. (అధ్యా.ఉ, 1 స. 21_6) ల్లో)... అవ్యాళ్మరామాయణం (ప్రవచించిన ఈ రెండు నన్నివేళాలు దేవతల, డేవర్షుల, (౧హ్మద్దల గో్యతామ మాన్ని చెప్పే *వంశంి అన్న పరాణలక్షణంగా “పేర్కానవచ్చు.

అధ్యాత్మ రానూయణ _ప్రభొనము క్‌

సూర్యుసంశనంజాతుడై న దశరథునికి రామలక్ష్మణ భరత శ్మతుఘ్నులు కుమారులుగా జన్మించటం, రాముడే నాయకుడుగా రామకథ చెవృటంవ గి (వధానపురాణలకణాలల్లో చిపరిదై న “వంశామచరికా" న్ని అధ్యాత్మ రామా యణం (పపచించినట్ల యింది.

ఈ విధంగా (ప్రధానమైన పఫరాణవంచలక్షణాలల్లో ఒక్క మన్వంతరం తవ్చ మిగిలిన నాలుగు అధ్యాత్మరామాయణావికి సరిపోవటం పల్లి అధ్యాత్మ రామాయణాన్ని పృరాణ మనటం సమంజవం.

కస్పిరాణ లక్రణం (ఆహ్మాన్‌ (ఇహ్మార్షి థి ర్నిరూపిత మ్‌ టశుణుష్య దుద్ధి సాన్రిట్య 'సదళాస్త్రానుసారతః సర్గోఒ స్యాది విసర్గ శృ పృక్ష్‌ రల న్వంణి చ పెంళో వంభానుచరితం నుస్థా హేట రపాాశయః చళలభిర్ణ తడై ర్యుక్తం లాణ) తద్విడో విది॥ 'కేచి తృ్పంచవిధం (బహ్మాన్‌ మహదల్బ ప్యపస్థయా (శాగవత మహాష్పరాణం ౫||. ? 810 స పర్ణ విసర్గ వృత్తి, లక్ష, మన్వంతర, వంశ, పంళామచరిలళ, సంస్థ హేతు, అప్కావయాలు భాగవకం (పతిపావించిన పృరాణ దశలక్షణాలు. భాగవతం (పధాన మైన పంచ లక్షణాలరో పాటు వృత్తి, రక్ష, సంస్థ హరు, ఆపాశ్రయాలన్న మరో అయిదు సరాణ లక్షణాలను ఆవనంగా చెప్పింది భగపత్తత్త్య (పతిపాచక మైన 48 జృరాణం ఈన చళ లక్షణసూ(రాన్ని వర్యఎహ్మాసుసంధాన దృష్టితో నిష్మించింది. ((ప,అం.ప్ప, పు. 11) రామమహిమార్థ దోధనం కోసమే ఆధ్యాత్మ రామాయణం (వలళవించి ఉండటం వల్ల ఖాగవళం పవిచించిన వర (అహ్మామనంధానవృష్టి అధ్యాత్మ రామాయణ నిర్మాణం లోను ఉన్నదని చెప్పవచ్చు (శ్రీమహావిస్తుపు వేద పిరొధులమ మట్టుపెట్టడం కోనం [పతి యుగంలోమ అవత౦ిస్తుంటాడు అ అవకారకథనమే భాగవతం అదనంగా చెప్పిన *రక్షణి

5 శాసాయ్యణ కల్పవృిక్షమ్ముపై మన్న పరాణలవణం అధ్యాత్మ రానూయణంలో (బహ్మాదులంతా గోరూపంలో ఉన్న భూమాళమ మంద్రు 'పెట్టుకొవి వై కుంళానికి 'వెళ్ళి

*ధగవన్‌ రావజోనాను పౌలస్త్యతనయో మహాన్‌

రాక్షసానా మధిపతి ర్మద్ద్త వరదళ్చితః

(తిలోకీం లోకపాలాం శృ బాధతే పశ్యవొధిక ॥

మాసుషేణ మృతి స్తస్య మాయా కల్యాణ కళ్చిళా

అత స్త్వం మామషో భూత్వా జహి దేవరిపం (పభోగి

(ఆర్యా, బా 2.స 21, 22 ల్లో ) (శ్రీమన్నారాయబుజ్జి భూమిపై అవతశించి లోకానికి రాకసదాధ తొలగించమని పపార్సించారు. వాళ్ళ (పారనలమ మవ్నించి అ స్వామి రాముదడె అవతరించాడు. ఖై థి కూ

రామాయణ మంతా రాముని అవతార కిథవమే. భాగఫళతం చెప్పిన "రక్షణ" మన్న పురాణ లక్షణం దీనికి సరిపోతుంది.

“సన్గళ్చ (ఫకిసర్గశ్చు వంశో మన్వంతరాణ్‌ చ

వంశానుచరితం విప పరాణం పంచలక్షణం

ఏళ దుసప్పరాణొనాం లక్షణం చ వదు ర్చుధాః

మహతా ఇజృు సురాణొనాం లక్షణం కథియామి శే

సృష్టిశ్చాపి విన్నష్టి శృ స్ధితి ప్తేషా ఇృ పాలనమ్‌

కర్మాణాం వాసనా వార్తా మనూనా జ 'మోక్షస్య చ విరూపణం

ఉత్కర్త్వనం హరే రేప దేవానాంచ పృథక్‌ పృథక్‌

దళాదికిం లక్షణం చ మహతాం ష్షికీర్తిఈమ్‌”

(దిహ్మవై పర్తే (్రీకృాష్టజన్కలండే. 182 అధ్యా.) సృష్టి, విసృష్టి, స్టితి, జగత్చాలనం, కిర్మవాసన, మమను(_పకాశ (కమం, పళశయ వర్ణనం, మోక్షనిరూపణం, హశినామసంకీ నం, వివిధ చేవళల విశష్టగుణ కీర్తనం అన్నవి మహాషృరాణ లక్షణాలని “ిహ్మవైవర్తం” చెప్పింది. వీటిలోని సృష్టి, విసృష్టి, స్టితిః జగత్పాలనం, మమ(వ్రకాశకమం అన్నవి వరుసగా సర్గ (పశిసన్ష వంశ, వంశామచరిత, మవ్వంతరాలకు పర్యాయంగా వాడబడ్డ వే,

అధ్యాళ్మ రామాయణ (పశాపము 7 ఘి₹లిన కర్మవాసనః ష[పశయ పెర్షనం, మోతనిరూఫణం, హరినామ సంకీర్తనం వివిధ దేవతల విశిష్ట గుణ వర్ణనం అన్నవి (బ్రహ్మపై వరిం అధికరగా (తి పాడించిన పనాణ అకకొలు, ఈ లక్షణాలల్లో “కర్మవానన' “మోక్షనిరూపణ౦ి “హతిశామనంకీర్శనం” అన్నవి అధ్యాత్మ శామాయణావికి కూడా వపోతున్నవి. సంసార చకవతితులై న జీవురికు కర్మలవల్ల జన్మలు, ఆవ్మలపల్ల కర్మలు ఆకి సహజంగా సాగిపోతూ ఉంటవి ఈ జన్మకర్మల మండి జీవులను విముక్తం జేయటం కోసమే అధ్యాత్మ రామాయణం ఇవతశింపవలసి వచ్చింది. రామ పట్ట భంగాన్ని సహింపలేక కుద్ధుదై ఈత్కారకులై సవాతివి మట్టు పెట్టడానికి పిద్ద పడ్డ లక్మణస్వామికి శరీకంం యొక్క అనిత్యత్యాన్ని, భోగముల యొక్క తుద్ఫత్యాన్ని గూన్చి రానుడు బోధిస్తాడు. (ఆర్యా. అయో. శ సర్గం 18.41 ల్లో) లక్షుణుడు గుహునికి చేసిన బోధలో రాముని నవవానం కూడా- కర్మ ఫలితమవి భావిస్తే, మానవులకు కర్మల యొ గ (ప్రాబల్యం అవగళమవుతుందని తెలుప రాడు (అధ్యా అయో, = స. 1.10 ల్లో) దశరథునికి సం[కమించిన ముని శాపం, € ల్యారణం౦ంగా అళకనికి కలిగిన రామ వియోగం, అ వియోగాన్ని లరింప లేకి అతడి మరణించటం అంకా కర్మఫలమే. (ఆర్యా, అయో ? స 10_42 ల్లో అహల్య గౌతనువి చేత శప్తరాలై రాతిపలె వేల సంసత్సరాలు వడి ఉండటానికి, అమె స్వయంకృతాపరాఢజనిశ మైన కర్మఫలమే కోరణం. (అధ్యా. బా. రీ ప 824 బ్లో) చిరాధ కబంధుటు రొక్షసులుగా చూరటానికి వాళ్ళ చేసుపన్న కర్మలే కొరణం (అధ్యా, అర. 1 స, 28, 28. $ స, 1ఓ28 ట్లో) చం్యదమని సంపొతి కోసం చేసిన బోధలో జూడా కర్మల యొక్క ప్రాబల్యం జీవుల మీద ఎంత గాఢంగా ఉంటుందో సహేతుకంగా చెప్పలడింది (జధ్యా. కీ.ఠిస. 11.42 ల్లో రాముడు. కారకు చేసిన కత్త్వబోధలో మూడా కర్మల (ప్రాబల్యాన్ని గూర్చి సవిషరంగా చెప్పబడింది. (అధ్యా కి కిస. 1887 లే ౧) అధ్యాల్మ రామాయణం లోవి 88 సన్నిపశాలన్నీ “కర్మజాసన' అన్న పుళలొాణ లక్షణం [కిందికి చేరి పొయ్యవే. అధ్యాళ్మ రామాయణం. యొక్క అవళరణమే “మోక విరూవణం కోన! మన్న విషయాన్ని అధ్యాత్మ రామాళసపణనున్న అ పేరే సార్ధకం జేస్తుంది. అయి నప్పటికీ ్రంళఈంలో ఈ లక్షణం నర్వకొ 'వతిపాదింపవిడింది. రాముని చేత

॥ రాటాయణ కల్పస్ఫక్షముపై (ప్రపచింపండ్డ రామహృచయ, _ రామగీశాదుల్లోనూ, బుమలు 'ఠామళశ్వ్వాన్ని గూర్చి చేపిన బోధలోనూ జీవులకు మోక్ష నిరూపణాన్ని (పవళీంచటమే ఉంది. ఉి

మోక్ష పురుషార్థ సాఢనోమ్మభఖంగానే ఇందుభ కీ (పతిపాదింపబడింది. శబర్యాది ఘట్టాలూ, రాముడు సంచవటిలో లత్మబణునికోసం జేపిప మోక్షసాధనోపాయమూ (ఆర్యా. ఆర. శ స. 1.52 లో లంకలో 'హనుమ' రావణ నభలో రావణుని కోనం జేసిన విషస్టమాహాత్మ్యోపన్యాసమూ (అధ్యా సుం. శన, ికీ9కి శ్లో) అన్నీ కూడా మోకనిరూసణమన్న ప్పరాణ లక్షణం కిందికే చేరిపోతవి,

రాపదర్శనంకో తన్మయల్వాన్ని పొండిన బుష్యాచుల్లూ కౌసల్య అహాల్యాదులూ, గుహ శబర్యాదులూ, రామని చేతిలో చచ్చి దివ్యత్వాన్ని పొందినవాళ్ళంత్నా లక్కికో చేసిన స్తోకాలన్నీ కూడా. ' హరినామ సంకీర్తన మన్న పురాణ లక్షణానికి సిపోతవి

ఈ విధంగా అధ్యాత్న రామాయణం అమరసింహుథు చెప్పిన సరాణ లక్షణాలలో నాలింట్‌ని. ఖాగపతం చెప్పిన “రక్షణ' మ, టహ్మవెవరం చెప్పిన

ళా త మూ ఉన “కర్మవాసన, “మోక్ష నిరూపణ, “హరినామ సంకీర్వన' లన్న పురాణలక్షణాలను గిర్భీరిరించుకొని నిర్మింపబడినందువల్ల అధ్యాళ్మ రాహయణాన్ని వరాణమని నిశ్చయంగా చెప్పవచ్చునకి శేటపడింది,

అధ్యాత్మ రామాయణ స్వభావము

తత్త్వమస్‌ మొదలైన మహోవాక్యాల మనవం సల్లనూ, విధి ధ్యాసాదుల వల్లనూ సర్వోపాధులూ నశించి 'అహం (ిహ్మాస్మి" అన్న “స్యస్వరూపచ్జానం” శిలుగుకుంది. శాంతరసానుళప మన్నా, మోక్షమన్నా, అదడ్వైశానందమన్నా ఇదే. అధ్యాత్మ రామాయణంలోని రాొమహృదయ, రామగీశాదుల్లో ఈ తత్త్యమంతా సాశల్యంగా (వవచింవబడింది అధ్యాళ్ళ రాయయణంలోని రామాది పాలన్నీ (వతీకాత్మకము లై రామాఖథ ద్వారా జీవజగత్తుకు శాంత రసానుభవాన్ని కలిగిస్తాయి.

అధ్యాత్మ రామాయణ (పఠాపము | (రా సా. పు. 198) యోగిజనగమ్యమానమైన ఈ పరమోచ్చ స్టితిని సామామ్యు లకు కూడా అందించటం కోసం అధ్యాత్మ రాహయణం “భక్షి శీ “పెద్దపీట వేసిందని చెప్పవచ్చు.

రపరూపుడై న రాముడు మానవుర్లై అపళరించాడు. యోగమాయ సీకయై అవతలించింది. సీతారాములు మానవిజీవితాన్ని వేదోక్కమైన ధర్మమార్గంలో అనుభవించారు. ఆ అమభసం ద్వారా ఆత్మానందాన్ని ఏ విధంగా పొందవచ్చునో జగత్తుకు చూపింబారు. పరబహ్మస్వరూపులై న సీశారాముల కిది ఒక లీల. శామకథలోని అత్యంత (పథాన ఘట్టాలెన వట్టభంగ, సీతాపహరణాడి. ఘట్టాల్లో సీతారాములు తమకు జరుగనున్నది తెలిసియ ఒక ఖీలగా ఆమభవింటినట్లు అధ్యాత్మ రామాయణం తేటపరచింది. ఆ విధంగా అ దంపతు లిరుపురూ శళమ జీవితంలో తమకెదుర్లై న దుఃవావ్నీ, సుఖాన్నీ తమవి కౌకుండా తామతాకుమీద నీటిబొట్టానలె నిష్కామంగా అనుభవించటాన్ని పళ్యక్షంగా చూచివ లో. మంతా ఆశ్చర్యపడింది. ఈన్మయత్వంతో వారి పట్ల గాఢమైన అనుగక్తినీ. భక్తినీ పెంచుకుంది. రాముని ఆదర్శం (ఫజలకు ఆలోచన నిచ్చింది. రామువి ఉపరేశం (వజలమ ఉపాసపలను చేసింది. రాముడు వాళ్ళ గుందెల్లో గుడి కట్టుకొని కూర్చున్న ద్వైవమయ్యాడు, భక్తులకు రానువి రూపమే సర్వస్వమై కనిపించింది. అశన్మయత్వం నల్ల వాళ్ళకు భౌతికమైన వాసనలన్నీ సళించి, అలండమైన సచ్చిదానంద సందర్శనామభపం కలిగింది. శత్త్యజ్ఞాగాన్ని స్థాయీఖావంగా చేసుకున్న యోగులంకా ఏ అనండాన్ని అనుభవ కవేద్యం.. చేసుకుంటారో రామరూపరమణం పల్ల భప్తలంకా అదే ఆనందాన్ని అమభళపై కపేద్యం చేసుకున్నారు.

నగుణసూర్తిమై వచ్చిన రాముణ్ణి యోగులైన మహర్దులంతా కూడా ఆళ్యారానునిగా అెలిసి ఆ తెలివిడిళోనే పవర్సించారు రాముథలో మిగిలిపోయిన నరులు, వానరులు, ఆటవికులు, రాక్షసులు అంకా కూడా రానునిళో ఏదోరకమైన సంబంధాన్ని పెంచుకొని, యెదలో నిండిన భక్తితో కాదాత్మ్యాన్ని అమభవించారు. ఆధ్యాత్మ రానూయణనుంకా రామభక్కి మయ ప్రపంచమే. భక్తుల ఈ భక్తీపార వళ్యం వివిన్నమైన భక్తి; మార్గాల్లో పొగింది అందు నా రాక్షసులది ఒక (వక్యేక మైన మార్గం వాళ్ళు బామునితో వైరాన్ని కోరి తెచ్చుకున్నారు. చాన్నే ఒక భక్తీ

$గ రాహాయణ కల్బవృక్షముపై చయోగంగా మలచుపన్నారు. రాక్షసుల్లో అంతా ఈ విధమైనవాశ్ళే కారు. అందులో కొందరు భయ్మగస్తృలు. కొందరు భప్తల.

1. వాళ్చల్య౦:
2. కౌపల్య (అధ్యా. బా కన. 1౬2? ల్లో. “దేవదేస నమస్తేస్తు... 2$ కై:, సుమిత్ర (అధ్యాఉ.? స. 15.18 శ్లో "శ్రుత్వా రామస్య పచనం కౌసల్యా” .... “వై కేయీ చాఒపి యోగం) 4 అహళల్య (అధ్యా. వారన శి!_54 లే “ఆహో కృతార్జాస్మి =. భవభయహర మేకం) క్‌ పరకురాముడు (అధ్యా బా. ? న ౫ి_41ళ్లో. “న ఏవవిష్టుత్వం రామ .... నమోస్తు జగతోనాధి లాన్‌
3. వగిష్తుడు. (అధ్యా. అయో. 2 స. 18.28 ల్లో “త్వర్చాదపలిలం ౨] శి ధృర్వా" +. “మాం యథా మోహ”) | ళ్‌ వీ అపు ౯ శ ళ్ళ క జ్‌ హూ గ సుతీస్టుడు (అధ్యా, అర. 2 స, 22-20 ళో ఈృవ్మంతజా ష్య =. జానన్ను రామ”) శి. అగస్త్యుడు (అధ్యా అర. 8న. 18_40 ళో. 'సృషేః పాగేక ఏవాసీ ...అద్య మ సఫలం జన్మ)

ఈ మొదలై నవాళ్ళ్శంఠా రాముణ్ణి ప్యతుడుగా, శిష్యుడుగా భావించి, ఆయనతో పంబంధాన్ని పెంచుకొని ఆయన స్పర్శలో, పలుకులో, సందర్శనంలో పరవళించిపోయి యెచఠడిసిన భక్తికో అనంచాన్ని అమభవించారు. ఆ అనందాసు భవంతో రామణ్సీ దైవంగా కీరించారు. వాళ్ళ కీర వలో వాత్సల్యభ కి పరవళ్ళు

బబ ఆః అతి అట్‌ ళ్‌ న! (తొక్కింది. జగిత్తంతటికి వాత్సల్యంలోని పరమసుకుమార ప్రవృత్తిని పదో ధించింది. ఒక్క దశరథుడు ఈన కర్మఫలం పల్ల రామవియోగాన్ని పొంది తట్టు కొనలేక రాముల్జే పలవించి, పలవించి, అతడే తన నర్వస్వంగా భావించి, తమవు చాలించి, తానే రాముడయ్యాడు. గ్య వియోగ దుఃఖాన్ని (పాతిపదికగా చేసుకొని,

అధ్యాత్మ రామాయణ (ప్రభావము శ! వాత్సల్యపు పొలిమేరలు దాటి పయనించి, పృ్య్యతభావాన్ని పరమాత్మ భావంతో అబీ వీ

లయింపజసుకున్న దశరధుడు వాత్పల్యభక్తి లో పరమో న్నతుడు. 2. దాస్య౦:

క. లత్మణుడు (ఆరణ్యంలోకీ వచ్చినప్పటి నుండి చివరివరకు)

£ీ. హసుమంతుడు (అధ్యా కీ. 1న. [12.14 శో, యువాం కై 9లోక్య

శ క్‌

• జగత్సితిలయౌ నర్షం" థి టి సుం. శస 228 లో. '“అరోఒహ మాత్యంతిక ...
• రామం పరాత్మా) క. శబరి (అధ్యా. అభ 16వ. ళి_19 ల్లో. “ఈవై వాకరవం రామ .... లగ కూ కథం రామాద్యమే”)

4. నావికుడు (అధ్యా. బా.కీస 8 ల్లో “ఇ్షళయామి తవ పాదపంకజం) శ. గుహుడు (అధ్యా. అగూ 8న 1788 ల్లో. "శుక్వా రామస్య వచనం ....'గుహోఒపి రాఘవం)

శాముజ్జే. సేవించటం కోసం అయోధ్యమ, నర్వపౌఖ్యాలను తృణ[ప్రాయంగా భావించి, రామునిశో ఆపషపులప నడిచి అడవిలో నిద్రాహారాలమ వదలి, సీతా రాములను అహర్నిళలు సేవిస్తూ, 'పేవాభావాని'కే (పతీకయైై నిలిచినవాడు లక్ష్మణ స్వామీ లక్ష్మణుని 'సేపకు రామహృ్మదయం (దవించీ తత్త్వబోధామృతంగా రాముని మండి [ప్రవహించి లన్మణుణ్ల్‌ పనీతుల్తి చేపింది. రామామగవాన్ని

జ (ఓ ణి ణ అజీ ల సంపూర్షంగా పొందిన లక్ష్మణస్వామి చానుల్లో గేష్టడయ్యాడు. రొమ 'పేవకు (పతిహపంగా విలిచిన భప్పడు హమమంశుడు. రామ 'సేవకుడుగా సీఠాన్వేషణాన్ని (పారంభించి, పీవాచళ్యసంతో రాముని సమగన్వరూపాన్ని తెలుసుకొని, రావణ సభలో రాముని విష్టుళ్వాన్ని (పకటించిన పరమభక్తుడు. సీతాన్వేషణ "సేవకు ఫలంగా రాషాలింగన భాగ్యాన్ని అమభవించినవాడు. గురు "సేవాభాగ్యంవల్ల శబరికి రానుదర్శనం లభించింది. రామదర్శనం వల్ల పరమానందభరితురాలై న శబరి శామజణ్జీ సవవిధనం లైన భక్తులకో సేవించి, అ సేవలో తవ్మయురా రై, రాముణ్ణి అత్యారాముడుగా తెలుసుకొవి కీర్తించింది రామాను(గహాన్ని పొంది తరించింది.

కల్ల రామాయణ కల్చపృతుము పై రాముసి పాదాలమ భక్తితో కడిగి అయన్ను తన నొవలో నదిని దాటించి? ఆ శీవలో, అఆ దర్శనంలో తన్ను తాము మరటి, అ స్వామి కృిపవల్ల సంసార సము(దాన్నే ఆపలీలగా తరించి, జీవిళాన్ని సార్ధకం చేసుకున్న దాసుడు నావికుడు నావికునివలెనే రామణ్డి "సేవించి లద్మణుని ద్వారా రామళత్తాన్ని సాకల్యంగా శెలసుకొవి, రాదూమ్యగవోన్ని బొంది తరించి సట్టివారు గుహుడు. వీళ్ళంతా లామ "సీవలో శానూ అనుభవించిన అనందాన్ని రామజ్జీ కీర్తించటంలో వెలువళించి జగర్వుకు పంచినవాక్ళు. గ, సఖ్య౦:

1. స్ముగిపుడు (అధ్యా. కి. 1న. 70.85 లో. * తళోఒతిహర్షాత్‌ * 4 “అంగాని కే పాదరజో విమ్మిశ) ఓ విధీషణుడు (అధ్యా, యు, కిన, 2042 ల్లో, విలీకణస్తు సాష్టాంగం న యావే రామ లరాజేంద) రాళకుకిథలో స్ముగీవుడు శన అన్నయైన 'వాలి' వల్ల భార్యమ, రాజ్యభో గాన్ని కోల్పోణు, రామునితో తుల్యమైన విరహాన్ని అనుభవిస్తున్నవాడు, నై వికంగా లభించిన రామస్నీహాం స్నుగీపునికి రామునిపట్ల _ గాఢమైన అనురాగాన్ని 'పెంపొందించుకునేట్టు. చేసింది. రాముని నత్యసంధళ, శౌర్యపరా[కమాలు, సు(గీవునికి రామనియందు గొరవాన్ని, పూజ్యభావాన్ని కలిగింపజేళశాయి. అన్న మరణం వల్ల సు(గీవువికి కలిగిన థోకం శామటోఛామృతంతో కడిగి వేయబడి, రామునిపట్ల భక్తిని కలిగించింది ఆ భక్రిపల్ల రామదర్శనం ఆతనికి అత్మ నందర్శనామళవాన్ని అందించింది. ఆఅ పిదప అతని 'శేషజీవిళమంకా రామ "సీకే అంకీతమై చరితార్థమైంది. విఠీషణుణ్ణి భౌతిక దృష్టిలో చూస్తే రాజ్యభోగంకోనం పరాయివాళ్ళమ అశయించి అన్నను చంపించిన (భాతృ(దోహియని, రాజదోహియని, డేళ (దోహియని భావింపవచ్చు. అయితే ఈ భాన పై చూపువల్ల నంప్రాస్తమయ్యేదిం

ఆధ్యాత్మ రావాయణ (పళావము శేరి కొంజెం లోతుగా అలోచిస్తే విభీషణుడు చేఫీనపని ధర్మంగా తోస్తుంది, అధ్యాత్మి కంగా అలోచిస్తే జీవుడు ళసలోని కామస, రాజస గుణాల అధిక్యాన్ని ఈద్వారొ (పప్ఫద్ధమౌతున్న అసురీశ కిని అజీచి పెట్టి దై వీసంబంధమైన సాత్తిిక శక్తిలో పురుషోత్తమత్వాన్ని సాధించుకున్నట్లు తోస్తుంది, విభీషణుడు రాముణ్ణి చేరటం లోనూ, సఖ్యం చేయటంలోనూ, రావణుణ్జీ చంపించటంలోనూ, లంకొరాజ్య పట్టాభిషక్తుడు కానటంలోనూ అత్మానందస్వామాజ్యపట్టాభిషేకం కోసం ఒకి భక్తుడు పడుతున్న ఆరాటమే కనిపిస్తుంది. శ వై 5౦0:

అధ్యాత్మ రామాయణంలో రాక్షసులది వై రభక్సి, ఇది స్టూలమైన విషయం. నూక్మంగా ఆలోచిస్తే రాక్షసులంకా ఒక్క తీరువాళ్ళు కారు. విరాధుడు, కబంధుడు, శాప్టగస్తులైన గంధర్వులు. ఇాపవిముక్తి కోసం తెలిసి తెలివి రాక్షసంగా (సన ర్హించిన వాళ్ళు, రామసందర్శనం కోసం పరితపించి దాన్ని పైకి కనిపింప నివ్వ కుండా రాక్షసత్వాన్ని పైన కప్పుకొని, 'వైరంతో రాముణ్జే ఎదిరించి, ఆయన చేతిలో చచ్చి ముప్తరై నవాళ్ళు 'మారీచుడు" రాముణ్ణి నారాయణమూర్షిగా తెలిసి, రానణుని తాచరికానికి భయపడి రాముని చేతిలో మరణించటమే అంతకన్నా మేలను కొని అశని చేతిలో మరణించినట్లివాడు. వానికి మరణమం'పేనే భయం. అఆ ఠలయమే వాబ్దీ చంపింది కుంభకర్దడు, కుకుళు, కొలవేమీ, మాల్యవంతుడ, మండోదరి వీళ్ళంతా రావణుని క్షేమాన్ని కాంక్షీంచీ, కామెరి”న రొమ పరాత్పరత్వాన్ని అతనికి నివేదించుకున్నవాళ్ళు. వాళ్ళ పాఠణోధిలపల్ని రొముడు బారాయణుజేనని నిశ్చ యించుకున్న రావణుడు కామ తరించటం కోసం ఎన్నుకున్న వై రమార్గాన్ని దృథతరం చేసుకొని మరింత దీక్షకో అమసరించాడు. తనవాళ్ళసందరివీ, వాళ్ళకిష్టం ఉన్నా లేకపోయినా తన మార్గంలోనే పయవింప జేసి, రాముని చేతిలో మరణాన్ని పొంది భవసాగరాన్ని తరించాడు. తనవాళ్ళంతా తరించేట్టు కేళాడు.

1. వాలి (ఆద్యా.కి. ఓ న. 55.50 ల్లో. 'తతృృత్వా భయపంవిగ్నో” 668 "దైవం జానామి చథుషం ర్వాం”)

$ేశీ రావాయణ కిల్చవృిక్షముపై శ. 'కార (ఆద్యా కి. 8. స. 18.98 ల్లో. 'అహంకారాది సందంధో' 4. “క్షణసంగమమాతేణ)

1. వారి; మయో 20 శా భీ రాముని పట్ల క్మతుభావాన్ని కొని, మిశభావాన్ని కాని (వతేకంగా కలిగి లేకుండా, కేవలం ఈన్ను మించిన యోధుడు లేడన్న అహంభావంతో రాముని యఖశారతత్వ్వాన్ని గూర్చి తార తెలిసికొని చెప్పినా పినిపించుకోపండా, అనాలోచి ఇ అతి తంగా (ప్రవర్తించి, వీరధర్మాన్ని అశ్రయించి మరణాన్ని కొని తెచ్చుకొని, రాముని బోధానృుళంలో అభోకస్టితిని పొంది, అహాన్ని చంసకొవి, (పేమమ నింపకొని, రొమునిలో అత్మారామ సందర్శనం చేస్తూ, ఆ దివ్యానుభిసంవల్ల కలిగిన పార వశ్యంతో రాసువి సరమాత్మతల్త్వాన్ని జగత్తును చాటిచెప్పి, తాను చచ్చి రామ్రైక్యాన్ని సాధంచుకున్నాడు. ర్క, శార: రార వాలి మరణం పల్ల తామ పొందిన శోకాన్ని రాముని శత్వ్య టోధా మృతంలో పూర్తిగా కడినిపేసుకొవి పునీతమై. రామ సంచర్శనంతో ఆనందాను భవాన్ని పొందింది శేషజీవితాన్ని రామభక్తురారై గడిపింది. అవాలి మ్‌ ఈ విధంగా అధ్యాత్మ రామాయణంలోని పా(శలన్ని భక్తిలో రాముణ్ల్‌ ఆలో న ఆశ్రయించి మోైన్ని అందుపన్నట్లు అధ్యాత్మ రామాయణం బోధించింది. జగత్తుకు భక్తివల్ల ముక్తి లభిస్తుందని పవచించటమ అధ్యాత్మ రామాయణ స్వభావం. 1... శ్రీ మోతుకూరి పండరినాథ కవి $ _ శ్రీమత్పండరినాథ రామాయణము, వా, 1.40, 4! వ, అంధధ్యపదేశ్‌ (పభుత్వ సహాయమున ము(దితము,

అధ్యాత్మ రానాయణ (ప్రభావము కక్‌ పలిష్కార్హః సంపాదకుడు 1: మోతుకూరి హన్మంళరావు. మడికొండ (ప్రచురణలు వరంగల్లు జిల్లా. 1975 “లమ్మునీళు వాదలాయణు డక్థించి యట్టి రామః త్తి మధిగమీంచి, యవని దా రచించె నధ్యాళ్మ రామా యణాఖ్యమగు రాణ మతులబుద్ధి అదియను (దిహ్మాండ పరాణంబున నుత్తర ఖండంలున నుషహామహేశ్వర సంవాదమనం బరంని ౨

ర పవృరాణపండ రామమూర్తి గాశి వ్యావ్యాససహితము, అధ్యాత్మ రామా యణము. అధ్యాత్మ (పచార సంఘము, అలమూరు, తూద్చు గోదావరి. మన్మథ పనంకిము (విథిము ముదణము, అధ్యా. మహా. 18 లో. *ియామై

లా గ

గితిశ స్తస్య గూఢఠం వ్యావ్యాః వాన్‌ స్వయం, పురాణోత్త మ మధ్యాత్మ్క రామాయణ మితి స్మృతం.” సిద్ధాంత వ్యాసం తయారు చేయడానికి ఆవారంగా పెట్టుపన్న శ అధ్యాత్మ రామాయణ (పతిలో ళ్లోక సంఖ్య "పేర్కొానండు పోవటం వల్ల, ల్లోకి సంఖ్యను గుణించి వేయటం జరిగింది. మిక్కిలిగా ఆవ సుమైన డోట్ల ల్లో మొదటి. చివరి ల్లోకముల మొదళ్ళు చాయఎడినపి సిద్ధాత వ్యాసాన్నంలటిని ఈ: చృష్టికో చూడ మనవి.

తి పురాణపండ రామమూర్తి ; అధ్యాళ్మ రామాయణ పీఠిక. పృ, శ? నుండి

4. డాః ధూళిపాళ శ్రీరామమూర్తి ; “రామాయణ సుధాలహరి" “అధ్యాత్మ రామాయణను' పు, 18, 1 యువభారతి (పచురణ. 19 డిశంబరు 1876

5. 0/.౪. ౧8౦౧౭౪8౧. 700 ౧8౧౭8౧8 ₹/861/0౧ 1౧ గీ918" “006 గ8గ280౧8 1౧ 5820౧96711 ౬116621466 ౧౭౦6. 17, 5820102 గిం8ర8గ)! 1/51 ౧౪౮0119౧66 1980. “06 కిరగా20018 గి8గా౭ా8౧8'' 01౧6 110౧6 0 గొంగిడి ౧౩౧౮8." 19 8 గ౧|[౦9౦౧౧1౦81 ౪6/910౧ 0 ౭1౧౧1౬1” “౯169౧ 0౧ 1౧6 080%.9/0౪6౧6 ౦0 1౧6 "'5గ౧౧౭గ౧8" గీయ౪/8114 +120601110౧ 9౧691566 ౪110 'గ8గ8-0[08141' 01100100 “51౪78 8190 1౧10 16 8614100౧ 0 “౧8౧౩-౨౦౧8 417- 1119 16 0651 [౧౦౪౧ ౦0 1౧6 58౧9611 గితగాడ/8౧88 01097 18౧ ౪8101615.”

18 రాహాయణ కిల్చపృక్మసాపై 68. అచార్య జి. వి. సూర్యనారాయణ :; “రామాయణ సర్వస్వము అధ్యాత్మ రామాయణము ప్పి, కీ5్‌ సంస్కృత భాషా పచార సమితి 1885.

7, ఆచార్య ౫. వి. సుబహ్మణ్యం ; 'రామకథ _ సాయిసురి పు. 198

సత్యసాయి "సేవా పమీతి హైదరాబాద్‌ ఏపిల్‌ 1082,

శ “సర్గ కృ సపతిపర్గ శృ వంశో మన్వంతరాణ్‌ చ సంళశానుచరిరం చేతి లకణానాంతు పంచకిమ్‌.”

రి డా॥ జీ. వి. సుుబహ్మణ్యం ; “పథహాళధ మహాప్పరాణము స్ప. 8. "హైదఠాజాద్‌ 1978.

10, జాజజి ఏ, సుఇహ్మణ్యుం : నిడుమోలు పసూవగారి 'సాకేత సార్వభామి ఆన్న (గంభఖానికి వాపిన పీఠిక మండి స్ప. ౫||, భాషాపటీరం, వెంక'పేశ్వర కాలని, హైదరాబాద్‌ _ 29, 1077 “భక్తి మముకుపుల చేతుల్లో క్ల్‌నలిక్ష నందుకుంటుంది. జ్జానం రామాయణాన్ని పరమార్థ సొధనానికి (ప్రతీకగా భావిస్తుంది, రాముణ్ణి పరమాత్మకు (పతీకగో చెప్పతుంది. అప్పడు ధర్మం దైైపంగా మారుతుంది. ఆదర్శం అలోచనగా పరిణమిస్తుంది. ఉపడేశం ఉపాసనగా ఉన్మీలిస్తుంది ౫

అవాలి న నానా

రెండవ అధ్యాయము రామాయణ కల్పవృతమహు

ఇది అధ క స్వరూప స్వభావములు రామాయణ కల్పప్ఫక్ష స్వరూపము

• ప్రాహిత్యంలో మిగలిన ప్మక్రియలకం'పే ఇతిహాసమునకున్న స్థానం విశిష్టమైంది. దాని పరీధి సువిశాలమైంది. మహాకావ్యము ఒక జాతియొక్క అమస్యూత మైన పురోగతిలో ఏర్పడ్డ ఒక మహానంకటాన్ని ఎట్లా అధిగమించిందీ, దాని ఆత్మలక్షణం ఎలాంటిదీ, ఆ నంస్కృృతికి ననాపన్నమైన వైలక్షణ్యం ఎలాంటిదీ వివరించుతుంది. ఆయా జొతి చరిశలో పిశిష్టమైన మలుపు వచ్చినప్పు డెల్లా ఆ జాతికి ఒకానొక నూత నేతిహానం అపనరి మపుతుంది. ఇతివోసొలన్నింటి లోనూ హావవీయ చైతన్య వికాసం (ప్రధానం కావడంవల్ల వాటిలో విశ్వజసీనతా

లక్షణం (పధానంగా ఉంటుంది.

18 రాహాయణ కల్పనృకన్నుపై

భారతీయ సాహిత్యంలో రామాయణ భారతాలు రెండే (ప్రసిగ్దేతిహాసాలు. అందులోని ఇతినృత్తాలే ఆ తరువాత వచ్చిన సర్వ సాహిఠ్యానికి మూలాధారాలం'పే అతిశయోక్తి లేదు. అందువల్ల ఇతిహాసరచనకు వస్తుపులో నూతనసృష్టి అవసరం లేవనే భావించవచ్చు. (స, చ. ప. 194 కాళిదాసు తనయాగంలోని రాజులలో ఉన్న దోగలాలసతము. పోగొట్టి ఆదర్శమైన రాజ్యష్యనస్తా స్వరూపాన్ని వాళ్ళు తెటసుకొని (ప్రవర్తించేట్టు జేయటంకోసం రఘువంశ మహాకావ్యాన్ని చితించాడు. పలనోన్యుఖంగా పయనిస్తున్న జాతిలో చై చన్యాన్ని సనః (పతిష్టించటంక్‌ సం తులసీదాసు రామకథనే అధారంగా సెట్టుకొవి ్రీరానుని మర్యాదా పృదషోత్రమళ్వాన్ని (ప్రకటింపజేశాడు. కాళిదాసువై నాం తులపీదాసుకైనా వాల్మీకియే మూలసోరస్సు. ఈ ఇద్దపు ఘహారవులు కూడా వారు సారింప దలపెట్టిస లక్ష్యాన్ని జాతి గుండెల్లోకి సూటిగా తీసుకొని వెళ్ళదమే పరిమార్థంగా పెట్టుపన్నారు. అందుకే వారు నూశనేతివృ త్తంరోసం అన్వేషించకుండా రామ కథనే తీవికొని జాతిలో సామాజిక స్పర్తిదనమా? చై తన్యాన్ని కలిగించి కృత కృత్యులు కొగలిగౌరు. “ అదే విధంగా పాళ్చాత్యుల పాలనలో (యస్తతున్న భారతజాతిస్‌. భారతీయ జంవజ్యతీ చాగరకతలపట్ల- ఆసక్తులను చేప, వారిలో దాగి ఉన్న అధ్యాత్మిక చ్లైశన్యాన్ని సనరుజ్జీవింపదే యడంకొసం విశ్వనాథ సలా నారాయణగారు అధునిక కాలంలో వాల్మీకి రామగథనే ఆధారంగా చేసుకొని అధునిక జీవనంలోని డివ్యాదిప్యశ క్తుల సంఘర్షణగా “శ్రీమ్యదామాయణ కల్చవృకి మన్న మహేతిహాసాన్ని తెలుగుభాషలో విరచించారు. (స. చ. పు, 185 _ 18) ఇతిహాస స్వరూపాన్ని _భావించటానికి నైఘంటికములైన నిరుక్తలు కొంతనరకు తో్బరే అవకాశం ఉంది. "ఇతిహాసం సరావృత్త ” మ్మని అపరసింహుడూ, * ఇతిహాస ॥ ఇతిహ పాఠరంపర్యోపడేళ ఆస్తే అస్మిన్‌ ఆస ఆధారే ఘజ్‌ ధర్యార్థ కాను మోళ్లిణాం ఉపడేశ సమన్విళమ్‌ పూర్వముక్త కిథాయుక్త్యం ఇతిహాసమ్‌ (పచక్షతే ఇత్యుక్త లక్షటే సరావృత్త (పకాశ'కే భారతాది (గంథే ” అని ళజ్ట కల్చ్పదిపమూ. సేర్కోవడం వల్ల ఇతివాోసమన్నది చారి [ఈక సత్యమై ఉజ్వల ఉపడేశాత్మక మై ఉండపలెివని తేటపరతూ ఉంది. (పి. అం.పు,. ఏ. ౨) అభినపగుప్పుడు తన నాట్య శాస వ్యావ్యానంలో కర్మఫల నంబంధ స్వభామములైన ఆగమి కార్థసులను (పళ్యక్ష సరిద్యళ్య మానదులుగా

అధ్యాత్మ రామాయణ ప్రభావము [18 జేసే క్రియను ఇతిహాసమవి 'పిర్కాన్నాడు.* “ఇతిహాసం పురాపృత్త" సున్న అమర సింహువి వాక్యంలోని పత్యాన్నిగుర్నించిన భోజుడు “ఆతీకార్థ్మపాధాన్యా దితిహానః” అని చెప్పిఉవ్నాడు.క భోజువి దృష్టిలో ఇతిహాసం (ఫఢానం?ా కావ్యే తిహాసమవి, శాస్తేతివోపమని "రెండు విధవంకైన భేదాలతో చెప్పబడింది. అయన చెప్పిన కా స్తేతివోసలక్షణయ సంస్కృత భారతానికి సరిపోతుంది. వరిశేష న్యాయామసారంగా వాల్మీకి రామాయణం' కా వ్యేతిహాసమని అళిడు ఉద్దేశ్య పడి నట్లు మనం భామింపవచ్చు.* గాజశేఖరుడు ఇతిహాసాన్ని వరి(కియ, పృరాక ల్బమని రెండు విధాలుగా విభజించి పర కియమ ఏ:నాయకంగానూ, పురాకల్చాన్ని బహు నొయకంగానూ నిర్దేగంచి రాహయణ మహాభావళాలను అండు ఉదాహరణలుగా "పేర్కొాన్నాడుత ఇతిహపంలతో కాన కథ చాంళోక సత్యమైనవిగా ఉండటత, కొంత కాస్త్ర్యపవృత్తిని కరిగి ఉండటం, రేవాసుల సంబంఠాన్ని కలిగి ఉండటం, పారంపర్యమైన ఉపదేశ (మాన్ని కలిగి ఉండటం, అఆ కళాంరుములయొక్క కిర్మఫలామభనం పల్యక్ష పరిదృళ్యమానం కాపటం, ఆ కర్మాఫలాషు భసమే ఇహం మండి పరానికి చేర్చేదిగా చెప్పబడటం అన్నవి భావలీయాలంకొరకులు విభిన్న కాలాలలో భావించి వ్యక్తం చేనీన ఇతిహాస (పథాన లక్షణాలు (తి, కా. పు, 118). “ఈశాన సంపాత” పర్గాది మహాకావ్యలక్షణాలను ఈవిధంగా వర్ణించింది.

ఉ ఆ పెర్షొ న్నతున్యూనం తోంశత్సర్గాచ్చ నాధికం

నాత్యంత విస్తిఈః సర్గః (తింశలో వాన చోనరా

ద్విశర్యాధింం కార్య మళ ల్స్గస్య లక్షణ౦_ “డ్రండి” ౨|కింది నియమాలు చెప్పాడు

“స్తర్షబింధో మహాకాన్యం ఉచ్య కే తన్య లక్షణం

ఆ శీర్నమ్మాస్కియా వస్తునిద్దేలో వా పీ-ళమ్మఖం

ఇతిహాస కిథోద్భ్చూతం ఇతరద్వా సదాశ్యయం

చతుర్వర్గ ఫలో పేతం చతురోడాత్త నాయకం

నగ రార్షవ శ్రైలర్వ్తు చం [దార్కోదయ వర్ణనం

ఉద్యాన సంలకీడా మధుపాన రళోళ్సవైః

సర్వత భిన్న నృత్తాంత్రె

జ రాహాయణ కల్చవృక్షము.పై రుసీేతం లోకరంజనం :. * భారతీయ అలంకారిక విధానంగా చెప్పదిడ్త “ఇతిహాసం” పాశ్చాత్యుల “ఎపిక్‌ "కు పర్యాయ పదమేనవీ అది వాస్తవంగా మహాకావ్య శద్దవాచ్యమని శేషేం్యద చెప్పారు (నా.దే.నా.ప్ర) పు.12). పాశ్చాత్యులు ఇతిహాసాన్ని రెండు ఫిధాలుగా విభజించారు. 1అథెంటిక్‌ ఎపిక్‌. కిలిటరరీ ఎపిక్‌? ఈ కెంటికే *ప్రైమరీ. ఎపిక్‌ ౩, పెకండరీ ఎపిక్‌. అనియు ]ఎపిక్‌ అఫ్‌ (గోట్‌ ఎపిక్‌ ఆవ్‌అర్డు అనికూడా మ'కొంఠ మంది, పేర్లు పెట్టి ఉన్నారు. పీని'కే [కమంగా క్లాసికల్‌ ఎషిక్‌, లిటిరరీ ఎపిక్‌ అనికూడా "పేర్గంచరం జరిగింది. పాశ్చాత్యుల ఎపిక్‌ విభజనం- ఎపిక్‌ళు వాళ్ళు (పధానంగా చెప్పిన సుదీర్హ మైన కఠ, దిన్యలక్షణ లడీతుడైన కథానాయకుడు, ఉపాఖ్యానాలు, దై నసందింధం, మహాయాద్ధం అన్న లక్షణాలల్లో ఒక్క యుద్ధం తవ్స మిగిలినవన్నీ - ఇంచుమించుగా భారతీయా లంకారికులు చెప్పిన ఇతిహాస లక్షణాలకు సరిపోతున్నవి. భాంతీయ అఆలంకారికులు యాద్దాన్ని (పత్యేకించి చెప్పక పోయినప్పటికీ, భారతీయ (వధానేతిహాపా లైన రామాయణ, మహాభ్రారతాలల్లో యుద్దానికి తగినంత (ప్రాధాన్యం ఇవ్వబడినదనే చెప్ప వచ్చు. అందువల్ల భారతీయుల ఇతిహాసం పాళ్చాత్యుల “ఎపిక్‌”కు పర్యాయ పదమేననటం సముచితమే. కాలామగుణమైన మార్పులను పొంది విన్ఫృతిని "పెంచుకున్న ఇఠతిహాస లక్షణాలూ, కథాసూచస, సర్గదింధం, వర్ణనలన్న కాబ్య లక్షణాలూ, ఏకత అమసంధానింపబడి అధునిక కాలంలో విశ్వనాథవారి రామాయణ కల్పవృక్షం అవతరించింది. అందుచేత రామాయణ కల్పవృక్షాన్ని కౌ'మ్యేతిహాన మనటం సమంజసంగా ఉంటుంది. కథాసూచన: సాధారణంగా సంస్కృత కావ్యనాటకా లల్లో శ+ప్పనిసరిగా (పసక్తమయ్యే అశీర్నమ (స్కాయా వస్తునిర్దేశాత్మకమైన కథాసూచన కా వ్యేతిహాసాల మరో వధాన వియమమవి దండిపచనం విర్భరిస్తూ ఉంది. రామాయణ కల్చవృషంలోని మొదటి - పద్యమైన *ోశ్రీమంజూషికగొప!.. “దండి చెప్పిన ఈ లక్షణాన్ని సంపూర్ణంగా కలిగి ఉంది. 'శ్రీమంజూషిక” అం'పే చతుర్విధప్పరుషార్థములకు “పెై' వంటిదని అర్ధం.1% ఈ సెశ్లై అన్నమాటలో చతుర్విధములై న పురుషార్థ ములను ధరీంచునట్టిదియని, అ ప్పరుషార్థములను అమ హింపగలిగినదవి అర్థం

అచభ్యాళ్మ ఠరాహాయణ ప్రభావము ఖః వస్తుంది. అ పురుషార్థాలు. ఆమ్యగహింపజడటం కోసమే సీవిస్తున్నాననటం కూడా ఉంది. కోరికఆం'పే ఆళిషడ.. *స ఆశిషా (దవిణమిచ్చషానః' అన్న చమాణా న్నమనసరించి “సః పరమేశ్వరః ఆషా జగత్‌ సృజేయ ఇత్యేయః సృజేయ మిత్యేషా బధ్వా ఆషా". ఈ జగత్తును సృజింపజేయవళనన్న అశీస్సులో- కోరికలో (సోఒకామయక విహుస్స్యామ్‌ (షజాయేయతి) అవటంవల్ల ఈ పద్యం చతుర్వర్ణవలమైవ మోళైన్ని ఆశీస్పుగా కోరుకున్నరవి జేబవడుతుంది. ఈ పద్యం లోని “సేవంతు”. నన్నహాట వాచ్యంగానే చెప్పబడింది. 'సేపింతుసవటంలో శుశూషాపరమైన “నమ్యష్కియ' కనిపిస్తుంది. వాల్మీకి రామాయణంలోని “వేద వేడ్యేపరే:ంపి" అన్న శ్లోకం రాహళోజాన్ని వేదమని చెప్పంది. “్రీమంజూషిక అన్నప్పుడు కూడా వేదములకు పెఫైపంటిదన్న అర్థము పిస్తూఉప్నందున అందలి వస్తుపు లొమాయణమునని ధ్వనిస్తూతంది. ఇది విస్తువిద్దేశ మే. అంతేకాకుండా “శ్రీమంజాషక” లం'పే లక్మీసరస్వతీ గౌరులము ధరించివ (తిమూర్తుఅనియా, పరత త్త్వమనియా, గాయి మెర్మత సంప్పటియనియా, శా స్త్రయోవిశ్వమనియు “పీక్రాయాః చరితం మహత్త్రవియు, గ్రీవిద్యాపరమనియు. సూచింపదిడి ఉంది (మే_1 ్రీమం. పు. 8887) ఇది అంకా హడా వస్తునిర్దేశాన్ని సూచించేదే. ఈ విధంగా రామాయణ కల్చ్పవృతంలోవి తొలిపద్యం ఆశీర్నమస్కి్యయా వస్తు విర్దేశాత్మక మైన కథాసూచనమ అపూర్వంగా పొందుపరచి శిల్బ్చరామణీయకాన్ని పదర్శించింది. ఓ. సర్గబ౦ధ౦:

ఇతిహాస లక్షణాన్ని ఇముడ్చుకున్న మహాకొవ్యానికి సర్గ సంఖ్యా నియమం ఓక లక్షణమని ఈశానసంహిళ, చండినచనాలు ఉమ్మడిగా పేర్కొన్నవి. రామాయణ శల్పనృక్షం “దండి పచనానుపారంగా అరు కొండల ఇతిపృళత్తాగ్ని ఇస్టిమండి ఉపసంహరణందాకా ముప్పది అండాలల్లో సంవిద్తావ్రూబీరో న్‌ న్నా ఫిఫసం ఎనిమిది వర్గలమండి ముప్పదిసర్గలదాకా. ఏ స్త్రలోస్స్‌ పేరడి వీచ్చు సెన్టువ క పంహిత దండినచనాలలోని సారాంశం. దళ “ప్పిన (మన్స్‌న్‌ సరల పరిమిత్శి రాహాళొణకిల్పిసృతంలో ముప్పది అం ఇగో క్ట అందుసల్ల /

[ ్న రు న

&2 రామాయణ కల్పవృక్షము పై రామాయణ కల్పవృక్షం కా వ్యేతిహాస లతణమైన సర్గనియమావ్ని పాటించి వట్లుగనే మనం భావించవచ్చు. 8 నవరనభలు : !

మహాకావ్యలక్షణాన్ని కలిగి ఉన్న ఇతిహాసంలో వర్ణన లుండటం, అ వర్ణనలు కశ్రావస్తువును వ్య౦జంప దేయటం ఒకమహాలక్షణం. కల్పవృక్షంలో వి నర్షనలన్నీ ఈ లక్ష్య సారనకోసం చేయవఐడినట్టి వే. $1.నగరవ ర్త న౦:

రామాయణ కల్పవృక్షంలో నగరవర్షనం రెండు చోట్లలో (పమఖింగా కవిపిస్తుంది. .అందు మొదటిది అయోధ్యానగరవర్షనం. సంళానం లేక పుత్ర కామనలో తపిస్తున్న దశరథునికి ళన పరిపాలనలో ఏమైనా లోపమున్నడేమో పరిశీలించి చూచుకొనవలనని తోచింది. ఆయన ఆ పరిశీలనలో భాగంగా విశ్వ నాథ నగంవర్షనం చేశారు. వగరనుంతా పర్యటించిన దశంథునికి తన పట్టణం సర్వధర్మా లకు నిలయమైన న్వగ్గంలా కనిపించింది. అలరాజు తనపాలనలో లోపం లేదని తెలుసుకున్నాడు.(ఇష్టి. పు, 8_18) రెండవది హమమంకుతు.తొలి సారిగా లింకానగరాన్ని దర్శించినప్పుడు చేయబడిన లంకొనగరవర్ణవంలో

ఉప్ట్టన్ల్‌ స్యాళ్మ విచారణ్మశమము లే కింకేని జ్ఞానంది కా

హాదుల్‌ త్యవవులై 'వెలంగనగు జీవాకారమై కోచె లం

కాదుగ్గాంతర పట్టణంబు 'సేసుచీక ట్తందు సొధస్థలీ

ఉపాదుర్యూత వివిథత్రదీపికలచే రాజిల్లు ఛాయాళిచేగి

ఘా (౮ గ్‌ (పూర్యర్శాశ. ప, 128) 'లంకొానగరంి “మోహం భంగిమలన్నీ (పచర్శిస్తున్నట్టు కనిపించింది. (పూర్వ ఓ సము(ద్రవరనళం: న!

రాముడు ఛభర్మనిర్వహణం కోసం పంచభూళతాలల్లో (పథమ గణ్యురైన

సఫమ్ముదణి ల్‌ ఎల్‌ చేసుకోవటం కోనం చేసిన పయశత్నంలోవి భాగంగా

అధ్యాత్మ రామాయణ (పభావము న! విశ్వనాథ సము(దాన్ని వర్ణించాడు. అదే స6దర్భంలో శామునికీ ఈ4 సర్వమైన సృష్టిమీద ఉన్న పరమాధికరాన్ని వ్యక్తపరుస్తూ ఆయన పరమేశ్వర త్ర్వాన్ని ధ్వనింపజేపి, సము దుడు రామునికి లోబడి రామకార్యానికినుకూలంగా (వపర్తించి నట్లు చెప్పి విశ్వనాథ శ సముుద వర్ణనమ (పంర్యా. ప. 820876) (పరాన కథకు పరిపోషకం చేశాడు.

రి శైలవ ర్త న౦:

రామకార్యసాధనోద్యుప్త డె ధర్యకార్యనిర్వహాణోత్సాహంలో - ఉన్న హామమంతుని పదఘట్టనవల్ల మహేం్యవగిరి పొందిన విరక్తిభావం వశ్యనాథ గిరి వర్ణనంలో అత్యంత సహజింగా ళథలోని భాగంగా (అన్వేషణ.-ప, త8, శథటి చితిత మైంది. శీ మబుతువ ర్త నం;

ఈ బుతువర్ణనం కథనూ, కాలాన్నీ సూచించటట్లుగా. రామాయణ కల్చవృత్షంలోవీ అనేకి పందర్భాల్లో చేయబడింది. వసంత కాలం యజ్ఞానికి యోగ్యమైన కాలం.13 అందుకోసం కథలో (పధానంగా విర్వహపింపబడమన్న యజ్ఞాన్ని స్పష్టంగా సూచిస్తూ విశ్వనాథ రెండు పద్యాల్లో వసంత బుతువర్ణనం చేశాడు. (ఇప్పి. పు. 48, 4శ్స (కతుయత్నం (ప్రారంభమైంది. యజ్ఞాళ్వం తిరిగ వచ్చింది. మళ్ళీ వవంత ముతుసర్ణ్షనం చేయబడింది. (ఇష్టి. పు. 48) వసంత బుళతుపవు మండి పసంతబుతువు వరకు ఒక ఏడాదీ గడిచినట్లు సూచింపదిడింది, మళ్ళి వర్షీంపబడిన వపంతబుతువర్ణనం యజ్ఞారంభాన్ని సూచించేదిగా ఉంది. అవకారఖండంలో రాముని యొక్క (కమ వికాసాన్ని సూచించటం కేసం కవి పశ్శే మళ్ళీ వసంత బుతుపుము వర్డించినట్లు రినిపిస్తుంది. ఇందువల్ల వసంల బుతు అధినాథురై న మాధప్పెడే ఈ రాముడని ధ్వనింపదేయడం ఉంది. (అవతార, పు, 1.8, 107, 190, 134, 140)

లైక్‌ లరాహాయణ కల్పవృిక్షమ్ముపై జస క, (గీష్మముతుచర్లన౦: అంగటేశంలో, ద్వాదళవత్సర క్షామం వల్ల ఏర్పడిన భీళత్సమంకా విశ్వనాథ టీస్మబుకునరక్షనంలో ఎంకో సహజంగా చితిళమైంది. (ఇష్టి. పృ, జ, ణి). 8. వరబుతువరనల: యె ణ ముస్యళ్ళంగ మహర్షి అంగడేశంలో అడగుపెట్టగానే ద్వాదశ వార్షిక వ్షిమంళో వీటలువార ఉన్న పృథివి ఇలకరిళమైంది. అ మహర్షి అగమనాన్నే సర్తాగమవంగా పర్తించి విశ్వనాథ వైదిక సంస్కృతిలో డాగివున్న పరమ ఇ అణ హా కవాస్యాన్ని సుండోరంగా అవిష్కరించారు. (ఇప్టి, పు, 84 వేదాధ్యయనావికి ఆమకూలమైన కాలంగా లోగ సమయంగా రామునిలో పీతావిరహాన్ని ఉద్దీప్తపరచిప కాలంగా *'వియమపాలని అండంలో పర్షబుతువుము విశ్వనాత వైళనంగా వగ్శించారు. (నియమ. ప. 101-183) ణి "1. శరద్శృతువర్రన౦; న! శరదృ్యకువు జై ఠతదూశకు యోగ్యమైన కాలం. రాన.డ. పీకా విరహంతో చేగిపోతూ పీశాన్వేషణం కోసం ఆరాటపడుతూ సఖురైన సు(గీపుని జెగమవాన్ని (వఠతీఇైళావ తీవములైన కన్నులకో (సియమ. ప. కీ చూన్తూ ఉన్నాడు. అనపాయినిటైన సీతకోనం రానుడు వడుతున్న పదనలో ధర్మదీక్ష కవిపిస్తుంది. ఈ పందర్భాన్ని సూచిస్తూ శరదరనళ పొగింది. యుదామకూ లమేన పకృతి నో తులు చం ఓ. లక్షణనంతా విశ్వనాథ శఠద్వర్షనంలో .వ్యక్తం చేయబడింది. (వియమపాలప. వ. 81185, 88, 221.20). 7, హేమ౦35క-+శశరాలు: పాయస భక్షణంవల్ల గర్భపళులై న దశరథుని రాణులలో (కమంగా వచ్చిన మార్పులు కాలాన్ని సూచించే బుతువర్హనంలో విశ్వనాథ +ల్చీకరించారు, ఇ వ్‌

అధ్యాత్మ రాహయణ (పభాపను వ్‌

“వర్షాసమారంభ వై భవం బొలసిసం

త వియోధరాగిముల్‌ నల్లిబారె

శరదృతు ప్రారంభసపమయాన నూత్నదీ

ధీతి బద్మముఖముల తెల్ల వడియె

“హీమంత హిమపాత మేచియేచకమున్నె

యంభోజ ముఖము లందరుచి హెచ్చి

నిర్మేఘము శిశిరానేహమరుగు దేర

గగన మధ్యమ్ములు కానిపించె

నొగివి వేసంగి వచ్చి పయోధరముల

దృష్టముగ బయస్సులు 'సేకతించుకొనియె

బకమున నెలల్‌ మసల గన్నడునుగాని

బుతుపు మాము చిహ్నాము మితమనంగ”

(అవతార. వు. 101, 102) $ చం (్యవరన౦: సభలో అశ్వ మేధయాగ నిర్ణయం జరిగిన వెంటనే దళంథుడు ఆనందాన్ని

పట్టరేక శన మువ్వురు రాణులతో మూడు విధాలుగా అఆ అనందాన్ని పంచుకున్నాడు ఆరోజు (పొద్ద్య.గుంకింది. రాజూ మేడమీదికి. వెళ్ళాడు. అకాశంలో చం(దుడు కవిపించాడు. రాజు కంటికి కనిపించిన అ చంథదుడు ఆయన నిర్వహింపనున్న (గ్రతుయత్నం ఎంతదూరం వచ్చిందో? చూచిరమ్మని పంపించిన ఇంటదుని తెల్ల ఏసుగు వలె ఉన్నాడు. (ఇష్టి. పృ. 25) భగవ(త్చకాళాన్ని జగత్తులో (పపరింప జేయాలన్న దేవతల అ(శమంకా వీశ్వనాథ ఈ చంటదవర్షనంలో గుబాకింప చేశాడు. (కతునిర్వహణంకోసం బుళ్యశృంగుడ్జే పిలిపించవలపి ఉంటుందని సుమంతుడు చెప్పివెళ్ళిన తరువాత రాజు మళ్ళీ మేడమీదిక్‌ వెళ్ళాడు. అయనకు మరోమారు చం(దదర్శనమైండి. ఆ దర్శనంలో పసిపిల్ల వాడు పపితనపు చేష్ట లతో పరుగెత్తుతూ వచ్చి కన్నవారికి అనందాన్ని అందిస్తున్నట్లు తోచింది. (ఇష్టి. స, 85) రాముడు పుట్టిన తరువాత మళ్ళీ ఒకసారి రాజు చందిణ్ణీ చూచాడు. ఆ దర్శనంలో చం(దుడే రామచం (దుదై ఈనమీది అభిపానంరో అమ(గహంథో

ణో రామాయణ కల్పవృక్షము పై తనకు కొడుతై వచ్చి అత్మ _పసన్నశాభావాన్ని కలిగిస్తున్నట్లు. భావించాడు. (అవతార. పు. 117) లంకలో సీత నన్వేషిస్తున్న హనుమకు

*బహుళ రాజనీతి పరముండు రొముండు

శాను హనుమ బంపి వావి చర్య

యెట్లు లెటులుండు వీక్షింతునన్నటు

లట చ! ళా

చెలగి మింట గలుప చెలమికాడు

మున్ను చూడనట్లి భూజాతగుర్హి౦ప

టబోవదేమొ కపి విభుండటంచు

దల్లి మోము పోల్కి. బా జూప్పచున్నట్లు

చెలగె మింటగలువ చెలిమికాడు”

(పూర్వర్వాతు ప. 182, 189) పీఠారాములిద్దరూ ఏకరూపులై చం్యమనిలో కనిపించారు. హనమ అన్వేషణకు పరమార్థమే అది పూర్వరా(ళఖండంలోని (178.18 వరకున్న పద్యాలన్నీ శథలో పధానమైన సీతాన్వే”ణను స్ఫురింపడేసేపే. సీతారాములు (పరృతీ పుపషులన్న తత్త్వాన్ని వ్యాభ్యానించేవే. ఈ చం దవర్ణనమ తత్త్వవ్యావ్యానావి కనుకూలంగా మలచి శిల్చీకిరించదంలోవే విశ్వసొథభలోని పతిభానంతుడై న “కవి ఉన్నోడు.

18. సూర్యవరనం: న!

హనును రామాజ్జ గా కాను చేయదల పెట్టిన వీకాన్వేషణమన్న మహశ్కా ల్యాగ్ని నిర్విఘ్నంగా కొనసాగేట్టు అమ్మగహింపవలసిందిగా శసకు (ప్రత్యక్ష గురువు, జగచ్చక్షుపు, వెలుగులటేడు అయినట్టి సూర్యభగవామణ్ణీ (పార్టించి కార్య పాధనళుప్కకమిందాడు.* ఆయన ఈ ఉపాసనలో సూక్యుని మహిమ, శిష్య వొక్సల్యుం అభిపర్జీంపబరడ్డపి. (పూర్వర్మాత. వ. జి 11. ఉద్యానవరన౦- మరుపానరతోత్సచ౦ :

సీఠాన్వేషణం చేస్తున్న మారుతి అకోకవనంలోకి నచ్చాడు. అశరు వచ్చీ లాగావే

లా రామాయణ కల్చ్పవృకృము్ముపై ఆక్టోర్టి లక్మీనడును గూర్చున్నయట్లుగా శోళ రాల్చె నట నళోకవసము” (పరరా్ర. షు. ఫ్ర)

తానన్వేషిస్తున్న సీకాహాళత అచ్చటనే ఉండవచ్చునని హనుమమేధకు లోచేవిధంగా విశ్వనాథ అళోకివనాన్ని వర్ణించాడు. (పరర్యాత. వ. 88, 4, హనుమ. సీతా న్వేషణం ఫల(పదమైంటదన్న ఆనందంళో అంగదాది కపులంతా దధిముఖరత్షత మధువనాన్ని తమ ఇష్టంవచ్చిన విధంగా వాడుటన్నారు. వాళ్ళ అ అనందో త్పాహాన్ని, మధుపాన్యప్రమత్తతను, పరమ సహజంగా పర్ణించి, శవులు వార్త చెప్పకముందే వాళ్ళ అనందోత్సాహాలే వార్తగా సులగీవాదులు గుర్తించేట్టుగా నన వర్ణనను రమణీయం చేశారు విశ్వనాథ. పర్టనలో విస్త్రవును ధ్వనింపజేసే ళిల్చ విద్య కిదొక నిదర్శనం (సంధ్యా, ప, 120. 182), శ. ఆద్య౦ళాలు వ్యాపింఛినకథ:

రామాయణ కల్చ్పవృక్షంలోని కథ దశరథుని పశ్రికామనఠో (ప్రారంభ మైంది. పు్యరకామేష్టి, దేవతామ(గహం రామాదుల జననం, విశ్వామి(త్రాగమనం, కాటక నంహరణం, యాగరతణం, అహల్య కాప విఘోచనం, శివధమర్భంగం, సీశారాముల కల్యాణం, రామవై రాగ్యం, రామనదవాఫం, సీశావహరణం, సు(గీవ సఖ్యం, వాలిఫధపం, సీఠాన్వేషణం, వారడిబంధనం, రావణాదుల కరణం, రామ పట్టాభిషేకంతో ముగిసిండి. బాల్మీకి రామాళణంలోవలెవే, రామాయణ కల్చ వృక్షంలో రామకథే ఆద్యంతాల్లో విఇద్ధింపబడి కా మ్యేతిషాసలకణాన్ని పాటించింది. ఫ్‌ రీరోదాత్తుడైన కథానాయకుడు:

రాహయణ కల్చవృాడ్‌ంలోది కథావాల్తుకుని విషయంలోగాని, అయన రీరోదాత్తతలో గాది సమస్యే ఉళ్చన్నం కాదు. శాముడు ఇందలి కథానాయకుడు. రామో విగ్రహవాన్‌ ధర్మః ఆసటంవల్థి (పశీకొత్మకంగా శః కథలో ధర్మమే నాయకుడన్నసూట. ఈ ధర్మం చతుర్విధ పురుషార్థసాధనోమ్మఖంగా _పనర్తి ప్రే జగత్తు ఆర్మానందాన్ని అనుభవిస్తుంది. పావత్తు లగి ఉఎకశమే జగత్తులో

ణి రానూయణ కల్పవృకమ్నుపై అసురీశ క్రిని కూకటి్యవేళ్ళరో పెళ్ళగించి దై వీళక్సిని దాంపత్య ధర్మనిర్వహణ మార్గంలోనూ, మాళ్ళ, పిళ్ళ (భాతృ భక్తిరూపంలోనూ, సేవ్య'సేవక రూపం లోనూ, సఖ్యరూపంలోనూ స్థాపించి, భౌతికంగా “అప్పి త్వాన్ని”15 కోల్పోయిన అర్థకాసూలకు అస్పిత్వాన్ని కల్పించి జగత్తు ధర్మాన్ని దైవంగా భావించి సేవించి ఆనందాన్ని అనుభవించేట్టు చేయడంకోసం రాముడై అవతరించింది. పూర్ణమాన వత్వాన్ని లోకంలో ఆవిష్కరించింది, జగత్తంతా రానుజ్జీ అశయిస్తే పూర్ణ మానవత్వాన్ని పొందుతుంది. పూక్షమానవత్వం దై వత్వమే. విశ్వనాథ కల్పవృక్షం సాధించిన స్వర్ణదుర్హ్యముల లంకె అన్నా ఊర్థ్వ అధస్పమన్వయమన్నా యిదే. కథానాయకుని ధీరోదాత్తత ద్వారా ఈ పరమార్థాన్ని సాధించటం కా వ్యేతిహాన లక్షణమే. $. దేవాసుర సనంబధ౦:

రాహయణ కల్పవృక్షంలో చేనళలంకా, రావణ నాయకత్వంలో, "రాక్షసు లంకా తమమ పెడుతున్న బొధలముండి కొపాడసలసిందని (శ్రీమహావిన్టపుకు మొర పెట్టుకొవఠంవల్ల నూ, (అపతార, పు, 1688) రావణ మరణానికి తమ వేళ నై నంళ చేయటంకోవం దేవతలు కపులైై ఇవ్మించి రామునికి ఛోడ్పడంవల్లి మా, (అవతార సృ, 84 85) సీళావహరణాన్ని రావణునిచేత విర్వహింపదిడేందుకు తోడ్పడి, రామునిచేత అళజ్ఞి చంపించి, అతని మరణానికి హర్షాన్ని (ప్రకటించడం వల్లనూ (ఉపనంహరణ. ప. 188194), ఈ కథ బేవాసుర సంబంధాన్ని కలిగి ఉన్నట్లు కేటపడుతుంది. ఇదంతా మూలమైన రామకథలో ఉన్న విషయమే. అయికే విశ్వనాథ మూలకథలోని డేవాసుర ఘర్షణను జీవువిలోని దైవీ అసురీ శప్తల ఘర్ష్మణగా చూపించి, దై వీఉద్దీపసనమే అత్మానంద సంధాయకమని విరూ పించారు. భారత జాతి తిరిగి సత్త్వాన్ని సంపాదించాలం' పే, సనాతస ధర్మమార్గంలో వై వీశక్సిని ఉద్దీప్తపరుచుకోబాలన్నది. విశ్వనాథ లత్యుం, బాహిరమైన 'డేవాసుర సంఘర్షణను ఆంతరికమైన దై వీఅసురీశప్తల సంఘర్ష ణగా చిషతించి, జీవువి పాధనకు సూర్గం చూపడంలోనే విశ్వనాథ (ప్రతిళ ఉంది. ఆధునిక కాలంలో కా మ్యేతిహోసం ఇముడ్చుకున్న లక్షణాలలో ఇది ఒకటి.

అధ్యాత్మ రామాయణ (పభానను ల 7. కర్మఫలానుభవనము:

హానవువి జఇన్మపరంపంకు కారణం అళడు జేసుకున్న కర్మ. ఈ కర్మ (ప్రారబ్ధిం, ఆగామి, సంచితం అని మూడు విధాలుగా ఉంటుంది. గత జన్మలో చేసుకున్న కర్మమ బట్టి ఈ జన్మ, ఇప్పుడు జీసుకన్న కర్మమదట్లి వన్చే జన్మ ఆధారపడి ఉంటుంది. (పస్తుతం మానవుడు అనుభవిస్తున్న ఈ జన్మ గత జన్మ ఫలాన్ని అమభవించడానికీ, పచ్చే జన్యు నిర్ధరించడానికీ నంగమస్టానం, గీత జన్మ ఫలాసుభవాన్ని మానపుడు చూస్తూ అమభీవింపవలసిందే. ఇందులో రామ జేయగలిగింది లేదు. కొని పళ్చే జన్మను. నికర్ణయించుకోగల అవకాశం న్యూళం అతనికి ఉంది. అందువల్ల అతడీ జన్మలో సత్కర్మ లనాచరించి శతృలంగా మళ్ళీ జన్మ లేకుండా చేసుకోవచ్చు. ఒక మహాకవి మానవ సమాజ అభ్యున్నతిని కోడి దుష్కుర్మయొక్క దుష్ఫలితాన్నీ, పత్కర్మయొక్క సత్ళలికాన్నీ పాహిత్య' ముఖంగా వెలుపరిస్తాడు. విసృ్రతమైన పుధిని కలిగిఉన్న కా వ్యేతిహాసం కళ్మ ఫలామభవాన్ని ఉగ్దేశపూర్వకింగానే చిత్రిస్తుంది. సాధారణంగా ఈ జన్మలో చేసుకున్న కర్మకు తగిన ఫలాన్ని ఈ జన్మలోనే అవ్యక్తి అమభవించినట్లు ఇెప్పటంవల్ల (వేప.ఆ.ఇ.పు, 102, 108 ఆ కర్మఫలాన్ని (ప్రత్యక్ష పరిదృళ్య మానం చేసినట్టపుతుంది. అఆ కారణంగా మానవ సమాజం కర్మలఫలాన్నెరిగి (ప్రవర్తిస్తుంది. రామాయణ కల్పవృక్షంలో దశరథుడు లన 'శబ్దివేధి విద్యా నె పుణ్యాన్ని పరీక్షించుకోవాలన్న ఉబలాటంకో సయత్నించి, అనూహ్యమైన పరిస్థితిలో, మునిదంపతులై న మాతాపితరులకు దాహోపశమనాన్ని కలిగించటం కోసం ర్యాత్రియందు కొలనులో కడనముంచుతూ ఉన్న ముని కుసూరుణ్ణీ నీరు (ఛాగుతున్న ఏమగునా (భ్రమించి సంహరించాడు. అఆ తరువాఠ ఆ బాలుని అర్హ నాదానికి భయకంపితురై వెళ్ళి యఖార్జాన్ని 'కెలుసుకొని ఎంళో పళ్చాశ్తాపాన్ని పొందాడు అ బాలుని ళర్లి దర్న్వడులమ కలిసి తఈన తప్పిదాన్ని ఒప్పుకొని ఉదాత్త ఈమ (ప్రకటించుకున్నాడు అయన ఈ తప్పుమ తెలియకుండ చేసినప్పటికీ, అ కర్మళు ఫలాన్ని అసుభవింపపలనిందే. అయితే ఆయన కాను జేసిన తప్పుమ తెయసుకొని పళ్చాశ్తాపపడటంపల్ల అయనకు కొంత శిక్ష తగ్గింది. శతత్కారణంగా అయనప కొడకు మరణంపల్ల కొకుండా శీలం ప్వ్యరిపియోగ దుఃఖం పల్గ

ఖి ధామాయణ కల్పవృక్షము పై మరణం సంభవించింది. (నునిశాప. ప. 116.21 కర్మఫలామభవం తెలిసి చేసినా, తెలియక చేసినా, అమభవింపక తప్పదన్నదే విశ్వనాథ ఈ వృత్తాంత ముఖంగా అభిన్యక్తం డేశాడు. మావపజణ్ణి పత్కర్మలపట్ల ఆసక్కుణ్ల్‌ చేయటం కోసమే నిశ్వవాథ ఠచవా (ఫణాళిక షిద్ధం చేయదిగింది. ఆ౪ణ్యంలో సీత లక్మణు నితో అమచిశంగా వ్యవహరించటం వల్ల నే ఈవకు గామవియోగం కలిగివట్లునూ, తాను రాకసబాధకు గురియైనట్టునూ, ఈనకు వత్ప్సరకాలింగా మాయ (కమ్మి తవ యేథార్థస్థితిని తామ గుర్తించలేకండా చేసిసనట్లునూ. భావించింది. (అటాయుః, ఫ, 83, 85, 88, సంశయ, ప. ?8. అమె తామ లక్ష్మణుని పట్ల అమచిళంగా (ప్రపక్సించినానని తెలుసుకున్నా, ఆ దుష్కర్మళు ఫలాన్ని అమభవింపక ళప్పలేదు సర్కర్మాచరణం" ఏ విధంగా ఉండాలన్నదానికి నిదర్శనం రాముని జీవితం. మానవుడు నిష్కాముకుడ్లై కర్మాచరణం చేసినందువల్ల జన్మరాహిత్యాన్ని పొంద గలుగురాడు. సత్యనారాయణగాద. కల్చ్పవృక్షంలోని కల్యాణఖండంలో రామ వైరాగ్యాన్ని వ్రసేళ పెట్టి మావవజీవితగమనానికి, పరనూర్థసాధనకు నిష్కామ కడ్మాచరణమే నత్వ (శేష్టమైనదని బుషివాక్యంగా చెప్పారు. (కల్యాణ. పు. 880, జీ9. దుష్కర్మల ఫలీితమంకా అహల్య కథలోమా, విరాధువి కథలోనూ, కబంధుని కథలోనూ, వాలి (పవర్తత్రలోనూ, రాక్షసుల జీవన విధాసంతోనూ, రావణుని చర్యల్లోనూ, విశ్వనాథ చిత్రించారు. ఒక రరంగా అలోచిస్తే రామాయణ కల్చ్పవృకమంత్తా దుష్కర్మల ఫలితాన్ని జగత్తుకు తెలిపి, జగత్తును సత్కర్మాసక్తృమ జేసి ఇన్మరాహిత్యాన్ని (ప్రటోరించిఫట్ట్లు తోస్తుంది. 3 విధంగా కర్మఫలామభవాన్ని (వళ్యక పరిదృశ్యమావం చేసిన రామాయణ రల్చ్పవృకుం కా వ్యేతిహానమే. 8. ఉపావ్యానాలు:

కావ్యేతివిస నిర్మాణంలో ఉపాథ్యానాలు _పథానకథ నమసరించి సానిపోతూ ఉంటవి. (పతి ఉపాఖ్యానం ఒక్‌ (ప్రతేక లక్షణాన్ని విరూపించడషు ధ్యేయంగా పెట్టుకొని కూడా (రాన కథా లక్ష్యానికి అనుగుణంగా వర్ణిస్తూ ప్రధాన కఠకు బలాన్ని వేకూరుస్తూ ఉంటుంది. ఈ కథల మౌలిక లకమంతా ఇతిహాస రాళ్చర్యంలో ఇమిడిపోతూ బౌచిత్యాన్ని _పదత్శించడ మే.

