Telugu Prajanatyamandali Gnapakaalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki
ననన నామన కా ణి ౯ ల కా న తోకా సంగా లానే | వ. | ల సి ష్‌ క! / ॥ శః . |] ల! హే =; నోళా, దా ము న న న యు. సు క్షే స సితే ల. మ! వ క . నయన. వలే నట్‌ క మ పధ య యుల నన టను ర “న్న య మ స మ స న న న. న న న ము ఆల శ డం ఆ ము మం స య. క న న న స ము ల స న న స సా న. వ. - ను నం న. . || | | | ట్‌ న కా పై నజ [వ పో శ . న్‌ జ రు!
జే స్ట ఖ్‌ ఇ మజ. | షమ 1... జ్య గ. పన్ను ర. ః| శ 40 గ్‌ (| సఖ్య వాత | యల ఈ శం శ | గ్గ న్‌్‌, చస త్తే | ణో లి. ఖ్‌. ఎసమమోనే | శె + త. తంట. నో య న న కం న త... మేళ ల్‌ 7 సరు అశ వ న. క | (1... మ న ల క స న స గ న ల స్త 6 కట
(పజానాట్యమండలి = జ్ఞాపకాలు క పి సృజన [(పచురణలు
(ప్రచురణ సంఖ: (వథమ ముద్రణ : అఫ్టోబర్‌, 1984 సెల : రెండు రూపాయల వ్రతులకు ; సృజన వువ్యష్నకొంద 5001,
(పజోనోట్యమండలీ
మీడ ఇవ్పుడు చదవటోతున్నది ఓక లేఖలోని అంశకాలంనేగాన్‌ అడే ఫవ్‌గా రాసి పుస్తకోవ్ని మాషశరికాదు. ఎక్కువగో జ్ఞావకాన్ని బట్టి రాసిందే గనక వివరాల విషయంలో పొరబాట్లు వుంచేపుండవచ్చునేమోగావ, మౌలికటభీతిపాడనల విష “'యంలోనో విశ్లేషణ విషయంలోనూ ఆ లేఖ నన్వంగా ఉందనే దావికి ప్పున్తకరూవం అననరర అనీపించింది. వ్రచురజకు ఉధ్ధేశించదేదపీ, కేవలం నాకు కావల్సిన తోగట్టాకోన మే ఉగద్దేశకచాననీ ఆ లేథాశొరుడు నాకు రాశారు. అయినా దీవికిగం శపాముఖ్యర దృష్టార్థ్ర (వచరణ అగత్యంగో ఐరగాలవిపించింది. సాహసానికి, మరాజ్రదాభంగానీకీ వారు నమ్న తమిస్తారనే నమ్మకం. జ్ఞావకాలే కావచ్చు గాన్వి వాటికి ప్రామాణికత ఉంది. అదే ఈ రచన అవలు విలువ. గతర నర్తమానావికీ, వర్తమానం భవిష్యకత్తుకీ ఉవకరి స్తేన, కాల విభజవకు సార్థకతం
(గజానాబ్యనండలి- పాంక్కృతికోత్సవాల నరదర్భర౮గా వెళవడిన (తరేన నంచిక (1975లో ఎందరి 'సేర్లయణనా చోటుజేసుకున్నాయిగోని ఈలేభాకు ర్త "పేరుమాకం కనిపించడు. ఇది పొరబాటున" జరిగింద్‌కాదు...చర్మోక అవద్ధీకరణక గొవ్చ దాఖలా. ఆ చరితను చక్కదిద్దణానికైణా ఈ' రచనను (వచురించడల అవనరం. జ్ఞాపకం సరిగా లేవన్నచోట్ల ఈ [) (బేకెట్లలో సరైన అంళాలు చేర్చడం, (వచురణకుి' సిద్ధపరిచేన్పుడు సొమోన్యపోతకలకోనమని ఇలగ్గీ మ మాటల ఆర్జలను కూడా ఆ (లేకెబ్లలోనే ఇవ్వడం జరిగిం. లేఫోకర్త కొన్ని విషయాలన శానే (వాకేట్లలో పుంచినవ్సుడు మాకం, ఈ ) (బేకేట్లు వాడడం జరిగింది. అకటి రెండుమాటలుళవ్ప, రేఖలో “వ్రజునోట్యమండలి”కి చెందిన రచననంకటీనీ యేశాతథంగానే (వచురజకిస్తున్నాను.
పాఠకులకు ఉపయోగంగా ఉంటుందని “వజానాట్యమండేలి* కిగల జారికక పూర్వరంగావ్ని స్థూలంగా చిథత్రిస్తాను,
క మ్యూనిస్టాఉదస్టయం 1934 వాటికిగావి ఆత్మరపాంకంలో. సంస్థారూపతి
న!
భరించలేదు. క్రై తు; కూలీ “రశ్షణనంఘాలు” ఏన్నో ఐస్తీలలో వవిచేస్తూ వచ్చిన దశలో, కార్మికనంఘాలమా ర్రైతునంఘాలమా. నిర్మించ్మేకమంలో (వరారం, (వ్రబోధంకోనం కళ అవసరమైంది. ఉద్యను నిర్మాణంలో అది ఒక సాధనం అయింది. అలా దానికిగల సామౌజిక [వయోజనం నెరవేరింది. ఎన్నడో, మొదట్‌ వత్యాాగహ పోరాటకాలంలో ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ రాసన “మాలపల్లి” నవలలోని" పాటకోబాటు, రైతుఉద్యమంలో పై కివచ్చిన కవులపాటలుకూడా పవికివచ్చాయి. ట్టిపల్లి వెంకటరత్నం, గిరిరాజు రామారావువంటిక వులు రైతాంగాన్ని (వటోధి_ఫ్లే, "సెండ్వాల లోకనాథం, ఈున్ములవెంకటరామయ్య వంటికవులు కార్మికవర్గాన్ని (వలోధించారు. తెలుగుకవిత్వంమీద ఎలరజెండా రెవరెనలు మొదలయ్యాయి. గరిమెళ్ల! సత్యనారాయణ, మద్దూరిఅన్న పూర్ణయ్యవంటివాళ్ళు వర్గరహతనమాణజ బావంకో పాటలు రాశారు. తర్వాత రాజకీయాలలోనే ఎక్కు-.వగారాణించిన కంఠంపాట్‌ సత్యనారాయణ (సీవియర్‌ )లాంటివాబ్లా క విశ్వంరాకారు.
యవకులలోకి (కమంగా వ్యాపించి వాళ్ళమ నంభుటితవరచ సాగిన విద్యార్థి యునజన ఉద్యమాలు బస్తీలనుంచి వల్లెనట్లకు తరలసాగడం 1937 తర్వాతనే త్మీవధోరజిగా మారింది. అయితే ఇది విడిగా జరగలేదు. అలాఏదీ జరగదు కూడా. జిల్లా, రాష్ట్రం, దేశం మొ _ల్స్‌ం (వ్రవంచం.. ఇలా లంకెలు లంకెలుగా తీరిన గొలునువి చూడలేకపోఠేే ఘటనల అంఠరార్థం టోధపడదు.
అంతర్జాతీయ కమ్యూనిష్టు ఉద్యమావి కంకటికీ వృ _ర్హించే “డిమిటోవ్‌ థీసిస్‌” మన దేశావికి “దల్‌ - (బాడ్తీధీసిస్‌” రూవంలో దిగివచ్చింది. 193% నుంచి. 1939 దాకా *షాప్వ్యులర్‌ (ఫ్రంట్‌ ” విధానాణ అనులు జరిగాయి. 1928లో కోమిం టర్న్‌ కొర్యగెను ఆదేశం మేరకు మన డేళంలో కమ్యూవిస్టు పార్టీ జొతీయ కాంటగెసు వంటి నంస్థలను, ముఖ్యంగా గాంధీ నాయకత్వాన్ని అండిస్తూవచ్చినా, కాంళగెసు పోవలిస్టు పార్టీ ద్వారా 1835 తర్వాత జాతీయోద్యమ రాజకీయంలో బంంగానే సాల్గొంటూ వచ్చింది. (కేడ్‌ యూనియన్‌ ఉద్యమంలో, కిసాన్‌ సభ కార్య కలాపాల్లో, *“అభ్యుదయి రచయితల నంఘంలో, విద్యార్థియనజన నంఘవిర్మాణంలో, కమ్యూనిస్టులు గట్టిగా వవిచేయసాగారు. పార్టీ మీద కొనసాగుతూ వచ్చిన (వ్రభుక్వ
త్‌ భిషేరమే ఈ (వచృన్న కార్యకలాపాలకు కారణం. ఈ పరిస్టితి 1939 వెపెంబరు 3 శర్వాళ గూడా కొనసాగింది.
అ శేదీస రెండో (వనంచయుద్ధం మొదలైంది. విజంగానే అది సా్యమాజ్య వాద యుద్ధం. వహజింగానే కమ్యూనిస్టులు మిగఠా అందరికంపే తీవ్రంగా దావ్ని ఖండించారు. "యుద్ధలత్య్యాలు” ఏమిటో నోరువిప్పి చెప్పితే) యుద్ధానంతరం దేశావికి రాజకీయ స్వాతర్శాత్యం ఏదోరూవంలో ఇవ్వగలవనవి మాటఇ_ప్రై యుద్ధాన్ని విలపరచ గలవవి కాం్యగెమి (వకటించింది. అలాజరగలేదు గమక యుద్ధాన్ని వ్యతిరేకించింది. అయినా, జవవార్డాల్‌ న్మెహూవంటి కార్యగెనము నాయకులు “ప్రజాస్వామిక” కేళాలనే అలభిమావిస్తూరాా, మెభాప్‌చందలోస్‌ దేశంమంచి తప్పించుకొవి పోవియట్‌ రష్యాకు ఫోలేక జర్మనీకి వెళ్లి దానపాయంలతో రేశస్వాఠం[త్యం పాధించగలవమకున్నాడుం తర్వాత జపామకు వెళ్లి ఆదేశ యుద్ధవ్య్యూహంలో భాగంగా దూర్యప్రాచ్యంలో “ఆజాద్‌ వాంద్‌ ఫౌజు"మ నిర్మించాడు. ఇక గాంతోవల్ఞస్టి” వక్య్యాగవావికి దిగాడు. అవ్పటికే జపాన్‌ వైవిక శక్తికి దూరప్రాచ్యంలోమా దకిణాపియాలోమా గల శాజ్యాలు "పేక మేడల్లా కూలాయి, డచ్‌, (ఫెంచి, విటిష్‌ సామ్రాజ్యవాద దేశాలకూ అమెరికన్‌ సామ్రాజ్య వాదావికీ గండం మూడింది.బర్మాము కూడా జయించి. మవ దేశం ఈశాన్యవరిహద్దు కూడా దాటి లారత దేశంలోవికి చొచ్చుకువచ్చింది జపాన్‌ చండు. కలకత్తా? మళరాను, చివరకు మన ఏశాఖవట్నం మీద కూడా అపాన పొంబులు పడ్డాయి. ఇపాన్‌ వైవిక విరంకుశత్వాన్ని వె్టిచేతులతో అహింపామంక్ర ఇనంతో ఎదుక్కొ.ంటావన్నాడు మెరిగా గాందీ. కావి 1929లగాయతు పామాజ్యి వార వ్యతివేక సమితి (లీస్‌గెన్ట్స్‌ ఇంపీరియలిజం]ళ్‌ వంలంధం వుంటూ, ప్పెయి చ్‌లో వ్యయంగా ఫాసిజం వై కాచికత్వాన్ని చూపి వున్న నెెహూ మాం మరింక వనన దృష్టిచూ పెడుతూ, కొంగెమ విదేశాంగ విఠావావికి పాయా ఇర్ధవాద -వ్యతిరేక శళో బాటుగా ఫాపిష్టు-.వ్యతిరేకతమ చేకూర్చగలిగాడూ. గవకం గాందీ మెరితవాన్ని 'పాగవివ్వ లేదు.
ఈలోగా పాళ్ళాత్య ప్మామాఖజ్య వాద్‌ దేళాల కౌటిలాబ్టవ్ని? పాటర్‌ అంత శ్యాన్నీ వకాలంలో (గ్రహించిన క్నామేడ్‌ ప్ప్టాలిన్‌, పోవియల్‌ రష్యా వైవిక అవంపిర్ధథ దృష్టా తాత్కాలికంగా, తెలివిగా, షాల్లర్‌ కోటి విర్శ్రామణ వంది
శ్ర
చేసుపన్నాడు (19%) ఆగస్టు. ఇలానే: “ఘ్రామ్చతార్రా భూరవితుద్‌. :చేశాలనన్ని టివీ చావగొట్టి చెవులుమూశాక, ప్లాలివ్‌ ఊహించిన ప్లే ఫొట్లర్‌ సోవియట్‌ రష్యా మీదికి తవ యుద్ధరథం తిప్పాడు [1941 జూన్‌, 22). ఛరిిక్రలో మొట్టమొదట్‌ "సోషలిస్టు రాజ్యం (వ్రపంచ ఏవ్లవ కేంద్రం అయిన పోవియట్‌ రక్షణ (వవంచ విప్లవావికే వామే అనుకోబట్టి, ఇతర దేశాల శమ్యూఖిస్టు పార్టీలలాగే ఇక్కడి పార్టీ కూడా “(వజొయుద్దవినాదం” ఇచ్చింది. మౌలికంగా అడి తప్పేమీకాదు అయితే ఫాపిస్టు వథ్ధితిరేకత విషయంలో (వ్రర్శించిన త్మీవత సామాజ్య్యవాద వ్యతిరేకత విషయంలో (వదర్శించక పోవడం పొరబాపే. ఆ పామాజ్యవాద విధానాలవల్లనే బెంగాలులాంటి (ప్రాంతాలలో ఏర్పడిన ను పరిస్థితుల ద్శష్ట్యాః అధికావార ఉత్పత్తి కొర్య్మకమాలము ఒంటికంతా సట్టించు కున్నారు. చివరకు ఆంధ్ర దేశంలో కృష్ణకాల్వల మరమ్మతు వనములు కూడా తమమీద వేసుకున్నారు. గాంధీవి, టోసవి, తిట్టినతిట్టు తిట్టకుండా చెడదిట్టారు. రంగాతోటి రైతు నంఘం నిషయంతో పేచీ వడి తెగదెంపులు చేసుకున్నార్రు.అంత వరకు తమ ముసుగునై వా లేదావేదికానైై నా ఉవయోగపడినకార్యిగెను సోషలిస్టు పార్టీకే తీకవి కోవం తెప్పించి, గెంటివేతిరై నా- సిద్ధపద్ధారు.కాంథగెసుకోటినందింధం అంతరించింది. దీవి కంకటికీ ఫలితంగా “మాస్కో మానస ప్యుతులు, “వంచమాంగదళం” అవి పేరు వచ్చింది. ఇదంకా చర్మిశే..
అయికే, చరిత తొక్కి పెట్టివ అంకాలు ఎన్నైనా ఉన్నాయి. కాం(గను లైదీల విడుదల, కాంళ్ళగెను లీగ్‌ వమైకథ్ధిక వంట్‌ థాతీయ రాజకీయ విషయాల వటుంచ్వి యుద్ధకాలంలో వస్తువుల కొరత దొంగ వ్యాపారం ఇనం కటకట వంటి (వజౌా్యవమేయాల విషయంలో కమ్యూవిస్టులు ఎక్కడా లేని (శద్ధానప్తలు చూపెట్టారు, పాటు వర్దారు ఆదుకొన్నార్యు అవడంలో సందేహమే లేదు. ఎన్వురై తే “ప్రజాయుద్ధ” వివాదంఇచ్చారో, వెంటనే పార్టీ మీది విషేరం పోయింది. ఎన్నేళ్లకు! యుద్ధం 'మొదలయినప్పటి మండ్రి డిపెన్న్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా. కెగ్యురేషన్‌. కింద అరెస్టయిన పార్టీమమవురింతా వై టవర్డారు. ఇన్పుడు కొత వంథధావల్ల సమకూరిన ఈ నడవకాళాన్నిపూ _శ్రీగా-నర్వసంపూ లిగా... వాడుకున్నారు. (వజానంఘాభి నభ్యత్వం "పెరిగింది.కార్య[కమూలు ముమ్మరం అయాన్టిం
ఫాసీస్టు.వ్యతిరేకతే (ాణవాయు వన్నట్టు వనిచెయ్యపాగిన్స కల్వాత్సు అంగర
7
దేశంలో మఖ్యలగా కృష్ణాజిల్లాలో యువజన సరభాతు ఎన్నో కేలెశ్తాతి ఫాసిస్టు వ్యతిరేక శవిరా లేర్చోర్ణాయి. వైవిక శిక్షణ మాట నటుంచి,. హ్యయానే శాలలు, వయోజన పాఠశాలలు దేచాయి. కాలకేసం కోసం, ఫాసిస్టు వ్యతిరేక కను (వజర్లో వ్యాపింన జేయడానికి కళారూపాల ద్వారా (పవాఠం అవసరంగా మారింది. జిల్లా మెట్ట _పాంతాలలో తిరుపూరు వద్ద సుంకర నత్యవారాయణ “స్టాలిన్‌ (గడ్‌ యుద్దం” మ్య్యరకథగా రాశారు. బెనెక్టీ వల్తిం నరసింహారావు, వలళ్లిం రాధ వల్లం రుక్మిణి, మరికొందరు కళాకారులుగా రూపొందసాారుంక్‌మరి, మాగాణీ ('ప్రాంకాల మాబ చెప్పాలా 7? దిఏకాలూకాలో పెండ్యాల వెంకటేశ్వరరావు, వరుూరి రామ కోటయ్య యువజన వభల్లో బ్యుర కథలు చెన్ప సాగారు. ఈ పుశ్తేజంతోటి యువ కుబెందరో “వై జ్లావిక కొ కార్య(కమాల్లోకి (వ్రవపాంచి వచ్చారు. కోసూరు పున్నయ్య పిరెవిశెట్టీ సుబ్బారావు, గోవర్జన ఒక దళం కట్టారు. గుంటూరు జిల్లాలో కాకుమామ నుహ్బరావు, చింతల సూర్యనారాయణ, దాపులూరు మరో దళంగా రూపొందారు వీరందరిలోనూ (వ్రక్యేశ స్థానం కోగంటి గోపాల కృష్ణయ్యది. మితోత్సావావికి వరివచ్చే (వజ్ఞకో, వేర్చుతో; కోగంటి రూసుకొచ్చారు.1943 మేలో బొంబాయిలో 'వెబట్టమొదటి పాక్టీకాంయ్యగప్‌ వందర్భంగా ఆం్యరపాంతందుంచి వెళ్ళినపొంస్కృతి దళమే సేరెన్నికపొందగా, కోగంటి ఒక్కరూ అంతగా రాజించారు. చి వేష (చదర్శన.ముఖ్యంగా కోయదొారడేషం...అద్పుతంగా రదక్తిగట్టిందిం
అయికే దేశంలో ఇకర(ప్రాంకాలుకూడా ఈ సాంస్కృతిక నంచీలనాన్ని చూపేట్టాయి.. “ఇండియన్‌ పీపుల్స్‌ రియేటర్‌ అపోవియేషన్‌” _ ఏర్చడివన్వుడు అథిలభారత కార్యవర్గంలో డా. గరికపాటి జాజొరాపును చేర్చారు (1943, జులై )ం ఆం పాంస్కృతిక దళాలు అవ్పటిదాకొ ఎక్కడి వక్కండ విడిగా వుంటూ వచ్చాయి కప్ప, [వశ్యేక వంస్థావిర్మాణంలో భాగంకాలేదు.. యువజననంఘాల వషిన్నో రై తునంఘూల వషిన్నో పవిచేస్తూవచ్చిన ఈవై జ్ఞావిక దళాలలో ముఖ్యంగా వడిమి.స్టాయి రై తాంగ కుటులటాలి యువకులకే సంఖ్యిలోమూ (ప్రాబల్యంలో నూ మొదటి స్థానం. అవ్పటికింకా” సంపారన్రీణ” కళారంగాని కెక్కలేదు. “కడజాతుల” ముంచి వైళొచ్చిన కళాకాతుల సంఖ్య ఐహుకొద్ది అనలు) ఆ్రాలోపార్టీకే ఈ రవిక వడిమి...స్టాయి రైశాంగ వృర్శ చాలాఎక్కు.వ, పైగా, పౌక్టీ వారసకత్వావికి గటా
8
బూర్జువా, జాతీయోద్యమం తాలూకు “స్పరిటివానన”లు పోయి, పోషలిస్టు భావచై ఈన్య దీప్తి బలంగా యేర్చడిందని చెప్పడం క స్దంం చండ్ర రాజేశ్వరరావే రాసినట్లుగా, “ముఖ్యంగా అనేకమంది యువకులు జాతీయోద్యమాలలో పార్గొన్న నారుదాలామంది మవ రాష్ట్రంలో కమ్యూూవిస్టు ఉద్యమంలో ఉన్నారు, వారందరికీగూడా జాతీ యోద్యమంయొక్క. మంచి సాంప్రదాయా లున్న ౦దువల్లి వారు నస్వయంగాఆకళంప్త చేనుకున్నందువలన ఆంధధృ్మవదేశ్‌ లో కమ్యూూవిస్టు ఉద్యమంలోకి వాటన్నిటినీ తీసు కొని వచ్చారు” ((వ్రజానాట్యమండలి నవాసభానంచిక, 1975. వు, 17). వచ్చివ చిక్కే. అది. దీవికిళోడు, సంస్కరణోద్యమాల (వలావంకూడా వీళ్ళ మనస్సులను గట్టిగా మలిచింది. వీరేశలింగం, గురజాడ, గిడుగు, చిలకమర్తి కొమ్మరాజు భావన వారసత్వాన్ని శాస్త్రీయ పోషలిస్టు దృక్పథంమంచి విశ్లేషించడం అప్పటికి అంతగా జరగలేదనాలి. కాబట్టీ ఆం్యధ(ప్రాంతంలో కమ్యూవిస్టుపార్డీకి రై తాంగనమవ_స్తత్వం తాలూకు పరిమితులూ సంకోచాలూ తవ్బరేదు, అనాటి సాంస్కృతిక బృందాల కళా రూపాలను చిట్టీ గూడా ఈ ఏషయాన్ని చూడవచ్చు.
