Telugu Pantasire Paalapongu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

వంటసరిసొంపొంం జ | న్‌ జ చా ణె _ షె న్‌ మ్మ్య( ఏ న శరీ మ శ ట్‌ ల్‌ శ నం రై టా! య న. 12 ల. గి ( గ్గ ం ్గ జ్‌ వ్‌ ప. ష్‌ మ, య్‌ (| [1 || శు? గన (1 1 గ; // న " వ ష్ట్ర ం ఖీ / టీ. | - గ్‌. ॥ ళ్‌ // / (| శే .

ఛి పంటసిరి*పొలపొం౦గు రొచయిల కోగంటి గో పాలకృష్టయ్య

|! (వ చులోచి:

అనూరొధ (గ్రంధమాల

విజయవాడ--10

అనురాధ పబ్లికేషన్స్‌ న! విజయవాడ వ; [౫ _పతులకు వ 4 వికాలాంధ పబ్లిషింగ్‌ హౌన్‌, విజయవాడ, తిరుపతి, గుంటూరు, వరంగల్‌, ఆనంతపూర్‌, హైదాబాద్‌. ౧

• సవథారడత్‌ బుక్‌ హౌన్‌ ఇల్‌ విజయవాడ ళు గటి? నే ఏ ఆం[ధ్యపదే్‌ బుక్‌ డి స్ట్రియా్యట్‌వాజ్యూ సికిం దాణాద్‌ మి లయను అరక్‌" ఆ న్‌ ఆట ఉాకీ ఇ న! న శే 4 ఎస్‌
• నవొిదయ పబ్లిషర్స్‌ ణి బగ్ర గం 6.) విజయవాడ _ 3 గ ఇ న్‌! పతి వెల? 2-00 చ" య ప $ ఆ న. గ ఓ గ్‌ సా ముదణ 1 (ప్యోగెసివ్‌ యెస్‌ ప్రై లి, విజయనగర్‌ కాలనీ, హైదరావాద్‌ - 600 457

న జీ యా నాకల్ష. ఇ “జ్ర లీ నొ 'ట న్‌ గా అలనె శ వా జీ. షే జ ( లే ష్‌ ర ఇ " | సు జ ల గ్‌ ఫ్‌ వ్‌ సో న్‌ రల న్లో స్త 4 హా సా న స్స్‌ స్ట న స్తో ఎం వీ (మ గన పజల ట్‌ నాగ ళా శ గేం ల ఘా య చ రం త సల్‌ మ ళా (| టీ ఫ్‌ | + కవ [డట సవ షీ న ॥ --| గీ శ వ్‌. =. నా | - న ఎ | ళ్ళ శ ను చు జే ఖు లే న్న శ క్కి. ॥ ఆ న చే ళ్‌ ఆట = - మ తీ త అ:౦కితం చల్ల చేస్తూ, పీగడ తినిపిన్తూ, నేరు అల్లరి చేస్తే అనందిన్తూ వాద్దు మీరితే కళ్ళురిమి భయపెడుతూ, నాలో నంస్కారాన్నింః నంగిత సాహిత్యాల పట్ల మక్కువనీ వృద్ది చేసిన అమత్దకూ, అడిగినవన్నీ ఇన్తూ, అనతణు నా సె త్తిుద అనురాగపు గొడుగులు ఎతి పడుతూ, “మా కష్టయ్య చదువుకొని వెద్రయి న్లీడలై తేనా..." లు (ఉం ౧౧ రా అనీ మురిసిపోయిన నాన్నగారికి ఈ పాటల పందిరి అంకితమిస్తున్నా కోగంటి గోపాలర్భషయ్య ణి

శా. అగా రాఅ ష్‌ దంాలెౌాాం వ్‌ నన్ను యు డం 1 అ చేసిన "హత ట్యమండలి ఓ రకత ుతకనుతాలరాయాాలుునాుాడానుాాన కారకాలకు తాయనుాయడయియిం. అది ఒక మహోజ్వల యుగం యువత జ్వలించిన యుగం. జనత (వప్వలించిన యుగం. పదం పొడుతూ కదం తొక్కుతూ మునుసం దుకు నడచిన పురోగామి యుగం. తలచుకున్నంతనే ఒడలు పులకరించు వై జ్లానిక యుగం. అలుగునాట జళవళికొక స్వప్నయుగం. కళావని కొక న్వర్షయుగం. అయుగంలో న్వ్యయంగా నేశళూ భాగస్వామినని 'ెలువడానికి నేటికీ గర్విన్తూ వుంటాను. అణా మా నసనంనలం కృష్తాజిల్లా గుడివాడకు నె బముతి సరివాదున గల లుల లు ౮ లూ యలు బొముగులూరు. మధ్యశరగతి రైతు కుటుంబంలో 19928 సెప్టెంబరు 15 కేరీన జనిన్హచా” ఎ త.(డి అచ్యుతరామయ్యాగారు, తల్లి వెంకన్ము గారు నాకొక సోదరుడు, సోదరీ వున్నారు. బొమ్ములూరు, గుడివాడ లే విద్యాశ్యసం పిదవ, బుదరు హిందూ కళాశాలలో చేరాను. కళా శాల వార్షికో ళశృవంలో వైజ్ఞానిక (ప్రదర్శనల జాధ్యతమ. నాకు అప్ప గించారు. చిన్న బుజ్జకథను (వానుకుని, సవాచరులను వంతలుగా తీసు కుని చెప్పాను. అవ ఇలా కొనపాగింద : “అగ వగ కళింగ కాశ్మీర ఆ-(ధరాష్ట్రమందు కలదు బందరు పట్టణ మనెడిది

ఖా

ఘశకత వహించినది

అుదు గలదు హిందూ కాలేజి

ఇది యే చూడగను

శివరామ కృష్ణరావు

చిన్చిపాలుగా రంజిలుతుుడగ

రామచందుడే దేవుడు లేడని

రయమున వలుకంగ

"పెద్దల విద్యాబుద్ధులు 'నేర్పు--- తందానా తందాని తందన

ఒద్దికగా చదివి అందరును

లియే యంప పట్టములిచ్చిరి

"వేరు గొప్పగా పొంఎనారయా్య...! తందాని తందన

అని (లిటిమ్‌ సా(మాజ్యవాదుల బానిసత్వంలో మనం (మగ్గు తున్న రోజులు. నత్యాాగవహాలు, ఇశాసనో ల్రంమనలు, లారీచాక్ట్రీలు, అరెస్టులు, జైళ్ళలో స్వాతంత్యు సమర యోధులు అష్టకష్టాలు అనుభ విస్తున్న రోజులు. అటు ఖెంగాల్‌, ఇటు రాయలసీమలో కరువురక్కసి కరాళనృత్యం చేస్తున్న రోజులు. "రెండవ (ప్రపంచయుద్ధం మన వాకిట తొంగిచూసి, కాకినాడలో, విశాఖలో జపాన్‌ వాంబులు పడినరోజులు ఈ నేపధ్యంలో సవాజంగానే నేను విద్యార్థి "ఫెడ రేషన్‌లో

చేరి త్యీవంగా పనిచేయటం (ప్రారంభించాను. చిన్నచిన్న పాటలు, పద్యాలు, నాటికలు, బుజ్జకథలు తాజా సమస్యలను క థావన్తువుగా తీసుకుని అప్పటికప్పుడు (వాయడం. వాటిని వ్రదర్శింప జేయడంలో ఆసక్తిని చూపుతుండేవాడిని. బలమైన విద్యార్థి ఉద్యమాలకు ఇవి థశోవహూ దిస్తుండేవి. ఫలితంగా నాటి (లిటిమ్‌ (వభుత్వం 1942 ఏప్రిల్‌ 80వ తేదీన

స! నన్ను అలెన్టు చేసి తొమ్మిది నెలల డ్రైలుశిత విధించి నె్టటల్‌ _౭లుకు పంపింది దీనితో చదువుకాస్తా కొండెక్కింది. మూడు నెలల శిడను అనుభవించిన తరువాత (పభుత్వం నన్ను

విడుదల చేసింది. బంతిని ఎంతబలంగా ,క్రిదికి కొడితే అత ఎత్తుకు అది లేస్తుంది. నాపని అంతే అయింద. 'క్రైలునుంచి వచ్చాక విద్యార్థి యువ జన ఉద్యమాలలో మరింత చురుకుగా, కరుకుగా పాల్గొని యువతను సమీకరించడం (పారంభించాను. ఇందుకు అప్పుడు తమ్మారెడ్డి సత్య నారాయణ, మద్దుకూరి చంద శేఖరరావు గారల ఉత్చాహ (ప్రోత్చావోలు జాగా లభించాయి. అంతేకాదు. నేను కమ్యూనిమ్టును అయాను. నా లై శన్యయుతమైన ఉద్యమాలకు వైజ్ఞానిక రంగాన్ని, అందునా జానపద కళారూపాలనే ఆలంబనగా చేసుకున్నాను. అందుకు కారణం మనవి చేస్తాను.

జానపద కళారూపాలలో మంచి సాహిత్యంవుంది, సం గిత్రం వున్నది, లయ వున్నది, తాళం వున్నది, నృత్యం వున్నది, వాయిద్యం వున్నది, (పేతకులను తన్మయతతో తనలో విలీనం చేసుకోగల హావభావాల అంగి కాభినయం వున్నది. హృదయాలను ఆకట్టుకునే వాచకంవున్నది. వేష ధారణ వున్నది. జానపద కళారూపాలు (పాచీనకాలిం నుంచి మానవుల అనుభూతులకు, మానసిక వికాసానికి, విజ్ఞాన వినోదాలకు, అనందోళ్ళా పహోలకు (పతీకలుగా నిలిచాయి, అన్నింటికంళు ముఖ్యంగ (పజల నిత్య న్లైమిత్తికాలు జీవనసరళి వాటిలో సజీవంగా దోబూచులాడుతూ వుంటాయి. ఎన్ని అఆటుపోటులు వచ్చినా అవి నిలచి (చితికి బట్టకట్ట కలిగాయి. (వజలు వాటిని ఆదరించారు. పోషించారు; తెలుగుజాతి గర్వించదగిన కళారూపాలవి. ఇవి నన్ను ఉ శ్రేజతం చేశాయి. కదలిం చాయి కదలించాయి,

య!

కనుకనే వాటిని నేను స్వీకరించాను. కాకుంశే నేను చేసిన దల్లా, వాటికి ఆధునిక రూపాలను సంతరించి "పెట్టాను. సమకాలిక నమ న్యలను నా రచన ద్వారా వాటిలోకి చొప్పించి, (పజలను జాగృత పరచ డానికి వినియోగించాను. ఇలొ పాత (కొత్తల 'మేలికలియికను మేళ వించి, ఆ (పాచీన కళారూపాలను పునరుద్ధరించి విజయవుతంగా (పజల పరం చేయగలిగాను. నిజానికి, ఇది ఒక చార్మితకమైన కృషి; వినూత్న నృష్టి; క _త్తిమిద సాము.

"తెలుగు సాహిత్యంలో, తెలుగు రంగస్టలివై తొలిగా నేను చేసిన ఇట్టి [ప్రయోగం నతృ్ఫలితాలనిచ్చింది (పజాదరణ పొందింది. ఎంద శెందరో (ప్రజా కళాకారులు ఈ మాగ్గాన్ని అనునరించి కొత్తపుంతలు తొక్కారు. (వజాభిమానాన్ని చూరగొంటున్నారు. వారికి నా ఆశీస్సులు, ముఖ్యంగా ఇటీవలి కాలంలో (పజానాట్యమండలులో యువకులు కళారంగంలో ముందంజ వేస్తున్నారు. శుభం!

కోయవేవం, చెంచువేవం, ఫకీరు వేషం, ఇంద్రజాలం, పిచ్చుక కుంట కథ, ఒగ్గు కథ, జముకుల కథ, బుజ్జకథ, డప్పుల వాయిద్యం, జంతరు వెళ్లు కోలాటం, భజన, యతగానం, వీధి భాగవతం, బిచ్చ గాడు, కురవంజి, జంగం పగటివేషం, చిందు, పిట్టల దొర, బుడబుక్కల సాతానివేషం, దేవర వెస్టె, గొల్లి నుర్గులు, సోచె, కాళీ కావడి కనం త వ్పెటలు, మోడి, చాసరి, తుమ్మొద పాటలు, సింగి = సింగడు, వక రూప, బహురూపాలు- మొదలై నవాటి నెన్నింటినో-చాచాపు నలభై అంకొలను - ఇలా ఆధునీకరణ చేసినట్టు గుర్తు.

ఈ [పాచీన కళారూపాల స్వరూప న్వభావాలను వరిపూర్ణంగా అవగాహాన చేసికొని ఆ యా కళారూపాలకు ఆళువుగా సాంఘిక ఇతి వృక్తాన్ని ఎన్నుకొని, సవాజత్యానికి భంగం కలుగకుండా (పజల ముందు

౪

సాజాత్కరింప చేయడానికి అవోర్యాతులు ఆలోచిన్తూ, వర్మి శమిస్తుండే వాడిని. ఇందుకు ప్రజా నాట్యమండలి తోటి సభ్యుల,దరు. ఎంతగానో సవాకరిస్తుండేవారు. ఇలా [వాసి వూరుకోవడం కాక, ఆ (వాసీినవాటికి అతుక్కుపో యేట్టు నటవర్గాన్ని ఎన్నుకోవడం, వాటికి దర్శకత్వం వహించడం, నేనూ నటించడం, అటు శాస్త్రీయత, ఇటు ఆధునికతల మేళవింపు ఒద్దికగా అల్ఫిందా లేచా అని చూసుకోవడంతో, (ప్రజల ఆదరాలిమానాల'నే గీటు రాళ్లుగా పరిగణించి పనిచేయడం జరిగేది

ఈ విధుగా కొన్ని వందల రచనలు చేసి అభినయించి (పజలను చ్రైతన్యయుతం చేసే కృషిని ఒక యజ్ఞంగా, ఒక పరమపవ్మితమైన కార్య (క్రమంగా, కర్తవ్య నిష్టతో, కలసి మెలిసి పని చేసేవాళ్ళం. మాకు మేమే 'సేవకులం, మాకు మేమే గురువులం, మాకు మేమే సమీకకులం, ఆత్మ విమర్శకు (కమళివణకు అత్యథిక [పాధాన్యత నిచ్చేవాళ్ళం. కనుకనే మేము అడుగడుగునా [ప్రజల ఆదరాభిమానాలను, పండిత = పొమరుల (వశంసలను పొందుతుం డేవాళ్ళం.

నాటి దారుణమైన సాంఘిక సమవ్యల గుట్టు రట్టు _ చేస్తూ

యా లు సే అధి

అప్పటికప్పుడు పాట (వాసి, ట్యూన్‌ చేసి, నృత్యాన్ని కూర్చి పప్రదర్శి న్తుండే వాడిని. అందుకని (ప్రజలు నన్ను “అర్జంటు కవి" అని, పిలున్తుండేవారు.

ఒక రచనకూ వేషానికి మారుపేరుగా (పజల నోళ్ళ నాని పోయింది.

కరెటు ల్లైటు కూడా లేని చిన్న పూరిపాకలో కూర్చుని “హిట్లరు పరాభవు' వీధి నాటకాన్ని రూపొందించాను. ఇది కూచిపూడి కు లి మ

;౫ “వెడల హిట్లరు సభకు నూటు బూటు నీటులను జూపుచు జర్మన్‌ ఫిటింగ్‌ అఫ్‌ కటింగ్‌ తో వెడలే హిట్లరు అంటూ హిట్లరు ముస్ఫోలిని టోజో నియంతలను (వవేళ పెట్టాను

ఇల* కూచిపు "డి వీధి నాటక నృత్యవైలిం ప్రవేశపెట్టి ఆ తరువాత స్వయంగా కూచిఫు*డ్సి వెళ్ళి, (బవ్మూ(శ్రీ 'వేచా.తం వెంక శేశ్వర్లు గారి వద్ద శాస్త్రీయమైన శికణ పొొదాను అదే ళిషణను నా నహచరులకు గరపాసు. కూచిపూడిళలోనే ఆ నృత్య శాన్త్రువేత్తల ముందు దీనిని (పదర్శించి, వారి ప్రళంసలను పొందాము అదొక అపు రూవమైన మధురానుభూతి.

ఇలా (పారంభించి, ఒక వరసపెట్టి “సిమ్లా భాగవత”, "పేరి గాడి రాజ్యం”. “ఇంద్రజాలం”, “బద్మాష్‌ జాదుషూ”, ““కలియుగ కుకు కేతం” మొద్నలెన వాటిని (వాసేశాను. ఇవే కాక, వివిధ రాజకీయ పోఠాట నన్ని వేశాలు నేపధ్యంగా (వాసిన "గేయాలు, జానవద కళా రూపాలు, శేడియో నాటికలు, రూపకాలు కోకొల్తలు.

“మత సామరస్యం”, "వనిపాటులలో పుట్టిన పాటలు" “గామ లత్మి*, “పి-గళి వెలుగు, “లాలిపాటలు, జోలపాటలు, “గట్టు మీద వినాయకుడు", “నిడు కుటుంబరి, “(గామ భారతం", *పంట శిరి-పాల పొంగు", రైతు అభ్యుదయం”, “వీజయదళశమి వేడుకలు, “దిబ్సుదిబ్బు దీపావళి, "ఇటో ఈగలమోత బయట పల్లకి మోతి, “మేడం క్య్యూరి" మొదలైన రూపకాలన్నీ అకాళవాణి (వసారితాలే. "తలుగు నుడికారం ౌమీణ వాతావరణం, జాతీయతా. భావనల ప్రస్థావన వచ్చినప్పగ్శళ్లూ అకాళవాణి వారు నాకు కబురంపించడం కద్దు.

ణన “పుట సిరి, మేడే గీతాలు, రైతు బాబా, కష్టజీవి ఆకలి మ.టలు, ప్రజాశక్తి, లాల్‌ సలామ్‌, ఎర జండా, యువతరం, శంఖారావం, విజయపతాకం, గెరిల్లా, పౌచ్చరిక, కార్మిక శక్తి, నవతరం పొలికేక. కాంతి పథం. ము_క్రివాహిని, వోషియార్‌ , _జ(తయాత ఖబడ్డార్‌ , కాంతి, (ప్రభలు, జరుగుతున్న చర్విత, గ్రామసీమ మొదలైన పాటలు (పజాదరణ పొందాయి. రాగమొక కాణిగ, వాణీ ఒక కిర్తనగా కీర్తన ఒక న్నర్తనంగ. నర్తన ఒక లాన్యంగ, లాస్యం ఒక లయగ, అయ ఒక పిలుపుగ. పిలుపు ఒక (పగతి గా _ అలా నొపాటలే (పజల నాలుక లలో నుడులుగా, నానుడులుగా, సామెతలుగా ఓలలాడాయని అంటూ వుంటారు. ఉదావారణకు దేశభక్తిని యువజనళక్రిని విజ్బంభింపచేసే వీర నృత్యాలు ఇలా విలసిల్లాయి : “నైనై? భారత వీర! లేర! వీర గాథలు చాటర నై ఖడ్గ తిక్కన క్తి పసందు కొండల శివాజి గెరిల్ల యుద్ధం రణ (వళాపుని రంగ పౌరుషం రయూన్సీలత్మీ సంగరపటిమి తలచి తను వెల్ల పులకరింవగ నై! ఇలా ఉదపహారించుకుంటూ పోజే ఇదౌెక చాటభారతమె అవు తుంది. ఇవా అసలు విషయానికి వస్తాను (ప్రజానాట్యమండలి వ్యవష్థాపకులలో నేను ఒకనిని; దానిని రూపొందించడంలో, తీర్చిదిద్దడంలో, పటిస్టవుతం చేయడంలో జిల్లా ఇల _ వర్చాటులో గణనీయమైన పాత వహించిన వాడిని. నేను (వాసన కళారూపాలను నాటి _పజా నాట్యమండలి రాష్ట్ర, జిల్లాదళాలు

౫1 (గౌమ(గ్రామానా (పదర్శించారు. రాన్ట్రేతర [పాంళాలలో ప్రదర్శిం చారు; కొన్ని (పదర్శనలము సోవియట్‌ రష్యా కళాకారుల బృందాల వారు అధ్యయనం నిమిత్తం సినిమాలుగా కూడా తీనుకు వెళ్లారు. “పంట శిరి” నృత్యం, హిట్లర్‌ ఫాగవతు” అట్టివే.

అది 1942 బొఎబాయిలో అఖిల వారత (వూ నాట్యమండలి (వథమ మవోనభ జరిగింది. ఆంధ్రతో సవో అన్ని ష్ట్ర దళాలూ ప్తాళొన్నాయి,. ఆం[ధదళంలో నేను కోయ వేషాన్ని (పదర్శించాను నాటి రాజకీయాలను కోయభాషలో చెప్పి దేశభక్రిని పురికొల్పాను. యు ఖీభత్చాన్ని వివరించాను. నాటి (వదర్శనలలో ప్రథమ బహుమతి మన ఆంధ్రదేశాని కే లభించిందని వేరుగా (వాయనవసరం అేదు. పృధ్వి రాజ్‌ కపూర్‌, వారీం్యదనాధ్‌ ఛటోపాధ్యాయ కెఎ. అబ్బాన్‌ , బలరాజ్‌ సాహ్ని, మారూషలేర్కర్‌ , ఎస్‌. ఎ డాంగే, పి.సి. జోషీ (పభృత (ప్రముఖులందరూ వేనోళ్ళ (ప్రశంసించారు, నాటి జాతీయ దిన, వార ప్మతికలన్నీ అపూర్వమైన (వదర్శనగా కొనియాడాయి. ఆ (వళంసలన్ని నిజానికి నా (పజానాట్యమండలికే దక్కుతాయి.

ఆ సంవత్సరమే మార్చి నెలలో కృష్ణాజిల్లా యువజనసంఘం ఆధ్వర్యాన దివి తాలూకా కొెడాలిలో ఫాపిన్ఫ వ్యతిలేక శితణ శిలిరాన్ని నిర్వహించారు. ఈ శిలిరం నిర్వహణ జాధ్యతను నాకు, ,శ్రి కోసూరి పున్నయ్య గారికి అప్పగించారు. శివిరంలో నాలుగు బురకథ దళాలను చి3 విచ్చిత జానపద కళారూపాలను (పదర్శించే మరికొన్ని దళాలను తయారు చేశాము.

ఆ యేడే జూన్‌లో విజయవాడలో వై జ్ఞానికశితణ శిలిరాన్ని నిర్వహించి మరికొందరు కళాకారులకు తయారు. చేశాం. (ప్రజానాట్య మండలి పర్పణే ముందు తొలి దళలో కృష్ణాజిల్లా వైజ్ఞానిక దళంఅప్పుడే

క!

పర్పడింది. చం దంగారు మాకు సలవోదారులు. కమ్యూనిస్టుపార్టీ (పోత్ళ్చావాంతో ఆ వోజులలోనే ఊరూరావై జ్ఞానిక దళాలు పర్పడినొయి.

అనాడు ప్రజానాట్యమండలి రాష్ట్ర దళం అనేక జిల్లాలలో శిలిరాలను నిర్వహించి వీధినాటకాలలో, బు్యురకథలలో, చిత్ర విచ్మిత జానపద వేపాూల”'* కళాకారులకు తర్చీదు నిచ్చింది. ఒక్కొక్క శిలి రాన్ని. వతం రోజులపాటు సీర్వహించేవారం. వీటిని నేను, డాక్షరు రాజారావు, కోసూతి, మిక్కిలినేని, పట్టంశెట్టి ఉమామహేశ్వరరావు నిర్వహించేవారం* ఇక్కడ శతణ పొందిన కళాకారులు మరికొన్ని పట్టణాలలో, పల్లెలలో మరికొందరికి శితణ నిన్తుండేవారు. ఇలా ఇది దోసపాదులా వీరపీసులా ఊరూనాడూ అల్జుకుపోయింది.

ఆరోజులలో మేము నాటకాలను కూడా (పదర్శించాము ఆచార్య అతేయ “వరివర్తన” నాటకంలో కొండడు పా్యాతను. నుంకరి “మా భూమి " నాటకంలో కోటా రెడ్డి పా్యాతను 'నేనుధరించేవాడిని. 1948 లో మ్మదాసు వాణీమవాల్‌ లో జరిగిన అభ్యుదయ రచయితల మవోనభ సందర్భంగా పరివర్తనను (పదర్శించాము. దానిలో నేను పోషించిన “కొండడు” ప్యాతకు ముద్దులెన (పసీద్ధ దర్శకులు శ్రీ ఎల్‌. వి. (పాద్‌' తమ “(దోహి” చిత్రంలో రౌడీ పాత ధారణకు నన్ను ఆవ్వానించారు. అయితే నొటి (వజానాట్యమం డలి నియమ నిబంధనలకు లోబడి అ అవ కాళాన్ని వదులుకున్నాను. అ పాాతను (పసాద్‌గారే పోషించారు.

“మా భూమి” నాటకాన్ని (ప్రభుత్వం నిపేధించింది. నన్ను అరెస్టు చేని 19018 జూన్‌ 22 నుంచి, 5] మార్చి లవ చేదీ వరకు కడ లూరు 'నెంటల్‌ జైలులో రాజకీయ డిళున్య్యూగా నిర్బంధంలో వుంచారు. జైలులో కాతినేని చలపతిరావు, అల్లు తామలింగయ్య

శ!

(పళ్ళతులను కలుపుకొని ఇతర డిలెన్య్యూలకు వైజ్లాంవ (ప్రదర్శనలను ఇస్తుండేవాడిని.

ఈ విధంగా (ప్రజానాట్యమండలి ని? ాశ్హ్రశాలరికి. (పజాకళా కారుల తయారీకి తొలివశలో నా శక్తి కొలదీ యత్నించాను.

1£48 జూన్‌ 28వ తేఏ అరెస్టయి కడలూరు నెష్టటల్‌ జ్రైల్లో డిశున్య్యూగా నిర్బంధింప=డ్డాను. తర్వాశ 18951 మార్చిలో విడుదల చేశారు. _జెళల్రోకూడా నేనూ, అల్లు ఛామలింగయ్య, తాతినేని చలపతి రావు చిత విచిత వేషాలు, పాటలు (వదర్శించాము.

కల్చరల్‌ ఫొరములు నిర్వహించే స్తోమతు లేక, నిరానాణం లేక పార్టీ మమ్ములను వేలే పని చూనుకోవలసిందిగా ఆదేశించింది.

నేయు ఎల్‌. వి. (పసాద్‌ దగ్గర; పి, ఎ.పి, సంస్ధలొ* అసి సెంటు గా జేరాను. పెంపుడుకొడుకులో వనిచేశాుు. ఆ విక్చరు. రిలీజ్‌ అయ్యింది. తర్వాత టి, (వకాళశరావుగారి దగ్గర పరివర్తన, ఇల్లరికం, అమరదీపం, ఉత్తమ ప్యుతిన్‌, _ ఎల్లోరుం యిన్నాట్‌ మన్నర్‌ మొ! పికృర్చుళో అసోసియేట్‌ జె రెక్టరుగా పలి చేశారు, ఈ కాలంలో ఎ.ఐ. ఆర్‌. వారికి 15 సంగీత రూపకాలు (ాశాను*, వాటలు, వీధినాటకాలు, బు[రకథలు (వాన్తూనే వున్నాను. జానపద కళా కేం్యదం స్థాపించి నా ధరన్హం నీర్వర్తిస్తున్నాను ఆ (ధఆర్ట్స్‌ అకాడమీ, నుమధుర కళానికేతన్‌, నాటక కళాసమితి, విజయవికాసవేవక, రోటరకీక్షబ్బ్‌లో మెంబరుగా వుంటూ వీలై న-ంతమేర కళారంగంలో కృషి జేన్తున్నాను. గత 40 సంవ త్సరములుగా జానపద గేయాలు, రూపకాలు ఎన్నో (వాశాను. వ్రాన్తు న్నాను. విజయవాడ ఇట్లు 1-9. 1086 మీ కోగంటి

నా జా ల ల గల్లా లాల లా లలి ళా తరి , సా కీ . శ్‌ ఓ . న ష్య స్స . (. షి లి ల న్‌ స్ట క్ట్‌ + కస్య ః | న! | - టు ల ట్‌ మజ. ॥ ౮ తారీ పాడుకొంది, (పదర్శించండి బనానా లావాలా లమనాల నా చిరకాల మ్నితులు (శ్రి కోగంటి గోపాల కృష్ణయ్య జానపద గేయాలతో, జానవద గేయ రూపకాలతో తాను నమకూర్చిన “ప-టసపిరి-పాల పొంగు", “గామభారతం” అనే (శవ్య, నృత్య రూవమాలిక (వాత్యపతిని నా చేతిలో వెట్టి నా ఖావాలను తొసి ఇవ్వమన్నారు. వీటిలో చాలామట్టుకు అకాశవాణి ద్వారా విజయవాడ మాంటిస్కోరీ పాఠశాల (కళాళాలు సాఎన్క్బ్బతిక (ప్రదర్శనలను తిలకించిన _ేదక సోదరులకు చాలామందికి నాకులాగే సుపరిచితాలు. ఈ సంపుటంలోని గేయాల్లో, గేయ రూపకాల్లో (గామ. జీవితం మధుర దృశ్యా అన్నో _ళవణ "వీేయంగా దర్శన మిస్తాయి.

త

తాటితోపులో 8 ట్రమిద కూర్చుని ముం జెలు, బురగుుజు, ఆాటిపేశం, శేగలు తిటటుంళకేు ఎఎత ఆనందంగా వు-టుందో..*+,..

ధను ౯*శ్చసంలో తెల్రవారగట్ర నాలుగు గంటలకే పరికిణీ చెంగుల్లో, పాం జేబు వక్షైల గల గలతో తెలుగు క న్నెపడుచులు పొగమంచు తెరల చలితుంపరలను మెడచుట్టు చుట్టుకున్న పట్టు వచోణీలతో ఆపుకొంటూ వెయ్యాారా లొలుకుతూ వొంగి యిటి ముంగిళ్ళ వాకిళ్ళనూ ఇెామపు రాచార్గనూ కమలాలతో, ఒంపులు తిరిగిన నాగ సర్చాలతో, రథాలతో ఇల్లని ముగ్గు తివాచీలు పరున్తూ వుంకే ఆ నులివెచ్చని వేకువ వేళ చూసే వారికి ఎంత ఆనందంగా వుంటుందో......

ఆ అనందం ఈ సంపుటి పుటల్లో చదువరు లకు అనుతణం అనుథవానికొన్తుంది+

ఈ సంపుటంలో కనబడే గేయాలు చాలా మట్టుకు రైతు సోదరుల పండుగ పబ్బాల జాతర 'వేడుకలలోనూ, పనిపాటులు చేసే కూలి సోదరులు తమ బడలికను మరచిపోవడానికీ పనిలో మునిగి వఐ"వడానికీ పాడుకునే సందర్భాలలోనూ (గామ జీతంతో 'వెనవేసికొనివోయి వుంటాయి. అంకేు కోగంటి వారు వీటిలో వాస్తవిక జీవితంలో నుంచి సేకరించినవి చాలా వున్నాయన్నమాట. కొన్ని ఆ ఉజానవద గేయ కవితా ధోరణిలో అదే తేలిక

10/1 నుడికారంతో పళ్లె జగుల శేలిక సంగీతపు వరున అల" వెొడటానికి వీలైన ఊపు, తూగు వంటి అచాలతొ తానే కూర్చినవీ వున్నాయి.

ఈ శతాబంలో జానపదుల గేయ కక్‌ ్గల ధోరణ అవల్ల కలిగిన కవితోత్శాహా తో జానపద “గేయూలగ సేకరించడ మే క5"కు.డా ఆ ధోరణిలో జూనపద రీతి శై శలను సృష్టించిన వెప్టలను _అం ళు స్వర్గీయులు ఎఅడీపి బాపిరాజు, కవికొ-డల వెంకట రావు, నండూరి, వయాగ వంటివారు; ఇప్పటికీ మనలో వున్న "పెద్దలు శ్రీ కొస )*జు రాఘవయ్య, కొనకళ్ళవంటి వారిని తలచుకో వాలి

ఆపెసలు తొక్కిన చక్కని జాను అనుకు మార్గాన 80 పళ్ళకు వైగా కృషి చేసిన కళా కృృషికుడు (క్రీ కోగంటి. పరిశ్రమ ఫలితాన్ని -ఈ న-పుటాన్ని - నా వ్యాదయపూర్వకమై న ఆశీన్సు లతో ఆ (రమహాపాఠకులముందు వుంచుతున్నాను.

ఈ పాటలలో చాలమట్టుకు సంగీత నిశ్రేశన చేసిన నా ఆ వ్రమితులు ఆకాళవాణి సవాచకులు అయిన మల్లిక్‌ గారు వీటిలో అక్కడక్కడ ఆంయా గేయాలకు రాగ తొళాలము నూచించడం నాశెంతో సంతోవం కలిగించింది.

నహృదయులు, రసికులు అయిన తఎగు పాఠకులు వీటిని చదువుకోండి, పాడుకోండి; సాంస్కృతిక సమావేశాల్లో _పదర్శించుకోండి!

ఏ. చువాడ, బాలాంతపు రజనీకాంతరాపు 811980 రిట్రర్స్‌ స్టేషన్‌ డై రెక్టర్‌, ఆకాశవాణి

స్‌ గే షే జానపద యుగం విత్తు లనిజే మొక్కు లేదు. అల"*గే ఏ సాహిక్యాన్నికె నా ఆదిలో జానపద సంస్కృతి మూలం. నోటి మాటగా పుక్తు లయ, మాటల పొందిక కలిసీ 'పాటి గా తొలినాట పుట్టిందని తోస్తుంది. ఆ పాటల పొందిక నుంచే ఆ తరువాత సాహిత్యం రకరకాలుగా అందచందాలను సంత రించుకుందని సాహిత్య చరిితకారులు అంగీక రిన్తున్న విషయం. మనడి పల్లిలదేశు. గాంధీజీ మన దేళం పల్లెల్లో ఉందన్నారు. మన సాహిత్య సంపద కూడా వల్లెల నుంచి, కష్టజీవుల కళారూపాల నుంచీ (కమ [1కమంగా ఎదిగి విస్తరించింది. (వస్తుత కాలంలో జానవద కళలకు నంబం ధించి అన్ని (వ్మ్యకియల గురించి వివిధ విశ్వ విద్యా లయాల్లో పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి.

11111

'పాంతాల వారిగా, వృత్తుల పరంగా వెనకటికంళు చాలా ఎక్కువగా జానపద గేయాల సేకరణ, విశ్తేషణ జరుగుతోంది. జానపద గేయ అాణీలు రూపుమాసపోకు.౧డా యథాతధంగా “రిశార్డు" చేసి ఆకాళవాణి కూడా తనవాతు బాధ్యత "నెర వేరుస్తోంది. ఒకరకంగా (పన్తుతం ఇది" జానపద సాహిత్యయుగం' అని ఇెప్పవచ్చు ననిపిస్తోంది.

కోగంటి గోపాల కృష్టయ్యగారు అనుభవ పూర్వకంగా జానపద సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేయడ మే కాదు, ఆయా బాణీలలో ఉత్చాహాంగా తానే పాడి వినిపించగలరు. అటువఎటి అనుక వజ్ఞుడు అఆకాళవాణి కోసం (వాస్కి (ప్రసారం చేసిన "గేయాలూ, రూపకాలూ ఒక కదంబంగా కూర్చి (వచురిస్తున్నందుకు కోగంటి గారిని మనఫారా అభి నందిస్తున్నాను.

ఇందులో జానపద వాణీలున్నాయి, భామ వుంది; తన అనుభవం నుంచి. రచయిత సారవం తంగా చేసీన వ్యాఖ్ధలున్నాయి.

జానపద సాహిత్యాభిమానులకు ఈ పుస్తకం ఆహ్లాదం కలిగించడ మే కాదు, కొంత ఈ నంస్కృృతీ సంప్రదాయాలను వివరిస్తుది.

ఈ ప్రయత్నంలో “ఆకాశవాణి ప్యాత ఉండడం వల్ల ఈ నాలుగు మాటలూ నాకు వున్న అనుభవుతో చెక్పగలుగు తున్నాను.

పి.ఆర్‌. రెడ్డి స్టేషన్‌ డై రెక్టర్‌, ఆకాశవాణి ; విజయవాడ

జానపద ఘనాపాటి శీ కోగంటి

బారెడు మనను కలిగిన బెత్తెడు మనిషి. అతి సాధారణమెన వ్యక్తిగా కనీపిన్తూ అనంతమైన ఆలోచనలు కలిగి, ఎడమచేతి వాటం గల గట్టి వ్యక్తి శీ కోగంటి గోపాలకృష్ణ య్యగారు, ఆయనే జన బాహుళ్యానికి “కోగుటి"గా తెలిసిన వారు.

ఈయన జానపద గేయాలు (వాస్తారని "తెలుసుకున్న వెంటనే పరిచయం శేనుకొన్నాను. 1979లో మా ఆకాశవాణి కార్యాలయానికి అవ్వ) డప్పుడూ వన్తుండేవారు. గౌరవమైన వ్యవసాయ కుటుంబంనుంచి వచ్చిన వ్యక్తి అనీ, (గామీణ జీవితంలో కథిసీ మెలసిన మనిషి అనీ (గ్రహించి వీరి ద్వారా (గామ (పాంకాల వారికి కొన్ని

ఏ0

కార్యక మాలు రచిఎపజేసి (వారం చేయాలని తల చటం జరిగింది.

తన మది మెదలిన వహోవం”వాలను వెను వె.టనే కాగిత “వై టానుకొని, చానీని మధించి అందులో నుంచి మృదుమధుర గేయాలను, సంభావణలను రూపొ )దించగల దిట్ట (శ్రీ కోగంటి.

మా పరిచయ వయస్సు కేవలం ఒకటిన్నర దశాజ్టాలు మామే. నే నెరిగిన “కోగంటి” స్నేహశీలి మర్యాద, మన్నన, మంచితనం మొద లైన స్వాభావిక లతణాలు కలిగిన సన్నిహితుడు. ఆయన మితభాషి కాకపోయినా మృదుభాషి.. ఎదుటి వారికి నమాభానం చెబుతూనే ఇతరులు ఇెప్పే విషయాన్ని ఇళ్లు (గహించగల (నష్ట శీ కోగంటి.

మాకు సంకాంతి రోజులలో పరిచయం కావటం వల ముందుగా సం కాంతి పర్వదిన శోభను “సం[క్రాంతి లమ్మి" అనే రూపకం చ్వారా (గొమీణులకు, లె కాంగానికి వినిపింం చేయాలని సుకల్పిఎచి. (శ్రీ కొగంటితో నందవ్రదించగా నే ఆయన మవాదానందంతో అంగీకరించారు. తన సంగీత రూపకం “సం కాంతి లత్మి"ని మాచ్వారా 197లో (ఆశోతలకు అందించారు.

ఈ రూవకం ద్వారా సం కాంతి పర్వదినా లను [గ్రామీణ జన జీవితాలతో "పెనవేసి ముడి

న! వేశారు. “చిలకపచ్చ శీర _ చింతపూల కైక, ఓరుగల్లు కోటలోని ఒయ్యారి భామ, పాలకొల్డు స తలోని పానకాలమ్మ" మొదలై న వదజాలం వాడి పండిత పామర జనుతో కలిపి రూపకాన్ని నడిపించారు. చామంతి వుటి చెల్లెలు, పూబంతి వంటి బావ, తమలపాకువంటి తమ్ముడు కావాలని పల్తెపడుచుల. చేత గొబ్బిళ్ళు పెట్టించి నర్హింప ళు ప. అజాత చేశారు. అడ్డాలునాడు భిడ్డలు గాని గడ్డాలనాడు బిడ్ద్ణలంటారా! అని ఆ తల్లి వెలిబుచ్చే సంతోషకర మెన నున్నిత వీినుగులు, పిచ్చుకలకు కూడా మ్‌ పంట కుచ్చులు పర్చాటుచేనీ సన్ని వేశాలతో, బుద్జేగాడికి కష్ట కాయలు వడుతూ చిట్రివాపలకు పరికిణీలు ఇనూ ఆ తుల చేతులో నాలుగు పిక్క వాలి మా ఉం

లాడే సమయమని పచ్చి రైతు వరిళాషలోనే సం కాంతిని పొగుడుతూ, కలనారికి పండగ లేని వారికి ఎండగ కాకూడదని నం(్రాంతి లతని కోరుతూ రూపకాన్ని రసవత్తరంగా రూపొందిం వాగు శీ కోగంటి.

మరి కొన్నాళ్ళకు న విద్వాంనులశే విద్వాంనుడు, సాటి లేని మేటి, రాజులకే రారాజు, గణాలలో (పధముడు, విఘ్నువతి అయిన విఘ్నే శ్వరుని చరి[తను దృష్టిలో పెట్టుకొని, ఆ

రలు న్‌]

వినాయకునికి వ్యవసాయదార్జ కు వున్న అవినాభావ సుబంధాన్ని సంగిత రూపకంగా (వసారం చేయా లని నేను అనుకోవటం అుదుకు (శ్రీ కోగంటి అంగికరించటం జరిగింది. ధూపకం ఎలా వుండాలి?

౫|| అని చర్చించుకున్నాం. ఆకాశవాణిలో (వఖ్యాశ స్తగీత దర్శకులు శ్రీ మల్లిక్‌ తో సం[వదించాం. చాని పర్యవఫానమే కోగంటి కలం నుంచి రాలిన ఆణిముత్యం “గట్టుమీద వినాయకుడు" పంగీత భరితమైన రూపకం. ఈనాటికీ మన రైతాంగం వ్యవవాయ పనులు (పారంభిం చేటప్పుడు. ఊడ్పులు మొదలు 'పెన్సుటప్పుడు, పంటలు కోసే సమయంలో, పంట నూర్చి రాళిచేసిన తరువాత ఎటువంటి విఘ్నాలు కలుగనీయవద్దని వినాయకుని పరిపరి విధాల (పార్టించుతారు. సాధారణుగా ఊడ్పులు (పారం థించి ముందు పొలంలో ఈశాన్యమూల మళ్లి వినాయకుని (తిష్ట చేసి కొబ్బరికాయ కొట్టి, వ్యవసాయ కార్మికుల చేత అ మునువు ముందుగ పట్టు తుమ్మెదా! పెద్ద ముత్తై దువు నీవు తుమ్మెదా! ధరలు పెరిగిపోయె తుమ్మెదా మా కరువు తీరదాయె తుమ్మెదా మా పరువు నిలవదాయె తుమ్మెదా! రైతు లేకుండాను తుమ్మెదా _- ఎపుడు రాజ్యమే లేదమ్మ తుమ్మెదా”! అని వెడిఫ్తూ నై తులోకంతో నే పపంచ (పగతి ముడివడి వుందనీ, అటువంటి వ్యవసాయలోకం ధరవరల ఎగుడుదిగుడుల వల్ల ఇబ్బందులపా లవు తున్నారని జంకుగొంకు లేకుండా సుస్పష్టంగా

౫614 పలికించిన ఘనుడు ,క్రీ కోగంటి. ఈ విధంగా సామాన్య జనజీవితాలను (వళావితం చేశారు - ఈ రూవక కార్య కమంలో.

అం తేకాదు-|గామీణుల్లో నేటికీ జీర్మెంచుకు పోయిన నమ్మకాలను వెలికి అన్తూ - వినాయకుని మహిమవళ్లే. =. గూ కాలంలో గొడ్డూ, లిడ్డా కలఠిసౌచ్చిందనీ గోజాతితో కళకళ లాడుతూ పరువాక సాగు తున్నామనీ, తమ లోగిళ్లు వైరు పంటలతో నిండి, వారి కాపురాలు విఘ్నపతి నీడన చల్లగా కొన సాగుతున్నాయనీ నమ్ఫ్యుతూ గణనాథుని (పార్టించే తీరు ... ఆ పాట వింశునేగాని శెలియదు.

“కామందు నిను గొల్వ గణనాథా! నిన్ను

కాడి మేడి యందురయ్య స్వామినాథా!” అని రె ళాంగం పాడుకునే సన్ని వేశాలతోనూ, గణపయ్య బొజ్జల్లి ఘనమైన పంటరాసులతోనూ, సింవోది కొండళ్లే శిఖకేలింది “గట్టుమీద వినాయకుడు”.

ఈ విధమైన అచ్చమైన వ్యవసాయ పద జాలం వాడీ వ్యవసాయ కవి అయినారు శీ కోగంటి గోపాలకృష్టయ్యగారు అని అనటంలో పమా్యతం విపరీతం లేదు.

ఇంకొన్నాళ్ళకు వారి కలంనుంచి “* దిజ్యూ దిబ్బు దీపావళి” సంగీత రూపకాన్ని రాబట్టిన

గుర

ఘనత నాకే దక్కింది. దీపావళి పండుగను జరువు కోవటంలో దేశం అన్నిమూలల వెలుగులొ" వున్న వివయాలను పుడిత పామరులకు సుళువుగా అర్ధ మయ్యే రీతిలో వర్ణించారు.

మందుగుండు సామ్మాగి, వాణాసంచా కాల్బటు-పు “ర్వపు (వజలలో వున్న సంబరాన్ని వుత్చాహాన్ని చితిన్తూ

“*భరణాలు టంకొలు దద్దరిల్ల గా

తూటాలు మతాబులు కాల్చినారటో

అని వర్షించి, నాటికీ నేటికీ వున్న తేడాను కళ్లకు కట్టినట్టు వివరించారు శీ కోగంటి ఈనాటి వ్యవ సాయ యువతరానికి,

అటుపిమ్మట తన కలాన్ని అభివృద్ధి కార్య (కమాల వైపు తిప్పి ఇటు వ్యవసాయచార్లకూ, అటు (పథుత్వానికీ పరోతంగా సవోాయపడినారు. రోజురోజుకు నిత్యనూతనంగా విలసిల్లుతున్న వగ్ధవ సాయ, పళకుపోమణ పరిశోధనా ఫలితాలను, తమ తమ స్వానుభవాలతో వెనవేపి మేళవించి అధిక ఫల సాయాలను పొందాలని ఉధ్నోధించే రూపకం “పంటసిరి = వాలపొంగు” నుగీతభరిత మైనది.

నోరున్న మనిషికంశు నోరులేని పళు గణాలు మన్న అని రైర్యంగా చెప్పిన వ్యకి నిజమే నోరున్న మానవులు ఎప్పుడూ లేనిదానికి ఆళిన్తూ మదమాత్స్ఫ ర్య్యాలతో కొట్టుమిట్టాడుతుం టారు గదా! అయితే, నోరులేని మూగజీవాలు

20

ఉలవలూ, చాణాలు వున్న కుడితిని (తాగి “బలె లిచ్చె పాలు వూరికి పది వేలు” అని పొగుడుతూ మానవాళికి అవి తమ “అణువణువు నర్చింఛి రుణము ఆము దీర్చు* అని గొప్పగా పళుగణా లకు వెద్రపీట "వేసిన అచ్చమైన వ్యవసాయదారు శీ కోగంటి.

ఇలా (వానుకుంటూ, చెప్పుకు.టూ వెళితే ఎన్నో, ఎన్నెన్నో! ఆణిముత్యాలను నవరసాలు పొంగిస్తూ తన కలంనుంచి వొలికించిన ఘనాపాటి. కర్షక లోకాన్నే కాక కార్మిక లోకాన్ని కూడా నమంగా వెలుగుళోకి "తెచ్చిన మహామనీషి.

జానపద గేయ రచయితగా, కథకునిగా, లయకారునిగా, గాయకులిగా, దర్శకునిగా, ఆజాలగోపాలానికి నుపరిచితులై న శ్రీ కోగంటి "శేవలం వ్యవసాయ వ్యాపారాల్లోనే గాక రచనా వ్యవసాయంలో, ఇంకా అనేక గేయాలు, కవితలు, నొటికలు, రూపకాలు = (పత్యేకంగా వ్యవసాయ, వ్యవసాయామబంధ పరి శమల్లో వున్నవారికి వుప యోగవడే విధంగా-(వాయాలని మనసారా కోరు కుంటూ, శీ కోగంటికి మా “గట్టుమీద వినాయకుడు” రతగా నిలిచి ఆయురారోగాభ్రల నిచ్చి కాపాడాలని (పార్టిస్తున్నాను.

యలమంచి హనుమంతరావ్న వ్యవసాయ, కార్మిక విభాగం, ఆకాశవాణి, విజయవాడ.

న్‌

కోముల హృదయుడు కోగంటి సుమారు నోలుగు దశాక్దాల (కితం

ము దాసులో శ్ర కోగంటి గోపాలకృష్ణయ్య గారితో నొకు మొదటిఫారిగా పరిచయం కలిగింది. ఆనాడు ఆయన పాల్గొన్న “కన్యక ” జముకుల కథ ఆకాళవాణింమ దాస్‌ కేం్యద్రంనుంచి ప్రసార మైనది. అందులో అనలు జానవద అాణీలో వారు వినిపించిన గేయాలు విన్నపుడు నాకు ఒళ్ళు పులక రించింది. నేను విజయవాడకు వచ్చినప్పటి నుంచీ కోగంటిగారు నొకు ఇంకా సన్నిహితులయ్యాారు. జానపద శైలిలో గేయాలను రచించటంలో ఆయన మంచి దిట్ట. కోగంటి రచక, నా సంగీ

య. తంతో ఆకాశవాణి - విజయవాడ కేల్యదం నుంచి = అందునా ఎక్కువగా వ్యవతాయ శాఖలో - అనేక సంగీత రూపళాలు (పసారమై నొయి. ఆయన రచించిన అనేక గేయాలను కూడా నేను స్వరపరి చాను. అందరికీ తేలికగా అర్ధమయ్యే ధోరణిలో కలం కదిలిచడంలో కోగంటిది అంచె వేసిన చెయ్యి. వివిధ తకాళాలలో సంగీతాన్ని కూర్చడానికి అనువుగా వుంటాయి ఆయన రచనలు. కోగటి గో పాలకృష్ణ్టయ్యగారు ఒక్క రచయితే కాదు, గాయకుడు కూడా. అరవై "శెండు సంవత్చరాలు నిండిన శీ కోగంటి ఈనాడు కూడా భావయుక్తంగా జానపద గేయాలను ఆలపిస్తుంళేు ఇరవై ఆరు నువతృరాల యువకు నిగా కనిపిస్తారు, వినిపిస్తారు. మల్లిక్‌ విజయవాడ, (రిచైర్స్‌ మ్యూజిక్‌ కంపోజర్‌) 6.110806 ఆకాళ వాణి

ర్త ఖ్రి తజతలు అయాడు 1064 లో నేకు మ్రాను నుంచి మూట ముళ్లే సర్దుకుని విజయ వాడ వచ్చాక కథలు కబుర్లతో పలకరంచిన మొట్టమొదటి వ్యకి సత్యం శంకరమంచి. ఎవరిలో ఏమా[తం “మెరుపు కనిపి.చినా ఆ వెలుగును పదిమందికీ చూపాలకుకునే సవృాదయుడు సత్యంగారు. లిల్లాయి పాటలు పాడుకునే నాచేత కవిత లల్సించారు, నాటకాలు (వాయించారు; రూపకాలు (ప్రళారం చేయించారు. పూజ్యులు జాలాం (తపు రజనీ కాంతరావు, శివపకాళ , పి. (శ్రీనివాసన్‌, పి. ఆర్‌ రెడ్డి గార్డు ఆ తరువాత నాకు స్నేహ వాన్తం అందించారు. వీరందరితో పాటు అజ్ఞాతంగా మరొ మ్మితుడు ,శ్రీ, వై.వానుమంత రావ్‌ నాకు నేడియో పట్ల జిజ్ఞాసను, పిపానను కలిగించారు. - అందరికీ నమస్కృృతులు. చెన్నపట్నంలో ఉన్న పదేళ్ళూ నా అ వేశాన్నీ, ఉ(చేశాన్నీ, నాపాటల వోరునీ భరిన్తూ సాహితస్టం పట్ల నాకు గల అన్పక్తినీ, అభిమానాన్నీ శెట్టింపు చేక్తూ నొ లోలోపలి కవితా జో్టతినిఆరిపోకుండా అరచేతులు అడ్డు పెట్టిన ఆప్తుడూ, నచివుడూ మా మిక్కిలినేని - ఆయనకు నా నమస్సులు. ఎన్ని (్రాసినా. ఎందరు నాచేత (వాయించినా నా పాటక్ముపాణం పోపి, నుగంధాలు చల్లిన ఆకాళవాణి గాయనీ గాయకులకూ, నాటకాలలో, రూపకాలలో పాల్గొన్న కళాకారులకూ, ముఖ్యంగా మా

30% కరాటి లశ్నీ నరనయ్యకూ నా కృతజ్ఞతలు. నా కృషికి చేదోడు) లు లా వాదోడుగా నిలిచి నెలరోజులపాటు నా రచలను (క్రమంలో "పెట్టిన అడునుమిల్లి పూర్తచంద్రరావుకు, నా రచనలకు రూపకల్పన చేయించిన చలసాని [వళాదరావుక, నలవోలిచ్చి (వోశ్చహి చిన నవ;*రత్‌ [వకాళ రావుకు, అనువైన బొమ్మలు గిచి ఇచ్చిన ఉత్తమ్‌కు నా కాత్మైతలు, లలిత, శాత్రుయు జానపడ సంగీత స్వ్రాల పఫదోటలో మలెలు గు

పూయి*చిన మధుర మంజుల నాద శిల్చి మల్లిక్‌. ఆయన నంగీత సార ధట్టంలో రూపకాః న్నీ కొశృసాగనులను సంతరించు కున్నాయి అందుకు వారికి నా హృదయపు-ర్వుక మైన ధన్యవాదాలు. " (వతి పురుషుడి విజయం వెనుక స్రీ పాస్తం వుంటుందంటారు. నిజమే ఎ౨నిపిసో *ది. ఇల్లు - ఇల్టాలు, వ్యాపార౧ పం పట్టించుకోకుండా (పొద్దస్తమానం కాగితాలు ము.చజేసుకొని చి దులు 'వేన్తూ, పాటలు పాడుతూ నా కాధ నేను అనుభపించినా, నన్ను ఓపికగా భరించి “కృష్ణా షమి”, "శ్రీ 5"మనవమీ”, పండుగలు కథలు ఎప్పుడు రాస్తామా? అని అమాయకంగా అడుగుతున్న నా భార్య కూ- ఎ-దరో మహానుభావులు. అ -దరికీ వందనాలు.

