Telugu Pandudgali pabbalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

సస. యా సన టు న నం. న వ న ర య... | శ శ క క = " | స యా! ||. ను శీ ॥ క! నో శ గ) ః న వ గు టం జా! ఆ అవ ' టట. ( నా! | తు 3 =. ల | వప. శ | 2 న ఆ; శి మట. నో న య. |. ఎవం !. మ ర (|. ఎ! ల . వు శి " = గక న కసళళిు క్‌ లన్‌ న. ఖా | 1 పో త. సం సా? ల ప స”. న... | నం పం! | శదదముయవాకులుతుయడో ర ల ర్జు మ. అనీ గ న 1 ం శే ఇ త న /, ల శాత టం హలో అ కయ న న గాన” వశ | శ టో యీ వానానా తి ఖు త్‌ + వ! క్‌ జి న్‌ 1|| లో. న క న్న యం ౪... న [స ల. స ర వ న్‌ + ర. అపాన లం. మ వ. ॥

నంనం్యతీ మాలితో వే (వధాన పొవకులు డా నీ యన్‌ అర్‌ అపవ్మొరావు శ సరడుగలు-= మాము వ ుయు యు జా మం మోక = “మ్మోస్ట్రో ణు బలం కా ర క రచయిత (శ్రీ గంగి శెట్టి లత్మీనారాయణ అంతర్జాతీయ "తెలుగు సంస్ధ 'హెదరాబాదు 500 08 ర్‌ూ

ఫ220ళ8210-0460982210 [0 న్‌ ఆ 121500010827829404, వేడ్‌ ఈ, కై6140121 తకం క5407౯08110%81 6138 98600346, మెఇ6ేం202864 27 కా8€ 191౯639102 ను కంక 1977 ఘరానా జం స రో “విగ జీ ఖ లము ట్రైంలవ 0“ స్‌ క. ( ్‌ూా కధలలో క్‌ కరా టా. వం14స06 మం00200021 61080 1936016 తత టల మైరేలంరి86ే 500 027 ల 0 =మా / ష్ళి క (00 120166 24 ఇలుకతిటాతకు ల20ట 906066 (0) 166, సై4త0429 ప్రతీ, మారేలా [రే 00 029,

ముందువూట

ఇదమిత్చంగా నిర్వచనం చెప్పలేని అనేక అమూ్లూర్త భావనల (202866 ౧6౦౬6౭96) లో సంస్కృతి ఒకటి (వతి జాతి జీవనం లోనూ ఆ జాతి సంస్కృతి విస్పష్టంగా కనిపిస్తుంటుంది అయికే నిర్వచించడానికి మాతం అందకుండా ఉంటుంది అలాటి వాటిని నిర్వచించడం కంశు, వివరించడమే సులువుగా ఉంటుంది

మానవుని? సామాజిక జీవనంలో అంతర్వాహినిలా ఒదిగి (వవహిస్తుం జేది సంస్కృతి. దీని స్వరూపం సందర్శించే (వారి వృాదయ [వమాణం మీద ఆధారపడి ఉంటుందన్న మాట ముమ్మా టికి నిజం

సంస్కృ్బృతిని వివరించే అనేక ఆంళాల్లో సంప్రదాయం అన్నది ముఖ్యమైంది సం[వదాయం అన్నది ఆచరణలో బహుముఖాలుగా ఛాసి స్తున్నప్పటికీ కాత్పర్యంలో ఏకత్వాన్ని కలిగి ఉన్నట్టిది (పతి జాతి సం[పదాయాన్ని వివరించే అనేక అంకాల్లో, పండుగలు వవ్బాలు అన్నవి కూడా (_పముఖమైనవే వీటి వెనుక ఉన్న పరమార్థం వసుధైక కుటుంబం, విశ్వమానవ సౌ[భా్మాతం అండుకే 'పాతువాద యుగంలో మనిపి. ఎంత పురోగమిస్తున్నా సం(పదాయాన్ని, సంస్కృతిని మన్నించేటప్పుడు, ఈ పండుగలు పచ్చాలను కూడా వదో ఒక దళలో మన్నించక తప్పడం ేడు

తెలుగు దేశాన్ని వదలి సుదూర (పాంళాల్లో స్థిరనివానం ఏర్పరచుకొన్న అెలుగు సోదరులు, 'కెలుగు సంస్కృృతీలో భాగమైన ఈ పండుగలు పజబ్బాలను ఆచరించే విధానాలను ఇలుపమంటూ అంతర్జాతీయ లుగు నంస్థను పదేపదే కోరడం జరిగింది. ఇారి ర్టోరిక (ప్రకారం, సంస్థ ఈ చిన్న (గ్రంథాన్ని రూపొందించి

కేలా అందిస్తున్నది ఇందులో మన పండుగల సరమాళ్చాలను విశదీకరించ డంతోపాటు వాటి అచరణ విధానాలను వరిచయం చేయడం (వధా నంగా భావించాము. అందులోనూ విశేషించి సరళమైన భావలోశే కాక సరళమైన పద్ధతిలో పరిచయం చేయడమే (వధాన ఆశయంగా ఎన్నుకొన్నాము అండుకే రచయిత కథనాతుక ౩ లిని అవలం వించడం జరిగింది ఒక వైపు చెప్పుకోదగ్గ. శిల్ప మర్యాదలను పాటిస్తూ, ఇంకొకవైపు విషయ వివేచనకు భంగం _ రానివ్వకుండా రచయిత కృషి. చేశారు ఇది సహృదయులను సంతృ ప్రీ వరుస్తుందనే మా నమ్మకం సంస్ధ వచాన్క, ఈ రచనను నిర్వహించిన రచయితను అభినంది సున్సాను (వాళ (వతిని ఆసాంతం వరిశీలించి ఆమోదించిన (శ్రీ తిరుమల రామచం(దగారిక్షి ముఖవ। తాలంకరణచేఎవ (శీలి వి 'నత్యమూ_రిగారికి (వళ్యకమైన (శద్ధతీసికొని స్వల్ప వ్యవధిలో వా నాన్ని సంళృ పికరంగా నిర్వహించిన వంక (ట్రామ్‌ వర్‌ (పోడక్ట్సు (వై%ి లిమిళ్చిడ్ల సబ్బందికి మా కృతజ్ఞతలు (పధాన :సంపాదకులు

కృతజతలు రో

సంస్థ వజాన ఈ (గంథాన్ని రూపొందించే అవకాశాన్ని నాకు కలిగించిన మా సంస్థ నిన్రేళకులు డా॥ పి యన్‌ అర్‌ అప్పొ శావుగారికి నా మొట్టమొదటి కృతజ్ఞతలు అర్చిస్తున్నాను చాస్తవా నికి నేను వారి (పశిష్యుళ్ణు అయితే వారి పర్యవేదణలో ఈ (గ్రంథాన్ని రూపొందించడంనల్ల , (_వళత్యకంగా వారి అం కేవాసినయ్యే అద్భష్టం కలిగింది ఈ (గ్రంథరచనకు అవసరమైన మారుమూల (గ్రంథాలను అనేకం అందించడచమేకాకుండా, (వాసిన పతి పుటను చడువుతూ, సరిదిద్దుతూ, ఈ పుస్తకానికి సరైన రూవుళేకలు దిద్దింది వాలే

వండుగలమ్మీద బృవాత్తరమైన పరిశోధన శేస్కి పటిస్థమెన (పామాణికతను నిరూఎంచుకొచ్ని శీ తిరుమల రాొనమచం[ దగారు, ఈ రచనకు ఎరిశిలకులు కావడం నా మరో అద్మష్టం ఈ పుస్తకాన్ని రూపొందించడంలో చివరిదాకా వారందించిన సహాయం అనల్బం వారికి నా వృూాదయపూర్వక ధన్యవాదాలు

అలాగే నా సహోద్యోగులందరూ, విశేషించి [శీటి వారి వారశంస్బగారు ఇచ్చిన సహాకారం మరువరానిది వారికి నా వోర్టిక క లత క్షి తలు

ఈ (గంథానికి నేను రచయిత ననడంకంకు, కూర్చరిని అనడం ఎ నుంగా ఉంటుంది శా్రు,గంథాల విషయంలో సామాన్య రచయిత అందగూ కూర్చరులే (నన్తుత [గ్రంథాన్ని రూపొందించ డంలో మవానుభావుల్తైన పూర్వుల రచన లనేకం అవసరమయ్యాయి చారందరికీ నా వినమైక నమస్కృతులు

ల॥| నా॥

నే ఏషయసాూచిక 1౩ వకం సత్‌ క్షే ఇ శాలగణనంణపంఛాంగం 8 శ సామాన్య పూజావిధులు క్షత శ ఉగాది ఏ! ర్‌ (శ్రీశామనవమి 87 6 వానుమజ్జయంత్రి శ్వ '/ అభయతృకీయ ఠ్‌లి 8 నరుఎంవా జయంతి 56 ఫ్ర వాతుర్మాస్యం 60 10 హగవంచమి/నాగుల చవితి 65 మ1 వరలజ్మీ (వతము 89 ని కృృష్ణాస్టమి 7 18 వినాయక చవితి 7ర0 1కి బు పంచమి 68 15 చానున జయంతి 90 16 అన౦త పద్మనాభ చతుర్ద? 91 17 దవరా 05 18 అట్ల త దియ 108 19 దీపావళి 10 ిల్రిగ్రి సు్చు కాయ షబ్ద 116 వశే మకర సంక్రాంత్రి 119 విల రథ నస్త్దమి 188 వలి మవోళివరా త్రి 185 ల్ల వోోఠథీ 14లి ల5్‌ వళాదశకీ (వతాలు 148 50 పౌర్ణములు 150 ళ్టు? సత్టానాశాయణ శవతం 156 £9 రాష్ట్రావతరణోత్సవం 168 ల0 అనుబంధాలు 179 ళీ

"ఏకంసత్‌ ”"

“శాశయ్యా! రాముడు, కృష్ణుడు, వినాయకుడు. వెంక -శ్చశ్వారుడు, ఈశ్వరుడు అంటూ వింతోమంది జేవుళ్లను వలుళాు మనవాళ్లు బొటికత్రా. బేవునిచేరుపీద స్యసై్కాళ్కూ వండుగను కూడా 'చేనుకొంటుంటాం! + ఒక్క మళంవాళ్ల కే ఇంతమంది జేవుళ్లు ఎందుకు అవసరమయ్యారు తాతయ్యా? ఎంత (వయత్నిం చినా అర్థం కాకపోవడం వల్ల కాతయ్యను అడిగాడు-రవి అెలిని కోఐాలన్న తవన బిజ్ల్ఞాన అతని మ.ఖంలో ధృఢంగా అగుపిస్తోంటిలా

అఆ వదవోలేళ్ల ఎల్లావాడి ముఖంలో. “వెలీగపోళున్న అన శని దమూ కలిగింది కండుతమలపాకులాంటి వల్చటి"చెక్కిళ గను అలవో కగా నిముకుకొని గంఖీరంణా వెప్పసాగారు

“ర్చి బ్రనుమూనం స్తై నదే కాబూ! + ఇలాటి అనుచూనా లను పొందే మన పూర్వులు ఆణిముఖ్యంలాంటి ఒక మాటన్నాయ్‌, *సకం సత్‌ వ్నిపా బహుధా వదంతి" అవి సత్త్యమన్నది శక్య్తూళు అయినా, దొన్ని 'తెలినిన పండితులు గకరళాలుగా చెబుతారు -అని దాని అర్ధం జ్ఞానఫాగ రాన్నంతటా అపోళశవం వట్టాకళాని అంత చక్కటి మాట వెలువడదు ఆ పరమేశ్వరు డన్నవాడ్ను ఒకడే. * కాని ఆయనను దర్శించి ఆరాధించే విధాలు మ్యాతం వలురళాలు ఇడి తఈ దేవతల విషయంలోనే కాదు, నీ జీవితంలో పథి బాగంలోనూ అన్వయి స్తుంది సత్యం ఓకళు. అయితే చాన్నిగూక్సి ఇెప్పటం మాతం రకరకాలు

“*జకవై వు జేవుడు ఓకజే అంటూ, ఇంకోవై పు అ *క్క జేవుడికే ఇన్ని అవతాతాలు ఎందుకు శెప్పాలి” - మరణొనే రవి అందుకొన్నాడు '

లి పందుగలు=పచ్చాలు “అదే అదే ఆ విషయానిశే వస్తున్నాను ఈ 'వళ్నకు సమా ధానం చెప్పడమైతే సులభంగానే చెప్పవచ్చుశాని, చాన్ని అర్థం చే కోవడానికి మాతం స్స మనస్సు ఇంకా వికబంచాలి బాబూ 1 ఈ నానా అవళారాలు, నానా అఆకారకల్పనలు ఉన్నాయి చూశావూ? ఇవన్నీ మనం ఊహించ్చి పర్పరచినవే కంటి కగుపించనీ ఆ పరం ఛామునికి, కమ్మని రూపం, కమనీయమైన నామం మనం ఊహింతే “పెడుతున్నాము అండుకోనమే, ఆ పర మేళ్వరుడు మనలోనే ఉన్నా తంటున్నాము. “నేని అన్నవాడు లేకపోళే, ఆ శేనులోని “చేను” ఉకపాడ 1 పోళే, ఇన్ని ఊవాలు ఎందుకు చేయాలి, ఇన్ని 'చేద్ల్ద ఎందుకు “ెట్టాలి అన్న (పళ్న ఉన్నది చూభావూ! ఇది చాలా చక్కటి [వళ్ళ ఈ రక రకాల అవతారాలు, రూపాలు ఉన్నాయి చూశావూ? ఇవన్నీ కాలానుగుణంగా చేనన ఎక్స్పెరిమెంట్లు మాతమే ఈ ఎక్స్బెర మెంట్లను = వయోగాలను -_ మారుతున్న కాలాన్నిబట్టి జాతి జీవనంలోని నైతిక ఆవళ్యకతనుబట్టి మేధావి అయిన మానవుడే చేశాడు తన (వతిళతో బొమ్మల్ను వేకాడు ఈ లోకంలోని లేపా లేవీ శేకుండా కట్టుదిట్టంగా చేశాడు లోపా అతో కాపాలతో అవమాగ్గాన పడిపోతున్న "సాటి మనుష్కులకు సత్యం తెలపడానిక్షై వరమ ఆదర్శమైన గాథల్ని ఆ బొమ్మలచుట్టూ అళ్లాడు ఆచరణలో మనిషి నిగ్గుదేలాలంళే వీదో ఒక ఆదర్శ మంటూ ఉండాలి శేవలం ఆదర్శ ముండడ'మేళకాదు, దాన్ని [తిక రణ శుద్దిగా ఆరాధించాలి అదర్శాన్ని ఆరాధిస్తున్నవ్పడు, ఆచ రణ అ(హయత్నంగానే నిగ్గుదేలుతుంది చుట్టుపట్ల ఉన్నవారందరికీ నుఖ కాంతులు దక్కుళాయి కనుక ఇవన్నీ సమాజాన్ని ఉద్దేధించి 'మేభావులు శేస్‌న (వయోగాలు బాబూ! అయితే ఆ చేసికవారు శీవలం మేధావులు అనంతమైన కరోర తపన్సుళో, సాజాత్తు ఆ పర(బన్మోన్ని తమలో నిలుపుకొన్న అవర (బవ్మాస్వరూవులు వారి రూవక్షల్పన ఆ తపళ్ళ క్రి మూల్త్వంగా వా_న్షవ్మమె, ఆచరింపదలచు కొన్నవారికి అపురూవమైన కుభ ఫలాల్ని ఇస్తోంది లె కికం అన్న

తకం నక శ్ర అజ్ఞానంలో కొట్టు మిట్టాడుతున్న సామాన్య మానవుడు, అండు కోసమే, ఆచరణమూలంగా కుభఫలిళాల్ని పొందగోరి, ఆ ఆదర్శ మూర్తులను ఆరాధిన్తున్నాడు ఇదీ విషయం ఇప్పటికిక ఈ విషయం నీకు అర్ధంకాదు "ఛీరుకు రూపొనికీ అతీతంగా ఒక వై తన్యం ఉందని అర్థం చేఎకొ ని, అ చైతన్యమే ఈ ఇలాతలమంతటా ఆవరించి ఉందని గుర్తించినప్పుడు తప్పకుండా అర్థమె"తుంది ఐవాబూ ! అలా అర్థమైననాడు ఎకం సత్‌ విప్రా బహుథావదంతి అన్న మాట నీ జీవితంలోని వతి అడుగులోనూ ఎలా (వతిధ్వని సోందో 'తెలిలవస్తుంది సలేనా ఇాబూ ! తాతగారి పండిన కను పాపల్లో ఏవో వెలుగుల జాడలు [పాయం వికసించని రవి వ్యాద యానికి ఆ జొడల వెన్నెలలు సోకుతున్నాయి తాతగా6 కను పొవలు చందమామళై. చల్లని వెన్నెలలు వెదజల్లుతోంళే, రవి న్భాదయం ఆ వెన్నెల గడ్డకట్టిన వెన్నముద్దలా ఉంది

బేలగా చూశాడు తాతయ్య ముఖంలోకి రవి

ఎన్నడో. తెలుగు చేళంనుండి సుదూరంగా తరలిపోయి, భారతీయ వాళావరణమన్నదే అగుఎంచని పడమటి సీమలో పుట్టిన బిడ్డ రవి వాళ్ళ నాన్నగారు చిన్న తనంలోనే ఈ నుదూర పొళ్ళాత్య భూమికి తరలిరావడం జరిగింది. ఇక్కడి సంస్కృతీ (పభ వంలోనే "'జృగర్రగడం జరిగింది, రవి తం (డిగార్శికై నా కొంత కొంత మాతృ సంస్కృతి శెలునుకాని రవికి అనల. తెలియదు ఇంట్లో గోడల పుద కనిఎంచే కొన్ని పటాలనుగూర్చి తాతగారి నడగడం, సంవత్స రంలో అప్పడప్పుడు “మనకు చాలా ముఖ్యమెనవంటూ” తాతగారు పట్టుబట్టి జరిపించే పండుగలను గమనించడం తప్ప, పిటికి వనకాల ఉద్దేశ్యం మాతం అర్థం కావడంలేదు బేవుడిదగ్గర మొదలు బెట్టిన రవి చివరకు ఈ (పళ్నను కూడా అడిగాడు “మరి ఈ వండుగ లేమిటి తాతయ్యా ' “ఏకం నత్‌* అంటూ'నే ఇన్ని పండుగలు శేనీకోవాలనీ అనడరలో మనవారి ఉచ్టేళ్యమేమిటి అతయ్యా !” అంటూ

న పండుగలు=-పబ్బాలు తాతగారి పల్చటి "పెదాలమీద మళ్లీ చిరునవ్వు వెలిగింది కొలనులో శీగిన అలలాగ, నెమ్మదిగా "పెరిగిపెరిగి కరిగిపోయింది అభండ్రుగలను మనం ఇవ్వాళ మతంచపేరట చేవుడిపేరిట జరుపుకొంటున్నాా నిజంగా వాటి వెనకాల చాలా ఉగ్దేశ్యాలున్నాయి బాబూ! ఇవి మన సంస్కృతిలో నాగరకతలో భాగాలు బాబూ!

సంస్కృతి, విజ్ఞానం వికసించేళొద్ది మనిషి, శాను నివబస్తున్న ఖభూమినేకాక, నెత్తిమీద ఉన్న ఆకాశంలోని రకరకాల నత తాలను, గోళాలను, (గ్రహాలను కనుగొన్నాడు వాటి (వథావం, తన భూమి మీద, తనమీద ఉందని గుర్తించాడు అంశేకదూమరి! (పక్కనున్న చారి (ప్రభావం నునమీద వడదూ?.___.అలా గు _ర్తించిన పిమ్మట, ఆ నవ(తరాళుల్లో జరుగుతున్న మౌర్చునుబట్టి, నూర్యచం[ద్రుల రాక పోకలనుఐట్టి, పగలూ, రాత్రి అంటూ శాను నిత్యం అనుఖవిస్తున్న వెలుగు చీకటులనుబట్టి ఒకవిధంగా కాలాన్ని లెక్కించడం మొదలు “పెట్టాడు ఆయా కాలాల్లో ఆయా గతులకు అనుగుణంగా, ఆరోగ్య పరంగా ఆవోరవివీరాలపరంగా కొన్ని జాగత్తలు తీసుకో వాలని గుర్తించాడు ఆ జాగత్తలను నియమనిష్టలతో నిర్వర్రించాడు కడకు అవే సండుగలయ్యాయి మొదట్లో అలా ఆయుశ్వేద, జోోతిషళాస్తాల సంబంధంగా లోకంలో వెలసిన చతాలు, ఆ తర్వాతికాలంలో సొనూజిక విషయాలుగా రూపొంచాయి అంశ ఒక్కా తన(శేయస్సుకోస మేకాకుంజా, మొత్తం సమాజం ్రేయస్సు కోసం, అందరితోనూ కల్సి ఈ (వతాలను చేయడం నేర్చు కొన్నాడు నూనవుడు ఎవ్వడూ భు క్తికోసం తన నిత్యవృత్తిలో మునిగి తేలే మానవుడు, ఆ (వతదినాల్లో మాతం నియమనిష్టలతో ఆ [వతాలను నిర్వర్రించడానిళక్రై, కొంత ఆటవిడుపును, విశ్రాంతిని పొందాడు తర్వాతి రోజుల్లో ఆ ఆటవిడుపే ఒక గొవ్న వేడుకగా తయారై, రానురాను వండుగ దీనా లే గొప్ప వేడుక దినా లయ్యాయి. జీవితంలో విశ్రాంతికంు మించిన వేడుక పముంది చెప్పు! కావలనీన వినోదాలన్నీ, వి[ళాంతివెంట పుట్టుకొస్తాయి ఆరోటుల్లో తన మనుగడకోనం నిత్యమూ. (పకృతితో పోళాడక

“0కం నతో క్‌ తప్ప లేడు మనిషికి అలాంటప్పుడు ఏ పూట అయినా? వ మిషమీద వై నా, ఆటవిడుపు దొరికితేచాలు, కొండంత సంబరం కలిగేది ఈ రోజుల్లో మనకు అంతటి పోరాటమూ లేదు అంతటి ఎడశెరిపిలేని పనుల ఒత్తిడీ తేడు అందుకే కాబోలు, మునువున్నంత ముఖ్యమైన విగా, ఈ వండుగ లుండడం లేడు నేడు అది వేలే విమయం అలా 'వేడుకకొద్దీ సామూహికంగా అందరూ కలసి వేడుకలతో, వినోదా అతో జరుపుకొనే [వతదినాలు కాస్తా రానురాను మతపరమైనవిగా మారాయి. ఆ మారడంలోని ఆదర్శం ఆ ఆదర్శ ఆరాధన, దాని ఫలమూ ఇంతకుమునువే ఇప్పానుకదూ! ఇదీ నాయనా! పండుగల వెనకాల ఉన్న ఉద్దేశ్యము చివరకు తేల్చారు తాతగారు ఇెప్పడానికై తే చాలానే చెప్పావుకాని ' నాన్బాడు రవి అర్థంకాలేదంటావు అందుకే కొన్ని విషయాలను అర్థం చేసికోవాలం కు కొంత మనన్ఫూ, ఆలోచనాదృక్పథం ఎదగాలన్నది అయినా ఇండులో అర్థంకాక పోవడమేముంది రవీ! వడ్లగింజలో వియ్యపుగింజ అయినా ఈరోజుల్లో మనం గు ర్తుంచుకోదగ్గది-ఈ పండుగ లన్నవి మన సంస్కృతిలోని భాగాలన్నమాటను వీటి ఉచ్దేళ్యం సామాజిక (శేయన్సు, వ్య _కిడేయస్సూ లెండూ అని అంతే చూడు రవీ! నువ్వెక్కడైనా ఉండు ఎంతమందితళోనై నా నిండుగా కలింపో కాని నీ వ్య_క్రిగతమైన [ప్రత్యేకత నిలుపుకోవా అనుకోవూ+ ” ఈమారు మనుమణ్ణి అడిగారు తాతగారు “తప్పకుండా తాతయ్యా!” “*బ్రబ్రాగని ఇంకొకరిని దూరం చేనుకోవుకదూ! ” “ అజ్బ్ఫే లేడు అందరితోటి మనఃపూర్వకంగా'నే కలినిపోతు న్నప్పటికి నా (ప్రత్యేకతను నేను నిలుపుకోవాలనుకొంటాను ” రి

ఢీ పండుగలు-వచ్యాలు “జ్టాల్రా బాగుంది అలాగే నువ్వు ఏ ఖండంలో ఉన్నా, ప్ర పరిసరాల్లో ఉన్నా, తరతరాలనుండీ నీకు నివారికి, నీజారికి సంబం ధించి వస్తూన్న 1వత్యేకతను నిలుపుకోవాలని (పయత్నించవూ? అలా జాతి గతంగా ఉన్న [పతే కనే, ఆ జాతి సంస్కృతిగా వెప్పు శొంటాము తన (పతే కతను తాను నిలుఇకోగోలేవాడు, ఆ జాతి (పత్యేకతను ముందు వదర్శించాలి ఆ (ఎత్యేకతలో ఉన్న (వతి అంకాన్ని భ_క్రిభావంతో అనుష్టించాలి ఈ అనుష్టానం కేవలం అంధ భ_క్రి కాదు అదొక సంస్కారం సంస్కృతిని పరిరతీంచుకొనే సంస్కారం "*

“*అవృునుగాని తాతయ్యా! మన శెలుగుజాలి సంస్కృతి గురించి చెప్పవూ!”

“ఒక జాతి సంస్కృతిని గూర్చి చెప్పమంశే ఒక మాటలో, ఒక పూటలో శాలకషేపంకోసం చెప్పడానికి సాధృమౌతుంచా వాబూ! కాతగారి మొహంలో అవ్పుజే వదో కొత్త కాంతి, కొత్త ఆవేశం పొటమరిస్తున్నాయి. సము దంలో సుదూరాన "పెద్ద అల "రేగుతున్నట్లు అనిఎసోంది ఆ ఆవేశం తాలూకు కాంఠకిని చూస్తోం'ే

“ర్టిశన్టీ సంస్కృతిగురించి చెన్పడం కష్టమెతే దాన్ని ఇవ్వాళ మనం ఎలా పరిరడించుకోవాలో అండుకు మనం ఏమేం ఆచరిం ఇాలో చెప్పు కాతయ్యా! రవి అడిగాడు కుతూవాలంగా అడిగాడు జిజ్జూసతో అడిగాడు పట్టుదలతో అడిగాడు ఆచరణదితతో అడి గాడు ఊరకే అడగడానికని అడగళలేడు

“అలా అడిగావ్‌ బాగుంది ఆ సంస్కృతిని చాశే వతి

చిన్న ఆచారాన్ని మనం విచతణతో ఆచరించడం (వధానం వాబూ! ఆ ఆచారాలు ఇదిగో ఈ ఒక్కటి అంటూ వేలెత్తి చూప డానిక్కాదు. అవి అనంతం ఉదావొరణకు ఇందాకా అడిగిన ఈ వండుగలనే తీసికొందాం మన పండుగలు పచ్చాలు, వాటిని జరుపు థొనే విధాలు, ఆ పూట మనం జరుపుకొనే నియమాలు, వేడుకలూ

కం కఠ్‌ో ( అన్నీ ఆ సంస్కృతిలోని భాగమేకదా! అలా ఇంకొక లెవ్వరు జరపరు కదా! అలాగే ఇంకొకరు జరుపుకొంటున్నట్లు మనం జరుపు కోవడం లేడుకదా! చూశొవా! ఇదంతా వారినారి సంస్క్ట్బాతి- అం'ే-జాతిగతమైన (పశ్యేకతలోని విశేపాలేసుమూ! అన్నట్లు తాతయ్యా! ఈ పండుగలగురించి ఊర'3. వినడం

తప్ప వివరాలు తెలియవు ఒక్కొక్క సండుగను గురించీ వివరంగా చెప్పు తాతయ్యా!” ఉత్సావాంగా అడిగాడు రవి -

ఒ “అలాగే చెబుతాను జాబూ! పూటకు ఒకటి చెబుళకాను నీకూ నాకూ కాలజేపంతోపాటు, కాన్త పుణ్యమైనా దక్కుతుంది ఇవ్వాళ భోజనాలకు 'వేశ్రైంది అక్షుసేపు ఇక ఇలానే కూర్చున్నా మం మీ అమ్మ ేకలువే స్తుంది పద! 09

కాలగణనం - పంచాంగం “*ఈ పండుగలను గురించి వివరంగా ఇప్పడానికి మునుపు సిళు శెండు విషయాలను చెప్పాలి చాబూ! “= తమలపాకు ఈనెలు తీసికొంటూ అన్నారు తాతగారు “ఒకటి - ఈ పండుగలు ఎన్పు'జెప్పుడు వస్తాయో ఎలా చెప్పడం ? అన్నది ఇక రెండవది - ఈ పండుగ అన్నిటిలోనూ మనం సామాన్యంగా చేసే పూజలు, వాటి విధానాలు ఎలాగుంటాయి ? అన్నదీ ఈ ₹ండు విషయాలు ముంచే ఆళిస్తే, ఆ తర్వాత మధ్య నుధ్యలో నీకు బోలెడన్ని అనుమానాలు రాకుండా ఉంటాయి మొదట ఈ పండుగలు ఎప్పుజెప్పుడు వచ్చేది, ఎలా అన్న విషయాన్ని చూద్దాం అనంతమైన కాలాన్ని మన వ్యవవోరంకోసం గంటలుగా, దినాలుగా, నెలలుగా, సంవత్సరాలుగా విడదీసుకున్నాం కదా 1... ఇదంతా ఎలా చేసికొన్నా మనుకొంటావు చెప్పు చూద్దాం !.. " అడిగారు తాతగారు “నువ్వు చెప్పంచే నాకెలా శెలుస్తుంది తాతయ్యా !.., రక్కున సమాధానం చెప్పాడు రవి “సక్‌ దొంగా ' అదుగో ఆ అతిళెలివే వద్దన్నాను ఇంతకు మునుపు అ విషయాన్ని చెప్పాను, నువ్వే మరచిపోయి డచాయిస్తు న్నావ్‌ 'చేలమీద జీవిస్తున్న మనిషికి, విజ్ఞానం పెరిగేకొద్ది తన తల మీద ఉన్న ఆకాళంలో, ఇంకా ఈ భూమిలాంటివే ఎన్నో ఉన్నాయి అన్న (పళ్న వొరాత్తుగా బయశ్చేరింది తన ళ_క్తికొద్ది పయత్సి ౧ ఇాడు నత్యతాలను, (గఫోలను కనుగొన్నాడు ఆ నత(త్ర మండ

కాలగణనం-వంచాంగం ర్ట లంలో నూర్య చండ్రుల రాకపోకలను గు_ర్రించాడు అండులో కలుగుతున్న రకరకాల మార్పులను గమనించాడు ఆ మార్చు లను బట్టి, నూర్య చం[దాది (గవోల గతులనుబట్టి ఉజ్జాయింపుగా కాలంలోని పరివర్తనలను అంజు "కేయింబవళ్ళలాంటివాటిని గుర్తుపట్టి కాలాన్ని లెక్కించడం [పారంఖించాడు ఒక్కొక్క విధంగా ఒక్కొక్క ఖండంలోనివారు ఈ కాలాన్ని లెక్కిం చారు. మన భారతదేళశంలోనివానే సుమారు తొమ్మిది విధాలుగా కాలాన్ని గణించేవారట అంళకే కాల గణనానికి సంబంధించి మన దేళంలో తొమ్మిది సంపదాయాలు ఉండేవట అందులో ఈ నాడు మూడే ముఖ్యమైన సంవదాయాలుగా. నిలిచాయి- 1 సౌరమానం, చాం[దమానం, లి బార్జ్మస్పత్యమానం నమత మండలంలో నూర్యుని స్టితిగతిని బట్టి కాలాన్ని లెక్కించ డాన్ని సౌరమానం అంటాము చంగదుడినిబట్టి చెప్పడాన్ని చాం(ద మానం అంటాము అలాగే బృహస్పతి అంటీ గురు[గవోన్నిబట్టి వెప్పడాన్ని చార్జ్హస్పత్యం అంటాము ఇందులో మన తెలుగువారు చాం[దమానాన్ని పాటిస్తారు భూగోళంమీద ఉన్నవారికి ఆదర్శునియమైన తీరునుఐట్టి, వారి మీద చూపించే నిర్దిష్ట వభావాన్నిబట్టి ౨7 నకతాలు సూచింప బడాయి మళ్ళీ వీబిని 12 రాళులుగా విభజించారు ఆ రాశుల పేర్లు ఇవి. మేవం, వృషభం, మిథునం, కర్కాటకం, సింవాం, కను తుల, వృశ్చికం, ధనున్సు మకరం, కుంభం, మీనం - అన్నవి పాళ్ళాత్యుల్లో (పసిద్ధుడె న టాళిమీ ఈ రాకుల విషయంగా చాలా గొప్ప కృపి చేళాడు కాని, అంతకుమించి నక ళాల విషయం పట్టించుకోలేదు. దాన్ని అలాగుంచు. ఈ పన్నెండు రాళుల్లో చం(దుడి సి తిగతినిబట్టి మనకు నెలలు వస్తున్నాయి చంద్రుడు ఒక్టొక్ట రాశిలో ఎంతకాలం ఉంటాడు? ఎలాగ ఉంటాడు * ఎలాటి మార్పుల్ని పొందుతున్నాడు అన్నదాన్ని బట్టి ఈ నెల గణింవబడు చుంది రాిలో చేరినవెంటనే చాలా కొద్దిసేపు, కొద్దిభాగంమా త్రమే

0 పండుగలు=వచ్చాలు మనకు కనిపిసాడు అ తొలి దినాన్ని తొలిదినమే అంటాము దాన్నే సంస్కృతంలో (పథమ అంటారు. దాన్నే పాడ్యమి అని కూడా అంటారు శెండవ దినాన్ని విదియ అనీ మూడవ దినాన్ని తదియ అని, నాలుగవ దినాన్ని చవితి అనీ, ఐదవ దినాన్ని పంచమి అనీ ఇలా ఆయా సంఖ్యలతోటి ఆ తర్వాత 14 దినాల వరకు లెక్కిస్తారు. 15 వదినానికి చం[డుడు నిండుగా తయా.ై శేయంతా ఉంటాడు అది పౌర్ణమి అప్పటికి నెలలో ఒక భాగం, సగభాగం అయిపోయినట్లు - ఈ సగభాగాన్ని. పతం అంటారు చం[దుడు ఎడుగుతూ అగుపించే వఠాన్ని ళుక్ష వతం అంటారు తర్వాతి పతంలో చీకటి రానురాను ఎడుగుతూ పోవడం కదా! అండుకని దాన్ని కృన్ణ పతం అంటారు ఇదికూడా ఇలాగే సంస్కృతం (పవకారం ఒకటి, శెండు అంటూ 'లెక్కించుకొంటూ రావడమే చివరి రోజు సంపూర్ణంగా శీకటి అవరించుకొన్న రోజును అమా వాస్య అంటున్నాము కనుక చండ్రుడు అగుపించడం మొదలైన | తొలిరోజు అంకేే శుక పాడ్యమి నుండి అమాచవాస్యవరకూ ఉన్న దినాలను ఒక "నెలగా పరిగణిస్తాము ఒకటి, అెండూ అంటూ లెక్కించే ఆ రోజులనే “తిథి అంటాము ఈ తిథి మళ్లీ నమత కాలాన్నిబట్టి 'లెక్కింపబడుతుంది ఇవాపోళే, నక్యత్రరాకుల్లో చం డుడి (వవేళంఐట్టి, వఠివ_ర్హన లనుబట్టి 'వెలలు వర్పడుతాయన్నా నుకదా!---అంశేే స్థూలంగా ఈ సన్నెండు రాళుల్లోనూ చండక్రుడి పయాణం పూర్తయ్యే కాలాన్ని నెల లేక నూసం అంటాము చం(దుడి గతినిబట్టి చెబుతున్నది కనుక ఇది చాందదమాసం అయితే నున పూర్వులు ఏం ఇేశారంళు సంవత్సర కాలాన్ని నూర్యుడి గతినిబట్టి లెక్కించి, మాసకాలాన్న్ని చం[(డుడిగతినిబట్టి చూళారు అంశే నూర్యుడి పోకడనుబట్టి వర్పడిన సంవత్సరంలో చండుడి పోక్రడనుబట్టి పర్పడిన వన్నెండుమాసాలను నర్జడానికి (వయత్మించార్లు సౌర సంవత్సరంలో; చాంద్ర

కాలగణనం వంబ్యాంగం క్షే మాసాలు వన్నెండు పోనూ, ఇంకో పదకొండు దినాలు మిగిలాయి ఈ పదకొండు దినాలను [కమగతిలో లెక్కించడానికి అధికమాన మంటూ మరొకదాన్ని సృష్టించుకో వాల్సివచ్చింది అధికమానం కాకుండా, (వతి సౌరసంవత్సరంలోనూ వచే తెముగు మాసాలు ఇవి వై.(తము, వైశాఖము, "జ్యేష్టము, ఆపాఢము శావణము, భాద వదము, ఆశ్వయుజము, మార్గశిరము, పుషృము, మాఘము, ఫాల్గుణము

ఇవాపోతే నదతకాలం గుర్తుపళ్తేది *ట్లాగ అన్న (వశ్న ఉందికదా! దీన్ని చాలామంది చాలారకాలుగా లెక్కిస్తారు కను "శిస్పపాటు వుంది చూళావూ!---ఇది మన (పయత్సం౦ లేకుండా ఆ పరమేశ్వరుడి |పభావంవల్ల కలుగుతున్నదికచదా! కనుక, ఆ అప యత్నమైన క నుశిప్పపాటుకు పళ్హ్రే కాలాన్ని కనిష్ట ఘటికగా భావించి, కాలాన్ని అక్క బిట్టడం మంచిదనుకొనిి చాలామంది ఆ కనుశెపష్పపాటు సమయంనుండీ కాలాన్ని పౌచ్చ వేయడం (పారం థించారు. ఇది ఇలా నక(తకాలంతోపాటు, యామాలను, దినా లను, పజూలను, నెలలను, సంవత్సరాలను లెక్కించడానికి ఉపయోగ పడింది ఆ వివరాలన్నీ మనకిప్పుడు అంత అవసరంకాడు కనుక వది శస్తాను మొత్తం మన ెలుగుదేళంలో పంచాంగ నిర్మాణానికి కాలాన్ని అెక్కించే పద్ధతి ఇచే చాం[దనూనం

100 తృటులు - 1 లవం

80 అవములు = 1 నిమేషం

౨ నిమేషములు = 1 గుర్వుదరం

10 గుర్వతరములు =_ 1 (పాణము

6 [పాణములు = 1 వినాడి (విఘటిక్ష ))

60 వినాడులు - 1 నాడి (ఘటిక)

60 ఘటిక్లలు - 1 దినము

కలీ వండుగలు-వబ్భాలు సౌరమానం 60 తత్పరలు = 1 విపర 60 విపరలు = కే పర 80 పరలు - 1 విలిప్హ 60 విల్నిప్తలు =కేలిప్త 60 లిప్తలు = ఖాగ 80 భాగలు = 1 రాశి (1 సౌరమానం) లీ రాళులు - 1 భగణం (1 సౌరసంవత్సరం) ఇన్ని వివరాలు అక్ష శ్రాన్లేకుండా, ఇంగ్లీ మువారి కాలమానంతో పోల్చి చెప్పాలం.ే, 1 ఘటిక అంే 24 నిముషాలు, 1 విఘటిక అంశే లిక నెకనులు, 8 కను రెస్పలపాటు కాలము 1 విఘటిక 2 లెక్కూనుబట్టి చూ_స్టే ఒక్క కను లెప్పపాటు కాలాన్నే మళ్ళీ ఎంత నూత్యుంగా విభజించారో శెలియడంలేదూ? అడి మన పూర్వుల వైవుణ్యం ఇలా కాలాన్ని లెక్కించడంతోపాటు అండుకు సంబంధించిన సమ ఫ్ర వివరాలను "జెలిపేదాన్నే పెంచాంగమంటారు. ఐడు అంగాలు అం'చే-భాగాలతో కూడింది వంఛాంగం _ తిథి వార, నద, క్రూ కరణాలన్న వి ఆ అయిదు అంగాలు దిన్నే ఇంగ్లీషులో మనం శేలెండరు లేదా అల్మెనాక్‌ అంటాము ఇంగ్లీ మవాళ్ళ కేలండరున్నచే, అది, దిశాలను, "నెలలను, సంవత్సరాలను మాతమే కూడగట్టి, వాటి వివరాలు తెలుపుతుంది కానీ మన పంచాంగాలు తిథి వగై రావాటి అను[కమణికలతో పాటు, ఆయా తిథినాడు, వారం నాడు, సంభవించే శుభాకుభనమయాలనుకూడా విళదీకరినస్తుంది ఈ కుభాకుభ సమయ వరిగణనం, నచ[తాల (వళావాన్ని బట్టి, ఆయా రాకుల్లో సూర్యచం [దుల గతులనుబట్టి నిర్ధరిస్తాము దిన్నే [పపం చించు కొంటూ పొోళ్చే జ్యోతిషం అన్నది సిద్దిస్తుంది ఈ జ్యోతిషం వేదంయొక్క వడంగాల్లో ఒకటి చేరం కంట సొజాత్తు ఆ జ్ఞాన స్వరూపమే జ్యోతివంతో మ్రుడ్రిపడి మన పంచాంగం నడుస్తుంది శనుక్క ఇందులో (వశిదినం, నెల, సంవత్సరం మొతృంలో జరిగే

శాలగణనం వంఛచాంగం క్ర కుభాశుభ ఫలితాలు, నానా వస్తు, [ప్రాణీ విమయిక సమస్యలు విశదీక రంపబడి ఉంటాయి అండుకే కొత్త సంవత్సరం (పారంథంనాడు, అంశే ఉగాదిపండుగనాడు, నలుగురూ కలిసి రచ్చబండవద్ద చేరి, పురాణ శ్రావ్మూణుడు పంచాంగం చదువుతుండగా ఆలకిస్తారు ఇది ఆ పండుగనాడు మునువటిరోజుల్లో, ముఖ్యంగా గమనించే ఆచా తాల్లో ఒకటిసనుమూ]!

ఆచారాలంకేు జ్ఞూపకం వచ్చింది అనవసరంగా ఈ వంచాంగ వరనంలోవడి చాలాసేపు చెప్పానుకదూ!-__అనలు పమిటంళే, ఏప మానం ఎప్పుడు వన్తుంది, ఏవ తిథి ఎప్పుడు వస్తుంది అన్నది ఆ వంచాంగంవల్ల మనకు 'తెలున్తుంది-పప పండుగ పప రోజు వస్తుంది అన్నది మనకు అనేకమైన వురాణాల్లో, [వత[గంథాల్లో వివరించి ఉన్నారు కనుక ఆయా తిథులనాడు ఆయా వండుగలు జరుపుకోవా లంకే ఈ పంచాంగం మనకు కావాలి సళేనా?.---కనుక, అనలు విషయంతో అంత నంబంధం లేనిదై నా ఇదీ 'తెలినికోదగ్గదే ఇవ్వాల్టికి దీనితోనే చాలా పొద్దుపోయింది గనుక, ఈ పండుగలకు నంబలధించిన ఆచారాలను కేపు చెబుతాను నరేనా?”

తల ఊపాడు రవి

సామాన్య పూజావిధులు “పతి పండుగనాడూ మనం ఆచరించే కొన్ని సామాన్యమైన విషయాలున్నాయి. ఒక్కొక్క పండుగకు ఒక్కొక్క విధమైన ఆచారాలు ప్రత్యేకంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇవిమా[తం మారవు అలాగే ఒక్కొక్క పండుగనాడు ఒక్కొక్క దేవుణ్ణి పూజిస్తాంకదా'!___ అపూజావిధానంలో ఒక్కొక్క పండుగకు కొన్ని విశేషాలు అద నంగా ఉన్నప్పటికీ, ప్‌ చేవుతళ్నైనా పూజించే పద్ధతిలో కొన్ని సామాన్య అతుణాలు పద్దతులు ఉంటాయి... కనుక మొదట్లోనే ఏ పండుగకై నా, ఏ రేవతతైనా అనువ_ర్లించే సామాన్య పూజా విధానాలను, అచారాలను తెలిసికొంపే సగ భాగం వతి పండుగ గురించి శెలిసిళొన్నళ్లు లెక్క మొట్టమొదట వండుగరోజు మనం ఇంటా ఖయటా సామా న్యంగా చేసే విషయాలేమిటన్నది చూడ్డాం పండుగ మునుపటిరోజు రా(శే ఇల్లంతా శుభంగా కడగాలి మునువటిదినాల్లో అయితే, (వతి పండుగకు గోడలకు వెల్ల వేయించి, "నేలనంచా గోకయంతో అలికి, గుమ్మాలకు, ఇంటిబయట గోడలకు, ఎ(రమన్నుతోటి అద్జేవారు అదంతా శేవలం పారిశ్రామిక సంస్కృతి సోకనిరోజుల్లో ఇప్పుడలాకాదు-అసలు ఆ అవసరమూలేదు ఇల్లంతా కు[భంగా కడిగి, అకుచికి చోటులేకుండా చేస్తే చాలు కడిగిన నేల మీద, కఠకలలాచే ముగ్గులు వేయడం, ముద్దరాం[డ కళాభిజ్ఞ తకు కొండగు ర్హులు అందులో మన ెలుగు క న్నెలున్నా కే. వీళ్ళు ముళాశలముగ్గులు "వేయడంలో, సాజాత్తు జగదంబతోళ్చే పోటీ వడ గలరు _ ఈ ముగ్గులను, బియ్యంపిండితో ఒకప్పుడు వేచేచారట ఇప్పుడుమాూ(త్రం, ముగ్గుపీండి అంటూ, 'తెల్టటీ మెత్తటి శాశీపిండిని అమ్ముతారు చోన్లిత్రో “వేస్తారు "దేవతా (ప్రతిష్టాపన వద్ద మాతం

సామాన్య వూజావిధులు 18 బియ్యం పిండితో ముగ్గులు వేసే సం[వపదాయం ఇప్పటికీ చాలా పాం తాల్లో ఉంది మరుదినం అంళశే, సాఠాత్తుగా పండుగడినం, ెల్లవారురూమునే ఇంటిల్లిపాది లేస్తారు మన సం[వ చాయం మేరకు, నూర్యుడు పుట్టడానికి మునుపే [పతి ఒక్కరూ నిిదలేవాలి అందులోనూ కోడికూసేవేళకు-అంకే సరిగ్గా కి గం॥కు "లేవాలి ఈరోజుల్లోనూ "పెద్దవాళ్ళు, నంవదాయం ెలిసినవారు సరిగ్గా అదే వేళకు లెస్తారు ఆ వేళలోని చల్లగాలి ఉంచే, అదొక్కాళు సర్వరోగ నివారిణి అంకే నమ్ము అంత ఆరోగ్య వదమెందినుమూ] ఈరోజుల్లో సం(పదాయం మరచి, ఫ్యాక్టరీ నెరనుమోత మూలంగా దానెడు (పొద్దెక్కినత ర్వాత లేచేవాళ్ళందరూ కనీసం వండుగ నాడైనా తెల్లవారురూము వేళకు లేవాలి

పండుగనాడు మంగళస్నానం - అంక అభ్యంగస్నానం చేయాలి అభ్యంగస్నాననున్నది ఆరోగ్యానికి మూలము మునుపటి రోజుల్లో రసిక రాజులకు, రసిక (వజలకు ఇదొక మవిభోగమనుకో మనకున్న అనేక భోగాల్లో ఈ అభ్యంగస్నానమన్నది ఒక భోగంగా చెప్పారు పూర్వులు దిన్ని రోజూ చేస్తే, మెదడుకు సంబంధించిన వ్యాధులుకాని, కంటీకి సంబంధించిన వ్యాధులుకాని పమా(తంశావు అంతటి. భోగ్యపదమూ, ఆరోగ్యకరమూ అయిన ఈ అభ్యంగ స్నానాన్ని కనీసం వండుగనాడైై నా చేయక తప్పదు అభ్యంగ స్నానమంశేు ఈరోజుల్లో మరీ సమస్త భోగాలతో చేసేవారులేరు వదో కొద్దిపాటి మంచినూనెను, అంశేు నువ్వులనూనెను తీసికొని వాగా శిరస్సుమీద పోసికొని మర్దన చేయించుకోవడంతో ఈ దినా ల్లోని మంగళస్నానం మోజు తీరుతో-ది కనీసం ఆ మర్దనవై నా తలవెం[ డుకల మూలరం(ధాలగుండా, ఆ నూనె మెదడులో శెక్కా టంతో ఇాగా, అంళేే, అంత నింపాదిగా, నిండుగా మర్షన చేయించు కోవాలి కరీరనుంతా నూనెను రాచుకొని, బాగా ,మూలిమ్‌ చేయించు " కోవాలి ఆ మర్దనవెనుక, నుమోరు గంట, అరగంటపామైనా అలోగే ఉండాలి ఆతర్వాత చక్క-టి నున్నిపిండితో;- చేకుంశ్రే శానీనర నరో పిండితో శరీరమంతా చక్యాగా రుద్డుకోని స్వానరాజేయాలి.

16 వండుగలు=ప చ్చాలు ఆప్పటికి కాస్త అభ్యంగ స్నాన ఫలం దక్కుతుంది వే సహనం. చేసేపొటికి పొద్దు పొడుస్తుంది అప్పుడు దస్‌ వ వై ళాలతో ఇంటి గుమ్మాలకు తోరణాలు (వేలా ర ఇన గృవా రచనకు సిద్ధపడాలి (పొద్దుపొడిచి నప్పటినుంచి సీ కం ముగిసేవరకూ అయినా తప్పనిసరిగా ఎలాటి ఆహారం తీసిక్‌ కుండా ఉపవాసం ఉండాలి పూజాదికం ముగిసింత ర్వాత నై వేద్యాన్ని స్వీకరించాలి తదనంతరం భోజనాదికాలకు దిగవచ్చు ఇక ఈ పూజాదిక మన్నది ముఖ్యమెన తంతు సామాన్యంగా ఇంటి మధ్యభాగంలో పరికుభమెన స్థలంలో పూజామంటపం కడ తారు ఈ పూజా మంటపం కట్టడానికి వసతి అేనప్పుడుః, ఏ గూటి లోనో లేదా వదైనా ఎక్షైన వ్రదేళంలోనో జేవుడి బొమ్మ నుంచి వ్లూజాదికాలు నిర్వర్థిస్తారు. ఈ పూజలో అంగాలుగొ 'ేవుడికిచేసే ఊఉవచాకరాలు 168 అవి ఆవావానం, ఆసనం, పొద్యం: అర్హ్హ్యం, ఆచమనీయం, స్నానం, వస్త్రం, యజ్ఞోఎవీతం, అనులేపనం (గంధం) పుష్పం: ధూపం, దీపం, నైవేద్యం, తొంబూలం, నీరాజనం, (పద&తీణ అయితే కొందరు వీటిని 88 వరకు వర్కూ న్నారు కొందరు కనీసం అయిడు ఉన్నా చాలన్నారు దాన్ని తర్వాత చూద్దాం మొదట ఏ పండుగలోనై నా పూజావిధి ఎలాగుం టుందో [క్రమంగా చూద్దాం చ్‌ పూజను ఆరంభించడానికి మునుపు పూజా (దవ్యాలను నీద్ధం శజేసీకోవాలి పూజకు కావలసీన (పాథమిక సామగ్షినే పూజా [దవ్యా లంటొము.. ఒక రాగిగ్గాసులో నీరు, రాగి ఉద్దంణి, రాగి పశ్రైము, తీర్థం ఉంచడానికి ఒక పాత, పువ్వులు, గంధము, ఘంట, అక తలు కొద్దిగా పాలు, వై వేద్యకొసం వండిన వంటక మో, లేకపొతే పట్టో *. అవీ లేకుంళే. రవ్వంత బెల్ల మో తీనికోవాలి దీపారాధవ కోసం దీపపు నెమ్మెలో చక్కగా నూనె నింపి వత్తులను వేసికొని ఉంచుకోవాలి ధూవం+కోనత ఏదో ఒక సుగంధ (దవ్యం, వోరతి వట్టడానికి కర్పూరంకూణా సిద్ధం జేనికోవాలి ధూపంకోనర ఈ రోజుల్లో చాలామంది అగరువ శక్తులు వాడడం రివాజు అలాగే చాలా

సోమాన్య పూజావిధులు శశ మంది రాగిపొా(తల చాడకాన్ని తగ్గి స్తున్నార్లుకొని మన సంప్రదాయం (వకారం కనీసం ఒక్క-మైనా రాగిపాాతః వంచలోవాపాత్ర ఇంట ఉండాథి మరి

ఈ పూజా [దవ్యాలన్నిటినీ సమకూర్చుకొని తూర్పుముఖంగా కాని, ఉ_త్తరముఖంగాకాని కూర్చొని దై వారాధనను ఆరంభించాలి అంచ మనం (ప్రతి ఇంట్లో నెలకొల్పే 'దేవళావి[గవాం ఎప్పుడూ పడమటిదిక్కునో, దటిణదిక్కునో చూ స్తున్నట్లుండాలి

మనం సుస్నాతులమై నేలమీద కూర్చోకూడడు విళూతినో, తిర్చునామాన్నోో అడ్డుకొని ఒక చిన్న పీటమీద కూర్చోవాలి దీపా రాధన చేసి ఆ తర్వాత ఆయా దేవజాపార్థనను ఆరంభించాలి

ఆయా వండుగలకు సంబంధించిన దేవతామూర్తులను పూజించడానికి మునుపు, మొట్టమొదటగా విఘ్నేశ్వర పపార్ధన చేయాలి మన సం[(పదాయం 1పకారం ఏ చిన్న కార్యాన్ని. ఆరం థిస్తున్నాసతే, ఎలాటి విఘ్నాలు, అవాంతళాలూ లేకుండా ఆ వని నెరవేరాలన్న భావంతో విఘ్నగణాధినాథుడై న విఘ్నేశ్వరుని (పాకి చాలి సామాన్యంగా ఆ విఘేళ్వరుని (పొర్టన ఇది

శుక్ణాంబరధరం, విష్ణుం, శశివర్షం, చతుర్భుజమ్‌ ।

(ప్రసన్నవదనమ్‌, ఛ్యాయేత్సర్వవిఘ్నో పకాంత యే

ఆతర్వాత మన ఇష్ట దేవళా (పార్థన చేసికోవాలి ఒక్కొక్క దేవునికి ఒక్కొక్క-విధమెన శ్లోకం ఉంది మన గృవాదై వం, అథవా, ఇష్టదైవం ఎవరో ఆ దై వానికి సంబంధించిన మం తాన్ని పఠించాలి ఇ

తర్వాత ఆనాటి పండుగకు సంబంధించిన దైవాన్ని మునుపు చెప్పిన పదవోరు విధులతోను పూజచేయడం (పాఠంభించాలి ఒకొగ్రాక్కు- దైవానికి సంబంధించి ఒక్కొాక్క-విధమైన మంతం ఉన్నా, అందరికీ అన్వయించేలాగ ఈకింది మం[శాలతో, ఈ కింది (కమంలో పూజను నిర్వర్రించవచ్చు అండుకు ఆకే.పణలేడు మలచ నన కోయు ర్టాళునన్యాా ాకపతా చావక లా నానాకానాకనొకసననానాుుముార్ధాల నషా భుకాకమొననునున సాలా ననున నవానాానానునున నానా చన నప్రగావానా చర్ల

శ బన్రుబంధం చూడుడు

డి

క్రీ వండుగలు..పష్ళూలు మొదట ఆవావానమ్‌ [| స్వాత్మసంస్థ మజం శుద్దం త్వామద్య పర మేళ్వర 1 అరణ్యామీవ హచ్యాళశం మూర్తావావాహయామ్యహమ్‌॥ అంకే-నా ఆత్మలో ఉన్నటువంటి పరమశుద్ధమూ ర్త, పరమేశ్వరా, నిన్ను ఈ మూ్రిలోనికి రప్పించుకొాంటున్నాను 'రాతం।డ్రీ-అనడం అన్నమాట తనలోఉన్న నిరాకారుడైన ఆ పర మేళ్వరుణ్ణ ఎడురుగా కనిపించే ఆ చిన్న విగ్రవాంలో ఆరోపించడమన్నమాట ఆ రప్పించ డాన్నే ఆవాహనమంటాము £ అలా ఆవాహనం చేసిన సర్వాంతర్యామికి ఆ తర్వాత ఈ కింది మంతం చథువుతూ అననం సమర్చించాలి సర్వాంతర్యామిణే చేవ! సర్వఖీజమయం కుఖమ్‌ | స్వాళ్మసా య పరం శుద్ధమాసనం కల్చ్పయామ్యవామ్‌॥ కిది ఆసనమం[తం ఈమం[తం చెప్పాక-' శ్రీ దేవాయ (చేవ) ఆసనం సమర్పయామి అంటూ అతతలను వేయాలి సాఖాత్తుగా ఆసనం వేయకపోయినా, ఆ ఉ౦ంచినటువంటి అతతలో, పుష్పమో ఆసనంగా భావించాలి “శీ , అంటూ ఖాళీ వదిలానే, ఆ ఖాళీస్థలంలో, ఆనాటి పండుగకు సంబంధించిన ట్రైవం "పేరును చెప్పాలి అంశ విఘ్నేశ్వరుని పండుగ అనుకో, శీ విఘ్నేశ్వర "దేవాయ అనడం (శ్రీరాముని పండుగ అనుకో _[శ్రీరామదేవాయ అనడం౦---ఇవాపోళే ఆ రైవం పురుషనూ ర్తి అయితే “చేవాయ" అనాలి, (స్రీమూ_్రి అయిశే “చేవ” అని చెప్పాలి ౮. తీరొికీ అ తర్వాత “పాద్యం ఉన్నది అంశే అసనంమీద కూర్చుండ బెట్టిన స్వామి పొదములకు నీరివ్వడం అన్నమాట ఇక్కూ డొక చిన్నమాటను చెప్పాలి రవీ! *.ఇవన్నీ కూడా మన పూర్వుల ఉత్క్చష్ట సంస్కారానికి సంబంధించిన విశేషాలు పూర్వం ఎవ ౨.నా అతిథి వష్తే మనం ఎదురేగి ఆవ్వానించి, ఆసనం-వేసి, ఆయన కాళ్లకు, చేతులకు నీరుపోసి కడిగేవారం దీన్ని అతిథిపూజ అన్నారు మూనూలుగా అతిథుల విషయంలోనే ఇలా భ_క్రిభావం చూపించా

సామాన్య పూజావిధులు ఫి రంశ్షే, ఇక, దేవతావివమయంలో ఆలోచించు ఆత్భులో ఉన్న దేవతను వెలికి ఆవావానంచేసి, ఆసనం వైచి, కాళ్ళు చేతులు కడిగి, వాటిని మవాొతీర్ధంలాగ స్వీకరించేవారు. కాళ్ళు, చేతులకు ఇచ్చే ఆ ఉదక ఉపచారాలనే పాద్యమ్‌, అర్హ్యం అన్నారు వాటికి సంబంధించిన మం [తాలు ఇవి పాద్యమ్‌ యదృ్భ క్రి లేళ సంపర్కాత్‌ పరమానంద సంభవః | తవైశ్రై తే చరణాజ్ఞాయ పాద్యం శుద్ధాయ కల్పయే॥ అక్హ్యం తాపతయపహారం దివ్యం పరమానంద లతణమ్‌ । తావ(త్రయ వినిర్శు.క్తం తవార్ధ్య్యం కల్పయామ్యవామ్‌॥ 1పాద్య మం శ్రాన్ని చెప్పిన వెనుక మునుపటిలాగే “శీ , దేవాయ (దవ పాద్యం సమర్పయామి" అంటూ ఇవ్పుతూ స్వామి వి[గవాం పాదాలమీద నీటిని ఉంచి, ఆ తర్వాత దాన్ని తీర్ధ పాషతలోనికి తీసికోవాలి అలాగే అర్హ్యం అన్నప్పుడు పేరును స్మరించి, సమర్పిస్తూ: స్వామి చేతుల్లో నీటిని చూపించి, తీర్థపాత లోనికి తీసికో వాలి మై మం(తాలకు అర్థంకూడా విశేపం ఏమీలేడు “ఏ స్వామి పాదపద్శాలమీద రవ్వంత భక్షి కుదుర్చుకొన్నా, మవోనంద౦ కలుగుతుందో, అలాటి ఆ పొదపచ్మాలకు నీటిని నమ ర్పిస్తున్నాను సమ_స్తములైన ఆకాపష్మృతయాలను హరించి శాశ్వతమైన అనందాన్ని కలిగించే అన్హ్యాన్నికూడా సమర్చిస్తున్నాను* అని అంతే ర్‌ కాళ్ళు చేతులకు నీరందించి పూజించిన వెనుక పుచ్చు కోడానికి నీరిస్తాముకదా' దాన్నే ఆచమనీయమ్‌ అన్నారు జేదానమపి వేదాయ దేవానొం 'దేవతాత్మ నే 1 ఆఇచామం కల్పయామ్యద్య శుద్యానాం శుద్ది పాత వే॥ “వేదాలశే 'వేదమూ, దేవతలకే దేవళా, కుద్ధులకే కుద్ధికారణ న్వరూపమూ అయిన నీకోసం! ఓ _పభూ! ఈ ఆచమనాన్ని సమర్పి స్తున్నాను” అన్న అర్జాన్ని తేలిపే ఈ మంత్రంతోపాటు మునుపటి

గ్జీ పండుగలుఎవ్రచాలు లాగే [శ్రీ దేవాయ (దేవై) ఆచమనీయం సమర్చయామి” అంటూ స్వామ్‌ నోటివద్ద నీటిని చూపి తీర్థపా_తలో ఉంచాలి వాహ్యు ఇుడ్దికి పాద్యమూ, అర్ధ్యమూ అయిళేే అంతళ్ళుద్ధికి ఆచమనీయం అన్న మాట 6 ఆ తర్వాత స్నానవిధిని నిర్వ_్రింపజేయాలి పరమానంద బోధాల్చి నిమగ్ననిజమూ ర్తయే । సాంగోపాంగ మిదం స్నానం కల్పయామద్యతే పునః॥ “శీ. చేవాయ శుద్దోదకస్నానం సమర్పయామి"అంటూ స్వామి వ్యిగహాన్ని యావత్తూ మంచినీటితో స్నానం చేయించి, ఆ నీటిని తీర్ధపా(తలోకి స్వీకరించాలి , ఇక్కడొక చిన్న విశేషం ఉంది ఈ స్నానాన్ని మంచి నీటితో చేయించడంక ౦కు ముండుగా పంచామృతంతో చేయించడం ఉ శమం పంచామృతమంటకే ఏంలేడు అవుపాలు, "పెరుగు, నేయి, ఛే చక్కెర అన్న అయిదింటినీ కలిపిశే పంచామృతం అవుతుంది ఈ సంచామృతంతో స్నానం చేయిస్తూ “పల చామృత స్నానం సమర్ప యామి అన్హీ మంచినీటితో స్నానం చేయిస్తూ “శుద్దోదక స్నానం సమర్పయామి” అనీ చెప్పాలి ? స్నానం తర్వాశ వస్తాన్ని, ఉత్తరీియాన్ని సమర్పించాలి కొందరు ఈ సందర్భంలో సొణోత్తుగా కొత్త వస్త్రాలను," ఉరీ యాన్ని బేవుడికి సమర్సించడం ఉంది ఆ పండుగ దీనమంతా, ఆ కొత్తబట్టలు భగవంతుడిముండు ఉంచి, పండుగ తర్వాక వ్శిగహాన్ని తీసి వేస్తున్నప్పుడు, బట్టలనుకూడా తీసివేసి కాము వాడుకొంటారు అంతేకడ! థగవంతుడి పేరుమీదట వది వేసినా అధి నునకుు చేసికోవ డమే అసలు ఆ భ్లగవంతుడు వునలోనే ఉన్న వాడంటూ నమ్మి ఈ పూజలను మొదలుచెడుతున్నాం తెలుసుకదా !__ఆండుకోసమే మానవసేవే మాధవసేవ అన్నది మనవారు. బేవుడి పేరట మన పూర్వులు "సేవ చేనీంది మానవళ్వానికే దాన్నే ఆదర్శ ఆరాధనం అన్నాను ఆ విషయాన్ని అలా ఉంచిళే, చాలామంది ఇాస్తోం కంగా"

పొమొన్య వమూటావిథులు | వస్త్ర: ఉత్తరీయాలను సమర్చించడం కొరవై, పత్తిని గుండ్రంగా నన్నటి వత్తులా వేని, చాన్ని సమర్పిస్తారు కొందరు అండుకు బదులుగా అతతలను మ్మాతమే సమర్పిస్తారు ఈ అతశతలున్నవి చూళావూ ,మన పూజకు అవసరమైన అత్యంత [వధానమెన (ద్రవ్యం ఇదే. వవి లేకున్నా, వాటీ "చీరుమీద అకతలు సమర్పిస్తే చాలు విధి సాఫల్యమౌతుంది వస్తా?నికి, ఉత్తరియానికి సంబరధి6 చిన మం (శాలు ఇవి వశ్ర్రమ్‌ మాయాచి్విత పటాచ్భన్న నిజగుహోోరుతేజనే । నిరావరణ విజ్ఞాన వ్యన్త్రం తే కల్పయామ్యహమ్‌! ఉత్తరీయమ్‌ యమా(శిత్య మవోమాయా జగత్సమ్మోహినీ సదా | తవై్యైళే పరమేశాయ కల్పయామ్యు_త్తరీయకమ్‌॥ అంటూ "శీ , దేవాయ వన్త్రయుగ్మం సమర్పయామి) అంటూ ఆంటీని సమర్పించాలి లేదా వ్ర్రం సమర్పయామి, ఉ_త్తరీయమ్‌ సమర్పయామి అంటూ విడివిడిగా చెప్పవచ్చు 8 ఆతర్వాత యజ్ఞోపవీతసమర్పణం: ఇదికూడా వె దాని లాగానే వ్తితో గురడంగా పేనిన వత్తినై నా లేదా అవతలనై నా మం[తవరనంతోపాటు సమర్పించడం ఆ మర(తం ఇది యన్య శక్తి. తయేణేదం సం[పోత మఖిలం జగత్‌ మ యజ్ఞనూ(తాయ తన్కై ళే యజ్ఞ నూ(తం (నకల్పయే॥ “శీ ..44*దేవాయ యజ్లోవవీతం సమర్పయామి అంటూ ఇన ఇెప్పినవాటిలో ఏదో ఒకదాన్ని యజ్షోపవీతంగా భావించి సమ ర్చించాలి 9 ఆ తర్వాత మంచిగంధాన్ని లేదా అనులేవనాన్ని ఈ మం (తపఠళనంచ్వారా సమర్చించాలి పరమానంద సౌరభ్య పరిపూర్ణ దిగంతరమ్‌ 1 గృహాణ ! పరమం గంధం కృపయా వర మేళ్వర॥ అంటే అర్థం చూడు ఎంతంరత్తుకక్యోగా నాకే “సరమానందనునే గంధంగా స్వీకరించు" జోస్తుటాట (స్వ షే న్‌ | నగ్‌ం ౫౦ చకింటయమెో స గా సంతన ర్మాణో

వండుగలు=వజో, లు లకీ ఖీ

10 గంధం తర్వాత పుష్ప సమరుణం

తురీయ వన సంభూతం నానాగుణ మనోవారమ్‌ |

ఆనంద సౌరభం పుష్పం గృవ్యాతామిద ముత్తమమ్‌! “ఇజూవడవనంలో పుట్టినటువంటిదీ, మనోవారమెన రంగురంగులతో కూడినదీ, ఆనందమన్న సువాసనను వెదజళ్లేది అయిన ఈ పుష్పాన్ని స్వీకరించు (పభూ' అన్న భావంతో కూడిన ఈ మ” (తాన్ని చదివి “శీ... .బేవాయి లేదా (స్ర్రీచేవత అయినపత-లో “దేవ్యై నానా విధ పుష్పాణి సమర్పయామి" అంటూ పలికి మనకు లభించిన పుష్పాలను (పభువు పాదసన్నిధిలో ఉంచాలి

11 ఆ పిమ్మట

వనస్పతి రసోపేతో గంధాద్యో గంధ ఉత్తమః |

అ|ఘేయః సర్వదేవానాం ధూపోఒయం పరిగ్భృవ్యాతామ్‌॥ అంటూ 'వనస్పతుల సారంతో తయారె సువాసనలు వెదజల్లుతూ సమస్త చేవతలకూ ఆ(ఘాణ యోగ్యమైన ఈ ధూపాన్ని స్వీకరించు 'వళూ' అన్న భావంతో శి "దేవాయ ధూపమా [ఘాపయామి* అన్న మాటతో ధూపాన్ని చేయాలి ఇప్పడు ధూపం బదులు అగరువత్తులు వెలిగించడం రిచాజని మునుపే చెప్పానుకదా!

