Telugu Prajakalalu Pragathivadulu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

. (దహాోాల (డు చ భొంఛ్రం లాం

| లు. | హై షు | . | తీ మ.

॥ ॥/ . కాద్రేండ్‌ సంందరయ్యకు .. అరంణొంజలితో అంకితం = ళ్‌ నీలాంటి త్యాగజీవులెందరయ్యా "

"క క్ష (శ్రమ బీవులు నిన్నెపుడూ మరువరయ్యా

న నింగిలోః: మన జండా ఎగురునయ్యా

(౯ నా లర. నేలమీద సమవృషం పెరుగునయ్యా

జ "శ లే న “కలకాలం నీ బోధలు తలతుమయ్యా - చిర్‌. టి. యం

వ " /

ధల 2 శ బు 2 (్న ల లో స్నా ఆ (౧476 గే ధగా యు. జ (100 యం సనో ల వా “00రో

షష్టివూర్తి శంభాకా౦క్షలం ఆక్మడకు అరవైయేష్లు నిండినాయి. ఆయన షష్టిపూర్తి ఉత్సవానికి అఆందడించాలని (పజాళక్తి (పచురణాలయం “* పజాకళలూ ఆ (పగతివాదులూ” అన్న సంకలనాన్ని ముదించిండి- అందులోవున్న రచనలన్నీ ఇంతకుముందు ప్మతికల్లో పడినవే, ఆయినా వాటిని (గంధస్తం చేయడంలో విశేషంవున్నడి, పుస్తకం చిన్నదే, అందులోవున్నవి 176 పేజీలు. అయినా సూవ్మంలో మోక్షంలా సాహిత్యోద్యమ. _చర్మిత “అ” నుండి *క్ష వరకు దాంలో (పతిశింబిస్తోండి. (పాచీన సాహిత్య రితుల నుండి ఆధునిక సాపాత్న తీరుతెన్నుల వకు యీ వ్యాససఎపుటిలో చూస్తున్నాము జానపవ గేయాలు, కళారూపాలతో _పారంభమైన యీ వ్యాససంపుటి కశెలుగు వారి నూరేళ్ళ సాంస్కృతిక సాహిత్యోద్యమాల” సింహావలోకనంతో ముగిసిండి. ఆయన తెలుగుజాతి సాంస్కృతిక రంగంలో బహుముఖ (పజ్ఞాళాలి అని అక్కడికా సంపుటే చాటి చెబుతోండి.

కవులను, రచయితలను ఒకరితో మరొకరిని పోటీ పెట్టలేము. సమతూకంలో తుయ్యనూలేము. ఎవరి (పత్యేకత వారిడి. ఎవరి 2లివారిడి, ఎవరిఘనత వారిడి. ఆ వైవిధ్యాన్ని చెడగొట్టకుండా విలువలుగట్టడం మంచిది, (పథాన గిటురాయి వెనకచూపా ముందుచూపా అన్నదే.

ఏబై సంవత్సరాలుగా తెలుగు సాహిత్యం విష్ణ వరూపం దాల్చిండి. సోషలిష్టు

, సమాజ నూతన ధృక్పథాన్ని ఆాధించింది. అభ్యుదయ కవిత్వంగా అనలు వెసుకున్నడి. చలంగారు ఆ సంధికాలాన్ని చక్కగా వర్ణించారు.

“కృష్ణశాస్త్రి తన బాధను అందరిలోనూ పలికిస్తే, శ్రీశ్రీ అందరి బాధనూ తనలో పలికిస్తాడు. కృష్ణశాస్త్రి బాధ (పపంచానికి బాధ. _పపంచపు బాధ అంతా థ్రీ థ్రీ వార”

ఆ విధంగా బాధపడిన శ్రీ శ్రీ మరో [పపంచానికి పిలుపు ఇచ్చారు. ఆయన

థీథీ కన్న ఆరుద పడిహేనేళ్ళు చిన్న. అందుకనే అదే సమతాధర్మంతో తర్వాత స్పండించిన ఆర్ముద తన (ప్రత్యేకతను, ఘనతను, విశిష్టతను తాను నిరూపించు కున్నారు “మానవాళికి పనికొచ్చే ఫలికాలు కోసం పాటు పడతాను, పాట కడతాను" ఆంటూ బయలుదేరి “కహ కందని ఊహల శీకారణ్యంలో కాలాన్ని పట్టితెచ్చి రాటకేసి క ర్టైస్తాను మచ్చికచేసి మన రధానికి కట్రేస్తాను గడిచిపోయిన కాలంలో కరిగిపోయిన క్షణాలు గడ్డక ప్రేటట్టు చేస్తాను దాన్ని పట్టుకొస్తాను రానున్న కాలంలో దాగున్న విషఘడియల గుండీయలు విజ్ఞానాస్తాాలతో తుత్తునియలుచేసి వాటివల్ల (ప్రమాదం వాటిల్లకుండా చేస్తాను వంకర టింకరగా పోయే వర్థమాన శాలపధంలో కష్టాల కంకరరాళ్ళు లేకుండా చూస్తాను కాలాన్ని మీకు బానిసగా చేస్తాను కళ్ళల్లో జ్యోతులు వెలిగిస్తాను భూళల స్వర్గానికి తలుపులు తీస్తాను" అని ఆర్ముడ శపధం పూనారు అందుకు అవసరమైన ఆయుధాన్ని చేపట్టి. తెలుగు సాహిత్యపు ఫుట్టుపుర్వో త్తరాలను పరిశోధించి, భవివ్యత్తుకు వెలుగు బాటలు చూపడానికి ఆయన కృవ్నిచేశారు, ఆయన చేపట్టిన ఆయుధం మార్క్సిజం. “మార్క్చిజం ఒక్కటే మానవాశికి మహ త్తర శాస్త్రం అన్నడి ఆయన గాఢ విశ్వాసం.

గత పాతిక సంవత్సరాల్లో నూతన సమాజ కంశణధారులైన కవులు, శళాశారులు, రచయితలు అనేకమండి తము తమ నెలవులు తప్పి నిరర్దకువై నారు, ఆ రంగంలో అత్యంత మేధావులుగా వున్న వారే పల్టీలు కొట్టారు. అలాంటి వంకర టింకర మార్గాలను యీసనడించి, మార్క్సిస్టు ఆనుణపతాకాన్ని సాహిత్యపు వినువీధిని నిలిపిన ఘనత ఆర్ము దడి. మన స్వతం్యతం మేడిపండు మన దర్శిదం రాచపుండు" అంటూ ఆయన పాలకపజాన్ని బోనుప్రైన ఎక్కించారు. *ోపగతి శక్తులలో శక్‌ సకం బూర్జువా పా౨కవర్గాలతో చేతులు 8లిపినాొ, మరోవకం "వై నాచైర్‌మన్‌ మా చైర్‌మన్‌” అన్న అపొహతో ఆపమార్గం పట్టినా ఆయన మ్మాతం మార్క్సిస్టు మార్గం వదలలేదు. “విష్ణ వానికి అద్డుదానలన్నీ చెడ్డదారులే”నని పకటించి ఆరసానికి, విరసానికి కూడా దూరంగా నిలిచారు. తెలంగాణా వీరోచిత విప్తవపోరాటం సాహిత్యరంగంలో విప్లవ కవిత్వానికి శచనలకు, కళలకూ ఊపి5పోసి కాంతినివింది. ఆందువల్ల _వభావితులైన వారెందరో రచనలలో రాణింపుకు వచ్చారు. ఆ పోరాట (వధావంతో (పజ్వరిల్లిన ఆయన “త్వమేవాహం” తొలిగా ఆర్ముదను కవిగా, విప్లవకవిగా (పపంచం గుర్షించేందుకు దోహదం చేసిండి. ఆ పోరాటంలో ఆంలగా స్పండించినవాడు గనుకనే ను పసిద్ధకవి హరీందనాధ ఛటోపాధ్యాయ తెలంగాణా పోరాటాన్ని గురించి ఆంగ్ల ౦లో (వాసన కవితా ఇతిహాసాన్ని ఆరుద ఆమోఘంగా తెలుగులోకి అనువడించ గలిగారు. ఆ పోరాట చర్మితను లిఖించిన కామేడ్‌ సుందరయ్య ఆ స్తమించినపుడు కొ చోహారు క్యామేడ్‌ సుందరయ్యా సీ్‌లాంటి త్యాగజీవులెందరయ్యా” అంటూ విష్ణ వాంజలి ఘటించగలిగారు. ఆం్యధ సాహితీరంగంలో. ఆర్ముద చేసిన పరిశోధనలు ఆపూర్వ మైనవి, ఆ పరిశోఢనలను ఆయన చ6ితార్హంచేళశారు. ఆందునిమిత్తం రచించ తల పెట్టిన సమ్మగాంర సాహిత్య చర్మిత 16 సంపుటాలలో ఇప్పటివరకూ పన్నెండింటిని స్వయం కృషితో పూ ర్హిచేయడం తెలుగుజాతికి ఆయనచేసిన ఎనలేని సేవగా చిరస్థాయిగా వుండగలదు. మిగతా నాలుగు సంపుటాలకోసం దేశం ఎదురు చూస్తోండి.

ఆర్ముద (బతుకుతెరవుకోసం సినిరంగంలో పాటలమ్మినా వాటి మోతాదూ , తక్కు వైనదిగాదు. 500 సినిమాలకు క,500 పాటలు వాసి (పసిద్ధికెక్కారు. ఆనోట ఆనోటా అవీ మనకు రోజూ వినవస్తూనే వుంటాయి,

ఆర్ముద అం్భధ సాహిత్యరంగంలో గల మేటి మేధావుల్లో ఒకరు. కవి, రచయిత, పరిశోధకుడు, చర్మితకారుడు, విమర్శకుడు, పండితుడు, బహుముఖ (పజ్జాళాలి. అన్ని కళలనూ పీగిత్వపజల (ప్రయోజనం కోసం (ప్రయోగించ దలచిన మార్క్సిస్టు. న

ఆటువంటి మహోన్నత రచయితను, - ఆయన షష్టిపూ రి ఉక్సవ సందర్భంగా మము మశసార అభినండిస్తున్నాం. బాగా (చితికి మరో నాలుగు దళాబ్దాలపాటు తన రచనా శక్తిని * విష్ణ వోద్మమానికి, మానవాభ్యుదయానికి వినియోగించగలరని ఆిస్తున్నాం.

అభివందనాలతో. మోటూరు హనుమంతరావు

తెలంగం ప్రజల కళారూపాలం ఆవమ వర్గ రహిత సమాజాలలో కళలన్నీ కూటి పెంపుదల కోసం తోర్చడే (పయాజు కరమైన విద్యలే. వానరుని నుండీ నరుడు పరిణమించాక, తన కాళ్ళపై రానునిల బడ్డాక్క, ఆ కాళ్ళు నిలదొక్కుకొన్నాక, చెయ్యి తిరిగాక, గొంతు విడ్డాక్క పనిముట్లు చేసుకొనే విద్య పట్టుబడ్డాక ఆదిమానవులు పాథమిక కళలను సంఘ జీవితానికి వాడు కునేవారు. (శ్రమలోంచి (శ్రమకోసం కళలు పుట్టాయి. ఒకరి ఉద్దేశాలను ఇంకొకరికి సైగలతో చెప్పుకొంటూ వేటాడే దశలో కలిసి కట్టుగా కూతలు పెట్టినా, కుప్పిగంతులు వేసినా, కూనిరాగాలు తీసినా, కూటపు చిందులు తొక్కినా, గుహ గోడరిపై కొంకి బొమ్మలు గీసినా ఏ మానవ వ్యాపారమైనా కూటీ కోసమే జరిగేడి. ఆడిమ సమాజంలో మానవ్తలండరూ కలసి ఉన్నట్టే కిళలన్నీ కూడా కలిస్‌ ఉమ్మడిగొ ఉండేవి. మొట్టమొదటి మోత (వాద్యం), కూత (శుష్క శబ్దాలు), అట (నృత్యం) మ్మాతమే కలసి ఉండేవి. అప్పటిదళలో మానవజాతికి మాటలు పూ ర్తిగా రావు. మాటలాన్నీ రాగానే పాటలు పుట్టాయి. మాటలు కమలోంచి _శమకోసమే పుట్టినట్టు పాటలు కూడా పనికోసమే అవసరమయ్యాయి. ఏ పాటకైనా ఒక నడకౌ, తూగూ వుంటాయి, శరీక కష్టం కావిస్తున్నప్పుడు కరచరణాల కదలికలకు అనుగుణం గానే లయ తాళం నిర్ణయమవుతాయి. చేసే పనినిబట్టి చందస్సు వుంటుండి, పొటను ఆడిమ సమాజాలలో ఏ ఒశ గ్రాడో రాయడు. గుంపులోని అందరూ దానిని అల్లుపంటూ, పాడుకొంటూ పనిచేసుకౌంటారు, పఎపాటలన్నీ కూటికోసమే. ఆట (నృత్యం), మోత (వాద్యం), పొట(గీతం) విడదీయక5ాని కళలయ్యాయి. ఈ మూడింటేసీ “జార్యతికంొ అని అంటారు. వీటితోపాటు గీత (ఆలేఖ్యం) అంటే రకరకాల రూపులు గీయరం కూడా ముఖ్యమైన కళగా తండాకంతటికీ తిండి పెట్టే విద్య అయ్యిండి. కూటికోసం వెటాడే ఒడుపులు చెప్పడానికి ఇతర విద్యలు కూడా అవసరమయ్యాయి.

6 (పజాకళలూ ణా (పగతివాదులూ

మానవ సమాజం ఎంత పరిజితి చెండినా ఆహార సేకరణ దశలోనే ఇంకా జీవిస్తున్న ఆదిమజాతులు కొన్ని నేటికీవున్నాయి. వీళ్ళు ఎక్కువగా కొండలలోనూ, కడవులలోనూ, కొంచెంతక్కువగా పల్ల పు భూములలోనూ కిందటి శతొబ్దందాకా అనాడి శివన విధానాలనే అనుసరిస్తూ వచ్చారు. వీళ్ళ ఆహారంలో అడవికోళ్ళు, అడవిపందులు, ఉడుతలు, కప్పలు, కుందేళ్ళు, కొంగలు,కొండగొ రెలు, చిన్రైలుకలు, చేపలు, బింకలు,నీటి కాకులు, నెమళ్ళు పాములు (కొన్నిరకాలు) మైనగోరలు, మొడలైన చిల్లర జంతువు లుండటం గమనించాలి.

ఈ చిల్లర జంతుజాలాన్ని వెటాడడానికి ఈ ఆడివాసులు వాడే ఆయుధాలు సర్వసాధారణమైనవి. వెదురు దబ్బును విల్లుగా, వెదురునారను అల్లెతాడుగా గూచి వెదురు ముక్కవాణంగా వుపయోగిస్తారు. వెదురుగొట్టాన్నే ఆమ్ము పొడ్రిగా వాడు కొంటారు. కలుగులు తవ్వడానికి గరికక్టర పనికొస్తుంది గొరసకత్తులు వినియోగిస్తారు. శేపలవేటలో చేతపారు చేవలలు, కొడములు,ఊశలు, జువ్వలు అవసరాన్నిబట్టి అదునుకు వస్తాయిం కొన్నిజంతువులకోసం వుచ్చులుపన్నుతారు.

వేటలో. జంతువులు పడాలంటే వేటగాట్టు అయా జంతువుల ఆలవాట్లూ చాలకాలూ, ఇష్ట యిష్టాలు, నడకలు, వరుసలు, అరుపులు మొదలైన వన్నీ జ్నాగర్తగా పరిశీలించాలి. *,.ఆవార సముపార్డన చేసే ఆడిమవాసులు పిట్టలు కూసినట్టు, మృగాలు ఆరచినట్టు వేటలో ధ్వన్యనుకరణ చేయడం చిన్నప్పట్నుంచీ నేర్చుకుంటారు. పన్నిన వలలో గోరింకలను ఇరికించడానికి వాటీని వీ మార్చగల ఉపాయాలు వాళ్ళకు తెలుసు, తమ తలలకు పొదలవతె కనపడే ఆకులను మండలను తగిలించుకొని ఎద్దులమాటునుండి గోరింకల అరుపులను అనుకరించి ఆ పిట్టలను వంచించుతారు, (ఈ ఆకులను మండలను ఉపయోగించే విద్యనుండే ఉత్తరోత్తరా శాస్త్రకారులు పేర్కొనే *“ప్యతచ్చేద్యం" అనే లలిత కళ పుట్టిండి)

వేటకు వెళ్ళి ఆదిమవాసులు అడుగులో ఆడుగు వేసుకొంటూ, ఎచ్చరికగా వుంటూ, చీమ చిటుక్కుమన్నా నాలుగుపక్కలా కలయచూస్తూ పుట్టల చాటున పొదల మాటున నక్కి. ఆడవిపందినో, లేడిపిల్లనో పడవేయగలరు. వేటాడవలసిన చిన్న జంతువుల భోగట్టాలు యావత్తుతెలుసు కొన్నప్లే పెద్ద జంతువుల. వాత పడకుండా వీటినికూడా బాగా పరిశీలించి వాటి నడకలు, ఆరుపులు వగైరాలు నేర్చుకుంటారు వీటిని తీంక సమయాలలో అనుకరిస్తూ పిల్లలకు ఆ విద్య నేర్పుతారు.

ఆటవిక దశలోని ఈ సశపత్యాదుల ఆఅనుకరణే అభినయానికి (ప్రాతిపడికం భరతుని నాట్మశాస్త్రంలోనూ ఇకర్మగంధాలలోనూ కనబడే హస్తాలూ, కరణాలు వగైరాలు

(పజాకళలూ జూ (పగతివాదులూ "7 పకుపతాలకు సంబంధించినవె ఆసంయుత సంయుత హస్తాలలో వేటకు సంబంధించిన ఈ కిండి వాటీని గమనించాలి, *

1. కర్తరీ ముఖం (అమ్ము ముక్కు), £. మయూర (నెమలి), $, కక తుండం (చిలకముక్కు), 4. సర్పశివం (పాముపడగ), $, మృగ శీర్షం (లేడితల) 6, లాంగూలం (తోక) 7, సింహవచనం (సింహంమోము) వ హంసాస్యం (హంస ముఖం), ర్స (భ్రమరం (తుమ్మెద) 10. హంసపక్షం (హంసరెక్కృ), 11. సందంళం (గట్టిపట్టు) 12. ఊర్హనాభం (సాలీడు), 18 ముష్టి (పిడికిలి), 14. కపోత (పావురం), కేర్‌ కటక (ఎండ్రకాయ, 16. మత్స (చేప, కే కూర్మ (తాబేలు, 18 వరాహ (పంది, 19. గరుడపక్ని (గెద్దరెక్క్ర), 0. గజదంత (వను గుదంతం).

ఈ నృత్య హస్తాసలలోనేగాక 108 కరణాలతో భుజంగ (లాసితం వృశ్చికం, తజ [క్రీడికం, గరుడప్తుతం, సర్పితం హారిఇప్తుతం, సింహ (క్రీడికం, వృషభ (క్రీడితం మొదలైనవి కూడా. వేటాడే ఆటవికడిశలో మానవుడు గమనించి అనుకరించినవెం

ఈ నృత్య హస్తాలూ, కరణాలూ వివిధ కాలాలకూ, వివిధ (పాంఠాలకూ, వివిధ మానవ పరిణామ దళశలకూ సంబంధించినవన్న సంగతి విస్మరించకూడదు. ఆహార సేకరణ దళలో ఆడిమ జాతులు తమళమ సంబార భూముల్లో లీమకు ఆహార యోగ్యలైన జంతువాలన్నే పరకించి పరిశీలించి అనుకరించేవారు. ఏమైన అభినయకళ ఈ దళలోనే మొలకె తిండి. అట్లాగే సంగితం కూడా ఈ దిశలో (ప్రాధమిక స్థితిలో ఊండేడి.

ఆఅవోర సేకరణ దళలో టోటెం (పవితచిహ్నం), టాబూ (నిషిద్ధం) అనేవి వుండవు. చెట్టుని జంతువుని ఆాననా యోగ్యంగా భావించి, తమ మూల పుకషలు వాటినుంచే పుట్టుకొచ్చారు = కాబట్టి ఆ పవ్శితి చిహ్నాలని నరకడంగాని, చంపడంగానీ పాపాలనే నమ్మకం ఈ దశలో వుండనేవుండదు, ఆడా మగా యదేచ్చగా జలకట్టడమే గాని పెళ్ళితంకు వఏదీవుండదు- మనిషి చచ్చిపోతే పాతి పెట్టడమేగాని మరే కర్మకాండా కనబడదు. అనుంాగాలూ అనుబంధాలూ అప్పటికి అంకురించలేదు.. బుశువులను మచ్చిక చేసుకొనడం మృగ్యం. ఈ దళలోని ఆడివాసుల కళలన్నీ కేవలం జీవనో పాధథికి సంబంధించిన వేతప్ప ఆంతకు మించినవి కావు " వేటలో జంతువులు పడనప్పుడు కడుపు నింపుకొనడానికి మానవుడు ఆకులూ ఆరిముల్తూ కాయలూ, పళ్ళూ దుంసలూ వేళ్ళూ, పువ్వులూ, కంకులూ, లేనేపట్టుల్తు మొదలై నవాటిని ఆహారంగా వాడుకొన్నాడు, ఈ సముపార్డన దళలోనే ఆహారోత్ప త్రి (పాఠమిక సత్యాలను మానవుడు తెలుసుకొన్నాడు. ఆయితే పనిముట్ట తయారీలో కొంత మెరుగైన (ప్రావీణ్యం వచ్చేదాకా ఆడినుజాతురివాన్ళ ఆవిరోత్పత్తికి పూను

8 (పజాకళలూ లు (పగతివాదులూ కొనలేదు, సంచారజేవితానికి స్వ స్లిచెప్పి ఊళ్ళు కట్టుకొని ఒకచోట నిలకడగా వుంటే గాని సేద్యానికి వీలుండదు. కట్టుకున్న ఊరు ఎంత చిన్నదైనా ఎంత [ప్రాధమిక దళలోవున్నా ఆడి స్వయంసమృద్ధిగా సాగాలంటే ఎన్నో విద్యలు పట్టుబడాలి.

వివిధ [గంధాలలో |ప్రాచీకులు అరవైనాలుగు కళలుగా పేర్కొన్న వాటిలో ఏయే జీవనాధార విద్యలున్నాయో చూడండి. 1, పపవుల శరీరము నుండి చర్మములు తీసే నేర్చు. 2. చర్మాన్ని మృదువుగా చేసే నేర్పు, 8. మన్ను, కరా, రాయి, లోహాలు మొడదల్టెనవాటితో వివిఢ వస్తువులు చేసుకొనే విద్మ 4. పాలు పితుకుట మెదలుకొని నేయ్యి కాచడందాశా గల వివిధ (ప్యకియల జ్ఞానం. 5. నవ్వులు మొదలగువాటినుండి నూనె తీయచంం కి. వస్త్రాలు నేయడం, గ దున్నడం, విత్తడం మొదలైన సేద్యం పనులు, 8. లోహాలుండే (ప్రదేశాలు గుర్తించం. 9. ఇళ్ళు కట్టే విద్య. 10. గడ్డి వెదుళ్ళతో, చేముతో ఆవనాలూ, మంచాలూ, కంచాలూ అల్లడం. 11, లోహాలతో శస్త్రాస్తాలు చేసే నేర్చు, 19, బొమ్మలు చేసే విద్య, 18. పశు చికిత్స. 14. చెచువు, బావి, మేడ మొదలైనవి నిర్మించడం, ఈః విద్యలస్నీ (గమ సుఖజీవనానికి చాలా ఆవసరమైనవి. వ్యవసాయం చేసేవాళ్ళు, పపపాలన చే సేవాళ్ళూ గామానికి కావలసిన ఆవోరాన్ని సమకూర్చుతారు.. శః అన్నదాతలకు కావలసిన పనిముట్ట ను, పరికరాలనూ, ప్నాతసామగినీ, ఇళ్ళనూ. వాకిళ్ళనూ సమకూర్చే సగౌమ శిల్చులను పంచాణం వారని తెలుగునాట పిలుస్తారు, పేళ్ళనే ఇంగ్లీషులో త[1134115 ఆంటారు. ఆకారాదిగా చెప్పాలంటే కంచరి. (కంచు పనులు చేసేవాడు), కిమ్మరి (ఇనుప పనులు చేసేవాడు, కంసాలి (బంగారపు వనీ చేసేవాడు), ముచ్చె (తోలు పనులు చేసేవాడు, వ్యడంగి (కర పనులు చేసే.

(పజాకళలూ జు [పగతివాదులూ లి వాడు) ఈ అయిదుగురినీ పంచాణం, పంచవోణం వారంటారు, కొన్ని [గంధాలలో ముచ్చెకు బదులు కాసె (రాతి పని చేసేవాడు) కనబడుతాడు. ఈ గామ శిల్చుల వల్ల ఊడివాళ్ళ అవసవాలన్నీ తీరుతూ ఉండేమి,

ళా

ఊప కట్టుకున్నాక ఊరు పేర్లూ వివిధ కటుంబాలవాళ్ళు వెర్వేరు ఇళ్ళలో నివసిస్తూ వచ్చాక ఇంటి పేర్లూ ఏక్పడ్డామి. ఓకే ఇంటి పేకన్న జంట జతకట్టకూడదనే ఆంన్న వచ్చింది. ఆహారసేకరణ దశలో లేని టోటెం టాబూలు వచ్చాయా చెట్టులోనూ, పుట్టలోనూ, పజవులోనూ వక్షిలోనూ దేవతాళక్తులున్నాయనే భావనకు ఆస్థారం వచ్చిండి. (గౌమాలు వెలిశాక [గామ దేవతలు వెలిశారు, ఆహారోత్ప త్తి సాధనాలు మెరుగుపడి పంటను నిలువ చేసుకోవడం, పొరుగు ఊళ్ళతో సరుకులు మార్పిడి చేసుకోవడం వ్యాపా రాలు చేయడం మొదలైన పరిణామాలు వచ్చాక కొత్త దేవతలు పుట్టుకొచ్చారు. మనుషు చికూ, మచ్చిక జంతువులకూ తగుళ్ళు వస్తే పోలేరు, వాంతి, (భాంతి, చలిజ్వరాలు వీక కాలంలో గాలా మండిలో కనబడిడే దానికి అమ్మవారి ఆ_గహమె కారణమప భయపడే కారం వచ్చిండి. కొన్ని (గామదేవతల పేన్ష చూద్దాం. (1) అంకాళమ్మ (2) ఆరికిమ్మ (8) ఎల్లమ్మ (8) ఐసోచమ్మ (5) గంగమ్మ (6) గంబటలమ్మ (7) చమలమ్మ (8) చల్లమ్మ (8) చిన్నమ్మ (10) చిన్నింటమ్మ (11) తలుప్పమ్మ (15) నూకాలమ్మ (18) పరదేశమ్మ (14) పెద్దమ్మ (15) పోలమ్మ (18) పెషమ్మ (17) బంస్తమ్మ ('8) మామిళ్ళమ్మ _ (19) మారమ్మ (80) ముత్ళాలమ్మ _ [21], మైసమ్మ (22) యాపారమ్మ (28) వనమాలమ్మ (24) సీశలమ్మ (25 సుంకలమ్మ,

ఈ పేర్షలో కొన్నింటి వుత్పత్తి అర్హం ఊహించుకోవచ్చు. ఎల్సమ్మ పోలమ్మ లేక పోలేరమ్మ సరిహద్దు దేవతలు. చల్లమ్మ పొడిని కాపాడే దేశత బండమ రవాణావేలుపు, యాపారమ్మ వ్యాపార దైవం. పైడమ్మ బంగారమిచ్చే దేవత. “"*

ఇంవరుదేవతలు లెక్కకు తేలుతున్నా ఇందులో ఏ వేల్పుకైనా గళ్ళో ఆవలోలేవు. చిన్న చిన్న రాళ్ళే చిల్లర దేవతలయ్యారు. వీళ్ళ జాతరలలో ఊరి వాళ్ళంకా పాల్గొంటారు. కుమ్మరి అమ్మవారి బొమ్మను చేస్తాడు. చాకలి దానిని బలివసే చోటుకు తీసుకెళతాడు. ఈడిగవాడు పసుపూ, కుంకుం పెట్టి కుండలనిండా కల్లు యిస్తాడు, వేట చేయవలసిన పోతును మాలలు, మాదిగలు ఊరేగిస్తారు ఊ ఏ పెద్ద బానలనిండుగా బోనాలు వండించి ఇస్తాడు. ఆసాదులు అమ్మవారిమీద పాడతారు. మాడిగ దున్నపోతును బలివేళాక్క కుడికాలు నరికి పోతు నోటిలో పెట్టాక బాకలి ఊరివాళ్ళు తెన్చిన సన్న జీవాలను బలివేస్తాడు. వ్యడంగి చేసిన క్యరబండిమీద పోతు తలనూ, నెతుబోనాగ్న్‌ ఊరేగిస్తారు, ఊ వారందరూ క్యరలతో, కత్తులతో ఊశగతూ చిందులు వస్తూ ఊరేగుతారు. జాతరలో న్నెతుబోనాన్ని వీధుల్లో జల్లుతూ “పొలి: పొలి అని కేకలుపెట్టే సందర్భంలో తప్ప, తాగిన అన్ని ఘట్టాలలో తప్పెటలు,

క్షే0 (పజాకళలూ జు (పగతివాదులూ కొమ్ము బూరలూ మొదలైన వాద్యాలు మోగుతూనే వుంటాయి. ఊఏవారు వూగుతూ సాగుతూనే వుంటారు. -

ఇదీ మన తెలుగు (పజలు చేసే మొట్టమొదటి ఆరాధనా నృత్యం అని నిస్సందేహంగా చెప్పవచ్చు ఊరందరి మంచికోసం ఊరి వారండరూ కలిపి జరుపుకునే కార్యకమాలే పరసలు. కొందరు (గామీణ స్త్రీలు కొన్ని (పత్యేక పరిస్టితులలో మరణిస్తే వాళ్ళు పేరంటాళ్ళు అవుతారు... వాళ్ళకు కొలుపులు చేసి వాళ్ళ కథలను జానపదులు పాడుకొంటారు, (కమేణా 'పేరాంటాష దేవతల హోదాను పొందుతారు. ఊరు మంచి కోసం, నాడు బాగుకోసం, నేలకొరిగిన పోటు బంట్లకు కూడా లీరగల్లులు వేస్తారు. ఈ హరుల గాధలను పాటలుగా పాడుకొంటారు. (గ్రామదేవతల పుూణాలను, పేరంటాళ్ళ చర్మితలను, పీకల గాధలను పాడేవాకికి (పత్మీకస్థానాన్ని, కులాన్నీ (గామీణ వ్యవస్థలో ఏర్పరచేరి. ఈ గాథకులు వేరే ఉత్పత్తి కార్య కమాలలో పాల్గొనరు కాబట్టి గామమె వీరి వోషిస్తుండి. ఈ గాధకుల ధర్మమా అని మన తెలుగు పజల కిళారూపాలు ఇప్పటి దాకా సజీవంగా వున్నాయి. వీరిగురించి చెప్పుకోదగిన సవివరంగా ఆధారాలు లభిస్తున్నా పస్తుతానికి క్టుపంగానే సరి పెట్టుకుందాం.

1. ఆసౌొది ; మాల మాడిగలలో పూజారి వర్గానికి చెండినవారుం అమ్మవారి జాతరలలో పోతును వేయటానికి ముందు మాల ఆసాదులు అమ్మవారిపై పాటలు పాడుతారు. మాదిగ ఆసాదులు చేడిక వాయిస్తూ మాతంగా కన్యలతో సంచారం చేస్తూ వుంటారు. జాతరలలో మాతంగకన్యలు ముఖ్యులు. పూనకం వచ్చాక నోటి కొచ్చిన తిట్టుతిడతారు. చేతిలోవున్న కరతో ఊరివాళ్ళను కొడుతూ వాళ్ళను పవ్శి తులను చేసేడి మాఠంగికన్యే. ఈ మెకూడా అమ్మవారిమై పాటలు పాడుతూ చిండేస్తూండి, మాడిగ ఆసాదులు ఎల్లమ్మ కథను గానం చేనూచెపారు,

2, ఉగ్గగెల్లలు వి ఎల్బిమ్షకథను నృత్య గానాలద్వాాా (పదర్శిస్తాద్థ

ప్రి, ఎ(రగొల్ల లు వ గొల్లవాలో ఓక తెగవారు. తెంంగాణలో

లి గాథకులుగా సంచరిస్తూ యాచనవల్ల జీవిస్తున్నారు.

శీ ఒడ్జెవారు శ నూళులు, చెరువులు నిర్మించే కులంవారు సంచార జీవులు. తమతోపాటు ఎల్లమ్మ వ్మిగవోన్ని తీసుకువెళావ, ఏటా జాతర చేస్తారు కులంలోనివాడే పూచారి. ఒడ్జె లేక వడ్దెవారు పచ్చబొట్టుకూడా పొడుసారు, ఆడిమ దళలో టోటమిక చివ్నోలను పవృపొడవడం ఆచారం, వడ్డెవారు తాము పచ్చ పొడుస్తు న్నప్పుడు ఆయా వ్యక్తులకు బాధోపళమనం చేయడానికి తెలుగు పాటలు కూడా పాడుతారు,

(పజాకళలూ జా (పగతివాదులూ శ్రే

ర్‌. కొమ్ములవారు శి కథాకథనంలో గాథకులు వాడే వాద్యాలలో ముఖ్యమైనవానిని బట్టి వారిని ఆ 'పేరుతో పిలవడం సాధారణమే, తి తి తాళము, పీరణాలు, కొమ్ములూ ఉపయోగిస్తూ గంగకథలు, కాటమజు కధలను నృత్య గానాలతో [పవర్శించే గోసంగి వీరన్న సంతతివారైన మాదిగులను కొమ్ములవారని పిలుస్తారు. వార్య తికమైన నృత్య గ్‌త వాద్యాలతో పాటు, పీకు ఆలేఖ్యంకూడా కథాకథనానికి వేరు ఉపయోగిస్తారు. పెద్ద నీకలమీద చితించిశ గంగమ్మ చ్చితాలనూ కథలలోని వివిథ ఘట్టాలను చూపెట్టే చ్మితాలనూ గుడారం గోడలకు వెలాడదీస్తారు. ఈ గుడ్డలను తెరచీక లటాంరు. కొమ్ములవారిని తెరబీక-భక్తులనికూడ పిలుస్తారు. వీరు యాదవుల గో_తాలను చెప్తారు. గంగతర్కం కధనం చేసేటప్పుడు గంగమ్మ వేషం-కాటమరాజు వేషం వేసుకున్న వాళ్ళు నాట్యం చేస్తారు.

6.గంగెదులవారు ; పాడి పపవులంటే (గామీణులకు పొణం. కొన్ని

“వో స

కొన్ని వికారాలతో పుట్రే లేగలను గంగెద్దులవారికి ఇచ్చేస్తారు. వాటిని తీసుకుపోయి గంగెద్దులవారు తమ జీతాన్ని గడుపుకొంటారు. ఎద్దుతోపాటు ఓక చాలా పొట్టి ఆవులు కూడా వెంట తిప్పుళూ ఆ ఆండింటినీ భార్యాథ ర్తలని చెప్పి వాటి వాటీ తగువు లలో తలచూర్చి భంగపడి గంగెద్దులవాడు బతిమాలి బామాలి చూరంగా వెళ్ళిన ఎద్దుతో రాజీ పడతాడు. మానవుల స్వభావాలను జంతువులచేత విమర్శింపచే సే వై దుష్యంగల గంగెద్దులవారి కళ పగటి సర్కస్‌ మా్యతమేకొదు ఇంటి ముంగిట జాంళవ నాటకం కూడా.

"౯ గరుడ నంభం దాసరి ; శంఖం, జేగంట, దీపపు 'సెమ్మా,

వామ రాగిచెంబు హనుమంతుడి బిళ్ళ అనే అయిదు గుర్తులతో యాచించే గాయకులను దాసరులంటారు. వీరి దీపపు 'సెమ్మాని గరుడస్తంభం అంటారు. కొందరిని శంకు దాసరులనీ, కొందరిని గరుడ స్తంభం దాసరులని పిలుస్తారు. వీరు గాధలను గానం జేసాద. (చూ దాసర్సి 5, గజె చెవ్పవారు : రాగల మేలుకీడుల గురించి రాగవరుసను లు

నుదీర్ష గా చెప్పేవారు. సర్వసామాన్యంగా త్తీలే ఈ విద్యలో మేటివారు, (చూ1సోడ్సి

9. గొండలవారు ; ఆరె వారిలాగ వీరు మూలీ దేంనుంచి వచ్చిన వాళ్ళు, అమ్మవారి కొలుపు జరిపాక పీళ్ళు కొరివి చిందులువేస్తారు. దేశ స్త _బాహ్మణులను యాచిస్తారు.

కేల (పజాకళలూ - (పగతివాదులూ 10. గొలలు ; గొల్లవారు పసు పోషకులు, పీరు గోపాలురే కాక గయా!

భూపాలురని వారి వీ;గాధలు చెప్తున్నాయి. కొన్ని శాసన (పమాణాలు దొరుకు తున్నాయి. వీరు ధనపాలురు అని కూడా చెప్పాలి. బొక్కసం గొల్లలు అనే పేరు మధ్య యుగాలలో వచ్చిండి. ఈ యాచకులు తమ వీరగాధలను గానం చేసే కొమ్ముల వారినీ పిచ్చుకకుంట్ల వారినీ పోషిస్తూనే తమ వీరుల చరితలు తామే గానంచేస్తూ కథనం చేస్తున్నారు. ఈ గాథపులు గొల్టవారిలో కొన్ని కాఖలకే పరిమితములయ్యారు.

క1. చిందుమాదిగలు : జాతరలన్నీ చాలా మట్టుకు పగటిపూట జమగుతాయి.. ఆ కొలుపులను పురస్కరించుకొని జానపడ రూపాల (ప్రదర్శనలు ఉండేవని ఊహించవచ్చు. పగటిపూట బయలాటలాడే మాదిగలను చిందుమాడిగ తెలియచేస్తుండి.

కేం. జంగంటు ; వీ వీరశైవ గాథకులు, నువట విభూథి, ఒంటికి నిలవుటంగీ, లేటు రుమాలు, సేటుపాగా, వల్లైవాటూ ధరించి చేత జోడు గుమ్మెటలు తట్టుతూ, కాలికి మువ్వలు, అందెలు ధరించి సితారా మీటుతూ వంతవాడితో కలిసి నాట్యం చేస్తూ శైవ గాధలను (పసంగం చేస్తారు. వీళ్ళలో గంట జంగాలు, బుడిగి జంగాలు అనే తెగలున్నాయి. జంగం కధలు బాలా (పాచీనులూ, (పసిద్దులూ--- ఈ గాధకులు దేవాంగులను ఆశయిస్తారు.

10. జక్కులవారు : ॥పావీనూలంనుంచీ జానపద రూపకాలను (పదర్శించేవారిని జక్కులవారంటారు. వీరి పేరు సంస్కృతీకరించితే వచ్చే యక్షులు అన్నపదం నుండి యక్షగానాలు పేకతెచ్చుకున్నాయి. జక్కులవారు తల్లి దేవతల కథలను ఆడిలోగానం చేసేవారు. శ్రీనాధుడు జక్కుల పురం ధిస్మీ యక్షగానాలనూ పేర్కొన్నాడు. జమ్క_లవారు నాట్యాలనూ, నాబ్యరూపకాలను ఆగతారు, తెలుగువేశప్తు మళయాళంలోనూ వీరిని “దాక్కియార్‌” అంటారు. థర్‌స్టన్‌ వీని నాట్య నాటకాల వారని చెప్తూ పడు పువ్య త్తిమీద జీవిస్తారని రాశాడు.

11. జోగువారు : విరు పంచములు. పాములవారు, నృత్య మాడటం వీరి వృత్తి. తెలంగొణంలోని జోగువారు శవాన్ని కృకానికి వీసుకు పోతున్నప్పుడు టక్‌ [పత్యేక మైన నృత్యంచేస్తూ కడుపులో పిండం దగ్గరనుంచీ కాటిలో శవం దొకా మనిషి పరిణామ దశలను వివరిస్తూ గానం చేస్తారు,

(వజొకళలూ = (పగతివాదులూ లి

15 దాసకులు $ కరవ, గొల్ల: బలిజ, సాతాని కులాలు నుండి వైన్టవాన్ని స్వీకరించి దాని | పచారానికి అంకితమైన వారిని దాసరులంటారు. వీరిలో గూళిందాసర్డు, చిన్న దాసక్లు, దండె దాపరులు, నక్కా దాపరులు, పాగదాసర్డు, బక్క దాసర్దు బట్టదాసర్హ, భాగవత దాసరులు, మాలదాసరులు అనే తెగలవారున్నారు. సంకీర నలు నాట్య నాటకాలలో వైష్ణనగాధలను పచారం చేయడం వీరి వృత్తి, పురుషులే స్రీ వేషాలను కట్టి నాట్యం చేస్తారు వీరి శ్రీలు పూసలు, బుట్టలు మొదలైనవి

16. దొమ్మరులు ; సాముగండీ విద్యలను జనరంజకత్వాసికి (పడర్శిం చేవారు ఆడా మగా కలసి ఆలో పాల్గొంటారు. ఆడవాళ్ళ కాళ్ళకు మగవారి చల్లడాలకు మువ్వలు ఉంటాయి, నేలమీద మొగ్గలు, పల్లి టీలు, గెంతులు మొదలయినవి చూపిస్తారు. (తాడుమీద నడుస్తారు. గడమీద గరగిా తీరుగుకారు.. గడమీద ఒంటి కాలిపై నిలబడి తలమీద వొంతర కుండలను పెట్టుకొని విన్యాసం చేస్తారు. వీ విద్యలు [వదర్శించేటప్పుడు డోలు మోగుతూనే ఉంటుండి. ఈలలు, కేకలు, హాస్య సంభాషణలు వాటలు రేగుతూ ఉంటాయి. దొమ్మదులు డిమ్మరులు,

1 వంబలవారు ; ఆంక్షాళమ్మ, ఎల్లమ్మ మొదలైన శర్తుల కథ లను పంబజొడు వాయుస్తూ కధనం చేసే గాధకులను పంబల వాళ్ళంటారు.

13. వగటి వేషగాళ్ళు : ప్మాతోచితమైన ఆహార్యం,నేపధ్యాలతో ప్మాతోచిత భాషను ఉపయోగిస్తూ సంఘంలో వున్న వివిధ మనస్తత్వాలను ఆకళంచు కొని అభినయిస్తూ, పగటిపూట ఇళ్ళ ముంగిట [పదర్శనాలిచ్ళే నటులను పగటి వేష గాళ్ళంటారు. సమకాలీ సామాజిక విమర్శ వీళ్ళ వేషాలలో విన్యాసాలతో ఉట్టిపడుతూ ఉంటాము. [గౌమంలో కొన్నాళ్ళపాటు మకాంచేసి రోజుకో వెషం ధరించి ఇంటింటికి

14. పాండవుల వారు : పంచ పాండవులనూ, (దౌపతినీ కొన్ని 1ప్రాంకాలలో ఆంధిస్తారు. దువుపోతమ్మ పండగనాడు గుండం తొక్కుతారు. భారత శథలను గౌశంచేసూ చిందువసేవారిని పాండవుల వారని పిలుస్తారు.

15. పిచ్చుకుంట్లవారు ; గంట, తిత్తి వాద్యాలతో. కాపుల్కు గొల్లలు మొదలైన పోవక కులాలవారి బిరుదులు గోోతాలు పఠిస్తూ ఆయా కుల గొఢ లను గానంచేసేవారిని పిచ్చుకుంట్ల వారంటారు. కథలలో తమ పోషకుల వంశ చర్మిత లను వీరు పొటలుగా భం జీసే జానపద చార్మితకులు, వీరగాధలు గానం చేస్తారు.

క్షేశ్రీ (ప్రజాకళలూ జు (పగతివాదులూ

21, పొడపోతులవారు ; విశాఖ, గోదావరి మండలాల్లో యాదవు లను యాచిస్తూ వారి గో, కొలను చెప్పి కాటమరాజు కధలను గానం చేసేవారిని. పొడ పోతులవారని పిలుసారు. వీకు కధను రాగవరుసలో చెప్పేటప్పుడు వాద్యాలనేమీ ఉప యోగించరు. వంతలో *ఆగొ అని దీర్హాలు తీస్తూ ఆధ ద్రొడ్షత్రూ ఉంటే కధ చెప్తారు వభ 7 పాటలను “*ఆకపదము"లంటారు.

22. బాలనంతువారు ; రామలసీమ, తెలంగాణ [ప్రాంతాలలో పీర గాధలను గానం చేసేవారిని బాలసంతోషం వారనీ, బాలసంతువాండ్హని పిలుస్తారు" కర్నూలు ప్రాంతాలలో వీరు బొబ్బిలి కథలను, నవాబు కధలను గానం చేస్తారు ఆదిలో గంగా గౌరీ సంవాదంవంటి శైవ కధలను పాడేవారు. లెల్ల వారురూమున గంట వాయిస్తూ ఇళ్ళకు వచ్చి జోస్యం చెప్పి వెళ్ళిపోవటం కూడ వీళ్ళ కార్య కమం,

20, బీరన్నలవారు ఫి శివుని శేతిలోని డమరుకం వంటి ఒగ్గు వాద్యాన్ని మోగిస్తూ కధలు చెప్పే ఈ గాధకులను ఒగ్గో్ళ అని కూడా. పిలుస్తారు అయితే సీరన్నలవారు పీరణాలను, త ప్పెటలను కూడా వాడుతారు. వీరన్న పిరి ఇలవేల్పు, వీరు కురుమజాతి గొల్బలకు పౌరోహిత్యం చేస్తారు. కొమికెక్డి మల్చన్న కఠ

న! ణక న! ళా లను గానం చేస్తారు.

24. బుడబుక్కలవాదు : ఒగ్గు, డమరువంటి. బుకబుడిక అనే వాద్యాన్ని ఉపయోగించటంవల్ల ఈ శకునాలు చెప్పే సంచార జీవులను బుడబుక్కల వారంటారు. బాలసంతోషుల వారిలాగ వీరు కూడా తెల్ల వారరూమున వచ్చి జోస్యం చెప్తారు. కానీ వీరిని చూసి పిల్లలు జడుసుకుంటారు. (బాలురకు సంతోషం కలిగిస్తారు. కనుక బాలసంతులవారికి ఆ పేక వచ్చినది.) బుకబుక్కలవారు ఆరెవారిలాగ మరాతీ దేశం నుండి వచ్చినవారు. అందా భవానిన్సీ ఆంజనేయున్ని వీర ఆరాధిస్తారు. పంట్క రైతు చేతికొచ్చిన సమయంలో బుడబుక్కలవారు (గౌమాలకు వచ్చి యాచిస్తారు.

గర్‌. చె సీండు ; బవనికలను వాయించడంవల్ల బననీలనీ, పంబలను

దుః "6 వాయించడం౦ంవల సంబలవారని ఈ బై నీళ్ళను పిలుస్తారు. నెల్లూరు (ప్రాంతంలో వీరిని వైనాటి అని కూడ పిలుస్తారు. వీరు ఎల్లమ్మ, పరపవంాముని కధలు చెప్తారు జాతర లందు గావుపడతారు. గౌడజాతుల వారిళ లోనూ, మాలల ఇళ్ళలోనూ కొలుపులు కొలుస్తారు. బదనిక అనే వాద్యాన్ని జమిడికి అని కూడా అంటారు. వీరు ఆం్మఢ దేశమంతటా ఉన్నారు.

(వజాకళలూ ఆ (పగతివాదులూ కేర్‌

26. బొమ్మలాటలవాళ్ళు ఏ కరబొమ్మలు, కీలుబొమ్మలు, తోలుబొమ్మలు, బుట్టబొమ్మలు, మొదలైన బొమ్మలను ఆడిం దేవాళ్ళను బొమ్మలాటల వాళ్శంటారు. నృత్యగీత వాద్యాల లౌర్య తీకముతోపాటు ఆలేభ్యాన్ని కూడా కలుపుకున్న కళ ఇది. శ్యరబొమ్మలనే కొయ్యబొమ్మలనికూడ పిలుస్తారు. కీలుబొమ్మలనూ, తోలుబొమ్మలను చీకమరుగుల ఆడిస్తారు. తోలుబౌమ్మల నమూనాలోనే పిల్లలకోసం లాడెక్కు బొమ్మలు చేసి సంతలలో అమ్ముతారు, బుప్టబొమ్మలలో రండురకా లున్నాయి, గురం, నెమలి వంటి వాటిని ఆటగాళ్ళు తమ నడుమఐకు పెట్టుకొని నాట్యం చేయడానికి అనువుగా చేయగం, చిన్న ఈతచెట్టంత బుట్టటొమ్మనుచేసి, దాని నడుము ఆటగాడి తల దగ్గరికి వచ్చేటట్టు చూసి రంగులత్‌ వివిధ రూపాలను నిర్మిస్తారు. కాళ్ళకు గజ్జైలు కట్టుకొని తప్పెట్ల వాద్యానికి నాట్యంచేస్తూ బుట్టబొమ్మలను ఆడిస్తారు ఈ బొమ్నలాటలు ఉత్సవాలలో, ఊరేగింపులలో రక్తికడుతూ ఉంటాయి. తోలుబొమ్మ

27. భ్మ్యటాజులు ఏ రాచకొలువులలో. వందిమాగధులు తప్పని సకిగా వుండాలి. వందులు స్తోతపాఠాలు చదువుతారు. మాగధులు వంశచర్మితలు, బిరుదులు చదువుతారు. వీరు ఆశుకవులూ, మధుశ గాయకులు, వీరిని తెలుగులో భట్టులంటారు. వీరు తమ 'పేరు చివర రాజు, మూరి అనే పదాలను చేర్చుకొంటారు. శాక తీయుల కాలంనుంచీ వీరున్నారు. ఆ స్నామాజ్యం చితికిపోయిన తర్వాత భట్టులు వెలను, కమ్మ, కాపు కులస్తులను అ_శయిందారు. చిన్న చిన్న సంస్థానాధీశుల చెంత చేరారు. యుద్ధ య్మాతలలో వీర గీతాలను వీ ఆలపిస్తారు వీక మఠకణఏ చెండినవారి సాహస కృత్యాలను ఆపవుగా వర్ణిస్తారు మన తెలుగ్యుపజల వాస్తవ చరితను పద్యరూపంలో భ్మదపరచిన ఘనత భృటాజులదే. పీక తమ పోషక కులాల వారింటి పెళ్ళళ్ళలో పెళ్ళికొడుకును ఆలంకరించి పీటలమీదకు తీసుకువస్తారు. తెలుగు సాహిత్యంలో గణనీయమైన కావ్యం రాసి తరువాత వాళ్ళకు వరవళ్ళు పెట్టిన కవి భట్టుమూ ర్తి. రాచరికాలుపోయాక భ టాజులు సంపన్న | గామీణులన్నాశయించి స్తుతిస్తూ జీవిస్తున్నారు. పద్మసాలెల దగ్గర పడిగవాజులనే భబ్టువారంటారు.

౨9. భాగవతులు వ పూతన గాధలను నాట్య రూపకాలుగొ, కలాపాలుగా నృత్యగీత వాద్యాలతో (వదర్శించే మేళం వారిని భాగవళులంటారు. మన ఠాష్ట్రంలో బాలా కులలావార నాట్య మేళాలుగా ఏర్పడి ఆట భాగవతాలను, శిలాపాలన్సు వీధీ భాగోతాలను ఆడుతారు. ఈ భాగవతులు అన్ని కులాలలోనూ, అన్ని (ప్రాంతాలలోనూ ఉన్నారు. పట్టిక చూడండి.

16 (వజాకళలూ = (పగతి వాదలూ

క ఎరగొల్ల భాగవళులు 2 కూచిపూడి వాహ్మణ భాగవళులు 8. కొళ్త యిండ్లు భాగవతులు కీ. కోటకొండ భాగవతులు క. గంటె భాగవతులు క. చిందు భాగవళులు చిన్ని మాడిగ భాగవతులు 8. చిలకల భాగవతులు 9. జలగం భాగవతులు 10. జంగాలపల్లి భాగవతులు 11. తూర్పు భాగవతులు 12. దాసరి భాగవతులు 10, దేవదాసీ భాగవతులు 14. పిచ్చుగుంట్ల భాగవతులు 15 పొతశిమారి భాగవతులు 16. బలిజ భాగవతులు 17. మాల భాగవతులు 18. యానాడి భాగవతులు,

ఇన్ని కులాలవారు, ఇన్ని [పాంకాలవారు నాట్యమేళాలుగా ఏర్పడి [పవ ర్శిందే భాగవతాలు ఎంత బహుళ (పాచుక్యాన్ని పొందాయో చెప్పక్కర్లేదు. నృత్య గిత వాద్యొలూ, ఆంగిక, వాచిక్క ఆవోార్య, స్వాతికాభినయాలు (ప్రజలు తమ యధాశక్తిగా శరతరాలుగా చూ పెడుతున్నారు.

20, మాక్టీలు వ వీరు కధాగానంతో గొరిలు, మాలలు, మాడిగలు మొదలెన వారివి యాచించి, జీవిసఫారు. వీరిని మాలమాకీలు అనికూడా పిలుసారు అతి తి ట్‌ య

దొమ్మరివారి లాగ పళ్ళు సాము గరడీలుు ఆంగ విక్షేప సంచేపాలు చేసారు

ఏ0. రుంజులవారు $; రుంజులనే వాద్యాన్ని గంభీరంగా వాయిస్తూ కంసాలుల వద్ద యాచించే గాయకులను రుంజులవారంటారు.

31. వీరఖడ్గాలు ; కొమ్ములు, జేగంట్క, డోలు, తప్పెట, రుంజులు, పీరంగం, శంఖం మొదలైన వాద్యాలు మోగుతూవుండగా జాతరలో వీకభద పళ్ళెం పట్టినపుడు ఖడ్జం పట్టుకొని చడివే పద్యాలను ఖడ్గారంటారు. కోమట్ల కన్యకాపరమేశ్వరి పూజలలో, సాలెల చౌడేశ్వరి జాతరలో, కంసాలుల కాళి ఆూధనలో, కురుబలు వీరభ్మదుని సేవలో వీటిని వంత గంగులు ఆక్ళరథ, శరభ అంటూ వుండగా గానం చేస్తారు. చౌడమ్మ ఖచ్జాలు చౌడమ్మ జాతరలో చదువుతారు.

32. వీరముప్నివారు ; వీకు దొమ్మరివారిలాగే శరీర వ్యాయామ

ల విన్యాసాలలో ఆరితేరినవారుం శైవులు కన్యకమ్మ మీద పాడుతారు. దేవాంగులను, కోమట్లను, బేరిశెట్లను యాచించి చెట్లకింద బతుకుతారు. శివాలయాలు, మఠాలు మొదలై నవాటికి కాపలాకాస్తారు.

ఏ9. వీరవిద్యావంతులు ఫి పల్నాటి పీదల కథలను గానంచేసే కథకులు. వీరికి పల్నాటీవారు, ఆచార్య వంకలు అనే పేస్ద కూడా ఉన్నాయిః పంబ జోడీతిత్తి, కత్తి డాలు ఉపయోగిస్తూ కథ చెప్తావ.

(పజాకళలూ - (పగతివాదులూ 1!

34. శారదకాం్యడు ఏ ఎడమచేతి బొటన్నవేలికి అందె ధరించిః కుడి చేత్తో శారద వీణను మీటుతూ ఒక ఆడ, ఓక మొగ, వంతలు బ్యురలు వాయి స్తుండగా ఆడుతూ, పాడుతూ కథలు చెప్పే బ్బురకథఢ బృందాన్ని మనం చూస్తూనే వుంటాము. తెలంగాణాలా ఈ గాధకులను శారదకాం డని అంటారు. వీకు ఎల్లమ్మ, పోచమ్మలను కొలుస్తారు. శైవకథలు గానం చేస్తారు. సర్వాయి పాపడు, సదాశివరెడ్డి మొదలైన వీర గాధలు గానం చేస్తారు. ఒక్కొక్క కఠను మూడు, నాలుగు రోజుల పాటు చెప్పగలరు.

35. సాతానివారు ; తెలుగునాట వైష్ణవం (పవేశించాక గుడి సేవ కులుగా ఒక శుద వర్గం ఏర్పడిండి. వాళ్ళనే సౌతానులంటారు. తమిళంలో “సాత్మాదవన్‌' ఆనే మాటనుండి ఈ మాట వచ్చిండి. సౌతాని అంటే మూసుకోని వాడుం సాతానుల్లో పురుషులు ళమ శరీరంలో మూడు భాగాలను మూసుకొకూడదు. తలను జుత్తుతో మూయకూడదు కాబట్టి నున్నగా గొరిగిన గుండు తప్పనిసరి రొమ్మును జంధ్యంతో మూయకూడదు. పంచెను మొలదగ్గర పెట్టీతో మూయకూడదు. సాతానులు చ్యకాంకితొలు వేయించుకుంటారు. ఒళ్ళంతా బ్మరె నామాలు పెట్టుకుంటారు. తులసీ మాలలు తలచుట్టూ చుట్టుకుంటారు. తులసి పూసలు మెడలో వేసుకొంటారు. గజకర్ణం ఆనే విసనక్కరను కుడిదేత పట్టుకొని, నె త్రిమీద బూడిద గుమ్మడికాయలాంటి రాగి యాయవారపు ప్మాతను పెట్టుకుని రాగి ధ్వజం ధరించి, ఆక్వారుల పాశురాలను పాడుతూ ఖితాటన చేస్తారు. ముఖ్యంగా ఐలిజలను, కోమట్టీను ఆశయిస్తారు రకరకాల క్రి ర్రనలను పాడుతారు.

ఏ6. సావనివారు ; అనాడిగా కొన్ని కొన్ని కులాలలో ఆడపిల్సిలను వాడ వడినలను చేసి విడిచిపెట్టే ఆచారం దేశంలో వుంది. ఈ విచ్చలవిడితనం కొన్ని కట్టువాట్టకు లోఐడి వుంటుంది. కొన్ని సాంఘిక విధులను వాళ్ళు నెరవేర్చాలి. ఊరు. బాగుచెయ్యడంకోసం చేసే జాతరలలో కొన్ని తంశులను వీరే చేయాలి. కొన్ని (పత్యేకమైన నాట్యాలను వారే చేయాలి. జక్కులసాని, బసివి, మాతంగి మొదలైన వారి పేర్ల (కోడీకరిస్తే బాగా తేలుతాయి. ఈ పుంాఠన సౌంఘిక నియమాలవల్లే సొని వారు కూడా ఏర్పడ్డారు. కిందటి శతాబ్దంలో జనాభా లెక్కలు తీసుకొనేటప్పుడు ఆరు తెగల సౌనులు లెక్కకొచ్చార. తురక సానులు, దొమ్మర భోగమువారు, మంగల భోగములు, మాడిగ భోగములు, సొనులు అని ఆ ఆరు తెగలను పిలుసారు. వీకందరూ సాని మేలాలలో (ప్రదర్శించే వృత్తి నాట్యాలగురించి ఒక ప్రత్యేక వ్యాసమే రాయవలసి ఉంటుండి,

37. సుదుల గొలలు : కొమ్ములు, పీరణాలు, కృష్ణలీలలు 0 యు ణి

చితించి బీకలను వేలాడదీసే గుడారాలు , బండెడు పుస్తకాలు వగై రాల కో, క్కుగామాలకు వచ్చే బడుగుల ఆచావానికి చెందిన గొల్ల లను సుద్దుల గొల్ల లంటారు. కొమ్ములవారిలాగే పిరూకాటమరాజు కధలను గానంచేసే [ధకలు, గొల్లలను యాచించి జీవిస్తారు.

ఏ6. సోది చెప్పవారు ; రాగల కాలులో మేలు, కీడుల గురించి శెలుసుకోవడానికీ, వ ర్తమానంలోవున్న వ్యధల కారణాలు తెలుసుకునేందుకు (వజలు 1పయత్నిస్తారు. సోడదివి ఎనక, గద్దె, తల, రంగం, సవాలు అనిహాడ పిలుస్తారు. ఎరుకలశౌని, కొరవంజు, ఉ*గిజి, ప టాడి, యానాడ వేలుపుసాని అనే పేకగల స్త్రీలు జోస్యం చెపారు. రాగ వరసలో వచనం సాగడిసూ చెపారు.

సం ల వస్త వన ఏ9. హొడివారు : కళింగాం్యధంలో ఒక ఒరియా జాతివారిని హడ్డీ ౧

వారని పిలుస్తారు. తెలుగు మాల, మాడిగలకో వీరు పోలికకు వస్తారు. వీరు ఎము!లు పోగుచేస్తారు. అన్ని కులాల ఓ్టఢులహ వీ డప్పు వాయిస్తారు. హడ్డి వారిలో రెల్లిః

శీ0. హరిదాసులు వ ఆంయాలలో. కూర్చుని రాగ వరసలో పుంణ కథలను చెప్పే రోజులలోనే పత్యక్ష పుంణాలు ఉండేవి. కధ కళ్ళకు క ట్రేటట్టు అభిశయించటం జరిగేది. వివిధ రాగ తాళాలతో ధాతుమాతువులను కూర్చి గానంచేస్తూ కధనం చేయడం వావికధ అయిండి. కాళ్ళకు గజ్జెలు కట్టుకొని ఎడమచేత చిరతలు పట్టుకుని తగుపొటి నృత్యం చేస్తూ, వెనక వాట వాడేవారి తోడుతో మవ్యమధ్య పిట్ట కధలు చెప్తూ హరిదాసులు కథలు చెప్తారు రాకలో అభంగలు, ఓపీలు, ఖడ్డా తొహరా, దిండి, బాళి మొదలైన బాణీలలో పాటలు, పద్యాలు, వృత్తాలూ, ళ్లోోలూ పండిత పామర రంజకంగా వుంటాయి.

పై (కోడీకరణలో అన్ని కళారూపాలనీ ఇవ్వలేరు. కేవలం సామాన్య 1పజలనుంచి సామాన్య (ప్రజలకోసం ఉద్భవించిన ₹ళారూపాలనే సాధ్యమైనంతవరకూ వివరించడానికి [పయత్నించాను. ఇదే కాల్మకమేణా ఆలయ కళలుగొ, ఆస్థాన కళలుగా మావాయి (గామళిల్లు లైన పంచాణ౦వారు ఆలయ శిల్చులుగా, ఆస్థాన శిల్పులుగౌ

పత్వేకతలను పొందారు.

ట్‌

మన రాష్ట్రింలోనికి జైన, బౌద్దమతాలు (పవేశించాక ఆలయ నిర్మాణం [పారంభమయిండి బౌద్ధస్తూపాలూ, చై త్యాలూ, విహారాలు వెలిశాయి. జైన బసదులు లేచాయి. కాతకాహనులు, ఇవ్వాకులు మొదలైవ రొజవంశీలలో రాజులు వై డికమతాన్ని

(పజాశళలూ జు (పగతివాదులూ 19 ఆచరించినా, రాణులు బౌద్ధాన్ని అభిమానించి భూరిదానాలు చేసేవారు. వర్తకులు, పంచాణ౦వార్కు ఇతర చేతిపనులవాళ్ళు బౌద్ధాన్నే పుచ్చుకునేవారు. బౌద్ధశిల్బాలు ఆనాటీ తెలుగు [పజల కట్టూ, బొట్టూ నృత్యం, వాద్యం, ఆభరణాలు, ఆలంకారాలూ మొదలైన వాటినన్నిటినీ శాశ్వతంగా నిశ్చలంగా నిండు జీవకళ ఉట్టిపడేటట్టు భ్యదపరుస్తున్నాయి.

వైడిక యజ్ఞయాగాదులు ఓకరకం జాతరలే అయినా వర్ణాశమ ధర్మాలకు వరిమితం కావడంవల్ల , బాహ్మణ, క్ష్మ్‌తియల పరిధిలోనే అవి ఉండిపోయామి. ఆయితే పాశుపతులు, కాలాముఖులు వంటి ౩వ శాఖలు (ప్రజలలో అపారమైన ఆవరణ నోచు కున్నాయి. జైనం, స్మార్తం ఖండించిన (గామీణు5 ఆవైడిక కర్మకాండలను కాలా ముఖులు [పోత్సహించారు. జాతరలలో కనబడే ఆత్మ హింసాత్మకమైన కుతిక రంపాలు, గుండె గొలాలు, నాలుక మడువుకొరులు, నడినెత్తిన కారులు దాల్చే వీరభ క్రినీ తీవ9 వారినీ, గావులవారినీ, బారు కటార్డ వారినీ, పగ్గాలవారినీ, సిడి కెష్కువారినీ శైవం తనలో కలుపుకుండి. భక్తిత్వాన్ని _పదారం చేసిండి. శివాలయాలను నిర్మించిండి. వీటికి భూ దానాలు లభించాయి. జైనాలయాలకు, బసదులకుకూడా దాన ధర్మాలు వృద్ధిచెందాయి. భూదానాల వల్లి, జైన గురువులు విశాల భూస్వాములయ్యారు. స్టానికమైన సుంకాలపై అధికారం వల్ల జ మకగురువులు మండలాధిపతులతో బలిశాలులయ్యారు. అన్నదానం, వైద్య సవాయం, విద్యావిధానం, ఆశయం అనే నాలుగు విధాల సాంఘిక సేవవల్స ళైన గురువులు తమ స్థానాన్ని నిలదొక్కుకున్నారు. అహింసను బోధించే ఈ మతాన్ని అయుధోప జీవులైన సైనికాధికారులు స్వీకరించి ఎన్నోదానాలు చేశారు. చే ఆలయాలలో ఆరంాధనలను మొదట త్మీవంగా ఖండించి స్మార్తులు ఈ దాన థర్మాలను చూళాక వాటిని స్వీకరించడానికి సిద్దమయ్యారు. వివిధ (వతాలను చేయమని జనానికి ఆదేళాలిచ్చారు. పంచాగంలోని తిధులన్నిటికీ ఓక పర్య డినాన్ని సూచించారు. (పతి పుణ్యకార్యంలో పురోహితువికి దానాలు నిర్దేంబారు. దానాలకు, దక్షిణలకు అర్హలైన [(వాహ్మణులెవరో నిర్ణంచారు. వైద్యులు, వ్మిగహారంధకులు, న ర్తకులు, గాయకులు, హ్మ్యూదులు, పొరోహితులు, వడ్డీ వ్యాపారులుధానం పుచ్చుకోవడానికి అర్హ లు కారని స్మార్తులు శాసించి దొనాలను తమ హక్కు భక్తం చేసుకొన్నారు. ఆప స్తంభుడు [బాహ్మణాధిక్యతగల మతం తెలుగుదేశంలో వేళ్య్ళూనడానికి కవి చేకాడు, స్రీలు, క్కూదులు, వేవబాహ్యులు అయితే వీరేఅధిక సంఖ్యాకులు. వీరిని దూరం చేస్తే మతం నిలబడలేదు. అందుచేత స్త్రీలూ, ళ్నూదులూ పాటించే ఆచారాలు, చేసే [వకాలు, తరతరాలుగా వస్తున్న తంళులూ అన్నీ వేద సమ్మతం చేయడానికి వీటన్నింటినీ నాలుగవ వేదమైన అఢర్వ వేదంలో చేర్చమన్నాడు. చేర్చాక వాటీని

లిం (వజాకళలూ = (ప్రగతివాదులూ

ఆధారం తీసుకొని స్తూతాలు రచించాడు. పురాణాల్లోంచి (ప్రమాణాలు పేర్కొన్నాడు ఆం ధదేశంలోని _బాహ్మణులు చాలామంది అపస్తంళ స్మూళులే. ఆందుచత వాడ [గామీణ జనులలో బ్నూదులనూ, న్త్రీలనూ దూరంచేయలేదు, పంచములను వెళివాగలలో వదిలేశాను,

వేదొనులను నిగమాలంటారు. వాట్మి పకారం దేవాలయాల నిర్మాణం యాజమాన్యం మొదలైనవి జరపడానికి ఆస్కారంలేదు. ఆందుచేత ఆగమాలు అవసర మయ్యాయి. ఆగమం అంటే సంపదాయం నుండి *వచ్చినడి" అని ఆర్థం. నిగమాల అంటే బయట నుంచి వచ్చినవి అనివ్యుత్చత్తి ఆర్థం. ఆగమాకాస్తాాం (ప్రకారం ఆలయ నిర్మాణాలు జరిగొయి. (గౌమదేవతలు శత్మదిదేవతలయ్యారు. అడిలో వాళ్ళకు వ్మిగవోలు కూడా వుండేవికావు. చిన్న చిన్నరాళ్ళి చిల్లరదేవతలు, ఆలయాలు వచ్చాక (గామా దేవతలలో కొందరు కొత్తపేర్గ్ణతో పొమోట్‌ ఆయి గుళ్ళల్లో వెలిశారు. జాతరలలో వేసే చిందులన్నీ ఆలయానికి ఎగుమతి అమి ఆరాధనా నృళ్యాలయ్యాయి.

అమ్మవారి జాతరలో “రంగకమెక్కడం” అనే తంతు ఒకటి ఉంటుండి ఆఅవంలోకాలని ఒక పచ్చకుండను నొంచుపరకూ భూమీలో పొతుతారు పూనకిం వచ్చిన పురుషుడు కాని, స్రీ కాని ఈ కుండమీదకెక్కి. చిందులు తొక్కుతూ ఊరి (ప్రజలకు రాటోయే మేలుకిడులు పలకడం జరుగుతుంది. ఆలయాలలో ఈ తంఠలుకు [(పక్యామ్నాయంగా పచ్చికుండ రంగం స్థానంలో బలిపీఠాన్నినిర్మించారు న ర్తకి కుంభహారతితో ఈ బలిపీఠం ఎక్కి నృత్యం చేయడం ఆచారమయిండి. రంగం ఆంటే సోడ అనే అర్థం మకుగుపడిండి.

ఆలయాలలో గర్భగుడిముందు నాట్యమంటపంలోనూ నర్తకి పుష్పాంజలి కవ ఠం, కైవారం, నవసంధి మొదలైన నృత్యాలను చేస్తుండి. మిగిలిక జానపద కళా రూపాలన్నీ (వజల నృఠ్యాంగ ఆలయం చెంత చేసేవిగా పరివర్తనం చెందాయి. వాటి పేర్ష ను చూడండి,

క్షే అగ్గి లివుణాల చిందులు 2 కరగలు లేక గరగలు $. కరువ నృత్యం తీ. కావడిచిందు 5 కుగ్మా ర, కొయ్యకాళ్ళు "౯ కొలువులు 8, కోలాటం . గొబ్బి 10, చికతల భజన 11. చెక్కళజన 19 జంగం పాటలు 18 జడ కోలాటం 14, జముకులు 15. డప్పుల కో౮ాటం 16. త ప్పెటగుండ్తు 1 వలం కోలాటం 18 వీకనాట్యం,

ఆమబయట అమ్మవారిముందు జరిగే ఆడిమ ఆంాధనలన్నీ ఆలయంలోనూ ఆలయ (పాంగణంలోనూ ఆరగడంవల్ల పజల సంపదాయం (పవాహినిగా పారు తూనే వుండి, జంతుబలులకు బదులు టెంకాయలు కొట్టడం తలగుండు ఇవ్వడావికి

(పజాకళలూ లు (పగతివాదులూ వి మారుగా తలనీలాలు ఇవ్వడంవంటి ఆచారాలు సాంస్కృతిక శూన్యత లేకుండాచేళాయి. తెలుగునాట భక్తిరసం తెప్పలుగా పారడం (పారంభమైండి. దేవాలయ [పవేకానికి నోచుకోని పంచములు ఆదిమ అచావాలను కొనసాగిస్తున్నారు. గుడికి వెళ్ళే (పజలు జాతరలకూ వెళ్ళి ఉభయ లా “పుణ్యం” కట్టుకొంటున్నారు.

మఠాలు బోధించే భక్తి కేవలం దైవభక్తితో ఆగిపోదు. గురుభ కి (గుకుర్చా ఇక్‌ సర్రబహ్మ), స్వామిభక్తి (ఆడియేన్‌ దాసోహం), రాజభక్తి (రాజును మతో ధర్మ వర్డిల్ల డానికి శైవుల భక్తి సిద్ధాతం మొదటిమెట్టు జైనులు నూరిపోసే కిర్మ సిద్ధాంతం, జన్మల పరంపర మొదలై నవి కూడా [పజలను మానసిక నిమిత్త్సమ్మా తులను చేసి వాళ్ళలో దాస్య (ప్రవృత్తి? పెంచుతుండి అందుకే రాచరికం గట్టిపడడానెకి మండబేకశ్యరుబూ మహామందలేశ్యరులూ, శి వాలయాలకూ, మఠాలకూ, జై నాలయాలకూ, లసదులకు రెండుచేతులా దానఢర్మా లు చేళొరు.

భుక్తి గడిచిపోలే ఐబకుకు చల్ల గావుంటే (ప్రజలకు వ్‌ దేవుడైనా ఒకటే, ఏ మతమైనా జీవనోపాధిని గ్యారంటి చేసేడి కావాలి. ఆలయ భూములమీద రైతాంగం కొంత అధారపగేడి. మతవ్యాప్తి కోసం, ఆస్తుల కోనం శైవం, జైనం పోటీపడేవి బాష్యెతక కారణారివల్ల శై వొన్‌ది పైచేయి అయి జైనాలయాలలో వ్మిగవాలను పరగొట్టి ఆ గుళ్ళ్గను శ్‌వాలయాలుగా మార్చేశారు. ఆఐబయంలో వ్నిగహం మారినా ఆస్తులు స్టానాధిపతుల, మహాస్టానాధిపతుల చేతుల్లోనే ఉంటాయి. ఉర్పరోతూ కొన్నిశి వాలయా లను వైష్టవాలయాలుగా భాష్యకారులు మార్చేశారు. శై వారాధనకు బదులు వైమ్టవారావన రీతులు రూపాంతరం పొందాయి. కొ త్రనీరు కలుస్తున్నా (ప్రవాహం సొగిపోతూనే ఉంటుంది.

