Telugu Patha Bhasthy Vilasamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

త్య మం! సహజ కవి మల్లెమాల " సై... మనసుపడి మక్కునతో సేకరించిన న్యాశే స్నా ఈ పుస్తకాన్ని సాహిత్యాభిమానుల కోసం . మం సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి . లనే శ ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం. . ను - మల్లెమాల కుటుంబం కా నా నాం లా ॥ న 1

పాత స్తి విలాసము ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య (ప్రచురణ : పోతన కీ ౨ కొవుది 145 అలకాపురి, ఘహైదరాబాదు.35,

ళ2812 5202021497202 6644 వితిశకత తెతవర89 714ఉ54నశం౮.4 కరగ! 90లు, 1983. అంరేంజిం6 60 0౯. గౌహయిు2!2 5రం?282 ంషీజూ!.

వ4011064 9 వందయజుడ మంం! కజయింథతి, ౨౭0ంల56౯ 1093.

డర వ 2664 వ: 5. 20-౦00

ఉష -ఫ2స 132 నళ పొల వెల : రూ. శి0.00 ౮౬ (ల |

౮

ముఖవ్మ్యతాలంకరణ : థ్రీ శీలా వ్మీరాజు ఠయ్య (₹9ధొాలయు స్నా

(ప్రాప్తిస్టానము : భం మ్‌.

క. "పోతన కీర్తి కౌముది" [స (&0.%02వవ) ఇ) 145, అలకాపురి న స హైదరాదాదు.500 035. మాయో

న. “సుదర్శనం 873, గౌతమ్‌నగర్‌ కాలనీ, దిల్‌సుఖ్‌నగర్‌, మహ్రాదరాబాద్‌-.500 660.

మ్ముదణ ఫి

పద్యావతీ ఆర్ట్‌ (వ్రంటల్స్‌

1-1517/బి/1, న్యూ బాకారం,

గాంధీనగర్‌, హైదరావాదు.380,

ఫోన్టు 611423, 600547.

నివేదన

ఆంధసాహిత్యాకాశమున తిక్కన సూర్యునివంటివాడు పోతన చందునీ వంటివాడు అని అచార్య పింగళ లక్ష్మీకాంతం మహోదయులన్న మాటలో ఎంతో వాస్తవ ముంది. పోతనగారి పేరుతో *పోతన కిర్తి కౌముది'అనే సాహిత్య సంస్థను హైదరాబాదులో నెలకొల్పాలన్న మా చిరకాలాశయం ఈ కావ్య (సచురణతో కార్యరూపం ధరిస్తున్నందుకు సంతోషిస్తున్నాము.

ఈ కావ్యానికి చక్కని పీఠిక నలంకరించిన జ్ఞానపీఠ పురస్కార్మగహిత పద్మభూషణ్‌, (పఖ్యాత కవి డా! సి. నారాయణరెడ్డిగా౦కీ, సహృదయ ఎమీకు చేసీ పంపిన సాహిత్య (బహ్మ, అశేష శేముషీ ధురంధరులు డా॥ వి. వి. ఎల్‌. నరసింహారావుగారికి, సదభ్శిపాయములను అందజేసిన మహాకవి శ్రీ గుంటూరి శేషేందశర్మ, ఆచార్య ఎల్లూరి శివారెడ్డి మహోదయులకు సర్వదా కృతజ్ఞు లము. ముఖష్యతాలంకరణ కావించిన కవిచ్శితకారులు శ్రీ శీలా వ్మీరాజు మహోదయులకు మా (ప్రాంజలి.

ఒక మనవి. ఈ కావ్యం (పెస్‌కాపీ సిద్ధంచేయడంలో అనేక స్థాలిత్యాలు దొర్హాయి. |పూపులు (శద్దగా. చూడనందున అచ్చుతప్పులు వాటికి తోడయ్యాయి. వాటిని ఇక్కడే పొందుపరచడ్రంలో. మా ఉద్దేశ్యం పాఠకులు ముందుగా వాటిని సరిచేసి చదువుకొని ఆనందిస్తార న్నాఆశ.

• (ప్రకాశకులు పుట పం క్రీ తప్పు ఒప్పు 7 కే నా ముఖమా మరి నా ముఖమా 29 క్షత (పక్క నున్న (వక్కననున్న 30 త్త గానుపింప గోచరింప 35 17 రైకనున్‌ రైకనే 37 23 దగ్ధముచేసి దగ్ధము చేసియు డ్తీరె 10 తళ్చిధిలాంప తచ్చిథిలాంకు శీర ౦ ముసీదు మసీదు 49 క్షే మొనర్చకు యొనర్పకు ర్‌3ి క్ష్‌ ఏకమొనర్ప శాంతమొనర్ప ర్‌4 క్షే అవ్మిశాంతంబు అవ్మిశాంతత క్‌ 22 సావమాయ సాహాయ్య ర్‌6 ర పుట్టరుపుట్టురు పుట్టరుపుట్టరు 56 క్షం వ్యాపిత వ్యావృత

జ్ఞానపీఠ పురస్కార (గ్రహీత, పద్మభూషణ్‌ 14.21.1094 డొ॥ ని. నారాయణరెడ్డి ప్రౌదరాణాదు. ఆవి ష్క త్రి

పద్యం అంతంత మ్మాతాన పట్టువడదు. ఒకవైపు గణాల మేళవింపులు. మరోవైపు యత్కిపాసల విగింపులు. ఈ ఇరు వైపులు సరిచూసుకుంటూ ధారా (ప్రొథ పద్య విద్యాధరుడు రోహణం చేసే చతురత అలవడాలి. ఉత ఇన్నివుంటే ఒక మంచి పద్యం పుడు

ఎలా బార్యుడు తుంది. ఇందుకు తోడుగా భావం, అలం

కారం, ధ్వని లాంటివి సమకూరితే అది ఉ త్తమ కవిత్వం అవుతుంది.

అధ్యతనార్మధ కవితా జగత్తులో నిరంతర కవిగా పురోగమిస్తున్న పద్య విద్యాధరుల్లో ఉత్పలవారు కోటీరసం క్రికి చెందినవారు. కొన్నికొన్ని గేయకృతులు రచించినా ఆయన (ప్రధాన కవితామాధ్యమం పద్యచ్చందం. శృంగార ఖేలనంలో, పద్య చాలనంలో శ్రీనాథుణ్ణి కైవసం చేసుకున్న (ప్రొఢకవి ఆయన. చాట్కుపౌఢి పిసాశింపులతో, సరస భావాల గుమాయింపులతో ఉత్పలవారు పలువరించిన కవితాకోశం ఈ *పాతబ స్తీ విలాసం.” . ఈ కృతికి శ్రీనాథుని [కీడాభిరామ కావ్యం స్ఫూర్తి అని అవతారికలోనే స్పష్టమవుతుంది. దశవిధ రూపకాల్తోని *'వీథి'” అనే (వ్మకియ లాంటిదే ఈ కృతి. (కీడాభిరామంలోని వస్తువు నాటి ఓరుగల్లు నగరవీరుల విశేషాలు. ఈ కావ్యంలో వర్గించినవి హైదరాబాదు నగరం పౌతబ స్తీ విలాసాలు. అయితే ఇది (క్రీడాభిరామం లాగా అనువాదకావ్యం కాదని, ఇది లోకానువాదమని నటుని ముఖతః ,పకటించారు కవిగారు. [కిడాభిరామంలోని “మంచనళర్మ'” స్థానంలో ఈ [గంథంలో ఉత్పలాచార్యు లున్నారు. అక్కడి “టిట్టిభ సెట్టి” పట్టులో కక్కడ పున్నయళాస్త్రి వున్నాడు. ఈ నే స్తగాండిద్దరూ పాతబ స్రీవాడల్లో తిరుగుళున్న ప్పుడు మెరిసిన (కొమ్మత్తు మెరుపులే ఈ కావ్యం నింథా పరచుకున్నాయి.

ళు

స్వల్ప వస్తువును తీసుకుని భావనా బలంతో, చమక్కారోల్బణంతో, (ప్రౌఢ వచోగుంఫనంతో ఈ కృతిని రచించారు ఉత్పలాజార్యులు. ఉత్పలా చార్యుల మాటను కాదనలేక ఈ నాలుగు మాటలు రాన్తున్నానేగానీ ఆయన రచనా వైదగ్గ్యం గురించి కౌత్తగా చెప్పేదేముంది? కవిగా నేను కనువిప్పుతున్న నాడే ఆయన (ప్రతిభోత్పలం నముక్సుల్ల స్థితిలో వుంది. నాడే మొదలైన ఆ వద్యధార ఈ నాటికీ సరికొత్త గమకాలతో [శావణ గౌతమిలా సాగిపోళూనే వున్నది.

తాలి తొలి పుటల్లోనే ఎన్నెన్నో ఛలోక్తులను కుమ్మరించారు కవిగారు. (ప్రేయసి అవయ వాల్లోని గుం్గడతనాన్ని వర్డిస్తూ తన వినతిని “గుండు సున్నా చేయవు'గదా అని చమత్కరిస్తాడు. ఆదివారం కూడా 'సెలపు పెట్టని సూర్యు నికి నమస్కారాలు చేస్తానంటాడు. ఆమ్ముదితంగా వున్న %వాత్మపతి అవివాహిత యువతి' అని అశ్చర్యకరంగా ఉపమిస్తాడు. రసికత్వం (శుతి మించితే “వాత్సా॥ యను జంపి పుట్టితివి” అంటూ 'పౌతోక్రి పసరిస్తాడు. “కపట మ్మితుని కంటె నిష్కపటి అయిన శతువే మేలు జీవన సమరమందు” అంటూ విలువై న సత్యాన్నీ నూ క్తికరిస్తాడు. ' పెద్దధికారి" లంచికి వెళ్లే కథ కంచికి చేరినట్టే అని మెత్తటి చురకలు పెడతాడు. వీధి పోరాటంలో “లారిని మించిన రౌడి లేదిలన్‌” అంటూ నగరం వీధుల్లో మనం రోజూ చూస్తున్న నై జాన్నే కళ్ళకు కట్టినట్టు చూపుతాడు. ధరల పెరుగుదల గురించి, పైరవీ మాహాతృ్స్యం గురించి, ఎన్నికల తెన్నుల గురించి, కులాల పేరిటి కమ్మక్కుల గురించి.ఇలా ఎన్నెన్నో నిత్యనై మి త్తికాం శాలను చమక్కారథురీణంగా ఊల్లే భించారు ఉత్సలవారు. ఉఊత్పలవారి సాం్యద వర్ణనా శక్రికి రాజధానిలో నడిచివచ్చే కన్యలు “హయపుచ్చ గుళువృ కైశికల్‌” అనడం మెచ్చు తునకగా చెప్పుకోవచ్చు. ఆయన పరిణత భావనా పటిమకు, (ౌఢ సమాన [గథన చణతకు ఒక్క వద్యాన్ని ఉదాహరిస్తున్నాను.

“క్షణము సమవీక్షణము త

క్షణమే చంచల దపాంగ సంవీక్షణమున్‌

క్షణ మాభరబేక్షణమును

కణ కణ విలక్షణములు సఖి వీక్షణముల్‌,”

ళీ పోతన్నను+పృక్కిట పట్టుకున్నా డో, శ్రీనాథుణ్ణి అరిచేత 'పెట్టుకున్నాడో చెప్ప లేను గానీ ఈ పద్యం శబ్దార్ధ సంయోజనానికి పట్టిన నిలువుటద్దం. స్రీలు మధ్య మధ్య తమ నగల్ని చూసుకోవడం ఈ పద్యంలోని 'ఆభరణేక్షణం”. ఇది వాస్తవికతకు గిసిన వర్ణచ్మితంలా వుంది.

రమణీయ శద్దాలతో, గమకించే సమాసాలతో, నిర్వేల శృంగార వచస్త రంగాలతో కీడించే ఉత్పలవారు అప్పుడప్పుడు లోత్రెన భావాన్ని లలితలలితంగా చెబుతారు. ఈ పద్యం చూడండి...

“నందనందను నెమ్మేని నలుపు మెచ్చి

సలి వసనమ్ము దాల్చె రాధాలతాంగి

రాధ నెమ్మేని బంగారు రంగు మెచ్చి

అచ్యుతుడు తాల్చె రమ్యపీతాంబరంబు.”” మేని వన్నెకు అనురాగవర్జాన్ని శతిచేసి అల్సిన ఈ పద్యం ,ప్రాబీన సంస్కృత మహాకవుల వర్ణనావై దుష్యాన్ని స్మరింపజేస్తుంది.

“రైషికుడు” (రిఇు నడిపేవాడు), “చ క్యతయ శాకటికుడు”” (మూడు చక్రాల రిఇాను తొ క్కేవాడు) లాంటి వినూత్న పదబంధారెన్నెన్నో విందులు చేన్‌ ఈ కావ్యంలో శృంగార రస్మపియుల డెందాలను ఉయ్యాలలూపే పట్టు లెన్నో వున్నాయి. ఆ.రకంగా ఈ కావ్యం కీడాభిరామ సహోదరరం్లగా రూపొం, డింది. (పొఢ పద్య విద్యాధరులై న మ్మ[తులు ఉత్పలవారు ఈ కృతిని నాకు ఆగ్మీయడు నా సాహిత్యజీవితచర్మ్శితకారుడు డా॥ తిరుమల శ్రీనివాసా చార్యులకు అంకితమివ్వడం నాలోని ఆ"ందవల్లి కి మరో పుప్వు పూసినటయింది. కృ3కర్ర శ్రీ ఉత్నలాచార్భులకు. స్పీర్త డా! శ్రీనివానాచార్యులకు నా వోర్టి కాభినందనలు,

“సాహిత్య(ఐహ్యై" డా॥ వి.వియల్‌. నరసింహారావు రిటైర్డ్‌ డై రెక్టర్‌, అంప. (వళత్వ విద్యాశాఖ, కావ్యాలోకనం

కవి రసవద్వాక్కు. పజ్ఞ నవనవోన్మేషళాలిని. పాండిత్యం సమ్ముద గంభీరం. కావ్యానికి ఆనందోవదేశాలు పరమ గమ్యాలు. సహవృదయలోకానికి ఆనందానుభూతిలోనే ఉపదేశం ధ్వన్యాత్మకంగా భాసిస్తుంది. ఉపదేశం కవికిగల పండిత (ప్రజాకవి సామాజికబాధ్యత, సమాజంలో వ్యక్తికి జరిగే అన్యా

యాలతో సమాధానపడలేని కవి మనస్సు కావ్యరచన

ఉత్పల ద్వారా తిరగబడుతుంది. తిరుగుబాటు రసవత్తరంగా సౌగుతుంది. కటిక గుండెలు కరగిపోతాయి. కరుణహృదయాలు ఉల్లోల కల్లో లిను లౌతాయి,

ఉత్పలవారి కృతులు ఈ మహి లఖ్యలతో కొనసాగుతాయి. అర్ధ శళతాధి కంగా సాగిన ఆయన కృతి రచన సమాజంలోని అన్నివర్గాలకూ ఆస్వాద యోగ్యమైంది. పెద్దలకు పద్య కృతులు, పిల్లలకు గేయకృతులు, పడుచువారికి వసందైన వ్యాసాలు, సర్వజన సంసేవ్యమైన కథలు, నవలలు - ఒక పేమిటి? అందరూ ఆదరించే అనేక సాహిత్య (వ్మకియల్లో అయన చేయి. తిరిగిన సిద్ధ రచయితగా గుర్తింపు పొందారు. ఆ గుర్తింపు రసజ్ఞుల హృదయాల్లో అభి మానంగా రూపుదిద్దుకుంది.

ఇంతగా ఎదిగినా, ఇప్పటికీ ఆయన అనంతమైన సాహితీ కాస్త (గంఠత జాలాన్ని సేకరించుకుంటూ పాండిత్యాన్ని అభినవోజ్జ్వలం చేసుకుంటుంటారు. ఈ పాండిత్యం క్రేవలచ్చాందసమైంది కాదు. నవనాగరక మైన జీవితంలో నిత్య నూతన విజ్ఞానలేజోవిరాజితంగా ఉంటుంది,

ఇస ఆధునిక నాగరికత వీను మిగిలి పల్లెలు బ స్త్రీలుగా, బ స్త్రీలు పట్నాలుగా, పట్నాలు మహానగరాలుగా పెరిగి పెరిగి పోతున్నాయి. కొత్త బస్తీలు, కొత్త కౌత్త రూపులు సంతరించుకొని కళ్టు జిగేలు మనిపిస్తుంటే, పాత ఐ స్త్రీలు మరింత పాతబడి, (బతుకు దుర్భ్శరమన్నంతగా వాపోతున్నాయి. ఈ దుఃస్థితి ఒక్క- హైదరాబాదుకే కాదు; మదాసు, కలకత్తా, బొంబాయి మొదలైన అన్ని నగరాలకూ పట్టింది. ఉత్పల కొన్ని దళాబ్దులుగా హైదరాబాదు నివాసి. కళాశాలాంధాధ్యా వకుడుగా, సాహిత్య వేదికలపై పశిష్టవక్తగా, భువనవిజయాది సాహితీ రూపకాల్లో మరప్పరాని మహాకవిగా పష్మతికా రచయితగా, సంస్క్భృతాం్యధ హిందీ వపండితుడుగా, సుక విమ్మితుడుగా చర్మిత సృష్టించుకొన్న నజ్జనగరిస్థుడు,. అయినా ఆయనంటారు.. “నేను నా జీవితంలో దృశ్యమాన జగత్తుతో సంశుష్టి పొందలేకపోయాను. దానితో రాజీపడలేకపోయాను. అందుచేత పరోక్ష మైన కావ్యపపంచాన్ని ఆశయించవలసివచ్చింది”. ఆ్యశయించడం మ్మాతమే కాదు; ఆయన కావ్య సష్టగా, (దష్టగా, ఉపదేశకుడుగా అవతరించారు. ఈ పరి జామదళశ పరాయణం ముట్టిన స్దితిలో భాగ్యనగరవాసిగా ఉత్పల 'హృదయం నుండి వెలి కురికిన విశిష్ట కావ్యం “ఈ జంటనగరాలు హేమంత శిశిరాలు", ఇప్పుడు పాఠకలోకం కరకమలాలను అలంకరిస్తున్న అభినవ కావ్యం “పాతబ సీ విలాసము.” దిని మ్ముదణ ఇప్పుడు జరిగినా, రచన పదేళ్ళ (కిందటనే జరిగింది, నాటికీ నేటికీ పాతబ'స్టీ పైతబ స్తీగానే పడివుంది. ఎన్నికలు, "రాజకీయాలు, మతాలు, నగరపాలన పాతబ స్తీ సు స్తీకి కని పెట్టిన కొత్తమందు లేవీ లేకపోగా. సంఘవ్యతిరేక శక్తృలు సృష్టిస్తున్న అరాజకం అంతులేకుండా పెరిగిపోతున్నది. ఈ పరిస్థికంతా అవలోకించిన కవి “పాతబస్తీ విలాసం) అవళ్యం ముదించ వలసిందిగా భావించారు. రసజ్ఞకవి మహోదయుడు డా॥ తిరుమల శ్రీనివాసా చార్యులు కృతిభర్రగా లభించారు. “పాతబస్తీ విలాసం” సహృదయ హృద యాలలో అవిష్క్టృతమౌతోంది. కేవల (శవ్యకావ్యంగా కాదు; కళ ముందు అభినయ సౌందర్యం కుపష్పవో సే దృళ్యకావ్యంగా అందునా వీథీరూపకంగా, తెర తొలగించుకొని (వత్యక్షమౌతోంది.

శ ఎకి

తెలుగ్గలో మనకు లభించిన వీథి నాటకం [కిడాభిరామం ఒక్కటే. ఇది 'శ్రీమన్మవామం్యతిశేఖర వినుకొండ.... వల్ణభరాయ (పణీతంతైని దనీ, రావి హెైటి _తిపురాంతక' దేవుండను కవీశ్వరుండొనరించిన (పేమాభిరామ నాటకంబు ననుసరించి తెనుంగుబాస నొనరించిన ఏకాశ్వాస పర్యంతమైన నాటకమనీ (క్రీడాభిరామమందే లిఖించబడివుంది. పద్యశైలి శ్రీనాశు ననుసరించిందిగా కని సించడంవల్ద ఇది శ్రీనాఠకృత మేమో అనే [భాంతి కలిగిస్తుంది.

వీథిలో సాధారణంగా ఒకే నాయకుడు ఆకాళ భాషితానికి (వతిభాషము చేస్తూ కథ నడిపిస్తుంటాడు. (కీడాభిరామంలో ఇరువురు ప్మాతలు వీథినిఐడి కథ నడిపిస్తారు. ఒకడు గోవింద మంచనశర్మ; ఇంకొకడు అతని మితుడైన టిట్టిభ "సెట్టి. అక్కడ కథ ఓరుగంటి విలాసం. ఇక్కడి కథ పాతబస్తీ విలాసం. ఇందులో కవి ఉత్పల ఒక ప్యాత, రెండవ ప్మాత గోదావరీ తీరవాసి అయిన జోస్యుల పున్నయ్యశళాన్త్రి.

“వీథిలో (పధాన రసం శృంగారం. ఆది ఉత్తమ శృంగారం కానక్క ర్లేదు. గట్టిగా చెపితే కామ శృంగారం కావటమే లక్షణం. ఇతర రసాలు అంగ రసాలు మ్మాతమే. “హెతబ స్తీ విలాసంిలో ఈ లక్షణంకూడా చక్కగా చోటు చేసుకున్నది. అయితే ఉత్పల కవి పున్నయశాన్త్రిని [వబోధిస్తూ ఎడనెడ ధర్మ శృంగారానికి పాధాన్యమివ్వడం గుర్తించదగ్గ అంశం.