18 తర్వాత దీపమం[తం చదువుతూ, దీపాన్ని చూపిస్తూ దీపోపచారాన్ని సమర్పించాలి ఆ దీపోపచారానికి సంబంధించిన మంతం ఇది

సు వకాళో మవోదివ సర గత _స్తిమిరావవాః |

సవావ్యోభఖ్యంతర జ్యోతిః దీపోఒయం పరిగృవ్యాళామ్‌॥

“శీ , . బేవాయ దిపం దర్శయామి" అంటూ గ్రిపా

( ్ధె న్ని చూపాలి,

18 ఆతర్వాత. షమర్పించవలసినది మై వేద్యం మనకు కలిగిన పదార్థాలతో శ్చేన్సిసై వరంిటకాన్నీ కానా అది లేనిపక్షంలో పండ్లను కాని, అదిక లేనిపకంలో రవ్వంత ఇెల్లంకాని మునుపే సిద్ధం

సామాన్య పూజావిధులు లీక చేసికొని ఉంటాంకదా!-.-అయిజే దాన్ని ఇంతవరకు ౨కి ఒక ఆకుతో కప్పిపెట్టి ఉంటాము ఈ నైవేద్య మంతం పఠించి “సమర్పయామి” అంటున్నప్పుడు ఆ అకును తొలగించి "దేవుడికి చూపాలి

నై వేద్యమం[తంతో నై వేద్యాన్ని సమర్పించడానికి మునుపు, శుద్దా౭-చమనీయం సమర్పయామి అంటూ మొదట చేసినక్లు ఆచమ నీయం ఇవ్వాలి ఆతర్వాత నైవేద్యాన్ని (పోడించి,

అన్నం చతుర్విధం స్వాడురనై 8 మడ్భిః సమన్వితమ్‌ ।

భత్యభోజ్య సమాయుక్తం నై వేద్యం (వతిగృవ్యాతామ్‌! అన్న మం[తపరనంతో “శీ . దేవాయ మహవా(అవనరు) నై వేద్యం సమర్పయామి" అంటూ నైవేద్యాన్ని సమర్పించాలి వంటకా లుంచికే మహావై వేద్యమంటారు. పళ్ళో జెల్లమో అయితే అవసర నై వేద్యం

నై వేద్యాన్ని స్వామి ముండుంచిన వెనుక ఇద్దకు మనుష్యులు ఒక ళు[భమైన వస్తాన్ని తెరగా పట్టుకోవాలి అప్పుడు 1 (పాణ మునకు నమస్కారము, £ అపానమునకు నమస్కారము, కి వ్యాన మునకు నమస్కారము, 4 ఉదానమునకు నమస్కారము, ల5 సమా నమునకు నమస్కారము అన్న అయిడు మాటలను చెబుతూ మధ్య మధ్య ఉద్ధరిణితో నిటిని సమర్పిస్తూ: ఉ_త్తరాపోళనాన్ని సమర్చిం చాలి కాని చాలామంది సామాన్యంగా పండుగదినాల్లో ఈ విష యాన్ని గమనించడం లేడు కేవలం నై వేద్యంమాతం సమం(త్ర కంగా సమర్పిస్తున్నారు. అన్నట్లు (వతి పండుగనాడు, ఆయా వండుగస్వామికి సమర్పించాల్సిన శై వేద్యంలో ఏదో ఒక విశేషమైన పదార్థం ఇస్పబడిఉంటుంది అలాటి విశేష పదార్థం శెస్పిన సమ యంలో ఆ పండుగనాడు చాన్ని తప్పక నై వేద్యరూపంలో స్వామికి సమర్పించాలి స్వామికి సమర్పించడమం శే ఉత్తరాపోళనం తర్వాత, (వదడీణ౦ ముగించినవెంట'నే మనం ఆరగించడమేకదా !

14 నె "వేద్యం పిమ్మట తాంబూలం

శ పండుగ లుంప్రజ్భాలు శ్ర ఫూగీ ఫలై స్స కర్వూవై శ్నాగవల్లీ దనైర్యుతమ్‌ | ముక్తా చూర్ణ సమాయు క్షం తాంబూలం (పతిగృవ్యాతామ్‌ః అన్న మం(తంతో ఫలాన స్వామికొరకు తాంబూలం సమర్చిస్తు న్నాను అన్న మాటతోపాటు చాన్ని స్వామి పొచాలవద్ద ఉంచాలి

15 తర్వాత వోరతి దీన్నే నీరాజనమని పిలుస్తాము

చంద్రాదిత్యా చ ధరణి విద్యుదగ్ని స్రకైవచ |

త్వమేవ సర్వజ్యోతింపి ఆ_ర్తిక్భం (వతిగృుహవ్యూతామ్‌॥ “చం[దుడు, సూర్యుడు, భూమి, విద్యుత్‌* అగ్ని మొదలె న సర్వ [వశాళాల సమైక్య స్వరూపుడవై న ఓ (పభొ ! ఈ హోరతిని స్వీక్ర కంపుము” అన్న భావంతో కూడిన మ మంథాన్ని చదివి ఆ వీండుగకు (వస్తుతమైన దేవుడీ పేరునో, 'దేవి-పేరునో చెప్పి ఆ ఫలానా “చేవాయ (లేదా చేవ నీరాజనం సమర్పయామి' అన్న మాటను వలికి, కర్పూరాన్ని వెలిగించి మూడుమౌర్లు ఎడమనుంచి కుడికి గులడంగా స్వామి వ్మిగహం చుట్టూ తిప్పి వోరతి నివ్వాలి ఈ నుం[తవరనం, చోరళి సమర్పణం పకళాలంలో జరుగుతాయని (ప్రత్యే కంగా చెప్పాల్సిన పనిలేదుకవా!.--

16 తర్వాత ఈ ఉపచారాలన్నింటికి ముగింపుగా, అతతలు తీసికొని [పదడిణమం తాన్ని పలుకుతూ, మూడుమార్లు ఎడమనుండి కుడికి తనచుట్టూ తాను తిరగాలి దీన్ని ఆత్భ_పదతీణమంటారు తనీ లోచే ఆ పర మేశ్వరుడున్నా డన్న భావంచేత, అలా తనచుట్టూ కాను (వదడిణం వేయడం జరుగుతోంది గుడివద్ద అయితే గుడిచుటూ [వదజీణం చేస్తాము. (పద&ిణ మంతం ఇది ల

యాని కాని చ పాపాని జన్మాంతరకృతాని చ!

కాని శని వణళ్యంతి 1పద&ణ వచే పబే॥ సమర్చయామి' అంటూ (బ్రదటిణకాళ్య్ళొన్ని ముగించడంతోపాటు,

6ఫామాన్య పూజోవీధులు లీక్‌ షోడళోపచార విధులను కూడ ముగిస్తాము ఈ 1 పదడీణ మం[తం అర్థమేమిటో "తెలుసా ?

“ఈ జన్ఫులోనూ, జన్మజ న్యాంత రాల్లోనూ ఎని పొాపాలుచేశాన్లో అవన్నీ ఇప్పుడు నేను వేస్తున్న (ప్రతి అడుగు అడుగులోనూ నళిం చాలి (పథూ "” అనడం ఈ వేస్తున్న అడుగు అంక, ఈ (పపం చంలో మనం జీవించే (వతితణమూ, వేసే (వతి అడుగూ అన్న మాట ఎక్కడ పపాపాలు చేస్తున్నామో అన్న జాగృతికొద్ది, వివేకంతో తనను తాను [పతి నిముషం సలిదిద్దుకొంటూ, మనిషి (బతళాలన్నారు మన పూర్వులు

ఈ షోడళోవచార విధులతో పూజ ముగించిన వెనుక, తీర్థ పా్యతలో ఉంచిన తీర్చాన్ని భ_క్రికొద్ధి స్వీకరిస్తాము చెప్పడానికి వదవోరు విధులు చెప్పారుకదా ! కొందళశిమో దాదాపు 8 విధు లతో పూజ చేయాలని చెప్పారుకచా ! ఇన్ని విధులతో పూజచేసే సామర్థ్యం, విద్యా లేనివాళ్లు ఏమి చేయాలి, ఏ ఉపచారాన్ని సమ కూర్చుకో లేని నిరుపేద ఈ పూజను ఎలా చేయాలి? అన ది [పశ్న, అండుకు సాజా త్తుగా ఆ _బవ్మా దేవుడే చెవ్చాడుట కంత నిరు "పేద అయినా, నిండు భ_క్రిని మనన్సులో నిల్పుకొని, ఆ భక్తి భావన చేత మాతమే ఈ ఉపచారాల నన్నింటినీ సమర్పించానని తలంచు తం(డీ! అంటూ భగవంతుడ్లి మనస్సులో అనుకొంళే చాలట, భగవంతుడు సంతుష్టుడవుళతాడు అతడికి పూజచేసిన పుణ్యం సమ కూరుతుంది” అని

పదవోరు విధులు కాకపోయినా, ఈ రోజుల్లో ధూప, దిప్క గంధ, పుష్పూతత, నీరాజన, నై వేద్య, (వదతిణాలన్న వడు విధుల్ని (క్రమంగా (పతి ఒక్కరూ చేస్తారు. వీటితోపాటు పుష్పావత సమ ర్పుణ తర్వాత నీరాజనం ఇవ్వటానికి మునుపు-

“ఫలేన ఫలితం సర్వతై. 9లోక్యం సచరాచరష్‌

తస్మాత్సల (వధానేన సఫలాళ్చ్ళ మనోరథా?

ప! కండుగలు=వక్న్చాలు అన్న మంతంతో ఫల సమర్పణ - అండులోను అన్నిటికంళు (శేషస్టమూ, పూర్ణ మూ అయిన కొబ్బరికాయను సమర్పించి, చాన్ని "దేవుడిముండు కొట్టడం జరుగుతుంది ఇది సశ్వే సర్వత కనిపించే ఆచారం

ఈ ఆచారాలన్నీ ఏ పండుగతై నా, ఏ దేవుడికై నా సశే ఈ మంత్ర పరనాలతో ఈ [కమంలోనే చేస్తూ (వతి మంతం తర్వాత ఫలాన దేవుడికి సమర్పి స్తున్నాను అనుకొంశుచాలు సరిపోతుంది

ఉగాది

“శెలుగువాళ్ళ పండుగల్లో ఉగాది మొట్టమొదటిది. మొట్ట మొదటిది అంటూ. నేను ఎందుకంటున్నానో చెప్పు చూద్దాం” విలాసంగా వక్య్క-సలుకును నములుతూ అడిగారు తాతగారు

“న్సువ్వు మొట్టమొదటగా దాన్నే చెప్పావు గనుక *” తవ గడుగ్గాయితనం మొదట్లోనే నిరూపించుకొన్నాడు రవి

“ఆ కొంశుతనమే వద్దన్నాను ఉగాదినాడే మన తెలుగు వాళ్ళకు కొత్త సంవత్సరం మొదలొతుంది. సంవత్సరం మొదలౌ తున్నప్పుజే చేసికొంటున్న పండుగ కనుక, అదే తొలి పండు ఇయింది”

“అయితే మనవారికి జనవరి 1న కొ_త్తసంవత్సరం 'మొదలవదూ!”

“మొన్న అంత వివరంగా చెప్పినా మళ్ళీ అడుగుతావేం రవీ! ఈ జనవరి, ఫి(బవరి లెక్కలు ఆంఛ్రేయులు మనచేళంలోకి అడుగు వెట్టి, "త్తనం సంపొదించుకొన్నాక అలవాటులోకి వచ్చాయి అంతకుమునుపే మన పద్ధతులన్నవి వాలా ఉన్నాయి ఇాం[ద్రమానం, సౌరమానం అంటూ మొన్న ఇెస్ప లేదూ? మన తెలుగువాళ్ళు చాందమానం పాటిస్తారు కనుక (తశుక్ష పాడ్యమినాడు కొ త్తసంవత్సరం మొదలౌతుంది” మధ్యలో అడ్డుకాంటూ అడిగాడు రవి

“ఆల! అలా అడిగావ్‌ బాగుంది తమిళ స్లోదర్రలు కాలాన్ని అక్కించడానికి సౌరమానాన్ని పాటిస్తారు కనుక మన సంవత్సరాది తర్వాత దాదాపు ఒక నెలకు ఛారికిస

శ్‌ పు వారికి సంవత్సరాది వన్తుంది. పొడ

ల్తీ్ర వ౦ండుగలు-పచ్య్చాటు మానం అంకే జ్ఞాపకంఉందికదూ! +నమ్మ్యతమండలంలో సూర్యుని గతినిబట్టి, కాలాన్ని లెక్క గన్హుది దాన్ని కేరళ, వంగ్య పంజాబు, సింధు, అస్సాం [పాంళాలవాళ్ళుకూడా పాటిస్తారు. అయితే గుజ 'రాతీలు, మాశ్వాడీలు ఉన్నారు వారు బార్హస్పత్య మానాన్ని పాటిస్తారు కనుక వారి సంవత్సరాది మాఖఘమాసంలో, అంశే ఉనవరి నెల చివర్లో అనుకో, వస్తుంది వారివారి లెక ఠా[(వకారం ఒక సంవత్సరం ముగిసీ ఇంకో సంవత్సరం మొదలయ్యేటప్ప.డు “పర మేళ్వరా! ఈ కొత్త సంవత్సరం నుఖంగా, ఆనందకరంగా ఉండే లాగ, ఆశీర్వదించు తండడీ!? అంటూ భగవంతుణ్ణి |పార్థిస్తూ వేడుక చేనుకొంటారు దాన్నే మనం ఉగాది అంటాము “నిపానికి అది ఉగాది కాదు, యుగాది ఒక యుగానికి-కాలానికి మొదలు అన్న మాట అయితే మన కెలుగు మాటల మొదట్లో యకారం ఉండదు కనుక, ఆ అలవాటుకొద్దీ యుగాదిని కాస్త ఉగాదిగా చేసికొని, అలాగే పలకడం అలవాటు చేసకొన్నాం చివరకు అదే రూఢి అయి పోయింది”

“మన ఉగాది ఎప్పుడొస్తుంది తాతయ్యా ”

కప్పెల్చన్స నెలల్లో వె,తం అని ఒక నెల ఉంది నాయనా ఈ నెల మొదటిదనీంతో మనకు కా _త్త సంవత్సరం మొదలు కనుక, అచే ఉగాదరోజు తమషా తెలుసా! సరిగ్గా మన పూర్వుల (పకారం వసంతబుతుపు మేుదలై, చిక్కటి చలినుండి లోకం వెలుగుల 'వెచ్చదనంలోకీ వస్తుంది ఆకోజు (వకృతి అంతా పచ్చగ కళకళ లాడుకుంటుంది లోకమంతా నిండుగ రాగోదయంతో వెలిగి జోతూంటుంద అండుకోనమే కాబోలు, మన పూర్వులు ఆనాటి నుండి సంవత్సరం మారినట్లనుకోన్నారు ” “ఎంత (వకృతి మారినా, సరిగ్గా ఆరోజునుండే ఎండుకు కొ త్త సంవత్సరం మొదలుపెట్టాలి తాతయ్యా ” ఇదేమిటో గల్లి ంతన్న ట్లుగా (పళ్న,శేళాడు రవి

“ఇదిగో! నీలాటీ వాణెవడో ఇలాటి మొండి[వళ్నలు వేస్తాడని తఊహాంచే, పూర్వం పహేమా[ది పండితుడన్న మవోనుభావ్ఫుడ్డు

ఉగాది మి “చతుర్వర్గ చింతామణి” అన్న (గ్రంథంలో దీనికి సమొధానం చెప్పాడు సృష్టికర్త అయిన (బవ్మాబేవుడు, నరిగ్గా చైత్రమాసం శుక్లుపడం మొదటిదినం నూర్యోదయవేళకు ఈ (ప్రపంచాన్నంతటినీ సమగ్రంగా నృష్టించాడట ఆనాటినుంచే (గవోలను, నతతాలను, బుతువులను, మాసాలను, వర్ష వరాధిపుల్ని (సవర్హింపచేని కాలం లెక్కాపెట్టడమనే సంప్రదాయాన్ని (ప్రారంభింపచేశాడట కనుక మనకు ఆనాటినుండి యుగం అన్నది మొదలై, యుగాది అన్నది (వతి సంవత్సరం రివాజుగా వసోంది. [బవ్యాదేవుని విషయం ఎలా గున్నా, ఖగోళాన్ని బాగా పరిళోధించి, ఖగోళళా(్త్రంమీద అధి కారాన్ని సంపాదించిన మన పూర్చులు ఈ చై్మైత శుక్ల (వథమనే ఉగాదిగా అంగీకరించారు బాబూ ”

ఆ ఖగోళజ్ఞానం ఏమిటి * అఆ నిర్జయించింది వనాటివారు * అంటూ అడగదలచుకో లేడు రవి అయితే జిజ్ఞాసకొద్దీ ఇంకో (పళ్న మాతం వేయకుండా ఉండలేకపోయాడు

“తాతయ్యా! ఈ ఇంగ్లీ షువాళ్ళకు జనవరితోనే కొ ళ్త నంవ త్సరం ఎండుకు మొదలౌతోంది ?”

రవిలోని జిజ్ఞాసకు మెచ్చుకొంటున్న వైఖరి తాతయ్య ముఖంలో కనిపించింది ఆ తృప్తతోశు బదులుచెప్పారు

“సరిగ్గా ఇలాగే వెనుకటికి ఓవిడ్‌ అన్న రోమన్‌ కవి, జానుస్‌ అన్న జ్యోతిశ్వే_త్తను అడిగాడట అప్పుడు ఆయన ఇలా సమాధాన మిచ్చాడట - జనవరినాటికి సూర్వుడు మకరరాళిలొ (వవేశిస్తాడు అంతదాకా మంచు ముసుగులో దాగిన (వకృతి, ఒక్కసారిగా నుఠి వెచ్చని కిరణాలను చూస్తుంది లోకంలో ఆ కొత్త కాంతితోపాటు ఒక కొ తృజీవితంకూడా ఆరంభమౌతుంది, కనుక వార పూర్వులు ఆఇవాటినుండీ సంవత్సరాన్ని గడటించడం సం పదాయమైంది = ఇర్ఫమైంచా రని!”

శీ వండుగలు-వబ్బోలు

“చలికాలం పోతుందన్నమాట - వాగుంది గాని ఈ వండు గను ఎలా చేసికొంటామో చెప్పు తాతయ్యా సంస్కృతి, సంప చాయా లన్నవి ఆచారాలనుబళ్లు కదా 1”

“*ఆలా అన్నావ్‌ బాగుంది ఇక అసలు కథలోకి వడ్డాం ఫ్‌ను ”

'అెల్ల వారురూమునే నిద్దురలేచి మంగళస్నానం చేయాలి మంగళస్నానం అంటే ఏమిటో మొద చెప్పానుకదా 1 మనకు వృపండుగ వచ్చినాసళే, చీకటి తెరలు తొలగిపోకముందే సూర్యుడి "వెలుగు "నేలను సోకక మునుపే ఈ మంగళస్నానం చేయడం మొదటి అచారం స్నానమయ్యాక కొత్త బట్టలు కట్టుకొంటాము సంవ త్సరానికి మొదటి రోజు అయిన ఉగాదినాడు మనం సంతోషంగా నవ్వుతూ ఉంయకే సంవత్సరమంతా సంతోవంగా, నవ్వుతూ ఉంటా మని నమ్మకం ఆరోజు మనం ఎలాగుంశు సంవత్సరం పొడుగ్గా అలాగే ఉంటామట అండుకోసం, ఎంత లేనివాలరై నా శ క్రికొద్ది (పయత్నించి కొ త్రబట్టలు కొనుక్కొని, కొత్త సంవత్సరాన్ని అవ్వోనిస్తారు

ఆ తర్వాత మామిడాకులు వగైరాలతో ఇంటి గుమ్మాలకు తోరణాలు (వేలాడదిస్తారు ఇంట్లో దేవతారాధనకొసం మంట పాన్ని. అరటి కంజాలతోటి కొబ్బరి ఆకులతోటి కడ్లారు కొంద రిళ్ళల్లో పూజా గృవోలు అన్నవి ఉంటాయి. అవి ఉన్నవారు ఆ పూజా గృవోల్లో మామే చిన్న మండపాన్ని కడారు ఆ మండ పంలో ఒక ఎత్తుగా ఉన్న పీటవేసి, ఆ పీటమీద ఇష్టదై వాన్నోో, కుల దై చాన్నో (ప్రతిష్టాపిస్తారు. చేవుణ్ణి ఎప్పుడూ మామూలుగా నేలమీద "పెట్టథ్టూడదు కాస్త ఎత్తయిన స్థలంలో (పత్యేకంగా ఒక, ఫీట్ల వేసి వెట్టాలి , ఆ పీటనుకూడా జాగా కడిగి పనుపుపూసి, చొనిమీద మళ్ళీ ముగ్గువేయాలి పీట మధ్యలో బియ్యం పోయాలి ఆ బియ్యం 'మధ లో ఒక తమలపాకును ఉంచాలి అప్పుడు ఆ ఆకమీద

బేవుణ్లీ ఉంచాలి. దేవుడి ఎదురుగ్గా అలాగే నేలను కుభ్రంచేసీ, 'శేల మీద వపనుపుపూని, ముగ్గువేసి ఆ వై బియ్య్టంపోనీ, ఆకువేసీ, కలశం

జ్‌గాద్‌ శ్‌] కూడా "పెట్టాలి కొన్ని పండుగలకు ఈ కలళాన్ని (వత్యేకంగా (పతిస్టించాలి సత్యనారాయణ (నకంలాంటి వాటిల్లో (వత్కేకించి కలళపూజలు ఉంటాయి కాని ఈ పండుగకు (వత్యేక కలళస్థాపన లేడు బేవుడి బొమ్మకు (వక్కగా, అలాగే వీయ్యంపోని పవిత్రం చేసిన స్థలంమీద పంచాంగాన్నికూడా పూజచేయడానికి "పెట్టాలి వంచాంగమ౦కేే అంగట్లో దొరికిన పుస్తకాన్ని తీసి ఇళ్ళి అలాగే "పెట్టరు ఆ పుస్తకం నాలుగు చివర్గలోనూ పసుపు కుంకుమలతో బొట్లు వెడతారు మధ్యలో (శ్ర, అన్న అతరాన్నో, ఓం (క్ర, అన్న అతరాలనో, కాకుంశు కొందరి పూజామం[తంయొక్క పుటాత రాలనో వనుపు కుంకుమలతో (వాని, పూజార్ధం అక్కడ "ెట్టాలి

వీటితోపాటు ఇంకో పత్యేక విషయంకూడా ఉందిక్కడ ఒకొక్క సంవత్సరానికి ఒక్కాక్క బేవుడు అధివతిగా ఉంటాడు ఆ దేవుడ్నే మనం సంవత్సరాధి దేవత అంటాము మన సం (పదాయం (పళారం మొత్తం సంవత్సళాలు 60 ఉన్నాయి (వభవ, విభవ అంటూ._80 సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాక మళ్ళీ మొదటికి వస్తాం ఈ యీ సంవత్సరాలన్నిటికీ సంవత్స రాధి దేవతలు కూడా ఉన్నారు ఉగాదినాడు ఆ కొత్త పండుగకు అధిదైవమెనవార్ని ఆ మండపంలో (వతిష్టిస్తారు. ఇప్పుడు గమ్మత్తు పమిటంళే, సర్వానికి తన కుల దైవమో, ఇష్టదైవమో అధినాయకుడన్న నమ్మక ౦చేత ఒక్క ఆ బేవుడి బొమ్మనే "ెట్టడం ఈ రోజుల్లో అగుపిస్తుంది

మండపంలో ,పలిష్టించిన దేవతకు, సంవత్సర పంచాంగానికి, సంవత్స రాధిదై వముంశే, సంవత్సరాధిదై వానికి వదవోరు ఉపచా రాలళోటి పూజలు చేస్తారు పూజతోపాశే బేవునికి నివేదన జరుగు తుంది మన నర్వన్వమూ థగవంతునికి అర్పించి, ఇదంతా ఆయన అను[గవామే అన్న భావమే నివేదన అంశ ఇంట్లో పండుగనాడు చేసికొన్న వంటలన్నిటినీ, కొద్దికొద్దిగా ఒక శు[భమైన అరటి ఆకు మీద కాని, లేక ఇంకే విన్తట్లోనై నా కాని ఉంచి, చానీమీద ఇంకో ఆకును పెట్టి దేవునీిముందు ఉంచాలి పోడశోవచ్తారాలతోటి పూజలో ఇదికూడా భాగమే దీన్నే నై వేద్యమని ముశువు వింటాను. భగ

శ్టీడ్ల వండుగలు-పబ్చాలు వంతునికి నిజేదించీన తర్వాత వాటిని (సాద పాయంగా అందరికి పంచి ఆ తర్చాత భోజనాలకు కూర్చోవాలి

అయితే ఇక్కడ (వశ్యేకించి విశదంగా చెప్పాల్సిన అంళం ఒకటుంది రవీ! ఆయా పండుగలకు ఏవైనా (వత్యేకమైన వంట లంటూ ఉంశే వాటిని నివేదించాలని ఇందాకా చెప్పానుకదా! ఉగాదికి చాల్రా (వత్కేకమైన వంట ఒకటుంది అది ఒక ఉగాదికి మాత్రమే (ఎత్యేకంగా తయారుచేస్తారు. ఇంకెప్పుడూ చేయనూ చేయం, తిననూ లీనం ఒక్కా ఆరోజే తింటాం అందరికీ పంచుతాం అబేమిటో చెవ్చ- చూద్దాం కాస్త తియ్యగా ఉంటుంది, శాస్త చేడుగా ,ఉంటుంది, కాస్త పుల్లగా ఉంటులది--ఇలా అన్ని రుచులూ కల్పిసి ఉం౦ంటాయి...చెప్పు చూద్దాం--” తాతగారు కొద్దిగా తన నోట్లోనే నీళ్ళూరుతుండగా, చప్పరిస్తూ అడిగాడు

' అది! అది! అంటూ తనకు ెలిసిన పిండి వంటకాలన్ని టినీ క్షూపకం చేసికోడానికి (ఒయత్నిస్తున్నాడు రవి కాని అ పేశేమిటో ఒక పట్టాన తట్టడం లేడు

“ఉగాది పండుగనాడు మడ్రుచులతో-అంచే-ఆరు రుచులతో మనం తయారుచేసికొంటాము ఆ స్పెషల్‌ -అది ఉగాదిపచ్చడి= విన్నావా ఎప్పుడైనా!”

“టన్‌ అంతేనా! అదై కే నాకు తెలుసు కాని నువ్వేదో అంత లాగిలాగి వంటకం అంటూ అడిగేసరికి ఏదోఅంటూ ఆలోచించాను అన్నట్టు అది వంటకం ఎందుకవుతుంది?” (కిందపడ్డా తనదే

మె చేయి అన్నాడు రవి

స్త

“వంటకం అంశు వమిటోయ్‌, పొయ్యిమీద "పెట్టి మంట రాశేసీ వండికేకాని వంటకం కాదేమిటి? తినదగ్గట్లు నునం తయారు శేనఫొటే వస్తువుల్ని వంటకాలనే ఉంటాము "” దజాయించి కాత గారు అడ్డుగుతున్న వద్ధీలో, కొట్టవచ్చిన చిన్నపిల్లల వైనం కని పీంచేనరీకి రవికే నవ్వొచ్చింది.

తీగ్లొడీ కీ, “ఆ నవ్వావి, థక విను ఉగాది వచ్చడి అంటూ ఫక్క-కు తీసి పడవైయ్యడం కాదు మన పూర్వుల జీవితాల్లో సింబాలిజమ్‌ అన్నది అడుగడుగునా ఎంత అందంగా, ఆచరణబద్ధంగా క లసిపోయిందీ అన్నదానికి ఈ ఉగాది ఎచ్చడి ఒక గుర్తు ఉగాదితోశేు వసంత కాలంకూడా మొదలవుతుందిని చెప్పానుకదా! మరి ఆ వసంత కాలంలో విశేషించి లభ్యమయ్యే వస్తువుల్ని, అంశకే వనంతం కానుకల్ని కలుపుకొని ఈ వంటకం తయారువేసుకొన్నారు ఇండులో కాస్త కొత్తబెల్లాన్ని, రవ్వంత చింతవండును, పిసరంత ఉప్పును, ళుభంగా తరిగిన మామిడిఎంచెల్ని, పస్షైడు 'వేపపూలను, కొద్దిపాటి వచ్చిమిరవకాయ ముక్కల్ని, వీటన్నిటికితోడు గసగసాలనుకూడ? కలివి ఈ ఉగాది పచ్చడిని చేనుకొంటాము వీపి, పులుపు, కారం, వగరు, ఉప్పు, చేడు అన్న అరు రుచుల్ని అక్కడ కలుపుతున్నాము తమాషా చూళావూ! పచ్చిమిరపకాయను, గసగసాలను మినవోా యిస్తే మిగిలిన నాలుగూ సరిగ్గా ఆ కాలంలోనే మవకు,సరి[క్రొత్తగా లభ్యమయ్యే పదాన్థాలు అందుకే కొందరు ఈ నాలుగింటినే కలిపి ఉగాది పచ్చడిని చేయడం రివాజు అసలు వీటన్నిటిని ఎలా కఠ పాలి? ఈ పచ్చడిని ఎలా చేయాలి అంటావా అబ్బే! అదేం కష్టమెన విమయంకాడు, ముందు కాస్త నీళ్లు తీసుకో అండులో కొత్త చింతపండును కలుపు ఆతర్వాత కాస్త జెల్లాన్నికాని, ఇాడం కే చెరకుపాలుంళు మరీ(శేస్టం - వాటినవై నా కాని కలువు, వచ్చిమిరపకాయలను చిన్న చిన్న ముక్కలుగా తరిగి వాటిని కాస్త ఈ నీళ్ళల్లో తగిలించు ఇంశేనుంది - ఒక చిటికెడు ఉప్పునుకూడో కఠిపేయడం, సన్నటి పూవ మామిడి పిందెల్ని, గమ గమ గువా శించే వేసపూతను బాటికి చేర్చడం - అంజే! దిన్యంగా తయా శాతుంది కావాలంళు కాస్త నీళ్ళను తగ్గించుకో, గట్టిగా పచ్చడి అవుతుంది. ఒక రవ్వ నీళ్ళను ఎక్కునకాని స్తే గొజ్జు అవుతుంది. అంతే! అయితే వీటన్నిటికితోడు నుంచి సువాననగల అవు నెయ్యిని ఫిటితోకూడా అభిఘరించాలి - అంశు కలపాలి అప్పుడు రుచి చూడ్తాలి ఎ అద్భుతమనుకో. దిన్ని ఆ వండ్లుగకు (వశ్యేకమ్లైన వంట్ట

క్రి వండుగలు-వజశ్నేళు కంగా భావించి, దేవుడికి అర్పించి, వసాద్మపాయంగా మనం కాస్త తీసికొంటూ, ఇరుగు పొరుగులకు కూడా పంచాలి కనీసం ముగ్గురి శై నా ఇవ్వాలి” " "ద్‌ లడ్డూ, హల్వాలనో అయికే ఇచ్చినా బాగుంటుందికాని, పచ్చడి ఇస్తే ఏంబాగుంటుంది తాతయ్యా” రవి అడిగాడు *“అదేనోయ్‌ ఇంచాక ఇస్పబోయి (పక్కకు మళ్ళింది మన జాతి జీవితంలోనే సింబాలిజమ్‌ అన్నది ఎంత అద్భుతంగా కలిసి పోయిందో చెప్పటానికి ఇదొక గుర్తు ఇందులో కృత్రిమంగా మనిషి. కష్టపడి చేసిన వంట అంటూ ఏమీ లేదని నువ్వే అన్నావా ? అంకే వమిటి? (వకృతి అందించిన రక రకాల అనుభవాలను, నుఖ సంతోషాలతోపాటు కష్ట నష్టాలనుకూడా సమానంగా అంటు కొనే నిబ్బరం మనిషికి ఉంది అని చాటడానికి ఇదొక గుర్తు సుఖాలు, సంతోషాలు, ఏడ్పులు, నవ్వులు, వై రాగ్యాలూ మనిషి అన్నాక ఒకెకేమిటి, అన్నీ కలిసీ ఉంటాయి సంవత్సరమంళా ఇవి చదరంగపు గళ్ళవలె పరుచుకొని ఉంటాయి సుఖానికి పొంగిపోయి, కష్టానికి (కుంగిపోకూడదు అన్నిటినీ అమభవించగలిగే ఇ ్కి ఉండాలి అన్నిటినీ సమానంగా తీసికోగలిగే నిర్హి వ్రస్వభావం ఊండాలి అండుకే ఈ పచ్చడిలో రవంత నేతిని కలుపుతాం ఆ ఆరు రుచులూ. జీవితంలో మనం పొంచే థిన్నభాచాలకు గు ర్తులయితే ఇాటినన్నిటినీ సమానంగా ఉదాత్తంగా స్వీకరించాలి అన్నండుకు ఈ'నేయి (పతీక సంవత్సరంపొడుగ్గా వాటిని ఆ నిధంగా స్వీక రించే. ధృతి తమకు రావాలని కోరుకొంటూ, ఆ వూట పండుగ (వసాదంగా ఆ పచ్చడిని కీసకొంటారు మళ్ళీ వంటబెట్టి, మన వంట ఇంట్లో చేసి శోకుండా ఉన్నది ఎండుకంళే, (వకృతినుండి వచ్చినవాటిని, అలాళశ్రే నవాజంగా శీనీకో వాలన్న భావంఛేత సవాఖంగా:.సరళంగా నామరల్‌ సీంస్టీసీట్‌ అధటామే, ధానిళోటి ఉండాలి అన్నందుకు అది గుర్తు మయొళాఖా నున పూర్వులు ఎంత గొప్పవారో ఈ సంవత్సర్యం-.నాకు సుజమే జరగాలి అన్న స్యార్థమూలేడు, "పేరాళా లేడు పోత్యేకష్టా లొస్తాయి, నష్టాలొస్తాయి అన్న భయమూ, నిరోళలుకూడా లేవు

ఉగాది ప్రీ ఆళ, నిరాశలన్నవాటికి క ట్టుబడిపోకుండా, అన్నిటికీ అలీతుల్త్నై అన్నిటినీ ఒక్కలాగేచూజాలి అన్న ఉదా_త్తతను, ఆదర్శాన్ని కొరు కొంటూ జీవించారు నలుగురికి ఆ సందేళం వినిపించడానికి గుర్తుగా ఈ పచ్చడిని తినిపించమన్నారు కనీసం ముగ్గురికైనాః *”

రవి కళ్లు జాగా విప్పారివున్నాయి పదో అలౌకిక అనందం ఛాయలు ఆక ళృంచుల్లో (వకాశిన్తున్నాయి పూర్వ సంన్య్యృతి స్మరణలో ఉన్న తాతగారి ముఖంకూడా వండు తమలపాకులాగ అలాటి నునుపాటి కాంతినే (పసరిస్తోంది తణంసేపు ఆగి, నిట్టూర్చి మళ్లీ మొదలెట్టారు తాతగారు

“నశ్చేనాయనా ! ఆ పూర్వుల గురించి అనుకోవడంతో సరి పోడు అర్థవంతమైనవాటిని విచడణతో ఆచరించి, మనంకూడా ఆ అడుగుజాడల్లో నడవాలి అంతే

సళే విను ఇక తర్వాతి తతంగం...

పండుగ (ప్రసాదమైన పచ్చడిని “సీవించేపాటికి భోజనం వేళ అవుతుందికదూ !' చక్కగా కలిగినంతమట్టుకు వంటలు వేసికొని, ఇంటిల్లిపాదీ కలివిడిగా భోంచేస్తారు. భోజనానంతరం బద్ధకించ కుండా: (వతివారూ వారి నిత్యవిధిని కొడ్డిసేవైనా (శద్ధగా ఆచ ర్థించాలి ఎండుకంకు సంవత్సరంపాటు అలాగే ఉండాలని కోరు ఫోొంటాం కనుక నువ్వున్నావనుకో, ఆటవిడువని ఆటల్లోనే వడిపో కుండా, ఆ పూట కాస్సేపు మంటపంముందు కూర్చొని చడువు కోవాలి అంక వడాది పొడుగునా అలాగే (శద్దగా చదవగలవని భావం

మూడు జాములు గడిచిన పిదప, ఇంట్లోనో, ఊరి చావడి లోనో, దేవుడి గుళ్లోనో అందరూ కలిసి పంచాంగ] ళశవణం ఖరుపు కారు, మొదట్లోనే చెప్పానుకదా ! మన పండుగలన్న వేవీ, మనకు మనం మా(తమే జరుపుకొనే శేవల నుకాభారాలు కావని *** ఒక్‌ చోట, ఒక ఊళ్లో ఉన్న వదిమంది, అ రోజు నిత్యవిధులనుండి విరామం తినికొని ఒక్కటిగా కలఠిసీ సామాజికంగా అముష్మిక చింతనతో

క్ర వండుగలు-పచ్చాలు జరుపుకొనే సంబరాలుమా(క్రమే ఇవి అఆ సామాజికతకు ఆ పంచాంగ 'శ్రవణాన్ని కల్పించారు ఇక సాయంకాల మయ్యేపాటికి ఇలుగు దేశంలో కొన్నిచోట్ల ఎడ్లబంధడ్లను అలింకరించ్చి పందేలు "పెట్టుకొని పరు గె త్రించడంకూడా కద్దు కాని ఆదీ ఇద్ద విశేమమేమీకాడు పండుగ మరునాడు మాతం ఇంట్లో మండపం కట్టినవారు, సభ_క్తికంగా ఉద్వాసన కోయడం జర్నుగుత్సుంద్రి అంతే ” ఇజాశత్రగారు ముగించారు పంచాంగాల్లో శుభా కుభాలను తెలుపుతారు అన్నమాట క్షైపకంవచ్చి చివర్లో ఒకమాట అడిగాడు రవి “భవివ్యళ్తును తెలిసి కొంటే నిజంగా హెచ్చరికగా ఉండగలమా తాతయ్యా '” *అజేమిటి రవీ! శేపు (పొద్దుకు నీకు జ్వరం రావచ్చు కొస్తే జాగత్తగా ఉండు అని ఇలిలే నువ్వు జాగత్తగా ఉండవూ? ఈ వంచాంగాల్లో చెప్పేది అంతే! వచ్చి తీరుతుంది అని చెప్పరు రావచ్చు, జాగ_త్తగా ఉండమంటారు మనం జా[గ_త్తగా ఉన్న వృడ్యు వచ్చే అపాయంకూడా తప్పిపోతుందికడా! ఆ చిన్న హేతు వునే భవివ్యపురాణంలో ఎంత ఆందంగా చెప్పాడోచూడు “వై త్ర మాన శుద్దపాడ్యమి-అంశ్పే మన ఉగాది-అయింది ఆ రోజు వేపాకులు తిని తిథి నక్మతాడ్తులను, శకాన్ని, వన్షాద్యధివతులను గురించి వినాలి ఇళ్లే విన్నారంక్సు, మౌానవ్సలకు అశుభాలుకూడా శుభాలుగా. పరిణ మిస్తాయి * అంే వమిటి ?_ మనం ముండుచూపుతో జా(గత్తగా ఉంచే వచ్చే అకుభంక్తూడా తప్పిపోతుందని ఏడాదిపొడుగ్గా అలా జాగరూకతతో, నిన్సంగతతో ఉండాలని మనం సంవత్సరం తొలి రోజు జరుపుకొనే సంబరమే ఉగాది”

(శ్రీరామనవమి

అక్చాబ్రూ ర్రవీ! వదీ ఆ దివ్యమలగళమూ_ర్తి రామచం (డుల వారిమీద గోవన్న చెప్పిన ఒక పద్యం పొడు తం డీ!” అర్థినిముల్‌ళా లైన కన్నులో అడిగారు తాతగారు “రవి ఒకోసారి ఎదురుగా గోడమీదఉన్న రొమచండులవారి వట్టాభిేకచి[త్రవటం శేసీ దృష్టీ తీప్పి, చొళరథిశతకంలోనీ పద్యం (శ్రావ్యంగా పొడసాగాడు

“*శిరమురామ! చారు శులసీద ళదానము! శమకమాది ళృం

గార గుణాఖిరామ! (తిజగన్నుత శౌర్య రమా అలామ! దు

ర్వార కబంధ రాతన విరామ! జగజ్జన కళ్మషోర్డవో

' శారకనామ! భద్రగిరి జాళరథీ! కరుణా వపయోళనిధి!” ఊరకే అప్పచెప్పడం కాకుండా ఎక్కడెక్కడ ఎలా విరిచి చదవాలో, ఎక్కాడు రవ్వంత శాగం మెలి చిస్పాలో ఎకసుడ కొద్దిగా సాగ డీయోలో వై రా వోటిని-పదక్టం పాజేవరుసను-తొతగారు మనవడికి అలపహాటు చేయంచారు. ఆ అేతగోరతువెంట [శావ్యంగా ఆ పద్యం 'వెలువడుతుంజేవేళకు, దూరంగా యూకలిష్టస్‌ చెట్ల చాటులో, సోయంళాల సూర్యుడి కాంతి తగ్గుముఖం పట్టిపొగింది ,.... కొద్దికొద్దిగా వరవళంలోనుండి ేరుకొంటూ తాతగారు మొదలుపెట్టారు

• మన వూర్వుల ఊవోపటిమ వంత గొప్పది జాబూ! లోకంలో

ధత్యాన్ని ఉద్ధరించడానికని భగవంతుడు వదిమారులు పుట్టాడన్నారు* బశే ధర్యం చాటి వెప్పడానికి ఓక భగవంతుడు పథిమార్డు ఎంధుకు పుట్టాల్మి ఈవళ్న తమాషాగా అనిపించదూ!

88 వరండుగలు=ఎపచ్చాలు అవును, తమాషాగా'నే అగుపిస్తుంది అయిళే ఈ తమాషా వెనుక సత్యమేమిటి? కాలం మాశేకొద్దీ + మానవ జీవితంలో మార్చు కలిగే కొద్ది సత్యం ఒక్కే అయినా, దాన్ని చెప్పేతీర లో ఎవ్పటి కప్పుడు కొత్త (పయోగాలు చేయాల్సివచ్చింది సత్య పబోధన కోసం భగవంతుడి ఈ పది అవతాళాలూ పది (వయోగాలని ముంచే చెప్పాను కదా! వడ్లగింజలో బియ్యపుగింజ అంటామే-అలాటి తమాషా ఇద్ర భగవంతుడైన ఆ (శీమవోవిష్ణువుయొక్క ఏడవ అవతారం ఈ రామచం (దుడు శాను భగవంతుణ్ణి అనీ చాటి చెప్పుకోకుండా, మామూలు మానవమ్మాతుడిగా మనుగడను ఈడ్చి, ఆ సత్యాన్ని ఆచరణ పాయంగా చూపించినవాడు శ్రీరాముడు ఆ విష్ణువు అవ కారమే. అయిన (శీకృష్ణుడు తాను భగవంతుడనని చాటుతూ, ధర్మాన్ని మవోగీతాకావ్యంగా (వవచించి చాటితే, (శీరాముడు ఒక్‌ ఆథరమైనా ఆ బోధలకు దిగకు డా, ఆ ధర్మసమన్వ్నిత మైన లకణాలన్నిటినీ ఆచరించి (వదర్శించాడు మనుషుల్లో మనిషి, ఆదర్శమైన మనిషి, మనువ్యజాతిశే ఆదర్శ (పాయమైన మనిషి ఆ (శ్రీరామచం డుడు బాబూ! మన ఆలుగుదేళశంలో చాలామందికి కులదైవం, ఇష్టదె వం ఆ [శ్రీరాముడే శ్రీరాముని వేరుమీదట ఒక చిన్నమెత్తు నాపరాళ్ళ గుడి కూడా లేని ఊరు ఉండదంజే నమ్ము [శీరాములవారిమీద వళ్లె పదం కూడా పాడలేని పామరుడు ఉండడం కు నమ్ము 'శెలుగుదేళం లోని (శ్రీరామ 1 (ఛాలన్నిటిలోకి (పనిద్ధి వహించిన 'తేతం భా చలం ెలుగువాళ్ళకు కన్నతల్లి లాటి గోదావరీ నదిమీకుగా పోతే, పాపికొండల తర్వాత భ(దాచలం వస్తుంది అక్కడ (శీరామ. లవారి పూజలు అతివ్తైభవంగా జరుగుతాయి. ఆగుడిని క ట్టించినవాడు, ఇందాళా నువ్వు వద్యం పాడావే, ఆ'వదా్య్య్సా రచించిన కంబెర్ల గోపన్న, గోల్కొండ నవాబు రాజ్యంలో తాసిల్దారుగాః ఉన్న గోపన్న, తలకు 'మించిన బరువును మోసి, భ్యదాచల8లో [శీరాముల వారికి గుడిని కట్టాడు మధ్యలో ధనం తక్కువై, (పభుత్వ రృనం

(శ్రీగొమనవమ్‌ ల చాడుకొన్నండుకు, పాడుషావారు అతగాణ్ణి ఖై డుచే స్తే ఆ శ్రీరామ చం[డుజే స్వయంగా తన భక్తుణ్ణి విడిపించుకొన్నాడు అంతటి సత్యమూ_ల్రి నాయనా ఆభ (చాచల ళరామమూ లి

భగవంతుని ఏడవ అవతారమైన అ నశ్రీరాములవారు సరిగా వై (తమాసంలో నవమి అంకు తొమ్మిదవ రోజున, పునర్వసు నడత కాలం (వవేశించాక జన్ఫించాడు తం

తాతగారి పరవళ వాక్ప)వావోన్ని మధ్యలో అడ్డుకొంటూ అడిగాడు రవి *4“అగాగు తాతయ్యా! (శ్రీరాములవారి తల్లి శాసల్యే కదూ? ఇందాకా ఎప్పుడో ఒకసారి చెప్పావు ”

“అన్పుజే మరచిపోయావా వాబూ? అయోధ్యా నగరాన్ని పరిపాలించే దశరథ వభువుకు ముగ్గురు భార్యలు కౌసల్య, సుమి[త, ౩ కేయి ముగ్గురు భార్యులున్నా, నంళతానంలేని కొరతమా।[తం విగ్ర అేకడు చివరకు పుతకామేస్టి అన్న యాగం చేశాడు ఆయాగ ఫలంగా, అగ్ని బేవుడు అందించిన పాయసాన్ని భార్యలకు (వసాదించి నలుగురు పుత్రుల్ని పొందాడు వెద్దరాణి అయిన కౌసల్య గర్భంలో రామచం [కుడు వైతమాస నవమినాడు జన్మించాడు ఆ నువహోను భావుని రమ్యచరి[తమే రామాయణమైంది

ఎ ఆ (వభువు పుట్టిన దినాన్ని (వతివడూ వండుగదినంగా జరుపు కోవడం మన ఆచారమైంది దానివల్ల మన పాపాలు పరివోర్య మై, ముక్రి లభిస్తుంది

మన పండుగలు ఉన్నాయి చూశావ్‌? ఇవి ెండురకాలు నిత్యవిధులూ, కామ్యువిధులూ అంటూ అందరూ తప్పకుండా చేయ తగ్గ వండుగలనేమో నిత్యవిధులంటాము వారివారి ఇష్టాయిష్టాలను బట్లి ఐచ్చికంగా జేసికొనే వండుగలను కామ్యవిధులు అంటాము శ్రీరామనవమి మానవకోటి అందరూ చేయతగ్ల నిత్యవిధి *నశ్వేషా మపష్యయం ధర్మో భుక్రి మ్యుశ్త్యైక సాధనమ్‌' అంటూ అగస్త్య నంహిత కొసిస్తున్నది ఎంతటి అపరిళుద్ధుడెనాస'కే, ఈ (శీరాను నవమిని నియమనిస్థలతో చేసే షాపపరివారమౌతుందని చెప్తారు శ

య. పండుగలూవళ్ళోలు పండుగను ఉపపాసవిధితో, (వతనిష్టలతో చేసినవారు (శ్రీరాములంతటి చారు అవుతారు. దీనికి అంత ఫలాన్ని చెప్పారు ఈ పండుగను ఊళ్లోవాళ్ళందరూ అయినా, కనీసం వీధిలో వారందరూ అయినా కలసి సామూహికంగా చేయడం ఉంది ఆ విషయానీకి తర్వాత సద్దాం ముండు మన ఇంటో ఈ వండుగను న! ౧ ఎలా చేసికోవాలో చూద్దాం వేకువజాముననే లేచి ఇంటిల్టిపాదీ అభ్యంగస్నానం చేయడం అన్నదీ దేనికైనా సామావ్యవిధే అనుకో ఆ తర్వాత దేవుడి విగ వోన్ని ఉంచడానితై మండవం చేయాలి మండపం అంళే ముంచే చెప్పానుక చా అరటిక 0బాలతో, కొబ్బరి ఆకులతో చేయడం నాలుగువైపులా నాలుగు అరటి కంబాలను నిలబెట్టి, దొరికితే వాటికి కొబ్బరి ఆకులనుకూడా కట్టి, చిన్న గుడిలాగా చేస్తే మండపం అవు తుంది ఆ తర్వాత అండులో సమం(తకంగా (శ్రీరాములవారి విగ హోన్ని వియ్యంమీద తమలపాకు పరచి, దానిమీద (వతిష్టించాలి 'శీరాముఅవారి వ్మగహం అంకే ఒక్కా రాములవారిచేకాడు సీతా లివ్మణ సమేతుల్లైన రాములవారిది సామాన్యంగా ళాములవారి వి(గవోలుకాని, పటాలుకాని "కెండవిధాలుగా ఉంటాయి ఒకశుమో పట్టాలి మేకం చేసికొంటున్నప్పుడు, సీతమ్మువారు తనకు ఇటువై పుగా కోర్మోని జండగా, భరతళతుఘ్నులు చఛామరాలు వీస్తూ, లవణ స్వోమి ఛత్రం పట్టుకొని ఉండగా, వానుమంతుడు ముంగిటవాల్‌ పాదపూజ చేస్తుండగా నయనానందకరంగా ఉంటే పట్టాఖిరాముల్‌ వారి మంగళస్వరూపం, ఇంకొక్టటి, విళాబమైన వతోభాగం మహానది తీరంలాగు విప్పారి ఉండగా, మందస్మిత వదనంతో, కోదండాన్ని కుడిచేత పట్టుకొని సీతామవోేవితోపాటు నిల్చొని ఉన్న కోదండ ఛాములవారి గంఖీరరూపం. ఎక్కడా రాములవారు ఒక్కళే ఉన్న వటం౮కాని, విగజాంకాని దొరకవనుకో ఒక వేళ మండపం కట్టడానికి పీలులేకురశు మానేయవచ్చు. దోషం ఏమీ లేడు తయితే ఓక ఎ న స్థతంలో, కాస్త కుుభవరచి, సీటమీద ఛాశెడు భయ్యాం పోసి తమలపాకును చేస్‌ (శీరాములపహిరి

ట్రీ;గామనవమీ శ్రే పగవోన్ని వెట్టాలి విగ్రహం లేదంశే, వటమెనా "పెట్టవచ్చు మనన్సులో ఆ స్వామి రూవం ఉంశళే చాలు /

ఆ తీర్వాత ఇంటిల్లిపాది అక్కడకు చేరి షోడళోవచారాలతో పూజను (పారంథించాలి కొబ్బరికాయ కొట్టి, వోరతి ఇచ్చాక, ఇది (శ్రీశాములవారి జన్మదినపు వండుగ కనుక, వారిని (వత్యేకంగా సోతంచేసే కొన్ని సో కాలను చదవాలి మామూలుగా మనం ఇెప్పికొనే ల్లోకాలు ఒకటి రెండై నా ఫర్వాలేదు. ఉదావారణకు ఒక "రెండు చెపుతాను ఏది నువ్వుకూడా నాతోపాటు కలిసి పలుకుం

కౌసల్యా నుువజా రాము పూర్వాసంధ్యా వవ ర్తతే

ఉ తిష! నరశార్లూల! క_ర్తవ్యం చెవ మాహ్నికమ్‌

ఎాశాథ్రి చది వా! తా

“తాతయ్యా ఒక్కనిముషం ఈ శ్లోకాన్ని మొన్న చెబుతూ, ఉదయాన్నే నిద్రలేచాక ెప్పికోవాల్సిన శ్లోక ౦ అన్నావే రాముల వారికీ మేలుకొలుపు గీతం అన్నా వే - మరి ఇప్పుడెట్టా చెప్పడం”

రవి తెలివికి తాతగారికి ముచ్చట వేసింది మం[గన్వరంతో చెప్పసాగేడు “నాయనా! నువ్వన్నట్లు అది మేలుకొలుపు గీతమే అయినా, సానూన్యంగా భగవంతుని స్తోతమే కనుక ఎపుడైనా వేయొచ్చు భగవంతునకు అ పట్టింపులుండివు ఇదేకాదు, థగవం తునికి సంబంధించిన ఎలాంటి గీతాన్ని సృరించినా చాలు ముక్తి కలుగుతుంది ఏ గీతమూ రానిపతంలో, కనీసం ఆ వారినామాన్ని మనస్సులో అనుకొన్నా చాలు ఫల మబ్బుగు-ది సళే వదీ నాతోపాటు ఇంకో శెండు ట్లోకాలనుకూడా పాడు తంశడీ 1

(శ్రీశాఘవం దళరథాత్మజ మ్యుపమేయం సీళావతిం రఘుకులాన్వయ రత్నదివం ఆజూనుబావుు మరవింద దళాయళతాకం శామం వంచే నిశాచర వినాశకరం

చరితం రఘునాథన్య శతకోటి (వవి స్తరం వశై క మవరం (పోక్షం మవోపాతకనాళన్లం..

