Telugu Prema viraham Janapadageyalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

షై య. గ కచ న. వ్‌ లా న _ వన స్త సా ల క. | ఖని న ష్‌ 1” నం. యస్‌ య. ॥ న -

/]

వై ." న న న. | శి వ ఓ న లై వం. ఖా ॥ టన క్‌ క్లో. లతో | యే ళ్ళ న [. ల్‌ గ్‌ ప

౬ శ

న్‌; ల్‌ = జా? వ / స్ట = నా వ |

న్‌ా చప. మన ః " కీ

కళ అపి అట వ్ర ఎరు = విరహం నా జానపద గేయాలు వింజమూరి.సీకాదేవి, ఎమ్‌. లిట్‌. (రిటైర్డ్‌ జానపద నంగీత నిర్వాహకురాలు, ఆకాశవాణి = హైదరాబాద్‌) తెలుగు విళ (విద్యాలయం హైదరాబాద్‌ చారి ఆర్థిక నహాముంతో.

“వలదని = ₹154తరిశి. గ సఉలి404 6౧౫740 మొదటి కూర్చు - 1992 (వతి వెల:ర్పు ఉ0/. అ వింజమూరి పీఠారేవి ! (పకులకు : వింజమూరి వ్రళాకర్‌ 88, ౨. ఎప్‌, గార్డెన్‌ స్టీ్ల €/ తి ర్చారి ఆక్వార్‌ పేట్వ్య* క్‌ _ హోన్స్‌ీ స్ధకర90; " న్‌ కవర్‌ స్తా డి, ఎస్‌. కాస్త (బుజ్జాయి) 6వింటర్స్‌ : .

• మాస్‌ - 600 093.

త్‌ ల లో - / న న్‌ (4 వా ౮. మా యెసు నే ఎ 4 న్‌ లు లీ క . లా లో భ్‌ శీ భి ఖీ ల న త యాత రా షే పంచ స నం క ప ఎ మి త “ల కా, యం మ ఓ శ్‌ /] మ స తా గ గా. సో స భళి టే న న లి ల (| సవిదా? / విరి 9 ప్లీజ్రాదేవి ఇవా నా జ్యూ లాల జ్ఞా త్తం అణా అన్యా ఆకార. అ్యాన్హలా ఆబ్టాాణ ఆర్షాన్నాణా

(పళంసొళీస్సులు

బెజవాడ గోపాలరెడ్డి “*భాంతివి కేతవ్‌” ఉత్తర (పచేశ్‌ గవర్నర్‌ వెల్లారు - 8

1967-1972) 16-7-1985

వింజమూరి సీతాదేవి, ఉద్యోగ జీవితమంతా జానపద సంగీత

యాలను సేకరించడంలోనే గడిచింది. జానపద సాహిత్యము, 1ం0గీతము, మన అమూల్య సంపద. శ తాబ్దములుగా నోటి నుండి కోటికి ధ్వనించుచూ, (ప్రతిధ్వనించుచూ వచ్చిన, సౌభాగ్యము. వదువు రాని పల్లెసమలలో (బతికి యుండిన సాహిత్యము, కంగీతము, అపారమ్రైనవి, భూమికి అంటుకొని యండినవి. _ నాగరి కుల కవి అందరాని ముత్యాలు గానే వుండినవి. ఈ + తాబ్దిములో జానపద సాహిత్యమును గురించి కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాల్లో పని జరుగుతూనే వున్నది. సంగీత. విషయమై అంత విరివిగా కృషి జరగలేదు. (స్యప్రధమముగా పొడి, (పవారము చేయటంలో కృషి చేసిన వారు సీతా అనసూయగారలు. జంట అష్టావధాన కవులవలె, ఈ వింజమూరి సోదరీమణులు, జిల్హాలలో (ప్రారం చేశారు. వాలా ఏండ్రగా జానపదుల. దేశీయ స్వర విధానాన్ని గమనించి, అదే విధంగా పాడి, రేడియో, “రికార్డుల ద్వారా వ్యాప్త ౦లోకి తెచ్చిన ఘనత ఈ సోదరీమణులకే దక్కుతుంది.

"సేకరణ విషయంలో, అపారమైన కృషి చేసే అవకాశం చాదాపు 25 సంవత్సరాలుగా, ఆకాశవాణి జానపద సంగీత నిర్వా హకురాలిగా, సీతాదేవికి లభించింది. ఎక్కడో మారుమూల -(గ్రామాలకు పోయి, పాటలను విని, వాటి 'మాటలను (వాసుకొని, వొటి స్వర విధానమును గమనింవి, కొన్ని వందలూ వేలూ పాటలు నభ్యతా (ప్రపంచమునకు అందక మారుమూల దాగి యుండిన చాజిక్యములను సేకరించి అందచేశారు సీతాదేవి. దాదాపు ఆంధ్ర

!

ప్రదేశ్‌లోని అన్ని జిల్లాలలో తిరిగారు, పలైసీమలజనుల ఆదర సహకారాలను పొందారు.

సీతా అననూయ గార్లను నేను మొదట కాకినాడలో, 1986లో డాః కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారు పరిచయము చేని నప్పుడు చూడడం, వారి సమక్షంలో వీరు పాడినప్పుడు వినడము జరిగినది. అంటే దాదాపు 50 ఏళ్ల పరిచయం, వీరితో, వీరి కంక మాధుర్యంతో. వీరు నాస్నేహితులు, పూజ్యులు, కీర్తికాయులూ అయిన శ్రీదేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగారి మేనకోడచ్ల అవుటచేత మరింత నన్నిహితు లైనారు. వారి పాటలను, తమ నంగీతము ద్వారా, రేడియో వసారముల ద్వారా (ప్రవారములోకి తెచ్చారు. అనేక నగరాలలో పాడి, ప్రజల రంజింప వేశారు. రాష్ట్రపతి భవనంలో డాః రాజేంద్రప్రసాద్‌, డాః రాధాకృష్ణన్‌ నమక్షరలో పొడి, వారికి సంతోషమునూ ఆశ్చర్యమునూ కలిగేటటు చేశారు. జీవితాన్నే దీనికి కై౦కర్యము చేసినారా అనిపిస్తుంది.

ఇప్పుడు సీతాదేవి ఈ గేయాలను కొన్ని నంపుటలుగౌ, శీర్టికల (కింద విభజింవి ప్రచురించ పూనుకొనడం చాలా ్రశంన నీయమైన పని. ఈ కృషికి కేంద రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తగురీకి నహాయము చేయగలవని ఆశించుచున్నాను. ఈ ధార, కాలపు ఎడారులలో ఇంకిపోకుండా చూడవలసిన బాధ్యత అందరి మీదనూ కలదు. ప్రచురణ కాబోయే ఈ సంపుటాలు ఆంధ్రుల మన్నన పొందకలవని ఆశిస్తున్నాను.

బెజవాడ గోపాలరె( శ్‌

శ్లాఘనీయం

జానపదగీతిక సజీవ సంస్కృతికి (ప్రాతిపదిక. ఊడలు వేసిన ఉత్తమ సాహిత్యానికి (గగ్రామాణ గీతం కూకటివేరు. పళ్లేపదం జల్లిపదంకాదు, తొల్లిపధం. ఈ పద సంపదను జారవిడుచుకున్న జాతి దౌర్భాగ్య దిశలో దరిదగొట్లు తనానికి తొలిమెట్టు దిగుతుంది. ఈ నిధులను సంరక్షించు కొంబేనే నంప్రదాయం సొౌభాగ్యవంతం అవుతుంది.

వింజమూరి సీతాదేవి ఎలుగెత్తిపాడే ఈడు వచ్చీరాకముందే తన అక్క అనసూయతో కలసి అలనాటి శిష్టల భావకవితా గీతాలు మొదలు ఈ నాటి పామరుల చేవ కవిత్వపు జానపద గేయాలదాకా ఆంధదేశం నలు వెరగులా పాటలు పాడుతూ సంగీతానికే అంకిత మైంది. విశ్వవిద్యాలయంలో ఎం. లిట్‌. పట్టా 'పుచ్చుకున్నా, ఆకాశవాణిలో జానపద గేయ (ప్రయోక్తగా పాతికేళ్ళు పనిచేసినా, ఆమె కృషి అంతా జానపద సాహిత్య నంరక్షణకే. తెలుగు జిల్లా లలో ప్రతి ప్రాంతానికీ వెళ్ళి, మారుమూల (గ్రామాలలో మరుగు ఐడిన మాణిక్యాలను, మట్టిలోని మరకతాలను, మనసిపాతను కట్టిన మంచి వజ్రాలను గుర్తింవి, సేకరింవి ప్రస్తుత జనావళి కోసం, భావి తరాల కోసం సనస్వరంగా సాధికారంగా నిండుగా నిక్షి ప్తం -చేస్తుంది. ఈ ఆకరాలను సేకరించడమే కాక ఈ పాటలను వర్గీకరించి సమువిత మైనపేథ్ట పెట్టి విన్న సంపుటాలుగా ఆంధ్రదేశానికి అర్పిస్తోంది. ఇది ఆమె ఇస్తున్న అయిదో కానుక.

ఈపాటలు చదువుతూ వుంటే కొన్ని ఎప్పుడో విన్నట్టే ఉంటాయి. కొన్ని దూరపు బంధువులు దగ్గరకు వచ్చి పలకరించి నట్టనిపిస్తుంది. కొన్ని సన్నిహిత జ్ఞాతులు సల్లాపాలు ఆడుతున్నట్టు తాస్తుంది. ఒకేపాటకు వివిధ (పొంతాలలో ఉన్న పాఠళాంతరాలు వినోదం కలిగిస్తాయి. ఈ పాటలు గనిలోంచి తీసిన కల్తీలేని

ఇ

బంగారపు శలాకలు ; సానపట్టకుండానే సహజ కాంతులు వెదజల్లే వజ్రాలు.

"అయిదు. కాదు, కనీసం ఐదైదులు పాతిక సంపుటాలైనా ఇటువంటివి జాతికి సమర్పించి పారంపర్య సంస్కృతిని పరిరక్షణ చేయవలసిన బాధ్యత సీఠాదేవి మిద ఉంది. ఆకృషిలో ఆమెకు తోడ్పడటం (ప్రజలకు ధర్మం, _పభుత్వానికి బాధ్యత.

25-6-92 ఆరుద్ర త్యాగరాయనగర్‌ ౪1

అభినందన 'పాఫెసర్‌, సి. వారాయణ రెడ్డి, లలితకళాక్షే (తం ఎ౦.ఏ.పి, హెచ్‌డీ,డి.లిట్‌. పబ్లిక్‌ గొర్జెన్స్‌ కెలుగు విశ్వవిద్యాలయం. హైదరాబాద్‌-500 004, ఆంధ్రపదేశ్‌. గాయనిగా, సంగీత దర్శకురాలిగా జానపద గేయ రంగంలో శిఖర స్టానం అందుకున్న వింజమూరి సీకాదేవిగారి 5వ జానపద గేయాలే సంపుటి ఇది. " వినృతంగా వున్న విసృత జానపద గేయ నిధులను సేకరించి [గ్రంథ రూపంలో అందిస్తున్న సీతాదేవిగారి కృషి అత్యంత (ప్రశంసనీయం. ఈ నంపుటిలో వున్న గేయాలు తొలిసారిగా రంగ ్రవేశంచేసే నర్రకీమణుల్లా కనిపిస్తారు. సరికొత్తగా వుంటూనే గుండెకు అంటుకుపోయే సరన పంక్తులు ఈ గేయాల్లో వున్నాయి. తెలంగాణా, కోస్తా (పాంతాల పళ్లెపదాల పరిమళం ఈ పాటలన్నిటిలో గుభాళిస్తున్నది. ఈ సంపుటిలోని గేయాలఅన్నీ (గమ, విరహం చుట్టూ అందంగా అల్లుకున్నవే. ఎంతో (పయాసతో ఈ గేయాలను సేకరించి పుస్తకరూపంలో ప్రచురిస్తున్న వింజమూరి సీతాదేవిగ్గారి విశేష కృషికి నా అభినందన. సి, వారాయణ రెడ్డి ౪11

వింజమూరి సీతాదేవి కోకిల స్వరం

జా, ఎం, ఆర్‌. అప్పారావు 34.4.20.11ఓ.. ఉయ్యూరు గొర్దెప్స్‌

నూజీ వైన్‌ బాన్స్‌లర్‌, నాజివీడు ఎ. పి. 621 201 ఆంధ్ర యావినర్సిటీ ఫోన్‌ : 40 వింజమూరి సోదరీమణులు అనసూయాదేవి, . సీతాదేవి, తెలుగు నాటికి విరపరివితులే. వీరి తండ్రిగారు “పద్మశ్రీ వింజ మూరి నరసింహారావుగారు,. తల్లిగారు. వెంకటరత్నమ్మగారు కవులు, పండితులు, నంఘ నంన్కర్రలు. వీరి కుటుంబంతో మూ కుటుంబానికి, పిఠాపురం మహారాజా రావు సూర్యారావు బహదూర్‌ వారి కుటుంబానికి, గురుదేవలెన (బ్రహ్మర్షి వెంకటరత్నం నాయడు గారికి, అత్యంత సాన్నిహిత్యం కలదు. మహాకవి “పద్మభూషణ్‌”. డాక్టర్‌ దేవులపల్లి కృష్ణకాన్త్రిగారు, అనసూయ సీతలకు మేనమామే. న! యు ణ

. జ ఇంత కుటుంది పఖ్యాతి, న్వయం ప్రతిపత్తిగల వింజమూరి సీతా దేవి, పప్రధమురాలిగా జానపద సంగీతంలో పరిశోధన చేసి మ్రాను యూనివర్సిటీ వారి ఎం,లిట్‌. డిగ్రీని పొంది, ఆకాశవాణిలో జానపద సంగిత నిర్వాహకురాలిగా పనిచేస్కి వేలాది అమూల్యమైన జొనపద గేయాల్ని, వాటి నంగీతంతో నహా సేకరించి, ఆకాశ వాబి ద్వారా పాడి, పాడింవి, ప్రచారంచేసి, పుస్తక సంపుటులుగా (పచరింవింది. ఈ పాటల్ని, ప్రముఖకళాకారులచేత పాడించి, కేసెట్పుగా రూపొందించింది. సీతాదేవి, ఆకాశవాణిలో నర్‌ ఏళ్ళు పనిచేసి, పదవీ విరమణ చేసినా, తన ప్రచురణల ద్వారా నంగీత సారస్వత కృషి సాగిస్తూనే వుంది. భగవంతుడు ఆమెకు ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాలిన్చి (పోచుగాత ! యం. ఆర్‌. అప్పారావు

“టెగ్రగ్తడ ₹10005020" ౦. 3, 202281 8822

“న్‌40866112 1౬21201411 త! ౯. | 9212047212 10092022 వేశ&ర?23 - 600 086.

21006 : 478192 ప్రశస్తి

వింజమూరి సీతాదేవి అంటే తెలియనివారు అరుదు. జానపద సంగీత పునరుద్దరణగాను జన్మమెత్తి సఫలీకృతురాలైనారు ఈమె. కను మరుగునకుజొన్చి ఆదరణకు నోచుకోని జానపద సంపత్తిని, దాని ప్రభావాన్ని, ముఖ్యత్వాన్ని తిరిగి వెలుగులోకి తీసుకొచ్చి, ఘనత చెందిన వారిలో ముఖ్యులు సీతాదేవి. జానపద నంగీతంలోని శాస్త్రీయతను పరిళోధింవి ఎం.లిట్‌. పట్ట మలంకరించిన పప్రధమురాలు,

నేను ఆకాశవాణిలో సంగీతశాఖ నిర్వావాకునిగా మ(దాను కేంద్రంలో పనిచేసిన రోజుల్లో, సీత జానపద సంగీత నిర్వాహకు రాలిగా ఆకాశవాణిలో చేరి, ప్రతి పల్లెకూ పయనించి సేకరించి, ప్రసా శింవి శ్రవణానందాన్ని కలిగించి జానపద సంగీతం యొక్క ముఖ్య త్వాన్ని బొన్నత్యాన్ని ప్రజలకు అందించి అందరినీ అలరింపచేసిన ఈమె సేవలు విరస్తాయి. అంతేకాక తాను సేకరించిన గేయాలను చక్కని రూపురేఖలు దిద్ది కేసెట్లుగా వెలువడింబారు. అందులో కొన్ని పాటలుపాడే అవకాశం కూడా నాకు కల్పించారు. జానపద సంగీతం, తమ తమ హృదయాలలోంవి చొచ్చుకొని అనుభవాలలోని అనుభవాలు హాయిగా స్వతంత్రంగా ఆలాపించబడినది. అ తర్వాత దీని ప్రాతిపదికంగా సంగీతానికి శాస్త్రీయత అనేస్థాయి. కలిగింది. జానపద సంగీతం అంటే ఏదో పచ్చిది, అంటరానిది అని అనుకునే .ఫ్థాయి నుంది, ఉన్నతమైనస్థాయికి తీసుకొచ్చిన ఘనురాలు సీతాదేవికి ఎన్నో గుర్తింపులు సన్మానాలు జరిగాయి. ఇంకాయెన్నో జరగ చున్నాయి. ఈమె కృషిని మనసారా అభినందిస్తున్నాను. ఆయురా రోగ్యాలతో. ఈ కృషి నిరవధికంగా, నిరంతరంగా కొనసాగడానికి నంగీత సరన్వతి ఈమెను ఆశీర్వదించుగాక ! _ఇట్టు 12-1-91 బాలమురళీ కృష్ణ

పరిచయం పాలగుమ్మి విశ్వవాధం 1-2-288/14 దోమల్‌గూడ రిటైర్డ్‌ లలిత సంగీత విర్వాహకుడు హైదరాబాద్‌ - 29 ఆకాశవాణి 18-9-1986

సుమారు పది పదిహేను సంవత్సరాల క్రితం వరకు ఆంధ దేశంలో ఇంటింటా ఎంతో చనువగా, అప్యాయంగా తలుచుకునే. పేర్లు అననూయ - సీత. ఈనాటికి కూడా కొందరు అడుగుతుంటారు “పైల్లో సీత ఎవరు అనసూయ ఎవరు” అని. విడదీయలేనంతగా కలిసిపోయి పెరిగిన సంగీతపు జంట యిది. ఏవో సుందర ఉద్యాన వనాల్లో విహరిస్తూ కా త్త సువాసనలు వెంటతెచ్చుకున్న సీతాకోక విలుకల్లాగ కన్చించేవారు వీళ్ల, ఆ రోజుల్లో వీళ్ల పాట విని, మతులు పోగొట్టుకున్నవారు వున్నారు, కవిత్వాలు (వాసినవారున్నారు.

శాస్త్రీయ సంగీతానికి భిన్నమైన ఒక నంగీతానికి రూప కల్పన జేసి అది (ప్రజలు వినేట్లు చేసి దానికి నభా గౌరవం కలిగించిన ఘనత వీరికే దక్కుతుందీ. ఆరోజులో వింజమూరి సోతరీమణుల పాట లేని నభలు గాని, సమావేశాలు గొని బహు అరుదు.

స్వాతం భావాలతో జాతి మేల్కొన్న నమయంలో, (ప్రముఖ భావకవుల కలాల్డోంచి ఉరకలు వేస్తూ కొత్త పోకళ్లతో వచ్చిన ప్రతి. గీతం అననూయ సీతల గళాల్లో మార్మోగి సారకం అయింది. అండుకే మేనమామ కృష్ణశాన్రిగోరి పాటలు వీళ్ల నిక్తిపాలు.

అనసూయ సీతలకి కొన్ని అదృష్టాలు కలిసి వచ్చాయి. ఒక ప్రక్క పండితుడు, నాటకకర్త, సహృదయుడు ? అయిన తండ్రీ నరసింహారావుగారు, మరోప్రక్క మేరువులా మేనమామ కృషకాన్రి- కాకినాడలో సాయంకాలాలు వీళ్ల యిల్లు దర్భ్చారులా వుండేది" కృష్ణ. శాస్త్రిగారు నభాపతి. వివిధ రంగాల్లో ప్రముఖులు కొలన్‌,

న్‌

తీర్చేవారు. సంగీత విద్వాంసులు మునుగంటి వెంకట్రావుగారు, జానపద సంగీత పితామహుడు వల్లూరి జగన్నాధరావుగారు, శవ శంకర శాస్త్రిగారు, అడవి బాపిరాజుగారు - ఇలా ఒకరేమిటి, కవులు- కళాకారులతో కలకల్లాడు తుండేది. భవిష్యత్‌ని ఎంతో ఆశతో, నమ్మకంతో ఊహించుకునే రోజులవి. కొత్త ఉత్సాహం తొణికిన. లాడే రోజులవి. కొత్తకవితలు మొదట అక్కడే వినిపిస్తుండేవి. మధ్య మధ్య అనసూయ నీతల పాటలతో నిత్య కల్యాణం పచ్చ తోరణంలా వుండేది. మునుగంటి వెంకట్రావుగారి వలన శాస్త్రీయ. నంగితంలోనూ, వల్లూరి జగన్నాధరావుగారి వలన జానపద సంగీతం లోనూ, వీశ్లిదరికి అభ్‌రువి ఏర్పడింది. లది

ఆకాళవాణి హైదరాబాద్‌ కేందంలో సీతాదేవి జానపద సంగీత శాఖను చేపట్టినప్పటినుందీ, ఆమె జీవితంలో కొత్తమలుపు వచ్చింది. జొనపద సరిగీతానికి మంచి రోజులు వచ్చాయి... ఎక్కడో మారు మూలల్లో మరుగున పడిపోయిన జానపద సంగీతం వెలుగులోకి రావడం మొదలైంది. అమాయకులు పాడుకునే అనాగరికమైన పాటలుగా జమకటబడి, పల్లె పట్టులకే. పరిమితమై పోయిన ఈ జొనపద సంగీత కీంపద వేపు వీట్నవాసుల దృవ్వి మరల్చింది సీతాదేవి, ఆకాశవాణి ద్వారా. ఎంతో మంది జానపద గేయాలు సేకరించారు. ఎన్నో సంకలనాలు వచ్చాయి. జానపద గేయాలకు (పాణం, వాటికి నీడగా అంటి పెట్టుకున్న సంగీతం. సహజమైన నంగీత కవచంతో ఆవిర్భవించిన పాటలు జానపద గేయాలు. అల్లాంటి సజీవమైన జానపదగేయాలని ఆంధ్ర పుజానీకానికి. అందింవిన (ప్రత్యేకత సీఠాదేవిది.

ఒక టేప్‌రికార్‌ని, ఒక ఇంజనీరుని వెంటబెట్టుకుని, ఆం(ధ దేశం లో మారుమూల (పోంతాలకు వెళ్లి. ఎన్నో గేయాలు యధాతధంగా సేక్షరించింది సీతాదేవి. ఇందులో ఎన్నో ఇబ్బందులు ఎదురైయేవి. జానపదులు కొత్తవాళ్లు దగ్గర పాడమంటే బిగసుకు పోతారు. వాళ్ల

న్‌!

పరిసరాల్లో హాయిగా పాడుకుంటారు, అల్లా వాళ్లు పాడుకుంటూంటే వింటేనే వాటి రుచి తెలుస్తుంది. వాళ్ల నహజ ధోరణిలో పాడేలా చేయడానికి ఎంతో ఓర్చు, నేర్చు కావాలి, వాళ్లతో చనువు పెంచు కోవారి, వాళ్ల జీవన విధానం మాద సానుభూతి వుండాలి. వాళ్ల మాట్లాడే భాషలో వారికి చేరువ కావాలి, ఒక్కొక్కప్పుడు వాళ్లు పాడే పాటలో మాటలు తెలియవు. జానపదుల పలుకుబళ్లు తెలి సుండాలి ; మాండలీకాలతో పరిచయం వుండాలి. నంగీత జ్ఞానం వుండాలి. ఈ లక్షణాలన్నీ సీతాదేవికి దండిగా వున్నాయి.

అన్నిటికంటే పెద్ద ఇబ్బంది ఇంకొకటి వుంది. ఒక రకమైన శీతోన్ణ పరిస్టితులలో ఏపుగా పెరిగిన మొక్క, ఇంకో వాతావరణంలో నాటిత్కే వడగొట్టి వాడిపోవచ్చు. అలాగే ప్రశాంత వాతావరణంలో పల్లె పట్టులలో నహజ మాధుర్యంతో వినబడే జానపదగేయం, నాగరిక వాతావరణంలో శిక్షణ పొందిన గా(త్రాల్లో పడితే, వాటి అసలు అందం "అడుగున పడిపోయి, పల్లిపడుచుకు పట్టువీరగట్టి ఏడు వారాలనగలు 'తొడిగినట్టు వుండే ప్రమాదం వుంది. ఈ ్రేమాదంలో పడకుండా, అవి షాడడానికి అనువైన గాశత్రాలను ఎంచుకొని, ఆ పాటల సహజ మైన అందచందాలు వెదజల్లుతూ ఆకాశవాణి ద్వారా ఎన్నో పాటలు నమర్పించింది సీతాదేవి. అవన్నీ ఆధునిక శ్రోతరికు కూడి దగరగా -వచ్చి, ఎంతో ప్రచారం పొందాయి. ఇల్లా ఎంతో శ్రమ వడి, 'సేకరింవి [వచారంలోకి తెవ్చిన జొనపదగేయ నంపద, సీతాదేవి పుస్తక రూపంలో మనకి అందిస్తున్నది.