ఏడి ఏమైనా ఆలయం అన్నడి జాతి జీవనంలో చాలా (పముఖమైన స్టానాన్ని సంతరించుకొంది. అడి సంస్కృతికి ఆఏపట్టయిండి. శిల్పం, చ్చితకిళ, నాట్యం, నంగితం మొదలైన కళలన్నింటికీ గుడి కూడలి స్థానం, పెద్ద దేవాలయాలై తే వాటిని నమ్ముకొని డెబ్బయిరెండు నియోగాలవారు జీవించేవారు. ఈ వృత్తుల వాళ్ళలో స్టానాపతులు, అర్నకులు, నట్టున ఒజ్ధి, నర్తకి నర్తకులు, గాయనీ గాయకులు, పిల్లన (గోవి ఊదే వంశీకులు, తితి ఊదే నాద గాయకులు, మద్దెల వాయించే మార్దంగికులు, వివిధ వీజన చామకళర్ణండ వాహినులు, చుషి పూరకులు, శిల్పులు, ద్వాద సేవా విలాసికులు, దేవ వంచారావ్వోనకులు మొవలై నవారంతా వుండేవారు. గుడిని నమ్ముకొని బరీకేవారు.

[2]

లి [పజాకళలూ న [పగతివాదులూ దేవాలయాలను ఆనుకొని మఠాల్కు స్మతాలూ వుండేవి. మఠాలకు రాజులూ. సామంతులూ, దండనాధులూ, సంపన్నులూ భూములిచ్చేవారు. పపవులిచ్చేవారు తోటలను ఇచ్చేవారు తటాకాలను (తవ్వించేవారు, ఈ దానాలు ఆచం దారార్కం సొగే షరతులు పెట్టాను మఠంలో చదువులు చెప్పేవారు. స్మతంలో తిండి పెట్టేవారు.

ఈ వ్యాసంలో తెలుగు [పజల కళారూపాల ఆవిర్భావం, అవి ఆలయ కళలుగా రూపాంతరం చెందడం ఇప్పటిదాకా వివరించాను. ఇడి సమానాంతరంగా ఆస్థాన కళలుగా కూడా ఇంకో రూపాంతరం చెందాయి. ఆ పరిణామ దళను చర్చించా లంటే పెద్దవ్యాసం ఇంకొకటి కావాలి, టూకీగా చెప్పడంవల్ల లాభంలేదు.

కాయకష్టం చేసే _పజలు అందరూ, అన్ని కాలాలలో గుడ్డివాళ్ళు కారు తమ _కమఫలితార్ని కాజేసే వాళ్ళివరో వాళ్ళకి బాగా తెలుసు. కష్టపడే వాళ్ళంతా ఒకటిగా ఉండాలన్న సత్యాన్ని గుర్తించారు. అందుకే సంచాణ వారూ బేరిశెట్లు, దేవాంగులు, బేడర్లు, మాడిగలూ మరో ఏథై తొమ్మిడి మండి కులాలవాళ్ళు ఎడమచేతి కులాలుగా ఏర్పడ్డారు. కలవారూ, వాళ్ళకు తాబేదారులయిన కులాలవాళ్ళూ కుడిచేతి కులాలుగా ఏర్పడ్డారు. ఇప్పటికీ మన రాష్ట్రంలో కొందరు కుడిపైట వేసుకొంటారు తనుతమ ఆర్థిక స్వలాళ సంక్షేమ సంబంధాలకోసం (గ్రామీణులు రండు వర్ణాలుగా ఎన్నడో చీలారు మన జానపడ సాహిత్యాన్నీ, కళారూపాలను ఈ దేశీయ వర్ణాలను దృవ్చిలో పెట్టుకుని విశ్చేషణ చేయడం చాలా అవసరం.

వ్యూడల్‌ విలువలను |పచారంచేసే సాఢనాలుగా (పజల కళారూపాలను పాలకులు వాడుకొంటున్నారు. ఆ కళారూపాలనే తీసుకుని అభ్యుదయ రచయితలూ వినియోగించుకున్నారు. మనం నమ్మే సిద్దాంతాలను జనం దగ్గరకు లీసుకు వెళా ,ల౦పే

జానపద విజ్ఞానం = పొడువు కథలం

భూనపవ విజ్ఞానం లే? జాతి ఏదీ [ప్రపంచంలో వుండదు, ఏ సంస్కృతికైనా,

నాగరికత కైనా జానపన విజ్ఞానమే పునాడి ఆహా5 సేకరణ దళను నాటి మావవులు

ఆహారోత్పత్తి దోకు చేరుకున్న పుడు జొనపదాలు ఏర్పడతాయి జానపదులు ఉమ్మడిగా

తమ (బితుకుతెరువుకోసం అనుభవంవల్డ నేర్చుకొన్న విషయాలే జానపడవిజ్ఞానం,

ఇడి నిజానికి ఏ కాండిగానేవుంటుండి. దీనిని ళాఖలుగా విభజించుకోవడడం మన అవగాహన కోసమే,

“*తానపద విజ్ఞానం సామాన్యంగా నాలుగు విధాలుగా వుంటుండి, సాహిత్య సంబంధమైనడి. భాషా సంబంధమైనది. వై వారకం, కియాళ్యకం, పుూణం జానపద కిథ, గేయం మొదటి జట్టును చేరుతాయి. మాట్క సన్న, పొడపుకథ సొమెత రెండవ జట్టుకు చేరుతాయి. మందు, చికిత్స, ఇం దజాలం, భవిమ్యం వివిధ నమ్మకాలు, వై జ్ఞానికాలు, చివకిదానిలో నృత్యం, సంగీతం, ఆట, వినోదం, నాటకం, దుస్తులు, వంట, కళ మొదిలైనవి చేరుతాయి.” అని జానపద విషాశకాస్త్రంలో విశేషంగా క్భ్‌షి చేసిన డాక్టర్‌ హామానాయక్‌ గారు వర్గీకరణ చేశారు. (జానపన విజ్ఞానస్వరూపం, తెలుగు సేత డాక్టర్‌ ఆర్వీయస్‌ సుందరం)

వొడువు కథ వుట్టుక

పొడుపు!థను డాక్టర్‌ నాయక్‌గారు భాషా సంబంధమైన విభాగంలో చేర్చితే, కొందరు తెలుగు పరిశోధకులు సాహిత్య నంబంఠళాఖలో చేర్చారు. అందు “లోను వచనం అనే ఉపళాఖలో కథారపారం అనే రెమ్మలో పృతమన్నారు. (పొడుపు కథ పేరులోనే [కథ అన్నమాట ఊం టే దీన్ని కథారహితమనడం గమశించతగ్గవిషయం) నిజానకి పొడుపు కథ ఏ భాషా కాలలోగాని, సాహిత్యశాఖలోగాని చేర్చాక వై శాం శాఖలో చేర్చరేమో. కట్టుకథలు, పిట్టకథలు, పాతఠకథలు, నీతికథలు మొదలైన ఊకుడు కథలుకన్నా ముందుగా పొడుపుకథే పుట్టిండి. అదిను మూశువుల విజ్ఞానంలో. అది తొలిమెట్టు. వున్నట్టుండి కొన్ని విచ్చిత విషయాలకు సోదృశ్యం కనిపించేది తనకు తట్టిన భావాలను జాతి జనులందరితోను పంచుకొనడం (ప్రాచీన లక్షణం, అందుకే విభిన్న

వశీ (పవాకళలూ జూ (పగతివాదులూ

విషయాల సాదృళ్యాన్ని భావగర్భికమైన శ్లే షోపమానంగా ఇతరులకు చేప్పేనాడు- ఆదే పొడుపుకథ. చిన్న ఉపమానంలో ఉన్న శే ష్షను అర్థంచేసుకొనడంలో చిక్కు వీషడే పొడుపు విడ్డ ప్రే. ఉదహరణకు ఒక పొడుపుకధా, దాని విడుపు చూడండి.

అంచులేని చెట్టుకు అరవై కొమ్మలు

కొమ్మ కొమ్మకు కోటి పువ్వులు

అన్ని పువుల్లో రెండే కాయలు

ఆకాళాసెక్సి చెట్టుకి సామ్యం చూసిన మనిషి ఈ పొడుపు పొడిచాడు. కోటి పువ్వులు నక్షకాలు శెండేకాయలు సూర్యచం(దులు, [పకృతి పరిశింనలో పొడుపు కథలు పుట్టా యనడానికి దాఖలగా మవ పొడుపు కథలలో ఎక్కువభాగం ఆకాళం చుక్కలు, సూర్వచందులు, చెట్టూచేమలూ. పహ్మ, ఫవాలూ, కాయలూ, కూరలూ మొదలైన వాటికి సంబంధించినవె.,

అన్ని దేశాలలోను, అన్ని భాషల వాళ్ళకూ హైడ్రుపుకథలుంటాయి. ఇంగ్శీషులో వేకిని రిడిల్స్‌ అంటారు “రిడే” అనే ్మకియాపదం నుంచి ఈ మాట పుట్టిండి. ఆ _కియాపదానికి “నయబోధచేయు” అనే ఆర్థం ఉండి, జర్మన్‌లో కూడా ఇదే ఆర్థం. లాటిన్‌లోనూ, (ఫెంచిలోనూ ఎంగ్మా అంటారు. దీనికి (గీకు పదం మూలం, దానికీ “నయటోధ చేయు "ఉపదేశించు" అనే ఆర్హాకే ఉన్నాయి. పొడుపు కథవల్ల ఆడిలో భ్రానోచయమమేడి మనం తెలుగులో ఉదయాన్ని పొడుపు అంటాం. (పొద్దుపొడుపులోని పొడుపుకే అర్థమో పొడుపు ₹థళలోని పొడుపుహూ అదే అర్థం ఉందని కొందరు తెలుగు పరిశోధకులు సరిగ్గా ఊహించారు.

ఉత్చాదకశ క్రిని [పేరేపించే ఆటపాటలు

జ్ఞానాన్ని దానిలో విభాగాలైన ఆటా, పాటా, చించూ మొదలైన అన్ని కళలనూ ఆడిమానవులు ఒకే ఒక్క (పయోజనంకోసం వినియోగించేవారు. అడి ఉత్పాదక శక్తిని వృద్దివెసే _ప్యకియ. - అండుకే కాన్ని దేశాలలో వానలు కురిపీంచ డానికి చేసే. తతంగంలోను, పంటలు పండుతున్న ఘట్టాలలోనూ పొడుపు ₹థలు పొడుచుకొంటారు. సెర్యటల్‌లోని సెలిబన్‌ ద్వీపాలలోని కొన్ని తెగలవాళ్ళు నాట్లు వేయడం [పారంభించాక నూర్స్పిళ్ళదాకా మధ్యకాలంలో పొడుపుకథలు పొలం దగ్గరే పొడుచుకొంటాచ. పంట చేతికొబ్బాక మీ నాట్టు చేసేదాకా మధ్యకాలంలో ఆరు నూరైనా సరే పొడుపుకథలు ఎంతమ్మాళం వేయకూడదనే నిషేధం ఉండి. ఈ సంగతిని. సర్‌ జేమ్స్‌ నీజర్‌ తన “గోల్డెన్‌ బౌ అనే (గంథ)లో చెప్పాడు.

(ప్రజాతి శలూ - (పగతివాదులూ ౭ ఆడిలో పొడుపు కథలు ఆవారోత్పత్తికి ఉపయోగపడేవి సంతానోత్బత్తికి పొడుపు కథలు సాధళలే అని మన [ప్రాచీన అభ్వమేధాయాగంలోని ఒ* తతంగం రుజువు శస్తోంది.

“గోర్డన్‌ బౌ గంథంలో ఫీజర్‌ వివిధ డేళాలలోని పివిధ జాతులనాళ్ళూ, వివిద తెగలవాళ్ళూ కొన్ని కొన్ని సమయాల్లోను", కొన్ని కొన్ని సందల్భోలలోనూ మామే పొడుపు 'థఐను ఎసి విష్పతారని చాలా చోట్ల వివరించాడు. అయమిడే ఆయా (పత్యేక సమయాల్లోనూ, సంచర్భాలలోనూ మ్మాతమ ఎందుకు వాటి వాడాలో చెప్పలేకపోయాడు. ఛార్లెస్‌ | ఫాన్సిస్‌ పాటర్‌ అనే పండితుడు “స్టాండర్డ్‌ డిక్షనరీ ఆఫ్‌ ఫోక్‌లోర్‌, మెళాంజీ అంగ్‌ లెజెండ్‌” అనే నిఘంటువులో అఆ సమయాలనూ సందిర్భాలనూ ,కోడీకరించి విశ్లేషించాడు (చూ॥ ఆ పుస్తకంలో పుటలు 998 నుంచి 9014 దాకా వున్న వ్యాసంలో పుట 9100.

వానలు కురిపించడం తతంగంలోనూ, పంటలు పండించేటప్పుడూ, క్షుర వాళ్ళకు సుస్తీ చేసినప్పుడూ, పెళ్ళిళ్ళలోనూ, ఎవరైనా మకణించినప్పుడూ ఆదిమ జాతుల వాళ్ళు పొడుపు కథలను వాడుకౌంటారని పాటర్‌ చెప్పాడు. ఇవన్నీ సంఘ జీవితంలో ముఖ్యమైన సందర్భాలు, క్తిష్టమైన సమయాలు, ఆందుకే క్టిస్ట పరిస్థితులలో సమస్యల పరిష్కారానికి పొడుపు కథలను విప్పడం అవసరమవుతుండి. (పకృతిక్త మానవుడు తోడ్పడే తతంగాన్ని “సిం;తిటిక్‌ మ్యాజిక్‌” ఆంటారు. ఆకిమానవుల అల్లి బిల్లి గారడిలో పొడుపు కథబు ఒక భాగం. ఇడి విస్ఞాన భాగంలో ఆత్యంత (పాముఖ్యం గల అంశం.

విశ్చాన బోధనకు ఇతర మార్ధాలు ఏర్పడ్డప్పుడు పొడుపు కథలు వినోదాత్మి కంగా మారాయి. పోటీలకు పనికివచ్చాయి. కాలక్షేపానికి కల్పవృతాలయ్యాయి. కుర వాళ్ళలో కుతూ హలజనకాలయ్యాయి. పొడ.పు కథలు అన్నుశుళకంగా అబ్బుతాయి ఆయినా వీటీని కాగితాలమీదికి ఎక్కించడం, అచ్చువేయడం కూడా జరుగుతుంది. ఇంగ్లండులో 155 లోనే పొడుపు కథల సంకలనం టఓకటి ఆచ్చయిండి. 1600 నుంచి 16868 మధ్య కాలంలో ఇచి ఎనిమిడి ము_దణలు పొండింద్‌

తెలుగులో మొదటి పొడువు రథల వుస్తరం

తెల గులో మొడటి పొడుపు ! థల పుస్తకం ఎప్పుడు అచ్చయిందో ఇప్పటి చొకా ఎవరూ పరిశోధించలేదనుకొంటాను. చాలా పుస్తకాలు అచ్చయ్యాయి. కొశీనాథువి నాగేళ్వరరావుగారి ఆఅం్యధవాజ్యయ సూచికలో రెండు గపొడపు కధలు” అనే ఆరోపాలు వున్నాయి. 1896 లో ఉ. కేళవరావుగారు సంకంనం చేసిన పుస్తకం

లి (పజాకళలూ లా (పగతివాదులూ మొదటి ఆరోపం. రెండో ఆరోపంలో సంకలనక ర్త సేవ ప్రచురణ తేదీలేవు “పొడుపు గీతాలు” అనే పద్మ సంకలనం, నండిరాజు చలపతికావుగారి సంకలనం ఒకటి కనబడు తూంది. దీని (పచురణ, లేదీ కూడా తెలియదు. ఆంధ జానపద వాజ్బ్యయ వ్యాసుడు నేదునూరి గంగాధరంగారు ఎన్నో సౌమెకలను, పొడుపు కథలనూ సేకరించారు. “జానపద గేయ వాజ్మయ వ్యాసావళొ అనే పుస్తకంలో *జానపద గేయాల్లో పొడుపు కథలు అనే శీర్షికతో. 27 పొడుపు కథలను (పచురించారు. “పసిడి పలుకులు అనే (గంథంలో మచ్చుకు 186 పొడుపు కథలకు ఉదహరించారు, వీటిని ఉటంకించుతూ ఉపోద్దాతంగా గంగాధరగారు. చెప్పినవి ఇవి: పల్దె (ప్రజలు పొలం పనుల కుపయోగించే మట్టికట్టలు, వి త్తనాలబుట్టలు? పలుపులు, పగ్గాలు, మోకులు, ఆరింగ కాళ్ళు, కలపగ్గాల, కన్నెశాళ్ళు, కావడిమట్టు? ఉల్లి చుట్టుకుదుళ్ళు, గంపలు మొదలైనవి తయారుళేసుకుంటూ సొమెకలు,జాతీయాలు, వాటి కథలు, సందర్భాలు, గాథలు, పొడుపు కథలు - వడుపులు, యుక్తి లెక్కలు = జవాబులు చెప్పుకొంటూ తమ తమ పనులను ఉత్సాహంతో చేసుకొంటూ ఉంటారు. పొడుపుకథలే కాస్త్రొలు ఆని కూడా అంటారు. (గామీణుల పనిపాట్ట లో పొడుపు కథకు కూడా స్థానం వుండడం విశేషం. మొదటి పపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ఆర్మధ్యపదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ ప్రచురణకు శ్రీ జి. శంకరరావుగారు “*ఫపౌడుపు కథలూ అనే నూరుపుటల సమీక్షా వ్యాసాన్నిరాశారు. ఇందులో పొడుపుకథలు-లక్షణాలు, పొడుపుకథ బు -ఛాయలు _ పొడుపుకథలు, చ్మితకవిత్వం లు సమస్యాపూరణాలు, పొడుపుకథలు - ఆలంకారాలు, సంస్కృత (ప్రహేశిల, సంస్కృతంలో పొడుపుకథలు, ఆధునిక సాహిత్యం పొడుపు కథలు అనే విభాగాలున్నాయి. ళంకరరావుగారు జానపద సాహిత్యంలోని పొడుపు కథలుమీద చిన్నచూపు చూడకపోయినా శిష్టఫాహిత్యంలోని (ప్మకియలకే పెద్దపీట వేళారు. ఇందువల్ల జానపద సంస ్ర్రాతి ఎక్కువగా అర్థంకాదు ఇటీవల తాజాగా వెలువడిన సంకలనం డాక్టర్‌ వెలగా వెంళటప్పయ్యగారి' సంపాదక త్వాన (పచురికమైన “*హెడుపుకథలుో అఆన్న్మేగంథం. ఇందులో ఏ,460 పొడుపుకథలు (యవ (పళ్నలు కలుపుకొని) వున్నాయి. ఇన్ని పొడుపు కథలున్న సంకలనం తెలుగులో బహూశా ఇంకొకటి లేదనుకొంటాను. ము్యుదణ పూర్తియ్యాక వెంకటప్పయ్యగారు మరో 500 'సేకరించినట్లు కెలుస్తోండి. “జనసామాన్యంలో భారతి గృహలక్ష్మి, వాలి ఆంధకీర్తి మొదలయిన ప్మతికల పొతఠ సంపుటాలలో దాగివున్న

(పజాకళలూ వా (పగతివాదులూ లి పొడుపుకథలను ఒకచోడ కూర్చడం మ్మాతమే ఇప్పటికి తమవల్డ జరిగిందని డాక్ట ర్‌ వెంకటప్పయ్యగారు విన్నమంగా చెప్పుకుంటున్నారు. ఇంతకూడా ఇప్పటిదాకా ఎవ్వరూ చెయ్యలేదు కదా; ఈ (గంథం రాశిలోనేకాదు. వాసిలోనూ మిన్న-

చార్మితక, సాంఘిక నేపథ్యం సరిగా ెలిసినప్పుడే పొడుపుకధ సరిగా టోధపడగలదన్న సంగతి పరమసత్యం. ఉదాహరణకు ఒక పొడుపుకథ।

లాతాః

ఓ తాతాగారూ మాపటి బావగారూ

కూతురు మీ అత్తగారూ: కూటికి.

కూడు తినిపోదువు రావే బావా

దీనికి విడుపు: “ఓ తాకా తన విడ్డ(కూతురు) ఇంటికి వచ్చిండు, ఆ బిడ్డ కిద్దరు విడ్డలు, పెద్ద బిడ్డతో (మనుమరాలితో) సోపతి అయ్యిండి. * మీ తాతను కూడు డిన నీకే పీలువే” అని చిన్నబిడ్డతో తల్లి చెప్పిండి. అప్పుడా చిన్నబిడ్డ తన అక్కకు సోఎతిఆయిన తాతను తాతగాన్తూ బావ వరుసగానూ, దాని ఫలితంగా తనతల్లి ఆ తాతకు ఆత్తగానూ వరుసగట్టి పిలిచింది. ఈ పొడుపు విడుపులు ఒక (ప్రాంళంలోని కొన్ని కులాలలో వుండే ఒక (పజ్యేకమైన వావివరసలను సూచిస్తాయి. ఇలాంటిదే ఒక బైబిల్‌ (పాత నిబంధన) కథపై అల్లిన పొడపుకథ వుండి.

ఒక లల్లి బిడ్డతో ఆండి కదా

ల్సి నాన్నే మా నాన్న

మీ తాత నా మొగుడు

ఇడి బైబిల్‌ ఆడికొండ అష్టాదళాధ్యాయంలో 80 మంచి 85 దాకా ఉన్న పద్యాలలోని ఉందంత పై ఆధారసడ్‌ ఊండి. అృబాము మనుమడైన లోకుకు ఇద్దరు కుమా ర్తెలు. వాళ్ళు తమ తం డివల్ల గర్భవతులై మగబిడ్డలను కన్నారు. వాళ్ళలో ఏ ఒక్కరైనా తమ బిడ్డతో పై విధంగా అనవచ్చు. | పాచీక కాలంలో వానివరుసలను జ్ఞాపకం చేసే పొడుపు కథలు తెలుగులో లేకపోలేదు. “తర్మడిని చంపి, తాతనుగూడి తర్మడిని కన్నడి తానొకతె” (మజ్జిగ) వంటి పొడుపు కథలు ఆ కోవలోనివే.

లిత్రి (పజాకళలూ లా (పగతివాదులూ

వెంకటప్పయ్య గారి పుస్తకం ముందు పుటలో కసిరెడ్డి వెంకట రెడ్డిగారు “హైడ్రుపుకథానుశీలనం” చక్కగా. చేశారు. అయితే (ప్రపంచంలో సర్వభాషల్లో వినిపిస్తున్న పొడుపుకథల్లో భాగసామ్యం వుండి. ఇవి ఒకదానిని ఒకటి అనుకరించ వచ్చు. లేదా స్వంత కల్పనలు కొవచ్చు. వ్‌క్తి ఏమైనా భావవ్య క్రీకరణంలో మానవు లంకొ ఒక్కటే అన్న సిద్ధాంతాన్ని పొడు పుకథ గట్టిగా బలపరస్తుందని నిశ్చయంగా చెప్పవచ్చు ఆని చాటిన నోటితోనే వెంకటరెడ్డిగారు “లం” జనని సమస్త భాషలకు సంస్కృత భాష ధరాతలమ్మునన్‌ అనే మాట తెలుగు పొడుపు కథలవల్స సార్థక మయ్యిండి ఆని మురిసిపోవడం హర్షించదగ్గ విషయం.

దీనికేం గాన్సీ వెంకటప్పయ్యగారు చెప్పినట్టు పొడుపు కథలను ఒక పథకం (ప్రకారం సమ్మగంగా సేకరించి (వదారంలొోకి తెస్తే తెలుగు భాషకు మహోపకారం జరగగలదు. అయితే శృంగారం, అశ్లీలం, కొన్ని కులాలకు, మతాలకు సంబంధంచిన వాటిని మినివాయిస్సే అనుకున్న ధ్యేయం నెరవరదుం శా స్రియంగా అధ్యయనం చేసే టప్పుడు దేనినీ విస్మరించకూడదు. నిజానికి పొడుపుకథల్లోనేకాదు, జీవితంలోని అన్సీలం గురించి చెప్పవలసినడి ఎంతో ఉంది. ఇడి ఇంకో వ్యాసంలో మరొకప్పుడు చెబుతాను.

జనకళ=రంజనరకళ (జెనకళలు ఎప్పుడూ (పయోజన కళళేగానీ అవి మనోరం3నాలు కూడా. సత్కాన్యా నికి చెప్పిన లక్షణాలన్నీ సత్కళా రూపాల్లో (పతిదానికి వర్తిస్తాయి బామహుడు సాధు కావ్య (ప్రయోజనాన్ని ఇలా చెప్పాడు ; ధర్మార్థ కామ మోస్నేసు వైచక్ష్మ ణ్యం, కళాసుచ కరోతికీ ర్తిం 1 పీతించ సాధుకావ్య నిషేవణం. చతుర్విధ పుకుషార్థాలపట్ల కళలలో కూడా విచక్షణాక్టానాన్ని, కీ రిని, ఆనందాన్నీ, సాధుకావ్యానుధవం కలిగిస్తుండి. ఆకిలోమనకు మూడే పురషార్జాలుండేవి, మథ్యలో మోజాన్న తీసుకొచ్చి కలిపారు. వాత్స్యాయనుడు తన కామస్కూతాలను రళిస్తున్న కాలం (క్రీస్తుపూర్వం రెండవ శరతాస్ట్రిలో మూడే పుకుషార్థాలుం డేవి. ఆందుకే మొట్టమొదట “ధర్మార్థ కామేభ్యోనమఃొ అని మూడింటికే నమస్కారం చేళాడు. (1-1-1) ఈ (తివర్గాంకి వందనంచేస్తూ “బాల్యే విద్యాగహణా దీనార్థాన్‌* (1-2-2) “కామంచ యౌచనే* (1-2-8) “స్టావిరే ధర్మం మోకంచో (1-2-4) అని న్మూతీకరించి బాల్యంలో ఆర్థిక విద్యా గహణాన్నీ, యౌవ్వనంలో కామాన్ని, ముసలితనంలో ధగ్మాన్నీ ఆచరించాలని చెబుతూ పరమకా పేక్షవల్సి మాతమే ఇక్కడ మోజఇాన్ని వార్థక్యంలో ఇమిడ్చాడు. ధర్మం అంటే యుగధర్మం. అర్థం అంటే తక్కాల జాతీయార్థిక విధానం కానుం అందే కులాచారాలు ఆంగీకరించే వావివరుసలున్నవాళ్ళు చట్ట సంబంధంగా పెట్టుకొనే "సెక్సు సంబంధాలు. ఏ సమాజంలోనై నా [పజాజీవితం సాఫీగా సాగాలంటేం ఈ ధ్మార్థకామాలు మూడూ సజావుగా సాగాలి. ధర్యం ఎప్పుడూ [పధు సమ్మితం, ఆర్థం మ్మ్‌త సమ్మితం. కామం కాంతా సమ్మితం అని చెప్పుకోవచ్చు, కళ మనమైన ఆడది చెప్పిన మాటలాగ మధురంగా మనోరంజకంగా వుంటుండి. వర్ణాశమ ధర్మాలు ఏర్పడక ముందునుంచీ కూడా మానవ సంఘాలలో ఆర్థకామాలు తప్పనిసరిగా వుండేవి. తీండికోసం తిప్పలుపడడం ఆహార సేకరణ

80 (పజాకళలూ - _పగతివాదులూ దళలోనూ, తీరుతెన్నులు వర్పరచుకొనడం ఆహారోత్పత్తి దళలోనూ మానవ సంఘాల అర్థిక విధాలాలు రూపొందాయి. ఆడిమదళలో వావివరుసలు లేవనుకొంటాంగానీ న్తీ పుషష సంబంధాలు కూడా ఆవోరోత్పత్తి విధానాల పైనే ఏర్పడ్డాయి. ఆర్యులడి పప పాలన వ్యవస్థ కుటుంబ సభ్యులంతా పనులు పంచుకునేవారు. పాలుపితికే డ్యూటీ కూతుంది. కాబట్టీ ఆమెను దుహిత అన్నారు,

మాతృస్వామ్య వ్యవస్థలో ఇంటి అడబడుచు పెళ ఇయినా ఇల్టుదాటి మోడు కనుక మేనరికం, ఇల్లరికం మొదట జమిలిగా వచ్చాయి. అహర్శిళలు కాయకష్టం చేసే సభ్యులు ఆ ఇంట్లోనే వుండిపోవాలన్న అవసరంవల్ల గానీ ఆ స్తి ఇంట్లోనే వుండిపోవా లన్న ఆళకొద్దీ గాని వావివరుసలూ, వై వాహిక పద్దతులూ రూపొందాయి. కామానికి కూడా ఆర్థిక విధానమే మూలకారణం.

వాత్సాయనుడు ధర్మార్థ కామాలనే (శివర్గాల్ని చెప్పినా యుగఢర్మం కూడా తత్కాలిక ఆర్థిక వ్యవస్థపెన ఏర్పడేదే కనుక నిజానికి శాస్త్రియ సామ్యవాడం నిరూపించిన ఆర్థిక (పాతిపది! మీదనే మానవసంఘాల మనుగడ ఆధారపడి వుంటుంది కుటుంబాలు ఏర్పడ్డాక జీవితావసరాలయిన కళల బాధ్యత కొన్ని కొన్ని కుటుంబాల మీద పడిండి.

ఇప్పటికీ జానపద 6ళాకారులలో ఇంటిల్లి పాది ఆకశకే అంకితమవడం మనం చూస్తున్నాం. కేవలం జానపదాలేకాక (ప్రస్తుతం నాగరికా కళాకారులలో భార్యా భర్తలు ఒకే కళను చేపట్టడం నాకు తెబును. చ్చితకళకు సంబంధించి ఆడిలో దామెర రామారావుగారు, ఆయన సతీమణి సత్యవాజిగారు ఇప్పుడు పిలకా నరసింహమూ ర్రి గార్వు ఆయన జీవిత భాగస్వామిని విజయలక్షి శగౌచుః. బోళమండలంలో వాసుదేవ్‌, అతనిభార్య ఆర్నవాబ్‌, నాట్యకళకు చెండిన ధనంజయన్‌. ఆతని సహధర్మచారిణి శాంత (భారత కళాంజలి సంస్థ అలాగే నరసింహాచార్తి అతని అర్థంగి వసంతలక్ష్మీ (కళాశమర్నణ సంస్థ) మొదలైన ఉదాహరణలను చూడవచ్చు. త్వరలో నూరేళ్ళ పండుగ శేసుకొనటోయే సుకభి నాటకసంస్థలలో తల్లీ తండి, అన్నా కెళ్లెలు, బావామరదల్కు భార్యాభర్తా, పిల్లజెల్ల అందరూ నటీనటులే. అందరూ నాటక (పదర్శనకు అవసరమైవ హంగులన్నీ సమకూర్చుకొనే వాళ్ళే, వాస్తవానికి సురభి కం పెనీలలోని వ్యక్తులు [పతి ఒక్కరూ తల్లి కడుపులో వున్నప్పట్నుంచీ స్రేవ ఎక్కినవాళ్ళే. ॥

జన కళలో రంజన కళా విభాగానికి చెండినవి దృశ్యరూపాలుగా, వ్య రూపాలుగా వుంటాయి. [శ్రవ్యకళల్లో కావ్యగానం, పుాణ పఠనం, హరికథా కొల 'కేపం, పాటకచేరీలు ఇప్పటికీ పచారంలో వున్నాయి.

[పజాకళలూ లా (వగతివాదులూ 31

హరికథల్లో, పాటకచేరీలలో వాద్యాలు ఆవసరమవుకాయి. (దర్శన కళలన్నీ దృళ్యకళలే, వీటిక్ర నృత్యగీత వాద్వాలు తప్పనిసరిగా వుండాలి. ఈ మూడిం టిని తూర్య తితయం అంటారు. ఆదిభట్ల నావాయణదాసుగారు. సారికథల్లో నృత్యగిత వాద్యాలను వ్యాఖ్యానాన్ని కలిపారు ఆయన హరికథ పితమహులు కాబట్టి ఒక క్రొ లే [వకియను (పచారంచేసిన (పముఖులు కాబట్టి కిళాకారులకు సహజమైన కుటుంబ సభ్యుని సహకారం ఆవసరమైండి. వారి హరికథల్లో వారి అన్నగారే వంత పాడేవారు

ఆఅడిలో పుంణ కథనం (్రాహ్మణవిద్యకాదు. మన పురాణాణిశివిసా అన్నింటినీ నైమిశారణ్యంలో నూతుడు శౌనకాడి మవోమునులకు చిప్పాడు. ఈ సూతుడు వ్యాసుని శిమ్యడన్ని రోమహర్ష ణుని కుమారుడినీ (మ్మాసనం అధిష్టించిన వాడనీ మన పుంంణాక ర్తలు కథలు పుట్టించారు. అమాటకొస్తే ఈ నూతుజ్ణి చంపించి మళ్ళా పుట్టించారు. కారణం ఆదిలో సూతుడు అ్యగపర్జం వాడుకాదు. స్కృతికారులు చెప్పే సంకరజాతీవాడు.

ఈ సత్యాన్ని సౌఇాత్తు బలరాముడి నోటంట భాగవత పూూణం 79వ ఆధ్యాయంలో చెప్పించారు. ఒకసారి బలరాముడు నైమిశారణ్యానికి వెళితే అక్కడ మునుఇకు కథ చెప్తున్న సూతుడు కనిపించాడు, ఐలరాముణ్ణి చూసీ కూడా నూళుడు ఆసనంనుంచి లేవలేదు. [పత్ముర్తాన నమస్కార ఎధులను చేయలేదు. బలరాముడికి మాచెడ్డ కోపం వచ్చిండి. ఆరోషంలో వీమన్నాడో బమ్మెరపోతరాజుగారు కలా తెనిగించిరు.

“_- వీకునన్నుంగని లేవకుండ టకు 'హేతువెయ్యదియనో? ఈ (పతిలో మజాతుండు మునిగణ సభా స్థలంబునందానొక్క ముఖ్యుండు వోతె దురధిమానంబున శ క్రిమనుమనివలన కొన్ని కథలు గాథలుగా గరచి విద్యద్దణ్యుని విధంబున వ్మిరవీగెడు ఇట్టి నీచాత్ముడభ్యసించు విద్యలెల్లను మనంబున విచారించి చూచిన మదళారణంబులు గాని సత్త్వగుణ గరిష్టబులగావు ధర్మ సంరకణంబుసేయ నవళతరించిన మాకు నిట్టి దుష్ట మర్ధనంబవళ్య ఈ ర్తవ్యంబు.” (భాగవతం దళమస్కంధం ఉత్తర భాం ల2ల్ర

ఇలా అన్నాక వెంటనే బలరాముడు సూతుని తల కొ ప్రేశాడు. మునులు పార్గిడ్తే మళ్ళీ బతికించాడు. అది వరే కథ. ఈ బలరామ వాక్యాలలో సూళుణ్జి (పతిలోమజాతుడన్న మాట ముఖ్యం. సూత పదానికి వివిధ అర్థాలున్నాయి.

1. రథ చోదకుడు సారధిం

లి త్యతియునకు (బాహ్మణ తీ యందు జన్మించినవాడు.

8. వైవ్యనకు వ్య్‌తియ స్తీ యందు జన్మించినవాడు.

9. వండి భట్టు, మాగరుడు. ”

€2 (ప్రజాకళ లూ (పగతివాదులూ

ర వ్యడంగి రథకారుడుం

6, సూర్యుడు,

క వ్యాసుని శిష్యులలో ఒకడు,

ఈ అర్జాంవల్ల వ్యాసుని శిష్యలలో ఒకరైన సూతుడు కూడా బలరామ వచనంబట్టి (వతిలోమజాళుడు. పుూణకర్తలు సూతుని తండి పేరు రోమహర్షణ లోమహర్షణ అని పేర్కొన్నారు. ఈ లోమ ళద్దానిక్రి (వతిలోమ అని ఆర్థం చెప్పు కోవాలి. నూతుడు [థకుడు మ్మాతమే కాదు. రథకుడు, వంగి, వృత్తి శళాారుడు శిగ్‌? 154%,

నాగరీకత మొలకెత్తుతున్న (ారంభ దశలో రవాణా సౌకర్యాల కోసం మానవుడు బరువులు మోయడానికి జంతువులను వాడుకొన్నాడు, ఆ జంతువులు లాగ డానికి రథాన్ని నిర్మించుకొన్నాడు. "

అర్జి సాన్‌ కులాలు

తెలుగులో ఆర్జిసాన్‌ కులాలు ఆయిడు వున్నాయి. వారిని పంచాణం వారని పిబస్తారు, పందాణము అందే శిల్పము అని ఆర్ధం తెలుగు గ్పామాలలో క్ష) వ్యడంగి, 2) కమ్మర్కి 8) కంచరి ఉ) కంసాల్కి 5) కాసె (రాష్మ కొట్టేవాడు) అనే అయిదు వృత్తు9 వారిని పంచాజము వారిగా పరిగణిస్తాం. ఈ అయిదుగురు శిల్పులూ ఆదిలో (గామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు చాలా ఆవసకమైనవారు. ఈ అయిదుగురూ. ఒక థా కుదుట్లోంచి వచ్చినవా (| దేవశిల్పి విశ్వకర్మ తండ్రీ, అప్సరస ఘృతాబి తల్లి అని పురాణాలు చెప్తాయి.

పంబిణం వారినుంచే కొయ్యబొమ్మలు చేయడం, దారుశిల్పాలు చెక్కడం? కతవలమీద రంగులతో బొమ్మలు వెయ్యడం, పాత్రలూ, _వతిమలూ వోతపొయ్యవం, అభరణాలు చెయ్యడం, రాళ్ళతో గుళ్ళు కట్టడం, శిల్పాలు చెక్కడం మొదలయిన [పాథమిక కళలు పుష్టాయి. ఇవన్నీ వినియోగ కళలు, విలాసం కోసం కాక కులాచార విధానాలను అనుసరించి సంస్కృతి నిలబెట్టుకొనే సాం వదాయ కళలు, విలాసానికి తాక సాంఘిక వికాసానికి అలితకిళలు పీటిలోంచి వచ్చాయి. ఇవన్నీ [పజల కళరలేం

చాళుక్య యుగంలో చాళుక్య సోమేళ్యరుడు సంస్కృతంలో మానసోల్లాసం అనేవరో పేకుగల అభి౯షితార్డ చింతామణి అనే ఒకరకం విజ్ఞాన సర్వస్వం రచించాడు. దాని పీఠఃలో “నృత్య గీతాడికములు ద్విజన్ముల ధర్మముకాదు అనే తప్త ముద ని షేదవిచారమందు చెవ్పారు. [పతిమా శిల్పములు, శూ దుల కిళలై వుండేవి” (చూ॥సురవరం (పతాపరెడ్డిగారి అంధుల సాంఘిక చర్మిత ద్వితీయ మ్ముడణ పుట-89) ఇవి జూదు9 కళలు కనుకనే ఇవి వేదాలమీవ ఆధారపడవు.

(పజాకళలూ లా (వగతివాదులూ ఫలి మనకు నిగమాగమాళలు అనే రెడు (వమాణారి వున్నాయి. న్‌గమం ఆంటే వేదం, బయటనుంచి వచ్చినడి ఆగమం అంటే ఆనుపూర్వ్యయంగా వస్తున్నడి. ఆగమాలు కులవిద్యల (కోడీకరణ ఆని భావిస్తే తప్పులేదు. అవిలో వైదిక విద్యల వారు కావ్యాలాపాలను వర్ణించమన్నారు. అవి ఆక్హైలు కొవు. దేవాలయ నిర్మాణాలను గానీ, వాటిలో అర్బ్చకత్వాన్ని గాన్కీ పౌదాణికత్వొన్ని గానీ వైదిక విద్యావంతులు ఏవగించుకానేవారు. జై నులవల్డా, బౌద్దులవల్లా మన కళలు వృద్దిచెందొాయి. రాజ్యారేలే [వధువులు మతాధిపతులకూ, మఠాలకూ మణీమాన్యాలు ఇవ్వడం మొదలు పెట్టాక వైదిక విద్య్శదవారు దేవాలయాలను, లలిత కళలను వేద సమ్మతం చేసివేశారు. ఆందుకొసం పుంజులు సృష్టించారు. అహ్టైదళ మహాపు ణాలు, అషహ్టైది ఉప పుూణాలు అనేక స్ధల పుాణాలు వెలిశాయి. అన్నీ వ్యాసురేంాశారు. అన్నింటిలో అళ్యథకభాగాన్ని సూతుడే శౌనకాది మహోమునులకు చెప్పాడు. సూతుడు చెప్పిండి ఏవైనా సే పునీత మైపోతుండి కన్యాశుల్కంలో గిరీశం “ఖగపతి ఆన్ఫుతము తేగా...” అనే పొగాకు పద్యం చెప్పడానికి ముందు కోస్తూత్ర ఉవాచ” అనే (ప్రామాణికతను ఆపాదించే. పడికట్టుమాటలు పలుకుతాడు. నూతుని శంఖంలో పోసినడి ఏదైనా తీర్ధమైపోతుంది. బలరాముడు సూతుని తల కొట్టడం కథను భాగవత పురాణంలో సాక్షాత్తూ సూతుడే చెప్తాడు, తాను ప్హాఠగొవున్న ఓథను ఎవరైనా ఉత్తమ పురుషలో చెప్తారగానీ భ్రాగవతంలో తనను పతీలోమజాతుడని బలరాముడనే ఘట్టాన్ని (వథమ. పురుషలోనే పుూంణ క ర్తరాళాడు హాతూజుగొరు అలాగే తెనిగించారు. వల్దాశమధక్మాల రక్షణ పేరిట ాహ్మణాధిక్యతనూ, రాచరికాన్నీ, వర్ణ విబేదాలనూ సంరక్షిస్తూ సంఘంలోని అత్యధిక సంథ్యాకులైన శామికులను శాశ్వతంగా 'సివకులగానే వుండమనిచెప్పే అహ్టామ పుూణాలను 8 థశంచేసే సూతుని మాటకేంగొనీ మక జానపద సంస్కృతిలో అనేక మండి సూళుని వంటి వాళ్ళు, వీళ్ళ వ్యాగూపంలో పున్న తెలుగు పుంణాలను ఇప్పటికీ చెప్తున్నారు వీళ్ళను వివధ నామాలతో పీలుస్తున్నా౦. తెలుగు చర్చిత అనేక కులాల చర్మిత. (పతి పధాన కుళాన్నీ ఆశయించు కాని ఇంకొక కులం ఉదినుంచి వుంటూ. వస్తోండి. పోషక కులాల కంటె ఆశిత కులాలు, హోదాలో కొంచెం తక్కువేగాని కొన్ని కొన్ని (పత్మేక డీనాలలో హూందా లోనూ, ఉపదేశంలోనూ చాలా ఎక్కువవారు, తమ ఫోషకుల కుల పుాణాలనూ, గో శాలనూ, వంశవృతాలనూ, బిరుదులను, వీరగాథలను ఈ ఆశితకులాలవారు గానం చేస్తూ. వుంటాకుం కేవలం వ్యాగూపంగానే కాకుండా వీ5గాఢంను నచ్చితంగా

భక్త (పజాకళలూ యు ఉపగతివాదులూ విశదంళేస్తూ వుంటారు. కొందరు అమ్మవారి జాతరలోనూ అటువంటి కొలువులలోనూ ఊనకర్మకాండను నిర్వహిస్తూ వుంటారు. తెలుగు (ప్రజలలో ఆరా ద్మికమంలో ఆసాని దగ్గరనుంచి సుద్దుల గొల్సలదాకో నలపై నాలుగు విధాల ఆత కులాలను నేను గుర్తించి ఒక పట్టికను తయాడ చేశాను. వీళ్ళ ఆచార వ్గవవావాల గురించి, కార్యకలాపాల గురించి కధా కమామీషల గురించి విపులమైన పరిశోధన కూడా కొంతచేశాను. పీ ” నోటినుంచి వచ్చే మాట పాటలనుంచే మనం మన తెలుగుజాతీ చర్మితను పునర్నిర్మించుకోవాలి, పీళ్ళకళలు ఆడిలో కేవలం జనకళలే, [పయోజనకళరే, అయికే రాచరికిం బలపడ్డాక వీళ్ళు రంజన కళలను కూడా చేపట్టారు. కొన్ని హరీజన కళలకు రాజ్ళాశళయం లభించాక అవి కేవలం జూద కళలుగా వుండిపోక ఆగవర్థాల వాళ్ళకు హక్కుభుక్తాలయ్యాయి. అప్పకవి అహంకారంతో చెప్పిన మాటలు వినలడి, ఉసను కలిగిన శయ్యల నొప్పియన్న

సం్మిఘిభవుని కావ్యంబుగాహ్యంబుగాదు

ప్రాయసంబైన సంస్కార పక్వమైన

కాకజుష్టము హవ్యంబుకానియట్లు,

(ఆఅప్పకవీయం 125)

ఆ రోజులు పోయాయి. పోకపోతే వెళ్ళగొట్టాలి. దేశమంటే మటికాదు మనుష్యులే గాని మనుమ్యలం టే అత్యధిక సంఖ్యాకులైన (శ్రమశ్షీవులే కాబట్టీ వాళ్ళ జన శళలు రంజనకళలూ అధ్యయనంతచేసి అర్ధంచేసుకొని వర్గరహిత సమాజ నిర్మాణానికీ మార్గాలు వేయాలి.

జానపద (సాహిత్య అకాడవీ - జరూరత్‌ రౌష్ట్రంలో త్వరలో జానపద సాహిత్య అకాడమీని ఏర్పాటు చేయబోతున్నట్టు విద్యా మంతి థ్రీ కేశవరావు ఇటీవల (పకటించారు, ఈ అభిభాషణ అచరణ రూపం లోనికి అచిరకాలంలోనే వస్తుందా లేక అనేకానేక ఆధికారిక వాగ్జానాలలాగా ఇడి కూడా “*చలువ-నిలువ కొట్లో” గాఢ నుషుప్లిలో వుండిపోతుందా ? వేచి చూడాలి; ఆంధ రాష్ట్రంలో పూర్వం సాహిత్యం, సంగీత-నాటక, లలితకళా అకాడ

మీలు మూడు వుండేవి. వీటిని అయిదగా విడగొట్టారు. సాహిత్య ఆకాడమీ, నంగీత ఆకాడమీ, నృత్య ఆకాడమీ, నాటక అకాడమీ అని తొలి రెండింటిలోంచి నాలుగు సంస్థలను పుట్టించారుం నిజానికి ఒక్క వాద్య సంగీతంలో తప్ప కతర రూపాలలో సాహిత్యం లేకుండా సంగీతం లేదు సంగీత సాహిత్యాలు లేకుండా నృత్యంగానీ, వాట్యంగానీ వుండవు. జానపద 8 శారూపాలలో ముఖ్యంగా యక్షగొనాలలో ఈ నాలుగూ కలిసే వుంటాము. ఇప్పటికీ ట్రౌమీణుల వీధినాటకాలలో ఈ నాలుగింటినీ ఒక గ్రా విడిపోతే బూర్జువా వ్యవస్థలో అన్నీ వేటికవి విడిపోతున్నాయి. శార్తియ సంగీతం వు డాన్సు సంగీతం వెరు, (తామా సంగితం వేరు అనే విభాగాలు ఏర్పడిపోయాయి.

సమ ష్టి సంవద

జానపద సాహిత్యంలో గేయ విభాగం, వచన విభాగం అనేవి కండు

వున్నా ఒక్క ఊకుడు కథలు తప్పించి తక్కిన అన్నింటిలోనూ ఎంతో కొంత రాగ వరసలో చడివేవే వుంటాము, చివరకు సా మెతల్లోన్తూ పొడుపు కథలలోనూ ఛందస్సు ఛాయలు కనబడతాయి. జానపద సాహిత్యం ఒక జాతి తాలూకు సమష్టి సంపదు అనుభవసారం. సొామూపాక సంతోషం సమాజంలో వర్గాలు ఏర్పడ్డాక, అన్య నంస్కృృతుల (పభావం వాటిపై పడ్డాక మార్గ సాహిత్యం జన్మించి ఆడి కలవారి ఇబానా అయినా జానపద సాహిత్యం ఆవిచ్చిన్నంగా, అనుస్యూర్యగా వస్తున్న జాతీయ సం్యపదాయం. ఇడి యశస్సుకోసం, [ద్రవ్యం కోసం ఎవ సేదన్న కవులు కల్పించే కృతులు కావ్వు బడుగు వర్గాలవారు బతుకును సార్థకం చేసుకొనే సాధనం, అధ్యయనం చేయడానికి అకాడమీలు వనాడో ఏర్పడ్డాయి. మన పొరుగువారు

లిఢ్రి (పజాకళలూ ణు (పగతివాదులూ కన్నడులు ముందుగానే మేలుకొని ముందడుగు వేశూరు. మనమే వెనక పడిపోయాం, పాళ్చాళ్యులు జానపదుల విషయంలో ఒక్క సాహిత్యం పరిశోధించటంలో జగిపోలేదు. జానపదుల జీవన విధాలన్నీ పరిశీలించి విసృత జానపద సంస్కృతినే అధ్యయ నాంశంగా తీసుకున్నారు. జనుల కట్టూ, బొట్టూ, ఆచారాలూ, వ్యవహారాలూ, పండుగలూ, సబ్బాలూ, మొక్కులూ, ముడుపులు, ముగ్గులూ, కొలుపులూ, జాశరలూ, సంబరాలు ఒకటేమిటి పకా జీవనంలోని (పతి అంళాన్ని విశ్లేషించి విశదపరుతు కోవాలి. అప్పుడే ఒక భాష మాట్లాడే పజల సజీవ సంస్కృతిని అవగాహన చేసుకోవచ్చు. జానపదుల దేవతలు

ఆన్య సంస్కృతి ఆూధ్యమైనప్పుడు. పాలకవర్గాల జీవన పిధానాలు ఫ్యాషన్ల యినప్పుడు జానపదుల దేవతలు క్షుడ్‌ దేవతలయిపోతారు. జానపదుల వైద్యం నాటువై దృ మైపోతుండి. పాటలు పౌటకమై పొతాయి. అత్మగౌరవంగర ప. కోధకులే తమ జాలికి జానపద పిజ్ఞానవిధులుతవ్వి పూర్వ వై భావాన్ని చేకూర్చగలరు. చార్మితక పునర్నిర్మాణాన్ని సాధించగలరు. జర్మనీలో (గిమ్ము సోదరులు ముఖ్యంగా యాకోబు బిమ్ము జర్మనీ దేవాగణాలన్నీ ఇతరులు క్షుదదేవతలుగా భావించినప్పుడు “ట్యూటోనక్‌ మైఖాఐజీ”ని మళ్ళాసిర్మించి 19వ శతాబ్దపు _ బిటిష్‌ జూానపడసాషాత్య వేత్తలకు సైతం మార్గదర్శకుడయ్యాడు. మన కా తి, పికవీర్శ ఎల్లమ్మ. పోలేరమ్మ, పోతరాజు, కూనలమ్మ, అక్కలు మొదలైన దేవళలపై ఇటువంటి. పరిశోధన జరగాలి. జానపదుల జాంబ పురాణం, మాతాపువాణం మొడలైనవి ఆష్టాడళ పుంజాల్లో చెటికి తీసిపోవు. వస్తుళం పీటిని కొన్ని కులాలవాశ్ళే సంరక్షించుకొంటున్నారు.

జానపదక శారూపాలను జానపదుకే నిరంతరం నిలుపుకొంటారు. విద్యా వంతులు వీటిపై చూపించే | కద్ద, సాధారణ కతూహలం కన్నా కొన్ని మెట్లు పైననే వుంటుంది కలవాళ్ళ “కళాపోషణ” మాతం తమ వర్ణాల స్వలాభాలను సరంశ ంచుకొన డానికి మామే పరిమితమై వుంటుంది. పాలకవర్గాల సంస్కృతిని, అవి సిర్ణించిన విలువలనూ (పచారం చేయడానికే పురాణ పఠనాలూ, హరికథలు తోలుపొమ్మ లాఓలూ యక్షగావాలూ తోడ్పడతాయి. ఈ [పచార సాధనాలను పాలకవర్గాలు తరతరాలుగా బాడుకొంటూనే వున్నారు. ఇవీ ఎంతో బలీయమైన కళారూపాలు.

జానవద సాహిత? పరిషతు ల అమి

మనరాష్ట్రంలో ఓక “జానపద సాపాత్య పరిషత్తు" వుంది దీనికి ఆబర్య విరుదురాజు రామరాజుగారు గౌరవాధ్యక్షులు, ఈయన జానపద సాహిత్వంపెన తెలుగులో మొట్టమొదట సిద్దాంత వ్యాసం (వాసి పి, హెచ్‌, డి. పట్టాను హెండినవారు. జానపద సాహిత్య పరిశోధనలు వివిధ వ్‌ద్యార్థి విద్వాంసులచేత చేయిస్తున్నారు. జానపద

(పకాకళలూ జు (పగతివాదులూ లి? సాహిత్య పరిషత్తు దశమ వార్జికోత్సవ సభలో మాట్లాడుతూ ఆచార్య రామకాజుగారు “జనాన్ని జాగృతం చేయడానికి అధికార యం్యకాంగం క0టె, జానపవ సాహిత్యమే ఎక్కువ తోడ్పడుతుంది" అని చెప్పారు. నిజమే, జాతిని వానపద కళా రూపాలే మెలుకొల్బగలవు. అధికార యం తాంగం ఈ సత్కార్యానికి పూనుకొంటున్నదంటే ఆడి నమ్మలేని విషయం, పాలకవర్గాలు పజలను జొళౌట్టి దాస్యన్ని దలోనే వుంచుతాయి. మేలుకొలిపే శాళ్ళను అధికార యం్యతాంగం ఆడ్డుపంటుండి. దీనికి (ప్రత్యక్ష నిదర్శనాలు ఫి

జానపద సాహత్య పరిషత్తు దళమ హార్డీ కోత్సవ వార్తలు ఆంఢజ్యోతీ చినప్మతికలో ఏ్మపీల్‌ 11వ లేదీనాడు పడితే అ మ్నూటి పృతికలో “ోనిజామాబాదులో థీ గడ్డర్‌ అరెస్టు” అనే వార్త పడిండి. జానపద కళా రూపాలతో (పజలను మేల్కొల్పాలని గద్దర్‌ చేతికి కంకణం కట్టుకొని కాలికి బలపం కట్టుకొని దేశమంళా తిరుగుతూ తన బృందంతో (ప్రదర్శనలు ఇస్తున్న (పజా కవి. ఈ నెల తొమ్మిదో తారీకున నిజామాబాదులో పోలీసులు జన నాట్యమండగలిపై దాడి జ.పి గద్దర్‌ నీ మరి 80 మండి కళాకారుల్ని అరెస్టు చేశారు. ఆడి కూడా, (పడగ్శనకు ముందు అనువతి ఇచ్చి ఇంక [పదర్శన ప్రారంభం కాటోతుందనగా ఎటువంటి | పేరేపణలేకుండానే ఆగస్టు చేశారట. జనులను జాగృతం చేసేటప్పుడు పాలకవర్గాలు అనుసరించే తీరు ఇలా వుంటుండి వందిమాగధ బృంధాలకే ఎనలేని సహాయాలు లభిస్తాయి.

జానపద సాహిత్యాన్ని సడ్వినియోగం చేసుకోవాలని ఆచార్య రామరాజుగారు సూచించగా, జానపద సాహిత్య పరిషత్తు ఆధ్యవ్షురాలు డాక్టర్‌ శ్రీమతి నాయని కృష్ణ కుమారిగారు జొనపద కళాభివృద్ధికి (పళుత్వంకూడా సహకరించాలని దళమవార్షి కోత్స వంలో కోరారట. (ప్రభుత్వాలు తమ (ప్రయోజనాలను దృష్టిలో పెట్టుకొనే సహకరిస్తాయి. విద్యావంతులు కేవలం పరిశోఢనా రంగానికే పరమితమవుతారు. [ప్రగతివాదులు అదుపులో “పెట్టడానికి [(వయత్నించడం, అవరోధాలు కల్పించడం మనకేం కొత్తకాదు.

1వజా [వయోజనాలకు జొూనవద కళారూపాలు

ఈ శతాబ్దపు నాల్గవ డళాబ్దంలో _పజా నాట్యమండలి నిజమైన అఖభినివేళంతో జానపద కళారూపాలను పునరుద్దరించిండి. శాస్త్రియ సామ్యవాదాన్ని [పజలలో [పచారంచేసిండి. (ప్రజా నాట్యమండలివారు (వదర్శించే “మాభూమి” నాటకాన్ని తిలకించి మెచ్చుకొని వేడికలెక్కి (హంసలు కురిపించిన మంతులు మర్నాడే

[3]

88 [పజాకళలూ ణు (పగతివాదులూ ఆ నాటకొన్ని నిషేధించడం ఇటీవల చర్మితే | (పతిపతాలు రాజకీయ (ప్రయోజనాలకు నానపద కళారూపాలను వాడుకొనడం పాలక వర్గాలకు బౌ త్తిగా గిట్టదు. ఆయితే వివిధ దేశాలలో తమ సిద్ధాంతాల [పచాంనికి జానపద కళా రూపాలను (పళుత్వాలు వాడుకొనడం కూడా కద్దు. ఈ శతాబ్ధపు మూడవ డళాబ్దంలో నాజీ జర్మనీలో పొట్లర ఫాసిస్టు భావాల (ప్రచారానికి జానపద సాహిత్యాన్ని బాలా విరివిగా వినియోగించాడు. ఈ సాహిత్యంపై విస్పృత పరిశోధనలు చేసిన విద్వాంపు అందరినీ కాదని జాత్యహంకారాన్ని, తత్తుల్యమైన భావాలను (పచారం చేసిన విల్‌ హె్షో రెబుహ్ల్‌ అనే సాంఘ1 శాస్త్రజ్ఞుడికి 'పెద్దపీఎ వేశారు. ఆతడు రాసిన “*ళొస్తంగా జానపద సాహిత్యం” అనే (గంథాన్ని అనుసరించి “పోలీసు సైన్సును నాజీలు పటిష్టం చేశారు. హిట్టరూ ఆతనితోపాటు ఫాసిస్టు ,పచార విధానాలు మట్టికొట్టుకు పోయాయి. సోవియట్‌ శష్యాలో జానపద కళారూపాలు నిజంగా (ప్రజలకు సడ్వినియోగ మయ్యాయి. శాస్త్రీయ సామ్యవాద వ్యాప్తికి తోడ్పడ్డాయి, జానపద సాపాత్యం గతంనుండి నినడించే (పతిధ్వని మ్మాతమే కాదు. అదే సమయంలో వ ర్తమానకాలపు బలవ త్తర కంఠం కూడాను అన్నడి రష్యను జానపద శాస్త్రజ్ఞులు గుర్తించారు జానపద సాహిత్యం సర్వకాలాలలోనూ వర్గపోరాటాన్ని (పతిఫలించే కళమ్మాతమే కాక ఆ పోరా టాన్ని సాగించే మహత్తర ఆయుఢం అని కూడా రష్యన్‌ విద్వాంసుడు వై ఎం. (ప్రస్తుత వర్గ సమాజంలో జానపద కళారూపాల గురించి విస్పష్టమైన అవగాహన అవసరం. అయితె? గియితే ఏనాటికైనా జానపద సాహిత్య “అకాడమీ” ఏర్పడితే తడితర అకాడమీలలాగే అడి పనిచేస్తుండి.. దీనిని కేవలం జానపద సాహిత్యానికే పరిమితం చేయకుండా, *జనసంస్కృృతిలోని అన్ని విషయాలకు అన్వయించాలి. ఆకరాలు సేకరించాలి, వాటిని (పకటించాలి. ఫలితాలను [ప్రజలు ఉపయోగించు కొంటారు. జానపద అకొడమీ చేయవలసిన పనులెన్నో వున్నాయి. వాటి గురించి నిడివిమీద విభిన్న వ్యాసాలలో వివరాలు విన్నవించుకొంటాను,

రంగం రంగంలూ, వాటి తెరంగంలూ

అఆఅవచోదరయం బెకపు

ఆరుణాలం బెరుపు

ఆఅగ్నిమంగల మెరుపు

అగ్ని ఎరుపు

_బహ్మదేవుం డెముపు

కందూకరం నెషపు

ఫజిఫణాదులు ఎరుపు

పచ్మ మెరుపు

పద్యరాగం బెడుపు

వగడంపు తీగగపు

కుందనపు చాయెరుపు

కుంకమెరుపు

మంకెన పువ్వెరుపు

మరి దొండపండెరుపు

ఇందగో పురమెరపు

ఇందుడెవపు

ఎరుపు జెప్పగానేల -

నేలడికి మేలైన

గుణము గలిగెనేని

కోటి సేయు.

ఇడి ఎరుపు రంగుమీద 1పచారంలో వున్న పద్యం, ఇలాగే ఇతర రంగుల “సేద కూడా బాలివాచకంలోని పద్యాలు వున్నాయి. రంగులను గుర్తుజెప్పడం చిన్నప్ప ట్నుందీ నేర్పడానికి ఈ పద్యాలు పనికివస్తాయి. రెండు తవాల కిందట క్కురాళ్ళచేత పీటిని కంఠోపారం చేయించేవారు

ఆడిమానవుడు కళ్ళుతెరిచాక (కృతిలో వున్న అనంతవర్జాలను చూళాడుం చెట్లూ, చేమలూ, పువ్వులూ, పస్మ్గూ పశువులూ, పకులూ- ఒక టేమిటి అన్నీ వేరువేరు రంగుల్లో వుంటాయి. అడిమానపుడికి ఈ రంగులకు విచచణ అవసరమైండి.

(4 (పజాకళలూ జు (పగతివాదులూ ఎందుకంటే - తాలి మానవులకు తమ ఆహార పదార్థాలన్నిటికీ రంగు, రుచి సువాసనా వున్నవన్న సంగతి తెలిసివచ్చాక ఆహార సేకరణలో సులభపద్ధతులు నేవ్చకొన్నాడుం

రంగు దూరం నుంచి కూడా కనబడుతుండి. వాసన చేరువకు వచ్చిన కొలదీ తెలుస్తుండి. రుచిమ్మాతం కొరికి నమిలితేనేగాని తెలుసుకోలేం, కొన్ని పదార్థా లకు ఒకేరంగు వుండవచ్చు అయికే నోట పెట్టుకున్నాక తప్ప రుచి తెలియదు? ఆందుకే వేమనగారు ఇలా అన్నారు. ఉప్పు కపూరం౦ంబు ! నొక్కపోలిక నుండు చూడచూడ రుచుల జాడ వెరు రంగులకూ, రుచులకూ, వాసనలకూ మానవులు వేరువేరు సంకేత పదాలను వాడడం అన్ని భాషలలోనూ సామాన్యమే. డొనేం(డియాలలో నయనం [వధానం, అందుకే మానవుడు మొదిట రంగుల విచక్షణను పాటిస్తాడు. రెండు రంగులు కలిస్తే వాటికి విభిన్న మైన ఇంకో రంగు వస్తుందని చాలా పరిశీంనవల్డ తెఎసుకొంటాడు. ఇవి చైతన్యానికి నిదర్శనం. రంగుల పై వరికోధవ (పకృతిలోని రంగులను గుర్తుపట్టడం, వాటికి వేరు వేరు షే పెట్టడం. ఆ రంగులను వేరే సందర్భంలో చూసినప్పుడు పోల్చుకొనడం, ముందుపెట్టిక పేర్ల తో వాటిని పిలవడం మొదలైన కార్యాలన్నీ చై తన్య యాతలో మొదటి అంచె. ఆధునిక భాషా శాస్త్రవేత్తలు "వర్ష సంకేత పద పద్ధతి “ని చాలా లోతుగా పరిశీలించారు. సామాజిక భాషా శాస్త్రంలో ఇది (ప్రత్యేకమైన పరికోధనా విభాగం. అ మెకికాలోని బెర్కిలీ విశ్వవిద్యాలయానికి చెండన (బన్త్‌ బె న్‌ పాల్‌కే అనే ఇద్దరు సామాజిక భాషా శాస్త్రవేత్తలు, 1069లో “*పాథమిక వర్ణ సంకేతాలొ అనే అంళంమీవ విపుల పరి శోధనలు చేశారు. ॥ పపంచంలోని సుమారు నూరు భాషలలో వున్న వర్ష సంకేత పదా లను తీసుకొని తులనాత్మక విశ్లేషణ చేశారం వర్ష సంకేతపడ విధానంలో మానవుడు ఎనిమిది అంచెంలో [కిమపరిణామం చెందుతాడు. తాలికళలో రెండే రెండు రంగులను గు రించే మానవుడు చివరికళ చేరుకొనేఫరికి పఃకొండు విభిన్న వర్షాలను గుర్తించి "పేరులు పెటుకోగలడు, ఆ డలన్నీ ఇప్పుడు (ప్రపంచంలో సహజీవనం చేస్తున్నాయి. యు వన్‌ వాటి వివరాలు ఇవి!

(ప్రజాః శలూ - _పగతివాదులూ శీ ఎనిమిది దశలు

1. తొలిదశ : రెండే మాలలు. తెలుపు, నలుపు న్యూగినియలోని జాలె భాష

బి కెండవ దళ ; మూడుమాటలు కెలుపు నలుపు. ఎకపు నై జీియాలోని కెవ్‌ భాష.

8 మూడవ దళ ఏ నాలు మాటలు, తెలుపు, నలుపు, ఎకపు, ఆకుపచ్చ ఫిలిప్పీన్స్‌ టోని హనానూ భాష.

జీ నాలివ దళ ఏ నాలుగు మాటలు తెలుపు, నలుపు, ఎరుపు, పసుపుపచ్చ, నై జీరియాలోని ఐబో భాష

క. ఆయిదో డళ ; అయిదు మాటలు. తెలుపు, నలుపు, ఎరప్పు, ఆకుపచ్చ, పసుపు పచ్చ. మెక్సికోలోని చెక్‌ టై భాష.

ఈ. ఆరో దళ ఏ ఆరు మాటలు తెలుపు, నలుపు, ఎరుపు, ఆకుపచ్చ, పసుపుపచ్చ, సిలం. తమిళనాడులోని మాగాణి [పాంకాలు.

7. ఏకవ దళ ఏ వీడు మాటలు. తెలుపు, నలుపు, ఎవపు, ఆకుపచ్చ, పసుపుపచ్చ, సీలం, చామనచాయ, కిపిలవర్డం. ఉత్తర ఆమెరికాలోని “రెన్‌ సెర్పీ" ఇండియన్ల భావ.

8. ఎ"మివో దళ : ఎఎమిది, కొమ్మిడి, పడి, పదకొండు మాటలు, తెలుపు, నలుపు, ఎరుపు, ఆకుపచ్చ, వసుపుపచ్చ, నీలం, చామనచాయ, ధూమ వర్ణం, లేక సాటల వర్ణం, లేక కిచ్చిలి పండు రంగు లేక బూడిద రంగు, ఇంగ్లీషు భాషలో ఈ పదకొండూ ఉన్నాయి.

వర్ణ్జసంకేత పదవిధానంలోని చివరిదశలో కొన్ని వర్షాలను పచ్చరంగులతో పిలవడం గమనించదగ్గ విషయం. (పపంచంలోని నసుమాకు నూరుభావషలకుండి తయారు చేసినా పె పట్టికవల్ల జనసామ్యం సర్వసాధారణంగా ఈ పదకౌండురంగ లనే నిత్శజీవి తంలో వాడుతూ వున్నారని చెప్పవచ్చు. ఈ పదకొండు రంగుల పరస్పర సమ్మేశనం వల్లి గణ్‌గ ళాస్త్రరీక్యా రెండువేల నలభై ఎనిమిడి చాయలు ఏర్పడడానికి ఆవకాశం వున్నా వాస్తవానికి ఏ భాషలోనూ ఇరవై రెండు రకాల పదాలనే వాడుతున్నట్టు బెర్జిన్‌-కె ద్వయం నిర్దారణ చేశారు.

ళా న! వంచ వన్నెలు

మక తెలుగు భాషలో సాధారణంగా పంచవన్నేలనెనే పేర్కొంటాం. అవి తెలుపు, నలుపు, ఎకపు, ఆకుపచ్చ, పసుపుపచ్చ రంగులుమా తమే అంటే మనం

ఎ అయిదుమాటల"పరిణామదకలో వీటిని గుర్తులుచేసుకొన్నా మన్న మాట.అం టే అంతకు

శీలి (పజాకళలూ జా (వగతివాదులూ

మించిన చాయలు మనకు తెలియవని కాదు. నిజానికి రెండు మాటల పకిణామదశలో మానవుడు తెలుపు-నలుపు రంగులనే (ప్రాథమికంగా గుర్తించినా అన్ని లేతరంగ లూ తెలుపులోనికీ, అన్ని ముదురురంగులూ నలుపులోనికి జమకట్టుకోడం జరుగుతుండి. మన పంచెవన్నియుల దశలో కూడా అయిదు లిత రంగులూ, ముదురు రంగులూ మనకు వున్నాయి. ఓక్కొక్క రంగులో ఎన్నో చాయలను కూడా మన తెలుగువాట్ల వేరుచేసి విడిపేర్లు పెట్టుకొన్నారు. ఉదాహరణకు, ఎరుపురంగును తీసికొందాం.

ఎరుపు రంగుకు తెలుగులో వ్మ్‌రన కొని కెంజాయ, కెంపు, గవరన, జాటు, బాదు, జేగురు, జూత్తు, తొగరు, తోపు, బొమ్మంచు అనే పర్యాయపదాలున్నాయి. తెలుపు మించిన ఎర పుకంగును పయ్యె, పల్ల, పస్ఫి, పాలవన్నె, లేత యరుపు అనే సంకేళాలు వున్నాయి. నలుపు మించిన ఎరుపుకంగుకు గోరజనం, పర్లి కమ్మ, పసిమిా మాదవళం అనే పోన్టవు్నాయి.

ఇలాగే పంచవన్నెలలో ఇశర నాలుగు రంగులకూ చాయ తేడాలు మన భొషలో వున్నాయి. మన ఇళ్ళలో స్త్రీలు ముఖ్యంగా వృద్దశనంలోవున్న శ్రీలు వాడే వర్ణ సంకేక పదాలను పట్టికగా తయారుచేస్తే ఎన్నో చాయలు లెక గాకు తేలుతాయి. ఇకపోడే, రంగులతోనే జివనవ్యాపారం సాగించుకొనే వాళ్ళకు పవకొండు రంగులూ, వాటి వన్నె, వన్నె చాయలూ బాగా తెలుసు, ఉదాహరణకు చేనేత కార్మికలు ఒక్క ఆకుపచ్చలోనే కనీసం పన్నెండు చాయలు వాడడం కనపడుతుంది. వాటి పేరు చూడండి.

1. రామపచ్చ వ చిలకపచ్చ ల మేనకవచ్చ 4 సీగీన్‌ ర సులోచన పచ్చ 8. దమయంతి పచ్చ (గ సరస్వతి పచ్చ తి గేస్‌వైట్‌ 0, శకుంతలపచ్చ 10సొ వ్డవర్‌ శం అంజలిపచ్చ శేల్హై చింతామణి పచ్చ.

వీటిలో అంజలి పచ్చ - సినిమాతార ఆంజలీడేవి పేషమీదుగా ఇటీవలి వారు పెట్టుకొన్న పేరు. పూర్వం ఆ చాయనేమని పిలిచేవారో తెలియదు. భావ ఎప్పుడూ (పవాపహని కనుక ఇతర భాషాపదాలు సంకేత పదాలుగా చెలామణి అవుతాయి సీ గీన్‌, సా వర్‌ అనే పషేస్ప పై పట్టికలో చూడవచ్చు. ఆలాగే ఇతర రంగులలో కోకో బాక్సైట్‌, ఓనలైి5్‌ మొదలైన చాయలు కూడా వాడకంలో వున్నాయి. ఇతర భాషా సంపర్కంవల్లా, మార్కెట్‌లో చెలామణీ అయ్యే షదజాలంవల్లా ఇ3ె జరగుతుంది.

ఆదిలో మాతం అన్ని రంగులకూ అచ్చిక పదాలే ఉంటాయి. అవోర సేకరణ దళ చివరి రోజుల్లో మానవుడు లోవోలను కని పెట్టాడు. వాటితో పనిముట్లను చేసుకొని ఆ ఉత్పత్తుల సాధనాలతో ఆహారోత్పక్రి చేసుకొనేవాడు. ఆ దశలోనే పంచ వన్నెలతో పంచ లోవోలను కూడా మానవుడు వాడుకొనేవాడు. బంగారం, వెండి-

(పజాకళలూ జు (పగతివాదులూ ఉలి ఇత్తడి, కంచు, ఇనుము అనేవి మన పంచలోవోలు ఉకర్పత్తి పరికరాలకు ఇత్తడి, కంచు, ఇనుమూ తడితర మ్మిక లోహాలను వాడుతున్నా [దవ్యమానంలో మాతం మానవులు వెండి బంగారాలకే 1పాముఖ్యం ఇచ్చారు. ఇందుకుగల కారణాన్ని కారల్‌ మార్క్స్‌ బాలా బాగా విశదం చేకాడు.