ఖీ పండుగ లకీస బ్బాటి& మునుజే చెప్పానుకదా | అ మహానుభావుని స్తో(తపాఠాలు చేయక పోయినా ఫర్వాలేడు ఆయన పేరును మనసారా స్మరించినా చాలు శొచేవి ఆ పారవళ్యంకొద్దీనే, వీలై శే ఆ (శ్రీరాములవారి అష్టోత్తర శత నొమావళినికూడా చదవడం మంచిడి* ఇలా యథోచితంగా పూజాదిక కార్య, కనముం పూరి చేసే టప్పటికి, భోజనవేళ ఎలాగూ అవుతుంది కనుక భోజనాలకు ఉపక ఘిస్తారు అయితే ఇక్కడ ఒక ముఖ్య విషయం ఇెప్పాలి బాబూ! ఈ పండుగను మొదట్లో శేవలం ఉపవాసవతంగా ఆచరించేవారు అగ_స్యసంహిత అన్న ధర్మ (గ్రంథం ఈ పండుగనుగూర్చి ఇబుతూ, ఇది శేవలం ఉపవాసంతో చేయాల్సిన నిత్యవిధి అంటూ పేర్కొంది ఆ (గ్రంధ్ధం 'వకారం అయితే, (శ్రీరామనవమికి ముందురోజు రాతి నుండే ఉపవాసం ఉంటూ శ్రీరామ ధ్యానంలో నిమగ్నం కావాలి కాని ముండురోజుకూడా ఉపవాసం ఉంజే ఆచారం రాను "రాను పోయిండి ఈ రోజుల్లోకూడా శీవలం రామచం[ ద (పబువునే వశైకదై వంగా నమ్మి, ఆయనపట్ల అపారమైన భ _కీశద్ధలు కలవారు మాత్రం పండుగనాడు ఉపవాసం ఉంచే అలవాటు ఉంది చాలా మంది ఉపవాసం ఉండడంలేదు కొందరి ఇళ్ళల్లో, ఇంటిల్లిపాదికీ ఎవరో ఒక్కరు యూ'తం ఉపవాసం ఉండడం కద్దు **” సాగిపోతున్న _తాతగారికి మరోసారి అడ్డుపడ్డాడు రవి “శాతయ్యా తాతయ్యా 1! అసల్రైంది మరచిపోతున్నావ్‌ " మణంసేపు ఏమిటో తట్టలేదు పండిన తలను ఒకచేత్తో తడునుకొంటూ *ఫమిటి బాబూ అంటూ అడిగాడు “ఈ పండుగకు మనం చేసికొనే స్పెషల్‌ ఏమిటో చెప్ప లేదు” చిలిపిగా క న్లెగశేస్తూ అడిగాడు లాలా

• అన్సలంధం చూడుడు

(శ్రీశామనవమి. శక

“*ట్టరి నీ ఇల్లు బంగారంళకానూ 1 అదా అడిగావ్‌ + దాన్ని ఇవకుండా ఎలాగుంటాను అండులోనూ అలాటి "స్పెమల్‌ ఇక్‌ చ పండుగకూ ఉండదనుకో అనలు అబేమిటో చెప్పా లిగాని, నువ్వికగాడ ఉంటావూ ప 1

“ఏమిటి తాతయ్యా అది!” ఎంతో ఆళగా అడిగాడు పాపం రవి

“పానకం పణ్యారం”

*ంంస్తే! ," ఈ జంట వదాలేమిటో నిజంగానే అర్థ ౦కా లేడు రవికి

“ప్పానకం౦ం అంజు పానకం వణ్యారం అంశకు వణ్యారం కా

“అబ్బ, సరిగాచెప్పు తాతయ్యా ఏమిటో... వాటి నెలా చేస్తారో చెప్పు,”

“*పముంది బాబూ! ఓ గ్టానుడు నీళ్లు తీసికొని, రండు మూడు స్పూనులు చక్కెరవే స్తే ఏమిళూతుంది? అడి పానకం .. అంతే కావాల్సినన్ని నీళ్లు తీసికొని, ఆ నీళ్ళకుతగ్గ మోతాదులో ముంచి కొ_త్తబెల్హ్లం కొట్టి కలపాలి బెల్లం వాగా కరిగాక, నాలుగు ఏల క్యాయలను చిదిపి అందులో కలపాలి మంచి వానన వస్తుంది అయితే అంతటితో ఆపకుండా, కొద్ది కారంగా ఉంజేలాగు రెండు మిరియపు గింజల్నికూడా మెత్తగా నూరి అందులో కలిేవంశే, పానకం దివ్యంగా తయారాతుంది ఇక పణ్యారం అ౦కే వడవప్పు వడపప్పంే తెలియడుగదూ!.. "వెసలు తెలుసా! రవ్వంత నలుపు పీ8న వచ్చదనంతో ఉంటాయి వాటిని నడుముకు సరిగా లెండు చేక్కాలు చేశామం శే, వచ్చేదాన్ని "వెసరవప్పు అంటాము ఆ "పెసర పప్పును వాగా నీళ్ళలో నానబెట్టాలి ాగా నానిన వెనుక, వాటిని గట్టిగా కడిగామంశే, ఆ పప్పును అంటికొనిఉన్న నల్లటి పొట్టు కాస్త పోతుంది. అప్పుడు కాస్త పసుపువచ్చగా, పులుగడిగిన ముత్యాలకున్సలాగ మెరిసిపోతుంట్టుంది "వెసరపవ్చు దానికి కొద్దిగా

శీ వండుగలు=నళ్యాభీ ఉప్పు చేరిస్తే, తినడానికి రుచిగా తయారౌతుంది అది చాల దన్నావూ! కొద్దిగా మిరపకాయలు, ఉల్లి పాయలు తరిగి కలిపి, పిసరంత నేతిబొట్టు తగిలించి పోపు "పెట్టామంచు దివ్యంగా తయా "రౌతుంది ఈమాత్రం అఘమువు చాలక మరికా స్త గురువుగా ఉండా లంకే నక్కదోసముక ౮ాలు వగ్రైరాలు చక్కగా చేర్చుకోవచ్చు ఇలా తయోరుచేసికొన్న వడపప్పునే మనం పణ్యారం అంటాము ఆ పణ్యారాన్ని, పానకాన్ని ేవుడిముండు పెట్టి తర్వాత (వసా దంగా తీనీకోవాలి. చక్కగా నేతిబొట్టుతో తిరుగ మోత'వెట్టిన వణ్యారం కాస్త గురువుగానే స్వీకరించి తగ్గ మోతాదులో పానకం కూడా సేవించాముంకశేు చాలదటయ్యా! ఏం పిండివంటలు తింకేు మా[తం అ రుచీ, శుచీ ఎక్కడ వస్తుంది?” శోప్రాః తాతయ్యా! నువ్వెంత నోరూరించుళొంటూ ఇెబుతున్న వటికీ అవేం అంత 'ఏద్దవంటలు? సో సీంపుల్‌ ఐయామ్‌ డినపా యింజచడ్‌ ఏ” తాతగారు, ఆ తెచ్చివెట్టికొన్న పనితనాన్ని వదలిపెట్టి మళ్ళీ గోలఖీరమయ్యారు “మనవాళ్ళ గొవ్పతన మే అక్కడుంది బాబూ! శీవరెవరి శక్రికొద్ది ఎన్నెన్ని పిరడినంటలై నా చేసికొని, తీరిగ్గా తింటూ కూర్చోవచ్చు కాని భగవంతుడిపేరిట నై వేద్యం చేసి, (వసాడంగా స్వీకరించేవాటిని చాలా సింపుల్‌గానే పెట్టారు అవీ వీవై నంతవరకు (వళ్యేకం చేయనక్కర లేకుండా, (వక్ళతినుండి వచ్చినవాటిని వచ్చినశ్లు సమర్పించడానిక్‌ (పయత్నించారు. అంత కంశె మించి ఆయా కాలాలకు అనువుగా ఉన్నవాటిని, ఆరోగ్య పరంగా హిత్యమెనపాటిని మాతం చేర్చారు. ఇప్పుడు ఈ పానకం, వరా్ధారాలనే రీనీకొంచార లెండూ చలవ కలిగింతే వస్తువులు వై శ్రంళో వనంళం ఆరంభమౌతోంది కాబట్టి, వసంతంతోప్రాశ్చే 'వేడికూడా సోకుతుంది కాబట్టి, అలా చలువను కలిగించే వస్తువుల్ని "పెట్టారు అర్ధమైందా, '.. ఉఇలా ఈ (ససాదాన్ని కేవలం మనం మ్మాతమే తీసికోవడం కోడ్లు ఇరుగు పొరుగుల్లో ఉన్నవారికీ కూడా వంఇాలి

(శ్రీశామవవనమి శీ

ఇక్కడ ఇంకో విశేమం ఉంది చెప్పనా ఆ (వసాదంతో పాటు విసనక(రలనుకూడా ఇవ్వడం ఒక ఆచారం వేసవికాలం 'మొదలుక్రదా !' అండుకని ఈ విసనక్యరలు ఇవ్వడం అలవామైై ఉంటుంది

వండుగనాటి రాసి శ్రీరాముడి దివ్యకథను పారాయణ జేస్తారు కలిగివవాళ్ళు (శీరామకథను పారికథగా ఇెప్పిస్తారు ఒకవ్పు డై శే తెలుగుదేళంలో హరికథకులకు [శ్రీరానునవమినాడు మంచి గిరాకి ఉండేది ఇప్పుడు రానురాను అవి తగ్గుముఖం పట్టాయి. అడి 'కజేశేవిషయం ఇదీ బాబూ కథ =.

ఆగాగు - అయిపోలేడు మరికొన్ని విషయాలు కూడా ఊన్నాయి (శీరామనవమి (వకాన్ని చేసేవారు కొందరు (శీరామ కళ్యాణాన్ని కూడా తను ఇంటిలో జరిపిస్తారు దంపతులిద్దరూ కూర్చొని ఈ పండుగపూట (శీరామకళ్యాణం జరిపిసే చాలా పుణ్యం కలుగుతుందని 'వెద్దలంటారు కళ్యాణం అం"ళు ఏమీలేడు శ్రీరాములవారి (ప్రతిమకు, సీతమ్మవారి [పతిముకు సమం తకంగా "వెళ్ళి చేయడం, దానివల్ల మనకు పుణ్యం ”

“శాతయ్యా!' ఈ పండుగలగురించి వెబుతూ మొదట్లో నువ్వే మన్నావూ - ఇవన్నీ కూడా సోవల్‌ శువెంటట్స్‌ ఇఅఇన్నావా లేదా'...మరి ఈ వండుగలో అందరూ కలిసి మొత్తంగా చేసీకొనే వేడుక ఏముంది ఉగాదిలోవై నా పంబాంగ (శవణముంది ఇండులో అందరూ కలుసుకోవడానికి అదికూడా లేదే” రవి అడిగాడు

“బి చ్చినాన్నా! నరిగా అథగాల్సిన (పళ్నశే అఆడిగావుకాని, త్తు పండుగనుగూర్చి ఇబుతూ మొదట్లో శేనేమన్నాను? శిన్ని మొత్తం ఊళ్లోని అందరూ కలిసీ అయినాః జరువుకొంటాను, తేకుంళే ఏ పిడి వాళ్ళు ఆ వీధిలో అయినా జర్భువుకొంటారు, కారం కు ఇంట్లో విడిగా అకువుకో వడంళోే నరి'వెట్టుకొంట్రారు అన్నానా శేదా నడినుతికీ కలిసి జకువుకొనే వేఢుకు అంచు. ఉఊగాకిలో ప్రమి చూడవన్బాక్‌. శూ స్తే ఇంకులోనే చూడోలి ముఖ్యంగా వీధి వీధిలోనివాళ్ళ ందఠూ ఒక్కమై ఈ వండుగ చేయడం చాలా ఎక్కువ,

శీకీ పండుగలు=పళ్చోళు వీధిలోనివాళ్ళందరూ కలిని, చందాలు వేసికొని, నడివీధిలో మంచి పందిరి వేస్తారు ఆ పందిట్లో అతివై భవంగా సీతాలవృణ సమేతులై న శీరాములవారి విగవోలుంళే విగ్రవోలనైనా, అవి 'లేకుంశే నిలువెత్తు తైలవర్ణ పటాలనైనా "పెడ్తారు. అ వీధిలోని వాళ్ళందరూ ఉదయం ఇంట్లో దేవునికి దండం "పెట్టుకొన్నాక, అందరూ అక్కడ కలుస్తారు అతివై భవంగా స్వామివారి కళ్యాణ ఉత్సవాన్ని జరిపిస్తారు జ్ఞాపకంపెట్టుకో ఈ కళ్ళాణ ఉత్సవం ఎప్పుడూ మిట్టమధ్యాహ్నం వేళ'కే జరుగుతుంది కళ్యాణోత్సవం అయ్యాక పావక, పణ్యారాలను అక్కడ చేరిన యావన్మందికీ (వసాదంగా పంచిపెడ.తూ, అందరికీ తప్పకుండా విసనక (రలను కూడా ఇస్తారు ఆ తర్వాత సాయంవేళకు, ఓ మంచి వారిక థకుణ్ణి పిలిపించి, చక్కగా ఆ రాములవారి కథ చెప్పిస్తారు. కాదంకు కాస్త (శ్రావ్యంగా పొడి అర్థం చెప్పగలవారు నడుము బిగించి ముందుకువచ్చి, (శ్రీమ(ామాయణ కావ్యాన్ని పారాయణ చేన్తూ అందరికీ వినిపిస్తారు. ఇలా అందరూ మొత్తంగా పాల్గొని చేయడ మన్నది, ఇవప్పటికికూడా సలకణంగా ఆచరణలో ఉంది అంకేకాడు, కొన్ని ఊళ్ళల్లో అంకాదహానంకూడా జరుపుతారు ”

“పమిశుమీటీ 1”

“విశాఖ పట్టణం అని సముద్రతీరంలో ఒక పట్టణముంది ఆం[ధ విశ్వవిద్యాలయం అక్కజే ఉంది అక్కడ ఈ లఅంకాదవానాన్ని మరీ వేడుకగా చేస్తారు ఊరిబయట క్చృషతిమంగా ఒక చిన్న ఊరులాగా క[రలతో కడ్తారు అక్కడ కావలసిన వేడుకలన్నీ జరిపొక చివర్లో వీకరు వానుమంతుడిలాగా వెళ్లి చాన్నంళా తగులబెట్టి వస్తాడు. అదే 'లంకొదవాన మన్నమోటి. అదొక గొప్ప'వేడుక అంశే నమ్ము. చేహ్చానే వీథిలోనిపొరందరూ కలిసి. జియడమానేది ఇవ్వటికీ ఉంది తచ్చ "ఇెలుగుదనర అన్ని, రవీ ! ఆవాన్టళం 'గజైకట్టి నాట్యం జేన్తుం

(శ్రీనోమనవమీ 4?

అనలు ఈ పండుగ "ఉన్నది చూశావ్‌, దీన్ని తొమ్ముదిరోజులు చేస్తారు బాబూ ! వై(త శుద్ద పాడ్యమి అం"కే - మునుపు చెప్పాను చూడు - ఉగాది - ఆనాటి నుండి ముదలు* టి నవమి వరకు తొమ్మిది రోజులపాటు అతి కోలావాలంగా చేస్తారు. (వతి దినమూ ర్యాతిళ్ళలో పూటకొక వేడుక, పూటకొక వినోదంగా. చేస్తారు రక రకాల సాంస్క్య్భుతిక కార్య కమాలను వర్చాటుచేస్తారు ఈ తొమ్మిది రోజులపాటు చేసే పండుగను, వస త నవరా తి ఉత్సవాలు తేక చేవీ నవర్శాతి ఉత్సవాలు అంటారు. మునుపు మన దేశాన్ని "కెడ్డిరాజులన్న వాళ్లు పాఠించేటప్పుడు ఈ వసంత నవరాతులను మవా ఘనంగా చేసేవారట వివిధ రంగాల్లో దేశమంతా పోటీలు జరిపేవారట రోజుకొక సభాకార్యకమమట అదంతా ఒక స్వర్హ యుగం లెద్దూ అయితే ఇప్పటికీ ఆ నవరాశులను తెలుగువాళ్ళం దరూ కలిసి ₹ళ _కిొర్టీ చేసనకొంటూనే ఉన్నారు అలాగే చేయాలి అప్పుజే ఆనందం

ఇంకొక నిశేషం బాబూ! ఆ పూటనుండి కనుక రామకోటి (వాయడం మొదలు'వెట్టి మళ్లీవచ్చే (శ్రీరామనవమి వరకు (వాళా మంఆజ ఇక పొపాలన్న వే మనపొంశకు రావు రామకోటి అంళు ఏమీలేదు (శ్రీళశామ, (శ్రీరామ, (శ్రీరామ అంటూ ఆ కారక (బవ్మా నామాన్ని కాగితంమీద (వాస్తూపోవడం ఒక లద హ్యా యాలో, కోటి వర్యాయాలో ఒక వడాది ముగిసేవరకు [వాయడం (వాయడం అంశే పనీ పాటా నూనుకొని _వాయడంకాదు. తీరిక ఉన్న కాస్సేపట్లోనూః మనస్సును ఆ స్వామిమీద ఉంచి (వాయడం. అంళే దానికి ఫలం చెప్పారు చూడు...

శామనాము లిఖేద్యన్తు అతకోటి కతావధి, వక్షైకనముకతరం పుంసాం మవోపాతక నాకనం,

(శీరామనామాన్ని అడసొర్లో, కోటిసార్లో (వాస్తే ఆండులో ఒక్కొక్క అతరమే మవహోపాపోలనుకోడా వారింపజేనుందట. ఈ మాటను జెప్పింది ఎవరు ? నొలాటీవాడూ, సిలాటివాడూ. శాడు. సాజాత్తు ఆ కంకరుణే, ఉగడ్టననీ అయిన పార్వతీతో ఈ మాటలు

ఖే వండుగ ళుంపళ్చాల్ధు, అన్నాడ్లంకే జల్టోచించు! అనలు వీటన్నిటికంచు ముందు ఆ రామ ఫజ్టాన్నికి అర్ధం శెప్పాన్నుటా సీకు,..” ఫారాత్తుగా అప్పు డే జ్ఞాసకం వచ్చినట్లుగ? అడిగారు తాతగారు

మ్చ్‌? అంటూ్యూ శేదన్నట్టు "చాల్ని విరిచాడు రవి

“సంస్కృత భాషలో ఒక్కొక్క అతరానికీ బోలెడన్ని అన్థాలు ఉంటాయి. రా అంశకే పొపాలను మ అంశ నాశనం చేయట శాను అంళకే పాపాలను నాళనం చేయువాడు అని అర్థం చూళావా మరి *

హనుమజ్జయంతి

“తాతయ్యా! ఇవ్వాళ నిన్ను నిజంగానే ఇరకాటంలో 'పెళ్టు ఒక (పశ్న్న అడుగబోతున్నాను దీనికి నువ్వు నిజంగాసే సమాధానం చెప్పలేవు”

“బ్రబేమి[టా రవీ! నువ్వివాళ అభినవ భేతాళుడివి అయిపో తున్నావు, ఏ”

“ధాని, , నువ్వు చెప్పిన వికమార్కుడి కథల్లోని విికమార్కణ మవోరాజువి మాత్రం నువ్వుకాలేవు తాతయ్యా! నేనేదెనా కాస్త సరదాగా మాట్లాడికేచాలు మా అమ్మ నన్ను “కో తివెధవాయ్‌” అంటూ ముడ్డుగా పిలుస్తుంది ఎవరైనా కాన్త వికారంగా ఉరాకే వాలు “కోతిలాగున్నాడు' అంటారు. ఏమాత్రం అచ్చార్మల్‌ గా ఉన్నా “కోతి అంటూనే చెక్కి రిస్తారు అవునా?”

“అవును” ఉతగారు కనుబొమ లీలగా ముడిపడుతూండగా, రవి ఈ (వళ్నను ఎందుకడుగుతున్నాడో బోధవడడం లేదన్నట్లు. ముఖం "పెట్టి ఉన్నారు

“న్పుర్రి ఆ థోతిరూపాన్నాై కలిగిన వానుమంతులివార్ని ఎందుకు పూజిస్తారు? ఆయన పేరును ఎండుకు "పెట్టుకొంటారు చెప్పు తకోతయ్యా!”

“రి భడబా! ఇదా నీ కోతి_వళ్నం =”

“బ్రక్ర్రగో.అడదుగో = == ఆండుకే నేను అడుగుతున్నది” తర్జని చూపిస్తూ అన్నాడు రవి?

హండువిన్నెల కురనట్లు నండుగో' నవ్వి ముళలూపట్టారూ ఆశయం. .తప్త్తుటాలో!్‌ ఆలా. అినకూడ్యక్కు. అలకే వమటేళి నువ్వు అంజనేయ స్వొమివార్ని గురిరబి' ఆలా అడకూపడటుో

|

కరి వండుగలు.-వచ్యాలు "ఛేను ఆంజనేయస్వామివారిపట్ట భక్షి లేకకాడు తాతయ్యా ఆ (పశ్న అడిగింది ఈ మనుష్యుల 'వ్రవర్తన అర్థంకాక అడుగు తున్నా వయసుకు మించిన ఈ మాటను విని నిజంగానే నివ్వెర పోయారు తాతగారు నెమ్మదిగా చెప్పసాగారు _ “చూడు రవీ! ఆంజనేయస్వామివారంకు అంజనాచేవికీ, మహోబలవంతుడై న ఆ వాయుదేవుడికీ పుట్టినవాడు అంజనాదేవి శాప వళాత్తు వానరజాతిలో పుట్టిన అప్సరస ఆమె వానరజాతిలో పుట్టినా, అందరమూ తం తరుగలేడు అండుకే ఆమెను మోహించాడు వాయు దేవుడు. అ మోవాఫలంగా పుట్టుకతోనే మవోబలవంతుడై న వాను మంతుడు జన్మించాడు సకల విద్యలను, "పెద్దపెద్ద 'చేవతలవద్ద అభ్య సంచి, బలం ్పాటు, బుద్ధిలోకూడా గొప్పవాడయ్యాడు సు[గీవుని మర్శాతిగా ఉంటూ రఘురాముని సందర్శించి, ఆస్వామి పాదసేవ కుడ, ఆదర్శభ_క్రికి అవర స్వరూపమై అనాది కాలంనుండి పూజ లను'స్వీకరిస్తున్నాడు వానుముంతుని స్మరించినప్పుడు మనకు స్ఫురించేది ఆ మహాను భావుడి భ_క్రితత్పరత, స్వామిసేవా పరాయణత, సత్యవాక్షీలత మొదలైన మహోన్నత గుణాలు నిర్భయంగా తన రొమ్మును చీల్చి, గుండెలో సీతారాముల దివ్యమంగళ స్వరూపొల్ని చూపించిన వాడు ఆంజనేయుడు కానెంత,భక్తుడో, తనలాగే ళక్తులై నవార వట్ట్లల అంత (ఆదరణా, దయా కలిగినవాడు ఆ నమ్మకంతోటి అ [పభువును కొందరు పరమనిష్టతో పూజిస్తారు ఆ కొందళివఠో తరువాత చెబుతాను | € ఇహపొోళే, మూమూలుగా ఎవరై నా కొం కెకోణరగి వేషాలు వేస్తే “కోతి అంటాం చూళావూ. అది మన్‌ కంటికెడురుగ్దా! '్రన్సి పించే మామూలు కోతులను-భుననులగే శ్మఖించి ,ఆగ్నాంతువుల అక్ష జాజ్‌ వ్రదర్శించేవాళ్యన్లు అ పేరుతోశ్చు.,పిలవడం సమంజసన్సుని, నీలాటివాళ్ళను- అలా పిలుస్తారు ”

వానుమజ్ఞ యంతి లే ఈం్రడ్రన్లో తాతయ్యా అదే వద్దంటాను న్‌

“*క్రాక్ర మళేమనమంటావ్‌ మనుమడా, ఇంత మంచి _పశ్న 'వేనినవాడిని చూడూ, మనమందరం మనుషులమే మరి ఆ' శ్రీల్లా ముడు కూడా నునలాటి మనిషిగా పుట్టినవాజేకదా' *=మనలాటి. మనిషిగా జీవించినవాజేకదా! కష్టనష్టాలను శీవలం మానుమ భావంతో అనుభవించినవాజేకదా! కాని మామూలు మనిషిని చూసే దృష్టి చేరు ఆ (శ్రీరామచంద్రుని చూసే దృష్టి వేరు ఆ దృష్టి భేదమే సామాన్యమైన వానరంమధ్య, మవోనుభావుతై న ఆంజనేయులవారి మధ్య ఉంటుంది నాయనా!”

“*ళాతయ్యా! మరి మవోనుభావులై న 'దేవళా పురుమలందరి పుట్టిన దినాలను పండుగలుగా జరుపుకొంటాం అని ఇెప్పావే ఆంజ శేయులవారి పుట్టినదినాన్ని పండుగగా జరుపుకోమూ.. ”

“ఆ ఆఅంజనేయస్వామే నీనోట ఈ 1పశ్నను పుట్టిం వాడు సరిగ్గా అడగాల్సినదాన్నే అడిగావ్‌ (పతి వైత శుద్ధ పొర్ణమినాడూ ఆ మవోనుభావుడి జయంతిని జరువుకొంటాము వై త్రమాసంలో వచ్చే పౌర్టమినాడు అంజనాదేవి గర్భంలో ఆ మవోను భావుడు జన్మించాడట క నుక ఆ దినాన్నే ఆ స్వామి జయంతిగా జరుపుకొంటాము పానుమంతుని ఉపాసించేవారందరికీ ఇది ముఖ్య మైన పండుగ అలాగే ద్వైత సంప్రదాయాన్ని అనుసరించే మాధ్యులకు కూడా ఇది ముఖ్యమైన పండుగ మభ్వాచార్యులు స్థాపించిన ఈ దె వ్రతమతస్థులకు ముఖ్య [పాణ దేవుడు పహానుమంతుజే

ఈ పండుగను జరుపుకోవడంలో విశేషం లేదు శుచియై, అఆ స్వామికి యథోచితంగా పూజచేసి, ఆయనను సభ_క్తికంగా పార్థిం చడం అంతే,” మా మైనా వద్దా ఆాతరి 0/0 నం, న.

| (త ఆం (స్‌ స్స

రల పండుగలు_వవ్చాలు “ఏ దేవుజ్ణయినా థు _కీగాఆయ న్న నమ్ముకొని (తికఠణకుద్దిగా (పార్హించడం ముఖ్యంకాన్ని (సత్యేకం- ఒక స్తోత్రం అంటూ అక్కర లేక్కు, ఖృక్తిశో పరవషకమందిన వ్యాదయ్యం షలికే (ప్రతి పలుకూ ఒక స్తోత్రమే. అడిగావ్‌ క్షనుక వెబుళాను ఏదీ నాతోపాటు వల్తుక్తు, . మనోజవం. మార్యుతతుల్య వేగం జీశేర్మదియం బుద్ధిమళాం వరిష్టం వాళాత్మజ్వం చానర యూథముఖ్యం (శ్రీరామదూతం శిరసా నమామి” చవకైన? బ్బా ౮ చటం బగ శో న జ్‌ స్మా గ ఫ్‌ వ 1 (/ ళా లిల ఫం; శ శ్ర ్స ఓ | క. శ తో స్మ త్రిల్లు ళా నటే వా నో ష్‌ న డి

అశ్రయతృతీయ

“వె శాఫ కుక్లు వచే శు తృతీయా రోహిణీయుతా,

యుర్ణభా బుభబాశేణ సొమేనోపి యుళా తథా” వడక్కుర్చిలో వాలి (కోనవ్యంగా పాడుకొంటున్నారు 'కాతగారు

వరండాలో [పక్కింటి పిల్లలతో [కశిట్‌ ఆడుకొంటున్న రవి బిగ్గరగా కేశేళాడు. “తాతయ్యా ఆగు వస్తున్నానంటూ తణ మయ్యాక సళాళరి లోనికి వచ్చాడు “*పమిటి తాతయ్యా! నేను అేకులా నువ్వొక్ట్రడవే పొడుకొరటున్నావు 'ళవష్టణదూ!” ముడ్డుగా బుంగమూతి 'వెట్టి (వక శే కూర్చున్నాడు

ఈం శ్రాటూ 1 శ్రా! నరా నమయానికి వచ్చావు, మునుపు మసీకు సంవక్సేరం ఎప్పుడు ఆరంభమయ్యిది? అన్న చానిమీద ఈళ రకాల అఫ[ప్రాయాలున్నాయనీ ఇహ్పానుకదూ! వై భాఖమాసర 'ళుట్ట్‌ తృతీయనాడు 'సంవత్సరం ఆరంభమయ్యేదనీ కోంటరి అఖి(ప్రాయం! ఇప్పుడు మసవాశివరూ దాన్ని పాటించకున్న ప్పీటికీ వైశాఖ కక్ష తృతీయనాడు మాథ్రం అతయతృతీయ 'అన్న (వళాన్ని చేసికొం టారు ఈ €థ రోహిణీ నక్యతంతో కలిసి వస్తే చాలాచాలా వుణ్య (వదంగా ఉంటుందట

“ఆ పేశెండుకు వచ్చింది తాతయ్యా! అవ్వాళ అమయపాథత కథ ఉంటుందా?” "

“అతుకయమం' కు వమీటి బాబూ! చుకుముఖేనిడి అని అర్థం, తయ శొళ్చానీకి ముందు న అన్నది చేరితే *ని కాస్త *అి గా భూకఠి న ౩ చయ ఉఆకతయ అన్న రూచం వస్తుంది. దిన్ని మనం న్‌ తత్పురుష నమాసం అంటొము అలాగే భయం అన్నడి ఉన్న ధఖికో, బోనికి ముంధు “న అన్నది చేరి ప్లే గమౌతుందో శెప్పుం”

“నభయం *"

ఆశ

“రాక్రుకాడు అభయం ”

“ఆం అది! న అన్నది చేరితే వ్యతిశేకమైన అర్ధం వస్తుంది కనుక అక్షయం అంశకే తయం లేనిదినాళనం లేనిది అని అర్థం ఈ వై శాఖమోసంలో వచ్చే శుక్ష తృతీయనాడు మనం బేవతలకోసం కాని, విశ్చచేవతలకోసంకాని ఏ పూజలు చేసినా, హోమాన్ని చేసినా, యాగాన్ని చేసినా, దానాన్ని చేసినా లభించే ఫలానికి వయమన్నది ఉండడు అకయంగా ఉంటుంది అని నమ్మకం దినికోసం మన "పెద్దవాళ్ళు చెప్పిన ఒక చిన్న కథను చెబుతాను వింటావా?

పూర్వం ఒక నిరుపేద అయున చైళ్యుడున్నాడట ధనానికి "పీదవాడై నా, గుణానికి మాతం మవాగొప్పవాడు నిరంతరం సత్యవతుడైై జీవిస్తూ, పుణ్యకథలను భ క్రి, శద్ధలతో వింటుం జేవాడు కుటుంబ పరిస్థితులు ఎంత కష్టతరంగా ఉన్నా, ఉన్నంతలోనే ఇతరు లకు దానం -చేయాలన్న తపన ఉన్నవాడు రోహిణిబుధయు _క్షమెన వై శాఖ కుద్ద తృతీయనాడు పకొద్దిఫాటి దానాన్ని చేసినా అనంత మెన, అతయమైన ఫలం లభిస్తుందని ఒకపూట పురాణంలో చెప్పగా వినడం తటస్టించింది అలాగే తృతీయ వచ్చింది. ఆపూట పిసరంత చానం వేసినా, అమయమైన ఫలం. అయిళే దానం చేయడానికి తన వద్ద ఎలాటి వెండి బంగారాలు అవు నశే ఇంట్లో తాము తినడానికి దచొాచుకొన్నవాటినే దానం చేయాలని నిశ్చయించుకొన్నాడు మంగళస్నాన, పూజాదికాలను పూర్తిచేశాక, నీటితో నింపిన పూర్ణ కుంభాలను యవలు, గోధుమలు, "సెనగలు, పేలపిండిని, "పెరుగన్న మును, ఇెరకుపాలను యథాళక్తిగా (వాహ్మణో _త్తములకు "దానం జీళాడట ఓకవైవు ఇంట్లో "వెళ్ళాం వద్దంటున్నా సే భక్రితో

చానం చేశాడు తతృలంగా తర్వాత జనంలో కుళావతీ నగరంలో శాజకుమాకుడిగా. పుట్టాడు అంకులేనంత సంవదకు అధిపతి అయ్యాడు అతయతృతీయన్లాడు చేసిన ఆ స్వల్బమా్యతపు చానం

అక్షరు తృతీయ ర్‌ల్స్‌ మూథంగా, నరుజన్మంలో అతనికి అమయమైన సంపద లభించింది చేతికి ఎముక అన్నది లేకుండా దానాలు చేసినా, యజ్ఞాలు చేసినా ఆ నంపద తరుగలేదట చూశావా బాబూ అడయతృతీయనాటి (వ్రత ఫలితం!

ఇక ఈ పండుగ చేసే విధాన మన్నావా చాలా సులభం మామూలుగా వండుగదినాల్లో అేచినక్తు తెల్లవారక మును సే "లేచి, స్నానం చేస్తాము బేవుడిముండు నిలుచుండి పూజాదికాలు చేసి ఈ (వత (పొావ్రీ కలిగేలాగు ఆశీర్వదించమని (పార్ధిస్తాము అ తర్వాత నీటితో నింపిన కుండలను యవలు, గోధుమలు, సెనగలు మొదలైన ఛాన్యాల్ని, "వెరుగన్నాన్ని దానం చేయాలి ఇక గాడ ఒక సారస్యం చూళావూ ఈధాన్యాలన్నీ ఎండాకాలం మనింటికి వచ్చే వంటే అం్యే అర్ధం వమిటి? లేనివాటికోసం సతమతం కాకుండా, నీ ఇంట్లో నీకున్న దాన్ని దానం చేయమని-అంతే మునుపటిరోజుల్లో కనీసం తొమ్మిది విధాలైన పంటలవైనా పండించేవారట అందుకోసం ఆ మాతం రకాలు చెప్పారు (పస్తుత కాలమాన పరిస్థి తులనుబట్టి మరికాస్త అఘువుగాన్తై నా గడిపేయవచ్చు అభ్యంతరంలేదు

ఇక ఈ అదయతృతీయ [వతం స్వీకరించినవారు ఆ వూట (వత్యేకంగా (పసాదరూపంగా తీసికొనే వంటక మేమిటో ఆలుసా? "పేలపిండి! వర్లనుకాని, జొన్నల్నికాని, మొక్క జొన్నల్నికాని, మంగలంమీర "పెట్టి బాగా 'వేయి:చికే పేలాలవుళాయి మంగలం అంశ ఏంలేదు "పెనములాంటిదే అనుకో అయిళే దానికంకుకాస్త విన్తరంగా ఉంటుంది చివరలు వైకి మడిగి ఉంటాయి. మట్టి "వెంకుతో చేస్తారు దానిమీద వడ్లగింజల్ని, జొన్స ల్ని "వెట్టి బాగా మంట రాజేసి వేయించికే పేళాలయిపోళతాయి. ఆ తర్వాత వాటిని జాగా దంచుతూ, మెత్తటి పిండిగా తయారుచేస్తారు. అండులో వంచచారను కలుపుకొంశే తినటానికి రుచిగా తయారాకుంది పూర్వకాలంలో తెలుగు పళ్లిటూళ్ళలో "పేలపిండి ముఖ్యమైన ఫల హోరం ఈ ఫలపహోరమును ఈరోజుల్లో ఆచారపరాయణులై నవారు, ఇపురూవంగా. ఇలా కొన్ని పండుగల సందర్భాల్లో చేసికోవడం

క్‌6ి వండుగల్యునచ్యూలు కడ్డు [వతభారులు ఈ 'థేలపీండిని ఫలవోరం వేస్తే చేశారుకాని, ఆ పండుగనాడు ఉప్పు తగిలినవి తినరు కొన్నిచోట్ల అనాడు గౌరీదేవికి డోలోత్చవాలు చేస్తారు (శ్రేకృష్ణుడికి కూడా డోలోత్సవం చేయడం ఉంది ఊళ్లోని ము కీ డువలు, కన్యలు కలిసి గుళ్ళో దేవుడికి చేశనై నన్ని ళాంగారాలతో ఊయెల కట్టి, ఆ దేవ్యపతిమను అండులో ఉంచి, తమకు వచ్చిన పాటలు, భజనలు వగైరావాటితో ఊయెల ఊపుతూ నేవించడాన్ని డోలోత్సవం అంటాము ఇళ్ళలో దీన్ని సామాన్యంగా చేయరు ఈ ఊయెల సంబరం తర్వాత (పసాదంగా పండ్లు, మిళాయిలు, ఇెనగ గుగ్గిళ్ళూ ఇస్తారు భారత దేశంలోని , పసిద్ధ పుణ్మ జ.(తాల్లో ఒకమైన వాపీ. శీశంలో సరిగ్గా ఈ తృతీయనాడు బదరీనారాయణుని ఆలయపు వాకిళ్ళు తెరుస్తారు వృాషీశేళంలో స్నానంచేసి భరత మందిరంలో 108 మార్టు (పదతిణ చే స్తే పరమపవి[తులౌతారని విశ్చాసం ఆ తృతీయనాడు హృషీశేశ్‌లో చెప్పలేనంత సందడి అయితే మొదట్లోశే ఇెప్పానుకదూ! *. ఈరోజుల్లో ఈవండు గను అందరూ చేయడం లేదని ఎవరో కొందరు మాతమే చేస్తుం టారు,...అదీ సంగతి! =, అదీ సంగతి అంశ అయిపోలేడు సుమూ! ఇంకో సంగతి కూడా ఉంది సరిగ్గా ఈరోజే - అ-ళే వై శాఖమాసం ళుక్ల పక్ష తృతీయ నాజే పునర్వను వత్శతకాలంలో పగళురాములవారు జన్మిం వారట ఫరకురాముడం శు సాజాత్తు ఆ విష్ణుస్వరూవపమే. క్రన్సుక్ర ఆ తృతీయనాడు ఆ పరళురాములవారి జయంతిని కూడా కొందరు జరుపుకొంటారు కొందరంశే కొందశే సుమా!,,.. ఈ జయంత్తి ఎక్కువ (వ్రఛారుంలో లేడు పోతే జరుపుకొనేవారు ఎలా జరుపుకొంటారంటావా? వరా మామూలే మంగళస్నా నాదికాలు, షోడళోవచాళాలతోటీి పూజాది కాలు మిగిలిన ప పండుగనాడై నా, ఏచేవుడికైనా చేసినట్లు చేయ

అతయ తృతీయ క డమే. అయితే వరకుళాముని పేరు చెప్పుకొని చేయడం. “తటి యాంతకుడైన ఓ వీరుడా! జమదగ్ని కుమారుడా! నేను ఇస్తున్న ఈ అర్హ్యాన్ని నామీద దయకొడ్డీ వ్వీకశించు (వథభూ!'*' అంటూ ఆస్వామి -"పీరుమీదట అక్ట్యాదులు సమర్చించి, (పార్ధన చేయడం *ఆ తర్దాన్ని లీనికొని, మన ఇంట్లో ఆ పరమేశ్వరుడిచ్చినదాన్ని అందరితో కలినీ తిని చేతులు కడుక్కోవడం అంతే,,, అది సంగతి అంఠే అన్నానుగా! *”

నరసింహ జయంతి “ శెలుగుదేకంలో నరసింవాస్వామి కే(తాలు నుపసిద్ధమైనవి ఉన్నాయి. అహోబలము సింహాచలము, కదిరి, యాదగిరి, అంతర్వేది, మంగళగిరి, వేదా(ది అన్న 'తమేశాలు జాగా (ప్రసిద్ధి పొంచాయి మవోవిష్టువు అవతారమైన నరసింహస్వామి జయంతినాడు ఆకేత్రాల్లో గొప్ప ఉత్సవాలు జరుపుకారు అశేషంగా భ కులు ఆరోజు ఆయా సేతాలకు తరలి వెళుతారు ళం వై శాఖమానం శుద్ధ చతుర్దశినాడు, సాయంకాలంపూట అంశ అపరసంధ్య వేళలో నరసింవాస్వామి ఆవిర్భవించారట నర సింవాస్వామి ఎండుకు ఆవిర్భవించాడో ఇలుసా? హిరణ్యకశిపుడు అనే రాక్షసరాజు ఉండేవాడు వాడు (వజల్న్ని అనేక మెన బాధలు "పెట్టడమేకాకుండా, వారినామ స్మరణమన్న దే తనరాజ్యంలో ఎవరూ చేయకూడదన్నా డు అయితే సమయింది? ఇంట్లోనే కొడుకున్నాడు (వవోదుడనే చిన్నవాడు ఎన్నివిధాల నచ్చచెప్పినా, ఇెదిరించి, వాధించినా వారినామ స్మరణ మాతం విడనాడలేదు కడకు విసు త్తి “ఎక్కడరా నీ వార? వడి చూపించు నా ఎడుటికి రమ్మను” అంటూ అడిగాడు “నువ్వు చూడాలేకాని, ఎక్కడ కావాలంకే అక్క-జే ఉన్నాడు అని ఆ కు[రవాడు గడునుగా జవాబిచ్చేసరికి “పడీ, ఉంశేు ఈ _స్తంభంలోనుండి వెలికి రమ్మన అంటూ ఆ రాతసరాజు చేతిలో ఉన్న గదతోటి స్తంభాన్ని వగులగొట్టాడట కళ్ళు మిరుమిట్లు నొలిపేలా సగం మానవాకారం, సగం సింవో కారం ఉన్న నరసింహులవారు ఆ _స్తంభంలోనుండి పుట్టుకొచ్చి, ఆ హిరణ్వకశిపుడి (పాణం తీశారట అలా ఆ _స్తంథంనుండి విష్ణువు నృసింహావతారంలో వెలికి నచ్చింది ఒకానొక వై శాఖమానం ళుద్ధ చతుర్దశి సాయంకాలంనాడ్లు

నరసీంవా జయంతి ర్‌$ి కనుక, నేటికీ, [వతివడూ ఆపూట ఆస్వామి జయంతి జరుపుకోవడం ఆచారమైంది నృనింవాస్వామి భక్తులైనవారు దీన్ని చాలా భి శద్ధలతో చేస్తారు సాధారణంగా ఇది (శ్రీవై వ్లవులకు ముఖ్యమెనట్టి వండుగ

ఈ పూజావిధానాన్ని మునుపటిరోజుల్లో చాలా విస్తారంగా చెప్పారు తమిళ పంచాంగాల్లో కూడా ఈ నృసింవా చతుర్జశిగూర్చి చెప్పబడింది ఈ రోజుల్లో అంత విస్తారంగా ఎవరూ చేయడం లేదు, కాని చేయదలచినవారు మా[తం మునుపటిరోజు రాతి అంశు (తఈయోదళినాటి ర్యాతి ఉపవసించి, చతుర్షశినాడుకూడా ఉపవాసం ఉండి సూర్యాస్తమయ నమయంలో నృసింవాస్వామిని పూజించాలి ఇంట్లో ఉన్న _న్తంభాలకు కూడా వూజచేయాలి అంశే వాటిని కుభంగా నీళ్ళతో కడిగి, మొత్తం కాకపోయినా, కనీసం అడుగు భాగంలోనైనా శుభంగా కడిగి, పనుపుకుంకవమలు 'వెట్టాలి (శీవై వ్లవులె తే తిరుమణి, తిరుచూర్మము "పెట్టి పూజిస్తారు ఇలా _స్తంభపూజ, స్వామిపూజ చేశాక రాత్రంతా స్వామినామం స్టరిస్తూ నృసింవా పురాణాది కథలను చదువుతూ జాగరణ చేయాలి మరుసటిదినం ఆ స్వామి | పతిమను దానమివ్వాలి (పతిమ లేకుండా శేవలం పటం "వెట్టి పూజ చేసినవారికి అ పసక్రి లేడు పానకం, వడపప్పును స్వామికి నివేదనం చేసి, ఆ [వసాదాన్ని స్వీకరించాలి ఇదీ (వతనియమం

ఒక్కొక్కప్పుడు ఈ చతుర్దశి, [తఈయోదళి, పూర్ణిమలతో కలిసిరావచ్చు అప్పుడు సాయంవేళలో చతుర్దశి అన్నదాన్ని మా[తమే [వతకాలంగా స్వీకరించాలి స్వాతినమ్మతం, శనివారం, వణిజ-కరణ, _ నిద్ధియోగం కలసివచ్చిన వైశాఖ శుద్ధ చతుర్దశి నాడై తే ఈ [వతఫలం కోటిరెట్లు అధికంగా అభ్యమౌతుంది ”

చాతుర్మాస్యం “తాతయ్యా! ఈ సుభ (దార్జునుల వివాహాం కథలో, అర్జునుడు దొంగనన్యానీ వేవంలో చాతుర్మాస్య[వతం చేయడానికి బలరాముని వద్దకు వచ్చినట్లుంది (వతం అంయే పండుగే అన్నావుకచా! మరి ఈ చాతుర్మాస్యం పమిటి తాతయ్యా! చెప్పవూ ” చడువుతున్న పురాణకథల పుస్తకాన్ని చడువుతున్నశే చేతపట్టుకొని వచ్చాడు రవి

“చాతుర్మాస్య (వతమంే నాలుగు నెలలపాటు చేసే [వతం నాయనా తెలుగులో మనం నాలుగు నెలలకు సంబంధించింది అన్న మూట'నే సంస్కృతంలో చాతుర్మాస్యం అంటారు సంస్కృతంలోని నామపదానికి డు, ము, వు, లు అన్న జ్చాల్లో ఏదో ఒకటి సందర్భం కొద్దీ చేరుస్తోంే, సామాన్యంగా 'తెలుగుపద మైపోతుంటుంది ”

“అమ్మో, నాలుగు నెలలపాటు చేస్తారా తాతయ్యా! ఒక పూట వండుగకే అంత ఖర్చవుతుంచే, మరి నాలుగు నెలల పండుగకు ఎంత ఖర్చవుతుంది ”

“మామూలుగా అయ్యేఖర్చుకూడా తగ్గుతుంది మన పండుగ లెప్పుడూ అడంబరంకోనం, ఖర్చుకోసం ఉల్లేళించినవి కావుచాబూ! “ వకృతినుండి పది ఆకాలానికి దొరికితే దాన్నే భగవంతుడి ిర్రు చెప్పి స్వీకరించు" అన్న సింప్లిసిటీని నేర్పిస్తుంటాయి వండుగలు చూళావుకదా! ఇంతవరకు చెప్పిన పండుగల్లో మనం 'పెక్తే శ్రిర్ధ (వసాదాల వైఖరి ఇక ఈ ఆడంబరమూ, ఖర్చూ అంటావూ? అది మన బుద్ధికొ్లీ మనం "ెట్టుకొనేవి ఎక్కడా వాటిపట్ల ఎలాటి నిశ్హేళమూ చేయలేడు అసలు వండుగ అంకే ఉత్సవం, నంబరం అన్న అర్థం న్ఫురిస్తున్నా, దాంట్లో ముఖ్యమెనది పూజావిధి వాబూ!

జాత్తురాన్యం ట్ర ఎక్కువ పండుగల్లో ఉపవాసం తప్పనిసరి ఊఉవవాసం ఉండి (వత పూజాదికం ముగికాక, భగవంతుడికి నివేదనం చేసిన (వసాదం) న్వీక రిస్తూ ఆ ఉపవాసాన్ని విరమిస్తాం ఈ చాతుళ్యాస్యమన్నథి "పేరుకు నాలుగు నెలలపాటు జరిగిన్తా మామూలుగా అయ్యే దినభత్యం ఖర్చు కూడా తగ్గి కలిసివచ్చేది ఇది ఫక్తు ఆరోగ్యదృషితో ఆచరించే [వత మంశే నమ్ము అయుక్వేదం చేసిన కొద్ది పాచ్చరికలు జ్ఞాసకం "ఇెట్టుకొని, ఆ (వతకాలానికి అనుగుణమైన ఆహారనియమాలతో శేవలం ఆరోగ్యదృష్టితో వేసే వతమే ఇది”

“అదేమిటి తాతయ్యా విడ్డూరంగా ఉంది. పండుగలంకేనే ముక్రికోసం పరమాత్మను పార్టిన్తూ చేనేవి అంటాలే మరి ఇది మన ఆరోగ్యంకోనమే అయితే అదేం పండుగ, అదేం [వతం ?”

అదే నాయనా చిదంబర రవాన్యం మన (వళాలూ, పండు గలూ అన్నీ ము_క్రికోసం పరమేశ్వరుణ్ణి (సార్టిన్తూ చేసేటటువంటి వైనా, ఉద్దేళ్యం, ఆళయం మాతం మన కేమమూ, మన చుట్టు షకల నున్నవారి శషేమము అంకే ఏమిటి "పేరుకు ఇవిమతవిధులు కాని అచరణలో సామాజీక విధులు మన పండుగలన్నీ (పాయికంగా కేవలం సామాజిక విధులే అంటూ మొదట్లోనే చెష్పాను గుర్తుందా? కొన్ని పండుగలేమో మన వ్య_క్రిగతు ఆయురారోగ్య వర్ణకముగా ఉన్నప్పటికీ! వాటికీ వదో ఒకోవిధంగా సమాజానికి ముడి పెట్టకుండా వదల్లేడు అసలు ముక్రి'అంకే వమిటోయ్‌ జీవాత్మ పరమాత్మలో' ఐక్యోం కావటం అనికజా మనవారు చెప్పేది ఆ జీవాతై ఎక్కాడో ఉన్నాడు? ఈ శరీరొంలోనేకదా!' ఈ శరీరం ఎక్యూడుంది?"ఈ లోకొం లోనేకదా!' కనుక పతావాతా, ము_క్రికోనం పుణ్యవిధిసి చేయడ మంకు ఈ లోకంకోనం, ఈ శరీరంకోనం చేయడనుసే అరం లావడంలేదూ?ా. అదీ. చిదంబథ రమాన్యం = .వళ్లగంజలో వియ్యపు గొన. అమా తందానిక. ఏదో విడ్ణూరముంటూ, గాభశానడ్తని ఎండుళ” ౮ పమిటోళ్‌ అజెటా ఆయురారోగ్య వృద్ధికర మో ఇెవులేదు = బుద్దో

62 పండుగలు-పబ్బాలు మంతుడిమళ్లై అడిగినప్పటికీ, ఆ నవ్వని "'పెదాలచాటున కొంశుతనం దాక్కొనే ఉంది “ ఆషాఢమాసంలో శుద్ద ఏకాదశినాడు ఆరంభించి, [శావణ

మాసం, భా దపదమాసం, ఆళ్వయుజమాసం అయ్యాకవచ్చే కా ర్తీక మౌసం కుక్స ద్వాదశినాడు పరిసమా వి చేసే వకాన్ని చాతు ర్మాన్యం అంటారు ఆషాఢ శుద్దెకాదళి నుండి కార్తీక ళుద్ధ చద్వాదళికి సరిగ్గా నాలుగు 'నెలలుకదా! అండుకు ఆ "పేరు వచ్చింది

య ఎంథుకు ఆ నాలుగు నెలలు మాత మే చేయాలి అని నువ్వు అడుగవచ్చు ఒకప్పుడు మనవాళ్ళు సంవత్సరానికి మూడు బుతువు లనే లెక్కించారు అంళకే ఓఒకొ్క్కొాక్యా బుతువుకు నాలుగు నెలల కాలం ఉండేది ఈ ఆషాఢం మొదలుకొని వచ్చే నాలుగు నెలలను తప్పెట్లో వర్షబుతువుగా వ్యవవారించేవారు సంవత్సరానికి తొలి బుతువుగా కూడా వర్ష ర్తువునే అప్పట్లో భావించేవారుకనుక, సంవ తరానికి వర్షం అన్న పర్యాయ నామంకూడా పర్పడింది అది వేశే వీషయం అనుకో మాంచి మలమల మాజే ఎండలనుండి ఒక్కసారి వక్షాకాలంలోకి వచ్చి పడేసరికి, వాతావరణం బోలెడంత మారుతుం దన్న విషయం నీకు తెలిసిందేకదా 1

వాతావరణంలోని మార్పు, మన చేవాత_త్త్వంమీద కూడా

(వళ్తావరో చూపుతుందన్న విషయమూ. నీకు ెలిసించే. అంచేత వూర్‌న్న వాతావరణానికి . అనుగుణంగా, మన అఆవోర వివేరాల్లో మనం కొన్ని నియమాలను పాటించాలి వథ్య, పానాలను గమనిం వ్రాలి అందుకోనం మనవాళ్ళు నెలవారీగా కొన్ని నియమాలు వైప్సారు

ఉగ చా [శ్రావణ మానంలో కూరగాయలను, భాాదవద మాసంలో 'వెపిగును-అశ్వయజ మాసంలో పాలను, కార్తీక మాసంలో పపవ్వ్పువదాన్థాలను (ప్రత్యేకంగా వదలాలి కిటితోపాటు సామోన్యంగా ఈ నాలుగు నేలలపాటు పరిహారించాల్సిన. మొన్న వస్తువులుకూడా ఉన్నాయి. బెల్లర, నూనె, "సెయ్యి, గుమ్మడి, నిమ్మ వగైరాలు,

చోక్రుళ్యూానస్టర క్ర ఇవన్నీ ఊరశే వదలి'వెట్టమని చేప్పలేడు ఆ వర్ష ర్తువులో వీటిని వదలి "ఇెట్టినండువల్లి ఫలంకూడా ఉంది బెల్లం వదిలితే గొంతు మధురంగా తయారాతుందనీ, నూనె వదిలితే ఆకర్షణీయమైన అవయనసొస్థవం అబ్బుతుందనీ, 'నెయ్యి వదిలికే అందం చేకూరుతుందని, కాయల్ని వదలడంమూఅంగా బుద్ధిమాంద్యం తొలగుతుందనీ వళైశా వగైరా వివయాలను. స్పష్టంగా (నత వకాళం, భవిష్మ్యో త్తరంవంటి (గ్రంథాలు పదేసదే చాటి చెప్పాయి ఇలాటి ఆహార నియమాలను "ెట్టుకొన్న అ [వశం కేవలం కాలానుగుణమైన పథ ౦ అంళే నమ్ము అసలు ఆశాలంవాళ్ళ పద్ధతే వేరు. ఎప్పుడు-ఎడితే అప్పడు ఆశకొద్దీ తిన లేదు. అసలు తినకుండా నూనేయలేదు. తినదగుడు, ముండు మూడు పూటలు ఉవవానం ఉండి మకీ తిన్నారు ఎవరైనా చూస్తుంళే దిష్టి పడుతుందేమో అన్నట్లుగా తిన్నారు తినకూడదను కొన్నప్పుడు ఐహికం, ఆముష్మికం అన్నీ ఆలోచించి, ఎన్నెన్నో నియమాలూ, నిష్టలూ పర్పరచుకొన్నారు అన్నింటికీ వెనకాల ఒక ఆలోచన, సత్యతత్పరతమా[తం మానలేదు "” తాతగారిగొంతులో ఆ జీరను గు_క్రించాడు రవి గతాన్ని తలుచుకొన్న వాళ్ళ గొంతులో ఆ జీర ఎండుకు వస్తుందో అర్థంకాడు రవికి గతమంశే తెలియని తనకు అర్థం కాకపోవడం సవాజమే అను”ొన్నాడు

“ఇంతకూ. ఆ (వతాన్ని ఎలా ఆరంభించాలో ెప్పలేదు తోతయ్యా,”

“మనన్సులో భ_క్రిభావం ఉండా లేకాని, ఎళానవై నా ఆరంభించ వచ్చు నాయనా!.. వలా అంటూ వావ్య్యావిధ. లనుకాఢు చూడా ల్సింది, అంత౪న్థీతిని,. అయినా అడిగావ్‌ చెబుతాను అషాఢ వకాదళి నాడు ఉపవాసం ఉండి, విష్ణువును పూజించి, “స్వామి! నీ సాక్షిగా ఈ (వతాన్ని ఇదిగో ఆరంభిస్తున్నాను నాలుగు నెలలపాటు జం గే ఈ (నతంలో. నేను కృతకృత్యుడి నయ్యెటట్లు చూసే ఇాధ్యత నీదే. "అంటూ ఆయనమీద భారం వేసీ “క్ర వేళ మధ్యలో నాకేదైనా అకుథం జరిగినప్పటికి (వతఫలం మా[తం దక్కేలా చేయి తం(డీ'”” అని ఆయనకు ఆయన జాధ్యతను. జ్ఞాపకం చేసీ,

టీ పం౦ండుగలుఎవచ్చాలు ఇదిగో ముందుచెప్పానే ఆ ఆవోర నిష్టలతో నాలుగు నెలలు గడపడం చివర్లో విజయవంతంగా ఆ-వతం ముగిసినండుకు- భగవంతుడికి కృతజ్ఞతలు. చెప్పుకొని తనకు కలిగినదాన్ని ఇతరులకు ట్టి, తనూ తృప్తిగా భుజించడం అన్నట్లు అవోర నియమం చెప్పానుకాని, విహార నియమం, చెప్పలేడుకదూ' అందులో ఎమంత విశేషం అేదు పొంత (ప్రదేశం వడలి, బయటకు ఎక్కడకూ. వెళ్లరాడు అంతే నియమం ఆ గోజుల్లో ఇప్పటికిమళ్లే శాకపోకల సౌక ర్యాలు లేవు కదూ! కనుక సవాజంగాన వక్షాకాలంతో వ్యాధులు ఎక్కువగా ఉంటాలిు చాటికి గురికాకూడదని, అలా నియమం 'పెట్లారు,. అది లట

ఈనాటికీ అన్తుకూళమెందేకదా!

_ కాని ఈరోటుల్లో ఎన్నో వనులు, క్యాంపులు ఉంటాయి కదూ! ఆ నియమం ఎలా చెల్లుబడి అవుతుంది తాతయ్యా ”

“ఇధి ఈనాటి సమస్యే కాడులేరా తండడీ! అండుకే ఈ (వతం ముఖ్యంగా ఆడవాళ్ళు చేయతగ్గది అని ఆనాడే చెప్పారు ఈనాటికీ అంతే. ఆడవాళ్ళలో చాలామంది ఈ (వ్రతనియమాత్ని. పాటిస్తూ. డిన్ని చేస్తున్నారు... అయా వదార్థాలు విడిచిెట్టినందువల్ల వాళ్ళకు కలిగేటంత ఫలం మనకు కలుగడు= చూశావూ! ఇంధాకా చెప్పిన ఆ తియ్యటి గొంతు, అందం, చందం అన్నీ వాళ్ళే ముఖ్యమెనవి దిన్ని ఈరోజుల్లో ఆడవాళ్ళు మా్యతమే శాకుండా, సన్యాస్మాళ మాన్ని స్వీకరించినవారుకూడా నిత్యంగా చేస్తుండడం పరిపాటి”

నాగపంచమి/నాగులచవీతి

“ఇలుగువాళ్ళ కొక్కారికే కాడుకాని, మొత్తం హిండువు అందరికీ ఎంతో కుభ్యపదమైన నెల (కావణమాసం ఈ (కావణ మాసంలో [పత్యేకించి (స్త్రీలకు, పసిపిల్ల లకు పండుగలెన్నో వస్తాయి ఇంతకుమునుపు చెప్పిన చాతుర్మాస్య [వతం ఈ'నెలలోకూడా ఉన్నటు వంటిదే అంటూ మళ్ళీ చెప్పాల్సిన పనిలేదుకచా! అదికూడా ఈ రోజుల్లో యే ముఖ్యమైంది అన్నానుకడా!,,.

(శావణమానం (వవేశించిన అయిడు దినాలకు అంక [(శావణ శుద్ద వంచమినాడు నాగపంచమి అన్న పండుగ వస్తుంది. ఇది ముఖ్యంగా (స్త్రీలకు, వసిపిల్లలకు సంబంధించిన వతం కొందరు కార్తీకమాసంలో అంశే [శావణం వెళ్ళిన ఆ౦డు నెలలకు, శుద్ధ చవితినాడు ఈ వ్రతాన్ని చేస్తారు కార్తీక శుద్ద చవితినాడు పండుగను నాగులచవితి అంటారు. (శావణ ళుద్ద పంచమినాడు చేసే పండుగను నాగవంచమి అంటారు ”

“పండుగ అంశే ఒకళే కదా తాతయ్యా! అదొక సం(ప చాయంనుండి వచ్చేది కదా! మరి మనవాళ్ళందరికి ఒకపూశే రాకుండా ఈ తేడా ఎండుకు వస్తుంది?”