అధ్యాత్మ రామాయణ _పభావము $ి!

1. వామనావళార కథ:

విశ్వామీ(తుడు సిద్ధాశమంలో రామ లక్మణులకు ఈ కథను వినిపించాడు, అయన వారికి వినిపించిన ఈ కథలో అహంకార పూరితుడైన “బలి యొక్క అసురీశక్సి విజృంభణాన్ని, దేవతల విన్నపంవల్ల తెలుసుకొని (ప్రసన్నమైన “భగవ (త్పకొశం' వామమడై అవతరించి “బలి” రూవంలో జగత్తుమ విధ్వంస పరుస్తున్న అనుకీక కివి ఆణవివేని వివేక (పదాసమైన డైవళక్సికి టతివ్మిక మతాన్ని (ప్రపాదించింది. ఆ లత్యుపాధవ కోనమే అవతతించిన శామమూర్షీక అ స్ఫూత్తిని అందించటం కోసమే మహర్షి చా కథ చెప్పారు. రామని మఖింలో కనిపించిన వ్యితహాసం మహర్షి ధ్యేయాన్ని వ్యాక్యానిస్తుండి (ఆహళ్యు. పుం 116, 170 £. కుళనాభునిరధ:

విశ్వామి(తుడే చెప్పిన సుడీర్ప మైన ఈ కథలో ఆయన జన్మసృత్తాంకాన్ని కలిపి చెప్పటం ఒక విశేషం. మానవుడు అంతఃశ (శువుళైన కామ్యకోధాలమ అరికట్టి దైైవీశక్సిని పసమహార్భుకోవాలం'పే. 'శమ' కర్భా మించిన గుణం మరొకటిలేడువి కశవాముని కఠ చెప్పంది. యజ్ఞ, బాన, యళ, స్వత్యాలు కమలోనే అంకల్లీ నమై ఉప్నట్లు చెప్పి తమ" యొక్క వైశిష్ట్యాన్ని ఈ కథ (పతిపా దించింది. (ఆహళ్య. పు, 185) అంతే కాకుండా (ఐహ్మ వేళృథ్వంలోని మవాత్తునూ, ఆహతికారంలోని అవర్థాన్నీ ఈ కథ వ్యాఖ్యానించింది. (అహల్య, పు, 182188 5 లక్షణాలన్నీ (పథాన కథాలతక్షణమైన ననాతన ధల్మానికి' పోషకాలే. రామని మూర్తిషుత్త్వాన్ని ఉద్జీప్తపరిడేవే, శి సగరులకధ;

లానుని వంశాన్నీ, ఆ పంశీయుల వత్యనిష్షమూ ళఈపఃశక్షినీ అఖిపర్జించే కథ ఇరి. భగీరథువి షకృభక్తీ తహఃళక్షీ, త్యాగనిరతీ, ఆన్నింట్‌ని మించిన పట్టుధల, విశ్వామి(శుడు (యేమతో తడిసే చెప్పిన ఈ కథలో దాప్పదాల్చిసట్లు కనిపించి రామలక్ష్మణులు పొరవళ్యాన్ని పొందారు. అ పారపశ్యమే వాళ్ళ

తి రామాయణ కల్పవృక్షము పై

జీవితాన్ని ఆ షార్గంలో నడిపించి పండించింది. వాళ్ళ జీవితం జగత్మంతటేకీ

ఆదర్శమైంది. రామలక్ష్మణుల జీవితాన్ని జగదాదర్శంగా తీర్చిదిద్దటమే మహర్షి నవా దష! య నర!

ఈ కథలను చెప్పంటలొని పరమార్థం (అహల్య. పు, 180211)

4 సము[ద్రమధనకథభ:

ఈ సము(ద మథన పన్నవి అనాదియైన సృష్టి లక్షణం. ఇది (పతీ కల్పం లోనూ ళస్పకుండా జరుగుతూనే ఉంటుంది. ఈ సము[ద మథనం (పతీకాశ్మకంగా జీపువి సంసార సాగర మథనమే.]16 జీవునిలోని దైవీ అసురీశప్తల నంఘర్ష ణే సరిసార సాగర మథనం. ఈ విషయం కథలో దేవదానవులు క్షీర నము దాన్ని మథించటంగా చెప్పబడింది. జీపునియందు విషయరూపంలో ఉన్న అసురీశక్తిని నాశనం చేసి, దై వీళకిని ఉద్దీప్రపరచుకొని ఆనందమన్న అమృకాన్ని అనుభ వించటమే జీవునిలోని దైవీ ఆసురిశప్తల సంఘర్షణకు ఫలం (అహల్య. స. 211 21% ఈ కథలో కూడా (ప్రథాన కథాలక్షుం సుష్టుగా పరిపోషింపంగింది.

'ఇరయ్యదహంతిము కొడకుగా పోందాలని కపిస్తున్న “దితివి ీవలెళో (పవన్నం చేసుకొని, అమెలో అరళుండా దిహిస్తున్న క$క్షను అణిచివేసి, అ స్థానంలో ధృతి, కనులను (అహల్య. ప. 221) పాదుకొాలిప్‌ అమె చేత అము (గహింపబడ్డ ఇం్యదుజ్జీ చూపించి, ఇంద్రియాలను న్నిగిహింవ జేసుకున్న మాసపుడు తనలో మండి పుట్టిన 'ఓరిమి'ళో అత్మ్యపసన్నతాఖభావాన్ని పొంద గలడని (పవచించాడు విశ్వనాథ. (అహల్య. ప్ప. 217221)

5. అహల్యకథ:

అదుప్పతప్పిన 'క౯ మం” యొక్క విబృంళణాన్ని, సంపద్గర్వాంధుల జొర విరుపవృత్తినీ, విశ్వామ్మిక్రుడు రామలక్ష్మణులకు చెప్పిన “అహల్య కథి అద్దం పట్టి చూపిస్తుంది. అహల్యలో కళిగివ పళ్చాత్తాపం “కామం” ఆప్పిశ్వాన్ని కోల్పోయి (ప్రవశ్చింపరాదన్న పఠ్యాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. ఈ కథా లక్షణయాడా

'పఠాన కథా ధర్మాన్ని పరిపోషించేదే (అహల్య. ప. 225.234.

అధ్యార్మ రామాయణ (ప్రభావము క్రి థం విశ్వామిత్రుని కధ;

శతానందుడు రామునికి చెప్పిన ఈ కథలో విశ్వామ్మితుని జీవితసారన కనిపిస్తుంది. ఆయన తన జీవితంలో ఎదురైన అనేక అవరోధాలను పట్టు సడల కుండ అధిగమించి కామ[కోధాలము తపస్సుకో జయించి (బహ్మశ్వాన్ని అందు కున్నాడు. ఈ మహర్షి జీవికసాధనంకా మానపువి అరో ర్థ్ర్రసమన్వయంగా చెవృవచ్చు. (ధమస్సు. పు. కి48_2?7) ఈ కథ రాముని జీవితాన్నే వెలిగించింది. 7" విరాధ__కబ౦ధుటలు:

శిల్పవృక్షంలో (పసక్తమైన ౫ రెండు ఉపా్యాసాలు అసురీశ కి యెక్క విజ్బృంళణాన్ని అ విజృంభణం పిల్ల (పకృతిలో కలిగే పరిణామాలనూ అభివ్య క్త పరిజేపే, రాముని చేతిలో ఈ ఇద్దరు రాక్షసులు మరణించి దివ్యత్వాన్ని పొందటం వల్ల రై వీశకి, అసురీశక్తివి :ణచిపసి (పకృతికి (పళాంతిని చేకూర్చిందవి చెప్ప

ళు కూ అతి య్‌

వచ్చు. పకృతి యొక్క (ససన్నళకు దైవీశక్తి అపిర్భాపమే అవసరమన్నది, ఈ ఉపాఖ్యానాల లక్ష్యం (దశవర్ష ప. 28-81. శబరి ప. 214280) ఓ వాతాపి కథ:

సీఠ రామునికి చెప్పన ఈ కథలో అసురీళ క్షి చై పీళక్షిని నళనం చేస్తున్న సన్నివేశం వారాపీ, ఇల్వలుల బుషులమ అఆహాంంగా చసకొని లక్షించటంలో నూచిళిమైంది. అగస్త్య మహర్షి తనదైన తపఃశక్తి చేళ వాతాపిని తనలో జీర్ణ జేసుకొని ఇల్వలుణ్ణి బూడీద చేశాడు. అగన్త్యనహర్షి ఈ చర్య తపస్స్పులకూ, ఈపన్వులకూ రక్షణ కిల్పించింది. తపస్సులోని మహిమను ఈ కథ విశేషంగా (పకటించింది (దళవర్ష ప. 288.881) య వింధ్యగర్వ్యభం౦ంగ రధ:

శన కన్నా గొప్పవాడు లేడన్న అహంకారంతో సూర్యగనుగాన్నే నిరో

వ, ళా జ టి రించి జగత్తుకు పశయాన్ని సృష్టించిన వింధ్యవర్వతాన్ని శాశ్వతంగా ళశలవనంచు కొని జీవించటు చేపిన అగస శమహ్ళి మహిమను (ర5టించిన కథ ఇది. అత్మ వ! జూల లనై

వ! శాహాయణ కల్పవృక్షము క యా = జ్‌ వచా. టా జజ జ నూ వవిస కా కిరిము వివి రాముడే అభ్చక్యపకాది ఎంటి అహంకొరాన్నెయనా శమ శివళ్యకి కా నైతి యిస్తే అణచివేవి విచేవాగ్ని (వపావంచే జుషలవరాన్ని ఈ కథ వ్యావ్యా నిను6డె (చళపెర్త పె. 293. 312) అనీ ఉన్నై 11 శబరి వవ మావవ జీవిత శవడోపాయమున మదంళకి మారాని మహశ కంగా యో నాక్‌ ళ్‌ చా అతి ఆవిష్కాశ్‌ంచి రామదర్యనంలో మరిరామశివాన్ని పొందిన శబరి, చిన వపర్యతో మోేషిలో రాముడు ఆరల:,పసవాళశిమ పొంచేటు కేయగలినిండి. పీతా విచూనం లల త్త చా రా ల అ వల రామునిలో సెఇమె ఇవమెన 2 తవ్యం శబత ఓకివల్ల =ఎల్నాంది. కె? ళా వావి దమ మ్‌ మెల అవ్‌ భో ణే ఈ విధంగా ఈ ఉపావ్యానం శిథానాయకుణి చె శస్యవంతుల్‌ కేపి కారో విమ్యఖుల్తే ఆ అ కో ల ల _ ఆ స్‌ో

• జీయగలిగింది. అళ్మసందర్శనామభవాన్ని అందుక వాలం"ఐ మిధదివలక్సి ఫవ _మోత్తృమమెవదవి ౨ కథ ఉపరేగిస్తుంది. (శ౭రి వ. 128.29) అవక మ్‌ అణా

1. పంవాతి కర: సంపాతి వానరులకు చెప్పిన చిన జీవిత కరనంలో అయన ఆపావమైవ పోదర్యపేమ ఉంది. పాప".0 ఉంది. రావుడింపే అవధకపగివి భక్తి పావవజ్య ముంది. లవుకిక కి విశ వంథిలత్వంపెట్ల అపహ్యాం ఉంద. ఎమన్నా వయనువల నానీ చ న! ఇ చా లా పం్మకిమించివ కరనొనిలిపం అకిల్‌ విర్సిపణ్‌ కేపెంచ. ఒకిముడిరిడి. శిపె రెక్కలు లం ఇ గాజాలు మ హా కౌలిపోతాయన్న అలోచివిన రానివ్వకుండా నూర్యాగ్నకి తవిరెకలమ అముసెటి న్న తు అ చి ల అహాతి *ఇసుకావి శఆవ్చుణి కొపాదచకిన్ని పకమ్యభార్ఫపవత్చ్పలుడు అచి ఒక్కటి ళాల యా స్వ తె ఆ చాలు అతడు శిరించిటావికి. వోదవ[పమలోవి శకి అరాయహపానమెన పతి ఇవ. +: మూ కారణంవల్లై అతనికి రామఖిట్తల చరనం, లామచర్శవం కూడా వస్థంచినవి ఈ కట కూడా (పధానల్య్యూన్న్న పరపోషండేడే. (అన్వేషణ ప. 887.31) జ. ఆ క్ష అ రాతౌాయి షల ణు షే కి న క్‌ జా శా అల్మానై ఆలి అన్ని ల విశ్వనాథ నమకాలీన నహాచాన్ని తె ఈన్యవంశం జేయటంకోనం రామ కా

అధాషైన్చ శామామయేణ (వైకావము ఖ్‌ వెవెము అదావంనా పెల్టవొపి ఈవరై వ వివ్వుపుంవివావ శిల్చంనో వవాశవనశ్యాన్ని న్‌ ల మలు అజ్‌ ర! ఉ వశీకాశ్వెకిల కేపి కావ్వేతివావలషకాలకో తిల్చమ్మవన్ని వవమయేం వేశాయి. వాల్యికి ఇవ వాదాయణ కావ్యాన్ని నాయిన మఖ్యశ్రావికి వ్యాభ్యావమావలనా అ మింలని ఇవివచ వాలి. బషూఆలను శామాడుతులోని వతి వెయ్యి ఛోకాల మువశ్ళలో బావను బష్షూన్వి విషమా ఇపవమోలనువేల లోకాలను ఉం అ ఆ చు నా న. (్రాపినెట్టు చెవ్నంమతూ ఉంది, 13 అట్టింయాపహా వై శ్రైరానచత్నన న్ను భినెవా పై ష్‌ పషెచ శి పపుమాపంచ అవ్వు శు వచ్చినా ణా సై శు సె వెంటా. -౩త వ చిదాన్య మార్చని మ్చువి న క శ్‌ సె వమూపెవ॥ 4 (రామకాపమ్మ్యువమిన త్త) చాపువ పు ఇరోవాల నాయి ప్రానాలు కావటంవల్ల గాయ్యేఈతతె మే లావు శు న గ్‌ న్‌ు యాదీ యె శిత్తి-మివి వెల్ల మెంచి. అందువల ధాన్చువన్వవాత్యవమెన రామన్నమాపషాన్నే అజ్‌ కా కమ. ణా [ ఎ అఆ ఎ ప వాల్యీక్‌ ఈవ కావ్యంలో అవిష్యావంపపలచివల్లు వ్య్వాముతుతంది. అలీ. విదంగా వ విశ్వవావి శివి శిల్చవృిక్ష మ్యోణంలో విచాచ్వైైన వెఖరిని (పర్యించి రాచ మొ ౨ 6 స్తా న ఇ సే ల్‌ వ న. ఇ అవి జ న్‌ తత్త్వాన్ని అవిష్మ్నుతంచాటం శిల్పవ్యష కావ్యెతిచావెం. వన్నెంచుులకు. వైఐడ్డ వద్యాలమ అకుకాండాలావి ముపషుత ఖంచాలలో వించైంచింిన (3-3. షె. 1టం ణా ఉం న. గప శశి వమమరరా ర్రీవిచ్యిమ పతిపావెంచే పళ్ళ ప*వానావికి (వాకౌంచంలోవి వంచణండాల సంఖ్య బవ్నెమయావ్‌ పంచనెళాలరూ వతకాచ్యనమిని క పస్పడం ఇమాం. కిల్వప్పషు ప్వైమాపం శ్రైవిచ్యమె సతిపాదంపి లమ్యంతో. విన్యెంపండిం చవటం కూడా సత్యమకాపచ్చా. అంతేకాండా చల్నవృషు విద్యినంఖ్యమ కూడా వపనిణవంలోకి తీసికుం స్కీ కలవవు కా స్యతిచాన చిర్మాణంలో ఒకి విట్లోమైన

1. ఆా మార్యివతి గోచయ్హైంది కిల్చవృకంలోని పన్నెంచిపల పచ్యివంఖ్య వన్నెంచు మాసాల నులింపలతే ఒక వచ్చిం కాలాన్ని చూచింది. అదనాంతలవము అథ అనా బుళుప్పలుగా. భావింవపచ్చు. అదవాంచల్లా నవవ ్తంగా (శి నేల లీల) క్‌ అవనీ నింక ంపండ ఖండ వంఖ్య మవ్న్చదిరోజులుగా ఇక్కింపఐడే ఒకి మాపానికి అణా పు (పెకీకచై విలస్తుంది. ఈ విధంగా విపచిప్తే కల్పపృషస్వరాపం కా లన్వరూపాన్ని క్‌ వాన్‌ అద్‌ సు తె అవిష్కారస్తైన్నచని ఇవ్చవచ్చు.

య! రామాయణ కల్చవృకముపై

ఛిగిపర్గీలలో భగసెంతుడు * కాలోఒస్మి ” 20 అని చెప్పుకోపటంవల్ల కౌల స్వాదాపాన్ని చెప్పటిమంే భగవత్స్వరాపాన్ని ఇెప్పటిపేనవి 'రేటిపడుతుంది. కాలాన్ని సడిపేవాడు సూర్యనారాయణుడు ఆయన వష్ణువని విమ్ణుపురాణం చెప్పంది. ఈ సూర్యులు పన్నెండుమంది వీళ్ళను ద్వాదశాదిత్యులంటారు. రాముడు సూర్య పింశంలో అపతరింతాడు. రానుజ్జీ “* ద్వావశాహస్కరుల ఈడు ౫” 22 వాడని విశ్వనాన చెప్పటంవల్ల రాశుడు నూర్యులకు సూర్యుటన్న భావం వ్యంజితమపు ళఈుంది. కిల్చపృక్షంలో సుమి(్ర రాముల్డీగూర్చి కౌసల్యకు చెపుతూ “రాముడు సూట్యలకు నూద్యు” డని (మనిశాప పు 280) వాచ్యం ఛస్తుంది. కైక భంతునికి రాకరి ల్హ్వాన్ని విపరిన్తూ ఆయస * (బధ్మ్నాంకతేడోవినూరననారా

చాత అనాలి యణమూర్తి. శావీర సనన (పాణ్‌” (ముంశాప పృ. 28) అని చెపతుంది. అతో పీటగ్నింటిని దృష్టిలో పెట్టుకొని అలోచిస్తే కల్పప్ఫృక్షపురామస్వరూపం ద్వాదళా దిళ్యిచేడోఏరాణతిమ్మని తేటపదతుంది. ఇక్కడ మరో విశేషాన్ని కూడా చెప్ప విచ్చు. సూర్యునికి సహపకిరణుడని పేరు. ద్వాదళాదిత్య శేశోటమన్వితుడై న రాముడు ద్వాదశ సహజసకిరణుడనటం ఎంలో ఉచితంగా ఉంటుంది. రాముని ఈ ద్వాదళసహసిరణాలే కల్చఫృక్షంలోని పన్నెండ్రుడేల పద్యాలని భావన చేసినప్పుడు కిల్పప్పుతమంళా సూప్యలట సూర్యురై న కాముని కొాంతికిరణ (పసారంతో పరచు కొని ఉందన స్పెహెపలిగ, రాషినీ వ్‌ష్టళ్యం సెంద్త్రరంగా ప్యంజిత మవుతుంది, శా న. నం! అనలిసహితు నాటి సింహాసనంబునందు థీ రిఫఎస్యామి పట్టావిషక్తుడయ్యె ౫ (ఉపసంహార ప. 401)

ననటంలో వనకా స్ఫూర్తిని కలిగించి కల్పపహృళ్షన్ని ముగించాడు విశ్వనాథ. వాల్మీకి రామస్వరుపాన్ని గాయ త్రీమంశ్రంగా వ్యావ్యానిస్తే, విశ్వనాత రామన్వరూ పాన్ని కాలస్వరూపంగా వ్యావ్యావించి రామువి దిప్యమైన తేజస్సుపల్ల్న జీవుల మోహాంధకారం పటాపంచలై జగత్తు 'వెణగుతో నిండి ఈరించేట్టు చేళాడు. విశ్వనాథ తసదైై న నిర్మాణ శిల్బవిద్యతో రామాయణ కల్చపృక్షంలో విశిష్టంగా పాధించిన వవసూ౭ మివ

ఖు

భౌతికంగా అర్జకామాలు అస్తిర్వాన్ని కోలళ్చోయి (వపర్తించటంవల్ల లసురీ

అధ్యాత్మ రాహాయణ ప్రభావము లే పవృత్సి జగత్తులో విజృంభించి సనాతనధర్మానికి (వే. ప, అ. ఇ. పు, 184 గైని సంభవించేట్లు చేస్తుంది. విదేశీయమైన నాగరికతా నంస్కృృతులమీది వ్యామోహంపల్ల మనదేశంలో ననాతనధర్యం కూకటివేళ్ళతో పెళ్ళగించబడి చాతి కి తన్యాన్ని కప్పి వేసింది. అస్తిత్వాన్ని కోల్పోయిన అర్థకామాలు అహంకారపూరి కాల్టై వీరవిహారం చేయటం: లి జాతిలో దైవీశక్తి క్షీణించిపోయి ఆత్మదర్శనానికి అవరోధం ఏర్పడింది. ఆత్మదర్శనాన్ని కోల్పోయిన జాతి శవ్వపాయమైనట్టిగి. $మకాలీనమైన ఈ స్టితిగతులన్నీ విశ్వనాథ తన కల్పవృక్షంలో, రావణుని నాయ 1ళ్వంలో రాక్షసులంతా ఈమకు కలిగిస్తున్న బాధల నుండి రకీంచవలసిందిగా శ్రీమహావిషుపుకు దేవతలు. జేసుకున్న విన్నపంలో ( అపకార. 75-88 పు.) దీతించారు సనాతనధర్మం భౌతికంగా బుషుట, రొజు, (పజలన్నాశయించీ జీవిస్తు౦ది. రాజు వర్ణాశమపాలటడై చతుర్విధ పరుషార్థసాధనం కోసం బుమల నాశ్రయించి వాళ్ళ అనుగ్రహాన్ని పొంది అత్మరో వారెట్లో భూమితో శానమై (వపర్తిస్తుంటాడు (ఇస్టి- ౫ 18 రాజు యొక్క అ (వవర్హనంవల్ల భూమీ అంతా సనాతన ధర్మ (పవర్తకిమై రాజుతో లాదాక్మ్యాన్ని అమళభవిస్తుంది. జగత్తుకు కలిగిస అ అమభవం అక్మానుభవమే. సనాతనమైన ఈ ఏధానంవల్ల తపస్సులచేత బుషులు, బుష్యామ(గ్రహరివల్ల రాజూ, రాజుయొక్క ధర్మవర్తనంవల్ల చజలు చై తస్యవంతుభై ఆత్మదర్శనాన్ని ఆందుకుంటారని తేట పడుతుంది. ఈ నేపథ్యంతో విశ్వనాథ రామాయణ కల్పవ్ఫళన్ని (వాకాడు. రామాయణ కల్పప్ఫృక్షం దశరధుని ప్యతకామనతో (ప్రారంభింపదిడింది. రాజైన దశరథుని ప్యతకామనలో ప్యష్టి (వయోజనాన్ని అధిగమించిన సమిష్టి పయోజనం కనిపిస్తుంది. ఆయన దీన్ని పాధించటం కోసం అహరహం అరాటపడ్డాడు ఈన పాలసలో లోవంలేదని తెలుసు కున్న తరువాత అతని మేధకు ప్వుళకొమెష్టి స్పెరించింది. ఈ స్పురణం రాజుకు అత్మదర్శవాన్ని కలిగించిందని చెప్పవచ్చు. రాజు చేయదల'పెట్టిన ఈ ఇష్టి దూప మైన ఉపాసనకు బుషుల పంపూర్ణ సహకారం ఉంది. 'దేవతల అమ్మగహం ఉంది. ఇదంతా సనాతన ధర్మాన్ని పునరుజ్జీవింప చేయాలన్న (చయళత్నంలోని భాగంగా భావింపవచ్చు. అందుకోసమే దేవతల (పార్థనమ (అవకార. పు, 86) మన్నింటీ శ్రీమహావిష్ణువు యజ్ఞపాయసంలో (ప్రవేశించాడు. పాయసభక్షణంపల్ల దశరథువి ముప్వురు భార్యల్లో 'భగవ్యత్చకాశం” చతుర్థొవిభక్తమై (వమేశించింది.. శ్రీమహా విష్ణువు రామలత్మణ భరత ళ (ఈుఘ్నులై రూపొందాడు. (అవతార. పు, 08, 96,

8 రామాయణ కల్పవృక్షము పై 98, 110, 118120) అ విధంగా అవతరించి రూపొందిన రాముణ్ణి ఛర్మావికి (ఫతీకగా చెప్పవచ్చు. ఈ ధర్మంగత్తు లో పాదుకొనటం కోనం, ఈ ధర్మాన్ని "సీవిస్తూ లక్మణ ళరత శ్యతుఘ్నులు చేతనైై నంత "చేశాడ, ఈ ధర్మావికీ కమమ, దయమ, ఓద్చును, ఓజస్సును, తేజస్సును, పర్మశిమాన్ని సనుకూర్చి, షపకృతిలో ఈ ధర్మాన్ని సమైక్యపరచి, సవాతనధర్మ పౌరానికి మూలకంబమైన దాంపత్య _థర్మాన్ని స్యుప్రతిస్టితం చేసినవారు. విశ్వామ్మిత మహర్షి. ఈ మహాకార్యాన్ని పసాధించినవాడు కాపటంపల్ల నే ఆయన విశ్యామి (ఈతీడుగా ఇగ(శ్సపిద్ధిని పొందాడు, కల్పవృక్షంలోని సీఠారాముల కల్యాణం ఈ తత్త్వాన్ని వ్యాథ్యానిస్తుంది ఈ చాంపక్య ధర్మం అత్మస్టితిని అందుకోవాలం'ే నిష్కామకర్మాచరణమే సరమమైన మార్గమని రామునికి వై రాగ్యోదయంపల్ల సంటప్రాప్తమైన నత్యదర్శసం సమాధానం చెప్పుకుంది. (ళళ్యాణ. ప్ప, 484, 85) రాముని వనవాసం భౌతికంగా పితృధర్మ విర్వహణకు, మానసికంగా దై వీశ కివి పునరుజ్జీవింప చేయటానికి _పేరకమైంది. ముషులకు బుష్యా(శ్రమాలకు రక్షణను కల్పించింది. రాజధర్మ6పల్స బుషులు, బుషుల అమ్యగహంవల్ల రాజు పరస్పరం బలపడి అధర్మమూలమైన అసురీశ కి కి తావులేకుండా చేయగలరు ధర్మమూర్తి ఠాముడాపని చేయగలిగాడు. అగస్య్యాది బుషుల అమ్మగహం కాచుధర్మాన్ని సర్వశక్షిమంశం చేపింది. ఏ శచకృతివి (పసన్నం చేసుకొని ధవ్మం వేరూనటావికి (పయత్నిషృన్నదో ॥! అ (వకృ్యతివి భర్మం మండి ఏడగొట్టి మళ్ళీధర్మానికి అస్నిళ్వాన్ని లేకుండా చేయాలని రావణువి నాయకత్వంలోని అసురీశ క్తి సంకల్పించింది, అ ఫంకిల్చం పీఠ ఎదురుగవే కభూర్పణఖ రాముజ్జీ కోరటంళో కొర్యరూపాన్ని దాల్బటం మొదలు "పెట్టింది. లక్ష్మణుడు శూన్చణఖమ శిక్షించటంతో అసురీళక్తికి మళ్ళీ వట్దురప్పిన మైంది. రావణుడు సీతమ అపహరించటంలో (ప్రకృతి, ధర్మం మండి విళగొట్టబడి, అధర్మ రూపంలో ఉన్న అహకీళక్తికి పాశవికంగా వశపడిన్రైంది. ఈక విధంగా పాగన ఆసురీశ క్తి విజృంభణముంకా కిల్పవృక్షంలోని జటాయుఃఖండం విండా పరిచి చూపబడింది. అక్కడ మండి భాతికింగా ధర్మాధర్మాలకు, మానసికంగా దై వీ అసురీ శక్తులకు నిజమైన సంఘర్షణ మొదలైంది. రాముడు వాలిని సంహతించడంళో అదుపు తప్పిన కొహాన్ని కొంతవరకైనా అచుపలో పెట్టిన మైంది. ఈ వా నొాపణుని గుండెల్లో గుబులు వుట్టించిందనే చెప్పవచ్చు. ఆం'పీ అసురీళ క్తి బలహీన పతుతున్నదన్నమాట. స్యుగీవ సఖ్యం రామధర్మాన్ని మరింత బలపరిచింది. హాోమమ

అధ్యార్మ రామాయణ (వభావము ఖి “పీవాన్వేషణం అనుశీశ క్షికి దిష్కతోచకుండానూ, దైవీళకికి ఉత్సాహరకలి గేట్టు గానూ చేసింది విఖీషణుడు రావణుని మండి విడిపోనటంకో అసురీళక్తి శవ (ప్రాయంగానే మిగిలి ఉందని చెప్పవచ్చు భీప్తల బలగంతో దిలొన్ని పెంచుకున్న రానధర్మం శక్షిహీనమై దిక్కుళోచకుండా ఉన్నట్టి రావణరూపమైన అధర్మాన్ని ఎదుర్కొంది. రాముని చేతిలో నంప్రాప్తమైన రాపణ మరణాన్ని అధర్మానికి పరా జయంగానూ, ధర్మానికి సంపూర్ణ విజయం గానూ, అసుఠీశ క్షికీ నాశనహేతుపుగానూ, 'దైవీళక్రికి వనరుజ్డీననకాతిగానూ భావింపపచ్చు. రాముడు సీఠమ తిరగి పొంద టంకో బాంపత్యధర్మం అవిచ్చిన్నమైనదని త్రేటపడుతుంది. సీతారాముల పట్టాలి "షేకం సనాళన ధర్మానికి మూలకింబమైన దాంపత్యధర్మానికి పట్టాభిషేకం దాంపత్య ధర్మనిర్వహణమే అత్మాన్వేషణకు సాధనమని రాహాయణ కిల్పనృక్షం చెపుతుంది. సీశారాముల కలయిక ఊర్థ్వ అధఃసమన్వ యంగానూ, (కృతీ పురుషుల సంయో గంగానూ, పూర్ణమానవత్వానికి వ్యాన్యానంగానూ కల్చపృకం చెప్పింది. ఇది కావ్యేతిహాసలక్షణం వీళశ్వనాథ వస్తుశంవిధోన శిల్పంలో కల్చ్పవృక్ష కావ్యేతిహాన పరమార్థం రమణీయంగా సాధింపబడిందనటాని కిది నిదర్శనం. జగత్తులో దాంపత్యధర్మం అవిచ్చిన్నంగా కొనసాగికే అర్థకొమాలకు అస్తిత్వం చేకూరినప్లే అస్తిత్వ సమన్విశార్లైన అర్జకామాల అచరణంపల్ల జగత్తుకు రర్మంపట్ల భక్తి కుదురుతుంది. భక్సివల్ల ధర్యం దైవంలా భాసిస్తుంది. ఆ దైవీ భావనే మానవుణ్ణి ఆత్మానంద సంధా యకుణ్ణీ జేస్తుంది. విశ్వనాథవారి రాముడు ఎంత ధర్మమో ఆంత దై వమై జగదారాధకుదై నాడు. లాను వెలుగై వాళ్ళలోని భక్తిని వెలిగించాడు. ఆ'పెలుగే విశ్వనాథ ముఖపినిక్షతమై కల్పవృక్ష నోంగీపద్యమైన ట్రీవంజూషిక మండి (ప్రసరించి కావ్యజగర్తుకు రాగురూపరమణాన్ని అత్మదర్శ నంగా అందించింది. ఆ రామరూపరమణానుభళవైక భక్త్యానందమే కల్పవృక్ష కావ్య స్వభావం, సూళికలు:; 1... అభార్య కోవెల సుపనన్న ; ' సహృదయచ్యకిము". "కల్పపృక్షము"* *అధునికేతివోనము" పు. 188: కోవెల శ్రీనివాస్‌, శ్రీవాణీ (ప్రచురణలు, $_1..189 గీర్మాజ్‌ పేట, పరంగల్‌ _5060018, జూలై 1989.

ఖు) రాహయణ కల్పపృక్షముపై

2. నాట్యశాస్త్ర 1-15 ల్లో, లోవి “వేతిహాసమ్‌” అమ ఫదమున కొవర్చిన వ్యాఖ్యానము ఇతిః== ఏవమర్ధే (పత్యక్షనిర్ధేశం ద్యోతయతి! హః=కఇహశట్టి ఆగమః ॥ ఆసనం == అసఃః ఏవం (పకారాః (పళ్యక్ష పరిదృశ్యమానాః అగమికొర్ధాః కిర్మఫలసంబంధ స్వభావాః యథ ఆసతేతేన ఇతిహాపేన వహేతిపాఠే మత్వర్థీయో అకారః ॥ ఇతిః జ్ఞానమ్‌తస్యహాపో హర్ష పూర్వకో వికాసో యళః ఇతి'శేచిల్‌ ఇతిహాసశ్చ తల్లక్షణం ఇత్టంకిల ఆపన౦ం యత్ర దాపకి ఖేదానాం భణ్యతే (దృశ్యతే)” ౪

క. సరస్వతీ కంఠాభరణము. 2. 888 శ్లో, వ.

4 ఆచార్య కేతపరపు రామకోటిళాన్తి. “తిక్కన కౌవ్యశిల్పము పు. 1ణి. పరీధావి సంక్రాంతి $_1...1878

ఫ్‌, “పర కియా పృరాకల్ప ఇతిహాన గతిర్జ్విధా శ ప్యా దేంవాయకా పూర్వా ద్వితీయా బహునాయకా ఇ” కావ్యమీమాంనం 2. ఆధ్యా.

$. గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ “నాడేశం_నాపజలు., అధునిక ఇతిహాసం” ప్‌రిక పు, *£, 1కిలమండె ఎత్తి (వాయబడింది. ఎమెసోం సీరీస్‌ ఫిబవరి 1977

7 5/0. 80౪/84 ౯౦౧ ౪17641 10 [411110౧.

8. 6.5. ఓ0౪4/15 గి ౧/61806 10 ౧8/౧86౮|59 ఓ051.

9. గ. క. 51%6384 706 9011081 69010 1146110౧ ౩౧౮6 58౪1151” =1 (౧(5౬.₹.5.1) 7౧6 06811 06/0౧6 56౧01. ౦౧1౦. 1981 806.5

10... డా॥ అషుమాండ్ల భూపయ్య. "వేయిపడగలు.._.అధునిక ఇతివావం' పృ. క్కి పబ్లి షర్సు కులపతి సమితి, ఓరుగల్లు క డిశంబల్‌ 1881

శ్రే, విశ్వనాధ సశళ్యునారాయణ, “రామాయణ కల్పనృకము బాలకాండము. అవ తాలకలోని మొదటి పద్యము. నేమ పరిళోధనకు బాలకాండ పంచమ మ్యదణమును అయోధ్య చతుర్ధ ము్యదణమును అరణ్య చతుర్ధ మద ణనుమ కిష్కింధ తృతీయ మ్ముదణముము సుందర చతుర్ధ ము[దణముము యుద్ధ ద్వితీయ ముద్రణనును ఉపయోగించితివి. వే నపయోగించకున్న

అధ్యాత్మ రామాయణ [పభానము శ వాల, అయోధ్య (పతులలో పద్య సంఖ్య సరిగా పాటింపబడక పోవుటచేత అవసఎమైన చోట కుండలీకరణనులలో పద్యసంఖ్యకు బదులుగా పటల నంఖ్యను వేసితీవి. మిషిలిన కొండలలో పద్యసంఖ్య [క్రమంగా పౌటింప దిడటంవల్ల అ కొండల నుదహరింపవలని వచ్చినప్పుడు కురండలీకరణము లలో పద్య సంఖ్యనే వేసితిని. అనివార్యంగా పాటింపవలని విచ్చిన ఈ నియహాన్ని సహృదయంతో (గహింపగలవని కోరుచున్నాము.

కం తుమ్మలపల్లి రామలింగేళ్వరరావు మేలల._1! * మంజూషికి" వ్యానం పు. కికీ (పచవణ విశ్వనాథ సాహిత్యపీఠము, గాంధీనగర్‌, “హైదరాబాద్‌, కాళశయుక్సి

18. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ “కల్పవృక్ష రహస్యములు' స. 10, 11 సన్లిష్ట్‌ ఖై పి యస్‌ అంద్‌ కో గుంటూరు, ఫిబవరి 1978.

క్రీడ, తుమ్మలపల్లి రామలింగేశ్వరరావు. “విశ్వనాథ శారద...!, “సుందరకాండము లోని ఇహువిధ సౌందర్యము" వ్యాసం. పృ, 2283, 228. ఆఅంర(పడేళ్‌ (వదణత్వ సమాదరమున పకాళితిము వె సైంబర్‌ 1082

కఠ. ఆదార్య తుమ్మపూడి కొపీశ్యరరావు. “వేయిపడగలు-_ఆధునిక ఇతిహాసము" నట్‌ (వొపిన పీఠిక. “మణ్‌విద్యుత్తు' ౫౮46111, (1౪, )౦౧/ ల నుండి (గహింపబడింది. ....స్వాత్మస్టితి లేక యథార్థస్థితి పేరు అస్తిత్వం అడే తాత్స్వినస్టితి. సారభూతసర్తాస్థితి. “అస్తీతి (బువతఈః అన్య్యత కథం తదుప లభ్య తే” (కఠోపనిషత్తు )

18 విశ్వనాథ సర్యనారాయణ “హరవిలాసను' సవ టవాసిన పీఠికలో మండి టగహింవదిడింది ఎమెస్కో సర్మపదాయసాహితి 10?!

1. వడలి మండేశ్వరరావు. “ఇది కల్బవృక్షం' పు. 187. సమదళల్శిని సాహిత్య ససూఖ్య హైదరాబామ వారి పచుంణ, 2 మార్చి 1086.

2. _వావిలికొలమ సుబ్బారాపు. "శ్రీమదాం (ధ వాల్మీకిరామాయణను మందరము బాలకాండము. పు, 18, 180 శ్రీ కోదండరామ సేవక ధర్మ సమాజం అంగలపదురు, తెనాలి. 1984 ... 'వాల్మీకి రలియించిన (్రీమదామాయణ మిరువది నాలుగువేల (గంథముల పరిమితి గలది. ముష్పఏరెండక్షరములకు (గంథమని పేరు. వెయ్యికి నొకటి వంతున "౨౪౦౦౦" (ఇరువది నాలుగు

శీల రామాయణ కల్పవనృక్షను_పై నా.

వేల) (గంథనులందు “౨౪” (ఇరువదినాలుగు) గాయ్మశ్రీ వర్ణములు చేర్చ ఐదినవి"

19, డాః॥ కోవెల సంపత్కుమారాచార్య. “విశ్వునాథశారద._!1" లో “కల్పనృక్షము యుద్ధల్భావతారికి వ్యానం. పృ. 24.

ఓ0. వ్యాసుడు (వేద, భగవద్గీత. అధ్యా, 11 ల్లో. 3,

లి ణా 21. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ. నా రాముడు లో 'బొలరాముడు' స. 87. 1878 అవా లనననమ్తు శ ఇయొననానానాలుు

మూడవ అధ్యాయము జగ అద

(పభావవు దాని స్వభావము

[1పబభాపం౦

భావ మన్న శబ్దం సంస్కృతంలో నుండి పట్టిందే. అ పదానికి కోళ బిలము వల్ల కలిగిన తేజమని, శక్తి అని, కాంతి, దీష్పి? గరిమ, యశ్‌, మహిమ, శ్రేక్‌, సామర్డ్య్‌, గౌళ అతిమాసవ్‌ శక్తి, శాజోచిత్‌ శక్తి, అని తెలుగు, హిందీ నిఘంటువుల్లో అర్ధం చెప్పబడుతుంది. 1. అంగ్ల ౦లో ఈ (పభానమన్న మాటకు పవర్‌ ఇన్‌ప్రయన్స్‌ అన్న అర్లాలు చెప్పబడ్తవి. & ఇన్‌ప్తయన్స్‌ అన్న

॥ (గి థి వ! ఉరి

మాటకు హానవ స్వభావాన్ని, అదృష్టాన్ని (ప్రభావితం చేసే నక్షత్రాల నుండి జాలువారే అలౌకిక (ద్రపమవి, (పభావమని, (ప్రాబల్యమని, నై తికిశకియని వివరింపబడింది. 8 “ఇన్‌ ప్లయ'న్సన్న ఈ పదం మొదట జ్యోతిశ్శాస్తానికి సంబం దించింది. (గహాలు మానవుల మీద వేసే శుభ_పభావాన్ని సూచింజే అర్థంతో యిది

శక రామాయణ కల్పవృక్షనుపై పెటింది. ట్ర్‌హాల శకులు (వవాహాల్లా (పసరించి లోకం లోని జీపుల భవిశవ్యాన్ని ల అలి నిర్దేశిస్తాయని లట్టి పచాహాల పసాఎ మే, “ఇన్‌ప్రయన్స్‌"* అని (ప్రాచీనకాలంలో వాటి వ న్‌ పారిభాషిక పదంగా (పయోగిస్తూ వుండేవారు. నిఘంటువుల్లో చెస్పఐడిన ఈ (పభాప శద్దిం [క్రమంగా అర్ధపరిణామాన్ని పొంది సాహితీ వ్యప్తల పరస్పర (ప్రభా వంగా సాహితీ రోంలో దాఢి కెక్కింది. (పభావ స్వభావం భారతీయాలంకారిక మతం భారతీయాలంకారిక నుతంలో ఈ (ప్రభావం, సంవాదంగా పేర్కొన దిడింది. ఈ వంవాద వ్వభావాన్ని గూర్చి మొదటిసారిగా చర్చించిన వాడు అనంద సర్థమడు. ఆనందవర్థనుడే ధ్యన్యాలోక చతుర్జోన్యోతంలో (ప్రభావానికి బదులుగా సంవాదమన్న మూటను (ప్రయోగించి ఉన్నాడు. అతని అభిప్రాయంలో అమఃరణమే సంవాదం. ౩; సంవాదం (ప్రతిబింబాకార సంవాదమని, లలే్యాకొర సంవాదమని, 'దేహ్యుంతర తుల్య సంవాదమని మూడు విధములుగా విభజింపబడింది, 5 అసందవర్ధనుడు ముదట పేర్కొన్న (పతివింబాకార సంవాదం ఆలని నుతంతలో “ అనన్యాత్మ " గా చెప్పబడింది. వింబమును పోలిన (ప్రతిబింబాన్ని సిద్దం చేయటమే ఈ సంవాద లక్షణం ఒక కవి యొక్క భావాన్ని గాని పద (పమోగముమ గాని, కథాకల్పనమ గాని, షార్చులను గొని భేదం లేకుండా యథా లథంగా మరో కవి స్వీకరించడాన్ని (పతిచింబాకార సంవాదమనవచ్చు. అసందవరమడు పేర్కొన్న రెండవ భేదం అలేవ్యాఖ్రీర సంవాదము, ఒక చిశ్రాన్ని చూసి మరో చి(శాన్ని రచించడం శశ సంవావ లక్షణంగా చెప్పబడింది. మొదట పేర్కొన్న (వతీబింభాకావ నంవాదం కన్న ఇది కొంత విశిషమెంది. న దీర్చి “అనాత్మ 'గా పేర్కొన్నాడు లా అసందవర్థనుడు ర. అనా థి గ్‌ ( భ్రాన్నా, ఉ ఈ నంవాదంలో దేహం సూతం కవిళృతమైంది అత్మ అన్య కపిది, కమి. ల! యొక్కు (పతిళ కొంత సరకు. ఈ విధమైన రచనలో సాక్షిత్యటరిన్తుంది.

అధ్యాత్మ రామాయణ (పఠలావము కీత్‌

ఆనందపర్థసుడు పేర్కొన్న ఈ అఆలేభ్యాకొర సంవాద భేదం ఆంధ ధ్వన్యాలోకి ర్తైన వేదాల తిరువేంగళాచార్యుల మతంలో రెండు విధాలుగా ఫళ్గీకిరింపబడింది.

1. _ ఒకరి అభిప్రాయాన్ని గావి, భావాన్ని గాని స్వల్పమైన మార్చులకో స్వీక

రించి రచించడం. లి మూలాన్ని పోలిపున్న మలో విషయాన్ని రచించటం.

ధ్వన్యాలోక కర్త పేర్కొన్న మూడవ భేదం '* దేహ్యాంతర తుల్య సంవాదం ' కౌప్య శరీర నిర్మాణంలో సామ్యం కనిపించినప్పటికి, కొవ్యాత్మావిష్యా రణంలో (అనుకర్త్ర) మౌలికిత ప్యక్తం కౌవడం, ఈ సంవాద -లక్షణం, ఆంధ ధ్వన్యాలోకకొ పడు ఈ సంవాదాన్ని దూడ భావ సంవాదమని, పకరణ నంవాద మని, విషయపంవాచమని, వస్తు సంవొాచమని, రటనా స౧వొదనువి, €థా సంవాద మని? (ఆం ధ్వన్యా. ప 707-114. అడు విధాలుగా పర్లీకరించి వివరించాడు.

ఈవిధంగా అనందవర్థమడిని అధారంగా చేసుకొని సభావ స్వభావాన్ని గూర్చి విశ్లేషించిన సంస్కృత ఆలంకారికులల్లో రాజశేలరుడుః షేసుంగదుడు, హేమచంటుడు, లోజుడు పేర్కొన తగ్గవాళ్ళు, వీరందరిలో రాజశేఖరుడు సంవాద స్వభావాన్ని మరంత నూక్ష్మంగా పరిశీలించినటివాదు ఆనందపర్థమని తరువాతి అలంకాంకుల సూక్ష్మాతి సూక్మ మైన సంవాద వళ్లే పణమంకా కూడా అనందవర్ధ మని సుదొద (తయంలో అంతర్భవించి పోవుసట్టిదే. ఈ విషయాన్ని చ. సురేం్యన్న కుమార్‌, తమ సిద్ధాంత వ్యానంలో సమన్వయం జేసీ చూపించారు.

నంవాదాగ్ని గూస్పు చర్చించిన ఆలంకాలికులల్లో అనందపర్ధమడే 'మొదటి వాడు. ఈయన సంవాదాన్ని (పతిబింబాకొర సంవాదమని, ఆలేభశ్యాకార పంవాదమని, చెహ్యూంతళ తుల్య పంవాదివని మూడు విధాలుగా ఫర్టీకరించి యున్నాడు. ఆయన తరువాతివా దైన రాజశేఖరుడు సంవాదాన్ని (పతివింబక ల్బ్పమని, అలేఖ్య (పఖ్యమని, తుల్యదేహితుల్యమని, పరప్పన (పవేశవ్మని నాలుగు విధాలుగా వర్గీకరించి తిరిగి ఒక్కార్కి= దానిలో ఎనిమిది ఉపధేదాలమ చూపించాడు.

ల! రామాయణ కల్పవృక్షను పై

రాజనేఖడరుడు సేర్కొస్న (పతిబింబ కల్చము, అసండవర్థమని పతి వింబాకాళ సంవాదను వంటిదే. అలేఖ్య్యపఖ్యము, తుల్యదేహితుల్యనము అనంద పర్టమని అలేఫ్యాకారి సంవాదంలో అంతర్భవించు సట్టివే. అనందవర్ధనుని అలేఖ్యా కార సంవాదము రాజశేఖరుని మరంలో రెండు విధాలుగా విభశింపబడింది. రాజ శేఖరుని పరిస్వవ్యపవేశం, అనందపెర్ధమని డేహ్యంతర తుల్యనంవాచంలో చేరి ఫోతుంది. అనందవర్దిసుడు మూడు విధాలుగా చెప్పిన సంవాదం రాజశేఖరుని ఆలోచనలో నాలుగు విధారై భావోపళాఖలుగా. విస్తరించి విప్పలంగా చర్చింప బడింది. ఆ విషయంలో యస చేసిన కృషి (ప్రశంససీయమైంది.

క్షేచేర్మదుడు కపిల టపతిభసు 'పాళిపదికగా తీసుకొని సంవాదాన్ని చర్చిం చాడు. కపుల రచనా డై దస్థ్యాగ్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని వారిని నాలుగు విధాటగా పర్గీకరించాడు. ఆయన పేర్కొన్న పఠథకోపజీవి, పొదోపజీవి, అనండపర్ప మని అలే్యాకార సందాదంలో చేరిపోతారు. కేమంగదుని చాయోపజీవి, అనందనర్భమని “డేహ్యాంతరతుల్యసంవాదం' లో 6లిసిపోతాడు, ఆసందవర్ధి నుని సంవాద విభిజసమే క్షేవే0ద్రునికి భూమికగా నిలిచిందనటంలో విపతిపత్తిలేదు.

“హీమచంుని విభజన పూర్తిగా రాజశేబరుడిని అమసరించి సడిచిండే. ఈయస చెప్పిన ఏక, పొదద్వయ, తయ, చతుష్టామకరణములు అంత (పధాన మైనవి కాపు

సరస్వతీ కంరాళరణ కర్త ఆయిన భోజుని విళభజనము పూర్వప అలంకారి కుల పల విశతంగా పరిశ్‌లించి చేసినట్టిది కౌదు. రాజశేఖరుని మతంలో పరపుర (పవశమే ఉత్కృష్ణమైనెట్టివ. ధోజుడు టాడ పరప్పం (పపేశమనే భేదాన్ని చెప్పి నప్పటికి రాజశేఖరుని "పరప్పర (పవేళానికి దీవికి పోలిక లేదు. భోజుని “పరప్పర (పవేశమత్యల్పమైనది " భోజుని 'పకృలీపరిణామము, “ఐండిసంఘాత్యము”, ఛూళిక, అనందఫర్థనుని ఆలేఖ్యాకార నంవాబానికి, కొన్ని రాజశేఖరుని పతిబింబ కల్పానికి చరిపోరఏి. ధోజుని “పరిమళము, రాజశేఖరుని *తుల్యదేహితుల్య" లో జేరి పోతుంది రాజశేఖరుడు పేర్కొన్న 'హరణను' లల్లో కొన్ని “ప్రి అన్న గుణములో అంతర్భవించి పోతవి. ఈ సమన్యయమువల్ల ఆనందపర్థన (ప్రతిపాదిత మార్గమే. ఈరువాతి ఆలంకాలికులకు మార్గదళ్శకి మైందని తేటపడుతుంచి *

ఆధ్యాత్మ లామాయణ (ప్రభావము ళ్‌ (ప్రభావ స్వభావాన్ని వివేచించిన పాశ్చాత్య విమర్శకుల మతం ఓ. శాన్‌ డె రి డెన్‌ : మూ రెండు (పభుత్వాలు పరస్పరం వాజీజ్యంలో ఇచ్చిపృచ్చుకొనే (ప్రభావానికి లోనై ఈమ అఆర్థికవ్యవస్థలమ పటిష్ట పరుచుకున్నట్లుగా కివులు కూడా ఖభానవిని మయంతో సాహిత్యాన్ని సువంవన్నం చేసుకుంటాడు. | 2. టియస్‌ ఇరియాట్‌ ; ఒక్‌ కివి యొక్క శకి మంతరయెన వ్యకి త్వం అపరిణరుడె స మరో కవి అత్‌ మ్‌ నాట్‌ మ్‌నా యొక్క వ్యక్సిత్వాన్ని ముంచెత్తి నట్లుగా దిలవంతంగా అ(కమించుకున్నట్లుగా ఓపభాపషము భాసిస్తుంది. న జా ఒక కవి మరోొకని మండి భావాన్ని స్వీకరించిన విధానాన్ని బట్టి అతని స్థాయిని నిర్ణయింపవలసి వుంటుంది. అప౦ణతులై న కవులు అనుకరణం నూశత్రమే జేయగలరు పరిణతి చెందిన కవులు ఇతరుల భావాలను సంథగపాస్తారు. కుకవులు తాము అమకరించే అంశాలకు తమ అసమర్థతో ఆకృతి చెడగొట్టీ వికృతిని కల్పిస్తారు. సమర్హలైన కవులు రాము సం(గపించిన అంళాలట మెరుగులు దిద్ది ఉత్తమ రూపాన్నిచ్చి వాటిని ఉజ్వలం జేస్తారు. లేదొ కనీసం మూలానికి కొంత లేదానైన్నో షూచించి ఈమ వకిళను (వకటించుబుంటారు. సతక్కవులు అయిన వాచ కమ కాలానికి సుదూరంగా మారు మూలనున్న కవిని గాని సజాతీయ భాషాఃవుల భావా లనుగాని (గపొస్తారు. లేదా వై విధ్యంకో కూడిన అభిరుచులను సంథగహించి అమసరిస్తారు. 9 8. రిచర్షు ఎల్‌మన్‌ : తచయితలై న వాబ్ళ పరస్పరం ఒకలిలోకి మరొకడు అలల వళి పవ హిప్తారు, అయితే వారి అ వపవాహం పోటులో వచ్చే పము(దకరంగాల నజ

4న రామాయణ కల్పనృక్షము'పై ఉధృతంగా ఉండదు నుందంగా ముందుకు సాగే మందాకినీ తరంగాల వలె పుంటుంది. 19

4. కెనె టారజెన్‌ ;

(పభావం (వవాహంలా పొలిగి *పభావితుల్డ్‌ ముంచి 'వేస్తుందనే అఖి (పాయను; పథాన ను, పభావితుని (ప్రతిభకు గీటురాయి వంటిదనే అభిప్రాయం పరస్పరం విరుదమైనవి ఓకటి శకి వంతుడె న కవి యొక్క (పభావానికి లోనయిన

కూ. తావి క్‌ మలోళవి దుక్కా విస్పహాయలిను నిర్షిప్తృళమ వ్యక్ష్కం చేస్తుంది. మరాకిటి "స్నేహ గ జాన్‌ నానీ వాలీ పభావము 5లిగింజే ఉత్తే ఉాగ్ని ఆధివ్యక్త పరుస్సుంది. 18

శః విధంగా సాగన పాళ్చాత్య విమర్శపల వాదనలో పభావమన్నది అనుకరణ, అమసరణములన్న రెంతు ప్రధాన భేదములుగా. పల్లీకిరింపబడి కని పిస్తున్నది ప్రభావ స్వధావాన్ని గూర్చి సూక్ష్మంగా విశ్లేషించిన పాళ్ళాత్య విమర్శకులల్లో “టియస్‌ ఇలియట్‌” (ప్రధానంగా కనిపిస్తాడు. ఆయన కవులను అపరిణత కపవృలవి, పరిణత కిపులర్మి కుకవులని మూడు రకాలుగా, విళశించి పన్నాడు ఈయన ఈ వికజన భారతీయాలంకారీకుడై న క్షేమంటదిని విభజనను చోలియ న్నది. క్షేమేంటుడు [వలను నాలుగు రకొలటగా. విభజించి యన్నాడ-, కేషింటుని 6: వభజనము ఆనందవ్టినుని సంవాద విభజనల్లా అంతర్భవించునట్టొదే నని (కిళమ చెప్పుకున్నాము. *టియప్‌ ఇలియట్‌" అపరీణత కవి. అవందిపస్థిసుని ఉపతిచింబాకాం సంవొచ లక్షణాన్ని పుణికి పుచ్చుజన్నవాడు. వరిణళలి రవి, అఆవంద వరనుని 'ఆలేభ్యాకార పంవాద' లక్షణాన్ని "దేహ్యంతరతుల్యసంవాద” లక్షణాన్ని కలిగిపిన్నవాడు. ఇలియట్‌ పేర్కొన్న బకివి అమకిరణమను కూడ చేలకొవి వాడు,

వాంతీయాలంకారకులై న అనందపర్థనాదులు సంవాదాన్ని అం'పే పభావాన్ని అనుకిరణంనాానే భొఎంచినట్టు కినిపించినప్పటికీ, వారు పేర్కాన్న అలేవ్యాకార నంవాదంలోను, దేహ్యంల రతుల్యసంవాదం లోను కేవలం అనురణం మ్యాళమే లేదు. ఆది ఒక్కపే వాటిల్లో ప్రవక్త మయ్యట్టియి తే (పతినీంబాకార సంవాదం కన్న పేరుగా మిగిలిన నంవాదాలు చెప్పవలసిన అససరం లేదు. అందువల్ల అనంద

అధ్యాత్మ రాహాయణ (పళావము శ్రీ పక్థ్రమని ఆరఫ్యాకొర ఫంవావంలో భావామసరణం, -దేహ్యంతరళుల్యసంవాదంలో రసామసరణం, (ప్రాధాన్యాన్ని వహిస్తాయని తెచ్చవచ్చు.

“టి. యస్‌. ఇలియట్‌, ఈ అల౨ిశాన్ని పధానంగా జీసుకొని చర్చెంచినట్లు కనిపెస్తుంది. అయన (_పభావొన్ని ఆనుకరణమని, అనసరణమని రెండుగా విభజించి నాదు. శరన ఈ చిభజనంవల్ల (ప్రభావ పరిశీలనకు ఒక స్పష్టత ఏర్పడింది. (క్రభావమరాటీ ఒక కవి యొక్క (వభావానికి లొంగిపోయి "కేవల అనుకరణంవల్ల ఆస్పిర్వాన్ని కోల్పోయేట్లు పోసేది మ్యాతమే కొదవ, ఆది అనుకర్త (వతిళకూం వినూత్న సృష్టికి మూలకిందమౌకళుందని 'కేటపడింది ఏ (పథాన లక్షణం అమకర్త 1పతిభకు నూతనో శ్రేజొన్ని అందిస్తుందో, దాన్నే ఇలియట్‌ “అనువరణి మని "సీేర్కాన్నాడు. అందుకే ఆయన వరిణళ కవులు ఇతరుల భావాలను అనుసరిస్తారే తిప్ప అనుకిరించరని స్పష్టంగా చెప్పియున్నాడు.

(ప్రాచ్య, పాశ్చాత్య అలంకారిక వచనాలను ససున్వ్యయం జేసిన ఎ సురేంటైకుమాల్‌ (పభావమం'పే 'ఇమిపేసన్‌' మామే శాదని, దానిలో మలో రెండు అంతర్వులున్నసని అ అంతరువులు, అనుకరణం (ఇమీ'పేషన్‌) కన్నా ేష్టమైస్‌వని నిరూపించారు.

సురేండపదూర్‌ పేర్కొన్న (పభావం లోని మొదటి అంతడపు “అమ కఠరణం' (ఇమిపేషన్‌). దీనిని గూర్చి వివరింప పలసిన అవసరం లేదు. ఆయన "పర్కాన్న రెండవ ఇంతలుపు “పాదల్యము" (ఇన్‌ ఫ్లూయచ్స్‌) ఇడ అనుకరణం విన్నా (శస్థమైంది. అనంచపెర్ధమని ఆలేభ్యాకార సంవాధం వంటిది. కొవ్య వకనం వల్ల కలిగిన సంస్కారం చేత (ప్రాబల్యం నంథకమిస్తుంది. [వతిభాప్యుళ్చ త్య భ్యాసమలన్నవి కొవ్యహేతుపులు. ఎంతటి (పతిభాపంరునవైనా ష్యత్చిత్తి అవసరం. (ప్రాచీన శివుల కొవ్యాలమ ఇదవటం చేత ఒక సంస్కారం కళిగు త్రుంది. అ సంస్కారమే అతని కవిత్వంలో ఏజివిస్తుంది. నన్నయ (ప్రభావం పోళన మీద, పోతన టవభావం పెద్దన మిద కినిపిస్తుంది. ఈ [ప్రభావం యాదృచ్చివిమైండే.- చః రకమైన వూర్వకవుల (సభాచం తథుదాతి కపుల రచనల మీద “అన్‌కొంన్లి యప్‌” గా వచ్చిపడేదే. దీన్ని చోషంగా పరిగణింపగూడదు, దీని

ర్‌ రామాయణ కల్చవృకముపై వల్ల అసువర్త కావ్యకున కొక పొందర్యము. ఆతని రచనకొక అనిర్వచనీయ మైన “దీప్తి కటగుతుంది. కవి యొక్క అత్మీయత కనిపిస్తుంది.

(వభావంలోని మూడన అంతరువు "పేరణ' (ఇన్పిలేషవ్‌)గా పేర్కొన దిడెంది. ఆనందపర్థనుని “దేహ్యుంతరతుల్యసంవొదం' లో దీన్ని పోల్చవచ్చు. మూడువిధాలుగా "పేర్కొ నబడ్డ ఈ. (ప్రభావాలల్లో మూడవదైన ఈ “పేరణి ఉదాత్త ుంది, 'పాచీనకవుల కొవ్యాలసు పరించడంవల్ల కలిగిన ఒక అమభూతిళో కవిర్వాన్ని రచించడం, అనుకార్యుణ్ణీ కచలించిన పన్ని వేశాలన్నాంటిని పాతిపదికగా చేసుకొని కొవ్యాన్ని రచించడం ఇందలి (పథాన లక్షణం దీనివల్ల చివరకు క్రేలిన సారాంశం, అనుకరణ నున్నద ఆనుకర్తల కథావిర్మాణంలోసు, పిర్ణనలలోను, 'శైలిలోమ కనివిస్తుంది. అవ్యడక్కండ భేదం చనిపించినా, సామ్యమే. అధికంగా వుంటుంది. (పాబల్యమన్న దానిలో ఒక 8ఏ రచనలోని భావ్నా మామే స్వీకరించి నురోకవి కావ్యరచన చేయటం కనివిస్తుంది. “పేరణ"లో (ప్రాచీన రచనల వలన :లిగన అమభూతికి అపూర్వమైన రూపకల్పన చేసి కొప్యసృష్టి జేయటం కినిపిస్తుంది. (పృ. €6...?1)

సురేర్యదకుషూర్‌ చేసిన ప్రభావ పళ్గీరరణం ఆనందసర్థిన, ఇలియట్‌ల భావాలకు అనుగుణంగానే ఉన్నది. సురేర్యకమార్‌ చెప్పిన అనుకరణ, పాబల్య, టేరణలు ఇలయట్‌ అమః౦ణ, అనుసరణల కన్న భిన్నమైనవికొవు. నురింత నూక్ష్మ పరిశీలనంలో నుండి పృట్టినట్టిఏ.

మానవపవృత్ని (తిగుణాల మీద అధారపడి పృంటుంది అడేవిధంగా సౌపాత్యు విషర్శ్శపవృత్సి కూడ అకృతి ఆలోచన, అనుభవం అన్న మూడంళా లరో ముడిపడ్‌ ఉంటుంది. ఆకృతిలో కావ్యరూవము, (స్యక్రియ, రచన మొదలైన ఆంకాలుంటాయి. అలోచనలో సిద్ధాంతం, దృక్పథం మొదసైనవి పరిగణనలోకి తీసుకొనఐదలవి. అనుభూతికి కళాళత్వ సౌందర్య దర్శనమే హెఖ్యం. ఈ మూడింటి మీద యుభాసిం వీజే*జపకొాశం ఉంది. ఈ మూడు రకాల (ప్రభావాలలో అ్చుతిమీద పడే భకాదం క0పీ ఆలోచన మీద పడే (వళావం ేష్టమైంది. ఆలోచన మీన పడే (పభావం 50'పే ఉమభవం మీద వడే (పకావం ఉత్తమ మైంది శ

అధ్యాత్మ రామాయణ (ప్రభావము య!

ఒక విమర్శకుని విమర్శ (ప్రభావం మరో విమర్శకుని విమర్శమీద యేమేరకు (ప్రభావాన్ని వేసిందో నిర్ణయించటం కోనం (వభావ పరిశీలనంలో అకృతి, ఆలోచన, అమభవం అన్న మూడంతరుపులు పేర్కొనదిర్గవ. ఈ మూడంతరుపుల వల్గీకరణం మానన (పసృత్తిలోవి షతిగుణాలరై న తామస, రాజన, పత్త్వాలను ఆధారంగా పెట్టుకొని చేయబడింది. మానపువి నస్వరూవ ప్వభాహాలము వివరించుసట్టి వే ఈ గతిగుణాలు. అడే విధంగా ఓక కావ్యం యొక్క స్వరూప స్వభావాలు ఆకృతి, అలోచన, అమభవాల మీద అధారపడి వుంటాయి. సొపొతీ లోకంలో ఒక కవి యొక్క (ప్రభావం మరో కవిమీద యే రూపంలో వుందో శేల్చి చూపడానికి పెన 'పేర్కాన్న మూడంఠలరుపుల (పభావ వర్గీకరణం (చవ్య్రాగ్రా ఉపయోగిస్తుంది.

(పొచ్య, పాళ్వాత్య అలంకారిం రీతులను నమన్వయపరుస్తూ వబ్చిన ఈ (ప్రలావ పర్గీకంణ నురేయ్యదకుమార్‌ జేసిన (వభావ వర్గీకరణ కన్నా స్పష్టమైంది. మరింఠ సూక్మ పరిశీలనంలో మండి బట్టినట్టిది. (వభానం యొష్కు నమ్యగతమ అవిష్కరించు నట్టిది అందువల్ల ఈ పల్లీకరణా న్నే. అధారంగా చేసుకొని ఈ సిద్దాంత వ్యానం అనుశీలింపదడి తుంది. పభావి వర్గీకరణాన్ని ఎవరెన్ని విధాలుగా చేపి చూపినా అందరికీ అదాళభూతుడు అనందనర్ధనుడే. అనందవర్థమని నంవాడ విళభజనంల్‌ నే ఈ (వభాస వర్గీకరణమంతా సమైక్యతను భజిస్తుంది. (పతివింబాకార సంవావము అనుకరణను అవ్భతి

(114174710%) అలేభ్యాకార సంవాదనం (పాబల్యను అలోచన (115౬౮౬౫౦ 'డేహ్యంతరతుల్య సంవావము గేంణ అనుభవం (1%5౯12ష్తమి పాశా

ఒక కావ్యం యొక్క స్వరూ సటసీల్‌ బ్లా జేసిన (పలావాన్ని పమ(గంగా నిగ్గడేల్చి చ పటంట్ట సం న. కి |గ్రవా లము అధారంగా పెట్టుకొని పరిశీలింప నిసి పృఠీకింే. య

మలత100 ఆ

62 రాహాచణ కల్చవ్యత్షముపై ఆరక్భ్యాతి: ఓక కవి చర్క కావ్యస్వదూపము మరో కవి యొక్క కొష్య స్వరూపం నే తట్ట బాక్స్‌ “కకత “ల పడ వంగా పవచు?. క మీద (ప్రభావాన్ని రు దాన్ని “అశృతి' ద్‌ పడ్డ (ళొావంగా భోవింపవచ్చు కథా వసుష, విర్తనలు, శైలి కావ్యన్వరూపాలుగా చెప్పబడ్డవి. ఒక కవి మరొకవి అజ్‌ స! య్‌ న! ఈఅక్క కావ్యాన్ని అదర్శంగా "పట్టుకొని అందలి కళ, కల్చ్పనలమ, మార్పులను, “ఫర్ణవలసు. శ్రైలిని యథాళథరగా కాని, చిన్న హాద్చలరో కాని స్వీకరిస్తే దోన్ని “అకృతి' మచ పడ్డ (పభోవంగా (గహింపపిచ్చు. దిస్‌ని స్పష్టంగా అమకరణమనే చెప్పవలసి పుంటుంది సే ఆలోచన: ఒక కవి తాను సాధింప తల పెట్టిన కావ్య పరమార్దామకూలంగా ళన కొస్యంలో పాతల మసన్యప్రవృత్తు లమ ఛిల్చీకరిస్తాడు. మరోశిప్‌ అదే పరహార్దాన్ని తన కొష్యంలో కూడా సాధింప తలపెట్టి నప్పుడు పాతల మనః పవృత్తుల చిత కిరణకు అ కవి చేపిస ఆలోచననే స్వీకరించి దానికి తన ్యపతిభను కూడా జోడించి అ పాత్రల నిర్మాణంలో కొత్తదనాన్ని పాచిస్తాడు. కొన్ని సలదర్భాల్లో అను కార్యుని కన్నా భిన్నమైన వైఖ8ివి (ప్రవర్శిస్తాడు. అందసల్ల అరవి కొవ్యానికి అనిర్వచనీయమైన 'దీప్పి" కలుగుతుంది. ఇలరుల అలోచవను అకారంగా. పెట్టు కొని సిన ఏ: కావ్య సృష్టిని భావామసరణంగా చెప్పవచ్చు. న! ళం అసుథభవ౦: శశ అనుభవ మన్నవి రసోమభవమే. భారతీయ కిపులకుళమకొన్యం రపొమ ఖవాన్ని రిలినింజేదిగా ఉండాలన్న పే పలమ లక్ష్యం. అడే వారి కాస్యపరమార్థం. ఒక కివి తన కొపవ్యంలో పాతల ముఖంగా సారించిన రస సిద్దికి పరవ శించిన మతోకవ్‌ చిన్స కాప్థినిరోత్షుడా అట్టి రసామభూతిని సాధించటం కోసం కేసి కావ్యసృష్టినో అమభీపం మిచ్చి (షభ్రాపంశో పచ్చిన కాొవ్యనృష్టిగా భావింప పద్చు. ఈ ఆనతసానంలో కావ్యకరీరం శనూతవబ్వాన్ని నతితరింయకుంయుంది. ఈ థన్గుసరణాన్ని కావ్యాల్యోమనరణమువో గ్గని రసామనరణమని గాని చెప్పవచ్చు.

అధ్యార్మ రాహాయణ (పథాసను ఠ్‌థి (ప్రాచీన కావ్యాల పఠసంవల్మ పగణ్‌తుడై న కవి యొక్క భావనాపథంలో ఒక దివ్యానుభనం కలుగుకుంది. ఆ అమళభవానికి అపూర్వమైన రూపకల్పన జేపీ కాప్యానృష్టి చెయడం ఈ అనుభవామపరణంలో (ప్రదానంగా కనిపిస్తుంది. ఈ లనుసరణం ఉత్త మోత్త మమైంది.

సాహిర్యులోవింలో ఒక కవి లేదా రచయిత ఈన కంపే ముందున్న లేచా సమకాలీమలై న మహాకవుల రచయితల (ప్రభావాలకు లోన్నై సాహిత్య నృష్టి కేయటం అత్యంత సహజం, ఇది సజాతి కవుల విషయంలోనే కాదు విజాతి కవుల విషయంలోను జరగవచ్చు. అయితే (పభావితుడైన కవి తన (పతిభమ తన (ప(కియలో సముజ్ఞ్వలం చేయటమే (పభాపం యొక్క పరమార్థం,

పాళ్చాత్య నాగరికతా సంస్కృృతులప లొంగిపోయి ఈమ్ము తామెడగకుండా (సత్యాన్ని కోల్పోయి). భావిదాన్యం చేస్తున్న భరతజాతిని చైలన్యపంతం చెయ్యటం కోసం ఈ శతాద్దవ కవి యైన విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారు “రామాయణ కల్పన వన్ని' భక్తి రనభరితంగా నిర్మించారు. చరి్యితగతితో జాతి సత్తా న్ని కోల్పోతున్న (పతి సందర్భంలోమ, ఏవో ఒక్‌ వరంగా రామకథ లోకంలో అవితిస్తూనే పుంది. కొన్ని సండల సంవత్సరాలకు పూర్వమే అనేఖ చార్విఈ కారణాలవల్ల వాల్మీకి విరచితమైన రామకథను “అధ్యాత్మ రామాయణం” భక్తి రసభరిళంగా షవఃనృష్టి చేపింది. అ తరువాత అయా కాలాల్లో జతి పురో గతిని కాంక్షించి అధ్యాత్మ రామాయణ (వభావంతో 'హిందీ" లో "తులపీ రామా యణం”, ళమిళంలో 'ఎళకుత్తచ్చన్‌ రామాయణం, కన్నడంలో 'శంకిరవారాయణ షట్పది రామాయణం, 18 తెటగులో “రంగనాథ రాఘాయణం', “పండరినాథ రామాయణం” వచ్చినవి. వీటన్నింటికీ (ప్రత్యేకమైన కాతడొలు, దృ్పథాలు ఉన్నవి.