• వెండి బంగారాల సహజగుణాలలో సజాతీయత, విశ్వజనీనమైన ధర్మాలూ ఎన్నెన్ని చిన్న ముక్కలుగా. చేసినా తిరిగి కరిగించి ఏకం చేసుకోగల లాభం, తూకంలో నిలకడ, అరుదుగా దొకకడం, చేతి రవాణా సౌలర్యం, మన్నిక ముదటైైనవి వున్నాయి. పైగా వెండి బంగారాలను ఎవరూ పారేసుకొనే లోవోలుగా పరిగణించరుం విలాస జీఏతంలో ఆభరణాలకు, అలంకారాలకు, వై భోగాలకు, సంపన్న జీవితాన్ని చాటుకొనేందుకు వాడతారు.

“వెండి. కాంతి కిరణాలలోని అన్ని రంగులకు | పతీఫలింపడేస్తుండి. బంగారం మ్యాతం ఓక్క ఎర రంగునే (పతిఫలింపజేస్తుంది. రంగులు కిలిగించే ఇం డియానుభావం రసాత్మకమైన అన భవాలలో చాలా |పొచుర్యంపొండినడి. జాకోబ్‌ [గిమ్‌ అనే భాషావేత్త ఇండో-జర్మనిక్‌ భాషలలో విమానయాన లోవోలకు గల వ్యుత్పత్తి లు అర్ద - సంబంధాలకు, రంగులతో వాటికి గల అనుబంధాలను చక్కగా నిరూపించాడు ” ॥ మ్మాతమే ఆధునిక కళా శాస్త్రవేత్తలు వేనోళ్ళ బాటుకున్నారు, రంగలు ఆలంక్‌రణకు ఆత్మానుభవాలకూూ, రసికుల ఆనందానికి మ్మాతమే పరిమితమవుతున్నాయి. ఇది వర్గ స్వభావాన్ని వ్యక్తం చేస్తుండి. రంగులకు చాలా రకాల సామాజిక _పయోజంలు వున్నాయి. వాటిని గుర్తించి సడ్వినియోగం చేసుకోనడం ఒక్క సోషలిస్టు వ్యవస్థ లోనే సాధ్యమవుతుంది.

ఆంధ నాట్యం = దావి (పత్యేకతలు శ్రీజ రామకృష్ణగారు నాట్యకళా గురించి సమ్మగ పరిజ్ఞానంగల నాట్యాచాద్యలు (గంథకర్తలు, (ప్రచారకులు, వారు ఇటీవల “ఆంఢనాట్యం" పునరుద్ధరించాలని ఉద్యమిస్తున్నప్పుడు కొందరు అభ్యంతరాలు చెప్పారు. ఆక్షేపణలు చేళారు. రామకృష్ణ గారేరోకాని పనిచేస్తున్నట్టు ఆరోపణలు కూడా వచ్చాయి. “ఆం్యధనాట్నం” అంటూ ఒకటి (పత్మేకంగావుందా అని (పశ్నిస్తున్నారు. కొ త్తజిల్లాల లెక్క నాకు తెలియదుగాని ఇరవై. పైచిలుకు తెలుగు జిల్లాలలో ఒకే ఒక జిల్లాలో వున్న ఓక (గానుంలోని నాట్య సం్యపదాయమే హోలు మొత్తం ఆంధ పదేళానికీ (పాతినిధ్యం వహింకే నాట్యమని కూడా కొందరు వాదిస్తున్నారు. ఇతి నాట్ట చరిత తెలియక చేస్తున్న విళతండవాదన, అనాడిగా *“ఆంర్యధనాట్యం” అనేడ ఒకటి లేకపోలేదు. ఐతరేయ (వాహ్మణంలో ఆంధుల (పసక్రి వుండి. ఇది [కిస్తు పూర్వం 600 (ప్రాంతాలదని చర్మితకారులు భావిస్తున్నారు. ఆంధులు అనాన్యులు - పుండే శబర పు?ంద మాతిబాచి దస్యులలో ఆంధధులు కూడా వున్నారు. ఆ్యావర్తం సరి వద్దులలో నివసించేవారు. శబరులకు ఒక (పత్యేశమైన నాట్నమున్నదని అందరూ అంగీకరిస్తారు అలాగే ఆం ధులకూ ఆ రోజుల్లో మిక నాట్యపద్ధతి వుండేవని ఊహిస్తే భాషా సాహిత్యాలు లేని అనాగరిక జాతులు వుంటాయేమోగాని నాట్యం లేని మానవ సంఘాలు వుండవు. కాస్త్రకారులు దీనివి నాట్యం అనరగాని నృత్తం అంటావు. వారి నిర్వచనం పకారం నృత్తం రసభావ విహీనం. నృత్త్యం భావవిహినమైడే కావచ్చునుగాని దానికి పభావం మాతం వుంటుంది, అన్ని ఆడిమ మానవ సంఘాలలో నృత్తం ఆహారోత్సాదక _ప్రకియ వేటాడవలసిన జంతువుల సంఖ్య పెరగుదలకోసం ఆవోర సేకరణ దళలో నరులు నృత్త్యాన్ని ఉపయోగించేవారు- ఆంధపదేళ్‌లో వున్న ఆదిమణాతుల జాబితాను పొందుపరుస్తున్నాను.

1. ఆంధ్‌ - ఆడిలాబాద్‌ జిల్లా 2, ఎరుకలు = చాలా జిల్లాలు శి. కమ్మర - శ్రీకాకుళం నుంచిప, గో. టి, ఉ. కొండదొర - ః

పజాకళలూ జా _ప్రగతివాదులూ తీస్‌ ర. కొండరెడ్డి = గోదావరి జిల్లాలు, ఖమ్మం 8. కొలాము - ఆడిలావాద్‌, వరంగల్‌ 7. కోయ = గోదావరి ఇద్దరి అద్ధరి 8. కోండు -- శ్రీకాకుళం, విశాఖ 9. కోటియా = విశాఖ జిల్లా అగవ్తలు 10. కులియా - విశాఖ మన్యం 11. గదబ - థశ్రీశాకుళం, విశాఖ 19. గోండు = ఆడిలాబాద్‌ 19. గౌడు = విశాఖ గోదావరి మన్యాలు 1న, చెంచు-నల్ల మల (ప్రాంతాలు 15. తోటీలు - ఆదిలాబాద్‌ 168. నాయకపోడు = పశ్చిమగోదావరి 17. , పధానులు - ఆదిలాబాద్‌ 18. పొరజ = ఎశాఖ మన్యం 19. భగత - శ్రీకాకుళం, విశాఖ 20. భిల్స = ఆదిలాబాద్‌, మహబూబ్‌నగర్‌, హైదరాబాద్‌ ల మన్నె దొరలు -విళాఖ, శ్రీకాకుళం తూ.గో జిల్లాం లల, మాలీలు- ఆరకులోయ 28. మూ! దొరలు-(శ్రీకాకుళం, విశాఖ, తూగో.బి. 24. యానాదులు-అన్ని జిల్లాలలో. ల్‌, లెడ్డిదొర-్రీకాకుళం, విాాఖ లగి, వాల్మీకులు- శ్రీకాకుళం. విశాఖ, ళూ.గో.బి. 27. సవరలు -్రీక భంబిల్లాం 28 సుగాలి బంజారా! -చాలా జిల్లాలలో. (ఈ వివరాలను హైదరాబాద్‌లోని అడివాసి సాంస్కృతిక పరిశోధన మశియు శిషణ సంస్థవారు వారి డైరెక్టర్‌. డి. ఆర్‌. (పతాప్‌గారు రచించిన “ఆం ఢ (ప్రదేశ్‌ ఆడిమజాతులు” ఆనే [గంథం నుంచి "సేకరించాను పై ఇకవై ఎనిమిడి ఆడివాసులలో పలు తెగలవాలుకూడా వున్నారు. వీరంతా ఆంధ్యపదేళ లో వాళ్ళే కనుక వీళ్ళను ఆంటధులని పిలవడానికి నాకుమాతం అభ్యం

శీర (పజాకళలూ ఆ (పగతివాదులూ తరంలేదు. ఈ ఆడివాసులందరికీ వారి వారి ఆచార వ్యవవోరాలను బట్టి నృ త్తరితుణ వున్నాయి. ఇవి కాస్త్రీయం కాకపోవచ్చు. (పదర్శన కళలు కాకపోవచ్చు అయినా (పయాజనకరమైన సామాజిక వృత్తాలు. ఇటువంటీవారి నృత్తరీతులే ఆంధధనాట్య క్షేదాానికి ఆడిలో విత్తనాలు. మన దేశంలో హరిజనుల సంఖ్య అధికం మాతంగ నాట్యాన్ని చిందు అంటారు. ఇది పదర్శనకళగా కాల కిమాన రూపొందాక చిందుభాగవతాలు వచ్చాయి ఇటీవల మ్మదాసు నగరంలో అంతర్జాతీయ తెలుగు సంస్థవారు జరిపిన రెండురోజురి చిందు భాగవతం ర క్రికట్టి తృ ప్లిగావుండి. అభినయం నాలుగు రకాలు, ఆంగికం; వాచికం, ఆహార్యం సాత్వికం, అని వాటీని పిలుస్తారు. ఆహార్యాభినయంలోని _పాధాన్య తిను | పత్యేకతను ఈ చిందుభాగవతం స్పష్టం చేసేండి, ఆంతేశాక దూర ప్రాచ్య దేశి లలో ముఖ్యం బలిద్విపంలో ఆహాాన్ని గుర్తుడేసిండి. కాని సహ్మ సాబ్దాలుగా వస్తున్న ఈ ఆడి ఆం్యధ నాట్యల మన ప్రానీన (పత్యేకతకు నిదర్శనం. ఈ “చిందుమాడిగలు పగటి పూటనే ఆటకడతారట. ఉనంట్ర భాగవతులు” ర్శాతిపూట ఆటవేసేవారు *గంటెభాగవతులు" వీళ్ళగురించి నటరాజ రామకృష్ణగారు ఒక [గ్రంథంలో ఇలా రాశారు. "సాధారణముగా భాగవతములు, వీరి నాటకములు, యక్షగానములు (ప్రాచీన కాలంలో కాగడాల వెలుగునందును, అటుపై గ్యాసులైట్ల వెలుగులో వేయుట ఆచారము (గంటె భాగవతుల) న ర్తనాకితి యందు (పీ వర్తకుడు చేతిలో ఒక గంటె పట్టుకొని వుండును. అందు నూనెపోసి వత్తి వేయుదురు. నర్తన సమయమందు దీపము వెలిగింతురు. (పతి వర్తకుడు తన ప్యాతను అభినయించ వలఫినప్పుడు ఆ దీసము తన ముఖమువద్దకు తెచ్చి భావ్వపకటన చేయుదురు. ఆ దీపమః కాంతిలో ఆ పాఠ ముఖము వింత కాంతులతో (ప్రకాశించును. (తెలుగునాడు నృత్య కళంపుట 81.) ఈ గంటె భాగవతుల (ప్రత్యేకత కూడా ఆత్యంత (ప్రాలీనతనే సూచిస్తోండి ఆటవిక, అనాగరిక దళలలోని చిందులు [కమేణా దేశిరూపాలను సంతరించ కొంటాయి. దేశి నుంచే మార్గ పద్దతులను శాస్త్రకారులు నిర్దేంచి లక్షణాలను. చెప్తారు ఇడి రాచరికం గట్టిపడుతున్న డిళలో వస్తుండి.. (ప్రజావిళలు జనంలో సాగుతూః వుంటాయి. పాలకవర్గాల కళలు కాస్ర్రీయతా మ్యుదను వేసుకొంటాయి, సాతవాహనులు ఆంధ రాజులు, వాళ్ళ పాలనలోని _పాకృత కావ్య సంకలనమే లభిస్తున్నా, అందులి తెలుగు మాటలు వున్నాయి. తెలుగు జీఏతానికీ సంబంధించిన వై నాలు వెతికి!

(పజారళలూ ణా (పగతివాదులూ తీ దొరుకుతాయి. ఆం ధు9 నాట్యానికి ఉదాహరణంగా కొన్ని గాథలను వరిళోధకులు 'సేకరించాదం డాక్టర్‌ పోణంగి బ్రిశామ ఆప్పారావుగారి తెలుగు నాటక వికాసంలో ఈ వివవాలు పొందుపర్చారు ఇంకొ విపులమైన పరిశోధన జరగాలి

నాట్యానికి సంబంధంచినంతవరకూ. దేశమంతటా పరమ [పామాణికమైన (గంథంగా అందరూ పరిగణించేడి భరతు3 నాట్య శాస్త్రం. అందులో సాఇాత్తూ భరతుడే ఆంధ నాట్యం గురించి చెప్పాడు. ఆం ధులు దాక్షిణాత్య (పవృత్తిక చెండిన వారసె దాక్షేణాత్యులు బహు నృత్మ్య గీత, వాద్య, ఆభనయ (పియులనీ చెప్పాడు, సుకుమారమైన శైశకీ వృ త్తియే (ప్రధానంగా కలవారు, లలితములైన అంగాభినయం గలవామను అమయివుందురు. దక్షిణ సము_దమునకు వింద్య పర్వతమునకును మధ్య నివసించు కోసల, తోసల, కళింగ, యవన, ఖస, ఆంధ, మహారంష్ట్ర వైద్ది (కృష్ణా పినాకీని మధ్యదేశము) వనవాసాడి దేశములందలి వారు ఈ దాక్షిణాత్య (పవృత్తినే ఎల్లప్పుడును అవలంభించి వుందురు. అని వివరించాడు (పి- ఎస్‌. ఆర్‌. అప్పారావుగారి

భర్పహరి తన సుభాషితంలో దాక్షిణాళ్యులని గొప్పగా [హోంసిందాడు-

అలగే గీతం సరసకవయః పారా న్‌ యోర్జాషిణాత్యాః పళ్చాల్లీ లావలయ రణినాం చామర [(గాహణీనం స్వాదనే లంపటత్వం నో చేచ్చెతః (పవిక సహసా నిర్వికల్చే నమాధే (వైరాగ్యం 66)

ఓ మనసా ఎదుట మధుర గానము= (పక్కలను సరసులగు దా&ణాత్య కవులు. వెనుక చామర గృపాణుల కరకంకణ క్వణములు థిడి కలవేని సంసార సాస్వా దనమున లాలస వగుము, లేదా నిర్వికల్ప సమాధయందు (పవశించుము అని. ఈ సుభాషితానికి అర్థం. భర్సృహరి సూచించిన దాక్షిణాత్యుని గుర్తించడానికి భరతుడు చెప్పిన (ప్రదేశాలను గమనించాలి. ఆ [పాంకాలన్నీ సాతవాహనుల స్నామాజ్యంలో

భరతుడు చెప్పని దేశి నృత్యాల గురించి మతంగుడు “బ్బృహ ద్ద” లో చెప్పాడు. ఆంఢదేశంలో తెలుగు లిపిలోనే చాలా నాట్యశాస్త్రానికి చెండిన. వివిధ 1పామాణికుల (గంథాలు వున్నాయి. చర్మదశేఖరుడు రదించిన భారత సారం, నండి

తీరి _వజాశళలూ = (పగతివాదులూ శకేపడు రచించిన అభినయ దర్చణం బహుళ (ప్రచారంలో వున్నాయి. భరతుడు ఇరనై నాలగే అపంయుత హస్తాలను చెప్పాడు. చండిశేఖరుడు ఇరవై ఏడు చెప్పాడు. నః కేసకు ఇరవై ఎ౦మికి పేర్కొన్నాడు. ఆం ధదేశంలో (పచారంలో వున్న చం శేంఠడూ నండదికేశుడూ అంధ నాట్నం నుందేకదా అదనపు హస్తాలను చెప్పి లః శ్ఞోవాలను రచించారు జాయవ సీవాని ఇ౩ అసలు సిసలు ఆంధ నాట్యాలను పేర్కాన్నవాడు కాకతీయం కాలంలోని జాయప సేనాని. ఇతడు “వృ శుత్నావళొ అనె ఉద్గ్రంథా న్న సంస్క తంలో రవంచాడుం (దీనిని రాళ్ళసల్లి అనంతకృవ్ణశర్మగారు ఆ-గించారు. ఆం (పదేశ్‌ సంగీక నాటక అకాడమీ వారు 1969లో (పచురించారు.) జాయప్ప ళు (గంధంలో భరత (ఫో క్తమైన మార్గవృత్తాన్ని చెప్పాన్‌ దేశి వృత్తాన్ని వివరించాడు. ఈ! కాలంలో మన ఆంధదే*ంలో దేశీ త్ర పద్ధశులన్నిటినీ వివరించాడు. పేరణి, చర్చ చండంాసకం, ఘటపరి, బహఃరూపం, చెంచు, కోలాటం వంటివాటిని చర్చించాడ ఆంధ రాజ్యంలోని ఆంధ సేనాని చెప్పిన దేశినృత్త రితులు ఆంఢ నాట్యం! భాగాలు కావా! ఆం ధడేశంలో ఎన్నో పాచీన దేవాలయాలు కూడా వున్నాయి. వాటి ఆపురూప శిల్పాలు, నాట్యభంగిమలు వున్నాయి వాటీని నాట్య (గంథాల సహాయం పరిశీలించి చేయవలసిన ప.శోధనలు (ప్రారంభం అయివాయో లేదో నాకు తెలియ, తమిళ దేశంలో వున్న తంజావూరు, కుంభకోణం, చిదంబరం, తీరువజ్ఞానులై వ ఊర్హలో వున్న దేవాలయ శిల్పాలను పరికోధించి తమిళులు ముందడుగు వేస్తున్నా అన్ని రంగాలలోను ఎంతో ముడిసరుకు వున్నా మనం ఆంధుల ఆత్మగౌరవా: చాటుకొందామని సందడి చేస్తున్నా మేగాని నిర్మాణాత్మకంగా పురోగమించబడలేదు. ఆర్యధ నాట్యం ఆడీనుంచీ వస్తూవున్నదే. అనంతంగా సాగిపోయేడే.

గీతగోవిందావిక్తీి తెలంగాణారూ ఏవింటి సంబంధం ? గీః గోవిందం జయదేవుడు విరచించిన మధుర (పబంధం. దీనిని పూరీ జగన్నాడ స్వామివారి ఆలయంలో నిత్యం గానత చేస్తే ఆచారం వుంది. ఆ ఆలయంలో జయ "విజయులు ఇర్ముపక్కలా వున్న ద్వారం ఎడమ్మ పక్క ఒక కొననం వుండి, ఇడి తెలుగువాళ్ళకు చాలా ఆస క్రిదాయకం. దీనిని (క్రీస్తళకం 1490 లో వేశారు ఇడి ,ఓఒరియా భాషలో వుండి ఆంగ్లానువాదం ఆధారంగా ఈ శాసనాన్ని ఇలా నేను , * రగించాను : ] “స్వ స్తిబ్రీ చార్మదమాన కకడ వరుషంబులు వడియగునెంటి ... ఖక్ష 1నవమి బుధ వారమునాండు ఫ్రీ వీరగజపతి గౌడేశ్వల విబీతనవకోటి కర్నాటకలు బరుగా *ధీశ్వరులయిన వీరథశ్రీ (వతొపర్ముదదేవ మహాజులంవారు శాసించిన ఉ త్త్‌వ్వుల [మం యెబటునలెననగా ; పెద్ద దేవర్‌ (బలభళ ద) స్వామివారికిన్నీ గితగోవింద గ(భ్రీమన్మవోడేవర (జగన్నాథ) స్వామివాలికిన్నీ ఆరగింపు భోగాల సమయములందు నాట్య సం సేవలు జకిపించగలవారలు, సాయం సంధ్యా సమయాల ఆరగింపు భోగాలు ఏఆరభ్య పవళింపు భోగాల పర్యంతం తనకు నాట్య సేవలు కాయంగలవారలు, పెద్ద కీదేవరవారి పట్టువ మేళము వాదన్నూ కపిలే్య్వర దేవరవారి అటగ తెలున్నూ 1లెలంగాణమునకు చెండినటువంటి | పాచీన నా& శృందమువారున్నూ పెద్ద దేవరవారి అను గవోన గీశగోవిందము వినా తడితర కీ 'ర్తనలు నేర్వరాదు. &౦. వారు తడితర కీర్తనలు పాడరాదు. మవిదేవరవారి నన్నిధీలో తడిశర నాట్యములు అభినయించి ఆగరాదు. నట్టువ మేళములతోబాటు గీతగోవిందమును మామే గానము చేసే నలుగురు గాయకులున్నూ స్వామివారిని 'సేవించుకొనగలవారలు, గీత గోవిందము రానివారు బృంద గానములో పాల్గొనగల వారలు, వారు తడితర సంకీర్తనలు నేర్వరాదు, అన్య గీత నాట్యాదులను తెలిసి తెలిసి ఆలయాన అనుమతించే పారుపత్యం వారలు ఇగన్నా థస్వామివారిక్తి (దోహము చేసినవారలు కొగణవారలు. (ఈ శాసనపాఠం 1891లో థ్రీ మన్మోహన్‌ చృకవర్తిగారి ఏషియాటిక్‌ సొసైటీ ఆఫ్‌ బెంగాలు వారి జర్నలులో “15-16 శతాబ్దారనాటి ఒరియా శాసనములు

ళ్‌0 (వజాకళ లూ- (పగతివాదుళా అనే వ్యాసంలో వుండి. బార్భూ సోలర్‌ మిల్లి ల్‌ తన గీతగోవిందం ఆనూ౫ ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ యూనివర్సిటీ (పచురణలో పేర్కొంది. (పు ఉపోద్దాతం-8 ) తలంగొణ (వస్తి (ప్రతాపర్ముద గజపతి (1897 = 1588) వేయించిన ఈ కాస తేంంగాణా నాట్యబ్బందం |పసక్రి ఎందుకు వచ్చిండి ? ఈ రాజు రాజ్యానికి వ్య రెండేళ్ళలో ఈ శాసనాన్ని వేయించడంలో ఏదైనా కారణముందా! జగన్న ఆలయంలో గితగోఏందమే పాడాలి; గీతగోవిందమె ఆడాలి ఆని ఎందుకు శాసించి! జన్మతః పూరీ జగన్నాధాసకీ, జయదేవువికి సంబంధంవుండి అందుచేత ఆ ఆలయః ఆ మధుక [పబంధమె గొనం చేయాలవడంలో అర్థముండి. కాని జన్మలిః జయచేను ఏ సంబంధం లేని తెంంగాణాను ఎందుకు పేర్కొనవలసి వచ్చిండి ? గజపతులలో (పసిద్దుడైన వథముడు కిపిలిశ్వర గజపతి (1484-14 కాకలీయ స్నామాజ్యంపై తంచయ్యాతలు చేశాడు 1459కి ముందే ఓడ జయించాడు, ఆ విజయం సాధించాక క్‌టకానికి తి*గివళుతూ. తనవెంట తెలంగొ నుంచి సట్టున మేళావారిని, ఇళర కళాకారులను తీసుకువెళ్ళాడు. ఈ దేవదాసీనే ౯ కర్ష “కపిలేశ్వర్‌ దేవరవారి ఆటక తైలు' అని పేర్కొన్నాడు. వీళ్ళుకొక తెలంగాక చెండిన (పాచీశనాట్మబృదం. వేరే ఇంకొకటి పూ ఆలయాన్ని ఆ్మకయించో వృండేడి ఆడి ఎంత | పాచీనమైనదో తెలుసుకోవాలి బహూళా జయదేవుని కాల ఈ (పాచీక నాట్యబ్బృదంవారు పూరికి వచ్చి స్థిరపడ్‌ వుంటారు. జయదేవుని జాలం వంగరేశాన్ని కీంస్తుకకం 1179 నుంచి 1205దాశా పాలించిన మ "సేనుని ఆస్థానకవిగా జయదేవుడు ఉండేవాడని (పకీతి ఇడి జయదేవుని కాలనిర్ణయ పశిక్రివస్తుండి కానీ ఆతని స్వదేశ స్వ గామాల గురించి ఏం నిర్ణయించదు. జయే! స్వయంగా మూడవ అష్టపదిలో తాను లిందునిల్వ సమ్ముద సంభ్వ రోహిజీ రమణ అని చెప్పకొన్నాడు. అంటే బిందువిల్వ వంశంవాడని సాధారణంగా అర్జం! కోవాలిగాని బిందువీల్వం (గౌమనామమని పండితులు భావిస్తున్నారు. కిందులళ్‌ కేందుబిల్వం, తించుబిల్వం అనే పాఠాంతరాలువున్నాయి. కిందువిల్వం అనే పళ న్వికరించి ఈ (గామనామాన్ని (ప్రస్తుతం “కెందులి” అని వ్యవహరిస్తున్నట్టు పః కులు నిర్ణయించారు. ॥ కెందులి అనే (గౌమం మూడుమండలాలలో వుండి. పూరీ జిల్లాలో పట్నం. కాణాకు చెండిన్న, ఒక పెద్ద గామాన్ని కెందులి అని పిలుస్తారు. ప

[వజాకళ లూ = (పగతివాదులూ ర్‌! బెంగాలులో విక్‌భూం జిల్లాలో అజయ నక్తికీరాన ఒక కెందులి [గౌమంఉండి. మిథలలో బెంజ్‌ వోర్‌ పురం దగ్గ కూడా కెందులి (గామం ఉండి.

ఎవరివాడు

ఓ(ఢులు, వంగీయులు, మైథిలులు జయదేవుడు మావాడంటేమావాడని న్వంతం చేసు కోడానికి వాడిస్తునే ఉన్నారు ఒరిస్సా మ్యూజియం, క్యూరేబర్‌ థ్రీ కేదార్‌ నాధ మవోప్మాతగారు జయదేవుడు పూరీ సమీపంలో ఉన్న కెందులివాసి అని విరూపించారు.

శంకర మ్మిపడు గీతగోవిందానికి రచించిన రసమంజరీ వ్యాఖ్యలో కిందు బిల్వం జయదేవుని కులవృత్తి _గామం అని చెప్పాడు. కిందుబిల్వుడు జయదేవుని వంళ పురుషుడు, ఆయన కవి, మహాభాగవతుడు, ఆయనకు ఇచ్చిన [గామం ఆయన పేరునే కిందుబిల్యమని పిలిచేవారు. జయదేవుని _గామనామం, వంళనామం కిందువిల్వమే.-- ఇడి పూరీకి చేరువనున్న (గౌమమే జగన్నాథ భక్తి సం్మ్యపదాయమే గితగోవింద ళచనకు (ప్రోద్బలం కావచ్చునని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.

జయదేవుడు తన కుల వృత్తి (గామంలో ఉంటూ జగన్నాధుని కవిత్వంతో సేవించుకొంటూ ఉండగా లవ్మణసేనుడు దషెణ దిగ్విజయానికి బయల్దేరి వుండాలి, పూరిలో జయదేవుని కవిత్వాన్ని విని అతణ్ణి తన ఆస్థానంలో చేర్చుకుని వుండచ్చు, లక్ష్మణ సేనుని కొలువులో వున్న ఇతర కవుల పేర్ల ఉమాపతిధరుడు, శరణుడు, గోవర్జనాణార్యుడు, ధోయాకవి వీ౨కవితలు విన్నాక జయదేవుడు తన కవిత్వానికి వారి కవిత్వానికి గల తారతమ్యాలు తెలుసుకొని వుంటాడు. తదనంతరమే గీత గోవిందంలో చెప్పిన “*వాచఃపలవ యత్యుమావతి ధర ళ్లోతన్ని రచించి వంటాడుం

వద్మావతీ చరణ చారణ చ్మకవరి వాట

గీతగోవిందం రచవకు పూర్వమే జయదేవునికి పద్మావతి సరిచయం ఏర్పడి వారి ఆనుూగము గాఢానుూగమై ఆతడు గానందేస్తే ఆమె నాట్యం చేయడం జరిగివుండాలి గీశగోవిందం అవతారికలో తాను పద్మావతీ చరణ భారణ చకవర్తి నని జయదేవుడు చెప్పుకొన్నాడు. 21వ అస్టపడిలో *వపాత పద్మావతి సుఖసమాశే భణతి జయధే వకలింాజు రాజే” అని కేడనుకూడా చేర్చాడు.

పద్మావతి జయదేవుని భార్య అని కూలాం గనఆని కొందరు భావిస్తే శృంగార గీతాలకు అభినయంచేస్తూ ఆడేక. కులాంగన కావడానికి వీల్టేదని ఇతరులు విశ్వసీసారు. పద్మావతి నాట్య విద్యా విశారద అన్న సంగతి మాతం నిజం, జయదేవునితో పరిచయం ఏక్పడడానికి ముందే ఆమ నాట్యంలో ఆరితేరి అందెవేసిన చెయ్యి కావచ్చు.

ర్‌ి (వజాకళలూ = (_పగతివాదులూ కా న్ని కథలు

పద్మావతి జయదేవుల వివాహం విషయమై కొన్ని కథలు [ప్రచారంలో వున్నాయి. దేవశర్మ అనే _బాహ్మణుడు పద్మావతిని వెంట పెట్టుకొని పూరికి వచ్చాడు ఆమెను జగన్నాధస్వామికి ఇచ్చి పెండ్లి చేయడలిబాడు, దేవుడు ఆమెను జయదేవుని ఇమ్మని కలలో కనబడి చెప్పాడు. దేవశర్మ ఈ సంగతి జయదేవునికి చెబితే. అతడు నిరాకరించాడు. పద్మావతిని ఆలయంలో ఆర్బకులకు అప్పగించి దేవశర్మ వి పోయాడు. దేవుడు ఆర్భకుల కలలోకూడా కనబడి తన ఆభిషళాన్ని చెప్పాడు, చివరకు జయదేవుడు పద్మావతిని చేపట్టాడు.

ఈ కథలోని సొరాంశం ఏమిటంటే పద్మావతిని పూరీ ఆలయంలో దద దాసీగా చేయదలిచారు. ఆమె జమదేవుని (ప్రేయసి అయిండి.. జయదేవుడు. ఆమెన్‌ తన హృదయంలోనూ, కావ్యంలోనూ శాళ్వరంగా నిలుపుకొన్నాడు. అమె చరణాలను చరింపచేసే చృ్మకవర్తిగా తాను తరించాడు. ఆమె సుఖ సమాజానికి తాను కవిరొకో ఆయ్యాడు,

కథ (ప్రకారం దేవశర్మ పద్మావతిని వెంటపెట్టుకునివచ్చాడు సరే ః ఎక్కడ నుంచి వాళ్ళ వచ్చారన్న (పశ్నలోనే గికగోవిందానికి, తెలంగాణాకు గల సంబంధం వీమిటో బేలుళుండి. దెవకర్మ పద్మాపతినే కాక మరికొన్ని దేవదాసీ కుటుంబారిన వెంటపెట్టకొని తెలంగాణా నుండి పూకి జగన్నాథానికి వెళ్ళి వుండడానికీ ఆస్కారం వుండి,

కాటమరాజు కథవల్ల కాకతీయ యుగంలో కటకం జగన్నాధానికి మొష్టణ మొక్కుకునే ఆచారం కనబడుతుంది. కాటమరాజుకు మనుమసీదికి యుద్ధం రాగానే పూరీ జగన్నాథం నుంచి దాసప్ష వచ్చి (ప్రసాదం ఇచ్చి ఆస్పనం నంగతి 'హెచ్ళ లిస్తారు, శాటమరాజు జగన్నాధస్వామికి మూడువందల ఆవులూ, మూడు ఆగొతులూ, బంగారు పల్లకీ, వరవాల ముడుపు అప్పనంగా ఆఅల్లుదాడిన్న ద్వారా పంపిస్తాడు (శాటమరాజు కథ (ప్రాచ్య లిళిత (గ్రంథాలయం (ప్రచురణ పుటలు 101-106

నేటి తికవతి మొక్కుల్లాగ నాడు కటకం మొక్కులు సర్వసామాన్యకా అందుకే జయదేవుని కాలంలో జగన్నాథుని ఆఆయంలో తమ బిడ్డలను తెలుగువాళ్ళ కొందరు రేవదాసీలుగా అర్పించడం వుండేదేమో, పద్మానలి" తెలంగాణం నురిడే వచ్చిందని చెప్పడానికి ఆమె పేరే సాక్ష్యం, కాకతీయ యుగంలో తెలంగాణాలో జైన మఠం చాలా ప్రచారంలో వుండేడి. దొని మూలంగానే ఆడపిలలకు పద, పద్వా&ీ

నో ట్ర ళీ పద్మావతి అనే షేన్ల విరివిగా పెట్టుకొనేవారు.

తెలంగొణ వాట్యబృందం

పూరీ ఆలయంలోని శాసనంలో చెక్కిన “తెలంగాణాకు చెండినటువంటి (ప్రానీన నాట్యబ్బందం”తో పద్మావతి వచ్చివుండాలి. ఆమె జయదేవుని (వియుకాలు కావడంవల్ల ఆమెతోవచ్చిన ఇతర దేవదాసీఐకు గీతగోవిందం పై ఓకరక మైన ఆడపడుచు హక్కు ఏర్చడిందేమో 8 సుమారు మూడు వందల ఏబ్ళగా ఈ కుటుంబాల వారు కటకం జగన్నాథుని సన్నిధిలో ఆ (పబంధాన్ని అభిశయిస్తూ. సేఏంచుకోవడం (పతాపడ్మువ గజపతి గమనించి ఆ సం్యపదాయం శాశ్వతంగా కొనసాగేఓట్టు ఈ కాస నాన్ని కేటాయించి వుండొచ్చు. బహుకా ఈ ఊహను బలపరిచే ఇతర చార్మితక సాఖ్యాలు వెడికితే దొరకవచ్చు.

ఎప్పుడో నాలుగు వందల ఎనబై సంవత్సరాల కిందట ఒకరాజు పూరీలో చేయబకిన కాసనంలో “రెలంగాణాకు చెండినటువంటి [పాచీశ నాట్యబ్భందం” అనే మాటలు ఇటువంటి పకిశోధనకు తావు ఇచ్చాయి. ఇంతవరకూ ఏ పండితుని దృష్టిలో ఇడి పడినట్టులేదు. పద్మావతి తెలంగాణా ఆగబడుచేమో ఆన్న అంళంపై మన ఆంధ [వదేళ్‌ నృత్య అకాడమీ వారు సమర్థులైన పండితులచేత వి స్తత పరిశోధనలు చేయిం చాలి. ఒరియా, తెలుగు భాషలలో నిష్టాతులై నవారు దీనిని చేపట్టాలి.

క!

కూచివూడి వాట్యంపై కూలంకష పరిశోధన ఖభొరతీయ నాట్యకళలో ఆంధ పాంతీయ సం్యపదాయంగా. ఇవాళ నిస్సందేహంగా కూదిపూడి నాట్యమే, (ప్రాతి౦ద్యం వహిస్తుండి. శాస్త్రీయమైన పునాదులపై కొన్ని

శతాబ్దాలుగా వెలసిన సుందర మండిరంగా ఈ సం్మపదాయ సౌధాన్ని కవళ యావ ద్భారతంలోనేకాదు, ఆభిల [పపచంచలోని నాట్యశాస్త్ర జ్ఞులు అంగీకరిస్తున్నారు. భరత నాట్యం కథాకళి ఒడిస్సీ కథక్‌, మణిపురి మొదలైన కాఖలతోపాటు కూచుపూడినికూడా గౌరవిస్తున్నారు. ఇడిచాలా సంతోషించదగ్గ విషయమే,

కొన్నిదళాబాల కించటమా తం కూచిపూడి నాట్యాన్ని ఉత్తవీథి భాగోతంగా జమశట్టి కొందరు ఈ సడించకపోలేదు. భరతనాట్యం ఒక్కటే ఆసలు సిసలు కాస్తీయ నాట్యమని ఎలుగెత్తి చాటేనవా్ళ కూడా లేకపోలేదు. నిజానికి భరతనాట్యమంటూ [పత్యేకమైన పేరు ఆడిలో దక్షిణాననే లేదు. ఇడి నడమం తపు నామాకరణం , బౌను చొరగారిశాలంలో దాక్షణత్య నాట్యాన్ని “కర్ణాటక” అనిపిలిదేవారు. ఆర్యధదేళంలో ఆంయాలకు అంకితమైన కళాశారిణులు భరత నాట్యాన్ని “*ళర్ణాటకం" అనే పేరుతో వ్యవహరించడం నాకు తెలును. ఫ్రీమతి అన్నా బత్తుల బుల్డి వెంకటరత్నమ్మ ఆ పేరనే నాతో జరిపిన సంభాషణలో వాడడం గమనించాను

(బౌను దొరగారు తమ నిఘంటువులో కర్ణాటకం అనే పదానికి గల వివిధ అర్థాలను పొందుపరిచారు. కర్ణాటకమంే కాటీన్‌డాన్సు అని అర్జమిచ్చారు. కర్ణాట మేళం అంటే*కాటిను” వాద్యబృందం అని చెప్పారు. భరతశాట్యాన్ని కూడా నిన్నళీ దాకా సదరు చిన్నమేళం అనేపేరుతోనే విరివిగా వ్యవహరించారు. ళరభోజీ కొలువులో ఉన్న తంశావూరు చతువ్కం చిన్నయ, పొన్నయ్య, మొదలైనవాళ్ళు. నేటి భరత నాట్మపు కార్య కమాలలోని _పరాన ఆంశాలన్నిటేకి [పారంభకులు. (కర్ణాటకసంగీగంలో కచేరి వాణికి పట్నం స్ముబహ్మణ్యయ్యర్‌ లాగ్యా

కరువాడు

ఓకనాతు ఆం్యధదేళశంలో (శ్రీశైలం చుట్టుపక్కల ఉన్న కొన్ని (ప్రాంతాలను *కరునాడు" అని పిలిచేవారు తమిళ కావ్యాలలో *కళింగత్తు పరణి” అనేడి వీర కావ్యాలలో [వళమం అందులో శక్రడ్తై తిప్ప అనే ఆశ్వాసంలో ఇలా వుండి

(పజాకళలూ ణు (పగతివాదులూ ల్‌క్‌ మజరై తిరుమోజయిల్‌ చీలకడకు 6 చిలతమిళుం కురిత్తమ కరునాటియర్‌ కులికిక్క_డై తికమిన్‌ ఇందులో *నడకు అంటే తెలుగుభాన్ష పె తాిపై పద్యాన్ని నేకు ఎన్నడో “వెన్నెల వేసవి” అనే కొవ్యంలో ఇలాగ అనువడించాను. మనురిపీించుతూ కొన్ని ముద్దు తెబుగుపదాలు ఆరవమ్ముతో కలిసి ఆచటచట కనబడుతూ చిరుతీపి పలుకులు చెవులు విందులుచేయ కరునాడు యువతులు గడియ తీయండి ఈ పద్యంలో పరణీ కొన్యక ర్త జయంగొండాన్‌ (18 వ శతాబ్దపు తొలి సంవత్సరాల కవి) “కరునాడు యువతులు” అంటే తెలుగు పడుచులనే అర్థంలోనే వాడాతు మనం తమిళులను ోఆరవ వాళ్ళు” అని పిలివినట్టు తమిళులు మెవల్ని “వడ్తుగర్‌ అని పిలిచేవారు. శ్రీనాధుడు ఫ్రీవైల [పాంతాలను ఆనుకున్న పాకఠకనాటీ .వాడు కనుక తన భావను కర్ణాటకం ఆని సగర్వంగా చాటుకొన్నాడు. పలుకునుడికారమున యాం్యధ భాషయండు యెవ్వ రేమండుగాక నాకేటికొరత నాళత్వంబు నిజము కర్ణాటభాష ఇడి సు పసిద్ధమైన పద్యం ఈ పద్యాన్ని ఆధారంచేసుకొని శ్రీనాధుడు కన్నడ దేశం వాడని కొందరు పరిశోఢకులు భావించారు. కొని కరునాడు కర్నాడు అనేవి ్రీశ్లైలం పరిసరాలలోని గామాల కూటమి అని (పాబీనాంధ శాసనాలు 'ఘోషస్తున్నాయి. మధ్య యుగాలలో కొన్ని ఆర్య ధ్యపాంతాలను కర్నాడు అని పిలిచే వారుకాబట్టి మొన్న మొన్నటిదాకా కర్ణాటకం అనే నాట్యాన్ని ఆం నాట్యంగానే మనం ఎంచుకొనటంలో తప్పులేదు. ఈ కర్ణాటక నాట్యపద్దతుల పద్దులోనే కూచిపుడ్‌ 'సం్యపదాయాన్ని జమకట్టుకోవాలి. కూచివూడి [(వఖ్యాతి మవోకవి వలత్తోలో ధర్మమా అని కేరళ దేశంలోని కథా! కా తీయ గౌరవాన్ని, ఆంతర్ధాతీయ ఖ్యాతిం ఆర్థించుకొండి. ఆంధదేశంలోని కొంవరు మన కూచిపూడి నాట్యకిళను నళాన్త్రీయం అని నిరూపిరచడానికి ఎన్నొ విధాల ఎంతో

56 (పజాకళలూ లూ (పగతివాదులూ కృషి చేశారు. ఆయ్యంకి తాండవకృష్ణ గారూ, బందా కనకలిం గేశ్వరరావుగాడా ఈ కోవలోనివాళ్ళు భారతదేశంలోని ఆర్ట ష్మతికలలో [ప్రథమ (జికి వెంట “మార్డ్‌” కూచిపూడిమీది ఒక (పత్యేక సంచికనే | పచు౦ంచిండి. కూచిపూడిలో! వృద్ధురి శిషణలో యువకులు ఉత్సాహం చెండి (పదర్శశలు ఉధృతంగా ఇవ్వసాగాడ కూచిపూడి మేళాలలో వుండకూడదని సిద్ధేర్యదుడు నిషెధించిన స్రీలవల్స నే కూచీపూ నాట్యానికి ఇటీవల పేరు పె0పులు రావడం గమనార్హం. |

నన్నయ్యగారితోనే తెలుగు సాహిత్యం ఎలా పుట్టలేదో సిద్దేరదుడికో! కూబిపూడి సం్యపదారోం _పారంభం కాలేదు. నిజానికి డివి సీమలో. నేడు (పక్యా మైన హచిపూడి అ గహారమె కొక కనీసం ఇంకో నాలుగు కూచిపూడి | గామాడి ఆం ఢదేళశంలో వున్నాయి. గుంటూరు బిల్లా రేవల్లె తాలూు'లో ఒక కూచినపూ వుంది, ఆదే జిల్లా తెళాలి కాలూూలో ఒక కూచిపూడి వుంది. కృష్ణాజిల్లా దివి సీపీ లోడి సరేసరి నెల్లూప జిల్లా సొడ్రిలి డివిజన్‌లో కూడా ఒక కూచిపూడి వుండి ఇంతకి స్థానిక చత్మిళలలో మొదటిసారిగా పేర్కొనబడిన కూచిపూడి. దివి సీమలోకి కాదు. మాడుసల్లి తెఫీయతులో కూచిపూడి *ఏనుకొండ తట్టున ఉందని స్పష్టంగావుండి

మరో కూచివూడి

వినుకొండ తట్టున వన్న కూచిపూడివారు వీరనరసింహ రాయలవారీ కొలువులో “కేళన్‌” “కీర్తన” (ప్రదర్శించారు. ఈ విరనరసింహా ాయలు ్రీకృష్ణదే రాయల సవతి అన్నగారు. రాయల యుగంలో వినుకొండ కూచిపూడివారే _పసిద్ధులు కేఃన్‌ అంటే ఏమిటో నికరంగా తెలియదు. భామ కళాపమనే పరిశోధకులు అర్జీ చెప్తున్నారు. అయినా వినుకొండ-కూచిపూడివారు సమకాలిక సమస్యలమీద అప్పల్‌ కప్పుడు నాటకాలు రచించి (వదర్శించేవారని చెప్పవచ్చు.

భరళుని నాట్యశా స్త్రంమీద పరిశోధనలు జరిపి వివరణాత్మక మైన అనువాదం (వచురించిన డాక్టర్‌ పోణంకి శ్రీరామ అప్పారావుగారు కూచిపూడి సంపదాయం పైన కూడా కొంతవరకు పరిశోధనలు ఎన్నడో రెండు దళాబ్దాల (కిందే చేశారు. ఇప్పుడు మనకు ఒక చేతిమీద లెక్క పెట్టడానికీ వీబులేనన్ని పరిశోధక శాఖలు పలు విశ్వవిద్యా లయాలలో వున్నాయి.

అయితే ఇప్పటిదాకా తెలుగువారేవరూ కూచిపూడి మీద కూలంకష హి శోధనలు చేయలేదు. ఆ అవకాశం, ఆ గౌరవం బరోడా విశ్వ విద్యాలయానికి. చెండిన డాక్టర్‌ సునీళ్‌ కొథారీకి లభించిండి.

పరికోధవ [గంథం

సునీల్‌ కొథారీ గుజరార్‌లో పుట్టిపెరిగాడు. వీకాం ప్యాసయి ఛార్డ్హు

అకౌందెంటుగా కొన్నాళ్ళ గడిపాడు, టైమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా ప్యతికలో నాట్య కార్య

(పజాకళలూ జు _పగతీవాదులూ ర్‌? [కమాల విమర్శలు (వాస్తూ వుంటాడు, నాట్యకళమీద (ప్రత్యేక ఆబిమానంవల్ల సంస్కృృతంతో ఎం. ఏ పట్టభ్టదుడై ఆలంకారళాస్త్ర [గంథాలన్నీ అవలోకనం చేశాడు. యూనెస్కోో సంస్థప చెందిన అంళర్జాతీయ డాన్సు కౌన్సిల్‌ సభ్యుడయ్యాడు. భారతీయ విద్యాభవనం !ళా కేం్చదానికీ కార్యదర్శి ఇంతటి (పతిభావంతుడు కూచిపూడి భాగవత మెళారిపై _ఫత్యేకమైన (ద్ధతో ప!ళోధనలుచేసి బరోడా విశ్వవిద్యాలయంలో తన సిద్ధాంత (గంథాన్ని సమర్పించి డాక్టరేటు పట్టం పొందాడు.

డాక్టర్‌ కొధారి సిద్ధాంత్యగంథం మూడు సంపులలో వుండి. మొదటి సంపుటంలో భతతుు రశ సిద్ధాంతం విపులంగా చర్చించాడు* ఆ చర్చలో తేలిన వాటి రెండవ సంపుటంలో కూచిపూడీ నాట్యాలకు అన్వయించాడు. కూచిపూడి (గామంలో బావాకాలం వుండి _పముఖులందర్ని కలుసుకుని (వత్మ్యేకమైన పరిశోధనలు చేళాడు, కూచిపూడి సం పదాయం సంరగెస్తున్న కుటుంబాల వంళ వృజ్షాలను సైతం పొందుపరిచాడు. కూచిపూడికి అనుబంధ శాఖ అమిన మెలటూచు భాగవనతి ౩ళాల 'పెనకూడ రీసెర్చి చేశాడు. వందంకౌద్దీ ఫోటోలుతీ3 వాటిలో నూటికి ఎక్కువగానే ఎచ్నికచేసి ఆ ఛాయా చ్చికాలను మూశవ సంపు.0లో పొందుపరిచాడు, ఇందులో 50 ఛాయా చితాలు శేవలం కూచిపూడికి సంబంధించినవే తూర్పు బాణీ భాగవతాలను సైకం విడిచి పెట్ట లేదు

జకగవలపిన వరిశోధన

డాక్టర్‌ సునీల్‌ కొథానీ సిద్ధాంత (గంథం సంపుటాలను. చేను స్టాలీపు లాకంగొ చడివాను. ఎన్నో విషయాలు (పమరణ పోంవదగ్గఏ అందులో వున్నాయి. ఆంధు౨ నాట్యకళ పై ఇంతటి సార్వభౌమంగా రూపొందిన సిద్ధాంత గంథం ఇంకా (పచురణ చెందక పోవడం దురదృష్టం, సవరణలు చేసిగాని_ పచురణకు ఇవ్వననీ సునీల్‌ నాతో చెప్పాడు ఈ కూలం!ష పఠిశోవనా (గంథధంమీద కూలంకష సమీక్ష ఎప్పటి కైనా, ఎవరైనా చేస్తారో తెలియన.

ఒక గుజదాతీ పండితుడు డాక్టరేట్‌ పట్టాను పౌందాడని ఇంక ఈ విషయంపై విపుల పరిశోధనలు ఎవరూ చేయకపోతే అడి మరీ దుకద్యష్టం ఆవుతుండి.

కూచిపూడి నాట్యకళ పుట్టుపూర్వో త్తరాలపై పరిశోధనలు తరగని గని లాంటివి ఎవరైనా ఇందుకు పూనుకుంటే బాగుండును. శ

ఇప్పటికి “భామ కలాపం” పరిశోధత (ప్రచురణ సంతృప్తికరంగా వెలుశడక పోవడం పెద్దలోపం తక్షణం దీని నృత్య ఆఅకావమీ చేపట్టడం క్‌నీప కర్తవ్యం.

సిద్ధేంద్రంల భావుకలొాపం వరూలపాఠం అవా ఆం్యధుల నాట్యకళకు కూచిపూడి సర్యపదాయం (ప్రాణిమాకమైన [ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోండి. కూచిపూడ్‌ వారి వివిధ యవ్షగాన (ప్రబంధాలలో సిద్ధేర్యదుల భాష కలాపం తలమానికం. ఆంధ్యపదేశంలో ఒక్క కూచిపూడివారే కొక్క ఇతరులు కూడొ సిద్ధేర్యదుడు రాసిన భామకలాప నాట్యకొవ్యాన్న ఎందరెందరో అడిలో ఆడేవారు. ఎన్ని [పాంళాలలోనో అడి (పబారం పొండిండి. జన్మస్టానం ఏదైనా ఆలం పురం దగ్గర కోటకొలడ భాగవతులూ, విశాఖ జిల్లాలోని బొబ్బిలి, జామీ,నిమ్మల వలస? కసింకోట, చోడవరం మొదలైన ట్రామాల భాగవళులూ, ఆమలాపురం, పేరూరు, మానంపల్ళి, మండపేఏ, పిఠాపుకం మొదలైన (ప్రాంకాల నర్తకులూ భ్రామకలాపాన్ని (పవర్శించేవారు, వీకందరూ సిస్టేర్యదుని రచనను యధాతధంగా ఆశటంలేదన్న సంగతి పండితులకు తెలిసిన విషయమే, ఉదాహరణకు నేటి (ప్రదర్శనలలో సత్యభామ (ప్రవేశ దరువు కూచిపూడి వారి పొఠం (ప్రకారం ఇలా ఉంటుండి. భామనే సత్యభామనే భామనే పడిహోరువేల కోమలు లందరిలోన ఖామరో గోపాలమూర్తికి [యేమ ధామమెన ముద్దుల భామనే సత్యభామనే అట్టహాసము చేసి సురల నై గెలిచి పారిజాతము చెట్టు తెద్చినాడు 'పెరట గట్టిగా నాటించుకొన్న భానునే సత్యభామనే

(పజాకళలూ = (పగతివాదులూ 59 మంగువారి *“*భామకలావంొ ఇడి మంగు జగన్నాథూవుగారు (పచురించిన *భామకలాపం” అనే పుస్తకంలో ఉన్న పాఠమే. మంగువారే కాక మరెవరో పేరు తెలియని పచురణక ర్తలు కూడా ఓక *భామకలాపం'" (౧ంథం అచ్చువెళారు. (ఈ సంగతులు కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావుగారి “అం ధవాజ్మయ నూచికో వల్లి తెలుస్తున్నాయి. ఈ (గంథాలు 1929 కి ముందెప్పుడో అచ్చుపడ్డాయి. (పచారంలో వున్న ఈ పాఠానికి బదులు మరొకటి ఒక (ప్రాచీన తాళష్యత [గంథంలో కనబడుతుంది. ఆ పాఠం ఇలా వుంది, భామరో శృంగార జగదభి రామనే ముఖవిజిత హేమదామనే ద్వారకాపురాఢ్యు రామనే వయ్యారి సత్యభామనే మదన జనకుని వదలక నా ఎదను నుదుముకు సుదతిలో మరు కదన మరుదుగ సలిపి నెమ్మడి ముదము గరియగా నున్న సత్యభామనే ఇడి మ్మదాసు [పాచ్యలివిత [గంభాలయంలో వున్న తాళపష్యత (గంధం లోని పాఠం, ఆ (గంధం నెంబరు ఇవ్వలేదుగాని బాలార్యతపు రజనీకాంతారావు ఈ పాశాన్ని తమ "ఆంధ్ర వాగ్గేయకార చర్మిత”లో ఉదాహరించారు. ఇడి సిద్దేర్యదుని రచనే అని నిర్ధారణగా చెప్పడానికీ ఆ (గంథంలో స్పష్టమైన సౌమ్యం వుంది ఉనులార వినుడి హరికభ వినవేడుక గల్లెనెని వినుల కొలడిన్‌ వినుడి ధన్యు కృతార్థుని ఘనుడీ సిస్ధేదయోగి కవితా రచనల్‌

60 (పజాకళలూ = (పగతివాదులూ వాలుగు భామ వేషాలు ఓకప్పుడు మ దాసు _పాచ్యలివిత [(గంథిలయంలో నాలుగు బామవేషాల

తాలూకు రాళష్మత గంభాలు వుండేఏ, (ఇప్పుడు కొన్ని తిరుపతికి తరలించారు.) ఆ [గంథాల ర నెంబర్లు 19168 నుండి 9 1919 మదాసులో 1918 అనే గంథం లభ్యవమ.వుతూండి. అందులో “ఆట భాగవతం - సత్యభామ వేషం” అని పేద పెట్టాదు ఇడి ఏడు _పకరణాల నాట్య (ప్రబంధం,

1. విరహపు కధ

2, వనవిహారం

8. రాయబారం

శీ సత్యభామ మూర్చ

ర్‌ మన్మథ దూషణ

6 చంద దూషణ

"గ న్‌! సత్యభామల సంవాదం.

ఈ [గంథం కాగితం (పతి అసమ్మగం. ఇడి తాళష్మత _గంఠాన్ని చూసీ రాసిన పతి. బహుళా _బౌన్‌ దొరగారు రాయించి వుంటారు (పాచ్యలిఖిత _గంథాల యంలోని మిగతా మూడు భామవేష కథలు కాళష్యత (గంథాలు వీటిని కూలంకషంగా పరిశోధిస్తే తప్ప సిన్టేర్యదుల రచన ఏదో తేల్చి చెప్పడం కష్టం, .

(పాచ్యలిఖిత (గంథాలయంలో "భామ వేషకథలో కాక, పారిబొత (పవంధం అనే పేరుతో ఆరు యక్షగానాలుకూడా వున్నాయి. వీటి నెంబర్లు 8 18909 నుండి 09 1904 సిద్ధేర్యదుల తొలి రచనను నిర్ణయించడంలో ఈ పారిజాత (పబంధా లను కూడా సంప్రడించాలి. 9 1008 లో మాధవికి ఉత్తరాలు ఇచ్చి, రాయభారం పంపడం కూడావుంది ఈ పారిజాత (పనింధాలు సిద్ధేర్యదుల రచనలు కొవుగొని వాటికీ అనుకరణలు అని చెప్పాలి, వీటిలోని పాఠాలు నేటి భాగవతాలలో వున్నాయో లేదో చూడాలి,

“గొల్ల వేష కథలు” -

(పాచ్యలిఖిత (_గంథాలయములోనే ఏడు “గొల్హ్జవేష కథలు” కూడా వున్నాయి. వీటి నెంబర్లు 6 1879 నుండి 0 1879 దాకా వున్నాయి. ఈ గొల్ల వేష కథనే *ఏడివ భాగవతమొోని కూడా పిలిచేవారు ఈ గొల్ల వేషాన్ని భోగంవారు కూడా వేసేవారు... ఒక (వతిచివర దుగ్గిరాల రంగసానికూతురు శ్యామలాంబ తాడిప ర్తి

(వజాకళలూ - (పగతివాదులూ 61 చలిమయ్య వద్ద ఈ (గంథంచదివి ముగించినట్లు (గంథం చివరవుండి (0 187/2) వీడిద గోదావరీ మండలంలోని (గామం. .

సిద్ధేం దుకే గొల్లకలాపం రచించారని చెప్పుకొంటారు. ఇందులో వాస్తవికత ఏమైనా ఉందా లేదా అని పరిశీలించాలి. పూర్వం భామకలాపాన్ని ఆఅరేటపుడు [పదర్శశారంభంలో ఒక గోపీక 1 పేకకులకు వినోవం కలిగించేడి. విదూషకుడు [వవేశించి అమెతో సంభాంచేడీవాడు. ఈ పశ్నో లాలు సుద్‌ర్హ ంగాసాగేవి. భామ రంగంమీదకు రావాడానికి ముందే ఇది జరిగేది. కొంతకాలానికి గొల్ల కలాపాన్ని భామ కలాపాంనుంకి పండితులు వెరువేశారు గొల్ల భామతో విదూషకుని సంభాషణలు అర్వాచీశమైన కల్చన ఆని కొండర భావిస్తున్నారు.

ఆయితే, గొల్ల కలాపం వీజాలు చాలా (పాచీవమైనవని చెప్పారు. కూచిపూడి భాగవతులు విజయనగరంలో వీకనరసీింహవాయల సమక్షంలో నాట్టపదర్శన చేసే టప్పుడు ఆ కేఠకలో సంబెట గురవగాజు చేషం వేసుకొని సుంకం వసూలువేసే చానుణాలకు కూడా ఆభినయించారు నేటి గొల్లకలాపాం [వాత్మ్నపతులలో కూడా చివర సు౨కరి, రావడం గొల్లభామను నానా దుక్ళాషలాడడం వుండి. గొల్డి భామ ఆమె ఆత్త సుంకరి బారినుంచి తిప్పించుకొనడం కనబడుతుండి

వీకనరసింహరాయలముఎదు కూచిపూడి భాగవతులు కీర 1506-1509 మఠ్య (ప్రదర్శన ఇచ్చారు. అంటే గొల్ల కలాప వీకాలు అప్పటికీ వున్నాయి. ఆ కాలం సిద్ధేర్యదులకు [పాచీనం. ఆందుకేత సిద్ధేర్యదుల వారసత్వంలో గొల్లకలాపం వుండి వుండవచ్చు. గొల్ల కలాపంలో ఆధ్యాత్మిక, తాత్విక సమస్యలను సిద్ధ దులు _పవేళ పెట్టి వుండవచ్చు. ఈ కారణాలవల్ల లవ్యమవుతున్న గొల్లకలాపాలను కూడా పరిశో రిసేగాని సిద్ధేర్య్దదుల రచనల సర్వస్వం కళ్ళముందు సాజాత్కరించదు.

నేను ఇప్పుడు పేర్కొన్న (పతుకేశాక, సిద్ధేర దుం రచనల _వాత్య్పపతులు దేశంలో చాలా వుంటాయి. కలాపొలకు (పదర్శించే పతి భాగవకుల జట్టు డగ్గ౮ ఓక (వతి వుండాలి. వీజిలో చాలా పాఠవేదాలు వుంటాయి. వీఎన్నిటిని సేకరించి ఒక అధికారిక పరిష్క్యృతిని (పకటించవలసిన ఆఅనసరం ఎంతయినా వుండి.

ఐ౧దొవారి రృ ష్‌

ఒకనాటి ఆం్యపడేశ్‌ సంగీత నాటక ఆకాడమీవారు ఈ పని చేయశానికి (ప్రయత్నించారు శ్రీ బందా కనకలింగేశ్వరరావుగారి సారథ్నంలో ఒక కమిటి ఏర్పడి వివిధ _వాత (ప్రతులను పరిశీలించారు. “ఈనాడు మేము వెతుకగా సుమారు నూరు (ప్రతులు లభించాయి. అనేక పాఠలాంతంాలున్నాయి” అని బందావారు చెప్పారు.

శీలి (ప్రజాకళ లూ = (పగతివాదులూ

తూలివూడీ నంవదాయంలో కిశాభిజ్ఞలైర వేదాంతం సొంబయ్య, భాగవఈః రామయ్య, వెంపటి వెంకట నారాయణ, చింతా వెంక టామయ్య గార్ల [వడుం బందావారు సేకరించారు. అయితే (గంధ పరిష్కరణలో శాస్త్రీయమైన పద్ధతులన్న పొటిచకపోవటం వలన (పళుల గు ర్తింపు సంఖ్యలనగాన్సి వీ (ప్రతిలో పాఠముందన్న నంగతిగాని ఎక్కడా చెప్పలేదు. నాటి సంగీతనాటక అకాడమీ అచ్చువేసిన “సిద్జే్యగ యోగికృత భామకలావం” నంతృ వ్రికరంగా లేదు.

వీఠావురంలోని పెండ్యాల సత్యభామ, మానంవల్లి ఆక్కా చెల్లెళ్ళు చి త్తజల్షి వైదేపా, చి త్రజల్లు ఇందువవన మొదలైన విద్వాంసురాళ్ళ ఈ కలాపాలు ఆడీ బాగొ రాజణీంచారు. పెండ్యాల హెరింట్లో మూడు తవంాలనుండి ఈ విద్య వుండి. 'పెండ్యాం నత్యభామగాకికి ఆమె అమ్మమ్మ పేశే పెట్టారు అదృష్టవశాత్తు పెండ్యాల సత్యభామ గారి భామాకలాస౦ం, గొల్లకలాపం తాళష్యత (పతులు శ్రీ నటరాజు రామకృష్ణ గారి వద్ధ (పస్తుకం భ్యదంగా వున్నాయి. మిగతా వీదుషీమణుల (వతులను కూడా సేకరించారు

ఈ ళతాజ్ఞం శొలిరోజుల్లో కొకినాడ మంగువార్వ సిద్ధేర్యదుని (పార రచనన్న సరళం చేసినట్టు కాక, 1904లో వేదొంతం పొర్వతీగంగారు స్వకపోల కల్పితాలతో పూరించినట్టుకాక సిద్దేరదుని మూల రచనను గృ న్తంచి (సకటించవలసిన బాధ్యళ ఆంధ్యపడేక్‌ నృత్య అకాడమీ వారిపైన ఎంతైనా వుండి. ఈ గురుతర బాధ్యతను నృత్య అకాడమీ కార్యక ర్తలు గ ర్తించి లంఠ పరిష్కరణకు, (ప్రచురణకు సన్నాలోణ చేస్తున్నారని తెలిని (పతి నాట్యకళ్ళాపియడు సంతోషిస్తాడు. ఇడి అనతి కాలంలోకే జరుగుతుందన్న ఆశ కూడా కనబగడం ముదావహం,

దావంర్లవారి దొరత - కూచివూడి ఫంనత దూమర్ల వారని నేటి చర్మితకారులు కాళహస్తి జమీందారులని వ్యనవారిస్తున్నారు. కూచిపూడి ఇవాళ అం్భధుల నాట్య కళకు సర్యాయపవమై, జాతీయ, అంకర్జాతీమ స్థాయిలో [ప్రచారం పొందుతూంది. దామర్ల వారు కేవలం కాళహస్సీ జమీందారులు మ్మాతమేకాదు, అలాగే కూచిపూడి ఒక్కటే ఆం్బరుల నాట్యకిళకు (పాతి;ధ్యం వపాంవేడికాదు. తెలుగువాళ్ళ నృత్య, నాట్యరీతులు బాలా వున్నాయి. నేటికి వాటర్నిం టికీ కూచిపూడి పద్దతిదేత నడుంకిట్టించి నాయకత్వం దానికి ఇస్తున్నాం. ఇడి కొంత సంతో షించదగ్గ విషయమే. ఇంచుమించు నాలుగున్నర దళాబ్దాల కిందటదాకొ “సడిరాట్టం” అనే "పేరుతో నభారంజకత్వం చేస్తూ కేవలం ఆ కళకే అంకితమైన ఒకానొక, ఒకే ఓక్క కులానికి హక్కు భుక్షమవుతూ వచ్చిన ఈ నృత్య సం్యపదాయం కొన్ని చార్జి తక కొరణాలవల్ల విద్యాధికుల ఆవరణ చూచుకొని విద్యావంతుల ఆచరణకు నోచుకొన్న “భరతనాట్యం” అనే పేరుతో చెన్న రాజధానలో వన్నె కెక్కిండి. అప్పటిదాశా సడిరాట్టంలోని నృత్య్మాంగనతో పాటు వెనుకళిట్టు నిలబడే నట్టుఎ జట్టులోని పాటవలూ, వాద్యగాళ్ళు, ఆభిన్నేతితోపాటు అఆడుగులు వెస్తూ ముందు వెనుకలకు చరిం చేవాళ్ళు. భరతనాట్యంలో నట్టువాంగం చేసే హంగుదారులూ వాద్య బృందం సభ్యులూ రంగస్థలానిక్తి ఒక (పక్క కూర్చునే ఆచారం కొత్రగా వచ్చింది. వైశికవిద్యగా పూర్వం భావిస్తూ వచ్చిన "సడిరాట్టం” విశిష్టవర్ణాల కాంతల (పతిభా _పాగల్మాలవల్డ శాస్త్రీయ [పతిపత్రిం సంతరించుకండి, ఒక్క. తరంలో దీని ఆంతరు వింతగా పెరిగిపోయిండి. | సడిరాట్టం తెలుగువాళ్ళకు తెలియని విద్యకాదు. దీన్నే మనవాళ్ళు కర్ణాటకం అని పిలిదేవాళ్ళు. శబ్దరత్నా! రంలో కిర్ణాటం అంటే ఒకనొక దేశమన్న అర్జమే ఇవ్పారు గానీ తెలుగువాళ్ళ నిత్య వ్యవవోరంలోని పలుకుబళ్ళన్నీ తెలిసిన (జౌను దొరగారు “కర్ణాటకం” అనే పదానికి రెండు ఆరోపాలు ఇచ్చి ₹0డో దానికి 06 ౧8౧౧౭౯౦ 0869. 6౧౦౧౫౭౮౪: ₹౧4౬ 501౪180౧ 01 శిం1౧0 0100 గిం!8108 (0 ఓ0౪6 78068 8౧6 ౬౧0౧౦౧౩ 0 శఉగ౦౧౦౮8 ౧88510౧. కర్ణాఎక మేళము. 861౪8 కీం80 8 11060 88౧6“ అనే వివరణ ఇచ్చారు. కర్ణాఒకం అనే నాట్య విశేషానికే మన జీల్లాలలో మేళం అనే పేరు కూడా వుండేడి

64 (పజాకళలూ జూ పగతివాదులూ మేళం అనే పదానికి సూర్యరాయాం ఢ నిఘంటువులో "వెళ్యాది జన సమూహము” అనే ఆర్ధం ఇస్తూ కుండలీకరణాలలో | ఈ యర్థమునకు సంస్కృత గంధ ములందు (పమయోగము కొనబడదు) అనే హెచ్చరిక చేశారు ఈ మాట విజయ నగర సామాజ్యపు ఉన్నతదళనుంచీ వాశుకలో వుండి, పింగళి నూరన్నగారు ఈ పదాన్ని _పమయోగించారు, విజయనగరం సామాజ్యంలో (పచారం పొందిన మాట కనుక కన్నాడ భాషలో కూడా మేళం అంటే నట్టువ మేళమనే అర్థం అందుకే కిట్టల్‌ దొర తన కన్నడ, ఇంగ్లీషు నిఘంటువులో “మెళ” అనే పదానికి “తీ 56101 0816109 6158. సీం81618౧9 8౧6 51099౧8 శీం౮6 061 విం/1070౧8౧60 అనే అర్ధం కూడా ఇచ్చాడు, థ్రీ నాధుడు చూసినన్ని నట్టువ మేళాలను ఏ తెలుగుకవీ జన్మలో చూస్‌ వుండడు, అనతి కాలంలోనే నట్టువమేశాలకు “*కర్ణాటకం” ఆనేపేరు వాడుక లోనికి వచ్చిందేమోః ్రీనాధుడు శివరా తి మహాత్యం అనే ఆ బిదాళ్వాసాలకావ్యం ఒకటే రాళాడు. అందులో ఒక మం తిగారిభార్య నెంతప్పితే ఆమె సీమంకోత్సవంలో వార కాంతలు పురినీధుల్లో ఆడిపాడినట్టు శ్రీనాధుడు వర్షించాడు. జాడినెలుగె త్రిపకకుహూపంచమ మున బంజళంలున ధవళ (ప్రబంధ గత కముల నవ్వే కర్ణాటక కులముఖులు (శివ 2-54) ఈ పద్యంలోని “కర్ణాటక కులముఖులు” అనే పదాలకు మేళంలోని నృత్యాం గనలనే ఆర్థం చెప్పుకోవాలి (ఈ పద్యంలోని నార్గొపాదంలోని కర్ణాటక పదానికి గల విశేషార్థాన్ని గుర్తిస్టేతప్ప అన్వయం కుదరదు. మంృతిగారిభార్య సీమంతం జరిగిన వూరు దండకాకజ్యమధ్యంలో వున్న రత్నపురం. ఈ పూళ్ళో “కర్ణాటక కులముఖులు" ఎందుకు పీరుల్లో ఆడుతారన్న (ప్రశ్న "కర్గాటకంొ అంటే ఒకానౌక దేశం అనేఅర్ధం చెప్పుకొన్నప్పుడు పుట్టకతప్పదు. అందుకే మ్మితులు డాక్టరు విరుదు రాజు రామరాజు గారు శివర్నాతీమహాత్యం ఆంఢసారస్వత పరిషత్తుతరపున పరిష్కరించి (పకటించి నప్పుడు నాలుగొ పాదంలో “కనుమయవ్వలి కర్ణాటక కులముఖులు" అనే పాఠాన్ని స్వీకరించారు. కనుమకు ఇవతల రాజధానిలో జరిగే ఉత్సవం పురస్కరించుకొని కనుమకు అవతల ఎక్కడో ఏవో ఉణ్యోని వీధుల్లో కర్ణాటక కులముఖులు ఎందుకు నృత్యాలాడాలో మండి ఫి

(పజాడ ళలూ - వగతివాదులూ 63వ శ్రీవాఘవి 1వమయోగం

ఇవాళ దాకణాత్య సంగీకాన్ని కిర్లాటక్‌ సంగితమనీ, రెండుతరాల కిండట దాక్షిణాత్య నాట్యాన్ని కర్ణాటకమనీ పిలుస్తున్నట్టు, థ్రీనాధుని కాలంలో పాకనాడు మొదలైన దాష్షణాత్య భూముల్లో వినబడే తెలుగు భాషను కూడా కర్ణాటకం ఆన్‌ పిలిచే వారని శ్రీనాథుని _పమయోగం వల్లనే తెలుస్తున్నది, థీను ఖండంలో ఆకవి నగర్వంగా ఇలా చాటుకున్నాడు,

(పౌథపరికింప సంస్కృతభాషయం్యడు

పలు పనుడికారముననాం(ధభాషయం్నడు

ఎవ్వరేమండుగాక నాకేటి కొరత

నా కవిత్వంబు నిజము కలర్ణాటభావ.

(భీమ 1-10)

(పాచీనారధ చార్మితక భూగోళంలో కొన్నాళ్ళకిందట కర్నూలు మండలం లోని కొన్ని భాగాలను కరునాడు, కర్నాడు అని వ్యవహరించేవారు. శ్రీనాధుని కాలంలో కర్నాడు ఎంతదాకా వి సరింలిందో చెప్పలేం. అతడు బహుకా “నా కవిత్వంబు నిజము కర్నాడు బాషో ఆని చెప్పాడేమో పాఠాంతరాలు దొరికితే చూడాలి. ఇదే ఫ్రీనాథుడు “దేశ భాషలందు ఠెలుగు లెస్స” అని మొట్టి మొదటిసాడిగా చొటిన తెలుగు కవి అని మరచిపోగూడదు. ఆయా కవుల కాలాలలో కొన్ని కొన్ని పదాలకు ఏప్రత్మేకమైన ఆర్ధాలుంగేనో తెలుసుకొనడం ముఖ్యం, (వన్తుఠానికి థ్రీనాధున కాలంలో కూడా నబ్బువ మేళాలకు కర్ణాటకం అనే ఆర్థం వుండేవని భావిస్తే తప్పులేదు.

విజయనగర స్నామాజ్యం కర్ణాటక స్మామాజ్యమే. ఆ చాప చిరిగి చదరంగా ఆయ్యాక చం్మదగిరి రాజ్యాన్నే కర్ణాటక అని వ్యవహ:3ం చేవారు. కుంఫిణీ యుగంలో ఈ మండలాన్ని కర్ణాటక అని పిలిచి _ఫెంచి వారూ, ఇంగ్లీ మవారూ మూడు కర్ణాటక కలహాలు హోరాహోరీగా పోరాడేవారు. కుంవీణీ వర్తకులు మన రేవుల్లో ఓడలు డిగే తొలి రోజుల్లో కంచినుంచి కాళహస్తి దాకా వున్న కర్ణాటక పై వెలుగోటివారూ, దామర్డ వారూ దొరతనం నెరపేవారు. " ఈ రెండు రాజవంళాలవారూ వియ్యాలవారు. వీశ కళలనూ, కళావంతు లనూ పొషించిన రసికులు, ఈ ఆహ్టైనాలలో ఎన్నో నిట్టువ మేళాలు పుండేఏ. వాళ్ళ నృత్య రీతులు కర్ణాటక నృత్యరీతులే. ఇవీ శాస్త్రీయ మైనమే వీబీకి మరి దశ్షిణాడికి "వున్న మాజీ సడిరొట్ట మైన తాడా భరతనాట్యానికీ పోలికలు ఎక్కువ.