“రపి! నీ శెలివి మీ నానమ్మ శెలివిని మించిపోయిందంశు నమ్ము చాలా చక్కగా అడిగావ్‌ వన్హాకాలం ఆరంభంనుంచీ నాగులు బయట సంచరించడానికి ఎక్కువ అవకాశం ఉంటుంది కనుక, అవి తమశెలాటి (వమాచాన్ని కలిగించకూడదని, వాటిని ఆ చర్టోకాలంలో వీశేషంగా పూజచేసే ఆచారం వచ్చింది. కొరద శీమో వేనవకాలం మొదట్లో-అం'ే-వ్రై ళాఖ కుద్గ చవితినాజే నాగ చతుర్జిని జరుపుతారు. అది వేశే విషయం _ శ్రావణంలో కూడా కొందరు పంచమినాడు పూజ చేన్తే మరికొందరు పౌర్ణమినాడు

ధ్‌

686 పండుగలు-వచ్చాల. సర్పబలిని చేస్తారు అలాగే భాదపదంలో కూడా నాగులను ఉద్దేశం చిన (వశం ఉంది మార్గశిర శుద్ద పంచమినాడుకూడా నాగపూజ చేసే ఆచారం ఉంది ఇలా భిన్న పురాణాలమేరకు ఫీన్న దినాల్లో జరుపుకోవచ్చు. మన శెలుగుదేశంలో మాతం కొందరు [శ్రావణ శుద్ద పంచమినాడు నాగవంచమి అన్న పేరుతోకాని, మరికొందరు శార్లీక కుళ్లు చవితినాడు నాగచవితి అన్న పేరుతోగాని చేయడం సం[ప్రదాయమైపోయింది ఇక ఈ పండుగ విధానమన్నావూ మగవాళ్ళకు ఎలాటి 'శ్రమా అేనట్టిది ఆడవారు ఉదయాన్నే లేచి, మంగళస్నానం చేసి, చిమ్మిలి, చలిమిడి చేయడంలో నిమగ్ను తౌళోరు. చిమ్మిలి, చలిమిడి అన్న సదాలను నువ్వింతకుమునుపు వినలేడుకదూ! మన పాతకాలపు అలుగు వంటలు నాయనా! అయితే మంచి సారవంతమైన వంట అనుకో నువ్వులు తెలుసుకదా! వాటిని కృభంగా నీళ్ళతో కడిగి, తడి అరిపోయేలాగు ఎండళెట్టి, ఆ తర్వాత మంచి బెల్లంతో కలిపి మెత్తగా దంచాలి వాటిని చక్కగా ముద్దచేయాలి. చిమ్మిలి అయి పోయినన్లు చూశావా ఎంత సింపుల్‌గా ఉంటుందో చఠభిమిడికూడా అలాటిచే బియ్యాన్ని ముండు నానబెట్టి, ఆ తర్వాత తడి ఆశేలాగ ఎండబెట్టి, మునుపటిదానికిమన్లే, చక్కటి బెల్టింతో కలిపి మెత్తగా దంచాలి ముద్దకట్టాలి చలిమిడి అవు తుంది కొందకేమో కేవలం వియ్యాన్ని దంచి, ఆ బియ్యంపిండిని విడిగా పెట్టుకుంటారు తర్వాత బెల్లంలో తగు మోళాడు సిళ్ళు కలిపి పాకం చేస్తారు అప్పుడు ఈ బెల్లం పిండిని అందులో “వేస్తారు అంశే ఏమిటన్నమాట, కొంత తొందరగానూ, అఘువు గానూ శానిద్దామనుకొన్నవారు. బెల్లంతో కలిపి దంచితే, కాస్త నింపాదిగా, బాగా చేద్దాముమకొన్న వారు బల్లాన్ని పాకం పట్టి అందులో బియ్యంపిండి వేసి చేస్తారు

పాగ్గవంచమి]/ న్గోగులిచవితి 61

ఈ చిమ్మిలి, చలిమిడి మంచి సారవంతమైన వంటలన్నానా?ః "వెళ్ళీ "వెటాకులు వంటి సందర్భాల్లో వీటిని వాడేవారు దాలింత రాండ్లకు, గర్భిణీ (స్త్రీలకు, రజబ్వల అయిన అమా్మయిలకు వీటిని "పెట్టడం ఒక సం[పదాయం

ఈ పడాన్థాలను కానిస్తూ నే, ఇంకోవైపు ఇంటినంళా అలికి ముగ్గులు పెట్టి, గుమ్మాలకు నాగుల బొమ్మలు "వేసారు. వడు వడగ లున్న నాగుపాము (ఒతిమను సంపాదించి, ఇంట్లో పూజ చేస్తారు అయితే, ఈ పండుగకు అసలుపూజ అది కాదు,

పిల్టలతోపాటు (స్త్రీలందరూ ఒక నాగుపాము పుట్టవద్దకు వెళ్తారు పుట్టకు షోడళోపచారాలతో. పూజ చేస్తారు. ఈ పూజకు సామాన్యంగా ఏ పూలనై నా వాడవచ్చుననుకో కాని, ఈ పండుగకు మాతం (ప్రత్యేకంగా దేవగన్నేరు పూలనో, గన్నేరుపూలనో వాడ టానికే చాలామంది (సయత్నిస్తారు పూజఅయ్యాక, మామూలుగా ఫలాదులతో నై వేద్యం "వెడతామే, ఆ నైవేద్యంలో చిమ్మిలి, చలిమిడి, పాలు కూడా చేర్చి నై వేద్యం "పెట్టాలి ఆ తర్వాత పత్యే కంగా పొలను పుట్టలో వేయాలి నాగదేవతలకు ఇలా నై వేద్యం "బెట్టాక, ఆ చిమ్మిలి, చలిమిడులను _వసాదరూపంగా అక్కడ పంచి "పడతారు

యీ ఆ రోజంతా ఉపవాసం ఉంటారు”

“అమ్మో రోజంతానే!...” అరిచాడు రవి

“ఆరే రోజంతా ఉపవాసం అంశళే మరి పచ్చి మంచినీళ్లు కూడా ముట్టరని కాదోయ్‌ భోజనం చేయకుండా ఉంటూ, పళ్లు, పొలు వంటి వాటిని కాన్త లఘువుగా అప్పుడప్పుడు తీసీకొంటూ ఉండవచ్చు అండుకు అభ్యంతరం లేదు వె పెచ్చు అవాళ స్పెషల్స్‌ ఊఉన్నాయికచా!... వాటినికూడా కాస్త నోట్లో వేసికొని, రుచి చూన్తూండవచ్చు రోజంతా ఉపవాసం ఉన్నాక, మరుసటి దినం ఎవరినైనా (బవ్మాచారిని చూచి పిలిచి, దతిణతోనవో వడ్డనచేసి; చారు తృటప్లిగా తిని లేచాక, తాము తినడం ఒక సంప్రదాయం,

&ీకే పీండుగలు-వచ్చాలు కాదంశే మరుదినం అము వండుకొన్నవాటిలో కా_న్త ఇతరులకు "పెట్టి ఠామూ శింటారు, ఇదీ నాగుల వంచమికాని, చవితిశాని జరిపే సంప్రదాయం ఇంతకు మునుపటి రోజుల్లో పంచమినాడు చేసే పండుగకు చవితినాణే ఉవవాసం ఉండడం జరిగేది కాని ఇప్పుడా అలవాటు లేకు మొత్తంమీద ఇది తను కుటుంబంలోని వారికి, నాగులవల్లి ఎలాటి అపాయం రాకూడదని, నాగుల అభయం కోనం మనం చేసే వండుగ*

వరలక్ష్మీ వ్రతము లో

"ఇలుగు చేళంలో మ్యుళ్తేదువలకు చాలా మురివెమైన వతం ఈ వరలట్మీ (వతం పూర్వం మగధదేశంలో కుండినము అనే పట్టణం ఉంజేది ఆ పట్టణంలో వారుమతి అన్న పతి[వతామతల్లి ఉండేది ఆమె సర్గుణాలకు మెచ్చి, ఒకనాడు సాజాత్తు లతీగిదేవి కలలో కనిపించి “అమ్మా! ఇవారుమతీ' నేను వరలట్మిని (శావణ మాసం పౌర్చమికి ముందు వచ్చే శు్రకవారంపూట నా (వతం చేయి, నీకు సమస్త ఐశ్వర్యాలు సిద్ధిస్తాయి” అనీ చెప్పిందట ఇకారుమతి, ఆ విధంగానే ఆ మహాతల్లి [వతం చేయగా, ఇల్లంతా బంగారమై, నమృన్త భాగ్యాలు సిద్ధించాయట పణ్యుఖుడు అంశ సుబవ్మాణ్య స్వామి పుట్టాలని ఆ పార్వతీదేవే ఈ [వతాన్ని చేసిందట ఈ మాటల్ని అన్నబెవరు? సాజాత్రు పరమేళ్వరుజే - చితనేమి అన్నవానికి ఈ [వత కథలన్నీ ఆ పరమేశ్వరుడు తన నోటివెంట చెప్పాడు,

(శావణ పౌర్టిమకు ముండు వచ్చే శుక్రవారం ఈ (వతం ఆనాడు మ్యుళ్తైకువులు ఉధయాన్నే లేచి మంగళ స్నానం నిర్వహించి, కొత్త బట్టలు కట్టుకొని ఇంటిలో ళుచిమైన (పడే శళంలో గోమయంతో అలికి, ముగ్గువేసి మంటపం కడళారు మంటప మంశే తెలుసుకదా చిన్న గదిలా నాలుగు దిక్కులా నాలుగు అరటి_స్తంభాలను కాని, కొబ్బరి ఆకు మండల్నికాని పాలి, తోరణాలు మొదళఠై నవాటిని నాలుగువైపులా కలుపుతూ వేసి పత పుష్పాలతో అలంకరించడం అమంటపం మధ్యలో ఒక చెక్కపీటనుకాని, వలకనుకాని, వదైనా ఒక ఆసనాన్ని వేని దానిమీద బియ్యంపోసి, ఆ బియ్యం మధ్యలో కలశం "పెడ్లురు కలళమం'శీ చిన్న చెంబు కాని, చిన్న గ్లాసుకాని నీటిని నింపగలిగేది అనుకో కాని సంవ ఛాయ ఫరంగా, ఛిన్న కాగిచెంభును కలళంగా ఉంచడం అభివాటు,

౯0 వండుగలు=వ వ్బాలు ఆ చిన్న చెంబులో నీళ్లుపోసి మూడు తమలపాకులను, కమలం శేకు ల్లాగా అమర్చి పెట్టాలి ఆ తమలపాకుల మధ్యగా కొబ్బరికాయను తిప్పి'వెట్టాలి అప్పుడు ఆ చెంబును ఆ బియ్యం మధ్యలో ఆకు పరచి "పట్టాలి అదీ కలళస్థాపవం అంచు ఆతర్వాత ఆ కలళాన్ని గంధ పుష్పావతలతో అర్చించాలి “ఈ కలళం ముఖంలో విష్ణువు, కంరంలో శివుడు, మూలంలో (బహ్మా దేవడు ఉన్నారు. ఇందులో సమస్త వవిత నదీనద జలాలు ఉన్నాయి. చతుశే దాలు ఇండు చేరుతున్నాయి” వైశా సంకల్పం ఇెవ కొని, తర్వాత అండులోకి వరలక్మీ దేవిని ఆవాహనం చేయాలి ఉంళే వరలత్మీదేవి పటాన్ని కూడా కలశం వెనుకగా మంటపంలోన "ట్టవచ్చు ఇక సాంగోపాంగంగా కలళంలోకి వరలమ్మీ దేవిని ధ్యాన పూర్వకంగా ఆవావానం చేశాక షోడళోపచారవిధులతో పూజను నిర్వ_ర్రించాలి పూజారంభంలో ఈ (క్రింది శ్లోకాన్ని చెప్పాలి పద్మాసనే పద్మక'ఠే సర్వలోకైక పూజితే నారాయణ(ప్రియే దేవీ నుపీళా భవ సర్వదా ఈ శ్లోకవరనం తర్వాత షోడళోవచార విధులతో పూజను (_పారంభించాలి వుషు గంధాతతలను సమర్పించిన పిమ్మట, ఆ దేవి అంగపూజను చేయాలి అంళకే ఆ శల్ళి [పధానాంగాలన్నిటిని సభ _క్రికంగా పూజించాలి “చంచలామయైననుః' అంటూ పాదముల సిద పువ్వును వెట్టి ప్రార్ధన, “చవలామైనమఃి అంటూ జానువు లవై పూలుంచి (పార్ధన ఇట్లా అంగాంగ పూజ జరుగుతుంది ఆ తర్వాత అష్టోత్తర శతనామ పూజను చేయాలి అంచే వీజాతర సమేతంగా కూర్చిన 108 బిరుదు నామాలతో, అ తల్లిని అర్చించడం అన్నమాట * ఈ విధంగా అష్టోత్తరళత నామావళి పరనంతో పూజ నిర్వ ఎ కఅనుంధం చూడుడు |

వరలజ్మీ [వరము ళో _ల్థించిన పిదపు ధూప దీపొది తతిమ్మూ ఉవభారాలతోటి పూజను కూడా నీర్వల్రించాలి

ఆ పిమ్మట తోరాన్ని కట్టుకొంటారు తోరనుంశు తెలియడు కదూ! దిన్నే రజాబంధం అనికూడా అంటారు తొమ్మిది వంటి పోగులను తీసికొని ఒకటిగా వేని, పసుపు పూయాలి ఆ తర్వాత ఒకొ(-కళ పువ్వుకు ఒక్కాక్కూ ముడి (ప్రకారం తొమ్మిది ముడులు ఆ చొరంతో వేయాలి అది తోరమవుతుంది కుడిచేతి ముంజేతికి రతగా దాన్ని కట్టుకొంటారు. అది ఆ (వతం :చేసినండుకు గుర్తన్నవూాట

తోరంలో తొమ్మిది ముడులున్నాయి కనుక, ఒకొక్క ముడికి సంబంధించి, ఒక్కొక్క నమస్కార మం[తంతో ఈ (కింది తొమ్మిదింటిని చడువుతూ, తొమ్మిది ముడులకు మొదట పూజ చేయాలి ఆ తొమ్మిచి నమస్కార మం (తాలు ఇవి 1 కమలా 'మైనమః 2 రమాయైనముః 8 లోకమాత్రైనమః *ఉ విశ్వజనవై్య నమః 5 మవోల్నమ్మెైనమః 6 &రాప్టీతనయా యైనమః 7 విశ్వసాడీళై్యైనమః 8 చం[దసోదవై్యైనమః 9 వారివల్లభాయె నమః _ ఇలా తొమ్మిది ముడులను మొదట పూజించాక, అ్సి తర్వాత ఈ [కింది మంతం చెబుతూ. కుడిచేతి మణికట్టుకు ఆ తోరాన్ని కట్టుకో వాలి ఆ బంధన మం(తం ఇది

బధ్నామి దఉణే వాస్తే నవవ నూ[తం కుఖీపదం

పు_త పౌ(శ్రాఖి వృద్ధిం చ సౌభాగ్యం చేహి మే రమే ఈ మంత పరనంచేస్తూ తోరాన్ని కట్టుకోవాలి

ఆ తర్వాత వాయనం ఇవ్వాలి వాయనం అంశే '3లియదు కదూ! శాన్రుం చెప్పినట్లు, ఆయా పండుగలకు అనుగుణంగా, వచ్చిన మ్ముళ్తెడువులకు, "వెద్దలకు నమర్చించుకొనే పదార్థాలనుకాని, వండ్హను కాని వాయనం అంటారు ఈ వరలత్మీ (వతం చేసినవారు, చూడ వచ్చిన మ్యుశ్తైడువులకు కనీసపతం ఐడుగురికై నా వాయనం ఇవ్వాలి ఇక ఇవ్వాల్సినవంటావా? పన్నెండురకాల పిండివంటలు, ఈ (వతం

ళ్గొల్టీ వండుగలుంపబ్బాలు. చేసినవారు దచ్వాదళా పూవనులను సమర్పించాలని నియమం ఉఊండది ద్వాదళాపూ పములంకేే వన్నెండురకాల పిండివంటలు ఈ పన్నెండు రళాల్లో ముఖ్యంగా మనవారు చేసేవి “పూర్ణ ౦బూలలు' అని. వీటిన కొందరు సుఖి ఉండలు అంటారు అంజు కందిపప్పునుకాని, సెనగ పప్పునుకాని బాగా ఉడికించి, బెల్లంతో కలిపి మెత్తగ రుబ్బాలి రుచికోసం, వాసనకోనం శాస్త కొబ్బరిని, కొద్ది గసాలను, పలక్కా యలను వగైరాలనుకూడా చేర్చడం ఉంది. అలా ర.వ్చినదాన్ని పూర్ష్మం అంటారు మెత్తగ తడిపి, పిసికిన గోధుమపిండిని, చిన్ని "కేకులుగా రుద్ది మధంలో ఈ పూర్ణం ముద్దను కొద్దిగా ఉంచి, ఆ ముద్ద అగువడకుండా చుట్టూ ఆ గోధుమపిండి కేకును నాజూగ్గా మడిచి, బాగా కాగుతున్న నూనెలోకాని, నేతిలోకాని వేసి లండు తణాలుంచి తీశామంకే కమ్మగా వేగి లినడానికి రుచిగా ఉన్న ఈ పూర్ణ ౦ బూళ₹ళలు సిద్దమౌతాయి పిటిని ఈ పన్నెండురకాల పిండివంటల్లో (_పధానమైనవానివిగా చేస్తారు. వి.గిలినవి శ_క్తిగలవారు తాగాచేస్తారు. కాకపోతే కాస్త సర్దుకొని పోదామనుకొన్నవారు "పేరుకుమా[తం మిగిలినవి కొద్దిగా ఉంచుతారు ఇది ఆరోజు సమ ర్చించాల్సిన వాయనం అన్నమాట ఈ (కింది మం[తం వెబుతూ అ వాయనం నమర్ప్చించాలి ఇందిరా (పతిగృవన్హోతు ఇందిరా వై దదాతి చ ఇందిరా తారకోభాభ్యా మిందిరా మొ నమోనమః ఇలా మం[తం చెపుతూ, ఇరుగు పొరుగుల ముత్తైదువులకు వాయన మిచ్చి, వారికికూడొా ఆ (వత సౌభాగ్యం కొంత లభించేలాగు చూడాలి ఇరుగు పొరుగుల చాళెందుకంటూ, నీ ఇంట్లో నువ్వొం టరిగా స్వార్ధంకొడ్డి చేసికొంజకు, మొదటికే మోసం అంకశు నీ (వతం అసంపూర్ణ మై, నీకే ఫలితమూ దక్కకుండా పోతుంది అడి విషయం మునుపే ఇెప్పానుకచా! మన (వతి [వతమూ సామాజిక జీవన సంకేతం అని నమాజాన్ని వదలి, వంటరిగా ఏమిచేసీ (వయో జనం లేదు నమాజమంశే నీ చుట్టుపక్కల ఉన్న నలుగురై డుగురు క్లలిసీనా వాలు సమాజమైనళ్లు అనలు మన పూర్వులున్నా ్కే

వరలత్నీ (వతము ళ్గ్‌్ర వారు, (పతిదాంట్లోనూ వ్య క్రి (శ్రేయస్సుకంశు సమాజ గ్రేయ న్సునే శాందుంచారోయ్‌. తర్వాత వచ్చింది పిదవకాలం, పిదప బుద్ధులు సశే దాన్నటు వదిలేయ్‌

నువ్వు గుర్తుంచుకోవాల్సిన ఇంకో అంశం ఏమిటంటే, ఏ కారణంచేతనై నా [శావణ పౌర్ణమికి మునుపున్న శు[కవారం చేయ టానికి సాధ్యం కాకపోతే శావణంలో ఆ తర్వాత వచ్చే ఇంకే శుకవారంనాడైనా ఈ (వకాన్ని చేయొచ్చు. అభ్య ౦తరం లేదు చేన్వన్నది 'యీలుకదా!' కనుక ఆ మారిన్‌ కూడా ఇచ్చారు మన చారు కొందరు దీన్ని [శావణ శుకచార(వతం అనికూడా పిలు స్తుంటారు

ఇలా [వళపూజా విధానాన్నంళా భక్తిగా నిర్వహించి, (గత కథ నేదైనా చడువుకొంళశు, ఈ (వతఫలం తవ్పక లభ్యమౌతుంది,

అస కృష్ణాష్టమి

“నల్లి నివాడు, వద్దనయనమ్ములవాడ్రు, కృపారనమ్ము వై

జల్లెడివాడు, మౌళి పరిసర్పిత పింఛమువాడు, నవువ రా

జిల్లెడి మోమువాడొకడు, ,” అంతదాకా వద్యాన్ని అంతటి (శావుంగా పాడుతున్న కాతగారు, చటుక్కున గొంతులో పదో చక్కైరపలుకు అడ్డుపడ్డట్టు ఆవేసి, కళ్ళు అరమూసి్కి ఏదో అలౌకిక ఆనందంలో మునిగిపోసాగారు

రవికి అర్థంకాలేడు నెమ్ముంగా తాతగారు “మోమువాడొకడు* అన్న మాటను (వత్యవథరం నొక్కి. పలుకుతూ, అర మోడు స్ధితిలో పమిటి అలోచిస్తున్నాడో అర్థం కావడం లేదు

“అబ్బాయ్‌ రవీ! ఆ మవోనుభావుడు పోతన్న ఎంత ధన్య జీవిరా! ఎంత అద్భుతంగా ఆ చిలిపికృష్ణుని దర్శనం చేసికొని, "తెలుగు వలుకుల్లో చితించాడురా! ఆ పోతన్నను కన్న తెలుగు తల్లి ఎంత ధన్యురాలురా!”

"నెమ్మదిగా తాతయ్య చేతిని పట్టుకొని కుదుపుతూ, శులోకం లోకి తీసుకురావడానికి (పవయత్నిస్తున్నాడు రవి “తాతయ్యా! వమిటి నువ్వంటున్నది ఎవరి పోతన్న ఏమిటి ఆ పద్యం అర్థం, *

వెమ్చుదిగా ఆ ఆనంచానుభూతినుండి కేరుకొంటున్నట్లు, పసి పిల్లాడికిమల్లే కను రెప్పల్ని తాటించాడు తాతయ్య రవి మళ్ళీ ఆ (వళ్నల్నే వేశాక అర్థం చేసికొని చెప్పడం (పారంభించాడు

“పోతన్న అని ఒకానొక తేలుగుకవి "తెలుగువాళ్ళ అదృవన్లం వండినమూలంగా కవిత్వం వెస్పిన మవోనుభావుడు 1స్‌వ శతాబ్దంలో (బితికినవాడు అంతకు మునుపటి మవోనుభావులు ఇెరత, రామా

కృష్టాన్టమీ లక్‌ యణ, వారివంశాలను మాతం తెనిగించి, ప పూర్వపుణ్యంకొద్దినో భాగవతాన్ని మాతం ముట్టకుండా తనపాఠిటికి వదిలారని కొండంత సంబరపడుతూ, సరన్వతి కడకంటి కన్నీరు తుడిచి, ఆ రామభ।దునికి అంకితంగా మవోభాగవళాన్ని తెనుగులో [వాళశాడు అ భాగవతంలో దళమస్క ధం అంటూ-పదవ అధ్యాయం అనుకో, ఉంది అ న్కంధ మంళా ఆ నీలాలకృష్ణుని గోపాలకచేష్టలే లేవళ్లెలో ఆయన చేసిన డదుండగాలే అల్లరి పిల్లవాడిగా ఆయన చూపిన మవోద్భుతాలే ఒక వెన్నెల ర్యాతి గోపభామలందరూ మురళీగానం విని పరు ెత్తుకు వస్తే కన్నయ్య దొబూచు లాడుతూ కనిపించకుండా కూర్చున్నాడు అప్పుడా అభం కళుభం ఇలియని ఆడపిల్లలు ఆ నల్లివాడి. గుర్తుల్ని చెబుతూ, అక్కడును తీగల్ని, చెట్లని, ఆయ'నెక్కడున్నాడో తెలుపమంటూ అడిగేవారట అలా ఒక గడును చుభ్రెతీగవద్దకు వచ్చి ఆయన గుర్తుల్ని చెప్పి, ఆయన్ను గూర్చి వాకబు చేసేటప్పుడు వె పద్యం (వాకాడు పోతన్న ఆ కన్నయ్య నల్ల నివాడట, కవమలాలవంటి కన్నులు కలవాడట, కారుణ్గమన్న పన్నీటిని కురిపించేవాడట, నెత్తిమీద నాట్ట౦ చేస్తే 'ఇెమలి ఈకను కలిగివవాడట, అన్నిటికీ మించి నవ్వు రాజిల్లెడి మోమువాడట అవే రవీ! ఆ చివరిమాట ఉంచే, అది మాట కాదురా! అమృతం గుళిక కనులారా ఆ నవ్వును దర్శించుకొన్న పోతన్న ఎలా కరిగిపోయాడో =.”

“తాతయ్యా కృషస్ణుడన్నా, విష్ణువన్నా ఒకళశునాశ? ”

ఈ 30ండు పేన్తే ఎండుకు, ఏమన్నా ఆయనే నాయనా! అంతా ఒకళు”

“మరి "రెండు సేన్లెండుకు తాతయ్యా!”

“మనం మాయకు లోబడినండువల్ల ,” చిన్న'మెతు నిన్బృ వాతో నిట్టూరుస్తూ అన్నాడు తాతయ్య వ

“అలంచే!.(4” ఆ పసివాడికి అదేమిటో మూయ అర్థంకావడం

ర్య పండుగలుఎవక్భాలు లేడు ఆ చిన్నారి ముఖమంకా మూ _క్రీళవించిన (వళ్నగు ర్తుగా శయార్రైంది రవి అవస్థకు కాతగారికి నవ్వు వచ్చింది తన ధోరణినుండి "చేరుకొని "నెమ్మదిగా చెప్పాడు తాతయ్య *లోకంలో ధర్మాన్ని స్టాపించడంకోసం ఆ విష్ణుమూ ర్హి అనేకంగా అవతారాలు ఎత్తాడని మొదట్లోనే చెప్పానుకదా నాయనా! ఆ కృష్ణుడు కూడా అలా ఆ స్వామి అవతారమే విష్టువుయొక్క- ఎనిమిదవ అవతారం కృష్ణుడు ” కా కృష్ణుడిగా విష్ణువు ఎప్పుడు పుట్టాడు? మఠి ఆ పుట్టిన రోజును మనం ఇప్పుడు పండుగగా జరుపుకోవడం లేదా తాతయ్యా?” “రుపుకో కేం చాబూ! దివ్యంగా జరుపుకొంటున్నాము ద్వాపరయుగంలో కృష్ణుడు జన్మించాడు ఆయన బన్ఫతిథి గురించి కొంత వాదమున్నప్పటికీ, ఇవాలామంది చెప్పడం (శావణ మాసం బవుళపతం-అం"కే పౌర్ణమి తర్వాత అమావాస్యవరకూ ఉన్న పసతంలో ఎనిమిదవరోజు అర్థత్మాతి ఆయన పుట్టాడని +దాన్నే మనం కృన్లాష్టమి అంటాము ఆరోజు పగలంతా ఉపవాసం ఉండి, సాయంకాలం పూజాదికాలు చేసి ఈ (వళాన్ని నిర్వ _కిసాము ” “ఆ పూజాదికాలన్నీ వివరంగా చెప్పవూ తాతయ్యా ” “వివరా కేమీ (వత్యేకంగా అేవుబాబూ 1! ఒక స్వుడున్నా, ఈ రోజుల్లో కాలానుగుణమైన మార్పులతో వాలా సరళంగానే ఈ (వ్రతం చేస్తున్నాము ఉదయం నిద అేన్తూనే మంగళస్నానం చేళాక్ర తూర్పుదిక్కుకు ముఖం "పెట్టుకొని కూర్చొని, ఒక చిన్న రాగిపాతలో నీటిని ఉంచుకొని, “ఈరోజు కృష్ణైఘమి గనుక, జేసీ కృష్ణాషమి (వతాన్ని చేయబోతున్నాను ఆ కృష్ణభగవానుని ఉఊట్లే శించి ఈపూట ఉపవాసం ఉండబోతున్నాను” అని సంకల్పం ఇప్పి కొని ఆ నీటిని పారబోయాలథి తర్వాత మంటప రచనకు మొదలు "వెట్టాలి మంటపం అంశ మునుపే చెప్పానుకదా! అయికే ఆ మంటపానికి తోరణాలు (వేలాడదీసామే, అవి ఈ పండుగకు (ప్రత్మ్యేక వద్ధతిలో ఉంటాయి. (పక్యేకమంశే పమీలేడు ఆకాలంలో దొరిశ్తే

కృష్ణాపమీ (7 పండ్లన్నీ సంపాదించి, వాటితో తోరణాలు కట్టాలి ఆ తోరణాలతో మండపొన్ని అలంకరించాలి మండపంలో కృష్ణుని పతిమతోపాటు 'దేవకివద్ద చనుబాలను కాగుతున్న ఆ జగన్నాటక సూషతధారి బొమ్మను-పటాన్ని సంపాదించి అక్కడ 'వెట్టాలి మునుపటీరోజుల్లో అయిళే కనీసం ఏడురకాల చి[త్రవటాలను, వడు (ప్రతిమలను వెట్టి పూజించాలని చెప్పేవారట ఈరోజుల్లో ఏ ఒక్కా [పతిమనో, చిత వటాన్నో 'ెడికే చాలనుకొంటున్నాం ఇక ముఖ్యమెన పూజ అంతా సాయంకాలమే సాయంకాలం ఆ మండవంలోని 'చేవతకు సామాన్య పూజావిధుల నన్నిటినీ చేయడంతోపాటు విశేషమైన పూజలు ఉన్నాయి. ఉయ్యాలలు కట్టి, ఉయ్యాలలో కృష్ణుని (వతి మను పరుండబెట్టి పాటలు పాడుతూ ఊపడం, మంచంమీద విగ వోన్ని పడుకో బెట్టి పూజ చేయడం ఉన్నాయి ఇక ఆపూట స్వామికి నై వేద్యమన్నావా' బెల్లం కలిపిన వెన్నను, శొంఠిని మిగిలిన పిండి వంటలను నైవేద్యంగా సమర్పిస్తాము ఇక ర్యాతిళ్ళు ఊళ్ళోవారం దరూ కలిసి, కృష్ణుడి విగ్రవోన్ని ఊరేగింపు చేయడం ఉంది మరు దినం పారణ చేస్తాము ఆ మరుదినం 'వెద్ద కోలావాలమే ఉంటుంది వీధుల్లో ఉట్లు కట్టడం, అందరూ పోటీలువడి ఆ ఉట్టు కొట్టడం

“డట్టంచే!,

“టట్టం శు ఏం లేడు బాబూ! 'వెరుగు, మజ్టీగలను వెడల్పు మూళతులున్న కుండల్లో పోసి, ఒకచాన్నివై ఒకటి "వెట్టి, (తాడుతో అల్లిన ఉచ్చులమధ్యగా ఉంచి, చెట్టుకు [వేలాడదీయడం [కింద నుండి రకరకాలుగా పోటీలు పడుతూ, వె శెగురుతూ, గురిచూనూ ఆ ఉట్లను కొట్టినప్పుడు: అందులోని చల్ల, "పరుగు అంతా [కిందకు కారిపోతుంది. అ ధారల్లో మనసారా తడుస్తూ స్నానం చేస్తారు,

శ్ర పండుగలుఎపబ్బాలు: ఆనాడు శేపళ్లైలోని గోపాలురంతా కృష్ణుని పుట్టినరోజు వేడుకను ఇలా చేసికొనేవారట వారికేం బాబూ! కోరినన్ని పాలు, కోయ డానికి వీలుకాని వెరుగు, కొరతలేనంత వెన్నా, నేయీ కనుక అలాటి సరసం వారికి ఇెల్లింది మొన్న మొన్నటిదాకా ప లైసీమలోని ళా ంం న్‌

మనవారికీ చెల్లింది కాని ఇప్పుడో .,ఈ యాంతిక నాగరకత పాపంలా 'వెరిగి వట్నాలన్న నాలుకలను చాచుకొంటూ (వళయా గిలా వ్యాపవీస్తోంది ఆ చెబ్బకు అన్నీ తగ్గుముఖం పట్టాయి త

తాతగారి గొంతులో మళ్ళీ అదే జీర మాట్లాడించదలచుకో లేదు రవి

ఇాతగా"రే తర్వాత మరోమాట చెప్పి ముగించాడు చత రోజుల్లో ఉట్లు కొట్టడమంశే ఇలా పాలు "పెరుగుళ్లో స్నానం చేయడం ఉండదు ఉట్లలో డబ్బులుంచి, ఎవరు వాటిని అందుకొని కొట్టగలిగికే వారికి ఆ డబ్బులను ఇస్తారు అయికే సులభంగా అందు కోటానికి వీలుకాకుండా ఊఉట్లను (వేలాడదీసిన తాడు కొసను ఒక వైవు ఎవ్వరైనా పట్టుకొని వైక్సీ (కిందికి లాగుతూ కా స్త ఆట వటి నంటారు ” టా

వినాయక చవితి

“శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శళివర్షం చతుర్భుజం

(పసన్నవదనం ధ్యాయేత్‌ సర్వవిమ్నోపళాంతయే'” సంప్రదాయం తెలిసిన (పతి భారతీయుడికీ ఈ శ్లోకం కంరస్థ్రం అంజకే నమ్ము!”

“ఏమిటి తాతయ్యా దాని (నత్యేకత ?”

“బాబూ! ఇది విఘ్నాలకు అధినాయకుడైన ఆ గణేకుళ్లి (పార్టించే ల్లోకం మనం వదైనా పనిని ఆరంభిస్తున్నప్పుడు, “తండడీ! ఈ కార్యం నిరాటంకంగా జరిగేటట్లు కాపాడు అంటూ ఆ గణాధి పత్తిని (పార్టించడం నం[వదాయం ఆటంకాలక., విఘ్నాలకు ఆయన అధివత్తి అయ్యారు కనుకనే ఆయనను వి ఘ్నేళశ్వరుడని పిలుస్తు న్నాము”

“తాతయ్యా! విఘ్నేశ్వరుడంశే ఆ పనుగుతల, చాళిడు వెవులు, అంత లావు, ”

“తప్పు తప్పు బాబూ! ఎవరివద్దనై నా నీ కొంశుతనం (వదర్శి క్రువుగాని, ఆయనవద్దమాాతం వద్దు పూర్వం అట్లా లే ఆయన రూపాన్ని చూసి వెక్కిరింతగా చం[డుడు నవ్వేసరికి, 'నీ మొవాం చూసినవాడికి నీలాపనిందలు చుట్టుకొంటా'యంటూ శాపఠా ఇళ్లు శాడు * దానికి భయపడి చం(డుడు సము[దంలో దాక్కొ న్నాడు లోకాలన్నీ చీకటిపాలుకాగా, అందరూ పోయి ఆ వినాయ కునికి మొర పెట్టుకోగా, అప్పుడు కాస్త దిగివచ్చి, “నా పుట్టినరోజు మాతం నిన్ను చూసినవారికి ఒక ఏడాదిపాటు నింద వస్తుంది అదైనా శమంతకమణి కథ వింశ పోతుందో అని కా_స్త)కనికరం చూపించాడు ఆ చం[(దుణ్ణి వినాయకుడి జన్హుదినాన చ్యూనీన పాపానికి కృష్ణుడంతటివాడికి నింద తప్పలేడు ” గా గ అనుుంధంచూడుడు లాలా

ర్రీ0 కండుగలు-వ బ్బాలు

“ఆయన పుట్టినరోజు ఏది తాతయ్యా!”

“భాద్రపద మాసంలో శుక్తపతంలో నొలుగవ దినం అంశకే చశుర్జి వాబూ' అందుకోసమే ఆనాటి పండుగకు వినాయక చతుర్జి- 'అేదా-చవితి అన్న పేరు వచ్చింది ”

“ఆ శమంతకమణి క థేమిటి తాతయ్యా!”

“శమంతకం అన్నది ఒక "పెద్ద మణి దానిని పూజిస్తే, దినా నికి ఎనిమిది బారువుల బంగారం అభించేదట అలాటిదాన్నిి సా జిత్తు అన్న రాకుమారుడు సూర్యుణ్ణి ప్రార్థించి సంపాదించాడు అయితే క త్త్యయ్య అది తనకు కావాలన్న ఆఅళను వెలిబుచ్చాడు ఇవ్వనం శే, గొల్ల వారివాడల్లో పాలు వెన్నలను ఎత్తుకుపోయినళశ్లు ఈ మణినీ ఎత్తుకుపోకాడేమో అన్న భయంతో న(ళాజిత్తు, ఆ మణిని జా(గత్త చేయమంటూ తన అన్న అయిన (వసేనజిత్తుకు ఇచ్చాడు అతగాడు ఒకనాడు దాన్ని ధరించి అడవికి వేటకు వెళకళే, ఒక సింహాంకాస్తా అతన్ని చంపి, ఆ మణిని నోట పట్టుకొంది. ఆ దృశ్యాన్ని చూసినవాదడైై, జాంబవంతుడు అన్న ఎలుగుబంట్ల రాజు, ఆ నీంవోన్ని కాస్తా చంపి, మణిని తాను స్వాధీనపరచుకొన్నాడు తన కుమారుడై న సుకుమారుడికి ఆడుకోడానికి ఇచ్చాడు అయితే ఈ. విషయం అంతా తెలియని స్మతాజిత్తు, మణికోసం తన అన్నను కృష్ణుజే చంఫించాడన్న నింద "వేశాడు అనవసరంగా క ఫ్రమ్టుడంతటి భఛాడు ఎలా ఆ అపనిందను భరించగలడు? ఆ మణియొక్క ఆచూకీని ఎలాగైనా తెలుసుకొని, అపనిందనుండి బయటపడదామన్న ఉద్దే శ్యంచోం కృష్ణుడు బయలుచబేరి జాంబవంతుడి గుహవద్దకు చేరు కొన్నాడు అదేసమయంలో జాంబవంతుడి కుమారుణ్ణి ఆడిస్తున్న దాది “నాయనా! నుకుమారా! ఈమణి నీదే! ఏడవవడ్డు ఎవరూ లాక్కు,వెళ్లరు * _పసేనుణ్ణి సింవాం చంపితే, సింవోన్ని చంపి మీ నాన్న దిన్ని నీఠకోనం ఆచ్చాడు” అంటూ సముచదాయిస్తోంది కృష్ణుడు జూాంబవంతుడితో యుద్ధం చేసి గెలిచి, అతడి కూతుర్ని ఇళ్లిచేనుకొని ఆ మణీని న్యతాజిత్తుకు ఇచ్చి, అవవాడునుండి విముక్రు డయ్యాడు సత్రాజిత్తు పశ్చాత్తాపము పొంది, ఆ మణితోపాట్టు తన

వినాయక చవితి శీ కుమార్తె సత్కభానును కూడా కృష్ణుడిశే ఇచ్చాడు, కడకు కన్నయ్యకు లాభమే కలిగినా, మొడట్లా ఆ నింద వచ్చిపడ్డది చవితి నాడు చండ్రుణ్తి చూసినండుకే కనుక ఇప్పుడైనా సలే ఎవరైనా పొరపాటున వినాయక చవితినాడు చం (దుజ్ణి చూస్తే, అ శమంతక మణి కథ చదవడమో, వినడమో చేస్తే పావపరివోరమౌతుందట ఆ కథంతా మొత్తం చదవకపోయినా, ఆ కథను సంఊ_ప్తంగా చెప్పే ఈ [కింది ళ్లోకమెనా. చెప్పుకోవాలి ఈ శ్లోకం, సుకుమారుణ్ణి సముడాయిస్తూ వైనచెప్పిన అర్ధంలో దాది చెప్పినట్టిది

సింవాాపసేన మవధిత్‌

సింహో జాంబవతా వహాతః

నుకుమారక మా రోద

తవ హ్యేష శమంతకః”

జన్సృవ్వేకథలు చెప్పినా తాతయ్యా! ఆ వినాయకుడి రూపాన్ని నిజంగా నమ్యాలంకే నాకెందుకో మనసొప్పడం లేదు ఎవరికైనా అఅతాంటి రూపం ఉంటుంచా?”

"నిజమే రవీ! ఉండదు అండుకే ఆ రూపం ఆయనకు ఎందుకు వచ్చిందన్న విమయంగూర్చి చాలానుంది చాలా విధాలుగా చెప్పారు పార్వతీదేవి స్నానం చేస్తూ వీధి గుమ్మంలో వినాయకుణ్ణి కాపలా ఉంచికే, ఆయనేమో శివుణ్ణి లోనికి పోనివ్వలేదట కోపం వచ్చిన రుుదుడు ఆయన కంఠాన్ని క _త్తింంచివేసేసరికి పార్వతీదేవి స్నానంచేసి వచ్చి ఈ దృళ్యంచూసి దుఃఖంచడం మొదలు వెట్టడంతో అప్పుజే చచ్చి వడిఉన్న ఏనుగు తలను ఆయనకు అతికించారట అంఢువల్లి అలాటి రూపం పర్పడిందట కొందరు ఇలాగా చెవిశ్తే మ౭8కొందరు ఇంకోలా చెబుతారు ఒకసారి శివుడు, సతీదేవి ఇదరూ అలా. షికారు వెలోంచు. ఎదురుగ్గా కొలనులో శెండు .ఫనుగులు (క్రీడించడం అగుపింఛచిందట అప్పుడు వారికికూడా అలా వనుగుల రూఫాల్లో ఆడుకోవాలనిసిం చింది అలాగే ఆడుకోన్నారు అయికే ఆ సమయంలోనే సలీదేవి గర్భం ధరించడంవల్ల +, నగం పనుగు

గ

అవతారంలో ఉన్న విఘ్నేశ్వరుడు పుట్టాడట ఇలా ఎన్ని వెప్పినా నున్వన్నట్లు ఇవి కథల్తే * “అయితే మరి ఈ రూపమేమిటి? ఎండుకలా గుండాలి”ొ “నాయనా! నీకు మొదట్లోనే చెప్పాను కదూ! ఈఈ పండుగ ల్లోని అచారాలు, చేవతలు, వారి స్వరూపాలు, పండుగ నియమాలు అన్నీ "శీవలం ఇంకోవిధమైన మనోభావాలక్తు, ఆలోచనలకు, సాజూ ఆారాలకు సంకేతాలు, గుర్తులు అని మర్చిపోయావా? ఈ వినాయకుడూ అంతే! ఈయన శేవలం పంటలదేవత పంటలు జాగా పండాలని, చాలా ఇాగా పండాలని కోర్రకానడానికి గుర్తుగా ఈ 'బేవుడు పర్పడ్డాడు మన దృష్టిలో ఏనుగు ఇాలాజాగా” అన్న చానికి గుర్తు “ఏనుగంత మనిషి" అంటారు అంకే ఏమీటి చాలా జాగా బలంగా ఉన్న మనిషి" అని అర్ధం అలాటి చాగా మంచి వంటలు పండాలని కోరుకుంటూ వనుగు ఆకారంలో పంటల దేవతను మన పూర్వులు ఆరాధించారు. పంటల కాలంలో పదైనా గడ్డి "'మోపునుకాన్హి పంటమోపునుకాని త్తిన "పెట్టుకొని మోస్తున్న వారిని నువ్వెప్పుడూ చూడలేడుకదూ! చూజఖావంశే ఆ మోపు ఒక వెవు వంగి ఉండగా కనపజే రూపానికి ఈ వినాయక రూపానికి చాలా దగ్గర పోలిక కన్పిస్తుంది నుమా], , వినాయకుడు కేవలం వంటలకు మాతమే కాడు జ్షూనానికి, అంకే విద్యకు, పట్టుదలకు, దితకు, విఘ్న పనంవారణకు ఆయన ముఖ్యమైని చేవుడు అందుకే ఆబాలగోపాలం ఆయన్ను పూజిస్తారు వినాయకుడు సామాన్యంగా (బవ్మాచారి అన్న మాట ఉాగా వ్యాప్లిలో ఉన్నా, ఆయనకు బుద్ధి, సిద్ది అనీ ఇద్దరు భార్యలున్నా రంటారు అంజ అర్థమేమిటి? జ్ఞానానికి మాత్రమే కాకుండో జ్ఞానంతో ఒక పనిని సాధించడానీకికూడా ఆయన అధినాయకుడని అర్థం భారతీయుల దేవతల్లో ఆయనలా కేవలం అనేక మైన సంశేతా లకు నీలయ్నమైన దేవుడు ఇంఇవరూ అేరం శే నమ్ము అండుకోనమే ఎనిమీది రకాల వినాయకులు చిితితమయ్యారు

వీనాయేక చవితి 8ీ

(వతి సంవత్సరం భాద్రపద శుక్స చతుర్దశినాడు ఈయన [వతం చేయాలి అలా చేసినవారికి అన్ని కార్యాల్లోనూ అఖండమెన విజయం సిద్ధించి, సర్వ ఐళ్వర్యాభివృద్ధి కలుగుతుంది

చవితినాడు (పాతఃకాలంలోనే లేచి, మంగళస్నానాదికాలను నిర్వ_ర్రించి, విఘ్నేశ్వరుడి బొమ్మను నిలపడానికై ఇంట్లో ఉత్తర దిక్కున మండపం కట్టాలి మండపం మధ్య తొమ్మిదిరకాల ధాన్యా లను కాని, కాదంశే బియ్యాన్నికాని ఐోసి, ఎనిమిది లేకులున్న పద్యాన్ని అకకాడ రచించాలి ఆపద్ముంమీద విఘ్నేశ్వరుడి బొమ్మను (వతిష్టించాలి ఈకింది విధంగా ఆయనను ధ్యానం చేసి ఆవావానం చేయాలి

భవ సంచిత పాపొఘ విధ్వంసన విచడణం

విఘ్నూంధకార భాన్వంతం విఘ్నరాజ మవాంభజే

పకదంతం ళూర్చకర్ష్మం గజవ క్త౦ం చతుర్భుజం

పాళాంకుశధరం దేవం ధ్యాయేళ్సిద్ధి వినాయకం,

ఉత్తమం గణనాథస్య (వతం సంపత్కరం కుభం

థకాఖీష్ట[వదం తస్మాత్‌ ధ్యాయే_త్తం విఘ్న నాయకమ్‌

ధ్యాయేద్గజాననం "దేవం త్త కాంచన సన్నిథం

చతుర్భుజం మవోకాయం సర్వాభరణ భూషితం, అంటూ ఛ్యానంచేసి

అ కాగచ్చ జగద్వంద్య సురశాజార్చి జేళ్వర,

అనాథనాథ సర్వజ్ఞ "గారీగర్భ సముద్భవ అంటూ, ఆవావాన చేయాలి

అఆ తర్వాత ఆసనం, అర్హ్యర్ధం, పాద్యం వంటి ఉపచార విధులు నిర్వ రిస్తూ. గంధాదత పుష్పాలను సమర్పించిన పిమ్ముట ఈ క్రింది విధంగా అంగపూజిను నిరర్టి ర్తించాలీ

ఢీ వండ్రుగలు-వ్రబ్బాలు గణేశాయ నమః పాదౌ పూజయామి ఏకదంతాయ నమః జానునీ క్‌ విఘ్నరాజాయ నమః జంఘే శ ఆఖువావానాయ నమః ఊరూ ॥ హేరంచాయ నమః కటిం ః అంబోదరాయ నమః ఉదరం శం గణనాథాయ నమః నాభిం 99 గణేశాయ నమః వ్చాదయం 99 న్థూలకంరాయ నమః కంరం ః స్కందా గజాయ నమః స్కంధా $9 పాళహాస్తాయ నమః వాస్తా || గజవక్తాంయ నమః వక్త్రం ॥ విఘ్నవాం[(ే నమః నేశే క శూర్చుకళ్లాయ నమః కశ్లా క ఫొాలచం (చాయ నమః అలాటం 9 సర్వేశ్వరాయ నమః శిర ః విఘ్నరాజాయ నమః సర్వాణ్యంగాని ఏం అంటూ (వతి అంగాన్ని పూలు చల్లుతూ పూజించాలి ఇలా అంగపూజ అయ్యాక, ఈ విఘ్నేశ్వరపూజలో అత్యంత (పత్యేకమైన పూజ (పారంభమౌతుంది. అది 21 రకాల ఆకులతో విఘ్నేళ్వరుణ్ణి పూజించడం విఘ్నేశ్వరుడికి 21 సంఖ్య చాలా [(ఫియమైంది ఆయనకు ౨1 ఆకులతో పూజ చేయాలి ౨1 పిండి వంటలు, 2[ ఫలాలు "పెట్టాలి పషదైనా సంఖ్యమాతం 21 ఉండాలి ఈరోజుల్లో అన్నివస్తువులూ ఆ లి! సంఖ్యలో దొరకడం కష్టం కనుక, న్లాల్లుగై టు రకాలను కలిపినా 1 అని సంకల్పం చెప్పాఠి ఈ 1 రళకాల వళాలు కూడా అంతే వినాయకుడి పండుగ రోజుల్లో పండుగ వతి, లేక వినాయక పతి అంటూ బజారులో అమ్ము ళారు అందులో చి] రకాలు ఉండక పోవచ్చుకాని, ఉన్నట్లు భావిస్తూ

(శ్రీశోమనవమీ వ కమమైన విధంగా ప్యత్రపూజను ప్రారంభించాలి + ఆతర్వాత అపో _త్తరశతనామ పూజను చేయాలి * ఆపిమ్మట ధూప దిపాది ఉపచారా అయ్యాక, |పద&ిణ చేసి, ఈ కిందివిధంగా విఘ్నేశ్వర (ప్రార్ధన చేయాలి

యం (బవ్మా వేదాంత విదో వదంతి

పరం [పధానం పురుషం వదా'న్యే

విళ్వోద్గతేః కారణమీశ్వరం వా

తన్మై నమో విఘ్న వినాయకాయ ఇలా (ప్రాక్టించాక వాయనం సమర్పించాలి వాయనమం కే మునుపు చెప్పానుకదూ! విఘ్నేశ్వరుడి పండుగకు ఇవ్వాల్సిన వాయనంలో ముఖ్యమైన విశేషాలు కుడుములు, ఉం[డాళ్ళు బియ్యంపిండిని మెత్తగా తగుమాతం నీటితో కలిపి, కేవలం అవిరమీద ఉడికి ప్రే కుడుములవుతాయి, అంశకే అవీ మన యిప్పటి ఇ శ్లైన్బలాటివనుకో ఇక ఉం[డాళ్ళంళే, ఆ వియ్యంపిండినే, బెల్లంతో పాకంబట్టి ఉడి కిస్తే ఉం[డాళ్ళవుతాయి వాయనంలో సమర్పించాల్సిన 21 రకాల పిండివంటల్లోనూ అత్యంత [పథధానమైనవి ఈ లెండు వీటితో వాయనం సమర్పించాలి దేవుడికి "పెట్టిన నై వేద్యంలోని 21 రకాల పిండి వంటల్లో ఒకటి మాతం ఆయనకు నై వేద్యంగా ఉంటుంది. పదిం టిని (శాహ్మాణులకు చానం చేయాలి పదింటిని ఆ గృవాస్థుడు ళన కుటుంబంతో కలిసి తినాలి ఆ తర్వాత (వతి[గ్రవామం (తం, (పతిమా దానం సిమ్మట, వ్ల మార్లు ఆయన ఎదురుగా మనం గుంజిళ్ళు తీయాలి అంళే చెవులు రెండూ పట్టుకొని, కుడిచేత్తో ఎడమచెెవిని, ఎడమచేత్తో కుడిచెవిని పట్టుకొని మోకాళ్ళమీద కూర్చొనడం, లేవడం, కూర్చొనడం, లేవడం *ఇలా కూర్చొని లేవడాన్ని గుంజిళ్ళు అంటొరు అలా చాగా వళ్ళువంచి గుంజిళ్ళు తీశాక, సలకణంగా చేసికొన్న పిండివంటలన్నిటితోనూ యుద్దంశేసి మిగల్బ కుండా భోంచే స్తే వినాయక (వతంయొక్క ఫలం వెంటనే అనుభ వంలోకి వస్తుండి ఇదీ (వతాచరణ విధానం

శేఅనుబంధం చూడుడు

66 పండుగలుఎవబ్చాలి

అష్టోత్తర శతనామావళిని పఠించడం రానివాళ్ళు చిన్న దండకం చడువుతారు ఈదండకం చదవడం ముఖ్యంగా మనవాళ్ళ మధ్య జాగా వి_స్ఫ్రత్వమెన ఆచారం ౫

పూజా సమయంలో వెలిగించిన దీపం ఆ రాతి అంతా వెలు గుతూ, మరుసటి దినం దేవుడికి ఉద్వాసన ఇ ప్పేవరకు అలాగే వెలు గుతూ ఉండాలి. అందుకే ఆ దీపాన్ని అఖండ దీపం అంటారు ఇక్కడ ఉద్వాసన అంటే మేళళాళాలతోపాటు, ఆ గభేళ (ప్రతిమను ఊరేగింపుగా తీసుకువెళ్ళి, ఏదైనా చావిలోకాని, చెరువులోకాని వదలటం,

వినాయకపూజ మధ్యాహ్నం వేళకే జరగాలి సాయంకాలం "వేళ్ళ మళ్ళీ దిపాలు వెలిగించాక, మనం ఇరుగు పొరుగులవాళ్ళ ఇండ్లకు వెళ్ళి వారింట్లోని వినాయకుణ్ణి దర్శించుకొని, అక్కడున్న అఖండ దిపానికి నమస్కరించి, కళ్ళకద్దుకొని రావాలి కనీసం అలా మూడిళ్ళలోనై నా చూసిరావాలి కొందరు పప్పులు, చక్కెర పలుకులు, చెజకుముక్కాలు కలివి (పసాద (పాయంగా ఆ సాయం తం పూట చుట్టు(పక్కలవాళ్ళ ఇళ్ళలో పంచి వస్తారు

వినాయకుడు జ్ఞానానికి, బుద్ధికి కూడా అధిపతి అన్నాను కదా!,. తన్య్ర్యూలంగా చదువుకొనే చిన్న పిల్ల లందరకూ విఘ్నేశ్వ రుడు చాలా ఆరాధ్యుడైన దేవుడు వారు వండుగనాడు తమ పుస్తకాలన్నిటికీ పసుపు కుంకుమలగద్ది, వాటిమీద పనుపు కుంకుమలతో ఓం అనికాని, శి అనికాని |;వాసి వాటిని ఆఅ మంటపంవద్ద చేవుని ఎడురుగ్గా పెడ్తారు దేవుని విగవోన్ని ఎశ్తేటంతవరకు ఆ వు_స్పకాలనుకూడా వెకి వీయరు

కొన్నిచోట్ల ఈ పండుగను మహా వైభవంగా చేస్తారు రాయలసీమ (పాంళాల్లో దిన్ని “శొంకాయల వండుగి అన్న చీరుతో చేసారు ఆ (పాంతాల్లో కొబ్బరికాయలను శుంకాయ అనడం మూలంగానూ, ఈ వండుగకు విశేషంగా కొబ్బరికాయలను గ అనుబంధం చూడుడు

వీచాయక చవితి త్ర కొట్టడం, చొనం చేయడం మూలంగానూ, దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది ఆ (పాంతంలోవారికి, సంవత్సరానికంళా "పెద్ద వండుగ అంశే ఇదే మధ్యావ్నాంపూట భోజనం అయ్యాక, ఆ తర్వాత కొబ్బరికాయలతో రక రకాల సందెములను వేసీకొని, మవో వేడుకగా ఆడుతారు

కొన్నిచోట్ల [గామ [వజలందరూ కలిసికొని, ఒక్కొాక్క- వీధిలోని వారందరూ కళథిసికొని, చందాలు వేసికొని, ఒక పెద్ద వినాయకుని బొమ్మ తెచ్చి నడి ఊరిలోకాని, నడివీధిలోకాని (పతిష్టించి చాలా వైభవంగా మూడు నాళ్ళపాటుకాని, అయిదు దినాలపాటు గాని, లేక తొమ్మిది రోజుల పర్యంతంగాని, పూజా (వసాదాలను జరుపుతారు రోజుకొక విధంగా (ప్రతిదినం సాయంకాలం సాంస్క్బృ తిక కార్య[కమాలను పర్పరుస్తారు ఇళ్ళల్లోకూడా తొమ్మిదిరోజుల పాటు ఈ పండుగను చేసే ఆచారం ఉంది. అప్పుడు దిన్ని గణపతి నవరాతులు అంటారు కొన్నిచోట్ల సప్తమినాడు, అష్టమినాడు “గార్కివతం కూడా చేసి, గణేశునితోపాటు నవమినాడు తీసుకొని వెళ్ళి నీళ్ళలో వదలి వస్తారు చివర్లో ఈ నీటిలో వదలి రావడమన్నది (వతిచోటా [వతిఒక్కరూ పాటించే అచారం వ్యవసాయదారులై న వారు, అలా విఘ్నేశ్వరుణ్ణీ నీటిలో వదిలాక, అక్కడఉన్న బురదను కొద్దిగా తెచ్చి, తను ఇంట్లో గాదెలకు అద్దుతారు చానిమూలంగా ఎలుకలు తమ ధాన్యాన్ని పాడుచేయవని వారి విశ్వాసం

తమాషా పమిటం౦ంకే వ్యవసాయదారులకు సంబంధించి, ఈ వండుగ జరుపుకొనే విధానాలను జా[గత్తగా పరిశీలించామంేే, మనవారి ఈ పండుగకు, పొళ్చాత్యులు జరుపుకొనే కొన్ని పండుగ లకు చాలా దగ్గరి సంబంధం, సాదృళ్యం ఉండణాన్ని మనం గమ నించగలం,” న్‌

బుషి పంచమి “భా[దవద మానం కుక్స పంచమినాడు బుషిపంచమీ [వతం వస్తుంది మునుపటిరోజుల్లో అందరూ చేస్తుంజేవారు. కాని ఈ రోజుల్లో ఆడవాశ్లే ఆధికం౦ంగా చేస్తున్నారు (లకు (పకృతి సవా జంగా వచ్చే మాసవ్యాధుల సమయంలో సంపర్కదోషాలనుండి సంరతింపబడటానికి ఈ (వళాన్ని వారు తప్పక చేస్తున్నారు మంగళస్నానం చేశాక, [వళాన్ని చేయబోతున్నానంటూ “మయా జ్ఞానతో౭౬జ్ఞానతో వా రజస్వలావస్థాయాం కృత సంపర్క జనిత దోష పరివోరార్థమ్‌ బుషిపంచమీ (వతం కరిప్యే” అంటూ నంకల్పం చెప్పుకోవాలి తర్వాత స్త్ప్తర్డుల (వతిమలను, అరుంధతి (తినును పంచామృతంతో స్నానం చేయించి, పసుపు కుంకుమలు, గంధమూ పూసి పుష్ప సుగంధ [దవ్యాలతో పూజించి, దివం వెలి గించి, నూతన వస్తాలను, యక్షోపవీళాలను సమర్పించాలి తర్వాత నై వేద్యం "పెట్టి, మం[తం వెబుతూ, అర్ధం సమర్పించాలి ఈ కింది మం[తంతో మనం అక్కడ పూజిస్తున్న స _ప్తర్షుల వేర్లు వస్తాయి కళ్యపో౬ (తి ర్భృరద్వాజో విశ్వామి[తోథ "గౌతమః జమదగ్ని ర్వసిస్టశ్చ నైతే బుషయః స్ర్రతాః గృన్ల వ్వుర్చ్భం మయా దత్తం తృష్టా భవత మేనచా “కళ్యప, అతి, భరద్వాజ, విశ్వామి.త, గౌతమ, జమదగ్ని, వశిష్ట చువార్డులారా! నేనిన్తున్న ఈ అర్హ్యూన్ని స్వీకరించి సంతృప్పులు అ అనో. బాట్‌ కండి అన్న భావంతోటి ఈ మంత్రాన్ని చదివి అర్ధ్యాన్ని నమ ర్చించాలి

బుపీ. కంచమీ 8ర్టి

ఈ(వతాన్ని పొటించేవారు ఆనాడు భూమినిడున్ని పండించిన ఛాన్యాహోారాన్ని ఎలాటిదాన్నిి రీసికోకూడదు అంశే కందమూలాది కాకాలను, ఇెట్లనుండి లభ్యమయ్యే పళ్ళను స్వీకరించాల్సి ఉంటుంది ఈ | వతాన్ని వజేళ్ళపాటు చేస్తే సనమ్నప్త బాధలు తొలగి పరిపూర్ణ సుఖ కాంతులు అభఖించగలవు ”

వామన జయంతి

“భా[దవదమానంలోనే శుద్ధ ద్వాదశినాడు వామన జయంతిని జరుపుతారు మవోవిష్ణువు బలి అన్న రాకసరాజును సంహరించ డానికి భా్మాదపద శుద్ధ 'ద్వాదళి మధ్యావ్నాంపూట వామనుడిగా అవతరించాడు కనుక ఆనాడు వామన జయంతిని జరుపుకోవడం సం వదాయం

ఉదయాన్నే లేచి మంగళస్నాినం అయ్యాక, చామన వి[గవోన్ని షోడళోపచార విధులతో పూజించి, ఆ పూట ఉపవానం ఉండాలి మరునాడు పారణచేసి, ఆ విగ్రవోన్ని ఒక వి[పో_త్తమునిక్రి దానం ఇవ్వాలి ఇదీ (నత విధాన కథనం

కవాలా అరుడుగా చూత్రమే (వస్తుతం ఈ వామన జయంతిని చేస్తున్నారు. ఇది అంత బవుళపచారంలో లేడు ”

అనంత పద్మనాభ చతుర్ధి

“ఇెనుగు చేళంలో (పసిద్ధమెన [వళాల్లో అనంత పద్దునాభ వ్రతం ఒకటి దీన్ని భా్యాదపద శుద్ధ చతుర్దశినాడు చేస్తారు. ఒకవేళ చతుర్దశి గూడిన పూర్ణిమ తిథి ఉంచే మరీమంచిది అనంత వద్శు నాభుడు సొజాత్తు ఆ విష్టుస్వరూపమే ఆ అనంత వదృనాభుణ్ణి "సీవించినవారికి అనంతమైన ఈ సంసార దుఃఖమునుండి విముక్తి కలుగుతుంది సకలైశ్వర్యములు సిద్ధిస్తాయి

ఇది ముఖ్యంగా భార్యాభర్త లిద్దరికీ నంబంధించిన (వతం ఈ (_వఠతాన్ని ఆచ8ించి, ఒకరి మణికట్టువపె ఇంకొకరు పధ్నాలుగు ముడులున్న రజాబంధం కడతారు ఈ రఖాబంఛాన్ని తోరమంటా రని మునుపే చెప్పాను ఈ రణాబంధం ఒక సంవత్సరంపాటు ఎవరూ తీయకూడదని శాస్త్రం మునుపటిరోజుల్లో సంవత్సరమూ ఉంచుకొనేవారు కాని, ఈ రోజుల్లో మూడుదినాల తర్వాతగాని, వారందినాల తర్వాతగాని, ఆ అనంత వద్దునాభునికి నమస్యరించి తీసివేస్తున్నారు అయితే జ్యాగత్తగా దాచి, మరుసటి సంవత్సరం (వళాన్ని ఆచరిస్తున్నప్పుడు, కొత్త తోరాలతోపాటు దీనినికూడా పూజించి ఆ తర్వాత సమం[తక 0గా విసర్జిస్తారు

భాద్రపద ళుద్ధ చతుర్దశినాడు నదిపీరానికిపోయి ఈ (వతాన్ని శేయాలి నదీతీరం సమీపంలో లేనివారు, ఇళ్లే క్రై లాసమన్నమాటన్ను స్మరించి, ఇంట్లోనే చేయవచ్చు ఇంట్లో పరిళుభమైవ | పదేళంలో అలికి, ఎనిమిది లేకులు కలిగిన కమల పుష్పంవంటి మండలాన్ని నిర్మించాలి దీన్నే సర సతోథ[ద్రమండలం అంటారు మండలం అంకే 'దేవతాది వపూజాసామ।గినంతా అండుకోడానిక్షి విస్తారంగా తయారు చేసకొన్న 'జేదక అనుకో అబే నాలుగువైపులా ఎత్తుగా కంజాలను పాతి నిర్మిస్తే మండపం అంటారు, ఈ మండలంచుట్టూ రంగురంగుల్త

రిల వండుగటుంవచ్యాలు ముగ్గులనూ, బియ్యం ముగ్గులను వేయాలి చానికి దడిణపార్శ వములో నీటితో నింపిన కలశాన్ని ఉంచాలి త్‌ర్యాత యమునే కే నమ న్తుభ్యం సర్వకామ (వదాయినీ, ఆవాపాయామి భక్యాత్వాం సాన్నిధ్యం కురు సువ్రతే అన్న మం(తాన్ని చదువుతూ ఛ్యానపూర్వకంగా యమునాచేవిని ఆ కలళంలోకి ఆవాహాన చేయాలి సమస్తోవచారాలతో యమునా దేవిని పూజించాలి తర్వాత దర్భతో పద్మనాభస్వామినిశేసి, ఆ దర్భ మ్మిగవోన్ని కలశంలో ఉంచి, కృళ్వా దర్భమయం దేవం శ్వతర్జి పే స్టిరం వాఠిమ్‌ సమన్వితం స్ప్తఫళై ః పింగళాక్షం చతుర్భుజమ్‌ అన్న మం[తం చదివి అండు అవావానం చేయాలి తర్వాత పోడ శోన- చారాలతో పూజను నిర్వహించాలి తర్చాత పడునాలుగు ముళ్లు వేసిన తోరాన్ని కుంకుమతో తడిపి, స్వామి సమీవంలో ఉంచి ఆ తోరాలనుకూడా ఈ కింది విధంగా పూజించాలి అనంత సంసార మవోసము[ ద మగ్న౦ సమభ్యుద్ధర వాసుదేవ, అనంతరూపీన్‌ వినియోజళ్వ హ్యనంత నూ[తాయ నమో నమ స్తే తోరాన్ని పూజించి, దాన్ని మణికట్టులనవై ధరించాలి భార్య ఎడమ వేతి మణికట్టుకు భర్త కట్టాలి భర్త కుడిచేతి మణికట్టుకు భార్య కట్టాలే తర్వాత సమం[తకంగా పాత తోరాన్నికూడా అక్కడ త్న ఆ నీటిలోకి వినర్లించాలి ఇక ఈ [వతంలో దేవుడికి వెట్టాల్సిన వై వేద్యం సంగతి ఐడు "సళ్ల వియ్యంతో అతిరసాలనుచేసి అరవై ఎనిమిదింటిని దేవుడికి నై శేద్యం పెట్టాలి, అందులో సగం [వతం చేయించిన పురోహితుని కిచ్చి, మిగిలిన సగం తాను శ్రీసికోవాలి అతిరసాలనే కొందరు కజ్ఞాయాలన్కి కొందరు ఆ_త్తెసర్లని పిలుస్తారు. బియ్యాన్ని కాగా నో