తన జిళ5్‌ నంవత్పరాల కృషి ఫలితాన్ని ఆంధ [పజానీకం హార్షింవి ఆదరిస్తారని నా నమ్మకం,

ఈ నంకలనంతో పాటు, ఆ పాటల కాసెట్‌ కూడా జత పరచడం బంగారానికి తావి అబ్బినట్టు వుంది.

పాలగుమ్మి విశ్వవాధం క.

ఆశీస్సులు

సుమారు ఏఖై సంవత్సరాల క్రిందటి మాట. అప్పటికి నాకింకా పరికిణీ జాకెటూ దాటని వయస్సు. ఒకరోజు యాథాలాపంగా" ఒక పత్రిక తిరగవేస్తో ఇద్దరు అమ్మాయిల ఫొటో చూచాను. పత్రిక పేరు సరిగా గుర్తులేదు. బహుశా భారతి కావచ్చును.

ఆ ఫొటో (కింద ఇలా వ్రాసి ఉంది. వారిద్దరూ (ప్రముఖ కవి శ్రీ దేవులపల్లి కృష్ణశాత్రి, గారి మేనకోడళ్ళు. వారిద్దరు అక్కాచెలెచ్ళ. అ వయస్సులోనే కృష్ణశాస్త్రిగారి గేయాలు, జానపదగేయాలు మధురంగా గానం చేస్తూ ఆంధదేశ మంతటా కచ్చేరీలు జరుపు తున్నారు. వారి కేర్చు సీత, అనసూయ.

అదీ వారితో నా తొలిపరిచయం. అ అమ్మాయిలూ అప్పటికింకా పరికిణీ జాకెట్లలోనే ఉన్నారు. ఒక అమ్మాయి కాస్త పొడుగు ఎక్కువ ఉన్నది అంతే తేడా ! వారు అ వయస్సులో ఉండగ్గానే, జానకిరామ్‌ కూడా వారి స్వస్థలమైన కాకినాడలో ఉద్యోగరీత్యా ఉంటూ ఉండే, వారు. కృష్ణశాస్రిగారితో స్నేహంవల్లా, ఆయన కవిత్వం మిద (శేమ వల్దా జానకిరామ్‌కు కూడా ఒక రకంగా ఆ అమ్మాయిలు మేనకోడళ్ళే అయ్యారు. కృష్ణశాస్త్రిగారు, ఇంకా ' ఇతర కవులు జానకిరామ్‌ తరుచు.కాకినాడ సము(దపు ఒడ్డుకు వెటతూ ఉండడము, అక్కడ సీత, అనసూయ అడిగిన పాటలన్నీ హాయిగా పాడుతూ ఉండడం, అన్నీ కథలుగా, జ్ఞాపకాలుగా జానకిరామ్‌ తరుచు నాతో చెబుతూ ఉండేవారు.

| 1945 ప్రాంతాలలో మేము మదరాసులో కాపురం

పెట్టడము, అప్పటికే మదరాసులో ఉంటున్న కృష్ణశాస్త్రిగారు,

రాజహంస, సీత, అనసూయ అందరూ మా ఇంటికి వస్తూ పోతూ

ఊండడంవల్ల స్నేహ బాంధవ్యాలు ఇంకా సన్నిపితమైనాయి- శ]

జానకిరామ్‌ రేడియోలో కృష్ణశాస్త్రిగారి గేయనాటికలు ఎన్నో (సారం చేయించారు. అన్నింటిలో తప్పకుండా సీత అనసూయ పొాలొన్నారు. అప్పట్లో జంట కవులలాగా సీతా అనసూయ అని కలిపి చెప్పడమే గాని, ఇద్దరి 'పేర్టు విడివిడిగా చెప్పడము అలవాటు లేదు. అసలు అలా విడిగా చెపితే ఎవరికీ అర్హంకాదు. కలిపి చెపితేనే ఎవరని తెలుస్తుంది. రి ఎక్కడో ఎప్పుడో ఇద్దరూ చెరొక (తోవ ఎన్నుకున్నారు. అననూయ సంసారం పిల్లలు గొడవలో పడింది. సీత మదరాసు విశ్వవిద్యాలయంలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ జొనపదగేయాలను గురింది పరిశోధన చేసి, 4. 118. 968168 నంపొదించుకుంది. అ తరువాత అదృష్టం కలిసి వచ్చి హైదరాబాద్‌ రేడియోలో జానపద గేయ విభాగంలో నిర్వాహకురాలిగా చేరింది. చిన్నప్పటి నుంవీ తెనుగు జానపద గేయాలు సేకరించడంలోను, పాడడంలోను 'అభిరువి కలిగిన సీతకు ఇది మంచి సదవకాసంగా పరిణమించింది అఖిరువికి తోడుగా ఉద్యోగరీత్యాకూడా ఆం్యధదేశం మూల మూలలా ' తిరిగి, ఎన్నో అపురూపమైన జానపదగేయాలను సేకరించింది. -వాటిని సంగీతబద్ధం చేసి, అసలు బాణీ చెడకుండా (పసారం చేయించింది. ఈ విధంగా జానపదగేయాలు జానపదులోనే అణిగి మణిగి మరుగు పడిపోకుండా, సాహిత్యంలో, సంగీతంలో వాటికొక స్థానాన్ని కల్పించింది, ఇది ఎంతో మెచ్చుకోదగిన విషయం. పాతికేళ్ళకుపైగా సాగిన ఉద్యోగంలో ఎన్నో పాటలు సేకరించింది. ఇది ఒక విధంగా ఈవిడ ఆంధ్రులకు చేసిన సేవ అని చెప్పవచ్చును. పదవీ విరమణ తరువాత మరొక బృహత్కార్యం చేపట్టింది. ఇలా సేకరించిన ఈ గేయాలన్నీ మళ్ళా మరుగుపడిపోకండా, ఇలా విషయ (హ్రైధాన్యంగా విడదీసి, పుస్తకరూపంగా [పచురించాలని, వీలైనంతవరకు వాటి ట్యూన్‌ కూడా అందరికి అందుబాటులో ఉఊండేటటు టేప్‌ చేయింవాలనీ అనుకోవటం వల్ల (ప్రస్తుతం ఈ /

పనిలో నిమగ్నమై ఉంది. ఈ పుస్తకంతో కలిసి ఇప్పటికి అయిదు నంపుటాలు వచ్చాయి.

ఇప్పుడు వస్తున్న సంపుటి బావా మరదళ్ళ, (పేమికుల సరస 'నల్లాపాలకు, భలోక్తులకు సంబంధించినది. ఈ పుస్తకంలో రాగం లేదు, న్వరం లేదు. కాని పాతికేళ్ల పాటు రోజూ రేడియోలో (ప్రసారం కావడంచేత ఈ పాటలు వెవులకు వినపడుతూనే ఉంటాయి. కాని (కొత్త తరం వాళ్ళకు ఈ పాటలు ఎంతవరకూ తెలుసో, తెలియదు. ఇప్పుడు కాలం మారింది. అభిరుచులుమారాయి.. ఒక ప్రక్క 09 ]42510 , కాన్వెంటు చదువులు ; ఇవి ఇలాగే వదిలే స్తే క్రమేణా మరుగుపడే అవకాశం ఉంది. కాని, చలన చిత్రకారులు, పీత పాటల మాటలూ, మటులూ కూడా, అనుకరిస్తూనే వున్నారు. అందుకే, సీత చేస్తున్న పని ఎంతైనా మెచ్చుకోదగినది - ఈ పాటలు అచ్బువేయించడము, టేప్‌ చేయించడము. అవిడ నిర్విఘ్నంగా అనుకున్నవి అన్నీ స(క్రమంగా నెరవేర్చగలదని ఆశిస్తున్నాను. జానకిరామ్‌ నేనూ, నెరవేర్చాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాము.

జానకిరామ్‌కు చివరిదాకా తీరని బాధ. సీతకు ఏ విశ్వ విద్యాలయమూ, ఒక డాక్టరేట్‌ కాని, మరొకటి కాని ఇవ్వాలని తలపెట్టకపోవడం. మేమిద్దరమూ ఏకాంతంగా ఉన్నప్పుడల్లా ఎంతో విచారంగా పాపం మళ్ళా మళ్ళా ఆయన ఇదే అంటూ ఉండేవారు. “క 13 2 క౮. పాపం సీత వెజంగణ 2 ౨౦401216" ఇలా అని విచారంగా ఉండేవారు.

ఇప్పటికైనా మించిపోలేదేమో ! ఇక ముందైనా, త్వరలోనే వింజమూరి సీతాదేవికి ఆ గౌరవమూ కలగాలని ఆశిస్తున్నాను.

జావకీరామ్‌ ఆచంట శారద గళ

సుమాంజలి నేను రిటైర్‌ అయిన రోజున, ఇకముందు నేనేం చెయ్యాలి

అనే ఆలోచన కలిగింది, నాకు జ్ఞానం వచ్చిన దగ్గర నుందీ, మా అక్కయ్య, అననూయాదేవి, నేనూ కలిసే పాడడం అలావ్నాలె పోయింది. అందుకే, (ప్రజల్లో మేమిద్దరం ఒకే వ్యక్తిగా నిలివి పోయాం.

వ్యక్తిగతంగా నాకు పేరు సంపాదించి "పెట్టింది ఆకాశవాణి. అ సంస్థకి కృతజ్ఞతలు చెప్పుకోవడం నావిధి. వినయపూర్వకంగొ చెప్పుకోవాలంటే, జానపద సంగీత శాఖకు, (పృపధమ నిర్వాహకు రాలిగా, జొనపద నంగీతానికే ఆకాశవాణిలో, ఓ ప్రత్యేక స్థానొన్ని సంపాదించి పెట్టకలిగా నన్న అత్మ సంతృప్తి పొందకలిగాను. (శోతల అభిమానాన్ని అందుకో కలిగాను.

ఇలా ఉద్యోగ రీత్యా సేకరించిన పాటలు కోకొల్లలు. వీటిలో కొన్ని ప్పస్తక రూపంలో పొందుపరవాలనే నదుదేశం కలిగింది.

కర్నాటక సంగీతంలో చి.యే. అయ్యాక, “ఆంధ్రదేశ పు జాన పద నంగీతం'లో పరిశోధన చేసి 1952లో ఎం.లిట్‌. డిగీని పొందాను. అ పరిశోధనా ఫలితమే నా ఇంగ్లీషు (గంథం ఈం116 సశ3910 05 తంర[ా2 కెడ6లర ' అది కేవ్‌లం, శాస్త్రీయ దృష్టితో, సంగీత పరంగా వ్రాసింది. సంగీతజ్రులకే ఎక్కువగొ "అందుబాటులో ఉండేది గా

కాని, నేను తల పెట్లిన ఈ పాటల పునకాలు ఆ బాలగోపొ లానికి అందుబాటులో వురిడాలని నా నంకల్పం, దాదాపు ఈ పాటలన్నీ ఆకాశవాణి ప్రసారాల ద్వారా వినిపించినవే కనుక, న్వరా లతో _వేయదలచుకోలేదు. అలావేస్తే, ఆ పరిధి విద్వాంనులకే పరిమితమవుతుంది. ఎవరైతే నాకీ పాటలు అందింవారో, అఆ పల్లె “ప్రజలు భ్యద్రపరచుకోలేని పాటల్ని, వారికే తిరిగి పునకాలుగా. కాసెట్సుగా అందించి తరించాలనీపింవింది. ఇంతవరకూ వెలు

న

వడిన పుస్తకాలు “లాలి - తాళ, 'గోపాల కృష్ణుడు”. “పండుగలు

• పబ్బాలు, “భక్తి - ముక్తి, 'ఢ్రేమ - విరహం జానపదగేయాలు వీటిలోని కొన్ని పాటలని కాసెట్స్‌గా చేయగలిగాను. ఇవి, “లాలి - తాళ", “భక్తి - ముక్తి" “వియ్యాలు - కయ్యాలు' (పెళ్ళి పాటలు) జానపద గేయాలు.

నా జానపదగేయ ధారవాహికలో “శేమ-విరహం” 5వ సంపుటం. (పేమ-విరహం అనేవి, మానవులందరిలోనూ కలిగే అద్భశ్వ మానసిక సృందనలు. అవి, వ్యక్తి గత స్వభావాలు, పెరిగిన వాతావరణం, నాగరికతా (పభావాన్నీ పట్టి, వివిధ రూపాల్లో వ్యక్తం అవుతూంటాయి. అందువల్ల నాగరకుల్లో ఒక విధం గాను, జానపదుల్లో మరొక విధంగాను, (పేమ, విరహం పరిణామం చెందుతూంటాయి.

ఈ పాటల్ని, ఆ బాలగోపాలాన్నీ అయస్కాంతంలా ఆకర్షించి, ముగ్భల్ని చేస్తూన్న, సంగీత కళానిది, పద్మవిభూషణ్‌ డాక్టర్‌, బాలమురళీకృష్ణ, - శ్రీమతి. ఎస్‌, జానకి, శ్రీమతి వేదవతీ (పభాకరరావు, శ్రీమతి విజయలక్ష్మీ శర్మ, పాడినందుకు వారికి వా కృతజ్ఞతలు ఆశీస్సులు.

డా. బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారి ఆ!$ఃపూర్వక ప్రశంసలు, డా. ఆరుదగారి ఆశీఃపూర్వక అభిప్రాయం. డా. సి, వారాయణ రెడ్డిగారి అభిమాన పూరిత అభినందన, పాలగుమ్మి విశ్వనాధంగారి నన్నిహిత పరిచయం, ఎం. ఆర్‌. అప్పారావుగారి వాత్సల్య వాక్యాలు, డాః బాలమురళీ కృష్ణ సునాద*ప్రళసి, ఆచంట జానకిరామ్‌-కౌరదల కలిగించాయి. వీరికి నా హృదయపూర్వక సుమాంజలులు.

ఈ పుస్తకాన్ని, అకర్షణీయమైన బొమ్మతో రూపొందించిన చిత్రకారుడు, మా మేనమామ దేవులపల్లి కృష్ణకాస్రిగారి కుమారుడు బుజ్జాయికి నా ఆశీస్సులు. ఇంత చక్కగా ముద్రించిన స్త్రీ సేవా మందిర్‌ (పెస్‌ వారికి అభినందనలు.

సీతాదేవి ౫

విషయ నూచిక పాటలు పుటలు

1. నక్కలోళ్ల విన్నదాన్ని 1-2 2 పిలడో! 3 ఎడ వె రోజేంద ! వ్‌
2. అవంగం మొగ్గా! 7
3. జాగరత ! 8
4. బాలామణీ! ం్ర
5. నా వయ్యారి! 10-11
6. దుష్పటోడు ! 12-13
7. గాజుల సెటీ! 14
8. దేశమంతామందిలేరా ! 15-16 12 ఏవూరు భామా? . క్ష
9. భ్రామా! నీ పేరు? 18 " 14. ఏవూరె? హోరీ! 19
10. రాజు ముద్దుల గుమ్మా! 20-21
11. ఎన్నాట్ల కావిలుంటడో |! 22
12. ఎన్నాట్ట కావిలుంటాడే ? 23
13. రా! పిలడో! 24
14. రైదోల్ల'రాములూ ! 25
15. నాయిదొర! 26
16. నరనయ్య బావా! 27
17. "పిల్హా పిల్లగా 1 చ2ర్రి.29
18. పిల్లా! వస్తావంటే ? 30-31-32
19. శరణం! రామ! 33-34 3111

పాటలు పుటలు 25. ఓ పుల్లమ్మ ! 35-36 26. మోదినిగ, సభియ 37 27. నీకిస్తాన్‌ పిల్లా ! నేనొస్తాన్‌ పిల్లా ! 38 28. ఓ సందమామా! నేనేమిసేతో ! ఏ9 29. బంగారు మామా! త0 30. పూనల రాజమ్మ ! బావయ్యా ! న! 31. గొలోల పిలా! తై ఛ౮ాలణు వెం. రంగయ్య మామా! జె 33. నా కమ్మలునా కియ్యి! తీత 34. రారా! నా ఇంటికి! తీవ్‌ 35. కులు కొదే! 4 36. సిన్నోడా+ శ 37. గుణసుందరి లీల - ఏజంటు బావా! శకి 38. మై! రాజా! సై! 49-50 39. ఓ విన్నదాన ! ఓ విన్నదాన! వశే 40. తులసమ్మ - జన్నయ్య వై టే చిన్నవాడు - విన్నది 53ం5ఢీ 42 విన్నదానా! వక్‌ తె సుబ్బులో ! క్‌ర్‌ 44. ఏమిటేమి టందం? వ్‌6 45. ఇటు రావే! చంద్రకళా! వ్‌? 46, దూడా! దూడా! 58 న్‌్‌ ముద్దు లాడతాడు ! క్‌9 48. సందమామ! నాకు నింద వతది! 60 49. దేశోళ్ల విన్నది! న్‌ 61 50. గోదారోరి విన్నది! 62 న

పాటలు పుటలు 51. నాబావా! రాజమల్లు ! వు! 52. కోరికలు లేనిదాన్ని ! 64-65 53. ఇటుంటినా? 66 54. మల్లయ్య ! రాజీ! 67 55. దేవయ్య! 68 56. ఒక్కదాన్నే వున్నా! 69-70 57. మారు గొల్లోడా |! 71 58. అనుమానం ! 72-73 59. పోతుంటి రాజా! 74475 60. మోటు సరసం! 76-77 61. వెరినా వదినె! 78 62. ఏదేశం దానవే? 79-80 63. లాగులోడు / , 81 . 64. ఏం జేతునమ్మా! 82 65. కోలు కోలు కోలు! 83 66. రారా! నీ దానను! 88 67. దానరయ్య! 85 68. ఓ మామ బిడా! 86 69. మామ - కోడలు! 87 70. నిన్నే మన్నాను దొరా? 88 71. నేనేమి సేతు? 89 72. కలలో నీవే! 90 73. లైల = వావ! 91-91 74. వాడు వస్తాడని ! 93 75, కలాలొస్తివి బావా! 94 76. ఓ షావుకారా ! ఫ్‌ ర్త

పాటలు పుటలు 77. నిన్నే మన్నానురో! 96 78. ఓ సఖీ! నేను బోతుండా ! 97 79. చిందేసితే దరువేయనా ? 98-90 80. ముసలమ్మతో సరసం |! 100 $1. ఓ విన్నదానా! రారాదంటే ? 101 82. నిన్నే నేమ నంటి? 102 83. దాని భావము నీకు తెలుసునా? 103 84. నారాయణమ్మ - నాయుడుబావ ! 104 85. వదినా మరుదులు! 105-106 86. నా నవనాటి చిలుక! 107-108 ౭7. రంగమెల్లి పోఠానే! 109 88. అందాలాడేటి సందమామ |! 110 69. విన్నపిల్ల! ఓదెమ్మా! 111 90. రాజడిగితే ఏమందును ? 112 91. మరిది వదినెలు! 113 92... ముద్దూల రంగా! క14 93. యానోదోళ్ల పిల్ల! 115 94. గొల్లోల్ల చేన్నమ్మా ! 116 95. మామా కోడళు! 117 96 రావే! మిఠారీ! 118-119 97. కత్తెర జుంపాల బావ! 120 989. ' గంగితో చెప్పు! కే2ై1 99. మరదలా! మాణిక్యమా ! 122 100. నిన్ను నే నొల్లరా! 123-124 101... చెయ్యి విడువనే ! 125 102. సాయిలు గంగు! కే26

న!

పాటలు పుటలు 103. విన్నదానా! ఓ చిన్నమ్మా ! 12742126 104. దొరా - రాజమ్మ! క్షే2ం 105. దయ లుంపవే! 130 106. కలిసింది మనజోడు ! 131132 107. కాపోళ్ల విన్నది! 133 108. మంగి! క్షై34 109. మోజెన్నడు లేదే! 135 110. పుల్లల కొత్తావా? 136 111. బావా! బావయ్య! 137 112. చూడుమా! 138 "5 113. నాసొమి! 139-140 114. భమ దీరెనా? కత1-142 115. ఉక్రోషం క43ం144 క16. విలుకా గోరింకా! కై45-146 117... సిన్నోడు సిన్నది! 147-148 118. నావూరు పంవించవో! 149-151 119. నల జీలకరి మొగా |! కే52 20. ఎడవాటు! " 153 121. ,మారాజో! కై5డ -122. నేనొక్క దాన్ని! కే 123. నారిరోమణి! క56 124. ఈరమ్మో! సిన్నీరమ్మ ! 157 125. నిదుర రాదోయి! క58 126. సిరి సిరి మువ్వ! 159-160

0 0 న!

నక్కలోళ్ల చిన్నదాన్ని! నక్కలోళ్ళ్ల విన్నదాన్ని నాణ్యమైన కురరాదాన్ని, నక్కలోళ్లు చిన్నదాన్ని రాజ! నాణ్యమై చిన్నదాన్ని ! సిద్దలయ్య కొండ కాడా సిన్ని కూర కోసేదాన్ని రాజ! సిద్దలయ్య కొండ మోద శివుని పూజ సేయబోతే, చిలక లన్ని చెలరేగే రాజ! వాలు కొప్పు పెట్టుకోని రాజ! కట్ట మోద బోత వుంటే రాజ! వారగా నేను చూస్త వుంటే, వాడు చూసే సూవులకు వాల కొప్పూ ఊడి పోయే రాజ! వాల కొప్పూ జారి పోయే! ॥ నక్కలోలళ్ల 8 చలవ కోక కట్టు కోని, రస్తా మోద పోతావుంటే, రాజ! రస్తా మాద పోతావుంటే, వాడు చూసే సూపులకు చలువ కోక నగము జారే రాజ! చలువకోక జారీపోయే! ॥ నక్కలోళ్ల క 1

ఊరు కాదు, పల్లెకాదు, ఉత్తరాది మాది దేశం బాబు! చిన్న చిన్న నక్కల బట్టి, చిన్న బుట్టల కేశాం బాబు! "పెద పెద నక్కల బటి, పెద్గ బుటల కేశాం బాబు! 0౧ చి టె చి టబ

నూదులో, దబ్బనాలో, తీనుకొ లేదా ఆయో ! పాలవూనలు పచ్చపూనలు, ఏస్కౌ లేదా ఆయో! ఊరు చూడు, దుమ్ము చూడు, దున్నపోతుల బారు చూడు, బెంగుళూరి కోనేట్కాడా రాయి కోసే చిన్నవాడా ! ఆరికోచ్చ, నెమలి కోట, తీనుకొ లేదా ఆయో ! షోలపూనలు. వగడాల పూనలు, ఏస్కాలేదా ఆయో ! నాడియో నన్నాడియో, నాదీ దేశం ఎట్టా మయ్యా !

॥ నక్కలోళ్ల ॥1

2

విలడో !

యా ం సందులోనె బాయంటి పిల్లడో | కాటాకుల గుడినంటి 19 అత్తలే లేరంటి ఇం మామలే లేరంటి ౭ 'చూయి మాటలే జపితివి ,, మత్తె మందే పెడితివి ,, మా ఊరికి రమ్మంటివో ఇం ఇంటికే రమ్మంటివో ఇ9 'దండాన వీరలంటివి కట్టే వోళ్లు లేరంటివి ఇం

ళా ఇరుగు పొరుగు లేరంటివి *, ఆడవిడ్డలె లేరంటివి 39 అక్కలే లేరంటివి ఇం అన్నలే లేరంటివి = ॥ మాయ మాటలే -- మందే బెడితివి ॥ గొలునుఠే తెన్సనంటివి పిల్లడో ! దండలే తెస్తనంటివి 33 వూవులే తెస్తనంటివి శ ॥ మాయ మాటలే __ మందే వెడితివి ॥ 3

ఇంటెనక పొతరంటివి పిల్లడో ! తినే వాట్ట లేరంటివి 19 ॥ మాయ మాటలే __ మందే బెడితివి 4 గాలి గోవురా లంటివి పిల్లడో ! విటికి రాళ్ల కంత లంటివి ,,

• మాయ మాటలే -... మందే వెడితివి 4 ఏనుగులే సింహా అంటివి పిల్లడో ! కైయ్యిలే కాలువ అంటివి గ్‌ ॥ మాయ మాటలే -. మందే చెడితివి 8 మౌపిటికి మా వూ పిల్లడో 1 మారెమ్మ తిరునాళ్లంట క్‌ నా దండ నా కివ్వర ఇం మా వూరికి నే చోతను 9 గ

రాజేంద ! కారే కారూ మోటరు కారూ మోటరు కారూ మల్లి మొగ్గలో రాజేంద! మళ్లి మొగ్రా మోటరు కారూ యం లి సైనంవూడీ నన్న నూదులో రాజేంద్ర! సైనంవూడీ నన్న సూదీ భీమారం బిళ్ల దార మోయ్‌ రాజేంద్ర! భీమారము బిళ్ల దారం పాలకొల్లూ వట్టు సిల్కులో రాజేంద్ర! లు టబ పాలకొల్లూ పట్టు సిల్కూ రాజీమండ్రీ రంగు కుట్టులో రాజేంద్ర! రాజీమండ్రీ రంగు కుట్టూ కుట్టిన గుడ్డ గోడ కేసెనో రాజేంద! కుట్టిన గుడ్డ గోడ కేసీ గోడ నున్న గుడ్డ తొడుగుదు నోయ్‌ రాజేంద్ర! గోడ నున్న గుడ్డ తొడిగ్‌ మామ కొట్టే అత్త తిట్టై నోయ్‌ రాజేంద్ర! మామ కొట్టీ అత్త తిట్టీ మూల నున్నా మొగుడు మొత్తు నోయ్‌ రాజేంద్ర! ర్‌

నమ్మజాలను | అమ్మమ్మా నీ మాట నమ్మ జాలలేను ! నమ్మ జాలలేను నమ్మ జాలలేను ! చంకలో చిడ్డను డోలీలో వండేసి, | లాల హోసె దెవరే జోల పాడే దెవం? _ అమ్మమ్మా - మల్లైవూ వానన మొగుడెంట హోతివా, మొగలివూ వానన మొగుడంట పోతివా? - అమ్మమ్మా - నిన్ననే కన్నానే, మొన్ననే వురుడాయె, కొటకురా తిటకురా వచ్చి చాలింతనురా ! = ఆమ్మమ్మా చా ల న! కొండాకు పోవాలి, కారాము తేవాలి, కారము తేవాలి, కారాము పోయాలి ! = అమ్మమ్మా - కాశాస్తి పోవాలి, కారాము తేవాలి, కారము తేవాలి, కారమ్ము నూరాలి! _ - అమ్మమ్మా - కారమ్ము నూరాలి, కారము పోయాల, శ కారమ్ము పోయాల, కరము పోయాల! - అమ్మమ్మా - 6

లవంగం మొగ్గా!