బు[రకథే. ఉంది. నల్లవిని మార్చుకున్నా, దైవప్రార్థన వద్దనుకున్నా, తరవాతి రోజుల్లో నాజర్‌ లాంటివాన లేనిపాండిత్యం (ప్రదర్శిస్తూ, రుషుల పేర్లు ఇెప్పి ఒకరిట్లాగన్నారు, మరొక రట్లాగన్నారంటూ ఆ కళారూపాన్ని సాంటధ్రదా యక_మూసనంచి ప్పూర్తిగా విడగొట్ట లేకపోయారు. హాన్యంకోసం, కొందరు ఇళర క ళారూపాల్లో గూడా సొంత పైత్యం దూర్చి చవస్గా జనంచవ్పట్లకోనం ఆశ వడ్డారు. తత్వాల దగ్గరకాస్తే, లేదా హరికథల్నే చూస్తే, తవ్పవినరిగా తీసివెయ్య వలసిన మాటల్నిగూడా నిలపక తప్పలేదు. జనంలో (వచారంలో వున్న కళా రూపొలు గనక జానపద కళారూపాలను బా నంన్కరించకుండా బేదిట్టితే ఆవర్జం తన్పదు. అలాగే, జనం కోరుళుందవి పౌరాణికనాటకాల వద్ధతిలో వద్యాలో, అవ సరం అంతగా లేకున్నా సాంఘకనాటకాలలో పాటలో తస్పవనిసరయే్య్యేలా అట్టి పెట్టడం కూడా మంచిదికాదు. సోషలిస్టు భానచై తన్యం కలిగించే మాపేమోగాని, నంస్కార బుద్ధితోగూడిన ఆరువిక (ప్రజాస్వామిక భావాన్ని కలిగించడమైనా (పజాకళలకు వస్తువుతోనూ రూవంలోనూ లక్ష్యం కావాలి. ఈ విషయంలో (వజావాట్యమండలీ "పెట్టిన నరవడి అన్ని విధాలా (పళన్తమైనదేనా? సాంస్కృృతక రంగాన్ని తీర్చిదిడ్డ తానికి వియుక్తుర్థైన పార్టీ వాధ్యులకే ఈ అక్ష్యశుద్ధి ఉండిందా?
తి
కమూశ్థినిస్టు పార్టీ మొదటి కొంటగెస్‌ (184) కు వెళ్ళి పొగడ్తలతో తిరిగి
వచ్చిన కళాకారులు ఇతోధికమైన ఉత్సాహంతోటి తీవఠరంగా కృష చేశారుం వీళ్ళమ చూచి మరికొందరు నచ్చారు. ఓక జిల్లాను చూచి మరొక్ష జిల్లానే ర్చింది. 'మొత్తావికి ఆంధ (ప్రాంతంలో 25 దళాలేర్చర్ధాయి. వీటన్నిటికీ మణిపూన కృష్ణా జిల్లాదళం. కొడాలి (గామంలో పెద్దయెత్తున జరిగిన ఫాసిస్టు వ్యతిరేక శిక్షణాశివిరాన్ని ఆ జల్లా యువజననంఘం నిర్వహించినప్పుడు నాలుగైదు బ్యరకథ దళాలేర్చడ్డాయని మిక్కీ-లినేవి రారాకృష్ణ్టమూర్తి రాళారు. కోగంటి, కోనూరి; సుబ్బారావు కలిసి ఒక దళం, మిక్కిలినేవి, మాచినేవి, దావులూరి కలిసి ఇంకొకటి, "పెరుమాళ్ళు, చదల వాడ కుటుందిరావు, తుమ్మలకేశవరావులతో మూడోదళం పురుషో _ర్హం, వెంక కేశ్వర రావు వంటి పసివాళ్ళతోటి నాల్లోది, మరికొంతకాలం తర్వాత, మోటూరు ఉదయం చింతం కోటేశ్వరమ్మ, మహంకాళి లడ్మీ కలిసి మహిళాదళం ఒకటి ఏర్పడింది మరో మహిళాదళంలో తాపీ రాజమ్మ, కొండేపూడి రాధ, వీరమాచనేవి నరోజని పనిచేశారు. మూడో మహిళాదళం, మరో బాలికల దళంగురించి ఈ రచన పేర్కొంటుంది. ఉవ్పుగుండూరు బాలురదళం(ప్రసిద్ధిపొందింది. ఏలూరులోమాణీక్యాల రావు, చుండు సూర్యనారాయణ, చిన్నబ్బాయి ఒకదళం బెనర్జీ కానూరి మరొ కరిఠో ఇంకొకటి. _ గుందూరులో నాజరు, రామకోటి, పురుషోత్సం. బాగా "పేరుపొందిన రెండుమూడు మంచిదళాల్లో ఒకటి. కర్నూలు, కడప, నెర్డూరు జిల్లా చిపగూడా ఈ బురకథల దళాలు వ్యాపిందాయి. బెజవాడలో వైక్టొనిక శిక్షయశివిరం (19, జూన్‌ జరిగింది. రాష్ట్రపార్టీ మవానఖభ సందర్భంగా జీంభానాక్షబ్‌ ఆగౌండ్చులో వేలాది వ్రజల నమక్షంలో జరిగిన కళా్ళాపదర్శనల విజయం గురించి మిక్కిలినేవి ఏవరా లిచ్చారు. నాజర్‌ కోలాటం దళం, కోగంటి కోయ దొర వేషం, మిక్కిలలినేవి హిట్లరువేషం (పశంసలందుకొన్నాయని రాశారు. రాపిన డాని కంశ రాయకుండా వదివేసిన అంళాన్ని యీ రచన తెలుపుతుంది మద్దుకూరి చందశేఖర రావు పొట్లూరి సుబ్బారావు పొట్లూరి సుందరం..__ప్రోత్సాహాన్నీ వలహాలనూ 'అండదండలిచ్చారవి అన్నారు. నరే, మరెవ్వరూ ముఖ్యులు రేరా అనేది (వళ్న. (వశానాట్యమండలిగా నిర్మాణం జరిగింది అటు తర్వాఠనే + రాష్ట్రధళావికి ముందుగా (ప్రాతినదిక వేసింది కృష్ణాజిల్లాదళం. బ్యరకథలతూ, విచ్చిక వేషాలకూ
కటి కోకు, సాంఘికనాటకాలు వచ్చికలిశాయి. కోడూరి అచ్చయ్యు దర్శకత్వం వపాంచి “ముందడుగు నాటకం అద్భుతంగా [వడర్శింపచేశారు. బుర్రకథలు రాస్తూవచ్చిన సుంకర, వాసిరెడ్డి భాస్కరరాపుకో కటిపే), విడిగా నాటకాలు రాయసొగారు. అలాగే నాజర్‌, అదృయ్య హడా. నాటకమం పే చురక థలా ముగ్గురికో, కొద్ది అర్భ్చుశో, పోయేదికాదు. టీస్‌వర్క్‌ తివోర్పల్సు ద్యారానే సాధ్యం. (వదర్శన విజయానికి టీమ్‌వర్కొ- కీలకం. పెగ, స్రీపాత్రలకు కూడ మగనాళ్ళనే తీసుకోడం అనుచితమని' పించింది వీరేశలింగం, గురుజాడల నంస్కరణవాదం ఇలాగె దా ఫలించి, న్రీప్మాఠ అకు న్ర్రీలనే తీసుకునే “సావానం” కమ్యూనిస్టుపార్టీ అ(గనాయకులలో ఒకరిద్దరి అభ్యంకరాలను అకికమించి, పి. సె జోషీ మంచిమాటతో,సాధ్యమయింది.డాక్షర్‌ అచ్చమాంబ [(ప్రోర్సాహంతోటి, ముక్కామల నాగభూణం దర్శకత్వంలో బ్యుర కథలు, దిఠకమ్మ ఆట, కోలాటం, నాటు మంశసావి నాటకం, బృందగేయాల వర్దె రాలకో శిక్షణ పొందాక, "అవనింద” నాటకాన్ని మహిళాదళం ఎలా విజయ వంతంగా మదాసులోకజూడా (పదర్శించిందో మీదను పేర్కొన్న సంచికలో పర మాచనేని నరోజనీదేవి వ్యానం వివరిస్తుంది. సమాజంలో మహిళలు రైర్యంగా ముందుకు రావడానికి (వజొనాట్యమండతి అనకాశాన్నిచ్చింది. ఈ రచనలో చెప్పి నట్టుగా నాటక రంగంలో అవ్సటివరకూ 'వేశ్యాకుటుందాల యువతులే వేషాలు వేస్తూ వచ్చినా, అందువల్ల ననమాజంలో వారికి గౌరవమే లభించింది. కొమ్మూరి వద్మావకీ చేఏ, కొవ్చరపవు నరోజని వంటి నంసారన్త్రీలుగూడా అవ్నటికే రంగుపూసుకున్నా, వాకికి నంఘంలో గొరవం పోలేదు_అపవాదుల నటుంది. ప్రజా నాట్యమండలి సామా జీక పరిణామ శక్తిగాకూడా పనిచేసింది. ఇవ్చటికే పేర్కొన్న మహిళలుగాక, ఈ రచనలో పేర్కొన్న వారూగాక, మరెందరో-.కొమరాజు వద్మ, వి. (ప్రభావతీ, అన్నపూర్ణ సీనియర్‌, జూనియర్‌ నరోజినిలు, కిలారు నత్యవతి_.మ రెందరో తమ వళళ ూపెట్టారు. = ప్రజానాట్యమండలి దళములో 20 మంది నభ్యుల పైగా పవి జేళలము. మేమంతా ఏకైక కుటుందినులోవారిగా మెలిగేవారము” అవి రాళారు. నరోజిసీదేవి. ((వజానాట్యమండలి మహానభనంచిక, పు. 30) అయితే ఇది ఎలా
పాధశ్శమైందో ఈ రచనే తెలియజేస్తుంది. దేశ, చేశాంఠర శాజకీయాలన్నీ (ప్రజానాట్యమండలి కళారూపాలకు వస్తుపు
చ్ష్య్ష చంచించాయి. తెలంగాణా పోరాటాన్ని సూచిస్తూ “కన్యక” జముకుల కథ చెప్పాళుం 'శీవ్పు రాయబారం, వేవెల్స్‌ సినూనమా వేశం, వొట్లర్‌ అవజయాల్వు రష్యన్‌ వీర వవితల పొహసకృళత్మాలు, గతచరి(త్రకు చెందిన రూన్సీ లక్ష్మీబాయి, అల్లూరి పీకారామరాజూ, ఇంకా వెనక్కువెళ్ళి పల్నాటియుద్ధం, నంఘనంస్కరణ వాదాన్ని నమర్థిస్తూ వీరేశలింగం_ఇలా: వీరి భాగపతాల్లో దేశ రాజకీయం దూరింది. లెంగాలు. 1వజల ఆకలిమంటలు, లీషనింగ్‌ ఇబ్బిందులు పిచ్చికుంట కథలుగా .మారాయి. తుమ్మెదపొటలో జపాన్‌ దురాగతాలు చోటు చేసుకున్నాయి. కోయదొరకూడా హందూ ముస్తిం ఐక్యతను తన మాటల్లో చెప్పాడు." అల్లాకే నామ్‌, ఫకీరునరే, పీరగేయాలు మాటల్లోనెనా “జపాననగ నెంఠరా వాని శాహతెంతరా* అవి గుండె ధైర్యం కలిగించాయి. ఆటలో, పాటలో నాటకంలో కనుమరుగౌతూ వచ్చిన జాననద్‌ కళను ఏఠంతో వైకతోడ్‌నట్టయింది. దాదాపు 60 రూపాలమ పునర్ధరించామిని ఆంధధ (వ్రజానాట్యమండలి పక్షిన ఐ, షి టి. ఏ. రిపోర్టులో సగర్వంగా చెప్పగలి గారు. (సురీవ్రదాన్‌ (పేకరణ), మార్క్సిస్ట్‌ కల్చరల్‌ మూవ్మెంట్‌ ఇన్‌ ఇండియా వు. 272) “(వజానాట్యమండలి.కళారూపాలు” అంటూ మిక్కిలినేని [మముఖంగా 'పేర్కొాన్నవి..!. కోయవేషం 2. బు(రకథ 3. జముకుల కథ 4, పిచ్చుగుంటుకథ త్‌. హరికథ 6. చెంచులు 7. ఫకీర్లు 8. జంతర్‌ పెన్టై 9, సమిష్టిగానాలు: కేరి. వభ్టగానాలు 11. కోలాటం 2. డప్పుల కోలాటం 13 దేవర'పెజై. కేశ. వైసై దృఠ్యం 15. వంట సిరినృత్యం 16. క్వారీపాటలు 17. పడవపాటలు 18. జేగంట వజన 19. హరిహరి పదాలు 20. గొల్ల సుద్దులు 21, శాంతి మూకాభి దయం, 22. షాడోస్లే 23. చెక్కు. భజన 24, కనక తప్పెట్లు 25. నాటకాలు బీర. నాటికలు..ఉన్నాయి. ((నజొనాట్యమండలి మవోసథ నంచిక్క పు, 9బతకమ్మ తృర్వ్యాన్ని బేర్చాలి. ఆస్పట్లో వేసిన వివిధ నాటకాలలో నాట్‌కలలో ముఖ్యమైనవి స్ట ప్రాయశ్చిత్తం 2. (వైతిమ 3. మబ్బుతెర 4. వరిష్కారం 5. ఇలాస్ధ (రషథ్థన్‌ ఏకాంకిక అనువాదం) 6. దేశభక్తులు (“ఫోర్‌ కామేడ్స్‌” నాటకానికి అనువాదం) ₹, కన్యాశుల్కం 8. వరమ్మికయం. 9. ముందడుగు క10.పెస్‌వర్కంర్‌ 11 (వ్రనూత్తి వగైరా, (నుఠీ (ప్రరాన్‌ వుస్పకం, పు. బఠ.278 ల్సి, మొదటి పార్టీ మహానల వండర్భంగా. బొంబాయిలో ఆంధ దళం ట్రదర్శనల్లో, ఆహార నమన్య గురించి
క్ష బృందగానం, ఫాసిస్ట్‌ వ్యతిరేకతగురించి కోగంటి కోయదొర వేషం, దేశరడణ గురించి బుర్రకథ, జపాన్‌ (వతిఘటన గురించి గొల్ల,షుద్దులు..ఉన్నాయని ఆ పుస్తకం పేర్కొంది. (పు 353-354) రిపోర్టలో ఆంధ్ర దళాన్ని ఇలా (ప్రశం సించారుం
“జాను (వదర్శించిన వివిధకళారూపాల దృష్ట్యాః కా ల్‌ వస్తువుకు ఆరూపా లను అన్వయించడంలో చూపెట్టిన వాస్తవనకిభ దృష్ట్యా ఆంధ సాంస్కృతిక చళం ఉత్తమమైనదిగా ఏకళ్ళగివంగా భాఏంచారు. (పు, 364)
'వ్రజానాట్యమండలి “కవులందరూ అతిపేద (వ్రజాసామాన్యపవు విడ్ణలు; శవదర్శన లిచ్చిన కళాకారులందరూ ఆతి సామాన్యకుటుంవాల మండివచ్చిన రైతూ కూలీ బిడ్డలు” అని మిక్కిలినేని రాసినదాన్నే ఈ రిపోర్టు వేరేమాటల్లో పేర్కొంది. “*ఆంధ్రపార్టీకి (ప్రధానంగా వున్న రైతాంగ నిర్మాణందావి దళంలో (వతిబింబీంచింది దళం మొత్తం 10 మందిలో అందరూ రై తుకుటుంనాల వాళ్ళే; వారిలో ఐదుగురు మపాళలుం” కృష్ణాజిల్లా ర్లైతువంఘ అధ్యతడు ముక్కామల సాగభూషణం దళ నాయకుడు న్వయంగా డేశభక్రిగేయాల నెన్నిటినో రచించడ మేగాక నటుడుకూడా వని పేర్కొంది.