అనంత పద్ద్రనాభ చతుర్దశి గ్జీ మెత్తగా పిండిచేసి, ఆ బియ్యపుపిండిని మంచి పాకంలో ఉన్న జెల్లం పాకంలోకాని, పంచదార పొకంలోకాని వేయాలి పిండి, పాకం సమంగా కఠలియడానికి మనం బాగా కలియబెట్టాలి కాస్సేప టికి చల్లారాక, అది గట్టి ముద్ధగా అవుతుంది. తర్పాత దాన్నుండి కొద్దికొద్దిగా తీసికొని వెడల్పుగా తట్టి, మరుగుతున్న నూనెలోకాని, 'శేయిలోకాని వేసి కాల్భాలి ఈ అతిరసాలు తయా. పోతాయి జీవుడికి నై వేద్యం "వెడుతున్న అతిరసాలు నేతితో కాల్చిన్నవై ఉండాలి

చేవుడి పూజానమయంలో నునం ప వస్తువు వాడినా, అంశ పూలు, పండ్లు వగ్రై రాలు ఉన్నాయికదా! *..అవి వవైనా నళ 14 సంఖ్యలో ఉంజేలాగు చూడాలి 1ఉ సంఖ్యకు ఇంత [పాముఖ్యం ఎందుకంళే, భగవంతుడైన ఆ అనంతుడు సృష్టించిన ఈ విశ్వంలో 14 భువనాలున్నాయికచా! మొత్తం ఈ ఖభువనభాండాలనుండి విము క్షిని ఆశిస్తున్నాం కనుక ఇలా పధ్నాలుగు సంఖ్యలో అన్నిటినీ ఉంచాలి [వతం కూడా అంతే! విడువకుండా పధ్నాలుగేళ్ళ పొటు (పతి భాాదపదళుద్ధ చతుర్దశినాడు చేసే ఫలం దక్కుతుంది

(వత పూజాదికాల్లో చివరిభాగంలో (వతకథను వినడం కూడా ఒక నం[(పదాయం ఈ (వళానికి సంబంధించిన కథ నంఊ_ప్రంగా ఇది

సుమంతుడు, దీజాదేవి అన్న దంపతులకు సీల అన్న చక్కని కూతురుంజేది కౌండిన్య మహాముని ఈ సుమంతుని ఇంటికి వచ్చి, శిలాదేవిని వెళ్ళిచేసికొని, తన ఆ(ళమానికి తీనికొనిపోతుండగా, దారిమధ్భలో ఒక నదీకీరంలో కొందరు (స్త్రీలు వదో (వతాన్ని చేయడం శీలాదేవి చూసింది. వెళ్ళి పమిటని అడిగింది “ఇది అనంత పద్మనాభ వతం రిన్ని చేస్తే అన్నివిధాలా పుణ్య భాగ్యాలు. సిద్ధి స్తాయి” అని వారు చెప్పేసరికి, వారివద్ద ఆ (వత విధానం కెలును కొని, భర్త ఇంటికి వచ్చాక ఆ (వతం చేసి భోగభాగ్యాలు పొంది సుఖంగా ఉన్నది (వతనియమం మేరకు ఆమెచేతికి తోరాన్ని కట్టు కొనీ ఉండగా, ఒకనాడు కౌండిన్యుడు చూశాడు "వేరుకు ఆయన

(1 వండుగలుఎవ జ్బాలు, మవోముని అయినప్పటికి కాస్త సదసద్వివేకం తక్కువ కనుక “ఇలేమిటో నన్ను వళపరచుకోవడాన్సిక దిన్ని కట్టుకొన్నాప్‌* అంటూ ఆ ఇల్లాలు అనంతవతమని ఎంత ఇెబ్బత్రున్నా,. “అఫంతుజెవడు" అంటూ అవాంకారంతో ఆ తోరాన్ని లాగి విసరివేళాడు ఆమె చాన్ని తీసి పాలతో శ్రడ్తిపి జాగ _త్తచేసింది "కౌండిన్యుడిలా అపహూంకారంతో (వవర్షించినందుకు ఫలి

తంగా, ఆయనకు కలిగిన సమస్త భాగ్యాలూ అనతికాలంలోనే వారించుకుపోయాయి. అప్పటికి అతనిక్తి వివేకంవచ్చి, భార్యమాటను శిరసావహించి, అనంత[వత౦ చేయ్ప సంకల్పించి, మొదట అనంతుళలి దర్శించుకువద్దామని బయశ్లేరాడు త్రగిత్రిరగ అనంతుణి కనువోగ లేక సొమ్మంలి మూర్శపొళత్తే ఆ స్వామే కరుణించి, కనిపించి, అతడికి సంపూర్ణ జ్ఞూనాన్ని (పసాదించాడు ఆ పళంగా తిరిగి వచ్చి, అనంత వతాన్ని యథావిధిగా చేస మళ్ళీ సుఖసంవత్తుల్ని పొందాడు ఇదీ కథ ఈ కథ విని భోజనాదికాలను నిర్వ _ల్రించవచ్చు క

దసరా

“*త్రెల్పగు సాహిత్యచరి_తలోకాని, తెలుగుదేశ చరితలోకాని 'శీకృన్ల దేవరాయల యుగం ఒక స్వర్ణయుగం జాబూ!." తెలుగు సంస్కృతి ఆ రోజుల్లో ఆనందనాట్బం చేసింది ఆనందశ్షైరవి ఆల పించింది రాయల యుగాన్ని తలచుకొంశు చాలు, (పతి "తెలుగు వానికీ ఒళ్లు పులకరిస్తుంది ఒకఫామారు ఈ కాలం మళ్ళీ వెనక్కు తిరిగి, ఈ నాగరకత అంతరించి, ఈ [పపంచం తల[కిండులై మళ్ళి ఆ రాయల కాలం వస్తే ఎంత వాగుండు ననిపిస్తుంది. అలనాటి హాంపీనగరంలో ముత్యాలు, రతనాలు రాళులుగా పోసి అమ్ముతున్న 'రాజపీధుల్లో, కవితకు కప్పిన "పెళ్ళిపందిళ్ళ నిడలో నడచిపోతుంశళే ఎంత భాగ్యమనిపిస్తుంది ” ఆవేశంలో ఆయానపడి వెనకి వాలారు తాతగారు

తాతగారికి శ్లేళముంతా మనుమడడిగిన (పళ్నతో వచ్చింది సాయంకాలమలా పడక్కుర్చీలో వాలి తాతగారు విళొంతి తీసి కొంటుండగా, ఆటపాటలు కట్టిపెట్టి వరుగువరుగువ వచ్చిన రవి “తాతయ్యా, చేశభాషలండు "తలుగు లెన్స అంటూ ఎవరో ఇప్పా రటగా?” అంటూ అడిగాడు అ (పళ్నతో వడక్కుర్చీలో వెనక్కి వాలిఉన్న తాతగారు చటుక్కున లేచి నిటారుగా కూర్చున్నారు ఆ ేనెనలుకును పలికిన 1కీకృష్ణదేవరాయలగూర్చి చెన్పడం మొదలు "పెట్టారు

*... ఆయానంతో వెనక్కు వాలిన తాతగారి ముఖంలో మళ్ళి

ఆవేళం వచ్చింది అయిళే ఈమారు ఆవేదనతో కూడిన ఆవేళం శెండు వణాలు అలాగే ముసలితనానికి లోబడిపోయిన కనుచూపుల్ని స్థిరంగా నిలిపారు 'నేమ్ముదిగా, పొరలు పొరలుగా వ్యృాదయవేదన “నలికి విరుచుకువడుతున్నట్టు ఒక పచ్యాన్నీ పాడసొాగారు,

రడి వండుగలు-ప బశ్చేలు “శిలలు (దవించి పడ్చినవి, జీర్ణములై నవి తుంగభ[ద లో పల, గుడిగోపురంబులు నభాస్థలులై నవి కొండముచ్చు గుం పులక, చరితలో మునిగిపోయిన దాం(ధ వనుంధరాధిపో జల విజయ [ప్రతాప రథసం బొక స్వప్నకథావిశషమెై పద్యమంతా అయ్యాక, ఎల్బటి నీటితెర కనుపాపల్ని కప్పగా కళ్ళు వెకెత్తి ఇంటి పెకప్పుశేసి చూస్తుండిపోయారు తాతగారు వాలుగుతణ్రాలు గడిచాక తాతయ్య ధ్యానాన్ని భంగవపరుస్తూ అడిగాడు. రవి ఆ సద్యం అర్ధం వమిటి తాతయ్యా?” అని “చెలుకున్నాను బాబూ! ఆం(ధుల మహోజ్జ్వల కీ ర్పికి ఆల వాలమైన వొంపీనగరం అన్నివిధాల క ఇావిన్యాసాలకు ఆలయమెైంది మనవారి శిల్పకళ చిందులు తొక్కేలాగ ఎన్నెన్నో అందాల నిర్మా ణాలు ఆ నగర వై భవాన్ని చూసిన శ్యతురాజులకు ఆదినుండి కన్ను మంశే కట్టకడకు తళ్ళికోట యుద్ధంలో కుయుక్తులతో మనవారిని &డించి మహామ్ముదీయులు ఆనగరంవ2ై పడ్డారు [కూరాతి కూరంగా ఆ సౌందర్యాఅ కుప్పను ధ్వంసం చేళారు. ఎందరెందరో పరేశ యాత్రికులను అబ్బురపాటులో ముంచెత్తిన వాంపీనగరం రాళ్ళ దిబ్బగా మిగిలిపోయింది ఆ నగర జీర్ణ స్టీతిని చూసి ఒక కఏిశ్వరుడు ఇలా కన్నీటితో వద్యం (వాాడు అక్కూడి 'రాళ్ళుకూడా పడ్చినవట [వక్కన్కపారే తుంగభ్యదా నదిలో పడి జీర్ణమైపోయినవట చక్కటి వైభవంతో వెలిగిన గుడిగోపురాలు, కొండముచ్చులకు రచ స వేదిక లైనవట అనంతమైన చరితలో ఆం(ధుల పరాకమికీర్రి ఒక కల లోని కథల్తాగా కరగిపోయినదట ఇది బాబూ ఆ పద్యం అర్థం” డగ్గుక్రికతో చెప్పారు తాతగారు “అబ్బ ! అంత అవేదనను లేకెత్తించినదంశు, ఆ నగరం ఎంత వైభవాన్ని అనుభవించి ఉండాలి తాతయ్యా?” జేలగా రవి మాట, “ఆ నగర వె భవమేకాడు. బాబూ, ఆ సా[మాజ్యం యావత్తూ అనుభవించిన వైభవం ఆంధ్రుల చరి[తలో మగి పాటిలేనిదనుకో

ద్‌పరో ౭ కృష్ణదేవరాయ సార్వజౌముల పాలనలో ఆ నగరాన్ని చూసిన పర దే 'యౌో లెకులు ఆశ్చర్యంలో అచేతనులఅయ్యారం శు నమ్ము న్‌ దసరా వండుగదినాలలో ఆ పట్టణ సౌందర్యం మరి వట్ట నలవి కాకుండా ఉంజేదట పదిరోజులపాటు సాగే ఆ వండుగ దినా లలో వెయిర్ట* పనుగులను అలంకరించి విశాలమైన మైదానాలలో " నిలిపేవారట తొమ్మిది'అంతస్తులున్న “కడపమీద, రళ్నాలు పొదిగిన బంగ రు సింహాననంమీద రాయలవారు ఆనీనులై నవేంటనే' ఆదమెచొ నంలో రకరకాల అటలు, పాటలు, వినోదాలు, గారడీ పోటీలు ఎన్నో (వదర్శింపబజేవట రాజ్యం యావత్తూ అక్కడే ఉండేదట ఈ మాటలను సాజాత్తు అబ్బుల్‌ రజాక్‌ అన్న అనాటి చర(తకారుడు (వాసిపోయాడు. ఇప్పుడు ఆ తొమ్మిది అంతస్తుల మేడ కూలినది కూలిపోగా మిగిలిన 3ండంతస్తులతో, ఆ రాళ్ళకువ్పమథ్య తలెత్తు కొని ఉంది దాన్నే ఇప్పుడు “మహర్నవమి దిబ్బ' అంటారు నవ రతి ఉత్సవాలకోసం (ఎక్యేకం ఉండేది కనుక, అది మవార్శవమ్‌ శాల అయింది రోజులు వాగున్నప్పుడు “శాలిగా నిలచినది. నేడు దిబ్బగా మిగిలింది ” కళ్ళు వత్తుకొన్నాడు తాతయ్య పూర్వవై భవంపట్ల ఇంత గాఢమైన (పేమ ఎందుకో అర్థం కాలేదు రవికి తనది అనుకోవడంవల్లి మనిషి మనసులో ఎంత ఆర్హ్వత! “నెమ్మదిగా మళ్ళి అడిగాడు “తాతయ్యా! దసరా పండుగ అనీ, నవళ్శాతులని -శండుమవూటలన్నోవు అంశకే పమిటి తాతయ్యా!” అడగాల్సిన మాటనే అడిగావ్‌ బాబూ! మన పండుగల్లో దసరా అనీ ఒకటుంది దసరా అంజ రండు పండుగల నముదాయం అనుకో అండులో మొదటిది నవరా శులు- రెండవది విజయదశమి, ఆశ్వయుజమానంలో _ కుద్ధపాడ్యమినుండి నవమి వరకు తొమ్మిది రోజులు జరుపుకొనే పండుగను నవరాత్రులు అంటారూ దశమినాడు అం'సే 'వదవనాడు జరుపుకొనే పండుగ విజయదిశమి' శెంటిక్‌ళెండు వేరువేరు ఉద్దేశ్యాలు, కళొకమావీ.షులూ. చెప్పినా, ఇండూ. వెనువెంటనే వస్తున్నాయి. కనుక, "టిసి ఒకటిగనే

ఏ8 వండుగలు-వబ్బాలు జరపడం రివాజయిపోయింది. అలా ఒక్కటిగా వెసే పండుగను దసరా అంటారు

తొమ్మిది రోజులపాటు మనం పండుగ జరుపషొనే సంద 'ర్యాలు ఇంకా ెండుమూడున్నాయికాని, ఈ నెలలో జరుపుకొనే వాటికే నవరాత్రులు అన్నమాట రూఢియై నిలిచింది వీటినే దుర్గా నవళకాత్రములు 'లేదొ-దుర్లోత్సవములు అంటారు దుళ్షాదేవి అంక “తెలుసుకదా రపి!

ఆ! ఇలును ఆతయ్యా” రవి తల ఆడించేడు

“ఇెవ్పు చూడ్డాం! ఎలా తెలుసో!

“మొన్న (ప్రార్థన పద్యాళ్లో చెప్పలేదూ పోతన్న కవిగారి పద్యమంటూ

అమ్ముల గన్న అమ్మ ముగురమ్మల మూలపుటమ్మ ఇవాల "పె

ద్దమ్మ సురారులమ్మ కడుపాలుడి బుచ్చివ అమ్మ తన్నులో

నమ్మిన వేలుఇటీమ్యల మన నుండెడి

శి ! శైలి ౧బులనుం అమ్ము దుర్గ మ్‌

అవి గడగడ అప్పవచె ప్పేశాడు రవి

“*భేష్‌! చాగా జ్ఞాపకం 'పెట్టుకొన్నావు రవీ! మహిమాయా అవతారమైన ,ఆ దుర్గాదేవి సంప్రీత్సిక్తై. చేసే ఉత్సవాలు కనుక, పిటిని దుర్గోత్సవాలంటారు ఇవి మన రాష్ట్రంలోకంశు "బెంగాలు చాష్ట్ర్రంలో మహో వైభవంగా చేస్తారు. మన అెలుగుదేళంలో ఇది (పశ్యకించి ఆడపిల్లల పండుగ రకరకాల బొమ్ములను సేకరించి -ఈ తొమ్మిది రాశులు బొమ్మలకొలువు "పెడ్తారు. పడాది పొడుగునా కూడ బెట్టుకొన్నడభ్బుతో కొ తబొమ్మలు కొంటూ, పాతబొమ్మలను బూజుడులిపి ఇంటినంతా రంగురంగుల కాగితాలతో అలంకరించి బల్సలతో చిన్నరకం గ్యాలరీలాగ తయారుచేసి, వాటివై కెల్లట్‌ బట్టఅను చరచ్చి.లొ మలన్నిటినీ అందంగా అమరుస్తారు స్వయంగా చేసిన రకళకాఖ బొమ్మలు కూడా "వెడ్తారు. తమ కళానై పుణ్యా న్నంతా అక్కడ కన్నుల కింపుగా అమర్చి, ఇరుగుపొరుగుల్లోని

దనళొ ర్ట, అమ్మలక్క-లను పిలిచి, కొలువుతీరిన బొమ్మలను ఉట్లేశిస్తూ శాము., "నేర్చుకొన్న పొటలు పాడతారు మురిపం మీరగా ఎవరె నా నెభావని మెచ్చుకొంకేు చాలు, మురిపాల మొగ్గలౌళారు 'మెచ్చినా, మెచ్చ కున్నా చూడభలిలిచినవారంధరికీ పండ్లూ, తాంబూలమూ ఇచ్చి కాగ విస్తారు ఈ నవరాతులు ముఖ్యంగా ఇప్పుడు ఆడపిల్లల కళా కళ లానికి నంబంధించిన పండుగ భావిజీవితంలో వారిని బాధ్యతాయుతు లైన ఇల్లాం[డగా తీర్చిదిద్దడానిక్‌, రకరకాల అనుభూతుల్ని పదిలంగా “గొరవించడానికి లోకజ్ఞతతో రూపికరించుకొన్న 'పండుగ ఇది' తర్వాత వదవదినాన్ని - “విజయదళమి” వేరట అందరూ వైభవంగా చేస్తరు ఏవైనా కొత్తకార్యాలు చేపట్టడానికి కుభపదింగా పూర్వుల్గు ఇప్పిన మూడు దినాలలో ఈ విజయదళశమ్‌ కూడా ఒకటి కనుక సం[వపదాయబద్ధమైన కాలంలో కొత్తకార్యాలను చాలాభాగం ఈ రోజే ముదలు పెళ్టువారట పిల్లల్లు ఓనమాలు దిద్దుకోవడం విజయ దశమినాజే ఆరంభించేవారట వర్తకులు కొత్త వ్యాపారాలను మొదలు'పెట్టడం౦, రాజులు కెత్త 'రాజాలమ నంపాదించడానికి [వయత్నం చేయడం జరిేశేదట విజయదశమినాడు ఏ కార్యాన్ని ఆరంభించినా విజయం సిద్ధిస్తుందని మన పూర్వుల నమ్మకం * “మిగిలిన ఆండురోజులు చెప్పలేడు తాతయ్యా!” రవి గుర్తు చేశాడు “చై (తకుద్ధ పాడ్యమి కా_ర్తీకళుక్ల పాడ్యమి, ,4సరే ఈ విజయ దళమీనాడు ఒక ముఖ్యమెన ఆచారం ఉంది. ఉదయం ఇష్ట్రచేవళా (ప్రార్థన చేసికొంటున్నప్పుడు, అయా వృత్తులవారు తమకు సంబం ధించిన ముఖ్యమైన సాధనాల నన్నిటిని భుుభంగా పసుష్పుకుంకునులు ఇట్టి దేవుడిముందు ఉంచి పూజిస్తారు. ఆరోజంళా వాటిని దేవుడి మంటవం వద్దనుండి తీయకూడడు, మరుసటిరోజు, ఉద్వాసన జరిగాక మా(తమే ఆ సొధనాలను బయటకు తేవాధి, చడువుకొంటున్న, పిల్లలుకూడా కొ_త్తపు్తకాలను కొని శమ మామూలు పు _నళాల్దను,

100% పండు? లు=ప్రజ్బాలు ఆ కొత్తపు_స్తకాలను వసుపుకుంకుమలతోపోటు దేవుడిముందు ఇట్టి పూజిస్తారు వర్పకులు తమ లెక్కల పు_స్తకాలన్నిటినీ అలాగే ఉంచి పూజిస్తారు " ఏ వ్యాపకాల్లో ఉన్నవా-రైెంనాసకే, తమతమ వ్యాపక్కా. అకు సంబంధించిన 1పధానసాధనాలను ఆ రోజు పూజించాలి అలా చేస్టే విజయాన్ని పొందగలరు సాయంకాలం ఆడవారు ఇనుమడించిన ఆడంబరంతో బొమ్మలకొలువు చేస్తారు ఇదీ ఈ రోజుల్లో అలవామై పోయిన పద్ధతి కాని దీన్ని సం్యపదాయబద్దంగా చేయాలం కే ఇలాకాదు అపరాఫ్టా వేళకం౦ంతా, (గామ[వజలు అందరూ కలసి, ఈశాన్య దిక్కుగా వెళ్ళి, ఒక పరికుద్రమైన స్థలంలో, గోమయంతో అలికి, శుభంచేసి, దానిమీద గంధంతో అనాంగమ్నూల్లిని చితించి, సంక ల్పం ెప్పికొని ఆ చితం మధ్యలోకి అపరాజితాదేవిని ఆవాహనం చేయాలి అవరాజితాదేవితోపాటు జయ, విజయులనుకూడా అవావా నం చేసీ షోడశోపచారాలతో పూజాదికాలు నిర్వర్తించాలి కల్లి ఈపూట మేం చేస్తున్న కొ_త్త్మపయత్నంలో విజయం (పసాదిస్తూ మమ్ముల్ని నిరంతరం రఊన్తూ ఉండు”మని (పారించాలి తర్వాత అందరూ కలిని మహోత్యావాంతో, పంటలకు సంబంధించిన సమ స వస్తువి శేపాలతో కూడిన అలంకారాలతో, మేళతాళాలతో (గామం పొల్లిమేరలను దాటివెళ్ళిం శమీవృకంనద్దకు వెళ్ళి సమం[తకంగా పూజించాలి ఆ ళమీవృతపు ఆకులను సేకరించి గృవోలకు మరలి వచ్చి, "పెద్దల పాచాలకు నమస్కరించి, ఆ అకుల్ని

• కళమీ ళమయతే పొపం.ళమీ శత్రువ్లినాశినీ అర్జునన్య ధన్నుర్ధారీ, రామస్య (_పియదర్శినీ అన్ను శ్లోక ౦-చడువుతూ "ఇవ్వాలి "ఇెద్దల ఆశీర్వాదాలను పొందాలి రాజుల కే కమీవృతాన్ని “పూజించిన తర్వాత శతువుల బొమ్మను తయారుచేసి దానిమీద ళస్తాన్ని + |పయోగించేవారట ఇది ఆనాటి సంవదాయం దిన్ని ఈరోహల్లో ఎవరూ పట్టించుకోవడం లేడు శమీ వృతర దగ్గరలో ఉంచళేమా(తం వాటి *అకులను అెచ్చి, ఇంట్లో,

*. గిజేనతో ల 101 “*బేవుడినద్ద ఉంచి పూజించడం మాతం మిగిలింది క్‌ తణం'నేపు ఉపారు తాతగారు “మై కే విజయదళమి అన్న పేరు-ఎందుకు వచ్చిందో చెప్ప లేదు కాతయ్యా ” తాతయ్య శాస్త విశ్రాంతి తీనికొన్నాక అడి గాడు రవి ఆద్దాన్సికీ కార్యాలను ,మనవారు చఛాలా-రకాలుగా చెప్పారు వాబూ. సరిగ్గ ఈదినమే ఆాశీరోమచం[దమూ ర్తి - రావణాసురుళి చంపి; విజయం సొధించాడని కొందరన్నారు మరికొఠలదరేమో విరటుడే కొలువులో "ఉన్న అర్జునుడు ఆరోజు శమీవృజాన్నింవూోజించి ఆయరిధాలను స్వీకరించి కారవులతోంయుద్ధంచేనీ గలిచాడకంకనుక, అది విజయయేదళమి అయిందని అన్నారు ” “నిరటుడి కొలువులో అర్జునుజేమిటి శాతయ్యా[” న్స పశభారతకథను అప్పుడే మరచిపోయావా జయా |! = మోయాజూదంలో ఓడిపోయిన ధర్మరాజు తమ్ముళతోను, ..దౌపది తోను కలిని 12 పళ్ళు అరణ్యవాసం, 1 సంవత్సరం పూక్ష్షైతవాసం చశేయాల్సివచ్చిందికదా! అజ్ఞాతవాన [ప్రారంభంలో శమీవృతంలో తము ఆయుధాలను దాచి వెళ్లారు అజ్ఞాతవాసం ముగిసిపోతున్న సందర్భంలో, విరటుడిమీదకు కౌరవులు దండెత్తి రాగా, విరటుని వద్దనే బృహన్నల "పేరుతో ఉన్న అర్జునుడు వారితో యుద్ధం చేయాల్సివచ్చింది అప్పుడా శమీవృతాన్ని (పాక్టించి, అండులో చాచిన తన గాండీవాన్ని స్వీకరించి కౌరవులతో ఒంటరిగా తలపడి, తన రాజు గౌరవాన్ని కాపొడాడు అర్జునుడు ఈ కథలు ఎలాగున్నా నిజానికి వీటికీ ఈ పండుగకూ సంబంధం లేడు ఇవి తర్వాత కలిసిన విషయాలు జో్యోచిమపర ౦గా, క్త యుల మేం నడ సొయంకాలం సూర్యుడు అస్తమించి స “కనిపిం చెపిన వైండుగా ఉన్న ళా 104 (౧ కాలాన్ని విజయ అంళ్ళీ శ్రే సనగ కష్టైకోనురలి శసింరి | త్ర రి గొ

109 పరిడుగలు=పచ్చాలు

పోతే ఇది శరత్కాలంలో వచ్చే వండుగ శరతా్కాలంలో వక్షాలు లేకుండా, అటు విపరీతమైన ఎండకాని, ఇటు విపరీతమైన చఖికాని లేకుండా (వయాణాలు చేయడానికి చాలా అనుకూలంగా ఉంటుంది పూరర్షకౌలంలో రాజులు యుజ్జాలు” చేయడానివ౨్లై ఈ కాలాన్ని ఎన్నుకొనేవారట శరత్కాలమం'కే. వీరత్వం వీళ్ళంఖ లంగా _జె(తయా[త చేసే కాలమనుకో అందుకే మని నాటేకాల్లో క్షత్ర వీరరస(“ధానమైతే, _నాందీళ్లోకంలో శరత్కాల (వసకక్తిని ర అెస్తారుఃం విజయదళమి పండుగ్సనాడ్డు మునం జేసే ఆయుధపూజ, 3 ఆఅపకాజితా దేవి పూజ, శమీపూజ, (ాముం పొభిమేరలను కోలా 'ఇ్యాల్రంగా దాటిధానడం వన్నీ ఆనాటివారు పొరుగు రాజుమీదకు యుద్ధానికి వెళ్తుతున్నప్పుఢు. చేసినట్టి విశేషాలకు సంకేతాలే దళమికి ముండున్న తొమ్మిది రోజులు లోకంలో మధుకైటభాది (కిమికిట కాల దోపాలన్ను నివారించడానికి, యుద్ధయాత ఆరోగ్య] పదంగా సొగడానికి సన్నావాం ేసికొనే దినాలు అవి ఈరోజు ఇలా పరిణ (మించాయి. మన పూర్వ సంస్కృతి అవశేషాలను ఇలా సంశేతాల రూవంలో పొడువుకొని ఉన్నాయి. అదీ కథ! ,.* ముగించారు తాతగారు

అట్టతదియ

“అట్లతద్దినాడు ఉయ్యాలలూగకుంశు. ముసలి మొగుడూ, -మునలి "పెళ్లాం వస్తారని ఒక నానుడి ఈ అట్లతద్ది-అట్లతదీయ అన్నది పిల్లలకు చాలా సంబరాన్ని "కలిగించే పండుగ అశ్వయుజ మాసం బహుళ తదియనాడు ఈ పండుగ వస్తుంది భా(దపద మాసం బవాుళ తదియనొడు వచ్చేది ఊం[డాళ్ళ తద్ది అదేనుంత ముఖ్యం కాదు కనుక ఇెస్పలేడు బఐవుళ తదియ అంకే పౌర్షమి వెళ్ళిన మూడవ నాడని అర్థ 0౮

ఈ వం్రడుగనాడు సూర్యోదయానికి ముందే షిల్లలు లేచి, మంగళస్నానం చేసి, బాగా అట్లు తిని, కాదంశే వేడివేడిగా భోం చేసి ఆమైన ఆడుకోటానికి ఏ మామిడితోపుమీదనో పడళారు "వెద్దచెట్లకు ఉయ్యాలలు కట్టి తరగని ఉత్సావాంతో దినమంతా ఊగుతుంటారు అ ఉయ్యాల ఊపుల్లో మళ్ళీ పందాలు ఆకాళాన్ని అంశకులాగు ఎవరు ఊపుతారో చారు గొప్పవార్తు అలాగే అంత ఎత్తూ భయపడకుండా ఊగేవారుకూడ్రా గొప్పనారు ఎవరు ఎంత ఎత్తుగా ఊపుళారో, ఎవరు చమా(క్రం భయపడకుండా ఊగుతారో అన్నది (వశ్న పండుగ అంతా ఇంశచే అనుకో అయికే అపూట ఆడవారు వామజీవుని (పీతకొరత్లై పాయసం నమర్పిస్తూ, గారీలేవి కోసం గుడాపూపాలను నమర్చిస్తూ ఒక (వతం వేయడం కూడా ఉంది కాని ఈనాడు అది చెప్పుకోదగ్గ ఆచరణలో లేదనుకో, ,.”

తాతగారి నోటిలోనీ మోట నోటిలోనే ఉన్నది. మనుమడు అచ్చం ఆటల పండుగ విన్న సంబరంలో బయటక ఉడాయించాఢడు

దీపావళి “తాతయ్యా తాతయ్యా! నువ్వు ఇన్ని పండుగ కథలను చెబు ఈున్నావుగాని, నిజంగా చెప్పాల్సినదాన్ని_మ్మాతం చెప్పడం లేడు ” వల్చ్బటి చిన్నారి పెదాలను ముద్దుగా సున్నాలా చుట్టి అడిగాడు రవి మణం'సేపు రవిముఖ్లాన్ని చూన్తూ పొట్ట కదిలేటట్లు తనివితీశే లాగ నవ్వుకొని తాపీగా అడిగారు కాతయ్య “ఏమిటి చాబూ” అంటూ లీక [_నవ్వుడంకాదు నిజంగానే. చెప్పాల్సింది మాతం నువ్వు వెప్పనేలేడు “జిక నిజంగానే అడుగుతున్నాను కాని అదేమిటో చెబుదూ.. ”

కోట్రద్రే తాతయ్యా! పదో పండుగకు బోలెడన్ని టపాకాయలు? చిచ్చుబుడ్లు కాలుస్తామే అది "పేరు మరచిపోయానచ్చా! ఏమిటది?”

“పండుగనాడు సంబరమెళే ఎంచక్కా జరిపించుకొన్నావు గాని, పేరుమ్తతం , మ్రర ఛిప[్రయావ్యా?. . రవీ! నువ్వురా గెప్ప వాడినీ, *,*ఇలాటి (శద్దతోశునా ఈ పండుగలగురించఛి ఇంతగా నావద్ద చెప్పించుకొంటున్నావ్‌!. *”

“అబ్బ !' కాడుతే తాతయ్యా! అమ్మేమో, (పొడ్డున్నే లేపు తుంది తలకు నీళ్ళు పోనుకురమ్ముంటుంది వచ్చేపాటికి దండం "ఇట్ట మంటుంది. ఆ తర్వాత కొనుక్కు తెచ్చుకొన్న టపాకాయల్ని కాల్చుకోడానికి ఇస్తుంది అలాంటవ్పడు చాన్నిగురించి నాశేమంత పెద్దగా జ్ఞాపకముంటుంది? అదే నువ్వు ఇంత వివరంగా వెబుతున్న ష్టుడు, కొంఛకాకపోతే కొంతైనా ఎండుకు జ్ఞావకం ఉండడు? ,”

దీపొవళి ' 1రి5

*స్గశ్రే నువ్వు టపాకాయలు కాలుస్తున్నవ్పఢు. నీకు నిప్పెలా వచ్చింది అప్పుడు మీ అమ్ముపంచేస్తూ ఉందొ! ఇంటి గుమ్మంవద్ద చేటినై నా ఉంచించా? జ్ఞాపకం ఇచ్చుకో మాస్ట్రారుగిరీని అనం "భంతో అనుభవించే పంతుల్లాగా 'మొవాం వెట్టి అఢిగారు తాతగారు

| క్లూ అమ్మ గుమ్మంచుట్టూ, ఆ6!*, దీపాలు వెలిగస్తోందిం హాయ్‌వోయ్‌ జ్ఞాపకం వచ్చింది ఆ పండుగ -ఛీరు ఫీపావళి!”

“మరి నీకు తెలిసీ నన్ను అడుగుతా వేం రవీ!”

“చ్చీై కే తెలుసుకాని, ఆ పేరెందుకు వచ్చిందో తెలియడు తాతయ్యా అసలు ఆ పండుగకు అలా దీపాలు ఎండుకు పెట్టాలి తాతయ్యా? ఇప్పవూ?”

“వప్తాను బాబూ! దీప్తాలన్నీ వరునగా వెలిగించడం ఈ పండు గలో ప్రత్యేకత కనుక, దిన్ని దీపావళి అన్నారు అంశే దీపాల వరుస అన్నమాట ఇక ఇలా వెలిగించడం ఎందుకంకేే, చీకటిలాంటి అజ్ఞానాన్ని జయిం చినందుకు గుర్వ్తగా. జ్ఞానకాంతులు వెదజల్లే వెలుగుల దీపాలను వెలిగించుకొని మనిషీ వేడుక చేసికోంటున్నాడు "

“అంశ, “అర్థం కావడం లేదు కాతయ్యా!"

“అంశు వఫవూలలో దారం బాబూ! ఈపండుగ ఎందుకు వచ్చింది అని చెప్పడానికి నాలుగయిదు కథలున్నాయి ఆ కథలన్నిటి వెనుక దాగిఉన్న సళ్యాన్ని నీకు ముందే చెప్పాను ఆ సోమాన్య సళొన్టినికి ఈ కథలన్నీ కేవలం సంకేతాలే ”

జ్చశన్సీ ఆ కథ ఏమిటో వివరంగా చెప్పు తాతయ్యా!”

“ఆశ్వయుజ మానం అమావాస్యనాడు మనం దీపావళీ జరుపు కోవడం ఆచారం అమావాస్య ముందురోజును బహుళ చళుర్ణశి అంటారు పౌర్జమి ముందురోజును ఏమంటారో వెప్పు' నీకేమా(తం జ్జైపకం ఉంధో చూద్దాం!”

106 నండుగ లు=పబ్బాలు

“కృష్ణ చముద్ధశ "

“తప్పు! బవుళ చతుర్దశి అన్నా కృష్ణ చతుర్దశి అన్నా ఒకే. ఇది అమావాస్యకు ముంటువచ్చేది పౌర్ణమి ముండు వచ్చేడాన్ని శుక్సచతుర్దశి అంటాము కుద్ధచరుర్దశి అన్నా కూడా అదే”

దీపావళికి ముందు వస్తున్న చతుర్దశిని, అంశే, ఆశ్వయుజ శుద్ధ చతుర్దశిని నరక చతుర్దశి అని గొప్ప పండుగగా చేస్తారు

ఆ చతుర్దశినాడు నరకుడు అన్న రాక్షసుణ్ణి చంపి, కృష్ణుడు లోకానికి ఉపకారం చేశాడు కనుక లోకానికి ఉప[దవాన్ని కలిగిం చిన ఆ అసురుడు చచ్చినండుకు సంతోషంగా నరకచతుర్దశిని కూడా పండుగగా చేస్తారు. అసురుడు చచ్చినవెంటనే వచ్చిన అమావాస్య కనుక దాన్నికూడా 'కేజోవంతం చేద్దామని దీపాల వరుసల్ని వెలి గించి దీపావళి పండుగను చేస్తారు ఒకనాడు అసురుడు చావడం, మరుసటిరోజు ఆ విజయాన్ని ఉత్సవంగా చేసకోవడం ఆ అసురుడు అజ్ఞానానికి గుర్తు ఆ దీపం జ్ఞానానికి గుర్తు

“ఆ నరకుడంశు ఎవరు తాతయ్యా?”

అబ్బో! అదో "ద్దకథ టూకీగా నాలుగుమాటల్లో చెబుతా ధర్ముసం దేవోలు 'వెలిబుచ్చకుండా విను మునుపు హిరణా్యాముడు, హిరణ్యకశిపుడు అన్న ఇద్దరు రాతస సోదరులుంజేవారు అందులో ఆ హిరణ్యాముడున్నా జే, వాజేంచేళాడో తెలుసా? భూదేవిని చెర బట్టి, మనుష్యులెవరూ చొరరాని మలినపు కోటలో బంధించాడు కనుక భూదేవి చెరను విడిపించడానికి విష్ణుదేవులవారు సంకల్పించి, మనుష్యరూపంలో ఆ కోటను [పవేశించలేడు కనుక, వరాహరూవ మెత్తి హీరణ్యాథుడిని సంవారించి భూచేవి వెరను విడిపించాడు. ఆ సమయంలో భూడేవి గర్భంలో నరకుడు పడ్డాడు వాడు పదవ

"శేళ్ళ (1పొయానికే అమేయ బలవ తా[కమవంతు డయ్యాడు కామ రూప దేశాన్ని జయించి (పొద్దోతిమనగరాన్ని. రాజధానిగా చేసి కొని పొలించడం మొదలుపెట్టాడు మొదట్లోనేమో చాలా మంచి

గీపొవళీ 107 వాడుగా పీరు తెచ్చుకొన్నాడుకాని, వాణుడన్న వాడి సహావాసంచేసి దుర్శార్షుడె పోయాడు వాడి ఆగడాన్ని భరించలేక “నీకు జన్మ నిచ్చినవార చేతిల్లోనే మరణిస్తామ అంటూ. వశిష్టమహర్షి కాపం "వెన్తైకాడుం

విష్ణువే కృష్ణుడిగా. అవతరించాడని తెలుసుకదా! ఇడుగో ఇలాటి డుర్మార్లుల్ని అణచడానిశే ఆయన అలా పుట్టాడు భూదేవి సత్యభామగా అవతరించింది నరకుడు "పళ్లు జాధల్ని భరించలేని పజా సీకం వారికి మొర పెట్టుకొ చేసరికి నరకుడికీద యుజ్బానికి బయశ్షేర్తారు నత్యభామకూడా యుద్ధరంగానికి వచ్చింది జకసారి కృష్ణుడు మూర్భపోళే, సత్యభామ విల్లంబులు పట్టుకొని యుద్దంచేసి, నరకా సురుణ్ణి కూల్చి వేసింది అలా నరకసంహోరం జేసి మరునాడు సత్య భామతోపాటు ద్వారకానగరానికి కృష్ణుడు వచ్చేసరికి, ఆనందంలో అమావాస్యనుకూడా పున్నమి చేయాలన్నంత సంబర ంతో రకరకాల దీపాలను వెలిగించి పుర్యవజలు స్వాగతమిచ్చారు తర్వాత తర్వాత అదొక గొప్ప సామూహిక ఉత్సవమెపోయింది అది కథ”

బ్రంక్పే. ఈ పండుగను అెండు రోజులు. చేసికోవాలా తాతయ్యా?”

“-ిండు రోజులు కాదురా చిట్టి తండీ!' దిన్ని కొందరైతే ఐదు రోజులు చేస్తారు. మనం 'సానూన్యంగా * మూడు రోజులు చేస్తాము ”

ట్టు బ్పిగివ్రిన రోజుల విశేవమేమిటి 'తాతయ్యా!'

“చతుర్దశికి ముందురోజు బహుళ[త యోదళి ఉంది చూళావ్‌' అదికూడా 'పండుగ (కిందనే లెజ్ట దాన్నే ధన్మతయోదశి అంటారు ఆ రోజు రాసి అవమృత్యువును అరశే పారాళ్తుగా (పమాదాల మూలంగా వర్ప'జే మృత్యువును తప్పించుకోడానికి 'యమ దీపం” అన్నది ెడళారు-. అంశు నూనెతో ద్‌పాన్ని వెలిగంచి, పూజించి, గుమ్మాని కెదురుగ్గా ఇంట్యిజయట ఉంచడం యముని దయను కోరుకొంటూ దీన్ని "వెడుతున్నా౦ కనుక, దీనికి యమదీవం అన్న సీరు వచ్చింది,

108 వండుగలు-వళ్భాలు ధనత్రయోదశి తర్వాత చతుర్దశి అదే నరక చతుర్దశి ఆ రోజు రాతి మూడవరూము తర్వాత, అంళే తెల్ల వారురూముననే థేచి తలకు నూనె అంటుకొని, స్నానం చేయాలి అయికే ఆ చతుర్షళి స్వాతీ నమ్యతంతో కూడిఉండాలి సామాన్యంగా అనాడు స్వాతీ నద్మతమే ఉంటుంది. ఒకవేళ ఎప్పు2ైనా స్వాతీనక్యతం ఆపూట రాకపోళే, స్నాతీ నమ్మ్యతం ఉన్ననాజే తలంటు స్నానం చేయాలి అ తలంటు స్నానంవల్ల నరకభయం పోతుంది అంతే కాకుండా ఆనాడు నూనెలో అత్మీ దేవి," నీటిలో గరగాదేవి అధివసించి ఉంటారు కనుక, ఆ తలంటుస్నానం శేవలం నరక నివారకయే కాకుండా, సర్వ ఐశ్వర్య (నదాయికం స్నానం. చేసిన పిమ్మట ఉత్త రేణు, సౌర తగిరస ఆకుల్ని తలమీద తిప్పుకొని పారవేయాఠి తర్వాత యమధర్శ-రాజును ఉద్దేశించి తర్ప్చుణం వదులుతూ, ఆయన కున్న పధ్నాలుగు "వేర్లనూ తెలిపే మంత్రంతో ఆయన్ను పూజిం ఇ్రాలధి ఆ మంతం ఇది యమాయ ధర్మరాజాయ మృత్యువే చాంతకాయ చ వైవస్వతాయ కాలాయ సర్వభూత తయాయ చ జొదుంబరాయ దధ్నాయ నీలాయ పర మేస్టినే వృకోదరాయ చి[తాయ చ్చితగుప్తాయ వై నమః॥ యమ తర్పణం ముగీంచాక నరకుణ్ణి ఉద్దేశించి, ఆయన భయం నుండి తప్పించుకోవడానికి, ఒక దీవం వెలిగించి "పట్టాలి ఆ పూట భోజనంలో 14 రకాల కాయగూరలను, ఆకుకూరలను వాడాలని కాశ్ర్రం తర్వాత ఆ సాయంకాలం దేవాలయాల్లో, సమాజ మంది 'రాల్లో వారాస్త్రాల్లో దీపాలు వెలిగించి రావాలి ఇది నరక చతుర్జశినాటి దినచర్య ఇక్కడొక చిన్న రవాన్యం చెప్పనా! మొదట్లో ఇది “కేవలం యముడికి భయపడి, అఫ్‌ మృుత్యువునుండి తమను తాము కాపాడుకోడానికి చేసిన పండుగ నరక చతుర్దశి అన్నదాంట్లో “నరక' అన్నమాట ఉంచే అది మన పొపాలకు ఫలంగా దొరికే

దీపొవళి 109 నరకలోక మే నాయనో *. తర్వాత తర్వాత నరకుడన్న రాతనుడి కథను దినిక్తిజతవరచి, మొదటి ఉద్దేశ్య మే మరచిపోయారు ఇప్పుడు ఎవరు మొదలుపెట్టినా ఆ నరకాసురుని గురించే చెబుతారుకాని, ఆ నరకం గురించి చెప్పరు నేనూ అలాగే చెప్పానుకదా! సశే చాన్నలాగుంచు ఇక తర్వాతి రోజు అమావాస్య అఆళ్వయుజ మాసానికి చివరిరోజు ఆరోజు ఒకు కోలావాలం ఉదయాన లేస్తూనే తలంటు నీళ్లు మామూలు అనుకో శాని ఇక్కడ ఒక విశేషం ఉంది. కొన్ని శాస్త్రాల 'వకారం మరి, మామిడి, అత్తి, జువ్వి, నేేడుచెట్ల వట్టలను నీటిలో నానవేసి, ఆ నిటితో స్నానం చేయాలి ఆ తర్వాత ఆడవారు మగవారి తలచుట్టూ దిపాల్ని తిప్పాలి శెండవ "ది శే బాగుందిశానీ, ఆ మొదటివాటిని సంపాదించుకోవడము గగనంగా ఉంటుంది. అయినా దీన్ని అన్నిశాస్త్రోలు ఇెప్పలేదు కదా... వదిలేద్దాం మనవాశ్లెప్పుడో వదిలేళారుకూడాను స్నానం తర్వాత చేవతాపూజ, పితృ దేవతాపూజ జేసి నేయి, పాలు, "వెరుగులతో పార్వణ[శాద్ధ మివ్వాలి ఆ తర్వాత అందరూ సామాన్యంగా నేటికీ చేస్తున్న ముఖ్యమెన విశేషం-అలడ్మిని-అం శే దరి[ద దేవతను తొల గించడానికి లత్మీదేవి పూజను చేయాలి కొన్నిళాస్తాాలేమో కుబేర పూజను, కాళీపూజను చేయాలన్నాయి. కాని లత్మీపూజ మాం మామూలుగా అందరం చేసేటటువంటిది వ్యాపారస్తులు కొత్త అకౌంట్‌ పుస్తకాలను పూజచేస్తారు. ఇది నిజానికి మరుసటిదినం జేయాలి కాని దీపావళినాడేచేస్తూ కా_ర్రీకళుక్ల పాడ్యమి అని(వాస్తారు సాయంకాల మయ్యేనరికి కొ త్తబట్టల్లో నిగ నిగ లాడిపోతూ ఇళ్ళ ల్లోను, బయటా దీపాలన్నిటినీ వరుసగా వెలిగించుకొంటూ పోతారు దిప వృజాలను వెలిగిస్తారు. అందమైన అమ్మాయి వెరటి లీర కట్టు కొని, గుమ్మంవద్ద అలవోకగా వంగి మట్టిపిడతల్లో రవ్వంత నూనె పోసి, వత్తివేసి అల్మా నాజూగ్గా అదే భంగిమలో ఆ దీపాలను వెలి గిస్తోం"ే కవీ! , కేవలం పరమ అకవికికూడా కవిత్వం[వాసే శక్తి వచ్చేన్తుందిరా!,.. నా చిన్నతనంలో, నేను లియ్యే చఛడువుకొంటు

110 వండుగలు=పజ్బాలు న్నప్పుడు, యూనివర్శిటీ చారిగుండా వెళుతూంకు, ఒకమ్మాయి అలాగే ఎ|రటి వీర కట్టుకొని, అలా అలవోకగా వంగి చేతిలోఉన్న దిపం కడ్డితో ఇంటి ముంగిట్లోని మెట్లమీద అమర్శ్చిన దిపాలను వెలిగి స్తున్న వైనం అబ్బో! ఇప్పటికీ ఈ కళ్ళంచుల్లో మెగలు తుందనుకో " పరవశంలో పడ్డారు తాతగారు “తాతయ్యా! తాతయ్యా! ఆ అమ్మాయి ఎవరు? చెప్పవూ”? అవకాళం దొరికిశేచాలు, రవి కొంకెతనానికి అడ్డుండదు ఆబ్రడ్స్రుగో అలాటి (వశ్నలే వద్దన్నానా? ఆ అమ్మాయి పి నాయనమ్మే అనుకో కాని ఇప్పటి రి నాయనమ్మ ముసభితనానికి, ఆ అమ్మాయి శోభకూ సంబంధం లేదనుకో అయినా ఇదేమిటి" పండుగ విధానాలు గురించి చెబుతోంళు జాగ్రత్తగా వినమన్నాను కాని ఇలా పక్కదారి పట్టించమన్నానా , ” పూర్వస్మ్యృతులతో ముసలితనం అందాన్ని ఒలకబోస్తూ ముసిముసి నవ్వులు నవ్వుకొన్నారు తాతగారు “నేనేం పట్టించాను తాతయ్యా! నువ్వే “అదుగో అబే వద్దన్నాను మాట్లాడక విను ఆల! ఎక్కుడు న్నాం. ఇంటిముంగిట దిపాలు వరుసలుగా వెలిగిస్తారన్నా నుక చా! ఇంటిముంగిట అంశు గుమ్మా లవద్ద, కిటికీల అంచులవద్ద, వరండా పిట్టగోడలవద్ద ఇలా దూరంనుంచి చూస్తే ఇళ్ళనిండా దీపాల తోర ణాలు వేశారా .అన్నట్లుండాలి ,.ఈ రోజుల్లో విద్యు త్సౌకర్యం వచ్చిందికదా', * .ఛిన్నచిన్న బల్బులన్నిటినీ, తోరణాలుగా చేసి ఇళ్ళ మీడుగా (వేలాడకీస్తారనుకో పూర ఏ0రోజుల్లో అయిత్తే మవోా రాజులవారు కాలికడకతో నగరం తిరుగుతూ ఆ అలంకారాన్ని చూసేవారట ఇారటు వెళ్ళగానే, నగరంలోని ఆడవారందరూ చేటల్ని, గంపల్ని తీసికొని, తప్పటలతోపాటు వాయిస్తూ లత్మీదేవి అక్కూగానైన త్యేష్టా దేవిని అంచు సాజాత్తు దర్శిదదేవత అయిన ఆ -పిద్దమ్మువారిని ఊరినుండి తరిమిచేయడానికి "పెద్ద కోలాహాలం 'చేస్తూ,: వీధులన్నీ తిరిగేవారట ఇప్పుడలాట్‌ అలచాశుదీ లేదుకాని, పళ్లె

దీపావళీ 11 పట్టులో ఆడవారుమా[తం రాత్రి భోజనమయ్యాక, ఒకమారు చేటల్ని, గంపలఅనీ ఇంట్లో దులిపి కొట్టడం అలవాటుంది అన్నట్లు భోజనమంశే జ్ఞాపకం వచ్చింది పూర్వం రోజుల్లో కొందరు పగటి పూట ఉవవానం ఉండి, రాతి భోజనం చేయాలి అని చెప్పినప్పటికీ, ఇప్పట్లో అదేమీ లేడు ఈ వండుగనాడు భోజనమంశే ఇష్టమృష్టా న్నయే అనుకో కోరుకొన్న వంటలను చేసికొని, కోరుకొన్నంత మందికి దానంచేసి కోరుకొన్నంత వపోయిగా భోంచేయవచ్చు

ఇక అసలైే౦ది, ఇవ్వాళ కాల్చే టపాకాయలు గురించి చెప్ప లేడు కదూ! కొందరైతే 'దినమంతా కాలుస్తుంటారు కాని, ఈ దీపావళి అమావాస్యనాడు సాయంకాలం అందరూ ఈ టపాకాయల్ని కాల్చాలి టపాకాయలం కే భయపడే ఆడవ్వారైనా సశే కనీసం ఒకగాటిగాక ఒక్క టపొకాయనై_నా పేల్చాలి కొందరు ఈ దిషా వళి అమావాన్యనాడు కాలిస్తే, కొందరేమో నరకచతుర్దశి సాయం కాలమే కాలుస్తారు అదీ ఆనాటి కథా కమామీషు

ఇక నాలుగవరోజు అంళకే ఆ అమావాస్యకు మరుసటి రోజు “ఒక అమావాస్య" తర్వాతి రోజు అంక, ఇంకో నెలకు మొదటి రోజన్న మాశుకదా! *మరి ఆశ్వయుజ అమావాస్య తర్వాత మొద లయ్యే నెల పది?, కార్తీకమాసం ఈ కార్షీకమాస శుక్ల పాడ్యమి అంశ ఈ దిపొవళి అమావాస్య మరుదినం కూడా పండుగ[కిందనే అక్క దీన్ని బలి ప్లాడ్యమి అంటారు బలి ప్రతిపద అనికూడా పీలు స్తారు కొంతమంది కాన్తకారుల (ప్రకారం ఇది స్వాతి నచ్మతంతో కలిసివ_స్తే (శేన్టతరం ఈరోజుకూడా అభ్యంగస్నానం తప్పనిసరి రకరకాల రంగుల ముగ్గులతో, బలి చక్రవ_ర్షిని, అయన భార్య విద్యా వతితోపాటు తీర్చిదిద్ది పూర్వపు రాజులు పూజించేవారట సామాన్య (ప్రజలు నైతం, అంత వె భవంగో ముగ్గులు తీర్చ లేకపోయినవారు, బియ్యంతో అయినా బలి మవోరాజును చేషకొని పూజించాలి ఇతరు లకు చానం చేయాలి అనాడు దానం చేస్తే, సిరి తరగడు బల్‌కి్‌ మూడుమార్లు పూలతో అంజలి ఘటింజాలి.

118 పండుగలు_పచ్చాలు ఈ రోజుల్లో బలి పాడ్యమినాడు పళ్లైలలో, పొతాలకు పొలులు వేస్తారు మాంసావోరులై న వ్యావసాయకులు, పొలాలకు డుష్ట[గవా పీడ లేకుండా చూడడానికి, మేకనో, గొ(ఆెనో బలి ఇచ్చి, కాగడాలు వెలిగిస్తారు కొన్నిచోట్ల బలి ఇవ్పకుండానే పాల్గలు వేస్తారు బలి పాడ్యమినాడు కొందరు జూదంకూడా ఆడుతారు ఆరోజు గనుక జూదంలొ గలిస్తే, ఇక సంవత్సరమంతా జివితంలో గెలుపే అని భావించడం కూడా కద్దు అండుశే దిన్ని ద్యూతపాడ్యమి అేక ద్యూత (ప్రతిపద అని పిలుస్తున్నారు మన 'ఇెలుగువాళ్ళంళా గర్వించతగ్గ గుహోలయాలు-అజంతా-ఎల్లోరాలున్నా యే ,చాటిలో ఒక చక్కటి చితం ఉంది ఏమిటది? సొవార్తు ఆ పార్వతీ, శివులే బలిపాడ్యమినాడు పాచికలు అడుతున్నట్లు పాపం ఆ పర 'మేశ్వరుడు ఆటలో ఓడిపోయి దిగాలుగా ముఖం "పెట్టుకొనిఉన్నాడు వండుగపూట తన 'వెనిమిటిని గలిచానుకదా అన్న సంబరంలో పార్వతి ముసిముసి నవ్వులు నవ్వుతోంది ఆ అజంతా చికాన్ని గీసిన "ెలుగువాడి గొప్పతనమంళా అందులో ఉందోయ్‌ ఇక ఆ తర్వాతి దినం [భాతృద్వితీయ అంటారు దిన్నే యమద్వితీయ అనిక్తూడా అంటారు ఆపూట తన ఇంట భోజనం చేయకుండా, -జెళ్లెలి ఇంటికి వెళ్ళి భోంచేయాలి. ఇది మునుపటి రోజుల్లో (ప్రత్యేకమైన పండుగగా ఉండి, తర్వాత ఈ పండుగతో కలిసిపోయి ఉంటుంది పరాయి ఇంటికి వెళ్ళిపోయిన ఆడవిడ్డను, అప్పుడవ్పుడు ఛిలిచి పసుపుకుంకుమలు ఇవ్వడమేకాదు ఆ పరాయి ఇంటినే సొంత ఇంటిగా భావించి, జాధ్యత కలిగిన ఇల్లాలుగా ఎలా ఉంటోందో ఫెళ్ళి అప్పుడప్పుడు చూని రావాలి కష్టసుఖాలు తెలుసు కోవాలి ఒక రక్తం పంచుకుపుట్టి, ఒక తల్లిపాలు తాగినవారు, పరస్పరం తమ చిననాటి ముచ్చట్లు చెప్పుకోవాలి అండుకోసం (ప్రత్యేకంగా, ఒక పండుగలా చేశారు మనవారు ఆడవిడ్డను పిల్చుకు వచ్చి పనుపుకుంకును నివ్వడం ఒక్ష పండుగ తే ఆడపిల్లి ఇంటికి వెళ్ళి వాళ్ళకు కలిగింది ఆమె చేత్తో చేసిపెడితే తృటప్తితీరా తిని రావడం

డీప్తావళీ శైశీ ఒక వండుగ అయిళే ఇప్పుడు :మా(త్రం మనవాళ్ళు ఆశే _ఈ వండు గను పట్టించుకోవడం లేడు రవీ

అసలు మనవారికి దిపావళి కేవలం మూజణ్హాళ్ళ పండుగే. అంళే చతుర్దశి, అమావాస్య, ఈ పాడ్యమీ. = .అం'ే ధన(తయో దళి, (భాతృద్వితీయ పండుగ దినాల కిందికి రావు * +ఇదీ"ఈ వండుగో వివరం ** అదీ సంగతీ!” కఠాతగారు “అదీ సంగతి అంటూ తీరిగ్గా నాలుక్త్సను చప్పరించాడంళు ఇక తాను చెప్పదలచుకొన్నది -అయి పోయినక్షు లెక్కా

ళా

ఉట్రం్సే అయిపోయినక్షేనా తాతయ్యా!”

“ఆం! అయిపోయినశ్లు

“అయితే నేనిక సంచేవోల్ని అడుగవచ్చనుకుంటాను "

“అదో! అటే వద్దన్నాను ”

“ఆగాగు తాతయ్యా! కంగారుపడకు నువ్వు బల్తిచక్రవల్తి అంటూ చెప్పావే, ఆయనెనరు తాతయ్యా!”