పోతవా మొగుడెంట పోతవా మొగుడెంట? ఓ కులుకుల దిబ్బా! సరి దండాక |! కారంపూస ! వెంగిలీకమా |! మైలుకుత్తమా ! కొబ్బరి పొడిమా ! నక్కెర పొడిమా! గోధుం రొట్టి! లడ్డు జిబేవీ ! లవంగం మొగ్గా |

పోతవా.... లవంగం మొగ్గా |! తులుము తొక్కను నీవే పోతే, బావి నీళ్లకు నేనే వస్తే, నీ సాయ నేను సూస్తా వుంటే, కాలుజారి కింద పడితినే భామా!

పోతవా.... లవంగం మొగ్గా ! ఇల్లు గట్టను నీవే బోతే, ఈది లోకి నేనే వస్తే, నీ సాయ నేను నసూస్తా వుంటే, కాలుజారి కనురెప్పే తగిలే!

పోతవా.... లవంగం మొగ్గా ! కట్ట మింద నీవే బోతే, కట్ట కింద నేనే వస్తే, నీ సాయ నేను నూస్తా వుంటే, కాలుజారి కాలువలొ బడితిని బొమా!

పోతవా.... లవంగం మొగ్గా !

7

జాగరత | ఏడు కొండల వొడా! వంకట రమణా! శ్రీనివాన రారా! ఓ వెంకటేశా ! రంగ నాయక గుడిదాకా నడసీ పోవద్దు ఒంటరిగా ; పోయే దారిలో రౌడీ లున్నరు ! నీవే జాగరత |! 1 ఏడు కొండల వాడా! ౫ ఇరగాలమ్మా గుడిదాకా నడసీ పోవద్దు ఒంటరిగా ; పోయే దారిలో రౌడీ లున్నరు ! నీవే జాగరత 1 1 ఏడు కొండల వాడా! ॥ బఎగువ తిరుపతి కడదాకా నడసీ పోవద్దు ఒంటరిగా ; పోయే దారిలొ రౌడీ లున్నరు ! నీవే జాగరత |! ॥ ఏడు కొండల వాడా! ॥ గోవు గర్భము కడదాకా నడసీ పోవద్దు ఒంటరిగా ; పోయే దారిలో ఎలుగుబంటులు నీవే జాగరత ! ॥ ఏడు కొండల వాడా! ! తి

బాలామణీ |! బాలమాని బాలామానీ బొలామానీ ! బారాన పెసా లిస్తా బాలామానీ ! -బంతి పువ్వులు తెచ్చుకోవె పిల్లా! 99 కూసోని కుచ్చు కోవె పిల్హా! +? రా "సీ అణా ఫెసా లిస్టా, 99 'సెక్కుడు పుల్ల దెచ్చుకోవె పిల్లా! "” కూసోని పెటుకోవె పిలా! ౧9 ట్‌ రా ఆటాన పైసా లిస్తా, 99 అద్ద మన్న దెచ్చుకోవె పిలా! 99 ౧ వా కూసోని సూనుకోవె పిల్లా! 99 శారాన పైసా లిస్తా, 99 సిగ వూవు దెచ్చుకోవె పిల్టా! %9 కూసోని పెటుకోవె పిలా ! 99 ట్‌ రా అందమైన జాకట్టు దెత్తా, +? అందమైన సీరలు దెత్తా, 99 అందంగ కట్లుకోవే పిలా ! 99 బ్‌ రా బాలామాని బాలామానీ బొలామానీ ! 8

నా వయ్యారి!

కలికి ములికి చెట్టు కిందనే మదానొ నా వయ్యారి £ వాలె నమ్మ జుంటి కేనెలే ౧9 కంటి నమ్మ జుంటి తేనెలూ క వాసె పడి డొల్ల గుడితినే ?? మోన వుచ్చి లేసి పాయనే ష్‌ వాడు నాకు అయిత డంటనే + కాల్ల కడా లమ్మి పెడితినే 29

(౫ కళ అట్ట గన్న రాక పాయనే మోన వుచ్చి లేసి పాయనే 99 వాడు నాకు అయిత డంటనే 79 'సెవుల గంటీ అమ్మి పెడితినే 79 అట్ల గన్న రాక పాయనే 99

లు మోన పుచ్చి లేసి పాయనే । వాడు నాకు అయిత డంటనే 99 'సెవుల వుల్ల లమ్మి పెడితినే . ఇం అట్ల గన్న రాక పాయనే మోన వుచ్చి లేసి పాయనే . వాడు నాకు అయిత డంటనే వ; అంశ నత్తు లమ్మి పెడితినే ?9 అట్ల గన్న రాక పాయనే 39

10

మోన పుచ్చి లేసి పాయనే_. మదనొ నా వయ్యారి! వాడు నాకు అయిత డంటనే 98 గువ్య పుల్ల లమ్మి 'పెడితినే +9 అట గన్న రాక పాయనే 39 యు మోన పుచ్చి లేసి పాయనే / వాడు నాకు అయిత డంటనే . మెడన గుళ్లు అమ్మి పెడితినే ॥, అట్ల గన్న రాక పాయనే 99 వాడు నాకు అయిత డంటనే +ం ఏలు ఉంగ్ర మమ్మి పెడితినే *9 అట్ల గన్న రాక పాయనే 93 మోన వుచ్చి లేసి పాయనే ః వాడు నాకు అయిత డంటనే %9 ముక్కుపుల్ల లమ్మి పెడితినే . అట్ల గన్న రాక 'పాయనే =; 11

దుప్పటోడు ! అప్పటో డిప్పటోడు చందమామా ! వాడు మద్దికాయ దుష్పటోడు న వాడు మాట్లాడి పొమ్మానె వాడు రేని గాయ దుష్పటోడు 7? వాడు రేయిల్లొ రమ్మానె %3 నందు గొందు తిరుగు మనె "2 వాడు సైగ లేమొ సెయ్య మానె 7? వాడు వన్నె సీరె తెన్త నని *? వాడు వన్నె లేమొ సెయ్య మనె *? వొడు వగ లేమొ సెయ్య మనె + కన్ను పైగ లేనుకోని ౫9 వాడు సందు లోకి రమ్మానె 39 మారెడె కాయ దుప్పటోడు, 99 వాడు మాట్లాడి పొమ్మానె క వాడు మాపేమొ రమ్మానె క పెద్ద సీర దెన్త నని ౫9 వాడు పొద్దస్తారం తిరిగి నాడె 27 పెద్ద సీర పాడు గాను 99 వాడు నాలుగు నెల్లు దిప్పి నాడు 99 ఆ పెద్ద లాకు ఎరు కాయె 39 తెల్ల సీర దెస్త నాని 39 వాడు తెల్లార్లు దిప్పేను ౩9 12

సీర లేదు గీర లేదు చందమామా ! వాడు గుదు లాకు వెటి నాడు "7 మే య! క్క ఆ లోకాని కరు కాయ ఎలగ కాయ దుపష్పటోడు +” వాడు ఎన్నెలకే రమ్మూనె “7 వాడు ఏడు నెలలు దిప్పి నాడు 9? ఆ లోకాని కెరుకాయ +? వట్టుసీర దెన్త నని +? వది మాసాలు దిప్పి నొడె +? పట్టునీర కాలిపోను క ఆ లోకాని కెరుకాయ ౧ 13

గాజులసెట్టీ గాజులు గాజులు బోయ గాజులసెట్టీ ! ఏ వూరి గాజు లయ్య +” చెజవాడ గాజు లయ్య " మ రంగూను గాజు లయ్య * కలకత్త గాజు లయ్య ” బొంబాయి గాజు లయ్య 9 బలె గుత్తంగ తొడు గయ్య * చూ అత్తొచ్చె వేఠాయె ష్‌ మా మామొచ్చె వేళాయె ” మావారు వచ్చే వేళాయె 7? గొంగ డైన వర వయ్య * కూర్చోని తొడగ వయ్య +) తొందరగ తొడగ వయ్య +? గాజులు గాజుల చోయ కః 14

దేశమంతా మందిలేరా ! చవనగిరి మొగ్గలే దవనగిరి మొగ్గలే చావు కజ్ఞూరమ బగిట తమ్మటి వండి బొల మిటారీ! నీ కిచ్చేను చొన బంగారు |! అట - ఒప్పుగా ఒక మాట గొప్పున్న కనుక్కోని సిత్తన్న పోయె మావూరు! 'కజ్జూరు కమ్మలూ కజ్జూరు కమ్మలూ కమ్మలకు జుంకీలు కాలి కంటెలు రెండు డౌలైన డాపులూ ధర్మారపల్లెరా, మాది, దాని హంచు నుందిర యమలగిరి |! ఇంక - పిలిసినా పలకదే పిలగుండ్ర పల్లెది "పేరు మానాచ్చిరా మామా ! నా, టక్కన్న గనుక్కోర మామా ! నా పేరు మోనాచ్చిరా జానా! ఇదిలిస్తై ఈవూరు ఇదిలిస్తె ఈవూరు శదిలిస్తె కలికిరీ కలికిరి పొగబండి అవుసులో వుంటాను రారా - దాని వక్కనా వుంటాను రారా - మన మిద్దరము గూడీ బండ్లోన కూర్చుంటె 'దేశ మంతా మంది లేరా ! 15

వట్టు రేకుల రైక వట్టు రేకుల రైక

పక్కనా కుచ్చిడిసి రరగు దారం కుట్జై

రత్నగిరి నంతలో తేరు కాడుంటాను రారా | నేను టెంకాయ కొట్టుంట రారా! నీకు పె అప్పు 'పెట్టుంట రారా! - మన. మిద్దరము రూడీ బఐండ్ల్రోన కూర్చుంటె దేశ మంకా మందిలేరా ! ॥

ఈడి కీడామడ ఈడి కీడామడ

మొగలిరేకుల నంత మొగుడికి నాకు పోరు

ఇక్క డెవరు లేరు బండి పోయెర చెంగుళూరు - మన మిద్దరము కూడి బండ్లోన కూర్చుంటె దేశా మంతా మంది లేరా!

16

ఏ వూరు భావమూ? ఏ వూరు భామా? ఏమీనీ పేరు? నీపేరు చెప్పవే నిలివి మాట్లాడు మా వూరు పేరేల ? మా జోలియీల +? మా వారు వింటేని మా టొచ్చు నమ్మి! మో వారు వినకుండ నీకు మాట రాకండ చెవి లోను ఒక మాట వెప్పి పోభామ ! "పేట మోద పేట అంబోజి పేట ఆ మైన వున్నాది పంజరం కీట కందు దుర్గమురా ! కనక దుర్గమురా ! 'ప్నేరైన చెజవాడ కావురము మాది ॥ భీమారమురా ! బీడు మంచిదిరా ! వీడు మంచిది కాని కూత మందమురా |! సోడారమురా ! షోకు మంవిదిరో ! పోకు మంచిది కాని చూవు మద్దెమురా !

1/7

భామా! నీ పేరు? ఏ వూరె భామా! భామా! నీ పేరు? సీ వూరి పేరేమొ నిలివీ మాట్లాడు నా వూరి పేరేలనా జోలి నీకేల? మా వారు చూస్తేను మూట దక్కదురా! మో వారు వినకుండా నీకు మాట రాకుండా చెవిలో ఒక మాట చెప్పి పోతానె అవిగో ! తాడికొండ, పక్క నీరుకొండ కానొచ్చె కంటేరు కావురం మాది ఏ వూరె భామా? భామ నీ పేరు? నీవూరి 'పేరేమొ నిలివీ మాట్లాడు అదిగో ! మంగళగిరి అంచున చెజవాడ కానొచ్చె కంటేరు కావురం మాది 1 18

ఏ వూం? పోరీ! ఏవూరెపోరీ! ఏదెనీ వూరు? నీ వూరు పేరేమి ? నిలిసి మాట్లాడు ! నా వూరు ఏలా ? నన్నడుగుటేల ? నా వోల్డు వింటే మాటొచ్చు గదరా |! నీ వూరు గావాలి నీవు గావాలి నీ తోటి నాకొక్క మాట కావాఠి ॥ ములుకుంట కొ(రేడు మూలమలకపల్లి జాము రాత్రి కొట్టే జంగేడు మాది ఆవూరు కాదె! ఏవూరపోరి? ఏదెనీ వూరు? -- నా ఊరు....గదరా |! దొంగ గుంటురుపల్లె రంగు సింతలపల్లి పరిమరిక సేసేది వత్తిపలయ్య ! ఆవూరు....గదరా |! "ములుగు బండరపల్లి మో కైన పరికాల సాదనగిరి నలాయయ్య మాది -- ఆవూరు....గదరా ! -గుర్తు గురంపేట గునమైన పెదకొండ ఇరిగల తురకలసోమార మయ్యా ॥ అవూరె-....గదరా ! 19

రాజముద్దులగుమ్మా ! . రాజా ముద్దూల గుమ్మా ! అలనా ! రమణీ కుచ్చుల బొమ్మా !నీ రమణీ కుచ్చుల మోద బంగారి రవళీ చెలీ చెలంగీ చెలాయిరీ న! రా ళా రాజా ముద్దులగుమ్మా | ౧ దోవంటె బోయ్‌ దానా ! లలనా! దారాల రైకదానా !నీ దారాల రైక లోకి దూరింది మనను. చెల్లీ చెల్లంగ్‌ వెల్లాయిరీ రాజా ముద్దులగుమ్మా | ౧0 బాటంటె బోయే చానా ! లలనా |! బాలె పండ్ల గంప దానా !నీ బాలె పండ్ల గంవ లోకి దూరింది మవనూ* చెల్లీ వెలంగీ చెలాయిరీ . లా ళా రాజా ముద్దులగుమ్మా ఖ ౧ 20

కట మోంద కతి మెరువు లబ అబద చెరువు లోన సేప మెరువు -ఎన కొచ్చె ఎర పిల్ల ముక్కు నత్తు మెరవు వెల్లీ చెల్లంగీ చెల్లాయిరీ రాజా ముద్దులగుమ్మా | త! ఆ తట్టు బండి జాడ ద్ర తట్టు కాలి జాడ -ఎన కొచ్చె ఎర పిల్ల ఎవ్వరీ పెల్లామురో ! వెల్లీ చెల్లంగీ చెల్లాయిరీ రాజా ముధద్గులగుమ్మా ! ౧

• ఎద్దలింట్లో ఏట కైతి అలనా | అవలింట్లో తీర్ధ మాడితీ గానులాల వుణ్యాన నా కొక్క బాలుడే చెల్లీ వెల్లంగ్‌ వెల్లాయిరీ రాజా ముద్దులగుమ్మా | 0౧ 21

ఎన్నాళ్ల కావి లుంటడో ముక్కు వుడకాల వెట్టి ముక్కట దిప్ప నీడే ఓరమచుమయా ఎన్నాట్ట కావి లుంటడో ! 'సెవుల కమ్మాల బెట్టి సెవట దిప్ప నీడె ఓరమతుమయా ఎన్నాళ్లు కావి లుంటడో ! కండ్లా కాటీక చెటీ కళ్ళటా దివ్ప నీడె మో ట్‌ ళా ఓరమతుమయా ఎన్నాట్లు శావి లుంటడో !' పషళ్లా దాసీన వేసి వళ్లటా దివ్ప నీడె రా ళా ఓరమతుమయా ఎన్నాష్ల కావి లుంటడో ! కొవ్వూ జడవబిళ్ల పెట్టీ కొవ్ప్చటా దిప్ప నీడె ఓరమతుమయా ఎన్నాళ్లు కావి లుంటడో |! నడుము వడ్డాణ మేసి నడు మటా దిప్ప నీడె ఓరమతుమయా ఎన్నాట్ల కావి లుంటడో ! చేతి గాజులు చెట్టి సై యటా దివ్ప నీడె ఓరమతు మయా ఎన్నాళ్టు కావి లుంటడో 1% కాల్దా కడాలు వేసి కాళ్లటా దిప్ప నీడె ఓరమతుమయా ఎన్నాళ్లు కావి లుంటడో 22

ఎన్నాళ్లు కావి లుంటాడే ?

చిలక గోరింక పూలు సింగారమే

చూచి వస్తాము రారె కళ్యాణమే !

చుక్క బొట్టు పెట్ట నీడు సూరిడికి మొక్క నీడు అయినా వోడేమి చేస్తాడే ! వాడా బలనగ

ఎన్నాళ్లు కావి లుంటడే ! = బిలక = అడ్డ బొట్టు పెట్ట నీడు అద్ధములో చూడ నీడు అయినా వోడేమి చేస్తాడే ! వాడా బలనగ

ఎన్నాళ్లు కావి లుంటడే ! = చిలక - తెల్ల వీర కట్ల నీడు నల్ల రవిక తొడగ నీడు

అయినా వోజీమి చేస్తాడే! వాడా బలనగ

ఎన్నాళ్లు కావి లుంటడే ! = విలక్‌ - నల్ల చీర కట్ట నీడు ఎర రవిక తొడగ్‌ నీడు

అయినా వోడేమి వేస్తాడే ! వాడా బలనగ ఎన్నాచ్చ కావి లుంటడే ! = విలక =

23

రా..! విల్లడో !

రా పిల్లడో | బిలా యెల్దము రా పిల్లడో ! నువు బిలా యొల్సె నేనెలా గుంతను ? ఊరు దాటితే ఊసౌక టున్నది - రా పిల్లడో . మెట్ట దాటితె మాటొక టున్నది =రా పిల్లడో జూ కరునుకి లేక పోతె కాను లమ్మేస్తాను - రా పిల్లడో - చీడీల్‌కి లేక పోతె బియ్య మమ్మేస్తాను - రా పిల్లడో - సీకు మూడు కూలి బాడి పోతె కుడుము లొండిస్తాను

రా పిల్లడో ఆ నీకు నరదా గుంతె సైకిల్‌ కొంతను - రా పిల్లడో - సీవు నా (ేమిగా వుంటే నాగు లమ్మిస్తాను - రా పిల్హడో - మేలు వింత మిద గార్డు పెట్టై మాద - రా పిల్లడో - నీ ప్రాణము ఏలా గున్నది మిలటరిలోను? - రా పిల్లడో -

24

'రెదోల్ల రాములూ |!

నే నెంత పిల్ల నబ్చియో ! రైదోల్ల రాములూ !

నా మోతుకూరి నౌకరి నా మొగ్గల గుడ్డకు సాలదో ! - నే-

నా జనగాము నౌకరి నాదు జానుపేటకు సాలదో ! -నే-_

నా సిత్తలూరు నౌకరి నా సింగారం సోక్కి సాలదో! -నే-

వా భువనగిరి నౌకరి నా బొట్టుపెళైకు సాలదో! -నే-

చా కట్టేపల్లి నౌకరి నా కాటికి డెబ్బకు సాలదో ! -నే-

నా తిల్లాగిరి నౌకరి నా తీపి దినునుకి సాలదో ! -నే-

మూడు రూపాయల ముక్కుపుల్ల నీ అబ్బ దనుకుంటివ ?

= పిప్పరమెంటు !

నాలుగు రూపాయల నాను పేటనీ అబ్బ దనుకుంటివ ? పిప్పరమెంటు !

అయిదు రూపాయల అంయవీరనీ అబ్బ దనుకుంటివ ? పిప్పరమెంటు !

ఆరు రూోహాయల అడ్డిగ బిళ్ల నీ అబ్బ దనుకుంటివ ? పిప్పరమెంటు !

25

నాయిదొర ! నన్నియిలొ నాయిదొర ! ని న్నేమనంటిరో ! ॥ నన్నయిలొ సీరలు దెమ్మన్న గాని సిక్కులొ పడ మన్ననా? ॥ నన్నయిలొ 1% గాజులు దెమ్మన్న గాని గంగలొ పడ మన్ననా? :ః నన్నయిలొ ౪ మట్టెలు దెమ్మన్న గొని మడుగులొ పడ మన్ననా? ॥ నన్నయిలొ ॥ నూనె దెమ్మన్న గాని నూతిలొ పడ మన్ననా? ॥ నన్నయిలొ 1 రైకలు దెమ్మన్న గాని రందిలొ వడ మన్ననా? ॥ నన్నయిలొ 1

26

నర సయ్య బావా! నానీ నర్చయ్య బావ నిన్నేమన్నానురో ! ॥ నరుకులు తెమ్మన్న గాని మురుగులు తెమ్మన్ననా గ = నా- గాజులు తెమ్మన్న గాని " గజ్జలు తెమ్మన్ననా గడ =నా- గొంగడి తెమ్మన్న గాని గొలునులు తెమ్మన్ననా ? -నా- వడ్డులు తమ్మన్న గాని లడ్డులు తెమ్మన్ననా ఇ = నా - ఆ

అన్నీ తెమ్మన్న గాని అప్పుల బడమన్ననా ? -నా-

27

వ్‌లా | విలగా | నే ర!

అతను: _ వస్తా వంటె పిల్ల వస్తా వంటే - జర

మెట్ట మెట్ట బొయి దాక వస్తా వంటే? ఆమె; వస్తా గానీర పిల్లగ వస్తా గానీ - జర

నవ్వుకుంట తుల్లుకుంట నేనే వస్తా అతను ; నవ్వుకుంట తుల్లుకుంట నీవే వస్తే - నా

'సేతులున్న సింత బరిగి చిట్టాడ తదీ ఆమె ; 'సేతులున్న సింత ఐబరిగ చిట్టాడితే =నా

నోట్టుండె నాలుకా బూజాడదీ అతను ; నీ నోట్టుండె నాలుకే బూజాొడ్డె -నా

కాలు కున్న చెప్పు తునుక దుమ్మేగుతదీ ఆమె: కాలు కున్న చెప్పు తునుక దుమ్మేగుతే

నేను తల్లి గారింటికే పారి పోతా

28

అతను: తల్లి గారింటికే పారిపోతే - నిన్ను తన్నుకుంట గుద్దుకుంట తీస్కొస్తా ఆమె : తన్నుకుంట గుద్దుకుంట తీస్కాస్తే - నేను వండకుండ సేయకుండ పండుకుంటా అతను ; వండకుండ 'సేయకుండ పండు కుంటే ఇంకొక్క దాన్ని నే సేనుకుంటా ఆమె : ఇంకొక్క దాన్ని నువు సేనుకుంటే మంవి లాగులో డెంట నేనే పోతా ॥ 29

విల్లా ! వస్తావంటే ? ట్స ననా. వస్తా వంటె పిల! వసా వంటే బాట లు అవాలి కొత్త కోరంగి చాకా వస్తా వంటే ? వస్తాన్‌ గానీ నే వస్తాన్‌ గాని కొట్ట కుండ తిట కుండ వుంటా వంట్రా? టబ టబ నే కొట్ట కుండ తిట్ట కుండ వుంటా గాని నువ్వు నవ్వ కుండ తుళ్ల కుండ వుంటా వంటే ? నవ్వ కుండ తుళ్ల కుండ వుంటాన్‌ గాని నా నవ్వుల ముద్దుల మోము నవ్వు లాడ్తది ఆ! నవ్వు లాడ్తదా? ఊ! నవ్వు లాడ్తదీ ! న్‌ నవ్వుల ముద్దుల మోము నవ్వు లాడైను నా చేతి నున్న చింత బెత్తం వీరాడ్రది ఆ! చీరాడ్రదా? ఓ! వీరాడ్రదీ | నీ చేత నున్న వింత బెత్తం వీరాడ్తైను నా నోట్లొ వుండె మాటలన్ని 'బైటెల్లయి నీ నోట్ల వుండె మాటలన్ని బైటెల్తెను నా కాలి నున్న చెప్పుల జోడు కొట్టేన్తదీ 30

నీ కాలి నున్న చెప్పుల జోడు కొట్టే స్తెను నే నమ్మ గారింటికి దౌడేస్తను ఆ! దౌడేస్తవా? ఓ! దౌడేస్తను ! నువ్వమ్మ గారింటికి దౌడేస్తెను నే కొట్టుకుంటు తిట్టుకుంటు తీనుకొన్తను ఆ! తీనుకొస్తవా? ఊ! తీనుకొన్నను ! నువ్వు కొట్టుకుంటు తిట్టుకుంటు తీనుకొస్తైను నే కూడొండ కుండాను తొంగుంటను ఆ! తొంగుంటవా ? ఊ/(! తొంగుంటను ! నువ్వు పొలమెల్ల కుండాను తొంగుంటెను చావిలొ వున్న గుంటలో నే వడ్తను బావిలొ వున్న గుంటలో నువ్వు వడ్తెను' యెట్టోణ్జి పిలిపించి యెత్తిస్తను ! ఆ(! ఎత్తిస్తవా? ఓ! ఎత్తిన్తను! నువ్వు యొట్టోణ్జి పిలిపించి యెత్తి స్తెను నే దెయ్యమై భూతమై నిన్ను పడ్తను 31

ఆ(! నన్ను పడ్తవా? ఊగ! నిన్నే వడ్తను ! నువ్వు దెయ్యమై భూతమై నన్ను వడ్తెను నే భూత వైద్యుణ్ణి పిలిపించి వదల గొడ్రను ఆ(! వదల గొడ్తవా? ఓ! వదల గొడ్రను! నువ్వు వైద్యుణ్ణి పిలిపించి వదల గొడ్తెను నే తిరుపతి కొండెక్కి తిరిగి చూడనా ? నువ్వు తిరువతి కొండెక్కి తిరిగి చూసితే నే చంద్రగిరి కొండెక్కి విందు లెయ్యనా ? 32

శరణం! రామ!