(వ్రజానాట్యమండలి అంహే మొదట గుర్తు వచ్చేది “మాభూమి” నాటకం, రచన నటుంచి, (పదర్శనం అద్భుతంగా రక్తి కట్టింది తెలంగాణా పోరాటంలో అది ఒక కళా ఆయుధం కాగలిగింది. కోడూరిఅచ్చయ్య దర్శకత్వంలో మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి, మిక్కిలినేని సీఠరారత్నం, వెంపటి రాధాక అట్లు వగైరా నటీనటులతో అది ఇచ్చినప్రదర్శన తెలుగు నాటకరంగాన్ని మెరుపులా వెలిగించింది. దొవికిముందుగా “ముందడుగు” హూడా (నదర, నగా జయపదమైనా, పజొనాట్యమండలి నాటకాలలో “నూభూమిదే పై చెయ్యి “అధ్యుదయ” వ్యత్రికలో చదలవాడ పిచ్చయ్య వర్షం బెల్లంకొండ రామదాసు [“వనుథేళ్‌ (1 బే (వళికూల విమర్శ సాగించినా, మారు్యుడి మీద ఉ మ్మేసినక్షై అయింది. కృష్ణాజిల్లా (ప్రజానాట్యమండలి దళం (ప్రవర్శించినవ్పుడే అది అద్భుతమనిపించింది. మ్మదానులో మంతులు కూడొ తిలకించి (వళ ంసించారవి మొదట్లో త్భ _వ్రిపడ్డారుగాని, “ముందడుగు ” “మాభూమి” నాటకాలు, “అల్లూరి సీతారామరాజు” మిరకథ్య “వణ్రాయుధం” కావ్యం శ్వరలో
$3
విషేధం పాలౌతాయని ఊహించలేకనే పోయారు. వకాళం ఆరినెమ్సు "పేరుతోట్‌ శాక్షన హస్తం పార్టీమీద, దావి (వజానంఘూలమీద వడనున్న దవి గూడా ఊహించ. లేక పోయింది. ముక్కు. కొన దాట్‌ చూవు సారించలేని పార్టీ నాయకత్వం “కొడాలి. కాంపు నుంచి కొడవలూరు దాకా, “అహ్మదావాదునుండి' ఆర్కోణం వరకు(వదర్శ వలకోజయలేరి (మోపించినోదవి కోగంటి గోపాల కృష్ణయ్య సహజ ధోరణిలో వరిం చిన (వజానాట్యమండలి 1948లోలిన్నా లిన్న మయింది. 1948 జూన్‌లో ఆంధ (వజా' వాట్యమండలివి “తాత్కాలికంగా” రద్దు చేసంది. పార్టీ కళాకారులలో అనేకులు మొదట వెలిదండ్త హనుమంఠకరాయ (గంథాలయ వైల్లొవిక కాఖగా ఆంధ అర్జు థియేటరు స్టాపించారవి మిక్కిలినేని రాశారు. అయికే తనకూతదితరులకూ అది. శీవలం మజిలీయే,
లోగడ యల్‌. వి. (వ్రసాద్‌లాంటి సినీ విర్మాత-దర్శకుల మెను పొంది వున్నారు. “మనదేళం” వనీమాలో బురకథ చెప్పవలసిందిగా ఆయను కృష్ణవేణి కోరిన కోరికమ మహిళాదళం కోని వేసిందవి వి. నరోజనీదేవి రాశారు ఇప్పుడు వరిస్థితి మారింది. అరెస్టుకూ చిత్రవాంనలకూ కళాకారులు కూడా గురొతున్నారు. కైటవున్నవారి చుట్టూ ఏ. ఐ, డి. లు మెదులుతున్నారు. మలబార్‌ స్పెషల్‌ పోలీసు యమళలటుల్లా దొరికిన వాళ్ళను డొరికినట్లు కాల్చి చంపుతున్నారు. ఘోరాలు నజా వుగా పాగిపోతువై్నై. విర్బంధ కాండ తగ్గి రెరిపిద్చాక, సభ్యులనూ సానుభూతి వరులనూ ఎవరి జీవనాధారమో వృళత్రోవ్యాపారమో చూసుకొమ్మని గూడా పార్టీయే సలహాలిచ్చే దుర్షళ వచ్చింది. అప్పటికే తాతినేని ్మవకాళరాపు దారి కూసివున్నారు ... సినీలోకావికి. ఇప్పుడిక వలసే సాగింది. చదలనాడకుటుంబ లావు మిక్కిలినేవి రాధాకృష్ణమూర్తి, వల్లం నరసింవారావు, వీరమాచనేని మధుసూదనరావు వీరమాచనేవి సరోజిని, సాలార్‌, ఆ(శ్రేయ, సుంకర, వాసిరెడ్డి మోహన్‌దాస్‌, (వఠత్యగాత్మ, అవి శెట్టి కొండేపూడి లక్ష్మీనారాయణ, డా౭రాజారాపుం వెంపటి రాధాక అన్ష రామకోటి, అల్లు రామలింగయ్య, పెరుమాళ్లు, తాతినేని చలపతి రావు, పొట్లూరి సుబ్బారాపు, వి. గోపాలం___ఎందరో! వెళ్లక తన్సలేదు. వెళ్లాక ఏంచేసినట్టు? అభ్యుదయ కళావమి.తివి స్థాపించి 1952 నుంచి ఎన్నికల “పోరాటం”లో పార్టీకి సాంవ్క్బృతికంగా కోడ్పడిన మాటనిజమే. అయితే, “*వ్రజాతఉద్యమాల్లో *
ల ఆనాడు “ఒకళ క్తగా విలఐడి, గొన్న ఆశయాలతో (వ్రజత పోషూతో కళ (వ్రతా ఫౌత్తేవవి నిరూపించిన (ప్రశానాట్యమండత్రై పివీరంగాన్ని ఏమేరకు డ్రభావితం వెయ్యగలిగింది? సిపీమా అనన్యమైన. ప్రదార సౌధనమైనప్పుడు. దావిషీద ఈన మ్యద్రను ఎంత దిలంగా, ఎంత స్థిరంగా వెయ్యగలిగింది? సినీమా కశారూవ మేగాక్క “వరశ్రమ,” వ్యాపారం కూడా అయి, న్వలాభ సూత్రమే. డాన్ని. నడిపెంచేన్వుడు శ్రేపంం శరణార్జులుగా వచ్చి దాన్ని అ్యకయించుకున్ను (వశానాట్యనుంతలి కళా కారులు, పెట్టుదిడిలేక సొంతంగా ఏమి సాధిందగలుగుతారు . అలా తీసిన ఒకటి శెండు చక్రాలు ఆర్థికంగా దెబ్బతిన్నాయి. మరికొవ్నిటవి (యేతసలాదరించినంకగ డిస్త్రబ్యూటర్లు ఆదరించలేడు. ఇదంకా వాస్తవమే, అయినా ఈ కశాకారులా తమ తనాన్ని విలుప్తకోగలిగారా అనేది అనల్మువశ్న. దీనికిజకే జవాబు వోరువీరయ్యారో లేదోగావి, వీరు మాకం వారయ్యాగమం తమ [నతిళ, న్వైపుణ్యం వగైరా, వ్యాపార వస్తువులు గాక తవ్పలేదు. పెట్టుబడిదారీ ఏవానంలో కళ ఒక అమ్మకం నరుకేనవ రుజువైంది. అయినా, (ద్రజానాట్యనండలితో విష్ణవకళ అగిపోలేదు.. వజా పోరాటాలూ ఉదథ్థమాలూ కొత్త సంస్థలకు (ప్రాణంపోశాయి. ఇప్పట్‌వ్యావసాయిక విన్తన్యకమంలో జననాట్యమండేలి అవఠరించే ముందు, (ప్రజానాట్యమండలి పునఠకుద్దరణ కోసల చెజవాడ నభలో 'స్రముఖ పాత వహించిన సుబ్బారావు షాజీగాహా వెనకటి వ్రతా నాటర్థినుండలి కళా..పోరాట సంప్రదాయాన్ని విలిపాడు.. ఆవరవడే. కొనసాగు చూంది. శ9 మూర్వా 1004 కవి, ఆర్‌
(ప్రజానాట్యమండలి = జ్ఞాపకాలు, ఒక [కమంలో ఖాగం మ్‌ వుత్తరాలు ఎన్నో పాత విషయాలను గుర్తుకు తెస్తాయి.-అవి అమలు ఆరిగినప్పుడుఐసోలే'బెడ్‌ (కేటాగా) గానూ, మనం విరంతరం కొనసాగించే ధైవం దిన కార్యకలాపాలలో భాగంగానూ వుండినవ్పటికీ, అలా ఒకే ననమయంలో విభిన్న స్టలాలలో కోదసోగిన కార్యకలాపాలన్నీ మొ త్తం సామాజిక వఠిణామ త్‌మంలో మిళికమయిపోయి, సామాజిక చరిత్రలో భాగంగా అమరి, అందులో విర్తిష్ట స్థానంలో" చోటుచేసికున్న తర్వాత, మొత్తం చర్మితలో భాగంగా ఆ కార్యకలాపో లము వునఃనరిశీలించి నప్పుడు, అందులో సార్గొన్నవారికే ఆది విశిష్టరూవంలోలా తోచరిస్తాయి. బసొలేచెన్‌గా జరిగిన అనేక నంఘబనలు, (యీ నందర్భంలో మైడ్జానిక [వదర్శనలు)౫ అందులో ఫొల్గ్లొన్న వ్యక్తులువారి కృషి-చివరికి మీరన్న టు (వహాహాట్యదుం జలికి-డారత్‌ంంద్‌. మొదొట్లో కృష్ణాజిల్లా (వజానోట్యమండోలీ అ'-పిన్ముట రాష్ట్ర (వకానాబ్యయంజలి. నిశ్రావికి' ఆదొక్‌ (ప్రావెస్‌ (గత్మకమం]. చిర్షిస్ట న్వదావత దాల్చిన" నంఘబనలన్నీ. ఎలా ఒకో (పొవెన్పో, అదీ ఓక ఉాసస్పే, కిపావెప్‌ అరాపీనే ఘర్షణ. ఘర్షీణలేకలణా సర్పిష్ష రూవం. యేర్పడదు. చరన్నగ విరుద్దదుంణిత ఘర్షణలణో నుండే (వజానాజ్యదులడలి కూప రూపొరదిలట ఆదిమంతా ఈడివరకు సంబంధకున్న హారిక్‌- ఆ' ఘర్షజ-న్వభావం- అర్థమవుళంద అలాగాక మొక్వం -(ప్రావెసతో నంబంధుం లేకుండా అందులో ఒక్కొక్క భాగరకో మాత్రమే వరిచయమున్న వారికీ, లేదా-అభాగాలను కేవలం ఐపోలేటెడ్‌" ఈనెలట్బొ క[విడిఘటనలు] గా మ్మాఠమే చూడనలవడిన వారికీ (వ్రశానాబ్యమండలి ఒక కుత ఘడియలో నదాశయుకు కొంతమంది వ్యక్తుల నిర్ణయాలకో యేరృత్త వందో చోచరిస్తుండి. అలా-చూడే వారికి. చటక. లోతుపాతుణ/ అర్థంకావు. చరిత్రకు షంబుదిచిషం బాస్యూకూకత మాయే :కనిపిన్తుతయు
కే
నేపథ్యం
1839 సెప్టెంబరులో (వ్రవంచయుద్ధం ఆరంభంకాగా పార్టీ హాయకత్వం' అంకా అండర్‌ (గొండుకు పోయింది. యుద్దం [పారంభంకాగానే “డిఫెన్స్‌ ఆన్‌ ఇండియా ఆర్షినెన్సు" (కించ [వ్రభుక్వం కమ్యూూవిస్టులను అరెస్టు చేయసాగింది 1940 లో ఎక్కువయ్యాయి. 1941 జూన్‌ 22న పొట్లరు పోవియటుప్తై దండయాత్ర (1941 జూన్‌ )కు వువ్యక్రమింవగా 1941 డిశంవిర్‌లో పార్టీ సీప్పల్చు వార్‌ [(వజొయుద్దం] వినొదం తీపికుంది, లీగల్‌గా బయటికి వచ్చింది. (1042 జాలై 24న పార్టీమీది నిషేధం తొలగించారు) అంతకు పూర్వం మునగాల వరగణా పోరాటంలాంటివి (ఈవరగణాలో 1930 మంచి కూజా సాగుతూ వష్మిక్ష్న రై శాంగ పోరాటం1948 దాకా సాగింది] ఎక్కడో ఒకచోట జరిగివప్పట్‌కీ, పార్టీ మొత్త ౦గా [వజలతో సందింధం 'పెట్టుకొని, [వజం నమన్యులు తీసికొవి, విస్త ఏ తంగా పనిచేయడం (పారంలించింది 1942మంచేనవి చెప్పవచ్చు.
అప్పటికి కృష్ణాజిల్లాలో అన్ని (వ్రజొనంఘాలకు జిల్లా పాయిలో నిర్మాణ: రూనం యేర్చడింది. ఆస్థ్రితి (గౌమీజ 1ప్రాంశాలక్షు నంలంధించి కృష్ణా, గుంటూరు ఉభయ గోదావరి జిల్లాలకు తరతమ స్థాయిలో పుంది. మిగిలిన జిల్లాలకు [క్రమంగా విస్త రించింది. కృష్ణా, గుంటూరు జిల్లాలదే అ(గప్టానం అవి చెన్నవచ్చు.
కృష్ణా జిల్లాకు సంబంధించి మెట్ట (ప్రాంశాలలోని (గామాలలో రైతు నంఘాల యాక్టిఏటీ (వ్రన్ఫుటంగా వుంటే నూగాజీ (ప్రాంశాలలోని భగొమాలలో యువజననంఘాల యాక్టివిటీ (ప్రధానంగా వుందన వచ్చు న్ధూలంగా యిడి గుంటూరు, ఉతయ గోదానరులకు కూడ వక్తిర్తించవచ్చు, ఆ యాక్టివిటీ కంతటికీ ఫాసిస్టు వ్యతిరేక నమీకరణ లక్ష్యం అవృట్లో. (పారంభ్త .
(గొమసీమలలో చిన్న, "పెద్ద వహారంగ వభలు కమ్యూనిన్హు పార్టీ అధ్వ ర్వంలో 'పెద్దఎత్తున ఆరంభమయింది అవ్చుడే. అవుడే స్థానికంగా ఎచ్చటి కచ్చట
శి? ప్పాంశేనియన్‌గా (తమంతగా] వైజ్ఞావిక (ప్రదర్శనల ధోరణి (అతి (ప్రాథమిక రూపంలో) వివిధ జిల్లాలలో అవృటచ్చట (వస్ఫుటించింది. గుంటూరు, ఉభయ గోదావరి జీల్లాలలో అది [వధానంగా ఆరంభమయింది. దాని (ప్రాముఖ్యతను గుర్తించి అలాంటి ఎలిమెంటును (మమవులమ ] చేరదీసి, (పోత్సపహించ్చి దాన్ని ఒక (ప్రచారపాధవంగా అభివృద్ధిచేసి ఒక ఉద్యమంగా అలివృద్ధి చేయడావికి పార్టీ నాయకత్వం చైతన్యయుతంగా పవిచేసిన చోట్ల వైజ్ఞావిక కార్యకలాపాలు ఘూ య హాట్లో
విస్త రించాయి. లేవిచోట్ల ఈగినంకగా ఏ న్తరించలేదు,
నేమ స్వయంగా ఆర్డిస్టును కాము కమక, మీరుఅమకన్నట్లు [వజానాటద్టి మండలి స్థావకులలో ఒకజ్జీ అనడం ఉచితం కాదు. అయితే అతి (ప్రాథమిక స్టాయి మండి నేను పార్టీలో యేకమిటీలో పుంటపే, ఆ కమిటీ ఆధ్వర్యంలోని యేరియాలో యీ ఉద్యమాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి (ప్రత్యేక త్‌ద్ద తీసుకున్న మాట నిజం అందువల్లనే ఆ రంగంలోని, (ప్రత్యేకించి కృష్టా జల్లాలో ఆ రంగంలోని న్నక్త అందరితోనూ అతి సన్నిపాత సంబంధాలు పున్నాయిం
(పారంభకులు
అప్పట్లో కృష్ణాజిల్లాకమిటీ సభ్యులు ముగ్గురిలో ఒకడుగా పుంటూ, [వధా నంగా గుడివాడ, కైకలూరు ఠాలూకౌల వని చూస్తుండే వాజ్జే.
కోగంటి గోపాలకృష్ణయ్య పేరు వినేవుంటారు. ఇన్చుడెక్కడున్నారో నాకు తెలియదు. వారిది గుడివాడతాలూకొ టౌమ్ములూరు (గామం. ఆయవ చదువుకునే రోజులలోకూడ (అప్పటికీ చదుపుతున్నారో లేక ఆ నంవత్సరమే మానివేళారో గుర్తులేదు.) న్కూలు వంక్షన్చులో (పాఠకాలకాలూకు సాంస్కృతిక కార్యకలా పాలు) ఫాన్సీ(డస్సు కార్య[కమాలలో చురుకుగా పాల్గొనేవారు. ఆయన కవి యాక్ట్రరుకూడ. శశ్రీశ్రీకంబ గొన్సకవి అవి ఆడ్ముద వర్డించింది వీరినే. మంచి పాటలు రాశారు. బాగా అడేవారు. “కోయవేషా"నికి "పెట్టింది "పేరు. పార్టీ మొదటి జాతీయ మహానభథ (బొంవాయి, కేక4త)లో వతకం పొందారు.
(2)
18
ఆయన బు(రకథ గొల్లసుద్దులు వగైరా చెప్పేవారు. అన్పటికి అవి వోస్య వ్రదావమే. బుర్రకథ బొణీలలో-15 విముసాలలో యేడో ఒకటి చెప్పి (ప్రేక్షకులకు వినోదం కల్లించడమే కాని, దాని కొక కథగావి, మరో పొలిటికల్‌ కంబంటు (రాజకీయ యితివృ త్తం) గావి వుండేదికాదు.
అందువల్ల అస్పుడన్పుడు చిన్నచిన్న యిబ్బందులు కూడ ఎదురయ్య్యేవి. ఒక పారికాంగెసు పలుకుదిడి బాగాపున్న (గ్రామంలో ఒక మీటింగు పెట్టాం. అప్పుడువీరు బ్య్మరకథ చెన్సుతూ యేదో నందర్భంలో గాంధీవి ఏమర్శిస్తూ; బు్యురకథ పల్లవిలో ఆశ్రీగోపాలా, రాధాలోలా, అంటు తప్పాలా, తోమర టోసోడా* (టోనివాడా) అవి పాడారు. నభంశా గందరగోళం. రాజకీయ అవగాహవ లేనందు వల్లమూ, ఆనాటి కార్యకమాలకు ఫారమ్‌ (రూవం) నూ(తమేగావి, కంటెంటు (వస్తువు-ఇతివృ క్షం) లేనందువల్లా అలాంటి చిన్నచిన్న యుబ్బందులు ఎదురయినాా అఆ తరువాథ రే రీంచిన (ప్రజానాట్యమండలి కార్యకలాపాల కవ్నిటికీ గుడివాడకాలూకాలో ఆయ వయనీర్‌ (అ(గేనరుడు) అవి చెన్పవచ్చు. అదే నమయంలో ఎక్కడికక్కడ ఈమ న్వంత చొరవతో, తోచిన రీతిలో యేదో ఒకఫారమ్‌లో వైజ్ఞానిక (పద్శరనలు స్టావి కంగా బయలుదేరాయి కనుక జిల్లాకంఠటికీ ఆయనే పయనీర్‌గా చెప్పలేను. కాని రాష్ట్రంలో (వజానాట్యమండలి ఉద్యమ మూలపుకుషములలో ఒకరుగా పేర్కొనవచ్చు. ఆయనము ఆనరా చేసీకొవి అందుకు తోడ్పడగల టా $లెంట్‌ (నేర్పు-ళ క్రి వున్న వారివి ఇద్దరు ముగ్గురిని కలిపి గుడివాడ తాలూకాలో తాఠ్యాలికంగా ఒక టీము (ఇట్ట) యేర్చరిచాం. అందులో కోగంటగోపాలకృష్ణయ్యగారి తర్వాత పి వెంక -టేశ్వరరాపుగారు ముఖ్యులు. పూర్రియింటి'పేరు 'పెండ్యాలి అవిగుర్తు. ఆ దళం ఐహం కొద్ది కాలం, ఐహంకొద్ది (గ్రామాలలో మ్యాతమే (వదర్శన లిచ్చింది,
అదే సమయంలో సుంకర నత్యనారాయణగారు తిరుపూరు. తాలూకాలో వివసిస్తూ; అచ్చట ఆయన స్టాలిన్‌(గ్రాడ్‌ యుద్ధం అనేపేరుతో బు[ర్రకథరాపి ఒక టీమును ఆయనే తయారు చేసికొని (వదర్శన లీయపాగారు.