వ! (ప్రజా? ళలూ = _వగతివాదులూ చెన్న రాజధానిలో వన్నెశెక్కీన భరతనాట్యానికే గాని తెలుగుదేోంలోని నటువ మేళాం కర్ణాటశానికి ళాస్త్రీయ (వతిపత్తి లేదనుకొవడం ఆవివేకం, తెలుగుదేశం లోని దొలా మండి సంస్టానాధిపతులు, మవూజులు, రాజులు జమిందారులు చెన్న ప్టీణంలో మహళ్ళు కిట్టుకొన్నారుగాని తమ వెంట నట్టువ మేళాలంను తెచ్చుకొన్నట్లు శనలడదు. (కీస్తుళకం 1861 _పాంతాలలో మృ్మదాసులోని వింతల గురించి మళుపల్లి నరసీంహళార్తి అనే కవి చెన్నపురీ విలాసం అనే ఆధునిక (ప్రబంధం. రాళాడు, అందులో ఒకచోట పురివెలిపేటలం దునుప బొల్పగు నారికె డంపుడోటలన్‌ డిరవగు ఐంగళాల కొఠరిద్దరు మువ్వురు లంజెయాం్మడతో నరళకటా ప్లినేగి ధనవంతులు నాగరులెల్ల రాతురిన్‌ టరగ సుభింతురెప్ప మధుపాన రతోత్సవ విభవోన్నతిన్‌ ఆంటూ భోగపత్నుల గురించే చెప్పాడుగానీ నట్టువ మేళాం గురించి ఏమీ రాయడు, తెలుగు సంస్థానాల నృత్యరీశులు చెన్నపట్టణానికి వలస వళ్ళలేదు కానీ తమిళ జిల్లాల లోని కశాారులు మం “పట్నం"”లో స్టిరపడసాగారు. షోకులున్న చోటికే ఎవరైనా పొట్ధకూటికి చేరుతారు, పంచవల్లూరు, తంజావూరు కాంచీపురం, వరువూకు మొదలైన వివిధ సదిాట్టం సంప్రదాయాలకు చెన్నపట్టణం కూడలి ఆయిండి. మదాసులో తెలుగుచ్చిత పర్మిశమ వేళ్ళూనిన తర్వాతగాని కూచిపూడిలోని కొన్ని కుటుంబాలవాళ్ళ (ట్రైతుషతెవవు కోసం ఈ రాజధానిలో నివాసాలు ఏర్చరచుకోలేదు, ముఖ్యమైన తేడా మ్మ లేటుగా వచ్చిన కూచిపూడి సర్యపదాయాన్ని వేలువికిచిన పేద చుట్టంలాగ శొంఠడిరు చన్నపట్నపు చిన్న చదువులవాళ్ళు పరిగణించినా ళాస్త్రం తెలిసినవాళ్ళు మ్యాతం ఇవ్వవలసిన స్టానాన్నే ఇస్తున్నారు. అసలు సడివాట్టాన్ని, కూచిపూడ్‌ నాట్యాన్ని సరిపోల్చడమె శప్పు. సదిరాట్టం నట్టువ మేళం కోవకు చెందినది. కూచిపూడీ మొదటిడి న్ర్రీలుమ్మాతం (పదర్శించే న 'ర్హనరీతి.. రెండోడి పురుమలు (పవర్శించే నాట్యధర్మికి సంబంధించినడి, కూచిపూడివారి (పదర్శనలోని కొన్ని అంశా అను సడిరాట్టం పవర్శనా ఫక్కీకి అనువడిందే (పయత్నంలో విమర్శనలు వినబడడం మొదలయ్యాయి. సడికాట్టానికి తరతరాల రావ్మాశయం వుండేడి తంజావూరు, తివవాస్కూూడ, మైసూరు రాజ్యాలలో అడి మన్ననలుపొండి వన్నె కెక్కింది. కూచిపూడి నాట్యమేళాలు

(వవాకళలూ జూ (పగతివాదలూ 67 కేవలం యక్షగాన వీథినాటకాలకే. పరిమితమనుకొని రాజ్మాశయంగానీ, రసికజన పోషణగానీ లేక గామీణ కళగానే నెగ్గుకొస్తున్నదని భావించే వావ చెన్నపట్నం విమర్శకులలో లేకపోలేదు. ఆయిశే, ఈ చెన్నపట్టణం కట్టుకోడానికి ఇంగ్లీ షవాళ్ళకు అనుమతినిచ్చిన దామర్ల దొరలు కూచిపూడివారిని సత్కరించిన కథలు కాలగర్భంలో కలసిపోతున్నాయి. “భరతళాస్త్రనిధి నీకేరాశొ అని కూచిపూడి భాగవతులు ఒక దామర్డ తిమ్మేర్యద కుమారుణ్ణి పస్తుతించారు.

దొమర్శ వారి వంశంలో కవిత్వం చెప్పిన కవిరాజులు వున్నారు. (కి ౪.]1625 (ప్రాంతాలలో దామర్శ వెంగళంజు బహళార్క చరిత అనే కావ్యం [| వాకాడు. ఇతని అన్నగారే చెన్నపప్టణానికి తనపేరు [పసౌడించిన చెన్నప్ప. ఇతని పేర చెన్న పట్టణ మొక్క టేకాదు, చెన్నసాగరం అనే తటాకం కూడా వుండి. ఈ చెన్నప్పగారి మూడవ భార్యకు అంకన్న, తిమ్మయ్య అనే కుమారులున్నారు= అంకన్న [కీళ 18045 [ప్రాంతా లలో ఉషా పరిణమం అనేకావ్యం రాశాడు తిమ్మయ్య కళను పోషించాడు. బహుళ విశనిమీదే మోహన రాగంలో ఆడితాళంలో ఒక సలాంజతి చేప్పి, ఆడి మన్ననలు పొందారు. దాని పాఠం నాట్యాదార్యులు థ్రీ పసుమ రి కృష్ణమూ ర్తిగారు చెప్పిన (ప్రకారం పొందుపరుస్తున్నాను చూడండి.

తద్దింతక తధిమిత కిటతక రుంత జగత్‌ తోంగల్‌ఠ దృగుడు తకదుంత దృగుడు జంబుకిణకిణ జగణంల జగణంతక తక రూంతక తక రుంజక కిటతక జగణంత గణంత

కుంతరి కిటతక

తధీ త్తకిటధిమి ఈధాకిట తక

కిటతక రరికిటతో౦

డిహి దతిథాం “రారా”

రారాః బోమెర తిమ్మేర్య దకుమార శతకోటి మన్మధాకార

భాసుర భుజుబల రణశూర

నారీఃజన మానసచోర

మహమ్మేరు సమానధీరః

భరకతళాస్త్ర నిధి నీవేరా

పరరంాజు శ్యశుసంవోర

నరసతగల దోర నీవేర్ల

68 (వజాకళలూ జ (పగతివాదులూ నను కరుణ చూచుటకు వేళూ ఇడి వేళరాః చలమేలరా మడీ బూనరా। నీ దానరాః నన్నేలర। కిటతక। దాన రాధేయ రాజా పఠాకు సలాం ఈ సలాంజతి ఒక దొమర్హ తిమ్మానాయనిం వారిపై చెప్పినవన్న విషయ స్పష్టం. ఆంఖే దామ ర్ధవారి వంళంలో బాలామండి తిమ్మ నాయనింవార్డు వున్నారు నా ఆంచనా (ప్రకారం (కీశ. 1550 _పాంతంలో ఒకరూ, 1600 (ప్రాంతాలలో ఇంకొకరూ. 1640 _పాంఠతాలలో ఇంకొకరూ వున్నారు. ఆచార్య తూమాటి దొణప్ప గారు కాళహస్తి జమీందార్హలో చాలామండి తిమ్మ నాయనింవార్షను పేర్కొన్నాడు (ఆర్మధ సంస్థానములు-సాహిత్య పోషణ, పుట 502) ఆయితే వాళ్ళంతా పద్ధినిమిదవ శతాబ్దంలోని వాళ్ళు ఏది ఏమైనా, చెన్నపట్టణం కట్టుకోడానికి అనుమతించిన దామర దొరలు కూచిపూడి వారిని పోషించినట్టు వై సలాంజతీ చాటుతోంది. అముతే దురదృష్టవళాత్తూ ఇదే సలాంజతి సాహిత్యంలో ఆద్యాంతాలలో అతిస్వల్ప భేదాలతో ఇవాళ చెన్నపట్టణం నాట్యరంగ స్థలాలలో “కృష్ణళజ్ధం”గా చెలామణి ఆవుతూండి “రారా: దామర్హ తీమ్మెళ్యర కుమార” అనే మాటలకుబదులు *యదవంళ సుధాంబుధి చం్యదో అనే మార్చ తెచ్చిపెట్టి కూచిపూడి చర్మితలోని ఒక సన్మానఘట్టాన్ని కాలగర్భంలోనికి నెస్టైకాడు దామర్ల వారి దొరత గురించి, కూచిపూడి ఘునతగురించి పరిశోధ్రించవలసినకి ఇంకా ఎంతో వుండి.

ఆ లి బాలఫరస్వతికి బామ్బాంజలి ఆమె ఒక [ప్రత్యేకమైన సంపదాయంలో పుట్టింది. అందులోనే పెరిగిండి. అయితే. ఆమె అందెవేసిన చెయ్యి అవుతున్న రోజులలో ఆ సం్యపదాయం ఓక్‌ మలపు తిరిగింది. అందని (దాక్షల పులుపు విరిగింది, అందరికీ అభినయం పైన తలప్తో వలపో పెరిగిండి. వర్తమాన భారతీయ నృత్య (ప్రపంచంలో అభినయం పేరు చెప్పగానే ఎవరికైనా త్రై తొలి పేరు బాలసరస్వతి పేరే, ఆమె 1818 మే మాసం 18వ తేదీనాడు ఈ లోకంలో ఆడుగు పెట్టింది. విడిచి పెట్టిండిం ఆమె రాకగతో ఒళ (క్‌ సంపదాయం నడిచి వచ్చిండి. నిజమేః ఆమె పోకడతో ఆ సం్యపదాయం గడిచి పోయిందనుకొనడం మాం నిజం కాదు - ఆమ తనదీ అంటూ ఒక మ్ముదపడిన ఒక సం్యపదాయాన్ని విడిచి పోయిండి. ఆమె జ్ఞాపకాల నిలకడ ఆమె వాకసత్వాన్ని నిత్యనూతనంగా వెలిగిస్తూ వుంటుండి. ం ఇ ఇప్పుడు బాలసరస్వతి పేరు తర్వాత కుండలీకరణాలలో (12048 = 1986) అనే కిస్తళకపు అంకెలు చేర్చినా ఆమె పేరు ముందు ఎన్ని బిరుడులు తగిలించిన్నా పేరు తర్వాత ఎన్ని పట్టాలు ఆంటించినా ఆమె. కేవలం బాలసరస్వతిగా మ్మాతమే చర్మితలో నడయాడుతూ వుంటుంది. సమాన వయన్మ్కులు మాతం ఆమెను *బాలో అని పిలుస్తూ వుంటారు. వయన్స్నులోగానిి, వై దుష్యంలోగాని చిన్నవాళ్ళ “బాలమ్మ అని పేర్కొంటారు. [5] -

[0 (పజాకళలూ వా (పగతివాదులూ మరచిపోలేని అనుభవం

బారిన్ము అభినయాన్ని జీవితంలో ఒక్కసారైనా చూసివాష్ళ అ అనక వాల్ని ఎన్నడూ మరచిపోలేరు.

బారమ్మతో కొద్దిసేపైనా సంభావించినవాష్మ ఆ జ్ఞాపకాల్ని ఎప్పడూ తలచుకొంటూనే వుంటారు. బాలాసాన్డ చాలాసేపు వివిధ విషయాలపై మాట్లాడ వాళ్ళు ఆ ముచ్చటల పచ్చదనాన్ని గుండెల్లో దొచుకొంటారు.

సహృదయుడన్న వారికి ఆమె పరిచయం ఒక సన్మానం.

బాలమ్మకు జీవితంలో ఎన్నో సన్మానాలు జరిగాయి. అయితే, ఆను రాన భూమ్‌ మీద పడ్డప్పుడు “వీఐధనంగ” మనవరంలిగా పుట్టడమే గొప్ప సన్మానంగొ లావించుకునేడి, “రపి పుట్ట జం్యత గ్యాతములరాలే కరగించు. విమల గాంధరక్వమ్మ విద్యమాకు” అని అరి సానీవారి పాత అందో లేదోగాని వీణధనం కుటుంబంలో ఆమె పూర్వీకులలో నాలుగు తరాలవారూ, వారనుల్లో మూడు తరొల వారూ ఆక్‌ సాంన్ని సగర్వంగా సకలమైన అర్హతలతో చాటు కొంటున్నారు.

వీణధనం కాలం ,కీస్తళం 1867-1988. ఆమె అమ్మమ్మ పేడ కామాక్షి. ఆటపాటలలో డిట్ట. తంజావూరు ఆస్థానంలో వుండేడి. ఈ కామాక్షీ అమ్మమ్మ పేరు పాపమ్మ, ఈ మెకూడా తంజావూరు (పకువుల కాలంలోనిదే. ఢనం కాల తెలుస్తుండి కనుక తరానికి పాతికేళ్ళ చొప్పున వెసక్కి వెళ్ళితే పాపమ్మకాలం కీస్తకః 1707 | పాంతాలవుతుండి. ఆంటే రాధికాసాంతనం రచించిన ముద్దుపళని పండి మణ వాలంనాటిదన్న మాట.

సరసమార్గములా శి

కొలువుండు రీతులా ?

హపౌెటల గంధులా!

కళలభాగ్యములా క!

బహుదాన లీలలా ?

నాటకళాలలా 1

అని చామకూర వెంకటరాజుగారు వరుసపెటి (పశ్నించిన లలితకళలు లలిశాంగులకూ పెట్టిన 'పేరయిన తంజావూరులో. పుటిపెరీగ్‌ పేరు. తెచ్చుకున్న పాపమ్మ సంతతి, నీణ ధనమ్మ కాలంనాటికి మృదాసులో" మకాంపెట్టారు. రను

/|

(పజాశళలూ ఆః (పగతివాదలూ ణా శన నలుగురు కుమా ధైలతో జార్జిటవున్‌లోని రామకృష్ణ వీవిలో ఒక లోగిల్లో ఆద్దెకంటూ వుండేడి ఆ పేధివీఢంతా శృంగారవీధిం ఆ లోగిలి కళలప కాణాచి. ఆ ఇంటికి వచ్చి పోయే కవులకు, సంగీక్యపియులకు, రసికులకు లెక్కలేదు.

గురజాడ అభ్మిపాయం

(క్రీస్తళకం 1895 లో ధనమ్మకు ఇరవై ఎనిమిడి సంవశృరాల వయస్సులో +*కసారి గురజాడ అప్పారావుగారు ఆమె పాట విన్నారు. ఆ సంగతిని తమ డైరీలో ఇలా నోటుచేసుకున్నారు.

• ఈ రోజున ధనం పాటను వింటిని ఏమంత రూపసికాదు, కాన్మి నిఘాగా చూస్తే ఆమె ముఖవర్చస్సులో వజ్ఞగల ధీమా, చక్కని నృ్వమత కలసి గోచరిస్తమి. నాఖూకుతో మి?తమైన ఈవత్తు నర్జ క్ష్యభావం వై ఖరిలో స్ఫురిస్తుండి ఉదాత్తంలో పాడుతలూవుంటే కనుబొమలు విగడతవి. పాట చాలా వోయిగానూ, మధురంగానూ వున్నడి పెటుకుతనం ఏమీలేదు. పాండిత్య కౌళలమునకు తోడునీడగా అభిరుచి వుండి.

“ఆయినా మదరాసీ స్రిలలో కనబడే చొరవగాని, శ్రీనివాసాచారి పాటలో వుండే భావవిన్యాసముగాని ఈ మెలో కనబడలేదు. ఆచారిపాటలో రకరకాల ఆకభూతు లున్నవి. కాని, మధుకమైన రసోత్కర్ణ ఈమె గానములో గోచరించినట్టు ఆయన కంఠములో కూడా కానము. ఈమె అనుభూలికిగల ఉడి క్తతను ఆచారిగారు అందుకో వొలర్భు అట్టి త్మడిక్తానుభూతి? ఈమె ఇప్రే అవలీలగా అందుకోగఅదు. ధనం పాటను .వినే అవకాళం ఇంతకుముందు నాకు లభించలేదు. ఇదే మొదటిసారి వినడం. నేను సొధారణముగా వినవలసివుంటూ వుండిన గానములో వదె ఇందులో గళ సాధకపు విశారములేమీ లేవు. వాటిని ఆమె త్యజబించినడిి జయించినడి. పాట సరళముగాను, ఆహ్హాదకరముగాను వున్నడి. స్వర కల్పనలలో పాండిళ్యమూ, చమక్కారమూ కలవు గాని తీపితఈనము అంతరించలేదు.

“*గ్మాతముతోపాటు నాజూకైన మనోహరమైన వాయిద్య సమ్మేళనము, వీణారవమునకు సరితూగు గొంతుకు వీణా వాయిద్యము కూడా మృదువుగా వున్నడి. ఇంతకు ముందు మైసూరు శేషన్న పాట వినడం తటస్థించిండి. కాని ఈమె గ్మాతం ఆయన గ్మాతం కం టేమధురమైనడి. ఇక మిగిలినవారి సంగీతం ఈమె ముందు దిగ చుడుపు.” (మవోకవి డైరీలు = డ్విరీయ మృుదణ, పుట 86)

గురజాడ అప్పారావుగారు వీజఢనం పాటగురించి ఇంకొ గొప్పగా కాగితాల జెక్కిస్తున్నప్పుడు 1895 నాటికీ ఢనమ్మ మూడో కూతురు జయమ్మ పుద్దిందో, లేదోం

౯ాల్పె (పజాకళలూ ణా (వగతివాదులూ

ఈ జయమ్మే బారిసరస్వతి తల్లి. మంచి పాటక తె ధనం గ్యాతంలోని మాధుర్యాని. వారసత్వంలో వాటా పుచ్చుకొన్నడి,

జయమ్మకి రాజ్యలక్ష్మి, లక్ష్మీరత్నం అనే ఇద్దరు అక్కలూ, కామాక్షీ అనే చెళ్లెలూ వున్నారు. నలుగురూ ళల్లి వీ జోలికి పోకుండా గ్మాత విద్యలోనే ఆరితేరారు. పొట కచేరీలు చేసేవారు. కులాబారం కనుక ఆటపాటలు ఆభ్యసించినా పాట కోసమే పాటుపడేవారు.

బాల్యంలోనే అభివయ రళ

ఈ వాళావరణంలో జన్మించిన బాలపరస్వతికి ఆడుగులు చేయకముందే అభినయ కళ అబ్చిండి వాళ్ళమ్మ ఆమ్మమ్మును చూడడానికి మైళాపూరు గౌరి వచ్చి పోతూవుండేది. కపాలేశ్వరుని గుక్షిలో గౌరి దేవదాసి. స్వామివారంముందు ఆడి పాడేఏ గొరి ఆటకు తశ తల్లి జయమ్మా, చిన్న పెవతల్లీ లక్షీరత్నం పాట పొడుతూవుంటే బాలసరస్వతి చిన్నప్పట్నుంచీ పినేద్కీ తల్లుల పాటకన్నా గౌరి ఆటంటే ఆమ ఒళ్ళంతొ' కిబ్ళ చేసుకుని చూసెది, బాలసరస్వతికి నాట్యం ద్వితీయ (పకృతి అయిండి. మైలాపూర్‌ గౌఏలాగే. దుస్తులు ధరించి అభినయించడాన్ని అభినయించేది. ఈ క్కురదానికి నాట్యం నేర్పించడం మంచివని గొరి తలచిండి. పీజ ఢనవ్మకు హిశటోధ చేసిండి “పాట చాలదా ? ఆట కూడా ఎందుకూ "ొ అని ధనమ్మ మొదట ఒప్పకోలేదుగాని చివరకు ఆంగీకరించింది.

తంజావూరు సోదరులుగా (పసిద్ధికెక్కిన చిన్నయ, పొన్నయ్య, వడివేలు, శివానందం చతుష్కంవారి వంశంలోని కందస్వామి పిై + గొరిదగ్గర బాలసరన్వతి- నాట్మం నేర్చుకౌండిగాని ఇంటికి వచ్చే అందరి దగ్గరా ఏవో ఒకటి అభ్యసిస్తూవుందేడ అమె జీవితాన్ని యిద్దష తెలుగువాళ్ళు అనుకోకుండా తీన్పెడిద్దారు.

బాలసరస్వతి చిన్న పెదతల్లి లక్మీరత్నానికి హైదరాబాద్‌ హయ్య గీవాచారీ గారిమీదా, ఆయన పాటమీదా మక్కువ కలిగిండి. ఆయనను అవ్వ్వోనించిండి. కలిగిన. మక్కువ పెరిగిండి.. ఆయన ఇంటికి వచ్చి పోతూవుండేవారు. ఇంట్లోవున్న పిల్ల లందరూ ఆయనను “గ్యురం కంఠం కాతమ్యుడో అని పిలిచేవారు. ఈ [మేన ఆ ఇంటీ వారికి పురందరదాసులవారి “కృష్ణా నీ బేగనిబారో” అనే కన్నడ పదాన్ని నేర్పారు ఆ పాటను విని విని బాలసరన్వతి అప్రయత్నంగా ఆ పాటకు అభినయించసాగేడి,

ఒకనాడు 19839లోన్తో $4లోనో బాలసరస్వతికి పదవోర్కు పడి హేడేళ్ళ

1వపజాకళ లూ= (వగతివాదులూ 78

నీ చేగనెవారో*ో పాడుతూవుంటే బాల ఉండబట్టలేక అప్పటికప్పుడు ఆ పాటకు అభినయం వూహించుకుంటూనే దాన్ని రసిీకుల ముందు [పడర్శించింది.

ఆనాటి నుంచీ ఆ పాట ఆమె సొత్తు అయింది అభిలబారత స్థాయిలోనే గాక అంతర్జాతీయ రంగంలో కూడా ఆ పదాన్నీ అభినయించి బాలమ్మ తనకు లానే సొటీ ఆని చాటుకుంది. “నరం కంఠం తాతయ్య” ఒకందుకు నేర్చిన పదం నేడు జగడ్విడితం ఆయిందిం హైదరాబాద్‌ హయ్యగీ వాచారిగారికి రసికలోకం ఇందువల్ల బాలా బుణపడి వుంటుండి.

కాలసరస్వతి విద్యను చూసి “నువ్వు అభిశయ కళనే అంటి పెట్టుకొని వుండు” అని ఆశీర్వదించిన ఇంకో తెలుగువారు కూచిపూడి భరతాచార్యలు వదంతం లమ్మీ నారాయణళాన్త్రిగారు. ఆయన పదాలను వ్యాక్యావించడంలో సవస్ఞానిధి కూచిపూడి సంపదాయంలోని దొలా భొగొలను శాస్త్రిగారు బాలమ్మకు నేర్పారు. భామకలాపం కూడా నేర్చుకుంగి. శాస్త్రిగారు ఒక్కొక్క పొటనూ, వర్ణాన్నీ తీసుకుని శోఏదీ దీని జాతకం తేల్చు చూద్దాం? అని అడిగేవారు. బాలమ్మ దానిని ఆడిపాడి చూపించేది

ఓకసారి ఏదీ ఈ తోడివర్గం జాతకం లేల్చూ? ఆని శ్వ్వాగారు అడిగారు. బాలమ్మ పునరుక్తులు లేషండా ఆడి చూపెట్టింది. “*వూడూ ॥ పదాలు మీ యింటివాళ్ళ సౌత్తు. వాటినే ఆంటి పెట్టుకుని వుండు, మిగతా వాటి జోలికి హోవద్దు, మీ అమ్మలాంటిడి పక్క. పాట పాడుతూవుంటే నువ్వు సిపంచాన్ని నెగ్గుకొస్తావు :” అని వదాంతం లక్ష్మీనారాయణళా స్ర్రిగారు ఆశీర్వచనంతోొ పాటు ఆదేశించారు.

బాలమ్మ ఆ మాటలను అక్షరాలా పాటించిండి అవసానదళలో కూడా ఆ పాతోపదేశాన్ని జ్ఞాపకం పెట్టుకొని అడిగిన వాళ్ళందరికీ చెప్తూ వుండేది. ఈ సంగళులను కుతి” అనే ఇంగ్లీషు పతికలో (పథాన సంపాదకుడు పట్టాభి రామన్‌గారు, శ్రీమతి ఆనందా రామచం్యదన్‌ రికార్డుచేళారు. (నాలుగవ సంచిక ఫి బవరి 19084)

బాలమ్మ ఎందరెందరికో ఎన్నెన్నో సంగతులు చెప్తూ వచ్చేడి. వాటిని కాగితాలకు ఎక్కించడం చాలా అవసరం. నేను మృుదాసులో థ్రీృష్ణ గానసభ వారు నిర్వహించిన నాట్యకళా సమ్మేళనాలలో రెండు మూడు సారులు బాలమ్మను కలను కొన్నాను, మాట్లాడాను. తొలి సంవశ్చరం చివరిరోజున విందు భోజనంచేసి తాంబూలాలు వేసుకొంటూన ఏప్పుడు క్షేత్రయ్య గురించి, పదాలను గురించి ముచ్చటించు కొన్నాం. గురజాడ అప్పారావుగారు “వీఐధనం” గురించి రాసిన లక్షణాలన్నీ నాకు శారంమ్మలో కనిపించాయి.

"శ్ర [పజాకళలూ = (పగతివాదులూ

మ్యూజిక్కు అకాడమీ హాలులో బాలమ్మ 6క్షణ యిచ్చిన విదేశీ శష్యరాళి నృత్య (పదర్శనప్పుడు ఇంకొకసారి బాలమ్మను కిలుసుకొన్నాను. రండిః పదాలు గురించి మాట్లాడుకొందాం” అని చెప్పిండి. నాకు వెళ్ళడం పడలేదు. ఇప్పుడు అమె వెళ్ళిపోకా తప్పలేదు,

నాకు స్వర్గ నరకాలలో నమ్ముకముం టే నేనీవ్యాసాన్ని ఒకలాగ ముగించే వాడిని,

డివిజ కవివరు గుండియల్‌ డిగ్గుకనగ

నరుగుచున్నాడు శ్రీనాధు డమరపురికి

అని సగర్వంగా కవిసార్వభౌముడు చెప్పుకున్నట్టు బాలమ్మకూడా “దేవ వేళ్యల గుండియల్‌ డిగ్గుకనగ అమరపురికి వెళ్ళిందొని రాసేవాడిని,

రంభవాకిటను తోరణములు గద్రైెడు

తీవర మొహింతా దీలు పడియె

మేనక ఇంటిలో మెళ్కట్లు సవరించు

సంరంభళ మొకకొంత సడలువారె

కనకాంగి యింటిలో గర్బూర వేడికల్‌

సవరించుదొక కొంత జాగువడియె

హరిణి బంగారు మెడ నరవిరి 'సెజ్జలు

నిర్మించుటెక కొంత నిలుకడయ

అని చేమకూర వెంకటరాజుగారు చెప్పిన పద్యాన్ని అనుకరిస్తూ ఇంకో ప్యం రాసి ఊర్ధ్వ లోకాలలోవున్న ఊర్వశీ మొదలైన నిత్య సువాసినులు బాలమ్మకు స్వాగతం చెపున్నారని రా సేవాడిసి.

అమిర్చే బాలమ్మ అభినయ కళ అవనిలోనే ఆనవతరం వుండి పోతుండి" తన కళ ఎక్కడుంటే బాలమ్మ అక్కడే వుంటుంది 1

క్య్యవివా= వెంకి వ ్చఈచయేడు వల్మోతృవ్‌. బెంగుజూరులో జరపడం. బాలా సముచితమైన కార్యం, భారతీయ నగరా లన్నింటిలో బెంగుళూరులో ఉన్నంత సినిమా ఉత్సాహం మరెక్కడా కనబడదు. అన్ని భాషల చ్చితాలను ఇక్కడి _పజలు ఆస క్తితో ఆదరిస్తారు. సత్యజిత్‌ ఠ్రే చ్మితాల తర్వాత కర్ణాటక చ్మితసీమలో లేచిన క త్త కెరటాలే ఎక్కువగా జాతీయంగా, ఆంతర్థారీయంగా భారతి చ్శితాలకు గౌరవాలు, బహుమానాలు తీసు కొచ్చాయి. ఇటీవలనేకాక సైలెంటు సినిమా రోజుల నుంచే వెంగుళూరు చిత నిర్మాణంలోను, వ్యాపార రంగంలోనూ విశిష్ట స్టానాన్ని చర్మితలో నంపొాడించుకొండి. యధ్యాపకారం జనవరి లవ లేదీనాడు విల్మోల్సవ్‌ [పారంభమైండి. పోటీ లేని చి తోత్సవాన్ని ఫిల్మోత్సవ్‌ అంటారు. పోటివుండే దాన్ని అంతర్జాతీయ చలన చ్నితోత్సవం అంటారు, సాధారణంగా ఫెల్మోత్సవ్‌లో (పదర్శించే చ్మిశాలను కూడా మన దేశంలోని ఒక నిపుణుల సంఘం ఎన్నికచేస్తూ వుంటుండి. ఈసారి ఆటువంటి ఎంపిక జరగలేదు. ఆయా దేశాలు వాటికి నచ్చిన చ్మితొాలను పంపడం జరిగిండి, ఇతర దేశాల చలన చ్మితోత్సవాలలో బహుమతులు పొండిన చ్చితాలను మనదేశం ఆవ్యో నించిండి. కొందరు (పాక్యాతుల పాత చ్మిలాలనుకూడా తెప్పించి వాళ్ళ గౌరవార్థం

(ప్రదర్శించారు,

. ఈ ఏడాడి ఫిల్మోత్సవాన్ని శ్రీమతి దేవికారాణి పారంభించారు. ఎన్నికల హడావిడిలో పడిపోవడంవల్ల రాజకీయ నాయకులుగాని, మం్చితుగాని రాలేకపోయారు ఉత్సవం అచ్చంగా సినిమా ఉత్సవంగా జరిగిండి. స్టేట్‌ గవర్నరు అధ్యక్షత వహించడం ఒక్కటే ఇడి ఒకడేళం నిర్వహిస్తున్న ఉత్సవమనే సంగతి౨ గర్తకుతచ్చి హూందొాతనం ఇచ్చిండి. భ్రీమతి దేవికారాణి ఛలోక్తులతో తన ఉపన్యాసాన్ని (పారంభించి, వేదన వెల్లడించి ఆశాజనకంగా సందేశం ఇచ్చి”డి. భావితరాలను తీర్చి డిద్దే చ్మితాలను నిర్మించమండి దైర్యంగా ముందడుగు వేయమండి. నిరుత్సాహాన్ని విసర్జించమండి, (పతి క్రొ త్త చ్మితం ఓక జీవితాన్ని వినిర్మింస్తుందని చెప్పిండి

5్‌0 వళ ఛవొటి చ్మితం ఫిల్మో[తవ్‌ను విశ్వవిఖ్యాత రవ్యన్‌ దర్శకుడు సెర్టీ బసెన్‌స్టయిన్‌ 50 సంవత్సరాల కిందట తీసి, పూ ర్షిచేయలేకపోయిన ోక్వి-వివా-మెక్సికో” అనే చ్మీతంతో

778 (ప్రజాకళ లూ (పగతివాదులూ 1పారంభించారు. అడిలో సినిమాకళ కొవ్య రూపాన్ని సంతరించుకొనడానికి దోహద శారలైన వారిలో అమెరికన్‌ దిర్శకుడు (గివిత్‌ను, రష్యన్‌ దర్శకులు ఐసెన్‌ స్టయిన్‌, పుడోవ్‌కిన్‌లను చర్మితకారులు (ప్రథమంగా. పేర్కొంటారు. రష్యాలో గణనీయమైన చితాలను నిర్మించాక ఐసెన్‌స్టయిన్‌ యూరపు దేశాలలోనూ, అమెరికాలోనూ పర్య టించొడు. హాలీవుగ్‌ నిర్మాతలు ఆశణ్ణి తమకోసం చ్మితాలు నిర్మించమన్నారు, వాళ్ళ వ్యాపార విధానాలనూ, నిర్మాణపద్ధతులనూ ఐసెన్‌స్టయిన్‌ అంగీకరించలేకపోయాడు, ఆనాడు అమె5కాలో ఉన్న (పగతిశీల రచయిత ఆప్ట్‌ సింక్లయిక్‌ ఐ సెన్‌స్టయిన్‌ను అర్ధం చేసుకొన్నాడు, ఆ నవలా రచయిత తన "బావమరిది ద్వారా ఐసెన్‌స్టమిన్‌ నిర్మించదలచుకొన్న చి తానికి పెట్టుబడి పెట్టించాడు. మెక్సికోలో మెక్సికో పైన చ్చితం నిర్మించిలని రష్యన్‌ మహా దర్శకుడు న్‌ర్శ యించుకొన్నాడు.

మెక్సికో (పాచీనత

మెక్సీకో చాలా (పాచీన భూభాగం, కొండ (పాంతం. ఆదిలో ఆమెరికన్‌ ఇండియన్ల నాగరికత వింసిల్లి న భాగం, (బ్రవ్మోాండమైన శిలా నిర్మాణాలు నేటికీ నిలచి ఉన్నాయి. ఆకాశానికి సాగే సోపైన పంక్తులు కనబడతాయి. వాటిపైన ఆడిమ ఆలయా లుంటాయి. 16 న శతాబ్దపు తొలిరోజుల్లో స్పెయిన్‌. మెక్సికోను ఆ కమించి ఆధికొ రాన్ని చెలామించిండి. కై9 స్తవ మతగురువులు, ఆడివాసులను నుతాంతరులను చేశారు, మతం మారినా పాత జీవన విధానాలను | పజలు మరచిపోలేదు అక్కడ మూడురకాల జాతులు ఏర్పడ్డాయి తెల్లవాళ్ళు మెస్టివోలు, ఇండియన్లూ విలీనం కాలేక విడివిడిగానే వున్నారు. ఎన్నో రాజకీయ పరిణామాలు ఏర్పడ్డాయి. అంతర్యుద్దాలు జరిగాయి. నియంతలు పడిపోయారు. నూతన (ప్రపంచం ఆవిష్కారం కాజొచ్చిండి.

(ప్రావీన కాలంనుంచి పస్తుతకాలం. దాకా మెక్సికో చైతన్యాన్ని ఐసెన్‌ స్టయిన్‌ నాలుగు భాగాలుగా చ్చికించేసీలచుకొన్నాడు. అప్టక్‌ సింక్టయర్‌ " పెట్టించిన పెట్టుబడితో ఎడ్వర్డ్‌ టిస్పీ ఛాయా గావాకుడుగా, (గిగోరి అలెగాండోప్‌ సవాయకుడుగా నిసెన్‌ సైమన్‌ 1929 లో మెక్సికో. వెళ్ళాడు. దేశాన్ని, (పజరిను పరికలించాడు. శ5,000 మీటర్ల చ్మితాన్ని షూట్‌ చేశాడు అతడు వెసుకున్న పథకంలోని మూడు భాగాలు మ్మాతమే పూర్తి చేయగలిగాడు. ఈ లోగా ఆరక కారణాలవల న్‌ర్మాణం అగిపోయిండి. షూట్‌ చేసిన నెగిటివులన్ని అమెరికాలోనే వదిలివేసి బసెన్‌సడున రష్యాకు వెళ్ళిపోవలసివచ్చిండి. ల

డబ్బు పెట్టినవాష్ళ ఏదో వీధంగా ఎంతోకొంత లాభం చేసుకొనడానికి అపారమైన ఆ ముడి సదుకునుంచి రెండు చిన్నచ్మికాలు ఎడిట్‌ చేయించారు. ఒకటి

[పజాకళలూ లా (పగతివాదులూ .! ఆడ్రెడ్‌ డే”(మృత్యుడినం), రెండు “థండర్‌ ఓవర్‌ మెక్సికో” మెక్సికోపై పిడుగు, మవాదర్శకుడు నిర్మించడలచుకొన్న చికానికి ఇవి వలువిడిచిన బంధువులు కూడా కాలేదు. 1989లో మెరీ సీటన్‌ ఆ దర్శకుని ఆశయాలను నెరవేర్చాలనుకొన్నడి నెగె టివులు సంపాదించి మరోచి తాన్ని రూపొండించింది దానికి “టైం ఇనీడిసన్‌” (పొద్దు 'చెండలో కొంత పొద్ద) అని 'పేరుపెట్టిండి. ఈ చీతం కూడా ఐసెన్‌స్టయిన్‌ &పించిన చ్‌ తంలో కొద్దిపాటి భాగమేగాని సమ్మగం కాదు.

అల్లో అసంపూర్ణ చ్మితం

ఆసంపూర్ణ మైనా ఐసెన్‌స్టమిన్‌ నిర్మించడలచుకాన్న “క్వి -వివా- మెక్సికో” సినిమా చర్మితకారుల దృష్టి లో విద్యార్థుల హెైఠాలలో బాలా (పసిద్ధమైండి. ఎందరెందరో చాన్నిగుంచి రాశారు చదివారు. ఐ సెన్‌స్టయిన్‌ షూట్‌ చేసిన నెగశివులు కాలగర్భంలో శలిసిపోయాయని అందరూ భావించారు. ఆయితే ఆదృష్టవళాత్తూ ఆవి నష్ట్రంకాలేదుః అమెరికన్‌ మ్యూజియంలో ఉన్న ఆ డబ్బాలను రష్యన్‌ కళా ?ారులు సంపాదించారు, బఐ సెన్‌స్టయిన్‌ ఊహించిన చ్నితాన్ని రూపొందించడానికి (యత్నించి కృతకృత్యు లయ్యారు. ఐ సెన్‌స్టయిన్‌ ఎప్పుడో కీ రిశేమడయ్యాడు- ఆతని ఛాయా (గౌహకుడు కాలం చేశాడు, ఆయినా సహాయకుడు (గిగోరీ ఆ౭ెగ్ధార్నిడోవ్‌ సజీవుడే. ఆతడు తన జ్ఞాపకాల సహాయంతోనూ, ఐ సెన్‌ స్టయిన్‌ రాసీ "పెట్టివోయిన నోట్స్‌తోను ఈ మహా కావ్యాన్ని పునర్నిర్మించగలిగాడు. కిందటేడు మాస్కో చలన చ్మితోత్సవంలో మొదటి సారిగా ఏభై వళ్ళకిందట తల పెట్టినచ్చితం వెలుగు చూసింది. ఈ సంవత్సరం విల్న్మోర్సవ్‌లో [పాఠరంభ చ్మితంగా సముచితమైన స్థానాన్ని స్వికరించిడి.

నాలుగు భాగాలలో మూడు భాగాలు మాతమే సంపూర్ణ్షమైనా (గిగోరీ అలెగ్ధాం డొవ్‌ బాలా చాకచక్యంగా ఆ కొరతను స్టిల్‌ ఫొదోలతో, వ్యాఖ్యానంతో పూరించాడు. చి కాన్ని చూస్తున్నంత సేపూ ఓక సమగ మహాకావ్యాన్ని చూస్తున్నా మనే భావమే. కలుగుతుండి. బఐ సెన్‌స్టమిన్‌ చెప్పదలచుకున్నదంఠా ఈ చిళం ఏమ్మాతం మినహాయింపులు లేకుండా చెబుతుండి.

వురా చరి [త

మెక్సికోలో 28 రాహ్ట్రాలున్నాయి.. ఓగ్జాకొ రాష్ట్రంలో దెహూన్‌ టెసెన్‌ పట్టణం వుంది. ఆక్కడ ఒక (పాచీశ నాగికత వుండేష. ఆనాడి పునాదులలో అంకురించిన జీవన విధానం నేటికీ ఆలాగే వుంది, మాతృస్వామ్యం ఇంకా కొన హైగుతూ వుండి. ఐసెన్‌స్టబున్‌ ఈ (ప్రాంతాన్ని ఒక కథన ర గంగా తీసుకున్నాడు, రామి ఎంత (పాచీశమో మానవుడు అంత (పాచీనం, మానవుడు రాళ్ళతో కట్టిన

78 (పజాకళలూ జూ గతి వాదులూ కట్టడాలు ఆరని ఆలోచనలకు, ఆచారాలకూ, ఆదర్శాలహ [పతిబింబాలు. మనిషి పోయినా మనిషి కట్టిన గట్టివి నిలుస్తాయి. శిలా శిల్పం. నిశ్చలంగా. నిశ్శబ్దంగా కన వఐడినా నిరంతరం గతాన్ని కథనం చేన్తూనే వుంటాయి. యుగాలు మారినా, తరాణ మారినా జీననం సాగుతూనే వుంటుంది. ఇటువంటి భావాల నాందీ పస్తావనలను దృ రూపంలో చితించి ఐసెన్‌స్టయిన్‌ తన మెక్సికో కథను [పారంభించాడు.

మొదటి భాగం

“కాన్‌ డుంగా” అనే మొదటి భాగంలో ఇప్పటికీ మాతృస్వామ్యంగొ చెల్లుతున్న ఒక గామీణ వాకావరణాన్ని తీసుకొన్నాడు. అడి ఉష్ణపదేశం కమక ఆరటితోటలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఆడపిల్లలు వాటిలో షని చేస్తారు. ఆ పళ్ళమ సంతలో తికునాళ్ళలో అమ్ముళారు. కష్టపడి డబ్బు కూడబెడతారు. ఆ కూడబెట్టిన డబ్బుతో తమ కట్నాన్ని సంపాడిస్తార. ఆ (పాంకాల్లో వతి ఆడపిల్ల తన కట్నం కానే సంపాడించుకోవాలి, తన వరుజ్జీ తానే ఎంచుకోవాలి. కొన్ని బంగారునాణార చండ రూపంలో కట్నం రూపొందుతుంది. అన్నెం పున్నెం ఎరుగని ఈ అమాయక జీవుల నిత్య జీవితాన్ని చ్చితిస్తూ వివిధ వినోదాలలో, వివాహకాండలో, విందు. విశేషా లలో మెక్సికోకు వ సెన్‌స్టయిన్‌ దర్చణం పట్టారు. కథానాయిక తన బంగారు నాణాల దండను అర్జించడం (పథమ భాగం.

రెండవ భాగం

రెండన భాగం పేరు *మాక్వే. ఆది ఫోర్‌షిరియో డియాజ్‌ అవే దుర్మార్గుడు మెక్సికోకు (పెసిడెంటుగా 1876లో వచ్చి 1910 దాకా నియంతగా పరిపాలిస్తున్న రోజులవి. చిన్న చిన్న ఖండాలను కర్కోటకులు ఏలుతున్న రోజులు సెబస్టియిన్‌ అనే యువ నాయకుడు పేద రైతు. ఎడారిలాంటి పొలాలో నాగజెముడు పొదలలోంచి కల్లును తయారుచేస్తూ యజమానులకు లాభాలు చేకూరుసూ ఉంటాడు అతడు మరియా అనే పిల్లను పెళ్ళిచేసుకోవాలనుకొంటాకు. అయితే పెళ్ళికి దొర అనుమతి ఇవ్వాలి, కాబోయే వధువును వెంట పెటుకొని కామందు కోటకు వెడరాడు. అక్కడో విలాసకరమైన విందు జరుగుతుండి. 'సెబస్టిమిన్‌ వధువును దొరకు చూ పెట్టాడు, పిల్లను అక్కడ కూర్చోమన్నాడు ప్రకువు సిబసీయిన్‌ ఆనవాయితీ (పకారం మెట్టుడిగి దూరంగా వెళ్ళిపోయాడు. దొర కూతురు ఏ సీకుంచి వచ్చిండి దొర వేరే ధ్యాసలో పడ్డాడు. మరియాను తప్పతాగిన అశిధులలో ఒకడు చూరొడు.

(పజాకళలూ - (పగతీవాదులూ గాదా వేటకుక్కలాంటి మైనికుడికి స్రైగ చేశాడు. మరియాను ఒక గదిలోనికి ఎత్తుకపోయారూ మానభంగం చేశారు. ఆమెను అక్కడే బంధించారు.

సెబస్టియిన్‌కు ఈ సంగతిని ఒక మ్మితుడు తెలియచేశాడు." నలుగురైదు గురు యువకులు ఆయుధాలను దొంగిలించారు. మానభంగం చేసినవారి పై య పఠీకారం జరిపి, మరియాను విడుదల చేయించదలచారు. అయితే దొరగారి సైనికులు ఈ సంగతి? పసిగట్టారు. చిన్న పోరాటం జరిగిండి. ఆయుధాలతో యువకులు పొలాలలోకి పాఠ పోయారు,

దొరకు ఈ సంగతి తెలిసిండి. పెద్దమునుష్ములందరూ ఆయుధాలు పట్టుకొని త వేటొకు బయల్దేరారు. యువకుల్ని వేటాడారు. ఈ వేటలో దొరగారి కూతురు పర మోత్సాహంతో పాల్గొండి. యువకులు పోరాడారు. దొర కూతుక చచ్చిసోయిండి. యువకులు పట్టుబడ్డారు. వాళ్ళను గోతుల్లో మెడదాకా పాతి పెట్టి వాళ్ళ తలల మీదుగా గ్మురాల దళం దౌొడుతీసిండి. మరియా ఈలోగా తప్పించుకొనివచ్చి మరణించిన సెబస్టీయిన్‌ శిరస్సు వద్ద కన్నీరు కార్చిండి, దీనితో రెండో భాగం సమాప్రం,

మూడవ భాగం

“సోల్డా డూ” అనే పేరిట ఐ సెన్‌ స్టయిన్‌ మూవగవ భాగాన్ని చ్చితించా లనుపున్నాడు. దుకదృష్టవళాత్తూ ఢథనాభావంవల్ల ఈ భాగాన్ని చి తించలేకహోయాడు, రెండో భాగంలో ఒక వ్యక్తి మొదలుపెట్టి; తిరుగుబాటు పోరాటాలు (కమేణా ఒకవబాతి విప్లవ విజయంగా ఎలా రూపొందుతాయో చెప్పడమే ఐ సెస్‌స్ట మన్‌ ఉద్దేశం. మూడవ భాగంలో నియంత డియాజ్‌ పైన విల్లీ + పాటాలు జరిపిన విష్ణవ పోరాటాలను చితించ దలచుకొన్నాడు. ఈ తిసగుబవాటులో మెక్సికోలోని త్రీ సైనికులుగా, నర్ఫులుగా, తల్పులగా, (ప్రేయసులుగా తమ పురుషులకు ఎలాగ సవాయపడిందీ వివరంగా చూపించదలచాడు. అయితే సాధ్యపడలేదు. ఈ సంగతిని ఆలెగ్ధాం్యడొవ్‌ స్పష్టం శేళాడు.

వొలుగవ భొగం

నాలుగో భాగం పేరు *కాలవేరా ఇుదులో ఐ సెన్‌స్టయిన్‌ సందేశం విచ్చితంగా మనకు అందుతుండి. మనుష్యులు మరణిస్తారు, కొందరు దారుణంగా చచ్చిపోతారు. కొందరు వీరోచితంగా నేలకొరుగుతారు. యుద్ధకాలంలోనైనా, శాంతి శారింలోనైనా మనిషికి మరణం తథ్యం, ఆయితే మృత్యువుదేనా ఆంతీమ విజయం

శం (పజాకళలూ -- (పగతివాదులూ

శాదు ।; మానవుడు మృత్యుంజయుడు. బొవుపై గెలుపు ఎలా సాధించడం? మృత్యువును చూసి ఎగతాళి చేయడమే, మృతజీవులకోసం పండుగ చేయడమే, ఒక జాతిజాతంకా జీవించే ఈ జాతరలో పాల్గొంటే వ మృత్యులీతి అన్నదే ఉండదు మెక్సికో (హల ఖదే చేస్తారు. ఊరు ఊరంతా కపాలాలను తల ముసుగులుగా ధరించి, కంకాళాల వావ్యగానానికి నృత్యం చేస్తారు చిఈం చిట్టచివరలో ఓక నృత్యువుముఖం క్లోజప్‌లో శనబడుతుండి. వికటంగ్కా భయంకరంగా నవ్వుతూంటుంది. ముసుగు తొలగిస్తే చిలిపిగా ఆనందంగా నవ్వుతున్న ఒక క్నురాడి అమాయక వదనం కనబడుతుండి మానవుగెప్పుడూ సజీవుడే.

గంటన్నరసేపు చూసిన ఈ చ్చితం ఒక అనిర్వచనీయమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుందని ఒక్క వాక్యంలో చెప్పవచ్చును, ఆయితే, ఆ అనుభూతికి నిర్వచనం కూడా ఇవ్వవచ్చును. ఇడి ఐసెన్‌స్టయిన్‌ యాబై సంవత్సరాల (కిందట తీసిన చితమే అయినా ఇడి ఇవాళలాగా స్వచ్భృంగ్యా రేపటిలాగా ఆశాజనకంగా మానవుడి ఆజేయత్యాన్ని బాటుతుండి. (పతి పేమూ తీర్చిదిద్దిన శిల్చంలాగా ఉండి. కళకు కాలావకాళాల హద్దులు లేవనీ ఇడి వెల్ప డిచేస్తుండి.

ఇలాంటీ మహాకావ్యంతో ఫిల్మోల్సవ్‌ = 80 (ప్రారంభం కావడం ముదావహం. ఈ స్థాయికి చేరుకొన్న మరికొన్ని చ్మితాలుకూడా పడి హేను రోజులపాటు ఉరిగిన ఈ పండుగలో (_పదర్శించడం విశేషమే, ఊతను చ్మితాలతోపాటు ఉళ్త చ్మీకాలు కూడా చేర్చడం జరిగిందన్న దోక్క టే విచారం.

ఎ తరవం [9080

నిరెళారియంలిస్టిక్‌ చిత్ర జనకండం : విమైఘోష్‌ స్రక్వాహాధారణంగ్యా మన చలన చ్చితాలలో సామాజిక వాస్తవ చ్చికణ సత్యబిర్‌రే [పవేశంతోనే (ప్రారంభమైందని అండరూ భావిస్తారు ఆ విధంగా భావిస్తే తప్పుకాదు. గాని ఆడి “దారి తక సత్యం" కాదు. సత్యజిత్‌ రే మన భారతీయ చంన చితాలకు ఆంతర్జాతీయ స్థాయిని నిస్సందేహంగా (ప్రసాదించాడు. ఆయితే నియోరీ యలిస్టిక్‌ చ్మికాలకు ఆంకురార్చణ చేసివ ఖ్యాతి నిజంగా నిమై మోష్‌కు దక్కుళుండిం ఈ యదార్థాన్ని సత్యజిత్‌ రే, మృణాల్‌ సేన్‌ ఉభయలూ ఆంగీకరించి (గంఠస్థం చేశారు.

చలనచ్మిత పరిభాషలో రియలిజం, నియోరియలిజం అనే మాటలు ఇటాలియన్‌ చలనచ్చిత రంగంనుంచి వచ్చాయి. (పపంచంలోని అన్ని దేశాలలోలాగే ఇటలీలోకూడా ఆడినుంచి వ్యాపార చలవన్మికాలడదే పైచేయి. అయితే 1018 నుంచి 1916 దాకా మొదటి (ప్రపంచ సం గామపు రోజుల్లో ఇటలీ చలనచ్మితాలలో రియలిజం 1పమశించిండి. సహజ వాతావరణంలో సామాన్య మానవ సమస్యలను చ్మితించడం మొదలు పెట్టారు. ఈ చ్మిత నిర్మాణాన్ని మళీ 1942లో రెండవ (ప్రపంచ సంగామపు ముమ్మరంలో మళ్ళీ ఇటాలియన్‌ చలనచ్చిత దర్శకులు చేపట్టారు. అప్పుడు:

విమర్శకులు ఈ బాణీని “నియోరీయలిజం” అని పేర్కొన్నారు.

మార్గదర్శకులు ణి

కృటాలియన్‌ దర్శకులలో లూచినో వై కోంటి ఓంంయ1100 ౪1800౧౪6) బాలా (ప్రముఖుడు, మార్క్సిస్టు. 1942 లో ఒస్పెస్సిన్‌ (05868806) అనే చలన చిశాన్ని నిర్మించాడు, దీన్ని రహస్యంగా (పదర్శించేవారు. 'సెన్సారులు అభ్యంతరాలు చెప్పే చ్చితం సగానికిసగం క త్తింం చేయడంవల్ల రహస్యంగా పూర్తి చితాన్ని (ప్రదర్శించడం జరిగిండి. ఈ చ్చితంలో దర్శకుడు సామాజిక వాస్తఏకతతో ఎక్కడా రాజీపడలేదు- కథ (పేమ కథే అమినా పాత చ్నితణలో నిర్దాక్షిణ్యంగా నివార్నయిన

శ్ర (పజాకళలూ జూ (పగతివాదులూ నిజాన్ని (పతిఫలింపచేశాడు. ఈ చ్చితాన్ని చూసిన విమర్శకులు దీఏని ని యోరియలిజం వాణీ అన్నారు.

ఈ చ్యతం చూచి యువదర్శుకులు (పగాఢమైన పభావానికి లోనయ్యారు. విద్దోరియాడిసీకా, సీజర్‌ జవాట్టినీ మొదలైన దర్శకులు నియోవియలివాన్ని తమ చికాలలో చిితించారు.

1960 దాకా ఇటలీలో నియోరియాలిస్టిక్‌ చి కాలుగణనీయంగా రాసాగాయి. 1046లో మషైన్‌, 1948లో వైసికిల్‌ దొంగల చ్చిళాలను డిసీకా నిర్మించాడు. సరిగ్గా అదేసమయానికి మనదేశంలో నియోరియలిస్టిక్‌ చిత నిర్మాణానికి నిమై ఘోష్‌ పునాదులు వేశాడు, (నిమై ఘోష్‌ను చలనచ్మిత రంగంలోని వ్యక్తులు ఆహ్యాయంగొ గనిమైదా” అని పిలుస్తారు.) ఇటాలియన్‌ చి తాలవల్ల నిమైదా (పభావితుకు కాలేదు,

గానీ రష్యన్‌ చితారివల్ల ముఖ్యంగా పుడోవ్‌కిన్‌ కృతులవల్ల ఉ ర్రేవీితుద య్యాడు ఇటాలియన్‌ నియోరియలిస్టుల జనకుడు వై కోంటిలాగే నిమైదాహడా సిసలైన మార్కిస్టు, మనదేశం చార్మితక విషాదంలో మునిగినవుడు తనకళ ద్వారా సామాజిక వాస్తవికతను చితించి దేళానికి సమర్పించాడు. ఫొట్యోగఫీ వైవుణ్యం నిమైఘోష్‌ 1914లో నేటిబంగ్లాదేశ్‌ ఒకనాటి తూర్పు పాకిస్తాన్‌ అయిన శొలినాటిళూర్పు బెంగాల్‌లో జన్మించాడు, ఢక్కా విద్యాలయంలో వారి తొతగారు ఆదార్యలు. నిమైదా విద్యాభ్యాసం అక్కడే జరిగిండి. ఆయనకు చిన్నప్పటినుంచి చలన చ్చికాలంటే పిచ్చి. ఎనిమిదోమెటి నుండి ఏ వోలీవుడ్‌ చ్మితాన్నయినా, యూరోపియన్‌ చితాన్నయినా విడవకుండా చూసేవాడు ఫౌట్మోగఫీ అంటే చాలా ఇష్టం నిశ్చల ఛాయాచ్చికాలు తీయడంలో సిద్దహస్తుడై తన పద్దెనిమిదోయేఓ 1982లో కలకత్తా చేరుకొన్నాడు. ఆరోరా ఫిలిం కార్పొరేషన్‌ వారి బారుబా స్టుడియోలో అసిస్టెంట్‌ కెమోమాన్‌గా కుదుకుకున్నాడు. 19088 నుంచి విఖ్యాతులైన బెంగాల్‌ స్టేజి నటులతోన్తూ సినిమానటులతోనూ కలసి పనిచేశాడు, పేరుకు అసి స్టైం టేగొనీ అన్నివిధాల స్వతం్యత ఛాయా గాహకునిగానే పనిచేళాడు. ఆరోరా ఫిలిం కార్పొరేషన్‌ వారు (ప్రభుత్వానికి ఇాక్క్యుమెంటరీ చ్చికాళ

• తీన్‌ ఇవ్వడానికి కాం్యటాక్టురాసుకున్నారు. 1988 లో లేడీ బాడన్‌వవెల్‌ భారతదేళొని

(వజాకళలూ = (వగతివాదులూ 68 వల్చిందిం కలకత్తాకోని వైైసామిథభవనం దర్శించిండి అప్పుడు లార్డ్‌ వెల్లి ౦గ్‌టన్‌ రాజ [వతినిధి. ఈమె బెంగాల్‌ పర్మటనను చ్చితీకరించడానికి ముఖ్వ ఛాయ (గాహకులు నమయానికి ఆరోరా వారికి దొరకలేదు. ఆందుచేత నిమేదాకు (పమోషనిచ్చి ముఖ్య భాయ్యాగాహకుని చేసి ఆ పని అప్పగించారు, పందొమ్మి దేళ + వయసులో నిమైదా ముఖ్య ఛాయా గాహకుడయ్యాడు, భారతదేశంలోని చిన్న వయసు కెమేరా మాన్ల లో ఈయనే చిన్నవాడు.

డాక్యుమెంటరీ చిత సిర్మాణానికి కథాచ్చిత నిర్మాణానికి చాలా తేడావుండిం డొక్కుమెంటరీలలో కథ వుండదుగానీ కథనం లాంటిడి వుంటుండి. నైసర్గిక పరి నూలలో సహజ వాతావరణంలో సజీవ వ్యక్తులు సంచరించేతీషనూ, వాస్తవికసంఘటన లనూ, యథార్థ సమస్యలనూ డాక్యుమెంటరీ క్‌ థనంచేస్తుండి తన మొట్టమొదటి న్వరంథతచ్మిరం డాక్యుమెంటరీ కావడం నిమైదాకు ఎంతో ఉపయోగించింది వా స్తవ చీశీకరణలో మెలుకువలన్నీ అవగాహన చేసుకొన్నాడు. స్టూడియోలలోని కృతక వాతావణానికి జీవిశంలోని వాస్తవ (పకృతికిగల శారతమ్యాన్ని బాగా _గహించాడు,

కాంచనమాల

అయికే ఆరోరా ఫిలిం కార్పొరేషన్‌ వారు నిమైదాను కథా చితాలకు కూడా వియోగించేవారు. 1088-84 లో ఒక తెలుగుచ్మి కాన్ని ఆరోరా వారు నిర్మించారు. వానిలో కధానాయిక వేషంవేసే అమ్మాయికీ “స్కి 9న్‌ బెస్టు” చెయ్యమని నిమైదాను వియోగించారు. ఆ అమ్మాయిని భిన్నకోణాలలోంచి కెమెరా పరీక్షకు నిమైదా గురిచేసి స్యాస్‌చేళాడు. ఆ అమ్మాయి మరెవరోకాదు. అలనాటి ఆం ధుల అందాలతార కాంచన మాల, అహం్యదచౌదరి దర్శకత్వంలో అరోరావారు వ్మిసనారాయణ చ్చితాన్ని నిర్మించారు. ఆందులో కాంచనమాల, కస్తూరి నరసింహారావు, వంగర వెంకటసుబ్బయ్య నటించారు. నిమైదా చ్చితీకరణలో రెండనయూనిట్‌కు స్వతంత కెమెరామాన్‌గా పని చేశాడు. వ్మిపనారాయణ చ్మితం కాంచనమాల తాంాపభం చేరుకొనడానికి కారణ భూతమైండి.

ఎన్నో బెంగాలీ కథా చ్మిళాలకూ, చిన్న నిడివి చ్మికాలహూ, డాక్యుమెంటరీ లకూ కెమారామాన్‌గా పనిచేస్తూ అయిదేళ్ళపాటు (స్కీన్‌ ప్లే రచనలోని మెలకువలు (గ్రహించాడు. బెంగాలు ఇస్టాను స్థాపించిన నాటీనుందీ ఆ (ప్రజానాట్యమండలి కార్య

88 (పజాకళలూ జా (పగతివాదులూ (క్రమాలలో పాల్గొనేవాడు అభ్యుదయోద్యమంలో అనవరతం తలమునకలయ్యేవాడు. ఇంతలో దేశ విభజన జరిగింది. దేశం ముక్కలయ్యాక జేశీయులు తమ స్వస్థలాలికే విడేశేయులయ్యారు. ఇల్లూ-వాకీలీ, పొలమూ-ప్కుటా అన్నీ వడిలి పెట్టి ఎన్నో లవరి మండి కడుపు చేతపట్టుకొని కాండిశీకులయ్యారు. కలకత్తాదేరుకొని కడగండ్ష పాలయ్యాక, ముక్కుపచ్చలారని బిడ్ణల దగ్గర్నుంచి మృత్ముముఖంలో ఉన్న ముసలి వాళ్ళదాకి ఎందరెండరి (బతుకులో చిన్నా భిన్నమయ్యాయి. ఈ విషాద భారతాన్ని చూసి నిమైడా కడుపు తరక్టుపోయిండి. దేశచరి తలోని ఈ ఘట్టాన్ని సెల్యులాయిడ్‌ పై చిరస్థాయిగా భ్యదపరబాలనుకున్నాడు. తొలిసారిగా దర్శకత్వాన్ని చేవట్టి 1948 - 49లో "ళిళ్న మూల్‌” (విచ్చిన్న మూలం) అనే పేరుతో 'పెల్లగిలిన కూకటివేళ్ళను చలన చ్చితంగా నిర్మించాడు,

ఇడి భారతదేశ చలనచ్చితరంగంలో మొట్టమొదటి నియోరియలిస్టిక్‌ చ్చితం వాస విఠ చితం అాటి ఇందులో వృత్తి కళాకారులెవరూ పాల్గొనలేదు. కథ బెంగాల్‌. విభజన వర్ల ఏర్పడ్డ కాందిశీకుల చుట్టూ తిరుగుతుండి. ప్మాతల్లో సగంమండి బెంగాల్‌ (ప్రజానాట్య శు ౮ మండలి సభ్యులు, మిగతా సగంమందీ కాందిశీషల నుండి వచ్చినవాళ్ళే అందడా పశ్చిమబెంగాల్‌ యాసతో కాక సహజమైన తూర్పు బెంగాల్‌ యాసతో మాట్లాడా, చ్నితంలో ముప్పాతిక భాగం సహజ పరిసరాలలో జౌట్‌డోర్‌లో. చ్చితీక రించారు. కలకత్తా వీధులూ, షిల్దా రై ల్వేస్టేషన్‌, హొగ్గీ నరీతీరంలోని (గొమాలూ చికానికి రంగస్థలాలు, ళూర్చు చెంగాల్‌ సంస్కృతికి దగ్గరగా వుండడానికి చిన్న మార్చలు రంగస్థలాలలో చేశారు, క మేకప్‌ లేపండా నటీనటులు నటించిన మొట్టమొదటి చితం మన దేశంలో ఇవ ౬ ఈ చ్కితం నిగవి 10వేల అడుగులు మ్మాతమే కమాను తలుపు మూసిన [టక్కులో. పెట్టి చిన్న కవాటం ద్వారా రహస్యంగా చ్మికాన్ని జహిరంగ (ప్రదేశాలలో చితేకరించారు -

_పజాఠళలూ జు [పగతీవాదులూ 85

ఈ చ్మితంలో పాటలు లేవు. నేపథ్య సంగీతానికి పూర్తిగా (ప్రాంతీయ వాద్యాలనే వాడారు.

1950లో రవ్యన్‌ విలిం డెలిగేషన్‌ ఒకటి మన దేళానిక్తి విశ్వవిఖ్యాత దర్శకుడు పుడోవ్‌కిన్‌ నాయకత్వంలో వచ్చిండి. బొంబాయి తడితర కేంద్రాలలో భారత దేశానికీ (ప్రాతినిధ్యం వహించే ఏ చ్మితమూ ఆ డెలిగేషన్‌ వారికి కనబడలేదు. కలకత్తాలో పుడోవ్‌కిన్‌ దిగాక గ“ఛిన్నమూల్‌” చ్చితాన్ని చూడబం తటస్థపడింది వెంటనే దానిని తన (పభుత్వం తరపున కౌన్నాడు. చ్మితానికి ఒక యోగ్మతాప కాన్ని ఇచ్చాడు, ఆదే తన డిహ్లోమో అని నిమైదా నేటికి భావిస్తున్నాడు.

రష్యాలో (వదర్శన

19051 లో సోవియట్‌ యూనియన్‌ అంతటా 18] థియేటర్లలో వక కాలంలో “ధిన్నమాల్‌ *ను వీడుడల చేళారు. దానికి “ఆబెజ్‌ దోలో"అని 'పేకుపెట్టారు. సోవయట్‌ యూనియన్‌లో (పదర్శించిక మొట్ట మొదటి భారతీయ చ్దితం. నిమైదా నిర్మించిన “ఛిన్నమూల్‌ ” మాతమ

సోవియట్‌ యూనియన్‌లో “భిన్నమూల్‌ * విశుదల సందర్భంగా నిమై ఘోష్‌ను రష్యా (పభుత్వం తమ దేశానికి ఆహ్వానించిండి.. రెండు నెలలపాటు సోలయట్‌ డేశంలో ఆయన పెర్యటించి మెదిపోలేని స్మృృతుంతో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చాడు. నిమై ఘోష్‌ వంటివారు దశ,ణ భారత చలనచ్చి త పర్మిశమకు ఎనలేని సేవ చేయగలరనే ఉద్దేకంతో (పక్యాత వాస్తవిక జాతీయ చ్చిత నిర్మాత్క దర్శకుడు కె.నుబ హ్మణ్యంగారు, నిర్మాణాత్మక వోన్య (బవ్మా ఎన్‌* ఎన్‌. కృష్ణన్‌ గారు ఆయనను మ్మదాసులో స్థిరపడమని ఆవ్వూవించాను. నిమైదా 1052లో మ్మృదాసువ వచ్చి అస్పటి నుంచి ఈ నగరంలోనే ఉంటున్నాడు.

మాక్క్చెజంలో ఆపంఠిత్క అచంచల విశ్వాసం కలవాడు కనుక ఆయన ఈ ముప్పయి సంవత్సరాలుగా మృదాను సినిమా (గొమికులను నమీకరించి కార్మి కోద్యమాన్ని విజయవంతంగా నడుపుతున్నాడు, ఫిలిం ఎంప్లాయీస్‌ ఫెడరేషన్‌ ఆఫ్‌ సౌత్‌ ఇండియా, సినిమా (శామిక సంఘాల సమ్మేళనం ఆయన కృషివల్ల నే ఏర్పడిండి, ఎన్నో సంవత్సరాలు దానెకి ఆయనే అధ్యక్షులు ఎన్నో పోరాటాలు నడిపి సినీ

[6)

86 (పజాకళలూ ఇ (పగతీవాదులూ శార్మికుల జీవితాలను జీతాలను మెరుగుపర్పారు. ఇంకా మెరుగుసరుస్తున్నారు. ఏగో ఓక పోదాలో సమ్మేళనంలో ఆయన కార్యకర్తగా వుంటున్నారు

ర30డు చి తాలు ॥

వ్యాపార చి తాలకు, కళాత్మకి చ్నితాలకు ఛాయా దర్శకుడిగా పనిజీస్తూ మృదాసులో ఆయన ఇప్పటికి రెండే రెండు నియోరియలిస్టిక్‌ చ్మితాలకు దిర్శకత్వః వహించారు. 1960లో పాద్టై తెరియుదు పార్‌ (దారి కనపడుతోంది చూడు) అశే చ్చితానికి రచన్క దర్శకత్వం, ఛాయా దర్శకత్వం వహించారు, ఎన్‌, ఎఫ్‌, డి, సి, వా! సహాయంతో *కూరవలిొ అనే ఇంకో చ్ధతం నిర్మించారు.

ఎందరో యువ దర్శకులకు నిమైదా మార్గదర్శి, “ధిన్నమూల్‌” లో ఒక మంచి. వేషం వేసిన బుత్విక్‌ ఘటక్‌ ఆ చ్చితానుభవంవల్ల మన నియోరియలిస్టి! దర్శకులలో [(పముఖడమయ్యాడు.

ఇటలీలో నియోరియలిస్టిక్‌ చ్‌కాలు వ్యాపారరీత్యా విజయాన్ని అంశగొ పౌందలేనటై మన దేశంలో కూడా లాభాలు గడించలేదు. అయినా వాటీ (ప్రభావ ఇంకొ చెరగనట్రై మన దేశంలోకూడా నవ్య వాస్తవిక చ్మితాలు గట్టి మ్ముదను చేశాయి.

మన సామాజిక వ్యవస్థలో సమూలంగా మార్పులు వస్తేనేతప్ప వాస్తవ! చిఠాలు బరకడం కష్టం, అయినా ఎన్ని కష్టనష్టాలకైనా జంకరు అదే ఆశాజనకం

రంగంల కల = |వజా కళం కళ అనిర్వచనీయం ఆంటారు. కళ ఎందుకు? అని (వన్నిస్తే “*కళకోసమ కళో అనికూడా అంటారు. ఇవి చేతకానివాళ్ళు చెప్పే మాటలు, = మర్మాన్ని దాచి పెట్టి, మండిని మభ్య పెట్టి అంతూర్థాన్ని మరింత అస్పష్టం చేయడం పాలక వర్గ దార్శినికులకు పరిపాటి, ఆర్జాన్ని విడమర్చడంవల్ల *, మూల కీలాన్ని విళదిపర్బడంచల్ల వర్ణ (పయోజనాలకు అనర్థం వాటిల్లుతుందనే భయంవల్ల కొన్ని నిజాలను నిగూఢం చేసి ఆవి అనిర్వచనీయాలంటారు. కొన్నిటిని నిర్దేంచవలసి వచ్చి నప్పుడు అడి "ఇడి కాదు ఇడి కాదు" (నేతి, నేతి) అని ఆంటారే తప్ప ఇదమిద్ధం అని తేల్చరు, ఆనిర్వచసీయనాల శిలర్మాగొన (ిహ్మ పదార్థాన్ని నిలబెట్టారు. (బహ్మా నందం అన్ని ఆనందాలలో ఉచమం అంటారు. రసొనందం |, బవ్కోనంద సద్నళ ర ట్‌థి ల మంటారు. కళ రసానందం కలిగిస్తుందంటారు. ఇడీ అధ్యాత్మికం అంటారు. మాయా వాదంలో జ్‌గళ్తు మిధ్య (హ్మ సత్యం అయినట్టు “*రూపంఅఆనేడి ఒక గొప్ప దృమయ శళమ. కంటికి సంబంధించిన మాయ” అనే ఆధునిక కిళాసిద్ధాంతులు ఆర్మధదేళంలోనే (పస్తుతం వున్నారు. కళ అనిర్వచనీయ మైతే ఆధునిక చ్యితకళ అవగాహనాతీఠం. “ఇడి అలగా జనంకోసంకాదు. రసవత్కావ్యం ఆస్వాడించడానికి పూర్వాధికారులు అధమాధి కారులు వున్నట్లే రమణీయ చ్చితకళను అనుభవించే ఉ త్తమాధికారులు వేరే వున్నారు" అని వాడించేవారుకూడా వుంటారు, తాతి ఏకౌంధకారం నేడు భారతదేశంలోని వివిధ సాంస్కృతిక రంగొలలో వున్నంత కాత్వి శాంఢకారం చలనచ్చిత కళారంగంలో కూడా లేకపోలేదు. ఇందులో వందన్మా ఆత్మ వంచనా, అనుర క్రీ, విర క్రీ (బతుకు తెరువూ, ఎరువు, పరువూ, మౌలికమైన మోసాలూ, చేదు సత్యాలూ, స్మరించని లాలూ, విస్మరించిన విలువలూ ఎన్నో వున్నాయి. ఆధునిక చ్మితకారుడికి వ్యక్తిగత సమస్యలు ఎన్నో వుండవచ్చు. అయిడే ఆతనికి సంఘంపట్ట కొన్ని బాధ్యతలు వున్నాయి. వాటిని నేట్‌ చ్మితకారులు ఎలా నెరవేరుస్తున్నా

88 (వజాకళలూ - (వగతివాదలూ రన్న మొదటి (పళ్నః దినికి సమాధానం చెప్తుక్నప్పుడు మరి ఎన్నెన్నో _హ్నోల ఉదయిస్తాయి

హైదరాబాదులో జీవిస్తున్న ఒకానొక ఆధునిక యువచ్చితకారుని జీవితాన్ని ఆధారంగా చేసుకొన్న కళలో ఈ మౌలిక హ్మ్నానువేసి సమాధానాలు చెప్పడాని “రంగులకల” అనే తాజా చలనచ్చితం (పయత్నిస్తున్నది ఎన్నో సంగతుల సైలెంట్‌ గా సూశిస్తుండి.

ఈ హర్షించదగ్గ చలనచ్యి కాన్ని సుచితా ఇంటర్‌ నేషనల్‌ వాపీ నిర్మించారు. లోగడ “మా భూమి” నిర్మాతలలో ఒకరైన బి, నరళంగరావుగారు దీఫ్‌కీ దర్శకత్వం వహించడమే వక ముఖ్యభూమికను ధరించారు. మాటల రచనలో పెద్ద వాటా, సంగీవంలో రెండో పేరూ కూడా పీఎదే. నరసింగరావుగారు. పెయింటింగ్‌లో దిహ్టామా పొందినవారు. అందుచేశ చ్చితశారుడి జీఏతంలోని బాగోగులు బాగా తెలిసిన వారు, సమస్యలను సాకల్యంగా చర్చించడానికి తగిన ఆనుభవం గలవారు.