వోగంటి గో పాలర్భష్టయ్య

షా!

విషయ సూచిక అంకీతం న || నన్ను [పకావితం చేసిన _పజా రాట్యమండలి ఎ 1౪ అభిప్రాయాలు న క! క్‌ బత జ్జ తలు న 80/11 విషయ సూచిక ా ౫06 నామాట న క్షే గట్టుమీద విచాయకుడు యా ల పంటసిరి _ పొలపౌంగు న 16 పింగళి వెలుగు ఎ 88 విజయదశమి వేడుకలు న 52 దిబ్బు దిబ్బు దీపావళి అలా 864 (గామలమ్మీ న 84 (గామభారతం నా 906 రైతు అభ్యుదయం ఎ 116 నిండు కుటుంబం న 126 పనిపాటులలో పుట్టిన వాటలు న 189 లాలిపొటలు, జోలపాటలు ఎ 154 మత సామరస్యం యా 168 మేడం క్యూరీ ా 176

ని స్రీ మ. వ అఖవినందన

“కో” అని పిల్తిస్టే “టో అని పలికే పాటలమేటి శి కోగంటి. పజానాటగ్షిమండలి ఆయన వేదిక, పీడిశుల ఆరి (౮ (గ ర్స ఆయన [(పణాళిక, పలికిందల్లా పదమయ్యింది. పాడిందల్లా పాట యి్థింది* ఏళ్ల తరబడిగా తెలుగువాళ్ల నోళ్లలో గలగల లాడిన వివిధ జానవద కళారూపాలు ఆయన ఎక్కు "పెట్టిన చై తన్యధనుస్సు లయా్యాయి. పళ్లెిపాటల ఒరవడిలో ఆ బాణీల ఉరవడిలో కోగంటి తీసిన పరుగు గగుర్పాటు కలి" స్తుంది కోగంటిలో ఆవేశం ఎక్కువ అదే ఆళకుకవితకు చారి తీసింది.

కాలు నిలిచే స్వభావం కాదు. అదే చింకుకు అంచె వేసింది, "గేయకవిగా, (పజాకళాకారుడిగా కోగంటి వయను (పజానాట్యమండలి అంత, మండలితోపాటు కోగంటీ పరవళ్లు తొక్కాడు, సమకాలీన రాజకీయాలను అత్యంత న్ఫ్భూర్నితో కోయ భావలో చెప్పి 19049 తోనే పృథ్విరాజ్‌, వారీం(దనారధ్‌ , అవ్బాస్‌ లాంటి (పముఖుల మన్ననలను పొందాడు, కోగంటి కీర్తికి “పంటసిరి' నృత్యం, 'హిట్లర్‌. భాగవతం' పతాకలు, ఈ పదేళ్ళుగా కలునుకున్నప్పుడల్లా కోగంటిని పొడున్తూ'నే వున్నాను. తన రచనలన్నిటినీ వంపు టాలుగా (వకటించమని. ఇప్పటికి ఈ నంపుటి రూపంలో ఆకాళవాణిలో (వసారమైన _ నాటికలను _ ప్రచురి న్తున్నందుకు సంతోషం. మిగతావికూడా త్వరలో వెలువడాలని ఆకాంతుం చిరళాలంగా శీ కోగంటి నాకు కవితా బంధువు. నాకూ ఆయన వియ్యంకుడు డాః మిక్కిలినేనికీ వున్న అనుబంధంద్వారా ఆత్మబంధు వయ్యాడు, మేం ముగ్గురం కలునుకుంళే ఆ నన్ని వేశం పాటల ఏరువాక. ముచ్చట్టు మున్నేరు. “*తతివేజి” వివేక్‌నగర్‌ పద్మథ్రీ, కళ్ళాపపూర్ణ హైదరాబాదు = 500 090 డా॥ ని, నారాయణ రెడ్డి 11-10-86 ఎం, వీ, పి, హెచ్‌. డి, డి. లిట్‌. ఆడిగీ అడగగా నే అభినందనలు అందించిన (ోయోఖి లాషికి - ఆప్పమ్మిత్రుడికి ఇదే నా ధన్యవాదములు. _-- కోగంటి

““నావమూాటి''

నౌ 460బి నేను /(వానుకోనవాలి, అలవాటు లేని వని. వోనీ, రబనా వ్యూవనాయం గురంచి (వాయనా. న్వొత్కర్హ అంటారేమో అని అనుచూనం అయినా తవ్వృదు, నందర్భుం ఎబ్బింది కనుక, నాలుగు మవూఖలు యుబ్బలిన్తాను:ః

కవిత్వం కోడు రకాలు, కోయిల ఆయలశి రాగమే కాదు. కోడు కాలిన కాకి వేని కేక కూడా కవిత్వమే! ఆకుకు అందాని పోకకు వొందని అభివర్లనలే కాదు, వోలిగాని వొలికేక నయితం కవిత్వమే! బంగార రనాభి దెవత భరు శుబ్బల నునువు వద్యాలే కాదు, కాయకష్టం బేకుకుంభటూ చెతుళకు లోడ్చే వార్థక్య కర్ణ జనాళలి కన్నీరూ కోఎబిత్వమే, చేను ఈ రెండవ వైవుకే మొగ్గాను, శాభఖభావ, ఖాఎవం నామాజిక న్స్యృహకే అంకితమయింది.

నేను ఆడతాను, వొడతాను, ఆణత్రగా కవిత లల్లుతాను. అందరికీ అర్థ యర్వులా వాటినీ ఆలనిన్తారు, (వజల (బతుకు తెరత్రను, భాబి తీరును వల్లవి నాను, (వదర్శన్తాను. (వబోదిన్తాను, శశ్నునా జీఎతాన్నీ /(వఖావఎితం బేనింది ఓ6వజుల దైనందిన జీచనం. ఆందుకని నేశు వాంకే వునరంకితం,నా కలం,నా గళం (వజలలొో శుంబి వుళ్టూయి. (వజల మద్యనే పెలగాయి్యి కశుక వాటో (6వమయోజనా నలం (వజలదే. నేశు నూటికి నూరువాణ్యూ జానవదుడను. జానవద కటారూవాలు నా వంబభ్యవాణాలు. నాఖ్యం, నర్తనం, బాలి, లయ, ఆసార్యం, అభిరయం, శైలి నాహితి అంతా జానవదమే, కడొబిన అయిదు దకాడద్దాలుగా వాటైని నేను ఒంకు వద్దుంచుకొనణి నురుగుపెక్టు ఆ కోచల లోనే వాటని (వజులకు అందించాను ఈ కృషిలో ఆఅద్యుడను నేనేనని నిన్సం కొచంగా అనగలుగుతున్నాను.

ఒక తవన్సృగా, ఒక యహెంోద్యోయంగా, నవ్యశాబిలా ఈ నాకృవిని కొన నొగించుకుంటూ వచ్చాను ఈ జనజీవనంలో ఇలా వేలాది పాఠటలు (వాళానుు వద్యాలు[/వాకాశూూ రూవకాలు (/వాకాను; వేషాలు వేను, వాకతుకాలు/వాళాను, వేశాన్సు ఇలా నమకాలీన వనజలను వైతన్యవంతులబేళాను, ఎిశాలార్యధలో రాజకీయ నాంఘిక, నాంన్కృతిక కళారంగాలలో నా వంతు కర్తవ్యాన్ని నేను నిర్వార్తించాను,

ఈ నావాతి నాంన్కృతిక మహాయ్యాతకు నన్ను ఉద్యమింవ వేనింది కయ్యూనిన్టువాల్జే, ఉద్దీవ్తుని బోనింది (వజానాక్యుతమండలి. వెన్సుతక్టు యు౦ందంటి వేయింబింది నర్వళ్రీ థుణ్సులవల్లి ముందరయ్య, యద్దుకూరి చం్యదళేఖిరలా ఫ్ర, తవ్యూర౭డ్డ నత్య్వనారాయణ, డాక్టరు గజీకివాటి రాజూారా లవ, మిక్కిలినేని రాదా కృన్ణయూ ర్తి, షేక్‌ నాజర్‌, తాతినేని ఛభలవతిరాత్ర, మూబినేని వెంకటేళ్వారరా వ్రు, కొషూంి వున్నయ్య = తరెందరో శ్రన్నార్డు పేడుపేరుా ఆందరికీ నావోందనాలుు కాగా నా ఎవిరబిత న్వీయ రచనలలో కొన్ని వోయాయి, మరి కొన్నింటాని నేనే తీనివేళలాను, అర్హ ళతాద్దివారు నిరంతరాయంగా కొనసాగించిన నా కవితా వ్యవనాయంలో వండన కొన్ని రచనలను వరిగి వరకలుగా + నంఫ్ధటాల రూవంలొ నంకలింబి మీ యుందు ఉంచుతున్నాను. ఎిజయవాడ, ఆతయ చగాది మీ కోగంటి

ఎమొదవినాయకుడు శ అ ఆటా టీ - “శక్తో

కః యనక ౬ గ్‌ టా. న ర య తడ టం నప గ రా (1 ద | లా సాలా టీటా

న ల సభ నమ్‌ శ కు! పోయాలి; లయల సచాల ఇ [గా న హయామా?

ట్‌ | న. *లో న వా | స్నా ఫె మ శ న. క్ల ఖ్‌! స శ. బి - శలేం వశ క. న్‌ ఖా గ ని జ శ్చ క |

అననా సంక్షే ఈ

వ. " సళ గటుమిద వినాయకుడు వ్రవనౌానా “అఎన్నుమున్ను అని ఆరం

యూ ఎవ

ఛించడం కౌలణునాలి ఆనవాయితీ. వొినాయవుటీ తీ దేవతలే ఆ అభివత్భాం ఇచ్చాడు, వండ గశ్ఞైనా వవ్యిమైనా నణోమెనా (జతమెనా

యూ యూ చ మ్‌ నోదంతుడ్జో తలుచుకోరవోతో ఆ వనికాస్తా సొట్టటోతుంది. మద్ధికో, మోశనిలీ ౧౫ నాదుడు నూచతం, చదుళుకోనం వ్‌ల్పలు వినాయకతవూని చేస్తాడ, తల ముత వర్ణ వర్గ ఎిలేదాలు లేవండా (వశిలంతా ఎమ్మేళ్నూడుజ్జో తొలున్తాడ. గశోళథూవి చేయందే. గొడవ

దాఠడు న్రీల.

ఖీ లాలా కోగంటి రచనలు (ఆఅదితాళం)

శివ వ మూర్తివి గణనాధా నీవు

శివుని కొమరుడవు గణనాధా

కష్టముల అపుమయ్య గణనాధా నీవు

ఇష్ట దేవతవు నీవె సామినాధా

వాడలోని రె తులంత గణనాధా నిన్ను

శాడిమేడి యుదుర య్య సొమీనాధా అంటూ కొంభుళనయుజ్లీ కొలున్యుంటొడు, అర్థంలేని శక్కిటోతల్‌లుగా తని వంచే మన వురాతాలలో కథల వనానుక రవాన్యాలు అవగావాన అవ్రతొయి.

అతొడారో, వేలి వేరు, వద్దణొల్లో (వతియింటొ వినాయపిణ్ణో కొలునాడు, వల్లెైలలో రై తులు గట్టుతీద గఖినాధుని వూదిస్తాడు, వైటు వభ్రుగౌ ఖటగొలభి తొలం 8లిగొబ్బి ననాశ్తగా ధాన్యారానులు నిండాలని బినాయవ జీ౮ దొండొలు వెడరాడు, అందుళే రై ళల పాలిఖి “రత్నగర్భ” - బిళ్ళ డావం బి శాయవడు, (వతిచోఖి వ్రుంభాడుగ దా, మరి గద్జుతీద వనాయవడు వబిటో ఆశి అనుకోవచ్చు. అదో ఈ రచన (ఎత్యేకత. ఈ రోజులలో కందులో, గొందిలో, నజీఎవీయలల్తో నందిల లో, మందిరాలలో, ఆలయా అలో, వొమ్యుల కొలుతులలో వినాయవని చూడడమే చాలామంది నాగరీవ లట కెలునుగానిు ఫుబ్టతీద గట్టుమీద చెట్టుతుదో చేమబజీద వాడా ఎినాయపడు త్తుంటొశని తెలియదు. రైతు తన వంటవొరిం ఈలొస్యా దివ్యన చేతు గొట్టుడీదో వ్రంబి వనిత వ్యాదయంతో, తొంగి చూసే అళలళతో (మెప్టాలిడో వినాయవడు తెలియు, లడువాత వినాయవడు, ధాన్టారాతి వినాయపతు తెలీయడు. ఆ గవనాయనితి రై తొంగం ఆరాధనా ట్రోమంబెట్టోది నిన :

గట్టుమీద వినాయకుడు. రాలా సంవత్సరం పొడుగూ మనం పండుగలు, పబ్బాలు, కోములు చేసుకొంటూ వుంటాం. ఇవస్నీ తెలుగు (పజాజీవన విధానంలో ముఖ్యభాగంగా వున్నాయి. ఈ పండుగలు పలువిధాలు: కొన్ని పురాజేతిహాస సంఒంధమైనవి. కొన్ని బుతుపర మైనట్టివి; మరికొన్ని మత్పపమేయం కలిగినవి. అయితే అందరూ జరుపుకునే పండుగలు కూడా కొన్ని ఉన్నాయి. కొన్ని వర్గాలు మాతమే జరుపుకునే పండుగలు మరికొన్ని వున్నాయి. త్తీలకు మాతమే సంబంధించిన పండుగలు ఇంకొ కొన్ని పండుగలు [పతి కుటుంబంలో కష్టాలను మరపించి నూతనోత్సావోన్ని కలుగజేస్తాయి. ఇవెంతో శుభసూచకాలు. బంధు మితృలు ఒకచోట ఆనందంతో కలుసుకునేందుకు చక్కని అవకాశం కలుగజేస్తాయి. ఒకవిధంగా ఆధ్యాత్మిక చింతననూ, వేరొక విధంగా సోదర [పజలపట్ల ఫెహార్ట భావాన్ని ఇవి పెంపొం దిస్తాయి. మన పండుగలలో ఉగాది, శ్రీరామనవమి, వినాయకచవితి, దసరా, దీపావ? సం కాంతి, మహాశవరాతతి, ఏరువాక పూర్చిమ, చాగులచవితి ముఖ్యమైనవి. ఇవి గాక భీష్మఏకాదశి, బుషిపంచమి, రా ఖీపూర్ణిమ, రధసప్తమి, బతకమ్మ పండుగ, వసంత పంచమి కూడా పండుగలుగా జరుపుకుంటాము. తెలుగుదశంలో మహ్మదీయుఎ కై9 సవులు, శీక్కులు మొదలయినవారు చేసుకునే పండుగలు అనేకం వున్నాయి. జాతీయ పర్వదినాలై న స్వాతం్యత్య ది రోత్సవం, రిపబ్లిగ ది కోత్సివం, గౌంధీ జయంతిని కూడా ఉత్సాహంగా జరుపుకుంటాము, సంవత్సరాది తర్వాత, దక్షణాయన కాలంలో మనకు వచ్చే మొదటిపండుగ వినాయకచవితి. ఈ పండుగ [పతి నంవత్సరం బ్నాధపద శుద్ధ చవితి నాడు వస్తుంది. ఆతి _వాచీన కాలం నుంచి వినాయక పూజ చేస్తున్నారు. వేదాలలో విఘ్నేశ్వరుని (పస్తావన వున్నది. ఇతివోసాలలో, పురాణాలలో గణపతి చర్చ విపులంగా వున్నది. భరతముని కూడా నాట్యశాస్త్రంలో వినాయకుని (ప్రముఖంగా పేర్కొన్నాడు. వినాయకచవితి సర్వసామాన్యంగా ఆగస్టు లేక సెప్టెంబరు నెలలో వస్తుంటుంది. సంవత్సరమంతా ఏ ఆటంకాలు, అడ్డంకులు లేకుండా తాము తలపెట్టిన పనులు అవిఘ్నంగా సాగిపోవాలని వినాయకుణ్ణి పూజిస్తారు. ఇది ఇతర మతాలకు

ఈ లాలా... కోగంటి రచనలు కొక్క హిందువులకే వర్తినుంది. పల్లెలలోని రైతాంగం (ప్రతి శభకార్యానికి-వ్యవసాయ పనులు ఏవి (వారంభించినా వినాయకుని పూజ అకుండా చేయరు. ఏరువాక సాగేటప్పుడే కొక, ముఖ్యంగా ఊడ్పులు (వారంభించే రో(న చేకుకు ఈశాన్య దిక్కున తట్టలో తెచ్చిన మట్టి వి శాయకుని గట్టుమీద వుంచి కొబ్బరి కాయ కొటి ట్‌ (తాలంటత్మిళ గతి రాగం-నంచదాయం) వల్లఎి చరమిం _ మ్యాళకావీ పాడవే, ప*డవే తుమ్ముదా--- మంచి పాట లెన్నోపాడు---తుమ్మెచా! పా మునుపు ముందుగబట్టు---తుమ్మొదా ఒం ఫి | "వ్వైము శైదు వే నీవు-- తుమ్మెదా! ధరలు వెరిగిపోయ ___ తుమ్మెదా మా బరువు తీరదచాయె __ తుమ్మెదా! మా పరువు నిలవదాయె ___ తుమ్మెదా! గట్లువై నున్నాడు - తుమ్మెదా "పెద్ద పొట్టవినాయకుడు అలా తుమ్మెదా! కట్టాలు గమ్లైక్కె _ తుమ్మెదా! ఒక కంట కనిపెడళాడు ఆాతుమ్మెచా! విఘ్నాలు లేకుండ __ తుమ్మెదా లైతు = వెంట అంటుంటాడు __ తుమెైచా! కృష్ట వెట్టినోరు _-- శుమ్మెదా

గట్టుమీద వినాయకుడు కకక నానా | వాకు - నష్ట వడిపోతారు -- తుమ్మెదా! కడివెడు గుమిడి అనా తుమ్మెదా! తాను కత్తికే లోకువ - తుమ్మెదా! ఎపుడునైతు లేకుం శేను - తుమ్మెదా రాజ్యమే లేదమ్మ జా తుమ్మైొదా! పాడి పంటలతోడ --- తుమ్మెదా జనులు పరవసించాలమ . తుమెైదా!! వినాయకునికి ఏకదంతుడనీ, గజాననుడనీ, లంబోదరుడనీ, మూషిక వాహనుడనీ, వ[కతుంచాయనుడనీ, గణనాధుడనీ, వి ఘ్నేశ్వరుడనీ అనేక పేద్దన్నాయి* విఘ్నేశ్వరుడనే "పేరు ఎలావచ్చిందో తెలుసుకో వడం విచి తంగానే వుంటుంది. మునులు, డేవతలు, మానవులు కలసి పరమేశ్వరుని దగ్గరకొచ్చారట _ విఘ్నాలు కలుగకుండా, వాటి నివారణోపాయానికి ఒకరిని అధిపతిగా సూచించమని అడిగారట. దా"కి పరమేశ్వరుని కుమారులైన గజాననుడు, కుమారస్వామి పోటీ పడినారట. చిట్టచివరకు గజాననుడే గెలిచాడట. అప్పుడు ఈశ్వరుడు భాదపద శుద్ధ చతుర్థినాడు గజానునుకి విఘ్నాధిపత్యం ఇచ్చాడ- 1పళీతిగా వస్తున్న కథనం. ఆగాడు మానవులు --- రైతులు, కూలీలు, విద్యార్థులు, స్త్రీలు, పిల్లలు-- సంతోషంతో కుడుములు, పిండివంటలు, టెంకాయలు మొదలై నవి ఎన్నో సమర్పిస్తారు. కొందరు. =త్యం వినాయక ప్రార్థన, పూజ చేస్తారు. మరి కొందరు విఘ్నం జరిగినప్పుడల్లా వినాయక (పార్ధన చేస్తుంటారు. పిల్లలకు తలిదం్యడులు అక్షరాభ్యాసం జరిపించే రోజున పలకా బలపం తెప్పించి వినాయకుని [పతిమకు నమస్కారం చేయించి కొబ్బరికాయ కొట్టించి *“ఓంి అని అశరంతో (ప్రారంభిస్తారు చదువు. విద్వాంసులకు విద్వాంసుడనీ, అన్నిటా సాటిలేని మేటి యనీ, రాజులలో (ప్రఠథముడని రక్షకుడనీ గణపతికి. పేరు వున్నది. “గి అనేది బుద్ధికి, *“ణ” అనేది

ద్ర లలా... కోగంటి రచనలు మోగానికీ సూచకొలు. ఈ రెండింటికి అధికారి కావడం వల్ల 'గణపతి' అయినట్లు తెలుస్తోంది. మానవులకే కాక దానవులకు, దేవతలకు కూడా ఈ దేవుడు పూజ్యుడు. శీరసాగర మధనసమయంలో మొదట ఈయనను పూజించనండువల్స విషం పుట్టిందట. పూజించిన తరువాత అమృతం లభించిందట. తల పెట్టిన కార్యాలకు ముందు విఛాయకుని పూజించకపోతే ఆపనులు నెరవేరవంటారు, మన దేశంలో సుపసిద్ధ శివషే[తాలు కాశీ, రామేశ్వరం, చిదంబరం, కంచి, కాళహ స్తి, ఉజ్జయిని మొదలై నవి. విష్టుషేతాల మరుర, పూరి, సింహాచలం, తిరుపతి (శ్రీరంగం మొడలై నవి. గణపతికి (పత్యేకమైన (పసీద్ధ షేతం ఉన్నట్టు కానరాదు. అయినా పతి శివాలయంలో గణపతి మ్మిగహం వుంటూనే ఉన్నది. పూజలు జరుగుళూనే వున్నాయి. భారతదెశంలోనే గాక జావా, సుమి కా, టోర్నియో, టిబెట్‌ దేశాలలో కూడా ఈయన వ్మిగహాలు లభించాయి, గణపతి, విఘ్నాలను పోగొట్టడం మా్యతమే. గాక, విద్యనుకూడా _పసా దిస్తాు. అందువల్లనే విద్యార్థులు వినాయకచవితి నాడు లకి పపత్తులతో పూబిస్తాకు, గణపతి నవర్మాతులను వై భవంగా జరిపేదీ విద్యాష్థలు, యువకులు, వ్యాపారస్తుల. భ్యాదపద శుద్ధ చవితినాడు వినాయకుడు పుట్టాడని చెప్పడానికి తగిన కారణం వుంది. సూర్యోదయానికి ముందు ఏ నక్షతాలల పుడతాయో ఆరోజున ఆ నక్షతాల దేవత పుట్టినట్లు భొవించాలి, భ్యాదపద శుద్ధ చవితినాడు సూర్యోద యానికి ముందు విఘ్నేశ్వర నక్షతం కనిపిస్తుంది. కనుక ఆపేరు స్థిరపడింది. (మ్యుళకానీ త్మిళ గతి) ఓరోరి గణపతిరా = నీకు వుండ్రాళ్లు పోనెదరా కోరిన విత్తుము - మారాము సేయాకు | ఓరోరి॥ పొట్టానిండా తిని - పవళించరా నీవు నుష్టుగా తినకుంళు - నష్టామేరా మాకు 1ఓరోరి॥ కష్టాలు తీర్ళేటి యిష్టాదెవము నీవు

గట్టుమీద వినాయకుడు. చాాాపకపతవయాయనానా రి

(ళస్తూల కూళ్ళ్చేటి నిష్టా నీకే గలదు ఓరోరి!

గోళాలు మాయింట గాదెనిడా పంట

వీదాలిక్కి జనుల సాదరముగా జూడు 1ఓరోరి

గడ్డూ శాలిములో లిడ్డాగొడ్డూ కలిసి

వచ్చాయి మాకిపుడు నచ్చావు నీవెపుడు *ఓతోరి।

వినాయక చవితి పండుగ రోజున పిల్టలు తోటల్లోకి, రోడ్లపైకి వెళ్ళి మామిడి, మారేడు, వెలక్సాయ, ఆరటిమొక్కలు, మొక్కజొన్న పొత్తులు, ళీతా ఫలాలు, జామకాయలు మొదలై న వాటిని తెస్తారు. విద్యార్థులు, పిల్లలు చెరువులలోకీ దూకి కలువ పువ్వులు, తామర పువ్వులు కోసీ తెచ్చుకుంటారు. తలార స్నానం చేసి చెరువు గట్టునుంచి తెచ్చిన బంకమట్టి పిసుకుతారు. దానితో సిద్ధి వినాయకుని చేస్తారు... పీటకు పనుపురాసి, ఇంటికి ఈశాన్యమూల వేసి వీయ్యవు పిండితో ముగ్గులు వేసి కుంకుమబొట్టు పెడతారు, పీట మీద పలుచగా బియ్యంపోసి విశాయకుని కూర్చోబెడతారు. పైన పాలవెల్లిని (వేలాడకడతారు. దానిని వివిధ పుష్పాలతో ష్మతులతో అలంకరిస్తారు. పగలు 18 గంటలకు పూజ పూర్తి చేసీ ఉండాళ్ళు హోసుకుంటారు. పిల్లలు సాయంతం వరుసైన ఇరుగు పొరుగు వారి ఇళ్ళ మీడికి ఉంగడాన్ళ విసురుతారు. పల్రేరుగాయలు తెచ్చి చాటుగా వరుస అయిన బావలు, వదినల, మామలు మొదలైన వారి కాళ్ళకింద జలతారు. పల్పెటూళ్ళలో పిల్లలు, పిన్నలు రాతిపూట వ్యాహారస్తుల ఇళ్ళ పై రాళ్ళు, పల్లేరులు రువ్వుతారు. వారు ఇచ్చే కొబ్బరికాయలు, బెల్లం ఫలహారం చేసి పదిమందికీ పంచి పెడతారు. (మళబాత) శంభుతనయా సీద్ధినాయక టొజ్ఞగణపయ్యా న్‌బంటు 'నేనయ్యా మా వెంట వుండయ్య్యా కం॥॥

10 లాలా... కోగంటి రచనలు ఇల్ల ఆవు పొల్లినప్పుడు వేడు కొంటిమీ బుష్టే లేగ పుట్టినప్పుడు పొంగిపోతిమీ శం తరిపి గేదెను తెచ్చినప్పుడు తలపులవియేమో కోరినన్నీ పాలుపిండ మురివమదయే మో శం॥ పరువాక సాగినప్పుడు కోరుకొంటిమీ వైరుపంటళో నిండవలెనని పాడుకొంటిమీ శం1 నీడచూపి కాపురము కాపాడమంటిపు మాలేడతో నే నిన్ను ఎపుడూ కొలుచుకొంటిపే శం! (పతి కార్యారంభానికి ముందు వినాయకు- _పార్థించి పని (ప్రారంభించడం మనకు తరతరాలుగా వస్తున్న సంపదాయం. రైతు కుటుంబాలలో పెళ్ళికి ముందు పెళ్ళిహూతురును.. చేసేటప్పుడు, అత్తవారింటికి అమ్మాయిని సాగనండేటప్పుడు విఘ్నేశ్వర పూజ జరిపించి మఠీ పంపుతారు. పెళ్ళిళ్ళ సమయంలో రైతులు తమ ఇంటి దగ్గర గాడిపొయ్యి తవ్విస్తారు. నాలుగు కాగుల అన్నం వార్చాక గాడిపొయ్యి దగ్గర గట్టుపె విశాయక వ్మిగహం వుంచి __ నాలుగు మాొకల బియ్యం, ఆరటి పళ్ళు, కొబ్బరికాయ తాంబూలం వుంచి వంటవారిని తీసుకోమనే రివాజు వుంది. అప్పుడు వారు ఇలా పాడతారు. (ఆదితాళం) శివివమూర్హివి గణనాధా నీవు శివునికుమారుడవు స్వామినాధా కామందు నిన్నుగొల్వ గణనాధా నిన్ను కాడి మేడివందురయ్య స్వామ్‌ నాధా పంటలేమొ గింజలిచ్చు గణనొధా గింజలేమొ పంటలిచ్చు స్వామినోధా లోకమందు కేనిని గణనాధా లోకువగ చూడకాదు స్వామినాధా అప్పుల... ఆరిపోవు గణనాధా అండలుంకు కొండ లక్కు స్వామినాధా

గట్టుమీద వినాయకుడు లలా [1 పాడ. బుద్దులుండరాదు గణనాధా కీడుతలవెట్టంాదు స్వామినాధా మేటి రె తు నిమ్నగొల్వ గణనాధా కోటిలాభమియ్యవయ్య స్వామినాధా రివరివ

మన ఇరుగు పొరుగు రాష్ట్రాలలో కూడా వినాయక చవితిని వివిధ రూపాలలో చేస్తారు... తమిళవాడులో విశాయకు? _ మురుఘూ,_ వేల్‌ మురుఘా, వినాయకర్‌ అంటారు. పిళ్ళయార్‌ కోవెలలు ఎక్నో వున్నాయి. మ్మదొస్‌ నగరంతో కోడంబాక్కంలో పిళ్ళయార్‌ కోవెల వుంది భక్తిపెపత్తు ల ఎక్కువ

వంగ రాష్ట్రంలో ల _పత్యేకంగా కలకత్తాలో దసరాకు కాళీపూజ చేసినట్లు వినాయక చతుర్ధికి వినాయక నవరా_తులు చేసి - పిల్లలకు దిష్టి తీసివేస్తారు. మహా రాష్ట్ర, గుజరాత్‌, రాజస్థాన్‌ లలో గణే? పూజలు చేన్నారు. గులామలు కొట్టు కుంటారు. తొమ్మిదవ రోజున గణేశ్‌ వ్మిగహాన్ని కాలువలో వదలతారు.

తెలగునాడులో, భారతడిళంలో మరికొన్ని రాష్ట్రాలలో వినాయక చవితి నుంచి తొమ్మిది రోజులు హరికథలు, పురాణాలు, పువాడాలు, తోలబొన్ములాటలతో కాలష్నేపం చేస్తారు. ఇంతెందుకు హెరికధలు చెప్పే హరిదాసులు “"వాతావి గణపతిం భజే” అని _పార్థన చేసిగాన కథ (వ్రారంభించరు. ఇది సర్మపదాయమైంది ఆదికవి నన్నయ యుగం నుండి నేటి ఆధునిక యుగంవరకు కావ్యారంభానికి ముందు వినాయకుని వ్రార్జిస్తారు. మనం తలుచుకున్న ఏ కోరికనైనా సిద్ధింపచేస్తాడు కనక ఊఈయనను సిద్ధివి నాయకుడు అంటున్నాం.

కోనసీమలో అమలాపురం తాలూకా ముక్రేశరం (గ్రామాసికి దగ్గర సిద్ధి విశాయక క్షేతం వున్నది. ఈ గుడిలో విగ్రహం ఎత్తు మూడు అడుగుల వుంటుంది. తనివి తీరని *ల్చ సౌందర్యాలను ఈ గుడిలో, విగహంలో చూడగలం,

వినాయకునికి పతవూజ చేయడం మూఢత్వమని, అనాగరికమని అన్న వారు లేకపోలేదు. మకరసం కాంతికి. .వాచ పండుగలలో ఆరోగ్యసూూతాలకు ఇచ్చిన (ప్రాముఖ్యాన్ని చవితినాడు చేసే “పృతివూజ” కు కూడా ఇచ్చారు. ఈ రోజున ల1 ప్యతులతో గణపతిని పూజ చేవాం ఈ రకరకాల ప్మతాలకు బౌషధ

[ల్లి లాలా... కోగంటి రచనలు హస్తి, విజ్ఞాన శాస్త్రరీత్యా (ప్రాధాన్యం వున్నాయి. ఈ సంగతి ఆ స్తికులు, నాస్తి కులు కూడ అం కరిస్తున్నారు. రైతులు, స్త్రీల? పిల్లలు ఆంతా కలిసి వినాయకుణ్ణి (ప్రాక్సిస్తూ. /ఆదితాక యీ ఓ వినాయక మా మొర వినవయ్యా కాపాడవయ్యాా ఓ వినాయక మామొర వినవయాస్టి రద్దిర భసా ఏమీ లేక ముద్దబంతి పువులాగ ఒద్దిక గ వుండునట్లు గదైచూపుమూా సీద్ధివినాయకుడ ఎచు బుద్దగరపువాడవుచు పెద్దలేమొ చెప్పినారు ఉద్దరిం చిపోవుమయ్య ॥ఓ పినాయక గుట్టుమట్టుతోడ మేము బెట్టుగాను వుంటిమయ్య రట్టు లేక చూచునటి దిటవీవేగా ల్‌ ళు ణి వెటుపుట చేమలిచ్చి మీటవలముల దాటి నస్‌! (౧ త అసె మమ్ము ఆదరించు గట్టుమీద గణనాధ ఓ వినాయక; విశాయకుం రైతు రాజుగా చెప్పుకుంటారు. పల్లేటూళ్ళలో సంగతి. కోతలు, కట్టివేతలు నూర్చుష్ము అయ్యాక పొలంలో ధాన్యాన్ని రాసిగొ (పోగుచేసి వినాయకుని వుంచి _ “ఒలియ ఒలియో -_ ఒలియ -_ ఒలియో, రావేలు గలవాడ రార పొలిగాడ--- కుప్పెక్కి పొలిగాడు - కూకవేయంగ మక్టెక్కి పొలిగాడు మాటలా+*డంగ వదివేలు గలవాడ - ఓరుదగాడ వదివేలు మీదయ్యి = వంట మాదయ్య

గట్టుమీద వినాయకుడు లా 15 పోలెక్కి పొలిగాడు - బొబ్బరిలంగా ల్ని పొలిగాడు కొట్టంగ _ పోగాయొె రాళి "పెయ్యెలు తొక్కంగ = వెరిగినే రాశి ఎద్దులూ తొక్కాంగ - ఎవిగి నే రాళి కోడెలూ తొక్కంగ - కొల్లాయె రాళి ళం (త్విళగతి - తకిట తకిట తకిట తకత్సీ తిరుపతి కొండలై - శలెనే రాళి సింవ్మది కొండలా - సిగదేలె రాళి గణపయ్య బొజ్జ్ఞలా - ఘనమాయె రాఖి కల్పంలో రాసిపోసిన తరువాత మొకపైన వినాయకుని అచ్చు గుద్దుతారు. అలా దిమ్మ గుద్దితే రాశి జోలికి ఎవరూ రారట. వస్తే కాష్మ విరిగి పోతాయట. ఈ రివాజు గోదావరి జెల్హాలో ఆచారంగా వస్తున్నది. [వార్టనతో పాటు రాళ పెరుగుతుందని రైతుల ఆశకాకావం. భూమాత వ్మిగహం కూడా పక్కన పెడతారు వినాయకు* రైటులు ఇళ్ళదగర గాచెలో పాతర్ల పక్కన, కొట్లలో కూడా వుంచడం పరిపాటి -_- ధాన్యం తరగదని, [కిమికీటకాడులు ఎలుకలు _పవేశించవని అంతరార్థం. శుంశడచావ /(తళగతి “పొాలియో ఫాలి, ౮ రాపొలి నా వేలుగలవాడ - రారందగాడ 'వెనుకనూ జూచితే - పవుగురూపు విజయానికాయన - వీర తేజుండు గణవతిని దలవక _ గడవవూ పనులు

గట్టువె నాయకా - గంధాలభోగి ఊళ్ళో వినాయకా ఉం డ్రా ళ్ళభోగి చిప్పతో గంధంబు = చిరు శెనగవప్పు ఒప్పయిన గణపతికి _- ఒనర-గ పూజ మాచేముు మొగదల జమ్ములు గలవు జమ్మిప(తి తెచ్చి - గుమ్మరించేము కరావునేతులూ, కరకు బెల్లాలూ అలాలు బెలాలు, అమృతపాణీలు ౧ ళా ెెంకాయ కొబ్బరులు, తేనరటిపళ్ళూ ఆవియె వూ గణపతికి ఆరగింపులూి" మంగళహారతి ఇచ్చి మంగళగితం పాడకుండా వీ శుభకార్యం ముగియ దంటారు పెద్దలు. వినాయక చవితికే కాక పౌలంపపల ముగింపుకు, న్తీల శుభ కార్యాల అప్పగింతలకు మంగళహారతి. పాడటం పరివొటి. అందుకే మనం కూడా ఈ వాయక చవితి వంగుగరోజున సిద్ధిగణనాధునకు శంభుతవయునకు పార్వతీ పు(తునకు సర్వమంగళం కొబ్బరిపలుకులు కోరినన్ని అక్తీక్తుంు నిబ్బరముగ యిత్తునీకు నిత్యమంగళం అండపిండ(బహా్యండముతటా దీ పిచు అత మార్తాండ కేజునకు మహితమంగళు దన్హ్రములు నీకు వెట్టి వ్యన్త్రృములు నేకుకట్టి ఖార్టితి నేగాంతునయ్య చాశతమంగళం బెల్లము అరటిపండ్లు చల్లని చెఅకురసం

గట్టుమీద విశాయకుడు లాలా 15 భక్పితో నర్చింతు నిత్యమంగళు కల్ల కపటమూలేని - పిల్ల జెల్ల కాపురాలు చల్లగా జూడుమయ్య-స్వామి మంగళం పిద్ధిగణ నాధునకు కుడుములు నానువాలు కోరినన్ని ఉండాళ్ళు తీరుబడిగ దెచ్చియిత్తు = దివ్యమ .గళ ఇసిద్దగణనాధునకు ఆకాశవాణీ పూజన్యంతో (18-9-77) ఆ |

ప “ళ్‌ శటలి 7 న మాల 1 టక

ళీ ఇ గ్‌

ఎట గ్‌ ఖో ష్ష్‌ బీ. స్మ . 7 జ షి. + వ! స్మ స్ట స నా “వ

సక్‌ నష. జ . తా పొ వ!

మ న్‌ అన

స వార... జివి 9 యు పంట సిరి ; వాలపొంగు నానాలతాచపనలాననాయా నానన చనా నయనాలు. మనది వృువనాయకో దోళంం (గౌబ్‌ను వీవం మన వాతళో నూవికి బనఖె మూ మయందిళీ పైగా టీవనాధారం వంఖీ నిర, ఎొల వొండు వొజీ = వంటలు లువ్యలంగా గల వలె వట్లులలో పెద వండుగ నంఠొంటి- గా రు టి

(గౌబీని ఉర శరందోవోనితీ (కాంతినిచ్చే వంజుగ నం(/కొంతి, లోగ, వండుగ, తుము గా మచ్చగా మూడులో ఎఐలవొాట కొననాగే ఈ వండుగ తెలుగు మాగాణి ఆచాల్‌ వ్యావ వోరాలవ దర్శణం. (గొమ లోగిఖ్య చౌబిళ్ళొ! నొంన్య్టాతిత న్లో ల్‌వొనిరో బిన్నాం. (వళి

కత్రా కోగంటి రచనలు వండుగ వెచక దాని (వయోజరం కయిణీ వుచ్చ దొనడానివి నం(/కాంళి బిదర్భొనం, వంజణీత-వొమరో (వజులనో ఠరొడు నఖ వవ్యాదులను నయతొం నంవరమయ్యాగా వలకరింబి వొకే ఈ పెద్ద వండుగ వ నోవత్యేం వంఖినిరి, వొలవొంగు. ఇవి ఖుంవేనో వండుగ. లేవంటే మనుగడో దంఢుగ, కశుక కొవ్టుతూ ఎవ్బుడుూూ ఈ వంథుగో చేనువందొం. ఇలా చేనువందాం ; నీలక ఈం ; ఏరా వై కుంఠు! గరివిడెల్లూచ్చిన గుగి, రంగడి ముఠా ఎప్పుడు తిరిగొచ్చారురా! ఏ వశ్రైపదం వె*డినా ఒళ్ళు పులక రి న్తందనుకో. ఆ పాట ఆ శ్లేగదూ పాజేద? (తాలం = (తిళరం) గంగ ; లబనకరి _- లబనకరి న! న! జనకజనా - జంజనకరి కమ్మలి న్తనశ్నావు బొమ్మలిస్తనన్నావు సొమ్థిసిల్లె నాతో సోయగాలు పలికావు _రంగయో, వావయ్యో! రంగ; సొమ్ము లెట్టుకొచ్చ్భావు సోకు మీరిపోయావు రమ్మంళె రావేమి పొమ్మంశేు పోచేమి? | బొమ్మా, ముద్దుగుమ్మా | గంగ :ః మిభెముద మిదెకటి ౮ ఆ అల గదెపమీద కెక్కి మన ఫూ

పంటసీరి పాలపొంగుల డా 19

మీదరం౭ వూాసులాడ

నిాశే రాచాసు

" =ఎరంగ యో, జావయ్యోో! రగ : చలీగిలీ వెడుతుంళు

సంకలో పిల్లి 'జేల?

*' నరనమాడితేచా ఎ సరు9మణి జారు కేల? జ గ మో్టై!

ఇరు ; సరదాగా వుుదాము

నంతోవముగుంచాము

వె శనుబాబులందరికి

వై భోగమంచాము

॥లస్టనక౦

వ్యాఖ్యాత వ ధారతచశం వ్యషహాయకి _శం, రైతే చేశపు వెన్నె మక రైరు దాగుంబేనే చళం దాసుంటుంది. ఇగేటల వొర్మశామికంగా వశం అభివృద్ధి వైంది వ పాడిపంటల _పాముఖ్యం తగ్గలెడు.

రైతు జీవనంతో పండు ముఖ్యంగా సంకాంతి పెళవేసుకు" వుంది. దీవావ దెళ్ళగానే వచ్చే పెచ్ష పండు” నం కాంతి ర్లైతాంగం పంఓ౬సిులతో వాల పొంగలతో ఉ.్వలంగా _వ్వూరిల్ల పండుగ ది. సూర్యచం మల "తుల మార తాయి రాసులు మారతాయి

దషిణాయనం పోయి, ఊ త్తరాయణ* _వవే?ంచే నంవికాలఐ నం రాంతి సం కాంతి అందే స్వచ్చమైన వెంసన్కీ సం్రకమణ అనికూడా అర్థాల న్నాయి. ఆశయాలు, అదర్శాలు మారినా ఆచారాలూ ఆధ్యాసొలు మనుషుల్ని అంటిపెట్టుకునే వున్నాయి. డిశంబరు 14 నుంచి జనవరి 15 వరకు నెల రోజుల ఎరిపే సంక్రాంతి ఆం్రలకు పెద్ద పండుగ అడ రైతుల పండగ,

20 లాలా కోగంటి రచనలు [పతి పల్పిటూరు ఒక స్వర్గసీమ పంటసీమలు సంబరంతో కళకళ లాడు తుంటాయి. ధాన్యలవ్మితో ర్‌తులు నిండ.గర్వుంతో తొణికిసలాడు తుంటారు. తెలుగు వాడల లేనె వాకలు (పవహించేలా చేస్తుంది సం్మక్రాంతి.. తెల్లని తెలిమంచుముగ్గులు, పచ్చపచ్చని వసినిమ్మ ముగులు, పసుపు కుంకాలతో, బంతి, బీర, గుమ్మడి గొబ్బెమ్మల అలంకారాల - _పాలీనమైన జానపద గేయాలు - తమ కష్టనుఖాలను కోరికలను చెప్పుకునేవిగా పుంటాయి. ఆశ నిరాళశలను కూడా వ్య కర్తం చేనాయి. యాం _తికంగా సాగే జీవితాలలో మధ్య మధ్య పండుగలు వచ్చి కొంత సందడి, సంతోషం కలిగిస్తాయి. రైతుల ఇల్దాళ్ళకు, వ్యవసాయ కార్మికులకు కొంత పని కలిగినాయి. గావెలలో ధాన్యం, భోషాణాలలో ధనం నిండే రోజు లివి అమ్మ లక్కలంతా పాడి పంటల గురించి _పస్తావించే కాలమిది, సంకాంతిని ఉన్నవారు ఆర్భాటంగా చేసుకుంటారు. సామాన్యులు ఉన్నంతలో జరుపు కొంటారు. కాలానికి మంచి చెడులకు సంబంధం వుంది. పల్లెిపడుచులు రంగురంగుల ఓణీలతో సింగారించుకుంటారు. కొత్తగా పెళ్ళయినవారు తురిమిన పచ్చని చామంతి పూబంతులను తలెండా పెట్టుకుంటారు. తమ భవిష్యత్తుని ళూర్చి కలలు కంటారు. (పతి కుటుంబీకుడు కూతుళ్ళనీ, అల్లుళ్ళనీ ఈ పండుగకు తప్పక పిలుస్తారు. సంకాంతి 7ైతుల పండుగా _వతీతి. భోగి, మకర సంక్రాంతి, కనుము, ముక్కు నుము చూలుగురో జులు జరుపుకుంటారు. సర్మకాంతి ముందురోజు భోగిపండుగ [వజలందరూ సంతోషంగా గడిపే రోజు, ఖోగి మంటలలో చలికాచుకుంటారు. ఆభ్యంగనస్నానాలు చేసి పల్లిపడుచులు పాడతారు. (యబ్యచూవతి) “భోగిపండుగనాడు పో నీరు నీకు "ేగిపండ్లవికావు భోగిపళ్ళమ్థ నలుగు బెక్టునాడు "తెల గాడబడుచు కళక ళలాడింది=గడసరిపడుచు॥ చిలకవచ్చనిచీర చెలువ ధరియించె

పంట సిరి పాలపొందు జా బై! చింతపూనై కను చెలుడేమొ యిచ్చె ఆరబోసిన కురులతో తానేమొ నిలచె జారుసిగలో బంతిపూలేమొు మెరనె ” కోడి కూతతో మేఎకొని, తలార స్నానమాడి, తిరుచూర్మం ఠరించి జీయ్యరుదాసు య శిరమున ఆష్షయవ్యాత, చేత చిరుతలతో వాడుతూ "శ్రీ మ్ముదమారమణ గోవిందో హరి!ో అంటూ నెలరోజులు సందడిచే *డు. గంగిరెద్దుల గంగన్న _ పంగనామాలు - చేత మునికోలు-గంగిరెడ్డు ఆట- మంగలి కోళ్ళపాట - రాండోళ్ళ చప్పుళ్ళతో ఆట ఆరంభం. (ఆదితాళం _నాంవదాయం) అయ్యవారికి దణం పెటు గ్‌ా లు డూడూడూడూ బసవన్నా అడిగి) దియమని సలాము పెట్టు ఏంతలు జూడు తంతులు జూడు డూడూడూడూ వెంకన్నా పట్టుశాలువా క చ్పెదరంటూ కాసులు మువ్వలు క స్రైదరంటూ డూడూ వెంకన్నా కుంచెడు ధాన్య. కొలవాలంచూ శా వంచె చీరా పంచాలంచూ లి భోగభాగ్యములు కలగాలంటూ ః సాగిపోవరా వెంకన్నా - బాగు చెప్పళా బనవశ్నా, సంకాంతిలక్ష్మి కిలకిలనవ్వులతో కలకాలం వరిల్దుతుందంటారు. ధాన్యలమ్మీ, ధనలక్ష్మీ పోటాపోటీలు పడతాయి. ఈ పండక్కి. మధుర భావాలతో సుమధుర జీవి తాలు విరాజిల్లాలన వాంఛిస్తారు. నిత్యకల్యాణం పచ్చతోరణంగా వుంటూ జీవిత సౌధానికి నిచ్చెన వేసేది సంక్రాంతి. వాం ముంగిట ముద్దులొలికే ముగ్గులు యా... లాంటివి ముగ్గులపై బంతిపూల గొబ్బెమ్మలు పెడతారు కన్నెడ్రుచులు, లళ్ల్యాళ్ళ పాటపార్తూ ళి జ్‌ రహా. బప ైన్న

లల లా కోగంటి రచన (అబితాళం _ సారవదాయం) గొల్బియళ్ళో గొవ్బియతళ్లు గోమాత కివెన గొల్బియళక్సు యు హల్‌ బ్వ బూర్రీడ్తు మెచ్చిన, చంగ డీకి నచ్చిన శీతా కాలములోనీ గొబ్బియ ళు వ కరటింకర లీని ఓరుగల్లు కోటలో వయ్య్యారభామ చేయు గొలబ్బియ్యళ్లు గొ పొలకొబు సెంతలోని పానకాలమ్ముతాను గోడ కేసి అాదునట్టి గొల్బియళ్ళు (1 "౯ శ శి నీలగిరి కన్నెలక నిశ్యమన్లతోటలొ అబ్బురముగ దొరికిన గొభ్బియళ్ళు "మ నుభ్బి గొ బృెమ్మా-ళుభమ.లియ్య వె చామంతిపూవంటి చెళ్రల్నియ్యవే తమలవాకంటి తమ్ముుజ్ణియ్య వే ణా బంతిపూవంటి బావని య్య వే గొ కలవపు'వంటి కాంతునియ్య వే సం కాంతి పొవను చంకనియ్య వే ను పప్పూ నాలుగు కూరలు గారెల పిండివంటలతో కుటుంబవంతా ముచ్చట్లు చెప్పు కుంటూ వ్యడసోపేతంగా భోజనాల ముగినారు, దారేపోయే అమ్మలక్కల వాడు కుంటారు. (మోహన = జుంవి అదితాలం) వచ్చింది సం[కాంతి పిచ్చుకల్లార

పంట సిరి పాలపొంగుల లల పండి ఒరిగిన చేల నిండుకంకుల్లు రుచ్చులవె మావంచ పిచ్చుకల్గార ముద్దు మరదలుతోటి ముచ్చటలాడ లల్జుడూ ఏతి.చె అత్తవారింట వవనతోమాటికి వకునలూ ఆడ కొ త్రల్లుడరుదెచె అత్తవారింట ఇల్లఎత సింగారం ఊరంత బుగారం వై భోగం వైభోగం వాడంళా వైభోగం భోగభాగ్యాలతో వాడంళావై భోగం వాడ )తా వైభోగం నాడ-ళా వైభోగం _పథభలకు కట్టుకుని కేరింతలుకొడుతూ పంటసిరి ఊరేగింపు చేసుకుంటారు. పల్లెసీమలు అనందసాగరింలో మునిగి తేలుతూ. వుంటాయి. చిరుతలు మోగిస్తూ చిందులువేసే హరిదాసులు, సాతాని జియ్యర్త సీతి బోధలు, బుడబుక్కల వారి బడాయిలు భలెగా వుంటాయి. గంగి రెద్ధలవారు. జేగంటలవారు, చెంచీతవారు శంఖ నాదాలు చేస్తారు. కోడిపందాలు, పొష్టళ్ళ పందాలు, గిత్తల సవారులు-ఎన్నో వేడు కలు, ఎంతో ఆనందం. పల్లి పజల హృదయాలలో ఎన్నో కోరికలు, మరెన్నో తీరికలు=అవిగో... ((ఈ0/ళగ4త) ఓ కొండపల్లి కోటి రెడ్డీ నిండుమననుతో బండి తోలరా ఓః కోడజెగి త్తల జోడుగలిపి కో శేరు వేసుకోని వొాటముగ నీ వెళ్ళుతుంయె

లెత్తి లారా. కోగంటి రచనలు సాటిలేని ఠీవిజాశా వయ్యారి మామా! బంగారి మామా! గట సోయగాల సౌాంపువున్న చెంపకెంఫుల యింపువున్న సౌగసుక జ్జైను జూచిపోరా నీ విగియ కౌగిట "దేర్చిపోరా ఓ ఎ)డ లనక _ వాన లనక కొండ లనక -_ కోనలనక చెట్టు లనక - పుస్రీలనక మటి పిసికి - కటవడినం లు లు చక్కని చుక్క చేమంతి మొగ్గ గాలిలో కేలిపోకోయీ నీప్‌ _-వాల. లేక తూలిపోకోయీ ॥ఓ అరక అరి*త . గరినె విరంగళ ఉత్తర జూసి - ఎత్తర గంప చెటపటాల్‌ పట్టుకోని ల అల లి అట్టి వూసులు చెప్పుకోని బంగారి మామా! బంగారి మామా! వయా్థరి భామా! నంకురాతీరి జఇరుపుకుందామా సంబరాలతో గంతులేదామా? ఓ

పంటసిరి పాలపొంగు లాలా 25

వైకుంఠం : నీలకంటు మామా రున్నావా యిడ్డూరంశ

నీల ః వుటింా వైకుుటు సత్తరగాయిలా మధ్యలో నీసణు గుడు? ముందా సు(కాంతి పాటిననీయరా.

వైకుం : పాట ముగి పుళ౯"కొచ్చిందిలే అసలు నంగితి టంళశు - మా పోలయ్య సిన్నియ్య పుల్రేటి పిక్కపొలు ప టతో సవా బీరు వెట్లాడంట. మవా._కాళి - అధే మరి) వాడ కఠి నాగభూషణం దిత్తపుతుడుబ్బజాణా యివ్వడానికి బయలుదేరి వస్తానన్నాడ ట. తూర్చేపు సెరువు గట్టున తిరపతయ్య మామ నెబుతుంళే యిన్నా,

నీల ః బుద్దులు భూముల్ని ఏలితే, గాడిదలు రాజళ్యల్ని పాలించా యన్నాడంట ఎనశెప్పుడో బయూరబహ్ముం. పోయె కాలు గాకపోతే గనిగడ్డలాంటి కొండ "బేరం బెడతాడా ఎవ డన్నా? ఉండ ఏజకరాల కొండా) అమ్మి తప్విశలకెత్తి “డేవిటీ అంట? భుజుఎమీదుండ దుంగ దింపి తలమీద మొగ్దె త్ర్తుకుండట్టుంది ఈ డెవ్వారం. ఆపంగతేమిటో ేలుద్దాం గాని ఒకడుగేసీ లాక్కురా.