అలానే దివిసీమలో (5 ఎష్టాజిల్లా)కోసూరు పున్నయ్యగారు, ఉమామహేశ్వర లాపు, నుబ్బారాపు (వారి యింటి పేర్లు గుర్తులేవు.) గార్ల వట్టం శెట్టిమూమ హేశ్వర
కం ఇాపు, సిరివిశెట్టీ నుబ్బారావు, గుంటూరుజిల్లాలో నాజరు వగైరాలు, పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలో మైలవరం రామారావుగారు..అలానే మరికొందరు అచ్చటచ్చట తమతమ నస్వంఠ చఛారవకో తాము నమకూర్చుకున్న ఫారష్స్‌త్‌ స్టావికంగా (ప్రదర్శన లీయ పాగారు. నిర్మాణరూపం ఇ బ్మురకథలు
స్టావికంగ్యా స్పాంపేవియస్‌గా వియలుదేరిన యీ కృషి; జనంలోకి విస "శంగా చొచ్చుకువిపోడావికి త్యవంగా (వయత్నిస్తున్న పార్టీనాయకత్వానికి నూతన మయిన దిలమయిన (వచారసాధనాన్ని వజెస్ట్‌ చేసింది (న్ఫురింవజేసింది) కృష్ణా జిల్లా కమిటీ యీ ఫీల్డ్‌లో (రంగంతో చొారవకో మూవ్‌ అయిన (కదిలిన) చారిని నమావేశవరచి ఆ యాక్టివిటీకి ఒక ఫారమ్‌ యివ్వ (వ్రయత్నించింది,
దాని వర్యవసానంగానే జిల్లాలో (వధానంగా మూడు బురకథ దళా లేర్ప డ్జాయి. ఒకటి (యస్‌. యల్‌.) పెరుమూన్ళ దళం. అందులో లక్ష్మీ పెరుమాళ్ళు గారు (ఉంగుటూరు), చదలవాడ కుటుంబరావుగారు ముఖ్యులు. వీరిద్దరూ ఆ తరు వాక నీనీయాక్టర్పుగా రాష్ట్రమంతటా వరిచయమే. అంతకంటపె ఎక్కువగా కస్టా జీల్లా సాధారణ (వజానీకావి కంతట్‌కీ కమూ శివిస్తుపార్టికి- చెందిన బు(రకథకులుగా "తెలుసు, ఆ దళంలో గుడివాడ తాలూకా 'పెదలింాల మి్శతులు (తుమ్మల) కేశవరాపు గారు కథకులు, ఆలానే ఆ తదువరి రాష్ట్ర (వజానాట్యమండలి ద్వారా "పెద్ద నంచలనాన్ని నృష్టించిన “ముందడుగు” (డ్రామాలో కథానాయకుని పాత్రధరించారుం
మాచినేవి; దావులూరి నారాయణ, మిక్కిలినేని ఒకదళం. రెండోది కోనూరి పున్నయ్య్యగారి దళం. అందులో దాలకాలం ఉమానుహేశ్వరరా వుగారు కథకుల. సుబ్బారావుగారు (కూడ కథచెప్పేవారుు కోసూరి పున్న య్యగారుగాని, చదలవాడ కుటుంబరా పుగారుగాని దళంలో వున్నారని తెలిస్తే వేలాదిజనం ఆ సభకహాజం యే్య వారుం
మూడోదళం మాచినేవి వెంక"పేశ్వరరాపుగారి దళం, అందులో మిక్కిలినేని
క రాధాకృష్ణమూర్తిగారు శాజకీయాలు చెప్పేవారు. కంచకచర్ల అప్పారాపుగారు యీ దళంలో వున్నట్లు గుర్తు. నాజర్‌ డళావికి చదలవాడ, కోసూరి పున్నయ్యగార్ల దళాలకు రాష్ట్రవ్యాపితథ్యాతీ వచ్చింది. అప్పటి బరకథఫారం మాషతమే బహుళ వ్యాప్తిలోనికి వచ్చింది. మిగిలిన ఫారము అంఠగా (ప్రాబల్యంలోకి రాలేదు, అతర రూపాలు ఆఠర్వాఠ జిల్లాలో కేం్యద్రదళాన్ని స్థాపించి మిగిలినఫారమ్బు కూడ (ప్రాక్టీసు యిచ్చాం. పార్టీయే బాధ్యిత వహించి అందుకు పూనుకుంది. కొన్ని కోరపస్‌పొంర్సు (బృందగీకాలు), చెంచీత, అల్లా కే వాష్‌ వగైరా ఏచిషక వేషాలు, హిట్లరు వు పీరిభాగోతం చాల పాపులర్‌ అయ్యాయి. కొవి ఆ టీములో పాల్గానాల్చినవారి సంఖ్య హెచ్చుగా వుండడంవల్ల పోగాం ఆకర్షణీయంగా పుండినస్పట్‌కి మక్క్కా-క్యం (వదర్శనకు దళ నభ్యుల (వయాణఖర్చులకో కలిని తడిసి మోపెడ య్య్యేది. అందువల్ల అతి(ప్రాముఖ్యతగల నథలకు తవ ఆలాట్‌దళాన్ని కదిలించడం ఆచరణలో కష్టమయింది కాబిట్టీ బు[రథలకంె చాల ఆకర్షణీయంగా వున్నప్పటికి మి(రకథలంత వ్నస్భృతంగా ఆ కార్య(కమం వ్యాపించలేదు. చాలాకాలం బ్యురకథలే ఫీల్డ్‌లో డామినేట్‌ (ప్రబలంగా వుండటం) చేశాయి. ఇంతకుపైన చెప్పినట్టు వాజర్యు చదలవాడ కుటుందిరావు, కోసూరి పున్నయ్యగార్డ దళాలకు రాష్ట్రవ్యాపిత 'పాముఖ్యత రావడం వల్లి తరచుగా వారు తమ తమ జిల్లా లలో కంటె రాష్ట్రకమిటీ డైరక్షన్‌ [ఆదేశం])లో యితర జిల్లాలకే పోతూవుండేవారు వ్యాప్తి అందువల్ల శృష్ణాజిల్లాలోం అలానే గుంటూరు, గోదావరి వగైరా ఇనాటి! పార్మీవిర్మాణం ఐలంగావున్న జిల్లాలలో తిరిగి కల్చరల్‌ (సాంన్కృృతిక] దళాలను
డై శయారుచేసికోవలసివచ్చింది. మిగిలిన జిల్లాల పంగతి వివరంగా నే చెన్పలేమ. కృష్ణా జిల్లాలో అంఛకు పూర్వమే అ (ప్రభావం బాగాపడి యున్నందువల్ల రెండోస్తాయికి చెందిన దళాలు త్వరగా పికప్‌ (శ్వరగాఏర్ప డేలా) కలేయడావికి (గౌండ్‌ (అవకాళం] పిద్ధంగావుంది. దాల మంది బౌత్సాపాకులు ముందుకువచ్చారు, జిల్లాలో స్టావిక చొర వతో రెండు మూడు దళాలు యేర్చడ్డాయి. తిరువూరు తాలూకాలో పేట రామారావు గారిభార్య, "పేరు కశాయమ్మగారుఅవి గుర్తు, సుంకర వీరభ్మదరావుగారి భార్య దను యంతి; మరొక రు[వల్ల ౦ రాధారుక్మిణి )ఒక దళంగా వవిజేశారు. అలాగే రాజమ్మగారు శర్వాత తాపీమోహనరావుగారిని 'పెల్లిడారు. రాధ, వల్సం నరసింహారాపుగారి సోదరి, ప్పూర్తి పేరు రాధారుక్మిణీ. ఒకొకస్పృుడు రాధఅనీ; రుక్మిణీఅనీ రెండుపేర్ల తోటి ఈవిడగారినే వ్యసహరించేవారు.అన్పట్లో ఆమెనల్టంరాధ-కర్వాత ఆమె కొండేపూడి -అమ్మీవారాయణగారివి పెళ్ళిచేసికుంది. మూడవ సభ్యురాలు వీరమాచనేని నరోజివి అనిగుర్తు. వీరమాచనేని సరోజిని అం'పే యీనాటి సినీడై రక్టరు వీరమాచనేవి 'మధుసూదవరావుగారిభార్య. పై రెంటిలో రాధ దళం జిల్లాలో చాల (వదర్శనలిచ్చింది.
అ ఫేట్‌ [దళ లో, అంపే.చదలవాడు కోసూరి, నాజర్‌ దళాలు, రాష్ట్ర వ్యాపిత కార్యకలాపాలకు 'కేం్మద్రీక రింవబడిన తర్వాతకాలంలో, దాదాపు ఆ గ్యాప్‌ (ఇా[]) ను పూర్తిచేసింది కానూరు వెంక'టేశ్వరావు దళం అని చెప్పవచ్చు. అప్పటి మంచీ యిస్పటివరకు మధ్యలో చిన్న చిన్న గ్యాప్స్‌ వున్నప్పటికీ, ఆ గాాప్స్‌ కూడా జనరల్‌” కమూ్యనిస్టు పార్టీ వుద్యమంలో వచ్చిన గాప్పే కావి ఆయనకు వర్టక్తి గతమయినవి కాపు; ఇన్పటికీ ఆయన ఆ ఫీల్దలోనే కృషిచేస్తున్నారు. 9, ఛారి దీర్చ కాలం ఆ ఫీల్ట్‌కు కన్‌ ఫైన్‌ అయి [ అంటి పెట్టుకుని] వవిచేశారు. చదలవాడ కోసూరి పున్నయ్యగార్హ తర్వాళ ణు(రకథలో వాసం చెన్పృటంలో కృష్ణాజిల్లాలో ఆయనవే (ప్రసిద్ధి వపాంచారు.
ఆ పరియడ్‌ (దళ)లోనే వల్లం నరసింవోారావు; బెనర్జీలు బ్యురకథకులుగా వచ్చారు. వారిరువురిదీ తిరుపూరే. దెనక్టీ “కానూరి వెంకటేశ్వరావు బాల కాలం 'టీముగా వవిచేశారు. ఆ రోజులలో వవిచేసిన మరికొన్ని దళాలతో కాజదళం, గుడి వాడ తాలూకాలో కోనేటి రాఘపులు దళం ముఖ్యమైనవి. రాఘవులుగారిది వెంట శవగడ. కల్చరల్‌ ఫీల్ధులో చాల దీరుకాలం వవిచేశారు. ఆయన కన భార్యను కథకు
గం ఛాలుగా తయారుబేశారు. అమెను కథకులాలుగొ పెట్టి శాన, మరొకరు పైడ్చు [వంతలు)]గా వుండి ఎన్నోకథలు చెప్పారు. కాజదళం కూడ చాల దీర కాలం వని చేసేంది. ఆందులో కఠకుడి "పేరు కృష్ణ. దాన్నే కృష్ణదళం అనికూడ అనేవారు. ఇవి పాపులర్‌ అయిన దళాలు, ఇవిగాక కాలూకా స్థాయిలో వున్న దళాలు కొన్ని వెలిశాయి. కైకలూరు కాలూకాలో సూదాొదిత్తుల వెంక శేశ్వరావు వగ్లైరాలలో ఒక దళం, అలానే నందిగామ తాలూకా కంచకచర్ణ , "పెడన, బందరు టవున్‌, మున గాల నూజివీడు కాలూకాలలో దళాలు యేర్చడ్డాయి. .... మరి కొన్నిటీ సంగతి జ్జ్ఞాసకం రావటం రేదుం బాలికల దళం 1952 తర్వాత మూడు నాలుగు నంనత్పరాలపాటు ఎనలేని కృషి చేసింది కృష్ణాజిల్లా బాలికల దళం. ఇందులో వర్థనమ్మ కథకులాలు, నందిగామ తాలూకా కంచకచర్ల (గ్రామం. వోన్య చెప్పేది జలజ, ఆ పాపదికూడ నందిగామతాలూకాయే.. పాలిటిక్సు చెప్పేది కమల. ఈ పాపది గుడివాడ తాలూకా చవటవల్లి (గామం. వర నమ్మ చాల "సేదకుటుందిం నుంచి వచ్చింది. జలజకూడ ఆంతే. తలిదం(డులు అమా యకులు. మన దగ్గరకు వచ్చినప్పుడు వర్థనమ్మకు 12 సంవత్సరాలు వుంటాయి జలజ యింకా ఓక సంవత్సరం చిన్న దేనేమో. చూడడానికి 10 సంవత్సరాలకు మించి వుండదనిపించేది. కమలకుకూడ 11 సంవత్సరాలకు మి.ంచిపవుండవు వర్థనమ్మ శ్రావ్యంగా పాడగఠలదు. "పేరుకు యిది కృష్ణాజిల్లా బాలికల దళం అన్నమాటహేగాని, యితర జిల్లాలకు, రాయలసీమ జిల్లాలకు కూడ పోయి కథలు చెప్పారు. కంటిమ్యు యస్‌గా (నిరంకరాయంగా]] దీర్హ కాలం వనిజేసిన దళం యిది. గుడివాడ టౌన్‌లో భాగంగాపుండే మందపాడులో మద్దాలి వెంకటేశ్వరరావు కూడ బ్యురకథ ఇెస్పేవారు గాదిరెడ్డి రామి రెడ్డి రాచకీయాలుచెప్పగా కానూరు వెంకటేశ్వరరావు హాన్యం చెవ్పుకూ, మద్దాలి వెంక పేళ్వరరావుగారు కథకులుగా కొంతకాలం జిల్లా దళం నడిచింది, దళం దెబ్బతిన్న స్పుడల్లా ఎనరో ఒక కథకుణ్ణీ వెంట వేసికొని దళాన్ని నడిపిస్తూ కృషి భేపిన ఘనత నిజానికి కానూరు వెంక 'ఫేళ్వరాపుగారిదే.
తై (కర్నాటి) అత్మీనర్పయ్యగారి 'పేరు యీ రంగంలో వినిపిస్తుంది. వారిగూర్చి వాకంఠగా తెలియదు. వళిక్తులుగా పై లిస్టులో లేనివాబ్ళా, నాకు గుర్తులేనివాళ్ళూ యింకా కొంత మంది వుండవచ్చు. ప్లావికస్థాయిలో చాలమంది తప్పకుండా వున్నారు.
ఇప్పుడు సి, ఏ, ఐ. వారి అధ్వర్యంలో వున్న (వజానాట్యమండలి కార్యదర్శి
రై ర్యానందంగారు అవ్చుడే స్థానిక దళాలలో (ప్రవేశించాడు,
వైన నేమ రానింది 1943 నుండి 1956 వరకు వంబింధించినది. ఆయా వ్యక్తులు యీ రంగంతో పవిచేయ బూనుకున్నట్లు నే యిచ్చిన (గ్రమంలో చిన్న (మైమ్‌కు నంబింధించి) తేడాలు వుండవచ్చు. స్థూలంగా చెవ్పదలి సే, 1943 మండి 184546 వరక, ఉద్యమం బయలుదేరడం స్పాంకేనియస్‌గా, స్థానికుల చొరవతో జరిగినా? పార్టీ జిల్లాకమిటీలు (శ్రద్ద తీసికొని ఆర్గనైజ్ఞాగా [్రమనిర్మాణబద్ధంగా)] దళాల నేర్చరచి కృషిచేయబూనులున్న తర్వాత గుంటూరు జిల్లాలో నాజరుదళం కృష్ణాజిల్లాలో చదలవాడ కుటుంబరావు, కోనూరు పున్నయ్యగార్థ దళాలే (వ్రధదానంగా క్త స్రషిచేశాయి.
ఆ కృషిద్వారా యీ (వ్రచారానికి (వజలలో ఆదరాభిమానాలు 'పెరిగాయిం చాలమంది యువకులు ముందుకు వచ్చారు. అప్పటినుండీ కొక్రదళాలు తలఎత్తాయి. మధ్యలో 1948 తెలంగాణా సాయుధ పోరాటం సందర్భంగా చెలరేగిన (వళుత్వ చారుణ విర్చంధం మూలంగా యీ ఉద్యమం ఛిన్నా విన్న మయింది,
కాలవిభజనఃలక్షూలు అందువల్ల యీ ఉద్యమాన్ని [బాడ్‌గా [స్థూలంగా]. నాలుగు ఫేజెస్‌లో చూడవచ్చు.
క్షే 1943 మండి 1945
చ 1945 మండి 10848
తర్వాత విర్చంధం ___ పునరారంభం 1952లో
తె 1952 తర్వాత, నక్తల్‌బరీ పోరాటం వరకు
శ్శీ ఆ తర్వాత.
ర!
క1943.1945 వరకు బ్య్మురకథలు "పెద్దయెత్తున పావృలరైజూ అయిన పిరియడ్‌. ఆ పిరియడ్‌లో చదలవాడ, పున్నయ్య, పెరుమాళ్లు, నాజర్‌ గార్హది య అ(గస్థానంం
శెండవ ఫేజ్‌ ముందడుగు, నూభూమి? (డ్రామాల సేజు. ఆ "ఫీజులో వాఠరాన రణం అంతా ఆ (డ్రానూల చుట్టూ తిరిగింది. ఆ కాలంలో కోడూరి అచ్చయ్యగారు, గరికిపాటి రాజారాపుగారు ఆ ఉద్యమావికి సెంట్రల్‌ ఫిగర్చు ([ముఖ్యవ్యక్తులు అయ్యారు?
విర్చంధానంకరం క్షైఫ్రిక2 (ళల తిరిగి కోలుకొన్నాక ఓల్డ్‌ బ్యాచ్‌ [పాత కూటవి.] లో చాలమంది సినిమా పీర్ల లోకి పోయారు. (డ్రామాదళాలమ పునరుద రించే 'వయకఠ్నం జరిగింది. “భూమి కోనం” అనే నాటకాన్ని కృష్ణాజల్లాదోణ (ప్రదర్శించింది. ఆనాటకాన్ని కూడ సుంకర నత్యనాాయణగారే రాశారు. అందులో ఆయన యాక్‌ (నటించడం)] చేలడు కూడ. కౌవి అది “ముందడుగు” “మౌభూమి” వాటకాలంత పాపులర్‌ కాలేదు.
