Telugu Panashala - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

11 రసు రానూ నాం శ ళ గ నం నావలా? (| మ న ననా | ' (| న + య గ! భా శయ. ననన [10 1 ననే ౮7. (8 స లైాళ నా మే య టీ నీ 4 దస లే. గ్‌; గ ము ళ్‌ 1.1 (5 సన న్‌ ల ర లీ..! లో. స (0. 5, ళో రం వూ న మ స స] +! స

• 1. హా. మళ వ సకష | 1 1 య్‌. క. ఖా శ [జ్ర గ య్‌. / |. ల్‌ సు. రో. . శ [సు | గ గనక ర (ఖో క న్స ( గ యో. సడి క సే నే 1) | న న) గ్‌ (స గ. లస... తా, గః [? సాం స 1 మా స టం! సీ లే మం ఖ్‌ ట్ల ల వ గ లం. న రాం. కవ... ళా 1], క లా | నం ౧ స ర జ ల | | వస సో [1 | [స యం. డా. మ్‌? టి న న, | న వం... లతో పట జ య సను జ న్లో ర ట్ట | న

యబ ఖ్‌ వొంఠథిా ల “ర ల ఉ(మభఖియ్యాము పారఠనీ దశాయళతులోని ముఖ్యవైన డఖాయీలవ అశువాదము కవికోకిల గ్రంథమాల నెల్లూరు,

సర్వస్వామ్యములు ఎట్లో దువ్వూరి నణులోనొల రెడ్డిని శ మూల్యం. 'రెంఢడుడూావొయలుం

పహనతాల య శే కవికోకిల దువ్యూరి రాయిరెడ్జీ

బ్బణో రి _ వొన భాతి ధ్‌ లు ౮ తృత జి త లు చిత్రకారుడు: తేజోచమూత్తుల కేశవరొనుగారికి తమా అ నా జ. ] స ల్లి వచచ తయో

రగ,

న. | క.

రా

0

తం. నం

౧ఆు పాటు నాకష్టనుఖముల ఇంచికన్స

య్యా సతికి న్మృరజియా'కిడితి నీకృతినివాళి,

భారతిలో ప్రకటితము: 1928

పథమ ముద్రణము: 1085

"రెండన ముదణము: మరిశ్త4

మూడవ ముద్రణముః 1951

నాబ్లవ ము[దణము: 1952

అయిదన ముద్రణము: 1958

ఆరన ము[ద్రణము: 1858 (జనవరి వడవ మ్యుదణము: 1958 (పిబ్రవథ ఎనిమిదవ మ్యుద్రణము: _ 1965 (అక్టోబరు తొమ్మిదవ ము[ద్రణము: 1966 (జనవర్సి

శ్‌ ఉవోద్దాతమయు యో క్ష

వొారనీకనావాత్యము: బారితకత నంతానలోకనము. (ప్రవంచ వాజ్బయములయందు పారసీకసాహిత్యము. చుక్కలలో

శుకుం;డట్ను కనుతగులుచున్నది. మృదుమధుర శబ్ద సారన్యము గలిగి (పతిహితముగనుండు (పాచ్యభాషలలో పొరసీకభాషయొకటి యని నిస్పృంశయముగ. జెప్పవచ్చును. ఛందస్సులోని వివిధగతుల వలన పాదాంతొాక్షరనియమమువలన పాఠరసీకపద్యములు గేయములు చదువునవుడు వినునపుడు మనోహరముగనుండును.

పారసీకనాగరికత యెట్లు రెండుశాఖలుగ విభకమైయున్నదో అభ్లే వాజృ్యయముకూడ పురాతనమనియు, ఆఅధునికమనియు (వన్సుట భీదములతో రెండుపాయలుగ చీరియున్నది. అరబ్బులు పారశీకమును జయించి, మహమ్మదీయమతమును వ్యాపింపంజేయుటకు పూర్వ ముండిన వాబ్మయమువేణు; అటువెనుకవుట్టిన వాజ్య్బయము మతొకతీరు.

పారసీకు లార్యులు; అగ్నిపూజకులు, హిందువులకు వేదముల వళి వారికి “అవెస్తా” యను పవి్యత మత్యగంథము గలదు. అఆ(గంథము వురాతన పారసీకభాషయగు 'జెందు' నందు వాయంబడియున్నది. జెందుభాషలో మతసంబంధములగు రచనలుతప్ప లౌకికములగు కావ్యములగపడుటలేదు,

క్ష

వూర్వమొకప్పుడు పారశీకమున నాగరికత, భారత్వము, సంగర కళాకాశలము అత్యున్నతదశయందుండినవి, దేరియసువంటి మహా విరులచ్చట నుదృవించి పరా[కమవంతులగు [గీకులకు పతిస్పర్టుల్తె నిలచిరి. నేంటికిని భగ్నావశిష్ట రాజ(్మపాసాదములు మంటపములు నూస, పెర్పిపోలిసు, బెహిస్తూనులయందు పారసీకనాగరకతను, పాభ వమును వేయినోళ్ళ చాటించుచున్నవి.

అరవ శతాబ్టియందు మహమ్మద్‌ (ప్రవక్త అరబ్బీదేశమునం దవతరించెను. ఏడవ శతాబ్దిపారంభమున అరబ్బులు పారసీకఠ్రమును జయించి పరిపాలనముతోడ మహమ్మదీయమతమును (పవేశ పెట్టిం. భిన్న నాగరకతలుగల రెండుజాతులకు రాజకీయ సాంఘిక నంబంధ మొనగూడినవుడు అజ్ఞాతముగ కొన్నిమార్చులు ఇరుతెిగలయందును పొడకట్టుచుండును. అయినను బలవీర్యములుగ లజాతి అచారవ్యవహా రములు బలహీనులకు ఆఅనుకరజణీయములగుచుండును, నిర్దతులైన పారసీకులు మహమ్మదీయ మతమును స్వీకరించిరి. నమ్మతింపనివారు ఇతరదేశములకు వలసపోయిరి. ఇప్పుటి మనపార్సీలు అట్లు వలన వచ్చినవారే.

అరబ్బీ రాజభాషరైనది. వండితసభలయందు, రాజస్టానముల యందు అరబ్బీ వ్యవహరింప(బడుచుండెను, అరబ్బీకవిత్వము, శాస్త్ర్ర[గంథములు (కొం[గొత్తలగుటవలన పారసీకులచిత్తముల నాకర్షిం చినవి, అభచిరకాలముననే పారసీక కులినులు అరబ్బీపాండిత్యము నలవజిచికొని రాజాస్టానమునందు ఉన్నతోద్యోగముల నిర్వహింప సాగిరి. విజయగర్వ (ప్రమత్తులగు అరబ్బులకు పారసీకుల విజ్బంభ ఇణముపై అనూయపుట్రి వారిని నీచముగ చూచుచు సమయముదొరికి నపుడెల్ణ నిరుత్సాహపజచుచుండిరి. అట్టయ్యు పొరసీకుల విజ్ఞాన తృష్ణును వారరికట్టజాలకుండిరి, క్రీ. వె. 715 వ సంవత్సరమునందె

-* పెర్పిపోలీనునందలి స్నుపసిద్ధ శతన్తంభ రాజ,పాసొదమును అలెగ్ధాండరు తగుల(బెట్టించెను. "

|

ఉమయ్యద్‌ వంశీయు(డైన “కలీఫా' సులేమాను ఇట్లు వెజగుపడనట. “పారపీకుల విజ్బృంభణము నాకు అశృర్యముగొలుపుచున్నదచి. వారు వేయి నంవత్సరములు రాజ్యపరిపాలనమొనరించినను ఒక్కక్షణమైన మనతో వారికక్కజణపడియుండినదిలేదు. కాని, మనము నూరుసంవత్స రములనుండి రాజ్యముచేయుచున్నను ఒక్కక్షణమైన వారి సాహా య్యము పొందక తప్పినదికాదు.”

బాగదాదు 'కఠీఫు'ల రాజ్యపరిపాలనమున చక్కని అరబ్బీ కవిత్వము చెప్పినవాఅందరు పారసీకులే. కాలకమముగ అరబ్బీ పదములు పారసీక భాషలోనికి య థేచ్చముగ(పవేశించినవి, ఇష్టుజే దైన నొక పారసీ నిఘంటువెత్తిదూచినయడల ఒకటికి మూడుపాళ్ళు అరబ్బీపదములు౦డును, ఈ విషయమున౦ందు పొరసీకిని తెలుంగున కును సామ్యము గోచరించుచున్నడది, (గాంథికాంధము నంస్కృతవురా ఇనముల యాం(ధ్రికరణముతో పారంభమైనందున నిరంతకాయముగ సంన్టృతవదజాలము తెలు(గున (వవేశించెను, అట్లే అరబ్బీపాండి త్యము శల పాఠరసీకవిద్వాంసులు కవిత్వమల్లుటవలన అరబ్బీపదములు విచ్చలవిడిగ పారసీక కావ్యముల నాటుకొనిపోయినవి. పాదాంతాక్షర నియమము్శశల పారసీకవిచ్వమునకు అరబ్బిపదజులము మజింత సౌలభ్యముచేకూర్చినది.

అరబ్బీదండయా[తకుపూర్వము పారసీకమున కవిత్వషు లేదని చెవుదుగు. వాల్మీకిమహాకవికిపూర్వము నంన్కృతము ను శన్నయి: ముందు తెలుంపనను కవిత్వములేదనిచెవ్వునట్లు ఇదియు నొక వివా దాంశము, ఈ విషయమున పారసీకవాజ్మయచరితతకారులు భిన్నాభి (పపాయముల వెలివుచ్చియున్నారు. కొందలఅు ,కీ-వె ఆయిదవ శతాబ్ది యందు పంచమ బహాము ఛందోబద్ధమగుకావ్యమురచించెనని చెప్ప దురు, మజికొందలు అబుల్‌ హఫ్‌'స్‌ ఆదికవియని యందురు, మెర్వు పట్టణమున అబ్బాసనునత(డు మామూనును కిర్తించుచు (కి-వె-809 వ్‌

ఓ

ఇ సంవత్సరమున (పథమ పారసీకావ్యము రచించెనని మహమ్మద్‌ ఊపి" (వాసియున్నాడు. జ కాల్యక్రమముగ క్షిరనీరములటు ఆర్య ఇస్లాము నాగరకతలు సమ్మిళితములైనవి. పారస్‌క జాతీయజీవన్యపభాతము దేశమునావరించి యున్న గాఢాంధకారమును పటొపలచబెలుగావించెను. ఖురాసానురాప్ర మున జాతీయోద్యమముతలచూపి నలుదిక్కులకుుపసరింబెను. కాలార తిరుగనేర్చినబిడ్డ యెంథకాలము దాదినిరృంధమునకులొంగియుండును? పరాయి రాచతికము జాతీయజీవనవికాసమునకు (పతిబంధకమని పార పీకులు తెలిసికొనిరి. అరబ్బులపై ద్వేషము[(పజ్వలించెను. రహస్య ముగ సంభాపించుచున్నపుడు మహమ్మదును సైతము '““అరబ్బీపనక్త” యని కేరడించునంతటి నిర్హక్ష్యము జనించినది. పారసీకులకు పలుకు బడిహెచ్చినది. ఊమయ్యద్వం శీయ కలీఫా*' అకు (పతిస్పన్టులెన అబ్బా సిదులకు పారసీకులు నర్వవిధపాహాయ్యములొనర్చి అరబ్బిపరిపాల నము నామమౌ(ఠావశిష్టముగావించిరి. మెనపొబటేమయా, అఫ్‌'ఘ%స్టానము, ఖురాసాను రాష్ట్రములందు పూర్వము బౌద్టులు హిందువులు నివసించుచుండిరి, అప్పటికిని అచ్చట శిథిలములైన బౌద్ధవిహారములు వి[గహములు కనుపట్టుచున్నవి. హిందూబౌద్ధమతభావములు అచ్చటచ్చట వ్యాపించియుండెను. మాన వుని నుఖదుఃఖములు విధినిర్సీతము లనియు వునరావృత్తి, అవతార ములు, ఈశ్వరుని సర్వవ్యాపకత్వము, సపర్వాంతర్యామిత్వము, అగ్ని నుండి విన్ఫులింగములు బయలువెడలినట్లు (పాణికోట్లు సర్వేశ్వరు నుండి వెలికుజికి యెప్పుడైన నాకప్పుడు నైక్యమగునను నిట్టిభావములు, విశ్వాసములు వూర్వ పారనసీకులందు వేళునాటుకొనియుండినవి, పార సీకమున ఇస్రాముమత మిట్రి యవ్యభావము లతో నమ్మేళించి నూతవా కారము(డాల్బెను, ఇట్టె వరన్పర సమ్మేళనమునకు వతిఫలముగ తొమ్మిదవ శతాబ్దియంటు * వేదాంతము (సూఫీ'మతముతలచూపినది. భావికవితా విజ్బంభణమునకు పోషకము ఐఎగు పరిస్థితులు, సన్నివేశ ములు ఈ శఠాభ్థియందొనగూడిన వి,

ఇ

పదియవశ తాబ్రీ పౌఠరసీక కవిశాలతకు వసంతసమయము, జాతీయ జీవనమున నూతనమట్టము, మహమ్మదుగజ్నవీ రాజ్యవరి పొలనమున లలిత కళలు, శాస్త్రములు, భోగభాగ్యములు సర్వతో ముఖముగ వ్యాపించినవి. న్వభాషపై ఆరబ్బీభామకుగల (పభుత్వము జాతీయాత్మగారనమునకు లోపమని దీర్చ దృష్టులగు కొందతిపండితు లకు కవులకు తోచినది, మృదుమదుర శబ్దనంపన్నమగు పారసీపద జాలమడు“౦టి అరబ్బీపదములు వానిస్టానము నాకమించుట అసహ్య ముగకనునటల్రైను. మణి(పవాళభామను త్యజించి పరిశుద్రమగు తమిఖ్‌ భాషనుద్ధరించవలయునను ఉద్యమ మివ్వడు దక్షిణదేశమున పొడచూపినట్లు ““శుద్రపార శ?” యుద్యమము బయలుదేరినది, పూర్వ పారశికముపై కవులదృష్టి మరలినదె, వూర్వవీరులు జతియజీవన పహృద్దర్వణమున (పతిఫలించిరి. ఫ'ర్‌దౌసిమహాకవి యా యుద్యమ మునకు నాయకుడు. స్వభాషాభిమానముతో “జాత్యముగామి నొపష్పయిన నంప్కృత మెయ్యెడంజొన్ని నని తిక్కనమహాకవి నిర్హయించుకొని అదృష్టితోనే భారతనుంతటి గొప్పయితిహాసపబంధము నిర్వహించి ఆర్యధుల కృతజ్ఞతకు బా్యతుండయ్యెను, ఫి'ర్‌ దౌసి యింతకంటెను దారుణమైన దీక్షవహించి పద్ధపారశీభాషలో షానామా వంటి బృహదితిహాస (సబంధమును రచించి పారశీక జాతిని బుణబద్ధముగావించుకొ నెను,

అ కాట రజకేకరు బైంంలు, 95 ప కంక. 6300888100 ప రుత ర1టయలు6 5 036ిలుక (1౨10 షి ప కుల యటం ర్రా పేక చందు ర కంం16 జంంఠరం ఏమి ఇసుసంట 2ఆఎడ్వు”. జంం608ు66ి 10 లుం 61696 రముసంటణమపేదా. ఛాకంరిం6 16 పజ9564 0762 0 91200) ఖుం96 699668)”. వంపు. మరస. శరం 206 ఘు ౫ టయ!ను కంల రుఎ కయంం! 00 మయేజం 110900” మంగ 0 మం 18006 0 గంగుల 702 తాలగటా,. ౧4లారాటై లం. ౦" .27ఈ%4 రై త 6 702074

న! ఫి'ర్‌దౌసిచే పారంభింపంబడిన పద్ధభాషోద్యమము కొంత జఖాలమునకు నశించెను, ఇందుకు (వబలకారణముగ లదు, పారసీకులు మహమ్మదీయులైరి, వారి ముఖ్యమత్మగంథమగు ఖురాను అరబ్బీ యంద్యువాయ(బడియున్నది, (పతిమహమ్మదీయునకును ఖురాను అవస్యపఠనీయము; కావున పారసీకపండితులకు అరబ్బీపాండిత్యము ఉఅనివార్యమైనది. ఫి'ర్‌ దొసీళాలమునన ఉతక్కెనకవులందఠఖు మిశమ భామనే (పయోగించిరి, సెళక్టూకువంశీయులవంటి తురష్క(పభువులు అన్యులయ్యును స్వజాతీయ్మపత్యేకత నుర్ధరింపక పారసీకులలోకలసిపోయి వారి జావ్షి యతనే స్వీకరించిపోషించిరి. అరబ్బులపలుకుంబడి అడంచుట క్రీ రాజ క్రీయనీతి యావశ్యకమ్టై యుంజెను. తురష్కపరిపాలనము పరాయి రాచజికమయ్యు స్వదేశీయముగనేపజినణభింపంబడెను, పదియవ శతాబ్ది [1పారంభమున అవతరించిన కవికాపథ్ధి శురుష్కపరిపాల మలి నమున జాతీయజీవన మహావృక్షమునకల్లు కొని కొంచెమంచుమించు ఏడువందల సనంవతృ్సరములవణకు పూవులువూచి కాయలుకాబెన్స ఫి'ర్‌దొసీషానామూ ఉ[మఖయ్యామురుబాయకళ్తు, జామి యూస్‌? వజులైక, సౌదీ గులిస్తాను, రూమి మన్ఫువి. హఫ్టీ*జ్లు గేయసంవుటమ్ము, నిజామి పంచకాన్యములు పారనసీక్ష సరన్వతిక్ర రత్శభూషణమృుఖ్ఞ యలరారుచున్నవి, తొవ్యూభ్రోదముబలు పారసీకళభందన్ను మా[కాగణబద్ధము, మస్నవి, కనీదా, గజలా రుభాయ్‌ అను నాలుగు కావ్యభేదములు (పసిద్ధములైయున్న వి, సంస్కృత రూపకములందు రనము, నాయికానాయకులు, పూర్వము నిర్ణయింప౧ంబడి న్వతం[త్ర రచనలకట్టి నిబంధనములు (పతిబంధకమ్సు అని [కమ[కమముగ నిరాదరింవ(బడినట్లు, పొరసీకళావ్యములందువు కావ్యభేదముననునరిం వి వన్తుభేదమునిన్టియింపంబడియు వాడుక యందు అట్టి నియమములు పాటింప;బడకుండిసవ్లి,

ళ్‌

మన్నపి:ః-- ఇదె మంజరీద్విపదకు సరిపోలును. ఈ ఛందస్సు మన ద్వెపదవలె “ఎల్లమరాజునడక యేక నడక*ి ఆను సామెత యటుకాక గణభేదమువలనను పొదాంజాక్షరనియమమువలనను వివధగతులతో నొప్పియుండును. ఈ కావ్యమున వీరరనము (పధానము; తరువాతిది శాంతరసము, శఆమ్మకమముగా ఈ నియమము నశించినది, ఫి'ర్‌దాసీ షొనామా, రూమా మస్నవిఛంద న్చునకు ఉత్తమోదాహరణములు,

కసీదా:-- విషయమునుబట్రి దీనిని స్రోతపాఠముఅకు సరి పోల్చవచ్చును. పొదుమాలు, పెద్దమనుష్యులు, _పవక్తలు, మున్నగు వారిని న్తుతించుట ఈ కావ్యమున (పధానాంశము. సాధారణముగ అర్ధా పేక్షగల కవులు పాడుషాలను పొగడిన వొగడ్తలే ఈ కావ్యమున నిండియుండును. దీనినే ఛందస్సులోనైన్యవాయవచ్చును. అయినను మన్నవీఛందన్సులో వాయుట ఆచారమైయున్నది. పదునేడు పాదములకంటె తకు్క్కువగను నూటయిరువది పాదములకంటె హెచ్చు గను ఈ కావ్యమును రచింపకూడదను నియమముగలదు. పాదాంతము లన్నియు నమాన శబ్బాక్షరనిబద్ధమువైయుండవలయును,

ఈ కావ్యము (పకృతి [పియావసంతములలో నేదైన నొకదాని వర్షనముతో (పారంభమయి కవి స్తుతింపందల(చుకొన్న పాదుషావర్ష్మన ములోనికి దిగును. సాధారణముగ స్తుతులన్నియు కవినమయబద్ధములై పబంధకవులు కృతినాధుల వక్షించినవిధముగనుండును, ఈ అగ కావ్యములు రచింబినవారిలో అన్వకి, కాఖాని, జహీర్‌ ఫా'ర్యాబి సు్కుపసిద్ధులు.