“క్రీడాభిరామం” లాగ ఇది ఏకళ్వాస రూపకం కాదు. ముచ్చటగా మూడాళ్వాసాలు సాగిన రసవ్యదచన, కృత్యవతరణిక, కృతిభ రృ [పళంస అందులోను ఇందులోను ఉన్నాయి. ఊత్పలవారు % పాస్టావికను మనోజ్ఞంగా తీర్చిదిద్దారు. రవీంద్రభారతి “*గీన్‌రూంిలో అద్దం ముందు అలంకరణం చేసు కుంటున్న నటీమణితో కవిగారు సాగించే శృంగార సంభాషణతో నడుస్తుంది (ప్రాస్తావిక. నటీమణి ఊపిరాడక ఉడ్డుగుడుచుకునే శృంగార వాక్కుల్తో ఆమె నుక్కిరి బిక్కిరి చేసినా, చివరకామెకు కవిగారు నాటక సన్యూతధారిణిగా “పొమోషన్‌” (ప్రసాదించి, ఆమెను స్ముపసన్నను చేసుకుంటారు. ఈ హైదరా బాద్‌ నటీమణికి అవళ్యం స్పురణకు వచ్చింది భారతకోకిల - మహి కవయితతి సరోజినీదేవి. ఆ తెలుగు కోడలు హైదరాబాదు మీది అమిత టపేమతో ఈ నగ రాన్ని తన కవితారురిలో ముంచి యెత్త్రింది. అందుకే ఈ నటీమణికి ఆ కవ య్యిశత్రీమణి [వళ ంసాప్మాతురాలై ంది. (వస్తావన ముగియగా (వధాన హెతలు రంగప్రవేశం చేశాయి,

షె తి

ముఖ్యప్మాత కవి; మనకు పరిచితుడే. ఆగంతుకుడైన పున్నయళాస్తే కొత్తవాడు. అతడు “నన్నయ ఊరివాడు; మరి నస్యము పీల్చెడివాడు; మంచి వ్యుత్సన్నన్నుడు; ఏనుగుం గున్న వలెన్‌ కనంబడును.” సొంత వరుపు, మరచెంబు, పెస్టై - వెంట తెచ్చుకున్నాడు. చెవుల కరటి దుద్దులు, మెళ్ళో బంగారు గొలుసు. (వేలికి ఉంగరం. ర్యాతు లీ ఉంగరాన్ని జంద్యానికి ముడివేసి పండుకుంటాడు [పయాణంలో. ఆటోలో వెళతూ ఉంగరపు వేలు బైటికి పెడితే ఉంగరం కోసం వేలిని తెగకోసే దొంగరక్కసులు తిరుగాడే రోజులు కదా! శాస్త్రీ జాగత్త కాస్త్ర్రది. శాస్త్రి విలాస-పురుషుడే. వెనక పిలక దోబూచులాడు తున్నా ముందువై పు కాపింగు కొట్టవచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది. అయినా నాగరికు లంపే భయం; నైష్టికులంటే [ప్రాణం. పేద కవులు కంటబడితే వారి కావ్య దోషాలు ఏకరవు పెడతాడు. సంపన్న కవుల తప్పులైతే ఒప్పుల కుప్పలుగా థావిస్తాడు. “తప్పు శాస్త్రిది కాదు; ఇతని వాదాని కుపకరించే శాస్త్రాని' దంటారు కవిగారు.

ఉత్పలకవి (వతి పద్యచమక్కారరమణీయంగా కావ్యాన్ని ఆద్యంతం చర్వణసహం చేశారు. వాస్యంలో అధిక్షేపం చోటుచేసుకుని ఊ క్త విషయం ఆనందకందంగా ఆత్మలో నాటుకుంటుంది.

“ఇరుగు పొరుగు ఇల్దార్యడకు పసుపుదారం తప్ప పచ్చని ఆభరణం ఒక్కటి కూడా మిగల్బని దాదాలకు క్షేమమే కదా?” అని కుశల (పశ్న చేస్తాడు శాస్త్రి. “కర్ఫ్యూ వేళల్లో. విటులు పడుపుగ త్రెల్ని పోలీసుల మిషతో అధికకాలం అనుభవిస్తూనే ఉంటారు గదా!” అంటాడు. అంతేకాదు, రెండాళ్వా సాలకు విస్తరించిన వీరిరువురి సంభాషణలో ప్మతికల బండారం, నేతల కుల- (పాంతీయ తత్వం, ఉద్యోగుల లంచగొండితనం, 'సెక్సు సినిమాల [పభావం, పెైరవీ కవుల [పాభవం, జేబుదొంగల చౌర్యకౌశలం, వాహనాల రద్దీ, లారీల జొద్ధత్యం _. ఒక టేమిటి? నగరజీవితంళోని నరకయాతనంతా (పత్యక్షమౌతుంది.

“వీధిపోరాటమునందు ఇప్పటికి లారిని మించిన రౌడిలే దిలన్‌”

“తికి యన్నట్టి హైదరాబాదు _పజలు

లారిహతులందు మిగిలిన వారెసుమ్ము!” (పుట. 33)

క్‌ ఉత్పలవారు సంస్కృతంలోని అలంకారళాస్తాంన్ని ఆపోళశనం వట్టిన వారు కావడంవల్ల వ్యకోక్షలు, , నర్మోక్తులు, చమత్కా రోక్తులు, ధ్వనులు కావ్య మంతటా కోకొల్లలుగా పరుచుకున్నాయి. అనేక పద్యాలు సంస్కృత సాహిత్యంలోని క్లోకాలకు చాయలుగా 'భాసిస్తాయి. శ్లేషచమత్కా-రాలు చెప్పక్క- ర్లేదు. శృంగార సందర్భాల్లో ఈ చమత్కార విజృంభణం రసికుల్ని ఉక్కిరి దిక్కారి చేస్తుంది. “కొండను వేళ్ళను దూరము.నుండియే కనుగొన్నచో మనోజ్ఞం బటుకొా కుండగ దరిజేరినచో.వండితులకు ఎక్కి-దిగుట బహుధ్మాశమయొ” (పు. 22) ఈ ఎక్కి-దిగుటలో ఉంది ఉత్పల పండితుల వాక్సృమత్క్బృతి అంతా. “అమృతము వంటి వీరు, మవ్వపు పావురాళ్ళ మాంసం' సేవించి వుండక పోతే వెల వెలందికి అందమైన ఈ కళ్ళు, కోమల బాహువులు, సురతసౌఖ్యపు కాకువులు, గిలుకువల్కులు సిద్ధించి వుండేవి కావట! ఆమె జాకెటులో పైకం దొంగిలించినవాడి ధైర్యసాహసాలు అమృతకలళం అవహరించుకుపోయిన గరుత్మంతుణ్జి జ్ఞప్తికి తెచ్చాయట! జాకెట్టులోనే కాదు, దోవతి లోవలి లాగు జేబులో పైకమైనా అంతే. వాడి కత్తిరించు. నేర్పు అమెరికా చైనాదిదేశాల శస్ర్రవైద్యుల నేర్చుకు తీసిపోదు. ఈ జేబుదొంగలు వైద్యం నేర్చుకొని వున్న ఫతే మన నాయకులు గుండె జబ్బుల నివారణకు పర దేశాలకు పరుగెత్తి పోవలసిన ఇబ్బంది త ప్పేదట! పర దేశాలకు చీటికిమాటికి మన నేతలు పరుగె త్తిపోవడంలో బోలెడంత రాజకీయలౌక్యముందట! “ఆ మహాభాగులకు పితృభూము అవ్వి!” గుండె ఆవ రేషన్లకే కాదు, దండిగా ఓట్లు సంపాదించడానిక్కూడా విదేశాల సాయం లభిస్తుంది. ఈ దేశంలో పేదల [బతుకులు మ్మాతం ఎప్పుడూ ఇంతే. పాత బస్తీకి (వవేళ ద్వారమైన నాట్‌ ముచుకుందానది నేడు 'మూసి*'గా మారి, మనువులు ముక్టు మూసుకోవలసిన దుఃస్థితికి చేరింది. ఆ మూసీతల్లి ఒడిలో (బతికే నిరుపేద జవ్వని తనకున్న ఒక్క రైక'పేలికను ఉతుక్కునే దృశ్యం గుండెలు [దవింప జేస్తుంది. ఇటువంటి పేదల ఓట్టతో పదవులకు [పాకే నాయకులు వీళ్ళను

క!

సజావుగా బతకనిస్తున్నారా? రాజకీయ లబికోసం వీళ్ళ పాణాలు బలిగొనడానికి వెనుదీయరు గదా!

"పేదవానికి ధ్యాతి జీవితముకన్న . ఆత్యుషదవమైన దన్యంబు లేదు

గిట్టునప్పటికం చెను పుట్టునపుడె - మునుగు నాతడు చింతానమ్ముదమందు

(వు. 35)

ఇటువంటి సందర్భాలు చదువుతుంటే పఠితకు _ ఉత్పలకవి పపంచ మహాకవుల కోవకు చెందిన కరుణ కవిగా దర్శనమిస్తారు.

బందులు, రాస్తారోకోలు జరిపి బస్సులు, ర్రైళ్ళు ఆఫీనులు, వీథి దీపాలు ధ్వంసంచేసి జాతీయ సంపదను దగ్ధపటలం చేసే దుఃస్థితిని ఉత్పలకవి ధర్మావేశంతో తెగనాడారు. (వు - 36)

పాతబ స్లీలో జిల్టేడు చెట్టు మొలిచిన శిథిలగృవాలు ఒకనాటి మవి వై భవాన్నే కాక ఈనాటి "పేద (బతుకుల్ని కూడా పెకెత్తి చూపుతాయి. మత విద్వేష మిషతో ఇక్కడ సాగే ఊచకోత వీరి (బతుకుల్ని అర్జాంతరపు చావులుగా మారుస్తునాయి. కమ్మని కవితలల్లిన గులాంయాసిన్‌ యువకవి, ఆతని [పాఖాలు బలిగొన్న సందర్భం గుర్తుకెచ్చుకొని ఉత్పల కవి చేసిన కవిళ్శాకుతర్పణం చిరస్మరణీయం

నలువం [డిచ్చట మానవత్వమును మంటంగల్పి గగ్గోలుగా

ఎలుగెత్రించిన 'ఘోరదుర్ధ టన లెన్నో! మతోన్మాదినీ

మలిన్నకూర కరాసిచే ఇట్‌ గులాంయాసీం కవ్నిశేన్టు గుం

డెల రక్త మ్మది మొండి గోడలకు చిందెన్‌ లోక మల్దాడగన్‌.

(పు. డ్తడ్త) ల

ఉఊత్పలవారి మతాతీతవిశ్వజనీనదృష్టి వేయిరేకులుగా. విచ్చుకున్న సత్కోవ్యం “పాతబ స్లీ విలాసం.”

“హిందు ముస్టిం తగాదాలు ఎవరిచలువ?

“స్వార్థపర రాజకీయనాయకుల చలువ” (పుట. 50)

2211 “ల్లీ వ్సడు హిందువ? ముస్రిమ?” (పు యం ర్‌ ---ఈ్కవశ్నలో సర్వాంత ర్యామి యైన భగవంతుని భిన్న రూపాలు భిన్న మతాలలో సాకాత్కరిస్తాయనీ, మతంకంటె “ధర్మ” మెప్పుడూ గొప్పదే అనీ, ధర్మ తత్వం తెలుసుకోవలసిన ఆవశ్యకం (పబోధించారు తృతీయాళ్వాసంలో కవిగారు. శాస్త్రి హైదరాబాదు విడిచి స్వస్థలం పోబోయే ముందు టాంకుబండుమీది మవామనాల వ్విగవాలు చూస్తాడు. దేశదుఃస్థితికి ఆ వ్మిగహసప్పరుషులు కార్చే కన్నీరు చూస్తాడు. ఆ కన్నీరు హుస్సేన్‌సాగర్‌లో కాక గండిపేటలో (పవ హిస్తే ప్రదరాబాదుకు మంచినీటి కొరత తీరేదని కాస్త్రి చమత్కరిస్తాడు (పు 57). ఆచ్చాదన లేకుండా వున్న ఆ వ్యిగహాల మీద కాకులు (గద్దలు కూర్చోవడం ఆ మవామహుల్ని అవమానించడమే ననిపించింది. ఉన్నంతలో "హైదరాబాదుకున్న గొప్ప ఆకర్షణ “నుమాయిషీ”. ఎగ్జిబిషన్‌ [గౌండ్సులో ఏటేటా జరిగే దేశేయ కళా పార్మిశామిక వస్తుపదర్శనను “రనజ్ఞలోక సామూ హిక (పేయసి'గా అభివర్ణించారు కవి. బుజ్జి జోస్యుల పున్న య్యకాన్త్రి భాగ్యనగరంలో జయ్మపదంగా చాతు ర్మాన్యం ముగించుకొని స్వస్థలానికి వెళ్ళాడు. పరవళ్శతాక్కే గోదావరి ఒడ్డున (బతికే (పాణి సీటి ఎద్దడితో నకనకలాడే హైదరాబాదులో ఎన్నా ళ్ళుండగలడు? శాస్త్రి నిష్ట్రమణంతో 'వీథీరూపకం”' కథ కంచికి చేరినళ్లే. లక్షణదృష్టితో “వీధి! రూపక దశకంలో చేరినా (పయోగదృష్టితో చూస్తే ఇది (శవ్య కావ్యకోటి లోకే చేరుతుంది. నాటి కీడాభిరామమైనా అంతే; నేటి పాతబస్తీ విలాసమైనా అంతే. నాటకీయ సంభాషణ చాతుర్యం (ప్రదర్శించడానికి మ్మాతమే ఈ _ప్మకియ పనికొస్తుంది. ఉత్పల కవిచందులుకూడా దీన్ని ఆ మేరకే ఉపయోగించు కొన్నారు. భాషా(వయోగంలో కూడా తెలుగున రూఢి కెక్కి నఅన్య దేశీయాలను, జనవ్యవహారానికి సన్నిహితమైన _ వ్యావవిరిక్కపయోగాలను యశఖథేచ్చగా (వయోగించి కావ్యవస్తువును సహృదయ హృదయంగమం చేశారు ఉత్పల కవిచర్శదులు. “దాదా, '“బిస్తరు, “నుమాయిషీ', “దావత్తు*, “కర్చ్యూ, “రాస్తా రోకో, 'బంద్‌), “లాడ్జి? మొదలైన అన్యదేశీయాలు, *చాలారోజులు",, “అంధ

మళ

మనేది, *న్యాయమనేది", 'సమైక్యత' మొదలై న వ్యావహారిక (ప్రయోగాలు, “రెక్షికుడు”, 'చృక్కతయ శాకటికుడు" మొదలైన సంస్కృృతీకృత [ప్రయోగాలు కావ్యశై లిని జనసామాన్యానికి సన్నిపాతం చేశాయని భావిస్తాను. సంస్కృతీకృత (వయోగాలు వండితుల నలరించవచ్చు.

పద్య రచనా శిల్పం సంగతి చూస్తే - రసానుగుణంగా శైలిని సంత రించడంలోనే కక యత్మిపాస లతకడంలో -కూడా ఎన్నో "అందాలు కుప్ప వోశారు ఉత్పల. దేశీయపదాలతో అన్య దేశీయపదాలను [పాస స్థానంలో పొదగడంలో వచ్చే ఆందం పద్య విద్యను గు త్తగొన్నవారికి బాగా తెలుసు.

“మర్యాద చేయదలచిన. బిర్యానీ పెట్టుగాని బిస్తరు గొని ఆ

చార్యుల మెప్పునత్సై ఇటు-భార్యను వంటింట వదలివై చుట తగునా?”

ప్ర - 2)

పద్య విద్యకు ఆధునికయుగంలో (పాణం పోస్తున్న పండితకవుల్లో ఉత్పల వారు (ప్మాగసరులు. ఏకోత్తర చతుశళ్ళతపద్యగద్యవరివ్యా ప్రమైన (309 పద్యాలు 92 వచనాలు) ఈ “పాతబ స్తీ విలాసం”లో ఛందళ్శిల్చాలెనైనా చూప వచ్చు.

ఉత్పల కవి చందుని (శాంతదర్శిత్వం కావ్యాన్ని అచ్చమైన ఆధునిక మహా కావ్యంగా తీర్చిదిద్దింది. [ప్రయోజనాత్మక (పబోధకావ్యంగా కూడా మలచింది. కవి చూపు “బహునిష్కకంఠి' అయిన [పొఢభామ మీదనే కాక మిఠాయి దుకాణపు గాజు తొట్లలో చుడవా తినే చిజ్టైలుక మీద కూడా (పసరిం చింది. ఉఊ్యగవాదుల దురత్యయాల నెదిరించడంతోపాటు పూటకు గతిలేని అనద [బిశుకుల్ని ఉద్ధరించే సూచనలు కూడా చేసింది ఉత్పల కవిత. అందుకే అంటాను “ఉత్పల అభినవ పండిత (వజాకవి” అని.

అయితే [పజా కవులు పలువురికివలి సుగమ సుబోధకత్వాల కోసం పద్య శిల్పాన్ని బలిచేయడు ఉత్పల. వాచ్యార్థం కోసం (ప్రతీయమానార్థాన్ని పరిత్య జించలేడు ఉత్పల, రమణీయశబ్దాల కోసం రసధ్వనిని విస్మరించలేడు ఉత్పల, జనం మెప్పుకోసం బౌచిత్యాన్ని పణంగా 'పెట్టలేడు ఉత్పల. ఆనంద.

షభ వర్థనులు చెప్పిన “లలితోచిత సన్నివేశచారుత”ను, అభినవులు వ్యాఖ్యానించిన తీరు గుండెకు పట్టించుకున్న కవి ఉత్పల. “ఉచితశ జ్దేన రసవిషయ మౌచిత్యం భవతీతి దర్శయన్‌ రస ధ్వనేః జీవితత్వం నూచయతి” అన్న అభి నవుల సూచనలు “పాతబస్తీ విలాసం*లో పలుతావుల గోచరిస్తాయి. ఒకగా ముక్కులో చెప్పాలంటే ఇది ధ్వని కావ్యం; రసధ్వని కావ్యం. కావ్యస్వీక ర్త డా॥ తిరుమల శ్రీనివాసాచార్యుడు సుకృతి; ఉత్తమ

శ్లోకుడు. సౌహార్ద భాసురుడు. సత్క-విచందుడు. తన “జీవన స్వరాలు” కృతిని దాశరథి మహా కవికి మనసారా అంకితమిచ్చిన పుణ్యుడు. ఆ పుణ్యశీలికి ఈ సత్క్బృతిని అంకితమిచ్చారు ఉత్పల. కావ్యావతారికలోని సుకవి స్తుతిలో ఆంధ సహృదయాస్థ్టాన కవి _ దాశరథి మహోదయుల్ని, _ జ్ఞానపీఠపురస్కారి “పద్మభూషణ' నారాయణరెడ్డి మహోదయుల్నీ ఉత్పల సముచితంగా (పస్తు తించారు. కొను! ఆయనన్నట్లు ఆ యిద్దరు ఆధునికకవితాజగత్తులో “కారణ జన్ములు” గదా! నా దృష్టిలో పండిత (_పజాకవి ఉత్పల కూడా అట్టి కారణ జన్ముడే.

సుహృద్వతంసుడు, సహృదయకవిపక్షపాతి అయిన ఉత్పల కవిచం్యదుడు ఈ పాతబస్తీ విలాసాన్ని కొత్తగా పరిశీలించి, అనందించే అవకాళం నాకు కలిగించినందుకు ఆయనకు అనేక కృత జ్ఞతాపూర్వక నమస్సులు. శ్రీముఖ సంక్రాంతి వభ వాసరం 14.11.1994; హైదరాబాద్‌

స్వీకృతి

భాగ్యనగరాన ఉద్యోగవళుడనగుచు పదము మోపిన సుమూహూ ర్తబలమదేమొ! పృథుల సంసారసాగర మథన మందు నేను పొందితి ఉత్పలా! స్నేహ సుధను

భాగ్యనగరాన దక్కిన భాగ్యమనుచు

నేను భావింతు ఉత్పలా! నీదు మతి

మమత లెరిగిన రసరమ్య మధుర జీవ

న వన మందు మైతులు మల్లెవువులుగాదె! చలిలో వెచ్చని చెలి కౌ గిలివలె నీ మధుకవిత గిలిగింతలిడున్‌ జ్వలదగ్ని కురియు నెండల జలధారగ సీదుకైత చలువలు నింపున్‌. సుందర శబ్ద పుష్పముల శోభల నూతన భావ సొరభా మందతరంగమాలికల మంజు రసాల మరంద ధారలన్‌ డెందము నందు సంబరము నింపెడు నీ నవకావ్యనందనా నందవిహారముల్‌ సలుపు నా జననమ్మిట ధన్య ముత్చలా। సంభాషణమునందు చతురో కి కుసుమాల

విసరెడు నీ హాస్యవిలసనమ్ము పద్యాన గల హృద్యభావముం దెలిపెడు

కమ్మని నీ కావ్యగానసరణి పండిన వృక్షమున్‌ నిండిన భాండమున్‌

తలపించు నీ తప్కపలుకుకలిమి మనసుతో యావనమాధురి నింపు నీ

సొందర్యకాస్త్ర విచారగరిమ ' చక్కగా ఏక మై ప్మాత సన్ని వేళ పదపదమ్మున కుస్తమించి వన్నెలాల్కి తావులీను నీ పాతబ సీవిలాస కృతిని గొనుట పూర్వభవసుకృతము గాదె!