వైకుం : లాక్కురావక్కర్షా. తిన్నగా ానేవస్తారు నూర్వ్యుడికి భూమీుకి ఎత నంబంధమో, ఈ రావిసెట్టుకి మున లరెతు లికి అంతబంధం - అడుగో కర నసుంకన బెట్టుకుని కిరు?

గ ళీ 0 ౦ అమో లి,

చెప్పల మోతళి చిరుుబురు ల చూపుతో అడే సిన్నయ్య ఎ అడుగో...

నీల వ రారా పోలయ్యా, నీస గతి యిని తికమకపడ్డా.. తల్ల కిదులె తల బదులు కొశుకు చ నండామనుకో, అయినా

యా న్‌ లు అవాతో శః

నై శన్నాక కట్టలు నుకాలు తప్పుతయార్థ! కావడి కుండ యూ లి ల్ల ంటియిగదా! ఏమ త కొంవలముది కొచ్చి-దని పొలం

పోల 2 ఏ జయమ.టావు బావా, గోరుచుట్టువపెన ఠతోకటిపోటు గా వు.ది రైతు పని. నాల గేళ్ళ యుంచి నోటికి చేతికి ఆమడదూరం౦ంగా వుఎుఎగ.ద.

వైగుు. ; అదేలే, ఒకేడు తుఫాననీ, మరోఎడు వరదలనీ, ఆ మరస శ్లేడు పురుగు బ్యుటా, తెగుళ్ళు ఎలుకలు వ.టఎ పడక అఎళత” దుడగ్గా వుంది మరి. ఎగసాచుంపం ఎలగ బెట్ట గలమూ అంట?

పోల ఏ; ఇంశీం వ్యవసాయం బొచా, ఆ పటికా యేడు అప్పులు కుప్పతిప్పలుగా వెరుగుతా వుంశే, దీపముుడగ - నే ఇల్లు సక్క బెట్టుకో వాలగందా, అందుశే సగు పొలం అమ్మి చేతులు కడుకో్క వాలనముకున్నా,

నీల నీ ఒక్కడి. మె.హానే పొర్షొడవ లేదుగా = అందరికీ వుడ యిబ్బంటదేగా _- నలుగురితోపాటు నారాయణా, ఏమంటావ్‌? ... (దూరంగాఉన్న బస్‌వడు దగ్గరకొన్తూ) = “ఇఎదుమూలంగా సమన్తమైనోరికి తెలియ 'జేనుకొచ్చె దేమంకు - అప్పులమీద 'ెనాలిటీలు అవరాధపు వడ్డీలు లేకుండా 'జేళ్తామని కలక శేరుగోరు అడ్డర్లు ఏళారొవో”

వైకుం : పంటిరా బనవయ్యా, తల (పాణం తోకళొచ్చినాక తులసి తీర్థ 0 పోసినట్టు ఈ రాయితీలు గీయితీలు ఆపమా ధూవమా?

పంట సిరి పాలపొంగు లాలా 2

బస : మాదేము-ది దొగా ముననబుగోడరూ, కరణ గోరూ నలుగురి చెపిని ఏపిరమ్ము న్నారు డి. ఇంతకన్నా మ"*వల్ర య్యే దేముుది "నెప్పండి.

సల ః ఎవ రా లోకువుళు, న.విఇొడాయం ైమటూ పడ్డావ్‌, ఎడ్రీదేము దిం*, దండోరా ఎయీమన్న్నారు, పూడు అంతేగ?.,

ఎల వ లైశు పచ్చగా వుుడాల స్టా ఎట్టుఎటాడు నప్పు. అమ్మై భేతే అడివి కొనబోతే కెంవిగంా* వు.ది తు బతుకు; ఎలుకల. టావా, వానర నై న్యంలా _ ఇపరితంగ* వచ్చి పడ్డాయి ఎరువుల మూల ౧౩ కర 93" తీపి వచ్చి దోమల లండు పున్హై వతోమలమ.దు పురుగులమ దు వెటలేకరైతు దిగాలు పడిపోతున్నాడు. గడగడ లాడుతున్నా డముకో.

వైకుం : అన్నీ అన్తూవన్తుగా వుండమక్తు గడగడలాడటు, ఆ రామప్పగారి ఎంక(టామయ్య "5.డో కొడుకు సోమయ్య బస్తీఇళ్ళి ఏడజెనిమి డేళ య్యి:దో అదో నూటు బూటూ అవ్‌ ౧౧ €౬ ఏపి, నీటుగా టి.గురుగామంటూో సీమదొరలాగుండా డనుకో, వ్యాచారం చేసి కొడు చేతులా పోనుకుంటు న్నాడు. స్కూటరు, కాకు కొన్నాట. దరాగా ఒతళక?*

| బ్‌ జి

లకే బ్వస్ట్‌ యే ర టనుకో.

నీల ః; కోతలు కోయకురా, అట్టా .టాళ్లని వళ్లపషుద లెక్క పెట్లా

లు (౧ ౯ ళల

ల్సిందే. ఆలనా, పాలనా లేక అలమటి.చి పో యేవాళ్లు అంతుపొంతూ లేరక్కడ అవులి స్టే పేగులు లెక్క వెడ శారు ఏమనుకున్నా వో? “"రతరాలను*చి భూదేవి” నమ్ము కొని వుండాంగంచా? 5 ట్లాలొచ్చినప్పుడల్థా బస్తీకెగ బడ్డామా+ మన పోలయ్యి నంగతే చూడు. కొడుక్కి

బిర లాలా జా కోగంటి రచనలు చదువు చెప్పించాడా? కూతులళ్లి ద్ధరికి "పెళ్ళిళ్లు చేళాడాయె ఎటొచ్చి "కెండుమూడేళ్లనుం చే గదరా, అటూపోటొచ్చి కాలం కఠిసీరాక గుటక దిగకుండా గుంజీళ్లు త్తీ స్పండాడు. వ్వైకుం : అదేలే ఉండబట్టలేక పోలయ సిన్నయ బయటపడ్డాడు, మాబోటోళ్లం గుట్టుమట్టుగా వుండాం. అంతే లేడా, అందరిది అతుకుల బతుశే. నీల ఏ ఇంతకీ ఏతావాతా తేలింది ఒకటి-.ర తుకొనే పదార్దాలు పనిముట్లు అన్ని 'ేట్టు 'పెరిగినయ్‌. ఖర్చులు వెరిగినయ్‌, చామాషాన ధాన్యం శేటు "వెరక్క పెగలక కుతికి దిగక కుడితిలో ఎలుకళ్లే గిజగిజ గింజుకుంటున్నాడనుకో. అందరూ బస్తీబ స్త్రీ అని పల్లకి ఎక్కితే మో సేవాణవరు? పండించే దెవరు? తిండి బెళ్లే-దెవరు? (వ్రభుత్వం... పోల ః ఏంటి పావా చేసింది (వభుత్వం* పన్నులు కట్టకపోతే భూములు జప్తు చేసిది అంతేగా. వ్తైకుం ఏ. ...పద్దాక అరే పనా (వభుత్వానికి! అడగందే అమ్మయినా అన్నం వెటదన్నారు గుదా ఆనకట్టలు కట్టమని ఎరువులు, మందులు బుణాలు వగాలు, ఇత్తనాలు కావల వినయి న్దయి చేయమని కలిసికట్టుగా అడగడ మే ;- నీల ః అఆలళాపాలనా వట్టించుకుని ఆశే,వాళూ తీరే, వాళూ చ ఇప హీ 1 స. వుండాలి మరి, వరుగ త్తి పాలుతాగేకంశే నిలబడి నీళ్ళు కాగడం మంచిది. గుండె నిబ్బరంగా వుండాలి. వంటలు నజావుగా పండించాలి పోల ః పండిస్తాం సరే, గిట్టుబాటుధర సంగతో?

పంట సీరి పాలపొంగు ొో్‌ాోాాాాాాాాలతోాలాలాలరాలడా లాలా నా లలి నీల ; మొన్న మొన్న గండిగుంట, ఓగిరాల, కనమూరు, కాటూరు రైతులంతా చెరకు ధర గిట్టడం లేదని గగ్గోలు "వెట్టారా లేదా! సనమావేఖాలు, సుప్రదింపులు, సత్యా (గహోలు నడిపారు గందా ముఖ్యమంత దగ్గరకుకూడా ఎళ్ళొరు. పోల ; ఎభితిం.. నీల 2 ఇంకేమయింద? ఫాక్టరీ వాళ్ళను ఒప్పించారు. గిట్టువాటు ధర రూ, 165 అని ఖరారు చేశారు. అంతే. . పండిన వంటకు ధర వలక్కపోతే రైతు నిఫాయించుకో లేడు. లెవ గెవలాడ్తి పోతాడు కవపమాగిపోయే (వమాదముంది. ఏమను కున్నావో? వైకుు : సిన్నయా, అుదుకే.., నీల గ్‌ బ స్త్రీకి పోయి ఏంబవాముకునేది లేదుగాని, ఉండకొండ చక్కగా పుడించు. అదే పదివేలు-అప్పు నిదానంగా తీర్చొచ్చుగాని కావలనిన డబ్బు చేజొదులట్టికెళ్ళు. అయి నోడ్ని ఆపవలో కానుకోనోడు అడూ ఒక మనిపేనా అంట? (ఆదితాళలం) ఉన్నఊరే - సన్నజాజీరా ఓ రెతువాలా! కన్నతల్లే - కల్పవళ్లేరా ఓ॥ ఉన్నఊరు వదలిపోకు కన్నతల్లిని విడిచిపోకు ఆటూపోటూ ఆదుకోవాలి చిటారుకొమ్ము 'జీరుకోవాలి 69

కర లాలా పా... కోటి రచనలు బినుకొలు మాటలూ - లీనమైన కొరగావు ఎంకాసుకే గొరగావు నిష్నుండమ-టారు - నగ్ను.డముటారు ఇ'రికి తీండిబెటి ఎవరాదుకొ టారు* తోటివనిషి_పాటివని మేరా ఓ _రె తుకాజా బాటజూపీ-చోటునీయరా ఓ ఎ శతేవాడికి బరు వేగద౮= పక లబుట్టాలెనాగాని గుట్టు*మట్టూ లేనివాడికి పట్టు వరక దు-ఉట్టి అ.దదు రారితెన్ను లేదుగా-ధరలు పెరిగివియెగ్యా ఊరితీ3 మాలెగా నోరుమాలటాడీతే - నొన లెక్కిరిస్తాయి. తీకులేకనొతే _- నీకుగారూ (బతుకు వళ్లసీమ అ భాగస్టగా మేరా ఓ వంటసీరియ _ కంటిపావేరా ఓ వ్యాఖ్యాత : పచ్చటి పసిమితో పంఓపొలాలు భువికి వేసిళ మేలిముసుకు లా వున్నాయి. సం కాంతి (ప్రారంభానికి ముండే చలి ఆరంభమైంది. ఊరూ వాడా పౌధాగ్యలమ్మై. కళకళలాడుతూవుంది. కాంత్చు.. వెదజల్లుతుచ్నూయి (వతివాకిటా ముత్యాలము సలూ - ముద్వల రవపల సంతం విపపిస్తోంది. తువ్వాయిల గజ్జైం గలగలా మంటున్నాయి. వాడివకుపుల సందడి. పంటసిరితో పాలసాంగు తోత గు నాడు వెలుగురేవలు విరజిమ్ముతోంది. ” (పతీయిలటా పాడీ సహజం. రెండు మూడు గేదెలు, ఒక ఆవైనా వుండేవి కూరగాయలు, పాలు, మశ్జీగ ఉచితంగా ఇచ్చేవారు. రైతు కుటుంబాలలో అమ్మకాలు

పంట సిరి పాలపొంగు లాలా లి!

అలవాటు లేడు. ఇది అనాటి మాట. పాలకేందా లొచ్చాక పరిస్థితులు మారాయి.

వరిగడ్డి, పచ్చగడ్డి, జనపకట్ట మేపే ర్రైతులు సుడాన్‌గడ్డి, పేరాగడ్డి మేపుతున్నారు,

ఉ 4 లి కవాలా ఉం వ!

దానాల ఖర్చు పెరిగింది జీవితవిధానమే మారింది.

వైకం : *.+నీ€క రఠ-మామా, ఏమే మామెా,.,,

వీతమ్మ న ఎవం*9) అస్‌. పకీరూ?

వైకుం వ నేనే

సీత $ ఓరి నువ్వంటరా వైకుఠమా. అబ్బాయి కావిజేు శెళ్ళాడ గాని కుర్చి వాల్చుకుని కు=ర్చోరా బుల్లోడా.

వైకుం : మ-చు అడ్డంపెట్టుకుని మరీ పాలుపితుక తున్నావు, నాయి పాపిష్టి కళ్ళు కాదులే దిప్టి తగలడానికి!

సీత ః _గుమ్ముడికాయల దొంగెవరురా అంశేు బుజాలు. తడువు కున్నాడ)ట ఎనశెవరో? నిన్వెవరన్నాడురా!? వాకిలి ముందు వచ్చేవాళ్ళు ఏోయేవాళ్లు వుదమంది. ఏయింటో ఎలిగార- వుందో, పక టో ఎర* కారంవుందో ఎవలెరుగు?

వైకుు ఏ అది నరేగాని పొదుమ్నుంచి పచ్చిమంచీళ్ళు ముట్టుకుంశు వొట్టు. గుమాయించిపోవాలి గుక్కిడు కాపీకాసీపోయి. నీ మనవరాలి కడుపున పుడతా. అదిగో నీలకంఠమామ డుగో, ఆరెండు గ్లానులు, ==

నీల వ లెడు గలానులంటున్నాప్‌, "రెంజేం కర. “తేరగావ_స్టే తొమ్మిదై నా అలాగా లాగేయొచ్చు.

€ ళ

వైకుం : ఉరుమురిమి మంగలుమీద పడిందని నాపీదకొస్తావేంటి

మామా. ఇదరికీ చెరో గానని. యలు ఉం

ట్రబ్తి లాలా ఆ... కోగంటి రచనలు

శితా. : నీ మతిమరుపు మండ. ఇన్నేళ్ళమట్టి చూస్తుండావు. మా అజ్భాయి పనాడన్నా కాపీ వాసకజూళాడా అని. గుమ్మ పాలు గటగటా తాగే రకం కనక ఎడ్డూ బండీ కట్టి అలాగ్గా తిరుగుతుంటాడు, రోగం రొప్పు అన్నది ఎరగడు.

ని ః; మా దేముంపషరా, మా సీతప్ప "చెంపక మే అంత. అఏవడకా అంశ కా, కీ అంశ కీ. గీసినగీటు చాటితే ఒటనుకోీ.స్వ ఎండ కాగొడుగు ప్రే రకమా మాది? పెద్దోళ్ళు చెలితే బుదిగా యినేవాళ్ళు.

ద్‌

శీతా ఏ ఇదో పిదప కాలం. ఆడి కొడుకులు, కోడళ్ళు చివరకు మనవ ళ్ళు అనురాధ, వ్రవీణ కూడా పళ్ళు తోమకుండా సర గడుపు నే 'బెడ్డుకాపీ, గుడ్డుకాపీ అని కలవరిన్తుుండారు.

చెప్పినా యినిపించుకోరు. ఉన్నమాటంళు ఉలుశెక్కువ,

నీల వ. అక్కడనుండి కప్ఫ లకొద్దీ కాఫీ, కళ్ళు 88 7ది. జబ్బులు గిబ్బులు డాక్టర్లు ఫీజులు ఇదీ కథ!

శీతా ; అద్సమం అందల మెక్కిసాన)కేు, బుద బురదలోకి

• ర్తి న. (వ

లాక్కెళ్ళింద ఎట. కమ్మటి గేచి పాలో, ఆవుపాలో చేతి కిసే కసిరిళొడతండా రీ కాలపు పిల్లలు ఏం జూనుకునీ స్‌)ుబడం.*,

వకి ; ఇదుగోనండి శీత మోస్టరూ, వడేడికాపీ పొలుం,,

వైకుం : గ్లాసుడు పాలు నాలుగుకప్పుల కాఫీ అవుకుంది మం చెక్కు వె నకొది మజీగ వల్బబడతందిగందా. గొడూగోచా మెలా ఠి తొ గా

పంట సీరి పాలపొంగుల లీక ఎన్నుండా, పాలు చాలిసావవు మరి. ఆదీగాక నొజూకు వెరిగినకొద్దీ కాఫీసుడే మోజు.

నీల 2 ఏమిటా అమోజు? బస్తీలో ఏముందిరా? వైన పటారం లోపల లొబారం తప్ప పదేళ్ళబట్లి చూస్తావు డ. కుర) సన్నానులు పదోక్లానుదాకా చ” వేది, పల్టీ కొద్దేది.. గళ్ల చెక్కా, గొట్లాంపా టు, హిప్పీ (గాప్‌ చ నా బూటు

౬ రా మిడిమిడి జ్ఞానంతో ఉదో్యోగం కోసం ఎగబజేదె....

శిఖా 2 ఉట్టి కెగర లేనమ్మ న్వర్గాని కెగిరిందని-పరితురాసి పాసవ లేనోడు ఉదో్యోగా లెట్లా చేస్తాడు? ఊ ఇృట్టా ఏలతాడూ అని!

పకి వ కాళీ గలాసిట్లా యియ్యం-డి వై కుంటంగోరూ, పాలకీ లో శేమిటండి? గూజంలోమా, గరువుమీద ఎన్ని కుటుం వాలు బతకటం లా?

న 1 ఎందుకు బతకడ లా, కాలు గడిసీనకొందీ సౌకర్యా స "పెరుగుళానేవుండె. నన్నకారు లె తులకి పకువులు కొను కోడానికి బుూణా లిస్తావుండారుగందా, చానాలు, వెటర్నరీ ఆనుపతులు-ఒక శేమిటి? చేసుకున్నోడికి చేరు కున్నంత మవాదేవ

వైకుం : వాములుదినే సాములారికి పచ్చగడ్డి పలారమా అని* ఆటూ పోటూ తగిలే క్రైతుకు యియ్యి ఆపమా ధూవమా"॥

శీత ; ఎంతసెట్టుకంతగాలి. నూడు పాడి గొడ్డు నాలుగుం ళు చాలు. ఇల్టుగడునుద్ది. పె-ల శకేందానికి పంపి పది డబ్బులు

తత లాలా కోగంటి రచనలు ఎనశేనుకోవచ్చు మూడు పువ్వులు ఆరు కాయల్లా నంసార ౧పుంటుంది అంతకన్నా పంగా వాలి చెప్పు. నీల ః చెప్పటాని కేముందప్పా. రైతు "'ఇెల.సుకో వాలిగానీ బంగళా ఖాతంలాగా చెంగుచెంగున పొ*గవూ పాలు. మనిసికన్నా గొడ్డు యిశ్వాసం కలది నమ్మీనోణ్ణి చెకపదు. నూడిదై (గా లా ఈ... నప్పుడుకూడా వాటి ఆలనా పాలనా పట్టి-చుకోవాలి మరి. ఏరుదా కళే వరకు ఎంగన్న ఏకు దాటాక సింగన్న అ శె "తప్పతిరశాలవుతుంది. లె శుకి ఇల్లే క్రై లానం ఎకిలే వైకుంఠ, ఖిండబావ్సు (తకతకిట) పాలుపాలోయమ్మ పొలో పాలు మ్మేలెన షగడా పొలు పా పచ్చవచ్చ చేలో పచ్చికలు 'మేయగా ఉలవలు దానాలు-ఉన్న కుడితీతాగి ముంగిట లేగలు-చెంగుచెంగున దూక బరెలిచ్చేపాలు-ఊరికి పదివేలు పా పొడిలేని శైతు గూడు లేని పతీ ఓటికుండ రీతి వటికీ కొరగావు బిడ్డను జూచినటు గొడ్డును సాకితే ఓల ఓఉలాయంచు వాలనగుబడి పెచ్చు పా నోరున్న మనిషితా-మూరు తప్పులుచేయు వోరులేరి జీవి-పారిపోనిగోవు

పంట సిరి వాలపొంప యాలాల త్‌ జాతి జీవననములో-నీతిగల జీవాలు అణువణువు అర్చించి, బు+ణము తీర్చును కాము పా। శ్‌తలా "కేష్టదాలు రితిగా పాచ్చాయి (శ్రమజీనన బును-(కమపిధాన బుకు అనుభవం సొన ంబు -ఐన్నిటిని జోడిఎచి లో ముందడుగు వేయాలి-చం[ ద లింబముదాకి ! ధనుర్మాసాన్ని, సర్యకాంతి పండుగను దక్షిణడశీయులే ఎక్కువగా పాటి స్తారు. ఆయితే మహాభారత కురుషేత సం్యగాహానంతరం భీష్మాచార్యులు ఉత్తరా యణ పుణ్యకాలదుందే పరమపదించార” _పతీతి. పంగుగ మూడవనాడు కశుమ పండుగ ఆంటారు. ద్వినే పకుగణాలపండుగ, అని చెప్పుకుంటాము. ఆనాడే సంకురుడు సాగిపోతాడు. సంక్రాంతిలమ్ష్మి కిలకిల నవ్వులతో, సిరి సంపదలతో మన లోగిష్ళ కల కాలం కళక ళలాడాలని దీవిస్తుంది : (ఆనంద భైరవి - మ్మాోళచావు) సంతోషంగాను ఉందామూ సంగ్రాంతిని జరుపుకుందామూ మూడవనాడు కనుమపండుగ, అనాడే సంకురుమయుడు పాగిపోతాడు. రంగ వల్లులతో రధాలు వేస్తారు. గోమాతలకు రంగులురాసి పూజ చేస్తారు. మరునాడు చారులు పూడుస్తారు.. దారికి అడ్డం వచ్చిన బావతో మరదల -లీ పో బావ అనగా బావగారు; వయా్య్థరిసోకు దాన ఓ భామా!

వీడ వాపా... కోగంటి రచనల ఓ భామా బుగాలోని సిగు 99 ళ శై నిగ్గుడే 3 వహ్వా ః9 (కే ఇార జేసి కళ్లు మూలెడేపి ముళ్ళు అతివచక్క నిదోరి- వెత లేమి కలుగ వోరి- మనమంత కలిపి సంతోవముగాను ఉందామా సం కాంతిని జరుపుకుదానూా నింగి3గ సే భోగిముటల కొ త్తజంటల (వేమవుటలు బుజిగాడికి కజికాయలు న! నే పొపకే మొ పరికిణీలు సం కోరమీనం-ఓర చూపు థొ తఅలుని అలకతీర్చ అటో ళం వెంకటాగిరి-జరీపంచలు వెలితి లేని దపవ్పళాలు నం! వ్యాఖ్యాత ; అన్న పూర్ణలాంటిది మనదేశం. అన్నార్తులు, ఆకలి చావులు లేని దేశమే నిజంగా గర్వించదగ్గ దేశం. తోటిమనిషి కంటతడిబెడితే మీకూ, నాకూ

పంట సిరి పాలపౌొంగు న ఆందరికీ ఆశుభం ఆది. మరి రైతే కంటతడి బెడితే దేశా-కే అరిష్టం. రైతు పచ్చగా వుంటేనే దేశం సుభిక్షంగా కళకళలాడుతూ వుంటుంది.

ఏ దేశ సంపద్దై " రత్నాల రాసుల మీద కాదు ఆధారపకివుండేది. అపా రంగా లభించే (పకృతి సంపద, వాడ్‌పశువుంఎ. నిజమైన సొమ్ములు.

అంబా అనని వాకిలి అమ్మా అనని యిల్టు ఎన్ని వున్నా ఏమి లేనట్రే ఏ8 రై తాంగం పంటసిరితో వాలపొంగుతో ఓలలాడినప్పుడే ఒళా"కి సౌభాగ్యం. ర్రైతు బొగుం పేనే దెం బాగుంటుంది, కష్టాభో వున్న మనిషికి తోటివారు చేదోడువాదోడుగా నిల వాలి. ఆత్మస్థయిర్యాన్ని, మకో=బ్బరాన్ని కలిగించాలి. పంటలు పండించటానికి పాలను పెంపొందించటానికి పభుత్వం, ఎధికారులు _పజలు ఇతోధక సహాయ సహ కారాలందివ్వాలి.

అప్పుడే రైతు నవ్వుతూ నాలుగుకాలాలపాటు మనగలడు, ఆందరిబతుకుల్లో వసంతం విరజిమ్ముతాడు. పచ్చటి పొలాలు పాడిపంటకే మన సిరిసంపదలు, మంచి కొలం ముందుంది. ఆరోజుకోనం ఆందరం కలిసి కృవీ చేయాలి; చేద్దాం.

(ఆకాశవాణిలో 1981 జనవరి 18వ తేదీన (పసారితం) నో య్‌ చా

_ న కా చే వ్‌!

పింగళి వలుగూ కౌలం ఇం/(దవాలం, వడుగులీడే బ(కాలూ (వవవాంచే వీవనన వాసనే ఈ (ఎతువ. ఈ (ఐతవలో వెన్నాల వాన వరి వించి వెలుగువూలు వూయించే. వండుగో “ఉగాది తెలుచునంవత్సృరో (వౌలొంభ దినం త్‌యత్‌ “నంబత్సృరాది అతని చాడా వీలుస్తాడు. నం(కాంతి (వతి వింవమే సంవత్సరాది అరోంభం. తెలుగు నాథ వాతీయ జీవన రేఖల యద్‌ నంబత్సగాది, నంకాంళి తమ తొాంతిని వెద జల్లుతునే వున్నాయి మన వోబిళ బిదానా లను తీర్చి బొద్దుతునో ఖ్రన్నాయి.

0 లాలా కోగంటి రచనలు నం/కొంతి వోళనూ నంవత్సారాది నలదానూ రైతన్న జౌవరిగా చేనుపిళి రెర్హాలు మతాలు చోనువంటున్నాడు. మనద విజ్జి ఉన్నం పెడ తున్నాడు, తొంయలు బఖ్రుగా పెఠిగి తోతల, తట్టీవేతలు నూడ్చుఖ్య అదిగా ధాస్థోం థంబోతీ చేరేవనల వి రైతు తథటుంవొలు తొష్టవడుతూనో వుంటాయి. తొత్తాలు మరిబిపోనడానిక్లై కాలక్షేవానితీ పొటీలు వాతువంటూనో వ్రంటాడు రు కలౌ; (ఇండచాథవ్రు) చింతాకు చిగురాకు ఏడున్నదీ + చిన్నయ్య తోటలో చానున్నది చిం! అబ్బబ్బ అందులో బూచున్నది జబూచికి నాచేత మందున్నది చిం కటారి కోక మీద కన్నున్నది అత్తకొడుకు మీద ఆళున్నది మామకొడుకు మీద మననున్నది మామకు నాకు మాటున్నది మాటలూ కేటలూ మాయింట మాపటి భోజనం మీయింట ॥చిం మేనత్త కొడుకు మేనమామ కూతుళ్ళ సరసాలు వింతగా వుంటాయి. సమయం కనిపెట్టి ఒకరిపై ఒకరు వినుర్షు విసురుకుంటూ వుంటారు. సరస విర సాలతో పాటు అలక తొలకరిస్తూ వుంటుంది. (అెండచావు) దండా దగదగలాడ కుచ్చూ నిగనిగ లాడ

పింగళి వెలుగు. రా త్ల] దండా నీ 3వరేశారే కొండమం్తబు ఖ్లీ దంణా నీశెవరేళారూ? దం మేనత్త కొడుకమ ముర్తూలబావయ్య నద్దుమణిగినాక ముద్దూమురి వెము జూపి మళఠెలూ జల్లాడమా్మ్యా-నాతో ంం ని. మనవిచ్చానన్నాడ మెస్షి మే కదలడూ మెదలడూ కరుకోలలాగ ఉలకడు పలకడు ఉలవగింజల్లె దండోర వేస్తాడు దండమనమంటాడు నామాట వినకుంళు నావుసురుగొశ్షును క్‌ పుట్టమీద పాలపిట్ట - పట్టబో తే శేలుకున్లై మంత మేసే జాణవై తె - మళల్లెపువ్వుల సేవజేశు మనసిచ్చి మాటాడవే - రవ్వలమువ్వ మోజుగనకుజూడ వే పుట్ట గుట్టమీద గువ్వకూసె - కట్టమీద కముజు పలికె దిట్టమైన చెట్టుకింద - మట్టిగా జుల చప్పుజేమి గుట్ట మనసిచ్చి మాటాడవే - రవ్వలమువ్వ = మోజుతో ననుజూడ వే కమన మన తెలుగునాడులో పతి _పాంతంలోనూ వ్యవసాయక కార్యకలాపాలను మనం _పత్యక్షంగా చూస్తే వారివారి ఆనందోత్సవాల పరిమితిని అర్థం చేసుకో గలం. పంటలు చేతికి వస్తాయి, పండుగలు దాగా జరుపుకో వచ్చనీ పిల్లాజిల్లాకు సరికొ త్ర పరికిణీలు, కొంగొత్త బట్టలు కుట్టించవచ్చనీ ఎన్నెన్నో కలలు కంటుం టారు. భక్తి, భుక్తి, ముక్తి, ళ కి రర్తుల లీలా సహ* సౌందర్య స్వరూపాలు వ్యవసాయం చేసే రైతులలో శామికులలో విరావెల్వుతూ ఉంటాయి.

ఉల్లి లాలా కోగంటి రచనలు ఆ సంబరంతో సంతోషంగా (యశచావు) “చక్క గొళశ్లై చిన్నవాడ-చక్కువిరిగి చ.వ నాకె రు క$ి చప్పరాని దుఃఖమొచ్చె - చెమ్యునిమిరి చూడ వోయీ! “మంచె దిగవే, ముంచమెయవే మొద్దు మొగము చాన, ముక్కుపోగుదాన కలికి వేసముదాన, కాముచవడుచా ముచె అరకచేనులోన అఆవులున్నవి భామ ఆలమందానన్న, అదలించిరా వే ముచె రూమాల మూటలొ - రూకలున్నవి భామ మంఛచెకిందకిరా వె వంచుకుంచాము మంచె ఉల్లి మళ్ళా చీరగట్టి-కచ్చులూ "వ శెగాగటి రా త్తి మాజా ళు ఉన్న వాళ్ళపిల్ల నంటావే, బుగారుసింగీ ఉన్న ఉన్నవాళ్ళ పిల్లనం కు, కన్నుగీటి రమ్ముకు ఇరుగు పొరుగు నవ్విఎేరటరా నాసామీరంగా .*,. వెరు (ఆఎతాల ౦) (బంచచాత్తు దబ్బచెట్టుకి నిచ్చె నేసి _ దబ్బపళ్లు కొయ్యబో తె

పింగళి వెలగు హా శ్ర8 దబ్బముళ్ళు రొమ్మునాళు జ ముళ్ళునాటి ర కకొలు అాణధ్‌ ళం సన్నరవిక సగము తడిని - ముతక రవిక మునిగి తడిని జంటబై రే ఈతచెట్లుకు నిచ్చె నేసి = ఈతపళ్ళు కొయ్యబోతె ళ్‌ ఈతమి.ళ్ళు రొము్యునాశ = ఘాతకాబు జరిగిఎీయ సన్నరవిక సగము తడినె - ముతకరపిక మునిగి తడినె జఎుబై రే ఆడదాని (బతుకు అరిటాకులాంటిది _బావో! అంటూ పరుగెడుతుంది. ఆకలి రుచి ఎరుగదు, వలపు సిగ్గెరుగదు కదా! సంవత్సరాది పండుగనాడు సంతోషంగా గడిపితే సంవత్సరం పొడవునా సంతోషం ఉంటుందని పెద్దల ఉవాచ కదా మరి! ఉగాది. పండుగ చం[దమానాన్ని అనుసరించిన పండుగ. చ్టై్యత శుద్ధ పాడ్యమి నాడు మనం ఉగాది పండుగ జరుపుకుంటాం. తెలుగు సంవత్సరం వసంత బుతువుతోనే _పారంభమవుతుంది. ఉగాదినాటి ఉదయాన్నే లేచి వనితలు గృహాలంకరణ చేసి వీథులలో ముగ్గులు పెడతారు. ఉన్నవారూ లేంవారూ అనే తేడా లేకుండా పిన్నా పెద్దా అంతా తలంటు పోసుకుని నూతన వస్తాంలను ధరిస్తారు మొట్టమొదటిగా ఉగాది పచ్చడిని ఆరగిస్తారు. ద్‌నినే “వేపపువ్వు (పసాదలి అంకూడా అంటారు. ఉగాది పచ్చడిలో వేపపువ్వు, మామిడికాయ ముక్కులు, కొత్తబెల్లం, కొత్త చింతపండు, అరటిపండ్లు, చెరకు ముక్కల కలిపి తయారు చేస్తారు. రుములన్నీ మేళవించి వుంటాయి. జీవిత సోపానంలో వెలుగు చీకట్వ, రాగవ్వేషాలు, లాభనవ్హాలు, కలిమి లేములు, సుఖడుఃభాలు - అన్నీ కలగాపుల' గా పచులపలె కలసి చులసి వుంటా యని అంతరార్థం లేకపోలేదు.

తీత లాలా. కోగంటి రచనలు ఉగాది పండుగకు దిచ్చగాష్యు రివాజుగా తయారవుతారు. “అమ్మా! సంవత్సరాదినాడు పవైడన్నం బెడితే - సంవత్సరమంతా మీ పిల్దా జెల్లా సల్పంగుంటా రమ్మా! సచ్చి నీకడుపుసుడతా! ముద్దెయ్యి బంగారుతల్లి అంటూ. (అంతచావు) మురిపాలతో ఒ8రు తులతూగుశేకాదు ముందుచూపుండాలి చిలుకా! తరతమబేవాలు తారువూరొతాయి ధరణి అందరు ఒకళకు చిలుకా ఉన్న నాలుగునాళ్లు ఊరితో చెలిముఎళు ం ఊరికే పోదది చిలుకా! చేసినదానమె చివరంట మిగిలేను చెప్పుళొనుటకు లెఖ్క చిలుకా!” పండుగపూట కుటుంబసమేతంగా బిచ్చగావ్మ వస్తూవుండడం కొద్దు వస్తూనే. “ఆన్నలార! తమ్ములార! అందమైన ళూరులార! నూరుమోత, బేరిమోత - నూగుమూగు మీనగాళ్లు నూటికొక్క కాపులిడ్డ - జోరుతో జొన్నాడదాటి జారుతో బందారు దాటి _- జోరు గారా చిన్నవాడ చారిలోరా చిన్నవాడ - తీరులోరా వన్నెకాడ ౨న్న! (ఆదితాళం) “ఓ చిన్నదాన, ఓ చిన్నచాన! వగలమారి చిన్నదాన ఓ చిన్నదాన! ॥1ఓ॥

పింగళి వెలుగు న్‌ తీర్‌ గుంటూరు చిన్నదాన గళ్ళ పేరులదాన గుళ్ళ పేరులసీద కులుశేల లేచె? ఓ బచాంగు చిన్నదాన జాజూబందులదాన చాజూబందులమీద మోజేలలేదే ఓ। రంగాము పోయి నేను ర;గెన రైక దె రంగన ౭₹క సీద మనసేల చేద? ఓ ఓ డూ. రైతులకిది పర్వదినమ: వేరే చెప్పనవసరం లేదు. ధాన్యం, మిర్చి, చెరకు, శెనగ, మినుము, పెసర = అన్నీ ఇళ్ళలో, పురులలో, గాదెల్లో వుంటాయి. పెరపంటగాస, పునాసపంటగాని ఏవీ చేలలో వుండవు. వియ్యపురాష్త్ర తాంబూలాలు ఇచ్చి పుచ్చుకుంటూ “వియ్యాలవారంటే, దెయ్యాలవారు కారు యీపరాలా” అంటుంది చలో క్తిగా. బావ మరదళ్ళ సరసాలు, వదిన మరదళ్ళ వరుసలు సరన నల్దాపాలతో సందడి. వదినా వదినా వల్లంకి పిట్లా నీ కొడుకుట్టా, నా పేరెట్టా అన్నయ్యకొట్టా-ను వ్వేడ్వా 'నేనునవ్వా! జావాబావా పన్నీరు! కావనుపట్టుకు తన్నేరు! మూలామంచం వేసేరూ, మూడూ గుద్దులు గుబేరు నులకామంచం వేసేరూ, నూరూ గుద్దులు గుద్రేరు! (ఆదితాభం) బు[రు పెట్ట బురు పెట్ట, తురుమన్నది అత్త అెచ్చిన క త్తకోక కట్టనన్నది బు[రు॥ అణాల ఐట లు

శత లాలా కోగంటి రచనలు మామతెచ్చిన మృ్లిపూయ ముడ+వవన్నది పడమటి ఏటికాపురంబు చేయనన్నదె మొగుడు కొడితే మొత్తుకు ఏది బిడ్డపుడి తె ఎత్తుకు ఎది బ్మురుః (2 ండచావు) “వదిన గారు మీరు వాసిగలవారు వ-డబోయినచోట కుండనా శేరు! భావగారూ పీరు భక్రిగలవారు నిడున్న నభలోన పిండి బొక్కేరు! తనములపాకులమీద పఖ్శండబోసీ తలుపెక్కి నేజూతు తల్లి బలగంబు అరటి అకులసీద వడైండభోసీ అరు గెక్కి నే జూతు అయ్య అతందంబు!” తరతరాల తెలుగుజాతి సంస్కృతి, సముజ్వలత, స్వాయం[పకాశం దివిటీగా వెలిగించే దివ్యదినం ఇది. బంధు మితులు పిండివంటలతో విందులారగి స్తారు. ముత్యాల ముసలు, రత్సాలరాసులతో లోగిళ్ళన్నీ కళకళలాశడు తుంటాయి. నూతన _ సంవత్సర శోభతో రై తుకుటుంబాల ఎక్కూలెని ఎత్తులు లేవు, సాగలేని దూరాలు లివు, చేరలెని తీరాన్టేవు! ఆన్ని పండువులందు ముఖ్య మిదిగాన అత్తవారింటి కేగు మో! కొ్త్త "వెండ్డి కొమరుడా! అన్ని!

పింగళి వెలు లాలా 4

ముదుమరదలు నీతోడ ముచ్చటాడు

వదిన నీతోడ మాటికి వరుసలాడు

తల.పుచాటున నిలచిన తరుణి సన్ను

కరువు తీ5క నికు గాంచు అరవులీః

ఓర చూవులుజూ చి యుల్జూూత యూచు

జ్నిత్తమును నిఘ్నుజూచి యా చిగుకులోడి

పట్లజాలని నంతోవ భరముచేశ

ముగ్ధ మోవాన క ళష్ళణవమూ_ర్రియగుము అల్ని

తేనె లొ..కు పలకులు చిల్క, తులలీ*) మాధుర్యమందించినది. తెలుగు సంవత్సరాది. తెలగుఉగాది తలుగు అధికారడాషకే ఉగాది. అందుచేతనే _వపంచ తెలుగు మహాసభల లోగడ ఊగాదినాడే_బహ్మాండంగా జరిగాయి. మన రాజధా- నగరంలో. తెలుగు శిబ్పలు ఆవనితల, నూతన దాతల.

ఆనందానికి పుగాది - ఆంధదశింలో ఉగాది. చలికాలం పోగానే వచ్చేవి వసంతనవరా_తోత్సవాలు _ వర్షాకాలం అయిన వెంటనే వచ్చేవి శరన్నవరా తోత్స వాలు మొదటివి చ్హై త శుద్ధవాడ్యమినాడు _పారంభమవుతాయి. వసంతి నవ రారుల వినోదం ముఖ్యంగా వున్నవి. వసంతోత్సవాల (పిత్యేకత, అవి మన ఉగాదితోనే [వారంభమవుతాయి.

ఉగాది. వెళ్ళిన తొమ్మిదవరోజు శ్రీరామనవమి, చాలాచోట్ల రామ లీరో త్సివాలు తొమ్మిదికోజ ౬ జకుగతాయి. ఆయ్యయలు, కన్నడిగులు కూడా. తెలుగు ఉగాదినే వాటిన్హారు,

తలుగువాతి సమైక్యతా*తం ఆలాపించిన శుభసమయం "ఉగాది. [వజలలో ఉత్సాహం, ఉద్వెాం, ఆనంద కోలాహలాలు వెల్లివిరుస్తాయి, పెల్లుబుకుతాయి. (కొంగొత్త ఆళలు చివురిసాయి= కన్నకలలు-కల్లలు కాకూడదని కోరుకుంటారు సూతనదంపతులు.

ల నన “వా కోగంటి రచనలు “ఉగాది శుభాకాంక్షలతో' అవి బంధుమితృలకు, (కేయోభిలామలకు శుభ సందేళాలఏ పంపడం పరిపాటి. మరో ముఖ్యవిషయం మనవిచేస్తాను : ఏటినించి సీటికడవతో వయ్యా రపు నడకతో సింగారంతో. కిచకిచలాడుతూ అందేలరవళుఒ ఘల్దుమనవచ్చే మరదలి పిలను చూచి-- బావం ళా మరదలూ పిల రా! చురుశె న వలిరా! ళం న్‌ ల్‌. అందమూ చందమూ అ.గనా సొంతమూ!! గ (వగ త్సీ/ అంచాలభరణిరోరి _- ఈ భామ అమ్ము అమిన్నరోరి = ఈ భామ వయ్య్యారిసోక్ష వుంది = ఈ ఫామకు వగలాడీ కులుకు వుంది - ఈ జూణకు లుగ్గాలోని సిగ్గూ = ఈ భామకు నిగ్గుదీ ర వహ్వా - ఈ లేనుకు కొర! చాలేజేని కోళ్లు = ఈ అతివకు నూళశెడేనీ ముళ్లు - ఈ ₹"మకు అతివచక్కనిదోరి - భామకు వెత లేమి కలుగవోరి భామకు! అంటే ఊరుకున్నదా మరదలు పిల యర్రా ఎవరికంపు = చారికింపు ఎగళా ఇదుకు?

పీంగళి వెలుగు జలలలలలతతతతతతతతతల తం (ఆదితాళలం)

నిలపర సిన్నోడో, నీసోకూ నీనీటూ

పడ నేర్చినావురో, ఈ సోకూ యీ గోటు ని మింగమెతుుులేదాయు ఫిఫాలకు సనొటాయె ఏశుటా బిడ్డాయె ఓపిక త ఉడిగి పోయె

బండ చాకితోటి - బకుశే కెల్లారివసయె నిలువక తనంగాని బతుగాయె గాలికి వదల"+వాయె సదువు గొడవ లె త్తవాయె సంసారం పటదచాయె

ఇ ట్ట యీగలమోత, బయట వల్లకి మోత ॥ని॥

(గామ కచేరీ సావిళ్ళలో, చెరువుగట్లవై, ఊరుమ్మడి దిమ్ములపై దేవా లయాల్లో సాయం_తం పంచాంగ (్రోవణం జరుగతుంది. ఆదాయ వ్యయాంి, (కిందటి సంవత్సరానికి ఈ సంవత్సరానికి మార్పులు. చేర్పులు, కూర్చులు వివరిస్తారు. సందత్సరకాలంలో (వజాషేదం, పరిచాలన ఎలా వుండేద పంచాగం తెల పుతుంది.

(గామసీమలలో అమ్మవారి. జాతరల. జరుపుతారు అమ్మవారి చల్లని చూపులతో (పోలేరమ్మ, గంగాణమ్మ, మద్దిరావమ్మ, నూకాలమ్మ, వీరమ్మ మొదల యినవారు) కాచోయేకాలం నుకాంతులతో వుండాలని (మొక్కులు, దీవనలు జరుగుతాయి.

50 లాలా కోగంటి రచనలు _పజల జీవిళానికొక ఆకాజ్యోతి వెలిగించినట్టుంటుంది. దేశ సౌభాగ్యం రాకున్న పరిణామాలను వివరిస్తారు. మద్యతరగతి సంఖ్యలోవున్న పట్టణాలలో నగరాలలో ఉగాదికి కవి సమ్మేళ శాలు, దర్పారుల ఏర్పాటు చేస్తారు. రైతుల పశువులను చఛాగళ్ళుకు పూజిస్తారు ఉగాది తెలుగునంస్క్పృతి౨ చాటుతుందనడంలో సంచేహం లేడు. వసంత బ*తువు ఉగాది తొాలిపండుగ. బుతుడూర్చు మూలాగా అన్ని చెట్లు అకులు రారిపోయి కొ త్తచిగుష్న వేస్తాయి. పల్లెటూళ్ళలో పశుసంతతిని అలంక రిస్తారు, గేదెలకు గిత్తలకు, ఆవుల కొమ్ములకు రంగులు వేస్తారు. పనుపు, పారాణి రాస్తా, పౌరోహితులకు స్వయంపాకాలిస్తారు. (అదితాళం) ఉగా? పండుగ వచ్చిందయ్య్యా ఉషబలాటాలు తెచ్చిందయ్ళ్యా నంవత్చ గాది వచ్చి-దయ"్య నంకుర మయు డెళ్ళాక నంబరాలు గడిచాక నలికాలం చివరలో సంతోపముగా గడప 1;ఉగాది।। వావ - మరదలికి భరతం పట్టగా వదిన _ మరిదితో వరునలాడగా ము_ళ్తవ మనువరాలు మురిపాలాడగా సత్తువున్న కొత్తల్లుడు నరిగమ పాడగా

పిం?? వెలు లలాలాా 51 కొంకిక(ర మామయ్య డొంకనుంచిరాగ సంక లగ కసె నంటోడు జూడ

బతుకేమొ తెల్లారి బాగుపడిపోగ పిలా జలలంత నల ౨గను )డి ఉం ళ్‌్ర ంం సాలెల్ల గడ వాలి సక్కంగా నంచు కలి పేసికొట్టరా ఇ" వేటిర_గని బతుశే అకాశవాణి సౌజన్యంతో (20-8-77) | కలడు జక ళా = న. ( ననే ఎ గో ళ్‌ ॥ | సై షె |. 36009.) | గ ల్‌ ఇ న శ తోజో 4

_ జో పంట్‌. ఖా ఎ్ల్షన్ల్యాన్లన్షనా నె క్‌ లల ' ? ఫస ళు స స “ వ శ [ క శో హీ ఇ అతో న! (1 ఫా. ో బ్‌ / తలలే " న్‌ లం “ .. స్త '. ఈనజయదకయినం.ల స గ లా తవల్‌ న ఖ్‌ ఆ న జ ॥ శ న. ॥ స క | లీ. ఇ | లో త 4 చ 7 ల ఇధి _ జ్న షీ ల్‌ ॥ స ల తు నక, ( ఖం వంటా 1 | ళు క నే _ ళం య / స్ట తాం. గా ంల్‌ ఇక్‌ జి ఫ్‌. మూ

ఎంత్‌ ర ల్నా ఖో మ ఖో 1. న! -ా జై [న శ ఖా మ వో శ న్‌ | ళో క. ళ్‌ నో లో .. , 4 శ న. కు | న్‌ న అవ్‌, విజయ దశమి వేడుకలు ఎవడ అవునన్నా మరెవడు కాదన్నా అధ్యాంత్మిత అమువ్భుళ బింతళతో ముజశీవడీ వ్రుర్ళది మున నంన్య్భృాతి; నంన్య్య్రుతిలోనో ముడవశీవ్రన్నృది మన దైనందిన నైమిత్తిక బీవనంం నద్దుజోపాననతో వాడీ బ్యిగవో రాధన ఖఇందుకొత శీదానాలవి. ఆరాధన అన్బళ్రడు అలంకరణ వుంటభుందిా, అలంఠరతి ఖున్నువుడు అవతొరగాదలు వుంటాయి. ఆఅ గాథలను రొజట్‌లు ళజలుగా జగ్గవాల దో సుంబి నోరనరానో వీోర్డించువర్న్య ఖౌరతీయడు తన వొరాజీత ఊళవాలఅవ (వతీళలుగా మున

రక్తి బాలా... కోగంటి రచనలు నులో మలచువన్నా దోవతారాధనలే విజయదొళమి నోడుకలు, అలనాడు (వొబీనులేమి ఈనాడు ఆడనివిలేతు వివయదోళమి. వేడుకలను తనుల వండువగా వడునగా వది రోజులవాఖు విజయవంతంగా ఎలా ఉదడిలు టంటూ వన్తున్నాలో ఆ ఎిళివ్ల వై బి తిన విలోకీంచుదాం ;

అవి న పాయ

మన ఉ౬శంలో హిందువులు జరుపుకునే అన్ని పండుగలు పౌరాణికం గానో, చర్మితాత్మకంగా శో, సందిశకాత్మకంగానో _పాముఖ్యత గలవి. తెలగువారు సంవత్సరం పొడుగునా పండుగలూ, పన్చాల జరుపుకుంటూనే వుంటారు. ఈ పండుగ లన్నీ తెలుగు [ప్రజల జ్రీవన విధానంలో ముఖ్యభాగంగా ఉన్నాయి.

పండుగలు ప్రతి కుటుంబంలోనూ కష్టాలను మరిపిస్తాయి -_- సరికొ త్ర ఉత్సాహాన్ని కలిగిస్తాయి. తలి దండులు తాతము త్తవలు, అత్తవారింట కొత్త అల్లుష్మ, పిల్హా పాపా, చుట్టపక్కాలు, ఇరుగూపొరుగు ఒకచోటజేరి సంబరాలు జరుపు కుంటారు. సంతోషిస్తారు. ఒక్కౌక్క. పండుగనాడు ఒక్కొక్క ఇష్టదైవాన్ని పూజించడం మన సంప్రదాయం,

మన పండుగలో ముఖ్యమైనది దసరా, ఈ దసరాపండుగ శ కిస్వరూపిణి అయిన దేవిని పూజించడానికి వుద్దేశించినది. ఈ దసరాపండుగ ఆశ్వయుజమానంలో మమారు అక్టోబరు నెలలో వన్తుంది. చేలు ఏపుగా ఎదిగి వుంటాయి. ప౩ పాటల ఎక్కువ వుండవు. వర్షాలు చెదురుమదురుగా కుకుస్తుంటాయి. అమ్మలక్క లంతా ఒక చోట చేరి ఆషామాన్నీ కబుర్లు చెప్పుకుంటూ వుంటారు.

ఈ పండుగను అశ్వయుజ ఐవుళ అమావాస్య నుంచి దశమి వరకు __ అంటే పదిరోజులు _- జరుపుకుంటారు. దళర్యాళులు చేసుకునే పండుగ గనక “దసరా” అని పేరొచ్చింది. దళమిని "విజయదశమి" అనికూడా అంటారు.

అష్టమినాడు సరన్వతీపూజ. ఆనాడు విజ్ఞాన దేవత ఆయిన నరన్వతీచవిని పూజిస్తారు. విద్యకు సంబంధించిన పుస్తకాలు, కాగితాలు, కలాలు డవి ముందవుంచి చదువు వాగా అబ్బాలని, విజ్ఞానం వెల్లివిరియాలని కోరుకుంటారు.

విజయదశమి వేడుకలు లాలా లర్‌ నవమినాడు ఆయధపూజ, (పతివారు తాము ఉపయోగించే ఆయుధాలకు పూజిస్తారు. డాక్టర్డు ఆపరేష₹ కత్తులు కటారులను వూశిస్తాద, మోటారు కార్మికుల (టౌక్టర్హ్లకు, చిన్నకార్లకు, స్కూటర్లకు, 'సైకిళ్ళకు, రిఇవారు రిషిలకు పూఎచేస్తారు వర్తకులు (తాసు, కూకపురాష మొద్నలెన వారి పగముట్లకు పూజచేస్తారు. మూడవ రోజు విజయచళమి. ఈ రోజున తలచిన పనికి విజయం కలుగు తుందని (ప్రతీతి. అందుకే దేనికి విజయదళమి అనికూడా పేరొచ్చింది ఇది పవ్విత మైన రోజు. వాండవులు అరణ్యవాసం అజ్ఞాతవాసం పూర్తిచేసి ఎమ్మి చెట్టుమీద వున్న ఆయుధాలను తీసుకొ3 విరటున గోవులకు ఆకమించిన కౌరవులతో పోరాడారు. విజయలక్ష్మిని వరించారు. అందుచేత విజయదశమికి ఇంత్మవాముఖ్యం వచ్చింది. “శమీశమీయతే!” ఈనాడు (వారంభించిన పతి పనికీ విజయం కలుగుతుందనే చాలామంది తమపిల్లలకు అక్షరాభ్యాసం చేసి బడిలో చేర్చిస్తారు ఆ రోజులలో అనగా వాతికేంత్త ఒకితం దసరాపండుగ వస్తుందనగా పిల్లలకు, న్కూం టీచర్లకు కొండంతసంబరం. పదిరోజులకు ముందే *దసరా సెలవులు ఇచ్చేవారు. వీధి బడులలో, ఉమ్మడిబడులలో (ప్రయివేటు పాఠశాలల్లో దసరావాటలు నేర్చేవారు. విల్లంబులు, గులాముల తీసుకుని పీదివెంట బయలుదేరుతారు. పద్యం “ధర సింవోనవమై నభథంబు గొడుగై తద్దేవతల్‌ భృత్యులై , పరమాన్యాయము లెల్ల వందిగణమై, (బవ్యూ “డమాకారమై (శ్రీగంగ నత్పు(తియె, వరుస స్నీఘనరాజసంబు నిజమై, వర్జిల్లు నారాయశా!"” “*జయాభిజయీభవ దిగ్విజయీభవ! బాల వాకస్థం బెపుడు- లహ వాక్యంబు! కళియుగంబున చదాని=ఘన త.తొ గలదు వానగురిసి మీకు - వరియె పంజేకు

568 లాలా కోగంటి రచనలు

పురులునిం జే మీకు-సిరులు వుంజేను

కళకళలాడును మీ గుమ్మ మెపుడు

తళతళా మెకయుకు దీప్తి మీదెపుడు

కొఎగుబ గర మై కోటి లా? =ల

గడియించి ప 5 ఘనతగా చెదరు!।

మరుజనక మమ్మే- మ ౪౫వళ ౦!