విశ్వనాఠత సత్యనారాయణగురు కూడా తన కంపే ముందు కాలంలో భక్తి రన (ప్రధానంగా జగత్తులో అవతరించిన అధ్యాత్మ రామాయణాన్ని పఠించి, తత్ప తిసం పల్ల భాపినాపభంలో ఒకి దివ్యామధివాన్ని పొంది* అ నంస్కారంకో మావ వని అంశిర్వేదనకు రామభక్తి మత్తచిత్త పృత్తిదు తరణోపారఫమవి భావించి, భక్తికన పూర్ణంగా రామాయణ రల్బవృివన్ని మ్మించాడు,

క్‌ వామారత కెచ్వవ్యకుమవై మతీత వివిటైవి విశ్వవానవారి మచ అద్యాత్న శామాయజఅంలోవి శక్తి చపామళినమే ఆము మైన వఖావాన్ని చావితది. శత్చారవోమ్యజలగా పావ్‌ కల్ప ప్చెషు వచవ ముదం అలొచన ము అధ్యాత్వరామాయలణం చూపిన వలావం వ్వల్చ మేవని చెచ్చవలవి వంటుందు. అధ్యాశ్ళి రామాయణం, కల్చవృ్యతెం. చయొకికై అక్బతి మన అతిప్వల్పంవామ, అలోచివ మవ వ్వల్చంచాము అమభవం మచ ల =! లాల "ళ్‌ వంప్తార్టం; మ ృవభావాన్ని మెసింది. నూచితలు; శ. వంకిలపెనక్త : ఐహాలినివల్లి పీవారామాచార్యులు, శష్ట్రవన్నాకయుప్కు తెలుసు విళంలుపు, మద్రాస్‌ మూ ల్‌, బక్‌ అండ్‌ లిఒేచల్‌ పాపైటీ వాణి ; 1960. వామన్‌ శివరాం లపే, పంవ్మసాత్‌ పాంచీ కొళ వచుల 182% చ్‌ వి. సంంలపం ॥ చౌమ్యెకెంటి చ్రీవివాపాచాద్యలు. ఎమెప్కోపావెట్‌. తెలుగు ఇంగీము తివి పరి ఎడె.వ్‌_1188. ళా ఇవె శకి. తెయు ఆకా ఇంగ్లీవు తెలి విమంలపు వుుణ: 1కే. “5౮000596 10॥104౧0 [0౧౧ 518౧5 0 అరం! గెలర 816011౧9 6౧8౧606187 8౧౮ 6౮655౧7 6 సికతగ” (౫౪౭ ౧ఆరఆ"5 0965 67681 ౬౧౯లయ00866410 ర?ంషం. ౧౩౧ ౪౦1౧9 ౦. 1) 4. 1౧౧౮6౦౧౧౮౭ '౫ ౦౫౦, ౩19౯౧1౧ తికళగ0(00ళ% 99 ౧౦౪౭౯ ఈగ౮6 58000364 10 గెల గం ౧18౧665 లలి ౦0౧ ౧౧౧ తగి 11౧95. దఅ౭గారం౯: దగాాం౦01009108౫ 010100౧8 0 ౭ రిగంం5% $ఏ౧04306. క్‌. “నంవావో హ్యావ్య పాదృళ్యమ్‌ శత్చువః (పతివించున్‌ ఆలేభ్యాకార వశ్తుల్య చేపావ చ్చ శశిడామ్‌ అషంఎవ్వుమతు ఛ్వన్యాలోకము "పిచి, కశిఓ చౌకంం. విద్యాళంన్‌...1885.

ఆద్యాన్య నాచాచణ వశావము వ్‌ క మాల తిదివలికాచాద్యి లు, అర్గకిచాన్నాల కమా. ప్‌ నవంబ. ౧4. శై. చ మవళ్నవమమాత్‌ ముచర తం. కఫ [ల్‌ అరాస్ట్రవాశి పై తాపి కావవి వ్యా 1వ. (ఫెస్టాని వ్యాముు. వానతి వ కి. కమ కిళ్ళి 8 జంబం 0౧9 $౧౧౧95 కాలి ఘలలయింళంలం 1 1౧. ఓంంగిం8" ఓత[07906 5 దింళలిగ ఆగిడంలలిశింర? +1౧గంల009 కం ₹0౪00 ౬1-0౯ కితిం5! ౧౯౦లీతలి/ $౨ రం 1040 ౧9 ౪25 05 10 "9000961 85 8 పంల 0 0౪౧608౧00౧. 01 1౧౪౭. ఎంగ 0 కాలి ఇగరలంరలాంజింంళర ౧ఆ౦౧తటిరు లా కల కాంలి. అల ౧౪౧౦౧4౧ అగి. 9. 119. బచఎలి్‌ ఈ వాలల 9శవి కెల:ం్ర'0౧ తగ6 11030078 ౧పే వ్యావ లోనివి 59౬. లి. 102. ౧౪9౦ గతి 65! 0 (6055 15 భతి ఇత 1౧ ఇగియ్‌ 8 అం లింగాంళనా. కిగగా ఆఆ ం౦ఈద గలము కిడీల?ిల6 ౦03 519591" 536 ౧౦9౮ రళోలతింలి ఇగ 19 (89, తగ ఇం౦తి వింఈలి గాత 1 1910 0౧౧౨౧0 లం, 0 3౮63518 00069 కణం 614౬ శ ం0ం064 ౧౦ అంటి ఆంత రింగాంళి హంగ తింటందబు అగంంణ 1 ౧౧౧౬ 0 తలం 1౧ 18౧౦౮౩౦6 0౯ ౪7౪998 1౧ (౧169న == 5, ది?ం! . కొ౬ి 8.153. 9. సింగు రింగాంళగగిం తం ౧౮౧౧౦6, గంట (6 66. ౧0౧౧0౧ గంగ65 0 13గ1గం్త 85 ౫1 ఉంట 0 1౧9 ల ఆం౪ంఅగ00౧ఈ౧6 శి ఢ50ం0౪559 ౧౦౧౧౦ఈ౧|౧9 18 ౦౧ర్రాగత॥ తిలిరే గగ0౦౦ం౧85ఏ 0 80179. కఓంంశాం 0 శఎంగగ రిగారంగ ౬6. *ఆ.. 1963. ౦. 2 9. 25.26 10. ఈగల గింజ 1౧ 10 ఆలి ౦606 ఏటలి ఈంళంళంం పంగా శరం కలిగి సలరత[/. గంగలు ౬110౧6౧. ౬0010౧6౧ తంతి (+ 1956) 8.3

క్‌8ి రానూచోణ క లృవృకృముపై 11. 1౧ 106006 88 1౧౮౧౮౦8600, 1౧1౮0206 88 ౪౧681510౧6; 119 ౧౪4౦0 ౧6౭18౧౧౦౧౩ ౫౧ ౦0౧09119 ౧౦1699 ౦0+ (6900౧56 10 1౧6 88౧౧6 ౧౧౦౧౦౧౪౧౦౧ 72౧01౧9 [0/7 8 589౧11౧61౪ ౧0101955 ౧8551౪10/ 1౧ 116 ౧789౦౧౦6 0 8 5100౧096 ౧61. 50౧8116/, [0 1౧6 80/8391౪6 54౮8116౧ 01 (౦౦6 ౧౦గ౧౫౧౭౧౪ ఎకి. ౯. 120 18. డా జి.వి. సుబహ్మణ్యం. “ఆంధ్ర సాపాత్యవిమర్శ _ అంగ్ల (పలాపం": పీఠిక, స. 1! మండి 18. కుమారి యం. యస్‌. రాణీ (ప్రమెలాదేవి. “రామాయణ కథాగానము. అధ్యాత్మ రామాయణ విశిష్టత”, పృ, && అంధధ్రష్యతిక "కీలక ఉగాది సంచిక 81, 1063. అవాలని సు భైమమెనాానాను

నాలుగవ ఆధారయము శ్‌ క్‌ అల్ల ఆర్భతి (పభొవానశీలనం ఆకృతి మేద పడ్డ (ప్రభావాన్ని అమశీలించడంలో కథా వస్తుపు అందలి మాద్పులు, కల్పనలు, వర్ణ నలు, శైలి ఉపాధాన్యాన్ని వపాస్తవి, అధ్యాత్మ రానూ యణం లోని కిథావస్తపు వాల్మీకి రామకిథే, అయినప్పటికి, అ కథ ద్వారా భక్తి రసాన్ని ఆవిష్కరింపదజేయడం కోనం ఆధ్యాళ్మ రామాయణం అ మూల రామ కథక కొన్ని మార్పులు, కొన్ని కల్పనల కేసెంది." అధ్యాత్మ రాహాయణం మూఅ 84కు చేషిన మార్చుల్లో

1. ళూమి గోరూపధారిణియై దేవ సంఘంతో కలసి (బహ్మ వద్దకు వెళ్ళడం. (అధ్యా బా. ద్వి. భూమే ర్భారేణ మగ్న్యాం.04000 66066404 4044 (ాహ్మణే పాప సర్వమ్‌. పు. 8) వ్ల పాయస విభాగం. (అర్యా బా. తం కౌనల్యాదైై 6696 ఇ666 దగ్మొాపీతి వమన్విలా పు, 14 7%)

క్‌కి రామాయణ కల్చవృతమ్నుపై శీ. రామహాదుల విష్ణుప్పి చొక్క అంశలరో (పలవించివట్లు స్పష్ట వరచడం,. (అధ్యా. బొ. చ. భూమే ర్భారావతారాయం.., లం 0000000 40 కౌపల్యాయాం త వానఘ "శేసస్తు లక్మణో రాజన్‌ ............ 4. గౌతముడు అహల్యా నంకందమలమ శపించిన విధానం. (అధ్యా. బా. పం. యోవి లంపట దుష్టాత్మన్‌......= .... ఏళినితి ఆం + అశమో మే భవిష్యతి. పు, 104 శ్‌ శై కేయి, డేవానుక యుద్ధ నమయంలో రఠచ్శకిప చీల ఊడిపోగా దాని స్థానంలో తన వేలి మెంచి చిం జాతి పోటండా కాపాడినందుకు, దళ రథుడామెక రెండు పరాల విచ్చివట్లు చెప్పడం ఉధల6ి =౨ం వరద్య్వాయం వృణేశ్వ త్వమేవ రాజవదత్ప్వయం వు. 81, శి) శి... కాకాసురుడు సీతాదేవి పాదాంగుష్టాన్ని మాంసాశలో, ముక్కుతో, గోళ్ళరో నేరించినటు చెప్పడం. న (అధ్యా. సుం. తృ. ఐం(దహ. కొక్‌ స్త దాగత్య-. 40,200 ఏఏదారామిషాయా॥ ప. 70) ?. రావణ మరణోపాయాన్ని గూర్చి విభీషణుడు, రామునికి తెలియజేయడం. (అధ్యా. యు. ఏకాదశ. నాభిదేశేఒమృత౦ 404004. అఆ ౭౭24444400 తవ్య మృత్యు స్తతో భవేత్‌. పు, 280) మొదలైన వాటిని (ప్రదానంగా 'పేర్క్యావవచ్చు. నే క్‌ ల్ప న ల్షి కం నావికుని ముగ్ధ భక్తి (వకటనం (ఆర్యా, బా. షష్ట, అక్షశయామి తవ షాద వంవణిరం 60+ కథ్యావదీయ'సే జ. 118)

ఆధ్యాత్మ రామాయణ (పభావము న ఓ. వారదుడు రామునికి, అవతార కార్యమైన రావణ వధమ గుద్తు చేయుటకు అయోధ్య రావడం, (అవ్వా. అయో, (వ. కర్రావణస్య వధార్థాయ అలన అదను ౨666 ౨౭5 రొమో నారదం (ప్రాహ సవ్మితం”ొ వ. ఫ్‌ 8. రామవస గమనాన్ని కాండిన్తున్న దేవతలు తక్కార్య విర్వహణం కోనం సరస్వతిని (పార్‌ ంచడం వారి [పార వనలమ మన్నించి సరన్వతి మంఠరలో స్‌ ఠి వ ఏ ప్‌ (ప వేశించడం. (అధ్యా, అయో. ద్వి. “పీతవ్మి న్నంతరే దేవా......... ఆంజఆోాఆం (వవివే శాథత మంఠరాం”. ప్ప. క్లిగ 4 మాయా సీఠ కల్చనం (అధ్యా అర, సప్త “ఆ్రభ్ర రామోజసి తళ్చుక్వ ౦.420044 అచ ఇ366 ఉంితం మాయాసీఠాం ఇహిఃస్థాప్య స్వయమవ్తర్థడిఒవలే పం $్ర క. పీఠము అపహకించిన రావణుడు ఆమెన న్పృశింపలేదని చెప్పడం. (అధ్యా. అవ. సప్త. ఉశ్రద్రో విదా్యా ధంణీం ....ఆఆ౨ ౨ యయా కపవివయసా” పృ. 102) 8. రావణుని పారాశ హోమం. (ఆర్యా. దళ. యు. కభగివాన్‌ రాఘపేడైనం ......4 వోమ ధూమం ఖియాకులః ఏ. 20%, 207) 7 కాలనేమి చరీీశం. (అధ్యా యు. సస్త్హ.. కకాలనేమి పచః [క్రుర్వా 0000000000 లగ్న మూర్దా వమమావవః వం 148..180) శి. రాముడు రామెశ్వరం వెడ్ప జేవిన రామలింగ వతిస్ట. (అధ్యా. యు. చం జ్పీక్ర కూరభమాజసు 0.4 (హ్మ్‌ అనీ ఉపాప్నోళ్య పంళయం” పు. €?. 88)

8౧ రాహాయణ 5 ల్పవన్ఫక్షము.పై

మొదలగు వాటిని (పధానంగా పేర్క్యానవచ్చు.

అధ్యాత్మ రాహాయణ మిచ్చిన (ప్రేరణతో అవతరించిన విక్వనాళ రామా యణ కల్పసృత్షం, ఆధ్యాత్మ రామాయణం జీపిన కథలోని మార్చు లన్నింటినిగాని, కల్పనలన్నింటిని గాని ప్వీకరింపలేదు. అధ్యాత్మ రామాయణం చేసిన కధమార్చుల్లో_

కీ. రాహాగులు విస్ధుపు యొక్క అంశలకో (ప్రభవించినట్లు చెప్పడాన్ని. ఓ ఆహల్యా వం్యకందవుల శాప పధానాన్ని. కథా - కల్చనల్లో. 1 మాయాసీళ కల్పనాన్ని 2, రానణుడు సీతమస్నృళ౭ించ కుండా అసహరించినట్లు చెప్పడాన్ని మాాతమే కల్చసృృత్షం స్వీకిరింఛిఇది. అద్యాత్మ రాసూయణ శిలి గాని వరనలు గాని రామాయణ కల్పసష్య్కాన్ని (పకఠాపిశి౦ మ్‌ ! శ 6౬ ల చేయలేదు. రథ-మా ర్పు లు

రాహపాదుల వి ష్ష్‌ 0౦శ;

ఆర్యాత్మ రాహయణం, రామలక్ష్మణ భత శ్మశున్స్నులు, విస్తు, క శంఖ, చ్యరములని వళిష్ణుని ద్వారా దళరథునికి చెప్పించి, దశరథునికి వారవట్ల భగపద్భాపమ, భక్తినీ సెంపొందించుకునేట్టు చేసింది. శేష, శంఖ, చక్రములు (బ్రీమహావిష్టవు నిర్వహించు ధర్మ సంరక్షణంలో భాగస్వాములై ఎల్లప్పుడు వష్తుపును అంటీ పెట్టుకొని విష్ణువు యొక్క శక్తిని జగత్తులో (పసంంప చేయు సట్టిపని, ఈ కథ మార్చు నూచిస్హుంది.

అధ్యాత్మరామాయణం వ్యక్తం చేసిన రామాదుల అవతార తత్త్వం - వెనుక దాగిపున్న రహస్యాన్ని దళంథునితో పాటు లోకషంతా తెళిసికొవి వారిషట్ల భక్తిని 'పెంచర్‌ గేట్లు చేయటం కోనం విశ్వనాథ, రామాయణ కల్చ్బవృక్షం, ఈ కథలోని పాప్పను కొంచెం షహాట్ప చేసుకొని స్వీవతించింది. అధ్యాత్మ రామాయణంలో పళిష్టముఖంగా వ్యక్తమైన ఈ పరమగహైఘ్యర యజ్ఞం సల్మ తృప్తువైన భూసురు లంకా దశరధుని ప్మ౭వంతుగవ్న కమ్మని అశీర్వదిత్తూ, ఈమ అశీర్వాదాలల్లో వ్యక్తం చేసినట్లుగా విశ్వనాథ కల్చసృాత్యం చెప్పింది.

అద్యాళ్మ రాహయణ (సభొవము న!

“నిశాచర కంఠ కరాశమూత్తి" *మాయాధవుడు" థతివళ వభు బంధ విమోచనం కోవం దశరథుని జన్మాంతర సుకృత ఫలంగా జవ్మింపమన్నాడని, అ ఫ్రీ విటని కాయం కందకుండా పొమృ ప్రై కాపాడే శేషభోగి, దశరథుని భారాన్ని తామ మోయడం కోపమో నన్నట్లు, ఆయనకు ప్యుతుడుగా పట్ట మన్నాశని, ఆ 'వైకుంశస్వామి పద పద్మాలమ అంటి యున్న శంఖు చిహ్నములు స్వామి ధరించే పాదుకుల నంటుకొని పాంచజన్యం వలె స్వామి కీర్తి తేజాన్ని జగత్తంతా వ్యాపింపజేయడం కోవం, దశరథునికి కుమారుడై రామన్నవని జగత్తంతటివి మోవోంధకొరంలో ముంచివేస్తున్న అసురీ శక్తిని మూలమట్లుగా నాశనం శేయ గల సుదర్యవమే. స్వామి ఈ కార్య(కమంలో తన వంతు పాకము నిర్వహించడం కోసం దశంధుని తంగా పరింపమన్నదని. (శాహ్మణాశీర్వాదా లల్లో స్ప్షం జేయదికింది. (రా. కల్ప, బా ఇష్టి పు. క)

అత్మళో కమిన్తు న్న ఒక బుషి పొందే అమభనం నంటి లమభవాన్నే కామ పాలిస్తున్న భూయీళో తాదార్మ్యాగ్నా పొందే రాజు కూడా ఆమళవిస్తాడవి, ఇవ్వకు సంశంలోవి దిశ. థుడు లట్టీ రజ౧ కల్పవృక్షం చెప్పింది. (రా. కల్ప. బా. ఇష్టి. ప. 1) అట్టి స్టితిని ఎంచుకున్న రాజును, "నా విష్ణుః పృథివీపతిః" అన్న మాట వకౌరం విష్ణువుగా చెప్పనచ్చా విస్ణవు కాని ఆయన ఆయుధాలు కొవీ వారి వారి తపస్సుల వల్లనే అ రూపాలమ నంళరింప చేసుకోడం ఇ3గింది. జగ్యదక్షణం రోనం ఎహ్మాపదార్హం పొందే పరివర్తనాన్ని అ తపస్సులు విర్జారిస్తున్నట్లు అద్వ్వైళ మలం చెప్పతుంది (క.ర.పు. కఫ్‌, జణ) ఎశరథుడు _పజాపొలనము శవస్సుగా జేపి విష్ణ్వాన్ని పొందివట్టివాడు. అయన అ స్టితి కొవసాగింపదడ వళ వంటే “పజా తంతుం మా వ్యపర్ళేశ్సీః?ి అన్న ధర్మం (_పకొరం అయన అత్మ మరో రూపాన్ని సంతరింప చనుకోవలపి వుండి. యజ్ఞరూసంగా పా"వ అయన ఉపాసనకు పరమార్థమది. భగవపదమ్మ్యగహం వల్త వు, అయన అయు ధాలు, జగ్యవకణం కోసమే దళరథువితో శాదాత్మ్యాన్ని పొంది అయసలో మండి ప్యత రూపాన్ని నంలళతింప చేసుకున్నవి.

విష్ణువుతో, ఆయవ అఆయురాలకో, తాదాత్మ్యాన్ని భజించి వాటికి ఉపాధిగా నిలవగల తపఃశక్తి దశరథునికే ఉన్నదవి, అందుకోవమే, విష్ణువు, అయన

కి లాహబాయణ కల్పవృక్షము పై ఆయుధాలు, దశరథుణ్ణే తర్మడిగా ఎమ్నకున్నపని విశ్వనాథ కల్పవృక్షం లోని (వాహ్మణాశీర్వాదాలు న్యక్తం చేస్తున్నవి. వన్టవు ఆయన అయాధాలు దళరథుట్లే శండిగా ఎమ్న్మకోవడంలో వున్న వైశిష్ట్యాన్ని చెప్పి కల్పవృక్షం అధ్యాత్మ భావాన్ని అందంగా ఆవిష్కరించి చూపింది. వీ అహాల్యా శాప విధానం

దాంపత్య ధర్మాగ్ని అత్మికమించి ఇంటచునికో జూర వృత్తికి విద్దపడ్డ అహల్యమ; అమెలోని ఆ బలహీనతమ తన సౌందర్యంతో, సంపదతో, అధికొరంఠో, రెచ్చగొట్టి, (పలోభపెట్టిన డేవేం్యదుని, గౌతముడు శపించిన తీరు అధ్యాత్మ

బి థి రాసహూయణ౦లో మూలం కన్నా భిన్నంగా ఉంది.

యోని లంపటురై న డేషేం్యదుడు అహల్యమ మువిపత్ని అనికూడా అలో దింపకుండా ఆమెతో అతిచరించడానికి పూమకున్నాడు. ఆతడు తలపెట్టిన దుష్క్క త్యానీకి తగినట్లుగా అతని శరీంమంళా సహ్య సంఖ్యలో యోనులై వికొరాన్ని కలిగిస్తుందని, ఉచిశామచితాలు ముచి కాముకత్వంతో కిళ్ళు మూసుపపోయి (ప్రవర్తించిన ఆహల్య అదే అమంలో ఒక రాతిని ఆశ్రయించి, నిరాహారగా రాత్రింబవళ్ళు శీలోష్టాతపాదజన్యాలై వ బాధలను సపొస్తు గడపాలని, ఆ విధంగా గడుప్పుతూనే, ఏకా గచిత్తంతో హృదయంతో విడవకుండా రామనామాన్ని జపిస్తూ తపిస్తూ వృం'పే వేల నంవత్సరాలకు ఆ తపస్సు ఫలించి శ్రీ మహావిమ్ణువు రామ్ముడై వచ్చి ఆమె ఆశ్రయించి వున్న శిలమ పాదాలలో తాకినప్పుడు అమె చేసిన పాపం పటాపంచలై రామడర్శనం అత్మారామదళ్శనంగా భాసిస్తుందనీ అదే అమెకు నిష్కృతి యని గౌతముడు శపించాడు. (అధ్యా, బా, పం. ల్లో, 2.28 పృ, 104 10%) ఆయన ఆ శాపంలో అన్న్ముగహం కూడా యిమిడి ఉంది,

అధర్మ (పవర్తినం వల్ల కలిగే దుఃఖం మండి విముక్తి పొందడానికి రామ నామ జపం ఇచ్చే శక్తిని ఈ నన్నివేశం ద్యారా లోకొనికెరుక పరచటమే అధ్యాత్మ రామాయణ పరహార్థమని మనము భావింపవచ్చు.

విశ్వనాథ ఈ కథా సన్నివేశాన్ని ఆధ్యాత్మ మార్గము లోనే తీర్చిదిర్లారు.

ళ్‌ చం

లోకానికి నీతిని చెప్పడం కోనం, ధర్మాన్ని (పటోధించటం కోనం, నంవడ్గర్వంతో

అధ్యాత్మ రామాయణ (ప్రభావము 683 జారత్వాన్ని మవోలక్షణంగా భావించే ధనవంతులకు కనువిప్పు కలిగించటం కోసం వాల్మీకంలోని యాజ్జీకమైన మేషాండ కథను విడిచి లోళములో (పచలితమై యున్న ఈ కథమ తీసికొని తన కల్పవృక్షంలో రాసినట్లు అయనే చెప్పుకున్నాడు. (కర. పు, 98, 99 విశ్వనాథ ఈ కరను లోకం నుండి తీసుకొని వాసితినన్నాడే తప్ప కాను అధ్యాత్మ రామాయణం వల్ల (ప్రభావితుడై (వానినట్లు చెప్పుకొన బేదు. అయన అ నిధంగా చెప్పకపోయినా, లోకంలో ఈ కథ ఈ విధంగా (వచలితమైంది అధ్యాత్మ రాహాయణం వల్ల నేనని ధూళిపాళ (శ్రీరామమూర్తి గారి అభ్యిపాయం (రా. ను. ల. అధ్యా. రా. ౩, 101) అందు: ల్ల విశ్వనాథ స్పష్టంగా చెప్పక పోయి నప్పటికి ఆయన ఈ కథకు పరోక్షంగా నైనా ఆధ్యాత్మ రాొమాతుణమ స్చళ్తి విచ్చిందని భావించవచ్చు కల్పవృక్షంలో, గౌతముడు అహల్యా నం[క్రందమలను, వాళ్ళు చేసిన ఈప్పుకు (ప్రతిఫలంగా శపించడానికి ఉప్మక్రిమస్తూ ఇంగ్యదుణ్జీ చూసి = “ఒక చిలుభేదకేమిటికి ముగ్మలు లందరు డేహనిర్మితుల్‌ (పకటిత రీతి నొక్కిడగు పద్ధతియ యిక దేవిజూచియీ వికృతపుం జేత దేనిగని వెక్కీశిపట్టుదొ దాని రూపముల్‌ విక్యిళను గాగ దేహమున 'కేయి ధరింపుడు నిత్యదర్శివై” (అహల్య ప 226) గోతముడు శపించిన విధానం ఆధ్యాత్మ లోని “యోని లంపట దుష్టాత్యన్‌ నహ్మస భగవాన్‌ భవ” అన్న దాన్ని అనుసరించి వచ్చిందే ఈ అనుసరణంలో ఒక విశేషం ఉంది. అధ్యాత్మ రామాయణం ఇంధదణ్ణి తప్పుకు తగిన విధంగా శిక్షించింది. కల్చ్పపృక్షంలో ఆ "౯మభవనం వల్ల ఇంగదునికి లభింజే (ప్రయోజనం కూడా చెప్పబడింది. ౨4 చెప్పటమన్నడది అధ్యాత్మ అభిప్రాయానికి వ్యాభఖ్యానమని భావింపవచ్చు. ఇంటదుడు తాను చేసిన తప్పుపల్ల తవ శరీ5ం నిండా నిండిన యోమల రూపాలసు విత్యం దర్శిస్తూ వుంటాడు, ఆ విధంగా అతడి దర్శిస్తు ఉండడం వల్ల ఆళలనిలోని కొను వికాంం నశించిపోయి వై రాగ్యం ఉదయిస్తుందిం

ల! రాహయణ కల్పవృక్షము పై అ వైరాగ్యమే అతల్జీ అన్వేషకుణ్డీ చేస్తుంది అ అన్వేషణం వల్ల అతనికి ఆత్మ దర్శనం లభిస్తుంది మహర్షి శాపంలోని పరమారం కల్బనృక్ష అనుసృజనంలో అవాలి జి న! అందంగా అభివ్యకృ మెంది. వావాన్‌ మ్మా

తాను వేసిన శిక్షకు తపిన్తూ “వంటి మీద వల కప్పుకున్న పల్లెవాని వలె స్వర్గమార్గాన్ని” (రా. కల్చ. బా, అహ. పృ. 2:8) అమగమిస్తున్న దేవేంిణ్ణి అహల్యకు చూపిస్తూ _

“'పేదతనంబు లోన గల పెక్కున సత్కుల ముందు గల్లు మ ర్యాదను నీ వెరుంగ వవురా యొక రాతిని గమ్మటన్న” (రా. కల్ప. బా. అహ. ప, 22) బుషి కాపం “దుష్టే త్వం తిష్ట దుర్చృత్తే శిలా యాశమేనమొ అన్న సెలవ? ౯బ గురై అధ్యాత్మ శాప విధానాన్ని అనుసరించి వచ్చిందే అయితే అది కేవలం అనుకరణం కాదు. అధ్యాత్మభావొన్ని స్వాయత్తం చేసుకొవి సుందరంగా అభివ్యక్తం చేయటం. అధ్యాత్మ లోని అహల్య దుష్పురాలు కావడం వల శప్తరాలు కావలపి ల ళం అవాలి

వచ్చింది. కల్పవృక్షం అమె దు్టత్వ మేమిటో స్పష్టంగా చెప్పింది. అహల్య సక్కుులం లోని మాన మర్యాదలను మంట గలపడానికి, అమె పేద తనం కారణ మైంది. దేవేండదుని, అఆందం ఐశ్వర్యం ఆమ నాకర్షి ౦చి, ఆమెమ €విసీతి మార్గం లోకి నడిపించినవి. కామం, 'పేవదతనం, మానవుజ్జీ ఎంతటి నీచస్టితివై నా దిగజారు స్తుందనటానికీ ఈ సన్నివేశం తార్యాణంగా నిలుస్తుంది. బుషి “రాతిని గమ్మస్న" హోటలోని పరమార్థం అహల్యకు బోధపడ్డట్లు లేదు. అందుకే ఆమె “రాదగు జౌొత నంబయిన రాపిడి తగ్గపలన్‌ మనస్సిలోగి (రా. కల్చ బా, అహ. పు. ర. అవి బుషిని వేడుకుంది, అధ్యాత్మలోని “నిరాహార దివార్మాతం.... ........ రామం సంపూజ్య భక్తితఈః” బుషి మాటల్లో శిక్ష వల్ల వళగే పళ్ళాత్తాపం పల్ల కలిగే (యోజనం చెప్పబడింది. అయితే ఇక్కడ రాతనంలోని రహన్యమేమిటో తెల్లం చేయబడలేదు. విశ్వనాథ వారు ఈ విషయాన్ని మనస్సులో పపెట్టుొని “*రాతనం” మనస్సులోని రాపిడిని తగ్గిస్త్రందా? అలా కాకపో తే శిక్షవల్ల లాభం లేదు. అన్నింటికి మూలమైంది మనస్సు. పర్వ వికారాలు మనస్సు నుండే ఉదృ్భవిస్తవి. ఈ: “రాతనం” మనస్సులోని ఆ వికారాన్ని రూప సూపకపోశే వమోజనం ఉండదు, అవి తెంపి

ఆధ్యాత్మ రామాయణ (ప్రభావము కిక్‌ అహల్య జేత ఆ సండేవాన్ని వెలిబుచ్చి, బుషి సమాధానంలో అ సంచేహాన్ని నిపృత్సి చేశాడు. ఈ “శిలా సామాన్యం డొక యద్భుతంపర్యగియ నై శ్చల్యంబు పపొపించెడున్‌” (రా. కల్ప బొ. అహ. పు. 220%). ఈ లరాతితనం వల్ల సర్వ వికారాలు సశించిపోయి నిశ్చలత్యం కలుగుతుంది ఈ నిశ్చలత్వం వల్ల సమాధి ళ్‌

కుదిరి చైతన్యం గలుగుకుంది. అమె పొందే ఆ చైతన్యమే * ఎవ్వుడు నీదు మోహమది యెల్లను విచ్చునొ తామచందురై యప్పుడు వచ్చుస్వామి" (రా. కల్పం అహ. పు. లిపి అన్న బుషి వాక్యంలో వాఖ్యానింప దిడింది. మానవుడు ఇందియ సంబంధమైన మనోవికొరము లన్నింటిని నశింప జేసుకున్నప్పుడు విశ్చలత్వం

సా కలుగుతుంది. అందుండి పుట్టిన చై తఈన్యమే రామదర్శనమన్న సత్యం ఈ పన్ని అని ల మొల పకంలో అందంగా ఆవిసష్కుకింస బడింది.

అహల్య ఇం్మదుణ్ణీ కామించటంలో (ప్రధానంగా అశని ఐశ్వర్యం, అందం, అధికారం కొరణాలుగా కన్పిస్తాయి. అహల్యను అంతగా అకిర్షించిన ఈ లక్షణాలు లౌతికమైనవే. మానప్పుని మనస్సు వీనిప్టై న అకర్షింవబడచం ఎంతో సహజం. ఈ సహజమైన దిలహీనత మండి మనస్సృమ న్నిగిహింప చేసుకొని పవర్షించడమే ధర్మ లక్షణం. ఆ ధర్మాన్ని (పటోధించడం కోసమే అధ్యాత్మ రామాయణం ఈ కథసు ఈ విధంగా చెప్పంది. ఎన్నో సంవత్సరాల తరువాత మళ్ళీ లోకంలో శిధిల మౌతున్న ధర్మాన్ని సు(పతిష్టితం జేయడం కోసం విశ్వనాథ కల్చవృక్షం మళ్ళి ్వః కిథిను + విధంగా చెప్పింది. ఆ చెప్పడంలో అధ్యాళ్మ రామాయణం యొక్క అవఫ్మిపాయాచికి అందమైన వ్యాఖ్యాసముంది. కథలో అహల్యాసం[ కందమలు బుషి శాపం వల్ల పళ్చాత్తప్తరై మనోవి[గహాన్ని సాధించుకున్నారు. అహల్య

ళో అనన్‌ ఐల్‌ మీయా

రామదర్శనంలో లత్మ చల్యనాన్ని అమభవించింది. అహల్యకు మనః స్ట్థావీయుడే ఇంగదుడు కావడం పల్ల ఇంగదుని గూర్చి వేరుగా చెప్పనవసరం లేదు,

దాంపత్య ధర్మంలో భ్యద్రపరుపబడి ఉన్న ఇంటదియ విగహోపాయాన్ని జగత్తుప వివరించి చెప్పడం కోసం, ధర్మం పట్ల అమరక్తినీ, భక్షినీ కరిగించడం కోసం ఆనాడు అధ్యాత్మ రామాయణంలోమ, ఈనాడు కల్పవనృత్షంలోమ ఈ కఠ ఈ విధంగా చెప్పబడింది.

రీ రామాయణ క ల్వవృక్షమ్ముపై రథ-క ల్ప నలు

ఓ మాయా సీవ:

అధ్యాత్మ రాహాయణం చేపిన కథా కల్పచల్లో హూయా పీత కిల్చనం (పతే కంగా పేర్యానవగింది.. పీత అనపాయిని. రాముని విదిచి ఉండునది కాదు, హారిద్డఠు (ద్యుతీ రసులు, రాముడు పరమాత్మ. అమన మాయాశక్తిడు సీత. (మోగమాణూ2 సీతేతి జాతా జనవనందినీ) (ఆద్యా, బా. చ, పు. 96ిల్లో, 18) జీవునికి ఆత్మ అత్త్యాన్ని అవగాహవం చేసుకోకుండా అడ్డు తగిలేది ఈ మాయయు రావణుడు ఈ మాయలో పడి (ప్రాణాలు పోగొట్టుకున్నాడు. ఈ విషయాన్ని లోక మంతా తెలుసుకొని (పనర్రించేట్లు చేయడం కోసం అధ్యాత్మ రామాయణం ఈ కథ, కిల్చనం చేసిందని భావపంపసచ్చు.

రాముడు కావాలనే నిజమైన సీళశను ఓక సంవత్సరం కాలం అన్నిలో అదృశ్యంగా ఉండేటట్టు చేసి సీత యొక్క ఛాయారూపొన్ని న్యూతమ భావి కొర్య ఫిర్వహణం కోసం పర్ణశాలలో విన్దేశంచి ఉంచినట్లు (అధ్యా. అర. సం అథ శామౌ౬పి కల్సెర్యం ....... ౨ న్వయ మంతర్థ శేబనలేగి శ్లో, 1_టి అడ్యాళ్మ చెప్పింది. రాముడు పీఠను “అగ్నిలో ఉంచట మేమిటి ? ఈ అన్నకి, సీతారాము "లప ఉన్న నంబంధ మేమిటీ? లన్న సంజేహం కలుగుతుంది. ఆ సండేహావికి సమాఢానాన్ని కూడా అధ్యాత్మ రామాయణ కర్త చెప్పి ఉన్నారు. *సపీశా స్వావి ఒసనలో భవాన్‌” (ఆధ్యా అయో. ప.ప. 8, ల్లో 1శ్ర అని నారదుడు రాముడిని గూర్చి చేసిన స్తుతిలో రాముడే ఆ ఆన్నిళపని, ఆ అన్న యొర్కు “దాహక శశ్రే" సీతయని, సీకారాములు అద్వైత మూర్తు లని శ్రేటపడుతుంది. అందవనల్ల రాముడు పీఠము అన్నిలో ఉంచడాన్ని ఆయన ళనలోనే ఆమెను నంలీన పరుచుకోవడలగా బావింపవచ్చు పరహాళ్శ్మి పరచిన మాయాశక్తి జీపుణ్ణీ ఎంళగా (పలోభి "పెడు శులంటో “అధ్యాత్మ' ఈ విథ, కల్పవం ప్యక్తపరిచిలది

మరోవిధంగా అలోచిస్తే పాత్మివత్యం దాంవళ్య ధర్మాన్ని సంఘటిత పరుస్తుందని, దాన్ని ఏ శక్తి కూడ ఛేదింపలేదని ఆధ్యాత్మ రామాయణం. చేపిన ౨ కథా కల్పనం (పటోధిస్తుంది.

అధ్యాత్మ రామాయణ (వభావము ప్‌! విధ్యాళ్మ రామాయణం పరమాళ్ట దృొష్టితో చేసిన ఈ కథా కల్పనను రామా యణ కల్చప్ఫృక్షం కూడా స్వీకరించింది. సీళను అపహరించడం కోసం వచ్చిన రాపణుడు అమెతో “సాధు మార్గమున రావేని బలాళ్కారము చేవెద నన్నప్పుడు'. టి ప్‌ జ న్‌్‌, ద! ధరాతనూజ కులరీ కృ(చ్భారవక్కంళయై యివిగో రాముడు వచ్చె నాగుమని తా నేగెన్‌ గుటీరాంతమున్‌ (రా. కల్చ. అర. జటా, ప. శ1) బని విశ్వనాథ చెప్పడం వల్లనూ, అ శరవాత తన్నపహరించుకొవి పోవుచున్న రానబునితో “వట్టి కై గొనిపోవుచు మంటివిగి (రా, కల్ప. అర. ఇటా. ప. శ్రీ91) అని సీత పలుకుట వల్ల నూ, విద్యున్మాలి కృిఠములై న మాయానిర్మిత రక్తష్లావిత రామ శిర ళ్ళర భరాసననులమ నర్శించి, మూర్చటోయి తేరుకొని _ “ఇది దుక సంపత్సంమె నది నాకీ మాయ (శ్రిమ్ము నాష్ళలు మొదలై మది కది యించుక యెంతగ విదంంచీన దిరిగి దెడిగి విరియించు కొనెన్‌” (రా. కల్చ. యు. సంక. ప, 14) అని సీతడు తనస్టితిని గూర్చి వ్యక్షీకరించటం వల్ననూ, రావణుడే యుద్ధ రంగంలో, రామదర్శనంలో నిస్సంశ యమై ఉవై చెహినిం బూవి తా వనమం త్తుక పోనియట్లు తలచెన్‌, నవ్యందుగా మానపంబున లజ్ఞోదయమయ్యె” (రా. కల్చ. యు. నిస్సం. ప. 838) సని భావించటం వల్ల నూ, రావణుడు అపహరించిన సీఠత నిజమైన సీత కాదని 'శేట పడుతుండి. విచ్వితంగా రావణునికే ఆ విషయం నోధపడి అతణ్జీ అత్మాన్వేష కుల్ణ చేస్తుండిం రావణుడు మాయా న్వరూపాన్ని తెలుసుకొవి (ప్రవర్తించేట్టు జేయడమ -ధ్యాల్య, కల్బవృక్షాల పరహార్థం

88 రామాయణ కల్పవృక్షముపై న! పీత అన్న (ప్రపశానంతరను, అగ్నిహో,తుడే స్వయంగా “నీ సగమ్ము నేను పీకు నర్పించితి సన్‌ క్షముంప్ప మయ్య నార నారో (రా. కల్ప. యు. డప, ప. 139) అని రామునిరో చెవ్వుకోవటం వల్లి అద్యాత్మ చెప్పిన విధంగా సీత ఈ సంనత్ప్సర కాలం అగ్నలోనే సన్నదన్న అంశాన్ని, కల్పవృక్షం అమనరించిందవి అరుతక జ న్‌ న కం ఇ గ! అల, తెల్ల మవన్నతుంది. అం'జేకాదు సీతారాములు *అ ఎఉసద్భశులన్న” ఆధ్యాత్మిక సత్యాన్ని కల్చ్పవృతం అందగా అమసరించీి అభివ్యక్తం చేపిందవి కూడా శేటపడుతుంది. రాపణ పథానంతరం సీరారాసులు అయోధ్యజబ మరలి వన్తూవున్న సందర్భంలో పుష్పకం పంచవటిలో ఆగినప్పుడు సీళ పుస్పకాన్ని దిగి పక్షళాలలోనికి వెళ్ళి తిరిని వచ్చునప్పుడు ఆమెలోని భేదాన్ని కల్పవృక్షం సృష్టంగా చూపించి రావణుడు అపహరించుకు పోయిన సీఈ నిజమైన సీత కాదన్న విషయాన్ని పఠితులు గహింజేటట్లు వీపింది. చ! *లోనికీ జన్న పృథ్విజ విలోంన లోక జయ (వ్రగల్భ ప జ్లానిధి సింహయాన వికిసన్నవలోచన పుండరీక, ర వోనినసంబునం దగడు సొచ్చీన శీర్ణ తనూ పదబంధ సం ధ్యానవ పహ్నాకా విరచిరాళ్ళృతి యార్భతిమ్యత్వతిజ్ఞయున్‌” “డెలికిని వచ్చు జానకియు? జీన్నపయస్సుది మందయాన మం జుల తర మూర్తిటై యడవి జొచ్చిన యంతిప్పవంబు కన్య దే హ లలిత సౌొపమాళ్య పరమావధి రాఘవ బాహులగ్నయ ల్లలనయి వీచు గాలిందగవొదెదు [కొంఎపురాకు దోడియున్‌” (ర. కల్చ్ప య ఉప ప. 200, 201) రావణుదు అపహరించిన సీత పరమాత్మ యొక్క 'మాయాళకి * అన్న విషయం అధ్యాత్మ రామాయణ మిచ్చిన (పేరణ తోనే స్వీకరించి తన (ప్రతిళళో కల్పవృక్ష కాన్యం కావ్యల్వం చెదకుండా ఆమె మాయానీత యని ద్వనింప చేపింది. (వి. శా. ప. భా. పు, 17౮, 18)

అధ్యాత్మ రామాయణ (పభావను 80 2. రావణుడు సీరను స్పృళింపతేదు:

రామాయణంలో అత్యంత (ప్రవానమైంది. పీతాపహరణ ఘట్టం. రావణుడు సీతమ అపహరించిన పూల వాస్తవమే కాని అమె నలిడు ప్పృళింవ లేదని చెప్పి ఆధ్యాత్మ రామాయణం, సీళ శీలా”కి ఏిన్నె పట్టించి. మూలం కన్నా లిన్నంగా కనిపిస్తున్న ఈ కథా కల్చనం వల్ల సీత పట్ట పఠిశకు భక్తి కలుగుఠుంది. మూల కథలో కలిగే సందేహం లొలగపోతుంది.

రావణుడు సీఠము శాకిటండా ఉండటం కోసం అమె విల్భున్న భూమిని గోళ్ళలో పెళ్ళగించుకొని, ళన రథం మీద పెట్టుకొని వెళ్ళినట్లు అధ్యాత్మ రామా యణం చెప్పింది.

(ర్యా. అరవ న 102. “తలో విదా్య్య ధరణీం ఉల ఆం ఆం యయా క్షిప్ర వివయసా గ)

పరశ్త్రీని అమె కిష్టం లేకుండా చెల్లే రాపిణుడు లలు పగిలి మరణిస్తాడని, రంభను చెటిచినప్పుడు నలకూదరుడ్‌, నరిజకస్టిలప చెజిచినస్పుడు (దిహ్మ, రావణుణ్ణి శపించి వున్నారు. * ఒకే రకమైన తప్పుకు వలకూబరుడు, (బహ్మ ఎందుకు శపింపవలసి పచ్చింది?ి అన్న సందేహం శావటం వహజం. నల కూబరుడు పెట్టిన శాపాన్ని అం680'పే తపోధికుడు కావటం నల్శ రావణుడు దాన్ని పక్క చయకపండా పృంజిశిస్థలమ చెరీబొడు. అప్పుడు “(బహ్మ'" వాడిని మళ్ళీ శపించారు. (ఆ.వా.రా.4ఉ. పు. $?8. పుట్‌ నోటులో ఉంది) ఈ విషయం ఈ విధంగా ఉన్నప్పటికీ, వాల్మీకం, సీళము అపహరించుటకు వచ్చిన రావణురు ఎడమ చేతితో అమె జుట్టుపట్టుకొని, కుడి శీతిలో అమె రొడలమను పట్టు కొని రథ మెక్కించుకొవి గొని పోయినట్లు చెప్పంది. 8 వాల్మీకం ఈ విధంగా చెప్పటం వల్ల (దహ్మాశాపానికి కూడా విలువలేకుండా పోతుంది, ఆది అ విరంగా జరుగకుండా ఉందటం కోనం అధ్యాత్మ రామాయణం రావణుడు సీతమ నృృశింప లేదవి చెప్పింది.

హాల్మీకం పల్ళి పామామ్యనికి కలిగే సండేహాన్ని అధ్యాత్మ రొమాయణం అక్థం శనుకొని పరిష్కరించటం పల శః కథానల్పనే లోకంలో (వచలితమై

71 రామాయణ కల్పపవృక్షముపై లోపల మన్ననను పొందింది. సీతమ్మ పతిశీల కాబస్టే, రానణుడు అమెమ తాకలేక పోయాడు, ఆ లల్లి అంళటి పతి్యవళ అని తెలుసుకున్న లోకిం ఆమెను భక్తితో అరాధించించ. ఆమెనే ఆదర్శంగా పెట్టుకుంది. అభ్యాత్మ రామాయణం చేసిన ఈ కథాకల్పన లోని పరమార్డానికి ముగ్గుడైన

విశ్వనాథ, ఆధునిర కొలం లోని స్త్రీకి ఆదర్శ జీవితాన్ని వటోధించటం కోవం అధ్యాల్మ వనిస ౭ కథా కల్పనమ స్వీకరించి తన రాహాయణంలో కూడా సీళకు పరపురుషుడై న రావణుని కఠస్పర్శ ₹€గులపండా కాపాడి, సీల్‌ పతిశీలానికీ (బహ్మ రావణునిక్‌చ్చిన శాపొనికీ ఒకి విలనిను సమకూర్చి పెట్టాడు. |

“*డళరంరు చేతులు ధంణీజా హస్త

జలజాతనిఎల పది జతలైన గాజు

లందున నెక్కి యాయమ భద్రపపప

గాజాలు చిట్ల్‌ ఈత్య్మరములు "పెట్ల

నె(తులు కారుచు ధారుణీ సుత కెంతొ

నొవ్వైన సీతా ళమస్పర్శ దైత్య

కద తలంబున యందు గాగట్టి స్దితికి

శ్‌ల్గి సంతోషించి దా మనస్సునమూ

(రా కల్ప. ఆర. జటా, ప, 9%)

ఆధ్యాత్మ రామాయణ కభాకల్పనమే రాహమాయణ కల్పవృళ్లనికి ఆధార భూతమై సప్పటికీ, విశ్వనాథ స్వీయ (పతిభతో అ కల్చ్పనం కొత్తరూప సంరరించుకున్నది. రెంగింట కూడా రాసణ కిరస్పర్శ సీతకు తగలకుండా కొపాడటమే పరమ లక్ష్యం. శశ లక్ష్యసారనం కోసం అధ్యాత్మ రావణుడు సీత నిలుదున్న భూమినే పెళ్ళగించు కొని రథం మీద పెట్టుకొని వెళ్ళి తన (పఠాపంతో ఆమెమ అశ్చర్యపరచి అమె మనస్సులో లన కింత చోటు దొరికేట్టు జేసుకోవాలనుకున్నాడు. ఈ విధానం సామాన్యుని ఆలోచనకు అందనంత దూరంలో ఉండిపోయింది. వాల్మీకం పల్ల పరిళకు కలిగే సందేహాన్ని అధ్యాత్మ ఈ కల్చ్పనం కొంత వరకు దూరం భేసీందనే చెప్పవచ్చు అయితే అది ౨ విధంగా సాధ్యమా ౩" లన్న సందేహానికి అది అవ కాళాన్నిచ్చింది విశ్వనాధ దీన్ని (గహించాశనే చెప్పాలి,

అధ్యాల్మ రామాయణ (పభాపము భే పీత రెండు చేతులకున్న పది జతల గాజులు రావణుని ఇరువది చేతులకు అడ్డంగా నిలిచి, అ తల్లికి నొప్పి కలిగించకుండా పుండక పోయినప్పటికీ, అమెకు పర పసృరుషస్పవ్శ ఈగుల కుండా కొపొడ గలిగాయి. ఆ తల్లి కడి ఎంతో నంరోష మైంది. శ్తీ యొక్క ఐదపతనాన్ని కాపాడే గాజుం, అమె శీలాన్ని కాపాడినట్లు చెప్పి, విశ్వనాథ, అధ్యాత్మ కిల్చనసప ఎఎరుగు పెట్టాడు. పీఠతప పరస్పరష స్పర్శ తగులకుండా కాపాడటంలో అధ్యాల్మ రామాయణం నలె అద్భుత విధానం కొకుండా సామాన్య పఠిత కూడా సంలృప్పి పడే సహజ పద్దతిని (వడేశ "పెట్టీ అనునరణంలో అవనీ గ నో పరిణితిని (పదర్శించాడు, సీతారాముల పై జగట్తకు లక్షి (ప్రపత్తులు కలగిటం కోనం అధ్యాత్మ రాహయణ కర్త రామకఠకు “పిన మార్పులను చర్చులను విశ నాళ రామాయణ కల్ప్వపృతం అమసరిస్తా నే స్వీయ ్రతిలిను (పర్శించి ఆ మారద్చులకు జేర్చులటు, సహజత్వంకో పాటు సౌందర్యాన్ని వైళష్ట్యాన్ని కలిగంచి" ఈన పత్యేకళమ నిటషుకన్నట్లు వః అధ్యాయంలో చూపించటం జరి? ౦ది. సూచరలు

1. “ఎమ్సుడిక వన్నునొల్ల ని యపస్పడ(తిం జెజుచు రానణొసురు డప్పడే యప్పలలా+ శిరంబులు తప్పకి ఎిలం గూలు పప్తథా ధిన్నములై” అలుది మొదలుగ దళకంఠకా; మదిలో నిన్నాల్లి నట్టి మావిని బళిమిన్‌ గదిపితివా సీ తల యా పదమన ధవ(వాలు నూరు [వక్కలు గాంగన్‌గి (వావిలికొంము సుబ్బారావు, (శ్రీమదాంథధ వాల్మీకి రామాయణను ._ ఉత్తర ప. 587, యుద, ప. 216) అతో గ శి. “వామన సీకాం పద్మాకీం మూర్చవేషు కరేణ సః ఊర్వోస్తు దడ&ీజణే వైన పరిజ్యగాహ పాణ్‌నా” (వాల్మీకి రాహాయణం) అరణ్య. సర్గ - 40 ల్లో. న! అననని ప శట్రీద్తాయియునాలలా

ళ్‌ వాక్‌ అలంక , ఆ వానశీలన ఆం ఇం పభాబ ఆతోంచంఅ అలోచన మడ వడిన (వభావాన్ని అమశీలించలింలో కావ్యంలోవి పాత్రల మమః(ప్రవృజ్త్రల 3ల్చీకరణతి అందుక షమదాలమైవ పిన్పాంతల. దృన్నిఖభం (పాలా వ్యాన్ని వహిషైమి. అధ్యాత్మ రామాయణం లోవి ప్నాతలప్నీ శికివి మాల వొవమి్లలనవా వా హా, జె లం క్‌ ను అర్య రాట. మెక మ్రూంచంనా చవికావి వపమమాన్యావ్వేవణ సాంచి వట్టివి. అంచల పె తలవ్నీ రాముల్జే శేయ్యకంనా వట్లుకొవ ఆయవలో. కాదాళ్య్యాన్ని అమథవించటం కొనం వాత్చల్యాన్నోో, దాప్యాప్పో వభ్యాన్నో కాకి వై రాన్నో అవారంగా మూవి (వవశ్త్‌ంళివట్లు విమిస్ప్రందు.. విశ్వవాళ రామాయణ విల్పపృవం అధ్యాచ్మా పా్యరల మవఃపవ్మిత్త్రల +ల్పీవరజప మూల విర్తాంతమైన ఈక్తివి పంపార్హంగా బఅమవరంచిండ. ఆద్యాక్మ పాాంల భక్తివి 'కేంటైంగా కేమకొవి (దవ్తించటం కోసం జీవిన అలోచనా వవావాన్ని మాతం పౌర్తినా అమవమ్‌ంవలేదు. అర్యాత్య రాకూరవణ మిచ్చిన అలోచవతో కల్పవృక్షం లీర్ఫెవద్డుకున్న పాఠలైే, రాముడు, పీఠ బరట పేె్యాన్న చగ్గవాళ్ళు.. వాడు కాము బ్రహ్మా

అద్యాన్వ వాదాదణ వభావము సజ స వవాన్టమా లుల (న్య్యెత్‌ ఏ చముయి అవ్నీవానాయముల్సి. పన్న వక్యాన్ని చమ మెరిన్‌ చెపిన్‌ పోముండా ఉంచుబుంతూనే అసత పు అవన మలవకుపు విస్నాచు అజ మ్‌ ఈ కన్య యౌా.ంల్‌ మ్యవవానమ్తై అ చాంశ్య ముఖరాా అప్వైశాస్పి (ఎవ్యాక్సాన్న్సి మావెంచచ మెట్తో చావ ంవాము గానా సెల శ లే న న వా షా. శైవెలు వ. ఆ మౌన్టంత పై వార్చాచ్యంతో భాష జే పెవివచి వివంవాడు వామి వాయ వై వ రావలమె అన్నాన్ని ృత్తిన్‌ సిన అశ్రయించి మ్‌ ఠి ఇ అషుచ్చానా శామభి శవవచ్టేే వన్ఫెంచకొచి వెనకి కిచి అయ న్నెవనంచి ్‌ నే న! మ మము బని ల వవ తిలో సువవాన్ని మోతెంగా అమకివించాము. కంకివర్తైతు అనాలా వుహానంతోనే (వాచాక కిని అవావంచా ముకొని "అన్న" అమవుతినో శాలు ఎదిెంచి వవఖి కిని వండించునన్నవాము చ్‌ులు ల్‌ జ్‌ న్‌ా హా! వు పచాన్ని ప్నాశల అవమ[లనమి ఈ -ధ్యాయంలో (వ్రంవాంేర, రామాయణ కెళ్చవృక్షంలోవి రా. ప్రదానంగా. "నిష్కామ శన్మయోగ" నా పన్నమెనియివ "వవమాత్యి" చా వెంచంి దవుల్లో శినిపిస్తాము ఈ నెంంచవవుల తీవిశాన్ని అలన షరవాలంలో. అమభివించివల్లు రామాయణ కల్నన్ళషం వినే షించి చెప్పంది. వల్ఫవ్శకు రావని ఈ మహ్ళవవృత్ని స అదంభాళ పంది. నె వానా లన్న ఖై మ్‌ శాయె ప చలి లా న్‌ ఇ శా ఇవ్యల వల్ల వర్శపాప్న మైన కివ్యలమ తిపెవిగాపండా శినపచవ్నణ ఒ్యురో ఈ ణా కా శ ఢి ! న విష్కామంగా అచరించువాడి. "నిష్కామ కర్యయోచి ఇతడు శస్మ్యలమ ఆచరంచినా కర్మఫలం అవన్ని అంటడు. అటి విశే ఆల్‌ మ్య్ముల్తి చేస్తుం. (శ ళ్తాన- పా శ ళు అ అః ప్రస ర కా ఛో, 3893, ళా

శ రామాయణ కల్ఫవనృక్షముపై

అధ్యాత్మ రామాయణం (పురాణం కాబట్టి) రాముని విష్కామ కర్మయోగ (పవృత్తిని, అయా సందర్భాల్లో అయవ చేసన తత్త (పసంగాలను (వవర్తించీన (ప్రవర్తనను అధారంగా చేసుకొని అభివ్యక్తం చేసేంది. ,

ఈళ్వు(పనంగాల్లో. 1. పట్టభంగ సమయంలో రాముడు కౌసల్య, లక్ష్మణు

యాట ళ్‌ లి

లకు, చేపిన బోర. (అధ్యా. అయో. చ పు. 84 66. “*బుద్ధ్యాదిట్యో బపిన్పర్వ ంలివ్య సీ నచ కర్మవిఃొ 8. వాలి మరణానికి భోకిస్తున్న కారా స్కుగివులకు జేసిన బోధ. (అధ్యా. కిష్కై. ళ్ళ. పు 8కి. అహంకొరాది వందిందో .... సస్త్య ల వాక్‌ కు లా నిజకీస॥) పం బ్రానవగ్గవి

(వవర్షనంలో $. పీళా వియోగ వనమయం లోవి (రామ ,పవర్హనం (ధ్యా, ఆర, అప్పం పృ, 118. “ఏవం మూయా మనుచర .... ఈత్త్వవిధానం వహి 2, లక్మణుడు యద్ధరంగంలో మూలర్చిల్లి నప్పటి రాముని (పపర్తవం (అధ్యా యా, షష్టి. పు, 188, *రామోపి లక్మణం దృష్ట్వా అల శుళోచహగ్శొ (పరానంగా “పేీక్కాన దగ్గవి.

న!

విశ్వనాథ కిల్పపృక్షం అధ్యాత్మ రాముని ఈ (పవృత్తిని స్య్వారత్తం చేసుకొని రన (పతిలమ జోడించి కిల్చపృక్ష రాము పాఠ (పప్ఫత్తీకి నూతనమైన డిప్పిని కలి?ంచింది

అధ్యాత్మ రామాయణం, రాన ల్డ్‌ 'నిష్యాన కర్మయోగి" గ చూపించిన సందర్భాల్లో. 1. పట్ట భంగ సమయలో రాముడు కౌసల్యకు, లక్ష్మణునికి వేసిన న్‌ నాటి అ ఇ భీ ఎ లత ధపు, లి లక్ష్మణ ము రృ సందర్భంలోని రాముని (వృత్తిని, ప్‌ప్రబు రాహాయణ ర్‌ల్చసృృకు స్వకగంచింది, మి"లిన సంచర్భాలమ ళల్చ నృక్షమే ఎన్నిక చేసుకొని రామువి "నిష్కామ కిర్మయోని. లక్షణాన్ని న్పష్టంగా (పతీపాదించింది

రాజి నిష్కామ కర్మయోగగా, చూపించటం కోసం రామాయణ కల్చ్ప వృక్షం ఎన్నిక జేమకున్న ఘట్లాల్లో జరధ్యాళ్య్ళ నమసరించినవి 1, పట్టభంగ ఘట్టం ఎ లళ్ముణ మూక్ళ ఘటం

న!

అధ్యాత్మ రామాయణ (వ్రభావను

రామాయణ కల్పవృక్షం స్వతం(తంగా ఎన్నిక చేసుకున్న ఘట్టాల్లో వ్‌

1. కళ్యాణానంతర రామ వైరాగ్యం, 2, రాక్షసులమ వధిస్తు న్నపష్పటి రామువి (వనృత్తి, (పత్యేకించి పేర్కొన దగ్గవి,

జి జి యణ పట్ట భంగ ఘట్టం

పట్టళంగ నమయంలో తనకు జరిగిన అన్యాయావికి రాముడు విచారింప లేదు. సరికదా ఈన మీది మమకారంతో పట్టభంగానికి కారకులుగా కనిపిస్తున్న వారని దండించడానికి గద్ధడై పిద్దంగా పున్న లక్ష్మణుడ్డీ, కర్మల పాబల్యాన్నీ, దేహం యొక్క అనిక్యత్వాన్నీ, భోగముల తుచ్చత్వాన్నీ తెలుసుకోలేక, పట్ట భంగం పల్ల నంభవింపమన్న ళన వియోగానికి తట్టుకోలేకి విలపిస్తున్న శళల్లినీ తిలకించి వారిని (కోధ, శోకముల మండి విముక్తులను చేయటం కోసం రాముడు చేసిన అఆక్మానాత్మవివేకబటోధలో ఆయనలోని నిష్కామ కర్మయోగి లషణం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

మానవుడి. సుఖ దుఃఖ భేద భాపం లేషండా (పార్ధ శిర్మలమ, “అత్మ” “బుద్ధి%, మొదసై న వానికిన్నా వేరై నవని తెలుసుకొని అనుభవింప వలం వుంటుంది ఈ అసుభవం పిల్లనే కొంల కాలానికి కర్మ నశించిపోయి మోక్షం లభిస్తుంది, సుఖ దుఃభాత్మకమైన ఈ సంసార చటకంలో పడి బాహ్యేం్యద్రియాల వల్లి జీవునికి కిర్టృత్వ లో కృత్వ లక్షణాలు అన్నివళలా ఆరోపింవబడుతూ ఉన్నప్పటికీ, ఆ కర్మ దింధాన్ని అంటుకోకుండా జీవిస్తూ ఉండడమే నిష్కామ కర్మయోగ లక్షణం. రాగద్వేషరహితమైన పరిళుద్ధాంత॥కరణుడే నిష్కామ కర్మయోగి. (అధ్యా అయో, చం పు కళ, కిక్‌ “బుద్ద్యాదిధ్యో బహిప్సర్వ ....*= లిష్స్యపే వ చ కర్మలిః)

మానవుడు జన్మసంబంధమైన కర్మ బంధం మండి విముప్తడు కొవాలం'పే అకడు కర్మలమ భగవదర్చ్పణ బుద్ధితో, సుఖ దుఃకాతీతంగా శామఠాకు మీన సీటి బొట్టు వలె ఆచరిస్తూ విష్కామంగా జీవించాలని అదే మానవ జీవితానికి తఈరణో పాయమైన “నిష్కామ కర్మయోగి" మని అధ్యాత్మ లోని రాముడు ళసకు కష్టం వచ్చిన సమయంలో తన కష్టానికి వొచ్చుకుంటున్న తమ్మువికీ, తల్లికీ చేపిన ఈ జోధలో తేట పఢుళుంది. తద్వారా అంత కష్టావికీ చలించవి, అయనెంత నిష్టాము పడో వోధపకరు ది

78 రానూయణ కత్వవనృక్షముపై అధ్యాత్కలో వంచే, రల్పనిగంతో. కొడకు పట్టభంగాన్ని తట్టుకోలేక కుమిలి పోతున్న కౌనల్యరో రాయడు కూటాడిన మాళల్లో అయనెంత. నిష్కామ ం లి బేడో వ్యక్తం జేయబడిందీ. అవనీ “అహా 1 అమ్మ: యిజిల్ల మోహన గదష్మా చూడనుం జూడ డే హమ్మున్‌ చేహణ్తుభంళ దగ్గంవటమ్మా 1 మోహనుం ధర్మనున్‌ గొమ్మా తొల్నట్‌ ఎంల గాలొ తుదిరోకొమ్మంత యౌడేభరా జ్యమ్మున్‌ పీదగవమి విస్త. + సెంపాప్పించె నీ నేలకున్‌” శ్‌ మీ ళ్‌ అవాటీ (ఠా కల్చ. అయో, అధిషే. గ 67) లొని ఈ “ప్రపర్తన కౌవల్యను అలోచన్గో ఫథీం వె-గ్చ మళ్ళించింది. అటో య్‌ 4 ఆ మన. ని్య్వహిఇపనున్న జీవజగ్‌తి శోకోపళశమన హార్గాని కిది మేదటి మెట్టు. కొడుకి ఎది మముకౌరాగ్ని 6 కోలేక, 35 కిచ్చిన మాటమ వెనక్కు యూ కొన లేక ఘర్ష ణ పడుతున్న - ళరథుడు సర్వమైన సాశేతప్పరంతో రాముని స్యా డెంట అడవులప తంలి వెలాలనకంన్నప్పుడిి తంగ్మగికి చేతులు జోడించి నకుస్కంలిస్తూ అయవరో. రామడన్న పాటల్లో, తయన నిష్కామ :ర్యయోగి లక్షణం, ధర్మాచరణం పట్ల ఆయనకున్న దృఢదీక్ష అభివ్యక్తం జేయ .డవం ల్బా + = & కతల “దాటన్‌ రాజ్యము నైవి గోర్కెం యిముమైనన్‌ లేదు సాద్రి(త్రియవ్‌ న్‌ జ్‌స్టయున్స్‌ బిర్యాపణయాై "మో మోటిమిం బెట్ట “శే కానీ పకిలంబు వీడెనమ నేనీ మైథిలిం "గూడ దం (డీ కాదగ్నను, నాను 'సేవ్యము శే నిష్కంణు ధ్యుంబగున్‌”' కిల్చం = పసా..పు. (రా కల్ప, అయో (పప్పా పు, 181) రాఒంని ఈ పుర్వనం వళ ధుణ్జ్‌ మాటాజసీయకండగ్లా బేస్తించి. ఆయన్ను జాడా ధర్మపథగామిని చేసింది. తడపిలో భూమిపై శయనింటే గాధ గ్యినరా ముగా లన్ని రామచం్నదు నిల్‌ నిస్పృమ్టామానసుడు శినిపిస్తాడు. (రా. కల్చ అయో పస్థా వం 14 అంత దుఃఖ సమయంతోను 'సీ వికారాస్నీ అంటనీ యకుండా నిర్విచారంగా _నిదిస్తున్న చెఫ్‌ రానని లకషజం నిష్కామ కర్యయో!” లక్షణమే. .