మదె మనెన పేల మదెన్న పేల రామూతొ శరణమై రామ !

0 చి గే మ్‌ మాయ జంగ మొచ్చు మాయ మాడలకి %? ఇంట్లొ బిచ్చము లేద ఇక నేమి సేతు 99 బిచ్చంబు లేకుంటె బియ్యంబు లెట్టు క బియ్యంబు లేకుంటె అన్నమ్ము లెట్టు +? అన్నమ్ము మా ఇళ్ల వండె వారు లేరు ష్‌ అన్నంబు లేకుంటె వస్త్రంబు లెట్టు వస్త్రాలు మా ఇళ్ల వడకే వారు లేరు ౩9 నేనన్న వచ్చెదను వదర జంగంబు * యెనక ముందల కూడి వెళ్లె నిద్దరు *9 ముత్తె మంత నద్ది మూట గట్టుకొని న ఎనక ముందల కూడి వెళ్లై నిద్దరు +? వెల్దంగ వెల్తంగ అల్లనేరేట్ల =

౮లా లు ళా అల్లనేరేళ్ల క్రింద నల్లన్ని జలము *9 33 తె

నద్ది తిన్నా గుడ్డ జలధిలో కలిపి రాముతొ శరణమై రామ! ఈ తాకు వంగదీసి యిళ్లు కట్టించి 99 తాటాకు వంగదీసి దళ్లు కట్టించి 39 ని ట్‌

ఎల్లి ఎలతంగానె యిల్లలక మనెను 79

ఈ డిల్లు ఇగమార ఈత ముల్లిరుగ 99

వుట్టు బిడ్డలను విడిచి వురుషుణ్ణి విడచి

బుద్ధి లేకొ స్తిని బూడిది వాడంట 99

కన్న బిడ్డను విడచి కాపురము విడవి 99

కాన కొసి నమ్మ ఈ జంగ మంట ! ??

రాముతొ శరణమై రామ! అల్ల దేవితొ శరణమై రామ |

34

ఓ పుల్లమ్మ |

వూల తోట కేల బోతివే? - ఓ పుల్పమ్మ - పూల తోట కపిల పుల్లయ్య

నిన్ను జూసి కన్ను గొట్టి

వూల సెండు సేతి కిచ్చెనా ?

రాగి తోట కేల బోతివే ? - ఓ పుల్లమ్మ - రాగి తోట కపిల పులయ్య

నిన్ను జూని కన్ను గొట్టి

రాగె గగ్గి చేతి కిచ్చెనా ?

లి

వనుపు తోట కేల బోతివే ? = ఓ వుల్లమ్మ - పనువు తోట కపిల పుల్లయ్య

నిన్ను జూసి కన్ను గొట్టి

పనువు కొమ్ము చేతి కిచ్చినా?

చెరుకు తోట కేల బోతివే? = ఓ పుల్లమ్మ - చెరుకు తోట కపిల పుల్లయ్య నిన్ను జూసి కన్ను గొట్టి

చెరుకు పిచ్చ చేతి కిచ్చెనా ?

35

నజ్జి పేను కేల బోతివే? = ఓ పుల్లమ్మ = నజ్జ "సీను కపిల వుల్లయ్య నిన్ను జూసి కన్ను గొట్టి నజ్జె పూన చేతి కిచ్చెనా ఇ జొన్న సేను కేల బోతివే ? = ఓ వుల్లమ్మ = జొన్న సేను కపిల పుల్లయ్య నిన్ను జూసి కన్ను గొట్టి జొన్న కర్ర సేతి కిచ్చెనా ? మిరప తోట కేల బోతివే? = ఓ వుల్లమ్మ * మిరప తోట కపిల వుల్లయ్య నిన్ను జూసి కన్ను గొట్టి మిరప తొడిమ చేతి కిచ్చెనా లి 36

మోదినిగ ! నథవియ |! ఆమె ; వంకాయ వెట్లల్లరా మోదినిగ 1 నా వంకు బోయిందిరో మోదినిగ ! నా వంకు నా కివ్వరా మోదినిగ ! నా వోల్ల కల బోతరో మోదినిగ ; అతను : నీ వంకు నీ కివ్వనే నఖియా ! నీ వోబ్ల గల నివ్వనే నభఖియా |! ఆమె : కాకరి వెటలరో మోదినిగ |! అణ నా కడెము బోయిందిరో మోదినిగ ! నా కడెము నా కివ్వరో మోదినిగ ! నా వోల్ల కల బోతరో మోదినిగ ! అతను : నీ కడెము నీ కివ్వనే నభియా ! నీ వోల గల నివ్వనే నభియా ! ఆమె : గోకారి చెట్లల్లరో మోదినిగ ! నా గొలుసు బోయిందిరో మోదినిగ ! నా-గొలును నా కివ్వరో మోదినిగ ! నా వోర్పి కల బోతరో మోదినిగ |! అతను : నీ గొలును కివ్వనే నభియా ! నీ వోల్ల గల నివ్వనే నభియా ! ఛా 3౩7

శీ కిస్తాన్‌ పిల్లా! నే నొస్తాన్‌ పిల్లా! ఏమే పిల్లా ! రంగైన పిల్లా ! నీ మొగమే చిన్నబాయె సెప్పే పిల్లా ! వస్తాన్‌ పిల్లా ! నే నొస్తాన్‌ పిల్లా! కర్నూలు నంతాకి పోతాన్‌ పిల్లా ! నీకి కమ్మాలు కడియాలు తెస్తాన్‌ పిల్లా | ఇసాన్‌ పిల్లా ! నే నొసాన్‌ పిలా! అటి కో యట రా ఆలూరు నంతాకి పోతాన్‌ పిల్లా ! నువ్వు అడిగిన సొమ్ములు కెస్తాన్‌ పిల్లా ! నీ కిస్తాన్‌ పిల్లా ! నే నొస్తాన్‌ పిల్లా | పత్తికొండ నంశాకి పోతాన్‌ పిల్లా ! నీకి వచ్చి కొబ్బరి బెల్లాము కెస్టాన్‌ పిల్లా! నీ కిసాన్‌ పిల్లా ! నే నొసాన్‌ పిలా వ స రా అవి ళా 38

ఓ సందమామా ! నేనేమి సేతో!। నందమామ ఓ సందమామ |! నందు తెలియదు నేనేమి 'సేతో ! పాపకారి ఆ పండు టెన్నెల పగలు కాసే నేనేమి సేతో |! కన్న తల్లి కర్మురాలు గడుప కావలి నేనేమి సేతో |! తోడ బుట్టిన దోనకారి చెలెలు తోవ కావ్‌లి నేనేమి సేతో ! (బైటికి వెళ్లాలంటే ఎన్ని అడంకులో ఆ చందునితో చెవ: కుంటుంది) ఏ9

బంగారు నూమా! ఓ నందగిరి బంగరు మామ ! వందగిరి వీర అంపేవా ? బంగారు మామ ! రంగారు మామ! పొంగారు మామ! చందదగిరి వీర లంపేవా ? నీకు నాకు దూరమైతే నీలి కొండ లడ్రా మైతే ఇంటి కాడ నీ సిన్న దాన్ని ఇంచు కంత 'సేవు తలను కొనుచుండు బంగారు మామ ! రంగారు మామ ! పొంగారు మామ! ఇంచు కంత సేవు తలను కొనుచుండు ! చెంగు చెంగున బంగారు మామ! "ందదగిరి చేరు కోవా ? చెంత నున్న నీ నిన్న దాన్ని వింత తీర్చి నన్ను చేరుకో మామ! బంగారు మామ! రంగారు మామ ! పొంగారు మామ! వింత తీర్చి నన్ను చేరుకో మామ ! 40

పూసల రాజమ్మ ! బావయ్యా | వంక తుమ్మ సెట్టు కింన వంట చెయ్యమ్మో ! కన్నె పిల్లా ! కనకమ్మ ! వూసొల రాజమ్మా | వంట మోద మన్నువడ ! మంట మండదిరో ! నల్లనయ్యా! నా దొర! వుల్లోల్ల బావయ్యా! నుక్కురారం అంగళ్ల సుట్టు మెట్టేలే ! కన్నెపిల్లా ! కనకమ్మ ! వూసాల రాజమ్మో | చుట్టు మెట్టెలు పాడు గాను సిట్టు మానయిరో ! నల్లనయ్యా ! నా దొరా! పుల్లోల్ల బావయ్యో (| కోవూరి అంగళ్ల కొంగు జీరాలే ! కన్నె పిల్లా ! కనకమ్మ ! వూసాల రాజమ్మో ! కొంగు జీరెలు పాడు గాను రంగు నిల్వయిరో ! నల్లనయ్యా ! వా దొరా ! పుల్లోల్ల బావయ్యో | నీ వొన్నె నావొన్నె కలువా పూవొన్నెల ! కలిపి వుందామె కన్నె విల్లా ! కనకమ్మా ! త

గొల్లోల పిల్లా! ముక్కు సూడు ముక్కందం నూడు ముక్కుకు దగిన ముక్కెర లేదే ! గొల్లోల్ల పిల్లా |! , నీ వపరమటి దేశం గజ్జల పాడే గొల్లోల్ల పిల్హా రః సెయ్యి నూడు సెయ్యందం సూడు సెయ్యికి దగిన శాకట లేదే ! గొల్లోల్ల పిల్లా! నీపర...... గొలోల పీలా! 6గా రా 'సెవులు నూడు 'ససెవులందం నూడు 'సెవులకు దగిన గంటీలు లేవే ! గొల్లోల్ల పిల్లా ! నీ వర... . .. గొల్లోల్ల పిల్లా ! కండ్లు నూడు కండ్రందం సూడు కంద్దకు దగిన కాటుక లేదే ! గొలోల పిలా |! ళా రారా ళా నీపర...... గొలోలి లా" న్‌ రా మెడ నూడు మెడ అందం నూడు మెడకు దగిన సొమ్ములు లేవే ! గొల్లోల్ల పిల్హా శ నీవపర...... గొలోల ఏలా | ౧రగా ళా నడుము న్లూడు నడుమందం సూడు నీడుముకు దగ్గా డావూ లేదే ! గొల్లోల్ల పిల్లా $ నీపర..... . గొలోలపిూ ! ౮౧౮రా రా నిలువు నూడు నిలువందం సూడు. నిలువుకు తగ్గ సీరే లేదే ! గొల్లోల పిలా ! నీవర..... . గొలోల ఏరా! ఆరా యు 42

రంగయ్య మామా! కాను వీస మిస్తా నంటా దోసి (బాహ్మన్ని తగులు కుంటే కాను లేదు వీసము లేదయ్య ఓ నలగిరి రంగయ్య మామా | బూననాలే దగులా బెట్టే బూననాలే దగులా బెట్టెయ్య! రాగి పైసా నిస్తా నంటా రాజు కొడుకును తగులు కుంటే పైసా లేదు గీసా లేదయ్య ఓ నలగిరి రంగయ్య మామా |! వుండి గింజలు తగుల బెట్ట వుండి గింజలు తగుల బెట్టెయ్య 1 గడ్డీ మోవు లిస్తా డంటే రెడ్డి కొడుకును తగులు కుంటే గడ్డీ లేదు గిడ్డీ లేదయ్య ఓ సలగిరి రంగయ్య మామా | గడ్డి లేదు గిడ్డి లేదు గొడ్ల దొడ్డకు గుంజి నాడయ్య |! క! డి లు లా వంటకాము లిస్తా నంటా వంటకాలకు గుంజుకు పోయె వంట లేదు తంటా లేదు ఓ నలగిరి రంగయ్య మామా |! వట్టి కావల వాననాకు అ వోన నాకు బూసనాలు తలిగయ్య £! 43

నాక మ్మలు నా కియ్యి || ఎర్జనూరి ఎలిగి పండు కర్దనూరి కజ్జూర పండు శోసి కోసి చేతులొ పెడితే జారిపోతా దగో అగో ! నా కమ్మలు నా కియ్యి కమలా ! తెల్లరాళ్ల కమ్మల జోడు 1 ఉవ్వు నీళ్ల బావి కాడా ఊరు మల్లే తోట కాడా ఉత్త ఉత్త మాట లాడీ ఊకే పోతా డగో అగో నా కమ్మలువా కియ్యి కమలా | తెల్పరాళ్ల కమ్మల జొడు॥ి మంచి నీళ్ల బావి కాడా మరు మళ్లే తోట కాడా మంచి మంచి మాటా లాడీ మళ్లి పోతా డగో అగో! నా కమ్మలు నా కియ్యి కమలా! తెల్లరాళ్ల కమ్మల జోడు! తశ

రారా! నా ఇంటికి!

రారా! నా ఇంటికి వంటిగ

నిద రాదు నా కంటికి

కంచె కాడ కలిసి సూడు

పొంచి వుంటది నీది వడును ॥[రారా4

బౌరా ! నల్లదానను కున్న వేమొ

నమ్మ 'దేమొ నీది మనను

నల్ల రాగడి దున్ని నూడు +

తెల్ల జొన్నలు వండ వేమొ ॥1రారా॥

బౌొరా! పొట్టి దానను కున్న వేమొ

పొంద దేమొ నీది మనను

పొన్న వూవులు తెచ్చి నూడు

పొట్టి చాని పొగరు సూడు ॥రారా॥

ఇల్లు ఇల్లు తిరిగెదవు

ఇల్లాలు నా దనెచవు

ఇల్లాలిని ఇడిని పెట్టి

నా యింటికి జేర రారా !। 1రారా 8 త్‌

కులుకొద్దే |

మన్నంగ తల దూవి మగ్గాయ జడ లేవి ఏవి చాన్‌ జడ వెపి నళ్దే వుంది జడన జాజి కాయ మెడన వూవల దండ కూకుంటె పినదాని కురులు నక్కని దాని కులుకొద్దే నీ మొగుడు కుళ్లి నత్తాడు !

త్‌5

సిన్నోడా | రాగట్ల దబూరుట్లరా సిన్నోడా ! *రోరి రాగట్ల రా సిన్నోడా ! వా దండ పోయిందిరా సిన్నోడా ! నాదండనా కివ్వరా సిన్నోడా | చా అమ్మ చేయించెరా సిన్నోడా | మల్లె వూల మాలరా సిన్నోడా ! రాగి వుట్లు దండరా సిన్నోడా ! నను బాయ వంపిందిరా సిన్నోడా |! రార సిన్నోడా ! పోర నిన్నోడా |! రమణి కుచ్చుల దండ దేర నిన్నోడా ! రేతిరి వచ్చావు ఏమి సిన్నోడా ! నందేళ కొచ్చావు ఏల సిన్నోడా ! తా

గుణసుందరి లీల ! ఏజంటు బావ తెల బటలు తెసా తెల రయికలు తెసా రా ఏ అటి నో అంటి మా దేశం రావూ ? గునా నుందరి లీలా! తెల బటలు వొల తెల రయికలు వొల ళా టబ రా ఛా లా మో దేశం రానూ ఓ ఏజంటు బావా! ఏజంటన బోకు మేమన్న దమ్ములం కొన్న మగ డనుకోవే గునాసుందరి లీలా ! వచ్చ బట్టలు తెస్తా పచ్చ రయికలు తెస్తా మా దేశం రావూ ? గునానుందరి లీలా! పచ్చ బటలు వొల వచ్చ రయికలు వొల ల ట్‌ ళా న్‌. మో దేశం రానూ ఓ ఏజంటు బావా! ఏజంటన బోకు - - - -లీలా! కాళ్లకు కడియాలు తెస్తా చెవులకు పోగులు తెస్తా మౌ దేశం రావూ ? గూనానుందరి లీలా! కాళ్లకు కడియాయి వొల్లా చెవులకు పోగులు వొల్లి మో దేశం రానూ ఓ ఏజంటు బావా! ఏజంటన బోకు - ---లీలా! వి

సశ రాజా! సె! వా య్‌

వెనుక లరకా దున్నే వాడా! వేడూ మూర్జా గూన్‌ వాడా! వెనక్కి తిరిగ్‌ నీవే సూడు !

పై రాజాసై! సైరాజాసై!

వేలు వీక రంతు మార సైఅందు మై! ముంద రరకా దున్నే వాడా! ముద్దూల మేనత్తా కొడకా ! దాపటెద్దుకు దాహ మాయెను శీల విప్పీ నీశ్లీ దావు.

పైరాజాసై! సై రాజాసె!

వేలు వీక రంతు మార సై లంచు పై! దిబ్బా మోంద దానీ యిల్దా తమలపాకుల ద్వారాబందం తగల కుండా నీవే రారా!

సైెరాజొ పై! సెరాజాసై!

వేలు వీక రంతు మోర సై లందు పై!

49 గ్‌

అకు లిస్తా అందుకోరా ! పోక లిస్తా నమిలీ పోరా ! వెండి జల్తార్‌ సీరా మోంద వెంగి లన్నా రాసీ పోరా! సైరాజాసె! సైరాజాఫై! వేలు వీక రంతు మొర సై లంచు సె! అంచు అంచుల సీరా మొంద మామి డంచుల సీరా మింద నుబ్బ నాటె జల్సామందున తమల పాకు రాలీ పాయా సెరాజాసై! సై రాజాసె! వేలు వీక రంతు మోర సై లంచు పె! 50

ఓ చిన్నదాన! ఓ చిన్నదాన! గుంటూరు విన్నదాన ! గుకా పరుల దాన! గుళ్లా పేరుల మోద కళ్లూ పోలేదే ? ఓ చిన్నదాన ! ఓ విన్నదాన ! కాకినాడ చిన్నదాన ! కానూల్‌ కంటేల దాన ! కానూల్‌ కంటేల మోద మన సేల లేదే? ఓ విన్నదాన ! ఓ చిన్నదాన ! చిందారు విన్నదాన ! బాజాబందుల దాన ! చాజాబందుల మోద మోజేల లేదే ? ఓ చిన్నదాన ! ఓ చిన్నదాన ! అర్దరూపాయి బెట్టి అద్దాల రైక కొంటె అద్ధాల రైక మాద బుద్దేల లేదే ? ఓ చిన్నదాన ! ఓ చిన్నదాన ! ఉహ గంకాలలు ఆ ॥ బీ ల 5[856 * ల్‌ ( ( | శ్శ పాతకాటుల సం 51

తులనమ్మ జ జన్నయ్య

ఉత్తరేణి వుల్లల్లా ఉల్లి మల్లి తోటల్లొ నా నవరం పోయింది ఓ జన్నయ్య నా జన్నయ్య | సామి తోడు భూమి తోడు నంక నున్న బాల తోడు!

నీ నవరం నే నెరుగ ఓ తులనమ్మ !

రొంటి నున్న నుట్ట తోడు

నుట్ట నున్న నిప్పు తోడు - నీ నవరం - - - -

తులసమ్మ!

ఏటి కవతల నీ యిల్లు ఏటీవల నా యిల్లు మా యింటి కంట రావమ్మ ఓ తులనమ్మ !

వా మామ కొడతాడు ఓ జన్నయ్య !

నే రాను ఓ బావ ఓ జన్నయ్య !

52

చిన్నవాడు = చిన్నది యేరు దాటియ్యరో చిన్నవాడా ! పాలేరు దాటియ్యరో విన్నవాడా ! ముక్కులేటి ముక్కరిత్త చిన్నవాడా ! న న్నేరు దాటియ్యరో చిన్నవాడా ! ముక్కులేటి ముక్క రొల్ల విన్నదానా ! ని న్నేరు దాటియ్య లేను విన్నదానా ! వెవుల్లేటి కమ్మ లిత్త చిన్నవాడా ! న న్నేరు దాటియ్యరో చిన్నవాడా ! చెవుల్లేటి కమ్మ లొల్ల చిన్నదానా ! ని న్నేరు దాటియ్య లేను చిన్నదానా ! నడుము లేటి డాబిత్త చిన్నవాడా! న న్నేరు దాటియ్యరో విన్నవాడా ! నడుములేటి డాబు నొల్ల చిన్నదానా ! ని న్నేరు దాటియ్య లేను చిన్నదానా ! 53

కాళ్లేటి కడియా లిత్త చిన్నావాడా !

న న్నెరు దాటియ్యరో విన్నవాడా ! కాళ్లేటి కడియా లొల్ల చిన్నదానా ! ని న్నేరు దాటియ్య లేను చిన్నదానా !

నే నన్న వత్తాను చిన్నవాడా !

న న్నేరూ దాటియ్యరో విన్నవాడా నీ వన్న వత్తేను విన్నదానా ! ని న్నేరు దాటిస్త నేను విన్నదానా !

54

చిన్నదానా | గూడూరు చిన్నదాన గూడూరు గుట్టాల దాన గూడూరు గుట్టాల మోద గాజు లుంటే సోకే - ఓ విన్నదానా ! ఓ చిన్నదానా నీలి నీలాటి దాన నిలువు సన్నాటి దాన నీలి నీలాము మోద నగ లుంటే సోకే - ఓ విన్నదానా ! నన్నా నన్నాని దాన నన్నాని కురుల దాన నన్నాని కురుల మోద జాజి గుత్తి సోకే - ఓ విన్నదానా ! గుంటూరు చిన్నదాన గుబురు కేశాల దాన గుబురు కేశాల మోద గొబ్బివూలు సోకే - ఓ చిన్నదానా ! పువ్వాడ చిన్నదాన పువ్వుల జడల దాన వపువ్వూల జడల మిద . మన సెంత నీకే - ఓ చిన్నదానా ! ర్‌5్‌

సుబ్బులో | నుబ్బులో సే బోత డమ్మయ్‌పాలెం ! దారి చూపమ్మా ! నుబ్బులో ! నువ్వు బోయే దారి లోన దొంగలు పోడమ్మా ! నుబ్బులో ! పాతకోక నంకన బెట్టి పయనం గట్టమ్మా ం సుబ్బులో | బ్‌ ఏమిటేమి టందం + నీ కేమి బేమి టందమే ? గొల్లోల్ల విల్లా ! నీ క్కాళ్ల పట్టీ అందమా? గొల్లోల్ల పిల్లా! నీ సేతి గాజు అందమా ? గొల్లోల్ల పిలా , నీకు సిల్కు కోక అందమా ? గొలోల పిల్లా! ఆలు ణి నీ కెజ్బి గాజు లందమా ? గొల్తోల్ల పిల్లా! నీకు వీవు జాక ట్టందమా ? గొలోల పీలా!

• యఛతఉణ ౧ నీకు అందెలు కడియా అందమా ? గొలోల పిల్లా! న నో క. 56

ఇటు రావే! చంద్రకళా!

చంద్రకళా ! నీ విటు రావే! ఒక్క సారన్న ముద్దిచ్చి పోవే ! ఒక్కసారిలా వచ్చెన్న పోవే ! చందకళా !

చందొంకా నీ నడుము లోనే

ఒడ్డాళం నే దాపి నానే చందకళా ! బంగారి ! నీ మెడలోనే బంగారం నేన్‌ దాపి వానో చందకళా !

చందొంకా! నీ సిగ లోనే

పువ్వుల్లు నే దాపి నానో చంద్రకళా ! ఒక్క సారన్న ముద్దిచ్చి పోవే! ఒక్కసారిలా వచ్చెన్న పోవే ! చందకళా !