కుదురుగా కూర్చు .డు కూ రాశ్చివతార!

వరదుడవు గదవయ్య వరహావతార !

పసీరులు గలిగించు నరళి,హోవతార!

జయాభిజయీభవ = దిగ్విజయీభవ

ఏడాదికొకసారి వేంచేతుమయ్య

తోడునీడగ వుండి - తిరిగేము మేము

యెళబాథవ్రు

పావలాబేడై 'తె-పళ్టేది లేదు

అర్ధరూపామైతె - ఆంశేది లేదు

ముచ్చెనగ అయితేను - మున్లేది లేదు

రొక్కమైకే మాకు రూపాయిచాలు

పిల్ల వాళ్ళకు వాలు పప్పు బెల్లాలు

అయ్య వారికీిచాలు = అయిదు వరవోలు ॥$జయా!॥

దసరాపండుగనాడు బుక్కాయిలు చల్చుకుంటూ, వసంతాలు చిమ్ముకుంటూ

[గామ్మగానూలు ఆనందంగా ఉండేవి. ఈ పద్ధతి ఎవరు కనిపెట్టారో, ఎప్పటినుంచీ (పారంభమయిందో తెలియదు, (పభుత్వం విద్యాళాభాధికారులు నిషేధించిన దగ్గర నుంచీ ఇది (క్రమ్మకమంగా క్షీణించిపోయి ఇప్పుడు కథలుగా చెప్పుకునే స్థితికి వచ్చింది.

విజయదశమి వేడుకలు ఎం ల్‌? దసరా ఉత్సవాల, వేడుకలు ఒకొక్క _పాంతంలో ఒకొక్క రీతిగా జరుపుకుంటారు. పెళ్ళి అయిన పిల్లలు, చదువుకొనే అడపిల్లలు టొమ్మలకొలువులు 'పెడతారు. పొరుసునవున్న తమిళనాడులో, మన తెలుగుదళశంలో పట్టణ _వాంతాలలో చీని (ప్రాముఖ్యం ఎక్కువ. తొమ్మది రోజులూ వాడకట్టువారి*, ఇమ పొరుగు అమ్మలక్కలను పింఎస్తారు. సాయం_తంపూట కుంకుమభరిణ౬. తీసుకుని యువతులు ఇంటిలోకి ఆహ్వానిస్తూ (ఆదితాల రి బొమ్మలకొ"లువుకు రారమ్మా అమ్మలా లా! పీరమాస య "పేరంటానికి పిలుపమా ఊరంతా రారమానై గట్టుమీద ఉన్న అరలో ౨ గాజుళొమ్మలున్న వెన్ను నటనడుమ నున్న వరుస - నందీశ్వరుని బృందమంళా శూ ((8/ళరళగతి) చిటిచిటి లొమ్ములు 6 € పొటిపొటి బొమ్మలు న 6౬ లక్కపిడి తరంజులు లబ్బుగా వున్నవి లొమ్మలః చ.దమామను మించిన _ చక్కనైన బొమ్మలూ వూ క. తక్కలాజెడి _- తాతమనవల బొమ్మలూ మూ కాళ్ళీరు బొమ్మలూ కొండపల్లి దిమ్మలూ (గుమ్ణలూ,

రతి లాలా... కోగంటి రచనలు కోటిపల్లి తీరులూ సాటి ళేని బారులూ బొమ్మల ఉరుగ.టి రాజు? - పేరునిలిపే బొమ్చలు నేరుగా పలనాటిను డి = ఏరి తెచ్చిన బొమ్మలూ అందమైనవీ అలివిగానివీ కొలికిం"నివీ కోరుకున్నవీ బొమ్మల పేరంటానికి వచ్చినవారికి మిఠాయిలు, పళ్ళు, బిళ్ళలు, లక్కపిడతలు పంచి పెడతారు. బొమ్మల కొలువులు చూసిన అమ్మలక్కల ఎవరికొలువు బాగుందో నిర్ణయించుకుంటారు. కొన్ని నగరాలలో బొమ్మలకొలువులు ఆడంబరంగా చేస్తు న్నారు. బొమ్మలను వరుస కమంలో పేర్చడం, వాటిని చక్కగా ఆలంకరించడం లో చూవీంచే నేర్చరి తనం ఇంతింత కాడు. కిలకత్తా మహానగరంలో వైభవంగా దేవీపూజలు చేసారు. 1825 సంవ తరంలో తాహేర్‌ పురం పిందూరాజయిన కంసనారాయణుడు బెంగాలులో దుర్గా పూజ _పారంభం చేశాడు. భారతదేశం అంతా ఆది ఆతర్వాత వ్యాపించిందని (పతీతి. వంగదేశీయులకు అన్నిటి. మించిన గొప్పపండుగ ఇదే. మొదట, మట్టితోనే అక్కడ వ్మిగహాలు తయారుచేసేవారు. ఇటీవల బెంగాలులో వెదురు, కాగితం మొదలయిన వాటితో వ్మిగవోలను చేస్తున్నారు. విగహాలకు రంగుట వేసి ఆందంగా ఆలంక రిస్తారు. దేవిని (పత్యక్షంగా కనిపించేటట్టు చేస్తారు, ఎ్మారటి పట్టువీర చుట్టి దుర్గా దేవిని వివిధ ఆభరణాలతో ముస్తాబు. చేస్తారు. దశమినాడు. దుర్గాదేవి వ్మిగహాన్ని బాజామేళాలతో శంఖు, తాళ్ళ మంజీరాల నినాదాలతో (టబహ్మాండంగా ఊరేగించి గంగలో నిమజ్జన చేస్తారు, దుర్గాపూజకు నై వేజ్యం, నూతనవస్తాంలు ఆవసరం, ఫలపుష్పాలతో పూజ చేసి వ్మిగహం ముందు మృదంగం, జేగంట, సన్నాయి వాయిస్తారు. మహాష్టమినాడు పూజలు ఘనంగా జరిపిస్తారు. ఈ పూజల్ని *శేలావధు' పూజల-కూడా అంటారు.

విజయదశమి వేడుకలు లాలా ల్‌0 (తకటతకదియమి) (వళయకాలపు రుదభైరవ మవా)కాళి శక్తి పది? విలయతాందవ పిరవాగీత్తిక విక ట ఐట్టవోన మే. గి మహాకాళి, కనకదుర్గా తపు సు దరిడీవి వ.? కమల పేరున కన్ను దెరచిన ౪ఇాతి కాంతుల ళక్తి పది? అపరపార్ప్వతి, దుర్గ చ డిక అమ్ముతి వాన్త వా.ళ మేన? నిరుణ నిరవాంకార కరఠు-ళా నర్వ గర్వ మర్ల నేది? తాప పాపము రూపుమాపిన మహిషానుర మర్రి నేది? పది ఎక్కడ ఎరుక చెప్పు వీవరముగ అఆ కథను విప్పు మధురలో పనా అదిగో కంచిలో కామాశథ్సి అదిగో కాళీఅన్న పురి అడిగో పరాళక్తి వర్యవదాయని కల్పవల్లి = కాళి యదిగో దురస్టదాంధుల స.వారి.చిన

80 లాలా... కోగంటి రచనలు దుర్గ అదిగొ "డేవి యదిగొ - దేవదేవి యదిగొ చుర్గాడెవికి ఎన్నో పేర్టన్నాయి. _ దుర్గ, కాథ, తార, కమల, మహామాయ తివుర సుందరడేవి, ఆదిశ క్రి, వరాశక్రి అమ్మవారు మొదలె నవి. డుఃఖం, తాపం, పాపొలరూపంలో వున్న మహిషాసురుని సుహశించింది కనుక మహిషాసురమర్థనిగా పిలుస్తారు. ఆమెకు పది భుజాలని వర్ణించారు. ఆమె. చేతులలో శంఖం, చ్మకం, డాలు, ఖడ్గం, కమలం, అన్నం, సర్పం _ మిగిలిన చేతులలో _తిహలాలు వుంటాయని (పతీతి. “దుర్గ అనే మాటకు “దుర్గతినుంచి విము కి చేసేది” ఆఏ ఆర్థం చెబుతారు. (పాభీనకాలంలో రాజులు "దశమి" రోజుకు చాల్యాప్రాముఖ్యం ఇచ్చేవారు. ఎంతో మంచిరోజుగా భావించేవారు. ఆరోజునే విజయయా_తకు బయలుదెరేవారు. (ఆదితాళం) “బావయ్యా, వావయ్యో = బంతిపూలు యీవయ్య చందమామ నీవయ్య _ అందగాడ వీవయ్య ఆమడదూరము నడిచి _* అలసీపోయి వచ్చావ? సొమ్మనవిల్లి పోయావ, దిమదిరిగి పోయింద (శిలగతి) ఆందరూ కుశల మేనా ఓవావ మునువటి జోరుబేదు ॥ మునుగదీసున్నావు ౩ పనిపాట లెక్కువయెనా ంం మన నేమి పాలుపోదా ః9 పొంచిమాటలు వపిందీ = మా అక్క పంచ జేరగమందీ - తన అంచనా సరియందీ

విజయదళమి వేడుకలు లాలా 61 మరదలు ఎ త్రిపొడుపులకు, సరాగాలకు బావ ఊరుకోలిదు. ((తి//గళి) మరదలా నీమాట బంగారమే సరదాగ వినుటకు సింగారమే ఉగాది పండుగకు _ వచ్చి వెళ్ళిన నాకు సగము కోరిక్టై నా - నరిగ తీరనె లేదు కనా్యచానమునాడు అ కాళ్ళుకడిగిన మామ మర్యాదజూపకనె అ మసలుతున్నాడమ్మ మనలాడు ఓ పిలః న్‌ కొత్తబట్టలు పెటి కోరినవియివ లేదు అతి 6 ౬ "ెద్దఅలుణని _ వీశుమి వెయలేదు ద ౧౧౦ ఇ.టి అల్లుణ్లని అ ఇంతైన యిది లేదు "రెంటికి చెడినట్టి - రేవణ్రి అయాన్థను” లు ళా

ఇలా సరససల్దాపాలతో కాలక్షేపం జరుగుతుంది. పల్లెటూళ్ళలో విజయ దశమికి వచ్చిన అల్టళ్ళు దివొవళి అయ్యేవరకు తిరిగి వెళ్ళేవారు కారట. ఈ మూడు వారాలు చెడుగుడులు, చ్యిరాటలు కాలవేపం, కష్టపడి పనిచేసుకునే కర్షకులు, కార్మి కులు దసరా పదిరోజులు ఆదమరిచి ఆటపాటలలో మునిగిరేల తారు,

పురాణాలలో సంగతి ; శివుడు మూడురోజులపాటు పార్వతిని పుట్టింటికి

రి పంపాడట. ఆమె మూడురోజులు కన్న వారింట వుండీ దళమినాడు తిరిగివసుంది. దీనిని ఆగమనం అన్నారు.

(గామాల్లో దసరా వుత్సవాలు రకరకాలుగా జరుపుతుంటారు. రైతులు కచేరీ చావడి దగ్గరో, (శిపురనుందరీ గుడివద్దనో వీలుగా వున్నచోట డేవీ నవర్యాతులు జరుపుతారు. పగల భజన౬, మేళాలు, రాత్రిళ్ళ హరికథలు నాటకాలు వర్పాటు చేసేవారు. ఈ వండుగరోజలలోని ఆటపాటలు :

(€తి/ళగత “ఎరిగినవారి చిన్నాదిరా = వఏడుమేడలవైన వున్నాదిరా = వడు మేడల వైన వున్నాదిరాః

[ల లారా కోోంటి రచనలు కోరినంత" . మై- దిగుతారా మారాముసేయక వస్తాదిరా 'జేరసారాలతో వేధిచకు చారితప్పినీవు పారిపోకు సరససల్లాపాల సంద కాడ బరువుభార౮ాలన్న్న మందా కాడ వ డిపంటలతోడ మేడమిదైలతోడ వర్ణిల్లు ఓ మా బాబయా! కూలినాలి జేనె, పాలికాపులమయ్య చల్లంగ దయజూడు బాబయా! ఏడాదికొకసారి యీడాకుజేరేము నీడనీవే మా కబాబయా! సలకొ, తూమొ వడు కొలిచి సల్లంగ జూడాలి నీవే జాబయా పాడి మోహిని, సరస్వతి, కాళి మహిషాసురమర్దని _ ఇలా రకరకాల వేషాలతో కోలాహలం జరుపుతారు. (త్యిళగతి నందాశే నారిముర్తులగుమ్మ కదె భళి డుముడుక్కుడుముడుక్కు = డూడుబసవన్నలు (బండచావు) గంగి రెద్రులవారు - పంగనామాల్‌ వారు గంటకొకరీతిగా - యిఎటింటికొసారు భామ'వేషమువేసి - భజనలే చేస్తారు శ క్రివేషమువేపి - యుక్తి బూపిస్తారు వచ్చనోటివకుంఠచు రచ్చశెక్కిసారు నం అ మోారికెంతొ - సఃబరంజే నీము కోలాటములు వేసీ _- కొలుపులే కొలిసేము

విజయదశమి వేడుకలు 8 వాలాఓలయంచు _ గోలలే చేశ€ీము నవరాత్రులు మేము నాటకాలాడేము గొప్పోరి గో[ తాలు య విప్పిప్పిచె ప్పేము తప్పులున్న వార్కి తప్పట్లు గొన్టేము నం

విజయవాడలో కృష్ణవేజీ నదీ తీరాన, ఇంధకీల్మాదిపై వున్న థ్రీ కశకడుర్గకు ఘనంగా _వతిసంవత్సరం వేడుకలు జరుపుతారు. శరన్నవరాత మహోత్సవాలు వివిధ విశేపాలంకారాలు చూడముచ్చటగా వుఎటాయి.

అర్జునుడు పాశువకాస్తాంనికై విజయవాడలోనే. శివుని అమ్మగహానికి తపస్సు చేశాడని _పతీతి, శివుడు కిరాతరూహవాన అర్జునుని పరీక్షించి, వరం _పసా దించినట్లు చెబుతారు, పొండవమధ్యముని = “ధనుం౩యాీ అని శిపుడు సందోదించి నర-నారాయణ వృత్తాంకాన్ని గుర్తు చేసినట్టు గాధలువున్నాయి. పార్థడు శివుం మెప్పించి, వాశుపతాస్తాాన్ని సంపాదించిన పవ్శిత పుణ్యభూమి ఇది.

దుర్మార్గాన్ని ఆంతంచేసి మంచిని నిలిపిన ఈ రోజును మహావిజయదళమి గా భావిస్తున్నాము.

కొన్నిచోట్ల దసరా ఉత్సవాలు రామలీలా ఉత్సవాలుగా (పసిద్ధమయ్యాయి. పౌరాణికంగా దీని వెనకో కధ చెప్తారు మనవాళ్ళు ఢిల్లీ రామలీలా మైదానంలో రామ రావణుల వి[గహాల నెలకొల్పి చివరకు శ్రీరామచం_దున చేతిలో దశకంఠుడు (ప్రాణం వదిలినట్టుగా బొమ్మలు ఏర్పాటు చేసుకుని, ఆనందిస్తారు. కడగండ్డుతీరినట్టూ కష్టాలు గెక్కినట్టూ మనసు తేలిక పడట్టూ *=, ఓహ్‌ ... ఒకటే సంబరం. వొణ సంచా కొలస్తారు. పిండివంటలు చేసుకుంటారు, విందులు, వి కోదాలు ఆనభవిస్తారు.

ళా ఇది విజయదశమి 4*!గ వారి ౮ సౌజన్యంతో స ల మ

ఇ. స ఆ | హా జై స క్‌ ళో ' తంట టా జై దిబ్బుదిబ్బు దీపావళి పొరాణీక చాం/తళ (వొమథట్టాల్‌ గల వంఠుగ దీవావలి. దుష్ద లిక్షదా లీవ్‌ య్‌ లక్షణ కథా నంబిధదానవే దీవావలి చెడును మంబి దుతుమాశీన రోఎి అది. కోటోకళ్టూరుని మెదలు కటక దరిదుని బరఖ, తాళ్యీడు యంబి కన్వావమాలి. వరొవ విడువ్రువనే వొతీయ వర్నిం దజీవావలీ. కారు బీఠబోలో ఠాంతిరేఖ దీవావలి. అట్జో దజీవావలీ విళీష్టతను వై ఎద్యాన్న, (వొధాన్యాతను వవ్యితతను బళ బిచి/త వావినంచాల వెలుగులుగా ఎద విల్దులుగా మనం కొంచగలం.

68 లాలా కోగంటి రచనలు (వళ్ళళి చైతన్య లనలి త్రాన్మది, ఎట్టాన అీబితలు వున్నాయి దీపొవణిలో ఎివరాలలోతి వెడదాం :

మన దేశంలో సంవత్సరంరో చాలారోజులు పండుగల, పబ్బాలు జరుపు కుంటూ వుంటారు. పండుగలన్నీ తెలుగు (పజల జీవన విధానంలో మొఖ్యప్నాత వహిస్తున్నాయి. ఒక్కొక్క పండుగ వెనుక ఒక్కొక్క కథ చర్మిత వుంది.

దసరా వెర్గిన పిదప దీపాద€. దీన్నే 'దిబ్పు దిబ్బు వీపావ[ి అంటారు. పలెసీమల్లో “పూలపట్టాల పండుగ” గా వ్యవహరిస్తారు. ఆశ్వియుజ మానం ఆదిలో దసరా వస్తుంది. అదె మాసం ఆఖరుకు దీపావళి. ఆ రోజుల్లో ఆ త్తవారింటికి అల్టుప్ల విజయదశమికి తప్పక వచ్చేవారు. వారిని అత్తమామలు దీహావళి వెళ్ళేవరకు. వెళ్ళు నచ్చేవారు కారు. ఇదీ పల్తెసీమల రివాజు ఆసమయంలో పనిపాటలు తక్కువ, ఆషామాషీ కబుర్దు, కాల స్నేవాలు. కమ్మగా తిని, నున్నగా బలిసి అ త్తవారిల్లు వదిలె వారు ఆల్లుష్మం

కుటుంబీకులకు అల్జుళ్ళు పండుగ -_ దీవావళి పిల్లలకు పటాసుల పండుగ. రైతులకు కొన్నిచోట్ల పంటల పండుగ, మరికొన్ని చోట్ల పళటువుల పండుగ. మనకు సంపత్సరాది _- ఉగాది _ ఎలాంటివో దీపావ? ఉత్తరాది వారికి అలాంటిది. కులా సాగా, దిలాసాగా ఉండేవి దసరా _- దీవావ.

కొన్ని (ప్రాంతాలలో దీనిని అయిడు రోజుల పండుగగా జరుపుతారు. తెలుగు”ాడులో నరకచతుర్దశి, అమావాస్య అనే రెండు రోజులు స్యాతం జరపడం అలవాటు,

ఆదికాలంలో సూర్యుదెష్పుడూ శరదృతువులో మాదిరి వుండాలని కోరే వారు. సూర్యారాధన చేసేవారు. [కమ కమంగా అది వేడుకగొ మారిపోయింది. ఆరోజు అశ్వయుజ బహుళ ఆమానాస్య. చీకటిని పార్మదోలి వెలుగును ఆహ్వానిం చింది, అందరితోపాటు మన రైతులోకం. ఇపుడు కాలం మారింది, వ్యవసాయ రంగంలో నాగరికత ముందడుగు వేసింది. పశువుల రక్మణతోపాటు పంటల రక్షణ జరిగింది. జరుగుతోంది.

దిబ్బు దిబ్బు దీపావ? చనం 6! నేలతల్లికి పూజలు, పునస్కారాలు 1పారంభించారు. ఆ పరిస్థితులలో పుటినదడె నరక చతుర్దశి, రాతి వేళలలో జంతువులు, పశులు పంటలను పాడుచేసేవి, బి

రె తులు కాగగాలతో కాపలాలు కాసేవారు, జంతువులు పారిపోయేవి. పవకులు ఎగిరి

పోయేవి, (క్రిమి కీటకాలు మంటల్లోపడి చచ్చిపోయేవి, పంటలు నజావుగా వుండేవి.

ఆంతే.

(వయాణాల్లో ఎడ్లబండ్ల వారు, పల్లకీ వోయిలకూడా.. దివిటీలు లేకుండా

కవషదేవారు కారు. కొరుబీకటి కుంచి కాంతికిరణాలు వెదజల్లినట్టుండేదె.

ఎంకట వ ఓక్‌ నారతడప యిట్టా యియ్యరా = మూడు పూటలయ్యింది య పొలుపుతాడు మొదలెట్టి. ఏరా బలరాముడూ! బాడవ సేగు ఎట్టా వుందంటావు? జొళ్ల్తు కొడికి పండే”? నిరుడూ, ముందటేడూ అంతంతమా_తంగానే వుంది పంట, మరి ఈ యేడై నా?

బలరాం ; ఇంతవరకు సజావుగానే వున్నాయి. దకాట వానలు లేకపోయినా సెదురు మదురుగా వానసినుకు పడబట్టి పరవాలేదనుకో సిన్నయ్యా. ఇక పురుగు బ్యుటా ఆంటావా - వ్యవసాయశాఖవాట్లు రేడియోవాళ్లు ముందుక్నాగ _త్తల్ని గురించి చెప్పంరోజు లేదకుకోం

ఎంక వ అయ్య న్నీ యినే అప్పచేసి మందులు చలించాగా! ముందే మేల్కో

లా పోతే తెగుళ్ళతో తల్లారేది బతుకు. అన్నట్టు ఊరు పొద్దుగూకక ముందె వాలవాట్ల బంగారయ్య బావ, ముకుందయ్య మామ. ఏమెైనట్లో? (వ

బలరాం వి నూరేళ్ళాయప్తు, మాటలో మూటేసుకొ స్తన్నారు.

ఎంఠ న. ఏం మామా, గురవాయి మెడనిండా బండికేసిన బరువేశావు, పప్పన్నం పెడతావా, ఊరబంఠి?

ముకుం వ కలిగిన నీనోటోడికి రోజూ పప్పన్నమే. మాదేముందిరా _ తవ్వుకీడం, పూడ్చుకోడంతోనే సరిపోతాండె., బొమ్మిడాయి ముక్క సేను గట్టున సౌరపాదు పెట్టాగందా - నాలుగుకాయలు కాస్తే. అయ్యిన్నీ. దిబ్బమీద కాసిన బేండకాయలున్నూ -_

ఈద లాలా... కోగంటి రచనలు గురవ £ _ కోలిపికొట్టరా కావేటిరంగా అని కలేసి తెచ్చాం దొరగారూ! బుట్టలో వున్న బొమ్మిడాయిలు ఆయ్యగోరికే, మట్ట గుడిసెలు, బొమ్మి డాయిలు అఆంటేమా అల్లుడికి మాయిట్టంరా అని ఎప్పుడూ "సెబుతా రండి మా ముకుందయ్యగోరూ! ఎంక్‌ ; అదిసరేగాని గురవాయ్‌, ఎల్జుండేగందా దీపావళి పండగ మీ ఆయ్య గౌరింటికి బంధువులు, ఆదే కొత్త అల్వడు, కూతురు, మశకుమలు, మనుమరాళ్లు అంతా వచ్చారా, మరి నీ సంగతో? గుర ; మాదేముంది బాబూ, ఇంటో యీగల మోత బయట పల్లకీ మోత. కామందు నల్లగుంటే మేమూ పచ్చగుండట్టేగా మరి. చుట్టాలూ, పిల్లా, పాపా వచ్చారని అమ్మగోరు యీరిగాడితో కబురెటారు. న! మ! బలరాం +? ఏం ముకుందయ తాతా. మనవళ్లు రతర్‌గాడు రాజుగాడు రోలు రోకబ్ళ కొడతన్నారా? ఎంక వి మరి మనవాసన్నారు గందా, చిన్నారి సమత. రంపరంగుల గౌన్డు = చెవులు గింగురుమనే టపాసులు. గుర్‌ ని పాడీ పనరాన్ని, పసిబిడ్డను ఒక్క_డీగా చూడాలన్నారు ఎనక మన పెద్దోళ్ళు. పసిపిల్లలంటే దెవుడుతో సమానం గందా, ఆర్ని ఆనంద పరచటానికి గుమ్మటాలు, అయ్యా, లఢ్జూలు, పొలకోవాలు గారెలు బూరెలు ఒక చేమిటి? ముకుం ; _ సెప్పలానిక్రేముందిరా నోరేగా? వదిలిపెడితే ముదునూరుదాకొ దెకుతుంది మరి! మూలిగే నక్కమీద తాటిపండు పడ్డట్టు వుంది రై తుబతుకు. కలో గంజో తాగి అరగడుపు, పరగడుపుతో వున్నాళ్ళు నూటికి తాంబై మంది. ఏం జెప్పమంటాప్‌? పండగ లన గానే గుండె గుఖేలు మంటాదనుకో,

దిబ్బు దిబ్బు దీపావళి లాలా 69

ఎంకట ౩ గుభేలుమని. గుండెలు వాదుకోవట మెందుకయ్యా? నీ యిల్దు బంగారంగొనూ?

ముకుం ; అనోటితో రా యింటినికూడా అనరాదూ! నీ నోటి ముత్యాలేం రాలి పోవులే!

బలరొం క ఈ ఏడు పండగ ఎట్టా జరపొాలో తెలవక కొట్టుమిట్టాడుతున్నా

ఎంకఠట ఏ అంత కొంప లంటుకుందేముండట! తాతముత్తాతల నాటినుంచి తరతరాలనుంచి జరుపుకుంటూనే వుంటారు పండుగలు. ఎంత చెట్టుకు అంతగాలి! ఉండదాంతోనే ఎల్ల చూర్చుకునేది! ఏమం టావు?

ముకుం అనటానికేముందే! ఆనుమంతుడి తోకలాగ అంతులేకుండా సెరిగి పోతుండాయిగదా ధరవరలు, ఇక పంచదారో అగ్గిమీద గుగ్గిలం లాగ భగ్గుమని మండిపోతోంది. తీపి తగలకుండా తిరిగే పండగ పండగా అని,

గుర వ్‌ తమరెన్నన్నా సెప్పండి, తీపి తగలందే రేపు లేదన్నారు గందా మన పెద్దోళ్ళు. పండక్కి. కార్డు మీద పంచదారిస్తాకని ఇయ్యాల పేపర్టో చూశానన్నాడు మా పెద్దోడు.

క! [డ్‌

బలరాం ః పండగెళ్ళాక గాని పంచదార షాపుకు జేరదని శరభయ్యగారు గంటకు ముందు చెప్పనే చెప్పారు.

ఎంత ఫ్‌ తప్పి సచ్చేదేముందీ ఆంట. పట్నాని కెల్చి ఒకటో రెండు కిలోలు బ్లాకులో కొనక చేసేదేముంది గనక?

ముకుం ఏ సీక్తేం అంట. కడుపునిండిన బేరం. రేయింబనట్లు కట్టబడ్డా లంక మేతకు ఏటి యీతకు సరిపోతుంది మా సొద,

గుర 2 రెక్కాడితేగాని డొక్కాడని మాకు పండగొ స్తందంటే మా బయ మేస్తోంది దొర గారూ! వీర వ అయ్యగారూ ... బాబుగారూ ... ఎంకట ఏ వంటిరా హడావుడి, ఏం జరిగిందిరా యీరయ్యా, వీర ః సొసైటీకి పంచదార బస్తాల వచ్చినయ్‌, ఇంటికి రెండు కిలో లిసారన గువాస్తాగోరు సెప్పిరమ్మన్నారండి గుర శ అట్టా వుండాలి మరి. కలిసొచ్చే రోజొస్తే నడిచొచ్చే కొడుకు పుడతాడంటారు. ఏ గడియ కేం జరుగుతుందో 'సెప్పలేం సూడు! ముకుం శ మన రొ నేతిలో పడ్డట్టై మరి, పదండి. పంచదార పంపకం సంగతి చూడండి! నూూతధారి 2: దీవావ? పేరుతో చెడుగుడు పోటీలు, కొక్కో పోటీలు, లాంగ్‌ జంప్‌, హైజంప్‌లు, యూత పందాలు - ఎన్నోరకాల ఆటలపోటీలు రామాలయం దగర చక్క భజనలు, ఎడ పందాలు, తెప? తిర గ న ఎ నాళ్ళు. సందడి, సంరంభం. కోలాహలం. నరక చళుర్దశి, తెల్లవారురూము. ఇంటిల్లపాది తలారా స్నాశాలు చేసారు. ఆడవారు అభ్యంగన స్నానాలు చేస్తారు. అలసిపోయి న్నిదపోతున్న అల్లుణ్ణి న “అయ్యగోరూ, లెండి, ఇదుగో తలంటు ఇట్టా చూడండి. తలకు ఆముదం పెడతా, నానతా వుంటుంది. ముకుందయ్య గారింటికి, భ్యదయ్య గారి బంగళాకి ఏడిళ్ళు తిరగాలి. దబ్బున లేచి తువ్వాలు చుట్టు కోండి బాబూ! అంటతాంటగానే వొష్ల విరుచుకుంటూ లేస్తాడు. మరదలు పిల్ల కుంకుడు రసం పిసుకుతుంది. కావాలని రసం కళ్ళలో పోస్తుంది. 'ఆరినీ తస్బృ గొయ్య, నీ పని చెబుతానుండు,* అని చెంబుడు నీళ్ళతో కళ్లు కడుగుతాడు. ఒకటే మంటలు, చిర బురు9 లాడరాడు.

దిబ్బు దిబ్బు దీపావి లాలా ఇ నడిరూమున నరకుడు చనిపోయిన వేళ, ఒక మూల ఎవరో జౌటు పేలుస్తాడు. అప్పటినుంచి రోలరోకళ్ళ మోత. టపాకాయల చప్పుడు. తెల్లవారే దాకా రధం సాగినట్టుంటుంది. ఆరోజే భోగి. గోగుపూసల దివిటీలతో భోగిమంటలు, పూల పట్టాల రణగుణ ధ్వని. అడే వెలుగుబాట. అదే (కాంతిరేఖ. తూరుపు తెల్లవారింది. పొ౦ద్దెక్కింది. తలంటుకున్న బావగారు ఉత్తరీయం వేళారు. కొత్తపంచ కట్టారు. పువ్వులాంటి పొందూరు ఖద్దరు లాల్చీ వేళారు. సెంటు పూశారు. టింగురంగా అంటూ ముస్తాబయ్యారు. వరండాలో పడకకుర్చీలో పీఠం వేళారు. ఇంటి ఆడపడుచు నీలంరంగు తెంపుబీర కట్టుకుంది వీథి గుమ్మం దగ్గర వారగా నిలచింది. చిట్టి మరదళ్లు చిన్నారి, కాంతి బావమరది - బుజ్జిగాడు వెనుకనే వున్నారు. ఢథమఢమ, టపటప సీమటపాకాయల చిద్విలాసం. విచ్చగాడు ఏ. పండగపూట పప్పన్నం పెట్టమ్మా, నీ కడుపు సల్టగుంటుంది. చిన్నారి ః వావగారిమీద పాటవాడు - బూరలు పెడతా. విచ్చ వ బూరెలు పెట్టావే గాని మరదలి పాటిదిగో... ((తిశగతి) బావ ? మినమిసలాడె నీవు దనరా వండుగనాడె రుసరుస లాడావు మరదలా కసీదీర లేదు మరదలా మర శి క్‌ త్త "వెళ్ళికొడుకువంచు ఉతు త మాటలతో అవి మాట వదిలాను అనాడు బాొావయా మదిలోని మాటపిప్పి పోవయా

లల నలా... కోగంటి రచనలు వావ వి. అత్తమీద కోపం దుత్తమీద జూపితే దిమ్ముదిరిగి పోతుంది మరదలా దిమిదిరిగి పోతోంది మరదలా అమ్మతోడు అద్దరిబన్న మరదలా మర ?; ఏమిలేని వి న్తరి ఎగిరెగిరి పడుతుది సంతలో దొరికావు జావయా గంతెగిరి వేయబోకు బావయా బాన ౩ అత్తవారింటికి కొ తలుడు వనె ల అాణాటీ నీటుగా చూడాలి మరదలా పీటనే వేయాలి మరదలా ఎత్తుపీటనే వేయాలి మరదలా మర ః ఏశేటి మాటలు బూటళాల మూటలు డాబునఠకి మానుమీంక బవావయా జేబులో రూక లేమీ లేవయా వావ ? వచ్చే ఉగాదికి నచ్చిన తోడలుణి గాణ "తెచ్చి చూపిస్తాను మరదలా శెచ్చిపోకు యీలోపు మరదలా

దిబ్బు దిబ్బు దీపావళి లాలా 8 మర ః ఆాదూర సుందులేదు కోతలు కోయబోకు బొవయా చేతిలవీరచూసపి మోసవీ*ీనయా చిన్నారి ఏ బలె బలె, బాగా పొడాగు, ఇదిగో పప్పన్నం - అప్పచ్చులు -.. న్యూతధారి : ఆరోజు రాతి పల్లిటూళ్ళలో ఇహ్లా, వీరులూ, వాడకట్టూ, వూరు వూరంతా సందడిగా వుంటుంది., ఉమ్మె తలు వేసి తాటాకు గుమ్మటాలు [వేలాడగడతారు. ఆకులమీద _పమిదలను మోస్తుం టాయి, బొప్పాయిచెట్లు - జ్యోతులను ధరించిన ఆదిశక్రిలా వుంటాయి. (పతివాకిలీ కాంతి తోరణాలతో కళకళలాడుతుంది. దీపావళి పండుగ అమావాస్యనాడు వస్తుందిగదా, ఆందుకే అంత అందంగా వుంటుంది ఈ వైభవం చూడటాని కింపుగా వుంటుంది. వినడానికి సొంపుగా వుంటుంది. ఆరోగ్యసూ తాల్మపకారం కూడా దీపావళి ఉపయోగం ఎక్కువ. కింమికీటకాలు నాశనానికి బాణాసంచా ఉపయోగపడుతుంది. దీపావ€ వెళ్ళగానే కార్తీకమాసం. దీనినే కరువుపూసం అనికూడా అంటారు. వ్యవసాయ కార్మికులకు బక్క-రై తులకు పనివాట లుండవు. తిండిగింజలు లేక ఇబ్బంది పడతారు. కొందరు కా రీకషాసంలో ఉపవాసం వుంటారు. కొందరు నక్ష్మ్యతాలు వచ్చాకనే భోజనం చేస్తారు. దీన్నె *“నక్రంి అంటారు ఈ నెలంతా ఆకాశదీపాలు వెలిగిస్తారు. దీపావళికి పురాణ, ఇతిహాసాలకురూడా సంబంధమున్న కథ లున్నాయి నరకుడు రాష్షసుడుగా చితించబడ్డాడు దేవతలను హింసించాడు. కృష్ణుడుగా వున్న విష్ణువు అంతా గమనించాడ.. సత్యభామ కృష్ణునిభార్య గదా, ఆమె అలకలోనే గాక పరా[క్రమంలో కూడా సాటిలనిదని కృష్ణుడెరుగు ఆమె శక్తిని పరీష్షీంచదలచు కున్నాడు.

త్త లాలా. కోగంటి రచనలు అదిగో నరకాసురుడు విజృంభిస్తున్నాడు. “సత్యా ఏమి నీ నిర్ణయం అన్నాడు? భూదీవి _పతిరూపమైన ఆమె ఆది* కిలా విజృంభించింది. (ఈ౮౧౮తి / ఉండచావ

అబళలను కానంది నత్యభామ

నబలను కానంది క

క్యూరులను దునుమఎగ కక

నారినే సారిచె ః9

తణములో కాళిగా కం

రణమున దూకింది ఇ?

ఉబలాటమూ జూపి 99

ఉరికింది రంగాన ఇం

నన్నిధిని నిల్బాడు శ్రిషృష్ణుడు

'వెన్నిధిగ నున్నాడు 93

పోరున వెనుదట్టి ॥

వీరాంగన మారె +

(అండబావు)

నరవాంతకుడై న ఇం

నర కానురుని అక్తై 93

ఉరుమీ ఉరుమి చూపి భామా

ఉరుమ్‌ ఉరిమి చూసీ ॥.

తరిమికొట్టి సత్యభామా

తరిమ్‌ తరిమి కొట్టి

కాలమే మూడింది ంం

దిబ్బు దిబ్బు దీపావి లాలా 5 (త/ళగతి నేలకే ఒరిగాడు క్రి ఓడ కూలిపోయి ది రాములూ వ్‌డ విరగడ మ్య్యాది సోములూ లోకం పేడ విరగడయ్యి ఎది సపోములూ కోటి దివ్వెలతోడ సాటిలేని వలుగు సంబరాలతోడును రాములూ నీల అుబాని కెగిరారు సోములూ ఉరవళ పర వళ్లు రగా న్‌ ఊరువాడ లేచింది శతకోటి గొంతులూ రాములూ శృతిగలిపి పాడాయి సోములూ పురాణాలలో ప్రతి రా్షస సంహారానికీ ఒక పెద్ద కధవుంది. కా నరకాసుర వధ (ససిర్ధి కెక్కింది. దీని" దుష్టశిక్షణగా పరిగణించారు. సత్య భామకు నివాఫలర్ప్చించారు. ఆ ఆనందోత్సవాలే దీపావళి. కాంతి తోరణాల బాణా సంచా, నరకుని నాశనం చేయడం అనగా చీకటిని వార్యదోలడం, వెలుగును ఆహ్వా నించడం అన పెద్దల ఉవాచ. (శ్రావణ పూర్ణిమకు రాలీలు కడతారు తోబుట్టువులకు - దీపావళి రోజున మిరాయిలు, నూతన వస్తాలు కానుకలుగా ఇస్తారు. పూర్వం పల్లెటూళ్ల సంగతి వింతగా వుండేది. ఆ ఆనందం వేరు ఆ అనుభూతే వేరు. తూర్పువేపు చెరువుగట్టు, మొదటిదే ముకుందయ్యగారి మండువా లోగిలి. చుట్టకాలస్తున్నాడు పడకకుర్చీలో కూర్చుని. పన్నుకర పక్కనే వుంది. దీర్చాలో చనలో వున్నట్టుంది.

గుర వ =. ఏంటి తాయారమ్మగోరూ, దొరగారు ఆకాశం ఎంక సూత్తా ఆలోచి త్తండారు. ఏంటంట అయోమయం -_ లోకంలోకి రండి బాబూ.

మురుం లోకం పోకడ నీకేం తెలుసురా గురవాయ్‌! ఆరోజులే వేరు ఆ కతాక్రమామీష్నే వేరు. అడి బెట్టు - అత్తవారి పెట్టు, దసరాకి మకాం బెడిడే దీపావళి గిరుఏన తిరిగొచ్చేది. అల్లుడికిదే ఆశ అనే వారు సూడు. రోజుకో పిండివంట ,.. వారానికో తలంటు, ఈపు సాపై పోయేదకుకో,

తాయా ; ఇచ్చుకునేవాప్ల ఈగలు పుచ్చుకునేవాస్న పులులూ అని వూరికే అన్నారా? మా నాన్న అమ్మ నెత్తిని పెట్టుకున్నారు గనక స్వాముల వారికి పూజ జరిగినట్టు జరిగింది, అనుభవించే గతుండాలి మరి మనమూ జరుపుతున్నాం మన అల్లుళ్ళుకి = లతాడూ బొంగరం లేకుండా,

ముకుం ; మా ఆయ్యకి లేకలేక పుటిన ముద్దుల కూతురివి. ఏకే క అలడి

(1 న! చి మొల ఛ్సా త్మ

గందా ఆమా_తం తం

తాయా ; డాబుసరి మాటలెందుకండి! చాలా మందున్నా రు మామగారి చుట్టూ [పదకష్షణం చేసేవాళ్ళు. ఆడదాని జీవితం ఆరిటాకుతో సమాన మనుకున్నాడు మా నాన్న. అందుకే. దివాణంలో జరిగినట్టు జరివించాననుకో గురవయ్యా...

గుర వ _అనుబగించె గీతుండాలిగాని కొండమీద కోతైనా దిగుతుందను కోండి. రాజుగారు తల్పుకుంటె దెబ్బలకీ కొదవేంటని _- ఈమరు తెగించాలిగాని ఏద్పైనా ఎంత బాబూ?

తాయా ః _ఎనకటి కెవరో ఆడలేక మద్ధిల ఓడన్నారంట! అట్టా వున్నది మీ దొరగారి మాటలు. మానాన్ని తెగింపు వుంది. పండగ _ ఖర్చు ఎంత్రెనా దండగనుకునే వారు కారు,

దిబ్బు దిబ్బు దీపావళి రాలా /7

ముకుం : అక్కడికి నే పిసినారి పిచ్చయ్యనై నట్టు. మూలిగే నక్కమీద తాటిపండు పడ్డట్టు తుఫానులు, పురుగుబు ట తెగుళ్లతో రైతు బతుకు తెల్పారతాంది. ఖర్చులా పెరిగా రాబడా తగ్గి. ఏదిచూసినా ధర మండిపోతాంది గందా? దీనికితోడు సంసార సాగరం ,.

గుర వ అటొచ్చినా పోటొచ్చినా ఆదుకోక తప్పదుగా దొరా. ఎంత సెట్ట కంత గా లన్నారు. రై తులికి, కూలీలకు తవ్వడం పూడ్చుకో డమే నరిపోతంది. అయినా ఆయన్నీ యిష్పుడెందుకు సెప్పండి- శుభమా అంటూ పండగెల్ల మార్చాలి గాని. ఆ, ఆ సేతో ఒక పొగాకుకొడిట్టా పడెయ్యండి, కుజిత్తుతాంది_

ముకుం 2 ఏమేయ్‌___ అనురాధా! సీమటపాకాయలు చిటేలు పటేలు మనిపిస్తు న్నావు. కాస్త బూమ్మీద ఆగవే.

కాయా ః ఆ రోజుల్లో మీరాగేవారాచెప్పండి. పూలపట్టాలుతిప్పి మరదళ్ళను బెదిరించెవారు. ఏమే చిన్నారీ! తాత ఈ ఏడు ఎన్ని టపాకాయలు తెచ్చారే?

చిన్నా : మరే, అమ్మష్మా! నిరుడు నువ్వు తెప్పించినదాంట్లో నగంకూడా తెప్పించలా తాతయ్య! ఒట్టి పిసినారి! చినమావయ్యని బందరు పంపించి రెండు బుటలు తెప్పించు.

న!

తాయా శ విచ్నారా, విచ్నారా? ఇల్లలకగానె పండగకాదండీ! పిల్లల అచ్చటముచ్చటా, ముద్దూమురిపెం తీర్చాలి.

ముకుం న గురంం గడ్జెలకేడి స్తే యీపు దెబ్బలకేడిసిందంట, మా రోజుల్లో పదిరూపాయలెడితే పెద్ద బుభ్రైగొ చ్చేయి టపాసులు. మూడు పుష్కరాలనాటి మాటరా గురవాయ్‌ - బందరు కుండుదగ్గర = అదేరా కోనేటి దగ్గర =. తూరుప్పక్క కోటినాగులముఠా - ఎదురుగా ఎంకటసామి ముఠా - ఆడి తస్పగొయ్య, ధరణాలు

భద్ర లాలా కోగంటి రచనలు టంకాలు. బొట్లు పెలసాంటే దద్ధ కెల్లి పోయేదీ కురుక్నేతంలా గుండేది. కిటకిటటూ జనం చోద్దెం చూసెవారపుకో. ఆ రోజులు ఆ కశే వేరు.

గుర ; డబ్బు దన్మంం పొలం బుగూ ఎంకుంటే ఏం ఒరిగిందండి. పిల్లల సందడుంటేనే పండగ, లేకపోతే అంతా దండ గేనయ్య గోరూ.

తొయా ఏ టవెనంగొ జెప్పావు. వంచే బతుకు. అందాకా ఎందుకు, ఎంకట సుబ్బమ్మొదిన నంగజే చూడు. ముకు కొడుకులు గంద. ఇద్దరి పెళ్ళిళ్ళ కోడళ్ళొచ్చారు. ఒళ్లొంచి పనిచెయ్యరు సరిగందా, కటుకుతెచ్చామ: గర్వం. ఆరునూరైనా యివతలపులతీసి ఆదతల ట్‌ లు ఇమా రా 'పెటేవారు కాడు.

బ్‌

గుర ; ఆందుకే ముంనపేడు దాకా నరకంగావుందాకొంప. అనగూడదు గాగ ఆరిమామగోర్కు ఆ భ_దయ్యగోరు దరి ద మకుభవించా రనుకో.

ముకుం : సెప్పడాగికేం, ఎన్నైనా చెప్పొచ్చు. చేసిచూపినప్పుడే వచ్చేది సెడ్డ చిక్కు,

తాయా ఏ. చిక్కూ గిక్కూ వముందండి. కాలం మారింది. భ్యదయ్య అన్న మనసూ హారింది. ఓర్చు నేర్చు “ల పేదింటి పిల్లను మూడో కొడుక్కు చేసుకున్నాడు. ఇల్లు కళే మారింది.

గుర ; అందుకే గొడ్డొచ్చినేళ బిర్హాచ్చినేో చూడమన్నారు పెదోళ్ళు.

రో డల ర! ప

తాయా ఏ బండెడు చాకిరిచేసి పదిమందిని ఆకట్టుకుంది. తోడుకోడళ్ళు సరే సరి చెంగు బట్టుకుం చెప్పిందల్లా చేశారుమరి. నిరుడు దీపాల అమాసకి ముగ్గరికో డష్శ తలంట్టు పోసుకున్నారు. జడలో పువ్వు లెట్టకున్నారు. (ప్రమిదల్లో దిఫాలు వెలిగించాడు. ఇల్లంతా అలంక రించారు,

దిబ్బు దిబ్బు దీపావళి లాలా గుర ; ఇంక్రేముంది! ఇంటికి కళొచ్చింది ధగధగ మెరిసుంటుంది, కూసును పీటకిందకి సీశ్చాచ్చేదలికి నరక య్యగారు కాలికి. బుద్ది య ను ఛి చెప్పుంటాడు, తాయా ; అక్కడికీ ఆ తల్లడిగిందంట, ఏంటి నాయనా ఇంతకాలం వున్నావు + కంగారుతో దౌడు తీస్తున్నా వేమిటి అని ముకుం వ. ఎం.గున్న చోట వుండేంత వ్యెరోజ్జి కాడు అని వుంటాడు. కలిసి మెలిసి వుండే వాళ్ళన్న, కట్టబడి పంచే సేవాళ్ళన్నా గుంగెదడన్న నూట యిటాదోళ్ళకి, టె ళ నుర ఏ; సుబ్బరంగా వుంట ఊరూనాడూ హోరెత్తిపోదూ! ఇంటి కళ ఇల్లాలే చెబుగుంది లెండి! తాయా (/ అప్పటినుంచి బ్యదయ్యన్నగారిల్లు బంగారంలాగుంది, లక్ష్మి తాంగ విస్తోంది. గుర ;. కూతుళ్ళు అల్లుళ్ళు తాతయ్యలు పిల్లా జల్ధా “వాపిష్టోడు పోయాడు పండ గో' అని పాడుకుంటూ ((4,₹గతి) అమ్ములార నా గుమ్ములార అందమైన బొమ్మలార గుమి గుమ్మున్నల '6 గుమత్హలార! రమ్మ్యమైనట్లి యౌ -_ గుమ్ముముల ముందునా ౬ ఈ) గుమగ్టటాలు దిప్పినారు - ముద్దుగుమ్యులూ! అ తవారింటికి - కొత్త అబడొచ్చినాడు అటో అట రా ధరణాలు కాల్చినాడు దద్దిరిల్ల గా! అ ౮౯)

రిం లాలా కోగంటి రచనలు చిచ్చుబుడ్డి మోతలా, సీమటపాకాయలూ శెచ్చివోయి కాల్చినారు, హెచ్చు పొచ్చుగా! తూటాలు, మతాబుల్‌, తాటాకు టపాొనుల్‌ మిరుమిళ్లు ణొలిపినాయి, మిదైముందట! రాశెటు, జొటకు ₹ెతువిడ విసరగా రా ౧ ర్త ళల ఢుంకాల మోత (మోగా థధాా థా) ఛాం! ఎల రి చేయకుండ పిలలొలరు జ్‌. ౧౧ భాం పటాసన ; లేకుండ పండ గెళ్ళదు! (వతి ఇంట [ప్రమిదట కాంతుల జ్యోతులు వింతలో యింతుల స-తసంబులు! దిబ్బుదిబ్బు దివిటీలు నిబ్బరముగ త్రిప్పినారు వీరాభిమన్యు లై + ళూర వేనుల! మాలా యు అమ్మల ర జు గుమత్షలార అందమైన అ బొమ్మైలార గుమ్మి గుమ్మున్నల*ర ల గుమసలార ! నూతధారి ; బలిచ్మకవర్తి గాధకు దీపావళికి సంబంధముందని (పతీతి. బలిచ క వర్తి అహంకారి ఆనీ దేవతలను బంధించాడనీ చెబుతారు. వారి సహాయం కోసం మహావిష్ణు మూడడుగుల దానం అడిగాడట. అతనిని పాతాళానికి (కొక్కివేకాడు. ఏమైనా బలిచ్యక్రవర్తి పర్మాకమశాలి ఉత్తముడు కూడాను. (పతిఫలం దక్కింది. [పతి సంవత్సరం మూడురోజులపాటు దీపావి ఆనంద వెళవాన్ని పరికిస్తా డని పతీతి.

దిబ్బు దిబ్బు దీపావళి రాల! రావణ సంహారం తరువాత థ్రీరాముడు అయోధ్యకు వచ్చాడుకదా? పట్టాభి షేక సమయాన కూడా ఈ దీపావ _పస్తావన వస్తుంది.

దుర్మార్గులు అంతరించిన దినమిది. బీకటిని పార్యదోలిన రోబిది. మంచి మమతకు సమతను నంతరించుకున్న శుభదినమిది. అండుకే దీన్ని పర్వదినంగా పరిగణిస్తారు [ప్రజానీకం

దీపావ? ఆంటే 'దీపములవారు అం అర్థముంది.

బాణసంచా పర్మిళమ బెంగాల్‌లో కుటీరపర్మిశమగానూ, తమిళనాడు శివకాశి లో భారీ పర్షిశమగానూ వృద్ధిచెండింది.

1060 నంచి శివకాశిలో బాణసంచా పర్షిశమ కోట్లరూపాయల వ్యాపార పరళమగా 'పెంపొందింది, దాదాపు ఎంిమిదినెలల ముందుగానే మందుగుండు సామ్హాగి తయారుచేస్తారు. అనేక వేలమంది ఈ పర్మిశమపై జీవనాధారం చేస్తుర్నారు.

భారతదేశంలో వివిధ రాష్ట్రాలలో అనేక రూపాలలో దీపావథి పండుగ జరుపుకుంటున్నారు. ఊత్తర రాష్ట్ర్రాలవారు ముఖ్యంగా గుజరాతీయులు, రాజస్తాన్‌ మర్వార్‌ వాసుల, మహారాష్ట్రల దీనిని లక్షిపూజగా అరాధిస్తారు. [బహ్మాండమైన లె ట్రతో ఆలంకరిస్తారు. ఆ రోజునే నూతన దస్త్రాలు (ప్రారంభిస్తారు. వారికిదే సంవత్స రాది, నూతన వస్తాలు ధరిస్తారు. బీదవారికి, బంధువులకు అన్నిరకాల మిఠాయిలనూ పంచిపెడతారు వందలకొలది నూనె (ప్రమిదలు వెలిగిస్తారు. బాణాసంచా విపరీతంగా కాలుస్తారు. పనివారండరికి బోనసులిస్తారు. విందులుచేసి ఆనందిస్తారు.

దీపావళిని జాతీయ స్థాయిలో కూడా ఘనంగా జరుపు తారు, మనదేశంలోనే కాక విదేశాలలోకూడా దీనిని దివ్యంగా జరుపుతారు, (పతిగృహం, [పతి హృదయం సంతోష జ్యోతులతో వెలిగిపోతూ వుంటుందీరోజున. ఈ పండుగకు పితృదేవతలు వచ్చి విందారగించి వెళతారని జవాను దెశీయల విశ్వాసం. చైైనాలో గృహాలను రంగురంగు కాగితాలతో అలంకరిస్తారు. యూదులు ఇ బాయిల్‌ డెశస్థులు (కొవ్వొత్తు లతో ఆలంకరిస్తారు. దెశంలో దివిటీలు వెలిగిస్తారు. సింహాళం ఇండోనీషి యాలోకూడా దీపావళి పండుగన జరుపుతారు.