మడ! తీరుమల శ్రీనివాసాబార్య

. వ. య... . వ నం. న *ం

న ము... వన్య న్‌ స స పష ని యు ఏ మ " (| 1 ర్త

పాతబ సీ విలాసవుం అవవామి డా॥ తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య పమహోదయులకు అ౦కితము ఫ్రీ అలమేలుమంగపతి శేషగిరిందుడు నామ ధామదధా శేయత కన్వవాయపు.వ్ల రిష్టత క్కుబ్బుచు థ్రీస్వరాజ్యల క్ష్మీయుతుడ్తైన నా పరమ మ్మితుని తిర్మల శ్రీనివాసు దీ ర్దాయువుగా అఆమేయవిభ వాన్వితుగా కరుణించుగావుతన్‌ అగజను లాగిపట్టుకొ నునప్పుడు రెండు, ఎడందపెకి చే రగ మరిరెండు, ముంగురుల ఖైకిడ రెండు, మొగంబు పట్టి ము ద్దుగొనగ రెండు, తక్కినవెదో పనిగొల్పి పదింటితోడ పొ ల్పుగ సఫలీక ఏతాభిలకరుండు శివుంఢడు శుభమ్ము లిచ్చుతన్‌ కవియశస్సు వాణీకటాక్షమ్ము లేక పడయజాల రెంతగ (శమపడినగాని అష్టమూర్తిన్నై మమ్మెప్పు డాదుకొనుమ తల్లి! శారద! మంగళదానశీల!

త్త పాతబస్తీ విలానము సీ కరపద్మమందు హవణిల్లిన సుస్ఫటికాక్షమాల పై తాకిన గోళ్ళకాంతులను దాడిమగింజలుగా (భమించి చీ రాకొనరించు చిల్మను మరల్చెడు నీ చిరునవ్వొకండె త ల్టీ! కవితాసరస్వతి! జయించును కోటి సుధాంశు కాంతులన్‌ చిరునవ్వొప్ప తనంత 'స్నేహమునక్రై చేసాచి మృద్వీ వచ స్సుర దంభోజ సుగంధమై పలుకరించున్‌, లేఖినిం గొన్న మా ధురి జాల్వార్చునటన్ననుం దగునా కాదో కాని, సౌవార్ద భా సురుడౌ తిర్మల శ్రీనివాసు కవితాసూక్తుల్‌ సుధాస్యందినుల్‌ సంజల తెల్లుక్రైతల ముషాయిరలందున గొండ్లియాట బా జిం జను పారశీక తరుణీ పదశింజిని, హ స్తతాళపుం ఖంజర్మిమోత వించెడునుగాదె రుబాయిలచేత తన్మనో మంజుల భావనా మధురిమమ్ములు మా చెవులందు నింపుచున్‌ శీలమువోలెను రచనా శైలియు సౌమ్యంబు __ అతని సౌష్టవమూ రిం బోలెను హృద యస్థిత్త భా వాలియ్యు రమ్యంభు తిర్తుమల్తాన్వ్నయమణికిన్‌ నెవమునుబట్టి ఏర్పడిన నెయ్యమువంటిది కాదు మాది, ని ష్కపటి నిజమ్ము చెప్పుట కిజ మ్మవరోధము లేనివాడు నా కిపుడు లభించె తిర్మల కవీరదుడు ఈ. కలికాలమంద్యునన్‌ కపటములేని స్నేహితుడు గల్గుట భాగ్యముకాదె చూడగన్‌

వ ఆ సొజన్యమ్హూర్రి ఒక్కనాడు నాతో ముచ్చటించుచు

పాతబస్తీ విలాసము తి కావ్యరసికాభిరుచి తీర్చగలవు, సీదు వాహ్యజీవితమెల్త నభావమయము దాన నేమి? ఆంతరజీవితం బపూర్వ భావ సౌందర్య నిరుప మైశ్వర్యమయము -స్నేహితులసట్ల చూపెడు నీదు (పీతి ళా సెహితీ రస మాధురి సాధు రితి మృదుల మరువక కుంద సమృద్ధి సీదు నస్నిగ్దహృద యమ్ము హేమంతశిశిరితమ్ము వ, నీ కావ్యం బంకితంబుగొన వేడుకయ్యెడు నన, నాకుకా మ్మితుడు సత్కవీశడు సమానస్కంధులం దుత్తమ శ్లోకుం డాప్తుడు ఫ్రీనివాస కవి చం్యదుం డిట్లు అస్మత్క్బృతి స్వీక రృుత్వము తానయై అభిలషించెన్‌ నాకు నుల్లాసముం జేకూర్ప్చకా హరిచంద నేందు శిశిర స్నిగ్ధాంతరంగమ్మునన్‌ ఛి ఒక ఇరివెంటివంటి ఉపయుక్తుడ నౌదున? ఇంటిపేరి పే ర్మికి తగినట్టిడౌః బసవలింగము వంటి సహాయకుండనా? రకరకమైన బాధల నలంగిన నేను మదాప్తమ్మితుకౌ తుక పరితుష్టిలో కృతవిదుండను కాగలవఐాడ నౌదునా? [వథమకృతి మహాకవి దాశరథికి నిచ్చి వాసిగనె తిరుమల శ్రీనివాస సుకవి అతనికిపుడు నా యీ పద్యకృతి నొసంగి కవులలో నేనుగూడ నాక్కండ నవుదు తననన చనాగా నననుతాన నాన నానురననమరనరన నతన వూనుతడుననపావువాయునమననననునననయనననారాలననాలనాన చామన కానాల

1. డా! ఇరివెంటి కృష్ణమూర్తి. ర ఫ్రీ సాయం బసవలింగప్పగారు. -

గ పాతబస్తీ విలానము అవిరళ కావ్య గాన ముది తాపరిమేయ రసజ్ఞ లోక సిం ధువును రుబాయిభాయిని మనోహర పుణ్య ఫలాయమాన మా ర్వ హృదయు॥ా విన్న్మమగుణభాసితు తిర్మల ఫ్రీనివాస స త్కవిని కృతీశుజేయు సుకృతంబున ధన్యుడనై తి నెంతయున్‌ ధనార్జనమ్మున సఫలత గనియును నీరసముపడెడు కవులుండంగా గుణార్జనమ్మున నీ కవి గనెను రసోలసిత కావ్య కమ ఫలంబున్‌ యు రసము _పధానమై మరపురానిపదంబుల మళ్తుగొల్పి మా నసమున హత్తుకొంచు మననంబొనరించినచో నిరంతరో ల్లసనము నింపి నూతనవిలాసముల౯ా వెలయించునట్టి గే యసివఠె కావ్యమెస్ట నవయౌవనయైై కవియింపగావలెన్‌ శయ్యయు రీత్యలంకృతిరసమ్ములు లేక, మనోజ్ఞ వృత్తసా హాయ్యము లేక గూఢపద మైనది చౌర్య రతి (కియా సమం బయ్యెడుగాని కావ్యమగునా? పరిపూర్ణ సుఖాభిలాషికిన్‌ న్యాయ్యము గూర్చునా? సహృదయమ్ములనుం దనియింప నేర్చునా? వం ఇష్టశిష్టక విజనులం దలంచి ఆయధధసహృదయాస్తానకవి నుద్దేశించి టబ థి నే ఓ కమనీయ కోమల మహోదయ దాళరథీ! త్వదీయ మృ ధ్వీక ర్ఫురి ధురీణ పద వీథులలో అనవద్య పద్య వి ద్యాకృషి సల్చి నీదు నవదాత యళః కలమాంకురమ్ములన్‌ లోకము నందు నాటెద నన్నుగహ మెప్పటివోలె జూపవే నీ సుమకోమలంబయిన నిర్మల మానసమందు గాయముల్‌ చేసిన అంధకాసురు చర్మితకు నల్దనితారు పూనసెదన్‌ నీ. సుమనోజ్ఞ కావ్య కమనీయ వనస్థలి భిత్రికా సము చ్భాసితమై దిశావలయితమ్మగు కీర్రికి వెల్ల వే సెదన్‌

పాతబస్తీ విలొనమిు ల్‌

ఇప్పుడీ వాజ్మయవీథిలో మెరవణ బ్రేతెంచు వాణీ జయా లపి తోచ్చైస్స్ట్రర ఘంటికారవ విహార స్వైరి త్రైరావత ద్వివ నారాయణరెడ్డినిన్‌ సుకవితావిష్కా-రినిన్‌ జ్ఞాన పీ ఠ పురస్కాంరిని పద్మభూషణుని వేడ్కన్‌ గొల్లు మన్మి్యతునిన్‌ కార ణజన్ములిద్దలును కావ్యజగత్తున పద్య బాణవి

ద్యారసికుండు దాశరథియైన సి. నారనరెడ్డి గేయక

ర్ప్బూర వసంతరాయలు వరోక్షత గట్టిన (పేమభావనా

డోరముజేసి నా (బతుకిటుల్‌ కవితామయమయ్యె వేడుకన్‌ (పాచుర్యంబుగ కృష్ణ చింతనము తప్పన్‌ నిత్య మింకొక్క- చే

దీ చింతింపనివాడు శ్రీజయంతి భగవద్దివ్యపసాదంబు కా

ణాచిన్‌ కృష్ణ పదాశితుండయిన పుణ్యాత్మున్‌ (వపన్నో త్తమున్‌ మా చిన్నన్నను సంస్మరించెదను శ్రీమత్క్బృష్టమాచార్యులన్‌

వ. కుసుమ సుకుమార శృంగార రస కోమల మనస్కుల నలరింప సమ

ర్ధంబును సత్పష రు క్ష్షమంబునయిన

ఇది ఆసత్కావ్య మన్నను ఈ సమాజ

మట్లిదే కద! ఇక నన్ను తిట్టు బేల?

బ్‌ ట్‌

ఆతతాయికి చిక్కైను ఆయుధాలు

(భష్టునికి దక్కె వైభవ (పాభవాలు

నను నిందించి సుఖించువార లెవరున్నన్‌ నాకు సంతోషమే ఆనెదన్‌ వారికినే గృతజ్ఞుడను (ట్రేయఃకాము' డెంకేనియున్‌

తన కష్టార్థితమైన విత్తమె పరిత్యాగంబు గావించి అ

న్యుని సౌఖ్యాన్వితుజేయుచుండ నిది యెంతో మేలు నాబోంట్లకున్‌

(ప్రాస్త్రావిక “ఎక్కడ నుంటివి ఓ నటి! వక్కాణింపుము రవీందభారతి జనులం (గిక్రిరిసిపోయె త్వరగా చక్కని గితమ్ము పాడి పంతసమిడుమీ ఓహో! ఇటనున్నావా? దేహాలంకరణ మింక తెమలిచి రమ్మా మోహిని” అని నేపథ్యపు గేహమునుం దెరచి నటుడు కృతలక్షణుడై వ. నటిం బరికించి చెలువుగ నిల్వుటద్ద్ధమును జేరి ఉరస్థృలమందు చందనం బలదె వదేల? లోని సెగ అగ్గలమయ్యెడు గాని తగదే లి ఇలను కులాలు డావముపయిన్‌ తడిమటిని మెత్తుచెల లో ల ల పలి 'నెగ హెచ్చు ఛేయటకె పైదలి! ఇంతయ నీ వెరుంగవే! చలికాలంబున వేండము గెలయంగల వీవు జనులు ఘృతకుంభములై నిలువెల్ల గరగి పోవగ వలనుగ బుతుగీత మ్మొక్తట్టి పాడుము చెలువా! న అనిన తరత్తారములైన చూప్టలం జురచ్చుర జూర్చి

పాతబస్తీ విలానము ళ్‌ వేడుకయగు బుతుకాలము ఏడాదికి ఒక్క_మాటు ఎల్లపవులకున్‌ గాడిదలకు గుజ్జాలకు మూఢ మనుష్యులకు మటుకు మువ్పూటలునున్‌ వం అని భంగ్యంతరంబుగా గూబపగులం బలికిన యామెను బుజ్జగింపం బూని స్యూతధారుం డామె భుజంబుపై చెయివై చిన తోడన విదిలించు కొన్నం జూచి నటుడు నటీ కటీ తటమునన్‌ చెయివేయగవచ్చు కాని, వ య్యటపయి వేయరాదు ___ ఎదనస్టులు నుగ్గగునట్టు బిగ్గ కౌ గిట గదియింపవచ్చు __ మరి |కిందను మీదను దొర్జవచ్చు పి మ్మట నొక మోవితేనియలు మ్మాతము (గోలగ రాదు చూడగన్‌ వ. అనిన నామె “ఓహో! అవి యేవియు నీ వెరుంగవు కాబోల”ని ఈసడించు కొన్నప్పుడాతండు కాలిమెరుంగు టందియలు ఘల్డున [(మోయునటంచు, గాజులుం గేల ధ్వనించునంచు, నగ గిలుక పోవునటంచు, తున్గు ము త్యాల సరమ్మటంచు, మణిత ధ్వని విన్నడునంచు భీతి (బా ల్మాలిన దద్దియున్‌ సురతమా? నా ముఖమా వచింపుమా! వ అని నెత్తి కొట్టుకొన్న నటుని హర్షామర్ష విస్ఫారిత నయనమై వరికించు నటిం జేరి యతండు మరల ననునయంబున [పేయసి మోము గుండన, మరీమరి గుండన అంకపాళి, పో టీ యొనరించు గుండని కటిస్టలి, గుండనినోరు గుండనై పోయితి వీవు నా వినతి పూర్తిగ గుండనిదైన గుండు సు న్నా యొనరింతువో! చలిదినమ్ముల జాల కృతఘ్నురాలవై

8 పాతబస్తీ విలాసము

మెండుగ తెల్లునాట నికమీదట. నేర్పడు మండలాలు ప

న్నెండగు నూర్డుమ్మాతమట! నీ యొడలిన్‌ శతకోటి మండలా

లుండెను _ వ క్రృమండలము ఉన్నతమౌ కుచమండలమ్ము (_బ హ్మాండమువంటి సీ జఘనమండల మెన్నని చెప్పుదున్‌ చెలీ!

“ఆతివరొ! నాకు 'మూడు పదులంచు వయస్సును చెప్పి తిప్పుడి

గతి పదవీచ్యుతిం గలుగ కౌగిలి రద్దు సుఖంబు రద్దు ఈ

హితములు రద్దు బొత్తిగ నిటీవల ముద్దులుగూడ రద్దు చే

సితి విటు సీతువెల్లగడచెన్‌ మధుమాస మికెట్టు సాగునో!

వ. అనిన నటి యిది నీకెప్పుడునున్న యేడుపే కదా ఇక చాలించి (పకృత

మనుసరింపు మనిన నటుండు గొంతు సవరించుకొని

శైశిర్మపభు స్వాగతోత్సవము జరుప

పడక గది నుండి బైటికి వచ్చినారు

దంశి తాధర రుచలు __- విభంశ కచలు రోమ కూర్ప్చాస పీడ్రి తోద్దామ కుచలు

వ. అని నటుండు స్వగత౦ంబున మంచితన మేమి గలదు? హేమంతమందు నాకు నచ్చిన మంచిగుణాలు రెండె; (కాగుటకు అృపయత్న శీతల జలమ్ము చెమటవాసన లేని సంగమ సుఖమ్ము వ. చీళ్లీ యిట్టి నర్మోక్తు లిప్పుడు నాలుకకు రాకుండ (గుక్క వలయునని

తలంచి తూర్చుదెసకుం జూఛి

పాతబస్తీ విలానము ఫి “తెలతెలవార దా నరుగుదెంచెడు నప్పుడు లేచి నిల్చి కే ల్లొలుపనివారి నేమనడు ___ లోకులకు౯ వెలుగిచ్చినందుకుకా పలు వలుగాకి బిల్లులను పంవడు ____ కొండొక ఆదివారముణ 'సెలవుగానండు రోజు దయచేసెడి సూర్యునకు౯ నమస్క్బృతుల్‌ వ. అది చూచి నటి నవ్వుచు నటవర్య! నీవాడు నాటకం బెయ్యది? “వట్టణంబున వీథి పాతబన్తి” (క్రీడాభిరామంబు (కియ ననువాదమా? “క్షా దిది లోకానువాద మగును” స్వీకర్త యెవ్వరు? “శ్రీ నివాసాఖ్యుండు” వర్చస్వి కవితా తపస్వి యతడు ఎవ్వరు కృతికర్త? “ఏమొ నే నెలుగను” ఉత్పలాచార్యుడ్తై యుండ నోపు చెప్పు మీ కృతి కుసుమితం బెప్పుడయ్యె? “అయ్యెనేమొ! వసంతాలు అయిదురెండ్డు” ముదితం బయ్యెనా? “లే దము[దదితంబు" (వాత (వతియౌన? “ర్లౌనౌన్సు (వాత్యపతియె థానముల పద్యముల పదబంధములను చూచి విని కావ్యమంతయు దోచుకొనగ జూచెదరు కొంద, రచ్చుకు నోచుకొనని (వాత (వతియన్ననో అవివాహ యువతి”

కే0 పాతబస్తీ విలానము వ. అనిన విని ఆసహనంబున “కర్మ కర్మ .... నీ వద్ద శై లూషికత్వం బంగీకరించిన దోషంబునకు నన్నిట నన్నే యపమగా జేసెద"”వని యభి నృేతి నొసలు చిట్టించి నొచ్చుచుం బలికిన “ఈ కావ్యంబు మ్యుదితం ల ఆ బయ్యెడు ఇకనుండి నీవు సూతధారి వౌదు వని నటుండు పస్తావ సదృ శంబులగు వాక్యంబుల దీవించి చేర్చుక్కగా సిందూర తిలకంబు దిద్దిన, నటీమణి పదోన్నతికి సంతోష సం్యభమంబున జేతులు మోడ్చి మొక్కి. తాన్నై మంగళ స్తుతిగితి నాట్యంబున కుష్యకమింప సూతధారుండు చూచి అల ఊర్వశి చెల్లెలవో కులదీపు జయంతు మేనకోడలి వేమో! నలకూబరు మజణదలవో చెలువా! సీ నాట్య గరిమ చెప్పందర మే వ. అని (వశంసింప నటి: _ భాగ్యనగరాన బంగారు 1పాంగణమున ఆమ పల్పవ శాఖి కాభ్యంతరమున కొసరి పాడెడి భారత కోకిలమవు పూజలందుకోవమ్మ సరోజినమ్మ శబ్ద సౌందర్య సాగ రాంచలములందు నుదయభాను సువర్ణ మయూఖ రేఖ తాండవించిన యటు తళత్తళల నీను దివ్య కవిత సరోజినీదేవి! నీది నీ నవ యౌవనద్యుతులు నిండిన నీ కవితా తరంగిణీ గానము మిన్నుముట్టెనట కమ్మని నీ కలకంఠ గితి కు ద్యాన వనోపమానమగు పైదరబాదున గట్టు (తెంచి మూ సీ నది' పొంగులె క్లైెనట చెప్పెద రిపృటికిన్‌ సరోజినీ!

పాతబస్తీ విలానము క్షే ఓ కవయితి! మేకుళిఖరోపరి నిల్బడి అందమైన ఈ లోకమునెల్ల జూచితివి లతోయల లోన (శ్రమించు నయ్యసం ఖ్యాకుల కష్టజీవులను గాంచితి వృశులునించి దేశ సే వా కలితాత్మవౌచు దిగివచ్చితి వెంత దయాంతరంగవో! మధుర కవయ్యితివై సుకుమారవతివి అగుచు కర శ్రచం్నదుని మహోద్యమమునందు ఎట్టు షాల్గొంటివో ముప్పదేండ్హు పవలు రాతి పాదయ్మాతల బహిరంగ సభల నీవు స్వర్గ సువర్జ మందిరము నందు నిరతిశయ సౌఖ్యమొందుచుండినను గాని దేవి కవయ్యితి! మరచిపోలేవు గాదె సీదు (పియమైన హైదరాబాదు నెపుడు | (వాలిన దెల్చచోటుల భవత్కవితా కలహంసి ఈ దికా గోళములందు ఓ తెలుగు కోడల! నీదగు క్షీర దూరతీ రాలకు (_పాకిపోయె నజరామరమూరర్తివి నీవు ___ మంచి *ము త్యాల' సరమ్ము నీ గళమునందెపుడున్‌ విలసిల్లుగావుతన్‌! ఇది (పస్తావన

(పథమాశ్వాసము

శ్రీమతి స్వరాజ్యలక్ష్మి

[పేమాస్పద సాహితీ సవిస్తర శోభా

సీమా వలోక జన్య

వ్యామోహాహార్య। శ్రీనివాసాచార్యా!

