Telugu Prasanga Tharangini - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

|| జ త వంట ష్‌ ట్‌ ..4 న! ! న నో ర ల జన్‌ 7 జ 1! ్‌ న ఏ హె! గ్‌ రయ భా రాం స్‌ న ల గన య షా వక ర! షర .! స 10. _ సహజకవిమ్రల్లెమ్స్టు... | సం షు కర అదన ప తే వ ఈ పుస్తక్రాన్షి స్ట కరించిన / కం న్‌ టా... నుం స్ట త్యాభిమాను న్‌ న. టం. ్వ విజ్ఞాన కొద్రా స్ట . 1 న... సు లూటీ. ఆనం; ల స నికి నె . ర న్‌. గ . దంతో ల ః క | 1 క! ఎన్నార్శి . క సం! నాల! ఇలాలకుటు[బం శి తా గం | 2... తు. చ స. ఖః గ ఐత “1! క క ష్‌ హవ, క జా 111 ] ॥ ( ష్‌ క్ట ఇ కు = / క.

క. | మ స యా భం ఉగ ల స క ను నై ల శై 1 | _ న న స న న గ [1 వే స. | సల ము స్స శ్‌ ము న గె న శ నం ఎ పత న. నం. వ టి నం స కట ఖా పం! య నానే న ఎ వ టు త ఇ స సరల న స న్‌ స స వ హాల న్‌ చ ప కం ను. ఓ ల్‌ ౧. నం యు శ . నన. రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

9 లు = [య నూలి _--ప్రసంగ తరంగిణి పరం -౮౪ రాపాక్ష ఏకాంబరాచార్యులు రిటైర్డ్‌ జాయింట్‌ రిజివ్రార్‌ ఆఫ్‌ కో-ఆపరేటివ్‌ సొసైటీస్‌ - హైదరాబాదు, మస్క్‌ మహల్‌ కాంప్లెక్స్‌, బహదూర్‌పుర పోస్ట్‌, హైదరాబాదు - 500064. ఫోన్‌ నెం. : 24018158/040 సెల్‌: 9440494752 ప్రథమ ముద్రణ : ఫిబ్రవరి 2006 పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి ఆర్థిక సహాయముతో ్రచురితము ప్రతులు వ్‌ 1000 " - సర్వస్వామ్యములు రచయితవి యాని న. గో శంధా, స వెల నం రూ. 30్తహ్తప రద ల ర్స ఫూ జ్‌ న | ప్రతులకు : టు స శ ౧, శ రా నగ ప. విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ వా ర అబిడ్స్‌ - హైదరాబాదు - 500 001. హో బె విశాలాంధ్ర బుక్‌వౌస్‌ 0 _ క్స్‌ అబిడ్స్‌ / సుల్హాన్‌బజారు - హైదరాబాదు. ళో ఇతర జ్రాంబీలు, ధర డి.టి.పి, :

• రుత్విక్‌ గ్రాఫిక్స్‌ గుడిమల్మాపూర్‌, హైద్రాబాద్‌ - 500 028. ముద్రణాలయం : ది కోపరేటివ్‌ ప్రెస్‌ లిమిటెడ్‌, గన్‌ఫౌండ్రి, ఆబిడ్స్‌, హైద్రాబాద్‌. కవర్‌పేజీపై నున్న ఫొటోలు

1. శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరావు 2. శ్రీ కొమజ్టాజు వేంకట లక్ష్మణరావు
2. శ్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ,4. డా.పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి 5. శ్రీ తిరుపతి వేంకట కవులు 6. డా. ఎన్‌. రమేశన్‌ ?. దా.బెండపూఢి సుబ్బారావు 8. శ్రీ, జి.కె.రెడ్డి
3. రామకృష్ణ పరమహంస

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు అంకితం క స | టం. _ చు తంత్ర ఎప _ శే? | , స టట లు న ము ప స స | న | . న. న న న న హి. ౧ సనన స మ లు ఎ య! | న నుం మహోదార మనస్వి, సౌజన్య యశస్వి, సాహితీ వచస్వి నాకు జ్ఞాన నేత్రం ప్రసాదించి నా సాహిత్య కృషి స్ఫూర్తి ప్రదాతలైన భిషగ్రత్న కీ॥ శే॥ మధునాపంతుల సత్యనారాయణమూర్తిగారికి రాపాక వకాంబరాచార్యులు |

న. తై (యగుట ప్రసంగ తరంగిణి రిం -౮ఆ రాపాక్ష ఏకాంబరాచార్యులు రిటైర్డ్‌ జాయింట్‌ రిజిష్ట్రార్‌ ఆఫ్‌ కో-ఆపరేటివ్‌ సొసైటీస్‌ - హైదరాబాదు, మస్క్‌ మహల్‌ కాంప్లెక్స్‌, బహదూర్‌పుర పోస్ట్‌, హైదరాబాదు - 500064. ఫోన్‌ నెం. : 24018153/040 సెల్‌: 9440494752 ప్రథమ ముద్రణ : ఫిబ్రవరి 2006 పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి ఆర్థిక సహాయముతో ్రచురితము (ప్రతులు ; 1000 సర్వస్వామ్యములు రచయితవి ను వెల ఏ రూ.80 జ్హ్రదరయ్యు చమ తరం ప్రతులకు : టం స ళ్‌ తో వవ్‌! 1 విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ యా న ఘు అబిడ్స్‌ - హైదరాబాదు - 5600 001. 2. విశాలాంధ్ర బుక్‌వౌస్‌ 0 అబిడ్స్‌ / సుల్తాన్‌బజారు - హైదరాబాదు. ళో ఇతర బ్రాంచీలు. ౮ ౧04 డి.టి.పి, ;

• రుల్విక్‌ గ్రాఫిక్స్‌ గుడిమల్మాపూర్‌, హైద్రాబాద్‌ - 500 028. ముద్రణాలయం : ది కోపరేటివ్‌ ప్రెస్‌ లిమిటెడ్‌, గన్‌ఫాండ్రి, ఆబిద్స్‌, హైద్రాబాద్‌. కవర్‌పేజిపై నున్న ఫొటోలు

1. శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరావు 2, శ్రీ కొమజ్ఞాజు వేంకట లక్ష్మణరావు
2. శ్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ4 డా. పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి 5. శ్రీ తిరుపతి వేంకట కవులు 6. డా. ఎన్‌. రమేశన్‌ 7. డా.బెందపూడి సుబ్బారావు 8. శ్రీ జి.కె.రెడ్డి
3. రామకృష్ణ పరమహంస

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు అంకితం | హి బు న. _ " సప ఎ తమ. ల్‌ సం చ. వ తతి స. య మ లం. ముడ్‌ సం నటనం ను త శ సస త్వ మహోదార మనస్వి, సౌజన్య యశస్వి, సాహితీ వచస్వి నాకు జ్ఞాన నేత్రం ప్రసాదించి నా సాహిత్య కృషి స్ఫూర్తి ప్రదాతలైన భిషగ్రత్న కీ॥ శే॥ మధునాపంతుల సత్యనారాయణమూర్తిగారికి రాపొక వకాంబరాచార్యులు |

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు | మ కంతి నా. పారితోషికము -. స్నేహిశున్‌ పుత్రుండ వటంచు చెంతంజేర్చి, సంస్కృతాంధ్రములందు. ప్రశస్తములగు | సూక్తులనుందెల్పి నిన్ను ధీయుక్తుంజేసి, తొను “కృతి భర్త” యయ్యె మా తండ్రి నేదు ఈ ప్రసంగ తరంగిణి నెన్నఐడిన వారలెల్లరు దేశోపకారపరులు తచ్చరిత్రలు వర్ణించి యచ్చువేసి పాఠకులకందంజేయు నిన్‌ ్రస్తుతింతు సహృదయత్వ, రసజ్జత్వ, సదుపదేశ కత్వ గుణములు గల (గ్రంథకర్త వీవు నీదు వ్యాస పరంపర నిత్యనూత్న రీతి వెలువడు గాక! సంట్రీతి మీర ఒక కృతి, తలిదండ్రులకిడి, ఒక కృతి తొలిగురువుగారి కొసంగి యమితమౌ సుకృతమొనర్చితివిక నీ ..- సకల కృతులు నచ్చుపడి ప్రశస్తములగుతన్‌ ! | కృతిభర్త తనయుడు | మధునాపంతుల సూరయ్యశాస్రి

• ॥

ప్రసంగ తరంగిణి త్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు విషయ సూచిక పేజి నెం.

1. అంకితం - కీ॥ శే॥ మధునాపంతుల సత్యనారాయణమూర్తిగారికి |
2. పారితోషికం - శ్రీ మధునాపంతుల సూరయ్యశాస్ర్త్రిగారు |?
3. అభినందన - డా సి. నారాయణరెడ్డిగారు [1
4. అభినవ వ్యాసోల్లాసం - ప్రొ.జి.వి. సుబ్రహ్మణ్యంగారు య.
5. చరిత్ర పరిశోధకుల చరిత్ర - సాహిత్యబ్రహ్మ దా.వి.వి.యల్‌. నరసింహారావుగారు ౪ |
6. ముందుమాట - డా ఎమ్‌.రాధాకృష్ణశర్మగారు ౪!
7. కొండ అద్దమందు కొంచమై ఉండదా! - శ్రీ వకుళాభరణం రామకృష్ణగారు ౫
8. అక్షర నీరాజనం - శ్రీ మేడిశెట్టి తిరుమల కుమార్‌గారు ౫||
9. సాహిత్య బాంధవం - శ్రీ మధునాపంతుల సూరయ్యశాప్రిగారు ౫4
10. కృతజ్ఞతాంజలి - శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు త వ్యాస తరంగిణులు
11. సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు కై-డ్త
12. సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు శ్రీ కొమజ్ఞాజు వేంకటలక్ష్మణరావుగారు 5-8
13. సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు శ్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు రిం12
14. సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు డా. మారేమండ రామారావుగారు 18-17
15. సుప్రసిద్ధ పురాతత్త్వశాస్త్రవేత్త _ డా. పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారిగారు 18-22
16. సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు డా. ఎన్‌. రమేశన్‌గారు 23-25 7 సుషప్రసిద్ధ పురాతత్త్వశాస్త్రవేత్త డా. బెండపూడి సుబ్బారావుగారు 26-29
17. సుప్రసిద్ధ పురాతత్త్వశాన్రవేత్త _ డా, రావిప్రోలు సుబ్రహ్మణ్యంగారు 80-83
18. ₹7165గ1౧6౧111510గ/4౧ గ|౧౦%661420(8 5450 రశ-87
19. ఆంధ్రసంస్కృతి కేదారం - నాగార్జునసాగరం ౩8-42
20. శ్రీ తిరుపతి వేంకటకవుల శైలీ ప్రభావం 43-48
21. ఆంధ్రుల సారస్వత వినోదం - అవధానం 49-61
22. సరస వినోదిని - సమస్యా పూరణము 62-70
23. జగద్విఖ్యాతినార్దించిన జర్నలిస్టు శ్రీ జి.కె. రెడ్డిగారు 71-74
24. సుప్రసిద్ధ పత్రికాసంపాదకులు శ్రీ కోలవెన్ను రామకోటీశ్వరరావుగారు. 75-76
25. సుప్రసిద్ధ పత్రికాసంపాదకులు శ్రీ సురవరం ్రతాపరెడ్డిగారు 77-78
26. నచికేతునకు యమధర్మరాజు ఆత్మవిద్యను బోధించుట 79-80
27. శ్రీ రామకృష్ణ పరమహంస - పరమత సహనం 81-82

ప్రసంగ తరంగిణి త్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు జ్ఞానపీఠ అవార్డు గ్రహీత అధ్యక్షులు. దాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డి ఎక్స్‌ ఎం.పి. ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు ట్రస్టు ఎం.ఏ్‌., పిహెచ్‌.డి. డిలిట్‌, తిలక్‌ రోడ్‌ హైదరాబాదు - 500 001. ఫోన్‌ ; (ఆ) 24753724 అభినందన

• సుప్రసిద్ధ విద్వద్వివిమర్భ్శకులు శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులుగారి , వ వ్యాససంపుటి యిది. ఇందులో వారు ఆకాశవాణి కేంద్రాల ద్వారా న. చేసిన ప్రసంగ వ్యాసాలున్నాయి. ఆయా సందర్భాలకు అనుగుణంగా న. రచించిన వ్యాసాలూ వున్నాయి. . క. చరిత్ర, పురాతత్వశాస్తం, అవధానం, పత్రికారచన లాంటి / సమా అంశాలపైన రాపాక వారు రూపొందించిన పరిశోధనాత్మక రచనలు ణా”. ,| ఈ సంపుటిలో కొలువై వున్నాయి. ఇ నీ ఏకాంబరాచార్యులుగారు సూచ్యగ్ర సూక్ష్మమళులు. ఒక ప్రముఖ వ్యక్తిని గురించి రాయాలన్నా అతని రచనా వ్యక్తిత్వాన్ని చిత్రించాలన్నా వకాంబరాచార్యులుగారు అవలంబించిన వివేచన, విషయ విశ్లేషణ శ్లాఘనీయంగా వున్నాయి.

ఈ సంపుటిలో అవధాన సంబంధి వ్యాసాలు రెండున్నాయి. రాపొక వారికి అనేక సాహిత్య విషయాల్లో సంలగ్నత వున్నా అవధానం పట్ల వారిది ప్రత్యేక దృష్టి, ప్రత్యగ్రదృష్టి. కొన్నేళ్ళుగా అన్ని తరాల అవధాన వాచస్పతులను గురించి వారు అసంఖ్యాక వ్యాసాలు రచిస్తున్నారు. ఇది వారి పరిశోధన ప్రవణతకే కాదు. సహన శీలతకు నికషోషలం లాంటిది.

చదివిన కౌద్దీ సామాన్య పాఠకునికి కూడా చవులూరించే విషయ గర్భిత వ్యాసాలను రచించి ఈ “ప్రసంగ తరంగిణి” గా అందిస్తున్న శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులుగారికి నా హార్దికాఖినందన.

'హైదరాబాదు. సి. నారాయణరెడ్డి ది. 19-2-2006 [౪

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు బగా ౪0౭-002౧09101 ద9.791060 ౮౧౫౪(౧౮/ “దగ౪201". 1-8-702/105, $19106 6౫00061769 802/6, 524010/2 4౭౮6గ|, 116౪4 06101 1121814012, 4౧66! ౧౪9169౧1, 6.౪5. 8401 గ౫12 668014౧), ౧/66/4086. ౪9౬౯౧4840౦ - 600 044. జోషీ అభినవ వ్యాసోల్లాసం త్‌ స్మా మా తరం ప్రధానంగా 20 వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థానికి సంబంధించింది. లే 1. | మాకంటె ముందున్న తరంలో మహోన్నత వ్యక్తులను చూడగలిగాం. 1 | న ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే వారందరు సమగ్ర వ్యక్తిత్వ స్ఫూర్తితో న స య సమర్ధవంతమైన ప్రతిభను ప్రదర్శిస్తూ సమాజ శ్రేయస్సుకు దోహదం 1... చేసిన విశిష్త మూర్తిమత్వం కలవారు. ఈనాటి తరం లాగా ఏదో వ |. ఒక రంగంలో ప్రత్యేక ప్రతిపత్తిని ప్రదర్శించే ప్రవృత్తి ఆ తరానికి పం "| అంతగా వర్తించేది కాదు. భారతీయులు నడుస్తున్న (గ్రంధాలయాలనీ, మ ఉ్‌ మాట్లాడుతున్న విజ్ఞాన సర్వస్వాలనీ, ప్రవహిస్తున్న సనాతన ధర్మ సం? స! ప్రవంతులనీ, విశ్వకుటుంబ భావనకు కల్పవృక్షాలనీ విదేశీయుల మజాయే నుండి ప్రశంసలు పొందిన ఒక వారసత్వానికి సజీవ ప్రతీకలుగా గోచరించేవారు. విశేష మేమంటే ఈ ప్రసంగ తరంగిణి ఆ సంప్రదాయానికి చెందిన ఎందరో మహానుభావులను మనకు పరిచయం చేస్తున్నది. ఆ మహాపురుషుల్లో చరిత్ర పరిశోధకులున్నారు. పురాతత్త్వ శాస్రజ్ఞులున్నారు. అవధాన కళాప్రపూర్ణులున్నారు. పత్రికా సంపొదకులున్నారు. ఆధ్యాత్మికాచార్యులున్నారు. వారిలో ఒక్కొక్కరు ఒక విశ్వకోశం వంటివారు. ఈ [గ్రంథ రచయిత మాన్యులు శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులుగారు ఆ మహితాత్ముణ మహనీయ సంప్రదాయాన్ని ఈ తరానికి అక్షరబద్ధం చేసి అందించటానికి అవతరించిన స్నేహమూర్తి. ఆ మహామహుల వ్యక్తిత్వాలలో వెలుగొందే విజ్ఞాన గోళాల కాంతులన్నీ ప్రతిఫలించే మానస సరోవరం లాంటి రసార్రమూర్తి. ఒకతరం విరబూసిన ప్రయోగ సుమ మంజరులను తమ ధారణలో నిలుపుకొన్న సరికొత్త పున్నాగ చెట్టు లాంటి చారు శ్రీ ఆచార్యులవారు. పున్నాగను కదిలిస్తే చాలు పూలు జలజలా వానజల్లులా కురుస్తాయి. అలాగే శ్రీ ఏకాంబరాచార్యుల వారిని ఏ అంశాన్ని గురించి అడిగినా తడబాటు లేకుండా దాని సమగ్ర సమాచారాన్ని సంగ్రహంగా, సారవంతంగా, సరసజన మనోరంజకంగా చెప్పగల ధీశక్తి వారికి వెన్నతో పెట్టిన విద్య. అందుకే ఆయన(తో) మాట్లాడటం అభినవవ్యాసోల్లాసం,. 20వ శతాబ్దిలో తెలుగువారు కలలు కన్న మహత్మార్యాలు ముఖ్యంగా అయిదు ఉన్నాయి.

1. ఆంధ్రుల సమగ్ర చరిత్ర రచన 2. సమగ్రాంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర 8. సమగ్ర విజ్ఞాన కోశం 4 సమగ్రాంధ్ర. భాషా నిఘంటువు. 5. సమగ్రాంధ్ర సాంస్కృతిక వికాస చరిత్ర. ఇవి జాతి జీవితానికి పంచకోశాల వంటివి. వీటికి బలమైన ప్రాతిపదికలు వేసి, మార్గదర్భులై. మహర్షుల వలె మన గౌరవాలందుకొనే మహాత్ములలో పేరెన్నికగన్నవారిని గురించి శ్రీ ఏకాంబరాచార్యుల వారు ఈ ప్రసంగ తరంగిణిలో ప్రశంసాత్మకంగా ప్రస్తుతించారు. ఆంధ్రుల చరిత్ర సంస్కృతి సాహిత్యాల సుందర భవన నిర్మాణంలో పునాది రాళ్ళెత్తిన పుణ్యాత్ముల చరిత్ర కృషి ఈ (గ్రంధంలో పరికీర్తితమై ఉండటం చేత ఆధునికాంధ్ర విజ్ఞాన వికాస ప్రస్థానంలో అరుణోదయ దశ ఇందులో అద్బుతంగా దర్శనమిస్తుంది. జ

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

ఈ 'గ్రతధంలోనివి దేడియో ప్రసంగాలు. అవి కాలానికి బందీలు. కొండంత విషయాన్ని అద్దంలో చూపించాలి: చెప్పదలచుకున్నదంతా నియమిత సమయంలో నిండుగా వినిపించాలి. ' గడతో' తీగమీద నడిచే ' దొమ్మరినాట్యం రేడియో ప్రసంగం. వింటూంటే విషయం ప్రసన్నం కావాలి. విన్నకొద్దీ వినాలని అన్సిపించ్చాల్ని ముక్తసరిగా చెప్పాలి. ముచ్చటగా చెప్పాలి. చెప్పేవాడికి ఏదో కొత్తగా చెప్పినట్లు అనిపించాలి. వినేవాడికి ఏదో కొంత వింత కనిపించాలి. చప్పున అర్ధం కావాలి. కాని చప్పగా ఉండకూడదు. ప్రసంగం శోతను మందమలయానిలంలా ' స్పృశించాలి. సుగంధ పరిమళంలా అంతరాంతరాలను ఉల్లాస పరచాలి. తాత్పర్యం ఒక అసుఖూతిలా మిగిలిపోవాలి. ఇదంతా కొద్ది ' క్షణాల్లో జరిగిపోవాలి. ఇది రేడియో ప్రసంగ స్వరూప స్వభావం. ప్రసంగ తరంగిజి లోని ప్రతి వ్యాసం ఈ లక్షణాలకు లక్ష్యంగా నిలువదగిన : విలువైన ఉదాహరణం.. తరంగిణి శబ్దం నిరంతర రసప్రవాహ సూచకం. 18 తరంగాలు గల ఈ' ప్రసంగ ప్రవాహం సంగ్రహ వ్యాసభారతం లాంటిది.

ఈ వ్యాసాలలో వ్యక్తిత్వ చిత్రణం సౌధారణాంశంగా కనపడుతున్నా, నిర్వహణంలో వైవిధ్యం “గోచరించేటట్లు చిత్రించటం శ్రీ ఏకాంబరాచార్యులవారి ప్రజ్ఞా విశేషం. చరిత్ర 'పరిశోథకులను,.. వురాతత్త్వ శాస్త్రవేత్తలను గురించి వ్రాసేటప్పుడు వారి జీవిత విశేషాలను స్పృశిస్తూనే, "వారి 'వారి రంగాలలో సొగిన ప్రత్యేక కృషులకు వివరణల నందిస్తూనే, వాటి విలువలను * లివేచించే విలక్షణత్వాన్ని వెలార్చటం ఆ ప్రసంగాలలోని ప్రత్యేకత. ఆంగ్లంలో ఉన్ననీలకంరశాస్రిగారి వ్యాసం ప్రామాణికం. నాగార్జున సాగరం మీద వ్రాసిన వ్యాసం పరిశోధన ప్రక్రియలో ప్రభవించిన కధా మాధుర్యం. ఈనాటి తెలుగు విమర్శకులలో అవధాన కళను గురించి,కాని. చరిత్రను గురించిగాని, విశేషాలను గురించిగాని, అవధానుల జీవన చిత్రణలను గురించిగాని. చెప్పగలిగిన విద్వాంసులలో అగ్రగణ్యులు శ్రీ ఏకాంబరాచార్యులవారు. అందువలననే వారు తిరుపతి వేంకటకవులను గురించి, అవధాన విద్యను గురించి, సమస్యా పూరణం గురించి వ్రాసిన వ్యాసాలు సారస్వత సొౌరభాలను గుబాళిస్తున్నాయి. తెలుగులో పత్రికారచనలో, సంపాదకత్వంలో ప్రసిద్ధులైన ముగ్గురిని ఈ తరంగిణిల్నో విహరింపచేసి ఆ రంగంలో పండిత త్రయాన్ని మనకు (ప్రసన్నం చేయించారు శ్రీ ఆచార్యుల వారు. ఈ వ్యాస భారతికి పాదద్వయం వంటివి చివరి రెండు (ప్రసంగాలు. అందులో ఇద్దరు మహనీయుల ప్రశస్తి ఉన్నది. ఒకడు (ప్రాచీనుడు. ఉపనిషన్నాయకుడు నచికేతుడు. యమధర్మరాజు నుండి అమృత ధారవంటి ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని భూతలానికి తెచ్చిన అనుభవ యోగి. రెండవ వ్యక్తి ఆధునికుడు. 19 వ శతాబ్దంలో విజ్ఞాన, హేతువాద రుంరూనిలానికి ఊగిసలాడుతున్న అస్తిత్వ వాదానికి అమృతాన్ని అందించిన పరమహంస రామకృష్ణులు. ఈ ఇద్దరూ భారతీయ అస్తిత్వ మూలాలకు ప్రతీకలు. 'మృత్యోర్మా అమృతంగమయ' అని ఒకరు, 'తమసోమా జ్యోతిరముయ' అని మరొకరూ మనకు జీవిత సందేశాలుగా అందిస్తుంటే మాన్యులు శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యుల వారు “అసతోమా సద్దమయ" అనే సందేశాన్ని ప్రసంగ తరంగిణి ధ్వనిసంకేతంగా మనకందిస్తున్నారు. ఆచార్యులకు నా అభివాదనములు.

17. 2. 2006 జివి సుబ్రహ్మణ్యం శ

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు సాహిత్య (బ్రహ్మ డా.వి.వియల్‌. నరసింహారావు పురాసంచాలకులు, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రాచ్య లిఖిత గ్రంథాలయ పరిశోధనాలయం, "హైదరాబాద్‌. సం... . చరిత్ర పరిశోధకుల చరిత్ర శు: సే భారతీయ సంస్కృతి విశేషాలు జగద్విఖ్యాతాలు కావటానికి

• స్ట శత ".. భారతదేశ చరిత్ర పరిశోధనలే (ప్రధాన కారణం. జాతి పురోగ న “_. మించటానికి చరిత్ర జ్ఞానం పరమసాధనం. చరిత్రను సర్వంకషంగా తే ళా పరిశోధించిన ప్రాజ్ఞులు చిరస్మరణీయులు. ఇట్టివారిలో సర్వశ్రీ | సెస చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమట్టాజు వేంకటలక్ష్మణరావుగొరు, న స సలాం. మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదబైన మహానుభావులున్నారు. '

౧ హో... వీరి పరిశోధన విశేషాలను అరటిపండొలిచి చేతిలో పెట్టినట్లుగా హాయిగా (ప్రామాణికంగా చెప్పగల విజ్ఞులు కావాలి. ఆంధ్రుల అదృష్టం వల్ల ఇటువంటి విజ్ఞులలో శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యుల వారొకరైనారు.

ప్రస్తుత గ్రంథంలో ఉన్న 18 వ్యాసాలను పరిశీలిస్తే శ్రీ రాపాకవారు విషయనివేదనం, (ప్రామాణికత్వం, ప్రసన్నభావాభివ్యక్తి ఈ మూడిటినీ త్రివేజీ సంగమంగా రచనలో ప్రస్ఫుటం | చేశారు.

ఈ వ్యాసాలన్నీ ఆకాశవాణి ప్రసంగాలు. వ్యాసకర్త రచన ఎంత సుగమమో ఉచ్చారణ కూడా అంత స్పష్టము, మధురము. ఇందువల్ల అటు (శ్రోతలకు ఇటు పరితలకు శ్రీ రాపాకవారి రచనలు ఆసక్తిదాయకాలు. చిరకాలం డిగ్రీ కళాశాలల్లో చరిత్రోపన్యాసకులుగా (ప్రశస్తి గడించిన వీరి అనుభవం కూడా (ప్రస్తుత వ్యాసాలకు ఎంతో ప్రయోజనం కూర్చాయి.

వీరు చరిత్ర బోధకులే అయినా ఆంధ్రాంగ్ల భాషలలో పండితులుగా కూడా ప్రసిద్ధులు. ఈకారణంగానే వీరికి సాహితీ సుత్రామ. బిరుదు కూదా లభించింది. అటు చరిత్ర, ఇటు సాహిత్యం - రెండూ సమశ్రుతిలో మేళవించి వీరి రచనలను సుగమసుందరం చేశాయి.

ఈ (గ్రంధం శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారి సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధనతో ప్రారంభమై శ్రీ రామకృష్ణ పరమహంస పరమత సహనంతో ముగుస్తుంది. భారతీయ సంస్కృతికి ఆయువుపట్రైన అంశములన్నీ విపులీకరించబడినొయి. శ్రీ రాపాకవారి కృషి ఇదేవిధంగా కొనసాగితే ఈ గ్రంధంలో 18 మందితో పాటు శ్రీ రాపాకవారిని గూర్చి కూడా భావి పరిశోధకులు ప్రత్యేక గ్రంధం వ్రాయవలసి ఉంటుంది. తధాస్తు. _"

-.... వాసిలి వేంకట లక్ష్మీనరసింహారావు

• 13-11-2005 ఖ్‌

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు తగ శ ౧4౦గగగణా/5గగ/4 54గాగ క28, ౪8152811 ఉంి840160౧19, కగంగగా౭17/ కగాం1148 56110౪ 50౯6091 10.20, స88్ర8గ4౧4 సీంం్ర8/ న౯0 & [1986 గషనటడకి, 96060౧662086 - 17. (4.5) గిగిం!914 [181054 0౪1049, గిగ0ంగ౧86010090 09౧౬ 61 (6) 27173089 0902౧18 అ౧|౪/0౯310/ 08/02/2006 ముందుమాట గ శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులుగారి గ్రంథం అష్టాదశ ముత్యాల " సరం. 1972 వ సంవత్సరం మొదలు హైదరాబాదు, | విజయవాడ ఆకాశవాణి కేంద్రాల నుండి ప్రసారితమైన వారి . |. ప్రసంగాలు, ఒకటో, రెండో ఇతర రచనల కూర్చు. ప్రఖ్యాత గ... తెలుగు చరిత్రకారుల, పురాతత్వ శాస్త్రజ్ఞుల, పత్రికారచయితల, ర. కవిపుంగవుల జీవన సారాన్ని పాందుపరచినవి. భారతీయ ల ఆధ్యాత్మిక దీపికలై న రామకృష్ణ పరమవాంస, నచికేతో పాఖ్యానాలు ఇందులో చేరియున్నవి, తెలుగు వారి ప్రతిభకు, ధారణాశక్తికి, మేధకు ప్రతీకలైన అవధాన, సమస్యా పూరణ ప్రక్రియల గురించి ఇందులో నున్నవి. ప్రతి తెలుగువారు చదువవలసిన పుస్తకము, విద్యార్థులకు ఏదో స్థాయిలో పాఠ్య (గ్రంథముగా నుండదగినది. శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులుగారు, వారికి నాయందు గల స్నేహభావంతో, విలువైన ఈ పుస్తకానికి ముందుమాటను వ్రాయుమన్నప్పుడు ఎంతో ఆనందం కలిగింది. దీన్ని గౌరవంగా భావిస్తున్నాను. ముక్కామల రాధాకృష్ణశర్మ జ మన! రట ల్‌ో ౪1||

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు ప్రఖ్యాత చరిత్రకారులు కొండ అద్దమందు కొంచమై ఉండదా!

న. చారిత్రకులే దేశానికి ప్రగతి సాధకులు. మార్గదర్శకులు.

శా... గతాన్ని రాబోయే దానితో అనుసంధించే సేతువులే వారు”. ఈ

“శ వాక్యాలు ప్రస్తుత గ్రంథంలో, ఏకాంబరాచార్యులుగారు చరిత్ర

1... ప్రాముఖ్యత గూర్చి ఒకానొక చోట రాశారు. " సేతువులు” ఈ స. గా వీరు పరిగణించిన చరిత్రకారుల సంక్షిప్త జీవితాలు ఇందులో స. | ప్రధానంగా చోటుచేసుకొన్నాయి. చిలుకూరి వీరభద్రరావు | మొదలుకొని కొమట్టాజు, మల్లంపల్లి, పుట్టపర్తి, సురవరం,

అ)" గొ మ్‌ [౫ సా

నీలకంఠశాప్రి యింకా యీ తరం వారికి తెలియని మరెందరో యిందులో కలం చిత్రాలు (౧౪౧ ౧౦11818) రూపంలో కన్పిస్తారు. ఇంకా పేరెన్నికగన్న పత్రికా సంపాదకులు, అవధాన కవిద్వయం - తిరుపతి వేంకటకవులు, రామకృష్ణ పరమహంస మొదలగు 18 మంది మహా పురుషుల గూర్చిన జీవిత చిత్రణలు యిందులో వున్నాయి.

ఇవి ఆచార్యులుగారు అకాశవాణిలో చేసిన ప్రసంగాలు, ఒకటో రెండో మినహాయించి. అందువల్ల వీటి విస్తృతి, పరిధి పరిమితమైనా, విషయ వివరణలో, జీవిత విశేషాలను గుదిగుచ్చి పాందుపరచడంలో అనన్య ప్రజ్ఞను ప్రదర్శించారు రచయిత. ఆంధ్రుల చరిత్ర భారతదేశ చరిత్రలో అంతర్భాగంగా అతి ప్రాచీనమైంది. దీన్ని గ్రంథస్తం చేయడం దాదాపు వంద సంవత్సరాలకు ముందే ప్రారంభమైంది. ఆంధ్రుల చరిత్ర రచన తొలి దశలో, కాలికి బలపం కట్టుకొని, వూరూరా, వాడవాడలా తిరిగి శాసనాలు, నాణేలు, స్థానిక చరిత్ర శకలాలు సేకరించి, అలుపెరుగక, తమ జీవితాలనే చరిత్రకు ధారవోసిన వైతాళికులు వీరు. కేవలం, వారి జీవిత విశేషాలతో సరిపుచ్చకుండా, వారి (గ్రంథాల్లోని విభిన్నాంశాలకు సంబంధించిన ధన, రుణాంశాలను వివరించారు. తద్వారా, ఆంధ్రుల చరిత్ర స్థూల రూపం అంతర్లీనంగా మనకు సాక్షాత్కరిస్తుంది. ఈ (గ్రంథంలోని వైశిష్ట్రం అదొక్కటే కాదు. ఇందులోని వారందరూ బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతులు. కేవలం చరిత్రకారులో, సాహిత్యకారులో, పత్రికా సంపాదకులో కాదు. ఈ ్రతిభలన్నింటినీ

[1%

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యుల్ను “తమలో పొదువుకొన్న ప్రతిభామూర్తులు. అప్పటి తరపు ప్రత్యేకత అదే! ఉదాహరణకు 'మల్లంపల్లి, కొమట్టాజు, సురవరం, పుట్టపర్తి లాంటి వారు అటు చరిత్రనూ, యిటు ' సాహిత్యాన్నీ రెంటినీ జెపోసన పట్టిన తొలితరం వేగుచుక్కలు. | ఏకాంబరాచార్యులుగారికి, యీ గ్రంథం రాసేందుకు కావల్సిన అన్ని అర్హతలు. “పుష్కలంగా వున్నాయి. చరిత్రను క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేయడమే గాక, రచన, బోధనా ' ప్రక్రియల్లో లబ్ధి ప్రతిష్ణులు. విషయ సంపన్నతతో పాటు సరళమైన శైలితో, వీరి రచనలు: 'చదవించే గుణాన్ని కలిగి వుంటాయి. వ్యర్థ పదాలుండవు. చరిత్రకారుల రచనల, నుండి కొన్ని భాగాలు వుటంకించడం వారి శైలీ విన్యాసాన్ని తెలుపుతుంది. వీరికి గ్రంథ 'పఠణాస్తక్తి మెండు. వారి వ్యక్తిగత గ్రంథాలయంలో సుమారు 15వేల విలువైన, ఆరుదైన 'గ్రంథాలుండడం, వ్యక్తిమాత్రులకు జీవితకాలంలో సాధ్యం కావడం జరగదు. ఎన్నో ,గ్రంథాలకు,. వ్యాసాలను అనేకానేక అంశాలపై రాసి ప్రచురించారు. ఇటీవల వారు ,అవధానులపై పుంఖానుపుంఖంగా రాసిన వ్యాసాలు విద్వాంసులను, సామాన్య పాఠకులను 'విశేషంగా ఆకట్టుకొన్నాయి. ప్రతిష్టాకరమైన పురస్కారాలెన్నింటినో వీరు గ్రహించారు. 'వీరింకా విశేషంగా రాసి, ఆంధ్రుల చరిత్రను సంపన్నం చేయాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను. హైద్రాబాద్‌. వకుళాభరణం రామకృష్ణ ఫిబ్రవరి 2006 102 దేవరత్న అపార్ట్‌మెంట్స్‌ మెహదీపట్టణం, హైదరాబాదు - 500 02౬. ఫోన్‌ : 23514766 స

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు స [10100212 కలగ2గ ౫.4... ౧.5. క కే స్గంంగ్లూ వయ 036 110. 12, 84౧12౯2 ౧119, | ట్ట! 0 1౧00౯౧౧6 78%, సన న స " నిగ౦౧6 : 23237445 (0) | 23327001 (1) అక్షర నీరాజనం నా న) నిరంతర కృష్‌, నిశిత వరిశీలన, నిర్మల హృదయం వారి .. | అభరణాలు. మహనీయుల ఘనతను అందరికీ తెలియజేయాలనే యు సదాశయంతో నాలుగున్నర దశాబ్దాలుగా వందలాది వ్యాసాలతో .... వేలాది రసహృదయాలను రంజింపజేసిన 'కలం వారి సొత్తు. చరిత్ర, జ్యో. సంస్కృతి, సాహిత్యం అనే మూడు సంస్కార ప్రవంతుల త్రివేణీ ఆ గ | సంగమమే శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులుగారు. - | యో కున స్వయంకృషికి మారుపేరు రాపాకవారు. ఆంధ్రజాతి గర్వించదగిన నటన యెసు! సుప్రసిద్ద చరిత్రకారులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి ప్రియ పత త్తు శిష్యులు కావడం వారి అదృష్టం. వారి తొలి వ్యాస సంపుటిని, గూర్చి నాలుగు వాక్యాలు వ్రాసే అద్భుత అవకాశాన్ని నాకు కల్పించడం నా పట్ల వారికి గల. వాత్సల్యానికి నిదర్శనం. - , రాపాకవారు, మా నాన్నగారు తూర్పు గోదావరి జిల్లా కోలంక హైస్కూలులో సహాధ్యాయులు. విద్యార్థి దశలో నాకు సరైన దిశానిర్దేశం చేసి, ముందుకు నడిపించిన గురువులలో అగ్రశ్రేణికి చెందిన వీరి శిష్యరికం నాకొక మధురస్మృతి. - ఇప్పటివలె శాస్త్ర, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, సమాచార, ప్రసార మాధ్యమాలు అభివృద్ది చెందని కాలంలో, ఎంతో కష్టమైన చరిత్ర పరిశోధన అనే రంగాన్ని ఎంచుకొని, తమ జీవితాలను అంకితం చేసి, మనకు మన చరిత్రను తెల్పి, మన మూలాలను మనకు గుర్తుచేసి, నాటి అస్పతంత్రతా యుగంలో జాతి పౌరుషాగ్నినీ రగిల్చిన ' మహనీయులు శ్రీయుతులు చిలుకూరి, కొమట్టాజు, మల్లంపల్లి వంటి చరిత్ర పరిశోధకులున్నారు. కొమజ్ఞాజు వారి విజ్ఞాన చంద్రికా (గ్రంధ మండలి ఆధునిక తెలుగు భాషా, సాహిత్యాల వికాసానికి చేసిన నిరుపమాన సవ చిరస్మరణీయం. నేటి యువతరానికి అటువంటి త్యాగమూర్తుల కృషిని పరిచయం చేసిన రాపాక వారి వ్యాసాలు ఇప్పటికైనా పుస్తకరూపంలో రావడం నాకెంతో ఆనందాన్ని కల్పించింది. వారి వందలాది వ్యాసాలు త్వరలోనే (గ్రంధరూపంలో వెలుగులోకి రావాలని కోరుకొంటున్నాను. వారి నిరంతర అధ్యయనం మనందరికీ ఆదర్శప్రాయమని మనవి చేసుకొంటూ, వారిని మనసారా అభినందిస్తున్నాను. మేడిశెట్టి తిరుమల కుమార్‌ 'హైదరాబాద్‌ 14-2-2006 గ

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక పకాంబరాచార్యులు ఆయుర్వేదాచార్య, భాషావ్రవీణ ఆంధ్రీ కుటీరం మధునాపంతుల సూరయ్యశాస్త్రి వల్లిపాలెం .....| సీనియర్‌ తెలుగు వండితులు (రిటైర్డ్‌) (వయా) యానాం - 533464 ఫోన్‌ (0884) 2324733 నా సాహిత్య బాంధవం వ. |. “ప్రసంగ తరంగిణి” లో నున్న పదునెనిమిది ప్రసంగ వ్యాసాలు వ చదివిన తర్వాత ఈ రచయితకు అభినందన లేఖ వ్రాయాలని స్టే కలంపట్టిన నాకు అరువది ఏండ్ల క్రిందటి పల్లిపాలెం అనుభూతులు య వక, స్ట భిషగ్రత్న మధునాపంతుల సత్యనారాయణమూర్తిగారు, వాస్తు శిల్ప. స... | కళారత్న రాపాక రామస్వామిగారు, మంచి స్నేపాతులు.. |... | ఇంచుమించు సమవయస్కులు. పల్లిపాలెం సాహిత్య పరంగా ప్రసిద్ధి | రారా చెందిన గ్రామం. చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్రిగారు మధునాపంతుల సూరయ్యశాస్రిగారి యొద్ద (మా చిన్న ముత్తాతగారు) భారవి చదివారట! కొద్ది మాసాలే చదివినా | చెళ్ళపిళ్ళవారు తన గురుపరంపరలో సూరయ్యశాస్రిగారికి స్థానమిచ్చారు. పీఠికాపుర ఆస్థానకవి ఓలేటి వేంకటరామశాస్రిగారి జన్మస్థలం ఇదే. మహాకవి, ఆంధ్రపురాణ కర్త మధునాపంతుల | సత్యనారాయణ శాస్త్రిగారి అభిజనమిదే. ఆయన పదునెనిమిది ఏండ్త వయస్సులో 1938లో ఆంధ్రీకుటీరం స్థాపించి, “తోరణం” ఖండకావ్యాన్ని ప్రచురించి, 'ఆంధ్రి' మాసపత్రికను మూడు సంవత్సరములు ప్రచురించారు. ఈ (గ్రామంలో పురాణ వ్రవచనం చేసేవారు పెక్కురుందేవారు. ఈ కారణాలవల్ల ఏ యిధద్ధరు కలుసుకొన్నా సాహిత్య ప్రనంగాలే జరుగుతూ ఉండేవి. ఆ రోజుల్లోనే రామస్వామిగారు తన కుమారుణ్జి సత్యనారాయణమూర్తిగారి అంతేవాసిగా చేసినారు. , మహాకవి సత్యనారాయణశాప్రిగారు ఆంధ్రపురాణాన్ని తన తండ్రికి అంకితం ఇస్తూ మరల నాతోడం బసియీడు తిరుగం దోండి యాడె - జతగూడె - నక్షరాభ్యసన మెనసె శబ్బమంజరి వట్టి - శాస్తమ్ము ముట్టెం గవిగ దీవించెం - దన గొంతు కలిపి పంచె .......... అన్నారు. “ఇంక నాకున్‌ సకలక్షణంబులును సాహిత్యమ్ముతో పాటు ధా ర్మిక సౌపాత్యము6 బంచియిచ్చుచు. గళారేఖారుచుల్‌ దీర్చు తం దికిం ....... అనీ “కొడుకు సత్మవియగుటకు కోర్మిపడిన నాయనా” ........... అనీ అన్నారు. దీనిని బట్టి భిషగ్రత్న గారి ఉపదేశకత్వమెట్టిదో తెలియగలదు. ఆయన దగ్గర పసితనంలో ఏకాంబరాచార్యులు చదువుకోవడం కోసం కాదు కానీ ఆయన (ప్రసంగాలు, సూక్తులు. విని ప్రతి రోజు, మంచిమాటలు ఒక పుస్తకంలో వ్రాసుకొని మర్నాడు అప్పజెప్పేవాడు. ఇందులో పద్యాలు, శ్లోకాలు, నీతివాక్యాలు, చిన్నకథలు, మహాపురుషుల చరిత్రలు, అనుభవాలు ఉందేవి. ఠః

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు ఈ విధంగా బాల్యం లోనే సంస్కారవంతుడై, కోలంక శ్రీ దంతులూరి వేంకట రాయపరాజూ హైస్కూలులో చేరాడు శ్రీ, ఏకాంబరాచార్యులు . నేను తెలుగు పండితునిగా పనిచేసేవాడిని. అందరి విద్యార్థులతోబాటు తెలుగు పాఠాలు చెప్పాను. అంతేకాని ప్రత్యేకంగా ఏమీ చెప్పలేదు. అయినా నన్ను గురువుగా భావిస్తాడు, గౌరవిస్తాడు. మా అన్నగారు అప్పుదు రాజమండ్రిలో ఉన్నారు. ఆయన రచించిన తొలి పుస్తకము తోరణము వీరికి కంఠస్టము. 1939 నాటి ఆంధ్రి వీరికి హృదయస్థము, ఆంధ్ర రచయితలు అభిమాన గ్రంధము. ఆంధ్రపురాణం ఆరాధ్య (గ్రంథం. ఇవన్నీ ఈయన పదహారు సంవత్సరాల లోపే నెలకొన్న సారస్వతాభిమానం గుర్తులు. ఆనాడే ఇతని భవిష్యత్తును ఊహించి తృప్తి చెందేవారు మా తండ్రిగారు. ఇక అక్కడనుండి ఉన్నత విద్యలకు ఇతర పట్టణాలకేగి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో సర్వ ప్రథముడిగా [4.4.లో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. అక్కడ చరిత్ర, పురావస్తు శాస్త్రము - రాజనీతి శాస్త్రము చదివి, విజయవాడ, కాకినాడ, కర్నూలు, రాజమండ్రి కాలేజీల్లో చరిత్రోపన్వాసకుదైనా, సహకార శాఖలో ఉన్నతోద్యోగి అయినా ఆంధ్ర సాహిత్య సమర్చన విడువలేదు. దేశంలో ఉన్న కవి, పండిత పరిచయాలు పెంచుకొంటూ చిత్తశుద్దితో భాషాసేవ చేసిన సహృదయు డీతదు. పత్రికలలో ్రకటితమైన వ్యాసాల ద్వారా, రేడియో ప్రసంగాల ద్వారా, దూరదర్శన్‌ కార్యక్రమాల ద్వారా పాఠకులకు సుపరిచితుడు. ఈయన వచన రచనలో భాషాభేషజము "ఉండదు. సంక్షిప్తంగా విషయ వివేచన చేయడం అనే ప్రత్యేక గుణం కలిగిఉంటుంది. ఈయన స్వీకరించే వస్తువులు సమాజానికి మేలు చేసిన ఆదర్శమూర్తుల చరిత్రలు. చరిత్రకారుల కష్టము లెజిగిన వాడు కావున వారికి పెద్దపీట వేయుట ప్రశంసనీయము. ఇట్లే అవధానుల శ్రమను గుర్తించి, పరిశోధన చేసి “శతాధికావధానుల” ను గూర్చి " నాతి సంక్షేప విస్తరమ్‌" గా వ్యాసావళి వ్రాయడం అభినందించదగినది. ఆంధ్రజ్యోతి పత్రికలో 'ప్రకటింపబడిన ఈ వ్యాసాలకు ఏకాక్ళతి నీయగోరుచున్నాను. అచిరకాలంలో అన్ని అముద్రిత గ్రంధాలు ముద్రించుటకుద్యమించుటకు సాహిత్య సంస్థలు, అభిమానులు పూనుకొందురని భావిస్తున్నాను. ఈపైన పేర్కొన్న వాటితో బాటు ఈ (గ్రంథకర్త యందు నాకు నచ్చిన గుణములు “కోశవానాచార్యః " అను సూక్తికి ఈయన సేకరించిన అయుతాధిక గ్రంథములే సాక్షులు. పురాతన పత్రికలలోని ప్రధాన విషయముల “కత్తిరింపులు” ప్రత్యక్షముగా చూచి ఆశ్చర్యా నందములు పొందినాను. మా తండ్రిగారు 80 ఏండ్ల క్రిందట 'ఆంధ్రపత్రిక' సంవత్సరాది సంచికలో ప్రచురించిన ఆయుర్వేదమును గూర్చిన వ్యాసము ఇక్కడే చూచాను. మా అన్నగారి 'ఆంధ్రి' పత్రికలు 38 సంచికలు. మా వద్ద కొలది సంచికలే ఉన్నవి. అవి పూర్తిగా నీయనవద్ద జాగ్రత్తగా ఉన్నవి. ఈయన శ్రద్ధకు ముగ్భుడనైనాను. శ్రీ ఏకాంబరాచార్యులు సౌజన్య జన్య యశస్వి. ఉన్నతోద్యోగియైన వినమ్రుడు. వయస్సు పెరిగినా వినయవంతుదు, నిత్యోత్సాహి అయిన శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు ఈ కృతిని మా తండ్రిగారికి అంకిత మిచ్చుట ఈయన కృతజ్ఞతాగుణమునకు మచ్చుతునక. అందుకు నా కృతజ్ఞతాశీస్సులు! పల్లిపాలెం మధునాపంతుల సూరయ్యశాస్రి 18-2-2006 వ్ల

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు

/ కృతజ్ఞతాంజలి

|

• విజయవాడ ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి నా తొలి ప్రసంగం

| ది. 15-5-1972వ తేదీన ప్రసారమయ్యింది. ఆనాడు స్టేషన్‌ స డైరెక్టర్‌గా శ్రీ బాలాంత్రపు రజనీ కాంతరావుగారున్నారు. వారికి

" గ. నేను శ్రీకార్యమపూడి రాజమన్నార్‌గారి నుండి ఒక లేఖ పట్టుకొని న. [జ్‌ వెళ్ళిచ్చాను. ఆ లేఖ చూచుకొని వారు మీకు రెండు నెలలలో ప్రసంగం

, య. చేయుమని పిలుపు వస్తుంది అని నాకు మందస్మిత వదనంతో ప. తెలుపడం . అదేవిధంగా నాకు పిలపు రావడం నేను మొదటి

| ను మ. ప్రనంగం చేయడం జరిగింది. అది ఆంధ్రుల చరిత్ర 20వ

| శతొబ్దారంభంలో ప్రప్రధమంగా రచించిన “చరిత్ర చతురానన” శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారిని గూర్చిన(ప్రసంగం. తరువాత నాకు ప్రత్యక్ష గురువు శ్రీమల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారిని గురించిన ప్రసంగం. "వారు నాకు వాల్తేరు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ఎం.ఏ. తరగతిలో 1960-62సం. రాల మధ్య శాసనములు (౬£5010/20[) మరియు నాణెముల ($౪౮గ౫౩౧౧౬09) చరిత్రలు బోధించిన మహనీయులు.