రితి బాలా... కోగంటి రచనలు

చీపావళి వెళ్ళిన నాలుగవరోజున నాగులచవితి. స్రీలు ఉపవాసముంటార్న నాగేందస్వామికి పుట్టనిండా పాలుపోస్తారు. భక్తి, రృక్టి ముకి కలుగుతుంది _పతీతి,

“దిబ్బు దిబ్బు దీపావళి _ మళీ వచ్చె నాగుల చవితి అని వాడుకలో వంది. వతి తెలుగు ఇంట దీపావళి వెలుగుదాట. ఈ దీపావ? (వజాజీవిత (వాంగ ణంలో శతకోటి పువ్వుల పరిమళాలు వెదజల్దాలని ఆశిద్దాం, మశసున మాధుర్యం *ంపాలని నిండుమనసుతో కోరుకొంటూ -

(ఆదితాభం.ఖిండబావు) దివ్వెల వెలుగు - దీపావళి నవ్వులపంట - దీపావళి దీపావళి = దివ్యదీపావళి భవ్యదీపావళి- నవ్యదీపావళి దివ్వెల రాముడెవరో, ఖీముడవరో సాముజేయు సాంబు డవరో తళతళాంకు - ధగధగలతో మిలమిలా మెరిసేటి రవ్వల _ దీపా; ఆూ తధరస్టం బుట్టిపడగ శతృనంవోరంబు సలిపి వ కమార్క పం" కమంబును విజయ కేతన మెతత్తిచాటిన (ది; విలయతళతాండవమెంతొ నల్చి కలిమి బలీమిని చూపినట్టి బలిని పాళాళమునకు నెట్టి వామనుడు వరి ల్లినట్టి 1దీ॥

దీబ్చు దిబ్బు దీపా లా రక నిలువుటద్దం నీడలోన నింగిలో నీలాలు నడిచె ఖంగు మంటూ గంట యమోగె రుాగురంగుల రవళి మాళలె ది! అుతులేని కాంతులవిగో చింతలేని వింతలవిగో కమ్ముకున్న చిమ్మచీకటి దిమ్షిదిరిగ దివిటియా యె, 1ది॥ లన్‌ టా ల ళా డత ళు కవ

గానములక్రి[౬ ం లో ళం . చ్‌ త ల్ని ఎ ల ॥ | ణీ స న జ్‌ ; లు కాల జ త న. | ॥ ” స // | ఏ లబ ” తశ + 1! షీ సే (/ 1 లి ౯ | ॥ శి వ్‌ న స , ల శ గ శ పై శు 7 "ఈ గ్‌ ్ష శ శ గి ర్త. జ! లం కు స్తా / య. యయా /. నట హ్‌; అ 2 (కేల? య గో జ సం గ 1

. న || న ఖే మ టే ప న న్‌ శ్‌ ళ్‌ గా. స్‌ ల వ ” క్‌ శే | బీ ం *ఇ న. ప “వ్య త్న లం షి ఖే స సక న (గామ అధీ తొలకరి శ్రలతరించే కౌెలుగునాళటు (వళి జానవదుని అదలో శాలువారే శోనన (నవంళతిని చూడ దలచభువన్నా వొడు వల్లెవద్టు లవ వెళ్ళక తవ్చుడు, వచ్చలో ఆ (వతృతిలో వల్‌నళీంచకా తవ్ప్బదు. ఓత్భా వంటుగే తాబు పెప్ట్ల వంథువలు ఆత్భాడ, ఒర వేడుకే తాడు నిత వేడుకలే ఆఅళ్యడ. లక్ష్య ఎర్ట్టడో లేదు మనువుల మధ్యా -_ మ్‌ట్దో మునుముల మద్యనే తవ్రున్నాటి = గవేషించడానివి చోల గట్టువెండ నడుద్దాం లొండణీ :

96 లా... కోగంటీ రచనలు అన్నపూర్ణ లాంటిది మన భారతడేశం. అందులో మన తెలుగునాడు సస్య శ్యామలమైంది కదా! ఎప్పుడూ ఇది సుభిక్షంగా కళకళ లాడుతూ వుంటుంది. జీవనదులు పొంగి పొరలి (పవహించగా, నాలుగు చెరగులా రైతులు, వ్యవసాయ = కూలీలు పంటలు పండ్షిన్తారు, గాదెలు నింపుతారు. అందరకూ ఆన్నం పెట్టిన ఈ ఆంధధావని పోతుగడ్డగా "పేరుగాంచింది. వల్లెసీమలతో విలసిల్లి “గామలక్ష్మి" గా శోభించింది. క్షేతలక్మి రైతుల నన్నిధానంలోనే సావాత్కలరిస్తుంది. ధాన్యలవ్మీ వారికి తన పసిడి చేతులతో నివాశులిస్తూ వుంటుంది, (గామసీమలలోని రైతు కుటుం బాలకు, కుటుంబాలలోని యిల్హాళ్ళకు తాలికరి వానకు వరువాకకు ఎంతో సంబం ధాను బంధాలు వున్నాయి. మాఘమాసం మకర సం(కాంతి పండుగ దినాలకు పండిన ధాన్యాన్ని ఇంటికి తోలుకు వస్తాడు రైతు. పాలి కాపులకు, పనివారికి కుంచాలతో కొలిచి పంపకం చేస్తాడు. మంచి విత్తనాలను ఎంచుకుంటాడు. గోతాములలో పట్టి, మార కుండా పసుపురాసి గడంచి మీద వేస్తాడు. మిగిలిన ధాన్యాన్ని పురిగడతాడు. లేకపోతే పొతరలో వుంచుకాడు. ధరపలికేదాకా ఆగకపోరే అలవలకి సులవలకి అమ్మాలిగదా! అది కోటీ రెడ్డి గారి మండువా లోగిలి. (వక్కనే ఆరు నిట్టాళ్ళ చావిడి- రెడ్డిగారి భార్య గోవిందమ్మ వసారాలోకి వచ్చింది. గోవిందమ్మ ? ఇదిగో గురవాయ్‌! ఈ గుగ్గిళ్ళు బుట్టలు మన ఎడ్లముందు పెట్టు మా గేదెకు గాబులో కుడితి పెట్టు. ఏమేయ్‌ తిరుపతమ్మా! పాల తపాళా తెచ్చి తోడుషూలు లేకుండా పాలు పితుకు. ఆన్నయ్య గారబ్బాయి అనండరావుకి మన పాలకాఫీ పంచ (ప్రాణాలు. లిరుస ; _అదేగదమ్మగారూ! అయ్యవారికి పప్పాళ, అల్లుడికి అత్తాశ అని - కాబోయే అల్బుడు గంద, ఆమాతం...

[గామ లక్మి లాం 8? గురవా వ ఏమాత్రం - పప్పన్నంకోనం మా పలవరిస్తున్నావ్‌! తొందరేల మంచరా అని అంత ఆతం పాకిరాదు, అదిగో మాటలో మాటేసు కు అయ్యగారొస్తుండారు. ఒక నసుట్టముక్క యిటా పడెయ్యండి. నిన ట్‌ ట్‌ (ఉరుబిలు మెరువ్రలు) గోవిం ః ఇంతకాలానికి వరుణదెవుడికి మనమీద దయ కలిగింది. రెడ్డి వ తొలిమబ్బు చఎెరిసింది గందా విశవాయకుడికి కొబ్బరికాయ కొట్టి తొలకరి కురవాలని దణం పెట్టండ్మరా. లా టబ (కొబ్బరంకాయ కొట్టి) గుర ఏ గోవిందా _- గోవిందా! “కరుణించి మమ్మేలు - వరుణ దేవుడా! వర్షాలు కురిపించు = వాన దేవుడా! జడివాన రావాలి - వానదేవుడా! మడులన్నీ తడవాలి - వరుణ దేవుడా! శామందు నిన్ను కొల్వ - గణనాథా! "కాడి మేడి యందురయన్ధ _ సామినాళథా! సాటి రెశు నిన్ను గొల్వ _- గణనాథా €ా కోటిలాభమిన్వ వయ్య = సామినాఖథా! చెరువులే నిండాలి = వకుణదేవుడా! చేలన్ని పండాలి - వానదేవుడా! విరిసిపోయింది వీధిలో గాలి ఏలేపలా ఏలేఏలా! పెరటిలో జల్లు కురిసిపోవాలి క్‌

88 సాలా. కోగంటి రచనలు తొలకరి మబ్బు ఉోొ.గిచూపిఎదె ళా మబ్బులో మెరపు మెరపీపోయింది. ళో

తొలిమబ్బు మెర సెరా - తొలకరి కురినెరా దుక్క్కలు దున్న వేమి౩ -! అన్నా ఓ నైతన్నా! నడుము బిగిచరా - నాగలి బట్టరా సాగును మొదలుపెట్టరా అన్నా ఓ _నెతన్నా!” క. నూ

రెడ్డి . వానరావడం _పాణం పోవడం అంతుపట్టడం అంత తేలిక్కాదనుకో

గురవా!

గుర వ అంతేనుండి మరి ఏరు దాటేదాక ఎంగన్న, ఏరుదాటాక సింగన్న

అని కాలాన్ని బట్టి కథ నడపాలుండి మరి!

గోవిం వ ఇదిగో తిరపతమ్మా! మన ఎల్లావుపాలు దబరాగిన్నెడు తీసి వేరే

వుంచు. చెరువుగట్టు దగ్గర వరుణదేవుడికి పరమాన్నం నైవేద్యం. పెట్టాలి. మనం (ప్రసాదం తీసుకోవాలి.

తిరప వ అవునమ్మగోరూ! ఆనకాపల్లి బెల్లం వేసి, పాలతో అన్నంవండి

బల్లమీద వారపోస్తా. ఆరగించాక వానదేపుడు జోరుగా వాన కురిపిస్తాడు.

గుర ః తొలకరి సకాలంలో వుండబట్టే తొంభై బస్తాలు నె్టేశాం నిరుడు.

మృగశిరలో ముసలెద్ధ రంకేస్తందని వాటంవాలుగానే వుందీ యేడు.

శెడ్డి 2 వం వాటంరా తాటవలికాత్తావుంచే _ తతిమా అన్నింటి. ధరలు

హనుమంతుడి తోకలాగ అంతులేకుండా పెరిగి పోతావుండె. ఇక మనపనో _ కొనదోశే కొరివి అమ్మవోతే ఆడివిగా వుండె...

[గామ లక్మి రాలా 89

గుర తాతలనాటి నంచి ఈ గడ్డను నమ్మాం పడినా లేచినా అందు లోనే దేవుకోవాలి మరి!

గోవిం వ తిరపతమ్మా- ఆ గడించిమీద కిత నార సంచి గురవాయి కందియ్‌. యిత్తళాలు చల్లే బుట్టలు అవీ యివ్వు _- ఇదిగో గురవాయ్‌ పల్లెలోనుంచి వచ్చే ఆడవాళ్ళకు పులగం, పరమాన్నం పెట్టి, తలా బుభ్రైడు ధాన్యం కొలిచెయ్‌. వాప్ల పచ్చగా వుండాలి, లచ్చిండేవి మనల్ని మెచ్చాలి.

తిరప వ ఇల్లు చూసి యింటి ఇల్లాలి? చూడమన్నారు. అంఠా అమ్మగారి అదృష్టం, చెప్పినయన్నీ అరుగుమీద 'ెట్టానండి! ఇదిగో గురవాయి మామా! అమ్మగా రెదురొస్తారు గాని యిత్తనాల సంచి తీసుకుని బొమ్మిడాయిముక్కచేను కెచ్పు. ఈ, వెయ్యి!

గుర :నే నెళతానయ్యగోరూ! మీరెనకాలే రండి. బండిలో అన్నీ సర్దావా లిరపతమ్మా? తాబేటికాయ మర్చిపోదోకు. తగని యిబ్బందవుద్ది.

కెడ్డి ; _చొచ్చాయ్‌ = ఆహహయ్‌ (బండి కదిలింది

రెడ్డిగారి “బొమ్మిడాయిముక్కి పొలంతో అమ్మలక్కలు చేరారు.

విత్తనాల బుట్ట తీసుకు: బడి దిగే రెడ్డిగారిని చూశారు.

ఓక స్త్రీ వ. కల్హాకపటం లేని మీవోటి రైతులయింట లచ్చిందేవత కళకళ లాడుతూ వుంటుంది. మీ యిళ్లే కైలాసం వాకిలే వైకుంఠం.

వై శాఖ మే నాంది మా అయకు వైభోగమే _లెతుబాబయ్యకు

పరువాకనుసాగ కోరుకొన్న మొగుడువాగ దీవించిపఎపవమాళ్షి - తల్లి జేవేకి వీవనమాశ్చ ॥పరుః

90 సా... కోగంటి రచనల పచ్చ వచ్చగ చేలు, 'పౌచ్చు హెచ్చు వంగడాలు ఇచ్చి భూమాత పుట పెచ్చు చేయగా బు న్లైడు ధాన్యంబు వోపీ తట్టలు డ మేతనేసి దీవించి పంపవయ్య దీనబా.ధవా 1వై ౪] భూ దేవి పంటనిచ్చి (శ్రీ రేపి వీరులనిచ్చి బాధలేమి లేక జనుల నాదరింవగా గోళాల ధాన్యంబు పాతర్ధ ని,ప గ పాలికాపు ల-దరికి పుడుగా యెగా వై స "ఖ్ర॥ 'జ్యేస్టమానంబును = ేస్టమూ అని ఎంచి శుసపూర్మి మనాడు (శద్దతో పూజించి ళతొలకరిని పలకఠిచి ఓయమ్మా ఒల్లంత పులకరించి ణి ముత్తెైదు ఒడిలోన కం బుమ్సైడు ధాన్యముంచి శ రెడ్డి ; గురవణయ్యా! ఈకాన్యాన ఆ నాలుగుమళ్ళులో విత్రనాలు చల్లండి- సళ్ళ పెట్టాంగా! మరిచిపోయా, తొడుగుమండ తోలడం గుర్తుందిగా? గుర వ. కత్తెర ముందా, కాలవ ముందా అని పోటీ పడతండాయ్‌! జయ్‌ మని జానెడెత్తు నారుమడి పెరుగుతుంది చూడండి! “ఎత్తరా గంపా = యిత్తనాలను జల్లు వచ్చ పచ్చగ చేలు _- పంటరావాలని ॥ఎత్త॥

(గామ లక్షి లాలా లి! తొలకరివాన కురిశాక ఏరువాక సాగుతారు. ఏర్వాకి పౌర్ణమికి రైతుల వ్యవసాయం (పారంభషవుతుంది. వ్యవసాయదారులకు ముఖ్యమైన పండుగ యిది ఈ జ్యేస్టశుద్ధ పౌర్టమినాడు పాలెకాపు ఎడ్లను కడుగుతాడు ఇంటి యిల్దాలు వాటి కొమ్ములకు పసుపు పూస్తుంది. బొసికానికి పసుపు రాసి కుంకుమబొట్టు పెడుతుంది. గడెలు, గంట౬ు, అద్గాల కుచ్చుల దొరాలు కటి అలంకరిసుంది. న! ౧0 బ్‌ అవత సాయంకాలం మంగళ వాయిద్యాలతో గామంలోని ర్రైతులుతమ ఎడ్డను ఊరిబయటకు తోలుకువస్తారు. ఇదే తొరి మక్కికి (వారంభం - తొలిదుక్కు దున్న డానికి బయలుదేరేముందు నూనెవేసిన పులగం ఎడ్డకు పెడతారు. పూలు, పతి, దండలు వేసి మాపదీపాలిస్తారు. వారపోత పోస్తారు. 'చెంకాయకొట్టాక ఎడ్డు కదులు తాయి. - ఏరువాక సాగిననాడు తమ యింటిలోని నిప్పును యితరులకు యివ్వరు, ఏవిధమైన చేబదుళ్ళు ఇవ్వరు. నాగష్మ సాగాయి. ములుగజ్జ పుచ్చుకుని రెడ్డిగారు గిత్తలను గదమాయిం చారు. గోవిం వ ఇదుగో గురవయ్యా అయ్యగారికి నీకు ఆవకొయకూడా అన్నం బుట్టలో పెట్టాను. పండుమిరపకాయ పచ్చడి అన్నీ ఉన్నాయి. గడ్డ పెరుగు వేరేగిన్నెలో వుంది. గుర వ అమ్మగారూ! తిరపతమ్మకి చెప్పి గుగ్గీళ్ళబుట్ట, తొట్టిలో కుడితి గి బ్‌ ళు పొద్దగూకే సరికి లడీగా వుంచమనండి. లతిరప వి గిత్తలు రానూ వచ్చినయ్‌. కుడితి తాగుతుండాయు. గోవిం ; అది సరేగాని, ఆయ్యగారికి కళాయినిండా పొంతలో ఏడినీళ్ళు తోడి దొడ్లో బెట్లాను. స్నానానికెళ్ళారో లేదో. (నో ల ల తిరప ఇంకా ఎళ్ళడమేమిటమ్మగోరూ. తలారా తానం చేసి వచ్చి వరండా లో కూచుంటే ... పొద్దోయింది నేనెళ్లాస్తానమ్మా!

99 లాలా కోగంటి రచనలు

గుర ః గాట్టోమేత సర్జేశానమ్మగోరూ, మా ఆడ మనిసికి బాగా లేదంట. వాకబు చేసౌసానుండి!

గోవిం ః వమండీ, మీకిష్టమని పచ్చిపులుసు, తోడతిరగమాత వంకాయి, కంది పచ్చడి చేశాను. ఇదిగో!

రెడ్డి ; అది సరే గాని, మనకింత మాగాణి వున్నా లంకమేతా, ఏటి యీతా అని తవ్వుకోనూ పూడ్చుకోనూ సరిపోతోంది. రావులపాలెం రంగయ్య గారి బావమరిది కొడుకు దగ్గిర తెచ్చిన ఐదువేలూ తీర్చలేదు. ఒకేగు గాలివాన, మరోఏడు తెగుళ్ళు, పురుగుల బెడద ఎటుదిరిగి నిరుడే ఆటూపోటూ లేక గాలి పీల్చుకున్నాం!

గోవిం ఏ అవునండి. ఈఏడుకూశా అన్నీ సజావుగా వుంటే అచ్చటా ముచ్చటా తీరతంది. ఈడేరిన పిల్లని యింటో ఎంత కొలముంచుతాం చెప్పండి దాన్ని ఒకయ్య చేతిలో పెడితే నిశ్చింతగా. ..

రెడ్డి ః అందుకేగా యీ గుంకాటనంతా ఉఊ6,. గండంగడిచి గట్టెక్కితే సరి! మనలోటు లేకుండా మానవ (పయిత్నం చేయాలి ఆ పైన కలిసిరావాలి.

గోవిం 2 కలిసొచ్చే రోజౌస్తే నడిచొచ్చే కొడుకు పుడతాడని ఊరకె అనలేదు లెండి. పక్కింటి పరంధామయ్యగారి మరదలు మొన్ననే టపీ మంది. నా అన్నవాష్శ లేరు. పడమటేపు చేను పదెకరాలు ఆయన పరం. --

రెడ్డి 2 శుభం కోరరా మంకెన్నా అంటే పెళ్లికూతురు ముండ ఎక్కడని చావు సంపాదనెందుకు -_ కష్టపడాలి కలిసిరావాలి గాని! సరే న్మిదొ స్తొౌంది ఐ= పోటా

కాలచకం కదులుతూ వుంది. పనిపాటలలో నిమగ్నమైన రైతు కూలీలు సేద్యం చేస్తూ (శ్రమకష్టం మరచిపోవడానికి లెల్టాయిపాటలు పాడుతున్నారు. పొలాల్లో

(గామ లతా 03 కొటారువేసిన పోట్లగి త్తల మెడలోని గంటల గణగణలు అల్లంతడూరాన, ఊరితోట లకు మోట తోలటం, ఆకుషళ్ళకు పొలాలకు గూడవేస్తూ నీరు పెడుతూ ఆలాపన, “ఎయిర సిన్నో జెయురా _ ఎయిరా గూడెయికా 4ఎయిర్మ పాళాళగ గమ ఎఇ వెకి వచ్చిఐది €._ రదా్లా చెంగు చెగున నీరు పొంగి పొరలి ఆాగ ॥ ఎయిర వంట కా€౬ వనుంచి (వవహించే నీరంళా వరవళ్ళు దొక్కాలి నురగల్లు గక్కాలి 1+ఎయిర గూళ్లు నొప్పి లేకుడా -_ వళు కొంకరోకుండా ళం సాళ్ళు దున్ని నాచేలో నీళ్లు వెట్టి మళ్లు చేసి ఎయిర॥ అవాడనలొ గూడేసి తోడు నీడగ వేచి ఏశుటా పంటలతో వెలగాలి పదినాళ్ళు వఠా మెక్కి నవాడు ఏరు కట్టినవాడు శేరితలు కొట్టాలి నూరేళ్ళ పంటలతో 11ఎయిక।। [గామ ర్షైతుల జ్లీవితం అరిటాకు లాంటిది. ఎదుగూ బొదుగులతో ఆసులో గొట్టంలా ఆటుయిటూ తిరుగుతుంది. వర్షం పడగానే ఆదరా బాదరా ఆవేదన చెందుతాడు. ఆరాటం పడతాడు. అదిగో వర్షం! కోటి రెడ్డిగారి చేలో కోలాహలం, గురవయ్య నారు కట్టలు విసురుతున్నాడు. శ్రీలు నాట్లు వేస్తున్నారు. తిరపతమ్మ, మిగతా శ్రీలు పొడు తున్నారు.

24 లాలా... కోగంటి రచనలు పాడవే పొడవే తుమ్మెదా మంచి పాట లెన్నోపాడాలితుమ్మెచా మునుము ముఎదుగబట్టు ,, ముళశ్రైదువే నీవు *ం "రె తు కాగుండాలి + తనకు రాజనాల్‌ పండాలి $9 వగిగేరుకొంకేునె 9 వందుంలు కావాలి ;6 గొ తెమ్ము పుడక్కి క గొ బ్బెళ్ళు వెట్లాలి ఃం కుంచెడు ధాన్యాన్ని. ,, కొలవాలి చేలోన 19 తట్టివ్మరు రయిక కి గట్టువె పెట్టాలి శల లోకమే పండాలి +, మా కడుపు నిండాలి 99 పండినా ధాన్యము.తొ 99 నిండాల గ8ినెలు తుమ్మెదాః రైతుల (బళుకుల్లో వసంకాలు చిమ్మేది పచ్చటి పొలాలు, పాడిపంటలే. నవ్వుతూ నాలుగు కాలాలపాటు ర్రైతుంటేనే దెశం నుభిక్షంగా ఉంటుంది. దేశానికి వెన్నెముక జు (గౌమలక్ష్మికి కుడిభుజం రైతు. ఇల్లూ వాకిలీ చల్లగా ఉండాలంటే యింటి యిల్దాలు భర్తకు చేదోడు వాదో డుగా వుండాలి, జీవిత భాగస్వామి, మా యింటి మహాలక్ష్మి. చేతి పనుల్లో తోటల పెంపకంలో ఆమె కృషి అపారం. ఇంటి ఇల్లాలి భాగ్యమే (గౌమ సౌభాగ్యం వలెసీమ నలగుండాలి - ఓ రె తువాలా ౦ క. మా పాడి వంట పచ్చగుంశాలి న కన్నెపిల్లలకు కనళొంబరములు నవ్వుల పువ్వులు ఇ రంగవల్లులు కనుల పండుగ = మునిగి కేలుతూ ఊరువాడ -_ కేరింతలతో 1పల్లె॥

[గాము లని టాం 5్‌ ఈనురోమనక = ఇల్లా లెప్పుకు పీలా పాపతో _ నలంగు కు ళం లు రాశితో రతు - వాపికెష్మను యూ స్వర్వవీమకు = మార్షమేయుకు 13 ల న లై లు ఆకాళవాణీలో 1977 జనవరి 11 వ తేవీన (పసారితం టి స వ్‌ గ గ ్య న్‌

[స వీ స్మ ల్‌?! టం సై | ॥ శా. వా వాం / ను . ” హా ా [ చ

రం తనన

మ / వం. నాచు కి స్మి (స

౯ మ. భ న్నా న ్పాటమా

• | గం చడ ణే ట్ల

సీ -ఖ శే సు వ “ర్యా శే సులు “్బ మ క శ్‌ నో న్‌ మనో (రాము భారతం మశళథవ మవోఖారతం కౌలినీనంతగా (గౌామయథొరోతం తాలియడు. న్నేవోనిి, నాలా తృత్సానిత్క స్పేవ్భవ, నొన్నీవాత్సా నితీ పెట్టోంది వేడు వళ్లిటూడు. అయితే, అమూాయ తతవ అవ్జానానికి ఆఎద్కొవ ఆభఖువపోములవ వుట్టేల్లు వాడా వళ్లెటూరే, ఖ్టూలంగా చూని ఎత్రడు మన వ్యగామాలలో లీమంళ చెవ్పుకో ట్‌గిన మౌాడ్డ) రాలేదు. ఆభ్యూదయం చంద వలనిన వారికీ చెందడం లేదు, అట్భున్నృతి నమ నమావివరం కావడం లేదు. అందువ్‌ కారణాలను ఆ వై నాలను ఓ వలి నజీశ్షంచు

ద్ర లా కోగంటి రచనలు తోవడం బిట్జుల తనీన తర్షవ్యంం. తింఖే గార౭ెలే తిశాల్మి వింథఖే ఖారతవే డా కో! ఎనాలి అంటఖాడు తదా. ఇదుగో అనలై న (గామఖౌలతం : వ్యాఖ్యాత ; తిండివుంటె గాని కండ ఉండడు. కండ వుంటెగాని దండి ళ ఉండదు. దండి ఉందె గాని అండ వుండడు ఆండలుంటె కొండ లెక్కవచ్చు. కూ అంటే కోటిమంది వస్తారు. భారతదేశంలో కోట్లమంది ఉన్నారు. అయిా 80 సంవత్సరముల _కితమే స్వతం[తం మనవీ రాజ్యం స్వరాజ్యం! సిరిసంపదలకు పుట్టినిల్లు మనదేశం. పచ్చని పైరులు, నదినదాలు, ఖనిజ సంపద, (పకృతి వనరులు, ఇన్నిటికి ఆటపట్టయిన పల్లెసీమలు, అదిగో రైతులు తదు జీవనాధారమైన పంటలతో ఇంటివ్వై పుకు సాగు తున్నారు, “ఓట కొండపల్సి కోటిరెడి”......పాట గా డే బండి పోతూంటుంది. కిష్ట ఏ చొబొడు్‌ అహ అహదడ్‌ దీ సిగతరగ, బుద్దెడు గుగ్గిష్ళ తిని తొప్రైడు కుడితి తాగికూడా ద్వింగా గూ పెయ్యక అడ్డదిడ్డంగా పోతందేరా దాపటిగి త్త డీనికేం పోయెకాలం అంట. తిరపతయ్య : ఉరుమురిమి మంగలంమీద పడిందని శాపనార్థాలు. పెడతారెందు కండి దొరగారు. దారిమార్గమంతా మిట్టపల్లాలతో తట్ట తగలేసీ నట్టుంది దాపటిగి త్రకేం తాపీగపోతానె ఉండె, కీష్ట ; అభిమానం పోనిచ్చావుకాదురా ఒలే తిరపతయ్యా! తామునిగింది గంగ _ దావలచింది రంభ ఆని వూరికె అన్నారురా పెద్దొళ్ళు. గుడలేరు నంతిలో కొన్నకాణ్ణించి అదంటె నీకెంతో యిది. నాకర్త రాణ లు ఉప మవలే దనుకున్నావా ఏంటి?

(గ్రామ భారతం నా 900

తిరపతి _ అర్థంగ్రాపోటాని క్రేముంది బాబూ! అరటిపండు తెరిచి చేతిలో పెట్టి నట్టుండె. బేరానికొచ్చి నపుడె పరుగుపందెంలోనూ, లాగుడుపందెం లోనూ పట్లుక్షాసులో వచ్చిందిగందా! నిరుడు శివర్శాతికి కోటప్ప కొండ తిరణాల్లొ నీటజూపి వెండితొడా గెలిసిందా దానికేందొరా - రాజా బిడ్డనుకో.

క్రిష్ట వి యింక సరిపెట్టరా శిరపతీ. మరీమరీ పొగిడావంటె మనచేయి దాటి పోతది కత _ అది సరేగాని ఎనక ఆరోజుల్లో పెంటపోగు తోలేవాళ్ళమా+ ఎకరానికి ఐదుబపు పాటిమన్ను అలాగ్గా లాగించే వాళ్ళం గందా, ఇక పోతే పేడా, చెత్తా చెదారం బాడవచేనుకే తోలించేవాళ్ళం, అడపా, దడపా మన యల్లమందచేత గొట్టి పెంట కట్టించే వాళ్ళం ఆంతేగాని ఎరువులూ, గిరువులూ, మందులు, మాకులు ఎరుగున్నామా అంట = మాట్టాడితే ఎరువులూ మందులూ అంటారీళ్ళు..,

రాజా ః. నిజమే కిష్ణయనూమా. సీ మాట కాదనను. కాని, నొ మాటకూడా విను. మనిషి "పెరుగుతున్నకొద్ది ఆలోచనలు పెరుగుతున్నాయి అవసరాలుకూడా ఎక్కువౌతున్నాయి. అంతెందుకు?! అప్పటి జనాభాకు ఇప్పటి జనాభాకు పోలికుందా చప్పు? ఆ రోజుల్లో ఒక్క సారవాపంట వేస్తె సరిపోయేది. మరి యిష్పుడో+ సార్వా, దాల్వా, ఇవి కాకుండా మూజ్రెల్లకోపంట. మళ్లీ కృషికి విజ్ఞానం కూడా తోడ్లైంది. కనకనే తిండిగింజలకు తిప్పలు లేకుండావుంది

కిష్ట శ ఏం తిస్పలో ఏం తిరనాల్లో? ఆరొజుల్లో పాల్మాటగడమో, సన్నాలో, అక్కుళ్ళో, పెద్టైవాళ్ళమా! వానలా సరిపడకురి సేయు. ఆటూ పోటూ ఉండేదికాదు, కాలం కూడా కలిసొచ్చేది. కలినాచ్చె రోజొస్తె నడిసొచ్చె బిడ్డ వుడతారంటారు చూడు. ఎంత తీసి కట్టుగా లెక్కేసినా 15, 16 బస్తాలు తక్కువ పండేవి కావనుకో. అప్పుడు 15, 16 పండితే ఎంతో ఇప్పుడు పాతిక పండినా అంతే

[00 లాలా కోగంటి రను గదంబా. కకాగాపోగా కర్చుల మాతం కరాకండా పెరిగి పోయినడె అనుకొ.

రాజా ;. నీవరకు నీవు ఖర్చులు, రాబది ఆలోచిస్తున్నావు గాని డేళంఠోవున్న వాళ్ళందరి సంగతీ ఆలోచించు ఒక్కసా*. అందరికీ నల్లరేగడి భూమి చాలుగు జతల ఎడ్డూ లేవు. లేవు కనకనే అందరికీ కూడూ గుడ్డా వుండాలం యీరోజున బంజర్గను కూడా సాగుచేస్తు న్నాం. సత్తువ కోసమని.

తిర వ మాటకడ్డా మొచ్చామకుకోకండి బాబూ, ఆయేటి కాయేడు మనుసులకి స్తవ తగ్గినర్జ. ఏష గడిచేకొందీ పొలాలకి. సారం. తగ్గిహోదండీ మరీ,

రాజా ఏ. అండుకే సత్తువకోనం ఎరువులు మందలు వాడుతున్నాం. వాడబట్టే పదిబస్తాలు ఆదనంగా పండుతున్నాయ. సుఖంగా బతుకుళున్నాం. ఏపమంటాల మామా,

కష్ట ఆ - ఇంకా అనేదేముందిలేరా. అక్షు ఆలోచిస్తే నువుచెప్పించే

సణబుగా క%పిహైంది మరి. పెపంచంళో ఎంత మార్చు. మనుషుల్లో మార్పు _ మనసుల్లో మార్చు అంతా మార్చే మరి. ల. క్‌ రాజా వి. అదేషాపు. నేచెబుతోంది - నూర్చు మనిషికి సహజం. ఎన్ని మార్చులు రాపడం పదు చూడు. ఒకప్పుడు గుడ్డిగా వ్యవసాయం చేసేవాళ్ళం. గాలిలో దీపంబెట్టి భగవంతుడా, నీదే భారం అని పూరుకునేవాళ్ళం. తప్పా కాలు పోను ఏదొ కొంత చేతికొచ్చేది. కిష్ట ; మరిప్పుడో... తిరప ః. .. బలెగన్నారుండి. అప్పటికి ఇప్పటికి నక్క-కి నాగలోకానికి వున్నంత తేడా వుండె. - ఆ - (టాక్టర్జాచ్చినయ్యా మరాగళ్ళొ చ్చినయ్‌ గందా _

(గామ భారతం ప తలాడాడాలాం 101 రాజా వ చూడు కిష్టయ్యమామా, తిరపతయ॥ కూడా ఎన్ని తిరుగు. ట్‌ న! చు శ తెలసుకున్నాడో. అంతంచయకు మాపషూా, స్వాతర్యత్యం వచ్చిన చగ్గర్నుంచి వ్యవసాయరంగంలో బోలెడంత అభివృషస్ధి వచ్చింది. నీటి వనరులు పెరిగాయి, (ప్రాజెక్టులు కట్టారు. డామలు-చూడగు- ్రీశ్లైలం, నాగాష్టనసాగర్‌ ఎన్ని పాజెష్టలు. రాందంటావి వీటన్నిటి కిందా కొన్ని లక్షల ఎకరాలు సాగవుతున్నాయి. కొన్ని కోట్టమందికి జీవనాధారం దొరికింది. కాదంటావా చెప్పు, తిరప వ ఎట్టా కాదంటాం వాబూ. ఏటా యింతమంది పుడతాంటి మరి తిండి ఎట్టా సౌలతందుటావ? కిష్ట వ పోరా సన్నాసి, సెపడానికేముంది? ఎవడైనా తేలిగ్గా చెబుతాడు. చెప్పింది చేసేవాడు, నూటికికోటికి కూడా కనిపించడం లేడు. ఇన్నెకిరాలు సాగులొకొచ్చాయ్యూప్‌ గదా! కుురకారొచ్చాక పల్లెటూళ్ళలో నాగలిబటభ్రీవాశ్ళిందరు? కోతల కోసి కుప్పఠేసే ళా ట్‌ న! వాళ్హిందరు? మట్టిబిసికి ఎగసాయం సెయ్యడం నామర్ధాగా తలుస్తు న్నారు. _పతివాహ్హ బ స్తీకెళ్ళడం - నాబగిర్థషు ముక్కులు చదవడం గుమూస్తాయో, బడిపంతులో మిణకడం, కట్నాలకీ కానుకలకీ కొంగజపం చేయడం సరిపోయి. పదిమంది పనిచేసి వందమంది తినాలంటే మాటలం్యటా మరి అరెరె. బండి ఆపరా తిరపతయ్యా, మటల్లో యిల్డు. దాటి పోతున్నా 0. (రెండవ ర గం) కొంతం వ “విద్య యొనగును వినయంబు వినయమునను బడయువ్యాతత ప్యాతతివలన ధనము _ ధనము వలన ___ ధర్మంబు _ దానివలన “య ఐహికొముష్మిక సుఖంబులందు నరుడు” (| క జ ఆన

10ల బాలా కోగంటి రచనల చూడకుండా (వాయి నిన్నటి రెండు పాఠాలూ,..,

పాండు ౨౨. డఊో ఈ రావు.

కాంతం ఇ ఎట్టా వస్తాయి! ఊరమ్మట బలాదూరు తిరుగుతూ వుంటది. ఇవ్వాళ వాఠం వస్తేనే నీకు కూడు. లేకపోతే నీ బొలిలో బొమ్మ రాయె.

వాండు వ్‌. ఉరలల5క6060 262

కిష్ట థి. -- కాంతం. ఎందుకే అట్టా గొడ్డును బాదినట్టు బాదుఠావ్‌! ఉందొక్క నలునునూ పట్టుకుని ఒల్డు వూనాం వూనాం చేస్తున్నావు గదా? ఆడేమైపోను?! సదువు రాకపొతే పింగావారె, ఉన్న కొండ దున్నుకుని (బతక లేక పోడులే.

కాంతం ; ఆ ఆ. ఎందుకు బతకలేడు! దేశంలో అందరూ ఏదో ఒకమాదిరిగా బతుకుతూనే ఉన్నారు. (పతి తల్లికి పిల్లలు పైకి రావాలని చదివి ఉద్యోగాలు చెయ్యాలని కోరికలు, ఆశలు ఎన్నో వుంటాయి. మగ వారికేం తెలుస్తుంది ఆ ఆవేదన, ఆ ఆందోళన? మన పాంకు బస్తి చదువు చదవాలని, తెల్లచొక్కాలు పాంట్టూ వేసుకుని బూట్లు తొడుక్కుని దొరబాబులాగా వుండాలని వుంది. కలక టేకు చెయ్యా లని కలలు కింటన్నా. కాని మీతాత ముత్తాతల నాటినుంచి మట్టి పిసుక్కుని బతుకుతున్నారు కనుక --

కిష్ష 2 మట్టి బిసుక్కుంటే మనకొచ్చిన నామర్దా ఏందీ అంట. భూదేవిని నమ్ముకుని, కష్టపడి దండిగా పంటలు పండిస్తున్నాం, పదిమందికీ కలో, గంజో పోస్తాన్నాం. అన్నదాతల మనిపించుకుంటున్నాం. అంతకన్నా ఏంగావాల్నే.

కాంతం వ తాజెడ్డకోతి వనమెల్స చెరిచిందని _. తమకు చదువులేదు సరికదా వాణ్ణికూడా చదవకుండా చెడిగాడతన్నారు. అట్టా వత్తాసుపలుకుతూ వుంటే, వాడు నా మాటేమింటాడూ అంట.

(గామ భారతం తతత 108 రాజా వ నిజమె మామా, అత్రయ్య చెప్పింది అక్షరాల నిజం. నువ్వన్నట్లు నీ కొడుకుచేత వ్యవసాయమే. చేయించినా ఊశ్లే ఏలించి”ాా చదువంటూ వుండాలి తప్పెకుండా, వ్యవసాయంలో కూడా రక రకాల. కొ త్తపద్ధతులొచ్చాయి. భూమి, సరు, అడవులు, వి త్త నాలు, వంగడాం, వొడిపంటలు, పశుసంపద, అనేక యితరవనక్త వున్నాయిగదా, వీలైనంత ఎక్కువ ఉపయోగం పొందటానికి వ్యవసాయ కళాళాలలొచ్చాయి రీ సెర్చాలు చేస్తున్నారు. తరగతులు పెట్టి శిక్షణ యిస్తున్నారు. రైతుబి్టలుయీ. శిక్షణ పొందితేనే దండిగా పంటలు పండించగలరు. అందుకే అత్తయ్య పాండుని చదివించనుని గోలచే సేది. | తిరప వి. చిన దొరగారూ, యీ సంగతుల్ని తెలసుకుంటేనే మరి పదిబస్తాల ఎక్కువ పండించ గరిగేది. సదువుకొండి బాబూ. మాకెట్టాహ ఆ గీతలేదు. చదువును గురించి సిన వీరబెమ్మంగారేమి చెప్పారో తెలుసా బాబూ? "ఆలిని ఆఇలీయక మాటలాడితె తిప్పలు వచ్చు మరి...” తిరప ః: ఆ గావొ గడి జనపటీి సరిదొతాగాం ఒక సుట్టముక్కి-ట్లా అలతి ట్‌ లో ట్‌ అటి బ్‌ ట్‌ బడెయ్యకిడి పెద్ద దొరగారూ... మూడవ రంగం సరోజిని ; అమ్మ బాబోయ్‌, పిల్దాడు మంచానికి అడ్డంపడి మెలికలు. తిరుగు తున్నాడు, నాకేం దిక్కూ దెసా తోచడం లేదు. ఒరే హనుమంతూ పరుగె త్రికెగి కాంతమ్మొదినను పిల్చుకు రారా, హనుమంతు : అట్టాగేనమ్మా......

10కి బాాాాాాలాలాలాాలాసాాలాాా... కోగంటి రచనలు

సరో వ ఓరినాయశో. సమయానికి పెద్దదిక్కు అత్రయ్యకూడా వూళ్లో లేదు. ఎట్టాగో......

హైపొచారు : ...ఏం జరిగింది? గందరగోళం పడకండి మానవదేవో లన్నాక మాయదారి జబ్బులు రాకుండా ఎలా ఉంటాయి! &ఓపికి ఓర్పు ఉండాలి. ... ధాతువే అందడంలేదు. నేనిచ్చిన గుళికలు వాడారా?

కిమ్ష మీ ఎర్రిగాని యింకా యీకాలంలో మూలికలు, గుళికలు, పసర్ద ఏంటంట?

పాప ః చేసుకున్నవాళ్ళకు చేసుకున్నంత మహదేవ. ఎవరొద్దన్నారు బాబూ. నిషేపంలా పెద్దబ స్తీకెళ్ళి పెద్ద ఫీజులిచ్చి పెద్దమందులు వాడిం౦ చండి. అప్పుడు తెలుస్తుంది కత.

తిర వ తీరూ దారీలేని తాగిరి బీంగిరి కబుర్దు చెబుతావు. తికమక పెడ తావు చస్తున్నాం నీతో. నాకోడి నాకుంపటి లేకపోతే తెల్టారదను కుంటె ఎట్టాగయ్యా పాపయ్య?

స!

హాహా ఏ ఎవరు దొరక్కపోతే - నంబి కొండాయే _ దొరికాడు గంతకు దగ్గ బొంతను నేనెగా! ఆనండి అనండి. గత నెలలో వేములపల్లి వీరళదయ్య గౌరి వియ్యపురాలి మేనమామ తోబుటువు కొగుకు

టబ

ఠపీమని వీసుకుపోతే హుటాహృటిగా పట్నం తీసుకెళ్ళారు. మనం ఏం చెప్పామో ఆ డాక్టరు అదే చెప్పాడు, డిగీ చదువు చదివితే సరిపోయింది. అనుభవం వుండద్ధూ మరి _- హస్తవాసి కూడా మంచిది కావాలి. అక్కడుంది కిటుకు.

సరొ ? దిక్కూ దివాణం లేనివాళ్ళం- వీ మందన్నా వాడండ్‌, వాజి మామూలు మనిషిని చేయండి.

రాజా శ. ఇన్ని రోజులనుంచి చూర్చాల్లు గుళికలు వాడుతున్నారు కదా జబ్బేమిటనేది ఒక నిర్నయాని కొచ్చారా ఆచార్యులుగారూ._..

(గామ భారతం లతలా. 105

పాపా ; భూమిమీద నూకలుండాలిగాన జబ్బు ఏద్దై తె వమంట! ఆ - రక రకాలుగా ఆలోచన చేశా. పన్నెండు వుస్తకాలు తిరగేశా యీ పూటున్న “ణం మాపిటి కుండటం లేదు పిత్తం, వాతం, యింకొ ఎన్నో. ఇక యిప్పటి పరిసితీ ఒలు చలబడింది. నాలుక

థి లు న.

పీక్కుపోతున్నట్టుంది. వాతం కమ్మేసింది- ఆసులో గొట్టంలాగా ఆడవలసిననాడి ఎగుడుదిగుడుగా ఆడుతోంది. అత్హ జూస్తై కేసు *.. దీపముండగానే యిల్లు చక్కటబెట్టుకోడం మంచిది. బిషప్‌ రత్నరంగాచార్యులడె ం

సరొ ః అమ్మ బాబాయ్‌. పువ్వుల్లో పెట్టి పదేళ్ళనుంచి కంటికి రెప్పలా చూసుకుంటున్నాం. ఎండ్లైనా సరే మా బాణా మాకు దక్కాలి.

పాపా ; గోల చెయ్యకు సరోజనమ్మ. కిందిట్టు మీదిట్టుగా వుంది. ఇదిగో కిష్ట్ణయ్యా ఇట్టారా ... హమీతుమీ కేలాలంటే ఒకటే దారి కనపడ తోంది, చూడు. గరళం పోస్తాను. ఏమంటావ్‌?

రాజా ; చేతకానివాడివి చేతకానట్టుండక నానుడిజేరంతో యిన్నాళ్ళూ మురగబెట్టడం దేనికి ఆచారిగారూ. పాతచింతకాయ పచ్చడికద. గరళం గరళం అంటావేమిటి? ఏమీ వద్దు. తమరొచ్చిన దారినే దయచేయండి. మా [పయత్నం మేము చేసుకుంటాం.

పాపా ; చేయమనే నేనూ చెప్పేది. ఆసుష్మ్యతులు కట్టించవద్దని, డిగి డాక్షర్లను తెప్పించవద్దని ఎవరన్నారూ అంట. అంతా వాడిదయ -_

బం ది

మనం నిమి త్తమా్యతులం. అంతే - వస్తా.

కాంతం ః _ ఎట్లావుందొదినా! రోజూ పొద్దునా సాయం[తమూ పాపాచార్యులు గారొచ్చి చూసిపోతానే వున్నారుగా.

సరొ ఏ చూడటానికేం వదినా - చూస్తానే వున్నారు. ఏడురోజులు దాటినా వీసమన్నా నయం కాలేదు. ఏం పోయెకాలమొచ్చిందో ఆ పాగు సచ్చినోడికి? పిడుక్కి బియ్యానికి ఒక్షేమ్యతమని జలుబౌచ్చినొ

106 కోగంటి రచనలు జ్వర మొచ్చినా ఆ నల్ల గుికలే యిస్తాడు. ఏం జెయ్యాలో ఏమో అయోమయంగా వుంది.

కిష్ట ; ఊరుకో అమ్మాయి ఊరుకో _ పిల్దాడి కేం పర్వాలేడులే - కొండల్లె యింతమందిమ్‌ ఆండ వుండగా నీకేం భయమమ్మా? నారోసి కోడు సీరోయడా అ అన్నిటికి అ భగవంతుడే వుచ్నూడు. ఒరే తిరుపతి ఒక్క గూపులో ఎల్లీ మన ఎడ్లబండి తోలుకురా. అబ్బాయిని పట్నం తీసుకెళదాం.

తిర ఏ. చిటుకులో తోలకొస్తా.,,

రాకా వ వద్దులేరా, తిరపతి. నీకు తెలియదా ఏంటి మావా? నర్భంచి గారబ్బాయొచ్చాడు మొన్ననె పట్నం నుంచి _ డాక్టరుకోర్సయి పోయింది చదవడం -_ రేపోమ-పో పట్నంలో (వాక్టీను పెట్టటొతు న్నాడు కూడా. ఒరే తిరపతీ, యీ సంగతి చెప్పి. తొందరగా

| తీసుకురా.

సరో వ. బాబ్బాబు. నచ్చినీ కడుపున పుడతా నీకు పుణ్యం వుంటుంది. తొందరగా పిల్పుకురా,

కిష్ట ని పొద్దనకూడా కనిపించాడు సెసిడెంటు చంయ్యదయ్యబావ - అబ్బా యొచ్చాడని మాటవరసకన్నా చెప్పలేదు. ఏ గొడవలో వున్నాడో ఏమో?

రాజా థి మనూళ్లోకూడా చదువుకున్నవాళ్ళు లేకపోలేదు మామా, కరణంగా రబ్బాయి యింజనీయరింగ్‌ వ్యాసయ్యాడా? బుల్లెమ్మ తయ్య కొడుకు కాలేజీలో పనేస్తున్నాడు గందా? మీ చం[ద్రయ్యదావ కొడుకు డాక్టరు ప్యానయ్యాడా లేదా?! ఏరి వీళ్లంకా? ఊళ్లో ఒక్కరున్నారా? కాస్తాకూస్తా చదువుకున్నా ళ్లంతా బ స్తికిపోతుంటే ఊరు వాగుపడేదెట్టా? తీరుగా ఉండేదెట్టా?

తిరప శ ౨౨. ఇదుగొ బాబూ డాక్టరు బాబూ

[గామ భారతం లాలా 0?

కాంతం 2 _సరోజనమ్మ వదిన కొడుక్కి. వారం రోజులనుంచి జ్వరం, ఒప మండిపోతావుంది.

సరో 2 మనవూళ్ళో పాపాచార్యులు గారు యీ మాత్రలు వాడారు. వం తగ్గలిడు బాబూ --- పిల్లవాళ్ణే సీ చేతుల్లో పెడతన్నా. ఎట్టా జూన్తావో ఏమో.

డాక్ట ఏ ఏం ఫర్వాలేదు. రేపీపాటికి తప్పకుండా తగ్గిపోతుంది. ఇదుగో _పస్తుతానికి యీ టాబ్లెట్‌ వాడండి. మకోమందు వాస్తున్నాను. తిరపతయ్యను పంపి అది తెప్పించి వేయండి. రేపు ఉదయం నేనే వస్తాను.

కిష్ట 2 సమయానికి దేవుడులాగా వచ్చాడు. రేకపోతీ ఎంత కంగారు - ఎంత కమామీషు .,....

ఓ భారతీ నీ చరితం (బవోస్టనందం. =. పల్లెటూరి ఐ9తుకులో పసాగిసా... వ్యాఖ్యాత : ఇంటి వరండా - నాగరత్నమ్మ మడి గట్టుకుని మంచినీళ్ల బిందెతో లోనికెళుతూ వుంటుంది. చిన్నారి ః పుస్తకం చదువుతూ వుంటుంది = విద్భ లేనివాడు = వీంత పళువు చదువు లేనిది - వెలుగులేదు”

నాగ ఏమే సరూ! ఆసులో గొట్టంలా అటుయిటూ తిరక్కపోతే. ఒక మూల కూర్చుని చదవరాదూ, సతికే సళశుకు _- తాకుతావు నన్ను పక్కకు వెళ్ళు,

చిన్నారి ; అన్నమాట అననే అన్నాపు నానమ్మా - తాకుతున్నా ఇదిగో అంటుకుంటున్నా అ

108 లాలా. కోగంటి రచనలు కాగ వ వదె, చచ్చి నీకగుపునడ పుడతా - ముట్టుకుంటే మరో వమడిబట నో ౬ కూడా లేదు కట్టుకోడా-కి - మీ తాతయ్యకి అన్నం బెట్టినతర్వాత ఛాదగిరకు వద్దువుగానిలే ఎనో తల్లివి గదూ. సరూ వ ఉహు, ఎదిం కుదరదు. ముట్టుకుంటే ఏం జరుగుతుందో చూస్తా - ఇప్పుడే తాకుతా - నాగ ఏ ఓసి బడవా. మీయమ్ముతో చెప్పి చమ్మక్క- దరువువేయిస్తానుండు- ఏమే బుల్లెమ్మా, వద్రన్నా వినకుండా, నీ హతురు చూడు అంటు కుని తీరతానని అల్లరిచేసోంది. సరూ ః. చెప్పు తప్పుంటేగా -నే భయపడటా:కి పారిపోడానికీ _ జౌొనూ, వంటిల్లు చూడు సీష్యకారే ఆ లీర కట్టుకుని ఎలా తడితడిచేళావో_ (తత్తి పవేశం) ఏమిటే సరోజా! అల్లరి నాయనమ్మను ఏడిపీంచక వోతే నీకేమీ తోచదేమే - సరూ ః లేకపోతే ఏమిటి చెప్పు? గంటసేపటి నుంచి తడిగుడ్డ చుట్టుకుని గదులన్నీ తిరుగుతోంది. అదేం అంటే మడి అంటుంది. నీళ్లలో నాంతే నిమ్మోనియా. వస్తుంది. వీ చలిజ్వరం వచ్చినా డాక్టరు చుట్టూ తిరగాలి. ఎందుకొచ్చిన గొడవ చెప్పమ్మా, నానమ్మా! మడి అంటే శచి, శ్యభం అంతేగాని తడిబట్ట కట్టుకుని గంటలతరబడి ఉండమని కాదు. అయినా చాకెందు కొచ్చిందిలే. నా పాఠం నేను చదువుకుంటా. పాః చదివిన వాడెగా - నర్వ వూ-జ్యుండు చదవక రాజైన సత్కీ_ర్రి కనునొ జూ వాంటి నాగ _ గుడ్తొచ్చి పిల్పనెక్కిరించిందంట. వేలెడంత లేదు వోలెడు పాఠాలు చెబుతోంది.

(గామ భారతం చాలా 109 బుల్లెన్ము వ లేదులే అత్తయ్యా! ఆదిచిప్పేది ౨౩మే. తడిబట్టతో గంటలతరబడి (నో ల్లో _ ః వుంచే ఏ కో“మో రొహ్బో వస్తుందాంపె. అనలే మీ ఆరోగ్యం హస్తువుస్తు, (లోపలనుంచి నరూ కేకలు

సకో వ నానమ్మా - [కిష్ట స్నానానికి నేనూ వస్తున్నా.

వాగ వ. నా బంగారుకొండే. అలాగే వెదాముల అహ్మా తెల్పావారేనరికి వెళా.లి మరి!

శ్చ నరోజి వ (నప్వు) బుల్లెమ్మ ఇ అది పూరికే అంటుందిలే అత్తయ్యా మిమ్మల్ని ఏడిపించటానికి _- ళు అసలది మిమ్మర్ని పో-స్తుందా స్వానానికి అని _ ద్క ఎత యు

నాగ్‌ 2 పోనివుకేమే _ కి పుష్కరాలనుంచి యీ బీందె పుచ్చుకునే టిప్‌ 3ళత్న్చాను. బతికినన్నా ప బతుకుతాం, కొడిరమ్మంటాంది ఊరు పొమ్మంటాంది. నాకేమే -

సరో వ నాయనమ్మా - 80 ఏళ్ళ్యకింద వెళ్ళింది వేరు ఇప్పుడు వెళ్ళిదివేరు, మడిమడి అంటావే అక్యడ మడి వుంటుందా _ వేలకొద్ది జనం తారసలాడతా వుంటాప. కీసరవానరగా వుంటుంది. ఒక్కూదానివీ హోంవు. కళ్ళురూడా సరిగా కనిపించవు. కాష్య తడఒడతాయి, ఆ కృష్ణ నీన్లే శానమా్యా మన పంపులోకొచ్చేది. దూరపు కొండలు 'ఉనువంటారే అడె. పంపుకింద స్నానం చేసి కృష్ణారామా అనుకో.