గజుల్‌ :-- దీనికిని మన సీసమాలికకును కొంత సాదృశ్యము గోచరించును. “కవికి కంసాలికి వనము తేలిక” అన్నట్లు విద్యార్థులు మొదలు పండెితులవజకును కవులైనవారును కానివారును ఈ గేయ ముల నల్టుచుందురు, “గజల్‌ [వాయనివాండు ఖమర్‌ ్మ(తావనివాండు

ఇ పారసీపేరు పెట్టుకొన(డ”ను సామెతయే ఈ రచనయొక్క సౌలభ్య మునుబెలుపుచున్న ది, ఒక తెగ గజలులొో షపయావిరహము, వసంతము, (దాక్షానవము, ఉద్యానవనము, గులాబ్హిబుల్బులీ, పియుని త్యాగము, ప్రియురాలి సౌందర్యవర్ణనము మున్నగు శృంగారవిషయ ములు వర్ణింపంబడియుండును. మజికొన్నిట నూఫీ' మతతత్త్వములు నీళులు పకటింప(బడియుండును. ఈ కాన్యమున ఐదు మొదలు ఇబయునది పాదములఅవర కుండవచ్చును. కపీదాకువలె హెదాంత నియమము కలదు, షంస్‌తదీజ్‌, సాది, హఫ్‌'జ్‌, గజలు కావ్య రచనమునందు (వముఖులు, రుచొలయిు;.. ఇది మన జేటగితికి సంిపోలును. తేటగీతివఠె

ఇదియు భేశ్యచ్చందన్పని ఇెప్పుదుదు. దీని వుట్టుకనుగుజించి దొబత్‌ షాహసమర్థండి ఇట్లు వాసియున్నాండు; “పషారప్రీకమున యాకుబ్‌ బిసీ వైన్‌ సఫాొిిరను పొదుషాయుంజెను. అతనికొక చిన్నకునమూరుడుండెను, వానిని చాల గారాబముతో పెంచుకొనుచుంజెను, ఈద్‌ పండుగనాడు ఆ బాలుడు తోడిబాలురతోకలసి గింజలాట అడుచుంజెిను. వినోదము చూచుటకొజకు తండఉయు అచ్చుటకువచ్చి నిలంబడెను. ఇతర బాబటురత వలినేరాజుకుమారుండును గింజలను దొరఖించెను. ఏడుగింజలు ఇండును ముట్టినవి; ఒకటి తప్పిపోయినదెి. అందుకా బాలు,డు పహడాశుండయి మజెియొకతూరి గింజను దొరలింప6గా అది చెండు దగ్గరకు దొారలిపోయిను. సంతోషముపట్టబేక శు రాజకుమారుడిట్టని యొను:ః ““'ఘల్తాన్‌ ఘరల్తాస్‌ హమిర్‌ వద్‌ తా లబెగో' అనగా దొరలుచు దొోరలుచు (ఆగింజ) ఇజెండు అంచునకు పోవుచున్నదని అర్దము వాదుషాకిమాటలు వినసౌంవుగా నుండెను. అంతట అయన ఇస్టా్యా సవివులనురావించి ఆ వాక్యమును వఏీనిపించెను. అది కవిత్వమని వారుచెప్పిరి, అట్టివొదమె మఖియొకటి వాయంబడెనది. అది కొన్నాళ్ళ వజకు ద్విపదగనే వాడుకలోనుంఉనడి. కాని భావములిముడ్యుటక్ష కెండుపొాదములుబచాలవని రెండుద్వివదలనొకటిగా వేర్చిరి. అడెర్చే రుబాయి మైనది.”

శ

రుబాయికి నాలుగు పాదములుండును. (పారసీకలాక్షణికులు అర్జపాదములని అందుకు) ఒకటి, రెండు, నాలుగవ పాదములకు అంత్యనియమము కలదు. వేమన గతములందువలె రుబాయిలలో తత్త్వములు, నీతులు నంక్షేపించిచెప్ప్పటకు అనువుగానుండును, ఖయా్యాము రుజబాయతు హపీ'జు సాఖినామా యీ తెగ కావ్యములలో గణ్యములైనవి,.

(నఖంధకవన్లుల పోకడలు,

వపపంచమందంతటను మానవస్వభావ మొకేతీరుగ నున్నది, అరిషడ్వర్థ్గములన(బడు కామ శోధ లోభ మోహ మద మాత్పర్యములు జగదేకములై సృష్టి స్థితి లయములకు జాహ్యహేతువులై బాణికోట్లను ఐహికమార్గమున నడుపుచున్నవి. ఇట్టి _పకృతిని ఆ్మాశయించిన కవి త్వముకూడ అన్నిదేశములందు ఒకేవిధముగనుండును. అయినను ఉేశకాల భేదములు (పత్యేక జాతీయశీలము, భిన్నాచార వ్యవహార ములు ఆయాబేశీయ కవిత్వములకు అనితరసాధ్యమును అననుకరణీ యమునగు విశిష్టతను చేకూర్చును. పారనసీసాహిత్యముకూడ ఈ న్యాయ మునకు బాహ్యముకాదు.

పొరసీకావ్యములందు సున్నితమైన శృంగారము కలదు. ఆకవుల దృష్టి పియురాలిముంగురులను, చెంప జుల్ప్బాలను, నర్గిస్‌ వూలవంటి కన్నులను, గులాబిరంగు బెక్కిళ్ళను, తేనెయూరు వాతెజను, కపోల తిలకమును, నన్వనవుడు చెక్కిళ్ళ పైనేర్చుడు పల్టమునుదాటి కిందికి (వనరింపలేదు; దసగరున్న పాలిండ్హపె దుముకలేదు; అటనుండి నున్నని నూగారుఫై జారి పొక్కిలిలో పడలేదు; సొధారణముగా పారసీక విలాస వతులు కుడితినీ తొడుగుకొని గాగరా కట్టుకొనియండుటయే దీనికి కారణమైయుండును,.

(పబంధయుగమునా[టి ఇతర దేశముల కవులందటివలె పారసీళజ కవులును కవినమయ సంప్రదాయ బద్ధులు, మన [(పబంధకవుల

వి

నాయిక నడుము మొట్టమొదట పంచాననమధ్యమయి, కృగించి, పస ఇెడి, నన్నగిల్లి అస్తి నాస్తి విచికిత్సకు లోనయి చుట్టతుదకు గగనము వలె శూన్యమైవట్లు పారసీక కవుల నాయిక * నోరు మొట్టమొదట బిందువంతయయి [కమముగా పూడకొనివచ్చి, చిమ హృదయహు౦ంత యయి సూదిమొనయంచయయి కడపటికి అర్థముగాని సూక్తిలో దాగి యున్న భావమువలె శూన్యమగును! (పణయ కలహముచే మాటలాడ కున్న నాయికనుగాంచి నాయకుడు “నీనోరు చీిమహృదయమం౦త చిన్నదైనందున మాటలాడ6.జాల కున్సావవి*' వ్యాజస్తుతి చేయును.

పెదవిమైని వుట్టుమచ్చను వర్షించున పుడు “హిందు"”* అను పద మును శేషించి చమత్కరింతురు (హిందుజూదొంగ, నల్లని బానిస, వి[గ్రహారాధకుండు అని అర్థము) “నీ పెదవికై నిరవుకొన్న తిలకమును దప్ప కౌనరువదితిరమున హిందువు నెవరుచూచిరి, (సర్‌ కుష్‌ నామా కాసరు స్వర్గమున (పవహించు తేనెవా6గు. పారసీయందు “లబ్‌”'అను పదమునకు వాతిజయనియు, ఏటిగట్టనియు, అంచుజనియు అర్ధములు కలవు, ఇచ్చట పెదవి కాసరునకు పుట్టుమచ్చ హొందువునరకు పోల్చః బడినది. మహమ్మదీయుల న్వర్గమునందు హిందువు ఉండడనియు ధ్వనించును. “ఓ (పేయసీ, నీ చెక్కు లపైనుండునది పుట్టుమచ్చకాదు; సూర్యోపొనకుండగు హిందూబాలు(డు,” అని మణియొక కవి వాసెను, వుట్టుమచ్చయను హిందూబాలుండు ముఖమను నూర్యుని అర్చించు చున్నా.ండని భావము, విరహ విహ్వలు.డగు కాముకుని దీపమునంబడి మాడిపోవు మిడుతకు నరిపోల్తురు, (కసపేయసికొరకు 1పియుండు నిశ్చింత ముగ (పాణపరిత్యాగము చేయును. [పణయసొహిత్యమునందు రైలా మజ్నూనుల కథయు, పీరీను ప'"ర్హాదుల కథయు కఠిన చిళ్తుని హృద యమునైన కర(గింపంజూలినంత కరుణరస భరితములుగ నున్నవి.

• నోరు చిన్నదిగ నుండిన చాల రమణీయమని మంగోలియన్‌ జాతుల అభిపాయము.

2] షానామావంటి రాజచరితలు షీరీనుఫ'ర్హాదులవంటి కథా కావ్యములుతప్ప తక్కిన గజలు వాజృ్మయమున భావనవ్యత యగ పడదు, ఇతరులకు అనగా మనవంటివారికి కొన్ని'గజలులు చదువు నప్పటికి వినుగుపషట్టును. ఒకేవిధమైన భావములు వివిధములుగ (వకటింప(ంబడియుండును, పారసీకకవులు పునరుక్తిని దోషముగ పరిగణింపరు. (వబంధకవుల: పోకడలుకొన్ని దిక్మ్‌పదర్శనముగ చూపించితిని. మొత్తముమీద పారసీకసాహిఠత్యము గుణమునందును రాశియందును ఏ సాహిత్యమునకు దిసిపోదు. ఎంంపపపుపుప శ ఈళళ6 6౬ తి

క! ఉ/(నుఖయ్యాము

పారతం[(త్యమువదలి పారస్‌క్క జాతీియజీవనము పూర్ణవికానము చెందియున్నకాలమున, ఉమఖయ్యాము నిషాపూరున జన్మించెను, అప్పటి నిషాపూరు శిథిలమైనడి. ఇప్పటి నిషాపూరు చేలు, ఈతని జన్మసంవత్సరము ఫలానిదని నిర్ణయించుటకు తగిన సాధకములులేవు. వ ్రి-చె-1015 మొదలు 1085 లోపల నేదియైననొక సంవత్సరముగ నుండవచ్చును. ఖయ్యాము సంపూర్ణనామము గియాసురద్దీస్‌ అబుల్‌ ఫ'తహ్‌ ఉమబిన్‌ ఇ్యబాహిమ్‌. తఖల్లున్‌ నామము (గ అులజమల)ి ఖయాషాము, పారసీకులు తమపేరులకు తం[డిపేరును జోడించు కొందురు. అందువలన ఖయ్యాము తం[డిపేరు ఇబహీమని తెలిసికొన వీలైనది,

• హైదరాబాదు దొరతనమునందు అఆర్టికశాఖలో ఉద్యోగిగా నుండిన వి. యం, దాతారు”రు (ఇప్పుడు సన్యసించి గోవిందతీర్ధ స్వాములవారని పేరు పెట్టుకున్నారు.) కొంతకాలము ఉ్యమఖయ్యాము జీవితమునుగురించియు అతని కృతులనుగురించియు వరిశోధననలిపిరి. అభ్రే జర్మనీలో ఖయా్యాము కృతులనుగురించి పరిశోధన చేయుచున్న డాక్టరు ర౧పినుగారితో ఉత్తర|పత్వుత్తరములుజరిపిరి. ఆ పరిశోధనకు ఫలితముగా వారు 1941వ సంవత్సరమున “గౌ6 ంంయు 01 63206” అను పేరుతో 1080 పద్యములుగల రుబాయతును, ఒక పెద్ద యుపోద్దాతముతోడ (పకటించిరి. ఈ పద్యములలో ఘమారు 700 పద్య ములు ఇతర పారసీక కవుల (గంథములలో కానవచ్చుచున్నవని దాథారుగారున్తు ఇతర పరిశోధకులును నిర్ణయించిరి,

స

పారసీక కవులందజును తఖల్లుస్‌నాముము పెట్టుకొనుట సామా న్యాచారమైయుండినది, ఫిర్‌ దౌసి, హాఫిజ్‌, అతారి, సాది, జామి, అనునవి యిట్రి మారుపేరులే. నంస్కృతకవులలోకూడ రత్నఖేటు6డు, కోటిసారు.డు, భవభూతి అను మారు పేరులుగల కవులుండిరి. ఇటు వంటి లాంఛనములనుబట్టి వారివారి వృత్తులు నిర్ణయింప సొహసిం చుట చూడ, బేకర్‌, బార్బర్‌, స్మిత్‌ అను పేరులుగల ఆంగ్లేయలందణజు ఆయావృత్తులకు సంబంధించినవారని చెప్పినట్టుండును. అయినను పారసీకవాజ్మయ చరి[తకారులు కొందబజు, అతారి. అత్తరమ్ము చుండెననియు,

ఆ యుపోద్దాతమునందు విడదీయబడిన చిక్కులలొ ఖయ్యాము జన్మదిన నిర్ణయము ముఖ్యమైనది. జహరుద్దీన్‌ అబుల్‌ హాసన్‌ బైవాకి రచించిన ''పారసీక తత్త్వవేత్తల జీవిత చరి్యితములు'' అను (గంథమునందు ఖయ్యాము జన్మదినమును తెలిసికొనుట కొక యాధా రము దొరకినది. దానిని బట్టి దాతారుగారు ఖయ్యాము జన్మదినము నిర్ణయించుటయేగా క, లగ్నకోటినిగూడ తయారుచేసిరి,

1048 మే నెల 18 వ తేదిన నూర్యోదయ కాలమున జన్మము. లగ్నము మిధునము., రవి, బుధ, శకులు లగ్నమందున్నారు. ద్వితీయ మున చం[దుడు. పంచమమున రాహువు. ఇఅష్ట్రమమున శని. నవమమున గురువు, ఏకదశమున కేతువ్వు చ్వాదశమున అ౦గా రకుడు. జన్మాది 1064-2-24 తేది వజకు గురుదశ.

ఇంతకన్నను (వబలమైన ఆధారము దొరకువఅకు ఈ నిర్ణయము సత్యమని తలంపవచ్చును. నర్‌, ఇ-డి రాస్‌ మహాశయుడు ఖయ్యాము జన్మ సంవత్సరము 1040 అనియు, సయ్యద్‌ సులేమాన్‌ నద్విగారు 1048 అనియు ఇదివరకు నిర్షయించి యుండెధి,

2

• ఖఇయాగము డేరాలుకుట్టుచుండెననియు, పి'5్‌ దౌసి తోటమాలి యనియు (వాయుట చి(తముగనున్నది. ఇట్టియాహలు విశ్వననీయ ములుకావు. “జ్ఞాన పటాలయమ్ము నొడికమ్ముగ; గుట్టు ఖయాము నేండు దుఃభఖానల దగ్ధండయ్యె''నని ఖయా్యాము చెప్పుకొని యున్నాడు! గుడారములుకుట్టి జీవించు బీదవానికుమారు(డు ఆకాలమున, సుపసిథద్ధ విశ్వ ఏద్యాలయమున సర్వకాత్త పొరంగతుండయి పొదుషాలతోను వజీరుంతోను కలసి మెలన్‌ ఆచార్యస్థానము నులంకరింపతగినంత వీలుండి యుండునా యను సందేహము వుట్టక మానదు,

సొధారణముగ పూర్వకవుల చరితములవలె ఖయ్యాము చరి (తము కూడ కాలగర్భమున దాంగియున్నది, అతని గార్హ్హస్థ్యజీవితమును గుతించి తెలిసికొనుట కెట్రియాధారములునులేవు. హాఫీ'జుకవి తన భార్య తల్లిగారింటికి పోయినపుడు తాను అమభవించిన విరహవేద నను, శిశువు మరణించినపుడు తాను పొందిన దుఃఖమును కొన్ని గజలలులో జాలిపుట్టునట్టు వర్హించియున్నాడు. కాని, శ ఖయా్యాము ఒక్కురుబాయియందైనను భార్య ప్యుతులను గురించి. (పస్తావించి యుండలేదు. నిజాముల్‌ ముల్కువంటి సమకాలికులును, నిజామి ఉరూజివంటి శిష్యులును, దౌలక్‌ మాహసమర్థండివంటి తరువాతి 1గంథ రచయితలును (వాసిన వాతలవలన ఖయా్యాముజీవితములోని కొన్నియంశములుమా్శాతము మనకు తెలిసికొనసాధ్యమగుచున్నవి.

• ఖయా్యామునకు పూర్వమె ఖయ్యామనుపేరుగల కవులు పండి తులు ఉండిరి. అబుసాళి ఖలావ్‌ ఖయా్యాం (బుఖారాొ. అస్బులా మహ మ్మద్‌ ఖయ్యాం, ముదహబుద్ధిన్‌ మహమ్మద్‌ బిన్‌ అరిఅల్‌ ఖయామి (ఈ రాక్‌) ఈఖయాముపేరు డేరాలుకుట్టుటవలన ఏర్చడినదికాక, వూర్వమును౦డి వచ్చుచుండిన శేరులలో నొకటి.

• వి యం, దాతారుగారు ప్రకటించిన రుజాయతులో ఈ (కింది రుబాయి యొకటి కలదు,

2 ఉ్యమమఖయ్యాము విద్యాభ్యానకాలమునా6టిదొక చితమైన కథ

గలదు, నిజాముల్‌ ముల్కు '“వసాయా' యను పారసీక్యగంథమున (ాసినసంగతులను సం[గహముగ నిచ్చట అనువదించుచున్నాను ; “నిషావూరమునందు నుపసిద్ధ కాస్త్రవేత్తయగు ఇమాం మువఫి'క్‌ అను ఆచార్యుడుండెను, అయనయొద్ద చదువుకొన్నవారు అద్భష్టవంతులగు దురనువదంతి లోకమునవ్యాపించియుండెను నేను తూస్‌ నగరము నుండి నిషాపూరునకువచ్చి యిమాంమువఫి*క్‌ గారికడ విద్యార్థిగ చేరి తిని. ఆయన నన్ను చాలాదయతో నాదరించుచుండెను. నాకును అయ నై భక్తిశళద్ధలు కుదిరినవి, నాలుగు సంవత్పరములవజకు నేనాయన వద్ద చదవితిని. నేను విద్యార్థిగ చేరినవెనుక కొంతకాలమునకు ఉమ ఖయాము, హాసన్‌ బీన్‌ సబాహ్‌ అను ఇద్దరు విద్యార్థులు ఇమాముగారి యొద్ద చదువవచ్చిరి. ఉ్యమఖయా్యాము బుద్దిబలమునందును విషయ (గ్రహణ శక్తియందును అందజికంటె మిన్నుగనుండెను. మేమిరువురము (టియస్నేహితులమైతిమి........ ......... ఒకనాండు హనసన్‌బిన్‌నబాహు నాతోడను ఖయ్యాముతోడను ఇట్లు చెప్పెను : 'ఇమాంసా హేబుదగ్గ అ చదువుకొన్నవారు అదృష్టవంతులగుదురని లోకులు చెప్పుకొందురు. అధమపక్షము మన ముగ్గు టిలో నెవ(డైననొక(డు ఉన్నతస్థితికి రావ చ్చును, అట్లు (పొభవముసంపొదించినవా౭డు తక్కిన ఇద్దజిని తనతో నమానులనుగ నొనరృవలయునను ఒప్ప్వుదల నునము చేసికొనవల యును.” ఈ మాటలకు మేము సమ్మతించి మువ్వురమును అదేవిధముగ సమయ బద్ధులమైతిమి.

“నా దుష్కీ ర్తి మిన్నుముట్టినది,

(ప్రియమైన నా జీవితము ముప్పది దాటినది,

సంతో షములేదు, పెండ్లి తప్పిపోయినందుకుగా, వీలై నయెడల,

ఎడతెరపిలేక నూరుగిన్నెల (ద్రాకొసవము శ్రాగెదను.”

“ఖయా్య్యామునకు సంతానములేదు. అతడు పెండ్లి చేసుకోలేదు”

అని తరబ్‌ ఖానాలో (వాయబడియున్నది.

2

కొంతకాలము జరిగినవెనుక నేను నిషాపూరునుండి వెడలిపోయి అల్‌ స్‌ అర్భ్సలాన్‌ (పభువునొద్ధ మ౦(తిత్వము నిర్వహించుచుంటిన్ని హకీం ఉ్యమభఖయా్యాము నాయొద్దకువచ్చెను. మేను పూర్వముకావించు కొన్న యొప్పుదలను నాచేతనైనంతవజకు నెరవేర్పతలంచి గౌరవ పురసృృరముగ నిట్టంటిని: 'మిరు చాలా మేధావంచులు. మోరేదిమైనా నొక రాజోద్యోగము నిర్వహింపవలయునని నాకు కోరికగను వ్నది,. ఏలన, ఇమాంమువఫి'క్‌గారియొద్ద విడ్యార్థులమైయుండిన పుడు మనము ఇటువంటి షరత్తు చేసికొని యున్నాము, మా పాండిత్భ్యమును (పతి భనుగుజించి పొదుషాకడ విన్నువించెదను. తరువాత నూరును నావ లెనే యున్నళస్థితికి రావచ్చును.' ఈమాటలకు ఖయ్యామిట్లు చెప్పెను: “'మోరాడినమాటలు మీకులీనతకును హృదయ కారుణ్యమునకు గొప్ప తనమునకు తార్క్యాణముగనున్నవి, అయినను పూర్వ పశ్చనురాష్ట్రం ముల వజీవరులు మావలెనె నాబోటి యల్పునిగురించి తలపోయుదురని ఏమి నమ్మకముకలదు ఎట్రయినను తమవంటి గొప్పవారికి అసాధ్య మగునది యేదియులేదు. నాబోటి సామాన్నునిపై తమరింతటి తద్ధ వహించినందుకు యావజ్జీవము నేను మీకు కృతజ్ఞుండను. తను కరు[ణు యున్నయెడల నేనొాకమూల కూర్చుండి (గంథకాలక్షేపముచేయుచు విద్యార్థులకు పాఠముచెప్పుచు తమరి ఆయురారో గ్యైశ్వర్యములు ఇతోధి కముగ అభివృద్ధిచెందనటుల దేవుని పార్ధించుచుండెదను హకీము గారికి ఉద్యోగా పేక్షలేదని నిశ్చితముళనెజింగి సాలీనా 1200 తోమా నులు అదాయమువచ్చు జాగీరును నిషావూరున నొసంగితిని. ఆంతట హకీంఉ(మఖయా్యాము (పకృతిశాస్త్రములు కళలు మున్నగువానియందు (పపావీణ్యము సంపొదించుచుండెను.