= వర్గవి బ్రషణ
మాగాణీ 'ప్రాంకాలలో ఆనాటి ఉద్యమానికి మధ్య తరగతి రై తాంగ యువ కులే బేస్‌ [మూలాధారం]గా వున్నారు, గనుకనూ, పార్టీ నాయకత్వావికి క్లాస్‌ స్ట్రగుల్‌ (వర్గపోరాటం) వట్లనూ, డెమా[కటిక్‌ రివలూ్య్యూషన్‌లో (చజాతం్మత విన్లవంలో)] (ప్రోలిపేరియట్‌ (శ్రామిక వర్గం] హెజిమనీ ((ప్రాదిల్యం]వి వల్డ్‌ (విర్మాణం) చేయాల్సిన ఆవశ్యకత పట్లనూ వరి అయిన కన్‌ సెప్షన్‌ [భావం] లేనండు వల్లనూ అవ్పట్లో జరిగిన యూత్‌ యాక్టివిటీస్‌ (యునజన కార్యకలాపాలు] అన్నీ రిఫొర్మిస్టిక్‌ [నంస్కరణ వాదంకో గూడిన] ధోరణిలోనే కొనసాగాయి రివిజవీజువికి దిగజారడానికి తోడ్పడిన అంకాలో (వధాశంగా పొలిటికల్‌ వవర్‌ (రాజకీయాధికారం] సీల్‌ [బిలపయోగంతో శైవవం జీుకోవడం] చేసిపన్న అనంతరం కార్మికవర్గ వియంతృశ్వాన్ని స్థిర సంకల్పంలో అమల జరవడం పట్లనూ రినల్యూషను (విష్లనం] పూర్వరంగంలో ఉద్యమంపై
25 శఇన్‌హ్హూడింగ్‌ డెమోళకట్‌క్‌. రివలూ్యూషన్‌ ) [1వజాఠంక విన్లవంతో నవా] 4పాలిపేరీయట్‌ హెజిమని చైతన్య పూర్వకంగా లే జేయడం వట్లనూ లెని విస్టు దృక్పథం లోపించడం మూలకారణంగా కనిపిస్తుంది. మరోమాటలలో ఇప్పాలంపే యునై బెడ్‌ ఫ్రంట్‌ [వక్యనంఘటన] ఎత్తుగడల వ్ల మౌర్క్సిస్టు- లెవివిస్టు దృక్పథం లోపించడం, యునైటెడ్‌ (వంటులో (ప్రిన్నివల్‌ ఎనిమీ [ముఖ్య శ్మతువు]కి వ్యకిరేకంగా వుండే శక్తులన్నిటి కూడగట్దిడం కీలకాంశం. ఆ మేరకు ఆ ఛంటులో వుండతగ్గ అన్యవర్గాలకు కూడ ఇంటరెస్ట్‌ (అని) వుంటుంది. ఆఫంటుము యేక్షాసు (వర్షం) లీడ్‌ చేయాలి ? (నడపాలి?) అనే మరో (ప్రధాన సమస్య. కార్మికవర్గం లీడ్‌ చేస్తే మరో సాయుధ రివల్యూషన్‌ లేకుండా (ప్రజాస్వామిక విప్లవం సోషలిస్టు విష్లవంలోకి వరిణామం చెందవచ్చు. “((టాన్స్‌వర్మేషన్‌ొ. అన్యవర్గాల నాయకత్వం క్రింద జరిగితే ఆ విష్లవ (ప్రయోజ వాలు అల్టిమేట్‌ గా [చివరకు] బూర్జువా వర్గ (వయోజనాంకే. వివియోగవడక శప్పదు. అయితే లీడర్‌షిప్‌ [నాయకత్వం] సమస్య ఒప్పందాల ద్వారా వరి ష్కారం అవుతుందా కేవలం మిగిలిన వర్గాలకు, (వధానంగా రైతాంగానికి సమర్థ చంతమయిన లీడర్‌ షిప్పు యివ్వడం ద్వారానూ, విస్వార్థంగా తుదివరకు త్యాగవి రతికతో పోరాటంలో కార్మికవర్గం అ్మగభాగంలో నిలబడడం ద్వారానూ మొాఠమే లభిస్తుంది. అంకే కావి రాజీల ద్వారానూ, ఒపస్పందాలద్వారానూ లభించదు. రషా్య్య విప్లవం తర్వాత అధికారంలోకి రావడానికి ముందు, అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత లిఐిరేపెడ్‌ బేపెస్‌ (విముక్తి పొందిన స్థావరాలు) (ఫొలిపేరియట్‌ డిన్టేబరు షివ్వు [శ్రామిక వర్ష వియంతృత్వం] సూళకావికి నందింధించిన మార్కిస్టు -లెనివిస్టు అవగాహనమ అర్థం చేసికొని అమలు జరిపిన క్యూకి మావో నాయత్వర్శాకింద కొన పాగిన చైనా కమ్యూనిస్టు పార్టీదే శేవలం సెకండ్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ (రెండవ కమ్యూ విస్టు అంతర్జాతీయనంస్థ]కు చెందిన పార్టీలే కాదు, థర్డ్‌ ఇంటర్‌ నేషనల్‌ (మూడవ ఇంటర్నే షనల్‌_కొమింటర్న్‌ కు చెంకిన పార్టీలు వైఠం, మాటంలో ఆమోదించి వప్పటికీ ఆచరణలో ఆ విషయంలో విఫవలమయ్య్యూ మనే చెప్పాలి. ఇళ ఇండియన్‌ కమూ్య్థినిస్టు పార్టీ నంగతి చెప్పాలా? మొదట మన పక్షీ వైపున ఆకర్షితనుయింఏ మధ్య, అవ్పర్‌మిడిల్‌ క్లాసు పెళ్షను (మధ్యకరగతిలో ఎగువ భాగావికి చెందిన
తర విభాగాలు). ఆంధలో అవ్పర్‌ వి.డీల్‌ క్లాసుకంచె, రూరల్‌ (గ్రామీణ) అప్పర్‌ మ్‌డిల్‌ క్లాసు రిచ్‌ వీజ్‌?ట్‌ పెళ్టన్స్‌ (ధవిక రైకాంగ విలాగాలు) జాస్తి అచ్చ టచ్చట స్మాల్‌ ల్యాండ్‌ లార్డ్‌ పెళ్షన్స్‌ (చిన్న భూస్వావి. (శేజు లు])కూడనచ్చాయి. పాధారణంగా అలాంట్‌ వారందరిలో అస్బట్లో, సోషలిస్టు చ్చైతన్యం కంటె యాంటీ ఇంపీరియలిస్టు [పాషమ్రాణ్యవాద వ్యతిరేక) చైతన్యం డామినెన్‌టు (జలం). అందువల్ల (గ్రామాలలో (ప్రజలలో పవీశేయాలవి 1942 తర్వాత మన పార్టీ కదిలిన నస్పటిక్రీ, ఆ కదలికకు వర్షపోరాటాన్ని లీ[ితరం చేయాలనే అక్య్యంగావి, బేసిక్‌ క్లాసెస్‌ ((పనాది వర్గాల్మెను పొలిపేరియటు లీడర్‌ షిస్సు (కింద శంఘటిత వరచి,, (గొమీణ జీఏఠంపైస భూస్వాముల ఆధిపత్యాన్ని విర్మూలించి 'పేదరై తుువ్యవసాయ. కూలీల ఆధిపత్యం నిర్మించడం ద్వారా జాతీయ విప్లవంలో (గొలిసేరియటు “హెజిమనీవి నెలకొల్పడానికి దారి సగమం చేయాలనే అలోచనిగాని లేని కారణంగ్‌ , వహజంగానే ఆ కదలిక “భ్రామంలో రోడ్డు వయాలి*, “లై ట్రరీ కట్టాలి” “స్కూలు కట్టింభాలి”, “(గామీణ సవిష్టి ఆదాయాన్ని నడ్వి?! యోగం చేయాలి” "ఆలాంటి . ఆదాయానికి (వజలందరికి లెక్కలు చెప్పాలి” వగ్హైరా లిబరల్‌ ((ఉ దారవాద)] కార్య(క్రమావికే మన అచరణ పరిచిత మయింది, కృష్ణకాల్వల మర మ్మతు [అధికావారోత్ప్తి కార్య(క్రమం] పనికి కమ్యూనిస్టులు నడుం కట్టి 1944 మే గడువుగా పూ ర్తి చేశారు. రైతులకు వండి పట్టాల కొరకు, ఎరువుల కొరకు. పిటీషన్లు పెట్టించడం, పాలేళ్ళకు జీఠాలు పెంచాలని ఆందోళన కూడ అచ్చటచ్చట జరిగినా అవన్నీ ఎకానమిజం [(ఆర్థికవాదం)] మూర్తీ భవించిన రోరిజీకి లోబడే కొనసాగాయి. అన్నటికే కృష్ణాజిల్లా లాంటి చోట్లు (యిది డెల్టా యేరియాకు అంతటికీ వర్గిస్తంది అవీ నా అంచనా టబిటిషు (వభుత్వ రఫారమ్ను [నంస్కరణలు) పర్యవసానంగా స్తానిక సంస్థలు యేర్చిడి (శాలూకా, జిల్లా లోర్టలు యేర్చడ్డాయి) స్థానికంగా భూస్వాముల మధ్య పుండే వైర ధ్యాలప ళెలూకా, జల్లా వ్యాపిళంగా సంఘటితపడిన అర్గనైజ్ఞా పార్టీగా యేర్చడడానికి దోహద మిచ్చింది. కృష్ణాజిల్లాలో రమణయ్యనాయుడుపాక్ట్ర, చల్లపల్లి లాజాపార్టీ జిల్లా వ్యాపిత పార్టీలు కాగా, వ్రళివూళోనూ భూస్వాముల మధ్యవుండే. నై రుధ్యాలతో ఒక ముఠా రమణయ్య నాయుడుపార్టీవి ఆశ్రయిస్తే, రెండోపారీ
27
చల్లవల్లి ముఠాకు చెందిపుండేది. కమూ్యవిస్తుపార్డి పుష్లే నాటికే ఆస్థితి యేర్చడివుంది. డెల్చా చయేరియా అంశా చిన్న చన్న తేడోలలో అలాంటి సతి పుందవి నాఅంచనా, (గ్రామ క్యక్షలమధ్య పార్టీ ఆలాంటి స్థితిలో మనం ఎంత లిబరల్‌ కార్య(కమానికి వరిమిశమయి నవ్పటికీ, అన్పటికి [గామంలో బలమయిన స్థానం కల్లి పెళ్సనంలో వున్న భూస్వా ముల మురానాయకులకు మన యాక్టివిటీ కంటకింపుగా ఠఈయారయింది,. మనం సామాజికంగా చేస్తున్న పోషల్‌ రిఫారమ్‌ వర్క్‌ [(నంఘనంన్కరణ కృషి ఆర్థిక ఈంగములోమా (గ్రామీణ సమిష్టి జీవితానికి సంబంధించిన విషయాలలోమా. చేస్తున్న లిదిరల్‌ కార్య(కమమూ, జనరల్‌గా చేస్తున్న సోషలిస్టు (వ్రచారమూ, (గౌమంలోనవి రెండు స్టావిక పార్టీలలోనూ స్టావిక పార్టీ లంపే (గౌమాలలోవి కక్షల._మురాలు అనుకోవాలియున్న యువకులను అక గ్షించింది. స్టొవిక పార్టిలతో నంబంధంలేవి యూత్‌ పోర్చ్‌[(యువకళ క్రి ఒకటి తయారకవడాన్ని (గామంలో పెత్తనంలోవున్న భూస్వాముల ముఠానాయకక్వం నహించలేకపోయింది. తమ పీరావికి మువ్వ వాటిల్లుతున్నట్లు వారు ఫీల్‌కాసాగారు (అనుకోసాగారు.] అలా ఎవాల్య్‌ (కమంగా రూపొందుతూ] అవు
తున్న న్యూఫోర్స్‌[కొత్తశక్తి] ని ఛిన్నాభిన్నం చేయడానికి పూనుకున్నారు,
క) తను అదుపులోవి 'పేరెంట్పును (కల్లి దండులను] పురికొల్పి ఈమ పిల్లలను ఆ ఉద్యమంలోకి పోనీయకుండా ఆపడంద్వారా యువజన సమైక్యతను ఛిన్నా భిన్నం చేయడం
-
అది ఫెయిల్‌ (వివభలం]) అయినచోట డైరక్టుగా [నేరుగ) మన కార్య మాలను (వళిఘటించబూమకోడం.
-
మొక్కంలోనే యీ ఫోర్నొను తుడిచివేయాలనే దీకకో ఎలా వీలయితే అలా కవ్వించి తగూలు పెట్టుకొవి ఫిజీకల్‌ గా (శరీర ఐలరూవంగా) డీఫీటు (ఓడించి చేప చిరుత్సాహవరచి. ఛిన్నా భిన్నం చేయడం.
ఖీ అందుకొరకు అంఠనరకు చల్లపల్లి రమణయ్యనాయుడుగార్హ (వత్యక్ష
28
వాయకత్వం [కిందవున్నవారు (ఆపార్టీ లకు పొలిటికల్‌ చేస్‌ (రాజకీయ మూలాధారం] అంతరించిపోయింది గమక) కొంటగెనులోనే వున్న రెండు ముకాలలో యేదో ఒక ముఠాను ఆశ్రయించుకొని, ఆ ముఠా పేరుతో మనల నెదిరించడావికి రంగంలో దిగడం ఇత్యాది వద్ధతులన్నీ మనల నణచడావికి వారు అనుసరించారు.
మనలోవున్న రాజకీయ ఐలహీనతలమ పురస్కరించుకొవి ఎంత లిబరల్‌ కొర్య[కమంలో ఎంత ఎకనమిస్టు డీఏయేషను (ఈవ్చతెన్ను ళో మనం కార్యాచర ఇక పూనుకున్నస్పటికీ (గామాలలోని బలమయిన పెకనుకు చెందిన భూస్వాముల ముభొాతో మనకు ఘర్షణ అనివారర్థిమయింది.
పై ఘర్షణ తీీవతరమయి అందులో మన కా(మేడ్చు విలదొక్కుకుని ఒక ఫోర్పుగా తయారయ్యే (మంలో, ఆ (గామంలోని చిన్న భూస్వాముల పార్టీ అంటే -స్మాల్‌ ల్యాండ్‌ లార్జ్‌, ఏ పార్టీ అని కొదు.ఏ0081160౯ 816 ౦ 1206410౯48 0 బ&ఓ1111806 (ఆ (గామ భూస్వామురి కాలూకు మరింత చిన్న పార్టీకక్ష] మనకు వత్తాసు యివ్వనారంభించారు. ఈ (పావెస్‌ అంశా జిల్లాలో ఒకటి ఒకటిన్నర నంవత్సరాలు పట్టింది. దాదాపు ఆ పీరియడ్‌లో గుంటూరు, కృష్టా జిల్లాలలోవి మాగాణీప్రాంకాలలో 150 [గామాలలో యిలాంటి పోరాటాలు జరిగి కమ్యూూవిస్టు పార్టీ ఆ (గ్రామాలలో ఓక ఫోర్సొగానూూ ఒక బలమయిన వెళ్షను ప్రజలకు నాయకుడుగానూ తయారయింది వాటికే ఆనాడు రెక్‌విలేజెస (ఎ(ర్మగామాలు] అని "పేర తగిలించబడింది. వాస్తవం చెప్పాలంటే అలా అనాడు పై (గామాలలో స్టావికంగా కమ్యూవిస్టుపార్టీ అవి పిలువబడదేవ)ి కేవలం కమ్యూనిస్టుపార్టీ నాయకత్వం [కిందనే యేర్పడిందమకోవడం పొరపాటు ఆ పార్టీపై (స్టావిక (గామపార్ట్రీ కమూశినిస్టుపార్టీ 'మొదటిమండి ఆ (గామంలో చిన్న పార్టీ గా వుంటూ మనం ఒకఫోర్పుగా ఎవాల్య్‌ అవుతూనచ్చిన (కమంలో, మనకు మద్దతు యిస్తూ వచ్చిన పార్టీకి (5కు) చెందిన భూస్వాముల జాయింటు లీడరుషిప్పు (ఉమ్మడినాయకత్వం) వుంది. జనరల్‌ విషయాలలో మన కామేడ్సు అంత అనుళతవంళలేవి కారణంగా వారి ఎ క్తుగడల్యేఅమలుజరిగేవి. దాని పర్యవసానం యేమయింద్శిఅనేది వేరే కథ.
మన నుంచి శ్మతువు నేర్చిన పాఠం
(వ్రస్తుతావికి ఆయా[గామాలలో మనం ఒక ఫోర్స్‌గా తయారవుకున్నా మనవి. వపిగట్టి సామదావ, భేద, దండోపాయాలన్నీ (ప్రయోగించి దెబ్బతీయాలని విర్ణయించు కున్న పిమ్మట, అవృటివరకు 'పె _త్త్సనంలోవున్న భూస్వాములు అవనరంకొద్దీ పొలిటికల్‌ కలర్‌ (రాజకీయరంగు]] మార్చుకొవి, కాంగెము బురథా తగిలించుకొని అవర కాంగెనువాదుల్లా రంగంలో కురికారు. భూస్వాములకో పోరాటానికి మనం వాడుతున్న రూపాలన్నిటివీ వారుకూడా చేపట్టారు.
అవ్పటికే పొలిటికల్‌ (ప్రావగాండా ([(వచారం), ఐపారంగ సభలు, యునజన నంఘాలద్వారా యువకులకు రీడింగురూమ్చు (చదువుకునే వీలున్న గదులు] యేర్చరచి, వ్మతికలు చదివించడం, రై (రీలు ((గంథాలయాలు ] తెరచి పుస్తకాలు చదిఏంచడం, ఐపారంగ సకలలో పెద్దఎళ్తున వైక్ఞావికదళాలను. వినియోగించడం, మనవై పునుండి అమలుజరుగుతోంది.
వాబ్ళ మనలను వై విషయాలలో ఇవి.పేట్‌ ((అమకరించడ] చేయడావికి తీవ వయత్నం బేళారు. అయితే వాళ్ళు పాలిటిక్సుకు ఇన్‌స్పిరేషన్‌ [(వేరణళ ల! యేముంది ?] అందువలన మి.గిలిన కార్య్యకమం ఆచరణలోకి * రాలేదుగాని ఏ_స్ర్రతంగా బహిరంగనభలు మాకం జరిగాయి. “కమూశ్థినిస్టులకు నీతిలేదు. మహిళానంభూలన్నీ నమష్టి వ్యభిచార కేం(దాలు__” వగ్లైరా వగైరా కమ్యూనిష్టు. వ్యతిరేక బూతు (సచారం ఆ ఐహిరంగ సభ తత్వం ఆ (వ్రదారాన్ని రెగ్యులర్‌గా [మం తవృవంక విరంఠరాయంగా] అందించడానికి “ములుకోల” వ్యత్రిక వెలిసింది. బండి బుచ్చయ దానికి ఎడిటర్‌. అలానే మనల్ని ఇమిటేట్‌ చేస్తూ మి్యిరకథలు, హరికథలు వెలిశాయి. మోన(రు హరిదాసు ఆరోజులలో కమ్యూనిస్టు వ్యతిరేక హరికథలు చెన్పడంలో నటోరియస్‌ [అపకీర్తి పొందినవాడు]. అలానే ఇమీగొవిలేవల్లి గుడ్డమ్మ (గుడిఅమ్మ) అని ఒకామె వుండేది. ఆమె పుట్టు అంధు తాలు, ఆమైకు వనర్డ్‌మైవ్‌ [తుచ్చతరవా] బూతుపాటలు నేర్చి ఆమెను వూరూరా తిప్పి ఆ బూఠులన్నీ పాడించేవారు. సుందయ్య పేరుతో [మందరయ్యమ
తం హీరోచేసి] కా్యమేడ్‌ వెంగమ్మ నాటకము వెలిసింది. (రచయిత_ఎడ్తపల్సి కోటయ్య-1942] వెంగన్మును లేపుకురావడం ఇతిన్న త్తంం ఇతర జిల్లాల ఇన్‌ఫర్మేషన్‌ (పమాచాకం)] నేను అంతగా చెప్పరలేనుగావి, కృష్ణాజిల్లాలో మాతం భూస్వాముల యిీదాడి పెద్ద ఎత్తునే జరిగింది. వర్యవ సానంగా దాదాపు ఒక్క కృష్ణాజిల్లాలోనే సుమారు నూటయాల్హై (గామాలలో యేవో ఒక స్తాయిలో ఫిజికల్‌గా దెబ్బలాటలు జరిగాయి. అందులో కొన్నిచోట్ల మవం పెస్టేరియన్‌ మిస్టేక్స్‌ (నంపచితవాద_తప్పులు] చేయరేదాఅంపే, చేశాం. కావి అవి బేసికల్‌గా (గామీఐ జీఏతంలో భూస్వాముల విచ్చలవిడి పె తనానికి వ్యతిరేకంగా డెమా(కటిక్‌ ఎలిమెంబు మధ్యతరగతి ధవికరైతు యువకుల అధర్వ్యంలో ఒక నూఠనళ క్రీ ఎవాల్వ్‌ అవుకోంది. ఆమేరకు అవి (పో(గెసివే (అభ్యుదయకరమే] ననే యధార్జాన్ని నిరాకరింవజాలవు. మొత్తంమీద ఆ ఘర్షణల పరంపరతో కృష్ణాజిల్లాలో (గ్రామసీమలలో కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఒక ఫోర్స్‌గా తయా రయింది. గుంటూరు, ఉభయగోదావరి జిల్లాలలోని డెల్టా యేరియాలలోకూడ యేదో ఒక స్థాయిలో యీ (ప్రాసెస్‌ అమలు జరిగిందని నా వురేశ్యంం క న! కొత్తకార్య కమం అయితే కమ్య్యూవిస్టుపార్టీ యాంటీఫాసిస్టు (ఫాసిస్టు వ్యతిరేక ] నినాదాన్ని సరిగా
అర్థం చేషికోనందునల్లనూ, అంటే ఫాసిస్టు జర్మనీకి వ్యతిరేకంగా (విటిమసా(మాణ్య వాదు౨తో యూవిబీ[ ఐక్యఠ]ని తవ్చ, స్ట్రగుల్‌ [పోరాటం ]యావ్పెక్ట్‌ [రక్షణం ము పూర్తిగా మర్చిపోయినందునల్లనూ, (గ్రామాలలో భూస్వాముల 'పెత్తవాన్ని వ్యతిరేకించడానికి జరిగిన స్త్ప్రగుల్‌లో వ్యవసాయలూలీలు, 'పేదరై కులు చురుకైన పా(త్ర వహించేలా వచైఠన్యయుకంగా కృషిచేసి (గామీణ జీవికానికి రూపురేఖలు దిద్దడంలో ఆ సెక్షన్సు ((వతి(గామంలోనూ వారేకదా మెజారిటీ ?) ) నాయకత్వ స్థానాన్ని ఎన్నర్జు [గట్టిగా విదొక్కుకోడం ] చేసికునేలా చేయాలనే ఆలోచన _వైఠం -షార్టీకి లేవందువల్లనూ, 'పేదరై ఈు_వ్యవపాయ కూలీలలో ఎంత సానుభూతిని పొంద
శ్రే చల్లినా ఎడుకేటెడ్‌ మిడిల్‌ క్లాము (షిద్యానంతమైశ మవశ్యితరగతి] మండి, నేషనల్‌ "పెంటి మెంటు (జాకీయాలిమానభావం)] మండీ దూరమై రాము. దాని దుషృలికాలు నేము యిచ్చట రాయబూవటంలేదు.
1044, 45 మండే కృష్ణాశిల్లాలో యువజననంఘాణ యేడాదికోసారి తిరుంాబ్గగా మహానభలు (కాన్ఫరెన్చులు) జరిపే స్థితినుండి, (గామస్టాయిలో “హెద్చుమంది యువకులను కదిలించి జా కీయ పద్యమంలో భాగంగా వనిచేయించాలనే కృషి ఆరంభమయి; అందుకొరకు నిర్దిష్షమయిన కార్య కమ) (ఆవ ఎంత లోవ భూయిస్షంగా వున్నప్పటికీ) రూపొందెంపిం ర్మాతి పాఠశాల విర్వహజా, వాగ్వివాద పోటీలు, రీచింగురూమ్చు నెలకొల్చ్బడం, (ప్రతిదినం వ్నార్తలు మెగాఫోనుద్వారా (వపారంచేయడం, గోడవార్తావతికలు నడవడుఎ వగైరాలు ఆ కారి కమంలో భాగం. పై కార్యక్రమం లిమబెడ్‌ (వరిమిత] 'వెక్షన్నుకు చెందిన యువకులను మాత్రమే ఆకర్షించగల్లింది. మాగాణి యేరియాలో వాట్లు అయి కోతలు వచ్చే([లోవల]] "రై తుయువకలస తీరిక తగిసంతగాపుఎటు౨ది గమక, కొన్ని(గామాలలో ఆ కాలంలో యేవో (గ్రామావేపే అలవాటు, యువకలో దానివట్ల అభిరుచివుండేది. ఆ అలిరుచిని అనరా చేసికొని సోషల్‌ (డ్రామాలు (ప్రాక్టీసు (సాధన) చేయడం హెద్చుమంది “యువకులను ఆకర్షించడానికి (ప్రాతిపదికగా ఎంచుకోడం జరిగింది. అలానే కొన్నిచోట్ల వ్యాయామళాలలు స్థాపించబడ్డాయి. వీటన్నిటికీ (ప్రోత్చాహమీయడానికి జిల్లా యువజన మవావళలలో, స్థానికంగా యేక్చడీవ కల్చరల్‌ దళాల [యేకౌంకిక వాటికలు, విచిత్రవేషాలు వగైరా, వ్యాయామవట్ల ఇంటరెస్ట్‌ (అనక్తి] పెంచడానికి శోడ్పడగల (చదర్శశలు)] పోటీలు జరపడం (ప్రారంభమయింది.