“రంగుల కలొ చ్చితం విడుదల అము విజయవంతంగా నడుస్తోంది | పరిమితమైన పింట్లతో కొన్ని కేర్యదాలలోనే విడువల ఆయినా దీని విజయం ఘన విజయమని చలనద్చిత అర్థిక పండితులు మైతం అంగీకరిస్తున్నారు “రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా చలనచ్చిత ('పేక్షకులలో [ళావారులలో, మేధావులలో విద్యార్థి వర్గానిలోం సామాన్య (ప్రజానీకంలో ఆన క్రీకరమైన చర్చలకు" ఈ చితం ధారి తీసిందని నిర్మాతలు పచురించిన ఒక కరష్మతంలాంటి పృతికలో చడివి చాలా సంతోషి స్తున్నాను-

[ప్రయోగాత్మక చితం

కడి ఆలోచనలు రేకి త్రించే చ్మితం. ఆస క్రివాయకమైన (పయోగం ఈ చ్చిఠాన్ని చూళక ఒక రోజు రోజుకా దీనిగుంచే ఆలోచించాను దీన్ని ఆసరా చేసుకొని నాకున్న భారతీయ = పాళ్ళాత్య చ్మితకళాపరిజ్ఞానాన్ని నెమరువేసుక న్నాను. ఈ చిశంలోని కథానాయకుడు రవికి ఎందుకు భావ (గవాణం పట్టింది! అడి ఎలా విడిచింది? ఈ రవి మధ్యండిశ భాస్కరుడులాగ ఇక దేదీప్యమానంగా మిట్టమధ్యాహ్న* భావాకాళంలో ఇంకా దట్టమైన చీకట్ల ను, చీకట్ట లాంటి మేఘాలను పట్టనీయకుండా వెలుగుతూ వుంటాడా అనే (పశ్నలు వేసుకున్నాను. _

నాకు తెలిసిన ఆధునిక చ్మితళాడలలో ఇటువంటి కళాజీవులు చాలామంది వున్నారు. వీళ్ళందరూ విద్యావంతుకే | సంస్కారంగలవాశ్ళే. మధ్యతరగతి మర్యో

[పజాకళలూ ఎ [పగతివాదులూ 89 దస్తులే. వీళ్ళందరూ ఎందుకు సమళలిక సంఘటనలకు స్పండించరు ! భుక్తి గడిచి పోతే బాలు, తొము రక్రికడుతున్నాయకుకొంటున్న అయోమయ చితకళలో మునిగి ఫొత్రూవుంటారు.

నేను నివశిస్తున్న వెన్నపట్టణం శివార్లలో “*నోళ మంగలం” అనే చిత కారుల కాలనీ వుండి. దీన్ని పాబార్యుడు పణికర్‌ స్థాపించారు. ఈయన మాసు లోని స్కూల్‌ అఫ్‌ ఆర్ట్స్‌ పిన్పపాల్‌గా పనిచేసి రిచైళకయ్యాక ఈ చిత్తారుల వాడకు రూపకల్పన చేళాడు. పలువురు చ్మితకారులు ఇక్కడ ఇళ్ళు కిట్టుకొని జీవిస్తున్నారు. వేసిన బొమ్మలు వేలకొద్దీ రూపాయలకు అమ్మడం రోజూ సాధ్యపడం విషయం కనుక సహకార పద్ధతులమీద ఒక “బొటీక్‌"ను నెలకొల్పారు ఇందులో (పతి చితకారడూ విధిగా వారంలో కొన్ని రోజులు కొన్ని గంటలు పని వేసి అమ్ముడుపోయే వినియోగపు సరుకులు విరచించాలి. కూటికోసం ఒక రకమైన “కాలి చేసి లాబాలలో వాటా తీసుకోవాలీ సంఘంలో కనీసం ఓక భాగానికి పనికివచ్చే చ్చితకళా సామ్మగిని ఉత్పత్తి చశాక ఈ చ్చితకారులు తమ తలలను మళ్ళాతమ కూర్మ కవచాలలోనికి తీసుకుంటారు. తీరిగి తమ శ857గ%407 4గ7 (నైరూప్య చ్చితకళ)ను కొనసాగిస్తూవుంటారు.

ఆంధ్రదేశంలో ఇటువంటి చోళమందచలి (ప్రయోగాలు వున్నట్టు దాఖలాలు లేవు. ఎవడి వగ్గానకి వాడే సేనావతి. ఎవడి బళుకు వాడే బతకాలి. లేదా వెళ్ళబుచ్చు కోవాలి. ఒళ జీఏత విధానం కనబడదు. కళకు సామాజిక _పయోజనం కనీసం సహకార వాణిజ్య రూపంలోనైనా వుందన్న స్పృహ దేళంలో ఏమైనా వుందా?

“రంగులకల” చ్చితం చూస్తూ ఆంధరాజధానిలో వున్న కొన్ని రకాల చ్మితకారులను, చ్చితకిళాభిమానులను పరికించాను. కధానాయకుడు రవి ఒకరకం చ్మితకారుడు, ఇకని స్నేహితుడు రమేష్‌ మరొకరకం చితకారుడు. రవి ఉన్న వాడలోనే నివసించే జగన్నాధం ఇంకొఠ తరహా చ్చితకారుడు. రవి స్నేహితూలు (యేమికుకాల్కు కాబోయే ఇల్లాలు) సరళ వేరొకరకం చ్చితకారిణీ (ఈమె పంశుంమ్మ, బహుళా డాయింగ్‌ టీచరు. [థలో ఈమెను [పవేళ పెడుతున్నపుడు ఈమె రేతవయస్సు విద్యార్థులకు ఆజంతా శిల్చాలపై పాఠంచెప్తూ. వుంటుండి. నల్ల బల్ల మీన ఓక అజంతా బొమ్మ కనబడుతుండి. అది ఈమె వేసిందే ఆని ఊహించుకొనడంలో తప్పులేదు). ఈ చ్చితంలో రవ పుట్‌ పాత్‌ మీద నడుచుకుంటూ పోతూవుంటే. దారంట వారంట రంగుసుద్దల పిండితో రంగవల్లి రూప చి తాలనువేసే చ్మితకారుణ్ణే కూడా చితంలో చూసినటు జ్రాపకం.

ర0 (పజాకళలూ జూ (పగతివాదులూ

ఇక చ్మితంలోని చ్చితకళాభిమానులా! వివిధ రూపాలలో కనబడతారు సరళ తన విద్యార్థులను బాల్యంనుంచే కళాభిమానులను చేయడానికి (పయత్నిస్తుండి (గతమెంతో ఘనకీర్తి కలవాళ్ళమని మనం చిన్నప్పట్నుంచే నూరిపోస్తాంగాని ఉజ్యరి భవిష్యత్తు గురించి చెప్పి అందుకోసం మన బాలలోకాన్ని తయారుచేయమనే వ్యంగ్యం ఈ దృశ్యంలో ఉందా!)

రవి తన ఏకవ్యక్తి _పదర్శనను వళ్చాటు చేసినప్పుడు వచ్చిన కఖిభిమానులు ఆచ్చికాలను చూసి ఆకుకు అందకుండా పోకకు పొందకుండా వ్యాఖ్యలుచేసి వి పోతారు రమేష్‌తన గర్జ్‌ఫెండ్‌ మంజుతోపొటు వచ్చి ఏదో పేేటనై జింగ్‌గా హర్షి ంలీ మొక్కుబడి తీర్చుకొంటాడు. పష్మతికా రచయిత మురళి (రవికి (సెండ్‌, ఫిలాసఫర్‌ గైడ్‌) రవికి సామాజిక స్పృహళేదని సిర్మాహామాటంగా చెప్పాడు. మిసెస్‌ రామనాధం రవి వేసినచి కాన్ని కొంటుండి ఇంటికి రప్పించుకొని చెప్పిన ధరలో కొంతళాలాన్నే ఇచ్చి కళాపోషణ చేసేస్తుండి. (రవి తనచితాలను అండర్‌ సెల్‌ చేసుకొనే బతుకు శున్నాడన్న సంగతి స్పష్టమవుతుండి )

చ్మితంలో కళ గురించి చర్చలు కూడా ఛాలా ప్మాతలమధ్య, చాలాసౌొప్ట జరిగినట్టు మనం ఊహించుకొనడానికి పీలైన సన్ని వేశాలు వున్నాయి. ఒకదృళ్యంలో చాలా ఎత్తమున డాబామీద మురళి కళగురించి ఉద్భోదచేస్తాడు. (ఇవి బాలా ఉన్న! స్థాయి చర్చఅని స్ఫురింపచేయడానిక్తి దర్శకుడు ఈ దృశ్యాన్ని సాధ్యమైనంత ఎత్తయిన డాబామీవ చ్చితీకరించారు. ప్మాతలు కూర్చోవు. కూర్చోడానికి ఆసనాలుకూడా లేవు (నిలబెట్టించి చెప్పడంలో సమస్యను నిలవదీసి చర్చిస్తున్నట్టు లేక రవిని తరకాళ్శమీ! కాకు నిలబడే టట్టు చేయడమా!)

ఈ చ్మితంలో నినాద్వపాయమైన సంభాషణలు లేకపోవడంవల్ల చాల (పయోజనాలు సాధించారు, పృతికా రచయిత బహళా విప్లవ రచయితల సంఘ మనిషి. మురళి ఒక్కడే కొన్ని పడికట్టు మాటలు వాడుతూ వ్యాఖ్యానాలు చేస్తాడ సామాజిక స్పృహవున్న ఈ పాత తన రాతలవల్ల ప తికా సంపాదకజి ఇబ్బందో పెద్దకం, ఆయన వ్యాపార పకటనలు ఇచ్చే భాతాదార్హకు సర్జి చెప్పుకొనడం ఆదిలో కనబడుతుండి. బతుకు తెనుువుకోసం ఒకగిచేతికింద ఉద్యోగం చేస్తున్నప్పః ఆశయాలను ఆచరణలో పెట్టడం ఎంతకష్టమో ఈ దృశ్యం చాటుతుంది ముర త నమ్మకాలతో రాజీ పడేట్టే కనబడుతుండి. చితాలలో మళ్ళా ఎక్కడా. ఎడిట

(ప్రజాకళ లూ = [పగతివాదులూ య! మురళిని సౌమ్యంగా మందలించే దృశ్యాలు లేవు. వ్యతికా ఆఫీసు దృశ్యాలు ఇంకొన్ని చితంలో కనబడతాయి.

రమేష్‌ అమ్ముడుపోయే చ్చితాలు వేయగలిగిన నక్సస్‌వుల్‌ చ్మితకారుడు. ఇతడు విజాతీయ నాగరికతకు అమ్ముడుపోగలడు, విలాసవంతమైన జీవితం గడపగలడు, విదేశ (పయాణాలు చేయగలడు. ఖరీరైన పార్టీలు ఇవ్వగలడు. ఖచ్చితమైన వ్యాపార ధోరణిలో చ్మితకళను జీవితానికి వినియోగ పర్చుకోగలడ్డు, ఈ రమేష్‌ ఆడపాదడపా రవికి బాగుపడే సలహాలుకూడా ఇవ్వగలడు. ఇతడి ఎత్తుకు ఎదగాలనే ఆకాంత, ఇతడు సాధించిన విజయాలకు సాధించాలనే అడియాస రవిలో లేకపోలేదు. అయితే ఆడి ఎతుపు ఎదగడం కాదు, డిగజారడం అని కొద్ది కాలంలోనే గు రించాడు, న జగన్నాధం రవి లాగా, రమెష్‌లాగా రాణించగల చ్మితకళా నైపుణ్యం గలవాడే, అయినా ోవిధిలేకో సిఫిమా బ్యానర్జ పెయింటర్‌గా జీవన్తూ వుంటాడు. ఇడి నిజంగా తన (వృత్తి కాదు, వృత్తి మ్మాతమే. ఇడి జీవితం కూడా కాదు. తన వైఫల్యాన్ని వై రాళ్యాన్నీ రాగుడులో ముంచెత్తాలని చూస్తూవుంటాడు.. ఇతని ఫెయిల్యూర్‌ ఒక సామాజిక జాడ్యం, ఉన్నదానితో తృష్పి పడేవాడు అర్జిస్టుకాలేడు. సామాజిక స్పృహ రవికి సామాజిక స్పృహ లేదన్న సంగతి చ్చితం (ప్రారంభం నుంచీ కనబడుతూనే వుండి. తెల్ల వారింది. మిల్లు కూసిండి. ఆ మిల్లుకు దగ్గర్లో వున్న అడుగు తరగతి వాశలో అందరూ న్మిద లేస్తున్నారు. పళ్ళు తోముకుంటున్నారు. నూతిదగ్గర నీబ్ళ పట్టుకుంటున్నారు. రవి పరిస్టితులవల్ల ఆ వాగలో జీవిస్తున్నాడు. ఆతడున్న గడిలోకి పక్కవాటా వాళ్ళ మాటలన్నీ వినబడతాయి. ఆతడు అఆరుగుమీదకు వస్తే జీవన దృశ్యాలు కనబడతాయి, ఆ వీధిలో ఒక ఇంటిముందు అడిలోనే ఒక ఆతుకలబొంత కనబడుతుంది. (ఆ వాడలోని అందరి బతుకులూ అతుకుల వొంతలే అని వ్యంగ్యం) ఈ బొంత కొన్ని దృశాలలోనే కనబడుతుండి. తర్వాత ఆ బౌంతను తాగుబోతు రంగయ్య తాకట్టు పెద్రేసి వుంటాడు. రవి ఏ వాడలో జన్‌స్తున్నాడో ఆ వాడకట్టు వాళ్ళ జీవితాలను ఏమీ పట్టించు కోడు. వాళ్ళ బొమ్మలు కగీసం కుతూహలం కోసమైనా వేయడు. ఆ వాడలోనే. ఒక

రల (పజాకళలూ లా పగతివాదులూ ఆదోగిశా (డమువర్‌ వున్నాడు ఒక మిల్లు వర్కరు ఉన్నాడు- వీళ్ళు కూడా రవీ వేసిన, వేస్తున్న బొమ్మల గురించి పట్టించుకోరు. రవికి వొళ్ళు తెలియని జ్వరంవస్తే ఒకసారి మిల్లువర్కరు ఇంటోంచి కాఫీ పంపిస్తాడు. ళా ల న్‌. (పజల గురించి చ్మితకారుడు పట్టించుకొనడం లేదు. చితకారడి బొమ్మరి గురించి (ప్రజలూ పట్టించుకొనలేదు. ఇడి చ్మితం (పారంభం నుంచే కొంతభాగం దాశొ రవి అంతర్మధనం చెందుతున్నప్పుడు ఒక ఘట్టంలో హాబ్లోపికాసో చి తించిన విశంవిఖాంత దళం “గెర్నికాను చూస్తాడు”. దానివలనే ఉ లేజితుడై (1 వాక లల ప గ్శి డో న. చ్మితం చివరకు (పడా కళాకారుడిగా రూపాంతరం చెందడం | పారంభిస్తాడు. రవి ఆడిలో ఎందుకు ఊగిఫలాగాడు ! అంతంలో ఎలా (ప్రజా కళకు అంకితమయ్యాడు 1 ఎందుకు అంకితమయ్యాడు 1 ఈ (పశ్నలకు సమాధానాలు చెప్పాలంటే ఒక వ్యాసం చాలదు, ఆధునిక పాళ్ళాత్య, భారతీయ ముఖ్యంగా ఆంధ చితకకా చర్మితల హైఠాలను అన్వయిస్తూ విశ్లేషణ చేయాలి. ఆడి ఇంకో వ్యాసంలో చేసాను, ఎా వి(వియల్‌ 8: ] 980

రంగంల కల = |పజాకళ= 2

రంగలకం చలన చ్మితంలో కథానాయకుడు రవి తాను వేస్తున్న వొమ్మలపట్ల

తానగా ఆసంతృవ్తి చెందుతాడు, మధనపడతాడు, తన ఆడనేస్తం సరళతో

ఓక నందర్భంలో "నాలో ఇద్దరు మనుషలున్నారని ఇప్పుడే పసికట్టాను సరళొం

ఆ ఇద్దరి మధ్యా ఇప్పుడు ఘర్షణ మొదలైండి...” అంటాడు. చితంలోని ఆయువు పట్టు డైలాగులలో ఇడి ముఖ్యమైనడి.

ఆధునిక యుగంలోని చ్చితకాగలలోనే కాదు (పతి కిళాారునిలో ఇలాగే ఇద్దరు మనుష్యలుంటున్నారు. రెండు విభిన్న సంస్కృతులలో ఎడిగి, రెండు విభిన్న విద్యలు చడివి ఒకటి | పవృత్తిగా, ఆండోడి వృత్తిగా స్వీకరించినప్పుడు ఇడి తప్పదు అయితే చాలామందిలో ఆ ఇద్దరు మనుష్యులూ సంఘర్షణ పగక సామరస్యంగా సవాజీవనం చేస్తూ వుంటారు. ఈ ర0డు రకాల మొఖాలు, రెండు రకాల నాలుకలు ఒక సిద్ధాంతంగా [పదారం కూడా చేస్తారు.

ఉదాహరణకు విద్యాన్‌ విశ్వం రచించిన “ఒకనాడు” కావ్యానికి తొలి మాటలు రాస్తూ విశ్వనాథ సత్యనాయణగారు ఇలా రాళారు.

“౨. ఈ కాలమునందు పతి కవికి నొక్కక్క సిద్దాంతమున్నదని చెన్న వలయును. ఈయనకును యొక సిద్ధాంతమున్నడి. --నాకు తెలిసినంతవరకు వారివారి సీద్ధాంతములు ముఖ్యముబు గావు వారు చేపిన రచన సరసముగా నుండుటకు, =..*

సిద్ధాంతాలకు కట్టుబాటును (పక్కకునెట్టి రసచర్చ చేసే శమ (పతిపాదనకు దాభలాగా విశ్వనాథవారు ఒక దృష్టాంతాన్ని చూపించారు.

= -ంటోరిన్‌ కొర్లాఫ్‌ ఉన్నాడు. ఆయన భయంకరమైన ఘోర హత్యలతో సంబంధించిన ప్యాతలను ధరించుటకు యెక్నుకొనబడును, (ఫాన్‌కిన్‌ స్టీన్‌ మొదలైన వేషములు వేసినాడు. ఆయన తన జీవితములో వరమదయావంతుడట. గొప్ప పరోప కాగియట. వాని శిల్ప లష్షణము వేరు. వాని జీవితము వేరు...కనుక నొక కవియొక్క రచనా పద్దతినిబట్టి వాని జీవితము నిర్ణయించలేము.”

విశ్వనాధవారి ఈ సిద్ధాంతాన్ని ను ఎప్పుడో అండించాను. వాడ ఉదాహరణగా చూపెట్టిన టోరిస్‌ కార్ల ఫ్‌ “శిల్పలమషణాలకు” ఆయన కడుపున పుట్టిన బిడ్డలు నిత్యజీవితంలో జడుసుకొని ఆ పరమ దయావంతువి ముఖంచూగలేక పోయేవారు. అందుచేత ఆ “*గాప్పపరోపకార” భార్య విడాకులు తీసుకొండి

గ్ధి్రీ (పజాక ళలూ - (పగతివాదులూ ధళ నిత్యావసరం

“శిల్చలక్షణాలు వేరు, జీవితం చేరూ”అని సంభావించి సర్జుకుపోయి (బళుకు తెరువు చూసుకొనే కళాకారులలో వుండే ఇద్దరు మనుష్యులూ ఘర్షనపడరు, ర్చి లకషణాలను, జీవితాన్ని సమన్వయంచేసి లక్ష్యం సాధించాలనుకొనే పరిణామదళలోనే ఘర్షణ ప్రారంభనవుతుండి. నిజానికీ జానపద చ్మితకళలో శిల్ప లక్షణాలూ, జీవితమూ వేరువేరుగా వుండవు. జనకళ ఎప్పుడూ పయోజనకళ- వివిధ వర్గాలకు వివిధ జీవిత సన్ని వేళాలలో వివియోగించడానికే విభిన్న కళలు ఆడినుంచే రూపొందాయి. పతి మానవ సమాజంలోను కళ నిత్యావసరం,

తెల్ల వారి లేచాక ఇల్లలికి ముగ్గు పెట్టడం దగ్గర్నుంచి చల్లబడ్డాక మాపటీవేళ మల్లె మొగ్గలు దండగుచ్చడ మయ్యాక ర్మాతి పడకటింటిలో సల్లాపం దాగా సంసార జీవితంతో కళ ముడిపడివుండి. ఇల్లులేని గంప సంసారుల గుంపు జీవితంలో కూడా కళ కనబడకుండా ఇమిడిఉండి. కాయకషం చేసుకొనేవాళ్ళ పనిపాటలలో కళ వినబడుతు౦డి. కుమ్మరం దగ్గర్నుంచి గుడికటదందౌకా అన్ని విదిలలోనూ కళ కొని సందర్శాలలో

శం దల్గద్న ప్రి షి ఎద్య ఏ ఖ' అంశర్జినంగానూ, కొన్ని సమయాలలో కొట్టవచ్చినట్టు ద్యోతకమవుతుండి. గుహ గోడలపై వేటబౌమ్మలు గీయడం మొదలైన చర్మిత పూర్వయుగం నుంచి, గుళ్ళలో శీల్చాలు చెక్కి చ్మికాలు వేసే వ్యూగలిజం రోజుల వరకు మనుష్యుల మనుగడలో కళ అతుక్కపోయిండి జీవితావసర వస్తువులను తయారు. చేసుకొనడంలో చెయ్యి తిరిగి న్నపట్నుంచి మానవుసికీ కళలు బాగా అలవడ్డాయి. ఆరిసు _ఆరిసాన్‌ అల లు

ఇంగ్లీ మలో శీగొ? ఆనేమాటకు వీ అర్ధం వుందో అదే అర్థంలో మనం కళ అనేపదాన్ని వాడుకుంటున్నాం, ఆర్ట్‌ నను చేపట్టినవాడిని ఆర్జిస్టు, కళాశారుడు అని పిస్తున్నాం. ఇంగ్లీ మలో ఆర్టిస్టు, ఆర్జిసాన్‌ అనే రెండుమాటలు ఉన్నాయి. ఆడిమ సమాజ కాలంనుంచి జీవితావసర వస్తు సంచయాన్ని ఉత్పత్తిచేసే (పతి [శమజీవి ఏదో కళను తన వృత్తిలో చూపెట్రేవాడే.. అయినా వీళ్ళని ఆక్షిస్తులని వీలవకుండా ఆర్జిసాన్స్‌ ఆని పేర్కొంటారు. శంకరనాంాయణ నిఘంటివులో డొలి అరం [ప్రకారం ఆర్థిసాన్‌ కేవలం పనివాడు మ్మాత్రమె, నిజానికి చేసే పనిలో పనివాడితన్ను చూపెళ్టే (పతి శమజీవి కళాశారుడే, కానీ కాయకష్టం చేయనివర్గం వచ్చాక ఆర్టి సాన్‌ హీనుడూ, ఆర్టిస్టు ఘనుడూ ఆయ్యారు. ల

మన ఆధునిక భారతీయ కళాకారులందరూ మధ్య తరగతి మర్యాదస్తులేః తాలి తరం కళాకారులు కూటిక్సీ గుడ్డకూ కొదవలేని కుటుంబాల నుంచి వచ్చినవాళ్ళు

(పజాకళలూ - (పగతివాదులూ ర్‌ దషిణాడిని రవివర్మ (1848-1906) రాజవంశంలోంచి వచ్చినవాడు, వంగరాష్ట్రంలో అవఎనీ9 దనాథ్‌ టాగూరు (1871-1851) ఆగర్భ శ్రీమంతుడు. ఇద్దరూ తెల్లదొరల దగ్గరే పాళ్చాశ్య చితకళలోం మెక సవలు నేష్పకొన్నారు. (మనఆ౩్టధ చ్మితకాడులలో ఆద్యులు దామెర రామా5ావుగారూ, అడవి బాపికాజుగారూ అస్వార్డ కూల్‌ డే శిషణలో చితకళ అలవర్చుకొన్నారు). పాళ్చాత్య శిల్చ లక్షణాలనూ, భాంతీయ జీవన విధానాన్నీ సమన్వయం చేయడంలో మన చ్వితకారులు సాదించిన జయాపజయాలే ఆధునిక చ్ధితకళ చరితలో మైలురాళ్ళు (కొన్ని ఫర్ధాంగు రాష కూడా ప్రముఖ మైనవేే.

మన అంధ చి తకారులలో శెండు తరాల ఆధునికులు తెల్ల దొరల దగ్గ, బెంగాలీ బాబుల దగ్గరా, బొంబాయి కళా పౌఠశాలలోనూ శిక్షణ పొండినవారే. కాన్వాసు మీద అమిల్‌ కవర్ఫుతో బొమ్మలు వెయ్యడం మనకు విజాతీయమేగానీ వయోలిన్‌ వాద్య6 ఎంత జాతీయమైపోయి శా స్త్రీయసంగీతానికి ఉపకరిస్తుందో ఆంత జాతీయంగా, అంత కాస్త్రియంగా తైలవర్ణ చితాలు కూడా మన సంస్కృతిలో ఇమీడిపోయాయి.. మన చ్చితక్షారులు బొమ్మల్ని ఎలాగ వేస్తున్నా రన్న డికాదు (వ్నం ఏపాటి వేస్తున్నా రన్నదే సమస్య పాళ్చాత్య [ప్రపంచంలో ఎన్నో కళా ఉద్యమాలు బయలుదేంాయిం ఆ ధోరణులు (పత్యక్షంగా కొందర్ని, పరోక్షంగా ఎందర్నో పభావితం చేశాయి. అందువల్ల మనవాళ్ళు ఏ పాఠాలు నేద్చకున్నారో సమీక్షించుకోవాలి.

తూర్పు ఇండియా దేశాలలో వాణిజ్య వ్యాపారాలు చేయడానికి. లెల్ల వర్తకులు సంఘాలుగా ఏర్పకి (పాఠ్య దేశాలను కొల్లగొట్టడం | పారంభించాక పారిశామిక విప్లవం వచ్చిండి. యారపులోని భావ విప్తవంవల్ల, (ప్రాంనులో రాజకీయ విష్టవంవల్ల రాచరికపు వ్యవస్థ దెబ్బతిండిః బూర్జువా వర్గాలు బలబడ్డాయి. అధికారం హస్తగతం చేసుకొన్నాయి. పాతబడ్డ సౌంఘక రూపాలనుంచి, పొతబడ్డ వుత్చత్తి విధానాలనుంచి సమాజానికి బూరువా వరమే విమోచనం కలిగించింది, ఆయితే ఇదికూడా పరపీశనమైన్నా శమకక్ష్‌ దోపిడీ పైనా ఆధారపడ్డదే. పూర్వం రాచరికపు [వకువులు కళా పోషణ చేసినట్టు బూర్టువ వర్ణంకూడా కిళాారులను ఆడరించిండి వాళ్ళ జీవితాలను వడ్డించిన విస్తళ్శను చేసింది.

కళాకారులంతా బూర్జువావర్గపు గనులనుంచి ఉదృవించివ ౬త్నాలే అని జీన్‌ శాక్టో (౮౦4౧ ౧061680) అన్నాడు. "పతి 1పముఖమైన కళాఖండం వెనుకా మాతో కక ఇల్లు, ఒక డిపం, ఒక దాకడు గంజీ ఒక నెగడూ, పొగ్యకోవులూ వుంటాము” అని కాక్టో (ప్రవచనం సంప్రదాయాన్ని నమ్ముకొంటే అడి సంపదలకు ఆలవాలమవు తుండి (చూ॥ ౧6 8989 0 09 4౪7804 61౯09-07 111100 ఓ72గ9౧)

పాతబడ్డ ఉత్పతి విధానాల నుంచి విముక్తిని సాధించినా పాతబడ్డ విలువల పరిరక్షణను బూర్జువావర్గం తన భుజాలపై వేసుకొంది. దీనికి కారణం వుండి. (పబం పార్నిశామికాభివృద్ధి, పరిపూర్ణ 1వజాస్వామ్యం ఆనే రెండు స్మూతాలపైన బూర్జువా వర్ణం అధికారంలో వుండగలదు. (పజల ఓట్ల మీద ఆధారపడేవాళ్ళు ఆ ప్రజలు పవ్నితంగా భావించుకొనే విలువల భ్దతకు పూచీ వహించక తప్పదు, పర్యవసానంగా బూర్జువా సంస్కృతి రూపొండింది, నిలువ నీటిమీద, నిరర్ధక మైనవాటిమీద మేధావులు ధ్వజమెత్రక మానరు బూష్టవా విధానానికి ఏపగుడుగా పివిధ సామ్యవాద సిద్ధాంతాలను పాశ్చాత్య దార్శనికులు (పతిపాడించారు. ఒక గ్రా శాస్త్రీయ సామ్యవాదం వల్ల నే సమ్మగమైన (పగతి సాధ్యమవుతుందని మార్క్స్‌, ఏంగెల్చు నిరూపించారు.

దభా ఉద్యమాలు బూస్టవా సంస్కృతిపై తిరుగుబాటుగా అనేక కళా ఉద్యమాలు బయలు శ మా

దేరాయి. ఆనుభావనావాదం (ఇం్మ పెషనిజం) పరిభావనావాదం (పోస్ట్‌ ఇంపెషనిజం) స్థాలకావాదం _ (క్యూబిజం్స, నిభావనావాదం (ఎక్స్‌ పెషనిజం), అనాగతవాదం (ప్యూచరిజం), డాడాయిజ౦, ఆధివాస్తవికవాదం (స్మరియలిజం) మొదలైన శిలా ఉద్యమాలు చార్మి తక కారణాలవల్స _ వివిధ దేళాలలో విజ్బంభించాయి. ఇటలీలో బయలుదేరిన ఆనాగత వాదం (ప్రపంచ చర్మితలో పీకకలలాంటి ఫాసిజానికి దారితీసింది.

ప్యూచరజం బూర్జువా విధానాలలో [పముఖమైన [ప్రబలి పార్మిశామికాలి వృడ్ధి ఆంగీకరిస్తుందిగానీ పెరిపూర్ణ (ప్రజాస్వామ్యాన్ని కొట్టిపారేస్తుండి. ఇడి డహ్టైగ వాదం.

ఆరె యూ యూ

రు క్‌ నటక్‌

హంసన చణ

ధ్వంస రచన

ధ్వంసన చణ

హింస రచన

వ్యూచ6జం నిలువెల్లా హింసావావమే. (ప్రపంచంలోని రోగాలన్నిటికి యుద్ధ మొక్కటే మందు. ఆంటుండి. యుద్దాన్ని వేనోళ్ళ పెగుడుతుంది.. దాన్ని అవ్వోనిస్తుండి. పాతని పాతి పెట్టడానికి, సెర్మపదాయం సమసిపోవడానికి సమరమె శరణ్యం, గతంలోని ఘనతను (పస్తుతించి భదపరిచే (గంధాలయాలను తగలబెప్టాలి మ్యూజియములను నేలమట్టం చేయాలి. ఆకాగమీలను ఆంశంచేయాలి. అనాగతవాదుల

[పజాకళలూ జూ (గతి నాదులూ ర నిాాదం “క రేబ్స్హి లిడాసిటి ఆండ్‌ రివోల్టు” (దిటవు, కంపరితనం, తికగువాటు) వాళ్ళ న౦6(౪ 1654 09 8 ౪1౦19౧౯ 2984018 0౧ (౧168 10౧088 01 6౧9 ౪౧౧౧౦౪౧ అన్నారు. గోడలను పగులకౌట్టిడమె వాళ్ళ పన్మి

అలజడీ మా జీవితం

ఆందోళన మా ఊపిరి

తిరుగుబాటు విదాంతం,

ఈ వేదాంతాన్ని (౯. 7. 1482104677! [పబోధించాడు. ఇతనిపై 1930లో ఉత్కృష్టమైన వ్యాసాన్ని ౮4465 ౮౦౬0 రాకాడు. ఆందులో సిష్కర్డ్జ గా ఖూ చెప్పాడు ఫ

“౧8 1060109108! 07101౧9 0 ౧88013౧ ౧08౧ 969 104౧6 1౧ కం04గకగ), 1౧ (౧9 0969/౧౧|౧4|10౧ $06 ం్రండం౪0౧ 1౧0 ౧8 951౧996, 60 1౧౧౦56 (౧81 0౪/౧ ౦01౧10౧5 10 810౧ 1౧6 ౧౧౦౮౧౧9 071౧0956 ౪/౧౦ 0:328199, ౧౦౪ €౦ 1984౯ 106 0౯ 19015, 1౧ ౧15 6809604988 10 7981 110౧ 811 1661610౧98 1౧ €౧|$$ 6౫8164110౧ 0 ౪౦౪6౧ *౪౧౦గ 46 6|౧౬4౧8౮- 1908116 01 001808 (ఫైన చెప్పన (గంథంలోనే పుట 100)

ఫాసిజం తల ఎత్తాక పపంచ చర్మిత మారిపోయిండి. 1981లో జపాన్‌ మంచూరియామై దంచడయ్యాత చేసింది. 1858లో హిట్నర్‌ తన్ను తాను భాన్సలర్‌ గా, నియంతగా | పకటించుకొన్నాడు. 1985లో ముస్సోలినీ ఇథియోపియాను ఆ్యకిమించు కొన్నాడుం లీక్‌ ఆఫ్‌ నేషన్స్‌ నిర్వీర్మమైంది. 1936-1939 సంవత్సంల మధ్య జిగిన సాానీష్‌ అంతర్వుదాని అక్షవజ్యాలు ఓద్దికల గడిగా వాడుకొన్నాయిం

ఎ' ఏద “ఇ క్‌ డ్‌ 1939లో పొట్టర్‌ పోలెండును కిబళిందాడు.

ఈ చార్మి తక దారుణ మారణ హోమం చూన్తూ అభ్యుదయ " 8కి ళూరులు చేతులు కట్టుకాని నోరు మూసుకుని ఊగుకొనలేదు. పచార సాధనాలన్నిటిలోనూ, బలమైన సినిమా ద్వారా చార్జీ చాప్లిన్‌ వ్యంగ్యంగా తన తీవ నిరసన తెలియ చేశాడుం ప్యూచరిజంలో యంకాలు మానవులులాగా మానవులు యం్శతాలలాగా వుంటారు. కనుక సిద్ధాంతాన్ని “మాడరన్‌ టైమ్స్‌” లో ఎద్దేవా చేశాడు గగేట్‌ డిస్టే లో పాసిజాన్ని, నాజీయిజాన్ని ఖండించాడు.

పిళఠానసొో వ్య ధ

"స్పెయిన్‌ ఆంతద్యద్ధంలో [పపంచంలోని వివిధ దేశాల కళాకారులు పజల వవాశ పోరాడి [ప్రాణాలు ఇచ్చారు. పాబ్లో పి్‌కొసో (188 =1979) శిర్పిలషణాలు వేరు జీతం వేరు అని ఏనాడూ. భావించలేదు. పొట్టరు పంపిన్న వై మానికులు

908 (పజాకళలూ జా (పగతివాదులూ సెఇయిన్‌లోని గెర్సికా | గామంమీద నిరిక్షిణ్యంగా బాంబుల వర్షం కు3పించిరని విని పికాసో సంమోళం చెందాడు. 1987లో “*గెర్నికా” అనే చి కాన్ని రచించాడు. ఈ చి శంలో హింపనూ, వ్యధనూ కళకు కటేటంటు (పత్యేక (పతీకలతో చూపెటాడు.

టు న! తు ళు న! వృషభం, అశ్వం, దీపం ఇందులోని ముఖ్య (పకికలు. వృషభం స్పెయిన్‌కు చిహ్నం అళ్యం వేగానికి గుర్తు దీపం మార్గదర్శక జ్యోతి. ఈ చిత రచన తర్వాత పికాసో 1పజల పషమైన కమ్యూనిస్టులకు చేరువి అయ్యాడు. చీవరకు ఆంతర్జాతీయ శాంతీ ఉద్మమంలో చేరి ఆ ఉద్యమ చిహ్నమైన కాంతి కపోతాన్ని చితిందాడు.

రంగుల కల చలనచ్మితంలో కథానాయకుడు రవి పికాసో రచించిన గచ్నేకో చిశాన్ని చూడవ౦ దృశ్యం అర నిమిషం కూడా పట్టక పోవచ్చుగాని కొన్ని డినాల పాటు రవి పొండిన అంతర్మధనానికి ఆడి సూచిక. ఆంతర్జాతీయంగా అభ్యుదయ శళాశారులంవరూ అనుభవించిన పరివర్తనకు (పతీక. చుట్టూ ఆత్యాదాకాలు, అమాను మాలు చెలరేగుతున్నప్పుడు నిజమైన కిళాారుడు పజల పతా చేరక తప్పదు ఎప్పుడూ రంగుల (ప్రపంచమేనా 1 మా కార్మికుల లోకం చూడళలేవా?ళొ అని మిల్లు వర్కరు ఆగగగానే రవి గశ్రామిపల సభకు వెళ్ళాడు. సాంస్కృతిక కొర్యకి మాలు ప్రినింకాడు. (ప్రజలలో కలిసి పని చేయడంలో వున్న (థిల్‌ అతణ్ని ఉక్కిరి ఓిక్కిరీ

సంది

౪. 8. ీంఠకగా చెప్పినట్లు “౧౪ 0౧6 1681001 0 ౪/౦|16100 10 4 ౧1838 86616009 616 ౧0౪౬౧0౪ 6౧9 ౧౧68౧1౧9 01 81

రంగుల కల కళకు అర్ధాన్ని; నిర్వచనాన్నీ దృళ్యరూపంలో చివరకు అండిస్తోండి.

వంధుర కవితలూ = వచన రచనలూ ధవళ మనం వాడుతున్న ఆర్థంలో లేవుగాన్మీ మన సాహిత్యంలో ఆడిమంచే వచన రచనలు వస్తూనే వున్నాయి.

ఈనాటి వచన రచనలు మధ్య తరగతి దృక్పథంతో ఛందోరాజ్యం మీడ విద్యాధికులు చేస్తున్న పీతూరీలు.

ఆనాటి వచన రచనలు లాక్షణికులు కాసించే ఛందోనియమాలకు లొంగ కుండా లయాన్విశంగా [శామీక సంస్కారంతో సామాజిక _పయోజనాలు సాధించుకొనే (ృకియలు.

ఈనాటి వచన రచనలు సంగీత సంపర్క 6 లేని ఉత్తమాటల మూటలు.

ఆనాటి వచన రచనలు గానం చేయబడవలసిన (పజాసాహిత్య రూపాలు.

ఈనాటి వచన రచనలు పర భాషా సాహిత్య [ప్రభావంతో చేసే వగరు రచనలో, పొగరు రచనలో కావచ్చు. ఇట్టివి చవులూరించే రచనలై నా వీటివల్డ ఆస్వాదించే డచులు మ్మం వేరు.

ఆనాబ్‌ వచన రచనలమీద కూడా పరభాషా సాహిత్య (పభావాలున్నా రశీయ సంస్కృతితో మిశితమయ్యే. తీరులో చేసిన అసలు సిసలు మధుర రచనలు ఆస్వాడించగానే అమృతాన్ని అనుభవానికి తీసుకొస్తాయి.

తమ కాలంలో “నవార్థ వచన రచనా విశారదులయిన మపహికవులుో పుండేవారని నన్నయ్య గారు ఆయ్మఢ మవోభారతం ఆవతారికలోనే చెప్పారు. ఆ వచన రచనలు “మృధుమధుర రసభావ భాసురా”లని వారి మాటల వల్పనే తెలుస్తూండి.

మన లాక్షిణికులు కవిత్వాన్ని నాలుగు విధాలుగా విళాగించారు. ఆకు కవితల్కు మధుక కవితలు, చిత కవితలు, విస్తడ కవితలు అని వాటికి పేళ్లు పెట్టారు. ఈ నాలుగింటినీ చతుర్విఠ కవితలు అని పిలుస్తారు. వచన రచనలు వీటిలో మధుర కవితళాఖకు చెందుతాయి. వాస్తవానికి మధుర కవితలు దేశ సర్మపదాయానికి చెండినవి, దేశి సాహిత్యాన్ని బాగా పరిశీలించి విశ్తేషిందాక వచన రచనల (పావీన _పయోజనాలను అవగాహన చేసుకొనడానికి ఆస్కారం వుంటుండి.

100 (వజాకళలూ = (పగతివాదులూ

దశ సాహిత్యంలో కాటమంజు [₹థ చాలా 1పాచుర్యంగల వీరగాథ సంహిత వీటీలో ఒకటి మంజరీ డ్విపదకు సన్నిషపాతమైన రూపంలో రాస్తూ గంగు పిన యెల్లయ్య అనే దేశికవి ఇలా స్పష్టంచేకాడు.

వినయంగా గంగుల యెల్లయ్య కూర్మి

తనయుడు నర్వనకుగు సహోదకుడు

పినయెల్టియనువాడు (పియము దీపింప

వలనొప్పు శ్రీనాథు వచన పద్ధతిని

సలిపెను యదుళాస్త్ర చకతమంతయును.

కాటమరాజు కథ గాన యోగ్యమైన పీకగాథ. దీనిని సుద్దుల గొర్లిలు హెడుతారు. అయ్యలరాజు నారాయణ తన హంసవింశతిలో ఈ సుద్దుల గొల్లరిను వర్ణించాడు,

కొమ్ములు వీరణాలు జీగిగుల్కెడు

(వాతల కృష్ణలీలరిన్‌

(గమ్ముగుడార్లు వీరుడగు

కాటమరాజు కథానులాపముల్‌

బమ్మ్‌న పుస్తకాలు ముఖఇవిట్టికి

కట్టుడు మాలఇన్‌ నె

సొమ్ములు నామముల్‌ వెలయ

సుద్దుల గొల్పలు వచ్చిరెంతయున్‌.

కథ చెప్తున్నప్పుడు సుద్దుం గొల్లలు కొమ్ములు ఊయతశారు.. వీకణాల వాయిస్తారు. కొందకు శంభాలను కూడా ఊదుతారనీ చర్మితకారలు. చెప్తున్నార్‌, కాటమరాజు కథకు ఈ వాద్యాలతో ఆలపించేవారని అయ్యలరాజు నారాయణ చెప్తన్నా గంగుల పిన యెల్లయ్య తాను శ్రీనాధుని వచన వదతిలో ఈ రచనను చేసినటు ఎందుకు చెప్పుకున్నారో 1 క ఎ

శ్రీనాధుడు పల్నాటి పీక చర్మితను డ్విపదగా రచించాడు. కాటమరొళో కథళాగే దానిని కూడా అంతకు ముందుగానే కొమ్ములకొ, పీరణాలతో, శంఖాలతో ఆలపించేవారిన్సీ ఆ బాణీనే. కాను తీసుకొన్నానని గంగుల పిన యెల్బయ్య తెలియ చేస్తున్నట్టుంది. శ్రీనాధుని కాలం నుంచి మన వచన రచనలను పాడే వారని ఇందువల్లి మనం నికరంగా తేళ్చుకోవచ్చు. ఇడి దేశి సాహిత్య లక్షణఏ.

[పజాకళలూ అ [పగతివాదలూ 101 గద్య పద్యాత్మకంగా చంపూ కావ్యాలు రాస్తున్న మన కవులు వచనానికి, గద్యానికి వున్న తేడాలను పట్టించుకున్న ట్రై కనబడదు, అళ్వాసాంలాలలో “ఇడి ఫలానా వీరుదులున్న ఫలానకవి రాసిన ఫలానా కాన్యంలో ఇన్నో అశ్వాసం” అని చెప్పుకునే చోటమ్మాతం గద్య అని పేర్కొన్నా (గంథంలో ఛందోరహితమైనా. వాక్యాలను వచనమనే పేర్కొనడం పరిపాటి. సంస్కృతంలో గద్యానికి, వచనానికి చాలా లేడా లునా? యి. రెండూ పరా౭యపదాలు కావు. నిడదవోలు వెంకటరావుగారు తమ “ఆంధ మె | (| వచన వాజ్మయము” అనే [గంథంలో సంస్కృతంలోని గద్య వచన విభేవాలను జెలియచేళాకు. లౌక్షిక సంస్కృతంలో గద్యానికి (పాధాన్యం వ్పండి. సంస్కృతంలో గద్య ఓక భందోభేదం. వామనుడు గద్యరచన మూడు రకాలని చెప్పాడు, వాని వృత్తగంధి చూర్ణము, ఉత్కలిక అని పేర్కొన్నారు. వృ త్హ గంధి-వచనంతో [పారంభమై పవ్యమని తోపింపచేసే రచన, చూర్ణము - పొడుగాటి సమాసౌలతో యమూలూ, గిమలూ ఉన్న గద్యరచన. ఉత్కఖిక = సమాస భూయిష్టమైనా సాభ్టిపాయంగొ సొగే గద్యరచన, తెలుగులో ఉత్కళికలు రగడ భేదాలతో రచిస్తారు. వామనుడు చెప్పిన వృత్త గంధిచూర్లము, ఉత్కళిక మధుర కవితలతోనే చేరుతాయి. ఇవి దేశి సంప్రదాయంలో లీనమై పోయాయి. ఇప్పటికీ జానపదులు జాను తెనుగులో కొన్ని రకాల గద్యరను వాడుకొాంటూ వుంటారు. ఇడి నజీవంగా వున్న సంపదాయం. ఆచార్య తూమాటి దొణప్పగారు తమ “*జానపవ కళానంపద”ొ అనే [(గంధంలో మెరవణీ గద్యం గురించి విపులంగా. రాశారు. తలం బాలయిన తర్వాత కొత్త దంపతులను మెరవణి బండిమీద ర్నాతిపూట ఊరేగిస్తారు. అప్పుడు వాద్యగాళ్ళ నాయకుడు ఇరువంక పెళ్ళిచుట్టాలపై చదివేగద్యను“ మెరివిణి గెద్ది” అంటారు. మేళాన్ని పరచి ఆపి ఈ గద్యలను చదువుతారు. గద్య సాగుతున్నప్పుడు ఊతగా డోలుకాడు డోలు వాయిస్తూ, పలుకులు పలుకుతూ హంగుచేస్తాడు. పరిశీలించి చూసే గొలసుదులూ, ఓగ్గుకతా మొదలయినవి ఇటువంటి వాన్‌ ళు యె చి గడ్యలే. ఇప్పటికీ జానపదులను నంతోష పెడుతున్న సజీవ కళారూపాలే. అందుకే [7]

102 (పజాకళలూ = (పగతివాదులూ వీబినికూడా (పగతివాదులు చేపట్టారు. ఈ శతాబ్దినాలుగో దళాబ్దంలో (పజానాట్వ మండలి కళా?ారులు గొల్ల సుద్దుల బాణిలో ఆధునిక రాజకీయ విషయాలను వివరించేవారు, నేడు హాస్యనటుడిగా సేరుపొండిన అల్లుూమలింగయ్య ఒకనాడు గొల్ల సుద్దుల 'స్పెషల్టైజ్‌ చేశాడు. నేడు జననాట్యమండలి కార్య కమాలలో గద్దర్‌ ఒగ్గకతో

దేశి సర్మపదొాయానికి చెందిన మధు5కవితలలో భాగమైన వచన రచనా పద్ధతినల్ప నే ఎక్కువగా _పయోజనాలు సిద్ధిస్తాయి. సంగీతాన్ని, సంప్రదాయాన్ని దూరంచేసి రచనలుసాగిస్తున్న నేటి | ఫీవెర్స్‌ కవులమందిరం పిటీ బూస్టవా విస్ణవ కొరులమే. ఛండస్సురాక వచన కవితలు రాస్తున్నాడని ఒకప్పుడు చిన్న వాళ్ళను చూసి వృద్ధులు ఈసడించేవారు. తనకు ఛందస్సు వచ్చునని రుజువు చేసుకొనడానికి కుందుర్తి ఆంజనేయులు చక్కని వృత్తారిను రూడా రాయవలసివచ్చిండి. అభ్యుదయ కవిత్వపు తొలిరోజుల్లో ఈ అవస్థ వుండేది. ఇప్పుడు తట్టినందుకు సంతోషించాలిగానీ పూర్వ వాణిలమీద కసికొడ్డి కొన్ని సంప్రదాయాలు వదులు కొన్నామేమో అని ఆలోచించాలి, సం్యపదాయం బాగా తెలిసినవాడు కాబట్టే ఫ్రీరంగ నారాయణబాబు శీవలం వచన పద్యమే రాసినా దాన్ని అమోఘంగా గొనం చేసేవాడు, మధుర కవిశలకు చెందిన వచన పద్ధతిని అక్షరాలా అమలుచేసిన వాళ లో (ప్రముఖుడు నారాయణవాబేః (ప్రజలలో పబారం చెందవలసిన వాటిని పాటల్లాగ గానీ, పాటకు వగ్గరి వరసల్లోగాని రాయాలి, వచనమైతే పాడాలి. కొట్టొచ్చేటట్టై వచన కవితలను | పేబలంగా రొసే నగ్నముని చాలాబాగా పాడగల (పజ్ఞగ్‌లపాడ: నగ్నముని కొన్ని వచనా రచనలను పాడితే బాగుండును. మన వచన రచనలను జన సంస్కృతికి దగ్గరగా తీసుకు. వెళ్ళడం శేయస్క ర ౧ + 4. గ్రా 0. ఎామే 2 002

అనంభవ సాహిత్యం -- ఒక ప్రాచీన ఉద్యవుం ఉద్యమాలలోంచి కవులు పుచతారు. సందేహం లేదు. కొందరు కవులు ఉద్యమాల కోసమే పుడతారు. ఇడి బార్మితక సత్యం. ఏ ఉద్యమం తాలూప ఆదర్శాలనైనా [ప్రచారం చేయడానికి కవిత చక్కని సాధనం. సాహిత్యానికి సొంఘక [ప్రయోజనం వుండి. తేరగా తిని కూర్చునే వర్గాల వాళ్ళు, వాళ్ళ ఆశితులూ మ్మాతమే. “కళ కళ కోనమే" అంటారు. సమాజాన్ని సాహిత్యాన్ని విచదీయనివాళ్ళు కళ (ప్రజలకోసం అని భావించి కళారూపాలద్వారా సాంఘిక విప్త వాన్ని సాధించడానికి పూనుకుంటారు. వర్శ భేదాలనూ, వర్ణ ధేవాలనూ తొలగించి సమాజాన్ని సమూలంగా కూల్చివేసి సర్వులూ సమానులన్న ధర్మాన్ని | పలిష్టించుతూ. నూతన వ్యవస్థను నిర్మించాలన్న ఉద్యమం ఏ కాలంలోనైనా గొప్ప ఉద్యమమే. నేటికి ఎనిమిడి నందల సంవత్సరాల కిందట దక్షిణ భారతంలో ముఖ్యంగా. కర్ణాటకంలో. ఓక మహోద్యమం జార్యతీత సమాజ స్టాపనకోసం సాగింది.

ఈ ఉవ్యమాన్ని నడిపినవాడు బండారు బసవన్న అన్న స్ముపసిద్ద నామం గల బసవేశ్వరుడు ఈ ఉద్యమాన్ని [పచారంచేసిన సాహిత్యం పేరీ. అనుభవ సాహిత్యం. ఇడి _పజలకోసం, పజల భాషలో రాసిన సాహిత్యం.

బండారు బసవన్న రచనలను వచనలు ఆంటారు. ఈ వచన సౌవాత్యం చ్వారా ఆయన వీరళై వాన్ని (వబోధించాడు. బసవన్నకు చాలా కాలం ముందుగా దేశంలో వచన సాహిత్యమూ. వుండేడి-తైవమూ వుండేడి అయితే ఈ రెండిటినీ చక్కగా జోడించినవాడు బసవన్న. వీర శై వాన్ని ఆనుసరించే. ఇతర శివళరణులు ఆల్లమ (పభువూ, అక్కా మవోదవి. చెన్నబసవన్న వచన సాహిళ్యం రాళాద. అక్కా మహాదేవీ వచనాలు మధువాలు. బసవన్న వచనాలు భావ్యాలు. (పభుదేవరవిడివ్యాలు అని విమర్శకులు చెప్పారు. చెన్న బసవన్న వచనాలలో స్వమతాభిమానం, పరదూషణా ఎక్కువ శానడంవల్ల కావ్య గౌరవం తగ్గిందని విమర్శకులు భావిస్తారు.

ఇంతవరకూ తెలుగుభాషలో బండారు బసవన్న వచనాలు సంపూర్ణంగా శాకపోతే. పోయే చాలినంతగా కూడా లభించడంలేదు, బసవన్న వచనాలన్నీ పరిశీలించనిదే అతడు రూపొండించిన నూతన మతసిద్ధాంతాలుగాని నడిపిన ఊద్యమ స్వభావం గానీ కూలంకుషంగా అర్థం చేసుకోలేం. ఇప్పుడు మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం

మహారాజా కళాశాలలో ఆఛార్యులు డాక్ట ర్‌ బాడాలరామయ్యగారు ఆ లోటు తీర్చారు. “బపవేశ్వర వచనాలు -- సమ్మగసమీక్షొ అనే గొప్ప సిద్దాంత (గంఠథాన్ని రాళాపం అందులో చివర్న బసవన్న చెప్పిని5ఠి వచనాలనూ (అమల తొమ్మివందలయా ఛై ఆరు వచనాలను) చక్కగా ఆనువడించారు. “అనుభవ సాహిత్యము-ఆడర్శ జీవితము" అనే [పకరణంలో ఈ సాహిత్య లక్షణులను వివరించారు. “శివ శరణుల భక్తి సిద్ధాంతమగుఏయే నే (పజలలో మతమై (పలలీనడి' ఈ మతమున_ వర్ణరహీత సమాజమునకు పునాదులేర్చడినవ. దానికి తగిన ట్టురే సాహిత్యముహడా పుట్టినది ఈ సాహిత్యమునే అనుభవ సాపిత్యమందురు” అని బాడాల రామయ్యగారు చెప్తూ శివశరణు) వచనాలు కన్నడంలో ఉపనిషత్తులంఠత గౌరవాన్ని నోచుకౌన్నాయి అనిచెప్పారు. అనుభవానికి రాని ఆ స్వర్గలో కాలను గురుంచి శివశరయిలు చెప్పారు, వారికి డివ్యనాయకులు లేరు, థీర్హ వర్ణనలులేవు పుూతన భక్తుకే వాకికి (పామా ణిపలు. కథక భక్తులచర్మిత వారకి అవసరం, కవితలో కల్పనలులేవు. సంఘంలో కులములులేవు తత్త్వంలో భిన్నతలేదు. ఇవే అనుభవ కవిత. ఈ లోకానికి దూకంకాని (పశోపయోగమైన కవితే బసవాదుల వచన సాహిత్యం. అనుభవ సాహిత్యంలో నియతమైన ఛందస్సులేదు. లయ ఉంటుండి కథలేదు-కవిత ఉంటుండి. కల్చనలేదు-అనుభవం ఉంటుండి. శివశరణుల భావ కిష్టపడి' నేర్చుకోవలసిన సంస్కృృతంకాదు. పుట్టుకతో సహజంగా వచ్చిన మాతృభాష. వాష్ళ శాస్త్రాల జోలికి పోరు. వాళ్ళ నడనడే ఇతరులకు ఆదర్శం. వాళ్ళు దయకు కిట్టుబడ తారు. ధర్మంతో ఎదురు తిరుగుతారు. పాండిత్య పకర్ష మచ్చుకైనా వుండదు. విన్న వెంటనే భావం ఎదుటివారి గుండెల్లో నూటిగా నాటుకొంటుండి. [పజల భాషలో చెక్కిన [పజాకవిత్వం కనుక బసవన్న తన వచనాలతో నూతన మఠాన్ని (ప్రచారం చేయగలిగాడు. బసవన్న పుట్టుకచేత బ్రాహ్మణుడు. కాలాముఖ శ వుడు. లమలీశ, కాలాముఖి? పాపపత శై వాలు వెదాన్ని పమాణంగా అంగీకరించవు. ఈ శె వులకు నిగమాలకన్నా ఆగమాలే ముఖ్యం. ఆగమాలంటే పారంపర్య లోకాచారం “బసవన్న వర్తాశమ ధర్మాలను తూవా పాటించమని చెప్పే వైడిక మతాన్ని నిరసించాడు. (బావ్మాణులు చెప్పేదొకటి చేసేదొకటి అని (గహించాడు. జీవులండరూ శివాంళ సంభూతులని చెప్తూ వర్ణ భేదం. పాటించడం ఎందుకని | పశ్నించాడు, కులం వట్టింపులులేన్క ఎక్కువ తక్కువలులేని, ఆడా, మగ తేవాలులే) సమాజుకోనం ఉద్యమీంచాడు. బసవన్న కుక్ళాగబుడద్ది గణితంలో ఆరితేకనవాడు. అతని మేనమామ బలదేనచండ నాయకునివల్ల బసవన్ని రాచ కొలువులో చేరాడు. ఉత్తరోత్తరా కళ్యా॥

(పజాకళలూ = _వగతివాదులూ 105 శటకాన్ని పాలించిన బిజ్జలుని కోళాధికారి ఆయ్యాడు. పన్నెండు మండి మంతులపై పెత్తనంచేస్తూ సర్వాధికారి ఆయ్యాడు, పదవిలోకి రాకముందు చేపట్టిన ఉద్యమాన్ని బసవన్న పదపలోనికి వచ్చాక ఆచరణలో పెట్టాడు.

కళ్యాణిలో బసవన్న పన్నెండు సంవత్శరాలు ఉన్నాడు. ఆనుభవమండపం అతని వాసం. అక్కడ శివ శరణులందరూ చేరే వారు. జంగమ సం్రపదాయకమైన సమయాచాంన్ని పాటించేవారు. ఈ వీ5 శైవులు ్మబాహ్మణుల యజ్ఞయాగాదులను, పకు హింసను, వర్ణాశమాలను తీవంగా దుయ్యబడకారు. మఠాలకు దానమివ్వడం, ఆలయ నిర్మాణం, తీర్చయ్యాతలు సమ్మతించరు. తద్దినాలు పెట్టరు. పుఠటిమైల, చావు మైల పాటించరు. మద్యమాంసాలు నిషేధిస్తారు. కొన్ని ఆర్థికస్నూతాల పై జీవిస్తారు. కర్మ మార్గములోని కర్మను వీర వులు కి” అంటారు, కొంయకమంటారుం కాయకంలోగాని, (కి లోగాని ఛలములేదు. వ్యాపారముంది. ఆంటే [కి చేత పాప పుణ్యాలు లేవు. పునర్థన్మలేదు. (“నేయికరగిన మరల వెన్నలేదు” వచనం నెం. 8670. కాయకష్టం చేసి జీవుడు బతకాలి. కాయకష్టంతో - స్తంపాదించినడి కూడబెట్టకూడదు. (కూర్చకురా (దవ్యంబు కూర్చిన భవంబు తప్పదురా) ఎప్పుడు సంవాదించినడి అప్పుడే ఖర్చు పెట్టాలి. వడ్డీకి ఇవ్వకూడదు, ఆర్థిక అసమానతలకు వడ్డీ వ్యాపారమే మూలకారణమని బసవన్న (గ్రహించాడు. శివుడిచ్చు సంపద శివభక్తులకు గాక వడ్డి కై ఇచ్చుట పాడికాదు. (వచనం - 220) ఆరి? అసమానతలను, ఆవమానకరమైన జాతి భేదాలను తొలగించే మతం కనుక అ గవక్హాలవారికన్నా ఆడుగువర్ధాలవారు, అట్టడుగు వృత్తులవారు బసవన్న మతంలో చేరారు. బసవన్న చెప్పిందిచేస్తోడు కులభేదాలు లేవు కనుక మధుపయ్య అనే వాహ్మణుని కుమా ర్రైను హరళయ్య అనే చర్మకారుని కొడుకుకుఇచ్చి పెళ్ళిచేయ శల పెట్టాడు. వాస్తవానికి ఆడిలోనే బసవన్న కులభేదాలు హైటించలేదు. డోహర కక్కయ్య అనే చర్మకారభక్తుణ్ణి ఎంతో సేవించాడు కక్కయ్య పసాదంవల్ల నే బసవన్న అక్కా గారు నాగమ్మ చెన్నబశపన్న అనే కుమారుడ్డే కన్నది. ఆమె అసలు పెళ్ళి చేసుకో లేదు. బసవన్న ఉపనయనమే చేసుకోలేదు. ఆక్కగారివల్ల బసవన్న సంఘంలో ఆడిలోన్సే నిందలపాలయ్యాడు. ఆయినా లెక గ్రాచేయలేదు.

106 (పజాకళలూ వ (పగతివాదులూ

గొప్ప సాంఘిక పస్టవమైన వర్ణాంతర వివాహాన్ని (కీ శ 1106 ఫ్విబవరి పన్నెండో తేదీనాడు) శివశరణులు చాలా ఉత్సాహంగా జరిపించారు. దేశంలో కల్లోరిం పుట్టిండి. (బ్రాహ్మణకన్యను మాడిగవాడి కొడుకు పెళ్ళాడుతాడా అని సనాతనులు ఆగహోద్యగులయ్యారు. ఈ 'ఘోరకృత్యాన్ని సహించుతావా అని ర"జాని అడిగాడు, పెళ్ళి జరిగిన నాలుగోరోజుక రాజు హరళయ్య, మధువయ్యలను శిక్షించాడు, శివశరణులు తిరగబడ్డారు. కళ్యాణి పాడైంది. రెండు నెలలు తిరగకముందే రాజును శివళరణులు హత్య చేశారు. మరో మూడు నెలలకు బసవన్న లింగైక్యం చెందాడు.

బసవన్న (పచారంచేసిన పీకశైవం ఇంకా కర్ణాటకలో సజీవంగానే వుండి, ఆంగధకేళంలో కూడా విరివిగానే వుంది. కన్నడంలో, బసవేశ్వర వచనాల లాగ తెలుగులో యాగంటి వారి వచనాలు వున్నాయి, తెలుగులో శైవులేశక వైష్టవులూ వచన సాహిత్యం రచించారు. అయితే ఓక సాంఘిక విస్తవాన్ని (ప్రబోధించే అనుభవ సాహిత్యం వంటిడి మళ్ళా రాలేదు.

ఉద్యమాలూ, విప వ్లొలూ నెగ్గినా మగ్గినా పద్యం మట్టుకూ నాటి చర్మితను భదపరుస్తుండి. 7

అధంనిక ఆం్యధ్య వంళయాళ కవిత్వ జనకులం జక భారతీయ భాషలో కవిత్వం చెప్పిన కవి శ్చిర్రఘమీదుగా ఏటేటా అంతర్జాతీయ ఫ్టాయిలో ఉత్తమ కవికి “అవార్డు ఇవ్వడం నిజంగా చెప్పుకోదగ్గ విషయం మళేయాళ మవోకవి కుమారన్‌ ఆళాన్‌ పేరుమీదుగా *“ఆశాన్‌ మెమోరిమల్‌ అసోసీ యేషన్‌” వారు ఈ అవార్డును కిందటేడు నెలకొల్పారు. తొలి సంవత్సరం స్మీగో కవి డాక్టర్‌ ౭పోళ్ట్‌ 'సెడర్‌ సెంఘార్‌కు ఈ సత్కారం చేళారు.. ఇతడు 'సెనిగల్‌ దేశీయడు. ఈ సంవత్సరం “నల్ల హోమర్‌” అనే బిరుదు గడించిన స్పానిష్‌కవి నికోలస్‌ గిల్లైన్‌కు ఈ అవార్డు ఇచ్చారు. ఈ సంగతి ఈ నెల మూడవ లేదీనాడు (హిటించారు. ఈ అవార్డును “*ఆళాన్‌ వర్డ్‌ [పయిజ్‌” ఆంటారు. నిమ్న జాతులలో జనించిన కుమారన్‌ ఆళాన్‌ (1878-1024) మహోన్నత మైన ఆళయాలుగల మవోకవి. అందుకే ఆతనికి “ఆశయ గంభీకన్‌” అనే బిరుదు లభించింది. ఆధునిక మళయాళ సాహిత్యం తన | పవరను చెప్పుకుంటున్నప్పుడు నిస్సందేహంగా ఆళశాన్‌ పేరునే (ప్మృపధమ బుషీగా. పేర్కొంటుంది? అంఢ సాహిత్యంలో అటువంటి స్టానం గురజాడదే అన్నది నిర్వివాదాంశం, ఇద్దరూ మవి కావ్యాలను (వాయని మహాకవులే. ఇద్దరూ తమ తను భాషా సాహిత్యాలలో కొత్త పుంతలు వేసిన వాశ్ళే, కొత్త మెరుగులు దిద్దినవాళ్ళే. గురజాడతో పోలిక ఆంధ, మళయాళ సాహిత్యాలకు చాలా విధారైన పోలికలున్నాయి రెండూ సంస్కృత సాహిత్య (పభావంగల (ప్రాంతీయ భాషలే. రెండింటిలోనూ తత్సమ తద్భృవ పదాల బాహుళ్యం కనబడుతుంది. రెండూ మార్గ ఛందస్సులలో ఆలంకారిక దాస్యం చేస్తున్న వే. కేవలం పాండిత్య పకర్ష కోసం రచనలు చేయడం రెండు భాషలలో పరిపాటి. పండిత జన (పమోదాలుగా చెలామణి అయ్యే మహాకావ్యాలను తిరునాళ్ళలో కనబడే. వెదురుక్టరల గుడ్డగ్యురాలతో ఆకాన్‌ సరిపోల్బాడు గురజాడ ఆ మవా కావ్యాలనే కొయ్యబొమ్మలు అన్నారు ఆళాన్‌లో ఒక్క గురజాడ అప్పారావుగారి పోలికలు మామే కాక ఇగర కెలుగు కవుల పోలికలు కూడా ఉన్నాయిః ఆళాన్‌ దర్శనం, గురజాడ దృక్పథం కొంచెం విఖిన్నమైనవి.. తెలుగు సాహిత్యంలో ఆళాన్‌తో ఎక్కువ పోలికలున్న కవి

108 (పజాకళలూ జా (పగతివాదులూ రాయ్యపోలు సుబ్బారావుగారే. మళయాళ భాషలో (ప్రేమకు "స్నేహం అన్న పదాన్ని విరివిగా వాడుతారు. ఆళొన్‌కు “* స్నేహగాయకన్‌ * అనే బిరుదు కూడా వుండి ఆకాన్‌లాగే తెలుగులో (ప్రథమంగా అమలిన శృంగారాన్ని (ప్రచారం చేసిన ఘనత రాయ పోలు వారికే దక్కుతుండి. గురజాడ ఆకాన్‌కన్న పదెళ్ళు పెద్ద. రాయప్రోలు ఇరవై సంవత్సరాలు చిన్న. అయితే ఈ ముగ్గురూ ఒకే సంవత్సరంలో 1909లో ఆధునిక రీతులకు తమతమ కవితలతో అంకురార్పణ చేకారు.

ఆళాన్‌ (ప్రవేశించడానికి ముందు మళయాళ సాపాత్యం ఎలాంటి పరిస్థితిలో వుండేదో, ఎటువంటి పరిణామాలు జరిగాయో సరిగ్గా అటువంటి పరిస్థితులలో, ఆలాంటి పరిణామాలతో గురజాడ, రాయ్మపోలు (పవేళశాలకుముందు తెలుగు నాహిత్యం వుండేడి. మళయాళ సాహిత్యంలో “వెన్మణి” ,గూపు అనే కవులు వుండేవారు. వ్యా'రణ దోషాలు లేపండా పండిత జనాకిర్షకంగా కివిత్వాలు చెప్పేవారు. సరిగ్గా మన తిరుపతి కవుల [పభావంలో ఆఅశుకవిత్వాలూ, ఆవధానాలూ, సమళశ్యా పూరణాలు ఎలాంటివో మళయాళంలో కూడా అలాంటి (ప్మకియలే వుండేఏ. వాదోపవాదాలు మన తెలుగు సాహిత్యంలో పీరేశలింగంగారి వివేక వర్జని, వోస్య సంజీవిని; కొక్కొండవారి ఆం ధళాషా సంజీవిని, వోస్యవర్డని ఎలా పరస్పర వివాదాలలో మునిగి తేలుతూ ఉండేవో అలాగే *మళయాళ మనోరమి, *మళయాళ వినోడిని అనే షతికలు పరస్పర దూషణలు చేసుకుంటూ వుండేవి, తిరుపతి కవులూ, వాళ్ళ శిష్యులూ [ప్రత్యర్థలతో ఎలా ఘర్షణ పడుతూ ఉండేవారో ఆలాగే మళయాళంలో కూడా పంక్షిత కవులు పద్య రూపంలో కౌట్లాడుకొనేవారు. ఈ సమళలిక సాహిత్య ధోరణ.లకు అశీతంగా ఆధువికత్వాన్ని ఊహించి తమతమ భాషలకు ఉ త్తమ నవీన సాహిత్యాలను ఇవ్వగల (పజ్ఞావంళులు కనుకనే గురజాడకూ, ఆళాన్‌ కూ (పథమ సొనాలు లభించాయి. ఠి తెలుగు కవిగా రాణించాలన్న తాప్తతయం గురజాడకు ఎన్నడూ లేదూ ఇంగ్లీషు భాషలోనే అడిలో కవిత్వం చెప్పారు. సంఘంపట్ల బాధ్యతగల రచయిత కనుక దురాచార ఖండనకోసం ఒక నాటకాన్ని వాడుకభాషలో 1697 నాటికే (ప్రచు రించినా 1909 దాకా ఆమన నూతన దృక్పథంతో పద్య రచన చేయలేదు. 19010 లో పచురించిన ముక్వాల స ్‌ (ప్రచురించిన ముత్యాల సరాలలో ఆయన కొత్త మార్గాలను తెరచారు. ఆకాన్‌, రాయ్మ పోలు కూమారన్‌ ఆశాన్‌ (పానీన ధోరణులలో పద్యరచన చేసిచేసి (ప్రావీణ్యం సంపాడించుకొని 1008 నాటికి నూతన దృక్చథాన్ని ఆలవర్చుకొన్నారు. కర్తృ

మీపూవు” అనే 41 పద్యాల ఖండకావ్యాన్ని రాసి (పచురించారు ఈ *ఒక రాలిన హవి ఆధునిక మళయాళ సాహిత్యంలో వేయి కుసుమాలను ఉర్తరో తరా వికసింప వేసిండి “వీణపూవు" తరువాత ఆకాన్‌ నళిని ఆనే కావ్యంలో నూతన , పేమళత్వాన్ని వర్షించాడు. తరవాత *లీలో అనే విషాదకావ్యాన్ని రాళాడు.

ఆళాన్‌ మళయాళంలో “నళినొ “లీలా” రాస్తున్న కాలంలోనే తెలుగు పాహిత్యంలో గాయ్యపోలు. సుబ్బారావుగారు గోల్టుష్మల్‌ రాసిన హెర్మిట్‌కు అనుకృతిగా ఐలిత అనే కావ్యాన్ని [వాళాన. 1912 లో రాయహ్హాలు రచించిన తృణ శంకణంలో అమలిన శృంగారం అనే పేరుతో ఫేటోనిక్‌ [వేమ [ప్రచారంలోనికి వచ్చింది. ఆశాన్‌కూ, రాయ పోలుకూ మరికొన్ని పోలికలు వున్నాయి. ఇద్దరిపైనా టాగూరు (ప్రభావం వుండి. ఇద్దరికి టాగూరుతో (వత్యక్ష పరిచయం వుండి. కాంతినికే తనంలో ఇద్దరూ కొంతకాలం గడిపారు. ఈ సాంగత్యం ఇద్దరి సాహిత్యంపై కొన్ని మ్నుడలు వసిండిం

గురజాడ, రవీం దనాదటాగూరూ ఒకే సంవత్సరంలో జన్మిందారు ఇద్దరికీ వరన్పర మై త, ఉత్తర | పత్యుత్తాలూ వున్నా రవీర్మదుడి భావం గురణాడ మీద ఏమీలేదు. గీతాంజలి వంటి కవిత్వాన్ని గురణాడ ఎన్నడూ తల పెట్టలేదు, ఆదే ఆయన గొప్పతనం.