నాగ వ నిజమేనే సరూ! పోయే ఓపిక కూడా పోయింది. పాత ఆచార _పకారం ఆన్నాగాని, సులువైన దారి జూపుతావుంటే అంతకన్నా ఏంకావాలి నా మనవరాలని అనకూడదు గాని నాజగడరం ముక్కలు నేర్చుకుం చక్కగా. చెప్పింది - పడేళ్ళు నిండలా - పిల్టకొంచం కరూతఘనం, వంశంపేరు నిలబెడుతుందిళే.

(రచ్చబండ-రా మయ్య సాంబయ్య, మరో నలుగురు కూర్చునుంటారు.)

[10 లాలా... కోగంటి రచనలు

తిరప వ ఒరే రామయ్యా ఒక సుట్టముక్కిట్టా పడేయిరా. లంకపుగాకు తెమ్మంటే మా సిన్నోడు సాదా పుగాగట్టుకొచ్చాడు రావణా సురుడు _ కాష్టమల్ల్హే కాలుద్దిగాని రుచిలేదు పసీలేదు దీని తస్పా గొయ్యా జు

రామయ్య : శాడగ్గరా నాలుగు పొయిం వుండయ్యి తిరుపతయ్య బావా! ఇదుగో యూకొడ సుట్టినూడు. అది సరేగాని సాంబయ్యా! గుడ్డల్లేరుసంతలో మాగొప్ప మా గేదెను తెచ్చావంట గందా _- దర ఎంత?! రేపూ నూపూ ఏమా_తం పొలిస్తాండేంటి?

సొంబయ్య : ధరేమొ పిరుమేనే బాబాయి. తొమ్మిదొందలు పోసినా అసలు సీస లైన సరుకు రాంధే మరి. అక్కడికి అన్నీ బేరీజు వేసికొన్నాం. రేపూ మాపు కీ శేస్ట యిస్తాంది. పరవాలా. 1 1/8 సేద్ద యింటికి పోయినా తతిమ్మావి పాలకేం్యదానికి పంపి ఇల్లు జరుపుతాంది మీ చెల్లెలు. ఒరే సురేం్యదా! పొద్దున్నుంచి 'పేపరు కాగితం కిందామీదా తిరగే నన్నావు గందా, సంగతులేవన్నా చెప్పరా ఆలకిద్దాం.

సుదేద వ సంగతులేవుండయ్యే సెస్పడానికి అ నర్వం నాశనం = నిప్పులు సెరిగే ఎండట. భగ్గున మండే మంటలు, పట్టపగలు _ మిట్ట మధ్యాహ్నం చినపారుపూడిలో యిళ్ళు సావిళ్ళు గడ్డివాములు పాకలు మొత్తం 250 తగలబడి పోయాయంట. తాటికాయంత ఆక్షరాలతో తంపటకుంపటగా వేశాడు సూడు,

రామయ్య : అయ్యయ్యొ ఈరంకా వల్లకాడయ్యిందన్న మాటే _- ఈ గోరకలి ఎట్టా జరిగిందంటావ్‌?

సురేం వ ఎట్టాజరిగిందేముంచేముంది? అన్న పూర్ణమ్మగారింటికి అల్లుడొచ్చా డంట. పప్పలొండి పెడదామని పొయ్యి ముట్టించడానికి కిరసనాలు పోసిందట -_ భగ్గు మందేమో వాడవాడా వల్లకాడ్లై ందని, తెలుస్తాంది, అంతే! ఇడుగో ఇంకో యిసయం యిన్నారో లేదో

టౌమ భారతం న. శేే1 సాంబయ్య బాబాయి, రామయ్య మామా! పష్మతికలో పెద్దశరాలతో పంచాయితీ ఎలక్షన్ల సతుల (ప్రకటించారు.

సాంబయ్య ఏ ఏమిటి ఎప్పుడురా?

సురేంద ఫి లారీకులు తర్వాత వస్తారంట. _ ఆం_ధచేశం మొత్తంమీద పంచాయితీలన్నంటికి ఒక్కపట్టున జరుగుతాయంి _వాళారు.

రామయ్య వ రాయడానికేమొచ్చెలే = చేసుకున్నవాడికి చేసుకున్నంత మహదెవ, మనవూరు, సీవారుల వా ల్లీమనదె, (వ్రశిడెంటుగోరూ, తిరపతయ్య మామ, దత్తుడు ఎవరికే సెయ్యమంటే ఆళ్ళకే సెయ్యడమే,

సాంబయ్య ; అడేమిటి రామయ్య బావా! (వసిడెంటు మున్నబుగోరూ, కరణం దత్తుడూ అంతా మీవాళశ్లే అనుకో, అయినా యిన్నాజ్శా ఓ చెయ్య డమే గాని మాట నిలబెట్టుకు ౫ పశిచేసినవాడొక్కడూలేడు. నా సిన్నతనంలో ఎట్టావుందో యీ నాటికి వూరు అట్టాగే వుంది గంగానమ్మ గుడిలాగ _ ఎదుగూ బొదుగూ లేకుండా నామాలగుట్ట కాడ నంది విగ్రహంలాగ.

రామయ్య ; ఓడు ఓడంటే కంచమంతా ఓడన్నట్టుండి నీకత. వూరికే తీసి వారేస్తావేంటి, గత పదిఏళ్లలో ఎన్ని జేయలేదు మనం, పంచాయితీ రేడియో బేట్టామా, లైైబరీ లదా, డబ్బులేక గుంజాటన పడతన్నా

ట్ట ల

మనుకో-_

సాంబయ్య ; ఉంటానికే నామకా వున్నాయి. మనలో ఆలనా పాలనా విని పట్టిచ్చుకొన్న వాడొక్కడున్నాడా సెప్పు. అయిశా ఏం పట్టించు కుంటాం? కుటుంణాలూ 'పెద్దయ్యాయె బరువు బాధ్యతలు 'పెరిగె. ఊరిగ్గావలసిన మంచి చెడ్డ పట్నం వెళ్ళి మాట్టాడదామంటే కాళ్ల

శి ఉం న్‌! ళు

నొప్పులు కీళ్ళ నాొప్పలు క దల్లేమాయె _ పెద్దతనం వచ్చిందాయె మరి-_

1 లాలా కోగంటి రచనలు రామయ్య : అయి సదువా, సట్టుబండలా మనమెక్కడ చూస్తాం. ఆపీనరుతో మాటాడాలంటే ఇంగిలిపీసు రాయిండే కుదరదాయె. లా పాయింట్లా ట్‌ ళా తెలవవాయె ఎక్కడుండావే అంటే వేసినచోటే గొంగకా అన్న ట్టుండి మన కద, ఆరిసేడెవరు? తీరిసేదెవరు. సెప్పు- సాంబ ఏ తెలిసీ తెలియని గొడవల్లో తిరగడం, పదవులు పట్టుకుని ఏలాడటం అన్నంత బుద్ధితక్కువ పని యింకోకటి లేదు. అందుకే చదువు కున్న మన సురేయదలాంటోణ్ణి ఎన్నుకుంటే జమాయించి మాట్టాడ తాడు. లతాడూ బొంగరం తేలుస్తాడు. ఊరికి వుపకారం జరుగు తుంది. (రచ్చబండ తిరుపతయ్య, చినక నకయ్యి, రామయ్య, సాంబయ్య,సురేంద మొ. కూర్చుని వుంటారు.) తిర ఏ ఒరేడ్‌ నూకలూ! ఉప్పరపాలెంలో రేపు సాయం_తం నుంచి వయసు మీరినోళ్ళకు బడిపెట్టి సదువు నేర్చుతారంట. మా పెడ నాన వావమరది పెళ్లాం మేనమామ కొడుకు _- అదే రామప్పగారి వెంక (టామయ్య గాతి వీరబ[డుడు చూసిపొమ్మని కార్థ్రముక గ్రా రాశాడు. నూకాలు ; (పారంభానికి ఏ మం్మతిగారి నన్నా పిలిచారా - ఎవరొస్తున్నట్టు వాతి |! రాశారు॥ తిరు న ఎవర్నో ఎందుకు - అరి సరో త్తమ రావు గారి శిష్యుడు అనంత రామయ్యను మోపుజేశారు. మంచిపని జేశారులే. అప్పలసామి ః _అఆనలు నాకు తెలవకడుగుతాను.వయోజనవిద్దె అంటే ఏంటా సొద లేకుండా తేలికలో తేల్చెయ్‌ య బలరౌం శ; అదేనే బాబాయీ! చిన్నప్పుడు చదవక పోయినా, వీల్లేకపోయినా, నలఖైయో పడిలో పడ్డా నాలుగక్షరం ముక్కలు నేర్పడం.

(గొమ భారతం తతత కే1$ తిరప వ మొక్కయి వంగనిదే మాన్సై వంగుతుందా అని సొమెతుంది సిన్న తనంలో సదువు అవ్బాలిగాని నలభై యొచ్చినాక నాలిక తిరుగు శుంగా అని నా అనుషూనం సాంబయ్య థి సిన్నప్పుడు సనదువుకోక పోయినా, చదువుకోలేక పోతే వచ్చిన వష్టాన్ని గుర్తించి పెద్దెరిగాక పుస్తకాలు పేపర్టు భారత రామాయ ణాలు ఇంకా ఎన్నో చదివి తోళ్ళను నే ఎరుగుదును. అందాకా ఎందుకు? మన హీరో నాగేశ్వరరావుగారు ఆరవం, పొంది, ఖం్టిషు అన్ని భాషలు ఎన్నో చదివాడంట, అమెరికా వెళ్ళొచ్చిశాక మన వూళ్లో మన గగంధాలయంలో ఉపన్యాసం యింటుంటే అదిరిపోయా గంద. బలరాం ః; చదువుకుతోడు అనుభవం - అభ్యాసం, పట్టుదల ఉంటే అన్నీ ఆబ్బుకాయి. సంస్కృతి వృద్ధి అవుతుంది, సంస్కారమూ పెరుగు తుంది. అందుకే. చదివినవాడగా _ సర్వ పూజ్యుండు చదవక రాజైన - నత్కీ ర్తి గనునె? అన్నారు. సౌాంబయ 2 సరస్యతి దగరుండోడికి లేనిదేముంది =. సరం ఉన? టే గంద. (1 టో ఇ, గ ల బ (౧091 ౧౭౧ 69౧19౧8) పోస్ట్‌ ః తిరపతయ్య గారూ! 1౧18౧౮ 00౪6 వచ్చింది. ఇదిగో-- తిరుపత న ఇంగ్గాండు కవరంటాడేమిటి? తిర ఏ తెల్లదొరలు సల్పగా జారుకుని 80 ఏవ్ళ దాటిపోతే, మనతో ఆళ్ళ కేం పనొచ్చిందంట? బలరా ; అది కాదే బాబాయి. ఇది -ఇన్‌ లాండ్‌ కవరు దేశం లోపలే గుండ గుండంగా తిరుగుతుంది, ఉంగుటూరు నుంచి - మీ తమ్ముడు రెండో కొడుకు గొపయ్య అ్మడసు వుంది-

[1కి లాలస... కోగంటి రచనలు తిర వ నాకు రాసినఉత్రరం మక్క నేను సదువు కుంటానిక్కూడా నోసుకోక పోతిని. తానొకటి తలిస్తే దై వమొకటి తలుస్తాడంటారు. చిన్నప్పుడే మా తండి అమ్మారుపోసి హరించిపోయె. పొలం బ్యటా చూసేనాధుగు లేక ఎడ్డూ గొడ్డూ చూసుకుంటూ & ఎకరాల కొండ చేసి యీ కాడికొస్తిమి. చదువులేని లోటు సంతలోని పోటు లాంటిది. ఇంతకీ సంగతులేమిటో సదివి చెప్పుదూ. 84101: భారతదేశం ముఖ్యంగా వ్యవసాయిక దేశం. దేశంలోకి వంతుల (పజలు వ్యవసాయం పనిపాటలమీదే జీవితాన్ని గడుపుతున్నారు. పచ్చటి పొలాలు, పసిడిపంటలు మన దేశాన్ని సౌభాగ్యవంతంగా తీర్చి దిర్దుతున్నాయి, కాని ఇంకా జరగవల్సిన అభివృద్ధి తెలుసుకోవలసిన మెలకువలు, నేర్చుకోవలసిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానం ఎంతో వుంది. అక్షరజ్ఞానం గల ,పతివారు యూ విషయాన్ని గురించి ఆలోచించాలి. ఇంతో అంతో చేయాలి. “నన్ను ముట్టుకోకు నా మాలకాకీ* ఆంటూ దూర దూరంగా పోతే భవిష్యత్తుకు, బాగుకు, (ప్రతిదానికి మనమూ దూరమౌతాం. తెలియని విషయాలను పల్లెవాసులకు తెలియచెప్పాలి. పతి విషయాన్ని మూర్ధంగా నమ్మడం, గుడ్డిగా అనుకరించడం, అర్థంలేని మూఢ విశ్వాసాలు అనర్థాలకు దారి తీస్తున్నాయి. అందుచేత మంచీ చెడ్డల్ని బేరీజు వేసుకునే తత్వాన్ని, చదువుకో లేని వారికి మనం అలవాటు చేయాలి. వాడవాడరూ వయోజన విద్యా కేర్యదాలు వర్చాటు కావాలి. (గామీణ [ప్రాంతాలలో చడువుకున్న మహిళలు పనులు అయ్యాక తీరిక సమయాల్లో చడువురాని స్రీలకు చడువునేర్చి ముందడుగు వేయించాలి. వ్యాఖ్యాత వ చదువుకున్న (పతి పురుషుడు, చదువునేర్చీన (పతిమహిళ వయోజనులకు విద్య నేర్పే కార్య్యకమాన్ని చేపట్టాలి. వయోజన విద్య ఆనే అశయా నికి ఆచరణకు మధ్య పెద్ద అఘాతం వున్నది. ఇది అందరికీ తెలుసు, రీన్ని మనం ఆధిగమించాలి _ ముఖ్యంగా (గ్రామ [పాంలాల్లో ఈ కార్యక మం మరింత విసృతంగా జరగాలి. నిత్య నూతన సమస్యలతో సతమతమౌతున్న గృహిణులకు అక్షరాస్యత ఆవళ్యకతను గుర్తింపుకు తేవడం తేలికేంగాదు. నియమిత సమయంలో నిర్టీత స్థలంలో వీరందర్ని చేర్చి కూర్చోబెట్టాలి. నూటికి 8ఠ మంది నిరక్షరాన్యులుగా వున్న మహిళాలోకంలో అక్షరజ్ఞానం మీద అశ కల్గించాలి. చదువు వల్ద కలిగే సతృలి

లగొమ భారతిం లతలా 115 కాల్చి తెలియజెప్పాలి. నివురుగప్పిన ఇప్పులా. దాగిన విద్యతృష్ణలో వేలాది మహిళల్ను వెలికి తీయాలి. అప్పుడే మన భారతావం నిత్యకళ్యాణం పచ్చతోరణంలా విలసిల్బతుంది. కాని ఇది ఒకనాట ఒకట ముగిసేది కాదు, నిరంతరం కృషి సల్పాలి - ఇది మన దీక్ష - అప్పుడే మనకు రక్ష, నిజమే - విలాస జీవితం మీద మనిషికి మోజు పెరిగింది. నాజూకు _బతుకు నేర్చుకున్నాడు. నగరంలో తప్పితే - నిట్టాడిచావిట్లో ఉండరక పోతున్నాడు చదువుకున్న మనిషి. నయగారాలు పలుకుతున్నాడు. పుట్టిన వూరు, పెరిగిన గడ్డ మరచి పోతునా,డు. మమకారం లేకుండాపోయింది ఎవ్వరికీ. పల్లెలంటే చిన్న చూపు _ అవంటే అయిస్టం వాటి మాటే గిట్టడం లేదు _ నికానకి ఈ సుందర భారతీ దేశం ఇంత సౌభాగ్యంగా విలసిల్లడానికి ఈ పల్లెలే కారణం మరచిపోకండి _- మా పచ్చని పెప్ట. ఈ పంటకాలువలు ఇక్కడి మనుషులు. మనసులలో మమతలు మంచి _ మర్యాదా ... వీళ్ళు మనవాళ్ళే రైతు లేనిదే రాజ్యమే లేదు. రైతే దేళానికి వెన్నెముక. రైతు కంటతడి పెడితే, దెశమే కన్నీరు కారుస్తుంది. మన _ చదువు, సంధ్య, శకి సొమర్థ్యాల పల్లె [పజలకుకూడా అందిద్దాం. చదువుకున్న వాళ్ళలో కొంతమందైైనా పల్లెలకు తరలి పోవాలి. పంతం మాని వంతులు మాని నేనంటే నేనన ముందుకు రావాలి. వాళ్ళ కష్టాలు కన్నీళ్ళ పంచుకోవాలి. అప్పుడే దేశం మరింత సుభిషంగా వుంటుంరి. పాట. బంగారు బాటలో భారత భూమి (ఆకాశవాణిలో 1978 జనవరి 26వ తేదీన (పసారితం) న! ఉంటు ఇళ ం భత ణు. నే జో ల నై గె గ ల ఓ |. న! య. 4

క్ట ం ల + లలా / శ శో . శ / (1 “స శ వ ల 4 జ్‌ శ

[గ నం... జ్జ బ్య జ్‌ | టి ఈ. సాచి సజ్యే వ సల 1 గ

కా. టై లే శః 6 త్ర శీ 1 న్‌ లకే మ్‌ బో . లీ [స న | శ శీ 4 క " స్మి ల / | ల! నీ ల్ల స్టో "జ( ల్‌ ల / వం /

కు ఫీ " తజ 1 ఖా టట వ. | తో ఇ కై [ | వే ర (గ శ | శు ఛి శ న్‌ పే స్ట్‌ ఇ ఛో న! ఖా | క “ వలో || ల స! ల ఛై ॥ యస్తు స _ ॥// ల స | ఎ మా తా శ్‌ / శ బై ఈ తు పై "రతు అభ్యుదయం న. లలా 'దేలానతి నెనౌ సమర ర్లైత అంటాడు, అనాది నుండీ నోవో వరవ ఇలా అనడంలో అర్థం లేకపోలేదు కొని, దివ్యా మెవ్కా లేన ఎత్కర్లై తులు నేటోతీ తొనువిన్తూ వున్నా రాడు. తనుకు శవల నినాదాలతో రైతు వెన్నాముతను విల గగొడ్టుడం తగని వశి అని ఈ రవనో నంకేతొం, తబి నందోళొం,

11రి హాలో కోగంటి రచనలు

పారతంత 9సృములోన పొారవళ్యము. జెంది పరవళ్ళు దొక్కుచు పరుగు లిడియె

స్వాతంత్య పోరాట నంరంభ వేళలో అదను పదును ఎరిగి అడుగు లిడియె

దేశ వెన్నెమంకవని దీవన అందగా మురిపాల కాడును ముందులా”

మాన్యాల పండించి ధాన్యరానుల లోసి తోటి మానవులపు ఖాట జూవె

బూటళాలను ఇఆగనాడి ఘాటు జూపి

కుట స్వార్థాల గతులను కూల్చీవై చి

మోస మన్నది ఎరుగరు వీనమైన

అట్టి న్వైతులు అభ్యదయ మందుగాక!

మనుమసిద్దినాడు ఎనలేని ది_ప్హితో (పతిళ చూపించిన వళ్లెినీమ

శరణు రామస్వామ్‌ ధరణాలు వెలిగించ నిప్పు రగిలించిన కప్పురంబు

శాటమరాజు తా కై జారు తివ్పగా పోతుగడ్డగ మాశె పుణ్యభూమి

ఎనలేని త్యాగాలు ఎందరో సలువగా కన్నశల్లి మారె ఘనిజగడ్డ

"రెడ్డిరాజుల కదియేమొ పోతుగడ్డ

లె తువాబుల కదియేమొ రత్నసీమ

"వెన్న (ప్రవహించు యీనేల పుణ్యభూమి

వైతు జనులకు దివిసీమ రత్న గర్భ

ఇల కెల్ల వారగా తొలి కోడికూయగా తొట్టినిండా కుడితి పట్టివుంచి

రైతు అభ్యుదయం లతలా 110 ఉట్టిలో నుంచిన ఉలవలు గుగ్గిళ్లు చట్టినిండా నింపి నంతరించి తలతాళ్ళు పగ్గాలు దట్టిఎచి దించియు కో శేరు నాగలి పోటు వేపి ఎలపటి దావటి ఎద్బుల సవరించి ములుగర) చేబూని ముందు నడచి అమ్మలక్కలు మంగళ వోరతివగ పాలికాపులు కుంకాయ పగులగొట్ట ఇంటి యిల్లాలు శుభమని వెంటరాగ చంటిపాపగ రైతన్న సాగుచుండ! "రెక్కూలు ముక్కలై. పక్కలు విరిగియు కన్నీరు మున్నీరు కారునాడు లేగదూడలు పలుపులు విప్పుకొనుచు కట్లు విప్పియి చెట్ల శెగబడిననాడు కునికిపాట్లుడుచుకు కొమునలు నిమురుతు పాలెకాపులు జోల పాడునాడు గొ బ్బెముద్దలు గుమ్ముడిపూలు కొన్ని ముందువాకిట పసందుగా నిల్చునాడు గోపు రాలను మించిన మూపురాలు దిమ్ముదిరిగెడి కొంగొత్త కొమ్ముధ్వనులు గంటనాదాలు మువ్వలు ఘల్లు మనగ చెంగుచెంగున దూశె తువ్వాయి జంట! రైతు వెంట నడిచెనూ __ తాను రాజు నీవని పలికేనూ భళ్లునా తెల్దారపోయ బనసవదేవుడు రంశె వేసె

190 లాలా... కోగంటి రచనలు పాడిగేచిలు, నూడియావులు గాడి వదలిన లేగదూడలు గంతు లేస్తూ వురకసాగను వింతవితతగ అరవసా గను "రెతు॥ €... తరిపిగే చెకు తవుడు చిట్టు గపిడిగేచెకు గరువు ఎరువు మాళిగేచెకు మంచిపట్టు సూడి ఆవుకు తౌడు వులవలు వెట్టినాడా "రెశతుబవాబు కట్టినాడు గుంజ కాలుకు 4రెతు! దిటమెనవాడు తాను € రా వెట్టిచాకిరి చేయ నేల? గుటు మటు రటు తెలిసీ ౬) శి ఎన్‌! వటువిడుపు జెటునెరిగి లు ళు వెట్టిచాకిరి చేయడు దిట్ట ననిపించాడులే గుట్టుమట్టు తెలినెగా వట్టువిడుపు లరిగెగా ॥ రెతు॥ లు చం పొట్టుపొన్నాకుతో చిట్టుతవుడుపోసి గాబులోన కుడితి కలిపి తిప్పు అంచలంచల.గా రు పంచకట్టును దోపి చేత చెరణాకోలు వెళు మనగ కోజెగి _త్తలగట్లి కో శేరు చేబట్టి చేశ కాబిటిని వూతముంచి ములుగల్జు చేబూని

రై తు అభ్యుదయం ఆలా [121

వెలుగులో నడిచాడు

కల్లకపటము లేనివాడు

చల్లని ఆ ఇరెతులిడ్డ!

ఇరుగు పొరుగువార లేమిచేసినగాని

అదురు బెదురు లేదు ఎదురులేదు

తొణకడు బెణకడు సణగడు గొణగడు

ఎంచీచూడగ అఎత మంచితనమె

మంచితనమన్నది మననులో మెసలగా

రెకు గుుడెలోన రగిలెనపుడు

గుండె గొడ్డలి చేతబట్లే

మనసుకొడవలి సానబక్టు

నిన్ను పీల్చే పగటి దొంగల

వెన్ను పొడవ కదలిరా

దుక్కిదు న్నే వేద కెతా

డొక్కనిండని పేద ైలౌ

బక్కచిక్కిన పేదరె తా

చెక్కు చెదక6ని వేదం ళా ॥గుం జె॥

కేరింతలు కొట్టుచున్నాడు ఓరమ్మ కొడశా

నీకుగారిపోన నన్నడు న

జాలెడుమీసాలు దువ్వాడు 99

తీరుబడిగా వన్తనన్నాడు కారముపూడిలో కదలి వీకవానం చెరువుదాటి

మేదర మెట్టును చాటి

వాదులాడగ సాదరంఎబున॥

[లల లాలా. కోగంటి రచనలు

నిద మేల్కొనె భద్రకాళి

రౌాాదమ్వూరర్తి రు[దమాంబ

'వేగుచుక్క్కై. భువిని వెలసె

నాగులేటిలో నాగమాంబ

బోబ్బలూ పడబొబ్బలెట్టుచు

గర్జనలతో గాండించుచు

"వెళవెళమని కాం డపాపయ

విలయళాండవమే నల్పెను

బాలచం(దుడు 'నేలకొర8 గను

కళ్ళు తెరచి చూడగానె

భళ్ళుమని తెల్టారిపోయెను

జనములోన మౌర్పువచ్చిందీ ఓ రైచుబాజూ

జగతిలోనె మార్పు వచ్చిందీ! ళా

ధనము మనిషినె మార్చివేసింది న్‌

మఘనులమనుకొని గాడితప్పింది గా పూటకొక్కు వేషమేసి న్‌ నీటుజూపీ గోటుజూపి శా తోటివారల మరచిపోతె ళా శకేటుగాడని లోకులనరా ల

నీతి నియమాలన్నిటిని శ

గోతీలోన పాతశేసి అ

నిందలకె పాలయ్యారు శా

నిబ్బరమును కోలుపోయారు న

గబ్బుకంపు కొట్టుతూ వుంది అబ్బబ్బ యిష్పుడు

ఇబ్బదిలోన చిక్కింది

రైతు అభ్యుదయం లాలా 199 కిత్తనారు సంచిలోన విత్తనాలను నిలవ జేసీ స ్తెకాలపు చామ్ములప్పుడు అ తత్త ఎసరుతొ వంటవార్శిరి ఆకాలం మర చేపోరాదు ఓరయ్య యీకాల) పోయెకాలురా॥ బండియిరునుకు ఆముదాలు నిండుమనసుకు నేవళాలు గుండకేమొ నిబ్బరాలు దండియెన దబ్బనాలు వెలుగునీడలు బతుకు బాటలగా ఓ అమ్మతల్రీ కలిమి లేములు కావడికుండల్‌ ఓ కల్పవశ్లీ గండికొశ్లైను (బతుకేమొ బండబాఠె తిండి తిప్పలు లేకుండ ఎండిపోయె 'మొండమంతయు నుక్కియు 'మోడుపా'లరె కండలన్నియుకరిగి కన్నీరు మిగిలె ఇలెశుబాఐని పేశేమొ రగులుచుండె పుస్తెలన్నియు ఆెగనమ్మి శిస్తుకట్టి భారస్టి పిల్లలి నందరి పస్తు వెట్టి అన్నమో రామచం._చాయని అలమటించి ఒరిరు పేరేమొ మిగిలెను జగతిలోన రగులుచుండె చూడచక్కనివాడు లైు వేడుకై నవాడు గా పమయ్యి పోయినాడు శ అణాకానులు దెచ్చి ళా బుణాల పాలాయె ళా

లిక లాలా... కోగంటి రచనలు

అమ్మబోతే అడవి లై తుకు కెవబోత కొరివాయె క్‌ అమ్మమ్మ యీ ధర తో దిమ్మతిరిగి బోయె గుండెల్లొ గుబులు పుష్లై గూబల్లొ గింగురనియె గుక్కాతిప్పుకో లేక గుడ్డు మిటకరించె

బక్కచిక్కిన రైతుకు

డొక్క ఎండిపోయె నందాళకే లోకమెంతో చిితమురా భళి నారోసి నీశెట్టి = పంటలను పండించి కండలన్నీ పిండి - కష్టపడిననాడు పు_స్టెైలను తెగనమ్మి - వస్తులే వున్నారు గాలిమేడలనేమొ - కట్టుకున్నారు ఇవాలినంత లేక = కమీలిపోయారు కంచంలో కూడును లంచాలకిచ్చి మధ్యదళారీల అ మాయలకులోనై. ధాన్యాని కేమొ _ ధరబల్క పోయె పన్నుల జాధతొ వెన్ను విరిగింది నంఘళక్తిని జూపి సాధించుకోరా పాల వెల్లి -బంగరుతల్లి -తల్లే రా-కల్పవళ్లే రా బంజరుభూములు = పంటలు పండ బంగరురాసులు గాదెలు నిండ సిరినంవద తశులతూగుచునుండ పాడిపంటలతొ -తోడునీడతొ 1పాలః॥

తైతు అభ్యుదయం లాలా బక్‌ ఆం[ధదేశమే అ అద్వితీయమ. గ వెలిగేరోజు - చూ సేదెప్పుడు చెప్పరచిన్నా జూ గువ్వల చెన్నా॥ వాణికి గీర్వాణికి ఆకాశ వాణీకి వ్యవపాయవాణికి పదియు నేడు వశ్చరంబుల్‌ పట్టుపరికిణీలు గట్టి శాత ముత్తవలింటికి తరలివచ్చిన “వాణికి ఆశీస్సులు అందించిన అుదరికి వందనాలు =_ పదివేల వందనాలు. (నెల్లూరు జిల్లా సిద్దకొండూరులో ర్రైతుల సమక్షాన 19088 జూన్‌ 26వ తేదీన జరిగిన ఆకాశవాణి కార్యక్రమంలో చేసిన కవికాగానం) స/గ్క/ వా _

న్‌ . హ్‌ | , న్న్న హా

ట్‌. వు వాల స్ట . నో న తే వాలళ న్‌ గ్‌ న్‌ స్స క్‌ కా

ల ఖీ న క శ్‌

వ శ నిండు కుటుంబం సామాశిక నవా తఠవితీ మట్టం, కఎతవ (ఫొవుం డిట్టో తఎతో - దానికీ ల వేడు పెట్టినా = రలకాలం శిలుస్తుంటి. ఆవ వఅందని వోకవ టఎొందని తవన తముల్లితో అది నోల ఎవిడబిన నొాముగారడీదేు అవుతుంది కాని నవీవ తోలితమాతం కాదు. అన్ని దత జాల నుంబి దృొక్సృధాలనుంబి నాొమాదిత నమన్యలతు నదవగావాన చేనితొన్న తోబితీ కవితా వన్వళు నమకాలిత నంభుఃలోనే లలీ నుంది. ఇలా వా నబిత టీవనొన్న నృటించే అతి యాత

తొటితీ విటుంవినియం/తఖి నయిళం లగు

198 లాలా. కోగంటి రచనలు మడడ కాలేదు. నమూః నంక్షేమానికీ వరిమిత వటింవిమే లజ్యం కావలె నని ఆదే నిండువమీంఖిం అనివించువుంఖయుం దోశి కవి ఖ్రావన, మనిషికి ఆలోచనాశ క్రి పెరిగి, చదువు సంధ్యలు మరిగి మంచి చెడుల విచక్షణ తెలిసుండి చేస్తున్నదేమిటి? తన జీవితాన్ని తనెందుకు చక్కటదిద్దుకోలేక పోతున్నాడు? చిన్న దీపంతో తనచుట్టూరా వున్న చీకటిని అతనెందుకు తరిమి తరిమి కొట్టలేక పోతున్నాడు? ఎక్కడుంది లోపం? మీకు తెలుసు, నాకు తెలుసు మనందరికీ తెలుసు. మరి తెలిసుండికూడా ఏమిటి? ఏ దేశ సంపద్దైనా ఆ దేశ ఆర్థిక స్థితిగతులు, పొడివంటలు, సిరిసంపదల మీద ఆధారవడి వుంటుంది. దేశ సౌభాగ్యానికి పరిమిత జనాభాకూడా తప్పనిసరని మరచిపోక్నూడదు మితంగా వుంటేనే అమితంగా ఆనందిస్తాం. ఆదమరచి సుఖంగా నిదపోకాం. ఇన్ని చెప్పినా మనలో ఇంకా భాందసభావాలు తగ్గనే లేదు. మూఢ నమ్మ కాలు వదలిపోలేదు. రావిచెట్టుదగ్గర, రచ్చబండదగ్గర ఈ రోజుకీ ఊసుపోక రణ గొణలు తగ్గలేదు. వినిపిస్తూనే వుంటాయి - నారుపోసినవాడే నీరుపోస్తాడని, అంకా భగవంతుని దయ అని! ఇలా,..ఇలా,., ఆదిగో__ నింహా శ ఏం శీతయ్య బాబాయ్‌! లంక పుగాకు రెండుకాడలిట్టా పాఠెయ్‌! మద్యాహ్నం నుంచి మా కుతెళుతాంది,

ఫీతయ్య ఏ ఇంకెక్కడి లంకపొగాకురా? మొన్న ఉప్పలాయికి లంక ప్రొగా కంతా సంకశాకి పోయింది గంద! కొంపలన్ని గుజ్జమడి పోయాయి గంద! ఇదుగో బీడీముక్క- కాల్చుకో?

రొమయ్య : అదిసరేగాని పోయింది పోగా సగానికి సగమన్నా దక్కుతుందం టావా రంగయ్య?

రంగా ః ఉప్పెనొచ్చినచోట దక్కేదేమీ లేదు, చేల ముంపు శవాల కంపు తిప్ప. తుపాను లేనిచోటైతే బతుకుతెరువుకు ఇబ్బంది లేకుండా కొంతనయం, గుడ్డిలో మెల్ల.

నిండు కుటుంబం లాలా 129

రామయ్య £ అంతేలే గోరుచుట్టుపె రోకలిపోటుగా వుంది నా యవ్వారం. అది సరే గాని కుటుంబం చిన్నదిగా వుండాలని కాకిగోల చే త్తండారు గందా _- ఏం వుష్యదవం వచ్చిందని యీనస అంట?

రంగొ ఏ ఇంకా. వం వుషదవం వుండాలి అంట? నిరుగు జనవరినాటికే మనడేశ జనాభా 60 కోట్లు దాటిందంట. స్వరాజ్యం వచ్చిన దగ్గర్నుంచీ ఇప్పటికి లెక్క.గడితే 80 కోట్లకు పైన పెరిగిం దంటన్నారు. ఇంతకన్నా ఏం గొవాలి?

సింహా క ఆడు చెప్పిందీ నిజమే. మరి మంది పెరిగితే మజ్జిగ పల్బనే. జనాభా ఈ లెక్కన పెరుగుతాంటే దానికి తగ్గట్టు పాడి పంటా గుడ్డా గుడుసూ, ఒనర్లు పెరగండె ఏం జేత్తం? ఎక్కుడుండావే గొంగడీ అంటే అక్కడే వుంటామాయె! దేశంలో జనం అందరికీ తిండి సరిపోవాలంటే మాటలా మరి.

శీతయ్య ; తరతరాలుగా తాత ముత్తాతల దగ్గరనుంచి యీ జనాభా సంగతి తిరగతోడతానే వుండారు. దీనికి అంతక్కడ? ఆప యెక్కడ?

రామయ్య : ఏంటో అంతా మాయ! పరమేశ్వరుడి లీల - పుట్టడం గిట్టడం మన చేతుల్లో వుందటా? పుట్టినవాళ్ళకు పచ్దెడు అన్నం పెట్టడం, పెంచడం, పెద్దవాళ్ళను జేయడం నున విధి, ధర్మం, ఎలా జరగాలో అలా జరుగుతుంది. అంతేనంటావా?

సింహా వ మనవంతు మనం నెరవేర్చకుండా అంతా దేవుడుదయ అంటే ఎట్టా కుదురుద్ది రామయ్య మామా! మీ చిన్నతనంనాటికి ఇప్పటికి ఎంత లేడా చెప్పు? మానవయత్నం - అంటే మన 1పయత్నం మనం చేస్తే జరగక పోవడం అంటూ ఏముంటుందీ అంట! ఏమంటావ్‌?

శీతయ్య $; ఆంటానికేముంది? భారత రామాయణ కాలాల్లో పిల్పలకోసం యజ్ఞాలు [కళువులు చేసేవారట. పిల్లలకోసం ఆదేదో దశరధమారాజంతటీ వాడే యాగం చేశాడంట. సంతానం లేకపోతే సౌభాగ్యం లేదనే

కోగంటి రచనలు లా 180 వాడు సుప్పుతప్రాపిరస్తు అని, “ప్పుత ప్వొతాభివృద్ధిరస్తు' అని ఆశీర్వదించేవారు గందా!

రంగ ః _ఆశీర్వాదొలకేంచే మామా! మంతాలకు చింతకాయలు రాల్తాయా? దీవనలకు పిల్లలు పుడతారా ఆంతా సీ ఎరిగాని!

రామయ్య : అన్నిటికి అదృష్టమనేది కలసిరావాలిరా. రాత సరిగ్గావుంటే గత సరిగ్గా వుంటుంది. కలిసొచ్చే రోజా స్తే నడిచొచ్చే బిడ్డ పుడతా డంటారు. అనుభవించేవాళ్ళు లేకపోయీక ఈ ఆస్తులెందుకు, అంతస్థులెందుకు! అవస్థలెందుకు?

సింహా ని అవస్థలెవరు పడమన్నారే ఉన్నదాన్ని అనుభవించమన్నారు గాని అందాక ఎందుకు? చిట్టి రత్రమ్మగారి జానయ్యకి వద్దు కొడుకులు ఒక కూతురూ. అంతవరకు వాగానే వుంది. పెద్దాడు వెంకటా చారికి ఆరుగురు కూతుళ్ళు, ముగ్గురు కొడుకులు, రెండోవాడు ఆమరయ్యకి ఐదుగురు కూతుశ్ళే. ఏమిటేయీ విపరీతం? ఏమిటే విడ్డూరం? మన చేతిలో

క్‌తయ్య | మాటకడ్డామొచ్చా ననుకోకు = చూడు _ ఆసంగతి ఆమరయ్యను ఉరామరగ్గా ఆరా తీణ0. అఆడిసోదిది. తలకొరివి పెష్టేవాడూ, పిండమేసేవాడూ లేకపోతే ఎట్టా అని దిగాలు పడిపోయాడంట. ఈ తడవై నా మగకాయ కలగక పోతాడా అనుకుంటుండగానే ఐదో కాన్పుకూడా ఆడపిల్టే అయ్యిందంట. మరి దీన్నేమంటావి*

రంగ 2 _ చేతులారా చేసుకునే వాళ్లకు చెప్పేదెవరుండారే? తనవాటాకొచ్చిన పదెకరాలు అమ్మి వెంకటాచారి బావ ఐదుగురు కూతుళ్ళను ఎల్ల మార్చి ఆత్తారిళ్టకు పంపాడు. జరుగుబాటు లేక కోతలకు కళ్బే తలకు, కూలికి నాలికి వెళ్ళి కాలం వెళ్ళుబుచ్చుతున్నాడు.

సింహా శ ఆమరయ్య జీవితం మరీ అన్యాయం అయిపోయింది గందా. కొరివి పెట్టడు లేకపోగా ఐదుగురు అల్లుళ్ళ తాకిడికి తట్టుకోలేక

/ జి

4 శే. జ్ఞ + ? గ. | ళ్‌ గ గ ్త న న్‌

గ శ ం ట్‌ ష్‌ న గ్‌ కి పని పాటలలొ పుటిన ఈ.ఓ

జూనపద గేయాలు ఆణతుతూ వాడుతూ అవలీలగా చోను£ వోయాడు అనతోం లడ్డు, వానిరాగాలు తీన్తూ వశివాఠథిలు చేనువంఖటూ వోతే అది ఎంత్‌ శవమెన పెదవనీ అయినా బిళలె₹లలో ఇజే డుయటా గ్‌! యి నువత్తుగా నునాయానంగా వూ _ర్హయిపోతుంది. (గొతివలవప ఆవనోవొలు తుండళు, అబేస్థ వడుతున్నట్టు అనివీంచడు. అలా ఆ (్‌మి వలు వొడీనవో అనలు నినల్డె న వొశలుః వారిలో తింబిత్‌ వమేదోవఖిము గలవాడు వార్చిననే ఆ తీయతీయటఖో తేోజతెలుగు వొతీయవదాలు, (ళవైళ వోనన నొందర్య

140 లాలా. కోగంటి రచనలు ఫొరోవళ్ళో ఫలితమే ఆ మదురాతి ముడుల రాగాలావన అలా లటే వనులలో ఐయే పొథిలు వట్టువవచ్చాయో అ వ్రట్టువూర్నో త్తరాల వ్లైనాం ఆలునువందాం :

ఒకనాటి మాట భారతిదేశం వ్యావసాయిక దేశం. సస్యశ్యామల మైనది. జీవనదులు పొంగిపొరలి _పవహింపగా, నాలుగు చెరగులా రైతులు, వ్యవసాయ కూలీలు పంటలు పండించి గాదెలు నించి అందరకూ అందించి “అన్నపూర్ణ” గా విలసిల్లినది ఈ పవ్శ్మిత భారతభూమి.

ఇక్‌, మన తెలుగునాడు వెలుగునాడు. కృష్ణవేణి, గోదావరి, తుంగ-భ_ద పెన్న, స్వర్నముభి మొదలయిన నదులు (ప్రవహించే పోతుగడ్డ. ఇటు కోస్తా జిల్దాలు, అటు తెలంగాణ, మరొకవంక రాయలసీమ, పలుతెరగుల పనులు, యానలు వృత్తులు గల బంగరుసీమ.. పల్లెపట్టుల కాలవాలమైన తెలుగునాడున వ్యవసాయం (పధానవృత్తి. దానితోపాటు రెక్కాడితేనేకాని డొక్కాడని కార్మికులు, (శ్రామికులు పారిశామికులు. అంతా చెమటోడ్చి కష్టించి నాలుగురాళ్ళు సంపాదించే స్వయం పోషకులు వున్నారు.

పనులు చేస్తూ పాటలు పాడడం, పాటలు పాడుతూ పనులు చేయడం అలవాటు, పండుగలకు పబ్బాలకు పాటలు పాడుతూ పనులు చేస్తూంటే, పని చేసినట్టే తెలియదు. అలుపూ సొలుపూ అగుపించడు. ఉల్లాసానికి, ఉత్సావోనికి పని సులువుగా, చురుకుగా సాగుటకు ఏదో ఒక కూనిరాగం గొజిగనిదే గడవదు. మన జనం = (శామికులు = చేసేపని ఎన్నోరకాలు కదా! వృత్తులు, కులాలు, మతాలను బట్టి పని విభజన ఆదిలో జరిగినా, కాలకమేణా అది మారిపోయింది. ఇంకా మారు తున్నది.

పనిపొటలలో పుట్టిన స్వచ్చంద సాహిత్యం ఎప్పుడు మొదలైందో ఎంత విసరమైందో ఇప్పుడెవరూ చెప్పలేరు. మానవులు గుంపులు గుంపులుగా స్ధిర నివాసాలు ఏర్పరచుకుని, సేద్యం ఆరంభించాక, జానపదగేయాల ఉత్పత్తి ఆరంభ మైంది. వీటిలో చాలాభాగం సమిష్టిగా ఉత్పత్తి ఆయినట్టివి. [ప్రజలమీద _ వీటి (పళావం చాలా వుంది.

పనీ పాటలలో పుట్టిన జానపద గేయాలు బాలాాాలాలలాలాలాలాలాాా క(41 ఈ పాటలు పాడుళూనో వింటూనో శమించే (పజలు, చెమటగార్న్బే కష్టజీవులు తమ బాధలను తాత్కాలికంగా మరచిపోతారు. ఆనందంలో మునిగి తేలు తారు. పని హుషారుగా జరుగుతుంది. పొద్దు తెలియదు. కాలం గడిచినష్టు కను పించడు. అంతేకాదు ఆ పాటలలోని రసాలలో తాముకూడా లీనం అయిపోతారు. జానపదగేయాలలోని ఇట్టి ఆసకి అనంతం. పల్లెపట్టున పుట్టి పెరిగిన నేనునా చిన్నతనంలో పొలాలవెంట తిరుగుతుండే వాణ్ణి. దుక్కిదున్నేటప్పుడు, ఊడుపుల కాలంలో, కలుపులు తీసేటప్పుడు కోతలు కట్టివేతలు నూర్పు మొదల్తెన పనులలో పాల్గొంటూ మా నాన్నగారికి చేదోడు వాదోడుగా వుండేవాడిని. గొడ్డకాపరుల ఇంటిలోపని, గొడ్డ పని చేసి, గొడ్లను ఊడ దీసి కాలువవై పు తోలకొనిపోతూ లొల్దాయి, ఇల్దాయి. లిల్లాయి పదాలు పాడు కునేవారు. వ్యవసాయ కూలీలు గొంతులు గింగురుమంటూ జానపద గేయాలు పెడుతుండేవారు. అందరికీ పనులు లేని దేశంలో అందునా. తెలుగు గడ్డలో అడుక్కు తినడం. ముష్టి ఎత్తడం, మాదకవళాంకి రావడం _ కడుపు కక్కు రి ఒక పనిగా దాపురించింది. వారు వచ్చినట్లు ఇంటిలో పనిచేసుకునేవారికి తెలియాలి కొబట్టి ఒక కూనిరాగమో, ఒక కేకో, ఒక జానపదమో వినిపించటం పరిపాటి. “అమ్మగారి యిళ్లు భాగ్యలోగిళ్ళు సొమ్ముుగల యిల్లాలి సొంతలోగిళ్లు పక్షైడన్నము పెట్టు బంగారుతల్లి వట్టిచేతులతోటి పంపకోతల్లి” ఆని వారొచ్చిన పని మనకు వినిపింపజేసి వారిపని వారు ముగించుకు పోతారు. భుక్రి గడవడానికి భక్రితోగూడిన "తాలు, గేయాలు, పదాలు వారు పాడ తారు. తత్వాలు, (పబోధాలు కూడా వాటీలో వుంటాయి.

14వ లాలా కోగంటి రచనలు ఉదాహరణకు : “మూన్నాళ్ళ ముచ్చటకు మురి సీవు తరి సేవు ముందుగతి గానవే చిలుకా! కర లే బుధువుల , క మ్రైలే చుట్టాలు కన్న తల్లెవ్వ'కే చిలు 9"! రు కదురు కవ్వాలతోపాటు కలం, హలం, బహుముఖ (ప్రకాశమై (పచారమై వికాసానికి ఆలవాలమైంది. కరకర (ప్రొద్టపొడిచే సరికి బామ్మలు 'పెరుగుముంత నీళ్ళుగల తపేళా తెచ్చి మూలనున్న గుంజకు కట్టి చల్లకవ్వంతో పెరుగు చిలుకుతూ. “గుమ్ముడేడే గోపిదేవీ! గుమ్ముడేడే కన్నతల్లీ! గుమ్మడిని చూపించగద వే అమి గోపమొి!” అని పారుతూ తమ పని ముగించేవారు పిల్లలు, యువతులు, మధ్యవయసు స్రీలు వారివారి పనులలో నిమగ్నమై వుంటే, మూల గూర్చుండి ముక్తి గేయాలతో మునిగిన ముసలమ్మలు చేతనమునంత పని. చేసి చేదోడు వాదోడుగా వుండాలనే తపనతో, ఊసుపోని కూనిరాగాలతో రాట్నం తిప్పుళూ నా “వడుకు వడుకూ కదుర వడుకచే కదురా వడికి మా దాన్యంబు నుతకవే కదురా!” ఆంటూ ఆలపిస్తారు. పది పుంజాల నూలు వడికి పదిరాళ్ళు సంపాదించి. తాము ఎవరికీ భారం కామనిపించే ఘటనలు మరప్పరానివి. పాలమీగడ _ వంటి పదకవితా వణితితో పనీపాటలలో నిమగ్నులై న కూలన్నలు, సేద్యం చేసే రైతన్నలు [శమకష్టం మరచి పోవడానికి వన్నెల చిన్నె లతో, ఇంపుసొంపులతో, సొంపు సౌగనులతో, గానం చేసి ఒడలు పులకింప చేళారు.

నిండు కుటుంబం చాాాాాాాాతతతతననాాాం.... 1805 తాయరన్ము ; ఎల్లుండి జూద్దువుగానిలే బాబు! ఇవ్వాళ దీనికెళదాం పద, వెళ్ళాస్తాం తలుపు గేటేసుకో అమ్మా! (చంటిపాప ఏడుపు) గంగమ్మ ఏ: ఓ - ఆయీ! వోయిగాని = పోయి ఆవదలు కాయీ అమానయి నెవరమ్మ జు కొట్టిన్న వారూ? కొట్టి గోవులపాలు పోసిన్నవారు? శఅఆయిీా॥ (భర్త వస్తాడు) రంగమ్మ ; ఏమిటిమామా! జోరు? తా దూర సందులేదు, మెడకొక డోలని పుట్టగొడుగుల్లా పుట్టడమేగాని, పొట్టనిండా తిండి లేదు, పెట్టడా నికి బట్టలేదు; ఏం జూసుకుమామా ఎగురుడు? పోత & _సవుదాని కాటు పోటూ వుండల్లే, లోకానికి చీకటి. వెలుగు ఉండచ్ధ, సంసారమన్నాక, కష్టం సుఖం తప్పుద్దా మరి! మనసుంటె మార్గ ముంటుందన్నారు పెద్దోళ్ళు. ఆలు మగలు బండీ చ(కొలు ఇరుసు తిన్నగా ఉన్నంతకాలం తిరగాల్సిందే మరి! తాయరన్ము ఒరే పోతరాజూ! నేనిందాకేవచ్చా. మీ ముచ్చట్లు కొన్ని విన్నా. మా కాలానికి, ఈ కాలానికి బోలెడంత తేడా - నాకు డెఛ్ఫైయో పడి. కాళ్ళూ చేతులూ బాగానే వున్నాయి. చూపా తగ్గలేదు. పళ్ళా వూడలేదు. పనిపాటలు చేసుకుంటూ పదిమందితో కొల సేపం చేస్తున్నా. ఇంక ఈకాలంలో పుటకతోనే మందులు పాల సీసాలు! పిదప కాలం! అమిత సంతానం (పధానం కాదురా,

[పడాలా కోగంటి రచనలు సంసారం చక్కగొ దిద్దుకోవాలి. సిరీ కళా ఎక్కుడుందిరా - సీకు చింత తప్పా? కళకళలాడాల్సిన పిల్దలు కశేబరాల్టాగా కనబడు తున్నారు. కాదంటారా?

వ్యాఖ్యాత ఫి కట్టుకున్న భార్య తనను సంతోవపెట్టాలని కొ త్త పెళ్ళికొడుకు కోరుకోడం సహజం. ఆనందంలో కాలం గడపటానికి ఆభ్యంతరం చెప్పదాయిల్లాలు.. కాని కుటుంబభారం వెంటనే ఎక్కువ గాకుండా మూడు నాలుగేళ్లయినా ముచ్చటగా వుందామని భర్తకు నచ్చ జెప్ప డానికీ _పయత్నిస్తుంది. ముతక భారిన అనుభవంతో ॥1ముతక॥ హితవు చెప్పెద కోమళీ! శాతము _త్తవనాటి మాటలు పాతవని భావించ కే॥ అాళిబొట్టు కట్టినా తలం వాలు పోపివా అంపకాలు చేసీ నిన్ను అత్తింటికి పంపినా 'నెలతప్పకుండ నీవు నాలుగేళ్ళు గడుపుకొని ముచ్చమళైన వీడ్డను గని మురని పోళె ఆనవెని కముతక॥ అచెమ్ములాగ నీవు అధికనంతు కోరొద్లు లి గుండమ్మరీతిగా గొ(డాలివి కావద్దు భర్తను అనుకూలంగా పరివర్తన గావించి ఇంటినంత సరిదిద్ది ఇల్లాలనిపించుకో శకముతక॥

నిండు కుటుంబం. లా 187 గుట్టుమట్టు లెరిగి నీవు పట్టువిడుపు 'ఆఎటునుకో కట్టుకున్న భర్తతోడ దొట్టవు అనిపించుకో కన్నలిడ్డ ఒక్క్యడెన కీర్తిగాంచ నెంచుకో నీ నీడనె మహిళలుత నిలవాలనిపిచుకో ॥ముతక॥ (ఆకాళవాణిలో 197 డిసెంబరు 28వ ఠేదీన పసారితం) స్త గ; | [ ్‌! | ్సీ( | లీ 4

జానపషాు నూలు ఇక శ్శా ఇ న! ః నా 4 ల. న! గ శ్‌ ళ్లు" లాలు కే న. స శ్ర టా ల ర జ క ఓల -” లై? ఇ లో" వ ఇ యంగా త! ణే క్క _ ఘు.