వ. మ్మితసత్తమా! అవధరింపుము

నన్నయ యూరివాడు మరి నస్యము పీల్చెడివాడు మంచి వ్యు త్పన్నుడు నేను బొననిదానిని కాదనువాడు ఏనుగుం గున్నవలెన్‌ కనంబడును కూర్మి సఖుం డొక పొద్దువచ్చె మా పున్న యళానస్త్రి సౌంతపలుపున్‌ మరచెంబును "పెబ్టేతోడుతన్‌ చెవులకు నెజ్జని దుద్దులు

సవరకు పైగా పసీండి సరమును మెడలో

ఎవరేని నతని దోచిన

నవలీలగ గిట్టగలదు ఆయిదార్వేలున్‌

వేలికుండిన స్వర్ణాంగుశీయకమును

దాచుకొనును యజ్ఞోపవీతమున ముడిచి

పెట్టె నట్టులె గొలుసున కట్టివైచు

రైలులో పయనించెడి ర్మాళులందు

వెనుక పిలకయు ముందు శాపింగు జుట్లు

ట్‌ నాగరికు లెదుర్చడినచో నక్కుచుండు న్నెస్టికు లెదుర్చడిన మహానందమొసగ్గ

పాతబస్తీ విలానము కేక ధనికులగువారి తప్పులు తప్పులనడు 'పేదకవి కావ్యదోషాల వెదకి కాస్త దృష్టముల జూపి మిగుల వాదించునతడు అతని నననేల? శాస్త్రంబు ననగ వలయు ఆటోదిగి నంతనె పో రాటము (పార ౦భమగును ఆగంతునికిన్‌ ఆటోవానికి ఈ పురి మీటరు చార్జీ గురించి మితిలేకుండన్‌ వ. నే నాటోవానికి ఉర్జూ భాషలో సరి చెప్పిన నాతండు బుజ్జి జోస్యుల పున్నయను ఊరిమి చూచుచు గిరుక్కున నాటో మలుపుకొని చనిన యనం తరంబు శాస్త్రి కాఫీ సేవించి కౌశలికాదికంబునడపి యాతండిట్లు (పళ్నింవ దొడంగె శ్రీలను ఒంటిగా నెట చరింపగనీయక ఇండ్డ కెప్పుడున్‌ తాళము వేయనీక తమతావు వసించెడి గేస్తురార్యడ అం దాలకునెల్సనుం బసుపుదార మొకండె మిగుల్చు వీథిదా దాలకు శేమమే కద! సదా మన నేతల పోషణమ్మునన్‌ ఎత్తులువేసి పట్టపగలింట చొరంబడి నిన్ననీవు దా వత్తుకు వెళ్ళుచున్నపుడు బంగరుసొమ్ములు పెట్టుకొంటి వ వ్విత్తువ లేద? చత్తువునుమీ యని ఒంటరినాతి గొంతుపె కత్తిని పెట్టు ఎత్తుబరికారడకు భదమె? మీ పురంబునన్‌ వాసములందు కూలిపనివారలు పస్తులుపండ వీథి పో లీసులు కట్టుదిట్ట మొనరింపగ మీ నగరమ్ములోన కర్‌ ప్యూ సమయమ్ములందు విటపుంగవులున్‌ వెలయాండతో యథే చృా సుఖమొందుచుండుదురె స్వల్బధనమ్మున దీర్ణ కాలమున్‌

క్షే పాతబస్తీ విలాసము విటుని మెడబట్టి వేశ్య బయటికి గెంట బయటి పోలీసు అతని లోపలికి పంప వడుపుగ త్తె కర్‌వ్యూవేళ గడచుదాక కాపురము సల్పు గృహిణీ (పకారముగను వపగలునురేయి బండ్డపయి పర్విడువారి కెగాక షీ పుర (ప్రగతి పథాలలో నడచువారల కెల్దరకున్‌ (పమాదమే యగును కరెంటు తీగె లనయంగను గౌతముగోవు చందమై తెగిపడిపోయి (ప్రాణములు తీయును ఇంచుక గాలి వీచినన్‌ వ. అని యాతండడిగిన నీవే ష్మతిక చదివి నగర విశేషంబులిన్నిిగహించితివి తెలుగువారికి ఒక్క- దిన ప్యతికయు లేదు నిజమైన వార్త లందించగలది నిస్స్వార్థపరుడై న నేత ఒక్కడు రేడు కులమత [ప్రాంత దుర్గణము లేని ఉత్కోచ మడుగని ఉద్యోగి లేడు ఏ అధికారి కార్యాలయమున గాని అధికారమునక్తై న ఆందోళనలె కాని (పజలగో డెవరికి పట్టదసలు మైకులను బట్టి వేసెడి కేకలెల్ల వీథిజోస్యులు చెప్పు భవిష్యవాణి పృతికలను చదివి జబ్బు పడితి వీవు చదువకుండగ 'నేను స్వస్థతను గంటి నాలుగు ష్మతికల్‌ చదివినక తెలివాందము (వక్కంటూర గ గ్లోలగు వార్త, ప్మతికలు కుచ్చితమౌ కులరాజకీయ ప ఇలకు కొమ్ముకాయుటకె కాని, జనాళికి దేశమందు న ల్మూలల వార్హలన్‌ తెలుపబుట్టిన యట్టివికావు మ్మితమా!

పాతబస్తీ విలానము 15 వ, అనిన కాస్త్రి యటునిటు పరికించి, కుర్చీ జరుపుకొని సన్నిహితుండయి సరహస్యంబుగా చెప్పిన మాటలు విని. "'పీయము లాపు మీ పలుకులింతతట నాయన! అల్పనాటి వా త్స్యాయను జంపి పుట్టితివి త్వదసికత్వము మండ! (పాణముల్‌ తీయకు, వారవ్మతికకు దేనికిన్తై నను "సెక్సు కాలమున్‌ (వాయుచు హాయిగా (బతుకరాదె మమున్‌ వ్యధ పెట్టకుండగన్‌ శాంతి సుఖమ్ము నీకొసగజాలవు బంజెరహిల్సులోని న డ్వంతర పౌంథశాలలు, పిఠాపుర వారవిలాసినీ గృహా భ్యంతర దుగ్గ "ఫీనిల నిభంబగు శయ్య. జతుర్ధయామ ప ర్యంత సుఖ్యపసుప్త రసిక్మాగణి! పున్న యశాన్త్రి ధీమణీ! (వాయము జంత్ముపాయుల జేయుము ఏ దేశ్నపజకు సెక్సును సినిమా ధ్యేయమొ ఆ దేశీయుల స్థాయి మిగుల వెనుకబడినత నమైయుండున్‌ కట్ధైలు రాష్ట్ర మి ఇటుకల్‌ మొదల్రే నటువంటివాటితో కట్టినయిండ్తు గోడలకు గట్లకు ఆయువు కొంతగల్లు సీ కట్టిది లేదు ఓ మనిషి! ఆల్పచర్శితమునందు పావముల్‌ కట్టుకొనంగ నేటికి? జగంబున తిట్టువడంగ నేటికిన్‌? (బళుకు హాయిగా దొర్జింంవలయునన్న విషయసుఖముల పై ఆళ విడువవలయు వపరమపదమును చేరుకోవలయు ననిన వాటి పేర్షనే విస్మరింపంగవలయు

శే6 పాతబస్తీ విలానేము అందమనేది నీ మనసునందున నీ కెపు డందుబాటులో నం దగనుండు వెల్పల కనంబడునన్నది ఆందమందువో పొందదలంచి వట్టుకొనబోదువా నీకు దురంతవేదనా (కందనతే మిగిల్చి అది (గక్కుూన చూరము దూరమై చనున్‌ కానం గల్గినవెల్స గన్గానుము నిష్కాముండవై నీదు డెం దానం గల్గిన దొక్క_ దుర్గణమె.__ సౌందర్యాభిలాషంబు- స ర్వానర్థంబుల కద్ది మూల మనవద్యంబై న సందర్భమే రానీ దానిని కార్యరూపమునకున్‌ రానిచ్చినన్‌ చేటగున్‌ మాటలలో మరుమాటకు _ చోటియ్యక పలుకు మెపుడు, చూపులలోనన్‌ బోటులయెడ కామకళా స్ఫోటనములు సూటిపడగ చొప్పింపకుమా! వ. అనిన నాతం డది యట్లుండనిమ్ము---నీ విటీవల నేదో గోలచేసీకొంటివని పష్మతికలలోనం జూచితి ననిన నిబ్దెజింగించితి. నా సన్మానమువా ర్త ష్మతిక లలోనం జూచి ఎందెంద రెం తే సంపీతిగజేరి విత్తకథనంబే లేని ఉత్తుత్తుప న్యాసంబుల్‌ విని కండువాను కనియా సన్మానసంఘంబు ను (శ్పాసంబాడుచు వెళ్ళినారు బుణదాతల్‌ నన్ను కీ ర్రించుచున్‌ వం నీన విని వికే ఆ నవ్వీ ళాస్త్రీ విదేశాలకు వెళ్ళదగినవాడవు నీవిట్టిచ్చట (మగ్గి పోవుట భావ్యంబుగా లేదు

పాతబస్తీ విల్తాసము క్షే పుట్టినచోట నిల్చి పరిపుష్టిని పొందుట ఆడుదానీ చ న్కట్టుక్షు మ్మాతమే తగును గాని, మనీమలు దూరదేళముల్‌ మెట్టినవారు___ద్వీపషపటలీవృత భూవలయంబు నెల్టనుం జుట్టినవారు__కావలె యకోవిభవంబులు పొందగావలెన్‌ . పాయక 'శ్రైరవీకవుల పర్వును తాశదలంచితేని పీ టీ ఉషవంటి భామిని పటిష్ట బలిష్టవిలంఘ్యమాన జం ఘా యుగనేమి నొక్క (దుతగామిని గూడి మహా పచండమౌ వాయువువోలె ఈ (బతుకు పందెమునం బరువెత్రి గెల్వుమా!

వ. అనిన మందవిస్తంబు చేసి ఏదియొ (వానికొంచు పఠియించుచు నింటనెయుందు హైదరా బాదున 'వైరవీకవుల బాధ భరింపగ లేక వీథిలో పాదము మోప్క నీ కులము (పాంతము మం్యతుల అండదండ లి త్యాదులు నాకు నెక్కడివయా? ఘనకీర్తులు కొల్పలాడగన్‌. చచ్చినప్పుడు మెచ్చెడి జనులకన్న (బతికియన్నష్టు పలుళనివారె మేలు, కపట మ్మిశునిక టె నిష్క.పటియైన శతువే మేలు జీవన సమరమందు

వ. నావట నాతనికి గల సద్భావంబునకు సంతసించి, ఇంతకు నీ వచ్చిన

ళా

పని యేమి యని యడుగ నాతండు తన మనోరథంబు తెైలియం జెప్పిన విని లంచమియ్యక ఆంధ.్యస్రపంచమందు ఏ పనియు నుంత కాదని యెంచుకొనుము లంచమిచ్చిన నాధ (వపంచమందు ఏ దసాధ్యము కాదని ఎంచుకొనుము.

వ. ఆదియునుం గాక విర?.2

కేశ పాతబస్తీ విలానము గణ్యుం డీ కవియంచు సీకు ధన సత్కారంబు వర్జ్యంబు (బా హ్మణ్యంబౌట కళ్ళాసపూర్ణ బిరుదం బాశింతువో సూరి మూ ర్యా! పట్టుపర్మిశమంబున మహా (పాపీణ్యముండన్‌ వలెన్‌ మాన్యశ్రీలను. అంట్మగాగునెడ పద్మశ్రీ లభించున్‌ గదా! ఎంత యోగ్యతయున్నను పంతగించి 'పెరవీ చేయకుండ నే పనియుగాదు పదవిక్తైన యోగ్యత ఒక్క షాలు చాలు 'పెరవీ పది పాళ్ళు కావలలయు నం్యడు పండిత గర్వమూన కిక మై భగవంతుని క్రీవు ఉపీతిపా (తుండవు కాదలంచుకొనెదో అతడుంచిన యట్టి చోటునం చుండి సుభింపనేర్వవలయ్లు౯ భగవంతుడొకండె కీర్రిత వ్యుండు జగాన ఆశపడబోకుము కీరితికిన్‌ వ్రసిద్దికిన్‌ = వ. అని యుపదేశించిన నాతండు విస్మయావిష్టచేతస్కు-ండై- ముప్పది ఆరేడులు ఊ న్నప్పటికిని సీవు నవుర! అరువదిమూడున్‌ చొప్పడిన భంగి పల్కెదు చెప్పుము నిన్నిట్లు పాడుచేసిన దెవరో? నేడును చెప్పీకొందుముగ నీదు చర్మితము కోనసీమలో వేడుకమీర నయ్యొ సుకవీ! శకదేవుడవై తి విష్ణు నో కూడి చరించినట్టి రసికుండవు నీవని నమ్మి వచ్చితిన్‌ యోగ సాధన కనువై న ఒడలు కాదు. నీద, రసవదలంకారవేది వీవు (బహ్మచర్యంబు నెరపని పరమ భోగి యోగి కా [బయత్నించిన రోగి యగును

పాతబస్తీ విలానము శే వ. అనిన విని 'సమాన$ీలవ్య ఫనేషు సఖ్యం బందురు.' కావున, పద పోదమని యింటనుండి బయలుదేరి, “మ్మితమా! ఆ వచ్చునది.... క థైలమోపు గావలయు గాంచుము కాంతయొకర్తు మూపునం బెట్టుక వచ్చుచున్నది __ నిమిత్తము మంచిది కాదు రమ్మనన్‌ కైలు కావు మన్మథుని కార్ముక జాలముతో లతాంగి క న్పట్టుచునుండె మంచి శకునం బిది రమ్మని పల్కె- కాస్ర్రియున్‌ వ. ఇద్దజమొక రిక్షాయెక్కి పోవునపుడు శాన్త్రి చేతులు జోడించి కుజ్జదొకతె వలుద కురతాను ధరియించి స్కూటరెక్కి వచ్చుచుండునపుడు ఉరుకుచద్వయమ్ము పరవళ్ళు (దొక్కించు గతుకురోడ్డు కివ్వె నతులు నుతులు! వ. చప్పున స్కూట రాపి దుకాణమునం దేదియోకొని మరల నామె త్మురునం జనుట చూచి యిట్లు పలికె పాటవమెల్ల జూపి మగవాడు పదేపది తొక్కి. (తొక్కి ఆ ళా ర్భాట మొనర్చినన్‌ చననిబండి ఒకానొక ఆడుకూతురున్‌ స్కూటరునెక్కి కాలిడి కసుక్కున (తొక్కిన వెంటనే నిరా ఘాటముగాగ సాగె నదిగాదె! వినీతియు సానుభూతియున్‌ వ. ఆ పూవుబోడిం జూచి కాస్త్రివర్యుండు-. అమ్మదిరాశ్ని వక్ర్రము సుధాంశునితోడ సమాన, మింతమా [త మ్మధర్మదవమ్ము అమృతమ్ము సమానము, కొప్పుబట్టి ఓ క్కుమ్మడి మోము ముద్దులను గొన్నపు డయ్యది దేనితో సమా నమ్మొ వచింపగల్గుదువె? నాగరికత్వము నెంత నేర్చినన్‌ వ, జనాంతికంబుగా పలికిన నేను నష్జే యిట్టంటి

త్తం పాతబస్తీ వలానము మంచిగ నైైదువేల జరిమాన సమానము __- నాలుగేండ్డు వా సించుట కర్షమౌ జెయిలుశిక సమానము ___ నేరమెల్ల గు ర్రించియు రెండు శిక్షలు విధించుటతోడ సమాన మంచు భా షించెద రేది నీ వభిలషించెదొ చెప్పుము పున్నయ్మాగణీ!

వ. అని యాలాపించిన రైజికుండు వింతపడి వెనుదిరిగి చూచి, మీరు బహురూపులవారా? యని (పశ్నింప, గాదు నే నరూపుండ నీకెందులకు? రిఇపో ని మ్మ నవుడు కాసి బహురూపు లెవ్వరన నానావిధవేషంబుల కానంబడి పగలు నాటకమ్ములతోడన్‌ జానపదుల నలరించెడి (పాణులు బహురూపులంచు బరగుదు రధిపా! రాజకీయమందు రంగులు మార్చుచు నాటకమ్ములందు రాటుదేలి పైకులమ్మువారు బహురూసజాతిని దీనదళకు నిపుడు తెచ్చినారు

వ. అనిన చక్యతయళాకటికుండు విని, లెస్సబలికితిరి, నేను బవురూపుండ నని శకటంబు శరవేగంబునంగొని చనియె. మే మిద్దర మొక్కచో దిగి బస్సునక్తై వేచియుండ శాస్త్రిని నీవలకుం దిగిచి తాంబూలాక్త దశనయు, నకారణ హసనయు, స్థోనస్థాన స్థలితగమనయునై న యొక లలన వలనునుండి యాతని తప్పించి యిట్లు చెప్పితి అచ వలాక్షియింటి కనయ మ్మెడ కాం్యడును జేబుదొంగలున్‌ వచ్చుచు జోవుచుండెదరు__పాప! మతం డధికారి__ఆమెక్రై తచ్చటలాడుచుండె బురదం బొరలాడిన బట్టెవెంబడిన్‌ వచ్చెడి కొంగవోలె నెడపాదడపా కదియంగ జూచుచున్‌

పాతబస్తీ విలానము వక్ష వ. మ్మితమా! సీవామె కంటబడితివేని నిక నా వెంట రాజాలవను నా మాటలు వినిపించుకొనక శాస్త్రి యొకచో దదేకదృష్టిం జూచుచు కొంతవడికి నా వీపు తట్టి సీటుకాని జూచి ఆటొవానిని బిల్బి పషోటలుకని కన్నుగీటె నామె ఇద్ద రెక్కినారు ఒదిక గూర్చుండి న! ర! పరు తెరచి చూపె పడతి కతడు వ. అని వింతగా జెప్పిన విని, ఇంతియేకద! ఇట్టి వానికి నగరంబున కొదవలేదు. కాని, నాతో వచ్చుచుంటివి కావున నా యుపదేశం బొక్కటి వినుము. నీకు భ్యదం బయ్యెడు చెవులకు నాల్క-కున్‌ మిగుల "స్వేచ్చ యొసంగుట తప్పు, ఆత్మలో వివిధ వికారముల్‌ గొలుపు వీనులు, నాలిక అగ్నికీలికా వ్యవహృతమై (వళాంత హృదయాన అశాంతి రగిల్బ్చు 'పెంతయున్‌ (ధువమగు వీని నెం తదపు లోపల నుంచిన అంత మేలగున్‌ చెవులకు శ్రీకృష్ణ కథా (శ్రవణం బొనరించు నపుడె చరితార్థత మే లవు నాల్కకు హారికీర్రిని స్త్రవనం బొనరించునపుడె ధన్యత గలుగున్‌ న న్నెజుంగుదువు కద తెనాలి యందు చెన్నవట్టణమందు నే నున్న తీరు; యౌవనంబెల్ల లాడ్డింగులందు గడపి వార్థకమున ని ట్లాస్పతి పౌల బడిత బాల్యచేష్టలు తలప యావనమునందు నవ్వు తెప్పించ గలుగు చందంబుగానె యౌవన విలాసములును వయోవిపాక దశను పరితాపమొందింప దగిన వగును

లలి పాతబస్తీ విలానము వ. ఆ విలాసములందొకటి చెప్పి పాసరహితుండ వగుమని శాస్తి వాకొన్న నా వృత్తాంతం విదియని నడచుచున్నప్పు డామె కన్పడదు నాకు బస్సులో పోవునప్పుడె కన్పట్టుచుండు అదియు నొక మహాదృష్టమే అనెడువాడ దాన లేదాయె ధనహాని మానవహాని కొండను వేశ్యను దూరము నుండియె కనుగొన్నచో మనోజ్ఞం బటుకా కుండగ దరిజేరినచో పండితులకు నెక్కి. దిగుట బహుధా (శమయౌా అఖిల జనులకు పాపక ఎత్యంబు చెడుపు చదువుకొన్న ట్టివారికి చాల చెడుపు (తోవ తప్పును మూరు డంధుండు మరచి వండితుడు గోతబడు గన్నులుండి కూడ వ. అమ్ముద్దియ యానాడు రద్దీబస్సునం గనిపించిన చి చలిమిడి పిండి ముద్దవలె జారినబొజ్జయు, నిండు బస్సులో పల కరమె త్తి అటలను పటి నిలంబడు నప్పు చోళికా 4 ట్ర ట్‌ డ్ర్‌ స్టముల వై లుపడ్డ అరచన్నులు నాకు విరక్తి రక్రియున్‌ గొలిపెను కాని, కక్కురితి గొప్పది దాని జయింవ శక్యమే రాతిరి శయ్యమీద పొరలంబడి ఒక్క నిమేషమేనియున్‌ మూతలు వడ్డవేమొ! విరిబోడి కనుల్‌ రతిపారవశ్యసం (పీతికిగాను, ఆ నిడుదరెప్పల నించుక విచ్చిచూచి ఉ జ్ఞూతలనూచె న న్నువిద లోచనకోకనదచ్భదమ్ములన్‌

పాతబస్తీ విలానము న! తెలియక చేప వలంబడు తెలియక చని మడియు' మిడుత దీపజ్వాలన్‌ తెలిసి విపత్తుల పాలై మలుగును పురుషుండు మోహ మహిమముగం టే!

వ. ఇద్దర మొక్క-చో బస్సుదిగినంత నామె కనుసన్నల నన్ను౦ జూచి మీరును రండటంచు తన మేడకు నన్గానిపోయి నేనటన్‌ కూరుచొనంగ తానెదుట గూర్చొని అఆయ్యయొ! వర్చు పోయెనం చీరసమొంది నా పరుసు నిక్కడ పెట్టితినంచు జూపెవ కోరుహపాళి గుత్తపు నిచోశికలో చెలువారు చీలికల్‌ పచ్చనిదైన బంగరు (వపంచము జూచినయట్లు---పోన్నత స్వచ్చములౌ సుమేరు గిరి సానువు లెక్కినయట్ట్లు---లోయలన్‌ చొచ్చినయట్లు._-వ్మిభమవశుండయినాడను సమ్ముఖంబునం దచ్చపలాక్షి మేనిపస లద్భుతమై మిరుమిట్లు గొల్పగన్‌ అమృతమువంటి వీరు ముదమారగ [(గోలక కళ్ళకింత ఆం దము మెయికింత మన్నిక తనర్చునె! మవ్వపు పావురాళ్ళ మాం సము తినకున్న ఈ మృదుభుజంబులు సంతత మిట్టి సౌరత (వ్రమదపు గాకువుల్‌ గిలుకువల్కు-లు ఇంతికి గల్లనేర్చునే!