“హనన్‌బిన్‌ సబాహు ఆల్‌ అర్చలాన్‌ రాజ్యుకాలమున నెచ్చట నుండినదియు నెవరెజుంగరు, అర్భ్సలాన్‌ మరణానంతరము నేన్స మలిక్‌ షా (పభుత్వమున మంభలినిగానున్నపుడు అతడు నను సంద్ర రించి యొప్పుదలను జ్ఞప్తిపజచెను. నేను పాదుషాయొద్దకు' ఆత? త్తీస్ప కొనిఫొయి రాజూస్టానమున నొక యుద్యోగ మిప్బింవితిని, కొన్నిదిస

ప.

ముల కత(డు పొదుషాకు స్ప్నేహపాశు(డయి ఆయన బుద్ధిని తప్పు దారులకు లాగుచుంజెను. పాదుషా అఆ సవ్వడికనిపెట్టి ఆతని పదభస్థునిగా వించెను,

నిజాముల్‌ ములు వాతనుబట్రి ఖయ్యాము ఉద్యోగా పేక్ష లేని వా(డనియు విజ్ఞానసంపాదనమునందె నిమగ్ను(:డయి శాంతముగ కాలము గడునుచుంజెననియు తలియవచ్చుచున్నది.

ఖయ్యాము వాల్యయావనములనాంటి కాలవరిన్టితులు.

మతనిరృంధములు, అచారములకట్టుంబాటులు, ఇహ లోక ద్వేషము, వైరాగ్యము పెచ్చుపెరిగి మానవజీవితము యం[త్యప్రాయ మెనవుడు తిరుగుంబాటుకూడ తలచూపుచుండును. పారపసీకమున ఇట్టి తిరుగుబాటు పదియవ శతాబ్ది (పపారంభమున పాడకట్టినది. యగీకు అరబ్బీ [పకృతిళాస్త (గ(౦ంథముల మూలమున భౌతికవిజ్ఞానము విద్యా వంతులలో శ్రమ[కమముగ వ్యాపించినది, మూఢభక్తియు అర్జములేని మతాచారములపైని విశ్వానమును నన్నగిల్లంజొచ్చినది. స్వాభావిక ముగ హేతువాదపరమైన ఖయ్యాము మనస్తత్వమునకు ఈ పరిస్థితు లనుకూలమైయుండినవి,

ఖయ్యాము జన్మించిన సంవతృరముననో లేక యొక సంవత్స రము ముందుగనో ఇబిన్‌ సీనా మరణించెను. ఆతండు మవోొో (పతిభా శాలి; కవి; పండితు.డు; విజ్ఞానశాస్త్రవేత్త ; గణితశాస్త్రజ్ఞుడు ; జ్యోతి మ్కుండు ; వెద్యుండు ; రాజకార్యునిర్వాహకు(డు ; భోగ(ియు,డు. ఇబిన్‌సీనా రసాయనశాస్త్రమునందు పరిశోధనలుకావింవెను. ఒక (పసిద్ద వెద్య్యగంథనును ఆత్మావతరణమును ఖండకావ్యమును, అష్షఫా అను తత్త్వశాస్త్రమును రచించెను. దేవు/డద్వయు(డనియు:= ఇం[దియగోచరు(డు కాండనియు, ఇట్టివాండని నిరూపించుటకు వీలు

షై కానివాండనియు, సృష్టికి హేశతుభూతు(డనియు, అతడు తన తత్త్వ శాస్త్రమున [వాసియున్నా,డు, అత్మ మబ్బులో మెటువుతీగ వ ల్మెవజ్వ లించి అంతర్హితమౌనని ఆత్మావతరణమను కావ్యమునందు (వాని యున్నాడు,

ఒకరాతి భోగానుభవమునందు, మజియొక రాతి విజ్ఞానార్ణనము నందు ఇబిస్‌సీనా కాలముగడుపుచుంజెనని యొక లోకవాదము కలదు, రాజకార్యలంపటత్వమునతప్ప ఇబిన్‌సీనాకును ఉ్మమఖయ్యామున కును భావములందు, మనః[పవృత్తులందు ఏమియు భేదముబుగోచరిం పవు, ఖఇయ్యాము యౌవనకాలమునా!టికి ఇబిస్‌సీనా తత్త్వములు, బోధలు, భావములు కఅకుమవాయకుండెను. ఖయా్యము ఆతనిని ఆద ర్థాకవ్యక్తిగ (గహించియుండవచ్చును.

ఇ(క అప్పటి రాజకీయపరిస్థ్టితుల నరయుదము; సుల్తాను మహ మ్మదుగజ్నవి కీ, వె. 1080వ సంవత్సరమున కీర్తిశేషు-డాయెను, ఆతని వ్యుతుండగు మానూదు సింహాసనమధిష్టిం చెను. నాలుగు సంవ తృరములు గడచినవెనుక సెల్టూకు వంశీయులగు తొ(గుల్‌ బేగ్‌, చకిర్‌ బేగ్‌ అను యిరువురు- తురుష్కునాయకులు ఆతని నోడించిరి. అది మొదలు ఇరువది సంవతృరములవఅకు సెళ్టూకుల విజయధ్వజము అ్యప్రతిహతముగ పొరసీకమున సమరయా[త నలుపుచుండెను. దే। మున శాంతి యంతరించెను. మెర్వు, నిషావూరు, హేరాక్‌, సేస్తాన్‌, బాగదాదు మున్నగు ముఖ్యపట్టణములు ఆ యిరువురి తురుష్కనాయ కుల వశమైనవి. వీరి మరణానంతరము అల్‌వ్‌ అర్భలాన్‌ పారసీక స్మామాజ్య సింహానన మధిష్టించెను, తొమ్మిదిసంవత్సరములు గడచిన వెనుక అతడు విప్రవకారులచే హత్యకావింప(బడేను. అటుతర్వాత మలిక్‌షా 'రాజ్యభారమువహించెను. అల్‌ వ్‌ అర్భలాన్‌కు మంతిగ నుండిన నిజాబుల్‌ ముల్కు మలిక్‌ షాకును మం(తయాయొను,

220

మలిక్‌ షా పొరశీకచరి తమున (వసిద్ధుడు. ఆతనికి జలాలుద్ధీస్‌ అని ముజియొకపేరుండెను, జలాలీశకము ఆతని రాజ్యకాలమున, అనగా కి-వె, 1070-మార్చి 15వ తేదీన (పారంభింప(బడెను, ఉ్యమఖయ్యాము మలిక్‌ షాచే స్టాపింపంబడిన జో్య్పచిమోలయమునందు (ధాన జ్యోతిష్కు[డైయుండి పంచాంగమును నంస్కరించెను.

నిజాముల్‌ ముల్కు గొప్పు విద్వాంనుండు; నీతివేత్త. ఈత(డు మలిక్‌ షాకొరకు *“సియాసత్‌ నామా' యను (పసిర్హమైన పాలనాశాష్త్ర మును రచించి పాదుషా పేరుపతిష్టలు చిరంజీవముకావించెనుం నిజాముల్‌ ముల్కు మంతిత్వకాలమున ,[కొత్తపట్టణములు నిర్మింప? బడినవి. (పొంత పట్టణములు శృంగారింపంబడినవి. కాళాశాలలు నెలకొల్బ్ప(బడినవి. వేయేల, (ప్రజలు నంపన్నులై అభివృద్ధినొందిరి. ఖోగములు కళలు పెంపొందెను, భావస్వాతంత్యము వపబలెను. మజియొకమాబు పొరసి రాజభావయొనది. దేశమున శాంతి నెలకొని నది. ఇట్టి అనుకూల పరిస్థితులలో ఉ్మృమభఖయ్యాము వాల్యయొౌవన ములు సుఖముగ గడచిపోయును,

ఖయ్యాము నొంజిత్య విశకేవములు

ఖయ్యాముబాల్యము బబ్ధలో గడచెను, ఆతనికి బాల్యము నుండియు గణితళశాన్తమునందు (పతియు నైవుణ్యము హెచ్చుగ నుండెను. జ్యామితి, అక్షరగణితములందు (పవీణు,:డయి జ్యోతి క్గాస్త్రము నభ్యసించెను. ఈశాస్త్రమునందు నమకాలికులలో ఎవ్వరును ఖయ్యామును మించినవారు లేరట! పంచఛ్ధాంగమును సంస్ధరించుటకు మలిక్‌ షా (పసిద్ధజ్యోతిష్కులను సమావేశవజచినపుడు ఖయ్యాము వారికి నాయకు(డయి _(పశంననీయముగ ఆ కార్యము నెరవేర్చెను,

ఖయ్యాము అరబ్బీభాషలో అక్షరగణితమును రచింటబెను. ఆ గణితము చాలకాలమువటకు (ఏమాణ్యగంథముగ వరిగణింపంబడు చుండెను, పూర్వమా అరబ్బీగ్రంథము (ఫెంచిభాషలోని కనువదెంప;

జే

శ బడినది. ఇదికాక్క ధాతురసాయనముశానస్త్రము, యూక్తిడ్‌జూమె (టీకి వ్యాఖ్యానము, ఒకడతత్వశాన్తము, రుజాయత్తు, ఆన్నియుకలసి తొమ్మిది (గ్రంథములను అత(డు రచించెను. అక్షరగణితము,రసాయనశాస్త్రము, జ్యామె టీ వ్యాఖ్యానముల మాతృకలు ప్యారిస్‌, లేడన్‌, ఇండియా అఫ్‌'సు లయి[(బరకిలయందు భ(ద్రముచేయబడియున్నవి, తక్కినవి (దబాయతుతప్పు్ర నామమాతాపశిష్టములు.

[గహగశులననునరించి వాయు వర్షముల ముందుగతెలిసికొను శక్తికూడ ఖయ్యామున కుండినదని నిజామి ఉరూజి నమర్థండి ఇట్లు (వాసియున్నాండు: ''నదరుద్దీన్‌ మహమ్మద్‌బీన్‌ ఉల్‌ మజఫ'ర్‌ పాదుషా, తాను వేటాడ(బోవలయుననియు వర్షముకాని మంచుకాని కురువని యొకడినము నిర్ణయించి తెలుపవలయుననియు మెర్వుపట్టణమును౦డి ఖయ్యామునక్తు చెప్పిపంపెను. అంతట ఆయన నెండుదినములు (గహగతులులెక్కించి ముహూర్తము నిర్ణయించి స్వయముగా పాదూషా యొద్దకుపోయి ఫలానిదినము బాగుగయున్నదని తెలిపెను. పాదుషా వేంటకు వయాణమగుచుండగనే నలుదెసల మబ్బులు[కమ్ముకొని మంచుకురువనారంభించెను. లోకులు హకింసాహెబును నిందించిరి, పొాదుషాయును వెనుకకుమరల(దల౭చుకొనెను, అంతట ఖయాాము “నిర్భయముగ (పయాణముకండు. మబ్బువిచ్చిపోవును; ఆయిదుదిన ములవణకు నేలచెమ్మయైనకాదు” అనివిప్పెను. అభై పాదుషా (వపయాణముసాగించెను. కాన్ని నిముషములకు గాలివీచి మబ్బు చెల్లాబెదరైపోయేను. మంచుపడుటయు నిలిబెను. ఆయిదుడినముల వజకు చినుకుచిటుక్కుమని పడలేదు.”

ఖయ్యాముజ్ఞప్తికూడ "చాల అద్భుతమైనదని చెప్పుకొందురు. అత(డు ఇస్పవహాన్‌ మఖామునందు విడిసియుండగా ఒక వునస్తకమును ఏడుమాటులు చదివెను, నిషాపూరునకు వబ్చినవెనుక తాను చదివిన వున్తకమును జ్ఞన్తిపెట్టుకొని తిరుగ [వాసెను. తరువాత కొన్ని దినము లకు మాతృకతో అ పున్తుకమును పోల్చిచూడ ఏవో కొన్నిమాటలు తప్ఫ [గంథమంతయు మాతృకకుసరియైన నఖలుగనుండెనంట.

నుట ఖయా్యాయుూ మధ్యూవయత్యు నిజాముల్‌ ముల్కు (పసాదించినజాగీరులవలనను, మలిక్‌ షా

ఆదరణమువలనను ఖయా్యాము మధ్యవయన్సు నుఖముగ గడచెను. రాజాస్టానమునందు, వపండితగోష్టులందు, నరససల్లావములాడుచు, శిష్యులకు పాఠమువెప్పుచు, (పకృతిరామణీయకమును తనివార (కో లుచు, ఇష్టమున్నవుడు ఒక్కొక్క రుబాయి శిష్యులయెదుట అఆశువుగ చెప్పుచు, సాఖియందియిచ్చు (దావానవమానుచు, పచ్చబయళుల విహ రించుచు, సేలయేటిపాటల నాలకించుచు. వనభోజనము లారగిం చుచు, వెన్నెలగోష్టులు నలుపుచు ఖయ్యాము నిర్విచారముగను కాంత ముగను జీవితము గడుపుచుండెను. మెర్వుపట్టణ పొాలకుడగు నద రుద్దీన్‌ మహమ్మదు ఆతనిని హెచ్చుగనాదరించుచుండెను; నంజరు మాహి అనర్ధాననమిచ్చి గౌరవించుచుండను, ఈవిధముగ ఖయ్యాము జీవితము కొంచెమించుమించు ఏబదినంవత్సరముల వయన్సువఆఅకు పేరుుపతిషఘ్టలతోను, భోగ భాగ్యములతోను పెంపాందుచుండెను, “'భోగ ముల ననుభవింవుము, మధువానుము గతముగతంబె; భవిష్యదర్థము నంశయాంధ నంవృతము; వర్తమానమొక్కటె అనుభావ్యము, జీవితము వాళూలములోనిచివ్వె. 1పాయము (_పతిక్షణము గతించిపోవుచున్నది, రాలినవూవులు మరలవికసింపవు. త్వరవడుము” అను నిట్టి భావ ములుగల రుబాయీలు ఖయ్యాము మధ్యవయన్సునను, తతీపూర్వమును రచింపంబడినవని మనమూహింవవచ్చును. ఆనా(టిజీవితము ఈకింది పద్యమున మూర్తిభవించి యున్నది,

మన (ప్రియజీవితంబు కుసుమంబులపోలిక( జంచలంబుగా

వునః బువులట్లు కొలమునుబు త్తము నవ్వుల నాటపాటలన్‌:

గొనగొనందాలు కొలువలకోవల, దియ్యనిపానమాని జీ

వనభరణ(ప్రయాస మొకప్రక్కకు రువ్వుదమోసి, (ప్రేయసీ.

క. ఖయ్యాము అవర నయన్సు

ఈలోకముననెవ్వరికిని “'“కాలమొక్కరీతింగ గడవ/(బోదు'”' మాన వుని యదృష్టము చ్మకనేమ్మికమముగ తిరుగుచుండును; హెచ్చు లొచ్చులు నుఖదుఃఖములు మానవజీవితమునకు సహజములు., పండి తులు పొమరులు రాజులు రయితులు, కలవారు లేనివారు అందటును ఈ నాాయమునకు బద్ధులైయుందురు. ఖయాాము నుఖమయస్వప్నము భగ్నమైనది.

ఖయ్యామునకు మిటతు,డును (పధానామాత్యు,డునగు నిజాముల్‌ ముల్కు ,కి-వె-1092 వ సంవత్పరమున ే'ఇస్మయీలియాల'చే హత్య కావింప(బడెను, తర్వాత కొల(దకాలమునకే మలిక్‌ షాహోయు భూగర్బ మున పవళించెను. రాజ్యమున అంత;$కలహములు, విష్తవములు చెల కేంగినవి, సెల్‌ జూకు సాామాజ్యుము విచ్చిన్నమైనది. ఖురాసాను, ఈరాకు విభక్తమైనవి. సిరియా, కెర్మన్‌ రాష్ట్రములు స్నామాజ్యము నుండి విడివడినవి, వుట్టగొాడుగులవలె ఊరుపేరులేనిరాజులు బయలు చేరిరి, అన్నివిధములైన స్వాతం్యత్యములు అడుగంటినవి, ఇన్మయీలి యాల దౌర్జన్యము నానా(టికి హెచ్చుచుండెను. సెల్‌ జూకు రాజ్య మున దా(గియుండినమూఢభక్తి, అజ్ఞానము, మతపాషండత్వము, నే(డు మరలతలచూపినవి, ఖురానుధర్మములు, తు, చ, తప్పకుండ బాహ్యమునకు అనుసరణీయములైనవి. ఖయ్యామువంటి న్వతం[త భావులు హేతువాదులు (పాణాపాయస్థితియందుండిరి. ఖయ్యాము తన అపరవయనస్సును ఇట్టి మతసాంఘిక రాజకీయ దుఃస్థితిలో కడపవలసి వచ్చెను. " నిజాముల్‌ ముల్కునకును ఉమఖయ్యామునకును సతిర్థ్యండయి వారితో ఒప్పుదలకావించుకొన్న హసన్‌బిన్‌ నబాహు ఇస్మయీలియాల సంఘమునకు నాయకు(డ, ఇచి యొకమతీ రాజకీయసంఘము. లయిన్మ మయూలియాలను *“హంతకు” లని చరిితకారులు పేర్కొనియున్నారు

లర వీరభ దా రెథ్ధి స్వర్గన్హుండయి రెడి ౮ాజుల యాశయము తొలగిన

వెనుక కవిసార్వభౌాము(డగు శతీనాథుడు “కాశికావిశ్వేశు(/గలసె వీరా రెడ్డి రత్నాంబరందులే రాయఃడిచ్చు"”' నను పద్యమున తనహృ్మదయ తాపమును వెలివుచ్చినట్టు ఇయ్యాముకూడి తనదుఃస్థితి నిట్టు చఇప్పుకొనెను:

మనమున కెక్కి-నట్టి యభిమానులు మ్మితులు జెల్లి నారు; యౌ

వనమధుమాసము౦ గుసుమభారమురాలిచిపోయె:; జీవితం

బను సరకంబునందు నడుగంబ మధూళియు; నేదినంబు వ

చ్చెనొ మజియెప్పుడేంగెనొ దిసింపదు హర్షవిహంగమిష్పుడుకా.

పూవులకారురాకలకు( బోయెడిసీతులకుకా రసోజ్వల

జ్జీవితకావ్యప్యతముల. జెచ్చెఅంద్రిప్పితి; శోకసర్పద

షావిలమౌహృదంతరము నాసవనమ౯ా (బతియోగ మొక్క పే

జూ సమర్థ; మింక ముదికొాయము లేంతగిలంగ6 (ద్రావెదకా,

అయో[! ఖయ్యాము తనదుఃఖమును పానపా్యాతయందు ముంచి

వేయదలంచెను. అతడు పూర్వాచారపరాయణు.డుకాండనియు, మహ మ్మదీయ మతొాచారముల పాటించుటలేదనియు ఒకవదంతి (వజలలో వ్యాపించెను, ఇస్మాలియాలు తవ్యపాణమునకెప్పుడు ఎసరు పెక్టైదరో యని తలంచి 'హాజీ' యనిపించుకున్న ఇట్టియాపద తప్పించుకొన వచ్చునని ఖయ్యాము మక్కాయా[తచేసెను. కాని పవితమైన 'కాబా” అతని భక్తివిన్మమునికావింపలేదు, తిరిగివచ్చినప్పుడు ఇట్టుబెప్పెను:

కలపయు మట్టిజాలనిడి కట్టినదేవృళమందు నీకు నే

ఫలము లభించు? _పేమరస భావయుతుండవయేని కామినిఃా

వలవుము; ప్రాణహీనమగు బండలు వేయిటికన్న (శేష్షమె

యలరుఃగదా మనుష్యహృదయంబు (పతిప్రణయానుర క్రులకా,

ఎల? స్వప్రా్యయత్నము విఫలమైనపుడు, కష్టములు తలతా(కినపుడు ధీమంచులుసెైతము ఒకొ్కాక్కుప్పుడు ఆత్మవిశ్వాసముకోలుపోయి నిరు తృాహవంతులగుచుందురు. ఖయ్యాముహృవయముకూడ కాలనర్చ్ప దంస్థాదస్ట్రమెనది. జీవితములోని లోంతుపాంతులు కానవచ్చినవి. కవితా విహంగము భావనాకల్పిత్య ప్రపంచమున నక్ష్యతమండలమున ఎగురుట మాని భూమిపైనున్న గూటియందు కూలబడెను, “కాలశరాసనోత్చతిత కాండముతీక్ట'” మని తెలిసినది, ఈ (వపంచము నందనవనమయ్యు ధనములేనివారికి బంధనమగుననుసత్యము గ్లోచరించినది. మరణ భయముకంటె జీపసంభరణభయమె మిక్కుటమనితోంచినది. “కోరిక లఅన్నియుం గుడువుగూరవు సౌఖ్యము దుఃఖ మెప్పుడంగూరురసంబు చే(దటులు కూడియెయుండు”' నను జీవితరహస్యము బోధపడినది. విధి యనివారర్టమనుభావమువలన తృప్తియలవడినది. ఖయాాము సహజముగ ధీమంతుండు కావున నిరుత్సాహపడక ఇట్టుదెప్పెను: పధి నిబదముఠె వచ్చు వెడలిపోవు ధి ఆజా నఖిల సుఖదుఃఖములు నీ కయాచితముగ; జడియఃటోకు రుస్తుముజాలు శ్యతుండైన;ః తాయి సఖు(డేన విందుల దల(స(పోకు. వూ. ఈనా(టి ఖయా్యాముజీవతము ఈ[కిందిపద్యమున (పతిఫలించు చున్నది, జ్ఞానవపటాలయమ్ము నొడికమ్ముగంగుట్టు ఖయామునేండు దుః కో ఖానల దగుడయ్యె; యము:డకా బెనుక తెర జీవితంపు బి నం వాని టలూను గుడారుమోకు. దెగనొ తెం; (దిపంచపు సంతలోన దు రం వాని గానికి నమ్మెనిన్ను6 బలుగాకిదలాలి విధాయి యళభయ్యెయో : 4

రట క

ఖయ్యామునకు శిష్యప్రాయు(డైన నిజామి ఉరూజి యిట్లు (వాసెను: “ఇమాం ఉ్యమఖయ్యాము బల్జు బట్టణమున ఇమిర్‌ అబూ సాద్‌ గృహమున అతిథిగనుండినవుడు నే నాయనను సనందర్శించితిని, ఒకనా(టి సాయంకాలము తో(టలోవిహరించుచుండి ఆయన నాతోడ నిట్రనియెను: “ఇటువంటిన్ధలములో నాగోరియుండును. సంవత్పరము నకు రెండుమాబులు వృక్ష్తములు లతలు నాగోరి పై పువ్వులు అకులను రాల్బును" ఈమాటలలోని భావము నాకు బోధపడినది, అయినను యిటువంటి కాస్త్రవేత్త నిరర్ధ్థకముగ నేదియు మాట్రాడడని నేను తలంచితిని, తర్వాత కొంతకాలమునకు నేను నిషావూరునకు పోయి యున్నవుడు హాకీం ఉ్యమఖయ్యాము కీర్తిశేషుండాయెనని విని అయన నమాధిని దర్శించుటకు వెళ్ళియుంటిని, ఒకతో(ంట గోడ వక్క చల్లని చెట్టనీడ అగోరి కట్టబడియుండెను. గాలివీచిన వుడెల్ల వువ్వులు, ఆకులు దానిపై పడుచుండెను. వూర్వము ఇమాం ఉ్యమఖయ్యాము చెప్పి యుండినమాటలు నాకు జ్ఞప్తికి వచ్చి అకాంక్షితముగ నా కన్నులుచెమ్మ గిల్లెను.*' ఉమ ఖయ్యాము (కి-వె-1198 వ నంవత్సరమున నిషా వూరున భూగర్భము నలంకరించెను.