తరువాత వరుసగా నేను సర్వశ్రీ కొమట్టాజు వేంకట లక్షణరావు, మారేమండ రామారావు, పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి, రమేశన్‌, బెండపూడి సుబ్బారావు, డా. ఆర్‌. సుబ్రహ్మణ్యం, నీలకంరశాస్త్రి. మున్నగు చరిత్రకారుల పైనను, చరిత్ర-సంస్కృతికి సంబంధించిన నాగార్జున సాగర్‌పైన, సాహిత్యానికి సంబంధించిన శ్రీ తిరుపతి వేంకటకవులపైన, పత్రికా సంపాదకులైన శ్రీయుతులు జకె.రెడ్డి కోలవెన్ను రామకోటీశ్వరరావు, సురవరం ప్రతాపరెడ్డి గారలపైనను, భావస కార్యక్రమంలో నచికేతుని ఉదంతం, రామకృష్ణపరమహంస పరమతసహనం పైన ప్రసంగాలు చేశాను. ఇవి విజయవాడ, హైదరాబాదు రేడియో కేంద్రాలనుండి (ప్రసారం కావింపబడ్డాయి. ఒక ప్రసంగం కడప రేడియో కేంద్ర నుండి చేశాను. ఒక ప్రసంగం ఖమ్మం జిల్లా కొత్తగూడెంలో ఎఫ్‌.ఎం. రేడియో ప్రారంభించగా అందు మూడవ ప్రసంగం చేశాను. నేను తునిలో (తూ.గో.జిల్లా) ఆంధ్ర పద్య కవితా సదస్సు రాష్ట్ర స్థాయి సమావేశంలో సుప్రసిద్ధ పింగళి - కాటూరి కవుల “సౌందరనందం'"' పై ప్రాఫెసర్‌ ఎస్‌.వి. రామారావు గారి అధ్యక్షతను వ్రనరగం చేయగా దానిని శ్రీ కాటూరి వెంకటేశ్వరరావుగారి పొత్రుడు శ్రీ కాటూరి వెంకటేశ్వరరావుగారు (జూనియర్‌) రికార్డు చేసి తొలిసారిగా 1999 మే నెలలో ప్రసారం చేయడం, తరువాత 'అది అరడజను పర్యాయాలు ప్రసారం చేయబడడం జరిగింది. ప్రఖ్యాత ర్‌

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు రచయిత, విజయవాడ ఆకాశవాణి కేంద్రంలో ప్రొడ్యూసర్‌గా ఉద్యోగించిన శ్రీ ఉషశ్రీగారు (పురాణపండ సూర్యప్రకాశ దీక్షితులు) సహకారోద్యమ పితామహులు శ్రీ నరసింహదేవర సత్యనారాయణగారిపై నేను చేసిన ప్రసంగం రికార్డు చేశారు. ఈ రెండు (ప్రసంగాలు నాకు లభించకపోవడం వలన అవి ఈ '్రసంగ తరంగిణి లో చేర్చలేకపోయాను. ఇవేకాక నేను వివిధ కార్యాలయాలలో అధికారిగా పనిచేసిన సందర్భాలలో ఆయా సంస్థలకు సంబంధించిన ప్రసంగాలు కొన్ని ఉన్నాయి. ఇవన్నీ కలిపి సుమారు 40 వరకు ఉన్నాయి. అయితే అందులో 16 ప్రసంగాలు ఈ (గ్రంథంలో పొందుపరుపబడ్డాయి. నేను వ్రాసిన రెండు వ్యాసాలు మాత్రం

1. ఆంధ్రుల సారస్వత వినోదం - అవధానం 2. సరస వినోదిని - సమస్యా పూరణం అనేవి ఇందులో చేర్చబడ్డాయి. ఈ ప్రసంగాలన్నీ ఆయా చరిత్రకారుల,సాహితీవేత్తల, పత్రికా సంపాదకుల జీవన రేఖలు - పరిశోధనలు సంక్షిప్తమైనా సమగ్రంగా తెలుపబడ్డాయి. నా యీ ప్రసంగాలు రికార్డు చేసిన మహనీయులు శ్రీయుతులు జి.వి. కృష్ణారావు, జి. రఘురాం, ఉషశ్రీ, పి. విజయభూషణశర్మ, ఎం. కృష్ణకుమారి, బాబూరావు, మహమ్మద్‌ ఖాన్‌, (విజయవాడ) చలపతిరావు, సుధామ (శ్రీ అల్లంరాజు వెంకటరావు), శ్రీమతి అల్లంరాజు ఉషారాణి (హైదరాబాదు) ఎస్‌.వి. రాఘవయ్య (కడప) కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు (విశాఖపట్టణం) గారలకు నా ప్రత్యేక కృతజ్ఞతాఖివందనములు తెలియజేయుచున్నాను. నేను తూ.గో.జిల్లా, కాకినాడ తాలూకాలోని పల్లిపాలెం గ్రామంలో జన్మించాను. అక్కడ నా (ప్రత్యక్ష గురువులు శ్రీయుతులు భిషగ్రత్న మధునాపంతుల సత్యనారాయణమూర్రిగారు వారి కుమారులు ఆంధ్ర కల్చణ, కళాప్రపూర్ణ మధునాపంతుల సత్యనారాయణళా స్రీ, ఆయుర్వేదాచార్య, భాషా ప్రవీణ మధునాపంతుల సూరయ్యశాస్రిగారలు. మా తండ్రి శ్రీ రాపాక రామస్వామి గారిచ్చిన ఉపదేశం “నాయనా! నీవు ప్రతిరోజు శ్రీ మధునాపంతుల సత్యనారాయణ మూర్తిగారి దగ్గర కూర్చొని, వారు ఏమి చెప్పినా విని వినీతుడవు కమ్ము” అని. నేను మా తండ్రిగారి ఆదేశం శిరసావహించి ప్రతినిత్యం వారి దగ్గర కూర్చొని వారు చెప్పే ల్లోకమో, పద్యమో కాగితంపై వ్రాసుకొని మరుసటి దినం వారికి అప్పజెప్పేవాడిని. ఆవిధంగా నేను సాహిత్యంపై మంచి రుచి కలిగించుకొన్నాను. సత్యనారాయణమూర్తిగారు గొప్ప ఆయుర్వేద వైద్యులు మరియు గొప్ప సాహితీవేత్త. “ స్వష్నానుసూయ” కావ్యమును రచించిన (ప్రఖ్యాత కవి, సుప్రసిద్ధ ఆయుర్వేద వైద్యులు శ్రీ అకొండి రామమూర్తిగారికి సత్యనారాయణమూర్తిగారు జామాత. రామమూర్తిగారు శతావధాని శ్రీ చెళ్లపిళ్ల వెంకటశాస్రిగారి వియ్యంకులు మరియు చెళ్లపిళ్ల వారి దేవీ భాగవతం నవమస్మంధంలోని కొంతభాగాన్ని అంధ్రీకరించిన మహాకవి. సత్యనారాయణమూర్తిగారికి నా యీ “ప్రసంగ తరంగిణి గ్రంథాన్ని అంకితం చేయడంనా పురాకృత సుకృతంగా భావిస్తున్నాను. శ -

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

ఈ (గ్రంథానికి “అభినందన” తెలిపిన జ్ఞానపీఠ అవార్డు గ్రహీత, పద్మభూషణ్‌ మరియు పార్లమెంటు పూర్వ సభ్యులు, దా. సి. నారాయణరెడ్డి గారికి, “అభినవ వ్యాసోల్లానం రచించిన పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ ఉపాధ్యక్షులు ప్రొఫెసర్‌ జి.వి. సుబ్రహ్మణ్యం గారికి, “చరిత్ర పరిశోధకుల చరిత్ర” రచించిన పురా సంచాలకులు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంధాలయ పరిశోధనాలయం, సాహిత్య (బ్రహ్మ డా వి.వి.యల్‌.నరసింహారావు గారికి, “ముందుమాట” రచించిన ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ ఆచార్యులు, మరియు ప్రాచీన చరిత్ర - సంస్కృతి మరియు పురావస్తుశాస్త్ర శాఖాధ్యక్షులు డా యమ్‌.రాధాకృష్ణశర్మ గారికి, “కాండ అద్దమందు కొంచమై ఉండదా” రచించిన శ్రీ వకుళాభరణం రామకృష్ణగారికి, “అక్షర నీరాజనం” రచించిన హైదరాబాదు, కమీషనర్‌ ఆఫ్‌ ఇన్‌కంటాక్స్‌ శ్రీ మేడిశెట్టి తిరుమల కుమార్‌గారికి, “సాహిత్యబాంధవం'”” మరియు పారితోషికం రచించిన నా దేశికోత్తములు రిటైర్డ్‌ సీనియర్‌ తెలుగు పండితులు మరియు ఆయుర్వేదాచార్య శ్రీ మధునాపంతుల సూరయ్య శాస్రిగారికి నా ప్రత్యేక కృతజ్ఞతాభివందనములు తెలుపుచున్నాను.

డా.బెండపూడి సుబ్బారావుగారి ఫోటో ప్రసాదించిన కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయ పూర్వపు ఆచార్యులు డా. మల్లాది లీలా కృష్ణమూర్తి (ఎం. ఎల్‌.కె. మూర్తి) గారికి ప్రొఫెసర్‌ శ్రీనివాసాచారిగారి ఫోటోలు అందజేసిన శ్రీమతి పుట్టపర్తి నాగపద్నిని (ప్రొగ్రాం ఎగ్జిక్యూటివ్‌ ఆలిండియా రేడియో వరంగల్స్‌గారికి, కోలవెన్ను రామకోటీశ్వరరావుగారి, భావరాజు నరసింహారావుగారి ఫోటోలు ఇచ్చిన ప్రొఫెసర్‌ ఐ.వి. చలపతిరావుగారికి, ఆకొండి రామమూర్తిగారి ఫోటో పంపిన శ్రీ ఆకొండి సత్యనారాయణశాొప్రిగారికి నా కృతజ్ఞతాభి వందనములు.

ఇందలి ఫోటోలు స్మాన్‌ చేసి, ఎడిట్‌ చేసిన శ్రీయుతులు శశి డిజిటల్‌ అధిపతి శ్రీ పి. చంద్రశేఖరరెడ్డి మరియు శ్రీ చంద్రకాంత్‌ గారలకు నా శుభాభినందనలు. ఈ నా లిఖిత వ్యాసాలను డి.టి.పి. చేసిన శ్రీమతి కవిత గారికి, అందంగా ముద్రించిన ది కోపరేటివ్‌ ప్రెస్‌ లిమిటెడ్‌ గన్‌ఫౌండ్రి, అబిడ్స్‌ - హైదరాబాదు నా అభినందనలు తెలుపుతున్నాను.

(శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు)

శతావధాని స్వప్పానుసూయ రచయిత అంధ్రపురాణ కర్త

శ్రీ చెళ్లపిళ్ల వెంకటశాస్ర్తిగారు శ్రీ అకొండి రామమూర్తిగారు. శ్రీ మధునాపంతుల సత్యనారాయణశాస్త్రీగారు క!

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వఏకాంబరాచార్యులు

1. సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు - శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు క్‌ ఏ వ్యక్తికైనా తన చరిత్ర కంటె తన జాతి చరిత్ర ప్రాచీనమైనదీ, త్తి .' ఉదాత్రమైనదీ అని తెలిసికొంటే కలిగే ఆనందం అధికమైనది. లు / ఆంధ్రజాతి ప్రాచీనమైనా, దాని చరిత్ర విరళ విరళంగా పురాణాలలో అయ్యే లభిస్తున్నా దానిని ఏర్చి కూర్చి ఆంధ్రజాతికి అపూర్వాలంకారంగా జే (గ సంతరించిన ఘనతను ఆర్జించుకొన్న మహామనీషి శ్రీ చిలుకూరి శే | ఈ 24 వీరభద్రరావుగారు. వారాంధ్ర చరిత్ర ప్రవక్తలు. ఆంధ్రజాతి వారికి న. ఫ్రీ! ఆనాడు నివాళులెత్తింది. వారిని ఎన్నడైనా స్మరించుకోవడం మన ఎస 1! ప్రధమ కర్తవ్యం. చారిత్రకునకు చరిత్ర సేకరణలో ఎంత సూక్ష్మదృష్టి ఆవశళ్యకమో, అంత ఆర్జవంకూడా ఆవశ్యకం. ఆ చిండింటికీ వీరభద్రరావుగారు పేరెన్నికగన్నవారు. వీరు నర్భాపురం తాలుకాలోని పెనుమదం (గ్రామంలో (పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా) 1872వ సంవత్సరం అక్టోబరు 17వ తేదీన జన్మించారు. తల్లి శ్రీమతి సీతమాంబ, తండ్రి శ్రీ వీరరాజుగారు. తండ్రిగారు వీరు జన్మించిన కొంత కాలానికి తణుకు దగ్గరి రేలంగి తమ స్థిర నివాసం చేసికొన్నారు. వీరభద్రరావుగారు తమ విద్యాభ్యాసం తణుకులోనే ఆరంభించి కొంతవరకు సాగించారు. భావి జీవితానికి అవనరమైన నంన్కృతాం(ధ్రాలలో పాండిత్యం ఆనాడే వారార్దించుకొన్నారు. ఆనాదాంధ్ర దేశాన్నంతనీ సంస్కరణోద్యమాలతో నైలేనేం, సారస్వతం చేతనైతేనేం, మార్చు చేసినవారు శ్రీ, కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు గారు. వారి ప్రభావం వీరభద్రరావుగారి మీద (ప్రసరించింది దానితో ఉద్యమ ప్రియత్వం, కార్యశూరత రావుగారి నావేశించాయి. ఆ ప్రభావానికి లోనై కృతజ్ఞతా సూచకంగా పంతులుగారి జీవిత చరిత్రను ఆంధ్రప్రకాశికలో చిలుకూరివారు ప్రకటించారు. ఇదే వీరి తొలి రచన. ఇక దేశంలో దేశాభిమానం పొంగులు పారుతున్న రోజులవి. జాతీయాభిమానం వల్ల ఒడుదుడుకులకు వీరి జీవితం గురి అయ్యింది. అనాడు తిండికి కొటితలేని ఆస్తి ఆయన త్యాగం జేసి ధైర్యంతో కష్టాలను ఆదరించగలిగారు. వారి నెదుర్శొన్న కష్టాలను మేరువు పర్వతంలా గాంభీర్యం కలవారు కనుక శ్రీరావుగారు ఎదుర్కొనగలిగారే కాని వేరొకరైతే వారి చరిత్ర అంతటితో సమాష్తమై ఉండేది. వీరు ప్రధమ శ్రేణికి చెందిన పత్రికా సంపాదకులు. నిష్పాక్షికమైన సంపాదకులని అనాడు. పేరు గడించారు. 15 సంవత్సరాలు వేరు వేరు పత్రికలకు సంపాదకులుగా వీరు పని చేశారు. ''దేశోపకారి'' అనే పత్రిక ఏలూరు నుండి ఆనాడు వెలువదేది. దానికి 1895లో గ్‌

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు వీరు సహాయ సంపాదకులు. 1896లో 'విబుధరంజని' పత్రికకు సంపాదకులు. 1897లో తానే ఒక ముద్రణాలయాన్ని కొని దానితో 'దేశోపకారి' అనే పత్రికను స్వయంగా నడిపారు. ఆ ముద్రణాలయానికి అనాడు “విద్యాసాగర ముద్రజాలయమ''ని పేరు. వీరేశలింగంగారి 'నత్యవాదిని' వథత్రిక నడువుతూ “చింతామణి' ముద్రణాలయాన్ని నిర్వహించేవారు కొంతకాలం.కాని ఇద్దరు సమర్భులొక చోట ఉండలేరు కదా! దాని నుండి విరమించారు. తర్వాత గున్నేశ్వరరావుగారి “ఆంధ్రకేసరి” వార పత్రికకు వీరు సంపాదకులయ్యారు. ఆనాడాంధ్ర దేశంలో ఈ పత్రిక కుండే ప్రచారం ఇంతింత కాదు. ఆంగ్ల ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించడంలో, దేశీయులకు జరిగే అన్యాయాలను బయలు పెట్టడంలో, సంఘ సంస్కార ప్రచారంలో, దేశభక్తి 'ప్రబోధంలో, సారస్వత రచనలలో ఆనాడు ఆ పత్రికదే సాటి. వీరభద్రరావు గారి లేఖిని వాడి, వేడి కలది. అద్దుంటే సహించేది కాదు. అప్రతిహతంగా సాగింది. ఇక వారి జీవితఘట్టంలో ప్రధానమైన భాగం ఆరంభమయ్యింది. పట్రికా సంపాదకత్వాన్ని వదలి అగ్రశ్రేణికి చెందిన చరిత్రకారులయ్యారు. ఆంగ్రమున 58౪461 రచించిన '౯0[00[18౧ కగాం1/8' అనే గ్రంధం ఒరవడిలో 'జీర్ణ కర్ణాట రాజ్య చరిత్రం" మొట్టమొదటిసారిగా వారు దేశాని కందించారు.మద్రాసు చేరి అచటి [గగ్రంథాలయాలలో కావలసిన విషయాలన్నీ శ్రమపడి సేకరించి 1910లో ''ఆంధ్రుల చరిత్ర” ప్రథమ భాగాన్ని వెలువరించారు. తరువాత రెండు సంవత్సరాలలోనే దాని రెండవ భాగాన్ని కూడా దేశాని కందించారు. వీటిని శ్రీ కొమజ్ఞాజు వేంకట లక్ష్మణరావుగారు తమ విజ్ఞాన చంద్రికా గ్రంథమండలి ద్వారా ప్రచురించారు. ఇది మన ఆంధ్రజాతి చరిత్రలో స్వర్ణయుగం. జతి వైతన్యవంతమై తమ చరిత్ర నెరిగి జుతీయ భావావేశంతో విజృంభించింది. వీరభద్రరావుగారు అనాటి నుండి ఆంధ్ర హృదయంపై సామాజ్యాన్ని ఆర్జించుకున్నారు. వీరు రచించిన ఆంధ్రుల చరిత మూడవ భాగాన్ని రాజమహేంద్రవరం “ఇతిహాస తరంగిణీ గ్రంధమాల' "వారు ఆంధ్రదేశాని కందింప గలిగారు. విజయనగరపు సంగమవంశ రాజుల చరిత్రతో వారి రచన ఆగిపోయింది. ఆంధ్రుల చరిత్రను సమగ్రంగా వారి రచనలోనే చూడగలిగే భాగ్యం ఆంధ్రులకు లేకపోయింది. అనాడు వీరికి చరిత రచనలో సర్వవిధ నహాయాలను అందించిన మహనీయులు శ్రీ కొమజ్టాజు వేంకటలక్ష్మణరావుగారు, శ్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు. వీరినీ నందర్భంలో స్మరించుకోవడం ఆవశ్యకమని భావిస్తాను. ఆంధ్రుల చరిత్ర రచన తొలిసారిగా చేపట్టి దానికి ప్రహతమైన మార్గాన్ని ఏర్పరచిన యుగపురుషులు శ్రీ వీరభద్రరావుగారు. ప్రథమ ప్రయత్నంలో సామగ్రి సమంగా అందక ఏవైనా మిగిలి ఉంటే వాటిని పూర్తి చేసుకునే బాధ్యత తరువాత వారిది. వీరభద్రరావుగారు '' కాకతీయాంధ్ర రాజయుగ చరిత్రము" అనే పేరుతో 1936 లో ఆంధ్రులచరిత్ర ఐదోభాగం ప్రకటించారు అంతకు ముందే రాజమహేంద్రవరంలో ఆంధ్రేతిహాస 2

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు

పరిశోధకమండలివారు కాకతీయ సంచికను ఆవిష్కరించారు. దానిలో విషయాలను చాలవరకు శ్రీ వీరభద్రరావుగారు తమ (గ్రంధంలో సప్రమాణంగా ఖండించారు.

వీరికి చరిత్రాఖిమానమెంతో సాహిత్యంపై రుచి అంత. ఈ రెండింటి కలయిక చాలా అరుదు. ఆంధ్రజాతి చరిత్రనే కాక ““భారతవీరుల చరిత్ర'ను కూడ రెండు భాగాలుగా 1918లో వీరు ప్రకటించారు. ఇంతేకాక సాహిత్యంలో ప్రసిద్ధమైన చరిత్రలను కూడా సేకరించి. ''కర్ణ సామ్రాజ్యం ', “నాయకురాలిదర్చం'' అను రెండు (గ్రంధాలను ప్రకటించారు. తెలుగు కవులలో- వీరికి తిక్కన, శ్రీనాథులపై ఎక్కువ మక్కువ. “తిమ్మరుసు మంత్రి" వీరి యాదరపొత్రమైైన రాజనీతిజ్ఞుడు. వీరి ముగ్గురిపై మూడు (గ్రంథాలను చరిత్ర, సాహిత్య సమ్మేళనంతో ఆంధ్రజాతి కందించారు. ఇంకా వీరి చరిత్ర (గ్రంధాల్లో ప్రసిద్ధమైనది “అళియ రామరాయలు”. ఇందు 21167 16/35 రచనలను ఖండించారు. వారికి పండితులపై గల గౌరవానికి నిదర్శనంగా “శ్రీ కల్లూరి వెంకటరామశాస్తులుగారి జీవితాన్ని” చరిత్రంగా ప్రకటించారు. ఇవే కాక వీరు ప్రకటించిన వ్యాసాలు కోకొల్లలుగా ప్రాచీన దిన,వార, మాస పత్రికలలో ప్రకటింపబడి ఉన్నాయి.

రాజమహేంద్రవరంలో ఆంధ్రేతిహాస పరిశోధన మండలిని 1925లో స్థాపించడంలో మన వీరభధ్రరావుగారు ప్రముఖులు. వీరితో చేయి కలిపి సాయపడిన వారు శ్రీయుతులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ, చిలుకూరు నారాయణరావు, భావరాజు వెంకటకృష్ణారావుగారలు. ఈ పరిశోధక మండలి (త్రైమాసిక పత్రిక నొక దానిని ప్రకటించేది. దాని తొలి సంచికలో శ్రీ వీరభద్రరావుగారిని గూర్చి “౧6 56018%/ 04/85 /5 1౧0౭౧0౧ 2౧౮ 6౫512006 10 1౧6 1౧౯౧౧౧౦ ౪౦౧౪ 4౧౮ 96/62౧06 01 1/4౧ 0. 860[046/3 [౧4౦, ౧6 ౧౧౭౧౧6 ౧131020 011౧6 గగ౧౮౧/2౩” అని వ్రొశారు. దీనిని బట్టి ఆయన మన ఆంధ్రజాతికి చేసిన సేవ ఎంతయో మనము తెలిసికొనవచ్చు.

వీరి అపార చరిత్ర పరిశోధనకు మెచ్చి నంద్యాలలో ఆంధ్రమహాసభవారు డాక్టర్‌ సర్వేపల్లి శాధాకృష్ణన్‌గారి అధ్యక్షతను “ఆంధ్ర చరిత్ర చతురానన" అను బిరుదుతో 1928లో వీరిని సత్కరించారు.

చరిత్ర పరిశోధనలో వీరి అడుగుజాడలలో నడచి ప్రఖ్యాతి గాంచిన చారిత్రకులు అనేకులున్నారు. వారిలో ప్రసిద్ధులు శ్రీయుతులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు, కుందూరి ఈశ్వరదత్తుగారు.

మన జాతి చరిత్రను వారానాదడు ప్రకటించి ఉండకపోతే అంధ్రజాతి చరిత్ర మరుగున పడి అంధత్వానన్ననుభవించేదేమో! వీరి కృషి ఫలితంగా విశేషంగా మన జాతి చరిత్రపై పరిశోధన తరువాత సాగింది. విశేషంగా ఆంధ్రుల ఆదరాభిమానాలను వీరభద్రరావుగారు చూఅగొనటంలో వారి సత్యవాక్పరత, కార్యశూరత, మిత భాషిత్వం, త్యాగశీలత, నిశిత విమర్శాభినివేశం,

3

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

నిష్పాక్షిక ఆవిష్మరణం అనేవే (ప్రధాన గుణాలని చెప్పడంలో సందేహం లేదు.

ఆంధ్రుల చరిత్ర వ్రాసేటప్పుడు కొన్ని విషయాలను నిరూపించవలసి వచ్చినప్పుడు ఆనాడు దొరకిన ఆధారాలను బట్టి నిర్మాహమాటంగా కుండ పగలగొట్టినట్లు తాను సత్యమని నమ్మినదాన్ని బుజువుగా బయలుపెట్టిగలిగిన ధైర్యశాలి శ్రీవీరభద్రరావుగారు. దీనికి కారణం వీరికి మొదటిలో లభించిన వీరేశలింగంగారి సాహచర్యమే. కొన్ని సమయాలలో తల ఎగిరిపోతుందనే భయం కలిగినప్పుడు కూడా జంకడమన్నది వారి స్వభావంలో లేదు. శూరత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక కులానికి చారిత్రాత్మకమైన ఆధారాలను బట్టి కొద్దిగా కళంకాన్నాపాదించే మాటలు వ్రాయవలసి వచ్చిందట. అప్పుడా కులస్థులు వచ్చి అట్లా వ్రాయవలదని నయాన భయాన చెప్పి చూచారట. కాని వారు మార్చలేదట. ఇదీ వారి చరిత్రనిరూపణలో గల ఆర్జవం. లోకాన్ని వ్యక్తుల్ని దృష్టిలో పెట్టుకోకుండా రాగద్వేషాలకు వశం కాకుండా చరిత్ర చరిత్ర కోసమే అనే నీతితో వర్తించిన వాడే సరిర్లైన చారిత్రకుడు. దానికి వీరే తగిన ఉదాహరణం.

వీరు మితభాషులు. మాటలు రాక కాదు. సత్యము కొజకు. దీనినే కాళిదాసు “సత్యాయ మిత భాషిణాం”' అన్నాడు. సత్యం, వాజ్నియమం, శీలం, చరిత్రపరిశోధకునకత్యంతావశ్యకాలు. వీరిలో ఈ మూడు గుణాలు సమపాళ్ళలో కలిసి ఉన్నాయని చెప్పడానికి వారి (గ్రంధాలే తార్కాణం.

ఆంధ్రుల చరిత్ర - సంస్కృతులపై అపారమైన పరిశోధన గావించి ఆంధ్ర దేశంలో స్థిరమైన కీర్తి నార్జించుకొన్నవారు నలుగురున్నారు. వారు - శ్రీ కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు గారు, శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు. శ్రీ కొమజ్టాజు వేంకట లక్ష్మణరావుగారు, శ్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు.

తాము ద్రాసిన దానితో తృప్తి లక మరల మరల అన్వేషించి క్రాత్త క్రొత్త ఆధారాలను సంపాదించి ఆంధ్రుల చరిత్రను సమగ్ర సుందరంగా తిరిగి వ్రాయాలని సంకల్పించుకొని ఉండగా శ్రీ వీరభద్రరావుగారు ఆంధ్రుల దుర్విధివిలాసం చేత కొవ్వూరులో 1939 మే నెలలో అస్తమించారు. వారి భౌతికకాయం అస్తమించింది. కాని వారు వెలిగించిన చారిత్రక విజ్ఞాన చైతన్య జ్యోతి దీప్తిమంతమై వారి సంకల్చబలంచే ఆంధ్రదేశంలో ఇప్పటికీ ప్రకాశిస్తూనే ఉంది. చారిత్రకులే లేనిచో జాతి జీవనమే శూన్యము. అందుచే వారు సర్వదా స్మరణీయులు.

(15-5-1972 విజయవాడ అకాశవాణి కేంద్రం నుండి ప్రసారితము) ణీ

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాసాక ఏకాంబరాచార్యులు 2. సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు - శ్రీ కొమల్టాజు వేంకట లక్ష్మణరావుగారు వ ' ఆంధ్రదేశ చరిత్ర నిర్మాతల్లో అగ్రశ్రేణికి చెందిన చరిత్రకారులు | శా. పెక్కుమంది ఉన్నారు. ఈ శతాబ్ది ప్రారంభంలో ఇతర రంగాలలో | మ. ఆంధ్రదేశం రాష్ట్రాంతరాల కంటె వైజ్ఞానిక నిధులనూ, దేశభక్తులనూ, త య. ఉదారులనూ ఎక్కువగా ్రసాదించినట్టే చారిత్రక రంగంలో కూడా |. మ. ఇటువంటి మహామహుల్ని ఆవిర్చవింవజేనింది. వీరందరూ శ్‌. ... బహుముఖ (ప్రజ్ఞాశాలురు; బహుభాషాకోవిదులు, నిరాడంబర .. ర. జీవనులు, బహు(శ్రుతులు, నిగర్వులు, నిస్వార్థులు, దేశభక్తి న | పరాయణులు, పండితులైన చరిత్రకారులు. వారు మన ఆంధ్ర [తానా చరిత్రను ఆర్జవంతో పరిశీలించి తీర్చిదిద్దారు. ఆ కోవకు చెందిన చారిత్రకుల్లో ఒకరు శ్రీ కొమజ్ఞాజు వేంకటలక్ష్మణరావుగారు.

శ్రీ లక్ష్మణరావుగారు 1876 మే 18వ తేదీన కృష్ణాజిల్లా నందిగామ తాలూకాలోని పెనుగంచిప్రోలు నందవతరించారు. తల్లి శ్రీమతి గంగమాంబ, తండ్రి శ్రీ వెంకటప్పయ్య. రావుగారి నాల్నవయేటనే వెంకటప్పయ్యగారు పరమపదించటంతో వారు సవతి అన్నగారైన శంకరరావుగారి వద్ద భువనగిరిలో బాల్యం కొంత గడిపారు. లక్ష్మణరావుగారి అక్షరాభ్యాసం ఇక్కడనే జరిగింది. మధ్య పరగణాలలో సబ్‌ డివిజనల్‌ ఆఫీసర్‌గా ఉద్యోగిస్తున్న లక్ష్మణరావుగారి మేనమామ మాధవరావుగారు లక్ష్మణరావుగారి సోదరి అచ్చమాంబగారిని వివాహం చేసికోవడంతో కొమజ్ఞాజుగారు మహారాష్ట్ర దేశం వెళ్ళవలసి వచ్చింది. లక్ష్మణరావుగారి విద్యాభ్యాసం చాలావరకు మహారాష్ట దేశంలోనే సాగింది. వారు కళాశాల విద్యనంతనూ మోరిస్‌ కళాశాలలో పూర్తిచేసి 1900 సంవత్సరంలో తత్త్వశాస్త్రం, సంస్కృతం అభిమాన విషయాలుగా బి.ఏ.పట్టాన్ని పొందారు. తరువాత 1901లో (ప్రయివేటుగా కలకత్తా విశ్వ విద్యాలయం నుండి ఎమ్‌.ఏ, పట్టాన్ని గైకొన్నారు.

““ పూవు పుట్టగనే పరిమళిస్తుంద''' న్న సూక్తికి నిదర్శనంగా వీరు విద్యా సముపార్టనా కాలం నుండీ ఉపాధ్యాయుల మన్నల్ని పొందుతూ చక్కని రచనలను సాగించే వారు. మెట్రిక్యులేషన్‌ పరీక్షకు చదివే రోజుల్లో వృద్ధ వివాహాల్ని నిరసిస్తూ వ్రాసిన వీరి ప్రహసనం మహారాషష్ట్రదేశంలో అనేక పారకుల ప్రశంసలనందుకొన్నది. కళాశాలలో విద్యనభ్యసించే కాలంలో వ్రాసిన “భార్యావియోగం'' అనే భావగీతం వీరు స్వానుభవం వల్ల వ్రాశారనే భ్రాంతిని పలువురికి కలిగింపజేసింది. తత్సలితంగా మిత్రులైన కొందరు వారికి సంతాప లేఖలను కూడా వ్రాయడం జరిగింది.

బాల్య, యౌవన దశలను మహారాష్ట్ర దేశంలో గడపడం వల్ల కొమళ్టాజు వారు మహారాష్ట్ర పత్రికల్లో వీరనేక వ్యాసాలు , ప్రహసనాలు, భావగీతాలు, ప్రకటించారు. అంతేకాదు. “ వివిధ జ్ఞాన విస్తార్‌'" “సమాచార్‌ అనే పత్రికలకు వీరు కొంత కాలం సంపాదకత్వం కూడా నిర్బహించారు. మహారాష్ట్ర విద్వాంసుడు మోరోపంత్‌ ప్రకటించిన కర్ణపర్వాన్ని మన రావుగారు పరిష్కరించి ప్రకటించారంటే మహరాష్ట్ర భాషపై వారికున్న అధికారం (శ్రోత లూహించుకోవచ్చును.

5్‌

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు మహారాష్ట్ర భాషలో మంచి పాండిత్యాన్ని సంపాదించినా, రావుగారు మాతృభాషా ధ్యయనాన్ని ఏమాత్రం అలక్ష్యం చెయ్యలేదు. తీరిక సమయాల్లో వారు వ్రాసిన వ్యాసాలు అనాడు తెలుగుదేశంలో పేరుగాంచిన “జనానా”, “శారద” మున్నగు పత్రికల్లో ప్రకటింపబడేవి. “విశ్వము యొక్క బాల్య స్వరూపము" “విశ్వము యొక్క విరాట్‌ స్వరూపము”' అనే విజ్ఞాన విషయక వ్యాసాలు ఆవిధంగా ప్రకటింపబడ్డవే. పుత్ర పుత్రికా వియోగ వ్యధకులోనైన అచ్చమాంబ నూరార్చడానికి లక్ష్మణరావుగారు ఆమెచే “అబలా సచ్చరిత్ర రత్నమాల'' అనే (గ్రంథాన్ని (వ్రాయింపజేశారు. మహారాష్ట్ర దేశంలో విద్యపూర్తిగావించి స్వదేశం తిరిగి రాగానే పంతులుగారు మొదట గావించిన బృహత్కార్యం హైదరాబాదులో శ్రీకృష్ణదేవరాయాం([్ర భాషా నిలయ న్థాపనం. వీరు దీనిని 1901 సెప్టెంబరు ఒకటవ తేదీన స్థాపించారు. ఈ గ్రంథాలయ స్టాపనంలో రావుగారితో చేయి కలిపి సాయపడినవారు శ్రీయుతులు మునగాలరాజా నాయని వెంకట రంగారావు, రావిచెట్టు రంగారావుగారలు. హైదరాబాదు రాజ్యంలో అధునాతన పద్ధతుల్లో స్టాపింపబడ్డ మొదటి గ్రంథాలయ మిదియే. లక్ష్మణరావుగారి తండ్రి మునగాల సంస్థానంలో దివాన్‌గా నుంటూ 1880లో దివంగతు లయ్యారు. లక్ష్మణరావుగారు కూడా 1902లో ఆ పదవినలంకరించి మంచి సామర్ధ్యంతో దానిని చాలకాలం నిర్వహించారు. లక్ష్మణరావుగారు గొప్ప భాషాసేవకులు. తెలుగువారిలో ఆధునిక విజ్ఞానం, స్వాతంక్ర్యాభినిరతి, దేశ చరిత్ర జ్ఞానం కొణవడినవని గ్రహించి వానిని పెంపొందించడానికై వారు 1906లో “విజ్ఞాన చంద్రికా గ్రంథ మండలిని స్థాపించారు. ఆదిలో దీన్ని హైదరాబాదులో నెలకొల్పినా తర్వాత రాజకీయ కారణాల వల్ల కార్యాలయాన్ని మద్రాసుకు మార్చవలసి వచ్చింది. ఈ [గ్రంథమాల ద్వారా పదార్ధ విజ్ఞాన, రసాయన, జీవ, వృక్ష శాస్తాదులు , దేశ చరిత్రలు, మహాపురుషుల జీవిత చరిత్రలు, ఆంధ్ర దేశ చరిత్రాత్మక నవలలు అనేకం ప్రకటింపబడ్డాయి. ఆయా విషయాలలో (ప్రవీణులయిన శ్రీయుతులు ఆచంట లక్ష్మీపతి, చిలుకూరి వీరభద్రరావు, గాడిచెర్ల హరి సర్వోత్తమరావు, కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి, గురజాడ అప్పారావు. గోటేటి జోగిరాజు పంతులు, అయ్యదేవర కాళేశ్వర రావు మున్నగు వారెందరో యీ (గ్రంథమాలకు కృతులర్చించారు. భాషాభివృద్ధి గావించడమే పరమ లక్ష్యంగా పెట్టుకొని, దేశాభివృద్ది కావశ్యకములైన గ్రంథాల్ని వెలువరించిన మొదటి గ్రంథమాల యిదియే. దీనిని ఆదర్శంగా పెట్టుకొని అనేక గ్రంథమాలలు ఆంధ్రదేశంలో ఆనాడు ఆవిర్భవించాయి. స్త్రీ విద్యావ్యాప్తికై లక్ష్మణరావుగారు “విజ్ఞాన చంద్రికా పరిషత్తు”ను స్థాపించి దాని ద్వారా ఆంధ్రదేశంలో పలుచోట్ల ఏటేటా విజ్ఞాన విషయక పరీక్షలు నిర్వహించి కృతార్థులయిన వారికి, స్వర్ణ పతకాలను, యోగ్యతా పత్రాలను బహూకరించేవారు. ఆ విధంగా బహుమతుల్ని పొందిన వారిలో కవితిలక కాంచనపల్లి కనకాంబగారిని, శ్రీ పెండ్యాల వెంకట సుబ్రహ్మణ్య శాష్ర్రిగారిని, శ్రీమతి ఆదుర్తి భాస్కరమ్మగారిని ప్రధానంగా పేర్కొనవచ్చును. 6

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు లక్ష్మణరావుగారు వ్యాసరచయితగా మంచిపేరు గడించారు. వివిధ విషయాలకు సంబంధించిన వీరి వ్యాసాలు “ జనానా", “ ఆముద్రిత గ్రంథ చింతామణి” , “గ్రంథాలయ సర్వస్వము", “స్వధర్మ ప్రకాశిక”, “శారద”, “ఆంధ్రపత్రిక సంవత్సరాది సంచిక”, “ఆంధ్ర సాపొత్య పరిషత్పత్రిక”, “కళ, “సరన్వతి”, “అభినవ భారతి” మున్నగు పత్రికల్లో ప్రకటింపబడ్డాయి. “దేశ భాషలలో శాస్త్ర పఠనము'' “* ద్రావిడ భాషలోని ఉత్తమ పురుష వాచక సర్వనామము'' *““ కృష్ణ దేవరాయల కొన్ని దిగ్విజయ యాత్రలు", “యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాసనము - ఈ యుద్ధ మల్లుదేకాలపువాడు?” “' శృంగార రసము", “పంచాంగము, “న్యాయ దర్శనములు” “విశ్వము యొక్క విరాట్‌ స్వరూపము" “లలిత కళలు'' మున్నగు లక్ష్మణ రావుగారి వ్యాసాలు వివిధ విషయాలకు సంబంధించినవై యుండి వారిబహుముఖ పాండితీ గరిమకు నిదర్శనాలై వారి అనన్య సామాన్య ప్రతిభకు నికషోపలములై ప్రకాశిసున్నాయి. తర్వాత ఈ వ్యాసాలన్నీ ““లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి'' అనే పేరుతో గ్రంథ రూపాన్ని దాల్చాయి. లక్ష్మణరావుగారు వాగ్వివాదాలలో దిగే స్వభావం కలవారు కారు. కాని సత్య నిరూపణానికై వారు వివాదాలలో కాలిడక తప్పలేదు. భద్రాచలం సమీపంలో నున్న పర్జ్ణశాలయే రామాయణ కావ్యంలోని 'పంచవటి' యని వీరి వాదం, ఓరుగల్లే బమ్మెర పోతనామాత్యుని జన్మస్థలమైన ఏకశిలానగరమని వీరు నప్రమాణంగా నిరూపించి బహుళ జనాదరణాన్ని పొందారు. లక్ష్మణరావుగారు (ప్రథమత్రేజణికి చెందిన చరిత్రకారులు. వక్షపాతబుడ్ధితోను, లోపభూయిష్టమైన విషయాలతో నిండిన పాశ్చాత్య చరిత్రకారుల రచనలు లక్ష్మణరావు గారిని చరిత్ర రచన కుద్యమింపజేశాయి. వీరు మౌలిక చారిత్రకాధారాలను సత్యాన్వేషణ దృష్టితో పరిశీలించి '“జాందూమహాయుగం". “మహమ్మదీయ మహాయుగం", "శివాజీ చరిత్ర , “'మహారాష్ట్ర విజ్బంభణము", “'హైందన చక్రవర్తులు”, “ఢిల్లీ దర్భారు” మున్నగు చారిత్రక గ్రంథాలను ప్రకటించారు. లక్ష్మణరాయ పరిశోధక మండలి హైదరాబాదులో ఇప్పటికీ వారి చారిత్రక పరిశోధనా స్మృతి చిహ్నంగా నిలచి ఉన్నది. ఆంధ్రదేశంలో పేరెన్నికగన్న శాసన పరిశోధకుల్లో లక్ష్మణరావుగారొకరన్న విషయం చాలామంది చరిత్రకారులకు తెలుసు. శాసన పరిశోధనలో అఖండ ఖ్యాతి నార్జించిన మల్లంపల్లి వారూ, చరిత్ర రచనలో వన్నెకెక్కిన ఆదిరాజు వారూ లక్ష్మణరావుగారి వద్దనే తరిఫీదు పొందారన్న విషయం కూడ లోక విదితమే. పంతులుగారు సుమారు 115 శాసనాలు టీక, టిప్పణులతో సహా ఆంధ్ర సాహిత్యపరిషత్పత్రికలలోను, ఎపిగ్రాఫియా ఇండికాలోను, స్మారక సంచికల్లోను ప్రకటించారు. అందు శివస్కందవర్మ కంతేరు శాసనము, చిత్తాపుఖాను శాసనము, చాళుక్య భీముని అత్తిలి తామ్ర శాసనము, కుపమ శాసనము, సోమరదేవి శాసనము, యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాసనము, ఆనెగొంది శాసనము, శ్రీనాథుని శాసనాలు, వేగినాటి శాసనాలు, రెండవ పులకేశి తామ శాసనము ప్రధానంగా పేర్కొనతగ్గ శాసనాలు. లక్ష్మణరావుగారు ఆంధ్రభాషామతల్లికి గావించిన అజరామరమైన సేవ విజ్ఞాన సర్వస్వ 7

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు నిర్మాణం. దక్షిణ భారతదేశంలో విజ్ఞాన సర్వస్వాలు లేని రోజుల్లో పంతులుగారు (ప్రప్రథమంగా ఆంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వ రచనోద్యమానికి ఉద్యుక్తులయ్యారు. ఆంగ్లభాషలోని “ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా” వంగభాష యందలి “ విశ్వకోశ్‌”'లు వీరిని 1912లో తెలుగు విజ్ఞాన సర్వస్వ నిర్మాణానికి ఉద్యమింపజేశాయి. పంతులుగారి ముఖ్యసంపాదకత్వం క్రింద విజ్ఞానసర్వస్వంలో 3 సంపుటాలు వెలువడ్డాయి. వారు 'అ' నుండి 'ఆహి' వరకు మాత్రమే పూర్తిచేయగలిగారు. లక్ష్మణరావుగారు అందు (ప్రకటించిన “అక్షరములు, అచ్చ తెలుగు, అధర్వణాచార్యుడు, అధర్వవేదము, అద్వైతము, అనవేమారెడ్డి, అప్పకవి, అభిజ్ఞాన శాకుంతలము, అభినయము, అవధానము, ఆశోక వర్ధనుడు, అష్టాధ్యాయి, అష్టాదశ మహాపురాణములు'" మున్నగు శీర్షికలతో నున్న సుమారు 25 వ్యాసాలు వారి సర్వతోముఖ ప్రతిభను చాటుతున్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వంలో నాల్దవ సంపుటంగా ప్రకటించాలని సంకలట్పించుకొన్న “ఆంధ్ర” సంపుటానికి వస్తు సేకరణ గావిస్తుండగా హఠాత్తుగా లక్ష్మణరావుగారు 1923 జూలై 13 వ తేదీన అస్తమించారు. లక్ష్మణరావుగారు ఇంకనూ ఎన్నో (గ్రంథాలను రచించాలని తలపెట్టారు. కాసి ఆంధ్రుల దురదృష్టంచే వారా గ్రంథాలను పూర్తిచేయకుందానే మనల్ని వీడవలసి వచ్చింది. అలాంటి (గ్రంథాలలో “మహారాష్ట్ర మహాయుగం” , “సద్వర్తనం” , 'ఆంధ్ర” అనే సంపుటం, “ఎలిమెంటరీ ్రిన్సిపుల్సు ఆఫ్‌ ఆల్జీబ్రా” మొదలైన గ్రంథాలు కొన్ని కనబడుతున్నాయి. లక్ష్మణరావుగారు చరిత్రకారులే కాక సంఘ సంస్కర్తలు కూడా. వీరికి బాల్య వివాహాలు గావించుట ఇష్టము లేదు. అందుచేత వారి కుమార్తెకు బాల్య వివాహం చేయ నిరాకరించారు. దానిపై లక్ష్మణరావుగారి తల్లి కాశికి పోయి స్థిరంగా ఉండిపోయారు కాని ఇంటికి రాలేదు. అలాగే వీరు వితంతు వివాహాలు జరిపించడంలో కూడ ఎంతో ప్రోత్సాహం ఇచ్చారు. కొందరకు వివాహాలు కూడ గావించారు. ఈ విధంగా విరేశలింగం పంతులుగారి అడుగుజాడల్లో నడచినా, సంఘసంస్కర్తలైనప్పటికీ లక్ష్మణరావుగారు కార్యాచరణే ప్రధానంగా భావించి సంఘాన్ని సవాలు చేసి బయటకు రాలేదు, లక్ష్మణరావుగారు జంగమ విజ్ఞాన సర్వస్వం, సర్వశాస్త్ర పాండితీధురీణులు, బహుభాషా కోవిదులు, రచయితలు, చారిత్రకులు, సంఘసంస్మర్తలు, దేశభక్తులు, వేదాంత, పదార్ధ విజ్ఞాన, రసాయన, గణిత శాస్త్రములందు, లలిత కళలయందు వారికి గల పాండిత్యం అసాధారణం. వారు మన ఆంధ్రజాతికి చేసిన సేవ చిరస్మరణీయం. వారాంధ్రులగుట మన భాగ్యం. ఆంధ్రుల పృాదయాంజలులు సర్వదా లక్ష్మణరావు గారిపై భక్తి ప్రసూనాలను వర్షిస్తూనే ఉంటాయి. చం! తనువు రుజా వృతంబయిన దార్హ్వము తప్పుచునున్న భాషపై గనికరముంచి లీవ్ర కృషి ౦ గర్షకురీతి నొనర్చి తత్ఫలం బనిళము నాంధ్ర లోకమునకై వినియోగ మొనర్పియుంట నీ జననము సార్ధకంబయి పొసంగెను లక్ష్మణరాయ థీమణీ! == శ్రీ శేషాద్రి రమణకవులు (30-4-1973 విజయవాడ ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి ప్రసారితము) 8