వ. అని తలంచుచుండ అమ్మదిరాక్షి ఒక గ్రతణ మట్టిటు జాదలవంచి బావు మూ లమ్ముల జూచుకోదొడగె రాతిరి దుష్టవిటుండు కత్షభా గమ్ములలో పౌనర్చిన నఖక్షత వంక్తులనేమొ! చప్పునన్‌ రొమ్మున వైట చేరిచి ననున్‌ తిలకించె నొకింత సిగ్గునన్‌ జాకెటులోని పైకమును చౌర్య మొనర్చిన దిట్ట వాని ని ర్భికత చాకచక్య, మపర్మిగహ మెంచవలెన్‌ సుధామయ శ్రీకలశమ్ము మున్నపహరించినయప్పు డలోలుపత్వ మ స్వీకృతి జూపు తార్జ్యుడనిపించెను జూకెటుదొంగ యిమ్ములన్‌

లేట్‌ పాతబస్తీ విలాసము బస్సులో డబ్బు దొంగిలింపంగబడని హైరుడే లేడు హైదరాబాదు నందు కుంద వలదని ఆమె పోగొట్టుకొన్న ఏబదియు ముద్దుమీరంగ నిచ్చినాడ అయ్యెడ బక్క-పల్బని మహాశయు డొక గాడు వచ్చి చాలసే పయ్యెను పోడు ఆయమనె ఆరయుచుండెను నెత్తికింద మో చెయ్యిడి తెల్హవారినను సీతువు నందున పిల్లి వెచ్చనౌ పొయ్యిని వీడి వల్పలకు సోనీ విధంబున కూరుచుండినన్‌ సిగ్గు నటియించునట్టి సీచీన ముఖిని అరసి తద్విషయ వ్యవహార మెటిగి నాకు తగదంచు నేబెది రూక లిచ్చి పడయగల్లితి కద! గుణపాఠ మొకటి లోకమందలి (పబల్మపలోభములకు లోనుగాకుండ నిల్చిన మానవుండు ఏ క్షణమ్మొ దుష్ట్రగహ వీక్షణమున లొంగిపోవును తుచ్చపలోభమునకు వ. _ మ్మితమా! పకృతమనుసరింతము. నేడు నీవెవరిని దర్శింపనుంటివి? 'పెద్ద అధికారులను చేరవద్దు దాన మాననష్టమ్ము 'మరియును వానికరము శిశువుల తెజంగు వార లస్థిర మనస్కు లుద్దవిడి పిచ్చిపట్టిన "పెద్దపులులు న. అనిన వినక మ్మితుండు పట్టుబట్టిన బయలుదేరి

పాతబస్తీ విలానము నిర్‌ ఉడుపులెల్లను తెల్లగా నుండునపుడె గొప్పవారిని దర్శించుకొనుట కశుభము మాసీినను నలంగినను ఆఫీసు దరికి ద్వారపాలుడె' రాసీక తరిమివ్లైచు వ. అని తలంచి సాలంకృతులమై బస్సెక్కి చని, మరియు చ్యక్కతయ శకటం బిద్దర మధిరోహించి చని చని అటనున్న కార్యాలయంబు చేరువ దిగి రైక్షికునికి చిల్లర లేదని ఇరువది రూప్యంబుల నోటునిచ్చిన నాతం డద్దానింగొనిపోయి యొక కల్లుపాకలో మార్చుకొని వచ్చి తక్కిన 'పెకంబిచ్చిన కూసపుజేబులో నదిమి (కుక్క్రూట చేతను చిన్లిపోయి "పెం ధూసరమై నలంగి మడతొక్కిన నోటు లివెల్ల మండలా ఫీసు గుమాస్తవో, మరియు పెద్దధికారుల వద్దనున్న చె [పాసి గడించినట్టివా చెలామణియయ్యెను కల్లుపాకలన్‌ వ. అచ్చటి కార్యాలయంబునకేగ ద్వారపాలుండు మమ్ముంజూచి వెళ్ళుడు రేపువచ్చి కనిపింపుడు, ఇయ్యది లంచివేళ ఒ క్క- శిటనుండరాదు, దొరగా రిపుడిప్పుడె రారటంచు ఆ బిళ్ళజవాను చెప్పి వని పెన్‌ మము; 'పెద్దధికారి లంచికిన్‌ వెళ్ళిన నింక వచ్చునె కవీ! కఠ కంచికి చేరినట్టగున్‌ వ. అని చెప్పికొన్నం జూచి వారు పన్నెండునకు గాని రారు, మరియు రెండుగంటల తర్వాత నుండరెపుడు దర్శనార్థులు ఇటకు రాదగిన వేళ ఫలకమున చక్కగా (వాయబడెను గనుడు వ. ద్వారపాలుండిట్టు తెలియంబలికి దాటుకొనిన పున్నయళాన్త్రి నిర్ణనంబగు కార్యాలయంబు కలయం దిరిగి దిడ్డివై పున రికార్జరూము నుండి మూషిక

ని6 పాతబస్తీ విలానము మొక్క_ండు రోషంబున వెలికురకిన భయంపడి తొలంగి నా కడకు వచ్చి గుండె దిటవు చేసికొని యిట్టు వలిఃె మొగము మొగమ్ము జేర్చక, సమున్నతవక్షము "పిరురంబునన్‌ దగులగనీక భూరిజఘనంబు సుదూథ మొనర్చి పాపమా మగువ బలాత్కృతంబున గుమాస్త కవుంగిట 'పెన్సులాడుచున్‌ మగటిమి చూపుచుండె జయమంగళముల్‌ మహిళామతల్లికిన్‌ వ. అఆ గుమాస్త కంటబడకుంటివేని నీవు ధన్యుండవు. ఇక వద. పోదము. నేడు త్యాగరాయ గానసభ యందలి ఇందసభ్మాపదర్శనము .చూతము పద అని యచ్చోటికిం జేరి అశులితై శ్వర్య! స్వర్గ దుర్గాధినాథ! కలియుగాన మహాక్టి స్ట కాలమందు తాము సభదీర్చు టెంతొ సంతసమె కాని, ఓ మహేం్శద! నా విన్నవమొకటి వినుము నీ కడను స్వామి! చింతామణియనునటి ఒక మహానర్శ రత్నంబు ఉన్నదన్న వార్త పొక్కెను హైదరాబాదు ఇద్ది దాని జ్యాగ త్త చేసికో తండి! నేడు సీదు ఐరావతం బెందు నిలిపినావా దాని తెలుపును నాల్గు దంతాలు చూచి చేరవేతురు దొంగవ్యాపారు లిచట వేయి కన్నులతోడ కన్పెట్టుకొమ్ము ఇంక కొంచెముసేప్ప సీ విచటనున్న నిన్ను నాయకుజేసీ తా మెన్నికలకు దిగ దలంతురు రాజనీతిజ్ఞు లిచట నసురపతీ। నీవు ఉభయ (భమ్టండ వగుదు!

ద్వితీయాశ్వానము

శ్రీమ త్తిరుమల సుపవి (తామల గ్మోతజ మనోహరాచార్యసుతా! కోమల కాంత వదావళి రోమాంచ తనూ రసజ్ఞ లోకాభినుతా! తిరుగంగా మనసయ్యెనే యిపుడు శాస్త్రీ! రాజకీయంపు మ . త్సరముల్‌ కుత్సితముల్‌ కులాలు మత వైషమ్యాలు (పేరేచికం పరమె త్రించినచోట్ట న్లైక శకటి (వస్థాన ధూళీ తృణో త్కర సంసృ ష్ట్యవనీ ఘనీభవ దసృ గ్దారా (వదేశంబులన్‌ ఆచటను గాయపడ్డ బరివారము వెయ్యట, అసుపషతిలో ఉచిత చికిత్సయున్‌ _బతికియుండిన జూడగవత్తు రెందరో ఆచటి విలాసినీ జనుల అద్భుత కూట కటాక్ష విక్షత (వచురత కాయిలాపడినవాడవ? ని నృరికింప రెవ్వరున్‌

వ. నేనోకనాడేదో పని మీద పాత బస్తీకిం జని యా మధ్యాహ్నంబు కర్‌ప్యూలోనం జిక్కి ర్నాతి కింటికి చరం జాలక యొక పూర్వ పరిచిత వ్యక్తి యుంట నాతిథ్యంబు స్వీకరింవవలసివచ్చె నా వృత్తాంతంబు వినుము పటకరి యింట భ రృనహవం కిని నా లఘుభుక్తి జూచి అ పృ్పటివరకున్‌ ముసుంగునిడి వడ్డన చేసెడి భామ అంతలో వటనె ముసుంగు తీసి కుచపాశి బయల్పడ శంకలేక ముం దట తిరుగాడ సాగినది న న్నసమర్థునిగా నెణుంగుచున్‌

వ, భోజనానంతరం బామె భర్తకుం బెట్టిన చీవాట్లు నా చెవింబడె

శిరి పాతబస్తీ విలానము మర్యాద చేయదలచిన బిర్యానీ పెట్టుగాని బిస్తరుగొని ఆ చార్యుల మెప్పునకై ఇటు భార్యను వంటింట వదలి వైచుట తగునా!

వ. కోపంబున గందగడ్డయిన యా సుందరీ వదనం బుపలక్షించి విజ్దవీగునట్టి కుజ్పదానికి వచ్చు

| ట్‌ న!

ఆ్యగహమ్ముకూడ ఆందమగును చందనంపు గథభ్టాయం ద్‌గ్గి రాజిన "సెగలు పొగలు గూడ సొగసుగూర్చు

వ. అనుకొనుచు నలసటం గునుకిడితి నప్పుడు కొంత సేపటికి ఓ మనిషీ! ముసుంగిడి వరుంటివి దుష్పటిలోన దూరగా లేమెయటంచు నా చెవుల రింగని (మోయుచు గోలసేయునా దోమలబాధ "నెప కటుతోడనె లేచితి. [గోధమానసుం క్రై మడుగుం దటాలున బయల్పడు కౌరననాథు క్రైవడిన్‌ చూచితిని__ఆత డెప్పుడో లేచిపోయె బిస్తరట లేదు.__మిగుల సం(పీతినొంది నే స్తగానికి అధికభోగో స్తటంచు మంగళాకాసనమ్ము నొసంగినాడ

వ. సదణ సంపన్న చిరంజీవి స్వస్థ సుందర సుప్యుత (పాపఫ్రిరస్తని యాగే స్తును డీవించితినని చెప్ని పాతబ సీకి | పయాణంబై బస్సుకై వేచియన్న

్స్బి స్తీకి ౮ బై బగ్సు

సమయంబున తొరతొర బస్సునెక్కుదురు తొందరగా దిగుచుందు రెందుకో ఎరుగుదువే హడావడిని నెవ్వరిజేబులా చేతిసంచులో చిరిగినవంచు (దవ్యమది చేతులు మారినదం చెరుంగు, సీ పరుసు వసిండిగొల్సు మరిభ్యదము నీదగు అంటుజోళ్ళునున్‌

పాతఎ'స్త్రీ విలానము వ్ర స్తుతమతులైన నేర్పరులు దోవతిలోపలి లాగు జేబున ద్భృుతముగ క త్తిరింపగల దొంగలు శస్రచికిత్సలో మహో న్నతులును వైద్యమే గరచినజా మననేతల గుండెజబ్బుకున్‌ గతియెదిలేని య ట్లమెరికా జననిత్తుర? పట్టికోయరే? వైకుంఠానికి పోవు నిందు మరణింపన్‌ విష్ణుభక్తుండు, సీ దా కై లాసపదంబుజేరు శివభ క్ష్మశేష్టు, డట్లే రుజా సీకంబంది చికిత్సత్తై మన (వజానేతల్‌ (పయాణిం్యతు ర ష్యాకుం గొందరు కొంద రా అమెరికా చైనాది దేళాలకున్‌ ఆ మవిభాగులకు పితృభూము లవ్వి; వార లీ భారతమున నివాసముండి ఎన్నికలలోన తమకూత మిచ్చినట్టి కొందరికి సాయ మందించుచుందురచట

వ. ఎట్లో బస్సెక్కి. కూర్చుండి (వక్కనున్నవాడు మనవాడు గదా యని మాటలాడినన్‌ (టగక్కున పోటులాటకు దిగంగల డాతడు వాగ్వివాదముల్‌ తక్కు.ము పర్సుభ్యద మట ద్వారము దగ్గర కొల్పగార్యడు కు మ్మకథయియుందు రెక్కు దిగు మానిసి పర్సులు కొల్లలాడగన్‌ జాలరి మీల పట్టుకొనుచాడ్పున ఈ నగరాన నేర్పుమై వాలుగ బస్సుపట్టవలె పర్వులు నేర్వవలెన్‌ నిత6బ భా రాలసలయ్యు బస్సులకు నట్టిటు: పర్విడువారి జూడు-వ్యా లోల వినీల కుంతల విలోల వయోధర తార హారలన్‌

వ. అనిన మ్మిశుండు నా భుజమ్ము తట్టి అటు చూడుము ఆగిన బస్సునెక్కుటకున్నై మగవారలు (గుద్దులాడు ర ద్దీ గలచోట నెక్కు- 'వడతిం గనుమా! తొడతొక్కిడిం బడం గాగలదేమి? డాలు ఫలకంబులు రెండు-పయంట లోపలన్‌ డాగిన వెట్టివారిని ఎడంబుగ నుంచగలట్టి దిట్టయే!

తి్‌0 పొతబస్తీ విలానము వ. అని కాన్రి సవిమర్మకంబుగా జూచి చెప్పెనంతట కోఠీలోనం బస్సుదిగి జనాంతికంబుగా నిట్లు నిర్దేంపవలసివచ్చె ళు చి నల్లని ముసుంగులను నిలువెళ్ల దాల్చి కొమిరలు పద్మతశోభలు గానిపింప తిమిరదేవత లట్టులు తిరుగుచుందు అందరిని కటాక్షించు చవ్యాజముగను కాలావరణవ్యక్తులు న్రీలే అనుకోకు; అందు తెక్కలికాం్యడున్‌ మేలగు కత్తెర దొంగలు పోలీసుల కనులగప్పి పోవుదు రిచటన్‌ వ. అని నేజెప్పుచుండ నచ్చట బహునిష్క్టుకంఠియగు నాక [పౌఢభామా ద్వితీయం జూచి కాస్త్రీవర్యుం డిట్టూహించి పలికె కాంతతోడ మదనకదనమం దాతడు ఓడినప్పుడెల్ల నొక్క నగను య తొడుగుచుండుకతన మెడనిండ సొమ్ములు అమరెనంచు తలతు రమణి కిట్టు వ అనిన నవ్వుకొని, శాస్త్రీ! అటు చూడుము. సౌరగు కంఠసీమ దిగజారెడు స్వేదకణాలు మౌక్తిక శ్రీరుచిరమ్ము లువ్త మొనరింప, విలాస గృపీత పుస్తక సార మనోజ్ఞ లై నడచివచ్చెడు కన్యలు రాజధానిలో చారు చకోర చంచల దృశల్‌, హయ పుచ్చ గుళచ్చ కైశికల్‌ వేషము పంజాపీదే భాషించెద రురుదు మాతృభాషయు తెలుగే! ప్యాషనుడిగి సాపాటున "ఘోషించెద రానకాయ గోంగూరలకై

పాతబస్తీ విలానము తిక వ. మా యిర్వురికి ముందర కన్యకామణులిద్ధరు సంకథాలాపంబు లాడుచుం బోవుచు నం దొకరె కొంచె మతండు నా కభిముఖుం డయినప్పుడె నే ముఖంబునున్‌ వంచితి గాని, కాళ్ళు గుదివడ్డవి, చేతులు నడ్డువెట్టి వా రించితి గాని, మేను చెమరించెను పుల్కలు తోచెకాని, నా కంచుక మిన్ని చిల్లులదిగా గమనింపకపోతినే చెలీ! వ. అని (పసంగించు కన్నెల సన్నిధి నిలువక తొలంగిన నొకచో కాస్త సన్త్రీకుండై నట్టుగా గానంబడి యిట్లు చింతింపందొడంగె సీ ముఖ పద్మమందున అనేక * _దుణంబులు గొట్లువెట్టి ఎం తో మధువానినట్టు గురుతుల్‌ కనిపించెడు, లోకమందు & భామిని! అన్నిటకా వెనుకబడ్డ రసజ్ఞుడ నేను, నీది ఊ ద్దామ వయస్సు ఇంచుక నుదారత చూ పెదవేని ధన్వుడన్‌ నిద్దపు హపౌవురాయి మెడ నీ మెడ అందము (శో[రపాళికిన్‌ దుద్దులు తప్ప నింకెవియు తొడ్గులు మేనను లేవు; భోగ్యతా సిద్ధినిగోరు నీదు మగచేతుల కోమలికమ్ము జూచినన్‌ ముద్దుగొనంగ బుద్ధివొడమున్‌ శతవృద్దునికేని సుందరీ! సముఖమునందు నిల్చిన రసజ్ఞుని జూడవుగాక అంజన (భ్రమర సముజ్జ తంబులయి థభాసిలు నీదగు న్మేతపుండరీ కముల నపాస్త వోస కళికా రదన చృద పల్లవాన జుం జుము లిడ (బహ్మ చర్యపు ముసుంగున మారుడు క త్తినూరెడున్‌. వ. పున్నయ్య మదనాపన్నుండొట యొరింగి సః (దుణః వె౭౭, 01 108్రగ6. -

తిని పాతబస్తీ విలానము పర వనితల పై దృష్టిని బరపుట పాపంబు ఇహము పరముం దొలగున్‌ నరకమున గూలిపోదువు పొరపాటున నైన కనకు పున్న యశాన్త్రీ! భక్తుడు నభియుక్తుండును శౌక్తిక సదృశుండు కుద కారీరిణ్యా సక్తిని పొందినచో నది (పాక్షన కర్మానుసార ఫలమై యుండున్‌ వ. అనిన పున్నయశాన్త్రి భిన్నుండై మొగంబు వంచి-కొంత వడికి నన్ను౦ జూచి మ్మితమా1 నిన్నటి దినంబున జేగంబజారున జూచిన కొంబసిడి౯ జయించు మెజుగుంగల యా గుజరాతినాతి స ర్వంబు శరీరమున్‌ బసుపుపచ్చని ముద్ధయె, శీత వాతఘా తంబుల నొంది రా చిలుక తండము గిఠిన ఎజ్జజామ వం డుం బలెనొప్పు నామె సుమనో జ్ఞముఖంబును సంస్మరించెదన్‌ వ. అనునాతని దీనత్వంబునకు వగచి యిట్టంటి జగతిని యువతిగ నెంచిన మగవారలు భోగములగు మనసుపడెద రీ జగము నపుంసకలింగం బగు నం చెటిగిన నరుండు హాయిగ (బశుకున్‌ వ. ఆప్పుడాతండు నన్నుపాలంభింపదొడంగి, సీవానాడు దీనుండవు నేడు వైరాగ్యరాగ రసికుండవై తివనిన మానుగ భగవత్క్భృపకై దీనుడ నయ్యెదను గాని, దేహేందియ భో గానుభవమ్ముల కొజకై దీనుండను గాను నేను తెలియము మిత్రా!