57

దూడా! దూడా!

దూడమ్మ దూడ దూడ ! దూడంటే దుఃఖ మొచ్చె వాడంతా వాడిపోయే కూడైన తిని పోయె దూడమ్మా !

బూరెలు వండినాను బుట్టలో పెట్టినాను

బ్బూరైన తిని పోయె దూడమ్మా దూడా దూడా ! గారెలు వండినాను గంపలో పెట్టినాను గారైన తిని పోయే దూడమ్మా దూడా దూడా !

గుగ్గిట వండినాను గుడిసెల్లో పెట్టినాను

గుగ్గిస్త్‌ తిని పోయె దూడమ్మా దూడా దూడా! మంచినీళ్ల బాయి కాడ మంచి మంది గంతులేసి మంద మోర మలగూ కోయె దూడమ్మా దూడా ద్రూడా!

వరిచేల లోకి పోయె వచ్చి పోయె వారి మొద

వన్నె చూవు లైనా చూడు దూడమ్మా దూడా దూడా! ఎన్నెన్నో బ్రూడ లున్నాయి ఎన్నెన్నా వాడ లున్నాయి నా వాడ దూడా నీవే దూడమ్మా దూడా దూడా!

((ప్రియని చావుకి వలపోన్తూ, అత్తింట్లో దూడ పోకే దాని పేరు పెట్టి ఏడుస్తుంది)

5్‌8

ముద్దు లాడతాడు నే నెక్కడి కెళ్టినా నేనేం చేసినా నేరాలు వెంచడు తప్పులు వెంచడు గారాల మొగుడు నన్నెత్తుకుని ముద్దు లాడతాడు ॥ పుణ్యాని కెళ్లినా పూజ కెళ్లినా నేరాలు వెంచడు గారాల పెనిమిటి నన్నెత్తుకుని ముద్దు లాడతాడు 1 నే రిక్షా ఎక్కినా కారు వెక్కినా నేరాలు వెంచడు భారాల వెంచదడు నన్నెత్తుకుని ముద్దు లాడతాడు ॥ నే నీదులో కెళ్లినా పేట్టా కెళ్లినా పదిమంది తోటి మాట్లాడినా నేరాలు వెంచడు గారాల మొగుడు నన్నెత్తుకుని ముద్దు లాడతాడు ॥ 59

సందమామ! నాకు నింద వత్తది!

నందమామ ! సందమామ ! నందమామ |! వత్తు వేల పోదు వేల? నందమామ ! నువ్వు రాంగ నువ్వు హోంగ ,,

ఇరుగు పొరుగు సూసి రంటె ,, నింద వత్తది నాకు ః

అపనింద వత్తది నాకు ంః

ఆడ పిల్లను నేను 99

మన సుంటె మక్కు వుంటే ,,

మనువు కట్టు కుందాము 99

వుస్తె కట్టితి వంటె |

వస్త నేను నీతోనె శ

చీర రయిక యిప్పిస్తే 99

సేరి పోదు నీ జంట 9

సాటు సూవు సూడ బోకు 99

పైగ సేసి పిలువ బోకు * నన్ను పైగ సేసి పిలువ బోకు ఇం

.

దేశోళ్ల చిన్నది నన్ను చూసి నవ్వింది దేళోళ్ళ చిన్నదీ ! మెట్టా యేటిందీ్‌ అహ మేలు కళ్ల ద్‌ సాగెడుతుంది మిట్ట పిల్ల లాగ మిడిసి మిడిసి వడుతుంది = నన్ను చూని - కోక కట్టుకుంది సె వ్వాకు లెట్టుకుంది దాకలంబ లెట్టుకుని తక్కెడుతుంది నా కాసి సూత్తానె నవ్వు కున్నది - నన్ను చూసి - పల్లిచ్చినాను ఓ యర పొలి గిల్లినా ఎల్లిగా ఏటట్రోరె బెల్లు ఎల్లు మన్నది నల్లగ ముద్దెట్టుకుంటె పల్ల కున్నది = నన్ను బూని - 61

గోదారోరి చిన్నది గోదారోరి చిన్నది దాని యింటికి రమ్మన్నది అద్ధం వంటి మిధ మోదకు అద్దెకు నను పిలిసింది ॥ సుక్క లాంటి దాని మొకము నన్ననైన దాని నడుము అబ్బ దాని మనను యన్నపూన లాంటిది ॥ పీక మొయ్య అన్నం బెట్టి ఆకులకు సున్నం రాసి మళ్లా నన్ను రమ్మన మని మరీ మరీ పిల్చింది ॥ “దిక్కు మొక్కు లేనిదాన్ని నీకు యెనక ముందు లేరు ఉండ రాద నాకాడ ?” అని బతిమాలింది ॥ "ఈ యిల్లు ఈ మేడ ఈ ఆవు ఈ దూడ ఈ పొలము ఈ ఆస్తి నీ కస్త” నన్నాది ॥ ఇంత సెప్పి అంత సెప్పి వుంత కాడ కనబడి ఎగాదిగా నను నూసి మొకం తిప్పేసింది ॥

62

నా బావా! రాజమల్లు! తంగెడు పువ్వులరో నా బావా రాజమల్లు ! నాం ళా వూలేర వోతెరో నా బావా రాజమల్లు ! వొంగ నియడె దుర్గమ “ఎన న్నాల నియడె దుర్గమ - వూ లేర నియడె దుర్గమ = దండ గుచ్చ నియడె దుర్గమో నా బావా రాజమళల్లు | బంతీ వువ్వుల్లరో నా బావా రాజమల్ల్టు ! పూలేర వోతెరో ం9 *9 వొంగ నియడె - -- - దుర్గమో ! నా బావా రాజమల్లు ! గన్నెరు వువ్వుల్లరో నా బావా రాజమల్లు ! పూలేరవోతెరో ,, చొంగ నియడె - - - - దుర్గమో ! నా బావా రాజమల్లు ! దొజీ పువ్వుల్లరో నా బావా రాజమల్లు ! పూలేర వోతెరో | | వొంగ నియడె - - - - దుర్గ్షమా! నా బావా రాకమళ్లు ! ళీ కొండ్తీ పువ్వులరో నా బావా రాజమల్లు! వూలేర వోతెరో కిల ! వొరగ'నియడె - - _- _ దురమో ! నా బావా రాజమళ్లు ! టి 63

కోరికలు లేనిదాన్ని ! అంతే నాకు చాలు ! తమ్మల పాకుల తొడిమే వది వేలు ! వేరేదింక కోరే దికలేదు ! అందరి వోలె అడిగే దాన్ని కాను ! కొందరి వోలె కొనరే చాన్నికాను ! గ అంతే - = - ముక్కుకు ముక్కెర లేక ముక్కు విన్న బోయినది ముగ్గురు తమ్ముళ్ల నమ్మి ముక్కుకు ముక్కెర తేర ! ॥ అంతే - - = నడుముకు వడ్డాణం లేక నడుము విన్న బోయినది నలుగురు చెల్లెళ్ల నమ్మి నడుముకు వడ్డాణం తేర ॥ అంతే = = = చేతీకి గాజులు లేక చెయ్యి చిన్న బోయినది చేని లోని వంట నమ్మి _చేతీకి గాజులు తేర ! 1 అండే - - = 64

పట్టె మంచం పరువు లేక మనసు విన్న బోయినది

పంట భూము అమ్ముకుని

పట్టె మంచం పరువు కేర॥ అంజతే- --- కాళ్లాకు కడియాల్‌ లేక కాలు విన్నబోయినది

కాడీ యెదూ నమ్ముకుని

క! కాళ్లకు కడియాలు తేర॥ అండే=----= 65

ఇట్ట్లుంటినా? ముక్కుకు ముక్కువుల్ల లేకున్నన ? నా మునలో డుండంగ గిట్లున్నన ? కాళ్ల క్కడియాలు లేకున్నన? నా మునలో డుండంగ గిట్టుంటిన గ నడుము వడ్డేలం లేకున్నన ? నా మునలో డుండంగ గిట్లున్నన ? ళు "సెవుల గంటీలు లేకున్నన ఇనా మునలో డుండంగ గిట్టుంటిన లి "సేతికి గాజులు లేకున్నన ?నా మునలో డుండంగ గిట్లున్నన ? నొన్టికి బొట్లు లేకున్నన ? నా నా! ద! మునలో డుండంగ గిట్టుంటిన ? “66

మల్లయ్య ! రాజీ ! ళా మ రాజుల రాజీ! నా బొలు చూసి బమసినావే ? రా- సింత కింద మల్లయ్య | నా గాజులు నూసి బమసినావుర ? చ= రాజుల రాజీ! నా సెప్పుల్‌ సూసి బమసినావే ? కా- సింత కింద మల్లయ్య ! వా బొట్టు నూసి బమసినావుర ? మ రాజుల రాజీ! నా నడక సూసి బమసినావే ? రా- సింత కింద మల్లయ్య ! నా సోకు సూసి బమనినావుర ? 67

దేవయ్య క్‌ నడీవుల్లా సింత సెట్టు దేవయ్య | సిగురూ తిన్నా సిన్న దాన్నిరో దేవయ్య బంగుల మోదా బంగ్ల కట్టురో 99 బంగుల కిందా బాయి తొడురో 99 బట్టా లుతకా బండ లెయ్యరో బట్టా లుతకా నే నొస్తారో ః బట్టాలారయ్య దజణ్ణెమెయ్యరో ,, సీడ్‌ వేలూ వుంగుళాము ,ః నా వేలుకూ శింగారామురో 99 నీవూ నేనూ కూడి నవ్వుడు 9 కొత్తా కుండల తేనె వోలెరో | పాలే ల్లన్నా మాటలకు ॥

ఛా పండూ జిల్లిడి కొమ్మ నైతిరో 39 నీకూ నేనూ పాణ మోలె క నీ ఆలుకి నేనూ పగదాల్నిరో ॥. పాశీ పోయే దినము లొచ్చె ఇక పాలా నెయ్యిలొ బానలాడరో ,, 68

ఒక్కదాన్నె వున్నా! నుక్కల్లా సెందురుడు ఉయ్యాలో నూ సెన్న పోడమ్మ ఉయ్యాలో ఒక్కదాన్నే ఉన్న ఉయ్యాలో ఒచ్చెన్న పోడమ్మ ఉయ్యాలో అందరికి పడుచును ఉయ్యాలో అతనికి మరుదల్ని ఉయ్యాలో చూసేటి కండ్లేమో ఉయ్యాలో మూను కొంటున్నాయి ఉయ్యాలో ఒక్కదాన్నే ఉన్న ఉయ్యాలో ఒచ్చెన్న పోడమ్మ ఉయ్యాలో ఆకానము _పైన ఉయ్యాలో అఆ చుక్క లెన్నెమ్మ ఉయ్యాలో ఒక్క మారున చూసి ఉయ్యాలో ఒక్క పెట్టున నవ్వె ఉయ్యాలో 69"

ఆ నవ్వు విన్నడే ఉయ్యాలో అ సందమామనె ఉయ్యాలో ఒంటరిగ ఆ పడుచు ఉయ్యాలో ఒక్కతే ఉన్నదే ఉయ్యాలో ఎప్పు డొస్తాడని ఉయ్యాలో ఎదురు చూస్తున్నది ఉయ్యాలో ఆ మాట విన్నడే ఉయ్యాలో ఆ చందమామనే ఉయ్యాలో కాకిని పిలిచాడు ఉయ్యాలో కబురంపి నాడమ్మ ఉయ్యాలో 70

మారు గొల్లోడా ! సీము దాన భూమి దాన మారు గొల్హోడా ! నే సిన్ను బళ్లావురము దానర ! బొరౌర జాణ! సిన్ను బల్లాపురము చానర |! ఒరెర్యాగు లేరే భూమి దాన మారు గొల్లోడా ! నే రేణి పండు వన్నె దానర ! బౌరార జాణ ! రేణి వండు వన్నె దానర ! కనువు అమ్మి కట్లె లమ్మి మారు గొల్లోడా ! నే కటిక రేకుల చీర గొంటీరా ! బౌరౌర జాణ! కటిక రేకుల వీర గొంటిరా ! కుంచి పోసి కట్టటోతె మారు గొల్లోడా ! నా కుంచి నుండి కమ్మ లొచ్చేరా !

• బౌరౌర జాణ ! కుంచి నుండి కమ్మ లొచ్చేరా ! కంచి మ్యాకల పాలు బోని మారు గొల్లోడా ! నే పెంచికిరా నావి కురులూ ! బౌరౌర జాణ! పెంచితిరా నావి కృురులూ ! ఒక్కనాటి వలవులాకి మారు గొల్లోడా ! నా పక్క కిందికి పరువు వచ్చేరా బౌకార జాజ! పక్క కిందికి పరువు వచ్చేరా ! క

అనుమానం ! ఒక్కర్ని [కింద యేశాన్‌ ఒక్కర్ని మాద ఏోొన్‌ ఒక్కర్ని మయాన్న వేసి కూర్చున్నానోయ్‌ రాజా! కూర్చున్నానో య్‌! ఎవ్వర్ని [కింద వేశావ్‌ ఎవ్వర్ని మిద ఏశాప్‌ ఎవర్ని మయాన్న వేసి కూర్చున్నావే పిల్లా ! కూర్చున్నావే 9 గంజి కుండ [కింద ఏకాన్‌ కూటి కుండ మాద ఏన్‌ జల్లి మూకుడు మయాన్న వేసి కూర్చున్నానోయ్‌ రాజా ! న కూర్చున్నానో య్‌! ఒక్కర్ని లోన బెట్టాన్‌ ఒక్కర్ని బైట పెట్టాన్‌ ఒక్కర్ని బుచ్చీకోని చూనుకున్నానో రాజా ! చూనుకున్నానో ! ఎవ్వర్ని లోన బెట్టావ్‌ ఎవర్ని బైట పెట్టావ్‌ ఎవర్ని బుచ్చీకోని చూనుకున్నావే పిల్లా ! చూనుకున్నావే ? కాటీకి లోన బెట్టాన్‌ బొట్టెన చైట పెట్టాన్‌ అద్దాము బుచ్చుకోనీ చూనుకుంటున్నా రాజా ! చూసుకుంటున్నా ! 72

ఒక్కర్ని జేర వేశాన్‌ ఒక్కర్ని మూల వేశాన్‌ ఓక్కర్ని గురించి నే చూస్తున్నానో రాజా ! చూస్తున్నానోయ్‌ ! ఎవ్వర్ని జేర వేశావ్‌ ఎవర్ని మూల వేశావ్‌ ఎవర్ని గురించి నువు చూస్తున్నావే ? భామా ! చూస్తున్నావే ? తలుపైన జేర వేశాన్‌ క్యరాని మూల బెట్టాన్‌ కుక్కను గురించి నేను చూస్తున్నా నోయ్‌! రాజా! చూస్తున్నానోయ్‌ ! 73

పోత్రుంటి రాజా! పోతుంటి రాజా ! పోతుంటిరా నేను జాన్‌ మౌన్‌ కట్టమిద పోతుంటిరా ! ఒక్కణ్ణి కింద బెట్టి ఒక్కణ్ణి మోద బెట్టి ఒక్కాని కొరకై పోతుంటీ రా! నేను - ఎవ్వజణ్ణి కింద బెట్టి ఎవ్వని మోద బెట్టి ఎవ్వని కొరకై పోతుంటివే ? దాశాన కింద బెట్టి కుంకుమ మాద బెట్టి అద్దాము కొరకై పోతుంటిరా ! - సోతుంటి రాజా! ఒకనీకి కాలిచ్చి ఒకనీకి 'సేయిచ్ని ఒక్కాని మోద నేను ఒరిగుంటిరా ! ఎవసీకి కాలిచ్చి ఎవనీకి 'సేయిచ్చి ఎవని మోద నీవు ఒరిగుంటివే ? కంచరోనికి కాలిచ్చి గాజులోనికి సేయిచ్చి వడ్డోని పీట మిద జఒరిగుంటిరా ! - హోతుంటి రాజా! 74

ఒకణ్లి కట బెట్టి ఒక్కణి విడిచి పెట్టి ళా టబ యబ ణి లట ఒకణి పటుకొని కూర్చుంటిరా | వా! ట్‌ ఎవరిని కట్ట బెట్టి ఎవరిని విడిచి పెట్టి ఎవరిని పట్టుకొని కూర్చుంటివే ? గేదేను కట్టి పెట్టి దూడను విడిచి పెట్టి పాల ముంత పటుకొని కూర్చుంటిరా ! య పోతుంటి రాజా £ 75

మోటు సరనం! ఒకరీకి చేతు లిచ్చాన్‌ ఒకరీకి కాళ్ల నిచ్చాన్‌ ఒకరీని చేత బట్టీ కూకున్నానోయ్‌ ! బావా ! కూకున్నానోయ్‌ ! .ఎవరీకి చేతు లిచ్బాప్‌ ? ఎవరీకి కాళ్ళ నిచ్చావ్‌ ? ఎవరీని చేత బట్టీ కూకున్నావే ! పిల్లా ! కూకున్నావే ? “గాజుల్కి చేతు లిచ్చాన్‌ కడియాలకి కాళ్ల నిచ్చాన్‌ “డబ్బుల్ని చేత బట్టి కూకున్నానోయ్‌ ! బావా ! కూకున్నానోయ్‌ ! -ఒకరీని చితక కొట్టాన్‌ ఒకరీని వీల్చి వేశాన్‌ ఒకరీని నానా బెట్టి కూకున్నానోయ్‌ ! బావా ! కూకున్నానోయ్‌ ! -ఎవరీని చితక కొట్టావ్‌? ఎవరీని వీల్చి వేశావ్‌ ? ఎవరీని నానా బెట్టి కూకున్నావే* పిల్లా ! కూకున్నావే 7 'పోకల్ని చితక కొట్టాన్‌ ఆకుల్ని చీల్చి వేశాన్‌ నున్నాన్ని నానా బెట్టి కూకున్నానోయ్‌ ! బావా ! కూకున్నానోయ్‌ ! 76

ఒకరీని చేరదీశా ఒకరీని వాలవేశా ఒకరికి కొంగు వినరి తొంగున్నానోయ్‌ ! బావా! తొంగున్నానోయ్‌ కి ఎవరీని చేర దీశాప్‌ ? ఎవరీని వాల వేశావ్‌ ? ఎవరీకి కొంగు వినరి తొంగున్నావే ? పాపీ ! తొంగున్నావే రా తలువును చేర దీశాన్‌ మంచాన్ని వాల వేశాన్‌ దీపానికి కొంగు వినరి తొంగున్నానోయ్‌ ! బావా ! తొంగున్నానోయ్‌ శ 77

వెరి నా వదినె (| 'ఏం వదిన ఏం వదిన ఎందు కేడుత్తావు ? వెరి నా వదిన ను వ్వెంటవే సెప్పు ! దేశ మెల్లిన మా యన్న తిరిగి రాలేదు తిరి గొత్తె చాగుడ్ను తీర్థ మెల్లుదుము ! .ఎల్లినో డెల్లినట్టె వుండి హోతాడ ? కేపొ మాపొ గాని తిరి గొత్త డొదిన ! 'సెప్పెల్లిన గడవులు దాటి పోనాయి సెబ్లెక్సి నూడోలె వత్తున్న డేమొ ! టబ అటి సెట్టాద్దు సేమొద్దు ఉరుకో వదిన ! ఛాబోయె మా యన్న రాక మానడు నూసి నూసి కళ్లు కాసి నాయి కాయలు మేసేటి ఆవులు మేసి నాయి మేళలు ॥ జే 78

ఏ దేళం దానవే? ఛామా ! ఏ దేశం దానవే ? సీమా!నీ ముద్దు 'పేరేమే ? భామా ! చక్కని దానవే వట్టి (పేమలు నీమీ దున్నావే ! తూరువు దేశం మాదయ్యో |! తురుక వాళ్లం మేమయ్యా ! తురుక వాళ్లం మేమయ్య మా నెత్తిని బురకలు చూడయ్య ! భామా ! - - - - నీమీ దున్నావే ! పడమటి దేశం మాదయ్యో ! పాము లాళ్లం మేమయ్యా ! పాము లాం మేమయ్య మా గార డిద్యలు చూడయ్యా ! భామా - - - - నీమో దున్నావే! దక్షిణ దేశం మాదయ్యో ! చాన రోళ్ల ౦ మేమయ్య ! దాన రోళ్ల ౦ మేమయ్య మా చంకకి జోలెలు బూడయ్య |! భామా ! - - - - నీమో దున్నావే! 79

ఉత్తరం దేశం మాదయ్యో ఉచ్చ రోళ్లం మేమయ్య ఉప్ప రోళ్ల 0 మేమయ్య మా నెత్తిన తట్టలు చూడయ్య ! భామా - - - - సీమా దున్నావే ! నడి గడ్డ దేశం మాదయ్యో ! నంద్యాల వురం మాదయ్య నంద్యాల వురం మాదయ్యో మౌ గొంతులొ లింగాలు చూడయ్య ఆరె జంగాల మేమయ్య ఆరె జంగాల మేమయ్యా ! 80

లాగు లోడు! బాటెంట పొయ్యె టయ్యా ! ఓ ఉల్లిగడ్డ లయ్యా! _ ఎల్టెట్ట నవాశేరయ్యో ? ఓ ఉల్లిగడ్డ లయ్యా ! ఉల్లిగడ్డ లంబటేనా పెయ్య వ్ద మంట నిన్నెవరు రామన్నడే లాగులో నెంట ? వాటెంట పొయ్యె టయ్యా ఓ ఆలుగడ్డ అయ్యా |! ఎర్జొట్ట నవాశేరయ్యో ? ఓ ఆలుగడ్డ అయ్యా ! ఆలుగడ్డ లంటే నాపెయ్య వట మంట నిన్నెవరు రామన్నడే లాగులో నెంట ? బొటెంట పొయ్య టయ్యా 1 ఓ శామగడ్డ లయ్యా శీ ఎట్లెట నవాశేరయ్యో ?ఓ ఆలుగడ్డ లయ్యా ! శౌామగడ్డ అంటేనా పెయ్య వళ్లు మంట నిన్నెవరు రామన్నడే లాగులో నెంట ? వాటెంట పొయ్యె టయ్యా ! ఓ ఉల్లెంగడ్డ లయ్యా ! ఎల్జెట్ట నవాశేరయ్యో ? ఓ ఉల్లెంగడ్డ లయ్యా ! ఉల్లింగడ్డ లంటే నా పెయ్య వస్త మంట నిన్నెవరు రామన్నడే లాగులో నెంట ? 81 ళ్‌

ఏం జేతు నమ్మా! భామ పాపిట మాద కన్నేసె నమ్మా! వంక పాపెట మోద కన్నేసె నమ్మా! బాయిల్లొ బండోలె వాడుండ డమ్మా ! బలిజోల్ల పిల్లోలె నేనుండా నమ్మా ! ఏం జేతు నమ్మా | కట్ట మోది కాకోలె వాడుండ డమ్మా ! కాపోల్ల పిల్లోలె నేనుంటి నమ్మా ! ఏం జేతు నమ్మా | దోండ్ర కచ్చ.(కవ్ప) లాగ వాడుండ డమ్మా ' దొరోల్ల పిళ్లోరె నేనుంటి నమ్మా! ఏం జేతు నమ్మా! 82

కోలు కోలు కోలు!

పిల్ల : కోలు కోలు కోలు, కోలన్న దారి మేలు పిల్లాడు : మేలు కాదు పిల్లో ! మెల్లంగ మాట లాడు ! పిల్ల _ : విటిక నేలి గోరు శ్రీరంగపురం తేరు

తేరు చూడ రారా! నా పేరు దలచుకోరా ! పిల్లాడు ": తంగెడి చెట్టు వూత నీ రైకె రామ చిలుక

అెకె రామ చిలుక నా ముంద లొచ్చి కులుకు! పిల్లి : విన్న నాటి నుంచి నేను బీమిడి ముక్కు దాన్ని

నేను వయసు దాన్నియని నీ మనను బడె నౌరా ! విల్దాడు : బె కోసిన కుడితి నేను కాలు జారి పడితి

నా కంట్ల కారం బడె నా యింట్లొ కవడాొ బాయె!