ఆధ్యాత్మ రామాయణ (ప్రభావము 77 ల మూర్త మ్‌ ౪ రావణ (పయుక్త శక్తిభేత యుద్దరంగంలో మూర్చితురై న లక్మయుణ్జీ చూచి రాముడు శోకించినట్లు అనిపిస్తుంది జీవలోకొవికి, సోదర (-పేమాను బంధంలో మండి విశ్వ్యపేమ మార్గాన్ని చూవటం కోసం రాముడు శఈనదికాని ళోకాన్ని తనదిగా భావింపజేసినట్లు అధ్యాత్మ రామాయణం చెప్పింది. స! ౪ర్రామోబ్రపి అక్మణం దృష్ట్వా షమూర్చితం పతితం ధివి హోనుషత్వ ముపాశిత్య లీ[నసృల యాఒను ఖళోచ హో ॥ (అధ్యా, య. షష్ట పు, 189) లక్ష్మణుని మూర్ళను తిలకించిన రాముడు, ఒక "లీల గా శోకించినాడని చెప్పటం పల్ల అయనది శోకం కాదని తెలుస్తుంది (వియాతి (ియమైన తమ్ముని కోసం కూడా ఆయన నిజంగా శోకొమభవాన్ని పొందబేదం'టే, ఆయన్ను సుఖ దుఃకాతీలంగా (పవర్తిస్తున్న “నిష్కామ కర్మయోగి" గానే భావింపపలసి ఉంటుంది విశ్వనాథ కల్పవృక్షం కూడా ఈ సన్నివేశంలో అధ్యాళ్మ రామ (ప్రవృత్తినే ధ్వని గర్భితం చేసింది. రావణుని “శకి” బాణానికి నేలకొరిగిన తమ్ముణ్‌ చూచి ళోకిస్తున్న కల్ప అానీ న! తాలటీ వృక్ష రామువిలో ౪ కోదండంబును టార్చి నిర్య్యాపారుని వప విషలణ్డుండైన గ (రా-కల్చ, యు. నిస్సం. ప. 2కి “నిష్కామ కర్మయోగి" ని సుషేణుడు దర్శించాడు. నుషేణుని దర్శనం పఠితకు కల్పవృక్ష రామునిలో సంగుప్తమై యున్న 'విష్కాజమ కర్మయోగ” పపృత్తిని పట్టి యిస్సుంది. కళ్యాణానంతర రామవైరాగ్యం జా కళ్యాణానంఈరం గొతహాశ్రమం మీదుగా ఈమ (పయాణాన్ని సాగేట్లు జేయించటం సం ఆంశికు ముందు దాకొ తండి రథంలో అశీనుడై యన్న

గ్య రామాయణ కల్పవృక్షము_పై శ్‌ రానుడు ఒక్క సారిగా లేచి కల్సి కౌసల్య వద్దకు వెళ్ళాడు. ఆమెకో తండడికి చెప్పించి తన పని సాధించుకోవాలన్నది ఆయన అలోచన. రాముని వల్గ తనకు లభించిన (పత్యేక (పతివత్సికి అ తల్ని హృదయం ఎంకో పొంగి పోయింది. ఎంతో కొలంగా భర్త నిరాదరణకు [కుంగి పోతున్న అ లల్చికి రాముని పల్గ రాజ నూత గొలవం సిద్ధించింది. ఆఅ అనందంలో ఆమె అంళనరకు దశరథుని వల్ల పొండిన “చేదు” అషుభవాన్ని కొడుకుకు విన్నవించుకుంది మొదట్‌ సారిగా తల్లి యెదలో ఎంతో కాలంగా గూడు కటుకొని యున్న దుఃఖం రాసుని గుండెల్లో ముల్లులా గుచ్చుకొని అంపన్ను విచలితుబ్జి చేసింది. అస్థిరమైన శరీంం పల్ల సంభ ఏంచే లోకలక్షణా లన్నీ ఒక్కి సారిగా ఏకమై రామునిలో వై రాగ్య భావాన్ని ఉద లా ష్‌వా క్‌ యింప జేశాయి. అంన్ష్యూ డేహమనవ్‌ విచితమగు దుఃఖారామమన్నించు డే హన్మున్నంతవన జీవి పొందనగు బాధావహ్యతల్‌ చెప్ప + కృమ్మా ౩ యొకైం జీవి యొక్తొక విధందై పొందు దుఃఖమ్మురా బా జ్‌ మ్‌ జ్యమ్మో రాణియొ కాననందొ బుషి భార్యాళత్న మో చెప్పగన్‌” (రా. కిల్చ. బా. కల్యా, పి $386) రానునిలో వచ్చిన ఈ విచళమైన సూార్చుకు కౌసల్య చలించి పోయింది. రామునికి, జీపుడు సంసార చ్యకిపతితడు కాకుండా కొపాదటానికి అనువైన మనా మార్తాన్ని వెదకవలనన్న ఆరాటం మొదలై ౦డి. ఈ అన్వేషణే అయన నిష్టామ ళ్‌ ములు ట్‌ న్‌ కర్మ యోగానికి నాందీ ప్రాయమైంది. పెళ్ళి కసుకొని పంపారి కొపలపీన వాడు విరాగి కొవడం మొదలు ఎట్లాడు. న! శోకవిముప్తణ్డ్‌ చెయ్యటం కోసం ఏం చెయ్యాలి ? అప్పట్‌ మండి అహవహం రామలణ్ణీ లొటస్తున్న వేదన అది. ఆ వేద నలో కొటుకుంటూ కొత్తగా తన్ను పెళ్ళి చేసుకొని లన కోసం కిన్నుల్లో వత్తులు నా ళం క్‌ నా లా అబల వేసుకొని నిరీక్షిస్తున్న సీతమ పట్టీచుకోవడం మానీ వేశాడు. తనలో రగుఅతున్న “వేదనాన్ని' ని అర్చే మార్గాన్ని చూపమని పశిస్టుణి పార్టించాడు. అరుంధతీడేవి నిష్టాము కర్మయోగమే జీకని భోంవిముక్తికి సాధనమని (రా. కల్ప. బా. కల్యా, స. 881) రామునికి బోధించింది. అది తెలిసిన రామునికి “ఛిన్న ధూర్తటి ధమ జ ర్బర్చంబు (రా. కల్ప, బా. కళ్యా. ప. 834) లేజండా పోయింది, రామునిలో

అధ్యాత్మ రామాయణ (ప్రభావము 70 కలిగన ఈ చైతన్యం ఆయమ్న ఉపాధి కృతమైన మాయ నుండి జయించ జేసి అయమ్న సై రాగ్యనిష్తణ్‌ చేసిందని విశ్వనాఖే చెప్పాడు, (కర. పు 15%) అప్పటి నుండె రాముడు (కియావ్యాపార దృష్టికో 'హయ'*నే అమనరిస్తూ అ “మాయి” అనే చీకటిని పీత అన్న దివ్వెశో వెలిగించపంటూ అదె లే వావాన్ని వీడకుండా శ్‌ ల మూ భవిష్యజ్జీవిళంలో ఎదురడ్యు సుఖ దుఃఖాలను ₹నకు పట్టకుండా అనుభవింప కలిగే నిష్కామ కర్మదూగాన్ని సాధించుకన్నాడు. (ఠా. ఓల్చ, వా. కల్యా, పు, 8806) అధ్యాత్మ రామాయణాన్ని పరించటంపల్ల కలిగిన సంస్కావంతో విశ్వనాథ కల్చవృక్షంలో ౨; సిన్ని వేశాన్ని కర్చించి రాముడు జగత్తుకోసం నిష్కామ కర్మ యోగాన్ని ఎస్నరకొని ఆనుసిరించినట్లు ఇప్పాడు రాక్షస సంహాత సందర్భం కీ నక ఆట లని రామ(ప్రవృత్తి రామాయణంలో అత్యంత (ప్రధానమైన రాక్షన సంవారాన్ని ఇస్తున్నప్పుడు క్‌ు శాం న్‌. కూడా రానుడు ఇనంకా విధిలేక చేస్తున్న చేతగా వొవిస్తాడే రిప లనకోనం జేస్తున్నట్లుగా భావించడు అయన ఈ లక్షణాన్ని పర్యేకంగా చూపించి, కల్ప హ్ఫెక్షం నిష్కామ కర్మయోగ సాధనకు పరమోన్నత స్టితిని కళ్చించింది. కల్పవృక్షంలో (పనసక్త మైన రాముని విష్కామ కర్మయోగి లక్షణం రాక్షను అవల్‌ మ్వాబు లము చంపుతుప్నప్పటి రావని బొాదనలోనూ, వామువి చర్యలసు అపక్షితో పరి శీలిసున్న పరల అమభస దర్వనంలోనూ పస్మృటమై కినివిస్తుంది. గతో కు ఇ మ్‌ అటి 1 విరాధల్డీ చంపినప్పటి రాముని మనోభావ అవిష్కరణంలోనూ, ఓ. ఖర వధానంతరం రాముడిని దళ్శించిన సీకా లక్క్యణుల డర్శనంలోనూ కి. ళనను వంహరీించటానికి ముందున్నప్పటి రాషహుబ్డే, రావణుడు దర్శించిన తీరులోనూ 4. రావణ 'సంహాధాసంతరం సులగీవ, విధీషణ, అంజనేయ, అంగ దాదులు దర్శించిన రానమునిలోనూ నిష్కామ కర్మయోగి లక్షణం స్పష్ట రేఖలళో దర్శనవి స్తం గా

80 రాహాయణ క ల్పవృక్షము_పె

1. విరాఘణ్ణి చంపిసప్పట్‌ రాముడు ౪ యా చంపటయో కసాయి పని మేలన్నట్లుగా మన్న ద లా ళ్‌ అక్‌ టబ. న గొ య్యో యీ కత్తుల (గమ్ము_ఎషణము 1పాజో(త్ర్కాంతి దుర్భాన్నమౌొ “క్సిహకు నందడే (బదికియుండిన వానిని బూడ్చి పెట్టేనా మే హరి; వానినేమొ పధియించిన యట్లగునా యిచాక్క స న్నాహము చేత దచ్వ ధమనన్‌ ఘటియిల్ల దు చంపపద్దునా నోహరి సాహరివ్‌ దిముచు నుండె బుష్‌ంటదుల దై త్యుడారత్రై” మక్‌ మ్‌ (రా కిల్వ అర. దశ ప. $?, 88) తనకోసం కాకుండా బుషులయొక్క (పాణరక్షణకోసం, ళవస్వుల నంరక్షణంకోసం ఎంళఈ నడ్డనుకుంటున్నా తప్పకుండా జేయవలసిపస్తున్న రాక్షన వధను గూర్చి రాముడు పడుతున్న ప్యథ అంతా విరారుణ్ణీ చంవిన రానునిలో కనిపిస్తుంది.
2. ఖరుఖ్ణి చంపినప్పటి రాషుడు రానుడు తనపైకి ఎత్తివచ్చిన ఖరుల్ణీ చంపిన ళదవాళ తదల్పగిరి (వన్తరంబున హస్తగళ కపోలుండైై పెద్ద సేపు సవ్వడి లేకుండా కూర్చున్నాడు. ఛాలా సేపెన తరువాత గుహలోనుండి వచ్చిన పీఠాలత్మణులు ఆ స్వామిని చూచి, (రా కల్చ.అర. పంచ. ప, 48) భావించిన తీరులో ఆయన నిష్కామ కర్మయోగి లక్షణం రమణీమంగా అవిష్యారింపబడింది. ౪*ఏ వనుజున్‌ వరించినను నిట్టి విషాదము నొందు నాత్మమ ర్యాదుడు స్వామి యంచును హృచంతరమందున నెంచి లక్ష్మణుం డాదట స్వామి దగ్గరి కృతాంజలి యౌాచుమ బర్లశాలికుం బోదమటన్న మువ్వురును బోయిరి విర్నిమిషైవదృక్కు లన్‌” (రా, కల్పం అవ. పంచ, ప. 44)

అధ్యార్మ రాహాయణ (ప్రభావము 81 రాషస ఏధ చనకు తప్పని సరి అవుతున్నదన్న విచారంతో వాళ్ళ యొక్క అస్టితికి విషాదాగ్న పొందుతూ, వాళ్ళు అవినేకానికి మధనపడుతున్న ఆళ్మమర్యాదు దైన రాసుల్డ్‌ రరర లప (ప్రత్యక్షం చేళాడు విశ్వనాథ. 3. రావణుణ్ణి సంహరించే ముందు రాముడు ౪ పక్ష యెజైన బోవునదేమి తనకు నన్నరీతి వైరానగా సున్నవాని (అితివి ఈ నజును ననుకూలపడిడు వాని రామచింట్యిని గాంచేసు రొపిణుండు 7 రా. రిల యి. నిస్సం, ప, [85 (5. ల్బ ఎ ₹న (ప్రాణంలో (ప్రాణమైన సీ షు రక్షించుకోవిటం కోనం యింత చేసి రావణుగరో యాడ్దం చేస్తు న్నాడిసకుంటున్న రామునిలో, ఇదేమి ళఈనకు పట్ల నబ్లున్న జె రాగవి రాఃబుడు దర్యంచాడు వాని ఆదర్శనంలో నిష్కామ కర్మయోగ మ! హూ స! “లక్షణాన్ని అధిప్యక్త్రపరుస్తున్న రాముడు కనిపిస్తాడు. నిష్కామ కళ్మయోగికి అన్నీ సానుకూలపడగిలపన్న సక్యాన్ని రాముని (పవర్తనంవల్ల రావణుడే ఆఉహింపగిలిగాడు. శీ. రాపణుఖి సంహరించిన తరువాతి రాముడు యూనంళఈరం “కోదండంబును వాల్చి యెక్క శిలపై” (రా. కల్చ. యు. 0 జా విస్సం. ప. $80) కూప్పన్న రామజ్త్‌ స్నుగీపె, విఫీషణ, అంజనేయ, అంగదాదులు ల ఒక్క రాక్క రే వెళ్ళి ఆయన పాదాలు తాకీ అంజలిబద్దురై ఒదిగి విలుచున్నారు. ఆయన హాఏి వంక చూసి మందహాసం చేశాడు. (రా, 8ల్ప. యు. నిస్సం. ప. 801) ఇంత జ౦గినందుకు ఏమీ మాట్లాగకుండా తన కర్తవ్య నిష్వహణంలో ఒక ణి జం ల వాని క్‌ క ఆ, అధ్యాయం ముగిపిపోయినట్లుగా కొదండాన్ని శిలపై వాల్చి ళస్ను ఆత్రంతో ద్శంప పిచ్చిన వాలని చూచి మందహాసం చేసిన రాముడిలో, సృష్టి లక్షణాన్ని జగత్తుకు తెలియపస్తున్న నిష్కామ కర్మయోగి కవివస్తాడు. రామువి ఈ విశిష్ట మైన. (పప్మృత్సికి అధ్యాత్మ రామాయణం శేవలం స్ఫూర్తివిచ్చిందే తప్ప మరౌమ్కటి కాడు,

క్‌ రామాయణ కల్పవృషతము్ముపై మ్‌ రావిడు పవహాత్య అన్న విషయాన్ని ఆధ్యాత్మ రాహయణం మొదట “పీంరామాంజనేయ సంవాదం" లో పిద్దాంతంగా పతిపాదించింది. అ పిదప రాముని జీవితంలో మూలపలప్పపెన వన్యపసాన, సీతాహహరణ ఘటాలో య్‌ |! 60ణ౯ా ళు. యవ నా మ నో ఫూ టి న ఆయవ తెలిపే (ప్రవర్తించినట్లు చెప్పి ఆయన వర్వమెరింగిన పర ళ్య అన్న అంభాన్న సహేతుకంగా స్టాపంచింది. ఆంతేకాదు రామకిథలో మిగలిన పాతల క్‌న్నింటికి రాఖి. పరమాత్మగా తెలుసుకోవటమ. పరమాపరిగా. అద్యాళ్య యా లు లానూాయణం చెప్పింది. రామాయణ :ల్చ్బవనృక్షం కూడా రామళ్జీ పరమాత్మగా చూపించటం కోసం అర్యాత్మ ఆలోచననే స్వీకరించింది. అధ్యాత్మలో సీశారామాంజసేయ సంవాచం రామ పరమాళ్య శల్వ్వాగ్ని అఆవిష్యారిస్తే, కల్చవృక్షం౦ం, విశ్వనార (పతిళఠో కల్పింపబడిన కిల్యాణానంచిర రామ వ రాగ్య ఘట్టంలో సీళారాహులే తాము (బహ్మ నూ. ళల పదార్థభూతుల మన్న విషయాన్ని మరువకుండా భావిజీవయా(త సాగింపదలచినట్లు చెప్పింది. ఇది అధ్యాత్మ ఆలోచవకు దీప్తిని కలిగించటమే. అ లరువాత కిల్చ వృక్షంలోని పినపస్టాన, సీతాపహరణ ఘట్టాలు అధ్యాత్మ అలోచనామసావంగా సానవట్టివే ఆధ్యాత్య్మలో వలె కల్చవృక్షం లోని పాృాళల కిన్నింటికీ రామరూప రమణమే పుహాపం, ఇక్కడ (ప్రత్యేకంగా గుర్తింపవలపిన విషయాలు నెండున్నవి. ఒకటి రాముడు తామ పరమాత్మ స్వరూప్పడు అన్న విషయాన్ని అయన (ప్రవర్తనలోని తెలివిగికో చూపటం. రెండవది ఆయన (చవర్తవలోని అదర్శానికీ ముగ్ధులై ఆరా ఏింజే భకులు ఆయన్ను పరమాత్మగా తెలసుకొని అనంచించటిం. తాని |. కల్యాణానంతర రాముడు వైరాగ్యాన్ని పొందిన సందర్భంలోనూ 2. వన్యపస్థాన సందర్భంలోనూ 8. సీశాహరణ సందర్భంలోనూ రాముడు కాము సవ్వమెరింంన పరమాత్ముడనన్న భావంళోనే (ప్రవర్తించినట్లు ఆధ్యాత్మ యిచ్చిన న్ఫూరి లో కల్చ్పవృక్షం అవిష్యారించిందని చూపటం పస్తు తాంశం, అనాటి జో వాటి

ఆధ్యాళ్య రాపాచణ ప్రభావము ప! వాళ్సల్యంలో బువులు, చెశవథానులు; దాస్యంరో లష్యణ, భినత, నుహూ, శబం, అంజనేయోమలు; సద్యంరో స్నుగీవ, విఖీషిబులు; వ్రైంంశో రానణాచులు, వాలీ, రాంట రామల్‌ పుంమాళ్యగా తెలనుకొని అనందించినటివాళ్ళ వాళ్ళ ఈ ణ్‌ లబ శ్ని న్ని ఆసళివొన్నా లిరువాతి అద్యాయలలో వివరంగా విసృలీవరించటం జరుగుతుంది. 1 షి అక జా 4 ఇస ఆ

1. వల్యావానంళర వైరాగ్య సందర్భం అధ్యాత్మ రామాయణంలో రాముడు పట్టాభిషపష నైన సందర్భంలో న! బూతీ మిలా హమమజ శిత్త్వబోధ జేయవలపిందిగా రానుడు పీలను అదేంచాడు. అమె రామామమతిరో హాసమకు సీఠారావుల పకషాత్మ తత్త్వాన్ని విడమరచి చెప్పింది* “రామం వస పరం(బహ్మ సచ్చిదానంద మవ్వయం సర్వొపా?్‌ వివిద్య్మక్తం సరావహా్యత్రై సుగోచంంో గ్‌ ర జని అవాలి అల్పిసందుం నిర్మలం శాంళలం గిర్వికారం నిరంజనం పర్వవ్యాపిన పాత్యాసం స్వ్యపకొళ మకల్మషం” “క్షూం వి మూల్యపక్కృతిం నర్గస్తిత్యంత కారిణీం 0 క ళ్‌ఖ తిస్యసన్నిధి స్యూకేణ సృజామిచ మతి౦్య్యద్రితా (అర్యా, బా. వ పృ, €1, తి, 4 ౨ః చెపాటంలో నిపుణ పర్యబహ్మం సగుణంగా మాతే తీరు అధివ్యక్‌ యలు కీ! ల ల! సునవ్త్సతుంచె పఏబహ్మ స్వెదావ్న సె సీంారాములు జగిరుకోసం సగుణంగా వ! "శా అవాత పచ్చినానివ్నది పీఠ, హసువు కోసం కన తత టోధలో తేట పడుతుంది. పూ! ప. అనీ ఇశః అంకాన్ని విశ్వనాలి స్వయం (వలిభతో కల్పన చేసి చెప్పిన కల్యాణా నంఠర రామవె రాగ్యఘట్రం ఆవిష్కరించింది. మూ యి జహాతి స టీకి యిజ్యకకు నాళ; లయం చెడదాటు ఏతిన్‌ యుటి రు గత్తళమై భజించియు గాకానొక దూరవియూగ రేఖలో య్‌ నొత్తిసయట్లు రోచీిన మహుర్ముహురాపృత గాఢకాములై ల! ళ్‌ మ్‌ చిత్త్వములం దొకళ్ళొకరు జేరగసీరు విరామ భానమున్‌” జో అ న (రా. కిల్చ.బా కల్యా పి 880)

శశీ రాహాదుణ కల్పవృక్షము ర కూ విశ్వనాథ వాలే కిల్చవ్ళిక్షంలోని ఈ పద్యాన్ని వ్యాఖ్యానిస్తూ, రామ శద్దావికి రమణార్థం ఉంది. అవ అనంద లషణమే దిహ్మలషణం.. పీశారాములు విమ భావాన్ని జంనవ్వడం లేదవటంలో వారు (బహ్మేతరమెవ లక్షణాన్ని లం “నక దా పొందకుండా కాము లక్ష్మీనారాయణులమన్న భావంతో ఉన్నానని శేట పడుతుంది మా జ్‌ అడ ఆ ౯ జంటలో అని వ. అన్నారు (క.రప్ప. 154) అందువల్ల అధ్యాళ్మలో విత పీతారాములు కల్ప వృక్షంలో తాము పరమేశ్వరీ పరమేశ్వరుల మన్న భావాన్ని చెరిగి పోవివ్యకుండా జీవియా[త సొగంచివట్లు తెలవవుతుంది వు! ట్‌! శః నిర్దణ పర(బహ్మాం జ్ఞానం వల్లనే సాధింపబడుతుంది. జానం అందరికీ ళ్‌ ళా ల శ నా సులభంగా అందుబాటులోకి వచ్చేది కాదు. అందుకొనం జ్టానం కన్నా సులభతర మైందీ, మధుంశరమైందీ అయివ భక్తి ముముక్తువుల చేత అరాధింపబడుతూ వచ్చింది. భక్తికి భగవ డూపరమణం (పధానం. భప్తైలంలా ఆ రూపరమణం వల్ల కిలినవ లాదాత్య్యంతో పారవళ్యాన్ని పొంది, రూపాడై వ పితి మండి భావా ళ్‌ హూ. థి చత ప్రితిలోకి వెళ్ళిపోరారు. అప్పుడు భగవదాకృతి అనందంగా మారి వగుణం చిర్ణణమవుతుంది. అదే “అహం (బహోోఒప్మి" అన్న లవై్వైతసప్తితి. ౫ శః లక్ష్య సాధవకోసం సీతారాములు సగుణమూర్తులై , జగత్తులో అవతరించినట్లు చెప్పటం కోనం కల్పవృక్షం ఆధ్యాత్మ ఆలోచవను స్వీకరించి వ్య క్షీకరణంలో మూతనవ్యాన్ని పాధించింవవి చెప్పటం ఉచితంగా ఉంటుంది. డ్‌ వన (పస్టానం రామాయణంలో అత్యంత (పధానమెన ఘట్టం రామని “వన (వస్టానం _* మ్‌ బి ప దాన్ని దేవకార్య నివృ్వహణమన్న అవదార (పయోజనాన్ని సాధించటం కోసం ఆయనే కావాలని కల్చించుకున్నట్లు అధ్యాత్మ రామాయణం చెవ్నింది. అపష్పెడైవ (యేకిశావాజ్‌ న. తవ వకె ద్వినిర్లతా లో టై 'దేవకార్యార సిధ్యర యి యఖ మ్య దోషః పతప్తవొ నం! (అధ్యా, అయో వవ స్ప. 180)

అద్యార్మ రొమాచుణ (పలావమె 8 క్‌

అవి డై5రో న్వయంగా రాముడన్న మాటల్లో వర్వాన్ని తెలివి లీలగా (వవర్శిన్తున్న పంమాత్మే. రాచముడవి శ్రేఐవరుశుంది.. రావణాముప్లైన రాక్షనుల పార్థ కర్మల నచించగావే వాళ్ళమ సంహరించి జగత్తుమ ౦క్షించటం కోనం చండకాటవులకు వెళ్ళి పచునాన్షళ్ళచ్చటి గదివి పీఠఈ రాంణంగా రావణాచులమ తవ్పక మట్టుపెట్ల గలనెని వవగమనానికి వూర్వమే. రాముడు వారదువికి చెప్పి ఉన్నాడు. (అధ్యా అచూ. వ ప- 18, 17. “కింతు కొలామరోచేన........ఆం చారదః (పముమోదహ”) రాముడి నారదునికి తెల్పిన ఈ దేవరహన్యం వల్లి కూడా అధ్యాత్మ రాముణ్ణీ పంమాత్మగా (వకటింవ దలచిందవి శేలిపోశుంది.

న!

ఇదే సన్నిషేశంలోని కల్చపృక్షు రాముని (వవర్హవంలో అధ్యాత్మ రామవి అలోచవ సృష్ట రేఖలతో కినిపిస్తుంది. అయితే ఈ వవ్నిపేశ ఖభిష్యక్తిలో మౌాళం కల్బవృక్షం శిచచెన వ్యక్నిచ్వాగ్ని (పచర్శించింది.

పెట్టావిషేకానికి ర్‌ం పైత నిర్చేంంపబడి తర్కార్య విర్వహణంలోవి బాగంగా ఉవవానం. చేప, (పాణాయామాన్ని పూవి, పమారిస్టితిలో ఉన్నట్టి రామివికి, అధ్యార్మలో వాకమని విన్నపం వం (అధ్యా. అయో. వవు., 18. అూవణన్య విరార్థాయ.... .ఎవత్యిసంధ ప్వ్వి మేవ హి”) అవతార [వయోఅనాన్ని జీవతలు గుర్తుచేశారు అ గుర్తు చేయటం వల్ల అయ నకురామ 'తిపికమాకారుడ వన్న వత్యం గోచరమైంది (రా కల్చ. అగూ అలి. ప. 18) “దేవత ల్టై రమా

చా గ్‌వా మవపెతీ....... విలాన హరింబపరై న యుట్లుగాా అ చైతన్యంతో తనద్దైవ దేవ కార్య పాధవం కోవం, &వకి చిన్నవృటి మండి శస్త్ర విద్యమ బోధించి, తన్నెరిగి పట్టి న్లైరమ ఎమ్నటన్నారు. అమె రావి కళ్ళలో కినిపిస్తున్న తేజస్సు, ఈనవా కార్య విర్వహణం క్‌పం అడకేసువుటుగా భావించి ఆ గయేంణ వలేళన అవత ను. నట గుంతలో పట్టించుకోకుండా, రామ వనవాసాన్ని జపించ విశ్చయించుకున్నరి. (కల్ప అయో అవషేం ప. 14 16, ఏ “మి పూవివటులేచి క్రై కయన్‌”) చివరకు రాముదే... తనరిచివ తలి నా యెడల శ్యఠువటన్న వెవండు వమ్ము రా ళా తి చవి యామెనో బలికితిన్‌ ”

88 రాహాయణి క ల్పవనృత్షవువె క మూ “ఇద్జి దొప్వడు కేశపలే కెవరు చేసి శ అ జీల, అనార్య కక్సి ర్‌ందు వ్యు ణు “ఇందలి టూ రహస్యమిది యేను నెటుంగుదు లోన నందుచే సంవయ మీంత పొంవదు నిజంబుగ వా యెద (రా. కిల్చ. అయో. అభి పు 82, 88) ఇది అంలా కూడా ఈ విధంగా-జరుగటానికి తానే కారణమని చెప్పుకోవటం వల్ల రాముడు సర్వ మెరింగి (పపర్తిస్తున్న పంమాళ్మ అన్న విషయం తేటపడు తుంది. ఈః వనపస్టానం అవతార పరమార్థ సాధనలో అపతారమూత్రి రాముడు లీలగా వేసిన మొదటి అతుగు అని చెప్పటం అధ్యాత్మ కల్పప్ఫృళ్లల ఏకే క లకత్యుం త మ్‌ తొ, తె సికాపహరణం రామకధలో మలో కీలకమైన సన్నివేశం సీతాపహరణం. రాముడు సామాన్య హాూసవుదే అయితే సీతాపహరణం కిన్నా పెద్దదెబ్బ అయన జీవితంలో మరొకటి లేదనే చెప్పాలి. ఆయన జీవితంలో “వనగమనమే" ఒక దెబ్బ ఆనుకుంచే సీతాప హవ3ణం ఘాటల్లో చెప్పలేనిది అయితే అధ్యాత్మ రిల్చవృ22లు రాముని వనగమనం ఛి ర! సో అయన అభ్వీం మేరకే జరి" నట్లు చెప్పి ఆయన్ను పరమాత్మగా (ప్రతిపాదించినవి. య్‌ ళం అదే విధంగా *“పీశానహరణం కూడా సీతారాములు కావాలని £లిసి పన్నిన పస్నుగడ” అని అధ్యాత్మ రామాయణం స్పష్టంగా చెప్పి సీఠారానులను పరమేశ్వరీ పరషళ్య్వరు లని తెల్లం చేవిందిం విశ్వనాథ కల్చసృక్షం ఈ అలోచనను మన్నించి కల్పవృక్ష కావ్యసృహ చెడకుండా ౨ అంళాన్ని ఎంరో జ్మాగ్గత్తగా ధ్వనిమంఠం జేసింది. అధ్యాత్మ రాముడు భవిష్యత్తులో రావణునిచే నిర్వహింపబడనున్న సీ్‌ాాప హరణ కొర్యాన్ని సాఫీగా సాగిపోయట్టు కేయటం కోసం ఏకాంతంగా సీఠతో చేసిన సంభాషణంలో ఆయన సర్వజ్ఞత్వం త్రేటపడుతుంది. “రావణో విప రూపేణ అగమిస్యతి కేఒన్నికమ్‌ ల్విన్తు చ్భాయాం వ్వ్‌దాకొరాం సాపయి ర్వోట దే విశగి థి

అధ్యాల్యు రాదూ వణ (ప్రభావము శి “ంగ్యాపిద్యశ్య రూపేణ వరం తిష మమాజయా జె 0 న్‌ రాపణస్య పథధాంత మాం పూస్యపి త్భాష్యసే కుధేో (అధ్యా. అర. సప్త. ప్ప. | రాముని మాయాళ క్రి సీత. ఆ శకివిలగనమే రామాయణ మంఠా. రాముడు ఆళ్మస్వరాపిణ్‌ అయిన పీతను అగ్నిలో భ్యధపరచడాన్ని కానే ఆరని అగ్ని అవటం చేత ఈవలోనే భద్రంగా ఉంచుకున్నాడన్న అర్ధంగా అధ్యాత్మ నృష్టం చేసిసట్లు చె్పుబన్నాం, అపతార (వదూజనమైన రాణ మరణాన్ని సాధించటం క ళ్‌ మా కోసం రాముడు సీశా రూపంలో ళన "పూయిను పరచీిన్నాడని చెప్పడం వ్ల నాటు దణశయాన వబకాం న దె ర నజ గ్‌ రాముడు మ యాపరిచ్చిస్నుడై న పంమూల్మ అన్న అర్వ్వైత న్యం బోధపడుతుంది. రాం లుల్డ్‌ చంపి ధూకారాన్ని తొలగించటం కో్‌నమే రాముడు సపీఠళతో అలోచించి ప్వయంగా రావణుని పన్నాగమైన సీాాపహరణ కార్య సొఫల్యం కోసం అందు క్‌మకూలంగా (పవత్తి ౦చినట్లున్నదన్న శ్రీరొామమూరి గారి అభి[ప్రాయం కూడా శ (ఆ అల్‌ ఆ (౪ లీ ఓ రాముని పరఒశ్వరత్వాన్ని (టాటించేడే. (రా. సు. ల, అ.రొ. ల. 18.) కల్పవృక్షంలో ఈ సన్నివేశం అధ్యాత్మ (పేవణతో శిల్చీకృతమైంది, కైక రామ వనవాసాన్ని వరంగా కోరటానికి పీతారామ లక్మణులు అడపుల బడి రావటానికి బంగారు లేడిని శేవటమే ఫలమని, సీత రామునికో అనటంలో రామువి అనతార పరమార్థం ధ్వనింపలడుతూ పుంది. డన్సీ పినతల్లి హూటను వినీలతి చరితి వంల బేవిపీ నాపయి నీకు లేగి మలి నాదగు(మాటకు చేసు జాలవా లూ పని చేయవేని వనమి గతి వచ్చి ఫలంబు లే దయో ధ్యానం మెల్ల నన్మువ?నా । వనవాసము జేరనా (పభూి (రా. కల్ప అర. మాఠీ. వ. 10%) “పీక అడవిలో ఏది కోరితే అది అలోచింపపండా అమక్చి పెట్టు మన్న అగమ్హ్య౨ శాసనాన్ని రామ నికి గుర్తు చేసి అ బుషి అదేశానుసారంగా బంగారు

స! రాహాయణ కల్పసృక్షసుపై క్‌ లేడివి తెచ్చి 'పెట్టుమని సీత రామట్జి కోరథంలో (ఠా కల్చ. అర. మారీ, వ. 820) రాహావతార భవిష్యళ్పథకం నూచింపబడుతూ పంది, ఆ విధంగా పీత చేస్తున్న నిశిత సుకుమార (పసంగనై పుణికి అశ్చర్యపడ న. కా 60 రావణుడు (మారీచ. ప. 888) రాక్షస సంహారాన్ని ఉద్దేశించే అహర్చతి తేజుడైన అగిస్త్రుడు రానుజణ్జీ ఆవిధంగా శాసించి ఉంటాడని, సీఠ అ తెలివిగిళోనే బంగారు లేతిని తెష్మని రాముజ్జీ కోరుకున్నదని, ఇదంతా (బహ్మనుండి బుమలదాకా చేస్టేన్న గూడు" రాణీ అని (మారీచ. వ. 881, 82) భావన చేయటంలో రావణుడు కూడా ఆధ్యాత్మలో వలె అ పథకాన్ని తెలిసే తచమమాలంగా (పపర్తించి నట్లు కనిపిస్తుంది. బంగారు లేడిని మారీచుడుగా. నిశ్చయించుకొని (మాశీచ. ప. 846) ఆది రాక్షస మాయగా (మాఠీచ ఫ $48, $40) తెలిసికూడా రాముడు సీతమాటను, బుషి మాటగా బావించి మన్నించటాన్ని (మారీచ. ప. 888) గమనిస్తున్న రావణుడు “క్రానిపించె నేమో శాను రాదు నప నటంచు నులుకుకొని చూచుకొనెం దిరో ధాన శక్తి సడలిపోని తనము” (మూరీవ. ప 850) రాసణుడు తిరొరాన ళక్షిలో ఉన్నప్పటికి రాముడు అలని నెంగయే అఆ విధంగా (పవర్తి స్తున్నాడేమోనని ఉలికిపడటంలో, బుషుల అనీష్టాన్ని నెరవే్చ్చడం కోసం రావణానుకూలంగా సీకావహరణ పథకం సీతారాముల చేతి ఒక పన్నుగడగా నిర్వ హీంవబడినదని, దీనిని రాపిణుదు కూడ తెలుసుకొన్నట్లున్నదని భావిండే వీలున్నది. ఇంత నథకొన్ని ఇంళ (8నుం తప్పకుండా నిర్వహిస్తున్న సీవారాములు పరబహ్మ స్వరూపృలన్నడే కిల్వసృృక్షంలో చెరిగిపోని సత్యం. సీర: రామాయణ కల్చపృక్షంలో సీఠ పతిభక్తిశ్‌లగా, పకషబహ్మ వ్వదాపిణిగా కనిపిస్తుంది, ఆమె ఈ రెండంతరుపుల జీవిఠాన్ని ఏక కాలంలోనే తెలిపి అనుభ వించినట్లు కల్చవృక్షం చెప్పతుంది. కల్చవృక్షృంలోవి ఈ సీత్యాసవృత్తికి (పేరణ నిచ్చింది అధ్యాత్మ రొహాయణము.

అధ్యాత్మ రాహయణ ప్రభావము 0 కై పతిభక్తిశీల ఉదై్వైతం సుఖదుఃఖయోరనుగతం నర్వ స్వవస్థాసు య ద్విశ్రామో హృదయస్య య్యత జరసా యస్మిన్‌ నహార్యోరనః కాలే నావరణాత్యయా తృరిణ్‌ తే య 'క్సేహ సారే స్థితం సుమా ణిక్సి భదం తన్య సుమామషస్య కథమల్యేకం హ్‌ త్మత్చార్థ్య తే సీత తన భక్తిశీలంతో రామునిళో రూపెక్యాన్ని, భావె క్యాన్ని, అత్కె అవాలి వా క్‌ స్‌వా క్యాన్ని సాధించి అద్వైత (పణయం లోని మధురిమను జగత్తుకు ఏిపరించింది, కల్చనృక సీత పతిభి క్రీ శీలంతో సాధించిన ఈ అద్వైత వణయ (వస్థానానికి ఆధ్యాత్మ ఆలోచనమే ఆధాకళూతమైనదని చెప్పవచ్చు. “ఎధ్యాత్మ" సీళలోని పతిభక్తి శీలాన్ని ప్రముఖంగా పకటించివ నన్నివేశా లన్నీ వాల్మీకం కిన్నా భిన్నమైనవి కౌవు. తద్వారా ఆమె సాధించుకున్న ఆట్రో"కే స్త్రీ వాచకం యాప త్తత్సర్వం జానకీ శుభా పన్నామ వాచకం యాన త్ర్తత్సర్యం త్వం హి రాఘవా ఈసా లోక్కతయ దేవ యువాభ్యా నాసి కించన” శన శ్‌గొన్ని (అధ్యా అయో పం, పు. గ్గ ఈ జగత్పమస్త మైన రామాద్వ్వైళఈం అధ్యాళ్మలో నోరదనుఖంగా _పకటితమైంది. అధ్యాత్మ పీళ పతిభక్తి శీలానికి పరమార్థంగా (ప్రతిపాదించిన ఈ అర్వ్వైత (పణయతళ్తాాన్ని, ఆధావంగా చేసుకొని కల్పవృక్షం స్వీయమైన (పతిళతో రామ కథలోవి మరికొన్ని సన్నివేశాలను ఎన్నిక చేసుకొని ఈనదై న మార్గంలో పీఠ పతి భక్తి శీలాన్ని రామాద్వ్వైత సాదనోమ్మఖంగా నడిపించి పరమార్హాన్ని సాధించింది. అత మ్‌ న! పీత పతిళక్తి శీలాన్ని అద్వైత (పణయంగా పండించటం కోసం రామా జ ణా ౨ ఇగ న ఇక్‌ యణ కల్పపృక్షం స్వతంటకంగా ఎన్నిక చేసుకున్న సన్ని వేశాలల్లో శ. సీత ఆడవిలో రామువీ కన్నా ముందు నడవటం. ఓ అనసూయ వద్ద రామణ్తీ గూర్చి (పస్తుతించటం న! ణి న్‌

గగ రాసాయణ క లృపృకము పై తి. లంకిలోక్‌ పిళ్చిన హమమమ చూని రామజ్జీ లలమకొని వేదన మ... వైెందడెం, శ ఆళోకివసంలో రానణునికో చేసిన సంభాషణం. క. అగ్ని (సవేశ సమయంలో రామువితో చేపిన సంభాషణం. పత్యేకించి ప్రేత్కాన దగ్గవి, క. సిత అడవిలో రామఃనికి ముందు నడవటం / జ ల న అన్‌ తగి ఆఅప౭. మే గముష్యామి, వనం పళ్ళా త్వ మవ్యని “ఆహం తార్టం శ్రేశయ నైవ, భవేయం కార్యసానని* ళ్‌ సు (అధ్యా అయో చ ప, 68, 11) అన్నట్టి అధ్యాత్మ సీా మనఖ్యవవృ త్తిని అధారంగా పెట్టుకొని విశ్వనాథ కల్పవృక్ష సీతను దిడి తీర్చుకున్నాడు, కిల్పవృక్షంలోని చశవర్ష ఖండంలో, ముషి సంరక్షణం, శపస్సుల రక్షణం కోసం తన సర్వస్వాన్ని క్యాగం చెయ్యడానికి దృఢంగా సంకల్పించిన రామ శి చూసీ పీక అయన ఇత్తిలోని కత్తిని తాను తీసుకొని ధరించి ముందు లత్మణుడు నవవగా తానురామునికి ముందు నడుస్తూ అడవిలోకి వెళ్ళిన దని చెప్పబడి సందె (దశవర్ష ప, ఓ£శ్స 2/0) ఆడవిలో భొవిఎనికిన్నా ముందుగా ఖర్గపాణియై.. పీత నడచి వెళ్ళినదవడానికి ఎన్ని అరాలనా చెప్పుకోవచ్చు. గ మా 4 భక అన్నింటినీ మించి అప్పట్‌ అమె చర్యశో కొట్టవచ్చినట్లు కనిపించేది, (కూర న్ఫుగాలతో, దుష్ట రాక్షనులతో వంకీర్ణమైన అ అడవిలో ఏదైనా అసద ఎదురై తే రాషునికన్నా ముందు తానే దానివి ఎదుక్కొని ళన (ప్రాణాలసు పణంగా పెట్టి అయినా తన రాముణ్ణి కాపాడుకోహాలన్న పతిభ క్తి లక్షణము అంళవరకూ లేకుండా అమె ఒక్కసారిగా అ విధంగా ఎందుకు (ప్రవ ర్రింపఒలసివచ్చిండి ? అన్నదాన్ని అనాలే. కం అలోచిస్తే. రాముడు బుషులకు చేసిన వార్ధానం అమెసు భయపెట్టి ఉండిపచ్చు ననిపిస్తుంది. ఒఎషుల కిచ్చిన మాట నిలదెట్టుకోపిదంవసం కృతవికృయు దె అలాట్‌ ళం లో యస్న శస పతికి రాక్షసులవల్డ అవవ వాటిల్లకుండా లన (ప్రాణములున్నంత వినకు అడ్డుపడి కాపాడాలనులున్న సీకలేోని పతిభక్తిశలం పరమాన్షియె య్‌ న! దధె/ఒు వఠిచను పరనళింవచేస్తు లది,

అధ్యాత్మ రామాయణ (ప్రభావను ర్ట న్‌ు ఎలో మ యు ంళటలిా మా మామగారికి మూడు వందల వంది భార్యటన్నారు. వారినందరినీ కౌసల్యవలె చూడగల పరమ సొ్ర్వికుడు రామచంటవపభిప అయిన అందాన్ని చూస్తే శ్మ్యతుపులైన దైత్యన్తీలే, నిలువబేర. ఆ మహాస్వామి సంపూర్డుడు ఆయన పట్ల నేను పతివళను కావటం నా గొప్పతనం కొదు. అట్లా కొకుండా ఉండటం అసంభవం. (రా, కల్చ. అయో అఆన.ప 150, వృ, 01) “పతి ననుసరింఎ ఎతిగూడ బట్టుపతిని నించుకోపస్ము పతిని బందించుకొ మ్మ” (౮ ల్చ. ఆమో, అన ప, 1! 4ఓటు శ80) అన్నట్టి బననూళో అమనయానికి, పైన జెన్చలడించి, సీత సమాధానం, సీతాదేవి రాముని పట్ల వ్యక్తృపరచిన ఫతిళక్తికి అనసూయే మురిసిపోయింది అ అనందంళో రాముని పేమ అమె పట్ల వాడి పోకుండా నిత్యమై ఉండడానికి వాడని పూమాలమ జిలుగు సడని మైపూళలమ, అమె యన్వనాన్ని తగ్గిపోకుండా కొపాడుతూ నలగని చీరను అమ(గహించింది. (రా. కల్ప. అయో. అన పు, 882 బుషిపత్ని అమ్మగవాన్ని పొందిన సీ పతి భక్ని, అమె. రామునికో పొ సాచె ఇళ పతిగా చెప్పవచ్చు. పొందిన రూని వైవక సిస్టికి పతిగా చెప్పవచ్చు త. లంకలోకి పళ నై హనుషమును చరచి రాముణ్ణి తలచుకొని వేదన పడటం ఉషఃకాలంలో అళోఃవనంలో అళశోకి వృక్ష కొమ్మమీద కూర్చుని ఉన్నట్టి దీప్త తేజోరాళిని, (ఒహ్మచారి వపలాసురుని అంజసయని సీళమ్మ దర్శించింది. ఆ సమయంలో అమె మనస్సులో అనేక విధములైన ఆలోచనలు నుసురుకున్నవి. ఆ దృళ్యాన్ని ఆమె యిదట కలగా భావించి, కలలో కిపిదర్శనం ఆపశకునం అనుకుంది. అది కల కౌదని నిశ్చయించుకున్న పిదప రాక్షసుల మాయ కాబోలు సమకుంది రాక్షసువప్పుడూ. కిపిరూపంలో :నిపించిన అసుభపం తసకు

రై రామాయణ కల్పవృక్షము పై ముందెప్పుడు లే:పోవడం పల్ల ఆ కపి రామని వద్దమండే వచ్చి యుండవచ్చు సమకుంది. తాను నిరంతరం రాషిణ్ణ్‌ గూర్చే అలోచిస్తూ వున్నందువల్ల ఈ కపి దర్శనం విత్యం కాంక్షించే రాముని రాకమ సూచిస్తున్నట్లు భావన చేసింది, అ బాసన కూడా ఎక్కువపేవు నిటపలేదు. కామ కన్నది కల కాదు. ఒక వేళ ఇది “కలే” అయితే ళన కిక్క డిష్పుడు వచ్చిన (ప్రమాద మేమీ లేదు, అయితే ఈ అపళపనం వల్ల రామునికేమన్నా జరుగుతుందేమో: దాన్ని కా నెట్లు ఓర్చుకో గలది. (రా.కిల్చ- సుం. ఉషః ప, 68.78) అమె ఈః విచితమైన మానసిక స్టితిలో మండి రాముని మీద అమెకున్న (యేమాదరాలు పొంగి పతి భక్తి రూపంలో (పవహించిన సన్నివేశం కల్పవృక్షంలో దృశ్యమానం చెయ్య బడింది. సీతారామలక్ష్మణులు అడవిలో కలసి ఉంటూ ఉన్న రోజుల్లో, తిరుగుతూ ఉండడం వల్ల రామని పాదాలు పగుళ్ళు చూసేవి. అప్పుడా పాదాలకు సీత ఇంగుది నూనె పట్టించి సంవాహనం చేసేవి ఇప్వడా పని లక్ష్మణుని మీద పడింది. ఇప్పుడు లంకలో ఉన్న సీళమ్మకు కలిగిన ఆపళకునంవల్ల స్వామి పాదాలు వాపులు చూపొయేమో ననిపించింది. అవలే స్వామి పాదాలు లేత చిగుళ్ళ వంటివి. అవి భక్తులయొక్కం తీ్యీన భావన చేత వేడెక్కుతూ ఉంటవి. అప్పుడా కల్లి వాటికి నూచె రాచి, పైట చెరగుతో, వీచే ఇప్పుడామె గతి యిట్లయింది. మరి స్వామి పాదాద్దాలకు ఎంతట్‌ దురపెస్థ పట్టిందో ననిపించిందామెకు. గంగానది నీళ్ళవలె చల్లనైన స్వామి పాదాలకు ముమల తపస్సులు కూడా కోకలు పెట్టినవి. అట్టి సమయంలో అయన పాదాలకు పరిచర్య చేయటానికి అమె పయ్యెద ఒక్క'పే సమర్థవంతంగా ఉండేది. ఇప్పుడాః అమె గతి యిట్లయింది సరంచర్యాహీనమ లైన స్వామి పాదాళట్లున్నవోః సనవివించిందా మెకు, (రా కల్పం సుం. ఉషః ప, 78.2? సీతమ్మ పతి భక్షిలోని పరసార్జ్రమైన భావమంతా ఆమె ఈ అమభవ స్మృతిలో అందంగా అధిపష్యక్తం చళాడు విశ్వనాథ. రాముణ్జీ మనసునిండా నింసకొని తియ్యటి జ్ఞాపకొలతో రాహగనునం కోనం పతీక్షిస్తున్న పీఠలో రూపాద్వ్వైత స్టితినుండి భావాద్ర్వైత స్థితికి జేడుపంటున్న “సతి సాధన' కనిపిస్తుంది

అధ్యాశ్మ రాహయణ ప్రభావము త్ర శ్ర ర! న గా ళా రాతి కొ, న! 4. అగోకపనంలో సిత రొపణునితో చేసిన సంభాషణం దాంపత్య దర్మాన్ని విచ్చిన్నం చేయటం కోనం సీఠకాపహరణం కేసి, ఆదర్శదంపతులై న సీతారాములకు ఎదబొటు కలి”౦చాడు రావణుడు. అళోకివనంలో ఉన్నంల కాలం సీఠ తన పతికక్తి ని విడువకుండా పట్టువలకో జీవించి శరీరాలు విడి పోయినంత మా(శ౦లో దాంపళ్యలంధం నరోలిపోపునట్టిది కాదని, అందువల్ల అచి మరింత నుద్భ్యడ పజతుందని 2 €్యజాతికి తెలిసీ వచ్చేట్టు చేసింది. (తిజట నూ స! పెంటి వాళ్ళు క ల్యోణదాయకి మైన సీళశారావుల అద్వైత స్థితిని పీశాముఖంగా దర్శించి, ఆనిర్వచనీయమైనె ఆనందాన్ని అమభవించారు (రా. కల్చ సుం. పర ప 84, శ40) జిల్రాను రాముదు సాలంబణు నేను లతను రాను రాముకు వీలియ నేనులీగ శాను పతి వావ్‌ అంబు జేమ మెల: తాను సతి సూర్యచేవుడు నేను వెలుగు” (ముం పరప 200 అని సీఠఈ రావణునికో చేసిన సంభాషణనంతా, సీఠారాముల దాంపత్యమెంత విడదీయలేని అద్వైత _పణయమో॥। వ్యాఖ్యానించింది. విశ్వనాథ వ్యక్తం చేపిన హా. అవాల్‌ పీవారామార్వైత భాపనకు అధ్యాత్మ రామాయణంలోని, శారదుని రామస్తుతియే ఆధారకేం(దం (అధ్యా. అమో. (ప. పు, 57. *సూర్యస్త్వం జావకీ(పభాౌ........ యువాభ్యాం నాస్తి కించి ఓ”) ళ్‌ ద్ర వైపంబు భష్టరాలను నేసున్‌” (సుంపర ప 211) అన్నట్టి సీత మాటల్లో పతిళక్తితో పరమాత్మదమైన రాషుల్డీం చేరటం కోనం ఆమె పరువన్న అరాబమంకా ర్వనింపబడింది. ఈ “సితే” అమెకు రామునితో ఆఅత్మైక్యాన్ని సాధించి పెప్పేది. చూ వ!

$క రామాయణ కల్పనృత్షను పై ర్‌, అగ్ని పవేశ సమయంలో రామునితో చేసిన సంభాషణం చివరకు రామాజ్ఞికు శిరసు వంచి అగ్న్యిపవేళం వేయబోతున్న సీతమాటల్లో (బహ్మపదార్థం జగత్తు కోసం మానవ రూపంలో సీకారానుల్లై అవతరించి జ ల జ జ గ దాంపత్యముఖంగా తిరిగి బహ్మత్వాన్ని అందుకు న్నట్టి స్ధితి అవిష్కరింపబడింది. లోకం దృష్టిలో సీఠమ్మ పతిభక్తే అమెకు రామునికో అత్ర్మైక్యాన్ని సాధించి సెట్టింది. ఆమెకీ స్థితిలో శరీరమేమైనా చీంత లేదు. ఆత్మకు స్యామిఠో ఎడవాటు లేదన్నదే ఆనె మాటల్లో ప్యక్తమైన సత్యం. “ఇరుపురము నొక్క వెటగున జెలు సగమును దీని నెరుగు శివుడొకరుండే పవపషుడ వీ తీవి నే గరిళను గాన్పై తం (బాణకౌంకా మరియున్‌” (రా. కల్ప. యు. ఉప. ప. 11కి) 2. పర్మబహ్మ స్వరూపిణ్‌ “వెనకటి కొర్క సాతి యరవింద దళాత్తుడు యోగ నిద్రలో మునిగి యనేక కిల్చ్పములు మూసిన మాసినదై యకల్ప్య చే ఈనతమ సంతరించిన విధాన సనాళనిళలోచ యోగ పృం గమలను (ద్రవ్వి యెబ్బటనా గాని కనంగమలేడ ఇందిరన్‌” “కనక్రున్‌ జాలదొ సీఠః నీ విభస సౌందర్యంబులన్‌ జిక్కి ని మృ,నె మన్నించుము గాస యెల్ల పుడు తన్నుంజూచుకోలేదొ? చూ డను వాంఛింపదు వొంఛకంాద యది కూడన్‌ నీపభా ముదదే, కనగా విడ్డలశ్రై యరుంధతికి శోకంబచేల నోయీ శిళూ (రా, కల్బ్ప. వా, కల్యా. పు. 881) కల్పపృక్ష కల్యాణ ఖండంలోని ఈ పద్యాలు “సీత' యొక్క కరబహ్మ శ్వాన్ని అవిష్కంరింపజేస్తున్నవి. ఈ పద్యాలను (వ్రాసిన విశ్వనాఫే వీనిలో

అధ్యాత్మ రామాయణ వభావము కిర్‌ వికిష్నమైయున్న తాత్త్వికతను విపరిస్తూ, ఒకప్పుడు పరమేశ్వరుడు యోగనిద్రలో మునిగిపోయి అనేక కల్పాలు సృష్టిలేకుండా బేసి ఉన్నాడు. అందువల్ల సనాతని యైన థ్రీదేవి లేదా లక్మీ దేవి? దుర్గ పార్వతి, శక్తి. అకల్బ్య జేతనకత్వాన్ని అం'పే కల్పింపరావి చేతనత్వాన్ని పొందింది. దీన్నే మరికొంత వివరంగా చెప్ప వలసివస్తే పంచభూతములలో (పకృతిలో సృరుషుడు (వమేంచివప్పుడుగాని వృష్టి జరుగదు అ (ప్రకృతికి సరుషుణ్ణి స్వీకరంచే లక్షణమే లేకుండా పోయిందని అర్ధం ఆ రీతిగా సప్టమైపోయిన ఇందిరను లేదా శక్తిని పడపషుడు అం'పే పరమేళ్వరుడు ఉచ కళ వ జగ క్‌ కరడ యోగసగమలమ (తవ్వి 'ఈవ్వి అచ్చట అమెను శమగొన్నాడు. అట్టి ళ్ళతే చః సీత. ఈమె సాంఖ్యఘలం చెప్పినట్లు కేవలం జడపదారం కౌదు. (శ్రీవిద్య లగి థ్‌ యందలి పరక్షేళ్యరి. తానే (ఎహ్మపదార్థకల్పురాలనని తేలిసిసట్టిది. సృష్టికి ళు శు ల పరమేళ్వరుని కంటె శానే మూలహేతువె నటిది. “(ఈఈ పు, 150) జః € కల్యాణొనంతర వైరాగ్య భావనిస్తుడెన రాముణ్తి సృషి(కియాశీలుణ్లీ మ్‌ 0జా 4 స! |! చెయ్యటం కోసం అరుంధతి ఆయనకు చేసిన తాత్స్వికివోధారహస్యమిది. ఈ మిషతో విళ్వనాత వారు సీకారాములను (ప్రకృతీపురుషులుగా, పరమేశ్వరీ పర మళ సరులుగా (రిహ్మహపచార్థ కల్చులుగా వారికి వారే జ్జ పికి అెచ్చుకొమనట్లు జేసి పఠితలకు పరమార్థాన్ని అవగతం చేశారు. విశ్వనాథ వారీ విదంగా సీతామాతమ, ్రీవిద్యగా లక్ష్మిగా, దుర్గగా, పార్వతిగాః పరమేళ్వరిగా, పరబహ్మన్వరూపిణిగా వ్యావ్యానించటానికి మూలాధారం అధ్యాత్మ రామాయణమే. అధ్యాత్మ రామాయణంలోని ' సీకారానూంజనేయ "' సంవాదంలో సీతే స్వయంగా జూం ప్‌ద్ధి మూలపకృతిం ప సిత్యంత కారిణీంో అథి (ఆర్యా బా. చ స, 40) శామ మూల (ప్రకృతినని, చెప్పుకుంది. ఈ చెప్పటంలో సృష్టి స్పితి లయ ప ములకు కానే మూలకర్తినన్న బ్రాసం ఇమిడి ఉంది. ఈ మూల (పకృతి అన్న మాటమ వ్యావ్యావిస్తూ, పృరాణపండ రాషమూ న్తి మాల్మపక్యతి అన్నప్పుడు అక్యః (ప్రకృతులు వేశ్వరు వస్తువలన్న నందేహం కలగడం సహజం. కొని అది సత్యం

గిక్రి రామాయణ కల్చవృక్షను.పై య్‌ కాదు. చిందుపల్ల నంపే “మాయ” లేక "పకృతి" పరమాత్మతో సదా అగ్ని యందు దాహక ళక్తిపి? ఏకీభవించే వుంటుంది. దాహకళక్సి గలదాన్నే మనం “అగ్ని” అన్నటు సృషిసితిలయకారక మైన మహా మాయా శక్తి గలవాడే పరమాత్మ. * ఏక న! బథఖ మ్‌ అవవ మేవాఒద్వితీయం. (దిహ్మ" అన్న అద్వైత సిద్ధాంతం ఈ శారణంగావే ఉపసవ్న మౌతూవున్నది.. ఈ సత్యావ్ని అంగీకరిస్తూ ఉపనిషత్తులు, (శ్రుతులు, పురాణాలు, వావ్యానింవినట్లు చెప్పారు. (అధ్యా ప. 4.639) అధ్యాత్మలో అద్వైత సిద్ధాంతాన్ననుసర్‌ంచి చెప్పిన సీతా ళత్త్వమ మూల (పకృతి. ఈ మూల్మప్యుతే కిల్పప్ఫృక్షంలోని పర్యఒహ్మ స్వరూపిణి. అమెయే ్రీవిద్య- శమెదే రానునిరో కలిసి రామాయణమంతా నడిసించింది. “ఏవ మాదీని కర్మాణి మెర్టువొ చరిరాస్యనిో (బాల బా. యస 64) అన్న మాటలో అ భావం అంళా యిమిడి ఉండి. ఈచృశమైన అధ్యాత్మ న్ఫూక్తిలో, కల్చవృక్షంలోని సీకాపవృత్తి ఆవిష్కరించ పడింది. తాను పరమేళ్యరినన్న తెలివిడిలో కల్పపృక్షసీక అనేక సందర్భాల్లో (పనర్తించింది. అమె అ విధంగా (పవర్తించిన సన్ని వేశా లల్లో 1 సుమంరానీత రథం మీద దెళ్ళిన సందర్భం ఓ. అరణ్యంలో లక్ష్మణునిళో మాటాడిన సందర్భం శ. అకంపనుడు రానణునిలో సీ7ాారత్త్వాన్ని వ్యావ్యానించిన సందర్భం శీ రాశసస్త్రీల నిందలో ఐఖివ్యక్షృమైన సీశాళత్త్వం $. సర్వరామాయణానికి తానే మూల హేతుపని సీకే (ఫఃటించుకున్న జ నజ న అలాన్‌ ల సందర్భం పశత్య్యేకించి చెప్పుం దిగ్గ్‌వి. రం, వ ని టి శం సుమం తానీక రథస్టమై వెళ్ళిన సిత రాష వన (వస్టాన పపయంలో రామలక్మణులతో సుమం్మతుడు నడుపుతున్న రథం మిద కూర్చుని వెళ్ళుచున్న సీతమ విశ్వనాథవారు విశిష్టమైన రీతిలో వర్రించారు. అమె అఆరేహించి ఉన్న రథం మంతపూతమైవ్‌ రథనున జ వౌలటై షి

అధ్యాత్మ రాదాయణ టఠభావము ఖా భావాన్ని ధ్వనిమంతం చేస్తూ సునుంథ్రానీత రథమన్నారాయన. సుమంధశ్రానీత రధస్టమైన జానకీ డేవి, వసుంధరిగా, లక్ష్మీడేవిగ్భా దుర్గగా, పార్వతిగా, వెలుగుగ్మా. వెన్నెలగా ఉర్పాహశళింగా. వేదవిద్యగా, యోగము[దగా అభి సెరింప శ్‌ ఎలి యో (ప పు, 112, నాథ విళిషమె ర్జింపబడింది (రాకల్చ్బ్చ అ (పస్టా పు. 112 118 విశ్వ థ ష్టమైన రీతిలో చేసిన ఎః వర్ణనం వల్ల, భవిష్యద్రామ $థా కార్యాన్ని తానె ళల ఛం చమూ నిష్వహించటంకోసం పరమాత్మతో కలిసి వెళుతున్న సీళ, అధ్యాత్మ చెప్పిన మవి మాయా శయ అన్న స్ఫుఃణ కలుగుతుంది సీతాదేవి మహా మూయా న్వరూపిణీ మైన హాయాళ క్రియని విశ్వనాథ కిల్చవృక్షం నిండా అవకాశం కలిగినప్పుడెల్లా మా న! ఛి వెల్లడి చేసి ఉన్నారు (వ. 1. ్రీ.మం,పు. కి4) వ! లకి టి గో ఆరణ్యంల లక్ష్మణునితో _మాటాడిన సిత సీకాపహకణ. సన్నివేశాన్ని. అధ్యాత్మ రాహయణం సీఠారాములు కలిసి పన్నిన పన్నుగడగా చల్చింది రాహాయణ కిల్చపృక్షం కూడా ఆధ్యాళ్మ యిచ్చిన యేరణకోనే ఈ ఘట్టాన్ని ఇట్చినరించుకుంది.. అయితే కల్చవృక్ష శిల్చంలో న్‌ ఎం నల = లాల ఇ జ గో తలో వ పివాపహంణం భవిష్యకాగ్రా శవాన్ని దృష్టిల . "పట్టుకొని బుషులు, సీవారాడయుట, రావణుడు + అంతా ఎవరి మటుకువారు పథు9 (పకొరం నిర్వహించు కున్నట్లుగా రమణీయం చేయబడింది ఈ డేవరహస్యాన్ని ఎరుగకుండా బుజు మార్గంలో గిజాయలీగా సవర్తిస్తుస్న అమాయకుడు లక్ముణుదు. అందుకే అతడు న వాలీ వాల్‌ విజాతి గొంతుతో సూరీముడు వేసిన శేంను తఈనపన్న (పజ్ఞరో, అది రాశ్షన మాయ అని చెప్పగలిగాడు. ఎప్పుడూ లేనిది సీత లక్ష్మణుని హాటను మన్నించకుండా రాని ఆవవను భంకస్తూ, అ నెపంతో లక్మణుల్డీ ఈన పెద్దమండి పంపి? ఠా నొంటనీదై రాపణుడ రన్నపహరించుకొని వెళ్ళడానికి అపకళాన్ని కల్చింప బా డి వాననుకుంది. లత్మణుడు అమె + (పవృత్తిని తెలుసుకోలేక పోయాడు. ఇటసంటి ఆపళ్సమంపంలో అమెను పంటరిగా వదిలి వెళ్ళటం ధర్మం కొ దను పన్నాడు ఈ సందర్భంలో తానెవరో తెలిసే విధంగా కల్చ్పపృక్షంలో సీత లత్ష్మణునిరో సెంభాషించింది. “నే నాత్మేశ్వరి యోగమూ ర్తిని పెరల్‌ నీరేజ పాతు ని సనా పోయిన (కోవ దోయి బుషవల్తీ పష్పముల్‌ గావలెన్‌ లి గా

[8 రామాయణ కల్చ్పవనృక్షము.పై ల మూ తాన్నై రానుడొకండె పూరషుదు సీతారాము లానంద వ లీ నిట్మ క లవాంళనుళ్‌ రసవనీ లీలాలతాంతింబులున్‌” ళ్‌ అజాన్‌ (అరణ్య మారీ ప, 408) ఆమె విచ్విలంగా జేసిన శ సంభాషణంలో సీఠారాములు పరమేశ్వరీ పర మేళ్వరులన్న భావాన్ని మదపకుండా అవతార (పయోజనార్థం (పపర్తిస్తున్నల్లు ఏ దారంగా "పె పఠిళలలకు వమ రం న లక్మణుణ్జి అధారంగా పట్టుకొని పఠితలకు మరొక్కసాం స్మృతికి తెచ్చినచైంది. ధం తట వ టై 3 అకంపనుడు రాపయినితో సీకాతత్తాన్ని అణావి వొాఖౌంనించిన ఊరు లవ్‌లీ సీ్‌ంా సౌందర్యాన్ని చూచిన అకంపనుడు రావణునికి ఆలు సౌందర్యాన్ని గూర్చి విషరించాలనుకున్నాదా. వానికి అమె శరీరసాందల్యం కన్నా అద్భుతము వెన ఆపు మధురావలోకిననులు ఎంతో ఆశ్చర్యాన్ని వీలిగించాయి. ఆ అబుర అ వ. పొటుళోనే వాదు అమె చూసృలసు వరి ౦చడం మొదలు టాడు ఆమె అపాంగ ల ట్‌ రోచులు సాగినంతి మేక వందలమంది మన్మథులు తీయని చెరుబుగిదలను విండ్లుగా రిని రత్నకిరీటాలతో జగతును లోభపసి టి ఖసొాందర్యంఠో నల ని ఓహకొంతికో తావి వ భ్‌ (వళవిస్తూ వున్నారు. లమె వట్టి అపొంగిమే వందల కొలది పెన్మధులకు జన్మ స్తాసమైనస్వ్పుడు అమె అందాన్ని ఏవిధంగ కొలవాలి? వానికి నిజంగా శక్తి చాల యి యమ్‌ బాట బేదు. జగతులో పరమో గవ.) నవి వేదనుట నిగమాంతముట ఉపనిషత్తులు. జూన రార ఆజా అని అవి పర్యబహ్మ స్వరూపాన్ని చెప్పగిలప్ప ఆ టహ్మ లక్షణం?" అనందను ఈ పయలత్నహమంతా అనంద్శప్రాప్పి నే దా; ఆఅ (బహ్మము యొక్క మౌళి, పీత యొక్క కాలిగోటిచే కాంతిని ౦ిమవుతూ ఉన్నవి అ సీఅను పట్టుకొన్నచో అలి న టు వాన్‌ గ ఆ వ ఖు య! (బహ్మానంవము సీ అఆవచేతిల్‌ సున్నన్లే(రా కల్చ అవ మాప, 28, 27) లని చెప్పి ఊరుకున్నాడు అకింపనుడు ఏ ఉస్పక్యంలో ఎః మౌటలు చెప్పెనప్పటికి అది నిజం. పీక సర్వసృష్టెకి మూలభూతిమైస శక్తి స్వదాపను, శేపలం పీతా సొందర్యాన్ని చెప్ప బోయిన అకంపనుడు పీరాస్వరూప యాథార్థ్యాన్ని రూపు కట్టించాడు. 4 బి

అధ్యాత్మ రాహాయణ (ప్రభావము ర్ట శ. రాకస స్రీల నిందలో అభిష మెన సీతాతత (0 అ మో ర్త కలో! నక మా మలో ల సీతకు కలా కాస్తున్న రాక్షస స్త్రీలంకా, సీతను రాముని నుండి మళ్ళించ లేక, రావణుని చేత దూషింపబడి విసిగిపోయి సీళమ నిందించారు. అ్మ్కపయళత్నుంగా నెనా, సీలిను వాళ్ళు అహర్నిశలూ దర్శిస్తా ఉండటం వల్ల, వాళ్ళ నిందలో సీత నజ లీ కల్‌ మన నా 1 న ఖీ వలి యుక్క యథార్థతత్మ్వం అవిష్కరింపబడింది, అసలీ సీళపల్ల సుఖం ఎవరికి కలిగింది? మొదటి మండీ దుఃఖమే. శిపుని విల విడుమువాడు ఎలుటిీ రార5పోవట వల అమె పెండి జరుపడమెట్లా అన్నది, భి క ట్‌ి ఛ్‌ లొ జనక"కి కలన ననిశేశం. అదెలాగో జర'పోయింది దా అమకుంపే వీడు న్‌ శిస్తని ఏల విరిచినాచే గని రావి ల్జీ చూచిన పరళురామునికీ ఉఃఖం. ఇక వద్దం ఛ్‌ బున్నా వినపండా చంకళలళివం బల ఐడి వచ్చిన అమెవల్ల్వ ఆమె భర్తకు ళా ళా జూలీ కలిగిన మఖం చెబ్బ్పలనట్టిది. మె అన్నచో ళలమ సరిలుగా పలపైన రావణుని దుఃఖితీ(సత చెచ్చనలపి గానట్టిది ఇంతింత మహనుభావలశే దుఃవాన్ని కలిగించిన ఓ ఆమె అ రాక్షస శ్రీల నేడిదించలంలొ్‌ అళ్చర్యం లేదు. చివరకు శుష్కించిన అమె జేహాన్ని పడగ వ 3 ఠినటంలో దూల వాలికి దుఃఖ తప్ప అనందం లేదు ఇంత అకేపజణలో కూత వాళ్ళకు తెలియసట్టి వాళ్ళ సంస్కారం సుండి ఒక విచ్నితిమైన చ! మ్‌ ఈ పద్యానికి పాణభూతి మైన సంబోధన ఒకటి వెలునడింది. *“పరమవిచీత్రమయ లోశేళ్వరి అన్నదా సంబొధనం, ఆష్‌ దుఃభాన్ని కలిగన్తూ సుభన్ని చూపిస్తూ ఉంది. దుఃఖంలో సు£ (భాంతిని కలిగిస్తూ ఉద్నదశ్నమాట, (రా. కల్చ. సుం, పర, ప క్‌ి. ఇవి మాయా లక్షణం చ: జగర్హు దుఃఖమయము అయినప్పటికీ మన మెపష్వరమూ దీన్ని పిడలళేపండా ఉన్నాము, ఎందువల్ల ౩ ఏదో ఒక సుఖభభాంతి మనకు దిని యందు కిలగుతూ పంది. కాబట్టి సఖంర్‌ సం మన్యప్రయత్నం సాగు తూనే ఉంటం[డ అప లభ్యం కాదు. దానిపల్ల శ్తేశం కలుగుతుంది, దాన్ని పోగొట్టుకోవరం కోసం మళ్ళీ (చయత్నం సాగుతూనే వుంటుంది. దాని వెంట మళ్ళీ శ్తేశం రాక్షస స్త్రీల మాటల్లో నిందమాటున ఈ భావం లళుక్కుమంటుంది. న! ళా (వి క.వై,ఏ. 42) యమో

100 రామాయణ కల్పవనృక్షమ్ముపై విశ్వనాథ ఈ సన్నివేశంలో సీతను హూయాళ క్తి స్వరూపంగా ఆవిష్కరించి చూపారు. 4; పాయను తెలుసుకోవడం కోసము మానవ్యపయత్నం. అంత సులభంగా దాన్ని తెటసుకోలేక పోవడం జీవ లక్షణం. న చ్‌, శ 5. సర్వ రామాయణానికి తానే మూల హేతువని టె (పాటించుకున్న ఎత “ప్టన కూదీని కర్మాణి మెడ్టు వా చరిరాన్యపి” అని చెప్పుపన్న అధ్యార్మ సీఠా వపృత్సి లక్షణమే కల్పస్ఫక్ష సీతలో £నిపిస్తంది అధ్యాత్మ సీఈ మాటల్లో, సర్వరామాయణానికి మూలమలుపులైన పన్యపస్టాన, పీశాపహరణ, రాపణాది రాక్షసనిధన ఘట్టార్లో పైకి మంథర, కైక, కూర్చణఖలు (పధాన కారకులుగా కినిపించినప్పటికీ పరోక్షంగా తానే కారణమై నడిపించినట్లు తేటపడుతుంది. కల్పనృక్ష పీఠ కూడా అధ్యాత్మ సీకా లక్షణాన్ని సంస్కారంగా పొంది అగ్న్యపవేశ ఘట్టంలో సర్వబుషీం(ద వాంళా పరిపూర్తి 3 తనే ఈ సర్యరామాయ నట్లు చెప్పి లన పరమేశ్యరీత్వాన్నీ, పర్మబహ్మత్వాన్నీ (వక ణాన్ని నడిపించినట్లు చెప్పి లన పరమేశ్వరీత్వాన్నీ, పర్యబహ్మత్వాన్నీ (ప టించింది. “ఆడది యింత "సేయు ననుటన్నఏ యన్నదెయంచు నన్నునూ టాడితి, కైక కోరం మవా(ప్రభు వీవని రాఃలేదు, నీ యాగది సీత కోరకి మహాసిర సంహరణంబు లేదయా యాౌడది లేం లేద జగమంచు , నిదంతయు నేన చేసితిన్‌గి (రాకిల్చ్ప య ఉప ప, 104 సీతాదేవి సాళ్లిత్తు గా మహళన్తే, అమె వాల్లభ్యం విల్ల నే రాముడు (విష్ణుపు) లోశేళ్యరువై నాడు. అమె లేపన్న అయవ పల్న ఏమియు కాదు. (మే. 1. థ్రిమం.పు. 88)

అధ్యాత్మ రావమాయణ (ప్రభావము 111 ఉశివళ్శక్త్యా యుకోయదె-భనతి శకః _పభనికుమ్‌” 65

అన్న శంకర భగపత్సాదుల వాణి కూడా శివ, శక్తులలో శక్తి యొక్క 1పారాన్యాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నది. విశ్వనాథ కల్పనృక్షంలోవి సీతను, అధ్యాత్మ పళనం వల్ల కలిగిన సంస్కారంతో అమె కాను సొజ్లత్తు మహశక్తి వని తెలిసి

ళగి అలి ఊత

(పపక్తించినట్లు చిత్రించారు. కౌసల్య:

భగపంతుల్డే పతుడుగ్కొ శిశువుగా భావించి లాలించటం, ఆ లాలనలో రూపరదుణాన్ని అందులో మండి భావై క్యతము, అత్రైక్యతమ పండింటుకోనటల వాత్సల్యానికి అవ్షణం గామ పరమార్థం గానూ చెప్పుకోవచ్చు.

ఉభ్రీరాముడు మోక్షస్వరూపడు సర్వకర్మబంధములు (తెంచుకొన్నగావి పాప్నింపరాని మహాపదార్థము 'మోక్షసు. శాంతులైన జీవులకు గాని మోక్షము అభింసదు. శ్రీ మహావిష్టవు కౌసల్యాదేవి గర్భమున ్రీరాముడ్లై యవతరించుమ. అ తల్లి చ్‌ంత పవితురాలు ? సాక్షిక్ముక్రి స్వరూపిణి. తలి గుణనులు కొడుకు నకు సంథ్రమించినవో స్వామిమోక్ష స్వరూపము నా తల్ళి కిచ్చి తానామె యం దవళరించెనో; లోక మర్యాద యొక వంక, అవతార రహస్య మొకవంక నిరూ పింపబడిసది.” “కాజ లక్మీనరసింహారావు' (వి. కా. (ప.భా,పు., 8)

విశ్వనాథ రామాయాణ కల్పవృక్షంలో కొనల్య పరమవాళృల్యమూర్తిగా దర్శనమిస్తుంది. ఈమె ఈ హాత్సల్య(ప్రనృత్సికి కేం్యదిమై నిల్చి-పేరణ నిచ్చింది ఆధ్యాత్మరానమాయణం

ఆధ్యాత్మ (పభోపంతో కల్పవృక్ష కొనల్య మనస్నులో వొంగులెత్తిన వొళకుల్యాన్సి (పకటించుకున్న వన్ని చేశాలో జాన శ్రా

ఎల్వాల్న్‌ ఏ బల కొల షి ఎక్‌ కేం క. శిశు రామునిలో శ్రీమన్నా 'య్రబుణ్జి దగ్మంఈజరనం నె న. క్‌. రాముని వాల్మర్రీజల్లో శాఖర్య్యాన్ని (ఆహలేషించటం ) 8. కౌనథ్య తామ ధ్యానిస్తున్నీ క్రీంగనివాసే రాముడని వావిగళ్లటాం /

102 రాహయణ కల్బవృక్షముపై మ్‌ (పధానంగా పేర్కొనవచ్చు. మ భ్యంగా రామనీ బాల్యకీడల్లో శాదాత్మ్యాన్ని అనుభవించటం వాల్స్పల్య సాధనకు నిఃషోపలంగా చెప్పనచ్చు. కల్పవృక్షం, అధ్యాత్మ చేసిన ఈ ఆలోచనను, అధారంగా పెట్టుకొని బాలరాముని బాల్మక్రీడల్లో కౌసల్య పొందిన మధురాసుభవాన్ని అమెలోని క్రమవికాసంగా చిత్రీకరించి వాత్స 'ల్యానికి పరమావధివి చూపించింది. క. నిను రామునిలో శ్రీమన్నారాయణుణ్ణి దర్శించటం ణ అధ్యాత్మ కౌసల్య తన జన్మాంతర సంస్కారం పల్ల శ్రీమహావిష్ణువును ప్కుతుడుగా పొందింది. అ శిశుపు పట్టగనే శంఖు: చక, గదా పద్మవనమాలా విరాకితురై సీలోళ్చుల దళ శ్యాసు కాంతిలో తన (శ్రీమహావిష్ణు స్వరూపాన్ని అ తల్లి కి దర్శన యోగ్యం చేసాడు, ఆలర్లి కౌసల్య ఈన చిరకాల వాంఛా పరి పూరికి, ఆశ్చర్యచకితయై హర్షాశుపూర్త నయనమై అ మహాస్వరూపావికి అంజలి అవ్‌ కూ లె న! య్‌ ఘటించి, సంసార సాగర సిముద్ధరణం కోసం అ భువన మోహనరూపాన్ని ళఈన మొదలో పదిలంగా ఉండేట్టు అను(గహింపృమని (పార్టించి, ఆ మహాస్వరూపాన్ని ఉపసంహరింపజేసుకొని ళన చీర వాంఛితమైన బాల భావాన్ని పొంది ఆ రూపాన్ని లాలెంచ్చి కౌగిలించి అ రూపరమణం వల్ల అనందామభనం కలిగేట్టు జేయుమని కోరింది (అధ్యా. భా. తృ. వ. 78.60, జనీలోత్సుల దళశ్యామ 8 .....-లలీతా రింగనాలపె న రిష్యామ్యుత్కటం ఈమః) అది మొదలుగా కౌసల్య ఈన యెట్ల కా అన్‌ లు యెచుట సట్‌ింట నడయాడుతున్న బాలరాష బ్‌ శ్రీమన్నారాయణుడుగా తెలిసే అ ల బు మా రిని అపరిమితమెన వాల్పల్యంతో' లాలిస్తూ 'సేవించింది అాతీ మూ తానీ ౩ల్చ్బనృక్ష కౌనల్యమ “ముక్తి కాంతా సమానాకొర” (రా. కల్ప. వా. ఇష్టి. ళ్‌ గా విశ్యనాథ చెప ఎమహావిమ ఫి న. ఖై గా విశ్వనాథ చెప్పటం లోనే థీ స్టవు అమెను శల్లిగా ఎన్ను కోపడంలోని వై .ష్యం వ్యక్తృమమ్యేట్లు జేశాడు భగవంతుడై న శ్రీమన్నారాయ ు ణులీ ల కూ బుజ్జీ ఈన కడుసలో పండించుకోవడానికి అమె కఠోరనియమంతో, కమగోనలలో వెలుగుకున్న భక్తిని రంగనోథునికి నీరాజనంగా పటి ఆ _పభుపును (పసన్నుణ్జీ అనీ లి ళు జీనుకొని అవతివలె స్వామివి స్మతుడుగా పొందింది. మంతసొని వృవ్వువలె చేతుల్లో ఎత్తి పట్టుకున్న శిశువును కౌనల్య మూతలు పడుకున్న కళ్ళు విప్పి చూపింది. అస్ప్బటి అమె [మ్నల్లో 'ననాతనమైన మధుకాంతి' చిమ్మింది. (రా. కల్చ్బం ణి క్‌ు

అధ్యాత్మ రామాయణ (నభావను 103 బా. అవ. పు, 112) అధ్యాత్మ కౌనల్య తొలిసారి ప్ర దర్శనంలో పొందిన అద్యాత్మిక మభసి మే. కల్పవృకు కౌసల్య కమ్నల్లో చిమ్మిన *"ననాతనమైన మధు కాంతి” ఇది అధ్యాత్మికానుభపిమే అయినప్పటికి అధ్యాత్మ కౌసల్యకు ఒలె, అంత స్పష్టమైంది కాదు. మూతలు పడుతున్న కమ్నల్లో ఒప్కా కణం తళుక్కుమన్న బ్రావమది. అది అంత అందీ అందనట్లు ఇెప్పటంలోనే, కల్బ్పప్ఫక్షు కౌవ్య కప పతిభ ఉంది. ఆ భావం ఆ బాలరొమమూ రి రమణంలో (కమ వికాసాన్ని చెందు ౮ న ట్‌ వై తుంది, ల రాపుని బాల (క్రీడల్లో పరవశించే కొసల్య అధ్యాత్మ కౌనల్యః రాముడు చిన్నతనాన్ని అభినయిస్తూ చస్తున్న దుడుకు పనులకు. ఎంల కోపాన్ని... తెచ్చుకున్నప్పటికీ అయన ముఖం చూచిన మరుక్షణంలోనే అంకా మరచి పోయి, పరవశించి పరమ వాత్సల్యంతో అయమ్న అక్కున జేర్చుకని అనందంభో మురిసి పొయ్యేది, (అధ్యా వా, తృ. పు, 86-08 ఆఆ్రసమేతిచ కౌసల్యా........రమయీమాస దంపతీ” యోనిజనమనోజుడె న బాలరామమూరి, పరమ వొత్సల్య మూర్తి కామా తానీ జాతి కౌనల్యకు బాల్యకీడల్లో తన్మయత్మాన్ని కలుగజేస్తూ అ ళల్లిని రూప రనుణంలో మండి భావరమణంలోకి పయనింపజేస్తున్న తీరు. అధ్యాళ్మ రామాయణంలో పరమ మధురంగా ఆవిష్కృృత మైంది అధ్యాత్మ యిచ్చిన భావస్ఫూర్తికో రామాయణ కల్పనృక్షం తనదైన 'పతిభను జోగించుకొని బాలరాముని బాల్యక్రీడల్లో తల్లి కౌసల్య పరపశించిన తీరు 'తెన్నులము, శిల్పరమణీ యం చేసింది. అం. అచ్చూడారత్నను కాళ్ళ గిజ్జైలు కటీ జాతి స్వసత్కి=ంకిణుల్‌ (వ్రీడానుగ్ధ నిఎభారవిందము రదావిర్భూత హాపంబులున్‌ గ్రీడాకార్ముక మంసవీధికను వ్యాఘ్రీ ్రీనలోచ్చాపి ప క్షోడంబాళృతి శల్దిక్సై కరము సొచున్‌ రామచందుండొగిన్‌” ఉ క్రీడాకార్ముక మెల్లే (తాటను టజా కేశ వినిస్వానముల్‌ వడెత్తించుచు దాకశ్రాజేత జసనీ పీనస్తనంబందు నా

ర్‌! లానూయణ కల్పవృక్షము పై

గాడం దాకుచు నొక్క చన్లుడుచుచున్‌ వారి _సమోదాకురై

గోడివ్‌ విల్వడు కూరుచుండడు దరాకూతాస్య కౌసల్యకువ్‌ ”

“ప్రాల్ద్రావు రామచంసదుడు

పాల్ట్రావుచు రాఘపుండు పరువెత్తు మరిన్‌

పాల్టొవు పచ్చి చూళడు

పాల్ట్రావగ దల్లి యెడద పాలకడలియౌ”

(రామా.కల్ప బాం అవ. పు. 181, 189)

బాల రాముని బాల క్రీడల్లో సళవళించిన ఆ తల్లి అంతరంగం పాలసం (దమే అయింది. పాలకదలి శయనుడు పాలు కాగటం వల్ల ఆ తలి పాలసం[దమైందని ఛశెచ్చటం గొప్ప భాపుకిళ. కేనలం భావ సౌందర్య మేకాదు. వాత్సల్య రూపంలో వర్షిస్తున్న "పేప్య "సేవక _పేమామబంధం కూడా. ఉల్‌ సా

బాలరానుని వాలవేష్టలన్నీ కూడా అయనలో బాగపున్న పరమాళ్మ లక్షణాన్ని అ శల్లి కౌసల్యకు తళుక్కుమని మెరిపించేవే. అ మెరుస్పల మాటున ఉన్న భగవల్ల క్షణాన్ని పత వాతశ్సల్యంలోమండి. అమె తెలుసుకోవా లన్నదే అధ్యాత్మ లక్ష్యం, కల్పవృక్ష లక్ష్యం కూడా.