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు 8. సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు - శ్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు న నై! డిగ్రీలు లేకపోయినా తన ప్రతిభవల్లా, పాండిత్వం వల్లా సౌమ్యత భు | వల్లా, సౌహార్దం వల్లా, పరిశ్రమ వల్లా పట్టుదల వల్లా ఆంధ్ర . న. న. చరిత్ర సామ్రాజ్యానికి కిరీటము లేని చక్రవర్తిగా నిలిచిన మహామనీషి ఖీ కా. షు. శ్రీ సోమశేఖర శర్మగారు. ఆంధ్రత్వం చూడాలంటే మల్లంపల్లి వారిలోనే న! రం (/ చూడాలి. ఎప్పుడూ చిరునవ్వుతో వికసించిన గంభీరమైన వదనం, ట్‌ గ్‌ నం(వదాయం, మర్యాద చెడని ప్రవర్తన వారిని చూడగానే ష్‌ | + గ్‌ పాడచూవుతాయి. ఆయన అభ్యుదయవాది, అజాత శత్రువు, క. కార్యదీక్షాపరుడు, నిరాడంబరుడు. వారిని చారిత్రకులూ, సాహిత్య ప్రియులూ, కవులూ, పండితులూ, పాశ్చాత్యవాసనాభరితులూ, ప్రాచ్య సంప్రదాయాఖినివేశం కలవారు కూడా సమానంగా ఆదరించేవారు. దానికి కారణం వారి సహృదయత్వమే. లోకంతీరులో సహృదయత్వం ఉన్నా చరిత్ర రచనలో ఆత్మవంచన కంగీకరింపక తాను నమ్మిన సత్యాన్ని నిర్మొహమాటంగా ్రతిపాదించగల చారిత్రక వీరులు శ్రీ శర్మగారు. శర్మగారు 1891డిసెంబరు 24వ తేదిన శివ న్వరూవులగు శ్రీమతి నాగమ్మ, శ్రీ భద్రయ్య దంపతులకు (ప్రథమ సంతానంగా పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మినుమించిలిపాడు నందవతరించారు. వీరు పాఠశాలలో అభ్యసించిన విద్య మెట్రిక్యులేషనుతో అంతమయ్యింది. వీరు యువకులుగా, అభ్యుదయ భావుకులుగా శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారి దృష్టి | నాకర్షించారు. కన్నెమరా గ్రంధాలయంలోని వ్రాతప్రతులను కాపీ చేయడానికి మొదట నియమింపబద్దారు శర్మగారు. మట్టిపట్టి జాతిరత్నం ప్రకాశించకపోయినా తెలిసినవారు దాని విలువను కనిపెట్టగలరు. అలాగే వీరి విలువను కనిపెట్టారు శ్రీ చిలుకూరి వారూ, శ్రీ కొమల్టాజు వారూ. అప్పుడు కొమట్టాజు వేంకట లక్ష్మణరావుగారు ఆంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని రచిస్తూ శర్మగారిని కూడా అందులో భాగస్వామిగా స్వీకరించారు. కొంతకాలం దానిని వదలి వీరు బయటకు రావలసి వచ్చినా వీరు మరల మద్రాసు చేరి లక్ష్మణరావుగారి (ప్రోత్సాహం వల్ల, నాగేశ్వరరావు పంతులుగారి సహకారం వళ్లా 1922 నుండి 40 వరకు కృషి చేసి దానికొక రూపాన్ని కల్పించారు. ఆ మధ్య కొంతకాలం దేశమాత అనే పత్రికను నడిపించారు. భారతికి కూడ వీరు కొంతకాలం సంపాదకత్వం నిర్వహించారు. 1940 నుండి 1946 వరకు శ్రీ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారి నియమనముపై చరిత్ర పరిశోధకులుగా ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయంలో పనిచేశారు. ఇంతలో స్వరాజ్యం వచ్చింది. అవ్పటి మన రాష్ట ప్రభుత్వంవారు “తెలుగు భాషా సమితి'ని స్థాపించారు. ఆంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వం సంకలనం చేయాలని సంకల్పించి శర్మగారిని గా =

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు మూడవ నంవుటంగా వెలువడిన తెలుగు నంన్కృతికి (ప్రథాన సనంగావాకులుగా నియమింపబడ్డారు. వారీ సంపుటమును వెలికి తీసికాని రావడంలో పడిన (శ్రమ ఇంతింత కాదు. కాని వారికది శ్రమ కాదు. ఆంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని దేశానికందించాలని ఎంతో ఉత్సాహంతో ఒక ఉద్యమంగా ఆరంభించిన లక్ష్మణరావు, నాగేశ్వరరావు పంచులు గార్ల ఆత్మలకు ఈ కృష్‌ ద్వారా శాంతిని చేకూర్చగలిగాననే అనందం వారి ముఖంలో చిందులాడుతుందేది. 1957లో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో శర్మగారిని ప్రాచీన శాసనములు, నాణెములు గురించి బోధించడానికి ఉపన్యాసకులుగా నియమించారు. ఆంధ్రుల అభాగ్యం వల్ల 1968 జనవరి 7వ తేదిన వారు శివసాయుజ్యం పొందారు. చరిత్ర పరిశోధకులుగా అగ్రశ్రేణికి చెందిన శర్మగారు చారిత్రక విషయములను కావ్యశిల్పముతో సంతరించి సాహిత్యంలో చేర్చుకోడానికి తగిన (గ్రంధములు రచించడంలో తలమానికమై నిలిచినారు. వీరు వ్రకటించిన (గ్రంథాలు “ఆంధ్రవీరులు”, “ప్రాచీన విద్యాపీఠములు"' , “అమరావతీ స్తూపము", “ఆంధ్ర దేశ చరిత్ర సంగ్రహము, “హిందూ దేశ చరిత్ర”, “చారిత్రక వ్యాసములు”, “రోహిణీ చంద్ర గుప్తము”, “అరణ్యరోదనము', “పాదుకా పట్టాభిషేకము” మున్నగునవి ప్రధానమైనవి. సాధారణంగా చారిత్రక (గ్రంధాలు సాపాత్యంలో చేర్చడానికి తగినవిగా ఉండవని బహుళజనాభిప్రాయం. గ్రేట్‌ బ్రిటన్‌లో మెకాలే, గిబ్బన్‌ మొదలైన (బ్రిటీషు చరిత్ర కారులు, చారిత్రకులుగాను, సాహిత్య నిర్మాతలుగాను కూడా పేరుపొందారు. మన భాగ్యవశంవల్ల శ్రీ శర్మగారు చారిత్రకులైనా కళావేత్తలు. వారి చేతిలో పడి చారిత్రక సత్యములు మధుర కోమల కాంతపదాలతో నడువసాగాయి. దీనికి ఉదాహరణంగా “విజయనగర సామ్రాజ్యం - దాని ఉదయ ్రశస్తులు” అనే పేరుతో వారు వ్రాసిన వ్యాసంలోని కొన్ని పంక్తులు ఉదాహరిస్తాను. “పదమూడు శతాబ్ది కడపటి దశకము నుండి దక్షిణాపధమంతయు అట్టుడికి నటుడికి పోయినది. బలిష్టములయిన రెండు సంస్కృతీ సాగరములు రాచిరాపాడిన కాలమది. ఎదురు ముఖములయి పొణు రెండు మతవాహినులు పరస్పరము ఢీ కొన్న కాలమది. ఇస్తాము మతతేజము ఉత్తర హిందూస్థానమునంతను లోగొని తన చంద్ర ధ్వజము నచట సుస్టిరముగ బతిస్టించి, దక్షిణాపథముపై తన దృష్టి మరల్చినది. తొలి చూపు వేడికోపునకే దేవగిరి యాదవ రాజ్యము టెక్కలు విదిర్చి ఎదిర్చి నిలువలేక చంద్ర ధ్వజమునకు మోకరిల్లినది. ఓరుగంటి మీదీ కటు తరువాతి చూపవు. శ్రీ మత్మాకతి ప్రతాొపరుద్రనృపతి పరిపాలనమున ఓరుగల్లు దుర్నిరీక్ష్యముగా వెలిగిపోవుచున్న కాలమది”. ఇదీ వారి శైలి. వారాంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో చరిత్ర పరిశోధకులుగా పనిచేసే రోజుల్లో "8 [119[00/ 01 [66౮| గ1౧860గ౧౧5". “గీ 1018016౧ 0౧2016 0 4౧౮౧౬ 1151007 అను రెండు అమూల్య గ్రంధాలను ఆంగ్లంలో ప్రకటించారు. ఆవిషయాలలో అవి నాటికీ 10

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక పకాంబరాచార్యులు

నేటికీ, ఏనాటికీ అవే (ప్రమాణాలు. శర్మగారి మాటను చారిత్రకులందరు శిరోధార్యంగా భావిస్తారు.

శర్మగారు శాసన పరిశోధనలో ఆంధ్రదేశంలో ఒక అపూర్వమైన వ్యక్తి. చరిత్ర విద్యార్థులు వారిని “శాసనాల శర్మగార' 'నే వ్యవహరించేవారు. కొమజ్టాజు లక్ష్మణరావుగారి సాహచర్యంలో ఈ శాసన వ్యాసంగంలో వీరికి మంచి రుచి కలిగింది. నాగేశ్వరరావు గారి ప్రాపుతో అది ప్రోది చెందింది. వారాంధ్ర దేశంలోని శాసనాలను సేకరించడానికి ప్రయాణ సౌకర్యాలు లేని రోజుల్లో కాలి నడకను పోయి మారు మూలలనున్న శాసనాలను కూడా సేకరించారు. శాసనాలను సంపాదించటం కష్టం కాదు. వాటి లిపి వేరు. అందుచేత వాటిని చదవడం కష్టం. అవి దేనికి సంబంధించినవో వ్యాఖ్యానించడం కష్టం. ఆనాటి వ్రాత, భాష కూడా నేటికి మారిపోవడం చేత పాఠాలను నిర్ణయించడం చాలా కష్టం. ఈ మూడు ఎదురు లేకుండ చేయగల వ్యక్తి ఒక్క శర్మగారే. శాసన పాఠ నిర్జాయకులుగా వారికున్న గౌరవము వేరొకరికెవ్వరికిని లేదు. శాసనములలో ఒక లిపి కాదు. బ్రాహ్మి, ఖరోష్టి మొదలైన ఎన్‌పీ లిపులుంటాయి. ఒక భాషకాదు, సంస్కృతం, ప్రాకృతం, ఆంధ్రం ఎన్‌ష్నీ బాషలుంటాయి. లిపి విజ్ఞానంలో భాషా పరిచయంలో నిండుదనం ఉంటే తప్ప శాసనమర్శం తెలుసుకోలేరు. అవి శర్మగారికి వెన్నతో పెట్టిన విద్యలు. అశోకుని శిలా శాసనాలు మొదలుకొని శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు, శాలంకాయన, విష్ణుకుండిన, పల్లవ, తూర్పు చాళుక్య, గాంగవంశ, కాకతీయ, ముసునూరి, రెడ్డిరాజ, విజయనగర శాసన సముద్రాన్నంతనీ ఆపోశనం పట్టిన అగస్తులు శ్రీ శర్మగారు. వీ రీ శాసనాలను భారతిలోను, ఎపిగ్రాఫియా ఇండికాలోను, ఆంధ్ర పత్రికలోను ప్రకటించారు. వీటి నాధారంగా చేసుకొని శర్మగారు కడపటి పల్లవుల కాల నిర్ణయము, వేంగీ చాళుక్యులు, వాతాపి చాళుక్యులు, కళింగ కదంబులు, త్రిలోచన పల్లవుడు, వడ్డవారము, బౌద్ధమత పరిణామము, పాల్కురికి సోమన, జక్క్మనకవి కాల నిర్ణయము, కులముల సంఖ్య, చారిత్రక శతకములు, తంజువూరి మహారాష్ట్ర భూపతులు మున్నగు చక్కని చారిత్రక చ్యాసములు భారతిలో ప్రకటించారు.

శర్మగారు నాటక కర్తగా మంచి పేరు గడించారు. వారు వ్రాసిన నాటికలు, రూపకాలు ఆకాశవాణిలో వెలువడి శ్రోతలను ఉల్బూతలూగించాయి. అందు పేరెన్నిక గన్నవి నాగశిల్చి, జాయపసేనాని, ఆంధ్రశ్రీ, తెలంగాణము, ప్రతిజ్ఞ, విజయతోరణం, శంకరాచార్యులు మున్నగునవి ఉన్నాయి. ఇవి విజయతోరణం కళా స్రవంతి అను పేర్లలో (గ్రంధాలుగా వెలువడ్డాయి.

వీరి విశిష్ట గుణాలను చూచి పరవశమైన హృదయంతో భావుకులైన మహాకవులు తమ (గ్రంథాలను వీరికి అంకితం చేయడం చరితార్జం అని భావించారు. కవి సమ్రాట్‌, కళాప్రపూర్ణ, ఆస్థానకవి డాక్టర్‌ విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారు 'ఆంధ్రప్రశస్తి' ని శర్మగారికి అంకితం చేశారు. ఆంధ్రత్వానికి ప్రతీకగా నిలిచిన వారి మూర్తిని వర్ణ చిత్రంగా చిత్రించి ఆంధ్ర వాజ్మయానికి అపూర్వాలంకారంగా నిలిపారు. దాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డిగారు రాగిరేకులలో రాతిపలకలలో కనుమూసిన తెలుగుల చరిత్రకు (ప్రాణం పోసిన మహామనీషి శ్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మగారు

11

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు అని ప్రశంసిస్తూ తమ “కర్పూర వసంతరాయలు ' అను కృతిని అంకితమిచ్చారు. శ్రీ నేలటూరి వేంకట రమణయ్యగారు “మధుర - తంజావూరు నాయక రాజుల నాటి “ఆంధ్ర వాజ్మయ చరిత్ర" ను వీరికి అర్పించారు. శ్రీ తిరుమల రామచంద్రగారు 'మన లిపి - పుట్టు పూర్వోత్తరాలు” అనే తమ రచనను లిపి పితామహులు శ్రీ శర్మగారికి అంకితం చేశారు.

ఈ విధంగా ఆంధ్రుల చరిత్రకు అపూర్వమైన సేవ చేసి ఉత్తమ వ్యక్తిగా, మనీషిగా, చారిత్రకులుగా, రచయితగా, శాసన పరిశోధకులుగా, వ్యాసకర్తగా, కృతిపతిగా అఖండమైన కీర్తినార్జించారు శర్మగారు. ప్రాచీన భారతదేశ చరిత్రకు భండార్మరువలె, మహారాష్ట్ర చరిత్రకు సర్దేశాయి వలె, దక్షిణ భారతదేశ చరిత్రకు నీలకంఠ శాస్రి వలె, ఆంధ్ర చరిత్రకు సోమశేఖర శర్మగారి పేరు చెప్పిన తర్వాతనే వేజొకరి ప్రసక్తి తీసుకురావాలి. చరిత్రపై పరిశోధన చేయడానికి వ్యక్తికి ఏయే లక్షణాలుండాలో శర్మగారిని చూచి నిర్ణయించాలి. విషయ పరిజ్ఞాన మున్నంత మాత్రం చేత చారిత్రకులు కాలేరు. స్వ-పర అన్న భేదం లేకుందా నిర్మమతతో విషయాన్ని యథార్థ (ప్రదర్శన దృష్టితో భావితరానికి అందించడమే తన (ప్రధాన లక్ష్యమని భావించి గడచిన దానిని రాబోయే దానితో సంధానం చేసే సేతువే చారిత్రకుడు. వీనిని అక్షరాలా ఆచరించిన వారు శ్రీ శర్మగారు. ఆంధ్రదేశానికీ, ఆంధ్రుల చరిత్రకు, సంస్కృతికి, వ్యక్తిత్వానికి, భాషకు, తమ కృషిని, త్యాగాన్ని అలంకారంగా పొదిగిన శ్రీ శర్మగారికి ఆంధ్రజాతి బుణపడి ఉంటుంది. ఈ సందర్భంలో వారి మూర్తిని మన హృదయ ఫలకంపై శాశ్వతంగా నిలిపిన శ్రీ విశ్వనాథ వారి పద్యం ఒక్కసారి స్మరణీయం,

“కొదమ తుమ్మెద టొక్కల గుస్తరించు / మీనముల నీ వ్రసన్న గంభీర ముఖము

కన్నులంటగ గట్టినట్లున్న నిన్ను /మజచి పోలేను జన్ఫజన్మములకైన'"

(16-10-1972 విజయవాద ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి (ప్రసారితము) . ా న. ౧9 (115100/ 01 ల గం౮౮| గ1౧ం౮౦౧౧౩ అమరావతి స్తూపము 12

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు శ సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు - డా. మారేమండ రామారావు గారు ల చారిత్రకులే దేశానికి ప్రగతి సాధకులు, మార్గదర్శకులు. గతాన్ని | రాబోయే దానితో అనుసంధించే సేతువులే వారు. చరిత్రకే జీవితాన్ని ......... "|| అంకితం చేసి, చారిత్రక పరిశోధనమే తమ జీవిత లక్ష్యంగా నడచిన 11. చారిత్రక తపస్వులు మన ఆంధ్రదేశంలో సువర్దాక్షరాలతో లిఖంప , య. | తగ్గవారు శ్రీయుతులు చిలుకూరి, కొమట్టాజు, మల్లంపల్లి, నేలటూరి . మున్నగు వారున్నారు. అట్టి (ప్రధాన చారిత్రక తపస్వుల కోవలోని |... వారు శ్రీ మారేమండ రామారావుగారు.

వ రామారావుగారు 1906 నవంబరు 28వ తేదీన (వరాభవ మార్గశిర శుద్ధ త్రయోదశినాడు) పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా ప్రసిద్ద శైవక్షేత్రమైన పట్టిసము సమీపములోని పోలవరం గ్రామంలో జన్మించారు. తల్లి శ్రీమతి లక్ష్మీబాయమ్మ, తండ్రి శ్రీ వేంకట కృష్ణారావుగారు.

మారేమండ వారు 1925లో ఇంటర్మీడియట్‌ వరీక్షలో ఉత్తీర్దులయ్యే వరకు రాజమహేంద్రవరంలో విద్యాసముపార్దన గావించారు. పిమ్మట వారు మద్రాసు క్రిష్టియన్‌ కళాశాలలో చదివి 1928లో బీ.ఏ.ఆనర్సు డిగ్రీ సంపాదించారు. 1928-31 సంవత్సరాల మధ్య మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో వారు శ్రీ నీలకంఠశాస్రిగారి పర్యవేక్షణలో “ఓరుగల్లును పాలించిన కాకతీయులు '' అను విషయంపై పరిశోధన గావించారు. 1987లో వారికి మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం డాక్టరేటు పట్టాను ప్రసాదించింది. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో చారిత్రక విషయంపై పరిశోధన గావించి పిహెచ్‌డి. పట్టాన్ని గైకొన్న ప్రధమాంధ్రులు శ్రీ నేలటూరి వెంకటరమణయ్యగారు, ద్వితీయులు శ్రీ రామారావుగారు.

1932-35 సంవత్సరాల మధ్య వారు గద్వాల సంస్థానంలో నుండి ఆ సంస్థాన చరిత్రపై నొక ప్రామాణిక (గ్రంధాన్ని రచించారు. అది (గ్రంధ రూపంలో ప్రకటింపబడక పోయినా అందలి ప్రధానాంశాలు రాజమహేంద్రవరం నుండి వెలువడిన ఆంధ్రేతిహాస పరిశోధన మండలి పత్రికలో ప్రకటింపబడ్ద్డాయి. 1935 నుండి 1949 వరకు వారు గుంటూరు హిందూ కళాశాలలో చారిత్రకోపన్యాసకులుగా ఉద్యోగించారు. తరువాత వారు హైదరాబాదు నిజాం కళాశాలలో చరిత్ర శాభాధ్యక్షులుగా పనిచేసి 1959లో శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వ విద్యాలయంలో చరిత్ర శాఖలో ఆచార్య పదవిని అలంకరించారు. 1966లో వా రా పదవీ విరమణ గావించినా వారి అపార చారిత్రక పరిశోధనా పాటవాన్ని గుర్తించి వారి చారిత్రక జ్ఞానం విద్యార్థులకు వినియోగ పడేటట్టు యూనివర్సిటీ గ్రాంట్సు కమీషన్‌ వారు వారిని గుంటూరు హిందూ కళాశాలలో ఎమిరిటస్‌ ప్రొఫెసరుగా నియమించారు. వా రా పదవిలో ఉండగా 1973 అక్టోబరు 26వ తేదీనాడు గుంటూరులో పరమపదించారు.

13

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు

ఆచార్యకత్వం

దేశంలో పేరెన్నికగన్న ఆచార్యులలో శ్రీ రామారావు గారాకరు. విషయ పరిజ్ఞానం ఉన్న వారంతా జ్ఞానాన్ని ఇతరులకు అందించలేరు. కొందరు దానిని గ్రంధరూపంలో అందించినా, వాగ్రూపంలో అభివ్యక్తం చేయడం చాలా కష్టం. అభివ్యక్తం చెయ్యడం రెండు విధాలు. విషయం వివేచన పూర్వకంగా మరల ఫలించడానికి ఉచితంగా ఉండేటట్టు శిష్య హృదయాలలో నాటడం ఒకటి. దీనినే విషయ జ్ఞానంతో, వివేచనంతో, శిష్య మనస్తత్వ పరిజ్ఞానంతో శిష్యుల శక్తిని బట్టి, సమయాన్ని బట్టి సత్యాన్ని మరుగు పదకుండ, అసత్యాలపై వారి దృష్టి పోకుండ విసుగు కలుగకుండ ఆసక్తిని కలిగిస్తూ చెప్పేదే అధ్యాపకత్వం అంటారు.

సామాన్య జనంలో చారిత్రకమైన సత్యాలను చాటిచెప్పి వారికి దానిపై ఆసక్తి కలిగిస్తూ తమ చారిత్రక పరిజ్ఞానంతోను, వాగ్విన్యాస వైఖరితోను అఖండధారతోను శ్రోతలను ముగ్జులను చేస్తూ చారిత్రకులను, చారిత్రకులు కాని వారిని కూడా ఆకర్షింపజేసే ఉపన్యాస కత్వం ఒకటి. ఈ రెండు శక్తులు పరిపూర్ణంగా కలిగిన వ్యక్తి రామారావుగారు.

రామారావుగారి పర్యవేక్షణ క్రింద వివిధ చారిత్రక విషయాలపై పరిశోధన గావించి పిహెచ్‌డి.పట్టాలను పొందిన వారు చాలామంది కలరు. వారిలో శ్రీయుతులు ఆర్‌, సరసింహారావు, యమ్‌. రాధాకృష్ణశర్మ, రూన్సీలక్ష్మి, ఎ. సూర్యకుమారి, వి. కామేశ్వరరావు గార్లను (ప్రధానంగా పేర్కొనవచ్చును.

రామారావుగారు 1930 నుండి 1966 వరకు ఇండియన్‌ హిస్టరీ కాం(గైస్‌, ఆలిండియా ఓరియంటల్‌ కాంగ్రెస్‌, న్యూమిస్‌మాటిక్‌ సొసైటీ ఆఫ్‌ ఇండియా సంస్థలతో సన్నిహితమైన సంబంధాలు కలిగి ఉండేవారు. ఆసంస్థలలో వారు కార్యనిర్వాహక వర్గ సభ్యులు గాను, కొంతకాలం సహాయ కార్యదర్శిగాను పనిచేశారు. వారు ఉస్మానియా, శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వ విద్యాలయాలలో సెనేట్‌ సభ్యులుగాను, అకడమిక్‌ కౌన్సిల్‌ సభ్యులుగాను చాలాకాలం ఉన్నారు. పరిశోధన లరానూరానవు గారు శతాధికంగా వ్యాసాలు - భారతి, ఆంధ్రపత్రిక సంవత్సరాది సంచిక, ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్సత్రిక, కృష్ణాపత్రిక, ప్రతిభ ఆంధ్రప్రభ, ఆంధ్రపత్రిక, ఆంధ్రజ్యోతి, స్రవంతి, ఆంధ్రప్రదేళ్‌ మున్నగు తెలుగు పత్రికలలోను, ఆంధ్రేతిహాస పరిశోధన మండలి పత్రిక, భారతదేశ చరిత్ర పత్రిక మున్నగు ఆంగ్ల పత్రికలలోను ప్రకటించారు. కాకతీయులను గూర్చిన కొన్ని ఆసక్తి జనకములైన సత్యాలు, వెలనాడు ప్రభువుల చరిత్ర, రేచర్ల వంశ చరిత్ర, కాకతీయుల రాజకీయ చరిత్ర, వైజాం రాజ్యంలో కనుగొనబడిన కాకతీయ శాసనముల జాబీతా, రేనాడు చోళులు, ప్రాచీన మధ్యయుగకాలపు భారత దేశ గ్రంథాలయాలు అను శీర్షికలతో ఆంధ్రేతిహాస పరిశోధన మండలి పత్రికలలో ప్రకటింప బడిన వ్యాసాలు వారి పాండితీ పాటవమునకు చక్కని ఉదాహరణములు.

న!

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

ఆంధ్రదేశములోని బౌద్ధ్దసంఘారామాల వివరాలు సేకరించి వాటిని వ్యాసాల రూపంలో ప్రకటించిన ప్రముఖులలో శ్రీ రామారావుగారొకరు. బొజ్జన్న కొండ, ఆదుర్రు మున్నగు బౌద్ధ సంఘారామాలు వారు స్వయంగా దర్శించి వాటి వైశిష్ట్యాన్ని పత్రికలలో వెల్లడించారు. ఆంధ్రదేశములో బౌద్దమత వ్యాప్తి, వివిధ రకాలైన బౌద్ధారామాలనుగురించి తెలుపుతూ వారు ఒకచోట “ఆంధ్ర దేశంలో బౌద్దమతం శతాబ్దుల కాలం ప్రబలింది. బౌద్ధయుగంలో ఆంధ్ర జాతి సర్వతోముఖమైన అభ్యుదయాన్ని అనుభవించింది. అనేకులు అనేక విధముల శాక్యముని పవిత్ర సందేశాన్ని ప్రచారం చేశారు. ఆంధ్రశిల్పాచార్యులు బుద్ధ భగవానుని దివ్య బోధలనీ, జీవిత చరిత్రనీ బాగుగా అవగతం చేసుకొని ఆ ఉత్సాహంతో లోకోత్తరమైన కళాసత్రయాగం సాగించారు.

ఆనాటి ఆంధ్రుల కళాసృష్టి రెండు విధములుగా సాగింది. రమణీయ ప్రకృతి, అవసరమైన సౌకర్యములు గల చోట్ల సమతలంలో చైత్యములు, మహా చైత్యములు నిర్మించి వాటిని సోపజ్జమైన శిల్చ్పంతో అలంకరించడం ఒక విధము. కొండలను తొలిచి ఆ గిరి గర్భాలలో చైత్య గృహములు, సంఘారామములు, చైత్యములు నిర్మించడం మరియొక విధము. మొదటిదైన చైత్య నిర్మాణ కళ అమరావతి, నాగార్జునకొండలలో పరిణతమై జావా ద్వీపంలో, బోరోబుదుర్‌లో పరమావధిని పొందింది. రెండవదైన గృహ నిర్మాణ కళకు నిదర్శనాలు మహారాష్ట్రలోని నాసిక్‌, నానాఘాట్‌ కాన్సేలలోను, మన దేశంలోని రామతీర్థం, సంఘారామం, గుంటుపల్లెలలోను కనిపిస్తాయి.

పత్రికా సంపాదకులుగా రామారావు గారు మంచి కీర్తి నార్జించారు. వారు 1945 నుండి 1949 వరకు గుంటూరు నుండి వెలువడిన “జర్నల్‌ ఆఫ్‌ ఆంధ్రా హిస్టరీ అండ్‌ కల్చర్‌" అను పత్రికను, 1951 నుండి 1963 వరకు హైదరాబాదు నుండి వెలువడిన “జర్నల్‌ ఆఫ్‌ దక్కన్‌ హిష్టరీ'' అను పత్రికను నడిపారు.

రామారావు గారు అనేక గ్రంధాలను రచించారు. అందు చరిత్రకు సంబంధించినవి, సాహిత్యపరమైనవి, విద్యా విషయకమైనవి కలవు. రామారావు గారి అభిమాన విషయం కాకతీయ చరిత్రం. వారి పరిశోధనలో నాల్లింట మూడు వంతులు కాకతీయచరిత్ర పైననే సాగింది. రామారావు గారు ఆం(ధ్రంలోను, ఆంగ్రంలోను (గ్రంధాలను ప్రకటించారు.

అందు ఆంధ్రంలో రచించిన గ్రంధాలు ఆంధ్ర గ్రంధమాల వారిచే ప్రకటింపబడిన భారతీయ విద్యా చరిత్రము” , వేంకట్రామ ఆండ్‌ కో వారిచే ప్రకటింపబడిన “ భారతీయ నాగరికతా విస్తరణము " “ తెలుగు వెలుగు” “శ్రీ మధ్వాచార్య చరిత్రము” మున్నగునవి ప్రధానమైనవి. రాజమహేంద్రవరంలోని ఆంధ్రేతిహాస పరిశోధక మండలివారిచే (ప్రకటింపబడిన “కాకతీయ సంచిక', “ శాతవాహన సంచిక" లకు రామారావుగారు ముఖ్య సంపాదకులు. అంతేకాక వారు పది వరకు చరిత్రాత్మక నాటికలను (ఏకాంకికలు) రచించారు. అందు కొన్నిటిని వేంకట్రామ అండ్‌ కో వారు ప్రకటించారు.

15

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు

రామారావు గారు ఆంగ్లంలో అనేక గ్రంథాలు ప్రకటించారు. అవి చరిత్రకు, శాసనాలకు, దేవాలయ శిల్చకళకు, నాణెములకు, విద్యావిషయములకు సంబంధించినవై యుండి వారి సర్వతోముఖ ప్రతిభను చాటుతున్నాయి. వారు రచించిన చరిత్ర గ్రంథాలు “౧౪8645 0 ౪18200, “1018696 1౧ &గం180౧[806 1466126౪41 1౧01”, “6&గ౫/ 113106/ 6౮

| 0౪212 501001”, “61గ౧569 01 060020 11500౧7”, “సింగంం/౭౧౧ 0

గగం[౧౫ర6౪/2|9/&'* అనునవి ప్రధానంగా పేర్కొనవచ్చును.

శాసన పరిశోధనలో కూడ రామారావుగారు ప్రావీణ్యం గడించారు. “|౧590గ౧0౧5 01 గీగి0[/4665ఇ” అను శీర్షికతో రామారావుగారు మూడు శాసన సంపుటాలను రచించారు. వానిని శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వ విద్యాలయం ప్రకటించింది.

దేవాలయశిల్బంపై వారు ప్రత్యేకమైన పరిశోధన చేసి అనేక (గ్రంథాలను రచించారు. అందు ౬2గ౫/ 0౧4౪4౧ 9౧౧169 01 ౧౮౧౧260654, "52519గ 0౧౭4౧2౧ 6౧౧౧199, “79గ0169 0 5గ942౧౧, “561601 డిగ౦౧/2 9౧౧౧169” "16౧౧౧169 0 గ211092%, “561601 గ౭%200/2 76౧౧169", "521౪16 6611099 0 శిగరగి/20692% 04181, 710044, 11400406౯7౭గ౧165, అనేవి ప్రధానంగా పేర్కొనవచ్చును. ఇందు తొలి నాలుగు గ్రంథాలు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ పురావస్తు శాఖవారు ప్రకటించారు. తరువాతి మూడు (గ్రంథాలు శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వ విద్యాలయం (ప్రకటించింది. చివరివి తిరుమల-తిరుపతి దేవస్థానం వారిచే ప్రకటింపబడ్డ్దాయి. ఈ సందర్భంలో దేవాలయ శిల్పంపై వారి పరిశోధనా పాటవానికి మచ్చుగా వారి దేవాలయ శిల్పములు అనే వ్యానంలోని కొన్ని పంక్తులు ఉదాహరిస్తాను. ” శిల్చ్బం - వాస్తు శిల్పము, విగ్రహ శెల్చము అని రెండు విధములు. వాస్తు శిల్పము ఆలయముల యందును, చైత్యముల మీదను ఉండును. మన దేశ చరిత్రమున ప్రతి మతశాఖకును పురాణములు, గాథలును అనేకములు కలవు. శివ పురాణములు, విష్ణు పురాణములు, శాక్త పురాణములు, రామాయణ, భారత, భాగవతములును ఇట్టివే. హిందువుల వలెనే బౌద్దులు బుద్ధుని జీవితము నందలి వివిధ సంఘటనలను గూర్చి గాథలను నిర్మించుకొనిరి.

ఈ గాథలు ఆలయములలో శిల్ప రూవమున నున్నవి. ఈ శిల్పములలో దశావతారములు, కృష్ణలీలలు, క్షీరసాగర మధనము, వాలి-సుగ్రీవుల యుద్ధము, సీతొ సందర్శనము, రామ-రావణ యుద్ధము తరచుగా కనుపించును. అట్లే బౌద్ధ శిల్పము నందు గౌతముని జననము, గృహపరిత్యాగము, సంబుద్ధి, ధర్మచక్ర (ప్రవర్తనము తఅచుగ కనిపించును.

మన దేశమునందు అనేక దేవతా విగ్రహములు నిర్మింపబడినవి. ప్రతి దేవతను గూర్చియు కొన్ని నియమములుండును. వానిననుసరించియే ఈ విగ్రహములు నిర్మింపబడును. వానిలో ఒక్కొక్క దానికిని కొన్ని చిహ్నాములును, కొన్ని సంకేతములుండును. ఈ విగ్రహములు విడివిడిగ చెక్కబడి ఆలయములలో ప్రతిష్టింపబడి ఆరాధింప బడును.

16

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు

వాస్తు విగ్రహ రూపములే గాక, అలంకార శిల్బమని శిల్చమున మరియొక భేదము కలదు. ఈ అలంకార శిల్చము రేఖలు, వలయములు, కోణములు, పుష్పములు, స్వస్తిక, త్రిరత్నము, వ్యాలీ, మకరము, పుష్ప దామము మున్నగు బహురూపముల నుండును. ఇట్టి శిల్పము ద్వారము నిలువు కమ్ముల మీదను, గాధా శిల్చముల అంచులను, స్తంభముల మీదను గాంచనగును.

ఇట్లు దేవాలయములతో పాటు శిల్చము, అభివృద్ధి నందినవి. ఆలయములకు అద్భుతమగు శోభను కూర్చినది. అక్షర జ్ఞానము లేని వారికి మతమును బోధించుట కిది సులభమార్గమైనది. సౌందర్య పిపాసువులకు దేవాలయము కళాలయమైనది. "

ఈ విధంగా తాము చెప్పదలచుకొన్న విషయాన్ని విపులంగా, మనోహరమైన పద్ధతిలో ఆబాల గోపాలానికి అర్ధమయ్యేటట్టు భావస్పష్టతతో నివేదనం చేసీ పద్ధతి రామారావుగారి సొత్తనడంలో సందేహం లేదు.

రామారావు గారు ప్రాచీన నాణెములపై పరిశోధన గావించి ఆనేక గ్రంథములను రచించారు. అందు ప్రధానంగా న్యూమిస్‌మాటిక్‌ సొసైటీ ఆఫ్‌ ఇండియా వారిచే ప్రకటింప బడిన “౬15101 గ౮౦|5[66 52/68౪8౧8౧౬& 001౧5, “56166 5412౪202౧8 001౧5 1౧ 1౧6 60౪600౧6౧0 [10960గ౧, ౪/66/2086", "561601 3412౪404౧4 001౧9 1౧ 1౧6 గ12629 60౪6గ౧౧౪౧(14౮5౪6గ) - క6గ0/8, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ పురావస్తు శాఖవారిచే ప్రకటింపబడిన “689197౧ 0౧౫|౪|౦/4౧ 001౧5". "6౦16 20౧6 51౪/6 ౧౦1౧౩”, “1506౧6 ౮0010 001౧5" అను [గ్రంథాలను పేర్కొనవచ్చును.

అంతేగాక రామారావు గారు నాగార్జున కొండ సావనీర్‌, బుద్ధ జయంతి సావనీర్‌ లను ప్రకటించారు. "51(0060169 1౧ 16 ౬౯8౫7 ౪150౧/ 04౧6౧26654" అను విషయంపై విలియం మేయర్‌ ఎండోమెంటు వారి ఆధ్వర్యవమున రామారావుగారు 1968లో మద్రాసులో సువిస్తృతోపన్యాసాలు (కుగంగ90౧ 18014785) గావించారు. వానిని మద్రాసు ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. “4847021144 - గిగిం[౧(2 [౧612110౧* అను విషయంపై ధార్వారు - కర్టాటక విశ్వ విద్యాలయంలో రామారావుగారు సువిసృతోపన్యాసాలను చేశారు. వానిని ధార్వార్‌ విశ్వ విద్యాలయం ప్రకటించింది.

రామారావు గారు అనేక వ్యాసాలను, (గ్రంథాలను ప్రకటించారు. తమ ఉపన్యాసాల చేతను, వ్రాతల చేతను ఆంధ్ర చరిత్రకు అపూర్వమైన సేవ చేసి తరువాతి వారిలో చారిత్రక విమర్శలో నిత్యనూతనోత్తేజాన్ని కలిగించి ఆంధ్ర చారిత్రక మండలంలో అపూర్వ జ్యోతియై నిలిచిన శ్రీ రామారావు గారికి ఆంధ్ర ప్రజానీకం నీరాజనాలు అర్చించింది.

(19-5-1979 విజయవాడ ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి ప్రసారితము) 1/7

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు 5. సుప్రసిద్ధ పురాతత్త్వ శాస్త్రవేత్త - దా. పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారిగారు దా.పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారిగారు శాసన పరిశోధకులుగా, పురాతత్త్వ ల్‌ న్‌ శాస్రజ్ఞులుగా, చరిత్రకారులుగా, విశ్వవిద్యాలయాచార్యులుగా 20వ . శతాబ్దపు ఆంధ్రదేశంలో అజరామరమైన కీర్తి నార్జించారు. ల పాశ్చాత్యదేశాల డిగ్రీలు వారు అభిలషించి సంపాదించినా ప్రాచ్య 0 జ! 4 ౯| సంస్కృతి - చరిత్రలపై వారికి గల అభిమానము నిరుపమానము. ఇ, ఖీ శభ తమ జీవిత సర్వస్వాన్ని చరిత్ర పరిశోధనకే అంకితం చేసిన చరిత్ర ట్‌ చతురాస్యులు వారు. బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిలైన ఆచార్యుల వారి హా జీవితంలోని స్మరణీయ ఘట్టాలను తెలుసుకొందాం. శ్రీనివాసాచారిగారు అనంతపురములో 1910మే 31వ తేదీన జన్మించారు. తల్లి శ్రీమతి వెంకట లక్ష్మమ్మ, తండ్రి శ్రీమాన్‌ నరనింహాచార్యులుగారు. ఇంటర్మీడియట్‌ వరకు | అనంతపురంలోనే వారు విద్యాభ్యాసం గావించారు. పిమ్మటవారు మద్రాసులోని పచ్చయ్యప్ప కాలేజీలో చరిత్ర అభిమాన విషయంగా బి.ఏ. అనర్సు చదివి 'ప్రధమ్రేణిలో కృతార్ణులయ్యారు. తండ్రిగారి వద్ద సంస్కృతాంధ్రాలలో కావ్యాలు, నాటకాలు చదివి ప్రాచ్య సంస్కృతీ సాహిత్యాలలో మంచి పాండిత్యం గడించారు. అనరు చదివే రోజుల్లో శ్రీమాన్‌ సి.యస్‌. శ్రీనివాసాచార్యులుగారు పుట్టపర్తివారి ప్రధాన గురువులు. డిగ్రీ గైకొన్న తరువాత ఆచార్యులవారు లండనులో స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ఓరియంటల్‌ స్టడీస్‌లో డా, ఎల్‌.డి.బార్నెట్‌గారి నిర్దేశకత్వంలో క్రీశ 1000 నుండి 1500 సంవత్సరాల వరకు ఉన్న ' ఆంధ్రుల చరిత్రపై పరిశోధన గావించి పిహెచ్‌.డి పట్టాను సంపాదించారు. లండను విశ్వ విద్యాలయం నుండి చరిత్రలో పరిశోధన చేసి పిహెచ్‌.డి పట్టాను గైకొన్న ప్రధమ ఆంధ్రుడు, ఏకైక ఆంధ్రుడు శ్రీనివాసాచార్యులుగారు మాత్రమే. లండన్‌ నుండి తిరిగివచ్చిన తర్వాత వారు మద్రాసులో నివసిస్తూ తెలంగాణా శాసనములపై పరిశోధన చేసి శాసన (గ్రంథాలను ప్రకటించారు. 1938లో ఆచార్యుల వారు విజయవాడ ఎస్‌.ఆర్‌. ఆర్‌.కళాశాలలో చారిత్రకోపన్యాసకులుగా ప్రవేశించి ఆ మరుసటి సంవత్సరం అదే కళాశాలలో ప్రిన్సిపాల్‌ పదవినలంకరించి 1948 వరకు దానిని నిర్వహించారు. 1948-49సం.రాల మధ్య వారొక సంవత్సరం పొటు రంగూన్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో హిష్టరీ ప్రాొఫెసరుగా పనిచేశారు. 1950లో వారు హైదరాబాదు రాష్ట్రంలో పురావస్తుశాఖ డైరెక్టరుగా నియమింపబడి 1960 వరకు అంటే ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత నాలుగు సంవత్సరాల వరకు డైరెక్టరుగా ఉండి 1960లో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో చరిత్ర శాఖాధ్యక్షులుగా, 18

'పసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు ప్రాఫెసరుగా నియమింపబడ్డారు. అక్కడ ఉంటుండగానే వారు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలోని మిచిగాన్‌ విశ్వవిద్యాలయానికి విజిటింగ్‌ ప్రొఫెసరుగా వెళ్ళి అచ్చటనే 19863 డిసెంబరులో న్యూయార్కు నగరంలో తనువు చాలించారు.

శ్రీనివాసాచార్యులు గారు గొప్ప చరిత్ర పరిశోధకులు. వారు రాయలసీమలో జన్మించి తెలంగాణా ప్రాంతానికి శాసనపరిశోధన రూపంలో, పురావస్తు పరిశోధన రూపంలో ఎనలేని

'సేవ జేశారు.

తమ పురావస్తు పరిశోధనల ద్వారా తెలంగాణా చరిత్రను వెలికి తీసిన ప్రముఖులలో నొక్షరిగా ఆచార్యులవారిని పేర్కొనాలి. శ్రీనివాసాచార్యులు గారు "గి 60౧౧౪౩ 01 1౧800405 10 (16 1313౧00804 05-

(103 01106 [122౧5 రంగా౧10౧9" అనే పేరుతో రెందు శాసన సంపుటాలను 1940లోను, తీలల్రోన్సు ప్రకటించారు. తరువాత 1956లో "తీం0గ౧౮5 01 1౧90గ౧(0౧5 1 19 79180౧92౧4 ఆ51గ01 0 [౧6౧/2 ౯:ఇ665[” అనే శాసన సంపుటం ప్రకటించారు. పిమ్మట వారు 1961లో "6౧౧౬6౦౬ 1౧90గ౧60౧9 1౧ ౧6౧2 ౯౯26650 అనే సంపుటం కూడా వారు రూపొందించారు.

1940లోను 1942లోను వారు ప్రకటించిన శాసనాలు - ప్రధానంగొ కొకదీయుల చరిత్రకు సంబంధించినవి. ఇందులో కాకతీయ రాజులైన బేతరాజు ప్రోలరాజు, మొ

(ప్రతాప రుద్రుడు, మహాదేవుడు, గణపతిదేవుడు, రాణి రుద్రమ దేవి, రెండవ ప్రతాపరుద్రులకు. వారి సామంతులకు చెందిన శాసనాలుగా నున్నాయి. ఇవి శ్రీ-ఈ.1079 నుండి 1357 వర గల శాసనాలే.

సంతరించు 1942లో ప్రకటింపబడిన కొన్ని శాసనాలు భాషాపరంగా ప్రాముఖ్యం ర చ కొన్నాయి. అంతే కాకుండా మత సంబంధమైన విషయాలు వీర శైవ మతం- జా కళలు. బౌద్ద మతాల గురించి, సాంఘిక జీవనంలో వర్ణాశ్రమ ధర్మాలు, చాతుర్వర్దాలు ౨ ' ప్రల స్థితిగకులు మున్నగు పెక్కు విషయాలు ఈ శాసనాలలో స్పృశింపబిడ్డాయి. తులు, 1956లో ప్రకటింపబడ్డ శాసనాలు - కాకతీయ రాజులు " వారి ప్రా కందూరి చోళుల, రేచర్ల వెలమ వంశీయులకు సంబంధించినవి. ఇందులో కాక పంసికు ॥ మరియు మధ్యయుగానికి చెందిన రాజుల సాంఘిక చరిత్ర, పరిపాలన, ఆర్థిక పరిస్థితులు, వాబ్బయం మున్నగు విషయాలనెన్నింటినో ఆచార్యులవారు పేర్కొన్నారు. 1961లో ఆచార్యులవారు, శ్రీ పి.బి. దేశాయ్‌గారితో కలిసి ప్రకటించిన కన్నడ శాసనాలు 19

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

_ తెలంగాణాలోని వివిధ జిల్లాలకు చెందినవై బాదామి, కళ్యాణి చాళుక్యరాజులు, రాష్ట్ర కూటులు, కాకతీయులు, విజయనగర రాజులు, కలచూరి వంశపు రాజులు, మహమ్మద్‌బీన్‌ తుగ్గక్‌కు చెందిన శాసనములై తెలంగాణాచరిత్ర రచనకు ఎంతగానో ఉపయోగపడుతున్నాయి.