సాంఘిక నాటక (పదర్శనలు
ఆ పోటీలమూలంగా స్టావికంగా నాటకాలు, నాటికలు ప్రాక్టీసుచేసీ చుట్ట వక్క క్షగామాలలో (వదడర్శించడం విస్తరించింది, విద్యార్థి వంఘాలుకూడ యీ కారజ్టి [కమావ్ని చేవట్టాయి.క ష్టాజిల్లా యువజన విధ్యార్థి వంఘాలకరపున అలాంటి ష్థావిక
వ్రె2
దళాలకు తరిఫీదు యిన్వడానికి గుడివాడతాలూకా దొండపాడులో ఒక శికణ శివిరం కూడ వడిచింది. ఆ శివిరంలో కాడో స్తే [ఛాయానాటిక] (బెంగాలు ఇతివృత్తంగా ఒక ఫారం రూపొంది, అది పెద్దగా ఏస్తరించకున్నా కొన్నిచోట్ల అది ఎ ఫెక్టివ్‌గానే (వటిష్టంగానే ]3కొనపాగింది, బెంగాలు కరువుపై నాటికలు స్టావికంగా చాల వెలిశాయి, అలా వెలిసి తక్కువ ఖర్చుతో మామూలు లాంతర్లతో ఒక 'తెరళో అస్పటికప్పుడు దళవభ్యులే డన్నలద్వారా చాటింపు వేయించి, (పదర్శనను వి వ్వుతంగా కొనసాగించిన దళాలలో గుడివాడలో కె.బి, నత్యమూర్తిగారి దళం ఒకటీ. ఆయన మంచి! యాక్టరుకూడ, అందులో నాంచారయ్యగారని మరొకరు ముఖ్యులు. అలా జిల్లా వ్యాపితంగా బాల వెలిశాయి. పార్టీహోల్‌ .బనుర్లుగాపుండిన యువకులుకొందరు సొంత చొరవతోనాటకాలాడారు. వారిలో ముఖ్యులు దివిశాలూకా పార్టీ కవి.టీనభ్యుడు: (వఠ్యగాత్మ. జమీందార్‌ వ్యతిరేక ఇతివృత్తంతో గాజుల్లంక పోరాటానికిముందే, దాదాపు 1944 (ప్రాంతంలో “జయభేరి” నాటకంరాసి పదిదాకా (నదగ్శనలిప్పించారు... దీన్ని సుందరయ్య శపశంసించారు కూడ. ఆ తర్వాఠనే “ముందడుగు” నాటకం. (వథ్యాతికి వచ్చింది.
ఆ మైములో “శ్రీకృష్ణరాయబారం” “కురుక్షేతం” వగైరాల పాటల వద్యాల హోరుతో నడిచే పాఠఠరం నాటకాలపట్ల వ్యామోహం తగ్గి (కనీనం కళాఖిమామల్లోో పాథ్రపోషణకు, అభినయానికి (ప్రాముఖ్యతనిచ్చే నాటకదళాలకు (ప్రాముఖ్యత హెచ్చింది. ఒక [కమిక్షణగల టీముగా అలా యేర్చడ్డ వాటకదళాలలో గణుతి- కెక్కింది డి వి సుబ్బారావుగారి నాటకదళం, పౌరాణిక నాటికాలమండి నూర్పుకు అది మొదలుకానచ్చు. ఆతర్వాత కోడూరి అచ్చయ్యగారి డై రక్షనులో ఆంధ దేశంలో చాల (పవ్యాతివపాంచిన *ఆళాజో్యోతి” నాటకానికి (వత్యేస్థానముంది. సినీనటుడు నాగేశ్వరరావు ఆ+(డ్రామాలో చ్తీపా (వేసేవాడు. దానిలోవచ్చిన పాపులారిటీ ఆయన పినీజీవితంలో గన వేశించడావికి దారి సుగమంచేసింది. కోడూరి అచ్చయ్యగారు సు ప్రసిద్ధక్ష్షమ్షరుగా ఆ (డ్రామాలోనే గణుతికెక్కారు. ౪ (డ్రామాకు ఆర్థనెజేషనల్‌ (ఎం్వవ్యోటపరమైన్మ బాధ్యకలు విర్వపాంచిన దుక్కి-పాథీ మధుసూదనరాపుగారు వాగేశ్వరరపుగార్లు షినిమాఫిల్డ్‌లోకి పోవడంతో "ఆళాజో్యతి”(డ్రామా ఆగిపోయింది-
అభ్యుదయ నాటకరంగం
కోడూరి ఆచ్చయ్యగారిది గుడివాడకాలూకా ముదినేపల్లి[గామం. జస్టిస్‌పార్టీకి స్థావికనాయకుడు. ఆపార్టీ రాచకీయాలలో స్టావికంగా ఆరితేరినవాడే. అయినా ఆయనలోని కళాపిపాన అ రాచకీయాల హద్దులనధిగవి.౦చి కమ్యూూనిస్టులతోకూడ కలిపి పవిచేయడానిక్‌ తోడ్పడింది. స్టావికంగాపున్న యువకులను నమీక్షరించి వెంగాలుకరువు ఇతినృత్తంగా ఒక నాటిక తయారుచేసి (1945 లో అది నాగుర్తు) దిఏికాలూకా ఘంటసాలలో జరిగిన బిళ్లాయువజనమహానభ నందర్శంగా జరిగిన కల్చరల్‌ పోటీలలో పాల్గొన్నారు.
ఆపోటీ కార్యక్రమాన్ని ఓసెన్‌ (ప్రారంభం) చేయడానికి స్థానంనరసింవా రావుగారు వచ్చారు. ఆయన అచ్చయ్యుగారి నబనతో ముగ్గ్ధులయి ఎప్పటికయినా వారి సరసన శ్రీ వేషం వేయాలవనిపుంది అవి అచ్చయ్యగారి నజనకు [వళంసిస్తూ చెప్పారు.
ఆనభ జిల్లా అంతటా (గ్రామసీమలలో వాటకదళాఅ విరిగొ యేర్చడడానిక్‌ కోడ్చ్సడింది. దావితో [బ్రొలగెసివ్‌ నాటకాలు కావలనే డిచూండుపెరిగింది. ఆత్రేయగారు ఎన్‌. జి. వో (గుమాస్తా) జీఏతం ఇతివృత్తంగా ఒక (డ్రామారాళారు. అలానే మరేదో (డ్రామా(వ్రాసీ అందులో (పధానపాగత అయనగారే యాక్ట్‌చేశారు.. బావి'పేరు “వరివర్తన* అవి గుర్తు. అవ్పుగేనో ఆ తర్వాఠకొద్దికొలావికో నాజరుగారు “ఆపామీ” అనే సేరుకో ఒక నాటకాన్ని తయారుచేశారని గుర్తు. అందులో చాలభాగం విర్మాణు రీఠ్యా ప్రజానాట్యమండలి ఆధ్యర్యంలో జరిగినా జరగకున్నా ౩ (వజానాటభ్రమండలి ప్రభావం వాటి అభిసృర్దికి దోహద? చేసిందనేది విరాక రించనీలురే విసత ట్రం
ఆలాపుల్‌ లెన్త్‌[పూ ర్తనిడివి ఆనేక అంకొలళోకూడిన )(డ్రామాలకు ప్రాముఖ్యక హెచ్చడం, కోడూరుఅచ్చయ్యగాగితో నూకు పరిచయం యేర్చడడం, కొామేడ్‌ మంకరన త్యనారాయణగారు వాసిరెడ్డీభాస్కటరలావుగార్లు కలిపి “ముందడుగు? (డ్రానా రాయడం, అనుకొనకుండా ఒకేకాలంలో నంభవించాయి. సుక రన త్యనారాయణగారికో
(0)
వ!
వాకు నర్సనల్‌ [వ్యక్తిగత] గా దో_స్తీకూడ హెచ్చింది. ముందడుగు నాటకం అయన నాకు చదివి వినివించారు. అది జిల్లాదళంతో (ప్రాక్టీసు కేయించాలనే అలి (పాయం నాలోకల్లిందిం
అందుకు కారిణాలు రెండు, నాటకౌలు వృత్తిగా కొనసాగించేవారుకూడ పద్యాలు, పాటలతో హోరెత్తించే (డ్రామాలనుండి, [కమంగా పా్యతపోషణ, క్రమశిక్షణలకు నటనలో సహజత్వం ఉట్టిపడాలనే ధోరణీవై పు, పాంఘికనాటకాలవై పు మరలుతున్నారని యింతకుముందు రాశను. ఆ ండ్‌ (తెన్ను ]మ ఎంక రేట్‌ (పోత ఎహించి] చేపి దానిపై వర్గపోరాటమ్ముద బలంగా వేయాలనీ, తద్వారా వాటకకళమకూడ సామాజిక విష్ణవవిజయానికి అవసరమయిన పదునైన ఆఅయుధాలలో ఓకటిగా అభివృద్ధి చేయాలనీఅనుకోడం ఒకటేం (గామ యువజన సంఘాలు
అంతకుమించ్విఆనాటికి యవజననంఘనిర్మాణం చాల గ్రామాలకు విస్తరించింది. అయినా దావివిర్మాణం కేవలం అస్టిపంజరంలాగానే పుందింవాట్‌కి'స్లెష్‌ అండ్‌ బ్లడ్‌ [ర క్త మాంసాలు]యిచ్చి వాటిని (గామన్ధాయిలో నజీవనంఘాలుగా అలివృద్ధి చేయాలంటే, సాధారణయుపకు లందరినీ (గ్రామస్థాయిలో కడిలించి పనిచేయించడానికిగామవారందరిపీ ఆకర్షించగల కార్య[కమావన్ని చేపట్టాలి. మాగాణ్‌(గామాలయువకులకు వాట్లఅయ్య్యాక కోతలనరకు తీరుఐడి పుంటుంది. ఆ తీరుదిడికాలంలోవారిని యేదో ఒక ఆకర్షణీయ మయిన కార్య్మకముంలో ఎంగేజ్‌ (పవి కల్పించడం) చేయలేకపోతే, చీట్లపేక్క కోళ్ళవనందాలు, గ్మొరిపోతువందాలు, తదితర జూదాలు నగైైరా దురలవాట్లకు లోనపు తారు. అందువల్ల యువజననంఘాలు యునకులు అలాంటి దుర్వ థననాలవై పుపోకుండా, అటపాటంివైపు ఆక ర్షించి (శ్రమంగావిష్లవరాజకీయాలవై వు మళ్ళించడం కర్తవ్యంగా స్వికఠించాలి. స్వీకరించాయి. అలాంటి కృషిలో నాటకాలకు (వత్యేకస్టానముంది. మధ్యతరగతి యువకులు అంతా దాదాపు ఆకర్షితులవుతారు. అలా యువజన సానూన్న్యా న్ని ఆకర్షించి నిర్మాణాన్ని సంఘటితవరచి (గామయువజన నంఘాలను సజీవ వంఘభాలుగా వెలకొల్చాలమకోడం రెండవకారణం.
తక్‌
అవ్పట్లో ఆంధ పి.సి. శరాష్ట్ర కమిటీ) కరవున రాష్ట్రయవజన నంఘ వర్మాణాన్ని రాష్ట్ర పీపుల్చువలంటీరు (విగేడ్‌ ము (పి.వి,వి) గైడ్‌ చేయడను వగైరా పనులలో నియమి.తుడనై యున్నందువల్ల, వై నరాయబడ్గ 'రెండవకారణాన్ని పురస్కరించుకొని “ముందడుగు” నాటకాన్ని జిల్లా కల్చరల్‌ దళంతో ప్రాక్టీసు 'చేయించాలనే ఆలోచన నాలో బలంగా యేర్చడింది.
అయితే కృష్టాజిల్లాకమిటీ (పాక్టీకమిట్సీలో నేమ ఆ(వపోజులు[(వతిపాదన)] పెట్టగా ఆ కమిటీ నిరాకరించిందిం
జిల్లా కల్చరల్‌ దళ (వదర్శనల ఫలితాలు సహజంగా రెండు.ఒకటి పీడిత(పజానీ కంలో ఏప్షవరాచకీయాల విన తప్రదారం. దావికోపాటు యువజనసామాన్యంలో తమ ఏశ్రాంతికాలాన్ని నద్వినియోగపరచుకోడావికి ఆయా ఫారిమ్ను (ప్రాక్టీసుచేయాలనే ఉక్సావాన్ని రేక్షెళ్సించడం. తద్వారా కల్చరల్‌ 'సేనావావొనివి విర్మించడం.
జిల్లా కల్చరల్‌ దళం కార్య్మకమాలు జనాన్ని యే స్థాయిలో ఆకర్షి స్తే దావి రెండవ ఫలితంకహూడ ఆ స్థాయిలోనే విన్ఫరిస్తుంది. (గామాలలో మన కల్చరల్‌ కార్య(కమాలు వి స్పరించకపూర్వం మాగాణి (గామాలలో (గామస్టాయిలో (ప్రతి శ్షగామంలోనూ యేదో ఒక నాటకదళం వుండేది. “గయోపాఖ్యానం, "వర విక్రయం” లాంటి (డ్రామాలు ఆదేవారు. యువజన నంభూల (ప్రాబల్యం పెరిగే కొద, *“కులంలేవి పిల్ల,” “పాలేరు. వగ్లైరా పాంఘిక (డ్రామాల కొరకు వేట ఇయలుదేరింది. అ ఎలిమెంటును ఆక ర్షించగల్లితే యునజననంఘాలు (గామ స్థాయిలోకూడ విష్ణవ (వచార పాధనాలవుశాయి. అది ఒక యా న్పెక్ట్‌. ఆ ఇంటరెస్ట్‌ వున్న అనేకమంది యువకులను, తమ అభిరుచికి అనుగుణ్యంగా యువజననంఘ ఫ్లాటుఫారంపై [వేదికపై ] తగిన కార్యక్రమాలు భ్యమయ్యే అవకాశం కల్పింన ఐడడం ద్వారా యువజనసంఘ విర్మాణంలో అలాంటి వారందరినీ అంత్మినం “చేసుకోవచ్చు. అలా పలురకాల అలిరుచులుగల యువకులను ఆకర్షించడానికి డిబేటింగుసా వై టీలు [చర్చా నంమాలు). ర్యాతి పాఠశాలలు, వ్యాయామశాలలు, శీడింగు రూమ్బు నిర్వహణ వగైరా కార్యకమాలకు లోడు, నాటకరంగాన్ని వాడుకోడం చాల (ప్రధానం. ఇది మరో యాప్పెళ్ట్‌.
సంస్కృతి గురించి అసగాహన్క ఆచరణ లోపాలు
కృష్ణా జిల్లారమిటీ ఆస్పటి అనవగాహవలో యీ రెండో యా ప్పెక్ట్‌కూ (ప్రాఠధాన్యకలేదు. అది లోపభూయిష్ట మయిన అవగాహనే. అవ్నటికే వీధిభాగవతం,. విచిిత వేషాలు వగైరా కార్య(కమాలకో ఎక్కువ నంఖ్యతో యేర్చడివ జిల్లా కల్చరల్‌ దళం, యింతకుముందు నేను రాసినట్లు [సయోజనావికిమించి ఆర్థికదృష్ట్యా బరువుగా తయారయింది. అంతేకాదు. ఆ కార్యక్రమాలు జనాన్ని ఎంతగా అకట్టు కున్నన్నటికీ, వాట్‌వి అనుకరించే ధోరణి (గామాలలో అంతగా విన్తరించ లేదు. వాటివి (వదర్శించడావికి వ్యక్తిపరంగా హెచ్చు (హక (టాలెంటు) కావాలి. దానికం'పె (ద్రామాలో వేషం వేయడం తేలిక, ఆకారణంగా (త్రానూలు వేయడావికి మొత్తంమీద యువకులు ముందుకు వచ్చినట్లు పై కార్య (కీమాలకు (ప్రాక్టీను జేయడానికి రాలేదు.
ఆచరణలో పెద్ద దళాల విర్మాణంపట్ల “ఆచరణ యోగ్యం కాదు, తలదిరువు మెకానిజం గ్రయం(కాంగం] అవుతుంది" అనే భావం జిల్లాకమిటీలో గ్రదిలింది, (ద్రామాలకు సంబంధించే ఆ ఆంచనా నరికాదవి ఆ పిమ్మట రుజువయింది. ఆ మేరకు జిల్లా కమిటీ తన అవగాహన తరువాఠ సరిచేసికొందికూడ,
కృష్ణాజిల్లా కమిటీ నిరాకరించడంతో, నా స్వంత చొరనకో ఆ కృషికి పూనుకోవలసివచ్చింది. ఆ చారవకు దోహదం అంకా కోడూరు అచ్చయట్టగారిదే వవి చెన్నవచ్చు, అయితే జిల్లా కల్చరల్‌ దళంలోని స్యక్తులనము ఒకరిద్దరిని (జిల్లా కల్చరల్‌ దళం దెబ్బతినకుండా) వాడకోతావికి కృష్ణాజిల్తోకమి.టీహడ అడ్డుపడలేదు.
“ముందడుగు” (డ్రామా బయటికి లావడానికి కోడూరు అచ్చయ్యగారితో వరిచయం ఎలా కోడ్చడిందో తాతినేని చలపతిరాపుగారికో నాకు యేర్చ్పడ్డ పరిచయం కూడ అంకఠగానూ తోడ్పడింది అవి చెప్పవచ్చు.