అబ్బూ రి

ఆళాన్‌కు ఇంకొక తెలుగుకవితో పోలికలు కనబడకాయి. ఆయన అబ్బూరి రామకృష్టారావు గారు. ఆళాన్‌లాగే అబ్బూరి కూడా మైసూరులో నూ. కలకత్తాలోనూ చదువుకున్నారు. ఉత్తమ సంస్కారాన్ని ఆలవర్చుకొని తముఠమ భాషలలో ఇద్దరూ విషాదాంత కావ్యాలురాస్తూ (పత్యేక సంవిధాన చాతుర ్యంగల ప్రావీణ్యాన్ని [పదర్శించారు. అబ్బూరి “మల్లి కాంబ”, “నదీసుందరీ” వంటి కథాకొవ్యాలనే కాక “*ఇహగానం” వంటి

లు న ల

థిండికావ్యాలుకూడా రాళారు. 1018 నాటికి ఆబ్బూరి రాయ్మప్రోలుతో పరిసమానమైన [పేమ కవిత్వం (పచారం చేయసాగారు,

ఆళాన్‌లాగ.. తెలుగు కవులు కూడా బౌద్ధగాథలవల్ల ఆకర్షి తుంయ్యారు జౌద్ధమతానికి. ఉద్వాసన. చెప్పిననాడే. భారతదేశం అధ్యాత్మికంగా ఆత్మహత్య చేసుకున్నడనే అభి పాయాన్ని గురజాడ వ్య కృంచేసినా ఆళాన్‌లాగ బుద్ధ చర్మితను అనువడించలేదు. అన్నాల్డ్‌ రచించిన “లైట్‌ ఆఫ్‌ ఏషియా"ను తిరుపతి కవులు పం్మపదాయబద్ధంగా తెటొంచాడ, తిరుపతి కవులకూ ఆశాన్‌కూ ఈ ఒక్క విషయంలో శప్ప వేరెందులోనూ పోలికలులేవు,

110 [ప్రజాకళ లూ = [పగతివాదులూ అస్బృశ్యతా సమస్య ఆశాన్‌ “ దురవస్థ”, “*వండాల భిక్షుక” ఆనే కావ్యాలురాశాడు. ఈ రెండింీ లోను ఆళాన్‌ తీసుకొన్న సమస్యను గురజాడ ఓక్క రచనలోనే (గహిందారు అంటరానితనం గురించి *లవణరాజుకలొలో గురజాడ ఉదా 'త్తపరిశీలన చేశారు. గాంధీఖీ హరిజనోద్ధరణ (పారంభించడానికి ముందే 1910లో మంచి యన్నడి మాల అయికే మాలనే యగుదున్‌ అన్నారు. ఆకాన్‌ లాగ వెసుకబడిన వర్గాలనుంచి వచ్చినా కవిత్వంలో బాలా ముందుకు వెళ్ళిన తెలుగుకవి గ్భురం జాషువాగారు, ఆకాన్‌లాగే ఈయనా చిన్నతనంలో సంస్థృతం అభ్యసించి పంచకావ్యాలు చెప్పుకొన్నారు. మంచిశైలి, నిర్దుష్టమైన విధానం, చక్కని ధార ఆలవర్చుకొని సం్యపదాయ బద్దమైన ఛండస్సులోనే కవిత్వం చెప్పినా టౌషువా ఆళాన్‌లాగే భావనలో అధునికుల మళయాల సాహిత్యంలో సందెశకావ్యాలపు. కరవు లేదు. జాషువాగారి గబ్బిలం ఒక విలక్షణమైన నూతన సందేళకావ్యం. [పేమ కవిత ఆకాన్‌ ఎన్ని (సష్మ్రకియలలో రచనలు చేసినా ఆయన “స్నేహగాయకన్‌“గొ (పేమకవిత్వానికి చిహ్నామయ్యాడు. గురజాడలోకూడా “*పేమతత్వం"ఉండి. విషాద చ్భాయలలోనూ, మృత్యుసన్ని ధిలోనూకూ డా ( పేమవల్ల నే (పేమవర్ధిల్లుతుందని ఆభాన్‌ భావిస్తాడు. గురజాడకూడా గపేమనిచ్చిన పేమవచ్చును. ( పేమనిలిపిన _పేష నిలచుకొ అనే విశ్వసత్యాన్ని విస్పష్టంచేశారు. “పేమకలుగక (బతుకచీకటొ అని చెప్పారు. ఆశాస్‌, గురజాడలు ఎన్నో చీకట్లను పార్మదోలి వెలుగులు నింపిన యుగకర్తలు, తమతమ భాషా కవిత్వాలకు జనకులు, ఆమరజీవులు. ఎావ్యవిల్‌ 1, 2902

5ంజాబీ వూరణ్‌ సింగ్‌ - తెలుగం గంరజాడ వివధ భారతీయ భాషలలోని నవ్యసాహిత్య నిర్మాతలలో సామ్యాలు. బాలా కినపడ తాయి, ఒకే రకమమున సాంఘిక రాజకీయ బార్మితిక పరిస్థితులలో సామాజిక

స్పృేహనుపౌండి సాహిత్య రచనను చేపట్టడంవల్ల ఈ పోలికలు రావగం సహజమే. )విథ దేశీయ సాహిత్యాల తులనాత్మక పరిశీలనవల్ల మన అవగాహనలు, అంచనాలు పెడగుపడతాయి.

ఇడి పూరణ్‌ సింగ్‌ శతజయంతి సంవత్సరం. ఈ సందర్భాన్ని పురస్క )0చుకొని కే్యద సాహిత్య ఆకాడెమీవారు (కిందటి నెల 18 నుంచి 16వ తేదీ వరకు నాలుగు రోజులపాటు రెండు జాతీయ సాపాత్య సదశ్శులను చండీఘర్‌లో ని హాంచారు. ఒకటి *పూరణ్‌ సింగ్‌ సదస్సు” “తొలి ఆధునిక భారతీయ కవిత్వంలో నాతీయతకై గవేషణ'" అనే ఆంశంపై వివిధ సాహిత్య వేత్తలు శళ్చేప్పర్చు” సమ్ప్పొంచారు. ఈ సదస్సులో నేను పాల్గొనే అవకాశం వచ్చిండి. ఇతర ద&ఇ భారత కవిశ్వాలపైన స్టూలంగాను, తొలితరం అధునిక తెలుగు కవిత్వం పై విపులంగానూ. చర్చిస్తూ నేనొక పంగ వ్యాసం సమర్పించాను.

పూరణ్‌సింగ్‌ (1881..1981) కవిత్వం పైనా, వ్య క్రిత్వం ఫైనా, కవితా త్విక చింతనపైనా పంజావీ సాహిత్యవేత్తలు వివరించిన వివిధ వ్యాసాలు విన్నాక మన గురుబూాడక్కూ అతనికీ కొన్ని పోలికలు కొట్టవచ్చినట్టు నాకు కనబడ్డాయి.

గురజాడలాగే పూరణసింగ్‌ విరివిగా ఇంగ్సీ మలో రచనలు చేశాడు. లెబుగు రచయితల కోవలో చేరడానికి ఆడిలో గురజాడ అహ్రే ఉత్సాహం చూపలేదు. అయినా ఆలుగు సాహిత్యానికి ఆధు3కత సంతరింపచేయడానికి ఆయన కిలం పట్టుకోవలసి వచ్చిండి. పూరణ్‌ సింగ్‌ కూడా తన మాతృభాషకు నేటివనం కలిగించడానికి అ భాషలో ఉత్తమ రచవలు చేశాడు.

ఆనంద గజపతి. కొలువులో గురజాడ ఊన్న ట్రే గ్వాలియర్‌ మవోవాజా పోషణలో కొన్నాళ్ళు, కాశ్మీరు మహాంాజా. కొలువులో కొన్నాళ్ళు పూరణ్‌ సింగ్‌ ఉన్నాడు. ఇద్దడూ ప్యూడల్‌ వ్యవస్థలో ఉంటూనే దేశభక్తిని రాజళ క్తికన్నా మిన్నగా [ప్రచారం చేశారు.

112 (పజాకళలూ = _పగతివాదులూ (బీటీష్‌వారికి వ్యతిరేకంగా చాలా శక్రివంతంగా ఉగ శైలిలో రచనలు చేసినందుకు పూరణ్‌ సింగ్‌ను కొద్దికాలంపాటు పర (పభుత్వం నిర్భండించిండి. మార్గచ్భండస్సులో శృంఖలాలు విరక్కొట్టి మ్మాతాచ్చందస్సుల అలంకారాలు తెలుగు కవిత్వానికి గురజాడ ఆండిస్తే పాచీనచ్చంధస్సుల నుంచి పంజాబీ కవిత్వానికి పూరణ్‌సింగ్‌ విముక్తి కలిగించాడు. గురజాడకన్నా ఒక ఆడుగు ముందుకువెళ్ళి వాల్ట్‌ విట్‌ మాన్‌ మార్గంలో “బ్లాంక్‌ వెర్స్‌” (వ్మకియను పూరణ్‌ సింగ్‌ (పవెళ పెట్టాడు. గురజాడ, పూరణ్‌సింగూ బౌద్ధమతాన్ని అభిమానించిన వాళ్ళే. “ఏనాడు బౌద్దమతం భారతదేశంలో తుడిచి పెట్టబడిందో ఆనాడే భారతదేశం మత విషయక ఆత్మహత్య చేసుకొందో ఆని గురజాడ స్పష్టపరిచారు. “ఉత్తమమైన రాజమార్గమని దేనిని బుద్ధుడు మనకు బోధింకాడో అదే నిజమైన, ఉన్నతమైన పేమ” అని కూడ చెప్పారు. జపాన్‌. దేశంలో చదువుషంటున్నప్పుడు పూరణ్‌సింగ్‌ బౌద్ధమత ,పభావానికి లోనయ్యాడు. [ప్రథ్యాత జపనీస్‌ బౌద్దదార్యుడు *ఓకాకురా” వద్ద శివ్యరికం చేకాడు. బౌద్ధమతాన్ని అభిమానించిన్సా గురజాడ హైందవ తాత్వికచింతన కూడా చేశారు సొజన్యరావుచేత మధుకవాణికి భగవద్దీకను బహూకరింపజేయడమే. ఇందుకు నిదర్శనం. పూరణ్‌ సింగ్‌ బౌద్ధమతంనుంచి హైందవ వెదాంతానికి మళ్ళాడు, స్వామి రామతీర్థ (పోద్బలంవల్ల జపాన్‌లోనే సన్యాసం స్వీకరించి కొషాయవస్తాంలు ధరించాడు. జన్మతః క, కేశ ఖండనం చేసుకొనడం మహత్తర త్యాగం, పరిత్యాగం అని చెప్పాలో (స్యదేళానికి తిరిగి వచ్చాక, స్వజనుల మధ్య సంచరించాక తిరిగి శిఖ్ఫ మతంలో (ప్రవేశించి క్షేళధారి కావడం, ముసలికల్లి మూలంగా గృహస్ట్యాశమం స్వీకరించడంకూడా జరిగాయి" అడి వరే [థ్ర) గురజాడ, పూరణ్‌ సింగ్‌లు తొలి రోజులలో ఒకే కొవ్య వసువును స్విక రించడంలో వాళ్ళిద్దరి మధ్యగల సౌమ్యం మరింత [ప్రస్ఫుటంగా కనదిడుతుండి. పూరణ్‌ సింగ్‌ పంజాబీ భాషలో మూడు కావ్య సంకలనాలు రచించాడు “ఖులే మైధాన్‌” *ఖులే ఘంజ్‌” “ఖలే ఆస్మానీ రంజ్‌” అనేవి వాటి పేద్ద వీటిలో ఖులేమైదొన్‌ తొలి సంకలనం. ఇందులో కథా కథనకొవ్యాలు సుదీర్హమైనవి ఉన్నాయి (గురజాడ కూడా లవణరాజుకల, పూర్ణమ్మ, కన్యక మొదలైన థన కావ్యాలు |వాయగం గమనార్హం.) ఖులేమైదాన్‌ అంటే “ఫ్యేచ్చా కమేతం” అని అర్థం. ఇందులో పూరణ్‌ భగత్‌ అనే జానపద వాయకునిమీద అక్టేవో సైజులో నరిల్నె

(వజాకళలూ లు (పగతివాదులూ 1159 నాలుగు పుటల కావ్యాన్ని పూరణ్‌ సింగ్‌ రాళాడు. పూరణ్‌భగత్‌ కథ కేవలం మన సారంగధర చరితే.

తెలుగు సాపాత్యంలో గౌరన, చెమకూర వెంకటరాజు, బాణాల శంభుదాను, హచిమంచి తిమ్మయ్య మొదలైన వారు పద్య కావ్యాలుగా, వివిధ తానపద కవులు యక్షగానాలుగా, ఆధునికులు నాటకాలుగొ సారంగధర చరితను రచించినచ్లే పంజాబీ భాషలో ఈ గాథను పలువురు పలు రళూలుగా అంతకు ముందే (వాళొరు, శిస్టులకు అళ్యంతపవిత (గంధ సంహిత అయిన “గురు (గంథ సాహెబ్‌లో కూడా పూరణ్‌ భగర్‌ (పస కి వుంది పంజాబీ భాషలో కూడా ఇంత (పపిద్ధమైన కథకు కొవ్య వస్తువుగా పూరణ్‌సింగ్‌ ఎంచుకొనటంలో ఆతని వ్యక్తిత్వం వ్య క్తమవుతోందని పంవాబీ సాపిత్యవేత్తలు భావిస్తున్నారు.

వర్తమాన పంజాబీ సాహిత్య క్షేతంలో (పొఫెసర్‌ సంఠ్‌సింగ్‌. సేలోన్‌ అన్ని తరాలవాళ్ళు గౌరవించే ఆచార్యుడు. సాహిత్య విమర్శలో ఆజానుబాహుడుం ఆమన *పూరణ్‌ సింగ్‌ పూరణ్‌ భగత్‌” అనే వ్యాసంలో కవి హృదయాన్ని, కావ్య నాయకుడి ప్మాతను బాగా విశ్హేషించాడు

సారంగధర చర్మిళలో లాగే పూరణ్‌ భగత్‌కు కూడా ఒక సవతిల్‌ల్సి వుండి. అతడిపై మరులుకొని ఆళాభంగం చెండి రాజును ఫీర్యాదు చేస్తుంది. కొడుకు చేతులను కొట్టించి తండి అడవిలో పారేయిస్తాడు.. గోరక్‌ నాధుడు వచ్చి పూరణ్‌ భగత్‌ ను రక్షిస్తాడు. కాళ్ళూ చేతులూ మళ్ళా వస్తాయి, పూరణ్‌భగర్‌ సర్వసంగ పరిత్యాగంనాడు సిద్దుడవుతాడు. తనకు భిక్ష పెడుతూ మరులుకొన్న మదోరచ్‌కన్నె (యేమకు కూడా తిరస్కరిస్తాడు. తల్లిదర్యడులకూ సవతి లల్లీ తోపాటు మోష మార్గం చూపిస్తాడు.

పూరణ సింగ్‌ బౌద్ధ వేదాంత మతాలు స్వీకరించి సన్యసించి సర్వసంగ పరిత్యాగం చేసి మళ్ళా తిరుగుబాటు పట్టాక ఈ సిద్ధుని కథ చెప్పటంలో అరని మానసిక పరిస్థితి భావ కల్లోలం కనబడుతుందని ఆవార్య సేభోన్‌. భావిస్తున్నారు. పూరణ్‌సీంగ్‌ మానసికంగా యోగి అని నిరూపించారు.

గురజాడ కూడా సారంగధర చర్మితను పద్యకావ్యంగాః నాటికగా ఆంగ్గ ౦లో తొలి రోబులోనే రాళారు. కె. వి. రమణారెడ్డిగారు తమ “మహోదయం” అనే ప్ప స్తకంలో గురవాడ ఆప్పెభ్ర్ర గధర”ొ కావ్యాన్నికూడా ఏపులంగా చర్చించి, ఈ ఇంగ్లీ షు

కేశ పజాకళలూ = | పగతివాదులూ కావ్యం అప్పారావుకు ఏ విధంగా చూసినా ఓపతిష్టాకరమే అని తేల్చారు. గురజాడ తన పవ్య కావ్యంలోనూ, ఆసంపూర్ణ నాటకంలోనూ చితాంగి హృదయానికి కొర్ట వ్యాఖ్యానం చేశారు. ఇక్తి థఖ్రీపాద స్కృుబహ్మణ్యశాప్తైగారి “*లాజరాజు"లో పరంాకోటిని అందుకుండి. ఇందరు ఇన్ని రకాలుగా రచించినా ఈ కథ కట్టుక ధే. ఆముడే భారత దేశం అంతటా ఇది వివిధి రూపాలలో (పచారం పొందడం మన జానపద సంస్కృతి లోని ఐక్యతను నూచిస్తోండి. చండీఘన్‌ సదస్సుకల్ల గురజాడ, పూరణసింగ్‌ల సామ్య * కాక మో కొత్త విషయం తెలిసిండి. పూరణ్‌ భగత్‌ గాథలో రాజు పేరు కాలివాహనుడు। అంటే ఆం ధుగన్నమాట: ఈ జొశరపన గాథ ఆ ధదేశం నుంచి పంజాబుప ఆడిలో చేశందా? గౌరన తెలుగు కావ్యంలో రాజు పేరు రాజమహేం్టదుడు. అతడు మాళవ దేశాధిపతి. పంజాద్‌లో మాల్వా అనే (ప్రాంతం ఓఒకిటుండి. అంటే పంజాబు నుంచి ఈ కధ ఆంధదేళానిక్తి వచ్చిందా ! వివిధ జానపద గాథల తులనాత్మక సమీక్ష జరిగి లేనే గాని ఈ (పశ్నలకు జవాబులు రావు, ఏడి ఏమైనా ఇద్దరు నవ్య సాహిత్య నిర్మాతలు ఒకే కావ్య వస్తువును అడిలో ఎంచుకొనడం యాధృచ్చికం కాదేమో । భాషలు వేరయినా భావాలు ఒకటే, దూరా లెంతయినా ధోరణులు ఒకటే, లా అక్జోబడరు 2 4902

వంహాకవి సంబ్రహ్మణ్య భారతి హాలీ త్‌ భాషలో “పుకట్సి” అనే మాటకు విప్లవం అని అర్ధం అధునిక తమిళ సాహిత్యంలో ఈ పదాన్ని వాడినవాడు మహాకవి సృుబహ్మణ్య భారతి, రష్యా దళంలో జరిగిన అక్టోబర్‌ విప్పవాన్ని ఆయన *యుగ పురట్బి" అని చెప్పి దానికి స్వాగతం పలికాడు. తమిళ సాహిత్యంలో యుగ విష్ణవం తెచ్చిందికూడా స్కుబహ్మణ్య భారతే. పుట్టుకతో ఆతని పేరు *ఎట్టయపురం చిన్నస్వామి సుబ్బయ్య”. ఇందులో ఎట్టయపురం ఊరి పేరు, చిన్నస్వామి అన్నమాట తండి పేరు, సుబ్బయ్య అన్నడి వారసాలనాడు పెట్టిన పేరు. తమిళనాడు తిరునల్వేలి జిల్లాలో ఎట్టయపురం ఉంది, ఇడి ఒక సంస్థానం, చిన్నస్వామి ఆయ్యర్‌ తమిళ పండితుడే కాని పాండిత్యానికి బదులు పర్షిళమలలో ఎక్కువ నమ్మకమున్నవాడు. ఆందుకే సంస్టానం కొలువు కాదని 1880లోప త్తి యం్యతాన్ని, బట్టలమిల్లునూ స్రాపించి నడపసాగాడు. చిన్నస్వామి కార్య పేరు లక్ష్మి. వాళ్ళకు 1882 డిసెంబర్‌ 18 వ నాడు (చ్మితభాను నామ సంవ శ్సర కార్తీక తయోద? తేదీనాడు ఉదయం తొమ్మిదిన్నర గంటలకు ధనర్గ్శగ్నంలో) తొలిచూలు బిడ్డ పుట్టాడు. చిన్నస్వామి అయ్యర్‌ తన తండి పేరే మొదటి బిడ్డకు పెట్టుకున్నాడు. సుబ్బయ్యకు ఐదో ఏట అక్షరాభ్యాసం జరిగింది. బడిలో చేరినయేడే తల్లి ఓడికి దూరమయ్యాడు. మాతృవియోగ భారం సుబ్బయ్య జీవితాంతం దాకాతన (ప్రభావాన్ని చూపెట్టింది చిన్నస్వామి అయ్యర్‌ రెండో పెళ్ళి చేసుకున్నాడు, సుబ్బయ్య తన అమ్మమ్మగారి ఇంట పెరిగాడు. మాఠానహుడు, గొప్పతమిళ సాహిత్య కోవిదుడు. తమిళ కావ్యాలలోని నిగ్ధంతా మనుమడికి నూరిపోళాడు. సుబ్బయ్య కక్ళాగబుద్ధి. విద్దూరపు బిడ్డ. ఆదేపనిగా తమిళ కావ్యాలు (ళద్ధగా నేర్చుకుని వీగ్గరగా చదువుతూ ఉండడంవల్ల సుబ్బయ్య తన ఏడవ ఏటనే అన్ని కావ్యాలూ అప్పచెప్ప గలిగేవాడు, తరువాత స్వయంగా బుల్లి బుల్లి కవితలు అల్లడం (ప్రారంభించాడు పదవఏడు రాగానే (పతిభావంతమైన కవితలు, అసమాన (పజ్ఞనుచూసి ఎట్టయపురం ముక్కుమీద చేలు వేసుకుంది. ఆ ముక్కుపచ్చలారని బిడ్డకు “భారతి అనే బిరుదు వచ్చిండి. (ఇడి మన కవి బిరుదుకు సమానం)

116 (పజాకళలూ నా (పగతివాదులూ తమిళ పండితుడు కావడంకాదు ఆతడు కోరుకునేడి. సుబ్బయ్య ఇంగ్లీమ చదువుల చదువుకుని వృద్ధిలోకి రావాలని అకని ఆశ. అందుకే చిన్నస్వామి ఆయ్యర్‌ కొడుకుకు తిరునల్వేలికి పంపించి ఇంగ్లీ మ చదువుల్లో పెట్టాలనుకొన్నాడు. సుబ్బయ్యకు ఇంగ్లీషు సిదగాని, గణిశతంమీదగాని శద్దలేదు. ఎట్టయపురం ఆంగ్లో వెర్నాకులర్స్‌ స్కూలులో చదువుషంటున్నప్పుడే త్నామపర్డి నడిగట్టుమీడ, తోటల్లోనూ. దొడ్డ లోనూ తికగళూ కవిత్వగొనంతో కాలం గడపడమె ఇష్టం.

తికనల్వేలి హిందూ కాలేజీలో సుబ్బయ్య హైస్కూలు కాసులో చేరాడు ఆప్పటికతని వయస్సు 129 సంవత్సరాలు ఆశు కవిత్వం చెబుతూ తోటి విద్శార్థళ్ని, ఉపాధ్యాయుల్నీ ఆశ్చర్యచకితుల్ని చేసేవాడు. ఒకనాడు తమిళ పండితుడు శీవావాకు పల్పె మాస్టారుగారి క్లాసులో ఒక ఉదంతం జరిగిండి. సుబ్బయ్య గ్యాలరీలో చివరి వరుసలో కూర్చున్నాడు. మాస్టారు సుబ్బయ్య నిర్హజ్యానికి చిశాకుపడి “ఏం వోట్‌ నువ్వు కరిమబ్బుల్లాగ కవిత్వం గుమ్మరిస్తావటగా | ఎలాగా మిన్నెక్కి మబ్బులాగ కూర్చున్నావుగా, నేనడిగిన (వళ్నలకు కాలమేఘం౦ం లాగా జవాబులు కరిపించుకి అన్నాడు. వెంటనే సుబ్బయ్య తడుముకోకుండా “ోకొాలంమేఘం తనకు కావలసినప్పుడు మామే కురుస్తుందన్న సంగతి మరిచిపోయినట్టున్నా రు. ఆడి అయ్యవారు అడిగికే కురిసే రకం కాదు" అని చెప్పాడు. (ఇక్కడ చిన్నళశ్లేష ఉంది. కాలమేఘం అనే "పేరుగల ఒక తమిళ | పాచీనకవి ఉన్నాడు).

హైస్కూలు చదువువల్ల ఒక మంచి జరిగింది. ఆంగ్ల కవిత్వంతో; ఆందులోనూ ముఖ్యంగా కాల్చనిక కవుల రచనలతో పవిచయం ఏర్పడిండి సంప్రదాయ సిద్ధమైన తమిళ కవిత్వానికీ, ఆధునిక దేశాలలోని నూతిన కవిత్వానికి గల డేడాణు అర్థంకావడం మొదలయ్యాయి. సుబ్బయ్య క్లాసు పాటాలు నిర్హక్ష్యం చేసి కవిత్వంలో మునిగి తే.టం మొదలుపెట్టాడు. అన్నాదురై, రెడ్డియార్‌, పడిక్క సుపులవర్‌ పద్యాలను ఆస్వాడించడంలో నిమగ్నుడయ్యాడు. ఫలితం మె టిక్యులేషన్‌ పరీవ తప్పాడు. 1897 లో ఎట్టయపురం చేరాడు. తండి సిఫారసుతో సంస్థానం కొలువులో చేరదలిచాడు. క

అప్పుడు రాజా జగదీశ్వర రామకుమార ఎట్టిప్ప మహారాజు సంస్థానానికి [వకువు సంగిత సాహిత్యాలలో మంచి అభిషచి ఉన్నవాడు. కవితయం వారీ తెలుగు భారతాన్ని శిమిశంలో రచన రూపంలో సుబ్బారావు దీక్షితుల. వారిచేక అనువాదం చేయించాడు. దానిని అచ్చు వేయించాడు ఈ రాజుగారి సన్ని సువర్తిగొ సుబ్బయ్య కొలువులో చేరాడు. ప్రభువుకూ అశితుడికి వయస్సులో చాలా లేడో ఉంది. సంస్థానపు సం్యపదాయాలు సుబ్బయ్యకు గిట్టలేదు. అయినా కాలువలో

(పజొకళలూ లా వగతివాదులూ శ" ఉన్నంతకాలం తమిళ ఛందస్సులను కరతలామలకం చేసుకొని శయ్యా సౌలభ్యాన్ని? అసమాన (ప్రయోగ వై దుష్యాన్ని ఆలవర్చుకున్నాడు.

1897లో తన 15వ ఏట సుబ్బయ్యకు వివాహం జరిగిండి. వధువు పేడ చెల్లమ్మ! వయసు ఏడేళ్ళు ఈ పిల్ల కడయం (గౌమంలోని చెల్లప్ప అయ్యర్‌ గారి కుమా రె. "పెళ్ళయిన మరుసటి సంవత్సరమే సుబ్బయ్యకు పితృ వియోగం సంభవించిండి. ఇంట్లో ఎ్మరని ఎగాణీ కూడా లేదు. సవతి లల్లి తన విడ్ణలను తీసుకుని పుట్టింటికి వెళ్ళిపోయిండి,. సుబ్బయ్యకు ఎట్టయపురంలో ఉండా అనిపించలేదు. కాశీలో అతని మేనత్త కుప్పమ్మ ఉంటోండి. అక్కడికి వెళ్ళి చదువు కొనసాగిద్దామనుకున్నాడు.

కుప్పమ్మ భర్త శివన్‌ కాశీలో ఒక మఠంలో ఉద్యోగి. నటరాజ భక్తుడు, సుబ్బయ్య మేన త్త భర్తకు (పీకిప్మాతుడయ్యాడు. రోజూ నటరాజ మీద పాటలు పాడుతూ భజనలు చేసేవాడు. సుబ్బయ్యకు మంచి సంగిత జ్ఞానం ఉండి, ఇడీ తండి దగ్గరనుంచి సం్మకమించిండి. దానికి తోడు ఎట్టయపురం సంగీత నిలయం. సుబ్బయ్య అలవోబాద్‌ సెం్మటల్‌ హిందూ కాలేజీలో దేరి (శద్దగా చదువు సాగించాడు. అలవోబాద్‌ విశ్వవిద్యాలయం (ప్రవేశ పరీక్షల్లో ఫస్టు డివిజన్‌లో. ఉ ర్తీస్టయ్యాడు. సంస్కృతః హిందీ భాషల్లో నిష్టాతుడయ్యాడు.

కాశీలో ఉంటున్నప్పుడు సుబ్బయ్య ఆలోచనేకాదు ఆకారం కూడా మారింది. జుట్టు కత్తింంచుకున్నాడు. మీసాలూ గడ్డం. పెంచాడు. ఉతరాడివాళ్ళలాగా శలపాగా పెట్టుకొనడం [1పారంలించాడు. గంగానదిలో పడవ నడుపుకుంటూ పాటలు పాడడం ఆతనికో సరదా, పరీక్ష ప్యాసుకొగానే కాశీలోనే నెలకు ఇరవై రూపాయల: జీరంమీద ఐబడిపంతుల ఉద్యోగం చేపట్టాడు.

సుబ్బయ్య [_పయోజకుడైనాడన్న వా ర్త ఎట్టయపురం చేరుకొండి. సంస్థానంలో మార్పులు వచ్చాయి ముసలిరాజా తర్వాత రాజా జగదీశ్వరాయ వేంకటేశ్వర ఎట్టప్ప మహారాజు 1899లో సట్టాభిషికుకయ్యాడు. ఈయన ఇంగ్లిషు, తిలుగు, తమిళ భాషలలో (పవీణుడు. వీణ వాయిస్తాడు. భారతీయ సంగీతాన్ని స్యరపరచడానికి పాశ్చాత్య సంగితంలాగే స్టాప్‌కొ టేషన్‌లో సుబ్బరామదీక్షితుల చేత సంగీత సం్యపదాయ (పదర్శిని అనే (గింకాన్ని నాలుగు భాగాలలో రాయించిన పోషకుడు. ఈ రాజుగారు సుబ్బయ్యను సంసానం కొలువులో చేరమని ఆహ్వానిస్తూ

థి ఉత్తరం రాశారు. 1902లో సుబ్బయ్య ఎట్టయపుకానికి చేరుకుని ఉద్యోగంలో కుదురు కన్నాడు, [8]

118 [పజాకళలూ = పగతివాదులూ స్వ్మగామానికి చేరిన సుబ్బయ్యలో చాలా మార్పులు వచ్చాయి. ఇంగ్లీషు కఏత్వం పైన ముఖ్యంగా కాల్బానిక కవుల రచనల పై మోజు ఎక్కువై౦డ షెల్లీ అంటే పిచ్చి అభిమానం, “షెల్లీ న! లనే సమాజాన్ని స్టాపించి షెల్లీ దాసన్‌” అనే కలం పేరుతో కవితలు రాయసాగాడు. సుబ్బయ్య కవితా దృక్పధంలోనే కాక సామాజిక స్పృహలోకూడా మార్పులు రాసాగాయి. రాజభక్తి తగ్గుతూ దేళభకి వృద్ధి చెందడం మొదలు పెట్టిండి. 1908లో ఎట్టయపురం మహారాజా ఢిల్లీలో జరిగే ఏడవ ఎడ్వర్డ్‌ పట్టాభిషే కానికి వళ్ళాడు. ఆ కారనేషన్‌లో పాల్గొనే స్వదేశ సంస్థానాధిశ్వరులతో పోల్చిచూసే ఈయన ఏమంత గొప్పవాడు కాకపోయినా వల్లమాలిన బిటిష్‌ రాజభక్తిని ఓంలికీ పట్టించుకున్నాడు కారనేషన్‌ పూర్తి అయ్యాక ఎట్టయపురంలో మె టిక్కులేషను దొకొ క్లాసులుండే స్కూలును కట్టించాడు, ఆ కట్టడాలకు విక్టోరియా మెమోరియల్‌ ఏధీనీయం, శొరనేషన్‌. వాల్‌, ఎడ్వర్డ్‌ డి సెవెండ్‌ ఆలె గ్దార్భడా లైబరరీ మొదలైన షే పెట్టాడు. సుబ్బయ్యకు ఈ వేలం వెరి నచ్చలేదు. వాజుగారితో అఖభ్మిపాయ ఛేదాణ వచ్చాయి. అవి ముడిరాయి. మానవమ్మాతుల కీర్తించి (బతికే (బతుకులు నికృష్టాలే భావంతో సుబ్బయ్య ఒక పాట [వాళాడు. దాన్ని విని మహావజు మండి పడ్డాడు, 1901 జూపై మాసంలో ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో ఇమడళేక సుబ్బయ్య సంస్థానం కొలువుకు రాజీనామా చేశాడు. మధురలో సేతుపతి హైస్కూల్లో తమిళ పండితునిగా నెలకు 17-89-0 రూపాయల జీతంపై ఉద్యోగంలో ఆగష్టు 1న తేడినాడు. చేరాడు ఈ నౌకరీ మూడు నెలలపాటే చేశాడు. మధురలో ఉంటున్నప్పుడు సుబ్బయ్య తలవని తలంపుగా జి.సు బహ్మి ఆయ్యర్‌ను కలుసుకొనడం తటస్థించిండి. ఆయన మృదాసునుండి వెలువడే ళమి! దైనిక ష్మతిక "స్వదేశ మితన్‌" సంపాదకుడు, బాలా గంభఖీకుడు. ఒక పట్టాన ఎవరీ మెచ్చుకొనడు. స్ముబహణ్య అయ్యార్‌ తొలి పరిచయంలోనే సుబ్బయ్యన మెచ్చుకున్నాడు. “స్వదేశ మ్మితన్‌” పృతికలో సద్‌ఎడిటర్‌గా చేరమని ఆహ్వానించాడు. ఇడి సుబ్బయ్య జీఏతంలో చాలా పెద్ద మలుపు 1904 నవంబర్‌ నెలలో సుబ్బయ్య నెలకు ఇరవై రూపాయల జీశంమీ ్యాతికేయడిగా “స్వదేశ మితన్‌లో చేరాడు. 'ఇప్పడతని పేరు సృుబహ్మణ్య కాలీ ఎందుకంటే ఎట్టయపురంలో వుంటున్నప్పుడే జూలై మాసంలో అతడు ఏకొంతపై రాసిన గతం ఆ పేరుతో “వివేకభామ” అనే ప్యతికలో పడిండి. (దీవతో ఆం 1 వర్స్‌వర్త్‌ (ప్రభావం. బాలా ఉంది). చనువున్న బాళ్ళు “భారతి అని, ఏవే (ప్రయోగం చేయడానికి ఇష్టపడని వాళ్ళు *భారతియార్‌” అనీ ఆయన్ను సిలవసాగో (ఛారతియార్‌ అంటే భారతిగారు అని ఆర్థం)

[పజాకళలూ - | పగతివాదులూ 119 స్వదేో మితన్‌లో సబ్‌ ఎడిటర్‌గా భారతిగారి పనీ కట్టలకు కట్టలు జాతీయ అంతర్జాతీయ వార్తలను రోజూ ఆంగ్ల ంనుండి తమిళంటలోనకి అనువాదం చేయవం. ఈ పనే ఆయనకు పాఠాలు నేర్చిండి దేశంలోని రాజకీయాలు ఆవగాహన కాసాగాయి. (ప్రపంచంలోని ఉద్యమాలు ఆర్థంఅవుతూ వచ్చాయి. కొం్యగెన్‌ పార్షీ రాజకీయాలు కరతలామలకం కాబోతున్నాయి.

19005 దేళ చర్మితలోనూ, భారతిగారి జీవితంలోనూ దాలా ముఖ్యమైన సంవత్సరం, ఆ సంవత్సరమే బెంగాలు విభజన---వందేమాతరం, న్వదేశీ ఉద్యమాల విజృంభణ జరిగాయి. భారతిగారిలో దేశాభిమానం (పజ్వలించిండి, జాతీయకవిత్వాన్ని చెప్పించిండి. గోపాలకృష్ణ గోఖలే అధ్యక్షత కింద జరిగిన 1805 కాశకాం[గెస్‌కు భారతిగారు వెళ్ళారు. తరువాత దాదానాయి నౌరోజీ అధ్యవ్షత కింద జరిగిన కలకత్తా కాం్యగెసుకూ. వెళ్ళారు. గోఖలేే' నౌరోజీలు మితవాదులు వీళ్ళ వాదం భారతీగారికి నవ్చలేదు.

ఆ రోజుల్లో వాల్‌, లాల్‌ పాల్‌ అనే పొట్టిపేర్ల్ణతో (పక్యాతులైన చొలగంగధరతిలక్‌, లాలా" లజపతిాాయ్‌, బీపిన చం్యడపాల్‌ అతివాద్యతయం, వీవైపు భారతీగారు మొగ్గారు. బంకించర్మదుని వందేమాతరం గీతాన్ని అనువదించారు. తాను పోవంగదేశం వర్ధిల్లాలి” అనే గీతం రాళారు. వర్ణాశమధర్మాలపై ధ్వజమెత్తారు. త్రీ స్వాతం క్యాన్ని సమర్థించారు. “కుటుంబ జీవితం జాతీయ జీఏతానికీ (పాతీపడికు దేశమంటే కుటుంబాలు, ఇంట్లోసమాన్వతం లేకపోతే దేశంలో ఎలావుంటుండి”” అనే వాదంతో ఆయన స్త్రీ స్వాతంతాన్ని (పబోధం చేశారు.

న్వదేశీమ్మితన్‌ మితవాదప్మతిక అందుకు 'స్వేచ్భగా తన ఆతివాదభావాలను (ప్రకటించడాసకి భారతిగారికి అవకాశాలు తక్కువ అవుతూ వచ్చాయి. ఆందుకేత

_ స్నేహితులు స్థాపించిన “ఇండియా”. పృతికకు 1906లోనే _పచ్చన్న సంపాదకుడిగా ఆయన పని చేయడం (ప్రారంభించారు, కఖండియా” వారపషతిక | కౌనుపైజులో పడి పేజీలకు తక్కువకాకుండా ఉండేడి. చివరి రెండు పేజిలూ (సకటనలు. తొలి పేజీలో ముఖచ్మితంగా రాజకీయ కార్డూన్లు ఉండేవి దషీణ భారతపతికలలో కార్దూన్తను 1పమోపెట్టిన ఘనత భారతిగారికే దక్కుతుండి. ఇతర పుటలలో రాజకీయ, సాంఘెక్క సాహిత్య వ్యాసాలు ఉ ల్రేజకరంగా ఉండేవి, సంపాదకీయాలు ఉధృతంగా ఉఊండేఏ.

“ఖండ యా” పషతికలో ఆతివాద, ఉ_గవాద రాజకీయాలను [పచారంచేళారు. గాఢ న్మిదలో ఉన్న మధ్యతరగతి [పజలను మేల్కొలిపారు స్వదే స్వాజ్య ఉద్యమాల వైపు వారిని ఆకర్షింస చేశారు. స్వదేగమ్మితన్‌ పైకి స్వరాజ్యాన్ని సమర్థించుతూ ఉన్న బిటీష్‌ (ప్రభుత్వానికి విధేయత [పకటిస్తూ వచ్చిండి

]ల్లి0 (పజాశకళలూ యు పగతివాదులూ ఈ విషయాలను ఇండియా బమఎఏ పెట్టి దుమయ్య్మపట్టిం 3. *భ్ధారతీ యులు నడి పే భాషా స్మతికలు” అనే శీర్షి కలో స్వదేశమ్మితన్‌ ఒకసారి ఇలారాసిండి;

“ఈ పత్మికలు నడి పేవారిలో చాలమండికి పేక పభ్యాతులు గాని, చదువు సంఢ్యలుగా? లేవు. వీటి పాటకులు ఇంగ్నీ షు ద్ఞానంలేని ఉత్త సామాన్యులు. ఇ అల్ప్బాయుక్షు ప్మతికలు. వీటిని నడిపే వాళ్ళకు పలుకుబడి శూన్యమే. పాండిత్యమూ శూన్యమే. పీప తమ భావాలకు సౌమ్యంగా, సంస్కారవంతంగా, మర్యాదామప్పీదా లతో (పకటించడం చేతకాని వాళ్ళు. వీళ్ళభాష మోటుభాష. ఊ దేళాలను రేకి త్రించే భాష కనుక సామాన్య జనం చదువుకొని సంతోషిస్తూ ఉంటుంది *

దీనికి ఇండియా. ఘాటుగా జవాబుచెప్పి౦డి స్వదేమ్మితన్‌ కూడా భారతీయులు నకిపే భాషాషషతికే నన్న సత్యాన్ని జ్ఞాపకం చేసిండి. దాని సంపాదకు డైన అయ్యర్‌గారు చదువు సంధ్యలు లేశవారా? అభి పాయ [పకటన చేతకాని వారా! ఒకనాడు (పభుక్వానికి వ్యతిరేకంగా రాసి ధూూవత్తు పోగొట్టుకాన్న ఈ ఏకైకా డిక ప్యతిక ఇప్పుడు మితవాదానికి కూడా తిఠోదకాలు ఇచ్చి పభుత్వానకి వంత సాడుతోండి అని బండారం బయట పెట్టారు.

1906లో కలకత్తా కాం గెనుకు వెళ్ళినప్పుడు భారతిగారు సోదరి నివేదికను కలుసుకున్నారు. తాను చిననాడు పోగొట్టుకున్న తల్లిని ఆమెలో చూశారు. మాళ్ళ వాళ్ళల్యాన్ని మళ్ళీ పొందారు, ఆమెకు శిమ్యలైనారు. ఆమెలో పూళ కి9 పలికించారు. ఆమె ఆంగ్లవనిత. భారతీయ నామాన్ని ధరించి రామకృష్ణమిషన్‌లో జీవిస్తూ సాంఘిక సేవ చేస్తున్న సౌజన్య మూర్తి. భారతిగారు తన భార్యాబిడ్డలను వెంట పెట్టుకురానందుకు వాధపడి భార్యాభర్తలు సరిసమానులన్న సత్యాన్ని ఆయనకూ నూరిపోసింది. నివేదిక (పభావం లారతిగారిమీద జన్మాంతం వరకూ (పగాధంగా పఏచేసిండి,

సోదరి నివేడిక భారతిగారిలో ఆధ్యాత్మిక భాగాన్ని [ప్రభావితం చేస్తే ఆతివాద తయం ఆయనలోని జాతీయ తఠ్వాన్ని (పజ్వలనం చేసింది. సూరత్‌ కార్మగెసులో భారతిగారు పత్యక్షంగా బాలగంగాధర తింక్‌ దర్శనం చేసుకొన్నారు

(ప్రబల విద్య బలదుర్గం

భావనలే కందకం

(పబోఠమే దేవళం స్వతం్యతమే పతాకం

జయము తిలకు నామానికి అప-జయము పరుల రాజ్యానికి

(పజాకళలూ జు (పగళతివాదులూ వదక లోకమాన్యుని చూడగానే భారతి ఎలుగె త్రిపాడాడు. “స్యదేళ గీతంగల్‌” అనే సంకలనానికి తగినన్ని పాటలకు ఆయన వివరించారు. పరదాస్యానికి ఎంత బాధపడ్డారో ఖారతీయులలో ఉన్న భయాన్ని చూసి అంత బాధపడ్డారు. మనను కలచి వస్తున్నడి మన మనుజులలో ఖీకి చూడ చెట్టుమీద చెరువులోన దయ్యాలంటూ చెప్పలేని భయంతో చెడిపోతారు హోలీసులను చూడగానే పొర్ణబావలూ పొదల వెనుక పుట్ట వెనుక నక్కుతారు తుపాకిని చూడగానె తోకముడుచుకు తారతొరగా సందులలో చూరతారు ఇటువంటి. సోదర (పజానీకంలోని పిరికితనాన్ని ముందు పోగొట్టాలి. పీళ్ళుందర్నీ కార్యోన్ముఖుల్ని చేయాలి. వీర రసాన్ని వీళ్ళకు నూరిపొయ్యాలి. అదురులేదు అదురులేదు ఆదురన్నడి లేదులే అతనిలోని జనులందరు అడ్డగించుచున్ననూ అదురులేదు బెదురులేదు హడలన్నడి లేదురా పాత కాలం పోయిందనీ నూతన శకఠ వస్తూందని తేటతెల్లంచేస్తూ. పాటలు పాడారు. ఎవరికి వందనం చేయాలీ, ఎవరికి విందనం చేయాలన్నడి భారతిగారు స్పష్టంగా చాటారు, బాపనయ్యవార్డ మనే కాలం పోయె-కెల్లి (పకువుల దొరలమనే కాలం పోయె- దొడ్డ బిచ్చగాళ్ళు పూజించే కాలంపోయె-పచ్చి మోసగాళ్ళ కొలుచునట్టి కాలం హోయె సేద్యానికి, [శమక క్తికి వందనమందాం-లేర తిండి తినే సోదరులకు విందనమందాం.

129 (పశజాకళలూ జు (పగతివాదులూ సంఘంలోని ఆసమానతలు, పరపీడన టోపిడీ, ఆకలీ, పస్తులు భా కతిగారు గమనించారు. వాటిని తొలగించితేనే స్వాతం్యత్యం సిద్ధిస్తుందని తెలియజెప్పారు. ఒకని తిండి నొకడు దోచు ' వికటజ్లీవి యింకానా? ఒకని బావ నొకడు చూచి వూరకొనుట ఇంకానా-మన ఉ త్తబతుకు లింకానా? " పని ఒక్కాక్కటి కానిద్దాం అడి మననట్లుగా రక్షిద్దాం మనిషౌక్కడు పస్తున్నా మహిళలం పెకిలిద్దాం ॥ (| భారతిగారు సామ్యవాద డిశలో స్వాతంత్య పోరాటాన్ని మళ్ళిస్తూ కవితలు రాశారు, కేవలం కవిగానేకాక కార్యకర్తగా రంగంలోకిదూకి అతివాద రాజు కీయాల్లో ముమ్మరంగా పాల్గొన్నారు. ఇండియా తమిళ ష్మతికతోపాటు “*వాలభారక్‌ అనే ఇంగ్లీషు వారప్యతికకు కూడా సంపాదకునిగా సమరశీల రచనలు చేశారు. “చ కవర్తిని అనే మరో మాసష్మతికకు సంపాదకులయ్యారు. కొందరు. మ్మితులతో కలిసి *భారత భాండార్‌”ను స్టాపించి స్వదేశి వస్తువుల వ్నికయించసాగారు. లాలా లజపతిరాయ్‌ దేశాంతరవాస శిక్షతో అతివాద రాజకీయాలు మరీ వేడెశ్కాయి. 1908లో (పభుత్వ దమననీతి ఎక్కువైండి. తమిళదేశంలో. పోరాటం ఉధృతమైండి. మ్మదాసులో భాకతిగారూ, శూత్తుషడిలో చివంబరం పిల్లె, స్ముబహ్మణ్య శివగారలూ న్వాతం్యత్య సమరం సాగించిన ముఖ్యులు. పర్మపభుత్వం మెరుపుదాడితో పిశ్ళె, శివగార్హను బంధించి కటికశిక్షలు వేసి కారాగారంలో పడేసిండి. భాకతిగారు పర (ప్రభుత్వానికి చిక్కకుండా తిప్పించుకొని [ఫెంచివారి పాలనలో ఉన్న పుదుచ్చేరికి చేరుకొన్నారు రాజకీయంగా ఆశయాన్ని ఆర్థించి పొందారు 1908లోనే భారతిగారి *స్వదేశగితంగల్‌” (స్వదేశగితాలు) పుస్తకంగా వెలువడింది. _పవాసంలో ఉన్నా పోరాటాన్ని ఆపలేదు. ఇండియా ష్మతికను పుదుచ్చేరి నుంచే (పకటించరాగారు. “స్వాఠం్యత్యం, సమానత్వం, స్మొభావృత్వం” అనే నినాదాన్ని పృతిక ఆనర్శాలుగా మ్ముడ్రించారు, 1909 లో పుదుచ్చేరి నుండే “విజయ” అనే దైనిక పృతికను పారంభించారు. ఇండియా, విజయ, బాల భారర్‌ పతికలలో

(పజాకళలూ - (పగతివాదులూ 198 హైటు కర్మయోగి, సూర్యోదయ అనే ప్యతికలను నడిపారు. పుదుచ్చేరి నుంచి వెలువడే ఈ పత్రికలు భారతదేశంలోనికి రాకుండా పర (పభుత్వం ఆంక్షలు విధించింది అండర్‌ గౌండ్‌ పతికలుగా కొన్నాళ్ల ఇవి సాగినా చివరకు మూతపడ్డాయి.

1910 ఏపిల్‌ 4వ లేదీనాడు ఒక చార్మితక సంఘటన జరిగిండి. ఆనాడు మనదేశం నుండి అరవింద ఘోష్‌ రాజకీయ (పవాసానికి పుదుచ్చేరి చేరుకొన్నారు. భారతి, ఆరవిందులు కలుసుకొన్నారు. సన్నిహితులయ్యారు (కమేపీ దర్శనాలు, వేదాంతం, వేదాలూ, మత విషయాలు మొదలైన వాటిపై చర్చలు (ప్రారంభమయ్యాయి. భారతిగారు ళా క్రతత్వానికి మళా ,రూ వైడిక బుక్కులను అనువడించారు. పతంజలి యోగస్యూతాలను తర్జుమా చేశారు. గీతకు వాథ్యానాలు చేశారు. వచన పద్యాలలో తాత్విక రచనలు చేశారు. "

ఆరవిందుల లాగ కేవలం ఆధ్యాత్మిక చింతనకే భాకతీగారు అంకితం కాలేదు, రాజకీయ రచనలు కూడా సాగించారు. వారి స్కుపసిద్ధమైన షచాలి శపధం రచన పుదుద్చేరిలోనే జరిగిండి. భారతమాతను సభలోని పాంచాలిగా ఆయన చ్చితిం చారు. ఇడి తిమిళ సాహిత్యంలోని మొట్టమొదటి ఆధునిక కథనకావ్య౦ ఇందులో అయిదువర్గాలున్నాయి. దుర్యోధనుని దురాలోచన, ద్యూతం, దాస్యం, వస్త్రాపహరణం: శపథం అనీ అయిదు భాగాలలో కథను కథకం చేశారు. రాజ్యాన్ని పరహ స్తగతందేసే ధర్మరాజును ఇలా నిండించారు.

అర్బకుడే వమ్మిగహాన్ని ఆమ్మి వేసినట్లుగా వాకిలి కావలి ఇంటిని తాకట్టును పెట్టినట్లు సీతులు వల్లి ంచువాడు నీచపు పని చేసినాడు రాజ్యంలో (పజలందరు రాజులవలె పరులు కారె | లోకులనీ మా రాజులు మేకల మందగ చూతురు సుద్దులు టోధించునట్రై పెద్దలు దేశమందు రాజనీతి విషయంలో రవంత మేలు చేయలేదుం

194 (పవాకళ లూ = (పగతివాదులూ (ప్రాచీనమైన ఇతివోశం. చెపుతూనే భారతిగారు సమకాలిక సమస్యలను అందులో (వతిఫలించేటట్టు రాశారు. మోసమేమి చేయకనే ధర్మం వీసమైన చంపకనే దొంగతనం చేయకనే పరుల దుఃఖంలో ముంచకొనే వూరే లే విధానము - ఈ ఉర్వివెచట లేశంటే సారహిన మీ మాటని భావి చర్మితలో చాటగలము భారతిగారికి భవిష్యత్తుమీద ఆశ చాలాఉండి. ఆయన పుట్టుకచేత తమిళకవి, కావనవల్ల భారతీయుడు, అవగాహనవల్ల అంతర్జాతీయకవి, పుదుచ్చేరిలో ఉంటూ (ఫెంచి భామను అభ్యసించారు. అంతర్జాతీయ (శామిక గితమైన “*లమాల్స్చేల్స్‌ను తమిళంలోనికి అనువడించారు. 1916లో బెల్జియం దేశాన్ని జర్మనులు ఆ(కమించారు. ఆ పథమ (ప్రపంచ సంగామంలో బెల్జియం [ప్రజలు వీరోచితంగా దుర్మాకమణదారులపై పోరుసల్పారు, బెల్జియం (ప్రజలకు కుభాకౌంవలు తెలుపుతూ భారతిగారు పాటలురాళారు, పరాధీనతను వ్యతిరేకించే వీరులందరూ భారతిగారి అభిమానులే, మాతృదేశ దాస్య విముక్తికోసం [ఫవాసంలో పాటుపడిన బార్మితక వ్యర్తుల కథలు కూడా భారతిగారికి కరతలామలకమే, 1806 187 మధ్య జీవించిన ఇటలీ విష్ణవకాపడు జియివెప్పి మాజ్జివి లండన్‌ (పవాసంలో రాసిన రచనలు భారతిగారికి తెలుసును. పరపాలన నుండి ఇటలీకి విమోచనం కలిగించి ఏకీకరణ చేయడానికి ఒక (ప్రమాణం సద్య రూపంలో ఉండి. దీనిని మాజ్దీవి శపథం అంటారు. ఈ (ప్రతిజ్ఞను భారతిగారు అనువడించారు. రష్యాలో 1917 ఫ్యఐవరి విష్ణవంలో జార్‌ చృకవర్తి పతన వార్త విన్నాక లారతిగారు “కొత్త రష్యా” అనే గళం రాసి స్వాగతం పల్కారు. విష్ణ వానికి ముందు రష్యాలోని పరిస్థిలు భారతదేశంలోలాగే ఉండేవి కాబట్టి వాటిని విపులంగా వర్డించాడు.

[వకాకళ లూ - _పగతివాదులూ 125 నేల దున్ని విశ్తు జల్లి చేలు పెంచువారికి కూడు లేదు గోడు పొదు కల్ల ను ఆరాధించిన కొల్లలుగా ధఢధనముండును [బతుకంతా బంగారం నరుడు నిజం చెప్పగానే వెరసాలలు ఉరి కొయ్యలు పీడించే జార్‌ పాలన పిళాచవనం ఆత్మాంతం, ఇంకా. విపులంగా జార్‌ చృకవర్తి పాలనలోని కష్టాలు వివరించారు “వూ అంటే చెకవాసం ఏమంటే వనవాసం” నిరంకుళత్వంపై _పజలు తిరగబడి పోరాటం చేశాక, హిరణ్యకశ్యపుకి లాగా జొర్‌ చ్మకవర్తి నాశనమయ్యాడు, “ప్రజాశక్తి ప్రగతి పధంలో _పజారాజ్యాన్ని స్టాపీంచి (ప్రపంచానికి (వదర్శించిండి. కూలిన గోడలాగా కూలిలోయింది, కిలియుగం, కృత యుగం కొత్తగా వెలీసిండ చాలా ఉ ల్రేజకంగా కొత్త రష్యాకు స్వాగతం చెప్పారు. పడేళ + [వవాసం తర్వాత భారతి గారికి (పయాసం భరించరానిదయిండి భార్యా ఇద్దరు కుమా ర్లేలూ పుదుక్చేంలోనే ఉన్నారు. ఇంటిలోని పోరు ఇంతింతకాదు- కేవలం రాళలు రాస్తూ చేతులు ముడుచుకొనడం ఇష్టంలేకపోయిండి. మళ్ళీ కార్య రంగంలోకి రావాలనుకున్నారు. 1918 నవంబర్‌. నాల్గవ తేదీనాడు పుదుచ్చేరి సరి వాద్దును దాటారు. వెంటనే పోలీసులు అరెస్టుచేసి కడలూరు జై లులో పెట్టారు. అనీబీ సెంటు, సి. వి. రామస్వామి అయ్యర్‌, ఎ. రంగస్వామి ఆయ్యంగార్‌ మొదలైన పలుకుబడిగల పెద్దలు _పభుత్వంమీద వత్తిడి తీసుకొనివచ్చి భారతి గారిని విడిపించారు. కార్య తిన బిడ్డలను తీసుకొని ముందే పుట్టింటికి వెళ్ళిపోయిండి. భారతిగారు ఆత్తారింట రెండేళ్ళపాటు. ఇల్లరికమున్నట్లు గడిపారు. అయితే చిత్తళాంతిలేక ఎట్టయపురం, శర్చైకుడి, మృదాసు మొదలైన వూర్ణ తిరగ సాగారు. 1919 మార్చి నెలలో రాజాజీ ఇంట్లో భారతిగారు గాంధీజీ దర్శనం చేసు పన్నారు. నూతన ఉత్సాహాన్ని పొందారు. పాటలు రాసి | పకటింఛటాసికి (వయత్నాలు చేశారు. సభలో పాల్గొనసాగారు. 1920 నవందిరు మాసంలో మళ్ళీ

126 (పజాకళలూ = (2 పగతివాదులూ “స్వదేశ మ్మితన్‌”లో చేరమని ఆహ్వానించారు. ఆనందంతో. దీనిని భారతి అంగీక రించారు. నూతనోత్సాహంతో సహాయ సంపాదకత్వాన్ని చేపట్టారు. చిత్తశాంతి లభించిండి. దర్శిదం తొలగిపోళూండి. |

అయితే ఈ సౌఖ్యం పట్టుమని పది నెలలపాటే. 1921 జులై మాసంలో ఓరనాడు ఎప్పటిలాగే సాయర్మతం భారతిగారు సార్థసారధి గుడికి వెళ్ళారు అక్కడ వుండే ఏనుగుకు ఎప్పటిలాగే. ఒక కొబ్బరికాయను తిసిపించారు. దురదృష్టవశాత్తూ ఆ ఏనుగు ఎప్పటిలాగే లేదు. మత్తులో వుండి. చిరుతిండి పెట్టిన అభిమానిని తన తొండంతో కొట్టి కింద పడవేసింది. భారతిగారు తెలివికప్పి పడిపోయారు. "స్నేహితుల రషించీ ఆఅస్పృతిలో చేర్పించారు కొన్ని వాాాలపాటు కోలుకుంటున్న ట్రే కనబడ్డారు. కాని సెపైంబరు 18 వ తేదీ తెల్లవారుజామున కన్ను మూళారు, జీవించి రమారమి నాలుగు దళాద్దాలే అయినొ ఆ అల్ప్బాయక్షులోనే తమి సాహిత్యానికి అనల్పమైన సేవను భారతిగారు చేశారు. కాలాన్ని కత్తిలాగా వాడాడు పాటను ఈ బెలాగ చేపట్టారు పండితుల వారినుండి సాహిత్యాన్ని కాపాడి (పజల పరం బేళారు? (పజం ఛండస్నులనే స్వీకరించి (ప్రజలకు కొ త్తపాటలను ఇచ్చారు. భారతిగారు. వివిధ (ష్మక్రియలలో రచనలు చేశారు. భ క్రిగితాలతో గణపతి, కా ర్రికేయడు, రాముడు కృష్ణుడు, అల్లా, జీసన్‌ మొదలై నవారిపై స్తోతాలు ఉన్నాయి శ క్రకత్యం స్వీకరించాక శక్తి మవాళ క్తి పరాళ క్తి, శివళక్తి అనే పేర్ష తో దేవిని కీర్తిస్తూ రాసిన గీఠాలున్నాయి. కృష్ణుణి సఖనిగా, శిల్లి గొ, తర్మడిగా, దాసునిగా, (పళువుగౌ లిషగా, గురువుగా, _పియునిగా, (ప్రేయసిగా భావిస్తూ రాసిన గితొలు ఉన్నాయి. జ్ఞానరథం. పేరుతో రాసిన వచన రచనలు ఉన్నాయి. స్వియ చర్మి తాత్మకమైన కవితలేకాక “చిన్నశంకరన్‌ కదై” అనే ఓ సంపూర్ణమైన నవల, చండిక కదై అనే అసమ్మగ సాంఘిక నవల ఉన్నాయి. ఆయన ఇన్ని రచనలు చేసినా కవిగొ, అందులోనూ జాతీయవాద కవిగానే ఆయనకు పేరు బాగా వచ్చిండి ఆయన్ని ఆ విధంగానే దేశం జ్ఞాపకం పెట్టుకొంది, తమిళ ఛందస్సు అన్నింటిలోనూ భారతిగారు. చెయ్యి తిరిగినవారే. వెళ్లా కిత్తురై, నిమిత్తం, అహవల్‌ మొదలైన ఛందస్సుల్లో ఆయన ఎక్కువగా పద్యాలు

[వాసినా (ప్రజా ఛందస్సులలో ఆయన పాడిన పాటలే ఎక్కువ (పచారంలో ఉన్నాయ"

కావడిచిండు, నొండిచిండు, పచ్ళప్పాట్టు, కోణంగిమెట్టు, వూళిక్కాత్తుగ మొదరైనే

జానపది ఛందస్నులను తీసికొని ఆయన జాతీయ గీతాలు పాడారు.

(పజాకళలూ = (పగతీవాదులూ 127 భారతదేళానికి స్వతంతం రావడానికి 26 సంవత్సరాలకు ముందుగానే.* ఆయన మరణించినా తన జ్రీవిత కాలంలోనే స్వాతం్యత్య సాఢన జరిగినట్లు కావాల్‌ దర్శనం చేసి పాడలు పాడారు. ఆడుదామా పాట పాడుదామా అనంద స్వతర్యతము - ఆందుకొన్నామని ఆడుదామా. అనే పల్లవితో పాటపొడారు. ఆయన కోరుకున్న స్వాతంత్య పరిపాలన నుండే కాదు, పరపీడన నుండికూడా. ఆయన వాంఛించే విడుదల అట్టడడుగున పడి ఉన్న వర్గాల వారికి. ఆయన వర్ణరాహిత్యమూ, సమానత్వమూ కేవలం పురుషులకే పరిమితంకాదు. స్రీ పురుష లిద్దరూ సమానులే, ఆడవారిని ఆవమానించని సంఘ్నాన్ని | ఆయన కలగన్నారు. ఈ భావాలనే “నిడుదలి అనే పాటలో విశదం చేశారు. భారతిగారు పుట్టి నూరేళ్ళు, మరణించి ఆరవై పై చిలుకు ఏచ్ళూ. దాటినా . వాపు ఆశించిన “విడుదల” ఇంకా ఈ దేశానికి (పా 'ఫించలేదు. “మనుమ్యలంఠా మొత్తంగా సమాన మగుచు జీవిద్దాం. మగవారలు, ఆడవారు సమానస్థితిని జీవిద్దాం” అని ఆయన అన్నారు. ఆ కలలు ఫలించలేదా కానారి కవిత్వం అవసరం ఈ దేశానికి ఎప్పుడూ ఉంటుంది, అనుబంధం, భారతిగారి రచన కాల్మకము సూచిక 1008. స్వదేశ గితంగల్‌ (గేయసంకలనం) 19000; జన్మభూమి (గేయ సంకలనం) 1910... మాఠామణి వాచకం (స్తోతాలు) న్వపరితై (స్వీయళ థ 89 గేయాలు) 1018 _ : పాంచాలి శపధం (808 పద్యాలూ, పొటలు) కుయిల్‌ పొట్టు (744 పంక్తుల రచన) 1014 బంగారు తోకగలనక్క

128 (పజాకళలూ = (పగతివాదులూ 1916-17 : భారతి అనుపత్తారు (అరవై ఆరు గేయాలలో స్వీయకథ-1) పట్టిసుడి (110 పంక్తుల రచన) మురసు (81 గేయాలు) వాస్తస్పా (27 అభివందన ఆశీర్వచన గీతాలు) కద్దన్‌ప్పాట్లు (కృష్ణునిమీద ల$ పాటలు) 19029 : వినాయగర్‌ కస్మణీమానై జ్ఞానశివంగళ్‌ (వీటిని పునంః సంకలనం చేసి మ్మడింబారు.) 1980 ; స్వదేశ గీశంగల్‌నూ, జన్మభూమినీ కలిపి ఒక సంపుటంగా వేశారు" వాటిలో భారతం, ఆభిలభారత గీతాలు, 20 పాటలు తయిళగం క్వాలిటీ దేశగీఠాలు 6 పాటలు సుతంతరప్పాట్టు (స్వతంత గీతాలు) 6 పాటలు జాతీయోద్యమం 9 పొటలు జాతీయ నాయకులు 0 పాటలు ఇతర దేశాలు 5 పాటలు (ఈ వ్యాసంలోని అనువాదాలన్నీ తమిళ మాతృకనుంచి అర్ముద చేసినవి)

వంనంషులంటే ఎవ్వరోయ్‌ం 9! దేమంచే మట్టి కాదోయ్‌ దేళమం టే మనుషులోయ్‌

ఆధునిక ఆంధ సాహిత్య జనకుడు గురజాడ అప్పారావుగారు ఈ సత్యాన్ని ఆడిలోనే చాటారు. ఇది ఇవాల ఉదాహరించన ఆధునిక సాహితీపరుడు ఎవరూ ఉండరు. అయితే, “మనుషులంటే ఎవ్వరోయ్‌ *" అని (పళ్నించుకొనే వాళ్ళందరు, “పురుషులందరొకటి పుణ్యులు వేరయా 1” అన్నారు వెమనగారు మనుషల్లో మంచివాళ్ళు, చెడ్డవాళ్ళు ఉంటారుగానీ “*లోకమండలి మంచిచెడ్డలు లోకులెరుగుదురా + అని మళ్ళీ ఆధునికాంధ సాహిత్య జనపడే (వర్నిస్తూ హెచ్చరిక వేశాడు.

మంచిమనుషులు, చెడ్డమనుషులు ఉన్నట్లే పెద్దమనుమలు, మట్టిమనుషలూ ఉంటారు. అదృష్ట రే॥కు ఎగువనున్న వాళ్ళంతా పెద్దమనుషుల కిందలెక్కం దారిద్య రేఖకు డిగువనున్న వాళ ఇంతా మట్టిమనుషుల కిందజమ. అయితే, అవృష్షరేఖను గానీ, దార్మిద రేఖనుగానీ గీసేవాళ్ళు అధికారంలో ఉండే వర్జాలే అన్నడీ మనుషుకే గుర్తించి మనషలకు బాటుతారు. తోటివాళ్ళ కిష్టసుఖాలను పంచుకొంటారు. సమౌనత్వం సాధించడానికి (ప్రయత్నిస్తాము. ఈ అభ్యుదయ దృక్పథం అందరికి వెన్నతో పెట్టిన విద్యకాదు

మ్‌టవరసకు ఆధునికార్యఢ సాహిత్యం _పభవించిన సంవత్సరం భూమ్మీద పడి, భావకవిత్వం (పభావంలో పడి ఇమిటేషన్‌ కవిత్వాలు రాసిన ఒకానొక కవి మానవ సంఘంలో తోటివాళ్ళతో కవ్చాలు పంచుకొనక,సుభాలుమ్మా తమే అనుభవించి ఇతరులు పతితులయ్యాక తాను మం గాలి ఎగరళొడిడే “ఎరుకపడరంూని యెచటికో” ఎగి౨పోతానంటాడు. “నా చర్మితము నాకె యన్వయముకాదు" అన్న స్థితిలో కవి ఉన్న ౦ళకాలం మనుషులంటే ఎవరో. అతడు చెప్పలేడు. వాళ్ళ దగ్గద్నంచి పారిపోతాడు గానీ వాళ్ళలో ఒకడిగా బీవించి వాళ్ళ గురించి రాయలేడు,

సాహిత్య రంగంలో యువ రచయితలు పవేశిస్తున్నప్పుడు పద్య రచయిళగా భావకవిత్వపు మత్తులోగానీ, గద్య రచయితగా చలంమాయలోగాని పడితే ఆందులోంచి వియటపడడానికి (ప్రగతిశీం (వభావాలు బాలాఅవసరం. “నా చరితము నాకే అన్వయం కాద అనే సితిలోంచి “మానవ చర్మిత కరతలామలక మాయె” అనే స్థితికి రచయిత చేరకోవాలి, బార్మితక భౌతిక వాదమొక టే మానవ చర్చిత పట్ట సరిమైన అవగాహనకు లోహదకారి అవుతుండి.

180 (పకాకళలూ ణు (పగతివాదులూ

థ్రీ రావూరి భరద్వాజ రచయితగా కలం పట్టుకొన్న తొలిడినాలలో చలం (ప్రభావంలో తల మునకలుగా వుండేవాడు. సెక్సుకథలు తెగరా సేవాడు. కొన్ని పద్య రచనలు. చేసినా వచన రచయితగానే పేరు సంపాడించాడు. తెనాలిలో 1040 1పాంఠాలలో ఆలపాటి రవీం[దనాధ్‌ జ్యోతి పెన్‌ అని ఒకటి స్థాపించి జ్యోతి, రేరాజ్మీ సినిమా అనే మూడుపతికలు నడి పేవాడు, భరద్వాజ నెల్లూరు “జమిన్‌ రైతు” నుండి తెనాలి ప్యతికా_తయంలోనికి చేరుకొన్నాడు. సబ్‌ ఎడిటర్‌ దగ్గవ్నండి అన్నిపనులు చేసేవాడు, వుండడానికి ఇల్లులేక టైనన్‌లోనే కాగికాల పైన ర్మాతిప పడుకొనేవాడు. రేరాణి పతికకోసం రాసిన సెక్సుకథలు ఇన్నీ అన్నీ కావు ళార్వరి చెప్పినట్లు “రచయిత పేరు లేకుండా ఓ కథకు అచ్చువేస్టే అడి చలంగార రాసిందో, భరద్వాజ శారు రాసింటో చెప్పడం దుస్తరంగా వుండేడి ఆ రోజుల్లో.

భరద్వాజ పతిభావంతుడు కనుక పరిణితి చెందుతున్నప్పుడుోచలం, పభావం నుంచి బయటపడా”లని అనుకొన్నాడు. | వయత్నించి బయటి పడ్డాడు... తెనాలిలో గోపీచంద్‌, జివి కృష్ణారావు వంటీ సాహితీపరుల సాన్ని ధ్యంలో వివేచన అలవప్ప కొన్నాడు. సమాజ విశే షణ నేర్చుకొన్నాడు. ఎన్నెన్నో (గంథాలు చదవి తన ఆలోచనా శక్తిని పదును పెట్టుకొన్నాడు. ళాన్త్రీయ సామ్యవాద చింతన నూతన చృకృథాన్ని ఇవ్చిండి. అందుకే భరద్వాజ చార్మితక సత్యాలను చెప్పి, చర్మితను ఆన్వయించ గలుగుతున్నాడు. ”

“పెట్టుపడిదారీ విదానం (శొమికుల అనైక్యతను ఆధారం చేసుకొని బతుక్కొ స్తున్నది, ఒకవర్గం దోచుకొంటుండి, మరొవర్గం దోపిడి చేయబడుతుండ లోపిడిచేసే వర్ణంలో..దోపిడీ చేసేషురక్క ఐకమత్యం ఉంటుంది, లాభాల దగ్గర పోటీ ఉంటుండి మళ్ళా” అని భరద్వాజ స్పష్టంగా విశ్లేషణ చేయగలిగాడంచే. దాజీ శాస్త్రియ సౌమ్మ్యవాదచింతనే కారణ౦.

“పెట్టుబడి దాషడు తన లాభాలు ఇబ్బడి ముబ్బడి కావడంకోసం చూస్తాడు, ఈ సి సజావుగా జరగడానికి వారికి కారు చౌకగా మానవ ళ మ లభించాలి. ఈ (మ లభించాలంటే పనిచేసేవారు పకువుల దళనుదాటి పెకిరాకూడదు. వారు ఆజ్హానంలో వుండాలి. వారు పురుగుల్లాగానే వుండాలి. ఏమ్మాతం చైతన్యం కనిపించిన చిడీమి పారేస్తారు. ఇక్తి దారి తక సత్యం. రాచరికాలు వున్న రోజులలోను, నియంఠణ పాలించిన కాలంలోన్ను ఓట్టద్వారా ఎన్ని కైనవారు అధికారంలో వున్న కాలంలోను ఇదేతంతు. ఒక పోరాటం, ఒక సంఘరణు నిరంతరం సాగుతునే ఉంటుండి- ఇడి వున్న వాడికి లేనివాడికి మధ్య, దోపిడి చేసేవొడిక్రి చేయబడేవాడక్ర మధ్యజరిగే సంఘర్షణ. టి శెన్నో పేద్ద 'పెడతావ. ఎన్నో రంగులు పులుముతారు. అసు విషయం మ్మా త ఓక్కుటే" అని భరద్వాజ నిక గాచ్చిగా చెపుతున్నాడు.

[పజాకళలూ ఎ (పగతివాదులూ 181 ఆ ఓక గ్రాటీ ఏమిటంటే *ోజీనన సమరం”. ఒకనాడు (పకృతితో పోరాడిన మనిషి ఈనాడు బతుకు తెకువు కోసం బతుకుతోనే సమరం చేయక తప్పదు పాటు పడే సామాన్యులకు సాపాటు వుండదు. నిజడారసుతో దరపోషణార్థమై మనిషి ఏదో ఒక పని చేయాలి. లేనివాళ్ళు కలవాళ్ళ దగ్గర జీతానికికుదరాలి. ఇచ్చిండి పుచ్చుకోవాలి. ఇవ్వకపోతే కిమ్మనకూడదు. అడిగిన జీతందియ్యని మిడిమేలపు దొరను కొలచి మిడుకటకన్నన్‌ వడిగల ఎద్దుల కట్టుక మడిదున్నుక బతకవచ్చు మహిలో సుమతీ. ఇడి సత్యకాలపు రోజులలోని సుభాషితం. “భూమి నాదటన్న భూమ ఫక్కున నవ్వు” అని కవి చెప్పేకాలంలో. సంగతి. ఇవాళ వడిగల ఎద్దులక్కూ వ్యవసాయానికి పెట్టువిడి కొవాలి. గతిబేనివాడు కాకట్టు బతుకుబతకవలసిందే. అయితే, అక్కాభిమానంగల వాళ్ళు స్వతం తంగా జీవిద్దామనుకొంటారు. సాటివాళ్ళ మంచితనమే వాళ్ళ పెట్టుబడి, పాడుపడి బతకడమే వాళ్ళ ధ్యేయం, “*కూటికొరకు కోటి విద్యలు" కనుక ఏదోఒక విద్యను చేపడతారు. “ళతకోటి దర్శి దాలకు అనంతకోటి ఉపాయాలు” కాబట్టి ఏదోఒక ఉపాయంతో ఉన్న ఊళ్ళొనో, లేక చేరుకొన్న ఊళ్ళోనో బతుకుతారు. ఒకనాడు వెలివృత్తులెన్ని అయినా “కులవృత్తికి సాటిరావు” అనుకొన్నా, మాదతున్న సమాజంలో వేరు వెరు వృత్తులు చేపట్టక తప్పదు. లాటరీ టిక్కెట్లు ఆమ్మేవాష దప్టర్లలోవున్న బాబులకు “ఛాయ్‌” సళ్ళు సప్పయివేసేవాష, కచేరీలలో పనిదే సేవాళ్ళకు తోపుడు బళ్ళలో భోజనం తీసుకువెళ్ళే వాళ్ళు, వీధుల్లో రంగుసుద్దలతో బొమ్మలు వేసేవాళ్ళు బాయిలర్లకు బొగ్గు వుండలుచేసి అమ్మేవాళ్ళు ఫౌంటెన్‌ పెన్నులు మరమ్మత్తు చేసేవాద్శ, ఎన్నెన్నో కొ ల్తవృత్తును చేపట్టినవాష ఐ స్పీలలో కనబడతారు. తాళాలు బాగుచేసేవాళ్ళు గొడుగులు మరమ్మత్తు చేసేవాన్ళ, సైకిళ్ళు రిపేరు చే సేవాళ్ళూ, కత్తులు సానపక్రేవాళ్ళూ ఎందరో జీవనసమరళ రోజూ చేస్తున్న వాళ్ళే. బతికి చెడ్డవాళ్ళూ, చెడ్డగొ బతకలేనివాహ్శ, మోతుబరుల మోచేతికింద సీష్ళ తాగడానికి సుతారం ఇషలేనివాహ్మ. కాయకష్టం చేసి కడుపు సగం సగంగానైనా నింపుకోదలచినవాహ్ళ దీన్న ఐ సీలోనైనా, పేద్ద పల్ళెటూశోనైనా కనబడతారు. ఇక పటణాలలో, మహానగరాలలో సరేసరి. వీళ్ళంతా దార్మిద్య రేఖకు బాలా డిగువన ఉన్న వళ్ళి అయితే, వీళ్ళు కూటికి పేదలు కావచ్చును గానీ గుణానికి పేవలుకారు ఒళ్ళు దాచుకోకుండా పనిచేసే శమజీవులు

182 (పజాకళలూ = ఉపగతివాదులూ

ఈ ఆధోజగత్సహోదరులందరికీ పీడకలలాంటి ఒక గతం, పగ్యవ్య నరకంలాంటి వర్తమానం, మధురస్వప్నం లాంటి ఒక భవిష్యత్తూ ఉంటాయి. వీళ్ళ కథలన్నింటేనీ “ట్టి నసమరం” అనే శీర్షికతో సంకలనం చేసిన కథా వ్యాసాలలో భరద్వాజ కథనం చేళాడు.