ఎపపంవపుపవె+ాకకకన 6౬6౯

ఖయ్యాాము తఎఐతృూము

ఖయ్యాము ఇతరపొరనీకకవులవలె గొప్పకావ్యమేదియు [వాయ లేదు, అరబ్బీకవిత్వముకూడ కొంత[వాసియుండెను; కాని, ఏవో కొన్ని పద్యములుతప్పు మిగతవి కాలగర్భమున జీర్ణించిపోయెను. ఖయార్థము శాస్త్రపరి శమయందు వినుగెత్తినమనన్సుకు వినోదముకల్పించుటకొ అకు అప్పుడప్పుడు పద్యములు రచించి శిష్యులదరగ్గరనో, మి[తులకడనో లేక పండితగోష్టులందో చదువుచుండెను. (పత్యేకగుణ విశిష్టములును అంతస్సారయుతములునైన ఆఅపద్యములు (పజల హృదయములందు నాటుకొనిపోయినవి. అయినను హషపారసీకపండెతులు ఖయ్యామును గొప్ప కవిగా పరిగణింపలేదు. పారసీక వాజృయచరితమును (వాస్‌ిన (బౌనుగారును అపండితుల యభిప్రాయమునే గైకొని 1ఇఖయ్యామును మూడవతరగతి కవులలో చేర్చుట ఎంతయు విమర్శనియము.

హిమాలయపర్వతమునకున్న గభిరసౌందర్యము, వైశాల్యము సానతీరిన వజఖండమునకు లేకపోవచ్చును. అందుచేతనే అది గర్హ్య్యముకాదు, కాల్తిదాసు మేఘసందేశము వాల్మీకి రామాయణ మం౦తటి బృహతఠత్‌[పబంధముకాదను కారణమువలననే ఆ కావ్యము నిరాదరజణీ యము కానేరదు. కళాసృష్టులను ఒకదానితోనొకటి సరిపోల్చి హెచ్చు లొచ్చుల నిర్ణయించుటతగదు. ఒక్కొక్కదానికిని (పత్యేకస్టానము కలదు. “నిగ్ధుగన్లు జూతినీలమొక్కటిచాలు తళుకుబెళుకు జాలు త్రై జేలి' అనునట్టు రాశికంటె గుణమే్యపధానము, గుణముకలిగి రాశియు హెచ్చగునేని అదియింకను (శేష్థమె.

200711

ఒకశతకమునురచించి మయూరు(డు గొప్పకవియని అనిపించు కొనెను. ఒక 'యెలిజి" వల్లనే థామస్‌(గే యను ఆంగ్లేయకవి _పఖ్యాతు. డయ్యెను. 'భాషో' అను జపాొనుకవి కొన్ని 'హోక్కు' పద్యములను (మనద్విపదకంటెను చిన్నవి) (వాసి (పనిద్ధుండాయెను, ఖయ్యాము ఒక వద్యము వ్రాయకుండినను తనకిర్తి విజ్ఞాన్యపవంచమున శాశ్వతముగ నుండదగియు నేడు ఆతని కీర్తియంతయు రుభాయతుపై నాధారపడి యున్నది. 'సత్కవితాయద్యస్తిరాజ్యేనకి'మ్మనాడు భర్త్భృహరినుబాషిత మున ఎంత గభీరసత్యమిమిడియున్నది! వురాతన పాంథశాలయగుని (పపంచమున బహరాం జమిషీడులవ౦ంటి పాదుషాలెందలో కొన్ని యేంథ్రు కాలూని, గతించిరి. రాజ్యముల హద్దులు మాజినవి, [పపంచ బహిఃన్వరూపమే మాఖినది. అట్టయ్యును కవితాను[పొణితమైన ఇఖయాగము యశశ్చం[దికలు నే(డు నానాదేశముల వ్యాపించి హృద యాఫహ్ల్హాదకరములై విలసిల్టుచున్నవి,

ఒకటిరెండు విషయములందప్ప తక్కిన యన్నిటియందు కుయ్యాముతో సరిపోల్బతగినవా.డు ఆం[ధకవులలో ఒక్కువేమనయే యగపడుచున్నా.డు, ఖయ్యాము భోగి, వేమన యోగ. ఖయ్యాము శాస్త్రోపొనకు,డు, వేమన అత్మసాధకు(డు, ఆమనది కక్తిమార్గము, ఈయనది విరక్తిమార్గము,

పొరసీపండితులు ఖయా్య్యాము నవగణించినట్టే ఆంధపండితు లును వేమన్నను కవిగ లెక్కింపలేదు. ఏలయన, వేమన అష్టాదశ వర్జనములుగలిగి నాయికానాయకుల శృంగారచేష్టలకు ఆకరమైన యొక (పబంధమును (వాసీయుండలేదు, రనహీనమైన శబ్దాలంకార భూయిష్టమయి బంధగర్భ కవిత్వములతో బచ్చెనబొమ్మలవలె శను పట్టు నిర్జీవకావ్యము రచించినవానిని సైతము గొప్పకవియని పండి తులు సన్మానింతురు; కాని, నిరాడంబరమయి నహజసౌందక్యముకలిగి నూటిగా (పజల హృదయములోనికి పవేశింప(గల ముచ్చటయైన పద్యములువచెప్పిన కవి వారి దృష్టికి తొళ(డు! ఐననేమి? వూర్వము

ఢ

దగా]

(వబంధకవులు రచించిన కావ్యములెన్నియో విన్మృతములయిపోయి నవిపోగా మిగిలినవియెన్నియో పుస్తకభాండాగారములందు రామబాణ ములవాతంబడి అర్జానర్ణరూపములతో కొసయూపిరితి (బతికియుండగా వేమనపద్యములు సజీవములై అంధుల హృదయపీఠమునధిప్టించి (పమాజీకరింప(దగిన సూక్తులె సామెతలై వాడుకలోనుండుటయే వాని యోగ్యతకు ఇపబల నిదర్శనము, సాంఘిక దురాచారములను, కపట గురువుల మతవ్యాపారములను, భక్తుల వెషధారిత్వమును నిర్భయ ముగ ఖండించుటయందు యిరువుకమును మోమోట లేనివారు.

చేమన విరాగియగుటవలన చకృతిసౌందర్యమును వర్శింపలేదు, ఇఖయ్యాము భోగలాలను(డును రసార్జృహృదయుడునగుటచేత (పకృతి రామణీయకమును అద్భుతముగ వర్షించెను, “రమజీయార్ధ్థ _పతిపాదక శబ్దము” కావ్యమను నూ[తమున కితనికవిత్వము ఉదాహరణ్యపాయ ముగనుండును, ఒకొక్క ప్పుడు అలంకారపియులకు “ఇదియు ఒక కవిత్వమా!” అనుసందేహము పొడమునటు “సొద్దుపొడిచినది. వూజేకుల మంచు బొట్లు రాలుచున్నవి,'” అని పొడిమాటలతో నిరలం కృతముగ ఉన్నది ఉన్నట్టుగా చెప్పును. ఈ నిరాడంబరత్వమె ఖయ్యాము కవిత్వమున నొక విశిష్టగుణమై యలరారుచున్నది.

చేమనయందు గోచరింపని హాన్యపియత్వము ఖయ్యానున౦ _దగుపడుచున్నది. ఈ గుణమువలననే జీవితభారము తేలికయయి, దుఃఖము చులకనయి జీవన్మపయాసము భరించుట నులభమగు చున్నది. సాధారణముగా ఖయ్యాము అందజి మహ్మదీయులవలె మసీదుకు పోయి నమాజువేపి యెజు6గండు. ఒకనాండు వినోదార్థము మసీదుకు పోయెను. 'నమాజుచేయుటకు రండు” అని ఒక స్నేహితుండు సిలివెను, అందుకు ఇయ్యామిట్టు బదులు చెప్పెను:

2న

మునుపు మసీదువాకిటను ముచ్చెలు దొంగిలిపోతి(:(బ్రాశవై

చినింగెను: నేండునున్‌ మరల: జెప్పులకోసమువచ్చినాండ; నె

మ్మనము సెడంగ నియ్యెడ నమాజొనరింపంగరాను; నీవు చ

చ్చినమెడ వీడిపోయెదవు చెప్పులువోలె నమాజు సైతమున్‌,

ఖయా్య్యాము చమత్కారమును హాస్య్యపియత్వమును తెలిసికొను టకు 22, 80, 47, 81, 96, 115, నంఖ్యలుగల పద్యములు చదువుండు, ఖయ్యాము గతించినవెనుక ఆయన పద్యములు కమ్మకమముగ

(పజలలో వ్యాపించినవి. చరువాత కొంతకాలమునకు అవియొక నంవుటముగ కూర్ప(బడినవి. ఖయ్యాము పద్యములనుగుజించి అక్పరుపాదుషా యిట్లు బెప్పెనని 'అయిని అగ్బరి' అను గంంథమున వాయంబడియున్నడి;: “ఖాబా హఫ్‌'జుయొక్క (పతిగజలు[కిందను ఉ్యమఖయ్యాము రుబాయి. నాయబడవలయిును; అట్టు కాదేని (హఫీ'జు గజలుతోకూడ ఖయ్యాము రుబాయి చదువమేని) రుచి ననుభవింపకుండ (దొవాసవమానినట్టుండును.” ఈ మాటలను బట్టి ఖయా్యాము రుబాయతు ఎంత (పజానురంజకమైయుండినదో మన మూహింపవచ్చును,

వేమనపద్యముల నంపుటమువలి రుబాయతుకూడ గలగూరగంప, కథయుండదు. విషర్రైక్యముండదు. (పతిపద్యమును పూర్వ్చోత్తర నిర పేక్షకమై న్వతంతముగనుండును. ఇందలి పద్యములు విషయమును బట్టి కాక్క పాదాంతాక్షరముల నననరించి అకారాదిగా కూర్పుబడియు0 డును. శిష్యులు పశిష్యులు అభిమానులు రచించిన పద్యములు కాలాను సారముగ వేమన పద్యములలోచేరి షునూరు ఇన్నూటీనుండి మూడు వేలవజకు పెరిగినటుల ఖయ్యాము రుబాయీలుకూడ నూటయేబడది మొదలు వేయివఅకు పెరిగినవి, రుబాయతుయొక్క వురాతనమైన వ్రాత (వతి “అక్పుఫ'రులో బోర్హియన్‌ వున్తక భాండాగారముననున్నది, ఆ(వతి జ్రీ-వె-1460లో అనగా ఖయ్యాము మరణానంతరము 88? నంవత్పర

వమన ములకు పిరాజు పట్టణమున [వాయ/బడినది. దానిలో 158 రుబాయీలు మాృళమె కలవు. 1528లో అనగా ఖయ్యాము గతించిన 404 సంవత్స రములకు 1వాయంబడిన మజియొక(పతి ప్యారిసునగరమునందలి బిభ్తి యోతికె నాసియోనాల్‌ (౨ఘగంచుంరాం పజరంకిజ!ల) అనువున్తక భాండాగారముననున్నది, దానియందు $49 రుబాయీలు కలవు. ఖయా్య్యాము మరణానంతరము 500 పంవతృరములకు (వాయంబడిన మజియొకవతి (బిటిష్‌ మ్యూజియము లయి(బరిలో నున్నది, దాని యందు 540 రుబాయీలు కలవు. వాందూదేశమున వ్యాప్తిలోనున్న (పతులలో ?00 మొదలు 9000 రుబాయీలు వజకుండును,. నావద్దనున్న రెండు తులలో హైదరాబాదులో (పకటితమైనదానియందు 8982 ను, లాహోరు (పశతియందు 800 రుబాయీలును కలవు, కాలము గడచు కొలది రుబాయీల మొత్తమెట్లు పెరుగుచూవచ్చినదో పెసంఖ్యలవలన మనము తెలిసికొనవచ్చును. డుబాయతు అఎిన్కరణము,

కేంటిడ్డి విశ్వవిద్యాలయమున చరి్శితాధ్యాపకుండుగానుండిన ఇ, బి. కోవెల్‌ అనునతడు బోఢ్రీయన్‌ లయిబరీలో ఖయ్యాము రుబా యతు ఉన్నదని 1856లో కనుగొనెను. దానిని గుజించి. 1858లో “కలకత్తా రెవ్యూ” యందొకవ్యాసమును _పకటించియుండెను. తరువాత ఒక సంవతృరమునకు ఎడ్వర్జుఫి'ట్‌ జెరా ల్డు(మైరగజురే 12 (4416) బోడ్డీయన్‌ లయిబరీలోని రుబాయతును డెబ్బదియైదు పద్యములుగా ఇంగ్లీసులోనికి తర్జమాబేసెను. 1867లో పారసీక రాజాస్ట్థానమున ఫ్రెంచి రాయభారికి ద్విభాషిగానుండిన జె. బి. నికొల రుబాయతుమ యెంచి భాషలోనకి తర్చుమాచేసెను, తరువాత మజియొక సంవత్పమునకు ఫిట్‌ ఖెరాళ్డు ఇంకకొన్ని రుబాయీలను అంగీకరించి నూటొక్క పద్యములు గల ద్వితీయ నంస్కరణమును పకటించెను. మొట్టమొదట ము(డింప బడిన శర్దుమా ఎక్టుడువ్యాప్తిలోనికి రాలేదు, ఖరిదు ఒకఅణావటజకు తగ్గింప(బడినది, అప్పటికిని కొన్నివుస్తకములుమాతమె వెలపోయినవి.

20

ద్వితీయ సంస్కరణము (పకటింపంబడునప్పటికి ఖయ్యాము పేరు పాశ్చాిత్యదేశములలో అందు ముఖ్యముగా ఇంగ్లాండున (పతిధ్వనింప సాగెను, ఒకఅణావవకు ఖరీదుతగ్గింపబడిన 868 వుటల (గంథము తుట్టతుదకు 16 రూపాయలకు వెలపోయినదెి. అమెరికాదేశమందు ఈ తర్జుమాను మొరాకోచర్మముతో బైండుచేయించి బైబిలుగంథమువలె నారాధించుచుండిరి. ఉ్యమఖయ్యాము సంఘములు స్రాపింప(బడినవి. రుబాయతు చదువుట యొక నాగరకాచారమైనది. ఖయ్యామె (తికి యుండెనయెడల తన రుబాయతుకు కలిగిన లోకవ్యాప్తికి తానే ఆశ్చర్య పడి యుండునేమో |!

గౌ ఫ'ట్‌నైరాల్టు తర్జుమా (ప్రజాదరణపా(తమయి లక్షలకొలది వున్త కములు వలపోవుచుండుటవలన మజతికొందరు ఆంగ్రేయులు రుబాయ తును ఆంగ్లీకరించిరి. కాని కళానైవుణ్యమునందును కవితామాధుర్యము నందును అవి ఫి"ట్‌ ఖైరాళ్టు తర్జుమాకు సరిరావు. ఆతని కృతి మక్కికి మక్కి అనువాదముకాక మాతృకయందలి రమణీయములును సున్నిత ములును నైన భావములను ఏర్పరచి న్వతం[తముగ నృజింపంబడిన మనోహర పద్యకావ్యము, కావుననే ఆవద్యములలో చాలవజకు, మాతృ కలలో ఏరుబాయీకి ఏపద్యము |[వాయంబడినదో తెలిసికొనుటకు వీలు కాకయున్నడి. కొన్ని రుబాయీలలోని భావములను ఏర్చి కూర్చి యొక పద్యముగా వాసితినని ఫి"ట్‌ఖైరాల్డు తన జాబులలో తెలిపియున్నా(డు. పారసీకకావ్యములలో వునరుప్తులు కుప్పతిన్సలుగనుండును. ఈ దోషము “సెమిటిక్‌” భాషాకావ్యములకు సహజముగనున్నది. ఖురాను అంగ్లీకృతికి ఉపోద్ధాతమురచించిన మార్గోలియత్‌ (32801100) అను (పాచ్యభాషాపండిళుండు ఇట్టు (వాసెను; ''సెమెటిక్‌ మనన్తత్వ మునకు సహజమగు పునరుక్తిదోషము ఖురానునందు ఉ్మత్ప్చేక్ష్షింప(బడి నది.” ఖయ్యాము రుబొాయర్దుతునందుకూడ ఈ దోషము విచ్చలవిడిగ వ్యాపించినది, కాని, యిందుకు కారణము కలదు. రుబాయతు ఏక ధారగా వాయః(బడిన కావ్యముకాదు, అప్పుడప్పుడు వివిధమనఃస్థితు లలో [వాయ।బడిన పదసృనముదాయమందు భావసామ్యముగల పద్య

ఎరా ములుండుట అనహజముకాదు. భాషాంతరీకరించువారు ఈ లోపమును గుర్తించి భావములను ఏర్చి కూర్చుట అత్యావశ్యకము, ఖయ్యాము రుబాయతు తేనెతెట్టై. ఫి'ట్‌ఖైరాళ్డు ఆంగ్లీకరణము తేనెనింపిన గిన్నె, ఖయా్య ము - యూరవు

పాశ్చాశ్యదేశములలో, అందు ముఖ్యముగా ఇంగ్లీషు మాతృ భాషగానుండు దేశములలో ఖయ్యాము రుజబాయతు ఇంతటి అఇవూర్వ వ్యాప్తినొందుటకు హేతుభూతములైన పరిస్థితుల నారయుదము, పదు నెనిమిదవశతాబ్దిని పాశ్చాత్యదేశములందు విజ్ఞాన్మపబోధమంకురించి నది, శాస్త్రవ్యానంగమును పరిిశమలకృషియు (పారంభమాయెను, ఆవిరియం(తము నిర్మింపబడినవెంటనే పార్మిశామికయుగము అవత రించినది, ఫాోోరడి (ోజుజరయుగ) అను విద్యుత్తత్త్వ శా స్త్రజ్ఞు (డు ఈ శతాబ్ది అంతమున జన్మించెను. పంతొమ్మిదవ శతాబ్దియందు విద్యుచ్చక్తియం[తములు నిర్మింపంబడినవి, వానిమూలమున పరి మలు దినదిన్మపవర్థమానములగుచుం డెను, డార్విన్‌. హక్‌స్లి, స్పెన్‌నరు మున్నగు శాస్త్రజ్ఞ్జులుద్భృవించి నృష్టితత్వ విచారముగావించి పరిణామ సిద్ధాంతమును వెల్లడించిరి. _పజలయందు పరచింతకంటె ఐహిక చింతయ హెచ్చినది. హేతువాదము [(వబలినతోడనే మూఢవిశ్వానము నశింపంజొచ్చెను, (పకృతిశాస్త్రములకు విరుద్దములైన వురాణమత ముల పునాదులు సడలనారంభించినవి, నృష్టికర్త యీవిశ్వమును ఆగుడినములలో సృజించి ఏడవనా,డు వి్య్థశాంతిగొనెనను బైబిలునూక్తి హాస్యాస్పదమాయెను, క్రైస్తవమత ము పైవిశ్వాసము సన్నగిబ్హుదుండెను. విద్యావంతులకు (పకృతిశాస్త్రములపై ఆదరణము హెచ్చుచుండెను, న్వర్గనరకములు భావనాకల్పితములనియు భౌతికశాన్తము నశించిన వెనుక ఆత్మ శేషించుననిచెప్పుట ఉత్తకల్లయ్రనియు, దైవమున కారో పింప(బడిన శక్తులన్నియు (పకృతివేయనియు, పరిణామవాదులు బోధించుచుండిరి. ఇట్లి జొత్త్సపాంతల సంధిసమయమున విద్యావం తులచిత్తములు సంశయ [గన్తములయి చంచలములయి అభినవ సందే

దంగేషే

శముకొజకు నిరీక్షించుచుండినవి. ఇట్టి అనుకూలనమయమున ఖయా్యాము రుబాయతు పాశాత్యవాజ్య్బయమున నవతరించినది. దాని యందు అభినవ వైజ్ఞానికభావములు (వతిఫలించునట్టు పొడకట్టినవి, కావుననే రుబాయతు కంతటి వ్యాప్తికలిగినది.