“వాయనా |! అడిగావా? నిజంగా నువ్వు మీ నాయనమ్ముక ౦ శు కుశా_గబుద్ధివి బాబూ! సరిగ్గా అడగాల్సినదాన్నే అడిగావ్‌ ' అయితే నిన్ను “నేనూ ఒకటడుగుతాను ముండు దానికి నువ్వు సమాథానం ఇెన్చు తర్వాత జేనుునీకు సమాధానం వెబుళాను”

“నాకు శెలిసినవాటినే అడగాలి సుమూ' ఏదేదో _అడుగుళా నంళే కుదరడు ” తర్జని చూపుతూ, అదో రకమెన చూపు చూసూ లీ ఃే | ్‌్‌ పి అస్నాడు' రవి

నేశిమో- మొన్న; నీకు, వెఘ్పోనుం ..యకి నీకు ఇెలియ్రధండే క్షుదడడ్తు, అ. ల్సచెప్టు:నిష్ణువు నరసింనేవతార ర్న సండుకు ఖత్తాడు” జప్పనర్నో' అక శాతసుణ్ణి చంవడానికి,” థ్‌

శక్తీ వండుగలు-ఎపళ్చోలు “అ అద్గదీ! అక్కడే ఉంది ప్రశ్న ఆ రావసుజెవడూ అని చూశావా" వెప్పువెప్పు అంటూ నా (పాణాలు లీ్‌శాప్‌ చెప్పాక మాతం ఈ ఇవితో విని, ఆ చెవితో వదిలావు ” _ “అబ్బ, కాడులే తాతయ్యా! కాస్త జ్ఞాపకం చేసికోనీం,. ఆ. హిరణ్యాతుడు ఉన్పోన్షర్క్‌ "తప్పటడుగు "వేశావు హిరణ్యాతుని చంవడానికి వరాపహావళార మెళ్తాడు, ఆ హిరణ్యాతుడి తమ్ముడొక డున్నాడు కచా! హిరణ్యక శిపుడు వాణ్ణి చంపడానికి నరసింహావతార మెళ్తాడు అవునా? " “అవునేమొ ఈపేర్గన్నీ ఒకు గందరగోళమంశేు నమ్ము మరి ఒకసారి విన్నంతమా[ కాననే ఎలా జ్ఞాపకం ఉండ్‌ ఛస్తుంది'” “అండుకే బాగా విని జాగా జ్లపకం ఉంచుకోవాలన్నది ఆ హిరణ్యకళిపుడి కొడుకు (పన్లోడుడు అతని కొడుకు విరోచనుడు అతడి కొడుకు ఈ బలిచ[క్రవ_ర్టి తాతగావై న (_పవ్లోడుడిలాగే చాలా గొప్ప విష్ణుభక్తుడు అయిజే ఎండుకో అతడికి (శావ్మాణులమీద దేయం కలిగింది అలాగే చేనవతలమీదకూడా ఇం (డుడు మొదలై న 'జేవతలందర్నీ బందీలు చేసి తమ తేజస్సు పోగొట్టుకొనేలా జేశాడు వారంతా. వెళ్ళి విష్ణువుతో మొర పెట్టుకొనేసరికి, వారి మాటను కాదనలేక వెళ్ళి బలిని అణచాలనుకొన్నాడు బలి అశ్వమేధ యాగాన్ని చేసికొంటుంకేు మరుగుజ్జులాగ వామనావతార మెత్తి, బలివద్దకు వెళ్ళి మూడడుగుల చోటును అర్జించాడు బలి ఇచ్చా నన్నాడు “ఇంతింతై. వటుడింతై” అన్నట్లు (బిహ్మిండంగా "వెరిగి పోయి. ఖూమిని, ఆకాళాన్ని "ర3ండడుగులతో ఆ(క మించేశాడు “వమయ్యా బలీ! ఈ మూడవ అడుగు ఎక్కడ "వెట్టను*” అని అడిగే సరికి, వంగి కూర్చొని “మవానుఖావా! ఈ మూపుమీద "పెట్టమని ళోరాడట ఆ భి అలాటిది విష్ణువు ముద్దుడెపోయి, “న్సాంయరనా

దీపావళీ 115 సపరివారంగా. వెళ్ళి. పాతాళలోకం ఆధిపత్యాన్ని స్వీకరించు” అంటూ, ఆ అడుగు "వెడుతున్నక్తే ఇట్టి పాళాళలోకానికి పంపి ఆధిపత్యం క న్హుళాడు కనుక ఆరోజు ఐళిచ[కవ_ర్హి అయిన రోజు కనుక, అందరూ వండుగ చేసికొంటారు ఇంకా ఏవైనా అనుమానా లున్నాయా?...” ఏవైనా కొంకె[వళ్నలు వేయబోతున్నాడా అని వరళాయింపుగా చూస్తున్నట్లు చూని అడిగారు తాతగారు “శవ అంటూ ఒప్పుకోవడానికి రవి అంగీకరించడు

అండుకే *ఇడుగో వన్తున్నానంటూ బయటకు ఉడాయించాడు

౧౦ సుబ్బఠాయ షష్టి

“తాతయ్యా తాత్న్వయ్యా! _ మన తమిళసోదరులకు_ నబ వ్మాణ్యస్వామి చాలా ముఖ్యమైన _దైవమటకచా! మరి మనం అరతగా ఆ స్వోమి "పేరును వెప్పుకొనమెండుకు తాతయ్యా మనం అ స్వ్రమ్‌"పేరుమిద వ పండుగనూ. భేసికోమా?” 'అని అడిగాడు రవి

“ను బవ్మాణ్యస్వామి ఒక్కా తమిళుల కేకాడు, హిందూమతస్థు అందరికీ ముఖ్యమెన దైవమే చాబూ' ఆయన సాజాత్తు శివుని పు(తుడు "దేవతల సేనాధిపతి తారకుడు అన్న రాతసుజణ్ణి సంవా రించి, శుభాన్ని సమకూర్చినవాడు శివథక్తులందళికి కుమారస్వామి _అం*శు సు బ్రవ్మాణ్యస్వామి ఆరాధ్యదైవమే ఆ స్వామినే కుమార స్వామి, కా _ర్తికేయుడు, స్క్యండుడు, శరవణుడు అని పిలుస్తారు కొంతమంది వైవులకు కుమారస్వామి శివునికంశు మించిన 'చేవుడు కునూరస్వామి నోటివెంట శివుడికి ఉపదేళం జరిగినట్లు కథలు వర్ణ్మి స్తాయి. శివునికంచ కూడా స్క-ండునికి అధిక గౌెరవాన్నిచ్చే ౩వ సం[పదాయాన్ని స్క్కాందమతమంటారు తమిళుల్లో ఇవాలామంది స్కాందనుళకానుయాయులే అదినిషయం పోళజే మన తెలుగు నాడులో సు బవా శ్రణ్యుడినే సుబ్బరాయడని పిలుస్తాము అండుకే సుబ్బన్న, సుబ్బారావు వంటి ేర్గు మనదేశంలో విరివిగా ఉన్నాయి (వతి సంవత్సరం మార్గశిర మాపం శుక్ల వపష్టినాడు సుబ్బరాయ ప్టి అన్న పేరుతో ఆ స్వామి వండుగను భక్రిళద్దలతో చేస్తారు. ఈ వండుగ అంశే [బవ్మాచారులకు మవొ నంబరమనుకో *"

“బ్రచ్చేన్టిట్రి తాతయ్యా!” ॥

“ఈ పండుగ ఆచరించే విధానంలోనే బవ్మాచారులకు [వళ్యే కత ఇవ్వబడింది స్కంద షష్టినాడు సుబ్బారాయుడి పండుగను చేసే

గృవాన్టు, శాను ఉపవానం ఉంటూ, ఇూగ్యుతైన ఒక (బవ్మా: వారిని ఆవ్వోనించి, ష్మడసోపేతమైన భోజనం పెట్టి సంత్భెట్తి పరచి, మృరుదినం షారణ చేస్తారు కనుక ఊల్లో యోగ్యులైన (బవ్మచారులు అరుదయ్యేెకొద్దీ ఈ, పండుగనాడు గిరాకీ ఎక్కూ వాతుందిి ఒకటి లెండు రోజులు ముండుగనేే శమ ఇంటికి భోజనా నికి రావాలిసిందని పిలుస్తారు మునుపటిరోజుల్లో అయితే వస్తాదికా లను కూడా వారికి సమర్పించేవారట ”

“బహ్మాచారి అంశ 'వెళ్ళికానినాడనే అర్ధమే కదూ తాతయ్యా '” రవి మధ్యలో కలుగచేసికొన్నాడు

“ ఈ రోజుల్లో ఆ అర్థమే మిగిలివా, మునువటిదినాలలో (పతి "వళ్ళికానివాడూ (అవ్మాభారి అని అర్థం కాదు వాబూ!*=. బహ్మ్‌ వదార్థాన్ని [గహిస్తూ, చానితోపాటు చరించేవాడు అని అర్థం ఆ (బవ్మాపదాన్టాన్ని (గ్రహించడాన్నే చడువు అని పిలిచేవాళ్ళం ప అరణ్యాలలోనో వానప్రస్థాశమంలో ఉన్న _ గురువుగారివద్దకు పోయి, (బహ్మజ్షూనాన్ని పొండుతుంజేవారు శిష్యులు అప్పుడప్పుడు (గ్రామాల్లోకి వస్తూ యాచనతో ఖికను గ్రహించి, అండులో కొంత భాగం గురువుగారికి సమర్పించి, కొంత కాము స్వీకరిస్తుం జేవారు అలౌకికమైన తాప్మ్రతయాలను అటు వారి గురువుకాని, ఇటు శిష్యులు కాని వమాతం ఉంచుకొనేవారు కారు జనపదాల్లోని గృవాస్టులే ఆ మం చిచెడ్డలను చూసేవారు పదో దయా, ధర్మం అని కాకుండా వారిపట్ల "గారవంకొద్దీ, భ_క్రికొద్టీ చూసేవారు ఆశ్వయుజమాసంలో వారు చడువును సరికొ_త్తగ మొదలువెడికే, కా_ర్టికంలో తమ ఇళ్ళకు పిలిచి, వస్తాదికాల నిచ్చేవారు. ఇవి పడాదికి సరిపడా ఉండేవి ఇక రోజువారీ భత్యం గురించి అసలే ఆలోచించాల్సిన వనిలేడుకదా! అలా నిరాడంబరంగా "శీవలం జిజ్ఞాస వురై, "లౌకిక మెన ఏ వాసనా సంపళ్యాలజోలికీ పోకుండా (బవ్మాజ్ఞానార్జనలో ఇష్టల్తె చరించేవారిని (బర్హచారులన్నారు, అనలు నిజమైన విద్యార్థి

116 పండుగలు.పజ్చాలూ అం'శే అలాటి (బవ్మాచారి అండుశే గాంధీగారు విద్యార్థులనందరినీ (బవ్మాచారుఅని నంబోధించేవారట

కుమారస్వామి శివుడికి ఉపదేళం చేసిన సా, ౦దమత (వావ ఫలితంగానే, తమకం చిన్నవారు, జ్ఞానవంతులు అయిన (బవ్మా చారులను ఆవ్వోనించి గృవాస్టులు పూజించే ఆచారం ఏర్పడి ఉండ వచ్చు” ముగించారు తాతగారు

వనముకర సంకాంళతి లో

“తాతయ్యా! ఇదేమిటో ఇన్పవూ” త్వర త్వరగా చేర వచ్చాడు రవి

“వమిటి బాబూ!” భుజాలమీద నువ్వులనూనె రాచుకొంటూ అడిగారు తొతగారు

వల్చ్బటి శరీరంలో బిగువు పోయినా కాంలి మాత్రం తగ్గ లేడు

“నువ్వు మొన్న తొమ్మది [గహాలున్నాయని చెప్పి, ఆ నవ[గహాల పేర్లు నానోట ఇెప్పించావు కదూ! మరి ఈ రోజు దింట్లో దళశమ[గ్రవాం అంటూ ఒకటుందని (వాశారు చూడు తాతయ్యా! ఇచెక్కడిది? * ” -

“ఆ తర్వాత ఏం (వాళారో సాంతం చదివావా?”

“*ల్రీద్రు మొదట్లోనే అర్ధంకాక నీ వద్దకు వచ్చాను ”

“అలాగంళే ఎలా ** మొదట్లో పదైనా అర్థంకాని కొత్త విషయం ఉంటే మరికొంత ముందుకు వెళ్ళి చదివిశ్తే దాని మర్మం వమిటో ెలిసిపోదూ తెలివి కలిగిన [పతి రచయిళా అలాగే మలుపు'పెట్టి (వాస్తాడు ”

“వాస్తే వాళారుకాని, నీ నోటివెంట చెప్పు తాతయ్యా! నీ నోటినుండి మాటలువ స్టే రంగూ, రుచీ కలుపుకొంటాయి ”

“అమ్మ య్యో! ఉదయాన్నే తెగ ఉల్బించేస్తున్నావు మను మడా... సళే విను * దళమ[గవాం అంళే, సాఖాత్తు అల్లుడే "తెలుగు దేశంలో ఈ కట్న కానుకలు అన్న ఆచారం మధ్యతరగతి జివల (పాణంళఛోణే సమస్య అనుకో, అల్లుడు సంసాారవంత్తుడ్డు

180 కండుగలు=ఎవచ్చాలు కాకపో, అక అతగాడి మామగారి సంగతి చెవ్పనక్కళేలేడు ఏ [గవాం పట్టుకొన్నా విముక్రి ఉంటుంది కాని ఈ అల్లుడు అన్న వాడు తగులుకొన్నాడంకే ఇక విముక్రి ఉండదు అందుకోసం ఈ అల్లుణ్లే ఒక (గవాంగాచెేసి, మునుపున్న తొమ్మిది [గవోల లిస్టుకు కొత్తగా చేర్చి దళమ (గవాం అంటూ పిలిచారు అల్లుళ్ళంే అందరు అల్లుళ్లూ దళమ (గవోలు కారుసుమూ! ఎవరో కొందశే సంస్కారం లేనివాళ్ళు అలాగుంటారు మీ నాయనమ్మ తమ్ముడు లాంటివాళ్లు ం”

“అదుగో! ఎంతైనా , నీది మవి స్ట్రాంగ్‌ జఒరిజినాలిటి తాతయ్యా! తాతయ్యా! మరి సతి (గహ (పభావంకొద్ది ఒక్కొక్క వండుగ ఉంటోందికదా! మరి దశమ గవోనికి సంబంధించిన పండుగ అంటూ వదీ లేదా తాతయ్యా!”

“లేశేం నాయనా! దివ్యంగా ఉంది ఒక్కొక్క (పాంతంలో ఒకొ్క-క్కటి అచ్చం వీళ్ళకోసం వండుగే నిజానికి ఆ పండుగలకు సొంత విలువలు, హేతువులు వేశేగా ఉన్నప్పటిక్కీ ఈ అల్లుళ్ళ (వతానం మూలంగా చివకకు అది శేవలం వీరి వండుగగానే తయాంర్రై౦ది, మనకు సం(కాంత్రి అని ఒక పండుగ ఉంది శేవలం నేలతల్లిని నమ్ముకొని, నాగటిచాలు వెంట (బశుకుణాటను చూసి కొన్న న్నైతుసోదరులందరికీ చాలా ముఖ్యమైన పండుగ సం(శ్రాంతి ఒకప్పుడు మన తెలుగు దేళమంశు వ్యవసాయ అమ్మీ మురిపెంగా కాపురమున్న దేశం కనుక వ్యవసాయదారుల వండుగ అయిన సంకాంతి, "తెలుగుదేశానికి చాలా గొప్ప పండుగ ఇప్పటికికూడా ఆం (ధవదేళ్‌ వ్యవసాయ రంగంలో తన (పాముఖ్యతను కోలో్పో అేదు. కనుక ఆంధధదేళంలో సం్యకాంతి తన (పాధాన్యాన్నీ కోల్పోలేదు

ఇదంతా ఇంత వివరంగా ఎందుకు చెప్పోనంకే, ఈ పండు గకు ఇంత (పసిద్ది ఉన్నప్పటికీ, చాలామంది దృష్టిలో ఇది అల్లుళ్ళ పండుగగా మాతం మిగిలిపోయింది ఎందుకంళశు, ఈ పండుగకు జడుబిడ్డను. ఇంటికి పిలభడం అచాధం. ఇక అమాగ్థయితోఫాశే

సంశాంికి ఫల! అల్లుడూ. =. అమ్మాాయిక్రైనా పసుపు కుంకుమ ఇ స్టే కుళవదంగా సరిపోతుందికాని, అల్లుడికలా కాదుకదా! (ప్రత్యేక 0గా ఆయను గారి కోరక అేవో తెలుసుకొని, తల తాకట్టు "వెట్టయిునాసకే తీర్చక తపస్పదు అయితే పుణ్యాళ్ములు, కొందరు అల్లుళ్లుంటారు. (బతిమాలి మనకుగా మనమినస్తే బేన్నైనా స్వీకరిస్తాశేమోకాని, లేకుంశే అలాటివాటిని ఆశించనే ఆశించరు అలాటివాళ్ళను పిలిచి పదో ఆ పరమాత్మ ఇచ్చినదాన్ని, వారితో కలిసి ఆ పండుగపూట 'తినడం నిజంగా ఆనందదాయకం ”

“తాతయ్యా! చూసోంతే నీకు నిజంగా అల్లుళ్ల బాధ బాగా తగిలినట్టుంది, మా మామయ్య రానీ వబుతాను”

“నాయనా! రవీ! అలాటిపని చేయకు, .. అండుకేరా జాబూ నునవారు ఆ బిరుదు నిచ్చింది ”

“ఆ బీరుదు విషయం అలాగుంచి ఈ సం[కాంతి విషయ మేమిటో చెప్పు తాతయ్యా! దీన్నిగూర్చి నా కింకా చెప్పనేలేడు చూశావా? ”

“ఇెప్పడాని'కేం నాయనా! దివ్యంగా చెబుతాను వినీ

మన వండుగలన్నీ సామాన్యంగా చాం[దమానంమీద ఆధార పడి వచ్చే పండుగలే కాని ఈ సం[కాంతి ఉంది చూఖశావూం., ఇది మాతం సొౌరమానంబట్టి వచ్చే పండుగ కనుక ఇదెప్పడొ స్తుంది అని చెప్పడానికి, మన "తెలుగు 'నెలలకంశళు, ఇంగ్లీషు 'నెలలనుబట్టి శెస్పడం సులువు జనవరి నెల 18, 14 ేదిలనాడు, రెండు రోజుల పాముగా ఈ సం(కాతి పండుగ వస్తుంది తొలినాడు భోగి, మలి నాడు సం(కాంతి ఛాం|[దమానాన్ని అనుసరించే. తెలుగు సంవ చాయం (పకారం మార్గశిర, పుష్య మాసాల్లో ఈ పండుగ వస్తుంది”

“ఆగు తాతయ్యా! ఈ సం[కాంతి అంకే ఫమిటి? ఆ స్టేరు ఖఎండుకు వచ్చింది!”

(లీల వండుగలు-న బ్యాలు “సూర్యుడు ఒక రాశినుండి, ఇంకో రాశిలోకి మారడాన్ని

సంకాంతి అంటారు. ఏ రాశిలోకి అయికే సూర్యుడు (పవేిస్తు

న్నాడో, ఆ రాళినిబట్టి సంకాంతికి ఆయా వేరు వస్తుంది ”

“ఇంకా న్త స్పష్టంగా చెప్పు తాతయ్యా!”

“చెబుతాను బాబూ! విను రాశి అంశు [గహామండలానికి సంబంధించి మనం ఏర్పరచుకొన్న గుర్తు, & 8180 01 6 20610 అన్నమాట _ డానినిగురించి వివరాలు ముందే చెప్పాను. మేష, వృషభ, మిథున, కర్కట, సింవా, కన్యాః తులా, వృళ్ళిక, ధనుః, మకర, కుంభ, మీనములంటూ ఈ రాకులు పన్నెండు ఉన్నాయి వీటిలో ఒకరా+నుండి ఇంకొక రాశికి సూర్యుడు మార డాన్ని సం[కాంతి పుణ్యకాలం అంటారు ఏ రాశిలోకి అయితే సూర్యుడు (_వఖేశిస్తాడో ఆ రాళి పేరుతో ఆ సం(కాంతిని పిలుస్తారు ఉదావారణకు మేష రాళినుండి సూర్యుడు వృపభ రాశిలోకి (ప్రవే శించాడనుకో, దాన్ని వృషభసం[ కాంతి అంటారు అలాగే వృషభం నుండి మికునంలోకి (పవేశిస్తే ఆ సంక్రాంతి నేమంటారు? వెప్పు చూద్దాం ..”

ది

“మిథున సం కాంతి త

“ఆ అదీ విషయం అం*ే మనకు ఎన్ని ాళులు ఉన్నాయో ”"

తాతగారి మాట పూ_ర్రికాకముందే రవి పూరించాడు- “అన్ని సం[కొంతు లున్నాయి ”

ఆవెరీన్సడ్ర్‌! అలా అర్థం శేసికొని అందుకోవాలి , అయికే మనకు ఎన్ని సం[కాంతులు వస్తాయో చెప్పు ”

“12 ళాళులున్నాయి కనుక, 18 నం[(ళాంతులు వస్తాయి * అయితే, ఆగాగు తాతయ్యా! మొదట్లో నువ్వేమన్నావ్‌*”. వధో ఛటుక్కున న్ఫురించినట్లు అడిగాడు రవి

నర్మ కారిలీ కేలరీ

“*శేనేమిటన్నానూ? అయినా ఒకరన్నమాట విన్నవాడు క్లూపకం ఉంచుకోవాలికాని, అన్నవా-రే ఎలా జ్ఞాపకముంచుకొం టారు? ” దబాయింపుగా అడిగారు తాతగారు

“అదేం కుదరదుకాని, ఈ విషయం చెప్పు! ఇందాకా వమో నం[కాంతి అన్న ఒక పండుగ ఉందని చెప్పి, ఇప్పుడు పన్నెండు సం [కాంతు అంటున్నావు!”

“వాలా మంచి సందేవామే వచ్చింది రవీ! ,*ఈ వన్నెండు సం కొంతులు కూడా పవి[తమైన పండుగరోజులే అంటూ పూర్వులు ఇెప్పారు కాని రానురాను వీటిలో మకర సం[క్రాంతి అంశే, మకర రాశిలో నూర్యుడు (పవేశించినప్పటి సం[కాంతి అధిక (పాధా న్యాన్ని పొందింది దినికి కారణం మశేమీ లేడు వ్యవసాయంమీద ఆధారవడినవాళ్ళకు, మకరసం[కాంతివేళ వచ్చేపాటికి పనులన్ని ఒక కొలిక్కి రావడమేకాకుండా, ఇల్లంతా ధాన్యలత్మి పారాణి పూసి కొని పారాడుతుంటుంది అంకే అన్నిరకాల ధాన్యాలూ పండి ఇల్లు చేరుతుంటాయి. కనుక నిండునంబరంతో కాస్త నిలకడగా “వేడుక చేసిళోవడానికి ఈ సం[కాంతి మిక్కిలి అనుకూలిస్తుంది కనుక దినికే ఎక్కువ (పాధాన్యమిన్తూ, రానురాను మిగిలినవాటిని పూర్తిగా మరచిపోయారు అదీ విషయం,

అన్నట్లు పుష్కలంగా పండిన వంటలు, గాదెలను నిండుగా నవ్విస్తోంశే పొడిపళువులు ఈని మంచి పాల నిసోంశే, వెలితిలేని మామగారు కొరత లేకుండా అల్లుళ్ళ కోరికలను తీర్చే నంవచా యాన్ని అప్పట్లో [వవేశపెట్టి ఉంటారు అల్లుళ్ళన్నతర్వాత, అండు లోనూ కొత్త అల్లుళ్ళన్నతర్వాత (పతి వండుగకు పిలిచి, కలిగింది "పెట్టక తప్పదనుకో అయితే ఈ వండుగకు మాతం 3వ వసతి మూలంగా మరీ (వత్యేకం ఆనాటివాళ్ళ వనతీ, వీలూ ఈనాటి వాళ్ళకు లేకపోవడంతో, ఆచారాలను వడలలేని అల్లుళ్ళు అత్తగా రింటిపాలిటికి దళమ(గ్రహోాలై పోయారు పావం,. ”

“పాపం పోనీ, వాళ్ళవిషయాలు వదలి ఈ ఫండుగను ఖఎళభా చేస్తారో చెప్పు అఆాతయ్యా?”

$84 వండుగలుఎవక్య్ళొలు

“చీయడాని కేముంది నాయనా, చాలా లఘుచే...

ఈ మకరసం,కమణం ఉంది చూశావూ? చానికి మునుపున్న ముష్పయి దినాలనూ ధనుర్శ్హ్రాసం అంటారు ఈ ధనుర్మాసం యావత్తూ ఆడవారికీ చాలా ఆనందదాయకమైన నెల అనుకో రక రకాలముగ్గులు నేర్చుకో వడానికి మామూలురోజుల్లోలాగ వంటింటిలో [(పయోగాలు చేయకుండా, తీరిగా ఉదయాన్నే ఇంటిముంగిట రక రకాల ముగ్గులను ఇరుగమ్మ పొరుగమ్మలతో పోటీపడుతూ వేస్తూండ వచ్చు ఇంట్లో భోజనాలకు ఆలగ్గమెైపోతుందని సణుక్టు నే నాలాటి ముసలి ఘటాలు ఎవరూ లేకుంశే, వీధిలో అడుగు మోవడాననికి చోటులేకుండా ముగ్గులు వేస్తూ పోవచ్చు కం

“ఆగాగు తాతయ్యా * పాపం మునలాయన వాగ్ధారకు అడ్డు వేళాడు రవి “ముగ్గు అంక?

“*టరి భడవా! ముగ్గం కనే "తెలియదూ? నువ్వేం తెలుగు పిల్లవాడివీ?, మీ అమ్మ అపుడ%డు ఇంట్లో 'ఆెల్లటి పిండితో 'నేలవై చక్కటి డ్నికెన్లలో గీతలు వే నుండడంలేదూ అడి ముగ్గు మునువటిరోజుల్లో అయితే దిన్ని “శీవలం బియ్యంపిండితో 'వే న్తుంజే

వారు" ఈరోజుల్లో నుద్దవిండితో వేస్తున్నారనుకో పదై శేచేం. ల్లగా మం చిముత్యమళే మెరసీపోతుంశే చాలు ఆముగ్గు మధ్యలో గొ బ్బెమ్మలంటూ వెడతారు తెలుసా? ల” “ఉహూ " అన్నట్లు అడ్డంగా ఊ వేశాడు తలను “ అవున్లే తెలియడానికి అవకాళంలేదు.. చిన్నచిన్న వేడ ముద్దల్ని కోవుగా చేసి, వాటి నెత్తిమీద చేమంతి పువ్వునో, గుమ్మడి పువ్వునో, గన్నేరువువ్వునో ఏదో ఒకటి దొరకినదాన్ని "వెడతారు సామాన్యంగా ఈ సమయంలో పవైపు చూసినా బంతి మొక్కలు నిండు పరువం వెళ్లళోస్తుంటాయి కనుక బంతి పూలనే వాడడం రివాజు సన్నగా ఉన్న ఆ పేడముద్దలమీద, ఆ వచ్చటి పూలను చెక్కేసరికి, బంగారం కిరీటాల్ని నెత్తిన పెట్టుకొన్న పళ్లెటూరి కన్నె వ్‌ల్లల్లా 'మరసీపోతాయి గొ బ్బెమ్ములు వాటినేమో, ఈ ముగ్గుల మధ్యగా వెట్టి అలంకరిస్తారు ఆడవారు

సళ్రాటీ న్‌.

ధనుర్మానం యావత్తు ఈ ముగ్గులు తీర్చడం మామూ లై నప్పటికీ ఈ పండుగపూట మూా[తం ముగ్గుల్ని "పెట్టడం మరీ అధికంగా ఉంటుంది

అన్నట్లు ఈ పండుగ మూడునాళ్లు వస్తుందని ఇెప్పానా! 'లేడుకదూ'! * నకే ఇప్పుడు విను ఇది మూడురోజులు వస్తుంది మొదటి రోజును భోగి అంటారు అంశకే జనవరి 18 -ెండవ రోజు ముఖ్యమైనది సం[కాంతి ఇక మూడవ రోజును వకువుల వండుగ అంటారు

భోగినాడు, 'వేకువరూముననే లేచి ఇళ్ళల్లో వనికిరానివిగా మూల పడవేసిన వస్తువుల నన్నిటినీ వీధిలో ఒకచోట కుప్పగా చేర్చి మంట వేస్తారు దిన్ని భోగి మంట అంటారు మన ఇళ్ళల్లో పనికి రావంటూ మూలఅపడవేసినవి పవై నాసళే, చివరకి పరక, చేట అయినానతకే అమంటలో వడి పరశురామపీతి అయిపోళాయి అందరూ అఆ మంటచుట్టూచేరి కోలావాలంగా కూర్చొని, చలి కాచుకొంటారు. ధనుర్మాసం అంక మంచి చలి ఆరంభమైన రోజులు అలాంటప్పుడు వేకువరూముననేలేది, ఆ చలికి వణుకుతూ వణుకుతూ ెత్తా చెదారమంళా పోగుచేసి తగులబెడుతూ చలి కాచు కొంటుంకే అదొక అద్వితీయానందం అనుకో అంళేకాదు ఊల్లో కొంతమంది కొంశు కోణంగులుంటారు వారు కావాలని, తమకు ఇష్టం లేనివాళ్ళ ఇండ్లలోనో, తోటల్లోనో, దొంగగా (వవేశించి, శేరి కందినవాటిని తెచ్చి అగ్నికి ఆవాుతి చేస్తుంటారు "

“అమ్మో! వారెవరై నో కనుక్కొని తిడితే. ”

“*వండుగనాడు పెద్దవారు తిట్టినా చీవనలతో సమానమే ఆసలు కొన్ని వండుగలనాడు తుంటరి వనులు చేనై నా నశే కృద్దలతో నాలుగు అతెంతలు వేయించుకోవాలి. చిన్నప్పుడు జేనూ అలాగు అతింతలు "జేయించుకొన్న వాళ్లో అనుకో... మంట అంతా చల్లాలి పోయాక, ఆ భోగిమంటఅవద్ద పడ్డ మసినీ ఇజస్త శ్రకొని నుడ బొట్టుగా “పెట్టుకొని : కళ్లకుజళ్ళి నలతుణంగా స్నానం చేయాలి,

ఓడ వండుగలుఎవవా లు అంతటితో మగరాయుకళ్లుచే సే ఉదయ కార్యక్రమం ముగిఎపోతుంది ఇక పోతే అ వేళకు ఆడతల్లులుచే సే కార్య్మకమం చక్కగా ఒకరి కంశైు ఇంకొకరు గొప్పగా ఇంట్‌ ముంగిట్లో రంగవల్లులు, అంశేు ముగ్గులు తీర్చిదిద్దాలి గోమాతకు స్నానంచేయించి పసువు కుంకుమ వెట్టాలి నెత్తిన తట్ట, చేతిలో చియుతలు పట్టుకొని పొడుకొంటూ వచ్చే హారిదానుకు సం[కాంతి భిచ "పెట్టాలి ఇక వంట శార్య (కమానికి వెట బిగించాలి పోతే అవ్వాళ పదో "పెద్ద వంట (వశ్యేకమై ఉంటుందని భావించేవు,సుమీ? , ఏంలేదు శేవలం నాటు పొంగలి దిన్నే కొందరు పులగం అంటారు పొట్టు తీసివేసిన "వెసనర ేడలను వియ్యంతో కలిపి ఉడశే “స్తే పులగం అవుతుంది రుచికోనం ఉప్వూూ, అల్లం వగైరాలు వేసుకోవడంకూడా కడ్డు కారంకోనం మిరవ కాయలను కాకుండా, మిరియాల గింజలను చేరుస్తారు అయితే వీటన్నిటికితోడు కమ్మదనం 'కేవటానికి, కాస్త మాంచి నేతినికూడా వాడాలినువూ! కారం దినుసులు కాకుండా, తీపికోనం నేతితో పొటు చ క్యెారను, పలకులనుకూడా కలిపి చక్కెర ఫొంగలి చేసికొనే అలవాటు కొందరికుంది అయితే సశ్వే సర్వత మొదట చెప్పిన వంటనే భోగినాడు చేస్తారు వంకాయతో పచ్చడ్‌ శేనికొని, దానికో పాటు పొంగలినే ఆ పూట (పత్యేక వస్తువుగా స్వీకరిస్తారు దానికి తోడు మామూలు వంటా వార్పులూ ఉంటాయనుకో మునువటి రోజుల్లో పాపం ఆ పూట పనస్తుంజేవారట దాన్నలా వదిలేయ్‌, ఇక సాయంకాలం అయ్యేసరికి ఈ పూట ఒక గొప్ప విశేషం ఉంది. ఇంటింటి ఆడవారూ ఒకచోట కలిసి, చిట్టిపిల్లల్ని చేరదిసి భోగిపళ్లు పోస్తారు భోగివళ్ళం శే ఇడమిటని విస్తుపోయేవు? విశేవమేమీ లేడు ః:. మామూలు "కేగువళ్లు ఉన్నాయి చూళావూ?... వాటిని తీసికొని కుభంగా కడిగి, వాటితోపాటు చిన్నచిన్న నాణేలు అంశే విడుపేసల నాణేలో, రండువైసల నాణేలో, కాదంకే ఒక్క ైసా నాలేలో, అదీ కౌదంచే వది, పొతిక,.. ఇలా ళశక్తికొద్ది కలిగిన నాణేలను కలిపి వాటితోజాటు ఇెరకుముక్కాల్నికూడా కలిప్కి తల

సిర్యశారతి 194 చుట్టూ తిప్పి దిప్టితీసి, నెల్తివై దిమ్మరించడం వీటినేమో భోగి పళ్ళంటారు భోగిపళ్లు పోళాక, ఇంటికి వచ్చిన మ్యుత్తెడువలకు కన్నెపిల్లలకు వాయనాలు ఇస్తారు... యాంత్రిక నాగంకత ఎంత గానో నిండిపోయిన నగరాల్లోకూడా, ఏ జాలానంద సంఘంలాటి చోటో నలుగు రాడవారూ కలిని ఈ భోగివళ్ళు పోసే వినోచాన్ని ఇంకా పాటిస్తున్నారు

ఇక తర్వాతి రోజు, ఉత్తరాయణ పుణ్యదినమైన సం[కాంతి అంటే సరిగ్గా ఆ రోజే సూర్యుడు మకరరాశిలోకి [పవేశిస్తాడు అంతవరకూ ఉన్న కాలాన్ని దడుణాయన మంటారు అది ఈనాటికి ముగిసి, ఉత్తరాయణం [పారంథహౌాతుంది సంవత్సరంలో ఆర్నెళ్ళ పాటు ఉత్తరాయణకాలం, ఆన్నిళ్ళపాటు దకుణాయనం

ఈ ఉత్తరాయన కాలముంది చూళావూ?... మహీ పుణ్య కాలం ఈ నాడు స్వర్షంలో వాకిళ్ళను తెరుస్తారు అంచేత ఈనాడు చనిపోయేవారు. నేరుగా స్వర్లానికే వెళళారట అందుకే నువే భారతంలో మవోపీరుడు ఫీష్ముడు అంతకుమునుపే నేలకూఠినా, ఉత్తరాయణ పుణ్యదినాననే ఊపిరి వదిలాడట

తలిదం (డులు గతించినవారు ఈ దినాన తర్పణం విడవడం ఒక ఆచారం ఉదయం చాలాభాగం అందులోనే గడచిపోతుంది

ఈరోజు విశేవమైన పూజాదికాలంటూ ఉండవుకాని, ఓపిక కొద్దీ చిశేవమైన పిండివంటలను వండుకొని విండుచేనుకోవడముంది రకరకాల పిండివంటలతోపాటు, చక్కె రపొంగలినికాని, పరమా న్నాన్ని కాని తప్పక వండుకొంటారు. అలాగే గుమ్మడికాయ కూరనుకూడా తస్పక వండుకొంటారు నం(కాంతి వండుగలో గుమ్ముడికాయకు, ముద్దబంతి పువ్వుకు [(పత్యేకమైన "గౌరవం ఉన్నా యనుకొ*, ఆరోజు సమృద్దిగా గుమ్మడికాయలను దానం చేయాలి మునుపటిరోజుల్లో సద్భాఛవ్మాణుడు ఎవరైనా అఖి స్తే వారిని అవ్వి నించి చిన్నమెక్తు బంగారాన్ని ఉంచి గుమ్ముడికాయలను చానం జేనీవారట నం(కాంతి పండుగనాడు “నా _స్తి' అనకుండా చానాలు

! పండుగలుఎవ వ్యాలు చేయాలని ధర్మశాస్త్రం చెబుతోంది చేయాల్సిన దానాలు కూడా ఫవేవో శొప్పారు ఇక అసలైన కార్యక్రమం ఇంటికి వచ్చిన అల్లుళ్ళనూ, కూతుళ్ళనూ సన్నానం చేయడం కన్నకూతురిని కొ_తచీర కట్టుకోమని ఓవైవు తల్లి గారు (బతిమలాడుతుంటారు కొందరు కూతుళ్ళు, కన్నఇంటి వారు పది ఇచ్చినా సంతోషంగా స్వీకరించే మనసున్నవారు, నిండు చిరు నవ్వుతో, పున్నమి చందమామళల్లా వెలిగిపోతూ బతిమాలటాలు అక్కరలేకుండానే స్వీకరిన్తుంటారు కొందశేమొ కొరకొర లాడి పోతుంటారు. అల్లుళ్ళ విషయంలోనూ అంతే మామగారింటినుండి ఏవ మాతం ఆళించనీ ఉదారబుద్ధి ఉన్నవారు, సామాన్యంగా ఎలాటి కోనుకనూ తీసికోడానికి ఇష్టపడరు అలా కాదంటూ ఆచారంకోన మైనా తప్పక తీసికోవాలని మామగారు కోరినప్పుడు సంతృప్తిగా పది ఇ స్తే అది తీసికోంటారు మరికొంతమంది అల్లుళ్ళు ఉంటారు మామగారు తన శక్తికి మీరినది తెచ్చి ఇచ్చినా, వారికి "పెద్దగా నచ్చడు ముఖంలో అసంతృప్తి స్పష్టంగా కనిపిన్తుండగా కణ కాలలలో ,వండుగ సంబరాన్నంతటినీ ఎండాకాలంలో సుడిగాలిలా మాశ్చేస్తారు వాళ్ళనే మనం మొదట దళమ[గవోలన్నది, . కొత్త అల్లుళ్ళు, కన్నకూతుళ్ళూ అనేకాదు, ఇంటిల్లి పాదీ కొ_త్తధనపు వెల్లువలో పూలతెప్పలా 'తేలిపోతుంటారు. దినమంతా ఆ శేలిపోవట మే! సాయంకాలం మగవాళ్ళందరూ అలా షికారు వెళితే అడ ఛారు మా[తం నువ్వులు, పప్పులు, వంచచార పలుకులు, ఇెరకు ముక్కులు కలిపకొని ఇరుగుపొరుగుల ఇళ కు వెళ్ళి సాదరంగా వంచి "వేడళారు ఇది న్నేకోనికి, విశ్వాసానికి చిప్నాఠగా భావిస్తారు (వతి ఇంటీవారూ. ఇలాశ్వమకు ఇష్టులు, విశ్వానపా(క్రులు "ఆయిన వారీ ఇల్యకుం వెళ్ళీ ఇవ్వటం 'సంవదాయరం,

నం కాంతి [పరీ

ఇక మరుసటిరోజు కనుమ

అర్మాధదేళం- అన్న పూర్ణకదా! మొత్తం భారతదేశమే. వ్యవ- సొయం (పధానమెైన దేశం అందులో”అం[(ధచేళం విశేషించి వ్యవ సాయ దేశం: ఈ కనుమ పండుగ అచ్చం వ్యవసాయదారుల పండుగ* అనుకో కనుమనాటి అందచందాలు చూడాలంగేు ఇంకా సంవ చాయం అంేే గౌరవం, (పేమా ఉన్న వళ్లిటూళ్ళకు వెళ్ళాలి

్స వ్యవసాయదారులందరూ నిద్దుర లేచినప్పటినుండి- వపళువులను

కడిగి రకరళాలుగా అలంకరించడంలో నిమగ్నమెపోతారు పశువుల దొడ్లలో సలసల కాగే నీటితో వాటిని స్నానం చేయిస్తోంళే, ముసలి ఎద్దులుకూడా 'లేగదూడల్లా ఆ వెచ్చదనానికి గంతులు వేస్తూ అల్లరి శేస్తోంయే బలిష్టులెనవారు ముగ్గురు నలుగురు ముక్కుళాళ్ళు పట్టు కొన్నా. నిబ్బరించడానికి సాధ్యం కాకపోతూంకు, ఆ దృశ్యాన్ని కళ్లారా చూడాల్సిందే వ్యవసాయంమీద అధారవడ్డవాళ్ళుకు [పధాను మైన జీవనాధారం ఈపకువులే రాముడు, అతృణుడు, సీతమ్మ అంటూ పేర్లు "పెట్టుకొని, తమ ఇంట ఉన్న ఎద్దులను, ఆవులను సొంత బిడ్డల్లాగా చూస్తారు ఈ పకువుల్ని సొమ్ములు అనడంకూడా కడ్డు సొమ్ములన్నింటికి స్నానం చేయించాక, వాటి కొమ్ములకు రంగులు పూయడం, రంగురంగుల! కాగితాలను నొండుగా అంటించి సింగారించడం, గణగణ మోగే గంటళిష్షు పక్టైడల్ని మెడలో 'చీయడమేకాకుండొ, చిరుగైల పన్హైడల్ని కాళ్ళకు కట్టడం, వీపూ మీడ అందంగా కట్టిన చాందినీ మెైపచ్చడాన్ని కప్పడం. , ఓహో ౪ మన వూర్వులు ఆపూట తమ పకువులకు చేసే అలంకారాలూ ఒకటి కాదనుకో

ఇలా కొందరు పక్టువుల్ని అలంకరించడంలో నిమగ్నమై ఉండగా మరికొందరు బయఖ్లేర్రి వెళ్ళి తనము [గామ పొలిమేరలచుట్టూ పొలాలచుట్టూ పొలి చేస్తారు. దిన్ని రకరకాలుగా చేస్తారు కోందరు వంమేకనో, గొ( అనో బలి ఇచ్చి;రకృసీక్తాన్నంతోటి-పొలివేసి వస్తే కొందరు పాలుపోసి పొలిపొంగలిని వండి, దాన్ని మొదట శమ )కులు

ర

శీర పండుగలు-ఏజ్బాలు బైవాలకు ఆ సళువుల కాలల్లోనే నై వేద్యం "పెట్టి, తర్వాత పొలాల సరివాద్దుల్లో చల్లి వస్తారు కొందరు ఏ గుమ్మడికాయనో పొలాలవద్ద పగులగొట్టి పొలి వేస్తారు భూత వేతాడులు ఏపీ తమ వంటలను పొడుచేయరాదన్న భావంతో ఈ పొలి వేశ్స ఆచారం వచ్చింది మరికొందరు కురకారు గుంపుగా కలిసి, ఊరికి బయట ఉన్న మామిడితోపుల్లో చేరి కోడిపందాలు మొదలువెడతారు కొ _త్త్‌ అల్లుక్ళుకూడా లాంఛనంగా ఆ వినోదాల్లో పాలుపంచుకొంటూ తమ మామగారింటి కోడిపుంజు ఏమా[తం వసగలదో చూసి మెచ్చు కొంటారు ఈపూట వంటకాల్లో ముఖ్యమెనవి గాశలు అందులోనూ క త్తిపట్టి కోయాలన్నంత గట్టిగా వేరిన గేదెవెరుగులో ముంచి బాగా నానబెట్టిన గాలిలు దాన్నే మనం "వెరుగువడ అంటున్నాము "పెరుగులో రవ్వంత అల్లిం కూడా తగిలించి పోపువెట్టి అవపైన ఈ గా రెలను అండులో నానబెట్టి తిన్నామంళే మహారుచి? ఉంటాయి (వతి ఇంటా అపూట గాలు తప్పనిసరి ఊరి పొలిమేరల్లో ఉన్న గంగమ్మవాలికో, పోలేరమ్మువారికో ఈపూట నై వేద్యం "పెట్టడం ఉంది కొందరు ఇళ్ళల్లో వై వేద్యం చేసిళొనివెళ్ళి, ఊరివెలుపల ఉన్న ఆ చేవతలకు నివేద స్తే మరికొందరు వై వేద్యవు వంటకానికి కావలసిన పదాన్థాలను ఆ దేవతల గుడివద్ద కే తీసీకొని వెళ్ళి, పూజాదికాలయ్యాక్ష అక్క-జే వండి నివేదించీ రావడం ఉంది “పెళ్చీడుకొచ్చిన కన్నెపిల్లలు ఈనాడు బొమ్మలళొలువుకూడా "వెడోళొరు దసరా బొమ్మలకొలువు ఎలాటిదో, ఇదీ అలాటిచే కనుమనాడు” ఎవ్వరూ ప్రయాణం “చేయరు. కనుమనాడు కాకికోడో కదలటని సానుడ్తి

సంగ్రాంతీ కస్ట కనుమకు తర్వాలిదినాన్ని ముక్కానుము అన్న పేరుతో కొందరు పండుగగా చేస్తారు కాని ప్రధానంగా ఇది మూడురోజుల పండుగే. జాబూ రవీ! ఈ సం(కాంతిమీద మనకు ఎన్ని పొటలు, వద్యాలు ముఖ్యంగా మన ఆధునిక కవులు మురిపెం మీఠరగా ఈ పండుగనుగూర్చి గానం చేశారు. అధునిక తెలుగు కవితకు ఆచార్య స్థానం వహిన్తున్న రాయ పోలువారి కవిత చాలా (పసిద్ధి పొందింది చానితో ఈ (ప్రసంగం ముగిజ్జాం ఆ కవితను విను., వచ్చింది వచ్చింది పచ్చనం[ కాంతి వచ్చింది వచ్చిందో లచ్చిసం[ కాంతి 'జనెవాకలు పారు తనుగువాడలకు అంచాలు పొంగేటి ఆం[ధభూనులకు వచ్చింది వచ్చింది వచ్చనం [కాంతి వచ్చింది వచ్చింది లచ్చిసం[ కాంతి పంటరాశులవ్చైన పవళించి లేచి శేటతటాకాల తీర్థమ్ములాడి వన్నెముగ్గులు పెట్టి వాకిళ్ళముండు పూదేనెతో వారు పోతాము రాం వెల్లజాడుల వెల్లు వీధి 'వేదికలు గంపలతొ పండ్లు నించపేము రాశే! వచ్చింది వచ్చింది వచ్చసం[(క్రాంతి వచ్చింది వచ్చింది లచ్చిసం [కాంతి అరటి స్తంభాలతో అందగింళాము బంతి పూదండలన్‌ భాగించుదాము కామళాకులతోడ దళ్లల్లుదాము కలునకాడలతోడ 'మెలిశెలేళానము

వచ్వించి “వచ్చింది లచ్చిసం1కాంతి= చందనం బపరంజి బించెలన్‌ నింపి వసుపుకుంకుము లాకు పళ్లాల. పోసి పొన్నాకు- విస్తళ్ళ్శ భోగంబు "పెట్టి క లార్టణకంటి ఈ కన్నెసం(కాంతి భోగాలబాల ఈ భోగి నల (శాంతి 'వేడుకల్‌ విప్పార తోడి ఇస్తాము (పియమైన పాటలన్‌ పిలిచివతాము శావేమె రావేమె రాగాల కొమ్మ

పటి రథ సఫసమీు అడి

“నూర్యదేవుణ్ణీ (ప్రధానంగా ఆర్శాధించే_వండుగ రథున_ప్రమి. దిన్నీ మవొస్తప్తమి అనికూడా అంటారు మావు మాసం శుక్ష సప్తమి పూట ఈ వండుగ వస్తుంది షసప్పినాడు కలిపి చేస్తున్నప్పుడు రథాంక స్త్నప్షమి అనడంకూడా కడ్డు అలాగే రథాంగ సప్తమి +అనడంకూడా ఉంది. కాని (పసిద్ధంగా న_వ్రమినాడు చేయడము నం([పదాయం తం

“ఆ పండుగను శేసే విధాన మేమిటి?”

“వసష్టినాడు ఠాతి ఉపవాసం చేసి, నేలమీద శయనించాలి నశ్తమినాడు అెల్లవారుజామునే లేచి బక దీపపు (పమిదలో దిపాన్న్ని వెలిగించుకొని తలవై నుంచికొని నదివద్దకు వెళ్లాలి ఆ దీపాన్ని నదిలో వదలి, ఏడు జిళ్లేడు ఆకులనై నా, రేగు ఆకులమవై నా తలవై నుంచికొని నదీస్నానం చేయాలి. ఇదంతా నూర్యుడు'ఉద యించడోనికి మునుపే వూ_ర్రిబేయాలి ఇలా ఆ థూట 'నదిస్నానం శ్చాస్టే ' పడు-జన్మల పాపాలు "వై తం -వారించుకు పోతాయని (వతితి నదిలో స్నానం చేయడానికి వపీలులేనివారుు మశెక్కడైనానే స్నానం "చేయవచ్చు. సూర్యోదయానీకి పూర్వమే స్నానం-ముగించు కొని

జనని త్వం హి లోకానాం, స_వ్తమీ-నస_వ్త్ల స్పవ్తశకే

ఇన_వ్రవ్యావ్యాతికే దేవి, నమస్తే నూర్య మాతృశే॥ అన్న మం(ాన్ని పఠిస్తూ సూర్యుడికి అర్ధం ఇవ్వాలి - పిత్స తర్పణం విడవాలి

తర్వాత ఏడుగు(రాలు పూన్చినరథంలో సూర్యనారాయణు జే 'వెైలుగుల్ని వంచుతూ విశ్వసంచారం ఛేస్తున్నట్టున్న బొమ్మును

1లిక్క వండుగలు=వచ్చాలు దె వార్భనకోసం పర్పరచిన మంటపం మధ్యలో ఉంచి సూర్య "దేవుడిని సం స్తుతించే మం(తాలతో పూజాదికాలు చేయాలి ఆవపూట వై వేద్యాలుగా పొంగలిని చిమ్మిలిని నివేదించాలి థవిష్యో_త్తరంలో కృష్ణుడు ధర్మరాజుకు చెప్పిన యళోధర్శ చ్మక్రవర్తి కథను పారాయణం చేయాలి”

ళజ్ర యళోధర్ముని కథ ఏమిటి తాతయ్యా!”

“అనగనగా కాంభోజదేశళశమనే దేశం చాననికి యళోధర్ముడనే

వాడు రాజు ఆయనకు మునలితనం చేగవచ్చాక, లేకలేక ఒక కొడుకు కలిగాడు అయికే డురదృష్టవళాత్తు ఆ రాకుమారుడికి ఎప్పుడూ రోగమే ఎన్ని వైద్వాలు చేయిన్తున్నా ఆరోగ్య ౦లో నిలకడలేదు కడకు రాజుగారు ద్రైవజ్ఞులనుపిలిచి కారణం అడిగారు దైవజ్ఞులు అబ్బాయి జాతకాన్ని పరిశీలించి *ోరాజా! నీ కుమారుడు పూర్వజన్మలో పరమ లోఖి అయికే రథసప్తమి (వళాన్ని ఎవరో చేస్తుండగా ఒకవథ్యాయం చూడడం జరిగింది ఆ చూ+౭న పుణ్యా నికే నీ కొడువై. పుట్టాడు కాని లోఖిగా (బతుకీడ్చిన పాపానికి ఈ రోగాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు” అంటూ తేల్చి చెప్పారు మరి తరుణోపాయ మేమిటి? దైవజ్ఞులను అదే అడిగాడు రాజు ,*మీ రిప్పుడు రథనప్తమీ [వతం చేస్తే రోగ విమోచనం కలిగి చ[క వర్తిత్వం సమకూరుతుంది” అని దై వజ్జులు చెప్పగా రాజు అలాగే రథసప్తమీ (వతాన్ని మహా మనంగా చేసి, శాస్తో9క్షమైన ఫలాన్ని అనుభవించాడు ఇదీ యశోధర్ముడి కథ ఈ కథను పారాయణం చేశాక, నూర్యుడి వ్యిగవోన్ని గురువుకు దానమివ్వాలి పూర్వం రోజుల్లో అయితే దీన్ని బంగారు, వెండి వంటి విలువైన లోహాలతో (వళ్వేకం చేయించేవారట తర్వాత యథాళక్తి దాన ధర్మాలుచేసి, బంధు మి[తాడులకు విందుచే%ఫ, నూనె వాడని పదార్థాలను ఆ వూట భుజించాలి దానితో (వత సమ్నాప్లి అవుతుంది "

వుహాశివరాతీ న్‌

“తాతయ్యా! ఛం బొమ్మ చూడు ఎడ్డబండిమీద ఎంతెత్తు గోపురం కట్టారో బండిమీద ఇంత ఎత్తైన 'చేవాలయ గోపురాన్ని ఎలా కట్టగలరు తాతయ్యా!” ప్మతికలో వడ్డ శివరా్యతి (పళ బొమ్మను చూపిస్తూ అడిగాడు రవి

“ఇది గోరం కాదుబాబూ! దీన్ని [సథ అంటారు శివ రాతి (పళ అంటారు దినిమీద కవికొండల వెంకటరావుగారు 'వాసిన అందమైన గీతాన్ని ఆమధ్య చడువలేదూ?”

“ఇంత ఎత్తుగా దీన్ని ఎలా చేస్తారు తాతయ్యా”

“వాగా అలంకరించిన ఎడ్లబండిమీద పొడవైన వెడురుగడ లను నలువైపులా ఉంచి, ఒకదానికి ఒకటి పొడుగ్గా కలిపి కట్టుతూ, మధ్యలో అడ్డంగా మళ్ళీ బద్దలను వేసి కడుతూ దాదాపు పాతిక అడుగులనుండి 50 అడుగులదాకా ఎత్తున్న చృటాన్ని తయారు చేస్తారు చుట్టూ గుడ్డను చుట్టుతారు దానిమీద రంగురంగుల కాగి తాలతో అలంకరణ చేసారు కాగితాలతోవై నాకాని, రకరకాల రంగులతోనై నాకాని ఆ చ(టమంతా వరుసగా శైవ దేవతారూపా లను చితించుకొంటూ పోళారు వెన కలశాన్ని అలంకరిస్తారు అకే శివర్శాతి (పళ దీన్ని శివరా[్రి పండుగకు పది పదిహేను దినాలు ముందుగానే తయారుచేసికొని, శివరా[తిపూటకు వనిద్ధ

న! ఉన్న శివునకు సమర్పిస్తారు ఇది ఒకవిధమైన సం్యపదాయం మన ఆం (ధదేళంలో గుంటూరుజిల్లా అన్న ఒక జిల్లా ఉంది. అక్కడ కోటపృకొండ అని ఒక (పనిద్ధమైన వకేత్రం ఉంధి శివరా(తి

గ. వండుగలు=నబ్యోలు వండుగనొడు అకాడ మవో వె భవంగా ఉత్సవం జరుగుతుంది

కచ్చివరా (తిగురించి ఇందాక చెప్పనేలేదు తాతయ్యా! ఇది శివుడి. పుట్టిన రోజా* ”* మిగిలిన పండుగలతోటి సామ్యాన్ని ఊహిస్తూ చెప్పాడు

:కచ్చివ్రుడు పుట్టినరోజు కాడుబాబూ ఆయన ఆదిదేవుడు ఆయ చారు మరలా ధర్మసంరవమణార్జిం ఎత్తిన అవళారాలకు మామే అలాటి జన్మదినాలంటూ ఉన్నాయి ఈ సూతా శని (గహించాలి ”

“మరి ఈ పండుగ [పాముఖ్య మేమిటి తాతయ్యా? ఇది ఎప్పుడు వస్తుంది?"

“మాఘమాసంలో వచ్చే బహుళ చతుర్దశిన-అం కు-అమా వాస్యకు ముండురోజున మనం ఈ మవోశివరాతి పండుగను జరుపు కొంటాం ఇదికాకుండా (పతినెలా అమావాన్యకు మున.పున్న క్ష చతుర్దశిని శివరా[తి-మౌాసశివరా తి అంటారు మాఘమాసంలో వచ్చే శివరా[తిని మా్యాతం మవోశివరా త అంటారు ఈ మాఘమాసం కృన్ల చతుర్షశినాటి రాతి పర మేళ్వరుడు లింగాకారంలో కోటి నూర్యుల కాంతులతో అవతరించాడట అప్పటిన.౦డీ మనకు శివుణి లింగాకారంలో పూజించే ఆచారం వచ్చిందట కనుక ఇది మవో శివర్యాతి అయింది హిండువులందరికి ఇది చాలా ముఖ్యమెన వండుగ అయింది అండులోనూ మన (తిలింగ దేశస్థలకు, అంశ శెలుగుబేళంలోనివారికి మరీ ముఖ్యమైన వండుగ అయింది "

[తిలింగ శబ్దం వినేసరికి మధ్యలో కలుగచేసికొన్నాడు రవి

కో తిలింగ అంటున్నావ్‌ ఆ పేశెండుకు వచ్చింది తాతయ్యా!” “"ఇ౦డుకు కారణాలు చాలొచెప్పుకారు అయినాఅందరికి తెలిసిన కారణం వివరిస్తాను ఆెలుగుదేశానికి ఒకన్చటి "పేరు (తిలింగబేశం ఇాబూ!' మూడులింగాలకు మధ్యనున్న దేశం తిలింగ దేళమనబడింది దణారామము, [కశ లము, కాళేశ్వరం అన్నవి మన జెలుగుచేళం లో చాలా (వసిద్ధి కెక్కిన ఎచమే్య్రాలు ఈనూడూ తెలుగు దేళానిక్సి

(మవోశివరా ్రి కేశ? 'మూడు దిక్కుల్లో ఉంటున్నాయి ఈ మూడు జే.(తాల్లోనూ శివుడు (లింగాకారంలో ఉన్నాడు ఈ మూడు లింగాలను-అంశే జే(తా అను చుట్టిఉన్న భూభాగాన్ని (తిలింగదేశమని పిలిచారు ఆ (తిలింగ శ్లబ్బమే రానురాను లుగు శబ్దంగా మారింది అంక దిని అర్థం ఏమిటి? :తెలుగుదేళంలో శివునికి భక్తులు చాలా ఎక్కువగా ఉన్నా రనే కదా! కనుక శివరా[తి చాలా ముఖ్యమైన పండుగ అయింది +ఈ శివరా[ తిపూట, ఇప్పటికీ [(శశై అంవంటి పుణ్య మే (అాల్లో చెస్ప "లేనంత వై థవంగా ఉత్సవాలు జరుగుతాయి భక్తులందరూ ఆపూట శివకేతాలకు వెళ్ళి శేయంళా జాగారం ఉంటారు ”

ఈజ్టంం క్ర 9

• జాగారం - జాగరణ అంక తెలియదూ? ఇంతకుమునుపొక సారి చెప్పాను "గడేయంతా, ని[దపోక.౦డా, ఆయా పండుగలకు సంబంధించిన చేవతాధ్యానంతో, కళా పారాయణలతో, భజనలతో కాలకేపం చేయడం జేయంతా ఇలా మేల్కొని ఉండటాన్నే జాగారం అంటున్నాము ”

“ఎందుకలా మేల్కొనాలి తాతయ్యా!”

“అది ఈ పండుగ విధుల్లో ఒక ముఖ్యమైన విధి, ఆచారం అాబూ!* 4”

“ఆ వండుగను మొదత్తం ఎలా ఆచరిస్తారో ముందు ఇెప్పు తాతయ్యా!”