*కథకోసం భరద్వాజ అద్దమైనవాళ్ళతో టీ కలిసిపోతాడు” అని ఒక మ్మితుడు చికాకుపడ్డా భరద్వాజలో ఉన్న కలుపుగోలు తనమే ఆతజ్జి ఉత్తమ రచయితగా మఅచిండి.

ఈ జీవన సమరం చిన్న సైజు ఏంతోపాలజీ అయిండి. పదబంధ పారి జాతంలోనూ, వృత్తి పదకోళాల్లోనూ ఎక్కువలసిన ఎన్నో (పయోగాలను ఆయా వ్యక్తుల సంభాషణల నుంచి భరద్వాజ ఏరుకొనాలని చెప్పి చక్టని అవకాళం ఇస్తున్నాడు. ఉదాహరణకు : “కరకడుగూో అనే _పమయోగానికి అర్థం ఏ నిఘంటువులోను కనబడదు. సోడి చెప్పేవాళ్ళు ఆ వృత్తినుంచి విరమించుకొనేటప్పుడు సోడి కను పాలతో కడిగి వారసులకు ఇచ్చేస్తారు. దాన్ని కృర కడగడం అంటారు. ఇటువంటి అపురూపమైన పద సంపదను భరద్వాజ తన “జీవనసమరం”లో పొందుపర్బారు.

కాళాలు వొగుదేసేవాడి ఇంటికిమ్మా తం తాళంలేదు, ఎందుకు లేదంటే “మా కొంపకెందుకండీ బాబూ కాళాలు? ఎత్తుకు పోవడానికి ఏముంది గనుక నా దర్శిదం తప్ప? అని బదులు చెప్తాడు. “ఈ ముండమోసి దేోంలో వీ వూరయితేనేమండీ బాబూ ; అన్ని ఊళ్ళూ వల్ల కాడుల్లాగే వున్నాయి” అంటూ తన చుట్టూవున్న సమాజంమీదగల ద్వేషాన్ని తీర్చుకొనే మార్గంలేక ఆ కసని తన మీదనే తీష్పకానేవాళ్ళూ వున్నారు. ”ఈ పాడుముండాకొడుకు = దేవుడు సచ్చినోడు ఆకలి ఎందుకు పెట్టాడో తెలియదు. సమ్ముదాలు నిండుతున్నాయిగాన్కీ నా జానెడు పొట్ట నిండడంలేదు బిడ్డా” అని ఒక ముసల్లి వాపోతుండి, జానెడు పొటనిండే తిండీ కోసీమే మనిషి జీవన సమరం చేస్తున్నాడు" క్‌

ఆధునిక ఆంధ సాహిత్య జనకుడు గురజాడ ఆడిలోనే చెప్పాడు.

తిండి కలిగిన కండ కలటోయ్‌

కండ గలవాడేను మనిషోయ్‌

ఈ దేళంలోని కన్టజీవులందరికీ కండపుక్షి కలిగే సమాజంకోసం ఆలోచనలు చేస్తున్న భరద్వాజ లాంటి వాళ్ళు అభినందనీయులు

నూ ర్స్‌కు వంం౦దం విఫలవైంన కవర్యూవిజం అ! యమునా [ప్రయోగాలు

చ్స్సే అయిదవ లేదీ-కారల్‌ మార్క్స్‌ జయంతి,

శాస్త్రియ సామ్యవాద మార్గ (పతిష్టాపనా బార్యుడు, గతితార్కిక చారి తక ఉభయ భౌతికవాద [వవర్తకుడు, మవి మహోపాధ్యాయుడు కారల్‌ మార్క్స్‌ 18168 మే అయిదో తేదీనాడు జన్మించాడు. ఈ మవో దార్శకుని అపారతత్వ చింతనవల్ల వీనూత్న దర్శనం రూపొండిండి. తన సహచరుడు ( ఛెడరిక్‌ ఎంగెల్బుతొ కలిసి సామ్య వాదాన్ని కాన్త్రీయ సామ్యవాదంగా తీర్చిడిద్ధి ఆచరణ యోగ్యం శేశాడు.

మార్క్స్‌కు ముందూ, మార్క్స్‌ జీవిత కాలంలోనూ వివిధ సామ్యవాద సీద్ధాంతాలూ, సామ్య వాదతా త్రికులూ లేకపోలేదు. పద్ధెనమిదవ శతాబ్ధంలో ఇ:గ్లాండ్‌లో జరిగిన పార్మిశామిక విష్ణవం, (ఫొన్సు దేళంలోని రాజకీయ రక్త సహిత విస్టవం అమెరికాలో జరిగిన స్వాతం్యత్య నమరం నాటి మేధావుల్లో భావ సంచలనాన్ని కలిగించాయి. అప్పుడున్న సమాజాన్ని మార్చడానికి ఎందిరో సామ్యవాదులు చూర్గాలను అన్వేషించారు. సిద్ధాంతాలను (వతి పాడించారు. ఈ వివిధ సామ్యవాద ధోరణులను పరికీలిక్సే మార్క్సిజం విశిష్టత తెలుస్తుండి. _ ల

(ఫాస్వానోయల్‌ బాబుష్‌ (1760-97) అనే (ఫెంచి విష్ణవ వీరుడు మొట్టమొదటి సామ్యవాద, [పచార సంఘ నిర్మాత. ఆర్థిక, సాంఘక్క రాజకీయ సమా న్‌తలు ఒక్క విప్ణవంద్వారానే సాథ్యమన్నాడు. విప్లవ నియంతృత్వపు నేశృత్వంలోనే విష్ణవం సాధ్యమన్నాడు. అయితే [శ్రామికశక్తులను సంఘటితం చేయాలన్న [ప్రాధమిక అవసరాన్ని (పధరమంగా గుర్తించలేదు. .

థామన్‌ స్పెన్స్‌ (1760-1884) “అనే ఆంగ్లేయడు ఇంగ్లండులోని మెదటి సామ్యవాడి. భూమి (గాస్టులందరి ఉమ్మడి జి ప్రిగా వుండాలని బాటాడు. స్పెన్స్‌ సిద్ధాంతాలు సమ్మగంకావు. అవి భూసంస్కరణంకే (ప్రాధాన్యం ఇస్తాయి,

[9]

క్షేలిడీ (పజాకళలూ - (పగతివాదులూ "సెంట్‌ సీమొన్‌ కొంతవరకూ సమ్మగంగా సామ్యవాదాన్ని సూ క్రీకరించడానికి పయత్నిం చినవాడు. సెంట్‌ సీమొన్‌ (1760-1825) పార్మిళామిక రంగంలో వస్తున్న మార్పులను గమనించి ఇతడు శన సీద్దాంళాలను రూపొందించాడు, ఊత్తరో త్తరా మార్క్స్‌ పరిపక్వం. చేసిన ప్రతిపాదనలను సెంట్‌ సిమొన్‌ గీజమాసంలో ఊహించాడు, వస్తూత్పత్తి మొదలలైన విషయాలలో ముందుగా ప్లానింగ్‌ ఆవశ్యకతను నొక్కి. చెప్పాడు, (శామికులను దోచుకునే దురంతాన్ని త్మీవంగా ఖండించాడు. అయితే సెంట్‌ సీమొన్‌ వర్గ పోరాటాన్ని అంగీకరించాడు. వర్గ సామరస్యం అశని ధ్యేయం. నవ్య క్రైస్తవ వాదాన్ని అతడు సిఫాద్స చేశాడుం ఒక్కు మార్క్స్‌ - ఎంగెల్సు తప్పించి పందొమ్మిదో శళాబ్ధంలోని. బాలా మండి సామ్యవాదులు శై) స్తవ మఠంలో నమ్మకమున్నవారే- ఆ మఠ [పచారకులో కొందరికి సామ్యవాదం పై ఆదరణ లేకపోలేదు. అందుకే “| కిస్టియన్‌ సోషలిజం” అవే ఉద్యమం కూడా లేచిండి. “సోషల్‌ సువా రను (ప్రచారం చేసి (శామికులప తోడ్చడం వీరి ధ్యేయం, - (ప్రయివేటు ఆస్తి హక్కులను ఆమోడించేవాడు ఆదాయాన్నిబట్టి, హోదాను బట్టి మానపులలో అసమానతలను ఆంగీకరించేవారు. సోషలిస్టుగా చెలామణి అవునా మనుకొంచే అంతకన్న ఆపచార యింకాకటిలేదు. అయినా పద్దెనిమిది పంటోమ్మిలో శతాబ్దాలలో అటువంటి వ్యక్తికి సోషలిస్టు మ్ముదపడిండి. షార్ట్‌పూర్యర్‌ ( 1772-1881) అనే | వెంచిమేధాని ఒక ఊవాస్వర్గాన్ని నిర్మించే పథకాన్ని వేశాడు. (ప్రళక్వాల తమదేశంలోని జనాభాను “ప్లాంక్స్‌"ల కింద విభజించాలి. ఒక్కొక్క హ్లైంక్స్‌లో 1600 మండి. వ్యక్తులు వుంటారు. వ్యవసాయంవల్ల, తోటలవల్ల వీళ్ళు జీఏస్తాడు. అందరూ కలసికట్టుగా పనిచేస్తారు. అందరూ ఒకేభవనంలో జీవిస్తారు. అయినా మనుమ్యల (ప్రావీణ్యతను బిట్టే ఎక్కువ తక్ట్రవలుంటాయి. పూర్యర్‌తన ఊవోస్వర్షాన్ని చాలా ఆకర్ష వంతంగా చ్చితిస్తూ రచనలు జేశాడు. వాటి (పభొనం చాలా మందిపై [ప్రగారంగా వుండేడి. పూర్యర్‌ కలలుకన్న యుటోపియాను నిజం చేయడానే అమెరికాలో పయత్నాలు జరిగాయి. " "

1పజాకళలూ - ్నపగతివాదులూ 195 జారి రిసే జ ఈ

జార్జిరిప్టే (1809-80) అనే యూనిజేరియన్‌. శాలకు చెండిన కైంస్తవ బోధకుడు 1840లో గోబూక్‌ఫార్మ్‌” అనే వ్యవసాయ కేకాన్ని స్థాపించాడు (ప్రపంచంలో వున్న (పతి సాంఘిక దురన్యాయాన్ని రూపుమూపడం క్రై9స్తవమతం విద్యుక్తథర్మం అని అతను నాక్కిచెప్పాడు. ఆశయాలను ఆచరణలో పెట్టాలన్నాడు. అందుకే బోస్టన్‌ నగంనికి పడిమైళ్ళ " దూరంలో (బూక్‌ వ్యవస్తాయ క్షేకాన్ని సంస్థాపించాడు. ఇడిఓక జాయింట్‌ స్టాక్‌ కంపెనీ, ఇందులో రిస్తేతోపాటు మరో

పద్నాలుగురు భాగస్వాములు వున్నారు రిప్టే క్రైస్తవ మతబోధకుడేకాక చెప్పుకోదగ్గ సాపాత్య విమర్శకుడు, శగంథకర్త, ఊత్తరో త్రరా న్యూయార్క్‌ టిబ్యూన్‌ ప్మతికకు సాహిత్య విమర్శకుడుగా పనిచేశాడు. పలుకుబడి, పరపతిగల వ్య క్రిగా రాణించాడు. రిస్టే మేధావికనుక ఆ కాలంలో ఆమెరికాలో సాహత్యవేత్తలు మేధావులూ (బూక్‌ఫార్మ్‌లో సభ్యులుగా గాని, సహాయ శులుగా గాని, తరచువచ్చిపోయే అతిధులుగా గాని పొల్లొనేవారు థొర్కో ఎమర్‌సన్‌, హనీ జేమ్స్‌, మార్గరేట్‌, పుల్లర్‌, (బిసిబేన్‌, (గీలీ నేశనియల్‌ వోతోర్న్‌ మొదలైన

కొ, డి పేర్ద (మూక్‌ ఫార్‌, ఏ మేధావుల స్థాయిని చెబుతాయి. 1844లో షార్ట్‌ పూర్యర్‌ భావాల (పభావంవల్లి (బూక్‌ ఫార్మ్‌ను ఓక ఘ్లాంక్స్‌గొ మార్చాలనుకొన్నాడు, పూర్యర్‌ ఆదేశాలను తు. చ, తప్పకుండా అమలు చేయదలిచాడు. పర్మిశమలు స్థాపించడానికి ఆప్పుచేశారు. భవంతి కట్టడానికి (ప్రారం లభించారు (థ్రీలవ్‌ను పాటించారు. పూర్యర్‌ సూచించిన ఊహాస్వర్లాన్ని అమెరికాలో సిర్మించే లోపున భవంతి తగలబడిపోయిండి. సభ్యత్వం సన్నగిల్లి ౦డి, కంపెనీ డివాలా లీసిండి. అమెరికాలో

• ఈ ఒక్క చోటేకాదు మిగతా కొన్నిచోట్ల _పూర్యర్‌ ఉవాస్వర్గాల నిర్మాణానికి 1పయత్నాలు జరిగాయి. కాని అవి పట్టుమని ఇెండేచ్ళు బతకలేదు.” జచిజ్‌ కమ్యూవిజం

ఆమెరికాలో రమారమి నాలుగు దశొద్దారిపాటు ఒక విపరీత సామ్యవాదళి ఆచరణలో ఉండి. ఇడి బైబిల్‌ కమ్యూనిజం. దీన్ని జాన్‌ హం వెరీ నోయస్‌ (1811- 1886) (_పబోధించి స్వయంగా ఆచరించాడు. ఈయనకు బైబిల్‌ తప్ప మరేదీ ప్రామాణికం శారు. సైబిల్‌కు ఈయన చేసిన వ్యాఖ్యానాలు విపరీకంగా కనపడ్డా

186 (పజాకళలూ వా (పగతివాదులూ సతేతరాలు కావు. ఇకని విశ్వాసాలు చాలా విడ్డూరమైనవి. బైబిల్‌కు వ్యకభావ్య చేళాడని ఇతి డివ్యజ్ఞాన కళాశాల నుంచి బహిష్కరించారు. మక (ప్రబోధాలు చేయ కూడదని నిషేధించారు. ఆయినా నోయన్‌ తన భావాలను (వబారంచేసి వాటిని విజయ వంతంగా ఆచరణలో పెట్టాడు.

షు స్తవ మత (పదారకలలోని పునరుద్ధరణవాదులు జ్ఞానమార్గంలో ఆత్మప పునర్ధన్మను ధ్యేయంగా పెట్టుకొన్నారు. నోయన్‌ మాతం జ్ఞాననూర్లంలో సంఘానికి పునర్శన్మను ఆశించాడు ఎందుచేతనంటే ఆత్మలు జీవించేడి సంఘంలోనే కనుక వోయన్‌ మూడు (ప్రాధమిక స్నూతాలను చెప్పి వాటివల్ల సంఘానికి పునర్జన్మ వస్తుందన్నాడు మొవటి సూతం పాపంనుంచి సంపూర్ణ రక్షణ శెండవడి కీస్తుళకం నిజానికీ 0వ సంవత్శరంలో (ప్రారంభమైండి. ఆ సంవత్సరమే ఏను క్రీస్తు రెండవ రాకడ సంభ పించింది, అప్పుడే పునరుద్ధాకం జరిగిండి. మూడవ స్మూతం కై9స్తవ కమ్యూనిజం దినిని విధిగా ఆచరించాలి. = 1840లో తన స్వస్థలమైన పుట్నిలో నోయన్‌ తన సిద్ధాంతాలను ఆవరణలో పెట్టాను అతని తమ్ముడూ, ఇద్దరి చెల్లెళ్ళూం వారి థర్తలూ, మరికొందరు అడి శిమ్య లయ్యారు అందరూ తమతమ. ఆస్తులను సమానంగా పెట్టుబడి పెట్టాలి. (నోయస్‌ శన వాటాకు వచ్చినజ స్తి 20000 డొలర్హనూ అతని?ార్య కట్నంగా తెచ్చిన 16,000 డొలర్లూ మూ9ధనం చేశాడు అందరూ. వారానికి ఆరు రోజులు పనివేయాలిం సమానంగా వలాలను అనుభవించాలి. - ఉమ్మడి దాంపత్యాలు 1816లో నోయస్‌ తన శిష్య వర్గంలో తన వివాహరాహిత్య స్తూళాన్ని అమలు పరిచాడు. దీనివల్ల అందరూ అందరికీ భార్యలే. అందరూ అందరికీ థ ర్తలే,

ఈ సంకీర్ణ. వివాహ పద్దతిని నోయస్‌, అతని అనుచరులు ఆచరిస్తున్నారన్న వార్త

పొక్స్లగానే పుట్నీ నగరంలో గొప్ప సంచలనం కలిగిండి. నోయన్‌ని అ రెస్టు చేసే

బెయిల్‌ మీద విడుదల చేశారు. రెచ్చిపోయిన్యపజ తనను చంపేస్తారేమో అని భయపడ్‌ నోయన్‌ పారిపోయాడు. న్యూయార్క్‌ రాష్ట్రంలో ఓనైడా సరస్ఫుదగ్గర 160 ఎకరాల

సుక్షేతాన్ని కొని అక్కడ తన జనకట్టును స్థాపించాడు. ౧

న నోయన్‌ శిష్యులందరూ ఓనైడా కమ్యూనిటీలో చేరారు. నిర్విరామంగొ పని

చేసి భూమిని చదును చేసి మూడంతస్తుల రాతి భవనాన్ని కట్టారు. ఇందులో అరల్నై

(పెజాకళలూ ల (పగతివాదులూ 137? గరులు వున్నాయి. కేవలం వ్యవసాయం డైన ఆధారపడితే లాభంలేవని ఈ పరి (శ్రమలు స్థాపించారు. నోయన్‌ శిష్యులలో ఒక కమ్మరి వున్నాడు. ఆతడు చిన్న జంతువులను పట్టుకొనే ఉచ్చులు తయారుచేశాడు, వీటికి పెద్ద మార్కెట్‌ లభించిండి. ఆ రోజుల్లో ఫర్‌ కోట్ల వ్యాపారం బాగా సాగేది. మేలిరకం బొచ్చుగల చిన్న జంతువుల చర్మంతో ఫ్‌ కోట్లను చేస్తారు. ఈ జంతువులను పట్టుకొనేందుకు ఓనైడా ఉచ్చులు బాగా పనికివస్తాయి. న్యూయార్కు.మంచి చికాగో దాకా గు త వ్యాపారులు ఓనైడా ఉచ్చులకోసం ఎగబడ్డారు. (18686 నాటికి ఓనైడా ఉచ్చు ఫ్యాక్టరీ ఒక్కటే 88,000 డాలర్లను సంపాడించిండి.) అనవసరమైన సంతానభారం జనకట్టు మీద ఉండేడికాదు. రోటూ పగలంతా వనిచేసినట్రే ర్నాతి కామకేశికి ఆభ్యంతరం వుండేడికాదు.

తీవ విమర్శలు

ఈ డేరతున్న ఆడపిల్లలకు నడివయసు మగాళ్టు, యుక్రవయస్సు వస్తున్న మగపిల్ల లకు నడి వయస్సు ఆడవాళ్ళూ కామ విద్యాళ్యాసం నేర్పేవారు. ఊహ తెలుస్తున్న యువతీ యవకులను పెద్దవాళ్ళతో నమానంగా పరిగణించేవారు. పెద్దలతో పాటు ఈ క్కురకారు కూడా జనకట్టు ఆదాయం పెరగడానికి పాటుపడేవారు.. వెండి మలామా పాత సామ్మగి తయారీ చాలా లాఖాలను సంపాడించిపె ద్రైడి. ఓనైడా జన కట్టులో పచ్చి కామం విచ్చలవిడిగా రెచ్చిపోతోందన్న వాదు రచ్చకెక్కి౦డి. పృతికలు త్మీవంగా విమర్శించసాగాయి. నోయస్‌ వాటిని ఖండించాడు గానీ తన జనకట్టులో సంకీర్ణ వివాహ పద్ధతిని రద్దుచేయక తప్పలేదు.

సంకీర్ణ వివాహంతోపాటు మరొక పద్ధతి జనకట్టులో వుండే. అడి ప్లాను (హారం థృడమైన బిడ్డల్ని కనే పథకం, బిడ్డలను కనదలబ్బుకున్న స్తీ శన వాంఛను తెలియజేస్తుండి ఆమె ఏ మగవాడికి బిడ్డను కనాలో నోయస్‌ నిర్ణయిస్తాడు, ఈ పద్ధతి చాలా కొలంనుంచి సాగుతూండి 1870 లో ఏజై ఎనమండుగురు బిడ్డలు ఓన్తెడా జనకట్టులో పుటారు. ఇందులో అయిదుగురు వగ బిడ్డలకు, నలుగురు ఆడవిద్దలకూ నోయిన్‌ జనకుడు. ఇందులో కొంతమండి బాలింత ళల్లులు చద్టరీత్యా ఈ డేవనవాళ్ళు కార. అందుచేత నోయన్‌ వాళ్ళను కేప్‌ శేసిన ప్రే చట్టరీత్యా లెక్క ఇది చాలా పెద్ద నేరం. ఓనైడా జనకట్టుపై త్మీవమైన చర్యలు తీసుకొనడానికి ఎదును చూస్తున్న అధికారులకు ఇడి నుంచి అవకాళంగా పని చేసిండి. ఆ రెస్టునుంబీ, విబారణనుంచీ శప్పించుకొనడానికి నోయన్‌ కెనడా దేళానికి పారిపోయాడు.

(పజాకళలూ = (పగతివాదులూ జొయింట్‌ స్టాక్‌ కంపెనీ

నోయన్‌ పరారీ కావడంతో ఓనైడా జనకట్దు మూతపడలేదు. జాయింట్‌ స్టాక్‌ కంపెనీగా మారిండి, జనకట్టులోని లిలిరి మండికీ 'షేద్దన్నాయి. ఫ్యాక్టరీలు నిర్విరామంగా పనిచేసి లక్షలు గడించసాగాయి. సంకీర్ణ వివాహ పద్దతిపోయాక సంఘం అంగీకరించే. వీవావోలు జరిగాయి. బూర్జువా మర్యాదలన్నీ మళ్ళీ వచ్చాయి. వెండి పాతల వ్యాపారం ఓక కార్పొరేషన్‌గా మారిండి. ఈ సంస్థకు 1970లో నూరు మిలియన్ల డాలర్ల ఆస్థి నికరంగా తేలిండి,

జాన్‌ హంఫరీనోయన్‌ కమ్యూనిజంగా మొదలుపెట్టిన జనకట్టు చివరకు కేపిటలిజంగా మారింది. సమాజాన్ని సమూలంగా మార్చితేనేగాని సామ్య సంఘస్థాపన సాధ్యంకాదు, ఒక దేశంలో రెండు మూడు వందల ఎకరాల క్షేతంలో సామ్యవాదం విడిగా మొలకె 'త్తలేదు. దేళ దేశమంతా మారాలి,

పందొమ్మిదో శతాబ్దంలో అమెరికాలో సామ్యవాద సంఘాలను స్టాపించాలనే ([పయత్నాలన్నీ ఎందుకు విఫలమయ్యాయంటే అవి కాస్త్రీయ సామ్యవాదం పై ఆధార పడక పోవడమే. మార్క్స్‌, ఎంగెల్స్‌ (పకటించిన సైంటిఫిక్‌ సోషలిజాన్ని తమ దేశాలకు లెనిన్‌ మానో అన్వయించుకొని సాయుధ పోరాటం ద్వారానే విప్ప వాన్ని సాధించబట్టి పోవియట్‌ యూనియన్‌లోనూ, జనచై నాలోనూ సామ్యసంఘాలు ఆరోగ్య వంతంగా ఉన్నాయి. మారక్క్సిజ మొక్కటే మానవాళికి మహళ్తర ళాస్త్రం

(శావింకుల అంతర్జాతీయ గతం ప్ర వచంలో.వర్ణహోరాటం. జడుగుతున్నత కాలం ఏ దేశంలోని కార్మికులై నాసరే పోరాడుతున్న దేశంలోని కార్మికులకు తమ అండదండలు ఇస్తారు. వర్గరహిత సమాజాన్ని సంస్టాపించాలంటే ఆ బృహత్కార్యం ఒక్క (గ్రామక వర్దానికే సౌథ్య వౌతుండి. రాజకీయాధికారం హస్తగతం కానిదే శఆయసిద్ధి జరుగదు. (ప్రపంచంలోని సమస్త దేశాలు సామ్యవాద రాజ్యాలుగా మారనంతకాలం వివిఢ దేశాలు, వివిధ ఆర్థిక విధానాలు, వివిధ జాతులు, వివిధ జాతీయ పతాకాలు, వివిధ జాతీయగీతాలు ఉంటాయి అయినా, ఇతర వర్గాలు ఎంత విభిన్నతను | పదర్శించినా (ప్రపంచంలోని (గ్రామికులు మ్మం ఒకే బాలీ. వారికి సంకుచిత జాతీయ స్వార్ధం కాక విశాల అంతర్జాతీయ సమభావమే ఉంటుండి. అందుకే (శమజీవులందరికి (ప్రపంచ వ్యా ప్తంగొ ఒకే సలొకం వుంటుండి. ఆడి ఎవ్యరజండా ః ఒకేఒక్క గీతం వుంటుండి 1 అడ అంతర్జాతీయ గితం, (శ్రామికుల ఆంతర్జాతీయ గితానికీ బాలా చర్మితవుండి, (శొమిక సంఘాలున్న అన్ని దేశాలలో ఆయా భానలలోనికి దాన్ని అనువడించుకుని కష్టజీవులు కంఠమెత్తి వాన్ని బృందావనంగా ఆలపిస్తారు. ఈ అంతర్జాతీయ గతాన్ని తెలుగులోకి కూడా నంవై తొమ్మిడి సంసత్సరాల్మకిందట తర్జమావలెకాక భావానువాద రూసంగా తెచ్చుకోడం ఇ౦గిండి. రమారమి అర్థశతాబ్దిం హైటు జెలుగులో దేశంలో వినబడుతున్న (శొమిక అంతర్జాతీయాన్ని మొట్టమొదటి సారిగా. తెనిగించిన కవి 'పేరుమ్మాతం. ఎవ్వరూ పర్టించుకొనడంలేదు. అసలు అంతర్జాతీయం మూల రచిబుత పేరుగాని, అడి ఆవిర్భవించి ప్రచారం హిండిన తీకుగాని అభ్యుదయ దృకృతంగలవారు విస్మరించే విషయం కాదు. *వవపంచ హ్ఞైర్మికులారా |! ఏకంఠరండు (కీస్తళకం 1848 వ సంవత్సరం ఫ్మిఐవరి నెలలో మొట్టమొదటి సౌరిగొ ఇస్త్రీయ సొమ్యవాడ మవామహోపాధ్యాయులు కారల్‌ మార్క్స్‌? 1ఫెడరిక్‌ ఏంగెల్సు ఉమ్మడిగా రచించి విడుదిలచేసిన కమ్యూనిష్టు (పణాణలో ఒకే ఒక్క నినాదం విశ్వ వ్యాపితమైండి. ఆదే “పపంచ శార్మికులారా ఏకంకండుః మీ సంకెళ్ళు తప్ప మీకు పోయేవేం లేవుగో (పపంచ కార్మికులు ఏకం కావాలనీ, కార్మికవర్గ విముక్తిని కార్మికు శేసుకోవాలని 1846లోనే స్యూతీకరించినా, కీస్తోళము 0368 సెఫ్టెంంరు 28

140 (పజాకళలూ జు (పగతివాదులూ తేదీనాడు లండన్‌లో జరిగిన వివిధ దేశాల కార్మిక | పతినిధుల సభలోగాని (శ్రామికుల అంతర్జాతీయ సంస్థను ఎర్బరచు కోవాలన్న నిర్ణయం జరుగలేదు.

॥ మార్క్స్‌---ఏంగెల్సు సారధ్యంలో [వథమ అంతర్జాతీయం వర్చడిండి ఇందులో ఇంగ్లండు, (ఫెంచి, జర్మన్‌ ఇటలీ, స్విట్టర్‌ లాండ్‌ కార్మికులేకొక ఇతర యూరోపు దేశాల నుంచి బపాష్కృతులై [పవాస జీవితం గడుపుతున్న విప్తవకారులు కూడా ఉన్నారు. [పథమ ఆంతర్జాతీయం ఇచ్చిన (ప్రబల నాయకత్వవల్లనే దాని స్థాపన జరిగిన ఏడేళ్ళలో పారిస్‌ కార్మికులు రాజకీయాధికారాన్ని తమ హస్తగతం చేసుకో గలిగారు. (శామిక పతాకమైన ఎ్మరజెండాను పురమందిరం పైన ఎగురవేళార్కు (ఈ (శామిక పర్వదినం 1871 మార్చి 18వ లేదీ).

పాకిస్‌ కమ్యూన్‌ స్థాపనకు కార్మిక క క్షేకారణమైనా, అందుకు మేధావులు, కలం జీవులూ కూడా ఎంతో సవాయం చేశారు. కవితలు రాశారు కార్మికులతో కలనీ రచయితలు పోరాడిజే రచయితలతో గొంతుకలిపి (శామికులు విస్ణవగ్‌తాలు ఆలపించారు, చార్మితక కారణాలవల్ల పాకిస్‌ కమ్యూన్‌ పళనమైండి బచాలామండి విప్ప వకారులు (ఫాంసు"దేళాన్ని వీడి 1వవాస జీవితం గడపవలసి వచ్చిండి. విప్ణవయోధుడు, వీర కమ్యూనార్థు ఆయిన యూజీన్‌ పోట్టియర్‌ ఆనే కవి లండన్‌లో తలదాచుకొనే పరిస్థితి ఏర్పడింది. యూజీన్‌ పోట్టియర్‌ తనతోవాటు పారిస్‌ విష్ణవకాలంలోరాసిని గేయాలను తీసుకువచ్చాడు, (పవాస జీవితంలో కూడా రచనలు చేశాడు, అయితే, గేయాలలో ఒకటీ (శ్రామికుల అంతర్జాతీయ గీతంగా ఉత్తరోత్తరా (పథ్యాతమైండి. సమ స్పదేశాల (శ్రామిక జనులకు అది విస్తవ మంతమైండి. దానిని వివిధ భాషలలోకి విస్త వాధిమాన రచయితలు అనువాదం చేసుకున్నారు. ఆ |పథ్యాత గీఠం కాలూకు ఒక అనువాదం ఆంగ్లంలో ఇలా మొదలవుతుండి. శీ/139 ౫79 2౧90౧619 0 5181/80100 నీ?159 ౪8 1/78(0066 01 ౧6 ౬67 [09 45106 00౧6613 6౦౧69౧౧౭౦౧ తీ 56616౯ /0/163 1౧ 811 0 1018 766110౧6 6%8118 5౧811 8106 69 తీ౯]156 ౪8 5144౪698 110 1079 1౧ 0౧18111 ౧ పుమమి తల్లికి పురిటి నొప్పులను స్ఫురింపడేసే కొత్త సృష్టినీ మరో (ప్రపంచాన్ని ఈ అంతర్జాతీయ గీతం వెనోళ ? బాటుతూండి. యూజీన్‌ పోట్టియర్‌కు ముందు కొండర్హూ తర్వాత ఎందరో (శామికుల పఇాన నిలబడి సమరంలో పాల్గొని

(పజాకళలూ ణా (పగతివాదులూ క్షేశ్త1 విష్ణవ గితాలను ఆలపించినా ఆంతర్జాతీయ స్టాయిని ఈ గీతం తప్ప మరొకటి . అందుకోలేదు.

ఉదాహరణకు పారిస్‌కమ్యూన్‌ కాలానికి పూర్వమే కమ్యూనిష్టు [పణాళికా [పకటన సంవత్సరంలోనే హంగేరీలో 1848 లో ఒక వి ప్లవం జరిగిండి, అందులో కాండార్‌ పెటోవీ (1828-1849) అనే విస్ణవకవి పాల్గొని యుద్ధభూమిలో నే మరణించాడు. ఆతడు జానపద గీతాలకు దగ్గరలోవున్న శైలిలో ఎన్నో గీతాలురాళాడు, అవి విప్ణవకారులను ఉత్తేజితులను చేళాయి. కాండార్‌ పెటోథీ రచించిన ఒక గీతం హంగేరీయా దేశపు జాతీయ గీతంగా గౌరవం పొండిండి. దానిని ఇప్పటికీ గానం చేస్తారు. (ఈ గితాన్నీ, శాండార్‌ పెటోఫీ ఇతర గీతాలనూ నేను హంగేరియన్‌ ఎంబసీ వారి ఆభ్యర్థన పై తెసగించాను)

తలంగాణా పోరాటం

ఈ కలొబ్దంలో స్పెయిన్‌లోని అంతడ్యరద్ధం ఆంతర్జాతీయంగానూ, . తెంంగాణా వీరపోరాటం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఎందరో సాపాతీపరులను ఊఉ ల్లేజితులను చేశాయి. ఎన్నో చెప్పుకోదగ్గ రచనలు వెలువడ్డాయి. కావ్యాలు రూపొందాయి. ఎవరో ఒకరిద్దరు త్‌ప్ప (ప్రసిద్ధ అభ్యుదయ కవులంతొనై జామును ఎడిరించి రచనలు. చేళొర్ను తెలంగాణా పోరాటకాలంలో తమ సౌంత జీవన పోరాటం సాగిస్తున్న మవాోకవులకు ఆ మహోద్యమం లీమ కుట్టినట్టయినా తోచకపోవడం గమనించదగ్గ విషయం.

మార్క్‌ = ఏంగిల్పు సారథ్యం వహించి సంస్టాపించిన [పథమ అంతర్జాతీయం కొన్నేళ్ళపాటు నడిచిండి తర్వాత రద్ధయిండి. ఆ పిమ్మట రెండవ అంతర్జాతీయం ఏర్పడినా, దానికి సారధ్యం వహించిన వారు నిప్పులాంటి నిజమైన , విష్టవకారులు కారు. సంస్క్రరణవాదంపట్ల మొగ్గు చూపే సమర విముఖులు, ఆందుకే రెండవ అంతర్జాతీయం డిగజారిపోయిండి రష్యాలో అక్టోబరు విప్లవం విజయవంత మయ్యాక [ష్మపథమ శాస్త్రియ సామ్యవాద రాజ్య సంస్థాపనా బార్యుడు, మహానేత లెనిన్‌ కోమింటర్‌ ఏ అనే పేరుతో మూడవ అంతర్జాతీయాన్ని (శామికుల కోసం నిర్మీంచాడు. కోమింటర్న్‌ నాయకళ్యం, [పబోధం, సిస్టం వివిధ దేశాలలో కమ్యూనిస్టు పార్టీల ఆవిర్భానికీ కారణ మైండి. భారతదేశంలోనూ, ఆంధృపాంతంలోనూ కమ్యూనిస్టు పార్టీలు (పభవించి, రహస్యంగా పనిచేయ సాగాయిః

అంధాలో....

ఈ శఠాబం మూడవ దతాచ్ధిలో ఆ్యఢ రచయితలూ, మేధావులూ,

రాజకీయ కార్యకర్తల అక్టోబరు. విష్ణవంవల్ల ,(ప్రకావితులయ్యారు. 1988 నుంచి

142 (పజాకళలూ ణు [పగతివాదులూ సామ్యవాద రచనలు వెలువడసాగాయి. కొన్ని గేయాలను రైతు భజనావ? అనేపేరుతో 1084లో తొలిసారి పచురించారు. ఆ పుస్తకం ఒక ముుదణ ఉపోద్దాతంలో ఇలా స్పష్టపరిచారు ; "పపంచమందొక చోట రైతులు రాజ్యానికి వచ్చినారు. కూలీలు పెత్తనము చేస్తున్నారు. కోటీశ్వరులకచ్చట తావులేదు. తినటానికి తిండి, పరుండడానికి పడక అచ్చట ఎల్ల రికి కరువు లేకున్నవి. (పజాసామాన్మమునకు పరువు (పతిష్టలచ్చట లభ్యమగుచున్నవి. ఆం ధ్యపజలుకూడా అలాంటి స్వరాజ్యమునే కాంతించుచున్నారు” (రైతు థభజనావళ = ఎనిమిదవ మ్యుదణ, పుట ఎ 6 తెలుగులో సామ్యవాద సాహిశ్య జనకుడు ఉన్నవ లమ్మీనాంయణగారి సమతా ధర్మం మాలపల్లి నవలలోనే కాక రైతు భజనావశిలో కూడా (పచురితమైండి.

ఆచార్య రంగాగారు “వామపక్ష శక్తులమధ్య తన (పత్యేక (పతిప త్తిని

ెంచుకొడానిక్ర” ఏటా రైతాంగ విద్యాలయాలు నిర్వహిస్తుపున్నా, నిషిద్ధ పార్టీకి చెండిన కమ్యూనిస్టులు రహస్యంగా శా స్రీయసామ్యవాద (వచారం ఆ రోజుల్లోనే చేసే. వారు. తమ భావాలు వెల్లడించడానికి కార్యకమాలు (ప్రజలకు తెలయచెప్పడానికి ఆంధ కమ్యూనిస్టులకు ఒకప్ట తిక అవసరమైంది. “జాతీయ వోస్యరస పషపష్టతికొగా డిక్ష రేషన్‌ పొండి గద్దె లింగయ్యగారి సంపాదకత్వాంలో వెలువడే “పళ” అనేష్మతిక - కమ్యూనిస్టుభావాల (ప్రచార సాధనమైండి, ఈ పిక తొలిసంచిక ]1 9085 విల్‌ ర్‌వ ేదీనాడు వెలువడినడి. రెండవ సంచికలో స్కుపసిద్ధమైన [శామికుల అంతర్జాతీయ గీతపు తెలుగు అనువాదం అచ్చయిందీ. దాని (ప్రారంభ చరణాలు ఇలా వున్నాయి: తెలుగు అనువాదం [పారంభ చరణాలు

ఆకలి మంటచె మలమళలమాడే

అనాధులందరు లేవండోయ్‌

హింసారతిని సహించగలేక

ఈసడించినడి ఢర్మంబెల్ల

మంచిదినాలు రానున్నాయి

మన కందరకును లేవండోయ్‌

సం్యపదాయములె కొంపది'సెను

సంకెళ్ళ నెగురకొట్టగా

దాసత్వమును తరిమివేయగా

దాసులందరును లేవండోయ్‌

(పజాకళలూ అ [పగతివాదులూ 149 ఆంతర్జాతీయానీకి ఈ మొడటి ఆం ధానువాదపు పూ ర్తిపాఠాన్ని కంభం పొటి సత్యన్నారాయణగారు రచించిన “ఆంధప్రదేశ్‌, లో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ చర్చిత - మొదటి భాగం”లోని పన్నెండవ అనుబంధంలో చూడవచ్చు. (విశాలాయఢ (ప్రచురణ = పుట £9ఫ్లి

ఈ పాట బాలాకాలం దేశంలో (పచారం పొండిండి,

అయితే కమ్యూనిస్టుపార్టీ పై నిషేధం 1941 లో తొలగిన తరువాత అంత ర్ధాతీయ గీతానిక్తి కొత్త అనువాదం తెలుగులో వెలువడిండి. దాని మొదటి రెండుపడాలే నాకు థ్టాపకం వున్నాయి. "

“లేండి పదండి కడుపు మంటన్‌ మాడే అనాధులందరూో

ఈ నూళనానువాదాన్ని 1942లో చేను విజయనగరంలో చదువుకొనే రోజులలో మొదట మూడు లాంతర్హ దగ్గరున్న మేడ గడిలోనూ, తర్వాత గంట స్తంభం దగ్గరున్న పెద్ద మెడగడిలోనూ కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఆఫీసు వున్నప్పుడు హెనుభూతిపరులందరం పొడేవారం. ఈ రెండో అనువాదాన్ని ఎవరుచేళారో ఇప్పటికీ నాకు తెలియదు. అలాగే కారల్‌ మార్క్స్‌ జీవిత సం్యగహం అనే నికోలాయ ఇవనోవ్‌ రచించిన (గంథం (సోవియిట్‌ భూమి _పచురణ - 1958)లో అనువాదం చేసిన తెలుగు రచయితల పేద్ద కూడా తెలియదు (పుట 127) అసలు మొదటి అనువాదాన్ని ఎవరు చేశారోకూడా ఇప్పుడు బచొలామండికి తెలియక పోవచ్చు.

“ఆంధజ్యోతి” (డినప్మత్రీక కాదు వారస్కతిక) విబవరి రివ లేదీ సంచిక 68వ పుబలో ఒక సాహిత్య క్విజ్‌ (పచురించారు. అందులో నాలుగవ (హ్మ్నగా “ఆకలి మంటచే మలమలమాడే అనాధలందరు లేవండోయ” అనే అంతర్జాతీయ శార్మికగ్‌త రచయిత 1? అనే (హ్నవేసి (వ్రక్కనే బాక్సుకట్టిన తల్యకిందుల సమాధా నాలలో (థధి (ఫ) ఆంటూ నిజంగా తలకిందులు సమాధానం ఇచ్చారు. ఇది ముదా రాశ్షనమనుకొంటాకు లేక ఉద్దేశించిన పొరపాటు కావచ్చును. క్విజ్‌ మాస్టస్ల ధీమంతుల్దై వండాలి. ॥

పళ్ళ చెట్టకే రాళ్ళదెబ్బలు అని సామెత చెప్పినట్టు ధీమంఠులైన వాళ్ళకే పొరపాట్లు వస్తాయి. జృపమాదోధీమఠామపి” ఇక్కడ్‌ అపి అన్నమాటకు “ఏవ” అనే అర్థం ఇదొక ధీమంతుణ అపాడిస్తార. ఈ క్యజ్‌లోని తల్మకిందులు సమాధానం ఉద్దేశపూర్వకంగా ఇచ్చినదే అయితే అచ్చు తస్పుకాని ఇడి తప్పకుండా పుచ్చుతప్పు లేక చచ్చుతప్పు కాకతప్పదుం

కేడీశీ (ప్రజాకళలూ ణు (పగతివాదులూ

క్విజ్‌ మాస్టర్‌ గార సౌజన్యంగా ఒకనాటి ఒకానొక అభ్యుదయ రచముశకకు అంతర్జాతీయ గికొనువాద కర్తృత్వం అంటగట్టడానికి కారణాలు వూహించడం ఏమంత కష్షంకాదు. ఆం్భధ భాషలోని అభ్యుదయ సాహిత్యపు పొద్దు అతగాడి ఓక గాడే నొన్టనే పొక్షిలిందనే అపోహ దేశంలో ఈ మధ్య విరివిగా వెళ్ళూనుకు పోవడమే. చర్మిత తెలియలి వాహ్శః చర్మితకు వ్యకభాష్యం చెప్పేవాళ్లూ, చరితను మార్చేసి తిరగరాసే వాహ్ల చెలరేగబర్హే ఆధునిక ఆంగ ధసాహిత్యానికి ఈ ఒకనాటి ఒకానొక అభ్యుదయరచయితే ఇంకో నాన్న అనే తప్పుడు (ప్రచారం జరిగింది. అభిమానులు ఆ అబద్ధి ప్రచారం చేస్తున్నవ్వుడు “ముడిమడితప్పిన” ఆ మొదటివేల్చు ఎలుగెత్తి అవును నిజం. అవును అవును నిజం సీవన్నడి. సీవన్నడి సీవన్నడి నిజం నిజం అని మొమించాడు, |

"*సిన్చు నేను నీపాలు వుంచి! అనే నినాదానికి అస్కారం చేయడగ్గ రచనలు ఆ ఆభ్యుదయ యుగకర్త ఎన్నో చేశాడు. అతనికి ఈ అంతర్జాతీయ గత అనువాద కర్తృత్వం అంటగట్టక్కర్లే దు,

.... గామికల ఆ అంతర్జాతీయ గీతాన్ని (పచురించిన “పభ”లో తుమ్మల వెంకట్రామయ్య కొసరాజు శేషయ్య, (కొవ్యిడి లింగరాజు, మునిమూణిక్యం నరసింవో రావు, బొద్డువాపిరాజు, బాలాంతపు నళినీకాంతరావు. [పయాగ కోదండరామళా న్తి శవికొండల వెంక్టటావు మొదలైనవారి రచశలెతప్ప ఈ ఒకనాటి ఒకనొక అభ్యుదయ రచయిత పేక కనబడదు. కమ్యూనిస్టులు, సోషలిస్టులు కలిసి 1981 సెప్రెంబరు వర, 27వ తేదీలలో రాజమర్మడిలో. జరిపిన ఆశ్యధాష్ట్ర సోవలిస్టుపార్టీి డ్వితీయ మహాపభలో విశాఖజిల్లా (పకినిదిగా ్రీకంగం నారాయణవాబు పేరే మొదట కనబడు తుండ కాని క్విజ్‌ మార్టుగారు పేర్కొన్న అఆంతర్జాకీయ గీకానువాదకర్త పేరు ఆ తొలినాటి రాజకీయ కవుల జాబితాలో గాని, కార్యకర్తల లిస్టులోగాని కనబడదు

“ఏకి వీమైనా ఉద్యమంలో వ్యర్తులు నిమిత్తమ్మాతులు, ఉద్యమం ముఖ్యం ఆంతర్జాతీయ [శామికా గీతాన్ని ఏవిధదేశాలలోని ఇచరేతర వర్గాలవాళ్ళు విజాతీయంగాొ భావించినా సమస్త పపంచంలోని సమరశీల (కొమికులుమ్మా తం సజాతీయ గితంగానే భావిస్తాను. దీనిని మొట్టమొటసారిగా తెబుగు (శనజీవులకోస౦ం ఆనువడించిన గౌరవం దక్క_వలసిన వ్యక్తి ఇంకా సజీవుడే, చర్మితలో అతనిని తలచుకొనక తప్పదు. ఆతని పేరు సన్న దైపులోకాక ముద్ద టైపులో ఆచ్చువేయాలి.

“ఆయన పేరు బాలాం్యతవు నళినీకాంతరావు

తలంగువారి నూ రేళ్ళ జో నా! ఫ్‌

సాంస్కృతిక, సాహితొోద్యవమాలు 19074 _ 1974 అకర భారతీయ సాహిళ్యాలలోలాగే తెలుగు సాహిక్యంలో కూడా రెండు యుగా లున్నాయి. ఒకటి స్వాకం_త్యానికి పూర్వకాలం; కెండోడి స్వాకంత్యసిద్ధి తర్వాత కాలం. ఈ రెండు దశలలోనూ చాలా మౌలికమైన మార్పులు వచ్చాయి, వాటిని

సమీవ్షించుకొని సాగడం నేటీ సాహితీపరల కర్తవ్యం. , పదొమ్మిదో శతాన్ది ఉత్టూర్థంలో ఇంగ్లీమ చదువుల వల్ల మనకు విశాల దృక్పథం ఆలవడిండి, సాంర్మపదాయపిద్దమైన కవితలు చెప్పేవారు ప్యూడల్‌ దర్భారులలో నానారాజు సందర్శనం చేస్తూ నర్షి న్‌లు సంపాదిస్తున్నా జమీందారీ ఫాయా శ్రీమంతుల ఇళ ,లోః కాలేజీల ఆవరణలో ఆస్టావధానాలు, శతావధానాలు చేస్తూ దాన్నో పేషను చేశారు. మధ్యతరగతి సహృదయులకు కవిత్వంపట్ల అలిరచి పెరిగింది. _పబంధయగ లక్షణాలను సడలించుకొని కవిత [పజల చిగ్గరకు రావడం (ప్రారంభించింది, కాసీ

పూర్తిగా ఆధునికత్వాన్ని అలవర్చుకొనలేకపొయిండి. వీరేశలింగంగారు, గురజాడ మహారవి

కందుకూరు వీరేశలింగంగారు కలం పట్టుకొని దాన్ని నంఘ సంస్కారానికి ఆంకిశం చేసినప్పట్నుంచీ తెలుగు సాహిత్యం ఆధునికఠ్వాన్ని సంతరించుకొండి. “ఈ కాలమునకు. దిగని పురాతన పద్ధతులలో” కొక “ఆందరికీ దెలియనట్లు” సులభముగా రచనలు చేయాలని యుగలక్షణాలనుబట్టి “పద్యకావ్యములకం బె వనన కాన్యములను (వాయట యెక్కువ యుపయోగకర”"మని వారకి తోచిన తర్వాత దేశానికి లాభం చేకూరిండి ఆయన నవల, నాటకం, [వహసనం, చర్శిత, వ్యర్తుల చర్మిత్య ప్మతికారచన ఒకటేమిటి అన్నిరకాల (ప్యకియలలోనూ అద్యులై కొ ల్త ఒరవళ్ళు 'పెటారు. “ోవిషయానుగుణములుగా తదుచితరీతిని (గామ్య భాషయందు సహితము (గంధములు | వాయవచ్చు"నని కూడా ఆయన అభి పాయపడ్డాక [వహసనాల్లోనూ నాటకాలలోనూ పాతోచిత భాషనువాడి ఛాందసులు వేసిన సం కళ్ళను ౭ెంచిపా రేశారు.

146 (ప్రజాకళలూ జూ | పగతివాదులూ

వీరేశలింగంగారి నవలలు అమవషరాస్యులకే పరిమితం కాలేదు. ఆయన

“వ్యవవోర ధర గటోధిని" అనే ఒక నాటకం (వాళారు. (పజలు దానిని “ప్లీడరు నాటక6ో "అని పిలిచేవారు. *నేనొకసారి కాకినాడకు పడవమీద బోయినప్పుడు గాలికి తెరచాప

యెత్తి పడవ నడుప్తవాగొక్కడు. పయిని కూర్చుండి ఈ పుస్తకమును చదువు చుండుటయ్మ వాని చుట్టూను జే వీద్యా ఫిహీనులై నవారు విని ఆనందించుటయు జూచి యత్యాశ్చర్యపడితిని" ఆని వీరేశలింగంగారు తమ స్వీయ చర్మితలో (ప్రాళారు. (పుటః క---176) సమకాలిక సాంఘీశ (పయోజనంగల రచనలకు పాధకులు, (శోతలు ఈ విధంగా వుంటారు.

వీ కేళలింగంగారిలాగే సామాజిక స్పృహగల మరో మహాకవి పందొమ్మిదో శతాబ్దం చివరి దళాబ్దిఎల్లో కలం పట్టారు. ఆయన గురజాడ అప్పారావుగారు. విజయ నగరం సంస్థానంలో కొలువు చేస్తున్నా ఆయన వ్యూడల్‌ పరిధినుండి బయటపడ మళ్నారు. సమాజానికి సిగ్గుదేరైర "దురాగతాలను బహిర్గతం చేస్తూ ఉన్నత నైతిక ఖావాలను వ్యాప్తి చేయడంకన్నా మిన్న అయిన లక్ష్యమూ, [పయోజనమూ సాహీత్యా నికి వేరొకటి లేదో అని గాఢంగా విశ్వసించారు. ఆయితే (పఃలలో రమారమి అర్యంఠాధిక సంఖ్యాకులు నిరషూస్యులు. ఆందుచేత “పజలలో పఠనాస క్త అభ్యాసమూ కలిగేవరకూ మనం నాటక రంగం వైపునకు మనదృష్టి మళ్శించకతప్పదు అని నిశ్చయించారు. ఈ ఆలోచనలే ఆయనను కన్యాశల్క నాటక రచనకు కీ॥ ఈ 1082లో (పోత్సహించాయి. బాధ్యతగల రచయిత తన రచనలు (_పజా బాహుళ్యానికి ఆందే వెసులుబొట్టను అంచనా వేసుకొంటాడు. +

అప్పట్లో నాటకాలుతప్ప మరే ఇతర సాహిత్య ప్మక్రియలు వ్యా ప్రిచెందే ఆవకాశాలు లేవు పృతికల్తూ, వాటీ సర్కులేషనూ బాలా తక్కువ. పాత ఛందస్సుల పట్ట మోజు తగ్గించుకొని కొత్త ధందస్సులను తయారు చేసుకొనే. చార్మితక రంగం సిద్దం కాలేదు. అందుకే గురజాడ కన్యాశల్క. రచన తర్వాత రమారమి రెండు దశాబ్ధాలు సాహిత్యంలో స్వాతివానలకోసం ఎదురుచూస్తూ వచ్చారు.

నిజానికి అవి నాటకాలు పుంజుకొంటున్న కాలం. ధావ్వాడ నాటక సమాజంవారు (క్రీశ॥ 1880-81 సంవత్సరాలలో తెలుగు జిల్లాలలో పర్యటించి ప్రద ర్గనలిచ్చాక కేవలం రాసి అచ్చువేసుకోడానికి, చదవడానికీగాక (దర్శించడానికి అనువైన నాటక్‌ రచనలను కపులచేత రాయించుకొని వివిధ నగరాలలో ఉత్సాహ వంళఠులు స్టేజి నాటకాలను (ప్రారంభించారు. నటవిట గాయకులు సహపం క్రిబాహ్యాలు- అందుచేత నాట్రకాంవ్లారంటే ధాందసులకు, తత్తుబ్యులకు సద్భావంలేదు. అందుచేత విద్యావంతులూ, నిద్మార్టులూ ఈ నూతన (్మకియను చేపట్టవలసివచ్చింది పురుషలే

, (ప్రజాక శలూ - (పగతివాదులూ 147 త్తీ వేషాలు వేసేవారు సంగీత, సాపాక్యాలకు ఆస్కారమున్న నాటకరంగమే ఆనాటి మన సాంస్కృతిక రంగంగా _పధాన ప్నాతను నిర్వపాంచిండి . తొలినాటకాలలో వీరేశలింగంగారి _బహ్మవివాహల (పెద్దయ్యగారి పెళ్ళి పుస్తకం వ్యవవోర ధర్మ టోవిని (ప్లీడరు నాటకం), గురజాడవారి కన్యాబర్కం తప్ప మిగతా వాటిలో ఆధిక కాతం పౌరాణికాలే. ఒకటి రండు అస్పష్ట చార్మి తక నాటకాలున్నా అఏ సనాతన నాటకాల బాణీలోనే ఉన్నాయి.

ఆంగ్ల నాటకాలకు అనుకరణలూ, సంస్కృత నాటకాలకు తెనిగింపులూ గడ్డు ([గంధికంలో, జటిల3ైలిలో రాసిస పద్యాలతో తత్తుళ్యమైన పాటలతో అవి సాధారణ జనానికి అర్థంకాని పద్దతిలో వుండేవి

అందుకే గురజాడ అప్పారావుగారు సైడు కర్టనుదగ్గర నిలబడి స్వగతంగా ఇరా అనుకున్నారు: “పుష్కలమైన, అనంతమైన సంఘటనలతో నిండివున్న, ఎంతో గాంభీక్యమూ, వై విధ్యమూగల నేటి జీవితాన్ని వీషించక (పపంచ (పసిద్ధికెక్కిన (ప్రాచీన కాల్పనిక శ థలనుంచి రచయితలు ఇతివృత్తాలను ఎందుకు స్వికరిస్తారో అర్థం కాక నాకు ఆగ్బర్యం వేసిండి.” పరిణితి చెండినవారీ కొత్త దృక్పధాన్ని ఆలవర్చుకొని

తొలి ఆలుగుబొతి రవి చిబకమర్తి వారు

నాటకాలలో కాకపోయినా తొలితరం తెలుగునవలలో సమకాలిక సమాజున్ని చ్మితించాలనే కోరిక మన రచయితలకు కలిగిండి. శ్రీ న్యాయపతి సుబ్బారావుగారు 1891లో చింళామణి అనే ప్మతికను పెట్టారు నవలలపోటీలను నిర్వహించారు. 1898 మండి ఈ పోశీలలో ఎందరో పాల్గొని నవలలు రాసిచ్చారు వారందరికీ పీరేకలింగం గౌరి “రాజశేఖర చర్మిత అనే నవలే ఆదర్శం - మార్గదర్శకం, చిలకమర్తి దక్ష్మీ వరసింహంగారి *“రామచం[ద విజయం" ఒక ఏడగాడి పోటీలో నెగ్గిండి “నవలహోటీ అనే ఈ య్యుత్కుష్ణ కార్యమువలనే మన దేశములో కొన నవలలెన్నో తలయెత్తినవి అని చిలకమర్త్హివారు స్వియచర్శి, తలో (వాసుకొన్నారు.

చిలకమ ర్హి వారు తొలితరం కొంగెను వాదులు. 1894లో చెన్న పట్టణంలో అరిగిన కాం్యగెసు సభలకు వెళ్ళారుం “ఆప్పుడే మవోవక్తమైన సురేండనాథ బెనర్జీగారి యొక్కయు, దేశాతరణమయిన మదన్‌ మోహన మాలవ్యాగారి యొక్కయు” ఉపన్యా పాలు విని ఉ రేబితులయ్యారు. మాసు కాంగెసు సభలకు గురజాడ అప్పారావు గారు కూడా వెళ్ళారు. వాటిమీద భూటుగా అప్పారావుగారు ఆంగ్ల ౦లో రాళారు అప్పటికింకా గురజాడ తెలుగు కవితలను (ప్రారంభించలేదు దేశాభిమానంవల్ల చిలక మర్తివారు కవితలల్హసాగారు. ఆ రోజుల్లో జెలుగుజిల్లాలలో “మంగల సభలు" జరుగుతూ

[48 (పజాకళలూ జా (పగతివాదులూ వుండేవి. అప్పుడు కాం గెసువారిలో దేశభ క్రితో బాటు రాజభక్తి కూడా వుంగేడి. చిలకమ ర్తివారు ఆంగ్లేయ దొరతనాన్ని సీసపద్య పాదాలతో మెచ్చుకొని ఎల్తుగీతితో “ఇట్టి యాంగ్లేయ దొరతనం చేతగాక ధర్మమతితోడ నాచం్యద కారకంబు” అని మొదటి పద్యంలో చెప్పినతర్వాత పన్నెండు సీశపద్యాలలో దేశీయులకు [ప్రబోధం చేశారు.

ఆధికార భూతరంబులడుగు లంచములిచ్చి పరిపరి విధముల పన్నులిచ్చి మునసబు కరణాల ముడుపులన్నియు నిచ్చి కోసి నూడ్చిన వరి కూలినిచ్చి | కచ్చేరి ఐం్యటోతుగాముల కీనామిచ్చి పాలేళ్ళకు కొంత పంటనిచ్చి యజమానులకు పంట నర్జభాగం విచ్చి ప్రైశమిచ్చిన వానీ వడ్డినిచ్చి గడ్డి మ్మాతమే మిగిలించు కాపువాడు 'సిద్యమున తాను పశులు రక్షించు కొరకు _ కటశటా యెట్టులున్నదో కొపుం దశ సుగుణ థనులారా । జనులారా చూడరయ్యా ఇలాగ 1895లోనే (శ్రామిక జన పక్షపాతంతో దేశ పరిస్థితులను చ్మితించి చూపెట్టారు. ఈ పద్యాలను గురజాడ అప్పారావుగారిచేత ఆంగ్ల ౦లోనికి తర్జమా చేయించి న్యాయపతి సుబ్బారావుగారు “గోదావరీ డిస్టిక్టు కాన్ఫరెన్సు రిపోర్టులో మూలంతోపాటు _పచురింపచేశారు. ఈ పద్యాలతో తెలుగులో జాతీయకవిత్వం రంగ (ప్రవేశం చేసిండి, చిలకమర్తి మన [పథమ జాతీయ కవి. 1905లో బెంగాల్‌ విభజన జరిగింది. దేళంలో గొప్ప సంషోధం కలిగింది బీపిన్‌ చ్మిదపాల్‌గారు ఈ సందర్భంలో ఆంధదేశంలోని పలు నగరాలలో రోజుల తరబడి ఉపన్యాసాలిచ్ని పజలను ఊల్తేజితులను చేశారు. రాజమం, డిలో ఆయన ఉపన్యాసమిస్తున్నప్పుడు చిలకమ ర్హివారే అనువాదకులు, సభ ముగిసేటప్పుడు చిలక మర్తివారు ఆకువుగా ఈ పద్యం చెప్పారుం భరత అఖండంబు చక్కని పాడియావు హిందువులు లేగదూడలై యేడ్చుచుండ ,. లెల్లవారను గడుసరి గొల్లవారు. పితుకుచున్నారు మూళులు బిగియగట్టి

[పజొకళలూ జు (పగతివాదులూ 149 ఈ పద్యం గొప్ప సంచలనాన్నీ, సంతోష పారవళ్యాన్నీ కలిగించిందిం ఎందరెందరో మళ్ళా మళ్ళా చదివించుకొని కంఠోపాఠం చేశారు. అన్ని షృతికలలో ఈ పద్యాన్ని పచురించారు. గోదావరి అద్దరిని చడివిన ఈ పద్యం కృష్టానడి వంతిన గోడలమీదకు ఎక్కిండి. _పయోజనమున్న రచనలకు బహుళ (ప్రచారం లభిస్తుంది వాటకాల వ్యా పె నూతన కవిత్వం మీదకన్నా క్రొ త్త నాటకాల పైన మోజు పెరుగుళున్న రోజులవి. తిరుపతి వెంకటకివుల ఉద్యోగ విజయాలు, చిలకమర్ణి కవి గయోపాఖ్యానం ఈ కాలంలోనే వెలువడ్డాయి. ఇప్పటికీ వీటిని తెలుగు జిల్లాలలో ఏదో ఒకచోట అడుశూనే వున్నారు. తిక్కనగారె సంభాషణా శైలిలో పద్య రచన అనే సులక్షణాన్ని చేపట్టంవల్ల ఈ నాటకాలు జనరంటకం అయ్యాయి. విజయనగర సంస్థానం పెద్ద దావాలో తలమునకలై న గురజాడ వారికి 1908 నాటికి కొంచెం వెలుసుబాటు చిక్కిండి. 1892లో (వాసి పదర్శించి 1807లో మొదటిసారి (ప్రచురించిన కన్యాపళ్కాన్ని ఆయన పెంచి, తిరగంసీ మధు5వాణి హ్మాతను వసంత సేనను తలదన్నేటట్లు చ్చితించి, 1909లో పచురించారు. ఈ సంవ కృరమె వెంకట పార్వతీశ్వర కవులు ఖండన కొవ్యాలు (ప్రచురించడం (పారంభించారు. తెలుగు కవిత్వాన్ని ఆధునికం చేయడానికి పాత ఛందస్సులు పనికిరావని గురజాడ కలుసుకొని కొత్త ఛభందడస్సుకోసం కృషి (ప్రారంభించారు. ఒక చాతీ పార్శీ గజల్‌. వింటుండగా ఆయనకు తాను వెతుకుతున్న శండదస్సు దొరికింది. పాడడానికి అనువుగా నాలుగు ఛందస్సులో వుండే ఈ నాలుగు ాదాల గీతానికి ముత్యాల సరం అని పేరుపెట్టి 1910 లో రచన [ప్రారంభించారు గుత్తునా ముత్యాల సరములు కూర్చుకుని జేచైన మాటల (క్‌ పాతం మేలు కలయిక (కొం మెరుంగులు బిమ్మగా మచ్చనంటావీవు సీవిక మెచ్చకుంటే మించిపాయె కొయ్యబామ్మలె మెచ్చు కళ్ళకు కోమలుల సౌ రెక్కునా [10]

150 (పజాకళలూ అ (పగతివాదులూ ఇవీ ఆధునిక సాహిత్యంలో తొలి ముత్యాల సరాలు, ఇవి జాతి జీవనంలో తరతరాలుగా వస్తున్నవే కృష్ణదేవరాయల కాలంనాటి కందుకూరి ర్యుదకవి రచించిన స్నుగీవ విజయం యక్షగానంలో ఈ భందస్సు కనపడుతుంది. చర్మితపుటల్లోపడి కనుమరుగైన దానిని తమకు తెలియకుండానే గురజాడ బయటకు తీళారు. తదినంతరం ఎందరెందరో ఈ ఛందస్సును చేపట్టి మెరుగులు డిద్దారు. వందేమాతం రోజులనుంచీ దేశంలో వ్యాపిస్తున్న స్వాతం్యత్య కాంక్ష్షకు పిరేశలింగంగారు విముఖులు, ఆయనకు సంఘ సంస్కారమే ముఖ్యం. తెల్ల వాళ్ళు వెళ్ళీవెళ్ళగానే రాజకీయవాదులు మూఢనమ్మకాలను [పోత్సహించి స్వంత లాభం చూసు కొంటారని వారి భయం. యువకులు ఎదురు తిరిగారు. ఆయనకు డేళాభిమాన శూన్యుడనీ, పిరికిపంద అని బిరుదులిచ్చారు. వీరేశలింగంగారి పేరుమీద తాను పెట్టిన (గంథాలయంలో నాళం కృష్ణారావుగారు బెంగాల్‌ ఏప్టవ వీరుడు ఖుదీరాంబోసు చిత పటాన్ని పెట్టారు. దానిని తీసివేయమని ఎవరు చెప్పినా వినలేదు. నాటీ యువకులు పిఠకేశలింగంగారు తమ డబ్బుతో కట్టించి యిచ్చిన పురమండిరం సభ్యత్వం నుండి ఆయనను తప్పించడానికి తీన్మానం తెచ్చారు. అడి నెగ్గలేదుగానీ అలాంటి ఆలోచన రావడమే దేశంలో వస్తున్న మార్చుకు చిహ్నం. ం “దేశభ కి గీతం అాతి (ప్రజలలో (పబలమై (పదీ ప్రమౌతున్న దేళాభిమానానికి ఒక నిర్వచనం ఇవ్వాలని గురజాడ నిశ్చయించుకొని “దేశభ క్రి అనే గేయం రాళారు. ఇడి తెలుగు వాళ్ళ జాతీయగీతం. మన దేశాభివృద్ధికి మాని వెస్టో దేశమంటే మట్టికాదు మనుష్యులని మొట్టమొదటిసారిగా గురజాడ హెచ్చరిక చేశారు. "తిండికలిగితె కండకలదోయ్‌ £ కండగలవాడేను మనిషోయ్‌ । అని చాటారు. దేశమకెడి దొడ్డ వృక్షం (పేమమను పూలా 'త్రవలెనో య్‌ నరుల చెమటల తగిసిన హలం ఢనం పంటలు పండవలెనోయ్‌ ఉత్పత్తి వృద్ధి ఆయిజేనే దేశాభివృద్ధి సాధ్యమన్న సత్యాన్ని స్పష్టపరిచారు. (వేమనగారు కూడా. చెమటలోంచే అన్నీ పుడతాయి అన్నారు.) అప్పారావుగొరిడీ ముందు చూపు. “వెనుక చూసిన వెనుకేనోయ్‌ి అన్నారు.

(పజాకళలూ = (పగతివాదులూ 151 వ్యావహారిక భాషోద్యమం

గురజాడవారి సాహిత్య రధానికి రెండు చ్మకాలున్నాయి. ఒకటి సోషల్‌ రిఫామ్‌, రెండోది స్పోకెన్‌ తెలుగు. ఆడి నుంచి ఆయన వ్యావహరిక బ్రాషా వాదే వారి స్నేహితులూ, సవాచరులూ అయిన గిడుగు రామమూరిగారు ఆయనకు చేదోడు వాదోడు అయ్యారు. రేపటి పొరలకు నేడే (గౌంధిక భాషా శృంఖలాలు తగిలిస్తున్న విద్యావిధానం పైన ఇద్దరూ ధ్వజమెత్తారు. పండితులకే సరిగ్ధాాని (గాంధిక భాషలో ఖాల బొలికలను రాయమనడం భావ్యం కాదనీ, శిష్ట వ్యావహరికాన్ని వాడాలగ్‌ ఉద్యమం లేవనెత్తారు. శిధిలమౌలతున్న (గాంథిక భాషా దుర్గాన్ని పరిరక్షించడానికి 1911లో “ఆరఢ సాహిత్య పరిషత్తు" ఏర్పడిండి. కరుడు క ట్టిన _గాంధికులందరూ ఆందులో సభ్యులు, పిఠాపురం రాజా దీని పోషకులు. జయంతి రామయ్యగారు చోదకులు.

1006 లోనే కొమ్నురాజు లక్ష్మణ రావుగారు కొందరు మ్చితులలో కలిసి హైదరాబాదులో విస్థాశ చందిక్నాగంథ మండలిని నెలకొల్పారు. వివిధ రంగాలలో వున్న విజ్ఞాన కాస్తాాలను (ప్రజ౨కు ఆందుబాటులోనికి తెచ్చారు. కొమ్మరాజు వారు (గౌంథికం వైపే మొగ్గారు. ఈ పట్టింపువల్ల నే గురవాడ అప్పారావుగారి కళింగదేశ చర్మితను 1911లో _పచురిస్తామని పకటనచేసి అడి వాడుకభాషలో వుండి కనుక ఆ _పయత్నాన్ని విరమించుకొన్నారు. “నాడి (పజలవుద్యమం. దానిని ఎవరిని సంతోష పెట్టడానిక్షైనా వదులుకోలేనోొ. ఆని గురజాడ 1911 మార్చి 27వ తేదీనాడు తమ డైరీలో రాసుకొన్నారు. ఈ వాక్యాలకు అర్థం కళింగదే చర్మిత _పచురణతో కలిపి చూసినపుడే కనబడుతుండి.

గురజాడ అప్పారావుగారు ఆధువిక కవిత్వానికి శ్రీకారం చుడుతున్నప్పుడు అదే కాలంలో రాయ్య పోలు సుబ్బారావుగారు. భావన కవిత్వాన్ని (ప్రారంభించారు. (పకృతి కవత్వాన్ని, [పణయకవిత్వాన్నీ ఆంగ్లకవుల [పభావంతో [పవ పెహ్హారు. ఆమలిన శృంగారం ఆనే కొత ఆవర్శాన్ని (ప్రచారం చేశారు రవీం్యదుని నాహ చర్యంలో నూగనభావాలను [పోడి చేసుకొన్నారు. ఎన్నో కృతులను రచించారు. అయితే ఉత్తరో త్రర దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగారు చెప్పినట్టు *ఈయనకావ్యాలు మన మనసుల్ని ఒడిసి బిగపట్టుకొని ఉద్వేగంతో ఉరకలె త్తనీయవు. మానవ్యపకృతిలోనిగొప్ప లోతుల్ని, పెద్దఎత్తుల్నీ చూపెట్టవు. వోయిగా ఒయారంగా ఆరామాల్లో విహారం చేస్తాయి ఈయన కావ్యాలలో కాల్పనికోద్యమము అలవికానిలోతు నుంచి ముంగిలిదాకా జరుగు శుండి.” అందుకే రాయ్యపోలు వారు యుగకర్త కాలేకపోయారు

15 (పజాకళలూ లా (పగతివాదులూ

రాయ్మప్రోలు సుబ్బారావుగారి లాగే అబ్బూరి రామకృష్ణాగారు కూడా ఆద్యులలో ఒకరు. పద్యరచనా సంవిధానంలో సిద్ధహస్తులు, | పాచీన ఛందస్సులకు (పాణంపోళారు. మధ్యాక్కరాలు, భుజంగ (పభూతాలు వీరిచేతుల్లో కొత్త రూపు ధరించాయి. ఆబ్బూరివారికి రవీం్యదుసి సాహచర్యమేకాక అరవింద మోషుపై అబిమానం కూడా చాలావుండి. ఆరఏందుడు ఒకనాటి టె రరిస్టు. అబ్బూరివారిలో రాజకీయ పరిశ్ఞా నంకూడా తర్వాత కాలంలో వి స్పరించిండి. మైసూర్‌లో ఈయన రాళ్ళపల్లి ఆనంతికృష్ణ శర్మ, కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డిగార్డ తో పగాఢమైన సాహిత్యచర్చలు జరిపేవారు. ఈ ముగ్గురు లేచోమూర్తులవల్ల తెలుగుసాహిత్యంలో కొత్రవెలుగులు _పకాశించాయి.