చలవతిరావుగారు యిస్పుడు పినీఫీల్లులో (వ్రసిద్ద సంగీఠ దర్శకుల్లో ఒకరు. వారు మానికొండ సుబ్బారావుగారి వింభువులు. బఐహుళా మేనమామ వరస అను కుంటాను. వారు ముగ్గురు అన్నదమ్ములు. అందులో చలవతిరావుగారు పెంపకం
వ్ర "వెళ్ళారు. పెద్దాయన రాఘవయ్యగారు. ఆయన వృ క్తిరీర్యా కారుడై 9వరు. అయితే మంచి తబలా ఆర్టిస్టు, కమ్యూనిస్టుపార్టీ అంపే అమితాభిమానం,. రెండో ఆయన ఛలపతిరావుగారు. వీరు మంచి వార్మోనిస్టు. మూడో ఆయన. పేరు వాగభూషణం. ఆయన వార్మోనవియమూ వాయిస్తారు. తబిలాకూడ వాయిస్తారు. ఈ ముగ్గురికీ ఒక కజిన్‌ బదర్‌ (దాయాది) వున్నారు. ఆయన 'పేరు నూర్య్గనారాయణ గారు. వారు గుడివాడ తాలూకా వెంట్ర(వ్రగడలో వుండేవారు 1930, 40 లలో కా్యమేడ్‌ చం్యడరాజేశ్వరరాపుగారి (పోత్సాహాంశో మిలిటరీబ్యాండుదకల ఒకటి వెంట్ర్యవగడలో తయారయింది. అందులో సూర్యనారాయణగారు వైడ్‌ (డ్రమ్‌ [వక్కం(డ్రమ్‌ వాయిద్యం] వాయించేవారు. మొ _త్తంమీద తాతినేవి చలపతిరావుగారి శదిదద్చు అంశా పార్టీ అభిమానులే. అందరూ అర్షిమ్ట్రలే [కళాకారులు ]. కాబిట్టి నాకేర్పడిన వరిచయిం “ముందడుగు” నాటకం (టూపు ఆవిర్భ వించడానికి ఎంఠ దోహదకారి అయిందో, చలవతిరావుగారికో యేర్పడిన పరిచయం మాడ అంత తోడ్పడింది సమస్యలు ఇక ఆర్థికస్థితి. నెలరోజులు ఒకచోటపుండీ రివోర్పల్పు కొనసాగించా అన్నారు అచ్చయ్యగారు. మాపూళ్ళోనే కిచన్‌ (లోజనళాల) యేర్పాటుబేశాం. ఆ నాటకంలో దాదాపు 12 పాఠతలున్నాయి. అందులో నల్గురు రైతులు, జమీందారు యింటివద్ద నొకరు ఒకరు. అలా అయిదు ప్యాతలు చిన్నవి, మిగిలిన యేడెనిమిది పాత్రలు పెద్దవి. ఆ పెద్దవాటికి జిల్లాలో మాకున్న వరిచయాలనుబట్టి 'వెలక్టుదేశాం, "అందులో గుడివాడ తాలూకావారే హెచ్చు. అచ్చయ్య్మగారు నరే, కరణం పాఠకు పొట్లూరి సుబ్బారావుగార్ని 'వెలక్టు చేశాం. అఆయ్యనగారిది గుడివాడ కాలూకాయేం ఆయనే అప్పట్లో గుడివాడ తాలూకా యువజన సంఘ అధ్యకుడు. (ప్రస్తుతం సివిమా ఫీల్టులో అక్కినేని నాగేశ్వరరావుగారివద్ద (బ్రొరక్షన్‌ మానేజరుగా పుంటున్నారు. జమీందారు పాథతకి కృష్ణమూర్తిగారివి తీసుకున్నారు. వారిది "సేరుకు కైకలూరు తాలాకాగావ్తి మా వూరుకు కేవలం మూడు మైళ్ళదూరంలో పుంటుంది వారి ఫగామ౦ం. ఆ పూరిపేరు పోలుకొండ. హీరో కేశవరావుగాంది 'పెదలీంగాల్యగామం,
38 గుడివాడ తాలూకాయే. ఇకపోతే రెండు న్రీ పృ్నాతలు, హీరో తల్లి ఒకరు అచ్చయ్యగారి రిచ్‌పీజెంట్‌ (ధవికర్లైతు] కుమార్తె మరొకరు. హీరో తల్లిగా 'పెరుమూబ్ళగారిపీ? అచ్చయ్యగారికునూ _ర్హె (హీరోయిన్‌గా వల్లం నరసింహారాపు గారినీ 'వెలక్టు చేశాం. వలం నరసింహారావును అప్పుడే తిరుపూరు శాలూకొనుండి నా (పోకళ్సాహంతోనే తీసికొనివచ్చాం. 'సెరుమాళ్ళుగారు 'శ్రేశవరావుగార్లు అంతకుపూర్వంమండే జీల్లా బ్యురకథ శఉదళంలో పున్నవారే. మిగిలినవాళ్ళు అందరూ యీ రంగావికి కొ త్తవారే. ఇక చిన్న చిన్న వేషాలన్నీ ఖర్చు తక్కువగా వుండాలనే దృష్టా మా వూరు కాామేర్‌, ఏనే వుంచాం. అలా నెంరోజులు అచ్చయ్యగారి డై రెక్షనులో ఆ దళానికి (శ్రమబద్ధమణున శిక్షణ యివ్వవడిందిం చలవతిరాపుగారు హార్మోనిస్టు, రాఘవయ్యగారు తబలా, మా పూళ్ళోనే వున్న నన్నాయి వాయిద్యంలో పేరుపొందిన ఒకాయన (ఆయన క్లారినెట్‌ కూడ వాయిస్తారు) _యిదీ వాయిద్యబ్భిందం. వారంతా నెలరోజులు ఆ క్యాంపులోనే వున్నారు. కౌట్టింపు ఖర్చు దాదాపు (హార్మోనియం అరీదు వగైరా ఖర్చుకోో రు. 250000 అయిందిం రిహార్బల్సు మొదలు'పెళ్తేముందు మమ్ములను ఒక సమస్య ఎదుర్కొంది వ్రీపాతలు మగవాళ్ళే వేయాలా 7 శచ్రీలళో వేయించాలా?. దానిపై పార్టీ నాయ కఠ్వంలో ఏకాఖీప్రాయంలేదు. ముఠఖథింగా చండ రాజేశ్వరరాపుగారు వ్య్యతిరేక౦ మద్దుకూరు చంగద్రంగారు అనుకూధిం. నేను, అచ్చయ్యగారు వగ్పై రా లందరూ న్రీ వేషాలు స్త్రీలే వేయాలనే రోరణిలోనేవున్నాం. నాటకం (ప్రారంభించేనాటికి* "టెక్నికల్‌గా ((రూలువ్రకారం) అది పార్టీ దళంగా లేదుకనుక ఆ విషయమై ఇదవి.ద్ధమయిన నిర్ణయం జరగలేదు. అందునల్ల అదే నెలరోజులలోనే ప్వ్పో విర్ణయం ఎటువచ్చినా నర్జుకోవడానికి వీలుగా శ్రీ సాతలకు ఇద్దరు స్త్రీలమకూడ తయారుచేయాలని మేము నిర్ణయింనుకున్నాం. అలా పెరుమాళ్ళుగారు వేసే హీరో తల్లి పాఠక జోళ్య్యభట్ల సుబ్బమ్మగారినీ, హీరోయిన్‌ పాృాఠ-అంపే వల్లం నరసింహారావు వేసే స్మాఠకు కొండపల్లి కోశేళ్వరమ్మగారివీ.... నెలక్టుచేశాం-
త్రం వారిరువురు కూడ ఆ వనెలదినాలు క్యాంపులో [శిబిరంలో] వుండి (టైయివింగు అయ్యారు (శిక్షణ పొందారు].
ఎలాగయితే నేమి, “ముందడుగు” (గానూ తయారయింది. కౌని చిన్న తరవి కాపిటలిష్టు ఎంటర్‌ (పెన్యూయర్చు (పెట్టుబడిదారీ సంస్థాపకులు] లాగ పెట్టిన పెట్టివిడి (అప్పుచేసి 'పెట్టిందేకద) సేకరించి రుణం తీర్చేవరకు మాకు మనళ్శాంతీ లేవి స్థితి. అచ్చయ్యగారికి దై ర్యంవుంది. పార్టీ కమిటీ కొదన్నా వివిపించుకొన కుండా ఆరంభించాం కమక నాకే కొంత భయం పుందేది,
(డ్రామా శిక్షణ పూర్తికాకముందే, ఎలా వ్యాపించింద్యో తెలియదు. _(బహుంళా కోడూరు అచ్చయ్యగారు పాత పరిచయస్థుల క్రేమయినా ఇన్‌ఫాప్‌ [కబురం దించడం) చేశారేమో నాకు తెలీయడు) పశ్చిమగోదావరినుండి కంటటాక్టర్చు వచ్చారు. (ట్రూవు మొత్తాన్ని [వయాణపు ఖర్చులు ముందు చెల్లించి, రంగు వేసికో డానికి ముందే తిరుగు[వయాణపు ఖర్చులు మొత్తం చెల్లి ంచడంకోపాటు (డ్రామాకు 1000-00 (వేయి రూపాయలు) నగదు చెల్లించే షరతుపైై మూడు (డ్రామాలకు తారీఖులు వగైలా నిర్ణయించుకొని బయానా యిచ్చి వెళ్ళారు,
నాటకాలలో స్త్రిలు అయితే నీ పాఠలు స్త్రీలే ధరించాలనేది వారి షరతు, పార్టీని నం(పదించి భైపుశామనేందుకు వ్యవధిలేదు, బేరంపోతే రాదనేభయంతో మొత్తంమీద అంగీక రించాం. నాల్గోనాట్‌కి వారు ఎడ్వర్దయిజు మెంటునందర్భంగా వేసుకొన్న కరవ్మశాలు కూడ షాచేతికి వచ్చాయి. ఆ కరవతాలు మామూలుగ (ప్రొఫెషనల్‌ యాక్టర్ను ((వృ్తి నటులు) ఆడే నాటకాల కాంట్రాక్టరు, అడ్వ ర్లైజు మెంటు కరప(త్రాలలో యాక్టర్ల పేర్ల వెనక. “గానకోకిల,. “నటరత్న *, “న్‌టశేఖర” వగైరా వగైరా శ్రమకు తాము తగిలించుకున్న బిరుదులతో అచ్చువేసే రీతిలోనేవున్నాయి. అయితే మన యాక్టర్చు, అచ్చయ్యగారు మినవో, నాటకరంగంలో పాపులరొకొదు గనుక అచ్చయ్యగారికి వినహా మరెన్వరికీ అలాంటి విరుదులు తగిలించలేదు. న్త్రీకారక్టర్సు (పాత్రలు) పేర్లకు ముందునూ(కం జిల్లా. మహిళాసంఘ ఆర్గనైజర్‌ అవి కో-టేళ్వరమ్మగారి “పేరు ముందు, వట్టణ మహిళానంఘ ఆర్గనైజర్‌ అని జోశ్యభట్ల సుద్బిమ్మగారి 'పేరుముందు రాశారు.
తం ఆ సాకుకో చం్యడ రాజేశ్వరారవుగారు పెద్ద తుఫామలేపారు. “టిక్కెటు పెట్టి నాటకాలు ఆడేటప్పుడు. టిక్కెట్టుకొవీ చూడడానికి వచ్చిన (పేక్షకులు అనేక అశ్లీలమయిన కామెంట్సు [వ్యాథ్యానాలు) చేస్తారు. జిల్లామపిళానంఘ ఆర్గనై జరు అని (చకటించిన తర్వాత అలాంటి నీచమయిన కామెంటు వింటూ మనం సపాంచి ఊరుకోగలమా? ఊరుకొనక జోక్యం కల్లించుకుంటే దెబ్బలాటలు అనివార్యం. ఇప్పటికే వున్న దెబ్బలాటలు చాలక కొత్తగా యీ తగూలు కొన్ని తెచ్చు కుంటానూ? ఇది జరగడావికి వీలలేదూక్షప్టంగా యిదీ ఆయన వాదం. ఆ వాదంతో కామేడ్‌ చందం (మద్దుకూరి) లాంటి నపోర్టర్చు (బలపరిచే వాళ్ళు] కూడ జారిపోయారు. విజంచెప్పాలంకే రాబేశ్వరరావుగారి 'పెవాదన ఒక కుంటిసాకు. అనల అనాటికి ఫ్య్యామిలీవుమెన్‌ ([నంసారత్త్రీలు ] సేజిమీద 1డామాలలో ఆడడావికి మాననీ కంగా ఆయన సిద్ధమయిలేరు. ఆ విషయంలో ఆయనది చాల బ్యాక్‌ వర్డ్‌ శపీవియన్‌ [పాఠకాలపు అభిప్రాయం] అనినా అభిప్రాయం, అవ్పటికే ఆంధలో (డామాలలో ఆడవేషాలు మగపోకరాజుణు వేపే యుగం దాదాపు 90% అంతరించింది. స్థానం నరశింహారావు లాంటి స్త్రీ ప్యాతలమ న్హీలను మించి పోషించు (పఠిళగల యే ఒక రిద్దరో సువసిద్ధనటులకు, పారువల్లిసుబ్బారావ్యు తోట విరంజనరాపుగా ర్లవంటి, ఆంధ్ర నాటకరంగంలో పురుషులు న్తీ పాత్రలు ధరించటంలో చిబ్బచివరి వారైన మరో ఒకరిద్దరి నటుఐను మినవాయిస్తే, శ్రీ పాకలు స్త్రీకే ధరించడం సర్వసామాన్యమయింది. పోతరాజులు శ్రీ వేషాలు వే స్టే చూసి ఆనందించగల (పేశ్షకలోకావికే కాలం చెల్లింది. అయితే అలా న్హీ పాత్రలు ధరించే వారంతా వేశ్యాకుటుంబాలనుండి నచ్చారు. కనుక అలాంటి వారికి సామాజిక గౌరవంలేదు. యా కంట్లాజన్‌ [నిర్ధారణ] కూడ నూటీకి నూరుపాబ్ళ విజంకాదు. వాస్సవావికి మంచి కళాకారులుగా రాజీంచిన తరువాత రామతిలకం, కాంచనమాల, శన్నాంవి, రాజేశ్వరి, పూర్ణిమ వగైై లాలకు సామాజీకంగా గౌరవం హెచ్చిందేకామి తగ్గలేదు. కొమ్మూరి వద్మాపతీదేవి కొవ్పరవు సరోజని వంటి “నంసారం* వ్రీలూ నటించారు,
ట్‌!
తగినంతగా ఇండిపెండెంటు బూర్జువా కల్చర్‌ [న్వతం్యఠమైన బూద్డవా వంన్కృతొ] పెంపొందవి కారణంగా శ్రీలు చాల రంగాలలో వెముకబడివున్న మే; వాట్యకళారంగంలో కూడ వెనకదిడి వున్నారు. అయికే, ఆదుస్థితివి యథాతథంగా
నక ననన సయ కనను కు. అకడ శంరతీంచడావికే కార్మికవర్గపార్టీ పూనుకోడం మాకం దారుణమే.
“అరయంగా కర్ణుడీల్లె నార్గురి చేతన్‌” అన్నట్టు, మొదటినుండి అనేకకోణాల మండి (వతిఘటనలమ ఎదుర్కొంటూ కొనసాగుతున్న మా “ముందడుగు” నాటక (వయత్న౦) యీ అఖరి (పతిఘటనతో వున్న కొద్దిమంది నపోర్టర్చును నాడ కోల్పోయి ఓడిపోయింది. వాస్టవానికి రాజేశ్వరరావుగారి వాదం మగపిల్లలు అల్లిరి చేస్తారు గనుక ఆడపిల్లల్ని కాలేజీ చదువులకునంపించవద్ద నే పూరిడల్‌ [భూస్వామి.క] ఛాదనలు ఎలాంటి ఆభివృద్ధి విరోధకమో అలాంటి అలివృద్ధి- విరోధక మే. ఎలాగ యికే నేమి, మా (వయత్న౦ం దెబ్బతిన్నది. కంటాక్షర్చుకు క్షమానణ చెప్పుకొని వారి బయానా వారికి తిరిగియిచ్చి కంషటాక్టు రద్దుచేసికొన్నాం.
లు న!
(వతిసామాజిక విస్తవంలోనూ, యే అభివృద్ధికర (వయళ్నావికయినా అలి వృద్ధి విరోధక భాన జాలంమండి ఇంటా బయటా వలుకోణాలమండి (పఠిఘటన ఎలా అనీవార్యమో, అలానే ఏప్లవ పరిస్థితి సామకూలంగా వున్నంతవరకు, ఆ (వయళశ్న సాఫల్య్యానిక్షై అనుకోని ఏధంగా అవేక సంఘటనల కోడ్చాటుకూడ ఆలానే సహజం, లేకుండే విష్ణవపరిస్థితి సానుకూలంగాప్పంది అనే మాటప అర్ధం శేదు.
కౌంటాక్టు రద్దుచేసికున్న శెండుమాసాలకే మేము అనుకోని విధంగా తెనాలి రైతు మహానభ [1045] జరగడం తటస్థించింది. 18 13లో అలిం భారత రైఠు మహానభ తర్వాత జరిగిన పెద్దర్యాలీ తెనాలి లైతు మహానతదే, అది ఆంధ రాష్ట్రరైతు మహానళ, (కొని, (వ్రభుక్వ అభ్యంఠ రాలవల్లి గుంటూరుజిల్లా రైతు సథ అన్నారు.) 60 వేలమందికి పైగా వజలు హాజరైనారు. అది రాష్ట్ర మవిసభ శతవుక (వ్రజానమీకరణ రాష్ట్ర వ్యాపితంగా వుండటం నహజం.
కనీనం ఆ నభలో నూ నాటకాన్ని (ప్రదర్శించటావికిఅనుమతించవలపిందిగా శిక్వెస్టు |(ఏన్ననం] శాం. ఎబికేలకు ఆ అనుమతి లభించింది. శ్రీ పాత్రలు మగ
శై
వారికోనే వేయించాం. అది టర్నింగ్‌పాయింట్‌ (మలుపు), ఆ మవానభకు పి.సిం జోషి హాజరై నారు. నాటకం జనాన్ని ఊపివేసింది. జోషి ఉత్పాహానికి మేరలేదు- ఆంర్రపాన్టీ కమిటీవి ఆయన (వళంనలతో ముంచెత్తాడు. పైపెచ్చు శ్రీ పా్యఠలు వ్రీలకోనే వేయిస్తే యింకా బాపుంటుందవి సలహా యిచ్చాడు. ఆ మహాసభ అయిన మరునాటినముండి “ముందడుగు” నాటకానికి రాష్ట్రవ్యాపిఠ ప్రాముఖ్యత వచ్చింది. తంతే బూరెల గంపలో సడ్డచంద మాయింది.మావని. కృష్ణాజిల్లా (పజానాట్యమండలి దళం ముందడుగు
రాస్ట్రవ్యాపికంగా దాదాపు అవ్నిపట్టణాలల్‌నూ ట్‌క్కెటు 'పెట్టి'ముందడుగు” నాటకాన్ని ఆడారు. మొదట్‌ రెండు ఆటలలోనే దావికొరకు చేసిన అప్పు తీరి పోయింది. “పెద్దదళం తలదిరువుమెకానిజం,” “అది స్వయంపోషకంకాదు” వగైరా పిద్ధాంతాలు గాలికి దూదిపింజలా ఎగిరిపోయాయి. కృష్ణాజిల్లా పార్టీ కమిటీ దావ్ని “ప్రజానాట్యమండలి, 5 ఖష్టాదళ ంగా”గా స్వీకరించింది.
నాటకరంగంలో అపూర్వమయిన స్థానం దావికి లభించింది. ఒకటిరెండు చోట్ల, (వ్రజాసంరంభాన్ని తట్టుకోలేక వేసికాన్న రంగులు తుడిచివేయకుండాం 'కెండో ఆట [పదర్శించాల్సి వచ్చిందం'టే (సజల్ని ఆ(డ్రామా ఎంత కడిల్చిందో మీరు అర్థం చేనికోవచ్చు.