సీండు కుటుంబం పలా 181 పఠారె పోయి పదినెల్డు కావొచ్చింది. అంతూపొంతూ చిక్కలేదు. ఈ 'సంతానం' సంసారానికి గోరుచుట్టుమీద రోకట్మిపో చెైకూర్చుంద్ని రామయ్య : ఇంతకీ కుటుంబంలో పదిమంది పిల్లలు కలిగితే చీకాకు, చింత, వీదర, చిందర వందర గోయిందం మేళామంటావ్‌! (పాట వినబడుతోంది) రామయ్య : అదిగో! మాటలోనే మూటగట్టుకొచ్చారు అన్నా చెల్లెబ్న _ రంగా మం!లు. లోకం పోకడ, వేదాంతసారం విప్పి చెప్పి నట్టుంటుంది వాళపాట. ళా రంగ థి వయ్యార మొలికిచే వగలమారివి నీవు మం గే! అందాల థరిణవే 1ఓ లామః అన్నుల మీన్నవే (ఓ భామ! రంజిన నడకలో నారాణి యా రాయంచవులీవె పూబోణి నీ కళ్ళ మెరుపులలో - భామా నా వొళ్ళు రుల్లందే భామా నా ఒళ్ళు! వాకు నీవు, నీకు నేను ఈడు జోడు _- తోడు నీడ గువ్వ గూడెక్కిందె == కామా పదవే మేడెక్కుదాము - భామా పదవేం.. మంగి ఏ తొందరా తొందర వడబభోకూ

కే ట్రిటీ అానారాననాననాచతలునననాలవకాయలాయలవాలవలయాణయిలంల... కోగంటి రచనలు బందలో పడతావూ రంగా పడచువాడవు నీవు బావ గడునై నవాడవు శక ఆడదాని బతుకు ?ః అరిటాకువంటిడిగద ఓ బావ లేడికి లేచిందే లగ్గం బావకు వెయాగలి పగ్గం వాగు వంక కొండ కోన సొంపు, యింపు చూనుకుంటు నాలుగు ప్ళ్ళినా బావా బతకాలి నవ్వుతూ గడపాలి ఓ కావ! అతను ౩ కనురుకోకు యినురుకోకు కాలమింక జరపబోకు ఆపలేను ఓపలేను తాపానికి కాళ లేను నరనకు కావే భామా వై ఆడుకుందాము భామా నై వై ఆడుకుందాము ఆమె వ్‌ కనకదుర్గమ్మ గుడికి కలిసి మెలిసి పోదాము కేరళా తీరాన "కేరింతలు కొడచాము మూడేళ్ళు చాటాక వాన ముచ్చట తీరుస్తా నీకు ముద్దు పావనిస్తా

నిండు కుటుంబం చతల 188

బోతు 2 పుట్టింటికీ మనం - ేరుతిసుకొద్దాము మెట్టినింటికి మనం = వేలు కూరుద్రాము. ॥కూః ఆలు మగలందరికి వెలుగు చూపిద్దాము ఆడుతూ పొడుతూ వోయి వోయి గుందాము

శీవయ్య ; ఇందులో ఒక కిటుకుంది. ఆదేపంగా ఆలోచిచ్చా - లేరిందేంటంటే బాగా డబ్బున్నాళ్ళకి, బాగా చదువుకున్నాళ్ళులో నూటికి ఎనభై మందికి పిల్లలు తక్కువే పుడతుచ్నారు! బీదవాప్ల, ఆదాయం తక్కువగా ఉన్నవాళ్ళే పిల్లలకోళ్ళయ్యారు!

రంగ ఏ అక్షరం ముక్కలు లేకపోతే అవే వచ్చిన యాతన. ఆడది ఎంత చదువుకుంటే సంతినం విషయంలో అంత జ్మాగత్త పడతంది; అంత తక్కువమందిని కనడానికి (పయత్నం చేస్తంది. అందుకే ఆడవాళ్లకు కూడా చదువు బాగా చెప్పించాలని సభల్లో సమావేశా ల్లో ఒకటే చెబుతున్నారు. ళా

రామయ్య వ ఆడది లేకుండా అసలీలోకమే శూన్యం. ఆకాశానికి చం్మదుడెట్టాగో సంసారానికి ఆడమనిషి ఆట్టగందా! మహాళివుణ్ణీ అర్థ నారీశ్వరు డన్నారు. మాటళ్లోపడి మరిసిపోయా = ధనుర్మాసం గంద పందిట్లో _ రాములువారి గుడి దగ్గర కుచేలోపాఖ్యానం హరికథ ఒక ఘడియ...

శీతయ్య సంతొనం తక్కువయ్య! రా బావా! కుచేలుడి కధ వినడానికి బండెడు పిల్లల్ని కని పేదరికం దౌర్భాగ్యం ఆనుభవించాడు. కృృష్ష పరమాత్మ ఒక కంట చూశాడు గనుక కష్టాలు గభ్టైక్కాయకుకో ఈకాలంలో అవసరానికి ఆదుకునే వారెక్కడ?

194 లాలా. కోగంటి రచనలు

సింహా ఏ పట్నంలో 'జాలీ ఇన్‌ సివ్రూ' అన్న సిన్మా వచ్చిందంట. ఏ రంగా సెకండ్‌ షోకి ,.. ఏమంటావ్‌?

రంగ ; అలాగే.

రామయ్య : తూరుపు వీధిలో రుక్మాంగద కథా కాలక్షేపం, వెళదాం పదవయ్యా, కౌరవులు వందమందున్నారు, ఆరక్షాహిణుల సైన్యం వుంది, చతురంగబలాలున్నాయి. కాని, (బతుక్కి. కావల్సిన శిక్షణే లేదు, శిక్షణే లేకపోతే జీవితమే లేడు. మరి _ ఫాండవులో! ఐదే ఐదుగురు! శషణతో. పెరిగారు. శక్తి యుక్తులు వేర్వేరు. రంగ రంగ వై భోగం ఆయినా కాఠపోయినా రచ్చబండ మ్మాతం చేసుకోలేదు (బతుకుల్ని. అందుకే అనడం కౌరవుల్లా వందమందిని కనటం కన్నా పాండవుల్జాంటి వారిని ఒకరిద్దర్ని కనండరా అని. తాయా రమ్మత్తదే చెప్తోంది = నామా టబద్ధమైతే వినండి.

తాయారమ్మ ఇల్లు ర్యాతి మూడేళ్ళ రంగజ్జి, రెండేళ్ళ సాంబజ్జి

ని దపుచ్చటానికి ఆడిస్తున్నది. వాళ్ళ మారాం జేస్తూ వుంటారు. కాష్ళ చాపించి అవులిస్తూ చిన్నోడు (పక్కలో జేరాడు కాయా రమ్మ, “అమ్మాయ్‌ గంగమ్మా! రాములవారి గుడిదగ్గర వారి కథ గదా! కాస్త కాలక్షేపంగా వుంటుంది. ఒక గంట వినివసా అవ్బాయొస్తే పొంతకుండలో నీళ్ల తోడు. మరిచిపోయా! చంద్రమ్మ గారిచ్చిన ఉలవచారు అట్టాగే వుండయ్‌ వుట్టిలో. చిన్నప్పట్నుంచి ఆయ్యంటే ఆడికి పంచ్యపాణాలు, మరచిపోకు వడ్డించే? ఏరా; రంగా! హరికధకాడి కెళదామా?

రంగ + ఊఊ నానమ్మ నానమ్మా! 'లవకుళ' నాటకం జూర్తానే-

పని పాటలలో పుట్టిన జానపద గేయాలు టా 14 పౌలాలలో కొటారువేసిన పోటగి త్తల మెడలోని గంటల గణగణలు, అల్లంత దూరాన ఊరి తోటలలో మోటతోలే పాలికాపుల కపిఠి పాటలు, ఏతాము (తొక్కేవారి ఏలపాటలు నాట్లు వేసేటపుడు హెడే తుమ్మెద పాటలు, కోతల పాటలు కుస్పవేసేటపుడు పాటలు, కుప్ప నూర్చిళ్ళపుడు, రాసులపుడు పాటలు, పనుల కాపరుల పాటలు, పిచ్చిక గుంటల దొమ్మరుల, “డూడూ బసవన్నా" అనే గంగిరెద్దులవారు, సాతాగ జియ్యర్లు, దాసర్లు, జంగమదేవరలు, బుడబుక్యాలవారు, తోలుబొమ్మల వారు, భాగవతుల పాటలు, కొలిమి పాటలు, కుమ్మరి కుండలు చేస్తూ వాడే పాటలు, హరికథ $రికథ, బ్మురకథలు జంతరు పెట్టెతో జీవనాధారపుపాటలు “అల్టాకే నాం అంటూ ఫకీరు పాటలు, కొండలు కోనలనుంచి వచ్చే చెంబీత వారి పాటలు బండిపాట, కారుపాట, బీసబండిపాట మొదలయిన వాటితో తెనుగుూటి జాతీయ జీవిత రేఖల మీద వెలుగు వెదజల్లారు. జీవన విధానాన్ని తీర్చిదిద్దారు. కోటి విద్యలు కూటికొరకే నంటారు పెద్దలు. (బళుకు తెరవుకోసం పలు రకొల పాటలు. మాటొచ్చింది కాబట్టి ఒక సంగతి మనవి చేస్తాను, మా తాతలనాటికాలం బెజవాడనుంచి మచిలీపట్నానికి రైలుబండి వేసిన తాలిరోజులు. ఆాడే పొగ వదలు కుంటూ 'కూ బండి మావూరి పొలిమేరలో కనుపించింది. బిత్తరపోయిన మా వూరి బడిపంతులు బసవలఠీింగం గారు - “గుడ గుడ్‌ నీరు తాగుతది గుప్పున ఊత్తది చాని తోకలో మడుసులు కూకుంటారు సినమా అదివూ ర్కె లగెత్తుతాది ఇల్లతోలోడు లీ లిగులూదుకాడు బాపట వె కెత్తుకాడు భగవంతుని సిత్తర మేంది ఓల మో!” ఆంటూ కవిత్వం చెప్పేశారు. అప్పటి నుంచి పనులు చేసుకుంటూ పొగబండి పైన హైటలు పాడటం మా పొలిమేర [గ్రామాలలో (ప్రారంభమైంది.

14త రా రారారా కోగంటి రచనలు కష్టాలు కొపురం చేస్తున్నప్పుడు కూడా ఆర్బేవారు తీర్చేవారూ. లేక స్ట న్దు ఆవేదనను ఆకుభవిస్తూ, ఆరాటం. చెందుతూ. గుండెల్లో వుండే వేదన గువపాలతో గుచ్చినట్లు కాగా, అలనాడు రామదాసు సయితం _ న! “*వమీరా, రమా నే చేసిన నేరమేమిరఠా రామ! ఏ రితిగ నను దయచూఛచెదవో ఇనవంశో_త్తమ రామా నాతరమా... అన్నాడట. పనిపాటలతో పవలంతా కష్టపడి కొంపచేరి బిందెడు వేడినీళ్ళ స్నానం చేసి కచేరీ చావడి దగ్గరకు రాగానే ఏతోలుబొమ్మలాటో, గ్యురల _ గోపిరెడ్డి పాటో (ప్రారంభమవుతుంది. ఈ ఆడి పాడేవారు కూడా చివరకు హారతి పశ్శింలో. నాలుగు వరహాలు కళ్ళ జూసి కాలం వెళ్ళబుచ్చకపోరు, “ఓ కొడవలి కోటి శెడ్డి చాచేవల్లికి దవానమెతివో"' అం, “ఓరోరి బండోడ, వగలమారి బండోడ బండిమీద నా మనను - నిలవర ఓ మొనగాడ!” ఎని, చింతాకు చిగురుజూడు చిన్నదాని వగలు జూడు అద్దములో నీడజూడు _ ఇద్దరికి జోడుచూడు!” అనీ _- రకిరకాల పాటలు పాడతారు. ఇంకా రాములమ్మపాట తోలుబొమ్మలాట ముగి శాక ఎవరి గూడుకు వారు చేరతారు. తెలుగునాటి _పజల జీవితానికి (పతిబింబాలెన పల్లెసీమలలో ఊడ్పులు మొదలు నూర్చిళ్ల వరకు గల పొలం పనులన్నింటిలోను పాటలు (పధాన స్థానం ఆ్యకమిస్తున్నాయి.. ఉల్దాసానిక్తి ఉత్సాహానికి పని సుపవుగా చురుగ్గా సాగిరావడాగికి ఇవి అవుసరం.

పనిపాటలలో పుట్టిన జానపద గేయీలు చా 145 “అన్ని రంగాల్లో ఉత్పత్తిని పెంచాలి" అందరికీ సంప త్రిని పంచాలి. అశే కర్తవ్యాన్ని (పనోధించే ఈ రోజులలో వీటికి ఉపారాన్యం చాలా వుంది. హలాలు పట్టి పొలాలు దున్న డానికి ఉద్యమించే ముందు _

“తొలిమబ్బు మెర సెఠా, తొలకరి కురిసెరా దుక్కులు దున్నవేమిరా, రైతా, రైళా! నడుము లిగించరా, నాగలి బట్టరా సాగును మొదలుబెటరా, రఆళా ఆతా! క్‌ వా. ఓ

నాటులు వేయచేమినా!" సా

“పాడ వే పాడవే తుమ్మెదా! మంచి

పాటలన్నా పాడు తుమ్మెదా!

ముముము ముందుగ బట్టు తుమైైదా! పెద్ద

ము శ్రెదువే నీవు తుమ్మెదా! రత్న గర్భమ యిది తుమె్యైదా = యిచట రత్నాలు పండునే తుమ్మైదా

లెక్కలా కషంబు తుమ్మైొదా = మాకు

షూ

దక్కించు యికనై న! తుమ్మెదా!”

“వాటముగ పెరి?” చూడరా

కలుపులూ తీయవేమి5ా

కలువులూ తీయగా

కంకులూ వేయగా, కోతలూ కోయగా

కుప్పేసి చూప వేమిరా! 1ఓరె తాః

కతీడి లాలా. కోగంటి రచనలు వనలను కట్టరా, కట్టలను కొట్టరా పొలిశేక పెట వేమిళ౮ా £ఓ _రెతా! (ల్‌ో

ఒలియ ఒలియా ఒలియో -_ రావేలు గలవాడ రార ఐఫొలిాడ ద్‌ జ్ఞ్రేల్ప నీదయ్య కొండ మాదయ్య- ఎద్దులు నుర్వంగ మిద్రైరానులు ఓ కూల్మిరె తు అన్నలార పొలిగలుగ వలియ బల్కంశ4య్‌ “లైతు కూలీ ర కమందె రాజనాల పంటబ డె తిండికొరతే తీరపోనుడ ఓ

కోడెలు మూర్వంగ కొండ రానూలు

మంగళగిరిలాగ _ పొంగరా రాళి

సీ*వోచలములాగ - వీగదేల రాళి

కోటప్పకొండలా = కొనదేలె రాళి

వచ్చెరా పొలిగాడు = వరగాణి చాటి

పోయెరా పొలభిగాడు _- పొలిమేర చాటి!”

మగవాళ్ళుపాడే కోతలపాట మచ్చుకు :

“జంఛై రే _ జోరుకాల! నిమి చెట్టుకు నిచ్చె నేని నిమ్ము పళ్ళు కొయ్యలో ఆ నిమ్ముముళ్ళు రొమ్మునాశు సన్నరవిక = సగము తడినె ముతకరవిక _ మునిగి తడిని జంభైరో

పనిపాటలలో పుట్టిన జానపద గేయాలు బాలా 6? క ష్టేతలలో స్రీలు వ “ఎరుపురంగూ ఎదురు చుక్క్ళారా నా సామీరంగా ఎన్నిదినము - లెదురుచూతురా! ఆకు౭తొ పోకలంపరా _ నా సామిరంగా ఆలపించీ ఆపబోకతునా గువ్వ వేత గురుతు లంవరా = నా సామి5ం౦గా కాకిచేత కబురులంపారా*” కూలి రెతులు కలమూడ్వ = తలి పిల విలపసిలు ౧... ౮ క 2. ఛి పళ్లెజీఏత మెల్ల వెలగొ)దూ ఓ గూలి పొద్దున లేచి సద్ది తిని పనిపాటలతో కాలంగడీపి సద్దుమణిగే వరకు నిద్దుర పోని పెద్దమనిసి ర్లైతుదాబయ్య కలిసిమెలిసి కష్షించి పంచేసి చేదోడు వాదోడుగా వుండి. _శమకుతగ్గ ఫలితం అనుభవించినవాడు కూలి బాబయ్య. వీరు లేనిదే డేశంలో సిరి సంపదలు లేవు, ఏఠువాకపాటలతోపాటు గూడపదాలు, వతాము వాటలు, పారపదాలు, కలపువాటలు, కోతవాటలు మొదలయినవి ఎన్నోవున్నాయి. మచ్చుకుకొన్ని పని పాటలపదాలు ;: *“పతాము తోడరా తముగ్దడా, నీ చేత నసాయమచె తమ్ముణా! డా పాతాళగంగమతి వైకులికిపోయే ఏతాముతోడరా మెరక నేలకూ బద్దింవై నిన్నోడ బ్యదముగ నడువు వట్టుతప్పిందంశు బలజలారాలు,,

148 లాలా. కోగంటి రచనల “పవూరు భామా ఏమె నీపేరు? గుంటూరునాది పేశె గున్నమ్మ మావూరువేల, మాపల్లె వేలా మావోరుయిం కేను, మంచోరుకారు!” వచ్చె వచ్చె వాన జల్లు జాలమదిపలా? గుచ్చుకునె "రేగిముల్లు అ జాలిలొ _ బై క! చక్క గొకై చిన్నవాడ చక్కపిరిగి చంపనాశు గా చెప్పరాని దుఃఖ మొచ్చె ళ్‌ చెయ్యిినిమిరి చూడ వోయీ లా జూలిలొంలై లే *“'మంచదిగ వే--మంచ మేయ వే మొద్దు మొగముదచాన, ముక్కుపోగుచాన కలికిపసముచాన, కామంచిపడుచా ॥1మ॥। అరక చేనులోన, ఆవులున్నవిభామ ఆలమందనన్న అదలించిరా వె ॥[మ। జానపదసంగీతం (తజలలో పుట్టిపెరిగి వారి పనులతో పెనవేసుకొ9 వారి నిత్య జీవితంతో అల్లుకుని భాగస్వామిగా పరిణమించింది. పనుల జేస్తూ పాడే ఆపల్లెపదములు. చెట్టు పుట్టా మిట్టా గుట్టా అట్టుడికించి వాడవాడలనూ వోలలాడించాయి. పడగవిప్పిన పొములు నయితం నృత్యం చేశాయి. కట్టు బొట్టు, జుట్టు గుమ్మం, గోడ, అందెలు, అభరణాలలో__-అంతటా, అన్ని పనులలో జానపద *తం, నృత్యం, గేయం తాండవించింది.

పనిపాటలలో పుట్టిన జానపద గేయాలు 149 కూలిపనులలో, పడవలాగుడులో, దంపుళ్ళకు, పిండి విసషరడాలకు, కోలాటా లకు, గొబ్బిళ్ళకు, లాలపోసినా, జోలపాొడినా, పూలపాట, కోలవేసేవాట, రోడ్డువేసే వాటలు కోకొల్తలు. కొండలను పిండిగా కొట్టే క్వారీకూలీలు--- *"ఓ సాయీ బన్నయ్య = ఓ సాయి ఒన్నయ్య నీవూ నే కలనుండీ నిలచిపోరాలన్న పిల్లోళ్ళ పొట్టాకి వెళ్ళాము బట్టాకి తిప్పలూ పడుతున్నాం - తీర్చుమూ మా బాధ వెటుంచా చేనుందా, పొటుంది యిద్దరికీ ళ్టి లు 0 బతుకై నా పండాలి, జాధమబినా తీరాలి! ఓ పనిపాటలు చేసే బంగారు మనసుల మనుషులు పాడే ఈ జానపదగేయాలు మానవుని హృదయం కంచి నేరుగా పుట్టినవి. ఇవి పసిడి బంగారాలు. వీటిలోని శకి అపూర్వమైనది. రక్రిగళ్లే రవ్వలివి. ఖంగు ఖంగు మనే _ కాలిమువ్వలు. జానపద గేయాలకు హద్దులూ పద్వలూ లేవు లేళ్ళులా, సెలయేళ్ళలా సహజసౌందర్య శోభితాలు. చుక్కాని పటే _- నావికుడు ఆనందంగా = వ! వట్టరా చుక్కాని ఓఉరన్నా పడవ తిన్నగ నడుపు 'ెద్దన్నా (పః చుక్కాని సూటిగా సుడిగుండ మున్నది తిప్పరా పడవం"₹ు తిట్టిపోస్తా వేరా! 1ప॥ చిన్నన్నతో నీవు చీలి కొట్టాడితే తిన్నగా పడవ 'వెద్దన్న చేరదు ఒడ్డు ॥ప॥

1ర0 లాాాలాలాాలాాాాాలాాలాలాసాాా కోగంటి రచనలు ఇలా కాయకష్టం మరచిపోనూవమ్చు, కమ్యని ఆనందంతో కాలంగడపనూ వచ్చు. పనులలో నిమగ్న మైన (శ్రమజీవులకీ 'పదాలి జగన్నాథ రధచకాల్దాగ సాగిపోతుంటాయి. ఆగడమనేది ఆసలే వుండడు. ఏటి నంచి నీటి కడవలతో వయ్యారపు నడకలతో సింగారాలతో కిచ కిచ లాడుతూ. సిస్ద బుగ్గలో నిగ్గ తేరగా అందెల రవళులతో సాగే ఆ వల్ర్పైిపడుచుల “అంచాల భరిణరోరి _- ఆభామ అన్నుల మిన్నరోరి - ఆభామ అతివచక్కని దోరి - భామకు వతలేమి కలుగ వోరి = భామకు చాళ౭ెజేసీ కళ్ళు - భామకు మూరెడేసీ ముళు ఖ _భఖామకు” ఆంటూ వుంటే ఆ చిన్నది నిలపర సిన్నోడో, నీసోకూ నీనీటూ పడ 'ేర్చినావురో, ఈసోకూ యీబోటు! మీంగ మెతుకు లేదాయె మీసాలకు నెంటాయె వశుటా లిడ్దాయ ఓ పికంత ఉడిగిపాయె! బండచాకిరితో శె, బతుకె ఆల్లారిపోయె

పనిపాటలలో పుట్టిన జానపద గేయాలు డం నాం 5! తనంకాని బతుకాయె గాలికి వదలావాయె సదువు గొడవ లెత్తవాయె సంసొరం పట్టదాయె! ఇంట్లో ఈగల మోత, బయటో పల్లకి మోత! జాతి మనుగడకు వ్యవసాయం దాని సాహిత్యం ఎంతో (పాణ్యపదం, పని పాటలతో ఉరకలు వేస్తూ నాట్యం చేస్తూ (శామిక జీవితం గడుపుతుండటం, _పకృతి సౌందర్యంలో పకాశించడం చూస్తుంటాము. మనకన్నా గొప్పో పెద్దోళ్ళు దునల్ని వంచించడానికి కుంచించడానికి యత్నించినప్పుడు వెటకారంగా (591 608! ఠి పుల్ల విరుపు మాటలతో కోలాటపు పాటలతో - “ఓరయ్యో ఓరి నాయనా సీక్రు గొప్పరా ఊరుదిబ్బరా! సన్నజాజి పువ్వుకాదు మువ్వన్నె మొగమురా కన్న మేసి నిన్నుదోచి నున్నగ గొరిగేరురా!. 1ఓ॥ అందా చంచాలు వున్న వ " నుందరాంగులబంపి క ల . " ౪ సొత్తునే కాజేపి చ ల = చిప చేతికిచే+రు! ఎం 2 ౧ టీ యట్‌ ఎ చె [య్‌ | 4 న్‌ 4 న ల

దలై లలా కోగంటి రచనలు ఇన పటార- సూ లోన లొటార ఆడ లేకపోయారు ఓడు మద్రెలన్నారు: (ఓ పెళ్ళిళ్ళకు, పండుగలకు పబ్బాలకు, ఊరేగింపులకు, చాటింపులకు, నభ లకు, సమావేశాలకు పనిలో పనియై వెనుకబడిన వర్గాలకు, దళిత జాతులకు జీవా ధారమైన ఉప్పుపాటతో ముగిస్తాను. గీతాలే లిల్లి యలో! శివ తాలే లిల్హియలో! ఉన్నది లేదను అేడాతోనె ఉర్వియందున భేదము హెచ్చె కూటికి లేక ఎందరొ చచ్చె నేటి సమాజపు తీరే మార్చి! ఈ-॥ తరతరాలుగా నంపద దోచిన ధనిక ెట్టుబి భూశ్వాములను కంచరగాడిదవై నెక్కించి అంచెలంచలుగ వూళశేగించుి ।$తా!। మానవులంతా సమానమనుమా మంచిని మించినజే లేదనుమూ మార్గము జూపి ముందునడువుమూ సమసమాజమే శరణ్య మనుమా! ॥తా “ఓట చిన్నదాన ఓ చిన్నదాన! వగలమారి చిన్నచాన ఓ చిన్నదానో ॥ ఓక

పనిపాటలలో పుట్టిన జానపద గేయాలు లాలా 15 గుంటూరు చిన్నదాన! గుబుకు కేశాలదాన! గుబురు శేశాలపుద, గొల్బిపూలుపో కే 1ఓ। బందరు చిన్నదాన వబాజు బ)దులచాన బాజూబుచులపుద _ మోజేల లేదే ఓ (ఆకాశవాణిలో 1976 నవంబరు £9వ తేదీన (పసారితం) శ ల. 1 / గో గా ఫ్‌ గ శ గ/ 44 క జ ఇ జ్ఞ గ్‌

ల కం ( య ఖే / . ష్ష శ న మం. తి న త మం. ల్‌ చై ఛి ఖా శ 1. ల షీ లాలిపాటలు, జోలపాటలు పాథవ (పొజం త్రంటి. వొఖవ ఉోవిరి వుంటి. ఊవిలి వూదినట్లూ (పాణం ఫోన్లు న్బట్టూ వాట శ్రండాలి. పొనీ వినగానో మనను రాగ రంటితం కావాలి వోడేవోయే నునివీని అవి ఆళట్టుకోవాలి. ఎద తలువతులు తౌడుచు కోవాలి అుదుకే అవ్యపొడేన ఆ వాటి అ నాటి తొలివాట లాలిపొట జోలపాట ఇివ్ఫ జోతీ గాలిలో తోలి వన్తూవ్రుంటుంది.

కేర్‌ లలా కోగంటి రచనలు

భారతీయ శ్రీకి మాతృత్వమనేది ఎనలేని సంపద. పనస తొనలవంటి పిల్లలను చూసుకుని తల్లి మనసు విలసిల్లుతూ వుంటుంది. సంతాన (ప్రాప్తికోసం స్త్రీలు పడరానపాొట్లు పడతారు. _వరాలు, నోములు తీర్ధయాతలు చేస్తారు, ఆళ ఫలించిన పిదప, ఇల్లాలి సంతోషానికి అంతూ పొంళూ వుండదు.

పసిపాపలు ఇంటికి దీపాలు, కంటికి జ్యోతులు. పాపలను కన్నతల్లి పరవశత్వం చెందుతుంది. ఆ సంతోషవార వశ్యాన తన బిడ్డను రాముడుగనో, కృష్ణుడుగ రో భావించి తల్లి లాలిస్తుంది. తోలలు పాడి ఇదపుమ్చుతుంది. గృహ జీవవాన లాలిపాటలు, శోలపాటలు ముఖ్యం. లాలిపాటలు పిల్లలను లాలించడానికి జోలవొటలు పిల్లలను జోకొట్టి నిదపుచ్చడాసికి పాడడం ఆలవాటుగొ వచ్చింది. కొన్ని పొటలు బిడ్డల పరంగా మరికొన్ని దై వపరంగా వున్నాయి.

(పకృతి చ్కితవిచి తమైంది. త్రీ [పసవమయిన వెంటనే శిశువుకు బొడ్డు కోసి తల్లి (వక్క-లో పడుకో బెడతారు. నాలుగవరోజు ఎవరికి తీరుబడిగా వుంటే వారే పురిటిగుమ్మం వద్ద కూర్చుని “ఎన్నెమ్మ” వాటపాడుతూ వుంటారు. పురిటి నాడు ఇళ్ళ _పక్క వారు, బంధువులూ వేడినీళ్ళ బిందెలూ, పసుపుముద్దలు తెస్తారు. బాలింతరాలికి పురిటినీళ్ళు పోస్తారు. పదకొండవ రోజున బాలసా౩ మహోత్సవం జరిపి నామకరణం చేస్తారు. బిడ్డతల్లి తన బిడ్డను చూస్తూ ఆనందంతో మురిసి పోతుంది బిడ్డను రకరకాల వర్చించుతుంది.

(శిండచావు) “లాలి (శ్రీ జనలోల _ ఫీలా వీనోదా లాలి చ్వారకపురి - బాలగోపాల 1లాలి। తొలుత (బహాశ్చ్రండంబు ఇ తొశ్లైగా వేసి నాలుగూ వేదాలు - గొలునులమరించీ బలువ్లైన ఫణిరాజు - పాన్పులమరించీ చిత్తమని ఆయేటి - దూలములు వేసి

లాలిపాటలు, జోలపాటలు బాలా !1ర? అందముగ జాంబవతి * చందనము పూయ పొ దుగా కాళింది = పెవుల )ది చ్యూ మువయానగు రాధ _- మనసునే యీయా ఇందుమ.ఖి లత్ము = ల వి ామర య్యే చుటు గోప(న్త్రీ ఖు = తొళ మూచంగా లా తా ఛి పవళిచుమా కాబు - పశ్లైముచమునా" ॥లాలి మానవ వికానం పొందని పసివాలకు ఆకర్షించి, ఆనందింపజేసి వారిలో ఉత్తమ సాంస్కృతిక వీవాలు వేసేవే జోలపాటలు, లాలిపాటలు. ఈ లాలి శోల పాటల భావాలను పిల్లలెంతమా తం అనుభవించరు. కేవలం సంతం మాతం వారిని న్మిదపుచ్చడానికో, ఏడుపు నాపడానికో ఉపకరిస్తుంది అందువల్ల జారుగా సాగే స్వరాల వినా లాలిపాటల్లో వీల్లలకోసం ఉ దైళించి వవేమీ వుండవు తొట్టెలలో పడు కునే శిశువులు తడేకధ్యానంతో చూస్తారు తప్ప, తాళపు దెబ్బల్నికూడా అనుకరించ లేరు, తలిదం_డులు తమ శిశువులకు గరిపే అభ్యాసం ఉగ్గుపాలతోనే మొదలవు తుంది. “ఉగ్గుపాలతో రంగరించాం” “వెన్నతో బెట్టిన విద్య” అనీ చెబుతుంటారు. (అండబావు) “లాలీ, లాలీ, లాలీ లాలమ్మలాలీ, ల*+లమ్మ లాలీ కలారీ॥ చిట్టి చిట్రీ చిట్టి చీమ శ్రిమజీ మజ్జి (కిందా వ*డు తొట్జి నాగన్న వరమా తొబ్టి నాగన్నకు త్‌ డెవ్వరమాై గొక్టాలా కాచేటి గురవడే తోడు లాలీః న్మిదపో అబ్బాయి నీశజ నయనా క శిత! ముద్దుక్సిష్ణుడు వచ్చి ముద్దిచ్చి పోవు! లాలీ

168 లాలా కోగంటి రచనలు

ఊరుకో అవ్బాయి ఊళ్ళన్ని మనవి

ఊరుకున్నా నిన్ను ఊచెదా తండి లాలీ॥

స్త్రీల సారస్వతంలో జననాలు కూడా చాలా _పధానమైనవి. థ్రీకృష్ట జననం, మేనక నొప్పులు అనగా పార్వతి జననం, రుక్మిణి వేవిష్ళ ఆనగా మన్మధ జననం, కుశలపుల పుట్టుక, మార్యండేయ జననం మొదలైనవి ఎక్నోవున్నాయి. అడుక్కునే స్తీ ీకృష్ణ జననం గురించి గొంతుకలు కలుపుకు? హృదయం హరించే విధంగా పాడతారు : (ఖండచావు)

“కస్తూరి ర-గరం-గ నాయన్న కావేటి రంగరంగ

(శ్రీరంగ రంగి రంగా నిను బాసి యెట్లు నేమరచుందురా 1క స్తూరి

కంసుణ్ణి సవారి ప సద్దుకుడు అవతార మె _త్రినపుడు

'చేవకీ గర్భిమునను కృష్ణావతార మై జన్మి చెను కన్తూరి

ఆదివారము పూటను, జనినించె అష్టమీ దినమందునా

నెత్తురుతో పండి అపుడు ఆబాల కావుకావున పడ్చుచు కన్తూరి

నన్నేల ఎత్తుకొన వే నా తల్లి దేవకీ వృుదన"౧బు

ఒ ఇల్ల హీనుబుతో ఈరితినున్నాను కన్నతండీ

నిన్నెట్లు లెత్తుకొందు నీవొక్క నిముష:బు తాళురన్నా

యు జాల

గంగనూ (పార్పించెను జలనిధులు గంగ తాన.ప్పొంగెను

గంగ నదిలో నప్పుడే దేవకీ జలకంబులాడెతాకు

ఇకనై న ఎత్తుకొనవే ఓతల్లి దేవకీ వందనంబు

కామ ఖేనువు నప్పుడు దేవకి మదియ.దు తలచగాను

పాలవరగ్షము కరినెనుు అప్పుడాబాల_ వె జల్లగానె

అ యు ౧

లాలీవాటలు, జోలపాటలు హాల 159 తడివ(స్త్రృములు విడిచెను దేవకి పొడివనన్తుములు క న్లైను పొత్తులముద నపుడు బాలుండు చక్కగా పవళించెను తన రెడు హా న్న్వములతో దేవకీ బాలుణ్ణి ఎత్తుకొ"నెను అడ్తాలవె వేనుకు అబాల చక్కాదనమూ జూచెను

"లా చి వసు దేవపు తుడ మ్మా ఈ బిడ్డ వైకు ఠవానుడమా్యా నవనీతచోరుడ మాస ఈ విర్ణ నందగోపాలుడ మ్మా ॥కన్తూరి పండ్లను పరన వేడీ భుజముదు శంఖు చ్యకములు గలవు నీరూపు నీ చక్కన ఆ (బవాశ ఎన్నాళ్ళు [వాసెతండ్ర" కన్తూరి॥ పుట్టిన పిల్లలు కొద్ది వయనురాగానే ఆల్టరి _పారంభిస్తారు. ఏగవడం మొదలు పెడతారు. పసిపాపలు ఏడిస్తే, ఏడుపు ఆపడాంికి వాలు పట్టడం, గిల క్కాయలివ్వడం, బూరలు, బౌంగరాలు ఇవ్వడం, మాయమాటలు, కథలు చెప్పడం చేస్తారు. చక్కని పాటలు వాడి బిడ్డలను ఏమారుస్తారు తబ్బులు. అడె. పెద్దపిల్ల అయితే బూచివాడనీ, జోగివాడనీ, తేలులేలనీ భయ పెడతారు. అమాయకులైన _ బాలబాలికలు దై వస్వరూపులనీ, వారి పలుకులలో అమాయకత్వం, _ స్వచృందం (వతిబింబిస్తుంటాయనీ (పతీతి, ఆలౌకికానందాన్ని కల్పించే గుణం వారిలో తొబికిసలాడుతుంటుంది. ఆందుకే బాలవాక్కు. _బహ్మవాక్కు- అంటారు. మానవుల విజ్ఞానం కన్నతల్లి జోలవాటలతో (ప్రారంభమవుతుంది. (వఅండచావు) ఆట మాణిక్య మే పాట మాణికమే నటింట అమ్మాయి రత్న మాణిక్య మే! జఆటః॥ లు ఆడుకొని అబ్బాయి వచ్చె కాబోలు అందెళ్ళ చప్పుళ్లు పందెళ్ళలోన అటక చదువుకొని అబ్బాయి వచ్చె కాబోలు పరస్వతీ చప్పుళ్లు సావిళ్ళలోన ॥8అట॥

క ననన కోగంటి రచనలు

అందరీ మామల్టు మేనమామల్లు

అమాసనియి మౌమళల్లు చ, దమామళల్లు (ఆట;

పడవకు ఏడవకు వెరి) నాగన్నా

పడి సె నీకళ్ళు నీలాలుగారు

సీలాల కారితే నే చూడ లేవూ

పాఠలయిన కారవే బంగారుకళ్ళు 11ఆట |

పసిపాపను తల్లి అడ్జాలలో పెట్టుకొని తాను [పార్ధనచేస్తూ, తన బిడ్డ చేసినట్టుగానే భావిస్తుంది. తల్లి ఉగ్గపాలతోటే దేశభక్తిని, శక్తిని, యుక్తిని రంగరించి పోస్తుంది. తెలుగింటితల్లి తన ముద్దుబిడ్డకు గేయాలద్వారా అసాధార ణంగా. (పకృతి వర్ణన కావించి, (పళాంతవాతావరణాన్ని సృష్టిస్తుంది *“ఉంగి “ఉంగ" అని అవ్యక్త మధురిమతో తమలో అర్థంకాని భాషలో పోరుపెట్లే బొలబాలిక లను ఊరడించే తల్పుల పాటలతోనే పురాతన కాలంనుంచి దాలవాజ్బయం శ్రీం సాహిత్యం (ప్రారంభ మైంది. అన్నం తినేటందుకు మారాముచేసే బిడ్డను చంకన వేసుకుని బుజ్జగిస్తూ పాట పాడుతుంది తల్లి, (ఆదితాభం)

చందమామ రావ = జాభిల్లి౮- వె

కొండజెక్కిరావె - గోగుపూలు తేవె

బండెక్కి రావె - బంతిపులు తేవె

పల్లకిలొ రావె _- పారిజాతం తేవె 1;చం[

పమిడిగిన్నెలొ - పాలు పోనుకుని

వెండిగిన్నెలో - వెన్న "పెట్టుకుని

లు

ఒలవని పండు _ వొళ్ళో వేసుకుని

ఒలిచిన పండు - చేత్తో పుచ్చుకుని

అల్లా అల్లా తిరిగి అమాన్తియి (అవ్భాయి) నోట్లో వేసిపోచే

లాలీిపొటలు, శోలపాటలు లాలా 16! పిల్లలలోని స్నేహం, ఫౌశీల్యం, కాంతి కాముకత, [కాంతి భావుకత పెద్ద లకు దేశానికి ఆదర్శం కావాలి. బాలల ఆలోచనలు, అభిరుచులు ఆళలు, ఆశయాలు జాతి జీవన గతిని నిర్ణయిస్తాయి... తెలుగు నాలల తీయతేనె మాటలు, చి తమైన ఆటలు, పూహలు పోహలు, వింతలు, వీళోదాలు “లాలిపాటలు* “జీలపొటలో లో వ్య కృషౌతున్నాయి.. పల్లిపజ- ఉత్సావాంగా తాముచేసే (పతిపనికీ ఊఈఊతగా వాటలను ఉపయోగిస్తారు. జోలపాటలు, లాలివాటలు ఇన్నిరకాలన చెప్పడం కస్టం, కొన్ని సర్కారు జలాలకు, మరికొన్ని తెలంగొణా పాంశా"కి, ఇంకా కొన్ని రాయల సీమకు (పత్యేకంగా చెందివున్నాయి. (ఆదితాలం) చిన్నారి చిట్టిపొాపా! కన్నారి కనుపాపా! ౬1 కన్నాము నిన్ను ఎన్నెన్నూ పళ్ళకు కలలన్ని ఫలియించగా _*మా కిలలోన నుఖమీయగా ! చిన్నారి కులుకుచు పః కచు కిలకిలలాజే కో కిలపీవ మా చిటవట చిఘకుల చిందులు[ దొ క్కే సిసిందివీవమూస అచ్చంగాయలు విచ్చలవిడిగా అడాలీ పాపా! ముర్దుముచ్చటల మురి పెము తీరగ ము_త్తవకొలువును ఓప+వ+! అందములళోన చందమామ నీ కలువై పోయెను ఓపాపా నీలో నిమ్‌డిన ముదచినిచూడ నింగియె (నౌలెను ఉపాపా! చిరుమళ్లిలతో దండల (గుచ్చి చెంతకు జేర్చెద నోపాపా తరుణములోన జనిించితివి భరణము నీవే ఓపాపా ఆభరణము నీవేనా పాపా

1 8్రన్తీ బాను నతడు వవమడాాలు కోగంటి రచనలు శికువు జన్మించినది మొదలు బాల్యదశ వీడేవరకు కూడ వాని మనస్సుకు రంజకంగా వుండే వాటలు అందుబాటులో వుండాలి. తెలుగు తల్లులు తమ బిడ్డలకు ఉగుపాలతోపహాటు జోలపాటలు, లాలిపాటలు వినిపించడం పరిపాటి. ఈ జోలపాటలు యర లాలిపాటలలో తెల గుడెళపు సారస్వతానికి వన్నె దెచ్చే దివ్యకవిత్వపు పసీడితునకలు దొరుకుతాయి. చూతృ్యపేమనంతనూ కొద్దిమాటలలో ఇమడ్చడమే పాటలలోని (పతిభ లక్షణం, చాలా పాటలకూ, కథలకూ తల్లి హృదయమే కర్త్పృత్వం వహిస్తుంది. ఒక్కొాక్కపట్టున బాలవాలికలు ఊహాళ క్రి, లయజ్ఞానం కూడా కారణమై వుంటాయి. పొపాయిని ఒడిలో కూర్చోబెట్టుకుని చేతిని పట్టుకుని కిచకిచలు పెడుతూ పాడుతుంది తలి, + స! పప్ప'వెట్టి, పాయసం పెటి అన్నం పెట్టి, అప్పచ్చి పెట్టి కూర పెటి, ఊరగాయ పెటి క్‌ లు నెయ్యివేసి, ముద్దజేసి ఇ పొటుగాను, సోట బెట్టి చేయిగడిగి, మూతి గడిగి అళారింటికి దారే దంశే ఇట్లాపోయి, అట్లాపోయి మో చేతిపాలెం, ముందర్నించి ఇదిగో ఇదిగో వచ్చాం వచ్చాం చక్కావచ్చాం చక్కావచ్చాం చక్కలి గిలిగిలి -_ చక్కలి గిలిగిలి! లాలిపాటల, వోలపాటల సారస్వతం ఆనోటినుంచి ఆ నోటికి పరంపరా గతంగా నేటివరకూ వస్తున్నది. రాతలు, తం్మగ్రులు, తల్టులు, ముసలమ్మలూ తరతరా లుగా తమతమ వంశాలలో పాడుతున్న పాటలను పిల్లల ఉపశమనానికి ఆనందానికి _పయోగించారు.

లాలీపాటలు, జోలపాటలు పారా 168 పూర్వం అంటే పాతిక సంవత్సరాలకు ముందు తల్లి చనుదాలే పాపకు పటబేవారు. కేరింతలు కొడుతూ పాప పాలు (లౌగి పవళించేది, ఆరోజులే వేరు! ట జోలపాటల ఆశయం, దాధ్యత పసిపిల్లలను న్మిదపుచ్చడం మ్యాతమే కాము, వారికి ఊహలను కలిగించడానికీ ఉపకరిస్తాయి. ఆనందంలో ఓల లాడుళూ తన్మ యత్వం చెందుతారు వాలలు, ఊసుపో9 క్‌బును, పోనుకోలు పాటలు కాక, జాతికి ఉపయోగ పడేవి, భావిభారత జీవితాకి నాందీ'తం పాడటానికి ఉపకరిస్తాయి ఈ పాటలు, పురాణ పురుషులు, పురాణ గాధలు పెక్కు. ఆధారాలుగా వున్నాయి ఈ పాటలకు. రాషువతారం కృష్ణావతారం వారి వాల్య చర్మితట కథా వస్తువులు. తెలుగుడేశంలో జోలపాటలు, లాలిపాటలు కొంతవరకు దాలకృష్ణుని (క్రీడలపై ఆధారపడి వున్నాయి. జోలలూ, మేలుకొలుపులూ, ఆటలూ, పాటలు, కొంటెపనులు వర్ణించే కథలూ, గేయాలు బాలకృిష్టున ఉద్దేశించినవే పెక్కు వున్నాయి. ఇంగ్లీమ చదువులు, పాళ్చాత్య నాగరికత వచ్చాక, నాజూకులు హెచ్చాక పాతదరద్ధతులకు 'పెంపకాలకు మంగళగితం పాడడం జరిగిపోతోంది. ఉగ్గవాలతోటే తల్లి బిడ్డకు భద్రి? రంగరించి పోస్తుంది. ఉయ్యాలలో వున్న తన పసిపాపప గోచాలరృషమ్ణునగా వూహించి కన్నతల్లి ఎలావర్షిస్తుంరో చూదాం. టె (ఛిండచావు) చేత వెన్నముద్ద చెంగల్వ పూదుడ బంగారు మొలతాడు పట్టుదట్లి! నందిట కడి.చూలు నరిమువ్వగజ్జలు వ | చిన్నికిష్టమ్మ! నే చేరికొలుతు! తెలుగుతల్లి తన ముద్దుబిడ్డకు ఈ జోలపాటలద్వారా _పకృతిపట్ల [పేమ వీజాలను నాటుతుంది. _పకృతి _పపంచానికే వెలుగై తే తన పాపాయి తన ఇంటికి వెలగని, కంటికి దీపమని భావిస్తుంది కన్నతల్లి. అతీతమైన దీపంతో పోలుస్తంది.

164 లాలా కోగంటి రచనలు (లండచావు)

గోరంతదీపమ్ము _ కొండలకు వెలుగు

గో పాలకృష్ణ్టమ్మ - గోవులకు వెలుగు

మాడం౧తదీపమ్ము _ మేడలకు వెలుగు

మారాజు అబ్బాయి - మాకళ్ళ వియగు

ముళాలమూటవు = రతనారాశిపిల

బంగారుకొండవు = మాయి.ట ఎలిశావు

కళారంగం పాడగా - శేరింతలాడగా

వారధిగా మాధవుడు సారధిగా చేరాడు

బిచ్చగ త్తెలు, లేమితనంతో లోగిళ్ళలో పనివాటులు చేసుకుంటూ (బతుకును తెల్లవార్చుకునే ఆడబడుచు లూ, మధ్యతరగతి స్రీలు సంపన్నకుటుందాల భాగ్యశాలురు అంతా ఈ లాలిపాటలు, జోలపాటలు పాడతారు. ఈ వాటలలో సామెతలు మొదలు పొడుపుకథలు, లోకోక్తులు ఎన్నో ఎన్నెన్నో మి్మిశమమైవుంటాయి.

(వతితల్లికి తన కుమారుడు, కుమారై అందంగా ఆగుపిస్తారు. కాకి పిల్ల కాకికి ముద్దు! కురూపి అయినా సరే తల్లిమ్యాతం తనపిల్లలను ఆప్యాయతతో అభి వర్తిసుంది ;

లా!

(బండవావ) పాపాయి కన్నులు కలువలేశుల్లు పాపాయి జులపాలు పట్టుకుచ్చుల్టు!

రలు ళం పాపాయి దంతాలు మంచి ముత్యాలు పాపొయి చేతులు పొటకాయలు

౧ ౧౧ అమ్మి కన్నులు తమ్మిపువ్వ్యూలు తమి్మిపువ్వులలోని కమ్మ శేనెల్లు! చిన్నారి కళ్ళలో కన్నీటి జల్లు పన్నీరు గామారు కన్నీటి జల్లు

నే

లాలిపాటలు, జోలపాటలు లతా 165 చక్కని నొతల్లి గుక్కుపట్లింది చెక్కుటద్దాలళో ఇదళినే నంజ! కిలకిలా నవ్వితే కలువల్లు పు"నె కలువపువ్వులేమొ కలికి చూపుల్లు! మండువేసవి. మధ్యతరగతి దంపతులు తమనెటు పసిపాపను ఇంటవదిలి వెళ్లగా, వాధ్యతాభారం అంతా తనపైన పడగా తాతయ్య మనుమరాలి” ఉయ్యాలలో ఊపుతూ లాలిస్తాడు వ్‌ (ఆదితాభం) చిన్నారి పొన్నారి ఓ చిట్లిపాపా కుందన వదనంబు కురులు గిర జాలు చందమామా నీు సాటి రాదమా్మా ॥1చంటిపొపః॥ కన్నతల్రిదం (డి ఎక్కుడువ్నారు* నిన్న్నూవిడిచీ వారు “ఊటి' వెళ్ళారు కూబండిలో వారు కొడ కెళ్ళారు మాపటి వేళకు మరలి రారమ్మ! నీలోపి పాలళ్లై నానమ్మ ఏది? శీరయా తలశెళ్ళి తిరిగి రా లేదు! పడవకు వడవకు ఎరినాతల్లి పడిన్సై నిను భరతనారి యనర మాసి! పాలుబట్టి నిన్ను జోలపాడేను ॥చంటిపాపా॥ ఆలించవమొా యీ లాలిపాటా! కాతయ్య పాటలు పాతవీకావు సీతికథలుగ మారి ఖా్యాతిగా ఎ చేను!

168 లాలా కోగంటి రచనలు ఊరూర సీపోరు మారు. మోగేను తీరకుదారి జూపి దవిటి వెలిగించు! (ఆదితాళం) ““ఉదయంబాయుకు ఉర్వియ )౨తయును ఉల్లసీంపగ ఉయ్యాలో! ఊపుల రాపుల వుయా్య్థలో 1ఊపుల! చీకటికోకల చె గులు చిరిగిన సిగ్గజిపో యెగు ఉయ్యాలో ॥ఊపుల మధుర నరన్సుల మాసిన తమ్ములు ఉల్ల సిల్లీనవి ఉయాగ్గలో ,ఊపుల తిళువుల పగిదిని చిరుత పయె్యెరలు అల నల (వె కెడి ఉయ్యాలో ఊపుల। కొమ్మలు తీగెలు కమ్మని పువ్వుల సిగల ధరించెను ఉయ్యాలో 1ఊపుల॥ తూర్పు పడమరల తోడబుట్టువుల చెట్లలు పట్లి ఉయ్యాలో - పట్టునూ(త్రముల ఉయ్యాలో ఊపుల రాపుల 11ఊపుల। (శ్రీ కాంతామణి నే నిసఖుడను శ్నీఘము వాకిలి తీవే, నువు శీఘము వాకిలి తీవే! ఈరీతిగా పసికందువులను సముదాయించడానికి, చిన్నారి. చిరుతలను లాలించడానికి, తప్పటడుగులువేసే పాపలను ఏమార్చడానికి, (పవోధాలు చేయడా నికి ఆధ్యాత్మికచింతనను, కర్తవ్య నిర్వహణను నేర్పడానికి అనేకరకాలుగా ఈ లాలిపాటలు, జోలపాటలు ఉపకరించాయి. (పచారంలో వున్నాయి. ఇవే కాక, పిల్లలు స్వయంగా ఆడుకుంటూ పాడుకునేవి మరికొన్ని వున్నాయి.

లాలిపొటలు, జోలపాటలు చాలా 16? “కొండమీద వెడిగిన్నె కొక్కెరాయి కాలు పరిగి (ఆదితాళం _నా్య్యవదాయం) జీ5 కాళ్ళాగజ్టీ క ఎకాళమిి వేగులచుక్కా వెలగి+ మొగ్గా” “రింగు రింగు బిళ్ళ రూపాయిద )డ దండాగాదు ామర మొగ్గ” “బుడుగుడుగు.చం. గుుజేరాగా- పాము౭పట్నం౦ పడగారాగం” తళ లి, చెమ్ముచక్క చాలెడేసి మొగ్గ అట్టుపోయంగ ఆరగించంగి మొదలై వవి ఇట్టివే. వీటి _పస్తావన మరొకసారి. (1977 జూన్‌ 17వ తేదీన ఆకాశవాణిలో [పసారితం)

నుతవానురప్వుం మి అతి. వ. ము ఘీ హ్‌? న, ర్స ల్‌ బ్‌ో న వ క, వొళీక! స్త మఖ...[ = శ ర్జ ట్ర ౧ భ' కట “ జయ | య గ్గ న శి స | (| స స. బజ్లీ శ ట్‌! ఖీ త్ర . ౯

లో _ త్తే చో శ శ ఖీ క "శే చే కి లి షై నగ్మ న్‌ శై ఏ | ఖై ఫ్మి జో న. స్థ స్తా స్టా | ట్‌ . స్ట య. గ న జ్‌ జా తో వంత నొవురస్యం శనననినాణానినినినమాలిననునానినననననననననననినానకానానలనొనమనామాననులా. మళ సామల్‌న్యం మళ నొమల్‌న్యుం అంటా కౌకీగోల చోస్తారేకాని మోలిఠ బింతన వైళవ తమ ధ్భష్ట చులల్చడం లేదు వేదాఛులు మతొనితీ మానవతవ గల నంబింధం, న్నీయ మతానికీ అన్భామతాలప గ్‌ల అన్యోంన్భానురాగ వందోం, అన్ని మతొల స్వామ్యం, న్వౌంలనంం తలినీననాడు అనలు నొమలన్యం అనే (వళ్ళే (వత్యేతంగా. అదుడు తొడు. మనను వ్రున్నవాడో మనిన, మమత తౌలినినదో చుతం. అదో భగవానుని. అలి మతం, ఎ మళ విధానంతో అయినా నలే

170 లాలా. కోగంటి రచనలు మవేరొోం అయినవాడే శివిమైన మయనివ్లీ. మంబితీ మమళతవ మానవతవి మతానికి అనలు సరివాడ్డులో లేవనో నీద్ధాంత్‌ (వతిఫాదనేో శౌగాంకోం, కుల (పాతిపదికలు కొంపలు కూల్చుతున్నాయి. మత (వాతిపదికలు మారణహోమాలు రగుల్చుతున్నాయి. సమన్వయం, సామరస్యం సర్వులకు అవుసరం. ఎదుటి వాడీ కష్టాల చూసి కన్నీరు కార్చడం మానవత్వం. కుల మతాల సరిహక్టుల్ని చెరి పేయడం సామరస్యం. సమత, మమత, మానవతా బావుటాలను ఎగరేయడం స్వారస్యం. మనసున్నవాడే మనిషి. మతం రెటమతం కాకూడదు, అభిమతం కావాలి. సీ, “నర్వసమత్వంబు వాటుటచేగదా 'బౌద్టమతము జగద్‌ వా్యాప్త్రమయ్యె సర్వనమత్వంబు చాటుటచేగదా ఈ;స్తవమశ మెల్ల కడల వెలసె]; అని మహనీయు లేనాడో ఉ ద్పోధించారు. గః మతములన్నియు ఏకమై అభిమతంబు అభిమతుబున వున్నది నమక, మమత మమతలో నుండి మానవళ క్తి వురిశ ఉరక లేయుచు పరుగున తరలిరార;। (పపంచంలో వివిధ దేశాల మాట ఎలాఉన్నా భారత దేశంలో మా్యతం మతసామరస్యం ఎంత్రె నా ఉంది. ఇరుగు పొరుగు దేశాలు కయ్యానికి కాలు దువ్వు

మత సామరస్యం పతా. 171 తున్న ఈరోజలలో ఆ అవుసరం ఇంకొ ఎక్కువ్వైంది. ఒకొక్కరు “నా మతం నాదిరా!” అంటారు. ఆంటే, తమ ఇష్టం తమదెనని

ఇష్టంచని దానిని అడ్డగోలుగా మాట్టాడే దాగని “ఎతిమతం', “రెటమతం” అంటాం. *మతం' అంటె అభిమతం. సామరస్యం ఆంటే కలపుగోలుతనం మత సామ రస్యం అంటే ఇష్టాయిష్టాలమీద కలసీ మెలసి వుండడం.