1908లో బొంబాయిలో | పారంభించిన ఆంధప తికను కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావుగారు మృదాసుకు మార్చారు. ఆందప్మతిక ఉగాడి సంచికలు కొత్త రచయితలను (పోత్సహించాయి. (పసిద్ధం కవితలూ, వ్యాసాలు. ఇతర [ప్మకియలూ [వథ్యాతమయ్యాయి. ఆం్టధపతిక సౌరస్వతానుబంధం వల్ల చాలామేలు జరిగిండి ఆ పతికలో వాడుకభాషను ప్రవేశ పెట్టమని గురుజాడ అప్పారావుగారు ఎంతో వాదించారు. గురజాడ వారికి రాసిన ఓక లేఖలో నాగేశ్వరూూవుగాము “ఆ విధము నేను (వ్రాయక కడుపాపము చేస్తున్న చాచనగుతున్నప్పటికీ షీ వాదముతో ఏకీకవించు- చున్నాను” అని రాసినా ఆం ధప్మతిక శైలి వ్యావహారికానికి మారడానికి దళాబ్దాలు పట్టిండి. ఆనాడు అంధుల ఏకైక డినప్టతిక అడి. (ప్రపంచాన్ని అవగాహన చేసుకొనడానికి తెలుగు తప్ప మరేదీ రాని పాఠకునికి అదే డిక్కుం

1018లో బాపట్ట లో (పథమాంధ మహాసభ జరిగిండి. (పత్యేకరాష్ట్రాం కోసం ఉద్యమం (ప్రారంభమైంది. కవులు తమ కర్తవ్యాన్ని గుర్తించారు. రాయ పోలు సుబ్బారావుగారు “ఆం ధావళి (పబోధాన్ని మొదలు పెట్టారు. ఉద్యమం కోసం రచించిన కృతులు కనుక వీటిలో ఉద్వేగం కనబడుతుండి. ఇతర కవులు ఆంధ హా సిని కీ రించారు. ఆంధ పౌరషాన్ని వెనోళ్ళ చాటారు. రాష్ట్రగానాన్ని ఆలపించారు, “మంచి గతమున కొంచెమేనేయ” అని గురజాడ అప్పారావుగారు ఎంత చెప్పినా పరాధీనపు బతుకులో పుావైభవాన్ని తలచుకొనడం దానితో పొంగపోవడం సహజం. స్వాతంత్య సమరం (పక్కన “ఆం ధోద్యముంి కూడా సాగింది.

1915 లో ఆధునికార్యఢ సాహిత్యానికి ఒరవళ్ళు పెట్టిన గురజాడ అప్పారావుగారు మరణించారు. ఆయన పట్టుమని అయిదేళ్శపాటే తెలుగు రచనలు

(పజాకళలూ ల (వగతివాదులూ 1ర్‌తి చేసినా ఆయన [పభావం అనల్పమైనడి. తొలితరంలో బసనరాజు అఆప్పారావుగారూ, చింతా దీక్షితులుగారూ గురజాడకు వారసులు. బపవాజు వీనిమీద గేయాలే రాశారు. దీషెతులుగారి వ్యర్థయత్నాలు మాసిపోయి “సాంఘిక సేవచేస్తే పుణ్యముండునుగా' అని [వబోధించాడు.

సంఘ సేవకు సాహిక్యం దోహదం చేసిండి. మతంపట్ట వైఖరులుమారదం మొదలు పెట్టాయి. దేశంలో ఇహ్మసమాజుం గట్టిపడిండి, చలం, కృష్ణకాన్త వంటివారు చురుకుగా. పనిచేశారు. యస్థ్రోపవీఠధారణ, వ్మిగవోరాధనం మొదలైన వాటిపట్ల విముఖత్వం పె6ిగిండి. “ధిలాలయమ్ములో శివుడు లేడోయు? అనిపాడేరు. గుడిలో వుండేడి పూజారేగాని పూజ్యుడైన దేముడు కాడని ఎలుగెత్తి చెప్పారు. తెలుగు వాళ్ళలో వున్నంత రామమోహన నామధారులు మరెక్కడా లేరేమో.

భావఠవితా ధోరణి

1919లో తల్లావయుల. శివళంకర కాస్తిగారు “సాహితీ సమితిని స్థాపించారు. ఆప్పటి యువ రచయితలను ఒక వేడికమీగకు తీసుకువచ్చారు. పిఠాపురంలోని దేవులపల్లి కృష్ణకొన్తి? నూజివీడులోని నండూరి సుబ్బారావు, తెనాలిలో వరూ బాబూవవు, వీరరామవస్వామి, గుంటూరులో గోలి నరసింహళా స్త్ర, బెజవాడలో కొడాలి ఆంజనేయులు, బందరులో విశ్వనాధ సత్యనారాయణ, ఆరవి బాపిరాజు మొదలయిన వారినందరిసీ సభ్యుల్ని చేసి శివవంకర శాస్తైగారు సాహితీసమితికి సభాపతి అయ్యారు. దేళమంతా తిరిగి నూతన కవిత్వాన్ని సభలలో పాడి వినిపిస్తూ (ప్రచారం జేశారు. భావకవుల (ప్రభావం జేశంమీద గట్టిగా పడిండి.

భావకవిశ్వ వృతానికి చాలా శాఖలున్నాయి. [పణయకవిత్వం, (పకృతి కవిత్వం, (పళస్తి కవిత్వం, (పబోధ కవిత్వం, పవాస కవిత్వం, ,పపత్తి కవిత్వం, పహిన్ల కవిత్వం మొదలై నవి ముఖ్యశాఖలు.. ఆనాడు దేశంలోనూ, రాష్ట్రంలోనూ, సంఘంలోనూ, కనీస స్వ గహాలలోనూ లేని "స్వేచ్చను పీకు ఆశిస్తారు. వీ నివాసం తొలుత గాంధర్వ లోకమట. *ట్రోకమ్షతో మనకేటికి ? లోలాక్షీ రా పోదాము" అని పలాయనులవుతారు. *డిగిరాను డిగిరాను డివినుండి భువికి అని ఖచ్చితంగా చెప్తారు. (పబోధ కవితలను (వాసినా (ప్రచార కవితలను ఈసడిస్తారు.

154 (పజాకళలూ జూ (పగతివాదులూ గాంధీయుగం 1919 ఏపిల్‌ పదమూడో తేదీనాడు పంజాబ్‌లో జలియన్‌వాలా భాన్‌లో ఊచకోత జరిగింది. దేశం అట్టుడికిపోయిండి. తెలుగు కవులు గళంవిప్పి పాటలు పాడారు. తెలుగు సాహిత్యంలో కూడా గాంధీయుగం (ప్రారంభమైంది. ఆసహాయోద్ని మంలో లక్షలాదిజనులు పాల్గొన్నారు. బసవరాజు అప్పావావు గాంధీజీని పోర్‌బందరు కోమటింట పుట్టిన పురషో త్రముడన్నారు. “కొల్లాయి కట్టితేనేమి”? అని _పన్నింఛాడు, గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు జాతీయ గేయకవులలో (ప్రముఖలు. కమా కొద్దీ తెల్ల దొరతనం” అని స్పష్టంచేసి దేశంలోని దుర్భర పరిస్థితులను వర్ణించి, వాటీని తొలగించుకొనడానికి స్వాతం్యత్య ఉద్యమంలో కలవమన్నారు. (ప్రచార కవిత్వాన్ని [పజల కవిత్వంగా రూపొండించారు. స్వాతం్యతోత్సాహంలో (శవ్యకావ్యాలేకాక దృశ్యకావ్యాలు కూడా ఆవసర మయ్యాయి. పూర్వం పౌరాణిక, చార్మితక నాటకాలలో స్వాతం్య తేచ్చను ధ్వనించిన రచముతలుగా గాంధీ యుగంలో బాహాటంగా. దానిని ఇతివృల్తాలలో చిితించారు. రామరాజు పుండరీకాయడిగాను, పాంచాల పరాభవం, ఫ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారి లిలకు మహాంాజు నాటకం, గాంధి విజయధ్వజ నాటకం మొదలైనవి వెలువడ్డాయి సంఘ సంస్కారానికి కూడా నాటకాలను మీ ఉపయోగించడం (ప్రారంభ మైంది కాళ కూలి నారాయణరావుగారు. చింతామణి (వేళ్యావృ త్తి గర్త ణ), వరవ్మికయ6 (కట్నం సమస్య, మధుసేవ (మద్మపాన వ్యసనం) వంటి నాటకాలు (వాళారు. చింతామణి నేటికీ మంచి గిరాకీగల కిరాయి నాటకంలాగ జీఏిస్తున్నది ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోవుంటూ రాజభ క్రి కన్నా డేళభ క్తి మిన్న ఆని గురజాడ అపా సృరొవుగారు ముందు చూపు ప్రదర్శించినట్టు గాంధీ (వభావంలో వున్నా రానున్న సోవలిస్టు ఉద్యమాలను ఊహించిన వారు ఉన్నవ లక్ష్మీ నారాయణగారు. ఈయన డస్గన్‌ నగరంలో బారిస్టరు పరిక్ష్షను చడివి ఉ త్రీష్టలయ్యారు. ఐరిష్‌ స్వాశం్య త్యోద్య మాన్ని స్వయంగా వీక్షించారు. డివెలరాతో పరిచయం ఏర్పరచుకొన్నారు. సామ్యవాద (గంథాలను ఆధ్యయనం చేసినట్టున్నారు. సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో జై లుకివెళ్ళి అక్కడే మాలపల్లి అనే అత్యుత్తను నవలమ రచించారు. తక్కెళ్ళ జగ్గడు అనేప్మాత ద్వారా సమధర్మాన్ని (పటోధించారు. తెలుగులో సామ్యవాద సాపాత్య పితామహః లయ్యారు. స్వరాజ్య సోడి, బుడబుక్కల జోన్యము వంటి (పజాకళల ద్వారా ఆనాడే పీకు (పబారసాహిళ్యాన్ని (ప్రారంభించారు. రష్యాలో లెనిన్‌ నాయకత్వాన విజయ

[పజాకళలూ - | పగతివాదులూ 155 వంతమైన విష్ణవ (ప్రభావం ఉన్నవ వారిమీద (గాఢంగా వుండి సమాజంలోని వర్ణ స్వభావాలను క్షుణ్ణంగా అవగాహన చేసుకొన్నారు.

“వమూలపిల' రచన చం

విభజించి పాలించే పర పభుత్వం తనకు తాబేదారువర్దాలనే [ప్రోత్స పాస్తుండి. జాతీయోద్యమంలో ఆంటకానితనాన్ని తొలగించి అందరూ ఒకకే అనే భావం (పబలంకావడంతో చీలికలు తేవాలని పాలకులు భావించారు. బ్‌] విభేదాలను శాశ్వతంగా వుంచడానికి పన్నాగం పన్నారుః లెల్ల వాళ్ళ మద్దతుతో జస్టీస్‌ పార్టీ అవత రించింది, జమిందార్డు, వాళ్ళవంతపాడే వాళ్ళూ (బాహ్మణేతర ఉద్యమం (పాఠరంభించారు, ఆర్య అనార్య విభేదాలు తలెత్తాయి. వీటి పభావం సాహిత్యం పైనా కొంతపడిందిం అందువల్ల కొన్ని సత్ఫలితాలు, ఎవ్నో దువ్చలికాలూ ఏర్పడ్డాయి.

(తిపురనేని రామస్వామిచౌదరిగారు 1911లోనే *కురుక్షేత సర్మగామం” అనే రాటకంవాసి పాండవుల విజయం అధర్మబద్ధమని భారత కథప నూకన వ్యాఖ్యా నాన్ని ఇచ్చారు. వీరు 1922లో జస్టిస్‌ పార్టీ ఉదృతంగా వున్నప్పుడు శంబుక వధ"అనే నాటకం [వాశారు, ఖ్మూదుడైన శంబుకుడు మునివృత్తిని చేసట్టినందున వళిష్టాది బుమల (పోదృలంవల్ల రాముడు అతన్ని సంహరించడం ఇందులోని కథ. పౌతాణిక కథలకు నూతన వ్యాభ్యానం అవసరమనే ఆంకాన్ని ఈ రచన ఉగ్గడించిండి.

జాతికి రైతు వెన్నెముక అయినా కృషీవలులి గురించి కృతుల లోటు కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతుంది. ఆ లోటును కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డగారు తీర్చారు. ఉన్నవవారు (గామీఐ జీవితాన్ని చ్నితించినట్లు రామిరెడ్డిగారు “కృషీవలుడు” అన్న చిన్నదైనా మిన్న అనిపించే కావ్యంలో కళ్ళకు కట్టినట్లు చితించారు. కవికి కావలసిన కక వక్షపాతం తొలిసారిగా వీరి రచనలోనే ఉదాత్తంగా వుండి.

రైతులాగే కూలీకూడా ముఖ్యశామికుడు. కూలీల గురించి విపులంగా రాసిన కవి కవికొండల వెంకటరావుగారు జడకళాసులు, కోతకూలీలు, రోడ్డు మరమ్మత్తు వారు మొదలైన కష్టజీవుల గురించి గేయాలు రచించిన పధములలో కవికొండలవారు (ప్రముఖులు. కూలీలను తొలిసారిగా “కూలి అన్నలు” అని తొలిసారిగా బాంఢవ్యం కలుపుకున్న భావకవి ఈయనే. రాశిలో ఇతర రచనలు ఎక్కువగా వుండటంవల్ల కవికొండలవారి (శ్రామిక పక్షపాతం మరుగునపడింది. అందుకే కావలసినంత [ప్రచారం కాలేదు. వీరి రచనా సంవిధానంతో ఉత్తమో తంగా ్రీఖ్రీ (పభావితుడయ్యాడు.

156 (పజాకళలూ జా (పగతివాదులూ

1921లో గుడిపాటి వెంకటచలం రంగ(ప్రవేళం చేళాడు. తనరచనలతో సంచలనం కలిగించాడు. న్తీకి లైంగిక స్వేచ్చ ఒక్కటే ముఖ్యమన్న అభ్మిపాయం తోనే రచనలు చేసినట్టు కనబడ్డా వివిధనాటికలలో పుూణప్మాతలను నేలమట్టానికి తీసుకువచ్చి వాళ్ళపవ ర్తనలలో చౌకబారు తనాన్ని బయటపెట్టాడు. సెక్సులో ఎప్సకు ఆర్థంతీస్తూ చలం కలం పట్టారని ఒక కవి వెటకారం చేళాడు. మొత్తం మీద చలం సాహిత్యమంతా శృశాన సాహిత్యమని దాన్ని నిశితంగా పరిశిలించిన వాళ్లు భావిస్తున్నా చలాన్ని రంగనాయకమ్మ వెనకేసుకొనేవస్తూండి. పువాణం సృుబహ్మణ్యశర్మ ఇటీవల *శ్రల్రగృ వెలుగు చలరంి అనే (గంథంలో కీర్తించాడు, ఏమైనా చలం ఆలోచనా విధానా రిలో చాలా అవకతవకలు వున్నాయి.

రచయితలు సంఖ్యలో పేరిగినప్పుడు వాళ్ళ రచనలకు కొత్తష్నతికలు అవసరం. *“సొహితి, *నఖీి, *ళారది, *భారతి, “గృహలక్షి జః “కృష్ణాప తిక” వంటి ప్మతికలు వెలిళాయి. కోలవెన్ను రామకో టేశ్వరరావుగారు (తీవెణి అనే ఆంగ్లప్యతికను స్థాపించి దానిని ఆధునిక సాహిత్య వేడికనుచేశారు, తెలుగు ష్మతికలలో కొన్ని ఇంటిల్లి పాడికీ కాలక్షేపం కోసం స్త్రీల విభాగం, పిల్లల బొమ్మరిల్లూ, పిట్టకథలూ, చేతిపనులూః 'సైలెంటు సినిమా కబుర్డు వంటివి (వవెళ పెట్టాయి.

వాటకే వికాసము

చింతా దీక్షుతులుగారు న్త్రిల వాజ్మయాన్ని, బాలసాహిశ్యాన్ని పెంపాః చింపచేశారు.. సీత, నూర్కి ఎంకి కథలను [వాళారుం నేదునూరి గంగాధరంగారు జానపద వాజ్మయ "సేకరణ (పారంభించారు. బళ్ళారి రాఘవ (ప్రవేశంతో నాటకరంగం మంచి మార్పులు సంతరించుకాండి. స్త్రీలే స్రీ ప్మాతలు ధరించాలని ఆయన పట్టుపట్టి కృతకృత్యులయ్యారు. కొమ్మూరి పద్మావతి, మాడపాటి సరోజని, ఆఅన్నపహూర్ణగార్హ రంగ (పవేళం చేసిన తొలివహిళలు.

1928 నుంచీ ఆ్యధనాటక కళా పరిషత్తును స్థాపించాలని | పయత్నిస్తున్న మల్లాడి విశ్వనాధ కవిరాజుగారి కలలు 1929లో ఫలించాయి. ఆ సంవత్సరం జూన్‌ నెలలో తెనాలిలో మూడు రోజులపాటు “ఆంధనాటక కళాపరిషత్‌" సభలు జరిగాయి. నాటకరంగం కొత్తదనాన్ని తెచ్చుకొండి. సాంఘిక (ప్రయోజనం గల పాళ్చాత్య వచన నాటకాల (పభావం తెలుగు నాటక క ర్తల పైబడిండి.

[పజాకళలూ అ (పగతివాదులూ 187 1928 (పాంతాలలోనే సోషలిస్టు, కమ్యూనిస్టు సిద్ధాంత [గంథాలు శెలుగుదేళంలోనికి రహస్యంగా రావడం మొదలుపెట్టాయి. పందిరి మ బ్రివాస్టనరావుగారు హిందీ క్లాసులు నడుపుతూ చాటుగా స్టాలిన్‌ రాసిన 'లెనినిజం”, (టాట్‌ స్కీ రాసిన శీరష్యా విప్పవ చరిత” మొదలైనవి, తాను చడివి ఇతరులచేత చడ్తిపించేవారు. థీ చెంచయ్యగారు గడర్‌పార్టీ నుండి బయటకొచ్చాక విశాలపట్నంలో " సోషలీజం” ఊ&ఊహాజనితం, శాస్త్రీయం వంటి [గంధాలు అధ్యయనం చేశారు. అనువడింబారు కంభంపాటి సత్యనారాయణ (సీశియర్‌) గారు డి ఇల స్టే) టెడ్‌ ప్‌స్టరీ ఆఫ్‌ రష్యన్‌ రివల్యూషన్‌” అనే (గంథాన్ని అధ్యయనం చేశారు. పుచ్చలపల్లి సుందరయ్యగారు “కమ్యూనిస్టు _వణాళిక్కి “కూలి- పెట్టుబడి”వంటి (గంధాలు చడివి మదరాసులో *సోడఠళ సమితి” అనే సంఘాన్ని స్టాపించి సోషలిస్టు భావం పదారం చేశారు. ఇలాగే ఎందరెందరో యువకులు కార్యగెసు నడుపుతున్న శాసనోల్ల ంఘనోద్యమంలో వుంటూనే సామ్యవాదులుగా మారుతూవచ్చారు. కమ్యూవిస్తు పార్షీ స్తావన లు 49 థ 1080లో ఆర్థిక సంమోభం వచ్చిండి. అడి హాలాహలంగా పొగలుకక్కుతూ వ్యాప్లిచెండింది యూరప్‌లో ఫాసిస్టులు బలపడుతూ వచ్చారు. పెట్టుబడులు నన్నగిల్లాయి. నిరుద్యోగం పెచ్చు పెరిగిండి. వీటన్నిటికీ పరిష్కారం ఒక్క సోషలిజం వల్లనే సాధ్యమని (పగతిశీలురు గాఢంగా విశ్వసించారు. 1984లో కాం గెన్‌ సోషలిస్టు పార్టీ ఏక్పడిండి. సామ్యవాద భావాలుగల స్వాతం్యత్యయోధులందరూ దానిలో చేరారు ఆ పార్టీలోనేఉంటూ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమాన్ని నిర్మించడానికి పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య గారు ఆం ధదేశంలో కమ్యూనిస్టు పార్టీని వివిద జిన్హాల నుండి వచ్చిన (పతికిధులతో కలసి 1984 సెప్టెంబరులో స్థాపించారు. సాహిత్య రంగంలోని వివిధ (ప్యకియలలో సామ్యవాద రచనలు సాధ్యమయ్యాయి. పార్టీ అన్నాక దానికొక పతాకం వుండాలి, (వత్యేక గితం వుండాలి. ఏ దేళంటోవున్న |ళమజీవులకై నా ఎర జెండాయే బావుటా. పారిస్‌ విష్ణవ కాలంలో యూవీన్‌ పొట్టియర్‌ రచించిన ఆంతర్జాతీయ గీతమే [పత్యేక గీతం. ఆయితే దీనిని తెలుగులోనికి అప్పటికెవరూ ఆఅనువడించలేదు. సుందరయ్యగారు సత్యం అనే ఒక ఉత్సాహిద్వారా ఈ గీతం ఆంగ్గానువాదాన్ని కాకినాడలో అప్పుడు చదువుకౌంటున్న బాలార్యతపు నళనీకాంతరావు గారికి చడివించి వినిపించమన్నారు. “ఆకలి మంటచే

1586 (పజాకళలూ = (ప్రగతివాదులూ మల మల మాడే అనాధులారా లేవండోయొ అని (ప్రారంభిస్తూ సొంతం ఆయన తెనిగించారు. వెంకట పార్వతీశ్యర కవులలో ఒకరయిన బాలాం్యతపు వెంకటరావుగారి కుమారుడే నళినీకాంతరావుగారు, ఉద్యమంలోవున్న పెండ్యాల లోకనాధంగారు కూలీ లందరు యేకమైతే కూటికి తరుగేమిరా” అనే పాటను (వాశామ. తుమ్మల వెంక [ట్రామయ్యగారు “ఎగరాలి ఎగరాలి జాతీయ జెండా ఎగరాలి ఎగరాలి మన ఎర బెండా!:.. కూలోళ్ళ గొంతులో కొనవూపిరుంటే పేదైతు మేన వెడి రక్తంబుంటేో అనే గేయం. రాశారు. (తుమ్మలవారి ఈ గీతపాఠళం నేను రైతు భజనావళ నుండి అంధ యూనివర్శిటీలో

ఉద్యమంలో వున్నవాళ్ళు యిలా హైటలు కస్టుకుంటూవుం టే విద్యాధికులు కమ్యూనిస్టు సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేస్తున్నారు. సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణ పండితులు ఇంగ్లండునుండి వచ్చేటప్పుడు తమవెంట కమ్యూనిస్టుసాహిత్యాన్ని తీసుకువచ్చి ఆం్యత విశ్వవిద్యాలయం (గాంధాలయంలో పెట్టారు. హిరేన్‌ ముఖర్జీ, అట్లూరి రామకృష్ణారావు గార అప్పుడు ఆ విశ్వ విద్యాలయంలో ఆచార్యులు. ఈ ఇద్దరు కూడా ఎన్నో కమ్యూనిస్టు (గ్రంథాలను తెప్పించి విద్యార్థులకు అందుబాటులో వుంచారు. ఎందరో పీటిని చడివి ,పభావితులయ్యారు. కమ్యూనిస్టు సభ్యులు కొంతమండి అతిగా ఉత్సాహంతో రహస్య ప్యతాలను (గంథాలయంలో పుస్తకాలు పరిచేబల్ల మీద వుంచడం వల్ల పరిస్థితులు విషమించాయి. అప్పటి వైస్‌ ఛాన్సలర్‌ కట్టమంచి రామలింగో లెస్టిగారు యూనివర్సిటీ (గంథాలయంలోని పు స్తకాలన్నింటిని గాలించి కమ్యూనిస్టు సాహిత్యాన్ని తీయించేశారు. సన్నెకల్లు దాచేస్తే పెళ్ళి ఆగిపోదు. అభివృద్ధి నిరోధకులు అడ్డుతగులుతున్నా ఉద్యమం సాగుతూనే వుంటుండి. డ్విగుణీకృతోత్సాహంతో

సెగిండిం

రతు భజవావళి , మూ

1984 లోనే ఆచార్య రంగా కార్యగెసువాడిగా, రైతు నాయకునిగా, వామ పక్షీయనిగా ఉంటూ సౌంత సంస్థలను స్వగామంలో సృష్టించుకొన్నారు. గుంటూరు జిల్లా నిడ్ముబోలులో రైతాంగ విద్యాలయాన్ని స్టాపించారు. వివిధ కవులు రాసిన (శ్రామిక గీతాలను “రైతు భజనావకి అనే పేరుతో సంకిలనం జీసి 1084లో మొదటిసారి మ్ముదణ పొండి 1985లో, 1986లో రెందన మ్ముదణ, మూడవ ముది

(పజాకిళలూ న (వగతివాదులూ కేర్‌9 పొండిండి. 1987లో మరి రెండు మ్తుదణబు వచ్చాయి. తరువాత ఏటా ఒక పునర్ముదణ పొందిండి. [శామిక గేయాలపట్ట (పజల ఆసక్తి దీనివల్ల తెలుస్తుండి-* లైతు భజనావళిలోని కివుల పేక్ట కొన్ని చూడండి,

క్షే ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ ల ముద్దుకృష్ణ 8. బఫవరాజు అప్పారావు త్త తుమ్మల సీతారామమూర్తి ర్‌, కృత్త్‌వాస తీస్పలు 6. కంభంపాటి సత్యనారాయణ

1. గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ 0. దువ్వూరి రామిరెడ్డి ర్హ శెట్టిపల్లి వెంకటరత్నం
2. నార్జ వెంక టేళశ్యరరావు కేసే తుమ్మల వెంక్టటామయ్య క్షే నెల్లూరి వెంక్టటామా నాయుడు 18. చదలవాడ పిచ్చయ్య కీ (పయాగ కోదండరామళొస్తి 15. దాసరి సు్కుబమణ్యం 16. 'పెనుమర్తి కామేశ్వరరావు.

రైతు భజనావళి ఊపోద్దాతంలో స్పష్టంగా రష్యాలోని విష్ణవమే ఆవర్శమని చాటారు.

“పపంచ మందొకచోట రైతులు రాజ్యానికి వచ్చినారు. కూలీలు పె త్తనం చేస్తున్నారు, కోటీశ్వరులకచ్చట తావులేదు. తినటానికి తిండ్క, పరుండటానికి పడక అచ్చట యెల్లిరికి శరువు లేకున్నవి, (పజాసామాన్యమునకు పరువు (పతిష్టలచ్చట లభ్యమగుచున్నవి. ఆంధ్యపజలు కూడ అలాంటి స్వరాజ్యమునే కాండృంచుచున్నారు.”

సామినేని ముద్దుకృష్ణ “జ్వాల ప్మతికను స్థాపించాడు. తొలి సంచికలో “జ్వాల యెందుకంటే" ఆనే సంపొదకీయంలో ఇలా రాశారు:

“*పపంచమంఠా ఒక ఇల్లుగా, మానవజాతి అంతా ఒక కుటుంబగా అయిపోయే రోజులు వస్తున్నవి. ఏ మూలనో వున్న ఒక దేశం సాహసించి చేసిన [పయత్నంలో అనాడినుంచీ మానవజాతి విశ్వసించిన నీతీ, ధర్మం, సత్యం విలువలు తారుమారు అవుతున్నవి. మనం కూపస్టంగా వుండడము వల్లి నో, పూతన మగత చేతనో, రకంలో నీరసంచేతనో నూతన తేజస్సునకు గుడ్డ గూబలమవుతున్నాము. ఇట్‌ పనికిరాదు.

"ముద్దుకృష్ణ జ్వాలలాగే, గద్దె లింగయ్యగారి శ్యీపభ” కాం్యగెసు సోషలిస్టు

పార్తీ. వ్యతిక *నవళ క్రి _నూకనోత్సావోన్ని రచబుతలప కలిగించాయి.

ప న్‌

ఈ (ప్రభావంవల్ల ఇదరు (ప్రముఖ యువకులు (పలావితులయ్యారు. ఒకరు శ్రీరంగం ళం ఉం

నారాయణబాబు ఈయన భావకవిత్వం పలాయనవాదం అని గుర్తించి దానిమీద

ధ్వజమెత్తాడు. క్మాగెసు సోషలిస్టు పార్టీ సభ్యునిగా చేరి (క్రియాశీల రాజకీయాలలో

160 [పజాకళలూ లా ,పగతివాదు లూ పాల్గొన్నాడు. భగర్‌సింగ్‌వల్లి ఉ లేజిళుడయ్యాడు. తాను విష్టవ బువిననీ, విదోహ కవినని చాటుకొన్నాడు. “రుధిరజ్యోతిని వెలగింపుమురాః విప్లవ గితిని వినిపించుమురా" ఆని తనకు తాను హెచ్చరిక చేసుకొన్నాడు (19868 లో సెమైంబరులో రాజమం డిలో జరిగిన కార్య గెసు సోషలిస్టు పార్టీ సభలలో విశాఖపట్నం జిల్హానుండి (పతినిధిగా హాజరయిన ఏ కైక కవి శ్రీరంగం నారాయణబాబు ఒక్కడే),

శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు

1984లో శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు ఇరవై నాలుగేళ్ళ నవయువకుడు, ఆతడు నూనూగు మీసాల నూత్న యవనంలో భావకవిత్వ ప్రభావంవల్ల పద్యాలు (వాకాడు. “పభవి అనే సంకలనం | పచురించాడు. ఆ కవితలలో *గాలి యొసగెడు కొ త్తరెక్కల ధరించి... ఎరుకపడరాని ఎచటకో ఎగిరిపోదు” నన్నాడు. అడి గమ్యం [పయాణంం ఆయినా సోషలిస్టు ఉద్యమ (వభావం వ్ల తన గమ్యం మరో (పపంచమని. తెలుసు కొన్నారు, మహాపస్టానం అనే గేయాన్ని [వాసి ఎముకలు కుళ్ళిన వయస్సుమళ్ళిన సోమరులను చావమన్శి. నెత్తురుమండే శక్తులు నిండే సైనికులను రారమ్మని పిలివః పదండి ముందుకు అని పటోధించాడు మరో [ప్రపంచంలోని వ్మరబావుటాని చూశాడు. ఆయితే ఆ నూతన పపంచ స్వభావాన్ని ఆవగాహన చేసుకొనడానికి కొన్నే ళ్ళుపట్టింది

194 జూలైలోనే తుమ్మల వెంక్టటామయ్యగారు గోర్కీ రచించిన మహత్రక నవల “అమ్మ” సంక్షిప్తానువాదాన్ని “మాతృహృదయం” అనే పేరుతో (వాశౌరు. పూర్తినవలను (కొవ్విడి లింగరాజుగారు అనువడించారు. వీటిని ఆదర్శ (గంథమందలి 1084 డిసెంబరులో (ప్రచురించింది. పభుత్వం దానిని 1986 అూలైలో నిషేధించిండి. అయితె దాని (ప్రతులను రహస్యంగా చదివి ఎందరో & ల్లేజితులయ్యారు. ఉద్యమానికి వచ్చారు. కవోష్టరక్తమున్న వారిని కార్యోన్ముఖులను చేసి దీషాకంకణ దాగలను చేయుటమె ఊ త్తమ సాహిత్యానికి పరమావధి.

1085లో ఉన్నత విద్యల కోసం ఇంగ్లండులో చొలామండి భారతీయులు వుండేవారు. వారంతా సోవియట్‌ రష్యాపై ఆశలు "పెట్టుకొన్నారు. ఫాసిస్టుల పైశాచిక చర్యల ఫలితాలను పత్యక్షంగా చూస్తున్నవారు తమ కర్తవ్యం ఏమిటా అని ఆలోచిస్తున్నారు. రాల్ఫ్‌పాక్సుతో సంపడించి ఇండియన్‌ (ప్యోగసివ్‌ రైటర్స్‌ సంఘాన్ని స్థాపించాలని నిశ్చయించుకున్నారు. స్డూద్‌ జహీర్‌ గడిలో ఆరేడుగురు సమావేశమై ఒక కమిటీ) ఏర్పాటుచేశారు. (పణాళకా రచన భారాన్ని ముల్క్‌రాజ్‌

(పజాకళలూ ఇం (పగతివాదులూ 161 ఆనంద్‌ ఫై పెట్టారు. ఆయన చాలా సుదీర్జ మైనది రాళాడు, దానిని కుడించే బాధ్యతను డాక్టర్‌ 'ఘాష్‌కు అప్పగించారు ఆతను దానిని నెకచేర్చి కమిటీకి అప్పగించారు కమిటీవామ ఆ రెండు ముసాయిదాలను పరిశీలించి సరికొ తదానిని రాయమని సజ్డాద్‌ జహీర్‌ ను కోరారు. [పణుళిక సిద్ధమైండి. క్‌ క

లండన్‌లోని డెన్సార్క్‌ స్ట్రీట్‌లో నాన్‌కింగ్‌ రెస్టారెంట్‌ ఒకటి వుంది. దాని | ప్మ్నౌపయిటకు ఏమీ రుసుము తీసుకోకుండా ఒకిగడిని ఆ అభ్యుదయ రచయితల సమావెశాలకు యిచ్చారు లండన్‌, అక్స్‌ఫర్డ్‌, కేం బిడి మొదలైన [పదేళశాలనుండి నలై యాబై మండి (పతినిధులు హాజరయ్యారు ఆ సభలొ “మాని ఫెస్టోను ఏకగీవంగా అంగీకరించారు. దానిని అప్పుడు (బిటన్‌లో (ప్రచురిత మవుతూవుండే వామపవ పష్మతిక “౭క్ట్‌ంవ్యూ"లో 1986 ఫి బవరిలో (వచురించారు. ఈ చార్మి తాత్మకమైన తొలిఫ తం సుధీ పభాన్‌ ఇటీవల 1పచురించిన “మార్క్సిస్టు కల్చరల్‌ మూప్‌ మెంటు ఇన్‌ ఇండియా” అనేపు స్తకంలో చోటుచేసుకోలేదు. కిందట సంవత్సరం నేను (బిటన్‌లో పర్యటిస్తూ పరిశోధనలు చేస్తున్నప్పుడు బహాకష్టంమీవ గాలించి పట్టుకొన్నాను. ఇటువంటి (పత్యేక సంచికలో * పజా+ క్తి పాఠకులు దానిని (పృ్పపథముంగా వీక్షంచాలన్న పగాథ కాంషతో ఇంతదాకా దానిని ఆవిష్కరించలేదు. ఈ వ్యాసంతో పాటు విష్తవాభి వందనాలతో మీముందు పెడుతున్నాను. లండన్‌లోని భారతీయ అభ్యువయ రచయితలు పరదేశంలోవుండి తామేమీ చేయలేమని | గహించి భారతదేశానికివచ్చారు. 1096 ఏపిల్‌ లో. [పేమచంద్‌ ఆఅద్యడతన లక్నోలో ఇండియన్‌ (పో గసివ్‌ రైటర్స్‌ సభలు జరిగాయి. శంఖుస్థాపన జరిగింది. దొనిలో అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారు. పాల్గొన్నారు. తిరిగివచ్చి విశాబ పట్నంలో ఆంధవర్థమాన కేవ్‌ సంఘాన్సి స్టాపించారు అబ్బూరివారు కమ్యూనిస్టు భావాలుగలవారేగాని ఏ కమ్యూనిస్టు సెళలోనూ మెంబరుకాదు. పైగా యం. ఎన్‌* రాయ్‌ని అభినండించి రామిన్టుగా మారారు. లండన్‌లో భారతీయ అభ్యుదయ రచనల | పణాళిక ఇండీయాకు కూడా చేరిండి. కొంపెల్ల జనర్ధానావు తన ఉదయుని ష్యతిక ఆమిదవ సంచిక సంపాదకీయలో దినిని (పస్తావించాడు. అబ్బూరి వారిద్వొరా ఆ|[పణాశ , పతి ఓకటి (శ్రీరంగం థ్రీనివాసురావుకి లభించిండి. తనకు ఆఅబ్బూరివారు *ఓ మాడిరి నాన్నగారు అని శ్రీనివాసువవు చెప్పుకొన్నారు. ఉత్తరోతంా ఒక ఇంటర్వ్యూలో “ మొదట్లోనన్ను

(టాట్‌ స్కీ* కోపాట్కిశ వొగా ఇన్‌ ఫ్లయెన్స్‌ చేశారు. తర్వాత అబ్బూరి రామకృష్ణా

రావు లండన్‌ (ఫ్మోగెసివ్‌ శైట్స్‌ (పచురించిన వాళ్ళ మాని ఫెస్టోని చదవమని

యిచ్చారు. ఈ మానిఫెస్టో నన్ను మార్కిస్లు లై న్‌లో పడవేసిండి" అని చెప్పాడు

(కొంత అధ్యయనం శీశాక్‌ అతడు 103లో వ్యత్యాసం, (సలి 1988లో దేశ

చరితలు (వాళొడు).

గ్‌యయీ9510 0 6 పేయటు కొంర్తా6కట/6 1: గిం5ంయంషకం., 06010 శిగరి/04£ 0౧8౧౮99 878 (685100 ర1809 1౧ 1౧618౧ 5006166. €66 166988 8౧6 ౦16 081165, 3006181 28౧౦౮ ౧౦|160౦81 1౧౩140600౧ 8/8 06100 0౧8116౧636. ౦6౯ ౧౪౧9 ౧9:6౧ 64/౧౧011 8౧64 ౦0౧110 8 ౧6౪ 600160/ 18 87181౧0. 7౧6 501/4 0 1880[,0౧0., ౧౦౪9౪67. [౧0600 గాంగ106౧64 8౧6 4౦0౦౧౧96 10 ౮1110869 69087. 18 8111 ౦౧6౦౯46176 8౧౮ 18 ౧81౧౦ 66909[3(9 610719 10 ౧౦10౧8 118611. 119 (౧9 6౮/౦1 1౧6180 ౪*౧1(9/5 €0 01౪6 ఉ౧[95510౧ 60 ౧6 0౧8౧౫9౩ 44౬1౧0 ౧1809 10 1౧౮18౧ 119 2౧౧1 60 8588186 (16 50 101 థి[00/958 1౧ 9 6౧౦౮౧౧. 1౧60180౧ 1168810169, 31౧069 1106 0?68%:60౪/౧ 0 61351081 6410079, ౧83 ౧86 €౧8 18681 $19౧669౧0౪7 80 630806 170౧2 €౧9 8066811168 01119. 8 ౧8౩ 7196 €0 1106 8 [84006 ₹(0గ ?68110/ 1౧ 5017168115) 2౧6 1606811502. 7౧6 [650611 ౧8౩ 50696౧ ౧8 1 ౧౭89 ౧౧౦6౮4౮౦86 & 710914 107గ౧౧8- 115౧౧ 8౧౮ 8 08081 8౧౮ ౧67/6/86 1060100౪. /1009553 ౧6 ౧౪౩౪1౦81 = ఛఈం+06(10గ41! ౦9086598610౧ ౧౦౪1 11197౯860476. 18 10౧179 8౧6 869౧109౧81 84100669 10౪8769 56౫%. 1 6గ౧౦110౧81 910110౧19౧ 8౧౮6 168 21౧౫౦91 10181 180% 01 (4010౧811. 5600 11198616 89 ౧/౦66066 ౧8౧1061807 ఛఈం1౧9 €౧0 ౧8౩1 ౧౫/౦ 06౧1467165, 0౧6 0౧118 ౧౧౦51 6౮౧౧8౧౧౪ ౧9౯౧1069 0౦+ ౨4 ౧13[0౧%/, 8 ౧6/06 06 615101/609/861008 *+6668113గ 8౧6 0 806660 ₹౧156/ 8౧6 6౮60!868110౧0 10! 6౧9 1౧614౧ ౧60౧016 89 8 ౪౧౦16. 1113 (106 00)664 00౮౪7 853001860౧ (0 [680646 1110/8(60/ ౧6 010191 8749 (0% 19 ౧౫౦511, 808266౧010 8౧6 6606866౧ 61598569 1౧ ౪౧౦56 [౧8౧౮౩ (06౪ ౧8౪6 రంర్ర9౧6/8164 90 10౧0: 60 0/1౧009 49 818 1౧00 116 0105053610600 ౪16౧ 16 ౧60016; 8౧౮ €0 ౧౧౭86 ౧౩౧౫ ౧౧6 ౪181 098018 “౧1౦౧ ౪111 160186౯ ౧6 8008116163 0 116, 88 ౪811! 88 168డ 49 10 1౧6 1410116. ₹4/౧116 61810106 (0 06 106 1౧౧97180౧9 0% 116 0654 (4611009 061౧6180 61౪111280౧, 6 50811 6/619126 (61016561, 1౧ 8|| 119 0111081. 600౧00౧016 8౧6 66114181 39006, 018 391/8 01 6800100 1౧౦౪౯ 6066౧౯౪: 8౧64 ౪/6 50811 [0566 ౧009౧ 1౧69/0/9130179 8౧6 47981149 ౪౧౦౧ (౪110 00% ౧41౪9 8౧౮ 10/919౧ (6900480695) 9౪6౧7101౧9 88 411 16864 064౯ 00౪౧౯౪ 10 1౧9 ౧6౪ 1118 10౯ ౪౧100 8 18 941౪1౧0.

౪/6 06118౪76 1౧86 1౧9 ౧6౪ 1119781076 0 1౧౮18 ౧౧౮9 6681 ౪1౧ 16 వీ౭8!0 ౧౧౦౦18౧0౧8 0 0౧౮4? 6౫19198౧06 10-68౪ = (౧6 ౯౦916౧08 0 ౧౮౧౮ తిర ౧౮౪971౫7. 800181! 080%౪/8/ర[౧958 8౧64 ౧౦11410681 860)606100,. 60 1181 11 ౧0౧87 ౧010 ౮6 10 ఆ౧౮9!5+2౧6 1636 9౦016008, 8౧౮ [౧౦౮౦| 800% అగిరేం?518౧61౧6 ౧౦1౧ ౮8 €0 801.

౪/1౧ ౧6 200౪8 81౧౧8 $౧౪16౪, 1౧69 +0110౪/100 (88010610౧8 8౪9 099౧ 860౧6696 :-

(౧) 7౧6 8951801160006[౧4 0 008౧128(008 01 ౪//1678 80 అంగం౪౧0గడ 60 16 ౪౭౧౦౪౩ 1106616416 200698 0 1౧౮18; (1౧6 60-0/61౧8(10[౧9 0 9886 0?080128110౧8 0౪/ [01౮1౧6 00౧19/9౧066, వి౮ల!1801౧0 0 ౧౧86౩21౧99, ౧8౧౧౧౧1949, 910,

(2) 70 00-006/8(6 ౪10౧ ౧086 1116/8౧/ 0/98౧128(10౧8 ఆఏ0ం86 31009 రం ౧౦1 ౦0౧11104 ౪1) 16 04810 81గ5 01 1౧9 ఉీ980018110గ.

(3) 0 90600668 8064 (0 ౪8081819 1191861196 0 & బ॥00/855179 గ౧4|౮/8 8౧6 01 8 ౧10౧ (600౧1081 8168౧686, 10 18౧4 6014681 76801100) 8౧6, 1౧ 115 ౪8+. €0 010067 1౧9 68098 0 1౧౮18౧ శంం60గ 8౧6 306181 1009౧688(10గ.

(4) ₹0 87176 10? ౪09 8009018౧09 08 60౧౫౧౧౦౧ 12౧9౮౭96 (1106096801) 8౧6 & 60౧1౧101 56101 (1౧60-గింగ8౧) 10౯ 1౧౮18.

(5) ₹0 ౧౧౦160 06 1౧196968 0 88018; €0 ౧910 240౧0/8 ౪00 (8066419 8౧6 ౮63567౪6 8581518066 108 (19 విం501104610[౧9 0 (౧91౯ జం0గ039.

(9) ₹0 11004 10/09 ౧9౧1 01 1196 6౫9695510౧ 01 [౧౦౪౮౧ తిగిరే ౦001010౧.

(౧18 ౧౫8౧186510 ౧88 066౧0 516౧86 9% 0౯ [441% గం] తీగ8౧౮, 0. గ. 5. 808, 9. ౮.౧. 6౧096, 0. 5.5100౧8. 41.0. 83661, ఏ్‌.5. 2806061.)

గ|| ౧ంగాగాం౧08010౧8 (60 59 26668566 (0 : 0! సీ. గ శీగి౭గిర, 32 గెల౮క5611 506819, ఓ0౧౮౦గ౧, ౫/61. ఓ0౧60౧, 1935.

లండన్‌లో ఏర్పడిన భారతదేశ ఆభ్యుదయ రచయితల సంఘ (ప్రణా (1985)

10% (వజాకళలూ వా (పగతివాదులూ "

1988లో “అభినవార్యధ కవిపండిత సభ" అనే పేరుతో బరంపురంలో

పంచగ్నుల ఆడినారాయణ శాస్త్రిగారి అధ్యక్షతన (ప్రారంభమైన నవ్య ఉద్యమం 1086లో నవ్యసాహిత్య పరిషత్తు అనే పేరుతో ముందుకు సొగిండి.

సాహితీసమితి దీనిలో విలీనమైండి సాహితీపరులందరూ ఆ పరిషత్తులో సభ్యులై ఆ పతికలో రచనలు చేస్తూ వుండేవారు. వివిధ సంవత్సరాలలో వివిధ పట్టణాలలో ఏటా సభలు జరగుతూండేవి. చిలుకూరి నారాయణరావు, రాయ్మపోలు సుబ్బారావు, శివళశంకరళాన్తి, గిడుగు రామమూర్తి, బ్యురా శేషగిరిరావు, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, అడవి బాపిరాజు, దేవులపల్లి కృష్ణళాస్త్రి, కాటూరి వెంక టేళ్వరరావుః మల్లంపల్లి సోమ 'శేఖరశర్మ మొదలైనవారు ఆయా మహాసభలకు అధ్యక్షులు.

నవ్యసాహిత్య పరిషత్తు సభ్యులలో చాలామంది మీద గాంధీ [ప్రభావం అంతో, ఇంతో వుంది. ఆ (ప్రభావంలో పదకుండా చూసుకొన్న రచయిత థ్రీపాద సుబహ్మణ్యకాద్రిగారు. ఆయిన గాంధీని డ్వేషించిన (ప్రబుద్ధార్యధుడు. హిందీవల్ల తెలుక్కి. అపకారం జరుగుతూందని ఘోషించివాడు. ఒకప్పుడు కవిత్వం చెప్పినా సాంఘిక [పయోజనాస్న్‌ గుర్తించాక చిన్న కథలకే తన శిల్పాన్ని ఆంకితం చేశారు. ఉద్యోగాలకోసం ఎగబడపండా స్వయం ఉపాధి కల్పించుకో వాలనీ, ఆకపిల్లలు కర సాము మొదలైనవి చేసి ఆత్మరక్షణ చేసు కోవాలనీ పటోధించిన ఘనుడు ః నూరుపాళ్ళ తెనుగువాడు.

1985 లో తిపురనేని రామస్వామి చౌడరిగారు ఆ సంవత్సరంలోనే ముఖ్యంగా. విశ్వరాథ సత్యనారాయణగారు. రచించిన *వెనరాజు" అనే నాటకానికి జవాబుగా “ఖూనీ అనే నాటకం రాకారు. విశ్వనాథ అర్హ ధర్మాన్ని అకాళానికి ఎత్తితే వేనుణ్ణ్‌ ఖూనీచేసిన బుమలను కవికాజుగారు పాతాళానికి కుక్కేశారు.. ఈ కాలంలోనే విశ్వనాథవారు ఆంధ విశ్వవిద్యాలయంవారు నిర్వహించిన నవల పోటికోసం “వేయి పడగలు" రాకారు. ఈ రచనలో ఆయన వెనక్కితి3గి వేదకాలపు అసమధర్మానికి వెళ్ళిపోయారు ఆధునిక సాహిత్యంలో సనాతనాభిమానులూ, నూతన ఆపేక్ష గలవారూ శెండు వర్గాలు ఏకృద్దాయి.

లండన్‌లోని భారతీయ విద్యార్థుల లాగే బెనారస్‌ విశ్వవిద్యాలయంలోని ఆంధ విద్యార్థులు చాలామండి సామ్యవాదంవల్ల (పభావితులయ్యారు. చండ రాజేశ్వరరావు, కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, పాలగుమ్మి పద్మరాజు, విద్వాన్‌ విశ్వం

1వశాకళలూ - (పగతివాదులూ ]8ివ వంటి వాళ్ళ తమ కర్తవ్యాలను తెలునుకున్నారు.. ముంగంంలో మహీధర సోదరుల లాగ విద్వాన్‌విశ్వం రాయలనీమలో శాస్రీయ సామ్యవాద సాహత్యాన్ని 1పచరిస్తూ [ప్రచారం చేశారు. కరణ కుమార్‌, కొడవటిగంటి కుటుంబరూవ్కు పాలగుమ్మి ప్మరాజు, (తిపురనేని గోపీచంద్‌, బుచ్చిబాబు మొదలయిన కథకుల [(వమాంతో చిన్న కథ కొత్రవన్నె తెచ్చుకొండి. చలం తెచ్చి పెట్టిన యుటోపియా సటాపంచలయిండి మవో_పస్టాన గేయాలు రమారమీ పూ ర్తికొగానే శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు స్మరియలిజంలోనిక్తి మవోభివిష్మ0మణం చేశాడు. తనతోవాటు కొందర్ని లాక్కెళ్లాడు. ఆంధప తిక సచ్చితవారప తిక నంపాడక కార్యాలయంలో కటుంబరవ్ను, జరిన్తూ తం రుక్కి జీ నాధా సై పనిచేస్తున్నప్పుడు చాలా ఉ లేజకరమయిన వివిధ రచయితల వచనాలు [వచురితమయ్యాయి. రాపీ ధర్మారావుగారి. కాగడా, గూడవల్లి రామ (విహ్మంగారి (పజామి త, ఎన్‌, టి, ఆబార్యగారి చ్యితగుష్త (ప్రవాబంధు మొదలైన ప్టికలు | పగతిశీల సాహత్యాన్ని (ీాటించేవి. సాహితీ సమితి, నవ్య సాహిత్య పరివత్తు, కవితా సమితి వంటి సంస్థల సభ్యులు చారా వరకు మధ్యతరగతి నుండి వచ్చినవారే. వీలో కొందరే నూతనత్వం తోసం కొన్ని వచన పద్యాలు రాళారు. ధవికవర్గంనుండి వచ్చిన పిఠాపురం యువరాజు, పద్టాభివంటివారే మధ్యతరగతి విష్ణవమైన వచన పద్యాన్ని చేపట్టారు. భావకవిత్వం పెన తివగుబాటు మొదలెంది. పట్టాభి తాను ఆహంభావ కవినని బాటుకొన్నాడు. తన కవిత్వం స్వాహ్లావ కవిత్వమని చెప్పుకొంటూ *యగళ కిని ఆవ్యోనించి శిష్ట ఏ కాకిగానే సాగాడు. నారాయణబాబు వచనపద్యాలకే ఆంకితమైనా కవిత్వ మర్మం కెలిసినవాడు కనుక వాటిని తదేకంగా జనల మధ్య పాడేవాడు. రెండో [వవంచ యుద్ధకాలం స్మామాజ్యవాద దేశాలు, ఫాసిస్టు రాజ్యూలు పరస్పర యుద్ద [పయత్నాలు చేసుకుంటున్నాయ్‌. ఈ ఇద్దరికీ బద్ద శ్యతవు సోవియట్‌ యూనియన్‌. అయినా పంచ ఈం్యతలోని మ్మికభేదం, మ్మితలాభం, సంధి వ్మ్యిగవోలు మొదలైన రాజసీతిలో అపార ల్‌ ల స రుతో సంధి చేసుకొన్నాడు, (పజ్ఞానిథి స్టాలిన్‌ తాత్కాలిక మ్మితలాభంకోసం: హ్‌ట్ల న్నా క్‌1ే1]

166 (పశాకళలూ జూ _పగతివాదులూ ఇడి _పగతిళక్తులలో ఆపోవాలను కల్లిగించినా మంచిదే అమయిండి. మన దేశంలో కార్మగెసు సోవలిస్టులూ, కమ్యూనిస్టులూ. రెండూ. విభిన్న శిబింాలుగా చీలడంవల్ల లాభించింది. అసలే రహస్యంగా కార్య కమాలను చేపట్టిన కమ్యూనిస్టులు నిగూఢ రవాస్య జీవతం (పారంభించారు. చాపకింద నీరులాగ చక్కని ప్రచారం చేశారు.

హిట్లర్‌ సోవియట్‌ యూనియన్‌ పై దాడి చేయడంతో ద్వితీయ ప్రపంచ సంగామం రూపంలో మార్పు వచ్చిండి. (పజా యుద్ధ దళ (ప్రారంభమైండి, కమ్యూనిస్టుపార్టీ పై నిషేధం తొలగిండి కమ్యూనిస్టుల ఆండదండలతో సామ్యవాద రచయితలు సంఘబితమయ్యారు అభ్యుదయ రచయితల సంఘం ఏ్పోడిండి. (ప్రజా నాట్యమండలిని స్థాపించారు. వివిధ పజ కళలకు (_పదర్యనయోగ్యం చేసి నూతన చైతన్యం వెల్లి విరిసే ఉద్యమం [పారంభమైండి. కోగంటి గోపాలకృష్ణయ్య ఉ త్తేజి కరమైన పాటలు వారంవారం (వా సేవాడు. నుంకర సత్యనారాయణి, వాసెరెడ్డి భాస్కరరావు వంటి (ప్రజా రచయికలు నిరక్షరాను లైన (పజలను కడిలి3చే ఉత్తమ నాటకాలు గాలించారు, డాక్ట ర్‌ గరికవాటి కాజారావు, కోడూరి అచ్చయ్య్మవంటి నాటక (ప్రయోగ నిపుణుల ఆధ్వర్యంలో (ప్రజానాట్యమండలి శాఖలు ఏర్పడ్డాయి. బ్బురకథ దళాలు పనిచేయడం మొదలు పెట్టావ. పురుమలే కాక త్రీలు కూడా బ్మురకథలు, ఈశముకుల కథలు చెప్పసాగారు. పూర్వం ఎన్నడూలేని విధంగా (ప్రజా సాహిత్యం వి స౦ంచిండి,

యుద్ధకాలంలో రాజకీయాలు కొత్త మళుపులు తిరిగాయి. క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమం ఒకపక్క సాగుతూనే కార్యగెసువారు రాజీబేరాలకు సన్నద్ధులయ్యారుళి ముస్టి ంలీగుకు (బిటిష్‌వారి (ప్రోత్సాహం ఎక్కువైంది. ఆంఢ రాష్ట్రో్రోధ్యమం మంద గించిండి, జాతీయ సాహిత్యం పలచబడిండి. కుడించిన కొన్ని పరగణాలతో కూడిన రాష్ట్రం కాక విసృత (ప్రాతిపడిక పై విశాలార్థధ మన లక్ష్మ్యమనే నినాదాన్ని కమ్యూనిస్టులు (పతిపాడించారు. “విశాలాం ధలో (ప్రవారాజ్యం” అనే పుస్తకాన్ని రాసి పుచ్చలవల్లి సుందరయ్యగారు నూతన నినాదాన్ని ఇచ్చి నిర్మాణాత్య్మకమయిన సూచనలు చేశారు. తెలంగాణా గురించి ఇతర తెలుగు జిల్లాలు. తేలుసుకొనడం (పారంభించాయి. నవీన చైతన్యం తొణికిసలాడింది.

(పజాకి ళలూ = [పగతివాదులూ 187 అరసం సభలు

1194లలో ఆభ్యుదయ రచయితల సంఘం వారి మవాసభలు తెనాలిలో జరిగాయి. రాయిస్టులు వీటికి వోజరుకాలేదు. 2వ మవోసభ బెజవాగలో జరిగింది. ఈ తొలి రెండుసభలకూ శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు రాలేదు, అప్పటికింకా ఆయన తాను అనార్టృస్టుననీ స్వరియనిన్టునని చాటుకౌనేవాడు. పాళ్చాత్య దేశాలలో స్మరియళిజం వైప ల్యాలను ఉగ్గడిన్తూ శెట్టి ఈశ్వరరావు బాలాచక్టని వ్యాసంరాళాడు. దానిమీద శ్రీరంగం థ్రీనివాసరావు కోపం తెచ్చుకొన్నాడు. ఈరాకు రాసిన ఒకళార్డులో “ఇంతకూ నువ్వు కమ్యూనిస్టువి కదా ఆని శ్రీనివాసరావు ఎ త్తిపొడిబాడు.

19044 లో గుంటూరు సీమలో కుందు ర్తి ఆంజనేయులు, వల్చూరి సృుబహ్మణ్యం, బెల్లంకొండ రామదాసు నయగరా” అనే ఉమ్మడి కవితలా సంకలనాన్ని అనిట్టి సుబ్బారావుకు అంకితం ఇచ్చారు. ఈ నలుగురూ కొ త గొంతుకలు విప్పారు. క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలో చదువులకు స్వ సిచెప్పిన నేను కమ్యూనిస్టు విధానారివల్స ఆకర్షి తుకనై (_పజాయుద్ధానికి తోడ్పడడానికి విమానదళంలో. చేరాను. సాయధఢ సేనలలో వుండడంవల్ల ఆర్ముద అనే కలం పేరుతో రచనలు [పచురించేవాడిని,

కథారంగంలో చాగంటి సోమయాజులుగాడ విశాఖ మంగలికంలోనూ, మాథవ పెద్ది గోఖలే కృష్టా, గుంటూరు మండలికంలోనూ పాత్‌ చిత (గ్రామీణ భాషను వాడుతూ & లేజకరమైన రచనలు చేళారు. భావకవిత్వపు రోజుల్లో నండూరివారిలాగ అభ్యుదయోద్య్మమంలో కోనకళ్ళ వెంకటరత్నం [గామీణభాషలో కవితలు చెప్పారు.

అరసం మూడవ మవిసభలో 19045 డిసెంబర్‌ చివరి రోజున, 1946 మొదబటిరోజునా రాజమం్మడిలో జరిగాయి. స్మరియలిజం పెడమార్గంనుండి తప్పించి ్రీరంగం శ్రీనివాసరావును [పగతి శక్తులు ఉద్యమంలోనికి తీసుకువచ్చాయి. ఆతడు శాత్కాలికంగానే ఆ రోజుల్లో ఉన్నాడు.

హైదరాబాదు సంస్థానంలో మాడపాటి హనునుంతరావుగారి అధ్యవత [కింద ఆం్మధమవోనభ ఏర్పడినా, 1944 లో భువనగిరిలో జరిగిన 11 వ మహాసభలో మౌలిక మైన మార్పులు వచ్చాయి. మితవాదులు అందునుంచి వై దొలిగారు సమరశీల వ్యవసాయక ఉద్యమాన్ని రావి నారాయణరెడ్డి, బద్దం ఎల్బారెడ్డి చేపట్టారు. జనం ఆంఢ

1668 (పవాకళలూ - _పగతివాదులూ మవిసభను “సంగం” అని (ప్రేమతో పిలుచుకొనేవారు. హిందూ, ముస్తి 6 రైతాంగం సంఘంలోనే వుండిజాగికు దారులను ఎదిరించడం నేర్చుకొన్నారు.

1948 లో అభ్యుదయ రచయితల సంఘం పెదపూడిలో అం ధసాహిత్య షాఠళాలను నడిపిండి ఎందరో నిష్టైతులు తరగతులు తీసుకొన్నాడు. “అభ్యుదయ” పత్రికను స్థాపించారు. నవ్యసాహిత్య పరిషత్తులోని అభ్యుదయంకోరే రచయితలందరూ ఆ వ్యాసాన్ని సమర్డి ౦చారు.

తెలంగాణా పమరంలో

190468 జులై ఉీవ రేదీనాడు తెలంగాణాలో దొడ్డి కొమరయ్య ఆత్మార్చణ చేసి అమరుడయ్యాక- (ప్రజలు క చు తెరిచారు, భూస్వాముల పీశశకు, పోలీసుల జులుముకు స్వ సి చెప్పడానికి నిర్భంధ ధాన్య "సేకరణను, వెట్టిచాకిరిని, అవినీతిని ఆంతం చేయడానికి పోరాటం (పారంభించారు. ఉత్తరోత్తవా భూస్వాముల భూములను స్వాధీనం చేసుకొని సంగం నాయకత్వంలో (పవిలు పంచుకొన్నారు. ఈ పోరాటం

తెలుగు సాహితీపరులలోని సామ్యవాద భావాలు గల వారినందరినీ ఊ ర్తేజపరిచాయి. వాను గళాలు ఎత్తి పాడారు, కలాలు పట్టుకొని రచనలు చేశారు. _పజల (పక్కన నిల బడ్డారు, హోరాటంలోని (ప్రజలు తమ అవసరాలకు తగిన పాటలు కామే కట్టుకొని [ప్రచారం చేసుకొన్నారు. నావికుల తిరుగుబాటు దానికి సానుభూతిగా నిలిచి భారత సేనా భాగాలలో సమ్మెలు ఊరేగింపులు, ఆజాద్‌హిండ్‌ఫౌజ్‌ పభావం సదా పాలకులను భయ భాంళు లను శేశాయి.. భారతీయులకు (ప్రభుత్వాన్ని అప్పజెప్పడానికి నిశ్చయించారు. స్వాతర్యత్య |పదానానికి. చేంాలు సాగుళున్నాయి. ఈ తరుణంలో హైదాబాద్‌

• సంస్థానంలో పెద్దక్కుట జరిగిండి. నిజాం తన రాజ్యానికి స్వశం్యత ్మపతిషత్తిని నిలుపుకో వాలనేగాక స్వాఠంత్య సిద్ది తర్వాత చెన్న రాజధానిలోని తెలుగు జిల్లాలను కూడా తన గుప్పిట్లోకి తెచ్చుకోవాలనుకున్నాడు. ఈ ఊహలను తెలుగు జిల్లాలలో (ప్రచారం చేయడానికి క ఈశ్వరదత్తు, మహమ్మదు కథాశింథాన్‌, ఆబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు నియుక్తులయ్యారు. వీరు తమ వాదానికి మేధావుల సవోయాన్ని _ అర్ధిం బారు. కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావులను అడిగారు. కుటుంబ

"లావు తీవ నిరపన తెల్పి తిప్పికొట్టాడు. శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు నైజాం కొలువులో చేరాడు. తెలంగాణా పోరాట కాలంలో ఇతర యవకవులు మహో దేకంతో రచనలు చేళారు. అనిశెట్టి “అగ్నివీణ” (కుతిచేశాడు. దాశరధి “ర్మ దవీణ"ను మీటుతూ “అగ్ని ధారి ను కురిపించాడు. సోమసుందరం “వజాయుధా" న్ని ఎత్తాడు. గంగినేని *ఉవయిని”ని సందర్శించాడు. రెంటాల “సంఘర్ష ణఇిను చిితించాడు. నేను ఉద్యమంతో “త్వమేవాహం అన్నాను. పొట్లపల్లి రామారావు తెన్నేటి సూరి చక్కని కథలు (వాశారు. కె. వి. రమణారెడ్డి కొంత లేటుగా *అచవి'లో “అంగార వల్లరి"లో “భువన 'ఘోనమి విన్నాడు, అభ్యుదయ రచయితల సంఘం నాలుగవ మవిసభలు 1947 జనవరిలో మృ్మదాసులో జరిగాయి. కార్యదర్శి సంఘాన్ని తన స్వంత జాగీరుగా భావించడం వలన ఈ సభలు మారువేషం వేసుకున్న నవ్య సాహిత్య పరిషత్తు సభలులాగే జరిగాయి. సనాతనులూ, సాంయ్యపదాయకవాదులూ, అభ్యుదయ వేదికపైన విక్వ_శేయస్సు కావ్య రిషణం కొబట్టి తాముగా తయారయ్యారు, అభ్యుదయోద్యం దాని 1పభావాన్ని క్‌ రవడం మొదలు పెట్టిండి. ఈ సభలలో శ్రీశ్రీ, నారాయణబాబు, పట్టాలి పాల్గొన స్వాతం్యత్యం వచ్చాక సర్కారీ రచయితలు తయారయ్యారు. కార్యగెస్‌ (పళుత్వం (పగతి శక్తులపై దారుణ దమనకాండను (పారంభించిండి. మా భూమి, ముందడుగు ,వృజాయుధం వంటి సాపాత్యాలను నిషేధించిండి. హైడరాబాదుపై పొలీసు చర్యతో వీర తెలంగాణా విప్లవ పోరాటం మరొక మలుపు తిరిగిండి _పగతి కర్తలు (పచ్చృన్న జీవితం (వారంభించాయి. [పజాళక్తి [పెస్సును పోలీసులు ధ్వంసం చేళార్డు అనందవాణ్సి తెలుగుస్వతంళ, శెట్టి ఈశ్యరరంావు నడిపిన విళాలాంధలో [పగతి సాహిత్యం [హమరణ కాజొచ్చిండి. (ప్రజా నాట్యమండలి కళాకారులూ, ఆధ్యుదయ రచయితల సంఘం సభ్యులూ సినిమారంగంలో (పవేశించి వ్యాపారకళలో లీకమయ్యారు, 1951 లో వీర శలంగాణా సాయుధ పోరాటం ఉపసంహరణ జరిగిండి. దేళానికి స్వతం్యతం వచ్చిన ఆరేళ్ళకి మనకు స్వరాష్ట్రం వచ్చిండి= ౨95 లలో జరిగిన ఎన్నికిలలో మ్యదాసు అరసం సభలలో పాల్గొన్న చాలా మండి

170 (పజాకళలూ లా (పగతివాదులూ మేధావులు *పజాస్వామ్య పరిరక్షణ” పేరిట (పగతి శక్తుల పై ధ్వజమెతుతూ ఒక (పకటనపై సంతకాలు పెట్టారు. రచయితల నిజస్వరూపాలు బయటపడ్డాయి. 1956" జూలైలో విజయవాడలో ఆరసం ఆయిదో మహాసభలు జరిగాయి శ్రీరంగం- ్రీనివాసరావు మళ్ళా (పథాన వాహినిలో చేరాడు, సంఘం పూర్వ చైతన్యాన్ని పుంజుకొనడానికి (పయత్నించిండి.

హైదరాబాదు నగరం ఆంధధ్యపదేశ్‌ కు రాజధాని కావడడంతోనూ, షృతికలు 'పెరగడంవల్ల మన సాహిత్యంలో మధ్యతరగతి విలువలు [పస్పుటమయ్యాయి నగర జీవితాల్ని కావ్యవస్తువుగా ఎక్కువమంది స్వీకరించారు. కుందుర్తి _ఫీవర్స్‌ _పంటును పెట్టాడు. పగతి మార్గంలో పయనిస్తున్న వారే శవిషాదభారతం"లో మైతం కారుచీకట్లలో కాంతిశేఖకోసం చూశారు. 1958లో నవ్వని పువ్వుగా మొగ్గతొడిగిన నారాయణరెడ్డి శృంగార కావ్యాలు వదలి అభ్యుదయ పథంలోనికి రావడానికి చైము పట్టిండి. చేతనావర్తం కవులు (సంసక్కుమార నరసింహా రెడ్డి, 'పేర్వానం జగన్నాథం, సుపసన్న); డిగం౦ంబర కవులు (నగ్నముని, నిఖిలేశ్వర్‌ + జ్వాలాముఖి, చెరబండరాజు, ఖై రవయ్య, మవాస్వప్న); పెగంబర కవులు (నుగమ్‌బాబు, దేవి పియ, ఓల్గాం కిరణ్‌ బాబు, కమలాకాంత్‌); తిరగబడు కవులు (వరవరరావు, లోచన్‌, ఆశోక్‌, సంజీవరావు, సుధాకర్‌, యాదగిరిరావు, కిషన్‌, సుదర్శన్‌, ఎక్స్‌రే “ఐ”), మొదలైన కవులు రంగ్మ్యపవేళంచేశారు. దేవరకొండ బాలగంగాధరతిలక్‌ కొ త్హరచనలు చేయసాగాడు. గుంటూరు శే షేర్యదళర్మ వచన పద్యానికి కన్వర్ట్‌ ఆయి “కవిసేనను స్టాపించాడు. దాశరధి (పభుత్వకవి అయ్యాడు. కొన్నిరకాల వారష్మతికలవల్ల తదసాహిత్యాసికి బీజాలు పడ్డాయి. నవలా సాహిత్యంలో రచయ్యితులు ఎక్కువయ్యారు. చెప్పుకోదగ్గవాళ్ళు కొందరే. నాటక రంగంలో బలుపుకన్నా వాపు ఎక్కువైంది సినిమా రంగం మీద దృష్టితోనే నాటక రచన, (పదర్శన జరుగుతున్నవని ఎవరైనా ఆరోపిస్తే అందులో అచ తప్పులేదు. న్నెహు [పభుత్వం మొదట సోవలిస్టు నమూనా సమాజున్ని (పతిపాడించి తర్వాత సోషలిజమే మనధ్యేయమని చట్టాన్ని సవరించాక దేశంలోని సజీవపరిణామాలు జరిగాయి. (ప్రగతి శక్తులలో ఒకపక్షం బూచ్టవా పాలకవర్గాలతో చేతులు కలప డంవన్రి

[పజాకళలూ జు పగతీవాదులూ 1 .వామపక్షంలో చీలికలు వచ్చాయి త్హీవవాదులు “చైనా ఛైర్మన్‌ మా ఛైర్మన్‌" అనే నినాదంతో భారత దేళంలోవున్న పరిస్థితులు గమనించకుండా, లేనిపరిస్థితులు పరిపక్వమై నాయన్న అపోహతో అపమార్షం పట్టడంవల్ల ఇంకొక చీలికవచ్చిండి. సామ్యవాద రచయితల పై వీటి (ప్రభావం గాథంగా వుండి

19070 జనవరిలో విళాఖపట్న ౦లో "శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు షష్టిపూర్తి జరిగింది. నగ్గలైెట్లు దీనిని తమ గు త్త్‌గా ఆ్యకమించుకున్నారన్న భావం సాహిత్య లోకంలో కలిగింది. తర్వాత కొన్ని నెలలకు విష్ణవ రచయితల సంఘం ఏర్పడిండ్శి థ్రీరంగం భ్రీనివాసరావు నామమ్మాతపు అధ్యక్షుడుగా విరసం మహ్వాపస్టానానికి బదులు మరో (పస్థ్టానం మొదలెట్టారు. విప్ల వానికి ఆడ్డుదారలన్నీ చెడ్డదారులే. వాళ్ళ రచనలు కొన్నింటిని (పభుత్వం నిషేధించిండి. కానీ ఈ రచనలు (పజల కెంళమా తం బోధపడవనీ వీటివల్ల పమాడం లేవనీ అంధ్మపదేశ్‌ హైకోర్టు తీర్పుఇచ్చిండి.

మళ్ళీ అభ్యుదయ రచయితల సంఘాన్ని (క్రీయాశీలం చేయలనే [(పయత్నాలు .జరిగొయి నాలుగవ మవోనభలో జరిగిన పొరపాట్లు మళ్ళీ తలఎ త్తకుండా శా న్రీయ సామ్యవాదానికి కట్టుబడ్డ రచయితే అభ్యుదయ రచయిత అన్న నిర్వచనంతో అరసం మ్మదాసుశాఖ ఆధ్వర్యంలో ఉద్యమం కొనసాగిండి. దేశం నలుమూలలనుండి నాలుగు వందలమంది సభ్యులుగా చేరారు.

ఓ

మతవాదులూ, తడితరులూ “అభ్యుదయోద్యమానికి మూలభూళతమైన తత్వం దేశీయమైనడిళాదు అన్నారు. దేశాన్ని విడిచి మరో [పపంచంవైపు పర గె త్తేధోరణి శలిగి స్వదేశీయాల సౌభాగ్య సాథనలో కవికంఠమె త్తి పలకాలి అని “జనధర్మ” పరా యణులు _పచారం [పారంభించారు. (శమజ్లీవనంలో దేశీయ విదేశేయులనే వినేదాలులేవు. ఆ _శమను దోచుకొనే వర్గాల స్వభావాలనుదిప్రై ఢర్మాలు, దర్శనాలు, సంస్కృతి సాహిత్యాలు ఉత్పన్నమవుతాయి. (శ్రమజీవుల దర్శనమే మార్స్చ్కి-జం. దాని మూల నూతాలు ఏ మాజంలోనైనా విజాతీయాలు కావు, ఈ అవగాహనతోనే తొలినుంచీ అభ్యుడయ రచయితలు సాగుతూ వచ్చారు. దీనిని పునరద్దాటించవలసిన అవసరం వళ్చిందని 1874 లో ఒంగోలులో బాగంటి సోమయాజులుగారి అధ్యవ్షతన అభ్యుదయ

2. (పజాకళలూ ణా (పగతివాదులూ రచయితల సంఘం తన ఆరవ మహాసభలను మవహోత్సాహంతో జరుపుకుండి. తర్వాత ఎమర్తెన్సీ కారణంగా ఉద్యమం కొనసాగలేదు. ఆయినా (పజలను (వభావితులను చేయడానికి (ప్రజానాట్యమండలి తన ప్మాతను నిర్వహిస్తోండి.

1874 లో వీరేశలింగంగారు “వివేక వర్ణని” స్థాపించిననాటినుంచి 1074లో అరసం అరవ మహాసఖలను జరుపుకొన్నదావా స్వాతంత్యం రావడానికి ముందూంణ తర్వాత మన సాంస్కృతిక సాహిత్యోద్యమాల సంక్షిప్త సమీవ ఇది

థు లి చై అడ్డ జ (| [వజాశకి సాతంటత్య దినోత్సవ [పత్యేక సంచిక 1994 కొరకు అర్ముద (1వాసివ వ్యాసం

ననన లకక తాన నానన భఖానాకాకా గా ఆ 7” గ్ల నగితంతగవటనిఓం - ౧ణ॥46471/4ద0060ట - 6 &ీగం6/8 | వనన ననన క శ | / లెవు! | ళం. | టం | న న = ? ల 2 తాతా ! న లక ళ్శి లో ॥ ॥ ॥ 4. గీ జ (కా శ క 4 ష్‌. లో ం్‌4 [న్నే మి. + మా ఏ ష్‌ న్‌ సూడో స్ట / న71)388%11 ని/6688, ౪; 1ఏ%లిళకరేతి* చః