పాతబస్తీ విలానము తీత వ. అని తెలియజెప్పుచుండ మేమెక్కిన బస్సు వఠార్తుగా నాగిపోయె, ముం దసంఖ్యాకంబులైన బస్సులు, కార్డు, న్కోటర్జ, ఆటోలు నిలిచి ఆ లు లు పోయె. ఇదేమని విచారింప స్కూటరు వచ్చి సైకిలిని (గుద్దను స్కూటరుబండి నప్పుడే ఆటొ ఒకండు [గుద్ది హతమార్చెను, ఆటోను బస్సు.గుద్దెద చం చి బ్బాటున లారి పైనబడి బస్సును రూపడగించె వీధీ పో రాటమునందు నిప్పటికి లారిని మించిన రౌడి లే చిలన్‌ లారి మదగర్వమున కేమి కారణమ్ము? యాజమాన్యము నేతల దగుట యేమొ। (బతికియున్నట్టి హైదరాబాదు (వజలు లారిహతులందు మిగిలినవారె సుమ్ము వ... ఐస్సుదిగి పాదచారులమై పోవుచుండ కాన్ర్రి చేరుమాలందిని ముక్కు- కడ్డంబు చేర్చిన నొక్క దీనాలాపంబు చెవులంబడె ఓ కవి! ముక్కు-మూసికొనుచుంటివి నాకడనిల్బి అంతగా నీకు నసహ్యురాలనయి నిందితనై తినిగాని నాదు మా ద్వీక మరంద ధారలు చవింగొని ఈ ముచుకుందయన్న ద న్నాకము లోనిదౌ ఆలకనందకు దీటనినారు పూర్వజుల్‌ మొల్టపాడుల "పెంచు ముచుకుందనై నేను దిశల కామాదమ్ము తెచ్చినాను కాలయవనుని నుగ్గాడింప వచ్చిన కమలాక్షు పాదాలు కడిగినాను మాంధాతృసుతునికి మైబడలిక తీర్చి ఇచ్చోట సుఖన్మిద పుచ్చినాను గుహనుండి కదలని నృహరికి వ్నపొద్దు _మంచితీర్థంబు లందించినాను అరఇ-3

కీ పాతబ స్తీ విలానము :'వైందధరో.వ్తూర్వ మీ ముచుకుంద దరిని ముక్కుమూసికొని జపించి మోక్షపదవి కరిగినట్టి మహామునీశ్వరులు గలరు చివరికివును ముక్కుమూసితివి గాదె? ఇట్టులు ముక్కు.మూసికానె దిష్పుడు అల్లదె చూడు పూర్వపుం గట్టడ మొడ్డు నానుకొని, కట్టిన రాజ గృహయు నాడునా గట్టున నిట్టివా రెవరు కాపురమున్నది లేదు, నా జలం బిట్టులు కల్మషం బయినదే? పుడి'సెండును వూర్వమందునన్‌? జోతలకు నాడు ముచుకుందనై తి, ముక్కు మూసికొనెడివారికి నేడు మూసినగుచు మశక సంకుల బహ్వ పస్మార ఘోర కలుష భారా నతాంగినై కదలుచుంటి స్వాదుతీర్థమ్ములై న పావన సరస్వ తులము మమ్ము క్కుగామ వస్తువుల జేసి వరలిన పురమ్ము స్వచ్చజీవనము లేక హేయమగును. దుర్గంధభూయిష్ణ మగును నాకున్‌ జీవనమన్న (కాణము, _పళాంతందైన నా ఒడ్డునన్‌ వఏీకన్‌ కాపురమున్న నాగరికులం (బేమించి తజ్డీవనో ర్వీ కాలుష్యము పైన వేసికొని వేరే దూరదూరాలకున్‌ పోకార్పం గలదాన నిప్పటికి నిష్టున్‌ మాతృభావంబునన్‌ అమ్మెయి నా తెరంగున ధనాఢ్యుల వంచనచేత (వక్క (గా మమ్ములనుండి రోజు తరుమంబడి వచ్చెడి పేదసాద వ ర్ల్గమ్ములు నాదు సంచలనె కాదుర! గుండెలమీదనే నివా సమ్మొనరింవ నోర్చుకొని సాగుచునుంటి సహానుభూలితోన్‌

పీతబస్తే 'విలానము తి5్‌ కలుషహరను నేను కాలేకపోతిని మోవదరము గాని మురికి మోసి పురము నొక్కవంక పెరిగి పోవుచునుండ తరగుచున్న నన్ను నెరుగ రెవరు నాలో గోతులు తవ్వి క్రైకొనిన వెన్నంబోని నా మట్టితో లీలన్‌ బొమ్మలు చేసి అమ్ముకొనువారిం జూచి గర్వించెదన్‌ నాలోనున్న పవ్మితతల్‌ భువనవంద్యంబై న రూపాలతో దౌలన్‌ శంకరులై గణేశులయి రాధాకృక్ణులై నిల్వగన్‌ మాకు స్వచ్చత లేకున్న మానె గాని స్వచ్చతాపూర్ణ గావలె జ్ఞానగంగ ముక్త పంకిల గావలె భ_క్రియమున నన్ను లోగొన్న జాలు కృష్ణమ్మతల్లి

వం అట్టు భావమగ్ను డైన శాస్త్రిని హెచ్చరించి, అచ్చట నొకానాక దృశ్యంబు చూచి యుద్విగ్నుండనై చితికిన మూసితల్లి దరిజేరినద్లై కటిమ్మాత వస్త్రయై వెతల జితించు వెన్నెముక వీపును డొక్కలు గూటియెమ్ములం దళుకులు కానరాగ వరుగ్రై తనకుంగల ఒక్క- రైకనున్‌ ఉఊతిశెడు పేదజవ్వనికి ఉన్నద? ఇంచుక మంచికాలమున్‌ పడిపడి చోట్టక్షై బడుగు వర్గములన్‌ నిరుపేదవారలన్‌ తడవకు జెప్పు పెట్టుబడిదారుల పొలనమందు 'పేదలన్‌ కడుపులు గొట్టి చంపుదురు, కావఠతె నన్నను పూడ్చి పెట్టి రా యిడుదురు గాని వారి దిననిత్తురె అన్నము రెండు వూటలన్‌ సేదవానికి ధాత్రి జీవితముకన్న నత్యుషదవమైన దన్యంబు లేదు గిట్టనప్పుడు కంటెను పుట్టునపుడె మునుగు నాతడు చింతా సము్శుదమందు

86. పాతబస్తీ విలానము (పామక పుల్మిపుచ్చక స్థిరంబుగ నిమ్నకులాలనెల్డ ని ష్కామత నుద్ధరించుటను కాదన రందులకై సుధీజన స్త్రోమము నిట్టధోగతికి (తొక్కుట న్యాయమ? ఇద్దియే (ప్రజా స్వామికమా? మహాత్ముడు ఒసంగినయట్టి స్వరాజ్యమిట్టిదా? విడువని (పాంతత త్త దురభ్మిగహవాదుల కన్ననున్‌ నికృ షుడు కులవాది ___ ఉన్మదవశుండగు దుర్మతవాదికంటె దు ష్దుడు కులవాది చక్క-ని కుటుంబము చీలిచి చిచ్చు పెట్టగా గడగు ఖలుండునుం గరడుగట్టిన స్వార్ధపరుండు నాతడే అగును కుల్మపచేశ మిది హైదరవా దొక పైరవీ మవి నగరము ఏ కులస్థుడు ధన్మపథితుండయి నాయకుండుగా నెగడునా ఆ కులస్థులు ననేకులు నుద్ధతులై తదన్యులన్‌ బెగడువడన్‌ వెసన్‌ తుడిచిపెళ్టైద రు'ప్పెన వచ్చినట్టుగన్‌ కులము (పధానభూమికయగున్‌ పతిపార్టికి స్వార్ధపూజక్రై బలసిన రాజకీయమగు పక్షము లత్యధికంబు లైనచో ఫలిత మదేమిటన్న- మనబాగున కెంతయు రాష్ట్రమందునన్‌ నెలకొక మూడు హత్యలును _-- నిష్ఫల మైనవి ఆరుబందులున్‌ మందిబలమ్ము- జూప బకిమాసము బందులు, రాజకీయ రా- బందులు అంధులౌ మత కబంధులు బందులు, క త్రిపోట్టకున్‌ బందులు, శాంతిసంఘముల బందులు హైదరబాదులోని ఇ బృందుల- జాబితా చదువ (బహ్మాకునై న కొలంది కాదయా! ఎన్నికలప్పుడె (పజలను సన్నుతి గావించుచుం్యదు స్వాము లటంచాొ ఎన్నికలు ముగియ (బజలా పన్నులు బానిసలు నౌచు (బతుకగవలయున్‌

హోతబస్తే-విలానము త్‌ దాపుననున్న "పెట్టుబడిదారులనుండి [పజాపభుత్వమే దోపిడి నేర్చుకొన్నది___ఆధోగతి (ోయగబడ్డ ధర్మసం (పాపకమైన ఈ సగటు మానిసి బుద్దులు పుచ్చిపోయినన్‌ పాపము పండు వెజ్టితలనై చి స్వసంస్కృృతి (భష్టమై చనున్‌ ధర నెటన్సైన యుద్దము మొదల్కొానె నన్నను ఇచ్చటన్‌ ధరల్‌ "పెరుగును సమ్మెచేసినను పెర్టును ఎన్నిక 'లె త్తివచ్చినం జరుగును గద్దెనెక్కినను 'పెర్టును డిగ్గిన 'పెర్గు చచ్చినవ్‌ మరిమరి పెరు ఈ సగటు మానిసి నడ్ములు విర్షునటుగన్‌ ల్‌ ౧ ళల

ధరలు పెరుగును మళల జీతములు పెరుగు ధరలు "పెరుగును కరవు భృత్యంబు' "పెరుగు దానితోపాటు వెంటనే ధరలు పెరుగు నడిమి తరగతి జనముల నడుము విరుగు ధరల నరికట్ట నెవ్వరి తరము కాదు భరతభూమిని విడచి ఈ కరవు పోదు ధిక్కరింతు మెపుడు నియంతృత్వ మనిన సాగనీము చక్కని _పజాస్వామిక మును (వతిపక్షంబు లనంగ నల్ద్లరులు (పారంభించి బందుల్‌ మహో ద్ధతి కావించుచు రాలు రువ్వుచును రాస్తారోకులన్‌ జీవన స్థితి దౌర్గత్యము పాలానర్చి అభివృద్ధింబాపి దౌర్దన్యమే (వతమై నిల్చుదళంబులే మన (వజాస్వామ్మపభుత్వంబునన్‌ తమ వీథి దీపాల దాము (వక్కలు"చేస్తి

చీకట్ట వలచు నులూకగణము తమ బస్సులను తాము దగ్ధము చేసి

సంగుత్వమును మెచ్చు లంగడాలు

88 హషాతబస్తీ విలాసము తను యూరి కార్యాలయముల బాంబుల గూల్చి ఆత్మహత్యానంద మందువారు తమ రైలు మార్గాల దాము ధ్వంసము చేసి గుండెపోటును కోరుకొనెడివారు ఉన్న సంపద పోకార్చుకొన్న వారు పుడమి బూడిదబుంగ ఏలెడిది ఏమి? 'పెత్తన మొనర్తు౦ పుడ్జెలు పీన్లు పెంట బొమికల శ్మళశానముల పిశాచముల వోలె వ. మృితమా! అది సరియె గాని, అదిగో చూడు- లారీ బస్సు లెల్స నొక్క- కావున నిలుచున్నవేమి? ఏమా కలకలంబు? ఇంద రాడబడుచు లిచ్చట నుండిరేమి? అని కాస్త్రి యడిగిన ఇక్కడ మున్సిపాలిటికి నెన్నికలన్‌ బెజవాడ చుట్టునుం (ఐక్క-ల నుండి వోటరులు వత్తురు, ఇచ్చెదనన్న రొక్కమున్‌ లెక్క-లెవేవా చూపి కికురించిన టక్కరి కోలుగాని న మ్మక్క-లు తిట్టు టద్ది సృజనాత్మకమైన పదాలు గుప్పుచున్‌ వ. మరి ఆ లారీల విషయం బేమనిన వినుము బొలను ఈవలన్‌ నిలిపి పైదరబాదున రాజకీయ ప అల జ్య ఇలు బల (వదర్శనము సల్ప కిరాయికి తెచ్చినట్టి లా రీల జనాలు" కొంద రెదిరించి పరారయినారు, వారు లా డ్జీలకు చేరిరో! పరవశించుచు బొంబయి చి త్తగించిరో? వ. అని వివరించి యట నుండి మరొక వీథింబడి యనాచ్చాదిత మలిన జల మార్గ సంతరణ చణులమైపోవుచు సన్నని సందు గుల్మహలు సంగడి బొగ్గలకొట్టు, దానికా సన్నముగాగ నున్నది కసాయి దుకాణము, దాని (పక్కనే ఉన్నత పాఠశాల మరియున్‌ తొడ(తొక్కిడితో నిరంతరం బు న్నెసగూటి సందడి (వభుత్వపు గలు దుకాణ మొ స్పెడిన్‌ ్ర స్‌

పాతబస్తీ విలోనము త్‌9 కాలిబండా నొకొ నొక సందు నిలచి ఘన తర ద్విపురుష భుజ (గాహ్య జఘన పిలువ రై&కు డొకడు వేవేగ వచ్చి చూచి తన బండి వడి మరల్చుకొని చ్లనియె వ. కొంద రస్మాదృశులు దారి కడ్డము నిల్చిన భారియువతి బాహుకోటరమందుండి బైటవపడిరి చే రుమాలను ముక్కుకు చేర్చుకొనుచు (క్రీగనుల నామె ఖీకరాకృతిని గనుచు వ. అటనుండి త్వర త్వర జని చని నేస్తమ! పాతబ స్త్రి యిది నెమ్మదిగా పరికింవు, మేడ అం తస్తులలోన జిల్లుపరదాల మరుంగున సౌధజాల వి న్యస్త ముఖారవిందలు.--క టాక్ష మధ్యువత శృంఖలా గృహీ తా స్తిక పాంథ లోక హృదయస్థ మరందలు.-చూడు చూడుమా! వు పున్నయ మరొక వంకకుం చూచి నిలంబడి అనురూపంబగు కారు [పాంగణమునం దాగంతుకం బయ్యె న్‌ శిని చాలించి బిరాన పోవగ హవేలీలోన దైవారు చ ల్లని ప్యాలాతి మెరుంగుమెట్లు దిగి న్మిదాశేషకాషాయితా త్న్‌ని వ్మిభంశిత కైశికాంత సుమయోషి |దత్నమున్‌ చూడుమా! అట్టిటులై న హారములు, అప్పసమూడిన కొప్పు, చెమ్మటల్‌ పట్టినమేను, చెంపల కరంగిన షతయుగమ్ము ఓడికల్‌ గట్టుచువచ్చి ఆయమ ముఖంబున మీసముకట్టువోలె క న్పట్టుచు పూరుషాయితమునన్‌ పరిపూర్ణత నిచ్చె గావలెన్‌

శ్ర0) పొతఐ స్తీ విలాసము ఆ అదృష్ట్రవంతుం డెప్పుడైన నేమి? నాకు న్నేతోత్సవంబు నానంద మొసగె లాతివానిదె యైన గులాబి తోట చూచి మురియనివాడు పశుఘ్ను డగును వ, అనిన విని “తస్య తదేవనమధురం యస్యమనోయ్మత సంలగ్నం” బను నార్యోక్తి స్మరించి సరిపెట్టుకొని నడచుచు ఈ పాతబ స్త్రి ఎన్నేండ్డదో కాలంపు గడిదొంగ దోపిడిపడినయిల్డు ఈ పాతబ స్త్రి ఎన్నేండ్లదో సౌంపారి లొత్తబుగ్గల ముదిపొత్తుటాలు ఈ పాతబన్రి ఎన్నేండ్లా విరియబూచి పురుగుపట్టిన గులాబుల పొలమ్ము ఈ పాతబస్తి ఎన్నేండ్డా యెండి చివికి రంగింత చెడని నారంగ ఫలము వీళులవి సందు గొందులై వీటిపోయె సభ్యకాసభ్యతలు నొాక్కచక్కి. నొదిగె జీవకళ లిప్పటికిని శేషించినట్లు శిథిలగృహముల జిల్లేడుచెట్లు మొలచె దారు ళీల్చ్ప కళా శోభితమ్ములయిన ద్వారబంధాలు చితవాతాయనములు పతనదళ నొందినను గాని పట్టువిడక చాటుచున్నవి పో! శాంతి సహనములను మదురుగోడమైన మంగళ వాద్యాలు (మోసినట్టి మహలు బోసిపోయి పొడువడిన మొండిగోడ'ప్రై గుమిగూడి కాకు లరచుచుండె కనుము నేడు

పాతబస్తీ విలానము న! ఇహభోగంబుల నెల్ల కొల్లగొని యిందే మెక్కియుం (దాగి వీ మహరాజో మునుపుండి పోయిన పురా మాన శ్లథా సౌధపుం (బహరీగోడల పంచదించుకొని "పెన్‌ పట్టాలనుంగట్టి వ త్యహమున్‌ కాపురమున్న పేద లెవరయ్యా! పాతబ స్తీజనుల్‌? జలతారుం బరదాలు జార్చిన గవాక్షాలన్‌ (పతీకా దృగం చలయైై ఏ జవరాలు మేల్ముసుగులోనం బుచ్చు నిట్టూర్పు గా డ్పులు ఇచ్చోట ఘనీభవించినవి ఏమో గాని, శేఫాలికా కలికా కోశ కషాయ గంధముల న్మాఘాణింతు మిస్పట్టునన్‌ అమ్మేలి ముసుంగున వ్య క్రమ్మగు మోచేయి నిండు గాజులుగల కెం దమ్మికరంబులకున్‌ వూ లమ్మిన యెడ నేడు కళ్టైలమ్ముచునుండెన్‌ గోడలు మ్మాతమే నిలచి గొవ్పృభవంళులు [సక్కవీథికే ఊడనిబాడు గొందులయి యున్నవి, కొందరు కోడెకాయడు ఆ నీడల గోడ నానుకొని నిల్చిన కన్నెమిటారి నిగ్గ చెం డాడుట. జూచి చూడనటు లా గది సందుల దాటుచుండగన్‌ అప్పు డచటికి పరచి ఒకాాండకుక్కు దిక్కుతోచక వచ్చి మా పక్క నిలచె చాని వెంటాడు కుక్కలదండు చూచి వెరచి కిమ్మనకుండంగ వెళ్ళినాము.

వం అచ్చట నొక శిథిలభవనంబుం జూచి సాహసమొప్ప లోపలికి చన్న ___ శతాబ్టుల అంధకార సం దోహము పేరికొన్నటుల దోచెను, విశ్ఞథ సౌధ జాలికా రోహిత ఖీకర (భమ దులూక గణమ్ములు క త్రిపోట కో

వేయ 1 లాహలమున్‌ కనం బరచులాగున లేచెను మమ్ము జూచుచున్‌

ఉనై పాతబస్తీ విలానము వ. అఇటనుండి యొక్క- విసరున నావలికిం జనుచుండ ఆవలి ద్వారమం దొకతె అడ్డు నిలంబడె నాంజనేయునిఇ థావమునకా స్మరించి తలవంచి గభాలున బై టివీథికిం జోవుచునుండ నా పడతి బూతులు తిస్టైను “కండ్డులేవ? నీ దౌ వలచేయి నా కెచట తాక" నటంచు చిసంతు కొట్టుచున్‌ ఏదొ "పెద్దమనుషులు పోనిమ్మటంచు పలికి రచ్చట మెలగెడీ (వజలు చూచి. పెద్ద మనుషులకే యిట్టి బుద్ధులుండు ననుచు ఉరుదులో తిట్టిన దామె మమ్ము వ. అంతట వెనుక చూపులేక వడివడిగా పోవుచుండ దోవలో శాస్త్రి కాకస్మికంబుగా నపస్మారంబు సంఘటిల్లిన సోడాబుడ్డి - సీళ్చాతని ముఖంబుపై జల్లి శావించి తెప్పిరిల్దం జేసిన దరువాత 'ఖ్సి క్రే మయ్యె” నని యడిగిన నాతండు "పెరడు బీరాన*చాటి మడిబిందెలపై తడిబట్ట కప్పిన ట్లురు కుచ కుంభ పాశిపయి నుల్లిపొరం బురడించు వస్ర్రముం బరిచి కమీజునుజా బిగుతువైజమ దాల్చిన కుజ్జదోర్తు తా బిరవిర వచ్చి నన్గని శపించెను నామది మూఢమై చనన్‌ వు అనిన నాలుగు చీవాట్టంబెట్టి స్వస్థత గలిగించి తోడ్కొని పోవుచుండ, నెదుట నాక పెద్ద హోటలు ముందు "సేద చెయ్యి సాచె పెద్దమనిషి జేబు వెదకె ___ సిగరుబాక్సు వెలికి తీసె మరొకజేబు వెదకె ___ మాభఛిబాక్సును తీనె భగ్గమనెను "పేదవాని గుండె! వి మరియు నచ్చట్న

వాతబస్తీ విలానము జతి విటుడు పొగ(దాగు జరదాను వేళ్య నమలు మూరు డది చూచి పీల్చును ముక్కుపొడుము అనుకొనుచు నట నిల్వకా వెనుక నడువ సెగితిమి సొరంగము వంటి సందునబడి తమ్ములపుటుమ్మి వైబడి తడుతుమన్న వెరపుచేత ఆ ఇరుక్తైన వీథియందు తవ్పుకొనిపోవ నొక్కెతె తలుపుతీసి చేయనే చేసె ఘోర నిష్టీవనంబు కోవ మూనితి మా కామె రూపు...రేఖ హర మొదవించె తశ్చిథిలాంచుకమ్ము శ్వాస్‌కంపితమైన వక స్థృలంబు యామ పర్యంత శయన సంయమిత కబరి ఇరుపక్షంబులలోన కొట్టుకొనువా రెవ్వారికిం గాని మ త్సరముం దక్క మతంబు లేదు మరియున్‌ దైవంబునున్‌ లేదు ము ష్కరు లున్మాదులు చీడపుర్వులు పళ స్తంబై విరాజిల్లు నీ శ్వర నిర్దేశ విధాన మంతటికినిజా వై రుల్‌ దురాచారులున్‌ కుజ్హిను పండ్డని గోలుగోలున నేడ్చె బండివై పండ్దమ్మి (బతుకువాడు కాయగూరలు ఎండిపోయె నంచు దిగులు పడినాడు చ్మకాలబండివాడు పాలపొట్టమునకు "పెసలు లేవాయె చాయినీళ్ళకు వాచిపోయె కూలి ఆకొన్న బిడ్డను పెకెత్తుకొని ఏడ్పు పోకార్ప వివశయ్రైపోయె తల్లి కేమ మరయ [(బయాణాలు చేయరాదు జ్వరపడగరాదు, ఆస్పతి చనగరాదు చావరాదు సాధారణ జను డెవండు హైదరాబాదునందు కర్‌ప్యూ దినాల

డ్డ పొతబ స్తీ విలాసము నలువం ,డిచ్చట మానవత్వమును మంటం గల్పి గగ్గోలుగా ఎలుగెత్తించిన 'ఘోరదుర్లటన లెన్నెన్నో! మతోన్మాదినీ మలిన [కూర కరాసిచే నిట గులాంయాసీం కవ్మిశేస్హు గుం డెలరకక్ష మ్మది మొండిగోడలకు చిందెన్‌ లోకమల్హాడగన్‌ (పాణభయంబుచే పరదయాగతి 'కెంత తపింతురో వర 1పాణులమీద నంతటి దయన్‌. వపరపింపరె__ఈ జగంబునన్‌ [సాణముకంటె [సీతికరమైన వదార్థము లేదు, -తత్పరి (శాణముకన్న మేలయిన ధర్మములేదు తలంచి చూశగన్‌ వ. మ్మితమా! ఇక నింటికి బోదము పద,