ఎక్కడా కనిపించని బాలరాముడు శేపునింటిలో ఇక్కడి వి(గవాన్ని అక్కడికి, అక్కడి విగ్రహాన్ని ఇక్కడికీ మారుస్తూ అ (కిమాన్ని చిందరవందర చేస్తూ, వెదికి వెదికి పేసారిన అల్లికి దొరకి పోయాడు. తనకు చిక్కిన బిడ్డతో ఆతని చిలిపి చేతలకు విసుక్కుంటూ “అక్కడ టోవరాదు మడిరయ్య (ప్రభూ, (పభురంగనాథుడీ, దిక్కున మండె నీవు నరునమ్మటకున్‌ దిపితం[డి వేగమే” అంటూ పిలిచిందామె. ఆ కల్లి పిలస విని కేకిసలకో పరుగెళ్తుకొని వచ్చిన రాముని ముఖమంతా నవ్వులలో నిండివుంది. అయన చూపుల్లో మెరుపుల ఈళుకు వుంది. అది చూచిన అశల్లికి, అవే ేకినలు, ఆవే నవ్వుల కాంతులు. స్వామభూతములై కనిపించినవి. (రామా. కల్చ, బా. అమపు. 182) ఈ (శ్రమమంకా కౌసల్య బాలరాముని బాల (క్రీడల్లో పొందుతున్న తాదాత్మ్య భావానికి అందమైన

ళ్‌ కూ

అభివ్యక్తి కరణము.

అధ్యాత్మ రొమాయణ (పభోనము 106 నరో సందర్భంలో కౌసల్య, వోలరోమున్‌కో ఆయన పేపెను, ఈన “పేరును తండి సేరును చెప్పించి కొడుకు నోటితో తదు పేర్తు వినీ ఆనందించాలనుకుంది. ఇచీ సామాన్యంగా తల్లిదంగడులు సలిగొ పలుకిలేవి తమ పిల్లలలో ముద్దుకు కేయించే పనులు. విడ్డలు అ పేర్ణమ పలకజంలో పరుతున్న అనస్థ చూచి అనందించే సన్నివేశాలు, తల్లి కోరింది జొలరాముడు పేర్లు పలకటానికి తంటాలు పడుకున్నాడు. తానేమో లాములు, తండ్రి పేలే మో డోచారమాలాలు, శల్సి తనపేరు చెవ్వు తండ్రీ ఐన్నరి. '“అమ్మగాలు' ఆన్నాడు బాలళాముడు. కొదు సాయనా "కౌవీల్య" అనుమన్నదాము రాబుసకది నోలు తిరగలేదు, చిన్నరాముని కది చిన్న తనంగో తోచింది. తక్షణమ. కిస్నల్లో నీరు తిరిగింది కన్న కొడుకు కన్నుల్లో కన్నీళ్ళు చూచిన అ శల్సి తల్లడిల్లి పోయింది. “కౌసల్యనే గానే కానువె యమ్మనే” యని బాలరానుణి అనునయిస్తూ విఎద్దులొడింది. (రా. కల్చ వా, అవతార, బే. 18 కిల్చ మ్‌ ఐవటీ ది

వృతంలోని ఈ నన్నివేశం చిన్నికొడట కిన్నుల్లోని చిన్న సీటి చుక్కా కన్న తల్లి మనస్పునెంత కలవరవరుస్తుంది? అద్దం పట్టి చూపులుంది. కొడకు దుఃఖాన్ని తన దుఃఅంగాను, కొడుకు సంరోషాన్ని ళన సంలోషంగాను థావించే పిచ్చి తల్లి కౌనల్య వాక్సళల్యానికిది పరాకాష్ట. 8 బ్వవృిక్షుంలోని పల సన్నిదశం విశ్వనాథ స్వోపజ్ఞమే అయినప్పటికీ ఈ సన్నివేశాన్ని నిర్మించడానికి (పేరణ నిచ్చిన

తుల్యమైన సన్నివేశం అధ్యాత్మ రాహయణం లోనిదే. 3. కౌసల్య తాను ధ్యానిస్తున్స రంగ నివాసే

అతి

రాముడిని భావించటం ఆభ్యార్మ కౌసల్యకు తవ కొడుళు రాముడు సొక్షిన్నారాతుయిడే అన్న భావం చెరిగి పోకుండా ఉంటూనే కొతుకిన్న నాత్సల్యమూ విడుపకుండానే ఉంది. నన్యపస్టాన సమయంలో రాముడు తల్లి అనుమతికోనం వెళ్ళాడు. అమె కమలు మూసుకొని (శ్రీహరి ధ్యాన నిమగ్నయై వుంది. అమె చెవికి రొనుడు వచ్చాడది ఏినిపించింది. తామబామం ఆమెను జా(గడవస్టలోకి తెచ్చింది. అమె కనులు తెరసగానే ఎట్టి ఎదుట విశాల నేేత్నుడెన రాముణ్ణి దర్శించింది. అమె తామ

108 రామాయణ కల్పవృశ్షము వై అంతర్జృష్టికో, ఏ స్వామిని ధ్యానిస్తూ వుందో, ఆ స్వామినే రామునిలో దర్శించింది. ఆమె కాను రామునిలో శ్రీహరిని దర్శించి నప్పటికీ వాత్సల్యాన్నే (వదర్శించి అయమ్న అలింగనం చేసుకొని ఒడిలో కూర్చుండబెట్టుకొని మూర్జాన్ని ముద్దాడింది. (అధ్యా. ఆయో. చ. సృ, 62 కౌసల్యాం బోధయామాస__.___- మూర ఉష మ్యాఘాయ

అధ్యారత్మలో కౌసల్యకు, రాముడు, పరమేశ్వరుడన్న భావం కొడుకన్న వాత్సల్యం ఏకకొ లంలో అనభూతమవుతూ వున్నవి. కల్పవృక్షంలో కొడుకన్న వాత్సల్యం పారమెరుగకుండా వుంది, ఇంత వాత్సల్యంలోనూ, తన కొడుకు పరమేశ్వరుడే మో? అన్న భానం కుదిరీ కుదరకుండా పంది.

నిరంతర “లంగనివాపి పాదజలజాత ధ్యాన నంలగ్న దృగ్వల్ని” (అధి. లి జా ల నరుల ప్ప, క. అయినట్టి ఆ లల్లి కౌసల్యకు “*దృగధ్యమ్మల రంగనివాసీయ-; టగమ్మిన కొడుకొక్కం రార్కరు గాన నగుటన్‌” (అధి. ప. 1%) అ స్వామియే కొడుకగు నేమో । అన్న సధురభావం మనస్సులో తళుక్కుమని అమెను సలకింపచేసింది.

సమాధి తొలగిందో లేదో 1! అమె తెలుసుకోలేక పోయింది. మరుక్షణంలో రాముడు తన కొడుకే నన్న భానం బలపడింది. మళ్ళే మరుగునపడ్డ వై తన్యాన్ని ఆన్వేషించటం కోసం, ఆమెకు వాత్సల్యమే సాధనంగా నిలిచింది.

తెలగులో భక్తిభావ బంధురంగా వెలసిన పోళన భాగవత రచనపై కూడా అధ్యాత్మ పభాపమే పుండీ పుం'పచ్చునన్న భావిం పండితుల్లో బలంగానే పంది అదే నిజమైతే పోతన్న దేపికికి అధ్యాత్మ కౌసల్యయే షాతృక, పోలన్న బాలకృష్ణు నికి అధ్యాత్మ బాలరాముడే (పేంణ కావడానికి వీలున్నడి. అందువల్ల విశ్వనాథ

ల్ల బన

వారి కౌసల్యకు అధ్యాత్మ కౌసల్యతో పాటుగా, పోతన్న గారి దేవకి కూడా (పేరణ నిచ్చి పుంటుంది. భాగఫితకృష్ణుని బొల్కక్రీడలు, కల్పపక్ష రాముజ్జీ (పభావిఠం జేసి వుంటాయి. కైక:

కల్ఫసృక్షంలోని తైక పా్యశకు ఒక (సశ్యేకళ వుంది. మూల రామో యణంలో సె మె ఈన స్వార్థం కోనం రామళ్జే అడవుల. వెడల నగిసిసట్టిది

అధ్యాత్మ రామాయణ [_పభావము 18? కొదు. దెప పేరణరో అందుకు సీదపవడీ త్యాగంతో అ మహాకార్యాన్ని పాధించి

కు 0 నట్టి మహా భక్తురాలు.

కల్పవృక్షంలోని కే క నిర్దోషి, త్యాగశీలి. “గుప్తమైన నారాయణ లక్తికి

ఫె న్‌ చి వాలి క్తాయా అవాలి పంకేతం' (రా. సు. ల.రా. కల్ప, పు. 14

మూలం కిన్నా భిన్నంగా విశ్వనాథ కల్పవృక్ష క్రైకను నిర్జోషిగా నిరూ పించటానికి ఆలోచన నిచ్చింది - అధ్యాత్మ రామాయణం, అధ్యాత్మ రామాయణం ఇచ్చిన ఆలోచనమ 'కేంగదంగా చేసుకొని విశ్వనాత కల్పవృక కైకిను త్యాగశీలిగా

యూ గుష్త్పమైన నారాయణ భక్తికి సంకేతంగా శిల్పీకరించారు.

విశ్వనార సృజనలో మండి ఉద్భవించిన శైకిను గ్రూర్చి పరిశోధకులు అనే విధాలుగా వివేచించి పన్నారు

1 “కల్పవృక్షంలో కైక సుతి తల్చిలా గాకుండా దేవతల కార్యాన్ని

లా న్‌్‌ న. సాధించడానికి తానొక సాధనిమై రామజ్జీ అడవికి పంపింది, లోన (పేమ వుంచు కొని పెకి అసూయ్యాగస్తలా కినఐడింది. ఒకి ఉన్నతాశయావికి ఈన వ్యక్తిత్వాన్ని (పతిష్టను లలి పెట్టింది”. __ వదిలి మందేళశ్వంరాపి (మే. 1. ప, 18)

2. “కల్పపృక్ష మందలి కై రేయి కారణజమ్మురాలు.. దేన కార్య నిర్వ హణ భారము అమెపై మోసఏడినది. దానికి మంథర సంకల్పము సహాయకారిగా బని చేసినది.” (మే. 1. ప, శ ___ అన్నే లలితకునూరి,

శ “విశ్వనాథ షతిలో కైక అనవద్య చరిత్రగా శస్త్ర విద్యా శేముషీ నిష్టాతగా దేవకొర్య నిర్వాహకురారిగా పెలిగినది. విళ్వనాఠ చితించిన కైక రొమ చందునికి శస్త్ర విన్యోపాధ్యాయ. దైవ (సేరణము చేతనే యామె రామచంటదుని వనవాసమున కింవినది. ఓిచకు క్లిష్ట సమస్యలే్చడినప్పుడు రామచంటదు డామె సలహాలనే పాటించను” (వి శా ్మప.లా ప. 104 ”

ఎ శా విష్ణరొట్ల విశ్వనాథకాన్త్రి

ఓ “తై చేయికి కావలసినది భరతుడు రాజగుట కాదు, రామడడవి శేగుట

అ రామునకు కూడా కొవలపిన దదియే. అతని వడవికి పంపించుటలో శై కేయి

(8 రామాయణ కల్చవృక్షముపె మ్‌ ఆపవింద పడివది, దుఃఖపచినడి, దూషింపబడివది, విధవయైనది. అన్నియు వోర్చి సది కాని వనమున శేగవిలెనన్న రామని వాంఛను సఫలము జేపినది.” (వి క ష్య గెళమరావు. వై పృ, వి -- దొవ్వాడి గౌళమరావు $ “కైక మధుసామగాన మూర్తి. మధురమైన గానయుక్త మైన 'వేదము సామవేదము, గానను పానపవులమ పరవశింప జేయు స్వభావను గలది. ఆ గాన యుక్తమైన వేదముడే ్యపతిపాదించబడువాడు పరమాత్ముడు. అ పరమాత్ముదైన ్రీరామచం దాని పతిపాచించు సామగాన స్వరూపమే వైక. అందులకే అమె 3 శేటూదేవి” ? ఎపి లక్ష్మి. మో పరిశోధకుల వివేచనలో కల్చనృత తక పైన పేర్కొన్న విధంగ్శా నిర్జాోషియని, త్యాగశీలియని, గుప్త మైన నారాయణ లక్షికి సం'శేతమని తేటపడింది. విశ్వనాధ 'తై5 పా(త అమశీలనకు పై మూడంళశములే (పార్యాన్యాన్ని ప్‌హిస్త వని చెప్పపగ్చు. కని ర్డీ ష్‌ విశ్వనాథ తన కల్పవృక్షంలో “కైక ను నిర్జోషిగా శిల్చీకరించటానికీ వాల్మీన ము (పేరణ నిచ్చినట్లు చెప్పుకున్నప్పటికీ, * అధ్యాత్మ రామాయణమే ఈ అంశాన్ని సృష్టంగా (పతిపాఏించి పండటం వల్ల పగోక్షంగా నైనా అధ్యాత్మ ల్‌ ఫ్‌ లు! ర! + జ చ జేసిన అలోచనయే. కిల్చప్నృక్ష శైక మనః ఉసవృత్తిని చిథలీకరించటావికి తోడ్చిడిందని చెప్పటం ఉచితంగా పృంటుంది “(బహ్మ అదేశంకో డేషళల కోరిక మేకు సరవ్వతి మొదట మంఠరను, పిదప శ్రైకిమ, అవేగించి శైక చేత రామ వవవాసొవ్ని పలికించి నిర్వహించినట్లు” మ్‌ యూ. ళ్‌ లఅభ్యాళ్మ రామాయణం స్పష్టంగా చెప్పింది. (అధ్యా అళయో. ద్వి ప 2 *ఏత్రస్మిన్నంతరే దేవా... = (పవివళాథ మంథఠరాళు అధ్యాళ్ళ ఈ విధంగా తెప్పటం వల్ల రామ వినవాప కార్యనిర్యహణకు దేవళల యగే్‌ణం ధాన కారణ మని, 35 కేవలం నిమిత్తకొరణమని తేటపడి, పఠిశలకు అమె విర్ణాషిగా కనిపిస్తుంది. రామని యంది చిన్నప్పటి నండి అంత (యేమ చూపించిన కైక ఒక్కసారిగా మారిపోపడానికీ వై నపేరణం శప్ప మరొంటి కారణం కొదని లేటి

అధ్యాత్మ రామాయణ (ప్రభావము 109 షకచి అధ్యాత్మ రామాయణం అమెపట్ల పతితలకు పొనుభూతి కలిగేట్టు చేసింది. అయితే యిక్కడ ఒక్క విషయం మనం గమనింపవలసి వురిటుంది “కైక ళు తన చేత నిర్వహింపబడుతున్న రామవనవానం ఈనను సాధనంగా చేసుకొని దేపతలు అడుతున్న నాటకమని తెలియదు. ఆమె కది తెలిపసేటప్పటికి ఆమె పడపెలసిన అప నింద పడింది. భర్తను పోగొట్టుకుంది. ఎవరేమన్నా ఫరవాలేదు. శన శః చర్య కొడుకు భరతుజ్హే సంతోష పెడుతుందనుకుంది. అది కూడ బెడిసికొళ్లుటప్పటికి అమె పరిస్టితి దయనీయమైంది. చివరకు తనవ్యతను రామునితో చెప్పుకున్నప్పుడు “*స్సలైన (పేరీతావాణీ తన పకా ద్వినివ్షతా 'జేవకాల్యోక నా ఖ అ ఖఇ మ వోషః కళిస్తప” (ఆా్క అయో. నప. ఏ 186) అవి రాముడే అ ళల్లిని అమునయించటం వల్ల కై8కు తామ సనిర్జోషి సని తెలియడమే కాకుండా గే; కార్యానికి కాను సాధనమైతినన్న అనందం కూడా కలిగింది. లాముడు సామాస్య రాకుషారుడే కాదు, సాళ్లిత్తు ఆదినారాయణుడన్న సత్యం బోధపడింది. “కైక ళో పాటు జగత్తుకు కూడా శైక నిర్ణోషిత్వంఠో పొటు, దేవతా పథకం, రామపరమేళ్య్వరత్వం తేటపడింది. కైకను "నిర్దోషి" గా చూపించటం కోసం అధ్యాత్మ చేసిన ఆలోచన కల్ప నృఇవ్ని ఎంతో పభావిళం జేసింది విశ్వనాథ ఈః ఆలోచనను మనస్సులో పెట్టుకొని తైకమ "కేవలం నిర్గోషి గానే కాకుండా ఒక క్యాగశీలిగా, ఒక భక్తురాలిగా అపూర్వంగా శిల్పికరించారు. కల్పవృక్షంలో దేవళలంతా సమాధిలో వున్న రామణ్ణీి సనవాసం చేసి అవతార (ప్రయోజనాన్ని పాధించి, వారికిచ్చిన మాట చిలుపుకొమ్మని (ప్రార్టించారు, ససూధిలో వున్న గామువి చై ఈన్యం ఒక్కసారిగా ఉద్దీప్తమై చినలల్ని కై కేయి- మందిరాలకు వెళ్ళింది. అ శల్చికది స్వప్నామభపం వలె పుంది. రాముథాషుతో దేవతల కోరికను తెలిపి తత్సాధనకు అమెను పూనుకొనవలసిందిగా తన కామె

11. రామాయణ కల్పవృక్షము పై చీన్నప్పట్‌ సుండి యిచ్చిన చమస్నమ అడ్డం "పెట్టుకొవి (ప్రార్టించాడు శానుని సూటల్లో అ లర్లి కవ్నీ సంళయాలే 1 శేష్యపళ్నలే 1 కర్రాముని నే్య్యతంబుల నొక్క తీవ కళదై . త్చిన కోదండ కళా విచితగమిన శ్రీ యుమగుం కెప్పపే 683 8366 అవి నిలరీ* అమె నడిగినట్లు అనిపించింది. “నేము రాజ్యమ్ము 'పేయుట విక్కుపముగ లేదు వేల్పుల కిష్షమ్ము లేదనంగ ట్‌ రామచంగదుని తీక్త నేశనులు చూచి ప! తాను గై శేయి సౌధనులోని శేగెగి (అభిషేక _ పు. [గ్‌ అ చూప్పల్లోని తీక్షణత్వం ఆ శల్పికి కొడుకు చెప్పతున్న దేవరహస్యాన్ని ళా న వ్యాఖ్యానిస్తున్నట్ల నిపించింది. ఆమెలోనికీ వెళ్ళిపోయింది. అ పీదప మంథర బోధ అమెను మంగా రామపట్టభంగ కౌర్యనిర్వహణాప క్త వేసింది. గో అది “ఫో ప్ఞూని నటు లేచి వైకయన్‌గ ౪ఈ యొల్లన్‌ ధర నా కుమారకుడు ఠా నేలుం జుమీ రాఘవా కశ్చ యోషన్‌ విడి పీవు పొమ్మన 85 కల్డార మాలారృతిన్‌ నా యాజ్జ్ఞంగొని రామ డేగు జుమి కాంఠారమ్ము” (ఎధిషేక పృ. 29) తదుపరి ఆమె (పసర్తనం మంథర టోధమ నిమిత్తంగా చేసుకొని రామునిలో నుండి అభివ్యక్తమైన దేవఠ్యాపేరణను తెలిసీ తెలియని తెవిడితో వి్వహింప బూనుకన్నట్టుంటుంది. కెక ఈ విధంగా (ఫవరక్రించడం వల్ల ఆధ్యాత్మలో ళా క్‌ చాతీ ళి కన్నా ఆమె ఉదాత్తంగా, క్యాగశీలిగా క? పిస్తుంది.

అధ్యాత్మ రాహాయణ (ప్రభావము క11 ల్డె త్యా గశీలి “కెక, రాముని కోరిక (ప్రకారమే అడపులకు పంపించించన్న సత్యం రామునికి, కైకకు తప్ప అ నగరులో మరొకరికి తెలిసే అసకాళం లేమ. వాళ్ళంతా అమె స్వార్థంతో ఇంత నీచమైన పనికి ఒడిగట్టదిడిందని అనుకున్నారు. అమెమీవ అపనిందలు వేశారు. రానువి కోరిక మన్నించటం కోసం అమె అన్నింటిని మౌనంగా భరించింది. చివరి వరకుతలళ్ళి ఈన కోరిక మన్నించి గంఖీరంగా (ప్రవర్తించి వందుకు రాముడామె పాదాలంటుకున్నాడు. అంళవరకు గంభీరంగా ఉన్న అ తల్లి ఒక్కసారి మూర్చపోయి తేరుకొని, జనిరభిమాసమ విర్హజ్ఞ నిర్చయాత్మ జేషితివి నన్ను సవ్య సన్యాసినిన్‌ ప నిన్‌ జమహుర సవతి లల్సి నిన్‌ ననున్‌ పించి నవతి లల్లి గనె చూపించినావ” (పస్టాన. పె, 111) చలించి అన్నమాటల్లో అమె అ కార్యసాధన కోసం మథన పగతూ రామువీ కోనం గంభీరంగా అన్నింటిని భరిస్తున్న ఆ తీదలో, అమె క్యాగ శీలం పులగడిగిన ఘుత్యుంలా మెరుస్తుంది. అమె అపనిందచపడ్డా, దుఃఖసడ్డా, దూషింపబడ్డా చివరకు భర్తను కోల్పోయినా అన్నింటినీ ఓర్చుకుంది. పినముల శేగ విలెనన్న పియస్మతుని కోరికను నఫలం జేవిండి. ఊర'కే మంథర వోధలకు లొంగి రాముణ్జీ అడవులకు పంపించిన అల్బు రాలు కౌదామె.. అంత సులభంగా మనసు మాద్బకొనేదే అయితే, దశరథుడు (దికిమిలాడినప్పుడు గాని, సుమంతుడు అన్నప్పుడు గాని, పశిస్టుడు చెప్పినప్పుడు గొవి, కొదు రాజు భరతుడే కానిన్ము రామచంథదుని ఆయోధ్యలో నండవిమ్మ న్నష్పుదై వా అంగికలించి ఉండి ఉండేది. (వి.5క.వై.పు 22 ఈ రకంగా అమెమీద ఎంత ఒత్తిడి పచ్చినా విగుపు పడలసీ యకుండా రామసనవాసొన్నే పట్టు బట్టి సాధించిందం"టె అది రాదువి కోరిశిమ మన్నించడం పట్ల అమెకున్న దృఢ

112 రామాయణ కల్చవృజను పై సంకల్పమే తప్ప మూకటి కాదు అ కార్య సాఫల్యం కోనం చేన్న్నైనా సరే అనందంగా భరిండాలను కోపటం ఆమె త్యాగ శీలతకు వరవడి, 3. గుపవాన నారాయణ ఇకికి సంకేళం అావావి మొనా అణాల కైక కు చిన్నప్పటి నుండీ రామడంపే వల్లమాలిన అభిమానం. “కాళ్ళు పచ్చిన దాచిగా 6 శక కొటకు క్‌ బడవు లెత్తును (శ్రీరామభవమూర్తి న్నిద మేల్కొన్నదిగ రామభ్యదు కొలకు నంగలార్చుచు జను గేకయాత్మజాత” (అవళార. పు, (శ్ర) అలనికి చాప విద్యను శిక్షించిం దా లల్లి. రామనికి ఉపనయనంలోనూ “*వ(జపుంఖితమైన వొాలుటమ్ముగి మ విక్షగా 'పెట్టిందామె, ఆది చూచిన రాముని నుఖం ఇంతై వెళిగపోయింది. అ స్వామి ముఖాన్ని అడే పనిగ చూస్తున్న లా. అత్‌ కక ఆ400 0200 60200000 అనిశం 6ఫవలి 630. తితతంి 9౨62 ఎకైక కస్నులం దిగము మరింత యంత యయ యేను వారె దదంత రంతర స్టత రఘావ్వహ (పవిలస చ్చిుమూర్తి మటింత యింతయై జగములు పట్టరాని యొక సాహన దీర్వతనుత్వు మొప్పగన్‌” ఓట్‌ ఖు (అపరార. పు, [43 శై కమ్మ కన్నులలో ప్యజ్రప్పంభిక మైన వాలుటమ్మును, శురకత్సినీ దాల్చిస్‌ బొలపటుమూ ల్సి (బిహ్మాండమంళ ఎత్తైదిగినట్లు దృశ్యమానమైంది. అది మొదలు ఆత్చికి ఆ కొడుకెవరో తెలియడం మొదలు పెట్టింది. తన చేళ రిడింప దిడ్ల ఆ వడ్ల తస్పక భవిష్యత్తులో "దై త్య నంహార గాథా పాండిత్య నము(దమూ ర్త్‌” కాగలతన్న విశ్వాన మామెకు కుదిరింది. ఆ మాసం తోపే ఆ మూళ్తికి వౌన విద్యను గరపుతూ పచ్చింది. బాలరామువిలో మున్న (గ్రహ్మాంచ జాయకుట్ణి దర్శించి అ మూర్తి (శిమవికాసానికి తన చేతనైనంత చేయదోలచిన ఆతల్లి గుష్త్పమైన

అధ్యాత్మ రామాయణ (వభావము శ18 నారాయణ భక్తికి నంశేతమే ఈ సన్నివేశం. పోతన్న “యళోద' బాలకృష్ణుని వల్ల పొందిన అనుభవాన్ని స్మృతికి తెచ్చేదే.

(వస్టానానికి నుందు రాముడు కైకకు కృతజ్ఞతతో పచకఓణం జేస్తూ వున్నాడు.

ట్య లటం ంత64 6040 664 4644200400. అయమ మౌన కోప రే

థాకృతి నిశ్చలాకృతియు నై రఘువాలు (వదకిణంబునన్‌

గోక చెంగు రాఘప్తనకున్‌ గొన కాశెడు నట్లు వీచి కో

పాకర మానసాంతర హృదంతర మందలి (యేమ బూవగన్‌”

(అభిషేక. పు, 651)

అమె మొనంగానే వుంగి. కోపమే అకృతి దాల్చిసట్లు నిశ్చలంగా వుంది, ఇవ అమె బాహ్యహపం (పదదీణం ళేస్తున్న రామస్వామికి అలసట కలుగకుండా తన కోకి చెంగును వీవనగా వీచటంలో అమె మనస్సులో నిండి ఉన్న (పేమ ప్యృోదయంలో దోగిషన్న బిక్తి ఒక్క సారిగా పెకి పొంగి ఆశ్చర్యచకిళం చేస్తుంది.

రామునికి ఐదులు కానే పనానికి వెళ్ళగలనన్న భరతుణ్తి చూచి కైక అన్న

న! య్‌ మాటలో _ ళా

టా ంలల4 04444 ౨ దగుమరా యన్నా । మరీ జీగకా

నన షేమొదుపవు రొమచంట(దుడనినం (బిధ్నాంశు శేవో వినూ

తన నారాయణమూర్తి శాసిత సమస్త(పాణీ నీ వేగు టా

శని రౌ యేగుట యొక్కడా ? భయ సముుదం బయ్యె సీ మాటలున్‌”

(మనిశాపం పం 280)

అమె వాత్సల్య భక్తిస్తాడన ఫలించి రామణ్ణి నారాయణమూర్షిగా తెలిసి కొని పవర్సించిన లక్షణం 'శేటవడుతుంది. ఇంత దొకొ అమె గుండెల్లో గుప్తమై యున్న నారాయణ భకి ఇహిరతం చేయబడ సన్నివేశం ఆది,

అజో టి టి

అధ్యాత్మ రామాయణంలో శైకిళు, చివరకు రాముడు చెప్పిన తరువాతే

రామాడు పరమేశ్వరుడని తెలిసింది. కల్పపృక వై కళకు రాముడు భగనంతుడన్న

114 రామాయణ కల్చవృక్షగుపె శ యమ్‌ణ సత్యం మొదటి నుండే తెలును *“రామననవాసం' అధ్యాత్మలో వతె కేవలం దేవతల పథకమే కాదు. రాముడు, తైక పరస్పరం ఒకరినొకరు తెలుసుకొని విర్హ్ణయించు కున్న పథకం కల్పళ్ళాక్ష '3 8" నారాయణ భక్తికి సంచేతంగా నిలిచినటిది. మూ అలల బి

రావణుడు;

“వై రభకి స్వరూపం విచిలైంగా పుంటుంది. జీవాత్మకు పరమాళ్మకూ

క్‌ అలీ జ నడిమ అహ కారాన్ని ఆలంబనంగా ₹సుకొని మదమళ్సరాలనే తెకలు వేలాడుతూ నంటాయి. అందువల్ల జీపుడు పుమాత్మమ చూడలేక, చూడని దానిని నమ్మకం లేకపోయినా ఉన్నదనే విశ్వాసం వీడలేక, అందని దానికై అ్యరులు చొన్తూ అందు కోహాలన్న వేదనఠో వేగుతూ అందలేదన్న బాధతో, చాని'పై జ్వేషాన్ని పెంచు కొని దావిని గురించే విపరీళంగా భావిస్తూ తనకే తెలియని ఒక సంళత సంస్కార చై ఈన్యంతో భగవంతుని గూర్చి సాగించే రాజనచింతనం ఈ భక్తిహార్గంలో గోచరిస్తుంది. (రాక.పా ను. పు, లి

విశ్వనాథ కిల్పనృక్షంలో రావణుడు వై రభక్తుడు. విశ్వనాథ వాని వైర భక్సివి లోళోత్తరంగా భిల్చీకరించి చూపారు. విశ్వనాధ కీ అలోచన నిచ్చింది అధ్యాత్మ రామాయణమే. అధ్యాత్మ రాహయణంలో రావణుడు విరక్తుడు. మోక్షేచ్చ గలవాడు. వానికి రాముడు పరమేశ్వరుడని, జానకి లక్ష్మి యని తెలుసు. వారు ఈనమ చంపటం కోసమే అవతరించాంనీ తెలుసు. ఇంత తెలిసినము తదభిముఖం గానే వాడు సడిచాది. అందుకే అతడు వైరయోగి. మహాభక్నుడు. (రా, సు, ల పు. 15) కిల్చ్పసృక్ష రాపణుడు _ అధ్యాత్మలో వళి మొదటి మండీ సంశయ రహితుడు కొడు. సంశయంలో మండె నిస్సంశయం దాకా వై రమార్షంలో ఈశ్వరా న్వేషణాన్ని సాగించిన భక్తి సాధకుడు. అధ్యాళ్మలో అతడు రాముణ్ణి పూల్తిగా తెంపి అతనికి ఎదురు నదిచి నట్టివాడు. కల్చవృక్షంలో రామణ్ణీ పూర్తిగా తెలుసు కోనటమే పంహార్దంగా పెట్టుకొని (పవెరించినటివాడు. అధ్యాత్మ రావణుడు వెర

థి చి వాతీ లి మ్‌ యోగి. కల్పప్ఫృక్ష రావణుడు వెరయోగ సారబడు. కల్పవృక్ష రావణుని వెర లా య్‌

భక్తి సారధనప స్ఫూర్తి "కేంద్రం అధ్యాత్మ రావణుడే.

అధ్యాత్మ రావణుడు రాముణ్ణి తెంపి అతణ్ణి రెచ్చగొట్టి అళని జేతిలో మర ణాన్నీ భవసాగర తరణంగా ఆమభవించటం కోనం పేవాపహహరడాన్ని నిశ్చయించు

అధ్యార్య్మ రామాయణ (పభావను కి15్‌ కున్నాడు. తామ రాముని చేతిలో మరణాన్ని కోరే పీత నపహుం౦చాడు లవ్చ మరో ఉగద్దేశ్యంశో కొదని తెలియజెస్పటం కోసం, సీతమ లంకలో తల్సివలే చూసుకున్నాడు. రామదూతగా వచ్చిన హమను తన గురించి రామునికి తీ(వంగా చెప్పాలనే, ఆయన ముందు సీఠతమ హింవించాడు. ఈః చర్యల వల్ల తన పథకం ఫలించి రానుడు తనపై దంగెత్తి రాగా రామువిలో పరిమేశ్వరుణ్జి దర్శించి వైర భ కికి మార్గాన్ని (పస్కరించి చూపాడు. అజ్‌ న్న జాతి కల్చసృక్ష రావణుడు ఈన వై రభక్తి కె ఎమ్నళకున్న సన్నివేశాల్లో _ $ సీవపహరణ నిశ్చయం. కి పీఠఈసు మాతృమూర్తిగా భావించటం. శ. పీఠతను ఆధారంగా పెట్టుకొని వై రభక్తిని సాధస చెయ్యటం. శీ. జీవిత చరమాంకంలో రాముని యందు పరంధాముళ్ణీ దర్శించటం అన్నవి (పధానమైనవి ఈ నన్నివేశాల శిల్చీకరణకు శద భూత మెంది అధ్యాత్మ రావమాయణము. మ్‌

1. సితాపహరణ నిశ్చయం అధ్యాత్మ రామాయణంలో 'సీకాపహరణం' చేయటం కోసం వచ్చిన రాపబుజ్జ అ ఆలోచన మండీ మళ్ళించి, తన (బతుకుమ రక్షించుకోవడం కోనం మారీచుడు, రావణునికి రామ పరొత్వరత్వాన్ని వివరించి చెప్పి రామునితో వైరం (పాణాంఠకం కౌబట్టీ సీఠాపహరణ నిశ్చృయాన్ని వదులుకొమ్మని సలహా చెప్పాడు, (అధ్యా అవ. షష్ట, పు, 88. “అ లోన మామషోరామః ....... గచ్చతాత గృహం జ్య లా ల జో, కు సుఖం.) అళడు చెప్పిన దాన్ని విన్నట్టి రావణుడు పలికిన పలుకుల్లా “పరమాత్మా యబదారామః ('ప్రార్టితో అహ్మణాకిలొ “మాం హంతుం మామపో భూవ్వా యత్నాఒ ద్యది సమాగతః క్‌రిష్య త్యచిరాదేన నళ్యనంకల్చ ఈశ్వరః”

క16 రామాయణ కల్చవృత్సమువై ౪అగోఒహం యత్నతః పీశా మావేష్యామ్యేవ రాఘవాత్‌ సే పాప్తే రణే పీక (పాప్పా్యామీ పరమం పచంో ఆభ్‌ ఉగ్గ (అధ్యా. ఆర. షష్ట. పు. శకి లమ్న వధింప తలపెట్టిన రాముజ్జీ రెచ్చగొట్టి అయనతో ఆ కార్యాన్ని ఆతి త్వరలో సాధించుకోవటం కోసం సీఠాపహరణాన్ని శప్పకి చేయ సంకిళ్చించిన సిరచితుడూ, రానువి చేతిలో మరణాన్ని పరమపదంగా భావించిన వై రభక్తుడూ ళు అట య్‌ తాటి కనిపిస్తాడు. , ఇదే సన్నివేశంలో కిల్పవృక్షం కూడా అధ్యాత్మ రావణుని మనజ్యపప్ఫ త్తినే అమసరి౦చి రావణ పాతమ నిర్మించుకుంది. అధ్యాత్మలో వలనే, కల్పవృషంలో మారీచుడు రాసబుజ్జీ సీశాపహరణ యత్నం మండి మళ్ళించి ళన ప్రాజాన్ని విల బెట్టుకోదలచి తన అమభవంలో తాను తెలుసుకున్న రాముని విష్ణశ్వాన్ని విప్పిచెప్పి *పదిసార్లు తనదు నామము పెదవులు కదలింప నిసే (ప్రీతింగొమ స్వా మీ దయావార్నిది విష్ణువు మది నాతని గొల్లు సులభ మాళ్షము పొంజెన్‌” (మారీచ. మ. 148) జ్లానమూల్తి దైన శివుని కన్నా శిక్తసులభుడైన విష్ణువే తసపంటి అటబ్బలకు అండయవి చెప్పి రావణుజ్జీ రామునిచైవ మొగ్గేటట్లు కజేయాలని పయత్నించాడు. వాని, ఆ (పయళత్నంలో రాము జే సొధింపవలనన్న మొండీ పట్టునుండి రావబుల్జీ మళ్ళించి తనను వాడా కార్యంలో బలి "పెట్టకుండా జాగ పడడం వండి. (వి. కాం వ భా. ప. 154) రాసబణుడు హారీచునీ అ హిత వచనాలను పట్టించుకొన లేదు. సీఠాపహరణానికి ళప్పక రోడ్చడ వలసినగేనని శాసించాడు కూడా రాసణునిలో కనిపిస్తున్న (పలుపుకు మారీచుడు వణికిపోయాడు అప్పుడు వానికి రావణుని చేతిలో చాపిడంకిన్న రాముని శెదురు నడిచి రామునివేత చావడమే మేలని కోచింది. లోచిందే తడవుగా రామునితో తనకున్న పూర్వ వై రాని? జపి కి తెచ్చుకున్నాడు. తన కావిషయాన్ని గురుచేసి తన నా మాగంలో వ్తరొగైు క్లీప్ట స్బికున్న్నా, షె అట్టు గ్గ

అద్యాశ్మ రామాయణ (వభావము శ వయవించ నస్తున్న రాషెణుని (పభువదాన్ని వనస్సులో మెచ్చుటన్నాడులా (మానీచ 22కి, వరట్స “*రావణుండు కోవరంజికాస్యు డిందు జుప్పనాకి యేమియు జేయలే దేవన గిశ్చయించినాను దీని" ఆల్రగ్రక్రు వేయి లకు పిన నయ్యవి యింకను సీవు బంగరు లేడిగ టోయి రాను గదలింపక తప్పదు నాకు దొంచు సాలీడుగ దోయి సీత గదలింపక తప్పదు నీవు హూప మాటాషకి పొమ్ము చెప్పదగనంతియు చెప్పితి వంతిమే కజాతి (టూరీచ, ప, వివికి, శిల “సీష్చ చెప్పవగి నం చెపుతివి.' 'నేనే దీనిని నిళ్చయించుకొంటిని అన షె ఎ చి ర! రావణుని మాటల్లో అధ్యాల్మ రావణుని మసళపనిత్తే థపతిఫలిస్తుంది, వాని సీతరాపహరణ నిశ్చుయంలో లభ్యాత్మలోవలి ఒక 'తెలివిడి" కనిపిస్తుంది. వై రభక్తి అాటీ చ్‌ ల! సాధన కినిపిస్తుందిం అధ్యాత్మ రాహాయణంలో రాఃణుడు సీశద్వారా ఈశ స రాన్వేషణం పొగించు నట్టివాడు. రాముడు పరమేళ సరుడని తెలిసి ఆయనను ఈననద్దట రప్పించుకోవడం క్‌'నం సీతమ అపహరించి, లంక కెళ్తుకొనిపోయి, అమెను లోన మాతృ భావంలో చూస్తూ పైకి అమెను కామిస్తుసట్టు (వసర్తించాడు, *స్వ్వాంఓ ణదే రహ'స్యే ళా హ్‌ళోం విసినేజఒవీపత్‌ రాక్షసీవి। పరివృతాం మాత్మ బద్ద్యామ పాలయన్‌" ధి (అధ్యా, ఆర, సన, పృ. 115)

$18 శానూయణ కల్పవృక్షముపై అధ్యాత్మ రావణుడు సీఠపట్ల చూపిన మాతృ భావమే కల్పవృక్ష రావణుణ్ణి (పభావితుజ్ణి వీసింది, పంచవటి నుండి ఎత్తుకొని పోయిన సీతమ లంకలో ఆళోక పనంలోని రాషస స్త్రీలప అప్ప జెప్పతూ___ ఉ.... వారి కధికాదరిముప్పగ నిట్లు చెప్పనీ యవిళర ద్యశ్యషాన జగదా భరణాకృతివెండి కొండ యె త్తిన సమయంబునవ్‌ గిమక తేరిన మెబ్బని కెంపు కిన్నులం దసరివ డేవి వచ్చె పమదారత భక్తి భజింపగా వరన్‌” “ఆసామి కొరకుగుత్తుక కోప యొసంగుదునె తెంసికో నాయనకుం వా సీమంతిని మనయా వాసములో నెట్టిగారవము జరుగినళిన్‌” (జటాయః ప. $81, $9) రానణుచన్న హోటల్లో వాడు సీతసు “జగన్మాత పార్వతిగా” భావిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది. వెండి కొండ నెత్త (ప్రయత్నించి నప్పుడే, అమ్‌ వానిపై కోపించింది అకోపం వల్ల అమె కిమ్నల్లో కెంగ) కనిపించింది. ఆ తరువాత రావణుడు ఆమె కోపాన్ని తెటసుకున్నారు. ఆమెను (ససన్నం చేసుకోవడం కోనం అనాటి మండి తపిస్తూనే వున్నాడు. వేటికది ఫలించింది. తనము అమ్యగహించటావికే అలల్లి సీతగా లంకలో అడుగు పెట్టిందని వాడు ఖావించాడ.. ఆమెను భక్తి భజించి (పసన్న ౨ చేసుకొని ఆమె అన్ముగహంలో రాముణ్ణీ రప్పించుకొని అహంకారాన్ని చంప్పకొని తాసు రాముడే కావాలనుకున్నాడు. ఇక్కడి మండి వాని (ఫయత్నమంతా పైరఖభక్తి మార్గాన్ని పండింప జేసేదిగానే సొగింది. పీతరో వాడు మాటాడినప్పు డల్లా, పైకి ఎంత కామభావం కనిపిస్తుంగో, అంతరంగంలో అంత రైవీభావనన వినిసిస్తుంది. వాడు సీతను ఒక్క క్షణంకూడా చూడకుండా వుండలేడు అమెను భావించటండా పుండలేడు, అమె వాని యెదలో ఒదిగి కూర్చుని యున్నది, అళోక

అధ్యాత్మ రామాయణ (వభావము శ10 వనాంత విషణయె సాొంసావకములె న దుఃఖ కరాపొదులకు అవ్వల మన్నటి ప! ల్‌లూ కయ్‌ (ఎ! తల్లిని, భావ న్మేత పథంలో పదిల పరచుకున్న మహా భక్చుడు వాడు. (సుం. పర, ప, 1కిల “శీ నఖిల భవాంఠోనిధి నాపిపు నేసుప్పు నీళ్ళు నాసొకంఠ వ్యోసల్లువులుగి నుంటి కృ పావే్యేళిము విచ్చి యొడ్తు పట్టింపగదే న! బి (సుం. వర, వ, 174) *ంంబుజ సదృశంబు సీ చరణ మోహన పీఠమునందు నాదు న ర్వజని ఫలంబు నర్ప్వణము వట్లితి ముట్టితి శ్రీ రహస్యమున్‌ ౫ న! లె ా! (ఆర, జటా, వ. శ83) అంటున్న రావణుని పాటలు ఒక లభప్తడు తన యిష్షదె వాన్ని 'పారిసు ఎలాటి లా. గులని న్నట్లున్నవి (వి. కవ] స 5) పైకి _పణయ వచనాలవత కనిపించినా వానిలోని జీవుని వేదనమ సట్రియిచ్చే భక్తి నూక్తౌల వలె వున్నవి.(రా, ను. ల.రా రా! న! అనీ కు పు. 16) వాడు. పైకి కొముకుడుగా. కనిపించినా లోపలి పొరలో వారు ఉపాసకుడు. వాని కాసుకిత్యమంతా వారి ఉపాసనా లక్షణంతో అన్వయిస్తు పుంటుంది. (వి, శా. వ లా.సు. 150) ఈదృశమైన వాని (వర్తన మంళా వాని వైరథక్సిని, సీకా భక్తిని అధివ్యక్తం చేసేదే, మ్‌ అాతి అవాలి న్‌ నాలుగు దిక్సీమల్లో తామ గెలుచుకున్న సర్వ సంపదలను, లంకో రాజ్య వె భవాన్ని యావతూ అ శల్చి పాదాలకు నమర్చించుకుని దొస్య౦ చేసానన్న ద్‌ మ్‌ న! ళ్‌ అణాటో కంరునితో (ఆర. ఇటా. ప 884) ఇర్మదియాతీతమైన అక్మానందం కోసం అరాట పడే భక్తుడే కనిపిస్తాడు. వాన కాముకత్వ (ప్రదర్శన మంతా వై రాన్ని పెంచుకొని రాముణ్ణి రప్పించుకొవిడం కోనకు. అ తలి _పఫన్న మె నప్పుడే వాని వ రభక్తికి జ న! ము మూ బాలి పరహార్థం దక్కుతుంది, అమే ద్వారానే వాడు రాముణ్ణి దర్శింపవలని వృంది. సీతలో శ్రీ రాముణ్ల్‌ దర్శించటంకో (సుం. వర. ప. 18%) వావి షైరభక్తి సాధనం ణి మూ ల! అంతిమ దశకు చేరుకున్నట్ల యింది.

[20 రామాయణ కల్పవృక్షము పె అధ్యాత్మ. రావణుని షాలృభావన, కల్పసృక్షంలో కాఖోపశాఖలుగా విస్తరించి ఆరాధినగా పరిణమించి రావణువి ఈశ సరావ్వేషణకు సాధినమై వాణ్ణి అ పరహార్థంవైస్తకు వేగంగా పయనింప జేసింది. అధ్యాత్మ రావణుడు సీతలో తల్లిన్మి మ్యాలమ చూస్తే ణి కల్పవృక్ష రావణుడు ఆమెలో జగన్మాత పార్వతిని దర్శించి, అమె పవపద్మారాధటుడై ఆ లల్పి అను[గహంళో అఖండమెన క్‌నా ళా య్‌ అసందాన్ని అనముభవించాలనుకున్నాడా. అందుకోసం అ ల్‌ర్డి నీవమ సాధనంగా పెట్టుకున్నాడు. కిల్చనృక్ష రావణుడు ఆధ్యాత్మ సంస్కారంరో; విశ్వనాథజేత చేయ బడ్త అద్భుళ సృష్టై. 3 సితను ఆధారంగా పెట్టుకొని వణుయం వాహ జా కళ అధ్యాత్మలో రావణుడు తాను రాముని షుండి సీళమ వేరుచేసిన మరుక్షణమే రాముడు సీతకోసం లంకకు పరుగన వచ్చి ళనము కిడతేరుస్తాడే మోనని ఆశించాడు. కానీ కాలం గడుస్తున్న కొడ్డీ వానికి అళాళంగమే కలిగింది. కన అ అలోచవ ఫలించనందుకు అహరహం అఆరాటపడటం మొదలు పెట్టాడు. అఆ ఆరాటంపల్ల వానికి విశ్రాంతి లేదు. గద లేదు. అ స్టితిలో మన్నట్లి రావణుని అంళరంగాన్ని ణి ల అద్దంపటి చూపిన విధంగా ఆధ్యాత్మ రామాయణం కిమవీయమెన ఒక చి బట మూ కల్పన చేసింది. హనుమంతుడు లంకకు వచ్చిన వాటి రాతి తెల్ల వారుకుండగా అంత (పొద్ద'పే అళోక సనానికి రావణుడు ఎందుకు వచ్చాడు? అన్నసమన్యను అధారంగో కేసుకొని దానికి సపూధానంగా అధ్యాత్మ కల్వ్పనం రూపుదాల్చింది. హనునుంతుడు లంకకు వచ్చిన నాట్‌ ర్యాతి రామదూత మైన ఒక కపి అళోక నశానికి వచ్చి వున్నదని రావణునికి స్వప్నంలో స్ఫురించింది. ఆ వచ్చిన హరి దూత సీశపట్ల తామ (పవ్తిస్తున్న పరుషమైన (పవ ర్తషను చూసి పోయి రామునికి ఛి యద్‌ లూటీ కు వాట చెప్పాలి అ రా:.డు రావాలి. ఈనన చంపి కృఠార్తుణ్తి చేయాలి. అన్ననంకల్చంఠో న!

అధ్యాళ్మ రామాయణ (ప్రభావము న! వచ్చి ఆరోజు సీతతో (కూరంగా మాట్లాడినాడు (అధ్యా నుం. ద్వి. పృ. ౫, 2 కకస్మిన్‌ దినే పరే రొటతౌ .... ..., .... సీకా. సమీప మగమ (ద్దుతమ్‌) ఈ రకంగా (ప్రవర్తించిన రావణుని (ప్రవర్తనకు ఒకి అన్వయం చెప్పుకోవాలం'పే, భౌతికమైన కారణం కంటే ఏదోఒక టీపరైతన్య (ఫేరితమైన ఒక అధ్యాత్మిక (పేరణ ఖాసిస్తుం దని తెలుసుకోవాలి. ఈ రకమైన జీవిచ్చైతన్యానికి అన్వయం చెప్పేదే అధ్యాత్మ రామాయణం, రానూయణ కల్చవృక్షం. (రా, సా. సు. పు, 288, 280) అన్నారు డా. శీ వి స్ముబహ్మణ్యం. సీఠాస్మృతిని తననుండి చెరిగి పోనిన్వపండా భావనేశత పథిలో అమెను పదిల పరచుకొని, ఆమె ఆధారంలో రామాగమనాన్ని సాధించటంకోనం, నిత్యం తీవ్రమైన వ్య్య్థళతో (పతీక్షిస్తున్న కల్చస్ఫృక్ష రావణుడు, ఆధ్యాత్మ (పవృత్తిలో జీవిస్తున్నవాడే. లంకలో రాహమూగమనం కోసం తీవమైన వ్యషగళతో (పతీఉిస్తున్న రావణుడు, తన ఆరాటాన్ని రామునికి తేలియ పరచు కోవటం కోసం చేపిన (పయత్నాన్ని అధ్యాళ్మ వళనే కల్పసృక్షం కూడా కమనీయమైన ఒక కల్చనలో అభివ్యక్తం చేసింది. కల్పవృక్షంలో రానువి నుండి చైైళన్య రూపంలో లంకకు తరలి వస్తున్న హరిదూత హంసాధిఫుజ్లీ చూచి “రోపగుణ పమార్శష్ణుడెన (సంళ. ప, 60) రావణుడు తన దేవాగారం లోకీ వెళ్ళి *బహ్మ (హ్మార్ష్యంత స్టితువాని (సంళ, వ. క£) తన వరదై వమైన వరమశళిపుణ్జి కానలేఏ పోయాడు. వాని కోపగుణ సమా కృష్ణనమే వాణ్ణి ఛిపువికి దూరం చేసింది. వాడు అలోచన చేశాడు. వాని కేదో తోచింది. అశ్చర్యంకో, కోపంళో సభలోకి వెళ్ళాడు. ఈ రెండు లక్షణాలు వాని అంతర, ఐహిః(పవృత్తు లమ అలివ్యక్కం భేసీవే. ఒక నిమిషం సభలో కూర్చొని “*తద్భృహద్వార పగర్భ్యుండును మహామాయావి మైన విద్యున్మాలి పంక రెండు విమేషము లేకాగదృష్టికోం జూచి యేడో నిర్ణయించుకొని వానితో నేను పీఠా దర్శనమునకై పోవుచున్నామ. రోమలక్ష్మణులిద్దరును విధింపబడిరి.. వారి శిరస్సు లమ, ధనస్సులును దీసికొని రమ్మని యళోక వసం బేగి యచట నుఅందింతయు విరపభిక నంది భరిలంబుగా జేనీకొని వ్యేళహస్తుని వేళంబు గైకొని దానిని

1222 రామాయణ కల్పవనృక్షముపై దకిణ..5కు యందుంచి (వాలి వ్యళ్యస్తృపాదుండై సీఠలో నిట్లనియె.” (సంక. వ. కక “వర్ష్య్యంధోదము లీల,” (సంళ. ప. 82) హంస దర్శనంతో కోపగుణ సమాకృష్ణు2 సోపానాలను అపెళరిస్త న్న రావణువికి విద్యున్మాలి కనిపించాడు. రావణుడు అమభవించిన ఈ సంశయ స్టితిని (పత్‌కొత్మకింగా ఆలోచిస్తే వానికి హాంసదర్శనం పల్ల కలిగిన కోపం వాని మోహస్టితిని వ్యక్తం చేస్తుంది. మోహ మన్నది అళ్య కర్యనానికి పట్టిన మబ్బు వంటిది. విద్యున్మాలి దర్శనం ఆ మబ్బును తణం పాటు తొల"౦చి వాల్ణీ చెల న్యవంతుణ్ణ జేసింది. ఆ క్షణంలో వానికి, లాసుని పద్ద మండి వస్తున్న అఆ హంసకు, ఈన దేవాగారం లోని వనికి, ఏదో సంబంధం వున్నట్లు అనిపించింది. బహుశా ఆ హంస దంపతుల మధ్య రాయబారం నడపటం కోసం అశోక వనానికే వెళ్ళి యుండపచ్చునని వానికి రోచిండి. అఆ హౌంసకు ౩ శివునికి, రామునికి, సీళకు, ఏవో విడదీయరాని సంబంధం పుండే పుంటుంది. అది తెల్పుకోవాలి అది కెలిస్తే తన ఈ (పతీక్షకు పరమార్థం సిస్థంటి నళ అడి నెరవేరాలంటే ఆ హంస సీత దగ్గర పున్నస్పుడే తామ సీత వద్దపు వెళ్ళాలి. తన త్యీవవ్య[గళను ఆ హంస (ప్రత్యక్షంగా చూచి ఆ రామునికో చెప్పుకోవాలి. ఆందుకే తక్షణమే నిశ్చయించుకొని సీతా దర్శనం కోసం వెళ్ళాడు... సీత నుందు నిలబడి కాను గళంలో, దూత అన్న వ్యాజంలో వాసుమంతుణ్ణీ వవిళి పెట్టింది. ఆ రాముణ్ణి తక్షణం శోత్కాని రాపడం కోసమేనని, రామ ఈలచినట్లుగా, దైవం మెచ్చేటట్లుగా అతడు వెళ్ళి రామజణ్ణ్‌ తీసుకొని పద్చాడని, వచ్చిన అ అన్నాదమ్ము లమ, నాగాస్త్రాలతో ఇం దివత్తు దీర్షనిదప్పచ్చాడని, చెప్తూ నిద్యున్మాలి పంక చూడగా వాడు రానులత్ష్మణుల శింళ్శ్ళర శరాననాలను రక్త స్టావితములై న వాటిని ఆమె నుందుంచాటు. (సంశ. ఫ 84, శక, 2, 78) అమె వాటిని చాచిన మకు క్షణంలో మూర్భపోయింది, కొంజసేపటికి తెలివి తెచ్చుకొని తాను రామునికి దూతమైన సంపత్సర కలం నుండి మాయలో పడి కొట్టుకుంటున్నలదుకు ఎంతో విచారించింది. (సంళ. ప 14) మరుక్షణంలో ఆమెలో ఆలోచన రెక్కలు వివ్చు కోవటం మొదలు పెట్టింది మోహ తె [కమంగా తొలగి రామకంపే ఏమో తెలియడం మొదలు పెట్టింది. పీతలో పస్తుస్న (పతి మార్చు రావణుడు అత్రంఠో గమనిస్తున్నాడు. విద్యిన్మాం చేల రావణుడు చేయించిన (పదర్శన కేవలం మాయా

అధ్యాత్మ రాహయణ (_పభానము [28 కల్చితమేనని అమెప కోచటం మొచలు సెట్టింది. ఆ నమయంలో అమెకు (పాంళ కిజాగళాల పై ఎవరో బంధుషపులు నిలిచి వున్నట్లు అనిపించి పెకి చూచింది

లం 648404- =- ఖక్కువాడ్చుక్‌ వి హంపొధ్యకు డేతెంచి వి

ప్వ(దాగాక్షుల జాొనకీముఖ దిదృక్షాపూర్తి. గూట్చుండె శ్రీ

చ్య్యగమ్యాంశుపు లార గాంచెను ధరిషతీజాత హంసాధిపున్‌” “క్రూగ్రి ముమ్న హనుమ కూర్చున్న చోటనే కోరి హంస వచ్చి కూరునుండె హంద గాంలినంక నవసీజు గుందెలో నమృత కుల్య యుబ్బినల్లు లోచెోో (సంశయ ప. 8, 79)

అ హంవ “సందర్శనం” సీళకు రాముని క్షేమ వార్తను అందుబున్నట్ల ని పించింది. అమె కా దర్శనం $ల/న మరుక్షణంలో విద్యున్మాలి మాయ శం పోయింది. అమె నడేపవిగా గమనిస్తున్న రావణునికి ఈ సీతారాములు తామ పతీ కీస్తున్న లక్మీనారాయణులే కావచ్చునని అనిపించింది. తన హూయలో చిక్కి పోని సీఠ, తన్ను మాయ నుండి రచీంపగలదని ఆమెను కామ నమ్ముకోవటంలో పొర పొటు లేదని వాడు అమకోవడం మొదలు పెట్టాడు. అనలీ హంన ఎవరు? ఈ హంస శన యిష్టదైనమైన (పడే అయితేః ఈ శివునికి సీతారాములకు ఏమిటి సందింధం, శః శిబినికి ఈనకన్నా రాసుదెక్య్తువా? ఈ చిక్కుముడి వడ్డీ వేధించడం మొదలు పెట్టింది. వాని కొ హంస దర్శనం కోపొన్నీ తెప్పించింది. దొజిల్ని కలిగించింది భక్తిని పెంచింది. (సంశ. ప. $,) వాసో అంత వరక దిపొః శ్యకువుగా మూ్యతమే రోచిన రొముడు ఈ హరన సందర్శనం వల్ల అంతఈః శ్యకుపుగా కచిపించాడి.. (సంళీ ప 1082) వాని ఈ పపృత్తి లక్షణాన్ని విశ్లే షించి చూచినప్పుడు రాముడు పొని అంళర్యపసృృత్తీ లక్షణాలళై న కామ(కోధాలకు శ్మతుపుగా కనిపించినట్లు తేటపడుతుంది. వానికి ఆ ఏధమైన చైతన్య (_పేరణం కలగటం పల్ల ఇంళపరికూ వాణ్ణి పట్టి పీడిస్తున్న సంశయ భానం (క్రమంగా తొలగి పోవడం మొదలు పెట్టిందని అనుకోవచ్చు. అంచుపిల్ల తాను నిళ్యం పూజిస్తున్న

కలశ రామాయణ కల్పవృక్షము పై గ్‌ా శివుడూ, యిస్పుడు దంపతుల మధ్య రాయబారం వడపటం కోసం పెచ్చిన ఈ హంస, ఆ రాముడు, ఈ పీత ముమపు వచ్చివెళ్ళిన *“హనుమి అంతా ఒకే చై ళన్యస్వదాపమా ః ఏమో ? వానికీ ముడి పూర్తిగా విడెవడలేదు. ఒకటి మాతం 'కేలిపోయింది. ఈ రాముడు మాతం తామ (పతీక్షిస్తున్న రాముడే తన అన్వేషణ మింకా సాగవలపి వుంది అందుకే వాడు నిశయంతయు గడిపి స్నానంబు చేపి శినపూణ చేసుకున్నాడు. (సంక. వ. 168) కల్పవృక్ష కర్త చేసిన ఈ కిల్పనం, సీతను ఆధారంగా సెట్టుకొని రానణుడు చేస్తున్న వ్రైరభక్సి సాధనకు చివరి మెట్టు. శీ జివితక చరమాంకంలో రాముని యందు పరంధాముళ్లి దర్శించటం ఏ “జానామి రాఘవం విష్ణుం లక్ష్మీం జానామి జాసకీం జ్ఞాత్వెవ జాసకీ పీకా మయా నీకా వనా దృలాత్‌” కొలు, అగ్రామ్సేణ నిధనం పాష్య యాస్యా మీతి పరంపదం వినముచ్య త్వాం తు సంసారే గ్‌మిష్యామి నహపియే” “పరమానంద మయి ఫ్య్దూ 'వేవ్యతే యా ముముక్షభిః కాం గతిం తు గమిష్యామి హతో రామేణ సంయుగే పళిళ్య కల్మ్కషాణీహ ముక్తిం యాస్యామి దుర్గ భాం (అధ్యా. యు. దశ. పు. ల) అధ్యాత్మలో రావణుని వై రభక్తి సాధన సీశాపహరణంలో ఒక స్థాయికి జేరి సర్వదానవ సంహారంతో పరిణత సిద్ధివి పొందింది. జీవత చరమాంకంలో, మండోదరికో మనస్సు విప్పి చెప్పిన రావణుని మాటలలో వై రభక్తిని పండించు కున్న పరమజ్ఞాని కనిపిస్తాడు. వావి ఈ భక్ష్నిసాధవకు ఫలం వాడు రాముని చేతిలో మరణాన్ని అ నందంగా అనుభవించటం. వాని ఆదర్శనమే వానికి ముక్తిని _పసా దించింది. “*రావణన్య చ దేహోత్టం జ్యోతి రాదిత్యవత్‌ స్ఫురత్‌

అధ్యాక్మ రామాయణ (ప్రభావము $జి6 (ప్రవివేశ రఘు(శ్రేష్టం 'దేవానాం పళ్యతాం నతాం” (అధ్యా. యు. ఏకా. పు, £8థ) మరణానంళరం వాడు చికకొలంగా సీతను ఆధారంగా పెట్టుకొని తమైన వ్యగళళతో సాగిస్తున్న వ రఠళకి సొధన ఫలించి, రామైక్యం సిదించింది. అతి మూ నాటీ సా! వ! అధ్యాత్మ రావణునికి వలెనే, కల్పవృక్ష రావణునికి సష్టైరళక్తి ఫలించి అంత్య సమయంలో రాముని యందు పరంధాముడు కినిపించాడు, అంఠటితో వాని భౌతికస్టితికి తెెంపడగింది. కల్పవృక్షంలో రాస ్లుని ఈ అఃశ్వరాన్వేషణ శనవికొసొన్ని పొందింది. సీతను లంకకు తెచ్చుకోనటంకో అది ఒక దళకు చేరి అప్పటి మండి తీవ్రతను "పెంచుకుంది. రణరంగంలో రామునికో కూగిపున్న కపి "నై న్యమంతా రావణుని భాసపథంలో నారాయణ మూలమైన మహాళరువులా రూస్పఃిట్లింది. అ వృన్ని వాడ: సీకాపహరణ మన్న మందుఠో కూళ్చివేయాలమకున్నాడు. కాని ఆ చెట్టు మొండిది, వాడు చేసిన అ పనివల్ల చానటానికి బదులు కొమ్మలకో, పూలలో, పండ్లలో విరిపి, విస్తరించి, వాడు పెట్టుకున్న అశలము చితక పొడుసున్నరి. లి అవని బ్‌ ల ! (నిన్సం. ప 181, 18ిలీ ఈ విధంగా వాని ఆళాసాళం తెగిపోతున్న కొట్టీ వాని అన్వేవణకు గమ్యం వేపపపుతూ సచ్చింది. జ్‌్తూ యిద్దర లోపల మటి యీయన గెలుచుటయె మంచి దిప్పుడు తనకుం టోయెడి జమ నాకుం టోయిన దిప్పటికి సర్వ్యమున్‌ హాయయుగాగి (నిప్పం, ఖ. 198) రామునికో తాను ఓడిపోవడం పల్ల ఈసకు పొయ్యేడి తననింత కాలంగా వట్టి వల్లారుస్తున్న “మాయే” నవి అతవికి తెలిసింది. అకనికి పట్టిన ఈ “మాయి

128 రామాయణ కల్పవృక్షనుపె శు కూ పూర్తిగా లొంగిపోతే శ్వ దర్శనం కలుగుతుంది. ఈ 'మాయి తొలగాలం'పే రాముని చేతిలో తాను మూణించడం ఒక్క పే మార్గం. ఆఖ్వత్రనికీ 'దేవికిం దనరు నింతటి భేవము స్య్యూళ భాపనా శతముగ డేవిడు యితడు కావగు నన్ను ఫధింప (బహ్మ వం గళమగు దీప్తి కా6 దొలి వికారము నందలి శేజమౌచు న చ్యుతుడ ను దాను గేవియు (త్రికూలియు నందలునై న చోటునన్‌” (విన్సంశ, ప $84) అంత్యకాలంలో రానువలళ్యనం వల్లు రాసణునీకి పడిన ముకి విడిపోయిఐరి. నర్వ మద్వ్వైతంగా భాసించింది. వాడు చిరకాలంగా పీళమ అధారంగా పెట్టుకొని పా/స్తున్న వై రళక్తి సాధన కిది విద్ధి లేక ఫలం, అంత్యకాలంలో అమళభవించిన అర్ష్వైతానందం వల్ల వాడు భాగవత అధ్యాత్మ రావణుడయ్యాడు. | ఇభ క స బి కు 0 గే జో జ న రామాయణ కిల్చసృత్షంలో కుంభకర్ణుడు | పరమ విపకిగాను 2 (బాళ్ళ ల్‌ప్తుడు గాఘులినివిస్తాడు. వాని వివేమింఠా చివరకు (బాళ్ళళ కిలో సంలీన మయ్యేది. నిజంగా అలోచిపే వాడు నిందెన ాళ్య్ళళప్తట. వాని అ (భాళ్ళ ణా యాత్‌ ఆ శత సో. ల్ని వాటి రాముని కెదురు నడిపించి, రాయువి చేతిలో మరణాన్ని ముక్తిగా (పసా తాల్‌ టా! బాట దించింది. విశ్వనాథ, ఈ కుంభకర పాక సృష్టికి మార్షాన్ని చూపించింది ణల టి ళ్‌ అధ్యాత్మ రామాయణమే శక.. పరమవివెేకి అధ్యాత్మ రామాయణంలో “పంభకర్దుకు" సీకాపహరణం తరువాత రావణుడు ఏర్పాటు చేసి ఈసను అహ్వానించిన రెండు సమావేశాల్లోనూ, భవిష్యద్దర్శన మున్న వ ఇక్‌ ఎ న ణి ౧ పంపి విపెకి పల కినిపిస్తాడు. వానికీ దర్శనం ఏ విధంగా కలిగింది అన్న _పళ్నకు సమాధానం వాని తపస్పే ఆని చెప్పవలసి వస్తుంది. ఒనాటి ల్యాతి కాలంలో వాడు వన పవ్వతోల్లోన విశామైన పానువుల్లోల నంచరిస్తూ ఉన్నాడు ' ఆ సమయంలో వానికి నాద దర్శనమెంది. న న! క్‌

అభధ్యాక్మ రామాయణ [పభావను [క్ల సప్త. ప, 168) వానికి లలించిన ఈ నారద దర్శనాన్ని పతీకాత్మకంగా అలోచిస్తే వాని వివేకం విచ్చుకున్నదని గాని, జ్ఞానన్నేతం తెరుచుకున్నదని గాని అర్ధం చెప్పుకోవచ్చు. అఆ దర్శనం వల్ల కుంభఃద్దునికి దేవతల పథకం రామావతార రహస్యం అవగళ మైనవి, (ఆధ్యా యు. సప్త. పు, 158) అ కారణంగా రాముడు మహావిష్ణువనీ, పీఠసాన్లైత్తు లత్మీదేవి యనీ, వాళ్ళిద్దరినీ విడదీయటం వల్ల లంకకూ, రాక్షన కులానికీ నాశనం తప్పడిపీ వాగికి తెలిసిపోయింది. (అధ్యా, యు. ద్వి, పు. 19%, స్పష్త, పు, 160) తామ తెలుసుకున్న దాన్ని అన్నకు విన్నవించుకున్నాడు. ళశ్ర్య బ్ర వైరం ళజ స్వాద్య మాయా మామష రూపిణం భజరో భక్తి భావన ప్రసీవతి రఘాత్తమలొ “ఓిక్సి స్టిన(శ్రీ జ్ఞానన్య లిక్రీర్కోత పదాయినీ భ క్తిహీనేన యత్కించిల్‌ కృరం సర్వ మనత్పమమ్‌” (లధ్యా. యు, ప్త ప్ప, 160) కుంభకర్ణుడు అన్న కోసం చేస్తున్న ఈ పొత (వనంగంలో పొత్త్విక భక్తి లక్షణమంఠా వ్యాక్యానింపదిడింది. కాని రావణ కుంభకర్ణులు పరమాత్మ పదాన్ని భరుకోవటం కోసం ఎమ్నకున్నడి వైరలక్తి మార్గం. కంభకిర్దుని వివేకం వాని కొ విషయాన్ని మరుగున పరేట్టు చేసింది. వాజ్ణీ వాని వై రభక్తి మార్గంలో తిరిగి వజేశ పెట్టీ వానికొ మాగ్గంలోనే పరమ పదాన్ని చేకూర్చింది వాని (భాతృళ క్ర కి ల్పప్పెతంలోని కంభ3ర్ణుడు జరుగుతున్న దానిలో నుండి జరుగనున్న దాన్ని తర్కలగ్ధంగా ఊహింపగలిగిన (పజ్షాళాలి. వాని ఊహ రెక్కలు విష్పు కొని వియత్తలానికి వగుపతున్న కొడ్డి వానికి భవిష్యద్దర్శనం కలుగుతూ వుంది. ళన చిత పూర్మ్శకాకిముంజే ళన అన్న శనను మేల్కొ ల్పటంలోని ఆంతర్యాన్ని వాడు ఆలోచించటం మొదలు పెట్టాడు. అంఠవకకూ జరిగిన నర్వరామాయణాన్ని వాడు మంతుల వల్ల విని పున్నాడు. (నంశయ. ప, న. ఒకదాని ఠరువాళ ఒంటిగా జరిగన సంఘటనలన్నీ కలిపి ఆలోచిస్తే వానికి రాముడు శివుడే కావచ్చు

శ28 రామాయణ కల్పవృక్షము పై ననిపించింది. (సంశ. ఫ 288) అనీపించిన మరుక్షణం మండి “లన్న” మీద వానికి అంతులేని నికి కలిగింది,

అథ్యాత్మ “కుంభ! ర్జుడు' శను చెప్పవలసింనదంతా చెప్పి, నిష్కామంగా అన్న ఆజ్జను మన్నించి, రామునిళో యుద్ధం జేయటాని'కే నిశ్చయించుకొని వెళ్ళి పోయాడు. (ఆక్వా యు. అష్ట ప్ప, 148! రావణస్య వచః (గుక్వా........యుద్ధాయ నిర్యయా) ఈ విధంగా రాముని వల్ల లంకకు చేటు తప్పదని తెలిసినా కుంభకర్లుడు రావణుని హాటమ మన్నించి, రామునికో యద్ధం చెయ్యడానికి వెళ్ళాడంపే. వానికి అన్నమీద ఎంత భక్తి వుందో కేలిపోతుంవి అయితే యిక్కడ ఒక్క విషయం గుర్తింపవలసి వంది అధ్యాళ్మ కుంభకర్దునికి రావణుని ఆంతనంగం అర్ధమైనట్లు లేదు. వాడు అన్నను మూర్ధడుగానే భావించి వాని కోసమై తన (ప్రాణాలను బలి పెట్టినట్లుంది. కల్పసృృక్షం ఛ+ లోపాన్ని ససరించింది. కల్పవృక్ష కంభకద్దగకి ఈనమ మధ్యలో నిషద్రలేపివ అన్న _

“సర్వకాల జాగద్భావ సంయుతుండు చవుజ భావ మర్యాదా రహస్య వేత్త” (సంకయ. ప. ఏతి

అ వచ్చిన రాముడు నారాయణుడే కొకపోతే, అ విల్లు శార్హామే కాకపోతే, అస్న్మృ తనమ మధ్యలో విదలేపే ప్రసక్తే కాదు. (సంశ. ప. జీ అలోచనా పరంపర ఈ విధంగా సాగుతున్న కొడ్డీ కల్చపృక్ష కుంభికర్దుని మనస్సంతా అన్న మీది భక్తికో, రృ ళజ్ఞతలో నింగి ఫోయింది. ఎల్లప్పుడు నిద్రాము(దితుడై యుండే తనకు ముక్తిని కన్చించటం కోనమే అయన ఎల్ల వేళలా మేల్కొని వున్నాడని భోచిన మరుక్షణం వాని అంళరంగంలో రావణునికి అత్యున్నతమైన స్థానం కల్పింపభబడింది. వాని అన్న వానికి, ముక్తికి, బొటచూపే గురువుగా -కాసించాడు. అతడు నిర్దేశించిన షార్గంలో రాముణ్ణి ఎదిరించడానికే వాడు నిశ్చ యించుకున్నాడు. రాముని చేతిలో మరణం భనసాగర తరణమని వానికి తెలిసింది. ఈనకు తన ఆన్నపట్ల ఉన్నట్టి _భాళ్ళళక్తిని, రాజళక్తివి రాముడు తెలుసుకొ నేట్టు

అధ్యాత్మ రొవాయణ (సభావము 1౫ జేసి లక్ముణుని చల్ల అయవకున్న వక్షపాతాన్ని నదులుకునేట్టు చేయా లమకున్నారు, రాముని ఫితృళక్తి కన్నా తనకు తన అన్నమీద వున్న (భాతృళకి ఎంత మాకం ఈక్కు-వది కౌదని, అ రామునికి తెతిసేట్టు చేసి ఆయన ఆగవాన్ని ఆమ్యహంగా' పొందాలని అరాటపర్దాడు. (కుంభ. ప. 287) అ అరాటంతో తనవెంట పత్తమన్న రాష్షస యోధులను (పేమలో _

“మ్పిర్రు నారోడ నేటికి మి్యతులార

దార పతులు కలి”న వారు మీరు

“ఆత్ర డాతండె మైనచో నవర నీరు

నమ నమనసరించినను (బయోజగనము లేద

యాత గాతంటు కొనిదో నమరందోడు

చనగి నీమియు నా కివినరను లేదూ

(కుంభ. వ. వికికి, 290) ఆపనరంలేదని ఇెగ్రన్న కుంభంర్ణునిలో రానుణ్ణీ పరమేశ్వరురుగా నిశ్చ యించుకొని ఎదిర్‌స్తున్న సై రభప్తడు కవిఫిస్తాడు. వాని కీ మార్గాన్ని చూపిన అన్న మీడ వావిపన్న భక్తి, కృతజ్ఞత నూటల్లో చెవ్చలేవివి, విద్రవచగినే కొండంత మాంసాన్ని తీవి అకూపాంమైన మజ్యాన్ని (శ్రావి మత్తులో వుందే కుంభకర్ణుని మనస్సు మెత్తన యిటువంటిది, వాని కున్న వివేక నటుసంటిడి. (వి, 5. వె. వ. శకి అధ్యాత్మ పకనం ఐల్ల కలిగన నంప్కారంతో విశ్వగాత సేత మండి నృప్టింపదడ్డ ఈంభంర్దుడు ఎంఠ వై రకప్తణో ఆంటకు మించిన (భాతృలిప,డు, బి న! ణ క్‌ తాట అలి ఈ ఏధంగా విశ్వనాథత రామాయణ కల్ఫపృక్షం అధ్యాత్మ రామాయేణప

అకృతిని అసుసరించటం £న్నా మిన్నగా ఆధ్యాత్మ రాహాయణం, భక్తి రసోమ్మఖంగా పా్యఠలమ +ల్చికరించుటకై చేపిన ఆలోచనకు అధికంగా ఆకర్షింపలడి, అ సంసా రంతో శాముణ్ణీ, పీఠమ, కౌసల్య శైకలను, రావణ కుంభకర్ణులమ రుచిమంఠంగా నిర్మించుకున్నదని, ఆ నిర్మాణంలో తనరైన (పతిభము మేళవించి సూతనత్వాన్ని కల్పించినదని ఈ అధ్యాయంలో 'ేటసరచడం జరిగింది.

శేఖ రోమాయణ కల్పవృక్షము.

సూజుకలు

11 నా పిద్దాంత వ్యాసం లోని అరవ అధ్యాయం" “ఆసుకిట పరిశీలవర' లో చూడవచ్చు.

క డాః జి. విం సు్యుబహ్మణ్యం .. రామకథ సాయిసుధ. ప. $, పిల్‌ 1082.

శి భవభూతి _. “ఉత్తర రాము చరితం” _పధమాంకం లో శ్ర,

శీ జువ్వాడి గొరిమరావు _ విశ్వనాధ కవితా సైలళనము పు, £8, యువభారతి పచురణను, నవంబరు 1878.