మాననవులందు జ్ఞానమంకురించివదిమొదలు “ననెవ్వండను? ఎచ్చటనుండి వచ్చితిని? ఎచ్చటకు పోవుచున్నాను? మరణమే నా స్థితికి అంత్యమా లేక మరణానంతర జీవితముకలదా? మానవకోటి యందు ఇట్టి వివిధత్వమునకు విపర్యాసమునకు కారణములేమి? నృష్టి కర్త యొకండున్నా-డా? ఉండిన యేయుద్దేశ్యముళో నిట్టి విచ్శితమైన నసృష్టినిగావించుచున్నాడు. ఒకడు నుఖింపనేల, మజియొకండు దుః ఖంపనేల?” అను నిట్రి వశ్నలు, విచారములు, సంశయములు పొటమ రించుచుంజడెను. నా(టినుండి నేంటివజఅకు ఇట్టి [(వశ్చలడుగంబడు చున్నవి. నమాధానములు బచెప్పంబడుచున్నవి. ఒక్కొక [దేశమున ఒక్కొక్కుకాలమున ఒక్కొక్కమతమును ఇటువంటినమస్యలచిక్కు విడందియ 1పయత్నించినది. అయినను ఈ(పశ్నలు సందేహములు అనుదిననవ్యములై చిరంతనములై వివేకవంతుల బుద్ధిపరిశమకు హేతువలై, నికృత్తములయ్యు రావణునిశిరస్సులవలె మరలమరల వుట్టుచున్నవి,. తన పుట్టువూర్వోత్తరముల దెలిసికొను నిచ్చ పతి మానవునకును సహజముగనుండును. ఇట్టి విషయములనే ఖయా్యాము తన రుబాయతున చర్చించియున్నా,డు.

ఖయ్యాము మత విక్వానములుం

సూపీ"మత పరిభాషలో దాక్షాసవము (బహ్మానందమునకు నంకే తము, ఖయ్యాముకాలమునా(టికి నూఫీ'మతము బాగుగ వ్యాపించి యుండెను, సూఫిలు లౌకికభో “ములుత్యజించి దారి[ద్యముననుభ వించుచు నిరంతరము దైవధ్యాన లగ్నచిత్తులయి అత్మపరమాత్మల ఐక్యముకొజకు పాటుపడుచుందురు. ఎట్టిమతమైనను కొంతకాలము నకు కరుడుగట్రై ఆచారబద్ధమయి ఆనేకవిధములగు కపటవ్యాపార

ఎంద?

ముల కాలవాలమగుచుండును; ఆధ్యాత్మికనమస్య ఆర్థిక సమన్యగా పరిణమించును, ఖయార్థముకాలమునా(టికి నూఫీి సమాజమునందు చేషధారులు బయలుదేరిరి, వార స్వయమారోపిత పావనత్వము, వైరా గ్యము వేషధారిత్వముగ మాజినది, ఇఖయా్యాము సూఫీి'లను ఎగతాళి చేయుటకోయనునట్లు వారి మత వరిభాషనే (గహించి సాం[పదాయిక సంకేతములను లౌకికార్టమున (ప్రయోగించెను. దీనిని తెలిసికొనక కొందజు ఖయ్యాము రూమివలె నూఫ్‌"యని పొరబడిరి, అయిదారు రుబాయీలు చదువగనే ఆతడు వర్ణించిన [దాక్షాసవము సాంకేతికము కాదని మనకు న్చురించును.

పాళ్చాత్యవిమర్శకులుకొందజు ఖయ్యామును ఎపిక్య్యూర్‌ (౫01- 626) ఆని పేర్కొనిరి, వాడుకలో ఎపిక్యూర్‌అనంగా పరచింతలేని భోగలాలను. డు. ఎపిక్యూరస్‌సిద్దాంతములు ఒకటి రెండు విషయము లలోతప్ప ఖయ్యాము నమ్మకములకంటె భిన్నముగనుండును; "శరీ రము భౌతికము. ఆత్మ భౌతికమైన నూక్ష్మశరీరము. నీటిలోకరంగిన ఉప్పు నీటియందంతయు వ్యాపించియుండునటుల నూక్ష్మశరీరము (ఆత్మ) దేహమున వ్యాపించియుండును. దేహముతోడ ఆత్మయు నశించును. మరణానంతరజీవితములేదు. సంతోషమె జీవిత పయోజ నము, ఇంటదియగోచరమగు [ప్రపంచము యదార్నమైనది. (పత్యక్ష (వమాణమె (గ్రాహ్యము. మనశ్శరీరములకు (పతికూలములైన విషయ ములను తొలగించుటయె సంతోషము. నృష్టిపకృతికార్యము, విధి యనునది లేదు. మానవునియదృష్టము తనచేతిలో నున్నది” అని ఎపిక్యురస్‌ చెప్పెను. అతడు అనుమాన్యపమాణము నమ్మునందు వలన జ్యోతిశ్శాస్త్రము (48౦0010007) అబద్ధమని (భమపడెను,

ఎపిక్యురను, ఖయ్యాముల భావములు చాలవలఅకు పరస్పర విరుద్ధములు, ఎపిక్యురను నిరీశ్వరవాది, ఖయ్యాము ఈశ్వరవాది. అతడు విధిలేదని చెప్పును, ఇత(డు మన నుఖదుఃఖములు విధినిర్లీత ములని సిద్ధాంతీకరించును. అతడు ఖగోళశాస్త్రము కల్పితమనును, ఇతండు గొప్చ జ్యోతికా స్తజ్ఞుండు. మరణానంతరజీవితములేదను విళ్వా

2మంది” నము ఇరువురకు సమానమె. ఖయారము ఎపిక్యురస్‌ సిద్ధాంతముల నొకటి రెండు తప్ప అన్నింటిని అంగీకరింపలేదు. ఒక్క ఈశ్వరుని విషయమందుతప్ప చార్వాక మతమునకును ఖయా్యాముమతమునకును ఏలాటి భఫేదముండదు. వబోధచందోదయ నాటకమున ద్వితీయాంకమున మహామోహునకు చార్వాకునకు జరిగిన సంభాషణమునందు చార్వాకమళతము వివరింప(బడినది. (బహ్మత్రీ వడ్డాది సుబ్బరాయకవిగారి ఆం[ధికరణమునుండి ఉదాహరణ (గహిం పంబడినది, “సర్వదా లోకా యతమే శాస్త్రమనందగినది; దానియందు (బత్యక్షమొక్కటియే ప్రమాణము. వృథివ్యస్టేజో వాయువులెతత్త్వము లని, అర్థకామములే పురుషార్ధములని, భూతములే జ్ఞానజనకములని పరలోకమన్నది సున్నయని మరణమే మోక్షమని..........వాచనృతి ౨444:241.తచ్చాస్త్రమును............రచించిన వాండయ్యెను.” చార్వాకుల అభిపాయములతో నరిపోవు భావములుగల పద్యములెన్నియో పాన శాలి” యందున్నవి,. ఖయ్యాముమతము చ్నితమైనది,. ఆత్మ ఈశ్వరాంశముకావున ఈశ్వరవాదులందజణు అత్మయున్నదని నమ్ముదురు. నిరీశ్వరవాదులు ఆత్మశరీరమువలె నశించునని చెప్పుదురు; ఖయ్యాముమాతమె ఈశ్వ రు(డున్నా(డనియు, ఆత్మలేదనియు చెప్పియున్నా,డు, “దేవుడే నృష్టి కర్త, కుమ్మరి కుండలుచేయునట్లు ఈళశ్వకు(డు లోకమునునృజించును. కుండపగిలినవెనుగ మన్ను మంటిలోకలసిపోవునట్సు [పాణముపోయిన వెనుక శరీరము భూమిలోజీర్హించును, ఆ మృత్తిక మరల వేజొకశరీర నిర్మాణమునకు వినియోగపడును, అత్మ కలదను నమ్మకములేదు. కావున ఖయా్య్యాము భౌతిక వునరావృత్తినిమా్యత మిట్టుదెప్పెను, జలజల మంజులార్భటుల జాల్కొంను నీ సెలయేటి కోవలన్‌ మొలచినలే/తపచ్చికలో మోటుగంగాలిడంబోకు, దేవదూ తల రుచిరాధర్మప్రకృతిదాల్చెనా సుందర మందగామినీ అలిత శరీరమృత్కణములం జిగిరించెనొయేమొ కోమలీ : ఇట్టినమ్మకము ఆంగ్రేయకవియగు సెల్లీకి కూడ ఉండెినట్టుతోంచుచున్నడ్మి 6

200౫1 గఅు6 18 ౨01 096 26000 01020 6ఖుళు 6 0166 ₹జక 11కి 020, యి చం మషళ6:4 యంగ 01 22 రాజల జరక్రంచు 0 క సం65€ 61016, ౨16౬ కంళాండ 0 ముంజ 760. మానవులొనరించు కార్యములకు తాము బాధ్యులుకారు, ఏల యన దేవు(జే శరీరమును మనన్సును నృజించెను. మనమొనర్చు (వతి కార్యములకును మనస్సే (మేరకము. కావున, పాపకార్యములొనర్చితి మని దేవుండు మనలనెట్టు శిక్షింప(గ లండు? అట్టి మనస్సు నాతంజేల నృజింపవలయును? కుండసొట్టపోయిన తప్పెవరిది? కుమ్మరిదా, కుండదా? అని ఖయా్యాము ్మవశ్చ్నించును. పాపముచేతినని అనుతాపము నాందకుము, దేవుడు తనతప్పును తానేదిద్దుకొని నిన్నుమన్నించునని భ్రైర్యముచెప్పి యూరడించును, నృష్టి కాలబద్ధము. విధి యనివార్యము. గతము కన్నుల(గట్టదు. భవిష్యదర్హము నసంశయాంధనంవృతము, వర్తమానకాలమొక్కటియే అవశ్యభోగ్యము కావున, ఆమనిలే/తమబ్బులు (ప్రియంబుగ రాగవతీకపోలముల్‌ త్రేమగిలంగం దుంపురిలు తియ్యని వేళల లేచిరమ్ము చా నా, మధురాసవంబు. దమినానంగ; నేయు విహారభూమి ళో భామయమైన యీగలీక పచ్చగిలుంగద రేపు నీపయిన్‌. అనియు “మితా, రారమ్ము, సుఖింపుు మూాయదను న్యర్థంబైన రాదెన్నడున్‌” అనియు మనల [పబోధించును. స్వర్గనరకములు లేవు; మనుష్యునకు, ఆనందదాయకములగు వస్తువులే స్వర్గముననుండునట్టు ఊహింపంబడుచున్నవి. వానిని ఈ లోకమునందే యనుభవింవుము, అని ఖయా్యాము చెప్పును. సృష్టికర్త యగుదేవుండు కరుణామయు.డా? అట్టయిన లోకమునకనుపట్టు దుఃఖ మునకు, దౌర్జన్యమునకు విపర్యాసమునకు కారణమేమి?

ఎదగ తన చేచేతనొనర్చినట్టి యొకపా(త్ర౯ా భగ్నముంజేయ నే మనుజుండె నందలంప(; డంగములు నిర్మాణంబుగావించి మో హనరూపంబులు మోవిందేనె యెదలో నత్యంతరాగంబుల గూ ర్చిన దేవుండు మతేలయిట్లు నిజసృష్టింగూల్చు నున్మత్తు (డై?

ఈ అకారణధ్వంనమునకు దేవు:డేల వూనుకొనును? ఈనందే హము ఖయ్యామును బాధించుచులజెను, ఆతనికి నందేహము కలిగిన నేగాని తన్నివృత్తి గోదరింపదు.

ధారుణీనుండి యుచ్చశని దాంక( గలట్టి కడిందిచిక్కు లం బూరితిగా సడల్చితిని; మోసపుటక్కుల బందిగాను; దు ర్వారని రోధముల్‌ గడచివచ్చితి: నయ్యును సాయళ కులం టోరి వదల్బకే విసిగిపోయితి మృత్యురహ స్యబంధమున్‌. అనుతాపమువలన నేమియు [పయోజనములేదు. పూజలు నమా జులవలనని కష్టములు తొలగిపోవు. ఏలయన;

విషము నమృృతంపు మసిబుడ్డ విధికలంబు

ముంచి తోకులనుదుట లిఖించు మొదట;

గరంగ దణుంబేద కన్నీటికాల్వనదియు..

ఐరమభ క్రుని అనుతాపవహ్ని6 జెడదు,

కొన, నెదిప్రా _ప్త్రమైనను గారవించు,

వలయు వలదని యేర్చజపంగలేవు.

విధి యనివార్యమని ఖయ్యాము మాటిమాటికి హెచ్చరించుచుం. డును, ఖయా్యాము జీవితమలోని దుఃఖాంశమునే యూదిబెప్పెనని కొందరు ఆయనను 16501864 అని పేర్కొనిరి, జీవితము నసుఖదుఃఖ మి[శమము, విలైనంతవజణకు నంతోపముననుభవింవుము. మరణమని వార్యము; దానికిగా చితచపడకుము దుఃఖములుకూడ విఛె నిబద్ధములు

పష గావున ధైర్యముతో ననుభవింపుము ఆని ఖయ్యాము చెప్పెను. (పకృతి తత్త్వమునుగులించి తలపోసినవారు లోకములోని దుఃఖమును మానవ జేవిశముయొక్క అస్థిరత్వమును ఎట్రు గుర్తెబు(గకుందురు? కారేరాజులు, రాజ్యముల్‌ గలుగవే, గర్వోన్నతిం జెందరే వారేరీ సిరిమూటగట్టుకొని పోవంజాలిరే, యుర్విపై "సేం నంగలదే,..,,..,....... టు అని పోతన వాకొనెను, ౬6 025601 షటుజ16ట 6 ౧౦౦0 01 రంల తడ 2 రజక 06ఉంప 211 మజ ఇంటు అలు క్రైజ76 తా జం యి ఘలోిి016 0 కా ౫28 ౦1 బ్రై103ా 1624 006 60 మం 276 అని థామస్‌ గేం వచించెను. అంతములేని యీభువనమంత పురొాతనపొంథళాల: వి శాంతిగృహంబు; నందు నిరుసంజలు రంగులవాకిళుల్‌ ; ధరా (శాంతులు పాదుషాలు బహరామ్‌ జమిషీడులు వేన వేలుగా, గొంళసుఖించి పోయిరెటకో పెరవారికి. జోటొసంగుచుకా. అని ఖయ్యాముకూడ వచించెను, ఇందు సత్యములేదని యెవరు చెప? గలరు? పానశాల చదువునవుడు జీవితము దుఃఖభాజకమనితొంచుట కంటె నంతిషమయమనియే స్ఫురించును, ఆం/భీకరణము. పూర్వము [పియావియోగదుఃఖనమ్మూర్భితమైన నాచిత్తమును కాఖేదాసుని మేఘనందేశము, ఖయ్యాము రుబాయతు నంజీవ నాషధ ములవలె పునరుజ్జీవింపజేసినవి, నామి(తుండు పిపపాటి వేణుగోపాలు (ఇప్పుడు స్వరన్గుడు) హైదకాబాదునుండి ఖయ్యాము రుబాయతును

చరి

నాకు పంపెను, అ కాలమున వివక్తమైన సౌథోపరిస్టలము, రుబాయతశతు నాకు ఏడుగడగనుండినవి. 19826 అక్టోబరు నెల 10వ తేదీనా(టి ర్యాతి ఒంటిఘంట గడచినను నిదపట్టకయుంథెను, ఏవున్తకమును చదువ బోయినను మనస్సు దానిపై లళ్టమగుటలేదు, హృదయము కలకపొటి నిరయ సదృశ్యమయి పహేయములును ఘోరములునగు భావములకు ఆలవాలమైయుండెను, నా హృదయముతో నరిపోలుటకో అనునట్లు అకాశముకళూడ మేఘాచ్చన్నమైయుండెను. పైెమేడమి+ది బయలులో కూర్చుండి దిపము పెట్టుకొని రుబాయతు చదువుచుంటిని; రుబాయతును ఆం [ధీకరించిన బాగుగనుండునను ఉద్ధేశము కలిగినది. ఒకటి ౮0డ&ు రుబాయీలు తర్జుమాజేసితిని, అంతలో వానచినుకులు వడనారంభిం చెను. వడుకగదిలోనికిపోయి తలువువేసుకొని నిదురపోవ (పయత్నించి తిని, ప్రయత్నించుకొలంది నిదుర దూరమగుచుండెను, ఏమిచేయునది లేక పపొద్దుపొడుచువజకు రుబాయతు తర్దుమాచేయుచుంటిని, తరువాత రెండుడినములలొో నేను గుర్తు పెట్టిన రుబాయీలన్నియు ఆంధ్రీకరించి తిని. పానశాల భారతిలో (ప్రకటింపంబడినయనంతరము మజికొన్ని రుబాయీల నాంధధీకరించి ఇటీవలనే భారతిలో (పకటించితిని.

నావద్దనున్న రుబాయతునందు 692 రుబాయీలు కలవు, వాని నన్నిటిని తర్జుమాచేయుట అనొావశ్యకము, ఏలయన జఒకేభావము వివిధములుగా పది లేక ఇరువది రుబాయీలలో (పకటింప(బడి యుండును. అవియన్నియు ఖయ్యాము (వాసినవికావు, ఖయ్యామును అనుకరించి వాసినవారి పద్యములు అందు చేరియున్నవి, అందు వలన నేనొక పద్ధతి నవలంబించితిన్ని. ఒకేవిధమైన రుబాయీలను కొన్నిటి నేర్పరచి, వాఏలో మనోహరములైన ఒకటి రెంటిని మాతము (గహించితిని; మజటికొన్ని రుబాయీలలో ఒక పాదము మా్యతము (కొత్తభావమును వెల్లడించును. తక్కిన మూడుపాదములు చర్విత చర్వణముగనుండును, అట్టియెడ రండుమూడు రుబాయీలు కలిపి ఒక పద్యముగ [వాసితిని, అట్టు వవాసినవి. సుమారు అయిదారు వద్యములు మా్యతమే యుండును,

ఎంటి నా ఆంధధీకరణము మూలమునకు టీకవలెనుండదు, తిక్కన, శ్రీనాథుండు మున్నగు అనువక్తలు వహించిన స్వాతం[త్యమును నేనును వహించితిని, అట్టనుటవలన నాతర్ణుమా మూలమునకంటె భిన్నముగ నుండునని చెప్పుటకాదు. పారసీక జాతీయములలో పకటింపబడిన భావము తెలు6ంగులో అభైస్బురించుటకు ఆవశ్యకములైన మార్పులను రసపోషణమునకువలయు కూర్చులను కావించితిని, నహృదయులు నా సేవను అదరింతురుగాక! తెలుగగుందోంటల బచ్చవీళ్ళ ననురక్షిం బానళాలా పతి ష్టలుగావించి ఖయాము కావ్యరసభాండంబుల్‌ గులాబీలు బు ల్బులీిపిట్టల్‌ మధుపానపాత్రికలు సౌంపుల్‌ గుల్కుసాఫీయు, భూ తల నాకం బొనరింప నిల్చి , రసికాంధ్రపీతి గావించితిన్‌. పెమ్మారెడ్టిపాళిము, 10-8-1984, ॥| దువ్వూరి రామి రెడ్డీ, (| షరి ఈశ

అర 4 పలంన ఖయ్యాము వ్ర శ్వీయా! ఉమఖయామ, సీవ్రచని యున్నో యేండ్లుపూండ్లాయె; "లేం చూయంవుంజెలి సాఖయు౯్‌ ధరణిగ రృంబందు న్నిదించ్వె గు క్తే యాపట్టక సీ సిపావురము జీర్ణించెం గడా! సీదు గో రీయైనళ౯ నడలుక౯ాా రుబాయతొకళు స్మ్యత్యంకమై ని'ల్పెడుక్‌. పంఛాంగంబును నంన్కరించు గణిత ప్రావీణ్యమున్న౯ నలా మంచుక్‌ నంజరషాహి వ్రీతిమెయి నీ కన్ధాసనంబిచ్చి మ న్నించంగ బ్లియు, (్రీకుశాస్ర్రముల పాండిత్యంబు నార్టించియుం గాంచంగల్లుడె. నేంటికీ ౬, కవివేగాకుండిన౯ ఖయ్యమా! ఎందజు లేరు జోస్యులు! మతెందరు నీవలె హేతువాదులై (మందిర! వారి వుట్టువులమాటయె లోక మెజుంగంబోదు? సీ నందనవాటికళ౯ గజికనట్టులం బూంబొదరిండ్ల నీడ మూ కందజకు౯ రసార్ట్ర కవితాసవమిచ్చితి వాసదీఅంగకా, స్‌త్రత్త రంబులు మాకుం బూజ్యములుకాస్తీ "కాకపోన్సీ ముజే మ్‌, త త్త్వాలకునేమిగాని, మధురస్నే రాన్యయా సాఖ దృ క్పాతం బైహిక జీవితార్ని పరిత పృస్వాంతుల" వారికిం 'జేతఃవీతినొసంగుు మాకదియె యాశీర్యాద మిప్పట్టునక్‌. (౫