జన సమ్మర్ద వథం బది దునుకొందగ (వజలు రాత్రి తొమ్మిది దాకన్‌ కొనుగోలు ముమ్మరమ్ముగ కొనసాగించెదరు మంచు కురిసినయేనిన్‌ ఎలయుచు మెండుగా పడమవెండ వయింబడకుండ నలబ ట్టు నిలువెల్ణగప్పిన మిఠాయి దుకాణపు గాజుతొట్ట లో పల మెలమెల్టజేరి చుడవా తినుచుండిన బాలమూషిక మ్ములు సుఖజీవమ్ము సులుపున్‌ చలికాలము నెండకాలమున్‌ [పొద్దు [కుంకగ చలికి వాపోవువారు వెచ్చదనమున కిచట్రిక్షి వచ్చుచుం్యదు చాలగలవు సారాదుకాణాలు మరియు తీయతీయములై న మిఠాయి.కొటు

ళా క న్నెపిల్ల యొకతె దామ్మగారివెంట వచ్చుచున్నది నిండు జవ్వనపు వసలు వెన్న మీగడ నేతులు తిన్న మిసలు (తోవ పొడవున సౌగసులు తుసీకిలంగ '

పాఠబస్తీ విలానము జ్‌ క్షణము సమవీక్షణము త క్షణమే చంచల దపాంగ సంవీక్షణమున్‌ క్షణ మాభరణేక్షణమును కణకణ విలక్షణములు నఖి వీక్షణముల్‌ నడుమున చేయి పెట్టుకొని న్నమశిరంబున మన్మరాలి వెం బడి ముసలామె, చేతనాక పర్చును గైకొని కోడెపాయపుం బడతియు వచ్చునప్పు డట్ముపక్కన వీథివిటుండు తాకి హ త్తెడు సమయాననే హతవిధీ! మొదలయ్యె కరెంటు కోతయున్‌ (కన్నన విద్యుద్దీషము లన్నియు నపు డారిపోయె నా చీకటిలో కన్నులు విచ్చితిమో! మరి వన్నుగ మోడ్చితిమొ బోధపడనట్టయ్యెన్‌ దడబిడలతో హడావుడిపడుచు జనులు అరుగుచుండిరి ఒండొరు నారనీకొనుచు ముసలిది లబోదిబోమని మొత్తుకొనిన విడువడాయె కౌగిటనుండి వీథి విటుడు అవ్వల దుకాణదారులు కొవ్వొత్తులు వెలుగజేసికొనుచుండగ నా జవ్వని మిఠాయి కొట్టున రివ్వున బరువెత్తి ఓసరిల్లుచు నిలచెన్‌ పాతబస్తి ఇద్లి బాగు చేయకయున్న నగరజీవితవష్మి నాశనమ్ము కల్లు పాక నిప్పు చలార్పకుండిన యేజశాల కది అంటుకొనదె? క్షా ద్‌ విధుబవింబము కనుపటథెను బె న శ్లథ మెరుగని చార్మినారు సౌధోవరిపై విధు రాధుర మకరధ్వజ వరూ కర గృహీత శీథు ప్యాతిక పోలేన్‌

తృతీయాశ్వాసము శ్రీహరి చింకా నిరత వ్యాహృతి సౌందర్య భక్తి భావాపేకా! సాహాయక యువభారతి సాహిత్య మహా సమాజ సముపాధ్యఖజ!1 వ. మి్మితమా! అదిగో చూడుము, తై 9లోక్య సమ్మోహన సుందరాంగులు ఫ్రీ రాధాకృష్ణ యుగళ కిశోరులను బాలుడయ్యును గోపపాలనా ఖేలనా యత గిరిరాజ ధర్రైక పాణి సీలుడయ్యును జగజ్జాల మానస మహా తిమి రావవార (పదీప దీ ప్త వీరడయ్యును సుకుమార గోపాంగనా బంధుర నయనావబద్ధమూర్తి అఫీరుడయ్యు మహాభీకర భవ.పా రావార పతన భయాపహారి నందగోప్పని భూరిపుణ్య్మవజమ్ము సకల వేద శాస్త్రోంపనిష (దసమ్ము నాదు హృదయమ్మునందు ననారతమ్ము తనరుగాత్ర! ఆనంద బృందావనమ్ము నందనందను నెమ్మేని నలుప్ప మెచ్చి సీలివసనమ్మ దాల్చె రాధాలతాంగి రాధ నెమ్మేని బంగారు రంగు మెచ్చి అచ్యుతుడు కాల్చె రమ్య పీశాంబరంబు

పాఠబ స్త్రీ విలానము శ? మకుట శిఖిపింఛ మండన మండితాయ 1పాంప కంజ కింజల్కా- నిభాంచకాయ రాధికారాధితాయ వంశీధరాయ మురహరాయ కృష్ణాయ నమోనమోస్తు! జారుడౌదువు [వజవధూజనుల కెల్ట చోరుడౌాదువు మృదుమానసులకునెల్ద ధ్యేయుడౌదువు పరమయోగీశులకును జారచోరావతంస కృష్ణా! నమోస్తు!

వ. మందిరంబున కొంత సేపు వ్మిశమించిన బుజ్జిజోస్యుల పున్న యాఖ్యుండు వరమతంబుల పరిహాసంబు సేయ నాతనికి బుద్ధిగరపం “దలంచి సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణ మహవాశయుండు (పచారించిన “సవానమే సంస్కృతి” యను వాక్యంబున కర్థంబు చెప్పి, నీ వావార్యబుద్ధివి అచార్యోపాసనంబు సీకు [శేయంబని బోధించి న్మిగహమింత లేదు, ఒక నిష్టయు లేదు అశేషవండిత (ప్మ్నాగసరుండ వీవు బహుభాష్యములం బఠియించినావు వో స్య్మగథితంబు నీ పలుకుకాస్త్రము నీకు మనోవినోద సా మ్మగియె అయ్యెగాని పరమార్థము దెల్పనిదయ్యె మిత్రమా! గుడి మసీదు చర్చి గురు మవోద్వారాలు ఈ ధర్శితిని జగచీశ్వురుండు పలువిధమ్ములైన 1పార్ధనారాధన లందుకొనెడి పుణ్యమందిరాలు గుడిని మసీదున చర్చిని నుడుగక ధర్మప్రచార మొనరించేడుచో కడుకొని అన్మమతంబుల. చెడదిట్టిన దేవుడెంత చింతిల్లునొకో!

కరీ పాతబస్తీ విలానము

భగవన్నామము గూర్చిన తగవులు చూడంగ హృదయతాసము కలుగున్‌ భగవ్మదూపము గూర్చిన జగడాలును గుడి మసీదు చర్చి తగాదాల్‌

పేరును మరి భగవంతుని

ఏ రూపము మిథ్యకాదు ఈశ్వరు డనలా కారంబు భంగి వస్తు

సృారణమున వ్యక్తుడగును బహురూపములన్‌

చేరి మహమ్మదీయులు ముసీదు ముఖంబున మోకరిల్లుచు న్నారలు, కై స్తవుల్‌ నిలచినారలు బారుగ చర్చిలోపలన్‌ వారల పూజలందుకొనువాడు వరాత ఎరు డమ్మపహి కృపా పార పయోద్ధి కృష్ణభగవానుడె యంచు తలంచు మ్మితమా! మత సహిష్ణుత దేళ సమ్మగతకును

వజ సమైక్యతయే దేళ భ్మదతకును

(పాతివదికలు వీని గాపాడుకొనిన

అఖిల భారతావవనిక్రి పురోభివృద్ధి

(పజను. వోటర్జుగా జూచు పాడుబుద్ది

మానినప్పుడె కలుగు సమైక్యసిద్ధి

మత రహిత సమభావ సమ్మాన దృష్టి

ఈ మహోర్వికి సతము శ్రీరామ రక్ష

మత సామరస్య పుణ్య

(వతునికి దై వోవలబ్ధి వై ళమ కలుగున్‌

మత విద్వేషికి దైవం

బతిదూరము నరకపాత మాసన్న మగున్‌

వ. అదిగో చూడుము, పండితన్మెహూ వ్మిగహంబు, మహాత్మా! నీ యాశయం

దేమి?

పాతబస్తీ విలానము ఉరి సీ ధ్యాతి౯ మతసామర స్యము (వశాంతిన్‌ దేశ సంపూర్ణతా (పాధాన్యంబు నెజింగి జాతిపిత కిం పైనట్టి సిద్ధాంతమే ఆధారంబని విశ్వసించిన _పధానామాత్య! నీవై నిరా బాధంబై న _పభుత్వమిచ్చితి (పజాస్వామ్యంబు వర్టిల్దగన్‌ (వకటంబైన స్వరాజ్య దీర్షసమర 1పాజ్యేతిహాసమ్ములో ఒక ముప్పాతిక భాగమెల్ల భవదీయోదార సంవిత్కుటుం బక వృత్తంబె సువర్ణ పంక్తుల లిఖింపంబడ్డదో లోకనా యక చూడామణి! మాన్యపండిత జవాహర్లాలు నె హూమణీ! న!

వ మ్మితమా! ధర్మంబన మతంబు కాదని యొరుంగుము “రామో వ్మిగహ వాన్‌ ధర్మః” యనునది సత్యమే. “కృష్ణో ధర్మ స్సనాతనణొయని వేద విదులందురు [ప్రకృతిని బట్టి దేశమునుబట్టి వ్యవస్థనుబట్టి అర్చనా దికముల భేదముండు, నది దేవుని కిష్టమె వానిగూర్చి న వ్వకుము కుతర్క్మమాడుచు నవజ్ఞ మొనర్పకు సర్వలోకనా యకు డయినట్టి కృష్ణ పరమాత్మను ఖిన్నుని జేయబోకుమా? ఈశ్వరునికి హదులు నిరయించవదు

చి ణ చి హారి సొకారుడే నిరాకారు డగుట వ్యక్తుడై నట్టివా డె అవ్యక్తు డగుట ఈళ గ్రైరుని విలకణమని ఎరుగవలయు [వతి జాతీయుని యందు ఆస్తికత మ్మాతం బుండినం జాలు ఏ మతసిద్ధాంతమునై న నమ్ముకొని ఏ మార్గంబు నందైన స న్మతి పెనించితిమేని కల్గు పరిణామం బొక్క-టే._-చేరు దై వతముం గూడ నొకండె.__ఎందుకు వృథావాద 1వఖేదమ్ములున్‌ వివ4

త్‌0 పాతబస్తీ విలాసము దైవముల కభ్మిపాయభేదాలు లేవు (గంథములయందు భిన్నధోరణులు లేవు సర్వతోముఖుడై న ఈశ్వరుని జేర్చు నగర ఘంటా పథాలు నానా మతాలు దేవకీనందనుడు సర్వదేవమయుడు ఇతి పరస్పర దేవ తాకేస కలహ తామసీకులందు బుద్ధి భేదంబు దక్క వస్తు భేదమ్ము లేదు దై వంబునందు తలవగ ధర్మమన్న నది తత్త్వము (బహ్మము నౌనుగాని వం తలిడు మతంబు కాదది సనాతన మానవ ధర్మ మేమిటో తెలిసికొనందలంచిన నధీతమొనర్పుము గీత; ధ్యాతి స త్కూలు డనిపించుకో___పరులకుం (బతిమానముగాగ నిల్చుకో దేశ నామ రూపముల కతీతుడై న కృష్ణభగవానుడు సక లాకృతులలోన మనము పేర్కొన్న సకల నామములలోన సర్వదా స్ముపతిమ్టుడై జగతి వలయు వనవాత (వభవాది పూజితుని సర్వవ్యాపియౌ దేవునిన్‌ మన అజ్ఞానముచేత అల్బునిగ సీమాబద్దునింజేసి ని ల్పిన దోషంబది చాలదన్నటుల గర్హింపంగ నేలా? పరా రృనలంబొందు వరాత్పరుం డిచట అల్హా పేర శోభిల్లినన్‌ హిందు ముస్దిం తగాదాలు ఎవరి చలువ? స్వార్ధవర రాజకీయనాయకుల చలువ హిందు ముస్లిము లన్యోన్యహితులు నగుచు మనగ లేదటె? స్వాతయ్యత్యమునకు ముందు

పాతబస్తీ వలానము త్‌ 1 నాబ్లు పొవలాలు నాల్లుగా తలపక ఒక్క రూప్యమనుట ఒప్పుగాదె? వివిధ మతజనాల వేరుగా నెంచక భారతీయులనుట బాగుగాదె! ఒక్క-దేవుని విడ్ణలై యున్న నరులు మతము పేర నొండారు పరిమార్నుకొనుట నష్టమును కష్టమును పర్మిభష్టతయును కలుగజేయుట ఎంత అజ్జానమగునా! ద్వేషవై రాలతోడ జీవించువాడు కాంతి సౌఖ్యాలం బొందడు; అంతెకాక తన కుకర్మల ఫలముచేత సుఖకాంతు లందజాలడు మరుజన్మలందుగూడ జీవుడు పిందువ? ముస్టిమ? ఏ వాడును కాడు మనుజుడిందు స్వకర్మో ద్భావళుభాశుభ ఫలముల (బోవగ తాననుభవింపహం బుట్టినవాడే! అన్నలు తమ్ములై యిచట హైందవులున్‌ మరిముస్టిముల్‌ స్వదే శోన్నతి కుద్యమింపదగియుండును గాని, మతాలమార్చిడుల్‌ కన్నెరతో పరస్పరజిఘాంసలు హింసలు కక్షతోడ తా మున్నటువంటి యింటిని నసముద్ధతి ధ్వంసము చేయజూతురే! మనుజ జన్మకు ఇంతకంటెను ధర్శతి నధికవై ఫల్యమేమి? దివ్యతను పొంద శయ్య (గ్రంధాలవ్చా ష్‌ వలసిన నరుండు నీచయోనుల జనించు వ ర్క వైర జనిత కుకర్మల వలన మరల _ + (ఉ0.౫లీన తి) ఇ |! త 4 స “సో ఛు స్తో సత్ర గ

ఠ్‌న్లీ పాతబస్తీ విలానము

సకలా న్టైక్యములందు ఏకతను సంస్థాపించు టే భారతీ

య కళాధర్మము.___భారత్మవజల్మ ధ్యేయం బిద్ది కొంపోయివి శ్వ కళారంగమునం బతిష్టిత మొనర్పంజేసి ఆత్మీయళా మకరందంబున తృప్తిగొల్పవలఠె నమ్మా శాంతి సౌఖ్యాలకున్‌ గీతను సర్వభూతహితు కృష్ణుని దివ్యచర్మితమున్‌ సమా మ్నాతమొనర్చ నెమ్మదిని నమ్మిన భారతదేశవాసి ఏ

జాతిని ఏ మతంబును (వజన్‌ నిరసింపడు అంతెకాదు; సం ప్రీతిగ సర్వదా సహకరించును తజ్జన ధర్మరక్షకున్‌ అంతకాలమునందున్న ఆశ యమ్ము

ననుసరించియె మరుజన్మ మనకుగలుగు

నన్న గీతో క్తి నెద నమ్మియున్నవాడు

వెంటనే వై రభావమ్ము విడువవలయు

హిందువును వైరిగా నెంచి ఈల్లునట్టి

ముసలమానుడు మరుజన్మమునను తాను

హిందువుగ పుట్టి ముస్టింల హింస చేయ

దలచుగావున వైరమ్ము వలదు వలదు

ముస్షిమును చైరిగా నెంచి ముగియు హైంద

వుండు మరుజన్మమున ముస్టిముగ జనించి

హైందవుల జంప నుద్యుక్తు డగును గాన

కర్ముభూమిని వై రానుకాంక్ష తగదు

ఇది అసమర్థతాస్థితిగ నెంచి దుర్మాకమణంబు చేసినన్‌ గొదకొని శ్మతువున్‌ తరిమికొఖ్టెద, రాతని యింటిదాక నం 'టెద రిటు భారత్మపజలు డెబ్బది కోబ్లొకరై ధరాతలం మ్మదరగ వీర దాశరథులై విజయోత్సవ పాండవేయులై

పొతఠబస్తీ విలానము ర్‌కి మధురిమం బెందు గలదు? (పేమంబుసందు విషదహన మెందు గలదు? విద్వేషమందు పేమకును జీవనంబను పేరు గలదు ధ్యాతి పేమవినా జీవితంబు లేదు విలువయనంగ కేవలము విత్తముదే యని ఎంచువారు ని ర్మల [పియతామహంబయిన. మానవ జీవితమందు సాజపుం విలువ లెజుంగ రట్టి పదవీ సృహయాళులు దుఃఖభాగులై సలిపెడిదేమి? ఈ (పజ కొసంగెడి దేమిటి? దుఃఖమే యగున్‌ మానవాళిలో గల అసమానతలను అణచునట్టివి రాజకీయములు కావు (పేమ కరుణార్డ౦ు భావ నిస్సీమమైన రస భరిత హృదయ (వసారతలె కాని తాదాత్మ్యంబును సర్వమానవ సుహృద్భావంబు గొల్పన్‌ రస (పాదుర్భావ మొకండు తప్ప మతతత్త్వ్యం' బెద్ది ఈ మానవాం బోధిన్‌ ఏక మొనర్పజాలదు దయన్‌ బుద్దుండు ,[కీస్తున్‌ కవీ రాదుల్‌ నానకు (పేమ మతిని సమైక్యం బప్టు సౌధింపరే! మతము రసహీన కఠిన కర్మములవలన త్మీవమై మనుష్యుల విడదీయగలదు హృదయమున రసమున్ననే ఒజదువు నిలను ఫ్రీల జనతా జనార్జను మేశనమ్ము కావలె సేవ కూలిపని కాదది అర్బన._ రోగిరూపియై దేవుడు నా గృవోన కరుదెంచె నటంచు తలంచి వై ద్యుడున్‌ "సీవయొనర్పగా నతని జీవితమున్‌ సఫలంబు___ఈ పవి (శౌవని తోకమాన్యయగు నాతని తల్లియు ధన్యురాలగున్‌

ర్‌ పాతబస్తీ విలానము సీ యది వర్తకంబె యగునేనియు నీ [క్రయ వ్మికయంబులన్‌ న్యాయ మనేది యుండిన మనః పరిశుద్దియుగల్లు__-సంసృతి శ్రీయభివృద్ది నొందును__పర్మిగహ జీవనమందు నంతిమ ధ్యేయము పొందవచ్చు జగమెల్లను ధార్మికమై సుఖింపగన్‌ కష్టించు మొనగాని కండలే శ్రీలక్ష్మి ఇల్లాలి మొగమున నింపు నింపు శస్త్ర సజ్జితమైన 'నైనికుల కవాతు పర్వజేయు ముఖాన గర్వరేఖ ఘన జలాశయముల గళదంబు ధారలు పల్లెవల్లెకును నివ్వాశు లాసగు కోటి పౌర్మిశామికుల అవ్మిశాంతంబు శతకోటి కిచ్చు వ్మిశాంతి సుఖము సరగ బడినుండి యింటికి తిరిగివచ్చు పిన్నవారల పరుగులో నున్న దేమి? నవనవోన్మేష మైన ఆనందఖేల థావి భారత సౌఖ్య సౌభాగ్య లీల వ. విని విని పున్నయ్య గోడకు తగిలించిన భాయాపటంబు చూచి, నీతో నుండిన యా రాజకీయనేత ఎవరు? నీతి చెప్పిన కవికి సంపీతిగలుగ పూలదండొకటటియు వేయబోదు (ప్రభుత బూతు చూపించు చత నిర్మాతలకును రాయితీ లక్ష లిచ్చి సావహాయపడును వ. నిజము పలికితివి, ఆతండు రాజకీయ నేత కాడు తొడరి పసిద్ధ పండితులతోడ ఫొటో దిగువారె వీర? మూ రెడు వసనమ్ము బొడ్డుకు మరీ మరి కిందికి జారగటి వ చ్చెడు సర్మికొ త్తదౌ నటికి చేరువ నిల్చి ఫొటోకు అంగలా ర్చెడు మన నాయక్యబువు లిసీ! మరిచెప్పకు మట్టివారలన్‌

పాతబస్తీ విలానము ర్‌ర్‌ ఈ సినిమాల వారికిని ఇంచుక బాధ్యత లేదొ ఏమొపో లీసుల ప్మాత హేయమొనరించు కథానకముల్‌ వెలార్చు (పొ డ్యూసరులాటకట్టు వెరవుండిన రక్షిగణాల కాత్మ వి శ్వాసముగల్లు దేశమున వర్చిలు నవ్వుడె శాంతిభ్యదతల్‌ ఎంచగ చ్చితసీమ గడియించిన నల్లధనం బదెల్ల ని శ్చంచలమైనదై తమ కసమ్మతుడై నటువంటి నాయకున్‌ దించుటకేని, లేక మరి తేకువతో తమవాని గద్దెనె క్కించుటకేని తోడ్పడు నొకించుక దక్కదు పేదవానికిన్‌ (పజల మనస్సుకుం బురుగుపటైను 'స్వార్థపిశాచి వూజలన్‌ భజనలు సేతలో మునిగినారు, మహాళ్ములు నెంద రెంద ర క్కజముగ భూమిమై దిగినగాని పబోధమొనర్చిరేని ఈ రుజను తొలంపలేరు__-[పజలున్‌ మరి స్వస్థత పొందలేరునున్‌