ర్‌, థీ శంకరులు -- సౌందర్యలహరి. ఖే, కీ ప ము, 1988,

క. శేతపరప్ప రామకోటి శాస్తి _ పోతన్న గారి వైచిత్రి. ప, 14 108182

7, డొ పి. లమ్మీ “రామాయణ కల్చపసృక్షములో టధాన చ్తీ పాతలు”_ సిద్ధాంత వ్యాసము. వ్రాత్యపతి పు, 98,

1980 మార్చిలో పిహెర్‌. డీ. పట్టమున కై కాకతీయ విశ ప్రవిద్యాలయను వప పమర్చింపదడినది.

8. “” 1180069875 1౧81 5౧6 ౪/85 ౧౦556966. 1౧19 రి0986399. 10౧ 0 ౧6 19 186 ౧౧౦6 517955 ౪౧౦౧ 60౪ ౧౧6 1౧ ౧౫౪ క౭ంళం8 841 015 15 69/6 1౧ ౪81౧1౧1. ౪150ఈ85068608. 181 15 గెడగ8౫/8౧8 10 ౧౧6 [80609. 15. ౪811 96011081009, గీగ8/61౧| సీ30ైడ, ౪087248268. [154 ౬61610౧ - 1976.

అనను. ఛు శ్తవమనాలానానా.

అరవ అధ్యాయము

అనుభూతి (పభావాసు నీలనవు

(వఠభాస పరిశీలనంలో చిసరిడీ, _పధానమైందీ, అనుభవం మీద పడే (వభావం. ఈ అన భవాన్నే అమభూతి అవవచ్చు. ఈ అమభూతి అన్నది మొదట కవికీ సందింధించి వుంటుంది ఇడి కవియొక్క “ఆత్మిక చైతన్యాన్ని జాగృతం చేస్తుంది, వీకపీతం చేస్తుంది. విస్తృతం చేస్తుంది. మనిషిని మారుస్తుంది, దృగ్విశేషాన్ని ఇస్తుంది. దవైతన్య సాగర రహస్యానికి తాళసచెవి ఈ అమభూతి.”* ఈ అనుభూతి కళాభ్యానం పెల్లి సక్వచరాచర జగద్వస్తుజొలమంళో అత్యలోనే భాసిస్తుంది. అంతేకాదు సర్వచరాచర జగద్వస్తుజాలమంకా తన తోనే నిండి వున్నట్లు తోస్తుంది. ఇట్టి స్టితిని పొందినవారికి భేవం కావి, ఖేదం కొని వుండదు... $వి ఈ స్టితిని పొందుతాడు. ఆతని ఈ స్దితిలో మండి పఠితలమ ఇం్యదియ ముఖంగా ఇంగదియాతీతమైన దళకు తీసుకొని వెళ్ళే కవిత్వం సృజింప బడుతుంది అ విధంగా కవియొక్కి అక్మానుభనంలోమండి వచ్చిన కవిర్వాన్ని ఆస్వాదించి పఠితలు సవానుభవాన్ని పొందుళారు. ఇక్కడి సహామభవ

1జి రామాయణ కల్పవృక్షముపై మంపే కవి పొందినట్టి అనభవమునని అర్థం జేసుకోవాలి. ఈ అమభవిమే అనందం. ఈ అఆసందాన్ని ఆలంకారికులు రసమన్నారు. విశ్వనాథవారి దృష్టి కూడా ఆడే, కృసో వై పశ రపఃగ్‌ హ్యేవాయం లజ్ఞ్వాఒనందీ భవతి అని 'వేదమ్ము రనమనగా (బహ్మ, అ రసముమ పొంది జనురు ఆనంది అగుచున్నాడు. అనందము $లవా డానంది. రసము అనందమా?ః అయినచో (బహ్మ మెట్లగుమ?ః బహ్మ నిర్దణుడుు “నర్‌.” “చిత్‌”. “అనందము” ఈ మూడును గుజసులు బహ్మకు ఉవలక్షవినులు. అనగా గహ్మను సూచించునవి, “సోవైసం' అనగా రసమే. వాడు. వాడనగా (బహ్మయని అర్ధము, రనమును పొంది యానందియగుచున్నాడనగా అసందమా కలవాడు అహ్మ యగు చున్నాడని యర్థము, (నారా.పు. . దీన్ని బట్టి కావ్య రచనలో కవి పొందిన రసొనముభనము, తద్వారా పళఠిళలలకు కలిగన సవామభసము రెండునూ కూడా అక్మాసందసంధాయకమైన (బహ్మత్వాన్ని :లిగించునవే నని 'తేటపగుతుంది కావ్యానందముమ (ఎహ్య్మానంద సహోదర మహుటలోని అర్థ మిది. విశ్వనఠ ఈన కల్పనృడ కొవ్యరచనకు ఉవ(క్రమిస్తూ__.

• ప్రాగ్విపళ్చిన్మతంబున రనను వేయి రెట్లు గొప్పవె. నవవ థాచృతిని మించి" (రొ కల్ప. బొ. అపకళారికృ భారతీయ ఆలంకారిక మఠంలో నూతన కథా నృష్టికన్నా రవ పోషణమే గొప్పదని చెవ్సుకోవడం వల్ల విశ్వవాథవారు తమ కల్పవృక్ష కావ్యాన్ని రన దృక్పథంతో నిర్మించ దలపెట్టినట్లు తేత పడుకూంది. కావ్యామభూతి స్వరూపముషము వాల్మీకి శోకమనియా, కాశిదాసు వర్యుక్సుకిత్వ మకొయా, భవభూశో కరుణమనియణ చె్పిరి. ఇవి యన్నియు. పేరు కావు. జీదని వేదనలో నంకళరృవించునమే- 'అచృమైన అర్హియే జీవుని వేదన”. దానినినిరంతరము _పజ్ఞ్వైలింప కేసుకొమటల్యే కర్షమ్యము. ఈ ఆలి ఒక అగ్ని. దీనియందేళథతై సమ హోమము చేయవచ్చు ఈ $థ లింధనములు. కాని రామకథ పోమము చేయటపవేరు, అగ్నిలో నేవటార్ధము సోమము చేయబడునో దాని రంగు అ ఆన్నికి నంకమీంచుమ. రాను

అధ్యాత్మ రామాయణ (పభావము 188 కథ అట్టిది. హృద్గతమైన యార్తియందు రామకథమ హోమము డేయగా వచ్చు దీప్తి యచ్చమైనది, దివ్యమైనది. రామకథ న్నాశయించి జీవుని వేదనను పవిత్ర

కరించుకొనుటయే రామకిథయం దాత్మ సంవాదము చెందుట.

• _. తండి యాజ్ఞయున్‌ జీవుని వేదన రెండు నేకమై

నా సకలోహ వైభవ సనాథము నాథ కథన్‌ రచించెదన్‌” (రా. కల్చ. అవతారిక) అని విశ్వనాథవారే చెప్పుకోనటంవల్ల అచ్చమైన ఆర్తికి మూల'కేం్యద మైన జీవుని వేదనను అభివ్యక్త పరచుటకు అయన రామకథనే అ(శ్రయించి నట్లు తెలస్తుంది. “శ్రీ విశ్వనాథ జీవుని వేవన రామకథావలందినముగా సంవేదనమై అనంద రసానుళవ లాభ ఫలము నందినదిో. (మే--1. పు. ?క్సొ అన్నట్టి తుమ్మల పల్లి. వారి ఆలోచన కూడా. జీపుని వేదనను ఆనందరసానుభవముగనే వ్యావ్యానిస్తున్నది”. (ఎహ్మాకు.అనందము. రాముడు ఈ మువ్వురు నొళటియే వాల్మీకి రామాయణమును (వ్రాసినాడు. కథానాయకుడు రాముడు. కావ్యానంద మని యున్నది. దానిని రసమనుచున్నారు. ఈ రామాయణ కావ్యగత రసము రాముని బట్టి సిద్ధించుచున్నది. నాయకు డిత్తము డైనచో రనసిద్ధి కలుగును. కనుక రాము డానందనుయుడు, రసమూ రి అ రసమును పొందియె జనులు అనందమును పొందిన వారగుకున్నారు... వేదములో అనందమయ _ శద్దిము (బహ్మ పర్యాయనుగా చాలాసార్లు వాశబడినది, కిసుక మేము (శ్రీరామచంటదుని అనంద మయుడనగా సరిపోవును కనుక శ్రీరాముడు బహ్మమగును. రొమభక్తులు విష్ణు లోకములకు పోసలయ ను, రామలోకిములని వేరే లేవు. రాముడే (బహ్మమైవచో, అఆయనడే ఆనందమయురై నో, శ్రేరకగా నుండును. (బహ్మము సర్వవ్యాపి. రాముడు సర్వవ్యాపి, ఆనందము సర్వవ్యాపి. ఆనందము జీవలక్షణను. మానవుని సృష్టించి యానందమయుడు రానే జీవునిలో ప్రవేశించినాడు, (నా. రా. పు,8, 4 పరమేళ్యరాభిమ్నరై న జీపుడు నంసార చక పతితుడై పరమేళ్వరుని పోగొట్టుకొని పరమేశ్వర విరహముము సహింపలేక, సరమేళ్వరుని పొందు దారి తెలియక వేదన చెందుచున్నప్పుడు, పరమేశ్వరుడు, జీవుడు తనమ పొందు మార్గమున చూప్పటకు అనందమయురై న కానే మానవురై న జీవునిలో (ప్రవేశింప

న! రామాయణ కలువుక్షను సె ౨ € మూ ప్‌లసి పచ్చివవి. అఆట్లపతతంచిన పరమళ్వరుడు రాముడు, జగత్తు రాముణ్ణీ ళా శ ఆవి ణ పొందటమే, అఆసందాన్ని వొండటం ఆ ఆనందానుభపమ (బ్రహ్మానంద పిద్ధి. విశ్వనాధ రాహయణ కల్చవృవం జగత్తు కీ రన సిదిని కలిగంచటం కోనయు న! అనాటి ఛి అఫిరలరించి న్ట్‌వి అవుడు, పశ్వనాధవారు కాప్యముఖిముగా అఆందింప దలచిన ౯౬ న! ఆ అనంద రసమషిది? అన్న (పశ్నకు సమాధానాన్ని అన్వేషింపపలపి పెస్తుంది. “వాల్మీకం కరుణ రస (పథాన కొవ్యమని నిరూపించటానికి అనంద పహలనదాదుల శ న చేత హూ కాల్‌ ప్ధు దులైన సాహిత్య శాస్త్రఒత్త్సలః పూ ర్వులు; కొందరు కార్కకంగా యెంత (పయత్నించినా, ఆ అంళాన్నే పకాసువాదంగా పలపు రంటున్నా?ః రామాయణం హాం దానికి అసుకూల్యం చూపటం లేదు. పూర్వ లనేకలట దాన్ని కాంత రన (ధానంగా భావించినారు. ఈ అంళాన్ని కుంలకుడు, అనందవిర్థమని తఈరువాతి మహాలంకారికుడు "రామాయణ మహాభాశళయో శ్చ శాంతరస సాంగిళ్వం పూర్వ సూరిధి రేప నిరూపితం” (ప్మలో క్తి జీవిళం, చతుర్ధో న్మేషం) అని నిర్వంద్వంగా (వకటించినాడు. రామాయణోపాసకుల్తైన సత్యనారాయణగాి గాఢమైన అలోచన కూడాఈ _ నిర్ణయానికే వచ్చింది. శాంత రసాంగిత్వ మనేది పత్కథాత్వ నిరూపకం సత్సచార్జానుభవానుహలం. అందువల్ల నే రామాయణ కల్పవృక్షం. ఇషి ఖండంతో (పాాంంభమై ఉపసంహరణ ఖండ౦ంతో పూర యింది? వూ నూ. ఇటీ ఇష్టి, యజ్ఞం-(కియా కలాప విస్తృతిని సూచించగా, తదుపశమసనసం ఉపసంహరణ ఖంచంలో విరూపిళఈ మైంది. కావ్యాములో అత్యంరమా 4; శమ లక్షణము పృనః వనరనుసంధీయపూనమను అనుభిపిదశ సనందుకుంటుంది. అత్మ నిత్య్మమ్మ కనా కాలాద్యవిచ్చిన్న _____.______మిత్వా౨విగా 8థార కాగా యాద శ్రవిచ్చిన్ని కైవెగ్‌ థారంభం 7 ద్ద కాండాంతంలో రానిని (్రహ్మవస్తువుగా దఠర్శించటంతో కల్చవృకం సమ(గమైంది. ఇంకా నుందు సమకిలటనా చూసే విశ్వేశ్వరమైన వెటగరలో యొ ల! యో అరంభమై మంగళనుహా్రీలో సమాట్తమైం దీ మహాకాప్యం" (ఏ. శా టప, భాం ప్ప 217) అన్నారు కోజెల సంపత్కుమారాచావ్య “కల్చ్పపృృచ్షమున మత్తరకాండి లేదు ఇందు శాంళను (ప్రధాన రసము, రాహఘుడు పలుపంది రొక్షసులమ జంపెసు ఖరదచూషబులు విరాధుడు ముచలగు రాక్షసులమ జంఏ అద్య్యూ । ఈ జీస్తలు చిశనుగా మడియ చున్నాంని వారిని

అధ్యాత్మ రాహా “ణ (_పభానమను 195 గూర్చి దుఃఖము, కాదు వారు పాయలో పడుచున్నారని విచాలములో రాముడు మునుగువసన్నాడు ఈ రామని స్టితిని జూచి ఇళరులు అయన జాలిపడుచున్నాడని ఈలంతురు. రహస్య ఎచ్చట యున్నదనగా శాముడు హమొయా మానుష వి(గవాడు* కృషుడు లీలామానుష విిగహుడు. కృిళ్లునప నేమియు బటపు రామిసప బట్టింపు లా లజ ౬ చలి తాను సాళ్షళ్స్చరమశ్వపదనన్నది రామునకు సంపూర్ణముగా తెలియదు. అప్పు డప్పుడు తెలియను.. లక్కిన యప్పుడు మహావివేకియై నృష్టి రహన్యనులమ భావించునొక మహక్షి పం యత్నించుమగి అన్నారు కాజ లక్ష్మీనరసీంహారాపు, (వి.శా. ప. భా.ప్ప, శి

అవిశ్వనాధ సళ్యునారాళుణ "గారు కల్చవలిన్ని కశాంతరన (ప్రధానంగా (ాయటానకి (ప్రయత్నించి కృళకృత్యు లయ్యారు. రాముని యందు వరమాత్మ క్వాని భరిత, లక్మణాదుల దాని ఆంశములన్న భావాన్ని ధ్వనింపజేస్తూ రచన సాగంచిగాద ” అన్నారు పొట్ల పలి పీవారాహారావు. (మే. 1 వ, 2)

అర్రాషూయేణ కల్యపృాక్షం భక్సిరస భరితం, విశ్వనాథవారు కామ భక్తి నలనే రామాయణాన్ని స్వతంళంగా. తెంగించారో. అన్నారు ల డే యం. ఆర్‌ అస్పారావ(సు. 1. పు, 48)

పఠిత రామునితో రాదాత్మ్యాగ్న చెందితే ధర్మవీరం. భక్పలరో శాడాక్మ్యాన్ని ఏెందితే భక్తిభావం ఈ రెంటికి మధ్యలో విశ్వనాథ వారి జీవుని పేదన వారధిగా కిల్చవృత్‌ రచనలో సాళ్లత్కరిస్తుందని. అన్నారు డాజశవి సుబహ్మణ్యం, (రాసు. ల పె, 81)

“ర్రామాయణ కిట కరుణ రన (చధానమైనడే అయినా విశ్వనాథ దానిని

4 జ ఆరుభబళ జ్‌ జ నా శాంళరస (పధానంగా మలచటంవల్ల కాప్యంలో కన్నీళ్ళకన్నా నీర్వేదం ఎక్కుప వోటు జేసుకుంటుంది. ఇవి ఆలోచనను 'రేశెత్తిస్తుంది. మనిషి అలోచనా విధానాన్ని దిష్టి తీపన్తుంది లాత్న్విక చింతనకు దారి తీస్తుంది. దీనితో కవి తాత్విక చింళనను కూడా రంగర్తే కౌవ్యం బలాన్ని, కేజాన్ని పుంజుకుంటుంది.

ల! లన్‌

అట్టి కావ్యం ేపలం మనోరంజకంగా పుండటంళో అ*పోక మనిషికి జీవిరాన్నెదుర్కు నే దైర్యాన్నిస్తుంది.. విషయలోలళ్వంలో _మగ్గిపోదే వానిని

న! రామాయణ కల్పవృక్షము పై ఈనమృ్పలోమంచి పత్త్వంలోకి [పయాణం చేపేటట్లు చేస్తుంది. చీకటిలో కొట్టుకునే 'ప్రాణ్‌కి వెలుగును. చూప్తతుంది. కల్పవృక్షం అవశశించే వరకు ఇంళటి మనః పైర్యాన్ని ఇవ్వగలిగిన జగర్ధితమైన కావ్యం తెలగుల్‌ భారతం వినా మైఃటి కవబడడు.”. అన్నార పడలి మండేశ్వర రావు. (రా. కల్చ.వ్శ. వ. 848) శవ విధంగా కల్పవృక్షంలోని [పూన రసాన్ని వివేచించే విషయంలో ఎం. ఆర్‌. అప్పారాపుగారు, కి, వి. సు(బహ్మణ్యంగారు ఈప్ప మిగలిన వాళ్ళంతా ₹ాంత రపొంగిత్వాన్నే ఆంగీకరించారు. ఈవ కావ్యంలో అళ్మ పదార్థం స్టాపింపదిడి ఎదని. ఆడ్వ్వైళం విరూపింపబడిందని, విశ్వనాథవారు చెప్పుకున్నాడు. (క. ర. పు 152,15శ్సిఅందువల్ల , విశ్వవాథకాడా 4న కొవ్యంలో శాంతరసొంగిత్వాన్నే అంగీకరించివట్లు కివిపిస్తుంది. స్కబహ్మణ్యంగారు మాశం ధర్మవీరావ్ని చెప్పాప. అదొక్కటే కాదు కల్చవృక్షంలోవి భప్తలరో శాదాక్మ్యాన్ని ళజిస్తే భక్తికూడా రసం కానచ్చునన్నారు. రెంటి మద్య వారరి వలె జీపువి వేదన వువ్నదని వారి అవిిపాయం. ఆయన ఈ వివేచనంలో రామాయణ కల్చ్పపసృక్ష రపాంగిత్వాన్ని రెండు మూడు విధాలుగా భావింపవచ్చునన్న అలోవన వుంది. అప్పారావు గారు కల్పవృక్షంలో ళక్తియే (ప్రధాన రసమవి స్పష్టం చేప ఉన్నారు. అచ్చంగా సత్త్వమయమైంది శాంతమేనని ఆక్కడ సఖ దఃకా తీతమైన సర్వ సమప్టితి భాపిస్తుంచని నాట్య శొస్త్రం చెప్పింది. ళ్‌స్ద యత దుఃఖం న సుఖం న డ్వేషో నాపి మత్సరః సమ స్పర్వేషు భూతేము న కాంరః (వళలికో రసో (నవాళాప ఈ రాయ[పోల వారి రమ్య్యూలోకావ్ని అమశీలిస్తూ....క పణ శృంగారములు సమ్మగ అనంద లక్ష్యంతో ఊర్హ్వముఖంగా పౌగి చివరకు కాంతాన్ని చేరుకొని అందే పర్యవనిస్త వని, అంతఃకరణ ముభోపభోగ్యమైన అనందమే కాంళమని,

అధ్యాక్మ రాహమూయణ (పభావము 197 ఆళాంశస్టితి మాయావరణ విచ్ళేదాన్ని కలిగిన్తుంచని అదే ఆసంభానుభనమని వృష్టికొక్క నుస్టాయి యవీస్టమేనని శాంళమగునవి' ఆమటలోని రాళ్చక్య మిదే నని కోవెల సంపత్కుమారాచార్య చెప్పారు. కాంత. అనంచ వసానువివమని, “రపోవైసః' అన్న మాటకు అర్థమిడేనని శ చర్చలో కీట పడింది, విశ్వనాథ వారు కూడా దీన్ని అంగీకరించారో. వఠిత కల్పవృక్షంలోని భట్హలకో కాదార్మ్యాన్ని భజించి సప్పుడు కల్పవృక్షం భక్తి రసానిశే పట్టం కిట్లినట్లు అనిపిస్తుందని, సనుబహ్మణ్యం గారి అభిపాయంలోను, అప్పారావుగారి అభ్మిపాయంలోను కేటి పడింది. విశ్వనాథవాతి “నా భక్తి రచనలు నావి గాని (రా. కల్ప. అనకారిక, ప. 4 అన్న మాటలా పె వాదమునకు బలాన్ని చేకూర్చి పెట్టునవే. అన లీ భక్తి యన్నది భామా? రసహా? అన్న మీమాంన పండిళుల్లో చర్చనీయాంశమైంది. మధుసూదన నకస్వతి ళక్సికి రసత్వాన్ని- (టకిపాదించారు. వకమానంచ న్వరూపురై న భగిపంరుని మనస్సునందు (పతివింబింవ జేసుకొని ప్రాయూవాపముసు. పొంది రనత్త్వనును సిస్టంపడేనుకొను'పే మఈ.రథభక్షియని అతని సిద్దాంతము. దీన్ని ఆధాంంగా చేసుకొని సుదిహ్యణ్యం గారు భక్తిః ఏవ పరిపూర్ణో రనః అన్నది షిధుసూదన నరశ్వతి ద్యానమని (వవచించారుి, శః కారణంగా భక్తి రసమేసని తేట పడుతుంది. అక్సి రసమేమై, క ల్పనృక్షంలో అది అంగిరపమే అయినప్పుడు శాంళరపమన్న పాటకు అర్ధం ఏనౌతుంచగ్న నందేహం కలుగుతుంది.

డా॥ ధూళిపాళ శ్రీరామమూర్తి గారు భక్షి శాంథభములటు మధ్యగల భేచవును వివేచిస్తూ _ “కాంత రనమని యాలంకారికులన్నదానినే భప్తలు భక్తిరసమని పిలుతురనవలెను. కొని యాత్మశత్వ్విము త త్తి జ్జానముగా (బతీయసూనమగుట వేరు. భగవ్యూపముగా (ఇతీయమానమగుట వేరు. మరియును భగస్యదతి యిచ్చట (వ్రధానముగా (బతీయమానమగుట ఖక్తిరప మనవలెము. అళ్మ ఈత పతీతి యందు రత్యాదులు వ్యభిచారులగు వానికి (బధాన (ప్రతీతి లేదను మాట యున్నది, అచ్చట రతి శబ్దసునక గాంఛాది రతి యని యర్ధము. ధిగప్యదతి యాత్మరతియే.. విగిస (తి భగపవ్యదూపమే యని చెప్పుటడే తత్త్వావగతిని చెప్పినప్లే మైనది ఆత్మ ఈతి యన్నట్లు, భగవ ్కదతి పై రాగ్యమునకు విరోధి కొడు. ధ క్తిజ్ఞాన వైరాగ్యములు పరస్పర సహాయకములు. ఒకదాని పలన నొకటి ప్రగసషమగుశట్టివి. భదక్తిరసము

888 రాబూాయణ కల్పవృక్షను పై ( ల్‌ ఉహ బట సంబాత్మ ళత్వమీశ్వర స్వరూవనుగిను, కాంళడు నందు ప్వవ్వరూపమునమ (చతీయమానమగుట ఠస్ప హప3ిదుక ఖేదమీ రెంటికిని లేదు” అని చెప్పి వున్నారు. లక్తి కాంతములకు అనుకివవళలో భేవం లేగన్నదే పెనవ్య కం చెయ్య ఎలి నూ. అలి బడ్డ అభిప్రాయంతోని సారాంశం. భగపిళత్త్వాన్ని చింతన చెయ్యటం పల్ల ళం ఊూశ్‌: ళల సస;రూపం దర్శసమె అత్నజానం కలుగుతుంది. అడే శాంతసితి. మోక మన్నది వ్వ్‌ అక కక థి కూడా దే. ఈ సితి బుషులకు ళప్ప అమ్మలకు సులభసాధ్యమైవనట్టిది కాదు. థి చా చి దీని వెనియే రామాయణ కల్పనృక్షంలోని బుషులంతా రామ రూప షండర్శనాన్నే (పతీషీంచారు. వారి ఈ 1పతీక్ష వాతకోసం కొదు. జగత్తుకోసం కిల్చపృషలలోవి భక్తులంతా బుషులకో పాటుగా రాచురూప సందర్శనం చేపి అ రాదునితో తాదా త్య్య్యాన్ని భవించారు. అందుసల్ల రామాయణ కిల్చన్యృక్షమంళా రామదూప రమణంలో శానువ్వావ్ని పొందెనదవి చెప్పవచ్చును అ కారణంగా కల్పవృక్షంలో భక్తియే (వధాన రసమనటం ఎంలో ఉచితంగా ఉంటుంది. పగుణమూర్తి దైన రాహల్ణీ విపిధముటై న ఖక్తి మార్గములలో పరమేళ్వరుడుగా సందర్శించి అళఠవికో తాదా క్మ్యాన్ని అనందంగా ఆమభివించట మన్నదాన్ని మొదట అధ్యాత్మ రామాయణమే 'పతిపాదించింది. అధ్యాక్మ రాహాయణజంలోని పాత లన్నింటిలోమ' వరమళ్వర విరహాన్ని అమభవిస్తన్న భక్తుల ఆరి వినిపిస్తుంది. రామ సందర్శసమే వారి నూ కో టీ అనీ ఇ భక్తికి ఫలం. విశ్వనాథ కూడా అధ్యాత్మ ఇచ్చిన గేాణ వల్లనే కల్పవృక్షం లోని పాత లన్నింటిలోను భక్సిని పలికించి తతృలంగా జగత్తుకు రామళ్వాన్ని కలిగించాట పూర్వ ఆధ్యాయంలో పేర్కొనబడ రాముడు, సీళ కౌసల్య, శైక5 నీ ట్‌ 28 ్‌ు రాహపణుడు, కుంభకద్దడు కాపండా మిగిలిన బుపులు, దళరత, జనర, జటాయు సంపాతులు, లక్ష్మణ, భరత గుహ, ఆంజనేయ, శబరి, సుగీవ, విధీషణులు, మారీచ, విరాధ, కిబంధులు, వాలి, కారలు, అధ్యాత్మ అలోచనా వ్‌ధానాన్ని అమన రించపండా అధ్యాత్మ పాళలు పొందిన రామదగర్శనామభవాన్ని వొళ్సల్య, దాన్య, సఖ్య, వెరమార్షాలలోనే, తమదె న అలోచనా విదానంఠో పాధంచుపన్నట్లు కల్చ యమ్‌ శ క్‌ు ళా వృక్షం తేటిపంచింది.

ఆధ్యాత్మ రామాయణ (_వభాసము క్‌ు

విశ్వనాథ కల్పవృక్షంలో “రసము న్వసం'వేదన సిద్దము. అందుచేత కల్ప వృక్షము లోవి రచన జీవుని వేదనతో (పజ్జ్వలితమైనది. రామకథ లోని ప్మాతముఅ నన్నింట్‌ ముఖమున అయన రామభావన చేసినాడు. కల్చవృక్షము నందు మొదటి మండి చివరిదాకా (శ్రీరామచం(ద తేజః (కాంతి వికృంధించినదిగి (వి. ళాం (వ భా.ప్ప, వక్‌

కల్చ వృక్షంలోని రాముడు కాను వెలుగుతూ జగత్తును వెలిగించ జేయ వచ్చిన మణి దీపం వంటివాడు. ఆ స్వామిలోని వెలుగును చర్శించటం కోనం బుషుల దగ్గర మండి లొక్షసులదాకా త్మీవమైన వ్య్యగతళో (వతీకించారు, వారి ఈ (పతీక్ష అంశాకూడ పైన పేర్కొన ఐడ్డ వాశ్సల్య, దాన్య, సఖ్య, వైర, భక్తి మార్గాలలోనే సాగింది.

శవా తృల్యం౦

మానవురై. అపతరించిన రానునిలో శిష్యుజ్డ్‌ ప్యుళుణ్ణి చూసుకొని అకారణంగా అతనికో సంబంధాన్ని పెంచుకొని ఆళని సందర్శనంలో, సవ్నిధిలో స్పర్శలో, పలుకులో, పరవశించి అతనికో శాదాత్య్యాన్ని అసందంగా అమఖభవించిన వాళ్ళు రామాయణ కల్పవృక్షంలో చాలామంది ఉన్నారు. వారిలో రెండు రకాల వాళ్ళున్నారు. ఒక రఠం వాళ్ళు రామజ్జ్‌ పరమేళ్వరుడుగా తెలిసి అతని మానవ రూపాన్ని ముద్దు చేసినట్టీవాళ్ళు. వీళ్ళంతా బుషులు, రెండవ రకం రాముని మానవ రూపాన్నే (సేమించి, లాలించి, కాదాత్మ్యాన్ని పొంది ఆ రూపంలో నుండి పరమాత్మమ అన్వేషెంచుకున్న వాచ్ళ. దశరథాదు లంతా ఈక పర్దంలోకి పస్తారు

గ్‌ అకాతో

మొదటి రకంగా చెప్పదిడిన బుషులల్లో విశ్వామిత్రుడు, భరద్వాజుడు, వాల్మీకి, అతి, శరభంగుడు, సుతీర్లుడు, అగస్త్యుడు, (వత్యేకించి. పేర్కొ నదగ్గ వాళ్ళు. బుషి పచ్నులలో అహల్య పిశిష్టంగా చెప్పవగినట్టిది. వీరిలో విశ్వామ్మికుడు.. రానుణ్జీ సీళరో కలిపి బ్రహ్మ పదార్థాన్ని (కీయాశీలం చేసి

14ఈ) రామాయణ కల్చనృతము వై రాషకథకు పూర్వా ంగాన్ని పిద్దం చేవినట్టి. వాడు. అగిస్తుడు, సీశావహరణ పథకాన్ని. రూపొందించి. పేకారామిలను అ దిశగా వయవింవజేవి శాహాయణనునకు సార్టకితమ మమూత్చి పెట్టినట్టివాడు. మిగిలిన వాళ్ళంతా ఈ దేవ రహస్యాన్ని తెలిపే రామాయణానికి తమ ఎంతు బాధ్యత నిర్వహించి, రామ రూవ రమణంలో రాము ధమ్యస్వై జగత్తు ధన్యశిమ పొందేట్టు చేశారు. బుషిపత్ని 'ఆహల్య' మిగిలిన వాళ్ళవం కాకుండా, ళమ్స చేసి పళ్ళార్తాపపడి, తపించి, రామదర్శనాన్ని పొంది లౌతికిస్టితిలోమండి అధ్యుత్మిక స్టితికి ఎదిగి సట్టిది అమె ఈన భక్తిసాధనతో రాముణ్ణి పరవశింప చేసి ఆయన మననస్సుకెక్కి మాతృ స్థానాన్ని పొందినట్టివి. కవి శ్వామి ళు డు మానపడైై అవిలతించిన రామల్జి దర్శించాలని అరాట పర.తున్న విశ్వా మ్మ్‌ుణ్ణ (వేళ పెట్టించి అధ్యాత్మ రాహాయణం. (అధ్యా, బౌం చ.ప్ప. 01. “కథాచిత్‌ కౌళికో....... ...జ్ఞాత్వా న్వమాయయా”) విశ్వామ్మతుని ఈ (పవేశంలో బుషి హృద౮పమంళా నిక్షీప్తమై వుంది శః బుషులంతా ఎంతో కాలం నుండి రాహాపళళణం కోసం ఎదురు చూస్తున్నారు. అ శుభిననుయం రానే పచ్చింది" రాముడపతరించాడు. అపిరరించిన రాముణ్దీ కిలించి రామాయణాన్ని నడిపించాలి, విశ్వామ్మితుడు రాముని కోసం పరితపించటంలో ఆంశళ్యం యిది. ఇది పగిస్టునికి తెలుసు. అతనికి తెలసునని విశ్వామ్మిితునికి తెలుసు, విశ్వామి్యతుడు సీతారామ లను కలుప్పట కోసమే పచ్చినాడన్న పళిస్టుని మాటలవల్ల (ధ్యా. వా. చ. పు, 9% ల్లో- 1౧ అధ్యాత్మ రాహయణం బుషులపన్న భవిష్యద్దర్యనాన్ని తెల్లం చేసి 'పెట్టినతైంది. విశ్వామి(తుడు తనవెంట తీసుకుపోయిన రామునిలో ఎవ్నటికిప్పుడు వరషాత్మ సందర్శనం చేస్తూ ఆనందాన్ని అశనభవించాడు 'ఠాటకే'ను చంపిన రాముజ్జ్‌ ఆనందం పట్టలేక కౌగలించుకొని శిరస్సు ముద్దిడి నిమీలిత లోచమ రె నమస్తమైన శస్తాన్హ్రములను పయోగోవ సంవోర [కమంకో ఆయనకు సమర్చించు కున్నాడు. (అధ్యా, బా, చ. ప, 08 ల్లో. 80 బుషి యొక్క యీ చర్యలో పరసాత్మ దూపాన్ని జగత్తు యిక్క అనుభవంలోకి తీసుపవెళ్ళాలన్న ఆశ్రం

అదధ్యాశ్య రామాయేణ [వభావము [11 శినిపిమ్తుంది. కల్చపసృక్షంలో కూడా తఫోనిధి విశ్వామిశునికి, తర్రాసుము సమన్యంరించుచు జానుని పొచములు తాకినంళటన ఈనూ దోమాంధిపు లానంచి వ్రీమళ్చులకాంబు భంగ ధృతి మని పొంగెన్‌” (అహల్య. వ్వ, మ! రాముని స్పర్శలో కిలి?న అమభూతి ఆయన నిత్యం లిగవత్త_శ్వభావనలో పొందునట్టి అనుభూతియే. ఆధ్యాళ్మి విశ్వామ్మిరుడు రామళణ్ణి చర్మించటం కోసం పడిన అరాటముంతా కిల్చపృృతంలోని ౨౪ సన్నిపేళం సుందరంగా అవిష్కటరించింది, ఉర్రామచంట్రని మిథివ చిక్యననులోన నిట్వరు హునీర్యదులటను ఇహ్మబుషిశి గాలి సుతునకు పగిస్టు లిచ్చిన శుఖిససుయము నంమ కన్నాను నతి సావాట్ట్రళైరి" (అహల్య, వ, (గ్‌క్టి వశిష్ట, విళ్వామ్మితులు రాసుచం్యదుని మధుకర దర్శనములో పొంగిన అనుభూతి విశ్వామ్మిళతునికి వళిష్ప మహర్షి (బహ్మశ్వముమ ఉవసొదించిన శుళ హ్‌ తి సమయములోని అమభూతి కన్నా మిన్నగా నున్నది, పెళిష్ట విశ్వామ్మిళులు రామ చర్శనం విల్ల పొందిన ఆనుభవం (దహ్మానందామభనమే, అది వారి చిరకాల నిరీక్షణకు ఫలం, వాళ్ళ ఓలయికి భవిష్య (దామంథా నిర్వహణట నాంద్యీపాయ మైసటిది, శాటకిను పరిమార్చి అరణ్యాన్ని నిష్కంటకం చేని బుషిమార్లొగ్ని సుగమం చేసిన వాలరాముని ముఖాన్ని, మూర్దాన్ని ముద్దులాడిన కౌంికునిలో (అహల్య ప, 171) అధ్యాత్మ కొళటునిలోని వాత్సల్యము కనిపిస్తుంది. అధ్యాత్మలో, యజ్ఞ సంరక్షణంలో భాగంగా రాశ్షసపధ జరిపి యజ్ఞాన్ని నిర్విఘ్నంగా కొనసాగింపచేసిన రాముణ్ణి విశ్వామ్మికుడు ఒడిలో కూర్చుండ

| 48 రామాయణ క లృవృక్షముపై నా. బెట్టుకొని, పూజించి. అనందబాష్పాలకో అయన్ను ళొగలించకొని, అయన ముఖంలోకి ళదేకంగా చూస్తూ పారనశ్యాన్ని అమళథవిస్తూ పక్వఫలాలమ ేమళో అయనకు సమర్పించుకొని పంషళ్యర సర్ణనారాపహలై న కథలను అయనకు వినిపించి, అ సమయంలో ఆయన నుఖంమండి వ్యక్త్షమౌతున్న భావాలను మననం చేసుకుంటున్న విశ్వామి[తునిలో (అధ్యా,బా పం. ప్ప, 101, శో$9, 10 ఒకి భక్తుడు, ఒక గుపవు ఏకకాలంలో కనిపిసారు. ఆధ్యాత్మలోని న్‌! కే బాట్‌ చాన్‌ శః సన్నిఎశం కల్పవృక్షం మీద గాఢమైస వభావాన్ని జేసింది. కల్పవృక్షంలో యజ్ఞం ముగిసిన తర్వాత జే హ్వల పద యుగ్మురైన ముని వచ్చి రమూద్వహు గొగిలించి నా శరమగునే నినున్‌ బొగడ దాళశంథధీః శరధందళన్‌ దిళా పలి వలిమంచు నిర్ణులకు బట్టితినోయి నిరితికల్‌ దిశళ్‌” (అహల్య. ప, 180) అంటున్న విశ్వామి[కునిలో అధ్యాత్మ అనుభవమే కనిపిస్తుంది. అ తరువాత ఆయన రామునికి చెప్పిన కథలు (పతి కథ ముగిసిన వెంటనే రామువి కళ్ళలో ఆయన వెదకికొ న్న వెలుగులు అయన వాత్సల్యాన్ని పట్లీయిస వి. బ వాడి ఈన కథ సంళటిరి రామునితో తనివి దీర చెప్పుకొని, “ఉషసు ఈళమ్మిమోను నొప్పడు రఘురామ యిందురోచి నవ్వు లేచు తండి” (అహల్య పె 189) అవి రాముణ్ణి సంటోధించటంలోను భగీరథుని కథ చెప్పి, అ కథతో శాదాక్మ్యాన్ని అనుభవిస్తున్న రామమూత్తిని సాయం సంధ్యోపాసనోమ్మఖుజ్జే ఏెయ్యటం కోసం ౪శ్రీ రామభదా సీస స్వస్నియగు గాక ఈండడ్రీ” (అహల్య. ప్ప ల)

అధ్యాత్మ రామాయణ (ప్రభావము 148 యని (సేమకో పిలిినప్పుడుముః ఆయన గుండె లోతుల్లో మండి సెలవే నట్లు వొంగివస్తున్న వాత్సల్యం లక్తిగా (వకటింవబడుళుంది. ిష్టమైన యోగం వలె పొడుపడి యున్న గొరషాశశమావ్ని దర్శించి నప్పుడు రామువి కళ్ళలో సీరు గ్మిరున తిపగింది. ఆయన ముఖం విస్ణుమూల్తి పవలిపోయిన సైైకుంఠిం వలె కనిపించింది. (అహల్య ప. 226) రాముడు విష్ణువు. ఆయన భువిలో అవళరీంచడం వల్ల వైపంఠిం ఇప్పుడు గొళమాళమ మున్నళ్లు వుంది. అ వైకుంళం యొక్క ళోళ అంకా కూడా రామచంగదుని ముఖస్థమయ్యే ఉన్నది. అట్టి రామచ౦(దుని ముఖం కూణా హఠి వదలి వెళ్ళిన వై కంఠం వల కనిపించిందంటే? నురి వైకుంఠ శోభ ఎక్కిడికి వెళ్ళినట్లు? ఇక్కడి ప్టైపంత శోభ అన్నదానికి 'యోగ విద్య" అని ధ్వళి. (క ర.వు. 97 ౪ వైకుంత డేహళీ దత్త సంగత విస్తూరికా రంగవల్లి మంగళాభిరామం దైన (శ్రీరామ చం్చదుని మొగంఒ హిమచ్చానితో- ॥ కమలన్ము వ?నైన గాంచి” (అహల్య- స. 28ఫ్స గాభరాపడిన విశ్వామి్యతుకు, “తండి లంై బాస సుల తుదల గుబ్బటిల నీయదోకు నా గుండె చెదర”

(ఎహల్య పు, 225) వని సరమ వార్సల్యంళో రామునిస్టై పుచూచి, గౌతముడు దీప్త డేవో విధాతయై సుఖముగా మన్నాడని తెలియ జెప్పి, అ అృశమసలో జరిగన అహల్య సృత్తాంతమును ఆయనతో నవివంయుగా జెప్పుకున్నారు. ఆయన అ చెప్పుటలో అహల్య అఫమాక్ష పర్శనమే ఆ అ్యశమమును నిష్ప మోగ స్థితికి దిగ జార్చినదనీి 'కేట పడింది. రొకూగమనం వల్ల రామ సందర్శనం వల్లి అ ల్మశహానికి మళ్ళీ వైకంఠళోభ వచ్చింది.

*వ్రర్వ్యమౌని కరఠ సంపమగ్గమై

స్వస్తి స్వస్తి రొమచం(దునకును

స్వప్పి స్వప్పి మౌని సంకోష మూర్తికి

నమచు మంథపృష్పమనిరి నోట” (ఆహాల్య-స 184

శాల +వ మ క్ష రానవూయణ కల్పవృతునము పై విశ్వామికుని పల్ల రాముని పరమేశ్వోరత్యం మొట్టమొదటిసారిగా లోకంలో (ప్రతిపొదింప ౨దింది. గొ౭ిమాశ్రమంలోని మౌని ఇన సంఠోషానికి ఇది శుభారంభం గొతమాశశమం తగ వైపంక ఛోభను పొందటం రాముని వల్షనే నని ముమలంకా తెలుసుకున్నారు. సిద్ధాశ్రమంలో సిద్ధి లభించిననాడే వు న్‌ నతు 0 అభ విశ్వామ్మితుడు రొముళ్జీ నారాయణుడని (భువ పరచకొన్నాడు (అహల్య. పృ. 180) బుషుల అసందమే వేదమై మంళపస్ప రూపంలో రాముజ్జీ ఆరాధీంచింది. ఇది రాముని నల్ల విశ్వామ్మితుడు శాసమభవించి, తొలిసారిగా జగత్తుకు అందించిన దివ్యామభపవం, విశ్వామిితువి ఈ అనుభవం సీఠారాముల కళ్యాణంలో సమ్మగళను సంతరించుకున్నది. అధ్యాత్మ రానమూయణంలో భరద్వాజుడు తన అ(శ్రమంలోకి అడగు 'పెట్‌న రాముజ్‌ అర్య పాద్యాదులతలో అర్భించి, ఆ(శనుంలోకి తీసుకొని వెళ్ళి ళు శం న! న అం త అల ॥ పూశించి అతిథి సత్కారాలన్నీ చేళాడు. (అధ్యా అయో, షష్ట పు, 100 య. *అద్వ్యాహం తవసః పారం గకోఒస్మి తవ నంగమాత్‌ జ్జాళం రాము తనోదంతమ్‌ భూళం చాగామి కంచ యత్‌” (ఆధ్యా. అమో షష్ట పు, 101, ల్లో. క! రామా! నీ రాకపల్ల నా తపస్సు పరాకాష్ట నందకున్నది. అంటున్న బుషి పలుకుల్లో రాముని పరమేళ్య్వరళ్వంఠో పాటు బుషియొక్క చింకాల (పతీక్షకు ఫలంకూడా చెప్పబడీంది ఆ బుషి చిరకొలం మండి శత జ్ఞానంలో చింతన చేస్తున్న పర(బహ్మ కోరుకున్న రామస్వరూపంళో ముంగటీలోకి వచ్చింది రాను రూప సందర్శన భాగ్యం వల్ల భవిష్య్మదానూయణ మంఠా అ మునికి పొడ గట్టింది. ఆ అనుభప జనిత మైన అనసందంరో అ బుషి రాముల్జీ "పీవించుకున్నాడు. అయన సేనలో వాత్సల్యం రూప కట్టింది. రాముడు అ బుషిని భక్తితో

ఆధ్యాత్మ రామాయణ (పఠావము మ! “సీవించుకున్నాడు. ఒకతి దర్శనంలో మరొకరు (బహ్మానందాన్ని అనుభవించారు. కల్పవృక్షంలో కూడా భరద్వాజుడు పొందిన అనుభపం అధ్యాత్మ పభావ జనితమేనని చెప్పటానికి వీటంది కట్టరు రఘురామః వచ్చితివాః ఇవోయి స్వాగళము కన్నతంరి సుస్వాగళమ్ము వ్యాజ రహితము నీ తండడి పనికి నిన్ను నడచు వార్తలు మేను విన్నాము కురో (వ స్టా. పు, 150) అ(శమంలోకి అడుగు సెటిన సీతా లక్ష్మణ సహితుడై న రామచంటదుణి చి ణు య్‌ ముని స్వాగతించిన తీరులో అవ్యాజమైన అనురాగం వుంది. ఎంళో కొలం మండి ఆయనకోసం (పళీక్షిస్తన్న మధు కృణాన్ని మధురంగా అమభవించటం వుంది. పొర్రి మూన్నాశ్ళుగ సీవు వత్తువసుచన్‌ బుష్వ్యా(శమందే మలిన్‌ మరియీ పల్లియ పూరిపారలవి యాత్మన్‌ గన్న మోదంబురూ పటెో,...4.. ల (వప్పాన, ప. 160) అంటున్న ముని మాటల్లో, రామవర్శనగంకో ₹€న తపన్సు ఫలించిందన్న అధ్యాత్మధావం (ప్రతిఫలిస్తూ వుంది. అధ్యాల్మలో వలి కేవలం ఆ బుషి తపస్సు ఫలించి అయనకు మ్యాతమే అనందాన్ని కలిగించటం కాదు, ఆశనుం, అ(శమనుంతా రామదర్శనంతో ఆత్మను గన్నప్పటి ఆసంనాన్ని పొందింది ఈ త్ర్వజ్ఞానాన్ని స్టాయాభాగంగా చేసుకొని ఆత్మానందాన్ని చింళన చేసే బుషి లోకమంతాకూడా రామరూప రమణంతో అక్క్మానందాసుళవాన్ని పొందినట్టు చెప్పటం వల్ల భక్తికి పెద్ద పీటవేపినట్లయింది. సీకా రాను లక్ష్మణులమ చిక కూటానికి సాగనఎపతూ._ అ వెలపు తీసికొని చన్న జానకీ రానఎమండి కనులు రావు మునికి

14 రానూాయణ కల్చవృక్షము పై వీడు హర మరిగి వెను దిరిగి చూచిన మాక యై చూచుచుందె మౌని” (స్టాన్‌ ప్ప 1క0) బుషి (వర్తి ంచిన (్రవర్హనలో వొక్సల్య గర్భీతమైన రామదూప రమణం కిగిపినుంది. అణా త్ర అధ్యాత్మ రానూయణంలో, రాముడు సీకా లక్ష్మణ నహిళురై వాల్మీకి ఆశ్రమాన్ని చేరుకొని ఆయనకు పాదాభివందనం చేసుకున్నాడు. అంతవరకూ నిమీరికాకుడ్లై భగవత్తత్త్వాన్ని భొనన చేస్తున్న వాల్మీకి మహర్షి *దృష్ట్వా రామం రమానాథం టి ల వాల్మీకి రోఠ సుందరం ళం జానకీ లక్ష్మణో పేతం జటా ముకుట మండగిత౦” “౩౦దర్చ సదృశాకారం కినునీయాంబ జేక్షణం న విస్మయావిమిపేడణః (అధ్యా. అయో. షష్ట వ. 108) భువి నమోహమరైన రాముజణ్ణీ యెట్టయెదుట చూసీ అ అనందంళో అనిమి “"సేక్షణురై గై పళ్వాన్ని పొందాడు. హ%హఊ్క కూ “ఆలింగ్య పరిమానందం రామం హర్ష్యాకులోచనః పూజమిత్వా జగిత్చూజ్యం భిక్త్యాఒర్హ్యాదిఫి రాచృతః ణి (ఆఅభ్యా- అయా. షష్ట ప. 108)

అధ్యాత్మ రామాయణ [ప్రభావము 147

హర్ష విస్మయాబలిత నే్యాల మండి వెల్లువికి వస్తున్న అసందవొష్పాలకో రానుణ్హ కౌగలించుకున్నాడు. వారిద్దరి కౌగిలి ఆర్వ్వైత భ 'క్తిరసామభవానికి _పతీక,

కల్చవృక్షంలో కూడా అశమంలోకి అడుగుపెట్టిన రానునికి స్వాగతం చెప్పకుండా ఆ స్వామి దూపంతో రమిస్తూ

నిండారన్‌ నునిలోకచూళీి కమతుండెన్‌ వారినే వారినే” (స్థాన. పు, 18)

మనస్సులో స్వామియే నిండిపోగా పలుక లేకి అశ్చర్యంథో పీతారాములనే చూస్తూ అనండాన్ని అనుభవిస్తున్న వాల్మీకి అమభవం ఇఅథ్యాత్య అమభవమే వనటంలో నండేహం లేదు. ఉలుకూ, పలుకూ లేక ళఘనే చూస్తూ కామ అక మాన్ని దాటి వెళళూ పుంపే నప్వుతూ కళ్చిస్తున్న బుషిని చూచి రామాదులే అళ్చర్యలగ్నాత్ములై నారు. (స్థాన, పు. 160) రొమాదులు బుషి (చవర్తనవల్లి పొందిన అళ్చర్యాన్నీ వాళ్ళను చూచి నవ్వుతున్న బుషిని ఒక చోట కలిపి అలో చించినప్పుడు, బుషి దర్శనంళో రాషాదులు, రామదర్శనంతో బుషి పొందిన అనుభపం (బహ్మానందానముభపనని 'తేటపడుతుంది,. ఈ (బహ్మాసందామభవం అధ్యాత్మ (పఠభాస జనితమైండే ప్ప మరౌకిటి కాదు.

4. అత్రిమహర్షి

అధ్యాత్మ రాహాయణంలో, అహరహం రాముజ్జే చింళన చేస్తు న్న అతి మహర్షికి ల్మృశమంలోకి అడుగుపెట్టిన రామువి పలుకు జా్యగదవస్థమ కల్పించింది. లామదర్శనం నిర్ణణ పరలబహ్మాన్ని సగుణంగా సాాత్కరింప చేసేంది. బుషి, అసందాన్ని పట్టలేక రాషని రూపంతో. రమిస్తూ మూర్తిని వాత్సల్యంతో పూజించొడు.. (అధ్యా. అయో. వ. ప. 172. “ళువ్వా రామన్య వచనం 444 భర్హ్యాపరయా మునిః) మహర్షి ఈ (పపర్తనలో రాముల్డీ అత్మారాముడుగా తెలుసు కొని ఆనందించటం పుంది. రామువి రూపొన్ని వాత్సల్యంతో అమభవించటమూ వుంచి. కల్చ్పవృత్షంలో కూడా మహాక్షి పొందిన ఈ ఆసుభపం అందంగా అవిష్కు

18 రామాయణ కల్పవృక్షము వై శంపబడీంది ఆయన ఆశ్రమంలో సమాధినిమీలితాతురై వున్నాడు. అ సమయంలో రానమలత్ష్మణులు మునికి ఎదుకుగా వెళ్ళి పాదాలివందనం చేసుకున్నారు. అ మునికి కుడివై వగా జనకిజి నిలిచిపున్నఏ. కొంతసేపటి కాయన కళ్ళు తెరచి “కుడి కంట మరొక్క చంథదుదై” (అననూయ జ. 808) చూచాడు. ఆ చూజచ్చలో చల్లదనం సూచితమైంది. అఆ మహర్షి కుడి కంటి మండి చం(దుడు పుట్టడం సల్ల అట్లా చెప్పజడిందని అమకోవచ్చు, అంతేకాకుండా ఇక్కడ నరో విశేషం కూడా వుంది, ఆ మహర్షి చల్లని చూపు సీతపై (ప్రసరించింది. అయన కములు తెంచే సరికి, ఆయన కుడి కంట్‌వై పున నుందు సీత తరువాత రాముడు అఆ పిదప లక్ష్మణుడు నిలచి పున్నారని అర్థము, వాశేవిధంగా బుషి ముందు గిరిచిపున్నారో నన్న విషయం బుషి చూప్పకో చెప్పకనే చెప్పిన లైంది. ఆయన చల్లని చూపు ముందుగా సీతమీద (పనరింఛినట్లు చెప్పటం చేత అమెకొక ఏవిధంగా అక్కడ మేలు జరగ గలదన్న ధ్వని పంది, (వి. శా. వ భాస 120)

*టయీ । నాయన 1 రామచం । +ఏవా। యో లక్మణా: ల్లి పీ

శా యెన్నాళ్ళకు ని యంచు మునీ యించైై యుండె నొక్కండటం

చాయన్‌ మీయెద నంచునా దశరథుందై వచ్చెనో మౌనినాన్‌

(బేయో భాపను నొల్క(టోసె ముని పారీధారలైై వాష్కలన్‌”

(అననూయ ప్ప. 888)

అ మహక్షి చూపుల్లో పిలుపుల్లో అవ్యాజమైన అనురాగం ఉట్టిపడుతుంది. రామువి కోసమే ఎదురు చూస్తున్న ఆయన యొవనిండా (ప్రేగూభాపమే నిండి పుంది. దళరథుడే కన్నకొడుకును వాళ్సల్యంకో ళఈనవిదీర చూసుకొని మురిసిపోయి నట్లుంది. ఆయన శన ఇంటి గుమ్మం వంక చూసి మన ఇంటికి మిగుల పాత చుట్టాలు వచ్చిరి రా రమ్మని సృద్ద తపస్విని యైన అననూయను పిలిచిన పిలుప్పలో (అనసూయ. 2. $ి8) రాముని పట్ల ఆయన పన్న వాళ్సల్యంతో కూడిన పర హార్ష్రకా భావం అభిన్యకృమౌతుంది. పాత చుట్టాలన్న పాటలో ఆత్మబంధువు లన్న అర్ధం ధ్వనిస్తుంది *యువదంపతీ విలసితులై వ సీశారాములయు వృద్ధ దంపతీభావ సమున్మేషులైన అ్యత్యననూయలయు సంధానము అది ఇద్దరు యోగీశ్వరులయు, యోగేళ్వరలయు కలయిక (వి కప. భా. ప, 120)

ఆధ్యాత్మ రామాయణ (పభావము 140 అన్నట్టి మాటలో కూడా సీతారాములు, అత్ర అనససూయలు ఆత్మ సంబంధికులన్న అర్ధమే వుంది. ఆ రెండు జంటలు వరన్నర దర్శనంలో పొందిన అనుభవం అత్మామభవమే. బుషులంతా ఇంతే. వాళ్ళు కదలరు. భప్తలను వెదుక్కుంటూ భగవంతుడు వచ్చినట్లు రాముడే వాళ్ళను వెదుక్కుంటూ వస్తాడు, (రా, కల్చ వృ, పు. 129) తీరా ఆయన అక్కడికి వెళ్ళేసరికి వాజ్స ఈయననే భావన చేస్తూ పుంటారు. ఈయన దర్శనంళో అత్యానందాన్ని అనుభవిస్తారు. ఈ భగనద్భాగసత పంబంధమంతా ఆధ్యాత్మిక మైనదే తప్ప ఇతరమైనది కాచు, 5. శరభంగుడు శరభంగుడు స్మృతి కామక్రేనువ్నైన (అధ్యా అర ద్వి. $. 1కి) రామని రాక కోసం పతీకీస్తు న్నట్లు అధ్యాత్మ రామాయణం చెప్పింది. ఈ స్మృతి కామ ధేమవన్నమాట ఇక్కడ సార్ధకంగా (చమోగింపదడింది. రాముడు పంమేశ్వరుడు, భప్పల పిలుపు విని పరుగెత్తుకొని పచ్చి వారు కోరిన కోరికలను తీర్చునట్టి కామ ధేమవు వంటి వాడు. తన అ్యమంలోకి అడుగు పెట్టిన రామచంటదుణ్ణి ముని స పంభిమంగా ఎదుర్కొని స్వాగతం చెప్పి అతిథిసక్కారం చేషి ఆర్హరక్షకురై న అ స్వామికో తస వేదనను స్యక్తం చేసుకున్నాడు. (అధ్యా, అర. ద్వి. పు. 12) జబ్రహృక్చాల మిహై వాసం ళపసీ కృతనిశ్చయః శవ సందర్శనా కాంక్షే రామత్వం పరమేశ్వరం పాఅద్యమేతప స్పిద్ధం య త్పుణ్యం బహువిద్యతే శత్సర్వం తన దాస్యామి తళో ముక్తిం ప్రజామ్యహంగ (అధ్యా, ఆర. వ్వి, పుం [పు అయన వేదనలో రాముడు తప్పక వస్తాడన్న నిశ్చయం పుంది. రామా గమనం ఆయనకు ఆంతులేని అసందాన్ని కలిగించింది. ఆ దర్శనానుభవమే అయన తపస్సుకు సిద్ధి. అయన కామ చేసిన తపస్సుల మండి సాధించుకున్న పవణ్యమంతటినీ రామునికే ధారవోసి శద్వారా ముక్తిని పొందాలనుకున్న పరమ భక్తుడు. రామామ(గహంతో శరీరాన్ని ఆగ్నిదగ్ధం చేసుకొని తన్ముఖంగా రామ క్వాన్ని సాధించుకున్నాడు. రామదర్శనం ఆయసకు (బహ్మళ్వాన్ని (పసొదించింది.

$ఈ0 రామాయణ కల్పవృక్షుము_పై కల్పవృక్షంలో ళరళంగుడు తోసమ 'దేబాలయానికి అహ్వానింప వచ్చిగ 'దేపేంగదుని ఆహ్వానాన్ని కూడా మన్నించకుండా 'లామదర్శవం కోసం [పతీ &స్తున్న పరమభక్తుడు. (దళవర్ష. పం శే04.. 308) అ మహర్షికి సుమపతి పన్లి అలి అటి అవి ఖ్చి న్‌ అభ్యమయ్యే న్వర్గసుఖాలు లెక్కిలోనివి కొపు. జియన తపిస్తు న్నది జప శాహిక్యాన్ని (ప్రసాదించే మోక్షం కోనం మోన్వన్ని అమభవై కవేద్యం చేసే రామ దర్శనం కోసం తన ఆశ్రమంలో అడుగు పెట్టిన రామచందుణ్డి, సురపతివే దర్శనం చేసుకొని వెబృమన్న ముని మాటలు రాముణే కలవర 'పెటినవి. |! ప! ౪ స్పరపషతి చశేయటయా!। నా దరిసెనమా ।; యంచు స్వామి తల్లడపడియెన్‌ గి (దశవర్ష ప 107) బుషి, రాముని పట్ల వున్న కలకి ళో వాత్సల్యంఠో అన్నట్సి ఈ మాటలు ళంి అనాలి ళం రాముని పరమే.శ్వరత్వాన్ని వాచ్యం చేసినట్టివి. అ భగవత్తత్న్వం వాచ్యమైతే శామకథ రననంళఈం కాకుండా పోతుంది జగత్తు శమ అమభవం ద్వారా రానుల్జీ శెయనుకో వాలి, అన్నది శామావతార రహస్యం బుషి తొందరపడి రామదళ్ళనం వల్ల కామ పొందిన ఆనందాన్ని పట్టలేక, 'జేపరహస్యాన్ని దిట్టబయలు జేస్తా జీేమోనవి రొనుడు కలవరపడ్డాడు. రాముని ఈ కలవరపాటులో ఆయన పరమేళ్వ రత్వం అందంగా ధ్వనింపబడింది. రామదర్శనం లభించినవ్చటి మండి అ మహర్షి (ప్రపర్తన మారిపోయింది. దూరంగా నిలిచివున్న సీశాలక్ష్మణులను తర్ణనితో చేరబిలిచి వాళ్ళు అతని చరణ పద్మాలనంటి నిలిచివుండగా, అకమోడ్చుకన్నులతో రాముణ్ణి చూస్తూ, న. తపస్పమహార్షితం న త భం కో దిచ్చప్ప బహ్మలోకము మహా్యపళు సిద్ధను నాకు గల్లానే (దళపర్ష్మ ప. 111) అని పలికి అందుకోనం శొనింళ కొలంమండి నముపార్షించుకున్న శపస్సులి ఫలాన్ని ఆ స్వామికి సమర్చించుకోవటంకోనం సంసీద్దతమ

అధ్యాత్మ రామాయణ (వభావము 151 వ్యక్తం చేశాడ. ఆయవ అ ఠాొవనలో తన తపస్సు జగత్కళ్యాణం కోనం రామునికి తోడ్పడవలెనన్న అరాటం ఉంది. స్వామి ఈన సాధన తనదే నన్నప్పుడు (దశవర్ష. వ. 18.11% బుషి పొంగిపోయాడు. స్వామి పరమెళ్వరుడని తెలిపి కూడ కానా విధంగా (వపర్తించినందుకు చిన్నబుచ్చు శున్నాడు. (పనన్నమైన దృృష్తులళో రాముడే చూస్తూ, (చశవర్త్శ-ప, 116) గ్‌ా లం ణి శాలి నీ పాలోచనుడై రాముడు తన్ను చూస్తూ వుండగా (దళవర్ష. వ 110) అగ్ని పంధానం చేపి అగ్నిలో శరీరాన్ని హుతం చేసుకొని అధ్యాత్యలో వలె అచ్చప్ప (దిహ్మలోకాన్ని చేరుకున్నాడు. శిపస్సుల వల్ల సాధించుకున్న తత్త వక్షొనంతో రామమూరిని దర్శించి, అ మూరి, రూపసౌందర్యానికి ముగ్గుడి అమిశమెన అాటీ అజో జా మ్‌ వాళ్సల్యంళో కాదొత్మ్యాన్ని అనుభవించటం బుషి లక్షణం, ఆ లక్షణం కల్ప వృక్షంలోని బుషుల విషయంలో స్య్వుశా తిపాదింపదిజడింది. (6. సకిప్ట్లుడు. అగస్య్య శిహ్యదై న సుతీక్షుడు అధ్యాత్మ రామాయణంలో రామ ల! యూ ప! మంరోపాసనావరుడు. (అధ్యా. అర. ద్వి. వ. 14) అఆ ఉపాసనా ఫలితంగానే వామ దర్శనం అయనకు లభించింది. ఉపాస్య రవం పళ్యతం కొాసపటమే ఉపాసనకు ఫలం. రామ దర్శనంనిల్ల పొందిన ఆఅనందంఠో అ మునీ రామునికి దాసులు కాపడమే కొదు, రామదాసులపు దాసులైనా భక్తి పండుతుందని, ముక్తి లవిస్తుందని రామిల్డీ స్తుతిస్తూ పేర్కొన్నాడు. (ఆధ్యా, అర. ద్వి. వు, 18 అళని స్తుతినంశా విన్నట్టి రామమూర్తి చిరునవ్వు నవ్వి ఆలిని భక్తికి మెచ్చియ తానతగి పన్నిధికి వచ్చినట్లూ, జీవన తరణానికి భక్తి ఒక్క'పే మార్లమైనట్లూ చెప్పాడు గానో అనాలో భ్‌ిక్క॥॥ అ

(ఆధ్యా అవ. ద్వి. పు. 29 అయన ఈ చెప్పటంతో భగపద్భాగపత సంబంధాన్ని స్పష్ట రేఖలతో చూవినట్లయింది. రామామ్యగిహం అ మహర్షికి డేవాంతంలో సాయుజ్యాన్ని (పసాదించింది. (అధ్యా. అరు ద్వి. పు, జ)

కల్పవృక్షంలో, పరమళప్త డైన శంభంగునికి తఈన దర్శనం పల్ల అనందామభవాన్ని కలిగించి, సుతీక్షుని అశ్రమాన్ని చేరుకున్న రామమూరి బుషి

పహ! ఇటీ ఫోదాలకు సమంగా నమస్కరించాడు. అ బుషి అనందం పట్టలేక తానా రానుని కోసమే చిరకాలంగా (పలీకిస్తున్నట్లు చెప్పుకున్నాడు. వావ్‌ లా

క52 రామాయణ కల్చనృతము_పై ౪*పరమ మిథతమ్ము తా శరభంగ మౌవి నాకు, నగిగితి బంపించినాడు నిన్ను నార బుషికుల యాతికుడౌట కాదు "మేము విన్నాము వీ ధర్మ మృదు చరణము" జ (దశవర్ష. ప. 158) ఈ బుషులంతా ఒకళ్ళకొకిళ్ళ చెప్పుకొని రాముని రాకకోసం కస్నుల్లో వత్తులు వేసుకొని చూస్తూ వున్నారు. వారి యీ (పతీక్షైభావం అయన కేవలం బుషికుల య్యాత్రికుడు కొనటం పల్లనే కొాదు ఆయన జగత్తున స్టాపింపనున్న రర్మాచరణం పట్ల = బుషులు తపిస్తున్నది తమకోసం కొదు. తమ తపస్సులన్నీ రామునికి ధారవోసి, ఆయనమ మరింత శక్తివెంతుణ్జీ చేపి దైత్య సంహార మహా యజ్ఞాన్ని ఆయనకేత నిర్విఘ్నంగా కొనసాగింపజేసి జగత్తుకు కళ్యాణాన్ని కలిగించాలన్నదే వారి ఆరాటం. అందుకోసం అ బుషులు వేచి వున్నారు. తమ తపస్సులకు ఫలంగా డేవేం్యదుడుు స్వయంగా వచ్చీ స్వర్గలోక (ప్రాప్తిని కలిగిస్తానన్నా అశాశ్వతమైన అ స్వర్గ సుఖంకోసం వెళ్ళకుండా శాశ్వతమై వహ గనకే గ్‌ ల! శక జగర్యంళ్యాణ సంధాయకమైన రామ దర్శనం కోసమే విరీక్షించారు. (దశపర్ష ప. 108, 151) వాళ్ళ నిరీక్షణనుంతా భక్తుని భక్తిసొధనషే.. రాముల్జీ చూస్తూ వుం'పీ వదలబుద్ది కాదాముమలకు. ఆమూర్వి సన్నిరి వారికొక దివ్యమైన అమఖాతి నిస్తుంది అ అమభూతి వొళ్ళకు ఆసందాగ్ని, కాంతిని కలిగిస్తుంది. “పోయి వత్తువా యమచు సంత నేదో పని చూచుకొంచు సరే యటంచు మరల నెప్పుడు వత్తువం చరయ జపి అలీ యా. నుందునా యంచు దాత్సార మొనర శేయొ (దశవర్ష, ప. [18 రానుజ్జీ అవ్పుడే వెళ్ళనిన్వకుండా ఏచో ఒక సాపళో మరికొంతసేస అసి ఆభునను పదలలే!, వదలలేక వడే పదే చూస్తూ, మళ్ళీ ఎప్పుడు వస్తావని

అధ్యాళ్మ రానూయణ (పభావము క$598 అడుగుతూ తాత్సారాన్ని చేయటం ఆస్వామి మీద అపారమైన వాత్సల్యాన్ని (పంటించడమే.. అళ్యంత ఫీతి!రమైన వస్తువును తొందరగా వదిలి పెట్టలేవి మానవ పప్ఫత్తికి ఈ సన్నివేశం అడ్డం వడుతుంది. ఇక్కడ బుషి రాముని పన్నిధిలో అనుభవిస్తున్నది ఆత్మానందం. రాముడు దూరం వెళ్ళిపోతే ఆ అనందం తనకు దూవమౌతుందేమో నన్నదే అ బుషి (పవర్తనలో వ్య క్తమౌతున్న అవేదన. రాక్షసం జైన రాపణుజ్జి సంహరించి, భూభారాన్ని తొలగించటంకోసం (బిహ్మాదులజేళ (పాల్చీతుడై న (శ్రీమమహావిస్థుపు రాముడ్డె ఎప్పుడు అవతరిస్తాడా ? తన అషశ్రమానికి ఎచ్చుడు పిస్తాడా ? అని అగస్త్య మహర్షి (పతీక్షిస్తూ వున్నాడు. రామాగమసంకోసం అహరహం త&పిన్తూ వున్నాడు తాను చింతన చేస్తున్న రాను తత్త్వాన్ని గిష్యులకు బోగిస్తూ ఒన్నాడి. (అధ్యా అర తృొ పు. 2%) తన బోధసల్ల తన శిష్యులు రామదర్శనానుభవాన్ని పొందాలన్నదే అ బుషి కోరిక. ఆయన చిరకొలతపన్సు ఫలించింది. భకరక్షణ కళాశ్రీ చుంచువై రానుడే అాటో మ్‌ అయన అశమంఠో అడుగు పెట్టాడు. “*బద్య మే సఫలం జన్మ భవ త్ప్సందర్శనా దభూత్‌ అద్య మ కృలపత్సర్వే బఘాపవ్లుః సఫలాః (వఠో” (అధ్యా. ఆర, తృ. డగ శ్ర రామసందర్శనం శనకు జన్మ సాఫల్యాన్ని కరిగించినట్లు, యజ శి బే యాగాదులకు ఫలాన్ని సమకూర్ప్చినట్లు ఆగస్తుుడికి లోచింది. కిల్చనృక్షంలో ఈ ణిుషి భావన విస్తరింపలడింప. కిల్చళృకంలో అగస్త్యుడు ఒ౩ విశిష్టమైన వ్యక్తిత్వంతో !నిపిస్తాడు. దక్షిణాపథంలో ఆయస అశమం చిట్టదిపరిది, అయన తన తపోబలంచేత రాక్షసుల బారినుండి బుషుల

న! రామాయణ కల్పవృతము పై చందరిని తన చేతనైన మేరకు రత్త్‌స్తూ, జీపిలోకానికి శాశ్వతంగా అనుర్‌బాధను -కొలగింపగల రాముని ఆగమనంక్‌"సం (పళీక్షిస్తూ, తపిస్తూ, ఆ రామనిత త్ర్వాన్నే ఛిష్యులకు బోధిస్తూ, జీవిస్తూ వున్నట్టీవాడు. అగప్త్యా(శమము దాటిన తరువాత గోదావరి. అచ్చటముండి జనస్టానం అవి రాక్షసొకీర్ణం. అ రాక్షనులనండి బుషుల కొక విధముగా అగస్త్యుడే రక్ష. అందుచత సర్వబుసుల వాంఛలు, భావనలు అగ స్త్యముఖముగా సీఠాపహరణ పథకమై రూపొందినవి. (వి ళా. ప. భా.పు, 140) రామాయణంలో పీరాపహఎంణం (ప్రధానమైన మలుపు. మొదట వీశారాములను ఇశిచోట కలిసినట్టిది విశ్వామిత్ర బుషి పధుం, సీత ఏది కోరితే దాన్ని కాదసకుండా చెల్లించమని రాముణ్ణి శాసించిన అగ స్త్యమహ క్షి ఆలోచనలో శక్వ బుషి వాంఛాస్వరూపమైన భవిష్యద్రామంథావథకి మిమిడి వుంది. ఇంత వథకౌన్ని మనస్సులో పెట్టుకొనే కల్పపకు అగస్త్యుడు రాహగమనాన్ని శాంక్షిస్తున్నాడు. భప్త్రనికోసం భగవంతుడు దిగివచ్చినట్లు రాముడు ఆయన 'అశ్రషానికి వచ్చాడు ఉప్ఫృథు పిళ్ళ వాక్పిియాచరణ విశుళధర్ముడ వీవునున్‌ మహి రథుడిపు, మాననీధఘడవు, రాజపు సర్వ ధరితతికీన్‌ పియా తీథి పరుదెంచినా _ఎమనుతింప్పము మత్క్భృళ మ ర్ష్యపాద్యముల్‌ పృథుల వనాంత వాసపఎన నెప్పుడు వచ్చెదవంచు చూచెదన్‌” (దశవర్ష. ప, శి34) రాముజ్జీ దర్శించిన అగస్త్యుడు మాటాడివ ఈ మాటల్లో అయన రామాగమనంకోనం పడుతున్న అరాటమంకా మెద్దకట్టి వార్సల్యమై కనిపిస్తుంది. సముదాచార (సనర్హకదైన రాముడు రక్షోజాతిని మడింస చేయటంకోసం, తన వర్ణ ఎంతో కాలంగా దాచివుంచిన ఆయుధాలను రామునికి సమర్పించుకొని రాసిఎణ్లీ అశీర్వదించాడాయన. ఆ మహర్షి అడేశామసారంగా.. రామడా అయుథాలను ధరించాడు. ఆయుధాలను ధరించిన రాముని కళ్ళు మండుచున్న నూర్య వింబషువలె అగస్త్యునికి కిపించినది (దశపర్ష +, ప, 880-849 ఆ మహర్షి క్రి కలిగిన ఈ చర్శనంలో రాముడు ఆచిత్య మండలాంతర్వర్ని మైన నారాయణుడుగా కనిపించొడు. సీకారాములప అగస్త్యాశశమం వారి సట్టినిల్లుపళె అనిపించింది.

అధ్యాత్మ రామాయణ ,_పభావము శీక56్‌ (దళవర్ష -ప 084, 888) రాముడా మునిని సా తం 'మేళ్వరుడుగా భావించాడు. (దశవర్ష ప. 400) అగిస్త్యుడు సీఠారాములకు కాను తండియైనట్టి అనుభవాన్ని పొందాడు. (దశవర్ష ప. 4808) తండి బిడ్డల అవ్యాజమైన లమబ౦గాన్ని కేంద్రంగా చేసుకొని, సర్వము జ్ఞాతమే నన్న అధ్యాత్మ భావాన్ని గల్ఫీకరించుకొని కల్పచృకంలోని అగస్త్య రాముల వమాగమం అనందదాయకిమై విరాజిల్లింది.