శ

టబతుకుశుడారిలో నిసుకచాటలం (ద్రిమ్మరి సీరువట్టి దుః స్థితిమరణింపనున్న యొకజీవి కదృప్టవువాంగువో లె నం తతముం ద్వదీయదివ్యకవితారసని ష్‌ రిణ్మ్‌పపాత మ ద్యృుతముగం జిత్తతాపమును బోనడచుక౯ శిశిరాంబుసేచనకా 'తెలులసందోంటలం బచ్చబీళ్ళ ననురకి౦ బానశాలాప్రతి వ్రలుగావించి త్వదీయ కావ్యరన భాండంబుల్‌. గులాబీలు బు ల్బులిపిట్టల్‌ మధుపానపాత్రికలు సౌంఫుల్‌ గుల్కు- సాఖయు భూ తలనాక్ర్ష ంబొనరింపనిల్సి ర సికాంథధ్రప్రీతిగావించితి౯ ॥ వారసికన్న్రావ్యమయి పల్లవకోమలమై సుభారనం

బూసరెడు మా తెనుంగునుడి నొప్పిదమానటు నీదు భావముల్‌ వరిచి చేర్చికూరిచితి సింపగు కావ్యము నోఖయామవా, నీ

చీ,

రి స,దవిష

పేరిక యావదాంధ్రపృథిపీస్థలి శాశ్యతమై తనర్బుతక౯ అలశెడునాణిముత్యముల యా[శయగారవ మొందిసూ[త్రముల్‌ గులుకుమిటార్రి జవ్వనఫపుగుబ్బల నాట్యములాడులా టె యే కలిమియు "లేకయుండియును, ఖయ్యమి, సీమృదుముగ్ధ భవ మం జులత్ర సమాశళయించుకృతి సొంవీలచే రసికార్చనీయ మై, తెలకెలవాజ, నసంజకడం 'జెమ్మెర కమ్ముగవిచ్చు సూల ఆ వులం బువ్ఫుజేకులకా విసరిపోయుత నీదునమాధివై ని; బు ల్పులులు 'సలాబిపూంబొదలలోం జిరకాలము సీదుకీ రసిం పొలయనుతించులాక! సెలవోయిఖయామ, సలాము, వ చ్చెదళ-

స లే స్యా. వ. కత ప ఆ 1 వ. స్‌ న స (| తం. | మం వ. | | 11 టీ ॥ గ్గ ర్‌ు. ఉక. న ళీ |. క న య. మ నం ళా షట యం సగ! క టం, న రం ఇస? మ. శ్రీ న శ! నా సట ఖు -.. ల్యాచక ల్‌, £ నం పట / (గ క నం రు... న. న్‌ గ గ: టు హ్హ స లే ర ల్‌ ర్‌ ఛై ॥ మంటి. 1 మతా సంధు. హన. ర సంసా న మేష ఇ ఏంటా! ఎం ట్ట. క క్‌ నేం 7 ల్‌ స్‌ . . న

(౮ (టా / / / లెమ్మోయీ మదిరాతపస్వి, దిశ లా 'లేఖ్యంబుగామాజెం; బా (తము స్తకనింపుము గో స్తనీరసమున౯ా రాగో దయశ్రీలు ష్‌ 6. (గ్రమ్మ౯ జీవిత భాజనంబు పరిపూ ర్త ౦బౌటకు౯మున్నె; "కా లమ్మానన్న రవంబువింటి మధుఖా లక్రా మొన్న లేయ్యబాదునకొ, ష్‌ లేరబొర్డు

ణి పానళాల ౨ అరుణుండు యామినీవిభవమంతయు గెల్చి జయాంకముట్లు క ర్పుర రమణీయ కేతనముం బూర్వదిశం బయికెళ్తె లెమ్ము; ని ద్దురవిడి తమ్మిపూవులటు తొంగలిఅెప్పల నె త్మిదూూడు; స్‌ 'వెబు[గవొతొ” య్యులీ, చిరము సియ్యిలంగన్ను లువమరాయు కటడన్‌ లు 3 పారదమట్లు జీవితము పట్టిననిల్వదు; శ్నీక్రుగామి; చా వమారసమిమ్ముు "తాపమునంగంటెను జిత్తము; జూగరూక నం వారము నిదడాలతు వశంబయి రూపజు)ు యాపనసంవుటం గారము నీటంజల్ల వడుం గన్నులనెత్తుము, లెమ్ము నిచ్చెలీ, 'ీ పొలములపూలగాలి వలవుల్‌ కలబోయుచువీ చె గాజు గి న్నైలం జిజబు చేదుపానకమునింపుము; నశ్వర మైన ఈస్థితిం, 'డెలియువము యీక్షణం బెరవు దెచ్చినసామ్ముని; జాజఅంయబుచ్చినం గలిక్తి మ అెప్పుడిట్టితజి క్రమ్మూజురాదు; నిజమ్ము; నమ్ముమా స్నో ర్‌ నుణొమ్మా నినుబోలె రాగవతిమయై కాంతి ల్తెం బూర్యాశ, మూ మున సీలాలక శేఖలొత్తుచు, నిశాభుక్తావజేపానవం బును సీసాలకునింపి యొక్క-నరకంబునకా ముంచియందిమ్ము; ద క్క_ని యాశేవటిమూట లేటి కనుభోగ్యంమైన నేయండంగక,

పొనళాల త్రి ౬

తరుణార్కు-.0డు సువర్ష వాగురుల చేతం 'బాదుపాహో దివం

భర హర్మ్మ్యోపరి గర్భగోళ శిఖరసవాతంబు బంధించె; వా

సర కై ఖుసువు ర క్రిమాసవము నాకాపాత్రం బూరించె; ని

త్తి ఫఘోమించె మునాదియెల్ల రకుం ట్రాతపానగూ భార్థముల్‌ ౭

విరియు గులావిపూలు తన (పేయసుకాట మొగంబు లన్యులె

వ్యరుంగ నరంచు. జిన్టు వలిపంఫుముసుంగుల దాంచె మేఘుం; డా

విరిగొను కెంఫుపానకము వేగమ గిన్నెలనింవు; జీవితాం

బరమున నొక్క తార గనుమూసెను 'లెమ్మనికూయు! బల్లులుక్‌. ౮

చేవల్‌ చచ్చిన కోరికల్‌ మరల నుజ్జీనింప నవ్యాబ్దకో

భావాల్లభ్యము వచ్చె భోగులకు సేవ్యంబయ్యెం గుల్యాజల

(స్రావంబుల్‌ వను) లొ తృెగొమ్మలను మూసాశ్వేతవా స్వప్రభల్‌ ;

ఈవిశ్వంభర శక్రీస్తుమార్చులం బునర్జ ంభించె నాం గాంతిలుక్‌ నా

చెలియ, గులాబిమోముపయి జింటె నుగాదిహిమాంబుశీకరం

బులు; (ప్రమచాంఘి చిహ్నాములుపొల్చె హృదంతర

శాద్యలంబునం; దలంచెద వేల నిన్నటివెతల్‌; నుటి నేణు ముదంబుగూర్చ్క, ర మ్మైలమిసి బచ్చబ్రైల “సెలయీటి తటాలం బచారుసేయగళ౯,

శ్తీ పానళాల ౧౦ ఎజుంగ వె కాలవల్సి మనయిద్గణి మృత్యువు లల్లుంగొయ్యగాం (ఉం యు ళం 'బెరుగు) గుడారమాను మన వేడృ్మ_కు నీభువనంబు, జంటగాం గరముల వాపణీభరిత కాంచనపాత్రిక లందికొన్న న ద్ద, మున చేతం జిక్కువడ దే చిర కాలఫ్రునత్య మంగనా ! ౧౧ "వెలులను బంధుల౯ మధురశీధువు నామనితోంట ఏడి యూ హలు నెగంచాకం జూలని రహస్యపుం జోటికి. బోదుఏపీవు; నేం బలిశెదంజెల్బరాని యొకభానము; సంధ్యలం దూలి రాలు పూ వులు కృశియించులాని విరంయబూయినవు[క్ర మ్శజ; నముమోా నఖీం ౧౨౨ కొాలమహర్షిళంబ నెడు క్త "శ్రెరతో భవ దాయురంబర శ్రీలహరించు; మోముపయింజిల్టును దుకుదుమార; -మేలొకో జాలిపడంగ? స్మీణము నంతసమందుము; సీవువోదు; వీ కేలుం బవళ్ళు ముస్నటు చరించు నిరంతర వమండలాకృతి౯ ॥ ౧౩ ఆమని 'లేతమబ్బులు (ప్రియంబుగ రాగ వతీకపోలముల్‌ "లేమగిలంగ 6 దుంఫ్పురిలు తియ్యని వేళల 'లేచిరమ్ము ఇవా నొ వుధుగ్రానవంబుం. దమినానంగ; నేం విపారభూమి శో భామయమైన యీగటిక పచ్చగిలుంగద లేవు నీపయిక! =

పానళాల ఫ్‌

౧లో అల బవారాముగోరి మభధువానిన సుందర భోగ మందిరం బుల మృగరాజు నేం భఛయమున్విడి (క్రుమ్మురు; జంబుకంబు పి లృలలను; వన్యరానసభములక్‌ వమృూగయారతిం బట్టినట్టి భూ తలపతి గోరి పట్టువజెం దానొకనోర్కి నెజుంగుచే చెలీ,

౧౫ అయయో ! యెందజి మానవో త్తృముల కంఠాంకూరముల్‌

(దుంచె ని ర్ర్రచమా కాలము, యౌావనంబు, తనుసౌందర్యంబు లావణ్య, వు వ్యయమై నిల్చునె? యెన్నియెన్ని కసుగాయల్‌ రాలె నీనేలు నా రయలేదో విరంబూయకే యురలి ప్యర్థంైైన "లేమొగ్గలక౯ా థి యు ళు

లకు సీవ్లూ నేనను తారతవ్యు మిహవమందేగాని భూగర్భ ర "త్న వానంబున లేదు; దుర్దనుండు వుణ్యాత్యుండు బిశ్షార్థియుక. శ్రీవాల్లభ్య భురంధకుండు నొకళశే శేేణి౯ సుఖాసీనులై. యావిందు౯- భుజియింతు)ు రంతలన లేమావ్భు త్హికళ౯ భేదముల్‌ .

౧౭ 'కాలిడినంత (గుచ్చుకొనుకంటకముల్‌ వీయురాలి మోమునక (వేలిన ముద్దుముంగరులొ! బిత్తరికన్నొమ లౌనొ యేమొ! రా జాలయ భగ్న గోళళిఖరావళిం గన్నులంగట్టు నిష్టకా మాలలు పూర్వభూభుజుల మన్తములె నొ! వజీరు (వేళులో!

6 పానళాల ౧౮ జలజల మంజులార్భటుల జాల్కొ-ను సీ సెలయీటివోవల౯్‌ మొలచిన లేంతపచ్చికల మోటుగం గాలిడంబోకు, -జీవదూ తల రుచిరాధర (పకృతిం చాల్చెనొ! సుందర మందగామినీ లలిత శరీరమృత్క_ణములం జిగిరించెనొ యేయమొ కోములీ! ౧౧ పొలమున 'నేత్రపర్వముగం బూచిన రాగవతీ సుమంబు శో భల విలసిల్లెం బూర్వనరపాలుర ర కృకణాలనుండి; యీ వెలియ నిగారవుం దళుకు చెక్కులనేలిన వుట్టువు చ్చనైై వెలెసెనొ వీలకాంత కనువిందొనరించును బూలరెమ్ములక. _-౨౦ గతము గతంటె యెన్నటికిం గన్నులంగట్టదు; నంశయాంధ సం వృతము ఛవిష్యదర్థము; వివేకవతీ యొక వర్తమానమే సతత మవశ్యభోగ్యమగు సంపద; రమ్ము విషాదపాత్ర క్ర మతేమునం దాన్రలేదు క్షణమాత్రవహింవుము పానపాత్రికకా, ౨౧ పాజెడువాలస సీరమటు, మై లబయి ఏంచు నెడారిగాలి నా జాజి మజొక్క_రోజ్లు వరున౯ా మనయిద్దజీ జీవితంబుల౯; యోరుపు మేననుండువట కున్ములికంగాన, రూపహీనమై యారయరాని “క్రీ” నకు నంతమునొందిన “నిన్న కుకానఖి.

అ] గాగ శబ్రీయప ళు వ మ. ర - కం ళు / | / ల ళా కాలా క్ర /" క స్‌ గ నల లే య తల శీ . ఓ వ లు స్స వ. . యం. టా గలే ళల న సం. బం సలల మ. కలు . - స య! క్ట / [1 టా గ వను క క నట ఉట ఇ జ. తమి. క మ్న్‌ లే న! | న తనలో టే న న. వా! 1 నాభ | ॥ న్‌ లు. స పా ఫి రా? చ యట ॥ టై! నీ! తయ లే | న యం స్ట | ఆ టి న్‌ యం ము ' ఆససష.. / యప టో గ భా ల...

పానశాల 7 9౨9

పరశుష్కంబగు జీవనంబు రన నంపన్నంబు గావించు ని

ర్టర పానీయము వారుణీరసముం 'బౌత్రన్నింపి యందిమ్మ యా

మతరదీఅం జవిగొందు; జీవితము వాతూలంబులో దివ్వె! చె

చ్చెజుం గానిమ్మ; గతించుంయచైయమదిగో శీఘ్రంబుగంటబేయసీ. _౨౨

నమశీతో పత హోయినించె; సుఖసంస్పర్శంబుగ ౯ గంధవా

హాము ఏ తెంచె్వె గులావితోంటటపయి సాయంకాలచ్వితాబ్బముల్‌

(ప్రమదాశ్రుల్‌ చిలికించా; బుల్చులియు “సీరశ్చ్రాస్యముల్‌ ద్రైూతసా

రమునం గెంపిలంజేయులి డంచు6 జవులూరంబ్రై రోజూలకుకా _౨ర

నలుదిక్కుల్‌ కమసీయచం(ద్రికల సుస్నాతంబుల్రై దోంచెం) జి

తృ లతాంతంబును బూచె; (దాక్షరనప్యాతం 'జేతికందిమ్మ "యో

లలనా వింటిని కాలసూ క్షి; ఫలమెల్ల ంగాల్బు నిర్ధాతచం

జి ణా

చలయా మృత్యువు ఛాన్య శాలకిపుడే నంధించె నంగారముక ౨న

ఈ మధుమాసశర్వరుల నిందుశిలా రమణీయ వేదిం ౧-౦

"తామణిం గూడి రాగవతినా వహియింవుము పానపొత్ర నా

"రామమునందు; సీ వెజుంగ-రాక లయింతు; వనాదికాల హిం

సా మలిన (వ్రవృత్మి మధుసారమునం గడుగంంగం జెల్ల టే!

8 పానళాల స్త ము జరికి

జిలిబిలి కమ్మాగ ప్వురవుం జిన్నెల 'విన్నెలగు త్తి తావులం జిలుకుచుం డైత్రయామవతి చీరచైజంగునం బూతంపూచె; నె చ్చెలి, యిటువంటి కాలమిళం జి క్ట్‌దు; భోగ్యముమద్య; మెన్ని ల క్షల నమ లీనిశావ్రియుండు 'కాంతిలునో మన గోరిమిట్టల౯ ౨౭ జీవితసార్ధవాహము విచిత్రగతిం బయనించు, నందులో సీ వొకజెప్పపాటయిన నెయ్యురతో సుఖముందువేని మో దావహ మంతకన్నం గలదా? మధుపాశ్రెక్ష నందియిమ్ము సౌ ఖీ వివరించె'బేల తిలకింపని "లేవును? కేయిజాజెడి౯ా కం యామిని నొక్క_పాత్ర మధువానెద; శెంటను భాగ్యనంతుండ౯ నామతము౯ వివేకమును నాలుగిట౯ా విడియాకులిత్తు; నా వైమది యుండి లేదను తపస్వి యవస్థ మునింగితేలి (దా తైూమణ్‌ ముద్దుకూంతురిని శయ్యుకుం చార్చెద "లేత విన్నెల౯, లంగా మనమునం 'దెల్వియున్నఫుడు మాటువడుం[బముదంబు; మేనెజుం గనియట్నుకె వ్రసేయం దుదిం గాంచువివేకము; ఏీనిరెంటి మ ధ్యను జిలువా నవస్థయె సుఖాన్చదజీవిత; మట్టిజీపతం బునకు గులాము నె వెడలయుత్తు దినాలు ఖులాసగా నఖ,

పానళాల ం్ర పతనతన తం (వతిదినముం దలంచెదను రాత్రులయం దనుతాపమొంద; సం తత మధుపానభోగపరత౯ా మజునాంటికి మార్చికొందు; నీ వితముగం గొన్నినాళ్లు కడ వెళ్ళ నసంతమువచ్చె నిప్పు డా తత సుమనోభరంబుం దలండాలిచి; నే వగవిల్లు "ఇఅటాకో! ఛం ణం 3౧ -తారాశుక్తులు రాల్చినట్టి జగిముత్యాలట్లు పూజేకుల౯ా జాజె౯ నన్నని మంచుతుంవురులు; వానంతోదయశ్రీకిం గాం "తారత్నం బన్నువైన నెచ్చెలిగ నుద్యానంబునం దోయె మి "త్ర “రార మ్వు సుఖంఫపు, మూయదను వ్యర్థంబైన రాదెన్నండుక. క్ర విరులును బచ్చపూరి కనువిందొనరించి ముదం: గూర్చుని _తృతిం బరికింపు మందమున్వు దప్పక యింకొక నాల్నుగెదు వా నరముల మంటిలోంగలయు, సాఖి, సుమంబుల6 గోసికొమ్య; బం గరు నరకంబునకా మదిరం గమ్ముగ నానుము నిర్విదారతక ౩9 విరవా రహాన్య వేదనలు ఏజశుంల దవుంతన చేపొమూాపొ; సని౯ వుజఅవ దదృష్ష రేఖ; మధుమానము; కాలముగూడివచ్చె; సుం దరి హృదయానుసారిణి వనంబున సీకయి చేచియుండ సీ తరుణమునళ్‌- సుఖంపక వృథా పరచింతనలేల మద్తు న్‌డా! ౮

10 పానశాల 35

మన (ప్రియజీవీితంబు కుసుమంబుల పోలికం జంచలంబుగా

వునం బువులట్లు కాలమును బుత్తము నవ్వుల నాటపాటల౯;

గొనగానంచాటు కాలువలకోవలం దియ్య్‌ని పానమాని జీ

వనన భరణ ప్రయాస మొకప్రక్క-కు రువ్వుదమోసి వేయసీ. క!

కమ్మని వీల్ల తౌమ్మెైరల కశాగిళులం బులకించి వాననల్‌

చిమ్ము గులావి; బుల్బులి హాసించుసువముంబుల రామణీయకం

బెమ్ముగం తోలి మైముజుచు; నేల విలంబము! పొతనింప రా

రమ్ము లతాంగి యిద్దజుము రాలకపూర్వమె పూలపోలిక౯ా. తెల

ముదిరిన కెంపువన్నె మధుపూరము దప్ప మజేమిగానీ యీ

యదనున నంటబోయకండని హాయిగ బుల్చులిపాడుం) బూయబొదల్‌

మృదుల సుమాధరంబులను మెల్లగవిచ్చి వచించు “రండి మా

నదనములందు విందులయి నంతన మొందుండు మూడునాళ్లనళ౯ా ః 3౬

వలవుంబొలంతి, యీ పకృతి వన్యపథంబులం బూలపండువుం

జలుప నుపగ్రమించె; విరసంబగు శుష్క- విర క్రిమార్లముల్‌

పలుకకు; మూండునాళ్ళ మురిపంబుగచా మనజీవితంబు; పా

యలువడి పాజు నిర్యరమునంటిన పూయొదరిండ్ల 6 జూచితే!