ఇంతేగాక ఆచార్యుల వారు శ్రీ కృష్ణదేవరాయల పొలిపొడు తామ్ర శాసనము, యాదవ రాజైన రామచంధద్రదేవుని న్యూర్‌గాన్‌ శిలా శాసనము ప్రకటించి, శాసన పరిశోధకులుగా మంచి ఖ్యాతి నార్జించారు.

శ్రీనివాసాచార్యులుగారు పురావస్తుశాఖ డైరెక్టర్‌గా నున్న కాలంలో ఆయా జిల్లాలలో వారు సేకరించిన 160 శాసనాలను సంక్షిప్త వివరణలతో ఆర్మియలాజికల్‌ బులిటన్‌ రెండవ సంపుటంలో ప్రకటించారు. ఈ శాసనాలు - కాకతీయ రాజవంశానికి, కళ్యాణి చాళుక్య రాజవంశానికి చెందిన రాజులకు సంబంధించినవి. ఇంతేకాక ఇందులో కొన్ని శాసనాలు యాదవ, కలచూరి, కందూరి చోళుల, వేములవాడ చాళుక్యులకు సంబంధించినవి.

వారు మెకంజీ మాన్యుస్కిప్పృ నుండి ఆంధ్రుల చరిత్రకు సంబంధించినవి ప్రత్యేకించి తెలంగాణా చరిత్రకు సంబంధించిన 116 శాసన పారాలు ప్రకటించారు.

లక్ష్మణరాయ పరిశోధక మండలి ప్రకటించిన తెలంగాణా శాసనముల రెండవ భాగం శ్రీ గడియారం రామకృష్ణశర్మగారి సంపాదకత్వంలో వెలువడినా, దానిలోనీ పొారాలు గ్రపొంచడంలో శ్రీనివాసాచారిగారి పాత్ర గణనీయమైనది. అంతేకాకుందా ఆచార్యుల వారాగ్రంథానికి చక్కని ప్రవేశిక రచించారు.

శ్రీనివాసాచారిగారు వురావస్తు శాఖ డైరెక్టరుగా నున్న రోజుల్లో వారు హైదరాబాదు, మహబూబ్‌నగర్‌, మెదక్‌, నల్గొంద, రాయచూర్‌ జిల్లాలలో ఉపరితల అన్వేషణ జరిపి శిలాయుగము, తామ్ర-కాంస్య యుగము, ఇనుము యుగములకు సంబంధించిన అనేక స్థలాలు కనుగొన్నారు. ఈ అన్వేషణలో అనేక ప్రాచీన సమాధులు, రాక్షస గుళ్ళు, రాతి గొడ్డళ్ళు, ఎలుపు = నలుపు మృణ్మయ పాత్రలు, టెర్రకోట బొమ్మలు, నాణెములు, బౌద్ధ స్తూపములు విహారములు మున్నగునవెన్నో కనుగొనబడ్డాయి. దక్కనులో కొత్త రాతియుగం తర్వాత వెంటనే తొమ్ర-కాంస్య యుగం టప్రారంభింపబడిందనే సత్యం శ్రీనివాసచారిగారి పరిశీలన వల్ల వెల్లడయ్యింది.

1940-42 సంవత్సరాల మధ్య కొండాపూర్‌లో (మెదక్‌జిల్లా) పురావస్తు త్రవ్వకాలు ఖ్వాజా మహమ్మద్‌ అహమ్మద్‌గారు నిర్వహించినా, దా. శ్రీనివాసాచారిగారు "50౧16 06469 0 10౧640౪ అనే గ్రంధంలో కొండాపూర్‌ పురావస్తు త్రవ్వకాల చరిత్ర చక్కగా వివరించారు.

నాగార్జునసాగర్‌ అనకట్ట నిర్మాణం వల్ల కృష్ణానది ఇరువైపుల నుండే పురావస్తు అవశేషాలు

20

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు 'సాగరగర్భంలో మునిగిపోతాయని నాగార్జునకొండ దగ్గర భారత పురావస్తు శాఖవారు డా. ఆర్‌. సుబ్రహ్మణ్యంగారి పర్యవేక్షణలో త్రవ్వకాలు నిర్వహించారు. ఏలేశ్వరం వద్ద ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ పురావస్తుశాఖవారు డా.శ్రీనివాసాచారిగారి పర్యవేక్షణలో ్రోజెక్టు రిపోర్టు తయారు చేయించి త్రవ్వకాలు ప్రారంభించారు. వహీద్‌ఖాన్‌ గారి కాలంలో త్రవ్వకాలు పూర్తయ్యాయి. శ్రీనివాసాచారిగారు పురావస్తుశాఖ డైరెక్టరుగా నున్న కాలంలో వారనేక వాస్తు శిల్పాలు, విగ్రహ శిల్పాలు సేకరించి ప్రభుత్వ పురావస్తు ప్రదర్శన శాలలలో భద్రపరిచారు. వీరగల్సు అనే పేరుతో పిలవబడే వీరశిలల చరిత్రపై ఆర్మియలాజికల్‌ బులిటన్‌లో వ్రాసిన సుదీర్హమైన వారి వ్యాసం వీరుల వీరకృత్యాలను వివరించడమే కాకుండా శ్రీనివాసాచారి గారి పరిశోధనా పాటవం, పాండితీ ప్రకర్ష వెల్లడి చేస్తుంది. శ్రీనివాసాచారిగారు చరిత్ర రచయితగా మంచి ఖ్యాతినార్జించారు. మాగంటి బాపినీడు గారి సంపాదకత్వంలో వెలువడిన “ఆంధ్ర సర్వస్వం” అనే గ్రంధంలో శ్రీనివాసాచారిగారు వేదకాలం నుండి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అవతరణ వరకు వివిధ రాజవంశాల కాలంలో ఆంధ్రుల చరిత్ర 35 పేజీలలో వివరించారు. కళాశాల విద్యార్థులకు వినియోగపడేటట్టు వారు 1492 నుండి 1940 వరకు ఆధునిక ప్రపంచ చరిత్ర రచించారు. శ్రీనివాసాచారిగారు రచించిన (గ్రంధాలలో “ విజయనగర పెయింటింగ్సు - లేపాక్షి" అనే గ్రంధం ఒకటి. లేపాక్షి కళా మండపంలోని కుద్యాలపైవ, పైకప్పు పైన నున్న త్రెలవర్డ చిత్రాలను మనోహరంగా కళ్ళకు కట్టినట్లుండే విధంగా వారు తమ (గ్రంధంలో వివరించారు. దేవాలయ వాస్తుశిల్పంపైన. చిత్రకళపైన ఆచార్యులవారు గొప్ప పరిశోధన గావించారు “హలెబీడు దేవాలయశిల్పము ", “బేలూరు శిల్పము", “అమరావతి కళా విశిష్టత, "శిల్ప శల్మములు - సాంచి సార్దాధము", “తెలంగాణము - ప్రాచీన శిల్పకళ - వికాసము” మున్నగు వ్యాసాలు భారతి, కిన్నెర, ఆంధ్రపత్రిక సంవత్సరాది సంచికలలో (ప్రకటింపబడి ఆచార్యుల వారి పరిశోధనాపాటవాన్ని వెల్లడిస్తున్నాయి. శ్రీనివాసాచారిగారు విజయనగర చరిత్రపైన, టిబెట్‌ చరిత్రపైన, బౌద్ధ వాజయంపైన వ్రాసిన గ్రంథాలు లిఖిత ప్రతులుగానే ఉండిపోయాయి కాని ముద్రింపబడి వెలుగులోనికి రాలేదు. అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావుగారి అధ్యక్షతను స్టాపింపబడిన “శాస్త్ర విజ్ఞానము - చరిత్ర

• తెలుగు ఉర్దూ అకాడమీ "కి శ్రీనివాసాచార్యులుగారు ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఉండి పలు కార్యక్రమాలు నిర్వహించడమే కాకుండా కొన్ని గ్రంధాలను కూడా ప్రకటించారు. 21

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు శ్రీనివాసాచారిగారు విజయవాడ ఎస్‌. ఆర్‌ ఆర్‌. కళాశాల ్రిన్సిపాల్‌గాను, ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయంలో చారిత్రకాచార్యులుగాను పనిచేసి తమ వాగ్విన్యాస వైఖరితో వందల కొలది విద్యార్థులను ఉత్తేజ పరిచారు. శ్రీయుతులు ముక్కామల రాధా కృష్ణశర్మ, ఆదిభట్ల నాగభూషణం మున్నగు వారు వారి వద్ద పరిశోధన గావించి డాక్టరేటు డిగ్రీలు సంపాదించారు. భౌతికశాస్త్రం, జ్యోతిషం, ఖగోళశాస్త్రం మున్నగు శాస్త్రాలలో కూడా వారికి మంచి. పాండిత్యం ఉండేది. తెలుగు, సంస్కృతం, ఇంగ్లీషు, కన్నడం, తమిళ భాషలలో వారి పాండిత్యం అసాధారణమని చెప్పాలి. పాశ్చాత్య భాషా సిద్ధాంతాలైన - రియలిజం, సర్రియలిజం, ఇం(శ్రెషనలిజం మున్నగునవి వారికి కరతలామలకాలు. లిపిశాస్త మర్మాలు వారికి తెలిసినట్లుగా బహుకొద్ది శాసన పరిశోధకులకు మాత్రమే తెలుసు. శ్రీనివాసాచారిగారు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో మరణించకుండా ఉండి, మన రాష్ట్రానికి తిరిగి వచ్చిఉంటే వారు తమ రచనలన్నింటినీ [గ్రంధాల రూపంలో ప్రకటించి ఉండేవారు. ఆంధ్రుల దురదృష్టం వల్ల వారక్కడ మరణించడం, వారు రచనలన్నీ వ్యాసాల రూవంలోను, అము(ద్రితాలుగా ఉండిపోవడం వల్ల చారిత్రక పరిశోధకులుగా, శాసన పరిశోధకులుగా, పురావస్తు శాస్త్ర పరిశోధకులుగా వారికి రావలసినంత కీర్తి ప్రతిష్టలు రాలేదు. కాని విజ్ఞులైన పాఠక లోకానికి, పండితులకు, పరిశోధకులకు చరిత్రకారులకు వారి బహుముఖ పాండిత్యం చరిత్ర పరిశోధన బాగా తెలిసిందే. వారు భౌతికంగా 1963లో తనువు చాలించినా వారీనాటికీ ఆంధ్రుల హృదయాలలో తమ పరిశోధనా యశశ్చంద్రికలతో కాంతిని వెదజల్లుతూనే ఉన్నారు. (12-6-1995 హైదరాబాదు ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి (ప్రసొరితము) వ. గ, పు 1 | గ న అజంతా గుహలలో ప్రథమ రాష్ట్రపతి అజంతా గుహలలో భూటాన్‌ రాజు డా రాజేంద్రప్రసాద్‌గారితో పుట్టపర్తి శ్రీ జిగ్మీవాంఛుక్‌తో పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచార్యులుగారు శ్రీనివాసాచార్యులుగారు | 22

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు 6. సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు - డా. ఎన్‌. రమేశన్‌ గారు శ్‌ "తలు .: 1] దా.ఎన్‌. రమేశన్‌గారు కారణజన్ములు. వారు తమిళనాడులో స్‌ ఇ శి. జన్మించి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంలో ఇండియన్‌ సివిల్‌ సర్వీసెస్‌లో సు వన... ఐ.ఎ.ఎస్‌. అధికారిగా నియమింపబడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వంలో షు లీ మ. వివిధ శాఖలు మంచి సమర్థవంతంగా నిర్వహించడమే కాకుండా 1:4, 1 జ లూయీరైస్‌, రిచెర్డ్‌ టెంవుల్‌, జె.ఎఫ్‌.న్లీట్‌, నర్‌ అలెగ్జాండర్‌ [ కన్నింగ్‌హామ్‌, సర్‌ లియొనార్జ్‌ ఊల్స్‌ మోర్టిమర్‌ వీలర్‌ వంటి -! యూరోపియన్‌ సివిల్‌, మిలటరీ అధికారులవలె అపారమైన చరిత్ర వరిశోధన గావించి చరిత్ర, పురావస్తు శాస్తం, శాసనములు, 'నాణెముల విభాగములలో, అనేక ప్రామాణిక (గ్రంథాలను వెలయించారు. రాష్ట్ర పురావస్తుశాఖ నే డీ విధంగా విస్తృత పరిధిలో పురోభివృద్ధి చెందిందంటే దానికి రమేశన్‌ గారే కారకులు. అట్టి మహనీయ మూర్తి, జీవితంలోని స్మరణీయ ఘట్టాలను తెలుసుకోవడం మనందరి కర్తవ్యం. రమేశన్‌గారు 1921 డిసెంబర్‌ 9వ తేదీన తమిళనాడులోని తిరుచినాపల్లిలో జన్మించారు. తల్లి అభిలాండియమ్మళ్‌, తండ్రి విశ్వనాధయ్యర్‌గారు. తరువాత వారు నటరాజన్‌ గారికి దత్తులైనారు. రమేశన్‌గారు తిరుచినాపల్లిలోని ఇ ఆర్‌. హైస్కూలులోను, సెయింట్‌ జోసఫ్‌ కళాశాలలోను విద్యాసముపార్దనగావించారు. 1939లో బి.ఏ,పట్టాన్ని 1941లో ఎం.ఏ. డిగ్రీని స్వీకరించారు. రమేశన్‌ గారు ఎం.ఏ. పరీక్షలో మద్రాసు ెసిడెన్సీ కంతకూ (ప్రధములుగా ఉత్తీర్ణులై మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంనుండి స్వర్ణ పతకాన్ని గ్రహించారు. 1945లో వారు ఇండియన్‌ అడిట్‌ అండ్‌ అక్కౌంట్‌ సర్వీసుకు ఎన్నుకోబడి నాలుగు సంవత్సరాలు అక్కౌంట్స్‌ అధికారిగా ఉద్యోగించారు. 1949లో వారు ఐ.ఎ.యస్‌. అధికారిగా నియమింప బడ్డారు. శ్రీకాకుళంలో మొదట సబ్‌-కలెక్టరుగా ఉద్యోగించారు. తరువాత వారు కొద్దికాలం రాజమండ్రిలో సబ్‌ కలెక్టరుగాను, గుంటూరు జిల్లా కలెక్టరుగాను, ముఖ్యమంత్రి అంతరంగిక కార్యదర్శిగాను, మద్రాసులో ఫుడ్‌ కార్పొరేషన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కమర్షియల్‌ మేనేజరుగాను, రీజనల్‌ డైరెక్టర్‌ ఆఫ్‌ ఫుడ్‌గాను, హోం, సాంఘిక శాఖలలో ఉపకార్యదర్శిగాను పనిచేశారు. 1966లో విద్యాశాఖ కార్యదర్శిగాను, 1967-73 సంవత్సరాల మధ్య ఆర్థిక శాఖ కార్యదర్శిగాను, 1973 నుండి 1979 వరకు బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ రెవెన్యూలో ధర్డ్‌, సెకండ్‌ మెంబరుగాను, రెవెన్యూ కార్యదర్శిగాను ఉద్యోగించి 1979 డిసెంబరులో వారు పదవీ విరమణ గావించారు. వారు రిటైరైనా కూడా ప్రభుత్వం వారి సేవలను వినియోగించుకోవాలనే ఉద్దేశ్యంతో వారిని డైరెక్టర్‌ జనరల్‌ ఆఫ్‌ ఆర్కియాలజీగా నియమించుకున్నారు. కొద్దికాలం తరువాత వారు విజిలెన్సు కమీషనరుగా నియమింపబడ్డారు. ఆ పదవిలో ఉంటుండగానే వారు 1981 నవంబరు 3వ తేదీన పరమపదించినారు. అడ్మిని(స్టేటివ్‌ అఫీసరుగానున్న కాలంలో వారు రాజమండ్రిలో గోదావరి వరద 23

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు బాధితులకు సహాయ పునరావాస కార్యక్రమాలు సమర్ధవంతంగా నిర్వహించడంలోను, దివిసీమ లో బ్రైడల్‌ వేవ్‌ వచ్చినపుడు సహాయ కార్యక్రమాలు నిర్వహించడంలోను, రాష్ట్ర ఆర్థిక పరిస్థితులు "| చక్కదిద్దడంలోను వారు చూపిన పాలనా దక్షత నిరుపమానం.

రాష్ట పాలనలో అధికారిగా వారు గావించిన సేవలు ఒక యొత్తు. పురావస్తు శాఖ డైరెక్టరుగా - డైంక్టరు జనరలుగా వారు గావించిన సేవలు మరొక యొత్తు. 1962లో ఒక పర్యాయము, 1974లో రెండవ పర్యాయము వారు రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖకు డైరెక్టరు జనరల్‌ ఆఫ్‌ అర్కియాలజీగా ఉద్యోగించారు. రమేశన్‌గారు ప్రభుత్వంలో ఏ శాఖలో పదవి నిర్వహించినా పురావస్తు శాఖ అభివృద్ధి చేయడమే వారి ధ్యేయంగా ఉండేది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఏర్పడ్డ తొలి రోజుల్లో రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖను కేంద్రంలోని ఆర్కియాలజికల్‌ సర్వే ఆఫ్‌ ఇండియాలో కలిపివేయాలని ప్రయత్నించినపుడు ముఖ్యమంత్రి అంతరంగిక కార్యదర్శిగా రమేశన్‌గారు ఆ ప్రయత్నాన్ని విరమింపజేశారు. తరువాత రాష్ట్ర పురావస్తుశాఖ డైరెక్టరుగా 1962లో నియమింపబడ్డప్పుడు పురావస్తు శాఖలో శాసన విభాగాన్ని ఒక దానిని ఏర్పరచి, తద్వారా జిల్లాలలోని (గ్రామాలలో శాసనాల సర్వే చేయించడం ముఖ్య ధ్యేయంగా పెట్టుకొని దానిని అమలు చేశారు. అంతే కాకుండా ప్రతి జిల్లాలోని దేవాలయాలలోని శాసనాలను ఒక ప్రత్యేక శాసన (గ్రంథంగా ముద్రింపించారు. శాసన పరిశోధనలో భీష్మాచార్యులుగా పేర్కొనదగ్గ నేలటూరివారిని డిప్యూటీ డైరెక్టరుగా నియమించారు.

వారి సహాయంతోనే అంటిక్విటీస్‌ ఆండ్‌ ఆర్జుట్రైజర్సు ఆక్ట్‌ అమలు జరుపబడింది. దీనిననునరించి - తిరువతి, అనంతవురం, నెల్లూరు, విశాఖవట్టణం, కరీంనగర్‌, 'హైదరాబాదులలో పురావస్తు శాఖ రిజిష్టరింగ్‌ కార్యాలయాలు నెలకొల్బబడడం, విజయవాడ, వరంగల్లులలో పురావస్తుశాఖ సహాయ నిర్దేశకుల కార్యాలయాలు నెలకొల్పడం, కాకినాడలోని ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్తు, రాజమండ్రిలోని ఆం(్రేతిహాస పరిశోధక మండలులను స్వాధీనం చేసుకొని అక్కడ క్యూరేటర్లను నియమించి వాటిని పురావస్తు ప్రదర్శన శాలలుగా, పరిశోధన కేంద్రాలుగా రూపొందించడం, విజయవాడ, రాజమండ్రి, కొలనుపాక, అలంపురం, పిల్లలమర్రి, కడప, మైలవరంలలో క్షేత్ర పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు నెలకొల్పడం రమేశన్‌గారి కాలంలోనే జరుపబడ్డాయి.

శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు నిర్మాణం వల్ల మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా, కర్నూలు జిల్లాలలోని ప్రసిద్ధ దేవాలయాలు కృష్ణా నదీ జలాలలో మునిగిపోయే ప్రమాదం ఏర్పడ్డప్పుడు వాటిని పరిరక్షించడానికి రమేశన్‌గారు ఎంతగానో కృషి చేశారు. ఈ కార్యక్రమం క్రింద 44 గ్రూపుల దేవాలయాలు వేరే సురక్షిత ప్రాంతాలలో పునస్థాపితం, పునర్నిర్మాణం గావింప బడ్డాయి. ఈ కార్యక్రమంలో ప్రసిద్ధ పురాతత్వ శాస్త్రజ్ఞులు దా. ఆర్‌. సుబ్రహ్మణ్యం, దా. కె. కృష్ణమూర్తి, దా. ఐ. కార్తికేయశర్మగారలు రమేశన్‌ గారికి ఎంతగానో తోద్బడినారు. కుడలి సంగమేశ్వరం, రూపల సంగమేశ్వరం, మంచాలకట్ట మల్లేశ్వరం, జటప్రోలు మున్నగు తావులందలి దేవాలయాలు, నవబ్రహ్మ దేవాలయాలు, పాపనాశని దేవాలయాల సముదాయం, సిద్దేశ్వర దేవాలయం, భుజంగేశ్వర దేవాలయం మున్నగునవి పరిరక్షింప బడ్డాయి.

2గ

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు రమేశన్‌గారు శాసన పరిశోధకులుగా గొప్ప ఖ్యాతినార్జించారు. వారు కళింగ, వేంగి, నాగరి మరియు (గ్రంధ లిపులు చదవడంలో ఆరితేరి ఆంధ్రదేశాన్ని పాలించిన తూర్పు చాళుక్య, పల్లవ, చోళ, కాకతీయ, తూర్చుగాంగ, రెడ్డి, కోట, విజయనగర రాజ వంశాలకు చెందిన శాసనాలను పరిశోధించారు. అంతేకాదు, వారు గాంగ వంశానికి చెందిన తామ శాసనాలను చదివి ఖగోళ శాస్త్రంతో గుణించి క్రీ.శ. 345వ సంవత్సరంలో గాంగశకం (ప్రారంభమైనదని సిద్ధాంతీకరించారు. రమేశన్‌గారు 51 సంవత్సరాల వయసులో డా.పి.యం. జోషిగారి నిర్దేశకత్వంలో రాష్ట్ర పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలోని “ది చిత్తూర్‌ ప్లేట్స్‌ ఆఫ్‌ పల్లన నృపతుంగవర్శ్మ'”" మరియు “ది మల్లవరం ప్లేట్స్‌ ఆఫ్‌ పరాంతక” అను రెండు తామ్ర శాసనాల నాధారంగా తమ సిద్ధాంత (గ్రంథాన్ని పూనా విశ్వవిద్యాలయానికి సమర్పించి డాక్టరేట్‌ పట్టా తీసుకున్నారు. తరువాత దీనిని “స్టడీస్‌ ఇన్‌ మిడీవల్‌ డక్కన్‌ హిస్టరీ - లేటర్‌ పల్లవాస్‌ ఆండ్‌ చోళా పీరియడ్‌” అను పేరుతో (గ్రంథంగా ప్రకటించారు. రమేశన్‌గారు అనేక గ్రంథాలు రచించి ప్రకటించారు. అందులో (ప్రధానమైనవి “టెంపుల్స్‌ ఆండ్‌ లెజండ్స్‌ ఆఫ్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌”, “గ్లింప్సెస్‌ ఆఫ్‌ బుద్ధీజం”, “కాపర్‌ ప్లేట్‌ ఇన్‌ప్రిష్షన్స్‌ ఇన్‌ ది ఆర్మియలాజికల్‌ మ్యూజియం", “ఆంధ్ర క్రూ ది ఏజెస్‌”, “ది ఈస్టన్‌ చాలుక్యాస్‌ ఆఫ్‌ వేంగి”, "హిస్టరీ ఆఫ్‌ ది ఫ్రీడమ్‌ స్ట్రగుల్‌ ఇన్‌ హైద్రాబాద్‌” నాల్లవ సంపుటం “* ది టెంపుల్‌ - ఇన్‌స్రిష్పన్స్‌ ఆఫ్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌” మొదటి సంపుటం, “హిస్టరీ ఆఫ్‌ తిరుమలై టెంపుల్‌” అనేవి 'పేర్కానాలి. రమేశన్‌గారు మంచి సంస్కృత పండితులు. “అప్పయ్య దీక్షితుల" పైన, “అది శంకరాచార్యుల గారి పైన గ్రంథాలు రచించారు. ఇవేకాక వారు శతాధికంగా వ్యాసాలు - “ది హిందూ'"' లోను, ఆంధ్రప్రదేశ్‌, ఆరాధన, ఆంధ్రప్రభ మున్నగు పత్రికలలో ప్రకటించారు. రమేశన్‌గారు మంచి సంస్కృత పండితులే కాక మంచి సంగీత ప్రియులు కూడాను. కర్ణాటక సంగీతంలో వారికి మంచి అభినివేశం ఉన్నది. కంచి, కామకోటి పీఠాధిపతి పరమాచార్య కీ.శే. చంద్రశేఖరేంద్ర సరస్వతీ స్వాముల వారి పరమ భక్తులు. ప్రాంతీయ భాషలలో విద్యాబోధన జరగాలని దృఢంగా నమ్మిన విజ్ఞుడు. మానవతావాది, గొప్ప వక్త, సివిల్‌ సర్వీస్‌ అధికారులలో పాండిత్యం ఉండడం అరుదు. దానికి రమేశ్‌ గారు అపవాదం (5౫060100) అని చెప్పాలి. ఒక ప్రక్క రమేశన్‌గారు ప్రభుత్వోద్యోగం సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తూ, మరొక (ప్రక్క శాసన పరిశోధనలో, నాణెముల పరిశీలనలో, గ్రంథ రచనలలో సమయం కల్పించుకొని గొప్ప చరిత్రకారులుగా, వురావన్తు శాస్రజ్జులుగా, శానన పరిశోధకులుగా వన్నెకెక్కారు. ఇటువంటి పరిపాలనా దక్షులు భారత సివిల్‌ సర్వీసెస్‌లో అరుదుగా కనిపిస్తారు. వారు భౌతికంగా తనువు చాలించినా వారు వెలిగించిన విజ్ఞాన చైతన్య జ్యోతి కాంతివంతమై ఈ నాటికీ మన హృదయాలలో వెలుగొందుచునేయున్నది. (2-11-1994 హైదరాబాదు ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి ప్రసారితము) 25

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు బరి | ఆట అలి ఇల్లీ ఆలి ఆక 7. సుప్రసిద్ధ పురాతత్త్వశాస్త్రవేత్త - దా.బెండపూడి సుబ్బారావుగారు

౧, అనంతమైన ఈ కాలవాపొనిలో 40 సంవత్సరాలు మాత్రమే య ,. జీవించి ఒక మానవ జన్మలో సాధించలేని అనేక అద్భుత కార్యాలను . స్టా న - పురావస్తు త్రవ్వకాల నిర్వహణం ద్వారా, పరిశోధనల ద్వారా, * వ! . రచన ద్వారా, స్వల్పకాలంలోనే బరోడా విశ్వవిద్యాలయంలో (: స స అత్యాధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం కలిగిన వస్తు సంచయంతో . (| పురావస్తు శాస్త్ర విభాగం నెలకొల్పడం ద్వారా, డా. బెండపూడి చ = సుబ్బారావుగారు పురాతత్త్వ శాస్త్రవేత్తగా ప్రపంచ ఖ్యాతి నార్జించారు. అట్టి మహత్తర ప్రజ్ఞాశాలి ఆంధ్రదేశంలో జన్మించడం మనందరికీ గర్వకారణం. సుబ్బారావు గారి జీవితంలోని స్మరణీయ ఘట్టాలను తెలుసుకోవడం మనందరి కర్తవ్యం.

సుబ్బారావుగారు 1922 నవంబరు 28వ తేదీన విశాఖపట్టణంలో జన్మించారు. తల్లి శ్రీమతి కనకమ్మ, తండ్రి పేర్రాజుగారు. ఇంటర్మీడియట్‌ తరగతి వరకు వారు విశాఖ పట్టణంలోనే విద్యాభ్యాసం గావించారు. మెట్రిక్‌ పరీక్షలో ప్రథమ శ్రేణిలో ప్రథములుగా ఉత్తీర్డులై స్వర్ణ పతకాన్ని సంపాదించారు. మిసెస్‌ ఏ.వి.యన్‌. కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్‌ చదివారు. బి.ఏ.లో చరిత్ర అభిమాన విషయంగా స్వీకరించి ఆంధ్రా యూనివర్సిటీకి అంతకు (ప్రథములుగా ఉత్తీర్లులై మరొక న్వర్జ వతకాన్ని (గ్రహించారు. జూతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలలో ను(వ్రనిద్ధ చరిత్రకారులుగా ఖ్యాతినార్జించిన లక్నో యూనివర్సిటీ హిష్టరీ ప్రాఫెసర్‌ శ్రీ రాధాకుముడ్‌ ముఖర్జీగారి ఆచార్యకత్వంలో సుబ్బారావుగారు చదివి 1945లో ఎం.ఏ. డిగ్రీ సంపాదించారు. ముఖర్జీగారి ప్రోత్సాహంపై సుబ్బారావుగారు పూనా వెళ్ళి డా. హెచ్‌.డి. సంకాలియాగారి నిర్దేశకత్వంలో “ది స్టోన్‌ ఏజ్‌ కల్చర్ప్సు ఆఫ్‌ బళ్ళారి" అను విషయంపై పరిశోధన చేసి పిహెచ్‌.డి. పట్టాను గైకొన్నారు. ఆనాడు నూతనంగా స్థాపింపబడ్డ బరోడాలోని మహారాజా సాయాజీరావు విశ్వవిద్యాలయంలో 1950లో సుబ్బారావుగారు ప్రాచీన భారతదేశ చరిత్ర - పురావస్తు శాస్త విభాగంలో ఉపన్యాసకులుగా చేరి, 1953లో రీడరుగాను, 1957లో ప్రాఫెసరుగాను పదవిలో ఉన్నతిని పొందారు. 1962మే 29వ తేదీన విశాఖ పట్టణం నుండి బరోడాకు రైలులో ప్రయాణం చేస్తూ తీవ్రమైన జ్వరంతో వలూరులో మరణించారు. విజయవాడలో కృష్ణానదీ తీరాన వారి భౌతికకాయానికి అంత్యక్రియలు నిర్వహింపబడ్డాయి.

నుబ్బారావుగారు జీవించిన 40 సంవత్సరాల కాలంలో 25 నంవత్సరాలు విద్యాభ్యాసంలోను, పరిశోధనలోను గతించగా 15 సంవత్సరాలు మాత్రమే వారు పురావస్తు త్రవ్వకాలలో, గ్రంధ రచనలలో, ఆచార్యకత్వ నిర్వహణలో కాలం గడిపి పురావస్తు శాస్తజ్ఞుదుగా

26

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

ప్రపంచ ఖ్యాతి నార్జించారు. ప్రఖ్యాత పురాతత్త్వశాస్త్రవేత్తలు చికాగోకు చెందిన డా, (టైయిడ్‌వుడ్‌ కాని, వాషింగ్‌టన్‌కు చెందిన ఫెయిర్‌సర్వీస్‌ కాని, లండన్‌కు చెందిన డా. మోగర్ట్దిమర్‌ వీలర్‌ కాని, డా. జూనర్‌ కాని భారతదేశం సందర్శించినపుడు బరోడా వెళ్ళి దా. సుబ్బారావుగారితో కొన్ని గంటలైనా ఆయా విషయాలపై చర్చించకుందా వెళ్ళేవారు కాదంటే. సుబ్బారావుగారి పురావస్తు శాస్త్ర ప్రజ్ఞాపాటవాలు, పాండిత్యం (శోతలూహించుకోవచ్చు. అటువంటి పురాతత్త్వ శాస్త్రవేత్త జీవితంలో ఆర్జించిన శిక్షణ, పురావస్తు త్రవ్వకాల నిర్వహణం, రచనల గురించి తెలుసుకుందాం.

దాక్టరేటు పొందదానికి పూనా వెళ్ళిన సుబ్బారావుగారిని సంకాలియా తన శిక్షణ ద్వారా ఒక ప్రసిద్ధ పురాతత్త్వ శాస్త్రవేత్తగా మార్చివేశారు. అప్పుడు సంకాలియా లాంగ్‌ నాజ్‌ అనే చోట పురావస్తు అన్వేషణ, (త్రవ్వకాలు నిర్వహిస్తున్నారు. సుబ్బారావుగారిని అందులో ప్రవేశపెట్టి మంచి శిక్షణ నిచ్చారు. 1947లో హరప్పా త్రవ్వకాలలో మోర్టిమర్‌ వీలర్‌ వద్ద వారు మంచి శిక్షణ పొందారు. వారితో కలిసి ఆనాడు శిక్షణ పొందిన వారిలో ఆంధ్ర (ప్రాంతం వారైన దా. సుబ్రహ్మణ్యం, డా. రామచంద్రయ్య, దా. ఐజక్‌ మున్నగు వారు కూడా ఉన్నారు. బ్రహ్నగిరి త్రవ్వకాలలో, కొల్హాపూర్‌ త్రవ్వకాలలో కూడా సుబ్బారావు గారు శిక్షణ పొందారు.

సంకాలియాగారి ప్రోత్సాహంతో వారు బళ్ళారి ప్రాంతంలోని నవశిలాయుగానికి సంబంధించిన స్థలాలను అన్వేషించి ఒక సమగ్రమైన భౌగోళిక నిఘంటువును తయారు చేశారు. దాని నాధారం చేసుకొని బళ్ళారి పట్టణంలో సంగనకల్లులో (త్రవ్వకాలు నిర్వహించి నవ శిలాయుగం నాటి అనేక పనిముట్లు, ఆయుధాలు వెలికి తీశారు. ఇచ్చటి త్రవ్వకాల నివేదికల నాధారం చేసికొని సుబ్బారావు “ది స్టోన్‌.ఏజ్‌ కల్చర్సు ఆఫ్‌ బళ్ళారి” అనే సిద్దాంత గ్రంధం రూపొండించి పూనా యూనివర్సిటీకి సమర్పించి పిహెచ్‌.డి. పట్టాను సంపాదించారు.

దక్కన్‌ కాలేజ్‌లో పరిశోధన చేస్తున్న దినాలలోనే వారు డా.ఎం.జి. దీక్షిత్‌ గారితో కలిసి మధ్యప్రదేశ్‌లోని నవ్‌దతోలీలో త్రవ్వకాలు జరిపారు. ఇక్కడ శిలా-తామ్రయుగానికి _ చెందిన అనేక అవశేషాలు లభించాయి.

1950లో సుబ్బారావుగారు బరోడా విశ్వవిద్యాలయంలో ఉపన్యాసకులుగా చేరిన తర్వాత వారు మాహి లోయలో పురావస్తు త్రవ్వకాలు నిర్వహించారు. ఇచ్చట ప్రాభీన శిలాయుగానికి, లఘు శిలాయుగానికి సంబంధించిన అనేక అవశేషాలు లభించాయి. పిమ్మట వారు బరోడాలో (త్రవ్వకాలు నిర్వహించడం జరిగింది. ఈ [త్రవ్వకాల వల్ల వారు బరోడా ప్రాచీనమైన స్థలమనీ, అది క్రీస్తు పూర్వం నుండి ఉన్నదని వారు నిరూపించారు. ఈ త్రవ్వకాల నివేదికలను పరిశీలించిన బరోడా యూనివర్సిటీ వైస్‌ ఛాన్సెలర్‌ శ్రీమతి హన్సామెహతా సుబ్బారావుగారిని ప్రశంసించడమే కాకుండా, వారిని పరిశోధనలలో అన్ని విధాలా ప్రోత్సహించారు.

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

పిమ్మట వారు ఉత్తర గుజరాత్‌లోని వాద్‌నగర్‌లో త్రవ్వకాలు నిర్వహించారు. తరువాత వారు, పురాతత్త్వశా[స్త్రవేత్తలైన పి.పి.పాండ్యగారితో కలిసి అమ్రలఖబవాల్‌, సోమనాధ్‌లలో (త్రవ్వకాలు నిర్వహించారు.

సుబ్బారావుగారు దక్కన్‌ కాలేజీలో పరిశోధన గావిస్తున్న రోజుల్లో కనుగొన్న నవదతోలి శిలా-తామయుగానికి చెందిన క్షేత్రాన్ని సంకాలియాగారు 1952-53, 57-59 సంవత్సరాల మధ్య త్రవ్వకాలు నిర్వహించినప్పుడు వారికి సుబ్బారావుగారు సంపూర్ణ సహాయ సహకారా లందించారు. నవదతోలీలో వేల సంఖ్యలో దొరికిన లఘు శిలాయుగపు పనిముట్లను ఆధారంగా చేసికొని సుబ్బారావుగారు అవి ్రీ.పూ.9వ శతాబ్దానికి చెందినవనీ, అట్టి పనిముట్లు, టెక్టిక్సు భారతదేశంలోని అన్ని శిలా-తామ్ర యుగ స్థలాలలో లభించడం వల్ల వ్యవసాయ-పచ్చిక బియళ్ళపై ఆధారవడిన జాతుల వారంతా వశ్చీమ ఆనియా నుండి భారతదేశానికి వలసవచ్చినట్లూహించారు.

తరువాత వారు అహమ్మదాబాదు జిల్లాలోని దేవిన్‌మోరిలో బరోడా విశ్వ విద్యాలయం తరపున డ్రవ్వకాలు నిర్వహించారు. ఇక్కడ క్రీ.శ.రెండవ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక పెద్ద స్తూపం, కాలానికే చెందిన సుందర బౌద్ధ శిల్చాలు లభించాయి.

సుబ్బారావు నిర్వహించిన త్రవ్వకాలకు సంబంధించిన నివేదికలు పూనాలోని డక్కన్‌ కాలేజీ ఆఫ్‌ రిసెర్బీ జర్నల్‌లోను, బరోడా విశ్వ విద్యాలయం జర్నల్‌లోను ప్రకటింపబడ్డాయి. అందులో

1. 'గంగ౧4ఉ80[00102| ఆ౦[0/2400 1౧ 16 86114౧/ 64, 2 600/42001041/12010/ 1౧ ౧6018 1115600/ 2౧౮ 4౦౧౬6౦1౦06”,
2. '&॥0౧౬&60100104! 6౦10126019 (౧ 1౧6 112౧9 ౪౬||, త. 'ఏిడగ064 1౧౧0౪9౧ 16 గం్రంక', 5 ౧400-1010 81866 1౧ర౦౩(౧/౦ [42069447౧6 2 ౧౦౪౪ ౦౧ 1౧6 ౧|510౧/ 01౧6 760౧164646
3. 65౫02౪4600 218౧69౪8 ౬౧6 గీ డ౪౦0రేజ101
4. "౧9 ౧/౧0016గ1 01116 011014౧0౮6 ౧౭౦ ౪4185 01 %౦గ౧ 1౧612 2౧6 ౪౧61? ౦08౧ 1౧9 0౧ 1౧8 90600
5. “గ[0[460109% 2౧౮ గీగ౧1౧౧౦౧౦|౦8౪ 1౧ 1౧614' 9, '6%౫02౪741009 2.౪26౧84027,
6. ౧612౧ 9౧06519 0౯ 16 14510౧ 0 01/1124000 1౧ 1౧612'
7. 5124౧6 1౧614, 5(664165 1౧ 80౧౭ ౦౮6౧2! 1౧౧461 & 6 10౧౧౧౬11౪6 512065 01100120 641149" అనేవి ప్రఖ్యాతమైన వ్యాసాలుగా పేర్కొనవచ్చును.

సుబ్బారావుగారు గొప్ప పురావస్తు శాస్ర్రవేత్తయేకాదు, ప్రఖ్యాత [గ్రంధ రచయిత కూదా.

28

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు 1956లో ఆయన రచించిన ౧6/500410/ ౦1 1౧61౬ పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలకు ఒక బైబిల్‌ వంటిది. శిలాయుగ కాలం నాటి నుండి చరిత్ర రచనా కాలం వరకు భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలోని విభిన్నమైన నాగరికతలు, సంస్కృతులు ఉండదానికి, వాటి పురోభివృద్ధికి ఆయా ప్రాంతాలలోని భౌగోళిక పరిస్థితులే కారణమని “ పెర్సనాలిటీ ఆఫ్‌ ఇండియా” అనే తమ గ్రంథంలో వ్రాశారు. వార్‌ గ్రంథం ప్రచురించిన అచిరకాలంలోనే రెండవ ముద్రణ నోచుకుంది. ఆ (గ్రంథం పాఠకుల నెంతగానో ఆకర్షించింది. యూనివర్సిటీ గ్రాంట్సు కమీషన్‌వారు ఆరు విశ్వవిద్యాలయాలలో పురావస్తు విభాగాలను నెలకొల్పుకోడానికి అనుమతిని వ్రసాదించగా సుబ్బారావుగారొక్కలే ఆ అవకాశాన్ని వినియోగించుకొని రెండు సంవత్సరాల కాలంలోనే సర్వవిధ సదుపాయాలతో పురావస్తు విభాగాన్ని నెలకొల్ప్బడమే కాకుండా దానికి సంబంధించిన ఆత్యాధునిక శాస్త్ర సాంకేతిక సామాగ్రి కూడా సమకూర్చుకోగలిగారు. పురావన్తు విభాగం స్థాపించడం వారి నిర్వవాణ దక్షతకు నికషోపలంగాను, ఆది వారి కీర్తి కిరిటంలో కలికితురాయిగాను భాసిస్తుంది. నలఖై సంవత్సరాల వయస్సులో చనిపోకుండా ఉండి ఉంటే వా రనేక అద్భుతమైన పురావస్తు త్రవ్వకాలను, రచనలను గావించి ఉండేవారు. కార్యదీక్షాపరులు, నిర్వహణ దక్షులు, ఉత్సాహశీలి, పరిశోధనా కుతూహలురు, ప్రసిద్ధ పురాతత్త్వ శాస్త్రవేత్త, (గ్రంథ రచయిత, సర్వతోముఖ ్రతిభాశాలియైన సుబ్బారావుగారు 1962లో తనువు చాలించినా వారు వెలిగించిన విజ్ఞాన చైతన్య జ్యోతి ఈ నాటికీ మనందరి హృదయాలలో కాంతిరేఖలు ప్రసరిస్తూనే ఉంది. (16-1-1995 హైదరాబాదు ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి ప్రసారితము) య ౭ వ (౮ 44 (తమ తటంసా న న న 1 || . ష్‌ 2 1 బి వ ఫ్ష గ్‌ (1: చ శ్ర ణు న స ్‌ /. చ న క్రో. అ టీ స్ట వాల . ళ్‌ ళో ల! స చై | గో మతి ఈ: లస. న... 947లో హరప్పా త్రవ్వకాలలో శాస్త్రవేత్త మోర్టిమర్‌ వీలర్‌ రా! దా॥ మోర్టి ల [ ఏ శ్రీ బెండపూడి సుబ్బారావుగారు 29

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు 8. సుప్రసిద్ధ పురాతత్త్వ శాస్త్రవేత్త - డా. రావిప్రోలు సుబ్రహ్మణ్యంగారు ాజయట్ర న]. ప్రపంచ ఖ్యాతి నార్జించిన నాగార్జున కొండ పురావస్తు త్రవ్వకాల ష్‌ చా. నిర్వవాణాదికారిగా, బవు (గ్రంధ రచయితగా, శానన కే స్నా పరిశోధకులుగా, ప్రాచీన నాణెముల పరిశీలకులుగా, ఉస్మానియా, శ న నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయాల చారిత్రకాచార్యులుగా, ఆంధ్రప్రదేళ్‌ సా | వ లీ పావ్చరీ కాం(న్‌ న్ధావన చముఖులుగా, ఆం(గ్రోతివోన | ర క పరిశోధకమండలి పత్రికా సంపాదకులుగా, డాక్టర్‌ రావిప్రోలు | సశ 1 . సుబ్రహ్మణ్యంగారు నవభారతంలో గొప్ప ఖ్యాతి నార్జించారు. ఆంధ్ర ఆ =] దేశానికి వారు గావించిన సేవలు చిరన్మరణీయములు, సువర్దాక్షరములతో లిఖింప తగ్గవి. అట్టి మహనీయమూర్తి జీవితంలోని స్మరణీయ ఘట్టాలను, భారతదేశానికి, ప్రత్యేకించి ఆంధ్ర దేశానికి వారు గావించిన బహుముఖ సేవలను సంక్షిప్తంగా వివరిస్తాను. సుబ్రహ్మణ్యంగారు 1923 ఫిబ్రవరి 8వ తేదీన నెల్లూరు జిల్లా కోవూరు తాలుకా లోని పల్లిపాడు (గ్రామంలో జన్మించారు. తల్లి రంగమ్మ తండ్రి వెంకట రామయ్యగారలు. సుబ్రహ్మణ్యంగారు ప్రాథమిక విద్య స్వగ్రామంలో పూర్తి చేసి పిమ్మట వారు నెల్లూరు వెంకటగిరి రాజావారి హైస్కూలులో స్కూలు ఫైనల్‌ పరీక్షలో కృతార్ణులి తరువాత రాజావారి కళాశాలలో 1942లో ఇంటర్మీడియట్‌ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు. 1945లో వారు వాల్తేరు ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయం నుండి బి.ఏ.(ఆనర్సు) డిగ్రీ తీసుకున్నారు. ఆచార్య గుర్తి వెంకటరావుగారి పర్యవేక్షణలో ఒరిస్సా సూర్యవంశ గజపతులపై పరిశోధన గావించి1947లో పిహెచ్‌.డి. పట్టాను పొందారు. సుప్రసిద్ధ రాజనీతి శాస్త్రవేత్త మామిడిపూడి వెంకట రంగయ్యగారు, ఆచార్య గుర్తి వెంకటరావుగారు, శాసన పరిశోధనలో అఖండ ఖ్యాతి నార్జించిన మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు తమ అపూర్వ బోధనా కౌశలంతో సుబ్రహ్మణ్యంగారిని ఉత్తేజపరచారు. డాక్టరేటు పట్టా పొందిన తర్వాత సుబ్రహ్మణ్యంగారు ప్రపంచ ఖ్యాతి నార్జించిన పురాతత్త్వ శాస్త్రవేత్త మోర్టిమర్‌ వీలర్‌ దగ్గర అరికమేడు, హరప్పాలలో ఫీల్డు ఆర్కియాలజీలో శిక్షణ పొందారు. 1947-48 నంవత్సరాల మధ్య వారు కొంతకాలం నాగార్జున కొండ మ్యూజియం క్యూరేటరుగాను 1948-54 సంవత్సరాల మధ్య విశాఖపట్టణంలోని సౌత్‌ ఈస్ట్రన్‌ సర్కిల్‌ పురావస్తు విభాగములో అసిస్టెంట్‌ సూపరింటెండింగ్‌ ఆర్మియాలజిస్టుగాను ఉద్యోగించారు. ఈ కాలంలో వారు 1950లో హంపీలోను 1954 (ప్రారంభంలో శాలిహుండంలోను త్రవ్వకాలు నిర్వహించారు. 30

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు

1954-60 సంవత్సరాల మధ్య నాగార్జున కొండలో చారు నిర్వహించిన పురావస్తు

(త్రవ్వకాలు వారికి మంచి ఖ్యాతిని తెచ్చి పెట్టాయి. ఇచ్చట' త్రవ్వకాలు నిర్వహిస్తుందగానే వారు , | ఉన్నతపదవిని పొంది సూపరింటెండింగ్‌ అర్మియాలజిస్టలయ్యారు. 1961లో వారు కొంత

కాలం ఆగ్రాలో పనిచేసి పిమ్మట భోపాల్‌లోను, మద్రాసులోను, బరోడాలోను పనిచేశారు. 1965-68 సంవత్సరాల మధ్య వారు ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయ చారిత్రకాచార్యులుగా ఉద్యోగించారు. తిరిగి వారు సూపరింటెండింగ్‌ ఆర్మియాలజిస్టుగా భారత పురావస్తు శాఖలో ప్రవేశించి డెహ్రాడూన్‌, హైదరాబాదులలో పనిచేసిన పిమ్మట 1972లో ఢిల్లీలో నాగార్జున కొండ రిపోర్టింగ్‌ ఆఫీసులో స్పెషల్‌ ఆఫీసరుగా నియమింపబద్డారు. ఈ కాలంలో వారు నాగార్జున కౌండ ఎక్సృవేషన్‌ రిపోర్టు మొదటి భాగాన్ని పూర్తి చేశారు. అక్కడ ఉంటుందగానే 1975లో వారు స్వచ్చందంగా భారత పురావస్తు శాఖలో పదవీ విరమణ చేసి గుంటూరు నాగార్జున విశ్వ విద్యాలయంలో [ప్రాచీన చరిత్ర - వురావన్తు శాస్త విభాగానికి ఆచార్యులుగా నియమింపబడ్డారు. అక్కడ ఉద్యోగిస్తున్న కాలంలో గుంటూరులో బౌద్ధ మత అధ్యయన కేంద్రాన్ని నెలకొల్పడానికి ప్రణాళిక తయారు చేసి ఢిల్లీలో భారత ప్రభుత్వానికి నమర్చించదానికి సిద్ధపడుతున్న సమయంలో ఆంధ్రుల దుర్విధి విలాసం చేత 1981 నవంబరు 30వ తేదీన హరాత్తుగా గుంటూరులో పరమపదించారు.