• అంత హౌని రాము నాననంబుము జూచు చుండె నిశ్చలమగి నులమందు గి గటు రోజ నుగికి నింత యాజ్హ్వల వ్యకి ళంి న్‌ జ నానికి లేని యచ్చ మనసులోని యూహ” (దిశసెర్ష. ప 80% రిం జుషిపత్ని అహల్య బభ్యాళ్మ రామా వబంలో అహల్య వార్సల్యమూత్సిగా కనిపించదు. అహల్యుమ వాత్సల్యమూర్తిగా దిద్ది తీర్చింది రామాయణ కిల్చవృక్షమే. అహల్యా రానుల నంబంధం శల్లీ బిడ్డల అమబంధంగా శిల్చీకరింపబడి రామకథలో అహల్యకు విిస్టమైన స్టానాన్ని కల్పించింది అధ్యాత్మ అహల్య, చతుర్చుజుడు, కళంఖ చక గడా పం!జి ధారిటైన శ్రీమహాపిష్టపును రామునిలో దర్శించి అనంద స్పలకిత గ్యారలై బొష్పాకులిత న్మేళమై గద్దన కంఠంతో రాముని భగవత్త త్వాన్ని అవతార శీమాన్ని స్తుతించి రామపావ 5జఃకణ సంస్పర్శ బత కాను కృతార్థతను పోంది నట్లు ఇప్టుపంది (అద్యా బా.పం,ప్ప, 110118. ల్లో, క264) అధ్యాత్మ రావాయణంతో (పసక మన అహల్య (పవశఠనతో రామదర్శ్గసం పల ఆమె (టి ఇవాన్‌ త్వా అాతీ ఇ ళా పొందిన అనుభవంలో ఆమె చీఏకాల టపతీకప ఫలం చెప్పబడింది. క ల్బపృక్షం అధ్యాత్మ నుండి అంది సచ్చుకున్న సంస్కారంతో అహల్యను "కేవల (పతీళ్లస్వరూపిణ్‌ గానే కాక వాత్సల్యమూర్తిగా కూడ చూపించింది. బుషి పత్ని అయినప్పటికి, ఆహల్య జీవ సహజమైన కామానికి లొంగి (ప్రవర్శించటం వల్ల శస్తరాల్రైంది. తత్పలితంగా అధ్యాత్మలో వలె శీత వాకాతపానిల వర్షాలను సహిస్తూ శిలపళె నిశ్చలంగా వేల యేండ్లు పడి వుండి, తపిస్తూ రాతితనంబు

శ58ి రాచవూయణ కల్నవనృత్షము.పై యో దొలంచు స్వామిమైన రామని కోసం (ఎహల్య ప 29) ఎంకో అ(తంకో మనస్సులోని రాపిడిని లగ్గించుకుంటూ (పతీక్షించింది. ! ఒక్కసారిగా ఆమెలో చైతన్యం కనిపించింది. రాముని 'పెనుండి వచ్చిన క్‌ మ్‌ గాలి అము సృర్శామభవాన్ని రొముని కొలి సన్వడి అమెకు వినగలిగే శకిని, కానుని శరీరం పైనుండి స్తున్న వెత్తావి పరిమళం అమెకు (ఘాణేంటదియాన్ని రాముని డొక్కు నీలరత్నిళోరణ మంజులాంగ౦ ఆమెకు చూప్పమ (పసొదించినవి. విశ్చలమై పడివున్న అమె సంచభూకాత్యకిమైన శరీరం చై లన్యాన్ని పొందింది. ఆ చైళన్యం వల్ల అ పచ్చిన రామరు పంచభూతములక అధినాథురై న (ప్రభువని అమెకు తెలిసిపోయింది. (అహల్య ౫. 28% అమె ఈ స్టితి అమెను. భౌతిక స్టితిలో మండి అధ్యాత్మిక స్టితిళోనికి తీసుకొని వెళ్ళినట్టిది. జీవసహజమైన మోహ మునకు విచ్చిత్తి కలిగినప్పుడు ఆత్మదర్శనం శంశ్యరరూపంలో సాక్రైళ్య రిస్తుందనటానికి ఈ సగ్నివేశ మొక (ప్రబలమైన ఉదాహరణ. ఎదుట నిలిచి యన్న వాలీ క్‌ రానుమూర్తి, టట 4 ఆ ఆం ఉపల హృదయ వీథి మపనిషర్విశాన మొలికి శ్రీరామ భ (చాభిరనమూ ర్తి యగుచుగి (అహల్య స్‌. వగిట్స అమెకు రోచుటలోని అంశరార్థమిదే అ క్షణంలో ఆ(శ్రమమంశా వై కుంరం వలె మారిపోయింది. అ దిష్య దర్శనానుభవంతో పరవళళ్వాన్ని పొంది అమె అధ్యాత్య్మలో వలెనే రాముజ్జి నచ్చిదానంద మూర్తిగాః కల్చప్ఫృక్షంగాా శ్రీమన్నా రాయణుడుగా భావించి స్తుతించింది. (అహల్య ప 288) అమెర స్తుతీ ఏడు సీన పద్యాల్లో పాగింది. ఒచేరకమైన ఛందన్సులో. ఏడు పద్యాలు (వాయఐడటం పల్ల విశ్వనాథ ఈ సంఖ్యలో ఏదో పరమార్థాన్ని విద్రపరచి వుంచినట్లు భావించ టానికి వీలున్నది. రాహూయణానికి, సప్తసంఖ్యకు సందంధం వృంది. రామాయణం సాంఖ్యకాస్త్రం రామునిది ఏడవ అవతారం. ఆయన జన్మించిన సక్ష్మళం పునర్వసు కూడ ఏడపది. అహల్య తనకు కలిగన వ్లైళన్యం సల్ల ఈ రహస్యాన్ని తెంసే (పవశ్రించి నట్లు ఆమె స్తుతి తెలియచేస్తుంది. నిర్మలినాంతఃకరణ పపృత్తి కలిగ

అధ్యాత్మ రామాయణ పభాఃము 157 రామావతార రహస్యాన్ని తెంసిన అహల్య రామునికి మాళృస్టానంలో నిలిచి “జానకిరామ' (అహల్య. ప, £81) అని ఆశీర్వదించటంలో కూడా సప్తసంక్యా గర్భితమైన రామ రహస్యాన్ని రామ తెలిసి లోకానికి తెరియజెప్పటం పుంది. అంతే కాదు భవిష్యత్తులో రాముడు జానకిరాముడు కాబోపుచున్నాడన్న ధ్వని కూడ పుంది. (వి. కా. వ భాస. న! కల్చవృక్ష అహల్య తామ దర్శించిన రామునిలో తండడిని, దైవాన్ని, కొడుకును చూచుకుంది. (ధనస్సు. పు 8) శ వజ క క్‌. నో నా ణా అమె ఈ (పవృత్సిలో తనక _బహ్మార్వాన్ని (సాదించిన రాముణ్ణి తండిగాము, దైవంగాను, భావించటం వుంది. కాను _బహ్మత్వాన్ని పొంది. ఉండటం చేత ఉపాధిగళమైన రాముని రూపాన్ని వాళ్సల్యంరో ముద్దు జీయటం పుంది. అమె హాతృ హృదియం రాముడు విదేహములకు వెళ్ళి శతానంద సందర్శనాన్ని పొంది జానకీ సహితుడై ₹న ఆఅృశహానికి తిరిగి రావడం కోనం అపె ఆరాటపడింది, తన చేత విజయ తిలకాన్ని దిద్దుకున్న రాగుడు విడేహాలల్లో విజయాన్ని సాధించి రమా ౧ ళం సహితుద్దైన విపు వలె జానకీ సహితుడై పస్తే “అలరున్‌ భక్తియె లేని ళల అష ఉష కీ ఇ ఉగ శ చీరలవి” (ధనస్సు. 3. 288) _వాంకి కిట్టబెట్టి భవిష్యదామ కళా కర్తవ్యాన్ని గుర్తుచెయ్యడం కోసం బాధ్యత నెంగన కిన్నళల్సిలా కమ్నులలో వత్తులు వేసుకొని కని పెట్టుకొని కూర్చుంటుంది. అమె వాల్సల్యమంతా 4 సన్ని వేశంలో విశ్వనాథ ఆందంగా అపిష్కరించి చూపించారు. 2 దశరథాదులు వాత్సల్యంలో. బుషుల తంవాత పేర్కొన దగ్గ వాళ్ళల్లో దశరథుడు గో లా జనకుడు, జటాయిపు, సంపాతి (పధానమైనవాళ్ళు. వీళ్ళలో దశంథుడు విశిష్టమైన వ్యక్తిత్వాన్ని (పదర్శించి సటీవాడు. ౧హిా తీ టి ఆయనకు రాముడు లేకలేక కలిగిన బిడ్డ కొవడంపల్లనూ, అ బిడ్డ సాక్షాత్తు భ్రీమహా విష్తువు కొవటంవిల్లనూ, అబిడ్త పట్ల ఆయనకు వల్లమాలిన (పేమ ఏర్పడింది. ణ్‌ ణా ణె ణా ళం 4 అ(పేమ ఎంత గాఢమైందం'పే? అ రామునిలోని పరమాత్మ లక్షణాన్ని మరుగు పడేటు చేపి కొడుకుమ పూతిమే చూపింపగలిగి నట్టిది ఆయన అ(పవృత్సి ఆయము ఒప్తణ్లి చయడానికి లోచ్చడంసట్టిది కాదు. మరింత భపదంధాన్ని పెంస జేయునటిది ణు ళా ది చల

168 రామాయణ కల్చ్పవృక్షనుపై అందుకోసమే. ఆరునకు రామునితో ఎదబాటు కిలినింది అ యెదబాపే ఆయనము దొపవమణంలోమండి భావ రమణంలోకి, భావరమణంలోమండి అఆల్మరమణం లోకి, రాముణ్ణి వింప్పకొని అనుభవించే సాధనను పస్తరించింది,

జనకుదు రాజ వ్లీకొవటంపల్ల బుషుల వల రామునిలో పరమేశ్వరుజ్డే, ఉపాధిగళమైన రానుని మూర్తినీ ఏకకాలంలో దర్శించి ఆనందాన్ని అనుభవించ గలిగాడు

జటాయపవు సంపాతి ఇరువురు కూడా పక్షిజాతికి చెందిన వాళ్ళు. బహు మన్వంతరాలుగా పరమేశ్వరుడు, రాముడై. రాసటానికి పశీకిస్తన్న వాళ్ళ. వచ్చిన రామునిలో పరమేశ్వరుణ్ణి చూస్తూ అచూవ్పులో వాత్సల్యాన్ని (పదర్శిస్తూ ఆయన్న సేవించి, తరించినటి వాళ్ళ.

డు! కై దశరథుడు

లజ్ఞపురుషుదై న హప్యవాహనుడు దశంథుడు పుశార్హమై జేసిన యజ్ఞానికి సంళుస్తుడె. దివ్య పాయస పూర్ణమైన తిప్ప కాంచన (పభాయు కమైన పాతను దళరధునికిస్తూ ఈ పాఠోస'సేపనంపల్ల నీ భార్యలయందు నీవు సాక్షైత్సరాత్సరుజ్జే ప్యుకుడుగా పొందగలవు అని అన్యగహించాడు (అధ్యా బాతృ పు. ?4 ళా ్కి ఇందు వల్ల అధ్యాత్మ దిళరధునికి తనకు కలుగనున్న స్మతులు పరమేశ్వరావ తారులన్న సత్యం ముందే తెలిసి వున్నదని తేటతెల్ల పదుతుంది. అయినప్పటికి ముద్దుల మూటగడతూ, ముంగట నదయాడుతున్న కొడుకులో అయన పరమేశ్వ దణ్ణి గుర్తించ లేక పోయాడు పత (పేమ ఆయననాసితికి చేర్చింది.వి శ్యామిరుడు

ణి ఎఅజాటి ల! రామలక్ష్మణులను తీసుని పళ్ళటప వచ్చినప్పుడు పృ్మత్రమమకారంశో (పవరిషఘ్తున్న దశరథునికి పళిష్టుడు చేసిన బోర మోహ విచ్చి త్తివి కలిగించింది. సాాయణమూలర్షి తన కడుపులో పుట్టి తన్ను కృితళ్చెమ్యుణ్జ్‌ చేసినందుకు ఆయన అంతరంగం అనంద తరంగ తమైంది. అ అసుభవిష ఆయన రాముణ్ఞ్‌ రెందుసార్లు పిలనడం శాల లోనూ, ఆలింగనం చేసుక్‌'పటం లోనూ, మూర్జాన్ని ముద్దువెట్టుకి పిడం లోనూ వ! వాళ్ళల్య రోపంలో టుటింపబడింది. (అధ్యా బా.చ. ఏ. 5 “వళిపషేనెవ ౦ హా

ముక్తస్టు లం... కొళికాయ సమర్పయక్‌”) అది మొదలు అధ్యాత్మ దళరధునికి రొముచెంత కొడుకో 1 అంత పరమేశ్వరుడు.

అధ్యాత్మ రానూయణ (ప్రభావము $1659 జహా రామా। హా జగన్నాథః హొ మమ (పాణవల్లభ మాం విసృజ్య కథం ఘోరం విసినం గంతు మ్షని ఇతి రామం సమాలింగ్య ముక్షకంఠో రురోదహగి (అధ్యా అయో తృొ.పు. శ్రి రాముడు తనను వదలి అడవులకు వెళ్ళు చున్నస్పుడు రామవిరవాన్ని ఒక తండడివలె. ఒక భట్తని ఐలె సపాంప లేకి పరితపిస్తున్న అధ్యాత్మ. దశరథునిలో హ్‌ మవ గు థి వాత్సల్యమే భక్తిగా పవహిస్తుంది, “హో రాను వోగుణినిదే హా సీతే వియవారనీ దుశారజే నిమగ్నం మాం మ్‌యహాణం నపళ్యసిో శ్‌ జా (అధ్యా అయో స పు, 116) సీతారాముల విళహన్ని సహింపలేక వారి నామ సంస్మరణంతో పాణ త్యాగం చేసిన అధ్యాత్మ “శరథుడు వాత్సల్యాన్ని, అక్క్మానంద సంధాయకంగా పండించుకున్న లప్తడు అధ్యాత్మలోని దళరథుడు పొందిన ఈ అమభూతి కల్ప వృక్ష దిశరథుల్ణీ పభావితుణ్ణీ చేపింది. కల్పవ్చిక్ష దశరథుడు రామువి సాన్నిధ్యంలో శిమింగా పండించుకున్న వార్పల్య సాధన విశ్వనాథ (పతిభరో నవసవోన్మేషాన్ని పొందింది. కల్పవృక్షంలో చిశరథుద. “శ్రా జన్మంబును జేయనెంచీిన మొవల్‌ తారాచె జంగదుందు సి యోజన్‌ పచ్చెను నేటికిన్‌ దంగ యోహో ః వాడె పీడయ్యెనో రాజై స్వీయ గృహంబులన్‌ వెలుగు నీ రొముండు చంథదుండు తొ రాజ్రై రాజునెడంద రాణయి రసారాముండుగా దెబ్లెడిన్‌ ణి (అఆపకార. సృ, 117) “*ఆర్మతో ఆదిదునువట్లో భూమిలో కానత్తై” (ఇష. 9. (1) లి వా! చ్‌ ఉండటం కోసం రన వంళాన్నీ శననూ వెళిగ౦ంచే కొడుకు కొవాలని

18() రామాయణ క ల్పవృక్షమ్ముషై దశరథుడు పరిళపించాడు. ఆయన ఆ పలతాపమే ? శకాముష్టిగా రూపొంది, రసమే రాముడై సపభవించింది. విశ్వనాథ రసానికి చం్యదజ్జి (పతీకిగా వాడాడు. లామోత్చతడ్తి వరకు రానభాసనమే రసహేతువు అది కథలో చంటదువి మండి రామచం(దునియందు కేంద్రాన్ని మార్చుపంటుంది (రా. సు.ల రా. కల్ప పు.]8) రసమూూ్షి అయిన రాముడ్జే శేం్యంగా చేసుకొని దళరథుని సాధన సాగింది, “రాజూ స్పరుటింటిలోన నిషద్రాసమాధి గతుం హరిం జూచు సౌధశేఖరనిళంబ గతుని హరిణాంప( జూచు నా కొంతిగోళ ముల విఖేదంబు తెలియక మోసపోప్తో (అవళార వ. 11౧ రాజుకు ఒక (పక్క అ చందుడే ఈ రాముడవి అనిపిస్తూ పుంటుంది. వెంటనే వాడే పడు ఎలా కాగలడు? అన్న సందేహం కూడా కలుగుతూ వుంటుంది అది తెలుసుకోవడంకోసమే ఆయన సాధన సానింది. అది తెళివిపోవటంలో అయన జీవితం ముగిసింది. దాన్ని తెలుసుకోనటంకోసమే అయన మాటిమాటికి పసికందు. రాముణ్ణి చూడాలని అతపడేవాడు. అందుకోపమే పరిగెత్తే వాడు, మిగిలిన సంతానాన్ని చూడని అన్ని వేళల్లోను పెద్ద కొడుకు రాముజే చూనూ గడ పేవాడు. అయనకు రాముడే లోకం. గా ౦ క ఆకోసలాత్మజాత కొడుకు రాజు నెడంద ఫిచలీ పోదు చూప్ప తలి పోడు” (ఆవతాక ఏ. 121) రాజు రాముజణ్జీ చూట్చళ్లోనుండి గుండె లోతుల్లో పదిలపవచుకుంటున్న స్ధితి ఇది. “జన నాయపండు కౌసల్యా సుతుం గాంచు (బాణమ్ము లన్నియు బహిర ఉట్టి” (అపెరాత ప్పి, శప)

అధ్యాత్మ రామాయణ (పభానను [61 రామదర్శ్గనం ఆరాజుకు 8న 'పాజణాలే ఆ దూపొన్ని పొంది వచ్చిన అనుభూతిని అందిస్తూ వుంది. జన్సా తండి రామచం (దా నన్ను గన్నట్టి బంగారు తంగడి నా 'పాణపదమ” (అవతార పృ, [82) అని ఆయన పరమార్హ్రంగా స్వామిని పిలిచినప్పుడు, చి “హరి సమస్త మాళతజే యయినట్లుగా నరగుదమ్మీ గజణియలు నందియలు గలు గిటరనగ చా న] ళ్‌ ము! జసనును సప్వుచు జేరుట చాచరాంచు (ఎపెతార ప 102)

అ పిలుప్పకు పలికి వి స్తున్న బాలరామునిలో పరమేళ్వరత్వం పరిమళిస్తుంది దశరథుడు రాముణ్ణి కొడకుగానే భావిస్తన్నస్పటికిః ఆయనకు తెలియకుండానే అంతకు మించిన అధ్యాత్మిక దివ్యభానం ఆయనలో గువాళి స్తుంది.

*ర్రాముడు నాకు స్నానమగు, రాముడు నాకు జపంబు, ధ్యానమున్‌,

రాముడె యెల్ల నా నుక, రాడు సన్నను గన్నతంథడ్రి యీ

రొము ఏనా నిచేష మవురాః మనజాలను కొద యేనియున్‌

రాముని వీడి యా యిల రాజ్యము గై కొనరాడి కైక5టూ శ”

(అభిషేక ప కిక క్రిమంగా. దశరధుని సాధన పఠిపక్వదళకు చేరుపంటున్నదన్న సత్యం పై పద్యంలో శ్రేటపడురుంది.. “రామడు లేని తాను లే' వన్న అతని నిశ్చయం 'సోఒహం'” అన్న తత్త్వా”్న సుందరంగా ఆవి"్క్కార్స్పుంది. తప్ప నొక ప్యర్థజీవిని మహేశ్వరమై చను తేజ మిద్దె గ ఇ శ ళ్‌ ఈతచే జా ర్భానికి పెచ్చి నన్ను దయః బాటను స్వామికి నెంత సేపితిన్‌

[ళ2 శామాయణ కల్పవృక్షము. దానుమ్‌ పిగ్గు లేక పం తాఠళసిః.స్నుమ విడడై చృతా ళల టూ జానిని స్వామి కై కొసుల పాగుట యుండునె దుఃఖం పిన్‌” నో మ్‌ అవాతీ (నునిశాప ప 189) అధ్యాత్మలోవలి మాహేళ్వర జేజమే ళనకు బిక్షడె వచ్చి ఈన జీవితాన్ని వెలిగంచినాడిని వళరథునికి. చిపలి పపయంలో స్ఫురించింది. అయన సాఠవ ఫలించి రాముడు తవలో'పే పున్నాడిన్న సర్యం అమభవై £వేద్యమై అనందాన్ని ఇచ్చింది. (మునిశాప స. 179) రాముడు దగ్గర వుంటే ఇందియవ్యామోహంలో రామజ్జి కౌగిలించుకునే చళరథుడు రాముడు దిస్యముగళవి్యగహుడై విరిస్తే అతనిలో వున్న బాహిరమెన అంబాన్నే చూస్తూ ౧డీపేవాడు. ఆఉధారమై విలచి మా ఇన్‌ ఘూ నప్పుడు అతనిలో పున్నట్టి తేజస్సుము చూడగలిగాడు.. రాముడు లససుండి దూరంగా వళ్ళిన లిర్వాత అలని రూపాన్నీ, ళత్వాన్నీ స్మరించుకోగలిగాడు, అళనికి ముక్తి పెచ్చింది (రా. సాహస. 101) దశంథుడు భామణి అధారంగా పెటుకొని సాధన చేసిన వార్పల్య భికి ల లి జాతో 'కమవికాసం కల్పపృక-లొ పరమోన్నళతంగా చితింపబడింది రై జనకుడు విశ్వామితుని వెంట సభలో అడుగుపెట్టిన రాణలక్ష్యణులను చూళీస జనకుడు రునకు వారి దర్శనంలో కలుగుతున్న ఆనందామభూతిని విశ్వామి్యతుని ముందు అభివ్యక్తం చేశాడ. “దే రయంతొ దిశా స్స్పర్వా శ్చంథద నూర్య ఇవాపరౌ కప్యేతా నరళాహ్దాలా (తా డేపసులోపదూ మనః (ప్రీతికరౌ మఒద్య నరనారాయణా పిపి (అధ్యా కా. షష్ట వ్‌ 180) ఆయన ఈ వ్య క్తీరణంలో రామలక్ష్మణులను వరనారాయబులుగను వైవాంశ సంభూతులుగమ, మనః్యపీతికరులుగము భావించినట్లు ఆధ్యాత్మ చెప్పింది.

అధ్యాత్మ రామాయణ _పభావను 168 అయన ఈ భావనలో ఆట్టినాడ సూర్యచంషదులపంటి కేజస్పుతో జగిత్తమ వెలిగింప చేస్తూ రామలక్ష్మ్యణులైై వచ్చినారన్న వాత్సల్యం నిండి వుంది. కల్పవృశ్షంలో కూడా ఇదే సన్నివేశం పుంది. శళానందుడు శానుదర్శనం వల్ల కామ పొందిన అపర్‌మితమైన ఆనందంతో తన ళల్లికి ఆత్మావందాన్ని కలిగింపదేసిన రామచంగదునికి ఏశ్వామ్మీళుడు (బ్రహ్మర్షి త్వముమ సాధించుకున్న కథను ఆదరంతో వివిపించాడు. రాము ణా కథను విని విశ్వామ్మితుడు ళపను శవికరించుటలోవి అంతర్యసమ ఖావించుకొని అపరిమితమైన అనందాన్ని అమభవించాడు, ఈ సన్నివేశాన్ని (పళ్యక్షంగా దర్శస్తున్నటి జవకుడు “అదిక దీప్త తేజూడు”,. “వెల్లుకంబము (ధమస్సు ప. 270 అయిశట్టి విశ్వామిత్ర మహర్షి తన యజ్ఞాన్ని సఫలం చేయటంక్‌ సం రామలక్ష్మణులతో కలిసి వచ్చినా కవి తెలుసుకున్నాడు. ఆయస ఆ కెలివిడిలో (ఇహ్మవే త్తత్వమంతా _పకటిత మైంది. అ రాజర్షికి విశ్వామితుని జీవిర[థ ఏ అమభూతిని కలిగించిందో ? రాముని మఖ సందర్శనం కూడా అడే అసుభూతిని కిలిగించింది.(ధమస్సు పు. 2/7) ఆయన అ అనందానభవం వదులుకో లేనట్లిది. వదులుకోకుండా అట్టి అనందాన్ని అనుభవించటం బుషి లక్షణం. కొని అయస బుషి కొడు నిష్కామకర్మయోగి, విష్కామకర్మయోగి ఆయినవాడు కామ జ్ఞాని అయినప్పటికి, రాజు కొవటంవల్ల అగత్తుకోసం విష్కాామంగా కర్మల నాచరించనలసి వస్తుంది. అందుకోనమే ఆయన మార్యాహ్నిక మైన కర్మలను లస బచంకోనం కాత్కాలికంగా రామువికి దూరంగా. వెళ్ళుటకు నిశ్చయించుకున్నాడు. కర్మానుషాన ఫలితంగానే మళ్ళీ అయన రామదర్శనాన్ని దివ్యాసుభవంగా పొంందలిచాడు. (ధనస్సు పు. 227) కల్చపృక్షంలో అళిప్యక్రం చెయ్యబడ్డ జనకుని 4 అమభవం అధ్యాత్మ (గేరణా జనిళమ ఈప్ప మూఃటి కాదు. త జటాయువు అధ్యాత్మ జటాయవు రాన్నపాణమైన పీఠను రాపణుమండి రక్షించటం కోనం తన (పాణాలనే విలిపెటీనట్లీ మహాభప్తరి:. (అధ్యా. అం. స. పు. 188, 104

184 రామాయణ కల్పవృక్షముపై క నూ. శ్లో. 461) అళని భక్తికి ఫలంగా. రాషిడే. అతబ్జ్‌ వెతుక్కుంటూ. వచ్చాడు, లి అజాత ల ణ సీత వార్తను రాసువికి నివేదంచుకొవటంతో (అధ్యా. అర. అష్ట. పు, 114, 115. శో 24, 2) అతని €ిక్సికి పరమార్దం సివ్రించింది. ఆయన జన్మాంతర సంస్తార ణా క్‌ ఇ ధి అబ్రా ఫలంగా రామకార్యానికి తోడ్పడే అవకాశం ఆయనకు లభించింది. అ కొరణంగా అయనకు రాముడు పరమాత్ముడన్న సత్యం గోచరించింది. రామస్పర్శ అళళ్లీ నుగ్తుణి చేసింది (అధ్యా అర అష్ష. పు. 18, బలో. 8, 88) తన (పాణమైన ధణ ల (వే ! కూ సీతను రఓంచటంలో (ప్రాణత్యాగం చేసినవాడు అవటంచేత రాముడలణ్ణి ర౦4ర్రిగా నాపెంచి, అయన శరీరానికి దహనసంస్తారాలు చేశాడు. అయనకు సారూప్యాగ్ని అసు(॥ హించాడు. (అధ్యా, అర. అష్ట. ప. 118, 11?; ల్లో 88,84) ఈ సారూప్య పిస్టివి, బాహ్యంగా చూ స్తే, తండ్రీ కొడుకుల నంబంధంగాను, అద్యాత్మికంగా చూస్తే భగవద్భాగవత సంబింధంగాను చెప్పవచ్చు. అధ్యాత్మలో రేఖామాశంగా చెప్పబడ్డ జటాయాక్షయొక్క అనుభూతి విశేషం కల్చవృక్షంలో వాశ్సల్యమఖంగా శిల్చసుందరం చేయబడింది. కల్పవృక్షంలో జటాయువు దశరథుడికి మి్యత్రుడిగా ఫ్యతకా మష్టికే అహ్వానింపపబడ్డవాడు. అనాటినుడి రాముడు అడవికి వచ్చేదాకా బుషులవలి కని పట్టుకొని కూర్చున్న పరనవాత్సల్యమూర్హి రాముడు సీతాలక్మణులతో కలిసి పంచపటికి రాగానే ఆయన సన్నిధికి చేరుకొని, ఆయన అముగవాన్ని పొంది, సీతా రామ లక్మణులమ రక్షిస్తూ జీవిస్తున్న పంమవివేక. రావణుడు పీతను అపహరించుకొవి పోతున్నప్పుడు తన ముసలితనాన్ని కూడా లెక్కచేయకుండా ఆతనికి ఎదురుగా వెళ్ళి. నా విడ్డపింటివాడని నే బలుకుట కొదు స్వామి నిజముగ రాముం డాబద్ధ జటామండలు డై అద్దుడి తండి మాట నడవికి వచ్చెన్‌” ఒ ధి (జటాయాః పు. 114) అని రాముడి తనకు బిడ్డ్ణవంటివాడవి వార్పల్యాన్ని (పకటిస్తూనే, "అశడు నిజంగా స్వామీ” అని రావణునికి రామని పరాత్న రత్వాన్ని భకిరో అవిష్కృతం చేశాగు. అస్పటి ఆతని మాటల్లో ఎక్కడా అవేశం కనివించదు.

అధ్యాళ్మ రామాంపణ టకానము 85 ఉలశినిరోడి యదబునకె మయెదురె నిటచుండి వానిరూ 0 య్‌ యమ్‌ పాతి మనోజళా సుషమలంమన నాతళ్య నిమించచుండ నీ ఖా వాతగి నమ్మనం బొడిచి యా స్మకు (ద్‌ హెము కేసినట్లు సీ శేళను తోప వాని ఎన చినిన చేహ మ్‌ దట్టి కార్యమో ఖో (ఆటాయిః ప, 18% ఇ జాల స, మ్య ౧ క్‌ సవ ఇ ణి ఇ ణాళి రా ణీ చూన్తూ పుం* ల శే రమిస్టన్నట్టుంటుంది అలిల్డీ అవ్య పొదవదమం'పీ ఆత్మకు (౬ 'హం చేసుుాపదమనని చెప్పన్న జటాయిాపు, అణాటి రామరూప రమణంలోని పరహాస చానుభవాన్ని సాధర్యమైనంళిపరకు ర; యణునికి చా న వు ఇ జనాన్ని లా న న / హాక్‌ గమ్‌ గ వి?ర్నిన్న వచ్చననిషిగా, వొల్సిల్యమూ త్తీగా విశ్వ వథవత అవిష్కరింపవడ్డ వాటు లయన 6౩ లనందాసుకివ ని అరొనట రామాను.గిచోగి (సాదించింది. ఉత్‌ ్దచరానఠా ని ళవైమూాా విమతించుడు బట్వ? భవీద్యుని (భక న్‌" శంఎరి ప, 18% చిలచ కుంటూ వాళ్ళాల్యాగ్ని పండిం? కొని అధ్యాళ్మలోవల రాషక్వాన్ని పొందాడాడసస .హు మన్వంళిరాలగా సాగిన ఆయన టపతీక్ష కిది ఫలం, శీ ఆఒఅ0పాతి అధానలు రారాయణంలో? “ఉంవవుని' టోదం న్వాని ధ్యా ఐంలోని సంపాతి చందమ! బ్‌చంల్ల చెలి ఇన్ని బొంది, భవన నంకో, సీరావారను రామదూళలకు అందించి. రాహపళాల్య వ లె ॥ వ బాంందాణంలో వాలు ఎంచువోపడంరోసం ఎంరో కాలంనుండి పలిమిస్తూ ఉస్నటి ల టీ అలి ల వాడా (ధ్యా రి ఆస్ట 14-14, ల్ల 14 అగపు రామగామంలోని ళా మహథట తెఒన. రాః దిపరమహాత్మ ఆని తలస అలసి కిప్విలసు దర్శి సీ నో ఈ అవ ఇ లాన్‌ (అధ్యాకిల్య వ 16%, ల్లోటి తనపు రెక్కల బూచి రామ దర్శనానుభూతి లఫిస్త్రం న్న విశ్వాపంతోనే ఇన్నేబ్ళా /గిపాడు ళన చిరకాల (పతీక్షకు ఫలంగా రామడూలళలము దర్శించి, రామకార్యానికి ఈనకు తోచినంత సాశుం జేపి, ళన జీవితాగ్ని ధస్యం చేసికొన్నాడు, రామభక్తలమ దర్శించినా, కాకీ ల్లా లల ౮ నే లో పేపించినా రామవచళగ్శనామభూతీ లఇస్తుందని ఇచ్చటి అధ్యాళ్మ లక్ష్యం,

188 రామాయణ కల్పవృక్షము వె క మూ కల్చహృకం ఈ లవ్ష్యాన్ని పరమసుందరంగా ఆవిష్కరించింది. మునిటోధఢ వల చె తన్య్నా పొందిన సంపాతి అధ్యాత్మలోవల ళన కాలిపోయిన రెక్క లను ళ్‌ ము ్ట తిరిగి మొరిపించగల రామభప్తల ఆగననంలోసం 'జ5' పల్ల లేవలేఎపోయినా ఒక చోపే పడి పుండి నిరీక్షిస్తూ వున్నాడు. సీతాన్వేషణపరులయిన హనుమదాదుల దర్శనం సంపాతికి రెక్కలను మొలిపించింది. (అన్వేషణ. ప $44, 840%) రెకట ములపిడం జీర అతనికి నూఠలినమెన జపసక్వాలు కలిగినట్టయింది, అఆ అసందంలో € నకు తెలిసిన పీతావార్తను కవులకు నివేవించుకున్నాడు. తనకు కూడా సీఠాన్వే“ణంలో పాలు పంచుకొనాలని ఉన్నప్పటికీ, జరాభారం అలిణ్జీ అందుకు ఉద్యుక్తబీ చెల్యులేకపోయింది. ఆందశే హన మదాదులసు సీలాన్వే“ణకు (పోర్సి అవాలి టైస్టి హించి తనకు చేఠనె సంతలో, దగరలో వ(నవణ గెరమీడ విడిది వేసివున్న నూ లి రానుజ్జీ దర్శించుకోవాలనుకున్నాడు. (అన్వేషణ వ. శ%) కల్పవృక్షం లోని విశిస్టత అంతా ఇ%్కాడే పుంది. “మానపుడెన్నటికై నా జఇరను జయించినా గర్వి క! యమ్‌నా కారాదు. అహంకారం పనికిరాదు. అతడు సంపాతిలా సృరుషోత్తముని దర్శనం కోసం తహలహలాడాలి లోళొలను జయించడింలో మానప్పడు లృప్తిపడి ప! (వమోజనం లేదు లో శేశుని గవేషణంలో మానవుని జీవిలం చతితార్హం కావాలి” (వి.శాా(ప భా.పు. 210 అధ్యాత్మ (పేరంణపల్ల లోకేశుడైన రాముని నా మట న! గివేషణంలో జీవిశాన్ని చరితార్థం చేసుకొని రామవల్యనాన్ని పవరమార్తంగా పొంద థి గలి" నవాడు కిల్చపృకుంలోని సంపాతి. 2. దాస్యభక్త్తి నిరంతరం భగవ్మడూపాన్ని సేవిస్తూ, భావిస్తూ అ సేవలో జీవితాని (4 మా ల్‌ య్‌ కర్చూరంలా వెలిగించి, ౩ వెలుగులో ఈమ జీవిశాన్ని పండించుకోపడం దాస్య భకి కి పరవారం. వాతి థి

• అనన్యా గృిన్నగనో పాం హ్‌ వాతి బూని య్‌ జనాః పర్యుపాసతే శ్రేషాం నిత్యావియుకొనాం వాలి యోగక్షేమం వహా మ్యహం ౫” (భ. అ. $, ల్లో. జి

అధ్యాత్మ రామారూణ _పభావసు 167 భక్‌ పూర్గాలల్లో భగపెద్గీత చెప్పిన ఉత్తమ మార్గమిది. ఎవిర్రై తే ఏ చింతా అని శా ళా వాతి లి న్‌ లేపండా భగవంతుణ్ణే ఉపాసిస్తా ఉంటాలో ? వారి బాగోగులను భగవంతుడే చూసు కుంటాడు. రామాయణ కల్పవృక్ష-లో లక్ష్మణ, భవతాదులు, శబరి, అంజనేయ గుహూలు రాముల అనన్యచింలిలో సేవించి ఈరించిసట్టివాళ్ళు భగివదర్చ్భనలో కూడా కామస్స్ఫూర్తి వుంది. కాని ఆకామం యొక్క ఫలాన్ని మాతం నక్తుడు కోరకూడదు. అది భగవద్దతృం కొవాలి. (రాసా సు పు, 115) పైన పే్ర్రూన్న ద=శి క్‌ బ్బా

లక్మణాదులు అట్లివాళ్ళు

ట్‌ శ

1. లర్తణుడు

ఆత్ర అధ్యాళ్మలో లత్మణుడు శీషాంళ సంధూలతుడు (అధ్యా బాచ స 94 లో 150 శేషుడు, శ్రీమహవిర్ధ పుకు నిత్యసమీపని ర్తి. రాముడు సాదెత్తు థ్రీమవా వివ, (ఆద్యా యో [1వ వ గ్‌, శో, 12) అందుచేత లక్ష్మణుడు ఆయనసమ ణి ట్‌ ళం అమనక్షణం అంటిపెట్టుకొని ఉండి “సివిస్తూ వచ్చాడు. సీల లేని రాష ణమునా మనం రానమూయణంలో చూస్తాం కాని లక్ష్మణుడు లేని రామజ్జీ ఒక్క కణం రూడా చూడం. అధ్యాల్మలో రాముని వెంట ఆదవులకు వెళ్ళే ముందు ఒకసారి, (అధ్యాం అయో. చ. ప, 57-85 ల్లో 20.40% వంచవిటిలో ఒకసారి (ఆధ్యా అరా. చ. ౫. €-కి!, ల్లో. 18520) సీతాపహరణం జరిగిన ళర్వాళ కిష్కింధలో _ప్యసవణ ళా గితిుచ ఒకసారి (అధ్యా కి. అష్ట. గం 158.80, ట్లో 11_40) ఉత్తరకాండలోని రామగీరాశ్రవణం ;ల్ల ఒకసారి (అధ్యా ఉ పం. ప 447-401, ల్లో, 6.85) నను ళా

లక్ష్మణుడ లన క్‌ రానుజ్జీ మెప్పించి, ఆయన అమ్య/హం పల్ల భక్తీ యుగ (పాశ స్త్యాస్ని పరమార్జాన్ని గూర్చి అనుభివై వ వేద్యం చేసిపన్నట్లు తేట పడతుంది. 48 విధింగా నిత్యసమీపవర్తి యై నిరంతరి రామసేవా పరాయణుడెన లక్ష్మణస్వామి రామని దివ్యమంగళ విగ్రహాన్ని నిత్యం దళ్శిస్తూ ఆ దర్శనం సల్ల కలిగిన అనుభవంలో జీవిస్తూ వున్నట్లు ఆద్యాత్మ చెల్బంది. లక్ష్మణుడు పొందిన అ ఆధ్యాత్మిక సుభూతిని కల్పవృక్షం ఒక సాధనగ్గా ఒకి యోగంగా చూపించింది, కల్చ్పసృక్షంలో లక్ష్మణస్వామిని, ఊర్మిళ ౪ యో”జనాఘ (సంస దుది రోజల స్యర్వథహావతారా ((పస్టాన. ప. 88) నీకు నేను చెప్పెడి దాననా

క88 రామాయణ కిల్చ్పవృక్షనుపె ల మూ అన్నవి అమె : మూటలో లక్ష్మణుడి యోగి జమలలో మొదట ఇక్కింప దగిన వాడన్న అర్దం ప్పంది ఇక్కడ యో” జసులం'పే కరృయోనులే, లక్ష్మణుడు థి ఈ “ఆదిశేషుని” అభం: లారినున్న విషయం మనం వరొంపాతి స్మృతికి తెచ్చుకొన్న "బెకే పరమళ్వరోపాసకుై న రిర్మయోగులలో ఆయననే మొదటివారి గా గురించ నా! మా అనాటి గలం. ఇంటి భావాగ్నొ ఊర్మళ ఈన వాక్కులో ఇమీడ్చి లక్ష్మీనారాయణ "సేవ ఎట్లు జయః నో సీప నస చెప్పెడి దాననా । అన్నరి లక్మణుడ. నవ్వి తాను ళా ఉశాన నన్నాగి ((పస్టాన వె శ్రి ఇచ్చుట ఊర్మిళ *'ఎలాతిఎలలను' అవాహ నము ప” రొని లక్ష్యుణునికి దాని న్య్యూ్సిని రలిగంచి పెినవాస సమయంలో పర మేశ్వర సీలు (సతింంధరిము నైన తుత్పిసాసలను, గివను తొలగించింది. (సతి జ పే దింధకినులు తొెలిగపోయిన లక్ష్మణుడు లక్షీనారారోణ క్‌ రానెట్లు శేయవతెనో థెలయసుపన్నాడు. (వి శాప భావ. 124) విశ్వనాథ అధ్యాల్మ స్ఫూర్తితో వతిభాసా జ్జ్వ్వలంగా కనిన ఈ కల్చనలతో ఊర్మిళా లత్మణులప అపూర్వంగా ఆశేదొం సాధంప _డింది. అత్మణుని వెంట అమె భౌతికంగా అఎకలకు వెళ్ళక పోంునా, యో? షార్గంలో అవన ఆళ్మతోనే లిసి పండి. లత్మణుడు. భ్రాల్ళ "సేపలో భార్యను తృణీకరించినాణన్న అపవధిసు తొలగపోట ట్జు ఇసింది. సీలా రాను లక్ష్యణుట గుహుడి తెచ్చిన పడవపె గంగా నరిని దాటపలపి పెచ్చిగప్పడ్క యమ్‌ ళా “లరొహింపగ జేయు % వదినె మందా పన సీనాపనీ మ్‌ వారోహీంవును నేసు వచ్చెను దర్వాతన్‌ ” “౨ని రాసు డాశ్లాపించినప్పుడి., మ్‌ “లత్మ్యణుడు బల్లి నెక్కించి పక్ష్మ చలన మమ దృగింళు శ్ర్‌్‌ రాము నెగచి చూచి లాప్‌ సాపు నెక్కి యుంజాన మూరి” ళ్‌ అతో పస్తాస పృ. 14 (పసి స పు, 148) అని ఉంది శ 'యుంజానమూ ర్రి" యన్న షాటకు ఇం్య్రయ విషయము లలో శబ్ధ స్పర్శాచుల షుండి సరల్పాదిన నిర్మలమగు మనస్సురోడి సమాధి

అధ్యాళ్య్మ రామాయణ (వభావము ల! యంమండు వాడు అన్న అర్హం, శబ్బకిల్చ్ప (దుమాన్ని అధారంగా కేసుకొని ఇ ల్‌

సాధంచటం జరిగింది. (పి. కా. ప. భా. పృ. శిఫ్‌1) “యుంజానమూ ర్తి అన్న ఒక్క మాటతో విశ్వనాథవారు లక్ష్మబుని (పవృత్తిని సొంతంగా అవిష్కరింప గలిగారు. లక్మబణుడు యింత సౌశీల్యనంతుడు కాసటం వల్లనే యు

“అన్నకు చోయిలించి (వథి.వొ ననుప్రైళ మమ(గహింపుమీ

వెన్నున వత్తు మీ నిదుర వేళల మేల్యము వేళలందునన్‌

గమ్నల పిత్తు లుంచుకొని కొచెదం జూచెద సర్వ సౌఖ్యముల్‌

నన్నును గొంచు జన్న రమునందన మీసము గావి యుండుదున్‌”

“పరమ భటప్పలయిన వారల మొడందలో

నమరులకును భమైన యిట్లు

ఇడందరోడ డేహాల్ల నాయం మీయ

రీన మవక భదతా విధాన *

(పస్టాన స 81)

లన డేహాస్నీ, పాకాగ్ని రామారీనం చసి (ళళటానికి. నిశ్చయించు కున్నాడు. విశ్వామి్యతుడు గళంలో యజ్జ్ఞరక్షణం కోసం, రొక్షన సంహారం కోసం రాముని కిచ్చిన అస్త్రవిద్యలన్నింటిని రాముడు కన నంటివున్న లక్ష్మణ స్వామికి కూడా నమగ్రహించి తన యెదలోని మెత్త దనాన్ని ఆపదర్శించుకున్నాడు. లక్మణు డా సన్నివేళాన్ని అన్నప గుప్త చేపి ఠఈన నతని వెంట అవవికి వచ్చుటకు అనుమ

నుత దనాః సకోమన్నపష ప శ] ముడు తమ తించి ఆ త్తద। గ్ని నిలసృకోమన్నష్పుడు (స్తాన 9 82) రాముడు ఠమ్ముని భక్తికి కరిగిపోయి ఆళనిని ॥ పేప గమ్నలకో గపగరించు "కున్నాడు. ((పస్టాన స 8)

ఇది కల్పవృక్షంలో మొదటిసారి రామానుజుడు పొందిన రాహాన్యు/ హం.

౪ క్రమ్మువి మెచ్చెదన్‌ (బభువదమ్ముగ బేని 1వభుత్వమేమి యం

దమ్మగు నట్లు కొదని కృతజ్ఞత చెప్పెద దాననేమి లా

70 రామాయణ కల్చ్పవృక్షము'పై టా! భమ్మగు సేవకై యెసగు భావము జీవ కడింది యౌచుజి తృమ్మును విద్యయన్‌ దెలివి తానవి యాతని సృష్టి యౌటడే” అనీ లి (పంచవటి. ప, క7) పంచపటిలో అడుగు పెట్టగనే పీశారాములకు అనుకూలంగా పుంటే పర్ణ శాలను లక్ష్మణుడు, తన 'సేవాభావాన్నంశటిని ముద్దగా చేసి సమర్చించుకున్నట్లు నిర్మించి యిచ్చాడు. అట్టి తన తమ్ముణ్ణి రాముడు స్వయంగా మెచ్చుకున్న సన్ని వేళమిది, శేపలం మెచ్చుకోవటం వల్ల శమ్మువి బుణం తీరదని భాపించుకున్న రామమూ ర్తి శమ్మణి కౌగిట్లోకి తీసుకొని ళనలో సంలీన పరుచుకున్నట్లు అమ శాన్‌ హో ంగి శారి భూతిని పొందాడు. (పంచవటి. ప. 88) స్వామి అనుభవం లక్ష్మణునికి అద్వ్వైకా పందాన్ని కలిగించింది. రాముడు సీాా వియోగాన్ని అనుభవిస్తు న్న సమయంలోఅయసమ పంపా సరోవర సౌందర్యం ఆటుపైైపు నుండి కొంత మళ్ళించ గలిగింది. ఆ అదును కనీసెట్‌, ప! అన్న ళ్‌ కన్నులం గోమల లావరేల గనుగొంచుమ లక్మణుడల్ల ల శ్స్‌ప ర్యా మృదు యత్నగోపముగ నన్న( (బసస్నునిగా బొసర్బుచున్‌”

• పంచదారకు మేన బాపగారైన యా సీ చోసిలుల దొన్నియల నిచ్చి మంచుగడ్డలు వోని మత్స్యాళి బల్లెప్ప టల్గుల బడసి కాల్చుల నొనంగి నేయి యోడ్చిన యట్లు నెగడు పంపా విహం గమ సాధు పకృహాంసము లొసంగి శలి నగ్న కొర్యావసుముల మంత శీ యాయుకి ఠరానముకోడె భత4ించి అవాటీ నూ సీత వలె నన్న జట సరి చేసి యత్న రీయముమ సర్చి ధమవు చేరిచి బుజాన ల.

అధ్యాత్మ రానూయణ (ప్రభావము [71 పొడుచు కమ్నుల6 గను నన్న మొగము మంద హాసమున జూచెడిని సుమిత్రా సుతుండు (శబరి, ప 816, 817) లక్మణుని "సేవకు అద్దంపట్టిన అపురూపమైన సన్నివేశం ఇది. అన్నకు పీఠలేని లోటు తీశ్చి కౌసీపైనా అఆయనమ సీశా విరహబాధ మండి మళ్ళింప గలి? న లక్ష్మణుని 'సీవ పఠితల చిత్తాన్ని పరమార్డ్ర పరుస్తుంది. ఈన సేనలో శేరకొన్న అన్న ముఖాన్ని అయన కిమ్నుల్లోని మెరుప్పను తిలకించి పులకించి మధురాను భూతిరో మందవోసం చేషిన లక్యణుడు అచ్చమైన దాసుడు, కస్తల ధ్యాతీమునకు సిక చ్చళమిద్ది సీకు బట్టిన యట్లు పండినది హిమము సకల జగదీకునకు సిత చామరంబు సీపు పీచెరు నట్లు పూనినది హిమము” (పంచవటి. ప, 66) అస్తిక్రచ్చ్యళము. రాజ లాంఛనము, “పిళచామరి మీశ్వర లాంఛనము. రాముడు సకల ధాలలీశుడు, సక౦ జగదీశుడూనట. ఇది మసకు తెలియను. లక్ష్మ ణునకు సకలధాతీబడని తెలియన. కాని సకల జగదీశుగని ఎట్లు తెలియును? ఇ'.డా రామునకు రాజ్యము లేదు. కౌవున లక్ష్మణునికి తెలిసిన సీ ఢాష్రీశత్వము, పైకి తెలియక యంళరాంళరములలో తెలిసిన నా జగదీశత్వము రెండ మ లచ్మణుని భక్తికి ప్యంజకిముల్లై రాముని (ప్రస్తుత స్టితి తోడి ప్యత్యాసెముము దీపింప చేయుచు రావుని పరమేశ్వరునిగా నెంంగిన మనకు ధర్మ రక్షణార్థమపతరించి యడపుల బట్టిన రాముని యౌదా త్య్యమతి హిమభూధలోన్నత ధవళ శృంగమై రీపించి మన హృదయములను విదారిళము జేయును.” (వి. కా, (ప. భా. ప. 110) లద్మణుని లోని ఆర్రియంళయు విశ్వనాథ యీ వర్ణనలో ఉద్దీప్తపంచినాడు. ఈ విధంగా విశ్వనాథ కల్పవృక్షం లక్ష్మణుని దాస్యభక్తిని (భాతృ'సేవా ముఖంగా అభిన్యక్తృపవచింది,

[112 రామాయణ కల్పనృక్షను పై 2. భరతుడు రామాయణ రల్బవృక్షంలో భరతుడు లక్ష్మణుని వళ రామనికి నిళ్య సమిప పరి, కాడు. అట్లా అయ్య అవకాశం కూడా ఆయనకు లధింపలేదు అంతమాలవి అవత భి కాయన (కుంగపోలేదు, రాముడు తొడిగి విడిచిన పాదుకల్లోనే రాముజ్జీ చింతన చేసూ అ పాదుకిలవే సేవిస్తూ రాహమాగమనాన్ని తీపమైన వ్య్యగతళో వతీక్షించాడు ఒంరళంగా అలోచిస్తే థిగివింతునికి నిత్యం నముఎఫంగా వండటం న్నా అయన కోనం ఆరాట పగటంలోనే అధికమెన లనందం పన్నట్ల చిపిస్తుంది. భరతుడట్టి గూ ళం అనో చి ఆమభవాగ్ని కొంక్షించిన పంమ భాగవతుడు. ఆధ్యాశ్మ భరతుడు పరమ బానగతి శేఖరుడు అన్న మైన రానుజ్జీి లగ పంతుడుగా భావించు నట్టివారు. రానని ముందు మిగిలిన వన్నీ ఆలనికి తృణ 'ప్రాయములే. రాముని కోసం అన్వేషిస్తూ అడవులు ఇట్టి ఫోయిన భరతువికి రామానుుగహాన్ని పొందటమే. పరమావధి. రావపాద శిప్నాలమైన అశ (పాంశాన్ని దర్శించగనే ఆయనకు భక్తిపారపశ్యం క0/0ది. అ పారవశ్యంలో అయన హృదయం యేమరన న్నిగమెంది. బొగ్బారూపంలో అనందం కమ్నల కూ మండి కట్టలు (తెంచుకొని (పనహించింది. రామపావ చిహ్నిళ రజాగ్ని శిరస్పున ధరించి శన జన్మ ధన్యమైనట్లు భావించుకున్నాడు. (అధ్యా. అయో. న. ప. 10%, శ్లో టి అధ్యాత్మ భరతుని ఈ (పపర్తనిలో ఆయన భక్షి [కమ వికాసాన్ని పొందినటు కవిపిసు ౦ది. లగి అతి *రామస్తమా కృష్యు సుదీర్త బాహు ౯ జాతీ ఖు ర్ద్‌ర్భ్యాం పరివ్వజ్య విషించనే్యకజై ః జం రథాంకో పరిసన్న్య వేశయత్‌ పూ మ. నప వః సంపరషస్వజే విభుఃలి (అధ్యా అయో వ.స 158. ల్లో. గా రాముని కౌగిలి లధించటంకో భరతుని భక్తికి పరమార్ధం సిద్ధించింది. అ రరవాత ఆయన ఆ ఏవ్యామభవాన్ని యెదలో పదిలంగా భదపరచుకొవి రామపాదుకలను రాముడుగా భావించి 'సేవించుకున్నాడు. అధ్యాత్మ యిచ్చిన ఈ

అధ్యాత్మ రాహాయణ (పభాపము శర న్ఫూర్తిలో విశ్వనాథ, భరతుడు పొండిన రొమామభవాన్ని భప్తవి పాధనగా తీర్చి దిద్దకున్నాడు. జ క్రీ పద్మాడుడ యైన రాఘపుని నే సేఏంచెదన్‌ బోయి వాం చా పృగ్నింఎ3 నన్ను (శ్రీపతి శఈలంచన్‌ రాద యేనాటికిన్‌” (మునిశాప. పు. వైవి రామడలణ్ణీ స్వార్ధవరుడని గావి కోరి గలవాడని గావి తలంపలాదు. అందు కోపం ఏమైనా సరే చేయటానికి విద్ధంగా వున్నవాద. కల్పవృక్ష భరతుడు. ఆయవకు రామజణ్జే సేవింప వలెనన్న 568 ళప్ప మరో కోరిక లేదు. తవ వెప్వారు నరగా పలకరింపకపోయినా, వాళ్ళు ళల; మ రామరాజ్యాపహర్తగా భావిస్తుహ్నాశేమో ? యూన లాట్‌ వన్నదే అతిని బాధ కౌసల్యపద్ద, సుమిథ్రవద్ద తన విష్కళంశమెన రామథకీవి ౧ ఎ క! మా నొ (వటించుకున్నాదు.. ఏది ఏమైనా ఈవక్‌ నం అడవులకు వెళ్ళిన రాముల్డ్‌ తీసుకొని పిచ్చి పట్టావిషెట్తల్త్‌ డేవి లన 'వేవాలావాన్ని, గుండెలో గూడుకట్టుొవి యున్న ల కాన్‌ ట్రైప్ర చల భక్తిని, ఆ రామునికి, ఈ జగత్తుకు, ఎరుకపరచాలన్నడే ఆవి అరాబం. నాతో ఉన్‌ అళని హృదయంలో, క్‌ లాముగన్ననా రాపయి నేను దమ్ముడనటంచుము నూహయె లేదు” (పాదూ. పష. కళ అయన పళమళ్వరుడు తానాయన భక్తుడు. అయన 'దేషరు కామ జీవుడు అంతిదు. (పాడూ స 2) అందరూ ఈననెందికిలా ఆమమానిమ్తన్నారు. తప్‌ గురించి తెలయకవా ? రాజ్యకాంక్ష అంతటిదా? అది వివేకాన్ని అంశగా అంత మొందస్తుందా ? ఇది భరతుని అంతరంగ మథనం. ఈ మథవం ఆయవకు విశ్రాంతి లేకుండా జీపింది. 7.౦గమ దాటుతూ వున్నప్పుడు అయవ లావవలో ఒక షెరువు 'మెరీషింది. [జా కీవీవంలు త (చ్చీ పాదూ యగమైన మోవెదం గటా&ీంపవ్‌ గడే వాపావీ” (పారూ. వు. కళ

క్షీ?కీ రానవూాయణ కల్పవృత్షము_పై చు ఆజా రాసుడు పరమధత్మ పటువు కాపడం వల్ల ళన (పార్దనను మన్నింప లేక పోతే ఆయన పాదుకులను తలపై మోస్తూ జీవించటమే ఈగిని మార్గమని అతనికి తోచింది. అధ్యాళ్మలో సిలిష్టుని పవబోధం అలబ్దీ వై భన్యపంతుజ్ణ చస్తే. (అధ్యా. అమో.న పృ, 4, ల్లో 80.410) కల్పవృక్షంలో అతని అంతరంగ మధనమే ఆశణ్తీ చై తన్యపంతుణ్జ్‌ చేసింది అధ్యాత్మలో పలెనే కిల్పపృక్షంలోనూ అశమం ల్‌ షరంటింతాల్జ శ్రి ఎ న్‌ లోకి వచ్చిన భరతుణ్ణీ రాముడు (పేమరో రెండు చేతుల చాచి కౌగిట్లోకి తీసుకొని సీకూ నాకూ రర్యైర్యపేనయ్యా అన్నాడు (పాడూ స. 204) ఇంతవంకూ పడ్డ అరాటమంతా రాముని కౌగట్తో మాయమై భరతునికి ఒక దివ్యమైన అనుభూతి లా ఘూ క!

లభించింది.

*ప్రభూ నీవీ మణిశేఖర పాదూయాగం బధిరోహింపు మన రాముం డధి రోపాించె నవరోహిం; మన నవరోహించె. వవి హస్తంబులందుంపు మనిన నుంచె భరతుడు వానిని శిస్సునందిడుకొని స్వామీ నీవు పదునేనవ యేట మొదటి నెల 'మొదటి దినమున నయోధ్యలో దర్శనందీయకున్న నే నగ్న్యపవేశంబు జసచ నది యంతియ కదా యన ్రీరాముండంతియ యనె” (పాదూ. వ. 8.4)

రాముని కౌగిలి వల్ల పొందిన అనుభవంతో భరతుడు పాదుకిలము ళల పై ధరించి అయోధ్యప నుకలి ఆ పాదుకలలో పరంధామురైై న రాముణ్ణ్జీ నిళ్యందర్శిన్తూ రాహాగమనం కోసం (పతీక్షిస్తూ స జీవితాన్ని రామసేపకు కిర్ప్చూరంగా వెలి”ంచు కున్నాడు,

తె శబరి

ఏవం సస విధా భకి। సాధనం యస్యకిస్య వా

అానీ శీచూ వా ;పాస్య్యావి తిష్యగ్యోని గిళస్య వా లికి: సంజానుతే హేవలక్షణా కుభలక్షణే (అధ్యా అర దళ ప్ప, 1టి, ల్లో. 28) అధ్యాత్మ శబరీ ఈ తొమ్మిది విధములైన భక్తి లక్షణములను స్వాయత్తం క్‌నుకొని తతృలంగా (పేను లక్షణాన్ని వండించుకున్నటిది. రామరూవ సందర్శనం లబ

అమె భక్తికి పరమార్థం. అధ్యాత్మ (పపచించిన ఈ (పేను లక్షణ లక్షితమైన

అధ్యాత్మ రామాయణ (వకానను 1185 భకీ క, మధిసూదమడు. చెప్పిన మరుర భక్తికి భేదమున్నట్లు బేదు.. రెంటను తాత శ ఖాత ళ్‌ భగిపబాకొరకా చిత వృతిడు సాయీ భావము. రెంటికి భగవ్య(దమణమే ఫలం, అతి పోఖాలి గే. ఉపేములేని భక్తి సాయజ్య సుఖము వీయజాలది. ేమరహితురై న భక్తుడు భగివంలునకు దూరుచగుసు యేమతో గిండిన కట్లడు భగిపంతుని పాదము లను ముద్దిడుకొనును ఈమ యిటప్వళకు హృదయైక్యము భావించుకొనుమ (యేన భక్సికి సజాలీయము. + పేమమిళిత భక్తి చే. మధురాతినుధుంమైన పణ యముగా పరిణమించును అ భక్షుడు రాము (ప్రేయసిగా, (పియాడుగా విరహభాధ నమభవించును ఒకొ్కాక్కస్న ల. భగవంతుడు ౬€న కౌగిలిలో చేరనట్లు మానసికి సుఖము ననుభవించును అ క్షణమలో అతనికి సాయుజ్యసులము కిటగును. జీపమ్మకు డగును అటి [కుడు చపెడి చ్వేట, పలిశెడి పలకుట లోకమునకు అజో ల వాన్‌ (ల విపరీత గృర్యవ టగా వొచినిన్‌ భిగిసంతునటు హౌటతము మురిపంప బెయ్యులే యనిన. ఒక్కాక్య శిట్వని వ స్వుత్త్వవిఎము ఒట్టి భక్తి పేమలో కలిసి యుండు నగియు ఆది వణయముగా హారీ శభృంగారముగా. పర్యః ని-చునవి, రత్యాలింగిత మెన ఈ భకినే వై షవ సంప్రదాయమున మధలభక్తి యవి యందురు.” 8 మ్‌నా అవాలి కాటు అత దీనిని బటి ఆలోచించినప్పుడు భగపంతునిపట్ల సేనకో (పపర్తించి చ్‌ ళా అటో ఆయనరో తాదార్మ్యాగ్ని 'ఎనుకవించటం భక్తి యొక్క పరమార్థమని. తేట పడు ళ న ఖు తుంది. అయితే 4; (పేమ అన్నది వాల్చల్యంల వైనా సంచపచ్చు, దాస్యంలో నైనా వుంజవచ్చు, సఖ్యంలోనైై నా వుండపచ్చు స్యతిరేక దిశలో వ్టైరంగాను టసక్తం కావెద్చు, ళృంగారం గ్‌న్దైనా పవ్యవసించివిచ్చు అన్నింటిలోను కిక్సిరి కిగవ్యయీావంలో రమించటమే. పరమార్థం కల్పకం లోని శబరి ళన భకిని శృంగారంగా పర్యవసింప జేసుకొని రాముని కోసం (పలీ&ీంచి సట్టిది, అనీ ళు అధ్యాల్య శబలివి కృంగారంగా పర్యః సింప జేసుకున్న భకి, లకణమని స్పష్తంగా జాబ్‌ శర్పి చెప్పుట పదుఠదు. కొని ఆమె తన భక్తిలో (యేమ లకణార్న రంగ్రంచుకున్నదని ఇెప్పుటవల్ల అది సుగమిప్పడు చెప్పుచళ్ను మధిళళక్షీక్‌ భిన్నమైనది క దేమో ననిపిస్తుంది మధుకభకిికి స్పష్షమైన పరిధిని తెలుగులో భొగివలమే. సమకూర్చి అవాలి వానాకో చిఆజా "పెటింది. ఆంతకు ముందు భక్తిలో అ భేదం [పత్యేకంగా (పసక్ష్త్మమై యుండ న! అవాలి అలీ మా లేదని చెప్పవచ్చు. (యేవ లక్షణంలోనే ఈ భొనములన్నీ మిళిలమై పుండవచ్చు. యూ

$?6 రామాయణ కల్పస్ఫక్షము.వె తు న్‌ నిజముగా అట్లి కణము భక్తికి విసృతమెన పరిగినిన్నంది. అందుజేత (పేమ ళం అవాలి అనాటి మో అూనీ లక్షణ లక్షిలమైన బధ్యాత్మ శలరి దాన్యభక్తియే (అధ్యా ఆర. దశ. పు 147 “తవ దాసస్య దాసొనా౦........ ....సొళ్లా త్తవైవపహిొ కల్పవృక్ష శబరి యొక్క మధురభక్షీకి స్ఫూర్తి నిచ్చినట్టిదని చెప్పవచ్చు కల్పవ్ఫాక్షంలో శబరి రాముడు వస్తాడని చెట్టుచెద్దూ. తిరిగి తాము ముందుగా థేచి చూచి ఏడకున్న పండ్తను విడివిడిగా రామునికి కనిపించే విధంగా మిట్టి వశ్ళెంలో వంచి తలమీద పెట్టుకొని, “*త్రుట్టతుద దాక నెండిన చెట్లుకామ్మ లబ యి 'శేభరంబున యందు ఒప్పించి నట్ల” లగి (శబరి, ప. 884) ఎదురుచూస్తూ వుంది. అమె (పతి కదలికలో రాముని పట్ట అమెకన్న (యేమ స్యక్తమపుతూ వుంది, వచ్చిన రామడు అమెను చూచాడు ఆమె కళ్ళలో అయనకు ఈన (ప్రతిబింబమే కనిపించింది. అంళవరళన్న దారవిరహబాధ ఉపళ మించింది శబరి కిమ్నులలో ఆనంధబొష్పాలు నిలిచిపోయి అమె కన్నులు శేరు వ్‌ ప, నో ర వా కన్నవి. (శబరి. ప, 885) శబరీరాముల శః కలయిక వారి అత్ర్మైక్య్యాన్ని అలి వ్యక్ష్రపరచునట్టిది రాముడు శబరి సన్నికలో. సీళను మరుషకు తెచ్చుకున్నారు. కబరి సందర్శనం అయనకు పీఠరళో ళాను పొందినట్టి అక్మానందాన్ని అమభసైక వేద్యం భేసింది. భౌతికంగా అమె తనకు బెయ్యవలుచుకున్న మర్యాదలన్నీ అయనే చేసుకున్నాడు. శబరి రామరూపరమణంలో సర్వాన్ని మరిచిపోయింది. సర్వత్రా ఆమెట రాసుడే కనికిస్తున్నాడు. (శబరి ప, 888, 887, 349) “నాదు (ప్రాణము లము నీకు మీదు కట్టి సాను నీవయి యిటు వచ్చినావు స్వామి (యొక్కు చెల్లించు స్వీకిరింప్పము ్‌ళూంగ నా మహాయల్ల కొనల ధూమడేహ ౫ (శరరి. వ. క49)

అధ్యాత్మ రానాయణ (నభావము 111 అమె స్వామిని (పియడుగా కోరుకొని 'పాజాలన్నీ ఆయన కోసం ముడుప్ప కట్టి చిరళా లంగా (వఠతీషిస్తూ పుంది. అమె అ తీవమైన (వశీక్షలో ఆఅయవెళ్ల ఆర్చి “ఎండి ఏక్షైంది” (శదిరి. ప. $3క్సి *స్పేహంబు చేత నార్ట్రంబు చేవి యిం దివ్వెగా వెలిగంచపవే యటంచు (శబరి. ప, $56)

(దళభువుము ఉొరేయపడింది. స్వామి_పసమ్నుడు శావడం కోనం శన ఆళ్ళ వాకిట భక్తిలో రంగవల్లి ని (పదర్శించుటకు తన శరన్సును ముగ్గు బుట్ట వలె వండించుకుంది. (శబరి. ప 8665) రాముణామె ఆరాధనా భావానికి బొంగపోయి అమె భక్తిశో నమర్ప్చించుకున్న పండ్ల ములను ఒక్కటొక్కటిగా ఆరగన్తూ అమె మౌని కరిచర్యకు, అన్ని పరిచర్యకు వర్షటుతుసేవళు, దీర్చ కొలపు శద్ధకు వతిగాగ శననే కోి వవ్మపలీకైల్ధి వేఠయై నయన వీవృత కామరసముల జొచ్చిన బానికి ఫలంగా, (దరి. ప. $328) పనన్నురైై అమిమ. అను[గహించాడు. స్వామి అమ్యగహాన్ని అసుభవిస్తున్న శబరి కిష్నుల్లో శిపబహ్మలు కవిపిస్తున్నారు, (శదిరి. వ. కి3కి) రొమదర్శనం వల్ల అమె పొందిన ఈ అమభూళి (తిగుణాతీళ మైనదని దీని భావం. ఇది కిల్బప్ఫృతీ శబరి మధురభక్తి మార్గంలో వండించుకున్న పరమార్థం.

“*వాసరులందరిలో హమమంతురు శక్షిమంతుడు. రాముని నామాన్ని సర్వ జీవాణపుల యందు పౌంగించుకున్న లక్షిపూర్లకుంభం." అ తామనోను నానచమే పంచభోతిముల యందు వాొర్ధపించి విశ్వరూపాన్ని (పవటింప చేపింది, కబ్దన్ని అగశ్రంయంచి ఆర్దాన్ని తెలుసుకోదాలి. (కృతిని అశయించి పంషాత్మను తెలిసి కోవాలి. సీతను చూచి రాముని తెలిసికోవాలి. శచ్దిబహ్మాన్నీ నాద విందువు చేర టోతోంది. శర్చిను నందు సాదరూోపంగా భావిస్తున్న రామనామాన్ని చూచి సీతయ రాముడు రాముడే పీఠ అన్న అలేధ (ప్రతిపత్తిని సాధించుపన్న నాదయోగి పవనాత్మురు. మధుళొద్వ్వైత సిద్ధిని సీకారాముల యందు దర్శించిన ,దష్ట హను మంకతుడు.” (రా. పా. సు, ప, 214, 216

78 రామాయణ కల్పవృత్షము.పె ర. కూ అధ్యాళ్మలో హనుమంతుడు లంకలో పీతమ దర్శించినప్పుడు లాను పర నూత్యుదై న రాసునికి దూళసని చెప్పుకొని లామాంగుశీయకొన్ని సీతకు సమర్పించి మ్‌ ఆమె అఆనందంకో లాదాత్మ్యాన్ని భజించగలిగాడు. (ఆధ్యా. సుంతృ.పు 44, శ్లో. 19 తామ పొందిన అసుభూతిని విష్ణుభక్తి మార్గంగా రావణునకు ప్రబోధించి వానికి సీతద్వారా రాముణ్ణి దర్శించుకొనే పద్దతిని (పనచించాడు. పీఠావార్హసు అమె యిచ్చిన చూడామణ్‌ ద్వారా రామునికి అందించి రామాను(గహాన్ని ఆయన కౌగిలిలో అవ్వ్వైత సుఖంగా అనుభవించాడు. (అధ్యా. సుం. తృ.పు, 88, 68, 0 శ్లో. ౫ ల! ళ్‌ 80, 12, చ. వ. 92, 98. ల్లో 22:8. పం. స. 127, ల్లో. వశీ 65 * ఇది నిజానికి 'సోఒహం' అన్న తత్వమే పంషాత్మ. జీవాత్మల యొక్క సంయోగ స్థితిని భజింప చేసే లక్షణం. బహిర్షృష్టికి హనుమంతుడు “హంసః _ జీవుడు, రామదూత. అంతర్భ్భృపికి 'సోఒహం' -- జీవమ్మక్సుడు. రామపరిస్వంగం లోవి దలబ ఆటీ హమమంతుడు అప్వ్వైత పిద్ధికి పతీక%,. (రా. పొ. సు. పు, 225 అధ్యాత్మ హసుమలోని ఈ అదై్యైశానుళవాన్ని (దేరణగా పొంది విశ్వనాథ కల్పవృక్షంలోవి హమమంతుని మధురా ద్వైత మార్గాన్ని (పస్తరించి చూపాడు. న! గ. అతి కల్పనృతంలో హనుమ “సీత నెబుంగకుండ రఘు'శేఖరు డర్ధము కొడు వ ల! అధ జా పూర్తిగా” (పరర్శాత ప. క8) అన్న సత్యాన్ని అవిష్కురింప జేసి శర్దాన్ని ఆ్మశయించి అర్లాన్ని తెలుసుకున్నట్లు సీత న్నాశయించి రామజణ్జ్‌ అర్ధం చేసుకొని ఖ మల్లు (6 ణ థి అనుళవించే మార్గాన్ని (పస్తరించి చూపించాడు. ఆయన సీతాన్వేషణ మంతా గ ఇటీ మధురావ్వైత మార్గాన్వేషణమే. ము లి హనమ మొదట “రామలక్మణులమ దర్శించినప్పుడు రాముని కన్నులలో గగ నై వ హ్‌ పరమేశ్వరత్వాన్ని, లక్ష్మణుని కన్నులలో యోని రాజ లషడాన్ని గుర్వించి తెలుసు కున్నాడు. (నూ. :ఏ5. 41) అది అతని మొదటి అనుభవం. అ అనుభవాన్నే ఆయన సమ్మగమమకన్నాడు. లం:లో పీశమ చూచిన తర్వాత అయస అ అలి పాయంలో మాడ్చు వచ్చింది. “జేళము సందు బూర్వమున శ్రీరఘురామునెటింనినట్లు గా వ్‌ ల నే తలపోసినాడ ని; డీళశమం గాంచిన యంళఈ సర్వమ

ఆధ్యాత్మ రామాయణ (వలావను [179 జ్లాతము గాగ మండె నమసంగతి నా కెడగంగ వయ్యెడున్‌ పీత నెటుంగకుండ రఘుశేఖరు డర్థనుకాడు పూర్తిగ” (వరర్శాశ, వ, కిక) అర్ర యిద్దరి నయ్య్యో విడ దీయగ యత్నించునట్టి తెలవి తెలివి యా కొయమ్మును జీవమురో బాయగ జేసికొను వ్యర్థ భోవన కాకన్‌” (పరర్వాత. వ 8%) అని రావణుని (పయశ్నంలోని అవివేకాన్ని ఎత్తి చూపిస్తూ సీకారాసుల ఆదై్యైత తత్త్వాన్ని మనస్సులో ఆకశింస్ప చేసుకున్నాడు. ఇది అయన అన్వేషణలో పరిణకదళగా చెప్పుకిపిచ్చు. తామ రామదూకనని పీతను నమ్మించటం కోసం లాషచర్శనంలో కా ననుభవించిన ఆనందాన్ని, “అన్నిటికం'పె 2(₹'మయినట్టిది స్వామి మొగంబు చూచుచు న్నన్నయనంబు వేటునలనన్‌ మలయించు కొనంగ లేమయా చెమ్నునె నే రమించెడమ చిత్తములో6 దిరుగుళ్ళు పొందు చా యున్నది యున్కి గా. దిలియకుండగ వెవ్వరా చెప్తునంతకున్‌” (ఉవః ప, 14) ఆమె కీ వఏధంగా విపరించుకున్నాడు ఆలర్ని హనుమను రామదూతగా మన్నించింది. అయినప్పటికి మరికొంత నండేహం ఆమెను పీడిస్తూనే వుంది. ఆ సందేహనివృత్తి కోపం అమె హమమకు మరోళపళ్న వేసింది. హనుమాః స్రీ సరుషులలో స్త్రీ యందు పురుషుడు స్వామ్యత్వాన్నీ, స్వాళ్మత్వాన్ని కలిగి పుంటాడు. కామ అమె యందు రమింపకుండగనే అమెకు కాను స్వామీ నన్న అహంకొరంఠో జీవిస్తూ పుందే లక్షణం స్వామ్యత్వంలో వుంటుంది. కాను ఆమె యందు రమీస్తూ అమెమ తవ అత్మలోని భాగంగా భావించి జీవించే లక్షణం ప్వాత్మత్వంలో పుంటుంది. ఈ రెండింటిలో స్వామీకి నా మీద ఏ భావం అధికంగా వుందో? చెప్పగలవా? అని అడిగింది, (ఉషః, న. 285, 288) అమె పశ్నక

159 లొామాయణ కల్పపృతముషై య్‌ నమాధానంగా పోమమ తొము డమభవించిన పీశావిరవోన్ని తామ తెలుసుకున్నది శెబసుకున్నటుగా వీవరిశలి స్వోమీడి స్వాత్మశ్వమేవవి తెలళ చేసి చెప్పాడు ఊం గ్ర ణా (ఉవషః ప. 287.24), అప్పుడామె హమమమ, రాముట్జ్‌ శనవలినే అనుభవించిన అత్మ బింధువుగా భావించింది సీకారాముల అర్వ్వైతి స్థితిని తాను తెలుసుకొవి రావణవికి తెలిపేట్టు చేప, ఆగత్తుకు తెలియ చెప్పటమే హమమ పీశాన్వేషణకు పరమార్థమని చెప్పవచ్చు. రామ పట్టావిషేకం తరువాత సీఠారాములన అవ్వ్వైళమూర్వులుగా దర్శించిన హనమ ళన (పస్టానంలో ఆంతిమ ప్రితివి చేరుకున్నట్లు భావించవచ్చు. న! న! ల్‌ ళా ముకుళిత హస్త పద్ముంచు కనూర్ప్చుండగా వనంజసీసూతి పాదాంతిచమున బంచాయళనముండి (పమ వంజపీసూతి ళనలోన సంలీనశమ భశింప (్రీవిష్టాడులెల్ల విళ్చిన విలోచ నమనుల చబరిచిళక ధ్యాన సంతతి వపాంచి నలినహితునాటి ఏించిసననంది నందు ట్రాకుస్వామి పట్టాలిషిబ్తచమ్యె” (ఉపపంహరణ ప. 401) సీతారాముల అర్మ్వైళ తత్త్వ సౌందర్యాన్ని నమ్యగంగా ఠనలోచే దర్శిస్తూ అనందిస్తున్న ఆంజనేయస్వామి అభ్యాత్మలో వలె జీవమ్మక్తుడు, ఆవ్వ్వైతసిద్ధుడు. క్‌ గుహుడు అధ్యాళ్మలో గుహాడి రెండసాట్లు లోచోలింగన భాగ్యాన్ని అమభవిందాడు, మొదటిసారి రాముడు అడవిలో అడుగు పెట్టగావే గుహుడాయన పాదాలకు సాష్టాంగ దళడ (పణామం జేసి ఈన (ప్రభు భక్తినీ (పకటించుకున్నాడు.. రామడళజ్ణీ యేసరో కోగిలించుకున్నాడు. (ఆధ్యా. అయో, పం. పుక9, $0, ల్లో. 68, 61) అకతు పొందిన ఈ మొదటి ఆనుభవం లళణ్ణి లౌభిక స్టితిలో ముండి మానసిక స్థితి

ఆధ్యాత్మ రాహాయణ వఠభావను 81 లోకి పయనింస చేపింది. లక్మణుడు చేసిన తిత్వ్వదోధ అలజ్ఞి చై తన్యవంతుణ్జీ చేసింది. (అద్యా ఆమో. పపష్ట పు 92-07, భో, 1.1% అ చైతన్యం కోనే, పీఠారామలక్మణులమ నావ ఎక్కించి గంగా వదిని దాటించి రామునికోపాటు తామ కూడా అడవుల ఐదీ రావటానికి అనువతించవ లసినదిగా రాషల్డ (పార్ధించుకున్నాడు లేనిచో పాణర్యాగం చేస్తానని (పరిటించుటున్నాడు. గుహుని _పేమపూంతమైన మాటలకి రాముడు క5గపోయి, పచునాలుగేళ్ళు గడచిన మరుసటి రోజీ తాను రాగలనని అంతదాకా ఓపికతో వుందఓమే ధర్మమని నచ్చచెప్పి, ఓిట్తడైన గుహుణ్ణీ రాముడు మరొకినారి గాఢంగా కౌగిలించుకున్నాడు (ఎ౨ధ్యా, ఆమో. వెష్ట ప 98, 99, ల్లో 22184) రామని అ కౌగలలో గుహుడు ఆత్మానందాన్ని అనుభవించాడు. అ అమభూతి విశేషం చేశనే రాముడు వచ్చేదాకా కన్నుల్లో వత్తులు వేసుకొని కొచు కొని కూద్చున్నాడి. £ల్బవృిక్షంలోని గిహుడు కూడా ఈ అనుభూతినే రామా లింగనంలో పొంద? లిగాదు

కిల్పప్ఫృక్షంలో ఫనవాసియై వచ్చిన రామునికి లక్షృలుడు చేస్తున్న 'సేవమ చూబి ముట్ట మొదటిసారిగా గుహుడు ఉ త్తే జితుడయ్యాడు.