వ. అనిన శాస్త్ర, యింతకు నీయభ్మిపాయంబును (ప్రబోధంబును ఏమనిన వి త్తబలంబుచేత పదవీ స్పృహ "హెచ్చు టరిష్టమందు; రు న్మ త్తతనొంది దేశము సమ్మగతకం టె సమృద్ధికంటె స్వా యత్తతకంటె మేల్చదవు లబ్బుటె ముఖ్యమటంచు దేశవి చ్చిత్తికి దారి తీయకుడు సిగ్గిలిపోవ ((బజ్యాపభుత్వముల్‌ ధనమును కీర్తియున్నది స్వతం్యతుడ నేనని విజ్ఞవీగకో మనిషి! [కమ (కమంబున సమ స్తజనంబుల (ప్రాపు తగ్గి ప్రో యిన తరి ఒంటివ్వై వగళు, వీ సకలమ్మును సామ్యబుద్ధితో తన దనుకొన్నయాతడె స్వతం్మతుడు__-ఉ త్తమ పౌరుడాతడే! భాషనుబట్టి వేషమునుబట్టి మతంబునుబట్టి (పాంతవై సేషిత బట్టియున్‌ జనుల జీల్చుచు చిక్కులు ెట్టుచున్న వి ద్వేషల ఉఊగవాదము నెదిర్చినయప్పుడె కాంతి = (కాంతి ఊఉ న్మేషము భారతావనికి మేటిమగల్‌ మరి మేలుకోవలెన్‌

ర్‌6ి పాతబస్తీ విలానము మతము రాజకీయ మార్గంబు చేగొన్న మానవత్వ మెల్ల మంటగలయు పాముపుట్టలగును (పార్థ నాలయములు ఘాతుకతయె రాజనీతి యగును

వ. అదియునుంగాక త్యాగికి వీరు చూపిన కృతజ్ఞత ఎట్టిది? టంగుటూరినే లాగి తదీయకీ ర్తీకి కళంకము తెచ్చెడి తుచ్చులైన దు ర్భాగుల సీతిజాహ్య పరిపాలనలో నిజలాభ కాములౌ భోగులె కాని, త్యాగు లిక పుట్టరు పుట్టురుగాక భూమి.యై

వ. అనిన కాస్త్రీ భిన్నుండై మ్మితమ! అంతమా టనకు, మేదిని త్యాగము సైర్యడైర్యసు కృతియ ధర్మము న్నతడు జన్మమునందకపోడు, ఏకతా ఛ్యృతము (క్రింద సర్వజన సంతతి తేవకపోడు కాంతి సౌ (ధ్మాతము నీడ్యసుస్టిరతలన్‌ గలిగింపకపోడు జాతికిన్‌

వ. ఇంక నీ విషయంబుల (బస్తావించి నీకు రక్రపుంబోటు కలిగింపను, పద. టాంకుబండు పై బొమ్మలను చూచుచు నీ సాయం సమయంబు నుల్దాసంబుగా గడుపుదమనిన నచ్చోటికిం జేరిన శాస్త్రి సాతవాహను వ్మిగహంబు చూచి జలధివ్యాపిత సౌతవాహన మహాస్మామాజ్య ధారేయ! ఆ గ్గలమౌ సీ ఆమరావతీ వరిషద్యగస్టాయి కావ్యప్రళం న!

సలు కాశ్మీరము జేర (పాకృతిక భాషా పోషణోన్మేషితో కైలగాథా మధుకోశ! హాలధరణీళా! నీకు జోహారువుల్‌ ఓ కమసీయ కోమల మహోదయ! హాలనృపాల! నీ వసం ఖ్యాకముగాగ (పాకృతము నందలరించు మనోజ్ఞగాథ ఠే క్రైక మహాపబంధళతక (వతిమానమటంచు భావ హే వాకిత నుగ్గడింత్రు రసవాదులునున్‌ ధ్వనితత్ర్య వేదులున్‌

పాతబస్తీ విలానము త్‌? వ. అని పశంసించు శాన్తినిం జూచి, సాతవాహనుం డాంధుండని సంబర పడుచుంటివి కాబోలు, సరిసరి. గాథాస వ్రళతి తెలుగున లభింసదు. అది యట్ట్లుండె ఈ బొమ్మలేవో పరికింపుము. రూపు రేఖ మారె రోజులు మారెను భావములును మారె భాష మారె "ఘోరమైన యిట్టి తారుమారును గాంచి బోరుమనుచు నేడ్చె బొమ్మ లెల్ల ళా (వతిమలార 1 టాంకుబండు పై కాకుండ గండిపేట గట్ట నుండిరేని ఏకతమున మీరు ఏడ్చెడి కన్నీరు మంచినీటి కొణత మాకు తీరు దోమలు మిమ్ము కుట్టవు (వతోళిని చెత్తచెదారమున్న మి మ్మేమియు చేయలేదు, మెదడించుక వాయదు, అంటువ్యాధి సం [కామము కాదు ఆ పసిమికార్డులు- అక్కర లేదు అ్యకుధా రాముఖులై న మీకును జలమ్మొసగన్‌ పనిలేదు మాకునున్‌ తిండికి లేక సీటబడి (తెళ్గినవారల, మూర్జపాలనా దండముచేత జీవికలు దప్పినవారల, | పేమపుచ్చి లో పుండయి కాలుజారి పడిపోయినవారల లెక్క- పెట్టుకొం చుండుడహో! బలే పదవులొప్పెను మీకును టాంకుబండుపై సమ్ముఖమందు మహోరకలి సాగినగాని తటస్థ వై ఖరిజా కిమ్మన రాత్మహత్య లుడిగింపరు (పాంతకులాభిమానమౌ ఢ్యమ్ము తిరన్కరింప రవునా మిము. బొమ్మలకేసి పెట్టి ద బ ద్ధమ్మల జేసినారముగదా! పడియుండుడు మీరు మా వలెన్‌

ర్‌8ి పాతబస్తీ విలానము ఏకముగాగ చేతుము గణేశనిమజ్జనము౯ తదుత్సవా లోక సజీవ మూర్తులయి (తుళ్ళుచు మీరును టాంకుబండులో దూకెదరేమొ! మీకునయి తొమ్మిదికోట్టు వ్యయించినాము మా రూకలు నీటి పాలగునురో! అట మీరు బుడుంగుమన్నచో చేపలకోసనమై ఆటకు చేరిన కాకులు (గద్దలున్‌ పతి స్టైపిత కృష్ణరాయల భుజమ్ముల మీదనె కాక తత్కిరీ టోపరి గూరుచున్నవి మహోదయ! అల్ల తురుష్కరాజ్యమం డీ పగిదికా నినుకా పరిభవించినవారలు లేరుగా (పభూ!

వ. నిన్ను దేవాలయంబుల (గంథాలయంబులం బెట్టుకొని పూజించితిమి గాని యిట్లు వీథిపాలు చేసినవారముగాము అనునంతలో శాస్తి యా ,కొకులం దరిమివచ్చి నన్ను (బసన్నుంగావించె నమ్మరునా డిరువురము నుమాయిషకుం జని దేహపటుత్వర్థిమింతయును తీయదు.__తక్కును బెళ్కుపోదు ఉ త్సాహము తగ్గ దేబది వసంతములై నను ఇంకనున్‌ పసం రై హొయలొల్కబోసెదవు హైదరబాదు రసజ్ఞలోక సా వాహిక (_పేయసీ! ముసుగువుచ్చి కనుంగొనవో నుమాయిషీ! తెలుగున గజళ్ళు పద్యాలు కలిపినట్టి దాశరథి కవితాసుధ (చాగినావా వన్నెచిన్నెల్సు మన్నిక గొన్న జాణ వయితివో నటీ! బంగారు వయసు నీది (వారిన సంజలందు చలిర్మాతుల వెచ్చని ఆటపాటల౯ా (గాలు నుమాయిషీ! గడనక త్తెవు వేడుకచానవై ననున్‌ రాలిన సీ కళావిలసనమ్ములలోన నసంఖ్యమౌ కళా కాలలు లేచె__దిద్దుకొనసాగె జనమ్ము సుజీవనమ్ములన్‌

పాతబ స్తీ విలానము ర్‌9 ఇందలి దర్శసీయమగు నెద్దీయు నీదగు ముద్దుముచ్చటల్‌ పొందుటకే_...పపంచకములోని పర్మిశమకారులిల్ల నీ అందపుమేని చీర సరిగంచులు దిద్దుటలో నిమగ్నులై యుందురుకాద కే! నవనవో జ్వలవేషివహో! నుమాయిషీ! ఎన్నడు నెండకన్నెజుగ ఇయ్యెడనుం గనరాని భాగ్యసం పన్నల జూడుమా! దిగుడుబావుల వాలుగచేపలం బలెన్‌ తిన్నగ నీదినట్టు లరుదెంతురు ఇచ్చటికోయి మానిసీ1 కన్నుల కగ్గమయ్యెడు సుఖం బెవడాపగలండు చూడుమా! కేవల భిన్న సంస్కృృుతులకేందము చిక్కడపల్లిలో బడే చావిడిలోన కోఠి సరసకా సులతాను బజారులోన నీ వేవిధమైన నాణ్యతల నెన్నుదువో ఆవి యెల్ల నిచ్చటన్‌ [పోవులుపడ్డ వింక నెటుపోదువులే! మలిసంజవేళలన్‌ జన సామాన్యమునందు నెందును స్వదేశ (శ్రామిక (శేణి ౩ ల్లను ఉత్పత్తుల, అమ్మకమ్మున (పచారంబీయగా ఈ (పద ర్శన కే పుణ్యుడు అంకురార్పణ మొనర్పంజేనె మున్నట్టి చి క్కని మేధావికి [కాంతదర్శియగు శంకర్ణీకి జోవోరువుల్‌ ఎవడొ దుర్భుద్ధి ఈ నుమాయిషను రద్దు పరచునన్నట్టి దుర్వార్త వచ్చినపుడు గుండె గాయమాయె.మనసు మండిపోయె.__ (బతుకు చేదాయె... హైదరాబాదు (ప్రజకు కాల చక మ్ముళోన సంకాంతి వగుచు ఓ నుమాయిషీ! కలకాలముండు మీవు ధరణి జన మనో నయన వర్ధనము గాగ నొందగలవు సావ్మస వ్యజోత్సవములు

60 పాతబస్తీ విలానము వ. అని వర్ణించిన శాస్త్రి “మి్మిితమా! ఎండ లధికంబయ్యె, ఇప్పుడే యింత తీవమైన నిదాఘ. తాపం బొదవె నింక వైకాఖం బెట్టుండునో!” యనుచు రాజమ హేం్మది యందలి గోదావరి చల్దని గాడ్పులను (సళం సించుచు నా ర్మాతి యింటం గడపి మరునాటి మధ్యాహ్నంబు మండు 'ఉండలం బరికించి ఆ రజమందు మావి చిగురాకులయందు, గులాబులందు, సం ధ్యారుణ కాంతులందు, జవరాలి కపోలములందు గాంచుచు న్నారము మొన్న కామదహనం బొనరించినయట్టి వీర శృం గార రసాతిరేకము జగత్తున కంతకు (ప్రామినట్టుగన్‌ అప్పుడు నెల్టవారి నదయన్‌ వణకించిన శైత్యమెల్ల నే డిప్పుడు చెట్టనీడ వసియించుచు అప్పులపా లధోగతిం (దిపష్పలు వోవుచున్నది; గదిన్‌ జలకుండికలందు దాగుకొ న్నప్పటికిన్‌ సదాముఖమునన్‌ తడిబట్ట ముసుంగు తప్పదే ఎన్నియొ కాల్వలుం జెజవులెండెను బావులునెండె తర్షిత స్విన్నుల దప్పితీర్చ నడివేసవిలోన రసాతలానక్షున్‌ కన్నము వేసి తీసి ఒడికంబుగ వైకెగలాగి తెచ్చిన ట్లున్నవి పుచ్చపండులవిగో! రసభాండములై తనర్చుచున్‌ వే... అని కాస్త్రవర్యుండు ఐస్సుకూటమునం దుస్సురని చతికిలంబడి మండు టెండలోన రెండు చేతులబట్టి పుచ్చపండ్ధు రెండె తెచ్చెనామె నాకు జూడ అవ్వి నాల్గుగా కనిపించె ఎండమావుల [భమ ఇదియె ఏమొ!

పాతబస్తీ విలానము 61 వ. పున్నయళాత్ర (భాంతికి నవ్వుకొని, మ్మితమా! బస్సులో బోవు వారికి గూడ మందిరంబునందుండి దర్శనభాగ్యంబిచ్చు శ్రీ విఠలుని "సీవింపుము తామరపూలదండ జలతారపు టంగరఖా ధరించి భా ర్యామణిలైన రుక్మిణికి (పక్క నిలంబడి భక్తుడౌ తుకొ రాముడు పాడుచుండ మధురమ్ముగ ఇట్టిక పైననే ఘన శ్యాముడు నాట్యమాడు కటిహస్తము లట్టులె ఉంచి వేడుకన్‌ వ. మి్మితమా! నీ యొద్ద చాతుర్మాన్యంబు జయ్మవదంబుగా జరిపీతి, నింక మా యూరికింబోవలయు నుగాది వచ్చుచున్నది. అనుజ్ఞ యిమ్మనవుడు గోదావరీ తీరవాసి నిచ్చట సీటికి నిరుపేద జేయ నేటికని సుఖంబుగా వెళశ్ళిరమ్మంటిని లారిలో నీళ్ళు పట్టు కోలాహలమ్ము పాఢ నారీ కచాకచి భండనములు సౌొట్టవోయిన బిందెల జూచి చూచి మొగము మొత్తెను నాకు వండుగ దినాన బంధువుల కషేమమరయ నీ పట్టణమున దొడ్డబుద్ధితో తిరుగు టెందుల కనంగ కప్పు తేనీటి కోసమై కాదు కాదు చెంబునిండుగ మంచి తీర్జంబు కొరకు చాలా రోజుల నుండి బిందెల భుజస్క.ంధంబులన్‌ మోసి దౌ దౌలం దెచ్చి ఉగాది పర్వదిన (పాతఃస్నానముం జీేయగం గాళంబందలి గంగ నావరకు రాగా మాయమైపోయె ఆ హోళీ పండుగనాటి రంగులివి పోవో ఏమొ ఎన్నాళ్ళకున్‌ ఇది ఉగాదియట వసంత బుతువిదంట పూవు పౌదలేవి? తుమ్మెదలేవి? ఏవి? పవలుఠేలు పారావత ధ్వనులే కాని, పరభృతంబుల స్వరవిభావరులు లేవు

6శీ పాతబస్తీ విలానము

దోమలనెన్నా చూచితిని తుమ్మెదలన్నవి ఎట్టులుండునో నా మనుమండు నన్నడిగినక మరి చెప్పక తప్పదాయె ఆ కాముని పండుగకా సౌగసు కాటుక తీరిచి వచ్చినన్ను బు కా్కా-మున ముంచె నా సుదతి కన్నులె తుమ్మెదలంచు దెల్పితి౯- కోయిల యేది? చూపుమని కోరినదంతట మన్మరాలు నే నేయెడ దాని జూపుదును? ఎచ్చట వచ్చని చెట్లు కానరా వాయెను కోయిలమ్మ మన హైదరబాదును వీడి దవ్వుగా పోయినదన్న నెందులకు పోయినదన్నది ఏమి చెప్పుదున్‌ కాశ్మీర శాల్వలు కై సేయు సుకవులు

కొల్లాయి గుడ్డకు కోర్కెపడగ వరిణత (ప్రజ్ఞులు పదవులు కోల్పోయి

(బతుకు తెరువులేక భంగపడగ సంగిత విద్వాంసు లంగలార్చుచు దూర

పరదేశ భూములబట్టి చనగ పాలకవర్గంపు దారిబడిన స్త్రీలు

శీలరక్షణకు బెంబేలు పడగ ధరలు పెంపార అవినీతి పెరుగ కులము కక్ష పెరుగ ప్రాంతీయ వివక్ష పెరుగ పాడమానినదేము! ఆ పరభృతంబు ఇట వసింపక వలసపోయినది ఏమొ!

వ. దేవా! వాసుదేవా!

కఠవు కజవంచు గగ్గోలు పరుపలేదు (తాగుటకు నీస్ట కణవయ్యె దైవమా! వృ షత్తు వానలేదన్న మా నెత్తిమీద కసిగ కురియింతువటె వడగండ్హవాన

పాతబస్తీ లానము 68 రచ్చల్మగాలు భాగ్యనగరమ్మును దాటిన వెన్స్మ నంత ని ప్పచ్చరమే కనంబడును పల్లెలనుండి కసాయి వాడకున్‌ వచ్చెడి గోగణాల నయనమ్ముల నృశుజలమ్ము తక్క నం కెచ్చట నీటిబొట్టు కనమే! మన రాయలసీమ దారులన్‌ మానక నాలుగేండ్ల కొకమాటున సాగరతీరవాసులన్‌ వానల పేరితో పెనుతుఫానుల నింపకు _- ముంవ కీ తెలం గాణమునందు రాళ్ళు వడగళ్ళని రువ్వకు ఒక్క చిన్కు మా (తానకు నోచికోనిదని రాయలసీమ నెడారి చేయకే! చినుకెజుంగని యట్టి చిన్నిమామిడిగున్న

పూచెను బలమెల్ల (పోగేసి చిగురాకెజుంగని చిన్నారి కోయిల

పాడె నెట్లో చెట్టమోడులందు ఎట్టకేలకు రాల్చె చిద్రైడు గింజలు

ఉన్న సత్తువ చూపి జొన్నచేలు పరువం బెజుంగని నిరుపేద పడతుక

(పాత చినుగుబట్ట 'పెటవేనె తులము బంగారు మెడకు చేతులకు నోచి కొనని పట్నంపు యువతి ఆమని చెలంగ అస్త్రళస్తాంలు విడనాడినట్టి మరుని మల్దవిద్యలాగున నేడు మసలె చూడు.

ష్‌ ఖ్‌ ణః

81 గిజ పాతబస్తీ విలానము శ్రీనారాయణ సుమనీ షా! నారాయణ పురాభిజన సంతోషా1 జ్ఞానసుధామానస రా కాసీకాళా! మదీయ కావ్యోన్మేషా! రాతిరి గాంచిన స్వప్నము లే తీరుగ మిథ్యలనుచు నెంచెదవో నీ వా తీరున దినదృశ్యము లేతాదృశ మిథ్యలనుచు నెంచుము మి(తా! డ్రై హింద్‌ య్యు గంధాలథ్యామై (ఇ (0102న నుం * తే ్‌

% జ పొతబ ప్రే విలాసము ఉత్పల ఖః . నమహావవి శ్రీ గుంటూరి శే షేందశర్య : ఉత్పలవారి పద్యం సర్వాంతర్యామి. వీథుల్లో గల్లీల్లో బస్తీల్లో బస్టాండుల్లో సర్వ్మత సంచరించే కావ్య పర్షివాజిక. 'పైర వీకవుల్నీ పట్టు. | ఎ పరిశమల్నీ స్కూటర్షనీ నెకిళ్ళనీ దోమల్నీ ఎన్నికల్నీ వెన్నముద్దల్లాంటి న. విలాసవతుల్నీ వెంబడిస్తుంది. ఉత్పలపద్యం [పజల పద్యం; (పజల్లోకి ఫ్‌ (పవహించే పంటకాలువ. న. +

• . ఒక శతాబ్దపు ఉషస్సులో ఉదయించిన కృతి ఆ శతాబ్దపు సంధ్యలో గు సే | | ఆ స్తమిన్తుంది; ర0డో శతాబ్దంలో పుడుతుంది, పృనరపి జననం పునరపి . మరణం. ఇది కాలయ్మాతాత త్వం. 15వ శతాబ్దిలో ఆస్తమించిన (కీడాభిరామం ం | స .. కీథివ ళతాద్ధి చతుర్దచరణంలో ఉదయించినా, “పాతబ స్తీ విలాసం” వర్తమాన పై “ఇ... కాలాన్నే ఆలంకారిక చిత్రాలుగా గీచింది. “హితబ సీ విలాసం” బార్మినార్‌ న చ . మీద ఉదయించిన చంద్రబింబం. | ఆచార్య ఎల్లూరి 9వారెడ్డి : . " . ఉత్పలవారి రసనిర్భరహృదయసాగరం నుంచి వెలువడ్డ మరోపద్య _ - ... కావ్యం ఈ “పాతబస్తీ విలాసము*. ధ్వనుల వీణావాదన, భావాల సన్నాయి ॥ ధారలూ అధిశ్షేపాల మృదంగనాదాలూ, శబ్దసంవరణాల వేణునాదాలూ, . + ౪ అలంకారాల సింగారాలూ ఉక్రిచమత్కారాల విసుర్దూ ఈ కావ్యంలో పద్య- గ “క శ్యాబోత్సవాన్ని నిర్వహించాయి. పది శతాబ్దుల పాటు ఆం్మధకవులు పెంచి |. ల పోషించిన పద్యహేరీజాతం పరువాలు చిలుకుతూ సువాసనలు వెదజల్లుతూ ౧... భవిష్యత్తులోను జీవవిలసితమై ఉంటుందని నిరూపిస్తున్న ఉత్పలవారి [పతిభ . . అభిరామమూ అ(పతిహతమూ శేముషీ సుందరమూ. ఈ కృతిక రకూ కృతి-. "'స్వీక రకూ నా హార్టికాభినందనలు. .. " నా.