సుబ్రహ్మణ్యంగారు బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి, సర్వతోముఖ ప్రతిభావంతులు. పురావస్తు (త్రవ్వకాలలో, ప్రాచీన శాసనములు, నాణెముల పరిశోధనలో, విషయ విశ్లేషణతో అద్భుతంగా తమ వాగ్విన్యాస వైఖరిని ప్రదర్శిస్తూ ఉపన్యసించడంలో, (గ్రంథ రచన చేయడంలో, పత్రికా సంపాదకత్వం నిర్వహించడంలో, పరిశోధక విద్యార్ధి బృందానికి నిద్దేశకత్వం నిర్వహించడంలో వారికి వారే సాటి. ఇవన్నీ వారి అనన్య శేముషీ ప్రతిభకు నిదర్శనాలు.

నాగార్జున కొండ త్రవ్వకాలకు పూర్వమే వారు హంపీలో, శాలిహుండంలో పురావస్తు త్రవ్వకాలు నిర్వహించినా వారి ప్రతిభకు నికషోపలమై వారి కీర్తి కిరీటంలో కలికితురాయి గా భాసించింది నాగార్జున కొండ పురావస్తు శ్రవ్వకాలు అని చెప్పాలి. 1954-60 సంవత్సరాల మధ్య వారు నిర్వహించిన ఈ త్రవ్వకాలలో అనేక బౌద్ద విహారాలు, స్తూపాలు, హారీతి దేవాలయం, కందక [ప్రాకారంతో కూడిన విజయపురి నగర ప్రదేశం, అశ్వమేధ యాగ వేదికలు, సోపాన స్నాన ఘట్టము, రంగస్థలము, పుష్పభద్రస్వామి, సర్వదేవుడు, కార్తికేయుడు, నవగ్రహ దేవాలయం, శిలాయుగాలనాటి పనిముట్లు, ఆభరణాలు, మృణ్మయ పాత్రలు, రోమను చక్రవర్తుల, ఇతర రాజుల నాణెములు మున్నగునవెన్నో ప్రాచీన వస్తువులు అక్కడ బయల్పడ్డాయి.

అచ్చట బయల్పడిన ప్రాచీన కట్టడాలలో కొన్నిటిని వారు యధాతధంగా తీసి కొండపై వునర్నిర్మాణము గావించారు. మరికొన్నిటి నమూనాలు కొండపై నిర్మింపజేశారు. ఈ పునర్నిర్మాణములు, పునస్థాపసనములు భారత పురావస్తు చరిత్రలోనే (ప్రప్రథమంగా నిర్వహింపబడి

31

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు సుబ్రహ్మణ్యం గారికి మంచి కీర్తిని తెచ్చిపెట్టాయి. ఫలితంగా వారు ఆనాటి రాష్ట్రపతి డా, | రాజేంద్ర ప్రసాద్‌, ప్రధాని జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ గారల ప్రశంసల నందుకున్నారు. 1958-59 సం.రాల మధ్యవారు అమరావతిలో కూడా త్రవ్వకాలు నిర్వహించారు. . శ్రీశైలం (ప్రాజెక్టు నిర్మాణ సమయంలో మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలోని భుజంగేశ్వర దేవాలయం, సిద్ధేశ్వర దేవాలయం కృష్ణానదీ జలాలలో మునిగి పోయే ప్రమాదం ఏర్పడినప్పుడు వారు అక్కడి దేవాలయాల శిలలు పెకలింపజేసి వాటిని సురక్షిత ప్రదేశాలలో పునర్నిర్మాణం గావింపజేశారు.

శాసన పరిశోధనలో కూడా సుబ్రహ్మణ్యంగారు సిద్ధహస్తులు. వారనేక శాసనాలను పరిశోధించి వ్యాసాల రూపంలోను, (గ్రంధాల రూపంలోను (ప్రకటించారు. విద్యార్థిగా నున్నపుడు వారికి సోమశేఖర శర్మగారు నేర్పిన లిపిశాస్తమర్శాలు ఉత్తరోత్రా శాసనముల ప్రకటనలో వారికి ఎంతగానో ఉపయోగపడ్డాయి. విష్ణుకుండిన రాజైన విక్రమేంద్రవర్శ్మ తుండి తామశాసనము, ఖారవేలుని గుంటుపల్లి బ్రాహ్మి లిపి శాసనము, అశోకుని య(ర్రగుడి శిలా శాసనాలపై (గ్రంథాలు వెలయించగా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పురావస్తు శాఖవారు వాటిని (ప్రకటించారు. ఇంజేకాక వారు పరిశోధించిన అనేక శాసనాలు ఎపిగ్రాఫియా ఇండిక, ఎపిగ్రాఫియా ఆంధ్రిక, జర్నల్‌ అఫ్‌ ఇండియన్‌ హిష్టరీ మున్నగు పత్రికలలో ప్రకటింప బడ్డాయి.

సుదబ్రహ్మణ్యంగారు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ మ్యూజియంలోని ఇక్ష్వాకుల, యాదవుల నాణెములపై రెండు గ్రంథాలను వ్రాయగా వాటిని రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పురావస్తు శాఖ (ప్రచురించింది. ఈ (గ్రంథాలలో ఆయా రాజవంశాల చరిత్రలు, వారి కాలాలలోని సాంస్కృతిక పరిస్థితులు వివరించి వారు విద్యార్దులకు, పరిశోధక పండితులకు ఎంతగానో మేలు చేశారు.

సుటబ్రహ్మణ్యంగారు చరిత్ర - పురావస్తు శాస్త్రం - కళలు, వాస్తు శిల్చము మున్నగు వివిధ విషయాలపై పత్రికలలో వ్యాసాలు వ్రాశారు.

1972 నుండి 81 వరకు వారు రాజమండ్రి ఆం(ధ్రేతిహాస పరిశోధక మండలి పత్రికా సంపాదకత్వం నిర్వహించడం, ప్రత్యేకించి మల్లంపల్లివారి, నేలటూరి వారి స్మారక సంచికలకు సంపాదకత్వం, లలిత కళలు అన్న శీర్షికతో వెలువడిన విజ్ఞాన సర్వస్వం 14 వ సంపుటానికి సంపాదకత్వ నిర్వహణం, కొంతకాలం ఆరాధన పత్రికా సంపాదకత్వ నిర్వహణం ఈ సందర్భంలో స్మరించుకోవాలి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హిష్టరీ కాంగ్రెసుకు వారు స్థాపన సభ్యులు. దానికి వారు కొంతకాలం అధ్యక్షులుగా నున్నారు. మరణించేవరకు వారా సంస్థ పురోగతికి ఎంతగానో తోడ్చడ్డారు.

ఉస్మానియా, నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయాలలో చారిత్రకాచార్యులుగా వారు తమ అపూర్వవచోవిభవంతో వాగ్విన్యాస వైఖరితో అసంఖ్యాకంగా విద్యార్భలను ఉత్తేజపరిచారు. వారి నిర్దేశకత్వంలో శ్రీయుతులు డా.టి. వెంకటరమణ, దా.పి.యస్‌. కనకదుర్గ, డా.వి.

32

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు అనూరాధగారలు పరిశోధన గావించి పిహెచ్‌.డి. పట్టాలు గ్రహించారు. శ్రీయుతులు సుబ్రహ్మణ్యం, మల్లంపల్లి, నేలటూరి, రమేశన్‌ గారల కలయిక - తోడ్చాటు

• సహకారం వల్ల రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖ వివిధాంశాలలో పురోగమనం చెందిందన్న విషయం ఈ సందర్భంలో స్మరించుకోదగ్గ విషయం. సుబ్రహ్మణ్యం గారు 1968 నుండి లండను రాయల్‌ ఏషియాటిక్‌ సొసైటీ సభ్యులుగా ఆమరణాంతము విలసిల్లారు సుబ్రహ్మణ్యం గారు చరిత్ర - పురావస్తు శాస్త్రాలలో వివిధ రూపాలలో భారత దేశానికి, ఆంధ్ర దేశానికి చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా 1981లో భారత రాష్ట్రపతి సంజీవరెడ్డి గారు స్వర్ణపతకం బహూకరించడం, కౌలాలంపూర్‌లో జరిగిన రెండవ ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలలో వారు ఘనంగా సన్మానింపబడడం ఈ సందర్భంలో స్మరించుకోదగ్గ విషయం. అమృత హృదయులు, మందహాస సుందరవదనులైన సుబ్రహ్మణ్యం గారు భౌతికంగా మనందరినీ విడిచి వెళ్ళినా, యశశ్ళరీరంతో వారీనాటికీ మనముందు నడయాడుచునే యున్నారు. పురావస్తు త్రవ్వకాల రూపంలో, పరిశోధనల రూపంలో, అధ్యయన రూపంలో, విద్యార్థుల, పరిశోధకుల, పాఠకుల హృదయాలలో వారు వెలిగించిన విజ్ఞాన జ్యోతి చైతన్యవంతమై ఈ నాటికీ వెలుగొందుచునే యున్నది. (8-2-1994 హైదరాబాదు ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి ప్రసారితము) త లు లం స్‌ న. న లు పండిత జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూగారికి డా రాజేంద్రప్రసాద్‌ గారికి నాగార్జునకొండ శిల్పములను చూపుతున్న నాగార్జునకొండలోని శిల్పములను డా సుబ్రహ్మణ్యంగారు చూపుతున్న డా ఆర్‌. సుబ్రహ్మణ్యంగారు సహ నమన సన న న స్‌. ళల స టు ఇ న. ర శ. ( 1. సె స్ట న ష్‌ పురావస్తుశాస్త్రవేత్త మోర్టిమర్‌ వీలర్‌ మరియు ప్రఖ్యాత చరిత్రకారులైన డా నేలటూరి శిక్షణ పొందుతున్న యువ పురాతత్త్వ వెంకట రమణయ్య మరియు డా ఆర్‌. నరసింహారావు శాప్రవేత్తలతో డా ఆర్‌. సుబ్రహ్మణ్యంగారు గార్లతో దా ఆర్‌. సుబ్రహ్మణ్యంగారు 3

ప్రసంగ తరంగిణి _ శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు 9. 709 90110201 11510114)

• =20౯55501% 114ఉకుతనిగత 545321 1

శకోండే20 54865 05౯01612, ఇం 02౪6 6664102166 4011 1/63 101 13001011

[0502000 జు6ీ ఇశం56 20065 26 10 06 ౪౫46౧ 1 8౦1401 16463 హ (16 00౪౧6”5 13400 4౯9 2.06. 3021604004 కు. గంంసల్తుం6. 5హ ౮464008646 528026 ఏడంరేడా [4 40వ 5జారం528 2.0. ]4జలురేణ 1.0. జు ౧౧౦౪64080౧” జర [50ా౭గ సంర. స416 ₹0% స.4&, 442062 52961 0610025 10 104 0216200” 0€ [౯51 [22 *[0గడ03 ౦0€మ6ే1. /

58 మ21116021000గ4001 ప88 శపటు స12082062 582501 ౪/23 00౧0 0% శం2ైాక 12* 1892, 2000౯01 22111422యాోం01 ౪111496 0౯౧1061761] 415606) కం లేం26ీట. గం 616 600101660% 0113 ?040/ 6604601 11 ౧19 ౧2౭౧౪76౪11- 1286 511 52561 ౪ల6(0 వీశ264123 10 0౯05606416 113 [18067 వ6ే163. [16 [0001 013 3.4.. బర సశ... 009౭6౩ ఈ0% 116 200003 0019620 0011686 00042625. మ | 116 గెకఉ.. ంలాంం ల౭రమ24ం% [6 104 00% 56064 2 గ 61255 001 2190 50006 గం 916 *సం16 ౧6:14ల0)/ ౦0 స426120.

మ 1913 06 068201 919 ంఖాంలా 25 ఓంంయిలా 1 096000 1 శపుం6]1 - 0644 ౧6౦168ల 163688 1216౯06 0602016 ౯005301 ౦౯131007 1 3ల౧269 164 లల: 10 1920 9100 122002 వంక 23 2000హ106 "గుంపు! 0% 1142702020 0011686 ౪11012 ₹23 6520115064 9” 116 12446 55 ఉంంజు2121 06410 కలు 2 1000620 1 0902006 6 200045 తరం202122 ౮006౧104 10 01006 1929 5% 54561 ౪29 2000101664 $910[03507 05115000 షర శక౦[4601- 0౯ 11 గిశ1ర23 లగా [0 00040166 121 031400 ౪11 గంళయి0లా 1947. అటాాం8 0115 06606 [6 713106 గ. గల] 2064 0061660121 ౮౧)76౧:11065 25 ౪151008 0018330౧ కంగాంం0 1952 2గ64 1956 16 ఇంగేంం6ే 25 [౧౦౧89905 0 11640102) 11 శ్పేం0!6 ౮౧610. 4108 02[0ల4041 06 24 1ల౧1 113 ౪2162016 $లా'1063 206 ఖ్ర162606 (0 116 412122 ౧లు10/ ఓ 5201190108 2 రే602గూ 0000006410 90641౮ (616. 11 1957 ఇషం 40 036006 0026110021 041- 03 ౦ ఏంళళు 22564514 1 సిశ24ండ5 ౪25 65120113004 0 లూా2500 11 001- 1200026400 ఇగ) 26423 ౧1౪ల10+ 2౯౦౧ ఏ&561 06041026 16 క50 ౧6౦60! 12 ఏ ౧2920610/ 2 1601010606 10300466 క0% 5256 146 60406 ౧20%0/ ౧0౪0- 0163. 6 6150140266 115 04/63 23 01601601 11051 00050160010౪50/ 296 6[1- ౧16000 | 015160స00అ0%00 1010 19071.

34

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

12 (60౧8111040౧ ౧౯1౧15 ఏంగి1065 (౧ 16 ౧21101 11 100 50016045 ౧ 6ర402- 6081 206 1113406021 ౧656201. 0116 ౮౦౪6000610 102614 1364 00౧18166 ౪౧౦౧ ము 06 100 “2640౧40003020” 11 1958. తగల 5006002 200 రేంకై63 2౧0 10౧0లగ. 2.116 290 0083. 2/06 529004 ౧29366 2౪2 0౧౮౮౧6 15 1975 10 013 0౪11 00656 16 గిల్‌ !10076. గడడ625.

గం. స12సఉ0064 5501 ౪౬9 010300” &5500126664 ఇరు 0 2067141639 01 06 [2021069 13006021 2064 0162! [6362808 [5104063 ౪12, హర! 20 ౧13600" 0126వ. 06120 113105౧041 గెంం0063 ౧౦౧౧1100 206 411 06414 ౦/6౧ 00%౧- 06006. 1గెంం6100% ౧20665 ౧6264 0” 52561 1౧ 016 200౪6 ౧6౧౧౧౧౦6 00010 ౧1669 11276 109066 116 90101205 *౦ ౧2104006 1 లు. 6 ౪20 116 6916400 02106 04012 5655106 0116 115100 ౧౦౫౬౧౦౩3 616 12 1946 2౧4 ఆం౧ల౫! పంంం16606 0 (16 4! 6414 0/60121 6001600066 0 [0000 11 1951.

సంగ్‌ కషం! ౪29 4 16006066 0083005 2064 20 012001 16 ౪15 2616౧0౪5 [0%జ066 023 $46600. 1 1 గ ౦413 ౦016200108 041666 6 ౧0660౮6౮ 12%” 30001426 06 ౧0115 50660. 10 ౧160100 2 120 00113 5464600 1226 12600 21020 01 6116665 - 466 ౦% గల20001400644 గె౭గు2 గడం, 416 06 6. సంల2స311. 26 06 స. ౮౦౧౫1౦02. 810 08 ఆస. జ! గజం ఆటం 0- [00002001 0006400061566 16 00060001 2064 0 1 42028200. 200% 1౬కు. 91111. 01 3.షరుంంటా2 20. 0౯ శం82 80 8? 0౯ హాగ4121 206 05 * ంంరష6ీల?. 0 019 90012010. 4641100. 612540 0040౪68101 206 110164 9016 ౧౯ఆం7655100. 16 109064 11 24616006 206 11266 100 50611- ఫంచ 6410 2% 22016118 46403504 0) 1101.

గీ 01500820 045 (0 8116 20 ౧౫12! ౧100౯6 0౧€||16 0250 085108 ౪00౧ 016 22112010 506006 ౧146061121. [10 145 10 గాం 15000 141041 1100%00600102 115 01౪3 రే 10615. 4& 11510620 ౫451 66 6౧012566 10 1160016118 [045 206 113 0410 11851 06 10 100000 14 11540681 ౪4113 1 1010 10 116 686650. గీ 1310గ20 2165606 1:6 2 0116486 12 00006008 16 02304106 06. ఉం008 106 2% 11900గ203 ఇం 9006 ౧01 ఛ656 ౧౫౧౧౦౧౦165. ౯౦ స12020102 525451 25606 ౧౧6౯౧10164 25 ౦౧౦.

0౧ స ₹యిం2రుడ0మిం'2. 2 00168846 466 4 01036 2893001216 0620 న్‌25ట 1 సి*264115 ౮౧1౪౮510. ౦11664 0౪110 20 451010 4 000% సెగ జ201౬ 513 0౧06211 0012012016 01121208 11 10 ౧౦11060 0011900గ02] 1056260) 0) తే13081641082 ౪ 016 2164 ౧461410041 ౧100069 10110౪06 0 119 [06ేం06550గఏ,

ఏ5

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు ౦౦016102 10 16 162౧౫66 00008 [౦ ఏ2501 46 1౧6౯౦66౦66 ౩0160410 116- 06301 16962101 12 510007 0 15 ఓ513506006 0% 16 566 1 శేలంరు 264 అ!0- "2600 0211 272ఈ4016 0112స021 90ళూ౦65. శ[0€4161 1000011201 012086 080౪801 200౪406) ౨౯౦5 52504 ఓ ఈ6 ఓం164 0₹01510గ62]1 ౧656200 29 2౧“102 రం6 9086 10500121, 6008011160. [01121045 2౧4 య1[2! 1150007” 06516463 ౧౦111021 2064 ౧011- (10 2016760600. తర౦ం08 16 0001104603 10 (116 50641 6120 115(0గ041 షెటుంజూంస 204 40 యలూయొులం 20% 543613 ౧2006 [245606 ల(0166 గల 066 బలగ 02119 అగంగ౧3176 1151011021 ౧0902600 ౪25 01 5080) 1064120 [1౧260005 జురే 0॥ 6 వంటకు 06418 ఏకంల0063 హ్‌ 16 [ఖా 5456 411 015 ఇంగం జం ౪611 100౪0 0౯04032110” జర లుథ1100. ఉణు౦౧82 1013 62800 1500గ0621 ౪౧14025 06 02051 519201గ[0224 0%6 ౪25 0% “౮౧0129”. ౪0 ౪010౧065 ౪6 ౪0115264 ఇంంల 146 166 210082 ౪40 జ- 0ల 964656 ౪12., “(6169 ఏ 6 0%014 [5400 206 26400001502600”. 815 “జుతజు స8600” ౪25 6042100” 100000. కిలా (1656 ౪011026015 16 06- 020062 90101008 5 1 016 11500802] సింగ208 0£వ్‌ం04 1141. 1115 “0500001 ఏంల8! [1612 ౪/29 0 27 16 0665656116 20008 [15100 19003 204 [0౧౫21౧5 ఒ60021164 ఆంగ 106%)ం 015 8169 & 0165 లం ౪6౫ ౦౯616 5060 1264120. 3000" హంగు 116 6211651 (10063 10 (16 ₹ప్రజా2ం28జ% - 92100201 ౧౮1౦6. ౬15. “౪11076 206 16 1113400 0౧16 20119 ౪౬5 200616౯ ఘంంగ201 000% *1101 కాయా 118600 1621011043 ౧28016 720111 90628112 ౧60010. తీ (0118 0401104000 ౦5౧౦౬ 52861 206 06 |. *లస&12 20020202 జక “4016కి క06006 00 ₹పటాజం2825 19600౧0. 0౯" 5. [కంంమ08కా80! 0208281 0601066 “50టాం6 0[పష 202841 1130007 064 లగరలా 30టూంలు" ఇజం ఇ1గం0 00 2 ఇయం! 9041620091 16 11620" 5041069 0 [42082821 111500 “౦421 ౧0606 0050060 106412” ౪29 200016 ఏ0ం0గ280 ఇంగ ౧9115066 09 20% సె1282012 52961 [113 2176 20 2000600 00016 0056౧4౪019 0216 శే1ంళ02013006 1070120 *151106 286 ౪276110603 షం 006 1016 ౦% గ4082500200865 00 స11 ౧440. . 070% 32501 ౪:25 006 0౯41610౪ 50101205 ౪1౦ తర ల01510 16502000 0% 116 1006006 0₹ఏం040 106412 00 2౧5456 ౧6 ౧60౦115066 (01166 ౧౦164 0003 011 11113 940)601114.. "0౪401 116120 10860106 111 ౪16 121 829౯ ”క515[00 056 36

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వఏకొంబరాచార్యులు ఆట్టటుత 206 "0264110041 06141865 1 ంజ6రు ౬2914512".

16ల [15 6641106కఫ ౧౫/౦ 01003 206 ౧00౦) 11310 00015 *౪ల౩ ౧౪0- 1066. ₹06/ ౪లం “ంంఘమం86లగ1 6 15000/ ౦£మ6!2” *౪01ట00 1 బురే “తరం 0! 20649 206 గిశ20౧/29. 0౫౭2107 104120 1340౧7” 60౧8౯655 ౧120066 10 ౧౪09- 119 6౦౧౫౧౯ల6౧9176 115100 ౦౯06412 ఏ 61౪6 *౦1ట065. తలు 4 00 6203. ర9 0₹0)606 ౪29 [లంత ఆ ౧ంంగ0/ ౪0106 మ61జు 85600” 00601 9006- 50766 9 116 “302026 140243 జ1ం026. 9362866106 0110826400 ౦010” ౧౫౦ ౪01465, ౪16 1010)60 ౪25 2అ8 ౪9 [01025019 0696110౪00 60 13 9000505.

శం౦ంలా 60166 ౪౦1 ౧4011366 0/ 90 52061 3 0011200600 ౪44 56 6. కహ[ా2920546 ౪/29 “తీరాజుం66 315400/ ౦0౯0612". 2౯౦0£ 5250] ౧0015164 5016 00015 10 9414 జర 9469” 016 060639 0 116 5[6ేం16 01 [11510107 107 గేంై66 2౧4 ౧056 2260266 6125565. ] ల” ౪616 “500 ౦% 10612” 10 (66

.! ౪౦10065 ౪12, “౯93606213 0"౪0గ64 1930007 “1510గ021 గాంయండే 1 ౧012600౧10 సరే129 154007” 206 “క్‌ంలటూంఆ ౦౯064110 ౬56007. 19401021 2064106 ౪/25 ఇగా00 09 కర 525054 21098 ౪4 55. %.5. క2గు4రు&. & 46 6౧4 0413 001%, 0160010222011021 8610105 0150011203 81760 0” 10 జంగ 26 76౧" ఇ56గు! 10 116 581661 0% 2001260108) ల౧౮ల 116 20501065 0 52026 [6/25 10504046 0006412 1౪1007 206 04106 9705 ౫112822012 52501 రేం1లలడే (66 ఇంర0గ21 166463 ౪ 8ం,02 11 196100 3088063 0116122 115400 1656 ఆలం గ40113%0664 1౧ 000% [0౧౫ 09 116 4912 9401130108 [0636.

36516465 1696. ౧6౧6౧౧ ౧౪4506 ౧౧266 2004603 0416౯ ఇంగ5 ౪ "16 గన 10బైర000ఏ ౦0[వ్‌ంట4 106412". "261086 10 106140 191007. "0011164110 11౮2465. 0+600020[0076108109 ఓ 5044) 10612. 204206 ౮౯441 [4166 (45౦[డి. కపిత ఉఊ 30400.

గసం9 10% స1282002 ఏడం! 62౧౧౦6 8006 ౧౧౧౯126401 25 2 ౧0666 1౧13001120 ఇర 105905 ఓ16 6. 30జ642్ట89 (0 రంల 06120 05100౧ 002% ఫ125264 (0 గెశీంర!86౪21 106120 1190000౧ 58066521 60 స201012 15100. 9002961212 38002 00 తురర [2 1215400౧ స1288012 52501 0002006 101013 గం 1113 8056200163 1 5026) [064120 119000 ౧0౯80 115 ౧౦గ౭| 00121059 2౧౦ ౧0 1౫016 106183 113 ౧2౧16 80012115 10౯ ఆలా 23 116 ౧10౧6ల 1౧ 5046] 1064121 113000 (0020606294666 0% సెక 24 1078 (ంజ 411 1002 [2410 - గారల 026)

37

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు 10. ఆంధ్ర సంస్కృతి కేదారం - నాగార్జున సాగరం

దేశ, విదేశాలలో ఖ్యాతినార్జించిన బౌద్ధ కళాక్షేత్రం నాగార్జున కొండ. భారతదేశంలోని పలురా[మ్ష్ర్రాల నుండి వచ్చిన సందర్శకులను పర్యాటక కేంద్రంగా నాగార్జున సాగర్‌ ఆకర్షిస్తుందన్న విషయం లోక విదితం. ప్రపంచ దేశాలవారు ప్రత్యేకించి ఆసియా ఖండంలోని చైనా, జపాన్‌, భూటాన్‌, నేపాలి శ్రీలంక, ఇండోనేషియా మున్నగు దేశాల బౌద్ధ మతస్థులు ఇచ్చటి అద్భుత బౌద్ధ స్తూపాలను, సంఘారామాలను సందర్శించి తధాగతుని జీవిత విశేషాలను, సిద్ధాంతాలను, నాగార్జునాచార్యుడు మెట్టిన పవిత్ర స్థలాలను సందర్శించి, నాగార్జున విశ్వ విద్యాలయ గత వైభవాన్ని మననం చేసుకుంటూ తృప్తిగా ఆనంద హృదయాలతో తమ తమ దేశాలకు తిరుగు ప్రయాణం చేస్తారు.

శాసనాలలో ఈ ప్రాంతానికి శ్రీ పర్వత ప్రాంతమనీ, శాతవాహన రాజులలో ఒకరైన విజయ శాతకర్ణి పేరున ఉదృవించడం వల్ల ఈ పట్టణానికి విజయపురి అనీ, మహాయాన బౌద్దమత ప్రవక్త నాగార్జునాచార్యుడు తమ మలిభాగం జీవితాన్ని ఇచ్చట గడిపి ఈ ప్రాంతాన్ని పునీతం చేయడం వల్ల ఈ ప్రాంతానికి నాగార్జునకొండ అని పేరు వచ్చింది.

ఈ నాగార్జున కొండ (దక్షిణ విజయపురి) గుంటూరు జిల్లా మాచెర్ల మండలం లోని ఒక (గ్రామం. ఇది మాచెర్లకు 22 కిలోమీటర్లు, గుంటూరుకు 147 కిలోమీటర్లు, హైదరాబాదుకు 166 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇక్కడి కొండలోయ 23 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం కలిగిన ఏకాంతమైన లోయ మూడు వైపులా నల్లమల పర్వత శ్రేణుల తోను, ఒకవైపు జలజల పాణుతూ మధుర గానాన్ని తలపింపజేసే కృష్ణానదీ తరంగాలతో ఈ (ప్రాంతం (ప్రకృతి సౌందర్యానికి, రమణీయతకు అట పట్టె సందర్శకుని హృదయాన్ని సంతోష తరంగ డోలికలలో తేలియాడించి అనంద మందిరం గావిస్తుందనడంలో ఏమాత్రం సందేహం లేదు. పురావస్తు ప్రదర్శనశాల సందర్శనార్ధం లాంచీలో ప్రయాణం చేస్తూ ప్రకృతి సోయగాలను తిలకిస్తూ కొన్ని నిమిషాలు విషయ (ప్రపంచాన్ని మరచి ఆనంద సాగరంలో తేలియాడే. నాగార్జున సాగర సందర్శకుని అదృష్టమేమని కొనియాడగలము.

ప్రపంచములో మానవ నిర్మితమైన కట్టడాలలో ఎత్తైన, పొడవైన ఆనకట్టలలో ప్రముఖ స్థానం ఆక్రమించిన నాగార్జున సాగర్‌ ఆనకట్ట 20వ శతాబ్దంలో మానవుడు సాధించిన అద్భుత సాంకేతిక వరిజ్ఞానానికి వ్రతీకగాను, అతని కీర్తి కిరీటంలో కలికితురాయి గాను అభివర్జింపవచ్చును. 1955 డిసెంబరు 10వ తేదీన మన తొలి ప్రియతమ ప్రధాని పండిత జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ ఈ అనకట్టకు శంఖు స్థాపన చేస్తూ అన్న మాటలు ఈ సందర్భంలో స్మరించుకో తగ్గవి. “ ఈ నాగార్జున సాగర్‌కు నేనిచ్చట జరిపే శంకుస్థాపనను పవిత్ర కార్యంగా పరిగణిస్తున్నాను. ఇది భారత ప్రజా సౌభాగ్య మందిరానికే శంకుస్థాపన. ఈనాడు ఆసేతు

38

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు పిమాచల పర్యంతం నిర్మించుకొంటున్న నవదేవాలయాల కిది చిహ్నం”. ఈ అనకట్ట నిర్మాణం వల్ల లక్షల కొద్దీ ఎకరాల భూమి సాగులోని కొచ్చింది. ఆంధ్రుల ఆర్థికాభ్యున్నతికి దోహదం చేసింది. కాని ఈ ఆనకట్ట నిర్మాణం వల్ల ఆనాటి చరిత్రకు, సంస్కృతికి (ప్రత్వక్ష సాక్షులు గా నిలిచిన అనేక బౌద్ధ సంఘారామాలు, దేవాలయాలు, ఇక్ష్వాకురాజుల రాజ ప్రసాదం, ఇంకా ఎన్నో అవశేషాలు కృష్ణానదీ జలాలలో మునిగిపోయే ప్రమాదం ఏర్పడింది. ఇది గుర్తించిన భారత పురావస్తుశాఖ వారు డా. ఆర్‌. సుబ్రహ్మణ్యం గారి పర్యవేక్షణలో 1954-60 సంవత్సరాల మధ్య నిర్విరామంగా (త్రవ్వకాలు నిర్వహించి లభించిన అవశేషాలను పురావస్తు ప్రదర్శన శాలలో భద్రపరిచారు. పురావస్తు సంపదకు ఆలవాలమైన నాగార్జున కొండ అవశేషాలను 1928లో మున్ముందుగా గుర్తించింది శ్రీ ఎ.రంగస్వామి సరస్వతి. పిమ్మట భారత పురావస్తు శాఖవారు 1927-31ల మధ్య శ్రీ ఎ.హెచ్‌.లాంగ్‌ హరొస్ట్‌ గారి పర్యవేక్షణ లో ఒకసారి, 1938లో శ్రీ టి.యన్‌.రామచంద్రన్‌గారి పర్యవేక్షణలో మరొకసారి త్రవ్వకాలు నిర్వహించారు.

ఈ పురావస్తు త్రవ్వకాల వల్ల చరిత్ర పూర్వయుగం నుండి క్రీ.శ. 16వ శతాబ్దం వరకు నాగార్జునకొండ చరిత్ర వెల్లడయ్యింది. ప్రాచీన, లఘు, మధ్య, నవశిలాయుగాలలో శ్రీ పర్వత (ప్రాంతంలో ఆదిమానవుడు ఉపయోగించిన పాత్రలు, పనిముట్లు, ఆయుధాలు ఇతర పరికరాలు శిలా, లోహములతో తయారు చేసినవి ఎన్నో బయల్పడ్డాయి. అంతే కాకుండా అనేక శిల్ప .కళాఖందడాలు, శాసనాలు, నాణెములు, ఆభరణాలు మున్నగునవెన్నో ఈ త్రవ్వకాల వల్ల లభించాయి. ఇవన్నీ నాగార్జున కొండపై నిర్మింపబడిన ఐలండ్‌ మ్యూజియంలో భ(ద్రపరచబడ్డాయి. ఈ మ్యూజియంను ఆనాటి విద్యాశాఖమంత్రి శ్రీ ఎం.సి.చాగ్తా 1966 ఏప్రిల్‌ 23వ తేదీన ప్రారంభించారు.

చరిత్రయుగంలో తాలుదొల్త ఈ ప్రాంతాన్ని శాతవాహనరాజులు పాలించారు. గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి, పులుమావి, యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి రాజుల నాణెములు, విజయ శాతకర్ణి శాసనము ఇచ్చట లభించాయి. పిమ్మట చాంతమూలుడు, వీరపురుషదత్తుడు, ఎహువల చాంతమూలుడు, రుద్రపురుషదత్తుడు, రెండవ వీరపురుషదత్తుడు అను ఇక్ష్వాకు రాజులు సుమారు నూరు సంవత్సరాలు విజయపురి రాజధానిగా ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. వీరి కాలంలో నాగార్జున కొండ గొప్ప వైభవంతో వెలుగొందింది. పిమ్మట పల్లవులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. తరువాత చాళుక్యులు, కాకతీయులు పాభించారు. ప్రతాపరుద్రుని మరణానంతరం కొంతకాలం ఢిల్లీ సుల్తానులు పాలించడం జరిగింది. రెడ్డి రాజులు ఈ కొండపై దుర్గాన్ని నిర్మించారు. కొంతకాలం ఇది గజపతుల పాలనలోనుంది. కృష్ణదేవరాయలు తరువాత దీనిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. తల్లికోట యుద్దానంతరం ఇది కుతుబ్‌షాహీ సుల్తానుల ఆధీనంలోనికి వచ్చింది.

39

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఎకాంబరాచార్యులు వారు కడపలోని పుష్పగిరి మరానికి అగ్రహారంగా దీనిని దానం చేశారు. విజయనగర రాజ్య పతనంతో నాగార్జున కొండ దుర్గం తన ప్రాబల్యాన్ని కోల్పోయింది.

నాగార్జున కొండ చరిత్రలో అనేక విషయాలలో ప్రముఖ స్టానం వహించినట్లు ఇక్కడ జరిపిన త్రవ్వకాలవల్ల వెల్లడౌతుంది. దీని ఘనతను దేశ, విదేశాల వారు గుర్తించారు.

1. నాగార్జునకొండ బౌద్ధక్షేత్రం భారతదేశం మొత్తంలో పెద్దక్షేతంగా వాసి గాంచింది. ఇచ్చటి స్తూపాలు, విహారాలు," ఆరామాలు 2500 ఎకరాల భూమిలో వ్యాపించి ఉన్నాయి.

2. ఆంధ్రదేశంలో ప్రప్రధమంగా నాగార్జునకొండలో ఇక్ష్వాకు రాజవంశం వారు మత సహనాన్ని ప్రోత్సహించారు. రాజులు వైదిక మతావలంబులై యజ్ఞయాగాది క్రతువులు నిర్వహించి శైవ వైష్ణవ దేవాలయాలు నిర్మించగా, వారి రాణులు, రాచబంధువులు బౌద్ధమతాన్ని ప్రోత్సహించడం గమనించదగ్గ విషయం.

3. దక్షిణ భారతదేశంలో తొలి శైవదేవాలయాలు, వైష్ణవ దేవాలయం ప్రప్రధమంగా నాగార్జున కొండలోనే నిర్మింపబడ్డాయనడంలో సందేహం లేదు. శైవ మత ప్రాబల్యం అధికంగా ఉన్నట్లు ఇచ్చటి శైవ దేవాలయాలు చాటుతున్నాయి.

4 హీనయాన బౌద్ద మతానికి ఉత్తర భారతదేశంలోని గయ ఎంత ప్రాముఖ్యం నార్జించుకున్నదో, మహాయాన బౌద్ధమతానికి నాగార్జున కొండ అంత పేరు పొందింది. మాధ్యమిక వాద మహాయాన బౌద్ధమతం ఇక్కడనుండే దేశ, విదేశాలలో వ్యాప్తినందింది. ,

వ్‌. హీనయాన, మహాయాన బౌద్ధమత శాఖలవారు కలిసి ప్రక్కప్రక్క్మన సహజీవనం చేయడం ఒక్క నాగార్జున కొండలో తప్ప భారతదేశంలో మరెచ్చట కలిసి జీవించినట్లు దాఖలా లేదు. హీనయాన బౌద్ధమత శాఖకు చెందిన మహీశాసక, మహావిహారవాసినులు, మహాయాన శాఖకు చెందిన అపర మహావినశీలీయులు, బహు్యశ్రుతీయులు ఇచ్చట కలిసి నివసించారు.

6. బహుశాస్త్రవేత్త, రసవాద సిద్ధాంత కర్త, మాధ్యమిక మహాయాన బౌద్ధమత ప్రవక్తయైన నాగార్జునాచార్యులవారు ఇక్కడ నుండే ప్రపంచ దేశాలలో బౌద్ధమత సిద్ధాంతాలను వ్యాపింప జేశారనేది జగద్విదితమైన విషయం.

7. అజ్ఞాన తిమిరాన్ని పారద్రోలి విద్యా, విజ్ఞున వెలుగు రేఖలు (ప్రసరింపబేసిన మహావిద్యాలయం నాగార్జున విశ్వ విద్యాలయం ఆనాడు వెలసిన చోటు ఇదే. దేశ విదేశాల నుండి అసంఖ్యాకంగా విద్యార్దులు నాగార్జున కొండకు వచ్చి శాస్తాధ్యయనం, బౌద్ధ మతాధ్యయనం గావించారన్న విషయం మనందరికి తెలిసిందే.

8. అపూర్వ బౌడ్దగాధలను రమణీయ శిల్పములుగా మలచి (ప్రేక్షక మహాశయునికి

కథ!

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు అమందానందం కలిగించిన శిల్పి ఇక్కడివాదే. ఒకవైపు బుద్ధుని జీవిత చరిత్రాంశాలను తెలుపుతూ, మరొకవైపు పాషాణ హృదయంలో సౌకుమార్యాన్ని, లాలిత్యాన్ని చాటి చెప్పే యీ శిల్పాలు జగద్విఖ్యాతి నార్జించుకున్నాయి.

9. ఆనాడు సింహళ వర్తకుడు, రోమను బేహారి సముద్రయానం చేసి నాగార్జున కొండలో వ్యాపారం చేసి బౌద్ద విహారాలు నిర్మించడం, విహరించడం అనే విషయాలు చరిత్ర పుటలలో

10. భారత పురావస్తు త్రవ్వకాలలో అద్వితీయమై, స్మరించుకోదగ్గ స్థలం - ఇక్కడ బయల్పడిన రంగస్థలం. వెయ్యిమంది (ప్రేక్షకులు మెట్లపై సుఖాసీనులై నాటక, సంగీతాది కార్యక్రమాలు తిలకించడానికి గాని, సాము గరిడీలు (ప్రదర్శించడానికి గాని అనువైన రంగ స్థలం ఇది. రంగస్టలంలో ఉద్భవించిన శబ్దం దూరంగా ప్రసరించగల ఏర్పాటిందున్నది. ఇది ఆనాటి నిర్మాతల సాంకేతిక ప్రతిభకు నిదర్శనమని చెప్పాలి.

11. బౌద్ధమతస్థుల సంతాన దేవతగా విలసిల్లిన హారీతి దేవాలయం నాగార్జున కొండలో బయల్చ్బదడడం గమనించదగ్గ ముఖ్యాంశం.

12. ఇక్ష్వాకురాజులు తమ తల్లుల పేర్లు తమ పేర్ల ముందుంచుకొని వాళిష్టీ పుత్ర, మాధరీపుత్ర అని పిలిపించుకుని అనాటి సమాజంలో మాతృమూర్తిగా స్రీకి అత్యంత గౌరవాన్ని కలిగించారన్న విషయం నాగార్జున కొండ శాసనాల వల్ల విశదమయ్యింది.

13. ఇక్ష్వాకురాజుల కాలంలో శాసనాలు తొలుత ప్రాకృత భాషలో వ్రాయబడి ప్రాధాన్యం వహించినా, రాను రాను సంస్కృత భాష (ప్రచారంలోనికి వచ్చిందనదానికి అచ్చట బయల్బడ్డ రెండు సంస్కృత శాసనాలే అందుకు నిదర్శనం.

14. శాతవాహనరాజుల ఒరవడిలో ఇక్ష్వాకు వంశవురాజులు కూడా తమ సార్వభౌమాధికారాన్ని చాటిచెప్పే అశ్వమేధ యాగం గావించినట్లు అచ్చట బయల్బడ్డ అశ్వమేధ యాగ ఘట్టం తెలియజేస్తుంది ఇక్ష్వాకువంశ స్టాపకుడు వాళిష్టీ పుత్ర శాంతమూలుడు అశ్వమేధ, అగ్నిష్టోమ, అగ్నిహోత్రాది క్రతువులను నిర్వహించినట్లు చరిత్ర పలుకుతుంది.

15. కృష్ణానదీ తీరంలో నాగార్జున కొండ వద్ద బయల్పడిన ఒక దహన ఘట్టం, రెండు శిలా ఫలకాలు - ఒకనాడిచ్చట సతీ సహగమన దురాచారం ప్రబలినట్లు తెలియ జేస్తున్నాయి.

16. త్రవ్వకాలు పూర్తి చేసిన తరువాత లభించిన అవశేషాలను భద్రపరచిన ఐలెండ్‌ మ్యూజియం కూడా చరిత్రలో ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. నలువైపులా నీరుండి మధ్యకొండపై నిర్మింపబడ్డ పురావస్తు ప్రదర్శన శాలలు ప్రపంచంలో అరుదుగా కనిపిస్తాయి. అటువంటి వాటిలో నాగార్జున కొండ మ్యూజియం ప్రపంచంలో ద్వితీయ స్థానం ఆక్రమించు కుంటుంది.

త్మ]

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు ఆదిమ మానవుని సంచారం నుండి చరిత్రయుగంలో పలు రాజవంశాల పాలన వరకు . నాగార్జున కొండ వివిధ దశలను అంటే ఆరంభం - బెన్నత్యం - అత్యం అనే త్రిదశలను చూచి నేడు తన గత వైభవాన్ని సాగర గర్భంలో దాచుకుంది. ఒకవైపు సామాన్య మానవుడు అద్భుతమైన నాగార్జున సాగర్‌ ఆనకట్టను చూచి ఇది మానవులు నిర్మించిందేనా అని అశ్చర్యపడుతుంటే, కళాపిపాసి ప్రకృతి సోయగాలను, రామణీయకతను అపురూప శిల్పకళాఖండాలను చూచి తన్మయత్వం చెందుతుంటే, చరిత్రకు సంస్కృతికీ ప్రతీకలుగా నిలిచిన ఆనాటి అద్భుత కట్టడాలను చూచి చరిత్ర - మతం - పురావస్తుశాస్తం అధ్యయనం చేసిన విద్యార్ధి తన జీవితం ధన్యమయిందని ఆనందిస్తాడు. విద్య - మతం - కళ అనేవి మూడూ ముప్పేటగా పేనబడ్డ చోటు నాగార్జున కొండ. నాగార్జున సొగర్‌ 'సందర్భనాన్ని మనమంతా అఖిలషిద్దాం. (20-10-1993 హైదరాబాదు ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి (ప్రసారితము) మూ క ఈ. జ్య వాలే ల... నో ళం గా ॥ స్ట ల [గ్‌ 1954-60సం.రాల మధ్య నాగార్జున సాగర్‌లో ప్రణ్త// పురావస్తు త్రవ్వకాలు నిర్వహించిన పురావస్తు ///' శాస్త్రవేత్త దా॥ ఆర్‌. సుబ్రహ్మణ్యంగారు శక్తో 4// కారా చనా నము పు క్తో/ / _ కట జల జల పాటుశున్న జలంతో నాగార్జునసాగర్‌ బుద్ధుని విగ్రహం ఆనకట్ట చిత్రం 42

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు 11. శ్రీ తిరుపతి వేంకటకవుల శైలీప్రభావం | | యెక్కడ జూద నాచుకవు లెక్కడ జూద బ్రబంధకర్తలే శ దిక్కరులంచు బేర్వడిన తిర్పతి వేంకట సూరులేగునా ష్‌ ౨. (ప్రక్కల నెల్ల నీ కదువు పందినదన్ను / తెలుంగు దేశమా! |... | అని శ్రీ వేలూరి శివరామశాస్రిగారు తిరుపతి వేంకట కవులను 1 మం | గూర్చి చెప్పిన పద్యము ప్రత్యక్షర సత్యము. జగదాశ్చర్యకరావధాన ల. | (| కవితా సంపన్నులైన తిరుపతి వేంకట కవులు ఆధునిక కవితా ౨ టా వైతాళికులు. వారు కవనార్ధంబుదయించిన విద్వతృ్కవులు,

అవతార పురుషులు.

వారి జననమునకు పూర్వము మూడు శతాబ్దములు అంధకార బంధురమైయున్న ఆంధ్ర వాజ్బయమును ఉద్ధరించుటకు జన్మించిన కారణజన్ములు వారు. రాజాస్టానములలో, విద్వత్మవుల మధ్య నర్తించు కవితాకన్యను తిరుపతి వేంకటకవులు తమ అవధాన, ఆశు కవితా ప్రదర్శనల ద్వారా ప్రజామధ్యమమునకు తీసికొని వచ్చి ప్రజలలో కవితపై మక్కున కలిగించిన కవితా ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థాపకులు. ఈ శతాబ్దారంభంలో పండిత పామర జనుల ఎవ్వరి నోటవిన్నా వీరి పద్యాలే. తిరుపతి వేంకటకవుల కవితా (ప్రభావానికి లోనైన నిరక్షరాస్యులు అక్షరాస్యులు కావాలని, అక్షరాస్యులు కవిత్వం చెప్పాలని, కవులు అవధానాలు చేయాలని, అశుకవితా ప్రదర్శనలివ్వాలని కాంక్షించేవారు. వారి కవితా వెల్లువ ఆనాడు (ప్రజలను ముంచెత్తింది “వాకలో తడియని వారు మద్దురు వధాన మృదూక్తి మరందధారలో కడుగని వారు మాకెచట కావగరాలిల తెల్లునాడునన్‌ ' అన్న విశ్వనాథ వారి మాటలు వాస్తవం, శతావధానం అనే స్రవంతి చిత్ర భారతం వ్రాసిన చరికొండపై పుట్టి తిరుపతి వేంకటకవుల కాలానికది తీర్చరాజమై, దివ్య ్రవంతిగా రూపొందింది.