“మునుపటి రోజుల్లో పొటించినన్ని పద్ధతుల్ని ఈ రోజుల్లో పాటించకున్నా ముఖ్య విధులను మాతం భక్తి _ళద్ధ్దలతో పాటిస్తూనే ఉన్నారు శివుడికి బిల్వవ(తాలతో పూజచేసి, అభిషేకం చేయడం, ఉవవాసం ఉండడం, జాగారం చేయడం ముఖ్యమెన విధులు

ఉదయాన్నే స్నానం చేశాక ఈ పండుగను చేస్తున్నట్లు సంకల్పం చెప్పుకోవాలి ఇంట్లో లింగాన్ని (వతిష్టించాలి సామా నంగా లింగాలు రెండు రకాలుా సృటిక లింగం, పార్థివ

(98 వండుగలుఎవళ్భాలు లింగం స్ఫటిక లింగం ఇప్పుడు నశ్వే సర్వ[త లభించడు ఎవరో కొందరివద్ద నూ్యతం లభి స్తుంటుంది ఇది సృటిక లతో తయారు అవుతుంది. కొందరు పురోహితులవద్ద ఇడి తప్పనిసరిగా ఉంటుంది అది లభించని సందర్భంలో, పార్ధివ లింగం (పతిస్టిస్తారు పుట్ట మన్నును తెచ్చి లింగాకారంలో తయారుచే స్తే, అది పార్షివలింగం అవుతుంది దానిమీద అభిపేక సమయంలో నీరుపడ్డా చెడదు లింగాన్ని [వలిషాపించిన తర్వాత బిల్వప। తాలతోటి జచేసి న న! ఇవు అభి డు పూజచేసి ఇంట్లో ఇలా లింగస్టాపన చేసి అర్చించే అవకాశం అేనివారు, దగ్గరలో ఉన్న శివాలయానికి వెళ్ళి అక్కడ పూజలు, అభిషేకాలు జరిపిస్తారు. అభి ేకాల్లో ముఖ్యమైనది రు దాభిపేకం రుదుడికి సంబంధించిన మంత సముదాయాన్ని రు[దమంటారు ఆ మంత పఠనంతో అభిపేకం చేస్తే రుదాభిపేక మౌతుంది ఇంటికి తిరిగివచ్చి ఉపవాస దితతోశు ఉంటూ పగలంతా శివధ్యానరిలో గడపాలి ఉపవాసం నిర్వహించడానికి ఇారిరకంగా యోగ్యత లేనివారు పళ్లూ పాలూ స్వీకరిస్తారు అన్నట్లు శివార్చ నను ఆరంభిన్తూ, శివుడిని ధ్యానించాల్సిన ధ్యానమం। కాన్ని చెప్ప లేశుకదూ ! .*ఆ మం[తం ఇది ధ్యాయేన్నిత్యం ముహేళం రజతగిరి నిభం చారుచందావతంసం రత్నకలో, జ్ఞ్వలాంగం పరశుమృుగవరాఖీతి వా_స్తం [పనన్నం వద్యానీనం నమంళా స్తుతకమమరగశై "'ర్వాష్ట[ఘకృ త్తిమ్‌ వసానం విశ్వాద్యం విశ్వవంద్యం నిజఇలభథభయవారం పంచవ క్త9మ్‌ (తినేేతమ్‌॥ ఇదంతా ఆ శివుడి మనోవారరూపొన్ని వర్షించే శ్లోకం కలళపూజా నంతరం ఈ శ్లోకంతో శివుణ్ణి ధ్యానించాలి ఆ ఛ్యానం తర్వాత ల్రిగాన్ని (పాణ్మవతివ్య చేస్తూ “టం భూః పురుషం సాంబసదాళ్లివ

మువోశీవళా [8 180 “మావావాయామి । ఓం భువః పురుషం సొంబనదాశివమాచావా యామి । ఓం స్వః పురుషం సాంబనదాళివ మావాహయామి । ఓం భూర్చువః స్వః పురువం సాంబసదాశివ మాచావాయామి॥” అన్న మం (తాలతో శివుణ్ణి ఆవావానం చేయాలి మనం అక్యడ (వతిష్టిం చినది సృటికలింగమైతే; దానికి ఇంతకుమును'పే సమస్త సంస్థార ఉప చారాలు జరిగి, [పొణ్యపతిష్టను జరిపి ఉంటారు కనుక, ఇవ్పుడవన్నీ చేయాల్సిన అవసరం లేదు. ఆసనం మొదలై న ఉపచారాలు చేస్తే చాలు పుష్పోపచారం తశ్వాతనే 1008 'అేక 108 విల్వపతాలతో లింగాన్ని పూజించాల్సి ఉంది ఈ వివరాలన్నీ మొదశే చెప్పకుండా ఇప్పుడు ఎండుకు చెబుతున్నానంటే, ఈ రోజుల్లో చాలామంది ఈ విధుల్ని అనునరించడం లేడు శేవలం బిల;ప(తాలతో తనకు అలిసిన శివసో[(తాలతో ఇంట్లో పూజ చేసికొని ముగిస్తున్నారు ల పోళే సాయంకాలం మళ్లీ స్నానం చేసి, అందరూ ఆలయ (ప్రాంగణాన్ని చేరి నాలుగు యమాల్లోనూ న్నాలుగు భిన్న విధుల్తోటి పూజ చేయగా దర్శించడం, శకివకథలను వింటూ, శివనామాన్ని స్మరిస్తూ శీయంతా జాగరణ చేయడం ఉంది ఇివాలయం లేనిచోట, ఇంట్లోవై నా మనం ఏర్పరచుకొన్న తై వస్వరూపం ఎడురుగ్గా కూర్చొని, శివకళాపరనంతో జాగరణ చేయాలి మరుదినం పారణ జరపాలి ఈ జాగరణ అంతా, మునుపు ఇెప్పానే లింగోద్భృవం దాని వల్లి వచ్చింది అసలు దానికి సంబంధించి ఒక చక్కటి కథను ఇెప్తారు దాన్ని నీకు చెప్పలేదుకదూ'!. ఇప్తా విను! మునుపు ఒకప్పుడు (బవ్మా, విష్ణువులమధ్య తమలో తమకు “శీను గొవు అంశళే "నేను గొప్ప అన్న వివాదం పర్పడిందట ఆ వివాద సందర్భంలో ఆదిమధ్యాంతా లెరుగని ఒక మవ జ్యోతి ర్లింగం ఆవిర్భవించింది తమ గొవ్పతనం నిరూపించుకోవడానికి (బవాావిష్ణువులు ఆ మహోన్నత స్వరూపపు తలభాగాన్ని, కాళ్ళ భాగాన్ని చూసి ఎవరు ముండుగా రాగలుగుతారో చూద్దామను కొన్నారు, ఇద్దరూ బయళ్టేరారు (బహ్ము దేవుడు వాంసనెక్కి

4౦ వండుగలుఎవళ్చాలు [ప్రయాణం -జేళాడు. విష్ణువు వరాహమూ_ర్లియమె [పయాణం వేశాడు (బహ్మా కొంతదూరం వెళ్లగా ఒక మొగలిపూవు, ఒక ఆవు ఎదురొచ్చాయి. “ఏమిటిది మీరిలా వస్తున్నారు? ఎక్కడినుండి” అంటూ (మ్మా అడిగాడు “మేము కొన్ని కల్వాంతాలనుండి ఈ రూపం చివరి భాగాన్ని దర్శిద్దామని ఇయళ్లేకి (పయాణం చేస్తు న్నాము ” అని అవి సమాధానం ఇచ్చాయి. “సశేకానీ, మీరునా శోక చిన్న సవోయం చేయండి నాకూ విష్టువుకూ ఇలా పందెం "వడిఎది మీ మాటలు చూస్తూంళే నా (పయత్నం కేవలం నిష్ఫల మనిపిస్తోంది కనుక నేను ఈ లింగపు తలభాగం చూళ్రానని మాత్రం మా విష్ణువువద్ద మీరు సాక్యుమి స్తే చాలు, (వతం ఇెడ్డా ఫలం దక్కు ఛుంది” అన్నాడట (బవ్మా దేవుడు అవి ఒడంబడ్డాయి ఆ అసత్యానికి సంబంధించిన పాపంలో తామూ భాగం పంచుకొన్నాయి. అయితే ఆ పావం ఊరకే పోతుందా? ఆ అసత్య పాపఫలంగానే భూలోకంలో (బహ శై దేవుడికి పూజలు లేకుండా పోయాయి మొగలిపూవుకు పూజలో భాగం వంచుకొనే యోగ్యత పోయింది అంశే అది ఫూజకు నిషిద్ధమైంది ఉదయాన నిదుర లేస్తూ ఆవు మొవోన్ని చూడ కు-డా తోకవైపు మాతం చూడాలన్న నియమం పర్పడింది అంశే అవుకు ఉదయాన్నే ఎవరూ దాని ముఖదర్శనం చేయకూడ దన్న శావం పర్పడింది ఇదీ కథ _ ఇది తర్వాతి రోజుల్లో వైవులు పర్పరచిన కట్టుకథ అయినప్పటికీ తమాషాగా అేదూ? అలాగే మునుపు )పాలసము[(దాన్ని దేవతలూ, రాకనులూ కలిసీ, అమృతంకోసం చిలికిన సాగర మథనం కథ లుసుకచా! ..* అమృతం పుట్టడానికి మునుపు హాలాహలం పుట్టిన వైనం శెలుసు కదా 4 అవోలావాలం లోకాల్ని అన్నిటినీ దహిస్తుంశు (పజ అందరూ. శివుణ్ణి కరణువేడారు. శివుడు ఆ వోలాహాలాన్ని కాస్తా చటుక్కున పట్టకు మింగేశాడు. అది కంర] పదేశాన్ని డాటి కడుపు లోకి, పోకముందే, పార్వలీదేవి గట్టిగా తన చేతుల్లో శివుడి కంఠాన్ని అదిమిప్పట్టిణది ౮ కారణంగా, వేలాపాలం -అక్రాజే ఆగిపోయి, అకకునంకంధం కమిలిపోయి, నల్ల గా అయిపోయింది అప్పటే

నువోళివరా [త్రి 14] నుండి ఆయన కాలకంరు డయ్యాడు అయనకు ఆ సమయంలో విపరీతమైన దాహాం జనింపగా, శీతోపళమనం కోసం ఆ గంగాచేవినే తెచ్చి ఆయన తలమీద "ఇట్టాల్సవచ్చింది ఆ రాతంళా 'చేవ దానవు అందరూ కలిసి శివుడికోనం భజనలుచేస్తూ గడిపారు చివరకు అదే (సతి శివర్శాతినాడూ జాగరణ జరిపే సం[పదాయమైందని, మరి కొందరు శివరాతి కథతో ఈ పొలనమ్ముద మథన గాథను జత కలుపుళారు

శివర్యాతి [వతం చేసీనవారికి సప్తజన్నుల పొపాలు విముక్త మౌతళాయట పూర్వం ఒక బోయవాడు వేటాడడానికి ఒక్కూ జంతువూ దొరక్క, దొరికిన జిలకలుకూడా' మననును కరిగించి? మళ్ళీ వస్తామనిఇెప్పి (వమాణంచేని వెళ్ళగా, శీయంళా నిరాహోరుడ్రై జాగరణ చేయాల్సి వచ్చిందట ఇంట్లో అతని భార్య, విడ్డలుకూడాో అతజేదై నా ఆవోరం ఇస్తాడేమో అన్న ఆశతో ఎడురుచూన్తూ, ఆకలి వాధకు ని[దళాక రాతి అంతా జాగారం చేయడం జరిగింది అలా అనుకోకుండా అయినా నకే వారూ ఉవవాసం ఉంటూ శివర్శాతినాడు జాగారం ఉన్న పుణ్యంవల్ల, పాపాల నన్నిటిసీ పోగొట్టుకొని సజీవంగా శివలోకం చేరుకొన్నారు. ఈజిథను అనే కులు చెప్పారు. ఈ (వళానికి అంత ఫలాన్ని పేర్కొన్నారు* ఇమీ ఛాబూ! ఈ శివరా(తిని దురించి కొన్ని విశేషాలు

మన తెలుగు దేళంలో పూర్వం 3_వమతం జాగా* (వారం పొందిన మూళలింగానూ? (వనిద్ధమైన శైవమ్నేశ్రాలుకూడా ఉన్న కారణంగానూ, ఈపసండుగను చాలా ముఖ్యంగా చేయడం" నేటికి కనిపిస్తుంది (పతి?శివశు[తమూ అ రోజు యా(లీకులతో కిక్కిరిన పోశుందునుకో ” ఇప్పటికే ఇాల్రాసేపు చెప్పానన్నట్లు ' చూస్తూ అపారుం తాతగారు

హోలీ

“ముక్కంటి వేల్పు అంశేే అర్ధమేమిటి తాతయ్యా” చదువు తున్న పారాన్ని అలానే చేత పట్టుకొని వచ్చాడు రవి

“మూడుకన్నులు కలిగిన దేవుడు-ళివుడు అని అర్ధంబాబూ తం కుమారసంభవంలోని పద్యాన్ని జ్ఞూపకం తెచ్చుకోవడానికి పయ త్నిస్తూ బడులు చెప్పారు తాతగారు

“అదేమిటి తాతయ్యా! ఎవరితైనా ఉండేది రెండు కన్ను అే కదా!” ఆళ ర్యపడ్డాడు అచ్బాయి

“అందరికిమళ్లే కాకుండా ఆయనకు మూడు కన్నులున్నాయి కనుకనే ఆయనకు అలాటిపేరు వచ్చింది లేకపోతే (పత్యేకమైన ఆ "వేరు ఎలా వస్తుంది?” ఎదురు తర్క-లోకి దిగారు తాతగారు

“కౌననుకో, ==కాని ఎలా ఉంటుంది" ఎక్కడ ఉంటుంది? అని***”

“అ మూడన కన్ను నుదుటిలో ఉంటుంది లలాటంలో అంజు నుడుటిలో ఉంటుంది కనుక ఆయనను లలాట నేతుడు అని కూడా పిళుస్తున్నూము చాన్ని ఆయనెప్పుడూ మూసికొశి ఉంటాడు. పొరపాటున 'తెరిచాడో, ఇక ఎడురుగా ఉన్నది అలాగే భస్మం అయి పోవాల్సిందే పూర్వం మన్మథుడు శఇలియక ఆయన తపో నిమగ్నుడై ఉండగా తన పంచవాణాలను వేసి ఆయనను నొప్పించే నరికి తపస్సు భంగమైందన్న కోపంలో ఆయన తనకు తెలియకనే మూడవ కంటిని 'ఆెలిచేశాడట ఇంకేముంది?, ,ఎడురుగా ఉన్న మన్మథుడు ఉన్నవాడు ఉన్నతశ్తు నిట్టనిలువునా బూడిద అయి పోయాడు అండుకోసమే కేవలం (ప్రళయకాలంలో మాత్రమే మూడవ నే(తం 'కేరుస్తాడు ముక గ్రాంటీ వేలుపు”

వోలీ 14

“ట్రే మన్మథుడు కారిపోయాడా తాతయ్యా! నురి ఆ కాలిపోయినచాడు ఇప్పటికీ ఉన్నశ్హు చెప్పుకెంటామెండుకు?”

“టస్నాడంశే ఉన్నాడు లేడంశేులేడు మనస్సును మథించు కొని పుక్తువాడు మన్మథుడు కావున ఆయన మన్మథుడయ్యాడు అంేు ఆయన మన మనన్సుల్లోనుండి పుడుతుంటాడు ”

“మనస్సులో ఎలా పుట్టగలడు తాతయ్య్యా*” తాను చదివిన విజ్ఞానశాస్త్రం [పభావంవల్ల వయసుకు మించిన (పళ్న 'వేళాడు రవి

“దాన్ని అర్థం చేసికోవాలంచే నువ్వింకా కోంతవరకు ఎద గాలి రవీ 1. ఆ విషయం అలాగ ఉంచు తన భర్త అయిన మన్శ థుడు భస్మీభూతుడై నందుకు రతీదేవి అపరిమితంగా దుఃఖిన్తూ ఈళ్వ రుళ్ణి శరణు వేడి పతిఖిమను ఆర్థించిందట పార్వతికూడా అందుకై విన్నవం చేసిందట అప్పుడు శివుడు శాంతుడై “వలి వై(త షే (తయోదళినాడు నీ భర్త మరల స్వరూపము ధరించును అంతవరకు లీజరూపంలో సృష్టినంళా వహించును అని చిప్పాడట కనుక మన్మథుడు పుట్టిన సందశ్శాన్ని పురస్కరించుకొని (వతి సంవత్సరం వై తమాసంలో కుక్ల (త యోదశినాడు అనంగ్మవతం చేసే అచారం వచ్చింది అయితే దీన్ని మనవారు పొటించడంలేడు మన్మథుని శివుడు దహించిన రోజునే ఉత్సాహంతో ఉత్సవం చేసికొంటారు ”

“అదెప్పుడు తాతయ్యా”

“ఫాల్లునమాసంలో పూర్మిమనాడు హోలీ అని విశేషంగా ఆ పండుగను చేసోరు శివుడు తన ముక్కంటి మంటతో మన్శథుణ్ణి మసిచేసిన రోజు ఇదే అని మనవారి విశ్వాసం దిన్ని హోలీ అన్న "పీరుతో గొప్ప పండుగగా చేస్తారు. దీన్నే కాముని పున్నమి అని కూజా పిలవడం కద్దు కాముడంటే మన్న్మథుడని అర్థం కనుక, ఆయనకు ' సంఖంధించిన పౌర్ణమీని కాముని పున్నమి అన్నాడు అయిళే దీన్నీ చాలామంది మన్మథునీకి సంబంధించిన పండుగ అన్‌ కాకుండా, వళోఠిక " అన్న రాతనికీ సంటంధించిన వబీండుగగా చెదుళారు ” (

కేశ్రీథ వండుగలు-వభ్భాలు

“ఈ హోలిక ఎవరు తాతయ్యా!”

హోలిక అన్నది శికువులను పీడించే ఒక శాతసి తెలివిగా

ఈ రావసిని సంహరించి ఈ ఫాల్లున పూర్ణిమనాడు కాల్చి వేశారట అందుకే ఇప్పటికీ కాముని పున్నమినాడు "పెద్ద గుంట (తవ్వి అందులో గడ్డి వగైరా చెత్తనంతటినీ వేసి కాలుస్తారు ఆ కుండం లోని బూడిద పిల్లలకు బొట్టులాగ కొద్దిగా "పెడతారు కూడాను, ఈ పండుగకు ఇలా రకారకాల ఎన్నో కథలున్నాయి. శాని, మనం గమనించవలసింది ఏమిటంశే, చలికాలం పోయి వసంతం, వేడిమి ఇఆరంభమైనప్ప.డు బుతువులో కథిగిన మార్పు శరీరంలో కూడా కొంత మార్చును ఆస్తుందికచా! అండుకని ఆ బుతువు మార్చు మూలంగా కలిగే విసుగూ చిరాకు వగైరా అ్మపియమైన భావాలు. (కోమంగా సర్జుకుపోవడానికి సరససల్లాపాలతోనూ, అల్ల రిచిల్ల రి పనుల తోనూ నిండిన ఈ పండుగను చేయడం ఆచారమై ఉంటుంది వసంతం, వేసవీ మొదట్లో ఇలాటి పండుగను చేయడం ఒక్క మన 'దేళంలోనే కాడు, (ప్రపంచంలోని అనేక దేశాల్లో చూడవచ్చు. ఆంగ్లేయులు చేసికొనే ప(పిల్‌ ఫూల్‌ అన్న పండుగ ఇలాటిదేా”

“వినుగూ, చిరాకూ ఏమిటి? అవి ఎందుకు వస్తాయి? అండు కోపం ఈ పండుగలో చేనికొనే అల్ల రిచిల్లరి పనులేమిటి? కొంచం వివరంగా"చెప్పు తాతయ్యా?”

“ఫాల్లున మాసానికి వసంతం మొదలయ్యే అక్క ఒక్‌ప్పుడు ఉండేది అప్పట్లో మన వారు సంవత్సరానికి మూజే ఖ్లుతువులను అెక్కి-ంచేవారు అం ఒకొ్కాక్కూ బుశతువు నాలుగు మౌసోలంపాటు ఉంజేదన్నమాట ఇప్పుడు ఏడాదికి ఆరు బుతువుతై_ ఒకొ్కక్కందానికి రెండునెలలు మాతం ఉంటున్నాయనుకో నాలుగు నెలలు పొటు-ఒక్క బుతువును లెక్కించే కాలంలో ఫాల్లున: మూస పౌర్ణ్మ మినుండి వసంతాన్నేకాక కొ _త్తసంవత్సరాన్ని కూడా జేక్కీంచేవారు అవన్పట్లో మరి వసంతారంభథ మంకు వేసంగి 'ఆరంఖథం (క్రిందనే లెట్ట వేసవి అంశే సపాజంగా మన శరీరవై జంలో మార్చు. కలిగి ఇదమిత్సమంటూ చెప్పలేని చిరాకు పర్పుడుతుందికదడా!

వోలీ 145 ఆ బుతువు మార్పును అలవాటుచేయించడానికి నిజంగానే వినుగు, చిరాకు తప్పించే పనులను తొలిరోజు చేసి అందుకు నెమ్మదిగా మనం అలపాటు పజేటందుకు ఇలాటి విపరీతమైన ఆచారాలతో ఈ పండుగను పర్పరచారు

వండుగకు మూడు నాలుగు దినాలు ముందుగానే ఊళ్లో ముఖ్యమెనచోట్ల కామధ్వజాలన్న జండాలను పాతి పూజిస్తారు తర్వాత పున్నమి నాడు మన్మథుడు శివున్నివె వాణాలను వేస్తున్నట్లు ఒక బట్టమీదకాని, కాగితంమీదకాని చిితించి, ఊరేగించి చెత్తగడ్డి నంతటినీ ఒకచోట కుప్పగా చేర్చి జండాలతోపొటువేసి కాల్చి వేస్తారు ఆ కాల్చి వేయడానికి ఒక గుంటను ముందేశ్రన్వి దానిమీద ఒక ఆముదవుకొమ్మను నాటి ఉంచుతారు దీన్ని (వతి ఇంటిముందు కూడా ఏర్పరచు కోవచ్చు, మన్మథ దహనమైన తర్వాత, గంతులు 'కేన్తూ తమకు వచ్చిన శృంగార గీతాలను అందరూ కలసిపాడతారు

ఆ పున్నమినాడు పగలు గొప్ప విశేషం దాన్ని చెప్పలేడు కదూ! విను! బూరాల్లోకాని, కొమ్ముల్లోకాని రంగునీళ్ళను పోసి కొని కనిపించినవారి మీద చల్లుతూ దినమంళా వీధుల్లో కుురవాళ్ళు తిరుగుళారు అండుకే చాలామంది అ పూట బాగామాసినబట్టలనో, లేదా మునుపే రంగువడి ఉన్నబట్టల్లనో వేసికొని తిరుగుతారు మును వటి రోజుల్లో బురదనిళ్ళను ఒకరిపై ఒకరు కుమ్మరిన్తూ అసనభ్యపు మాటలు గట్టిగా పలుకుతూ గంతు లేసేవారట ఈ రోజుల్లో అలాటి అసభ్య [పవర్తన లేకపోయినా రంగులు చల్లుకో వడం మ్మొాతర ఉంది నరకే, రాతి కామునిదవానం ముంబేచెప్పాను

ఆకోజు ముఖ్యమైన వంటకం బొబ్బట్లు, బూెలు

ఈ పండుగను ఉ_త్తరభారతీయులు విపరీతమైన ఉత్సావాంతో చేస్తారు మనతెలుగు వారు కూడా ఫర్వాలేదు (శద్దగానే చేస్తారు”

10

ద ఏకాదళీ వతాలు కో “లంఘనం పరమౌవధం అన్నమాట ఒకటుంది ఆపి మన శ్రీవాంలో ఎప్పుడైనా అస్వస్థత కలిగినవ్వుడు ఉపవాసముంకేే చాలా మంచిది చాలా రోగాలకు మొట్టమొదటి మందు, ఈ ఉపవాసం ఉండడమే ఉపవాసం ఉండటంవల్ల దేవోనికి మాత్రమే కాకుండా మనస్సుకు కూడా స్వస్థత చేకూరుతుంది అనేక విధాలుగా నిిగవాం అలవడుతుంది ఈలోకంలో పరంగంలోనై నాసశే మనిపి. విజయాన్ని సొధించాలం కే మొదట కావలసింది నిగవామే ఉపవాసానికి ఇంతటి మాహాత్మ్యం ఉంది కనుకనే మన పూర్చులు దీనికి చాలా (పక్ఫేకత నిచ్చి దీనికోసం 'వత్యేకంగా ఒక (వళాన్నే ఏర్పాటు చేశారు దాన్నే మనం వకాదళి (వతమంటాము వకాదశి అంశకే తెలుసుకదా! ఒక పక్షంలో పదకొండో తిథి అంశ ఇవి నెలకు ఎన్ని ఉంటాయి"? శ0డుకదూ! పౌర్ట్యమి మునుపు ళుక్షపత ఏకాదళి, అమావాన్యకు మునుపు బహుళ పశాదళి ఈ ెండు రోజులూ విధిగా ఉపవాసం ఉండాలన్నారు దానికి బోలె డన్ని కథలను చెప్పారు ఈనాటికి కూడా పూరాాచార వరాయణులై నవారు, శష్టులు చాలామంది పళకాదళిపూట విధిగా తనాసం ఉంటూ “ వ. చేస్తున్నారు శాత్రు'చకారం ఈ వకాదని (వతాన్ని ఆదచరి చ వారు దళమిగాడు రాతి ఆదాం తికొనకుండా నేలై గత దిం చాలి వకాదళినాడు 'తెల్ల వారుజాముననే లేచి స్నానాదు లయాఇక ఆ పకాదళినాటి దేవతను పూజించాలి, నంవక్సరం పొడుగునా వచ్చే ఈ పకాదసలకు ఒళ్కొక్యాదానికి ఒక్కొక్క పేరుంది. ఒక్షాక్కు

పకాదళి (వతాలు కేశ ముఖ్యదైవ మున్నారు అయిజే ఈ రోజుల్లో వాలా (పసిద్ధమెన ఒకటి రెండు పళాదళీ (వతాలకు తప్పితే మిగిలినవాటికి తమ ఇష్ట వెైవాన్నే పూజించడం అలఅవాంది ఇష్ట చేవతావూజ చెళశాక, 'ఈరోజు ఉపవాసవిధితో (వతధారణ చేస్తున్నానిని సంకల్పం చెప్పి కోవాలి ఆహపైన వచ్చి మంచినీరు కూడా ముట్టుకొనకుండా ఆ దిన మంళా భగవంతుని ఛ్యానిన్తూ గడపాలి ద్వాదళినాడు ఉదయాన్నే పారణ చేసి, ఆ "రా[తికూడా అన్నపానాడులు స్వీకరించకుండా ఉండాలి అవ్పటికికాని వకాదశీ_వతం ముగిసినట్లుకాదు. అయితే ఈ తోజుల్లో దశమినాడు చీకటి వడకమునుపే భోంచేసి రాతి నిరా వోర్చుల్లై పవిత సంకల్పంతో ని్నిదిస్తారు. పకాదశినాడు మాతం ఉవవానం ఉంటారు అందులోనూ దినమంతా కరినమైన ఉప వాసం ఉండలేని దుర్చలులు పాలు, వండ్లు వైైరా సేవిస్తారు కొందరు ఒక్కావూట మాతం ఉపవానం ఉంటారు మరుదినం ఉదయాన్నే పారణ చేశాక భోంచేస్తుంటారు. ఏదేమైనా పకాదళి నాడు, ముఖ్యంగా ఆరా[తి చాలామంది సనాతన ధరన్చపరాయణులు భోంచేయరు కొందరు వచ్చి మంచినిళ్ళుకూడా ముట్టకుండా ఉప వాసముంశే, మరికొందరు ఏ అల్పావోర మో తీసికొంటారు

నంవత్సరం పొడుగునా వచ్చే పకాదళులన్నిటికి ఒక్కక్క, (వత్వేకమెన "వీరు, అధిషస్టైానదై వమూ, కథాకమామీమూా ఉన్నాా యన్నాను కదూ! ఈ పకాదళులన్నిటిలోకి చాలా ముఖ్యమెనవి "రెండున్నాయి! ఖీయమెసన్చ్రళాదశి, 2 ముక్కోటి ఏకాదశి వాటిని గురించి ఒకటిఆెండు ముక్కులు చెబుతాను నిను

1. కీమెస్చ్రకాదళి కా_ర్షికమాన ళుక్ష పకంలో వచ్చే పశా దళిని కీయె్ళ్యై కాదళి అాటావు చాతు 'ర్య్టన్ట ఎ) అంటూ ఇంతకు మున.పాక (వతాన్ని చెపా*+ను అది ఈ పూోుతో అముపోతుంది

భీష్ముని కథ 'తెలునుకదూ!' మవోభారతంలో మహోదార్తుూ మన వీరుడు సం_కాంతి పండగను చెబుతూ, ఖఫీష్యడు అంతకు మునుపే నేలు ఒరిగినా, ఉత్తరాయణ పుణ్యృవమయంలోనే బేవా

148 వండుగలు-సబ్బాలు పరిత్యాగం చేసి అనంతవాయువుల్లో కలిసిపోయాడని ఒకమాట చెప్పాను జ్ఞూపకముందా రవీ! ఆ ఫ్‌ష్ముడు ఉత్తరాయణ పుణ్య కాలంలో చెహపరితక్యాగం చేసినా, అంపళయ్య్నమీదకు చేరినది ఈ కార్తిక శుద్ధ పకాదళినాడని కొందరి అభిమతం కనుక ఈ పకాదశిని ఆ మహానుభావుడి "వేరిట ఒక ప త్యేకమైన పండుగగా చేసే ఆచారం వచ్చింది కొందరు దీన్ని మాఘ కుద్ద ఏకాదశినాడుకూడా చేసారు ఈ పండుగను ఐడు రోజులపాటు చేయాలి తొలిరోజు అంశ. కార్తిక శుక్టుపళాదళినాడు ఉదయాన్నే నదిలోగాని, వటిలోగాని స్నానం చేసి, పితృ దేవతలకు తర్పణం వదలి, మౌన [వతంతో విష్ణు వును పూజించాలి విష్ణువును వంచామృతంతో అభిచేకం చేసి పర మాన్నాన్ని నివేదించి తాను గోమయాన్ని పుచ్చుకోవాలి మూడవ నాడు గుంటకలగరతో పూజించి పాలు లీసికోవాలి నాలుగవనాడు గన్నేరుపూలతో పూజచేసి వెరుగు తీసికోవాలి ఐదవరోజు నువ్వుల కుష్పమీద ధర్శరాజు వి(గవోన్ని ఉంచి పూజించి దానంచేసి సంత ర్పణ చేయాలి తాను మాత్రం పంచగవ్యాన్ని స్వీకరించవచ్చు ఇలా ఐదు దినాలూ వూజాదికాలు చేస్తూ, ఉపవాసం ఉండాలి రాత్రిళ్ళు వవి(తుడై "నేలమీద నిదించాలి ఈరోజుల్లో ఒక్యా కార్తీక షే పకాదళినా జే భీమ కాదళిని. ఆచరించడం ఉంది చాలామంది మిగిలిన; నాలుగు దినాలు కాత (పకారం చేయడంలేదు కేవలం పకభుకోపాసన చేస్తున్నారు. ఇది అందరకూ నిత్యవిధి అయినప్పటికీ ఇప్పుడు సామానంంగా (శావ్మా ణులు మాతమే దిన్న ఆచరిస్తున్నారు £ ఇక "రెండవది ముక్క టి పకాదళి ఇదిచాలా (వసిద్ధంగా (వత్యేకమైన పర్వంగా తయారైంది మార్గశిర మానం శుక్లవణంలో వచ్చే ఏకాదశిని ముక్కోటి పకాదడళి అంటారు దిన్నే వైకుంర పకాదళి అనికూడా అంటారు ఈరోజు ముప్పయి మూడుకోట్ల దేవతలూ నేలకు దిగి వస్తారని నగ్తకం వ్వైకుంర పకాదశినాడు విష్ణుదేవునకు సంబంధించిన ఆలయాలలో ఉత్తరంవైపు ద్వారాన్ని

పకాదళీ (వళాలు 149 మాతం తెరచి ఉంచుతారు దానికి వై కుంరద్వారం అని పేరు "ఇల్ల వారుజాముననే భక్తకోటి ఆ ద్వారంగుండా వెళ్ళి దేవుణ్ణి దర్శించుకొం శే సాణాత్తు _వైకుంరానికి వెళ్లి విష్ణువును దర్శించు కొన్నంత పుణ్యం మన "తెలుగువాళ్ళండరికీ అత్యంత (వియమెన శ్రీ వేంక శుశ్వరస్వామి 'నెలవున్న తిరుపతిషేతంలో ఈ తిథినాడు మవోవై భవంగా ఉత్సవం జరుగుతుంది. అలాగే [శీరంగం మొద లైన వైప్లవ పుణ్యతీర్థాలలోకూడా గొప్ప ఉత్సవాలు జరుగుతాయి

మిగిలిన పళాదళులకు ఇంతటి (పసిద్ది లేకున్నప్పటికీ సామా న్యంగా చాలామంది వాటిని విధిరీత్యా ఆచరిస్తుంటారు ”

పౌర్దములు ఇప్పుడైతే ఆంగ్లేయుల (పభావం మూలంగా (వతి కార్యాల యానికీ మనవారు ఆదివారం "సెలవు (వకటిస్తున్నా రుకాని, మునుపటి రోజుల్లో అలాకాదు పౌర్ణమినాడు, అమావాస్యనాడు మాథ్రం పార శాలలు వగైశా వాటికి నెలవులు ఇన్తుంజేవారు అవి నమి త్సిక విధులను నిర్వహి ౦చుకోవడానికిచ్చే నెలవు దినాలన్నమాట (వతి పకాదశీ ఎలాగ తే పుణ్యదినమో, [పతి పౌర్ణమి, అమా వాస్యలు కూడా మనకు అలాటి పుణ్యదినాలే ఇందులో విశేషించి పౌర్ణములు అందులో కొన్ని అందరికీ అత్తి ముఖ్యమైన పర్వదినా లయ్యాయి ఆ కొన్నిటి గురించి టూకీగా చెబుతాను విను పౌర్ణములలో చాలా (పసిద్ధమైనది (శావణ పౌర్ణమి. దీన్నే రాఖి పౌర్ణమి అనికూడా ఇంటారు ఈ రోజుల్లో 'శావణ పౌర్షమికి ₹ెండు విధాల [వళ్యేకత లున్నాయి ణ ర! కొత్త యజ్షోవవీళాలను సమం(త్రకంగా ధరిస్తారు (పాతస్సంధ్యా వందనం పూర్తిచేసకొన్నాక, తన కామ(కోధాడులను తానే ఆత్మ పరిశీలన, చేసికొంటూ, “కామోకార్షీ త్‌" జపాన్నిచేస్తారు * లొపాలన్ని టికి మూలకారణం కొనముం కనుక నేను చేసిన పొరపొట్లు, దోషాలు అన్నీ ఆ కామ్మ్యకోధాదులకు లోబడి చేసినట్టివే నిజానికి వీటిని చేసిన వాడినికాని చేయించెడివాడిని కానీ నేను కాదన్న అత్భవి వేకం నాకున్నది” అన్న ఆత నీస్సంగభావాన్ని (ప్రబోధించే ఆ జవ మం[తాన్ని*ః 108 మార్లు జపించాలి ఆతర్వాత, చేరువలోనున్న *ళామోకార్షీత్‌ మన్యు ర కాగ్షిత్‌ కామః కరోతి నావాం కరోమి కామః కర్తా నావాం కర్తా కామః శారయితా. పపషతే కాము కామాయ స్వావో॥

పార్ద ములు ల్‌ నదివద్దకో, కాలువవద్దకో పోయి. పుణ్య గంగాస్నానాదికాలు చేసి కొత్త యజ్ఞోవవీళాన్ని, ముంజ గడ్డితోటి చేసిన యజ్ఞోపవీఠాన్ని, కృష్ణాజినం అంకళశే జింక చర్భుం ముక్కును, లేదా చాంతోటి చేసిన యజ్ఞోవవీతాన్ని వేసికోవాలి ఈ చివరిదాన్ని మౌంజ్యజినం అని పిలవడం క ద్దు కాని ఈరోజుల్లో ఇంత విశషం చేయడం లేదు మౌంజ్యజినం కానీ, ముంజగడ్డితో చేసిన యజ్ఞోవవీతంకాని (దీన్నికూడా మౌంజ్య జినం అని పిలవడం ఉంది ఇవి సామాన్యంగా దొరిశేటటువంటివి కావు కనుక చాలామంది వాటిని అంతగా పట్టించుకోవడం లేదు యజ్ఞోపవీతానికి సంబంధించిన యజ్ఞోపవీతం నరమం వపవి[ితం (వజాపళేర్యత్సవాజం పరస్తాత్‌ ఆయుష్యమ (గ్యం (వథయంతు నిత్యం యజ్ఞోపవీతం బలమస్తు తేజః అన్న మంశాన్ని జపిస్తూ, కొత్త యజ్షోపపీతాన్ని ధరిస్తుంటారు తర్వాత 1008 సార్లు గాయత్రీ మం(ాన్ని జపిస్తారు. ఇాన్త్రం (వకారం ఆ మరుసటిదినం గాయ కీ హోమం చేయాలి ఒకప్పుడు [శావణ పౌర్ణ మీనాడు వేదాధ్యయనాన్ని. ఆరం థించేవారు చదువులను ఆరంభం చేయడానికి ఆ దినం చాలా కుభ (పదం అన్న నమ్మకం కూడా ఉంది కాని ఈరోజుల్లో వ్యాసపౌర్షమి నాడు చదువులను ఆరంభించడం జరుగుతోంది. ఆపాఢ పౌర్ణమిని వ్యాసపౌర్షమి అంటారు దిన్నే గురుపౌర్జ్యమి అనికూడా అంటారు ఇది నన్యాసా[ళశమంలో ఉన్నటువంటివారికి, యతులకు చాలా ముఖ్య మెనట్టిది (శావణ పౌర్ణమినే రాఖి పౌర్ణమి అంటారనికూడా చెప్పాను కదూ! సమస్త అకుభాలనుండి ర&ీంచడానికి ముం 'జేతికి కట్టుకొనే క౦ంకణసదృళమెన బంధనాన్న్విద్తతాజ్ఞాాకనమఖఖంటారు. ఈ రజా బంధనాన్నే రాఖీ అని క య నా సా ధంగ్తా అలం కార(పాయంగా వీటిన ర రు ఖ్టేస్ట్టిక్షు రో వొ ృతమ్ముతారు (౯ (&ీ6 పం య యలు ళ్‌ మ ఫ్‌? సత్తాను ్లస్తలో త్‌

159 వండుగలు_వ జ్భాలు ఈరాఖలున్న పొట్లాన్ని అతశలు, ఆవాలతోపాటు క టి ఇంటి మధ్య భాగాన్ని అలికి క్యుభంచేసి, ఒక పీట వేసి, దాన్నిపై ఆ పొట్లాన్ని "పెట్టి పూజించాలి ఆతర్వాత దాన్ని అకుభాలనుండి సంరతింవబడడానికి, నిత్యవిజయు లై వర్టిల్లడానికి మన ముం 'జేతులకు కట్టుకోవాలి ఇప్పట్లో సొంత అక్కచెళ్లెం్యడుకాని లేదా వారితో సమాన "మెక సహోదరీ ఇ*వం కలవారుకాని అభిమాశంతో, (పీితో మగ హారి ముం 'జేతులకు కడతారు అక్క-చెళ్లెం్యడు కట్టగా మగవారు క_క్రికొద్దీ వారికి చక్కటి కానుకఠిచ్చే ఆచారం కూడా ఉంది ఇది (సధానంగా ఉత్తర హిందూస్థానం వారి ఆభారం౦ అందుకే ఇలుగుదేళశంలో పట్టణాల్లో తప్ప పల్లెపట్టులో ఈ ఆచారం అంతగా కనీపించడు కానీ పట్టణాల్లో మాతం జాతి మత వివమ లేకుండా అందరూ గొప్ప ఉత్సావాంతో, ఆనందంతో సహోదర భావం బెలిబుచ్చడానికి చాలా ఘనంగా ఈ వేడుకను చేసికొౌంటు న్నారు ఇంతకంశళు విశషించి (శావణ పౌర్జమి (వత్యేకత లేదు దిని తర్వాత బాగా (పసిద్ధిలో ఉన్నది కా_ర్టీక పౌర్టమి మనవారికందరికీ కా_ర్రికమాసమంతా చాలా ముఖంమెవటిది కార్తిక స్నానాలు చేయడమన్న ఆచారం తెలుగుదేశంలో వాలా (వనిద్ధినీ పొందినట్టిది ఈ నెల పొడవునా, ఊరికి సమీవ.లో ఉన్న వటికో, నదికో ఉదయానే వెళ్ళి స్నానాలు చేస్తుంటారు గాయి మంత్రాన్ని జపిస్తూ, దినోనికి ఒక్కపూట మాతమే భోజనం చేయాలి తర్వాత సాయంకాలం మ్యుత్తెదువలు క న్నెపిల్లలు అందరూ కలిసి నదిలో దివవు (పమిదను విడచి రావడం ఆచారం ఇది పౌర్ణమినాడు అత్యంత ముఖ్యమైన ఆచారం వీటినే కార్రీక దీపాలు అంటారు నదిలో దీపాలను వదలడమేకాకుండా శివ, చండి, నూర్యాది దేవతల సాయ లలర్నూల్లోకూడా గ్రిపాలు "వెట్టి వస్తారు ఈ పౌర్ణమినోడ్తు' చంద గురు[గవోలు "రెండూ కృత్తికా నత[తంలో ఉన్నా, లేదా అనాడు రోహ్మిణీ నదమ్యతమున్నాా మవో

పౌర్ణములు 15కి కార్రీకి అని పిలుస్తారు. కాంల్తీక పౌర్ణమినాడు కొందరు తులసీ వివాహాం చేస్తారు కొందరు [బవ్మారథయా[త లేదా (బహ్మూరథోత్స వాన్ని జరుపుతారు మరికొందరు గుడిగోవురాలమీద దివ్వెల్ని వెలి గించి [తివురోత్సవం అన్నదాన్ని కూడా చేస్తారు. కొందరు అక్క ఇల్లెండకు, మేనత్త మేనమామలకు, వారి బిడ్డలకు కానుకలు ఇచ్చే ఆచారం కూడా పూర్వం ఉండేది ఈరోజుల్లో వీటినన్నిటిని అంతగా పట్టించువొకపోయినప్పటికీ నదులకు, ఏరులకు సమీప పదేళాల్లో నివ సించేవారు కార్షికస్నానాలను చేయడం, కన్నెపిల్లలు మ్యుళ్తెదువలు సాయంకాలమయ్యాక, రీకటి వడుతున్నప్పుడు ఆ పారుతున్న నీటిలో దిపాలను విడువడం సక్వే సర్వత కనిపించే ఆచారం దీన్నే 'కా_ర్హిక[వతమంటాము "శేవలం వ్యవసాయదారులకు మాతమే అతిముఖ్యమైన పౌర్హమి, పరువాక పౌర్షమి 'జ్యేస్టమానంలో వచ్చే పౌర్షమిని పరు వాక పౌర్ణమి అంటాము సం(కాంతి సండుగలో మూడవరోజైన కనుమ పండుగనాడు పళువులను ఎలా కడిగి, అలంకరిసారో అలాగే ఈనాడుకూడా కడిగి కొమ్ములకు రంగులు పూసి మెడకు, కాళ్ళకు గజ్జలు, గంటలు కట్టి అలంకరిస్తారు. వళువులను కట్టివేసే గాటిని పూజిస్తారు వళువులకు పొంగలి వెడతారు నాగళ్ళు వగైరా పాలం దున్నే సాధనాలను కూడా ఇాగా కడిగి, రంగులు పూసి అలంక రిస్తారు సాయంకాలం వాటిని భుజాలవై పట్టుకొని, మేళళాళాల తోను పలక తప్పెటలతోనూ ఎడ్లను ఊళేగింపుగా పొలాలకు తోలు కొనివెళ్ళి లాంఛన(ప్రాయంగా భూమిని దున్నడం ,పారంభఖిస్తారు ఏరువాక అంఎకే దుక్కి. [పారంథమని అర్థం అది ఈరోజు జరుగు తోంది కనుక దీనికి పరువాకపౌర్షమి అన్న "పేరు వచ్చింది ఈనాడిలా ఉత్సవం శేసికోవడం శాతవావానుల కాలంన్ముండికూడా ఉన్ని వీటిలా గే వైశాఖ పౌర మికూడా గైస్పిమైండే ౯ది బౌద్ద

చతస్థులకు విశేషించి ముఖ్యమైన దినం "ని బౌద్ధమతం అన్నది “హిందూమతమన్న మవోనదికి ఉపనదిలాంటి దెకదా! కొందరు బుద్ధుణ్ణీ కూడా వాసుదేవుని అవతార విశేషంగా 'లెక్కించారుకూడా

15 పండుగలు=-పబ్బాలు వైశాఖ శుద్ద సప్తమినాడు బుద్దుడు జన్మించాడని వెబుళారు కనుక ఆనాడు ఆరంఖించిన బుద్ధజయంతి ఉత్సవాలను పౌర్ణమి నరకూ జరపడం ఉంది పౌర్షమినాడు రెట్టింపు సంబరంతో ఆ ఉత్స వాలను చేయడం ఉంది వై శాఖ పౌర్ణమినాడు (బవహ్మాబేవుడు నువ్వులను సృష్టించా డని ఒక కథ కనుక నువ్వులతో కలిపిన నీటితో ఈపూట స్నానం చేసి, అగ్నిలో నువ్వులు (పేల్చి, నువ్వులను తేనెను చానం చే స్తే వాలా పుణ్యమని శాత్రు(గంఖాలు చెబుతున్నాయి వె శాఖపౌర్ణమిలాగే మాఘపౌర్షమికూడా కొద్దిపాటి ప్రముఖ మెందే కార్షిక స్నానాలు అన్నవి ఎలా (పసిద్ధికెక్కా యో, మాఘ స్నానాలుకూడా అలాగే (పసిద్ధి కెక్కాయి మాఘమాసం పొడువునా గంగలో స్నానం చేస్టే మవోపుణ్వం లభిస్తుందని "పెద్దల నమ్ముకం ఈ పౌర్షమినాడు గంగ, యమున, సరస్వతులు మూడూ కలిసే (తివేణి పంగమ స్థానంలో స్నానం చేయడానికి ఎందరో ఉత్సుక పడుతుంటారు చాలామంది సము[దస్నానం తప్పక చేసారు ఈ పౌర్ణమినాడు నదిస్నానంకాని, సము[దస్నానంకాని చేసి నువ్వులతో విష్ణువును అర్చించే ఆచారాన్ని కొందరు పాటిస్తుంటారు సే, ఫాల్గుణ పౌర్ణమిని కాముని పున్నమి అన్న పేరుతో ఎంత వై భవంగా చేస్తారో మునుపే చెప్పాను దానికే ఇంకో ఇీరు హోలీ పండుగ అలాగే వ్వైశత పౌర్ణమినాడు నిత్యవిధితోపాటు వహానుమజ్ఞయంతి కూడా కలిసివస్తుంది ఇలా (పతి పౌర్షమిక ఒక (ప్రత్యేకత, (వసిద్ధి ఉంటోంది పీటన్నిటికీ ముగింపుగా ఒక మాట చెప్పాలి రవీ నెలకు రెండు పడాలని ఇెప్పి, పజానికి పదిహేను తిథులుంటాయన్నాను కదా! (వతి తిథినాడూ మనకు ఏదొ ఒక విశేషం ఉండనే ఉంటుంది దాన్ని ఈపాటికి నువ్వు (గ్రహించే ఉంటావుకదూ నెల అన్నది పౌర్ష మితో అంతమవుతుంది ఈ సౌర్థమికి కూడా ఇలా భిన్న మాసాల్లో భిన్న (నళ్యేకతలు ఉన్నాయి

సత్యనారాయణ వతం స తాతయ్యా! ఈ నారదమహర్షి ని , కలవాభోజనుడంటారట కదా! ఆ పేరెందుకు వచ్చింది” రవి అడిగాడు “నారదమవార్షి ఉన్నాడే ఆయన మహవోనటికుడు వాబూ! ఎప్పుడు ఎవరిమధ్య కలవాం “పెట్టడానికి ఏ అంళం దొరుకుతుందా అని ముల్లోకాలను నంచరించేవాడు కలహోాలను 'రేకెత్తించడమే ఆయన నిత్యవిధి అట కలవామే ఆయనపాఠిటి భోజనవమట కలవా మంకే అంత (శద్ద కలిగినవాడు అని అర్థం అంచేకే ఆయనకు కలవా భోజనుడన్న ఖ్యాతి వచ్చింది” తాతగారు తీరిగ్గా వక్కాపలుకును. నోట్లో నాట్యం చేయిస్తూ చెప్పారు “ఆయన మహార్షిక దా తాతయ్యా! అందులోనూ సత్య లోకంలో నివసించే (బహ్మ్‌ దేవుడి కుమారుడుకచా!' మరి అలాటి చాడు ఇలా కలవోలను "పెట్టడంలో ఎందుకు (ద్ద తీసికొన్నారు తాతయ్యా " రవికి అప్పుడప్పుడు నిజంగా ధర్మసంబేవోలు వస్తాయి అందులో ఇదొకటి

• ధర్మసంస్థాపనార్థమే వాబూ! తొలిచూసపుకు ఆయన చేసిన వనులు కలవోలను సృష్టించే కొంచశుపనుఠే అయినా, కొంచెం తరచి చూళామంే, అవన్నీ కేవలం ధర్మోర్దీపనంకోసం చేసిన పనులే అన్న విషయం 'ెలున్తుంది కొందరి కళ్ళు ఆరిపించడానికి, కొందరికి సరైన గమ్యం చూపించడానికి, కొందరికి సుఖళాంతులు సమకూర్చ డానికి మాత్రమే ఆయన (పయత్నించాడు అయిళే అందులో కొన్ని అనివార్యంగా కలవాకారణాలు అయిఉండవచ్చు అంతే పాహం ముల్లోకాలను తిరుగుతూ కూర్చున్న ఆ (బ్రవ్మాచారి శీవలం లోక కల్యాణంకోనం (పాకులాజేడు బాబూ!”

156 పండు” లు=ప క్చాలు

“సమో ఇన్నికథలుచదివినా ఒక దాంట్లోనూ ఆయన లోకానికి 'మేలుచేసిన విషయం కనిపించదు ఏది ఆయన లోకం చుఎకోనం చేసన ఒక మంచివని ఇెప్పు! వింటాను ”

“ఆ అదీ! అలా అడిగావ్‌ వాగుంది మనం ఎలాగూ వండు గలగురించి చెవ్పుకొంటున్నాంకచా! మన పబ్బాలకు సంబంధం ఏంచే ఉకటి చెబుతాను విను

మునుపు ముల్లోకాల్లోనూ, అందులోనూ. విశేషించి భూలో కంలోనూ (పజలు పడుతున్న సానా జాధలు చూజ, చలించి “పావం ఇదేమిటి? వీరికి అన్ని విధాలా ళుభం, విజయం కలె పద్దతి పదైనా ఉరీచే ఉపదేశించు తాతయ్యా! దాన్ని కాస్త వాళ్ళకు వినిపించి మేళై నా చేసాను" అని ఆ నారదమవార్షి (శ్రీమన్నా రాయ ణుని వద్దకు వెళ్ళి వగచాడట ఆయన వడుతున్న చఉాధను చూసి (శీమన్నారాయణుడుకూడా కరగిపోయి *ఓ మనుమడైననారదుడా! సత్యనారాయణ _(వళం అన్నది ఒకటి ఉంది అది నాకు సంబంధించి నదే దాన్ని ఎవ్వరికే ఆచరిస్తారో వారికి ఎలాటి కవనపాలు, డుంఖాలు, దీనావస్థలూ ఉండవు-నుఖ ఛాంతి సంతోహెలతో, ఆయురారోగ్య ఐళ వర్యాభివృద్ధులతో తులతూగు తారు వెళ్ళి ఈ మం( తాన్ని దీనజనావళికి ఉపచదేళించు వారిని ఊద్దరించు *" అంటూ ఆ [వతవిధిని తెలిపారట భగవంతుడైన ”స్షువువవ్ద ఆ (వత?ధిని (గహించినవాడైై నాందుడు భూలోక మంతటా సంచుంచి, చాన్ని 1పజలకు తెలిపి, వారిజీవితాల్లో 'వెలుగు పూలను విరబూయిువాడు ఇప్పటికి కూడా ఆ సత్యనారాయణ స్వామి వతాన్ని భ _క్తిశద్దలతో చేస్తూ 'వజలు తరిస్తున్నారు మరి ఇది ఆ మహానుభావుడు చేసినమేలు కాదంటావా?” చివర్లో ఈమారు సవాలు విసిరారు తాతగారు

ఆ గొంతులోని భావాన్ని వసిగట్టాడు రవి అందుకే అన్నాడు “నన్ను డబాయించడం అలాగుంచి, ఆ సత్యనారాయణ వత మేమిటో చెప్పు తాతయ్యా! అదెప్పుడు వస్తుంది ఎలా చేసికో వాలి?”

“ఇడీ మంచి బాలుని లకణం వినుబెబుతాను

సత్యనారాయణ [వతం 15

ఈ [వతాన్ని నరిగ్గా ఫలానా తిథినాడే చేసికోవాలన్న నియమం ఎమీ లేడు ఎప్పుడు కోరుకొంళే అప్పుడు చేసీకో వచ్చు. సామాన్వంగా "కా _క్రికపౌర్ష మి, వెళాఖపౌర్ట్మ మ్‌, (శావణపొర్ష మ్‌, వై.[తపౌర్టమి, నం[కాంతులనాడు ఎప్పుడైనా జరుపుకొనే అచారం ఉంది

ఇక ఎలా చేసికోవాలి అన్న [వళ్న ఉన్నది చూశావా అది. ఇంత తక్కువ మాటల్లో ఇెప్పగలిగే విషయం కాదు ఓపిగ్గా చెబు తాను కాని, జ్యాగత్తగా విను

సతగనారాయణస్వామి అంచు సాజాత్తుగా ఆ విష్ణు దేవుడే. అన్నది తెలిసిన విషయమే కదా! యథావిధిగా (వతదినంనాడు సకల సన్ఫా వోలూ పూర్తిచేసికొని ఆస్వామి పూజను [పారంఖిం జ్యాలభ్రి

మామూలుగా మిగిలిన సందర్భాల్లో పూజను ఆరంభిస్తున్న శ్లు ఇక్కడ కూడా మొదట వినాయకుడిని పార్టించి పిదప కలళ స్థాపన (వయత్నం చేయాలి మండపం మధ్యభాగంలో ధాన్యాన్ని కుప్పగా పోయాలి

సర్వచేవమయం ధాన్యం సర్వోత్ప _త్రికరం మహత్‌

(పాణినాం జీవనోపాయం స్థాపయామీష్టనిద్దయే

( ల (౬

అన్న మం(తంతో ధాన్యాన్ని పూజించి వాటిని కుప్పగా పోయాలి ఆ తర్వాత ఆ ధాన్యరాశి మధ్యంలో

'దేవాస్సురై ర్థుధ్యమానాదుత్పన్నో౬సి మవహోదధభే,

కుంభ తయి సురాః సశ్వేతిర్రాని జలదాసదా

తిస్టన్తి కానుఫలదా రు [చాదిళ్యాద యో£&పిచ

ఆతో౭౬,త ఛాన్యరా శాళ్వాం పూజార్ధం స్థావయామ్యవామ్‌ అన్న మంతవరనంతో కలశాన్ని స్థాపించాలి ఆ తర్వాత కలకం లోకి జలాన్ని

158 వండుగలు-వపబ్బాలు గంగే చ యమునే చైవ గోచావరి సరస్వతి నర్మదే సింధు కావేరి జలేస్మిన్‌ సన్నిధిం కురు అన్న మంతపరనంతోటి నింపాలి పిదప గంధ, జావధి, యవ, దూర్వ, పంచపల్లవ, ఫలాదులను అందుంచాలి ఆతర్వాత గలేళ “గారీ వరుణాది లోకపాలకులను, ఇంద్రాది అష్టదిక్సాలకులను, నూర్యాది నవగ్రహాలను ఆవావానంచేసి పూజించాలి ఆ తర్వాత సత్యనారాయణస్వామిని ఈ [కింది మం తంతో ధ్యానించాలి ధ్యాయేత్సత్యం గుణాతీతం గుణ[తయ నమన్వితం లోకనాధం [తిలోకేళం "కొ స్తుభాభరణం వారిం నీలవర్ణం వీతవాసః [శీవత్సృపదభూషితం గోవిందం గోకులానందం (బవ్మోద్వ్వైరపి పూజితం ఈమం(తంతో ఛ్యానించాక ఆవావాన, ఆసన, పాద్య అర్ధ్య్య, ఆచమ నీయ ఉపచారాల తర్వాత, శుద్దోదక స్నానంచేయించి, ఆవెన వంచామృత స్నానంచేయి౨చాలి తర్వాత వ(శ్త్రయుగ్మం యజ్ఞోప వీశం సమక్చించాలి కదా! వాటితర్వాత గంధప్తుష్పొవచారాలు చేశాక సవా(సతులనీ సమక్బణమ్‌ అంటూ వేయి. తూసీదళాలకు బదులుగా విమ్ణుసవాన నామాన్ని, కృష్ణాష్టోత్తర ళకనామ పూజనూ చేయాలి * ఆపిమ్ముట ధూప దీపాలతోటి ఉపచారాలయ్యాక నై వేద్యం నమరించాలి కదా! ఈ (వతానికి వాలామంది తీపు ఉప్పా- కేసరీబాత్‌ అంటాొామే దానిని నైవేద్యంగా "వఎడళారు తగుమె-తాదులో మ్నటి గోధుకు రవి. చ్క్కౌర, నేయి చేర్చి వం*ల ఈ వంటకం తయారౌతుంది -౨౧దలొోొ దామ, ముంత మామిడి, రంగుకోసం కొద్ది సరీ వేసకొవడం ర5వాజు సత్వనారా ౮ యణఫ్యామి నై వేద్యంగా ఎక్కువమంది సమ్పూంచేది ఇదే. ఈ [కింది మంత్రపరనంతో వై వేద్వం సమర్పించాలి ఎ శఅనుబంధం చూడుడు

'సత్ధ్టనారాయణ (వతం 159 ఘృతవక్వం వావిష్యూన్నం, పాయసం చ సళర్కరం నానావిధంచ నై వేద్యం విష్ణోమే (వతిగృవ్యాళామ్‌ ఇలా నైవేద్యం సమర్పించాక “గర్వపాపహరం దివ్యం

గాంగేయం నిర్మలం జలం, మయావ్యోచమనం దత్తం గృహ్యతాం

పురుషోత్తమ్‌” అంటూ మళ్ళీ ఆచమనీయాన్ని ఇవ్వాలి తర్వాత యథావిధిగా మిగిలిన పూజోవచాలరాలను కూడా చనిర్వ_ల్తించి చివరలో ఇలా సత్యనారాయణ స్వామిని ఉద్దేశించిన సో, తాలతో (పొర్ణన చేయాలి అమోమ, పుండరీకావం నృసింవాం దై త్యమాదనం వ్యాషీ కేళం జగన్నాథం వాగీశం వరదాయకమ్‌॥ గుణ్యతయం గుణాతీతం గోవిందం గరుడద్వజం జనార్దనం జనాతీతం జానకీవల్లభం వారిమ్‌1 (వణమామి నదాభ క్యా నారాయణమత8 పరం దుర్గమే వివయే ఘోశే ళకుఖిః వరివీడితే॥ నిస్తారయస్వ నశ్వేషు తథానిష్ట భయేషు చ నామా న్యేళాని సంకీర్త్య ఈప్సితం ఫలమావ్ను యాత్‌ ॥ సత్యనారాయణం 'జేవం వంచేఒవహాం కామదం (వభుం ఫీలయా వితతం విశ్వం యేవ తన్నై నమోనమః అన్న (పార్ధనతో ముగించి “స్వామీ నేను (వతవిధిలో పవైనా పొర పొట్లు చేసిఉంళు మన్నించు అన్న చమౌర్ధనా శ్లోకం పఠించి పూజను ముగించవచ్చు మొట్ట మొదట్లో సామాన్య పూజావిధులు అన్నచోట పోడ్రథోప వారాలను సంబంధించి నినరంగా శ్లోకాలను చెప్పాన వాటినే ఇక్కడ నింభృంతరంగా ఖాడుహోవచ్చు కాని ధ్యా“, పాౌర్ధనలకు మ్యాతం (వళే,కం నత్యనారాయణస్వామిని ఉఊద్దోోం చిన మం ళాలను వాకఘుకొవాలి పూజానంతరం (పసాదం వంచి, [వతక థను విని అందరికీ మంచి ఎందును ఇప్పడం ఇరిపొటి ” తాతగారు తన (వతవిధి ఉవ

160 పండుగ లు_చచ్చాలు: న్యానాన్ని ముగించారు. ఆయన బాగా అలసిపోవడాన్ని గుుర్డిం చాడు ౦వి కొడ్డి సమయంపాటు విశ్రాంతి తీసికొన్నాక అడిగాడు. రవి “అ (వతికథ ఏమిటి తాతయాం!”

కక బ్ర (వతానికి సంబంధించిన కథలు చాలా ఉన్నాయి. ఒక

నిరుపేద (వావ్మాణుడు ఈ (వతాన్ని చేసి, సంపదను పొంది (వతి మాసం విడువకుండా (వతాన్ని చేస్తూ చివరకు మోజాన్ని పొందా డట ఆ (వాహ్మణు డొకసారి వతాన్ని చేసి వతఫలాన్ని వినిపి సోంశే ఒక కక్టైలమ్ముకొనే కష్టజీవి విని, ఉన్నంతలో ఆానుకూడా ఆ స్వామి పేరిట [వతం జరుపుకొని సంపన్నుడై సుఖశాంతులను పొందాడట ఇంకొక వణిక్టుడు ఈ(వఠాన్ని లత్య పెట్టనందువల్డి దూర దేశంలో నానా అవస్తలు పడి, చివరకు బుద్ధితెచ్చుకొని పశ్చాత్తాప (ప్రపత్తులతో (వతం చేసి కడకు తనవారందరితోటి సుఖాన్ని పొందా డట అలాగే తుంగధ్వజుడనే రాజుకూడా మొదట్లో ఈ (వతాన్ని లెక్క- వెట్టనందువల్ల అనేకమైన కష్టనష్టాలను అనుభవించి, కడకు స్వామి (వతాన్ని చేసి నుభాన్ని పొందగలిగినాడట ఇలా కథలశేం బాబూ! కోకొల్లలు అవికాదు ముఖ్యం ఆ కథల వెనుక, ఈ స్వామి ఫపూజవెనముకా ఉన్న పరమార్జం ”

“ఏమిటి తాతయ్యా అది!”

“మనిషి జీవితంలో సత్యానికున్న విలువ (ప్రతి మనిషీ తన జీవితంలోని అన్ని రంగాల్లోనూ కట్టుబడి ఉండాల్సింది ఒకే ఒక్క దానికి అది సత్యం అప్పుజే అతడు మనిపి. అని అనిపించుకొ నేది. మావవత్వం నిలిచేది సత్యాన్ని గు_ర్రించనివాడు మనిషి కాడు గు_ర్రించనినాడు మానవత్వం నిలవడు ” తాతయ్య మాటల్లో ఉపటదేళ భావనకంయమె మించి, పదో అవ్యక్తమైన ఆవేళం, ఆవేదన ఉన్నట్లని పించాయి రవికి అ సమయంలో తాతయ్య ముఖంలో, ఇంఆశివరో తాతగారు కనిపించారు

మరికొన్ని వ్రతాలు లో , “కుభవదమైన షత్యనారాయఖిస్వామ్‌ [(వతంతో ముగ్రిర్దా వునుకొన్నాను కాని, మకరి ఒకటి రెండు (వళాలనుకూఢా చెప్తా బల్సిన అవసరం ఉంది రవీ! సావధానంగా విను

మొదటిది మంగళగారీ (వతం, కొత్తగా వెళ్ళ్గయిన ఆడ పడుచులు ఈ [వతాన్ని అయిదేళ్ళపొటుమా(త్రం విధిగా చేయాలి తొలిసంవత్సర పుట్టినింట, మిగిలిన నాలుగేళ్ళు మెట్టినింట చేయాలి ఈ (నతాన్ని చేసినవారు ఎల్లప్పుడూ సుమంగళులై , పసుపు కుంకుమ లతో, ప్‌ల్టా పాపలతో, ఆయురారోగ్యాలతో, సుఖసంపత్తులతో తులతూగుకారు.

(శావణమాసంలో వచ్చే వతి మంగళవారంనాడూ ఈ [వకాన్ని చేయాలి మామూలు పూజా (దవ్వాదులతోపాటు, ఈ (వతవిధికి కావలసిన నురికొన్ని అదనపు విషయాలివి మౌన్మవతాన్ని ధరించి, అంక మాట్లాడకుండా [వతదినం మధ్యావ్నాం భోంచే యాలి రాతికి జాగరణ చేయాలి "ారీచేవిని షపోడళోపచారా లతో పూజించేటప్పుడు 16 పూలతో పుష్పోపచారం చేయాలి 16 దిపాలతో నీరాజనమివ్యాలి 16 గురు ముళ్తైదువలు రావాలి మంగళ ఇారీజేవికి 16 వ నంఖ్య చాలా (ప్రియమైనది రాతి వళ్లూ, పాలు మాతం తీసికొని జాగరణ చేశాక మరుసటిదినం ఉదయం పారణ ఇవ్వాలి ఇదీ వద్దతి

న్‌

అయ్బిశే సామాన్యంగా మనకు అన్నీ 16 సంఖ్యలో అభించ నప్పుడు, లఖించినవాటితోనే తృలప్తివడ్తి అవే 18 అన్న ఇావనను ఇెప్పుకోవాలి “

11

1ర్రు సండుగలు-వబ్బాలు ఇక పూజావిధిలో ఒక్కొక్క ఉపచారానికి సంబంధించి (ప్రత్యేకం మంగళగారినే ఉద్దేశించి మంతాలున్నప్పటికిి మనం మొదట్లో చెప్పికొన్న సామాన్య పూజావిధులలో "పేర్కొన్న మం(శ్రాలను చెప్పికొంళే చాలు అయితే (ాణవతిస్ట చేసేటప్పుడు 'దేపీ _పతిమవై. చేయి'ెట్టి ఇప్పాల్సిన మంతం, ధ్యాన, (పార్థనా మంత్రాలు మాతం ప్రత్యేకం ఈ తల్లిని ఉ్దేశించినవై ఉండాలి అవి ఇవి (పాణప్రతిష్టా మం[(తం ఆం, హీం, (క్రోం, యం, రం, వం, శం, మం, నం, వాం, చం, వాంనః (శ్రీ మంగళగారీ దేవతా స్థిరాభవతు, సు[పసన్నాభథవతు వరదాఖథవతు ఛ్యానమం [తం కుందేందు ధవళాకారం, పూర్ణ చంద నిభాననాం స్వన్గాపవర్గ ఫలదొం వంచే మాహేశ్వరీం సదా॥ సకుంకుమ విలేపనా మళికచుంబి కస్తూరికాం సమందవోసికే తణాం సళశరచాప పాశాంకుశామ్‌॥ అశేషజన మోహినీ మరుణమౌొల్య భూపషాంబరాం జపాకునుమ భానురాం జపవిధా స్మ రామ్యంబికామ్‌॥ దేవీ షోడళవర్షీ యాం ళశ్వత్‌ సుస్టిర యౌొవనామ్‌ వింబోస్టి సుదతీం శుద్గాం శరత్పర్ము నిభాననామ్‌ శత చంవక్ష వర్హాభాం నునీలోత్పల తోచనామ్‌ జగద్ధా [తీంచ దా తీంచ సక్పేభ్యః సర్వసంపదామ్‌ సంసారసాగకే ఘోి జ్యోతీరోపొం సదాథ జే

మరికొన్ని (వేళోలు శ్రీ పూజ చివర్లో (ప్రార్థనా మంతం

జయ'జేవి నమనస్తుఖ్యం జయభఖ క్త వర(వచే

జయశంకర వామాంగి మంగశే సర్వమంగశళే

రతరతు జగనార్డు నేవి మంగళ చండికే,

వోరికే వివదాం ఆాశేర్హర్ష మంగళకారికే

సాశేచ మంగళ్లాధాలే పాలేచ నర్వ కర్మణామ్‌

(పతి మంగళవారేచ పూ జ్యే ప్త మంగళ పదే

పు[తాన్‌ దేహి ధనందేహి సౌభాగ్య సర్వమంగశే

సౌమంగల్యం సుఖం జ్ఞూనం దేహిమే పర మేళ్వరి వీటిని ఇలా [వత్యేకంగా పఠించి పూజా కార్య[కమాన్ని (కమ పద్ధతిలో నిర్వ_ర్రించాలి మధ్యలో గంధ పువ్చు పూజల తర్వాత అంగపూజ, అష్టోత్తర శతనామావళి పరనం ఉంటాయి కచా! అవి ఎలాగూ ఏదేవతకు ఆ దేవతకు (వశ్యేకంగా ఉండక తప్పదు * (వత్యేక గా పఠించక తప్పడు

పూజ అంళా అయ్యాక తమా పార్ధనకూడా వెప్పికొన్నాక పురోహితునికీ, చూడవచ్చిన మ్ముళ్తెదువులకు వాయనమిచ్వాలి ఈ వాయనంలో అతిముఖ్యమైనవి నెనగలు, బెల్లం తప్పక వాటితో పాటు పళ్లు, పూలు, మనకు ఆర్థికంగా శక్తి ఉంళే ఒక కొ త్తరవిళా, దతిణా కూడా ఇవ్వచ్చు జుట్ట-కొద్దీముడి! ఈ ,సామెత వినలేదూ అంతే ఇక ఆ తర్వాత (వత (శ్రవణం ఉంది

ధర్ముపాలుడనే ఖైళ్యునికి భవాని అనుుగవాంవలన శివుడు అన్న పుతుడు లేకలేక కభిగాడు వినాయకుని శాపం మూలంగా ఆ పిల్లవాడు వదహోారవ ౪€ట మరణించాల్సి ఉంది కాని మంగళ గౌరీ వళాన్ని విధీనియమం తప్పకుండా ఆచరించే సుశీల అనే

2 ఆన ంధం చూడుడు క నన నన

1శీ4 వండుగలు.-పబ్బాలు చిన్నది "వెళాడడం మూలంగా, మంగళగౌరీ వతం చేసినవానెప్పుడూ సుమంగళుల్రై ఉండి వైధవ్యం పొందరుకనుక, ఆ అమ్మాయి అద్మష్ట్రంకొడ్దీ శివుడు వినాయకుని శాపాన్ని జయించి చిరంజీవి అయ్యాడు అదీ ఆ కథ

ఈ కథను చడువుకొని (వళాన్ని ముగిస్తారు. అయికే ఇది కొత్తగా "పెళ్ళయిన ఆడబడుచులు అయిచేళ్ళపాటు మాం చేస్తా రని మునుపే చెప్పానుకదూ]!