విశాలమైన మనచేశంలో వివిధ రాష్ట్రాలు, (_వాంతాలు, భిన్నమతాలు,

సా లబ్‌

వివిధ కులాలు వున్నాయి. వీటన్నెంటిని సమన్వయపరచి ఓక్కతాటిపై నడిపి నప్పుడే దేశానికి సౌభాగ్యం చేకూరేది,

చర్చిత తిరగవేస్తే, రోమన్‌ స్నామాజ్యంలో, బిట్‌ దేశంలో, ఇతర ఐరోపా దేశాల్లో మత _పాబల్యం ఎక్కువగా వుండేది. కేఠలిక్కులు, _పొటెస్టెంట్టు

మొదలైనవారు వివిధ రకాల వైరుధ్యంతో పోరాటాల వరకు వెళ్ళేవారు.

సా మాజ్యాధికారాల కోనం యుద్ధాలకు సిద్ధమయ్యేవారు. మధథ్యయుగాలలో ఈ (ప్రాబల్యం పడుగు పేకలవలె అల్జకుపోయింది.

బర్మాలో బౌద్ధమతం, నెదర్హండ్‌లో రోమ% క్రేతలిక్‌ మతం (పభావం చూపాయి. భారతదేశంలో హిందూమతం, ఇస్టాం మతం, కై9 స్త్రవమతం, సిక్కు మతం, జ్లైన మతం మొదలై నవి వ్యాప్తిలో వున్నాయి. ఎవరి సాంప్రదాయాలు వారివి. ఎవరి. నమ్మకాలు వారివి, ఏది ఏమైనా ఐకమత్యంగా వుంటేనే డేశాన్ని సంరక్షీంచుకోగలం ఆర్థిక, సాంఘిక విధానాలకు బాగుచేసుకోగలం

భారతదేశంలో ముసల్మాశషల పతివాల*లో ఇస్తాంమతం పలుకుబడినీ సంపా దించుకొంది. ఆయినా అక్సరు చృకవర్షి తన _ వరివాలనలో సర్వసమత్వం

172 పలాల. కోగంటి రచనలు 'పెంపొందించాడు. ఆయన దగ్గర మంతులుగా వున్న బీర్బల్‌ మొదలై నవారు హిందూ - ముస్లిం సామరస్యాన్ని వృద్ధి చేశారు. అన్యమకాలకేమీ అన్యాయం జరగకుండా చూశారు. దేవాలయాలకు, మత _గంధాలయాలకు, వారి వారి ఆచారా లకు అలవాట్లకు రక్షణ కల్పించాడు ఆక్చరు చకవర్షి. తద్వారా సామరస్యం 'పింపొందింది.

భారత స్వాతం_త్య పోరాటంలో మహమ్మద్‌ ఆలీ షాకత్‌ అలి మొదలైన వారు [పముఖపాత వహించడం భారతడశ _పజలెన్నటికీ మరచి పోలేరు.

భారత రాజ్యాంగంలో అన్ని మతములకు సమాన _పాముఖ్యం ఇవ్వడం చేతనే భారత రిపబ్టీక్‌ (పెసిడెంటుగా - జాకీర్‌ హుస్పేన్‌ వంటి. _పముఖులు, విద్యామంతిగా మౌలానా అబుల్‌ కలామ్‌ అజాద్‌ వంటి బహుభాషా కోవిదులు నియమితులయ్యారు. బాధ్యతలు ఎంతో చక్కగా నిర్వర్తించి _పసిద్ధికెక్కారు.

స్వాతం[త్యం రాకముందు ఆంగ్రేయలు “విభజించు -పాలించు" సిద్ధాం తంగా మతద్వేషాలను రెచ్చగొట్టారు. వారి పరిపాలనను సుళువు చేసుకున్నారు- ఆంటరానివారుగా, అల్బసంఖ్యాకులుగా మనలో ఎన్నో విభేదాలను కల్పించి, మరెన్నో చిక్కులను సృష్టించి పదికాలాలపాటు పెత్తనం చెలాయించి ఆర్టికలాభాలు

బి జాతీ థి

పొందారు.

మహాత్మా గాంధిజీకి జనాబ్‌ జీన్నాకు, డార్టర్‌ అంబేద్కర్‌ కూ, సిక్కూ (పముఖలకు మధ్య ఎన్నెన్నో విభేదాలను సృష్టించారు. అందుచేతనే మత సామ రస్యానికి అన్ని అవరోధాలు ఏర్పడినాయి. మతకలహాలను కార్మికులలో కూడా రెచ్చగొట్టి తమ స్వపయోజనాలను సాధించుకున్నారు.

నౌగాలిలో విపరీత విపత్కర పరిస్థితు లేర్చడిన రోజులవి. అంతః కలహాలు, మతకలహాలు, ముమ్మరంగా విజ్బంభించాయి. మారణహోమం సాగింది.

మత సొమరస్యం లాలన 178 జరిగిన సంఘటన : ముస్తింలు కోధావేశంతో 'సమర సింహ" అనే హిందూ వృద్ధుని చంపడానికి పయత్నించారు. *“మీరా' అనే ముస్లిం యువతి అతనిని రక్షించ డాగకి విశ్వా వయత్నం చేసింది. (కోధావేశంతో దుండగులు ఆమె ఇలంతా గాలిం నా రా చారు. అఓక వెదికారు. దొడ్లో ఉన్న మూలలు, పొాయ్యల, వెదికారు సమర సింహ పులలమోపుల చాటున నక్సిావున్నాడు, అతనిపై దొడి చేయడా”కి (పయ త్నించారు = కిరాతకులు కా ముస్తిం ఏీఠర్రవనీత అత-కి అభయ హస్తం ఇచ్చింది. పాణానికి (ప్రాణం ఇస్తానని వాగ్దానం చేసింది. ఆ కిరాతకులకు ఆయనను అప్పగించ నన్నది. దారికి అడ్డంగా పండుకున్నది. తని శవంపైగా దాటి వెళ్ళి అతనిని బాధించమని శపథం చేసింది. ముష్కురిలు కాలికి బుద్ధి చెప్పారు. ఈ ఉదంతం విన్నాక ట్‌ి భారత పౌరుని ఒడలు ఉప్పొంగుతాయి. దేశభక్తి పెల్టబుకుతుంది. అది చూచి హిందూ - ముస్లిం కార్మికులంతా “గాంధీజి తాతయ్యా! కలసి రమ్మనవయ్యా” అని వాటలు పాడుతున్నారు. సర్వమతాలు సమానమేనన్నారు. వారి పాటలలో (వతిధ్వని : “ఆగుమాగు మన్నయ్య ఆగి వినవయ్యా! సీ మతము నా మతము ఒక కున అభిమతము మతయుద్ధమే వస్తే సతమతమ య్మేము!'" సర్వమత సమానత్వం, సామరస్యం ఉత్తేజ పరిచాయి. ఆ రోజుల్లోనే “హిందూ - ముస్తిం _ ఏ5 పో” అనే నిశాదం గుండెలు _దవించేటట్లుగా (వచారం లోకి వచ్చింది. గాంధీజీ సొాహసంతో దీక్షతో నౌగాలిలో పాదయా_త (ప్రారంభించాడు. అనేక కుటుంబాలను మత కలహాలనుంచి నంరక్షించారు. మత రక్షణ పేరుతో గుండాలు విచ్చలవిడిగా దౌర్జన్యాలు సాగించారు. కాని, గాంధీజీ _పకాంతంగా

174 లారా. కోగంటి రచనలు అహింసతోనే వారి ఆటలు కట్టించాడు ఆయన సాహనం, దీనజన ఆదరణ చూసిన మత దురహంకారులకు సిగ్గు వేసింది. మతంపై డురభిషానానికి తిలోదకాలిచ్చారు ఆయన ఆళలు, ఆశయాలు ఆాడు ఫలించాయి. 'హిందూ-మణస్థిం భాయి భాయి? *ఈశ్వర-అల్టా శేరేనామ్‌' అంటూ చేళులు కలిపి (పజల మామూలు పరిస్థితులు నెం కాన డానికి లోడ్చడినారు. బౌద్ధులు జైనులు క్రైస్తవుల, తదితర మతాలవారికి చెప్పుకో దగిన ఘర్షణలు కాని వ్వై రుధ్యాట కాని రాలేదని చర్మిత _ చెబుతున్నది పోతే పంజాబ్‌లో శిక్కులు మాతం వారి దేవాలయాల పేర వారి రక్షణల పేర నిరసన వతాలు నల్పారు. సత్యా గహాలు చేశారు. కొన్న సందర్భాలలో ఆత్మాపాతికి కూడా సిద్ధపడినారు. వారికి తాత్కాలిక రక్షణలు కల్పించాక, పరిస్థితులలో మార్పులు వచ్చాయి. భారత రాజ్యాంగం అధికార మతంగా దేనినీ గుర్రించలడు, ఇక నేటి స్థితిగతులు వేరు. పొరుగు దేశమైన పాకిస్థాన్‌లో యహ్యాఖాన ఎన్నికలు జరిపాడు. శూర్చు పాకిస్థాన్‌లో ము౫ఫుర్‌దే పైచేయి అయ్యింది. అయినా అధికారం ఆప్పగించలేదు. ఆంతేకాక (ప్రజలు ఎన్నుకున్న (వతిశ9ిధులను బంధించి _పజాస్వామ్యంపై కత్రి కట్టాడు యహ్యాఖాన్‌, దాకి (పక్క వాయిద్యం వాయిసున్న్సాడు భుటో. అత ట్‌ “యుద్ధమే సంభవిస్తే గంగా _ సింధి నదులు రక్తపుటేరులై. (పవహి సాయి" అంటున్నాడు భుట్టో. ఇది (ప్రమాదకరమైన ధోరణి. కాంతిని కోరే. భారత (ప్రజానీకం యుద్ధ వాతావరణాన్ని (పోత్సహించరు. జవాబు చెప్పి తీరగలరు. మత సామరస్యం గురించి కార్మికలోకంలో ఇతర _పజానీకంలో విరివిగా (ప్రచారం జరగాలి. అప్పుడే భారత (ప్రజలు నిత్యకళ్యాణం పచ్చతోరణంగా ఆఫంద మయ జ్రీవితాన్న అనుభవిస్తారు.

మత సామరస్యం చత తతనుడావాయాడాలడడా 115 మశ సామరన్య-బు మమతకు చిహ్నంబు సామరస్యముళ' నె సమణశ గలదు సర్వ సమత్వంబు జగకిలో నిండిన పర్వదిన - బది భాగ్యనీమ!

(ఆకాశవాణిలో 1071 నవంబరు 12వ తేదీన (పసారితం) గై నన్నా ల) అననని మ! నో వాంణో

(___మేడంక్తూరి _.-) శుడంక్సూరి | ఇ! న్న స్స

వేండం క్యూరి

రచనవ కాలావదుఎ కొని టౌగోలకో వొద్దులు కొన తవుండళతురదాణః వేఠంన్యాంి అంళర్జాతీయ వొలంనత్నానికీ అర్హ రాలైన ధీరోదాత్త, అట్బూదయ వఠలగాతి. అన్నిం బోనీ మింబి అత్యద్భుత లొ(న్తుజ్ఞారాలు. (వళిష్టాత్యకమైన నోబుల్‌ శవుమతిని ఒకటో కాదు, రేంతునార్లు వొంటినో ఎక్లైతమహిల్‌. ఎిళ్చూలొంతి తోనం వలితవింబిన నారి. నడుని అర్రిి మానవజాతి మనుగడను మరల మరల మననం చేనీన మానవో త్తమ రాలు, అఆ మవోన్నాళ అదర్శ్భమూర్డిని మున్‌

[ద్ర లాలా... కోగంటి రచనలు వొనవటో కకొడూవం మిజ్ఞతశి ద్వారా మననులలో మూ్తితముంతం చేయ డొనితీ జరిగిన (వతూగవే ఈ రబన, బాలబారికలారా!' భావిభారత పౌరులారా! రెండుసార్ట నోబుల్‌ బహుమతి పొందిన ఏకైక శాస్త్రవేత్ర మేడమ్‌క్యూరీ, రగ ఆదర్శం బౌ "మేడం కూర్టికీ పీరగాధ వినరా! నిచానమే యిల (వధానమనెడి నీతిగాధ ఇఏళా | వచ యూరప్‌ ఖండంలో పోలెండు దేశం. దాని ముఖ్యపట్టణం వార్సా నగరం. దాంలో %వశించే “స్ల్టోడవిస్కా' అనే ఉవాధ్యాయదంపతులకు ఐదుగురు పిల్లలు. అందరిలోకి చిన్నది “మేర్యా" 1867 నవంబరు 1న జన్మించింది. ఆమెకు “మాన్యా” “మన్యూసియా' అని ముద్దు ేద్దండేవి. అల్లారుముద్దుగా పెచినారయా-తందచానా తంచాని తందన ఆగు గొౌరవమె = అభరణముగా కలి జాధలన్నిటిక వేదన పడతూ శ్‌ చదువు సంధ్యలకు సాగించీనాది _ తఆధాన తాన వ రోజులు గడుస్తున్నాయి - సంవత్సరాలు సాగుతున్నాయి. రగ నల పు భాగమే జీవిత-బులో నవ్వుతు నీలదించా - తంచాన "గెలుపు ఓటములు '“నీవా*' *'నావలి' గంతులేసినాయా ,, వ మూలిగే నక్కపై రోకటీ పోటులా - కన్నతల్లికి తయరోగంబని ఏన్నది ఒక వార్త తండి జీతమా తగ్గిపోయెను ఎండిపోయె (బతుకు

మేడం క్యూరి వన. 179 శాంతి లేదు ఆ యిటిలోనము కొరతయెన గాదె నంసారం'బె జరుగుట కష్టము = సాగదు బండీ యిక

రగ అక్క, తెల్లి కాలధర్మమ.లో 8 లిసిపోయినారూ ఎడబాటుతో విలపించీ తాను - విలవిల లాడి:దీ జనన మరణములు చేతిలొ లేవని తండి చెప్పినాడు 1త.,దానా;।

కన్నీరేమో కడవలి మడుగుగ కారిపోయినాదా ఇంటిలోని వారందరూ - నై కంటిపాపల రీతిగా నై (వతిభావంతు లటంచును 1వై “పేరు తెచ్చుకున్నారురా ;స్వై చదువులోన రాణించిరి. ఃసైః విధులను నిర్వ ర్తించిరీ కసె! బంగారు పతకాలే గెల్బిరీ నె బోనొస్ట, జోసెఫ్‌ లిన్షరూ ॥నై! పువ్వు పుట్టగా పరిమళించునని ఎవ్వరు చెప్పారో గువ్వల జంటగ పాపలిరువురు = గడుపుచువున్నారు అక్కు చెల్లెలు అనురాగానికి ఆర్ధమిదియె నండి ఎక్కడ వున్నా అనుబంధాలకు చెక్కు చెదరదండి అోన్య్యా ప్యారిస్‌ చేరెరా- వైద్య విద్య నభ్యసించగా

వ॥ మేర్యా ఇంటి దగ్గర పిల్లలకు చదువు చెబుతూ కొంత డబ్బు కూడబెట్టి అక్క చదువుకు తోడ్పడుతూ వుంది.

శర లా కోగంటి రచనల రగడ వడించిన ఒక విన్తరాకుగా వున్న జీవితుబూ జా అలీ తామరాకువై నీటిబొట్టుగా తటవటలాజెగా మేర్యా నా | కషాలకు ఆలయుబుగా నై ల లి నషాలకు నిలయంబుగా 1|నె।॥ లట రా చదువుచెప్పిన ఇంటిలో విధులన్నీ "నెర వేళ్ళుచూ మంచితనము జూపించెరా మన్నన లన్నా పొంబెరా పిలల తీర్చి ద్‌బెగా ళం యు తల్లి సంతోషించెరా (గంధా లెన్నో చదువుతూ ముందుకాటనే వెరికించా భళా; ఇంటిలోవున్న "వెద్దకుమారుడు - తందానా తంచాన తందన విదేశాలలో చదువు ముగించ।। అందరు నంతోషించినారయా విందులకావ్వానించి నారయా॥। మేర్యా వినయమూ, సున్నిత మన స్తత్వమూ ఆతనికి నచ్చాయి. ఆకర్షిం చాయి. జీవిత భాగస్వామిగా చేసుకోవాలని తండితో చెప్పగా తండి (క్రోధావేళుడై అగిమీద గుగెలంబుగా శన ॥ ళ ల వ్‌. భళగుభగున మండెరా కనె॥ శి ౬

మేడం ర్యూరి కతత 18] నారపింహుని రీతిగా వై పరళురాముని మాదిరీ సై దారిని 'వెండ్రియాడుట తలవంపులు అని పల్కెరా టై! అంతస్తులను చెల్పెగా (నై భాగ్యవంతులైై నవారికి పై! 'వెండ్లి యాడ భాగర్వాముల ఎంపిక వై నిరు పేదల వెండ్లాడితే నై పరువు పోవునని పల్కెను నై తండి మాటలను తలవుపులుగ* తలచినాడు కొడుకు కల్లు విడిచి మరునాడె ఎక్కూడికొ వెళ్ళిపోయినాడు తందానా | తంగడీకొడుకుల సంభాషణ చాటుగా విన్నటువంటిదైై మేర్యా భావిజీవతం బాటతీర్చ్భగా బయలు డేరినాది పారిస్‌ నగరం జేరి అక్కను పలుకరించినాది “మేర్యా" *మేఠి' గా రూపాంతరం చెందింది. చదువే ఆమె భ్యేయమూ 1ళళానంటి భాయి తమ్య్ముడానై ॥ మదినే ధృడముగ నిల్చెనవూ క్యూరీ అను శాన్రు వేత్త మేరీ కాతడు నచ్చెనూ ఆలోచనలూ కలుగగా అవరోధం బులు తొలగగా అప్యాయత లే ెరుగగా

18లో. కోగంటి రచనలు ఆలు మగలుగా మారారా శకథళాన .టి శాస్త్రపరమైన విషయాలు చర్చించుకున్న పియర్‌ క్యూరీ_ మేరీ యిద్దరూ మనసులు చేరువయ్యాక 1895 జూన 6న వివాహ వేడుకగా. జరుపు కున్నారు. సాహసవంతురాలు, గుణవంతురాలు ధీశాలి, స్వయంకృషితో శాస్త్ర విజ్ఞాన నిధిచైన మేరీని సతిగా పొందిన పియర్‌ క్యూరీ ఎటువంటి వాడయ్యా అంటే సూత్ము బుద్దిగలి శాస్రువేత్తలౌ సోదరులతో కలసి వరిళోధనలు జరిపి తాను (పభ్యాతి గాంచినాడూ వివరాలన్నీ 'ెలివెడి విద్యుత్‌ కొలతను కొలవగా వరిళోధన లే చేనెను సరికరంబు కనివెశ్లైను కేశ విదేశాలందున దిట్టయంచు "పేకుగాంచాడు కాలచ్మకము "రె జేండ్లు గడచిపోయె ముదుగుమ్మును కన్నారు 'మేరిక్యూరి ఇంటి బాధ్యత నెర వేర్చి మింటికెగసీ వైన్స్‌ డ్నిగీని పొందెను సంతసించ ఆవిధంగా ఎం. ఎస్‌. సి. డ్నిగీ సంపాదించినా ఆర్జించాలని ఆశ లేని వాళ్ళు మేరీ క్యూరీ దంపతులు, నాలుగు సంవత్ప్చరాలు కషి చేళారు. పరిశోధన సల్పారు. ఫలితాన్ని సాధించారు. రేడియమును -- పోలోనియమును విడదీయడం తెలుసు కున్నారు. విజ్ఞానాభివృద్ధి ఆశయంగా భావించారు.

మేడం క్యూరి న న న 188 డబ్బుకు వంగని వ్యక్తు ౬ నె।| య న్‌ జబ్బుష లొ గని రోగులు నిబ్బర మైన మకుజులు గబ్బుకొటని సనంనలు €) ఉు ఎక్కడైన వేక్రపొ 'దుచూ చక్కగ పనిదేయుచున్నారు ॥ళళా భోగభాగ్యములు వదలిరీ త్యాగబుసై జూపీిచారా ఛి కాల[క మేణా అభివృద్ధి సాదించారు శాస్త్ర పరిశోధనలలో ఒబిటిష్‌ రాయల్‌ సొసైటీ 1908లో లండరలో మేరీని ఆహ్వానించి “డేవీ పతకంతో సత్కరించారు, రగడ । మేరి క్యూరీ దంపతులిరువురు చేరి నమంగాను నోబుల్‌ బహుమతి పొందినారు వేనోళ్ల పొగడగాను వంత నోబుల్‌ బహుమతి అంటే -_ ఏమిటా అ సోర్టో = విశ్వవిద్యాలయంలో క్యూరీకి ఆచార్యపదవి లభించింది. శాస్త్ర పరిశోధనలో క్యూరీకి సహాయకారిణిగా మేరీ నియమితురాలై ంది. ఉపయోగాలు చేస్తూ, పరిశోధనలు సల్పుతూ మేరీ క్యూరీ దంపతులు జీవితయా_త సాగిస్తుండగా 1904 సం వ్యపిల్‌ 19వ తేదీ క్యూరీ ప్యారిస్‌లో ఒక విందుకు వెళ్ళివస్తూ రోడ్డు దాటుతున్న సమయంలో రగడ బండిచ్వకముల(కిందనలగి కాపాణము గోల్ప్చోయె భర్త మరణమును వినినమేరీ బావురుమన్నాది గోడుగోడున కప్పగ కూలి గోలచేసినాది అండదండలు లేవిక తనకని అలమటించినాది వచ పిల్లల సంరక్షణ, (ప్రయోగాలు పూర్తిచేయడం వరకూ విధిగా పెట్టు కున్న మేరీకి ఆమరజీవియైన ఆమె భర్త క్యూరీ నిర్వర్తించిన ఆచార్య

184 అలలా... కోగంటి రచనలు పదవిని ఇచ్చారు. ధాతువు గుణములు కనిపెట్టిన పరిశోధనలకు ఫలి తంగా 1911 సం లో రెండవసారి నోబుల్‌ బహుమతిని ఇచ్చి. సత్క రించారు.

వంత ఆబ్బో రెండోసారి కూడానా = ఒక్క-సారి క్లాసులో ఫస్ట రావాలంటే గిజగిజలాడతాం టే రెండుసార్డ నోబుల్‌ బహుమతంటే పండగేగదా మరి. నోబుల్‌ బహుమతి పొందిన మేరీ క్యూరీ _

(వశిభనందరు గుర్తించారు తందాన త )దానీి తుదన పరిశోధనలు సల్పెను మేరీ ః

వఖ్యాతిని గాంచిుదండీ 99

ఇది ఇలా వుండగా మొదటి (ప్రపంచయుద్ధం ముంచుకు వచ్చింది. క్యూరీ పరిశోధనలకు అంతరాయం కలిగింది. అయినా [వజాసేవ చేయ సంకల్పించింది. రేడియం నుంచి కికణాలను సజీవకణాలమీదకు (పసరింపచేసే పరిశోధన సల్చారు.

రగడ 1991 నంవత్సరములో అమెఏకా మహిళ సమాజు మేరీక్యూరీ నాహ్వానించింది! శాస్ర వేత్తగా కీర్తి చెందెనని సత్కరించినాది ఆమెకు బహుకరించిన రెండు _గాముల రేడియంను. పోలెండ్‌లో స్థాపించిన రేడియం సంస్థకు బహుకరించింది మేరీ క్యూరీ. పదవికి పొకులాడదు 1పై! పరోపకార మె ఎంచెనూ 1 వై “కేడియంను వేరు చేయుచు సై!

మేడం క్యూరి లాలా 85 ఫార్ములాను కనివెట్టిరి నై జేళశదేశములుందునా "సె దిట్టయని "జీరుగాంచెరా భళానంటికాయి। రేడియం కిరణాలతో పరిశోధనలు చేయడం మూలంగా ఆ కిరణాలు సోకి నాయి. ఆమె ఆరోగ్యం దెబ్బతిన్నది.

'మేడంక్యూరీ అనారోగ్యముతో మంచంపట్టింది ;తందాన।

కొన్నినాళ్ళ కానిటోరియంలో కన్నుమూసినాదీ - ;తంచానా।

జులై 1084 సం లో జీవితం చాలించింది. ఆమరజీవి అయ్యింది. బాల్య

దశనుంచి జీవితంలో అనేక సాధకబాధకాలు అనుభవించింది ఆమె.

కూడుగుడ్డా కొంపాగోడి _- తందానా తందొని తందన

తోడూనీడా కూడా లేక *ం

కొండలు విరిగి మీదపడ్డనూ న

నిండుకుండగా నిలబడి గెలిచె 94

(వపంచాని కే వెలుగు జూ వెను శం

భావితరాలకు బాటతీర్చెను 99

అమె మరణమె అళనిపాతమై అంధ కారమాయె

'వెలవెలపోయి శాహియరంగం విలపించినాదీ

ఆమె తదనంతరం, (కమశిక్షణలో పెరిగిన ఆమె కుమార్తె 'ఇరేన్‌' తల్లికి

తగిన తనయగా కీర్తి సంపాదించింది. తన భర్త జోలిమోతో కలసి కృతిమ

రేడియో యాక్టివిటీని గురించి అనేక పరిశోధనలు చేశారు.వారు నోబుల్‌ బహు

మతిని పొందారు. రెండవ కుమార్తె ఈవ్‌ తన తల్లి జీవితంబును

నజీవముగా చి(తించెమ నై

చరి తఖాతి గాంచెను వై

మేరీ క్యూరీ కుటుంబ సభ్యులు పోరు నిల్పినోరు

ఊరువాడల సునసిద్దులని మారు_మోగ "పీకు

ఓ భాలవీరుడా, ఓ వీరయోధుడా లేవయ్య అేచిరావయ్య్యా

మేడం క్యూరీ గాధలు నై నగరాల (మోగించరా నై

వాడవాడ వినిపించరా వై గగనానికి వినిపించగా వై శ శం ₹

నిరుపేద చీరయూ

₹4660669 భగ్న! క రనడే య | / / | క్ట | / ళో మ్‌ న్‌ "జో | నా న స్మ ను తుం

గ్‌ క్‌ పంటే క ర్‌! శ ల త్త ణీ న క్త ఘు | నా కా సంర! ల్‌ ల న్న న ల గ. మల ననే | లీ ల్‌ ీ 7 ల్‌ శ బక్‌ 1. ఖై (" ణీ ళ్‌ ల ఇ గ్ల: భి 7 ౯ ల గ్గ వా

ల. అ | న న్‌ ం చతు గ ల్‌ కం ఎ న ల ఎ మణీ స్యా టా ప న ము

వావి గ్రా

నిరుబఎద ఎరయ్య

ఇది నిడుపేదరై తు వీరయ్య ఖ్యురోకధ

ఆవన్ధలువణీ, విల్లావావొతో అగవాజ్లువ లోనొ

తాడు వీరయ్య కాల(తమానో కొషాలు గ క్రెత్సీ డి యు

తోడువంటాడు, వయోశిన విద్యా అవనరాన్ని

తోల్చి చౌమ్సనది - తీర్చి దిద్దినది=

108 లాలా కోగంటి రచనలు జయము జయము మన ఆంధ్రవీరులకు జయము కల్గుగాక ముందడు గేయగ భథభయమది ఏల అందరు రారండి శీ విలసిల్లెడు భారతదేశ చర్మితయందునమూా ఆంధ దేశమే "చీరుగాంచెను అపుడు యిపుడు ఎపుడూ నేనిప్పుడు చెప్పేకథ = ఇ*లనాగమ్మ కధ కాదయ్యా తందానా తంచాన తందనా లొల్ఫిలికధ యిది అసలే కాదు ”ా రామ రావణా యుద్ధమె కాదు ఆ కురు పాండవ సం్రగామమె కాదు క్‌ పిట్టలదొర కథ కానేకాదు స హిట్లరు యుద్ధం యిది కాదయ్యా గా అదికా దిదికా దిదికా దదిగా దింకా పదయో్యో తందానా

రగ ; కోనసీమలో (వసిద్దిగాంచెను గోదావరి జిల్లా ఆ జిల్లాలో వన్నెశెక్కి నది అమలాపురమండి అమలాపురమనె పట్టణంబు కడు రమ్యమైనదండి ఇండ్లు ఎనిమిది వందలు దానిలో యిమిడవున్నవండి పండ్రతోటలు పంటలు కుంటలు (పసిద్ధి గాంచింది దరిదాపుననె వున్నాదండి దగ్గుమిల్లి పాడు తరతరాలుగా నె తులపాలిట ధర శ్రభళూమి యండి అలాటి ధర్ముభూమిలో జరిగిన కధను -- అల్లరి చేయక పిల్లలందరూ ఆలకించరండి ఉల్లాసముగా కధను వినండి ఉపకారము జరుగు ఉరుకులు పరుగులు ఎరుగరు లెశులు వూరు నిదానంబు వీద్నరెతుకధ చెప్పిద నేను సాదరముగ వినుడి. పచ్చవచ్చని చేలురా ఆ నై పండి వొరిగి వున్నాయిరా ఆ నై

వీరయ్య కధ తతత 189 అరటితోటల అందము న చె అలవిగాదు వర్నింపగా అనా నై కొబ్బరిటొండా లవిగొరా న వై దెబ్బకు చెంబుడు నీరురా న సై తాగిత కైలాన మెళ్లేరూ = బళానంటి భాయి తమ్ముడా పై మేల్‌ భళానీోయి దాచానా వ: అమలాపురానికి ఆరుకోనుల దూరంలో వుంది దగ్గుమిల్లి ంాడు ర: ఆ పల్లెను గలవన్ని గుడినెలె = అడవికంప దడాలె చూపరులకు నంతోషం కల్గును చూచీ చూడగ'ె తూరుపు వీధిలో వున్నాడండి వీరయ్యను రైతు ఆరు కుంటల భూమి తోడను తీరుగ వున్నాడు ఆరుగాలము రెక్కలకష్టము అనుభవించితీరు పొట్ల గోననొ అతరంబది పుట్టదు ఆతనికి పొట్టతీయుచు కాపురంబును గత్షైక్కించాడు శే వీరయ్య భార తాయారమ్మ, లీకుగలది యామె కాయకష్టము చేయుచు భర్తకు సాయము చేసేను 9 ఇదరు పిల్లలు వున్నారండి ముదుతీర్శుగాను త్రి రకకుకు కును బటనిరుగొ సోటమార్యమంచు త్త ఆడపిల్లను పిల్చుచున్నరు అవంతి యంచూనూ వ; అవంతి ఇంటి పనులతో తల్లికి సాయాంచేస్తూ వీధిబడిలో ఆక్షరాలు దిద్దుతూ వుంది. కోటిసూర్యం కామందు దగ్గర గొడ్డను మల్దేస్తూ కమతంలో పని జేస్తున్నాడు, వీరయ్య పరిస్థితి ఎం బాగోలేదు. రగ ; గాలివానకు తుఫొను దెబ్బకు [గానం పోయిందా కూలిపోయిన కొంపతో వీరయ కుమిల సాగినొడా పస్తులుండగా వలసివచ్చెను పంటలేక కాము ఆ_స్తినంతయు అమ్మినగా నీ ఆదరణే లేదు

190 లాలా కోగంటి రచనలు వచ భుకికోసం, (బ్రతుకు కోసం అప్పుకోసం చేరువనున్న -మలాపురం చేరాడు. ఆ పట్నంలో భూసామి వడ్డీ వ్యాపారస్తుడ, రగ ఏ ఖజాన తోడ కులుకుతున్నడు భుజంగరావండి నిజము చెప్పని నీచుండాతడు (ప్రజల దోచుచుండు అలాంటి భుజంగ రావుదగ్గరకు అప్పుకోసు వచ్చిన వీరయ్య రగ 2 దండాలండి భుజ.గరాయా దయ చూపండయ్యా తిండి చాలక అప్పుకోనమే తిన్నగ వచ్చితిని వచ్చే యేడు పంటలలోన యిచ్చి వేయగలను నాలుగువందలు అప్పుయి_స్పిరా నాపని గడిచేను అన్నమాటకు భుజంగరావు ఆరాటము చెంటె తనభా బెట్టకు డబ్బు యిత్తునని తగురితిని జెప్పి లు వాటి ఆరుకుంటల భూమ్‌ుని నే అప్పుకు తాక శైశ్లును సె ల లట ఘా నాలుగు వందల మారుగా వై నాలుగు వేలకు నోటుకు నై వడీకేటు వెచ్చుతో సె ల యూ ాసిన వేలము జరుగును నై "నె తీన గుడ్డ వేసుకు "ని అలి (శె రా మొతుకోళ ఛో పవీరయ "ని అవి 1... సౌొంత(గ్రామమె చేరాడా భళీ తనకున్న కొం్మడిలో 8 కుంటలు బొమ్మిడాయి ముక్క- మాగ్గాజీ మిగతాది దగ్గుమిళ్లు దగ్గర మెట్ట, మాగాణీలో స్వర్న రకం వూడ్చాడు. మూరెడు పెరిగింది. ౨00రూల ఎరువులు కొని తెచ్చి చల్లించాడు. సజావుగా వుందను కున్నాడు. తెగులు పుట్టింది దానికి పురుగుమందు చల్దాడు. కొరివితో తలగోక్కొాన్నట్టయింది, అనలుకే మోసం వచ్చింది, ఉన్న వరి ఊడ్చుకు పోయింది.

వీరయ్య కధ లాలా 191 గుబులు గుబులుగా బ్ముర తిరిగను = గంగవ్యెరులె త్తె భగభగ ముజెను కడుపు అుతయు నగము పంటపోగా మెట్ల భూమిని సాగు చేయగ _ గట్టిగ యత్నించి దొండపందిరి, అల్ల . ముక్కలు - దండిగ వేశాడా ఎండకు వానకు ఓరిమి చూపుచు - కండలు కరిగించి 'దేవునివై న భారము వేసి _- దేకుతు వున్నాడు వ: మూలిగే నక్కవై తాటి పుడు పడినట్టు అయ్యింది

1. క్‌ వీరయ్య పని అతుకుల ఐతుకుతో - రగ: గుల్ల ఆయెను అల్ల ౦ముక్కూలు కుళ్ళి పోయినాయి ॥తందా॥ గాలివాటుకు దొండవందిరి కూలిపోయినాది అరణ్యరోదనమా యెను (బళుకు ఆదరణే లేదు ఇంటిలోని పసిపొవలచూచి కంటనీరు బెట్టి గోరుచుట్టవె రోకటిపోటుగ గోడుగోడు మనెను ఎన్నడు లేని కడగండి ప్పుడు ఎన్నొ దాపురించె వచ: ఇన్నే ళ్ళబట్టి యీారయ్య సంసారం యీదుతున్నాడు ఆటుపోటుకు గురవు తున్నాడు. ఆయినా దిగాలు పడలేదు. మరి యిష్పుడో పొయ్యిరాజడమే గగనంగా వుంది. చేతినిండా పనిలేదు. తాయారమ్మ తత్తరపడి బిత్తరి చూపులు చూస్తూ వుంది, “పీడ బుటలో వేసుకూ "నె ళు యూ పిడకలు చేసి అమ్ముతూ నై పిల కాల్వలో చేపలన్‌ "ని రగా మ్‌ పట్టి గుట్టుగా పోయుచూ న్తె పదిరూకల నంపాయించెనూ నై ఊరి (పక్కన తోపులో వై చారి పక్కన డొంకలో నై కొంపలు పుల్లలు అమ్మియు వై కోటినూరి అమ్ముకిచ్చెను నై

ధల నలా కోగంటి రాచనలు తోడునీడగా బండిని వై తోనుకుపోతున్నారయ్యా 1భళా॥ అసలు సంగతి ఎలా వున్నా వడ్డీ పెరగకూడదనకున్నారు వీరయ్య దంపతులు. రోజువారీ పనిలో ఎనకేసిన డబ్బులు, పుల్లలు అమ్మిన చిల్లరి పోచ చేళాడు వీరయ్య. అప్పు తీసుకున్న రెండు సం నుంచి 'స్నేహీతుడు రంగయ్య తో పంపుతున్నాడు వడ్డీ డబ్బులు ఇచ్చిన డబ్బు పెట్టెలో వేసుకో వటమే గాని నోటు వసూలు వేయించలేదు. భుజంగరావు నవంబరు నెలలో 2 కుంటలు మామిడితోట కౌలుకు తీసికొన్నాడు వీరయ్య. వీరయ్య తల్లి తిరుపతమ్మకు డెబ్బయి ఏన. కర చేతబట్టి కాపలా కొస్తుంది, పాట : చంకలోన మనుమరాల్ని చక్కగా కూర్చో బెట్టి చీర వైకి కట్టినాది చేత వడిసెల బట్టినాది - వాలి వహ్వా రెవవ్వూ ఇాపలా కాయుచున్నదీ - తిరుపతమ్మ శాకినీ రానీయకున్నది - మాతల్లి అమ్మ పూాటపూాటకు సద్దిజావ కోటిసూరి తెచ్చి ఇవ్వ వాటముగనె కలుపుకుంటూ నోటముద్దలు మెక్కితింటూ గోంగూర నంజుకున్నది = తిరుపతమ్మ 'జెంగేమీ లేక యున్నది ఊర పొద్దు కూకగానె చారెడు గంబీనిీ తాగి బారెడు కరాను బట్టి మూండు గోళాములోన

వీరయ్య కధ లాలా 108 కాయలన్నీ ఏరుతున్నదా - ఆ తిరుపతమ్మ మాయ మరశ్ణము లేక యున్నదా బుటలోన పళ్ళు బెట్టి 6౬ రు తటనూ న తిన బటి ౬ వాట్‌ ళు గట్టుదారినె "శూను కళ్ళి గుట్టుగాను వాటినమ్మి = వారి వవ్వ్వో రెవప్వూ లెక్క బెట్టి రూకలిచ్చి.ది - ఆ తిరుపతమ డొక్కు లెండుట చూడనన్నాాది వచ: కౌలుకు తీసికొన్న పొలంలో కాచిన పండ్లు అమ్మి కౌడుకుకు కోడలుకు చేదోడుగా వుంటోంది తల్లి. కొన్నాళ్ళకు ఆదరాబాదరాగా అ వూరు వచ్చిన భుజంగరావు అవేశంతో - వీరయ్య వాకిట నిలిచెనూ నె 'శరిపారజూచి పల్కెనూ "ఇ యా. ఇరవై నెలలు గడీచినాో నై ఇవ్వవైతి వసులు వైకం అసలూ సీనలూ కలిపితే ఆరు వేలకే దేశనూ నై జీవిశమంళా గడచినా నై జేసిన అప్పులు తీరవుగా ॥భళానంటిభా॥ అన్నమాటలు వింటూ వీరయ్య చిన్న పోయినాడా ఉన్న నిజంబును అంతా చాచి వెన్నున బాదాడా నాల.గువందల అప్పును యిచ్చి నాలుగు వేలం శు కూలిపోయెను ఆశలన్నియు నేలపాలు ఆయె రగ ; నూటిగాను వా ముఖములోనను చూచి చెప్పుడయ్యా మాటమీద నే నిలచియున్నచో మారాజులు మీరు

ప్రి లాలా. కోగంటి రచనలు నాల)ుగువందలె నాకు ఇ స్తిరి నాలిడ్డలతోడు 'వేలువేలుగా ఎటుల వెరిగెనుు పాలుపోదు నాకు నిజము చెప్పమని భుజంగరావును నిగ్గతీసినాడు ఆగావుగాను నోటు వాసితిపి తగాదా వెంచుటకు వివరము చెప్పక వేయించితివి వేలుము్యద నీవు మంచివాడివలె మాటలు చెప్పి వచన చేశావు చదువురాని నాబోటివాడిని చవటకు జేసావు ద్విపద అ, ఆలు చదవమని - అమ్మయూ, నాన్న చిన్ననాడే నాకు చెప్పి చూశారు కాడీకి లేకుండ = తిప్పలు పడుతు ఇంట బయట పనులే = ఇమే చేశాను. అతరం ముక్కు - అబ్బలేదు నాకు ప&లా, మృగములా మనలుచున్నాడా! చిన్నతనములో విద్య నేర్చి తే చిటుక్కు నొచ్చేది ఉన్న కాలము ఊరికి గడిపి నన్ను చెరుపుగొంటి ఉన్నకొం(డకు తెగుళ్ళు పురుగులు అన్నీ అగచాళ్లే అప్పులు వెరిగి సంసారానికి తిప్పలు వచ్చెనుగా "వెద్దతనమున తల్లికి ఇప్పుడు వెట్టినాము బెడద పగలు రేయి ఆలోచనలో దిగులు పెరిగినాది వ: _అరవ్వైపండ్లు దాటిన తిరుపతమ్మ వమని విలపిన్తూవున్నది గి. చదువు సంధ్య లేక సాకితిమానాడు బరువు తీరదాయె ఇాధలాయు అప్పులు మెండాయె నిష్ఫుమీద నడక చెప్పుకుంళు సిగ్గుచేటు గా దె!

వీరయ్య కధ లాలా 05 కీర్త వినుమా - భఘజంగరాయా విుమా ఉన్నసఎగతులన్ని చెప్పెద కొన్నిటి తలవూపి చేయగ వినుమా! చిన్ననాడే తుడిపోయె - ఉన్నకొండ్ర పుడదాయె ఎన్ని అప్పుఎి చేతుమయ్య -_ “ఎసన్నియు*ం బరువేను గాద దొంగ లెక్కలు రాసి మమ్ముల కుంగదిసి కుముల జేయుట తగునా - భుజంగరాయా _- తగునా కూటికి నిరుపేదలై నా _ మాట తప్పము గేటుదాటము పటాపటా జమలు వేసిన నీటమునిగిన మూటలాయె వి వచ: అని. తిరుపతమ్మ గోడుగోడున విలపించసాగింది. పక్కనే ఉన్న వీరయ్య పరిపరివిధాల గోలబెట్టాడు. వారి మాటలు వింటున్నాడు భుజంగ రావు ఉ_గుడై నాడు, హుంకరించాడు, పటపట పండ్లు గొరుకుతు పటుతరగతి “వేగ తటాలు మంచు భుజుగరావు - నిటారుగా లేచి పటాకత్తితో పొడుతుర నిన్ను - ఇటలాతుండెవరు అడ్డ మొచ్చినా అదరను బెదరను - వారిహారాదు లైన అంటూ భుజంగరావు కారాలు మిరియాలు నూరాడు ఏమిశళే? సీరక్కడికి డబ్చిచ్చినట్టు - నేను జమ 'వేయిచనట్లు జు ఇన్నేళ్ళు గడిస్తే చేసీన అప్పులు 'వెరక్క తరుగుద్దా అని అంటు)డగా చెరువు గట్టుకు వెళ్ళ రంగయ్య అ సమయానికి అక్కడకు వచ్చాడు = చురచురచూచి రగ; లక్కలు డొక్కలు "తలియస వీరయ చిక్కెగు శచేతనని ఇచ్చిన వీ జమవేయక నే ఇరుకున బెడతారా

196 లాలా లా రాలా కోగంటి రచనలు పొలము బు[ట్రా వేలము వేయగ పూనుకొనుట తగునా కొంచెయె చేనుమేసీన చందంకాదా యీ గాధా, జొరా! ఊరిలోని వారందరూ నేడు - తందానా తందాన తందన జారిపోయినారనుకున్నా రా క6 పరువు (పతిష ముట గలిసెనా 99 ఆస్తులన్నియు జప్తు 'సేనితే 99 అడిగేటి మొనగాడే లేడే 99 అన్యాయాన్ని ఎదిరించుటకు 99 యువజన సేన ఉరుకుతుందయా తందానా 99 చౌర్జన్య్యమును అంతంచేసే ధరా్య్రత్యుల జూడు తందాన తాన

తరికిట రుంతరిత

వచ : అన్నమాటలకు రుసరుసలాడాడు భుజంగరావు రంగయతో పాటు రామయ్య, సోమయ్య వారి, గిరి మొ॥ యువకులంతా చేరారు ఇచ్చినవి ఎన్నివోట్లు? ఎంత విలువ కలవి అన్నాడు _వెనీడెంటు వపట్టయ్య నలభై వందలు యిచ్భానంటు నసీకె భుజంగంబు తళతళలాడే నోట్లు యి్బిస్తినని తడపడుచూ వల్కె ఇనుప "వెళ్చైలో పదుల కట్టను యిక్సై తోనెనంచు అనుమారప్పయ్య చెప్పినమాటలు అందరు విన్నారు సందుజూచుకొని యాతడు జెవ్పెనూ నె వందను వేయిగ మాళన్చినూ నై

వీరయ్య కధలు పాలలా 197 సాడీసంతకము కూడనూ వె సన్నిహితునితో జేంచెను "నె

€.. పన్నిన కుట యంతయూ నై బయటకు పోక్యేపోయించా = భళానంటి వాయి సరివోద్దులను కలుపుకొనుటలో బరితెగించినాడు దొడ్డిదారి వడ్డీలను "బెంచి - గడ్డికరచినాడు పారిలపెన చావావేసి - కోర్డు కెప్కుతాడు 6౧ డా రి

కుప్పలుకొశ్చే సమయములోన - తిప్పలన్నొ వెట్టి

౬ లి జ ప్తులుచేసి ఛాన్యము కొంతను = దఖలుపరుచుకుంటు ఆప్పులనైన విడిచి'పెట్టక = అంతం చూస్తాడు భుజంగరావు పేరు చెపితె - గజగజ వణిశేరు నాటకంబులు బురక ధలను నడిపించును తాను తోల. బొమ్మల ఆటలు కొన్ని వీలువెంట జూపు భోగంబులతో కర్రవెత్తనం సాగించుచునుండె

వచ : ఇన్నిటిని చూస్తూ, లెక్కలు ముక్కలయ్యేటట్లు కష్టాపడుతూ కుటుంబాన్ని నంబాళించుకొన్తు న్నాడు వీరయ్య, వయసోచ్చినా చదువుకో లేదు అతరంముక్క రాని తన అమాయకతళ్యాానికి నొచ్చుకొంటూ చిన్నతనములో చదువు నేర్వక చెడిపోతిమిగాచా వెద్దలై నమూ చదువుకొనినచో బుద్ధి పరగదయ్యా లక్కులు దొక్కలు అసలేరావు చిక్కులు తీరవుగా అంచనాలవి తెలియ'నె తెలియవు అనలుకే మోనంబు ము.వ్పె పండ్లు నిండినా = "సె

కా లే మా ముదుముదుగా చదువుకో య "ని యలు ౧ వ.

198 లాాాాాాాాాయాలాాాాాాాాాా నారా కోగంటీ రచనలు దినష్మతికలను చదువుకో ల సై మనుగడలన్ని “తెలుసుకో ల సై ఖరీదులన్ని తెలు నుకో న నై నరాజు తూచుట 'నేర్చుక5* _ నై వాస్టపార వ్యవహార బులు యు బై సాఫీగాను "నేక్చుకో = వై పదుగురిలోన నీవు ఒకడివైై (వపుచంబు "సకుగూ =_ తందానతాన దేళశదేశముల తీరుగుమా = నై "మోసములను గుశ్తెరుగుమూ న నై సంఘములో తలఎర్తుకో = వై సమస్టలను పూరించుకో = సై మూడో న్మేతము విద్భరా = వై పాడి*వు అది చూడనా జు వై చదువు నేర్చిన వారినెవ్వరూ చెకుప లేదుగదరా తందనళానా ఓ భారతీయుడా, ఓ వీర యోదుడా 'లేవయాన లేచిరావయ్యాా ల ఓ వయసు మళ్ళినగాని పాఠాలు నేర్చుకొని విద్య నేర్చిన వారున్నారయ్యా ఓ

వీరయ్య కధ లాం 09 కామరాజేకాదు, స్వామివివేకానంద "వెరిగి పెద్దయ్యాక చదివారయా ఓ విద్య నేర్వనివాని వింతపళువన్నారు ప్‌ద్యలో లోక మే వుందండయా ఓ "వేమన, పోతన వెలుగులోకొచ్చారు నసూక్తు లెన్నో (వాస్‌ చూపారయా ఓ మేము చెప్పినదంత మరచిపోకండయ్యా మళ్ళి తిరిగొస్తాము ఇలవుడయాన్టి ఓ జులై 20.1986 న ఆకాశవాణిలో _పసారితం (భ్యదకాళ బృందం) ఎన్నట్లలనా. ఠీ పగ ఓ జాన! కే జా శ (ళ్లు! వా గ , క “గట్ట 1 | శం! 1" ( మ. | ల్యే , 3ద8ల్య65 ) " శక్త నై | ఇ న్‌ ల తో ప్న ణ్‌

రచనకు తోడ్పడిన (గంధాలు

క కా! /! _ నేదునూరి గంగాధరం

8 వల్లెపదాలు (సంకలితం) = కిప్పత్రీ

4. జానపద కళాసంపద _ ఆచార్య తూమాటి దోణప్ప

5. జానపదగేయ వాజ్మయ ) _ హరి ఆదిశేషు

6. [పజావాజ్బయము = చింతా దీకీతులు

7, అలుగు జానపదగేయ సాహిత్యము- వి. రామరాజు

8. శలంగాణా జానవదగేయాలు - లట్మీకొంత మోహన్‌

9. జానపద గేయాలు = ఎల్లోరా

10 జానవద గేయాలు _ నాయని కిష్టరుమారి సాంఘిక చరిత

11. తెలంగాణా (గ్రామిక "గేయాలు _ డొగోపు లింగా రెడ్డి

క. జ శం న్‌ వౌ రిచలుంతన: గురించా బానిసత్వంలో (మగ్గుశున్న జ 4త (ప్రజానీకాన్ని * గతిక నేసే నాటికలు, గేయాలు (వాయడం వాటిని పాడడం, ఆడడం౦ళత " చ్‌్యపైన్‌ విద్యార్థి ఉద్యమం నిర్మించారు. ఎన్నో గేయాలు, వీథి భాగవళాలు, భజన పాటలు, నోట(ాటవు పాటలు, డప్పుల పాటలు, కోయ, చెంచు, పకీకు, ప్రట్తుథధెర మొదలైన అనేక (ప్రాచీన జానపద కళారూవి*లను పునర" ధంమె-గ్రామిక 1 వజా నీకాన్ని వై తన్యపరచటానికి తమవుతు క్యషిని చేక్తూ తను బవుముఖ (ప్రతిభా విశేషాలను వెల్లడిస్తున్నారు. అనాలు టే 1 ఉర. క్యా య న య కళ్యాపహా ర్మ మికిందినలేం గాం ఎసమూరి ఆవేశం అందలమెక్కి.నప్పుడు ఆయన వామపహా న్తం కలం "వడు తుంది, పది నిమిషాలలో నే పాటొకటి పల్లకిస్తంది ఆయన కవితాకషరా లకు నో సంగీత స్వరాలు మేళస్తస్తే దృశ్వరూవక మై కూర్చుంటుంది. య ద్యశ్యగూవక మై ం ఆాటి. చఅసతిం 0 కృష్ణుడు మచ్చ యం(కాన్ని కొటణాసికి ఉపః కమింగాడశి గీ ఉవాచ - అదేమోగానీ ఈవటు విసర్గిషాని ఎ వడ - రం చేతో (మోగించే వాడు = కలం తిప్పేవాడు కవిగ (వానే వాడు. జలశెన్నో వీద్దెలు నుద్దుల రూవంగా అడి పొడి అందిచచామ వ --యూీడ్చ్పుగంటి లత్చణరావు అటు (కినేషు సాామాజ్యవాదు. ఇటు ఇలంగాణాలో. నిరంకు శత్వం రాజ్య పుబుతున్నప్పుడు = స్వేళ్ళా స్వాతం। క్యాలకోను (వజా పోరాటం (2రం౦భమైనప్పుడు = నాజీ నియంత హిట్లరు తొలి సోవలిన్లు రాజ్యాన్ని కబళించాలని దండయ్యాత [(పారంభించినప్పుడు ఆవేశుతో కలం ర్వుళిపించి, గళాన్ని హెచ్చించి ఎన్నెన్నో జానపద 5 ళారూపాలను తీర్చిదిద్ది (పజానాట్యమండలి కళాకారుడిగా (ప్రసిద్ధి చెంటీక వ్యక్తి మన న్‌ ఆ కోగంటి ఇతర రచనలు

1. హిట్లర్‌ భాగవతం, నీమా;*:వత.. పేరగాడెరాజటు ఇం! ద కాలం, వ కార వు ఫా [ బద గ ఇంమో. కలియుగ కుకుతేత్రం ఇపిగాన పినిధ ₹"జకీయ పాట సన్ని వేశాలు నేవద్యంగా వెలువడిన వ-దలాది *.. చాలు