ఆనాడు వీరి కవితా మాధుర్యానికి, తైలి ప్రభావానికిలోనై వీరివద్ద శుశూష చేయాలనే కుతూహలంతో అనేకమంది యువకులు వీరి వద్ద చేరి తిరుపతి వేంకట కవుల వలెనే పద్యాలు చెప్పాలనీ, వెంకట శాస్త్రిగారి జలద గంభీర స్వరాన్ని అనుకరిస్తూ పద్యం చదవాలనీ ఉబలాటపదేవారు. ఆనాదాంధ్ర దేశంలో ఎక్కడ చూచినా తిరుపతి వేంకటకవుల శిష్యులే, ప్రశిష్యులే, ఏకలవ్య శిష్యులే. వేలూరి, వేటూరి, అవ్వారి, ఓలేటి, నెమలూరి, పింగళి, కాటూరి, విశ్వనాధ, మాధవపెద్ది మున్నగు శిష్యప్రకాండులను సంపాదించిన కీర్తి వారికే దక్కింది. “ చెళ్ళపిళ్ళ వేంకన గురువంచు చెప్పికొనగా నది గొప్ప తెలుంగు నాడునన్‌' అన్నది నుడిగా రూపొందింది.

జం

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు పుంభావ సరస్వతులైన శ్రీ తిరుపతి వేంకట కవులు - శ్రీ దిదాకర్ల తిరుపతి శాస్త్రి, త్రీ చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటశాస్త్రి గారల జంట. ఒకరిది థీమవరం సమీపంలోని యండగండి, రెందవ వారి జన్మస్థలం (ఫ్రెంచి యానాం. అడవిలోని ఉసిరికాయ, సము(ద్రపుటుప్పు కలిసిన విధంగా వారు బ్రహ్మగురు సన్నిధిని కలిశారు. షద్డర్శనీవేదియైన చర్ల (బ్రహ్మయ్యశాస్రిగారి వద్ద వారిద్దరు భాష్యాంతవ్యాకరణాన్ని చదివారు. విధాత వలె బ్రహ్మయ్యశాప్రిగారు సాహిత్య జగతృళ్యాణం కొఅకు వారిద్దరినీ జంటగా కవితా సభలు జరుపుమని ప్రోత్సహించారు. వెంకట శాస్రి గారు ““ గోణము కట్టుటాది కోమల కవిత" చెప్పనేర్చారు. వారే తిరుపతిశాస్రిగారికి కవితా మర్మాలను, ఒడుపులను తెలిపి వారిని నిర్దుష్టమైన కవిత చెప్పే విధంగా రూపొందించారు. అందువల్లనే తిరుపతిశాస్రిగారు వెంకటశాస్రిగారిని గురువుస్థానంలో ఉంచుకుని “వితతాత్మీయ శతావధాన కవితా నిద్వాపయోరాళి సం భృత శిష్పాంబుద వాజ్ఞయామృత రస న్రీతాఖిలాంద్ర క్షమా ధృత దాజద్రసికావతంస కృత వంది స్తోత మాలా విభూ షీతు మా వేంకట శాస్తి నే బొగదెదన్‌ శివ్యస్వరూపంబునన్‌'' అని స్తుతించారు. మున్ముందుగా తిరుపతి వేంకట కవులు కాకినాడలో అష్టావధానం, పిమ్మట శతావధానం గావించారు. పిమ్మట వారు అమలాపురం, ఏలూరు, విజయవాడ, గుంటూరు, నెల్లూరు, మద్రాసు, రాజమండ్రి, విశాఖపట్టణం మున్నగు పట్టణాలలోను గద్వాల, వనపర్తి, ఆత్మకూరు, వెంకటగిరి, విజయనగరం, మొగల్తూరు మున్నగు రాజాస్టానాలలోను నహిప్రతి యన్నట్లుగా అవధాన నభలు, అళుకవితా (ప్రదర్శనలు గావించి రాజులను, కవి రాజులను, సాహితీపిపాసువులైన ప్రజలను తమ మృదు మధుర శిరీష కుసుమ పేశల కవితా రసాంబుధిలో నోలలాడించారు. వారి అసాధారణ ధీశక్తి, ధారణ, ఆశువునకు తలలు పంకించి తెలుగుమన్నీ లెందరో వారికి సత్కారాలు చేసి కానుకలొసగారు. ఆత్మకూరు సీతారామ భూపాలుడు వీరికి గజారోహణోత్సవం గావించారు. గద్వాల భూపతి వీరికి జయపద్రం, బిరుదులను ప్రసాదించారు. ఆనంద గజపతి కానుకలిచ్చారు. వేంకటగిరి విభుడు వేనూటపదహారులిచ్చారు. “'బాల సరస్వతి “బాల కళానిధి” “విద్వత్మవీంద్ర'' ''కింకవీంద్రఘటాపంచాననులు”” అనే బిరుదులచే వారు సత్మరింపబడ్డారు. తిరుపతిశాస్తిగారు 1901 నుండి 1918 వరకు పోలవరం జమిందారు ఆన్థాన కవియై, పిమ్మట కొద్దికాలం కోలంక-వీరవాసరం జమీందారిణి వద్ద ఆస్థాన కవియై 1920లో దివంగతులయ్యారు. వెంకటశాస్రిగారు 1908 నుండి 1916 వరకు బందరు హిందూ హైస్కూలులో తెలుగు పండితులుగా ఉద్యోగించారు. 1933లో బందరు పౌరులు ఘనంగా వెంకటశాసస్త్రిగారి షష్టిపూర్తి సన్మానం గావించారు. ఆ సందర్భంలో శాస్త్రిగారికి శిష్యులు, ప్రజలు (బహ్మరధం పటి టీకే

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు పద్యోపహారాలను (ప్రసాదించారు. నవయుగ కవి చక్రవర్తి శ్రీ జాషువ ఆ సందర్భంలో చెప్పిన పద్యం స్మరణీయం.

తెలుగు జగాన నేదు గడి తేరిన బాలకవీండ్రులెబ్ల మీ

పలుకుల పందిటన్‌ జిగురు బట్టిన మొగ్గలు మీ వధాన కౌ

శలమున నూగిపోయిన దిశావలయమ్ము వ్రసన్న బుద్ధిమై

వలగాని మీకొనంగెడు నుపాయనముల్‌ గొనుమయ్య నత్ఫవీ

1949లో మద్రాసు ప్రభుత్వం వెంకటశాస్రిగారిని ఆస్థానకవీగా నియమించింది. నన్నయ్య, తిక్కన్నలనాటి వైభవములు ఆనాడు వాగ్గేవికి జరిగాయి. రాయలసీమ గడియారం వారు వెంకటశాప్రిగారి నా సందర్భంలో

“జయ మేపార శతావధాన కవితా సానాజ్యు వీఠంబు న

చ్చ యశోమూలముగాగ నేలిన మవోసారస్వత జ్యోతి దు

చృ్చయమౌ వేంకటశాస్త్రి యాంధ్ర కవితాస్టానీ ప్రభుం దయ్యె న

న్నయ తికృన్నల నాటి వైభవము లీనాదయ్యె వార్టేవికిన్‌” అని ప్రశంసించినారు. వెంకటశాస్రిగారు 1950లో శివరాత్రి పర్వదినాన పరమపదించారు.

అర్ధశతాబ్టి కాలం ఆంధ్ర కవితా సామ్రాజ్యాన్ని ఏలిన కవిసార్వభౌములు శ్రీ తిరుపతి వేంకట కవులు. ఒకప్రక్క దేశాటనము చేసి అసంఖ్యాకంగా అవధాన, అశుకవితా ప్రదర్శన లిచ్చి. వేజొక ప్రక్క శతాధికంగా (గ్రంథాలను వ్రాయడం వారికే చెల్లినది. వారు తెలుగులోను, సంస్కృతంలోను రచనలు చేశారు. దేవీ భాగవతము(పురాణం), బుద్ద చరిత్ర, శ్రీనివాసవిలాసం, (శ్రవణానందం, పాణిగ్భహీత, మున్నగు ప్రబంధాలు, ముద్రారాక్షసం, మృచ్చకటికం, మున్నగు అనువాద నాటకాలు, పాండవోద్యోగము, పాండవ విజయము మున్నగు ఆరు భారత నాటకాలు, గీరతము, గుంటూరుసీమ మున్నగు వివాద గ్రంథాలు, జాతకచర్య, నానారాజ సందర్శనం, శతావధానసారం మున్నగు (గ్రంథాల నెన్నింటినో పేర్కొనవచ్చును.

““ ఒక చరణం బతండు మజభియొక్కటి నేను మజొక్క టాతడున్‌'' అన్న నియమంతో అవధానాలలో కవిత చెప్పి *' ఒక్కరు రచియించి రేనియును కాదగు దిర్పతి వేంకటీయమై"' అన్న నియమముతో చివరి వరకు వారు రచనలు గావించారు. “' ఒక్కొక చోట నాక్కొకని వద్ద నొకొక్కొక మాట చొప్పునన్‌'' చాతురి మీరగ చెప్పే ప్రజ్ఞ వారు సంపాదించారు. కాని “కవుల మున్పటి రూల్సుకు కట్టుబడమనీ'', ““అనుభవించితి దీవ్యద్భోగములను రాజాధి రాజులకన్న నధికంగాననీ, నిరంకుశ (ప్రతిభతో విలసిల్లిన కవి తల్లజులు వారు.

“కాలముబట్టి దేశమును గాంచి ప్రభుత్వము నెంచి దేశభాషాలలితాంగి మాణుటది సత్మవి సమ్మృతమని' ' వారు చక్కని శృంగార రస కావ్యాలు - (శ్రవజానందము, పాణిగ్భహీత'' వ్రాశారు 4ేర్‌

ప్రసంగ తరంగిజి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు వీరి కవిత్వంలో యమకము, అర్థ గౌరవము, పేశలమైల తైలి, పొంకం కలిగిన పదబంధము, రసపుష్టిసొష్టవము, కల్పనాచాతురి, వ్యంగ్యవైభవము అధికంగా ఉండడం వల్ల సామాన్య జనానీకం కూడా వీరి కవితా (ప్రభావానికి లోనయ్యింది. పండితులు, కవుల సంగతి వేరే చెప్పనవసరం లేదు. ప్రభువులు ఆనాడు వీరి కవితను పల్లకీ నెక్కించారు. వీరి శైలీ ప్రభావానికి లోనైన సాహితీ రస సింధువులు, వీరి చాటువులు, ప్రబంధాలలోని పద్యాలు, భారత నాటకాలలోని పద్యాలు పారాయణం చేశారు. వీరి కవితా ప్రభావం, శైలీ శోభ ఇంతింతనరానిది. “ముద్దు ముద్దుగ జెప్పు బూనితిమా, వన్నె లాడి తీయని మోవి లంచమిచ్చు గతినమ్ముగా జెప్పగదగితిమా ప్రౌఢ కాంత వక్షోజముల్‌ కాన్కలాసగు దీక్షరీతిని జెప్పు దెరకొంటిమా, వాలు | గంటి లే జూపు నుంకమ్మొసంగు మిశ్రరేతిని జెప్పు మేకొంటినూ బోటీ బిగువు కౌగిలి నన్నుబెట్టి లీఖ నాతుధారా కనిత్వమ్ము నందు కొంటి | మేని యభిసారికయు దందమిచ్చి తీలు అంధ్రగీర్వాణు భాషల యందు మాకు దళిత వండితలోవ! గద్వాల భూవ ! . అని తమ కవితా ప్రభావాన్ని తెలిపారు. శతఘంట కననమ్ము నల్బు సంగతియన్న ““గరతలామలకమ్ము గాదె మాకు”' అవ్హావధాన కవ్టావలంబనమన్న “నంబి కొందయ దందనంబు'' మాకు అళతుధారా కవిత్వాడంబరంబన్న “నల్లేరు పై ఐంది నదకి' మాకు | నత్సావ్వు నిర్జాణ చాకచక్పందన్న “వషదసోపేత భోజునము'' మాకు వ్వర్ధమగు నాదము లానడ్చునట్టి నారి దంబ మణగించు ''టాపోళనంబు'' నూకు అని వారి ప్రతిభా విశేషాలను వివరించారు. తం

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

వారు మీసాలను పెంచారు. కవులు కదా మీరు. ఎందుకయ్యా మీసాలను పెంచారంటే “దోస మటం చెఖింగియును దుందుదు కొప్పగ బెంచినార మీ మీనము” రెందు భాషలకు మేమె కనీంద్రుల “మంచు దెల్పగా రోసము గల్లినన్‌ గవివరుల్‌ మము గెట్వుడు గెల్లురేని యీ మీసము దీసీ మీ వదసమీపములన్‌ దలలుంచి మొకృమే”' అని సవాలు చేశారు.

ఒక సంస్థానములో (ప్రభువుల వారిపై పద్యాన్ని చెప్పడానికి ప్రారంభిస్తే శబ్దార్దాలు వచ్చి వారి మీద పడుతున్నాయట.

శ్రీ నొప్పారెది నీదు వర్హనకునై చేయూవ శబ్టార్ధముల్‌

నేనే వచ్చెద నేనె వచ్చెదను నేనే వత్తు నేవత్తు నే

నే నేనేయని వచ్చి మీదఐణడు మేమెద్దాని గైకొందు మె

ద్దానిన్‌ వీదుదు మోయి చిన్న నృవతీ! దాన (వధానాక్ఫుతీ 2

ఇటువంటి పద్యశైలీ ప్రభావానికి లోను కాని వారెవ్వరుంటారు. వారు వ్రాసిన కావ్యాలు చాలా ఉన్నా శవణానందానికి వచ్చిన (ప్రాచుర్యం మరొక కావ్యానికి రాలేదు. ఆ కావ్యాన్ని చదివి పొంగిపోయిన ఒక కవి

“ఒక (శ్రవణానందమ్మున

నొక వద్యమునందు గలుగు నాక పాదమునం

దొక యక్టుఠరమున కిచ్చిన

సకలంబగు రత్నగర్భ చాలునె తూపస్‌””

అని అతిశయోక్తితో పలికారు. శ్రవణానందములోని పద్యాలు ఒక్కొక్కటి ఒక్ళాక్క రసగుళిక అని చెప్పాలి. ఆనాడు “మనమా! వద్దిక నాదు మాట వినుమా, మర్యాద గాపాడుమా! అన్న మకుటంతో ఉన్న పద్యాలు శతకంలోని పద్యాలవలె పారాయణం చేసేవారు.

“ధనమా పోవును, మానమా చెడును, నిందా నెత్తిపై కెక్సు లో

ననుమానింతురు తల్లిదండ్రులు, కులంబ్బా నన్నెకుందక్కు నూ

తన మాంద్యమ్ము ఘటిల్ల, ఐందుగులు వంతంబొవ్పు నిందింతు, రో

మనమా! వద్దిక నాదు మాట వినుమా, మర్యాద గాపాదుమా?!”'

అన్న పద్యం ఈ నాటికీ సభలలో వింటూనే ఉన్నాము.

వారి భారత నాటకాలలోని పద్యాలు, అందునా విశేషించి పాండవోద్యోగం, పాండవ విజయంలోని పద్యాలు, నిత్య జీవితంలో కూడా మనము మాట్లాడుకుండేటట్లు, ''బావా యెప్పుడు వచ్చితీవు? సుఖులేఖ్రాతల్‌ సుతుల్‌ చుట్టముల్‌'' అనీ “అదిగో ద్వారక యాలమంద లవిగో “'

జే

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు అనిన్నీ “ఎక్కడనుండి రాకయిట? కెల్లరునున్‌ సుఖులే కదా!" అని కమ్మగా పాడుతారు. ! (గ్రామాలలో, పొలాల్లో పనిచేసే గోపాలురు సహితం, రాయబార సమయంలో కృష్ణుని నోట! వచ్చిన పద్యాలు ప్రతి ఒక్కరు కూనిరాగంతో ““చెల్లియొ చెల్లకో తమకు చేసిన యొగ్గులు' సైచిరందలున్‌' ' అనో, “అలుగుటయే యెలుంగని మహామహితాత్ముడజాత శత్రుదే యలిగిన నాడనియో, ''సంతోషంబున సంధి చేయుదురె?” అనో, లేదా.

జెందా పై కపిరాజు ముందు సితవాజిశ్రేజణీియుం గూర్చి నే

దందంబుంగొని తోలు స్యందనము మీద న్నారి సారించుచుం

గాందీవమ్ము ధరించి ఫల్గుణుడు మూకంజెందు చున్నప్పు దౌ |

కండు న్నీ మొజనాలకింపడు కురుక్షానాఢ సంధింవగన్‌'

ఈ విధంగా ఆంధ్ర సాహిత్య రసిక జనాన్ని తమ కవితారసొంబుధిలో ముంచెత్తిన తిరుపతి వేంకట కవులు నిజంగా కారణజన్ములే! చివరగా వారి పద్యంతోనే వారికి నివాళు, లర్పిద్దాము.

““ వనుగు నెక్ళినాము ధరణీంద్రులు మొక్ళగ నిక్సినాము న

న్థానములందినాము బమవముమానములన్‌ (గ్రపాయించి నారమె

వ్వానిని లెక్టుపెట్ట కనివారణ దిగ్విజయంబొనర్చి వ్ర

జ్ఞానిధులంచు బేరు గొనినారము నీవలనన్‌ సరస్వతీ.”

(29-10-1987 విజయవాడ ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి ప్రసారితము) || మిద్ధ చరిత్రము పాండవ విజయము | | | ] లే

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు 12. ఆంధ్రుల సారస్వత వినోదం - అవధానం “* దేశభాషలందు తెలుగు లెన్స” అని శ్రీనాథ మవాోకవి, శ్రీకృష్ణదేవరాయ సార్వభౌములవారు తెలుగు భాషను '్రశంసించుటకు గల కారణములలో నొకటి ఇతర దేశ భాషలలో లేని కొన్ని సొగసులు అపూర్వ ప్రక్రియలు తెలుగుభాషలో నుందుటయే యని చెప్పవచ్చును. అందు అవధాన "కళయొకటి. సంస్కృత భాషలోను, ఇతర దేశభాషలలోను తెలుగు భాషలో నున్నంత ఎక్కువ (ప్రచారము లేకపోవుట చేత ఈ అవధాన విద్య ఆంధ్రుల సాత్తనవచ్చును. తెలుగు సాహిత్యము నందీ యవధాన కళ పదమూడవ శతాబ్ది చరమ పాదమునందు అంకురార్పణ జరిగి ఇరవయ్యవ శతాబ్బారంభము నందిది పుష్పించి ఫభించినది. అభినవ పండితరాయలు, అవధానవిద్యా పితామహులైన విద్వాన్‌ మాడభూషి వేంకటాచార్యులుగారు (1835-1897) ప్రప్రథమముగా అష్ట, శతావధానముల స్వరూప, స్వభావాదులు ఆంధ్ర దేశీయులకు ఎయిక పరచగా, శ్రీ తిరుపతి వేంకట కవులీ కళను ఊరూరా, వాడవాడలా త్రిప్పి తెలుగు కవిత్వంపై, సాహిత్యంపై ఎక్కువ మక్కువ కలిగించి, వారు తెలుగు కవితా ప్రజాస్వామ్య వ్యవన్థాపకులుగా కీర్తి గడించారు. మూర్తీభవించిన సర్వజ్జులే శ్రీ తిరుపతి వేంకట కవులు. అవధాన నిర్వహణము వలననే కవిత ప్రజాసామాన్యమున ప్రచారము కాగలదు అను రహస్యము నెరిగిన కవిద్రష్టలు, (్రష్టలు వారు. వారి అవధానములను వీక్షించిన నిరక్షరాస్యులు అక్షరాస్యులైనారు. అక్షరాస్యులు కవిత చెప్ప నేర్చినారు. కవులు అవధానములు, ఆశుకవితలు అల్లినారు. శ్రీ తిరుపతి వేంకటకవుల అవధాన సభల నిర్వహణమున కచ్చెరువంది అనేకమంది యువకవులు వారి వద్ద శుత్రూష చేసి గురువులకు తగిన శిష్యులుగా ఖ్యాతినార్జించారు. ఆనాడాంధ్ర దేశంలో అనేకమంది విద్వతృవులు వీరి శిష్యులై, (ప్రశిష్యులై, ఏకలవ్య శిష్యులై వన్నెకెక్కారు. శ్రీ తిరుపతి వేంకట కవుల కాలమున అవధాన విద్య దివ్య (్రవంతిగా రూపొంది తీర్చరాజమై వరలినది. ఆంధ్రప్రజల జీవితంలో విశిష్ట స్థానము నాక్రమించిన ఈ అవధాన విద్యను, తత్మవులను, సామాగ్రిని, దానీ స్వరూప స్వభావాదులు తెలుసుకొనుట మన కర్తవ్యము. అవధాన నిర్వచనము :- “అవ” పూర్వక(డు) ధాజ్‌ - ధారణ పోషకయో”' అను ధాతువు నుండి అవధానము అను మాట పుట్టినది. సామాన్యార్ధమున అవధానమను మాటకు ఏకాగ్రత (4॥6౧10౧) అని అర్ధము. వామనాచార్యుడు తన కావ్యాలంకారసూత్రవృత్తియందు కావ్యాంగములను వివరించుచు అవధానము కూడ కవిత్వ బీజముగా పేర్కొనెను. లోకము - విద్య -ప్రకీర్ణ్వము అను మూడును కావ్యమునకు అంగములు. వీనిలో మూల భూతములైనవి ప్రతిభానావధానములు. “ ప్రతిభ శ్రి

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచారులు లేనిదే కావ్యమావిర్భవించదు అవధానము లేనిదే అర్ధదర్శనము కాదు” అని వివరించుచు | “ చిజ్చేకాగ్యమవధానమ్‌ ” అని వామనుడు అవధానమును నిర్వచించెను. మనన్ను బాహ్యేంద్రియముల ద్వారా బాహ్యార్ధములందు ప్రవర్తింపక అంతర్ముఖమై యుండుటయే అవధానము. అట్టి యవధానముండిననే మనస్సు తాను చూడదలచిన వస్తువులను చూడగల్లునో. వేదావేధానులు :- అవధానము మొదట వేదాధ్యయనం చేసే పండితులు గావించే ప్రక్రియగో కనిపిస్తుంది. వేదాధ్యయన వరులు ఘన - మాల - శిఖ - జట మున్నగు ఎనిమిది , నియమాలతో వేదాధ్యయనం గావిస్తారు ఈ నియమాలతో వేదాధ్యయనం చేసే కొంతమంది బుద్ధిమత్తరులు వైదికావధానాలు గావించారు. అట్టివారిని అవధానులు అని పిలిచినారు.

కొంతకాలం తరువాత అవధానం చెయ్యకపోయినా వేదం చెప్పుకొన్నవారిని కూడా అవధానులు అని పిలవడం మొదలు పెట్టారు. ఆవిధంగా పేరు పెట్టుకొన్న వారిలో దామావధాన్తు |

| సుబ్బానధాన్లు మున్నగు నామములతో కొందరు కనిపిస్తారు. ఆం[ధ సాహిత్యంలో అనధానులు వా అవధాన ప్రక్రియ క్రమక్రమంగా కొంత కాలానికి ' తెలుగు సాపొత్యం లోనికి (వ్రవేశించింది. వూర్వాంద్ర కవులలో అవధానములను , సమర్థించినవారు కొలచెలమ మల్లినాథ సూరి, పెద్దయామాశ్యుడు, చరికొండ ధర్మన, భట్టుమూర్తి |, (రామరాజ భూషణుడు), నెల్లూరి వీరరాఘన కవి, మధురవాణి, మజింగంటి సింగరాచార్యులు |. మున్నగు వారున్నారు. వీరంతా శతలేఖినీ పద్య నంధాన థౌరేయులు. వరిభట్టు అష్టఘంటావధాని.

ఆధునిక కాలంలో అష్ట, శతావధానముల స్వరూప స్వభావాదులు తెలిపి స్వయంగా అవ్టావధానములు, శతావధానములు గావించినవారు అభినవ పండితరాయ విరుదాంకితులు విద్వాన్‌ మాడభూషి వేంకటాచార్యులుగారు. వారు తెలివిన విధానముల ననుసరించి అవధానములు గావించిన వారిలో శ్రీయుతులు తిరుమల బుక్కపట్టణం రాఘవాచార్యులు, దేవులపల్లి సోదర కవులు, తిరుపతి వేంకట కవులు, నాదెళ్ళ పురుషోత్తమ కవి, దాసు శ్రీరామకవి, కార్యమపూడి రాజమన్నారు కొప్పరపు సోదరకవులు, వేంకట రామకృష్ణకవులు, వేలూరి శివరామశాన్రీ, అవ్వారి సుబ్రహ్మణ్య శాస్తి, కాశీ కృష్ట్ణాచార్యులు, పిశుపాటి చిదంబరశాస్తి, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తిశాస్త్రి, వేమూరి శ్రీరామశాస్తి, జంధ్యాల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి, గాడేవల్లి వీరరాఘవశాస్రి, రాజశేఖర వేంకటశేషకవులు, దోమా వేంకటస్వామిగుస్త, శ్రీపతి , (త్యంబకరావు, కాకర్ల కొండలరావు, పోకూరి కాశీవతి, వల్నాటి సోదరకవులు, ! కావ్యకంరగణపతిముని మున్నగు వారనేకులున్నారు. అత్యాధునికులలో ఉత్తర సర్మారులు, దాయలసీమ, తెలంగాణ ప్రాంతములలో అనేకమంది కవులు పూర్వము అవధానములు గావించిన వారున్నారు. ప్రస్తుతము చేస్తున్న 50

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు వారున్నారు. వారిలో శ్రీయుతులు డా.సి.వి.సుబ్బన్న, బులుసు వెంకటరామమూర్తి, పేరాల భరతశర్మ, గాడేపల్లి కుక్కుటేశ్వరరావు, కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్‌, అబ్బిరెడ్డి పేరయ్యనాయుడు, గండ్వూరి దత్తాత్రేయశర్మ, నరాల రామారెడ్డి, బేతవోలు రామ(బవ్మాం, పొలవర్తి శ్యామలానంద(వసాద్‌, కావూరి వూర్ణచం[(దరావు, మాచిరాజు శివరామరాజు, జి.యమ్‌.రామశర్మ, ఐ.కిషన్‌రావు, అన్చకాల నరనింవారామశర్మ, మున్నగువారు వందలసంభఖ్యలో నున్నారు. శ్రీయుతులు మేడసాని మోహాన్స్‌ మాడుగుల నాగఫణిశర్మ, గరికపాటి నరసింహారావు గారలు మహాసహహ్రావధానములు గావించి అవధాన చరిత్రలో వన్నెకెక్కారు. శతావధాని శ్రీ రాళ్ళబండి కవితాప్రసాద్‌గారు అష్ట దశావధానము, నవరస నవావధానం, అపూర్వ దశావధానం, అలంకార అష్టావధానం, అపూర్వ అష్టావధానం (24 నిమిషాలలో పూర్తి గావించారు. ) గావించి అవధాన చరిత్రలో తమ అభినవత్వం ప్రదర్శించారు. శ్రీమతి ఎం.కె. ప్రభావతిగారు పలు అష్టావధానాలు గావించి మహిళా సమాజానికి వన్నె తెచ్చారు. రాజమండ్రి కళాశాల హిందీ ఉపన్యాసకులు శ్రీ చేబోలు శేషగిరిరావుగారు అష్టావధానములు హిందీభాషలో గావించారు. 'ప్రాచీనులలో శ్రీమాన్‌ తిరుమల బుక్కపట్టణం రాఫువాచార్యులుగారు తెలుగు, సంన్మ్కృతం, ఇంగ్రీమలలో అష్టావధానాలు గావించి అభినవపండిత రాయలైన మాడభూషి వేంకటాచార్యుల వారిని మెప్పించినట్లు తెలియుచున్నది. వివిధ అవధాన [ప(కియలు :- ప్రాచీన కాలంలో శతలేఖినీ పద్య సంధానధౌరేయులమని కొందలు కవులు చెప్పుకొన్నారు. వారు నూరు గంటాలకు - పద్యములు చెప్పెడివారు. అనాటి అవధాన స్వరూప స్వభావాదులు తెలిసికొనుటకు కావలసిన సమాచారము మనకు లభించలేదు. కాని ఆధునిక కాలంలో అష్టావధానము, శతావధానముల విధానములను తెలిపిన మహనీయులు - విద్వాన్‌ మాడభూషి వేంకటాచార్యులుగారు.. వారు గావించిన రీతిలోనే తిరుపతి వేంకటకవులు మరియు ఇతర అవధానులు అవధానములు నిర్వహించారు. ఇంతవరకు - ఈ శతాబ్దంలో పలువురవధానులు - వివిధ రకములైన అవధానములు గావించారు. అందు అష్టావధానము, అలంకార అష్టావధానము, విచిత్ర అష్టావధానము, నవరన నవావడానము, దశావదానము, అవూర్వదశావదానము, ద్విగుణిత (అత్యద్భుతాష్టావధానము) అష్టావధానము, త్రిగుణిత, చతుర్జ్లుణిత, దశగుణిత, షోడశగుణితా వ్టావధానములు, శతావధానము, అత్యద్భుత శతావధానము, శతవిధానము, శతప్రాసము, ద్విశతావధానము, పంచ శతావధానము, సహ(్రావధానము, మహాసహస్రావధానము, మహా ద్విసహ(స్రావధానము, పంచ సహ్రావధానము మున్నగునవి కలవు. ఇవేకాక సంగీతాష్టావధానము, వైద్యాష్టావధానము, గణితాష్టావధానము, మున్నగు ఇతర అపష్టావధానములు, నాట్యావధానము ధారణావధానము, హస్యావధానము మున్నగు ఇతర అవధాన (వక్రియలు కూడ ఆవిర్భవించినవి. కూన తచం మనా అంగుష్టావధానము మున్నగు వేదావధానములు కలవు. పాం యేరు]. ఛూ న వసనికో 4 .

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్జూల్త అష్టావదానములలోని అంశములు ;- శ్రీ తిరువతి వేంకట కవులు గావించిన, అష్టావధానములలో వరుసగా 1. ఆకాశపురాణము 2. కవిత్వము (సమస్యాపూరణము, దత్తపది, . వర్షన) 3. వువ్చగణనము 4. వ్యస్తాక్షరి 5. అప్రస్తుత ప్రసంగము 6. కావ్యపాఠము 7. శాస్త్రచర్చ 8. చదరంగ ఖేలనము అను 8 అంశాలుండేవి. తరువాత వచ్చిన అవధానులు వీనికి బదులు కొన్ని ఇతర అంశాలు చేర్చుకొన్నారు. వాటిలో ముఖ్యంగా 9. దత్తపది (దత్తాక్షరి) 16. నిషిద్దాక్షరి 11. నిర్జిష్టాక్షరి 12. ఉద్దిష్టాక్షరి 13. న్యస్తాక్షరి 14. చిత్రాక్షరి 15. వారకథనము' 16. ఘంటాగణనము 17. గుణకారములు - భాగహారములు 18. అప్రస్తుత ప్రసంగము 19. శ్లోకానువాదము 20. అశుకవనము 21. ఛందో భాషణము 22. తురంగోద్దమనము 23. యాంత్రిక చిత్రము 24. వులిజజదము 25. పేకాట 26. పురాణ వఠనము 27. క్యారమ్సుఆట మున్నగు అంశములు చేర్చుకొన్నారు. , శతావధానము నందలి అంశములు : - ఇందు కవిత్వము ఒక్కటే విషయము. ఇందు,

1. నమస్యా పూరణము 2. దత్తపది 3. వర్జన 4. అనువాదము 5. అశువు అను, అంశములుందును. శతావధానసభ రక్తి కట్టించుటకు అప్రస్తుత ప్రసంగమును కూడా ఒక అంశముగా చేర్చుకొందురు. అవధానానికి కావలనీన శక్తియుక్తులు :- కవిత్వం చెప్పే ప్రతి కవి అవధానాన్ని నిర్వహించలేడు. అవధానికి కాన్ని (ప్రత్యేక శక్తులుండవలెను. అవధాన కార్య నిర్వహణమునకు. కవికి 'ధ' కార చతుష్టయము కావలెనని శ్రీ మద్దులపల్లి వేంకట సుబ్రహ్మణ్యశాస్రి గార్‌ క్రింది శోకమున నుడివి యున్నారు.

కవిర్వదృవధానీ స్వాత్సం పొద్వం ధ చతుష్టయమ్‌ థైర్భం ధారా ధోరణీ చ ధారణేతి నునిశ్చయమ్‌ అవధాన కవికి తప్పక 1. ధైర్యము 2. ధార (అశుధార) 3 ధోరణి మరియు 4 ధారణ అనునవి అవసరము. ఇవి లేకుండా అవధాని అవధాన కార్యము నిర్వహించుట కష్టతరము. అవధాన కవికి ప్రతిభ, వ్యుత్పత్తి, అభ్యాసములే కాకుండా సమయస్ఫూర్తి, చమత్మార సంభాషణ, సభా రంజకత్వము, ప్రత్యర్భులనెదుర్కొను ధైర్యము. అశుధార, ధారణ మున్నగు ప్రత్యేక శక్తులు లేకుండ అవధానము చేయుట కష్టసాధ్యము. , అవధాన వద్యములు :- అవధానములందు సమస్యాపూరణము. దత్తపది, వర్ణన, వ్యస్తాక్షరి, నిషిద్ధాక్షరి, నిర్దిష్టాక్షరి, ఉద్దిష్టాక్షరి, న్యస్తాక్షరి, చిత్రాక్షరి, ఆకాశ పురాణము, అశుకవనము, | అనువాదము, ఛందో భాషణము, వార కధనము, అప్రస్తుత ప్రసంగము మున్నగు అంశములుండును. నస్రమస్యా వూరణమ్ము :- అవధాని అవధాన నిర్వహణ సమయమున ఒక పృచ్చకుడుతల,, తోక లేని ఒక వోక్యమునిచ్చి దానిని పూరింవుమనును. ఆవాక్యము అసంబద్ధముగాను, 52

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

విరోధముతోను, అర్థ రహితముగాను ఉండును. అట్టి వాక్యమును అవధాని (గ్రహించి పై మూడు పాదములు చెప్పి సమస్యా పూరణమును అర్ధవంతము గావించును. ఒకప్పుడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు భువనవిజయ సభామందిరమున నుండి స్ఫురిత ఫణామణి ద్యుతుల బాల్బగు నాగకుమారుడో యనన్‌” అను సమస్యనిచ్చి పూరింపుడనగా అల్లసాని పెద్దన కవీంద్రుడిట్లు సరసముగా పూరించెను. ,

వరుడు చెజంగు వట్టినను వల్వతాజంగిన లేమ న్‌గ్గువ

ట్టురుతర రత్నము(్రికల నొవ్చుగు దాపలికేల మూయగా

గరమమరెం గరం ఐవుదు కామ నిధానము గొచియున్న వి

న్ఫురిత ఫణామణ్‌ ద్యుతుల బొల్బగు నాగకుమారుదో యనన్‌ నెల్లూరులో జరిగిన అష్టావధానములో ఒక వృచ్చకుడు శ్రీ తిరుపతి వేంకటకవులకు సంధ్యావందన మాచరింపవలదా చెౌశీతి బంధమ్ములన్‌” అను సమస్యనిచ్చి పూరింపుడనగా వారిట్లు సరసముగా పూరించిరి.

వింధ్యా(ద్రి వ్రభనాప్పు ఐల్‌ కుచములన్‌ వేపట్టి పెంపొందు కా

మాంధ్యం బార్పం గ లేక వెల్టివలె నేలా మంచి యీ రాతిరిన్‌

వంధ్యంజేసెదు? కాముకేళలి యనగా ౦ బాందిత్వమా? లేకనీ

నంధ్వావందనమా? చరింవవలదా? చౌశీతి బంధమ్ములనొ ఆం(ధ్రదేశమున వెంకటరామకవులు (రామేశ్వర కవులు) అను జంట కవుల నామములతో ప్రసిద్ధి నందిన శ్రీయుతులు (ప్రతాప వేంకటేశ్వరకవి, రావూరి శ్రీరామకవి గారలు కలిసి అష్ట శతావధానములు ఆంధ్ర దేశమున అనేక ప్రాంతములలో గావించిరి. శ్రీ రావూరి శ్రీరామ కవిగారా కృరే ప.గో. జిల్లాలోని సిద్ధాంతము అను గ్రామమున అష్టావధానము గావించగా అందొక పృచ్చకుడు “మద గజయానకున్‌ రవిక మాత్రమె చాలును చీర యేటికిన్‌” అను సమస్యనిచ్చి పూరింపుడని కోరగా వారిట్లు సరసముగా పూరించిరి.

ఇదియొక పెండ్లి కార్యమె మటేమి సుభావవాముండె నింట నో

ముదితరొ! కట్టబెట్ట బెడ మూర్టమె చుట్టవుం జూపు వచ్చుటం

శొదువం గ నెంచునే వనువు కుంకుమ తోదుళ నిచ్చికేని యా

మదగజ యానకున్‌ రవిక మాత్రమె చాలును చీర యటికిన్‌

శతావధాని పోకూరి కాశీపతిగా రొకప్పుడు గద్వాలలో అష్టావధానము చేయగా మజియొక శతావధాని గాదేపల్లి వీరరాఘవ శాస్త్రిగారు పృచ్చకునిగా వ్యవహరించి “విడియము పుక్కిటన్‌ జొనిపి వేడెను తల్లిని కంతుకేళికై" అను సమస్యనిచ్చి పూరింపుడని కోరగా కాశీపతి గారిట్లు సరసముగా పూరించారు.

53

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాందబరాచార్యులు “కదు విరహాంబు తోడ విటకాదొకరుండొక వేశ్వ యింటికిన్‌ | వడిజని జవ్వనిన్‌ గని కృవన్‌ దమిదీర్చు మటంచు వేడ ని య్వద వెలియెతి నా జనని నింపుగ గూడు మటంచు జేర్పగా విడియము వుక్సిటన్‌ జొనిపి వేదెను తల్లిని కంతు కేళిక్రై సుమారు రెండువేల అష్టావధానములు అంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంలోను మద్రాసు, మైసూరు రాష్ట్రాలలో నిర్వహించిన శ్రీబులుసు వేంకట రామమూర్తి గారాకప్పుడు మద్రాసులో అష్టావధానము గావించగా ప్రముఖ చలనచిత్ర నటుడు శ్రీ కొంగర జగ్గయ్యగారు “భగరంధ్రము నుండి వెదలె పావక కీలల్‌” అను సమస్యనిచ్చి పూరింపుడని కోరగా రామమూర్తి గారిట్లు సరసముగా పూరించిరి. | “నిగమాంతవేది యగు ముని . భగనంతుని గూర్చి తపము బాగుగ సేయన్‌ తెగియు కపాలము కదు ళో భగ రంధ్రము నుండి వెడలె పావక కీలల్‌”' ఆకాశ మరాణము :- తిరుపతి వేంకట కవులు గావించిన అష్టావధానములలో ఆకాశపురాణమొక యంశము. ఇందు జంట కవులలో ఒకరు గద్యంలో కధను పురాణ ప్రవచనం చేస్తుండగా రెండవ కవి దానిని పద్యంలోను, గద్యంలోను చంపూ పద్దతిలో పురాణంగా చెప్పును. తి.వెం.కవులు వెంకటగిరి అష్టావధానంలో శ్రీ వేంకటగిరి రాజావారి | రామేశ్వర యాత్రను ఆకాశవురాణముగా చెప్పిరి. రాజావారు రామేశ్వరంలో ఆంజనేయ | స్వామిని దర్శించిన సందర్భంలో ఆంజనేయ స్తుతి యిట్లు గావించారు. కావ్య నాదక ముఖోద్లంధముల్‌ చదువని | వాని కబ్చిన మంచి ప్రతిభ గల? చతుర భామామణీ సాంగత్య మజ్బుని వానిదౌ నవ్యయౌవనమదేల? అష్ట శతావధానాది సత్రియ చేయ దగని యాకని కవిత్వంబదేల? త్యాగభోగాది భాగ్యము నందగాలేని ధనికునిదైన యా ధనమదేల? నీపదధ్యాన సంస్తక్రి నెగడ నట్టే వాని జన్ఫుంబదేల? సౌభాగ్యమేల? యవావా! నీతా తదీయ వత్వంఘి యుగళ కంజు సంనక్త వృదయ యో యాంజనేయ! రశ

ప్రసంగ తరంగిణి త్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు ద్రత్రపది :- ఇవ్వబడిన పదములు కలది. ఈ అంశమునందు ఒక పృచ్చకుడు నాలుగు పదములనిచ్చి అవి నాలుగు పాదములకు ఆదిలో కాని, మధ్యలోకాని ఉండునట్లు కొన్ని ఆంక్షలతో కోరిన ఛందములో పద్యమును చెప్పుడని అవధానిని కోరును. దానికి అనుగుణముగా అవధాని పద్యము చెప్పును. బులుసు వెంకట రామమూర్తిగారు అనకాపల్లిలో అష్టావధానము చేయగా అందాక పృచ్చకుడు ''పాలు-పెరుగు-నేయి-నూనె” అను పదములనిచ్చి భిన్నార్మములలో రాయబారానంతరము కృష్ణుడు ధృతరాష్షునితో (భారతార్ధములో) తేటగీతిలో పద్యము చెప్పుడని కోరగా అవధాని యిట్లు సరసముగా పద్యమును చెప్పిరి. “పాలు వపంచదడు రారాజు సొాందవులకు, పెరుగుచున్నది వానిలో దురితము, గన నేయిలను గల్లదిట్టి యహాతము, వాని నూనె మూర్జత్మ తప్పుదు యుద్ధమింక”” వర్ణన :-అష్టావధానములో కాని, శతావధానములో కాని ఒక విషయముపై పృచ్చకుని యిచ్చ వచ్చిన ఛందస్సులో గాని, విషయముపై గాని, పద్యము చెప్పుడని కోరగా అవధాని పద్యమును చెప్పును. శ్రీ తిరుపతి వేంకటకవులు గావించిన బందరు సంపూర్ణ శతావధానమున ఒక పృచ్చకుడు సీస పద్యములో లక్ష్మీ పార్వతుల యన్యోన్య పరిహాస వచనములపై పద్యము చెప్పుడని కోరగా వెలువడినదీ పద్యము. “గంగాధరుడు నీ మగందని నవ్వంగ వేషధరుందు నీ పెన్టిటనియె నెద్దు నెక్సును నీదు నొమ్మెకాడని నవ్వ (గద్దనెక్కును నీ మగండటనియె వల్లకాదిల్లు నీ వల్లభున కనంగ నది సం(ద్రమిల్లు నీ నాధునకనె నాట్వంబు సేయు నీ నాయకుందన, నంగు గావించు నెన్మ నీ కాంతుడనియె ముచ్టికెళ్ళది కేగె నీ యిష్టుడనిన ఐలిమఖంబున కేగె నోలలన యనియె నిట్టు అన్యోన్య మర్థంబు లెంచుకొనెడు వర్వతాంఖోధి కన్వల (బ్రన్తుతింతు"” అనువాదము :- అష్టావధాన, శతావధాన నిర్వహణ సమయమున పృచ్చకులు శ్లోకముల నిచ్చి వానిని పద్యములలో అనువాదము చేయుడని కాని, పద్యములనిచ్చి శ్లోకములుగా 5్‌5్‌

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు అనువాదము చేయుడని కాని కోరెదరు. ఒక్కొక్కప్పుడు శ్లోకమును అచ్చతెలుగు లోనికి అనువాదము చేయుమందురు. దేవులపల్లి సోదరకవులు (శ్రీ దేవులపల్లి సుబ్బరాయశాస్త్రి, శ్రీ దేవులపల్లి వేంకట కృష్ణశాస్త్రి (తమ్మనశాస్రి) 1879 నవంబరులో గావించిన పిఠాపురం శతావధానములో ఒక పృచ్భకుడు శ్లో! “(దౌవద్వాః పాండు తనయా: వతిదేవర భావుకా: న దేవరో ధడ్డురాజ సృవాదేవో నభావుక ” అను శ్లోకమునిచ్చి అచ్చతెలుగు నందాంధ్రీకరించవలసినదిగా కోరినప్పుడు సోదరకవులిట్లు సరసముగా నాంధ్రీకరించిరి. “ఉముకొడుకీదు వట్టియును జన్నవు టోెపుటేనికందు దూ ర్పుమనియ గాని వెజ్జులకు బుట్టిన వారును బావగార్లు టేం ఢ్లు మజణదు లౌదు రైదుగురిలో గదుజిన్నత దెన్న బావగా దు మజదిగాదు పెద్దయతదడుం దగ (దోవది కెంచి చూచినన్‌ £"”" జముకొడుకు - యముని యొక్క కుమారుడు ధర్మరాజు. ఈదుపట్టి - వాయుదేవుని కుమారుడు భీముడు, జన్నపుటోరెపురేని కందు - ఇంద్రుని కుమారుడు - అర్జునుడు, వెజ్డులకు పుట్టినవారు

• అశ్వనీ దేవతల కుమారులు - నకుల, సహదేవులు అని చూచుకొనవలెను. సరసమెన అనువాదమిది. న్‌్‌ వ్యస్తాక్షరి :- అష్టావధానములలో నిర్వహింపబడు అంశములలో ఒకటి వ్యస్తాక్షరి. అవధానము జరుగుచున్నపుడు ఒక పృచ్చకుడు ఒక్కొక్క అక్షరము చొప్పున కాని ఒక్కొక్క మాట చొప్పునగాాని అవధానికి ఇచ్చుచుండుసు. ఇవి (క్రమము లేకుండ ఉండును.తుదకు అవధాని ఆ అక్షరములు లేదా మాటలు క్రమములో పెట్టి ప్రకటించవలెను. ఇది ధారణకు సంబంధించిన అంశము శ్రీ తిరుపతి వేంకటకవులు బందరు నోబుల్‌ కళాశాలలో జరిపిన (4-9-1893) అష్టావధానములో వారికి వ్యస్తాక్షరికి - సంస్కృతము, తెలుగు, అరవం, ఇంగ్లీషు, హిందీ భాషలలోని పదములతో కూడిన “మిసలేనియస్‌ బలే శ్లోకమ్‌" అను పేరున శారూల విశ్రీడిత రూపంలో శ్లోకమును వ్యస్తాక్షరి కీయగా వారవలీలగా, నిరాక్షేపముగా దానిని ప్రకటించిరి. అది “యూయం, తత్ర, నీడౌన్స్‌ తధావీ వెరివెల్స్‌ తస్మా నృమాయా, శళీ నోగోసార్‌ మదరాసు, కాయకరితం, వొంగేందు, భాయేందునం నింగత్స్భూరయ నింగకూద, విదుదల్స్‌ నీవాడ నంటీం, గదా, కీస్వాస్తేమయి బోల్తవుం, అజ్మి సునో, తక్సీర్స్‌ న, మేరే, ఉనర్‌'' అవధాన విద్యాపితామహులైన విద్వాన్‌ మాడభూషి వేంకటాచార్యులుగారు ఒక పర్యాయము కరి

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు

నూజివీడు సంస్థానములో శతావధానం చేసిన మరునాడు పిరాపురం మహారాజ శ్రీ రావు గంగాధర రామారావుగారి ఎదుట నీ వ్యస్తాక్షరిని ఎనిమిది భాషలలో - ఇంగ్లీషు, జర్మన్‌, (ఫ్రెంచి, సంస్కృతం, తెలుగు, అరవం, హిందూస్సానీ, కన్నడం అను అష్ట భాషలలో వ్యస్తాక్షరిని గావించుట అవధాన చరిత్రలో అత్యద్భుత ఘట్టమని చెప్పాలి. ఉద్దిష్టాక్షరి :- ఇందు 32 గడులు కలిగిన ఒక చక్రమునందు పృచ్చకుడు కోరిన గడియందు అవధాని అక్షరము చెప్పగా తుదకు పృచ్చకుడు కోరిన దైవస్తుతి వచ్చును. ఉద్దేశింపబడిన అక్షరములు కలది ఉద్దిష్టాక్షరి. దేవులపల్లి సుబ్బరాయశాస్రిగారు మద్రాసునందలి మైలపూరులో గావించిన అష్టావధానము నందు శ్రీ గురజాడ అప్పారావుగారు పృచ్ళకులుగా వ్యవహరించి ఆంజనేయస్తుతిని ఉద్దిష్టాక్షరిలో చెప్పుడని కోరగా వారిట్లు చెప్పియున్నారు.