8

రారా! నీ దానను! ఉరికి ఉరికి పొయ్యె టోడా ! ఈర గట్ట దుష్ప టోడా |! అప్పుడే చెప్పుంటే సొౌవ్చ బెండ్ల తాళ మేతు" రారా! నీ దానను పొద్దున్నె లేచి పోరా మొగనాలిని! తాటి చెట్టు తల్లి కాదు! ఈత చెట్టు యిల్లు కాదు! తగరము బంగారు కాదు ! పరాయివాడు మొగుడు కాదు! [రారా ॥ అంగడంగడి నీవు రారా! ఒక అంగడి నేను వస్తా వుంగురాల బొజుకాడా బొంగురాలు ఆడుదాము ! ॥రారా£ చింత చెట్లు వటుకోని మ! లట చింత లాడ జేసెదవు చిన్న తమ్ముని పెండ్లి నాడు చింత వూలబంతులంవు |! 4రారా& ఊవ్వ గడ్డిలొ ఉడుము బలికె కాసె గడ్డిలా కంజు బలికె వచ్చని పాలీక (వల్లకీ) లోన పన్నెండు మెట్లు కిన్నెర బలికె! ॥ రారా! 804

దానర య్య కీ ఎంతో కుకాలు గాడు దానసరయ్య ! వాడు ఎల పొద్దు లేవుతాడు దానరయ్య ! కొత్త చీర దెచ్చిన, పెట్టైలోన బెట్టిన, నో. (ఇ ది కట్కొ పిల్లా! న. వల్లపో |! వయ్యారమా లి చలి జ్వరము. = = - ఎంతో కుశాలు గాడు - కొత్త రైక దెచ్చివా, పెట్రైలోన బెట్టిన, తొడ్కొ పిళ్లా! న! వయ్యారమా ? చలి జ్వరము. - - - ఎంతో కుశాలు గాడు - సొమ్ములు గిమ్ములు దెచ్చినా, పెల్టిలోన బెట్టిన, పెట్కౌ ప్‌ల్హా | వలపో ! మ! వయ్యారమా ? చలి జ్వరము. - - - ఎంతో కుశాలు గాడు = 85

ఓ మామ బిడ్డా! ఏమే పిల్లా ! ఓ మామ బిడ్డా ! నిన్నెవ రేమన్నారే ? చెప్పే పిల్లా! నీ ముక్కూకు వున్నది ఒక దినును, నీ ముక్కూ వుల్లాల మాద నా మనను ॥ ఏమే 8 నీ మెడాలొ వున్నది ఒక దినును, , నీ మెడా గుండ్ల మొద నా మనను ॥ ఏమే! నీ సెవులాకు వున్నది ఒక దినును, , నీ సెవులా గున్నాల మాద నామనను ॥ ఏమే & నీ సేత్తీకి వున్నది ఒక దినును, నీ సేతీ గాజుల మీద నా మనను 1 ఏమే! సీ కాళ్లాకు వున్నది ఒక దినుసు, , నీ కాలా కడాలమిదనామనను _ ॥ ఏమే! నీ నడుమూకు వున్నది ఒక దినును, నీ నడుమూ వడ్డాలం మిద నామనను ॥ ఏమే! 86

మామ = కోడలు! కాకర సెట్లు మేకలు మేసే ఓయి కోడలా ! నువ్వు ఏడీకి పాయ్యినావే ఓ కోడల ? అప్పు డన్న మాటలకి మామయ్యలో ! నేను మల్లె మొగ్గ లేరా బోతీ మామయ్యలో ! కాకర చెట్టు మ్యాకల్‌ మేసె ఓయ్‌ కోడలా ! నీవు నిన్న రాత్రి యాడికి యెల్లి నావె? ఓ కోడలా మావున జెప్పిన మాటలాకు మామయ్యిలో |! నేను పొన్నవూ లేర వోతి మామయ్యలో ! అద్దుమ రాత్రిల్లొ ఓయి కోడలా ! మన మిధై మొద నప్పు డాయె ఓ కోడలా ! పొరుగింటి పోతు పిల్లి మామయ్యలో ! మన యింటి ఆడ పిల్లి మామయ్యలో ! అవి గురు గురు మన్నవీ మామయ్యలో ! అవి గున గుస లాడి నవి మామయ్యలో |! అవి మిద్దె మోది కురికి నావి మామయ్యలో ! 87

నిన్నేమన్నాను దొరా? నిన్నేమన్నాను దొరా ! నీ వలిగి నావు? నీ వలిగి అరుగు మోద నీ వరిగి నావు? కోకలు గావలె దొరా ! కోకాలు గావలె కోకలు మంచీయె గాని చెంగులు మెరియవు ! అెకలు గావలె దొరా! రైకలు గావలె శైకలు మంచియె గాని రంగులు మెరియనవు ! కాటుక కావలె దొరా ! కాటుక కావలె కాటుక మంవీదె గాని కన్నులు మెరియవు! బొట్టులు కావలె దొరా ! బొట్టులు కావలె బొట్టులు మంవీయె గాని బొమ్మలు మెరియవు ! గాజులు కావలె దొరా ! గాజులు కావలె గాజులు మంవీయె గాని గల్దున మోగావు! కమ్మలు కావలె దొరా ! కమ్మలు కావలె కమ్మలు మంవీయె గాని రాళ్లు మరియవు ! మెట్టెలు కావెలె దొరా ! మెట్టెలు కావలె మెట్టెలు మంవీయె గాని గల్టున మోగావు ! ేనరు కావాలె దొరా ! చేనరు కావలె బేనర్లు మంవియే గాని రాయిలు మెరియవు !

88

నేనేమి సేతు ? పోతదంటా పోతదంటల్‌రో నేనేమి సేతు? మగానెంటల్‌ పోతదంటల్‌రో 99 పోతనంట 'సెప్పుంటేనా 99 -పోలెలన్నా సేయింతునా 99 లబ్బ అబ్బ మొత్తు కుందునా ॥9 'కానుగుల్లు సాటాయెల్‌ నో 99 కండ్డనన్నా పడదేమిరో 99 మోతుకూలు సాటాయెల్‌ రో 99 .మొకమన్నా నూపదేమిల్‌రో 39 లబ్బ అబ్బా మొత్తు కుందునా 99 “గుబ్బ గుబ్బా గుద్దు కుందునా క9 లాగంత సింపు కుందునా ం9 గవిని ముందర గంతు లేతూనా ,: నిన్న దె స్తీ నీలిసీరల్‌రో శం మొన్న దెస్తీ మొగ్గల్‌ రైకిల్‌రో ., “అబ్బ లబ్బా మొత్తుకుందునా 99 గుబ్బ గుబ్బ గుద్దుకుందునా. = 89

కలలో నివే! కలలొ నీవే కన్నుల నీవే కలసి మాటా లాడవ రాజా? నీడల నీవే నిమ్మల నీవే నిలసి మాటా లాడవ రాజా? నీది ఏలూ ఉంగురామూ నాదు ఏలుకి సింగారామూ నీవు నేను కూడీ నవ్వుడూ కొత్త కుండల తేనే వోలే పాని పొయ్యే దినమూ లొచ్చే పాల నెయ్యితొ బాసాలాయే నీకూ నేనూ పానామోలే నీ నేనుఆలుకు వగారాల్ని కాని రాజ్యం నీ వెల్లి పోతే కారటైనా ఎయ్యావు రాజా! నీవు నేనూ ఏడువా చేబులున్నా ద్‌ నీ తడువా.

90

లైల - బావ!

బావ- వుత్తూర్ణొ పూలు వూసెను లైలా! పూడి టేషను వానన గొట్టా రాను పోను రంగం పేటా లైలా! రంగు తిరిగిన కాయం పేటా ॥ విత్తూరు చిలుకు రైకా లైలా! గుడి మల్లం గుర్తులు పెట్టీ ॥ కుట్టరానీ కుట్టు కుట్టీ లైలా! పెట్టరాని (ప్రాషన్లు బెట్టీ ॥ ఏనుకోని తిరగాతుంటే లైలా ! లోక మంత వెరుకాయేనే ॥

లైల- నీకు నేను హైన దాన్ని బావా | నీ వోల్లకంతా కానందాన్ని కాను పోను మాటలకు బొవా ! పండు జిల్లేడొకూ నైతె ॥

బావ- శేరు మిఠాయి తెచ్చుండను లైలా | తేరు కిందా పెట్టుండానూ విచ్చే చాని కీలూలేకా లైలా | వింట్లో వోల్ల పాలాయెనూ

91

చావ- కోలార్లొ నువ్వుంటేను లైలా ! కానకుండ నేన్‌ రాలేదా ? కాని పోనీ మాటాలకూ లైలా! కష్టముతా ెండ్డవ లేదా ? లైైల- ఇంట్లొ వాల్లు తిట్టిన గాని బావా ! ఈదిలొ వోల్లు కొట్టిన గాని ॥ జాము గాని జాములోనే బావా ! జాగు పైక నేన్‌ రాలేదా ? బావ- వుత్తూర్తొ పూలు పూసెను లైలా | పూడి టేషను వానన గొట్టా నువ్వు పెట్టు కోని తిరగా తుంటే లైలా! లోకమంత వెరుకాయినే ! 92

వాడు వస్తాడని! వాడు వన్తడాని వన్నె చీర కట్టు కుంటీ వాడు రాక పోతె చింపి పొయ్యిలొ పెట్టు కుంటీ వాడు సూన్తడాని నుక్క బొట్టు పెట్టు కుంటీ వాడు నూడ బోతె ఏడ్చు కుంటు తుడును కుంటీ వాడు వస్తడాని కమ్మల గుడిసె కట్టు కుంటీ వాడు రాక పోతె అగ్గి తగల బెట్టు కుంటీ వాడు వస్తడాని కండ్ల కాటిక బెట్టు కుంటీ వాడు రాక పోతె కంట్లొ జీడి కొట్టు కుంటీ వాడు నస్తడాని సోలెడు బియ్యం వండు కుంటీ వాడు రాక పోతే ఆయంత నేనే తింటీ వాడు వస్తడాని 'సేతికి గాజులు పెట్టు కుంటీ వాడు రాక పోతే సేయిరగ కొట్టు కుంటీ వాడు వన్తడాని బొంతల్‌ రాయి బెట్టు కుంటీ వాడు రాక పోతే రాతి గుంజ గుద్దు కుంటీ

93

కలాలొస్తివి బావా! లారీ లారిల మాద కంకర లారిల మాద కలా లొస్తివి బావా! ఓ కాశయ్య చావా | కలా లొచ్చిన గాని కసే 'రెక్కిన గాని నిన్ను విడవనె మల్లా ! ఓగొల్లోల మల్లా ! ళా రారా కి. కింద గంటీలు చెటిన మోద బుగిడీలు చెటిన టి ట్ర ఒక్క రోజన్న రావే ! ఓ గొల్లోల్ల మల్లా ! వప్తే వస్తుంటి గాని పోతే పోతుంటి గాని బావా లుండరె బావా! ఓ కాశయ్య బావా | లారీ లారిల మిద నున్నవు లారిల మాద "కలా లొస్తివి బావా ! ఓ కాశయ్య చావా! కింద కడొలు బెట్టినా మోద వైనాలు బెట్టినా ఒక్క రోజన్న రావే! ఓ గొల్లోల్ల మల్లా ! ౮రా లు వస్తే వస్తుంటి గాని పోతే పోతుంటి గాని అత్తా లున్నరె బావా ! ఓ కాశయ్య బొవా! కింద కమ్మలు బెట్టినా మాద గొలునులు బెట్టిన ఒక్క రోజన్న రావే ! గొలోల మలా ! శ్‌ ఆరా ళా -వస్తై వన్తుంటి గాని హోతే పోతుంటి గాని మామ లున్నరె బావా ! ఓ కాశయ్య బావా! 94

ఓ పొవుకారా! ఓరి ఓరీ ఓ సావుకారి ! సారా దాగి మాట్లాడేవా సావుకారి |! కల్లు దాగి మాట్టాడేవో సొవుకారి ! *గరిసె నిండా గింజాలంటి వోరి సావుకారి ! తినే వాస్త లేరంటి హ్‌ ॥ మిధై లంటిమేడ అంటివి ” ” తిరిగే వాట్ల లేరంటివి క దొడ్డి నిండ ఆవు అంటీ య ॥ చూసే వారు లేరంటి ళా 29 గాదెలెనిండ ఒరిలంటివి ” ౮” 'గాదెలె నిండ జొన్న లంటి *” ౮” తినే వాళ్ల లేరంటివిరోరి *” ”” పెట్టె నిండా సొమ్ము లంటిరోరి ” "పెట్టే వాళ్లు లేరంటి రోరి *9 పెట్టే నిండా చీరలంటివి రోరి 99 “కట్టె వాళ్ల లేరంటి రోరి 99 దొడ్డి నిండా అవు లంటివి రోరి ” 'తోలె వాట్లు లేరంటివి రోరి 99 35

నిన్నే మన్నానురో ! నానీ నరనయ్య బావా నిన్నే మన్నానురో ! గాజులు దెమ్మన్న గాని గడప దాటు మన్నానా* లడ్డూ దెమ్మన్న గాని ఉట్లూ దెమ్మన్ననా* రవికలు దెమ్మన్న గాని చై పట్టు మన్ననా ? చీరలు దెమ్మన్న గాని కొంగు పట్టు మన్ననా ? కాటిక దెమ్మన్న గాని కన్ను గొట్టు మన్ననా ? వవడరు దెమ్మన్న గాని చెంవ గిల్ల మన్ననా ? అన్నీ దెమ్మన్న గాని అప్పులొ ఐడ మన్ననా ? వానీ నరనయ్యు బొవా ! నిన్నే మన్నానురో !

96

ఓ సఖీ! నేను బోతుండా!

అవును లోళ్ల యింటి కాడ

అంన నత్తు లున్నయే

ఓ నఖీ నేను బోతుండా నా నఖీ నువు సూనుకో ! నిండ ముత్తె లున్నయే కి కక కఫ ఉత్త కడా లన్న కావు 99 99 99 గటి కడా లున్నయే కలి న! కి చి

ఒడ్డోళ్ల ఇంటి కాడ ఖల కి ల!

వడ్డళాము వున్నదే శ9ి 99 కక ఉత్త డాగు లన్న గావు 9 99 కి నిండ గజి లున్నయే కక కిక క

నో

కుమ్మ రోళ్ల యింటి కాడ్‌ గ న! ఠం

కుండ గురుగు లున్నయే శ9 ళం క్రి ఉత్త గురుగు లన్న గావు శం కిక ళన నిండ మెరుగులునయే ౨, ౨* =

ర్‌ 7

చిందేనితే దరువేయనా +? ఏమే పిల్లో ! యాన్టోళ్ల పిల్లో ! ఎర్ర దుత్తాకు చద్దికూడి పెట్టే పిల్లా ! ఎర దుత్తాకు నద్దికూడు పెడతా గాని నన్ను కొట్టకుండ తిట్ట కుండ ఉంటావు గదా 9 నిన్ను కొట్ట కుండ తిట్ట కుండ ఉంటాను కాని నీవు (వక్క నుండే వాండ్రను చూచి నవ్వవు కదా నేను ప్రక్క నుండే వాండ్రను చూని నవ్వాకుంటే నా నోట్లోని రామ చిలక నవ్విస్తది నీ నోట్లోని. రామ చిలక నవ్విస్తేను నా చేతిలోని దుడ్డు కట్టె విందాడదా ? నీ చేతిలోని దుడ్డు కట్టె చిందాడితే నేను అమ్మగా రింటీక్‌ దౌడెత్తనా ? నీవు అమ్మగారింటీకి దౌడెత్తితే నేను మాయ చేసి గీయ చేసి తీసాకరానా ? నీవు మాయ చేసి గియ చేసి తీనుకొచ్చితే నేను బాయో గుంటో ఎతుక్కుంటాను

98

నీవు బాయో గొయ్యో ఎతుక్కుంటేను నేను ఎట్టోజ్జి పిలవ నంపి ఎత్తించనా ? నీవు ఎట్టోణ్జీి బిలవ నంపి ఎత్తి స్తెను నేను దయ్యమై భూతమై తగులు కుంటాను నీవు దయ్యమై భూతమై తగులు కుంటెను మందత్రగాణ్ఞి పిలువనంపి మంతింపిచ్చనా ? న్‌వు మంత్రగాణ్ణి పిలవనంపి మంత్రింపించితే నేను శింగరాయ కొండెక్కి చిందు దొక్కనా ? నీవు శంగరాయ కొండెక్కి చిందేసితే నేను ధ ర్మరాజు కొండెక్కి దరువేయ్యనా ?

నీవు చిందేసితే

నేను దరువేయనా ?

_ 99

ముసలమ్మతో సరసం!

ఏ వూరు ఏ పల్లె మునలా నీది ఊ మునలమ్మానీది ? దూదికొండ దుబ్బరపాలెం అయ్యా మాది నక్కనయ్యా నౌదీ కోకిస్త కట్టుకోయె మునలా నీవు

రైకిన్స తొడుక్కోయె మునలా నీవు

మునల దాన్ని కో కెందు కయ్యా నాకు ? మునలదాన్ని రై కెందు కయ్యా నాకు ?

కమ్మలిన్త పెట్టుకోయే మునలా నీవూ

ముసల దానికి కమ్మ లెందు కయ్యా నాకు ?

దువ్వె నిన్త దువ్వు కోయె మునలా నీవూ మునలదానికి దువ్వె నెందు కయ్యా నాకు ?

నవర మిన్హ పెట్టుకోయె మునలా నీవు

మునల దానికి నవర మెందు కయ్యా నాకు ?

గాజు లిస్తా తొడుక్కోయె మునలా నీవు

మునల దానికి గాజు లెందు కయ్యా నాకు ?

చెప్పు లిస్తా ఏనుకోయే మునలా నీవు

మునల దానికి చెప్పు లెందు కయ్యా నాకు ?

దండ లిస్తా ఏనుకోయే మునలా నీవు

మునల దానికి దండ లెందు కయ్యా నాకు?

100

ఓ చిన్నదానా ! రారాదంటే ? ఈ వనము గజనిమ్మ వండీ వాలున్నాది వండ్డాకని రారాదంటే ఓ విన్నదానా ! పండ్డాకని రారాదంటే ! ఒడిలేది ఒక్కాకు దడియైన వెదజల్లి దడి తిరిగి రారాదంటే ఓ చిన్నదానా ! దడి తిరిగి రారాదంటే ! 'రెడ్లోరి నందు లోన మొండి గోడ ల్లోన దోగాడి రారాదంటే ఓ చిన్నదానా ! తారాడి రారాదంటే ! రాకున్న పోకున్న రాదారి లేకున్న గోరంత సీటంవమ్మే ఓ విన్నదానా ! గోరంత సీటంపమ్మే ! నీ రూవు నా రూవు పఠములో రాసుంది పయాణం కారాదంటే ఓ చిన్నదానా ! వరుగీడీ రారా దంటే !

101

నిన్నేనేమ నంటి ? ఏమినంటి నబయో ! నిన్నేనేమ నంటి నబయా ? నా యమలగిరి కమలా ! నా కమల కిచ్చిడిపండు ! కట్ట కింద బొయా కట్టేది కాశీరాయా ఆ బాయ నీ్ణ తాగీ బహు బాధ పడతా నబయా |! తులుము కిందా కోతా, దాని కొయ్య బోతే లేతా నా సాయ ములుమూ కోసీ సంద్యాల కొత్తా నబయా ! మెన బోయే వక్షి,నా పప్పర మిళాయా ! నా వొడిలొ వడ్డ తునక నా జేవిలో మళ్లి మొగ్గ !

102

దాని భావము నీకు తెలునునా ? కన్నె రావిచెట్టు కింద నన్న నూదులు నే దంచంగ నన్న జేసీ నున్న మడిగేవు ఓ వన్నెకాడా శీ ఎ ఆ ఎ దాని భావము నీకు తెలునూనా ? కంచి మేక పాలు దెచ్చి "పెంచుకున్న నా కురులు ఒక నాటి వలపు కోసామే ఓ నావయన్సుకాడా!-- - -చాని భావము నీకు తెలునూనా ? పంచచార పందిటిలో మందు తేనె వాన గురిసె రాతిరి నీవు రాక పోతివి రాతిరి శివరాతి. రాయరా ఓ వన్నెకాడా ! - -- చాని భావము నీకూ తెలునూనా ? 103

నారాయణమ్మ - నాయుడు బావ!

నీ బాధ పడలేను నారాయణమ్మా! నే

నబ్బ రెల్లి పోతానే నారాయణమ్మ ! నే రంగమెల్లి పోతానే నారాయణమ్మ !

నువు నబ్బరెల్లిపోతేనూ నాయుడు బావ! నీ యబ్బ నాకు తోడెవరూ ? నాయుడు బావ! రంగమెల్లి హోతేనూ నారాయణమ్మా ! నీకు రంగు సీర లంపు తానే నారాయణమ్మ! బల్‌ సిలుకు సీర లంవు తానే నారాయణమ్మ! సీరలు సాలెలు గట్టి నాయుడు బావ! నే

నోరి తోను కులుకుతాను? నాయుడు బావా! పది రాష్ట తెస్తాను నారాయణమ్మ !

మన మిద్దరము కులుకుదాము నారాయణమ్మ ! నన్నిడిసి పోకోయి నాయుడు -బావ! మన కిద్దరికి జోడోయి నాయుడు బావ!

104

వదినా మరుదులు! పొద్దూ పొడవూ మెరపూ నుక్కా! పొరయ్యేటి మేనత్తాకొడుకా. ! అలవో ముద్దుల మరిదీ! బొలా చౌలా దయాలుంచోయీ ! లా ౧ అల్లవో ముద్దుల మరిదీ ! మాలూ మోద నువ్వున్నావూ మాలూ కిందా నేను బోతున్నా మాలూ దిగి మాటాలాడవే అల్ల ఓ ముద్దూలా వదినే ! వట్టి బ్రమలూ ఏలా బలికేవే ! టబ చంద్ర కావు చెల్లా కప్పీ నన్నంపు జోడంగులు దొడగీ నందె యేళ నీయే రాంగానూ అల్ల ఓ ముద్దులా మరదీ ! 'సెంద్రుడ వనీ సేతూ లొగ్గితీ ! గురి గొంజొన్నె సీరా గట్టీ గుత్తంవు పట్టు రైకా దొడిగీ గున్న గున్న నీవే రాంగానూ అల్లి ఓ ముద్దూల వదినే! గున్నా సింతా వనూ కొంటీనే! 105

అలికి పూసిన అరుగులమోదనే అమర సిలకాల వరుపేనిన జాగూ సేయక మేడా లెక్కోయి అల్టవో ముద్దూల మరదీ ! జామూ జాముకు ముద్దూ లిత్తూనో !

బూరుగు కొనాల మోద కూతలు కూసేటి సిలుకా! మావి భూములు దూర మున్నాయే అల్లవో ముద్దూల వదినే! వట్టి బ్రమలూ ఏలా బలికేవే ! పొన్నావూవులు నే నేర వోతా నువ్వు రావోయి నాయెంబడి పొన్నకాయ లట్టీ కుచములూ అల్లవోముద్దూల మరదీ! పట్ల నీకూ దైవ మివ్వాడా!

టబ్‌ మొ 106

నా నవనాటి సిలుకా! గురుతా గురుతాటి దాన గురుతాడి దానా నా నవనాటి సిలుకా గురుతాడి దాన్సా నా నవనాటి సిలుకా ! ఆర్నెల్హా నాటీ ఆర్షుద వురుగోలె వారీ పోతివే నా నవనాటి సిలుకా ! నీ మనను కుదిరిందె బాలా నా నవనాటి సిలుకా ! కలసిందె బాలా నా నవనాటి సిలుకా |! ఎందా రేమన్నాను నిన్నిడువలేనే నా నవనాటి సిలుకా ! నిను బాయలేనే నా నవనాటి సిలుకా ! ఏడూ మెట్లది మంచె ఎక్కరాదు దిగరాదు

న మూడొక మెట్టొచ్చి ముద్దీవే బాలా నా నవనాటి సిలుకా |! ముద్దూ ముఖమూ దాన ముక్కపుల్లా చానా కాలూ చేడీ దానా కంచు మట్లే చానా కొనిరావె బాలానా నవనాటి సిలుకా ! దిగి రావె బొలా నా నవనాటి సిలుకా ! 107

నెత్తీన నీల్ల కుండ సిగన పువ్వుల దండ కొని రావె బాలా నా నవనాటి సిలుకా |! నీ తల్లి కైకమ్మ నీ తండ్రి కోప గొండి ఏమి చేస్తారే నా నవనాటి సిలుకా ! నీ సేను ఎండింది నా సేను పండింది పిసికిళ్లు కొట్టిన పిడికిట వట్టిన సేనూ మారు కొచ్చె సైయి జాపే బాలా నా నవనాటి సిలుకా న్స్‌ బ్మరె ఎండింది నాబ(రె యీనింది లేత జున్నూ పెడత సై జాపే బాలా నా నవనాటి సిల నూకాలు నే దెత్తా నువ్వూలూ నువ్వు దేవే మదధ్ధై కింద కూసోని పంచుకుందామే నా నవనాటి సిలుకా ! 108

రంగ మెల్లి పోతానే! నే రంగ మెల్లి పోతానే. - విన్నదానా ! నే రంగ మెల్లి పోతానే ॥9 నీవు రంగ మెల్లి పోతావా ? - చిన్నవాడా ! నీవు రంగ మెల్లి పోతావా ? - చిన్నవాడా ! రంగ మెల్లి పోతానే. - చిన్నదానా | జే రంగంలో ఉంటానే - + నీవు రంగంలో ఉంబేను - చిన్నవాడా! మరి నా మాట ఏటంటావో ? 99 నే రంగంలో ఉంటేను - విన్నదానా ! నగా మననంత నీ మీదే 99 నీవు లేని ఒక రోజు =. చిన్నవాడా! నే గడపగ లేనయ్యో - ॥9 నే రంగ మెల్లి రంగైన - చిన్నదానా ] రవ్వలు కొని పంపుతానే - ౪9 నీ రవ్వలు నాకొద్దు _ విన్నవాడా! నీ తోటే వుంటాను ఆ +9 రంగ మంత రంగులదే - చిన్నదానా రంగే? నిలయామే ॥ ॥9 రంగూల రంగంలో _ చిన్నవాడా! మరి నీ వేలా వుంటావు? - 99

109

అందా లాడేటి సందమామ!