మరో విషయం. నాటకం నెల దినాలకుపైగా రివార్పల్పు జరిగి (ప్రదర్శనకు సిద్ధమైన తర్వాతకూడ, అసలు సద్యాలు బొత్తిగా లేవి కారణంగా (ధేక్షకలకతృషప్తి క్‌ల్గించదు అనే అమమానం చాలమందిలోవుంది అందువల్ల ఆ తదువరి హీరో తీరు వడిగా కూర్చుండి యేదో వ్వస్తకం చదువుకుంటూ వున్నట్టు ఒక దృశ్యం నృష్టించి, ఆ పుస్తకంలోని పద్యాన్ని చదుపుతున్నట్టు ఒక పద్యాన్ని ఇరికించారు కావి తీరా (ప్రదర్శనలు (ప్రారంభవైనాక వద్య్యాలు లేకుంటే నాటకం రాణించదు అనే ఆలోచన ళూడ దూదిపింజలా ఎగిరిపోయింది. కేవలం ఆంధనగరాలలోనే గాక మ(ద్రాునగరంలో కూడ విపరీత మన్ననలను పొందింది. సినీ యాక్టర్చుపై తద్వారా (వజానాట్యమండలి (ప్రభావం బలంగా వడింది. అప్పటికే సు(వ్రసిద్ద డై రక్టరుగా వున్నఎల్‌-వి. (వ్రసాదుగారు (అదే పేరు అని గుర్తు) చాలకన్‌ప్రైర్‌ అయ్యారుం మద్రాసు ఎల్‌పిహాలులో (ప్రదర్శించిన నాటకం “అపనింద” ఆఫి వి నరోజనిరాశారు. ఆతర్వాత వారి ప్రోత్సాహము, వ్రజానాట్యమండలి (వభావము వగైరాలన్నీ కలిసి
త్రై తెలంగాణా పోరాట సందర్భంగా ఆరంభమయిన దారుణ విర్చంధంతో (వ్రజొనాట్య్వ మండలి కార్యకలాపాలు దె్బితినిపోయిన తర్వాత చాలమంది (వజానాట్యమండలి. (వ్రభానం వఠ్యక్షంగానో, పరోక్షంగానో వున్న ఎంకోమంది నూతన డైరక్టర్ను పివీరంగంలో ఆవిర్భవించడానికి తోడ్పడ్డాయి. మన వైళ్టానిక కార్యకలాపాలలో నాటకరంగ (ప్రాముఖ్యత హెచ్చిందిం రాష్ట్ర కమిటీ యా రంగాన్ని విస్ఫృతం చేయబూమకుంది గరికపాటి రాజారావు గార్ని అర్లనై జరుగా రాష్ట్రదళాన్ని యేర్చరిచింది. ఆనమయావికి - సుంకర నత్యనారాయణగారు “మా భూమి” నాటకం రాశారు. అచ్చయ్యగారి డై రక్షనులో కృష్టాజిల్లాదళం కూడ “మాభూమి” _ నాటకాన్ని (ప్రాక్టీసు లేసింది. రెండు దళాలు రాష్ట్ర వ్యోపితంగా (ప్రదర్శన లిచ్చాయి. ఆం[ధనాటకరంగంలో (వ్రజావాట్య మండలి శిలరాాగస్థాయి సందుకుందనవచ్చు. ఇక (గ్రామస్థాయిలో వాటకరంగాన్ని పూతగా తీసికొని అశేష యువజన పామాన్యాన్ని యువజన సంఘాలలో సంఘటితపరచి జిల్లా స్థాయిలో ్కెలిటన్‌ (అస్థిసంజరం)గా వున్న యువజన సంఘానికి రక్త మాంసాదులు చేకూర్చి (గామ స్టాయిలో విస్తరింపజేసి సజీవ నంఘంగా రూపొందించాలనే విషయం. కృష్ణా? గుంటూరు జిల్లాల్లో దాదాపు 100 (గామదళాలు యేర్చడి “మా భూమి” “ముందడుగు” (డామాలను (వదర్శించాయం'కే కృష్ణాజిల్లా “ముందడుగు” నాటక దళాన్ని విర్మిం' చడంద్వారా పై విషయంగా కల్గిన పతృలిఠాన్ని గుర్తి ంచడానికి మరోతార్కాణం అననసర౦, అదే మైములో గుడివాడ తాలూకా "వానపాముల (గ్రామాన్ని శేయ్యం బేసి కొని గుడివాడ తాలూకా (వజానాట్యమండలి దళం యేర్చడిి యేవో కొన్ని (ప్రాక్టీసు చేసి చాలచోట్ల (పదర్శన లిచ్చింది. నాటకం. పేరు గుర్తురావడం లేదు. అనేక [గ్రామాలలో యువజన నంఘాల చ్వారా(పదర్శింవబడిన “ముందడుగు” “మాభూమి” నాటకాలలో చాలచోట్ల స్త్రీ ప్యాకలు శ్రీలకోనే. వేయించడం విశేషం. కొన్ని చోట్ల కమ్యూనిస్టు కుటుంబాలలోని స్త్రీలే ఆ పాత్రలు ధరించారు. ఆమేరకు కుటుంబాలలోని పెద్ద వాళ్ళతో కీచులాటలూ వచ్చాయి. ఆ కీచులాటలను లక్ష్య పెట్టకుండా మన కామేడ్సుముందుకు నచ్చారు. అలా శ్రీ కాళయమేడ్చు ముందుకు లావి చోట్ల వట్టణాలమండి_కిరాయిస్టార్సు [వటీమణులు)ను తెచ్చుకొని అయినా
జీ ఆగారు కొని పోతరాజులతో స్త్రీ వేషాలు కట్టించడం చాల తగ్గిపోయింది. విజావికి ది విశేషమేంకిరాయిస్టార్చును కెచ్చుకున్న (స్రీ వేషాలకు) చోట్లకూడ, అవి యవ అన సంఘాల అధ్వర్యంలో జరగడంతో అంతకు పూర్వంవలె అల్లరి మేళశంలా తయారు కాకుండా. ఆన్రీల యెడల గౌరవ మర్యాదలతో వ్యవహరించే వాతావరణం కూడ యేక్చడింది. అలా సంసారన్త్రీలు నాటకాలలో పాల్గాన రాదనే వాతావరణానికి న్వస్తి చెప్పిన ఖ్యాతి కమ్యూవిస్టు పార్టీకే దక్కడం గర్వకారణమే. రాకస హసం నే న.
అలా శరవేగంతో ముందుకు పోతున్న సాంస్కృతిక ఉద్యమం, తెంంగాణా తై రౌంగ్‌ విన్లవాన్ని సమూలంగా వి్మూలించాలనే కుటలో నెహ్రా (వభుత్వం ఆరంభించిన రాక్షస పాొంసాకాండతో ఛిశ్నాలిన్న మయింది. ఆ రంగంలోని కవము లంతా మ్యదాశులో తలదానుశుటూ [కమంగా [వజానాట్థిమండలి ియేట్‌ చేసన (వృష్టి చేసిన) (వ్రభావాన్నీ, సహజంగా వారికున్న (వ్రతిభనూ, సోదర సినీ ఆర్జిస్టుల ఆదరణను వినియోగించుకొని సినీ ఫీల్లులో స్థిరపడి పోయారు. తెలంగాణా పోరాటం రివిజవిస్టు నాపకత్వపు మ్మిదోహావికి గురియై, దెబ్బతిని పోయి, 1952లో ఫార్టీరహనశ్ఞ జీవితం మండి బయటికి వచ్చేంత వరకు సాంక్కృతిక ఉద్యమా నికిఅనకౌశం లేకుండా పోయిందిం కే952 తర్వాత
1952 తర్వాళశ కమ్యూవిస్టుపార్టీ నగ్నంగా పార్లమెంటు రొంపిలో హరు కుని పోయింది. పోరాటాన్ని విరమింపజేసేటప్పుడు, కాడరు [పార్టీ సభ్యులు, గేణలు] ముందు ఉంచిన కిషన్‌ రిపోర్టు సోదిలో కూడ లేకుండా పోయింది. 1948 కలకత్తాలో జరిగిన సెకండ్‌కొంగగెస్‌ (రెండో పార్టీ కాంగ్రెసు] ఇన్‌స్పిరేషన్‌ (ఉత్తే జం) తోసాయుధ పోరాటానికి ఉవ్మకమించిన దిర్మాపార్టీ అడవులలో స్థాన మేర్చరచుకొవి గెరిల్లా పోరాటాన్ని కొనపాగిస్తూ పురోగమిస్తూవుంకే, తెలంగాణా రై తాంగవిస్త వ సందర్భంగా దండకారణ్యంలో (వ్రవేశించి, స్థాన మేర్చరచుకున్న “సాయుధదళాలన్ని టివీ మన నాయకత్వం వెనక్కి. రవ్ఫించి, పార్లమెంటరీ కార్య
యనే
(కమం రొంపిలోడించిండి. వళ్ల పోరాటానికి న్వస్తి చెప్పింది, విష్నవ పర్‌ స్పెక్టివ్‌ (దూరదృశ్య్యం]లేకుండా పోయింది. కేనలం ఎలక్షన్‌ పార్టీగా గిలిపోయింది. వర్యవసావంగా (వ్రజా పుద్యమాలన్నీ ఇంజో అంతోవ్వన్న విష్లవచేవను కోల్పోయి,. [వజావంఘాలన్నీ విర్వీరజ్ఞమయి, జీవచ్చవాలుగా నాయకుల జేలు వంభాలుగా ఉలాొమిగిలిపోయాయో, అలానే కల్చరల్‌ ఉద్యమం కూడకుంటివడకతోోఎవ్ని కలా మెకానిజంలో భాగంగా, విష్ణవ చేన చచ్చి, “కుమ్మరిమొల్ల* కఠలకో నత్త నడకతో కొనసాగింది.
నాటకరంగం పునరుద్ధరించే (వయత్నాలు సాగాయి. “భూమికోనం” నాటకం అందులో భాగం, గాని రాణించలేదు బు్యరకఠతలు మాకం కొాలానే కొన. పాగాయి. ఆకాలంగా (వధానంగా ఫీల్డ్‌ గా వుంది, బెనర్ట? గాదిరెడ్డి రామి. రెడ్డీ, మద్దాలి వెంక 'పేశ్వరరాపుగారు, కాజదళం, కామాకు వెంక 'పేశ్వరరాప్పు వర్ధసమ్మ దళం (కృష్ణాజిల్లా బాలికల దళం) వగైరాలు. పూర్వదళతో పోలి ప్రే యీఫేజ్‌గా కల్చరల్‌ ఉద్యమం కృష్ణవక్షచంద్రుడిలా [కమంగా దినదినం కీణీస్తూ కొనసాగిల దనేది విజంం
నర్సల్‌ బరీ తర్వాత
వక్సల్‌ఐరీ తర్వాత జె. ఎన్‌, ఎం. (జననాట్యమండలి] యుగం. భారత విష్ణ నంలో నక్సల్‌ విరీ ఎల్బాఒక మలుపో, సాంస్కృతిక ఉదశ్షమంలో కూడ వక్సల్బరీ శ్రీకాకుళ పోరాటాలు ఒక మలుపే.
రివిజవిస్టు పిరియడ్‌ ముగింపుకూ, విష వయుగ ఆరంభానికీ (వ్రతీకగాపాణీ గౌహా సుబ్బారావుగారు విలిచారు. వా_స్పవావికి ఆయన రివిజవిస్టు పిరియడ్‌ నుగం పుకు (ప్రతీక అనడం నరికాడు. రివిజవిజంపై చావుదెద్చితీసిన ఏస్టవయుగ ఆరం భావికి ఆయన (ప్రతీక అనడమే నబబు. కాామేడ్‌ చిన్న ఆయన దళంలో ఒకరు శ్రీకాకుళం పోరాటం మొ త్తంతో ఆదళ కార్యకలాపాలు పెనవేనికొవి వున్నాయి. ఆ పోరాటంలో ఆయన (వ్రకివింబం అడుగడుగునా దోళ్థకకమవుతుంది. తర్వాత సెదమే. ర్‌ంగి, విశాఖపట్న ంక్షిఆయన వారనత్వంగా కల్చరల్‌ ఉద్యమానికి కేంద్రాలుగా ఏక్‌ స్థాయిలో నేటికీ కొనపాగుతున్నాయి.
శర
ఆ వఏమ్మట (1070 తర్వాత) శ్రీకాకుళ ఏప్ల వజ్వాలలు తెలంగాణాకు అలము కున్నాయి జన్నారం (ఆదిలాబాములో (వరంగల్‌ విద్యార్థులతో కలిప్సి “ముంద డుగు* నాటిక దళం యేక్పడింది. అలానే జగ్గయ్యపేట దగ్గరమన్న షేర్‌ మహ మ్మదు సేటలో “వీరకుంకుమ” నాటకం తయారయింది. అలానే చీరాలలో ఒక వాటిక తయారై దాలచోట్ల (వవర్శనలిచ్చింది (“వంజా” ః బి. యస్‌. గిరి]
అయబికే రెగులర్‌ దళాలు నడపగల మెకానిజం పార్టీకి యింకా యేకృడ వందువల్లనూ, ఆనాటికి పార్టీ నాయకత్వంలో డామినేటింగుగావున్న పెళ్టేరియనిస్తు (పికివాద -సంకషచిత] రాచకీయాల మూలంగానూ, ఆ దళాలు దీర్చ కాలం విలువలేదు. ఇంతలో ఆల్వాల్‌లో “అర్జులవర్చు” రంగంలోకి వచ్చింది.
ఈనాటి జె, ఎన్‌. ఎం. ఉద్యమానికి అంతటికే వీజరూపంలో వువకరించింది ఆనాటి ' ఆర్జులవర్పు*” కార్యకలాపాలే తెలంగాణా కీజనల్‌ కమిటీకి అతి వాల్యదశమండీ “ఆర్జులవర్చు” తో సంబంధంవుంది.
ఈనాడు రాస్ట్రవ్యాన్తంగా ఏన్తరించిన జె, ఎన్‌, ఎం. కు మూలపురుషులు కా(యేక్పు గద్దర్‌, ఎం [(ఇవ్పుడు బి] నర్సింగరావూర్లు జె యన్‌. యం.నే గద్దరు, గద్దరే జె ఎన్‌. ఎ3. గా యీనాడు వున్నది కూడ వాస్తవమే అయినా, ఆ వుద్యమాని కంగటికీ (పాణం ఆ జంట యిరువురూవనేడి అంతకు మించిన వా_స్సవం.
ఈనాటికీ విష్తవపాక్టీ చిన్నదే. అమునా ఏ _సృతిలోగావి, ఎంత (ప్రజానీశావికి విప్ల వ నందేశాన్నందించింది అనే వషయులోగాని, విర్మాణ వ్యా ్లిలోగావి పొందిన జనాదరణ రీత్యాగానిి జె, ఎన్‌. ఎం. పాత (వ్రజానాబ్యమండలిని అరిగ మించింది అనేది వాస్తవం
_ తెంంగాణా నుండి గద్దర్‌ ఉద్యమావికంతటికి కేర్గదంగా ఎలా ఆవిరృవిం చారో, అలానే వైజాగ్‌, శ్రీకాకుళం నుండి కా్మమేడ్‌ వంగపండు పుదృఏంచారుం జె, ఎన్‌. ఎం. యీ స్థితికి 'పెరగడానిక్రీ శాభోవళాఖలు?ా విస్తరించడానికీ స్థానికంగా మరి ఎంకోమంది కృషివుంది ....
కామేడ్పు లక్ష్మీ పెరుమానృగారు,. [చదలవాడ] కుటుందిరావారు, [కోడూరి] అచ్చయర్రారు, (గరికపాటి) రావారావుగాచు, కా్య్యమేడ్‌ చిన్న, పాణీ హా అమరులైనారు. [వజానాట్యమండలి కొరకు, తద్వారా భారత (ప్రజాతంత్ర విన్ల వానికి వారి కృషి చిరస్మరణీయం. వారందరికీ నా ఏప్హనజోహార్ల తో యీ లెటరు [[ఉ శ్తరం] ముగిస్తాను,
ఎ (రచనః 7.9.1083....5.11.1963]
ల్‌ అనుబంధం (పజానాట్యమండలి సాహిత్యం (ఏ) ముఖ్యమైన బ్యురకథలు కన్యక [ జముకుల కథ]: పీసాలక్ష్మణరావు ఎ కే943 ముందు క్ర ప్టజీవి ; సుంకర సత్యనారాయణ. (వఠథమ మ్యుద్రణ 1944 (7) పల్నాటియుద్ధం ? నాజర్‌. రచవ క94శక బెంగాల్‌ కరువు; (థమ ముదదణ 1947 అమరజీవి ; సుంకర సత్యనారాయణ, (వఠమ ముద్రణ 1952 అల్లూరిసీతారామరాజు : = జ కి953 ర్ముదమదేవి ? సుంకర సత్యనారాయణ .[వథమ ముద్రణ 1854 వీరేశలింగం ; అం ఆం క958 బొబ్బిలియుద్ధం ః నాజర్‌ ద్వితీయ ముద్రణ క్షింక8ి (థముఖ్య మైన నాటకాలు-నాటికలు జయభేరి....కొల్లి (పత్యగాత్మ-(వదర్శనకాలం 1943_44 ముందడుగు...__.సుంకర-వాసి రెడ్డి.(“థమ ము[దణ [945 విషేధం1948 అవవింద ౭ ళా (వఠథమ ముదణ క్ష946 మాభూమి ఆఆ (వఠమముర్రణ 1947 విషేధం 1948 వరివర్తన.... ఆ్మ్మకేయ ('వ్రథమ ముదణ 1047 వీరకుంకుము (నాటిక ]-సుంకర రచన 1948 (7 పోతుగడ్డ.___వాసిరెడ్డి ('వ్రఠమ ముుదణ $953 “సెళ్తందారు.._కోడూరు అచ్చయ్య (వళమ ముద్రణ 1953 ఆసామి....నాజర్‌ (వథమ మాదణ కే95క4ీ భూమికోనం.....నుంకర (వఠమ ముద్రణ 1954 గెరిల్లా.-సుంకర (వళను మ్మ్నుదణ 1973
త్రి
(8 సినిమాలలో సుంకర-వాసి రెడ్డి రచన:
వల్లెటూోరు, పుట్టీల్లు? కన్న ళల్లి వగ్లేరా
సుంకర పాటలు:
నమ్మినబంటు జ్యోతి (శ్ర వావిరెడ్డి భాస్కరావు జీవితకాలం._జవనంమ?రణం 1857
సుంకర జీవితకాలం.....జననం 1909 మరణం 1975
డా. జీ, రాశారాపు....ఇనవం 1915.మరణం 1963 () (పజానాట్యమండలి ముద కా_స్తబలంగా వుండిన సినీమాలు
వల్లెటూరు...శాతినేవి (ద్రకాళరాన్సు 1951
పుట్టిల్లు..రాజారావు కై9క2
అంకామనవాశ్ళే..దాణక్య క్షే9కశీ
రోజులు మారాయి.చాణక్య 1955 యార్తగడ్డ రామకృష్ణ (చసాడ్‌ (చళ్లిపల్లి జమిందారు ఈమ్ముడు), డైరెక్షన్‌ - తాపీ చాణకట్థ, 1855, మధ్యంతర ఎన్నికల తర్వాఠ రిలీజ్‌ చేశారు. ఇతి వృత్తాళభూస్వామ్య వ్యతిరేకం అయినా, ఏడుదలనాటికి ఎన్ని కలలో భూస్వామ్య శక్తు ల అండతో కాంలగెసు గెలిచింది. సివిమాను రిలీజు చేయ్యవివ్వ రేమోనవి వర్మాత భయవడి, ఇతినృత్తావికి లిన్న మైన వైడ్‌ మీద “నియం తృత్వ శక్తులను ఒక్కుమ్మడిగా ఓడించిన ఆంధమవా (ప్రజానీకానికి అంకితం” అవి వేళారు. యీ వనికి దర్శకువితోనహవా సారథి యూవిట్‌ వ్యతిరేకం. అయినా- (బ్రొడ్యూనర్‌ భయంకొడ్డీ కాను తలపెట్టిన వవి పూర్తివేశాడు.
యం. ఎల్‌. ఏ...తిలక్‌ 1956.
పం లీ ల న ల. లై మ. / స ౮ స్‌ గ. ఖర్‌ చయ గ వ. | ఎ స యాల్లో అతా)! స్‌ సమ త? స్త న్‌ ఖ న నో ల గ .. లే. వర ప్‌ కు వ య య ల స క... తుం తష టు స ఎ శక శం య ల నం యం శ. న. శో ఖ్‌ శా జ స మో స స్తా. టో న త జం ౧ కీ వ న హనీ జీ తీ స జిట్య స్త. ! య. న | లో వు భ్‌ ల ల న సు స త యా తా ఫ్‌ వ. నియ? ల శ్‌ శ జా. టు లో గ్‌. టం ట.. 1 స్‌ ॥
వనన నినన ' స నం
[. పేట? కో న04౬| " ౦౦౫౦899984 చేటు “= &కక7జ050806717౬ 0066 గౌ౪/0 02! జ్‌ మన ఇ080004110% -. ౧01 గం. 31 సా సమయలో విల్న స్థరాంలో కొవపాగివకార్యకలాపాంన్ని మొకం
క తు మిళిత మైపోయి; సామాజిక చర్మికలో భాగంగా వ్‌ వాస్త ః॥ . మ "కలో. నిరిష్ట స్థానంలో చోటుదేనకొన్న తర్వాత మొత్తం చరిత్రలో క్‌ జ స శార్రగాపాలను పునఃసరిశిలించినన్వుడు;, అందులో పాల్గొన్న వారికే ఇ ర. సద్యుహసగూ గోదరిస్తోయి. ... మొదట్లో కృష్ణాజిల్లా వ్రభావష్యమండలి పష స్టా టలానాల్యనందలి, నిజానికి అదొక (ప్రాసెస్‌ (గతిక్రమం) ఓ న ననా ఎలా ఒక ప్రావెస్పో అడి ఒక భె | వతచసాసళో నందే (వవాసాట్యమండలి కూడా రూపొందింది. ప. ర న. ,( గ్గ భట్టి శ "క్త.
వస స సక నారి అమరణ న్వరావం అర్థమపతుం శ
స. సంబరం లేపండా అందులో ఒక్కొక్క శాగంతో "స్లో
| త్య. శ్రీజ సేర్టాయాలతో యేర్పడ్డ వంస్టగా , శో
. టో వ . . . బ్‌. పళ టు, | కా న ట్ల నం