_నీ కా శో కావ వారా రం |

వా( రా శ |, త (రణ క్ష మం

_శతఈీ (ర (మ పా ద_భ కం ఈత _

మాం_జ | నే (యం |భ| జా |మ్య|హమ్‌ _ దీనినే చిత్రాక్షరి యను పేరున బులుసు వెంకటరామమూర్తిగారు తమ అపష్టావధానములందడు పేరు పెట్టి దైవస్తుతులను చెప్పియున్నారు. దామమూర్తిగారు తూ.గో.జిల్లా కాకినాడ తాలూకా ఇంజరం (గ్రామంలో (15-8-1971) గావించిన అష్టావధానంలో చిత్రాక్షరిలో ఆంజనేయ స్తుతి గావింపుడని కోరగా వారిట్లు శ్లోకము నుడివినారు

అం నిగ 6 నం | భూ] ఈం

_న ర్వ శా_శ్ర|వి శా ర దం

భవం

_ఆఅం_జ| నే యం మనో జ | మమ్‌ నిర్దిష్టాక్షరి :- నిర్దేశింపబడిన అక్షరములు కలది నిర్దిష్టాక్షరి. ఇందు 32 గడులుండును. ఇందు బేసి సంఖ్యలోని గదులలో పృచ్చకునికి ఇష్టము వచ్చిన హల్లులను వ్రాయగా వాటిపై అవధాని యుక్తములైన అచ్చులను చేర్చి మరియు సరిసంఖ్యలో అక్షరములు కూడా వ్రాసి పృచ్చకుడు కోరిన దేవతాస్తుతి పూర్తిచేయును. దీనిని నిర్దిష్టాక్షరి అందురు. దేవులపల్లి సుబ్బరాయశా్రిగారు మదరాసు నందలి మైలపూరులో గావించిన అష్టావధానమునందు ఒక పృచ్చకుడు శంకర స్తుతి చేస్తూ శ్లోకమును చెప్పుడనగా నిర్దిష్టాక్షరిలో చెప్పిన శ్లోకము.

57

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు

కా! €( పతే నమో _ గం | గా _

_= టా మౌళీ న్‌ తా భ తే

వంచ _త్తే జో యత డే (య

_ర మే ట్బా తే షు సుం ద | ర న్యస్తాక్షరి :- న్యస్తాక్షరి అనగా ఉంచబడిన అక్షరములు గలది. ఈ అంశమునందు పృచ్చకుడు తన ఇచ్చ వచ్చిన విషయంపై పద్యము కాని, శ్లోకము కాని చెప్పుడని అవధానిని కోరును. ప్రతి పాదమునందు ఇన్నవ సంఖ్యలో ఈ అక్షరము నుంచవలెనని నిస్జేశించును. అవధాని నాలుగు పాదములందు పృచ్చకుడు కోరినట్లుగా అక్షరములను చేర్చి పద్యము కాని, శ్లోకము కాని చెప్పును. శ్రీ నరాల రామారెడ్డిగారు 27-2-1976తేదీని కర్నూలులోని (ప్రభుత్వ జూనియర్‌ కళాశాలలో చేసిన అష్టావధానంలో ఒక పృ్పచ్చ్ళకుడు శార్జూల వృత్తంలో లక్ష్మీదేవి ప్రార్ధన చేయుమని అందు మొదటి పాదంలో పదమూడవ అక్షరము క్ష రెండవ పాదంలో ఆరవ అక్షరము వై, మూడవ పాదంలో ఎనిమిదవ అక్షరం దై, నాల్గవ పాదమున రెండవ , అక్షరము ల్ర్యా అను అక్షరము ఉంచవలెనని నిర్దేశించగా వారిట్లు సరసముగా లక్ష్మీదేవి ప్రార్ధన గావించిరి.

కళ్యాణంబులు చిందు నీ నయన యుగ్గ్భస్విన్న కాంతిచ్చటల్‌

కుల్యా సన్నిభవై మరాళ గతితో కూడన్‌ ప్రయాణీంచవే

శల్చంబయ్యెను క్రూరుడై శని దురక్షా వజపొతంణు సా

కల్యాలోకన సంపదన్‌ బిలుకవే క్ష్రామంణు బోగార్పగన్‌ అశుకవనము :- అష్టావధానమున అశుకవనము ఒక అంశముగా కొందజవధానులు చేర్చు కొందురు. ఒక విషయముపై పృచ్చకుడు కోరిన ఛందస్సులో అప్పటికప్పుడు చెప్పెడి శ్లోకము కాని, పద్యము కాని అశుకవనములోనికి వచ్చును. నరాల రామారెడ్డిగారు కర్నూలులో (27-2-1972) అష్టావధానము గావించినప్పుడు ఒక పృచ్చకుడు వగలాడి వయసు - అవధాని మనసు అను విషయముపై ఆటవెలదిలో ఒక పద్యము చెప్పుడని కోరగా అవధాని చెప్పిన పద్యము

పైట చెంగులేచి పరవళ్ళు ద్రొక్టన

వన్నెలాది వయను కన్నె లేడి

వదుచు పొంగు దూకి పరుగులు లీసీన

కవి మనస్సు శక్రకర ధనుస్సు * నిషిద్ధాక్షరి :- ఒక పృచ్చకుడు తను కోరిన విషయమును, కోరిన ఛందస్సులో చెప్పుమని

ర్‌8ి

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు అవధానిని కోరును. అవధాని పద్యము కాని, శ్లోకము కాని చెప్పుచుండగా పృచ్ళకుడు అక్షరములు నిషేధించుచుండగా వేరే అక్షరములు చెప్పుచు తుదకు పద్యమును కాని శ్లోకమును కాని పూర్తి చేయును. బులుసు వెంకట రామమూర్తిగారు కాకినాడ రోటరీ క్లబ్‌లో అష్టావధానము (5-6-1971) గావించినప్పుడు ఒక పృచ్చకుడు నిషిద్ధాక్షరి అంశములో కందములో సీశ్రాకళ్యాణమును చెప్పుడని కోరగా చెప్పిన పద్యము. పృచ్చకుడు నిషేధించిన అక్షరములు 'బ్రాకెట్లలో చూపబడినవి.

1. జన(క) ము (లు) ఖ్యులె (ద) ల్లనెం (మ) తో (ఫఘ) 1 (జనముఖ్యులెల్ల నెంతో) 2 కనిహర్షముంజెందగను 2 కని (క) హర్ష(త)ముం (ద)జెం(ల)ద(న)ుగ(ర్వు హరన ఘః నన ను(గ)వి(క్రుఖం(ర)ుద (మున (గుఘ(చేన (చీతన్‌
2. జననాథ కోటి గర్వము
3. ధనువును ఖండించె రామధరణిపుడౌరా! ఛందో భాషణము :- అష్టావధానములలో ఛందోభాషణము ఒక అంశము. ఇందు పృచ్చకుడు పద్యపాదములో కొంత ప్రశ్న రూపములో కాని సంభాషణ రూపములో కాని ఒక వాక్యములో కొంత భాగమున అడుగగా అవధాని దానికి సమాధానముగా కొన్ని మాటలు పలుకును. ఈ విధముగా పృచ్చకుడు అవధాని తుదకు పద్యమును కాని శ్లోకమును కాని పూర్తి చేయుదురు. పిశుపాటి చిదంబరశాస్రిగారు నిర్వహించిన సంస్కృత ఛందోభాషణమ్‌ ఈ క్రింద పొందు పరుపబడినది. పృచ్చకుడడిగిన మాటలను క్రింద గీతలు గీయబడినవిగా గుర్తింపవలెను. శో/ దృష్టం కిం భవతా చిదంబర కవే కిం నామ తీవ్రం భయం దృష్టం జ్ఞాతి భయం తథా తదధికం నాస్తేవ లోకే భయం కస్తాత్‌ తేళు న మర్షయంతి కుటిలాః కం సాధకం కంపునః విద్యావంతం అథ (ప్రధానం అపరం ఖాతం తతః ధార్జికం 18 యాంత్రిక చిత్రము :- క చతురపు గళ్ళలో కాని 16 చతురపు గళ్ళలో కాని, 25 చతురపు గళ్ళలో కాని 36 చతురపు గళ్ళలో కాని ఫలాని సంఖ్య రావలయునని పృచ్చకుడడిగినచో అంత సంఖ్య వచ్చునట్లు కవి అంకెలు వేయించుటయే యాంత్రిక చిత్రము. అవధాన నిర్వహణ సమయమున ఫలాని గడిలోని అంకె చెప్పండి అని పృచ్చకుడడిగినప్పుడే అవధాని అంకెలు చెప్పును. మధ్వశ్రీ కాశీ కృష్ణాచార్యులుగారు వినుకొండలో 14-2-1892వ తేదీన అష్టావధానం గావించినప్పుడు ఒక పృచ్ళకుడు యాంత్రిక చిత్రమునందు ఎటు కూడినను 98 అంకె వచ్చునట్లు పదహారు గడులలో అంకెలు చెప్పుడని కోరగా వారిట్లు అంకెలను చెప్పిరి. ర్‌ం

'ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

కాకా రాకరక కొారాదా రా 29 | 28 |22 19

వార కథనము :- ఇందు పృచ్చకుడడిగిన తేదీకి ఏ వారమో - ఆదివారము నుండి శనివారం

వరకు అవధాని చెప్పుటను వారకథన మందురు. పృచ్చకుడు ది.9-9-1940వ తేదీ ఏ

వారము అని అవధానిని అదుగును. అవధాని మనస్సులోనే గుణించుకొని సోమవారమని

చెప్పును. ఆవిధముగా చెప్పుటకు ఈ క్రింది సూత్రములను అవధాని పాటించును.

1. 19840 సంవత్సరంలో రెండవభాగం అంకె ఉంచుకోవాలి. 40

2 ఈ 40 అంకెలో ఎన్నీ లీపు సంవత్సరాలు వచ్చునో అవి 40కి కలపాలి

(10 లీపు సంవత్సరాలు) 10 "

8. _ తేదీర్లైన 9ని పై రెండు అంకెలకు కలపాలి 9

9. సెప్టెంబరు నెలకు 6 అంకె కలుపవలెను. మొత్తం 65.

మొత్తమును ?చే భాగించవలెను. కారణము వారమునకు ఏడు రోజులు కనుక, ఈ 65ను

7చే భాగించినచో 2 శేషము వచ్చును. ఒకటి శేషము వచ్చినచో ఆదివారము, రెండు సోమ,

మూడు మంగళ నాలుగు బుధ, ఐదు గురు, ఆరు శుక్ర, శేషం లేకుందా ఉంటే శనివారం

అని గుర్తించాలి. ఇక్కడ రెండు శేషం వచ్చింది కనుక సోమవారం అనీ చెప్పాలి. ఏ నెలకు

ఏసంఖ్య ఉంటుందో ఈ శ్లోకం వలన తెలుస్తుంది.

ఏకస్సాగర చత్వారీ శూన్యం నేత్రే శరస్తథా

1 4 4 0256

సప్త శ్రీజిశ్చ బుతవః చంద్రాద్ధిశ్చరస స్తథా

73 6 14 6 (జనవరి 1, ఫిబ్రవరి 4 మార్చి 4, ఏప్రిల్‌ 0, మే 2 జూన్‌ 5, జూలై 7, అగష్టు 3, . సెప్టెంబరు 6, అక్టోబరు 1, నవంబరు 4, డిసెంబరు 6 గా (గ్రహించి ఇతర అంకెలకు

కలుపుకొని తేదీకి వారం చెప్పాలి.)

అప్రస్తుత |వనంగము :- అష్టావధాన, శతావధాన నిర్వహణ సమయమున సభాసదులకు

అనందము కలిగించుటకు, నవ్వులు పుట్టించి కొంత సారస్వత వినోదమును కలుగజేయుటకు

60

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు సాహితీపరులు, సామాన్యులు కూడా ఈ అప్రస్తుత ప్రసంగము నాలకించి ఆనందింతురు. గాడేపల్లి కుక్కుబేశ్వరరావు గారు కాకినాడ లైన్సు క్లబ్‌లో అవధానం చేసినప్పుడు అప్రస్తుత ప్రసంగానికి కూర్చొన్న పృచ్చకుడు అవధానిగారికీ విధంగా ప్రశ్న వేశారు. (వశ్న - కవిగారూ! మా ప్రక్కఇంటి ఒకాయన సైడు కాలువ దాటబోతూ అంత గంతు వెయ్యలేక కాలువలో పడ్డాడు. హనుమంతుడు సముద్రాన్నే లఘించాడంటారు. అంతా పచ్చి అబద్ధం అని అతను వాదిస్తున్నాడు. మీరేమంటారు! నమాధానం - హనుమంతుడికి అంత పెద్ద తోక ఉండడం చేత సముద్రాన్ని లంఘించాడు. మీ ప్రక్కింటి ఆయనకు కనీసం ఓ వైలెడు తోక ఐనా ఉందో లేదో మీరు పరీక్ష చెయ్యండి. ఉంటే ఆ కాలువ దూకగలిగే వాదే. కాకినాడలో శ్రీ గొట్టుముక్కల రామకృష్ణశాస్రిగారు అష్టావధానం గావించినప్పుడు పృచ్ళకుడు (అప్రస్తుత ప్రసంగం) అయ్యా! అవధానిగారు మీకు మేఘసందేశం ముందయ్యిందా! లేక కుమార సంభవం ముందయ్యిందా అని గర్భితంగా కొంటె ప్రశ్న వేశాడు. అప్పుడు అవధాని పృచ్చకుని కొంటె ప్రశ్నలోని అర్ధాన్ని గ్రహించి కుమార సంభవం తర్వాత మేఘ సందేశమేమిటి ముందే మేఘ సందేశమయ్యిందనుకోండి అని అవధాని సమాధానం చెప్పగా సభ అంతా గొల్లుమంది. పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా పెనుగొండలో గాడేపల్లి కుక్కుటేశ్వరరావుగారు నిర్వహించిన అవధానంలో అప్రస్తుత ప్రసంగానికి కూర్చొన్న పృచ్చకుడు వేసిన (ప్రశ్న నిన్న బస్సుస్టాండ్‌ దగ్గర ఓవ్యక్తిని వీపుతట్టి అబ్బాయీ! అని పిల్చాను. తీరా చూస్తే అమ్మాయి. మరో వ్యక్తికి వెనగ్గా వెళ్ళి అమ్మాయీ అని పిల్చాను. తిరిగి చూచేసరికల్లా అబ్బాయి. ఈ రోజుల్లో అబ్బాయి ఎవరో ఆమ్మాయి ఎవరో తెల్లుకోలేక పోతున్నాం! ఏం చెయ్యమంటారు! అవధాని సమాధానం వెనుక చూపు మానేసి కొంచెం ముందు చూపు నేర్చుకుంటే సరి! ఈవిధంగా అవధానం మంచి సారస్వత వినోదం, ప్రేక్షకులలో, శ్రోతలలో ఇది కవితావేశాన్ని పెంచి సారస్వతావలోకనం వైపు మళ్ళించడమే కాకుండా మానసిక వికాసాన్ని కూడా కలిగిస్తుంది. ఈ కళను యువ కవులలో పెంపొందించడానికి ప్రభుత్వం - ప్రభుత్వ కళాశాలలలో అవధాన విద్యాశాఖల నేర్చరిచి వాని ద్వారా అవధాన విద్యను పెంపొందించి ఆంధ్ర సాహిత్య కళ్యాణానికి దోహదపడగలదని మనమంతా ఆశిద్దాం. (మూసి ద్వైవార్షిక ప్రత్యేక సంచిక - నవంబరు - డిసెంబరు 1999) 61

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు 18 సరస వినోదిని = సమస్యాపూరణము

సాహిత్యంలోని సమస్యా పూరణం సరసవినోదిని, సహృదయ రంజకము. సమస్య అను పదము సమ్‌ అను ఉపసర్గతో కూడిన అస్‌ అను ధాతువు నుండి ఏర్పడింది. సమస్‌ అను . మాటకు-దగ్గరగా నుండుట, కలుపుట, సమాసముగా చేయుట, సమూహముగా (గ్రహించుట అను అర్ధములు కలవు. దానిని బట్టి ఇవ్వబడిన పదమును కాని పదములను కాని వేటొక పదముతో కాని, పదములతో కాని కలిపి అర్ధవంతములుగా చేయడం అని చెప్పాలి. సమస్య అనే మాట తెలుగున కైపదము అని ఆంటారు. దీనిని అనంతుడు భోజరాజీయం అనే కావ్యంలో ఈవిధంగా వాక్రుచ్చాడు.

కైపద మిచ్చువారలును (గ్రక్కున బద్వము చెప్పు వారలున్‌

రూవీత సంస్కుతాది వదరూఢి యెలర్చ మవో వ్రబంధముల్‌

వే పొసగంగ బల్ఫి పృధివిం బ్రధితంబుగ జేయు వారుధా

రావుర మంది కాక కలరా మథీ తక్ళిన వపట్టణంబులన్‌ సమస్యను ఇచ్చేవారు, వెంటనే పద్యము చెప్పువారు, సంస్కృతమున పదరూఢి ఒప్పేటట్టు మహా ప్రబంధములు విస్తారముగా చెప్పి విశ్వ విఖ్యాతి పొందినవారు ధారానగరమున తప్ప మరెక్కడను లేరని అర్ధము. సమస్య అనగా (కైపదము) కవి పరిజ్ఞాన పరీక్షార్హము పూరించడానికి ఇచ్చే పద్యాంశము అని అర్ధము.

ఈ సమస్యాపూరణాలు భోజరాజు కాలం నుండి ఉన్నట్లు మనకు సాహిత్య చరిత్ర వల్ల తెలుస్తుంది. భోజరాజు గొప్ప ప్రభువే కాకుండా, గొప్ప కవి పోషకుడు, కళాపోషకుడు, విద్వాంసుడు, కవి కూడా. అతని ఆస్థానంలో కాళిదాసు ఉండేవాదని, అతడు భోజరాజు ఇచ్చే సమస్యలు సరసంగా పూరించేవాడని (ప్రతీతి. అంతేకాదు భోజరాజు ఆస్టానానికి వచ్చే కవులకు సమస్యలనిచ్చి పూరింపుమనేవాడు. వారు సరసంగా పూరించేవారు. తరువాతి కాలంలో - ప్రత్యేకించి కృష్ణదేవ రాయలు “దేశభాషలందు తెలుగులెస్స” అన్న ప్రభువు, సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముడు భువన విజయ సాహితీ సభలో సుఖాసీనులై పెద్దనాది కవులకు సమస్యలనిచ్చి పూరింపు మనడం కవుల పూరణలలోని కవితా రసాయనాన్ని ఆస్వాదించాడని మనం విన్నాం. ఆధునిక కాలంలో అంటే విద్వాన్‌ మాడభూషి వెంకటాచార్యులవారి కాలం నుండి (1835-97) అపష్టావధానాలలో, శతావధానాలలో సమస్యా పూరణం ఒక అంశంగా చోటు చేసుకోవడం

| మనం గమనిస్తూనే ఉన్నాం.గద్వాల, వనపర్తి, ఆత్మకూరు, విజయనగరం, మున్నగు సంస్థానాలలో

శ్రీయుతులు తిరుపతి వేంకటకవులు, కృష్ణాచార్యులు, చిదంబరశాస్తి, కాశీపతి, అవ్వారి

సుబ్రహ్మణ్య శాస్రి మున్నగు శతావధానులు సంస్థాన ప్రవేశానికి ముందు ప్రవేశ పరీక్షలలో 62

ప్రసంగ తరంగిణి _ శ్రీ రాపాక్త వ్రక్తాంబర్తాచార్యుల్లు

ఆస్టాన కవులు సమస్కల నివ్వడం వీరు పూరించడం జరిగింది. సరసంగా పూరించిన తర్వాత | వారికి యధోచిత రీతిలో సత్కారాలు జరుపబద్డాయి. క

సమస్యలు, ఏకపాదంగా ఇవ్వడం, రెండు పాదాలతో ఇవ్వడం, అర్థపాదంతో ఇవ్వడం, | త్రిపాద సమస్యగా ఇవ్వడం జరుగుతాయి. పూరించే కవులు ప్రతిభావంతులై, అనల్ప కల్చనాశ్తక్తి కలిగి ఉండడం వల్లను సహజంగా ప్రతిభ, వ్యుత్పత్తి, అభ్యాసపరులై ఉండడం వల్లను, ధారాశుద్ది కలిగిన అశువుతో పద్యం చెప్పగలిగిన విద్వత్మవులై ఉండడంవల్ల ఇచ్చిన సమస్యలలోని విరోధాన్ని తొలగించి అర్ధవంతంగా, సందర్భానుగుణంగా పూరిస్తారు. అవధానాలలోను, | వేరే సందర్భాలలోను సరస సహృదయ రంజకంగా కవులు పూరించిన సమస్యలు కొన్ని ఈ దిగువ ఉదాహరిస్తాను.

భోజరాజు తన అస్టానంలోని కవులకు సమస్యల నివ్వడం వారు పూరించడం జరుగుతూ- ఉందేది. ఒక పర్యాయము భోజరాజు “టంటంట టంటంట టటం టటం టం అను సమస్యనిచ్చి పూరించవలసినదిగా కవులను కోరగా దానిని కాళిదోసు ఈవిధంగా పూరించాడు. ,.

రాజ్వాభిషేకే మదవివ్వాలాయా:

వాన్తాచ్చుతో హేమ ఘటో యుత్వాః:

సోపాన మాన్లేషు కరోతి శబ్దం +

టంటంట టంటంట టఉటం టటం టం ఇది సరసమైన సమస్యాపూరణము. దీని భావము -రాజుగారు -స్నానం చేసే సమయంలో చూచిన ఒక పరిచారిక మోహపరవశత్వంతో తన చేతిలో నున్న బంగారు కలశం జారిపడిపోయినప్పుడు మెట్లమీద నుండి “టంటంట టంటంట టటం టటం టం" అని శబ్దం చేసుకుంటూ జారి క్రింద పడింది.

ఒక పర్యాయం ఒక విద్వత్కుటుంబం భోజరాజు ఆస్టానానికి వచ్చింది. అందులో వృద్ధుల జంట ఒకటి. యువకుల జంట ఒకటి ఉన్నది. భోజరాజు “క్రియాసిద్ధి స్పత్వేభవతి మహతాం నోపకరణే'" అను సమస్యనిచ్చి పూరింపుడని కోరగా ఆ కుటుంబంలోని నలుగురు నాలుగు విధాలుగా పూరించారు. యువదంపతులలోని మహిళ ఆ సమస్యను ఈవిధంగా పూరించింది.

ధను: పౌప్పుం, మౌర్వీమధుకరమయీ చంచల దృళశ్వా

దృశ్వాం కోణో బాణః సువ్చాదవీ జదొత్తా వొమకర:

స్వయం వచైకోనగ: నకలభువనం వ్యాకులయతి

క్రియా సిద్ధిన్సత్వే భవతి మవాతాం నోవకరణే

య;

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

దీని భావం - ధనుస్సు పుష్పము, వింటినారి తుమ్మెదలబారు, చంచల నేత్రలయిన స్త్రీల చూపులు బాణములు, జడస్వరూపుడైన చంద్రుడు స్నేహితుడు, తాను శరీరములేనివాడు, ఐనను మన్మధుడు సకల (ప్రపంచమును కలవరపెట్టుచున్నాడు, మహా పురుషుల యొక్క కార్యసిద్ధి వారి మహిమయందే కాని సాధన సామాగ్రి యందుండదు. ఈ సమస్యను కడు రమ్యముగా విదుషీమణి పూరించినదని భోజ మహారాజు శ్లాఘించినాడు.

తెలుగు సాహిత్యంలో సాహితీ జైత్రయాత్ర గావించి పలు రాజస్థానములు దర్శించి తెలుగు మన్నీలచే సత్మరింపబడి కనకాభిషేక సత్మారమును పొంది కవిసౌర్వభౌముడుగా విలసిల్లిన శ్రీనాథ మహాకవి చెప్పిన చాటువులు జగత్రసిద్ధములు. ఒండు రెండు సమస్యలను కూడ పూరించినాడు. ఒకసారి ఒక సభలో “అందబు నందటే మభియు నందటు నందతిె యందఅందరే” అను సమస్యనిచ్చి శ్రీనాథుని పూరింపుడని కోరగా అక్కడి వారి ఉద్దేశ్యము తెలుసుకొని దానిని ఈవిధంగా పూరించాడు.

కొందయు బైరవాశ్వములు, కొందజు పార్ధుని తేరి టెక్సుముల్‌

కొందటు (ప్రాక్కీటీశ్వరులు కొందయి కాలుని యెక్సీరింతలున్‌

కొందణి కృష్ణ జన్ఫమున కూనీన వారలు కావునన్‌ మతే

అందరు నందటే మజటీయు నందణు నందతి యందణందరే దీని భావము - ఈ సభలో నున్నవారు కొందణు శునకాలు (కాలభైరవుని వాహనములు - అంటే కుక్కలు) మరికొందలు కోతులు (అర్జునుని రధంపై జండాలు అంటే కోతులు) మరికొందణు పందులు (ఆది వరాహాలు) మథి కొందయు యమధర్మరాజు వాహనాలు అంటే దున్నపోతులు, మరికొందలు కృష్ణుడు జన్మించినపుడు కూసినవారు అంటే గాడిదలు ఈ సభలో నున్నవారంతా అటువంటి వారేనని అర్ధము. ఆంధ్ర కవితాపితామహుడు అల్లసాని పెద్దన పూరించిన సమస్య - శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు ఒకనాడు “స్ఫురిత ఫణామణిద్యుతుల పొల్పగు నాగకుమారుడో యనన్‌'" అను సమస్యనిచ్చి పూరింపుడని కోరగా పెద్దన మహాకవి దానినిట్లు సరసముగా పూరించినాడు.

వరుడు చెటంగు వట్టినను వల్వ తౌటంగిన లేమ నీగ్గు వ

ట్టురుతర రత్నముదికల నొప్పుగు దావలి కేలమూయగా

గరమమతెం గరం బవుడు కామ నిధానము గాచియున్న వి

స్ఫురిత ఫణామణిద్యుతుల బొల్పగు నాగకుమారుడో యనన్‌. భర్త-భార్య యొక్క చీర అంచు పట్టుకొంటే - చీర ఊడిపోతే అధికమైన సిగ్గుతో ఆమె - _రత్నములతో పొదగబడిన ఉంగరములతో నున్న ఎడమచేతితో మానమును మూసుకొనగా

64

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

ఆ చేయి అచ్చట రమ్యంగా అమరింది. అప్పుడా చేయి ఎలా అమరింది అంటే - విస్పారిత నాగమణుల కాంతుల పొల్పుతో నున్న నాగకుమారునిలా అమరింది. “కుంజర యూధంబు దోమ కుత్తుక జొచ్చెన్‌'" అన్న సమస్య సాహిత్య జగత్తులో సుప్రసిద్ధమైన సమస్య. ఒక కవి దీనీని తెనాలి రామకృష్ణునకిచ్చి పూరింపుదని కోరగా వికటకవి యిట్లు పూరించాడు.

గంజాయి (త్రాగి తురకల

సంజాతుల గూది కల్లు చవి గొన్నావా!

లంజల కొదకా £ యెక్కడ

కుంజర యూధంబణు దోమకుత్తుక జొన్చెన్‌ ? కృష్ణదేవరాయలు మరల దానిని రామకృష్ణునకిచ్చి పూరింపుమనగా అతడిట్లు భారతకథ పరముగా సరసముగా పూరించాడు,

రంజన చెటి వాందవు అలరి

భంజనులై విరటు కొల్వ పాల్పడి రకటా!

నంజయ - విధి నేమందును

కుంజర యూధంబు - దోమ కుత్తుక జొచ్చెన్‌. జగదాశ్చర్యకరావధాన కవితాసంపన్నులు, అద్యతనాంధ్రకవి'ప్రపంచ నిర్మాతలునైన శ్రీ తిరుపతి వేంకటకవులు ఆంధ్రదేశం నలు చెరగులా. పర్యటించి అసంఖ్యాకంగా అష్టావధానాలు, శతావధానాలు గావించి అవధాన విద్యను బహుళంగా వ్యాపింప చేశారు. వారు నెల్లూరులో అష్టావధానం గావించినప్పుడు ఒక వృచ్చకుడు “ సంధ్యావందన మాచరింపవలదా చౌశీతి బంధమ్ములన్‌" అను సమస్య నిచ్చి పూరింపుడని కోరగా వారిట్లు సరసముగా పూరించారు.

వింధ్యాద్రి ప్రభ నొప్పు ఐల్‌ కుచములన్‌ వేపట్టీ పెంపొందు కా

మాంధ్వం బార్సగ లేక వెట్టినలె నేలా మంచి యూ రాతిరిన్‌

వంధ్యన్‌ జేసెదు! కాముకేళియనగాం బాందిత్యమా? లేక నీ

సంధ్యావందనమా! చరింవవలదా? చౌళీతి ఐంధమ్ములన్‌. రతి సంబంధమైన బంధాలు వాత్స్యాయనుని కామసూత్రాల ప్రకారం 84 ఉన్నాయి. ఎనఖై నాలుగు బంధాలతో సంధ్యావందనం గావించడమేమిటి? ఈ అసంబద్ధమైన సమస్యను వారు ఎంత రమ్యంగా శృంగారరస బద్ధంగా పూరించారో పరికించండి. ఒక కాముకి - శోత్రియుడు, పండితుడైన తన భర్తతో అంటుంది కదా! వింధ్య పర్వత పరిమాణంలో నున్న తన కుచములను వేగంగా పట్టి తనకు కలిగిన కామాగ్నిని ఆర్బలేక ఎందుకు ఈ మంచి

55

(ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు రాత్రిని పాడు చేస్తావు? కాముకేళి యంటే పాండిత్యమా! లేక నీ సంధ్యావందనమా? రతికేళిలోని 84 బంధాలతో చరింపవలదా! అని దీని భావం.

“శ్రీ తిరుపతి వేంకటకవుల శిష్యులలో అగ్రగణ్యులైన శతావధాని వేలూరి శివరామశాస్రిగారు నిర్వహించిన తాళ్ళపూడి శతావధానంలో “దాని కుమారులున్‌ మువురు దాని రమించి రదేమి చిత్రమో” అను సమస్యను పూరింపుడని కోరగా శాస్రిగారు సరసముగా నిట్లు పూరించారు.

దాని కుమారులున్‌ మువురు దాని రమంచి రదేమి చిత్రమో

యౌననుచున్‌ సమన్వయిదె నడ్యొడ నొక కనీశ్వరుందు తాల్‌

దానికి గుంతియుం బిదప దానికి ద్రౌపది యంచు నర్ధమున్‌

దానొనరించి వూరణ మొనద్చెను దన్నిమివంఖణు నందునన్‌ భావము సులభంగా తెలుస్తుంది - దాని కుమారులంటే కుంతి కుమారులు పాందువులు, రెండవ దానిని అంటే ద్రౌపదిని రమంచినారని భావము. నెల్లూరు మండలంలోని తెట్టు అనే గ్రామంలో నివసించిన శ్రీ మోచర్ల వెంకన్న వెలుగోటి విద్వత్ముమార భూపతిని దర్శించి వారి అస్టాన కవులతే ఇవ్వబడిన పలు సమస్యలను పూరించారు. అందులో “కప్పను జూడంగం బాము గడగడ వడంకెన్‌'” అనే ప్రసిద్ధమైన సమస్య ఒకటి.

కువ్లును కానలి కేగంగ

జెప్పులు కజ్టయును బూని శీఘ్రము గాం గన్‌

జవ్పుడు 6 జేయుచు జను - వెం

కప్పును జూదంగం బాము గదగద వదం కెన్‌ కప్పును చూచి పాము గడగడ వణకలేదు, వెంకప్పను చూచి పాము గడ గడ వణికింది. శ్రీరావూరి శ్రీరామ కవి, శ్రీ ప్రతాప వేంకటేశ్వర కవి కలిసి జంటగా “శ్రీరామేశ్వర కవులు” అనే పేరుతో వారు విస్తృతంగా సర్కారు జిల్లాలలోను, రాయలసీమలోను అవధానాలు చేసి మంచి కీర్తి నార్జించారు. జగ్గయ్యపేటలో వారు గావించిన అష్టావధానంలో ఒక పృచ్చకుడు “తను తాపమ్ము శమించు గాక తను సంతాపమ్ము శాంతించునే” అనే సమస్య నిచ్చి పూరింపుడని కోరగా వారు పూరించినది.

వనజాక్షీ స్థరబాధ కగ్గమయి నిన్వాంఛించి (గ్రీష్టుంవు టెం

దను లెక్సీంపక తాసమున్‌ గొని మవోనందమ్మునన్‌ వచ్చినం , తనె నీ కౌగిలి నూని దానామిదినన్‌ లాభమ్మె, దావామ్ము చే

తను తాపమ్ము శమంచుగాక తను సంతావమ్ము శాంతించునే భావము సులభ(గ్రాహ్యము

గానా

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు ఈ శ్రీరామేశ్వర కవులలో ఒకరైన రావూరి శ్రీరామకవిగారు ఒక్కరే సిద్ధాంతం అనే గ్రామంలో (ప.గో.జిల్లా) అష్టావధానం చేయగా అందు “మదగజయానకున్‌ రవిక మాత్రమె చాలును చీర యేటికిన్‌” అను సమస్య నిచ్చారు. వారి పూరణము. ఇది యొక పెండ్లి కార్యమె మజేమి శభావవాముందె నింటనో ముదితరొ! కట్టబెట్ట, బెడద మూర్ధమె, చుట్టవుం జూవు వచ్చుటం 'గొదువగ నెంచునే పసువు కుంకుమ తోదుత నిచ్చితేని యా మదగజయానకున్‌ రవిక మాత్రమె చాలును చీర యేటికిన్‌ చుట్టపు చూపుగా ఒకామె ఒకరింటికి వచ్చింది. ఆయింటి ఆమె భర్తతో అన్నది కదా | ఇంటికి వచ్చిన ఆమెకు చీరపెడదాము అన్నది. దానిపై భర్త అన్నాడు కదా! “చీర పెట్టడానికి . ఇప్పుడు ఏమైనా పెండ్లి కార్యమా! లేక మరేదైనా శుభ కార్యమా! ఏదో చుట్టపుచూపుగా వచ్చింది. ఈ మదగజయానకు చీర పెట్టడం ఎందుకు, రవిక పెడితే సరిపోతుంది” అన్నాడు. మనోహరమైన పూరణమిది. శ్రీ రాజశేఖర వేంకటశేషకవులు (శ్రీ దుర్భాక రాజుశేఖరకవి, త్రీ గడియారం వేంకటశేషకవి) శతావధానులై రాయలసీమలో 1920-28 సంవత్సరాల మధ్య విసృతంగా అవధానాలు చేశారు. ఒక సందర్భంలో ఒక అవధానంలో “మూడును మూడు మూడు మరి మూడును మూడును మూడు మూడుగన్‌” అను తల తోక లేని సమస్యనిస్తే వారు తమ అనల్ప కల్పనాశక్తితో దానిని అద్భుతంగా పూరించారు. పూరణము :- ఆడకు నాదకే జరుగునట్టి యొకానాక జంగమయ్య పెం ధ్లాద స్రయాణమున్‌ జలివి యచ్చట రంగపురంబులోన నే వాదల బోయి జూచినను వాని కెదుర్చదజొచ్చి నామముల్‌ మూదును మూడు మూడు మరి మూడును మూడును మూదు మూడుగన్‌ ఇక్కడ కొంత వివరణ అవసరం. మూడు మూడు అనే సమస్యకు ఏమి అర్థం లేదు. అందు జంట కవులు ఒక కల్పన చేశారు. శైవులకు - వైష్ణవులకు మధ్య విభేదాలున్నాయి. వైష్ణవులు - మూడు నామాలవారు. జంగములు - శైవులు. ఒక జంగం పెండ్లి చేసుకోవాలని కోరిక కలిగి శ్రీరంగాపురం అనే గ్రామం వెళ్ళి ఒక వాడలోనికి ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నిస్తే అక్కడ మూడు నామాలాయన దర్శనమిచ్చారు. మరొక వాడకు వెళ్ళడానికి యత్నం చేస్తే అక్కడా అంతే. ఆ (గ్రామంలో అన్ని వాదలలో వానికి ఆవిధంగా జరిగింది. నామముల్‌ మూడును మూడు మూడు.........మూఢుగన్‌ మూడు నామాల శ్రీవైష్ణవులు వానికి ఎదుర్పడ్దారు. ఎంత మనోహరమైన కల్పన. 67

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్నూరు

బహుకాలము విద్యాశాఖలో జిల్లా విద్యాశాఖాధికారిగా, త్రిభాషా కవిగా, శతాధికంగొ అష్టావధానాలు, గణితావధానాలు గావించి ప్రఖ్యాత అవధానిగా కీర్తిగడించిన శ్రీ పులివర్తి శరభాచారిగారు ఒక అవధానంలో పృచ్చకుడు “గోకులాష్టమి నాడు ముక్కోటి యయ్యె” అను సమస్య నీయగా వారిట్లు సరసముగా పూరించినారు.

క్రొత్తగా పెందిలిని చేసికొన్న యొకడు

పాప మర్థాంగి వలన చీవాట్లు దినుట

తప్పుదాయెను, అటులె అతనికీం దిట్లు

గోకులాష్టమినాడు ముక్ళోటి యయ్యె (క్రొత్తగా పెండ్లి చేసుకొన్న వ్యక్తిని - క్రొత్త పెండ్లాము కృష్టాష్టమినాడు అదేపనిగా విట్టదం మొదల్లా పెట్టింది. కృష్ణాష్టమి, జన్మాష్టమి, గోకులాష్టమి ఈ మూడూ ఒకటే. ఆ రోజు గోపికల కృష్ణుడు ఆనందంగా ఉండే రోజు. ప్రజలు కూదా సంతోషంగా ఉంటారు. అటువంటి రోజున సంతోషంగా ఉండవలసిన ఆ క్రొత్త పెళ్ళికొడుకు రాత్రి అంతా తిట్లతో జాగారం చేశాడు-అంటే

మహాకవి శ్రీ జంధ్యాల పాపయ్యశాస్రిగారు ఆంధ్రదేశంలో కరుణత్రీగాను, పుష్పవిలాప కవిగాను ఖ్యాతి నార్జించారు. నానాడు వారు కొన్ని సమస్యలను పూరించారు. అందులో ఒకటి “భామయు భామయున్‌ గలియ బాలుడు పుట్టెను సత్యభామకున్‌” అనేది, పూరణము

శ్రీమతి లేఖ అంపినది, చేయదు కార్వము మామ్మ తానట

(గ్రామణియైన యల్లు దొక రాతిరి కూరిమి చెల్మికత్తైడై

మామ గృవాంబు చేరి తన మానిని గూదెను అ అనత్యపుం

భామయు ఖామయున్‌ గలియ బాలుడు వుట్టిను సత్యభామకున్‌ సరసమైన పూరణ-తండ్రి-కూతురుకు వివాహం చేశాడు. కార్యము (గర్భాదానము) చెయ్యలేదు. ఆమె భర్తను కలవాలనే కోరికలో లేఖ వ్రాసింది. నటనా కౌశలము కలిగిన భర్త ఆమె స్నేహితురాలి వేషం ధరించి మామగారి గృహంలో ప్రవేశించి భార్యతో గడిపాడు. ఫలితంగా ఆ అసత్య భామ కలయిక వల్ల సత్యభామకు బాలుడు పుట్టాడు. లోక సహజం కదా!

వీరేశలింగాస్తికోన్నత పాఠశాలలో తెలుగు పండితులుగా ఉద్యోగించిన శ్రీ చిలుకూరి రామభద్రశాస్రి గారు అనేక అష్టావధానములు గావించి ఖ్యాతి నార్జించారు. వారు కాకినాడలో అవధానం చేయగా అక్కడ సమస్యకు కూర్చున్న పృచ్చకుడు “భామా నీదగు చీర విప్పుకొని నా వస్తంబును న్విప్పుమా” అను సమస్యనిచ్చాడు. పూరణము :-

68

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

వ మాత్రంబును జంకులేక యతి సంవీక్షించి యిల్లాలితో

గామార్తుందయి భోజనాంతముననే కంగారు చెంగార ను

ద్దామంబై తగ మబ్బు(్రమ్మైనదె! వస్తాళుల్లదా! యెండె నో

ఖామా! నీదగు బీర విప్పుకొని నా వస్రంబును న్విప్పుమా

పృచ్చకుడు సమస్యను శృంగార రసభరితంగా ఇచ్చాడు. సమస్యాపూరణం కూడా సరసంగా పూరించారు అవధానిగారు. ధ్వని ప్రధానమ్లైనదీ పూరణము. సాధువొకడు ఒకరి ఇంట్లో భోజనం చేశాడు. తన తడి బట్ట బయట ఎండలో వేశాడు. ఆయింటి ఇల్లాలు కూడా తన చీర బయట ఆరవేసింది. ఆకాశంలో మేఘాలు క్రమ్మాయి. కామార్తుడైన యతి భోజనాంతరమే కంగారుగానున్నాడు. తన మనస్సులో నున్న భావాన్ని బయట పదకుండా బయట వర్షం వచ్చి బట్టలు తదుస్తాయి నీ చీర విప్పుకొని, నా వస్తాన్ని కూడ విప్పమని అన్నట్టు సరసంగా పూరించాడు. ప్రొద్దుటూరు పట్టణ నివాసులు అష్టశతావధానాలలో వాసి కెక్కిన మవాకవి డా. శ్రీ సివి. సుబ్బన్నగారు ఆంధ్రదేశంలో లబ్ధ ప్రతిష్ణులైన శతావధాని. రాయలసీమలోని ఈనాటి అవధానులు చాల వరకు వారి అంతేవాసులే. ఒక అవధానములో “అంగము లింగమును జూచి యలమట జెందెన్‌” అను సమస్య నీయగా వారీ విధంగా సరసంగా పూరించారు.

సంగత మునల ప్రాన వి

భంగను వట్టుచు, వృకందుపట్టి యునురు దీ

యంగన్‌ వచ్చిన యము సే

నాంగము లింగమును జూచి యలమట జెందెన్‌ అర్ధము సుగమము. అంగము అల్లా యము సేనాంగముగా మారి సమస్య అర్ధవంతంగా రూపొందింది. మార్మందేయుని (ప్రాణాలు పట్టుకొని పోడానికి వచ్చిన యముని సైన్యము (యమ దూతలు - యమ సేనాంగము) శివ లింగాన్ని చూచి భయపడింది. చాల సరసమైన పూరణము. ఆం(ధ్రదేశంలోను, ఆం(ధ్రేతర ప్రాంతాలలోను 1,500లకు పైగా అవధానాలు చేసి ప్రసిద్ధ అష్టావధానిగా ఖ్యాతి నార్జించిన శ్రీ బులుసు వేంకట రామమూర్తిగారు ఒకప్పుడు మద్రాసులో అవధానం చేయగా ప్రఖ్యాత చలనచిత్ర నటులు శ్రీకొంగర జగ్గయ్యగారీ క్రింది సమస్యనిచ్చి రామమూర్రిగారిని పూరింపు మన్నారు. సమస్య “భగ రంధ్రమునుండి వెడలె పావక కీలల్‌” పూరణము

69

ఆలీ ఆలి ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు నిగమూంత వేది యగు ముని శ భగవంతుని గూర్చి తపము బాగుగ సేయన్‌ | |

• తెగయు కపొలము కదు శో | ॥ భగ రంధ్రము నుండి వెడలె పావక కీలల్‌

భగరంధ్రము అల్లా కడు శోభగ రంధ్రము అయ్యింది వేదాంత విదుదైన ఒక ముని భగవంతుని గూర్చి బాగుగా తపస్సు చేస్తే కపాల మోక్షమై యోగులు కనుక సహస్రారము నుండి ప్రాణాలు అనంత విశ్చంలో కలిసిపోయాయి.

ఈ విధంగా ప్రతిభావంతులైన మహాకవిశేఖరులు అవధానాలలో సరస హృదయులు; సాహితీరస సింధువులైన సభాసదులను, శ్రోతలను తమ సరసమైన సమస్యాపూరణములచే అలరింప జేశారు. ఈనాటికీ చేస్తున్నారు. భావికాలంలో కూడా చేయగలరు.