“నీ వార్కిండవు సెన్నితో బడి పివీ నిర్యాతుండ్రై నావు పీ

"పీవాభావన నాకు నచ్చినది నా చిత్తంబులో రాముడే

దేపుండౌ సవిపించు సీ కటులనే దీపించు సీ నా మనో

భాపందాక్కటి గాగ నున్నది దయాపారమ్య సందాయకా”

“నా యెడుగిని సందుల లే

వీ య4విని జానకీ సమెరుని రామన్‌

డేయి గెకుల నేం గాతును

పీ యలసట దీపషృకొమము నిదాగరుద్రే”

(స్థాన పు 188)

లక్ష్మణుడు, రామణ్డ్‌ "సేవిస్తున్న తీరుమ చూచిన గుహునికి రాముడు దేవుడనే అనిపించింది. లోకం అఆదర్శప్యక్తిని ఆరాధ్యశ క్తి గా భావించటం సహణం రాపఎడు దేవుడు కొసటానికి ఈ (పజా్యపవృత్తిడు పణవమార్గం వేసింది... (సా,

182 రామాయణ కల్పవృతముపె య్‌ సా. పీఠిక ) గుహుడు రాముణ్ణి దేవుడుగా చూడటంలో ఇదే (ప్రవృత్తి వుంది. గుహునిలో కలిగిన ఈ భావనకు లడ్మణుడే అచార్యుడని తలంప వచ్చు అచార్యుడు లత్మణుడైనా గుహునికి లక్మణుని వలె రామునికో నిత్యసమీపవర్తనం లభింప లేదు. ఆయన భరతుని వలె రామభావన శేస్తూ రాముని కొసం (పలీకీస్తూ జీవింప వలసి వచ్చింది. రాముని కోసం శేవున నొవను విద్ధపరచి, జ రాము గని సా(శ్రువిలోచమడౌచు రుద్ద కం తాం రుడొచు నోపభువ । యంచు ననంతర వాగ్యమాడ లే శెంఠయు నావవై) కిరమెత్తుచుంజూపిన రాఘవల్‌ దయా వంతులు శ్రీధమఃరవచ బాణములంగొని యెక్క టోవగాన్‌” (స్థాన. పృ, 180) గుహుడు 8న్నీళ్ళతో రామట్జి చూస్తూనే వున్నాడు. రామునితో కాదొక్మ్యాన్ని అనుభవిస్తున్న ఆతనికి నోటమాటలేదు, రాదు. అతని ఆ చూపులోనే భక్తి ఆంతా ముద్దగా కనిపిస్తుంది. రానుడు వచ్చేదాకా అయన అఆ పతీక్ష అలా సాగుతూనే వుంటుంది. తె స ఖ్యు అ జీసలోకాన్ని శోకం నుండి విముక్తం జేయడం కోసం మానపుడై. అవత రించిన భగివంతుడు లేని ళోకొన్ని కొనితెచ్చుకొవి అమభవిస్తూ, తత్తుల్యమెన వాట అక మ్‌ శోకొన్ని అమళభవిస్తు న్న మరొకరితో చెలిమి చేపి తనవల్ల వారివి, వారినల్ల తనమ ఉద్ద్ధరింప చేసుకొని భోకపిముక్రి కి పరస్పర సహకొరం, సఖ్యం ఎంత అవసరం మో తెలియ జెస్పటమే నఖ్యంలోని పరమారంగా భావింపవచ్చు. ' సఖ్యం వల్లనే సొన్నిపొత్యం ఏర్పడుతుంది. అదే స్వాత్యత్వానికి బాట వేస్తుంది. రామాయణ కల్పవృక్షంలో సులగీవుడు రామునిళో చెలిమి చేప, అ చెలిమి వల్ల కలిగిన సాన్నిహిత్యం ళోనే భగవంతురై న రానునిళో స్వాత్మత్వాన్ని అమళభళవింపగలి గాడు.

అధ్యాత్మ రామాయణ ప్రభావము [08 వినీషణుడు కూడా పెకి చూచినప్పుడు సక్యాసక్తితోనే రాముణ్ణి చేరినట్టు కనిపిన్తుంది. ఆయనకు రాముడు భగపంతుడన్న భావమే మొదటి మండీ మనస్సున నిండి వుంది. అందుకే ఆయనది ఎంత నఖ్యమో ! అంత అత్మనివేవనం. బి క. సుగీవుడు అరధ్యాత్మలో స్నుగివుడు రాముణ్ణి మొట్ట మొదటి సారిగా దర్శించి నప్పుడు తుల్యావస్థలో వున్నట్టి శక్రినంతురైన మితుడుగా మాము భావించినాగని అను కోవలసి వస్తుంది. ఆయన ఈ బానన దుందులి 8శేబరాన్ని రాముడు కొన గోటికో దశయోజన వర్యంతం వివీరివేయటం వల్లనూ, సప్త తాశములము ఒక్క మారుగా ఆయన ఛేదించటం పల్లనూ (ఆధ్యా. కి. ప. ప్ప. 88, శి4ీ, ల్లో 65 80) (మంగా వికసించటం మొవలు పెట్టింది. ఆది అయన సాధనలో రెండవ దశగా సీరొొాన వచ్చు. వాలి మరణాసంశరం రాముడు చేసిన తత్త్వబోధ అటు కారకూ ఇటు స్యుగీపువికి ఛోశరహిత స్టితివి స్ట్టంప చేసింది. (బర్యా. కి.తృ పు. కికి.?% శ్లో. 18.8) అప్పటి ష్యుగీపుడు ఆత్మాన్వేవణలో చిపరి మెట్టాన ఉన్నాడని చెన్న వచ్చు భక్తిరో కపి రాజ్య సర్వస్వాన్ని రామునికి వమర్చించుకొని లక్ష్మణుని వలె ఆణి "సేవించటానికి (అధ్యా కి.తృ పు. ?8, శ్లో. 48) అమజ్ఞ వేడుకున్న హో ళా నే స్కుగీవువిలో ఖక్సిపరిపూర్హళమ సిద్ధింప చేసుకున్న పిద్ధుడు కనిపిస్తాడు.

• త్యమేవోహం న సందేహః *

(అధ్యా-కి. తృప. గ ల్లో. 4) అన్న రాముని హాటలు స్నుగీవుడు పొందిన స్వాత్మర్వాన్నీ అవిష్కరిస్తాయ. ఈ దృశ మైన అధ్యాత్మ స్నుగీవుని అనుభవం. విశ్వనాథ (పతిళళలో సముజ్ఞ్వలమై కల్చపృక్షంలో సమ్యగళమ సాధించుకుంది.

*వాగర భూత బుద్ది ఖె 0 స్టాగూసమ దీపితాంతరానందా స్యా” (నూపుర. ప. 181)

|84 రానవూయణ కల్పవృక్షము_పె యూ అని రామజ్జ్‌ పిలుస్తూ హనుమ తెచ్చి (వేల్చిన అన్న సొక్షగా రామాలింగన భాగ్యాన్ని పొంది, (నూస్సర వ 182) “ర మేని లోపల (బాణమెన్నాళ్ళు లెసలారుచుండు సీమై(తి యన్నాళ్ళు నాకు నిరపాయ నిరి (దమొప్బ ము న న! సీమేని లోపల( (బాణమెన్నాళ్ళు లెసలారు చుండు సీమై.తి యన్నాళ్ళ నాకు నిరపాయ నిర్ణ. దమొస్బగో (నూపుర. ప. 130) పతికి లాడుకున్న స్నుగీవ రాముల మొదట మంచి మ్యూతులు- ఒకరి కోసం మరొకరు ప్రాణాలనైనా క్యణించడానికి వెనుదీయని వాళ్ళు, అప్పటికి తుల్యమైన అవస్తలోపున్నవాళ్ళు అంతే. అప్పటికి రామునిలోని మహాసృరుష లక్షణమే తప్ప పరమళ్వరత్వం స్యూగీవుగికి అనుభవైక పద్యం కాలేదు. - ఆది-స్కుగీవుడు రాముణ్ణి ఒక మంచి మ్మితుడ.గా భావించిన మొదటిదశ. అ దళ [మంగా వివసించిన తీరు కల్చవృక్షంలో గొప్పగా చిితింప బడింది, అధ్యాల్మలో వలనే రాముడు దుందుభి కశేబరాన్ని కాలికొన గోటితో పది యామడల దూరం విళజిమ్మటం చేతనూ ఒక్క బాణ(పయోగంతో సప్త తాళముల అటుల నన్నింట్‌ని డల్చి వైచి వాని నొక్కసారిగా ఛేదించబం వల్లనూ. (నూసర ప.2£1, 201, 292) రామడు సామాన్య మానవుడు కాడన్న విషయం సుగీవునికి మొదటి సారిగా బోధపడింది, “నప ప్రతీ పవి(శి మైసవగు శక్తి లోనం బదె స్వచ్చమౌ స్వాతి వాన చినుకు నిన్ను సబునిగ మన్నింతు నిన్ను బైప నుగిము యశియింతు నీవె నేనుగ రమింఠరు” (నూపర ప, $40 అప్పట్‌ నుండీ స్మగీవునికి రానునిలో స్నేహితుని కన్నా భగవంతు దెక్కు వగా కనిపించటం మొదలు పెట్టాడు. వాలి సంహారం తర్వాత కిష్కంధలో దుఃఖం కట్టలు తెంచుకుంది. తారా స్ముగీపులు మోహంలో మునిగి పోయారు. స్ముగీవునికి కాను అన్నను చంపించటం ఘోఏమైన తస్పిదంగా తోచింది

అధ్యాత్మ రాపాయణ (ప్రభావము 185 ఉన్దాప్రన్‌ రొజ్యుషి. పొడు పెద్ద (భవా నామి్మి+చూ రొమపూ ర్వొౌకస్టానము బుష్యమూకిగిరియందశక్లే చరింతున్‌ ధరి (శ్రీకన్యామణి వానరుల్‌ గలరు మైతీరమ్యు లున్నారు న ప్రోక్యప్రాధుటు వాలిచేళ వెదకింతున్‌ దిక్కుుంగమ్ములన్‌”

(గజసష్కి వ, $54) శోకంవల్ల కలిగిన క్షణిక ప్పైరాగ్యం మగీవుణ్ణి విచలితుణ్డి చేపింది. ఏ లౌజ్యునుఖంకోనం. రామునికో మైళ్ళతి చేశాడో, అన్న చురణించిన మరుక్షణం అ సుఖం మీద విర క్రి షెట్టింది. ఆని ఈ (సవ్య త్రీ ఆయన ఎదలోని మెత్తదనాన్ని సాంళంగా అవి-గ్యంగ్‌స్తుంది, ఆ నమయంళో రాముడు చేసిన (పటోధం నుగీపుజ్జీ విచేఃవంకుణ్ణి చేసి కర్తవ్యోమ్మబుణ్ణ చేసింది. (వియమపాలక ప. క్క కొత్తగా పచ్చిన రాజ్యం, థోగం సుగగీవణ్ణి తార్కాలికంగా (పమత్తుణ్ణీ చేసినవి జీపులంకా ఒశేనూదిరిగ పుందిరు కొందరు ళ€మ లక్ష్యాన్ని గుర్తెరిగి అటుపై: అచంచలమైన విశ్వాసంతో పయనిస్తారు. భిరళుగట్టివాడు.. గుహుడు అట్టివాడు. హసునుంతుడూ అలాంటి వాడే. కొండరికా దృష్టి మదడగున పడి పఫోరుంది స్కుగీవెడు అటుపంటి వాడు. అట్టి వారికి పానుమంతుని వంటి వాని మేల్కొలుపు కావాలి. లక్ష్మణుని పంటి వాని హెచ్చరిక కావాలి. (వి. కా. న లాస 20ట అక్షితినాథుందను గామ రాఘవుని దాసేరుండ నే భడణీ శత కన్పించిన దా! ధారుణినుళన్‌ శూరుండు రాముండు తె చ్చితి నన్నంతిటి దాక భోగము వినర్జింపంబదెన్‌ జానకీ పతి దుఃభింబది యెట్టిదో తెలియ దప్పా సీకు నాకుంబచన్‌” (నియమపాలన. వ. థి ఇక ఆ నురుక్షణం మంచి ఉద్దీప్త వైళన్యంలో లత్మణువి కన్నా మిన్నగా రామువి హృదయగతి మైన-దుఃఖపు లోతును తెలిసి శానే రాముర్లై రామకార్యాన్ని విర్వపాంచి పీశారాములను ఏకం చేపిన గజమైన సఖుడు. నారి దాంపత్యంలో ని మధురీమను ఆకిశింప చేసుకున్న భప్తుడు స్నుగీవుడు. య ద్ధానంతరం అపురూపంగా

186 రామాయణ కల్బపృక్షము పై మూ లభించిన రామాలింగనానుభవం (ఉపసంహరణ, న, $8) అతని స్వాఠ్మత్వసిస్థికి 'పతీక. రై విభీషణుడు అధ్యాత్మ విభీషణుడు రామళత్త్వాన్ని అమూలా[గంగా అవగతం చేసుకున్న సుమ వివేకివలె కనిపిస్తాడు, (అధ్యా. యు. ద్వి. పు, ఏఓ? ల్లో. 20.80) అయవ. శిరకొలం మండి చింళన చేస్తున్న రొమమూ ర్రివి దర్శించినప్పుడు అనందో డ్వేగంళో ఆయన కంళం గడ్గదమైంది. అయన భి క్రిపారీనశ్యాన్ని పొందాడు. (ఆధ్యాయు.తృ పు. 41. ల్లో, 209) ఆయన పొందిన ఈ అనుభూతి స్తోత రూపంలో ఆయన మండి వెలువడింది (ఆధ్యా. యు.తృ.పు. 41, శ్లో. 21) రామదర్శనం పల్ల లస జీవితం ధస్యమైనట్లు భావించిన విఖీషణుడు రామతత్త్వాన్ని కావామూలాాగంగా తెలుసుకొని ముక్తుడగునట్లు అను[గహింప్పమని స్వామిని కోరుకున్నాడు. (ఆధ్యా.యు.ళ్ళ, ప 58. ల్లో 19841) కిల్పవృక్షంలోనూ విభీషణుడు రాముణ్ణీ పరమేశ్వరుడుగా తెలిపే ఆయన్ను శరణు పొందినట్లు చెప్ప బడింది తమ్న చేరవచ్చిన విభీషణుడు రాముని చూపులకు ఒక గుహుదుగా, ఒక భరతుడుగా, ఒకి ఆంజనేయుడుగా, ఒక శబరిగా, ఒఏ సీతగా, అంతా యకమై విీషణుడుగా విచ్చినట్లు లోచింది. వాళ్ళందరి చూపుల్లో అవ్యక్తంగా వున్న ఫర మేళ్యర (పేయోభానమంకా ఒక్క విధీ' ణుని చూవ్పల్లో మద్గకిట్టి రామునికి తన శ ళ్‌ దిట లోని పరమాత్మమ శోగస్తు:్నట్లనిపించింది బహుజన్మగతి మైన ప ప్రవ్యపపత్తిని యల్‌ క. ౬. అణి అలీ స్వరూపంగా నంతరింపజేస కొని _పథిసేసక్తై. పరుగులు పెడతూ పచ్చినట్టని పించింది. (సంధ్య ప. 206-208) రామునిలో మండి ఉగ్జీప్తమవుతున్న ఆర్త రక్షణపరాయణశ్వాన్ని, భక్తరతణ కళాసంరంభాన్ని పు మేళ్యం కేణంగా దర్శిస్తున్న విభీషణునికి అనిర్వచనీయమైన ఆనందావమభూతి లభించింది. (సంధ్యా. ప, 804 805) “వీరిద్దరి కలయికే చిలి మైనది పుమేళ్వరుని సన్నిధికి రాపడమన్నది ఈ భట్తనికి కొత్త కాదు. కాని -: చేరతమన్నని కొాంళ యెడబాటు అనంతరం జరిగంది. అక్కిడ హనుమద్రావిణుల పరప్పరాపలోకినములలో ఒకరి నొకరు గౌరవించుకున్నట్టు ఖాసించింది ఆం'పే ఒకరి కొకరు కొంళ దూరంలోనే వున్నారు. ఆ దూరాన్ని అలాగే నిలుపుకున్నాడ. ఇక్కడ ఛ్రీరామచంద విలీషణుల

అధ్యాత్మ రామాయణ (వకావము 8? నంబంధమే వేరు, వెనకటి (వవ్లోదుణ్ణీ యే నరసింహమూర్తి ఆదరించి అనుగ హించాడో ! ఆఅ నారసింహుడే నేడు రాముడై నాటి (పహ్లాదుదైన నేట్‌ విథీషబుణ్ణీ పరమ సుకుమూర భావమున మన్నిస్తు న్నాడు. వారి ౨8 కలయికను కన్నుల గాంచిన శిపులంచరు దివ్యమైన అమభూతిని పొందారు. వారొక్కం క్షణంపాటు అనిమిషలై పోయాడు. (ఇ 5ల్చ. వ్య, పు. 281, 232)

• విను శరణు పొందుచుంటిని ప్రభూ” (నంధ్య ప. 808) అన్న విఖీషణుని పలుకుల్లో బహుజన్మగతమైన భక్పుని ఆర్తి వినిపిస్తుంది.

ళా యూ వాలీ అట న!

• ప్లేకు కరణమిచ్చితిని ” (నంధ్య వ. 10) అన్న రామవి మాటలలో ఖిప్తని ఆర్తిని మన్నించి అమ(గపొంచిన పరమేళ్వ రల్వ్యవూ వుంది. మిటతుడుగా మన్నించిన పకి లక్షణమూ వుంది, అందుకే రల్పస్ఫృతు విలీషణుడు పై కెంత సెఖుడో 1 లోన అంతటి భక్తుడు. శ. వైరభక్తి

కల్పవృక్షం అధ్యాత్మ యిచ్చిన _సేరణకోనే రాక్షసులను (రొక్షస భాగ వతులుగా) వై రళప్తలుగా చిత్రించింది.

రావణ కుంభకద్రల పూర్తిగా అధ్యాత్మ అలోచనా విధానాన్నే అమసరించి

ళా చాతీ

రానమవితో రాదా ర్మ్యాన్ని అనుభవించారు

విరాధ కబంధులు, మారీచుడు వీళ్ళు మువ్వురూ అధ్యాశ్యలోనూ, కల్ప వృతంలోనూ వై రఠిక్తులే. అయితే వీళ్ళ (ప్రవర్తన వాల్మీకం కన్నా విన్నమైంది

యో ల! తాటి మ్‌

కాదు. వాళ్ళ అ పవర్తనలోనే వై రభక్తి _పజ్జ్వ్వలిస్తు న్నట్లు అధ్యాత్మ చెప్పింది. ఆధ్యాత్మ చెప్పినదాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని రామాయణ కల్పపృక్షం వై రలిక్తిలో వాళ్ళ పొందిన అమభూతిని ₹ల్చ రమణీయం శేనింది. పఠితలు వారి వై రఠక్తీతో తాదాత్యాన్ని పొంది వారిపట్ల సొమభూతిని పదర్శించేట్లు చేసింది.

188 రాహయణ కల్పవృక్షము పై శే విరాధుడు అథ్యాత్మలో. వరోరుడు రాముణ్ణి ఎదిరించి రాముని చేతిలో మరణించి దై వత్యాన్ని పొందాడు. అ దివ్య భావన కలిగిన మరుక్షణం మంచి రామదర్శవాన్ని మధురంగా అనుభవిస్తూ స్వామికి చేసుకున్న విన్నపంలో వాని అంతరంగంలో ఎంలో కొలం మండి గూడు కట్టుకొని వున్న లక్తి (వవాహంగా వెలికి వచ్చి పఠితంను ఆశ్చవ్యచకితులను చేస్తుంది. వాడు తా ననుళవించిన రాత్షసత్వ౦ శాలూకు చేదు బనుభివాన్ని మళ్ళీ తనకు సంప్రాప్పించకుండా ఉండేట్టు చేయటం కోసం రామపానపద్మడ్వయాన్ని తిన స్మృతిపథంసుండి తొలగిపోకుండా పుంగేట్టు చేయమవి, ఈన నోట రామనామం తప్ప మరొంటి రాకుండా ఉండేట్లు చేయమని, ళఈన చెవులు నిళ్యం రామకథామృతాన్నే పానం చేసేట్టు అమ్మగహించుమని, ళన చేకులు రామపొదార్బనకోనమే వినియోగపడేట్లు చూరుమని. తవ శిరస్సు రామ పాద్యవణామాన్నే చేస్తూ పెండేట్టు కినికరించుమని రాముణ్ణి కోరుకున్నాడు (అధ్యా అర. పంపు. $, ల్లో, 8, 85). వాని ఈ అభ్యర్థనలో (శ్రవణం. కీర్తనం, పొదొసేవనం, స్మరణం వంటి భక్తిలక్షణాలతో తన జీవితం రాపమిసీవకు అంకితం జేస్తుకోచాలన్న ఈపన పుంది. కల్పవృక్షంలో ఒక విశేషం పుంది. అధ్యాత్మ విరాధునివలి కిల్పఫ్ళాక్షు పరాధుడు దివ్యత్వం పొందిన తర్వాత మాత్రమే రానుఠక్తిని |పకటించిన వాడు కొడు, రాక్షసుద్దై ఉన్నప్పుడే ళను కేస్తున్న చేష్టల ద్వారా రాసుల్జీ రప్పించుకొని నొప్పించి ఆయననల్ల 'డేహత్యానాన్ని పొంది ముప్తడు కావటంకోపం ఆరాట పడినట్టివాడు. వాని అమ?) తప్పిన కొమం వాజ్జీ రాక్షసుణ్ణి చేపింది. పలేరుని శాపం వొడు తప్పును తెబసుకనేట్టు చేపిం. తిప్పు తెలిపినా శిత అప్పలేదు. పళ్ళాత్తాపంఠో, శిక్ష ఎప్పుడు ముగుస్తుందా అన్న అఆఠాటంతో ఒరిపైపు, శాపామ్యగహాన్ని (ప్రసాదించే (ప్రభువు రాళకోసం మరోవైపు వాని (పతీత్ష తీవ్రంగా సాగింది. వాడు ముందు పీతమ ఎత్తుకొని పోవటంరోనే వోని ఈ పథకిమంఠా ఇమిడివుంది. ఆట్టివానిని చూచి రాముడు.___

అధ్యాత్మ రామాయణ (సభావము 189 ౪ట్టర్రి ద్వైత్యుడ; యుల్వి పైనుండి వీవు నాల్లు కాలాలపాటు వన్య గజి సింహ ముఖ మృగాదన సుఖివగు జద్ధియున్న వదలురా సీత పదలి నీ వలను పొన్ము” (దశవర్ష వ, కళ్‌ అన్నట్టి మాటలు వానికి నవ్వు తెప్పించినపి. మీరు నన్ను చం'పెద మంటిరి గదా సీతను వదలినచో ఏటికి చంసెదరు అన్నాడు. (దశవర్ష, వ. 66) వాని ఈ మాట ఈ కథనంతయు వెలిగించునట్టిది. వాల్మీకి హృదయమును వ్యాఖ్యావించునట్టిది. వాని హృద్గతమైన జీవుని వేదన లోతులను ధ్వనింప జేయునట్టిది. (వి.శా.(ప. భా.సు 182) విరాధుడు సీకళకు ఎక్తుకొవి పోవుట వెనుక, వాని “నవ్వు” వెనుక రాముని చేతిలో తఈన మరణమును ఒక భాగ్యముగా భావ్‌ంచెడి వైరఖిక్సి దర్శనమిస్తుంది. ఉమ్లున్నే యెందరు రాశ్షసుల్‌ మడిసి రంలోజాక్ష సీ చేతిలో నెన్నన్‌ భావిని జత్తు రేమయిన గాసీ స్వామి నిన్హాగిలిం పన్నేనయితిని” (దళపర్ష, వ. 77) స్వామి బాణం పవితఠమైంది. కానేమో రాక్షసుడు ఆ బొణం తన శరీరాన్ని గాగిపరిచే ముందే తన దేహం పవి(తం కొవాలి. అదెలా సాధ్యం? స్వామి తనూ న్పర్శయే తన కొ భాగ్యాన్ని £లిగిస్తుందవని వాడు భావించాడు. అందుకోసమే కొవా లని రామజ్డీ కౌగిలించుకున్నాడు, (దళపర్ష, ప. 80) వాని రాక్షసత్వం అడుగున బాగి పున్న సుతిమెత్తని భక్తి భావం పరవళింవ చేస్తుంది. వారు రామలక్ష్మణులని తెలిసిన మరుక్షణం నుండి (దళవర్ష . ప. 81) వాడి పపర్తనలో మార్పు నచ్చింది, ఆ ళడదవాతీ వాని మాటలు చర్యలు అన్నీ కూడా రాముని చేతిలో దొవుకోనం సాగి నట్టివే, అడే వై రభక్రిలోని పరహార్ష్ర్రకా లక్షణం. 22 కణ0౦0దధుడు కదింధుడు కామ శప్తరైన నాటి నుండ్‌ చేపిన తప్పుకు పశ్చాత్తాపంతో కుంగిపోతూ శాపామ్ముగహాన్ని (ససాదించే రామస్వామి రాకకోనం, చేతి కందిన

101 రానూయణ కల్పపృక్షముపై దాగ్ని తింటూ, తింటున్న ,(పతిదానిలో రామలక్మణులు లేరని తెలుసుకుంటూ, రామలక్ష్మణులు కాని డేదీ సృష్టిలో ఉండటం అవపసరమని భావిస్తూ, తీవంగా పతీక్షిస్తూ పున్నాడు వావి ఆ (పశతీకలో ఎవడ తన చేతులు నరకడానికి వస్తారో? అన్న(ఓరని ఆరాటం వుంది. చేతి 50ఏన (పతి దావిలో (వళవు కోసం పరి తపించే అనంళి మైన అన్వేషణ వుంది. అ అన్వేషణ అంత త్వరగా ఫలించక పోపటం వల్ల వాడు £టిక రాయిగా, ప్రధా యంత్రంగా మారిపోయాడు. (శబరి. ప, 2, 278 అధ్యాత్మ విరాధువి లోనూ ఈ (పతీల్లభానమే వుంది. (అధ్యా అర న స 18. 120, ల్లో, 65, ?, 8, 98, 18, 17, 18) చివరకు రాములక్మణుల దర్శనం స్ఫర్శనం ఆ రాక్షసుడికి ఎంతో చల్లని అమభూతిని కలిగించినవి. (శబరి. వ. 2/8) వైతన్యవంతుదై న వాడు తన అనుభవాన్ని రామునికో చెప్పుకున్నాడు.

*స్టూలశిర స్త్రివిష్టపపతుల్‌ శపియించిన నాట మండి లోలో

పల రామనామ జపలోలుపృడైై వెలికేమొ రక్కపిన్‌

హాళిని లోన సిద్ధమతిన్హై భపిదీయ సమస్త దివ్య గా

థా లహరీ పయోమిళ దుదన్వదహో పృడుషుండ నై తినే”

(శదరి. ప. 204)

రాక్షసుల వై రభళక్షిలోని పరమరహస్యమంతా కిబంధని ఈ ఒక్క సూటలో వెలిగంవబడింది,

అధ్యాత్మలోనూ కల్చవృక్షంలోనూ మారీచుడు అంత్య కొలంలో తామ రామైక్యాన్ని అనుభవించిన తీరులో భేదంలేదు అయితే అధ్యాత్మలో వారు రామ భయంవల్ల మనస్సు నిలకడ లేక రహస్య స్థలానికి పోయి తన భయాన్ని పోగొట్టు కోవడం కోసం మనస్సుకు (పళాంతతను చేకూర్చు కోపడం కోపం ళపించటం యుదలు పెట్టాడు. అయినా రామడం'పే వాని మనస్సులో వాటుకున్న భయం పోలేదు. భయపడటం పల్ల ర్యాతులు వానికి న్మిదపట్టడం లేదు. నిద్రలేక పోపడం పల్ల కలలు పిస్తున్నాయి. ఆ కలలో వానికి రాముడే కనిపిస్తున్నాడు. (ఆర్యా. అత పస్థప్కు 8ఓ8కి, బ్లో 16.21) వాని తపస్సు వల్ల భయం తగ్గ

అధ్యాత్మ రామాయణ (వలావను 101 టానికి బదులు 'పెరిగింది. కల్పవృక్షంలో మారీచుడు అధ్యాత్మలో వలె కేవలం తన భయాన్ని పోగొట్టుకోవడం కోసం కాకుండా రాసు.జ్జీ (పనన్నుళ్జి చేను కోవటం కోసం (వ(వజించి లపన్విమైనాడు. (వి ళా. (ప. థా. ఇ. 150% అందు కోసం ళన పీంశై వాన్ని అఆఫకొని వైష్టవడై నాడు, (దూరీచ. ప, 14%) కల్ప వృక్షంలో వాని తపస్సుప పరమార్థం స్పష్టం చేయబడింది.

“పది సార్లు ళనదు నామము

"పెదవులు కదలింప ని"ై (ఫీఠింగొస స్వా

మి దయావార్నిధి వర్ణపు

మది నాతని గొల సులభ మార్గము పొంజెన్‌”

(మళీచ ఫ్‌. 140) రావిఎని వల్ల కలిగన భయంకో రామ నామాన్ని వాడెలాగూ మరువ లేకంగానే వున్నాడు తాను చేస్పన్న రామనామ జపం వల్ల దయా సన్నుదుదైన రాముడు కనికరిస్తాడని ఆయన దజళవిల్ల తన (పాణం నిలుస్తుందని వాని ఊహా. మారీచుని తపస్సున కొక పరమార్థమును సంతరింప చేసి కల్బవృక్షం ఈన (పత్యే 5ఠను నిలునకుంది అధ్యాత్మలో వలెనే 6ల్పవృిక్షంలో కూడా మారీచుని నిస్సాంమైన జీవిళను

నప సొర్ధకళను చేకూర్చపలనన్న ఈలంప్త తోనే రావణుడు వానిని అన సీతావ హరణ పథకములో భాగస్వామివి చేసుకొని రాముని కెదురు నడిపించినట్లు కని పిస్త్రంది. మారీచుడు దానిని అర్ధం చేసుకోలేక పోయినా రావణుని పభుత్వమునకు భయపడి రాముని మర నడుచుటకే సిద్ధపడ్డాడు. వాడు చేసిన ఈపస్సు వల్ల వానికి రాముని పరషుశ్వరత్వం టోధ పడినది కొని, ఆళనిపట్ల పూర్తిగా భక్షి కుదర లేదు. రావణుని (పోర్సాహం అళనికి రామునిలో ఈనటన్న పూర్వవైరమునే స్మృతికి తెచ్చి బలపడేబ్టు చేసింది అది మొదలుగా వానిలో పైరభిక్సి (మ వికా సాన్ని పొందడం మొదలు పెట్టింది. “మరణ కాలనున జీపుడు [_ప్రాణముల వన్నిటిని మూట గట్టికొమను. ఉత్కానణ ముఖముగా మన్న (పాణముల నంటి జీప్తుడ్యుత్కమించును. మలి యాత్మ సారకుని స్టితివేరు అతని క్యత్కమణము లేదు కొవున (పాణములమ హృదయన లోనిశే యరడావర్షించి లీనము. చేసు

102 రామాయణ కల్పవృక్షము పె ఈ కూ కొనను. హృగయాంళర్వర్ని యెన పరమేశ్వరునిలో తామ లీనమగుమ. చాలే మ్య రః పర్ణశాల ళన హృదయను వలం అ మజ్జి చెట్లు తన [పప్రాణముల వలె వానికి దర్శసమిచ్చినవి ” (వి, శా. వ. భాపు [31) రామ బొాణనునకు అసువులు విడున్తూ “లక్మ్మణాాగజా" (మారీచ. ప. 888) అని మారీచుడు అనటంలో ఒక విశే షాన్ని కల్చపష్ఫృక్షం (పతిపాఏంచింది ఈ మాటి దగ్గరున్న రామునికి రాక్షసుడు ఆద్తడై తనను పీటస్తున్నట్లు వినిపించింది దూరంగా పరకాలలో పున్న సీఠా చాలీసా అవత | స! లక్ష్మబులప మరళస్తున్న రాతసుని శబ్బంలోని శక్తి తగ్గి గజా? జారిపోయి “లక్మణా' అని మామే వినిపింంచింది అట్లా వినిపించ వలి ననియే వాడు భావించినాడు. అందువలన ఏక సమయంలో షూరీచుడు రామ లక్తిని పకటించు కొని పరాన్నీ, (పరు భక్తిని (పకటించుకొని ఇహాన్నీ సొధించుకున్నాడు.. వాడు రాముణ్ణి చిపరి సారిగా దర్శించి న. ఏడు పొందిన అనుభూతి ఆధ్యాత్మీకానముభూతియ- వాలి - తారలు రామాయణ కల్పవృక్షంలో వాలి; తారలది ఏచి(తమైన _పవృత్సి. ఇరుపురికి రాముడు పరముశ్వరుడే అయితే కావొచ్చు నన్న సంగేహం వృంది. ఇరువురి లోనూ. తారకు అవేశం కన్నా అలోచన ఎక్కువ కావటం చేత ళమకు ఎదు లవతున్న (పతి సంఘటనను, ఆమె విశ్లేషించుకొని చూడగలిగింది. అమెఅఆ విశ్లేషణలో వివేకోచయమై.. రాముడు తప్పక పరమేళ్వరుదే కావొచ్చునని స్ఫురించింది. అయితే అది ఎక్కువ కాలం నిలువ లేదు. భర్త మరణం అమె వివేకాన్ని శప్పివేసింది. అప్పుడామెకు కనిపించిన రానుడు పరమేశ్వరుడుగా కాపటండాతన భ్సిను గిష్యారణంగా చంపిన కిరాతకుడుగా కవిపించారు. ఆమెకు రాముని పట్ల మొదట ఏ భావమున్న చిపరకు భర మరణం వల అది వెరత ను! న! న! య్‌ గానే పరిణమించింది. వాలిది వీకపురుష లక్షణం, వాని ఆ లక్షణం వాని అలోచనను కప్పివేపి వొడ్డీ అవేశపూరితుణ్ణీ కేసించ. డేహాధిమానం నళించు నంతవరకు వానికి రామువి పరషేశ్వరత్వం బోధపడనే లేదు. అందుచేత వాలని, తారమ వె రభథకు లుగా మ్‌ న! చెప్పటమే ఉచిళమనిపిస్తు౦ది

అధ్యాత్మ రామాయణ (వళావము 198 శీ. వాలి

అధ్యాత్మ 'వాలి” రాముకు పరమేశ్వరుడన్న విషయాన్ని విని వున్నాడు. ఆయన దుష్షులైన రాత్షసులమ నంహరించి సర్వసృష్టికి శాంతి దాయకమైన కళ్యా ణాన్ని కలిగించటం కోసం భూమి మీద అవతరించివాడని కూడా తెలుసు. పర మాత్మకు స్వపరభేదం వుండదని, భక్త్కరక్షణమే అయనకు పరమలక్ష్యమని తెలుసు కాను విన్నది నిజమై రాముడు పరమేశ్వరుడే అయితే కానాతని పద పద్మాలకు (వణకతుడై భజించి (పనన్నల్డ్‌ చేసుకుంటాడు. (ఆధ్యా.క్‌ ద్విపు, 49, 60, ల్లో, బి8 ఈ విధంగా చిత్రితమైన వాలి అంతరంగాన్ని అమశీలించినప్పుడు కొన్ని అసక్తికరమైన విషయాలు వెలికివస్తవి మొదటిది రాముడు పరమేళ్వరుడన్న విషయం రాముడు పరమేళ్వరుదై నప్పుడు ఆయనళు స్వపళ భేదం వుండకూడదు. అర్హజన నంరక్షణమే అయన శక్షణ కర్వవ్యమై పుండాలి. ఇవి రామనిలో వున్న బ్రైతే రాముడు నిష్కారణంగా తనము చంపడు. తనను చంపాలని ఆయన భావిస్తే ఆయన పరమేశ్వరుడయ్యే అవకాశమే లేదు. అయన పరమేళ్వరుడు కొక తానొక మహావీరుడనమకొని, సుుగివుని పక్షంలో పుండి తనను ఎదిరిస్తే ఆయన ఈనను గెలిచే [పసశ్తే లేము వాలి అంతర్మధనం లోని ఆలోచనా విధానం ఈ విధంగా పున్నట్టు గమనించవచ్చు అయితే అతడు రాముని పరషశ్వరత్వాన్ని గూర్చి ఎంత తర్కి౦చుకొన్నాడో, తన గురించీ ళన లిప్పొస్పుల గురించీ అంత పట్టించుకొనలేదు. దావికి కారణం తాను మహావీరుడనన్న అహంకారమూ కావొచ్చు, ఈన గు3ంచి కా వాలోచింపలేని మూర్థవ్యమూ కావొచ్చు. ఏది ఏమైనా అతని జీస నహజమైన ఈ అహంకారమ అలనికి తన లోపలి పొరలో, సుప్తమై వున్న చైతన్యాన్ని బయల్బడివీయలేదు. రామబాణం అతని అహంకార పూరితమైన భౌతిక శరీరాన్ని కుస్ప కూల్చింది. (అధ్యా కి. ద్వి. పు, 62. ల్లో. 41) స్యుగీవ లక్మణులలో "సేవింప బడుతున్న రామస్వామి ఆళని కనేక పండేహాలమ కరి గిస్తున్నాడు. వాటిల్లో పరానంగా ఆఅళజ్డే వేదిస్తు న్నది నిష్యారణంగా కన నెందుకు రాముడు చంపినట్లులన్న విషయం. రాముడు పరమేశ్వరుడు కాకపో తే అజేయుదై న కాను ఎట్లు రామవాణ హతలుడై నాడు? ఈ విధమైన ఈన అంళర్మశినాన్నే రాముని ముందు వ్యక్తం చేసుకున్నాడు. రాముడని కోసం ఒక ధర్మోపన్యాసమే జేయ వలసి వచ్చింది, (అధ్యా. కి. ద్వి. పు. 58.58, ల్లో 48-69) కల్పవృక్షంలో

134 రామాయణ కల్చవృక్షనుమై రాముడు వాలికోసం అధ్యాత్మలోవలెనే సుదీర్హ మైన ధర్మోపన్యాసం శేళాడు. కామం యొక్క దుష్ప్రవృత్సిని, రాజధర్మాన్నిగూర్చి సవివరంగా బోధించాడు. (గజపుష్పి. ప. 181.18) రాముని బోధ వాలికి మోహ విచ్చిత్తిని కలిగించింది. (గజసృష్పి. ప 817) “ఆనంద వీథి విహార అవిలలోచై క ధామష్యం పూని వొశించెమ దార పోవద్ద పోరి కం చతివ నేనె వచ్చితి నయ్య ః మోహ నీహర సీరేజ ఐంధు నా నిండు కోరిక పండినది సీదు నారాచ ముక్తి” (గజపస్పి. వ. 201) ఆయన జీవిత మంతా (పాణ్యపదంగా భావించుకున్న వీరమార్గం పండింది. తన కంత చేపిన రామని దర్శనం అయనకు అవందాన్ని అమభపైక వేద్యం వేసింది. “బట్టి వావి జీవితం వ్యర్థమనలేము. వాలి (బతుకు కూడా సార్థకిమే, అర్థ వంకమైనచదే అయింది.” (ఇ. కల్ప, వృ, ప. 90) జీపుడు తానే మార్గానెన్ను కన్నా అ మార్గంలో చివరిదాకా సయనించినప్పుడు ఆనందాన్నే అమభవిస్తాడన్న ఆధ్యాత్మిక సత్యం విశ్వనాథ వారి వాలి నృష్టిలో తేటపడుతుంది. ర్‌ తార అధ్యాత్మ తార ఎంత పతినతాశీలయో అంత విజేక.. 5 ల్వవృక్షంలోనూ ఆమె వివేకం అజ్లే చిృితింపబడింది. అఆ వివేకమే లమెకు రామని పరమేశ్వ రత్వాన్ని తెలుసుకొనేట్టు చేసింది. (అధ్యా కి. ద్వి.పు. టి. ళో శ0) కల్చవృక్షంలో కూడ అమె అనుభవం ఈ విధంగానే పుంది. ళ్‌ పే దైవంబులు వచ్చి సాయపడగా నే విప్పుడర్జి ౦తు నా వా చ్లైవంబులు మూటకట్టికొవి యైనాడా మవాస్వామి పెళ "పేదం బౌరుషమ్మాశయించి చనగా నేవౌమ శ్రీరామవుం గోదండోగగుని ముందు విల్చుటకు వీకున్‌ సాధ్యమా చెప్పుమా” (గజసష్సి. వ. 78)

అధ్యాత్మ రామాయణ (వఠావము 1985 తన పాతివ్రత్యం నిలబడాలం'పీ వాలి రాముణ్ణి ఎదిరించటం ఇఅవాలోచిత మైన టర్య అని ఆమె అభ్నిపాయం. ఇంఠ తెలిసినా భర్త మరణం వల్లు కలిగిన శోకం ఆమెను విచలితమ చేసి మోహవపళమ చేపింది. రామామ(గహమే, అధ్యాత్మ లోనూ, (అధ్యా. కి. తృ. ప. కి?-74 ల్లో. 1835) కల్చవృక్షంలోనూ (గజపుష్పి. వ. $82802) అమెకు విజమైన అనందాన్ని అమభవంలోకి తెచ్చింది. *ఆయమ కోపము దుఃఖము నాయమ స్మోశ్చాన మఖవిల మంళతరిశమె టో యమొోూ= భ్రీయుతుని రామచం[దుని (యేయః కంఠన్వరంబు వినచున్నిలిచెన్‌ * (గజపష్బి. ప, 02)

ఈ విధంగా విశ్వనాథ, కల్చవృక్షంలోని పాషతలన్నింటా వవేశించి భక్తితో రాముణ్ణి రసొఠాముడుగా అసుభవించే విధానాన్ని జగత్తుకు చూపించారు. తద్వారా జగత్తుకు అధ్యాత్మిక మైన భాన్నత్యాన్ని శలిగించారు. ఆయన ఈ డర్శనానికి అధ్యాత్మ రామాయణమే కేంద్రంగా విలిచి ఆయన (ప్రతిభను నవనవోన్మేషం చేసింది. ఆ కారణంగా కల్పన్నక్ష పఠితకు శక్తులతో తాదాత్మ్యం సిద్ధించి, కల్ప వృక్షమే సచ్చిదానందమైవ రామన్వరూపంగా భాసిస్తుంది.

సూచికలు

1. గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ ._ 'కవిసేన పేనిసెస్లో. పు, 58. గ యస్తు పర్వాణీ భూతాని ఆత్మ నే వానుపశ్యతి సర్వ భూకేష చాత్మానం తకో న విజూగుస్సతే (ఈఃళావాస్యోపనిషత్తు) కి విశ్వనాథ సత్యనారాయణ ._ " కొవ్యానందము " పు. 88. (ప- మ్యదణ. 1872,

108 రామాయణ కల్పవృక్షను పై మ్‌ ఓ డా ధూళపొళ (శ్రీరామమూర్తి .- “జీవుని వేదన జయంతి. ఏపిల్‌. 1060. ర్‌, డా కోవెల సంపత్కుమారాచార్య -- అధునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శ సాం[పదాయిక రీతి. పు. 188 (ప. ముదణ. ఫిబ్రవరి. 1981. ఠి విశ్వనాథ సత్యనారాయణ __ విశ్వనాథ పసాహిత్యోపన్యాసములు స 80, (ప. ముదణ అక్టోబర్‌. [ఫై 4 7... * భగవాన్‌ పరమానంద స్వరూప। స్వయ మేనహి మనోగళ స్తదాకారో రసతా మేతి పుష్కలం” (భగవద్భక్షి రసాయనం. 1-10. ల్లో. పు. €) క్ర డా॥ జి.వి సుబహ్మణ్యం న *“రసోల్లాసము ” ప్ప. 215 (ప. ముదణ. పెసప్టెంబరో 1980 9. డా! ధూళిపాళ (శ్రీరామమూత్తి .. “శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతామ శీలనము”" ప. 58, 5208. (ప. మ్యుదణ : పరీధావి, ఫాల్గుణ. ఐల $0. పింగళి లక్ష్మీకొంతం నా “సాహిళ్య శిల్ప సమీక్ష పు, 164, 185 లృతీయ ముువణ. 1018, అనాలా య ఉనా

ఉపసంహారం

"రామాయణ కల్పనృక్షమపై అధ్యాత్మ రామాయణ (వభావి మన్న ఈ పి్ధాంఈ వ్యాసం అరు అధ్యాయాలుగా విళశంపబడి వ్రాయబడింది.

మొదటి. అధ్యాయంః- అధ్యాత్మ రామాయణంయెక్క స్వరూప స్వభావాలమ అమశీలించునట్టిది. అధ్యాత్మ _ రామాయణం న్వరూపంలో, ఆమరపింహండు చెప్పిన పురాణ వంచలక్షణొలల్లో పర్గము, (వతిసర్గము, వంశము వరిశామచరితమన్న వాన్లింటిని, వాగివతం చెప్పిన 'రక్షణమి, (బహ్మవైపర్తం చెప్పిన కర్మవాసన, మోక్షనిహపణ,-హరినామ సంకీరృభలమ గర్భీకరించుకున్న శృురాణమనవి, ఇగళ్తుకు తామభక్తి పెల్ల ముక్తి బలిస్తుళదవి *+పపచించటం, .దాని స్వభావిచుని సషాళుకంగా ఛిరూకింప ఎదింది.

రెండవ అధ్గ్యాయంః-. విశ్వనాథ రామాయఅ ఖల్చవృత వ్వరూప

ల జ్‌ జ్‌ శ మయ జ

స్వభావాలమ విపేచించువట్లిది, రామాయణ కల్పనృక్ష్తం న్వరూపంలో పూర్వ లాక్షణికులు చెప్పిన విధంగా ఇతిహాస లక్షణొన్ని “ఈశాన సంహిత” పేర్కొన్న విధంగా నర్గాచి మహాకావ్య లక్షణాలను తనలో యిముడ్భుళున్న కా వ్యేతిహాసమని ప్వభాసరీత్యా అది. లొమ దూప రమణానుళవైక భక్త్యానంద సంధాయకమని తేటపరచటం జరిగింది.

మూడవ అధ్యాయంః:- (ప్రభావము దాని స్వలభాసము అన్న అంశాన్ని పరిశేలించువట్టేది. ఛి అధ్యాయంలో (పాక్సన్పిమ దృక్చిఠాలన షమనస్వయ పరుస్తూ (పభాన స్వభావాన్ని అకృతి, అలోచన, అపుభవాలుగొ విళజించి వివేచించటం జరిగింది. “ఆకృతికి. కథమ, కల్పనలను, సర్ణినలషు, శైలిని పరీధిగా చేసుకోవటం జరిగింది. “అలోచనకు' ప్యాళల మనఃఫ్రపృత్తుల శల్చీకరణమే పరిధి. “అముభవానికి కొవ్యపరమార్థమైన రసొన్ని పరిధిగా నిర్ణయించుకోవటం జవిగింది, *“(పభావానసరణం' లో అకృతి కన్న అలోచన, అలోచనకన్నా ఆమభవం ఉత్త మో త్తమములని నిర్ణయించటం ఈ: అధ్యాయంలోని (పధానాంశం,

108 రాహాయణ కల్పవృక్షముపై శూ చాల్లివ అధ్యాయం:ః- ఆకృతి (వభావానుశీలనం. అధ్యాత్మ రామాయణం అకృతిలోని, కిథామార్చుల్లో రామాదుల విష్ణ్ట్వంశ సంభూతులని చెప్పటాన్ని అహల్యాసం[క0దమలు శప్పలైన విధాన్ని, కథాకల్పనల్లో మాయా సీత కల్పనాన్ని* రావణుడు సీళను స్పృళశింపకుండా అపహరించినట్లు చెప్పడాన్ని మా్యశమే రామాయణ కల్పవృక్షం స్వీకరించి వాటికి స్వీయమైన (ప్రతిభను జోగించి అనుసరించిందని తేటపరచడం జరిగంది అసుకరణ లక్షణాన్ని అధికంగా కలిగివున్న ఈ పభానం విశ్వనాథ కల్చన్ఫత్షం మీద నామ మాషతషేనని చెప్పటం ఈ అధ్యాయంలోని | పధానాంళం

ఐదవ అధ్యాయం ఒ “ఆలోచన (వభావానుశీలనం”, విశ్వనాథ కల్పవృక్షం, రాముడు,సీత, కౌసల్య, కైక్క రానణుడు. కుంభకద్దడు, పాతల మనః _పవృత్తులను శిల్చీకరించు విషయంలో అధ్యాత్మ రామాయణం చేసిన అలోచనలకు పరసళించి, వ్వీయ పతిభళతో అ పాత్రలకు నూతనక్వాన్ని కలిగించింది. అధ్యాత్మ రామాయణంయొక్క “ఆకృతీ” కన్నా ఆధ్యాశ్మరామాయణం చేపిన 'ఆలోచన” కల్పపృక్తాన్ని అధికంగా (పలభావిశం చసిందవి చెప్పడం ఈ అధ్యాయంలోని (పధానాంశం.

ఆరవ అధ్యాయం:.- అనుభూతి (పభావానుశీలనం. అధ్యాశ్మరామాయణం పాతల ముఖంగా సాధించుకున్న భక్తి రిసామభవాన్ని విశ్వనాథ సొంతంగా సొంతంకేసుకొవి ఆ సంస్కారానికి స్వీయ (ప్రతిభను జోడించి. రామాయణ కల్పవృ3న్ని రామరూప రమణానుభవైక నిక్స్యానంద సంధాయకంగా నిర్మింప జేసినట్లు తెల్లం చేవి చూపడం జరగింది. అధ్యాత్మవనల్ల పొందిన అనుభవమే విశ్వనాథను సంపూర్ణంగా (పభావిశుల్ణీ చేసిందని చెప్పడం ఈ అధ్యాయంలోని (పరానాంళం,

(వభావానుశీలనంలో సర్వ (శేస్టమైందిగా చూపబడిన “అనుభూతి వభావాన్ని, _ విశ్వనాథ, అధ్యాత్మ పరనంవల్ల పొందిన నంస్కారంతో అందిప్పచ్చుకొనిి అనుసరించినాడని చెప్పడం ఆయన కీర్తికి కళంకాన్ని అపాదించు నట్టిదికాదు. విశ్వనాథ మహాకవి అన్న నత్యాన్ని మరింత గొప్పగా అవిష్యారించునట్టిది. థి

ఉపయుక్త గ ౦థములుఎజాజ వ్యాసషులు-ావ్యాస సంపుటులు సంస్కృత [౧౦థములు | అధ్యాళ్మ రామాయణము ___ సరాణ సండరామమూ ర్తి (ఆంధ వ్యాఖ్యా సహితము) అధ్యాళ్మ (ప్రచారక సంఘము, అలనూరు, తూ. గోదాపరి జిల్లా | (ఫథమ భాగము. (పథమ మ్మ నణ, మన్మఠత వసంతము. ర్డి ద్వితీయ భాగము, (పధమ ము[దణ దుర్ముఖి సంక్రాంతి లి అమర పింహుడు __ అమర కోళము 1088_వావిళ్ళ శి అభినవ గుప్తుడు _ నాట్య శాస్త్రము, అభినవ భారతీ వ్యాఖ్య, సంపాదకుడు మానవల్సి రామకృష్ణకవి, ఓరియంటల్‌ ఇనిసీట్యూట్‌, బరోడో, 1861 ఛం ణి ళు 4 అనంద వర్ధసుడు ___ 'ధ్వన్యాలోకను", చాకంబా విద్యాభవన్‌._1985 శ్‌ శ ళావాస్యోపనివ త్తు

0 రామాయణ కల్పవృతృసుపై 68 చిన్మయానంద స్వామి __ “కఠోపనిషత్తు చిన్మయానంద కామెంటరీ సెంట్రల్‌ చిన్మయా మిపన్‌ (టస్ట్‌, తెలుగు విభాగము, వెదుళ్ళ బజారు, (పొద్దటూడు, తృతీయ ముుదణ 181 కి భవభూతి __ ఉత్తర రామ చరి, పి .వికాణీ వ్యాఖ్య మోలీలాల్‌ ఐనాల్సీ దాస్‌, ఢిల్లీ, వారణాపి, పాట్నా, నాల్లివ ము(దణ.._!062 0 భరఠ మహర్షి ఎ వాట్య కాస్తము, సంపాదకుడు, మానవల్లి రామకృష్ణకవి ఓరియంటల్‌ ఇనిస్టిట్యూట్‌ బరోడా, 1854 10 భాగవత మహా పురాణను ___ శ! మధయాదవ సవస్వతి ఎట భగవద్భక్తి రసాయనము కని. లుజిశేఖరుడు _.. కొమ్యమీమాంస, చౌకంబ..వారణాపి? 1864 18 వాల్మీకి .. రామాయణము, తాత్సర్యకర్త : (శ్రీమాన్‌ చలమచర్హ వేంకట శేషాదార్యులు. జయలక్ష్మి పబ్లి "కేషన్స్‌, హైదరాబాద్‌ 1 బాల, (పథమ ముుదణ...!1870 ల్లీ అయోధ్య, (పథను ముదణ పూర్వభాగం.! 80 ఉత్త రభాగం 188। శి అరణ్య, (పథమ ముటణ _ 1084 శీ కిష్కింధ శ్రీ చదలువాడ సుందరరామళాన్త్రుల అంధ "తాత్పర్య సహితము, చెన్నపురి వొవిళ్ళ రామస్వామిశాస్తులు ఢ్‌ నన్స్‌ వారిచే వకటితము 1864 క్‌ సుందర, జయలక్ష్మీ పబ్లి కేషత్స్‌ (ప్రచురణ, థర దారి భ్రీరానపమి శ రామాయబణ'షఒు, చౌకంబా విద్యాభవన్‌, వారణాపి _ 195? 14 వేదవ్యాసుడు __ భవవిన్లీత 15 శంకరభగనత్సాదులు ___ | వీవేకమూడామణి, వ్యాభ్యాత; మళయాళ స్వాములవారి అంకేబావీయగు శివచరణము. వ్యాస్శాశ్రమం, చిత్తూరు జిల్లా, తృతీయ ముుదణ _- 1988!

అధ్యాళ్మ రామాయణ (పభాపము ప! ఓ ఛవాసందలహరి, ్రీవిద్యా "సేవా నమితి, హైదరావాద్‌ తృతీయ ముద్రణ = డిసెంబర్‌ 18808 $ సాందర్యలహరి, చదలువాడ వ్యాఖ్య థీ అదణా బుక్‌ హౌస్‌, పథమ ముద్రణ - 1982 ఆంధ (_గంథములు | ఇంగ్లీషు... తెలుగు నిఘంటువు ___ తెలుగు అకొడమి (పచురణ 1878 శి గౌరమరావు జువ్వాడి _.. "నేనూ నా సాహిత్య రచనలు విశ్వనాథవారి “మహతి' వ్యాసంతో "విశ్వనాథ కవితా వైభవం" యువభారతి (వచుకణ హై(దాబాదు, (పఠథమ మ్యుదణ నవంబర్‌ 17, 1876 శి తిక్యంనామాళ్యుడు __ “ఆంధ మహాభారతము" సంళోధిత ముుదణము, అరవ సంవటము, కాంతి పర్వను, భారత (పభుత్వ, అంధ పళకుత్వ:లల ధన సహాయముతో ము[దితము, (పథమ ముద్రణ 18?2, తెలుగు డిపార్ట్‌ మెంట్‌. ॥ ఉస్మోనియా వ్‌శ స విద్యాలయము, హైదరాబాద్‌ 4 తిరువేంగళాచార్యుట వేదాల __ అంధ ధ్వన్యాలోకము' (పచురణ_1068 క్‌ పండరినాఠమవోకివి మోళ్టూరి __ (శ్రీమత్పండరినాథ రామాయణము, పరిష్టర్న, (పజణీళము._1810 నంపాదకుడు; మోత్కూరి హమమంతరాపు మడిదెండ (ప్రచురణలు, పెరంగల్లు జిల్లా | 875 8 టపనూవ నిడుమోలు __ సాకేత సార్వభౌమ భాషా కటీరం, వేంక'పీళ్వర కాలనీ, హైదరాబాదు._2$ (పథమ ముుదణ 10127 7 (పభాకరరావు ముదివేడు ___ '(బ్రాహ్మీమయమూర్తి' (విద్వాన్‌ తాటికొండ 'వేంకటకృష్ణయ్య]) విశ్వనాథ సాహితీ దర్శనం, విశ్వ భారతి (వచురణ (పథమ ముద్రణ జులై 1876 కి పాండురంగారావు ఇలపొపులూరి __ రామాయణ పరమార్థం, (వచురణ యువభారతి, హై దావాద్‌ (ప. మ్యదణ 20 మార్చి 1080

వల రాహాయణ కి ల్చవృత్షను పై త ర మ్‌ $ పోతనామాత్యుడు ___ శ్రీ మవాశ్షాగిపతము, రెండవవంపుటము, అంధ పడేళ్‌ సాహిత్య అకాడమి, "హైదరాబాద్‌. 1980 10 భూమయ్య అనుమాండ్ల = నాయవి సుబ్బారావు కృతులు పరిశీలన, (ప. ము్యదఐ: సపెపెంబద 1881, 'వేయివడగలు _ అధునిక ఇతిహాసము, కులపతి సమితి, రామన్న పేట, వరంగల్‌ జిల్లా డిశంబర్‌ 1084 | (్రవ్మానండ హెద్‌ యస్‌. __ తిలుగు సాహిత్య విమర్శ _ పాళ్ళాత్య పభావను, అక్షర (పసావ పచురణ, అవనంఠతిపరం. ప మునణ 1984 12 పందేస్వరకావు సడలి __. | సాహిత్య విమర్శ, (పథమ నముదణ జనవరి 1084 2 ఇది, కల్చపృక్షం, కల్పవృక్ష కావ్యానకీలనం ల్‌ో పను మటణ మార్చి 1085 48 రంగాచార్యుట చలమచర్ల ___ అం్యధ్యపరాపర్కుదయళోభూషణము (శ్రీ విశ్వనాథుఫ్‌ కృతికి ఆంధామవావము, తృడీయఃమ్మునణము! 087 14 రానుకోటి?ాస్త్రి వేళవరప్ప __ 1. తిక్కన కావ్యశిల్పము, పరీధావి సంకాంతి 1018 ల్లి పోలన్నగారి వైచితి విమర్శిని మండి సనప్మ(దింపదడినరి 10811082 $5 రామకారక పర ఇహ్మశాస్ట్రి సన్నిధానం ___ “అంధ సారస్వతమునందలి అజ్చ్వైత లత్త్య్వ కావ్యములు" (వఠళమ మొదణ, ఆగను 1882 18 లక్ష్మీకాంతం పింగళి ___ సాహిళ్య శిల్చ సమిక్ష, శృతీయ మ్ముదణ 1076 17 లింగమూర్తి గువుమూర్తి పుకురామ సంతుల __ సీతారామాంజనేయ సంవాదము, వ్యాఖ్యాత వజ ల నారాయణశాళస్తులు, (ప్రధమ ముదణ 1082 శక వానున్‌ శివరామ్‌ అసే __ సంస్యళృత హిందీక ష్‌, (ప్రచురణ 1078 18 ఫీ5ళ్యదరావు కొత్తపల్లి __“తెలుగు సాహిత్యముపై ఆంగ పభావముి వాల్‌ టైగర్‌ లా! లగి (పఠరమమ్మదణ 1480

అధ్యాత్మ రాహాయణ టకొాపము లగ 20 (ఉమారిళమంతికిమలణి పండా... తెలుగు సాహిత్యములో రామకథ (వళమ వచరణ 1072, ఆం(ధసారస్వతపరిషత్‌. ఇ "హైదరాబాద్‌ ః 21 భీనివాసాచాద్యుల దొమ్మకంటి __. ఎమెస్కో పాకెట్‌ తెలుగు, ఇంగీష్‌ న! (సంకలనం) డిక్షనరీ ఎడిషన్‌ 1088 22 శ్రీనాథుడు __.1 శృంగాంన్నై షధము, ఎమెస్కో నం్యపదాయ సొపహితి-క్‌ ఫఠతమము(దణ జులై 1870, 2. హంరవిలాపము, ఎమెసో యక్‌ జ్‌ సంప్రదాయ సాహితీ (పథమ (పచురణ 9071 £8 శ్రీ రామమూర్తి ధూళిపాళ __ *పోతన కృత '(శ్రీమద్భాగవతామశీ లనము పరీధావి ఫాల్గుణ బ ఈదియ 24 శేషేంద్రశర్మ గుంటారు __ 1 'నా దేశం నా జలు (ఆధునికఇతిహాసం) ఎమెస్కో సీరీస్‌, (పథను (పచురణ ఫి్విబపరి 1077, కవిసేన మేనిఫెస్టో? ఇండియన్‌ లాంగ్వేజస్‌ ఫోర్‌, (పథమ దముదణ 198,7, కి. షోడ రామాయణ రహస్యముట ఆంధప్రదేశ్‌ సొహిత్య అకాడమివారి సహాయముతో (ప్రకటితము. ష్షంగ్‌ భా్మాదపదము ఏక్‌ పత్యనారాయణ విశ్వనాథ __ బ్రీమ(ద్రామాయణ కల్పవృక్షము బాల, పంచమ ముదణ 18?0, అయోధ్య చతుర్ధ ముద్రణను, అరణ్య చతుర్ధ మ్ముదణను, కిష్కింధ తృతీయ మ్యదణము, సుందర చతుం మ్యుదణనుః లోద్ద గ్వితీయ ను(దణము, జనపరి 1070 న 0 'నా రానుడు' (పథమ ముదణము.. 8 “కల్పవృక్ష రహస్యములు (పథమ హణ ఫ్మ్‌బపరి 1078 శీ విశ్వనాథ సాహిర్యోపన్యాసదులు, ఆంధ్రసారస్వత పరిషత్తు, మహైధద్రాదాద్‌, హమ అక్టోబర్‌ 1084 జి సంపత్కుహారాచార్యులు కోవెల __ అధునిక తెలుగు సాహిర్య విమర్శ సాంప్రదాయిక రీతి పథమ ము(డణ రది, మాఘ పూర్ణిమ ఫిదదివరి _ 1981 27 సీశారామూచార్యులు బహుజనపల్లి __ శబ్ద రత్నాకరము తెలుగు నిఘంటువు (సంకలనకర్త) పచరణ 1060

2204 రామాయణ కల్చపృతము పై

గ సుబహ్మాణ్య కవి మునిపల్లె __ అధ్యాత్మరామాయణ కీర్తనలు (వకటినకర్త ; కురుకూరి సుబ్బారాపు ము[దణ 1020

క సుబ్బారావు వావిలికొలను ___ అంధ వాల్మీకి రామాయణం (మందరము) వాల్యూమ్‌ నెం. 2 నాల్గవ వచురణము 19028.

ఖగ ను[లహ్మాణ్యర జీవి. __. 1 (పఠమాంధమహాప్పిరాణము (వబంధ కథామూ లము, (పథమము(దణ జనవరి 1878 2, ఆం(ధసొహిత్య విమర్శ-_అంగ్ల (పభావం, యువభారతి పచురణ, (ప ము(దణము శ11.1088 $. రసోల్లాసము నవోదయ సాహితీ సంస్థ (ప్రచురణ "హైదరాబాదు, వం ము. సెప్టెం. 1080 4. “రామకథ సాయిసుధి సత్యసాయి "సీవాసమితి, హే(దాబాద్‌ ప. ము, ష్మవల్‌ 1088

శ! సురేం్యదకుమార్‌ ఎ. __ వసుచరిత్ర 17, &8 శరాస్ట్రాల షా (టబరంధమురిపై దాని (వభావము, 19,క, మార్చిలో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయనునక సమిర్చింపబడిన సిద్ధాంతవ్యాస (వాత్యపతి

శి2ి సూర్యనారాయణ శాన్హీ సన్నిధానం___ కొవ్యాలంకార సంగ్రహము

శి సూర్యనారాయణళర్మ వేదుల _ ఆంశరార్థ రామాయణం (వథకముదణ 181

వ్యాసములు వ్యాస సంపుటులు

1 కృష్ణకుమారి నాయని ... కల్చవృక్షసు కైకేయి 1967 భారతి మార్చి 84(0,23

2 గాండీవి __ విశ్వనాథవారి కథాకభనము, నవభారతి, "సెన్టెంబరు క08కి0

$ి గురుబహ్మళాన్ట్రి మద్దులపల్లి ఎ అధ్యాత్మరామాయణ కర్త సుబహ్మణ్య కివి ఆంధ్రపత్రిక, ఉగాది సంచిక, కోరన 289, 1026

శ గోపాలకృష్ణమాచార్యులు వేదాంతం __ విశ్వనాథవారి (ప్రయోగ దక్షత,

కొత్త సత్యనారాయణ చౌదరి వ్యాసమునకు సమాధానము, 1862 భారతి ఫిటవిరి 89 (ఏ 17

అధ్యాత్మ రామాయణ (ప్రభావము రక్‌

శ్‌ గోపాలకృష్ణళన్మ మల్లాది __ “శ్రీమత్‌ రామాయణ వై భవము” (గమాళలోచనాత్మక వ్యాప సరిపృటి) [పథమ ము[రణ జులై? [971 అనంతవరం

శ గౌాతమరాపు జువ్వాడి ___ “నేవు” 1971. జనధర్మ సవంబర్‌ 66

₹ జమదగ్నిశర్మ చెరుపమల్లి = “కావ్యానుశీలనము కల్చపషృకము సాహితి, 1882 జూన్‌ 1 (8) 18 కొవ్యామశీలనము కల్చనృతుము పొహితి, మార్చి 1962 1 (5) 1%

కి జోగారావు యస్వీ __ “విశ్వనాథవారి మేనకా విశ్వామీశము" 1858 భారతి అగస్టు శ (38

ఖి దొరస్వామిశర్మ రాపూరి -- “వై లక్షణ్య సమీక్ష (కొత్త సళ్యనారాయణశౌదరి వ్యాస సమీక్ష) 1962 భారతి జవవరి 80 (1).2

10 నారాయణళాన్తి పిసుపొటి =_ 'ఆం(ద్రాధ్యాశ్మ రొవాయణను' 4980 భారతి? ఏపిల్‌

11 పావకి __ "విశ్వనాథవారి రామలక్ష్మణుల్ను 1857భారతి అగస్టు $4(8) 9

12 యువభారతి __ "ఇతిహాస లహరి (పఠమను[ దణ డిశంబర్‌. 1082

[8 రామకోటికాప్త్ర కేతవరపు _. 1 “బుష్య ళృంగర్జి నన్నయ - విశ్వనాథ" 1906కి జనవరి 18 (1) 88 2 కిల్పసృక్షము సమ జనధర్మ 1971 జనధర్మ నప. శక్‌ క రామాయణ రల్చవృక్షము-_విరాధనధ 1058 డిళంబర్‌ 83 (12 )18

శీ4ీ రామకృిష్టారాపు వి. "విశ్వనాథవారి విశ్వామిశుడు" భారతి, 1980 జనవరి

16 రాణీ (షమీలాదేవి కుమారి యం. యస్‌ __. “రామాయణ కథాగానము" ఆధ్యాత్మరాహయణ విశిష్టత ఆం్యధ్రవత్రిక కీలక 41, ఉగాదిసంచిక 1088.80

18 వసుంధర మల్లాది __ విశ్వనాథవారి “కార' 1906 భారతి. ఫబసరి మన్మథ (228

జం రాహయణ కల్పపృ్ఫక్షమ'ె సలా! 1? వేంకటరావు నిడదవోలు __ " క్రీడాభిరామను "అధ్యాత్మ రామాయణము 1945, భారతి, ఆగను 28 (8) ళా న! 'వేదాంతాచార్యులు “పతివాదిభయంకర*- విశ్వనాథవారి రామలక్ష్మణులు 1857 భారతి. జులై. $4 (7 ₹9 19 శ్రీరామమూర్తి ధూళిపాళ - 1 జీవునివేదన మేఖల _ 2 విశ్వనాథ ద్వితీయ వర్థంతి (పత్మేకసంచిక, అక్టోబరు 1818 2 జీవుని వేదన కావ్య పరమార్థము, భారతి, నవంబరు 1068 $ జీవృనివేదన భారతి షేవల్‌ 1088, 4 *జీవువివేదన' జయంతి ఫిబ్రవరి 1980 5 'జీవునివేదన విశ్వనాథవారి రచనాపనృత్సి" జయంతి ఏపిల్‌ 1060 8 “జీవిని వేవన గుప్తపాదుని వ్యక్షివాదఒు” జయంతి జూన్‌ 1960 7. "'తపోలకణను) 1071. జనధర్మ _ నవంబరు 7. 20. సర్వేశ్వర శాత్రి, పావనంది __ “అధ్యాత్మ _ వాల్మీకి కథా భేదములు” 19000 _ భారతి జూన్‌ 8 (4) 21. సత్యనారాయణ టి. __ “విశ్వనాథవారి కిష్కింంధము" 195? = భారతి, ఫిబ్రవరి - $4 (2) $8 28. రచయత పేర పేరైనంగళేదు విశ్వనాథ వారే కావచ్చునేమో! " రామాయణ కల్పవృక్షము. ల్చదృష్టి

1. 'కరిన స్తనోపరిగై వేయ” అన్న కల్పవృక్ష పీఠికలోవి పద్యంలో శారదాస్వరూపం = 1858. నవఖాంతి, జూన్‌ 1 (0) ర్‌ క. బాలకొండను నందలి _ “నము(దమథన గత శిల్చ్పమూలం తాత్పర్యం” 1058. నవభారతి _ జులై అ! (బి ర్‌, ఓ *పరళశురామ వృఠ్రాంతం” 1058. నవథాలతి...ఆగష్టు క్షే (8) కి
2. "సీతారాముల శృంగార వర్ణన" 1858, వవభారతి .- సెపెందరు 1 (4 7. బట క్‌. 'కావ్యాది శిల్చము" నవభారతి _ అకోబర్‌ 1988. ణి

అద్యాత్మ రామాయణ (ప్రభావము ర? 8. లీ మ(ద్రామాయణ కీల్చివృక్షము శిల్పదృష్ట్‌' 'సీలా కళ్యాణము, నవభారతి _ మార్చి 1860. ?. 'కల్చవృక్షము _ శిల్పదృష్టి" సీశా కళ్యాణను _ ధమర్భంగా నంళర కథ 19850, నవభారతి _ అగష్టు, 8. “కల్పవృక్షము శిల్చదృష్టి' సిద్ధాశమ కథ, నవభారతి - డిశంబరు 1969 9. షిద్ధాశమ కథ -_ షీ నవబారతి - జనవరి 1080. 10. “శ్రీమ్యడామాయణ కల్పన్ఫక్షను శిల్చదృష్టి" అవతారఖండము _ ! నవభారతి _ మ 1080. 11. అవతార ఖండము ... &, శిల్పద్నష్టి, నవబారతి-అగన్హు 1880 28. సంపత్కుమారాచార్య కోవెల __ విశ్వనాథ నత్యనారాయణ ... అరణ్య కొండము __ అగప్తోపాఖ్యానము 1871 నవంభరొ, జనధర్మ - క్‌. డ్‌ సత్యనారాయణ విశ్వనాథ (స్మారక సమితి) ___. “విశ్వనాథ శారద” (థమ భాగము) (ప్రచురణ. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ - స్మారక సమితి, హై(దాబాద్‌ * (పథమ ముదణ, 'సెప్రెందిళు 19092, £5. సుప్రసన్నాచార్య కోవెల _ “సహృదయ చను, శ్రీవాణి (పచురణలు వరంగల్లు? (పథమ ముుదణ. జుర్చై = 1088. ఏకి. సంస్కృత భాషా _పచార సమితి __ “రామాయణ సర్వన్వము" (థమ ముుదణ _ (08, - = ఆం గ్ధ గ్‌ ౧౦థములు

1. 8504454 6.%. -- "౯౧౦౧౫ ౪104 10 14110౧
2. ౦0౧4౧౧0679 90/౧౧01001081 ర10/10౧8గ/ 0 11౧9 ౬౧౮119౧ ఓ2౧౮౦౮౭౮౮౦.

241 రామాయణ కల్చవృక్షముషె కూ పె. 5.107.7.5. .._ 56166186 ౧7౦96 0" 7. 8. 6౬1104. (561) ౧౩౫ గం/గా౦గ౮8, ఓ0గ60గ. 209? 8 ౧౭06! - 1975. 4. [04/15 60:56. __ తీ ౧761306 10 ౧౭౯46156 [08 5. ౧౮7౫౫ గ. న. __ “౮7111081 ఉక5౮౧౧010౧9" 64౧0716406 ౯953 . 1979. 6 గంగకి ౪. ౧౧౦ గితగ8/8౧8 (861100 1౧ గి98" 582010/8 48602001. ౬౧౩1 గ450113006 1980. ౫6౪ 091%. 7 ర5/064/ ౧||. __ 09 50171681 6౯6 "26160౧ 8౧6 58౪1111. (75.67.56. శ్ర 700 081 59౦౧౮ 5990. ౦౧౮౦. 198] శ. 547/4014024 4 జగ స ౧8115 గి8గజ8౧8 (0 ౧౧6 ₹/1544/4 0147414 | 531 56,00౧ 1976. 8. 706 గింంఠం0 01044 6౧౮౪01009640 01610౧8౧ ౪01206 10. 1. 226; అణాలు. క భయాలూ స

అనుబంధం