అందాల లాడేటి సందమామ |! అడు కుందాము రావోయి సందమామా ! నువ్వు గల్లే బట్టాలు 99 మరి పెట్రెల్లానున్నాయి ,.

టలు అందాల జోగిపేట న అరగుల్ల సింతగూడెం ॥9 దొరలున్న గురంపల్లి ఇం మెల్ల మెలంగ రావోయి ,,

ఛా రా

నువ్వు పెట్టే ఉంగురాలు ,, మరి పెట్టెల నున్నాయి. ,, నువ్వు గట్టెవంచాలు ,, మరి పెటెలా నున్నాయి ,,

బగు నువ్వు దొడిగే వంగూలు ,, మరి పెటెలా నున్నాయి ః

ఉరు

110

చిన్నపిల్ల ! ఓదెమ్మ! నల్దవీర నడుము కట్టు వేపకాయ చుక్కబొట్టు నిన్నేలకున్న వొట్టమ్మా ! విన్నపిల్హ వో వోదెమ్మ ! వది మంది నడిచేటి బాట, బాటలోనె చెరుకు తోట, చెరుకు తోటలొ వయ్యారి మాటలే విన్నపిల్ల వో వోదమ్మ ! ళా నీ సిగలోన మల్లెపువ్వు, నా చేతిలోన వువ్వులదస్తి, శిరుణాలా పోదము రావమ్మ చిన్నపిల్ల వో వోదమ్మ ! సిగలోన మల్రెవువ్వు వొల్ల, చేతిలోన దస్తీ వొల్ల, తిరుణాలా నెను రానయ్యో, ఎండి గుండీల నా దొరా! నరి గంచు చీరలు దేస్తా, బొమ్మంచు రవికలు దెస్తా, బొమ్మల నడుమ బొట్లు తెస్తానే, చిన్నపిల్ల వో వోదెమ్మ ! నరి గంచు చీరలు వొల్ల, బొమ్మంచు రవికల వొల్ల, బొమ్మల నడుమ బొట్లు వొల్ల, ఎండి గుండీలనా దొరా! గంగ మిద గంగ వొచ్చే, గంగ మోద డిమ్మికొట్లే, డిమ్మి మాద జెండా కట్టయ్యో, ఎండి గుండీల నాదొరా ! $11

రాజడిగిఠే ఏమందును ?

వల్లెల్ల రక్కు లాయే సిన్నవోడ ! రాజడిగితే మందునో ?

మన పిల్లి వచ్చె ననవే !

వల్లంత 'గీరె ననవే ! నొనట కుంకము పోయిరా ! రాజడిగితే మందునో ?

మన పిల్ల డొచ్చె ననవే !

తుడిస్తే పోయె ననవే ! ఇల్లల్ల సీక టాయె సినవోడ ! రాజడిగితే మందునో ?

మన ఎలిక వచ్చె ననవే !

నమురు దీపాన్నెట్లె ననవే !

” టబ కాళ్ల మట్టెలు పోయెరా సినవోడ ! రాజడిగికీ మందునో !

మన గడవ ఎత్తు అనవే !

గళ్టన్న రాలె ననవే !

112

మరది - వదినెలు! శింగార మగు వట్టుసీర ఎన్నడు దెబ్బావో మరది ! సింగు బోసి సీర కొంగులొ నిన్నే దాతయ్యో మరది ! గుంగురూ ఎంటిక్యాలా వదినె ! గులుగా బోకమ్మో వదినె! బొంగురాలా మామిడి తోటకు వంగీ రావమ్మో వదినె ! మస్కా టోపీ మాద గంధం మల్లే లొలుకయ్యో మరది ! పస్కా ర్రెకె దేరా దింత పాప మేమయ్యో మరది ! నన్నా బియ్యం పులావు బువ్వ కమ్మా గున్నదే వదినె ! మనను దీరా నిన్ను గూడ మంది గున్నాదే వదినె! లేతా మామిడి పూతా వంటి రనిమి వాదయ్యో మరది 1 రాతిరి వెన్నెల దారి లోనా జాతర నీదయ్యో మరది ! పూతా గన్నెరి తోటా లోనా వుంగిడి పూతామే వదినె ! కొత్తా నీరా వినగా పడకన కలిసి నూతామో వదినె! మూతీ మదా మాసా మున్న రోషా ముంటెయ్యో మరది ! సేతులొ సెయ్యేసి బాసా సేసి మరవా బోకయ్యో మరది ! శ13 8

ముద్ధూల రంగా! చింత మాను చిలక లార ! చెదలమేటి జాణలార |! చందమామ వంటి దానరా ! ముద్దూల రంగ ! నందు గాదు ఏమి వేతురా ! చిలక నిచ్చి నేను కొంటె చిత్రకోళ్ళ కట్టె మంచం ఇద్దారకు ఎమ్ము జాలదు ముద్దూల రంగ |! ॥ చింత ర! ల ఆవు నిచ్చి నేను కొంటి అరవదాని వూల్నరైక బిగువు చేసి తొడగ పోతే ముద్దూల రంగ ! పిగిలి రెండు పెలికె లాయరా |! ॥ చింత ॥ గోవు నివ్చి నేను కొంటి గోలకొండ గోరింటాకు నిన్న పొద్దున నూర పోతే నివ్వు లాంటి వర్ల మొచ్చెరా ! న! యె ముద్దూల రంగ 1! నందుగాదు ఏమిసేతురా! ॥వింత॥ 114

యానాదోళ్ల విల్లా!

ఏమే పిల్లా ! మంచేనాదోళ్ల పిల్లా !

యి ణు గా చెప్పు దెబ్బలె పిల్లా ! ఒడ్డుదంచే పిల్లా ! కూ రొండే పిల్లా! హాడ బెట్టే విల్లా! నాకు వెల్లే పిల్లా ! నువు తినే పిల్లా !

టబ లా యు మంచ మెయ్యే పిల్లా ! వక్కెయ్యే పిల్లా ! తలు పెయ్యే పిల్హా ఉక్కరారం వస్తానే పిల్లా ! నీకు నుక్కల కోక తెన్తనె విల్హా ! కోక గట్టే పిల్లా |! నమురు పెట్టే పిల్లా ! తల దువ్వే పిల్లా ! జడెయ్యే పిల్లా ! కులుకు కులుకే విల్లా ! సై ఇసిరే పిల్టా! మనం తిరునాళ్ల కైనా వెడదాం పల్లా ! ఆదివార మొన్తనె పిల్హా! నీకు ఆదిరైకా తెస్తనె పిల్లా! రైక ఎయ్యే పిల్లా ! మెడ తిప్పే పిల్లా ! కులుకు కులుకే పిల్లా ! మంగళ వార మొన్తనె పిల్లా! నీకు మంగళనూ(తం తెన్తనె పిల్లా! మెడకి ఎయ్యే పిల్లా |! కండ్లు తిప్పే పిల్లా ! కులుకు కులుకే పిల్లా ! మనం శిరునాళ్ళ్ల కెడదాం రాయే పిల్లా ! చేన్తువార మొననె పిల్లా ! నీకు బేస్తరైన తెస్తను పిల్లా ! ముక్కు కేనుకొ విల్టా! ముక్కు తిప్పే పిల్లా ! వై యిసిరే పిల్లా!

115

ల) 1

గొ లోల్త బెన్నమ్మా! పచ్చ వచ్చ డబ్బాలది పట్నం గాడి బోతున్నది పట్నం జూచి వత్తము లేవె ఓ గొల్లోల్లా చెన్నమ్మా ! ఎల్జి ఎజ్జి డబ్బాలది దేశం గాడి బోతున్నది దేశం జూవి వత్తము లేవె ఓ గొల్లోల్లా ఇన్నమ్మా! బొట్ల బొట్ల డబ్బాలది బొంబాయి గాడి బోతున్నది బొంబాయి జూచి వత్తము లేవె ఓ గొల్లోల్లా చెన్నమ్మా తీరు తీరు డబ్బాలది తిరుపతి గాడి బోతున్నది తిరుపతి జూచి వత్తము లేవె ఓ గొల్లోల్హా చెన్నమ్మా ! గొల్ల వారి గడ్డల గోదుమ సేను వడ్డూన గొంగా డేయ మంటివి లేవే ఓ గొల్లోల్లా చెన్నమ్మా! బారనాది షోకున దిని బారనాది కల్లు[దాగి అదే దిమ్మున వ స్పివిలే ఓ గొల్లోల్హా చెన్నమ్మా !

116

మామ - కోడళ్లు ! వవ్వరె ! యెరపిల్ల బల్‌ మంచి దన్నా ! అలనె యెరపిల్ల బలె మంచి దన్నా! లి. పిలా మంచిదె కాని మెల కన్నుది రన్నా | ళా లొ నావంక జూస్తాది నగినగి పడ్రాది వో నొంక జూస్తాది వొదిగొదిగి పడ్తాది కట్టెలకు నేను వోంగ కన్ను గీటకు మామ ! కన్ను గిటిన కట్టె విరుగాది ఓ మామ ! నీలాకు నేను వోంగ నింద గట్టకు మామ ! నింద గట్టిన కడువ నిండాది ఓ మామ! నందులాకు నేను వోంగ సైలా చెయ్యకు మామ |! నంటి మోది కొంగు నిలువాది వోమామ! నంతాకు నేను వోంగ సింత జెయ్యకు మామ ! సింత జేసిన నంత సాగాది ఓ మామ! సేకొడ్కు పెండ్రాని నీ కోడల మామ ! నీ సూవు నా పైన నిలుపాకు ఓ మామ ! 117

రావె! మిఠారీ 1! బుగిడీలు దెచ్చిన, వూదొట్లా పెట్టిన, రావె మిఠారి ల పూదోట లాకు ! బుగిడీలు నే నొల్ల నిన్ను నే నొల్ల నే రానుపోర ,, + గంటీలు దెచ్చిన పూదోట్రా పెట్టిన రావె మిఠారి ,, 99 గంటీలు నేనొల్ల నిన్ను నేనొల్లనేరానుపోర,, = బాలీలు దెచ్చిన పూదోట్లా న య! కల బాలీలు నే నొల్ల నిన్ను నేనొల్ట- - - +9 ౩9. జంవూలు దెచ్చిన పూదోట్టా జజ ఆ 99 + జంపూలు నేనొల్లనిన్ను నే నొల్ప- - - 39౯ కడాలు నే నొల్ల నిన్ను నే నొల్ల ఎఎ 99 శ "సేనాలు దెచ్చిన పూదోట్లా జ్‌ = గ. 9కి సేనాలు నే నొల నిన్ను నేనొల్ల = --- 99 ౪9 రా యలు పాంజావులు దెచ్చిన వూదోట్లా - - - 39౯౯ పాంజవులు నేనొల్లనిన్ను నేనొల్ల--- ,, =ల మెట్టెలు నే నొల్లనిన్ను నేనొల - - -_ 99 ౯ టబ ళా ళా 118

సీరాలు దెచ్చిన పూదోట్లా ఆ ఆ ఆా ఆ పూదోట లాకు! సీరలు నేనొల్ల నిన్ను నేనొల్ల-------- 4 + రైకాలు దెచ్చిన పూదోట్రొ -- -- -- -- 39 రైకలు నేనొల్లనిన్ను నేనొల్ల--------, = రాకుంటె సూడు, రాయితో నేసేను !

రాపిల్లో పోదాము కల్లు చాగొద్ధాము

పాలమూరు కల్లంట పైసాకు శేరంట - రాపిల్లో! -- - తాండూరు కల్లంట తగిలిస్తై వస్తదంట - రాపిల్లో! ఆం = పోలెపల్లి సారాయంట పోయిస్తై వస్తదంట - రాపిల్లో ! = - కోడంగంటి అంగళ్ల కొబ్బర బెల్ల మంట - రాపిల్లో ! = - కొబ్బర బెల్లాము తిని కోడంగంటి తిరగొచ్చె - రాపిల్లో !

119

కత్తెర జుంపాల బావ! నన్ననన్న పంచలు దెచ్చిన, 'పెటైలోన బెట్టినాను కట్టడమ్మో మా బావ మన కత్తెర జుంపాల బావ అలిగి నాడమ్మో మన కత్తెర జుంపాల బావ నలువ అంగులు దెచ్చిన, పెట్టెలోన బెట్టినాను తొడుగడోయమ్మో మా బావ మన కత్తెర జుంపాల బావ అలిగి నాడమ్మో కఫ క్ర ల! క సిగరెట్టు దెన్చిన, అంగిజేబులొ ెట్టినాను తాగలేదమ్మో మా బావ మన కత్తెర జంపాల బావ అలిగి నాడమ్మో కఫ కఫ ల! వ కల్లు కడవ దెచ్చిన, గడప నందులొ పెట్టినాను తాగడోయమ్మో మా బావ మన కత్తెర జుంపాల బావ అలిగి నాడమ్మో కఫ క క! క్రి గారెల గంవ దెచ్చిన, గడ్డ మోద వెట్టినా తినాడోయమ్మో మా బావ మన కత్తెర జుంపాల బొవ అలిగి నాడమ్మో ళం క న! క గాజులు సెయ్యి దెచ్చిన, గడ్డం మోద వెట్టినాను కదలడోయమ్మో మా బావ పున కత్తెర జుంపాల బావ అలిగి నాడమ్మో కం ఇం 99 99 చికిన పోకలు తెచ్చినాను, వీటిలోను వెట్టినాను నవలడోయమ్మో మా బావ మన కత్తెర జంపాల బావ అలిగి నాడమ్మో న శం ౪9 99

120

గంగితో బెప్పు! గంగీకి నా పైన మన సొప్ప కుంటేను నడ బావిలో పడి చస్తానని చెప్పు గంగీతో ! మావు వస్తానని చెప్పు గంగీతో ! చెవులాకు కమ్మాలు కాళ్లొకి అందేలు తెస్తానని చెప్పు గంగీతో ! మావు వస్తానని చెవ్వు గంగీతో ! బాణాల చీరాను బొమ్మంచు రవికాను తెస్తానని చెప్పు గంగితో ! మావు వస్తానని చెప్పు గంగితో ! 121

మరదలా! మాణిక్యమా | నువు బాటంటా నువు బోతుంటే చాట పక్కాన నే నొద్దూనే ఓ వదినావోలె నుందరమా ! నీ కికనన్నా దయ లేదంటే నా ముద్దూల మురుకు లడ్డుండా నా మరదాలా |! మాణిక్యమా ! నా కాలాన కార పోల్లమ్మో నీ కాల కాడెంత 'సేపమ్మా ఓ వదినా వోలె సుందరమా !నీ, కికనన్నా - - - - - మౌణిక్యమౌ శ నేను ఒక్కా తల్లి కొక బిడ్డను ఓర గంటైనొ నూడ జోకమ్మి ఓ వదినా వోలె నుందరమా !నీ కికనన్నా - - - - - మాణిక్కమా ! నువ్వు సజ్జ సేండ్లా కూర్చోని నత్తి చానలు నువు జేస్తివే ఓ వదినా వోలె నుందరమా !నీ కికనన్నా - - - - - మాణిక్యమా ! 122

నిన్ను నే నొల్లరా! ఉడ్కుడ్కు దుమ్ముబ్ల పిల్లా ! ఉతకల వోతావే పిల్లా |! అప్పుడన్న జెప్పింటె పల్లో ! యెంట నన్న వపన్తుంటి పిలా ఏమన్న జేనుంటి పిల్లా ! చెప్పులన్న ఇన్తుంటి విల్లో ! లా అాణటి ళా చెప్పులు నే నొల్లరా ! నిన్నునే నొల్లరా ! నిన్ను నే నొల్లరో యింగిలీస్‌ బాలెంటిక లోడ ! నిన్ను నే నొల్లరో కత్తెర బాల్‌ ఎంటుకలోడ ! సీరలు గావలెనా రవికలు గావలెనా ? మరి యేమి గావలెనే మరుదల మాణిక్యమా నీకు ? సీరలు నే నొల్టరా ! రవికెలు నే నొల్లరా నిన్ను నే నొల్లరో - - - - ఎంటుకలోడ !' దిగీడీలు గావలెనా బవురీలు గొవలెవా * మరి - - - - మాజిక్యమా నీకు?" బిగిడీలు నే నొల్హరా ! బవురీలు నే నొల్పరా | నిన్ను నే నొల్లరా ! - - - - ఎంట్రుకలోడ ! గెంటీలు గావలెనా నన్నగుండ్లు కావలెనా ? మరి - - - - మాణిక్యమా నీకు ? 123

గెంటీలు నే నొల్లరా ! నన్నగుండ్లు నే నొల్లరా ! నిన్ను నే నొల్లరో 1 _ = - = ఎంటుకలోడ ! డాగులు గావలెనా కడియాలు కావలెనా ? మరి - - - - మాణిక్యమా ? నీకు, డాగులు నే నొల్లరా ! కడియాలు నే నొల్లరా ! నిన్ను నే నొల్లరో ! - - - _- ఎంట్రుకలోడ ! భూములు గాలెనా బావులు గావఠెనా ? మరి - - - - మాణిక్యమా నీకు? భూములు నే నొల్లరా ! బావులు నే నొల్లరా నిన్ను నేనొల్టరో !- - - _ ఎంటుకలోడ ! మోత్కులు సాటాయె పిల్లా ! మొక మన్న గండ్రాదె పిల్లా ! మొక మన్న గనరావె పిల్లా ! నీ వన్న గండ్రావె పిల్లా ! ళా రా కాన్గులు సాటాయె పిల్లా ! కాల్లన్న కండ్రావే పిల్లా ! వే పిల్లా ! నీ వన్న గండడ్రావె పిహ్హా! కాల్లన్న కండ్రావే పిల్లా! నీ వన్న ౦డ్రావె పిల్లా ! శ24

చెయ్యి విడువనే ! ఉఊంగురాల సేరు దెగె చెయ్యిడ్వరా ! నా ఊరు పేరు గద్వాల చెయ్యిడ్వరా ! చెయ్యిడ్వనే భామ ! నిన్నిడ్వనే ! నీవు ఏకాంత మాడిన నిన్నిడ్వనే! చేతుల గాజులు వాయె చెయ్యిడ్వరా ! నా చేతులెల్ల చిన్నవాయె నన్నిడ్వరా ! చెయ్యిడ్వనే భామ!... నిన్నిడ్వనే ! నొపష్టి కుంకుమ వాయె చెయ్యిడ్వరా | నా మొక మెల్ల చిన్నవాయె నన్నిడ్వరా | వెయ్యిడ్వనే భామ!... నిన్నిడ్వనే . నడుము వడ్యాణము బాయె నన్నిడ్వరా | నా నడు మెల్ల చిన్న వాయె నన్నిడ్వరా ! చెయ్యిడ్వనే భామ !... నిన్నిడ్వనే ! కాల కడియాలు వాయె చెయ్యిడ్వరా ! నా కాల్దేమొ చిన్న వాయె నన్నిడ్వరా చెయ్యిడ్వనే భామ!... నిన్నిడ్వనే ! చెవుల గెంటీలు వాయె చెయ్యిడ్వరా ! నా చెవులెల్లా చిన్న వాయె నన్నిడ్వరా ! చెయ్యిడ్వనే భామ!... నిన్నిడ్వనే | 125

సాయిలు - గంగు |! బోరు బందర్‌ కాడా బొంబాయి సెంటరు లోనా మూల మల్చు కాడా మూడు నల్లల కాడా ముచ్చ టాడవె గంగూ |! కమ్మ కాపోల్ల గంగూ |! అయిదు రూపా లిస్తా అద్దాల రయికలు దెస్తా నా దేశం రావే కమ్మ కాపోల్ల గంగూ . అయిచు రూపా లొల్తా అద్దల రవికెలు వల్లా సీ దేశం రాను మామ కొడుకా ! సాయిలూ ! వది రూపా లిస్తా పట్టూ చీరలు దెస్తా నా రాజ్యం రావే కమ్మ కాపోల్ల గంగూ | వది రూపాయి లొల్లా వట్టూ చీరలు వల్లా నీ రాజ్యం రాను మామ కొడుకా ! సాయిలూ ! ముఫై రూపా లిస్రా ముక్కూ నత్తును దెస్తా నా దేశం రావే కమ్మ కాపోల్ల గంగూ |! ముఫై రూపాయి లొల్లా ముక్కు నత్తును వల్లా నీ దేశం రాను మామ కొడుకా ! సొయిలూ ! నలుటై రూపాయి లిస్తా నడుము వడ్యాణ మిస్తా నా రాజ్యం రావే కమ్మ కాపోల గంగూ! ఛా నలువై రూపాయి లొల్లా నడుము వడ్యాణ మొల్డా సీ రాజ్యం రాను మామ కొడుకా ! సాయిలూ! 126

చిన్నదాన ! ఓ చిన్నమ్మ! ఆకులు తిన్న అరుగుల మోద పోకలు తిన్న పొన్నల మొద అప్పు డెంత సోకుండెనె పిల్లొ విన్నదాన ఓ విన్నమ్మ ! లాగూ లోని చూసినావు జేబులొ డబ్బు ల్లేవే పిల్ల విన్నదాన ఓ చిన్నమ్మ ! కట్ట పొంటా పొయ్యేటి వాన్ని కన్ను సైరలు చేసినావు చిన్నదాన ఓ చిన్నమ్మ ! తెల సీర కటి నల జాకట్లు తొడిగి ళ్‌ ట్‌, న్‌ కసేరి ముందు నువ్వే వోతే పాటే ల్లందరు నవ్వి నాలె చిన్నదాన ఓ విన్నమ్మ ! 127

కొండా వేసి పూలూ బెట్టి గొల్లో లింటికి నీవే పోంగ ఎ గొల్లో లందరు తిట్టి నారే చిన్నదాన ఓ విన్నమ్మ ! చెల్లావురం పటే ల్నిడివి మల్లాయ పల్లోని మాటలు బటి ల్ల రా ట్‌ మాటే బంగారు మాయెనె పిల్లో ! విన్నదాన ఓ విన్నమ్మ | నిజాంబాదకు పోయినావు యాకాటయి వచ్చీనావు నిందల పాలై పోతివే చిన్నదాన ఓ విన్నమ్మ ! 128

దొరా - రాజమ్మ! సిద్దిపేటకు బోత వంటా ఏమి దెత్తావోయ్‌ ? నల్లనయ్య నా దొరా ! సిద్దిపేటకు బోత నీకు సీటి సీర దెత్తనే సిన్నదానా ! రాజమ్మ ! బొంబాయి బోత వంటా ఏమి దెత్తావోయ్‌ ? . నల్లనయ్య నా దొరా! ఛా బొంబాయి బోత నీకు బొట్ల సీర దెత్తనే సిన్నదానా ! రాజమ్మ |! సోలపురం బోత వంటా ఏమి దెత్తావోయ్‌ ? నల్లనయ్య నా దొరా ! సోలపురం బోత నీకు పట్టు రైకా దెత్తనే సిన్నదానా ! రాజమ్మ ! వట్నమైనా బోత వంటా ఏమి దెత్తావోయ్‌ ? నల్లనయ్య నా దొరా . లు పట్నమైనా బోయి నీకు వట్టు సీర దెత్తనే సిన్నదానా ! రాజమ్మ ! 129 ర

దయలుంచపవే ! చిన్నదానా ! దయా లుంచవే ! కన్నె పిల్లా! పట్టి వుంటే రావు పిల్లో ! వట్నం చూపిసా టబ ళా అటి వట్నంలో రాణి బంగళా నీకే చూపిస్తా దయా లుంచవే కన్నెపిల్లా ! బుద్ధి వుంటే రావో పిల్లో ! బొంబాయి చూపిస్తా బొంబాయిలో బోలి బందరు నీకే చూపిస్తా దయా లుంచవే కన్నెపిల్లా ! మన మిద్దరం పోయే తొవ్వా లోనే సెనిగె లలికుండ్రు చి "సెనిగలు బుక్కీ సేతులు కడిగీ సేతులు జోడిత్తు దయా లుంచవే కన్నెపిల్హా! - మంచి నీల్ల బాయి కాడ మంచ మున్నాది మంచం మోద అడుగు బెడితే లంచం అడుగాకు దయా లుంచవే కన్నెపిల్లా | 130

కలిసింది మన జోడు! ముత్యాల గాజుల దానా ఓ పిల్ల | ముని నవ్వు లాడు దానా నీ అద్ధంత సిగ మోద ఓ పిల్ల | ఆలింది రామ సిలుకా . ఆశాలు దీర్చేవ ఆడిదానా ! అల్హారి 'సెయ్యాకె సౌరదానా ! సిగ్లేల, రావేలనే ఓ పిల్ల | సిలుకాల విన్నారి దానా | అ సోకి మోటారోడా ఓ పిల్లగ్‌ ! అంగగేబి జుంపాలోడా!ని రంగేలి టోవీ మోద ఓ పిల్లగ | రత్నాల పంట పండ. పిన్నారి కొంగాయె సిన్నవాడ ! ఈ సిలుగాకి పలుకేల సొరవాడ |! కెలిసే నీ మాట ఓ పిల్లగ! అలిసే ఈ పూట. 131

గోలుకొండ కిలా మాద ఓ పిల్ల | గొలెడు రంకే లేయా వ! కాశీలొ గంట (మోగే ఓ పిల్ల | కల్వ మన (పేమ దీరే అత్తారు వన్నీరు చల్లుకోవా ! ముక్యాలు కొవ్పులోన ముడుచు కోవా ! కలిసింది మన జోడు ఓ పిల్ల | గన మంచి ఈడు. గంగా నదు లెని పారే ఓ పిల్లగ ! ళా బంగారు వంట బండె ఓ పిల్లగ న బ్రమ అన్ని దీరి పోయె. పన్నీట వగడాల వంది రేతు ముంగిట ముత్యాల ముగ్గు -లేతు బాజారు మన బాట ఓ పిల్లగ | బావా ! మన జంట. 132

కాపోళ చిన్నది | ఠ కాలు కురనది కాపోళ్ల సిన్నది హోతాది మది నాట్నం అది వంగి నాటుతా వగల బడతది వస్తాదొ రాదొ అడుగో ! ఆడు మాట మాటకే రమ్మంటాడే ఆ డేమిస్త డడుగూ తాటి మానుతో కమలమ్మ సొచ్చిగా దాన్ని వదల నని చెప్పు. అడుగు బోయిన కుండ యొత్తి మడుగు నీళ్లకి నేను బోతె వార గన్ను వాడి మాద కాలు జారి కడవ బగిలినాది ఏమే పిల్డా ! వగల బడతావు కడవ బగల కొటీ? బడాయి తోవులో బంగళా కట్టిస్తా మన మిద్దర ముందాము రాయీ. మంచు పొద్దున నీళ్ల కు పోతే మతిలో నువ్వొస్తావే వెళ్ల కాడ లేవి వెతుకు లాడితే ఎక్కడ గానవే ఓ పిల్లా ! 133

మంగీ !