(ఆంధ్ర పద్య కవితా సదస్సు సావనీర్‌లో ముద్రితమైనది) _ కొందరు ప్రసిద్ధావధానులు న నయం. నం. మనన టు లీ (పి క నం. న. ను లీ గగ టా లూ వలయం. న. | న నం! ముం బష్మక్టే ను టా స ]] (| యుల న [టు పు గ య శ్రీ తిరుపతి వేంకటకవులు శ్రీ వేంకటరామ కృష్ణకవులు శ్రీ కొప్పరపు సోదరకవులు న || జు న త స స ప టే. (1 న? స చ టి న న ట్‌ మ యయ ప మ ర ల 0 నే న! మ న ని వ. పై న. ్ట వ మ శ్రీ రాజశేఖర వేంకటశేషకవులు శ్రీ వేలూరి శివరామశాస్త్రి డా. సి వి.సుబ్బన్నగారు 70

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక పకాంబరాచార్యులు 14. జగద్విఖ్యాతినార్జించిన జర్నలిస్ట్‌ శ్రీ జి.కె.రెడ్డి వా నాలుగు దశాబ్దాల కాలం (1947-1987) తమ .ఆంగ్ల భాషా న! | రచనా శిల్పం ద్వారా, పారకుల హృదయాలను రంజింపజేసే మృదు జ గ సస... మధురమైన శైలీ శోభలతో చక్కని వ్యాఖ్యానంతో, విశ్లేషణతో బడ్డి, శ 3 బెమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా, హిందూ పత్రికలలో ప్రాంతీయ, జాతీయ, , స వ స 1 అంతర్జాతీయ రాజకీయ విషయాలపై పుంఖాను పుంఖంగా రచనల వ శ సే | నందించిన శ్రీ జి.కె.రెడ్డిగారు పత్రికా రచయితలలో చిరస్మరణీయులు, స | స సస భౌతికంగా వారు మనందరినీ వీడినా కీర్తాయంతో వారీనాటికీ పం "3: మన హృదయ సీమలలో విహరిస్తూనే వున్నారు. అట్టి మహనీయ కతు కంటా పత్రికా రచయిత జీవితంలోని స్మరణీయ ఘట్టాలను, వారి రచనా వైశిష్ట్వాన్ని ఉగ్గడించే కాన్ని ముఖ్యాంశాల నిచ్చట పొందుపరుస్తాను. జననం : జి.కె. అను రెండు అక్షరాలతో ప్రఖ్యాతంగా పిలువబడే గునుపాటి కృష్ణారెడ్డి గారు (జి.కె.రెడ్డి) 1923 సెప్టెంబరు 8వ తేదీన నెల్లూరు జిల్లా కొత్తూరు గొమంలో ఒక సంపన్న రైతు కుటుంబంలో జన్మించారు. వారు వెంకటగిరి రాజా కళాశాలలో విద్యాభ్యాసం చేశారు. విద్యాలయాలలో (ప్రముఖంగా విద్యనార్దించకపోయినా వారు పత్రికారంగంలో పనిచేసే దినాలలో అపారమైన జ్ఞానాన్ని, రచనా సంవిధాన్ని అలవరచుకొని ప్రముఖ పొత్రికేయులుగా "పేరు గడించారు. కాళ్ళీరులో పత్రికా సంపాదకత్వం : రెడ్డిగారి పత్రికా రచన దేశ స్వాతంత్ర్య సముపార్టనా కాలం నుండి (ప్రారంభించబడింది. ప్రప్రధమంగా వారు కాశ్మీరు టైమ్స్‌ అను పత్రికకు సంపాదకులుగా పనిచేశారు. ఈ సమయంలోనే వారు పత్రికా రచనానుభవం బాగా గడించారు. ఆజాద్‌ కాళ్ళీర్‌లో డైరెక్టరు పదవి : వారా సమయంలో కొంతకాలం ఆజాద్‌ కాళ్ళీర్‌ ప్రభుత్వంలో పౌర సంబంధాల నిర్దేశకులుగా (డైరెక్టర్‌ ఆఫ్‌ పబ్లిక్‌ రిలేషన్స్‌) పనిచేశారు. ఆ పదవిలో నుండగా వారు ఏ విధమైన ఆంక్షలు లేకుండా ఆక్రమిత కాళ్ళీర్‌ ప్రాంతాన్ని పర్యటించి అచ్చట జరిగిన సంథుటనలు స్వయంగా తిలకించారు. సమాచారాన్ని కొందరి ద్వారా సేకరించారు. ఈ సమాచారాన్ని సేకరించడానికా పదవి వీరికి బాగా ఉపయోగ పడింది. బ్లిడ్డ్‌ పత్రికలో పాత్రికేయులుగా ప్రవేశం : అక్రమిత కాళ్ళీరు నుండి రెడ్డిగారొక రోజు హరాత్తుగా తప్పించుకుని బొంబాయి చేరుకున్నారు. వారు సేకరించిన సమాచారాన్నంతను బ్లిడ్డ్‌ పత్రికా సంపాదకుల కందజేశారు. ఈ సమాచారాన్ని వారు వారం మధ్యలో ఒక ప్రత్యేక సంచికగా ప్రకటించారు. ఈ సమాచారం దేశ విదేశాలలో గొప్ప సంచలనం కలుగజేసింది. ఈ (ప్రకటనలు ఐక్యరాజ్య సమితిలో పాకిస్తానుకు ప్రతికూలమై భారత దేశానికి గొప్ప బలం చేకూర్చాయి. ఈ సంఘటన జరిగిన అనతి కాలంలోనే రెడ్డి గారు బ్లిర్ట్‌ పత్రికా రచయితగా 71

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు నియమింపబడ్డారు. తరువాత కూడా రెడ్డిగారు ఇటువంటి మరికొన్ని సంచలనాత్మక సంఘటనలను పత్రికల కందించారు. కాని ఇట్టి ప్రకటనల వల్ల రెడ్డిగారు కొంత ప్రతిఘటన ఎదుర్కొనవలసి వచ్చింది. ఒక పర్యాయం నెహ్రూగారి కోపానికి గురయ్యారు. కాని వారు తమలోని అభినివేశం, స్పూర్తి మాత్రం పోగొట్టుకోలేదు, కోల్పో లేదు. టైమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియాలో పాత్రికేయులుగా పనిచేయుట : 1951లో వారు బ్లిడ్జ్‌ నుండి పాత్రికేయులుగా ట్రైమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియాలో చేరి అక్కడ ఛీఫ్‌ ఫారిన్‌ కరస్పాందెంట్‌గా పనిచేశారు. ఈ హోదాలో వారు కొంతకాలం పెకింగ్‌లో (బీజింగ్‌) మరికొంత కాలం లందన్‌లోను వుంటూ' వార్తలు ఢిల్లీ పంపేవారు. ఆ ఏధంగా కొంతకాలం జరిగిన తర్వాత ఢిల్లీ వచ్చి అచ్చట రాజకీయ విషయాల ప్రతినిధిగా వుంటూ ఢిల్లీ బ్యూరోకు అధిపతి అయ్యారు. హిందూ దినపత్రిక - ఢిల్లీ బ్యూరో అధిపతి : 1969లో వారు (ప్రముఖ ఆంగ్ల దినపత్రిక హిందూలో '్రవేశించి ఢిల్లీ బ్యూరోకు అధిపతి అయ్యారు. 1969వ సంవత్సరం భారత దేశ రాజకీయ, ఆర్థిక చరిత్రలలో ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్న సంవత్సరం. భారత రాజకీయ పరిణామాలకా సంవత్సరం సున్నితమైన కూడలి అని చెప్పాలి. జాకీర్‌ హుస్సేన్‌ నిర్యాణం, కాంగ్రెసులో చీలిక రావడం, అధికార కాంగగైస్‌ పక్ష సభ్యునికి వ్యతిరేకంగా వి.వి.గిరి రాష్ట్రపతిగా ఎన్నిక కావడం, బ్యాంకుల జాతీయకరణ మున్నగు సంఘటనలు ఆ సంవత్సరం లోనే జరిగాయి. ఈ సమయంలో రెడ్డిగారు ఎంతో నిగ్రహంతో, నిష్పాక్షికంగా వాస్తవ పరిస్థితులను పత్రికా ముఖంగా వెలువరించారు. 1969 నుండి వారు పరమపదించేవరకు హిందూ పత్రికలో చక్కని వ్యాసాలు వ్రాశారు. పత్రికకొక ఖ్యాతి, ప్రత్వేకత రెడ్డిగారు తమ రచనల ద్వారా తెచ్చారు. రెడ్డిగారు పొందిన గౌరవ సన్మానాలు : రెడ్డిగారు తాము చేపట్టిన పథ్రికా రచనారంగంలో జాతీయ స్థాయిలోను, అంతర్జాతీయ న్థాయిలోను విశేష ఖ్యాతి నార్జించారు. తత్సలితంగా వారు అనేక సన్మానాలు, గౌరవ మర్యాదలు పొందారు. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలోని హార్వర్ణు పట్టణంలో వారు నియామన్‌ ఫెలోషిప్‌ను పొందారు. జర్నలిజంలో చూపిన అసాధారణ (ప్రతిభకు 1973లో వారికి దుర్గారతన్‌ అవార్డు లభించింది. పిమ్మట రెడ్డిగారు న్యూయార్కు కౌన్సిల్‌ ఆన్‌ ఫారిన్‌ రిలేషన్సు వారినుండి సైటేషన్‌ సంపాదించారు. 1975 మే నెలలో శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వ విద్యాలయం వారిని “' డాక్టర్‌ ఆఫ్‌ లెటర్స్‌” గౌరవ పట్టాతో సత్కరించింది. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం మరొక గౌరవ పట్టాతో గౌరవించింది. పదిహేను వేల రూపాయల నగదు, ఒక సైటేషన్‌తో కూడిన ప్రతిష్టాకరమైన రాజా-లక్ష్మి అవార్డును 1986 నవంబరు 19వ తేదీన మద్రాసులో వారు స్వీకరించారు. నిర్యాణం : పత్రికా రంగంలో ప్రఖ్యాతి నార్జించి సమున్నత స్థానాన్ని చేరుకున్న రెడ్డిగారు చివరి రోజులలో కొంతకాలం క్యాన్సర్‌ వ్యాధితో బాధపడ్డారు. చికిత్స కోసం న్యూయార్చు వెళ్ళి అచ్చట ప్రముఖ క్యాన్సర్‌ వైద్య నిపుణులు శ్రీ నోరి దత్తాత్రేయుడు గారి వద్ద వైద్యం చేయించుకున్నారు. కాని వ్యాధి నయంకాక పోవడం వల్ల చివరిలో స్లోన్‌ కెట్టరింగ్‌ మెడికల్‌ సెంటర్‌లో చేరడం,

72

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు 1987 ఆగష్టు 18వ తేదీన వారచ్చట పరమపదించటం జరిగింది. భార్య శ్రీమతి కాంతరెడ్డి, పెద్ద కుమారులు శ్రీ ఆదిత్యరెడ్డి సరసన నుండగానే వారు తనువు చాలించారు.

జి.కె.రెడ్డి స్మారక బహుమతి : రెడ్డిగారి మరణానంతరం వారి న్మృత్యర్థం జర్నలిజంలో ప్రఖ్యాతినార్జించిన వారికి ఏటేటా ఇవ్వడానికి శ్రీ టి. సుబ్బరామిరెడ్డిగారు బహుమతిని ఏర్పరచారు. ఈ బహుమతికి ఎంపిక చేయబడిన వ్యక్తికి 25,000 రూపాయల నగదు, ఒక స్వర్ణ పతకం యిచ్చి శాలువతో నత్కరిస్తారు. 1988లో (ట్రిబ్యూన్‌ వ్రధాన నంపాదకులైన శ్రీ వి.ఎన్‌నారాయణన్‌గా రీ బహుమతిని స్వీకరించారు. 1989 సంవత్సరానికి అంతర్జాతీయ స్థాయిలో వార్తాపత్రిక రచనా వ్యవహారాలలో ప్రత్యేక కృషి సల్పిన (్రెస్‌ ట్రస్ట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా జనరల్‌ మేనేజర్‌ శ్రీ పి.ఉన్ని కృష్ణన్‌కు ప్రసాదించారు. ఈవిధంగా నేటి వరకు ప్రముఖ పాత్రికేయులకు జి.కె.రెడ్డి స్మారక బహుమళులు ప్రసాదిస్తూనే ఉన్నారు.

పత్రికా రచయితలకు అదర్శప్రాయులు : రెడ్డిగారు తమ వృత్తి నిర్వహణ కాలంలో అనుసరించిన విధానాలు, అవలంబించిన సత్సం(ప్రదాయాలు యువ పాత్రికేయులకు మార్గదర్శకాలు. రచయితలకు వారు మంచి ఆదర్శాలను ప్రసాదించారు. (శ్రమించి పనిచేయడం, వార్తలను సేకరించడంలో జాగరూకత, (శ్రద్ధ వహించడం, (గ్రంథ పఠనాసక్తి, శలవు దినాలలో కూడా పనిచేయడం, తాను నిర్వహిస్తున్న వృత్తికి, సంస్థకు విధేయుడుగా నుందడం, వృత్తిలో నైపుణ్యం చూపడం, పౌరులను కించపరచకుండా నేర్పుగా రచనలు చేయడం మున్నగు విశిష్ట గుణాలు వారిలో నుండడం వల్ల వారు తోటి పాత్రికేయులకు ఆదర్శప్రాయులయ్యారు.

వృత్తి గౌరవ సంపాదన : రెడ్డిగారు వృత్తిరీత్యా మంచి గౌరవాన్ని సంపాదించుకున్నారు. ఐరోపా అమెరికా. చైనా దేశాలలో రాజకీయ నాయకులు, విద్యావంతులు వారి రచనలను ఆసక్తీ చదివేవారు. "వారికి వివిధ దేశాల దౌత్య ప్రతినిధులతోను, రాజకీయ వాదులతోను మంచి స్నేహ సంబంధాలుండేవి. ఒక భారతీయ వార్తాపత్రిక పక్షాన బీజింగ్‌లో నియమింప బడిన మొదటి పత్రికా విలేఖరి రెడ్డిగారు. మావోసేటుంగ్‌, చౌ-ఎన్‌-లై ల పరిపాలనా తాలం నుంది చైనాతో సత్సంబంధాలు కలిగివుండి వృత్తి రీత్యా ఒక భారతీయ మేధావిగా గుర్తింపబ రెడ్డిగారితో చైనా ప్రధాని జావో జియాంగ్‌ 1982 అక్టోబరులో అంతర్జాతీయ పరిణామాల గురించి, భారత్‌-చైనా సంబంధాల గురించి సుదీర్ధమైన సంభాషణలు జరిపొరంటే రెడ్డిగారి రాజకీయ పరిజ్ఞానము, పరిణతి, మేధాసంపత్తి పరితలూహించు కోవచ్చును.

రెడ్డిగారు వ్యక్తికాదు సంస్థ : 1987 ఆగస్టులో రెడ్డిగారు పరమ పదించినప్పుడు భారత రాష్ట్రపతి శ్రీ ఆర్‌. వెంకట్రామన్‌ రెడ్డిగారిని గూర్చి సంతాప వాక్యాలు పలుకుతూ, రెడ్డిగారు పత్రికా రంగంలో ఒక సంస్థ లాంటి వారన్నారు. రెడ్డిగారియెడ ఈ మాటలు ప్రత్యక్షర సత్యాలని చెప్పవచ్చును. సామాన్య పత్రికా రచయితల వలెకాక వారిలోనున్న అసాధారణ ప్రజ్ఞాపాటవాలు, విజ్ఞత, రచనావైదుష్యం మున్నగు విశిష్ట గుణాలు వారిని ఒక సంస్థ స్థాయికి ఎదిగేటట్టు

7

ప్రసంగ తరంగిణి త్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్వులు చేశాయి. వారు జర్నలిజంలో ఉన్నత శిఖరాలు అధిరోహించారంటే వారిలో గల పై లక్షణాలే (ప్రధాన కారణాలని చెప్పవచ్చును. కేవలం పాఠకులకు వార్తలను అందించడం వారి ధ్యేయం కాదు. జరుగుతున్న ఒక రాజకీయ సంఘటనపై కాని, పరిణామంపై కాని వారు వ్యాసం వ్రాసే ముందు ఆ విషయానికీ సంబంధించిన పూర్వచరిత్ర సంక్షిప్తంగా వ్రాయడం, పిమ్మట ఆ సంఘటన వివరాలు వ్రాయడం, దానిని వ్యాఖ్యానం, విశ్లేషణ చేసేవారు. ఈ విధంగా వారు వ్యాసాలు వ్రాయడం వల్ల అవి పాఠకుల హృదయాలపై చెరగని ముద్ర వేసేవి. నిష్పాక్షికంగా సమతౌల్యంతో కూడిన రచనలు : పథ్రికలో రచనలు చేసేముందు ఒక సంఘటన గురించి వివరాలు సేకరించడంలోను, విశ్లేషణతో వాటిని వ్రాయడంలోను (శ్రద్ధ చూపే వారు. ఆంతే కాకుండా రచనలలో ఏ రాజకీయ పక్షం వైపు మొగ్గక నిష్పాక్షికంగా, హేతువాద దృష్టితో సమళూకంతో రచనలు గావించేవారు. పత్రికా రచనలో ఉన్నత సంప్రదాయాలు పాటించుట : జటిలమైన సంఘటనలను, సమస్యలను కూడా పాఠకుడు సులభంగా అర్ధం చేసికొనేటట్టు వ్రాయడం, సేకరించిన సమాచారం వాస్తవాలకు' ఏవిధంగాను భంగం లేకుండా విమర్శచేయడం, ఆ విమర్శ నిర్మాణాత్మకంగా వుండే విధంగా (వ్రాయడం మున్నగు ఉదాత్త పత్రికా రచనా సంప్రదాయాలతో రచనలు చేసి పాఠకుల హృదయాలను రంజింపజేసేవారు. శైలీ శోభతో కూడిన రచనలు : హిందూ పత్రికలో రెడ్డిగారి వ్యాసంలోని విషయం లేదా వస్తువు ఒకవైపు పాఠకుని ఆకర్షించినా, మరొకవైపు మనోహరమైన శైలీ శోభతో నొప్పారే వారి మృదుమధుర ఆంగ్ల భాషారచనా శిల్పం ఆకర్షించేది. ఆంగ్రభాషపై రెడ్డిగారికున్న అధికారం (ఆధిపత్యం) పత్రికా రచయితలలో కొద్దిమందికే వుంటుందని చెప్పవచ్చును. వారి వాక్య నిర్మాణము, పదముల కూర్చు, హృదయాలను రంజింపజేసే వారి రచనలు పారకులు అధిక సంఖ్యలో చదివేవారు.ఇట్టి విశిష్ట రచనా విధానం కలిగిన పత్రికా రచయితలు చరిత్రలో అరుదుగా కనిపిస్తారు. ముగింపు : జి.కె.రెడ్డిగారు పత్రికారంగంలో తమ అపూర్వ రాజకీయ వ్యాస రచనా పరంపరల వల్ల పాఠకుల హృదయాలను స్పందింపజేసి, రంజింపజేసి స్వదేశంలోను, విదేశాలలోను అజరామరమైన కీర్తినార్జించారు. వారి విశిష్ట రచనా సరళి, మృదు మధురము, రసోపేత మైన, ఆంగ్లభాషా రచనా సంవిధానము, అరుదైన, విశిష్టమైన శైలి ఈ నాటికీ పత్రికా పాఠకుల స్మృతి పధాల నుండి తొలగలేదు. వారు తనువు చాలించినా, వారి రచనలద్వారా, పత్రికా రంగంలో వారేర్చరచిన ఉన్నత సంప్రదాయాల ద్వారా యశశ్ళరీరంతో ఈనాటికీ మన మధ్యనే సంచరిస్తున్నారు. (09-12-1989 హైదరాబాదు ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి ప్రసారితము) 74

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు 15. సుప్రసిద్ధ పత్రికాసంపాదకులు శ్రీ కోలవెన్ను రామకోటీ శ్వరరావుగారు న్‌్‌ న త్రివేది అనె ఆంగ్ల డ్రైమాసిక పత్రికకు నలభై సంవత్సరాలు పైబడి య వ సం నిర్వపొంచి త్రివేణి అంటే శ్రీరామ కోటీశ్వరరావు, క + య శ్రీ రామకోటీశ్వరరావు అంటే త్రివేణి అనే పేరు (ప్రఖ్యాతులు ! క. సంపాదించుకొన్న కోలవెన్ను రామకోటీశ్వరరావు గారు ఆంధ్రదేశంలో సె న స. జన్మించిన బహుకొద్దిమంది సుప్రసిద్ధ పత్రికా సంపాదకులలో ఒకరు. నా న. అంతేకాకుండా ఆం(ధ్రప్రాంతానికి చెంది ఆంగ్ల భాషలో పత్రికా [| సంపాదకత్వం నిర్వహించిన కొద్దిమంది సంపాదకులలో వారొకరు. న టు షో బందరు జాతీయ కళాశాల అధ్యాపకులుగా, ప్రిన్సిపాల్‌గా, స్వాతంత్ర్య నమరయోధులుగా, స్వల్చ్బకాలం జయంతి, కృష్ణావత్రికలకు "

సంపాదకులుగా, సౌత్‌ ఇండియన్‌ బుక్‌ ట్రస్టు ప్రధాన సంపాదకులుగా, (గ్రంథాలయోద్యమ - ప్రచారకులుగా శ్రీరామకోటీశ్వరరావుగారు గొప్ప ఖ్యాతినార్జించారు.

కోలవెన్నువారు 1894 అక్టోబరు 22వ తేదీన గుంటూరు జిల్లా నర్సారావు పేటలో జన్మించారు. వారు నర్భారావుపేట, గుంటూరు, బందరు, మద్రాసులలో విద్యాభ్యాసం గావించి పట్టభద్రులై, న్యాయశా'స్తాన్ని అధ్యయనం చేసి నాలుగు సంవత్సరాలు (1917-21) న్యాయవాద వృత్తి నెరపారు. తరువాత వారు ఆం(్రకేసరి ప్రకాశం వంతులుగారు (ప్రారంభించిన స్పరాజ్యపత్రికలో సబ్‌-ఎడిటర్‌గాను, బందరు జాతీయ కళాశాల ్రిన్సిపాల్‌గాను ఉద్యోగించారు. విశ్వనాధ సత్యనారాయణ గారితో కలిసి జయంతి అనే తెలుగు సాహిత్య ద్వైమాసిక పత్రిక (ప్రారంభించి కొద్దికాలం నిర్వహించారు

పిమ్మటవారు 1927 డిసెంబరు 25వ తేదీని మద్రాసులో ఆంగ్లంలో “త్రివేణి” ని ద్వైమాసిక పత్రికగా ప్రారంభించి అవిచ్చిన్నంగా నాలుగు దశాబ్దాలు పైబడి నిర్వహించి 1970 మే 19వ తేదీన పరమపదించారు. ఈ మధ్యలో వారు కొంతకాలం 1939లో జరిగిన ఉప ఎన్నికలలో నర్సారావుపేట, నియోజకవర్గం నుండి ఎం.ఎల్‌ ఏ గా ఎన్నిక కావడం, 1940లో వ్యష్టి సత్యాగ్రహంలోను, 1942లో క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలోను పాల్గొని వెల్లూరు, తిరుచినాపల్లి, తంజావూరు జైళ్ళలో నిర్బంధింపబడడం జరిగింది. వారు “మహారాష్ట్ర వీరులు”, “ కౌంట్‌కవూర్‌ ఆఫ్‌ ఇటలీ” మొదలైన (గ్రంధాలు రచించారు. కొత్త రఘురామయ్యగారితో కలిసి ఇండియన్‌ కాన్ఫిట్యూషన్‌ తెలుగులోనికి అనువదించారు.

ఆంగ్లంలో మాసపత్రికలు అధిక సంఖ్యలో లేని రోజుల్లో కోలవెన్నువారు “త్రివేజీ” అనే మాస పత్రికను ప్రారంభించడం విశేషం. మంచి ఆదర్శాలతో వారీ పత్రికను (ప్రారంభించారు. పత్రిక ముఖచిత్రంలో జ్వాల, కమలం, వజం అనే మూడు బొమ్మలున్నాయి. వీని అంతరార్థాలు ఏమంటే జాల అంటే సాహిత్యజ్వాల, కమలం సౌందర్యానికి చిహ్నం. వజ్రం ధృడ సంకల్పానికి,

75

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు శక్తికి గుర్తు. అంటే త్రివేణి సాహిత్యము, సౌందర్యం సామర్ధ్యాలకు గుర్తు అని చెప్పాలి. అంతేకాదు చిత్రకళ, సాహిత్యము, చరిత్ర సంగమమే త్రివేణిగా మనము భావించాలి. ఇంకా త్రివేణి అనే పదంలో ఎన్నో భావాలున్నాయి. అందులో సత్యం, సౌజన్యం, సౌందర్యం అనేవి ఒకటి. భి జ్ఞాన, కర్మల సంయోగము త్రివేణి. సత్యం, శివం, సుందరం అను మూడింటి కలయిక్షే త్రివేణి. ఈ విధంగా త్రివేణి అనే పదానికి ఎన్నో మంచి అర్జాలు చెప్పవచ్చును. ఈ అర్ధాలు. భావాలు తుదకు గంగ - యమున - సరస్వతులవలె త్రివేణీ సంగమం పొందుతాయి. జాతీయ స్థాయిలో ఈ పత్రిక గొప్ప పేరు పొందింది. ఇందులో జాతీయ స్థాయి! దేశనాయకులు, పండితులు, కవులు, చరిత్రకారులు, సాహితీవేత్తలు, విజ్ఞానశాస్త్రవేత్తలు రచనలు పంపడం, అవి ముద్రింపబడడం త్రివేణి పత్రిక స్థాయిని, ప్రమాణాన్ని తెలియ చేస్తుంది. | స్వాతంత్ర్య సముపార్దనానంతరం ఉద్భవించిన కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ, (౧౬౧) పొయట్సు, ఎడిటర్సు, అండ్‌ న్యూట్‌ రైటర్సు సంస్థలు ఏయే ధ్యేయాలతో నెలకొల్ప్బబడ్డాయో ఆ ధ్యేయాలనే 30,40 దశకాలలో కోలవెన్నువారి త్రివేణిపత్రిక ఆచరణలో నెరవేర్చిందని ఘంటాపథంగా చెప్పవచ్చును. ఏయేలక్ష్యాలతో ఈ పత్రిక ప్రారంభింపబడిందో, అవే లక్ష్యాలను ఆచరిస్తూ రామకోటీశ్వర రావుగారి మరణానంతరం వచ్చిన సంపాదకులు శ్రీయుతులు భావరాజు నరసింహారావు, మొదలి శివకామయ్య, సి.వి.యన్‌. ధన్‌గారలు త్రివేణి పత్రికను నడిపించారు. ప్రస్తుతము సుప్రసిద్ధ విద్యావేత్త, వలుగ్రంధాలను ఆంగ్లంలో రచించిన శ్రీ అయ్యంకి వెంకట చలపతిరావుగారు కోలవెన్నువారి ఆదర్భాలతో పత్రికను నడిపిస్తున్నారు. కోలవెన్నువారు ఏయే అదర్శాలతో, భావాలతో త్రివేణి పత్రిక ప్రారంభించారో ఆ ఆదర్శాలు, భావాలు పూర్తిగా నేటికీ ఆచరింపబడుతూ కొనసాగుతుండడం మనందరికీ ఆనందదాయకం. (హైదరాబాదు ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి భావన కార్యక్రమంలో ప్రసారితము) 1/61 టీ... 4 కండరమకాలుల దడోభోషి (| . క్‌ స నాం! ట్ల వ. న మ ఉంటానా హా ఈరయయ ఆకకల్టు? 84 హా ల. ల్‌ క మ త్రివేణి శ్రీ భావరాజు శ్రీ ఐ.వి. చలపతిరావుగారు పత్రిక నరసింహారావుగారు 76

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు 16. సుప్రసిద్ధ పత్రికాసంపాదకులు శ్రీ సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు ర న. శ్రీ సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తెలంగాణములో రాజకీయ, సాహిత్య, | ఖు లు. సాంస్కృతిక రంగాలలో గొప్ప చైతన్యాన్ని కలిగించిన వైతాళికులు. వ్‌ గ్‌ వారు బహుభాషా కోవిదులు, బహుగ్రంథ రచయితలు, సర్వతోముఖ

1. యా. ప్రతిభాశాలి, చరిత్ర పరిశోధకులు, సుప్రసిద్ధ పత్రికా సంపాదకులు. ; క. ప్రతాపరెడ్డిగారు 1896 మే 28వ తేదీన మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలోని న! సే. బోరవెల్లి గ్రామంలో జన్మించారు. నివాసం ఇటికాలపాడు. తల్లి వ. య. శ్రీమతి రంగమ్మ, తండ్రి శ్రీ నారాయణరెడ్డిగారు. విద్యాభ్యాసం “= కొంతకాలం న్వ(గ్రామంలోను, వీమ్మట కర్నూలులోను, హైదరాబాదులోను, మద్రాసులోను గావించి పట్టభద్రులై, న్యాయశా(స్తపట్టాను పొంది కొంతకాలం హైదరాబాదులో న్యాయవాదిగా వ్యవహరించారు. రాజబహద్దర్‌ వెంకటరామారెడ్డిగారు నెలకొల్పిన రెడ్డి హాస్టల్‌కు కార్యదర్శిగా ఉండి విద్యార్దులను (క్రమశిక్షణలో పురోగమింపజేశారాయన. పిమ్మటవారు గోలకొండ పత్రిక నెలకొల్పి సుమారు 24సంవత్సరాలు దానికి సంపాదకత్వం నిర్వహించారు. 1951లో (ప్రజావాణి అను పత్రిక ప్రారంభించి కొంతకాలం నడిపారు. ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు, విజ్ఞాన వర్ధనీ పరిషత్తు వంటి సారస్వత సంస్థలకు వారు స్థాపన సభ్యులు. గోలకొండ కవుల సంచికను రూపొందించిన సంపాదకులు. 1952లో అలంపురం నియోజకవర్గం నుండి హైదరాబాదు రాష్ట్ర శాసనసభకు పోటీ చేసి ఎం.ఎల్‌.ఏ. గా ఎన్నికయ్యారు. 1958 ఆగప్టు 25వ తేదీన వారు పరమపదించారు.

('ప్రతాపరెడ్డిగారు కవితాఖండికలు రచించారు. కథలు, నవలలు, నాటకాలు, జీవిత చరిత్రలు, చరిత్రలు, పరిశోధన గ్రంథాలు రచించి వన్నెకెక్కారు. వారి రచనలలో ప్రధానంగా “ ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర" “రామాయణ రహస్యములు", “ హైందవ ధర్మవీరులు ", “రాజబహద్దర్‌ వెంకట రామారెడ్డి", “హిందువుల పండుగలు" మొదలైన గ్రంథాలు ముఖ్యమైనవి.

'ప్రతాపరెడ్డిగారు ఇరవయ్యవ శతాబ్దంలో తెలంగాణము-రాజకీయ సాపొత్య, సాంస్కృతిక రంగాలలో అభివృద్ది చెందాలని భావించారు. దానికి అనుగుణంగా వారు తమ కార్యక్రమ ప్రణాళికలను రూపొందించి అమలు పరిచారు. ళ్శీ

గోలకొండ పత్రికను అర్ధవార పత్రికగా ప్రారంభించి తెలంగాణ ప్రాంత ప్రజలలో గొప్ప చైతన్యం కలిగించారు. వారు పత్రికలో పలు ఆసక్తికరమైన శీర్షికలు ప్రవేశపెట్టి పురుషులలోను, ప్రీలలోను విద్యావ్యాప్తి, విజ్ఞాన సముపార్దన గావించడం, మూధనమ్మక్షాలను పోగొట్టడం, నైతిక బలం చేకూర్చడం మున్నగు ఫలితాలు చేకూరేటట్టు, నాటి ప్రజా ఉద్యమాల

77

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక వకాంబరాచార్యులు (ప్రచారానికి దోహదపడేటట్టు కృషి చేశారు. ఆనాడు హైదరాబాదులో నడచిన అన్ని ప్రజొ ఉద్యమాలతో సంబంధం పెట్టుకొన్న నిస్వార్ధ ప్రజాసేవాపరాయణులు వారు. తెలంగాణా (ప్రాంతంలో రాజకీయ, సొంఘిక, సారస్వత, సాంస్కృతిక చైతన్యం కలిగించడానికి ఉద్దేశింపబడిన ఆంధ్రమహాసభల నిర్వహణలో (ప్రతాపరెడ్డిగారు ప్రముఖపాత్ర వహించారు. 1930లో మెదక్‌ జిల్లాలోని జోగిపేటలో నిర్వహింపబడిన ప్రథమాంధ్ర మవోసభకు అధ్యక్షత వహించి, తెలంగాణ ప్రాంతాభివృద్ధికి దోహదపడే అనేక తీర్మానాలు గావించిన ఖ్యాతి ప్రతాపరెడ్డిగారికే దక్కుతుంది. శ్రీయుతులు చిలుకూరి వీరభ(ద్రరావు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ, భావరాజు వేంకటకృష్ణారావు, మారేమండ రామారావు, నేలటూరి వేంకట రమణయ్య మొదలైన చరిత్ర కారులు ఆంధ్రుల చరిత్ర రచించినా ప్రతాపరెడ్డిగారివలె వారెవ్వరూ ఆంధ్రుల సొంఘిక చరిత్ర ప్రత్యేక (గ్రంథంగా రచించియుండలేదు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర రచనావశ్యకతను గుర్తించారు. దానిని వ్రాయ సంకల్పించి కీ.శ.11వ శతాబ్దం నుండి 20వ శతాబ్ద ప్రారంభం వరకు అంటీ 1907 వరకు రచించారు. వారు ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర వ్రాయడానికి గల కారణాలెవ్వియని మనము పరిశీలిస్తే - ప్రజా పరిపాలనలు నడుస్తున్న ఈ 19,20 శతాబ్దాలలో రాజుల చరిత్రలు కంటె ప్రజల సాంఘిక చరిత్రలు చాల అవసరమని వారు భావించారు. ఆయా రాజవంశాల పాలనలలో ప్రజల స్టితిగతులు, వారు ధరించిన ఆభరణాలు, వారు పూజించిన దేవతలు, వారి వినోదాలు, వారు ఎదుర్కొన్న ఈతి బాధలు మున్నగునవి మనమంతా తెలుసుకోవాలని 'ప్రతాపరెడ్డిగారు భావించి ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్రను రచించారు. తెలంగాణా ప్రజలలో చైతన్యం కలిగించాలని అహర్నిశలు మనసా, వాచా, కర్మణా (త్రికరణ శుద్ధిగా కృషి చేసి, వారు జీవించి ఉన్నంత కాలం పాటుపడిన కర్మవీరులు, ఉద్యమ నాయకులు, మహాసారస్వత జ్యోతి సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు (హైదరాబాదు అకాశవాణి కేంద్రం నుండి భావన కార్యక్రమంలో ప్రసారితము) ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర గోలకొండ పత్రిక సంపాదకీయాలు 78

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

17. నచికేతునకు యమధర్మరాజు ఆత్మవిద్యను బోధించుట

మానవుడు వికాసము నందడానికి ఉన్నత జీవిత విజ్ఞానాధ్యయనం ప్రారంభించాలి. ఆధ్యాత్మిక విషయములు, ఆత్మ స్వరూపము తెలిసికొనుట ప్రతి మానవునకు అవసరం. (బ్రహ్మ విద్యకు సంబంధించిన ఈ విషయములనన్నింటిని నచికేతునకు యమధర్మరాజు బోధించాడు. యమ-నచికేతుల సంవాదము కఠోపనిషత్తు నందు వివరంగా తెలుపబడింది. కఠోపనిషత్తు కృష్ణయజుర్వేదానికి సంబంధించినది.

మానవుడు దుః ఖరాహిత్యము, పరమానంద ప్రాప్తిని పాందుటకు వేదాంత మార్గ మొక్కటియే శరణ్యము. వేదాంతమనగా వేదమునకంతమగు జ్ఞానమనియు లేక ఉపనిషద్విద్యయని చెవృబడింది. ఈ ఉవనివద్విద్యవలన మానవుడు అజ్ఞానావరమును శొలగించి తన స్వస్వరూపమును పొంది శాశ్వతానందమును పొందగలడు. ఉపనిషద్విద్యయనగా నామ, రూపములను విడిచిపెట్టి నామరూపాతీతమైన సత్యమైన, నిత్యమైన, అఖండమైన పరబ్రహ్మాన్ని బోధించేది.

వెయ్యిన్నెనిమిది ఉపనిషత్తులున్నా అందులో పది, వదునొకండు ఉవనిషత్తులు ముఖ్యమైనవి. అందులో కఠోపనిషత్తు (ప్రాధాన్యాన్ని సంతరించుకొన్నది. ఇది సాధకులకు శ్రేరణాత్మక మైనదే కాకుండా, గురుశిష్యపరముగా నుందేది, మరియు అది అతి విపులంగా ఆత్మవిద్యను ప్రబోధిస్తుంది.

ఈ కరోపనిషత్తు యమధర్శ్మరాజు- మునికుమారుడైన నచికేతునకు బోధించాడు. ఒకప్పుడు వాజణళవసుడను బుషి విశ్వజిద్యాగము చేసి తన వద్దనున్న నిర్వర్యమైన గోవులను యజ్ఞదక్ష్తిణగా ఇవ్వడం నచికేతుడు చూచి తన తండ్రి నరకటప్రాప్తిపొందునని విచారించి తండ్రివద్దకేగి నాయనా! నన్ను ఎవరికి దానమిత్తువని మూడు సార్లు అడిగాడు. తన పుగ్రుణ్జి దానమిచ్చుటకు ఇష్టంలేని బుషిని పదే పదే మూడుసార్లు గట్టిగా అడగడం వల్ల తండ్రికి కోపం వచ్చి నిన్ను మృత్యుదేవత కిచ్చెదను అని అన్నాడు. వెంటనే మునికుమారుడైన నచికేతుడు యమలోకానికి వెళ్ళాడు. ఆ సమయంలో యమధర్మరాజు కార్యార్ధమై ఎక్కడికో వెళ్ళాడు. మూడురోజుల వరకు రాలేదు. ఈ మూడురోజులు నచికేతుడు యమద్వారం దగ్గర వేచి

| ఉన్నాడు. ఇంతలో యమధర్మరాజు తిరిగివచ్చి మునికుమారునితో నీవు మూడు దినాలు ఉపవాసమున్నావు కనుక నన్ను క్షమించి మూడు వరాలను కోరుకొమ్మన్నాడు. సరేనని నచికేతుడు మూడు వరాలను కోరుకొన్నాడు. అందులో మొదటిది 1. నచికేతుడు యమలోకము. నుండి భూలోకమునకు వెళ్ళినపుడు తన తండ్రి తనను గుర్తించి శాంతి కలిగి ఉండునట్లు మొదటి

79

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

వరాన్ని కోరుకొన్నాడు. 2. రెండవది యజ్ఞమునకు నియమితమైన ఇష్టికలెన్ని? అను విషయమును గూర్చి అడిగాడు. 3. మూడవది ఈ శరీరం నశించిపోయిన తర్వాత జీవాత్మ ఉన్నదని కౌందరు, లేదని మరికొందరు చెబుతున్నారు. జీవాత్మ ఉన్నదా? లేదా? సెలవీయవలసిందిగా. మూడవ వరాన్ని కోరాడు. /

నచికేతుడు యమధర్శ్మరాజుని అడిగిన మూడు వరములు - ఇహలోక - పరలోక -' ఆధ్యాత్మిక సుఖప్రాప్తిని సూచించును. వాజ్యశ్రవసుని భౌతిక విషయలాలస నుండి నచికేతుని ఆధ్యాత్మిక పిపాస వరకు గల తారతమ్యమును, చైతన్యము యొక్క ఉన్నత స్థాయిని చేరుటకు | ప్రథమ సోషానమని చెప్పవచ్చును. రెండవ సోపానము హిరణ్య గర్భుడని పేర్కొనదగిన తాత్మాలిక సంబంధమును అతిక్రమించిన విశ్వాత్మకము, సర్వవస్తుసమన్వితమగు వైశ్వానరవిద్య, అదియే భౌతిక విశ్వరూపము నందు విరాట్‌ అని చెప్పబడుతుంది. ఇది యమునిచే నచికేతునికి ఇవ్వబడిన రెండవ వరం.

మూడవ ప్రశ్నకు యముడు మిక్కిలి అసమ్మతితో సమాధానమిచ్చాడు. నచికేతునకు తీవ్రమైన వైరాగ్యము, మముక్షుత్వము కలిగినదని యముడు గుర్తించి నచికేతునకు అత్మ విద్యనంతను బోధించాడు. యమధర్మరాజు నచికేతునకు ఆత్మవిద్యను బోధించినప్పుడు పరబ్రహ్మ పదమును చూపునది శ్రేయోమార్గమనియు, అది మనకు మోక్ష సామ్రాజ్యము నొసగి సంసార సాగర తరణోపాయమును చూపట్టుతుందనీ, శ్రేయస్సు పరలోకమునకు సంబంధించినదనీ, ఆత్మ స్వరూపము బ్రహ్మ నిష్టాగరిష్టుడైన గురువుచే తెలుపుబడుతుందనీ, ఆత్మను గుర్తెరిగిన వీరుడు సుఖదుః ఖ ద్వంద్వములను విడనాడి శ్రవణ, మనన, నిధి, ధ్యాసములద్వారా ఈ సూక్ష్మమైన పరమ సత్యమును గ్రహించి ఆత్మానందమున రమించునని అత్మ విద్యనంతను యముడు నచికేతునకు బోధించాడు.

(హైదరాబాదు ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి భావన కార్యక్రమంలో ్రసారితము) (బక రో .4 కాజ లో ానాయాల్రక్‌ ఠి

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు 18. శ్రీ ధదామకృష్ణ పరమహంస - పరమత సహనము న? ప్రఖ్యాత భారతీయ యోగులలో, వేదాంతులలో, సాధు పుంగవులలో న. శయ చ, తీరామకృష్ణ పరమహంస ఒకరు. ఆయన 1836 ఫిబ్రవరి 18వ స్స ఫ్లో తేదీన కామార్చుకూర్‌ అనే గ్రామంలో బెంగాల్‌లో జన్మించారు. (7 న ల శ! + | రామ్‌కుమార్‌ అనే అన్నగారు కలకత్తాలోని కాళికాలయంలో ప్రధాన పం? ళో: జజ పూజారిగా ఉన్నారు. గదాధరుని (రామకృష్ణుని) కూడా 1849లో న! ఇ కలకత్తా తీనుకుని వెళ్ళారు. రామ్‌కుమార్‌ మరణానంతరం క స్ట రామకృష్ణుడు ప్రధాన పూజారి అయ్యారు. కాళీమాతను అమ్మగా వాకా! భావించారు. 29వ యేట శారదాదేవిని వివాహం చేసుకొన్నారు. భైరవి బ్రాహ్మణి వద్ద శిష్యరికం చేసి తాంత్రిక విద్యలను, తోతాపురి నుండి వేదాంత సాధన అభ్యసించారు. పిమ్మట సన్యాసం స్వీకరించి సన్యాసి అయ్యాడు. అనాటి నుండి రామకృష్ణ పరమహంస అని పేర్గాంచారు. హిందూమత బోధనలతో పాటు క్రైస్తవ, ఇస్లాం మతబోధనలు కూడా రామకృష్ణ పరమహంస తెలుసుకొన్నాడు. అన్ని మతాల గమ్యం ఒక్కటేనని రుజువు చేశాడు. ఆయన చేయి తగలగానే నరేంద్రుడు (వివేకానందుడు) దివ్యానుభూతిని పొందాడు. రామకృష్ణ పరమహంస ్రథమశిష్యులైనారు. శిష్యులు - రామకృష్ణ మిషన్‌ ప్రారంభించారు. 1886 ఆగష్టు 16వ తేదీన రామకృష్ణ పరమహంస మవాసమాధి పొందారు. రామకృష్ణ పరమహంస ఉపదేశాలు జగద్విఖ్యాతమై ముముక్షువులను ఆత్మజ్ఞాన వికాసము వైపు మళ్ళించేవిధంగా ఉంటాయి. పరమహంస - జీవుడు - సంసారము, మాయ, కామినీ కాంచనములు, ఆత్మోన్నతి, పారమార్ధిక జీవనమార్గములు, సర్వమత సామరస్యము, జ్ఞానము, కర్మము, భక్తి, బ్రహ్మతత్వము, (బ్రహ్మసాక్షాత్మారము త్యాగము, వైరాగ్యము మొదలైన అనేక విషయములపై తమ భావములను అనేక ఉవనివత్తులతో, చిన్న చిన్న కథలతో హృదయంగమంగా వివరించారు. అవి మనలను మహోన్నత స్థితికి మళ్ళించే భావనలు. రామకృష్ణ పరమహంస తమ బోధనలలో సచ్చిదానంద స్వరూపమైన (బ్రహ్మమొక్కటే యైనను కొందరు దానిని దేవుడని, కొందరు అల్లా అనియు, కొందరు హరియని, కొందరు బ్రహ్మమనియు సంబోధిస్తారు అని చెబుతారు. ఒకే బంగారంతో వేర్వేరు నామరూపములతో నగలు చేయబడే విధంగా ఒకే భగవానుడు వివిధ దేశ కాలములలో వివిధ నామ రూపములతో ఆరాధింపబడుచున్నాడు. భగవంతుని నామరూపములు అనంతములు. వీనిలో దేనిమూలమునైనను భగవంతుని ్రాప్తించవచ్చును. ఏ నామమున, ఏ రూపములో నీవు ఆరాధించినను భగవత్‌ సాక్షాత్కారము పొందవచ్చును. ర

ప్రసంగ తరంగిణి శ్రీ రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు

మేడమీదకు వెళ్ళుటకు నిచ్చెన, మెట్లు, త్రాడు మొదలైనవి ఎట్లు సాధనములగునో అట్లే భగవంతుని చేరుటకు అనేక మార్గములు ఉపాయములు కలవు. ప్రపంచమున ్రతి మతము అట్టి మార్గమును చూపుతుంది.

కారుణ్యమున (క్రైస్తవుని వలెను, బాహ్యాచారములందు, పట్టుదల చూపడంలో మహమ్మదీయుని వలెను, సర్వభూతపితమొనర్చడంలో హిందువునిగను మానవులు వర్తించుట యుక్తము.

(ప్రజలలో మెలగునప్పుడు అందరియందును నీకు (పేమానురాగములుండవలెనని పరమహంస (ప్రబోధించెను. వీడు క్రైస్తవుడు, వీడు హిందువుడు, వీడు మహమ్మదీయుడు అను భేదములెంచుచు వారిని ద్వేషించకుము. లోకులు భిన్న ప్రవృత్తులు కలవారని గ్రహించి నీవు వారితో కలిసిమెలిసి వర్తింపవలెను.

ప్రతి వ్యక్తి తన మత ధర్మములను అనుసరించవలెను. క్రైస్తవుడు క్రైస్తవ మతమును, మహమ్మదీయుడు మహమ్మదీయమతమును, హిందువుడు సనాతన ధర్మమును అవలంభించుట సర్వోత్తమము.

నిజమైన జిజ్ఞాసువు ఇతర మతములనుగూర్చి బ్రవ్మ జ్ఞానమునొందుటకు అవి అనేక మార్గములని భావించవలయును, మన మెల్లప్పుడు ఇతర మతములయెడ గౌరవ భావము కలిగి సర్వమత సహనముతో మెలగవలెనని రామకృష్ణ పరమహంస ఉద్బోధించాడు. (15-3-2008 హైదరాబాదు ఆకాశవాణి కేంద్రం నుండి భావన కార్యక్రమంలో ప్రసారితము)

న. య. న టు ను వ. శ 2 మస. లీ సు మ టు. ము . క. శారదాదేవి. - రఇకటాసి, వివేకానందస్వామి (జ నీ 6.%౫౦.. య వ. త్త నగ

క్‌ ౨. శ . పం అము ననన! 1. 1. (కల్ల / న. చ న వం 1. సఖే స క వ శచ్‌ ఫ్‌ 1 జ గ | 7 న. ం. క (స. ఫ్‌ తా ౦ ఏ లో | ॥ క | | గజ న స్ట ల్లో వాన వ వ ప. వల 11. న .. వ. _ . [ [స , | . ॥ (ణీ క ప్లే. య పహ క న క్ష య. ; మ ర! కా సే! 1 నం శు. త మరేది ట మ ప. క్‌ కల్లో న! ఖ్‌! క. స భగ నో మరదల స శల నా స్ట లహ? న వ న్‌ న స్టార్‌ హోం . న్‌ గీ న టై. న. లట కిజష్టార్‌ వ వ. ఖా! వా! [.. క గ హక షో మ స కే. న [ల టు జ న. నా. న ర్‌ న ర. స వ్‌ 1 న న! ప గ్య న వ్‌ ప గా స్‌ న ర. ” , గ! | ॥ గ్‌ శోన్‌ | శ స మ న న 0 య. న. మ ; క || క ధ్‌ .. మ ఎన / శ న | స్‌ | “1 జ! కక్‌ గచ న ॥ నా! (న్య) స్త క ్ధ సమ . లో మ రట నై ప 11 | (స్‌ స్ట వ క్ల మ | న | స గ్ల 1! సబ 15 టి నన నం) కో ్పళ్ల రు రకత న గరళ్ల న శ్‌ | ని! 1 మ స హా క. ర నము; క. జ్జ 1 1 స న య వ. న న ల. న 1 స? వే న స్‌. ప ం. | 1 న్‌ ర ం. మ. వం స 7 హు

1. న య స్ట్‌ . సు =. [1 వ? న్‌ న న మ్యాహ్ల ర . క న్‌. గా న్లగ్గ టట? 1వైఆట | / | . ణ్‌. ప. (న 12 పా నె | ల్ల లో: | స 7 వ గ
2. గ పష! స మ. వ ; వ. స న. | ౧ స్ట. + నహ టన | ( ల ఫి ను న నా. న. మ; (| . ల. సు ల్‌ స 4 స నో 15 ఎద. న. వ మ. త షం. న. న. న. స. క లన నో ప అక్షర | తో న నట్టి య. న్‌ ప. త మ న... న 2 ల 1 3 (1. వ య. శే పను సన ౬ షే గ. ! న, ను హూ న, [/ వ ఫ్‌. ల ్ట్‌ మ నర ట వనాటన కట న న. | న! . ననా నానా 1... . గ ॥ ్‌ 1 న. ను. త సక టు డడ న్‌ా స స్‌ |. చ్‌ క. నిల అమ్మో [1 నాక్టక జ ా న. (. వా శే | 2 . వో ంం.