(| గ్ల “అటి త చ ల న్‌ మలో ఇ (. . శ శ హక. అ "ఈ ఖం షః సత్య గ . | వో! న నం? హ్‌ భమ కత క్ష వక ాాంళి | [1 వ! కా న -వెీ/! శ గల న. టో గో టా? య కట్న ల గ్‌ ళు టే ఓ. సట ణ్‌ ం | క నత టు క టా బా. యా ఇదం స న లు ను ర. | మ న 1. క్‌ సన్టోట ర. సే మ రసాల న్‌ (సీల్‌ గా స్త నంగ నం టం. న | న ల మం తానో క1్నా |. 1, నం న శే యల. భీ వ. (4 ఛే ముం ర్‌ [గక మలం శి ఫా న రం న వ కు, ల్‌ యక ల టే ఖ్‌ వ్‌ టు జే + నగ న క్ర / ర! స్ట స టీ 1 టో జ మయ త త వాసల. | ల్సి /॥ న 4 నా [త నవే |. ఆ ట్‌ వ - కై కట. | 2 ళన. భన వష ఈయ ల 4 స

పానశాల క! 9౮ ఆనవపూర్ణ మా కలళ మామిషఖండము, వెన్నరొకై, ది వ్యాసమరూప యావనగుణాలయ నీణియమిటుచుక్‌ దినా యానముం దీర్చ నిర్ణనవనాంతర సీమల నబ్బెనేని వ హో! సులతాను భోగవిభఛభవంబులం గోరెడిమూఢథుండుండునే! 3న పచ్చబయిళ్తు, "నేటిదరిపట్టులు, నొక్క_క్షణంబు (శొంతియుక౯ అచ్చరవంటి నెచ్చెలి, రసాంకిత కాన్యముం ెంప్రపానకం బిచ్చగ నామని౯ దొరశెనేని మసీదులు గుళ్ళ దాన్యము౯ మెచ్చక ముక్షలె సుఖముమోజం జరింతురు జూగరూకులు౯ా, పవర ళం తలంపళ్‌ లౌకిక కార్యకల్పనల గంతవ్యంబు ఛూన్యత్వ; మ్‌ వు లయంబొందిన క్రైయాదు; వసువుల్‌ వోనాటకు౯ మున్నె మం జుల నల్తీనిలయంబులం 'జెలుల మోజుల్‌ దీర్చి ఖయ్యాామ; త ల లనామండల భుకేవ రనము౯ ధన్యుండ వై గోలుమా, ళం వాదులుమాని నాసరస వారుణినానుము, దానితో మహ మూదు నమ స్త రాజ్యరమ సోలదు! వేణువినోదగీకి దా వీదుగ ళన్వనంబటుల విశ్వరసోదయ హేతువయ్యె శా తోదర్శి నేంటి సమ్మదము నోడకు ేపను జూదపాటలోక_

2 పానశాల ర9

కను మెపుడో యకాండముగం: గాలము నీపయి దొమ్మిపోటు సే

యనియపఫుడే గసలాబిజిగులారెడు (దాశ్షరనంబు నానుమూ;

తనువు నళించి దుమ్మగుట తథ్యము; స్‌ పసిండిముద్దవా

జను లొకసారి పూడ్చి మజుసారి నినుం బకలించి యత్తలగ౯ా, 53

చెలియరొ, నిన్ను నన్ను విరచించిన యప్వుడు సృష్టికర్హ ముం

దల లిఖయించెనేమొ సురందావి సుఖంపంగనాకుు హృత్తటం

బులు 'జెగిపాజు _పేమరనపూరము గిన్నెలసనింప సీక్షు నా

శలు ఫలియింప మద్యకలశంబును నీవ్రం జిరంబు వెల్లుతళా! ళా

కౌొనరు నిర్భరంబు సురకాంతలు నాకమునందు నుందురం

చవానసపడంగ నేల చెలియా? తొలినంజల సీవు వోయు (దా

యోసనవ మా నదీజలము నంతటి కన్నను దీవుగాదె! సీ

దాసులు పాదుపాలను వదంతియె చాలజె రూపుదెల్పంగకా రసో

"ాన్యా సీసర సాస్యబింబమునకుకా జమ్‌పీడుప్మాతంబు ద్‌

బానే? నీవద మార్గమందు మృతి పూర్తాయుమ్యలాభ ౦బుకం

"పనేబాగద! కోటిచాలరవులే నీపాదరాగంబునకా

స్నానంచాడ్క, మదీయజీవితము భాన్వద్ధామ మాట బమే!

పానశాల కేస్‌ 'రో౬ వనిత, యనుంగు ముంగురులపై ౬ జెయ్యివె చితి నంచు నూరశే కన లెదవే వొ; నాయెడంద కట్టున డె౯ా నెలవంకయుచ్చులం; 'జెనంటి తమాపక్లై యురులం 'జేయిడ; నాహృదయంబునేనె కో రినయటు బుజ్జగింప 'బెదరించెదవేల తుటారి చూఫవులకా, ర౭ అమృతరసాయనోవ్షీ, సృటికాసవపాత్రము నాకుమాటు నీ సుమరదనచ్చదంబున నసూయరగుల్కొన ముద్దు న్మెళ్టై బం తముమెయి దాని నెత్తురును (ద్రావకయుండిన నన్ను ఉయమఖ య్యమయని పీల్యంబోక్కు తగవా నె పరాంగన మోవిముట్టంగ౯. రతా చెలియ, మనోహర(ప్రణయ శీతలత౯ా సుఖయించు నామనం బలమటతోం దవపించు నకటా! భవదీయ వియోగక్రీలలక 'జెలియదొొ సాఖయార్తులకుం దియ్యని మందని ప్రాణముల్‌ ॥ త్యదం (భుల విడివింతు; రమ్ము, (టదుకు౯ నిలబశ్షైద నిట్టియాసలక , లా వలవులది వ్వ, నీమృుదుల పాద లతాంతము ముద్దుగొందు; న న్యల మధురాధరంబులయినం దులందూంగవు చానితోడ; "రా (తుల నహావానకామినయి రోసియు సీ౯ాగన లేక భగ్నవాం ఛలం జివురించు లజ్జ పెలుచం బవలెల్లను బుత్తు దీనత౯.

మెత్త పానశాల సనం ఎలియరొ, నీ వియోగమునం జిత్తము చీకి కృళించె నీవు నే వలనికిం బోయినక్‌ విడువ బయ్యెదకొంగు సనిరంతరంయబు ని న్వలచినవార "అెందజొ వనారిలి కూలిరి నీవు పోవ; నేం 'డెలమి దొలంక వచ్చితిని; ఎందజు నీబలిపీఠిం జ త్తురో! స్మోం లలన్నా కోమలమైన ఏీతనువు నేల౯ లీనమైపోయి య వ్వల నానావిధ భాండ భాండికల రూపంటబెత్తుం దత్త్వజ్ఞలీ చల వృత్తంబును నమ్మాంబోరు; నిరయ న్వన్రాను సంధాన క శల చిత్తంబుం బురాతనానవమునళ౯ స్నానంబు గాపింపుమా, సం అంతములేని యీభువనమంత ఫురాతనపాంథ శాల; వి శాంతి గృవాంబు; నందు నిరునంజలు రంగుల వాకిళుల్‌ ; ధరా (కాంతులు పాదుపాలు బహరామ్‌ జమిషీడులు వేన వేలుగాం గొంత సుఖంచి పోయిరటకో “పెజవారికిం జోటొూనంగుచు౯. స్యాం అంబరం బొక చిత్రదీపంబు; రవియు దీపవు౯్‌ శ్‌మ్మె, లోకంబు తెరపటంబు; సీడబొమ్ములు మనుజులు; నిఖలమునకుం గాలచ[క్రంబు నీన్హేత; గతి యనాది.

పానశాల క్‌ సల ఆదివముధ్యాంత రహితమై యలరుచుండు కాలయవనిక భేదింపం గలమె మనము? ఇటకు నెందుండివచ్చె నించెటకు. బోవుం యాణి యను (ప్రశ్న కెన్వాడు బదులు సెప్పు! ర! కానలేము కాలవు మర్మ్శమేను న్‌ ఆ జిలుగు (వాంత చదువ సాధ్యం బె మనకు తెరవెనుక నేను సీవను పొరఫుగలదు; ఆ విభేదము తెరయెత్త నంతరించు, ఏల్లు అణుజ్యునె యొగిరితి రహస్యాంబర మునం) బిన్న పెద్దల శుళ్రూప వేత్త 'నెతిం గాని లోగుట్టుచెలువు నొక్కంనిని గనను; మజలివచ్చితిం బోయిన మార్షమం దె, స్య నతముం ద త్త గ్రవిచారంబు నలిపినలివి మూలసూత్రంబు నెవరైన ముట్టినారె! నేండు నిన్నట్లు; శేవును నేంటియట్లు; అందనిఫలంబు 'చేచాంప నందుకెట్లు?

16 పానశాల సా అఖిల వాశ్రు ఫురాణ త త్వాబ్దు లీంది పరము విజ్ఞానదీపమా పండితుండు కాళశరాతిని మార్షంబు గానలేక యల్ల మామూలుకథం జెప్పి యంతరించు ! సజ జీవితంబెల బహుశా(న్ర్ర), సేవలందుం ణం (౬ గడపితి, రహాన్యములు ఇవాల (గావ్యామయ్యె; నిప్పుడు వివేక 'నేత్రంబు వివ్చీచూూడం 'జెలిసిఫాంటి నాకేమియుం బెలియదంచు. ౬౦ మనకు ముం బేంినట్టి యా మాన్యులెల్ల: (బ్రబలగ 'ర్వాంధ నిహ్రానిబద్ధ్యులై 8; నెలంతు మధు వాని నావల్ల నిజము వినుము; వారు చెప్పిన చదువెల వటి కల! ంం లు ంం ౬౧. నే నొకత త్య వేత్తనని నిందయొనర్చిరి కానీ వారు;ునా మాననవృత్సి వార లణుమా(త్ర మెటింగిన నట్టులందు రే 1 కాని, మజేమి బేవుం డెబుంగండె మనంబు; వ్యధాకులాయనమా ఈ నిలయంబు 'జేరిత్సి గహింప నసాధ్యము జన్ఫమర్శముల్‌ ,

పానశాల 17 ౪౬౨ పూవుం జెక్కిళు లందంబు దావి రంగు నిక్కునీటును గలదు నర్జింప నేల; బోధపడ బేమొ మొపిక భోగాల సృష్టికర్న యిక్షేల చిత్రించె నన్ను ౬క ఏమి ప్రయోజనంబు గన నిష్టములేనిదె నన్ను. దెచ్చె; నిం శేమి యశంబు గౌరవము ెచ్చును న౯ా సమయింప; దైవలీ లామహిమోన్నతి౯ మదిందలంప నసాధ్యము; రాక పోకలే లా? మన జీవితంబునకు లాభము శీవలజీవితంబెకా! ౬ళీ లలనరొ, మున్ను నస్థితిజలంబున “జౌననువిత్తునాట్కి య వలం బరి వేదనాగ్నిశిఖం యచాణము వోసెను; గాలిపోల్కి-ని య్యిలనకలంబుం (గ్రుమ్మరుదు; నెచ్చటి మృ త్హికతోడంజేసెర్యగం తల కిర్మవైన యీతనువుం? చాంశీనం దప్పిన మన్ను దుమ్ముగుక్‌ = ౬న ఇలకు రాకపోకల నాకు స్వేచ్చయున్న 'రాకయుందును; వచ్చినం బోకయుందు; ఏలుపడునేని యీపాడునేలయందు ( ఉసికి వుట్టువు చావు "లేకున్న మేలు,

16 పానశాల ౬౬ అయయో! మూలధనంబు వాస్తగళితంబాచుండె నానాంటికి౯; వ్యయమైపోయిరి మానవుల్‌ మరణశయ్యాసున్హు లె; తన్న తా లయ వృత్తాంత మెజుంగ గోరి వయసెల్ల౯ 'వేచుపేకాని యా రయ లేనైతి దినంబునుం డిటకు యా(్రల్‌ సేయు ేశాటులల్‌. ౬రే తన చేచెత నొనర్చినట్టి యొకప్యాత౯- భగ్నముంజేయ నే మనుజుండై నం దలంపం డంగములు నిర్మాణంబు గావించి మో హాన రూపంబులు, మోవింబే నె యెదలో నత్యంతరాగంబుం గూ ర్చిన చేవ్రండు మజేల యిట్లు నిజసృష్టిం గూల్చు నున్ఫత్తు యై? ౬౮ా థారుణినుండి యుచ్చశనిదాంక గ లట్టి కడింది చిక్కు-లం బూరితిగా సడల్పితిని; మోానపఫుటక్కుల బంచెగాను; దు రార నిరోధముల్‌ గడచివచ్చితి; సయ్యును, సాయశ కులం బోరి వదల్ప కే విసిగిపోయితి, మృత్యురహస్య జబంధముక౯ా ౬గా మానన్చులై నవా "'ఆవుడొ చ్రందుట నిశ్చిత మాట బాగదా బైనను బల్ధయైన సమమాను;ు సితాసిత పశ్షమధ్య యా (తా నియతిం జిరంబుగ సుధాకరుయక- మన ముట్టిమోంద ము గ్ధానన నంచరించు; మధువానుము; మానుము తక్థ్ర చింతల౯ా,

పానళాల 19

౭౦ నమయిఫవుం చాత్ర లోంతులగన శక్యముగాదు; జగంబు దుర్జన త్వముపయి నూనియుండుముగువ్కా వగ ్పేటికొ

మద్యముండంగ కాం

గములకు వెల్లంబోకు విమకుండిక మృత్యువు దెచ్చియాయం)గా లముబడి సీవునేను నకల్యపజ యా రుచిం జూడలావలె౯.

౭౧ మరణభయంబు నాకు నణుమ్య్మతములేదు; మదీయ జీన సం భరణభయంబె మిక్కుటము; (ప్రాణము దైవము నొద్ద వడ్డి బే హరమున కప్పుగొంటి; బుణమంతయు నిమ్మని తల్పు దట్టిన౯ నరసర హేమనిష్క్లముల నంచులు ముందణ విప్పిపోసెద౯*

౭౨ కాలము రోషనంకులవికారము. జూపకపూర్వమే సువ్యా "త్పాళులం గూడిమాడి జరుపందగు వెన్నెల పానగోస్ట్ర్‌ చం డాల యముండు ద్యారముకడ౯ా నిలుచుండినయన్లు అఆప్పపా టాలము 'సేయునే? గుటిశెండైన జలంబును ావనిచ్చునే!

౭8 పరయమొ గిర యై దానితలపై నొక దోసెడు మన్ను చల్లి సుం దరి మెలుగుంగపోలములు దాంచిన ముద్దులు దొంగిలించి నం బరముగ కీధువానుము; నమాజులు పూజలుణ-జేయనేల? యొ ప్యరయిన వచ్చినారె మృతివ+టిక కేతన పూర్వ యాత్రిపల్‌?

లగ పానశాల ౭2ళ మాటికిమాటికిం దెలివిమాలి తలంతువ్రు స్వర్ణ్గమంచు; న చ్చోట నిలింప కామినులుం జొక్క_ఫుటానవముకా గులావిపూం దోంటలు నుండునన్న భమతో మన శేటికొ యవ్వి యియ్యెడళా సీటలం; 'జేతివెన్న విడి చేతికిబోదురు మూఢవూాననవుల్‌. ౭్క్‌ కొందజు "దేవకన్యకల కరూటమి పండుగ యంధదుగాసి, "నే నందు మధూళిపానమె వ్రీయంబని; తీరనియప్పూబేర మిం *శెందుకు? ముందు చేతగహియింపుము రొక్క_-ముం; దూర్యరావమౌా నందముంగాల్పు దవ్వుల వీనంబడినం; దడ వేల మిత్రమా ౭౬ ఎవయో భగ్నమనోరధుం డిహామునే హేయంబుగానెంచి భా న వినోదంబుగ నందనంబు, దివి రంభాభోగ మూహించుకొ న్న విధానంబగుపట్టు; మ్రైళుల రురీనాదంబు, (పత్య్యూప. వై భవముల్‌ సంధ్యల ర క్రికన్నం గలచే న్వర్షంబు యోచఛచింపల౯ా? ౭2 అలవడ దస్తినాస్తుల, యధార్ధత, నాకము సత్యమన్న పె ద్రలనుడి యొష్వుకొన్నను, బదంపడీ నమ్మక మేమి యందళా స్థలమున కేంసవారలని! చచ్చిన నవ్వరి వ్వరో, వృధా పలుక్రు లింకేల భూతలము స్వర్గ మొనర్పుమ సాఖ, పొతికళ౯-.

పానశాల ల శా

చకచకలాడు (దాక్షఫలసారము 'వేణురనంబు, గానముక్‌

నికటమున౯ నిలింపరమణీమణిలోలిన యెమ్మెలాయడి. నా

కిక మజియీమిలోటు? సగ మె త్హియు (వాలెడికన్నుదమ్ముల౯

నకియ్క జయింపనే సమయ సంకటముల్‌ (తుటిలోన వారెవా! ౭2౯

నాదు యశోవగుంఠనమునం గనుపశ్టైను జిల్లుచీలికల్‌ ;

మైదల్సి మైనంగాని మధుపానము మానను బాణ ముండంగక;

ఆ దరిబేసు లానవము నమ్మి మేమి యమూల్యనస్తు సం

పాదన సేయువారొ వినుమూనము నొందుదు వారి చేంతకుకా ౮౦

నిరతము 'చానమత్తులము, నీతులు గీతులుం బెల్పబూన కో

విరసుండ, పానపాత నులివెచ్చసి [దాక్షరనంబుదప్ప మౌ

నరనవు గోవ్యీ వేజూక విచారములేదు, వ్రియాంగనా మనో

హార మధురాధ-రావమృుతము నానుటొయానవ మానుటోగ దా, ౮ాం

వారుణి నానుచుండం బతిపక్షులు పల్కిరి: “వద్దుభీ! మతా

చారవిరోధి పానకలశంోబని; యయ్యది సత్య మేని వ

హరె! మతాపకృదుధిరపానముం జేసెద; ధర్మశతు సం

హారము శా్ర్రనమ్ముతము నౌనని ఇెప్పరె పండితో తృముల్‌ |!

లం పానళాల పెగ తాం (తౌవము జాహిదీలమని దంబముగొశ్ప్వాదవేల + యంతక న్నా విపరీతకృత్యము లొనర్తువు నిత్యము; మాయవేవముల్‌ భావములోని కల్బవము: చాఫ్రనె? మానవసంభఘు రకృముం (ధ్రావెదపీవు; (దాక్షఫలరక్తృము మాకు రుచించు. నెప్పుడు ౮వ చిరగిన బొంతలం దొడ్షిగి సిద్ధుల మంచవివేకలోకము౯ "'మొజంగి చరించు దుర్దనుల మోనముకం కను మేలుగాటి యో గురువర్క కామినీ (ప్రణయ గోష్టుల నానవసేన; _తావిన౯ నిరయము దప్పదన్నృ మజి సీ సురలోకము పాడుగాదొకో ౮ళ గురువు సలాము, టైనమునకు౯ా మము వీడుము; మోకు మొనమే పరమ హితంబు; అడ్జ్యతను బల్క_క యుండినం జాలు మేము లు మ్మారునది సత్చధంబు గనుమూ, నయనార్హుండవౌట దారి వ శ్రరముగ చదోంచుం గ న్నులకుం గాటుక వెట్టుము; చూూపుమేలగుక = త్‌ో "కెజవ కడాని అ మ్మొజగుదిండున మే నరమోవి పూవుంజో ప్పరములం గూరుచుండి మధుపాన వినోద విపంచికా రవ స్ఫురిత ముదాత్భులైన నె రుచుల్‌ వచియింపలనచ్చుంానిః "నే ర్చికె యఖరెంటికిం జెడిన ేవళు లందు వుజూ నెజబుంగలో క,

పానళాల 23 ౮6౬ కనుంగొను; శా రూప రన గంధములక౯్‌ సుఖమైనన్చర్శ మో పహానమగు నీ [ప్రపంచము ననంతముగా సృజియించి భాత్‌ చే సెనె శిలతోడ మానవుని చిత్తము? సద్ధ ఫదయంబు లేనిచో జనులం బరన్చర(పణయ నఖ్యము మందున్న నంజిక్కు-నే 1 ౮౭ కలపయు మిట్టి ఆాల నిడి కట్టిన "చేనళమందు నీకు నే ఫలము లభించు? _-వేమరన భావయుతుండనయీని కామినిక౯- వలవుము; (పాణహీనమగు బండలు వేయిటికన్న (శేన్హమె యలరులగదచా మనుష్య హృదయంబు పతి (పణయానురక్షు లక ౮౮ "బేవు నీవులేని గుడిం (యార్థించుకంయెం "చాన శాలను సత్యంబు పలుక మేలు; సృష్టి కాద్యంతములు నీవె; నప్టవీవె; పాలముంచ సీటను ముంచం బ్రభువు నీవె, ౮న౯ా కొందలటు ధర్భము౯- మతములహార్చి నిరంతము చింతసేయ సిం "ెందతొా నత్యనంశయము "లేర్చజుపం దలదెమ్ము గాంచ, నొ సందున మాటువీడి *యిశం జూలును అెండు వెడంగులారు మో కందును నిందు లేదు సథోమంచు మునాది వచించునారికిక్‌.