నీలాకు మళ్ళ! ల్లో నీలాకు మళ్ళల్లొ నీలాకు కోన్తుంటె సిట్టెండ కాసింది సిరు సెమట బట్టింది పాణాని కొవ్చిందే ఒంటి నే నుండ లేనో రబ్బే | పరుగెత్తి రా జంటోడ బాయి కాడకి

వరుగెత్తరా అబ్బీ ! ఒంటిగా నే నుండలేను ! కారూరి మళ్లల్లొ కారూరి మళ్లల్లా కారు కోస్తా వుంటె కాక చేసిం దంటివే ఓ మంగే ఎంత మోనకారివే కాదు పొమ్మంటివే కంనలవూరి చిన్నది మర్ల రమ్మంటివే మదనవూరి గొల్లది

ఎంత మోనకారివే మంగీ ! కాక చేసిం దంటివే ప

134

మో జెన్నడు లేదే!

బందారు చినదాన ! బంగారు జడల దాన |! బంగారు జడల మోద మో జెన్నడు లేదే

ఓ చిన్నదాన ! ఓ విన్నదాన ! గుంటూరు వినదాన ! గుండ్రాని కళ్లదాన |! గుండ్రాని కళ్ల మోద మో జెన్నడు లేదే

ఓ చిన్నదాన ! ఓ విన్నదాన ! నల్ల నల్లని దాన ! నాతి నడకల దాన

ఛా నాతి నడకల మోద మో జెన్నడు లేదే

ఓ విన్నదాన ! ఓ విన్నదాన |!

135

వుల కొత్తావా?

కారు కొండ మబ్బులకి వుల్లల కొత్తావా ? అవ్పుడన్న రావా! నా అవ్వు అన్న తీరవా?

నెక్కిలీను "పెట్టకూని పుల్లల కొత్తావా ?

అప్పుడన్న రావా! నా అవ్వు అన్న తీరవా? నన్న కోక కట్టుకూని వుల్లల కొత్తావా ? అప్పుడన్న రావా! నా అవ్వ లన్న తీరవా ?

ముక్కు బేనరి పెట్టుకూని వుల్లల కొత్తావా ?

అప్వుడన్న రావా ! నా అవ్వు లన్న తీరవా ? నాను పట్టి 'పెట్టుకూని వుల్లల కొత్తావా? అవ్పుడన్న రావా! నా అప్పు లన్న తీరవా?

136

బావా! బావయ్యా! మల్లి మళ్లీ వస్తారనీ బొవయ్యో వావ బావయ్యా ! మల్లి సెట్టా నీడాను నిలిసో బావయ్యా? మల్లి మళ్లీ రాకాపోయె బావయ్యో బావ బావయ్యో ! మల్లి వూలే జల్లున్న రాలో బావయ్యా! రాలిన వూలే రంగా మెల్లి బావయ్యో బావ బావయ్యా! ఈశంగ మంతా భంగా పించో బావయ్యా! శారి తారి వస్తారని బావయ్యో బావ బావయ్యా ! శాటి వెట్లా నీడాని నిలిసో బావయ్యా! శారి తారి రాకా పోయె బావయ్యో బావ చావయ్యా! తాటి వూఠే జల్లున రాలే బావయ్యా ! రాలిన వూలే రంగా మెల్లి బావయ్యో ! రంగ మంతా భంగా పించో బావయ్యా! ఇప్పు డిప్పు డొస్తారని చావయ్యో బావ బొవయ్యో | ఇప్ప సెట్టా నీడాను నిలిసి బావయ్యా! ఇప్పు డిప్పుడు రాకపోయె బావయ్యో బావ బావయ్యో! ఇప్ప పువ్వే జల్లున్న రాలి బావయ్యా ! రాలిన వూవే రంగా మెల్లి బావయ్యో బావ బావయ్యా | రంగ మంతా భంగా పించో బావయ్యా! .-

137

చూడువమూ |! నాద్‌ నెక్కెలెను గొలును నీ పక్క పడ్డ దేమొ సూడుమా!. నాదీ నల్ల పూనల దండ నీ పక్కన పడ్డా దేమొ నూడో! నా వీర వువ్వులు కోసేటి యాల నా బీర మొగమా డొచ్చేటి యాలో ॥ నాదీ - - -, కాకర వువ్వులు కోసేటి యాల నా కారు మొగము వా డొచ్చేటి యాలో ॥ నాదీ - - ఆనవ వువ్వులు కోసేటి యాల నా ఆరువు కళ్ల వా డొచ్చేటి యాలో ॥ నాదీ - - - బంతి పువ్వులు వూసేటి యాల మా బావగారు వచ్చేటి యాలో ॥నాదీ--- తొగర వువ్వులు వూసేటి యాల నా తోడి కోడ లొచ్చేటి యాలో ॥ నాదీ - - - మల్లె వూవులు వూ'సేటి యాల" మౌ మామగారు వచ్చేటి యాలో ॥ నాదీ- - - ఇప్ప వూవులు వూసేటి యాల మౌ ఇంటి వాడు వచ్చేటి యాలో ॥ నాదీ - - - 138

నా సామి! కోలు కోలు కోలు కోలో నా సామి కొమ్మ లిద్దరు మంది జోడో ! రాజు నన్ను పిలువ డమ్మానా సామి రాజ గోపాలుడే కొమ్మా! కట్టె మింద కరియ వెట్టో నా సామి కొట బోతె తేలు కుటో టి బి మంతరించె జానగాడు నా సామి మళల్రె పూల సొగనుగాడు చెట్టు మోంద కంను బలికెనా సామి పుట్టా మోంద్‌ పుంజు బలికె రాజు నన్ను పిలువ డమ్మా నా సామి రాజ గోపాలుడే కొమ్మా ! 139

తెల్ల గుర్రం జల్లి తోక నా సామి ఏడ బోతవు రెడ్డి కొడకా! రాయబారం చేయ బోతా కోసింది కొయ్య కూర మట్లోయ్‌ నా సామి .వాననకు చెంచెల్ల కూరోంట్‌ వాసిగల మగవాడి వైతే నా సామి వచ్చొక్క చోటుండ రాదా ? "అంత లింతల చీర గట్టి నా సామి ఈత పేళ్ల రయిక తొడిగి సాధ్యమైన జొన్న చేలో నా సామి దోన పేడికే మోన పోతి. 140

(భమ దీరెనా? ఇద్దరము తినేటి ఈ బొడు గిన్నెల్లా (ఆ ౯ ఒక్కణ్ణి తిన బడితినా ! బామ న న్నెడనాడీ పోతివ ఏమినంటా నా మిద (బమ దీరెనా ? ఇద్దరము తాగేటి ఈ బుడుగ 'సెంబుతొ' ఒకణ్ణి తాగ బడితినా ! బామ న న్నెడనాడీ - - - - (మ దీరెనా ? ఇద్దరము తుడి'సేటి ఈ ముద్దు తువ్వాల ఒక్కణ్ణి తుడవ బడితినా ! బామ న న్నెడనాడీ - = - = = బ్రమ దీరెనా? ఇద్దరము గప్పేటి ఈ పూల సేద్దారి ఒకణ్ణే కప్పా బడితినా ! బామ న న్నెడనాడీ - - - - బమ దీరెనా ? ఇద్దరము పండేటి ఈ పట్టె మంచంలో ఒకళ్డి పండ ఐడితినా ! బామ న న్నెడనాడీ - - - - (బమ దీరెనా ? 141

ఇద్దరము కూనుండే దీ వూల పీటన ఒక్కణ్ణి కూను నుంటినా? బామ న న్నెడనాడీ - - - - (బమ దీరెనా ? ఇద్దరము పట్టేటి అమైడి దువ్వెన ఒక్కటి వట్ట బడితినా ? బామ న న్నెడనాడీ - - - - బ్రమ దీరెనా? ఇద్దరము జూసేటి ఆ నిలువు టద్దంలో

• ఒకళ్లై నూడ బడతీనా ! బామ న న్నెడనాడీ - = - - బమ దీరెనా ? ఇద్దరము గప్పేటి బంగారు 'సేర్లను ఒక్కణ్ణి కవ్చ బడితినా ! బామ న న్నెడనాడీ -- - - బ్రమ దీరెనా ? 142

ఉఊ[కోషం ! చయట్లూ కొల్లారంటివో వన్నె కాడ! టి న. నున్నంపు మిద్దంటివో 99 19 దిథ్ధే వారు లేరంటివో ౪8 ౧ ఒక మూల వడ్డంటివో 99 ౪9 దంచే వారు లేరంటివో ఇ? 99 ఏమయ్య మాట్లాడవు 9? ఇం శం చి ఏమయ్య మాట్లాడవు ? ఇం 99 పెట్టెలా నగలంటివో గా. కి లట ఏమయ్య మాట్లాడవు? = = దణ్తాన్ని వీర లంటివో 99 *9 ణి కట్టేవారు లేరంటివో ళం 99 143

కట్టే వారు వచ్చేరయ్యో వన్నె కాడ!

నా నెత్తిని చెయ్యిడితివో ,,

బోడి గోడల్లొ లెడితో ,, ,,

నాగోడు నీకు తగులును ,, 99

నా వూరు నే బోతాను 39 99 144

చిలుకా గోరింకా! చిలుకా గోరింకా ఏపా వనమే పోదమా ? ౨ ఏపా వండే దెకామా? ఃా * నీకొకటినా కొక్కటో శం + కడుపు లున్న బొల కొక్కటో క ౪9... ౧. నిమ్మా వనమే పోదాము ం ౪... నిమ్మా పండే తెద్ధాము +. నీ కొక్కటి నా కొక్కటో ౨ కడుపు లున్న బాల కొక్కటో |

• ౨ అరటి వనమే పోదాము శ + అరటి వండే తెద్దాము 4, ౨. నీ కొకటి నా కొక్కటో ణ్‌ *.. కడువు లున్న బాల కొక్కటో। ౪ ౨ మామిడి వనము పోదమా ? 9 మామిడి పండె తెద్దామా? ౨. నీకొక్కటి నా కొక్కటో ఇం + కడువు లున్న బాల కొక్కటో & గేశ్‌ 10

విలకా గోరింకా రేన్టవనము పోదాము

• ౪ లేనీ పండే తెద్దాము గ * నీకొకటినా కొక్కటో ॥ 19 9 కడువు లున్న బాల కొక్కటో ॥ ౫ ౨ ఈశా వనమే పోదామా?

9. ఈత వండే తెద్దమా? 9 ౨ నీ కొకటి నా కొక్కటో 9 = కడుపు లున్న బాల కొక్కటో ॥ ॥46

సిన్నోడు = సిన్నది!

బండ మిద ఇల్లంటివీ - సిన్నోడ “బంగారు తలు పంటివి - ఇ9 దున్నేటి దుక్కుల్లరో ఇ 99 నా కడెము వోయిందిరో - ౪9

నా కడెమునా కియ్యిరో న శం నేను వోత వూడూరికి - ॥9 బండ మోద ఇల్లంటినే సిన్నదాన బంగారు తలు పంటినే - ॥9 దున్నేటి దుక్కుల్లనే - ,,

నీ కడెము వోతేను ఎ ౪9 నీవు వోకె వూడూరికి - ॥9 దున్నేటి దుక్కుల్లరో =. సీన్నోడ దూనరి తీగల్రరో అ ఇం వంకాయ తోటల్లరో = = నా ఒంకు వోయిందిరో - 99 నాఒంకునా కియ్యిరో ఎ ౪9 నేను వోత గూడూరికి - నా దున్నేటి దుక్కుల్లనే - సిన్నదాన చూనరీ తీగల్లనే అ ౪9 చంకాయ తోటల్లనే ఎ $3

147

నీ ఒంకు వోతేను - సిన్నదాన. నీ వంకు జేయింతనే - 99 నీవు వోకె గూడూరికి = క కడె మెన్క బట్ట లంటివీ - సిన్నోడ బట్ల గట్ల లే రంటివి - 99 బ్‌ లబ కడె మెన్క బట్ట లంటినీ - సిన్నదాన. టఉ టట పెట్టె నిండ సొమ్మంటివీ - సిన్నోడ పెట్టె టొచ్ల లే రంటివి - ॥9 "పెట్టె నిండ సొమ్మంటినీ - సిన్నదాన "పెల్పె టొళ్టు లే రంటినీ 39 టబ ష్‌ ఇంటి నిండ గింజ అంటివీ - సిన్నోడ ఇంటి నిండ గింజ అంటినీ - సిన్నదాన ఇంబ్లెవరు లే రంటినీ - న ఇంట్లెవరు లే రంటినీ = - నిన్ను మనువాడ వూనుకుంటిని - , 148

నా వూరు పంపించవో!

కావురం కట్ట మూరో గంగరాజు! మా వూరు నువ్వొచ్చావో !

.మా వూరు నువ్వొచ్చావో $9 చూర్కట్లా కూదున్నావో !

కోమ టింటికి నేనొచ్చానో ౪9 రాం కోవెల్లొ కూర్చున్నావో !

మా గేదెకి జబ్బు చేసిందో 3 -మా బాబు నిన్ను తీనుకోచ్చాడో |

మా గేదెకి మందేసెవో ంం నా సేతిలొ వన రోసేవో!

నా' సేతిలొ వన రేనవో 99 నామాద కన్నే సెవో |

వన రేసిన మూడో రోజో 99 రాం కోవెల మీద కుకున్నావో !

నావంక నువు చూశావో !

నావంక నువు చూశావో 99 నీవంక నే చూశానో |

149

నీ మనను నా మనను గంగరాజు £ రెండొక్క టయ్యిం దయో ! నెల్టారు భూ మన్నావో శం నెలకి మూడొర్జా లన్నవో |! అద్దాల మేడన్నావో ంం ఇద్దరికి జోడన్నవో | నట్టింట నుయ్యన్నవో క నత్తగుల్ల శాదన్నవో ! నత్తగుల్ల కాదన్నవో ం తలెంటుక తాడన్నావో ! తలెంటుక తాడన్నావో ఇం తోడే వారు లేరన్నావో | కాకినాడ కావురం అన్నావో ఇం 'పెద్దావురం తీను కెళ్లావో .. ెద్దావురం తీను కెళ్పావో న. దిబ్బల మోద నన్నెట్లావో !

ట్‌ మువ్వల వట్లీలు తీసేభావో శ

ట

ముప్పయి రూపాయల కమ్మేశావో | ముప్పయి రూపాయల కమ్మేశావో ఇం ముక్కాటాడే శావో |!

150

ఏడెకరాల పొల మన్నావో గంగరాజు | ఏడు కాళ్ల పోతు లన్నావో ! నమ్మించి నను దెబ్బావో 39 నా నెత్తిని చెయ్యేశావో | కల్లే పోరు లేరన్నావో ! టబ నానెత్తిని చెయ్యేశావో ! అ మూల సోళ్లన్నావో ౪9 ఈ మూల ఆళ్ల న్నవో! నా నెత్తి ని చెయ్యేశావో | నా కొడుకు నొది లేశానో ! నా మేన మామ నొదిలేశానో ! నా వూరు పంపించవో ॥9 నే నెల్లి పోతానో ! 151

నల జీలకరి మొగా!

నా నల జీలకరి మొగ్గా ! రూపయి కావాలా? రూవపయి చిల్లర కావాలా ? నీ రూవు రేఖ నల్ల గుంటే

న్‌! రూప యొందుకు, రూపయి సిల రెందుకు 9 నా నల జీలకరి మొగ్గ ! పావల కావాలా ? పావల డబ్బులు కావాలా? పిల్దా! నీ పాదాలు నల గుంటె పావ లెందుకు, పావల డబ్బు లెందుకు ? నా నల జీలకరి మొగ్గ | సీరలు కావాలా? సిలుకు సీరలు కావాలా? పిల్లా ! సిరిగల నీ మోము నూత్తె సీర లెందు కోయి బావ! సారె లెదు కోయ్‌! నా నల జీలకరి మొగ్గ |

152

ఎడబాటు |!

మళ్రీ వచ్చిందాక మర్లూ మరవ నంటా,

సేతిలో సెయ్యేసి సెహ్పోలె శెంచు !

కూడొండి పెడతాను గుడ్డుతికి "పెడతాను

కూడా తోడుక పోవా జోడుగా మామా? నీమనను నామనసు నిరుకు దప్పాకుంటే యొడ బాసి నెల వుంటే నేమాలే శెంచు! ఏవూర నేపల్లై నేమి కన్నేశావో యెంటానంట నీవు తుంటరీ మామా! కోకాజరీ తెస్తా, కొవ్వు బిళ్లా తెస్తా నవ్వుతా సెలవిచ్చి నన్నంపే శెంచు ! కోకాజరీ వొద్దు, కొవ్వు బిళ్లా వద్దు "రానీవా నీ తోటి రానీ ఓ మామా అల్దాడే సొరంగు, యొల్లిపో శెంచు !

153

మా రాజో ఓడెల్లి పోతున్నది మారాజో ! ఓడెల్లి పోతున్నది చెన్నపట్టం రేవులోన చెట్టావట్టా లేనుకొని చెవిలో గుసగున లేమో చెప్పి పోయిన మారాజో! -టఓడెల్లి- కాకినాడ యీదుల్లోన కాటుక కన్నుల జూచి కన్నీశు చేత తుడిచి కనికరించిన మారాజో ! -ఓడెల్లి- నీ వంద కత్తెవని నిలువు టద్దాన జూచి నీడ జూచి మురిసి పోయిన నీటు గాడవు మారాజో ! -ఓడెల్లి- భీముని వట్టాము లోన పిన్న పెద్దలు జూడ పెద్దా వందిరిలోన పెళ్లాడిన మారాజో ! -ఓడెల్లి- కంచంలో బువ్వెట్టుకోని కమ్మని యెన్నెలలోన కనుసైగ చేనుకొంటూ కలవరించిన మారాజో ! -ఓడెల్లి- అందమైన నీమోము చందురూని చూస్తూ వుంటే గుండే నల్లబడతదాని గునిశాడిన, మా రాజో ! - -ఓడెల్లీ-

154

నే నొక్కదాన్ని ! ఆదోని అడవిలోన ఆడదాన్ని నేనొక్క దాన్నో ! ఆడదాన్ని నేనాక్కదాన్నో 1 చిటికి నేలి వుంగర మిస్తా శీలేసి పోరో ! కర్నూలు బొట మోద భామ పోతది నేనేమి సేతు? చెలియ పోతది నేనేమి సేతు ? దుడ్డు లేదు దుగ్గము లేదు దుఃఖా మొస్తాదోయ్‌ ! చెలవాడ తిరునాళ్ల బోయి నాకు నీవేమి తెస్తావు బావోయ్‌ ? నాకు నీవేమి తెస్తావు బావోయ్‌ ? చెలవాడ తిరునాళ్ల బోయి చెలకోల తెస్తానోయ్‌ ! చెలకోల బాగా తగిలి చేతి గాజులు చెల్లా లాడోయ్‌ ! చేతి గాజులు చెల్లా లాడోయ్‌ ! కాన కుండా కడిగేయి మామోయ్‌ ! కానరి గాజుల్లు. 155

నారిరో మణి! గన్నేరు చెట్టు కింద నారిరోమణి! నీవు గంగాళం తోము తుంటె 99 గన్నేరు వువ్వొచ్చి 99 నీ గాజులోన వోలిందొ ఇం వాలిందొ వాలలేదొ 99 ని -.న్నడిగి నోడు లేడాయె 99 చిక్కూడు చెట్టు కింద ంం నువ్వు సిగ యిడిసి కూనుంటె ఇం 'సిక్కూడు వూవొచ్చి 9 నీ సిగలోన వోలిందె 99 _.వాలిందొ వాలలేదొ 99 ని న్నడిగి నోడు లేడాయె 99 వుప్పోడి చెట్టు కింద 99 నువ్వు కొప్పిడిసి కూనుంటె ంం .వుప్పోడి వువ్వొచ్చి 99 నీ కొప్పులోన వోలిందె ॥9 వాలిందొ వాలలేదొ 9 ని న్నడిగి నోడు లేడాయె ఇం

156

ఈరమ్మో ! సిన్నీరమ్మ! ఈరమ్మా ! ఈరమ్మా ! ఈరమ్మో ! సిన్నీరమ్మ ! ఈరమ్మంటే ఈరమ్మ కాదు అద్దిరి వవ్వ అవ్వరి వవ్వ అత్తరు బుడ్డి అటుకుల "పేరు నక్కని నుక్క నుక్కకి రిక్కా ! - ఈరమ్మో - - రాజి మండీ రెడ్డీ కొడుకు రైక లిస్తా నన్నాడే రైక లిస్తా నన్నాడే ఈరమ్మంటే - - - నుక్కకి రిక్కా ! - ఈరమ్మో - - ఓలె కాకినాడ కలకటేరు కాను లిస్తా నన్నాడే ఈరమ్మంటే - - - నుక్కకి రిక్కా! - ఈరమ్మో - - మండాపేట మిద్దీకెడితే మెళ్లో తీగా యెట్టాడే ! ఓలె మెళోతీగా యెట్టాడే |! లా టబ ఈరమ్మంటే యజ ఇ డా నుక్కకి రిక్కా! ఈరమ్మో అజా 157

నిదుర రాదోయి ! చగువా ! రావోయి మాయింటికి ఎందైన గాని చిదుర రాదోయి నా కంటికి ఎందైన గాని మౌన గంధములు ఘమ ఘమ వానన దిగులు దిగులు మని గుబులు చెందెదవు సీరలా 'పెట్యాలు తెమ్మన్నానా ? దాని మెడాన వన్న రతనాల హార లీయ మన్నానా ? దాని మెడాన వున్న మౌన గంధములు - - - = చెందెదవు మగువా ! - - - - నాకంటికి. _శైకలా పెట్యాలు తెమ్మన్నానా ? దాని మెడాన వున్న రతనాల హార లీయ మన్నానా ? దాని మెడాన వున్న మౌన గంధములు = = = = చెందెదవు మగువా! - - - - నాకంటికి. 158

సిరిసిరి మువ్వ! జోడు కొయ్యల వోడ మాద సిరిసిరి మువ్వా ! జోడుంగరా అంపీనానే ౪9 99 జోడు పావురా లంపినానే 99 99 అందినవో అందలేదో 13 + నాకు తిరుగు టపా రాలేదు శ9 99 మూడు కొయ్యల ఓడ మాద 9 + నీకు ముక్కు పుడక లఅంపి నానే 99 అది అందిందో లేదోనే +ం + నాకు చిరుగు జాబు రాలేదో 99 99 సింగ వూరు ఓడ మీద వ. రంగు సీర అంపి టు. క 99 నీకు శాళ్ల రేవు ఓడ మాద్యో లల స్త్‌ తళుకు సీర లంపి నానే 99 నం. టాక్‌ 159

అందినట్టు తెలప వేమే సిరిసిరి మువ్వా ! అందగత్తె నీవు గావ 9 మరి కాని కాల మౌట చేత 99 * మరి కడకు దూరమై పోతి 99 99 యా ళా తెల్ల దేహము వాడు 99 99 ఎల సిరుల నివ్వాల ల కి వి. హే షా . 4 0౦ 0౦ళ₹40 ల్‌ శ న్నాం వ