ఈ సగారీపూజకు సంబంధించి, ఒక (పాంతం౦ంలో మా[తమే ఆచరణలో ఉన్న ఇంకో అందమైన పండుగనుగూర్చి చెప్పాలి అది (బతుకమ్మ సండుగ తెలుగు దేశంలోని ఒక ముఖ్యభాగ మైన తెలం గాథా. [పాంతంలో ఈ పండుగను చాలా గొప్పగా. చేస్తారు (బళుకును (పసాదించే అమ్ము (బతుకమ్మ ఈ (బతుకమ్మ వండుగలో (వధానమైన అంగం గౌరీపూజ

ఆశ్వయుజమాసం ఆరంభంలో తొమ్మిది రోజులపాటు అంటీ

నవర్శాతుల రోజులలో, ఆడవారందరూ అలవిమాఠిన ఉత్సాపహాంతో ఈ పండుగను చేఎకొంటారు రకరకాల ఎూలనుతెచ్చి ఒక పళ్ళింలొ కాని, గంపలోకాని అందంగా పేర్చి (బతుకమ్మను తీర్చుళారు తర్వాత దానిచుట్టూ చేరి చప్పట్లు చరుస్తూ “బతుకమ్మ, బతుకమ్మ ఉయ్యాలో అన్న మకుటంతోటి పాటలు పాడుతూ తొమ్మిది రోజులపాటు అన్ని కష్టనష్టాలను మరచి ఆనందంగా ఈ పండుగను చేసకొంటారు. వదినగారి ఆగడాలకు బలై, పూలమొక్కగా అవత రించిన (బతుకమ్మ అన్న ఆడబడుచు 'పేరుమీడుగా ఈ వండుగ చేసీ కొంటున్నామని కథను చెప్పుకొంటున్నప్పటికి, ఆ గౌరీజేవి వండుగే 1చిశుకమ్మ పండుగ అన్న నమ్మకం కూడా కొందరికి ఉంది ఈ పండుగవల్లి అంటంగా పూలు ేర్చడం అన్నది ఒక (వత్యేకమైన కళ అనీ, అ కళ ఆడతల్టులకు చాలా ముఖ్యమైందనీ, ఆ కళలో భ_క్రిని కూడా రంగరి స్టే చాలా భాగుంటుందనీ అర్ధమౌతుంది

మరికొన్ని [వ్రతాలు నేక

"గారీచేవికి సంబంధించే ఇంకో [వతాన్ని చెప్పాల్సి ఉంది సత్సంళానాన్ని అేఊంచే మ్యుళ్తెదువలు గారీదేవిపేరిటనే పదవోరు ఫలాల నోము అన్నదాన్ని చేస్తారు. విధానం మాతం సూమ్మమే కాని, వృ్యయమే. కొంత వృక్రిఎ పరటించేదిగా ఉంటుంది ఏవైనా ఒకరక ౦ పద్దెనిమిది పళ్ళను, మంచివిగా ఉన్నవాటిని తెచ్చి మంగళ స్నానంతో శుచియై, ఎవరైనా ఒక మ్యుత్తెదువను మంగళస్నానం చేసి రమ్మని ఆవ్వోనించాలి ఈ పద్దెనిమిది పళ్ళలో ఒకదాన్ని "గారిదెవిగా పెట్టి ఫాజించాలి. ఇంకొక పండును నై 'వేద్యంగా సమర్పించాలి మిగిలిన పదవోరు పళ్ళను ఆ మ్యుశ్తైదువ కి సాణాత్తు ారీదివిగా భావించి, ఆ మాటను కూడా అమెనోట అనిపించి, వాయనం ఇవ్వాలి ఇలా పదవోరు వర్యాయాలు, పదవోరు రకాల పళ్ళను వాయనం ఇస్తే పండంటి పిల్లలు పుట్టి ఇల్లంతా నిండి పోతారు అని నమ్ముకం ఆరోజుల్లో “వాన వచ్చినా, సంతానం వచ్చినా కరువు అన్న దే ఉండదు" అని భావించేవారు కనుక అలాటి (ళాలు చెల్లాయి. ఇప్పుడు మిత సంతానమే హితసంతానం కచా!

ఇలాటిదే మూశజేళ్ళపాటు మాత్రమే చేసీ ఇంకొక (వత ముంది అదేమిటో తలుసా? మూగనోము [వతము ఆకృర్యపోతు న్నావుకదూ!.. నునం కొద్దిసేవెనా మౌనం పాటిస్తే అత్మని(గవాం "చెంపొందుకుంది అడవారికి (పధానమెనది నిబ్బరం ఆడవారు ఓపికలో భూదేవిలాగ' ఉండాలని సంవదాయం ఇంటిల్లిపాది బరువునూ, వాధ్యతనూ భరించే ఇల్లాం[డ్రు ఎంతో ఓపిక, నిబ్బరం కఠిగిఉం శుకాని కాపురాన్ని నిభాయించ లేకు అండుకోనం (వశ్యే కంగా ఒక (వకాన్నే పెట్టారు ఆశ్వయుజ బవుళ అమావాస్య నుండి కా_ర్షీక ళుద్ధ పొర్షమివరకు, అంజ పదీహేను దినాలపాటు మూజేళ్ళు ఈ (వతాన్ని చేయాలి సాయంకాలమే స్నానం చేని, బిళ్ళబ్దంగా తుఅనీపూజను చేసి, మ్యుత్తెదువలకు పసుపుకుంకుమలతో అట్లు వాయనమిచ్చి నవ(్రాలను లెక్క-భెట్టాలి మొదటి సంవత్సరం తులసీపూజకు నాలుగు వత్తులతో ఉన్న దీపాన్ని వెలిగించి నలు గురు మ్యుజ్రైడువులకు నాటుగు అట్లను వాయనమివ్వాలి. నాలుగు

1686 పండుగలు..వవ్య్చాలు నత్యతా లను లెక్కించాలి ండవ సంవత్సరం ఎనిమిది వత్తుల దీపాన్ని వెలిగించి, ఎనిమిదిమంది ము _కెడువలకు ఎనిమిది అట్లు వాయనమిచ్చి, ఎనిమీది నత[తాలను లెక్కించాలి మూడవ సంవ త్సరం పన్నెండు సంఖ్యలొ వీటన్నిటిని నిర్వర్తించాలి ఈ (వళాన్ని కొందరు చాలా భ_క్రిశళద్ధలతో చేయడం ఉంది సంధ్యాసమయంలో అలా ఒక జాముపాటు మౌనం పాటించడం అన్నివిధాలా మంచిదే మన ఆడతల్లులందరికీ ముఖ్యమైన ఇంకో (వతముంది చాన్నే సావితీ-గారి వతమంటారు. అయికే దిన్ని 'వసిద్ధంగా బొమ్మల నోము అనడం రివాజు ఇది తొమ్మిదేళ్ళపాటు, (వతివపడూ తొమ్మిది రోజులపాటు చేస్తారు సం(కాంతి తర్వాత ముక్కనుమనాడు ఈ నోమును ఆరంభిస్తారు. సం[కాంతి సామాన్యంగా మూడురోజుల పండుగ అనీ మొదటి రోజును భోగి అన్హీ ర0డవ రోజును మకర సం(కాంత్కి మూడవ రోజును కనుమ అంటారని మునుపే చెప్పాను కదా! కొందరు నాలుగవనాడు ముక్కనుమ అన్న "పేరుతో పండుగ చేయడం కూడా ఉందని అప్పుడు సూచించాను జ్ఞాపక ముందా? ఆ ముక్కనుమనాడు ఆరంభించి తొమ్మిది రోజులపాటు ఈ వండుగను చేస్తారు. షెళతాళాలతో, కుమ్మరి ఇంటినుండి బొమ్మలు "తెచ్చి, కొలువు తీరుస్తారు మంగళస్నానం చేశాక పురో హితుని అధ్వర్యంలో సావి తీ-గారీదేవిని పూజిస్తారు రోజుకొక్క ' నై వేద్యం పెడళారు మొదటిరోజు పులగం, ెండవరోజు మక్షైలు, మూడవరోజు చలిమిడి, నాలుగవరోజు నానువియ్యం, ఐదవరోజు పరమాన్నం, ఆరవరోజు గాలు, ఏడవరోజు అట్లు, ఎనిమిదవరోజు బూరెలు, తొమ్మిదవరోజు వెరుగు, "పేరిననెయ్యి. నై వేద్యంగా "వెడ " తారు తొమ్మండుగురు మ్చుత్తెడువలను పూజించి, ఆకులు, వక్కలు, లక్క-జోళ్ళు, లిళ్ళకుడుములు, నల్లపూసలకోళ్ళు, చేటలు అన్నీ

• శొమ్మిపొనంఖ్యలో పరోజు కారోజు వాయన మిచ్చి, తొమ్మిచేళ్ళ చివరళో ఉద్యాపనం చేస్తారు ఆడవాళ్ళ (వతాలనుగురించి చెప్పాలంశేు ఇలాటీవి' చాలా ఉన్నాయి. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంశే. ఏడాదికి సరిపడా (ప్రతి

మరికోన్నీ (వళాలు 16/7 రోజూ షదో ఒక (వతముంటుందని చెప్పవచ్చు మునువటిరోజుల్లో “ఆడవారు వంటింటికి మా్యతమె అంకితమైపోయారు. వారికి విశాల (పపంచం "తలియడు' అన్న ఒక అపవాదు ఉంది చూళావూ!' ఈ శీ (వతాలను కనుక కాస్త విచతణకొద్దీ చూళావంశు ఆ మాట వట్టి అన్యాయమైన ఆరోవణలాగ తేలిపోతుంది విశాల (ప్రపంచాన్ని మగవారికం"ఆు మించిన విశాలహృదయంతో చూసి, సర్వ (పపంచ (శేయన్సునూ కోరుకొన్నది ఆడవారే దానికి నిదర్శనం వారి (వతాలే ఎప్పుడైనా వీలుంశే వారి వతాలను (వత్యేకం ఇబుతాను గాని, 'వస్తుతానికి వదిలేద్దాం పమంటావ్‌ రవీ!”

రాష్ట్రాావతరణోత్సవం

“రవీ! ముగింపుగా నీకింళొక కొత్త పండుగను గురించి చెచ్ప్చబోతున్నాను అభబేమిటో నువ్వూహించగలవా?” కనుల కాంతిలో కొత్తదనం తొంగిచూ స్తుండగా తాతగారు అడిగారు

“నువ్వు చెప్పందే ఎలా ఊహించగలను తాతయ్యా! ఏ దేవు నికి సంబంధించిన పండుగ అది ఉల్లాసంగా నవ్వుతూ అడిగాడు రవి

“ 'చేవుడు కాదుబాబూ, దేవతకు సంబంధించిన పండుగ మాతృదేవతకు సంబంధించిన పండుగ ఆం(ధ్రదేవతకు సంబంధించిన పండుగ ”

ఉన్నట్లుండి ఎందుకిలా ఆవేశంతో మాట్లాడుతారో, ఇంత వయస్సులో కూడా ఎందుకిలా ఉప్పొంగిపోళతారో బోధాడ లేదు రవికి అందుకే అడిగాడు “కొంచెం స్పష్టంగా చెప్పు తాతయ్యా” అంటూ

“అవును జాబూ! అది మన ఆం(ధదేవతకు సంబంధించిన పండుగ మనవారి సంప్రదాయం (కారం భూమిని, దేశాన్ని ఎప్పుడూ (ప్రీమూ_క్లిగాః తల్లిగా భావిస్తాము కన్నతల్లి కీ, కన్న చేళానికీ అభేదం ఇప్పుకొంటాము అందుకే “జననీ, జన్మభూమిశ్చ స్వన్గాదపి గరీయసీ” అంటూ జననిని, జన్మభూమిని జత పెట్టి, ఇవి స్వర్షంకంశు గొప్పవని చెప్పుకొన్నాం నిజానికి వీటి జతకు భామను కూడా కలుపుకోవచ్చు కనుక మన ఆంధదేళమే, ఆం(ధత్వమే ఆం(ధదేవత ఆ దేవతకు సంబంధించిన పండుగ కూడా ఒకటుంది "జైలుసా?,,,

'రాష్ట్రొివతరణోత్సవం 180

“-ెలుసా? అన్న (పళ్నను అలాగుంచి ముండు సులభంగా "ఆలిసేలా చెప్పు తాతయ్యా” రవి అభ్యర్థన

“ఖంద్రులో ఆలియకపోవడానికేముంది రవీ! ఆం(ధదేవతకు సంబంధించిన పండుగ అంకే ఆం(ధబేశానికి సంబంధించిన పండుగే నుమారు ఐదుకోట్ల ఆం |ధులూ ఒకరై, "ఆలుగువారందరికీ, "ెలుగు మాట్లా జేవారందరికీ ఒశేదేళం నిక్కచ్చిగా పర్పడిన శుభ ముహూర్తం, అలుగుతల్లికి కన్నీరు తుడిచి, కొ త్తకళను సంతరించిన పుణ్యముపహాూర్తం, మరి ఒక పండుగదినం కాదూ? ఆం[ధదేవతకు అంక తెలుగుతల్లికి సంబంధించిన పండుగదినం కాదూ!, ౨”

“నిజమే తాతయ్యా! నువ్వు మొదట్లోనే చెప్పినట్లు పండుగ లంకే సమాజానికి సంబంధించినట్టివే అందర్నీ ఒకటిగా "వెనవేసే టటువంటివే ”

తాతగారి ముఖంలో పరిపూర్ణమైన తృప్తి కనిపించింది ఉస్ఫంత్రోషంరవీ!' చాలా సంతోమం ఇంత కాలం నేను చెప్పిన చానికి ఫలం దక్కించావ్‌',.*. పండుగ అన్నది సామాజికమెన సమైక్యతకు సం కేతంమా[తమే 'ఆలుగుసమాజం అంతా ఒక్కటిగా ఐక్యమెః అందరికి కలసి ఒకే రాష్ట్రిం అవతరించివ రోజు తెలుగు వారందరికీ పండుగ దినమే మరి ఆ వండుగ దినం ఎవ్వుడో వెవ్పు”

“సవంబరు ఒకటి”

*ఈబ్బుద్రి న్లిబఖమే. అయిజే అంతకుముండు ఇంకోటి ఉంది 1958 అక్టోబరు 1 వ తారీఖున, అమరజీవి పొట్టి శ్రీరాములు ఆత్మ ఇ్యాగఫలితంగా, ఎందరో 'అెలుగు వీరుల సావాస పోరాటం ఫలంగా (పత్యేక ఆం(ధ రాష్ట్రం అవతరించింది అయితే ఆనాటికి పొరుగున నిజాం రాష్ట్రం" “వీరిట మన సోదరులు ఇంకా విడిగా మిగిలే ఉన్నారు అందరం కలిసీపోవాలని ల్హీవమైన పొరాటం సాగించి ఉన్నారు అయితే 1956 నవంబరు 1 వ తారీకున భారతబేళాన్నంత టినీ భాషాపాతివదికమీద పునర్విభజన చేసి భాషా[వయు _క్తరాష్ట్రా ఖను పర్చరచినప్పుడు, నిజాం రాష్ట్రం అంతరించి, కెలుగువారం

1/0 వండుగలు-వబ్బాలు దరూ ఒక్కయైపోయిన “ఆం[ధపదేక్‌' రాష్ట్రం అవతరింధింది కనుక నవంబరు 1 నిజంగా మనకు గొవ్ప వండుగదినం 99

“ ఇంతకుమునుపు ఎప్పుడూ అలా కఠలసిఉండలేదా తాతయ్యా భారతంలో ఆం(ధదేశాన్ని అర్జునుడు చూసినట్లు మొన్న నువ్వు చదివి చెప్పలేదూ? "

“ఉన్నారు బాబూ! అంతకు మునుపే, బఐవాు (పాచీనకాలం నుండీ ఆంధ్ర అన్న శబ్దం [పత్యేకంగా ఒక దేశాన్ని నూచిన్తూ నిలచి ఉంది కానీ శెలుగు రక్తం పంచుకొన్న అన్నదమ్ములందరూ ఒక గూటిలోనే ఉండగలిగారా అన్నది మనకు నిక్క చ్చిగా 'శెలియదు అందరూ కలిసి ఉన్నారని తొలిసారి తెలిసేది, శాతవాహనుల రాజ్య కాలంలోనే చరి[తకు అెలిసినంతవరకు తొలి ఆం(ధ చకవర్హులు ఈ శాతవాపానులు వీరికాలంలో తెలుగు బిడ్డలందరూ, ఒకగూటిలో కాపురం చేశారన్నది నిర్వివాదొంశం తర్వాత సుడిగాలులు వీజే కొద్దీ, గూడు ఇదిరింది కొందరటు, కొందరిటుగా ఇదిరిపోయారు మళ్ళీ అందరినీ ఒకచోటికి చేర్చి పదిలమైన గూడు కట్టినవారు కాక శీయులు అయితే కొంతకాలం తర్వాత అదీ కాల|పభావానికి ఎగిరి పోయింది అమె నెప్పుడో కుతుబ్‌షాహీల కాలంలో తెలుగులందరూ కలిసికొన్నా, నిలిచి కాపురం చేసే యోగం లేకపోయింది తొలి నుండి చివరిదాళా, ఎంత కష్టపడి, ఎన్ని బలమైన పుల్లల్ని పరి, ఈ గూడును కట్టినా, ఏదో ఒక తుఫానుదెబ్బ తగులుతూనే ఉంది ఎటు వైపో ఒకవైపు చెదరిపోతోంది. అయితే మళ్ళీ ఈ ఆధునిక యుగంలో “ఆం [ధవబేక్‌” అన్న పేరుతో తెలుగువారందరికీ ఒక రాష్ట్రం సిద్దించడంతో ఆ పూర్వరంగానికి భరతవాక్యం ఏర్పడింది "తెలుగుతల్లి రూపానికి మళ్ళీ జీవకళ వచ్చింది. తెలుగుదనం ఆటు పోటులను తట్టుకొని పురోగమనమన్న _ నదిలో ఒడిడుడుకులు లేకుండా వయనిస్తోంది ”

“తాతయ్యా! తాతయ్యా! మరి ఈ దేవతాపూజకు ఒక్ష

(పార్థనామంతం చెప్పవూ[”

'రాష్టాావతరణోత్సవం 141 ప!

“అబ్బ! ఎంత మంచ్చిపళ్నను అడిగావురా. బంగారు తండీ'! నీ తెలివి ఘీ నాయనమ్మ ెలివిని మించిపోయిందంశే ఒప్పుకోవు గదూ! ఆ మవోనుభావుడు శంకరంవాడి నుందరాచారిగారు (వాసిన పాశే అెలుగుతల్లికి (పార్ధనా మంతం పదీ నాతోపాటు గానం చేయి

మా తెలుగు తల్లికి మళ్లైపూదండ

మా కన్నళశల్లి కి మంగళారతులు

కడువులో బంగారు కనుచూప్పులో కరుణ

చిరునవ్వులో సిరులు దొరథించు మా తల్లి

గలగలా గోచారి కదలిపోతుంకేను

బిరబిరా కృష్ణమ్మ వరుగులిడుతుం శేను

బంగారు వంటలే పండుతాయి

మురిపాల ముత్యాలు దొర్హుళాయి [మా॥

/

అమరావతీ గుహూల అపురూవ శిల్పాలు

ఇక్యాగయ్య గొంతులో కాఠరాడు నాదాలు |

తిక్కాయ్య కఠములో తియ్యందనాలు

నిత్యమె నిఖలమె నిలచి యుంజేదాక 1మాః

రు దమ్ము భుజళ_క్రి మల్లిమ్మ పతిభక్తి

తిమ్మురుస. థియు_క్హి కృష్ణరాయని క్తి్టి

మా వెవుల రింగువుని మారు[మోగేదాక

సీ ఆటలే ఆడుతాం నీ పొటలే పొడుళతాం

జె "లుగుతల్లీ | క! 'ఇలుగుతల్లీ 11% ళ్‌ యే తలో నన. ట్‌, బగా ర (ఈ పం గ క కత ౧ఇ ఉనన ఉను యని యు న చా

ష ర్త ఇష్టదేవతా ప్రార్థనలు అనుబంధం 1=పుట 17]

శీవి్షుధ్యానమ్‌ సవరం పాదం (వసార్య(శితదురిత హారం దథిణం కుంచయిళ్వొా జానున్యాధాయ స వ్యేతరమితరభుజం నాగభో గేనిధాయ ॥ వశ్చాచ్చావుద్వ యేన [వతిథటళమనే ఛారయళ్ళుంఖచ (కే చేవీభూపూది జుహ్టాజనయతుజగ తాం శర్మ వై కుంఠనాథః॥ శాంచాకారం భుజగశయనం పద్మనాభం నుశరేశం విశ్వా కారం గగనసదృళం మేఘవర్షం కుఖాంగమ్‌ | అజ్మీ కాంతం కమలనయనం యోగివృఛ్ధ్యానగమ్యం వంచే విమ్ణుం భవభయహరం సర్వలో కై కనాథమ్‌ః

శివధ్యానమ్‌

కలాఖ్యాం చూడాలంకృత శళికలాఖ్యాం నిజతపః ఫలాఖ్యాం భ శ్లేష (ఎకటిత ఫలాభార్రం ఖభవతుమే | శిచాఖ్యా మస్తోక (త్రిభువన శివాభార్ధం వ్యాది వున రృవాఖ్యా మానంద న్యురదనుథ వాఖాగ్ధం నరిరియమ్‌ః

క్‌ ఎత్షగ్యానమ్‌ వాలాయర్తేనీలవవు నే. నవకింకిల్‌క జాలాభిరాను జఘనొాయ దిగంబళాయ శార్జూల దివర్టినథకూపణ భూమ్‌ోయ నంచాత్మజాయ నవరీళము మే. క్షమ ్లి

అనుబంధం శ్రీరామధ్యానమ్‌ 'శీరాఘవం దళరథాత్మజ మ్మప్రమేయం సీతాపతిం రఘుకులాన్వయ రత్నదీపం ఆజానుజాహు మరవిస్టదళాయతాతక్షం రానుం నిశాచరవినాశకరం నమామి ఆపదా మవవార్తారం దాతారం సర్వసంపదాం లోకాభిరామం (శ్రీరామం భూయోభూయోా నమామ్యవామ్‌ అజ్మ్టిధ్యానమ్‌ లడ్మ్మీం &ీరసము[ద్రరాజతనయాం (శీరంగఛా మేక్వరిం చాసీభూకనమ స్త దేవవనిళాం లో శె కదిపాంకురామ్‌ (శ్రీమన్మన్ద కటాతలబ్ధి విభవదృ౦ ష్మాం[ద గంగాధరాం శ్వాం తై 9ిలోక్య కుటుంబినీం సరసిజాం వన్దే ముకుంద [పియాం సరస్వతీ ధ్యానమ్‌ వరన్వకతీ నమ స్తుభష్టం వర చే కామరూపిణీ “ విచ్యాళంభం కరిషాస్టిమి సిద్ధిక్భృవతుమే సదా, వద్శుప(త విళాలాతథీ పద్మ కేసరవర్డనీ నిత్యం వచాాలయా దేవి సామాంపాతు నరన్వతీ, పార్వతీ ధ్యానమ్‌ ఓ౦కార పంజర కుకిం ఉవనివడు చాస్ట్రన కేళి కలకంరీల ఆగమ విపిన మయూరం ఆర్యాం ఆంతర్విఖావయే క్లారిం

అనుబంధం శి ఆంజ నేయధ్యానమ్‌

ఆంజసేయమతిపాటలాననం

కాంచనా[దికమనీయవి[గవామ్‌

పారిజాతతరుమూలవాసినం

ఛావయామి సవమాననన్ద నమ్‌?

గజాననధ్యానమ్‌ ఆగజానన పద్మార్కం: గజాననమవార్నిళమ్‌ అనేకదం తం భక్తానాం పకదంత ముపాస్టు హేః 'చేంకశేశ్వర ధ్యానమ్‌

(భీచేంకటాచలాధిశం (శ్రియాభాక్టినిత వదనం (శత చేతన మందారం శీనివాన మవాం భే

శ్రీరామ అష్టోత్తర శతనామావళి [అనుబంధం £-పుట 42] (వతిమొటకు ముందు ఓం అనీ, చివర నమః అని చేర్చుకొని చదువుకోవాలి ఓం శ్రీరామాయ నమః ఓ౦ వొారకోదండఖండ చాయ నమః “రామచం_చాయ దళగివశిరోహా రాయ ఖాళ వాయ జామదగ్న శ్రమవోదర్బ్పద ఛఇనాయ రాజివలోచనాయ తాటకా 6త కాయ (శ్రీమతే "వేదాంతసారాయ రాజే్య్గ్యదాయ "వేదాతునే రఘుపుంగ వాయ భవరోగ స్య భేషజాయ జానక్రీవల్ల భాయ దూషణ, తిశిరోహ ని ౭౩ తాయ (విమూర్తయే ఉళామి[([తాయ (శిగుణాత్ము కాయ జనార్దనాయ (తివికమాయ విశ్వామి[త్మపియాయ (తిలోశకాత నే ఊాన్తాయ పుణ్ధిచారి(తకీ _రనాయ శరణ(ాణ తతృరాయ (తిలోకరమకాయ వాలి (ప్రమథనాయ ధనివినే వాగిననేం సతర్టావాచే దండ కారణ్యక ర్తనాయ సత్యవి( మాయ అహాల్యాశావళమనాయ నత కి (వతాయ పితృళ కాయ (వశధరాయ వర్శపచాయ సచా పానుమడా[శయాయ జిజేందియాయ "కౌసలేయాయ జిత్మకోధాయ ఖరధప్రంసి"నే జితామి[తాయ విరాధ వధ వండితాయ జగద్గురవే విఖిషణ పరితా(్యకే బుతవానరసంఘాతి'నే

అనుబంధం క ఓం చితకూటనమా[శయాయననుః ఓం మాయామానుషచరి[శాయనమ, జయంత(_తాణ వరదాయ మవోచేవాది వూజిళాయ నుమి (ావ్యుత చశ్చీవితళాయ “శీతుక ఫే సర్వచేవాదిచేవాయ _ జఉతవారాశయే మృత'వానర జీవనాయ నర్వతీర్థమయాయ మాయామా రిచవా_న్ద) పహారయ్‌ మవోజేవాయ శార్టమాంగాయ మవోభుజాయ నుందరాయ సర్వ చేవ న్తుతాయ శూరాయ సౌమా య పీతవానసే (ఎవ్మా ణ్య్యాయ ధనుర్ధ రాయ మునిసం సుతాయ సర్వయజ్ఞాధిపాయ మవాయోగిచనే యజ్వ'నే | మహోదరాయ జరామరణవర్థి తాయ నుగ్షీవేప్పిత రాజభ్రిదాయ విఫిమణ(పతిస్టా లే నరపపుణ్యాదికఫలాయ నర్వావగుణవర్షి తాయ న్మ్రృతన ర్వాఘనాళ నాయ పరమాత్మనే ఆఅఆదిపురుపషాోయ = వర్యఖవాస్రణే వరమపురుషూయ నచ్చిచానందవి[గపోయ పుణోష్రదయాయా వరంజ్యోతి మే | దయాసాగరాయ వరంధామ్నే వురాణపురుపో _త్తమాయ వరాళకాశాయ సిశ్రైతవ కాశియ వరాత్చరాయ

మిఠతకథాపి.జే వశేశాయ వూరపుభొపి. బి - పొరగాయ రాఘవాయ పొరాయ

• అనంతగుణగంఫీరాయ నర్వదే వాళ్య్చకాయ

' ధీరోచా _శ్రగుణోశ్రరాయ . ఓం పరవైగై నమః

వరలక్ష్మీదేవి అంగాంగ, అష్టోత్తర శతనామ పూజ [అనుబంధం కింపుట 1 అంగపూజ చంచలాయ్రై నమః పాదా పూజయామి చ పలాయై లి జానునీ ణ్‌ పీళాంబరధరాయై ,, ఊరూ 39 కమలచవాననై ఖీ 9 కటిం పదా్యాలయాయెై శ చాఖం న మదనమా॥ తే ॥ ననా ం3 లలిళాయై ॥ భుజదప్రాయం శ క౦ంబుకంశతై థి కంరం క సుముఖ్లాయై త ముఖం లం ణీమై + ఓష్టైో ఃం సునానికాయై 89 నాసికాం 99 సునేరై స్య ౫ న్వేతం | రమాయై | కళా రో కమలాయొ న శిరః ౯ వరలన్షై శక్‌ లలా నర్వాణ్యంగాని నని అప్టో +త్తరళతనామపూజ (నక పక నమః నుర ఖెల్రి నమః వికృత్యై పరమాత్మికా మొ, విచా్యాయై శ వాచే ం్రా నర్వభూతహిత( పదామొనముః వచ్యాలయామై తం (శ వాము నమః వచ్మాయె శం విభూశైఫ్థి ళం కు చయెై క!

అనుబరధం | స్వాహాయై నమః పద్శ(పియాయె నమః స్వధాయై పద్య వాసా రై శ సుధామై పద్యామె స్థ 9 ధనాన్టయె పద శ్రసుంద కం. హిరణ్మయై ంం పద్యోద్భవాయై ,, లమ త్రిల్‌ =; పద శ్రైము ఖై న ః నితష్టపుష్పాయెై పద నాభ్యపియారై నమః విభావరై ఫ్ర ఖా పదశ్చమూలతాధఠాయ్రై నమ అదితై స్ట శ దేవై తం దితైగ్ర 99 పద్మిన్యై , దిపామొ ఏం పద్మగంధివై ఫ్ర న రమాయై ,, పుణ్యగంధాయై ౪ వనుధాయై 2 సువనన్నాయె ? వనుధారిత్యై ,, (వసా చాభిముఖై్యై = క్‌ మళాయై శ (వళాయెై న కాంళామై ః చం ద్రవద నారయ్మై 9 శామాత్వ్యై న చం(ద్రాయ్మ్యె ్‌ కి (కోధసంభవాయొ, చం[దసహోదరైన్ర ఇ అను[గవాపచాయైననుః చతుర్భుజాయై ? బుద్ధయే న్‌ చం(దరూపాయ్లై ఖా అనఘాయు శం ఇందిరాయొ ఃం వారివల్ల భాయ లం ఇందుశీతలాయైొ *9 అళోశామై ఃం అవన్గదజనవై్యై ః9 అమృశళాయె ఏం పుష్ట్యై శక డిప్తాయెై ంః శివాయై / లోకవినాళినై సి ,, శివకరైస ॥9 ధరసనిలయాయై ,, స్తై + కరుణామై. ,, వీిమలారైు *ం లోకనూ(కే ,, విళ్వజన వై క

క్రి అనుబంధ్ధం

శుమ్యై ణి నసుపదామయై నమః

'దారిద్ర్య్యవాశిన్యై ॥ భుభాయె

(శీశిపుష్కురితై ్య హిరణ్య పాకారామై నను; ఇాంఛాయై సము దతనయాయైొ 9

శు క్షమాల్యాంబరధ'రాయై నమః జయాయైై గ (శీమె నమః మంగళాయై ం ఛానగ్రానై స్ట నమః చేవ్యై కం

విల్వ నిలయాయొ నమః విస్టువతస్థలస్థితామై , వరారోవోయై విష్ణుపత్ష్యై 9 యశస్యినై్య ఏక (వనన్నాతై థి పథి వసుంధరాయెై శ నారాయణసమా శ్రితై న ఉదరాంగాయ్రై ః చారి ద్యధవంణనై న్‌ గ్‌ా వారితై్యై / చేవ్యై | 'హేమమాలినై వ్‌ == సర్వోప్మద వనివారిదై శ్‌ ధనధాన్యవిదై్యై నవదున్గాయై ॥0 సిద్ధయే శ మవోశా త్రై $ వ్యై9ిణసొమ్యామైొ నమ బహ్ము విష్ణు శివాత్సికామై నమః శుభ్యవదాయొ ॥ (తికాలజ్ఞాన సంవన్నా యై ఇ! నృవ వేళ్హుగ తానంచాయమై నమః భువనేశ్వర్యై శ9 వరలమైన్ట్య ననుః వరలజ్మీ చేవళతాయై నమః

సీల్రావనింద కథ [అనుబంధం *ఉపుట 79]

స్కంధపురాణంలోని కథ ఇలాగున్నప్పటికీ, లోకంలో (వనిభ్రాలైన కథలు ఇందుకు ఖిన్నంగా ఉన్నాయి. ఒక్కొొకూరు ఒక్కొక్క మార్చుతో చెప్పారు చాలామంది చెప్పికొనే కథలో ఈ శావం వగై రాలు పొర్వశీభ్రేని, 'పెట్టినశ్లై ఉంది విఘ్నేశ్వరునికి విఘ్నగణాధినత్యం సిద్ధించిన భాద్రపద శుద్ద చతుర్ధి నాడు సమ న్హ 1పజలు నంతోవంతో వలురకాల కుడుములు, పిండివంటలు "పెట్టగా తన లేకతిని సాయంశ్రాలం'వేళకు ఆయన కై లాసాొన్ని చేరలేకపోయాడట అక్కడ పొర్వతీపర మేళ్వరులకు నమస్కారం చేయ. బోగా కడువు ఘాతం దేలకు అనింది గాని చేతులు ఆనలేదట కష్టపడి చేతులనుకూడా నేల కాన్చేపొటికి కాళ్ళు ఆకాశానికి అేచాయట ఈ అవస్థ నంతా చూస్తూన్న చంద్రుడు కడుపు వగిలేటంతటి నవ్వు నవ్వేసరికి, వినాయక్షనికి ఉక్రోషం మితిషీంరి కడుపువగిలి కుడుమ.లన్ని దొర్లి షోయా యట ఎగళాళిపొలయి తన కు భారుడలా కడువువగిలి చచ్చిన దృెం్ధన్ని చూసి కోపాచేళంతో “నిన్ను చూసినవారు అవనిందణపాలై పోతారు" అని సొజాత్తు పార్వతీ చేవే చం్యద్రుణ్ణి చూని కావం "ెట్టిందట, ఆ శావం దెబ్బకు నవ్తర్షుల ఇార్యకే అవనిందలపాలయ్యేనరికి (బవ్మై 'జేవుడు కై లానం వెళ్ళి వినాయకుణ్ణి (బతికించి పార్వఠీబేవిని శాంథింవచేని శాపాన్ని కొద్దిగానై నా నడలించమని అర్జించాడట కొడుకును మళ్ళీ పొందిన సంకోషంలో పొగ్వతీ దేవి శాపాన్ని కొద్దిగా నకలిస్తూ “భాద్రపద ళుద్ధ చతుర్చి నాడు మాత్రం, చలణ్యద్రుణ్ణి చూసినవారు నిష్కారణంగా అప నిందల పాలౌతారు"' అన్నడట ఇదీ కథ

చివర్లో ఒళమాట ఇప్పాలి లోకంలో నీలావనింద అన్నమాట న్యవ వోరంభో భాగా (ప్రబర్ధి పొందినప్పటికీ, నిజాని కది నిరావనింద

పసషత్ర పూజ.

(ఆనుబంధం క-పుట 86) సుముఖాయ నమః మాచీష్యత్రం వూజయామి గళ్తాధిపాయ బృవాతీపషత్రం ఉమాపుత్రాయ బిల్వపత్రం గజాననాయ ణి దూర్వాయుగ స్రం హరనూనవే దుత్తూరవ్మతం లంబోదరాయ ,, బదరీవ(త్రం కం గువో[గజాయ శ అపామార్గ పతం ॥ గ జకశ్హాయ న తులసీష్మత్రం * వకదరతాయ ః చూత వతం వికటాయ 9 కరవీరవ్మతం శ భిన్నదంతాయ , విమ్హు[కాంతవ[త్రం వటవే ॥ చాడిమీవ[త 0 నర్వేశ్వరాయ ,, 'దేవచారువ్యతం |

ఫాలచం[దాయ ంం మరువకవ్మశ్రం పౌూరంబాయ , ఎందువారప(త్రం 99 ళూర్చకళాయ , జాబీప్యతం న సురాగజాయ లలి గణికాసత్రం న ఇభవశ్రా్యయ 19 శమీప(త్రం శ వినాయకాయ ,, అశళ్వత్థప (త్రం శ నురనేవిశాయ , అర్జునప (తం

ళవిలాయ ం? అర్కపత్రం 99

శ్రీ విఘ్నేశ్వర శత నామావళి

[అనుబంధం 6.వుట 8 క్ష ఓ౦ గజాననాయ నమః (వ్రమభి య గణాధ్యతవాయ [(వథమాయ విమ్ను రాజాయ (పాజ్ఞాయ వినాయకాయ నిఘ్నక శి 'దెవ్రమాతురాయ , విఘ్నహం (కే ద్విమ. ఖాయ విళ్వనే(కే (పముఖాయ ॥ విరాట్బతయే నుముఖాయ (్రీవతయే ॥ కృతినే శ ఎవాక్పాతయే ౮ సువదిపాయ శృంగా రణే ః సుఖనిధయే ః॥ న! వత్సలాయ ః నురాధ న్టతాయ ॥ శివ(వియాయ ఠి సురారిఘఖ్నాయ శీఘకారిణే ॥9 మవోగిణవతయే శాళ్వుతాయ ౩9 మాన్యాయ బళలొోయ శల మహోాకాలాయ బలో త్ధ్‌తాయ 98 మహాబలాయ శ భవాత్మజాయ ంఏ హేరంబాయ ః వురాణపురుపాయ లఅంబజరరాయ 4 పూస్చే ణ్‌ (వాన్వ (గ్రివాయ పుష్కరోడి_న్రవారిణే నమః మహోోదరాయ ,, అ[గగణాగ్ట్రయ 99 నుదోత్కటాయ ,, అ[గపూజ్యాయ ఃం మహావీరాయ ,, అ్మగగామి'నే ఃం మంత్రిణే శ మం(తకృ తే ః9 నుంగళనస్వరూపాయ నమః వామీకర(వళాయ ,;

ల! అనుబంధం నళ్వాయ ఠ$ గళారధిశాయ ॥7 నరోవపొసాసగ్టయ ళ్‌ గంథీరనిన చాయ కక నర్వక త) = వటవే 9 నర్వనే(కే అఖీష్టవరడాయ 9? నర్వుసిద్ది(ప్రదాయ జ్మ్యోతిమే *ం సర్వసిద్ధయే భక్రనిధయే

వంచవా సాయ థావగమ్యాయ పౌర్వతీనందనాయ మంగళ ప్రదాయ ॥ (వ్రభవే అవ్భ్చిక్తాయ / కుమొరగుర వే అ ఫాకృతపరా[కమాయ అవోభ్యాయ సత్యధర్శ్మిణే న కుంజరాసురభరజనాయ నమః సఖ్యే , (వమోచాత్తాయ నరసాంబునిధయే మోదక[(పియాయ మహేశాయ

కా౦బిముతే ఃం దివ్యాంగాయ

ధృతిమతే నం మణికింకిణీమేఖలాయ కామినే =% సమన బేవతామూ రయే నమః కవిత్ణపనన్మవియాయ , సహిష్ట వేనమః

(బవ్మై వొంణే సతతోతితాయ నమః (బవ్మౌరూపిణే = విఘాతశారిణే నమః (బవ్మావిద్యాదిదానళు వే విష్వగ్జ ఖే

జిన్ణ'వే శ విశ్వరణూక భలే విష్ణుపియాయ ంం కలార్థిణగురవే ,

భ క్త జీవితాయ * ఉన్న _త్తవేషూాయ నమః జితమన్సశాయ అవరజజితే

ఐళ్వర్య కారణాయ శక సమ న్త జగ దాధారాయ నమః జ్యాయ నే ంం సర్వ్వైశ్వర్యప్రదాయ ,, యతకిన్నరనేవితాయ ,, అ[క్రాంతచిదచి(తత్పభవే ,, గంగానుతాయ ॥ (శ్రవిఘ్నేశ్వ్రరాయ =

విఘ్నేశ్వరుని దండకము అనుఐింధం "పుట 86]

(శీ పార్వతీవు(త లోక్యతయస్తో(త నత్చుణ్యచార్మిత భ(ద్రేభవక్తా) మవోకాయ శఆాత్యాయనీ నాథ నంజాత స్వామీ శవా సిద్ధి విఘ్నేశ నీ పాద పద్భుంబులన్‌ నీదు కంరంబు నీబొజ్జ నీమోమి నీమౌళి బాలేందు ఖండంబు నీ చాల్లు వాస్తంబులున్‌ నీ కరాళంబు నీ పెద్ద వ క్ష్శంబు దంతంబు నీపొళ పహాన్త్సంబు లంబోదరంున్‌ నదా మూషికాళశ్వబు నీ మందవోనంబు నీ చిన్ని తొండంబు నీ గుజ్జురూవంబు నీ భూర్చకర్ణ్టంబు నీ చాగయజ్జోప పీతయినీ భవ్యరూప౦బు దర్శించి వార్షించి నం పీతి('మొక్కంగ (శ్రిగంధ మున్‌ కుంకుమంబతతల్‌ జాజులన్‌ చంవకంబుల్‌ తగన్‌ మళ్లైలున్‌ మొల్ల లున మంచిచేమంతులన్‌ ెల్లి గన్నేరులన్‌ మిం కెనల్‌ పొన్నలున్‌ పువ్వులున్‌ మంచి దూర్వయిలన్‌ తెచ్చి శాస్తోకరీతిన్‌ సమర్పించి పూజించి సాష్టాంగముం'కేన విఘ్నేక్నరాః నీకు శుంకాయ పొన్నరటివండ్లున్‌ మరిన్‌ మంచివౌ ఇకమ్రుఖండంబులున శేగువండ్ల ప్ప” ంబుల్‌ వడల్‌ నేయిబూఅల్‌ మరిన్‌ గోధుమప్పంబులున్‌ వడల్‌ పునుగులున్‌ బూరెలున్‌ గాళిలున్‌ చొక్కమౌ చల్మిడిన్‌ బెల్జిమున్‌ కేవెయున్‌ జున్నుపొల్‌ ఆజ్యమున్‌ నాను వియ్యంబున్‌ ఆ(మంబు బిల్వంబు 'మేల్చంగరున్‌ పన్తేముదుంచి నై వేద్య మున్‌ వంచనీ రాజనంబున్‌ నమస్కారముల్‌ జేఎ విఘ్నేశ్వరాః నిన్ను పూజింవక ఏ అన్య ద్రేవంబులన్‌ (పార్థనంబుల్‌ 'నీయుటల్‌ కాంచనంబున్‌ ఒల్లక ఏ ఇన్ము తాగోరు చందంబు కాబే? మహాదేవ ఓ భక్తమందార ఓ్చుందరాకార ఓ కొగ్ట్టిగంథీర ఓ దేవచూడామణీ లోకరజుమణి బంధుచిరళానుణి సొప్టమి నిన్నెంచ నేనెంత? నీ చాసానుచాసుండ: వన్నిప్లు జేపట్టి ను[శ్రేయునిం జేసి (శ్రీమంతుగాజూచి వ్యాత్పద్శ సింవోసనారూఢతక్‌ నీల్పీ శాపోడుశుళాదు, నిన్గాల్ఫి (పొర్టించు. భశ్తాళికన్‌ కొంగుబంగారమై కాంటీన్‌ ఇవ్పవ్వే టుద్ధియున్‌ వీద్యయున్‌ పౌడియున్‌. పంటయున్‌. పుత్ర పళోఖవృద్ధీన్‌ తగన్‌ గల్లీ గా తేసి పోషీ౦చుమంటిన్‌ , కృవన్‌ కావునుంటీన్‌ మహాత్మా 1 వ౦దొనింబుల్‌ , (శి గజేశా నమ స్టే నమః

శ్రీకృష్ణాష్టోత్తడు శతనామావళ [అనుజంధము కివుట 156] ఓరి (క్రీకృస్ణాయ నమః ఓ౦ అనఘాయ నమః శమ్టుల్లానాఖాయ నవముః నవనీఠ నవావోరశాయ వాస్నుబేచారర్ను మ్యుచిక్రుంద్ర (వసాదకాయ స్వనాతనాయ మోఢ కస్త నహ సేశాయ న్రసుదేవాళ్ష్య జాయ (తిభండినే స్తుణార్థ్రయ మధురాకృతయే అీలామ్లాన్తుష్త విగవోయ కకళ్తాగ మృ తాల్చింద్ర వే (శ్రీవత్స కౌ స్తుభధశాయ గోవించాయ యశోచానవళ్స్ళళలాయ యోగినాం వతయే వారలు వత్సవాట చరాయ చ్రళుర్భుజా శ్ర చథకాసి అనంఛాయ గచాకాళ్టాయ నమః ధేనుశానుగ్ర భంజనాయ దుసగ్రదాయు ఛాయ సమః తృణీకృత తృణావక్తాయ 'బేవకీనందనాయ యమళలార్జున థంజనాయ (శ్రీయ ఉత్రాలశాల ఖే శ్ర నందగోప (ప్రియాత్మజాయ శత్లమాల శాళ్టిమలాక్ళత యే యమునావేగ సంవాోాంజే గోవ గోపీశ్వురాయ బలభ(ద[పియానుజాయ యోగిశే పూతనాజీవిశతవారాయ కోటిసూ రష్టి సమ ప్రభాయ ళకటానుర భంజ్తనాయ్య్మ ఇలానసతయేి నంద (వజ జనానండదిశ్ల వఠంజోంథిపే నచ్చిదానరథ విగ్రహాయ యాద వేం చాయ నవనీత విలిష్తాంగాయ యదూద్వువోయ నవనీత నటూాయ వనమాలళిే

అనుబంధం 16

ఓ౦ పీతవానసే నమః ఓ౦ సతథ్రి సంకల్పాయ నమః పారిజాతాపవోరకాయ నతభ్రిభామా రతాయ గోవర్ధ నాచలోద్ధ శి జయినే గోపాలాయ మభ(చా పూర్వజాయ నర్వపాలకాయ , విష్ణవే అజాయ _-౭౫|| థీష్ణము క్రి (ప్రదాయకాయ నిరంజనాయ జగిద్గురవే కామజనకాయ జగన్నాఖాయ కశంజలోచనాయ "కేణునాద విళారదాయ మధుఘ్నే వృషఖానురో వీధ్వంసినే మధురానాభాయ వాణాసుర క రోరత కాయ చ్య్వారశా నాయకాయ యుధిప్పిర (పలిష్టా(కే బలినే బర్తి బర వతంసకాయ

చౌ వొ

బృంచావనాంత నంచారిణీ పార్థసారథయే తులసీదాము భూవణాయ అవ్యక్తాయ శమంతకమతణేర్హ శ్రే) గీళామృత మహోదధయే సనరనాచాయణాక్ళతయే కాలీయఫణి మొణికష్టిరంజిత కుస్టైకృష్టాంబరి ధఠశాయ (శ్రీవదాంబుజాయ మౌొయిశే దామోదరాయ పరమపురుషాోయ యజ్ఞ భో _ే్ర ముస్టిశానుర చాణూరమల్లై చాన వేం[ద వినాోళళాయ యుద్ధ విశారదాయా" నారాయణాయ నంసారవై రిణే పర(బ్రవ్మాణే కంసారయే వన్నగాళన వాహనాయ ముళారయే జల(కీజానమౌొన క్త గోపీవస్తాోవ నర కాంతళకాయ' వోరళకాళం అనాది (బవ్మాచారిణే వుణక్రట్లోశాయ కృష్ణావన్రిసన కరస్ట్రకాయ తీర్ధపోదాయ కికుసాల శిరశ్శేలే వేద 'జేదార్టీియ దురోస్టిధన కులౌంతకాయ దయాోనిభియే విదురా[కూరి చరజోయ నర్వశీస్థాత్మ్హ్‌ శయ విశ్వరూన (ప్రదల్శ'కాయే నక్వ[గ్‌పొ రూవీణే సతస్ర్రవాచే ఓ౦ నరాత్పరాయ నము

మంగళగౌరి అంగాంగ, అష్టోత్తర శతనామపూజ [అనుబంధం $=పుట 168] అంగపూజ | గిరిజామయై నమః పాచా వూజయామి కాళాట్టియనై స నమః జానునీ కాశ్రెఫ్రి నమః ఊరూ మవోకా శై సి నమః నాభిం లోకమా[ కే నమః జరరం శివాయై నమః న్తనౌ కమలవాసాయై నమః భుజౌ భ క్తవత్సలతామై నమః కరం ఇందుముఖై ఫి నమః ముఖం (తినే|ేశారై నమః నేేశే గిరీవర్ధ నై గ్రి నమః నాసికా శివవల్ల భామై నమః లలాబ్రం (శీ మంగళ గాం క్‌ నమః సర్వాణస్థంగాని అప్షోత్తర శతనామ పూజ మనో "గ స్టి ఇమః ఈశానామొ నమః అహా చేనై్య నః నగేం్యద్రతనయామొొ నమః య = సై స్ర నమః రనలె ని ము బ్ర ల రై థి నమః ఎంగ 2బీ ర్వెపాలై ట్టి ఎమః తిలిలన్లనై / నుం 'దెవమా[ శే నమః నర్వ దేవా, జేకశ్రాళై నమః (తిలోచనై గ్ర నమః పొర్వతై జ్ఞా నమ్య (బవ్మోో రై శ్రి నమః వరమాయైొ నమః టైస్టవై థ్రీ నమః

అనుబరిధ6 | "కొద స్రి నమః యావనాయై నమః కాళరాశతై 9 నమః మోహినైఫ్ట నమః తపన్వినై నమః జ్ఞానస్నిభ్యె నమః శివదూతై.] నమః; నిత్యాయై నమః విశాలామై. ఫ్రై నమః నిత్యస్వరూపిళై్య నమః వాముండామై నమః కమలారైైు నమః విష్ణుళోద రై క్రి నమః శమలాకాతాయె నమ్మ చిత్స్మళాయొ నమః ర క్రవశ్హాయై నమః చిన్నయాశాకాయై నమః కళానిధయే నమః మహిషాశురమర్హ నె ఫ్ర నమః మధు[పియామొ నమః కాతాన్టయనై ఫ్రై నమః కళాళ్రితై్య నమః కాలరూపాయై నమః కరుణామొ నమః గిరిజాయై నమః జనస్థావాయె నమః మేనకాత్మజారైె నమః వీరపక్షైట్ట నమః భవానైఫ్రి నమః విరూపొతై గ్రైనమః మాతృకాయె నమః విశాధిళామై నమః 'గౌశై ట్టి నమః పూమా ఛామయై నమః రమాయై నమః నృష్టిరూపాయొ నమః రామౌాయై నమః నృష్టిసంవోరకారిలై ఫ్ర నమః శుచిబ్బాళాయె నమః రంజనొయై నమః (బహ్ముస్వగూపిణై $ నమః యౌవనాకారాయై నమః రాజన్టామై సల్‌ నమః వరచేళ(ఎయాయొ నమః శివ్మ(పియాయై నమః వళామై నమః నారాయతై స్థ నమః వుష్పితై శ్ర నమః మహాళక్షై్యై నమః పురుషాకారామయై నమః నవోఢ్రాయైై ననుః మహారూపాయై నమ్మ భాగస్రిదాయివై న నమః మహాశాదై రి నమః సడానందాయై నమః కామాత్మై్యె నమ్ము

18 అనుబంధల ఇవామడదేవై థ్ర్‌నమః మునిమోతు పళాయ తై ్యనమః వరచామై నమః ధరాధరభావాయై నమః భయ నాళిన్న్యె నమః ముశ్రాయైొ నను; వచనై్య నమః కర(పఫదామై నమః వారాహై నమః కలాగ్ధమై నమః విళ్వతోపి.2ై శ్‌ నమః వాగ్భవై్యై నమః వర్థసీయాయొ నమః చేవ్యై నమః విళాలాజామయై నమః శ్లీంకారిళై న్‌ నమః కులసంప్యత్ర చాయి వై ్టానమః సంవిదే నమః ఆ _ర్హదుఃఖచ్ళేదదజూయై నమః ఈక్వరై స నమః

అంబాయమె నమః (హీంకారాతరవీజూమైనమః నిఖలయోగినై్య్యై నమః శాంథ వ్యై నమః నచాపురస్థాయివైై నమః (పణనాల్మికాయె నమః తరోర్మూూలతలంగ తామైనమః (శీమహాగార్ర్యై నమః వారవావా సమాయు క్ష

ఆదిత్యహృదయం ((వల్యేక అనుబంధం)

(శళభచాయకమన్న ఛావనతో [పతిరోజూ మూడు పర్యాయాలు ఆదిత్య వ్యృాదయాన్ని పరించే సం్యవ్రదాయ6 ఒకటుంది ననొాతన ఆచార వరాయణులు అందరూ తప్పుకుండా ఈ సంప్రదాయాన్ని పొటి స్తుంటారు ఇది సూర్యుణ్ణి ఉద్దేశించిన స్తోత్రం దిన్ని (వత్యేక అనుబంధంగా పొందు

ఆదిత్యహృదయం వుణ్యం నర్వశళతు వినాళనం,

జయావవాం జేన్నిత్స్వముచయం వరమం శివమ్‌

సర్వమంగళ మాాంగల్యం సర్వపాప (వణాళ్నం

చించాళోక(పళమన మాయుర్వర్థన ము _త్తమమ్‌

రశ్మిమంతం నముద్యుంతం శేవానుర నమన్కృతం,

పూజయస్వ వివన్వంకం థాన్కరం భువనేశ్వరమ్‌

సర్వదేవాత్మకో 'పాస్టమ 'కేజస్వీ రళ్టిఖావనః

ఏవ 'దేవాసురగణాన్‌ లోకాన్‌ (తాతి గభ స్లిఖిః

వమ (బవ్మో చ విష్ణుశ్చ శివన్స్కందః (వజావతిః మహేందో ధనదః కాలో యమస్కోమో వ్యాపాంవత్తి; పితరో వనవస్సాధోగ్రవ్యాశ్వి నా మరుతో మను; చవాయుర్వహ్నిః (ప్రజా(పాణా బుతుకర్తా (సభాకరః ఆదిత్య నృవిళ్లా న్లార్హఖఖగః పూషా గథస్థిమాన్‌, సువర్జసదృళో ఇానుర్హిళణ్య రేళా దివాక్రర్ర వారిదళ్వనృవా[సొర్చి న్స న _వ్రీర్ణరిచిమాన్‌, తిమిరో రస్సథనళ్ళురిభు స్త వష్టా మార్తాండ అంశిమాన్ల్‌,

లి0 అనుబంధర హిరణ్యగర్భళ్ళికిర స్తపనో భాస్కరో రవిః అగ్నగర్యోదితేః ఖ్రుత్త 08 శంఖ ళ్ళిశిర నాళనః వోస్ళమనాథ నమో భేదీ బుగ్య్భజుస్సామ పారగః ఘనవృష్టిరసా 0 మ్మితో వింధ్వవేథధీ వ్రవంగమః ఆతపీ మండ లీమృత్వు! పింగళ స్సర్వ తాపనః కవిర్వథళ్వో మహాతేజా రక్రన్సర్వ ఫవోద్భృవః నత[త (గవాతారాణా మధిపొో విశ్వభాగన౩ “శేజససామఎ ేజస్వీ ద్వాద శాస న్నమోస్తుతే నమః పూర్వాయ గిరయే. వళ్చిమే గిరయీ నమః, జో్టితిర్ల్గణానాం పతయే దినాధిపతయే నమః జయాయ జయభ[(చాయ హర్వశ్వాయ నమోనమః; నమో నమస్ప్సహ[పాంళో ఆదితాంయ నమోనమః నమ ఉ(గాయ వీరాయ సారంగాయ నమోనమః నమః పద్ము[పబోధాయ మార్తాంశచాయ నమోనమః (బహ్మేశానాచ్యుకేశాయ సూర్యాయాదిత్య వరసే భాస్వతే నర్వభకూయ కౌ[(దాయ వపుషే నమః తమోఘ్నూాయ హిమాఘ్నాయ శ[ఈుఘ్నూయామి తాత్మనే కృతఘ్నమఘ్నాయ "దేవాయ జ్యోతిషాం పతయే నమః త_్గ్షచామీకరాఛాయ వహ్నయ్‌ే విశ్వకర్శణే నమ స్పమోభి నిఘఖ్నాయ రుచయీ లోకసాక్షిణే నాళయ శేసవై భూతం తదేవ సృజతి (పభుః పాయత్యేష తపత్యేమ వర్ష 'త్యేమ గభ_స్లిభిః వప సు వ్రేషు జాగ రి భూతేషు పరినిష్టితః వష చై వాగ్నిహో[(తం చ ఫలందై వాగ్ని హో బ్రిణాక్‌ వేదాశ్చ (కత న్తవైజక్య[[నవాలాం. ఎల మేవ చ యాని క్టూక్తన్లన్‌ ల కళ్ళు ర్ర్‌పమ ర 'వభుః ల గ యో (2026 షం ఇ కం గాకు. ఏ | క.

ముఖ్య పదిశీలిత గ్రంధాలు 1 ఆర్యుల పండుగలు -- మంత్రి పగడ వేంక శుళ్వర రావు ౨ చతుర్వర్గ చింతామణి --- హేమాదది 8 నిర్జయసింధు _-- కమలాకరభట్టు తీ పండుగలు-పర మాక్టాలు _ నేదునూరి గంగాధరం ర్‌ (వత రత్నాకరము _.- జాలనరన్వతీబుక్‌ డిపో వచురణ 6 [వత కథలు _ తిరుపతి వేంకటీయము 7 శ్రీ భవిష్య మవోపురాణము --- వావిళ్ళ (ప్రచురణ (1988) ((వావ్మాపర్వమ్సు 5 సకలచబేవత పూజావిధానము --- తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం వారి (ప్రచురణ 9 (స్త్రీల (వతకథలు _-- జాలాంశ్రపు వెంకటరావు 10 హిండువుల పండుగలు -- నురవరం (_వకాపశెడ్డి(1858) 11 హిందువుల వండుగలు __ శ్రిరుమలి శామచం[ద పర్వములు 12 ౨ఈ166 ౮126666658 --- 07౬ ౦4, పై 198 209 204 68617218 04 కీరరేలేకడ ౯8681 వా ంళళ 0 స్నెలే! 14 10464 0114278 2064 0౪౭౫001118 = 6156 15 1860౯ ౦౯ 24294664 701 * నఖ 1 న స స

॥ , ] “ వా ఇ జ 4 ల్‌ 1 ॥ ॥ గ , | ౯ . ంం క | నం పాట్ట సాగా లా _ ల లం . “పేయీ తెల | గ. | కల్గు (గామంలో 197లో 7) దగా | _ ల్‌ | ళ్‌ . ్‌ ్‌ ల | [కా (7 స | || ॥ సే మ. ] మ జన్మించారు. మద్రాసు (పెసి [ల 1/| యర. ల స నశ ర ల ( ా తక: (కై | ' ల! నన. 3, కళాశాలలో ఎమ్‌. ఎ. నేక! టు . ! పరత వ ల చదివారు. ఐదున్నర సంవత్స క నయ్‌ -!! న గ్‌ సఘా.రాలపాటు బెంగుళూరులో స్ట /| ; స నే పో క తెలుగు ఉపన్యాసకులుగా పని | తటి... 31: చేరరు. ప్రస్తుకం అంతర్జాతీయ / _ న. మ. స్టేష్ట్ర తెలుగు సంస్థలో సంపాదక +. లా నా రా హెహిత్య విమర్శకు సంబం వు మ. (పకృతి, వర్ణనాత్మక వ్యాకరణం (అనువాదం) అన్న క బ్‌ ర్‌ - | | పుస్తకాలు పకటించారు. కన్నడంళో ఆచుపెక తెలుగు కవిత మిద న | / భ్‌ | (వాసిన పరిచయ పుస్తకం అచ్చులో ఉడి, . . షస. | | ఓ - ః " ॥ టీ! రే సత [ ం సం ఇ 1 న ల ః ను హం గ -. జ. | ళన ఈ సం ముం ట్ట 'ఖ్‌:. సే ై ో న. గ యః [వ యా న నో (శ ॥ వ సర్‌ కో న. ల? _ గ్‌ ॥ ా