ర పొనశాల ౯ాం

మునుపు మసీదు వాకిటను ముచ్చెలు దొంగిలిపోతిం బ్రౌత్నవై

చినిగౌను; నేంయనుక్‌ మరలం జెప్పులకోనము వచ్చినాండ; నె

మ్శునము "సెడంగ నియ్యెడ నమాబజొనరింపంగరాను,; సీవు చ

చ్చినయెడ ఏడిపోయెదవు చెప్తులువో లె నమాజుమై తమున్‌. ౯ాం

సలలితగో స్తృనీఫలరసంబును [గ్లో లెడువారు, 'చేనళం

బుల నిశియెల్లం (ట్రార్థనలం బుచ్చెడువారు; జల్యప్రవాహప్‌

చులయుడి మున్లినారు; పొడిచోటి హొకండును జేరం డొక్కండే

యలరుం బ్రబుద్ధుం డ్రై; మిగతయందజు మాత్తులు పెద్దనిద్దురన్‌, ౯

మితొిసెడ, సృష్టి వేళం దనుమృ త్మిక నెవ్యండు మేళవించె; జీ

విత సిచయంబునం బడుగు'వేకల నున్నియుం బట్టు గల్పి; దు

వ్ధు తులను బుణ్య కార్యములంజేయం లిజఖంచెను నొష్ట్రవాండె మ

త్కుతులకు మూలకారణము, కీడును మేలును వాని సేంతలే. నై

పాపము శచేసితంచు. దలంపం బనియేవిం ఖయావు? దుఃఖ నం

“తాపము నిషృలంబగు వృభా వగవిల్లుట మాను; 'మెవ్వరుం

చాపము సేయకున్న6 దన మన్నన యెందుకు? కల్మషాత్ములన్‌

“-దేప్టో క్షవించుం చాపము హారించును దైవము;

నసంతసింపుమూ,

పానకాల లర్‌ న్‌్‌ ఎవ్వండు తపుసేయం) డిల నెట్టుల జీవిక సాగుం "'జేయంజేన్‌ ; అపులంబాపి ఏండనుచు న[క్రమళిక్ష విధింతువయ్య! యా రవ్వయు రచ్చయేల యపరాధథుల మిద్దజ మాట; సవ నా కెవ్విధమైన భేదము రహీంచునొ కాస్తవచింవు మాశ్వరా 1 ౫ మునునే నస్థితి న్మిదనుండ నిలకుం బోందోలి దుఃఖంబులం, దను సౌఖ్యంబుల నందంజేసి మరలం దర్చింతు చాళార! పొ పిని శిక్సింతు వటంచు, నీ చతురతన్‌ వేనోళ్ళం గ్‌ ర్పింతు ర్‌ వినయారు ; షే శి ర్పుల్‌ ; మజీ శిక్షకర్షు డవు సీవేకావ లో కెళ్వరా న్‌ కరుణావార్థి వి నీవు, నే నికను దుష్క-ర్ముంబు వర్టించి ని ర్భరవై రాగ్యముం బూన సీవు కృపంజూపం'బాతులెవ్వారు! సీ బిరుదున్‌ నిల్చుటే నొనర్చితిని నిర్భీతిన్‌ నమస్తాఘములే్‌ ; నరకం బంటకయున్న పీలగునె పత్చాత్రాపముం బొందంగన్‌. గ్‌ ౬ న్వ్రీ కృపాంబురాశివంట! నిక్కమయీని ఇరాముతో (టకుం బోవంగసీక పాపిజనమున్‌ మరలించుటయేల! భక్తులం గావంగ వత్తువేని కృపగాదది, బేవార; మింద నున్న మా యావుల కన్నం వాల్య్వలయునా పసిపాప కటన్న సామెత |! శ

ల్సెగ్ర పానకాల గొంత అంబరు ముంగురుల్‌ నొనలి యంచుల (వేలణగ ౧జూచినంత మో హం బినకొల్పు కోమల లతాంగినిం గ ల్పనచేసి నీకు న్యా యంబె మఅెన్వరున్‌ "మొగమునారయరాదసి యాజ్ఞ పెట్టలబూ పంబును జేతికిచ్చి తినవద్దని చెప్పుట "యేల చైవమా!? న్‌ మనుజుని వారుణిం బ్రణయమాధురి సుందరిం జేసి భూమినం దనమున కంపినాండవు; మనంబగుం గ్రరక మెల్ల కర్మకున్‌) "వెనుక నచేల మాతలను వేసెద ఏ యపదూలణు+1 సీశా ఛా సన మపరాధియున మజి విచారణకర్రయుల జత్రమాశ్వరా | ౧౦౦ అలగె విమర్శనంబు! కననయ్యె వివేకము; సర్వశా్ర్రముల్‌ - జెలిసిన- పండితో త్తములనే నిజు పేదలం 'జేసినాండ; వం జలిని బ్రసాదమై పిడుగు జూజును భక్తుల; కింత యేల? దు పాలం సుఖంబు సంపదలు చొప్పడు, నింపగుసీకుం చాపముల్‌ ౧౦౧ నెలంతా, "బేవునికట్లు నాకును జగన్ని ర్భాణనుర్శ క్రియల్‌ గలవే౯, దుర్విషమ(హ్రవారి యగు లోకంబుకా య'ేచ్భామతిం 'జెలువంబొనటు 'నంస్క_రించి నవస్ఫృష్టింగూర్తు సన్నార్ల వ ర్కులు (ప్రాజ్ఞల్‌ భువి సర్వసంపదల నంతోషంబుగల పర్థిలక.

పానశాల లై ౧౦౨ ఈ విపనృక్షలోకమును నింకొకరీతి బునః నృజింప్రుమం చే వినతి౯ వచింతు; నది యిష్టమయీని రచించు చెచ్చెరక్‌; "దేను మదీయ నామమును టెప్పుంన బట్టికం గొట్టి వేతువో, నావయసు౯ శతాధిక మనకా నవరింతువొ భూడలావలకా ౧౦౩ కోరిక లన్నియుం గుడుపుగూరవ్య, సౌఖ్యము దుఃఖమెప్పూ డం గూరురనంబుం 'జేందయటులు గూడియెయుండ్సు గులాబి కంటకాం కకూరము లంటియుంట మనకుం బరినర్జ్యమె! అంపకోంతలం జీరకతాట దు'వ్వైనయుం జేపొను జన్వని "తావిముంగురుల్‌ ౧౦౪ ధనము నలక్ష్యభావమునం దత్త సివిదుండు నుపేక్షచేసినం దినగతిలేని వేదలక్కు, దిన్సవనంబగు నిజ్ఞగంబు బం ధనమణగుం; మైండినంచుల నుదంబున విప్పి గులావి నన్వంగం బనవ్రను నీలకాంత నని "బాఅలువాంవుచు నుత్త చేతుల౯, ౧౦౫ కనులహిమాంబు "బాపృములుగాఅనచించె గులాబి, ముద్దుమో మును నగుసోయగంబుం దలపోయక, నన్ను సుగంధ కారి కాం చునకట యన్న బుల్బులియు, సుందరి సామెతవింకె; "నేంయవిం దును నొకయేండుకుందు; విధిధుప్రమ వార్యమటంతుం బల్తెడికా, నుప క్‌

28 పానశాల ౧౦౬ కాల రాసనోత్పతిత కాండము లీక్ట్యము; తచ్చ్భిలీముఖ జ్వాలల మూడ కే మనుము; వాడనిఫుంటను జెడుం జల్లు దు ప్కాా-లము నీకు నోటం బులకండము "బాదము. బెట్టవచ్చినళ౯ నాలుకం జూంయపంబోకు మొకనాండయినకొ విషదిగ్ధ మెద్దియుక్‌ ౧౦౬ విధి నిబద్ధము లై. వచ్చు నెడలిపోవు నఖిల సుఖదుఃఖములు నీ కయాచితముగ; జడియం బోకు రుస్తుముజాలు ళత్రుండై న, "తాయి నఖుండైన విందులం దలంపంబోకు, ౧౦౮ "రెండు దినములకొకతూరి 'యెండురొ క్రై బోసిముం తెండు చలిసీళు పుట్లునేని ళం ళు ఏల నినుంబోలువాసికిం "ేలుమోడ్చ? నొకనికి గులామ.వై 'యందుకూడిగింప ? ౧౦౯ విషము నమృతంపు మసిబుడ్త విధి కలంబు ముంచి లోకుల నుదుట లిఖంచు మొదటం) గరం దజుంీద కన్నీ టి కాల్వనదియుం బరమభక్కుని యనుతాప నహ్ని6జెడదు.

పానశాల ౭౮ ౧౧౦ "కాన నెది (ప్రాప్తమైనను గారవించు, వలయు వలదని యేీర్చ్పజుపంగ "లేవ్చు అంబరంబును నీకు నహాయపడదు, "తానె తలక్రిందుగా _వేలుం దడవు సిలదు. ౧౧౧ ఇల చదరంగ మందు జనులెల్లరు పావు; లవాస్సులుక సిశేల్‌, న్‌. 'దెలుపఫును సల్పుగళ్లు; కదలించును రాజును బంటుం దక్కు పొ వుల విధియాట'కాండు; పలుపోకలం (దిషును గళ్ళుమాక్చుః న వ్వల నొకటొాక్క-టిం జదిపివైచు నగాధ నమాధి పేటికక ౧౧౨ క్లానపటాలయమ్ము నొడికమ్ముుగం గుట్టు ఖయాము నేయ దుః ఖానలదగ్ధుండయ్యా; యముండళ౯ 'బెనుక ల్తెర జీఏితంపు బి జను గుడారుమోకుం 'జగనొ త్మెం (ట్రపంచవు సంతలోన డు గ౧నికి నమ్మె నిన్ను బలుగాకిదలాలి విధాయి, యయ్య యూ: ౧౧౩ మసమున శెక్కి-నట్టి యభిమానులు మిత్రులుం జెల్లి నారు యౌ= నన మధుమాసముం గుసుముభారము రాలిచిపోయె; జీవితం బను సరకంబునందు నదుగంకు మధూళియు; "నేదినంబు వ చ్చెనొ మజియెప్పుజేంగొినొ దిసింపదు హర్ష విహంగమిపష్పుడు౯

80 పానశాల ౧౧౪

ఫూవులకారు రాకలకుం బోయెడి సీతులకు౯ రసోజ్ఞ్వల

జ్లీవత కావ్య పత్రములం జె చ్చెజంద్రివ్పిత్సి శోకనర్పద .

స్టావిలమా హృదంతరము నాసనమః- (టతియోగ మొక్క- శే

"కావ సమర్థ; మింక ముదికాయము లేంతగిలంగం. (దావెద౯, ౧౧౫

విమల మనంబుతోడ మధువి[కక్రయ శాలకుం బోతి నిన్నే

యి; మధురవాణి, సాఖ హృాదయేశ్వరి పాత్రిక నింపి తెచ్చి _తా

వు మనిన వద్దటంచు నరివుచ్చితిం; (గగమ్ముఅ నాదు (వేమపై.

రమణుండ, యాన వెట్టితిని ర మ్మునం దెమ్మని యానతికా బలే!

| ౧౧౬

అఆనవప కుండికం బెదవులానం6 బట్టినయన్లు దీర్ధ ని

శ్వానముతో వచించెం దననంగతి; “నాకును నీకుం బోలె రో

జా సుమనోరథంబు వికనన్ననహానము లుండెె జీవముం

"బాసిన మానవుల్‌ మగిడివత్తురె?! వీడకు నాదునఖ్యముక ౧౧౬

ఆకూజాయును నన్నుఖటో'లె (ప్రణజయన్యామోవహాముం జెందికాం

'తాక్నమాలక శృంఖలానలయ బద్ధంబయ్యెం గాంబోలు ముకొ;

నాకుందోంచుం దదీయ కంధరను లగ్నంమైన చేకొంజె యో

షపాకంఠ (ప్రమదోప గూహనమున౯ సంన కృమంచు౯ా నభఖి,

పొనళాల త్‌ే ౧౧౮ సిన్న టిరోజు కుమ్మురిని నేగనుంగాంటి బజూరువీథిలో మన్నొక ముద్దంజేసీ మడమం జెడంద్రొక్టుచు నుండ, వానితోం దిన్నగ మందలించె నది దీనత “మెల్లంగ నల్లం (దొక్కు. మో యన్న యెొజుంగవే నను? నొకప్పుడు నీవలె నందగాండ నేగో ౧౧౯ మానగపోయి, యెందనుక మాననమృ త్రికం దెచ్చి ముంతలుక౯ చానలుంలేసెదీవ్ర;)ు మజవందగ దందజు నస్తైయాట; య జ్ఞానముచే సిజంబెజుంగం జూలవు; నేను ([గహీంచితి౯; పరీ దూను శిరంబుం గాంచుము యదో! దరిబేసి కరంబు దగ్గజక్‌* ౧౨౦ పాలుఫుగ మాట నేర్చినవి మూగవి కుండలురెండుటేలు లో పల నొకమూలనుండి యిటునల్కె- ననుంగని “కుంఛ కారులున్‌ విలిచినవారు, మమ్ముం బురవీథులనమ్మిన వారలేరః యే తలమున శేంగినారలు? వదంతి యెబేనియు విన్నంబెల్పునూ” ౧౨౧ ఎందుకుంజూచిన౯ గొనకర్రీలాదు? చక్కని గిండిగానొ, న న్నందణు (_వేలుచూవీ పరిహాసముచేయుదు; రెవు నాది గా దిందుల గులాలశిల్పి నను నిట్లానరించె; రచించు 'నప్పుడుం దందరలాడె నేవెొు చెయి (తావుడువుత్తును నొక్కె సొట్టగకా,

22 పొానళాల ౧౨౨ ఓరీకమ్మరి, పిల్చువవ్చె; వినుమాయొక్కి_ంత నాకోర్కైె; నా గోరీమ్భ త్మికం చానపొత లిటికల్‌ కూజూలు జూజీలు సాం పారం దీరిచి యమ్మావోయి మదిరాపణ్యంబులక; గోన్ననీ సారన్పర్శం బునఃపబోధితుండ నై నత్యంబుం జాటించెదక్‌. ౧౨౩ కడుగుండు నాశవంబుం దడిగా మధుభారల; (_దాక్షపుల్ల లుం బుడకలు పెళ్సైయల్లి ననుబూడిచి పెట్టుయ భీధువిందుల౯ా వడిసెడి నాదుమ్భృ త్మికల వానన గుర్తగుమిోక్కు “శస న౯ా బడయుదు శానవాలయము వాకిటనో, చెలి కాలిభూళినో! ౧౨౪ ఉత్తమోత్తమ గురుల శివ్యుండ నైతి, గురువునై తిని నచ్చిష్య కోటులకును; మరణశయ్య నంత్యార్థము మందలింతు; ధూళి జనియించితిని గాలింబేలి వోదు! ౧_౨౫ ఖయ్యమా సీ సడారము గగనసీవు కవల నాటియు, పూనమ ఫ్యానమయ్యు, ఉఊందివేయు సమయసాఖ యుస్కి_పాత్ర కమ్మ సీర్చుగ్గలటు "వేయి ఖయ్యములను.

|| నా! క్ష వు మ డా యో జు జ 0 1 లమ " య మం న ఏం. ౫ ౫ సం ల్ని న. ఖ్‌ న్‌ సా” గ! లభ ॥ వవాయయేమా మ పాతక "| లు సై. శీ ( మ న. 1. శన ల బు వ ల్ట ల ॥ ఫీ! న. స్‌ అట గ; నో | పకా “క చా మరం చ. సారాలు ॥ ట్రం సంక తె గ జ యయా మ మయ నం 5 ల ను! య 1 స్‌ ॥ లి టో రం మ న

౨ఎవరణము టా మద్యము. పదము, తు దౌలకు-_[పాభవము. ఓ నరకము--పాన పాత్ర. దుషా, ర. కైఖునువు--కయానీ వంశీయండైన ఒక నుప్రనిద్ర పొ చేతు 8. మూసాస్వేతహన్త (వభల్‌--మూసా్యవవక్ష్త (4059) రమ్య లకు తెల్లకుష్టువు పొడలుండెనవియు, అవి ద ూసో ముగనుండినవనియు చెవృదురు. కొమ్మలలో చేతులవతి వూలువూాచినని భావము. న పార్ల మునాది--కేవుమావులు మసీదునందు గొంకెత్తి దైవ(పాక్త చయునత.డు. 11 18, రాగవతి._బఇదియొ, వూలమొక్క: దీనినీ ఇంగ్లీషులో ర్త ల అని అందురు. డవి 14, బహరాముగోరి-_వూర్వ పారసీకఠాజు; గోర్‌ అనంగా దు గాడిద, అతడు అడవిగాడిదలను వేంటాడుచుండి వలన ఆపేరు వచ్చినది, గోర్‌ను వట్ధినయతండు అను పట్టుపడెను. అని చమత్కారము, ఇచ్చట నియ పదము శేషింవంబడినది గోర్‌ అన(గా నమాధియ అర్హముగలదు, కఫ్స్‌ వజీరు-..మం,తి,

19. నీలకాంత--ఇదయొక పూలమొక్క, పారసీలో 'బనఫ్‌ిషా' అనియు ఇంగ్లీషులో 01164 అనియు సేర్కాందురు,

వలె బుల్బులి-.వసంతబుతువున్న పాడుచుండు ఒక చిన్నపిట్ట, ఆకారమునందుకాకపోయినను కూతయందు, కవులచే వర్షింపంబడుటయందు అది మన కోయిలకు సరిపోవును.

నీరాక్షాస్యముల్‌ --నెత్తురులేక పాలిపోయిన మొగములు.

ల్రి సమలు---నంపత్సరములు,

రా సాఖి-..పా(తవాహిక.

28, దాక్షామణి ముద్దుకూ(తురు-- దాఖ్షాసవము.

జే మహమ్మూదు--మహమ్మదుగజ్నవి, ఈతని రాజ్యకాలమున పారసీకదేశము సకల భోగభాగ్యముల నోలలాడుచుండి నది, ఇతండు, వాజ్మయ పోషకుండు:; సోమనాధ దేవాల యమును ఈత;డే విధ్వంస మొనర్చ్బెను.

దావీదు-=ఈత(డు యాకూబు పుతు(డు, సుపసిద్ధు6 డైన గాయకుడు; బైబిలులోని (9ణ2క) కిర్తనలు రచిం చెను,

క్రీశ కౌసరు--స్వర్ధ్థమున (పవహించు జేనె వా(/.క.

45, జంపీడు పొతము--ఈపొ[(తములో చూచిన భూతభవిష్య ద్వర్వమానకాలములో దెలియవచ్చును, ఇది జంపీడను వూర్వపారసీక (వభువువద్ద నుండెనని (పతితి.

5. నెలవంకయుచ్చులు--సాథఖినొనలు నెలవంక. ముంగురులు అది పన్నిన ఉచ్చులు, అఆ ఉచ్చులలో (ఖయ్యాము) హృదయము పట్టుబడియున్నది. అక్క రలేనిదే ఎవడు గాని తమామాకు ఉచ్చులలో చేయి పెట్టడు, నాహృ్ధాదయము వానిలో చిక్కుపడిఉన్నది గావున దానిని ఓదార్చుటకు నేను చేయివేసిశిని. నీవు బెదరించుట యెందుకు అని చమత్కారము,

6. చి్మ[తదిపము---మాజిక్‌ ల్యాం్టన్‌.

7. అణుజు-ాజడేగ

68, ఉచ్చశని--ఇచ్చట ఉచ్చశనియన.గా తులాళనికాండు. (గహకక్ష్యావృత్తములలో శనికక్ష్యావృత్తము చాలయొత్తున నుండును ఒకరాశని చం[దు(డు షుమారు రెండున్నరదిన ములో దాంటుచుండగా, ఆరాశినే శని దాటుటకు రెండు న్నర సంవత్సరము వట్టును. ఇందువల్లనే శని కక్ష్యా వృత్తము యొక్క వైశాల్యము మనకు బోధవడును.

60, బాగదాదు--బన్టి _ ఇవి పారసీకములోని పట్టణములు. బాగదాదు ఉమయ్యద్‌ వంశీయ కలఠిఫా'లకు ముఖ్యపట్ట ణము, బక్టయందు ఖయ్యాము తన బాల్యము గడ పెను.

82, జాహిది--భక్తుండు.

97. ఇరాముతోంట--పారపవీకుల నందనవనము.

98. అంగూరురసము-.]దాకాసవము,.

107, రుస్తుముజాలు - జాలుకుమారు'(డైన రున్తుము = ఈ తండు భీమునివంటి బలకళాలి. తాయి-_హాతీంతాయి-ఇతండు గొవుదాత; అతిథి నత్కొ రమునందు పేరువడసినవాండు.

మేష పాౌవులు-_అటకాయలు,

112. పటాలయము _ జేరా,

119, ఫరీదూన్‌--_వూర్వ పారసీక వభువ. దరిబేసి__దరి.దుండు. జఒకతెగ ఫకీరు.

122. ఇటికలు-_సారాయి బుంగలవయి ఇటిక రాళ్ళు మూత పెట్టు ఆచారము పారసీక బేశమున సొమాన్యమై యుండినది.

కానాల

దుల గ కొబితోతీల రి (| 1 1 ౮ | (లీ దువ్లూ (6 రాయిలెడ్జీగారి ్ట గ 11 ౮ ల (0 జీవితము = సాహిత్యము గ్‌ ్ట ళ్‌ 4 ౮ ౮ సై 11 ర్ట శ నే ౧4 ఖై గి ౮ రి గ 6 ఏ | రచన: స్ట్‌ | కే. వి రమణారెడి, స్‌ స్ట్‌ యె 0 6 ౧1 6 ఏ 6 4 | వాల, స్ట ( తొట్ముదిడావాయలు, స్ట గ్‌ 1 ణో ౮ ఠి ప (| 1 1 శ స్ట్‌ గి 0 65 4 న 4 రి స | కవికోకిల గంథమాల స రి 1 స్‌ నెల్లూరు. | 4 స స్‌ గ్గ ఫీ ందిరిరి దిలిధిదిదిదిందిలిదిలిది లం రిలిదలరి లద ల6 దలదిధిలిదిధిదిలదిలలలలల౬ కీ క్‌ నరటరు) = నాలూడు.

ఉహ్రంరరయ్యా లందరూ గ

/ 6

1 * (0402కు 2 0 శై

త కు శ

ర వం!

గన . శ్‌ గ క యన ల ల భి శ న న ష్య న” , పే క తానే. నం టం ల లి లో శు (4 వంతం న. న న్‌, నో న య త చ న. కి ॥ " | | " |. | ( ” + / " / న. 00? పగ 66 ఇ6 సం0 ఏ టకం ఏతోగం-2 క |]